open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1950

**1950** (**MCML**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1950-lovo vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Cecil Powell
* Kemia – Otto Diels já Kurt Alder
* Kirjálâšvuotâ – Bertrand Russell
* Ráávhu – Ralph Bunche
* Talhâstieđâ – Edward Kendall, Tadeusz Reichstein já Philip Hench

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 16. peeivi – Kalle Könkkölä, syemmilâš politikkár já oovdiš aalmugovdâsteijee (j. 2018)
* uđđâivemáánu 21. peeivi – Billy Ocean, Trinidadist šoddâm brittilâš pop-lávloo
* uđđâivemáánu 23. peeivi – Richard Dean Anderson, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (”MacGyver”)
* kuovâmáánu 11. peeivi – Mauri Kunnas, syemmilâš grafikkár, kirječällee, kovetaaidâr já ráiđukovesárgoo
* njuhčâmáánu 30. peeivi – Robbie Coltrane, skotlandlâš čaittâleijee, komikkár já čällee (j. 2022)
* vyesimáánu 19. peeivi – Tadeusz Ślusarski, puolalâš stávránjuškejeijee (j. 1998)
* čohčâmáánu 3. peeivi – Pave Maijanen, syemmilâš musikkár (j. 2021)
* čohčâmáánu 21. peeivi – Bill Murray, ovtâstumstaatâlâš komikkár, čaittâleijee já stivrejeijee
* roovvâdmáánu 1. peeivi – Boris Morukov, ryeššilâš kosmonaut já tuáhtár (j. 2015)
* roovvâdmáánu 18. peeivi – Om Puri, indialâš čaittâleijee (j. 2017)
* skammâmáánu 28. peeivi – Russell Alan Hulse, ive 1993 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 21. peeivi – George Orwell, eŋlandlâš kirječällee já toimâtteijee (š. 1903)
* syeinimáánu 1. peeivi – Eliel Saarinen, syemmilâš arkkiteht (š. 1873)
* syeinimáánu 21. peeivi – Ester Ståhlberg syemmilâš kirječällee, máttáátteijee já toimâtteijee. Suomâ president Kaarlo Juho Ståhlberg kálgu (š. 1870)
* skammâmáánu 25. peeivi – Johannes Vilhelm Jensen, ive 1944 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim tanskalâš kirječällee (š. 1873)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1951

**1951** (**MCMLI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1950-lovo nubbe ihe.

## Tábáhtusah
### Juovlâmáánu
* juovlâmáánu 22. peeivi – Vaasalâš finnodâholmooš Frithjof Tikanoja skeŋkkij kiddoduv já jieijâs stuorrâ taaiđâčuágálduv Vaasa kaavpugân. Tain šoodâi Tikanoja-taaiđâviäsu.
* juovlâmáánu 26. peeivi – Tikanoja-taaiđâviäsu lekkui Vaasast.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – John Cockcroft já Ernest Walton
* Kemia – Edwin McMillan já Glenn Seaborg
* Kirjálâšvuotâ – Pär Lagerkvist
* Ráávhu – Léon Jouhaux
* Talhâstieđâ – Max Theiler

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 19. peeivi – Shimon Sakaguchi, ive 2025 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim jaapaanlâš professor já immunolog
* uđđâivemáánu 24. peeivi – Murray Sinclair, kanadalâš politikkár, tuámmár já äššivyeijee (j. 2024)
* njuhčâmáánu 1. peeivi – Berit Oskal Eira, sämmilâš puásuituállee já politikkár (j. 2021)
* njuhčâmáánu 26. peeivi – Carl Wieman, ive 2001 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár
* cuáŋuimáánu 17. peeivi – Börje Salming, sämmilâš jieŋâskiärruspellee (j. 2022)
* cuáŋuimáánu 17. peeivi – Olivia Hussey, eŋlandlâš čaittâleijee (j. 2024)
* vyesimáánu 1. peeivi – Kerttu Vuolab, sämmilâš kirječällee já jurgâleijee
* vyesimáánu 26. peeivi – Sally Ride, ovtâstumstaatâlâš fysikkár já astronaut (j. 2012)
* syeinimáánu 4. peeivi – Susumu Kitagawa, ive 2025 Nobel-kemiapalhâšume finnim jaapaanlâš kemist
* syeinimáánu 21. peeivi – Robin Williams, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. 2014)
* syeinimáánu 31. peeivi – Evonne Goolagong, australialâš tennisspellee
* čohčâmáánu 4. peeivi – Marita Ulvskog, ruátálâš politikkár
* čohčâmáánu 14. peeivi – F. Duncan M. Haldane, ive 2016 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim brittilâš fysikkár
* skammâmáánu 15. peeivi – Tuula Mai Salmela, syemmilâš kirječällee

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 10. peeivi – Sinclair Lewis, ive 1930 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš kirječällee (š. 1885)
* uđđâivemáánu 27. peeivi – Carl Gustaf Emil Mannerheim, rijjâhiärrá já Suomâ täsivääldi 6. president (š. 1867)
* kuovâmáánu 19. peeivi – André Gide, ive 1947 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim ranskalâš kirječällee (š. 1869)
* cuáŋuimáánu 23. peeivi – Charles Dawes, ive 1925 Nobel-ráávhupalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš politikkár já Ovtâstum staatâi 30. väripresident (š. 1865)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1953

**1953** (**MCMLIII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1950-lovo niäljád ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Frits Zernike
* Kemia – Hermann Staudinger
* Kirjálâšvuotâ – Sir Winston Churchill
* Ráávhu – George Marshall
* Talhâstieđâ – Hans Krebs já Fritz Lipmann

## Šoddâmeh
* kesimáánu 3. peeivi – Loalwa Braz, brasilialâš lávloo já laavlârähtee (j. 2017)
* kesimáánu 23. peeivi – Armen Sarkissian, armenialâš politikkár já Armenia täsivääldi 4. president
* syeinimáánu 23. peeivi – Najib Razak, Malesia 6. uáiviminister
* syeinimáánu 31. peeivi – Marry Ailonieida Somby, taažâsämmilâš kirječällee
* porgemáánu 17. peeivi – Herta Müller, ive 2009 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim romanialâš-saksalâš kirječällee
* skammâmáánu 26. peeivi – Sinikka Nopola, syemmilâš kirječällee já toimâtteijee (j. 2021)

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 1. peeivi – Hank Williams, ovtâstumstaatâlâš countrymusikkár (š. 1923)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1954

**1954** (**MCMLIV**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1950-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Max Born já Walther Bothe
* Kemia – Linus Pauling
* Kirjálâšvuotâ – Ernest Hemingway
* Ráávhu – Ovtâstum aalmugij patâreijeiornijdume (UNHCR)
* Talhâstieđâ – John Enders, Thomas Weller já Frederick Robbins

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 6. peeivi – Timo Grönlund, syemmilâš miälloo já olympialij valastâllee (j. 2022)
* uđđâivemáánu 21. peeivi – Idrissa Ouédraogo, burkinafasolâš elleekoverähtee já -stivrejeijee (j. 2018)
* kuovâmáánu 13. peeivi – Sinikka Tirkkonen, syemmilâš máttáátteijee, tihtâčällee já kirječällee (j. 2021)
* njuhčâmáánu 24. peeivi – Rafael Orozco Maestre, kolumbialâš lávloo (j. 1992)
* cuáŋuimáánu 27. peeivi – Heikki Silvennoinen, syemmilâš čaittâleijee, kietâčällee já musikkár (j. 2024)
* vyesimáánu 9. peeivi – Mallika Sarabhai, indialâš klassiklâš tánssájeijee, čaittâleijee já aktivist
* vyesimáánu 22. peeivi – Shuji Nakamura, ive 2014 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim jaapaanlâš insner já utkee
* kesimáánu 14. peeivi – Gianna Nannini, italialâš lávloo-laavlârähtee
* kesimáánu 30. peeivi – Serž Sargsjan, armenialâš politikkár já Armenia täsivääldi 3. president iivij 2008–2018
* syeinimáánu 31. peeivi – Nils Johan Heatta, NRK Sámi Radio hovdâ
* porgemáánu 12. peeivi  – François Hollande, ranskalâš politikkár já Ranska täsivääldi 24. president iivij 2012–2017
* porgemáánu 31. peeivi – Robert Kotšarjan, armenialâš politikkár já Armenia täsivääldi 2. president iivij 1998–2008
* čohčâmáánu 10. peeivi – Domna Khomjuk, kieldâsämmilâš zooteknikkár, kirječällee já musikkár
* čohčâmáánu 20. peeivi – Harriet Nordlund, juulevsämmilâš čaittâleijee, kietâčällee já kirječällee (j. 2023)
* juovlâmáánu 26. peeivi – Roy Jacobsen, taažâ kirječällee (j. 2025)

## Jämimeh
* njuhčâmáánu 7. peeivi – Otto Diels, ive 1950 Nobel-kemiapalhâšume finnim saksalâš kemist (š. 1876)
* cuáŋuimáánu 28. peeivi – Léon Jouhaux, ive 1951 Nobel-ráávhupalhâšume finnim ranskalâš áámmátservihovdâ (š. 1879)
* kesimáánu 17. peeivi – Bertel Liljeqvist, syemmilâš arkkiteht (š. 1885)
* syeinimáánu 13. peeivi – Frida Kahlo, meksikolâš taaiđâmáálájeijee (š. 1907)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1955

**1955** (**MCMLV**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1950-lovo kuuđâd ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Willis Lamb já Polykarp Kusch
* Kemia – Vincent du Vigneaud
* Kirjálâšvuotâ – Halldór Laxness
* Ráávhu – ij kihheen
* Talhâstieđâ – Hugo Theorell

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 6. peeivi – Rowan Atkinson, eŋlandlâš čaittâleijee já komikkár
* uđđâivemáánu 28. peeivi – Nicolas Sarkozy, ranskalâš politikkár já Ranska täsivääldi 23. president iivij 2007–2012
* cuáŋuimáánu 12. peeivi – Nils Gaup, taažâsämmilâš elleekovestivrejeijee já čaittâleijee
* cuáŋuimáánu 17. peeivi – Kristine Sutherland, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee
* vyesimáánu 16. peeivi – Debra Winger, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee
* syeinimáánu 22. peeivi – Willem Dafoe, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee
* čohčâmáánu 21. peeivi – Mika Kaurismäki, syemmilâš elleekovestivrejeijee
* skammâmáánu 13. peeivi – Whoopi Goldberg, ovtâstumstaatâlâš komikkár já čaittâleijee
* juovlâmáánu 10. peeivi – Seija Sivertsen, nuorttâlâš máttáátteijee, jurgâleijee já lávloo (j. 2022)
* juovlâmáánu 23. peeivi – Marianne Balto Henriksen, sämipolitikkár já sämitiggeaairâs Taažâst

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 15. peeivi – Yves Tanguy, ranskalâš-ovtâstumstaatâlâš taaidâr (š. 1900)
* cuáŋuimáánu 18. peeivi – Albert Einstein, saksajuudalâš teoreetlâš fysikkár (š. 1879)
* vyesimáánu 10. peeivi – Carolus Lindberg, syemmilâš arkkiteht (š. 1889)
* syeinimáánu 23. peeivi – Cordell Hull, ive 1945 Nobel-ráávhupalhâšume finnim Ovtâstum staatâi olgominister iivij 1933–1944 (š. 1871)
* juovlâmáánu 21. peeivi – Erik Bryggman, syemmilâš arkkiteht (š. 1891)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1958

**1958** (**MCMLVIII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1950-lovo oovcád ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Pavel Tšerenkov, Ilja Frank já Igor Tamm
* Kemia – Frederick Sanger
* Kirjálâšvuotâ – Boris Pasternak (páguttum piettâliđ palhâšume vuástáväldimist)
* Ráávhu – Georges Pire
* Talhâstieđâ – George Beadle, Edward Lawrie Tatum já Joshua Lederberg

### Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn
* Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 1958

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 17. peeivi – Šalva Natelašvili, georgialâš politikkár
* kuovâmáánu 22. peeivi – Kais Saied, tunisialâš politikkár já Tunisia 7. president
* kesimáánu 22. peeivi – Johanna Sinisalo, syemmilâš kirječällee
* syeinimáánu 30. peeivi – Kate Bush, brittilâš lávloo
* porgemáánu 25. peeivi – Tim Burton, ovtâstumstaatâlâš stivrejeijee, pyevtitteijee, čällee já taaidâr
* čohčâmáánu 22. peeivi – Andrea Bocelli, italialâš ooppera- já poplávloo
* roovvâdmáánu 5. peeivi – André Kuipers, hollandlâš astronaut
* roovvâdmáánu 10. peeivi – Tanya Tucker, ovtâstumstaatâlâš lávloo-laavlârähtee
* skammâmáánu 22. peeivi – Jamie Lee Curtis, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (*[[Halloween I]]*, *[[Halloween II]]*, *[[Halloween VII]]* já *[[Halloween VIII]]*)

## Jämimeh
* kuovâmáánu 1. peeivi – Clinton Davisson, ive 1937 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. 1881)
* njuhčâmáánu 24. peeivi – Anni Swan, syemmilâš kirječällee (š. 1875)
* kesimáánu 20. peeivi – Kurt Alder, ive 1950 Nobel-kemiapalhâšume finnim saksalâš kemist (š. 1902)
* porgemáánu 27. peeivi – Ernest Lawrence, ive 1939 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. 1901)
* juovlâmáánu 15. peeivi – Wolfgang Pauli, ive 1945 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim nuorttâriijkâlâš teoreetlâš fysikkár (š. 1900)
* juovlâmáánu 30. peeivi – Elsi Borg, syemmilâš arkkiteht (š. 1893)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1959

**1959** (**MCMLIX**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1950-lovo majemuš ihe.

## Tábáhtusah
### Uđđâivemáánu
* uđđâivemáánu 3. peeivi – Alaskast šoodâi Ovtâstum staatâi 49. uásistaatâ.
* uđđâivemáánu 29. peeivi – Vuossâmuš Melodifestivalen uárnejui Tukholmast. Melodifestivalen vyeittee Siw Malmkvist ovdâstij Ruotâ Euroviisuin siämmáá ive Cannesist, Ranskaast.

### Njuhčâmáánu
* njuhčâmáánu 11. peeivi – 4. Euroviisuh uárnejuvvojii Cannesist, Ranskaast, tastko Ranska ovdâsteijee André Claveau lâi vuáittám ive 1958 Euroviisuh-lávlumkišto pitáinis *Dors, mon amour*.

### Porgemáánu
* porgemáánu 21. peeivi – Havaijist šoodâi Ovtâstum staatâi 50. uásistaatâ.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Emilio Segrè já Owen Chamberlain
* Kemia – Jaroslav Heyrovský
* Kirjálâšvuotâ – Salvatore Quasimodo
* Ráávhu – Philip Noel-Baker
* Talhâstieđâ – Severo Ochoa já Arthur Kornberg

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 9. peeivi – Rigoberta Menchú Tum, ive 1992 Nobel-ráávhupalhâšume finnim kʼicheʼlâš kirječällee já olmoošvuoigâdvuotâpiälušteijee
* njuhčâmáánu 9. peeivi – Takaaki Kajita, ive 2015 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim jaapaanlâš fysikkár
* njuhčâmáánu 15. peeivi – Mattis Hætta, tavesämmilâš jyeigee já čaittâleijee (j. 2022)
* syeinimáánu 5. peeivi – Manana Šalikašvili, georgialâš kirječällee
* syeinimáánu 27. peeivi – Carlos Vila Nova, sãotomépríncipelâš politikkár já São Tomé já Príncipe 5. president
* čohčâmáánu 22. peeivi – Saul Perlmutter, ive 2011 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš astrofysikkár
* juovlâmáánu 21. peeivi – Florence Griffith Joyner, ovtâstumstaatâlâš almosvalastâllee (j. 1998)

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 3. peeivi – Edwin Muir, skotlandlâš tihtâčällee, kirječällee já jurgâleijee (š. 1887)
* kuovâmáánu 15. peeivi – Owen Willans Richardson, ive 1928 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim brittilâš fysikkár (š. 1879)
* njuhčâmáánu 26. peeivi – Raymond Chandler, irlandlâš-ovtâstumstaatâlâš rikoskirječällee (š. 1888)
* cuáŋuimáánu 9. peeivi – Frank Lloyd Wright, ovtâstumstaatâlâš arkkiteht (š. 1867)
* kesimáánu 9. peeivi – Adolf Windaus, ive 1928 Nobel-kemiapalhâšume finnim saksalâš kemist (š. 1876)
* syeinimáánu 17. peeivi – Billie Holiday, ovtâstumstaatâlâš lávloo (š. 1915)
* skammâmáánu 15. peeivi – Charles Thomson Rees Wilson, ive 1927 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim skotlandlâš meteorolog já fysikkár (š. 1869)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1956

**1956** (**MCMLVI**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 1950-lovo čiččâd ihe.

## Tábáhtusah
### Porgemáánu
* porgemáánu 10. peeivi – Nihon Hidankyō vuáđudui.
* porgemáánu 18. peeivi – Sämirääđi vuáđudui sämmilij 2. tave-eennâmlâš konferensist Kárášjuuvâst.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – William Shockley, John Bardeen já Walter Brattain
* Kemia – Cyril Hinshelwood já Nikolai Semjonov
* Kirjálâšvuotâ – Juan Ramón Jiménez
* Ráávhu – ij kihheen
* Talhâstieđâ – André Cournand, Werner Forssmann já Dickinson W. Richards

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 19. peeivi – Roderick MacKinnon, ive 2003 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš biolog 
* njuhčâmáánu 23. peeivi – Karen Marie Eira Buljo, tavesämmilâš kirječällee já politikkár
* vyesimáánu 20. peeivi – Tyrone Downie, jamaikalâš urgur, pianist já kuoskâttâsčuojâtteijee (j. 2022)
* porgemáánu 10. peeivi – Lars Martin Myhre, taažâ kitarist já šuoŋârähtee (j. 2024)
* skammâmáánu 8. peeivi – Mari Boine, taažâsämmilâš musikkár

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 31. peeivi – A. A. Milne, eŋlandlâš kirječällee (š. 1882)
* čohčâmáánu 22. peeivi – Frederick Soddy, ive 1921 Nobel-kemiapalhâšume finnim brittilâš radiokemist (š. 1877) 
* roovvâdmáánu 25. peeivi – Risto Ryti, syemmilâš politikkár já Suomâ täsivääldi 5. president (š. 1889)
* skammâmáánu 4. peeivi – Georg Jägerroos, syemmilâš arkkiteht (š. 1901)
* skammâmáánu 17. peeivi – Erkki Huttunen, syemmilâš arkkiteht (š. 1901)
* juovlâmáánu 14. peeivi – J. K. Paasikivi, syemmilâš paŋkkihovdâ, politikkár, diplomaat já Suomâ täsivääldi 7. president (š. 1870)
* juovlâmáánu 23. peeivi – Josep Puig i Cadafalch, katalonialâš arkkiteht, arkeolog já politikkár (š. 1867)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1962

**1962** (**MCMLXII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1960-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah
### Uđđâivemáánu
* uđđâivemáánu 1. peeivi – Pieksämäki já Varkaus kävppikieldâin šoddii kaavpugeh.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Lev Landau
* Kemia – Max Perutz já John Kendrew
* Kirjálâšvuotâ – John Steinbeck
* Ráávhu – Linus Pauling
* Talhâstieđâ – Francis Crick, James D. Watson já Maurice Wilkins

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 6. peeivi – Axl Rose, ovtâstumstaatâlâš lávloo
* cuáŋuimáánu 27. peeivi – Edvard I. Moser, ive 2014 Nobel-talhâstieđâpalhâšume finnim taažâ neurotiettee
* syeinimáánu 31. peeivi – Wesley Snipes, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee
* porgemáánu 15. peeivi – Tor Øyvind Syvertsen, taažâ kitarist (j. 2022)
* porgemáánu 30. peeivi – Trond Trosterud, taažâ kielâtotkee já kielâteknologia professor
* čohčâmáánu 4. peeivi – Shinya Yamanaka, ive 2012 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim jaapaanlâš tuáhtár, professor já vuáđusellâtotkee
* skammâmáánu 19. peeivi – Jodie Foster, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, stivrejeijee já pyevtitteijee
* juovlâmáánu 22. peeivi – Ralph Fiennes, brittilâš čaittâleijee

## Jämimeh
* cuáŋuimáánu 18. peeivi – Bertel Strömmer, syemmilâš arkkiteht (š. 1890)
* porgemáánu 5. peeivi – Marilyn Monroe, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, lávloo já malli (š. 1926)
* porgemáánu 9. peeivi – Hermann Hesse, saksalâš kirječällee, tivtâsteijee já kovetaaidâr, kii finnij Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume ive 1946 (š. 1877)
* skammâmáánu 18. peeivi – Niels Bohr, ive 1922 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim tanskalâš fysikkár (š. 1885)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1973

**1973** (**MCMLXXIII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1970-lovo niäljád ihe.

## Tábáhtusah
### Uđđâivemáánu
* uđđâivemáánu 1. peeivi – Tanska já Irland servii Euroop unionân.
* uđđâivemáánu 1. peeivi – Kiemâjäävrist, Kuusankoskist, Lieksast, Mänttäst já Äänekoskist šoddii kaavpugeh.

### Čohčâmáánu
* čohčâmáánu 24. peeivi – Guinea-Bissau šoodâi jiečânâssân.

### Skammâmáánu
* skammâmáánu 9. peeivi – Suomâ Säämi Parlament vuáđudui.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Leo Esaki, Ivar Giaever já Brian David Josephson
* Kemia – Ernst Otto Fischer já Geoffrey Wilkinson
* Kirjálâšvuotâ – Patrick White
* Ráávhu – Henry A. Kissinger já Le Duc Tho
* Talhâstieđâ – Karl von Frisch, Konrad Lorenz já Nikolaas Tinbergen

### Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn
* Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 1973

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 2. peeivi – Klemet Erland Hætta, sämmilâš politikkár já sämitiggeaairâs Taažâst
* kuovâmáánu 12. peeivi – Mats Jonsson, ruátálâš ráiđukoverähtee
* porgemáánu 19. peeivi – Mette-Marit, Taažâ ruuvnâprinses
* čohčâmáánu 12. peeivi – Paul Walker, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. 2013)
* čohčâmáánu 23. peeivi – Miika Nousiainen, syemmilâš toimâtteijee, kirječällee já kietâčällee
* roovvâdmáánu 7. peeivi – Grigol Mgaloblišvili, georgialâš politikkár já Georgia 7. uáiviminister
* juovlâmáánu 27. peeivi – Siv Ringdal, taažâ etnolog, kulttuurhistorjistee já kirječällee

## Jämimeh
* kuovâmáánu 11. peeivi – J. Hans D. Jensen, ive 1963 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim saksalâš fysikkár (š. 1907)
* porgemáánu 16. peeivi – Selman Waksman, ive 1952 Nobel-talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš biokemist (š. 1888)
* čohčâmáánu 2. peeivi – J. R. R. Tolkien, eŋlandlâš kirječällee (š. 1892)
* čohčâmáánu 11. peeivi – Salvador Allende, chilelâš tuáhtár, politikkár já Chile 29. president (š. 1908)
* skammâmáánu 11. peeivi – A. I. Virtanen, ive 1945 Nobel-kemiapalhâšume finnim syemmilâš tiettee (š. 1895)
* skammâmáánu 30. peeivi – André Sicard, ranskalâš almosvalastâllee (š. 1915)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1978

**1977** (**MCMLXXVIII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1970-lovo oovcád ihe.

## Tábáhtusah
### Porgemáánu
* porgemáánu 22. peeivi – Kenia väripresident Daniel arap Moi algâttij Kenia president virgeest, ko president Jomo Kenyatta jaamij.

### Skammâmáánu
* skammâmáánu 8. peeivi – Daniel arap Moi joođhij Kenia presidentin.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Pyotr Leonidovich Kapitsa, Arno Allan Penzias já Robert Woodrow Wilson
* Kemia – Peter D. Mitchell
* Kirjálâšvuotâ – Isaac Bashevis Singer
* Ráávhu – Mohamed Anwar al-Sadat já Menachem Begin
* Talhâstieđâ – Werner Arber, Daniel Nathans já Hamilton O. Smith

### Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn
* Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 1978
* Videospeelah ive 1978

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 11. peeivi – Adepero Oduye, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee
* uđđâivemáánu 23. peeivi – Olga Temonen, syemmilâš čaittâleijee já pyevtitteijee (j. 2025)
* kuovâmáánu 13. peeivi – Pirita Näkkäläjärvi, syemmilâš sämipolitikkár, kävppitiettui maister, media já viestâdem maister já náguskirjetotkee
* porgemáánu 23. peeivi – Kobe Bryant, ovtâstumstaatâlâš kooripálluspellee (j. 2020)
* čohčâmáánu 3. peeivi – Marjo Niemi, syemmilâš kirje- já čaaitâlmčällee
* roovvâdmáánu 7. peeivi – Jari Jaanto, syemmilâš startup-irâtteijee, nubbe IRC-Galleria vuáđudeijest
* skammâmáánu 12. peeivi – Céline Sciamma, ranskalâš elleekovestivrejeijee já -kietâčällee
* juovlâmáánu 13. peeivi – Tamar Taliašvili, georgialâš politikkár

## Jämimeh
* vyesimáánu 15. peeivi – Kiku Amino, jaapaanlâš kirječällee já jurgâleijee (š. 1900)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1981

**1981** (**MCMLXXXI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1980-lovo nubbe ihe.

## Tábáhtusah
### Uđđâivemáánu
* uđđâivemáánu 1. peeivi – Kreikka seervâi Euroop siärvusân.

### Kuovâmáánu
* kuovâmáánu 4. peeivi – Gro Harlem Brundtlandist šoodâi Taažâ uáiviminister.

### Cuáŋuimáánu
* cuáŋuimáánu 4. peeivi – Euroviisuh uárnejuvvojii Dublinist. Kišto vuoitij Ovtâstum kunâgâskode ovdâsteijee Bucks Fizz pittáin *Making Your Mind Up*.

### Syeinimáánu
* syeinimáánu 29. peeivi – Diana Spencer já Prinssâ Charles naajáin.

### Čohčâmáánu
* čohčâmáánu 11. peeivi – Suomâ täsivääldi president Urho Kekkonen paasij puoccâmluámun. Uáiviminister Mauno Koivistost šoodâi virgetahhee president já sisašijminister Eino Uusitalost virgetahhee uáiviminister.
* čohčâmáánu 21. peeivi – Belize šoodâi jiečânâssân.

### Skammâmáánu
* skammâmáánu 1. peeivi – Antigua já Barbuda šoodâi jiečânâssân.
* skammâmáánu 9. peeivi – Uárjivuotâ kieldui Mauritaniast majemužžân staattân maailmist. Ton maŋa uárjivuotâ lii lamaš kieldum ubâ maailmist. Kiäldust peerusthánnáá uárjivuotâ ij kuittâg lamaš rikos Mauritaniast ovdil ive 2007.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Nicolaas Bloembergen, Arthur Leonard Schawlow já Kai M. Siegbahn
* Kemia – Kenichi Fukui já Roald Hoffmann
* Kirjálâšvuotâ – Elias Canetti
* Ráávhu – Ovtâstum aalmugij patâreijeiornijdume UNHCR
* Talhâstieđâ – Roger W. Sperry, David H. Hubel já Torsten N. Wiesel

### Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn
* Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 1981
* Videospeelah ive 1981

## Šoddâmeh
* juovlâmáánu 2. peeivi – Britney Spears, ovtâstumstaatâlâš musikkár, tánssájeijee já čaittâleijee
* juovlâmáánu 22. peeivi – Jare Tiihonen (”Cheek”), syemmilâš ráppájeijee

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 5. peeivi – Harold Urey, ive 1934 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš kemist (š. 1893)
* uđđâivemáánu 11. peeivi – Beulah Bondi, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. 1889)
* njuhčâmáánu 9. peeivi – Max Delbrück, ive 1969 Nobel-talhâstieđâpalhâšume finnim saksalâš-ovtâstumstaatâlâš biofysikkár (š. 1906)
* vyesimáánu 27. peeivi – Reidar Särestöniemi, syemmilâš kovetaaidâr (š. 1925)
* čohčâmáánu 8. peeivi – Hideki Yukawa, ive 1949 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim jaapaanlâš teoreetlâš fysikkár (š. 1907)
* roovvâdmáánu 5. peeivi – Gloria Grahame, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. 1923)
* skammâmáánu 29. peeivi – Natalie Wood, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. 1938)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1987

**1987** (**MCMLXXXVII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1980-lovo káávcád ihe.

## Tábáhtusah
### Kuovâmáánu
* kuovâmáánu 5. peeivi – Kari Aronpuro vuoitij Runeberg-palhâšume tihtâčuágálduvâstis *Kirjaimet tulevat*.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – J. Georg Bednorz já K. Alexander Müller
* Kemia – Donald J. Cram, Jean-Marie Lehn já Charles J. Pedersen
* Kirjálâšvuotâ – Joseph Brodsky
* Ráávhu – Oscar Arias Sánchez
* Talhâstieđâ – Susumu Tonegawa

### Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn
* Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 1987
* Videospeelah ive 1987

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 9. peeivi – Anna Tatangelo, italialâš pop-lávloo
* kuovâmáánu 2. peeivi – Gerard Piqué, katalonialâš jyelgipálluspellee já finnodâholmooš

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 15. peeivi – Ray Bolger, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. 1904)
* kesimáánu 10. peeivi – Elizabeth Hartman, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. 1943)
* kesimáánu 22. peeivi – Fred Astaire, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já tánssájeijee (š. 1899)
* čohčâmáánu 11. peeivi – Winston Hubert McIntosh (*Peter Tosh*), jamaikalâš musikkár (š. 1944)
* juovlâmáánu 2. peeivi – Luis Federico Leloir, ive 1970 Nobel-kemiapalhâšume finnim argentiinalâš kemist (š. 1906)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1988

**1988** (**MCMLXXXVIII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vástuppeeivi já nuuvâi lávurduv. Tot lâi 1980-lovo oovcád ihe.

## Tábáhtusah
### Kuovâmáánu
* kuovâmáánu 5. peeivi – Sinikka Tirkkonen vuoitij Runeberg-palhâšume nooveelčuágálduvâstis *Luvaton elämä*.

### Njuhčâmáánu
* njuhčâmáánu 1. peeivi – Mauno Koivisto algâttij nube paje Suomâ täsivääldi presidentin.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Leon M. Lederman, Melvin Schwartz já Jack Steinberger
* Kemia – Johann Deisenhofer, Robert Huber já Hartmut Michel
* Kirjálâšvuotâ – Naguib Mahfouz
* Ráávhu – OA-ráávhuturvimjuávhuh
* Talhâstieđâ – Sir James W. Black, Gertrude B. Elion já George H. Hitchings

### Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn
* Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 1988
* Videospeelah ive 1988

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 6. peeivi – Kajsa Balto, tavesämmilâš musikkár, jyeigee já lávloo
* kuovâmáánu 6. peeivi – Anna Diop, senegallâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já malli
* vyesimáánu 5. peeivi – Adele, eŋlandlâš lávloo-laavlârähtee
* vyesimáánu 14. peeivi – Mark Zuckerberg, Facebook vuáđudeijee
* juovlâmáánu 22. peeivi – Jonas Erik Altberg (Basshunter), ruátálâš lávloo, pyevtitteijee já DJ
* peivimeeri ij tiäđust – Heidi Gauriloff, nuorttâlâš musikkár, čaittâleijee, taaidâr já tuájár.

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 15. peeivi – Seán MacBride, ive 1974 Nobel-ráávhupalhâšume finnim irlandlâš politikkár (š. 1904)
* vyesimáánu 8. peeivi – Robert A. Heinlein, ovtâstumstaatâlâš *science fiction* -kirječällee (š. 1907)
* vyesimáánu 27. peeivi – Ernst Ruska, ive 1986 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim saksalâš fysikkár (š. 1906)
* čohčâmáánu 21. peeivi – Simon Grany, ranskalâš almosvalastâllee (š. 1899)
* skammâmáánu 29. peeivi – Elof Lindström, ruátálâš almosvalastâllee (š. 1897)
* juovlâmáánu 21. peeivi – Nikolaas Tinbergen, ive 1973 Nobel-talhâstieđâpalhâšume finnim vuáládâheennâmlâš biolog já ornitolog (š. 1907)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1990

**1990** (**MCMXC**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1990-lovo vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah

### Kuovâmáánu
* kuovâmáánu 5. peeivi – Eeva Kilpi vuoitij Runeberg-palhâšume trilogias vuossâmuu uásist *Talvisodan aika*.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Jerome I. Friedman, Henry W. Kendall já Richard E. Taylor
* Kemia – Elias James Corey
* Kirjálâšvuotâ – Octavio Paz
* Ráávhu – Mihail Sergejevitš Gorbatšov
* Talhâstieđâ – Joseph E. Murray já E. Donnall Thomas

### Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn
* Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 1990
* Videospeelah ive 1990

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 7. peeivi – Gregor Schlierenzauer, nuorttâriijkâlâš luákkánjuškejeijee
* uđđâivemáánu 13. peeivi – Liam Hemsworth, australialâš čaittâleijee 
* uđđâivemáánu 27. peeivi – Niviaq Korneliussen, ruánááeennâmlâš kirječällee
* kuovâmáánu 7. peeivi – Anna Abreu, portugallâš-syemmilâš musikkár
* kesimáánu 11. peeivi – Mariam Kvrivišvili, georgialâš politikkár
* syeinimáánu 2. peeivi – Niillas Holmberg, sämmilâš tihtâčällee, kirječällee, musikkár, čaittâleijee já TV-jođetteijee
* syeinimáánu 2. peeivi – Margot Robbie, australialâš čaittâleijee já elleekovepyevtitteijee
* syeinimáánu 2. peeivi – Hanne-Sofie Suongir, sämmilâš kirječällee
* roovvâdmáánu 20. peeivi – SlinCraze, sämmilâš ráppájeijee Taažâ peln

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 6. peeivi – Pavel Čerenkov, ive 1958 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim sovjetlittolâš fysikkár (š. 1904)
* uđđâivemáánu 25. peeivi – Ava Gardner, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. 1922)
* cuáŋuimáánu 23. peeivi – Paulette Goddard, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. 1910)
* roovvâdmáánu 13. peeivi – Lê Đức Thọ, ive 1973 Nobel-ráávhupalhâšume finnim vietnamlâš diplomaat já politikkár (š. 1911)
* juovlâmáánu 22. peeivi – Henning Sundesson, ruátálâš almosvalastâllee (š. 1909)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1994

[thumb|right|Ive [1964 Nobel-kemiapalhâšume finnim brittilâš kemist Dorothy Hodgkin]]
**1994** (**MCMXCIV**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1990-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah

### Kuovâmáánu
* kuovâmáánu 5. peeivi – Paavo Rintala vuoitij Runeberg-palhâšume kirjestis *Aika ja uni*.
* kuovâmáánu 6. peeivi &ndash; Martti Ahtisaari väljejui Suomâ täsivääldi presidentin.

### Njuhčâmáánu
* njuhčâmáánu 1. peeivi – Martti Ahtisaari algâttij president virgeest.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Bertram N. Brockhouse já Clifford G. Shull
* Kemia – George A. Olah
* Kirjálâšvuotâ – Kenzaburo Oe
* Ráávhu – Yasser Arafat, Shimon Peres já Yitzhak Rabin
* Talhâstieđâ – Alfred G. Gilman já Martin Rodbell

### Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn
* Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 1994
* Videospeelah ive 1994

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 23. peeivi – Dakota Fanning, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee
* cuáŋuimáánu 12. peeivi – Saoirse Ronan, irlandlâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee
* roovvâdmáánu 23. peeivi – Margaret Qualley, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já malli
* juovlâmáánu 5. peeivi – Katarina Barruk, umesämmilâš lávloo, jyeigee, pianočuojâtteijee já laavlârähtee

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 23. peeivi – Eila Pennanen, syemmilâš kirječällee, kritikkár, esseečällee já jurgâleijee (š. 1916)
* kuovâmáánu 9. peeivi – Howard Temin, ive 1975 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš virolog (š. 1934)
* njuhčâmáánu 31. peeivi – Esko Korhonen, syemmilâš arkkiteht (š. 1923)
* syeinimáánu 25. peeivi – Erkki Kairamo, syemmilâš arkkiteht (š. 1936)
* syeinimáánu 29. peeivi – Dorothy Hodgkin, ive 1964 Nobel-kemiapalhâšume finnim brittilâš kemist (š. 1910)
* porgemáánu 18. peeivi – Richard Laurence Millington Synge, ive 1952 Nobel-kemiapalhâšume finnim brittilâš biokemist (š. 1914)
* skammâmáánu 22. peeivi – Minni Nurme, eestilâš tihtâ- já kirječällee (š. 1917)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
2016

**2016** (**MMXVI**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vástuppeeivi já nuuvâi lávurduv. Tot lâi 2010-lovo čiččâd ihe.

## Tábáhtusah

### Kuovâmáánu
* kuovâmáánu 5. peeivi – Tapio Koivukari vuoitij Runeberg-palhâšume kirjestis *Unissasaarnaaja*.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
*Fyysiik – David J. Thouless, Duncan Haldane já John M. Kosterlitz
*Kemia – Jean-Pierre Sauvage, Fraser Stoddart já Bernard Feringa
*Kirjálâšvuotâ – Bob Dylan
*Ráávhu – Juan Manuel Santos
*Talhâstieđâ – Yoshinori Ōsumi

### Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn
* Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 2016
* Videospeelah ive 2016

## Šoddâmeh
* cuáŋuimáánu 19. peeivi – Alexander Erik Hubertus Bertil, Ruotâ prinssâ Carl Philip já prinses Sofia vuossâmuš alge

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 10. peeivi – David Bowie, eŋlandlâš musikkár já čaittâleijee (š. 1947)
* uđđâivemáánu 21. peeivi – Mrinalini Sarabhai, indialâš klassiklâš tánssájeijee, koreograf já máttáátteijee (š. 1918)
* uđđâivemáánu 23. peeivi – Nikolai Abramov, vepsálâš tihtâčällee (š. 1961)
* kuovâmáánu 19. peeivi – Umberto Eco, italialâš kirječällee já semiotiik professor (š. 1932)
* cuáŋuimáánu 30. peeivi – Harold Kroto, ive 1996 Nobel-kemiapalhâšume finnim brittilâš kemist (š. 1939)
* porgemáánu 2. peeivi – Ahmed Zewail, ive 1999 Nobel-kemiapalhâšume finnim egyptlâš-ovtâstumstaatâlâš kemist (š. 1946)
* skammâmáánu 7. peeivi – Leonard Cohen, kanadalâš lávloo-laavlârähtee, tivtâsteijee já kirječällee (š. 1934)
* juovlâmáánu 8. peeivi – John Glenn, ovtâstumstaatâlâš astronaut, merâjyelgivievâ suátikirdee já politikkár (š. 1921)
* juovlâmáánu 25. peeivi – George Michael, eŋlandlâš poplávloo, laavlârähtee, pyevtitteijee já filantropist (*[[Wham!]]*) (š. 1963)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
2008

**2008** (**MMVIII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 2000-ihelove oovcád ihe.

## Tábáhtusah

### Kuovâmáánu
* kuovâmáánu 5. peeivi – Hannele Mikaela Taivassalo vuoitij Runeberg-palhâšume kirjestis *Fem knivar hade Andrej Krapl*.
* kuovâmáánu 6. peeivi &ndash; Ávvir, uđđâ orjâlâškielâlâš aavis vuossâmuš nummeer almostui.

### Roovvâdmáánu
* roovvâdmáánu 10. peeivi – Martti Ahtisaari finnij Nobel-ráávhupalhâšume.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
*Fyysiik – Makoto Kobayashi, Toshihide Maskawa já Yoichiro Nambu
*Kemia – Martin Chalfie, Osamu Shimomura já Roger Y. Tsien
*Kirjálâšvuotâ – Jean-Marie Gustave Le Clézio
*Ráávhu – Martti Ahtisaari
*Talhâstieđâ – Françoise Barré-Sinoussi, Harald zur Hausen já Luc Montagnier

### Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn
* Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 2008
* Videospeelah ive 2008

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 22. peeivi – Heath Ledger, australialâš čaittâleijee (š. 1979)
* njuhčâmáánu 19. peeivi – Arthur C. Clarke, eŋlandlâš *science fiction* -kirječällee já utkee (š. 1917)
* syeinimáánu 7. peeivi – Else Aropaltio, syemmilâš arkkiteht (š. 1914)
* juovlâmáánu 20. peeivi – Olga Lepešinskaja, sovjetlittolâš baaleet-tánssájeijee (š. 1916)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
2004

**2004** (**MMIV**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 2000-ihelove viiđâd ihe.

## Tábáhtusah
### Uđđâivemáánu
* uđđâivemáánu 4. peeivi – Mikheil Saakašvili väljejui Georgia presidentin.
* uđđâivemáánu 9. peeivi – Hanna Pakarinen vuoitij Suomâ vuossâmuu Idols-kišto.

### Kuovâmáánu
* kuovâmáánu 5. peeivi – Rakel Liehu vuoitij Runeberg-palhâšume kirjestis *Auringon asema*.
* kuovâmáánu 28. peeivi – Niko Valkeapää vuoitij Spellemann-palhâšume vuossâmuu albumstis ''Niko Valkeapää''.

### Vyesimáánu
* vyesimáánu 1. peeivi – 10 staattâd servii Euroop unionân: Eestieennâm, Latvia, Liettua, Malta, Kypros, Uŋgar, Puola, Slovakia, Slovenia já Čekki.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
*Fyysiik – David Gross, David Politzer já Frank Wilczek
*Kemia – Aaron Ciechanover, Avram Hershko já Irwin A. Rose
*Kirjálâšvuotâ – Elfriede Jelinek
*Ráávhu – Wangari Maathai
*Talhâstieđâ – Linda B. Buck já Richard Axel

### Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn
* Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 2004
* Videospeelah ive 2004

## Šoddâmeh
* juovlâmáánu 7. peeivi – Matthías Davíð Matthíasson, islandlâš musikkár

## Jämimeh
* kesimáánu 5. peeivi – Ronald Reagan, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já Ovtâstum staatâi 40. president (š. 1911)
* syeinimáánu 21. peeivi – Edward B. Lewis, ive 1995 Nobel-talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš geenitotkee (š. 1918)
* syeinimáánu 28. peeivi – Francis Crick, ive 1962 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim brittilâš molekyylbiolog, neurotiettee já biofysikkár (š. 1916)
* roovvâdmáánu 5. peeivi – Maurice Wilkins, ive 1962 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim uđđâseelandlâš-brittilâš biofysikkár (š. 1916)
* roovvâdmáánu 10. peeivi – Christopher Reeve, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. 1952)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Roovvâdmáánu 2.

**Roovvâdmáánu 2.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 275. peivi (kárgámive 276. peivi). Ive loopân láá 90 peivid.

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Válju 
*syemmilâš kalender: Valio

## Tábáhtusah
* 1870 – Aalmugjienâstem Rooma labdemist Italia kunâgâskoodán.
* 2024 – Juulevsämikielâ kielâseminaar uárnejuvvoo Juhâmohheest.

## Šoddâmeh
* 1852 – William Ramsay, ive 1904 Nobel-kemiapalhâšume finnim skotlandlâš kemist (j. 1916)
* 1871 – Cordell Hull, ive 1945 Nobel-ráávhupalhâšume finnim Ovtâstum staatâi olgominister iivij 1933–1944 (j. 1955)
* 1907 – Alexander Todd, ive 1957 Nobel-kemiapalhâšume finnim skotlandlâš biokemist (j. 1997)
* 1933 – John Gurdon, ive 2012 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim brittilâš ovdânembiolog já professor (j. 2025)

## Jämimeh
* 1927 – Svante Arrhenius, ive 1903 Nobel-kemiapalhâšume finnim ruátálâš fysikkár já kemist (š. 1859)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Kuovâmáánu 1.

thumb|right|Leymah Gbowee ive 2013
**Kuovâmáánu 1.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 32. peivi. Ive loopân láá 333 peivid (kárgámive 334 peivid).

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Riijtá, Piirit
*syemmilâš kalender: Riitta

## Tábáhtusah
* 1369 – Eennâm tuárgistij Alessandriast, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 4,9 Richter ciäkkáduv mield já VI–VII Mercalli ciäkkáduv mield.
* 1969 – Suomâst poođij vuáimán uđđâ piäládâhlaahâ. Riehtiministeriön vuáđudui piäládâhregister, kuus miärkkojeh puoh tallaah ovdâskoddepiäláduvah.
* 2023 – Suomâ ovdâskodde tuhhiittij nk. translaavâ nubástus jienâiguin 113–69.

## Šoddâmeh
* 1931 – Boris Jeltsin, Ruošâ 1. president iivij 1991–1999 (j. 2007)
* 1939 – Antonio Martínez Sarrión, espanjalâš tihtâčällee já jurgâleijee (j. 2021)
* 1942 – Terry Jones, waleslâš čaittâleijee, kirječällee, komikkár já elleekovestivrejeijee (j. 2020)
* 1968 – Lisa Marie Presley, ovtâstumstaatâlâš lávloo já laavlârähtee (j. 2023)
* 1972 – Leymah Gbowee, ive 2011 Nobel-ráávhupalhâšume finnim liberialâš ráávhuaktivist

## Jämimeh
* 904 – Cui Yin, Tang-dynastia kansler (š. 854)
* 1814 – Francesco Seratti, italialâš politikkár (š. 1736)
* 1851 – Mary Shelley, eŋlandlâš kirječällee (š. 1797)
* 1958 – Clinton Davisson, ive 1937 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. 1881)
* 1976 – Werner Heisenberg, ive 1932 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim saksalâš teoreetlâš fysikkár (š. 1901)
* 2021 – Dustin Diamond, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já komikkár (š. 1977)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Kuovâmáánu 3.

**Kuovâmáánu 3.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 34. peivi. Ive loopân láá 331 peivid (kárgámive 332 peivid).

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Čuovâ
*syemmilâš kalender: Hugo, Valo

## Tábáhtusah
* 1477 – Eennâm tuárgistij Folignost, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 4,9 Richter ciäkkáduv mield já VI–VII Mercalli ciäkkáduv mield.
* 1871 &ndash; Laahâ uáivikaavpug sirdemist Firenzest Rooman tuhhiittui já Roomast šoodâi virgálávt ovtâstum Italia uáivikaavpug.
* 2025 – Pirkko Saisio vuoitij Vartio-palhâšume kirjestis *Suliko*.

## Šoddâmeh
* 938 – Zhou Ben, kiinalâš kenraal (š. 862)
* 1192 – Gojong, Goryeo kunâgâs iivij 1213–1259 (Korea) (j. 1259)
* 1769 – Pietro Teulié, italialâš kenraal já politikkár (j. 1807)
* 1809 – Felix Mendelssohn, saksalâš musikkár já šuoŋârähtee (j. 1847)
* 1889 – Risto Ryti, syemmilâš politikkár já Suomâ täsivääldi 5. president (j. 1956)
* 1898 – Alvar Aalto, syemmilâš arkkiteht, hämmejeijee já akateemikkár (j. 1976)
* 1948 – Henning Mankell, ruátálâš kirječällee já teatterstivrejeijee (j. 2015)
* 1948 – Carlos Filipe Ximenes Belo, nuorttâtimorlâš pispe já ive 1996 Nobel-ráávhupalhâšume vyeittee
* 1968 – Mary Onyali, nigerialâš huáppukäččee já iivij 1992 já 1996 olympialâš pronssimiitaalvyeittee

## Jämimeh
* 834 – Wang Chengyuan, Tang-dynastia kenraal (š. 801)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Kuovâmáánu 5.

**Kuovâmáánu 5.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 36. peivi. Ive loopân láá 329 peivid (kárgámive 330 peivid).

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Pilcce
*syemmilâš kalender: Asser

## Tábáhtusah
25px|Suomâ lippu Suomâ vuáhádum liputtempeivi: *[[Runeberg peivi]]*

* Runeberg-palhâšume juáhhoo onne jyehi ive Runeberg šoddâmpeeivi kunnen. Palhâšume lii juohhum ive 1987 rääjist.

* 1796 – Eennâm tuárgistij korrâsávt Arezzo kuávlust, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,1 Richter ciäkkáduv mield já VII Mercalli ciäkkáduv mield.
* 2022 – Quynh Tran finnij Runeberg-palhâšume kirjestis *[[Skugga och svalka]]*.
* 2023 – Marja Kyllönen finnij Runeberg-palhâšume kirjestis *[[Vainajaiset]]*.
* 2023 – Kyprosist uárnejuvvojii presidentvaaljah. Nikos Christodoulides já Andreas Mavroyiannis peesáin jootkân.
* 2025 – Pirkko Saisio vuoitij Runeberg-palhâšume kirjestis *Suliko*.

## Šoddâmeh
* 976 – Sanjō, Jaapaan kiäisár iivij 1011–1016 (j. 1017)
* 1804 – Johan Ludvig Runeberg, suomâruátálâš tihtâčällee, máttáátteijee, toimâtteijee, pappâ já professor (j. 1877)
* 1914 – Alan Lloyd Hodgkin, ive 1963 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim brittilâš biofysikkár (j. 1998)
* 1934 – Hank Aaron, ovtâstumstaatâlâš pesipálustâllee (j. 2021)
* 1940 – H. R. Giger, sveiccilâš taaidâr (j. 2014)

## Jämimeh
* 1023 – Sitt al-Mulk, muslimlâš prinses (š. 970)
* 1803 – Giovanni Battista Casti, italialâš kirječällee já tivtâsteijee (š. 1724)
* 2023 – Pervez Musharraf, pakistanlâš kenraal já Pakistan 10. president (š. 1943)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Kuovâmáánu 7.

thumb|right|Tawakkol Karman ive 2019
[thumb|right|Anna Abreu [Oulust ive 2014]]
**Kuovâmáánu 7.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 38. peivi. Ive loopân láá 327 peivid (kárgámive 328 peivid).

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Rikhard
*syemmilâš kalender: Riku, Rikhard

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* 1885 – Sinclair Lewis, ive 1930 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš kirječällee (j. 1951)
* 1891 – Erik Bryggman, syemmilâš arkkiteht (j. 1955)
* 1940 – Toshihide Maskawa, ive 2008 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim jaapaanlâš teoreetlâš fysikkár (j. 2021)
* 1979 – Tawakkul Karman, ive 2011 Nobel-ráávhupalhâšume finnim jemenlâš toimâtteijee, politikkár já olmoošvuoigâdvuotâpiälušteijee
* 1990 – Anna Abreu, portugallâš-syemmilâš musikkár
* 2025 – Ines Marie Lilian Silvia, Ruotâ prinses, Västerbotten herttuatar, Ruotâ prinssâ Carl Philip já prinses Sofia nieidâ

## Jämimeh
* 812 – Li Ning, Tang-dynastia prinssâ (š. 793)
* 1045 – Go-Suzaku, Jaapaan kiäisár iivij 1036–1045 (š. 1009)
* 1072 – Diarmait mac Maíl na mBó, Leinster kunâgâs (šoddâmihe ij tiäđust)
* 2007 – Alan MacDiarmid, ive 2000 Nobel-kemiapalhâšume finnim uđđâseelandlâš-ovtâstumstaatâlâš kemist (š. 1927)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Kuovâmáánu 8.

**Kuovâmáánu 8.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 39. peivi. Ive loopân láá 326 peivid (kárgámive 327 peivid).

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Lovnâ
*syemmilâš kalender: Laina

## Tábáhtusah
* 2025 – Uđđâ muusik kišto fiinaal uárnejui Nokia Arenast Tamperest. Finalist Erika Vikman finnij ohtsis 430 čyegisid já te vuoitij ubâ kišto. Vuáitu keežild sun ovdâstij Suomâ ive 2025 Euroviisuin Baselist Sveeicist.
* 2025 – Libanon uážui uđđâ haldâttâs vuossâmuu keerdi ive 2022 maŋa.

## Šoddâmeh
* 1507 – Luca Martini, italialâš insner (j. 1561)
* 1853 – Karl Wahlgren, syemmilâš kirječällee (j. 1894)
* 1916 – Eila Pennanen, syemmilâš kirječällee, kritikkár, esseečällee já jurgâleijee (j. 1994)
* 1928 – Osian Ellis, waleslâš harppučuojâtteijee, šuoŋârähtee já máttáátteijee (j. 2021)

## Jämimeh
* 1849 – France Prešeren, slovenialâš tivtâsteijee (š. 1800)
* 1884 – Evert Lagerspetz, syemmilâš arkkiteht (š. 1847)
* 1957 – Walther Bothe, ive 1954 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim saksalâš fysikkár (š. 1891)
* 1998 – Halldór Guðjónsson (*Halldór Laxness*), ive 1955 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim islandlâš kirječällee (š. 1902)
* 2022 – Luc Montagnier, ive 2008 Nobel-talhâstieđâpalhâšume finnim ranskalâš virolog já AIDS-totkee (š. 1932)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Kuovâmáánu 9.

[thumb|[Mia Farrow ive 2011]]
**Kuovâmáánu 9.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 40. peivi. Ive loopân láá 325 peivid (kárgámive 326 peivid).

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Ráijá, Ráisá
*syemmilâš kalender: Raija, Raisa

## Tábáhtusah
* 1558 – Eennâm tuárgistij korrâsávt Tiber-juuvâ leevi taveoosijn Koskâ-Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,1 Richter ciäkkáduv mield já VII Mercalli ciäkkáduv mield.
* 1821 – George Washington ollâopâttâh vuáđudui.

## Šoddâmeh
* 1060 – Honorius II, katolilii kirho paavi iivij 1124–1130 (j. 1130)
* 1555 – Marco Antonio Bonciari, italialâš lingvist (j. 1616)
* 1773 – William Henry Harrison, ovtâstumstaatâlâš politikkár já Ovtâstum staatâi 9. president (j. 1841)
* 1910 – Jacques Monod, ive 1965 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim ranskalâš totkee (j. 1976)
* 1940 – J. M. Coetzee, ive 2003 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim maadâafriklâš kirječällee
* 1945 – Mia Farrow, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee
* 1945 – Ilmari Mattus, anarâš kielâpargee, kulttuurvaigutteijee já Anarâškielâ seervi kuhesáigásâš čällee
* 1965 – Omar M. Yaghi, ive 2025 Nobel-kemiapalhâšume finnim palestiinalâš-ovtâstumstaatâlâš-jordanialâš kemist já professor
* 1969 – Lee D. Rodgers, eŋlandlâš kirječällee ("Saammâl-kirjeráiđu")

## Jämimeh
* 967 – Sayf al-Dawla, muslimlâš eemiir (š. 916)
* 1675 – Gerrit Dou, hollandlâš máálájeijee (š. 1613)
* 1942 – Lauri Kristian Relander, syemmilâš agronom, politikkár já Suomâ täsivääldi 2. president (š. 1883)
* 1994 – Howard Temin, ive 1975 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš virolog (š. 1934)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Kuovâmáánu 13.

**Kuovâmáánu 13.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 44. peivi. Ive loopân láá 321 peivid (kárgámive 322 peivid).

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Kiälbu, Sulo
*syemmilâš kalender: Sulo, Sulho

## Tábáhtusah
* 863 – Eennâm tuárgistij korrâsávt Artašatist, Armeniast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 6,6 Richter ciäkkáduv mield já X–XI Mercalli ciäkkáduv mield.
* 2021 – Mario Draghi algâttij Italia uáiviminister virgeest.

## Šoddâmeh
* 1954 – Sinikka Tirkkonen, syemmilâš máttáátteijee, tihtâčällee já kirječällee (j. 2021)
* 1978 – Pirita Näkkäläjärvi, syemmilâš sämipolitikkár, kävppitiettui maister, media já viestâdem maister já náguskirjetotkee

## Jämimeh
* 868 – Minamoto no Makoto, jaapaanlâš prinssâ (š. 810)
* 1044 – Zhao Yuanyan, Song-dynastia prinssâ (š. 985)
* 1130 – Honorius II, katolilii kirho paavi iivij 1124–1130 (š. 1060)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Kuovâmáánu 10.

**Kuovâmáánu 10.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 41. peivi. Ive loopân láá 324 peivid (kárgámive 325 peivid).

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Ellá, Ella, Ellen
*syemmilâš kalender: Ella, Elina, Elna, Ellen

## Tábáhtusah
* 1547 – Eennâm tuárgistij korrâsávt Reggio Emiliast, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,1 Richter ciäkkáduv mield já VII Mercalli ciäkkáduv mield.

## Šoddâmeh
* 1941 – Michael Apted, brittilâš elleekovestivrejeijee (j. 2021)
* 1967 – Laura Dern, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee
* 1993 – Mia Khalifa, ovtâstumstaatâlâš oovdiš pornočaittâleijee

## Jämimeh
* 840 – Wenzong, Tang-dynastia kiäisár (š. 809)
* 1242 – Shijō, jaapaanlâš kiäisár (š. 1231)
* 1878 – Claude Bernard, ranskalâš fysiolog (š. 1813)
* 1891 – Sofja Kovalevskaja, ryeššilâš matematikkár (š. 1850)
* 1923 – Wilhelm Röntgen, ive 1901 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim saksalâš fysikkár (š. 1845)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh