2025

**2025** (**MMXXV**) lii normaalihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij já nuuvâi koskoho. Tot lâi 2020-lovo kuuđâd ihe.

## Tábáhtusah
### Uđđâivemáánu
[thumb|Skammâkoveh 2025 -festivaal postereh [Siidast]]
[thumb|[Jimmy Carter kisto Ovtâstum staatâi kongrestáálust]]
* uđđâivemáánu 1. peeivi – Pertunmaa lohtui Mäntyharjun.
* uđđâivemáánu 1. peeivi – Siämmáá suhâpele leijee paarâi näimilitto šoodâi lavâlâžžân Liechtensteinist.
* uđđâivemáánu 4. peeivi – Nuorttâriijkâ littokansler Karl Nehammer almottij, ete sun iärrán virgestis já luápá Nuorttâriijkâ aalmugpiäláduv saavâjođetteijeevuođâst. 
* uđđâivemáánu 6. peeivi – Kanada uáiviminister Justin Trudeau almottij, ete sun iärrán virgestis.
* uđđâivemáánu 7. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Tiibetist. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi suullân 7 Richter ciäkkáduv mield. Eennâmtuárgástâsâst jammii paijeel 90 olmožid.
* uđđâivemáánu 9. peeivi – Ive 2002 Nobel-ráávhupalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš politikkár já Ovtâstum staatâi 39. president Jimmy Carter staatâliih hävdidmeh uárnejuvvojii Washington D.C.:st.
* uđđâivemáánu 12. peeivi – Kroatia presidentvaaljâi nubbe jienâstemkerdi uárnejui, tastko kihheen ij finnim juovlâmáánust 2024 uárnejum vuossâmuu jienâstmist paijeel 50 % jienâin. Taan jienâstmist tallaš Zoran Milanović finnij 74,68 % jienâin, já te sun väljejui presidentin čuávuvái viiđâ ihán.
* uđđâivemáánu 20. peeivi – Ive 2024 Ovtâstum staatâi presidentvaaljâin väljejum Ovtâstum staatâi 47. president já 50. väripresident algâttáin virgeest.
* uđđâivemáánu 23.–26. peeivi – Skammâkoveh-elleekovefestivaal uárnejui Anarist. Suomâ staatâ ruttâšiäštutooimâi keežild káidusfestivaal ij uárnejum.
* uđđâivemáánu 25. peeivi – Kreika presidentvaaljâi vuossâmuš jienâstemkerdi uárnejui, mut kihheen ij finnim 200 jiennâd.
* uđđâivemáánu 31. peeivi – Kreika presidentvaaljâi nubbe jienâstemkerdi uárnejui, mut kihheen ij finnim 200 jiennâd.

### Kuovâmáánu
* kuovâmáánu 3. peeivi – Pirkko Saisio vuoitij Vartio-palhâšume kirjestis *Suliko*.
* kuovâmáánu 5. peeivi – Pirkko Saisio vuoitij Runeberg-palhâšume kirjestis *Suliko*.
* kuovâmáánu 6. peeivi – Kreika presidentvaaljâi kuálmád jienâstemkerdi uárnejui, mut kihheen ij finnim 180 jiennâd.
* kuovâmáánu 8. peeivi – Uđđâ muusik kišto fiinaal uárnejui Nokia Arenast Tamperest. Finalist Erika Vikman finnij ohtsis 430 čyegisid já te vuoitij ubâ kišto. Vuáitu keežild sun ovdâstij Suomâ ive 2025 Euroviisuin Baselist Sveeicist.
* kuovâmáánu 8. peeivi – Libanon uážui uđđâ haldâttâs vuossâmuu keerdi ive 2022 maŋa.
* kuovâmáánu 12. peeivi – Kreika presidentvaaljâi niäljád jienâstemkerdi uárnejui. President valjiimân tarbâšuvvojii 151 jiennâd. Konstantínos Tasoúlas finnij 160 jiennâd, já te sun väljejui Kreika presidentin.
* kuovâmáánu 23. peeivi – Saksaast uárnejuvvojii littopeivivaaljah.
* kuovâmáánu 26. peeivi – Čuoigâm maailmmiäštárkištoh algii Ruándimist.

### Njuhčâmáánu
[thumb|Kááijumjuávkku [Thaieennâm|Thaienâmist eennâmtuárgástâs maŋa]]
* njuhčâmáánu 9. peeivi – Čuoigâm maailmmiäštárkištoh nuhhii Ruándimist.
* njuhčâmáánu 11. peeivi – Ruánááeennâm ovdâskoddevaaljah uárnejuvvojii.
* njuhčâmáánu 13. peeivi – Kreika presidentvaaljâid vuáittám Konstantínos Tasoúlas algâttij president virgeest.
* njuhčâmáánu 20. peeivi – Juho-Sire vuoitij nube Ibsen-palhâšume, taan keerdi čaitâlmistis *Per Hansen*.
* njuhčâmáánu 20. peeivi – Zimbabwelâš olympiavuojâdeijee já minister Kirsty Coventry väljejui Aalmugijkoskâsii olympiakomitea uđđâ saavâjođetteijen.
* njuhčâmáánu 28. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Myanmarist. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 7,7 Richter ciäkkáduv mield. Eennâmtuárgástâsâst jammii paijeel 5 300 olmožid Myanmarist já paijeel 100 olmožid Thaienâmist.
* njuhčâmáánu 31. peeivi – Helsiglâš jieŋâskiärrujuávkku Jokerit vuoitij Mestis-miäštárvuođâ.

### Cuáŋuimáánu
* cuáŋuimáánu 12. peeivi – Sámi Grand Prix uárnejui. Ive 2025 lii vuossâmuš kerdi, ko tot ij uárnejuu pessijâšlávurduv.
* cuáŋuimáánu 13. peeivi – Suomâst uárnejuvvojii sehe kuávlu- já kieldâvaaljah.

### Vyesimáánu
[thumb|[Euroviisuh-lávlumkišto 2025|Ive 2025 Euroviisui vyeittee JJ já Euroviisui pookaal]]
* vyesimáánu 3. peeivi – Kuopiolâš jieŋâskiärrujuávkku KalPa vuoitij jieŋâskiäru suomâmiäštárvuođâ, ko tot juuvsâi niäljád vuáitus fiinaalrááiđust lappeenrantalâš SaiPa vuástá.
* vyesimáánu 4. peeivi – Romania presidentvaaljâi vuossâmuš jienâstemkerdi uárnejui. Taan jienâstmist George Simion já Nicușor Dan peesáin jootkân.
* vyesimáánu 6. peeivi – Friedrich Merz väljejui Saksa littokanslerin.
* vyesimáánu 8. peeivi – Sämmiliih kirhoost -haavâ lopâttemimmeelpalvâlus uárnejui Tuurkust.
* vyesimáánu 8. peeivi – Koŋklaavist kardinaal Robert Francis Prevost väljejui 267. paavin. Sun valjij paavinommânis Leo XIV. Taat lâi vuossâmuš kerdi, ko ovtâstumstaatâlâš kardinaal väljejui paavin.
* vyesimáánu 13.–17. peeivi – Euroviisuh uárnejuvvojii St. Jakobshallest, Münchensteinist, Sveeicist.
** vyesimáánu 13. peeivi – Euroviisuh-lávlumkišto vuossâmuš semifiinaal uárnejui.
** vyesimáánu 15. peeivi – Euroviisuh-lávlumkišto nubbe semifiinaal uárnejui. 
** vyesimáánu 17. peeivi – Euroviisuh-lávlumkišto fiinaal uárnejui.
** vyesimáánu 18. peeivi – Nuorttâriijkâ ovdâsteijee JJ vuoitij Euroviisuh-lávlumkišto pitáinis *[[Wasted Love]]*.
* vyesimáánu 18. peeivi – Sämitiggevaaljah uárnejuvvojii Ruotâst.
* vyesimáánu 18. peeivi – Romania presidentvaaljâi nubbe jienâstemkerdi uárnejui, tastko vuossâmuu jienâstmist kihheen ij finnim paijeel 50 % jienâin. Taan jienâstmist Nicușor Dan finnij 53,60 % jienâin, já te sun väljejui presidentin čuávuvái viiđâ ihán.
* vyesimáánu 25. peeivi – Suriname ovdâskoddevaaljah uárnejuvvojii. Vaaljâin Aalmuglâšdemokraatlâš piäládâh finnij 18 saijeed.
* vyesimáánu 25. peeivi – Ovtâstum staatah vuoitij jieŋâskiäru maailmmiäštárkištoid 65 ive maŋa.
* vyesimáánu 31. peeivi – Josep-Lluís Serrano Pentinat vihkui Urgell pispen, já te sust šoodâi siämmást nubbe Andorra furstâ.

### Kesimáánu
* kesimáánu 3. peeivi – Maadâ-Korea toledum presidentvaaljah uárnejuvvojeh.
* kesimáánu 10. peeivi – Sämmilâš taaiđâr Synnøve Persen vuoitij John Savio -palhâšume.
* kesimáánu 10.–13. peeivi – Sämmilij tieđâokko uárnejui Kuovdâkiäinust.
* kesimáánu 17. peeivi – Florida Panthers vuoitij jieŋâskiäru Stanley Cup.

### Syeinimáánu
* syeinimáánu 2. peeivi – Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoh algii.
* syeinimáánu 6. peeivi – Surinamelâš tuáhtár já politikkár Jennifer Geerlings-Simons väljejui Suriname presidentin.
* syeinimáánu 16. peeivi – Suriname uđđâ president Jennifer Geerlings-Simons algâttij president virgeest.
* syeinimáánu 18. peeivi – Slovenia lavâlistij eutanasia.
* syeinimáánu 27. peeivi – Jyelgipáálu nisonij euroopmiäštárkištoi fiinaal spellui St. Jakob-Park -stadionist Baselist. Tom vuoitij Eŋland.

### Porgemáánu
* porgemáánu 1.–3. peeivi – Kaleva kištoh tuállojii Leppävaarast Espoost.
* porgemáánu 2. peeivi – Niäljád Aanaar Pride uárnejui. Pride suojâleijen lâi syemmilâš čurmâdâttee Elina Gustafsson.
* porgemáánu 15.–16. peeivi – Ijâttes ijjâ uárnejui.

### Čohčâmáánu
* čohčâmáánu 8. peeivi – Stuorrâtigge- já sämitiggevaaljah uárnejuvvojii Taažâst. Stuorrâtiggevaaljâid vuoitij Taažâ pargeipiäládâh já sämitiggevaaljâid Taažâ sämmilij riijkâservi.
* čohčâmáánu 9. peeivi – SM-liiga vuáđuspellâmráiđu álgá.
* čohčâmáánu 9. peeivi – Ranska täsivääldi president Emmanuel Macron nomâttij piäluštâsminister Sébastien Lecornu uáiviminister viirgán.
* čohčâmáánu 16. peeivi – Malawi almoliih vaaljah uárnejuvvojii. Vaaljâin malawiliih väljejii staatâ president, 229 aalmugovdâsteijed já 509 páihálij stiivrâi airâsid. Malawi oovdiš president Peter Mutharika finnij 56,8&nbsp;% jienâin presidentvaaljâin, já te sun väljejui Malawi presidentin.
* čohčâmáánu 21. peeivi – Ovtâstum kunâgâskodde, Australia, Kanada já Portugal virgálávt tubdâstii Palestiina jiečânâs staattân.
* čohčâmáánu 25. peeivi – Inga Ruginienė algâttij Liettua uáiviminister virgeest.

### Roovvâdmáánu
thumb|Kahhuuh já kinttâleh Anarâškielâg Wikipedia 5. šoddâmpeeivi kunnen
[pienoiskuva|[Jaapaan uđđâ uáiviminister Sanae Takaichi ive 2024]]
* roovvâdmáánu 3.–4. peeivi – Parlamentvaaljah uárnejuvvojii Čeekist.
* roovvâdmáánu 6. peeivi – Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell já Shimon Sakaguchi vuoittii Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume.
* roovvâdmáánu 7. peeivi – John Clarke, Michel H. Devoret já John M. Martinis vuoittii Nobel-fyysiikpalhâšume.
* roovvâdmáánu 8. peeivi – Susumu Kitagawa, Richard Robson já Omar M. Yaghi vuoittii Nobel-kemiapalhâšume.
* roovvâdmáánu 9. peeivi – László Krasznahorkai vuoitij Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume.
* roovvâdmáánu 10. peeivi – María Corina Machado vuoitij Nobel-ráávhupalhâšume.
* roovvâdmáánu 10. peeivi – José Jerí algâttij Peru president virgeest.
* roovvâdmáánu 12. peeivi – EU uđđâ Entry/Exit System-räjirastaldittemtiätuvuáhádâh (EES) valdui anon.
* roovvâdmáánu 15. peeivi – Kunâgâs Harald V lehâstij 10. sämitige Taažâ peln.
* roovvâdmáánu 19. peeivi – Anarâškielâg Wikipedia teevdij 5.
* roovvâdmáánu 19. peeivi – Siisâkiškooh suáládii jálukeđgid Louvre-museost Pariisist Ranskaast.
* roovvâdmáánu 24. peeivi – Ive 2025 Irland presidentvaaljah uárnejuvvojii. Irlandlâš politikkár Catherine Connolly finnij 63,36 % jienâin, já te sun väljejui väljejui Irland presidentin.

### Skammâmáánu
* skammâmáánu 16.–23. peeivi – Mielâtiervâsvuotâokko uárnejui Suomâst.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
*Fyysiik – John Clarke, Michel H. Devoret já John M. Martinis
*Kemia – Susumu Kitagawa, Richard Robson já Omar M. Yaghi
*Kirjálâšvuotâ – László Krasznahorkai
*Ráávhu – María Corina Machado
*Talhâstieđâ – Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell já Shimon Sakaguchi

### Finlandia-palhâšumeh
* Syemmilâš kirječällee Monika Fagerholm finnij čaabâkirjálâšvuođâ Finlandia-palhâšume kirjestis *[[Döda Trakten / Kvinnor i revolt]]*.	
* Syemmilâš kirječällee Tomi Kontio finnij párnái- já nuorâikirjálâšvuođâ Finlandia-palhâšume kirjestis *[[Koira nimeltään Kissa hyvästelee ystävän]]*.	
* Syemmiliih kirječälleeh Paavo Teittinen finnij tiätukirjálâšvuođâ Finlandia-palhâšume kirjestis *[[Pitkä vuoro – Kuinka moderni orjuus juurtui Suomeen]]*.

### Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn
* Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 2025

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 7. peeivi – Ines Marie Lilian Silvia, Ruotâ prinses, Västerbotten herttuatar, Ruotâ prinssâ Carl Philip já prinses Sofia nieidâ

## Jämimeh
[thumb|[Boŋggu Ánte ive 2019 Riddu Riđđu&nbsp;-festivaalist]]
[thumb|Ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee [Diane Keaton ive 2012]]
* uđđâivemáánu 15. peeivi – David Lynch, ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee, -kietâčällee, -pyevtitteijee sehe kovetaaidâr já čuovâkovvejeijee (š. 1946)
* njuhčâmáánu 5. peeivi – Raija Bartens, syemmilâš kielâtotkeeh já professor (š. 1933)
* njuhčâmáánu 21. peeivi – George Foreman, ovtâstumstaatâlâš čurmâdâttee já finnodâholmooš (š. 1949)
* njuhčâmáánu 24. peeivi – Mihku Biehttár, aanaarlâš sämituáijár já silbârävdee (š. 1950)
* njuhčâmáánu 27. peeivi – Vuokko Eiras, syemmilâš fennougrist (š. 1941)
* cuáŋuimáánu 13. peeivi – Mario Vargas Llosa, ive 2010 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim perulâš kirječällee (š. 1936)
* cuáŋuimáánu 21. peeivi – Franciscus, katolilii kirho paavi iivij 2013–2025 (š. 1936)
* vyesimáánu 13. peeivi – José Mujica, uruguaylâš eennâmviljâleijee, politikkár já Uruguay 40. president (š. 1935)
* vyesimáánu 28. peeivi – George E. Smith, ive 2009 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. 1930)
* vyesimáánu 28. peeivi – Ngũgĩ wa Thiong'o, kenialâš kirječällee  (š. 1938)
* kesimáánu 9. peeivi – Sylvester Stewart, ovtâstumstaatâlâš musikkár, pyevtitteijee já laavlârähtee (š. 1943)
* kesimáánu 20. peeivi – Ivar Giaever, ive 1973 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim taažâ-ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. 1929)
* kesimáánu 20. peeivi – Pauli Nevala, syemmilâš säittišlivgejeijee já olympiavyeittee (š. 1940)
* kesimáánu 25. peeivi – Boŋggu Ánte, tavesämmilâš puásuiolmooš já jyeigee (š. 1946)
* syeinimáánu 22. peeivi – Ozzy Osbourne, eŋlandlâš lávloo já laavlârähtee (š. 1948)
* syeinimáánu 26. peeivi – Paavo Hohti, syemmilâš kulttuurolmooš já klassiklii filologia totkee (š. 1944)
* porgemáánu 7. peeivi – James Lovell, ovtâstumstaatâlâš astronaut já legendaarlii epiluhostum Apollo 13 -mánudâšmääđhi komendeijee (š. 1928)
* porgemáánu 25. peeivi – Rainer Weiss, ive 2017 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (š. 1932)
* čohčâmáánu 6. peeivi – David Baltimore, ive 1975 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš biolog (š. 1938)
* čohčâmáánu 13. peeivi – Hermeto Pascoal, brasilialâš šuoŋârähtee já musikkár (š. 1936)
* čohčâmáánu 16. peeivi – Robert Redford, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, elleekovestivrejeijee já pyevtitteijee (š. 1936)
* čohčâmáánu 18. peeivi – George F. Smoot, ive 2006 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš astrofysikkár, täsnitiettee já kosmolog (š. 1945)
* roovvâdmáánu 7. peeivi – John Gurdon, ive 2012 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim brittilâš ovdânembiolog já professor (š. 1933)
* roovvâdmáánu 11. peeivi – Diane Keaton, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. 1946)
* roovvâdmáánu 12. peeivi – Liv Køltzow, taažâ kirječällee (š. 1945)
* roovvâdmáánu 18. peeivi – Roy Jacobsen, taažâ kirječällee (š. 1954)
* roovvâdmáánu 20. peeivi – Hans Pauli Strøm, färsuolluulâš sosiolog já politikkár (š. 1947)
* roovvâdmáánu 25. peeivi – Hamilton O. Smith, ive 1978 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš mikrobiolog (š. 1931)
* skammâmáánu 6. peeivi – James D. Watson, ive 1962 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš molekyylbiolog já genetikkár (š. 1928)
* skammâmáánu 17. peeivi – Olga Temonen, syemmilâš čaittâleijee já pyevtitteijee (š. 1978)
* skammâmáánu 23. peeivi – Udo Kier, saksalâš čaittâleijee (š. 1944)
* skammâmáánu 29. peeivi – Inga Anna Olive Karlsen, juulevsämmilâš kirječällee já salmârähtee (š. 1934)
* juovlâmáánu 25. peeivi – Anna Joma Granefjell, maadâsämmilâš pyecceitipšoo, radiotoimâtteijee já jurgâleijee (š. 1936)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh