open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elvis Presley

**Elvis Aaron Presley**, pyerebeht tubdum noomáin **Elvis** () lâi ovtâstumstaatâlâš lávloo, musikkár já elleekovečaittâleijee.

Elvis Presley aneh ohtân 1900-lovo pop-kulttuur merhâšitteemuin ulmuin. Sun lâi 1950-lovo tergâdumos teini-iidool já seksisymbool. Elvis lâi ohtâ rockmuusik vuosmuin oovdânpyehtein já ton stiijlâ pioneerijn. Sun kočoduvvoo almolávt "rock 'n' roll kunâgâssân" teikkâ tuše "kunâgâssân". Sust šoodâi stuorrâ kulttuurlâš mulsâšume algâtteijee, mon vievâst afroameriklâš rhythm and bluesân vuáđudeijee rock and roll -muusik pajanij almolâš mielâstumvuotân. Sust šoodâi meid maaŋgâi musikkárij vaikutteijee, suu ääigi rock and rock lávloin maŋeláá šoddâm pop- já rockartistáid.

## Diskografia

### Studio- já livealbumeh
* 1956 – *[[Elvis Presley (Elvis Presley album)|Elvis Presley]]*
* 1956 – *[[Elvis (Elvis Presley album)|Elvis]]*
* 1957 – *[[Elvis' Christmas Album]]*
* 1960 – *[[Elvis Is Back!]]*
* 1960 – *[[His Hand In Mine]]*
* 1961 – *[[Something for Everybody]]*
* 1962 – *[[Pot Luck]]*
* 1967 – *[[How Great Thou Art]]*
* 1969 – *[[From Elvis in Memphis]]*
* 1969 – *[[From Memphis to Vegas - From Vegas to Memphis]]*
* 1970 – *[[On Stage (Elvis Presley album)|On Stage]]*
* 1970 – *[[Back in Memphis]]*
* 1970 – *[[Elvis In Person at the International Hotel]]*
* 1971 – *[[Love Letters from Elvis]]*
* 1971 – *[[Elvis Sings the Wonderful World of Christmas]]*
* 1971 – *[[Elvis Country]]*
* 1972 – *[[Elvis As Recorded at Madison Square Garden]]*
* 1972 – *[[Elvis Now]]*
* 1972 – *[[He Touched Me]]*
* 1973 – *[[Elvis (Fool)]]*
* 1973 – *[[Aloha from Hawaii Via Satellite]]*
* 1973 – *[[Raised on Rock]]*
* 1974 – *[[Elvis Recorded Live On Stage In Memphis]]*
* 1974 – *[[Good Times]]*
* 1974 – *[[Having Fun with Elvis On Stage]]*
* 1975 – *[[Promised Land (Elvis Presley album)|Promised Land]]*
* 1975 – *[[Today (Elvis Presley album)|Today]]*
* 1976 – *[[From Elvis Presley Boulevard, Memphis, Tennessee]]*
* 1977 – *[[Moody Blue]]*
* 1992 – *[[Elvis In Concert]]*

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Sveeici kielah

upright=1.25|pienoiskuva|Sveeici kielah 1.1.2026
Sveeici vuáđulaavâ mield **[[Sveicci|Sveeicist]]** láá nelji aalmuglâškielâ: saksakielâ, ranskakielâ, italiakielâ já retoromaankielâ. Saksakielâ lii täin stuárráámus, tom sarnuu ive 2016 62,6 % puoh sveiccilijn ennikiellân. Sist 58,5 % sarnuu sveiccisaksakielâ já 11,1 % standardistum sveiccisaksakielâ. 

## Käldeeh
Germaanlâš kielah

right|thumb|Germaanlâš kielah Euroopist:<br/><br/>
Viestârgermaanlâš kielah<br/>
- Tavemerâgermaanlâš kielah<br/>




<br/>
- Nannaamgermaanlâš kielah

<br/>
Tavegermaanlâš ađai skandinaavisâš kielah<br/>
- Nuorttâskandinaavisâš kielah


<br/>
- Viestârskandinaavisâš kielah
Germaanlâš kielah láá kielah, moh kuleh indoeurooplij kielâi kielâjuávkun. Stuárráámuuh kielah láá eŋgâlâskielâ (suulân 380 miljovn olmožid ennikiellân), saksakielâ (suulân 100 miljovn olmožid ennikiellân) já hollandkielâ (suulân 22 miljovn olmožid ennikiellân).

## Kielâi vyelijuávhuh
Germaanlâš kielah juáhhojeh kuulmâ vyelijuávkun:
#Nuorttâgermaanlâš kielah (lappum)
#Viestârgermaanlâš kielah 
#Tavegermaanlâš kielah ađai skandinaavisâš kielah

## Käldeeh
Wolfgang Amadeus Mozart

**Wolfgang Amadeus Mozart**, kaastânommâ **Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart** () lâi nuorttâriijkâlâš klassism ääigi šuoŋârähtee. Suu aneh ohtân merhâšitteemuin eurooplâš taaiđâmuusik šuoŋârähtein. Mozart raahtij šuoŋâ nuuvt sinfonia-, ooppera-, konsertto-, kirkko- ko káámmármusikkân-uv.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
David Bowie diskografia

Taat lii eŋlandlâš musikkár **[[David Bowie]] diskografia**.

## Albumeh
### Studioalbumeh

 Album finnij pyeremuu listosajattuv eskin ive 1972 The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars miänástus mield.
#### Tin Machinein

### Livealbumeh

### Soundtrackeh

## Singleh

Motomeh listoin miänástum Bowie singleh.

## Käldeeh
Rooma väldikodde

thumb|Rooma väldikodde suullân ive 117
**Rooma väldikodde** (távjá meid **antiik Rooma**, ) lâi Rooma kaavpugstaatâst šoddâm vijđes imperium ubâ Koskâmeerâ kuávlust. Arâdumos meerhah asâmist Rooma kaavpug kuávlust láá pronssipaajeest suullân 1300-lovvoost oKr. Kaavpuglum lâš álgám 700-lovvoost oKr. Rooma šoodâi ihečuođij ääigi Koskâmeerâ pirâstittee väldikodden. Ive&nbsp;395 väldikodde juáhádâđâi kyevti uásán, Uárji- já Nuorttâ-Rooma väldikodden. Uárji-Rooma kuittâg tuušâi jo ive&nbsp;476, kuás ton majemuš kiäisár kaartâi luoppâđ vääldist. Nuorttâ-Rooma irâttij vala ovtâstittiđ Rooma väldikode, mut arabij väldikodde pajanij 600-lovvoost kuávlu merhâšitteemus väldikodden. Nuuvttii Nuorttâ-Rooma, mii kočodui meid Bysantin, siäilui ive&nbsp;1453 räi, kuás turkkiliih väldidii ton uáivikaavpug Konstantinopol.

## Keejâ meid
* Antiikáigásâš Kreikka

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Bysant väldikodde

thumb|Bysant väldikodde kiäisár Justinianus I ääigi ive 555
**Bysant väldikodde** ađai **Nuorttâ-Rooma** lâi Rooma väldikode nuorttâuási, mii siäilui uárjiuási tuššâm maŋa 400-lovvoost já mon väldipaje piištij paijeel tuhháát ihheed ain ive&nbsp;1453 räi. Bysantlâš identiteet lâi roomalii já kreikkalii kulttuur sehe ortodoksisii ristâosko kuálus. Bysant halijdij ovdâstiđ kiäisárlii Rooma väldikode äärbi ristâlii häämist.

Bysant väldikodde uážui noomâs väldikode uáivikaavpug Konstantinopol ovdebii noomâ Byzantion mield. Historjisteeh keksejii noomâ eskin 1500-lovvoost. Väldikode ässeeh jiejah onnii jieijâs roomalâžžân väldikode loopâ räi. Bysant-nommâ kevttui Uárji-Euroopist tondiet, ete Nuorttâ-Rooma väldikode ličij älkkeb iäruttiđ Rooma väldikoddeest historjáčälimist.

Algâaalgâst puoh Koskâmeerâ nuorttâoosij riddokuávluh kullii Bysant väldikoodán. 600-lovvoost tot monâttij stuorrâ uási kuávluin arabáid. Väldikodde siäilui kuittâg Koskâmeerâ kuávlu stuorrâväldin 1100-lovo räi. Bysant tuušâi lopâlávt ive&nbsp;1453, ko turkkiliih väldidii Konstantinopol. Bysant kulttuurärbi iälá kuittâg ain-uv ovdâmerkkân ortodoksisii kirhoost já ton luostarijn.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ovtâstum aalmugeh

[pienoiskuva|Ovtâstum aalmugeh, [Sveicci]]
**Ovtâstum aalmugeh** (**OA**) lii maailmvijđosâš haldâttâsâi koskâsâš ornijdume, mon ulmen lii paijeentoollâđ aalmugijkoskâsii ráávhu já torvolâšvuođâ, vuoigâlâšvuođâ já olmoošvuoigâdvuođâid sehe ovdediđ ustevlijd ohtâvuođâid aalmugij kooskâst já aalmugijkoskâsâš oovtâstpargo. Tot lii maailm stuárráámus já uáppásumos aalmugijkoskâsâš ornijdume. OA vuáđudui nube maailmsuáđi maŋa roovvâdmáánu 24. peeivi 1945.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ovtâstum aalmugij jeessânstaatah

thumb|upright=1.5|OA jeessânstaatah.
## Táálááh jeessânstaatah

Ovtâstum aalmugáid láá taan räi servâm 193 jeessânstaattâd. 

## Käldeeh
Oberurnen

**Oberurnen** lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive&nbsp;2010 Oberurnenist assii 1&nbsp;963 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 12,81&nbsp;km². Oberurnen lii 437&nbsp;m merâtääsi paajaabeln.

## Historjá
Oberurnen kieldâ lopâttui ive&nbsp;2010 loopâst, ko Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen, Oberurnen já Obstalden kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Nord kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 19&nbsp;816 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 146,98&nbsp;km2.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Glarnerland (eŋgâlâskielân)
* Glarusnord-Walensee (saksakielân)

## Käldeeh
San Francisco

**San Francisco** lii kaavpug já pirrâdâhkodde Ovtâstum staatâi Kalifornia uásistaatâst. San Francisco lii ohtâ Kalifornia kulttuurlijn já ekonomâlijn kuávdáin. Kaavpug lii San Francisco njaargâ keejist. Kuálhismeerâ pirâstit tom viestârpeln já San Francisco luohtâ nuorttiibeln. Luákkáás kaavpug lii eennâmtuárgástâskuávlust. San Francisco lii 17. stuárráámus kaavpug Ovtâstum staatâin já niäljádin stuárráámus Kalifornia kaavpugijn. Ton ässeeloho ive 2020 lâi 873 965. San Francisco luovtâ metropolkuávlust (*San Francisco Bay Area*) ääsih suullân 8,6 miljovn olmožid. San Francisco kaavpug vijđodâh lii 121 km² já ton ässeesaahâdvuotâ lii suulân 7 194 ässed/km². Espanjaliih vuáđudii San Francisco kesimáánu 29. peeivi 1776. Kaavpug ässeeloho šoodâi jotelávt iivij 1848–1855 Kalifornia kollekurgâlem keežild.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Käldeeh
Adele

**Adele Laurie Blue Adkins** ađai **Adele** (š. vyesimáánu 5. peeivi 1988, Tottenham, Lontoo, Eŋland) lii eŋlandlâš lávloo-laavlârähtee. Suu albumeh láá vuobdum paijeel 120 miljovn pittád maailmvijđosávt. Sun lii vuáittám ohtsis 15 Grammy-palhâšumed já oovce BRIT-palhâšumed.

## Tuávááš
Adele Laurie Blue Adkins šoodâi vyesimáánu 5. peeivi 1988 Lontoo Tottenhamist. Suu vaanhimeh lává eŋlandlâš Penny Adkins já waleslâš Marc Evans. Eeči vuolgij ko Adele lâi kyevtihásâš, já enni šoddâdij Adele ohtuu. Adele lávluškuođij neelji-ihásâžžân. Ive 1997 9-ihásâš Adele varrij enijnis Brightonân. Suoi maccáin Lontoon ive 1999. Adele čaalij lavluid jo nuorrân. Sun juuđij *BRIT School* -taaiđâškoovlâ já valmâštui vyesimáánust 2006.

## Karrieer
### Muusikkarrieer algâ já ''19'' (2006–2010)
18-ihásâš Adele raahtij sopâmuš XL-skiärrufinnoduvváin čohčâmáánust 2006. Suu vuossâmuš single *Hometown Glory* almostui ive 2007 loopâst. Siämmáá ive sun finnij vuossâmuu Brit-palhâšume. Nubbe single *Chasing Pavements* almostui uđđâivemáánust 2008 já pajanij listo njunošân Ovtâstum kunâgâskoddeest. Kyehti oho maŋeláá almostum skiärru *19* lâi meiddei miänástus. Kuovâmáánust 2009 Adele vuoitij pyeremuu uđđâ artist Grammy-palhâšume.

### ''21'' já ''Skyfall'' (2011–2014)
Adele nubbe skiärru almostui ive 2011 aalgâst. Album lâi maailmvijđosâš miänástus já tot pajanij listo njunošân 17 Euroop staatâst sehe Ovtâstum staatâin. Album vuobdui ive 2011 ääigi 15 miljovn pittád. Roovvâdmáánu 2021 räi tot lii vuobdum paijeel 47 miljovn pittád. Skiärru finnij ive pyeremuu album palhâšume kuovâmáánu 2012 Grammy-gaalast, mast Adele vuoitij ohtsis kuttâ Grammy-palhâšume. Siämmáá ive BRIT Awards -gaalast sun finnij ive nissoonartist já *21* ive pyeremuu album palhâšume. Skammâmáánust 2011 sun vuoitij kulmâ American Music Award -palhâšume. Adele raahtij ive 2012 almostum James Bond -elleekove 007 Skyfall tubdâldâhpitá oovtâst Paul Epwortháin. Ive 2013 sun vuoitij pyeremuu lavluu Oscar- já Grammy-palhâšuumijd *Skyfall*-pittáin.

### ''25'' (2015–2020)
Adele kuálmád skiärru almostui skammâmáánust 2015 já tot lâi tállán stuorrâ miänástus. Album vuossâmuš single *Hello* pajanij listo njunošân maaŋgâin enâmijn. Album almostum maŋa Adele lávdástij vijđáht Euroopist, Ovtâstum staatâin, Australiast já Uđđâ-Seelandist. Ive 2017 sun finnij vittâ Grammy-palhâšume, ovdâmerkkân ive pyeremuu album já pyeremuu pop-album palhâšuumijd sehe pyeremuu pitá palhâšume *Hello*-pittáin.

### ''30'' (2021–)
Adele niäljád album almostum maŋanui koronapandemia tiet. Vuossâmuš single * Easy on Me* almostui ive 2021 roovvâdmáánust já album *30* skammâmáánust. Album kieđâvuš Adele näimi-iäránem. Tot pajanij tállán listo njunošân maailmvijđosávt.

## Diskografia
* 2008 – *[[19 (Adele album)|19]]*
* 2011 – *[[21 (Adele album)|21]]*
* 2015 – *[[25 (Adele album)|25]]*
* 2021 – *[[30 (Adele album)|30]]*

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
The Doors

**The Doors** lâi ovtâstumstaatâlâš rockjuávkku.

## Jesâneh

* Jim Morrison
* Ray Manzarek
* Robby Krieger
* John Densmore

## Diskografia
### Studioalbumeh
* *The Doors* (1967)
* *Strange Days* (1967)
* *Waiting for the Sun* (1968)
* *The Soft Parade* (1969)
* *Morrison Hotel* (1970)
* *L.A. Woman* (1971)
* *Other Voices* (1971)
* *Full Circle* (1972)
* *An American Prayer* (1978)

### Livealbumeh
* *Absolutely Live* (1970)
* *Alive, She Cried* (1983)
* *Live at the Hollywood Bowl* (1987)
* *In Concert* (1991)
* *Live in Detroit 1970* (2001)
* *Live at the Aquarius Theatre: The First Performance* (2001)
* *Live at the Aquarius Theatre: The Second Performance* (2001)
* *Bright Midnight: Live in America* (2002)
* *Live in Hollywood* (2002)
* *Live in Philadelphia* (2006)
* *Live in Boston 1970* (2007)
* *Live in Pittsburgh 1970* (2008)
* *Live at the Matrix 1967* (2008)
* *Live in New York* (2009)

### Singleh
* *[[Break On Through (To the Other Side)]]* (1967)
* *[[Light My Fire]]* (1967)
* *[[People Are Strange]]* (1967)
* *[[Love Me Two Times]]* (1967)
* *[[The Unknown Soldier]]* (1968)
* *[[Hello, I Love You]]* (1968)
* *[[Touch Me]]* (1968)
* *[[Wishful Sinful]]* (1969)
* *[[Tell All the People]]* (1969)
* *[[Runnin' Blue]]* (1969)
* *[[You Make Me Real]]* / *[[Roadhouse Blues]]* (1970)
* *[[Love Her Madly]]* (1971)
* *[[Riders on the Storm]]* (1971)
* *[[Tightrope Ride]]* (1971)
* *[[Ships with Sails]]* (1972)
* *[[Get Up and Dance]]* (1972)
* *[[The Mosquito]]* (1972)
* *[[The Piano Bird]]* (1972)

## Käldeeh
Nuorttâriijkâ-Uŋgar

**Nuorttâriijkâ-Uŋgar** ( teikâ *Österreich-Ungarn* já  teikâ *Ausztria-Magyarország*) lâi Nuorttâriijkâ kiäisárkode já Uŋgar kunâgâskode koskâsâš tublemonarkia iivij 1867–1918. Kuohtuid enâmijd haldâšij Habsburg-suuvâ haldâšeijee tittelijgijn Nuorttâriijkâ kiäisár já Uŋgar kunâgâs, mut enâmijn lijjii jieijâs parlamenteh já sispolitiik. Haldâšeijen lâi kiäisár Frans Joosef masa ubâ väldikode ääigi. Ive 1916 rääjist kiäisárin lâi Karl I.

Nuorttâriijkâ-Uŋgar vuáđudui keččâlmin siäiluttiđ puáris Nuorttâriijkâ kiäisárkode, mon uási meid Uŋgar lâi lamaš. Kiäisárkodde pieđgânij vuossâmuu maailmsuáđi maŋa.

## Käldeeh
Habsburg-suuhâ

**Habsburg-suuhâ** lâi ohtâ Euroop merhâšitteemus historjálijn haldâšeijeesuuvâin. Suuvâ väldipaje ääigi ton jesâneh haldâšii siämmást Nuorttâriijkâ, Pase Saksalâš-Roomalâš kiäisárkode, Uŋgar, Kroatia, Böömi, Espanja, Portugal, Vuáládâhenâmijd já Napoli. Habsburgeh lijjii Nuorttâriijkâ haldâšeijeeh ive 1282 rääjist já Saksa kunâgâsah tâi kiäisáreh 1400-lovvoost ive 1740 räi.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Glarus Nord

**Glarus Nord** lii kieldâ Sveeicist, Glarus kantonist. Glarus Nordist ääsih 18&nbsp;806 olmožid. Ton vijđodâh lii 146,98&nbsp;km², já alodâh 437&nbsp;m.

## Historjá

Glarus Nord kieldâ šoodâi uđđâivemáánu 1. peeivi 2011, ko Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen, Oberurnen já Obstalden kieldah lahtojii oohtân.

## Eennâmtieđâ
Kieldâ alemus saje lii Ruchen Mürtschen	(2&nbsp;441&nbsp;m) já vyelemus saje lii Linth-nommâsâš juuhâ (410&nbsp;m) Bilten siijdâst tobbeen, kost lii rääji Glarus, Schwyz já Sankt Gallen kantonij kooskâst.

## Postânumereh
* 8752 Näfels
* 8753 Mollis
* 8757 Filzbach
* 8758 Obstalden
* 8865 Bilten
* 8866 Ziegelbrücke
* 8867 Niederurnen
* 8868 Oberurnen
* 8874 Mühlehorn

## Kovegalleria

Glarus Nord von Amden.JPG
Vorderglärnisch nach Norden.jpg
Höchnase und Wiggis.jpg
Niederurnern Linthkanal.JPG


## Käldeeh
Pase saksalâš-roomalâš kiäisárkodde

thumb|Kiäisárlâš lippu (suullân 1430–1806)
thumb|
**Pase saksalâš-roomalâš kiäisárkodde** (,  já ) lâi koskâääigi koskâeurooplâš väldikodde. Nommâ *Vuossâmuš väldikodde* () meerhâš taam kiäisárkode. Kiäisárkodde šoodâi 800–900-lovoin já siäilui formaallávt ive 1806 räi. Väldikode nommâ, vijđodâh já rááhtus láá mulsâšuddâm ihečuođij ääigi.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Glarus

**Glarus** lii kieldâ Sveeicist, Glarus kantonist. Glarusist ääsih 12&nbsp;484 olmožid. Ton vijđodâh lii 107,20&nbsp;km² já alodâh 474&nbsp;m. Nube käldee mield vijđodah lii 103,67&nbsp;km².

## Historjá
Glarus kieldâ šoodâi uđđâivemáánu 1.&nbsp;peeivi&nbsp;2011, ko Ennenda, Glarus, Netstal já Riedern kieldah lahtojii oohtân.

### Ive 1861 pyellim
thumb|left|Ive 1861 pyellim
Ive&nbsp;1861 Glarusist cokkânij stuorrâ pyellim. Pyellim aalgij uccâ njuovčâtuuliist maŋŋeed ehidist ääitist, mii lâi Christoph Tschudi táálu paaldâst Landsgemeindeplatzist. Lieggâ föhn-pieggâ levâttij njuovčâtuulâid. Njuovčâtuulah levânii jotelávt muorâtáálust nuubán.  Časkâdempiergâseh iä lamaš tuárvi. Pyelimist tuušâi stuorrâ uási kuávdáást. Maaŋgah tááluh puollii ollásávt. Ulmuuh irâttii piäluštiđ tävirijdis, mutâ tullâ ovdánij liijkás jotelávt. Suulân love olmožid jammii. Pyellim maŋa kaavpug ferttij huksiđ masaba ollásávt uđđâsist. Uđđâ kaavpug huksejui torvolub vuovijguin. Tááluh huksejuvvojii  keeđgist já tiijlâst. Návt toh iä cokkânâm älkkeht. Pyellim muštoo ain stuorrâ pärttin. Tot muutij meiddei kaavpugvuávám, já tast šoddii uđđâáigásuboh huksimvyevih. Puálu maŋa uárnejui vijđes ruttânuurrâm. Meiddei New Glarus adelij 1&nbsp;250 dollarid (suulân 40&nbsp;000 dollarid onnáá peeivi ruuđâst) uđđâsisthuksiimân.

### Anna Göldi -museo

Ennendast lii Anna Göldi -museo, mii muštâl Anna Göldi vááinui historjást já olmoošvuoigâdvuođâi ovdánmist. Museost uážžu lasetiäđuid Anna elimist já riehtijotemist. Tobbeen suogârduvvoo meiddei, maht palo já väldi pyehtih šoddâdiđ stuorrâ puástuvuođâ. Anna Göldi äšši muštoot, et puáris oskomušâi tiet puáhtá adeliđ vuoigâdvuođâ toohâđ julmes tavoid. Tiäđuh já ávusvuotâ láá pyeremus syeji tággáár vuástá.

## Eennâmtieđâ
Kieldâ alemus saje lii Bächistock (2&nbsp;914&nbsp;m) já vyelemus saje lii pááppárfabrik šiljo Netstalist (448&nbsp;m).

## Landsgemeinde

Vyesimáánu vuossâmuu pasepeeivi Glarus uáivitorist uárnejuvvoo Landsgemeinde-nommâsâš tábáhtus.

## Postânumereh
* 8750 Glarus
* 8750 Klöntal
* 8750 Riedern
* 8754 Netstal
* 8755 Ennenda

## Kovegalleria

Abendstimmung über der Stadt Glarus, Gemeinde Glarus (24473449494).jpg
Abendstimmung über Netstal, Gemeinde Glarus (19382632728).jpg
Glärnisch im Winterkleid, Gemeinde Glarus (19570589025).jpg


## Käldeeh
Riedern

**Riedern** lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive&nbsp;2025 aalgâst Riedernist assii 699 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 1,51&nbsp;km². Riedern lii 515&nbsp;m merâtääsi paajaabeln.

## Historjá
Riedern kieldâ lopâttui ive&nbsp;2010 loopâst, ko Ennenda, Glarus, Netstal já Riedern kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 13&nbsp;107 olmožid (1.1.2025), já ton vijđodâh lii 107,20&nbsp;km².

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Glarnerland (eŋgâlâskielân)

## Käldeeh
Hansalitto

**Hansalitto** lâi tave-eurooplij kaavpugij litto, mii haldâšij käävpi Nuorttâmeerâ já Tave-Saksa kuávluin 1200–1400-lovoin. 1300-lovo aalgâst Hansalitto lâi meid piäluštâslitto já tot šoodâi Lübeck rijjâkaavpug jođettem stuorrâväldin.

## Historjá
thumb|Hansalito váldukiäinuh
### Šoddâm
Viikiŋääigi maŋa kavpâšem kuávdáš tavveen sirdâšui Nuorttâmeerâ maadâriddoid. Merhâšittee muddo lâi Lübeck vuáđudem ive 1158. Lübeck pajanem poođij tast, ete tot lâi saajeest, kost Nuorttâmeerâ kävppi já máddáápiälááš kävppikiäinuh kuáhtájii. Saksaliih kävppijâsah ožžuu sierânâsrievtijd vistig Lontoost ive 1157 já forgâ tast maŋa Gotlandist, Novgorodist já Bruggest. Ive 1241 Hambur já Lübeck kävppijâsah hämmejii lito ađai hansa já meddâlistii tullimáávsuid sii koskâsii käävpist. Kaavpugeh meid soppii, ete toh suojâleh nubijdis táárbu mield viärjulávt. Litto adelij ekonomâlii hiäđu jesânáid, já tondiet eres kaavpugeh servii forgâ fáárun. Jeessânkaavpugeh ráđádâllii sopâmušâid oovtâst já vuáđudii hansakontturijd pirrâ Tave-Euroop. 1300-lovo aalgâst kävppi- já piäluštâslitto lâi jo vuáháduttám sajattuvâs. 1300-lovvoost suullân 70 kaavpugid Flanderist Ruošân kullii liiton. Ive 1356 kaavpuglitto šoodâi Lübeck jođettâsâst merhâšitteb stuorrâväldin. Ton ive rääjist Hansa miärádâsah ráhtojii hansapeeivijn.

### Loppâäigi
Hansa väldi hiäjului 1500- já 1600-lovoin, kuás hollandlij já eŋlandlij sajattâh Tavemeerâ käävpist nanosmij já Tanska já Ruotâ haldâšškuottii kuuloold Nuorttâmeerâ käävpi. Eurooplij uđđâ ohtâvuođah Amerikân meid sirdii kavpâšem Atlant kuávlun. Oovce jesânid uásálistii ive 1669 majemuid hansapeivijd já tuše kulmâ kaavpug pissuu jesânin lito loopâ (1862) räi.

## Hansakaavpugeh
Hansakaavpugeh lijjii ovdâmerkkân:
Hambur, Lübeck, Kiel, Rostock, Stralsund, Magdeburg, Braunschweig, Bremen, Münster, Gardelegen, Köln, Dinant, Breslau, Krakova, Danzig, Elbing, Königsberg, Riika, Tallinna, Tartto, Pärnu, Viljandi, Visby, Tukholma.

Hansakonttureh lijjii čuávuváin kaavpugijn:
Brugge, Antwerpen, Lontoo, Bergen, Novgorod.

Eres tergâdis kävppisajeh lijjii ovdâmerkkân:
Oslo, Malmö, Kalmar, Turku, Viibur, Kööbenhaammân.

Hansalito ääigi uáinoo ain-uv ovdâmerkkân päikkinoomâin. Hambur já Bremen virgáliih noomah láá ain *Freie und Hansestadt Hamburg* já *Freie Hansestadt Bremen*.

Onnáá peeivi Saksaast láá oovce virgálâš hansakaavpugid:
Bremen, Demmin, Greifswald, Hambur, Lübeck, Lüneburg, Rostock, Stralsund já Wismar.

## Uđđâ Ääigi Hansa
Vuossâmuuh Uđđâ Ääigi Hansapeeivih uárnejuvvojii ive 1980 Vuáládâhenâmij Zwollest, kost čokkânii 43 kaavpugid. Tábáhtus uárnejuvvoo ihásávt oovtâ Euroop hansakaavpugist. Suomâ kaavpugijn Uđđâ Ääigi Hansaliiton kuleh Turku já Ulvila. Hansapeeivih uárnejuvvojii Tuurkust vuossâmuu tove ive 2004.

## Käldeeh
San Marino lippu

thumb|190px|San Marino tááláš lippu
**San Marino lippu** lii San Marino aalmugtubdâldâh vaakun já aalmuglâšlavluu lasseen. Tot valdui kiävtun cuáŋuimáánu 6. peeivi 1862 já muttui ucánjáhháá ive 2011. Lippu lii juohhum kyevti siämmáástuárusii uásán horisontaallávt. Pajeuási lii vielgâd já vyeliuási lii čuovjâd. Liipu vielgis ivne kovvee ráávhu já poolvâid já čuovjis ivne kovvee rijjâvuođâ já alme.

Kaskoo liipu lii San Marino vaakun. Tot siskeeld San Marino kulmâ lane. Vaakun paajaabeln lii ruvnâ, já ton vuoluubeln lii staatâ läättinkielâlâš motto *LIBERTAS* (). Tastko San Marino lii täsiväldi, te vaakun paajaabeln leijee ruvnâ ij kuvvii monarkia pic suvereniteet.

## San Marino ovdiih liipuh

Old Flag of San Marino.svg|
Flag of San Marino (pre 2011).svg|


## Fáádást eres soojijn
* Bandiere 
* Flags of the World - San Marino 

## Käldeeh
Liechtenstein lippu

thumb|190px|Liechtenstein tááláš lippu
**Liechtenstein lippu** lii Liechtenstein aalmugtubdâldâh vaakun já aalmuglâšlavluu lasseen. Tot valdui kiävtun kesimáánu 24. peeivi 1937. Lippu lii juohhum kyevti siämmáástuárusii uásán horisontaallávt. Pajeuási lii čuovjâd já vyeliuási lii ruopsâd. Pajeuási čižetroobdâst lii fuurstâ kolleruvnâ. Liipu čuovjis ivne kovvee alme já ruopsis ivne kovvee päikkihelá illoos. Kolleruvnâ kovvee furstâsuuvâ já aalmug ohtâvuođâ.

Ruvnâ lasettui ive 1937 tastmaŋa ko Berlin 1936 kesiolympialijn Liechtenstein lippu lâi siävuttum identlii Haiti liipun. Ruuvnâ olgohäämi muttui ucánjáhháá ive 1982.

## Liechtenstein ovdiih liipuh

Flag of Liechtenstein (1719-1852).svg|
Flag of Liechtenstein (1852-1921).svg|
Flag of Liechtenstein (1921-1937).svg|
Flag of Liechtenstein (1937-1982).svg|


## Fáádást eres soojijn
* Flags of the World - Liechtenstein 

## Käldeeh
Ursula K. Le Guin

**Ursula Kroeber Le Guin** () lâi ovtâstumstaatâlâš kirječällee. Sun čaalij romanijd, novellijd, tiivtâid, párnáikiirjijd já esseid, eromâšávt fantasia já science fiction. Sun kieđâvušâi čalluin ovdâmerkkân anarkism, feminism sehe ohtsâškodálijd já psykologlijd teemaid.

## Eellim
Le Guin šoodâi Kalifornia Berkeleyst. Suu eeči lâi antropolog Alfred L. Kroeber já enni psykolog já kirječällee Theodora Kroeber. Sust lijjii kulmâ puárásub viiljah: Karl, Theodore já Clifton. Perrust lâi stuorrâ kirjenurâldâh, já puoh párnááh luhhii-uv ennuv. Le Guin meid čäliškuođij uánihis mainâsijd jo nuorrân. Sun juuđij škoovlâ Berkeley High Schoolist já luuvâi talle kirjálâšvuođâ Harvard ollâopâttuv Radcliffe Collegest já ranskakielâ Columbia ollâopâttuvvâst. Sun valmâštui ive 1952 já mađhâšij forgâ tast maŋa Raanskan. Le Guin teeivâi historjistee Charles Le Guin, já suoi naajáin ive 1953 juovlâmáánust Pariisist. Le Guin poorgâi ranskakielâ máttáátteijen vuossâmuu nieidâs Elisabeth šoddâm räi ive 1957. Nubbe nieidâ Caroline šoodâi ive 1959. Siämmáá ive peerâ varrij Oregon Portlandân, kost šoodâi kandâ Theodore ive 1964. Le Guin kirječällee karrieer aalgij 1950-lovo loopâst, já sun almostitij kiirjijd masa 60 ive ääigi. Le Guin finnij maaŋgâid palhâšuumijd karrieeris ääigi, ovdâmerkkân käävci Hugo-palhâšumed já kuttâ Nebula-palhâšume. Čäällim lasseen sun poorgâi toimâtteijen já ollâopâttuv máttáátteijen. Le Guin jaamij uđđâivemáánu 22. peeivi 2018 päihistis Portlandist 88-ihásâžžân.

## Čalluuh
### Novelleh
* *Rocannon's World* (1966)
* *Planet of Exile* (1966)
* *City of Illusions* (1967)
* *A Wizard of Earthsea* (1968)
* *The Left Hand of Darkness* (1969)
* *The Tombs of Atuan* (1971)
* *The Lathe of Heaven* (1971)
* *The Farthest Shore* (1972)
* *The Dispossessed* (1974)
* *Very Far Away from Anywhere Else* (1976)
* *The Eye of the Heron* (1978)
* *Malafrena* (1979)
* *The Beginning Place* (1980)
* *Always Coming Home* (1985)
* *Tehanu* (1990)
* *The Telling* (2000)
* *The Other Wind* (2001)
* *Gifts* (2004)
* *Voices* (2006)
* *Powers* (2007)
* *Lavinia* (2008)

### Tihtâčuágálduvah
* *Wild Angels* (1975)
* *Hard Words and Other Poems* (1981)
* *Wild Oats and Fireweed: New Poems* (1988)
* *Going out with Peacocks and Other Poems* (1994)
* *The Twins, The Dream: Two Voices/Las Gemelas, El Sueño: Dos Voces.* (1997)
* *Sixty Odd* (1999)
* *Incredible Good Fortune* (2006)
* *Four Different Poems* (2007)
* *Out Here: Poems and Images from Steens Mountain Country* (2010)
* *Finding My Elegy: New and Selected Poems* (2012)
* *Late in the Day: Poems 2010–2014* (2015)
* *So Far So Good: Poems 2014–2018* (2018)

### Párnáikirjeh
* *Leese Webster* (1979)
* *The Adventure of Cobbler's Rune* (1982)
* *Solomon Leviathan's Nine Hundred and Thirty-First Trip Around the World* (1983)
* *Catwings* (1988)
* *A Visit from Dr. Katz* (1988)
* *Fire and Stone* (1988)
* *Catwings Return* (1989)
* *Fish Soup* (1992)
* *A Ride on the Red Mare's Back* (1992)
* *Wonderful Alexander and the Catwings* (1994)
* *Jane On Her Own* (1999)
* *Tom Mouse* (2002)
* *Cat Dreams* (2009)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Franz Kafka

**Franz Kafka** () lâi saksakielâlâš böömilâš kirječällee, kii lâi ohtâ saksakielâlii modernism tergâdumos kirječällein. Stuorrâ uási Kafka merhâšitteemus čalluin almostuvvii eskin suu jäämmim maŋa.

## Eellim
thumb|left|Kafka vaanhimeh Hermann já Julie
Kafka šoodâi syeinimáánu 3. peeivi 1883 juuvdálâšperrui Prahast, Böömi uáivikaavpugist, mii kuulâi talle Nuorttâriijkâ-Uŋgarân, vuossâmuu maailmsuáđi maŋa Čekkoslovakian. Suu eeči Hermann lâi kävppijâs, já saksakielâlâš enni Julie išedij pelikyeimis käävpist. Kafkast lijjii kyehti uccâviiljâ, kiäh jaamijn pärnin, sehe kulmâ uccâuábi. Peerâ ij lamaš uáli oskolduvlâš, mut rávásmuudijnis Kafka kiäsuttui juuvdálâšvuođâst. Kafka eenikielâ lâi saksakielâ, mut sun maatij meid čeekikielâ já máttááttâlâi meiddei ranskakielâ já hepreakielâ.

Kafka juuđij saksakielâlii aalmugškoovlâ já lyseo. Sun valmâštui pajeuáppen ive 1901 já joođhij uápuid Praha saksakielâlii Ferdinand-Karl-ollâopâttuvvâst. Sun luuvâi vistig kemia, mut molsoi forgâ vuoigâdvuođâtiettui. Kafka kuulâi uáppei kirjálâšvuotâjuávkun, mii ornij kirjálâšvuotâtábáhtusâid. Ive 1906 sun valmâštui vuoigâdvuođâtiettuu tuáhtárin já finnij čuávuváá ive vuossâmuu pargosaje táhádâsfinnoduvvâst Prahast. Ive 1908 syeinimáánust sun algâttij pargo täpitormetáhádâslájádâsâst. Suu pargopeivi nuuvâi jo kyevti ääigi ehidispeeivi, mon áánsust sust lâi ennuv asto čäälliđ.

## Kirjálâš karrieer
Kafka luuvâi ennuv jo nuorrân. Suu mielâčälleid kullii ovdâmerkkân Goethe, Thomas Mann, Knut Hamsun, Hermann Hesse, Gustave Flaubert, Charles Dickens, Fjodor Dostojevski, Søren Kierkegaard sehe maaŋgah 1800-lovo saksaliih klassikkáreh. Kafka čäliškuođij škoovlâääigi. Suu vuossâmuš nooveelčuágáldâh *Betrachtung* almostui ive 1912. Siämmáá ive Kafka čaalij oovtâ suu tobdosumos čalluin, *Die Verwandlung* (), mii almostui ive 1915. Iivij 1912–1914 Kafka čaalij maaŋgâid eres-uv novellijd, ovdâmerkkân ive 1919 almostum *In der Strafkolonie* (suom. *Rangaistussiirtolassa*). Siämmást sun lâi meid čälimin kyevti roomaan: *Der Verschollene*, mii almostui suu jäämmim maŋa noomáin *Amerika* (1927), sehe *Der Prozess* (1925, suom. *Oikeusjuttu*). Kafka aasâi ain-uv oovtâst vaanhimijdiskuin já čaalij táválávt iho. Motomeh suu čalluuh almostuvvii loostâin jo suu elimis ääigi, mut stuárráámus uási tain almostuvvii eskin suu jäämmim maŋa. Kafka čäliškuođij kuálmád roomaan *Das Schloß* (suom. *Linna*) ive 1922, mut tot almostui eskin 1926. Kafka lâi puáccám tuberkulosân ive 1917, mut sun joođhij čáállám elimis loopâ räi. Sun jaamij kepispuáráttuvvâst Wien alda kesimáánu 3. peeivi 1924. Kafka šoodâi vijđáht tobdos čällen eskin jäämmim maŋa, vistig Ranskaast já eŋgâlâskielâlii maailmist, já nube maailmsuáđi maŋa meid Saksaast já Nuorttâriijkâst. 1960-lovvoost sun lâi jo maailmvijđosávt tobdos. Kirjálâšvuođâtotkeeh láá lamaš eromâšávt kiäsuttum Kafkast.

## Čalluuh
### Romaneh
* *Der Prozess* (1925)
* *Das Schloß* (1926)
* *Amerika* (1927)

### Tobdosumos novelleh
* *Das Urteil* (1913)
* *Die Verwandlung* (1915)
* *In der Strafkolonie, 1919)
* *Ein Landarzt* (1920)
* *Ein Hungerkünstler* (1924)
* *Der Jäger Gracchus'' (1917)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ukraina lippu

thumb|190px|Ukraina tááláš lippu (1848)
**Ukraina lippu** () lii Ukraina aalmugtubdâldâh vaakun já aalmuglâšlavluu lasseen. Tot valdui kiävtun ive 1918 já oppeet uđđâivemáánu 28. peeivi 1992. Iivij 1922–1992 Ukraina kuulâi Sovjetliiton já kiävtust lâi Sovjetlito lippu.

Ukraina lippu lii juohhum kyevti siämmáástuárusii uásán horisontaallávt. Pajeuási lii čuovjâd já vyeliuási lii fiskâd. Liipu čuovjis ivne kovvee alme (já ráávhu) já fiskisis ivne kovvee nisupiälduid (já jáválâšvuođâ).

## Fáádást eres soojijn
* Flags of the World - Ukraina 

## Käldeeh
Štše ne vmerla Ukrajiny

**Štše ne vmerla Ukrajiny i slava, i volja** () lii Ukraina aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1992 rääjist (säänih láá lamaš kiävtust ive 2003 rääjist). Lavluu lii nuottim Mykhailo Verbytsky, já ton saanijd lii čáállám Pavlo Chubynsky.

## Säänih (ukraniakielân)
*Ukraniakielâliih säänih kyrillij pustavijguin* 

:Ще не вмерла України і слава, і воля,
:Ще нам, браття молодії, усміхнеться доля.
:Згинуть наші воріженьки, як роса на сонці,
:Запануєм і ми, браття, у своїй сторонці.

::Kiärdumciälhus:

::Душу, тіло ми положим за нашу свободу.
::І покажем, що ми, браття, козацького роду.

*Translitteristum ukraniakielâliih säänih*

:Štše ne vmerla Ukrajiny i slava, i volja,
:Štše nam, brattja molodiji, usmihnetsja dolja.
:Zhynut naši voriženky, jak rosa na sontsi,
:Zapanujem i my, brattja, u svoji storontsi.

::Kiärdumciälhus:

::Dušu, tilo my položym za našu svobodu
::I pokažem, štšo my, brattja, kozatskoho rodu.

*Ukraniakielâliih säänih ovdil ive 2003*

:Ще не вмерла Україна, ні слава, ні воля,
:Ще нам, браття-українці, усміхнеться доля.
:Згинуть наші воріженьки, як роса на сонці,
:Заживемо і ми, браття, у своїй сторонці.

::Kiärdumciälhus:

::Душу й тіло ми положим за нашу свободу
::І покажем, що ми, браття, козацького роду.

:Станем браття, всі за волю, від Сяну до Дону
:В ріднім краю панувати не дамо ні кому.
:Чорне море ще всміхнеця, дід Дніпро зрадіє,
:Ще на нашій Україні доленька доспіє.

::Kiärdumciälhus

:А завзятта праця щира свого ще докаже,
:Ще ся вомі в Україні піснь гучна розляже.
:За Карпати відібється, згомонить степами,
:України слава стане поміж народами.

::Kiärdumciälhus

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Oben am jungen Rhein

**Oben am jungen Rhein** lii Liechtenstein aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1850 rääjist. Lavluu saanijd lii čáállám Jakob Jauch. Šuoŋârähtee ij lah tiäđust.

## Säänih (saksakielân)
1. *Oben am jungen Rhein*
*lehnet sich Liechtenstein*
*an Alpen höh'n.*

*Dies liebe Heimatland,*
*das teure Vaterland*
*hat Gottes weise Hand*
*für uns erseh'n.*

*Dies liebe Heimatland,*
*das teure Vaterland*
*hat Gottes weise Hand*
*für uns erseh'n.*

2. *Hoch lebe Liechtenstein*
*blühend am jungen Rhein*
*glücklich und treu.*

*Hoch leb der Fürst vom Land*
*hoch unser Vaterland*
*durch Bruderliebe Band*
*vereint und frei.*

*Hoch leb der Fürst vom Land*
*hoch unser Vaterland*
*durch Bruderliebe Band*
*vereint und frei.*

## Käldeeh
Il Canto degli Italiani

pienoiskuva|oikea|275px|Il Canto degli Italiani
thumb|275px|Il Canto degli Italiani
**Il Canto degli Italiani** lii Italia aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1946 rääjist. Lavluu lii nuottim Michele Novaro, já ton saanijd lii čáállám Goffredo Mameli.

## Säänih (italiakielân)

(2x) 
Fratelli d’Italia, 
l’Italia s’è desta, 
dell’elmo di Scipio
s’è cinta la testa. 
Dov’è la Vittoria? 
Le porga la chioma, 
che schiava di Roma 
Iddio la creò.

:*Kiärdumciälhus:* 
:*Stringiamoci a coorte,*
:*siam pronti alla morte.*
:*Siam pronti alla morte,*
:*l’Italia chiamò.*
:*Stringiamoci a coorte,*
:*siam pronti alla morte.*
:*Siam pronti alla morte,*
:*l'Italia chiamò! Si!*

Noi siamo da secoli
calpesti, derisi, 
perché non siam popolo, 
perché siam divisi. 
Raccolgaci un’unica 
bandiera, una speme: 
di fonderci insieme 
già l’ora suonò.

:*Kiärdumciälhus*

Uniamoci, amiamoci, 
l’unione e l’amore 
rivelano ai popoli 
le vie del Signore. 
Giuriamo far libero 
il suolo natio: 
uniti, per Dio, 
chi vincer ci può? 

:*Kiärdumciälhus*
 
Dall'Alpi a Sicilia 
Dovunque è Legnano, 
Ogn'uom di Ferruccio 
Ha il core, ha la mano, 
I bimbi d’Italia 
Si chiaman Balilla, 
Il suon d’ogni squilla 
I Vespri suonò.

:*Kiärdumciälhus*

Son giunchi che piegano 
Le spade vendute: 
Già l’Aquila d'Austria 
Le penne ha perdute. 
Il sangue d’Italia, 
Il sangue Polacco, 
Bevé, col cosacco, 
Ma il cor le bruciò.

:*Kiärdumciälhus*

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
O Canada

**O Canada** (eŋgâlâskielân) teikâ **Ô Canada** (ranskakielân) teikâ **O'Kanata** (inuktitutkielân) lii Kanada aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1980 rääjist. Algâalgâliih säänih lijjii ranskakielân. Taid lii čáállám Adolphe-Basile Routhier. Ive 1908 Robert Stanley Weir jurgâlij lavluu eŋgâlâskielân. Jurgâlus almostui ive 1927. Lavluu lii nuottim Calixa Lavallée.

## Säänih
### Eŋgâlâskielâliih säänih
:O Canada! Our home and native land!
:True patriot love in all of us command.
:With glowing hearts we see thee rise,
:The True North strong and free!
:From far and wide, O Canada,
:We stand on guard for thee.
:God keep our land glorious and free!
:O Canada, we stand on guard for thee.
:O Canada, we stand on guard for thee. 

### Ranskakielâliih säänih
:Ô Canada! Terre de nos aïeux,
:Ton front est ceint de fleurons glorieux!
:Car ton bras sait porter l'épée,
:Il sait porter la croix;
:Ton histoire est une épopée
:Des plus brillants exploits.
:Et ta valeur de foi trempée
:Protégera nos foyers et nos droits;
:Protégera nos foyers et nos droits.

### Inuktitutkielâliih säänih
:O’Kanata nangmini Nunavut
:Piqujatii / Nalattiaqpavut
:Angiglivaliajuti sangijulutillu
:Nanqipugu / O’Kanata
:Mianiripluti
:O’Kanata nunatsia
:Nangiqpugu mianiripluti
:O’Kanata salagijauquna

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Kde domov můj

**Kde domov můj** lii Čeeki aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Čeeki jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1993 rääjist. Čekkoslovakia ääigi ađai ive 1992 loopâ räi Čeeki aalmuglâšlaavlâ lâi Čekkoslovakia aalmuglâšlavluu vuossâmuš uási. Ton nubbe uási lâi Slovakia tááláš aalmuglâšlaavlâ. 

Lavluu čaalijn František Škroup já Josef Kajetán Tyl komedia *Fidlovačka aneb žádný hněv a žádná rvačka* várás. Tot lavlui vuossâmuu tove Prahast Stavovské divadlost juovlâmáánu 21. peeivi 1834. Algâalgâlii lavlust láá kyehti veerstâ, mut tuše vuossâmuš tain lii šoddâm aalmuglâšlaavlân.

## Säänih (čeekikielân)
:Kde domov můj,
:kde domov můj?
:Voda hučí po lučinách,
:bory šumí po skalinách,
:v sadě skví se jara květ,
:zemský ráj to na pohled!
:A to je ta krásná země,
:země česká, domov můj,
:země česká, domov můj!

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Nad Tatrou sa blýska

**Nad Tatrou sa blýska** lii Slovakia aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Slovakia jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1993 rääjist. Čekkoslovakia ääigi ađai ive 1992 loopâ räi Slovakia aalmuglâšlaavlâ lâi Čekkoslovakia aalmuglâšlavluu nubbe uási. Ton vuossâmuš uási lâi Čeeki tááláš aalmuglâšlaavlâ.

Laavlâ šoodâi ive 1844, mut vuossâmuš teddilum versio almostui ive 1851. Lavluu saanijd čaalij Janko Matúška ive 1844. Muusik puátá slovakialii aalmuglavlust *Kopala studienku*. Algâalgâlii lavlust láá nelji veerstâ, mut tain tuše vuossâmuš já nubbe láá šoddâm aalmuglâšlaavlân.

## Säänih (slovakiakielân)
:Nad Tatrou sa blýska, hromy divo bijú.
:Nad Tatrou sa blýska, hromy divo bijú.
:Zastavme ich bratia, veď sa ony stratia, Slováci ožijú.
:Zastavme ich bratia, veď sa ony stratia, Slováci ožijú.

:To Slovensko naše posiaľ tvrdo spalo.
:To Slovensko naše posiaľ tvrdo spalo.
:Ale blesky hromu, vzbudzujú ho ktomu, aby sa prebralo.
:Ale blesky hromu, vzbudzujú ho k tomu, aby sa prebralo.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Čekkoslovakia aalmuglâšlaavlâ

**Čekkoslovakia aalmuglâšlaavlâ** sislekdij kyehti uási. Vuossâmuš uási lâi Čeeki tááláš aalmuglâšlaavlâ, já nubbe uási lâi Slovakia táálâš aalmuglâšlaavlâ. Čekkoslovakia aalmuglâšlaavlâ lâi kiävtust Čekkoslovakia ääigi ađai ive 1992 loopâ räi.

## Čeekikielâlii uási säänih
:Kde domov můj,
:kde domov můj?
:Voda hučí po lučinách,
:bory šumí po skalinách,
:v sadě skví se jara květ,
:zemský ráj to na pohled!
:A to je ta krásná země,
:země česká, domov můj,
:země česká, domov můj!

## Slovakiakielâlii uási säänih
:Nad Tatrou sa blýska, hromy divo bijú.
:Nad Tatrou sa blýska, hromy divo bijú.
:Zastavme ich bratia, veď sa ony stratia, Slováci ožijú.
:Zastavme ich bratia, veď sa ony stratia, Slováci ožijú.

:To Slovensko naše posiaľ tvrdo spalo.
:To Slovensko naše posiaľ tvrdo spalo.
:Ale blesky hromu, vzbudzujú ho ktomu, aby sa prebralo.
:Ale blesky hromu, vzbudzujú ho k tomu, aby sa prebralo.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
La Tchadienne

**La Tchadienne** lii Tšad aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Tšad jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1960 rääjist. Lavluu lii nuottim Paul Villard, já ton saanijd lii čáállám Louis Gidrol.

## Säänih
### Ranskakielâliih säänih
:Peuple Tchadien, debout et à l'ouvrage!
:Tu as conquis la terre et ton droit;
:Ta liberté naîtra de ton courage.
:Lève les yeux, l'avenir est à Toi.

:O mon Pays, que Dieu te prenne en garde,
:Que tes voisins admirent tes enfants.
:Joyeux, pacifique, avance en chantant,
:Fidèle à tes anciens te regardent.

:Peuple Tchadien, debout et à l'ouvrage!
:Tu as conquis la terre et ton droit;
:Ta liberté naîtra de ton courage.
:Lève les yeux, l'avenir est à Toi.

### Arabiakielâliih säänih

## Käldeeh
L'Abidjanaise

**L'Abidjanaise** lii Elefanttähtirido aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Elefanttähtirido jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1960 rääjist. Lavluu lii nuottim Pierre-Michel Pango, já ton saanijd lává čáállám Pierre Marie Coty já Mathieu Ekra.

## Säänih
### Ranskakielâliih säänih
:Salut ô terre d’espérance; 
:Pays de l’hospitalité.
:Tes légions remplies de vaillance
:Ont relevé ta dignité.

:Tes fils, chère Côte d’Ivoire,
:Fiers artisans de ta grandeur,
:Tous rassemblés pour ta gloire
:Te bâtiront dans le bonheur.

:Fiers Ivoiriens, le pays nous appelle.
:Si nous avons dans la paix ramené la liberté,
:Notre devoir sera d’être un modèle

:De l’espérance promise à l’humanité,
:En forgeant, unie dans la foi nouvelle,
:La patrie de la vraie fraternité.

### Nouchikielâliih säänih
:Voici mon Gbô Dougou sans dégbahure
:Glôki te tous les soutrays.
:Tes kokas gbés de cracrahure
:Ont reguigui ta djidjité.

:Tes fris Gopios Côte d'Ivoire
:Fans Djobeurs de ta Doungbahure
:Tous en Gbonhi pour que tu Djafoule
:Vont te Kpata dans l'Enjaillement.

:Fros Ivoiriens, le Glôki nous kpokpo Soyons Djawlys
:Si nous Frayassons dans la Blêmou Toufassons le sans-Kaba
:Notre wé est de Zier en Viémôgôni.

:Sans se Dégba Panpandra à la Gbonhité
:En magnérant foule dans la Siance Nikélé
:Le Djassa de djidji Frêssanhité.

## Käldeeh
Biladi, Biladi, Biladi

**Biladi, Biladi, Biladi** () lii Egypt aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1979 rääjist. Lavluu lii nuottim Sayed Darwish, já ton saanijd lii čáállám Muhammad Yunis al-Qadi.

## Säänih (arabiakielân)
بلادي، بلادي، بلادي
لك حبي وفؤادي
بلادي، بلادي، بلادي
لك حبي و فؤادي

مصر يا أم البلاد
أنت غايتي والمراد
و على كل العباد
كم لنيلك من أياد

مصر أنت أغلى درة
فوق جبين الدهر درة
يا بلادي عيشي حرّة
واسلمي رغم الأعاد

بلادى، بلادى، بلادى
لك حبي و فؤادي

## Käldeeh
Indonesia Raya

**Indonesia Raya** lii Indonesia aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1945 rääjist. Lavluu lii nuottim Wage Rudolf Soepratman, kii lii medi čáállám lavluu saanijd.

## Säänih (indonesiakielân)
:Indonesia tanah airku, tanah tumpah darahku.
:Di sanalah aku berdiri, jadi pandu ibuku.
:Indonesia kebangsaanku, bangsa dan tanah airku.
:Marilah kita berseru, "Indonesia bersatu."

:Hiduplah tanahku, hiduplah negriku,
:Bangsaku, rakyatku, semuanya.
:Bangunlah jiwanya, bangunlah badannya
:Untuk Indonesia Raya.

:Indonesia Raya, merdeka, merdeka
:Tanahku, negriku yang kucinta.
:Indonesia Raya, merdeka, merdeka
:Hiduplah Indonesia Raya.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Humat ad-Diyar

**Humat ad-Diyar** lii Syyria aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1936 rääjist. Lavluu lává nuottim Mohammad Salim Flayfel já Ahmad Salim Flayfel, já ton saanijd lii čáállám Khalil Mardam Bey.

## Säänih
### Arabiakielâliih säänih
حـماةَالـديارِعليكمْ سـلامْ
أبَتْ أنْ تـذِلَّ النفـوسُ  الكرامْ
عـرينُ العروبةِ بيتٌ حَـرام
وعرشُ الشّموسِ حِمَىً لا يُضَامْ
ربوعُ الشّـآمِ بـروجُ العَـلا
تُحاكي السّـماءَ بعـالي السَّـنا
فأرضٌ زهتْ بالشّموسِ الوِضَا
سَـماءٌ لَعَمـرُكَأو  كالسَّـما

رفيـفُ الأماني وخَفـقُ الفؤادْ
عـلى عَـلَمٍ ضَمَّ شَـمْلَ البلادْ
أما فيهِ منْ كُـلِّ عـينٍ سَـوادْ
ومِـن دمِ كـلِّ شَـهيدٍ مِـدادْ؟
نفـوسٌ أبـاةٌ ومـاضٍ مجيـدْ
وروحُ الأضاحي رقيبٌ عَـتيدْ
فمِـنّا الوليـدُ و مِـنّا الرّشـيدْ
فلـمْ لا نَسُـودُ ولِمْ لا نشـيد؟

### Transliteraatio
Humath al diari aleikum salam
Abt aan tozala al nafusu al kiram
Aareiunu al urubthi beyton haram
Wa Aarshu al shumusu himan la yudam
Robughu al shami buruju al Aala
Tohaki al suma'a bia'ali alsana
Fa ardon za het bilshumus al widaa'a
Samaon lamroka ou ka sama

Rafifu alamani wakhafuq alfuad
Aala aalamen duma shamla al bilad
Ama fihi min kul ain suwad
Wamin dami kuli shahydin midad
Noufuson ubaton wa madin magid
Wa ruhu al adahi raqibon aatid
Fa minna al walidu wa minna al rashid
Fa lem la nasudu wa lem la nasheed

## Käldeeh
Ons Heemecht

**Ons Heemecht** lii Luxemburg aalmuglâšlaavlâ. Ton luxemburgkielâlâš nommâ meerhâs "Mii päikkieennâm" anarâškielân. Lavluu nuottij Jean Antoine Zinnen ive 1864, já ton saanijd čaalij Michel Lentz ive 1859. Lavlust šoodâi aalmuglâšlaavlâ ive 1895.

## Säänih (luxemburgkielân)
:Wou d'Uelzecht durech d'Wisen zéit,
:duerch d'Fielsen d'Sauer brécht.
:Wou d'Rief laanscht d'Musel dofteg bléit,
:den Himmel Wäin ons mécht.
:Dat ass onst Land, fir dat mir géif,
:heinidden alles won.
:Onst Heemechtsland, dat mir sou déif
:an onsen Hierzer dron,
:onst Heemechtsland, dat mir sou déif
:an onsen Hierzer dron.

:An sengem donkle Bëscherkranz,
:Vum Fridde stëll bewaacht,
:Sou ouni Pronk an deire Glanz
:Gemittlech léif et laacht;
:Säi Vollek frou sech soe kann,
:An 't si keng eidel Dreem:
:Wéi wunnt et sech sou heemlech dran,
:wéi ass 't sou gutt doheem!

:Gesank, Gesank vu Bierg an Dall
:Der Äerd, déi äis gedron;
:D'Léift huet en treie Widderhall
:a jidder Broscht gedon;
:Fir d'Heemecht ass keng Weis ze schéin;
:all Wuert, dat vun er klénkt,
:gräift äis an d'Séil wéi Himmelstéin
:an d'A wéi Feier blénkt.

:O Du do uewen, deem seng Hand
:duerch d'Welt d'Natioune leet,
:behitt Du d'Lëtzebuerger Land
:vru friemem Joch a Leed!
:Du hues ons all als Kanner schonn
:de fräie Geescht jo ginn.
:Looss viru blénken d'Fräiheetssonn,
:déi mir sou laang gesinn!
:Looss viru blénken d'Fräiheetssonn,
:déi mir sou laang gesinn!

Virgálâš aalmuglâšlaavlâ siskeeld tuše veerstâid 1 já 4.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
La Renaissance

**La Renaissance** lii Koskâ-Afrik täsivääldi aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Koskâ-Afrik täsivääldi jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1960 rääjist. Lavluu lii nuottim Herbert Pepper, já ton saanijd lii čáállám Barthélémy Boganda.

## Säänih
### Ranskakielâliih säänih
:Ô Centrafrique, ô berceau des Bantous !
:Reprends ton droit au respect, à la vie !
:Longtemps soumis, longtemps brimé par tous,
:Mais de ce jour brisant la tyrannie.
:Dans le travail, l'ordre et la dignité,
:Tu reconquiers ton droit, ton unité,
:Et pour franchir cette étape nouvelle,
:De nos ancêtres la voix nous appelle.
::*Kiärdumciälhus:*
::Au travail dans l'ordre et la dignité,
::Dans le respect du droit dans l'unité,
::Brisant la misère et la tyrannie,
::Brandissant l'étendard de la Patrie.

### Sangokielâliih säänih
:Bêafrîka, mbeso tî âBantu
:Kîri mo gbû gîgî tî mo-mvenî
:Mo bâa pâsi na gbe tî âzo kûê
:Me fadësô, mo ke na kürü gô
:Mo sö benda, mo bûngbi kûê ôko
:Na kusâra ngâ na nëngö-terê
:Tî tö ndâ tî finî dutï tî ë sô
:E mä gbegô tî_âkötarä tî ë
::*Kiärdumciälhus:*
::E gbû kua nzönî na nëngö-terê
::E kpë ndiä nzönî na mängö-terê
::E kinda wasïöbê, ë tomba pâsi
::E yâa bandêra tî ködrö tî ë!

## Käldeeh
Ee Mungu Nguvu Yetu

**Ee Mungu Nguvu Yetu** lii Kenia aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Kenia jiečânâšvuođâ rääjist ađai ive 1963 rääjist. Lavluu láá nuottim Graham Hyslop, Thomas Kalume, Peter Kibukosya, Washington Omondi já George W. Senoga–Zake, kiäh láá meid čáállám ton saanijd.

## Säänih
### Swahilikielâliih säänih
:Ee Mungu nguvu yetu
:Ilete baraka kwetu
:Haki iwe ngao na mlinzi
:Natukae na undugu
:Amani na uhuru
:Raha tupate na ustawi.

:Amkeni ndugu zetu
:Tufanye sote bidii
:Nasi tujitoe kwa nguvu
:Nchi yetu ya Kenya
:Tunayoipenda
:Tuwe tayari kuilinda.

:Natujenge taifa letu
:Ee ndio wajibu wetu
:Kenya istahili heshima
:Tuungane mikono
:Pamoja kazini
:Kila siku tuwe na shukrani.

### Eŋgâlâskielâliih säänih
:O God of all creation,
:Bless this our land and nation.
:Justice be our shield and defender,
:May we dwell in unity,
:Peace and liberty.
:Plenty be found within our borders.

:Let one and all arise
:With hearts both strong and true.
:Service be our earnest endeavour,
:And our Homeland of Kenya,
:Heritage of splendour,
:Firm may we stand to defend.

:Let all with one accord
:In common bond united,
:Build this our nation together,
:And the glory of Kenya,
:The fruit of our labour
:Fill every heart with thanksgiving.

## Käldeeh
Salut à toi, pays de nos aïeux

**Salut à toi, pays de nos aïeux** lii Togo aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Togo jiečânâšvuođâst ađai ivveest 1960 ain ive 1979 räi sehe oppeet ive 1991 rääjist. Lavluu lii nuottim Alex Casimir-Dosseh, kii lii meid čáállám ton saanijd.

## Ranskakielâliih säänih
:Salut à toi pays de nos aïeux,
:Toi que les rendait forts,
:Paisibles et joyeux,
:Cultivant vertu, vaillance,
:Pour la prospérité
:Que viennent les tyrans,
:Ton cœur soupire vers la liberté,
:Togo debout, luttons sans défaillance,
:Vainquons ou mourrons,mais dans la dignité,
:Grand Dieu, toi seul nous a exaltés,
:Du Togo pour la prospérité,
:Togolais viens, bâtissons la cité.

:Dans l’unité nous voulons te servir,
:C’est bien là de nos cœurs,le plus ardent désir,
:Clamons fort notre devise,
:Que rien ne peut ternir.
:Seul artisan de ton bonheur, ainsi que de ton avenir,
:brisons partout les chaînes de la traîtrise,
:Et nous te jurons toujours fidélité,
:Et aimer servir, se dépasser,
:Faire encore de toi sans nous lasser,
:Togo chéri, l’or de l’humanité.

:Salut, salut à l'Univers entier
:Unissons nos efforts sur l'immense chantier
:D'où naîtra toute nouvelle
:La Grande Humanité
:Partout au lieu de la misère, apportons la félicité.
:Chassons du monde la haine rebelle
:Finis l'esclavage et la Captivité
:A l'étoile de la liberté,
:Renouons la solidarité
:Des Nations dans la fraternité

## Käldeeh
L-Innu Malti

**L-Innu Malti** lii Malta aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1945 rääjist. Lavluu lii nuottim Robert Sammut, já ton saanijd lii čáállám Dun Karm Psaila.

## Säänih
### Maltakielâliih säänih
:Lil din l-art &#295;elwa, l-Omm li tatna isimha,
:&#294;ares, Mulej, kif dejjem Int &#295;arist:
:Ftakar li lilha bl-o&#295;la dawl libbist.

:Ag&#295;ti, kbir Alla, id-dehen lil min ja&#295;kimha,
:Rodd il-&#295;niena lis-sid, sa&#295;&#295;a 'l-&#295;addiem:
:Seddaq il-g&#295;aqda fil-Maltin u s-sliem.

### Eŋgâlâskielâliih säänih (May Butcher versio)
:O Little Island, Lord, as ever Thou hast guarded!
:This Motherland so dear whose name we bear!
:Keep her in mind, whom Thou hast made so fair!

:May he who rules, for wisdom be regarded!
:In master mercy, strength in man increase!
:Confirm us all, in unity and peace!

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh