open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1944

**1944** (**MCMXLIV**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 1940-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah
### Uđđâivemáánu
* uđđâivemáánu 17. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 3037 Alku.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Isidor Rabi
* Kemia – Otto Hahn
* Kirjálâšvuotâ – Johannes Vilhelm Jensen
* Ráávhu – Aalmugijkoskâsâš Ruopsis Ristâ
* Talhâstieđâ – Joseph Erlanger já Herbert Gasser

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 6. peeivi – Rolf Zinkernagel, ive 1996 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim sveiccilâš immunolog já professor
* kuovâmáánu 24. peeivi – David J. Wineland, ive 2012 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár
* njuhčâmáánu 2. peeivi – Leif Segerstam, syemmilâš kappelmiäštár já šuoŋârähtee (j. 2024)
* njuhčâmáánu 20. peeivi – Erwin Neher, ive 1991 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim saksalâš biofysikkár
* njuhčâmáánu 29. peeivi – Nana Akufo-Addo, ghanalâš politikkár já Ghana 5. president
* cuáŋuimáánu 7. peeivi – Makoto Kobayashi, ive 2008 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim jaapaanlâš teoreetlâš fysikkár
* vyesimáánu 14. peeivi – George Lucas, ovtâstumstaatâlâš stivrejeijee, pyevtitteijee já kietâčällee
* čohčâmáánu 11. peeivi – Serge Haroche, ive 2012 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ranskalâš fysikkár
* čohčâmáánu 15. peeivi – Yoweri Museveni, Uganda 9. president
* roovvâdmáánu 14. peeivi – Udo Kier, saksalâš čaittâleijee (j. 2025)
* roovvâdmáánu 15. peeivi – David Trimble, ive 1998 Nobel-ráávhupalhâšume finnim taveirlandlâš politikkár
* roovvâdmáánu 19. peeivi – Winston Hubert McIntosh (*Peter Tosh*), jamaikalâš musikkár (j. 1987)
* roovvâdmáánu 19. peeivi – Paavo Hohti, syemmilâš kulttuurolmooš já klassiklii filologia totkee (j. 2025)

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 3. peeivi – Jurgis Baltrušaitis, liettualâš tihtâčällee já jurgâleijee (š. 1873)
* uđđâivemáánu 23. peeivi – Edvard Munch, taažâ máálájeijee (*[[Čuárvus]]*) (š. 1863)
* kuovâmáánu 29. peeivi – P. E. Svinhufvud, syemmilâš politikkár já Suomâ täsivääldi 3. president (š. 1861)
* syeinimáánu 31. peeivi – Antoine de Saint-Exupéry, ranskalâš kirječällee (š. 1900)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Vyesimáánu 10.

**Vyesimáánu 10.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 130. peivi (kárgámive 131. peivi). Ive loopân láá 235 peivid.

## Nommâpeeivih
* anarâš kalender: Áinoo, Áináá
* syemmilâš kalender: Aino, Aini, Aina, Ainikki

## Tábáhtusah
* 2022 – Euroviisuh-lávlumkišto vuossâmuš semifiinaal uárnejui Torinost, Italiast.
* 2022 – Katalin Novák algâttij Uŋgar president virgeest.

## Šoddâmeh
* 850 – Seiwa, Jaapaan kiäisár iivij 858–876 (j. 881)
* 1152 – Gangjong, Goryeo kunâgâs iivij 1211–1213 (Korea) (j. 1213)
* 1770 – Louis Nicolas Davout, ranskalâš kenraal (j. 1823)
* 1899 – Fred Astaire, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já tánssájeijee (j. 1987)
* 1902 – David O. Selznick, ovtâstumstaatâlâš elleekovepyevtitteijee (j. 1965)
* 1923 – Heydər Əliyev, azerbaidžanlâš politikkár já Azerbaidžan täsivääldi 3. president iivij 1993–2003 (j. 2003)
* 1930 – George E. Smith, ive 2009 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (j. 2025)

## Jämimeh
* 1955 – Carolus Lindberg, syemmilâš arkkiteht (š. 1889)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1813

**1813** (**MDCCCXIII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1810-lovo niäljád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* njuhčâmáánu 23. peeivi – Stephen Douglas, ovtâstumstaatâlâš politikkár (j. 1861)
* syeinimáánu 12. peeivi – Claude Bernard, ranskalâš fysiolog (j. 1878)
* syeinimáánu 28. peeivi – Mathilda Rotkirch, syemmilâš taaiđâmáálár (j. 1842)
* čohčâmáánu 13. peeivi – John Sedgwick, ovtâstumstaatâlâš kenraal (j. 1864)
* roovvâdmáánu 10. peeivi – Giuseppe Verdi, italialâš oopperanuotâsteijee (j. 1901)

## Jämimeh
* juovlâmáánu 14. peeivi – Antonio Foschini, italialâš arkkiteht (š. 1741)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1971

**1971** (**MCMLXXI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1970-lovo nubbe ihe.

## Tábáhtusah
### Kesimáánu
* kesimáánu 6. peeivi – Mielâtiervâsvuođâ kuávdášlitto vuáđudui Koljonvirta pyecceiviäsust Iisalmist.

### Syeinimáánu
* syeinimáánu 30. peeivi – Apollo 15 siäivui Mánudáá asan.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Dennis Gabor
* Kemia – Gerhard Herzberg
* Kirjálâšvuotâ – Pablo Neruda
* Ráávhu – Willy Brandt
* Talhâstieđâ – Earl W. Sutherland

### Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn
* Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 1971
* Videospeelah ive 1971

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 22. peeivi – G. Yunupingu, australialâš folkmusikkár (j. 2017)
* kuovâmáánu 4. peeivi – Eric Garcetti, ovtâstumstaatâlâš politikkár
* cuáŋuimáánu 12. peeivi – Shannen Doherty, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. 2024)
* syeinimáánu 20. peeivi – Sandra Oh, kanadalâš čaittâleijee
* syeinimáánu 23. peeivi – Alison Krauss, ovtâstumstaatâlâš bluegrass-lávloo já musikkár
* čohčâmáánu 6. peeivi – Dolores O'Riordan, irlandlâš lávloo-laavlârähtee (j. 2018)
* skammâmáánu 13. peeivi – Ulla Pirttijärvi-Länsman, sämmilâš lávloo, jyeigee já šuoŋârähtee
* juovlâmáánu 3. peeivi – Ann-Helén Laestadius, tavesämmilâš kirječällee já toimâtteijee

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 10. peeivi – Coco Chanel, ranskalâš muotisyergi pälgisliäkkoo (š. 1883)
* syeinimáánu 1. peeivi – William Lawrence Bragg, ive 1915 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim australialâš-brittilâš fysikkár (š. 1890)
* syeinimáánu 6. peeivi – Louis Armstrong (”Satchmo”), ovtâstumstaatâlâš jazz-musikkár (š. 1901)
* syeinimáánu 21. peeivi – Yrjö Väisälä‎, syemmilâš geodeet, täsnitiettee já fysikkár (š. 1891)
* čohčâmáánu 21. peeivi – Bernardo Alberto Houssay, ive 1947 Nobel-talhâstieđâpalhâšume finnim argentiinalâš fysiolog (š. 1887)
* juovlâmáánu 20. peeivi – Roy O. Disney, ovtâstumstaatâlâš finnodâholmooš, Disney Brothers Cartoon Studio nubbe vuáđudeijee já The Walt Disney Company toimâttâshovdâ iivij 1929–1971 (š. 1893)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Syeinimáánu 6.

**Syeinimáánu 6.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 187. peivi (kárgámive 188. peivi). Ive loopân láá 178 peivid.

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Esá, Esájâs
*syemmilâš kalender: Esa, Esaias

## Tábáhtusah
25px|Suomâ lippu Suomâ vuáhádum liputtempeivi: *[[Eino Leino -peivi]]* ađai tiivtâ já keesi peivi
* 1840 – Taipalee kanava valmâštui.
* 2023 – Syemmilâš aalmugovdâsteijee Willie Rydman nomâttui Suomâ iäláttâsministerin.
* 2024 – Iranlâš váimukiiruurg já politikkár Masoud Pezeshkian väljejui Iran presidentin.

## Šoddâmeh
* 1796 – Nikolai I, Ruošâ kiäisár, Puola kunâgâs já Suomâ stuorrâfurstâ iivij 1825–1855 (j. 1855)
* 1907 – Frida Kahlo, meksikolâš taaiđâmáálájeijee (j. 1954)
* 1911 – Odd Rasdal, taažâ almosvalastâllee (j. 1985)

## Jämimeh
* 1038 – Ōnakatomi no Sukechika, jaapaanlâš tivtâsteijee (š. 954)
* 1533 – Ludovico Ariosto, italialâš kirječällee já tivtâsteijee (š. 1474)
* 1854 – Georg Simon Ohm, saksalâš fysikkár (š. 1789)
* 1971 – Louis Armstrong (”Satchmo”), ovtâstumstaatâlâš jazz-musikkár (š. 1901)
* 2019 – Cameron Boyce, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. 1999)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Aura

**Aura** lii kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Aurast ääsih 3&nbsp;930 olmožid, já ton vijđodâh lii 95,58&nbsp;km², mast 0,57&nbsp;km² lii čääci. Aura naaburkieldah láá Lieto, Masku, Mynämäki, Nousiainen, Pöytyä, Rusko já Turku.

## Historjá

Aura vuáđudui ive&nbsp;1917.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

* Taat čuákkipäikki kulá taan kieldân tuše uásild.

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Auvainen, Hypöinen, Ihava, Järvenoja, Järykselä, Kaerla, Karviainen, Kinnarla, Kuuskoski, Käetty, Lahto, Laukkaniitty, Leikola, Leinikkala, Leppäkoski, Paimala, Pitkäniitty, Prunkkala, Puho, Seppälä, Sikilä, Simola já Viilala.

## Kooskah

*Forssa 60&nbsp;km
*Helsig 160&nbsp;km
*Huittinen 65&nbsp;km
*Hämeenlinna 120&nbsp;km
*Loimaa 35&nbsp;km
*Salo 40&nbsp;km
*Tampere 130&nbsp;km
*Turku 25&nbsp;km

## Kovegalleria

Auran kunta ilmakuva.jpg
Käyrä prison in Aura, Finland.jpg
Aurajoki railway bridge Aura 02.jpg


## Käldeeh
Cagli

**Cagli** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Caglist ääsih 8&nbsp;364 olmožid. Ton vijđodâh lii 226,46&nbsp;km² já alodâh 276&nbsp;m. Cagli naaburkieldah láá Acqualagna, Apecchio, Cantiano, Fermignano, Fossombrone, Frontone, Gubbio, Pergola, Pietralunga, Piobbico já Urbania.

## Historjá
Caglist šoodâi kaavpug ive&nbsp;1357.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Abbadia di Naro, Acquaviva, Ca' Bargello, Ca' Rio, Cerreto, Foci, Massa, Moria, Paravento, Pianello, Pieia, Secchiano já Smirra.

## Käldeeh
Fano

**Fano** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Fanost ääsih 60&nbsp;724 olmožid. Ton vijđodâh lii 121,84&nbsp;km² já alodâh 12&nbsp;m. Fano naaburkieldah láá Cartoceto, Mombaroccio, Mondolfo, Pesaro, San Costanzo já Terre Roveresche.

## Historjá
Fanost šoodâi kaavpug ive&nbsp;1357.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Belgatto, Bellocchi, Caminate, Carignano, Carrara di Fano, Centinarola, Cuccurano, Falcineto, Fenile, Fosso Sejore, Madonna del Ponte Metauro, Magliano, Metaurilia, Monte Giove, Ponte Sasso, Prelato, Roncosambaccio, Rosciano, San Biagio, San Cesareo, Sant'Angelo, Sant'Andrea in Villis, Tombaccia, Torrette di Fano já Tre Ponti.

## Käldeeh
Fossombrone

**Fossombrone** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Fossombronest ääsih 9&nbsp;296 olmožid. Ton vijđodâh lii 106,88&nbsp;km² já alodâh 118&nbsp;m. Fossombrone naaburkieldah láá Cagli, Fermignano, Fratte Rosa, Isola del Piano, Montefelcino, Pergola, Sant'Ippolito já Urbino.

## Historjá
Fossombronest šoodâi kaavpug ive&nbsp;1357.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Bellaguardia, Calmazzo, Ghilardino, Isola di Fano, Montalto Tarugo, San Gervasio, San Lazzaro, San Martino dei Muri, San Piero in Tambis, Santa Maria della Valle já Torricella.

## Käldeeh
Pesaro

**Pesaro** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Pesarost ääsih 96&nbsp;819 olmožid. Ton vijđodâh lii 152,81&nbsp;km² já alodâh 11&nbsp;m. Pesaro naaburkieldah láá Colli al Metauro, Fano, Gabicce Mare, Gradara, Mombaroccio, Montefelcino, Montelabbate, Tavullia, Urbino já Vallefoglia.

## Historjá
Pesarost šoodâi kaavpug ive&nbsp;1357.

### Kieldâlahtemeh
Monteciccardo kieldâ lohtui Pesaron syeinimáánu 1.&nbsp;peeivi&nbsp;2020.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Borgo Santa Maria, Candelara, Case Bruciate, Casteldimezzo, Cattabrighe, Chiusa di Ginestreto, Colombarone, Fiorenzuola di Focara, Ginestreto, Monteciccardo, Novilara, Ponte Valle, Pozzo Alto, Santa Maria dell'Arzilla, Santa Marina Alta, Santa Veneranda, Trebbiantico, Tre Ponti, Villa Ceccolini, Villa Fastiggi já Villa San Martino.

## Käldeeh
Urbino

**Urbino** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Urbinost ääsih 14&nbsp;132 olmožid. Ton vijđodâh lii 226,50&nbsp;km² já alodâh 485&nbsp;m. Urbino naaburkieldah láá Acqualagna, Fermignano, Fossombrone, Isola del Piano, Lunano, Mondaino, Montecalvo in Foglia, Montefelcino, Montelabbate, Peglio, Pesaro, Petriano, Piandimeleto, Sant'Angelo in Vado, Sassocorvaro Auditore, Tavoleto, Urbania já Vallefoglia.

## Historjá
Urbinost šoodâi kaavpug ive&nbsp;1357.

## UNESCO maailmärbisaje
Urbino puáris kuávdáš lii UNESCO maailmärbisaje.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Canavaccio, Ca' Mazzasette, Cavallino, Coldelce, Forcuini, La Marcella, La Torre, Paganico, Pieve di Cagna, Pozzuolo, Repuglie, Schieti, Scotaneto já Trasanni.

## Käldeeh
Roovvâdmáánu 10.

[thumb|[Martti Ahtisaari finnij Nobel-ráávhupalhâšume ive 2008]]
[thumb|[Édith Piaf ive 1946]]

**Roovvâdmáánu 10.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 283. peivi (kárgámive 284. peivi). Ive loopân láá 82 peivid.

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Aaleeks
*syemmilâš kalender: Aleksi, Aleksis

## Tábáhtusah
25px|Suomâ lippu Suomâ vuáhádum liputtempeivi: *[[Aleksis Kivi -peivi]]* ađai syemmilii kirjálâšvuođâ peivi 

* 1871 – Chicago stuorrâ pyellim čaaskâi.
* 2008 – Martti Ahtisaari finnij Nobel-ráávhupalhâšume.
* 2024 – Han Kang vuoitij Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume.

## Šoddâmeh
* 1813 – Giuseppe Verdi, italialâš oopperanuotâsteijee (j. 1901)
* 1834 – Aleksis Kivi, syemmilâš kirječällee (*[[Čiččâm viljâžid]]*) (j. 1872)
* 1930 – Yves Chauvin, ive 2005 Nobel-kemiapalhâšume finnim ranskalâš kemist (j. 2015)
* 1958 – Tanya Tucker, ovtâstumstaatâlâš lávloo-laavlârähtee
* 1967 – Gavin Newsom, ovtâstumstaatâlâš politikkár
* 1984 – Chiaki Kuriyama, jaapaanlâš čaittâleijee, lávloo já malli

## Jämimeh
* 1963 – Édith Piaf, ranskalâš lávloo (š. 1915)
* 1985 – Orson Welles, ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee já čaittâleijee (š. 1915)
* 2004 – Christopher Reeve, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. 1952)
* 2015 – Richard F. Heck, ive 2010 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš kemist (š. 1931)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
2017

**2017** (**MMXVII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 2010-lovo káávcád ihe.

## Tábáhtusah
thumb|200px|left|Terre Roveresche (Orciano di Pesaro)
### Uđđâivemáánu
* uđđâivemáánu 1. peeivi – Barchist, Orciano di Pesarost, Piaggest já San Giorgio di Pesarost šoodâi Terre Roveresche.

### Kuovâmáánu
* kuovâmáánu 5. peeivi – Peter Sandström vuoitij Runeberg-palhâšume kirjestis *Laudatur*.
* kuovâmáánu 9.&ndash;11. peeivi – Sämmilij 21. konferens Tråantist

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
*Fyysiik – Rainer Weiss, Barry Barish já Kip Thorne
*Kemia – Jacques Dubochet, Joachim Frank já Richard Henderson
*Kirjálâšvuotâ – Kazuo Ishiguro
*Ráávhu – ICAN
*Talhâstieđâ – Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash já Michael W. Young

### Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn
* Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 2017
* Videospeelah ive 2017

## Šoddâmeh
* porgemáánu 31. peeivi – Gabriel Carl Walther, Ruotâ prinssâ Carl Philip já prinses Sofia nubbe alge

## Jämimeh
[thumb|[Jolŋulâš lávloo Gurrumul ive 2011]]
* uđđâivemáánu 6. peeivi – Om Puri, indialâš čaittâleijee (š. 1950)
* uđđâivemáánu 19. peeivi – Loalwa Braz, brasilialâš lávloo já laavlârähtee (š. 1953)
* njuhčâmáánu 17. peeivi – Derek Walcott, ive 1992 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim saintlucialâš kirječällee (š. 1930)
* vyesimáánu 12. peeivi – Mauno Koivisto, syemmilâš sosiolog, paŋkkihovdâ, politikkár já Suomâ täsivääldi 9. president (š. 1923)
* kesimáánu 9. peeivi – Eeva Tenhunen, syemmilâš kirječällee (š. 1937)
* syeinimáánu 14. peeivi – Maryam Mirzakhani, iranlâš matematikkár já professor (š. 1977)
* syeinimáánu 20. peeivi – Chester Bennington, ovtâstumstaatâlâš musikkár ("Linkin Park") (š. 1976)
* syeinimáánu 21. peeivi – Hrvoje Šarinić, kroatialâš politikkár já Kroatia uáiviminister iivij 1992–1993 (š. 1935)
* syeinimáánu 25. peeivi – Geoffrey Gurrumul Yunupingu, jolŋulâš folkmusikkár (š. 1971)
* juovlâmáánu 23. peeivi – Arto Sipinen, syemmilâš arkkiteht (š. 1936)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Urbania

**Urbania** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Urbaniast ääsih 6&nbsp;923 olmožid. Ton vijđodâh lii 77,53&nbsp;km² já alodâh 273&nbsp;m. Urbania naaburkieldah láá Acqualagna, Apecchio, Cagli, Fermignano, Peglio, Piobbico, Sant'Angelo in Vado já Urbino.

## Historjá
Urbaniast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1636.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Barca, Campi Resi, Campolungo, Gualdi, Muraglione, Orsaiola, Ponte San Giovanni, San Lorenzo in Torre, Santa Maria del Piano, Santa Maria in Campolungo, Santa Maria in Spinateci já San Vincenzo in Candigliano.

## Käldeeh
Pergola

**Pergola** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Pergolast ääsih 6&nbsp;030 olmožid. Ton vijđodâh lii 112,40&nbsp;km² já alodâh 265&nbsp;m. Pergola naaburkieldah láá Arcevia, Cagli, Fossombrone, Fratte Rosa, Frontone, San Lorenzo in Campo, Sassoferrato já Serra Sant'Abbondio.

## Historjá
Pergolast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1752.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Bellisio Alto, Bellisio Solfare, Cartoceto, Fenigli, Madonna del Piano, Mezzanotte, Montaiate, Monterolo, Montesecco, Montevecchio, Pantana, Pantana Serralta já Percozzone.

## Käldeeh
Tuula Mai Salmela

**Tuula Mai Salmela** (š. skammâmáánu 15. peeivi 1951, Kaajaan, Suomâ) lii syemmilâš kirječällee.

## Eellim
Tuula Mai Salmela šoodâi Kajanist skammâmáánu 15. peeivi 1951. Sun lii staatâtiettui miäštár, kii tuáimá sosiaal- já tiervâšvuotâsyergi totken.

## Pargo

### Kirjeh
Sun lii čáállám ohtsis nelji kirje.

## Käldeeh
Vallefoglia

**Vallefoglia** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Vallefogliast ääsih 15&nbsp;042 olmožid. Ton vijđodâh lii 39,57&nbsp;km² já alodâh 295&nbsp;m. Vallefoglia naaburkieldah láá Montecalvo in Foglia, Montegridolfo, Montelabbate, Petriano, Pesaro, Tavullia já Urbino.

## Historjá
Vallefoglia kieldâ šoodâi uđđâivemáánu 1.&nbsp;peeivi&nbsp;2014, ko Colbordolo já Sant'Angelo in Lizzola kieldah lahtojii oohtân. Vallefogliast šoodâi kaavpug ive&nbsp;2015.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Bottega, Cappone, Colbordolo, Montecchio, Monte di Colbordolo, Monte di Montecchio, Montefabbri, Morciola, Piana di Talacchio, Pontevecchio, Sant'Angelo in Lizzola (markkân) já Talacchio.

## Käldeeh
Uurainen

**Uurainen** () lii kieldâ Suomâst, Koskâ-Suomâ eennâmkoddeest. Uuraisiist ääsih 3&nbsp;654 olmožid, já ton vijđodâh lii 372,26&nbsp;km², mast 24,28&nbsp;km² lii čääci. Uuraisii naaburkieldah láá Äänekoski, Jyväskylä, Laukaa, Multia, Petäjävesi já Saarijärvi.

## Historjá

Uurainen vuáđudui ive&nbsp;1868.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Haukimäenkylä, Hiirola, Höytiä, Jokihaara, Kangashäkki, Kotaperä, Kummunkylä, Kuukkajärvi, Kyynämöinen, Nyrölä, Oikarisperä, Pirttiperä, Tehlo já Uuraisii markkân.

## Käldeeh
1922

**1922** (**MCMXXII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1920-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Niels Bohr
* Kemia – Francis Aston
* Kirjálâšvuotâ – Jacinto Benavente
* Ráávhu – Fridtjof Nansen
* Talhâstieđâ – Archibald Hill já Otto Meyerhof

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 9. peeivi – Ahmed Sékou Touré, Guinea 1. president (iivij 1958–1984) (j. 1984)
* uđđâivemáánu 17. peeivi – Betty White, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já komikkár (j. 2021)
* kesimáánu 2. peeivi – Terttu Arajärvi, syemmilâš párnáitaavdâi spesiaaltuáhtár, professor já párnáipsykiatrâ (j. 2014)
* kesimáánu 18. peeivi – Solmu Mäkelä, syemmilâš tijdár (j. 2018)
* kesimáánu 19. peeivi – Aage Niels Bohr, ive 1975 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim tanskalâš váimusfysikkár (j. 2009)
* čohčâmáánu 2. peeivi – Arthur Ashkin, ive 2018 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (j. 2020)
* skammâmáánu 11. peeivi – Kurt Vonnegut, ovtâstumstaatâlâš kirječällee (j. 2007)
* juovlâmáánu 24. peeivi – Ava Gardner, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. 1990)

## Jämimeh

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1923

**1923** (**MCMXXIII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1920-lovo niäljád ihe.

## Tábáhtusah
### Roovvâdmáánu
* roovvâdmáánu 16. peeivi – The Walt Disney Company vuáđudui.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Robert Millikan
* Kemia – Fritz Pregl
* Kirjálâšvuotâ – William Butler Yeats
* Ráávhu – ij kihheen
* Talhâstieđâ – Frederick Banting já John James Richard Macleod

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 17. peeivi – Eija Saijonmaa, syemmilâš arkkiteht (j. 2014)
* cuáŋuimáánu 30. peeivi – Esko Korhonen, syemmilâš arkkiteht (j. 1994)
* vyesimáánu 10. peeivi – Heydər Əliyev, azerbaidžanlâš politikkár já Azerbaidžan täsivääldi 3. president iivij 1993–2003 (j. 2003)
* syeinimáánu 21. peeivi – Rudolph A. Marcus, ive 1992 Nobel-kemiapalhâšume finnim kanadalâš-ovtâstumstaatâlâš kemist
* porgemáánu 25. peeivi – Reima Pietilä, syemmilâš arkkiteht já professor  (j. 1993)
* čohčâmáánu 17. peeivi – Hank Williams, ovtâstumstaatâlâš countrymusikkár (j. 1953)
* skammâmáánu 1. peeivi – Victoria de los Ángeles, katalonialâš oopperalávloo (j. 2005)
* skammâmáánu 8. peeivi – Jack Kilby, ive 2000 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš šleđgâinsner (j. 2005)
* skammâmáánu 18. peeivi – Alan Shepard, ovtâstumstaatâlâš astronaut (j. 1998)
* skammâmáánu 25. peeivi – Mauno Koivisto, syemmilâš sosiolog, paŋkkihovdâ, politikkár já Suomâ täsivääldi 9. president (j. 2017)
* skammâmáánu 28. peeivi – Gloria Grahame, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. 1981)
* juovlâmáánu 13. peeivi – Philip W. Anderson, ive 1977 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš teoreetlâš fysikkár (j. 2020)

## Jämimeh
* kuovâmáánu 10. peeivi – Wilhelm Röntgen, ive 1901 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim saksalâš fysikkár (š. 1845)
* njuhčâmáánu 8. peeivi – Johannes Diderik van der Waals, ive 1910 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim vuáládâheennâmlâš fysikkár (š. 1837)
* kesimáánu 24. peeivi – Einar Sjöström, syemmilâš arkkiteht (š. 1882)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1924

**1924** (**MCMXXIV**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 1920-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Manne Siegbahn
* Kemia – ij kihheen
* Kirjálâšvuotâ – Władysław Reymont
* Ráávhu – ij kihheen
* Talhâstieđâ – Willem Einthoven

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 1. peeivi – Alf Haugland, taažâ tihtâčällee (j. 2012)
* uđđâivemáánu 11. peeivi – Roger Guillemin, ive 1977 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš-ranskalâš endokrinolog já neurotiettee (j. 2024)
* njuhčâmáánu 7. peeivi – Kimifusa Abe ("Kōbō Abe"), jaapaanlâš kirječällee, čaaitâlmčällee, musikkár, kovvejeijee já utkee (j. 1993)
* vyesimáánu 11. peeivi – Antony Hewish, ive 1974 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim brittilâš radioastronom (j. 2021)
* porgemáánu 19. peeivi – Willard Boyle, ive 2009 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim kanadalâš fysikkár (j. 2011)
* roovvâdmáánu 1. peeivi – Jimmy Carter, ive 2002 Nobel-ráávhupalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš politikkár já Ovtâstum staatâi 39. president (j. 2024)
* juovlâmáánu 14. peeivi – Kirsi Kunnas, syemmilâš tivtâsteijee, párnáikirječällee já jurgâleijee (j. 2021)
* juovlâmáánu 14. peeivi – Siiri Rantanen, syemmilâš čyeigee já olympiavyeittee (j. 2023)

## Jämimeh
* vyesimáánu 15. peeivi – Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant, ive 1909 Nobel-ráávhupalhâšume finnim ranskalâš diplomaat (š. 1852)
* kesimáánu 3. peeivi – Franz Kafka, saksakielâlâš böömilâš kirječällee (š. 1883)
* skammâmáánu 29. peeivi – Giacomo Puccini, italialâš šuoŋârähtee (š. 1858)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1925

**1925** (**MCMXXV**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1920-lovo kuuđâd ihe.

## Tábáhtusah
### Syeinimáánu
* syeinimáánu 27. peeivi – Aldâkkâs čooskij Taivalkoski vuossâmuu kiirkon, mii te puállái. Muádi tiijmest kirkko lâi puállám kunnân.

### Porgemáánu
* porgemáánu 14. peeivi – Čokkevaarij sopâmuš poođij vuáimán.

### Roovvâdmáánu
* roovvâdmáánu 28. peeivi – Tallinna vuossâmuš šleđgâlâš ráiđuvávnulinjá valdui kiävtun Narva maađijist.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – James Franck já Gustav Hertz
* Kemia – Richard Zsigmondy
* Kirjálâšvuotâ – George Bernard Shaw
* Ráávhu – Sir Austen Chamberlain já Charles Dawes
* Talhâstieđâ – ij kihheen

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 8. peeivi – Mohan Rakesh, indialâš kirječällee já čaaitâlmčällee (j. 1972)
* njuhčâmáánu 12. peeivi – Leo Esaki, ive 1973 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim jaapaanlâš fysikkár
* vyesimáánu 14. peeivi – Reidar Särestöniemi, syemmilâš kovetaaidâr (š. 1981)
* syeinimáánu 12. peeivi – Ellen-Sylvia Blind, tavesämmilâš kirječällee, tihtâčällee já lávloo (j. 2009)
* roovvâdmáánu 16. peeivi – Angela Lansbury, brittilâš-ameriklâš čaittâleijee (j. 2022)
* juovlâmáánu 12. peeivi – Ahmad Shamlou, iranlâš tihtâčällee (j. 2000)

## Jämimeh
* kuovâmáánu 24. peeivi – Hjalmar Branting, ive 1921 Nobel-ráávhupalhâšume finnim ruátálâš politikkár (š. 1860)
* kesimáánu 3. peeivi – Lauri Itkonen, syemmilâš kirkkohiärrá já teologia kunneetuáhtár (š. 1865)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1926

**1926** (**MCMXXVI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1920-lovo čiččâd ihe.

## Tábáhtusah
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Posio kieldâ vuáđudui.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Jean Perrin
* Kemia – Theodor Svedberg
* Kirjálâšvuotâ – Grazia Deledda
* Ráávhu – Aristide Briand já Gustav Stresemann
* Talhâstieđâ – Johannes Fibiger

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 22. peeivi – Doris Pettersson, syemmilâš arkkiteht (j. 2005)
* uđđâivemáánu 29. peeivi – Abdus Salam, ive 1979 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim pakistanlâš teoreetlâš fysikkár (j. 1996)
* cuáŋuimáánu 21. peeivi – Kunâgâtâr Elizabeth II, Ovtâstum kunâgâskode 40. haldâšeijee (j. 2022)
* vyesimáánu 12. peeivi – Esko K. Mäkelä, syemmilâš arkkiteht (j. 1968)
* kesimáánu 1. peeivi – Marilyn Monroe, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, lávloo já malli (j. 1962)
* kesimáánu 2. peeivi – Chijonojama Masanobu, jaapaanlâš sumohiäiboo já 41. jokozuna (j. 1977)
* kesimáánu 29. peeivi – Jabir al-Ahmad al-Jabir al-Sabah, Kuwait 3. eemiir (j. 2006)
* syeinimáánu 9. peeivi – Ben Roy Mottelson, ive 1975 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš-tanskalâš váimusfysikkár (j. 2022)
* syeinimáánu 16. peeivi – Irwin Rose, ive 2004 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš biokemist (j. 2015)
* porgemáánu 11. peeivi – Aaron Klug, ive 1982 Nobel-kemiapalhâšume finnim brittilâš biofysikkár já kemist (j. 2018)
* porgemáánu 15. peeivi – Raili Pietilä, syemmilâš arkkiteht (j. 2021)
* čohčâmáánu 19. peeivi – Masatoshi Koshiba, ive 2002 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim jaapaanlâš fysikkár (j. 2020)
* roovvâdmáánu 19. peeivi – Marjorie Tallchief, osagelâš-ovtâstumstaatâlâš baaleet-tánssájeijee (j. 2021)
* roovvâdmáánu 30. peeivi – Ramon Folch i Camarasa, katalonialâš kirječällee, čaaitâlmčällee já jurgâleijee (j. 2019)
* skammâmáánu 24. peeivi – Tsung-Dao Lee, ive 1957 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim kiinalâš-ovtâstumstaatâlâš fysikkár (j. 2024)
* skammâmáánu 29. peeivi – Beji Caid Essebsi, Tunisia president (j. 2019)
* skammâmáánu 30. peeivi – Andrew Schally, ive 1977 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim puolalâš-ovtâstumstaatâlâš endokrinolog (j. 2024)

## Jämimeh
* kuovâmáánu 21. peeivi – Heike Kamerlingh Onnes, ive 1913 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim vuáládâheennâmlâš fysikkár (š. 1853)
* čohčâmáánu 14. peeivi – Rudolf Eucken, ive 1908 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim saksalâš filosof (š. 1846)
* juovlâmáánu 5. peeivi – Claude Monet, ranskalâš impressionistlâš taaiđâmáálár (š. 1840)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1927

**1926** (**MCMXXVII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1920-lovo káávcád ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Arthur H. Compton já Charles Wilson
* Kemia – Heinrich Wieland
* Kirjálâšvuotâ – Henri Bergson
* Ráávhu – Ferdinand Buisson já Ludwig Quidde
* Talhâstieđâ – Julius Wagner-Jauregg

## Šoddâmeh
* njuhčâmáánu 6. peeivi – Gabriel García Márquez, ive 1982 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim kolumbialâš kirječällee, toimâtteijee já aktivist (j. 2014)
* cuáŋuimáánu 14. peeivi – Alan MacDiarmid, ive 2000 Nobel-kemiapalhâšume finnim uđđâseelandlâš-ovtâstumstaatâlâš kemist (j. 2007)
* cuáŋuimáánu 16. peeivi – Benedictus XVI, paavi iivij 2005&ndash;2013 (j. 2022)
* juovlâmáánu 4. peeivi – William Labov, ovtâstumstaatâlâš kemist já kielâtotkee (j. 2024)

## Jämimeh
* roovvâdmáánu 2. peeivi – Svante Arrhenius, ive 1903 Nobel-kemiapalhâšume finnim ruátálâš fysikkár já kemist (š. 1859)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1932

**1932** (**MCMXXXII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vástuppeeivi já nuuvâi lávurduv. Tot lâi 1930-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Werner Heisenberg
* Kemia – Irving Langmuir
* Kirjálâšvuotâ – John Galsworthy
* Ráávhu – ij kihheen
* Talhâstieđâ – Sir Charles Sherrington já Edgar Adrian

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 5. peeivi – Umberto Eco, italialâš kirječällee já semiotiik professor (j. 2016)
* kuovâmáánu 26. peeivi – Johnny Cash, ovtâstumstaatâlâš countrylávloo (j. 2003)
* cuáŋuimáánu 27. peeivi – Anouk Aimée, ranskalâš elleekovečaittâleijee (j. 2024)
* porgemáánu 17. peeivi – V. S. Naipaul, ive 2001 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim trinidadlâš-brittilâš kirječällee (j. 2018)
* porgemáánu 18. peeivi – Luc Montagnier, ive 2008 Nobel-talhâstieđâpalhâšume finnim ranskalâš virolog já AIDS-totkee (j. 2022)
* čohčâmáánu 29. peeivi – Rainer Weiss, ive 2017 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (j. 2025)
* juovlâmáánu 5. peeivi – Sheldon Lee Glashow, ive 1979 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš teoreetlâš fysikkár
* juovlâmáánu 12. peeivi – Viktor Sukhodrev, sovjetlittolâš já ryeššilâš jurgâleijee já tulkkâ (j. 2014)

## Jämimeh

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1934

**1934** (**MCMXXXIV**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1930-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – ij kihheen
* Kemia – Harold Clayton Urey
* Kirjálâšvuotâ – Luigi Pirandello
* Ráávhu – Arthur Henderson
* Talhâstieđâ – George Whipple, George Minot já William Murphy

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 5. peeivi – Hank Aaron, ovtâstumstaatâlâš pesipálustâllee (j. 2021)
* njuhčâmáánu 28. peeivi – Inga Anna Olive Karlsen, juulevsämmilâš kirječällee já salmârähtee (j. 2025)
* vyesimáánu 21. peeivi – Bengt I. Samuelsson, ive 1982 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim ruátálâš biokemist (j. 2024)
* čohčâmáánu 21. peeivi – Leonard Cohen, kanadalâš lávloo-laavlârähtee, tivtâsteijee já kirječällee (j. 2016)
* čohčâmáánu 21. peeivi – David J. Thouless, ive 2016 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim skotlandlâš fysikkár já professor (j. 2019)
* skammâmáánu 24. peeivi – Sven-Bertil Taube ruátálâš lávloo já čaittâleijee (j. 2022)
* juovlâmáánu 10. peeivi – Howard Temin, ive 1975 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš virolog (j. 1994)
* juovlâmáánu 28. – Maggie Smith, brittilâš čaittâleijee (j. 2024)

## Jämimeh
* vyesimáánu 25. peeivi – Gustav Holst, eŋlandlâš šuoŋârähtee (š. 1874)
* syeinimáánu 4. peeivi – Marie Curie, ive 1903 Nobel-fyysiikpalhâšume já ive 1911 Nobel-kemiapalhâšume finnim puolalâš fysikkár já kemist (š. 1867)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Kesimáánu 9.

**Kesimáánu 9.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 160. peivi (kárgámive 161. peivi). Ive loopân láá 205 peivid.

## Nommâpeeivih
* anarâš kalender: Ahemâl
* syemmilâš kalender: Ensio

## Tábáhtusah
* 1545 – Eennâm tuárgistij korrâsávt Taro-juuvâ leevist Tave-Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,3 Richter ciäkkáduv mield já VII–VIII Mercalli ciäkkáduv mield.

## Šoddâmeh
* 1016 – Deokjong, Goryeo kunâgâs iivij 1031–1034 (Korea) (j. 1034)
* 1764 – Luigi Cagnola, italialâš arkkiteht (j. 1833)
* 1875 – Henry Hallett Dale, ive 1936 Nobel-talhâstieđâpalhâšume finnim eŋlandlâš vuoiŋâštotkee (j. 1968)
* 1982 – Mamuka Bakhtadze, georgialâš politikkár já Georgia 13. uáiviminister

## Jämimeh
* 908 – Yang Wo, Yang Wu kunâgâs (š. 886)
* 1959 – Adolf Windaus, ive 1928 Nobel-kemiapalhâšume finnim saksalâš kemist (š. 1876)
* 1974 – Miguel Ángel Asturias, ive 1967 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim guatemalalâš diplomaat já kirječällee (š. 1899)
* 2017 – Eeva Tenhunen, syemmilâš kirječällee (š. 1937)
* 2025 – Sylvester Stewart, ovtâstumstaatâlâš musikkár, pyevtitteijee já laavlârähtee (š. 1943)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1939

**1939** (**MCMXXXIX**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1930-lovo majemuš ihe.

## Tábáhtusah
### Uđđâivemáánu
* uđđâivemáánu 18. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 1523 Pieksämäki.
* uđđâivemáánu 19. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroidijd 1533 Saimaa, 1646 Rosseland, 2464 Nordenskiöld já 2802 Weisell.
* uđđâivemáánu 20. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroidijd 1534 Näsi, 1929 Kollaa já 4512 Sinuhe.

### Kuovâmáánu
* kuovâmáánu 12. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 1541 Estonia.
* kuovâmáánu 17. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 2535 Hämeenlinna.
* kuovâmáánu 27. peeivi – Suomâ Kulttuurruttârááju vuáđudui.

### Njuhčâmáánu
* njuhčâmáánu 17. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 1757 Porvoo.
* njuhčâmáánu 18. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 1696 Nurmela.
* njuhčâmáánu 22. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 2486 Metsähovi.

### Čohčâmáánu
* čohčâmáánu 9. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 1535 Päijänne.
* čohčâmáánu 18. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroidijd 1524 Joensuu, 1525 Savonlinna já 1536 Pielinen.
* čohčâmáánu 19. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroidijd 2638 Gadolin já 3606 Pohjola.

### Roovvâdmáánu
* roovvâdmáánu 7. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroidijd 1526 Mikkeli, 2258 Viipuri, 2679 Kittisvaara, 2716 Tuulikki, 2885 Palva já 2972 Niilo.
* roovvâdmáánu 18. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroidijd 1527 Malmquista, 1740 Paavo Nurmi, 2096 Väinö, 2826 Ahti já (6073) 1939 UB.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Ernest Lawrence
* Kemia – Adolf Butenandt já Lavoslav Ružička
* Kirjálâšvuotâ – Frans Eemil Sillanpää
* Ráávhu – ij kihheen
* Talhâstieđâ – Gerhard Domagk

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 3. peeivi – Bobby Hull, kanadalâš jieŋâskiärruspellee
* kuovâmáánu 1. peeivi – Antonio Martínez Sarrión, espanjalâš tihtâčällee já jurgâleijee (j. 2021)
* njuhčâmáánu 31. peeivi &ndash; Zviad Gamsakhurdia, georgialâš tiettee, kirječällee já Georgia täsivääldi 1. president iivij 1991&ndash;1992 (j. 1993)
* vyesimáánu 7. peeivi – Sidney Altman, ive 1989 Nobel-kemiapalhâšume finnim kanadalâš-ovtâstumstaatâlâš molekyylbiolog (j. 2022)
* vyesimáánu 13. peeivi – Harvey Keitel, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee
* kesimáánu 22. peeivi – Ada Yonath, ive 2009 Nobel-kemiapalhâšume finnim israellâš kristallograf
* kesimáánu 30. peeivi – José Emilio Pacheco, meksikolâš tihtâčällee já kirječällee (j. 2014)
* syeinimáánu 15. peeivi – Gunilla Wolde, ruátálâš párnáikirječällee já kovvejeijee (j. 2015)
* roovvâdmáánu 7. peeivi – Harold Kroto, ive 1996 Nobel-kemiapalhâšume finnim brittilâš kemist (j. 2016)
* skammâmáánu 18. peeivi – Margaret Atwood, kanadalâš kirječällee já tivtâsteijee
* skammâmáánu 18. peeivi – John O'Keefe, ive 2014 Nobel-talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš-brittilâš neurotiettee
* skammâmáánu 18. peeivi – Brenda Vaccaro, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee

## Jämimeh

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1935

**1935** (**MCMXXXV**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1930-lovo kuuđâd ihe.

## Tábáhtusah
### Njuhčâmáánu
* njuhčâmáánu 4. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 1947 Iso-Heikkilä.
* njuhčâmáánu 26. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 1548 Palomaa.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – James Chadwick
* Kemia – Frédéric Joliot já Irène Joliot-Curie
* Kirjálâšvuotâ – ij kihheen
* Ráávhu – Carl von Ossietzky
* Talhâstieđâ – Hans Spemann

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 7. peeivi – Valeri Kubasov, sovjetlittolâš já ryeššilâš kosmonaut (j. 2014)
* uđđâivemáánu 8. peeivi – Elvis Presley, ovtâstumstaatâlâš lávloo, musikkár já čaittâleijee (j. 1977)
* uđđâivemáánu 30. peeivi – Omar Bongo, gabonlâš politikkár já Gabon täsivääldi 2. president iivij 1967–2009 (j. 2009)
* kuovâmáánu 2. peeivi – Mary Mikalsen Trollvik, sämmilâš politikkár já sämitiggeaairâs Taažâst (j. 2022)
* kuovâmáánu 17. peeivi – Hrvoje Šarinić, kroatialâš politikkár já Kroatia uáiviminister iivij 1992–1993 (j. 2017)
* vyesimáánu 20. peeivi – José Mujica, uruguaylâš eennâmviljâleijee, politikkár já Uruguay 40. president (j. 2025) 
* syeinimáánu 17. peeivi – Donald Sutherland, kanadalâš čaittâleijee (j. 2024)
* syeinimáánu 20. peeivi – Erkki Elorinne, syemmilâš kirječällee (j. 2021)

## Jämimeh
* njuhčâmáánu 29. peeivi – Birger Federley, syemmilâš arkkiteht (š. 1874)
* vyesimáánu 21. peeivi – Jane Addams, ive 1931 Nobel-ráávhupalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš settlementaktivist, sosiolog já kirječällee (š. 1860)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1940

**1940** (**MCMXL**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 1940-lovo vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah
thumb|Postâmerkkâ: Kyösti Kallio in memoriam
### Njuhčâmáánu
* njuhčâmáánu 30. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 3166 Klondike.

### Vyesimáánu
* vyesimáánu 3. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroidijd 2194 Arpola, 2512 Tavastia já 3099 Hergenrother.
* vyesimáánu 9. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroidijd 2639 Planman já 5153 Gierasch/1940 GO.

### Porgemáánu
* porgemáánu 6. peeivi – Eestieennâm šoodâi uássin Sovjetlito.

### Čohčâmáánu
* čohčâmáánu 6. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 1677 Tycho Brahe.

### Juovlâmáánu
* juovlâmáánu 28. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroidijd 1659 Punkaharju, 1678 Hveen, 2962 Otto já 4266 Waltari.
* juovlâmáánu 30. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 2750 Loviisa.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – ij kihheen
* Kemia – ij kihheen
* Kirjálâšvuotâ – ij kihheen
* Ráávhu – ij kihheen
* Talhâstieđâ – ij kihheen

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 4. peeivi – Brian David Josephson, ive 1973 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim waleslâš fysikkár já akateemikkár
* uđđâivemáánu 4. peeivi – Gao Xingjian, ive 2000 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim Kiinast šoddâm ranskalâš kirječällee
* uđđâivemáánu 5. peeivi – Veikko Kankkonen, syemmilâš luákkánjuškejeijee
* uđđâivemáánu 16. peeivi – Judit Csehák, uŋgarlâš politikkár já minister
* kuovâmáánu 5. peeivi – H. R. Giger, sveiccilâš taaidâr (j. 2014)
* kuovâmáánu 7. peeivi – Toshihide Maskawa, ive 2008 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim jaapaanlâš teoreetlâš fysikkár (j. 2021)
* kuovâmáánu 9. peeivi – J. M. Coetzee, ive 2003 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim maadâafriklâš kirječällee
* njuhčâmáánu 10. peeivi – Chuck Norris, ovtâstumstaatâlâš taištâlemšlaajâčeppi já čaittâleijee (j. 2026)
* cuáŋuimáánu 11. peeivi – Władysław Komar, puolalâš kuulašlivgejeijee (j. 1998)
* cuáŋuimáánu 16. peeivi – Margrethe II, tanskalâš kunâgâslâš, kii lâi Tanska roonnig iivij 1972–2024.
* kesimáánu 2. peeivi – Konstantin II, Kreika majemuš kunâgâs já Tanska prinssâ (j. 2023)
* roovvâdmáánu 9. peeivi – John Lennon, brittilâš musikkár (*[[The Beatles]]*) (j. 1980)
* roovvâdmáánu 23. peeivi – Pelé, brasilialâš čiehčâmpáálu spellee (j. 2022)
* skammâmáánu 30. peeivi – Pauli Nevala, syemmilâš säittišlivgejeijee já olympiavyeittee (j. 2025)
* juovlâmáánu 11. peeivi – Friða Á. Sigurðardóttir, islandlâš kirječällee, jurgâleijee já filolog (j. 2010)
* juovlâmáánu 12. peeivi – Dionne Warwick, ovtâstumstaatâlâš lávloo

## Jämimeh
* njuhčâmáánu 16. peeivi – Selma Lagerlöf, ruátálâš kirječällee (š. 1858)
* porgemáánu 30. peeivi – J. J. Thomson, ive 1906 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim brittilâš fysikkár (š. 1856)
* juovlâmáánu 19. peeivi – Kyösti Kallio, syemmilâš politikkár já Suomâ täsivääldi 4. president (š. 1873)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1941

**1941** (**MCMXLI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1940-lovo nubbe ihe.

## Tábáhtusah
### Vyesimáánu
* vyesimáánu 22. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 1567 Alikoski.
* vyesimáánu 26. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 2091 Sampo.

### Syeinimáánu
* syeinimáánu 26. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 1542 Schalén.

### Porgemáánu
* porgemáánu 26. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 1699 Honkasalo.

### Čohčâmáánu
* čohčâmáánu 21. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroidijd 2379 Heiskanen, 2454 Olaus Magnus já 3522 Becker.
* čohčâmáánu 25. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroidijd 2243 Lönnrot já 2299 Hanko.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – ij kihheen
* Kemia – ij kihheen
* Kirjálâšvuotâ – ij kihheen
* Ráávhu – ij kihheen
* Talhâstieđâ – ij kihheen

## Šoddâmeh
[thumb|right|Hayao Miyazaki ive [2008]]
* uđđâivemáánu 5. peeivi – Hayao Miyazaki, jaapaanlâš animaatiostivrejeijee
* uđđâivemáánu 6. peeivi – Tamara Lund, syemmilâš oopperalávloo já čaittâleijee (j. 2005)
* uđđâivemáánu 7. peeivi – John E. Walker, ive 1997 Nobel-kemiapalhâšume finnim brittilâš kemist
* uđđâivemáánu 22. peeivi – Jaan Kaplinski, eestilâš tihtâčällee, filosof já jurgâleijee (j. 2021)
* uđđâivemáánu 24. peeivi – Daniel Shechtman, ive 2011 Nobel-kemiapalhâšume finnim israellâš materiaaltiettee já kvasikristallij kävnee
* uđđâivemáánu 27. peeivi – Jeannie Epper, ovtâstumstaatâlâš stuntnissoon já čaittâleijee
* kuovâmáánu 10. peeivi – Michael Apted, brittilâš elleekovestivrejeijee (j. 2021)
* kuovâmáánu 19. peeivi – David Gross, ive 2004 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár
* njuhčâmáánu 29. peeivi – Joseph Hooton Taylor, ive 1993 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš astrofysikkár
* cuáŋuimáánu 6. peeivi – Elsa Väisänen, anarâš kielâmiäštár
* cuáŋuimáánu 8. peeivi – Vivienne Westwood, brittilâš muotisundáttellee já finnodâholmooš (j. 2022)
* kesimáánu 11. peeivi – Vuokko Eiras, syemmilâš fennougrist (j. 2025)
* syeinimáánu 22. peeivi – George Clinton, ovtâstumstaatâlâš funk-musikkár ("Funkadelic")
* juovlâmáánu 22. peeivi – M. Stanley Whittingham, ive 2019 Nobel-kemiapalhâšume finnim brittilâš kemist

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 4. peeivi – Henri Bergson, ive 1927 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim ranskalâš filosof já kirječällee (š. 1859)
* uđđâivemáánu 13. peeivi – James Joyce, irlandlâš kirječällee já tihtâčällee (š. 1882)
* njuhčâmáánu 15. peeivi – Gunnar Taucher, syemmilâš arkkiteht (š. 1886)
* skammâmáánu 18. peeivi – Walther Nernst, ive 1920 Nobel-kemiapalhâšume finnim saksalâš kemist (š. 1864)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1942

**1942** (**MCMXLII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1940-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah
### Kuovâmáánu
* kuovâmáánu 6. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 2479 Sodankylä.

### Njuhčâmáánu
* njuhčâmáánu 11. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 1656 Suomi.

### Čohčâmáánu
* čohčâmáánu 7. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroidijd 2292 Seili já 3223 Forsius.
* čohčâmáánu 8. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroidijd 2820 Iisalmi já 3897 Louhi.

### Juovlâmáánu
* juovlâmáánu 4. peeivi – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 1883 Rimito.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – ij kihheen
* Kemia – ij kihheen
* Kirjálâšvuotâ – ij kihheen
* Ráávhu – ij kihheen
* Talhâstieđâ – ij kihheen

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 8. peeivi – Stephen Hawking, brittilâš teoreetlâš fysikkár já kosmolog (j. 2018)
* kuovâmáánu 1. peeivi – Terry Jones, waleslâš čaittâleijee, kirječällee, komikkár já elleekovestivrejeijee (j. 2020)
* kuovâmáánu 27. peeivi – Robert H. Grubbs, ive 2005 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš kemist (j. 2021)
* njuhčâmáánu 2. peeivi – Lou Reed, ovtâstumstaatâlâš musikkár (j. 2013)
* cuáŋuimáánu 20. peeivi – Arto Paasilinna, syemmilâš kirječällee (j. 2018)
* kesimáánu 8. peeivi – Jacques Dubochet, ive 2017 Nobel-kemiapalhâšume finnim sveiccilâš biofysikkár
* kesimáánu 12. peeivi – Bert Sakmann, ive 1991 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim saksalâš sellâfysiolog
* porgemáánu 2. peeivi – Isabel Allende, chilelâš kirječällee
* čohčâmáánu 15. peeivi – Emmerson Mnangagwa, Zimbabwe 3. president
* skammâmáánu 4. peeivi – Lajla Mattsson Magga, maadâsämmilâš máttáátteijee, kirječällee, kielâtotkee, jurgâleijee já leksikograf  
* skammâmáánu 17. peeivi – Martin Scorsese, ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee já -pyevtitteijee  
* skammâmáánu 20. peeivi – Joe Biden, ovtâstumstaatâlâš politikkár, Ovtâstum staatâi 46. president
* juovlâmáánu 17. peeivi – Muhammadu Buhari, Nigeria 15. president
* juovlâmáánu 28. peeivi – Matti Morottaja, anarâškielâ iäláskittee já Anarâškielâ seervi kuhesáigásâš saavâjođetteijee

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 16. peeivi – Villem Grünthal, eestilâš tihtâčällee, jurgâleijee já kielâtotkee (š. 1885)
* kuovâmáánu 9. peeivi – Lauri Kristian Relander, syemmilâš agronom, politikkár já Suomâ täsivääldi 2. president (š. 1883)
* njuhčâmáánu 12. peeivi – William Henry Bragg, ive 1915 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim brittilâš fysikkár (š. 1862)
* cuáŋuimáánu 17. peeivi – Jean Perrin, ive 1926 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ranskalâš fysikkár (š. 1870)
* porgemáánu 3. peeivi – Richard Willstätter, ive 1915 Nobel-kemiapalhâšume finnim saksalâš kemist (š. 1872)
* čohčâmáánu 20. peeivi – Kārlis Ulmanis, latvialâš politikkár (š. 1877)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1945

**1945** (**MCMXLV**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1940-lovo kuuđâd ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Wolfgang Pauli
* Kemia – Artturi Ilmari Virtanen
* Kirjálâšvuotâ – Gabriela Mistral
* Ráávhu – Cordell Hull
* Talhâstieđâ – Sir Alexander Fleming, Ernst Boris Chain já Sir Howard Florey

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 4. peeivi – Richard R. Schrock, ive 2005 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš kemist já akateemikkár
* uđđâivemáánu 4. peeivi – Vesa-Matti Loiri, syemmilâš čaittâleijee, komikkár, lávloo já musikkár (j. 2022)
* uđđâivemáánu 9. peeivi – Levon Ter-Petrosjan, armenialâš politikkár já Armenia täsivääldi 1. president iivij 1991–1998
* uđđâivemáánu 14. peeivi – Liv Køltzow, taažâ kirječällee (j. 2025)
* kuovâmáánu 9. peeivi – Mia Farrow, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee
* kuovâmáánu 9. peeivi – Ilmari Mattus, anarâš kielâpargee, kulttuurvaigutteijee já Anarâškielâ seervi kuhesáigásâš čällee
* kuovâmáánu 20. peeivi – George F. Smoot, ive 2006 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš astrofysikkár, täsnitiettee já kosmolog (j. 2025)
* vyesimáánu 28. peeivi – John Fogerty, ovtâstumstaatâlâš lávloo já laavlârähtee
* syeinimáánu 26. peeivi – Helen Mirren, brittilâš čaittâleijee
* syeinimáánu 30. peeivi – Patrick Modiano, ive 2014 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim ranskalâš kirječällee
* porgemáánu 1. peeivi – Douglas Dean Osheroff, ive 1996 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár
* čohčâmáánu 26. peeivi – Gal Costa, brasilialâš lávloo (j. 2022)
* roovvâdmáánu 5. peeivi – Inga Juuso, sämmilâš jyeigee, čaittâleijee já toimâtteijee (j. 2014)
* skammâmáánu 11. peeivi – Daniel Ortega, Nicaragua president

## Jämimeh

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1949

**1949** (**MCMXLIX**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1940-lovo majemuš ihe.

## Tábáhtusah
### Cuáŋuimáánu
* cuáŋuimáánu 4. peeivi – Nato vuáđudui.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Hideki Yukawa
* Kemia – William Giauque
* Kirjálâšvuotâ – William Faulkner
* Ráávhu – John Boyd Orr
* Talhâstieđâ – Walter Rudolf Hess já António Egas Moniz

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 10. peeivi – George Foreman, ovtâstumstaatâlâš čurmâdâttee já finnodâholmooš (j. 2025)
* uđđâivemáánu 24. peeivi – John Belushi, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já komikkár (j. 1982)
* vyesimáánu 26. peeivi – Pam Grier, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee
* syeinimáánu 7. peeivi – Shelley Duvall, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. 2024)
* syeinimáánu 29. peeivi – Jamil Mahuad, ecuadorlâš politikkár já Ecuador president iivij 1998–2000
* čohčâmáánu 3. peeivi – Olaf Eliassen, merâsämmilâš politikkár já eennâmviljâleijee (j. 2023)
* juovlâmáánu 22. peeivi – Maurice Gibb, brittilâš musikkár ("Bee Gees"), Robin Gibb jyemehâš (j. 2003)
* juovlâmáánu 22. peeivi – Robin Gibb, brittilâš musikkár ("Bee Gees"), Maurice Gibb jyemehâš (j. 2012)
* juovlâmáánu 26. peeivi – José Ramos-Horta, nuorttâtimorlâš politikkár, Nuorttâ-Timor 4. president já ive 1996 Nobel-ráávhupalhâšume vyeittee

## Jämimeh

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh