open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mansikielâ

**Mansikielâ** lii suomâ-ugrâlâš kielâ.

## Mansikielâ pustaveh

## Kielâčááitus

ам хул алысьлаӈкве минасум. / Mun moonnim kuálástiđ.

## Numereh

## Kirjálâšvuotâ

* Honti, László 1975: *System der paradigmatischen Suffixmorpheme des wogulischen Dialektes an der Tawda*. Budapest: Akadémiai Kiadó.
* Kálmán, Béla (1965). Vogul Chrestomathy. 46 (Indiana University Publications. Uralic and Altaic Series utg.). The Hague: Mouton.
* Kulonen, Ulla-Maija (2007). Itämansin kielioppi ja tekstejä. Apuneuvoja suomalais-ugrilaisten kielten opintoja varten. XV. Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura. ISBN 978-952-5150-87-2.
* Munkácsi, Bernát and Kálmán, Béla. 1986. *Wogulisches Wörterbuch.* Akadémiai Kiadó, Budapest.
* Riese, Timothy.  *Vogul: Languages of the World/Materials 158*.  Lincom Europa, 2001. ISBN 3-89586-231-2
* Rombandeeva, E.I. og M.P.Vaxruševa 1989: *Mansijskij jazyk*. Leningrad: Prosveščenie.
* Ромбандеева, Евдокия Ивановна. *Мансийский (вогульский) язык*, Russian Academy of Sciences, 1973.
* Strahlenberg, Philipp Johann von  1730:	*Das nord- und ostliche Theil von Europa und Asia, in so weit solches das gantze ruszische Reich mit Siberien und der Grossen Tatarey in sich begreiffet, in einer historisch-geographischen Beschreibung der alten und neuern Zeiten, und vielen andern unbekannten Nachrichten vorgestellet, nebst einer noch niemahls ans Licht gegebenen Tabula polyglotta von zwey und dreyszigerley Arten tatarischer Völcker Sprachen und einem kalmuckischen Vocabulario, sonderlich aber einer grossen richtigen Land-Charte von den benannten Ländern und andern verschiedenen Kupfferstichen, so die asiatisch-scythische Antiqvität betreffen; bey Gelegenheit der schwedischen Kriegs- Gefangenschafft in Ruszland, aus eigener sorgfältigen Erkundigung, auf denen verstatteten weiten Reisen zusammen gebracht und ausgefertiget von Philipp Johann von Strahlenberg*

## Käldeeh
Malediiveh

thumb
**Malediiveh** láá staatâ Aasiast. Toi uáivikaavpug lii Malé.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Malesia

**Malesia** lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Kuala Lumpur.

## Eennâmtieđâ
Malesia vijđodâh lii 329&nbsp;847&nbsp;km², mast 1&nbsp;190&nbsp;km² lii čääci. Vijđoduv mield Malesia lii maailm 68.&nbsp;stuárráámus staatâ. 

### Sajadâh já rääjih
[thumb|left|Malesia lii [Maadânuorttâ-Aasiast.]]
Malesia lii staatâ maadânuorttâ-Aasiast. 

### Morfologia
[thumb|left|[Gunung Kinabalu lii Malesia alemus vääri.]]
Malesia alemus saje lii Gunung Kinabalu čokke (4&nbsp;095&nbsp;m); vyeligumos lii India väldimeerâ riddo (0&nbsp;m).

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Maria de Medeiros

[thumb|Maria de Medeiros ive [2011]]
[thumb|Maria de Medeiros ive [2012]]
**Maria de Medeiros Esteves Victorino D'Almeida** (š. porgemáánu 19. peeivi 1965, Lissabon, Portugal) lii portugallâš čaittâleijee, stivrejeijee já lávloo. Sun 	lávlu portugalkielân, ranskakielân já eŋgâlâskielân.

## Eellim
Suu eeči, António Vitorino D'Almeida, lii pianist já šuoŋârähtee. Suu uábih lává Inês de Medeiros, kii lii lyevi čaittâleijee já sehe elleekove já lyevi stivrejeijee, já Ana Medeiros, kii lii viulist, šuoŋârähtee já muusik máttáátteijee. 

Maria de Medeiros lii čaittâlâm maaŋgâin elleekuuvijn 1980-lovo rääjist, mutâ suu vuossâmuš eŋgâlâskielâlâš roolâ lâi ive 1990 almostum elleekooveest *Henry & June*. Tast maŋa sun lii čaittâlâm ovdâmerkkân elleekuuvijn *[[Pulp Fiction]]* (1994) já *The Saddest Music in the World* (2004).

## Väljejum filmografia
### Stivrejeijen
**Sévérine C.* (1987)
**Fragmento II* (1988)
**A Morte do Príncipe* (1991)
**April Captains* (2000)
**Mathilde au matin* (2004)
**Je t'aime moi non plus* (2004)
**Repare Bem* (2012)

### Čaittâleijen

**Silvestre* (1981)
**1871* (1990)
**Henry & June* (1990)
**Meeting Venus* (1991)
**Huevos de Oro* (1993)
**[[Pulp Fiction]]* (1994)
**Adão e Eva* (1995)
**Polygraph* (1996)
**Go for Gold* (1997)
**Airbag* (1997)
**Spanish Fly* (1998)
**April Captains* (2000)
**Deuxième vie* (2000)

**Honolulu Baby* (2001)
**A Samba for Sherlock* (2001)
**Stranded: Náufragos* (2002)
**My Life Without Me* (2003)
**I, Cesar (Moi César, 10 ans 1/2, 1m39)* (2003)
**The Saddest Music in the World* (2004)
**The Remains of Nothing* (2004)
**Je m'appelle Élisabeth* (2006)
**Midsummer Madness* (2007)
**Fallen Heroes* (2007)
**Riparo* (2007)
**My Stars* (2008)
**David's Birthday* (2009)

**O Contador de Histórias* (2009)
**Chicken with Plums* (2011)
**Holidays by the Sea* (2011)
**Journey to Portugal* (2011)
**Dream and Silence* (2012)
**Women Directors, talking on a blade* (2014)
**Pasolini* (2014)
**The Forbidden Room* (2015)
**Le Fils de Joseph* (2016)
**The Killer* (2017) 
**The Broken Key* (2017)

## Diskografia
**A Little More Blue* (2007)
**Penínsulas & Continentes* (2010)
**Pássaros Eternos* (2013)
**The Piano's Playing the Devil's Tune* (2016) – oovtâst Phoebe Killdeeráin

## Käldeeh
Mariaanij hävdi

thumb|
thumb
**Mariaanij hävdi** lii Kuálhismeerâ viestâr uásist leijee kieŋâlismeerâ hävdi. Tot lii Eennâmpáálu kieŋâlumos saje, mon kieŋŋâlvuotâ lii suulân 11 km merâase vuoluubeln. Mariaanij häävdi kukkodâh lii suulân 2 550 km já koskâmiärásâš kobdodâh suulân 69 km.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Mark Zuckerberg

[thumb|Mark Zuckerberg ive [2018]]
**Mark Elliot Zuckerberg** (š. vyesimáánu 14. peeivi 1984, White Plains, New York, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš almai, kiäm tobdeh pyeremustáá Facebook vuáđudeijen.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Marokko

**Marokko kunâgâskodde** (, fastâdum tamazightkielân ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ) ađai **Marokko** lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Rabat.

## Eennâmtieđâ

### Sajadâh já rääjih
Marokko lii staatâ taveviestâr-Afrikist. Ton ránnjástaatâ nuorttân lii Algeria. Mäddin lii Viestâr-Sahara, mon Marokko lii labdam jieijâs uásán, mutâ mast lii vižže. 
## Viehâdâh
### Ässeeloho
Marokkost ääsih masa 37 miljovn olmožid, kiäin 98,7 % láá islamliih.

### Kielah
thumb|250px|left|Arabia-, tamazight- já ranskakielâg koolbah
Marokko vuáđulaavâ 5&nbsp;§ mield Marokko virgálâš kielah láá arabiakielâ já tamazightkielâ. Veikkâ ranskakielâ ij lah staatâ virgálâš kielâ, tot kiävttoo lingua francan eromâšávt maaŋgâin virgálâš ohtâvuođâin tegu virgálâš dokumentijn já kaavpâšmist. Tamazightkielâ lasseen sárnuh meid eres berberkielâid.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Mars

thumb|right|Mars
**Mars** lii plaaneet Eennâmpáálu já Jupiter kooskâst. Tot lii Piäiváást niäljádin aldemus plaaneet. Nuuvtko Eennâmpállu já piäiváškode eres planeteh Mars-uv jorá Piäiváá pirrâ. Mars täsnitieđâlâš symbol lii 16px|♂.

## Mars máánuh
Marsist láá kyehti máánu: 

# Fobos (Phobos)
# Deimos

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Marshallsuolluuh

thumb|
**Marshallsuolluuh** láá suáluistaatâ, Kuálhismeerâst, Oseaniast. Ton uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug lii Majuro.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Maryland

**Maryland** lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Annapolis já stuárráámus kaavpug Baltimore. Maryland lii ohtâ ucemuin uásistaatâin, mutâ kuittâg tobbeen ääsih ohtsis 6&nbsp;083&nbsp;116 olmožid (2020).

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Maseru

thumb|
thumb|
**Maseru** lii Lesotho uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug. Tot lii meid Maseru kuávlu uáivikaavpug.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Massa Fermana

**Massa Fermana** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Massa Fermanast ääsih 912 olmožid. Ton vijđodâh lii 7,73 km², já alodâh 340 m. Massa Fermana naaburkieldah láá Fermo, Loro Piceno, Mogliano, Montappone já Montegiorgio.==Viehâdâh==

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Käldeeh
Matt

**Matt** lii uccâ siijdâš já oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive&nbsp;2024 loopâst Mattist assii 284 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 41,27&nbsp;km². Matt lii 831&nbsp;m merâtääsi paajaabeln.

## Historjá
Matt kieldâ lopâttui ive&nbsp;2010 loopâst, ko Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi já Sool kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Süd kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 9&nbsp;849 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 430,03&nbsp;km2.

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Mattist assii 257 almajid ive&nbsp;1777, 659 olmožid ive&nbsp;1850, 690 olmožid ive&nbsp;1900, 622 olmožid ive&nbsp;1950 já 381 olmožid ive&nbsp;2000.

Čuávuváá tavlustuvâst lii Matt ässeeloho ive&nbsp;2017 rääjist Glarus Süd kieldâ virgálij nettisiijđoi mield:

## Fáádást eres soojijn

* Glarnerland (eŋgâlâskielân)

## Käldeeh
Matti Morottaja

**Matti Heikki Ilmari Morottaja** teikkâ **Kuobžâ-Saammâl Matti** (š. juovlâmáánu 28. peeivi 1942, Samudjävri, Suomâ) lii  anarâškielâ iäláskittee já Anarâškielâ seervi kuhesáigásâš saavâjođetteijee. Sun lii porgâm ennuv anarâškielâ oovdân. Sun lii toimâm kuhháá anarâškielâ máttáátteijen já kielâ paijeentuállen. Sun lii meiddei čáállám já jurgâlâm kiirjijd, livđum, já suu ánsun lii kielâpiervâltooimâ vuáđudem já anarâškielâ iäláskittem táin metodáin. Sun lii vuosmuš anarâš kunneetuáhtár. Ive 2007 sun finnij Mikael Agricola -palhâšume pargostis anarâškielâ pyerrin. Matti áásá perruinis Jormokuoškâst Anarist. Suu pärnivuođâ päikki lii Samudjäävrist.  

## Suuhâ
Suu algeh Petter, Saammâl já Mikkâl láá meid ovdedâm anarâškielâ.

## Sämitigge
Morottaja lâi Suomâ Sämitige jeessân.

## Anarâškielâ
Morottaja lii ubâ eellimääigis porgâm korrâsávt anarâškielâ oovdedmân. Sun lii ohtâ Anarâškielâ seervi vuáđudeijeejesânijn já ive 1986 väljejui seervi vuossâmuu stiivrâ saavâjođetteijen. Sun lii toimâm kielâmiäštárin vistig anarâškielâ CASLE-tievâsmittemškovliittâsâst 2009–2010 já ton maŋa-uv maŋgáid uáppeid.

## Palhâšumeh já tubdâstâsah
Morottaja finnij Suomâ Kulttuurruttârááju Mikael Agricola -miitaal cuáŋuimáánu 1. peeivi 2007. Laapi ollâopâttâh nomâttij suu kunneetuáhtárin. Sun lii meid ive 2010 rääjist Helsig ollâopâttuv kunneetuáhtár.

## Kirjeh já jurgâlusah
Kuobžâ-Saammâl Maati kirjálâš áánsuh:

### Kirjeh

* 1983 – *Suomâ-säämi-suomâ škovlâsänikirje* (toim. oovtâst Pekka Sammallahtijn)
* 1985 – *Ánná já Jovnâ*
* 1987 – *Ánná já Jovna poccui kuvlân*
* 1993 – *[[Säämi-suomâ sänikirje]]* (toim. oovtâst Pekka Sammallahtijn)
* 1992 – *[[Sigá maainâs]]* (toimâttâm já luuhâm jienâkirje já kirje, mast láá kyehti kasseet)
* 1996 – *[[Tovlááh mainâseh]]* (toim.)
* 2000 – *[[Oopâ saanijd]]*
* 2005 – *[[Kyelisieidi maccâm já eres novelleh]]* (toim. oovtâst Ilmari Mattusijn)
* 2020 – *[[Kuobžâ-Saammâl]]*

### Jurgâlusah
* 1976 – Ráámmát čaalâ *Piättár vuossâmuš kirje*
* 1982 – Samuli Aikio: *Nieidâ kote šoodâi kollekuálsin* (algâalgâlâš *Nieida guhte šaddai gollegoalsin*)
* 1988 – *Sämikielâ vieres kiellân vuáđuškoovlâst 4*
* 1989 – Kerttu Vuolab: *[[Kulmâ skipárâš]]* (algâalgâlâš *Golbma skihparačča*, 1979)
* 1990 – Rauna Paadar-Leivo: *[[Halstemjeegi noaidi]]* (algâalgâlâš  *[[Hálssatanjeakki noaidi]]*, 1990)
* 1994 – Kirsti Paltto: *[[Tivgâ]]* (algâalgâlâš *Divgá*, 1990)
* 1994 – Elle Márjá Vars: *[[Uábbi]]* (oovtâst Kaarina Mattusáin, algâalgâlâš *Oabbá*)
* 1995 – Marjatta Palismaa: *[[Ááhupiämmu]]* (algâalgâlâš *Ahkupiebmu*, 1970)
* 1995 – Veikko Holmberg: *[[Tuuru-kuobžâ]]* (algâalgâlâš *Duvro-guovža ja šibitdoaktára rehket*, 1995)
* 1996 – Inga Borg: *[[Puppâ-kirjeh|Puppâ pääihist]]* (algâalgâlâš *Hemma hos Plupp*, 1982)
* 1996 – Inga Borg: *[[Puppâ-kirjeh|Tälvi Puupâ kuvlân]]* (algâalgâlâš *Vinter hos Plupp*, 1982)
* ? – Inga Borg: *[[Puppâ-kirjeh|Puppâ já kiđđâtulve]]* (algâalgâlâš *Plupp och vårfloden*, 1982)
* ? – Inga Borg: *[[Puppâ-kirjeh|Puppâ puáris vyevdist]]* (algâalgâlâš *Plupp i storskogen*, 1983)
* 2016 – Jávrri-Juhán Niillas: *[[Nigá nooveelčuágáldâh 1]]* (algâalgâlâš *Nigá: noveallačoakkáldat*, 2016)

## Käldeeh
Mauren

**Mauren** lii kieldâ Liechtensteinist. Maurenist ääsih 4&nbsp;344 olmožid. Ton vijđodâh lii 7,49&nbsp;km² já alodâh 472&nbsp;m.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Kovegalleria


Mauren Kirche.jpg
Mauren Friedhof.jpg
Kirchplatz von Mauren 1922.jpg
Mauren Peter-und-Paul-Strasse.jpg
Mauren Rössle.jpg
Mauren Gemeindehaus.jpg


## Käldeeh
Mauritania

**Mauritania** (), virgálávt **Mauritania islamlâš täsiväldi** (), lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Nouakchott. 

## Eennâmtieđâ

### Sajadâh já rääjih
Mauritania lii staatâ Afrikist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Marokko haldâšem Viestâr-Sahara, tavenuorttân Algeria, nuorttân já maadânuorttân Mali já mäddin Senegal.
## Viehâdâh
### Ässeeloho
Mauritaniast ääsih suulân 4,6 miljovn olmožid.

### Kielah
Mauritania virgálâš kielâ lii arabiakielâ, mutâ tobbeen sárnuh meid pulaar-, soninke-, wolof- já ranskakielâ.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Mauritius

**Mauritius täsiväldi** (, , morisyenin *Repiblik Moris*) ađai **Mauritius** lii suáluistaatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Port Louis. 

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Maya Angelou

**Maya Angelou** (š. **Marguerite Annie Johnson**; ) lâi maaŋgâpiälálâš ovtâstumstaatâlâš kirječällee. Sun čaalij tiivtâid, muštâlusâid, čaitâlmijd, párnáikiirjijd já esseid sehe televisio- já elleekovekietâčalluid. Angelou čaalij meid čiččâm kirje verd jiešeellimkeerdi. Tain vuosmuš, *[[I Know Why the Caged Bird Sings]]* (1969), lâi vuosmuš afriklâš-ameriklâš ulmuu čäällim ij-fiktiivlâš roomaan, mast šoodâi bestseller. 

Angelou lâi aalmuglâšriehtiaktivist, kii poorgâi Martin Luther King Jr.áin já Malcolm X:áin. Sun lâi-uv koskâsii roolâst 1960-lovo Ovtâstum staatâi aalmuglâšriehtilihâstuvvâst. Angelou lâi meiddei máttáátteijee, já tooimâi ameriklâš uápui professorin Wake Forest Universityst.

Ive 1993 Angelou tivtâstij suu tiivtâ *[["On the Pulse of Morning"|"On the Pulse of Morning"]]* Bill Clinton vuosmuu presidentin šoddâm tilálâšvuođâst. Ive 2000 Angelou finnij National Medal of Arts -palhâšume.

## Eellim
Marguerite Annie Johnson šoodâi cuáŋuimáánu 4. peeivi 1928 St. Louisist, Missourist, mutâ vietij stuárráámuu uási suu pärnivuođâst stuorrâvanhimijdis kulen Stampsist, Arkansasist. Suu eeči Bailey Johnson lâi merâvuoimij piämmuterapeut já enni Vivian Baxter Johnson pyecceetipšoo. Angeloust lâi meid ohtâ stuorrâviljâ Bailey Jr., kiäst sun finnij jiellâhnoomâs Maya. Vanhimij iäránem tet párnááh karttáin varriđ stuorrâvanhimijdis luus ive 1931, ko Angelou lâi tuše 3-ihásâš. Suoi aasáin tobbeen maŋgâ ive tassaaš, ko ive 1935 maccáin eenis luus St. Louisân. Tobbeen Angelou kaartâi tuše 8-ihásâžžân seksuaallâš ávhástâllâm já illáástem uhren, ko eeni irge ávhástâlâi suin. Almai ij karttâm tavostis faŋgâlân, mutâ kavnui maŋeláá jaammuššân. Nuorâ Angelou oskoi, ete suu jienâ lâi tovâttâm almaa jäämmim já kielâttui maaŋgâ ihán. 

## Kirjeh
### Jiešeellimkeerdih
* *[[I Know Why the Caged Bird Sings]]* (1969)
* *[[Gather Together in My Name]]* (1974)
* *[[Singin' and Swingin' and Gettin' Merry Like Christmas]]* (1976)
* *[[The Heart of a Woman]]* (1981)
* *[[All God's Children Need Traveling Shoes]]* (1986)
* *[[A Song Flung Up to Heaven]]* (2002)
* *[[Mom & Me & Mom]]* (2013)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Matelica

**Matelica** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Matelicast ääsih 9&nbsp;540 olmožid. Ton vijđodâh lii 81,10&nbsp;km² já alodâh 354&nbsp;m. Matelica naaburkieldah láá Apiro, Castelraimondo, Cerreto d'Esi, Esanatoglia, Fabriano, Fiuminata, Gagliole, Poggio San Vicino já San Severino Marche.

## Historjá
Matelicast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1761.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Balzani, Braccano, Castiglione, Cavalieri, Colferraio, Collepere, Colli, Mistriano, Pezze, Piane, Poggeto, San Nicola, Terricoli, Valbona já Vinano.

## Käldeeh
Mbabane

thumb|Mbabane
thumb|
**Mbabane** lii Eswatini stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Tot lii Hhohho haldâttâhkuávlust staatâ taveuásist.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Meksiko

thumb
**Meksiko** lii staatâ Tave-Amerikist. Ton uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug lii México.

## Škovlâlijd
* Lasetiäđuh Meksikost láá siijđoin 73–77 (pittá 14. Jotelis aalmugstuárrum hettee Meksiko ovdánem) oppâkirjeest *[https://www.samediggi.fi/tuote/skoovla-eennamtiatu-amerik/ ŠE Amerik]*.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Menišjävri

**Menišjävri** teikâ **Menesjävri** ( já ) lii siijdâš Aanaar kieldâst paijeel 30 kilomeetterid Anarist Kittâl kulij, siämmáánommâsii jäävri riddoost. Menišjäävrist ääsih vuálá 40&nbsp;olmožid.

## Käldeeh
Mergo

**Mergo** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Mergost ääsih 1&nbsp;014 olmožid. Ton vijđodâh lii 7,28&nbsp;km², já alodâh 368&nbsp;m. Mergo naaburkieldah láá Arcevia, Cupramontana, Rosora já Serra San Quirico.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Mergo kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Angeli di Mergo.

## Fáádást eres soojijn

* Mergo kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Merijärvi

**Merijärvi** lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Merijärvist ääsih 1&nbsp;083 olmožid, já ton vijđodâh lii 231,63&nbsp;km², mast 1,69&nbsp;km² lii čääci. Merijärvi naaburkieldah láá Alavieska, Kalajoki, Oulainen, Ylivieska já Pyhäjoki.

## Historjá

Merijärvi vuáđudui ive&nbsp;1866.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Siijdah

Merijärvi, Petäjäskoski, Pirttimäki já Ylipää.

## Kooskah

*Ylivieska 34&nbsp;km
*Helsig 548&nbsp;km
*Oulu 120&nbsp;km
*Kokkola 95&nbsp;km
*Kalajoki 27&nbsp;km

## Käldeeh
Messina

**Messina** () lii kaavpug Italiast, Sisilia kuávlust. Messinast ääsih  olmožid. Ton vijđodâh lii 213,75&nbsp;km² já alodâh 3&nbsp;m. Messina naaburkieldah láá Fiumedinisi, Itala, Monforte San Giorgio, Rometta, Saponara, Scaletta Zanclea já Villafranca Tirrena.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Messina kaavpug virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Meteoriit

thumb|Meteoriit
**Meteoriit** lii Eennâm teikâ mottoom eres almepitá asan komovuođâst koččâm keđgi adai asteroid, asteroid uási, koomeet teikâ stuorrâ meteroid. Komovuođâst lihâdeijeee piäiváškode smavvâ pittááš kočoduvvoo meteoroidin, stuárráábeh asteroidin.

Eennâm áimukiärdán kaččee meteoroid kummood plasman ton oovdân hámášuvvee časkempáro. Plasma lii mottoom tuhháát cekkid liegâs, já tot toovât mučis oovtâst meteoriit tuáhá päccee luvssáin čuovâalmoon. Nievt šadda tullâpállu.

Piäiválávt Eennâm áimukiärdán teivih 100 tonnid meteoroideh, main masa puohah tuššeh. Lii arvâlum, et suullân ohtii tuhháát ivveest Enâmân teivâs meteoriit, mii pooráá Enâmân kilomeetter vijđosii kraatter.

Eennâmpáálu alne láá kavnum suullân 40 000 meteoriittid. Jyehi ive Eennâm asan kaččeh nyevt 30 000 – 80 000 meteoriittid, moh láá paijeel 20 raami tiäddusiih. Meteoriitijn nyevt 99,8 prosenttid láá vuálgám asteroidijn teikâ kometijn. Loopah kaččeh Mánudáást teikâ Marsist.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Meänkielâ

thumb|Meänkielâ sárnumkuávlu

**Meänkielâ** lii kielâ tâi suomâkielâ  kuávlukielâ. Ruotâ peln lii rekinistum, ete sárnooh láá tobbeen suullân 50 000–75 000.

Lii kištâlum fáddá, lii-uv meänkielâ kielâ vâi tuše kuávlukielâ. Oovtâ keččâmkuávlust Suomâ peln meänkielâ puáhtá smiettâđ kuávlukiellân, mutâ eromâšávt Ruotâ peln halijdeh sosiaallâš-kulttuurlâš merhâšume tiet ettâđ tom kiellân.

## Kielâčááitus

## Käldeeh
Michigan

**Michigan** lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Lansing.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Merkurius

thumb|right|Merkurius
thumb|right|
1. Korrâ<br />
2. Loovdâ<br />
3. Vááimus

**Merkurius**, piäiváškode ucemus plaaneet, lii aldemustáá Piäiváá. Nuuvtko Eennâmpállu já piäiváškode eres planeteh Merkurius-uv jorá Piäiváá pirrâ. Merkurius täsnitieđâlâš symbol lii 16px|☿.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Mikkeli

**Mikkeli** () lii kaavpug Suomâst, Maadâ-Savo eennâmkoddeest. Mikkelist ääsih 53&nbsp;028 olmožid, já ton vijđodâh lii 3&nbsp;229,57&nbsp;km², mast 681,21&nbsp;km² lii čääci. Mikkeli naaburkieldah láá Hirvensalmi, Juva, Kangasniemi, Mäntyharju, Pieksämäki, Puumala já Savitaipale.

## Historjá

Mikkeli vuáđudui ive&nbsp;1838.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Alamaa, Anianniemi, Asila, Haahkala, Haapataipale, Harjujärvi, Harjumaa, Haukkakorhola, Heinälahti , Helppanala, Hietanen, Hiirola, Hyyrylä, Häyrylä, Ihastjärvi, Kaipiala, Karstula, Korpijärvi, Koskentaipale, Kovala, Kyyhkylänniemi, Laitiala, Launiala, Laurikkala, Liukkola, Lähemäki, Marjoniemi, Moisio, Norola, Närvälä, Olkkolanniemi, Otava, Pajula, Parantala, Parkkila, Pekkola, Puttola, Rahula, Rantakylä, Rieppola, Riittilä, Rämälä, Sairila, Salmenkylä, Savonlahti, Seppälä, Soikkala, Suonsaari, Taipale, Tikkala, Tuppurala, Tuukkala, Vanhala, Vanhamäki, Vatila, Vehmaskylä, Viljakkala, Visulahti, Vuolinko já Väänälä.

## Kooskah
**Aldakieldah:**
*Pieksämäki 79&nbsp;km
*Hirvensalmi 34&nbsp;km
*Juva 44&nbsp;km
*Kangasniemi 52&nbsp;km
*Puumala 71&nbsp;km

**Eres kieldah:**
*Helsig 230&nbsp;km
*Kuopio 163&nbsp;km
*Tampere 257&nbsp;km
*Turku 389&nbsp;km
*Lappeenranta 106&nbsp;km
*Jyväskylä 115&nbsp;km
*Oulu 448&nbsp;km
*Savonlinna 104&nbsp;km

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Mikronesia

**Mikronesia** teikâ **Mikronesia federaatio**, ovdil meid **Mikronesia littostaatâ** lii suáluistaatâ Oseaniast. Mikronesia uáivikaavpug lii Palikir.

## Eennâmtieđâ
Mikronesia vijđodâh lii 702&nbsp;km², mast 0&nbsp;km² lii čääci. Vijđoduv mield Mikronesia lii maailm 191.&nbsp;stuárráámus staatâ.
thumb|left|Mikronesia sajadâh
### Sajadâh já rääjih
Mikronesia lii littotäsiväldi Kuálhismeerâst, Oseaniast Indonesiast já Papua Uđđâ-Guineast tavenuortâs, Palaust já Filippiinijn nuortâs, Guamist já Mariaanijn máádás, Naurust já Marshallsuolluin viestârân. Mikronesiast iä lah staatârääjih, tastko tot lii suáluistaatâ. Mikronesia rájášuvá Kuálhismeerân já taveviestârist Filippiinijmeerân. Merâriddo lii ohtsis 6&nbsp;112&nbsp;km.

## Haldâttâh já politiik

### Kuávlulâš jyehim
Mikronesiast láá 4 uásistaatâ: Yap, Chuuk, Pohnpei já Kosrae.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Milano

**Milano** () lii kaavpug Italiast, Lombardia kuávlust. Milanost ääsih  olmožid. Ton vijđodâh lii 181,67&nbsp;km² já alodâh 122&nbsp;m. Milano naaburkieldah láá Arese, Assago, Baranzate, Bollate, Bresso, Buccinasco, Cesano Boscone, Cologno Monzese, Cormano, Corsico, Cusago, Novate Milanese, Opera, Pero, Peschiera Borromeo, Rho, Rozzano, San Donato Milanese, Segrate, Sesto San Giovanni, Settimo Milanese, Trezzano sul Naviglio já Vimodrone.

## Historjá
### 2025: porgottâllâmkiäldu
Milanost poođij vuáimán porgottâllâmkiäldu 1.1.2025, mii kuáská masa puoh kaavpug almoláid soojijd. Kaavpugstivrâ tuhhiittij jo ive&nbsp;2020 asâttâs, mon mield porgottâllâm kieldui muorâstuvâin, sierâdemkiedijn, linjâšauto-orostuvâin já valastâllâmkejâstuvâin. Ive&nbsp;2025 aalgâ rääjist kiäldu kuáská meiddei kaavpug kááđoid. Jis kiäldust huolâhánnáá kiinii porgottâl almolii saajeest Milanost, te tast sáttá finniđ sááhu. Áinoo spiekâstâh kiäldust láá tagareh sierânistum sajeh, main lii máhđulâš toollâđ ucemustáá love meetter kooskâ eres ulmuid. Porgottâllâmkiäldu kuáská puoh ärbivuáváláid tubbáákpyevtittâssáid, mut ij šleđgâtubákkân. 

## Fáádást eres soojijn

* Milano kaavpug virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Miehikkälä

**Miehikkälä** lii kieldâ Suomâst, Kymileevi eennâmkoddeest. Miehikkäläst ääsih 1&nbsp;840 olmožid, já ton vijđodâh lii 440,37&nbsp;km², mast 17,90&nbsp;km² lii čääci. Miehikkälä naaburkieldah láá Hamina, Kouvola (Anjalankoski ive&nbsp;2008 räi), Lappeenranta (Ylämaa ive&nbsp;2010 räi), Luumäki já Virolahti. Miehikkälä lii ässeelovo mield Kymileevi eennâmkode ucemus kieldâ.

## Historjá

Miehikkälä vuáđudui ive&nbsp;1887.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Miehikkälä markkân.

## Siijdah

Hauhia, Hurttala, Kaitai, Kylmälä, Laisniemi, Lapjärvi, Muurikkala, Muurola, Pitkäkoski, Purho, Saivikkala (markkân), Salo-Miehikkälä já Suur-Miehikkälä.

Markkân lii kieldâ kuávdáš.

## Käldeeh
Mitlödi

**Mitlödi** lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive&nbsp;2024 loopâst Mitlödist assii 1&nbsp;088 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 6,25&nbsp;km². Mitlödi lii 504&nbsp;m merâtääsi paajaabeln.

## Historjá
Mitlödi kieldâ lopâttui ive&nbsp;2010 loopâst, ko Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi já Sool kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Süd kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 9&nbsp;849 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 430,03&nbsp;km2.

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Mitlödist assii 183 almajid ive&nbsp;1777, 649 olmožid ive&nbsp;1850, 736 olmožid ive&nbsp;1900, 821 olmožid ive&nbsp;1950, 1&nbsp;030 olmožid ive&nbsp;2000 já 1&nbsp;000 olmožid ive&nbsp;2010.

Čuávuváá tavlustuvâst lii Mitlödi ässeeloho ive&nbsp;2017 rääjist Glarus Süd kieldâ virgálij nettisiijđoi mield:

## Fáádást eres soojijn

* Glarnerland (eŋgâlâskielân)

## Käldeeh
Mokšakielâ

**Mokšakielâ** lii suomâ-ugrâlâš kielâ.

## Mokšakielâ pustaveh
Mokšakielâst láá 33 pustavid.

 
## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Moldova

**Moldova** (), virgálávt **Moldova täsiväldi** () lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Chișinău.

## Eennâmtieđâ
Moldova vijđodâh lii 33&nbsp;851&nbsp;km², mast 960&nbsp;km² lii čääci. Vijđoduv mield Moldova lii maailm 138.&nbsp;stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih
Moldova lii jiečânâs staatâ Nuorttâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá tavveen, nuorttân já mäddin Ukraina já viestârist Romania. Moldovast staatârääjih láá ohtsis 1&nbsp;885&nbsp;km. Kuhemus rääji lii rääji Ukrainain, mii lii 1&nbsp;202&nbsp;km. Uánihumos rääji vist lii 683&nbsp;km rääji Romaniain.

Moldova lii siseennâmstaatâ ađai tast ij lah ollágin merâriddo.

### Morfologia
[thumb|left|[Dealul Bălănești lii Moldova alemus saje.]]
Moldova alemus saje lii Dealul Bălănești čokke (430&nbsp;m). Ton vyeligumos saje vist lii Dniesterjuuvâ riddo (2&nbsp;m).

## Viehâdâh

### Kielah
Ive 2023 räi Moldova vuáđulaavâ mield staatâ áinoo virgálâš kielâ lâi moldovakielâ. Njuhčâmáánu 16. peeivi 2023 Moldova parlament meridij molsođ tom romaniakielân.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Mogadishu

**Mogadishu** lii ässeelovo mield Somalia stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Mogliano

**Mogliano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Moglianost ääsih 4 492 olmožid. Ton vijđodâh lii 29,26 km², já alodâh 313 m. Mogliano naaburkieldah láá Corridonia, Fermo, Francavilla d'Ete, Loro Piceno, Massa Fermana já Petriolo.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Käldeeh
Monsampietro Morico

**Monsampietro Morico** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monsampietro Moricost ääsih 636 olmožid. Ton vijđodâh lii 9,76 km², já alodâh 289 m. Monsampietro Morico naaburkieldah láá Belmonte Piceno, Monte Rinaldo, Monteleone di Fermo, Montelparo, Montottone.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Monsampietro Morico kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Sant'Elpidio Morico.

## Käldeeh
Monsano

**Monsano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monsanost ääsih 3&nbsp;328 olmožid. Ton vijđodâh lii 14,66&nbsp;km², já alodâh 191&nbsp;m. Monsano naaburkieldah láá Jesi, Monte San Vito já San Marcello.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Monsano kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Santa Maria.

## Fáádást eres soojijn

* Monsano kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Montana

**Montana** lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Helena.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Montappone

**Montappone** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montapponest ääsih 1 643 olmožid. Ton vijđodâh lii 10,41 km², já alodâh 370 m. Montappone naaburkieldah láá Falerone, Loro Piceno, Massa Fermana, Monte Vidon Corrado, Montegiorgio já Sant'Angelo in Pontano.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Kovegalleria

Montappone 02.jpg
Montappone 03.jpg


## Käldeeh
Monte Cavallo

**Monte Cavallo** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte Cavallost ääsih 112 olmožid. Ton vijđodâh lii 38,51 km², já alodâh 648 m. Monte Cavallo naaburkieldah láá Pieve Torina, Serravalle di Chienti já Visso.

## Historjá
Ive 2016 kulmâ korrâ eennâmtuárgástus tuššâdii Monte Cavallo masa ollásávt:

* Roovvâdmáánu 26. peeivi 2016: 5,4 Mw
* Roovvâdmáánu 26. peeivi 2016: 5,9 Mw
* Roovvâdmáánu 30. peeivi 2016: 6,5 Mw

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Cascine, Cesure, Collattoni, Pantaneto, Pian della Noce, Piè del Sasso já Selvapiana.

## Käldeeh
Monaco

**Monaco** lii staatâ Euroopist. 

## Eennâmtieđâ
Monaco vijđodâh lii tuše 2,1&nbsp;km². Vijđoduv mield Monaco lii maailm nubben ucemus jiečânâs staatâ Vatikaanriijkâ maŋa.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Mongolia

thumb
**Mongolia** lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Ulan Bator.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Monte Giberto

**Monte Giberto** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte Gibertost ääsih 762 olmožid. Ton vijđodâh lii 12,53 km², já alodâh 322 m. Monte Giberto naaburkieldah láá Grottazzolina, Monte Vidon Combatte, Montottone, Petritoli já Ponzano di Fermo.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Käldeeh
Monte Grimano Terme

**Monte Grimano Terme** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte Grimano Termest ääsih 1 116 olmožid. Ton vijđodâh lii 23,97 km², já alodâh 536 m. Monte Grimano Terme naaburkieldah láá Fiorentino (RSM), Macerata Feltria, Mercatino Conca, Monte Cerignone, Montecopiolo, Montegiardino (RSM), San Leo já Sassofeltrio.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Montelicciano já Savignano Monte Tassi.

## Käldeeh
Monte Rinaldo

**Monte Rinaldo** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte Rinaldost ääsih 337 olmožid. Ton vijđodâh lii 7,92 km², já alodâh 485 m. Monte Rinaldo naaburkieldah láá Monsampietro Morico, Montalto delle Marche, Montelparo, Montottone já Ortezzano.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Kovegalleria

Chiesa di Sant'Anna di Monte Rinaldo.jpg
Monte Rinaldo Porta Vittorio Emanuele II.jpg
Monte Rinaldo.jpg
Monte rinaldo.jpg
Piazza umberto I - Palazzo Giustiniani.jpg
Val d'Aso.jpg


## Käldeeh
Monte Roberto

**Monte Roberto** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte Robertost ääsih 3&nbsp;050 olmožid. Ton vijđodâh lii 13,57&nbsp;km², já alodâh 348&nbsp;m. Monte Roberto naaburkieldah láá Castelbellino, Cupramontana, Jesi, Maiolati Spontini já San Paolo di Jesi.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Costa, Pianello Vallesina, Ponte Pio já Sant'Apollinare.

## Fáádást eres soojijn

* Monte Roberto kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Castello di Monte Roberto.jpg
Municipio di Monte Roberto.jpg
Porta castellana Monte Roberto.jpg
Visuale di Monte Roberto.jpg
Chiesa di San Carlo(Monte Roberto).jpg
Chiesa di San Silvestro (Monte Roberto).jpg
Villa Salvati.jpg


## Käldeeh
Monte San Pietrangeli

**Monte San Pietrangeli** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte San Pietrangelist ääsih 2 357 olmožid. Ton vijđodâh lii 18,45 km², já alodâh 356 m. Monte San Pietrangeli naaburkieldah láá Corridonia, Francavilla d'Ete, Monte San Giusto, Montegiorgio, Montegranaro, Rapagnano já Torre San Patrizio.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Monte San Pietrangeli kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: San Rustico.

## Käldeeh
Monte San Vito

**Monte San Vito** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte San Vitost ääsih 6&nbsp;827 olmožid. Ton vijđodâh lii 21,81&nbsp;km², já alodâh 135&nbsp;m. Monte San Vito naaburkieldah láá Chiaravalle, Jesi, Monsano, Montemarciano, Morro d'Alba, San Marcello já Senigallia.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Borghetto, Le Cozze já Santa Lucia.

## Fáádást eres soojijn

* Monte San Vito kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Monte San Vito (1).jpg
Monte San Vito (2).jpg


## Käldeeh
Monte Urano

**Monte Urano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte Uranost ääsih 8 082 olmožid. Ton vijđodâh lii 16,72 km², já alodâh 247 m. Monte Urano naaburkieldah láá Fermo, Montegranaro, Sant'Elpidio a Mare já Torre San Patrizio.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Kovegalleria

MonteUrano 2017 Municipio 01.jpg|
MonteUrano 2017 San Michele Arcangelo.jpg|
MonteUrano 2017 Torre dell Orologio.jpg|


## Käldeeh
Monte Vidon Combatte

**Monte Vidon Combatte** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte Vidon Combattest ääsih 411 olmožid. Ton vijđodâh lii 11,17 km², já alodâh 393 m. Monte Vidon Combatte naaburkieldah láá Carassai, Monte Giberto, Montottone, Ortezzano já Petritoli.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Collina Nuova, Collina Vecchia já San Procolo.

## Uáinámušah
thumb|left|Monte Vidon Combatte muvrâ
Monte Vidon Combattest lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Tobbeen lii meiddei muvrâ, mii lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.

## Käldeeh
Monte Vidon Corrado

**Monte Vidon Corrado** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte Vidon Corradost ääsih 698 olmožid. Ton vijđodâh lii 5,95 km², já alodâh 429 m. Monte Vidon Corrado naaburkieldah láá Falerone, Montappone já Montegiorgio.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Käldeeh
Monte San Giusto

**Monte San Giusto** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte San Giustost ääsih 7 746 olmožid. Ton vijđodâh lii 20,04 km², já alodâh 236 m. Monte San Giusto naaburkieldah láá Corridonia, Monte San Pietrangeli, Montegranaro já Morrovalle.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Monte San Giusto kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Villa San Filippo.

## Käldeeh
Montecarotto

**Montecarotto** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montecarottost ääsih 1&nbsp;892 olmožid. Ton vijđodâh lii 24,39&nbsp;km² já alodâh 380&nbsp;m. Montecarotto naaburkieldah láá Arcevia, Belvedere Ostrense, Ostra, Ostra Vetere, Poggio San Marcello, Rosora já Serra de' Conti.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Montecarotto kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Piazza della Liberazione.jpg
Chiesa Collegiata della Santissima Annunziata di Montecarotto ,vista dalla Chiesa di San Francesco di Montecarotto.jpg
1 Monumento caduti Montecarotto di vito pardo e chiesa san francesco.jpg
Chiesa di San Lorenzo in contrada San Lorenzo di Montecarotto.jpg
Torrione cilindrico coperto dell'angolo nord-ovest delle mura castellane di Montecarotto.jpg
Dettaglio mura castellane di Montecarotto.jpg
Montecarotto dall'alto della torre dell'orologio 2013.jpg


## Käldeeh
Monte San Martino

**Monte San Martino** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monte San Martinost ääsih 717 olmožid. Ton vijđodâh lii 18,47 km², já alodâh 600 m. Monte San Martino naaburkieldah láá Amandola, Montefalcone Appennino, Penna San Giovanni, Santa Vittoria in Matenano, Servigliano já Smerillo.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Monte San Martino kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Molino.

## Käldeeh
Montefalcone Appennino

**Montefalcone Appennino** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montefalcone Appenninost ääsih 402 olmožid. Ton vijđodâh lii 15,99 km², já alodâh 757 m. Montefalcone Appennino naaburkieldah láá Amandola, Comunanza, Force, Monte San Martino, Santa Vittoria in Matenano já Smerillo.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Kovegalleria

Montefalcone Appennino_-_Torre.jpg|Tornâ
Montefalcone Appennino.jpg|San Michele -kirkko
MontefalconeAppennino(AP)SanPietro.jpg|San Pietro -kirkko
Vista da Santa Vittoria.jpg|Montefalcone Appennino


## Käldeeh
Montefano

**Montefano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montefanost ääsih 3 404 olmožid. Ton vijđodâh lii 33,94 km², já alodâh 242 m. Montefano naaburkieldah láá Appignano, Filottrano, Montecassiano, Osimo já Recanati.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Montefanovecchio já Osterianuova.

## Käldeeh
Montefortino

**Montefortino** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montefortinost ääsih 1 112 olmožid. Ton vijđodâh lii 78,62 km², já alodâh 638 m. Montefortino naaburkieldah láá Amandola, Bolognola, Castelsantangelo sul Nera, Comunanza, Montemonaco, Sarnano já Ussita.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Arato, Baldoni, Bussonico, Campodarte, Cerretana, Cerretino, Cese di Montefortino, Colli, Collina, Col Martese, Cremore, Fiumate, Montatteglia, Montazzolino, Piedivalle, Pippiete, Pretattoni, Regattola, Ripavecchia, Rocca, Rovitolo, Rubbiano, Santa Lucia in Consilvano, Serra, Sossasso, Teglia, Tre Ponti, Valle já Vetice.

## Kovegalleria

Montefortino, Tempietto dell'Orologio (3).JPG|
Montefortino(AP)SantuarioDellaMadonnaDellAmbro.jpg|
Church in Montefortino.jpg|
Montefortino Porta S Lucia outside.jpg|


## Käldeeh
Montegiardino

**Montegiardino** lii kieldâ San Marinost. Montegiardinost ääsih 976 olmožid. Ton vijđodâh lii 3,31 km², já alodâh 340 m. Montegiardino lii San Marino ucemus kieldâ sehe ässeelovo já vijđoduv mield.

## Käldeeh
Montegiorgio

**Montegiorgio** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montegiorgiost ääsih 6 628 olmožid. Ton vijđodâh lii 47,45 km², já alodâh 411 m. Montegiorgio naaburkieldah láá Belmonte Piceno, Falerone, Fermo, Francavilla d'Ete, Grottazzolina, Magliano di Tenna, Massa Fermana, Montappone, Monte San Pietrangeli, Monte Vidon Corrado já Rapagnano.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Alteta, Cerreto, Monteverde já Piane.

## Käldeeh
Montegranaro

**Montegranaro** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montegranarost ääsih 12 797 olmožid. Ton vijđodâh lii 31,42 km², já alodâh 279 m. Montegranaro naaburkieldah láá Monte San Giusto, Monte San Pietrangeli, Monte Urano, Montecosaro, Morrovalle, Sant'Elpidio a Mare já Torre San Patrizio.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Guazzetti, Santa Leandra, Santa Maria, San Tommaso, Torrione, Vallone já Villa Luciani.

## Käldeeh
Montecassiano

**Montecassiano** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Montecassianost ääsih 6&nbsp;979 olmožid. Ton vijđodâh lii 33,36&nbsp;km² já alodâh 215&nbsp;m. Montecassiano naaburkieldah láá Appignano, Macerata, Montefano já Recanati.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Sambucheto, Sant'Egidio, Vallecascia já Vissani.

## Käldeeh
Montecosaro

**Montecosaro** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montecosarost ääsih 7 343 olmožid. Ton vijđodâh lii 21,88 km², já alodâh 252 m. Montecosaro naaburkieldah láá Civitanova Marche, Montegranaro, Montelupone, Morrovalle, Potenza Picena já Sant'Elpidio a Mare.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Borgo Stazione (o Montecosaro Scalo), Casette, Cave, Crocette I, Crocette II, Piani Di Chienti, Pontigliano, Ruano, San Giacomo já Selve.

## Uáinámušah
Montecosarost lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Kuhes historjá čuávumuššân puáris kuávdáást láá ennuv historjáliih rakânâsah, tegu "Santa Maria a Pie di Chienti" -kirkko. Montecosarost lii meiddei muvrâ puáris kuávdáá pirrâ. Muvrâ lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.


Basilica della Santissima Annunziata (Montecosaro), esterno 01.jpg
Basilica della Santissima Annunziata (Montecosaro), esterno 05.jpg
Basilica della Santissima Annunziata (Montecosaro), esterno 06.jpg
Santa Maria a Piè di Chienti 01.JPG
Santa Maria a Piè di Chienti 02.JPG


## Käldeeh
Monteleone di Fermo

**Monteleone di Fermo** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monteleone di Fermost ääsih 366 olmožid. Ton vijđodâh lii 8,21 km², já alodâh 427 m. Monteleone di Fermo naaburkieldah láá Belmonte Piceno, Monsampietro Morico, Montelparo, Santa Vittoria in Matenano já Servigliano.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Käldeeh
Montelparo

**Montelparo** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montelparost ääsih 736 olmožid. Ton vijđodâh lii 21,63 km², já alodâh 588 m. Montelparo naaburkieldah láá Force, Monsampietro Morico, Montalto delle Marche, Monte Rinaldo, Montedinove, Monteleone di Fermo, Rotella já Santa Vittoria in Matenano.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Uáinámušah
Montelparost lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Tobbeen lii meiddei muvrâ, mii lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.


Montelparo(AP)IngressoPaese.jpg
Montelparo(AP)PortaDelSole.jpg
Montelparo(AP)TorreCivica.jpg
Montelparo(AP)Torre.jpg
Montelparo(AP)ViaCastello.jpg


## Käldeeh
Montelupone

**Montelupone** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monteluponest ääsih 3 477 olmožid. Ton vijđodâh lii 32,67 km², já alodâh 272 m. Montelupone naaburkieldah láá Macerata, Montecosaro, Morrovalle, Potenza Picena já Recanati.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Montelupone kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: San Firmano.

## Käldeeh
Montemarciano

**Montemarciano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montemarcianost ääsih 9&nbsp;911 olmožid. Ton vijđodâh lii 22,31&nbsp;km² já alodâh 92&nbsp;m. Montemarciano naaburkieldah láá Chiaravalle, Falconara Marittima, Monte San Vito já Senigallia.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Alberici, Cassiano, Forcella, Gabella, Gelso, Grugnaletto, Marcianella já Marina.

## Fáádást eres soojijn

* Montemarciano kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Teatro Montemarciano.JPG


## Käldeeh
Montenegro

**Montenegro** (; jurg. ”čapis vääri”) lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Podgorica.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Monterubbiano

**Monterubbiano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Monterubbianost ääsih 2 141 olmožid. Ton vijđodâh lii 32,24 km², já alodâh 463 m. Monterubbiano naaburkieldah láá Fermo, Lapedona, Montefiore dell'Aso, Moresco, Petritoli já Ponzano di Fermo.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Montotto já Rubbianello.

## Käldeeh
Montottone

**Montottone** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Montottonest ääsih 888 olmožid. Ton vijđodâh lii 16,38 km², já alodâh 277 m. Montottone naaburkieldah láá Belmonte Piceno, Grottazzolina, Monsampietro Morico, Monte Giberto, Monte Rinaldo, Monte Vidon Combatte já Ortezzano.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Kovegalleria

Montottone (19873090699).jpg|Panoraam
Montottone, Chiesa di Santa Maria sec XV.jpg|Santa Maria -kirkko
Montottone, Chiesa Madonna delle Grazie sec. XVI.jpg|Madonna delle grazie -kirkko


## Käldeeh
Moottorkiälkká

[thumb|250px|right|Moottorkiälháh kiävttojeh [Puásuituálu|puásuipargoinKove: altapulken.no]]
[thumb|250px|right|Kišto ive 1979 ([hollandkielân)]]
**Moottorkiälkká** lii kepis já pyeri fiävru tälviv. Tot jotá pyereest ubbâsist. Tot lii jo-uv 2- tahtâsaš tai 4- tahtâsaš. Maailm vuosmuš moottorkiälkká valmâštui ive 1920. Moottorkiälháh kiävttojeh puásuipargoin. Ko moottorkiälháh láá muttum, te ulmuuh láá kevtiškuáttám taid tälviääigi ain eenâb. Moottorkiälhá puáhtá kevttiđ meid kepis muorâtäviriij jođettem várás. Taan tárkuttasân láá rievâh já kerriseh.

## Kiälkkámeerhah
right|thumb|Arctic Cat ZR 580

### Tááláá kiälkkámeerhah
Tááláá kiälkkámeerhah láá ovdâmerkkân:
*Yamaha
*Lynx
*Ski-Doo
*Polaris
*Arctic Cat

### Puáris kiälkkámeerhah
Puáris kiälkkámeerhah láá ovdâmerkkân:
* Winha
* Aktiv
* Ockelbo
* Kawasaki
* Evinrude
Moresco

**Moresco** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Morescost ääsih 540 olmožid. Ton vijđodâh lii 6,35 km², já alodâh 405 m. Moresco naaburkieldah láá Lapedona, Montefiore dell'Aso já Monterubbiano.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Kovegalleria

Moresco 2009.jpg
Moresco-municipio.jpg
Moresco-orologio1.jpg
Moresco-orologio2.jpg
Moresco-piazza.jpg
Moresco-torre.jpg


## Käldeeh
Morrovalle

**Morrovalle** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Morrovallest ääsih 10 035 olmožid. Ton vijđodâh lii 42,58 km², já alodâh 246 m. Morrovalle naaburkieldah láá Corridonia, Macerata, Monte San Giusto, Montecosaro, Montegranaro já Montelupone.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Borgo Pintura, Cunicchio, Morrovalle Scalo, Mulinetto, Padri Passionisti, Santa Lucia já Trodica.

## Käldeeh
Mosambik

**Mosambik** lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Maputo.

## Eennâmtieđâ
Mosambik vijđodâh lii 799&nbsp;380&nbsp;km², mast 13&nbsp;000&nbsp;km² lii čääci. Vijđoduvâs peeleest Mosambik lii maailm 36. stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih
Mosambik lii jiečânâs täsiväldi Maadânuorttâ-Afrikist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Tansania, maadâviestârist Eswatini já Maadâ-Afrik, viestârist Zimbabwe sehe taveviestârist Malawi já Sambia. Mosambikist staatârääjih láá ohtsis 4&nbsp;783&nbsp;km. Kuhemus rääji lii rääji Malawijn, mii lii 1&nbsp;498&nbsp;km. Uánihumos rääji vist lii 108&nbsp;km rääji Eswatinijn. Mosambik rájášuvá nuorttân Mosambik kanalân já India väldimeerân. Merâriddo lii ohtsis 2&nbsp;470&nbsp;km.

### Morfologia
[thumb|left|[Monte Binga lii Mosambik alemus vääri.]]

Mosambik alemus saje lii Monte Binga čokke (2&nbsp;436&nbsp;m). Meiddei Monte Namuli paijaan paijeel 2&nbsp;400 meetter alodâhân. 

Mosambik vyeligumos saje lii India väldimeerâ riddo (0&nbsp;m).

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Moskova

thumb|Moskova
**Moskova** () lii Ruošâ stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.

## Historjá
Moskova vuáđudui cuáŋuimáánu 4. peeivi 1147.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Mount Everest

thumb|Mount Everest
**Mount Everest** lii maailm alemus vääri. Tot lii Kiina já Nepal rääjist. Mount Everest lii 8&nbsp;848,86 meetter olluv.

## Käldeeh
Muccia

**Muccia** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Mucciast ääsih 869 olmožid. Ton vijđodâh lii 25,91 km², já alodâh 454 m. Muccia naaburkieldah láá Camerino, Pieve Torina, Serravalle di Chienti já Valfornace.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Col di Giove, Costafiore, Giove, Maddalena, Massaprofoglio, Rocchetta já Vallicchio.

## Kovegalleria

MUCCIA (3) - scorcio.JPG


## Käldeeh
Morro d'Alba

**Morro d'Alba** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Morro d'Albast ääsih 1&nbsp;819 olmožid. Ton vijđodâh lii 19,46&nbsp;km² já alodâh 199&nbsp;m. Morro d'Alba naaburkieldah láá Belvedere Ostrense, Monte San Vito, San Marcello já Senigallia.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Santa Maria já Sant'Amico.

## Fáádást eres soojijn

* Morro d'Alba kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Morro d'Alba (5).JPG
Morro d'Alba - Chiesa parrocchiale di San Gaudenzio.JPG
Morro d'Alba (3).JPG
Morro d'Alba - Le mura 02.JPG
Morro d'Alba - Le mura 04.JPG
Morro d'Alba - Le mura 05.JPG
Morro d'Alba - Le mura 06.JPG


## Käldeeh
Muddusjävri

**Muddusjävri** teikâ **Mudusjävri** () lii jävri Aanaar kieldâst Aanaarjäävri viestârpeln. Muddusjäävri riddoost láá Rivdul já Siggávuonâ siijdah.

Muddusjäävri vijđodâh lii 50,5&nbsp;km2 já tot lii Paččvei čácáduv nubben stuárráámus jävri Aanaarjäävri maŋa. Muddusjävri finnee čääsis Kaamâsjuuvâst já Terstojuuvâst. Liävdooluohtâ ponneest jävri muttoo Kiäptuvein, mii mana Mätkijuuvâ peht Solojáávrán. 

Muddusjäävrist kávnoo čiččâm puurrâmkyelišlaaijâd. Toh láá šapšâ, kuávžur, rávdu, suávvil, vuásku, puško já njäähi.

Jäävri tavenuorttii uásist Valburnjaargâst lii Helsig ollâopâttuv tutkâmkuávdáš.

## Käldeeh
Muhos

**Muhos** lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Muhosist ääsih 8&nbsp;948 olmožid, já ton vijđodâh lii 797,26&nbsp;km², mast 13,52&nbsp;km² lii čääci. Muhos naaburkieldah láá Liminka, Oulu, Siikalatva, Tyrnävä, Utajärvi já&nbsp;Vaala.

## Historjá

Muhos vuáđudui ive&nbsp;1865.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Muhos markkân.

## Siijdah

Hyrkäs, Korivaara, Kurkiperä, Laaji, Laukka, Leppiniemi, Montta, Muhosperä, Mökkikylä, Petäikkö, Perukka, Ponkila, Päivärinne, Pälli, Rautionkylä, Rova, Sanginjoki, Soso, Suokylä, Tuppu, Tuuru já Lehtoselkä.

## Liŋkkâ

* Muhos kieldâ päikkisiijđoh (suomâkielân)

## Käldeeh
Multia

**Multia** lii kieldâ Suomâst, Koskâ-Suomâ eennâmkoddeest. Multiast ääsih 1&nbsp;577 olmožid, já ton vijđodâh lii 765,63&nbsp;km², mast 32,39&nbsp;km² lii čääci. Multia naaburkieldah láá Keuruu, Petäjävesi, Saarijärvi, Uurainen já Ähtäri.

## Historjá

Multia vuáđudui ive&nbsp;1868.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Multia markkân.

## Siijdah

Haarajärvi, Isojärvi, Karhila, Kirkkosijdâ, Kopola, Linna-Peurala, Nikaranperä, Pirttiperä, Sahrajärvi, Sinervämäki, Tarhapää, Vehkoo já Väätäiskylä. 

## Käldeeh
Muonio

**Muonio** () lii kieldâ Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Muoniost ääsih 2&nbsp;296 olmožid, já ton vijđodâh lii 2&nbsp;039,97&nbsp;km², mast 133,97&nbsp;km² lii čääci. Muonio naaburkieldah láá Iänudâh, Kittâl já Kolari.

## Historjá

Muonio vuáđudui ive&nbsp;1868.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Siijdah
Alamuonio, *[[Muonio jävrikuávlu|Jävrikuávlu]]*, Kangosjärvi, Kerässieppi, Kihlanki, Kotimaa, Kätkäsuvanto, Liepimä, Muonio markkân, Särkijärvi já Ylimuonio.

## Fáádást eres soojijn

* Muonio kieldâ päikkisiijđoh (suomâkielân)

## Käldeeh
Murmansk

thumb|Murmansk
**Murmansk** () lii kaavpug Murmansk kuávlust, Ruošâst.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh