open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joroinen

**Joroinen** () lii kieldâ Suomâst, Tave-Savo eennâmkoddeest. Joroisiist ääsih 4&nbsp;708 olmožid, já ton vijđodâh lii 711,76&nbsp;km², mast 136,64&nbsp;km² lii čääci. Joroisii naaburkieldah láá Juva, Leppävirta, Pieksämäki, Rantasalmi já Varkaus.

## Historjá

Joroinen vuáđudui ive&nbsp;1631.

Uđđâivemáánu 1. peeivi 2021 Joroisii kieldâ sirdâšui Maadâ-Savo eennâmkoddeest Tave-Savo eennâmkoodán.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

* Taat čuákkipäikki kulá taan kieldân tuše uásild.

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

## Kooskah

* Varkaus – 16 km
* Kuopio – 90 km
* Pieksämäki – 40 km
* Mikkeli – 70 km
* Savonlinna – 80 km
* Rantasalmi – 35 km

## Käldeeh
Heinävesi

**Heinävesi** lii kieldâ Suomâst, Tave-Kärjil eennâmkoddeest. Heinävesist ääsih 3&nbsp;197 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;319,58&nbsp;km², mast 289,62&nbsp;km² lii čääci. Heinävesi naaburkieldah láá Leppävirta, Liperi, Outokumpu, Savonlinna, Tuusniemi já Varkaus.

## Historjá

Heinävesi vuáđudui ive&nbsp;1869.

Uđđâivemáánu 1. peeivi&nbsp;2021 Heinävesi kieldâ sirdâšui Maadâ-Savo eennâmkoddeest Tave-Kärjil eennâmkoodán.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Heinävesi markkân.

## Kooskah

* Helsig – 374&nbsp;km
* Joensuu – 80&nbsp;km
* Jyväskylä – 170&nbsp;km
* Kuopio – 95&nbsp;km
* Lahti – 260&nbsp;km
* Mikkeli – 134&nbsp;km
* Oulu – 384&nbsp;km
* Savonlinna – 85&nbsp;km
* Varkaus – 46&nbsp;km

## Käldeeh
Ucjuvnjäälmi škovlâ

**Ucjuvnjäälmi škovlâ** ( já ) lii kyevtkielâg ovtâstittum škovlâ Ucjuuvâ markkânist. Škoovlâst láá sehe suomâ- já orjâlâškielâg luokah ovdâškoovlâst oovcád luokan. Ovdâškoovlâst ain kuuđâd luoka räi máttááttâs tábáhtuvá iänááš párnái eenikielân. Eenâbloho uáppein máttájeh orjâlâškielân. Ive 2016 škoovlâst lijjii 80&ndash;90 uápped.

## Oovtâstpargo
Ucjuvnjäälmi škoovlâ vyelitääsi Suomâ peln já Sirmá škovlâ Taažâ peln láá porgâm oovtâstpargo raajij rasta jo ive 2006 rääjist. Škoovlah uárnejeh ohtâsâš máttááttâs kuohtii ohhoost, ohtii Ucjuuvâst já ohtii Sirmáást. Kiđđuv 2020 oovtâstpargo jooskâi koskâpuddâsávt koronapandemia tiet. 

## Käldeeh
1718

**1718** (**MDCCXVIII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1710-lovo oovcád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* vyesimáánu 16. peeivi – Maria Gaetana Agnesi, italialâš kielâtotkee, matematikkár já filosof (j. 1799)

## Jämimeh

## Käldeeh
1770

**1770** (**MDCCLXX**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1770-lovo vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* njuhčâmáánu 20. peeivi – Friedrich Hölderlin, saksalâš tivtâsteijee (j. 1843)
* cuáŋuimáánu 7. peeivi – William Wordsworth, eŋlândlâš tivtâsteijee (j. 1850)
* vyesimáánu 10. peeivi – Louis Nicolas Davout, ranskalâš kenraal (j. 1823)
* porgemáánu 27. peeivi – Georg Wilhelm Friedrich Hegel, saksalâš filosof (j. 1831)
* roovvâdmáánu 1. peeivi – Vincenzo Cuoco, italialâš kirječällee, juuriist já politikkár (j. 1823)

## Jämimeh

## Käldeeh
1750

**1750** (**MDCCL**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1750-lovo vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 28. – Ignacy Potocki, puolalâš filosof (j. 1809)
* skammâmáánu 14. peeivi – Francesco Gianni, italialâš tivtâsteijee (j. 1822)

## Jämimeh

## Käldeeh
Ive sämmilâš

**Ive sämmilâš** (,  já ) lâi palhâšume já tubdâstâs, mon uáivikaavpugkuávlu sämiservi City-Sámit ry juovij iivij 2015&ndash;2017. City-Sámit finnij idea palhâšumán Saaʹmi Nueʹtt Ive nuorttâlâš- já Suomâ patâreijeeiše Ive patâreijeenissoon -palhâšuumijn. Palhâšume ulmen lâi:

*ruokâsmittiđ sämmilijd kattiđ jiejâs kulttuur já kielâ, sirdeđ taid puáttee suhâpuolváid já lasettiđ válduaalmug tiäđulâšvuođâ sämmilijn.*

## Vyeitteeh

## Keejâ meid
* Taan ive sämmilâš, Ávvir ive 2015 rääjist jyehim palhâšume
* Ive nuorttâlâš, Saaʹmi Nueʹtt já nuorttâlij sijdâčuákkim iivij 2007&ndash;2016 jyehim palhâšume

## Käldeeh
1774

**1774** (**MDCCLXXIV**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1770-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 11. peeivi – Antoine Drouot, ranskalâš kenraal (j. 1847)
* cuáŋuimáánu 28. peeivi – Francis Baily, brittilâš täsnitiettee (j. 1844)
* vyesimáánu 28. peeivi – Edward Charles Howard, brittilâš kemist (j. 1816)

## Jämimeh

## Käldeeh
1792

**1792** (**MDCCXCII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 1790-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah
### Kesimáánu
* kesimáánu 1. peeivi &ndash; Kentuckyst šoodâi Ovtâstum staatâi 15. uásistaatâ.

## Šoddâmeh
* roovvâdmáánu 14. peeivi – Bartolomeo Sestini, italialâš tivtâsteijee (j. 1822)

## Jämimeh

## Käldeeh
Čevetjäävri škovlâ

thumb|right|Čevetjäävri škovlâ
**Čevetjäävri škovlâ** (, ) lii uccâ kyevtkielâg ovtâstittum škovlâ Čevetjäävrist. Škoovlâst adeluvvoo vuáđumáttááttâs iheluokkaid 1–9. Tobbeen puáhtá luuhâđ nuorttâlâškielâ sehe eenikiellân já vieres kiellân. Nuorttâlâškielâ kiävttoo máhđulâšvuođâi mield meiddei eres oppâtiijmijn. Škovlâ lii siijdâ kulttuurtábáhtusâi kuávdáš, já uáppeeh uásálisteh távjá tábáhtusâi orniimân.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1772

**1772** (**MDCCLXXII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij koskoho já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 1770-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* njuhčâmáánu 10. peeivi – Friedrich Schlegel, saksalâš filosof (j. 1829)
* skammâmáánu 15. peeivi – Antonio Diedo, italialâš arkkiteht (j. 1847)

## Jämimeh

## Käldeeh
1732

**1732** (**MDCCXXXII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 1730-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 22. peeivi – George Washington, ovtâstumstaatâlâš politikkár já Ovtâstum staatâi 1. president (j. 1799)
* porgemáánu 8. peeivi – Johann Christoph Adelung, saksalâš lingvist (j. 1806)
* roovvâdmáánu 6. peeivi – Cosimo Morelli, italialâš arkkiteht (j. 1812)

## Jämimeh

## Käldeeh
1712

**1712** (**MDCCXII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vástuppeeivi já nuuvâi lávurduv. Tot lâi 1710-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1782

**1782** (**MDCCLXXXII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1780-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* juovlâmáánu 5. peeivi – Martin Van Buren, ovtâstumstaatâlâš politikkár, Ovtâstum staatâi 8. president (j. 1862)

## Jämimeh
* kesimáánu 24. peeivi – Anna Göldi, majemuš nuáidin sujâttum nissoon Euroopist (š. 1734)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1754

**1754** (**MDCCLIV**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1750-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* čohčâmáánu 29. – Giuseppe Antonio Maria Michele Mainoni, italialâš kenraal (j. 1807)
* roovvâdmáánu 1. peeivi – Paavvâl I, Ruošâ kiäisár iivij 1796–1801 (j. 1801)

## Jämimeh

## Käldeeh
1734

**1734** (**MDCCXXXIV**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1730-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* syeinimáánu 26. peeivi – Cesare Orlandi, italialâš kirječällee já historjistee (j. 1779)
* roovvâdmáánu 24. peeivi – Anna Göldi, majemuš nuáidin sujâttum nissoon Euroopist (j. 1782)

## Jämimeh

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1722

**1722** (**MDCCXXII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1720-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1702

**1702** (**MDCCII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1700-ihelove kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* porgemáánu 15. peeivi – Francesco Zuccarelli, italialâš taaiđâmáálájeijee (j. 1788)
## Jämimeh
* porgemáánu 20. peeivi – Enrico Haffner, italialâš taaiđâmáálájeijee (š. 1640)

## Käldeeh
Virolahti

**Virolahti** lii kieldâ Suomâst, Kymileevi eennâmkoddeest. Virolahtist ääsih 3&nbsp;086 olmožid, já ton vijđodâh lii 558,98&nbsp;km², mast 186,99&nbsp;km² lii čääci. Virolahti naaburkieldah láá Hamina já Miehikkälä. 

## Historjá

Virolahti vuáđudui ive&nbsp;1336.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Virolahti siijdah ive 1939

Alapihlaja, *Ala-Urpala, Eerikkälä, Hailila, Hanski, Hellä (Heligby), Hämeenkylä (Tavastby), Häppilä, Järvenkylä, Kattilainen, *Kiiskilahti, Klamila, Koivuniemi, *Koskela, Koskelanjoki, Kotola, Kurkela, *Laitsalmi, Länsikylä (Flonckarböle), *Martinsaari, Mattila, Mustamaa, Nopala, *Orslahti, *Paatio (Båtö, Patio), Pajulahti, *Pajusaari, *Pitkäpaasi, Pyterlahti, Ravijoki, Ravijärvi, Reinikkala, Rännänen (Grennäs), Sydänkylä (Kallfjärd), Säkäjärvi (Seekeirffby), Tiilikkala, Vaalimaa (Vaderma), Vilkkilä, Virojoki, Virolahti markkân, Yläpihlaja já *Ylä-Urpala.

*Onnáá peeivi taah siijdah láá ollásávt teikâ stuárráámus uásild Ruošâ peln.

## Käldeeh
1786

**1786** (**MDCCLXXXVI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1780-lovo čiččâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* juovlâmáánu 12. peeivi – William L. Marcy, ovtâstumstaatâlâš politikkár (j. 1857)

## Jämimeh

## Käldeeh
1766

**1766** (**MDCCLXVI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1760-lovo čiččâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* cuáŋuimáánu 22. peeivi – Madame de Staël, ranskalâš kirječällee (j. 1817)
* juovlâmáánu 29. peeivi – Charles Macintosh, skotlandlâš kemist já utkee (j. 1843)
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Francesco Chiarenti, italialâš politikkár (j. 1828)

## Jämimeh

## Käldeeh
1762

**1762** (**MDCCLXII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1760-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah
### Uđđâivemáánu
* uđđâivemáánu 5. peeivi – Piättâr III šoodâi Ruošâ kiäisárin.

## Šoddâmeh
* njuhčâmáánu 25. peeivi – Alexandre Dumas, ranskalâš kenraal (j. 1806)
* vyesimáánu 19. peeivi – Johann Gottlieb Fichte, saksalâš filosof (j. 1814)
* roovvâdmáánu 23. peeivi – Samuel Morey, ovtâstumstaatâlâš utkee (j. 1843)

## Jämimeh
* syeinimáánu 17. peeivi – Piättâr III, Ruošâ kiäisár ive 1762 (š. 1728)

## Kalender

## Käldeeh
Pyhtää

**Pyhtää** () lii kieldâ Suomâst, Kymileevi eennâmkoddeest. Pyhtääst ääsih 5&nbsp;130 olmožid, já ton vijđodâh lii 780,96&nbsp;km², mast 456,21&nbsp;km² lii čääci. Pyhtää naaburkieldah láá Loviisa, Kotka já Kouvola (Anjalankoski já Elimäki ive&nbsp;2008 räi). Kieldâ lii kyevtikielâlâš.

## Historjá

Pyhtää vuáđudui ive&nbsp;1347.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Ahvenkoski (Abborfors), Alakylä (Nerbyn), Haavisto, Harjunkylä, Heinlahti (Heinlax), Hinkapyöli (Hinkaböle), Hirvikoski (Österhirvikoski), Huutjärvi, Itäkirkonkylä (Österkyrkoby), Itämyllykylä (Österkvarnby), Jonakorpi (Bjånakärret), Kangas, Kaunissaari (Fagerö), Kiviniemi (Lillkuppis), Loosari/Loosaari (Klåsarö), Länsikirkonkylä (Västerkyrkoby), Länsikylä (Västerby/Västerkuppis), Länsimyllykylä (Västerkvarnby), Malmi (Malm), Metsäkylä (Skogsbyn), Munapirtti (Mogenpört), Mutankylä (Mudasbyn), Pirtnuora (Pörtnor), Purola (Svartbäck), Roones (Rånäs), Siltakylä (Broby/Storkuppis), Struka (Stråka), Tuuski (Tuskas), Ulkokylä (Utby), Vastila já Ylikylä (Uppbyn).

## Käldeeh
1748

**1748** (**MDCCXLVIII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 1740-lovo oovcád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* kesimáánu 20. peeivi – Pietro Cossali, italialâš matematikkár (j. 1815)
* porgemáánu 11. peeivi – Joseph Schuster, saksalâš šuoŋârähtee (j. 1812)
* juovlâmáánu 10. peeivi – Giovanni Barberi, italialâš juuriist (j. 1821)

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 1. peeivi – Johann Bernoulli, sveiccilâš matematikkár (š. 1667)

## Käldeeh
1667

**1667** (**MDCLXVII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1660-lovo káávcád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* syeinimáánu 27. peeivi – Johann Bernoulli, sveiccilâš matematikkár (j. 1748)

## Jämimeh

## Käldeeh
1706

**1706** (**MDCCVI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1700-ihelove čiččâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
Olmoošvuoigâdvuotâlitto

**Olmoošvuoigâdvuotâlitto** (, ,  já ) lii syemmilâš, oskolduvlávt já poolitlávt čoonnâsmettum olmoošvuoigâdvuotâornijdume, mii vuáđudui ive 1979. Lito pargon lii ovdediđ vuáđu- já olmoošvuoigâdvuođâi olášume já tubdâm sehe vuástálistiđ olmoošvuoigâdvuotâluávkkámijd Suomâst.

## Toorjâjesâneh
Olmoošvuoigâdvuotâlittoost láá 9 toorjâjesânid:

# Demla ry
# Kehitysvammaisten Tukiliitto ry (Ovdánemvádulij toorjâlitto ry)
# Kynnys ry
# Mielenterveyden keskusliitto ry
# Näkövammaisten liitto ry
# Suomâ Sämmilij Kuávdášservi 
# Suomen Setlementtiliitto ry
# Uskontojen uhrien tuki ry
# Väestöliitto ry

## Lito jeessânvuođah
Olmoošvuoigâdvuotâlitto lii Olmoošvuoigâdvuotâlitoi almugijkoskâsii káttuseervi (FIDH) jeessân já ohtâ Eurooplii olmoošvuoigâdvuođâi piäluštemlito (AEDH) vuáđudeijein.

## Lito jođetteijeeh
### Lito uáivičälleeh
Ive 2013 rääjist Olmoošvuoigâdvuotâlito uáivičällee lii lamaš staatâtiettui tuáhtár Kaari Mattila (ovdil Päivi Mattila). 

* 2000–2012 Kristiina Kouros
* 2013– Päivi Mattila/Kaari Mattila

### Stiivrâ saavâjođetteijeeh
Olmoošvuoigâdvuotâlito stiivrâ saavâjođetteijee lii staatâtiettui tuáhtár Maija Jäppinen.

* 1986&ndash;1995 &mdash; K. J. Lång
* 2001–2006 &mdash; Maija Sakslin
* 2006–2010 &mdash; Tuomas Ojanen
* 2014–2019 &mdash; Reetta Toivanen
* 2019– &mdash; Maija Jäppinen

## Fáádást eres soojijn
* Olmoošvuoigâdvuotâlito siijđoh

## Käldeeh
1780

**1780** (**MDCCLXXX**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 1780-lovo vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 19. peeivi – Richard McCarty, ovtâstumstaatâlâš politikkár (j. 1844)
* juovlâmáánu 13. peeivi – Johann Wolfgang Döbereiner, saksalâš kemist (j. 1849)

## Jämimeh

## Käldeeh
1720

**1720** (**MDCCXX**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 1720-lovo vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1784

**1784** (**MDCCLXXXIV**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 1780-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Kanada prooviins New Brunswick vuáđudui.

## Šoddâmeh
* syeinimáánu 22. peeivi – Friedrich Bessel, saksalâš matematikkár, fysikkár já täsnitiettee (j. 1846)
* skammâmáánu 28. peeivi – Ferdinand Ries, saksalâš šuoŋârähtee (j. 1838)

## Jämimeh

## Käldeeh
1764

**1764** (**MDCCLXIV**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 1760-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* kesimáánu 9. peeivi – Luigi Cagnola, italialâš arkkiteht (j. 1833)

## Jämimeh

## Käldeeh
1744

**1744** (**MDCCXLIV**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij koskoho já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 1740-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 12. peeivi – Giuseppe Pistocchi, italialâš arkkiteht (j. 1814)

## Jämimeh

## Käldeeh
1724

**1724** (**MDCCXXIV**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 1720-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* porgemáánu 29. peeivi – Giovanni Battista Casti, italialâš kirječällee já tivtâsteijee (j. 1803)
* juovlâmáánu 16. peeivi – Zanobi del Rosso italialâš arkkiteht (j. 1798)
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Vito Caravelli, italialâš matematikkár (j. 1800)

## Jämimeh

## Käldeeh
1760

**1760** (**MDCCLX**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 1760-lovo vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* čohčâmáánu 14. peeivi – Luigi Cherubini, italialâš šuoŋârähtee (j. 1842)

## Jämimeh

## Käldeeh
1740

**1740** (**MDCCXL**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vástuppeeivi já nuuvâi lávurduv. Tot lâi 1740-lovo vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* porgemáánu 16. peeivi – Goran Magnus Sprengtporten, syemmilâš politikkár (j. 1819)

## Jämimeh

## Käldeeh
1708

**1708** (**MDCCVIII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 1700-ihelove oovcád ihe.

## Tábáhtusah
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Saratov uážui kaavpugvuoigâdvuođâid.

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1788

**1788** (**MDCCLXXXVIII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 1780-lovo oovcád ihe.

## Tábáhtusah
### Uđđâivemáánu
* uđđâivemáánu 2. peeivi &ndash; Georgiast šoodâi Ovtâstum staatâi 4. uásistaatâ.
* uđđâivemáánu 9. peeivi &ndash; Connecticutist šoodâi Ovtâstum staatâi 5. uásistaatâ.
### Kuovâmáánu
* kuovâmáánu 6. peeivi &ndash; Massachusettsist šoodâi Ovtâstum staatâi 6. uásistaatâ.
### Cuáŋuimáánu
* cuáŋuimáánu 19. peeivi &ndash; Francavilla Fontana finnij kaavpugvuoigâdvuođâid.
* cuáŋuimáánu 28. peeivi &ndash; Marylandist šoodâi Ovtâstum staatâi 7. uásistaatâ.

### Vyesimáánu
* vyesimáánu 23. peeivi &ndash; Maadâ-Carolinast šoodâi Ovtâstum staatâi 8. uásistaatâ.
### Kesimáánu
* kesimáánu 21. peeivi &ndash; New Hampshirest šoodâi Ovtâstum staatâi 9. uásistaatâ.
* kesimáánu 25. peeivi &ndash; Virginiast šoodâi Ovtâstum staatâi 10. uásistaatâ.
### Syeinimáánu
* syeinimáánu 26. peeivi &ndash; New Yorkist šoodâi Ovtâstum staatâi 11. uásistaatâ.

## Šoddâmeh
* njuhčâmáánu 22. peeivi – Pierre-Joseph Pelletier, ranskalâš kemist (j. 1842)

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 30. peeivi – Francesco Zuccarelli, italialâš taaiđâmáálájeijee (š. 1702)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1728

**1728** (**MDCCXXVIII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 1720-lovo oovcád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 21. peeivi – Piättâr III, Ruošâ kiäisár ive 1762 (j. 1762)

## Jämimeh

## Käldeeh
1796

**1796** (**MDCCXCVI**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vástuppeeivi já nuuvâi lávurduv. Tot lâi 1790-lovo čiččâd ihe.

## Tábáhtusah
### Kuovâmáánu
* kuovâmáánu 5. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Arezzo kuávlust, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,1 Richter ciäkkáduv mield já VII Mercalli ciäkkáduv mield.
### Njuhčâmáánu
* njuhčâmáánu 18. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Casamicciola Termest, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,6 Richter ciäkkáduv mield já VIII Mercalli ciäkkáduv mield.
### Syeinimáánu
* syeinimáánu 1. peeivi &ndash; Tennesseest šoodâi Ovtâstum staatâi 16. uásistaatâ.
### Roovvâdmáánu
* roovvâdmáánu 22. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Emilia-Romagna kuávlu nuorttâoosijn, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,6 Richter ciäkkáduv mield já VII Mercalli ciäkkáduv mield.

## Šoddâmeh
* kesimáánu 1. peeivi – Sadi Carnot, ranskalâš insner já fysikkár (j. 1832)
* syeinimáánu 6. peeivi – Nikolai I, Ruošâ kiäisár, Puola kunâgâs já Suomâ stuorrâfurstâ iivij 1825–1855 (j. 1855)

## Jämimeh
* skammâmáánu 17. peeivi – Katariina Styeres, Ruošâ kiäisárroonnig iivij 1762–1796 (š. 1729)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1776

**1776** (**MDCCLXXVI**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 1770-lovo čiččâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* porgemáánu 9. peeivi – Amedeo Avogadro, italialâš kemist já fysikkár (j. 1856)
* roovvâdmáánu 25. peeivi – Johan Fredrik Ahlstedt, syemmilâš matematikkár já Tuurku akatemia matematiik professor (j. 1823)

## Jämimeh

## Käldeeh
1756

**1756** (**MDCCLVI**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 1750-lovo čiččâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 27. peeivi – Wolfgang Amadeus Mozart, nuorttâriijkâlâš šuoŋârähtee (j. 1791)
* čohčâmáánu 30. peeivi – Carlo Cottone, italialâš politikkár (j. 1829)
* kesimáánu 3. peeivi – George Gale, ovtâstumstaatâlâš politikkár (j. 1815)
* kesimáánu 13. peeivi – Leonardo Frullani, italialâš juuriist já politikkár (j. 1824)

## Jämimeh

## Käldeeh
1736

**1736** (**MDCCXXXVI**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 1730-lovo čiččâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* syeinimáánu 18. peeivi – Francesco Seratti, italialâš politikkár (j. 1814)
* porgemáánu 27. peeivi – Giovanni Battista Biffi, italialâš kirječällee (j. 1807)

## Jämimeh

## Käldeeh
1716

**1716** (**MDCCXVI**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij koskoho já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 1710-lovo čiččâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1697

**1697** (**MDCXCVII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1690-lovo káávcád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1637

**1637** (**MDCXXXVII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1630-lovo káávcád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* juovlâmáánu 7. peeivi – Bernardo Pasquini, italialâš šuoŋârähtee (j. 1710)

## Jämimeh

## Käldeeh
Managua

**Managua** lii Nicaragua uáivikaavpug já staatâ stuárráámus kaavpug. Tot lii meid Managua departement uáivikaavpug. Kaavpug lii Managuajäävri maadâviestârriddoost. Kaavpugist láá 1&nbsp;052&nbsp;217 ässed já ubâ Managua metropolkuávlust ohtsis 1&nbsp;401&nbsp;687 (árvu ive 2019). 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1627

**1627** (**MDCXXVII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1620-lovo káávcád ihe.

## Tábáhtusah
### Syeinimáánu
* syeinimáánu 30. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt San Severost, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,8 Richter ciäkkáduv mield já VIII–IX Mercalli ciäkkáduv mield. Eennâm tuárgistij korrâsávt meiddei Gargano-njargâenâmist. Tobbeen eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 6,8 Richter ciäkkáduv mield já X Mercalli ciäkkáduv mield.
### Porgemáánu
* porgemáánu 7. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Gargano-njargâenâmist, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 6,0 Richter ciäkkáduv mield já IX Mercalli ciäkkáduv mield.
### Čohčâmáánu
* čohčâmáánu 6. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Gargano-njargâenâmist, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,8 Richter ciäkkáduv mield já VIII–IX Mercalli ciäkkáduv mield.

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1607

**1607** (**MDCVII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1600-ihelove káávcád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* cuáŋuimáánu 22. peeivi – Francesco Piccolomini, italialâš filosof (š. 1523)

## Käldeeh
1695

**1695** (**MDCXCV**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1690-lovo kuuđâd ihe.

## Tábáhtusah
### Syeinimáánu
* syeinimáánu 17. peeivi – Skotland paŋkki vuáđudui.

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* skammâmáánu 21. peeivi – Henry Purcell, eŋlandlâš baarooknuotâsteijee (š. 1659)
* juovlâmáánu 17. peeivi – Conrad Zellweger, sveiccilâš politikkár (š. 1631)

## Käldeeh
1605

**1605** (**MDCV**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1600-ihelove kuuđâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* syeinimáánu 29. peeivi – Simon Dach, saksalâš tivtâsteijee (j. 1659)

## Jämimeh

## Käldeeh
1601

**1601** (**MDCI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1600-ihelove nubbe ihe.

## Tábáhtusah
* syeinimáánu 5. peeivi – Oostende pirâstittem aalgij.

## Šoddâmeh
* porgemáánu 8. peeivi – Pelagius Schläpfer, sveiccilâš politikkár (j. 1680)
* juovlâmáánu 26. peeivi – Alessandro Marsili, italialâš filosof (j. 1670)

## Jämimeh
* juovlâmáánu 18. peeivi – Cesare Caporali, italialâš tivtâsteijee (š. 1531)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Hankasalmi

**Hankasalmi** lii kieldâ Suomâst, Koskâ-Suomâ eennâmkoddeest. Hankasalmist ääsih 4&nbsp;778 olmožid, já ton vijđodâh lii 687,75&nbsp;km², mast 116,06&nbsp;km² lii čääci. Hankasalmi naaburkieldah láá Kangasniemi, Konnevesi, Laukaa, Pieksämäki, Rautalampi já Toivakka.

## Historjá

Hankasalmi vuáđudui ive&nbsp;1872.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Armisvesi, Hankasalmi markkân, Hankasalmi sajattâhkuávlu, Kallioaho, Kankainen, Kärkkäälä, Murtoinen, Niemisjärvi, Ristimäki, Sauvamäki, Säkinmäki já Venekoski.

## Kovegalleria

Ilmakuva Hankasalmen kirkonkylältä.jpg|
Hankasalmen rautatieasema syksyllä 2015, kuva 2.JPG|


## Käldeeh
1615

**1615** (**MDCXV**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1610-lovo kuuđâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* juovlâmáánu 14. peeivi – Carlo Lurago, italialâš arkkiteht (j. 1684)

## Jämimeh

## Käldeeh
Njuárgám škovlâ

thumb|right|Njuárgám škovlâ
**Njuárgám škovlâ** (, ) lii kyevtkielâg vyeliškovlâ Njuárgámist. Njuárgám škovlâ lii Suomâ tavemus vyeliškovlâ. Škoovlâ ohtâvuođâst lii Suomâ áinoo pygálysškovlâ. Tot lii Ucjuuvâ maadâpeln já lii áávus čohčuv pygálys ääigi.

## Käldeeh
1641

**1641** (**MDCXLI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1640-lovo nubbe ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1631

**1631** (**MDCXXXI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1630-lovo nubbe ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* cuáŋuimáánu 21. peeivi – Conrad Zellweger, sveiccilâš politikkár (j. 1695)

## Jämimeh

## Käldeeh
1661

**1661** (**MDCLXI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1660-lovo nubbe ihe.

## Tábáhtusah

* Boaresmárkan kirkko huksejui.

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1611

**1611** (**MDCXI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1610-lovo nubbe ihe.

## Tábáhtusah
### Čohčâmáánu
* čohčâmáánu 8. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Scarperiast, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,1 Richter ciäkkáduv mield já VII Mercalli ciäkkáduv mield.

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1673

**1673** (**MDCLXXIII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1670-lovo niäljád ihe.

## Tábáhtusah
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Käresavvoon vuáđudui.

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* kuovâmáánu 17. peeivi – Molière, ranskalâš čaaitâlmčällee (š. 1622)

## Käldeeh
1663

**1663** (**MDCLXIII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1660-lovo niäljád ihe.

## Tábáhtusah
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Penza vuáđudui.

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1613

**1613** (**MDCXIII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1610-lovo niäljád ihe.

## Tábáhtusah
### Porgemáánu
* porgemáánu 25. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Nasost, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,6 Richter ciäkkáduv mield já VIII Mercalli ciäkkáduv mield.

## Šoddâmeh
* cuáŋuimáánu 7. peeivi – Gerrit Dou, hollandlâš máálájeijee (j. 1675)

## Jämimeh

## Käldeeh
1659

**1659** (**MDCLIX**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1650-lovo majemuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* syeinimáánu 28. peeivi – Charles Ancillon, ranskalâš kirječällee (j. 1715)
* čohčâmáánu 1. peeivi – Domenico Egidio Rossi, italialâš arkkiteht (j. 1715)
* čohčâmáánu 10. peeivi – Henry Purcell, eŋlandlâš baarooknuotâsteijee (j. 1695)

## Jämimeh
* kuovâmáánu 11. peeivi – Guillaume Colletet, ranskalâš tivtâsteijee (š. 1598)
* cuáŋuimáánu 15. peeivi – Simon Dach, saksalâš tivtâsteijee (š. 1605)

## Käldeeh
1639

**1639** (**MDCXXXIX**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1630-lovo majemuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* juovlâmáánu 15. peeivi – Muzio Oddi, italialâš insner já matematiikkár (š. 1569)

## Käldeeh
1699

**1699** (**MDCXCIX**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1690-lovo majemuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
Nisonieidâ

[thumb|200px|Nisonieidâ [Muumimaailmist, Naantalist]]

**Nisonieidâ** (, , , ) lii Tove Jansson rähtim Muumi-mainâsij nisohuáđđoo. Sun lii Muumistáálu sierâdemskippáár já ustev. Sust lii meid stuorrâviljâ Niso. Nisonieidâ tobdomeerhah láá kálluvuoptah já kolleriegis čižetpele jyelgiruottâs pirrâ.

## Nisonieidâ sämikielân
### TV-rááiđust
Sämitige alguu vuáđuld Yle já Gutsy Animations -pyevtittemfinnodâh rähtiškuottii uđđâ Muumileehi-rááiđu nuorttâlâškielân, orjâlâškielân já anarâškielân. Rááiđu láá jurgâlâm nuorttâlâškielân Tiina Sanila-Aikio, orjâlâškielân Inger-Mari Aikio já anarâškielân Neeta Jääskö. Jurgâlusâi vuáđuld Nisonieidâ rooli jienâčaittâleh nuorttâlâškielân Heidi Gauriloff, orjâlâškielân Linda Tammela já anarâškielân Heli Huovinen.

## Käldeeh
Ucjuv kirkko

**Ucjuv kirkko** ( já ) lii keđgikirkko Ucjuuvâst. Tot kulá Ucjuv servikoodán. Kirho vuávái Saksaast šoddâm syemmilâš arkkiteht Ernst Lohrmann intendentkontturist. Kirkko lii váldumaađij 4 pellâst suulân 6&nbsp;km keččin Ucjuv markkânist máádás. Kirho kirkkoenâmeh láá váldumaađij nubepeln, mut sáŋgárhävdieennâm lii kirho váldu-uuvsâ oovdâst.

Ucjuv kirkko lii sehe Suomâ já Euroop union tavemus kirkko.

## Historjá
Kirkko huksejui keeđgist iivij 1850–1853. Huksim maavsij suullân 90 000 märkkid. 

## Huksiittâs
thumb|left|Ucjuv kirkko siskiibeln
Kirkko lii ucce; tast láá čokkámsajeh suulân 240 ulmui. Kirkko lii nuuvt kočodum kuheskirkko. Ton tornâ lii kirho nuorttiikeččin. Viestârkeččin lii tuolbâkáttusâš sáákkást, mii lii vyeligub ko kirkkosali.

### Álttártavlu
Álttár tyehin lii stuorrâ álttártavlu (270 × 140 cm), mon nommâ lii *Pajaspajanem*. Tom máálái Aukusti Koivisto ive 1924. Tolebáá álttárseeinist lâi tuše kolledum ristâ.
thumb|left|Kirkkotuveh

## Kirkkotuveh
Ucjuv kirho aldasijn Maadâjäävri riddoost láá kirkkotuveh, main jieškote-uvlágáneh Ucjuuvâ suuvah ijâstâllii kirhostâldijnis. Tuveh huksejuvvojii 1800-lovo aalgâst, já toh lijjii vijđáht kiävtust vala 1930-lovvoost. Tuveh lijjii suullân 20, mut iivij mield toh sirdojii meddâl. 

Onnáá peeivi siämmáá kuávlust Maadâjäävri riddoost láá 14 tuppeed, moh láá macâttum toho já restauristum. Keessiv tobbeen lii meiddei kähviviste, kost puáhtá puurrâđ vohvelijd já juuhâđ sääpi.

## Fáádást eres soojijn

* 
* Ucjuv kirkko retkipaikka.fi-sijđostuvâst 

## Käldeeh
1636

**1636** (**MDCXXXVI**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 1630-lovo čiččâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* kuovâmáánu 6. peeivi – Cesare Rinaldi, italialâš tivtâsteijee (š. 1559)

## Käldeeh
1656

**1656** (**MDCLVI**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 1650-lovo čiččâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* cuáŋuimáánu 24. peeivi – Thomas Fincke, tanskalâš matematikkár já fysikkár (š. 1561)

## Käldeeh
1676

**1676** (**MDCLXXVI**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij koskoho já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 1670-lovo čiččâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1696

**1696** (**MDCXCVI**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 1690-lovo čiččâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
Kärigâsnjaargâ škovlâ

**Kärigâsnjaargâ škovlâ** ( já ) lii kyevtkielâg ovtâstittum škovlâ Kärigâsnjaargâ markkânist. Škoovlâst láá sehe suomâ- já orjâlâškielâg luokah ovdâškoovlâst oovcád luokan. Ovdâškoovlâst ain kuuđâd luoka räi máttááttâs tábáhtuvá iänááš párnái eenikielân.

## Käldeeh
1680

**1680** (**MDCLXXX**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 1680-lovo vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* skammâmáánu 4. peeivi – Pelagius Schläpfer, sveiccilâš politikkár (š. 1601)

## Käldeeh
1660

**1660** (**MDCLX**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 1660-lovo vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
Áillohaš-muusikpalhâšume

[thumb|right|Áillohaš-muusikpalhâšume vuossâmuš vyeittee [Mari Boine ive 2018]]
**Áillohaš-muusikpalhâšume** teikkâ **Áillohaš-palhâšume** lii sämimuusik palhâšume, mon Taažâ sämmilij riijkâservi, Kuovdâkiäinu kieldâ já Kuovdâkiäinu Sämmilij servi vuáđudii ive 1993 Nils-Aslak Valkeapää 50. šoddâmpeeivi kunnen. Vuossâmuu palhâšume vuoitij Mari Boine. Palhâšume juáhhoo jyehi ive pessijâšlávurduv Sámi Grand Prix -kišto ääigi ulmui teikkâ ulmuid, kiäh ovdedeh sämimuusik. Vyeittee finnee 20&nbsp;000 ruvnâd, diplom já kyevti oho paje Lásságámmist.

## Vyeitteeh

## Kovegalleria

Mari Boine på Høvleriet (37399144702).jpg|Mari Boine, ive 1993 vyeittee
Wimme_Saari-2.jpg|Wimme, ive 1996 vyeittee
Johan-sara DSC02615.jpg|Johan Sara jr., ive 2001 vyeittee
Frode_Fjellheim.jpg|Frode Fjellheim, ive 2002 vyeittee
Intrigue_at_2025_Riddu_Riđđu_6.jpg|Intrigue, ive 2003 vyeittee
Boŋggu_Ánte_Foto_Ørjan_Marakatt_Bertelsen_(50140580446)_(cropped).jpg|Anders P. Bongo, ive 2004 vyeittee
Niko Valkeapää.jpg|Niko Valkeapää, ive 2005 vyeittee
Solju_at_Riddu_Riđđu_18-9155_(28538043747).jpg|Ive Ulla Pirttijärvi-Länsman, ive 2007 vyeittee
Sofia Jannok 20070621 Centre Culturel Suedois 6.jpg|Sofia Jannok ive 2014 vyeittee
Jussi Isokoski.jpg|Jussi Isokoski, ive 2015 vyeittee
Wil Lee-Wright foto Rein Traante2017 MG 0406 (31932297773).jpg|Sara Marielle Gaup Beaska, ive 2018 vyeittee
Slincraze._Foto-_Andreas_Kalvig_Anderson_(cropped,_rotated).jpg|SlinCraze, ive 2020 vyeittee
Marja Mortensson Cosmopolite 2019 (191814).jpg|Marja Mortensson, ive 2021 vyeittee
Ella Marie Hætta Isaksen, 2018 (crop).jpg|Ella Marie Hætta Isaksen, ive 2024 vyeittee
Jon Henrik Fjällgren.Melodifestivalen2019.19e114.1890291.jpg|Jon Henrik Fjällgren, ive 2025 vyeittee
Riddu 2022 Lørdag Ailu Valle + Amoc + Trio Boogiemen Foto Ørjan Marakatt Bertelsen -3 (52220541702).jpg|Amoc já Áilu Valle, ive 2026 vyeitteeh


## Käldeeh
1690

**1690** (**MDCXC**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1690-lovo vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1600

**1600** (**MDC**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 1500-lovo majemuš ihe sehe 1600-ihelove vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
SlinCraze

thumb|right|SlinCraze Riddu Riđđu -festivaalist ive 2019
thumb|right|SlinCraze Riddu Riđđu -festivaalist ive 2019
**SlinCraze**, olmâ nommâ **Nils Rune Utsi** (š. roovvâdmáánu 20. peeivi 1990, Maazi, Kuovdâkiäinu, Taažâ) lii sämmilâš ráppájeijee Taažâ peln. Sun ráppáá iänááš orjâlâškielân, mut meid táru- já eŋgâlâskielân. Sun lii lamaš algâaalmug hiphop kuávdáš jienâ jo ive 2004 rääjist.

## Palhâšumeh
Ive 2020 Utsi vuoitij Áillohaš-muusikpalhâšume.

## Diskografia
### Studioalbumeh
* 2006 – *[[IZU ođđa jienat]]*, oovtâst Johan Sara Jráin
* 2011 – *[[SlinCraze (SlinCraze album)|SlinCraze]]*
* 2016 – *[[Arctic Superstar (soundtrack)|Arctic Superstar]]*

### Singleh
* 2015 – *[[Feels Good]]*
* 2015 – *[[Boss Remix]]*, fáárust Truls Svendsen
* 2017 – *[[Stállu]]*
* 2018 – *[[Amma]]*
* 2018 – *[[Gode gamla daga]]*

### EP:h
* 2006 – *[[Mu Showa]]*
* 2015 – *[[Mirku]]*

### Oovtâstpargo
* 2009 – *[[Ándagassii|Ándagassii (Remix) (Live)]]*, oovtâst Ann-Mari Andersenáin já Guovdageainnu kulturskuvlla lávlunjoavkuin
* 2011 – *[[Dette Forandrer Alt]]*, fáárust Gatas Parlament
* 2014 – *[[Bas, Slinga, Hi-hat]]*, fáárust Mohammed Ali
* 2015 – *[[Northern Soul]] The Album* Good Life/Buorre Eallin, fáárust Herman Rundberg
* 2018 – *[[Uten Mål Og Mening]]*, fáárust Ella Marie Hætta Isaksen já Herman Rundberg

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1608

**1608** (**MDCVIII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 1600-ihelove oovcád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1694

**1694** (**MDCXCIV**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1690-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah
### Syeinimáánu
* syeinimáánu 27. peeivi – Eŋland paŋkki vuáđudui.

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1642

**1642** (**MDCXLII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1640-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 8. peeivi – Galileo Galilei, italialâš filosof, täsnitiettee, matematikkár já fysikkár (š. 1564)

## Käldeeh
1622

**1622** (**MDCXXII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1620-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah
### Vyesimáánu
* vyesimáánu 5. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Sloveniast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,4 Richter ciäkkáduv mield já VII–VIII Mercalli ciäkkáduv mield.

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 15. peeivi – Molière, ranskalâš čaaitâlmčällee (j. 1673)

## Jämimeh

## Käldeeh
1672

**1672** (**MDCLXXII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vástuppeeivi já nuuvâi lávurduv. Tot lâi 1670-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1652

**1652** (**MDCLII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 1650-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1632

**1632** (**MDCXXXII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij tuorâstuv já nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 1630-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
Shirley Bassey

Dame **Shirley Veronica Bassey** (š. uđđâivemáánu 8. peeivi 1937, Cardiff, Wales, Ovtâstum kunâgâskodde) lii waleslâš lávloo. Sun lii tobdos om. *[[James Bond]]* -elleekuuvij *[[Goldfinger]]* (1964), *[[Diamonds are Forever]]* (1971) já *[[Moonraker]]*  (1979) tubdâldâhlavlui lávlon.

## Eellim
Shirley Veronica Bassey šoodâi uđđâivemáánu 8. peeivi 1937 Tiger Bayst, Cardiffist. Suu eeči lâi nigerialâš merâalmai Henry Bassey já suu enni lâi eŋlandlâš Eliza Jane Start. Bassey eenist lijjii jo 4 párnáá, ko sun teeivâi Henry Bassey. Sunnui šoddii kuttâ párnáá lase já Shirley lâi täin nuorâmus.

## Diskografia
### Studioalbumeh

* 1958	–	*[[Born to Sing the Blues]]*
* 1959	–	*[[The Bewitching Miss Bassey]]*
* 1959	–	*[[The Fabulous Shirley Bassey]]*
* 1961	–	*[[Shirley (Shirley Bassey album)|Shirley]]*
* 1962	–	*[[Shirley Bassey (Shirley Bassey album)|Shirley Bassey]]*
* 1962	–	*[[Let's Face the Music]]*
* 1965	–	*[[Shirley Stops the Shows]]*
* 1966	–	*[[I've Got a Song for You]]*
* 1967	–	*[[And We Were Lovers]]*
* 1968	–	*[[12 of Those Songs]]*
* 1968	–	*[[This Is My Life]]*
* 1969	–	*[[Does Anybody Miss Me]]*
* 1970	–	*[[Something]]*
* 1971	–	*[[Something Else]]*
* 1972	–	*[[I, Capricorn]]*
* 1972	–	*[[And I Love You So]]*
* 1973	–	*[[Never, Never, Never]]*
* 1974	–	*[[Nobody Does It Like Me]]*
* 1975	–	*[[Good, Bad but Beautiful]]*
* 1976	–	*[[Love, Life and Feelings]]*
* 1977	–	*[[You Take My Heart Away]]*
* 1978	–	*[[Yesterdays]]*
* 1979	–	*[[The Magic Is You]]*
* 1982	–	*[[All by Myself]]*
* 1984	–	*[[I Am What I Am]]*
* 1989	–	*[[La Mujer]]*
* 1991	–	*[[Keep the Music Playing]]*
* 1992	–	*[[The Bond Collection]]*
* 1993	–	*[[Sings the Songs of Andrew Lloyd Webber]]*
* 1995	–	*[[Sings the Movies]]*
* 1996	–	*[[The Show Must Go On]]*
* 2009	–	*[[The Performance]]*
* 2014	–	*[[Hello Like Before]]*
* 2020	–	*[[I Owe It All to You]]*

## Käldeeh
1612

**1612** (**MDCXII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij pasepeeivi já nuuvâi vuossaargâ. Tot lâi 1610-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
Yrjö Väisälä

thumb|right|Yrjö Väisälä 1950-lovo aalgâst
**Yrjö Väisälä** (ive 1906 räi **Veisell**; ) lâi syemmilâš geodeet, täsnitiettee já fysikkár. Sun tooimâi akatemikkárin iivij 1951–1961.

## Karrieer
Yrjö Väisälä luuvâi täsnitiettuu Helsig ollâopâttuvâst. Suu máttáátteijee lâi Anders Donner. Väisälä uásálistij Ursa vuáđđudmân ive 1921. Väisälä šoodâi Tuurku ollâopâttuv fyysiik professorin ive 1924. Ton lasseen sun lâi meid täsnitiettuu professor ive 1928 rääjist. Yrjö Väisälä nomâttui Suomâ Akatemia jesânin ive  1951. 

## Väisälä kavnâm asteroideh
Karrieer ääigi Väisälä kaavnâi 128 asteroidid:

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1684

**1684** (**MDCLXXXIV**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 1680-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* roovvâdmáánu 22. peeivi – Carlo Lurago, italialâš arkkiteht (š. 1615)

## Käldeeh
1664

**1664** (**MDCLXIV**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 1660-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* roovvâdmáánu 27. peeivi – Vincenzo Lorenzoni, sanmarinolâš politikkár já San Marino kapteenstaatâhovdâ (š. 1583)

## Käldeeh
Sámi Grand Prix

thumb|right|Sámi Grand Prix ive 2010.
**Sámi Grand Prix** lii sämmilâš  lávlumkišto, mon Säämi muusikfestivaal  (, ) uárnee jyehi ive Kuovdâkiäinust Taažâ peln pessijâšmarkkânij ääigi pessijâšlávurduv. Sámi Grand Prix artisteh puátih enâmustáá Taažâst, Ruotâst já Suomâst. 

## Historjá
Vuossâmuš Grand Prix uárnejui ive 1990. Grand Prix uárnejui jyehi ive tastmaŋa eereeb ive 2020, ko ubâ Säämi pessijâšfestivaal ij uárnejum koronaviruspandemia tiet.

Sámi Grand Prix lii uárnejum jyehi pessijâšlávurduv Báktehárji-maaŋgâtoimâhaalâst ton maŋa ko hallâ lekkui skammâmáánu 27. peeivi 1992. Ive 1991 Sámi Grand Prix uárnejui Kuovdâkiäinu Plastikhaalist.

## Juoigâm- já lávlumuásih
Kištoost láá kyehti uási: juoigâmuási já lávlumuási. Jyehi ive juoigâmuásist láá 10 uásálisted já lávlumuásist 6 uásálistee, kiäh jyeigih já lávluh jiešrahtum, almostitmettum muusikpittáid. Juoigâmuásán puáhtá uásálistiđ ärbivuáválij juáigusijguin, livđijguin, leuʹddijguin, vuolleiguin teikkâ vuelieiguin čuojâldittemttáá. Laavlâ puáhtá leđe mii peri muusikšlaajâid, mut pitá säänih ferttejeh leđe monnii sämikielân. Lávlumuási vyeittee piäsá uásálistiđ Liet-Lávlut-kiišton.

## Vyeitteeh
[thumb|right|[Ella Marie Hætta Isaksen ive 2018. Sun vuoitij Sámi Grand Prix -kišto lávlumuási ive 2016.]]
[thumb|right|[Hans Ole Eira ive 2017. Sun vuoitij Sámi Grand Prix -kišto juoigâmuási ive 2018.]]
[thumb|right|[Niko Valkeapää ive 2008. Sun vuoitij Sámi Grand Prix -kišto lávlumuási ive 1994 oovtâst Inger Marie Gaino Nilutáin já ohtuu ive 1995.]]
[thumb|right|[Sofia Jannok ive 2010. Sun vuoitij Sámi Grand Prix -kišto lávlumuási ive 2001 oovtâst Anna Kärrstedtáin já ohtuu ive 2003.]]

### Juoigâmuási vyeitteeh

### Lávlumuási vyeitteeh

## Áillohaš-muusikpalhâšume
Áillohaš-muusikpalhâšume lii sämimuusik palhâšume, mon Taažâ sämmilij riijkâservi, Kuovdâkiäinu kieldâ já Kuovdâkiäinu Sämmilij servi jyehih jyehi ive pessijâšlávurduv Sámi Grand Prix -kišto ääigi ulmui teikkâ ulmuid, kiäh ovdedeh sämimuusik. Vyeittee finnee 20&nbsp;000 ruvnâd, diplom já kyevti oho paje Lásságámmist.

## Käldeeh
Aila-duo

**Aila-duo** lâi muusikjuávkku, mon anarâš musikkár Heli Aikio já syemmilâš musikkár Jessika Lampi vuáđudáin ive 2013. Suoi lávloin anarâškielân.

## Historjá
Aila-duo vuossâmuš konsert lâi Ivalo River Camping šiljoost porgemáánust 2013. Ive 2014 suoi uásálistijn lavluin *Naharij kandâ* Sámi Grand Prix -kiišton, mon lávlumuási suoi vuoittijn. Vuáitu tiet suoi peesáin uásálistiđ siämmáá ive Liet International -kiišton, mast suoi poođijn nubben. Sunnuu vuossâmuš skiärru almostui kuovâmáánu 3. peeivi 2018. Skiäru pyevtittij Tuupa Records. Ive 2020 Aikio já Lampi meridáin joskâđ Aila-duo. Duo majemuš konsert syeinimáánu 10. peeivi 2020 lâi siämmáá sajeest ko vuossâmuš ađai Ivalo River Camping šiljoost.

## Diskografia
* 2018 &ndash; Aailâ lain

### Nurâldâhskiäruh
Duost lii pittá meid čuávuváá skiärust:

* 2015 &ndash; Sámi Grand Prix 2014 & 2015, pittáin *Naharij kandâ*

## Fáádást eres soojijn
*Aila-duo ive 2014 Sámi Grand Prix -kištoost

## Käldeeh
1391

**1391** (**MCCCXCI**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 1390-lovo nubbe ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1381

**1381** (**MCCCLXXXI**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 1380-lovo nubbe ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Akamatsu Mitsusuke, jaapaanlâš samurai (j. 1441)

## Jämimeh

## Käldeeh
Lars-Ánte Kuhmunen

**Lars-Ánte Kuhmunen** (š. 1979) lii sämmilâš pajeolmooš, jyeigee já musikkár Kiärunist, Ruotâst. Kuhmunen vuoitij ive 2000 Sámi Grand Prix&nbsp;-kišto juoigâmuási já ive 2006 Folkelarm-palhâšume albumstis *Birrasis*. Sun lii meid porgâm Piäiváš Säämi Aalmugteatteráin. 

## Diskografia
### Studioalbumeh
* 2005 – *[[Birrasis]]*
* 2012 – *[[Somás muittut]]*
* 2016 – *[[Riihmagállis]]*

### Ohtâsâšskiäruh
* 2010 – *[[Rhythms of the Tundra]]*

### Nurâldâhskiäruh
Jieijâs skiärui lasseen Kuhmusist láá pitáh meid čuávuváin skiäruin:

* 2007 – *[[Sámi Grand Prix '07 (album)|Sámi Grand Prix '07]]*, pittáin *Suoma reaŋga*
* 2010 – *[[Førdefestivalen 2010]]*, pittáin *Johtid jollasid / Following The Path*
* 2026 – *[[Sámi Grand Prix 2026 (album)|Sámi Grand Prix 2026]]*, pittáin *Nils-Issát*

## Käldeeh
1371

**1371** (**MCCCLXXI**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 1370-lovo nubbe ihe.

## Tábáhtusah
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
Kaluga mainâšui vuossâmuu tove.

## Šoddâmeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Fredrik I, aatellâš (j. 1440)

## Jämimeh
* čohčâmáánu 26. peeivi – Vukašin Mrnjavčević, serbialâš haldâšeijee (šoddâmihe ij tiäđust)

## Kalender
thumb|Vukašin Mrnjavčević

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1361

**1361** (**MCCCLXI**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 1360-lovo nubbe ihe.

## Tábáhtusah
### Syeinimáánu
* syeinimáánu 16. peeivi – Lorenzo Celsi šoodâi Venetsia 58. dogen.

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1351

**1351** (**MCCCLI**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 1350-lovo nubbe ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* roovvâdmáánu 16. peeivi – Gian Galeazzo Visconti, italialâš politikkár (j. 1402)

## Jämimeh

## Käldeeh
1321

**1321** (**MCCCXXI**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 1320-lovo nubbe ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Dante Alighieri, italialâš tivtâsteijee (š. 1265)

## Käldeeh
Hans Ole Eira

thumb|right|Hans Ole Eira ive 2017.
**Hans Ole Nilsen Eira** (, š. 1972) lii sämmilâš pajeolmooš, politikkár já jyeigee. 

## Karrieer
### Politikkárin
Eira väljejui Taažâ Sämitiigán.

### Jyeigen
Eira lii meid jyeigee. Sun vuoitij ive 2018 Sámi Grand Prix&nbsp;-kišto juoigâmuási. Talle sun juoigâi nubben puárásumos nieidâs: Mina Helene. Tolebáin Sámi Grand Prix -kištoin sun lâi juoigâm káálgus, ristpäärnis já puárásumos nieidâs. Čuávuváin kištoin sun áigu juoigâđ nuorâmuu já nubben nuorâmuu nieidâs.

## Diskografia
### Nurâldâhskiäruh
Eirast láá pitáh čuávuváin skiäruin:

* 2010 – *[[Sámi Grand Prix 2010 (album)|Sámi Grand Prix 2010]]*, pittáin *Nils Jøran*
* 2011 – *[[Sámi Grand Prix 2011 (album)|Sámi Grand Prix 2011]]*, pittáin *Ellen Oline*
* 2012 – *[[Sámi Grand Prix 2012 (album)|Sámi Grand Prix 2012]]*, pittáin *Lisbeth*
* 2018 – *[[Sámi Grand Prix 2018 (album)|Sámi Grand Prix 2018]]*, pittáin *Mina Helene*
* 2019 – *[[Sámi Grand Prix 2019 (album)|Sámi Grand Prix 2019]]*, pittáin *Laila Kristine*

## Käldeeh
1311

**1311** (**MCCCXI**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 1310-lovo nubbe ihe.

## Tábáhtusah
### Porgemáánu
* porgemáánu 23. peeivi – Marino Zorzi šoodâi Venetsia 50. dogen.

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1301

**1301** (**MCCCI**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 1300-ihelove nubbe ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

* uđđâivemáánu 14. peeivi – Andreas III, Uŋgar kunâgâs.

## Käldeeh