open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antigua já Barbuda

**Antigua já Barbuda** lii staatâ Karibiast. Ton uáivikaavpug lii St. John's.

## Eennâmtieđâ
thumb|left|Redonda ive 2023
Antigua já Barbuda vijđodâh lii 442,6 km², mast 280 km² lii Antigua, 161 km² Barbuda já 1,6 km² Redonda. Vijđoduv mield Antigua já Barbuda lii maailm 200. stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih

Antigua já Barbuda lii jiečânâs staatâ Karibiast. Tot kulá Uccâ Antillij suáluikuávlun. Antigua já Barbudast iä lah staatârääjih, tastko tot lii suáluistaatâ.

### Suolluuh
Antigua já Barbuda stuárráámuuh suolluuh láá Antigua (280 km²), Barbuda (161 km²) já Redonda (1,6 km²). Täin kyehti láá asâiduttum: Antigua já Barbuda.

### Morfologia
[thumb|left|[Boggy Peak (iivij 2009–2016 Mount Obama) lii Antigua já Barbuda alemus vääri.]]
Antigua já Barbuda alemus saje lii Boggy Peak čokke (402 m). Ton vyeligumos saje vist lii Karibiameerâ riddo (0 m).

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Anu Avaskari

**Anu Aino-Sisko Maarit Avaskari** (oovdiš **Anu Aino-Sisko Maarit Pietikäinen**) lii anarâš sämipolitikkár, kii áásá Avelist. Sun kulá Aikio-suuhân.

Avaskari lâi Suomâ sämitige jeessân iivij 2003–2007. Sun väljejui meid sämitiggevaaljâin 2007 sämitiggeairâsin ivvijd 2008–2011. Sun lâi kuálmád keerdi iävtukkâssân sämitiggevaaljâin 2011 já väljejui vaaljâpajan 2012–2015.

## Käldeeh
Apecchio

**Apecchio** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Apecchiost ääsih 1 784 olmožid. Ton vijđodâh lii 103,11 km², já alodâh 493 m. Apecchio naaburkieldah láá Cagli, Città di Castello, Mercatello sul Metauro, Pietralunga, Piobbico, Sant'Angelo in Vado já Urbania.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Caselle Salceto, Colombara, Osteria Nuova, Pian del Serra, Pian di Molino, San Martino del Piano, Serravalle di Carda já Valdara.

## Kovegalleria

Apecchio - Ponte Medioevale.jpg|
Palazzo Ubaldini - Apecchio 21.jpg|
Palazzo Ubaldini - Apecchio 2.jpg|


## Käldeeh
Apiro

**Apiro** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Apirost ääsih 2 153 olmožid. Ton vijđodâh lii 53,78 km², já alodâh 516 m. Apiro naaburkieldah láá Cingoli, Cupramontana, Matelica, Poggio San Vicino, San Severino Marche, Serra San Quirico já Staffolo.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Casalini, Favete já Frontale.

## Uáinámušah
Apirost lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Puáris kuávdáá tehálumos tori lii "Piazza Baldini", kost lii kieldâtáálu. Kuhes historjá čuávumuššân puáris kuávdáást láá ennuv historjáliih rakânâsah, tegu "Collegiata di Sant'Urbano" -kirkko, mii lii "Piazza Baldini" -torist. Apirost lii meiddei muvrâ puáris kuávdáá pirrâ. Muvrâ lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.


Collegiata, Apiro 01.jpg|Collegiata di Sant'Urbano
Collegiata, Apiro 02.jpg|Collegiata di Sant'Urbano
Piazza Baldini, Apiro.jpg|Piazza Baldini, Collegiata di Sant'Urbano já kieldâtáálu


## Käldeeh
Apollo-komovuotâskijppâ

thumb|250px|right|Apollo

**Apollo-komovuotâskijppâ** lii ovtâstumstaatâlâš komovuotâskiijpâ, mii kevttui NASA mánudâšohjelmist ivij 1967–1973. Apollo-mánudâšohjelm rakettin kevttui Saturn V -rakkeet, mii lâi 110 meetterid kukke. 

Rakettist vyelemužžân lijjii vittâ vuáimálii F1A-moottor, moh cokkiittuvvojii rakkeet pääččim ohtâvuođâst já moh uigii rakkeet pajas áimoid já komovuotân. 

F1A-moottorij paajaabeln lâi rakkeet vuosmuš puddâ. Ton paajaabeln lâi nubbe puddâ já ton paajaabeln kuálmád puddâ.

Kuálmád puudâ paajaabeln rakettist lâi lâi mánudâšmooduul, main astronautijn kyevtis (mánudâšmääđhi komendeijee já mánudâšmooduul kirdee) kirdijn já siäivoin Mánudáá asan. Mánudâšmodulist lijjii kyehti uási. Tain vyeleeb uási paasij Mánudáá asan Mánudáást vyelgidijn já paajeeb uási kiirdij Mánudáá aaseest maassâd stivrimmodulân. Ko mánudâšmooduul lâi porgâm pargoos, tot kočâttui meddâl tállân ton maŋa ko astronautkyevtis láin maccâm stivrimmodulân Mánudáást väzzim maŋa.

Mánudâšmooduul paajaabeln lâi huolâttâsmooduul, mast lijjii vuárhást määđhi ääigi taarbâšliih piergâseh. Huolâttâsmooduul lâi fáárust ubâ mánudâšmääđhist, já tot kočâttui meddâl eskin Eennâm asan maccâm ohtâvuođâst. 

Rakkeet pajemuu uásist lâi stivrimmooduul, kost astronauteh urruu Mánudâžân kirdedijn. Tobbeen lâi saje kuulmâ astronautân: komendeijei (CMM), mánudâšmooduul kirdei (LMP) já stivrimmooduul kirdei (CMP).

## Käldeeh
Anni Sarre

**Anni Sarre** teikkâ **Post-Maati Ánná** () lâi anarâš kirječällee, tivtâsteijee já máálájeijee. Sarre lâi vuálgus Väävli siijdâst, mii lii Aanaarjäävri riddoost suulân 40 km keččin Aanaar markkânist. Suu peerâ lâi anarâš, já anarâškielâ lâi suu eenikielâ. Sarrest ij lamaš čällee akateemisâš škovlim. Sun lâi taggaar čällee, kii čáálá puđâldâssân já kiän motivaation lii eromâšávt ilo čäälliđ jieijâs feeriimijn já huámmášuumijn. Sarre ij lamaš tuše čällee pic poorgâi meiddei eres taaiđâsuorgijn – tegu maaŋgah eres-uv algâaalmugčälleeh. Sun lâi ovdâmerkkân kovečeppi, já máálái elimis ääigi paijeel 100 tavlud. Ive 2017 sun uážui Ive aanaarlâštaho (Vuoden inarilaisteko) -palhâšume. Tot mieđettui sunjin, ko sun lâi kuhesáigásâš kulttuurvaikutteijee. 

## Pargoh
### Kirjeh
* 2014 – *[[Spejâlistem – Heijastus]]*

## Käldeeh
Antananarivo

thumb|Antananarivo
**Antananarivo** lii Madagaskar stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Tot lii suulân 1&nbsp;280 meetterid merâase paajaabeln.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Appignano

**Appignano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Appignanost ääsih 4 125 olmožid. Ton vijđodâh lii 22,67 km², já alodâh 199 m. Appignano naaburkieldah láá Cingoli, Filottrano, Macerata, Montecassiano, Montefano já Treia.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Appignano kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Forano.

## Käldeeh
Aragoniakielâ

thumb|Aragoniakielâ lavdâm Aragonia jiešhaldâšemkuávlust
**Aragoniakielâ** (arag. *aragonés*) kulá indoeurooplij kielâi roomaanlâš kielâjuávkun. Tom sárnuh Espanjast, Aragonia jiešhaldâšemkuávlust.

## Kielâčááitus
*Finlandia estió parte de Suecia dica que en 1809 estió anexionada por a Rusia Imperial, pasando a estar o Gran Ducau de Finlandia autonomo dica 1917, quan obtenió a independencia. Actualment, Finlandia ye una republica parlamentaria y democratica, y ye miembro d'as Nacions Unidas dende 1955, asinas como d'a Unión Europea dende 1995. A economía de Finlandia ye una d'as mas prosperas en o continent, basando-se en os importants sectors de servicios, asinas como de manufactura. En o país existe un estau de buenpasar, asinas como una politica altament democratica y con libels sumament baixos de corrupción.*

## Fáádást eres soojijn
*Academia de l'Aragonés
*Consello d'a Fabla Aragonesa
*Ligallo de Fablans de l'Aragonés
*A.C. Nogará
*Sociedat de Lingüistica Aragonesa
*Aragonese language

## Käldeeh
Arcevia

**Arcevia** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Arceviast ääsih 4&nbsp;332 olmožid. Ton vijđodâh lii 128,33&nbsp;km², já alodâh 535&nbsp;m. Arcevia naaburkieldah láá Barbara, Castelleone di Suasa, Genga, Mergo, Montecarotto, Pergola, Rosora, San Lorenzo in Campo, Sassoferrato, Serra de' Conti já Serra San Quirico.

## Historjá
Arceviast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1817.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Avacelli, Castiglioni, Caudino, Colle Aprico, Costa, Loretello, Magnadorsa, Montale, Nidastore, Palazzo, Piticchio, Prosano, Ripalta, San Ginesio di Arcevia, San Giovanni Battista, San Pietro in Musio, Sant'Apollinare já Santo Stefano.

## Fáádást eres soojijn

* Arcevia kaavpug virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Palazzo Comune Arcevia.JPG
Collegiata S. Medardo Arcevia.JPG
Arcevia- panorama - 2458068018.jpg
Corso di Arcevia.JPG
Arcevia panorama 02.jpg
Arcevia monumento ai caduti GG e ingreso parco.JPG
Loretello castello torre.JPG
Loretello Castello rampa ingresso.JPG
Loretello castello mura 2.JPG


## Käldeeh
Argentiina

**Argentiina täsiväldi** () teikkâ tuše **Argentiina** () lii staatâ Maadâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Buenos Aires.

## Eennâmtieđâ
thumb|left|Argentiina kárttá
Argentiina vijđodâh lii 2&nbsp;780&nbsp;400&nbsp;km², mast 43&nbsp;710&nbsp;km² ađai 1,6&nbsp;% lii čääci. Vijđoduv mield Argentiina lii maailm 9.&nbsp;stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih
Argentiina lii staatâ Maadâ-Amerikist. Ton ránnjástaatah láá Bolivia tavveen, Chile viestârist já Brasilia, Paraguay já Uruguay tavenuorttân. Argentiinast staatârääjih láá ohtsis 11&nbsp;968&nbsp;km. Kuhemus rääji lii rääji Chilein, mii lii 6&nbsp;691&nbsp;km. Uánihumos rääji vist lii 541&nbsp;km rääji Uruguayin. Nuorttân Argentiina rájášuvá Atlant väldimeerân. Merâriddo lii ohtsis 4&nbsp;989&nbsp;km.

### Morfologia
[thumb|left|[Aconcagua lii Argentiina alemus vääri já meiddei viestârpiäláá já máddáápiäláá páálupelij alemus vääri.]]
Argentiina alemus saje lii Aconcagua čokke (6&nbsp;962&nbsp;m) Mendoza eennâmkoddeest. Tot lii meiddei sehe viestârpiäláá já máddáápiäláá páálupelij alemus saje. Staatâ vyeligumos saje vist lii Laguna del Carbón (-105&nbsp;m) Santa Cruz eennâmkoddeest. Tot lii meiddei sehe viestârpiäláá já máddáápiäláá páálupelij vyeligumos saje.

## Haldâttâh já politiik
Argentiina staatâhäämi lii littotäsiväldi. Ive 2023 presidentvaaljâin Argentiina staatâhovdâ väljejui Javier Milei.

### Haaldâtlâš jyehim
thumb|left|Argentiina eennâmkodeh

## Škovlâláid
* Lasetiäđuh Argentiinast láá siijđoin 54–57 (10. La Plata enâmeh – valje já piärgu maailmkáávpán) oppâkirjeest *[https://www.samediggi.fi/tuote/skoovla-eennamtiatu-amerik/ ŠE Amerik]*.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Arkansas

**Arkansas** lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug lii Little Rock. Arkansas lii Ovtâstum staatâi maadâuásist alda Mississippijuuvâ. Arkansas uásistaatâst ääsih ohtsis suulân 3 miljovn olmožid (2020). 77&nbsp;% Arkansas ässein láá vielgisliškeulmuuh.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Arizona

**Arizona** lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Phoenix já tot lii meid stuárráámus kaavpug. Tom maŋa stuárráámuuh kaavpugeh Arizonast láá Tucson já Mesa.

Arizona uásistaatâst ääsih ohtsis suulân 7,4 miljovn olmožid (2020). 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Asikkala

**Asikkala** lii kieldâ Suomâst, Päijät-Häme eennâmkoddeest. Asikkalast ääsih 8&nbsp;046 olmožid, já ton vijđodâh lii 755,55&nbsp;km², mast 192,25&nbsp;km² lii čääci. Asikkala naaburkieldah láá Heinola, Hollola, Hämeenlinna, Lahti, Padasjoki já Sysmä.

## Historjá

Asikkala vuáđudui ive&nbsp;1848.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

* Taat čuákkipäikki kulá taan kieldân tuše uásild.

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Anianpelto, Asikkala sijdâ, Hillilä, Iso-Äiniö, Joenniemi, Kalkkinen, Keltaniemi, Kopsuo, Kurhila, Muikkula, Myllykselä, Paakkola, Pulkkila, Pätiälä, Reivilä, Riihilahti, Salo, Särkijärvi, Urajärvi, Vehkoo, Vesivehmaa, Viitaila, Vähimaa já Vähä-Äiniö.

## Kooskah

* Heinola 35 km
* Helsig 130 km
* Jyväskylä 145 km
* Jämsä 90 km
* Lahti 25 km
* Tampere 130 km

## Käldeeh
Askola

**Askola** lii kieldâ Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Askolast ääsih 4&nbsp;941 olmožid, já ton vijđodâh lii 218,03&nbsp;km², mast 5,61&nbsp;km² lii čääci. Askola naaburkieldah láá Myrskylä, Mäntsälä, Pornainen, Porvoo já Pukkila.

## Historjá

Askola vuáđudui ive&nbsp;1896.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Askola markkân, Huuvari, Juornaankylä, Korttia, Monninkylä, Nalkkila, Nieto, Puharonkimaa, Särkijärvi, Tiilää, Vahijärvi já Vakkola.

## Kooskah

*Helsig 70&nbsp;km
*Hyvinkää 45&nbsp;km
*Järvenpää 30&nbsp;km
*Lahti 65&nbsp;km
*Porvoo 20&nbsp;km

## Käldeeh
Asmara

thumb|Asmara
thumb|Asmara
**Asmara** lii Eritrea stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Astrahan

**Astrahan** () lii kaavpug Ruošâst. Tot lii Astrahan kuávlust.

## Historjá
Astrahan vuáđudui ive&nbsp;1558, já tast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1717.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Atlant väldimeerâ

thumb|Tave- já Maadâ-Atlant

**Atlant väldimeerâ** ađai **Atlant** lii maailm nubben stuárráámus väldimeerâ Kuálhismeerâ maŋa. Ton nuorttiibeln láá Euroop já Afrik já viestârbeln Tave- já Maadâ-Amerik. Ton vijđodâh lii paijeel 41 miljovn km². Atlant lii lamaš tehálâš kiäinu kaavpâšmân já maađhâšmân jo čuođijd iivijd.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Atlanta

thumb|190px|Atlanta
thumb|190px|Atlanta lippu
thumb|190px|Fulton pirrâdâhkodde já Atlanta
**Atlanta** lii Georgia uásistaatâ uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug. Ive 2020 tobbeen assii 498&nbsp;715&nbsp;olmožid.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Šoŋŋâdâh

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Arkaŋŋel

**Arkaŋŋel** ( já ) lii kaavpug Ruošâst. Tot lii Arkaŋŋel kuávlust.

## Historjá
Arkaŋŋel vuáđudui ive 1584. Siämmáá ive tot finnij meiddei kaavpugvuoigâdvuođâid.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Armenia

thumb
thumb
**Armenia** lii staatâ. Ton uáivikaavpug lii Jerevan. Eennâmtieđâlávt Armenia lii Aasiast, mut kulttuurlávt já historjálávt tot kulá Euroopân.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Auckland

thumb|Tāmaki-makau-rau
thumb|
**Auckland** (maorin *Tāmaki-makau-rau*) lii Uđđâ-Seeland stuárráámus kaavpug. 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Audrey Hepburn

**Audrey Hepburn** (olmâ nommâ **Audrey Kathleen Ruston**; ) lâi brittilâš čaittâleijee já malli. 

American Film Institute nomâttij suu ive 1999 ihečyeđe kuálmádin merhâšitteemus nissoončaittâleijen tállân Katharine Hepburn já Bette Davis maŋa. Hepburn lâi piivnoh já adelij ereslágán nissoonvuođâ maali. Suu kovvejeh meid stijlâikonin já inspiraation maŋgáid nisonáid.

## Eellim
Hepburn šoodâi Brysselist eŋlandlâš diplomaatân já hollandlâš herttuatarân ive 1929. Suu eellim masa nuuvâi ovdilgo kiergânij tuođâi älgiđgin, ko Hepburn umogâžžân puosâškuođij soinâttâhân nuuvt ete suu váimu-uv orostij. Ennis, Ella van Heemstra, luhostui kuittâg iällááttiđ nieidii. 

Hepburn juuđij škoovlâid Eŋlandist, mutâ varrij enijnis Vuáládâhenâmáid ive 1939 já aasâi pärnivuođâs tobbeen naccihaldâšem Hollandist. Eeči lâi kuáđđám perruu jo muáddi ive ovdeláá, já Hepburn lii maŋeláá muštâlâm, maht eejis vyelgim vaiguttij Hepburn elimân kuhháá.

Hepburn jaamij purâstaavdân ive 1993.

### Persovnlâš eellim
Hepburn lâi kuohtii näimilittoost. Vuosmuš käälis lâi Mel Ferrer, kiäin sun naajâi ive 1954. Suoi iäránáin ive 1968. Nubbe lâi Andrea Dotti, kiäin sun lâi oovtâst iivij 1969–1982. Hepburnist lii kuohtuin näimilittoin ohtâ kandâ, Mel Ferreráin Sean-nommâsâš já Andrea Dottijn Luca.

## Karrieer
Hepburn varrij Lontoon ko sun lâi 20-ihásâš, naharin šoddâđ baaleettánssájeijen, mutâ rotoi lonottij čaittâlmân. Sun čaittâlij maaŋgâin uálgiroolâin brittilâš pyevtittâsâin, ovdilgo teeivâi ranskalâš čällee Colette Monte Carlost ive 1951. Colette lijkkuustui Hepburnân já smietâi, ete sun ličij tievâslâš suu Broadway čaaitâlm *[[Gigi]]* uáiviroolân. Tast maŋa Hepburn finnij-uv roolâid jo Hollywood elleekuuvijn. Suu vuosmuš stuorrâ roolâ lâi elleekooveest *[[Roman Holiday]]* ive 1953, mast sun finnij pyeremuu nissoonuáiviroolâ Oscar-palhâšume-uv ive 1954.

## Filmografia

## Kovegalleria

Audrey Hepburn screentest in Roman Holiday trailer.jpg|
Grave of Audrey Hepburn, Tolochenaz, Switzerland - 20080711.jpg|


## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Austin

thumb|300px|
thumb|Austin lippu
thumb|Austin, Travis pirrâdâhkodde

**Austin** lii Texas uásistaatâ uáivikaavpug. Tot lii ässeelovo mield Texas niäljádin stuárráámus kaavpug. Austinist ääsih ohtsis suulân 988 000 olmožid. Austin lii puoh Ovtâstum staatâi uásistaatâi uáivikaavpugijn nubben stuárráámus ässeelovo mield.

## Käldeeh
Australia

**Australia** lii staatâ Oseaniast. Ton uáivikaavpug lii Canberra. 

## Eennâmtieđâ
Australia vijđodâh lii 7&nbsp;741&nbsp;220&nbsp;km², mast 58&nbsp;920&nbsp;km² lii čääci. Vijđoduv mield Australia lii maailm 6.&nbsp;stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih
Australia lii staatâ Oseaniast. 
thumb|left

### Morfologia
[thumb|left|[Mount Kosciuszko lii Australia alemus vääri.]]
Australia alemus saje lii Mount Kosciuszko čokke (2&nbsp;228&nbsp;m). Ton vyeligumos saje vist lii Eyrejäävri riddo (-15&nbsp;m).

## Viehâdâh

### Kaavpugeh
Australia stuárráámuuh kaavpugeh láá Sydney, Melbourne, Brisbane, Perth já Adelaide. Staatâ uáivikaavpug Canberra lii kávcádin stuárráámus kaavpug. Kesimáánu 30. peeivi 2023 tobbeen assii tuše 466&nbsp;600 olmožid.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Avveel

thumb|300px|Avveel kuávdáš uđđâivemâânust 2007
**Avveel** (,  já ) lii sijdâ Suomâst, Aanaar kieldâst. Ive 2020 loopâst Avelist lijjii 3 034 ässed.

Avveel lii Aanaar kieldâ stuárráámus čuákkipäikki já kávpálávt virkkuus sijdâ, kost kávnojeh puoh tarbâšliih palvâlusah já áinoošlajâsâš luándu. Siijdâ čoođâ kolgá Avveeljuuhâ, mii lii kuálásteijei já kárbáinjottei paradiis. Avveeljuuvâst piäsá kárbáin meiddei Aanaarjáávrán. Siijdâ kuávdáást lii mučis já stuorrâ vuoijâmriddo, kost keessiv lii máhđulâš vuoijâđ já spellâđ tuáškumpáálu. Tälviv ulmuuh pyehtih vyeijiđ moottorkiälháin, ko siijdâst já ton aldasijn láá ennuv moottorkiälkkákiäinuh.

## Historjá

Avveel stuárui jotelávt 1880-lovo loppâbeln, ko Avveeljuuvâst já ton pirrâsijn kavnui kolle.

## Avveel luvâttâh

Avelist lii luvâttâh, mii palvâl Aanaar kieldâ škovlimtáárbuid. Avveel luvâttâh lii puáttám tobdosin tast, et tot fáálá viijđes kielâvaljimmáhđulâšvuođâid. Tobbeen puáhtá luuhâđ anarâškielâ sehe eenikiellân já vieres kiellân. Virgálávt anarâškielâ máttááttâs aalgij ive 1994.

## Kooskah

* Aanaar markkân 39 km
* Ruávinjargâ 288 km
* Suáluičielgi 30 km
* Ucjuuhâ 164 km

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Avveeljuuhâ

**Avveeljuuhâ** lii Suomâ lovádin kuhemus juuhâ Aanaar kieldâst. Ton kukkodâh lii 180&nbsp;km já kulgâmvijđodâh 3&nbsp;884&nbsp;km2. Avveeljuuhâ álgá Korsatuoddârist Aanaar, Iänuduv já Kittâl kieldâi raajijn já kolgá Lemmee aalmuglâšmeeci, Pänituoddâr meccikuávlu sehe Avveel peht Aanaarjáávrán. Avveeljuuhâ sijđojuuvah láá Riemnjisjuuhâ, Tolosjuuhâ já Čuđejuuhâ.

Avveeljuuhâ lii tubdum "kollejuuhhân". Avveeljuuvâ kolle-enâmijd kaavnâi virgálávt seenaat vuolgâttem tutkâmjuávkku čohčâmáánust 1868. Avveeljuuvâ sijđojuuvah láá vala-uv merhâšittee kolletoidemsajeh Laapist Lemmee lasseen. 

Avveeljuuhâ almosumoseh kyeleh láá suávvil, kuávžur, šapšâ já puško.

## Koveh


File:Kutturan silta.jpg|
File:Ivalojoki 20141112 y1a9510.jpg|
File:Ivalon kirkko ja Ivalojoki.JPG|


## Käldeeh
B

thumb|B
thumb|250px|right|B nuuvtko baanaan
**B** lii läättinlâš puustavoornig nubbe puustav. Anarâškiel puustavoornigist tot lii viiđâd puustav.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Bagdad

thumb|Bagdad
**Bagdad** lii Irak stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Bahama

thumb|
**Bahama littostaatâ** ađai **Bahama** lii suáluistaatâ Karibiast. Ton uáivikaavpug lii Nassau.

## Eennâmtieđâ

### Suolluuh
Bahaman kuleh paijeel 700 suollud, main New Providence lii ässeelovo mield stuárráámus já tobbeen lii meid staatâ uáivikaavpug Nassau.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Balzers

**Balzers** lii kieldâ Liechtensteinist. Balzersist ääsih 4&nbsp;590 olmožid. Ton vijđodâh lii 19,73&nbsp;km² já alodâh 477&nbsp;m.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Kovegalleria


2018-10-05 Liechtenstein, Balzers (KPFC) 04.jpg
Alter Friedhof - panoramio - Rene Nueesch.jpg
Balzers Burg Gutenberg.JPG
Mariahilf-Kapelle Balzers Frontansicht.jpg
Žába s Balzersem - panoramio.jpg


## Käldeeh
Bamako

**Bamako** (bambarakielân: ߓߊߡߊߞߐ, *Bàmakɔ̌*) lii Mali uáivikaavpug já ässeelohhoos mield meid ton stuárráámus kaavpug.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Azerbaidžan

**Azerbaidžan** () teikkâ **Azerbaidžan täsiväldi** () lii siseennâmstaatâ Kaukasiast Kaspiameerâ riddoost. Tot kulá sehe Euroopân já Aasian. Ton uáivikaavpug lii Baku.

## Eennâmtieđâ

### Sajadâh já rääjih
thumb|left|Azerbaidžan já ton ránnjáenâmeh já Kaspiameerâ kárttáást
Azerbaidžan lii siseennâmstaatâ Kaukasiast Kaspiameerâ riddoost. Ton ránnjáenâmeh láá Georgia taveviestârin, Armenia já Turkki uárjin, Ruoššâ tavveen já Iran mäddin. Nuorttân Azerbaidžanist iä lah ránnjáenâmeh Kaspiameerâ tiet. Riddo lii 800&nbsp;km kukke. Azerbaidžan kuhemus rääji lii Armeniain; tot lii 1&nbsp;007&nbsp;km kukke. Uánihumos lii 15&nbsp;km rääji Turkkijn. 
### Geologia
#### Tullâväärih

Azerbaidžanist láá 3 tullâvääri. Tain alemus lii Böyük İşıqlı (3&nbsp;552&nbsp;m). Ij lah tiäđust, kuás ton majemuš russoom lâi. Eres tullâväärih láá Axarbaxar, mon majemuš russoom lâi ive 778&nbsp;oKr., já Qarqar, mon majemuš russoom lâi suulân ive 3000&nbsp;oKr.

## Haldâttâh já politiik

### Kuávlulâš jyehim
Azerbaidžan lii juohhum 66 kuávlun (*rayonlar*) já 12 kaavpugân (*şəhərlər*), main 7 kuávlud já ohtâ kaavpug láá Nahitševan autonomisii täsivääldist.

**[[Nahitševan|Nahitševan autonomisâš täsiväldi]]**
# Babək
# Culfa
# Kəngərli
# Nahitševan kaavpug (Naxçıvan Şəhər)
# Ordubad
# Sədərək
# Şahbuz
# Şərur

## Viehâdâh

### Kielah
Azerbaidžan vuáđulaavâ artikla 21(1) mield riijkâst lii tuše ohtâ virgálâš kielâ ađai azerbaidžankielâ, mon sárnuh ive 2009 aalmugrekinistem mield 92,5&nbsp;% azerbaidžanlijn eenikielânis. Siämmáá laavâ mield jis azerbaidžanliih sárnuh eres kielâid, te sist lii meid vuoigâdvuotâ kevttiđ já ovdediđ jieijâs kielâ.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Aŋŋel

**Aŋŋel** ( já ) lii uccâ siijdâš Aanaar kieldâst. Ive 2019 Aŋŋel kuávlust assii 83 olmožid. Sijdâ lii Aanaarjuuvâ riddoost Taažâ rääji aldasijn, já stuárráámus uási ton ässein sárnuh orjâlâškielâ. Aŋŋel lii suulân 61&nbsp;km keččin Kärigâsnjaargâst já suulân 62&nbsp;km keččin Aanaar markkânist.

## Kovegalleria

Angeli house.JPG|
Lohipato Inarin Angelissa 1925 M012 KK3490 3324.tif|


## Käldeeh
Bangladesh

thumb
**Bangladesh** lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Dhaka.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Bangui

**Bangui** lii Koskâ-Afrik täsivääldi stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Tot lii Oubangui-juuvâ riddoost Kongo demokraatlâš täsivääldi rääji paaldâst.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Kovegalleria

Tiätuvuárkká:Bangui City Centre.jpg|
Tiätuvuárkká:Bangui Crossing - panoramio.jpg|
Tiätuvuárkká:OBangui Hotel.jpg|


## Käldeeh
Banjul

thumb|Banjul
thumb|Satelliitkove Banjulist
**Banjul** lii Gambia uáivikaavpug. Veikkâ Banjul kaavpug ij lah ko staatâ niäljádin stuárráámus kaavpug, ton metropolkuávlu lii stuárráámus sehe ässeelovo já ässeesaahâdvuođâ mield.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Barack Obama

thumb|Ovtâstum staatâi 44. president Barack Obama ive 2012
**Barack Hussein Obama II** (š. porgemáánu 4. peeivi 1961, Honolulu, Havaiji, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš politikkár. Sun lâi Ovtâstum staatâi 44. president kyevti paje verd iivij 2009–2017 koskâsii ääigi. Ive 2009 Obama finnij Nobel-ráávhupalhâšume.

Ovtâstum staatâi demokraatlâš piäládâhân kullee Obama lâi ive 2008 vaaljâin Ovtâstum staatâi vuossâmuš čappâd, kii lâi uáivipiäláduv presidentiävtukkâs, já vuossâmuš čappâd, kii šoodâi Ovtâstum staatâi presidentin. Sun lii meid vuossâmuš Ovtâstum staatâi nannaampele ulguubeln šoddâm president.

Ovdil Obama Ovtâstum staatâi presidentin lâi George W. Bush já Obama maŋa Donald Trump.
Barbados

thumb
**Barbados** lii staatâ Karibiast. Ton uáivikaavpug lii Bridgetown. 

## Historjá
Barbados finnij jiečânâsvuođâs Ovtâstum kunâgâskoddeest ive 1966, mutâ ive 2021 räi tot lâi parlamentaarlâš monarkia já staatâjođetteijen tooimâi nomâlávt Elizabeth II. Barbados šoodâi täsiväldin skammâmáánu 29. peeivi 2021, kuás tot finnij meid vuosmuu presidentis, ko staatâ oovdiš kenraalkuvernöör Sandra Mason šoodâi uđđâ staatâjođetteijen.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Beirut

**Beirut** () lii Libanon stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Belforte all'Isauro

**Belforte all'Isauro** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Belforte all'Isaurost ääsih 740 olmožid. Ton vijđodâh lii 12,29 km², já alodâh 344 m. Belforte all'Isauro naaburkieldah láá Carpegna, Piandimeleto, Sant'Angelo in Vado já Sestino.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Campo, Molino já Torriola.

## Käldeeh
Belforte del Chienti

**Belforte del Chienti** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Belforte del Chientist ääsih 1 859 olmožid. Ton vijđodâh lii 16,05 km², já alodâh 347 m. Belforte del Chienti naaburkieldah láá Caldarola, Camporotondo di Fiastrone, Serrapetrona já Tolentino.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Käldeeh
Barbara

**Barbara** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Barbarast ääsih 1&nbsp;307 olmožid. Ton vijđodâh lii 11,04&nbsp;km² já alodâh 219&nbsp;m. Barbara naaburkieldah láá Arcevia, Castelleone di Suasa, Corinaldo, Ostra Vetere já Serra de' Conti.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Barbara kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Barbara-campanile02.jpg
Barbara-piazzetta01.jpg
Barbara-scorcio01.jpg
Barbara-campanile01.jpg
Barbara-scorcio02.jpg


## Käldeeh
Belize

**Belize** lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Belmopan. 

## Historjá
Belize tááláš uáivikaavpug Belmopan huksejui tast maŋa ko hirmosstormâ tuššâdij ovdii uáivikaavpug, Belize City, ive 1961. 

Belize lâi Britannia sirdoeennâm já ton nommân lâi "Brittilâš Honduras". Čohčâmáánust 1981 Belize finnij jiečânâsvuođâs, mutâ lii kuittâg Commonwealth jeessân.

## Eennâmtieđâ
thumb|left|Belize kuávlulâš jyehim já ránnjáenâmeh

### Sajadâh já rääjih
Belize lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton ránnjáenâmeh láá tavveen Meksiko sehe nuorttân já mäddin Guatemala. Ton nuorttiirääji lii Karibiameerâ riddo. Riddo lii ohtsis 280 km. 

### Morfologia
Belize maadâuásist láá Mayaväärih já tavveen lii enâmustáá vyelieennâm.

## Haldâttâh já politiik

### Kuávlulâš jyehim
Belize lii juohhum kuuđâ kuávlun (*districts*). Kuávluh láá juohhum 31 pirrâdâhân. Páiháliih ääših haldâšuvvojeh kaavpug-, kieldâ-, sijdâ- já siärvusváldustiivrâin. Belizest láá 2 kaavpugváldustiivrâ: Belize City já Belmopán.

## Viehâdâh

### Kielah
Belize iärrán kuávlu eres enâmijn toin, ete ton virgálâš kielâ lii eŋgâlâskielâ, tastko Belize lâi Britannia sirdoeennâm.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Belmonte Piceno

**Belmonte Piceno** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Belmonte Picenost ääsih 615 olmožid. Ton vijđodâh lii 10,53 km², já alodâh 312 m. Belmonte Piceno naaburkieldah láá Falerone, Fermo, Grottazzolina, Monsampietro Morico, Montegiorgio, Monteleone di Fermo, Montottone, Servigliano.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Castellarso Ete, Castellarso Tenna, Colle Ete já Colle Tenna.

## Käldeeh
Belvedere Ostrense

**Belvedere Ostrense** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Belvedere Ostrensest ääsih 2&nbsp;145 olmožid. Ton vijđodâh lii 29,45&nbsp;km², já alodâh 251&nbsp;m. Belvedere Ostrense naaburkieldah láá Catselplanio, Maiolati Spontini, Montecarotto, Morro d'Alba, Ostra, Poggio San Marcello, San Marcello já Senigallia.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Fornace já Madonna del Sole.

## Fáádást eres soojijn

* Belvedere Ostrense kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Benedict Cumberbatch

**Benedict Timothy Carlton Cumberbatch** (š. syeinimáánu 19. peeivi 1976, Hammersmith, Lontoo, Eŋland) lii eŋlandlâš čaittâleijee. Suu vaanhimeh, Wanda Ventham já Timothy Carlton, lává kuohtuuh meid čaittâleijeeh.

## Filmografia
### Elleekoveh

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Berlin

**Berlin** lii Saksa stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Tot lii meid Euroop Union stuárráámus kaavpug, já ubâ Euroop viđâdin stuárráámus kaavpug.

Berlin huksejui Spree-juuvâ piällás.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Belgia

**Belgia** lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Bryssel.

## Historjá
Belgia kuávlu ässeeh láá mainâšum vuosmuu keerdi ive 56&nbsp;oKr. Julius Caesar kirjeest, mii muštâl Gallia suáđist. Tast iättoo, ete belgae-hiäimuh láá ruokkâdumoseh puoh gallijn.

## Eennâmtieđâ
Belgia vijđodâh lii 30&nbsp;528&nbsp;km², mast 250&nbsp;km² lii čääci. Vijđoduv mield Belgia lii maailm 140.&nbsp;stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih
Belgia lii staatâ Viestâr-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Vuáládâhenâmeh, nuorttân Saksa já Luxemburg sehe mäddin Ranska. Belgiast staatârääjih láá ohtsis 1&nbsp;297&nbsp;km. Kuhemus rääji lii rääji Ranskain, mii lii 556&nbsp;km. Uánihumos rääji vist lii 130&nbsp;km rääji Luxemburgáin. Belgia rájášuvá taveviestârist Tavemeerân. Merâriddo lii ohtsis 66,5&nbsp;km.

 

### Morfologia
[thumb|[Signal de Botrange lii Belgia alemus vääri. Ton čohheest lii liŋkkâtorni.]]
Belgia alemus saje lii Signal de Botrange čokke (694 m). Tot lii meiddei Ardennij váráduv já ubâ Benelux-enâmij alemus saje. Belgia vyeligumos saje vist lii Tavemeerâ riddo (0 m).

#### Várádâh
Mäddin lii Ardennij várádâh. Tobbeen láá ennuv vyevdih.

## Haldâttâh já politiik

### Kuávlulâš jyehim
Belgia juáhhoo kuulmâ kuávlun (, ): Brysselân, Flanderân já Vallonian. Flander já Vallonia kuohtuuh juáhhojeh vala viiđâ provinsân ađai eennâmkoodán (, ), já toh vala 43 arrondissementân.

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Belgia ässeeloho lii paijeel 11,5 miljovn já ässeesaahâdvuotâ 376 olmožid/km². Tot lii 22. stuárráámus ässeesaahâdvuotâ maailmist já 6. stuárráámus Euroopist.

### Kielah
thumb|right|Belgian virgáliih kielâsiärvuseh:




Bryssel kuávlust lii sehe holland- já ranskakielâlâš kielâsiärvus.
Belgiast láá kulmâ virgálii kielâ: hollandkielâ, ranskakielâ já saksakielâ. Juáhhást lii haaldâtlávt jiečânâs kielâsiärvus status. Kyevtikielâg Brysselist stuárráámus uási ulmuin láá ranskakielâliih.

Stuárráámus uási hollandkielâlâžân rekinistum belgialijn sárnu flaamikielâ. Belgia ranskakielâ iärrán Ranska ranskakielâst tuše motomij páihálij saanij já eđâlduvâi uásild, motomijn kuávluin meiddei jienâdem lii ereslágán.

### Kaavpugeh
Eres teháliih kaavpugeh Belgiast láá uáivikaavpug lasseen Antwerpen, Gent, Charleroi, Liège, Brugge, Namur já Leuven. 

Kaavpug ässeeloho já kuávlu taavgij siste.

*Bryssel uáivikaavpugkuávlu (1 208 542, siskeeld 19 kieldâd)
*Antwerpen (523 248, Flander)
*Gent (260 341, Flander)
*Charleroi (201 816, Vallonia)
*Liège (197 355, Vallonia)
*Brugge (118 284, Flander)
*Namur (110 939, Vallonia)
*Leuven (101 396, Flander)
*Mons (95 299, Vallonia)
*Mechelen (86 304, Flander)

## Kulttuur
### Kirjálâšvuotâ
Belgia lii šoddâm tobdosin jieškote-uvlágán ráiđukovesárgoin já ovdâmerkkân tagareh noomah ko Hergé (Tintti), Morris (Lucky Luke) já Peyo (Smurffih) láá belgialiih.

### Kovetaaiđâ, design já arkkitehtuur
Surrealistlâš máálájeijee René Magritte lâi vuálgus Belgiast.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Basel

**Basel** ( já ) lii kaavpug Sveeicist, Basel-Stadt kantonist. Baselist ääsih 173&nbsp;863 olmožid. Ton vijđodâh lii 23,85&nbsp;km² já alodâh 260&nbsp;m.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Kovegalleria

RFHS-3033.jpg
Middle Bridge, Basel, Switzerland.JPG
Basel - Münsterpanorama Juni 2019.jpg
Basel - 2015 - Luftbild.jpg
Basel - Basler Münster - Westfassade.jpg
R0014737A.jpg
Rathaus (2122646923).jpg


## Käldeeh
Betschwanden

**Betschwanden** lii uccâ siijdâš já oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive&nbsp;2024 loopâst Betschwandenist assii 190 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 9,74&nbsp;km². Betschwanden lii 600&nbsp;m merâtääsi paajaabeln.

## Historjá
Betschwanden kieldâ lopâttui ive&nbsp;2010 loopâst, ko Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi já Sool kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Süd kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 9&nbsp;849 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 430,03&nbsp;km2.

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Betschwandenist assii 123 olmožid ive&nbsp;1692, 254 olmožid ive&nbsp;1850, 255 olmožid ive&nbsp;1900, 282 olmožid ive&nbsp;1950, 132 olmožid ive&nbsp;1980, 172 olmožid ive&nbsp;2000 já 182 olmožid ive&nbsp;2010.

Čuávuváá tavlustuvâst lii Betschwanden ässeeloho ive&nbsp;2017 rääjist Glarus Süd kieldâ virgálij nettisiijđoi mield:

## Fáádást eres soojijn

* Glarnerland (eŋgâlâskielân)

## Käldeeh
Bettingen

**Bettingen** lii kieldâ Sveeicist, Basel-Stadt kantonist. Bettingenist ääsih 1&nbsp;167 olmožid. Ton vijđodâh lii 2,23&nbsp;km² já alodâh 378&nbsp;m.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Kovegalleria

Bettingen-01.jpg
Chrischonatal.jpg
Aerial view - Fernsehturm St. Chrischona5.jpg


## Käldeeh
Bhutan

thumb
**Bhutan** lii jiečânâs staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Thimphu.

## Eennâmtieđâ
Bhutan vijđodâh lii 38&nbsp;394&nbsp;km², mast 0&nbsp;km² lii čääci. Vijđoduv mield Bhutan lii maailm 136.&nbsp;stuárráámus staatâ.

## Viehâdâh

### Kielah
Bhutanist sárnojeh 24 kiellâd, el. dzongkhakielâ, mii lii Bhutan vuáđulaavâ mield staatâ áinoo virgálâš kielâ. Tom sárnuh suulân 160&nbsp;000 olmožid. Täi kielâi lasseen Bhutanist lii meid jieijâs seevvimkielâ.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Bolivia

thumb
**Bolivia** teikâ **Bolivia maaŋgâaalmugriijkâ** () lii staatâ Maadâ-Amerikist. Staatâst láá kyehti uáivikaavpug: Chupiyapu já Chuqichaka.

## Eennâmtieđâ

### Sajadâh já rääjih
Bolivia lii staatâ Maadâ-Amerikist. Ton ránnjástaatah láá Argentiina, Brasilia, Chile, Paraguay já Peru. 

## Škovlâlijd
* Lasetiäđuh Boliviast láá sijđoost 86 (pittá 15. Läättinlâš Amerik enâmeh láá ovdáneijee-enâmeh) oppâkirjeest *[https://www.samediggi.fi/tuote/skoovla-eennamtiatu-amerik/ ŠE Amerik]*.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Bolivia virgáliih kielah

thumb|Espanjakielâ sárnoi prooseent kieldâ mield.
thumb|Stuárráámus algâaalmugkielâ kieldâ mield.

**[[Bolivia]] virgáliih kielah** láá ohtsis 37. Stuárráámus kielâ lii espanjakielâ. Eres kielah láá algâaalmugkielah.

## Listo Bolivia virgálijn kielâin

* espanjakielâ
* aimarakielâ
* araonakielâ
* baurekielâ
* bésirokielâ
* canichanakielâ
* cavineñokielâ
* cayubabakielâ
* chácobokielâ
* chimánkielâ
* ese ejja -kielâ
* guaranikielâ
* guarasu’wekielâ
* guarayukielâ
* itonamakielâ
* ketšuakielâ
* lecokielâ
* machajuyai-kallawaya -kielâ
* machinerikielâ
* maropakielâ
* mojeño-trinitario -kielâ
* mojeño-ignaciano -kielâ
* morékielâ
* moseténkielâ
* movimakielâ
* pacawarakielâ
* puquinakielâ
* sirionókielâ
* tacanakielâ
* tapietekielâ
* toromonakielâ
* uru-chipaya -kielâ
* weenhayekkielâ
* yaminawakielâ
* yukikielâ
* yuracarékielâ
* zamucokielâ

## Käldeeh
Bologna

**Bologna** lii kaavpug Italiast, Emilia-Romagna kuávlust. Bolognast ääsih 390&nbsp;911 olmožid (ive&nbsp;2024). Ton vijđodâh lii 140,86&nbsp;km² já alodâh 54&nbsp;m. Bologna naaburkieldah láá Anzola dell'Emilia, Calderara di Reno, Casalecchio di Reno, Castel Maggiore, Castenaso, Granarolo dell'Emilia, Pianoro, San Lazzaro di Savena, Sasso Marconi já Zola Predosa.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Bologna kaavpug virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Bolognola

**Bolognola** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Bolognolast ääsih 142 olmožid. Ton vijđodâh lii 25,87 km², já alodâh 1 070 m. Bolognola naaburkieldah láá Fiastra, Montefortino, Sarnano já Ussita.

## Historjá
Ive 2016 kulmâ korrâ eennâmtuárgástus tuššâdii Bolognola masa ollásávt:

* Roovvâdmáánu 26. peeivi 2016: 5,4 Mw
* Roovvâdmáánu 26. peeivi 2016: 5,9 Mw
* Roovvâdmáánu 30. peeivi 2016: 6,5 Mw

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Bolognola kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Pintura.

## Käldeeh
Bissau

**Bissau** lii Guinea-Bissau stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Tot lii ubâ kuávlu ekonomâlâš kuávdáš. Bissau autonomisâš sektor lii ohtâ Guinea-Bissau kuávluin.

## Historjá
Bissau kaavpug vuáđudui ive 1687, já tast šoodâi Guinea-Bissau uáivikaavpug ive 1942

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Bloemfontein

thumb|
thumb|
**Bloemfontein** (puustavlávt "räsikäldee") lii  Maadâ-Afrik riehtilâš uáivikaavpug. Tot lii ohtâ kuulmâ Maadâ-Afrik uáivikaavpugist Kapkaavpug já Pretoria lasseen. Bloemfontein sesothokielâg nommâ, *Mangaung*, meerhâš "gebardij saje". 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Borgo Maggiore

**Borgo Maggiore** lii kieldâ San Marinost. Borgo Maggiorest ääsih 6 971 olmožid. Ton vijđodâh lii 9,54 km², já alodâh 525 m. Borgo Maggiore lii San Marino nubben stuárráámus kieldâ sehe ässeelovo já vijđoduv mield.

## Käldeeh
Borgo Pace

**Borgo Pace** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Borgo Pacest ääsih 547 olmožid. Ton vijđodâh lii 56,22 km², já alodâh 469 m. Borgo Pace naaburkieldah láá Badia Tedalda, Carpegna, Mercatello sul Metauro, San Giustino, Sansepolcro já Sestino.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Lamoli, Parchiule já Sompiano.

## Käldeeh
Bosnia-Hercegovina

**Bosnia-Hercegovina** lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Sarajevo.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Boston

thumb|190px|Boston
thumb|190px|Boston lippu
thumb|190px|Suffolk pirrâdâhkodde já Boston
**Boston** lii Massachusetts uásistaatâ uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug. Ive 2020 tobbeen assii 675 647 olmožid.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Šoŋŋâdâh

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Botswana

**Botswana täsiväldi** ađai **Botswana** lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Gaborone. 

## Historjá
Khoisankielâi sárnooh láá aassâm Botswanast maaŋgâid tuháttijd iivijd.

Botswana siste lijjii 1800-lovvoost suáđih jieškote-uvlágánij aalmugij kooskâst, moi suijân lijjii sehe eurooplij kolonialismstaatâi enâmânpuáttim já páihálij ulmui varriimeh staatâ siste. Ive 1876 Botswana kunâgâs koijâdij brittilijn iše enâmis suojâlmân, mutâ brittilijd ij kiäsuttâm oovtâstpargo, peic sij vuáđudii Betšuanaeennâm protektoraat, mii lâi uási brittilâš imperium.

Čohčâmáánu 30. peeivi 1966 Botswanast šoodâi jiečânâs demokratia.

## Eennâmtieđâ
Botswana vijđodâh lii 581 730 km², mast 566 730 km² lii eennâm já 15 000 km² čääci. Vijđoduv mield Botswana lii maailm 50. stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih
Botswana lii siseennâmstaatâ máddáápiäláá Afrikist. Ton ránnjástaatah láá Namibia, Maadâ-Afrik, Sambia já Zimbabwe. Botswanast staatârääjih láá ohtsis 4 347,15 km. Kuhemus rääji lii rääji Maadâ-Afrikáin, mii lii 1 969 km. Uánihumos rääji vist lii 0,15 km rääji Sambiain. Botswana lii siseennâmstaatâ, já te tast ij lah merâriddo ollágin.

## Haldâttâh já politiik
Botswana staatâhäämi lii parlamentaarlâš täsiväldi. Botswana staatâhovdâ lii täsivääldi president. Tááláš president lii . Botswanast lii Afrik stáđásumos já demokraatlumos haldâttâh.

### President

Tast maŋa ko Botswana šoodâi jiečânâssân ive 1966, täsivääldi puoh presidenteh lijjii siämmáá piäláduvvâst ađai Botswana demokraatlii piäláduvvâst ive 2024 almolij vaaljâi räi. Talle oppositiopiäládâh vuoitij vaaljâid, já skammâmáánu 1. peeivi 2024 Demokraatlii nubástus arvesyeji saavâjođetteijee Duma Boko algâttij president virgeest.

## Ekonomia
Botswanast ulmuuh iä taarbâš kierdâđ kievhivuođâst já neelgist nuuvt ennuv ko maaŋgâin eres Afrik staatâin, ko timanteh já eres ruukih láá išedâm Botswana jáválduđ.  Botswanast kávnojeh ennuv timanteh, já enâmist láá-uv maaŋgah tiimaantkuáivuttuvah. Ive 2023 Botswana tiimaantpuovtâdem lâi suullân kulmâ miljard eurod. Tiimaantpuovtâdem lii Botswana tergâdumos ruttâkäldee.

## Jotolâh
### Maađijjotolâh
Botswanast lii čižetpiälásâš jotolâh.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

Botswanast ääsih suulân 2,5 miljovn olmožid (ive 2024).

### Kielah
Virgáliih kielah Botswanast láá eŋgâlâskielâ já setswanakielâ (aalmugkielâ).

### Tiervâsvuotâ
Botswanast lii ohtâ viärráámuin HIV-tiilijn maailmist. HIV-positiivlij ulmui meeri lii olluv. Meid eres njuámmootaavdah tego tuberkulos já malaria láá ennuv.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Brad Pitt

**William Bradley Pitt** (š. juovlâmáánu 18. peeivi 1963, Shawnee, Oklahoma, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já pyevtitteijee. Sun lii čaittâleijen vuáittám maaŋgâid palhâšuumijd tego kyehti Golden Globe palhâšume sehe oovtâ Oscar.

## Eellim
Brad Pitt šoodâi Shawneest, Oklahomast Jane Ettan já William Alvin Pittân. Peerâ kuittâg forgâ varrij Springfieldân, Missourin. Pittist lii ohtâ nuorâb viljâ Douglas (Doug) Pitt já nuorâb uábbi Julie Neal Pitt.

## Karrieer
Pitt finnij vuosmuid roolâid ive 1987. Sust lijjii talle uccâ roolah kuulmâ elleekooveest krediittáá, mutâ vuosmuš roolâ mast sun finnij krediit lâi televisiorááiđust *[[Another World (tv-ráiđu)|Another World]]*.

## Filmografia

### Televisio

## Fáádást eres soojijn

* 

## Käldeeh
Brasilia

**Brasilia** lii staatâ Maadâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Brasília.

## Eennâmtieđâ
Brasilia vijđodâh lii 8&nbsp;515&nbsp;770&nbsp;km², mast 157&nbsp;630&nbsp;km² lii čääci. Vijđoduv mield Brasilia lii maailm 6.&nbsp;stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih
Brasilia lii jiečânâs littotäsiväldi Maadâ-Amerik nuorttâriddoost. Ton ránnjástaatah láá tavveen Venezuela, Guyana, Suriname já Ranska (Ranska Guayana, mii lii Ranska tovnbeln meerâ kuávlu), mäddin Uruguay, maadâviestârist Argentiina, Paraguay já Bolivia, viestârist Peru sehe taveviestârist Kolumbia. Brasiliast staatârääjih láá ohtsis 16&nbsp;145&nbsp;km. Kuhemus rääji lii rääji Boliviain, mii lii 3&nbsp;403&nbsp;km. Uánihumos rääji vist lii 515&nbsp;km rääji Surinamein. Brasilia rájášuvá Atlant väldimeerân. Merâriddo lii ohtsis 7&nbsp;491&nbsp;km.

## Haldâttâh já politiik

### Kuávlulâš jyehim

Brasiliast láá 26 uásistaattâd (*estado*) já uásistaatâi ulguubeln leijee littopirrâdâh, mon uáivikaavpug lii Brasília.

;Uásistaatah

# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

;Littopirrâdâh
* 

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Brasiliast ääsih kuđâdin enâmustáá ulmuuh maailmist, paijeel 210 miljovn.

### Kielah
Brasilia váldukielâ lii portugalkielâ, mut enâmist – iänáážin Amazonas kuávlust – sárnojeh masa 300 algâaalmugkiellâd, main stuorrâ uási láá uhkevuálásiih tâi joba vaarâst lappuđ ollásávt. Ovdâmerkkân apurinã aalmugân kuleh suullân 9 500 olmožid, mut eenikielâg sárnooh láá ton juávhust árvuštâlmij mield ucceeb ko kuálmádâs.

Syenimáánust 2023 Amazonas uásistaatâ meridij adeliđ virgálii sajaduv portugalkielâ lasseen meiddei 16 algâaalmugkielân. Ovdeláá virgálii sajaduv finnim tucano, nheengatu já baniua lasseen ovdâmerkkân tagareh kielah ko apurinã, kanamari já waiwai finnejii laavâ syeje.

### Kaavpugeh
Veikkâ Brasilia uáivikaavpug lii Brasília, ton stuárráámus kaavpug lii São Paulo.

## Škovlâláid
* Lasetiäđuh Brasiliast láá siijđoin 49–53 (9. Brasilia – käähvi já karnevaaleh) oppâkirjeest *[https://www.samediggi.fi/tuote/skoovla-eennamtiatu-amerik/ ŠE Amerik]*.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Braunwald

**Braunwald** lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive&nbsp;2024 loopâst Braunwaldist assii 267 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 10,19&nbsp;km². Braunwald lii uccâ autottes siijdâš, kuus ij lah luoddâ já piäsá tuše várádâhjunáin. Braunwald várádâhjunásajattâh lii 1&nbsp;256&nbsp;m merâtääsi paajaabeln.

## Historjá
Braunwald vuáđudui ive&nbsp;1421, mut aalgâst tobbeen lijjii ässeeh tuše keessiv. Esken 1700-lovvoost ulmuuh asâškuottii Braunwaldist pirrâ ive. 1800-lovvoost tohon huksejii pegâlmâs puáráttuv, mast ellii ennuv riges ulmuuh. Rakânâs lii vala kiävtust, mut tääl tot lii vajoidittempyecceiviäsu. Várádâjunárađe poođij ive&nbsp;1907, mon maŋa šoddii motomeh hotelleh. Onnáá peeivi Braunwaldist láá meiddei maaŋgah luámutááluh, main Zürichist já ton kuávlust ässee ulmuuh viettih rijjâääigis. Taan keežild Braunwald ässeeloho lii merhâšitteht aaleeb luámupoojij ääigi.

Ive&nbsp;1725 rääjist ovtâskâs perruuh assii pisovávt Braunwaldist. Braunwald škovlâ vuáđudui ive&nbsp;1841, já tot finnij jieijâs rakânâs ive&nbsp;1857.

### Kieldâlahtem
Braunwald kieldâ lopâttui ive&nbsp;2010 loopâst, ko Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi já Sool kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Süd kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 9&nbsp;849 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 430,03&nbsp;km2.

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Braunwaldist assii 327 olmožid ive&nbsp;1941, 402 olmožid ive&nbsp;1950, 491 olmožid ive&nbsp;1960, 408 olmožid ive&nbsp;2000 já 308 olmožid ive&nbsp;2010.

Čuávuváá tavlustuvâst lii Braunwald ässeeloho ive&nbsp;2017 rääjist Glarus Süd kieldâ virgálij nettisiijđoi mield:

## Eennâmtieđâ
### Šoŋŋâdâh
Braunwaldist muáttá koskâmiärálávt 9 m jyehi täälvi, mon áánsust Braunwald lii niäljádin muottiimus sijdâ ubâ Euroopist.

## Fáádást eres soojijn

* Glarnerland 
* Braunwald 

## Käldeeh
Brazzaville

thumb|Brazzaville
**Brazzaville** lii Kongo täsivääldi stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Brjansk

thumbnail|right|250px|Brjansk
thumb|Brjansk teattertáálu

**Brjansk** () lii kaavpug Ruošâst.

## Historjá

Brjansk vuáđudui ive&nbsp;985.

## Viehâdâh

## Käldeeh
Brunei

thumb
**Brunei** lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Bandar Seri Begawan.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Bujumbura

thumb|Bujumbura
thumb|
**Bujumbura** lii Burundi stuárráámus kaavpug. Tot lâi Burundi uáivikaavpug vala 2018, kuás Burundi president Pierre Nkurunziza vuáláčaalij nubástus sirdeđ uáivikaavpug maassâd ton toovláá sajan  Gitegan. Sun lâi lopedâm ive 2007, ete nuuvt tábáhtuvá. Uđđâivemáánust 2019 nubástus čođâldittui Burundi parlamentist-uv já nuuvt uáivikaavpug sirdui paijeel 100 kilomeetter nuortâs. Bujumbura lii kuittâg staatâ kávpálâš já haaldâtlâš kuávdáš.

## Käldeeh
Bulgaria

**Bulgaria** () ađai **Bulgaria täsiväldi** () lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Sofia.

## Historjá
### Bulgaria já Euroop union
Bulgaria seervâi Euroop unionân syeinimáánu 1.&nbsp;peeivi&nbsp;2007. Uđđâivemáánu 1.&nbsp;peeivi&nbsp;2026 Bulgaria seervâi eurokuávlun. Tot lii eurokuávlu 21. jeessânstaatâ.

## Eennâmtieđâ
Bulgaria vijđodâh lii 110&nbsp;879&nbsp;km², mast 2&nbsp;390&nbsp;km² lii čääci. Vijđoduv mield Bulgaria lii maailm 105.&nbsp;stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih
Bulgaria lii jiečânâs staatâ Maadânuorttâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Romania, mäddin Turkki já Kreikka sehe viestârist Tave-Makedonia já Serbia. Bulgariast staatârääjih láá ohtsis 1&nbsp;806&nbsp;km. Kuhemus rääji lii rääji Romaniain, mii lii 605&nbsp;km. Uánihumos rääji vist lii 162&nbsp;km rääji Tave-Makedoniain. Bulgaria rájášuvá nuorttân Čapismeerân. Merâriddo lii ohtsis 354&nbsp;km.

### Morfologia
[thumb|left|[Musala lii Bulgaria alemus vääri.]]
Bulgaria alemus saje lii Musala čokke (2 925 m). Ton vyeligumos saje vist lii Čapismeerâ riddo (0 m).

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Burkina Faso

**Burkina Faso** lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug, Ouagadougou, lii kaskoo staatâ. 

## Historjá
Neoliitlâš paje áákšuh láá kavnum tááláá Burkina Faso raajij siste.

Burkina Faso lâi paijeel 500 ihheed uási Mossij väldikode ovdilgo tast šoodâi Ranska sirdoeennâm ive 1904. Tot finnij jiečânâsvuođâs Ranskaast juovlâmáánu 11. peeivi 1960, talle vala noomáin Upper Volta, "Paje-Volta". Nommâ Burkina Faso valdui kiävtun ive 1984. Jurgâlus noomân lii "Rehelij ulmui eennâm".

## Eennâmtieđâ
Burkina Faso vijđodâh lii 274&nbsp;200&nbsp;km², mast 400&nbsp;km² (0,15 %) lii čääci. Vijđoduv mield Burkina Faso lii maailm 76. stuárráámus staatâ.
### Sajadâh já rääjih
Burkina Faso lii siseennâm Viestâr-Afrikist. Ton ránnjástaatah láá mäddin Elefanttähtiriddo, Ghana já Togo, maadânuorttân Benin, tavenuorttân Niger já tavveen Mali. Burkina Fasost staatârääjih láá ohtsis 3&nbsp;611&nbsp;km. Kuhemus rääji lii rääji Malijn, mii lii 1&nbsp;325&nbsp;km. Uánihumos rääji vist lii 131&nbsp;km rääji Togoin.

### Morfologia
[thumb|left|Táálu Burkina Fasost [Tena Kourou čohe aldasijn]]

Burkina Faso alemus saje lii Tena Kourou čokke, mii paijaan 747 meetter alodâhân. Vyeligumos saje vist lii Mouhounjuuhâ (200&nbsp;m).

Stuárráámus uási Burkina Fasost lii saavaan. 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Burr Steers

thumb|Burr Steers ive 2015
**Burr Gore Steers** (š. roovvâdmáánu 8. peeivi 1965, Washington, D.C., Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš stivrejeijee já čaittâleijee, kiäm tobdeh pyeremustáá elleekuuvijn *Igby Goes Down* (2002), *[[Pulp Fiction]]* (1994) já *Pride and Prejudice and Zombies* (2016).

## Fáádást eres soojijn

* 

## Käldeeh