open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cuáŋuimáánu 29.

[thumb|Uma Thurman ive [2011]]
**Cuáŋuimáánu 29.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 119. peivi (kárgámive 120. peivi). Ive loopân láá 246 peivid.

## Nommâpeeivih
* anarâš kalender: Tiäijoo
* syemmilâš kalender: Teijo

## Tábáhtusah
* 801 – Eennâm tuárgistij korrâsávt Latium já Umbria kuávluin Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,4 Richter ciäkkáduv mield já VII–VIII Mercalli ciäkkáduv mield.
* 1965 – Malta seervâi Euroop rááđán.

## Šoddâmeh
* 1818 – Aleksander II, Ruošâ kiäisár, Puola kunâgâs já Suomâ stuorrâfurstâ iivij 1855–1881 (j. 1881)
* 1893 – Harold Urey, ive 1934 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš kemist (j. 1981)
* 1970 – Uma Thurman, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já malli
* 2005 – Shahadi Wright Joseph, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, lávloo já tánssájeijee

## Jämimeh
* 833 – Dou Yizhi, Tang-dynastia kansler (šoddâmihe ij tiäđust)
* 926 – Zhang Quanyi, kiinalâš suátihiärrá (š. 852)
* 1972 – Aarne Hytönen, syemmilâš arkkiteht (š. 1901)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Piandimeleto

**Piandimeleto** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Piandimeletost ääsih 2 088 olmožid. Ton vijđodâh lii 39,90 km², já alodâh 319 m. Piandimeleto naaburkieldah láá Belforte all'Isauro, Carpegna, Frontino, Lunano, Macerata Feltria, Pietrarubbia, Sant'Angelo in Vado, Sassocorvaro Auditore, Sestino já Urbino.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Cavoleto, Monastero, Pirlo, San Sisto já Viano.

## Käldeeh
Pietrarubbia

**Pietrarubbia** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Pietrarubbiast ääsih 625 olmožid. Ton vijđodâh lii 13,29 km², já alodâh 572 m. Pietrarubbia naaburkieldah láá Carpegna, Frontino, Macerata Feltria, Montecopiolo já Piandimeleto.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Mercato Vecchio (markkân) já Ponte Cappuccini.

## Käldeeh
1983

**1983** (**MCMLXXXIII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1980-lovo niäljád ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Subramanyan Chandrasekhar já William Alfred Fowler
* Kemia – Henry Taube
* Kirjálâšvuotâ – William Golding
* Ráávhu – Lech Walesa
* Talhâstieđâ – Barbara McClintock

### Čuákánkiäsuh jieškote-uvlágán suorgijn
* Sämmilâš kirjálâšvuotâ ive 1983
* Videospeelah ive 1983

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 2. peeivi – Kate Bosworth, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee
* uđđâivemáánu 11. peeivi – Kaisa Mäkäräinen, syemmilâš pääččimčyeigee
* kuovâmáánu 21. peeivi – Mélanie Laurent, ranskalâš čaittâleijee, kietâčällee já stivrejeijee
* njuhčâmáánu 1. peeivi – Lupita Nyong'o, meksikolâš-kenialâš čaittâleijee
* njuhčâmáánu 21. peeivi – Sara Marielle Gaup Beaska, sämmilâš musikkár, lávloo já jyeigee
* porgemáánu 11. peeivi – Chris Hemsworth, australialâš čaittâleijee
* čohčâmáánu 14. peeivi – Amy Winehouse, eŋlandlâš musikkár, lávloo já laavlârähtee (j. 2011)

## Jämimeh
* njuhčâmáánu 18. peeivi – Umberto II, Italia niäljád já majemuš kunâgâs (š. 1904)
* syeinimáánu 15. peeivi – Aarno Raveala, syemmilâš arkkiteht (š. 1911)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Syeinimáánu 10.

**Syeinimáánu 10.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 191. peivi (kárgámive 192. peivi). Ive loopân láá 174 peivid.

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Säimi
*syemmilâš kalender: Saima, Saimi

## Tábáhtusah
* 1890 &ndash; Wyomingist šoodâi Ovtâstum staatâi 44. uásistaatâ.

## Šoddâmeh
* 1862 – Helene Schjerfbeck, suomâruátálâš máálájeijee (j. 1946)
* 1902 – Kurt Alder, ive 1950 Nobel-kemiapalhâšume finnim saksalâš kemist (j. 1958)
* 1930 – Kozma Lara, albanialâš šuoŋârähtee (j. 2019)
* 1931 – Alice Munro, ive 2013 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim kanadalâš kirječällee (j. 2024)
* 1977 – Chiwetel Ejiofor, eŋlandlâš čaittâleijee, čällee já stivrejeijee

## Jämimeh
* 983 – Benedictus VII, katolilii kirho paavi iivij 974–983 (šoddâmihe ij tiäđust)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Porgemáánu 19.

**Porgemáánu 19.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 231. peivi (kárgámive 232. peivi). Ive loopân láá 134 peivid. 

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Mávnoo, Mávnu
*syemmilâš kalender: Mauno, Maunu

## Tábáhtusah
* 1561 – Eennâm tuárgistij korrâsávt Campania kuávlust Italiast. Eennâmtuárgástâsâst jammii čyeđeh ulmuuh. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 6,5 Richter ciäkkáduv mield já IX–X Mercalli ciäkkáduv mield.

## Šoddâmeh
* 1883 – Coco Chanel, ranskalâš muotisyergi pälgisliäkkoo (j. 1971)
* 1924 – Willard Boyle, ive 2009 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim kanadalâš fysikkár (j. 2011)
* 1946 – Bill Clinton, ovtâstumstaatâlâš politikkár, juuriist já Ovtâstum staatâi 42. president
* 1965 – Maria de Medeiros, portugallâš čaittâleijee, stivrejeijee já lávloo
* 1969 – Matthew Perry, kanadalâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee
* 1973 – Mette-Marit, Taažâ ruuvnâprinses

## Jämimeh
* 998 – Fujiwara no Sukemasa, jaapaanlâš politikkár (š. 944)
* 1946 – Albert Petrelius, syemmilâš arkkiteht (š. 1865)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Syeinimáánu 19.

**Syeinimáánu 19.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 200. peivi (kárgámive 201. peivi). Ive loopân láá 165 peivid.

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Sáárá, Sárá
*syemmilâš kalender: Sari, Saara, Sara, Salla, Salli, Sarita

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* 1976 – Benedict Cumberbatch, eŋlandlâš čaittâleijee

## Jämimeh
* 806 – Li Shigu, Tang-dynastia kenraal (š. 778)
* 1842 – Pierre-Joseph Pelletier, ranskalâš kemist (š. 1788)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1966

**1966** (**MCMLXVI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1960-lovo čiččâd ihe.

## Tábáhtusah
### Skammâmáánu
* skammâmáánu 30. peeivi – Barbados šoodâi jiečânâssân.

### Juovlâmáánu
* juovlâmáánu 16. peeivi &ndash; Ovtâstum aalmugij tievâsčuákkim tuhhiittij ESČ-sopâmuš.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Alfred Kastler
* Kemia – Robert Mulliken
* Kirjálâšvuotâ – Samuel Josef Agnon já Nelly Sachs
* Ráávhu – ij kihheen
* Talhâstieđâ – Peyton Rous já Charles Huggins

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 24. peeivi – Julie Dreyfus, ranskalâš čaittâleijee
* vyesimáánu 26. peeivi – Helena Bonham Carter, eŋlandlâš čaittâleijee
* kesimáánu 6. peeivi – Faure Gnassingbé, Togo 4. president
* syeinimáánu 22. peeivi – Gustavo Bolivar kolumbialâš kirječällee
* porgemáánu 9. peeivi – Linn Ullmann, taažâ kirječällee já toimâtteijee
* čohčâmáánu 17. peeivi – Minna Aaltonen, syemmilâš čaittâleijee (j. 2021)
* juovlâmáánu 8. peeivi – Sinéad O’Connor, irlandlâš musikkár (j. 2023)

## Jämimeh
* juovlâmáánu 15. peeivi – Walt Disney, ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee, pyevtitteijee, jienâčaittâleijee, animaattor já kietâčällee (š. 1901)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Vyesimáánu 26.

**Vyesimáánu 26.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 146. peivi (kárgámive 147. peivi). Ive loopân láá 219 peivid.

## Nommâpeeivih
* anarâš kalender: Minná, Vilmá, Miiná
* syemmilâš kalender: Minna, Vilma, Miina, Mimmi, Vilhelmiina

## Tábáhtusah
* 1798 – Eennâm tuárgistij Sienast, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 4,8 Richter ciäkkáduv mield já VI–VII Mercalli ciäkkáduv mield.
* 1941 – Yrjö Väisälä kaavnâi asteroid 2091 Sampo.

## Šoddâmeh
* 1790 – Sara Wacklin, suomâruátálâš kirječällee (j. 1846)
* 1903 – Israel Ruong, sämmilâš kielâtotkee já politikkár (j. 1986)
* 1905 – Ruth M. Arthur, skotlandlâš máttáátteijee já kirječällee (j. 1979)
* 1909 – Adolfo López Mateos, meksikolâš politikkár já Meksiko 48. president iivij 1958&ndash;1964 (j. 1969)
* 1949 – Pam Grier, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee
* 1951 – Sally Ride, ovtâstumstaatâlâš fysikkár já astronaut (j. 2012)
* 1966 – Helena Bonham Carter, eŋlandlâš čaittâleijee
* 1968 – Frederik X, Tanska kunâgâs

## Jämimeh
* 735 – Beda Venerabilis, brittilâš teolog (šoddâmihe ij tiäđust)
* 926 – Yuan Xingqin, kiinalâš kenraal (šoddâmihe ij tiäđust)
* 946 – Edmund I, Eŋland kunâgâskodde (š. 921)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Petriano

**Petriano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Petrianost ääsih 2 776 olmožid. Ton vijđodâh lii 11,27 km², já alodâh 327 m. Petriano naaburkieldah láá Montefelcino, Urbino já Vallefoglia.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Gallo já Santa Maria in Calafria.

## Käldeeh
1900

**1900** (**MCM**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1800-lovo majemuš ihe já 1900-ihelove vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 5. peeivi – Yves Tanguy, ranskalâš-ovtâstumstaatâlâš taaidâr (j. 1955)
* uđđâivemáánu 16. peeivi – Kiku Amino, jaapaanlâš kirječällee já jurgâleijee (j. 1978)
* cuáŋuimáánu 25. peeivi – Wolfgang Pauli, ive 1945 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim nuorttâriijkâlâš teoreetlâš fysikkár (j. 1958)
* kesimáánu 29. peeivi – Antoine de Saint-Exupéry, ranskalâš kirječällee (j. 1944)
* syeinimáánu 29. peeivi – Eyvind Johnson, ive 1974 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim ruátálâš kirječällee (j. 1976)
* čohčâmáánu 3. peeivi – Urho Kekkonen, syemmilâš politikkár já Suomâ täsivääldi 8. president (j. 1986)

## Jämimeh
* syeinimáánu 29. peeivi – Umberto I, Italia nubbe kunâgâs (š. 1844)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1901

**1901** (**MCMI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield  majebargâ. Tot lâi 1900-ihelove nubbe ihe.

## Tábáhtusah
### Juovlâmáánu
* juovlâmáánu 10. peeivi – Vuossâmuš Nobel-ráávhupalhâšume juohhui.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Wilhelm Conrad Röntgen
* Kemia – Jacobus Henricus van 't Hoff
* Kirjálâšvuotâ – Sully Prudhomme
* Ráávhu – Jean Henry Dunant já Frédéric Passy
* Talhâstieđâ – Emil Adolf von Behring

## Šoddâmeh
* vyesimáánu 4. peeivi – Georg Jägerroos, syemmilâš arkkiteht (j. 1956)
* vyesimáánu 18. peeivi – Erkki Huttunen, syemmilâš arkkiteht (j. 1956)
* syeinimáánu 7. peeivi – Vittorio De Sica, italialâš neorealistlâš elleekovestivrejeijee (j. 1974)
* porgemáánu 4. peeivi – Louis Armstrong ("Satchmo"), ovtâstumstaatâlâš jazz-musikkár (j. 1971)
* porgemáánu 8. peeivi – Ernest Lawrence, ive 1939 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (j. 1958)
* roovvâdmáánu 13. peeivi – Elsa Kaarela, syemmilâš máttáátteijee já kirječällee (j. 1974)
* roovvâdmáánu 20. peeivi – Aarne Hytönen, syemmilâš arkkiteht (j. 1972)
* juovlâmáánu 5. peeivi – Werner Heisenberg, ive 1932 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim saksalâš teoreetlâš fysikkár (j. 1976)
* juovlâmáánu 5. peeivi – Walt Disney, ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee, pyevtitteijee, jienâčaittâleijee, animaattor já kietâčällee (j. 1966)
* juovlâmáánu 27. peeivi – Marlene Dietrich, saksalâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já lávloo (j. 1992)

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 27. peeivi – Giuseppe Verdi, italialâš oopperanuotâsteijee (š. 1813)
* čohčâmáánu 22. peeivi – Charles Brenton Huggins, ive 1966 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim kanadalâš-ovtâstumstaatâlâš fysiolog (j. 1997)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1902

**1902** (**MCMII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1900-ihelove kuálmád ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Hendrik Antoon Lorentz já Pieter Zeeman
* Kemia – Hermann Emil Fischer
* Kirjálâšvuotâ – Christian Matthias Theodor Mommsen
* Ráávhu – Élie Ducommun já Charles Albert Gobat
* Talhâstieđâ – Ronald Ross

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 31. peeivi – Tallulah Bankhead, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. 1968)
* kuovâmáánu 27. peeivi – John Steinbeck, ive 1962 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš kirječällee (j. 1968)
* cuáŋuimáánu 23. peeivi – Halldór Guðjónsson (*Halldór Laxness*), ive 1955 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim islandlâš kirječällee (j. 1998)
* vyesimáánu 10. peeivi – David O. Selznick, ovtâstumstaatâlâš elleekovepyevtitteijee (j. 1965)
* syeinimáánu 10. peeivi – Kurt Alder, ive 1950 Nobel-kemiapalhâšume finnim saksalâš kemist (j. 1958)
* čohčâmáánu 5. peeivi – Darryl F. Zanuck, ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee (j. 1979)
* čohčâmáánu 6. peeivi – Sylvanus Olympio, togolâš politikkár já Togo 1. president (j. 1963)
* skammâmáánu 17. peeivi – Eugene Wigner, ive 1963 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim uŋgarlâš-ovtâstumstaatâlâš teoreetlâš fysikkár (j. 1995)

## Jämimeh
* čohčâmáánu 26. peeivi – Levi Strauss, ovtâstumstaatâlâš utkee já Levi's vuáđudeijee  (š. 1829)
* čohčâmáánu 29. peeivi – Émile Zola, ranskalâš kirječällee (š. 1840)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1903

**1903** (**MCMIII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1900-ihelove niäljád ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Antoine Henri Becquerel, Pierre Curie já Marie Curie
* Kemia – Svante August Arrhenius
* Kirjálâšvuotâ – Bjørnstjerne Martinus Bjørnson
* Ráávhu – William Randal Cremer
* Talhâstieđâ – Niels Ryberg Finsen

## Šoddâmeh
* njuhčâmáánu 24. peeivi – Adolf Butenandt, ive 1939 Nobel-kemiapalhâšume finnim saksalâš biokemist (j. 1995)
* cuáŋuimáánu 5. peeivi – Helene Kløvstad, taažâ máttáátteijee, párnáikirječällee já jurgâleijee (j. 1998)
* vyesimáánu 26. peeivi – Israel Ruong, sämmilâš kielâtotkee já politikkár (j. 1986)
* kesimáánu 25. peeivi – George Orwell, eŋlandlâš kirječällee já toimâtteijee (j. 1950)
* syeinimáánu 2. peeivi – Olav V, Taažâ kunâgâs iivij 1957–1991 (j. 1991)
* čohčâmáánu 28. peeivi – Eero Lehikoinen, syemmilâš huksiittâssárgoo já taaiđâmáálájeijee (j. 1965)
* juovlâmáánu 5. peeivi – Cecil Powell, ive 1950 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim brittilâš váimusfysikkár (j. 1969)
* juovlâmáánu 12. peeivi – Yasujirō Ozu, jaapaanlâš elleekovestivrejeijee já kietâčällee (j. 1963)

## Jämimeh

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1904

**1904** (**MCMIV**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vástuppeeivi já nuuvâi lávurduv. Tot lâi 1900-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – John William Strutt
* Kemia – Sir William Ramsay
* Kirjálâšvuotâ – Frédéric Mistral já José Echegaray y Eizaguirre
* Ráávhu – Institut de droit international
* Talhâstieđâ – Ivan Petrovich Pavlov

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 10. peeivi – Ray Bolger, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. 1987)
* uđđâivemáánu 26. peeivi – Seán MacBride, ive 1974 Nobel-ráávhupalhâšume finnim irlandlâš politikkár (j. 1988)
* vyesimáánu 11. peeivi – Salvador Dalí, espanjalâš máálájeijee, koveverree já elleekovekietâčällee (j. 1989)
* syeinimáánu 28. peeivi – Pavel Čerenkov, ive 1958 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim sovjetlittolâš fysikkár (j. 1990)
* čohčâmáánu 15. peeivi – Umberto II, Italia niäljád já majemuš kunâgâs (j. 1983)
* skammâmáánu 22. peeivi – Louis Néel, ive 1970 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ranskalâš fysikkár já akateemikkár (j. 2000)

## Jämimeh

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1905

**1905** (**MCMV**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1900-ihelove kuuđâd ihe.

## Tábáhtusah
### Kesimáánu
* kesimáánu 7. peeivi – Taažâ Stuorrâtigge pieđgij Ruotâ-Taažâ -lito 91 ihheed ton šoddâm maŋa.

### Skammâmáánu
* skammâmáánu 18. peeivi – Stuorrâtigge valjij prinssâ Carl jiečânâs Taažâ kunâgâssân.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Philipp Eduard Anton von Lenard
* Kemia – Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer
* Kirjálâšvuotâ – Henryk Sienkiewicz
* Ráávhu – Baroness Bertha Sophie Felicita von Suttner
* Talhâstieđâ – Robert Koch

## Šoddâmeh
* njuhčâmáánu 21. peeivi – Joan Coromines i Vigneaux, katalonialâš kielâtiettee (j. 1997)
* vyesimáánu 26. peeivi – Ruth M. Arthur, skotlandlâš máttáátteijee já kirječällee (j. 1979)
* syeinimáánu 29. peeivi – Dag Hammarskjöld, ruátálâš diplomaat, Ovtâstum aalmugij 2. uáivičällee já ive 1961 Nobel-ráávhupalhâšume vyeittee (j. 1961)

## Jämimeh

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Tavoleto

**Tavoleto** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Tavoletost ääsih 858 olmožid. Ton vijđodâh lii 12,41 km², já alodâh 426 m. Tavoleto naaburkieldah láá Mercatino Conca, Mondaino, Monte Cerignone, Montefiore Conca, Saludecio, Sassocorvaro Auditore já Urbino.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Casinella, Ripamassana já Valle Fuini.

## Käldeeh
1906

**1906** (**MCMVI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1900-ihelove čiččâd ihe.

## Tábáhtusah
[pienoiskuva|right|Ruvnájááh uárnejuvvojii [Nidaros tuámukirkko|Nidaros tuámukirhoost Ruándimist kesimáánu 22. peeivi 1906.]]
### Uđđâivemáánu
* uđđâivemáánu 17. peeivi – Armand Fallières väljejui Ranska täsivääldi presidentin.

### Kuovâmáánu
* kuovâmáánu 18. peeivi – Armand Fallières algâttij president virgeest.

### Kesimáánu
* kesimáánu 22. peeivi – Haakon VII já roonnig Maud ruvnájuin Nidaros tuámukirhoost Ruándimist.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Joseph John Thomson
* Kemia – Henri Moissan
* Kirjálâšvuotâ – Giosuè Carducci
* Ráávhu – Theodore Roosevelt
* Talhâstieđâ – Camillo Golgi já Santiago Ramón y Cajal

## Šoddâmeh
* njuhčâmáánu 31. peeivi – Shin’ichirō Tomonaga, ive 1965 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim jaapaanlâš fysikkár (j. 1979)
* cuáŋuimáánu 13. peeivi – Samuel Beckett, ive 1969 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim irlandlâš kirječällee (j. 1989)
* kesimáánu 19. peeivi – Ernst Boris Chain, ive 1945 Nobel-talhâstieđâpalhâšume finnim brittilâš biokemist já bakteriolog (j. 1979)
* kesimáánu 28. peeivi – Maria Goeppert-Mayer, ive 1963 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim saksalâš-ovtâstumstaatâlâš fysikkár (j. 1972)
* syeinimáánu 2. peeivi – Hans Bethe, ive 1967 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim saksalâš-ovtâstumstaatâlâš fysikkár (j. 2005)
* syeinimáánu 23. peeivi – Vladimir Prelog, ive 1975 Nobel-kemiapalhâšume finnim kroatialâš kemist (j. 1998)
* syeinimáánu 28. peeivi – Aulis Blomstedt, syemmilâš arkkiteht (j. 1979)
* čohčâmáánu 4. – Max Delbrück, ive 1969 Nobel-talhâstieđâpalhâšume finnim saksalâš-ovtâstumstaatâlâš biofysikkár (j. 1981)
* čohčâmáánu 6. peeivi – Luis Federico Leloir, ive 1970 Nobel-kemiapalhâšume finnim argentiinalâš kemist (j. 1987)
* roovvâdmáánu 19. peeivi – Dag Englund, syemmilâš arkkiteht (j. 1979)
* skammâmáánu 18. peeivi – George Wald, ive 1967 Nobel-talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš neurotiettee (j. 1997)
* juovlâmáánu 9. peeivi – Grace Hopper, ovtâstumstaatâlâš ohjelmistee já COBOL-ohjelmistemkielâ "enni" (j. 1992)
* juovlâmáánu 25. peeivi – Ernst Ruska, ive 1986 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim saksalâš fysikkár (j. 1988)

## Jämimeh
* juovlâmáánu 7. peeivi – Élie Ducommun, ive 1902 Nobel-ráávhupalhâšume finnim sveiccilâš toimâtteijee (š. 1833)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1908

**1908** (**MCMVIII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij koskoho já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 1900-ihelove oovcád ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Gabriel Lippmann
* Kemia – Ernest Rutherford
* Kirjálâšvuotâ – Rudolf Christoph Eucken
* Ráávhu – Klas Pontus Arnoldson já Fredrik Bajer
* Talhâstieđâ – Ilya Ilyich Mechnikov já Paul Ehrlich

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 9. peeivi – Simone de Beauvoir, ranskalâš kirječällee, filosof já feminist (j. 1986)
* kuovâmáánu 29. peeivi – Esko Suhonen, syemmilâš arkkiteht (j. 1984)
* cuáŋuimáánu 5. peeivi – Bette Davis, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. 1989)
* vyesimáánu 23. peeivi – John Bardeen, ive 1972 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár já šleđgâinsner (j. 1991)
* vyesimáánu 30. peeivi – Hannes Alfvén, ive 1970 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ruátálâš plasmafysikkár já akateemikkár (j. 1995)
* kesimáánu 26. peeivi – Salvador Allende, chilelâš tuáhtár, politikkár já Chile 29. president (j. 1973)
* čohčâmáánu 19. peeivi – Mika Waltari, syemmilâš kirječällee (j. 1979)
* juovlâmáánu 4. peeivi – Alfred Hershey, ive 1969 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš bakteriolog já genetikkár (j. 1997)
* juovlâmáánu 17. peeivi – Willard Libby, ive 1960 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikaallâš kemist (j. 1980)

## Jämimeh
* njuhčâmáánu 3. peeivi – Lorenz Lindelöf, syemmilâš matematikkár (š. 1827)
* syeinimáánu 22. peeivi – William Randal Cremer, ive 1903 Nobel-ráávhupalhâšume finnim brittilâš politikkár já pasifist (š. 1828)
* porgemáánu 25. peeivi – Henri Becquerel, ive 1903 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ranskalâš fysikkár (š. 1852)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1909

**1909** (**MCMIX**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1900-ihelove majemuš ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Guglielmo Marconi já Karl Ferdinand Braun
* Kemia – Wilhelm Ostwald
* Kirjálâšvuotâ – Selma Lagerlöf
* Ráávhu – Auguste Beernaert já Paul de Constant
* Talhâstieđâ – Emil Theodor Kocher

## Šoddâmeh
* cuáŋuimáánu 21. peeivi – Henning Sundesson, ruátálâš almosvalastâllee (j. 1990)
* vyesimáánu 26. peeivi – Adolfo López Mateos, meksikolâš politikkár já Meksiko 48. president iivij 1958&ndash;1964 (j. 1969)
* čohčâmáánu 21. peeivi – Kwame Nkrumah, ghanalâš politikkár sehe Ghana 1. president já 1. uáiviminister (j. 1972)
* juovlâmáánu 10. peeivi – Lucien Tostain, ranskalâš almosvalastâllee (j. 1992)

## Jämimeh

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1910

**1910** (**MCMX**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield lávurdâh. Tot lâi 1910-lovo vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Johannes van der Waals
* Kemia – Otto Wallach
* Kirjálâšvuotâ – Paul Heyse
* Ráávhu – Aalmugijkoskâsâš ráávhutoimâttâh
* Talhâstieđâ – Albrecht Kossel

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 9. peeivi – Jacques Monod, ive 1965 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim ranskalâš totkee (j. 1976)
* kuovâmáánu 17. peeivi – Erich von Ungern-Sternberg, syemmilâš arkkiteht (j. 1989)
* njuhčâmáánu 23. peeivi – Akira Kurosawa, jaapaanlâš elleekovestivrejeijee (j. 1998)
* vyesimáánu 12. peeivi – Dorothy Hodgkin, ive 1964 Nobel-kemiapalhâšume finnim brittilâš kemist (j. 1994)
* vyesimáánu 19. peeivi – Aarne Ervi, syemmilâš arkkiteht (j. 1977)
* kesimáánu 3. peeivi – Paulette Goddard, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (j. 1990)
* kesimáánu 5. peeivi – André Lonlas, ranskalâš almosvalastâllee (j. 2003)
* porgemáánu 20. peeivi – Eero Saarinen, syemmilâš arkkiteht (j. 1961)

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 13. peeivi – Edvard Wilhelm Borg, syemmilâš kirkkohiärrá já vuossâmuš olmooš maailmist, kote čođâlditij anarâškielâ totkos (š. 1830)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1912

**1912** (**MCMXII**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 1910-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah
### Uđđâivemáánu
* uđđâivemáánu 6. peeivi &ndash; New Mexicost šoodâi Ovtâstum staatâi 47. uásistaatâ.
### Kuovâmáánu
* kuovâmáánu 14. peeivi &ndash; Arizonast šoodâi Ovtâstum staatâi 48. uásistaatâ.
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Gustaf Dalén
* Kemia – Victor Grignard já Paul Sabatier
* Kirjálâšvuotâ – Gerhart Hauptmann
* Ráávhu – Elihu Root
* Talhâstieđâ – Alexis Carrel

## Šoddâmeh
* cuáŋuimáánu 19. peeivi – Glenn T. Seaborg, ive 1951 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš kemist (j. 1999)
* porgemáánu 10. peeivi – Jorge Amado, brasilialâš kirječällee (j. 2001)
* porgemáánu 13. peeivi – Salvador Luria, ive 1969 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim italialâš-ovtâstumstaatâlâš mikrobiolog (j. 1991)

## Jämimeh
* vyesimáánu 14. peeivi – August Strindberg, ruátálâš kirječällee (š. 1849)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1915

**1915** (**MCMXV**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vástuppeivi. Tot lâi 1910-lovo kuuđâd ihe.

## Tábáhtusah
### Uđđâivemáánu
* uđđâivemáánu 13. peeivi – Avezzano eennâmtuárgástâsâst Italiast ruáppánii paijeel 30 000 olmožid.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Sir William Bragg já Sir William Lawrence Bragg
* Kemia – Richard Willstätter
* Kirjálâšvuotâ – Romain Rolland
* Ráávhu – ij kihheen
* Talhâstieđâ – ij kihheen

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 19. peeivi – André Sicard, ranskalâš almosvalastâllee (j. 1973)
* cuáŋuimáánu 7. peeivi – Billie Holiday, ovtâstumstaatâlâš lávloo (j. 1959)
* vyesimáánu 6. peeivi – Orson Welles, ovtâstumstaatâlâš elleekovestivrejeijee já čaittâleijee (j. 1985)
* porgemáánu 2. peeivi – Esko Toiviainen, syemmilâš arkkiteht (j. 1999)
* čohčâmáánu 23. peeivi – Clifford Shull, ive 1994 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (j. 2001)
* skammâmáánu 19. peeivi – Earl Wilbur Sutherland Jr., ive 1971 Nobel-talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš biokemist já farmakolog (j. 1974)
* skammâmáánu 25. peeivi – Augusto Pinochet, chilelâš kenraal, diktaattor já Chile 30. president (j. 2006)
* juovlâmáánu 12. peeivi – Frank Sinatra, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já lávloo (j. 1998)
* juovlâmáánu 19. peeivi – Édith Piaf, ranskalâš lávloo (j. 1963)
* juovlâmáánu 30. peeivi – Valter Nyström, ruátálâš almosvalastâllee (j. 2011)

## Jämimeh
* vyesimáánu 3. peeivi – Arvid Genetz, syemmilâš tivtâsteijee já kielâtotkee sehe senaattor iivij 1901–1905 (š. 1848)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1916

**1916** (**MCMXVI**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 1910-lovo čiččâd ihe.

## Tábáhtusah
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Pelkosnjaargâ já Suovâkuoškâ kieldah vuáđuduvvii.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – ij kihheen
* Kemia – ij kihheen
* Kirjálâšvuotâ – Verner von Heidenstam
* Ráávhu – ij kihheen
* Talhâstieđâ – ij kihheen

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 8. peeivi – Eila Pennanen, syemmilâš kirječällee, kritikkár, esseečällee já jurgâleijee (j. 1994)
* njuhčâmáánu 26. peeivi – Christian B. Anfinsen, ive 1972 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš kemist (j. 1995)
* vyesimáánu 11. peeivi – Camilo José Cela, ive 1989 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim espanjalâš kirječällee (j. 2002)
* kesimáánu 8. peeivi – Francis Crick, ive 1962 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim brittilâš molekyylbiolog, neurotiettee já biofysikkár (j. 2004)
* čohčâmáánu 28. peeivi – Olga Lepešinskaja, sovjetlittolâš baaleet-tánssájeijee (j. 2008)
* juovlâmáánu 15. peeivi – Maurice Wilkins, ive 1962 Nobel-fysiologia- teikkâ talhâstieđâpalhâšume finnim uđđâseelandlâš-brittilâš biofysikkár (j. 2004)

## Jämimeh
* porgemáánu 8. peeivi – Pedar Jalvi, sämmilâš kirječällee (š. 1888)
* syeinimáánu 23. peeivi – William Ramsay, ive 1904 Nobel-kemiapalhâšume finnim skotlandlâš kemist (š. 1852)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1917

**1917** (**MCMXVII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield vuossargâ. Tot lâi 1910-lovo káávcád ihe.

## Tábáhtusah
### Juovlâmáánu
* juovlâmáánu 6. peeivi – Suomâ ovdâskoddeest tuhhiittii Suomâ jiečânâsvuođâjulgáštâs.
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Ranua kieldâ vuáđudui.
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Charles Glover Barkla
* Kemia – ij kihheen
* Kirjálâšvuotâ – Karl Adolph Gjellerup já Henrik Pontoppidan
* Ráávhu – Aalmugijkoskâsâš Ruopsis Ristâ
* Talhâstieđâ – ij kihheen

## Šoddâmeh
* vyesimáánu 25. peeivi – Aino Kallio-Ericsson, syemmilâš arkkiteht (j. 2018)
* vyesimáánu 29. peeivi – John F. Kennedy, ovtâstumstaatâlâš politikkár já Ovtâstum staatâi 35. president (j. 1963)
* kesimáánu 24. peeivi – Joan Clarke, eŋlandlâš kryptoanalytikkár já numismatikkár (j. 1996)
* roovvâdmáánu 21. peeivi – Dizzy Gillespie, ovtâstumstaatâlâš jazzmusikkár (j. 1993)
* roovvâdmáánu 30. peeivi – Minni Nurme, eestilâš tihtâ- já kirječällee (j. 1994)
* juovlâmáánu 9. peeivi – James Rainwater, ive 1975 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš váimusfysikkár (j. 1986)
* juovlâmáánu 16. peeivi – Arthur C. Clarke, eŋlandlâš *science fiction* -kirječällee já utkee (j. 2008)

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 3. peeivi – Elia Heikel, syemmilâš arkkiteht (š. 1852)
* porgemáánu 20. peeivi – Adolf von Baeyer, ive 1905 Nobel-kemiapalhâšume finnim saksalâš kemist (š. 1835)
* juovlâmáánu 30. peeivi – Gustaf Nyström, syemmilâš arkkiteht, rehtor já arkkitehtuur professor (š. 1856)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1918

**1918** (**MCMXVIII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield majebargâ. Tot lâi 1910-lovo oovcád ihe.

## Tábáhtusah
### Skammâmáánu
* skammâmáánu 11. peeivi – Vuossâmuš maailmsuáti nuuvâi.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Max Planck
* Kemia – Fritz Haber
* Kirjálâšvuotâ – ij kihheen
* Ráávhu – ij kihheen
* Talhâstieđâ – ij kihheen

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 15. peeivi – João Figueiredo, Brasilia 30. president (j. 1999)
*   uđđâivemáánu 15.   peeivi – Gamal Abdel Nasser, Egypt 2. president (j. 1970)
* njuhčâmáánu 16. peeivi – Frederick Reines, ive 1995 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (j. 1998)
* cuáŋuimáánu 20. peeivi – Kai Siegbahn, ive 1981 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ruátálâš fysikkár (j. 2007)
* vyesimáánu 11. peeivi – Mrinalini Sarabhai, indialâš klassiklâš tánssájeijee, koreograf já máttáátteijee (j. 2016)
* vyesimáánu 20. peeivi – Edward B. Lewis, ive 1995 Nobel-talhâstieđâpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš geenitotkee (j. 2004)
* syeinimáánu 14. peeivi – Ingmar Bergman, ruátálâš kirječällee já stivrejeijee (j. 2007)
* syeinimáánu 15. peeivi – Bertram Brockhouse, ive 1994 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim kanadalâš fysikkár (j. 2003)
* syeinimáánu 18. peeivi – Nelson Mandela, ive 1993 Nobel-ráávhupalhâšume finnim Maadâ-Afrik president (j. 2013) 
* syeinimáánu 31. peeivi – Paul D. Boyer, ive 1997 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš biokemist (j. 2018)
* porgemáánu 13. peeivi – Frederick Sanger, iivij 1958 já 1980 Nobel-kemiapalhâšume finnim brittilâš biokemist (j. 2013) 
* čohčâmáánu 27. peeivi – Martin Ryle, ive 1974 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim brittilâš radioastronom (j. 1984)
* roovvâdmáánu 4. peeivi – Kenichi Fukui, ive 1981 Nobel-kemiapalhâšume finnim jaapaanlâš kemist (j. 1998)
* roovvâdmáánu 5. peeivi – Heikki Siren, syemmilâš arkkiteht (j. 2013)
* roovvâdmáánu 8. peeivi – Jens Christian Skou, ive 1997 Nobel-kemiapalhâšume finnim tanskalâš kemist (j. 2018)
* skammâmáánu 10. peeivi – Ernst Otto Fischer, ive 1973 Nobel-kemiapalhâšume finnim saksalâš kemist (j. 2007)

## Jämimeh
* syeinimáánu 17. peeivi – Nikolai II, Ruošâ kiäisár, Puola kunâgâs já Suomâ majemuš stuorrâfurstâ (š. 1868)
* roovvâdmáánu 18. peeivi – Lluïsa Vidal i Puig, katalonialâš kovetaaidâr (š. 1876)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1919

**1919** (**MCMXIX**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1910-lovo majemuš ihe.

## Tábáhtusah
### Roovvâdmáánu
* roovvâdmáánu 28. peeivi – Ovtâstum staatâi kieldimlaahâ poođij vuáimán.

### Juovlâmáánu
* Espanjatavdâ poođij Aanaar kuávlun.

### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Johannes Stark
* Kemia – ij kihheen
* Kirjálâšvuotâ – Carl Spitteler
* Ráávhu – Woodrow Wilson
* Talhâstieđâ – Jules Bordet

## Šoddâmeh
* uđđâivemáánu 1. peeivi – J. D. Salinger, ovtâstumstaatâlâš kirječällee (j. 2010)
* čohčâmáánu 22. peeivi – Erik Kråkström, syemmilâš arkkiteht (j. 2009)
* skammâmáánu 11. peeivi – Kalle Päätalo, syemmilâš kirječällee (j. 2000)

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 6. peeivi – Theodore Roosevelt, ive 1906 Nobel-ráávhupalhâšume finnim Ovtâstum staatâi 26. president (š. 1858)
* roovvâdmáánu 11. peeivi – Karl Adolph Gjellerup, ive 1917 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim tanskalâš tihtâ- já kirječällee (š. 1857)
* skammâmáánu 15. peeivi – Alfred Werner, ive 1913 Nobel-kemiapalhâšume finnim sveiccilâš kemist (š. 1866)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1911

**1911** (**MCMXI**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield pasepeivi. Tot lâi 1910-lovo nubbe ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Wilhelm Wien
* Kemia – Marie Curie
* Kirjálâšvuotâ – Maurice Maeterlinck
* Ráávhu – Tobias Asser já Alfred Fried
* Talhâstieđâ – Allvar Gullstrand

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 6. peeivi – Ronald Reagan, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já Ovtâstum staatâi 40. president (j. 2004)
* cuáŋuimáánu 8. peeivi – Melvin Calvin, ive 1961 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš biokemist (j. 1997)
* kesimáánu 25. peeivi – William Howard Stein, ive 1972 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš biokemist (j. 1980)
* syeinimáánu 6. peeivi – Odd Rasdal, taažâ almosvalastâllee (j. 1985)
* porgemáánu 16. peeivi – Aarno Raveala, syemmilâš arkkiteht (j. 1983)
* roovvâdmáánu 14. peeivi – Lê Đức Thọ, ive 1973 Nobel-ráávhupalhâšume finnim vietnamlâš diplomaat já politikkár (j. 1990)

## Jämimeh
* njuhčâmáánu 1. peeivi – Jacobus Henricus van 't Hoff, ive 1901 Nobel-kemiapalhâšume finnim vuáládâheennâmlâš fysikaallâš kemist (š. 1852)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1947

**1947** (**MCMXLVII**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield koskokko. Tot lâi 1940-lovo káávcád ihe.

## Tábáhtusah
### [[Tiätuvuárkká:Nobel prize medal.svg|20px]] Nobel-palhâšumeh
* Fyysiik – Edvard Appleton
* Kemia – Sir Robert Robinson
* Kirjálâšvuotâ – André Gide
* Ráávhu – Kveekariih
* Talhâstieđâ – Carl Ferdinand Cori, Gerty Cori já Bernardo Alberto Houssay

## Šoddâmeh
[thumb|right|Linda Hogan ive [2007]]
* uđđâivemáánu 8. peeivi – David Bowie, eŋlandlâš musikkár já čaittâleijee (j. 2016)
* uđđâivemáánu 15. peeivi – Martin Chalfie, ive 2008 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš neurobiolog
* kuovâmáánu 2. peeivi – Farrah Fawcett, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já pyevtitteijee (j. 2009)
* kuovâmáánu 11. peeivi – Kirste Paltto, sämmilâš kirječällee
* kesimáánu 15. peeivi – Alain Aspect, ive 2022 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ranskalâš fysikkár
* syeinimáánu 16. peeivi – Linda Hogan, ovtâstumstaatâlâš tivtâsteijee, čällee já aktivist
* syeinimáánu 20. peeivi – Gerd Binnig, ive 1986 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim saksalâš fysikkár
* syeinimáánu 22. peeivi – Danny Glover, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já elleekovestivrejeijee
* syeinimáánu 30. peeivi – Françoise Barré-Sinoussi, ive 2008 Nobel-talhâstieđâpalhâšume finnim ranskalâš virolog
* čohčâmáánu 11. peeivi – Máret Sárá, tavesämmilâš máttáátteijee, toimâtteijee, kirječällee, aktivist, totkee já šaddoäššitobdee
* čohčâmáánu 21. peeivi – Stephen King, ovtâstumstaatâlâš kirječällee
* roovvâdmáánu 1. peeivi – Aaron Ciechanover, ive 2004 Nobel-kemiapalhâšume finnim israellâš biolog 
* juovlâmáánu 8. peeivi – Kati-Claudia Fofonoff, nuorttâlâš kirječällee (j. 2011)
*   juovlâmáánu 8.   peeivi – Thomas Cech, ive 1989 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš biokemist
* juovlâmáánu 28. peeivi – Hans Pauli Strøm, färsuolluulâš sosiolog já politikkár (j. 2025)

## Jämimeh
* kuovâmáánu 22. peeivi – Lydia Lyytikäinen, syemmilâš tivtâsteijee já kirječällee (š. 1869)
* syeinimáánu 12. peeivi – Heikki Kaartinen, syemmilâš huksimmiäštár (š. 1872)
* roovvâdmáánu 4. peeivi – Max Planck, ive 1918 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim saksalâš fysikkár (š. 1858)
* juovlâmáánu 7. peeivi – Nicholas Murray Butler, ive 1931 Nobel-ráávhupalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš filosof, diplomaat já ráávhuaktivist (š. 1862)
* juovlâmáánu 22. peeivi – David Frölander-Ulf, syemmilâš arkkiteht (š. 1874)
* juovlâmáánu 28. peeivi – Viktor Emanuel III, Italia kuálmád kunâgâs (š. 1869)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Piobbico

**Piobbico** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Piobbicost ääsih 1 876 olmožid. Ton vijđodâh lii 48,20 km², já alodâh 339 m. Piobbico naaburkieldah láá Apecchio, Cagli já Urbania.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Acquanera, Bacciardi, Ca' Giavaccolo, Cardella, Colle, Cuppio, Fratta, Monteforno já Piano.

## Käldeeh
Peglio

**Peglio** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Pegliost ääsih 664 olmožid. Ton vijđodâh lii 21,36 km², já alodâh 650 m. Peglio naaburkieldah láá Lunano, Sant'Angelo in Vado, Sassocorvaro Auditore, Urbania já Urbino.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Käldeeh
Fermignano

**Fermignano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Fermignanost ääsih 8 399 olmožid. Ton vijđodâh lii 43,70 km², já alodâh 200 m. Fermignano naaburkieldah láá Acqualagna, Cagli, Fossombrone, Urbania já Urbino.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Bivio Borzaga, Ca' l'Agostina, Calpino, Ca' Vanzino, Pagino, San Silvestro, Santa Barbara já Villa del Furlo.

## Käldeeh
Gradara

**Gradara** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Gradarast ääsih 4 901 olmožid. Ton vijđodâh lii 17,53 km², já alodâh 142 m. Gradara naaburkieldah láá Gabicce Mare, Cattolica, Pesaro, San Giovanni in Marignano já Tavullia.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Fanano, Fanano Massignano, Granarola, Pievevecchia já Santo Stefano.

## Käldeeh
Colli al Metauro

**Colli al Metauro** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Colli al Metaurost ääsih 12 345 olmožid. Ton vijđodâh lii 46,17 km², já alodâh 66 m. Colli al Metauro naaburkieldah láá Cartoceto, Mombaroccio, Mondavio, Montefelcino, Sant'Ippolito já Terre Roveresche.

## Historjá
Colli al Metauro kieldâ šoodâi uđđâivemáánu 1. peeivi 2017, ko Montemaggiore al Metauro, Saltara já Serrungarina kieldah lahtojii oohtân.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Bargni, Beato Sante, Borgaccio, Calcinelli, Fiordipiano, Montemaggiore al Metauro, Pozzuolo, Saltara, San Liberio, Serrungarina, Tavernelle já Villanova.

## Käldeeh
Sassocorvaro Auditore

**Sassocorvaro Auditore** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Sassocorvaro Auditorest ääsih 4 892 olmožid. Ton vijđodâh lii 87,55 km², já alodâh 326 m. Sassocorvaro Auditore naaburkieldah láá Gemmano, Lunano, Macerata Feltria, Mercatino Conca, Monte Cerignone, Montefiore Conca, Piandimeleto, Tavoleto já Urbino.

## Historjá
Sassocorvaro Auditore kieldâ šoodâi uđđâivemáánu 1. peeivi 2019, ko Auditore já Sassocorvaro kieldah lahtojii oohtân.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Auditore, Bronzo, Ca' Guido, Ca' Angelino, Caprazzino, Case Nuove Provinciali, Casinina, Castelnuovo, Celletta di Valle Avellana, Fontanelle, Mercatale, Molino Fulvi, Piagniano, Pian d'Alberi, San Donato in Taviglione, San Giovanni, San Leo Nuovo já Sassocorvaro.

## Käldeeh
Tavullia

**Tavullia** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Tavulliast ääsih 7 912 olmožid. Ton vijđodâh lii 42,07 km², já alodâh 170 m. Tavullia naaburkieldah láá Gradara, Mondaino, Montecalvo in Foglia, Montegridolfo, Montelabbate, Pesaro, Saludecio, San Giovanni in Marignano já Vallefoglia.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Babbucce, Belvedere Fogliense, Case Bernardi, Monteluro, Padiglione, Picciano, Pirano Alto, Pirano Basso, Rio Salso já San Germano.

## Käldeeh
Kesimáánu 22.

**Kesimáánu 22.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 173. peivi (kárgámive 174. peivi). Ive loopân láá 192 peivid.

## Nommâpeeivih
* anarâš kalender: Pavla, Lijne
* syemmilâš kalender: Paula, Pauliina, Liina

## Tábáhtusah
* 1906 – Haakon VII já roonnig Maud ruvnájuin Nidaros tuámukirhoost Ruándimist.

## Šoddâmeh
* 916 – Sayf al-Dawla, muslimlâš eemiir (j. 967)
* 1936 – Hermeto Pascoal, brasilialâš šuoŋârähtee já musikkár (j. 2025)
* 1939 – Ada Yonath, ive 2009 Nobel-kemiapalhâšume finnim israellâš kristallograf
* 1943 – J. Michael Kosterlitz, ive 2016 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim brittilâš-ovtâstumstaatâlâš fysikkár
* 1958 – Johanna Sinisalo, syemmilâš kirječällee

## Jämimeh
* 866 – Emenon, frankkilâš aatellâš (šoddâmihe ij tiäđust)
* 947 – Qian Hongzuo, Wuyue kunâgâs (š. 928)
* 1931 – Armand Fallières, ranskalâš politikkár já Ranska president iivij 1906–1913 (š. 1841)
* 1965 – David O. Selznick, ovtâstumstaatâlâš elleekovepyevtitteijee (š. 1902)
* 1987 – Fred Astaire, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já tánssájeijee (š. 1899)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Čohčâmáánu 26.

**Čohčâmáánu 26.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 269. peivi (kárgámive 270. peivi). Ive loopân láá 96 peivid.

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Kááiváš
*syemmilâš kalender: Kuisma

## Tábáhtusah
* 1172 – Eennâm tuárgistij korrâsávt Messinast, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,6 Richter ciäkkáduv mield já VIII Mercalli ciäkkáduv mield.
* 2021 – Sveeicist uárnejui aalmugjienâstem näimilittolaavâ nubásmitmist. Iänádâh sveiccilijn tuhhiittij laavâ nubásmittem täsiárvusubbon.

## Šoddâmeh
* 1005 – Fujiwara no Nagaie, jaapaanlâš aatellâš (j. 1064)
* 1882 – Hanna Järvi, syemmilâš máttáátteijee já kirječällee (j. 1964)
* 1888 – T. S. Eliot, ive 1948 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim eŋlandlâš tihtâčällee já čaaitâlmčällee (j. 1965)
* 1945 – Gal Costa, brasilialâš lávloo (j. 2022)
* 1946 – Bryan Ferry, eŋlandlâš lávloo já Roxy Music -rockjuávhu vuáđudeijeejeessân

## Jämimeh
* 800 – Berowelf, Würzburg pispe (šoddâmihe ij tiäđust)
* 1371 – Vukašin Mrnjavčević, serbialâš haldâšeijee (šoddâmihe ij tiäđust)
* 1902 – Levi Strauss, ovtâstumstaatâlâš utkee já Levi's vuáđudeijee  (š. 1829)
* 1977 – Aarne Ervi, syemmilâš arkkiteht (š. 1910)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1829

**1829** (**MDCCCXXIX**) lâi normaalihe, mon älgim- já nuuhâmpeivin lâi gregoriaanlâš kalender mield tuorâstâh. Tot lâi 1820-lovo majemuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 26. peeivi – Levi Strauss, ovtâstumstaatâlâš utkee já Levi's vuáđudeijee (j. 1902)
* njuhčâmáánu 22. peeivi – Hampus Dalström, syemmilâš arkkiteht (j. 1882)

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 12. peeivi – Friedrich Schlegel, saksalâš filosof (š. 1772)
* syeinimáánu 17. peeivi – Gaetano Emanuele Bava di San Paolo, italialâš kirječällee (š. 1737)
* juovlâmáánu 29. peeivi – Carlo Cottone, italialâš politikkár (š. 1756)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Kuovâmáánu 26.

**Kuovâmáánu 26.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 57. peivi. Ive loopân láá 308 peivid (kárgámive 309 peivid).

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Nestor, Nástár
*syemmilâš kalender: Nestori

## Tábáhtusah
* 1870 – Commerzbank vuáđudui Hamburgist.
* 2025 – Čuoigâm maailmmiäštárkištoh algii Ruándimist.

## Šoddâmeh
* 1829 – Levi Strauss, ovtâstumstaatâlâš utkee já Levi's vuáđudeijee (j. 1902)
* 1932 – Johnny Cash, ovtâstumstaatâlâš countrylávloo (j. 2003)
* 1946 – Ahmed Zewail, ive 1999 Nobel-kemiapalhâšume finnim egyptlâš-ovtâstumstaatâlâš kemist (j. 2016)
* 1961 – Monika Fagerholm, suomâruátálâš kirječällee

## Jämimeh
* 1806 – Alexandre Dumas, ranskalâš kenraal (š. 1762)
* 1812 – Cosimo Morelli, italialâš arkkiteht (š. 1732)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1840

**1840** (**MDCCCXL**) lâi kárgámihe, mii gregoriaanlâš kalender mield aalgij koskoho já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 1840-lovo vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah
### Syeinimáánu
* syeinimáánu 6. peeivi – Taipalee kanava valmâštui.

## Šoddâmeh
* cuáŋuimáánu 2. peeivi – Émile Zola, ranskalâš kirječällee (j. 1902)
* skammâmáánu 14. peeivi – Claude Monet, ranskalâš impressionistlâš taaiđâmáálár (j. 1926)

## Jämimeh
* roovvâdmáánu 7. peeivi – Peter Joseph Krahe, saksalâš arkkiteht (š. 1758)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Terre Roveresche

**Terre Roveresche** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Terre Rovereschest ääsih 5 203 olmožid. Ton vijđodâh lii 70,37 km², já alodâh 264 m. Terre Roveresche naaburkieldah láá Cartoceto, Colli al Metauro, Fano, Fratte Rosa, Mondavio, Monte Porzio, San Costanzo já Sant'Ippolito.

## Historjá
Terre Roveresche kieldâ šoodâi uđđâivemáánu 1. peeivi 2017, ko Barchi, Orciano di Pesaro, Piagge já San Giorgio di Pesaro kieldah lahtojii oohtân.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
***Barchi**: San Bartolo, Vergineto já Villa del Monte.
***Orciano di Pesaro**: Montebello, Rupoli já Schieppe.
***Piagge**: Cerbara, Montale já San Filippo.
***San Giorgio di Pesaro**: Montecucco, Poggio, Sacramento já Spicello.

## Käldeeh
Cuáŋuimáánu 2.

**Cuáŋuimáánu 2.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 92. peivi (kárgámive 93. peivi). Ive loopân láá 273 peivid.

## Nommâpeeivih
Anarâš já syemmilâš kalender mield kiästen ij lah virgálâš nommâpeivi cuáŋuimáánu 2. peeivi.

## Tábáhtusah
* 815 – Sihyaj K'in Ich’aak II šoodâi Machaquila kunâgâssân.
* 999 – Sylvester II väljejui katolilii kirho 139. paavin.
* 1989 – Asus Computer Inc. vuáđudui.
* 2023 – Suomâst uárnejuvvojii ovdâskoddevaaljah.

## Šoddâmeh
* 1511 – Ashikaga Yoshiharu, jaapaanlâš suátialmai (j. 1550)
* 1725 – Giacomo Casanova (*Casanova*), venetsialâš fiäránistee já kirječällee (j. 1798)
* 1805 – Hans Christian Andersen, tanskalâš kirječällee (j. 1875)
* 1840 – Émile Zola, ranskalâš kirječällee (j. 1902)
* 1862 – Nicholas Murray Butler, ive 1931 Nobel-ráávhupalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš filosof, diplomaat já ráávhuaktivist (j. 1947)
* 1876 – Lluïsa Vidal i Puig, katalonialâš kovetaaidâr (j. 1918)
* 1921 – Ahti Korhonen, syemmilâš arkkiteht (j. 2010)

## Jämimeh
* 968 – Yuan Dezhao, kiinalâš kansler (š. 891)
* 1576 – Giovan Battista Bertani, italialâš arkkiteht (š. 1516)
* 1872 – Samuel Morse, skotlandlâš–ovtâstumstaatâlâš utkee (*[[Morsettem|morsepustaveh]]*) (š. 1791)
* 1914 – Paul Heyse, ive 1910 Nobel-kirjálâšvuotâpalhâšume finnim saksalâš kirječällee (š. 1830)
* 1928 – Theodore William Richards, ive 1914 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš kemist (š. 1868)
* 1995 – Hannes Alfvén, ive 1970 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ruátálâš plasmafysikkár já akateemikkár (š. 1908)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Čohčâmáánu 29.

**Čohčâmáánu 29.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 272. peivi (kárgámive 273. peivi). Ive loopân láá 93 peivid.

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Mikkâl, Mikko
*syemmilâš kalender: Mikael, Mikko, Mika, Miika, Miikka, Miska, Miko, Mikaele

## Tábáhtusah
*[[Mikkâlmâspeivi]]* 

* 1172 – Sebastiano Ziani šoodâi Venetsia 39. dogen.
* 1887 – Hamburger SV vuáđudui.

## Šoddâmeh
* 1754 – Giuseppe Antonio Maria Michele Mainoni, italialâš kenraal (j. 1807)
* 1932 – Rainer Weiss, ive 2017 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš fysikkár (j. 2025)
* 1936 – Silvio Berlusconi, italialâš finnodâholmooš já politikkár (j. 2023)

## Jämimeh
* 814 – Wu Shaoyang, Tang-dynastia kenraal (šoddâmihe ij tiäđust)
* 855 – Lothar I, Frankkilij väldikode kunâgâs (š. 795)
* 1902 – Émile Zola, ranskalâš kirječällee (š. 1840)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Kesimáánu 29.

**Kesimáánu 29.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 180. peivi (kárgámive 181. peivi). Ive loopân láá 185 peivid.

## Nommâpeeivih
* anarâš kalender: Piäkká, Piäjáš, Piättâr, Petter, Pierâ
* syemmilâš kalender: Pekka, Petri, Petra, Petteri, Peetu, Pietari, Pekko

## Tábáhtusah
* 1855 – The Daily Telegraph -aavis vuossâmuš nummeer almostui.

## Šoddâmeh
* 1900 – Antoine de Saint-Exupéry, ranskalâš kirječällee (j. 1944)
* 1926 – Jabir al-Ahmad al-Jabir al-Sabah, Kuwait 3. eemiir (j. 2006)

## Jämimeh
* 2003 – Katharine Hepburn, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee (š. 1907)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Gabicce Mare

**Gabicce Mare** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Gabicce Marest ääsih 5 716 olmožid. Ton vijđodâh lii 4,94 km², já alodâh 11 m. Gabicce Mare naaburkieldah láá Cattolica, Gradara já Pesaro.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Baia Vallugola, Case Badioli, Gabicce Monte, Ponte Tavollo já Vigna del Mare.

## Käldeeh
Syeinimáánu 31.

**Syeinimáánu 31.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 212. peivi (kárgámive 213. peivi). Ive loopân láá 153 peivid. 

## Nommâpeeivih
*anarâš kalender: Heliäiná, Helena
*syemmilâš kalender: Helena, Elena

## Tábáhtusah
* 1009 – Sergius IV šoodâi virgálávt katolilii kirho 142. paavin.
* 1561 – Eennâm tuárgistij korrâsávt Buccinost, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,6 Richter ciäkkáduv mield já VIII Mercalli ciäkkáduv mield.
* 1793 – Oulu lanne tuušâi, ko ton ruuvtâkiällár pävkittij.

## Šoddâmeh
* 975 – Fu Yanqing, kiinalâš kenraal (š. 898)
* 1918 – Paul D. Boyer, ive 1997 Nobel-kemiapalhâšume finnim ovtâstumstaatâlâš biokemist (j. 2018)
* 1951 – Evonne Goolagong, australialâš tennisspellee
* 1953 – Marry Ailonieida Somby, taažâsämmilâš kirječällee
* 1954 – Nils Johan Heatta, NRK Sámi Radio hovdâ
* 1962 – Wesley Snipes, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee
* 1965 – J. K. Rowling, eŋlandlâš kirječällee
* 1979 – Dana Gourrier, ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee

## Jämimeh
* 1944 – Antoine de Saint-Exupéry, ranskalâš kirječällee (š. 1900)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh