open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Burundi

**Burundi**, virgálávt **Burundi täsiväldi**, lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii tááláá ääigi Gitega. Oovdiš uáivikaavpug lâi Bujumbura, mii lii vala-uv staatâ stuárráámus kaavpug.

## Historjá
Eresnáál ko maaŋgâin Afrik staatâin, Burundi raajijd iä lah euroopliih meridâm, peic toh láá burundlâš monarkia rááhtus. Burundist aasâi vuosmužžân twah, ovdilgo suulân ive 1000 hutuh varrii tohon. Hutuh láá tááláá ääigi stuárráámus juávkku Burundist. Maŋeláá vala tutsih-uv värrejii Burundi kuávlun.

Ive 1890 saksaliih väldidii Burundi já haldâšij tom ton räi, ko ive 1916, vuosmuu maailmsuáđi ääigi, belgialiih finnejii kuávlu olssis. Burundi šoodâi talle uásin Ruanda-Urundi. Ko Burundi finnij jiečânâsvuođâs syeinimáánu 1. peeivi 1962, lâi suátiviehâ tutsij haldâšem já sij haaldâšškuottii meid Burundi. Hutui já tutsij kooskân šoodâi etnisâš konflikt já ton tááhust Burundist lâi stuorrâ siskáldâssuáti iivij 1993-94 ääigi.

## Eennâmtieđâ

### Sajadâh já rääjih
left|190px|
Burundi lii siseennâm Nuorttâ-Afrikist. Ton maadâviestâr uási jotá kuittâg Tanganjikajäävri rido. 

Burundi ránnjástaatah láá mäddin já nuorttân Tansania, tavveen Ruanda já viestârist Kongo demokraatlâš täsiväldi. Kongo demokraatlâš täsiväldi já Burundi kooskâst jotá Rusizi juuhâ.
### Šoŋŋâdâh
Šoŋŋâdâh Burundist lii trooppisâš, mutâ várádâh- já pajoskuávluin liegâsvuotâ lii vyeligub.

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Burundist ääsih ohtsis suulân 11,9 miljovn olmožid. Tot lii ohtâ sahâdâmosávt asâiduttum staatâin Afrikist.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
C

thumb|C
**C** lii läättinlâš puustavoornig kuálmád já anarâškielâ puustavoornig kuuđâd puustav.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Caldarola

**Caldarola** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Caldarolast ääsih 1 708 olmožid. Ton vijđodâh lii 29,22 km², já alodâh 314 m. Caldarola naaburkieldah láá Belforte del Chienti, Camerino, Camporotondo di Fiastrone, Cessapalombo, Serrapetrona já Valfornace.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Bistocco, Castiglione di Croce, Croce, Pievefavera, Valcimarra já Vestignano.

## Uáinámušah
Caldarolast lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Tobbeen lii meiddei muvrâ, mii lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.

## Käldeeh
Camerano

**Camerano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Cameranost ääsih 7&nbsp;172 olmožid. Ton vijđodâh lii 20,00&nbsp;km², já alodâh 231&nbsp;m. Camerano naaburkieldah láá Ancona, Castelfidardo, Osimo já Sirolo.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Aspio Terme, Colle Lauro já San Germano.

## Fáádást eres soojijn

* Camerano kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Teatro Maratti Camerano Marken 2005.JPG
Camerano-Neve.jpg
Camerano - veduta 03.jpg


## Käldeeh
Camerata Picena

**Camerata Picena** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Camerata Picenast ääsih 2&nbsp;549 olmožid. Ton vijđodâh lii 11,89&nbsp;km², já alodâh 125&nbsp;m. Camerata Picena naaburkieldah láá Agugliano, Ancona, Chiaravalle, Falconara Marittima já Jesi.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Camerata Picena kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Camerino

**Camerino** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Camerinost ääsih 6&nbsp;677 olmožid. Ton vijđodâh lii 129,88&nbsp;km² já alodâh 661&nbsp;m. Camerino naaburkieldah láá Caldarola, Castelraimondo, Fiastra, Muccia, Pioraco, Sefro, Serrapetrona, Serravalle di Chienti já Valfornace.

## Historjá
Camerinost šoodâi kaavpug ive&nbsp;1357.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Agnano, Arcofiato, Arnano, Campolarzo, Canepina, Capolapiaggia, Casale, Caselle, Cignano, Colle Altino, Costa San Severo, Letegge, Leteggiole, Mecciano, Merganano Sant'Angelo, Mergnano San Pietro, Mergnano San Savino, Mistrano, Morro, Paganico, Palentuccio, Paterno, Perito, Pian d'Aiello, Pianpalente, Piegusciano, Polverina, Pontelatrave, Ponti, Pozzuolo, Rocca d'Aiello, Sabbieta Alta, San Luca, San Marcello, Santa Lucia, Sant'Erasmo, Sellano, Sentino, Selvazzano, Sfercia, Statte, Strada, Torrone, Tuseggia, Valdiea, Valle San Martino, Valle Vegenana já Varano.

## Käldeeh
Campofilone

**Campofilone** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Campofilonest ääsih 1 931 olmožid. Ton vijđodâh lii 12,21 km², já alodâh 202 m. Campofilone naaburkieldah láá Altidona, Lapedona, Massignano, Montefiore dell'Aso já Pedaso.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Uáinámušah
Campofilonest lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Tobbeen lii meiddei muvrâ, mii lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.


Image:Campofilone_2.jpg
Image:Campofilone_4.jpg
Image:Campofilone_porta.jpg
Image:Campofilone_orto_abbaziale_1.jpg
Image:Campofilone_orto_abbaziale_2.jpg


## Käldeeh
Camporotondo di Fiastrone

**Camporotondo di Fiastrone** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Camporotondo di Fiastronest ääsih 517 olmožid. Ton vijđodâh lii 8,81 km², já alodâh 335 m. Camporotondo di Fiastrone naaburkieldah láá Belforte del Chienti, Caldarola, Cessapalombo, San Ginesio já Tolentino.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Käldeeh
Canberra

**Canberra** lii Australia uáivikaavpug já kávcádin stuárráámus kaavpug. Siseennâm kaavpugijn tot lii puoh stuárráámus Australiast.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Canillo

**Canillo** lii kieldâ Andorrast. Ton vijđodâh lii 121 km², já alodâh 1 526 m. Ive 2021 Canillost assii 4 773 olmožid.

## Fáádást eres soojijn

* Canillo virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Cantiano

**Cantiano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Cantianost ääsih 2 126 olmožid. Ton vijđodâh lii 83,25 km², já alodâh 360 m. Cantiano naaburkieldah láá Cagli, Frontone, Gubbio já Scheggia e Pascelupo.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Balbano, Chiaserna, Fossato, Moria, Palazzo, Palcano, Pontedazzo, Pontericciòli, San Crescentino, San Rocco, Tranquillo já Vilano.

## Käldeeh
Casablanca

thumb|Casablanca kuávdáš
**Casablanca** (espanjakielâ: "Vielgis táálu", ) lii Marokko stuárráámus kaavpug. Tot lii staatâ viestârriddoost.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Castelbellino

**Castelbellino** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Castelbellinost ääsih 5&nbsp;063 olmožid. Ton vijđodâh lii 6,05&nbsp;km², já alodâh 261&nbsp;m. Castelbellino naaburkieldah láá Jesi, Maiolati Spontini já Monte Roberto.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Pantiere, Pianello, Scorcelletti já Stazione.

## Fáádást eres soojijn

* Castelbellino kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Veduta di Castelbellino.jpg|
An12a.jpg|
Castelbellino - villa Meriggiani Coppetti.jpg|
Castelbellino (an) - panoramio (6).jpg
Castelbellino (an) - panoramio (7).jpg
Castelbellino (an) - panoramio (8).jpg
San Marco Evangelista, chiesa di Castelbellino, provincia di Ancona, Italia.jpg


## Käldeeh
Castelfidardo

**Castelfidardo** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Castelfidardost ääsih 18&nbsp;676 olmožid. Ton vijđodâh lii 33,39&nbsp;km², já alodâh 199&nbsp;m. Castelfidardo naaburkieldah láá Camerano, Loreto, Numana, Osimo, Porto Recanati, Recanati já Sirolo.

## Historjá
Castelfidardost šoodâi kaavpug ive 1987.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Acquaviva, Campanari, Cerretano, Crocette, Figuretta, San Rocchetto já Sant'Agostino.

## Panoraamkove

## Fáádást eres soojijn

* Castelfidardo kaavpug virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Palazzo Mordini - Castelfidardo 01.jpg
Palazzo municipale - Castelfidardo 01.jpg
Castelfidardo Porta Vittoria 2020.jpg
Castelfidardo serbatoio 2020.jpg
Castelfidardo z01.JPG
Castelfidardo MRisorgimento 2020 02.jpg
SideviewPalombaroneApril2017.jpg


## Käldeeh
Castelleone di Suasa

**Castelleone di Suasa** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Castelleone di Suasast ääsih 1&nbsp;592 olmožid. Ton vijđodâh lii 15,92&nbsp;km², já alodâh 206&nbsp;m. Castelleone di Suasa naaburkieldah láá Arcevia, Barbara, Corinaldo, Ostra Vetere já San Lorenzo in Campo.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Bozzo, Casalta, Case Nuove, Farneto, Pian Volpello, Santa Lucia já Ville.

## Fáádást eres soojijn

* Castelleone di Suasa kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Palazzo Della Rovere di Castelleone di Suasa.JPG
Museo civico archeologico della città romana di Suasa cortile interno.jpg
Chiesa di San Francesco di Paola - Castelleone di Suasa, Italia.JPG
Santa Lucia (Castelleone di Suasa).jpg
Chiesa parrocchiale SS Pietro e Paolo di Castelleone di Suasa, Italia - Vista dalla piazza.JPG


## Käldeeh
Castelplanio

**Castelplanio** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Castelplaniost ääsih 3&nbsp;522 olmožid. Ton vijđodâh lii 15,32&nbsp;km², já alodâh 305&nbsp;m. Castelplanio naaburkieldah láá Belvedere Ostrense, Maiolati Spontini, Poggio San Marcello já Rosora.

## Historjá
Castelplaniost šoodâi kaavpug ive 2007.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Borgo Loreto, Macine, Piagge já Pozzetto.

## Fáádást eres soojijn

* Castelplanio kaavpug virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Chiesa del Santissimo Crocifisso - Castelplanio 05.jpg
Palazzo Zucchi-Gianfranceschi - Castelplanio 01.jpg
Chiesa di San Sebastiano martire - Castelplanio 17.jpg
Chiesa di San Sebastiano martire - Castelplanio 03.jpg
Chiesa di Santa Maria di Loreto - Castelplanio 05.jpg
Palazzo Fossa Mancini - Castelplanio 01.jpg


## Käldeeh
Castelraimondo

**Castelraimondo** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Castelraimondost ääsih 4 453 olmožid. Ton vijđodâh lii 44,85 km², já alodâh 307 m. Castelraimondo naaburkieldah láá Camerino, Fiuminata, Gagliole, Matelica, Pioraco, San Severino Marche já Serrapetrona.

## Uáinámušah
Castelraimondost lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Kuhes historjá čuávumuššân puáris kuávdáást láá ennuv historjáliih rakânâsah, tegu Cassero-tornâ.


2013 - il cassero a Castelraimondo.jpg
Casserocastelraimondo.JPG
Castelraimondo cassero.jpg


## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Brondoleto, Carsignano, Castel Santa Maria, Collina, Corneto, Crispiero, Ele, Piano di Rustano, Rustano, Sant'Angelo, Seano, Stroppigliosi, Torricella já Vasconi.


Crispiero in inverno.jpg|
Crispiero.jpg|


## Käldeeh
Castelsantangelo sul Nera

**Castelsantangelo sul Nera** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Castelsantangelo sul Nerast ääsih 248 olmožid. Ton vijđodâh lii 70,67 km², já alodâh 780 m. Castelsantangelo sul Nera naaburkieldah láá Montefortino, Montemonaco, Norcia, Preci, Visso já Ussita.

## Historjá
Ive 2016 kulmâ korrâ eennâmtuárgástus tuššâdii Castelsantangelo sul Nera masa ollásávt:

* Roovvâdmáánu 26. peeivi 2016: 5,4 Mw
* Roovvâdmáánu 26. peeivi 2016: 5,9 Mw
* Roovvâdmáánu 30. peeivi 2016: 6,5 Mw

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Gualdo, Macchie, Nocelleto, Nocria, Pian dell'Arco, Rapegna, Spina di Gualdo já Vallinfante.

## Kovegalleria

### Ovdil ive 2016


62039 Castel Sant'angelo Sul Nera MC, Italy - panoramio.jpg
62039 Castelsantangelo sul Nera MC, Italy - panoramio.jpg
Castelsantang.-Nera.jpg
Castelsantangelo sul Nera MC.jpg
Vallinfante.JPG


## Käldeeh
Catania

**Catania** lii kaavpug Italiast, Sisilia kuávlust. Cataniast ääsih  olmožid. Ton vijđodâh lii 182,90&nbsp;km² já alodâh 7&nbsp;m. Catania naaburkieldah láá Aci Castello, Belpasso, Carlentini, Gravina di Catania, Lentini, Mascalucia, Misterbianco, Motta Sant'Anastasia, San Gregorio di Catania, San Pietro Clarenza, Sant'Agata li Battiati já Tremestieri Etneo.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Catania kaavpug virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Cate Blanchett

[thumb|Cate Blanchett ive [2007]]
[thumb|Cate Blanchett ive [2011]]
[thumb|Cate Blanchett ive [2013]]
[thumb|Cate Blanchett ive [2014]]
[thumb|Cate Blanchett ive [2015]]
[thumb|Cate Blanchett ive [2018]]
**Catherine Élise ”Cate” Blanchett** (š. vyesimáánu 14. peeivi 1969, Melbourne, Australia) lii australialâš čaittâleijee. 

## Eellim
Cate Blanchett šoodâi Melbournest australialâš iänán já ovtâstumstaatâlâš iäčán. Suu enni lâi máttáátteijee já eeči máinumhovdâ, kii lâi Texasist meddâl. Blanchettist lii ohtâ stuorrâ viljâ já ohtâ nuorâb uábbi.

Blanchett juuđij Australia National Institute of Dramatic Art, kost sun valmâštui ive 1992.

## Karrieer

Blanchett čaittâlij vistig teatterijn. Elleekovemaailmist sun šoodâi maailmvijđosávt tobdosin ko čaittâlij nommâroolâ elleekooveest *[[Elizabeth]]*. Sun lii vuáittám Oscar-palhâšume kuohtii: ive 2005 elleekooveest *[[The Aviator]]* (nissoonuálgiroolâ) já ive 2014 elleekooveest *[[Blue Jasmine]]* (nissoonuáiviroolâ).

## Filmografia
### Elleekoveh

### Televisio

### Muusikvideoh

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Cerreto d'Esi

**Cerreto d'Esi** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Cerreto d'Esist ääsih 3&nbsp;543 olmožid. Ton vijđodâh lii 16,91&nbsp;km², já alodâh 276&nbsp;m. Cerreto d'Esi naaburkieldah láá Fabriano, Matelica já Poggio San Vicino.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Cerquete já Incrocca.

## Fáádást eres soojijn

* Cerreto d'Esi kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Cessapalombo

**Cessapalombo** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Cessapalombost ääsih 460 olmožid. Ton vijđodâh lii 27,58 km², já alodâh 447 m. Cessapalombo naaburkieldah láá Caldarola, Camporotondo di Fiastrone, Fiastra, San Ginesio já Valfornace.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Col di Pietra, Colfano, Invernale, Monastero, Montalto, Prato, Tribbio, Valle di Montalto já Villa di Montalto.

## Käldeeh
Chadwick Boseman

**Chadwick Aaron Boseman** () lâi ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, kiäm tobdeh pyeremustáá suu T'Challa/Black Panther roolâst Marvel-elleekuuvijn. Sun čaittâlij meid maaŋgâid ikonisâš oovdâstjottee čapis ulmuid tego James Brown (elleekooveest *[[Get on Up]]*), Jackie Robinson (elleekooveest *[[42 (elleekove)|42]]*) já Thurgood Marshall (elleekooveest *[[Marshall (elleekove)|Marshall]]*).

## Eellim
Chadwick Boseman šoodâi Andersonist, Maadâ-Carolinast Carolyn já Leroy Bosemanân. Sun lâi nuorâmus perruu kuulmâ viljiist. Luvâttuvâst Boseman lâi korrâ spellâđ kooripáálu, mutâ ij juátkám ton karrieerist tast maŋa ko suu ustev já juávhudâhskippáár jaamij, ko kiinii paajij suu. Boseman čäliškuođij kooripáálu saajeest já tienuuvt kieđâvušâi tobdoidis. Nuuvtpa ko koolgâi valjiđ juátku-uápuid, te sun meridij moonnâđ luuhâđ taiđuu Howard Universityn, juurdân šoddâđ stivrejeijen. Tobbeen sun valmâštui ive 2000. Ive 1998 sun juuđij meid Oxford čaittâlemkuursâ.

## Karrieer
Boseman varrij New Yorkân, kost sun lâi mieldi páihálijn teatterijn. Siämmáá ääigi sun finniiškuođij kyessiroolâid maaŋgâlágán TV-rááiđuin tego *[[Law & Order]]*, ** já *[[ER]]*.

Aaigân ovdediđ jieijâs karrieer, Boseman varrij Los Angelesân ive 2008. Siämmáá ive sun finnij roolâ TV-rááiđust *[[Lincoln Heights]]* já Floyd Little -roolâ elleekooveest *[[The Express]]* - suu vuosmuš roolâ kuhes elleekooveest. Tehálâš elleekove sunjin lâi ive 2013 puáttám *[[42 (elleekove)|42]]*, mast sun čaittâlij vuosmuu čapis pesipálluspellee, kii speelâi Major Leaguest: Jackie Robinson. 

## Jäämmim
Ive 2016 Bosemanân diagnosistui kuálmád tääsi kossâčuálipuurâs, mast sun ij kuássin muštâlâm almolávt. Sun eelij maŋgii čuopâdâsâin já kemoterapiain elleekovepyevtittâsâi kooskâst já tai ääigi. Boseman jaamij päihistis. 

## Filmografia

## Fáádást eres soojijn

* 

## Käldeeh
Chiaravalle

**Chiaravalle** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Chiaravallest ääsih 14&nbsp;676 olmožid. Ton vijđodâh lii 17,60&nbsp;km², já alodâh 22&nbsp;m. Chiaravalle naaburkieldah láá Camerata Picena, Falconara Marittima, Jesi, Montemarciano já Monte San Vito.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Chiaravalle kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Grancetta.

## Fáádást eres soojijn

* Chiaravalle kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Biblioteca Comunale Chiaravalle.jpg
Casa natale di Maria Montessori a Chiaravalle (Ancona).JPG
Chiaravalle (Ancona) - casa natale di Maria Montessori in piazza Mazzini.JPG


## Käldeeh
Chicago

thumb|
thumb|Chicago lippu
thumb|Chicago Illinois kárttáást

**Chicago** lii kaavpug Illinois uásistaatâst Ovtâstum staatâin. Tot lii ässeelovo mield Illinois uásistaatâ stuárráámus kaavpug já kuálmádin stuárráámus puoh Ovtâstum staatâi kaavpugijn, tuše New Yorkist já Los Angelesist ääsih eenâb ulmuuh. Chicagost ääsih ohtsis masa 2,7 miljovn olmožid. 

## Käldeeh
Chiesanuova (San Marino)

**Chiesanuova** lii kieldâ San Marinost. Chiesanuovast ääsih 1 149 olmožid. Ton vijđodâh lii 5,46 km², já alodâh 450 m.

## Käldeeh
Chile

thumb
**Chile** lii kuhes já kezis staatâ Maadâ-Amerikist, Andivaarij já Kuálhismeerâ kooskâst. Chile uáivikaavpug lii Santiago de Chile, mutâ ton lahâasâttemliih orgaaneh láá Valparaísost.

## Škovlâlijd
* Lasetiäđuh Chilest láá siijđoin 62–65 (pittá 11-12. Andivaarij enâmeh - eellim vaarij iävtuiguin) oppâkirjeest *[https://www.samediggi.fi/tuote/skoovla-eennamtiatu-amerik/ ŠE Amerik]*.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Chiwetel Ejiofor

**Chiwetel Ejiofor** (š. syeinimáánu 10. peeivi 1977, Forest Gate, Lontoo, Eŋland) lii eŋlandlâš čaittâleijee, čällee já stivrejeijee. Sun vuoitij Oscar-palhašume rolâstis *[[12 Years a Slave (elleekove)|12 Years a Slave]]* elleekove uáivipersovn Solomon Northupin.

## Filmografia

### Elleekoveh

### Televisio

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Chupiyapu

[thumb|right|300px|Chuqiyapu teikkâ [espanjakielân *La Paz*]]
[thumb|right|300px|Chuqiyapu pirrâsist sárnuh [aimarakielâ.]]
**Chuqiyapu** (, ) lii Bolivia haaldâtlâš uáivikaavpug.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Cingoli

**Cingoli** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Cingolist ääsih 9 975 olmožid. Ton vijđodâh lii 148,20 km², já alodâh 631 m. Cingoli naaburkieldah láá Apiro, Appignano, Filottrano, Jesi, San Severino Marche, Staffolo já Treia.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Avenale, Botontano, Capo di Rio, Carciole, Castel Sant'Angelo, Castreccioni, Cervidone I, Cervidone II, Civitello, Colcerasa, Colle, Colognola, Grottaccia, Lago Castreccioni, Marcucci, Moscosi, Mummuiola, Pian della Pieve, Piancavallino, Saltregna, San Faustino, San Flaviano, Santa Maria del Rango, Santo Stefano, Santo Obrizio, San Venanzo, San Vittore, Torrone, Troviggiano, Valcarecce, Villa Pozzo, Villa Strada já Villa Torre.

## Käldeeh
Civitanova Marche

**Civitanova Marche** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Civitanova Marchest ääsih 42 565 olmožid. Ton vijđodâh lii 46,07 km², já alodâh 3 m. Civitanova Marche naaburkieldah láá Montecosaro, Porto Sant'Elpidio, Potenza Picena já Sant'Elpidio a Mare.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Belvedere, Castelletta, Castelletta, Civitanova Alta, Costamartina, Filippantò, Fontespina, Piane Chienti, Porto Civitanova já Santa Maria Apparente.

## Käldeeh
Colmurano

**Colmurano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Colmuranost ääsih 1 218 olmožid. Ton vijđodâh lii 11,20 km², já alodâh 414 m. Colmurano naaburkieldah láá Loro Piceno, Ripe San Ginesio, San Ginesio, Tolentino já Urbisaglia.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Käldeeh
Colorado

**Colorado** lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Denver. Colorado uásistaatâst ääsih ohtsis paijeel 5,8 miljovn olmožid (2020).

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Conakry

thumb|Conakry
**Conakry** lii Guinea stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Corinaldo

**Corinaldo** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Corinaldost ääsih 4&nbsp;894 olmožid. Ton vijđodâh lii 49,28&nbsp;km², já alodâh 203&nbsp;m. Corinaldo naaburkieldah láá Castelleone di Suasa, Mondavio, Monte Porzio, Ostra, Ostra Vetere, San Lorenzo in Campo já Trecastelli.

## Historjá
Corinaldost šoodâi kaavpug ive 1517.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Madonna del Piano, Nevola, San Bartolo, San Domenico, Sant'Apollonia, Santa Maria, Sant'Isidoro, San Vincenzo já Ville.

## Fáádást eres soojijn

* Corinaldo kaavpug virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Corinaldo - Il paese.jpg
Le Cento Scale.jpg
Vie di Corinaldo 2.JPG
Mura di Corinaldo 12.jpg
Mura di Corinaldo 19.jpg
Mura di Corinaldo 21.jpg
Mura di Corinaldo 24.jpg


## Käldeeh
Corridonia

**Corridonia** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Corridoniast ääsih 15&nbsp;158 olmožid. Ton vijđodâh lii 61,97&nbsp;km² já alodâh 261&nbsp;m. Corridonia naaburkieldah láá Francavilla d'Ete, Macerata, Mogliano, Monte San Giusto, Monte San Pietrangeli, Morrovalle, Petriolo, Tolentino já Urbisaglia.

## Historjá
Corridoniast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1973.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Colbuccaro, Passo del Bidollo, San Claudio já Sarrocciano.

## Käldeeh
Costa Rica

thumb
**Costa Rica täsiväldi** ađai **Costa Rica** lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii San José.

## Eennâmtieđâ

### Sajadâh já rääjih
Costa Rica lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton ránnjáenâmeh láá tavveen Nicaragua já maadânuorttân Panama. Staatâ tavenuorttii riddokuávlust lii Karibiameerâ, maadâviestârist vuod Kuálhismeerâ. Costa Rica kezimus uásist tai meerâi kooskân páácá tuše suulân 120 km.

### Morfologia
Kyehti värirááiđu oovtâst joteh masa ubâ Costa Rica kukkoduv.

## Škovlâlijd
* Lasetiäđuh Costa Ricast láá sijđoost 83 (pittá 15. Läättinlâš Amerik enâmeh láá ovdáneijee-enâmeh) oppâkirjeest *[https://www.samediggi.fi/tuote/skoovla-eennamtiatu-amerik/ ŠE Amerik]*.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Cotonou

thumb|Uáinus Cotonoust
[thumb|[Ouémé-juuhâ kulgâmin Atlantân]]

**Cotonou** lii Benin stuárráámus kaavpug. Veikkâ Benin uáivikaavpug lii-uv Porto-Novo, lii Cotonou kuittâg ton haaldâtlâš kuávdáš. Cotonou lii Benin maadâuásist, Guinealuohtân kullee Beninluovtâ riddoost. Tobbeen ääsih ohtsis suulân 700 000 olmožid.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Cupramontana

**Cupramontana** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Cupramontanast ääsih 4&nbsp;490 olmožid. Ton vijđodâh lii 27,40&nbsp;km², já alodâh 505&nbsp;m. Cupramontana naaburkieldah láá Apiro, Maiolati Spontini, Mergo, Monte Roberto, Rosora, San Paolo di Jesi, Serra San Quirico já Staffolo.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Cupramontana kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Poggio Cupro. Poggio Cuprost ääsih 167 olmožid, já ton alodâh lii 372&nbsp;m.

## Uáinámušah
Cupramontanast lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Kieldâ kuhes historjá čuávumuššân puáris kuávdáást láá ennuv historjáliih rakânâsah. Cupramontanast lii meiddei koskâáigásâš muvrâ puáris kuávdáá pirrâ. Muvrâ lii šiev oornigist onnáá peeivi-uv.

## Fáádást eres soojijn

* Cupramontana kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Cupramontana - veduta 01.jpg
Cupramontana, Ancona.jpg


## Käldeeh
Cuáŋuimáánu

**Cuáŋuimáánu** lii gregoriaanlâš já juliaanlâš kalender mield ive niäljád mánuppaje. Cuáŋuimáánust láá 30 peivid.

## Nommâ
Cuáŋuimáánu lii finnim noomâs tast, et eidu talle cuáŋui kuáddá pyereest ulmuu-uv. Ko Säämi kiđđâ ovdán, talle iđedist puolâšiijâ maŋa já motomin peiviv-uv muotâ lii nuuvt koorâs, et ton alne puáhtá väzziđ. Taggaar muotâkerdi, mii kuáddá ulmuu, lii cuáŋui. Sárnumkielâst taat nommâ uánnán maŋgii: ulmuuh eteh "uđđivemáánu".

Cuáŋuimáánu nommâ lii kevttum vuossâmuu tove eskin Anarâš-kalenderist. Tast lii lamaš aanoost meiddei suomâkiel noomâst luávnejum "huhtimáánu". 

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
D

thumb|D
**D** lii läättinlâš puustavoornig niäljád já anarâškielâ puustavoornig káávcád puustav.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Dakar

thumb|Dakar
**Dakar** lii Senegal stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Dallas

thumb|250px|
thumb|Dallas lippu
thumb|Dallas, Dallas pirrâdâhkodde

**Dallas** lii kaavpug Texas uásistaatâst Ovtâstum staatâin. Tot lii ässeelovo mield Texas kuálmádin stuárráámus kaavpug já ovcádin stuárráámus puoh Ovtâstum staatâi kaavpugijn. Dallasist ääsih ohtsis paijeel 1,3 miljovn olmožid. 

## Käldeeh
Damavand

250px|thumb|right|Damavand tälviv
**Damavand** ( *Damāvand*), meid *Donbavand*, lii Iran já Aldanuortâ alemus vääri. Ton alodâh lii 5&nbsp;610&nbsp;m merâase paajaabeln. Damavand lii Iran taveuásist.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Daphne du Maurier

**Daphne du Maurier** [ˈdæfni duː ˈmɒri.eɪ] () lâi eŋlandlâš kirječällee. Näimilito čuolmâdim maŋa ive 1932 suu nommâ lâi Daphne Browning, mutâ puoh suu kirjeh almostuvvii noomáin Daphne du Maurier.

## Pargoh
### Kirjeh
* *The Loving Spirit* (1931)
* *I'll Never Be Young Again* (1932)
* *The Progress of Julius* (1933)
* *Jamaica Inn* (1936)
* *Rebecca* (1938)
* *Frenchman's Creek* (1941)
* *Hungry Hill* (1943)
* *The King's General* (1946)
* *The Parasites* (1949)
* *My Cousin Rachel* (1951)
* *Mary Anne* (1954)
* *The Scapegoat* (1957)
* *Castle Dor* (1961)
* *The Glass-Blowers* (1963)
* *The Flight of the Falcon* (1965)
* *The House on the Strand* (1969)
* *Rule Britannia* (1972)

### Čaitâlmeh
* *Rebecca* (1940)
* *The Years Between* (1945)
* *September Tide* (1948)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Daugavpils

**Daugavpils** lii kaavpug Latviast. Daugavpilsist ääsih 82&nbsp;076 olmožid. Ton vijđodâh lii 72,48&nbsp;km² já alodâh 105&nbsp;m.

## Nommâ
* Dünaburg (1275–1656)
* Borisoglebsk (1656–1667)
* Dünaburg (1667–1893)
* Dvinsk (1893–1920)
* Daugavpils (1920 rääjist)

## Historjá
Daugavpils vuáđudui ive&nbsp;1275, já tast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1582.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Delaware

**Delaware** lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Dover.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Delfiin

thumb|right|Delfiinij lavdâm

**Delfiin** (*Delphinus delphis*) lii táválumos väälisšlaajâ. 

## Stuárudâh já olgohäämi
Delfiinist lii täävgihámásâš kállu já ton siste lii jienâorgaan, mii tuáimá škajâluođânin. Delfiin puáhtá šoddâđ kyehti meetter kukkosâžžân já tot puáhtá teddiđ paijeel čyeti kilugrammâd. Motomeh delfiineh pyehtih mutteđ iivne. Delfiinist lii seelgist happiräigi, moin tot vuoiŋâ. Delfiin puáhtá eelliđ paijeel 50-ahasâžžân.

## Eellimvyevih já lattim
Toh pivdeh juávhust já poreh makrillijd, siildijd já sardiinijd. Delfiin puáhtá finniđ tuše oovtâ čiivgâ kerdistis. Tááláá ääigi delfiineh škovliittuvvojeh já láá meid delfinaarioh, kost sij taheh uuđhijd.

## Käldeeh
Dhaka

thumb|Dhaka
**Dhaka** lii Bangladesh stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Django Unchained

thumb|Django Unchained logo
**Django Unchained** lii ive 2012 puáttám viestârelleekove, mon lii čáállám já stivrim ovtâstumstaatâlâš Quentin Tarantino. 

## Juonâ
Luovâsmittum uárji, Django, vuálgá piäluštiđ káálgus. Iššeen sust lii saksalâš tuáhtár King Schultz, kii koddá ulmuid ruuđâst.

## Čaittâleijeeh
[thumb|[Jamie Foxx, Christoph Waltz, Kerry Washington já Samuel L. Jackson elleekove vuosâehidist Pariisist ive 2013]]

## Vuástáväldim
Rotten Tomatoes -sijđo 282 árvustâlmist 87 % láá miättáseh. Metacritic-siijđost tot lii finnim 81 čuággád čyeđeest.

### Palhâšumeh já iävtukkâsvuođah

## Käldeeh
Djibouti

**Djibouti** (afarkielân *Yibuuti*, , , somalikielân *Jabuuti*), virgálávt **Djibouti täsiväldi** (afarkielân *Gabuutih Ummuuno*, , , somalikielân *Jamhuuriyadda Jabuuti*), lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Djibouti.

## Historjá
Ive 1862 Ranska skappui Obock haammân olssis já toin naalijn kuuloold poođij jo kuávlun. Ranska Somalieennâm vuáđudui ive 1888, já ton uáivikaavpugin šoodâi Djibouti ive 1894. Djiboutist šoodâi Ranska tovnbeln meerâ kuávlu ive 1946.

Djibouti finnij jiečânâsvuođâs kesimáánu 27. peeivi 1977. Vuossâmužžân presidentin šoodâi Hassan Gouled Aptidon.

## Eennâmtieđâ

Djibouti lii staatâ Nuorttâ-Afrikist Ruopsismeerâ riddoost. Ton ránnjástaatah láá mäddin Somalia, viestârist Etiopia já tavveen Eritrea. 
### Geologia
#### Tullâväärih

Djiboutist láá nelji tullâvääri. Tain alemus lii Garbes (1 000 m), mon majemuš russoom lâi pleistoseenist. Eres tullâväärih láá Boina, mon majemuš russoom lâi pleistoseenist, Ardoukoba, mon majemuš russoom lâi ive Ardoukoba, já Tiho. Ij lah tiäđust, kuás Tiho majemuš russoom lâi.

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Djiboutist láá masa 988 000 ässed. Stuárráámuuh etnisiih juávhuh Djiboutist láá somalih já afarih.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Djibouti (kaavpug)

thumb|Djibouti kaavpug uáinuseh
**Djibouti** (, , , ) lii Djibouti stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Tot lii staatâ nuorttiikeejist Adenluovtâ riddoost.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Domagnano

**Domagnano** lii kieldâ San Marinost. Domagnanost ääsih 3 554 olmožid. Ton vijđodâh lii 6,62 km², já alodâh 357 m.

## Käldeeh
Dominica

thumb
**Dominica** lii staatâ Karibiast. Ton uáivikaavpug lii Roseau.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Dominikaanisâš täsiväldi

thumb
**Dominikaanisâš täsiväldi** lii staatâ Karibiast. Ton uáivikaavpug lii Santo Domingo.

## Viehâdâh

### Kielah
Dominikaanisâš täsivääldi virgálâš kielâ lii espanjakielâ.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Dubna

**Dubna** () lii kaavpug Ruošâst. Tot lii Moskova kuávlust.

## Historjá

Dubna vuáđudui ive&nbsp;1947, já tast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1956.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Durbe

**Durbe** lii kaavpug Latviast. Durbest ääsih 488 olmožid, já ton vijđodâh lii 2,5&nbsp;km².

## Historjá
Durbest šoodâi kaavpug ive&nbsp;1893.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
E

thumb|E
**E** lii läättinlâš puustavoornig viiđâd já anarâškielâ puustavoornig lovváád puustav.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ecuador

thumb
**Ecuador** lii staatâ Maadâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Quito, mii lâi meid uási Inkaväldikode.

## Škovlâlijd
* Lasetiäđuh Ecuadorist láá sijđoost 85 (pittá 15. Läättinlâš Amerik enâmeh láá ovdáneijee-enâmeh) oppâkirjeest *[https://www.samediggi.fi/tuote/skoovla-eennamtiatu-amerik/ ŠE Amerik]*.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Edgar Allan Poe

**Edgar Allan Poe** () lâi ovtâstumstaatâlâš čällee, tivtâsteijee já kirjálâšvuođâ kritikkár, kii lii ohtâ ameriklâš romantiik tehálumosijn noomâin. Suu tobdeh pyeremustáá suu makaaberij já mysteerlij tiivtâi já novellij peht. 

## Eellim
Edgar Allan Poe šoodâi ive 1809 Bostonist, Massachusettsist eŋlandlâš Elizabeth "Eliza" Arnold Poen já baltimorelâš David Poe Jr.ân, kiäh kuohtuuh láin čaittâleijeeh. Sust lâi ohtâ stuorrâ viljâ, Henry, já ucc’uábbi Rosalie. Poe enni Eliza jaamij tuberkulosân ive 1811, já ko eeči lâi kuáđđám perruu jo tolebáá, te paccii párnááh uárbisin. Sij pajasšoddii sierâ perruin. Poe varrij richmondlâš kävppialmai John Allan já suu káálgu Frances luus. Sunnust iä lamaš jieijâs párnááh, já suoi valdijn Poe perruu uássin, mutâ iävá kuássin virgálávt adoptistám suu.

Ive 1826 17-ihásâš Poe varrij Charlottesvillen, kost sun algâttij uápuidis Virginia ollâopâttuvvâst. Poe piergij pyereest uápuinis, mutâ ij puáhtám mäksiđ ihemáávsuid já sunjin šoodâi stuorrâ velgi uhkespellâm tet.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Eestieennâm

**Eestieennâm** lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Tallinna.

## Eennâmtieđâ

### Suolluuh
Eestieennâm	ovdiibeln láá kyehti stuorrâ suolluu: Saarenmaa já Hiidenmaa.

### Jäävrih já juuvah

Võhandu jõgi lii kuhemus juuhâ, mii lii ollásávt Eestienâmist. Ton kukkodâh lii 162&nbsp;km, já koskâmiärálâš čäcimeeri lii 10–11&nbsp;m3/s.

### Morfologia
pienoiskuva|vasen|Suur Munamägi tornâ
Eestieennâm alemus saje lii Suur Munamägi, mii paijaan 318 meetter alodâhân. Tot lii meid Baltia enâmij alemus saje.

## Haldâttâh já politiik

### Kuávlulâš jyehim

Eestieennâm lii juohhum 15 eennâmkoodán (), moh láá juohhum kaavpugáid () já kieldáid ().

## Ekonomia

### Energia
Eestieennâm, Latvia já Liettua uáiviministereh vuáláčallii porgemáánust 2023 ohtâsii almosciälkkámuš, mast almottui áigumušâin luovâniđ Ruošâ haldâšem Brell-šleđgâviärmáduvâst sehe servâmist viestâreurooplii vuáhádâhân majemustáá kuovâmáánust 2025. Almosciälkkámušâst Ruošâ haldâšem viärmádâhân kuullâm onnui uhken Baltia enâmij energiatorvolâšvuotân. Miärádâs nannaam-Euroop vuáhádâhân servâmist tohhui ive&nbsp;2018, ko haahâ finnij EU-ruttâdem. Baltian enâmeh servih šleđgâviärmádâhân Puola peht. Baltia enâmeh lijjii Sovjetlito haaldust nube maailmsuáđist ive&nbsp;1991 räi, já toh ärbejii šleđgâvuáháduv tien ääigist.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Eeva Tenhunen

**Eeva Leena Tenhunen** () lâi syemmilâš kirječällee. Näimilito čuolmâdim maŋa ive 1968 suu nommâ lâi Eeva Leena Palosuo, mutâ puoh suu kirjeh almostuvvii noomáin Eeva Tenhunen. Sun čaalij ohtsis oovce kirjed.

## Eellim
Eeva Tenhunen šoodâi uđđâivemáánu 2. peeivi 1937 Sortavalast, Suomâst. Sun čaalij pajeuáppen Savonlinna nieidâlyseost ive 1956 já valmâštui Tuurku ollâopâttuvâst humanistlâš tiettui kandidaatin ive 1961. Sun poorgâi eenikielâ já historjá máttááteijen Kiteest, Kiuruvesist já Sukeva siijdâst, mii kulá Sonkajärvi kieldân.

## Pargo
### Kirjeh
Eeva Tenhunen čaalij ohtsis oovce kirjed.

## Käldeeh
El Salvador

pienoiskuva
**El Salvador** lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug lii San Salvador.

## Eennâmtieđâ

### Sajadâh já rääjih
El Salvador lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton ránnjástaatah láá maadâviestârist Honduras já taveviestârist Guatemala. Ton maadârääji lii Kuálhismeerâ riddo. 
### Geologia
#### Tullâväärih

El Salvadorist láá maaŋgah tullâväärih. Tain alemus lii Santa Ana (2 381 m). Stuárráámus uási El Salvador tullâvaarijn iä lah aktiivliih, já toi majemuš russoom lâi holoseenist.

## Haldâttâh já politiik

### Kuávlulâš jyehim

El Salvador lii juohhum 14 departementân (*departamentos*), moh láá juohhum 262 kieldân (*municipios*). Departementeh láá juohhum meiddei neelji kuávlun: viestârkuávlun (*occidental*), koskâkuávlun (*central* já *paracentral*) já nuorttâkuávlun (*oriental*).

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Elefanttähtiriddo

**Elefanttähtirido täsiväldi** () ađai **Elefanttähtiriddo** lii staatâ Afrikist. Ton virgálâš uáivikaavpug lii Yamoussoukro já haaldâtlâš uáivikaavpug Abidjan.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Elleeriehtipiäládâh

thumb|Elleeriehtipiäláduv logo
**Elleeriehtipiäládâh** (, ) lii ohtâ Suomâ piäláduvâin. Tot vuáđudui ive 2015 já peesâi Suomâ piäládâhregisterân ive 2016.

## Fáádást eres soojijn
* Táálááh Suomâst registeristum piäláduvah sämikielâin
* Rekisteröidyt puolueet 
* Elleeriehtipiäláduv nettisiijđoh 

## Käldeeh
Elm

**Elm** lii uccâ siijdâš já oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive&nbsp;2024 loopâst Elmist assii 670 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 90,73&nbsp;km². Elm lii 977&nbsp;m merâtääsi paajaabeln.

## Historjá
Elm kieldâ lopâttui ive&nbsp;2010 loopâst, ko Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi já Sool kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Süd kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 9&nbsp;849 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 430,03&nbsp;km2.

### Värivierrâm ive 1881
thumb|left|Ive 1881 värivierrâm
Čohčâmáánu 11. peeivi 1881 Elmist tábáhtui stuorrâ luándukatastrof. Väärist luovânii ennuv eennâm já keeđgih. Ubâ rihte koočâi. Tot peeitij vuálá maaŋgâid tááluid já ulmuid. Maaŋgah loveh ulmuuh jammii. Taat pärtti lâi ohtâ paamuin Sveeici historjást. Maŋgâseh monâttii pääihis já omâduvâs. Motomij totkei mield ruukipargoh sattii hiäjusmittiđ vääri. Päärti maŋa siijdâ koolgâi huksiđ masa ollásávt uđđâsist. Ässeeh išedii nubijdis já algâttii elimis uđđâsist. Rakânâsah huksejuuškuottii sävribijn materiaalijn, tego keeđgist já betonist. Návt viggui estuđ tot, et siämmáámuđusiih päärtih iä šodâččii puátteevuođâst. Onnáá peeivi Elm-siijdâst láá muštomeerhah, moh kunnijâtteh jämmeid. Tábáhtusâst lii oppum ennuv. Totkeeh totkeh vala-uv, maht vierrâm tábáhtui, vâi siämmáálágáneh katastrofeh puávtáččii estuđ puátteevuođâst.

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Elmist assii 516 olmožid ive&nbsp;1730, 765 olmožid ive&nbsp;1789, 1 051 olmožid ive&nbsp;1850, 913 olmožid ive&nbsp;1900, 867 olmožid ive&nbsp;1950, 791 olmožid ive&nbsp;1990 já 761 olmožid ive&nbsp;2000.

Čuávuváá tavlustuvâst lii Elm ässeeloho ive&nbsp;2017 rääjist Glarus Süd kieldâ virgálij nettisiijđoi mield:

## Fáádást eres soojijn

* Glarnerland 
* Elm 

## Käldeeh
Eritrea

**Eritrea** lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Asmara.

## Eennâmtieđâ
Eritrea vijđodâh lii 117&nbsp;600&nbsp;m², mast 16&nbsp;600&nbsp;km² lii čääci. Vijđoduv mield Eritrea lii maailm 101. stuárráámus staatâ.

### Morfologia

Eritrea alemus saje lii Dega čokke, mii paijaan  meetter alodâhân. Ton vyeligumos saje vist lii Kululjäävri aldasijn (-75&nbsp;m).

### Sajadâh já rääjih
Eritrea lii staatâ Nuorttâ-Afrikst. Ton ránnjástaatah láá maadânuorttân Djibouti, mäddin Etiopia já viestârist Sudan. Eritreast staatârääjih láá ohtsis 1&nbsp;840&nbsp;km. Kuhemus rääji lii rääji Etiopiain, mii lii 1&nbsp;033&nbsp;km. Uánihumos rääji vist lii 125&nbsp;km rääji Djiboutijn. Eritrea rájášuvá Ruopsismeerân. Merâriddo lii ohtsis 2&nbsp;234&nbsp;km (1&nbsp;083 km suolluin).

### Geologia
#### Tullâväärih

Eritreast láá 7 tullâväärrid. Tain alemus lii Nabro (2 218 m), mon majemuš russoom lâi ive 2011. Stuárráámus uási Eritrea tullâvaarijn iä lah aktiivliih, já toi majemuš russoom lâi holoseenist.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Erkki Itkonen

[thumb|Erkki itkonen ive [1981]]
**Erkki Esaias Itkonen** () lâi syemmilâš kielâtotkee. Totken sun lâi ubâ 1900-lovo merhâšitteemus fennougrist.

## Der ostlappische Vokalismus vom qualitativen Standpunkt aus mit besonderer Berücksichtigung des Inari- und Skoltlappischen
Taat tutkâmuš čielgee motomijd vookaalaašijd já addel diakronisii uáinu toos, maht vokaleh nubástuveh nubbijd vokaláid. Taan tutkâmušâst Itkonen viärdádâlâi anarâškielâ nuorttâlâškielân. Kielâi viärdádâllâm lii ain ávhálâš, tondiet ton áánsust lii älkkeb kavnâđ kielâhistorjálijd käldeid já madduid. Sun valjij eidu anarâškielâ já nuorttâlâškielâ, tastko toh láá kuábbááh-uv nuorttâsämikielah. Uáli stuorrâ uási tain puáris tutkâmušâin láá eidu tagareh tutkâmušah, moh viärdádâleh sämikielâid.

## Kirjáliih pargoh já tutkâmušah
* *[http://fennougrica.kansalliskirjasto.fi/handle/10024/89915 Der Ostlappische Vokalismus vom qualitativen Standpunkt aus mit besonderer Berücksichtigung des Inari- und Skoltlappischen]* (1939) 
* *[http://fennougrica.kansalliskirjasto.fi/handle/10024/89925 Struktur und Entwicklung der ostlappischen Quantitätssysteme]* (1946)
* *Lappische chrestomathie* (1960)
* *Suomalais-ugrilaisen kielen- ja historiantutkimuksen alalta* (1961)
* *Kieli ja sen tutkimus* (1968)
* *Suomen kielen etymologinen sanakirja* II-III (Erkki Itkonen, Yrjö Henrik Toivonen já Aulis Joki)
* Inarilappisches Wörterbuch I-IV (1986–1991) (Erkki Itkonen já Lea Laitinen)

## Käldeeh
Ersäkielâ

**Ersäkielâ** lii suomâ-ugrâlâš kielâ.

## Ersäkielâ pustaveh
Ersäkielâst láá 33 pustavid.

## Kirjálâšvuotâ

* Feoktistov, A. P. 1993. Èrzyanskij Jazyk. In V. N. Jartseva (ed.), Jazyki Mira: Ural'skie Jazyki, 190-208. Moskva: Nauka.
* Mosin, Michail Vasilevič and N. S. Bajuškin. 1983. Ersämordvan oppikirja. (Apuneuvoja suomalais-ugrilaisten kielten opintoja varten, 8.) Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura. ix+188pp.
* Raun, Alo  1988. The Mordvin Language. In Denis Sinor (ed.), The Uralic languages: description, history and foreign influences, 96-110. Leiden: E. J. Brill.
* Zaicz, Gábor (1998). "Mordva". In Abondolo, Daniel (ed.). The Uralic Languages. London: Routledge. pp. 184–218.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Esanatoglia

**Esanatoglia** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Esanatogliast ääsih 1 923 olmožid. Ton vijđodâh lii 47,91 km², já alodâh 495 m. Esanatoglia naaburkieldah láá Fabriano, Fiuminata já Matelica.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Capriglia, Pagliano já Palazzo.

## Kovegalleria

Esanatoglia03.JPG
Esanatoglia10.JPG


## Käldeeh
Escaldes-Engordany

**Escaldes-Engordany** lii kieldâ Andorrast. Ton vijđodâh lii 30 km², já alodâh 1 050 m. Ive 2021 Escaldes-Engordanyst assii 14 724 olmožid.

## Fáádást eres soojijn

* Escaldes-Engordany virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Elsa Väisänen

[thumb|Elsa Väisänen ive [2020]]
**Elsa Väisänen** (oovdiš Mujo, jieijâs suuvâst Aikio) lii šoddâm cuáŋuimáánu 6. peeivi 1941 Ruávinjaargâst. Sun lii oppâm sämikielâ eenikielânis. Suu sämikiel nommâ lii Heendâ Heeihâ Elsa. Suu eeči lâi Heendâ Heikkâ, Heikki Aikio, já suu enni lâi Vuoli Máárjá, Briitta Maria Aikio (jieijâs suuvâst Valle). Sun lii Márjá-Liisá Olthuis enni. Elsa Väisänen áásá tääl Oulu aldasijn Kempelest.

Elsa Väisänen lii toimâm kielâmiäštárin vistig anarâškielâ CASLE-tievâsmittemškovliittâsâst 2009–2010 já ton maŋa-uv maŋgáid uáppeid. Sun lii máttááttâm tievâsmittemškovlim ääigi kietâtuojijd já ärbipurrâmuškuursâ. Sun lijkkoo kođemân já kulokuvij jurgâlmân já sárnu mielâstis sämikielâ ulmuigijn. Sun ráhtá meid rukkoospuudâid Säämi radion.

## Käldeeh
Encamp

**Encamp** lii kieldâ Andorrast. Ton vijđodâh lii 74 km², já alodâh 1 238 m. Ive 2021 Encampist assii 11 790 olmožid.

## Fáádást eres soojijn

* Encamp virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Eschen

**Eschen** lii kieldâ Liechtensteinist. Eschenist ääsih 4&nbsp;385 olmožid. Ton vijđodâh lii 10,38&nbsp;km² já alodâh 452&nbsp;m.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Kovegalleria


Eschen Rofenberg.jpg
Pfarrkirche St. MartinEschen.jpg
Pfrundhaus Eschen.jpg
Eschen Mühle.jpg
Eschen Gemeindehaus.jpg


## Käldeeh
Espanja

**Espanja kunâgâskodde** () ađai **Espanja** ( []) lii jiečânâs staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Madrid.

## Historjá
### Espanja já Euroop union
Espanja seervâi Euroop unionân uđđâivemáánu 1.&nbsp;peeivi&nbsp;1986 já oovce ihheed maŋeláá njuhčâmáánu 26.&nbsp;peeivi Espanja seervâi Schengen-kuávlun-uv. Eurokuávlun tot seervâi uđđâivemáánu 1.&nbsp;peeivi&nbsp;1999 vuossâmui staatâi juávhust.

## Eennâmtieđâ
thumb|left|Espanja kárttá
Espanja vijđodâh lii 505&nbsp;990&nbsp;km², mast 0,89 % lii čääci. 

### Sajadâh já rääjih
Espanja lii staatâ Euroop maadâviestâruásist Pyrenij njargâenâmist. Ton ránnjástaatah Euroopist láá tavveen Andorra já Ranska, mäddin Gibraltar já viestârist Portugal. Ceuta já Melilla peht Afrikist Espanja rájášuvá meid Marokkon. Espanja kuhemus eennâmrääji lii Portugaláin; tot lii 1&nbsp;214&nbsp;km kukke. Uánihumos lii 1,2&nbsp;km rääji Gibraltaráin. Stuárráámus uási Espanjast kuittâg rájášuvá meeráid.

### Suolluuh

Espanja stuárráámuuh suolluuh láá Mallorca (3&nbsp;620&nbsp;km²), Tenerife (2&nbsp;034&nbsp;km²), Fuerteventura (1&nbsp;660&nbsp;km²) já Gran Canaria (1&nbsp;560&nbsp;km²).

### Jäävrih já juuvah

Espanja kuhemuuh juuvah láá Tajo (1&nbsp;010&nbsp;km), Ebro (910&nbsp;km), Duero (895&nbsp;km) já Guadiana (830&nbsp;km).

### Morfologia
[thumb|right|[Pico del Teide lii Espanja alemus vääri.]]
Espanja alemus vääri lii Pico del Teide Tenerife-suollust. Tot lii 3&nbsp;715 meetterid olluv (mittedum merâtääsist). Merâponneest tot paijaan 7&nbsp;500 meetterid, mii meerhâš tom, et Pico del Teide lii maailm kuálmádin alemus tullâvääri.

Espanja taverääjist paijaan hormišis Pyrenij várádâh. Mäddin lii Sierra Nevada várádâh.

## Haldâttâh já politiik
Espanja staatâhäämi lii parlamentaarlâš demokratia já vuáđulavâlâš monarkia. Ton staatâhovdâ lii Espanja kunâgâs teikkâ roonnig já haldâttâshovdâ Espanja uáiviminister.

### Kuávlulâš jyehim

Espanja lii juohhum 17 jiešhaldâšemkuávlun (), moh láá juohhum eennâmkuddijd ().

## Viehâdâh
thumb|350px|right|Espanja kielâkárttá
### Ässeeloho
Espanjast láá suulân 47,5 miljovn ässed. 

### Kielah
Espanja stuárráámus kielâ lii espanjakielâ. Tot lii áinoo kielâ, mii lii virgálâš ubâ staatâst. Espanjakielâ tuáimá meiddei virgálâš máttááttâs-, viestâdem- já kulttuurkiellân. Tom sárnuh eenikiellân suulân 75 % Espanja ässein.

Eres kuávlulávt virgáliih kielah láá katalaankielâ (já valenciakielâ), galiciakielâ, baskikielâ já araneeskielâ.

Espanjast sárnojeh meiddei aragoniakielâ, oksitaankielâ, asturiakielâ, extremadurakielâ já falakielâ, moh láá kuávluliih ucceeblovokielah.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Espanja eennâmkodeh

thumb|500px|Espanja eennâmkodeh

Jiešhaldâšemkuávlui lasseen Espanja lii juohhum 50 eennâmkoodán ().

Stuárráámus uási eennâmkuudijn láá nomâttum uáivikaavpug mield. Tuše Álava, Asturia, Biskaja, Kantabria, Gipuzkoa, Baleaareh, La Rioja já Navarra iä lah nomâttum uáivikaavpug mield.

Jiešhaldâšemkuávlui uáivikaavpugeh láá táválávt meid eennâmkuudij uáivikaavpugeh. Tuše Mérida Extremadurast já Santiago de Compostela Galiciast iä lah eennâmkuudij uáivikaavpugeh, veikkâ toh láá-uv jiešhaldâšemkuávlui uáivikaavpugeh.

Asturia, Baleaarij, Cantabria, La Rioja, Madrid, Murcia já Navarra jiešhaldâšemkuávluin lii tuše ohtâ eennâmkodde.

## Eennâmkodeh

## Keejâ meid
*Listo Espanja eennâmkuudijn vijđoduv mield
*Listo Espanja eennâmkuudijn ässeelovo mield
Espanja jiešhaldâšemkuávluh

thumb|500px|Espanja jiešhaldâšemkuávluh
Espanja lii juohhum 17 jiešhaldâšemkuávlun (), moh láá juohhum eennâmkuddijd ().

## Jiešhaldâšemkuávluh

## Keejâ meid
*Listo Espanja jiešhaldâšemkuávluin ässeelovo mield
*Listo Espanja jiešhaldâšemkuávluin vijđoduv mield
Espanjakielâ

upright=1.9|thumb|right|Espanjakielâ eennâmtiäđáliih sajeh




Luhâmin aktiivlávt espanjakielâ
**Espanjakielâ** (esp. *español* teikkâ *castellano*) kulá indoeurooplij kielâi roomaanlâš kielâjuávkun.

## Lavdâm

Espanjakielâ lii virgálâš kielâ čuávuváin staatâin:

## Käldeeh
Espanjatavdâ

thumb|250px|right|Suáldáttij pyecceiviäsu Kansasist espanjataavdâ ääigi.

**Espanjatavdâ** lâi ivij 1918–1919 maailmvijđosávt joođoost lamaš pandemia, mon tovâttij influenssa A vyelitijppâ H1N1. Maŋeláá lii čielgâm, et taat lii lamaš loddeinfluenssa. Pandemia piištij suullân pelnub ive. Espanjataavdâ tavdâkovveen lijjii kuorsâttâh, kumeštâs já pohčâseh. Monnjâtavdân maaŋgâs finnij kepiskumeštâs. Ubâ maailmist espanjatavdâ kuudij 30 - 50 miljovn olmožid. Suomâst espanjataavdân jammii suullân 25 000 olmožid. Majemui aigij lii čielgâm, et taavdâst talle selvânâm ulmuuh kyeddih ain vorâstis taan influenssavirus vyestiamnâstijd. Espanjatavdâ kuudij eromâšávt tiervâs, nuorâ ulmuid. Nuorah sattii jäämmiđ influenssavirus keežild puáttám kepiskumeštâsân muádi peeivist. 

## Espanjatavdâ Suomâst

Suomâst, tego eres-uv enâmijn, espanjatavdâ ovdánij epidemiapároigijn motomij mánuppojij kooskâi. Puoh viärráámus pááru juuđij čohčuv 1918, kuás influenssa levânij masaba puoh asâttum kuávloid eennâmpáálu alne. Espanjatavdâ poođij meiddei Laapi kuávlun. Ovdâmerkkân Kittâlist toos jammii 40 olmožid. Ton tove Anarist tavdâ ij ennuskin vaiguttâm ige levânâm vijđáht.

### Espanjatavdâ Anarist
Espanjatavdâ poođij Aanaar kuávlun juovlâmáánust 1919. Aanaar já Ucjuuvâ tuáhtár Yrjö Jukola diagnosistij vuossâmuid influensan puáccám ulmuid uđđâivemáánu 10. peeivi 1920 Kaamâsist. Pyecceeh lijjii finnim taavdâ kävppimäđhistis Njiävdámist Taažâst. Tavdâ levânij jotelávt ubâ Kaamâs siijdân já tobbeen ain eres-uv sijdáid.

Aanaar kieldâ tiervâsvuottipšoost onnii talle huolâ kuávlutuáhtár Jukola já pyecceitipšoo Ylioja, kiäst lijjii kyehti išetipšoo. Kieldâst lâi čiččâmsajasâš pyecceiviäsu já apteek. Pyecceitipšoo já suu išekyevtis puáccájii forgâ jiejah-uv. Kolleroggee Otto Schneider poođij iššeen, lieggij viistijd, mälistij já tálhudij pyecceid. Tuáhtár Jukola vuolgâttij etiviestâid tálhudemhaldâttâhân: "Espanjatavdâ levânânâm ubâ Laapi kuávlun já pyecceeh láá ennuv, koddá ennuv ulmuid, vuolgâttiđ jottee tipšoid munjin iššeen."

Pegâlmâs sämmilâš lâi Lusme Piättár, kote ij luáštám oovtâgin jottee tálusis, já nuuvt Lusmenjargâ šeštui influensast - masaba áinoo táállun ubâ kieldâst. Influensan iä lamaš šiev talkkâseh, mut aalmug luotij kuulmâ koonstân: viijnán, piikân já sáávnán.

Kuovâmáánu vuossâmuš okko lâi Anarist viärráámus. Talle jammii suullân 80 aanaarlâžžâd. Rummâšeh lijjii nuuvt ennuv, et uási koolgâi hävdidiđ juávkkuhavdijd. Kyevti mánuppaje ääigi taavdân jammii ohtsis 190 olmožid, adai masaba lovvááduási kieldâ ässein. 

Espanjataavdâ maŋa suullân 120 pärnid paccii uárbisin. Párnáitipšo várás cegâttui párnáipäikki Rivdulân, kost párnááh pajasšoddii suomâkielâlii pirrâsist. Taan nubástus keežild sämikielâ lappuuškuođij.

## Käldeeh
Espoo

**Espoo** () lii kaavpug Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Espoost ääsih 297&nbsp;519 olmožid, já ton vijđodâh lii 528,03&nbsp;km², mast 215,70&nbsp;km² lii čääci. Espoo naaburkieldah láá tavveen Vihti já Nurmijärvi, nuorttân Helsig já Vantaa, uárjin Kirkkonummi já Espoo siste Kauniainen.

## Historjá
Espoo vuáđudui 1400-lovvoost, já tast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1972.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

* Taat čuákkipäikki kulá taan kaavpugân tuše uásild.

Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

### Kielah

Ive&nbsp;2019 loopâst 217&nbsp;486 olmožid sarnuu suomâkielâ eenikiellân já 20&nbsp;033 olmožid sarnuu ruotâkielâ eenikiellân. 

## Käldeeh