open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paramaribo pirrâdâh

**Paramaribo pirrâdâh** lii ohtâ Suriname 10 pirrâduvâst. Pirrâduv uáivikaavpug lii Paramaribo, mii lii meid ubâ staatâ uáivikaavpug.

 
## Eennâmtieđâ
Paramaribo pirrâdâh lii staatâ tavveen.
 
### Sajadâh já rääjih
Pirrâduv vijđodâh lii 182&nbsp;km², já ässeesaahâdvuotâ lii 1&nbsp;323,76&nbsp;ässed/km² (2012). Pirrâduv naabureh láá nuorttân Commewijne pirrâdâh sehe uárjin já mäddin Wanica pirrâdâh. Tavveen lii Atlant väldimeerâ. 

Ässeelovo mield Paramaribo pirrâdâh lii Suriname stuárráámus pirrâdâh, mut vijđoduv mield tot lii Suriname ucemus pirrâdâh.

## Haldâttâh já politiik
### Kuávlulâš jyehim
#### Vyelipirrâduvah
Paramaribo pirrâdâh lii juohhum 12 vyelipirrâdâhân:
* Beekhuizen
* Blauwgrond
* Centrum
* Flora
* Latour
* Livorno
* Munder
* Pontbuiten
* Rainville
* Tammenga
* Weg Naar Zee
* Welgelegen

Keevâtlávt Paramaribo pirrâduv vyelipirrâduvah tuáimih Paramaribo kaavpug kaavpuguássin.

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Ive 2012 aalmugrekinistem mield tobbeen assii 240 924 olmožid. Suulân kyehti kuálmádâs Suriname viehâduvâst ääsih Paramaribo já Wanica pirrâduvâin.

## Kovegalleria

Paramaribo District 01.jpg|
Paramaribo district 04.jpg|
Paramaribo district 06.jpg|
Paramaribo_district_08.jpg|
Paramaribo_district_13.jpg|
Paramaribo_district_19.jpg|
Paramaribo district 20.jpg|


## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Filiano

**Filiano** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Filianost ääsih 2 802 olmožid. Ton vijđodâh lii 71,81 km², já alodâh 597 m. Filiano naaburkieldah láá Atella, Avigliano, Forenza, Ripacandida já San Fele.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Cammarota, Capitunno, Carciuso, Carpini, Casone Perazzi, Don Ciccio, Dragonetti, Favale, Ferrara, Forcillo, Forenza Scalo, Ghiasti, Giannattasio, Gianturco, Grottone, Iazzi Vernili, Inforchia, Iscalunga, Latte, Lella, Letizia, Luponio, Macchia, Maio, Palladino, Pizzutella, Scalera, Sterpito di Sopra, Sterpito di Sotto já Vaccaro.

## Fáádást eres soojijn

* Filiano kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Palazzo Corbo facciata principale.jpg
Fontana parchitello.jpg
Chiesa di Sant'Antonio - Scalera.jpg
Museo Carpini.jpg


## Käldeeh
Fardella

**Fardella** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Fardellast ääsih 575 olmožid. Ton vijđodâh lii 29,08 km², já alodâh 745 m. Fardella naaburkieldah láá Carbone, Castelluccio Inferiore, Chiaromonte, Episcopia, Francavilla in Sinni, Latronico, San Severino Lucano, Teana já Viggianello.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Fardella kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Cappella di Sant'Onofrio.jpg
Vista frontale Cappella Sant'Onofrio.jpg


## Käldeeh
Pink Floyd

**Pink Floyd** lii eŋlandlâš progressiivlâš rock juávkku. Pink Floyd lii ohtâ enâmustáá miänástum rockjuávhuin já ton skiäruh láá vuobdum paijeel 250 miljovn pittád. 

Juávhu vuáđudii ive 1965 lávloo-kitarist Syd Barrett, rumbal Nick Mason, basist Roger Waters já kuoskâttâsčuojâtteijee Richard Wright. Juávkku almostitij vuossâmuu album *[[The Piper at the Gates of Dawn]]* ive 1967. Čuávuváá ive Barrett vuolgij juávhust mielâtiervâsvuotâčuolmâi tiet já suu sajan poođij David Gilmour. Juávkku pajanij maailmvijđosâš mielâstumvuotân album *[[The Dark Side of the Moon]]* (1973) mieldi. Meid rockooppera *[[The Wall]]* (1979) lâi piivnoh, já tast rahtui joba elleekoveheiviittâs.

## Diskografia

* *[[The Piper at the Gates of Dawn]]* (1967)
* *[[A Saucerful of Secrets]]* (1968)
* *[[More]]* (1969) [elleekovesoundtrack]
* *[[Ummagumma]]* (1969) [tublealbum, vuosmuš skiärru live-pittáid]
* *[[Atom Heart Mother]]* (1970)
* *[[Meddle]]* (1971)
* *[[Obscured by Clouds]]* (1972) [elleekovesoundtrack]
* *[[The Dark Side of the Moon]]* (1973)
* *[[Wish You Were Here]]* (1975)
* *[[Animals]]* (1977)
* *[[The Wall]]* (1979)
* *[[The Final Cut]]* (1983)
* *[[A Momentary Lapse of Reason]]* (1987)
* *[[The Division Bell]]* (1994)
* *[[The Endless River]]* (2014)

## Jesâneh

* David Gilmour – kiitaar, laavlâ (1968–)
* Nick Mason – ruumbuh (1964–)
* Roger Waters – basso, laavlâ (1964–1985, 2005)
* Richard Wright – kuoskâttâsčuojânsah, syntetisaattor, laavlâ (1964–1979, 1990–1994, 2005) (jáámmám 2008)
* Syd Barrett – kiitaar, laavlâ (1965–1968) (jáámmám 2006)

## Käldeeh
Moliterno

**Moliterno** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Moliternost ääsih 3 687 olmožid. Ton vijđodâh lii 99,55 km², já alodâh 879 m. Moliterno naaburkieldah láá Castelsaraceno, Grumento Nova, Lagonegro, Lauria, Montesano sulla Marcellana, Sarconi já Tramutola.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Fontana D'Eboli, Piani di Maglia, Rimindiello, Tempa del Conte, Madonna del Carmine, San Nicola, Santo Martino, San Giovanni, Paradiso, Cantarelle, Chiaito, Malfitani, Sorgituro, Pantanelle já Spineta.

## Fáádást eres soojijn

* Moliterno kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Cappella dell'Angelo Custode - Moliterno.jpg
Cappella San Cataldo - Moliterno 1.jpg
Castello medievale - Moliterno 2.jpg
Castello medievale - Moliterno 19.jpg
Castello medievale - Moliterno 7.jpg
Chiesa Madre Santa Maria Assunta - Moliterno 1.jpg
Chiesa Santa Croce - Moliterno 2.jpg


## Käldeeh
Listo Espanja jiešhaldâšemkuávluin vijđoduv mield

thumb|500px|Espanja jiešhaldâšemkuávluh
Taat lii **listo [[Espanja]] [[Espanja jiešhaldâšemkuávluh|jiešhaldâšemkuávluin]]** **[[vijđodâh|vijđoduv]] mield**.

## Keejâ meid
*Listo Espanja jiešhaldâšemkuávluin ässeelovo mield
*Listo Espanja eennâmkuudijn vijđoduv mield
*Listo Espanja eennâmkuudijn ässeelovo mield

## Käldeeh
El Gran Carlemany

**El Gran Carlemany** lii Andorra aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1921 rääjist. Lavluu lii nuottim Enric Marfany Bons (1871–1942), já ton saanijd lii čáállám Joan Benlloch i Vivó (1864–1926).

## Säänih (katalaankielân)
:El gran Carlemany, mon pare,
:dels alarbs em[b] deslliurà,
:i del cel vida em donà
:de Meritxell, la gran Mare.

:Princesa nasquí i pubilla
:entre dos[c] nacions, neutral;
:sols resto l'única filla
:de l'imperi Carlemany.

:Creient i lliure onze segles,
:creient i lliure vull ser.
:Siguin els furs mos tutors
:i mos Prínceps defensors!

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Pietragalla

**Pietragalla** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Pietragallast ääsih 3 863 olmožid. Ton vijđodâh lii 66,10 km², já alodâh 839 m. Pietragalla naaburkieldah láá Acerenza, Avigliano, Cancellara, Forenza, Potenza já Vaglio Basilicata.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Pietragalla kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: San Giorgio.

## Fáádást eres soojijn

* Pietragalla kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Pietragalla con Forenza alle spalle.jpg
Veduta di Pietragalla da rione Sant'Antonio.jpg
Panoramica sull'intero borgo di Pietragalla.jpg
Palmenti di Pietragalla.jpg
Maria lucia palmenti-9.jpg


## Käldeeh
Listo espanjalijn taidârijn (šoddâm 1300–1500)

Taat lii listo pegâlmâs espanjalijn taidârijn, kiäh šoddii iivij 1300–1500.

## Šoddâm 1350–1400
*Lluís Borrassà (1350–1424), taaiđâmáálájeijee
*Bernardo Martorell (1400–1452), taaiđâmáálájeijee
*Blasco de Grañén (1400–1459), taaiđâmáálájeijee
*Luís Alimbrot (1400-loho–1460-loho), taaiđâmáálájeijee

## Šoddâm 1401–1450
*Jacomart (suulân 1410–1461), taaiđâmáálájeijee
*Jaume Huguet (1415–1492), taaiđâmáálájeijee
*Nicolás Francés (1424–1468), taaiđâmáálájeijee
*Luis Dalmau (1428–1461), taaiđâmáálájeijee
*Joan Reixach (1431–1486), taaiđâmáálájeijee
*Bartolomé Bermejo (1440–1498), taaiđâmáálájeijee
*Fernando Gallego (1440–1507), taaiđâmáálájeijee
*Rodrigo de Osona (1440–1518), taaiđâmáálájeijee
*Antonio del Rincón (suulân 1446–1500), taaiđâmáálájeijee
*Paolo da San Leocadio (1447–1520), taaiđâmáálájeijee (šoddâm Italiast)
*Pedro Sanchez, taaiđâmáálájeijee
*Pedro Berruguete (1450–1504), taaiđâmáálájeijee
*Lo Spagna (1450–1528), taaiđâmáálájeijee

## Šoddâm 1451–1500
*Martín Bernat (1454–1497), taaiđâmáálájeijee
*Juan de Flandes (1460–1519), taaiđâmáálájeijee
*Pedro Romana (1460–1536), taaiđâmáálájeijee
*Francisco de Osona (1465–1514), taaiđâmáálájeijee
*Diego López (1465–1530), taaiđâmáálájeijee
*Gil de Siloé (1467–1505), koveverree/arkkiteht
*Juan de Borgoña (1470–1534), taaiđâmáálájeijee
*Vasco de la Zarza (1470–1524), koveverree
*Alejo Fernández (1475–1545), taaiđâmáálájeijee
*Vicente Masip (1475–1545), taaiđâmáálájeijee
*Fernando Yáñez de la Almedina (1475–1536), taaiđâmáálájeijee
*Felipe Vigarny (1480–1542), koveverree 
*Alonso Berruguete 1488–1561, taaiđâmáálájeijee/koveverree 
*Pedro Machuca (1490–1550), taaiđâmáálájeijee
*Diego de Siloé (1495–1563), koveverree/arkkiteht
*Juan Vicente Masip (1500–1579), taaiđâmáálájeijee

## Keejâ meid
* Listo espanjalijn taidârijn (šoddâm 1500–1800)

## Käldeeh
Kirsi Paltto

**Kirsi Máret Paltto** (š. 1974 Fierranjohka, Finnmark, Taažâ) lii tavesämmilâs jurgâleijee, máttáátteijee, kirječällee já finnodâholmooš (ABC-Company E-skuvla AS).

## Eellim já karrieer
Paltto valmâštui filosofia kandidaatin Tromsa ollâopâttuvvâst. Ive 2019 almostui orjâlâškielân suu vuossâmuš kirje *Gos don leat, Elle?* Kirje almostui meid suomâkielân noomáin *Missä olet, Elle?* já taažâkielân noomáin *Hvor er du, Elle?*

### Bamse
Paltto lii jurgâlâm Bamse-ráiđukoveloostâ orjâlâškielân jo ive 2013 rääjist. Lostâ almostuvá jyehi kuálmád oho já lii maailm áinoo sämikielâg ráiđukovelostâ, mii almostuvá merikoskâsávt. Paltto jurgâlškuođij Bamse, tastko sun halijdij luuhâđ tom párnáidis orjâlâškielân, ige suomâkielân.

## Palhâšumeh
Ive 2016 Kirsi Paltto oovtâst pelikuoimijnis Jan Skoglund Palttoin já obišáin Ingá-Márja já Máret Steinfjellsáin vuoitij Kollekielâ-palhâšume. Palttokyevtis vuoittijn Kollekielâ-palhâšume "sunnuu kuhesáigásii pargoost tave-, maadâ- já juulevsämikielâ pyerrin." Ive 2025 sun vuoitij Barents kulttuurstiipeend.

## Pargo
* 2019 – *Gos don leat, Elle?*

### Jurgâlusah
* 2005 – *[[Duommá fitná doaktára luhtte]]*
* 2005 – *[[Duommá laibú]]*
* 2005 – *[[Duommá lávggoda]]*
* 2005 – *[[Duommá vuolgá olggos]]*
* 2005 – *[[Emmá duddjonlatnja]]*
* 2005 – *[[Nággáris Emmá]]*
* 2016 – *[[Duommá gárvodallá]]*
* 2016 – *[[Emmá bátnedoaktára luhtte]]*
* 2016 – *[[Emma ferte doaktara lusa]]*
* 2016 – *[[Go Finddoš lei unni ja jávkkai]]*
* 2013 (juátkoo) – *[[Bamse (ráiđukove)|Bamse]]*

## Käldeeh
Sant'Arcangelo

**Sant'Arcangelo** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Sant'Arcangelost ääsih 6 249 olmožid. Ton vijđodâh lii 89,10 km², já alodâh 388 m. Sant'Arcangelo naaburkieldah láá Aliano, Colobraro, Roccanova, Senise, Stigliano já Tursi.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Sant'Arcangelo kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: San Brancato.

## Fáádást eres soojijn

* Sant'Arcangelo kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Tiätuvuárkká:Inbound8679699776125968408.jpg
Tiätuvuárkká:Particolare torre.jpg
Tiätuvuárkká:Campanile S.Maria d'Orsoleo.jpg
Tiätuvuárkká:Campanile visto da dietro 3.jpg
Tiätuvuárkká:Torretta Sant'Arcangelo.jpg
Tiätuvuárkká:PICCOLA VEDUTA.jpg
Tiätuvuárkká:Sant'arcangelo(PZ).jpg


## Käldeeh
San Martino d'Agri

**San Martino d'Agri** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. San Martino d'Agrist ääsih 688 olmožid. Ton vijđodâh lii 50,39 km², já alodâh 666 m. San Martino d'Agri naaburkieldah láá Armento, Gallicchio, Montemurro, San Chirico Raparo já Spinoso.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen San Martino d'Agri kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: San Pietro.

## Fáádást eres soojijn

* San Martino d'Agri kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Tiätuvuárkká:San Martino in Agri, chiesa di Santa Maria Addolorata.jpg


## Käldeeh
Máttaráhku askái

**Máttaráhku askái** ađai **Máttaráhku askái — In Our Foremothers' Arms** lii tavesämmilii lávloo já jyeigee Ulla Pirttijärvi kuálmád studioalbum. Tot almostui cuáŋuimáánu 1. peeivi 2002. Skiäru almostitij Innovator Series, mii kulá Finlandia Records -skiärrumeerkân.

## Pittálisto

## Fáádást eres soojijn
* ''Máttaráhku askái'' discogs.com -sijđostuvvâst

## Käldeeh
Euroviisuh-lávlumkišto 2022

[thumb|right|[Euroviisuh-lávlumkišto 2021|Kišto ive 2021 vyeittee italialâš muusikjuávkku Måneskin ive 2018]]
[thumb|right|[Euroviisuh-lávlumkišto 2022|Kišto ive 2022 vyeittee ukrainalâš muusikjuávkku Kalush ive 2022]]
**Euroviisuh-lávlumkišto 2022** lâi 66. kerdi, ko lávlumkišto uárnejui. Kišto uárnejui Torinost, Italiast tondiet ko Italia ovdâsteijee Måneskin vuoitij kišto ive 2021, ko tot finnij finalist 524 čyegisid pitástis "Zitti e buoni". Taat lâi kuálmád kerdi, ko Euroviisuh uárnejuvvojii Italiast. Euroviisuh uárnejuvvojii ive 1965 Napolist já ive 1991 Roomast.

Semifinaleh uárnejuvvojii vyesimáánu 10. peeivi já 12. peeivi. Fiinaal uárnejui vyesimáánu 14. peeivi 2022. Kiišton uásálistii 40 staattâd. Ruoššâ ááigui uásálistiđ, mut ij uážžum tondiet ko kuovâmáánust tot lâi algâttâm suáđi Ukrainast. Ukraina ovdâsteijee Kalush Orchestra finnij finalist 631 čyegisid pitástis *[[Stefania]]* já vuoitij kišto.

Italialâš astronaut Samantha Cristoforetti vuolgâttij tiervuođâid aalmugijkoskâsii komovuotâsajattuvvâst.

## Formaat
### Jođetteijeeh já čielgejeijeeh
Ive 2022 jođetteijei noomah piäijojii almosin kuovâmáánu 2. peeivi 2022 San Remo muusikfestivaalist. Italiast kišto jođetteijen lijjii Laura Pausini, Alessandro Cattelan já Mika. Ive 2022 lâi vuossâmuu tove máhđulâš čuávvuđ kišto Yle Areena já radio peht sehe orjâlâš- já anarâškielân. Aslak Paltto čielgij orjâlâškielân já Heli Huovinen anarâškielân.


File:LauraPausini2.jpg|Laura Pausini
File:Alessandro Cattelan, 2017.png|Alessandro Cattelan
File:Mika Cannes 2014.jpg|Mika


### Juávhoid jyehim semifinalij várás
[thumb|Uásálisteh juáhhojii semifinalij kuuđâ juávkun [Palazzo Madama (Torino)|Palazzo Madamast.]]
Uásálisteh juáhhojii kuuđâ juávkun uđđâivemáánu 25. peeivi 2022 Palazzo Madamast. Jyehim vuáđudui ovdebij iivij jienâstâssáid. Ranska, Saksa, Italia, Espanja já Ovtâstum kunâgâskodde pessii njuolgist finalân.

## Semifinaleh
### Semifiinaal 1
Vuossâmuš semifiinaal uárnejui vyesimáánu 10. peeivi 2022. Love čoođâmannee enâmid almottuvvojii sätioornigist. Puoh semifinalist adelum jienah lijjii keččei jienah. Italia já Ranska jienâstii taan semifinalist. Ruoššâ ličij lamaš taan semifinalist.

### Semifiinaal 2
Nube semifiinaal uárnejui vyesimáánu 12. peeivi 2022. Love čoođâmannee enâmid almottuvvojii sätioornigist. Puoh semifinalist adelum jienah lijjii keččei jienah. Espanja, Ovtâstum kunâgâskodde já Saksa jienâstii taan semifinalist.

## Fiinaal
Fiinaal uárnejui vyesimáánu 14. peeivi 2022.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Čerrih

**Čerrih** teikâ **čierrih** (*Sterna paradisaea*) lii lodde, mii kulá riddoluudij laahkon. Čerrih lii eellimvuovijdis tááhust kočâttâhpyehčee. Čerrih kirdá keppâ suájáčaskosijguin, njune vuáluskulij, sodâstâl kooskâi sajestis, jeđe poršeet čáácán.

## Stuárudâh já tobdomeerhah
Čerrih roppâ lii kuovgisräänis. Suájáh láá ucánjáhháá tevkkâduboh ko roppâ. Uáivist lii čoolmij paajaabeln čapis kappeer. Jyelgih já njune láá tevkisruopsâdeh. Njune keejist ij lah táválávt čapis ivne tego kyeličerrihist. Talle ko čerrih čokkáá, te ton poođâš uulât kuhheeb ko suájákeejih. Tot lii vissásumos tobdomerkkâ, mii iärut čerrih kyeličerrihist. Njune lii ucánjáhháá uánihub já uáivi jurbâsub ko kyeličerrihist. Čerrih lii 34–40&nbsp;cm kukke já tiäddá suullân 100&nbsp;g. Suájákeejij koskâ lii 66–77&nbsp;cm, já skuáčurij kukkodâh lii aldasáid 20&nbsp;cm.
thumb|left|240px|Čerrih lavdâm- já varrimkárttá
thumb|left|240px|Čerrih maneh
## Lavdâm já eellimpiirâs
Čerrih pessee taavaapiäláá páálupele taveoosijn. Suomâst tot lii almos meerâ suáluikuávlust já Tave-Suomâ čácáduvâin. Čerrih varrimmätki lii ohtâ maailm kuhemuin, ko tot tálvástâl Antarktis riddokuávluin já Maadâ-Afrikist. Suomâ pessimnääli lii suullân 55&nbsp;000 paarrâd. Euroop pessimnääli lii áárvu mield 400&nbsp;000–500&nbsp;000 paarrâd, já Eennâmpáálu ubâlâš nääli lii miljovn ohtâgâssâd.
Čerrih pessee táválávt loddesiärváduvâin, mutâ maŋgii meiddei ovtâskâs paarrân. Stuárráámuuh siärváduvah láá olgomeerâ muorâttes källee- já čievrâláásáin, kost pyehtih leđe joba 100 paarrâd.

## Lasanem
Čerrih piervâl lii tuše kyeppi enâmist teikkâ källest. Táválávt tobbeen iä lah piervâlrähtimamnâseh ollâgin. Niŋálâs mannee vyesimáánu pelimuddoost 1–2 mane, harvii 3 mane. Niŋálâs já ores läälih moonijd suullân 3 oho. Uđâgááh kirdeleh 3–4 oho ahasâžžân. Čohčâvarrim lii jo syeinimáánust teikkâ porgemáánu algâpeeleest. Syeinimáánust älgee varrim tuálvu Säämi čerrih penttâ Antarktis räi.

Mottoom peeivi kyeimittes čerrih tuáppee siemin kuáláá já kirdá hiđes suájáčaskosijguin suájáh ollâgâsâst V-häämist pessimlássáá pirrâ korrâsávt šnjirgomáin.

## Raavâd
Merâkuávluin čerrih porá uccâ kuolijd, rapuelleid já tiivrijd. Sisenâmist čerrih porá enâmustáá tiivrijd já uccâ kuolijd, maid tot puáhčá skuvgáátmáin. Čerriheh skuvgááttâleh njuolgist ááimust uccâkuáláid já tuápuh taid kezis njunijnis.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
San Chirico Nuovo

**San Chirico Nuovo** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. San Chirico Nuovost ääsih 1 230 olmožid. Ton vijđodâh lii 23,39 km², já alodâh 745 m. San Chirico Nuovo naaburkieldah láá Albano di Lucania, Tolve já Tricarico.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* San Chirico Nuovo kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Sarconi

**Sarconi** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Sarconist ääsih 1 415 olmožid. Ton vijđodâh lii 30,69 km², já alodâh 636 m. Sarconi naaburkieldah láá Castelsaraceno, Grumento Nova, Moliterno já Spinoso.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Sarconi kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Tiätuvuárkká:Sarconi, acquedotto Cavour.jpg


## Käldeeh
San Paolo Albanese

**San Paolo Albanese** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. San Paolo Albanesest ääsih 221 olmožid. Ton vijđodâh lii 30,22 km², já alodâh 800 m. San Paolo Albanese naaburkieldah láá Alessandria del Carretto, Cersosimo, Noepoli, San Costantino Albanese já Terranova di Pollino.

Ive 2021 San Paolo Albanese lâi ässeelovo mield Potenza eennâmkode ucemus kieldâ 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* San Paolo Albanese kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Centro abitato di San Paolo Albanese 01.jpg
San Paolo Albanese.jpg
Townhouse (San Paolo Albanese)01.jpg
Chiesa San Rocco (San Paolo Albanese)02.jpg
Chiesa Esaltazione della Santa Croce (San Paolo Albanese)01.jpg
San Paolo Albanese07.jpg
San Paolo Albanese08.jpg


## Käldeeh
Kielâteknologia

**Kielâteknologia** totká teknisijd piergâsijd já vuovijd, moigijn ulmuu pyevtittem kielâ – čäällim já sárnum – puáhtá myensteristiđ taggaar háámán, et tiätumašináin puáhtá tom kieđâvuššâđ. Tobdos kielâteknologisiih heiviittâsah láá riävtuičäällim tärhistem, kielâoopâ tärhistem já automaattisâš sárnumtubdâm. 

Anarâškielâ kielâteknologia vuáđu lii rahtum Romsa ollâopâttuvâst Kielâteknost. Ton jođetteijen tuáimá professor Trond Trosterud. Anarâškielâ kielâteknologia vuáđuduvá morfologisii analysaattorân, mii kiävttoo e-sänikirje, riävtuičäällim já jurgâlemohjelm vuáđđun. Jurgâlemohjelm tuáimá pajekielâst anarâškielân.

## Keejâ meid
* Anarâškielâ tivvoomohjelm
* Kielâtipšom

## Käldeeh
Listo 1500-lovo piäiváásiävŋánmijn

Taat lii **listo 1500-lovo piäiváásiävŋánmijn**. Ivveest 1501 ihán 1600 lijjii ohtsis 228 piäiváásiävŋánmid, main 75 lijjii uásáliih, 72 lijjii riegislágáneh, 62 lijjii tievâsliih já 19 lijjii hybrideh. Iivij 1508, 1526, 1573 já 1591 lijjii nelji piäiváásiävŋánem. Eres iivij piäiváásiävŋánmij meeri lâi ucceeb. Peivimereh ovdil roovvâdmáánu 4. peeivi 1582 láá juliaanlâš kalender mield, já peivimereh roovvâdmáánu 15. peeivi 1582 maŋa láá gregoriaanlâš kalender mield. Gregoriaanlii kalenderist roovvâdmáánu 4. peeivi 1582 maŋa lii roovvâdmáánu 15. peeivi 1582.

## Listo

## Keejâ meid
* Listo 1600-lovo piäiváásiävŋánmijn
* Listo 1700-lovo piäiváásiävŋánmijn
* Listo 1800-lovo piäiváásiävŋánmijn
* Listo 1900-lovo piäiváásiävŋánmijn

## Käldeeh
Genzano di Lucania

**Genzano di Lucania** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Genzano di Lucaniast ääsih 5 417 olmožid. Ton vijđodâh lii 208,93 km², já alodâh 587 m. Genzano di Lucania naaburkieldah láá Acerenza, Banzi, Gravina in Puglia, Irsina, Oppido Lucano, Palazzo San Gervasio, Poggiorsini já Spinazzola.

Genzano di Lucania lii vijđoduv mield Potenza eennâmkode stuárráámus kieldâ.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Genzano di Lucania kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Tiätuvuárkká:Castello di Monteserico.jpg
Tiätuvuárkká:MonteSerico Paesaggio.jpg
Tiätuvuárkká:Dal retro della fontana.jpg
Tiätuvuárkká:Chiesa Maria Santissima delle Grazie.jpg
Tiätuvuárkká:Santuario Maria S.S. Delle Grazie.jpg
Tiätuvuárkká:Santuario di Mari Santissima all'alba.jpg
Tiätuvuárkká:Chiesa del Convento.jpg


## Käldeeh
Johtti sápmelaččat rs.

**Johtti Sápmelaččat rs** (suomâkielân Johtti sápmelaččat ry) lii ive 1969 vuáđudum puásuisämmilij servi, mon toimâkuávlun lii Iänudâh. Servi kocá Iänuduvvâst ässee puásuisämmilij hiäđuid já parga sii pyerrin. Seervist láá suulân 165 jesânid.

Seervi logo, mii kovvee kulmânubáloh čuárvikiellâd, lii vuávám Oula Näkkäläjärvi.

## Historjá
Johtti Sápmelaččat rs vuáđudui kuovâmáánu 1. peeivi 1969 Iänuduvvâst noomáin *Johtti Sabmelažžat*. Servi lasettui riehtiministeriö serviregisterân siämmáá máánu loopâst. Muáddi ive maŋeláá servi ornij vuossâmuu keerdi Máárjápeeivi piđoid Hiätást ive 1971.

## Politiik
### Kieldâpolitiik
Iivij mield servi lii aktiivlávt toimâm kieldâpolitiikist, el. väljejeijeeservin. Seervi jesâneh láá meid toimâm  sämitiggeairâsin.

### Suomâ sämmilij kuávdášservi
Johtti sápmelaččat lii Suomâ sämmilij kuávdášseervi jeessân. Kuávdášseervi vuáđudii roovvâdmáánu 5. peeivi 1997 Iänuduv sämiservi Johtti sápmelaččat, Ucjuuvâ sämiservi Sámi siida já Ruávinjaargâ sämiservi Mii.

## Liiŋkah
* Johtti Sápmelaččat rs 

## Käldeeh
Palazzo San Gervasio

**Palazzo San Gervasio** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Palazzo San Gervasiost ääsih 4 593 olmožid. Ton vijđodâh lii 62,91 km², já alodâh 485 m. Palazzo San Gervasio naaburkieldah láá Acerenza, Banzi, Forenza, Genzano di Lucania, Maschito, Spinazzola já Venosa.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Palazzo San Gervasio kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Talking Heads

**Talking Heads** lâi ovtâstumstaatâlâš rockjuávkku, mii tooimâi iivij 1974–1991. Juávkun kullii David Byrne (laavlâ, kiitaar), Chris Frantz (ruumbuh), Jerry Harrison (kuoskâttâsčuojânâsah, kiitaar) já Tina Weymouth (basso).

Juávhu tobdosumoseh pitáh láá ovdâmerkkân "Psycho Killer", "Once in a Lifetime", "This Must Be the Place", "Burning Down the House", "And She Was", já Al Green -cover "Take Me to the River".

## Historjá

Talking Heads vuáđudii Rhode Island School of Designist uáppeeh lávloo-kitarist David Byrne, rumbal Chris Frantz já basist Tina Weymouth ive 1974. Kyehti ive maŋeláá juávkun servij kuoskâttâsčuojâtteijee já kitarist Jerry Harrison, kii lâi čuojâttâm Modern Lovers -juávhust. Ive 1977 juávkku finnij sopâmuš Sire Recordsist já almostitij vuosâalbumis *[[Talking Heads: 77]]*. Album finnij mielâstumvuođâ sehe huámmášume eromâšávt Byrne sanniittâsâi já omâs lávlumstijlâ tiet.

Čuávuvâš album *[[More Songs About Buildings and Food]]* (1978) pyevtittij keččâlâddâmvuálásâš elektronisâš muusikistis kulostum Brian Eno, kote lâi čuojâttâm tolebáá Roxy Musicist já porgâm oovtâst muusik ovdâmerkkân David Bowiein. Album lâi váhá funk-stijlâsâš já siskeldij keččâlem elektronisâš instrumentijguin.

Ive 1979 almostum *[[Fear of Music]]ist* juávkku kevtiškuođij vala-uv eenâb funk-stiijlâ já vaaldij fáárun meid afriklâš polyriitmâid. Afriklâš ritmâmuusikáin, funkáin já elektronisâš muusikáin keččâlmist šoodâi sii tobdosumos album *[[Remain in Light]]* (1980). Eno lâi oppeet pyevtitteijen, nuuvt ko kyevti oovdeb-uv albumist. Fáárun lijjii puáttám meid maaŋgah lasečuojâtteijeeh tego posonjâsčuojâtteijeeh sehe šleđgâkitarist Adrian Belew. 

Kuhes turnee maŋa juávhu jesâneh vuoijuu sooloprojektáid muádi ihán. Ive 1983 almostui uđđâ album *[[Speaking in Tongues]]*, mast Eno ij lamaš innig fáárust. Album siskeeld *Remain in Light* ritmâlâšvuođâ, mut ton pitáh láá váhá oovtâkiärdánuboh já pop-stijlâsuboh. Album almostittem maŋa juávkku algâttij uđđâ turnee, mon oovtâ konsertist rahtii elleekove *Stop Making Sense*. 

Čuávuvâš album *[[Little Creatures]]* (1985) sehe čuávuváá ive *[[True Stories]]* lijjii uáli pop-stijlâseh. Maajeeb album pitáh láá Byrne siämmáánommâsâš elleekooveest. Majemuu albumist *[[Naked]]* (1988) juávkku maacâi funk- já worldbeat-stiijlân. Talking Heads pieđgânij virgálávt ive 1991, mut ij lamaš toimâm aktiivlávt *Naked* almostittem maŋa.

## Diskografia

* *[[Talking Heads: 77]]* (1977)
* *[[More Songs About Buildings and Food]]* (1978)
* *[[Fear of Music]]* (1979)
* *[[Remain in Light]]* (1980)
* *[[Speaking in Tongues]]* (1983)
* *[[Little Creatures]]* (1985)
* *[[True Stories]]* (1986)
* *[[Naked]]* (1988)

## Käldeeh
858

**858** (**DCCCLVIII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 850-lovo oovcád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Tian Jun, kiinalâš suátihiärrá (j. 903)

## Jämimeh
* kesimáánu 20. peeivi – Liu Zhuan, Tang-dynastia kansler (š. 796)
* roovvâdmáánu 7. peeivi – Montoku, Jaapaan kiäisár iivij 850–858 (š. 827)
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Cellach mac Guaire, Uí Ceinnselaig kunâgâs (Irland) (šoddâmihe ij tiäđust)
* He Gui, kiinalâš kenraal (j. 919)
* Wei Mo, Tang-dynastia kansler (š. 793)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Montemurro

**Montemurro** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Montemurrost ääsih 1 127 olmožid. Ton vijđodâh lii 56,87 km², já alodâh 723 m. Montemurro naaburkieldah láá Armento, Corleto Perticara, Grumento Nova, San Martino d'Agri, Spinoso já Viggiano.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Montemurro kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Le Piane.

## Fáádást eres soojijn

* Montemurro kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Tiätuvuárkká:Pertusillo.png|


## Käldeeh
Missanello

**Missanello** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Missanellost ääsih 531 olmožid. Ton vijđodâh lii 22,34 km², já alodâh 604 m. Missanello naaburkieldah láá Aliano, Gallicchio, Gorgoglione, Guardia Perticara já Roccanova.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Missanello kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Tiätuvuárkká:Missanello (PZ).jpg
Tiätuvuárkká:Monumento ai caduti di Missanello.jpg


## Käldeeh
Lauria

**Lauria** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Lauriast ääsih 12 073 olmožid. Ton vijđodâh lii 176,63 km², já alodâh 430 m. Lauria naaburkieldah láá Castelluccio Superiore, Castelsaraceno, Lagonegro, Laino Borgo, Latronico, Moliterno, Nemoli, Tortora já Trecchina.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Pecorone, Cogliandrino já Galdo (tâi Montegaldo).

## Fáádást eres soojijn

* Lauria kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Tiätuvuárkká:Panorama Lauria - panoramio.jpg
Tiätuvuárkká:10 Maggio 2016 Lauria (2).jpg
Tiätuvuárkká:10 Maggio 2016 Lauria (20).jpg
Tiätuvuárkká:Lauriacampanile.jpg
Tiätuvuárkká:Chiesa San Giacomo Lauria.jpg
Tiätuvuárkká:CASTELLORUGGERO14.jpg
Tiätuvuárkká:Veduta da via XXV Aprile (Lauria).jpg


## Käldeeh
Pescopagano

**Pescopagano** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Pescopaganost ääsih 1 726 olmožid. Ton vijđodâh lii 69,84 km², já alodâh 954 m. Pescopagano naaburkieldah láá Cairano, Calitri, Castelgrande, Castelnuovo di Conza, Conza della Campania, Laviano, Rapone, Sant'Andrea di Conza já Santomenna.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Pescopagano kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Nemoli

**Nemoli** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Nemolist ääsih 1 398 olmožid. Ton vijđodâh lii 19,49 km², já alodâh 421 m. Nemoli naaburkieldah láá Lagonegro, Lauria, Rivello já Trecchina.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Lago Sirino, Varco Valle, Paccione, Ciliberti, Pianorizzo, Tempa Castagna, Isola del Bosco, Piane di Tonne, Concezione, Frassini, Giammichele, Capo lo Bosco, Fiumara, Ramiera, Ferriera, Arenazzo, Vallone, Quino, Quinardanza já Pié Le Rocche.

## Fáádást eres soojijn

* Nemoli kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Buzz Aldrin

**Edwin Eugene "Buzz" Aldrin, Jr.** (š. uđđâivemáánu 20. peeivi 1930 Glen Ridge, New Jersey) lii ameriklâš astronaut, Amerik áimuvuoimij eeveerst já nubben Mánudáá aaseest vázzám olmooš. Sun tooimâi Apollo 11 mánudâšmooduul kirden.

## Eellim já pargosyergi
Buzz Aldrin šoodâi New Jerseyst uđđivemáánu 20. peeivi ive 1930 já rávásmij Montclairist. Suu eeči Edwin Aldrin lâi kirdee. Aldri juuđij West Point suáldátakademia já halijdij olssis suáldátkarrieer tiettuu já teknologia ovdedeijen já turbojeeti kirden. Aldrin valmâštui akademiast ive 1951 kuálmádin pyeremussân jieijâs ihekuursâst.

Korea suáđist Aldrin kiirdij F-86 Sabre -turbojettijn 66 taištâlemkirdemist. Sun paajij vuálos kyehti MIG-15-maašin.

Korea suáđi maŋa Aldin palvâlij Nellis Air Force Base -caggesaajeest Nevadast já ton maŋa Squadron Officers’ Schoolist Air Universityst Maxwell Air Force Basest Alabamast. Ton maŋa sun tooimâi Amerik áimuvuoimij akademia deekaan iššeen.

Aldrin kiirdij F-100 Super Sabre -mašináin 36th Tactical Wing -kirdáttuvâst Bitburgist Saksaast. Maccâmis maŋa sun luuvâi komovuotâtekniik tuáhtárin MIT:st. Aldrin heiviittem tekniikeh kiävttojii maŋeláá puohâin NASA komovuotâkirdemmaađhijn.

Nasa valjij Aldrin kuálmád astronautškovliittâsân, mii aalgij roovvâdmáánust 1963. Kulmâ ive maŋeláá sun vaazij komovuođâst Gemini 12 -kirdem ääigi historjá kuhemuu komovuotâväzzim. Taat väzzim piištij masa käävci tijmed. Sun tooimâi Apollo 8 -kirdemist já ovdedij astronomisii navigistem operatiivisijd tekniikijd.

Aldrin já Neil Armstrong vazzijn syeinimáánu 20. peeivi 1969 Apollo 11 -kirdem ääigi vuossâmuu mánudâšväzzim. Suoi láin Mánudáá aaseest paijeel 21 tijmed já nuuráin čáittusijd. Smavvâ kraatter Mánudáást Apollo 11 siäivumsaje alda lii finnim noomâs Aldrin mield.

Aldrin kuođij NASA ive 1971 já maacâi Amerik áimuvuoimij palvâlusân, main sun paasij iäláttâsân everstin ive 1972. Ton maŋa sun joođhij pargoost Amerik komovuotâohjelmist. Sun lii luvâldâllâm ennuv já čáállám kiirjijd jieijâs maađhijn já meid fiktio.

## Eres sajeh

* Buzz Aldrin päikkisijđo
* NASA: Buzz Aldrin eellimkerdi 

## Käldeeh
Uccpárnáá Vuoli Ilmar

pienoiskuva|Uccpárnáá Vuoli Ilmar (Ilmari Mattus) kirjees ''Anarâš päikkinoomah'' almostittemtilálâšvuođâst ive 2015.
**Niilo Ilmari Mattus** adai **Uccpárnáá Vuoli Ilmar** (š. kuovâmáánu 9. peeivi 1945 Ylivieska, Suomâ) lii anarâš kielâpargee, kulttuurvaigutteijee já Anarâškielâ seervi oovdiš kuhesáigásâš čällee. Sun poorgâi sämitige jurgâleijen ive 2012 loopâ räi, já ivij 2012–2015 sun tooimâi Suomâ sämitige kielârääđi värijesânin. Suu pärnivuođâ päikki lii Čovčjävri, já sun juuđij škoovlâ Kaamâsist. Ive 1966 sun tooimâi ráávhutorvejeijen Kyprosist, mon maŋa sun maacâi Suomân já poorgâi räjivahtân ivij 1967–1995.

Uccpárnáá Vuoli Ilmar lii porgâm ennuv anarâškielâ oovdân. Sun lii ohtâ Anarâškielâ seervi vuáđudemjesânijn, já sun lii toimâttâm Anarâš-loostâ njunoštoimâtteijen 30 ihheed (1987–2017). Ton lasseen sun lii čáállám kiirjijd Čovčjäävrist Kaamâsân, Pissoin ráávhu turviđ já päikkinommâkirje Anarâš päikkinoomah. Oovtâst Matti Morottajain sun lii toimâttâm nooveelčuágálduv *[[Kyelisieidi maccâm já eres novelleh]]* (2005).

Ilmari Mattus lii meid lamaš vuáđđudmin vuossâmuu anarâškielâ kielâpiervâl ive 1997 já vistig porgâm tobbeen pargen já maŋeláá uásálistám tooimân "väriäijihin".

Ilmari Mattus lii meid lamaš taiđârin. Sun lii lávlum, jurgâlâm lavluid já luuhâm páádán materiaalijd.

## Pargo
### Kirjeh
* 1996 – *[[Čovčjäävrist Kaamâsân]]*
* 2005 – *[[Kyelisieidi maccâm já eres novelleh]]* (toim. oovtâst Matti Morottajain)
* 2014 – *[[Pissoin ráávhu turviđ]]*
* 2014 – *[[Sevŋis vuođâlohán]]*
* 2015 – *[[Anarâš päikkinoomah]]*

### Jienâkirjeh
* 1992 – *[[Vuossâmuš škovlâčohčâ]]*

### Jurgâlusah
* 1998 – *[[Lávustâllâm já luánduamnâseh]]*, orjâlâškielân čáállám Karen Marie Eira Buljo, anarâškielân jurgâlâm Ilmari Mattus, anarâš kulttuurân heiviittâm Matti Morottaja
* 2002 – *Pyeri paaimân 2* 
* 2002 – *Pyeri paaimân 2: hárjuttâsah*
* 2009 – *[[Škoovlâ pirâstiätu 3]]*
* 2009 – *Škoovlâ pirâstiätu 3: pargokirje*
* 2010 – *[[Škoovlâ pirâstiätu 4]]*
* 2010 – *Škoovlâ pirâstiätu 4: pargokirje*
* 2011 – *Škoovlâ biologia ja eennâmtiätu 5* 
* 2011 – *Škoovlâ biologia ja eennâmtiätu 5: pargokirje*
* 2011 – *Škoovlâ biologia ja eennâmtiätu 6* 
* 2011 – *Škoovlâ biologia ja eennâmtiätu 6: pargokirje*
* 2013 – *Škoovlâ eennâmtiätu Amerik*
* 2013 – *Škoovlâ eennâmtiätu Amerik: oppâmvihko*
* 2014 – *Škoovlâ biologia Sisčääsih*
* 2014 – *Škoovlâ biologia Sisčääsih: oppâmvihko*
* 2015 (2. teddilâs) – *Pieinis-Piäká ustev* 
* 2017 – *Loommum mecci*
* 2018 – *Nigá nooveelčuágáldâh 2*
* 2019 – *[[Tijdâtälvi]]*

## Käldeeh
Kaamâsmokke

**Kaamâsmokke** ( já ) lii uccâ siijdâš Ucjuuvâ kieldâst. Tot lii Kärigâsnjaargâ já Kaamâs kooskâst, suulân 27&nbsp;km keččin Kärigâsnjaargâ siijdâ kuávdáást.

Ráppájeijee Ailu Valle lii meddâl Kaamâsmohheest.

## Käldeeh
Nuvvus

**Nuvvus** () lii uccâ siijdâš Ucjuuvâ kieldâst. Tot lii Tiänujuuvâ riddoost Taažâ já Suomâ rääji alda. Nuvvus lii suulân 48&nbsp;km keččin kieldâ kuávdáást ađai Ucjuv markkânist.

## Käldeeh
Anja Storelv

**Anja Kathrin Storelv** (j.s. Vesterheim ive 2004 räi; š. kuovâmáánu 18. peeivi 1979, Skånland, Taažâ) lii sämmilâš musikkár, lávloo já párnáimáttáátteijee. Sun lii vuáittám Sámi Grand Prix -kišto lávlumuási kuohtii: iivij 1998 já 1999. Sun sännee pitáidis tavesämikielân.

## Eellim
Anja Kathrin Vesterheim šoodâi kuovâmáánu 18. peeivi 1979 Skånlandist, Taažâ peln. Sun rávásmij Reinåsenist Trøsemarkist. Ko sun lâi 8-ihásâš, sun lávluškuođij Skånland kirho párnáikuorost. Sun joođhij lávlum nuorâikuorost-uv. Muusik lasseen sun kištottâlâi maaŋgâlágán valastâllâmšlaajâin tegu pyerástâlmist já čuoigâmist.

Škoovlâ maŋa Vesterheim varrij Tromssan luuhâđ párnáimáttáátteijen Tromsa ollâškoovlâst, mast sun valmâštui ive 2002. Valmâštum maŋa ive 2002 Vesterheim el. leehâi Kárášjuuhâ pessijâšmarkkânij já lávdástij Márkomeannu-muusikfestivaalist. Ton lasseen sun varrij Råneån Ruotâ peln.

## Karrieer
Ive 1996 sun uásálistij vuossâmuu keerdi Sámi Grand Prix -kiišton, tuše 17-ihásâžžân. Sun láávlui pitá *Vievdan*, mon saanijd lâi čáállám maasilâš Issát Sámmol Hætta. Turid Vesterheim lâi te heiviittâm Hætta saanijd Ofotenist ässee sämmilij kuávlukielân. Pitá nuottij Rune Hovdan. Vesterheim ij vuáittám.

Muádi ive maŋa sun uásálistij oppeet kiišton já vuoitij lávlumuási pittáin *Guorus Váibmu.* Sun sehe sannij já nuottij pitá. Vuáitu maŋa sun pivdui juoigâđ Mihail Gorbatšov. Sun juoigâi Harstad/Narvik-kirdemkiedist Gorbatšov, Raisa Gorbatšova já Gorbatšov-instituut professorijd.

Ive 1999 sun kištodij siämmáá uásist pop-pittáin *Boares muitu*. Pitá sannijn Idar já Kenneth Reinås. Taan-uv ive sun vuoitij kišto lávlumuási. Vuáitu maŋa sun pivdui lávluđ Taažâ Sämitige uđđâ viste lekkâmjuuhlijn skammâmáánu 2. peeivi 2000.

Ive 2015 sun uásálistij tááláin suhânoomáin Sámi Grand Prix -lávlumuásán pittáin *Liegga sallas*, mon Bernt Mikkel Haglund sannij já nuottij. Taan keerdi Storelv ij vuáittám.

## Diskografia
Storelv lii almostittám studioalbumijd *Viervái* ive 2011 já *Niegadit* ive 2015.

### Studioalbumeh
* 2011 – *[[Viervái]]*
* 2015 – *[[Niegadit]]*

### Nurâldâhskiäruh
Storelvist lii pittá meid čuávuváá skiärust:

* 2016 – Sámi Grand Prix 2014 & 2015, pittáin *Liegga salla*

## Käldeeh
Tromsa ollâškovlâ

**Tromsa ollâškovlâ (**, uán. **HiTø**) lâi ollâškovlâ Tromssaast. Tot lâi ohtâ Taažâ 24 staatâlii ollâškoovlâst ive&nbsp;2009 räi. Ollâškoovlâst lijjii suulân 3&nbsp;000 uápped já 300 parged, ko tot lohtui Tromsa ollâopâttâhân.

## Historjá
Ollâškovlâ vuáđudui porgemáánu 1. peeivi 1994, ko Tromsa tiervâsvuođâtiettui ollâškovlâ, Tromsa merâtiettui ollâškovlâ, Tave-Taažâ muusikkonservatorio já Tromsa máttáátteijei ollâškovlâ lahtojii uđđâ ollâškoovlân uássin Taažâ ollâškovlâuđâsmitmist. 

Uđđâivemáánu 1. peeivi 2009 ollâškovlâ lohtui Tromsa ollâopâttâhân. 

## Käldeeh
Jeesiö

**Jeesiö** lii siijdâš Suáđigil kieldâst Jeesiöjuuvâ riddoost suulân 30&nbsp;km Suáđigilist Kittâl kulij. Siijdâst tuáimá Jeesiön kyläseura&nbsp;ry, mii hoittáá siijdâ aašijd.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn
* Jeesiö Facebook-juávkku 
* Jeesiö Gold Project 

## Käldeeh
Jan Skoglund Paltto

**Jan Freddy Skoglund Paltto** (š. kuovâmáánu 20. peeivi 1961) lii tavesämmilâš áámmátgolfspellee, toimâtteijee, pedagog já finnodâholmooš (ABC-Company E-skuvla AS).

## Eellim
Jan Freddy Skoglund Paltto šoodâi kuovâmáánu 20. peeivi 1961. Suu eeči lâi Hans Skoglund (). Sun rávásmij Váljuuvâst, Finnmarkist, Taažâst kuuđâ párnáá perrust. Paltto juuđij asâttâhškoovlâ. 

Škoovlâ maŋa sun varrij Oslon luuhâđ sämikielâ, ekonomia, organisaatioteoria já oppâmateriaalteknologia Oslo ollâopâttuvvâst. Sun lii meid čođâldittám kuulmâihásii škovlimohjelm golfvälmejeijeid.

## Karrieer
Paltto vuáđudij sämikielâg oppâmateriaalijd rähtee já kielâpalvâlusâid fällee finnoduv ABC-Company E-skuvla AS. Sun lâi meid ohtâ Kárášjuuvâ Golfseervi vuáđudeijein ive 2001. Tobbeen sun poorgâi golfvälmejeijen iivij 2004–2012.

## Palhâšumeh
Paltto oovtâst pelikuoimijnis Kirsi Palttoin já obišáin Ingá-Márja já Máret Steinfjellsáin vuoitij Kollekielâ-palhâšume. Palttokyevtis vuoittijn Kollekielâ-palhâšume "sunnuu kuhesáigásii pargoost tave-, maadâ- já juulevsämikielâ pyerrin."

## Käldeeh
Niegadit

**Niegadit** ađai **Niegadit — Dreaming** lii tavesämmilâš lávloo já jyeigee Anja Storelv nubbe album. Album almostui roovvâdmáánu 31. peeivi 2015.

## Pittálisto

## Käldeeh
Viervái

**Viervái** lii tavesämmilâš lávloo já jyeigee Anja Storelv vuossâmuš studioalbum. Album almostui kuovâmáánu 3. peeivi 2011.

## Pittálisto

## Käldeeh
San Pancrazio Salentino

**San Pancrazio Salentino** lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. San Pancrazio Salentinost ääsih  olmožid. Ton vijđodâh lii 56,58 km², já alodâh 62 m. San Pancrazio Salentino naaburkieldah láá Avetrana, Erchie, Mesagne, San Donaci, Torre Santa Susanna, Guagnano já Salice Salentino.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* San Pancrazio Salentino kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
838

**838** (**DCCCXXXVIII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 830-lovo oovcád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* skammâmáánu 6. peeivi – Li Yong, Tang-dynastia prinssâ (šoddâmihe ij tiäđust)
* juovlâmáánu 13. peeivi – Pipin I, Akvitania kunâgâs (š. 797)
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Bran mac Fáeláin, Leinster kunâgâs (šoddâmihe ij tiäđust)
* Eadhun, Winchester pispe (šoddâmihe ij tiäđust)
* Ujayf ibn Anbasa, muslimlâš kenraal (šoddâmihe ij tiäđust)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
818

**818** (**DCCCXVIII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 810-lovo oovcád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Ariwara no Yukihira, jaapaanlâš kuvernöör (j. 893)

## Jämimeh
* cuáŋuimáánu 17. peeivi – Bernhard, longobardij kunâgâs iivij 810–818 (š. 797)
* čohčâmáánu 30. peeivi – Quan Deyu, Tang-dynastia kansler (š. 759)
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Muiredach mac Brain, Leinster kunâgâs (šoddâmihe ij tiäđust)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Lokka

**Lokka** lii siijdâš Suáđigil kieldâst Loka tulvâdemjäävri riddoost. Ive&nbsp;2020 tobbeen assii 68&nbsp;olmožid. 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Loka tieđettemčáálus 

## Käldeeh
Petkula

**Petkula** lii siijdâš Suáđigil kieldâst suulân 35&nbsp;km Suáđigil kuávdáást tavas. Sijdâ lii váldumaađij&nbsp;4 piällást (nuorttiibeln), já tobbeen lii Vajusuvanto leirâdemkuávlu.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Käldeeh
Varriistâllâm

**Varriistâllâm** lii anarâšâi toovláš aassâmvyehi, mast ulmuuh onnii sehe tälvi- et kesipääihi. Tälvipäikki lâi mecciláá suáijáás vyevdikuávlust, já tobbeen lijjii puáldimmuorah já jäävvilenâmeh já puásuikuáttum ergijd. Kesipäikki vist lâi kyeličaasij alda. Kesipääihist ulmuuh meid šoddâdii potásijd já navrâsijd já čuoppii kamâssuoinijd. Táválávt anarâšâin lijjii ohtâ teikâ kyehti kesipääihi kuálástem, miäcástem já käärji toollâm tiet. Jis ohtâ jävri adelij hyenebeht kyelisalâsijd, te talle kesipääihih lijjii eenâb. Tälvipääihih lijjii pyerebeht rahtum ko kesipääihih. 

Varrimmääđhih lijjii motomin uánihááh, suullân 3–5 kilomeetter, mut motomeh määdhih lijjii muádi-uv penâkkullâm kukkosiih. 1910-lovvoost nyevt 20 perrud varriistâllii. Ulmuuh värrejii távjá majemui sijvoi ääigi, mut ko eennâmtuálu mottoom muudon ovdánij, te varrim kesipááikán maŋanui tommittáá, et pottáák kiergânij kolvuđ meiddei tälvipááikán. 1950- já 1960-lovoin kesipááikán peesâi varriđ iäskán talle ko párnááh lijjii peessâm škoovlâst kesiluámun. Jis varriđ puovtij časij mield, te lussâduboh tävireh já ucebeh párnááh jođettuvvojii kárbáin. Nissoonviehâ jođettii enâmij mield šivettijd puárásub párnáiguin. Motomin meid piätuelleeh tego kuumpih sátustâllii värrejeijeid.

Varriistâllâm tábáhtui iänááš vääzin já suuvân já uđđâsub ääigi motomijn perruin meid traktoráin. Fáárun váldojii purrâmušverkki tego jáávuh já sukkâreh já meid pihtâseh. Párnáid kesipááikán varriistâllâm lâi ain hävskis já vuordum tábáhtus. 

Anarâšah láá varriistâllâm Päärtih kuávlust kesi- já tälvipaihij kooskâ ain 1970-lovo räi, majemuuh vala 2000-lovo aalgâkeččin. Ko aassâm čokkânškuođij piäđguiaassâmkuávluin čuákkipaihijd, láá ovdiih aassâmsajeh pááccám suvváid taan ääigi kesipäikkisullâsâš aassâmsaijeen.

Puohah suuvah iä lah kuittâg varrim.

## Käldeeh
Listo 1600-lovo piäiváásiävŋánmijn

Taat lii **listo 1600-lovo piäiváásiävŋánmijn**. Ivveest 1601 ihán 1700 lijjii ohtsis 248 piäiváásiävŋánmid, main 89 lijjii uásáliih, 74 lijjii riegislágáneh, 61 lijjii tievâsliih já 24 lijjii hybrideh. Iivij 1613, 1620, 1624, 1631, 1638, 1642, 1649, 1653, 1660, 1667, 1671, 1678, 1685, 1689, 1693 já 1696 lijjii nelji piäiváásiävŋánem. Eres iivij piäiváásiävŋánmij meeri lâi ucceeb. Kyevti mánuppaajeest (vyesimáánust 1631 já vyesimáánus 1696) lijjii kyehti piäiváásiävŋánem.

## Listo

## Keejâ meid
* Listo 1500-lovo piäiváásiävŋánmijn
* Listo 1700-lovo piäiváásiävŋánmijn
* Listo 1800-lovo piäiváásiävŋánmijn
* Listo 1900-lovo piäiváásiävŋánmijn

## Käldeeh
Listo 1800-lovo piäiváásiävŋánmijn

Taat lii **listo 1800-lovo piäiváásiävŋánmijn**. Ivveest 1801 ihán 1900 lijjii ohtsis 242 piäiváásiävŋánmid, main 87 lijjii uásáliih, 77 lijjii riegislágáneh, 63 lijjii tievâsliih já 15 lijjii hybrideh. Ive 1805 lijjii vittâ piäiváásiävŋánem. Eres iivij piäiváásiävŋánmij meeri lâi ucceeb. Kyevti mánuppaajeest (uđđâivemáánust 1805 já juovlâmáánust 1880) lijjii kyehti piäiváásiävŋánem.
## Listo

## Keejâ meid
* Listo 1500-lovo piäiváásiävŋánmijn
* Listo 1600-lovo piäiváásiävŋánmijn
* Listo 1700-lovo piäiváásiävŋánmijn
* Listo 1900-lovo piäiváásiävŋánmijn

## Käldeeh
Listo 1700-lovo piäiváásiävŋánmijn

Taat lii **listo 1700-lovo piäiváásiävŋánmijn**. Ivveest 1701 ihán 1800 lijjii ohtsis 251 piäiváásiävŋánmid, main 92 lijjii uásáliih, 78 lijjii riegislágáneh, 62 lijjii tievâsliih já 19 lijjii hybrideh. Iivij 1707, 1714, 1725, 1729, 1736, 1743, 1747, 1750, 1754, 1758, 1765, 1772, 1776, 1783, 1790 já 1794 lijjii nelji piäiváásiävŋánem. Eres iivij piäiváásiävŋánmij meeri lâi ucceeb.

## Listo

## Keejâ meid
* Listo 1500-lovo piäiváásiävŋánmijn
* Listo 1600-lovo piäiváásiävŋánmijn
* Listo 1800-lovo piäiváásiävŋánmijn
* Listo 1900-lovo piäiváásiävŋánmijn

## Käldeeh
894

**894** (**DCCCXCIV**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 890-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Flodoard, frankkilâš historjistee, tivtâsteijee já pappâ (j. 966)

## Jämimeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Dae Hyeonseok, Balhae kunâgâs iivij 871–894 (Korea) (šoddâmihe ij tiäđust)
* Deng Chuna, kiinalâš suátihiärrá já kuvernöör (šoddâmihe ij tiäđust)
* Fáelán mac Guaire, Uí Ceinnselaig kunâgâs (Irland) (šoddâmihe ij tiäđust)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
San Michele Salentino

**San Michele Salentino** lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. San Michele Salentinost ääsih  olmožid. Ton vijđodâh lii 26,53 km², já alodâh 153 m. San Michele Salentino naaburkieldah láá Ceglie Messapica, Francavilla Fontana, Latiano, Ostuni já San Vito dei Normanni.

San Michele Salentino lii vijđoduv mield Brindisi eennâmkode ucemus kieldâ. Ton lasseen tot lii ässeelovo mield Brindisi eennâmkode nubben ucemus kieldâ Torchiarolo maŋa. 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen San Michele Salentino kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Borgo Ajeni.

## Fáádást eres soojijn

* San Michele Salentino kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
874

**874** (**DCCCLXXIV**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 870-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Liu Yin, kiinalâš suátihiärrá (j. 911)

## Jämimeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Han Yunzhong, Tang-dynastia kenraal (š. 814)
* Lu Yan, Tang-dynastia kansler (š. 829)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
854

**854** (**DCCCLIV**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 850-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Cadell ap Rhodri, Seisyllwg kunâgâs (j. 909)
* Cui Yin, Tang-dynastia kansler (j. 904)

## Jämimeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Túathal mac Máele-Brigte, Leinster kunâgâs (šoddâmihe ij tiäđust)
* Wang Yuankui, Tang-dynastia kenraal (š. 812)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
834

**834** (**DCCCXXXIV**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 830-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* kuovâmáánu 3. peeivi – Wang Chengyuan, Tang-dynastia kenraal (š. 801)
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Kaydar Nasr ibn Abdallah, muslimlâš kuvernöör (šoddâmihe ij tiäđust)
* Cellach mac Brain, Leinster kunâgâs (šoddâmihe ij tiäđust)
* Óengus II, piktij kunâgâs iivij 820–834 (šoddâmihe ij tiäđust)
* Wang Tingcou, Tang-dynastia kenraal (šoddâmihe ij tiäđust)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
814

**814** (**DCCCXIV**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 810-lovo viiđâd ihe.

## Tábáhtusah
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Omurtag šoodâi vuossâmuu Bulgaria väldikode haldâšeijen.

## Šoddâmeh
* syeinimáánu 2. peeivi – Wuzong, Tang-dynastia kiäisár (j. 846)
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Han Yunzhong, Tang-dynastia kenraal (j. 874)
* Zhou Bao, Tang-dynastia kenraal (j. 888)

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 28. peeivi – Kaarle Styeres, frankkilij kunâgâs já kiäisár (šoddâmihe ij tiäđust)
* čohčâmáánu 29. peeivi – Wu Shaoyang, Tang-dynastia kenraal (šoddâmihe ij tiäđust)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Listo 1900-lovo piäiváásiävŋánmijn

Taat lii **listo 1900-lovo piäiváásiävŋánmijn**. Ivveest 1901 ihán 2000 lijjii ohtsis 228 piäiváásiävŋánmid, main 78 lijjii uásáliih, 73 lijjii riegislágáneh, 71 lijjii tievâsliih já 6 lijjii hybrideh. Ive 1935 lijjii vittâ piäiváásiävŋánem. Eres iivij piäiváásiävŋánmij meeri lâi ucceeb. Oovtâ mánuppaajeest (syeinimáánust 2000) lijjii kyehti piäiváásiävŋánem.

## Listo

## Keejâ meid
* Listo 1500-lovo piäiváásiävŋánmijn
* Listo 1600-lovo piäiváásiävŋánmijn
* Listo 1700-lovo piäiváásiävŋánmijn
* Listo 1800-lovo piäiváásiävŋánmijn

## Käldeeh
Moskuvaara

**Moskuvaara** lii siijdâš Suáđigil kieldâst. Ive&nbsp;2020 tobbeen assii 36 olmožid. Siijdâst tuáimá Moskuvaaran kyläseura&nbsp;ry, mii hoittáá siijdâ aašijd.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Käldeeh
San Donaci

**San Donaci** lii kieldâ Italiast, Apulia kuávlust. San Donacist ääsih  olmožid. Ton vijđodâh lii 34,04 km², já alodâh 42 m. San Donaci naaburkieldah láá Brindisi, Cellino San Marco, Guagnano, Mesagne já San Pancrazio Salentino.

San Donaci lii vijđoduv mield Brindisi eennâmkode kuálmádin ucemus kieldâ San Michele Salentino já Torchiarolo maŋa. 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* San Donaci kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
890

**890** (**DCCCXC**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 890-lovo vuossâmuš ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Motoyoshi, jaapaanlâš prinssâ já aatellâš (j. 943)

## Jämimeh
* kuovâmáánu 12. peeivi – Henjō, jaapaanlâš tivtâsteijee (š. 816)
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Abu Hatim al-Razi, muslimlâš teolog (š. 811)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh