open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pyhäjärvi

**Pyhäjärvi** lii kaavpug Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Pyhäjärvist ääsih 5&nbsp;088 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;459,46&nbsp;km², mast 148,66&nbsp;km² lii čääci. Pyhäjärvi naaburkieldah láá Haapajärvi, Kiuruvesi, Kärsämäki, Pielavesi, Pihtipudas já Pyhäntä. Ässeelovo mield Pyhäjärvi lii Suomâ nubben ucemus kaavpug Kaskisii&nbsp;maŋa.

## Historjá
Pyhäjärvi vuáđudui ive&nbsp;1866, já tast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1993.

### Kaavpug nommâ
Ive 1968 räi kieldâ nommâ lâi *Pyhäjärvi*&nbsp;*Ol* (Ol = Oulu lääni), tastko Suomâst lijjii eres siämmáánommâsiih kieldah tegu Pyhäjärvi Ul Uusimaa läänist já Pyhäjärvi Vpl Viibur läänist Kärjilist. Iivij 1969–1992 kieldâ nommâ lâi tuše *Pyhäjärvi*. Iivij 1993–1995 ton nommâ lâi *Pyhäsalmi* já ive&nbsp;1996 rääjist oppeet *Pyhäjärvi*.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Emolahti, Emoniemi-Markkân, Haapamäki, Hietakylä, Hiidenkylä, Jokikylä, Komu, Kuusenmäki, Köpsi, Lamminaho, Latvanen, Liittoperä, Lohvanperä, Niinimäki, Parkkima, Pitäjänmäki, Rannankylä, Ruotanen, Salmenkylä, Sammallahti, Särkiperä, Vuohtomäki já Vuohtoniemi.

## Kooskah

*23px Helsig 450&nbsp;km
*23px Jyväskylä 181&nbsp;km
*23px Kiemâ 272&nbsp;km
*23px Oulu 164&nbsp;km
*23px Kuopio 152&nbsp;km
*23px Tampere 331&nbsp;km

*23px Turku 484&nbsp;km
*23px Vaasa 282&nbsp;km
*23px Ruávinjargâ 384&nbsp;km
*23px Kaajaan 148&nbsp;km
*23px Iisalmi 68&nbsp;km
*23px Ylivieska 92&nbsp;km

## Käldeeh
Pänituoddâr meccikuávlu

**Pänituoddâr meccikuávlu** () lii Urho Kekkosii aalmuglâšmeeci já Lemmee aalmuglâšmeeci koskâsii tuodâr- já vyevdikuávlust. Päniskääiđi váimus taheh Keháuáivi, Pänituoddâr já Äpistuoddâr pajoseh, moi alemuuh čoheh pajaneh paijeel 500 meetter. Meccikuávlust jotá kuosâ ordârääji, já máddááosij kuosâvyevdih muttojeh tavveen pecivyevdin.

Čuđejuuhâ kolgá Pänituoddâr meccikuávlust suullân kilomeetter keččin Čuđejuuvâmaađijist.

## Käldeeh
Pärttih

**Pärttih** teikâ **Päärtih** ( já ) lii siijdâš Aanaar kieldâst Aanaarjäävri viestârriddoost Čevetjävr maađij piällást. Pärttihist ääsih suulân 50&nbsp;olmožid.

## Käldeeh
Q

thumb|Q
**Q** lii läättinlâš puustavoornig 17. puustav. Tot ij lah anarâškielâ puustavoornigist.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Quentin Tarantino

**Quentin Jerome Tarantino** (š. njuhčâmáánu 27. peeivi 1963, Knoxville, Tennessee, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš stivrejeijee, pyevtitteijee, čällee já čaittâleijee, kote lii čáállám já stivrim 10 elleekovveed.

## Eellim
Quentin Tarantino šoodâi Knoxvillest, Tenneseest. Suu eeči lii italialâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee já musikkár Tony Tarantino. Suu enni, Connie (McHugh), lii pyecceitipšoo Tenneseest. Ko Quentin lâi neelji-ihásâš, sun varrii enijnis Torrancen, Kalifornian.

## Karrieer
Tarantino algâttij karrieeris čälimáin, stivriimáin já čaittâlmáin iänááš lappum čapisvielgis elleekooveest *My Best Friend's Birthday* ive 1987. Ton elleekove kietâčalluu vuáđuld lii maŋeláá rahtum kietâčaalâ elleekován *[[True Romance]]* (1993). 
Pegâlmâssân Tarantino šoodâi kuittâg ive 1992, kuás sun čaalij já stivrij elleekove *[[Reservoir Dogs]]*. Sun meid čaittâlij tast Mr. Brown roolâ.

## Filmografia
### Stivrejeijen

Tarantino lâi meid kyessistivrejeijen elleekooveest *[[Four Rooms]]* sehe Robert Rodriguez stivrim elleekooveest *[[Sin City (elleekove)|Sin City]]*. Sun stivrij meid oovtâ uási rááiđun *[[ER]]* (suom. Teho-osasto) sehe *[[C.S.I.]]*-rááiđu 5. paje majemuu uási.

### Čällen

## Čaittâleijeeh Quentin Tarantino elleekuuvijn

Käldee: IMDb

## Fáádást eres soojijn

* 

## Käldeeh
R

thumb|R
**R** lii läättinlâš puustavoornig 18. já anarâškielâ puustavoornig 23. puustav.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Raahe

**Raahe** () lii kaavpug Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Raahest ääsih 24&nbsp;574 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;888,97&nbsp;km², mast 874,59&nbsp;km² lii čääci. Raahe naaburkieldah láá Haapavesi, Oulainen, Pyhäjoki, Siikajoki já Siikalatva.

## Historjá
thumb|left|Raahe kieldâlahtemeh: Saloinen (1973), Pattijoki (2003) já Vihanti (2013)
Raahe vuáđudui ive&nbsp;1649.

### Kieldâlahtemeh

Saloisii kieldâ lohtui Raahen ive&nbsp;1973. Pattijoki kieldâ lohtui Raahen ive&nbsp;2003. Vihanti kieldâ lohtui Raahen ive&nbsp;2013.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Kooskah

*Helsig 604&nbsp;km
*Iisalmi 190&nbsp;km
*Kaajaan 195&nbsp;km
*Kokkola 125&nbsp;km
*Oulu 75&nbsp;km
*Vaasa 245&nbsp;km
*Ylivieska 90&nbsp;km

## Käldeeh
Rabat

thumb|Satelliitkove Rabatist
**Rabat** () lii Marokko uáivikaavpug.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ranska

**Ranska täsiväldi** () ađai **Ranska** (ransk. *France* [fʁɑ̃s]) lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Pariisi. Ranskalii uáli pivnohis mađhâšemeennâm.

## Eennâmtieđâ

Ko Ranska lii stuorrâ väldikodde, te spiekâsteh eennâm jieškote-uv oosij luándutileh čuuvtij nubijnis. Ranska uulât Atlant väldimeerâst Koskâmeerân. Veikkâ paijeel peeli Ranska vijđoduvâst lii vuáládâh, kávnojeh väldikode kuávlust meiddei ollâ váráduvah tegu Aalpah já Pyreneeh. Ranska nuorttârääjist álgá Euroop stuárráámus várádâh Aalpah já eennâm máddáápiäláá rääjist paijaan hormišis Pyrenij várádâh.

### Jäävrih já juuvah

Ollâ várádâhkuávluin kulgijdeh Ranska stuorrâ juuvah, main maaŋgah láá ovtâstum kanavaiguin. Ranska	čoođâ Atlantist Koskâmeerân piäsá časijmield maaŋgâi čäcikiäinui mield. 

Ranska taveuásist Eŋland kanalân kolgee Seine kolgá Pariisi čoođâ.

## Haldâttâh já politiik

### Kuávlulâš jyehim

#### Ranska kuávluh já departementeh

#### Ranska tovnbeln meerâ kuávluh

Raanskan kuleh 18 kuávlu já 101 departement lasseen tovnbeln meerâ kuávluh.

## Ekonomia

### Ráhtulâšvuotâ
Ranskaast lii ennuv tááláá-áigásâš já ollâtásásâš ráhtulâšvuotâ. Pegâlmâsah	ranskaliih automeerhah láá Peugeot, Renault já Citroën.

### Eennâmtuálu
Ranska lii Euroop merhâšitteemus eennâmtuálueennâm. Tot lii Italia lasseen maailm stuárráámus viinipyevtitteijee.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ranskakielâ

upright=2|thumb|right|Ranskakielâ maailmist
thumb|right|Ranskakielâ Ovtâstum staatâin
**Ranskakielâ** (ransk. *français*) kulá indoeurooplij kielâi roomaanlâš kielâjuávkun.

## Ranskakielâ pustaveh

## Numereh
*1–10: un, deux, trois, quatre, cinq, six, sept, huit, neuf, dix
*11–19: onze, douze, treize, quatorze, quinze, seize, dix-sept, dix-huit, dix-neuf
*20, 21, 22, 23,... ,29: vingt, vingt et un, vingt-deux, vingt-trois,..., vingt-neuf
*30, 31, 32,...: trente, trente et un, trente-deux, ...
*40: quarante
*50: cinquante
*60: soixante
*70, 71, 72,...: soixante-dix, soixante et onze, soixante-douze, ...
*80, 81, 82,...: quatre-vingts, quatre-vingt-un, quatre-vingt-deux, ...
*90, 91, 92,...: quatre-vingt-dix, quatre-vingt-onze, quatre-vingt-douze, ...
*100: cent
*200: deux cents
*201: deux cent un
*1 000: mille
*2 000: deux mille
*2 001: deux mille un
*10 000: dix mille
*100 000: cent mille
*1 000 000: un million
*2 000 000: deux millions
*10 000 000: dix millions
*100 000 000: cent millions
*1 000 000 000: un milliard
*2 000 000 000: deux milliards

*5 421 832 193: cinq milliards quatre cent vingt et un millions huit cent trente-deux mille cent quatre-vingt-treize

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ranua

**Ranua** lii kieldâ Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Ranuast ääsih 3&nbsp;743 olmožid, já ton vijđodâh lii 3&nbsp;694,79&nbsp;km², mast 241,17&nbsp;km² lii čääci. Ranua naaburkieldah láá Ii, Posio, Pudasjärvi, Ruávinjargâ, Simo já Tervola.

## Historjá
[thumb|left|[Pudasjärvi, Ruávinjaargâ já Simo kuávluh, main šoodâi Ranua kieldâ.]]
Ranua vuáđudui ive&nbsp;1917. Ton kuávluh kullii Pudasjärvi, Ruávinjaargâ já Simo kieldáid. Ive&nbsp;1926 smavvâ kuávlu sirdâšui Ranua kieldâst uđđâ Posio kieldân.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Kooskah

* Helsig 766&nbsp;km
* Hämeenlinna 686&nbsp;km
* Avveel 370&nbsp;km
* Joensuu 468&nbsp;km
* Jyväskylä 497&nbsp;km
* Kaajaan 256&nbsp;km
* Kiemâ 132&nbsp;km
* Kiemâjävri 130&nbsp;km
* Kilbisjävri 511&nbsp;km
* Kittâl 231&nbsp;km

* Kokkola 357&nbsp;km
* Kotka 741&nbsp;km
* Kouvola 687&nbsp;km
* Kuopio 425&nbsp;km
* Kuáccám 146&nbsp;km
* Lahti 664&nbsp;km
* Lappeenranta 701&nbsp;km
* Mikkeli 588&nbsp;km
* Njuárgám 578&nbsp;km
* Oulu 159&nbsp;km

* Pori 659&nbsp;km
* Posio 88&nbsp;km
* Pudasjärvi 72&nbsp;km
* Ruávinjargâ 82&nbsp;km
* Seinäjoki 484&nbsp;km
* Simo 106&nbsp;km
* Tampere 635&nbsp;km
* Turku 779&nbsp;km
* Vaasa 477&nbsp;km
* Virrat 542&nbsp;km

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Rapagnano

**Rapagnano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Rapagnanost ääsih 2 000 olmožid. Ton vijđodâh lii 12,65 km², já alodâh 314 m. Rapagnano naaburkieldah láá Fermo, Grottazzolina, Magliano di Tenna, Monte San Pietrangeli, Montegiorgio já Torre San Patrizio.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Rapagnano kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Piane di Rapagnano.

## Käldeeh
Rauma

**Rauma** () lii kaavpug Suomâst, Satakunta eennâmkoddeest. Raumast ääsih 39&nbsp;015 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;110,12&nbsp;km², mast 614,29&nbsp;km² lii čääci. Rauma naaburkieldah láá Eurajoki, Lappi, Laitila já Pyhäranta.

## Historjá
Rauma vuáđudui cuáŋuimáánu 15. peeivi&nbsp;1442.

## Čuákkipääihih

Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Anttila, Haapasaari, Kaaro, Kauklainen, Kaukola, Kodisjoki, Kolla, Kortela, Kulamaa, Lappi, Monna, Nihattula, Ruona, Sorkka, Soukainen, Tarvola, Tiilivuori, Unaja, Uotila, Vasarainen, Vermuntila já Voiluoto.

## Kaavpughoovdah

## Kooskah

## Käldeeh
Päijänne

**Päijänne** lii jävri Suomâst, Koskâ-Suomâ já Päijät-Häme eennâmkuudijn.

## Eennâmtieđâ

Päijänne vijđodâh lii 1&nbsp;083&nbsp;km2 já tot lii Suomâ nubben, teikkâ kuálmádin stuárráámus jävri. Päijänne lii suulân siämmáá styeres ko Aanaarjävri, mut tot ete kuábáš lii stuárráb, lii iveääigist kiddâ. Päijänne kulgâmvijđodâh lii 26&nbsp;480&nbsp;km2 já tot lii Kymijuuvâ čácáduv uáivijävri. Päijänne Ristiselkäst, Toivakka kieldâst lii Suomâ sisčácáduvâi kieŋâlumos saje (95,3&nbsp;m). Puáris tiäđu mield saje kieŋŋâlvuotâ ličij 104&nbsp;m, mut taat tiätu lii puástud. Päijänne koskâkieŋŋâlvuotâ lii 16,2&nbsp;m. Stuárráámuuh suolluuh láá Virmalansaari, Salonsaari, Judinsalo, Onkisalo, Paatsalo, Muuratsalo, Haukkasalo já Vuoritsalo. Ohtsis suolluuh láá 2&nbsp;690.

Päijänne finnee čääsis jäävri tavveen Saarijävri, Viitasaari sehe Rautalammi kiäinuin, viestârist Jämsä kiäinust já nuorttân Sysmä kiäinust. Jäävri maadâuásist álgá Kymijuuhâ, mii luáštá Suomâluohtân.

## Historjá

Päijänne ääldis šoodâi ko jieŋâ koovij källee majemuu jieŋâpaje ääigi. Jieŋâpaje maŋa ääldis paasij Nuorttâmeerâ Yoldia- já Ancylusmudoi vuálá. Eennâmpajanem tááhust Päijännest šoodâi Ancylusjäävri luohtâ já iäskán 10&nbsp;000 ihheed tassaaš jieijâs jävri. Suulân 8&nbsp;500 ihheed tassaaš Päijänne luoštij Kyelijuuvâ peht Merâpootân. Siämmáá ääigi Saimaa lyeštimuáli sirdeškuođij máádás já loopâloopâst Päijännen. Epitäsivis eennâmpajanem tiet Päijänne aalgij tulvâđ já pajaniđ. Ko Päijänne lâi pajanâm Saimaa räi, te šoodâi Sis-Suomâ stuorrâjävri, mii piištij suulân 200 ihheed. Päijänne pajanâm čäsuáivi moorâi Heinola-puolžâ já Kymijuuhâ šoodâi. Kymijuuhâ lyeštiškuođij ennuv čääsi, já Päijänne čäsuáivi moonâi vuálus jotelávt. Tondiet Päijänne ratkui Saimaast, já tast šoodâi oppeet jieijâs&nbsp;jävri.

## Aalmuglâšmecci

Päijänne maadâuásist, Sysmä, Padasjoki já Asikkala kieldâin, enâmustáá Kelvenne suollust lii Päijänne aalmuglâšmecci. Aalmuglâšmecci lii uáli pivnohis kárbáinjotteemsaje.

## Käldeeh
Rautalampi

**Rautalampi** lii kieldâ Suomâst, Tave-Savo eennâmkoddeest. Rautalampist ääsih 3&nbsp;069 olmožid, já ton vijđodâh lii 761,99&nbsp;km², mast 223,03&nbsp;km² lii čääci. Rautalampi naaburkieldah láá Hankasalmi, Konnevesi, Pieksämäki, Suonenjoki, Tervo já Vesanto.

## Historjá

Rautalampi vuáđudui ive&nbsp;1561.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Siijdah

Hanhitaipale, Hankamäki, Ihalaiskylä, Kerkonkoski, Kiesimä, Koipiniemi, Kuuslahti, Myhinpää, Pukkiharju, Rautalampi, Saikari, Sonkarinsaari, Toholahti, Liimattala, Palavalahti, Vaajasalmi já Pakarila.

## Käldeeh
Rautavaara

**Rautavaara** lii kieldâ Suomâst, Tave-Savo eennâmkoddeest. Rautavaarast ääsih 1&nbsp;573 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;235,25&nbsp;km², mast 84,30&nbsp;km² lii čääci. Rautavaara naaburkieldah láá Juuka, Kuopio, Lapinlahti, Nurmes, Sonkajärvi já Sotkamo.

## Historjá

Rautavaara vuáđudui ive&nbsp;1874.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Siijdah

Alakeyritty, Ala-Luosta, Etelä-Keyritty, Halmejärvi, Hiirenjärvi, Kangaslahti, Lehtovaara, Lievisenmäki, Palojärvi, Pirttipuro, Pohjois-Keyritty, Puumala, Rannankylä, Rautavaara markkân, Sierajärvi, Siikajärvi, Tiilikka já Ylä-Luosta.

## Käldeeh
Recanati

**Recanati** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Recanatist ääsih 21&nbsp;131 olmožid. Ton vijđodâh lii 103,46&nbsp;km² já alodâh 293&nbsp;m. Recanati naaburkieldah láá Castelfidardo, Loreto, Macerata, Montecassiano, Montefano, Montelupone, Osimo, Porto Recanati já Potenza Picena.

## Historjá
Recanatist šoodâi kaavpug ive&nbsp;1240.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Bagnolo, Castelnuovo, Chiarino, Costa Dei Ricchi, Fontenoce, Le Grazie, Montefiore, Sambucheto, Santa Lucia já Spaccio Romitelli.

## Käldeeh
Reisjärvi

**Reisjärvi** lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Reisjärvist ääsih 2&nbsp;720 olmožid, já ton vijđodâh lii 503,19&nbsp;km², mast 28,74&nbsp;km² lii čääci. Reisjärvi naaburkieldah láá Haapajärvi, Kinnula, Lestijärvi, Pihtipudas já&nbsp;Sievi.

## Historjá

Reisjärvi vuáđudui ive&nbsp;1868.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Reisjärvi markkân.

## Siijdah

Kalaja (tâi Iso-Kalaja), Kangaskylä, Kinnulanranta, Leppälahti, Levonperä já Reisjärvi.

## Käldeeh
Reservoir Dogs

thumb|Reservoir Dogs logo
**Reservoir Dogs** lii ive 1992 puáttám rikoselleekove, mon lii čáállám já stivrim ovtâstumstaatâlâš Quentin Tarantino. 

## Juonâ
Áámmátrikoliih aiguu rievviđ timantijd, mutâ puoh ij moonnâmgin nuuvt ko sij lijjii sundáttâllâm.

## Čaittâleijeeh

## Vuástáväldim
Rotten Tomatoes -sijđo 69 árvustâlmist 91 % láá miättáseh. Metacritic-siijđost tot lii finnim 79 čuággád čyeđeest.

## Käldeeh
Rhode Island

**Rhode Island** lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Providence. Rhode Island uásistaatâst ääsih ohtsis suulân miljovn olmožid (2020). Rhode Island lii vijđoduvváin Ovtâstum staatâi uásistaatâin puoh ucemus.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Riehen

**Riehen** lii kaavpug Sveeicist, Basel-Stadt kantonist. Riehenist ääsih 21&nbsp;705 olmožid. Ton vijđodâh lii 10,87&nbsp;km² já alodâh 278&nbsp;m.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Kovegalleria

Switzerland riehen fondation beyeler.jpg
Riehen railway station.jpg
RiehenSpielzeugmuseum.JPG
Glöcklihof mit Cagliostro-Pavillon, Riehen.jpg


## Käldeeh
Riemâšjuuhâ

**Riemâšjuuhâ** () lii masa 50&nbsp;km kukkosâš juuhâ Aanaar kieldâst. Tot kulá Paččvei čácádâhân. 

## Käldeeh
Riika

**Riika** lii Latvia stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Riikast ääsih 627&nbsp;810 olmožid. Ton vijđodâh lii 307,17&nbsp;km² já alodâh 6&nbsp;m.

## Historjá
Riika vuáđudui ive&nbsp;1201, já tast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1225.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Kuávlujuáhu

thumb|left|Riika kuávlujuáhu

## Ustevvuotâkaavpugeh
Riika ustevvuotâkaavpugeh láá:

*  Aalborg, Tanska
*  Almaty, Kazakstan
*  Amsterdam, Vuáládâhenâmeh
*  Astana, Kazakstan
*  Bordeaux, Ranska
*  Bremen, Saksa
*  Cairns, Australia
*  Calais, Ranska
*  Dallas, Texas, Ovtâstum staatah
*  Firenze, Italia

*  Kiova, Ukraina
*  Kobe, Jaapaan
*  Minsk, Vielgis-Ruoššâ
*  Moskova, Ruoššâ
*  Norrköping, Ruotâ
*  Peking, Kiina
*  Pietari, Ruoššâ
*  Pori, Suomâ
*  Rostock, Saksa
*  Santiago de Chile, Chile

*  Suzhou, Kiina
*  Taipei, Taiwan
*  Tallinna, Eestieennâm
*  Tartto, Eestieennâm
*  Taškent, Uzbekistan
*  Tbilisi, Georgia
*  Tukholma, Ruotâ
*  Varsova, Puola
*  Vilna, Liettua

## Panoraamkove

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ripe San Ginesio

**Ripe San Ginesio** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Ripe San Ginesiost ääsih 843 olmožid. Ton vijđodâh lii 10,17 km², já alodâh 430 m. Ripe San Ginesio naaburkieldah láá Colmurano, Loro Piceno, San Ginesio já Sant'Angelo in Pontano.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Kovegalleria

Ripe San Ginesio-Municipio.jpg
Ripe San Ginesio-Piazza.jpg
Ripe San Ginesio-Torre1.jpg


## Käldeeh
Ristijärvi

**Ristijärvi** lii kieldâ Suomâst, Kainuu eennâmkoddeest. Ristijärvist ääsih 1&nbsp;254 olmožid, já ton vijđodâh lii 897,94&nbsp;km², mast 62,30&nbsp;km² lii čääci. Ristijärvi naaburkieldah láá Hyrynsalmi, Kuhmo, Paltamo, Puolanka já Sotkamo.

## Historjá

Ristijärvi vuáđudui ive&nbsp;1867.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Ristijärvi markkân.

## Siijdah

Hiisijärvi, Jokikylä, Karhulankylä, Koskenkylä, Mustavaara, Möttölänniemi, Peuravaara, Pihlajavaara, Pyhäntä, Ristijärvi markkân, Tolosenjoki, Tuliharju, Uva já Kivikylä.

## Käldeeh
Rivdul

**Rivdul** () lii siijdâš Aanaar kieldâst, Muddusjäävri riddoost. Ive&nbsp;2019 Rivdul kuávlust assii 119&nbsp;olmožid.

## Käldeeh
Rjazan

thumbnail|right|250px|Rjazan
thumb|right|250px|Rjazan ollâopâttâh

**Rjazan** () lii kaavpug Ruošâst.

## Viehâdâh

## Käldeeh
Romania

**Romania** () lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Bukarest.

## Eennâmtieđâ
Romania vijđodâh lii 238&nbsp;391&nbsp;km², mast 8&nbsp;500&nbsp;km² lii čääci. Vijđoduv mield Romania lii maailm 83.&nbsp;stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih
Romania lii jiečânâs staatâ Maadânuorttâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá tavveen já nuorttân Ukraina, tavenuorttân Moldova, mäddin Bulgaria, maadâviestârist Serbia já taveviestârist Uŋgar. Romaniast staatârääjih láá ohtsis 2&nbsp;844&nbsp;km. Kuhemus rääji lii rääji Moldovain, mii lii 683&nbsp;km. Uánihumos rääji vist lii 424&nbsp;km rääji Uŋgaráin. Romania rájášuvá nuorttân Čapismeerân. Merâriddo lii ohtsis 225&nbsp;km.

### Morfologia
[thumb|left|[Moldoveanu lii Romania alemus vääri.]]
Romania alemus saje lii Moldoveanu čokke (2&nbsp;544&nbsp;m). Ton vyeligumos saje vist lii Čapismeerâ riddo (0&nbsp;m).

### Šoŋŋâdâh
Romania šoŋŋâdâh lii nannaamšoŋŋâdâh, mast láá nelji iveääigi.

## Haldâttâh já politiik

### President
Romania presidentist lii ennuv väldi. Eereeb iärásij sun joođeet piäluštâsrääđi, mii meerrid suáldátlii torjust. Sun puáhtá meid kevttiđ vetovuoigâdvuođâ EU-jienâstâsâin, main tarbâšuvvoo oovtâmielâlâšvuotâ.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Romanij lippu

thumb|right|250px|Romanij lippu
**Romanij lippu** (, kalderašromanikielân *O styago le romengo*) lii romanij almugijkoskâsâš lippu. Taat tuhhiittui ive 1971 romanij vuossâmuu maailmkongresist, mii tollui Lontoost. Liipu tuáváášivneh láá čuovjâd já ruánáá. Čuovjâd oovdâst alme já kovvee vuoiŋâlijd áárvuid. Ruánáá oovdâst eennâm já kovvee eennâmlijd áárvuid. Liipu kuávdoo lii ruopsis *[[čakra]]* ađai hiävušváávnui räätis. Siämmáš räätis lii meid Intia liipust.

## Käldeeh
Romanikielâ

thumb
**Romanikielâ** lii indoarjalâš kielâ. Romanikielâ sárnuh vijđáht pirrâ Euroop sehe meiddei Tave-Afrikist, Viestâr-Aasiast, Ovtâstum staatâin já Brasiliast romanisiärvusijn. Romanikielâ suomânijn láá stuorrâ iäruh. Suomâneh juáhhojeh jieškote-uvláván vuovvijn, ovdâmerkkân ton mield, mon kielâst toh láá váldám váiguttâs. 

Suomâst sárnum kaalekielâ keččih tavesuomânij ubâlâšvuođâst taveviestârsuomânij vyelikategorian. Suomâ romanikielâ juáhhoo val nuorttâ- já viestârsuomânân.

## Käldeeh
Rauna Paadar-Leivo

**Rauna Paadar-Leivo** (š. 1942) lii sämmilâš kirječällee, kii čáálá párnáikiirjijd, čaitâlmijd já kuldâlmâsâid pajekielân. Sun áásá Anarist, kost sun lii lamaš pargoost sämitiggeest. Meddâl sun lii Lusmenjaargâst.

Párnáikiirjij lasseen sun lii kietâčáállám párnáirááiđu *Káre-Nina* já čáállám rävisulmui roomaan *Goalsenjárga* (1994, suomâkiel jurgâlus *Vieras talvi* 1997). Ive 2000 sun finnij Aanaar kieldâ kulttuurpalhâšume.

## Kirjáliih pargoh
### Párnáikirjeh
* 1988 – *Mo giđđa boahtá Sápmái*, koveh: Merja Aletta Ranttila
* 1989 – *Luobbalvári stallu*, koveh: Merja Aletta Ranttila
* 1990 – *Hálssatanjeakki noaidi*, koveh: Merja Aletta Ranttila
* 1992 – *Skábmanieida*, koveh: Merja Aletta Ranttila
* 1996 – *Jokŋanieiddaš*, koveh: Merja Aletta Ranttila
* 2000 – *Vuoi dan Karenina*, koveh: Lee D. Rodgers

### Romaneh
* 1994 – *Goalsenjárga*

## Käldeeh
Roovvâdmáánu

**Roovvâdmáánu** lii gregoriaanlâš já juliaanlâš kalender mield ive lovváád mánuppaje. Roovvâdmáánust láá 31 peivid.

## Nommâ
Roovvâdmáánu lii finnim noomâs tast, et taan máánust poccuin lii roovvâdäigi. Roovvâdmáánust lii meiddei kevttum suomâkiel lovnânomâttâs "lokamáánu".

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Rosora

**Rosora** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Rosorast ääsih 1&nbsp;939 olmožid. Ton vijđodâh lii 9,41&nbsp;km² já alodâh 380&nbsp;m. Rosora naaburkieldah Arcevia, Castelplanio, Cupramontana, Maiolati Spontini, Mergo, Montecarotto já Poggio San Marcello.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Rosora kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Angeli di Rosora.

## Fáádást eres soojijn

* Rosora kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Ruanda

**Ruanda** lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Kigali.

## Eennâmtieđâ

### Geologia
#### Tullâväärih

Ruandast láá kulmâ tullâvääri. Tain alemus lii Karisimbi (4 507 m). Eres tullâväärih láá Muhabura já Visoke. Karisimbi já Muhabura iä lah aktiivliih, já toi majemuš russoom lâi holoseenist. Visoke vuod lii aktiivlâš, já ton majemuš russoom lâi ive 1957.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ruggell

**Ruggell** lii kieldâ Liechtensteinist. Ruggellist ääsih 2&nbsp;268 olmožid. Ton vijđodâh lii 7,38&nbsp;km² já alodâh 433&nbsp;m.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Kovegalleria


Ruggell Dorfstrasse 54.jpg
Ruggell Rathaus.jpg
Headquarter in Ruggell, Fürstentum Liechtenstein.jpg
Ruggell Dorf.jpg
Rugell Überschwemmung.jpg
Ruggell 1920er-Jahre.jpg


## Käldeeh
Ruopsismeerâ

**Ruopsismeerâ** lii kuhes já segis čäcikuávlu, mii lii uási India väldimeerâ. Ton kobdemus saje lii suulân 360 km já kuhemus saje 1 930 km. Ruopsismeerâ olesvijđodâh lii 438 000 km².

Ruopsismeerâ viestârbeln láá Egypt, Sudan, Eritrea já Djibouti já nuorttiibeln Israel, Jordania, Saudi-Arabia já Jemen. Tavveen Suez uáli peht piäsá Koskâmeerân já mäddin Bab el Mandebist Adenluovtâ peht Arabiameerân, mast piäsá ain India väldimeerâ räi. Ruopsismeerâ lii-uv lamaš kuhháá tergâdis kiäinu kaavpâšmân.

Ruopsismeerâ lii uáli liegâs. Ton čäsuáivi liegâsvuotâ sáttá leđe paijeel 30 °C já čääci lievlist tast liävttoin, mii taha čääsist hirmâd sálttáá.

## Käldeeh
Ruopsisryeivil

**Ruopsisryeivil** lii loddešlaajâ, mii kulá varbusluudij lahkon. Tot lii Kymileevi eennâmkoddelodde.

## Stuárudâh já olgohäämi
thumb|left|Ruopsisryeivil
Ruopsisryeivilist láá kossâ ruumâš já njune sehe stuorrâ uáivi. Tot lii 15,5−17,5 cm kukke já tiäddá 24−38 g. Ruopsisryeivil poođâš, uáivi já suájáh láá čappâdeh já selgi lii räänis. Suájást lii vielgis teikkâ váhá ränis säärgis. Orráás čuávji lii ruopsâd já niŋálâs sehe nuorâ ruškâd. 

Puárásumos riegistum ruopsisryeivil lii lamaš 6 ihe 11 mánuppaijeed já 28 peivid puáris. 

## Lavdâm
Ruopsisryeivil tiättoo ubâ Euroopist já Aasia liähmus kuávluin. Tot lii táválávt päikkilodde, mut sáttá varriđ jis raavvâdtile aassâmsaajeest lii hyeni. Varrimsaje lii táválávt Koskâ-Euroopist. Tot puátá maŋgii tälviv puurrâđ loddeluovijd já lii-uv ohtâ loddeluovdij tobdosubboin luudijn.

Ruopsisryeivil pessee ubâ kuácceevyevdistielâsist, ađai ubâ Suomâst, pic ij Tuodâr-Laapist. Suomâst pessejeh suulân 200 000 ruopsisryeivilpaarrâd.

## Lasanem
thumb|left|Ruopsisryeivil maneh
Ruopsisryeivil peesi lii vyeligis miestust, 0,5–5 meetter aloduvvâst. Piervâl lii rahtum oovsijn já toŋŋâsijn. Niŋálâs mannee 5-7 mane já láálá taid kyehti oho. Uđâgááh pyehtih kirdeđ váhá paijeel kyevti oho ahasâžžân. Ruopsisryeivil finnee keesist kyehti teikkâ kulmâ piäsáduv.

## Raavâd
Ruopsisryeivil purrâmuššân láá táválávt ereslágáneh siemâneh, urbeh, myerjih já čielgitävtittemes elleeh. Enni puurât uđâgáid tiivrijd já eres uccâ elleid. Tälviv toh poreh enâmustáá loddelyevdi siemânijd.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ruotâ

**Ruotâ kunâgâskodde** () ađai **Ruotâ** (ruot. *Sverige*) lii staatâ Euroopist. 

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Ruotâst ääsih paijeel 10 miljovn olmožid, kiäin stuárráámus uási sárnuh ruotâkielâ.

### Kielah
Ruotâ virgálâš kielâ lii ruotâkielâ, mon sárnuh suulân 90&nbsp;% viehâduvvâst. Ruotâkielâ lasseen Ruotâst láá 5 aalmuglii ucceeblovokielâ: suomâkielâ, jiddiškielâ, meänkielâ, romanikielâ já sämikielah.

### Aalmuglii ucceeblovokielah
Uđđâivemáánu 1.&nbsp;peeivi&nbsp;2019 rääjist sämikielâi haldâttâskuávlust láá lamaš 25 kieldâd: Arjeplog, Arvidsjävri, Berg, Dorotea, Härjedalen, Juhâmokke, Kiärun, Krokom,  Lycksele, Malå, Sorsele, Storuman, Strömsund, Sundsvall, Tukholma, Ume, Vilhelmina, Vindeln, Vääččir, Åre, Åsele, Älvdalen, Örnsköldsvik já Östersund. Ton lasseen suomâkielâ haldâttâskuávlust láá 66 kieldâd já meänkielâ haldâttâskuávlust 10&nbsp;kieldâd.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Rooma

**Rooma** () lii Italia stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Tot lii Latium kuávlust. Roomast ääsih 2&nbsp;838&nbsp;596 olmožid. Ton vijđodâh lii 140,86&nbsp;km² já alodâh 54&nbsp;m. 

## Sajadâh já rääjih
Rooma naaburkieldah láá Albano Laziale, Anguillara Sabazia, Ardea, Campagnano di Roma, Castel Gandolfo, Castel San Pietro Romano, Ciampino, Colonna, Fiumicino, Fonte Nuova, Formello, Frascati, Gallicano nel Lazio, Grottaferrata, Guidonia Montecelio, Marino, Mentana, Monte Porzio Catone, Monte Compatri, Monterotondo, Palestrina, Poli, Pomezia, Riano, Sacrofano, San Gregorio da Sassola, Tivoli, Trevignano Romano já Zagarolo.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ruotâkielâ

thumb|upright|Ruotâkielâ sárnumkuávluh
**Ruotâkielâ** lii tavegermaanlâš kielâ, mii sárnoo Ruotâst já Suomâst. Tom sárnuh suulân 10 miljovn olmožid. 

## Ruotâkielâ pustaveh
Ruotâkielâst láá 29 pustavid. Tain 9 láá vokaleh já 20 láá konsonanteh:

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ruoššâ

thumb
thumb
**Ruoššâ** () lii staatâ Euroopist já  Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Moskova.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ruánáá litto

thumb|Ruánáá lito logo
**Ruánáá litto r.p** (uánihubbooht **Ruánááh**, , ) lii ohtâ Suomâ piäláduvâin. Piäláduv saavâjođetteijee lii .

## Fáádást eres soojijn
* Táálááh Suomâst registeristum piäláduvah sämikielâin
* Rekisteröidyt puolueet 
* Ruánáá lito nettisiijđoh 

## Käldeeh
Ruávinjargâ

thumb|right|Ruávinjaargâ kaavpugtáálu

**Ruávinjargâ** (,  já ) lii kaavpug Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Ruávinjaargâst ääsih 63&nbsp;010 olmožid, já ton vijđodâh lii 8&nbsp;016,75&nbsp;km², mast 435,24&nbsp;km² lii čääci. Ruávinjaargâ naaburkieldah láá Kiemâjävri, Kittâl, Kolari, Pajetuárnus, Pelkosnjargâ, Pello, Posio, Ranua, Suáđigil já Tervola.

## Historjá

Ruávinjargâ vuáđudui kävppikieldân ive&nbsp;1929, já tast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1960.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Kaavpughoovdah

## Ustevvuotâkaavpugeh
Ruavinjaargâ ustevvuotâkaavpugeh láá:

*  Ajka, Uŋgar
*  Alanya, Turkki
*  Cadillac, Ovtâstum staatah
*  Grindavík, Island
*  Harbin, Kiina
*  Kassel, Saksa
*  Kiärun, Ruotâ
*  Murmansk, Ruoššâ
*  Narvik, Taažâ
*  Neustrelitz, Saksa
*  Olsztyn, Puola
*  St. Johann in Tirol, Nuorttâriijkâ
*  Veszprém, Uŋgar

## Kooskah

*Avveel 288&nbsp;km
*Hanko 924&nbsp;km
*Helsig 832&nbsp;km
*Imatra 726&nbsp;km
*Joensuu 549&nbsp;km
*Jyväskylä 545&nbsp;km
*Kiemâ 117&nbsp;km
*Kiemâjävri 85&nbsp;km

*Kilbisjävri 429&nbsp;km
*Kittâl 149&nbsp;km
*Kuopio 491&nbsp;km
*Kuáccám 192&nbsp;km
*Mikkeli 636&nbsp;km
*Muonio 235&nbsp;km
*Njuárgám 496&nbsp;km
*Oulu 207&nbsp;km

*Pello 100&nbsp;km
*Ranua 79&nbsp;km
*Suáđigil 128&nbsp;km
*Tampere 683&nbsp;km
*Tuárnus 123&nbsp;km
*Turku 827&nbsp;km
*Vaalimaa 802&nbsp;km
*Vaasa 542&nbsp;km

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Rävisvuotâ (riehtioppâ)

**Rävisvuotâ** lii riehtiopâlâš tuávádâh, mii uáivild taggaar ave, ko siärváduv já laavâ mield olmooš lii tommit räävis, ete ibbeerd maid parga. Talle sust šadda siärváduv olesváldálâš jeessân puoh vuoigâdvuođâigijn já kenigâsvuođâigijn. 

## Rävisvuođâ aherääji
Rävisvuođâ aherääji lii mulsâšuddâm ennuv eres ohtsâškuudijn. Ton lasseen pyehtih leđe nisonáid já almaid eres aherääjih nuuvtko lâi ovdil Ruotâst já Suomâst.

### Rävisvuođâ aherääji Suomâst
Laavâ hovdimlaavâ nubástutmist (457/1976) vuáđuld Suomâ rävisvuođâ tááláš aherääji lii 18 ihheed syeinimáánu 1. peeivi 1976 rääjist. Tolebáá aherääji lâi 15 ihheed ive 1721 räi, ko rääji aledii 21 ihán. Taat aherääji kuittâg kuoskâi tuše almaid; najâhánnáá nisoneh lijjii hovdimvuálásiih, já näimilito maŋa nissoon kállást šoodâi suu uđđâ uundâr.

## Käldeeh
Rääkkylä

**Rääkkylä** lii kieldâ Suomâst, Tave-Kärjil eennâmkoddeest. Rääkkyläst ääsih 2&nbsp;096 olmožid, já ton vijđodâh lii 699,68&nbsp;km², mast 272,07&nbsp;km² lii čääci. Rääkkylä naaburkieldah láá Joensuu, Kitee, Liperi, Savonlinna já Tohmajärvi.

## Historjá

Rääkkylä vuáđudui ive&nbsp;1874.
## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Rääkkylä markkân.

## Siijdah

Haapasalmi, Jaama, Nieminen, Sintsi, Rasisalo, Rasivaara, Salokylä-Pötsönlahti, Oravisalo já Varissalo.

## Käldeeh
Rüti (GL)

**Rüti** lii uccâ siijdâš já oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive&nbsp;2024 loopâst Rütist assii 402 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 6,18&nbsp;km². Rüti lii 616&nbsp;m merâtääsi paajaabeln.

## Historjá
Rüti kieldâ lopâttui ive&nbsp;2010 loopâst, ko Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi já Sool kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Süd kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 9&nbsp;849 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 430,03&nbsp;km2.

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Rütist assii 256 olmožid ive&nbsp;1692, 814 olmožid ive&nbsp;1837, 809 olmožid ive&nbsp;1850, 919 olmožid ive&nbsp;1900, 821 olmožid ive&nbsp;1950, 444 olmožid ive&nbsp;2000 já 364 olmožid ive&nbsp;2010.

Čuávuváá tavlustuvâst lii Rüti ässeeloho ive&nbsp;2017 rääjist Glarus Süd kieldâ virgálij nettisiijđoi mield:

## Fáádást eres soojijn

* Glarnerland (eŋgâlâskielân)

## Käldeeh
S

thumb|S
**S** lii läättinlâš puustavoornig 19. já anarâškielâ puustavoornig 24. puustav.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Pori

**Pori** () lii kaavpug Suomâst, Satakunta eennâmkoddeest. Porist ääsih 83&nbsp;409 olmožid, já ton vijđodâh lii 2&nbsp;062,00&nbsp;km², mast 906,17&nbsp;km² lii čääci. Pori naaburkieldah láá Eurajoki, Kankaanpää, Kokemäki, Merikarvia, Nakkila, Pomarkku, Sastamala, Siikainen já Ulvila.

## Historjá

Pori vuáđudui ive&nbsp;1558.

## Čuákkipääihih

* Taat čuákkipäikki kulá taan kaavpugân tuše uásild.

Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Čuávuváá stuálppudiagramist lii Pori ässeeloho viiđâ ive kooskâi ive&nbsp;1980 rääjist. Kevttum kuávlujyehim lii 1.1.2016 tile mield.

Pori ässeeloho pajanij 1970-lovvoost, já 1970-lovo loopâst tot lâi masa 80&nbsp;000. Tastmaŋa ässeeloho kiäppánij 2000-lovo räi. Noormarkku kieldâ lohtui Pori kaavpugân ive&nbsp;2010, já Lavia kieldâ ive&nbsp;2015.

## Ustevvuotâkaavpugeh
Pori ustevvuotâkaavpugeh láá:

*  Sundsvall, Ruotâ
*  Sønderborg, Tanska
*  Porsgrunn, Taažâ
*  Riika, Latvia
*  Bremerhaven, Saksa
*  Stralsund, Saksa
*  Eger, Uŋgar
*  Kołobrzeg, Puola
*  Mâcon, Ranska

## Kooskah

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Saint Lucia

thumb
**Saint Lucia** lii staatâ Karibiast. Ton uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug lii Castries.

## Valastâllâm
Saint Lucia puoh pivnohumos valastâllâmšlaajah láá kriikeet já jyelgipállu. Puoh peeggâlmumos saintlucialâš valastâllee lii vissâ 100 meetter käččee Julien Alfred, kote šoodâi kesimáánu 10. peeivi 2001. Sun vuoitij Saint Lucia vuossâmuu nuorâi olympiamiitaal (siilbâ) ive 2018, vuossâmuu olympiamiitaal (kole) ive 2024 já vuossâmuu almosvalastâllâm MM-miitaal (proonsi) ive 2025.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Saint Vincent já Grenadiineh

thumb
**Saint Vincent já Grenadiineh** lii uccâ suáluistaatâ Koskâ-Amerikist, Karibiameerâst. Ton uáivikaavpug lii Kingstown.

## Eennâmtieđâ

### Suolluuh
Saint Vincent já Grenadiinijd kullojeh uáivisuálui Saint Vincent já tavemuuh Grenadine suolluuh, moh oŋâttâšeh máádás Grenada kulij. Saint Vincent suálui lii suulân 32 km maadâviestârân Saint Luciast já 160 km viestârân Barbadosist. Suálui lii 30 km kukke já ton kobdemus uási lii 18 km kubduv. Saint Vincent lii vulkaanlâš já tobbeen láá ennuv váráduvah. Ton alemus saje, 1 234 meettersâš Soufrière, lii ain-uv aktiivlâš tullâvääri.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Sajos

**Säämi kulttuurkuávdáš Sajos** lii Anarist. Sajosist tuáimih Sämitigge, Säämi máttááttâskuávdáš, Anarâškielâ servi ry, sämikirjerááju, Sämiarkkâdâh, Sámi Duodji ry já SámiSoster Rs. Sajosist lii meid kähviviäsu Čaiju.

## Kovegalleria

SAM 2451 Sajos 29JAN2012.jpg|Sajos ive 2012
Čaiju 21ROOVVÂD2022 4707a.jpg|Kähviviäsu Čaiju Sajosist
Sämikirjerááju 9JUOVLÂ2022 01.jpg|Sämikirjerááju Sajosist


## Fáádást eres soojijn

* Saijoos nettisiijđoh anarâškielân

## Käldeeh
Saksa

**Saksa** () teikkâ **Saksa littotäsiväldi** () lii jiečânâs littotäsiväldi Koskâ-Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Berlin.

## Historjá
### Saksa já Euroop union
Saksa littotäsiväldi lii ohtâ staatâin, moh vuáđudii Euroop union ive&nbsp;1952. Ko Saksah ovtâstuvvii roovvâdmáánu 3.&nbsp;peeivi&nbsp;1990, te meid Nuorttâ-Saksa seervâi Euroop unionân uássin ovtâstum Saksa.

Saksa lii kuullâm eurokuávlun jo kuávlu vuáđudem rääjist ađai uđđâivemáánu 1. peeivi 1999 rääjist.

## Eennâmtieđâ
Saksa vijđodâh lii 357&nbsp;022&nbsp;km², mast 8&nbsp;350&nbsp;km² lii čääci. Vijđoduv mield Saksa lii maailm 64.&nbsp;stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih
Saksa lii littotäsiväldi Koskâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Tanska, nuorttân Puola já Čekki, maadânuorttân Nuorttâriijkâ, mäddin Sveicci, maadâviestârist Ranska já viestârist Belgia, Luxemburg já Vuáládâhenâmeh. Saksaast staatârääjih láá ohtsis 3&nbsp;694 km. Kuhemus rääji lii rääji Nuorttâriijkâin, mii lii 801&nbsp;km. Uánihumos rääji vist lii 128&nbsp;km rääji Luxemburgáin. Saksa rájášuvá mäddin Alppáid, taveviestârist Tavemeerân já tavenuorttân Nuorttâmeerân. Merâriddo lii ohtsis 2&nbsp;389&nbsp;km.

## Ekonomia

### Ráhtulâšvuotâ
Saksa lii Euroop tehálumos ráhtulâšvuotâeennâm. Autoráhtulâšvuotâ kulá Saksa tehálumosáid ráhtulâšvuođâsuorgijd stäli-, elektroniik- já talhâsráhtulâšvuođâ lasseen. Mercedes-Benz, Volkswagen já BMW láá saksaliih automeerhah.

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Saksaast láá paijeel 84 miljovn ässed. Ässeelovo mield Saksa lii Euroop kuálmádin stuárráámus eennâm Ruošâ já Tuurki maŋa já Euroop union stuárráámus.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Salomonsuolluuh

thumb|
**Salomonsuolluuh** láá staatâ Oseaniast. Ton uáivikaavpug lii Honiara.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Salvador Dalí

[thumb|Salvador Dalí ive [1939]]
**Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech** (), kiäm tobdeh noomáin **Salvador Dalí**, lâi espanjalâš taaiđâmáálájeijee, koveverree já elleekovekietâčällee. Sun lii maailm peeggâlmumos surrealistlâš taaiđâmáálájeijee. Suu puoh tobdosumos pargo lii *[[The Persistence of Memory]]*, mon sun máálái ive 1931.

## Eellim
### Pärnivuotâ
Dalí šoodâi vyesimáánu 11. peeivi 1904 Figuerasist, Kataloniast Salvador Dalí Cusín já Felipa Domènech Ferrésân. Sun lâi sunnuu nubbe pärni, mutâ suu stuorrâviljâ, kiän nommâ lâi meid Salvador, jaamij umogâžžân. Nelji ive maŋeláá, ive 1908, Dalí uccuábbi, Anna Maria, šoodâi. Siämmáá ive Dalí eeči piejâi Dalí škoovlân, mutâ vuosmuu škoovlâ vädisvuođâi tet eeči siirdij Dalí kyehti ive maŋeláá espanjalâš-ranskalâš škoovlân, kost Dalí oopâi ranskakielâ - táiđu mast maŋeláá lâi ävkki suu taiđui-uv. 

Dalí eeči lâi koorâs, mutâ eenist lâi láđásub šoddâdemvyehi. Dalí lâi jo pärnin fiätulâš já lâi maŋgii vaijaa vanhimijdis já škovlâskipárijdis. Eejis ij killáám Dalí suttoid ige omâsvuođâid já ráŋgášij tain korrâsávt. Sunnuu koskâvuotâ hiäjusmij jo talle ko Dalí lâi val ucce. Kuittâg kuohtuuh vaanhimeh tuárjoin nanosávt Dalí taiđuu já sust lâi-uv jo uáli nuorrân ovdánâm stijlâ sárgusijnis. Nuuvt vaanhimeh huksijn sunjin taaiđâstudio ovdilgo sun ubâ moonâi taaiđâškoovlângin.

## Taidârin
[thumb|Dalí ive [1965]]
Dalí tobdeh vuosâsaajeest suu máálám taiđust.

Dalí artistlâš stijlâ ovdánij ko sun uápásmui sehe Sigmund Freud jurduid mielâvuáláást já Pariisi surrealistlâš taidârriggei, kost taidâreh já čälleeh irâttii uuccâđ mottoomlágán "stuárráb tuotâvuođâ" ulmuu mielâvuáláást.

Dalí lii smiettum kyevti eresláán persovnin - láin pyeri Dalí já hyeni Dalí. Pyerrin Dalín aneh 1930- já 1940-lovo surrealistlâš taaiđâmáálájeijee, ko oppeet hyeni Dalí poođij tast maŋa, talle ko Dalí rigoi, varrij Ovtâstum staatáid, poorgâi Hollywoodáin já ruoššâlâš baletáin sehe lijkkui leđe massamediast.

## Käldeeh
Saimaa

**Saimaa** teikkâ **Stuorrâ-Saimaa** () lii jävri Suomâst, Maadâ- já Tave-Kärjilist sehe Maadâ- já Tave-Savost. 

## Eennâmtieđâ já luándu

Saimaa vijđodâh lii 4&nbsp;280&nbsp;km2. Tot lii Suomâ stuárráámus jävri já Laatokka, Äänisjäävri sehe Vänern maŋa Euroop stuárráámus jävri. Saimaa kulgâmvijđodâh lii 69&nbsp;500&nbsp;km2 já tot kulá Vuoksi čácádâhân. 

Lii kiddâ tulkkuumist, ete lii-uv Saimaa ubâ ohtâ jävri. Saimaa puáhtá jyehiđ maaŋgâ jiečânâs áldás, moh láá ovtâstittum kezis čolmijguin. Eres áldái čäsuáivi alodâh lii kuittâg-uv suulân siämmáš, te Saimaa aneh táválávt jävrin. Saimaa stuárráámus ääldis lii Maadâ-Saimaa, mii kočoduvvoo meid Saimaa selgin teikkâ tuše Saimaan. Eres styeres jäävrih Saimaast láá Pihlajavesi, Haukivesi já Pyhäselkä.

Saimaa koskâmiärálâš čäsuáivi alodâh lii 75,7&nbsp;m. Kieŋâlumos saje (84&nbsp;m) lii Käenniemenselkäst, Yövesist. Saimaa finnee čääsis Heinävesi- já Leppävirta kiäinuin sehe Pielisjäävrist Pielisjuuvâ peht. Imatrast álgá Vuoksi, mon peht Saimaa luáštá Laatokan já ton maŋa Nevajuuvâ peht Suomâluohtân.

Saimaanuárju lii Saimaa tobdosumos ellee. Taat uhkevuálásâš nuárjušlaajâ iälust tuše Saimaast. Ive&nbsp;2016 nuárjuh lijjii suulân 360 ohtâgâssâd. Saimaanuárjoid stuárráámuuh uhkeh láá šoŋŋâdâhnubástus já viermikuálástem.

Saimaa kyelišlaajah láá jävriluosâ, kuávžur, kuha, puško, siergi, suávvil já vuásku. Saimaast lii meid uáli uhkevuálásâš rávdupopulaatio.

## Geologisâš historjá

Majemuu jieŋâpaje maŋa Saimaa lâi kiddâ Ancylusjäävrist. Eennâmpajanem tiet kiäinu jáávrán potkânij, já Saimaast šoodâi jieijâs jävri. Algâaalgâst Saimaa luoštij Taveluohtân, mut ko tobbeen eennâmpajanem lâi korrâsub, te virdedem jorgettij máádás. Suulân 8&nbsp;000 ihheed tassaaš Saimaa luoštij jo Päijänne kulij. Ko eennâmpajanem jotkui, te Päijänne tuulvâi já ton čäsuáivi pajanij Saimaa räi. Šoodâi Sis-Suomâ stuorrâjävri, mii piištij muáddičyeti ihheed ovdil ko eennâmpajanem potkiittij Päijänne já Saimaa uđđâsist. Jaavrij iäránem maŋa Saimaa luoštij kyevti kiäinu peht Kymijuuhân ovdil ko Vuoksi šoodâi suulân 6&nbsp;000 ihheed tassaaš já poođij puáris oolij sajan.

## Käldeeh
Saint Kitts já Nevis

thumb
**Saint Christopher já Nevis federaatio** ađai **Saint Kitts já Nevis** lii suáluistaatâ Karibiast. Saint Kitts já Nevisân kuleh kyehti suolluu. Ton uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug, Basseterre, lii Saint Kitts suollust.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Samara

**Samara** () lii kaavpug Ruošâst Volga-juuvâ riddoost. Tot lii Samara kuávlust.

## Historjá
Samara vuáđudui ive&nbsp;1586.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Samoa

thumb|
**Samoa** lii suáluistaatâ, Kuálhismeerâst, Oseaniast. Ton uáivikaavpug lii Apia. Samoa lii uási Samoa suáluikuávlu oovdâst Amerik Samoain.

## Valastâllâm
Puoh pivnohumos valastâllâmšlaajâ Samoast lii rugby union. Enâmist láá suulân 120 rugbyjuávkkud já suulân 15&nbsp;000 rugbyspelled. Eennâmjuávhu nommâ lii Manu Samoa.

Eres pivnohis šlaajah láá ovdâmerkkân jyelgipállu, kriikeet já tennis sehe maaŋgâlágáneh čäcišlaajah tego purjâstem, puohčâm já kuálástem.

Samoa lii uásálistám olympialáid ive 1984 rääjist. Eennâm lii vuáittám oovtâ olympiamiitaal. Tiädduloptejeijee Ele Opeloge poođij Pekingist ive 2008 nisonij +75&nbsp;kg luokkaast vistig niäljádin, mutâ ive 2016 aalmugijkoskâsâš tiädduluptimlitto almottij, ete dopingiskosij mield sehe pronssi- já silbâmitalist hilguuččáin. Opeloge, kote lâi jo pááccám iäláttâhân, finnij viijmâg mitalis cuáŋuimáánu 5. peeivi&nbsp;2017.

Samoa vuoitij historjás vuosmuu miitaal almosvalastâllâm maailmmiäštárkištoin ive 2025 Tokiost ko skiärrušlivgejeijee Alex Rose poođij almai finalist kuálmádin já vuoitij proonsi.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Samuel L. Jackson

**Samuel Leroy Jackson** (š. juovlâmáánu 21. peeivi 1948, Washington, D.C., Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš pyevtitteijee já čaittâleijee, kii lii čaittâlâm paijeel 100 elleekooveest.

## Eellim
Samuel L. Jackson šoodâi Washington, D.C.st. Sun lii Elizabeth (Montgomery) já Roy Henry Jackson alge, mutâ suu vaanhimeh iäránáin ovdilgo sun šoodâi. Sun aasâi enijnis já eenis vaanhimijguin.

## Karrieer
Jackson kulostui ko čaittâlij kuulmâ Spike Lee elleekooveest. Sun lii meid čaittâlâm maaŋgâin Quentin Tarantino elleekuuvijn.

## Väljejum filmografia
[thumb|Samuel L. Jackson San Diegost Comic Conist ive [2010]]

## Fáádást eres soojijn

* 

## Käldeeh
San Antonio

thumb|250px|
thumb|San Antonio lippu
thumb|Bexar pirrâdâhkodde, San Antonio

**San Antonio** (virgálávt *City of San Antonio*) lii kaavpug Texas uásistaatâst Ovtâstum staatâin. Tot lii ässeelovo mield Texas nubben stuárráámus kaavpug já čiččâdin stuárráámus puoh Ovtâstum staatâi kaavpugijn. San Antoniost ääsih ohtsis paijeel 1,5 miljovn olmožid. 

## Käldeeh
San Marino

**San Marino**, virgálávt **San Marino täsiväldi** (; ), lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii San Marino.

## Haldâttâh já politiik

### Kuávlulâš jyehim
#### Kieldah
San Marinost láá 9 kieldâd: Acquaviva, Borgo Maggiore, Chiesanuova, Domagnano, Faetano, Fiorentino, Montegiardino, San Marino já Serravalle.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
San Marino (kaavpug)

**San Marino** () lii San Marino uáivikaavpug já ohtâ staatâ kieldâin. Kaavpugist ääsih 4 071 olmožid. Ton vijđodâh lii 7,09 km² já alodâh 749 m.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
San Paolo di Jesi

**San Paolo di Jesi** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. San Paolo di Jesist ääsih 927 olmožid. Ton vijđodâh lii 10,11&nbsp;km² já alodâh 224&nbsp;m. San Paolo di Jesi naaburkieldah láá Cupramontana, Jesi, Monte Roberto já Staffolo.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* San Paolo di Jesi kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
San Severino Marche

**San Severino Marche** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. San Severino Marchest ääsih 12&nbsp;260 olmožid. Ton vijđodâh lii 194,26&nbsp;km² já alodâh 236&nbsp;m. San Severino Marche naaburkieldah láá Apiro, Castelraimondo, Cingoli, Gagliole, Matelica, Pollenza, Serrapetrona, Tolentino já Treia.

## Historjá
San Severino Marchest šoodâi kaavpug ive&nbsp;1357.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Agello, Aliforni, Barbari, Berta, Biagi, Cagnore, Canfaito, Cappella, Carpignano, Caruccio, Case Bruciate, Casette, Castel San Pietro, Cesolo, Chigiano, Colleluce, Collicelli, Colmone, Colotto, Corsciano, Cusiano, Elcito, Gagliannuovo, Gaglianvecchio, Granali, Isola, Maricella, Marciano, Martinelli, Monticole, Mozzacatena, Orpiano, Palazzata, Parolito, Patrignolo, Pieve, Pitino, Portolo, Rocchetta, San Mauro, Sant'Elena, Serrabassa, Serralta, Serripola, Serrone, Stigliano Capo, Stigliano Piede, Sventatora, Tabbiano, Taccoli, Ugliano, Uvaiolo, Valdiola já Villanova.

## Käldeeh
Sanna Marin

[thumb|Sanna Marin ive [2023]]
 
**Sanna Mirella Marin** (š. skammâmáánu 16. peeivi 1985, Helsig, Suomâ) lii syemmilâš politikkár, kii tooimâi Suomâ uáiviministerin juovlâmáánu 10. peeivi 2019 – kesimáánu 19. peeivi 2023. Sun lii Suomâ kuálmád nissoonuáiviminister já Suomâ historjá nuorâmus uáiviminister, 34-ihásâžžân. Marin lii meid Suomâ kuhesáigásumos nissoonuáiviminister.

## Tuávááš
Sanna Marin šoodâi Helsigist, mutâ lii aassâm meid Espoost. Škovlâivijdis sun aasâi Pirkkalast, kost sun meid čaalij pajeuáppen ive 2004. Tááláá ääigi sun áásá Tamperest, Kaleva kaavpuguásist, kost sun lii aassâm ive 2007 rääjist. Ton ive sun algâttij uápuidis Tampere ollâopâttuvâst, kost sun luuvâi haldâttâhtiettuu. Sun valmâštui maisterin ive 2017.

## Politiiklâš karrieer
Marin lii toimâm aktiivlávt politiikist ive 2006 rääjist. Suomâ ovdâskoodán suu väljejii vuossâmuu keerdi ive 2015, kuás sun finnij 10 911 jiennâd. Ive 2019 vaaljâin sun finnij 19 088 jiennâd. Ovdâskoddeest sun lii lamaš jesânin stuorrâ váljukoddeest, lahâváljukoddeest já pirâsváljukoddeest. Kesimáánust juovlâmáánun 2019 Marin tooimâi Rinne haldâttâs Suomâ jotolâh- já viestâdemministerin.

Marin lii meid Tampere kaavpugaairâs já tooimâi váldustiivrâ saavâjođetteijen iivij 2013−2017. Sosiaaldemokraatlij värisaavâjođetteijen sun lii lamaš ive 2014 rääjist, kuás suu väljejii nubben värisaavâjođetteijen. Ive 2017 suu väljejii vuosmuš värisaavâjođetteijen.

Suomâ uáiviministerin Marin šoodâi juovlâmáánu 10. peeivi 2019.

## Palhâšumeh
Ive 2023 Marin vuoitij Helmut Schmidt -puátteevuotâpalhâšume. Palhâšume keigejui sunjin tuorâstuv vyesimáánu 4. peeivi 2023 Hamburist. Palhâšume tuámmárjuávhu mield Marin lii vuáittám palhâšume, tastko sun lii oovdâstjottee eurooplâš, kiäst láá čielgâ áárvuh já jieijâs pooliitlâš stijlâ.

## Persovnlâš eellim
Marin pajasšoodâi arvetävgiperrust enijnis já eenis kuoimijn. Eejis sun ij lah eidu uáinám elimis ääigi, ko eeči varrij meddâl talle ko Marin lâi vala aaibâs ucce. Marin lii vuosmuš suu perrust kii lii valmâštum ollâopâttuvvâst. 

Marin lâi näimilittoost Markus Räikkösáin. Sunnui šoodâi nieidâ uđđâivemáánust 2018. Marin uáiviministerpaje peerâ aasâi Kesärantast, mii lii toimâm uáiviminister virgeaassâmsaijeen ive 1919 rääjist. Vyesimáánust 2023 Marin almottij, ete suoi Räikkösáin iäránává.

## Kirjeh
* 2025 – *Toivo on tekoja*. Gummerus. 

## Käldeeh
Sant'Angelo in Pontano

**Sant'Angelo in Pontano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Sant'Angelo in Pontanost ääsih 1 354 olmožid. Ton vijđodâh lii 27,38 km², já alodâh 473 m. Sant'Angelo in Pontano naaburkieldah láá Falerone, Gualdo, Loro Piceno, Montappone, Penna San Giovanni, Ripe San Ginesio já San Ginesio.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Käldeeh
San Marcello

**San Marcello** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. San Marcellost ääsih 1&nbsp;999 olmožid. Ton vijđodâh lii 25,78&nbsp;km² já alodâh 231&nbsp;m. San Marcello naaburkieldah láá Belvedere Ostrense, Jesi, Maiolati Spontini, Monsano, Monte San Vito já Morro d'Alba.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen San Marcello kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Acquasanta.

## Fáádást eres soojijn

* San Marcello kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

San Marcello, mura occidentali con caratteristico torrione rotondo.jpg
San Marcello, porta orientale con affresco.jpg


## Käldeeh
San Ginesio

**San Ginesio** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. San Ginesiost ääsih 3 237 olmožid. Ton vijđodâh lii 78,02 km², já alodâh 680 m. San Ginesio naaburkieldah láá Cessapalombo, Camporotondo di Fiastrone, Colmurano, Gualdo, Fiastra, Ripe San Ginesio, Sant'Angelo in Pontano, Sarnano já Tolentino.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Botondolo, Campanelle, Cardarello, Casa Gatti, Cerqueto, Colle, Collina, Ficcardo, Fontepeschiera, Macchie, Maregnano, Morichella, Morico, Passo San Ginesio, Pian di Pieca (Pieca já Santa Maria di Pieca) Rocca Colonnalta, San Liberato, Santa Croce, Santa Maria in Alto Cielo, Torre di Morro, Vallato já Vallimestre.

## Uáinámušah
San Ginesiost lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Puáris kuávdáá tehálumos tori lii "Piazza A. Gentili". Kuhes historjá čuávumuššân puáris kuávdáást láá ennuv historjáliih rakânâsah, tegu "San Giacomo" -kirkko. San Ginesiost lii meiddei muvrâ puáris kuávdáá pirrâ. Muvrâ lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.


Chiesa di San Giacomo - San Ginesio.jpg|"San Giacomo" -kirkko
San Ginesio (MC) - Piazza Gentili.jpg|Piazza A. Gentili
SanGinesio veduta.jpg|Piazza A. Gentili
San Ginesio (MC) - Porta Picena.jpg|Muvrâ


## Käldeeh
Sant'Elpidio a Mare

**Sant'Elpidio a Mare** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Sant'Elpidio a Marest ääsih 17&nbsp;180 olmožid. Ton vijđodâh lii 50,52&nbsp;km² já alodâh 251&nbsp;m. Sant'Elpidio a Mare naaburkieldah láá Civitanova Marche, Fermo, Monte Urano, Montecosaro, Montegranaro já Porto Sant'Elpidio.

## Historjá
Sant'Elpidio a Marest šoodâi kaavpug ive&nbsp;1828.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Bivio Cascinare, Cascinare, Casette d'Ete, Castellano, Cretarola já Luce.

## Käldeeh