Uđđâivemáánu 1.

**Uđđâivemáánu 1.** peivi lii gregoriaanlâš kalender mield ive 1. peivi. Tot kočoduvvoo *[[uđđâvuođpeivi]]n*. Ive loopân láá 364 peivid (kárgámive 365 peivid).

## Nommâpeeivih
Anarâš já syemmilâš kalender mield kiästen ij lah virgálâš nommâpeivi uđđâivemáánu 1. peeivi.

## Tábáhtusah
*[[Uđđâivepeivi]]*/*[[Uđđâvuođpeivi]]*

* 1804 – Haiti šoodâi jiečânâssân Ranskaast.
* 1921 – Loimaa táálunkieldâst šoodâi Loimaa kävppikieldâ.
* 1969 – Lohjast já Loimaast šoddii kaavpugeh.
* 1972 – Espoost, Kankaanpääst já Kauniaisijn šoddii kaavpugeh. Helsig táálunkieldâst šoodâi Vantaa kävppikieldâ.
* 1973 – Tanska já Irland servii Euroop unionân.
* 1973 – Kiemâjäävrist, Kuusankoskist, Lieksast, Mänttäst já Äänekoskist šoddii kaavpugeh.
* 1977 – Alavusist, Anjalankoskist, Haapajärvist, Harjavaltast, Huittisiist, Ikaalisiist, Jämsäst, Karjaast, Karkkilast, Kokemäkist, Kurikkast, Lapuast, Nokiast, Oulaisiist, Outokumpust, Paraisiist, Parkanost, Suolahtist, Suonenjokist, Toijalast já Virratist šoddii kaavpugeh.
* 1981 – Kreikka seervâi Euroop unionân.
* 1986 – Espanja já Portugal servii Euroop unionân.
* 1992 – Kiteest, Nivalast já Orimattilast šoddii kaavpugeh.
* 1993 – Säynätsalo lohtui Jyväskylän. 
* 1993 – Čekki já Slovakia šoddii jiečânâssân, ko Čekkoslovakia pieđgânij.
* 1995 – Suomâ, Ruotâ já Nuorttâriijkâ servii Euroop unionân.
* 2005 – Värtsilä kieldâ lohtui Tohmajärvi kieldân.
* 2006 – Euroop union saavâjođetteijeevuotâ sirdui Ovtâstum kunâgâskoddeest Nuorttâriijkân syeinimáánu räi.
* 2007 – Bulgaria já Romania servii Euroop unionân.
* 2009 – Jyväskylä táálunkieldâ já Korpilahti lahtojii Jyväskylän.
* 2019 – Ovdiih Tampere ollâopâttâh já Tampere teknisâš ollâopâttâh ovtâstuvvii uđđâ Tampere ollâopâttâhhân.
* 2021 – Heinävesi kieldâ sirdâšui Maadâ-Savo eennâmkoddeest Tave-Kärjil eennâmkoodán, Iitti kieldâ sirdâšui Kymileevi eennâmkoddeest Päijät-Häme eennâmkoodán, Isokyrö kieldâ sirdâšui Pohjanmaa eennâmkoddeest Maadâ-Pohjanmaa eennâmkoodán, Joroisii kieldâ sirdâšui Maadâ-Savo eennâmkoddeest Tave-Savo eennâmkoodán já Kuhmoisii kieldâ sirdâšui Koskâ-Suomâ eennâmkoddeest Pirkanmaa eennâmkoodán.
* 2023 – Suomân vuáđuduvvii 21 pyereestvaijeemkuávlud.
* 2023 – Kroatia seervâi eurokuávlun. Tot lii eurokuávlu 20. jeessânstaatâ.
* 2023 – Kroatia seervâi Schengen-kuávlun. 
* 2023 – Luiz Inácio Lula da Silva algâttij Brasilia president virgeest.
* 2024 – Siämmáá suhâpele leijee paarâi näimilitto šoodâi lavâlâžžân Eestienâmist. 
* 2024 – Viken, Vestfold já Telemark sehe Troms já Finnmark läänih lopâttuvvojii Taažâst. 
* 2024 – Akershus, Buskerud, Østfold, Vestfold, Telemark, Troms já Finnmark läänih vuáđuduvvojii Taažâst.
* 2025 – Pertunmaa lohtui Mäntyharjun.
* 2025 – Siämmáá suhâpele leijee paarâi näimilitto šoodâi lavâlâžžân Liechtensteinist.

## Šoddâmeh
* 1894 – Satyendra Bose, indialâš matematikkár já fysikkár (j. 1974)
* 1919 – J. D. Salinger, ovtâstumstaatâlâš kirječällee (j. 2010)
* 1924 – Alf Haugland, taažâ tihtâčällee (j. 2012)
* 1937 – Lenita Airisto, syemmilâš tiätukirječällee, luvâldâllee, TV-toimâtteijee, finnodâholmooš já diplom-ekonoom
* 1982 – Mah-Rukh Ali, taažâ uáivitoimâtteijee, toimâtteijee já kirječällee
* 1984 – Mahamat Déby, Tšad president

## Jämimeh
* 1031 – Wilhelm, italialâš aapoot já arkkiteht (š. 962)
* 1748 – Johann Bernoulli, sveiccilâš matematikkár (š. 1667)
* 1847 – Antonio Diedo, italialâš arkkiteht (š. 1772)
* 1953 – Hank Williams, ovtâstumstaatâlâš countrymusikkár (š. 1923)
* 1957 – Bertha Enwald, syemmilâš arkkiteht (š. 1871)
* 1972 – Maurice Chevalier, ranskalâš čaittâleijee já lávloo (š. 1888)
* 1992 – Grace Hopper, ovtâstumstaatâlâš ohjelmistee já COBOL-ohjelmistemkielâ "enni" (š. 1906)
* 1995 – Eugene Wigner, ive 1963 Nobel-fyysiikpalhâšume finnim uŋgarlâš-ovtâstumstaatâlâš teoreetlâš fysikkár (š. 1902)
* 2015 – Boris Morukov, ryeššilâš kosmonaut já tuáhtár (š. 1950)
* 2019 – Nils Utsi, taažâsämmilâš čaittâleijee (š. 1943)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh