open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luhanka

**Luhanka** lii kieldâ Suomâst, Koskâ-Suomâ eennâmkoddeest. Kannonkoskist ääsih 693 olmožid, já ton vijđodâh lii 313,25&nbsp;km², mast 98,75&nbsp;km² lii čääci. Kannonkoski naaburkieldah láá Hartola, Joutsa, Jyväskylä, Jämsä, Kuhmoinen já Sysmä. 

Luhanka lii ässeelovo mield sehe Koskâ-Suomâ eennâmkode já Nannaam-Suomâ ucemus kieldâ.

## Historjá

Luhanka vuáđudui ive&nbsp;1864.

## Eennâmtieđâ

Luhanka lii Päijänne riddoost.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Ive 2017 tiäđui mield kieldâst ij lah ohtâgin čuákkipäikki.

## Siijdah
Judinsalo, Luhanka, Rapala, Soiniemi já Tammijärvi.

## Käldeeh
Saarijärvi

**Saarijärvi** lii kaavpug Suomâst, Koskâ-Suomâ eennâmkoddeest. Saarijärvist ääsih 9&nbsp;212 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;422,72&nbsp;km², mast 171,00&nbsp;km² lii čääci. Saarijärvi naaburkieldah láá Kannonkoski, Karstula, Multia, Soini, Uurainen, Ähtäri já Äänekoski.

## Historjá

Saarijärvi vuáđudui ive&nbsp;1639, já tast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1986.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Häkkilä, Hännilä, Hoikankylä, Kalmari, Kekkilä, Kolkanlahti, Konttimäki, Kukko, Kuoppala, Lannevesi, Lehtola, Leuhu, Linna, Mahlu, Mulikka, Paajala, Pajupuro, Palomäki, Pyhähäkki, Pylkönmäki, Rahkola, Ranta-Hännilä já Tarvaala.

## Käldeeh
1172

**1172** (**MCLXXII**) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij lávurduv já nuuvâi pasepeeivi. Tot lâi 1170-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah
### Čohčâmáánu
* čohčâmáánu 26. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Messinast, Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,6 Richter ciäkkáduv mield já VIII Mercalli ciäkkáduv mield.
* čohčâmáánu 29. peeivi – Sebastiano Ziani šoodâi Venetsia 39. dogen.

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1152

**1152** (**MCLII**) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij majebaargâ já nuuvâi koskoho. Tot lâi 1150-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
* vyesimáánu 10. peeivi – Gangjong, Goryeo kunâgâs iivij 1211–1213 (Korea) (j. 1213)

## Jämimeh

## Käldeeh
1112

**1112** (**MCXII**) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já nuuvâi majebaargâ. Tot lâi 1110-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
Äänekoski

**Äänekoski** lii kaavpug Suomâst, Koskâ-Suomâ eennâmkoddeest. Äänekoskist ääsih 18&nbsp;541 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;138,39&nbsp;km², mast 253,82&nbsp;km² lii čääci. Äänekoski naaburkieldah láá Kannonkoski, Konnevesi, Laukaa, Saarijärvi, Uurainen, Vesanto já Viitasaari.

## Historjá
thumb|left|Äänekoski kieldâlahtemeh
Äänekoski vuáđudui ive&nbsp;1911, já tast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1973. Uđđâ Äänekoski kaavpug šoodâi ive&nbsp;2007, ko Sumiainen já Suolahti lahtojii Äänekoskin.

### Kieldâlahtemeh

Äänekoski táálunkieldâ lohtui Äänekoskin ive&nbsp;1977. Konginkangas kieldâ lohtui Äänekoskin ive&nbsp;1993. Sumiaisii kieldâ já Suolahti kaavpug lahtojii Äänekoskin uđđâivemáánu 1. peeivi&nbsp;2007. 

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah
Hietama, Hirvaskangas, Honkola, Kalaniemi, Koivistonkylä, Laajaranta, Liimattala, Mämme, Parantala já Rannankylä.

## Kovegalleria

Äänekoski old church pre-1957.jpg|
Koskikeskus in Äänekoski.jpg|
Hotelli Hirvi.jpg|


## Käldeeh
Viitasaari

**Viitasaari** lii kaavpug Suomâst, Koskâ-Suomâ eennâmkoddeest. Viitasaarist ääsih 6&nbsp;095 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;589,12&nbsp;km², mast 340,57&nbsp;km² lii čääci. Viitasaari naaburkieldah láá Kannonkoski, Keitele, Kinnula, Kivijärvi, Pihtipudas, Vesanto já Äänekoski.

## Historjá

Viitasaari vuáđudui ive&nbsp;1635, já tast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1996.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Kaavpugist lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Viitasaari kuávdáščuákkipäikki.

## Siijdah

Huopana, Ilmolahti, Jurvansalo, Keihärinkoski, Keitelepohja, Kolkku, Kotvala-Valkeisjärvi, Kumpumäki, Kymönkoski, Löytänä, Mäntylä, Niinilahti, Pasala-Viitakangas, Soliskylä, Suovanlahti-Haarala já Vuorilahti.

## Kooskah

* Jyväskylä 98&nbsp;km
* Oulu 243&nbsp;km

## Kovegalleria

Viitasaaren-kaupungintalo.jpg|
Viitasaaren kirjasto, nuorisotalo ja Viitasaaren alueen musiikkiopisto talvella.jpg|
Viitasaaren lukio talvella.jpg|


## Käldeeh
Forssa

**Forssa** lii kaavpug Suomâst, Kanta-Häme eennâmkoddeest. Forssast ääsih 16&nbsp;761 olmožid, já ton vijđodâh lii 253,38&nbsp;km², mast 4,62&nbsp;km² lii čääci. Forssa naaburkieldah láá Humppila, Jokioinen, Tammela já Urjala.

## Historjá
[thumb|left|Stuárráámus uási [Koijärvi kieldâst lohtui Forssan ive 1969. Uccâ uási lohtui Urjalan.]]
Forssa vuáđudui ive&nbsp;1923, já tast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1964.

### Kieldâlahtemeh

Stuárráámus uási Koijärvi kieldâst lohtui Forssan ive&nbsp;1969.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kaavpugist lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Forssa kuávdáščuákkipäikki.

## Siijdah

* **Forssa**: Haudankorva, Järvenpää, Kuhala, Kuusto, Linikkala, Lunttila, Talsoila já Vieremä.
* **Koijärvi**: Kojo, Kokko, Kölli, Matku, Menonen já Raitoo.

## Kooskah

### Aldakieldah
* 23px Humppila 20&nbsp;km
* 23px Jokioinen 10&nbsp;km
* 23px Somero 26&nbsp;km
* 23px Tammela 10&nbsp;km
* 23px Urjala 38&nbsp;km
* 23px Ypäjä 22&nbsp;km

### Aldakaavpugeh
* 23px Helsig 110&nbsp;km
* 23px Hämeenlinna 56&nbsp;km
* 23px Pori 128&nbsp;km
* 23px Tampere 87&nbsp;km
* 23px Turku 88&nbsp;km

### Eres kaavpugeh
* 23px Joensuu 456&nbsp;km
* 23px Jyväskylä 235&nbsp;km
* 23px Kokkola 398&nbsp;km
* 23px Kouvola 190&nbsp;km
* 23px Kuopio 379&nbsp;km
* 23px Lahti 127&nbsp;km
* 23px Lappeenranta 276&nbsp;km
* 23px Mikkeli 253&nbsp;km
* 23px Oulu 563&nbsp;km
* 23px Porvoo 145&nbsp;km
* 23px Ruávinjargâ 770&nbsp;km
* 23px Seinäjoki 257&nbsp;km
* 23px Vaasa 319&nbsp;km

## Käldeeh
1582

**1582** (**MDLXXXII**) lâi normaalihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vuossaargâ já gregoriaanlâš kalender mield nuuvâi vástuppeeivi. Tot lâi 1580-lovo kuálmád ihe. Roovvâdmáánu 4. peeivi 1582 valdui kiävtun gregoriaanlâš kalender.

## Tábáhtusah
### Roovvâdmáánu
* roovvâdmáánu 4. peeivi – Gregoriaanlâš kalender valdui kiävtun.

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1562

**1562** (**MDLXII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 1560-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1132

**1132** (**MCXXXII**) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij vástuppeeivi já nuuvâi lávurduv. Tot lâi 1130-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Conchobhar Ua Flaithbheartaigh, Iar Connacht kunâgâs (Irland) (šoddâmihe ij tiäđust)

## Käldeeh
1522

**1522** (**MDXXII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 1520-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 15. peeivi – Ventura Vitoni, italialâš arkkiteht (š. 1442)

## Käldeeh
1502

**1502** (**MDII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 1500-ihelove kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Donato Bossi, italialâš kirječällee (š. 1436)

## Käldeeh
1402

**1402** (**MCDII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 1400-ihelove kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* čohčâmáánu 3. peeivi – Gian Galeazzo Visconti, italialâš politikkár (š. 1351)

## Käldeeh
1302

**1302** (**MCCCII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 1300-ihelove kuálmád ihe.

## Tábáhtusah
thumb|200px|Sandro Botticelli máálám kove Dantest (suulâi ive 1495).
* uđđâivemáánu 27. peeivi – Dante Alighieri karbui Firenzest.

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1202

**1202** (**MCCII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield majebaargâ. Tot lâi 1200-ihelove kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* juovlâmáánu 3. peeivi – Myeongjong, Goryeo kunâgâs iivij 1170–1197 (Korea) (š. 1131)

## Käldeeh
1102

**1102** (**MCII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 1100-ihelove kuálmád ihe.

## Tábáhtusah
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Ordelaffo Falier šoodâi Venetsia 34. dogen.

## Šoddâmeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Fujiwara no Tokinobu, jaapaanlâš aatellâš (j. 1149)

## Jämimeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Khön Könchok Gyalpo, tibetlâš buddhalâš muŋkki (š. 1034)

## Kalender
thumb|170px|Ordelaffo Falier

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1542

**1542** (**MDXLII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 1540-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah
### Kesimáánu
* kesimáánu 13. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Firenze eennâmkode taveoosijn Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,9 Richter ciäkkáduv mield já IX Mercalli ciäkkáduv mield.
### Juovlâmáánu
* juovlâmáánu 10. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Siracusa eennâmkoddeest Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 6,8 Richter ciäkkáduv mield já X Mercalli ciäkkáduv mield.

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* porgemáánu 23. peeivi – Girolamo Benivieni, italialâš tivtâsteijee (š. 1453)
* syeinimáánu 15. peeivi &ndash; Lisa Gherardini, firenzelâš aatelnissoon, kiäst oskoh, et sun lâi *[[Mona Lisa]]* mallin (š. 1479)

## Käldeeh
Tawakkul Karman

thumb|right|Tawakkul Karman ive 2019

**Tawakkul Abdulsalam Khalid Karman** (, *Tawakkul 'Abd us-Salām Khalid Karmān*, motomin Tawakel, Tawakul teikkâ Tawakkol Karman, š. kuovâmáánu 7. peeivi 1979, Shar'ab as-Salam, Taiz eennâmkodde, Jemen) lii jemenlâš toimâtteijee, politikkár já olmoošvuoigâdvuotâpiälušteijee. Ive 2011 sun vuoitij Nobel-ráávhupalhâšume oovtâst Liberia president Ellen Johnson Sirleafáin já liberialâš ráávhuaktivist Leymah Gboweein.

## Eellim
Tawakkul Karman šoodâi kuovâmáánu 7. peeivi 1979 Shar'ab as-Salamist, Taiz eennâmkoddeest, Jemenist. Suu enni lii Anisah Hussein Abdullah Al Aswadi já suu eeči lii äššivyeijee já politikkár Abdulsalam Khalid Karman. Karmanist láá kulmâ viiljâ já kuttâ uábi, om. toimâtteijee já äššivyeijee Safa Karman já tihtâčällee Tariq Karman.

Sun naajâi Mohammed al-Nahmiin. Sunnust láá kulmâ päärni. 

## Škovlim já karrieer
Karman eelij pärnin Jemen kuálmádin stuárráámus kaavpug Taiz alda. Ko suu eeči nomâttui riehtiaašij ministerin president Ali Abdullah Saleh haldâttuvvâst 1990-lovvoost, te peerâ varrij Sanaan. Tobbeen Karman luvâškuođij kavpâšem tieđâ- já teknologiaollâškoovlâst. Ive 1999 sun valmâštui kandidaatin. Tastmaŋa sun sirdâšui Sanaa ollâopâttâhân, kost sun luuvâi staatâtiettuid já valmâštui maisterin.

### Nissoontoimâtteijeeh avlijttáá
Aalmugijkoskâsâš nisonijpeeivi 2005 Karman já čiččâm eres nissoontoimâttijjed vuáđudii Nissoontoimâtteijeeh avlijttáá -ornijdume, mon ulmen lii ovdediđ olmoošvuoigâdvuođâid, eromâšávt säni- já uáivilrijjâvuođâ, já meid demokraatlâš vuoigâdvuođâid. Ornijdume algâalgâlâš nommâ lâi *Nissoontoimâtteijeeh rajijttáá*, mut sij iä finnim haldâttâsâst toimâlove toin noomáin já sij kolgii molsođ tom háámán *Nissoontoimâtteijeeh avlijttáá* ovdil ko haldâttâs mieđâi.

Veikkâ ornijdume finnij toimâlove, tieđettemministeriö ij kuittâg tuhhiittâm ton ucâmuš vuáđudiđ jieijâs radiosajattuv já aavis. Karman ij miettâm taas, tastko suu mielâst Jemen esiväldi hemâdij suu reivâiguin já suáituiguin. Ton lasseen Karman vaađâi tom, et suu ive 2006 vuáđudem uđâssysteem uážuččij rijjâ vuolgâttiđ uđđâsijd tekstâviestáin. Haldâttâs kontrollistij tárkká tággáár uđâsvyevi, veikkâ taas iä lamaš lavâliih vuáđuseh. Ive 2007 haldâttâs lopâttij uđâssysteem.

## Palhâšumeh
[thumb|350px|Kooveest čižetpeln: Tawakkul Karman, [Leymah Gbowee já Ellen Johnson Sirleaf Nobel-ráávhupalhâšume jyehimtilálâšvuođâst juovlâmáánu 10. peeivi 2011]]
Ive 2011 sun vuoitij Nobel-ráávhupalhâšume oovtâst Liberia president Ellen Johnson Sirleafáin já liberialâš ráávhuaktivist Leymah Gboweein. Sun lii vuossâmuš Nobel-palhâšume finnim jemenlâš já nubbe muslimnissoon ive 2003 Nobel-ráávhupalhâšume finnim iranlâš Shirin Ebadi maŋa. Karman vuoitij palhâšume 32-ihásâžžân já návt lâi tassaažân nuorâmus Nobel-ráávhupalhâšume vyeittee.

## Käldeeh
Riihimäki

**Riihimäki** lii kaavpug Suomâst, Kanta-Häme eennâmkoddeest. Riihimäkist ääsih 28&nbsp;771 olmožid, já ton vijđodâh lii 125,56&nbsp;km², mast 4,55&nbsp;km² lii čääci. Riihimäki naaburkieldah láá Hausjärvi, Hyvinkää, Janakkala já Loppi.

## Historjá

Riihimäki vuáđudui ive&nbsp;1922, já tast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1960.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Kaavpugist lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Riihimäki kuávdáščuákkipäikki.

## Kaavpuguásih já siijdah

Riihimäki kaavpuguásih:

Riihimäki siijdah:

## Kooskah

* Forssa 65&nbsp;km
* Helsig 65&nbsp;km
* Hyvinkää 15&nbsp;km
* Hämeenlinna 35&nbsp;km
* Lahti 60&nbsp;km
* Tampere 110&nbsp;km
* Turku 155&nbsp;km

## Käldeeh
1462

**1462** (**MCDLXII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 1460-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh

## Käldeeh
1192

**1192** (**MCXCII**) lâi kárgámihe, mii juliaanlâš kalender mield aalgij koskoho já nuuvâi tuorâstuv. Tot lâi 1190-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah
### Kesimáánu
* kesimáánu 21. peeivi – Enrico Dandolo šoodâi Venetsia 41. dogen.

## Šoddâmeh
* kuovâmáánu 3. peeivi – Gojong, Goryeo kunâgâs iivij 1213–1259 (Korea) (j. 1259)

## Jämimeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Fujiwara no Moronaga, jaapaanlâš politikkár (š. 1138)
* Taichleach Ua Dubhda, Ui Fiachrach Muaidhe kunâgâs (šoddâmihe ij tiäđust)

## Kalender
thumb|Enrico Dandolo

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Hattula

**Hattula** lii kieldâ Suomâst, Kanta-Häme eennâmkoddeest. Hattulast ääsih 9&nbsp;388 olmožid, já ton vijđodâh lii 427,39&nbsp;km², mast 69,58&nbsp;km² lii čääci. Hattula naaburkieldah láá Hämeenlinna, Pälkäne já Valkeakoski.

## Historjá
thumb|left|Hattula kieldâlahtemeh
Hattula vuáđudui ive&nbsp;1868.

### Kieldâlahtemeh

Uccâ uási Vanaja kieldâst lohtui Hattulan ive&nbsp;1967. Stuárráámus uási Tyrväntö kieldâst lohtui Hattulan ive&nbsp;1971.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

* Taat čuákkipäikki kulá taan kieldân tuše uásild.

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Hakimäki, Halkorpi, Hurttala, Hyrvälä, Ihalempi, Kalkkonen, Katinala, Kerälä, Kivijoki, Koski, Kouvala, Kärsälä, Leiniälä, Lepaa, Mervi, Metsänkylä, Mierola, Nihattula, Nummi, Parola, Parolannummi, Pekola, Pelkola, Pyhälahti, Rahkoila, Saari, Sattula, Takajärvi, Tenhiälä, Valtee, Ventola já Vuohiniemi.

## Käldeeh
1282

**1282** (**MCCLXXXII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield tuorâstuv. Tot lâi 1280-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* roovvâdmáánu 30. peeivi – Ibn Khallikān, iraklâš tuámmár (š. 1211)
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Muirchertach mac Domhnall Óg mac Murchada Caomhánach, Leinster kunâgâs (šoddâmihe ij tiäđust)
* Taichlech mac Maelruanaid Ó Dubhda, Ui Fiachrach Muaidhe kunâgâs (šoddâmihe ij tiäđust)

## Käldeeh
Humppila

**Humppila** lii kieldâ Suomâst, Kanta-Häme eennâmkoddeest. Humppilast ääsih 2&nbsp;174 olmožid, já ton vijđodâh lii 148,61&nbsp;km², mast 0,65&nbsp;km² lii čääci. Humppila naaburkieldah láá Forssa, Jokioinen, Ypäjä, Loimaa, Punkalaidun já Urjala.

## Historjá

Humppila vuáđudui ive&nbsp;1874.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Humppila sajattâhkuávlu.

## Siijdah

Huhtaa, Humppila, Koivisto, Murto, Taipale já Venäjä.

## Kooskah

* Forssa 15 km
* Helsig 130 km
* Huittinen 45 km
* Hämeenlinna 70 km
* Loimaa 20 km
* Pori 105 km
* Tampere 75 km
* Turku 85 km

## Käldeeh
Janakkala

**Janakkala** lii kieldâ Suomâst, Kanta-Häme eennâmkoddeest. Janakkalast ääsih 16&nbsp;298 olmožid, já ton vijđodâh lii 586,07&nbsp;km², mast 38,63&nbsp;km² lii čääci. Janakkala naaburkieldah láá Hausjärvi, Hämeenlinna, Loppi já Riihimäki.

## Historjá
thumb|left|Vanaja kieldâ jyehim
Janakkala vuáđudui ive&nbsp;1866.

### Kieldâlahtemeh

Uási Vanaja kieldâst lohtui Janakkalan ive&nbsp;1967.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

* Taat čuákkipäikki kulá taan kieldân tuše uásild.

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Hallakorpi, Harviala, Heinäjoki, Hiisi, Hyvikkälä, Jokimaa, Kerkkola, Kernaala, Kiipula, Kiri, Koljala, Leppäkoski, Löyttymäki, Mallinkainen, Melkkola, Napiala, Punkka, Rastila, Rehakka, Saloinen, Sauvala, Tarinmaa, Tanttala, Tervakoski, Turenki, Tyry, Uhkoila, Virala já Vähikkälä.

## Käldeeh
1242

**1242** (**MCCXLII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield koskoho. Tot lâi 1240-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* kuovâmáánu 10. peeivi – Shijō, jaapaanlâš kiäisár (š. 1231)

## Käldeeh
1222

**1222** (**MCCXXII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 1220-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah
### Juovlâmáánu
* juovlâmáánu 25. peeivi – Eennâm tuárgistij korrâsávt Brescia eennâmkode maadâoosijn Italiast. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 6,0 Richter ciäkkáduv mield já VIII Mercalli ciäkkáduv mield.

## Šoddâmeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Cú Ceanain Ó Con Ceanainn, Uí Díarmata kunâgâs (Irland) (šoddâmihe ij tiäđust)
* Fujiwara no Tameuji, jaapaanlâš tivtâsteijee (j. 1286)

## Jämimeh

## Käldeeh
1162

**1162** (**MCLXII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vuossaargâ. Tot lâi 1160-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Eennâm tuárgistij korrâsávt Istanbulist, Tuurkist. Eennâmtuárgástâs intensiteet lâi 5,4 Richter ciäkkáduv mield já VII–VIII Mercalli ciäkkáduv mield.

## Šoddâmeh

## Jämimeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* An Cosnmhaidh Ua Dubhda, Ui Fiachrach Muaidhe kunâgâs (šoddâmihe ij tiäđust)

## Käldeeh
Nicole Kidman

**Nicole Mary Kidman** (š. kesimáánu 20. peeivi 1967, Honolulu, Havaiji, Ovtâstum staatah) lii australialâš-ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee. 

## Eellim
Nicole Kidman šoodâi kesimáánu 20. peeivi 1967, Honolulust, Havaijist. Suu eeči lâi Antony Kidman, já suu enni lii Janelle Ann Kidman (j.s. Glenny). Nicole vaanhimeh lává australialiih. Suoi aasáin Ovtâstum staatâin ko Nicole šoodâi, mut ubâ peerâ varrij maasâd Australian ko Nicole lâi 4-ihásâš.

Nicole Kidman lâi naaijâm Tom Cruisein iivij 1990–2001. Suoi adoptistijn kyehti päärni: Isabella Jane Cruise (š. 1992) já Connor Antony Cruise (š 1995). Nicole lii lamaš naaijâm Keith Urbanáin ive 2006 rääjist. Sunnust láá kyehti nieidâ: Sunday Rose (š. 2008) já Faith Margaret (š. 2010).

## Karrieer
Nicole Kidman finnij vuossâmuu roolâ ive 1983. Sust lâi talle uccâ roolâ elleekooveest *[[Bush Christmas]]*. Sust šoodâi pegâlmâs 1990-lovvoost, ko sun čaittâlij maaŋgâin ellekuuvijn. Sun vuoitij Oscar-palhâšume ive 2003 elleekooveest *[[The Hours]]*.

## Filmografia
[thumb|Nicole Kidman ive [2001]]
[thumb|Nicole Kidman ive [2004]]
[thumb|Nicole Kidman ive [2012]]
[thumb|Nicole Kidman ive [2015]]
[thumb|Nicole Kidman ive [2018]]
[thumb|Nicole Kidman ive [2019]]
### Elleekoveh

### Televisioelleekoveh

### TV-rááiđuh

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
1122

**1122** (**MCXXII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 1120-lovo kuálmád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* vyesimáánu 15. peeivi – Yejong, Goryeo kunâgâs iivij 1105–1122 (Korea) (š. 1079)

## Käldeeh
Romanij aalmugpeivi

[thumb|right|250px|[Romanij lippu romanij aalmugpeeivi]]

**Romanij aalmugpeivi** () lii peivi, kuás ávuduvvojeh romanij kulttuur, historjá já kielâ. Tot ávuduvvoo jyehi ive cuáŋuimáánu 8. peeivi. Talle uárnejuvvojeh sierâlágán tábáhtusah, konserteh já čáitálduvah.

## Historjá
Ive 1971 Lontoost lekkui romanij 1. maailmkongres cuáŋuimáánu 8. peeivi. Talle meid Ovtâstum aalmugeh tubdâstii romanijd aalmugijkoskâsâš ucceeblohhoon já romanij lippu tuhhiittui. Ive 1990 uárnejui Serockist, Puolast romanij 4. maailmkongres, kost kulluuttui vuossâmuu maailmkongres kunnen tot peivi romanij aalmugpeivin pirrâ maailm.

## Tave-enâmijn
Ruotâst romaneh tubdâstuvvojii aalmuglâžžân ucceeblohhoon juovlâmáánust 1999, já čuávuváá ive rääjist romanij aalmugpeivi lii ávudum virgálávt.

Suomâst Helsig ollâopâttuv almenähkitoimâttâh tuhhiittij ive 2012 romanij aalmugpeeivi ton almenááhkán ive 2014 rääjist. Väldikodálâš roomaanaašij ráđádâllâmkodde (RONK) iävtuttij ton lasettem vuossâmuu keerdi jo ive 2001, mut talle tot ij finnim movtijdittem. Peivi ij lah liputtempeivi, veikkâ maaŋgâs láá tom iävtuttâm. Jo ive 2014 Helsig kaavpugaairâs Thomas Wallgren iävtuttij tom liputtempeivin, mut kaavpugstivrâ ij miettâm toos. Njuhčâmáánust 2021 Suomâ sisašijministeriö kuittâg avžuuttij, et puoh staatâ virgetoimâttuvah já lájádâsah kiäsáččii Suomâ liipu stáágun romanij aalmugpeeivi kunnen. Jis finnimnáál lii meid romanij lippu, te kuohtuid.

## Käldeeh
Charisma Carpenter

**Charisma Carpenter** (š. syeinimáánu 23. peeivi 1970, Las Vegas, Nevada, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee.

## Eellim
Charisma Carpenter šoodâi syeinimáánu 23. peeivi 1970 Las Vegasist. Ive 2002 sun naajâi Las Vegasist Donovan Charles Hardyin. Sunnust lii ohtâ kandâ, kiän nommâ lii Donovan Charles Hardy (š. 2003). Näimilitto nuuvâi virgálávt ive 2008.

Suu vaanhimeh lává Don já Christine Carpenter.

## Karrieer
Charisma Carpenter finnij vuossâmuu roolâ ive 1994. Sust lâi talle uccâ roolâ TV-rááiđust *[[Baywatch]]*. Sust šoodâi pegâlmâs 1990-lovo loopâst, ko sun čaittâlij tagarijn TV-rááiđuin ko *[[Buffy the Vampire Slayer]]* já *[[Angel]]*.

## Filmografia
[thumb|Charisma Carpenter ive [2007]]
[thumb|Charisma Carpenter ive [2010]]
### Elleekoveh

### Televisioelleekoveh (epitievâslâš)

### TV-rááiđuh (epitievâslâš)

## Fáádást eres soojijn

* 

## Käldeeh
Roomaanaašij ráđádâllâmkodde

**Roomaanaašij ráđádâllâmkodde** (, uán. RONK) lii ive 1956 vuáđudum väldikodálâš oovtâstpargo- já äššitobdeeorgaan, mon ulmen lii ovdediđ oovtviärdásâšvuođâ já Suomâ romanij já esivaaldij koskâsâš oovtâstpargo sehe vuástálistiđ pargo olgoštem.

## Fáádást eres soojijn
*Roomaanaašij ráđádâllâmkode siijđoh

## Käldeeh
Miina Seurujärvi

**Miina Seurujärvi** lii šoddâm ive 1974 Lappeenrantast. Sun viettij pärnivuođâs Avelist, mii lii stuárráámus čuákkipäikki Aanaar kieldâst. Suu eenikielâ lii suomâkielâ. Sun lii oppâm anarâškielâ, tastko tot lii suu kállá eenikielâ. Anarâškielâ lii suu perruu päikkikielâ. 

Miina valmâštui filosofia maisterin Oulu ollâopâttuvâst ive 2015. Suu Pro Gradu -tuuđhâlm fáddán láá anarâškielâ kuulmâstaavvâlsâš nominij sujâttemparadigmah, tai tubdâm já šlajâttâllâm. Šlajâttâllâm vuáđđun láá lekseemmaddust tábáhtuvvee nubástusah: täsimolsom, uánánem, kukkom já vookaalnubástusah.

Tááláá ääigi Miina áásá Pärttihist, mii lii uccâ siijdâš Aanaarjäävri riddoost Aanaar markkânist tavenuorttân Aanaar kieldâst. Sun lii pargoost anarâškielâlâš oppâmateriaalpargen Sämitiggeest. Ton lasseen sun tuáimá Anarâškielâ seervi värisaavâjođetteijen.

Miina Seurujärvi tooimâi kielâmiäštárin anarâškielâ CASLE-tievâsmittemškovliittâsâst 2009–2010.

## Käldeeh
Mercedes McNab

**Mercedes Alicia McNab** (š. njuhčâmáánu 14. peeivi 1980, Vancouver, British Columbia, Canada) lii kanadalâš oovdiš čaittâleijee.

## Eellim
Mercedes McNab šoodâi njuhčâmáánu 14. peeivi 1980 Vancouverist. Vyesimáánu 14. peeivi 2012 sun naajâi Mark Hendersonáin La Pazist, Meksikost. Tastmaŋa sun meridij joskâđ porgâmist čaittâleijen. Sunnust lii ohtâ nieidâ, kiän nommâ lii Vaunne Sydney Henderson (š. 2013).

Suu eeči lii oovdiš jyelgipálluspellee Bob McNab.

## Karrieer
Mercedes McNab finnij vuossâmuu roolâ ive 1991. Sust lâi talle uccâ roolâ elleekooveest *[[The Addams Family]]*. Sust šoodâi pegâlmâs 1990-lovo loopâst, ko sun čaittâlij tagarijn TV-rááiđuin ko *[[Buffy the Vampire Slayer]]* já *[[Angel]]*.

## Filmografia
### Elleekoveh

### Televisioelleekoveh

### TV-rááiđuh (epitievâslâš)

## Kovegalleria

Mercedes McNab Apr 2004 1.jpg|
Mercedes McNab 2008.jpg|
Mercedes McNab 2011.jpg|


## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Amy Winehouse

**Amy Jade Winehouse** () lâi eŋlandlâš musikkár, lávloo já laavlârähtee.

## Diskografia
### Albumeh
* 2003 – *[[Frank (Amy Winehouse album)|Frank]]*
* 2006 – *[[Back to Black]]*

### Albumeh jäämmim maŋa
* 2011 – **
* 2012 – *[[At the BBC]]*, Live

### Singleh
* 2003 – *[[Stronger Than Me]]*
* 2004 – *[[Take the Box]]*
* 2004 – *[[In My Bed]]* / *[[You Sent Me Flying]]*
* 2004 – *[[Pumps]]* / *[[Help Yourself]]*
* 2006 – *[[Rehab]]*
* 2007 – *[[You Know I'm No Good]]*
* 2007 – *[[Back to Black]]*
* 2007 – *[[Tears Dry on Their Own]]*
* 2007 – *[[Love Is a Losing Game]]*
* 2011 – *[[Body And Soul]]*
* 2011 – *[[Our Day Will Come]]*

### DVD-skiäruh
* 2007 – *[[I Told You I Was Trouble: Live in London]]*

## Kovegalleria

Amy Winehouse -Virgin Festival, Pimlico, Baltimore, Maryland-4August2007.jpg|
Amy Winehouse Kidney 2008.jpg|
Amy Winehouse wax figure at Madame Tussauds in London.jpg|


## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Sara Marielle Gaup Beaska

[thumb|Sara Marielle Gaup Beaska ive [2017]]
[thumb|[Adjágas ive 2012]]
[thumb|Sara Marielle Gaup Beaska já [Arvvas-juávkku ive 2017]]
**Sara Marielle Gaup Beaska** (; š. njuhčâmáánu 21. peeivi 1983) lii sämmilâš musikkár, lávloo já jyeigee, kote lii vuálgus Kuovdâkiäinust.

## Eellim
Sara Marielle Gaup eeči lii tobdos jyeigee Ánte Mikkel Gaup. Suu uábih Risten Anine Kvernmo Gaup já Inger Biret Kvernmo Gaup lává meid jyeigeeh.

## Karrieer
Ive 2004 Gaup uásálistij Sámi Grand Prix-kišto juoigâmuásán pittáin *Lena Sunná*, mut ij vuáittám.  

Sun vuáđudij Adjágas-muusikjuávhu oovtâst Láwra Sombyin. Sun lâi meiddei ohtâ juávhu kyevti lávlost já jyeigest. Nubbe lâi Láwra Somby. Juávkku jooskâi tooimâs ive 2014.

Adjágas-juávhu joskâmalmottâs ohtâvuođâst Gaup Beaska muštâlij, et sun lâi jo vuáđudâm oovtâst Steinar Raknesáin uđđâ muusikjuávhu: Arvvas.

Ive 2017 Gaup Beaska uásálistij taažâ TV-rááiđun Muitte mu — Husk meg. Ohjelmist sun ferttij rađđiđ já máttááttiđ ruátálâš-taažâ lávloo já ive 1985 Euroviisuh-lávlumkišto vyeittee Elisabeth Andreassen maht juoigâđ.

## Palhâšumeh
Ive 2002 Gaup väljejui Riddu Riđu ive nuorâ taidârin. Pessijâšlávurduv 2018 sun vuoitij Áillohaš-muusikpalhâšume.

## Diskografia
### Adjágas
* 2005 – *[[Adjágas (skiärru)|Adjágas]]*
* 2009 – *[[Mánu rávdnji]]*

### Arvvas
* 2014 – *[[Remembrance]]*

### Nurâldâhskiäruh
Gaup Beaskast láá pitáh čuávuváin skiäruin:

* 2003 – *[[Sámi Grand Prix 2003 (album)|Sámi Grand Prix 2003]]*, pittáin *Meahcce sykkel* oovtâst Jakumbéin
* 2004 – *[[Sámi Grand Prix 2004 (album)|Sámi Grand Prix 2004]]*, pittáin *Lena Sunná*
* 2017 – *[[Music Without Borders]]*, pitáiguin *Nordafjells / Liti Kjersti * já *Guds Godhet*

### Eres skiäruh
* 2003 – *[[Voices of Ice]]*, 3 pittáin

## Fáádást eres soojijn
* Sara Marielle Gaup Beaska já Elisabeth Andreasson Muitte mu -ohjelmist NRK-siijđost

## Käldeeh
Anja Kaarret

**Anja Kaarret** lii šoddâm ive 1960 Aanaar markkânist. Sun viettij pärnivuođâs Nižžjäävrist, mii lii uccâ siijdâš Aanaar markkânist tavenuorttân Aanaar kieldâst. Tááláá ääigi Anja áásá Pärttihist. Sun lii oppâm anarâškielâ eenikielânis, tastko suu enni sáárnui tom pääihist. 

Anja Kaarret tooimâi kielâmiäštárin anarâškielâ CASLE-tievâsmittemškovliittâsâst 2009–2010. Sun lijkkui toos uáli ennuv.

## Pargo
Anja algâttij radiotoimâtteijen ive 1985. 1990-lovvoost sun lâi oovce mánuppaijeed meddâl radiopargoost. Sun iiskâi ovdâmerkkân falâdeijee pargo mut maacâi liijká radiopaargon. Sun poorgâi radiotoimâtteijen ive 2025 räi, kuás sun paasij iälâttâhân.

## Kirjeh
### Tihtâkirjeh
* 2012 – *[[Mááđu peivi, suotâs eivi]]*
* 2022 – *[[Anarâškielâ tihtâantologia]]*

### Digikirjeh
* 2020 – *[[Kollepottâ já kutkâ & Máárjá-máátu]]*

## Käldeeh
Kiärun (lodde)

**Kiärun** lii puigâkaanij hiäimun kullee meccikänilodde.

## Stuárudâh já tobdomeerhah

Kiärun lii 33–38 cm kukke já tiäddá 450–600 g. Tot loonoot kirjáás tulgijdis iveaaigij mield: keessiv tot lii ränisruškâd vielgis čovjijn já tälviv masa ollásávt vielgâd. Tuodârjolgâdâsâst kiärun lii tuođâi siämmááivnásâš ko pirrâsis. Kiärrun jienâ lii jiešlágán kiicâ. Kiärun sulâstit ennuv riävská, mut jienâ já eellimpirrâs vuáđuld toh láá táválávt älkkeeh iäruttiđ. Kiärun lii meid váhá ucceeb ko riävská, já orráás čalme já njune kooskâst lii čapis säärgis, mii riävskást ij lah.

## Lavdâm já eellimpiirâs

Kiärun lii päikkilodde, mii iälá tuodârjolgâdâsâin já váráduvâin Euroop já Aasia taveoosijn sehe Tave-Amerikist. Kiärun viettee ubâ ive ollâgâsâst ordârääji paajaabeln. Suomâst kiärun iälá tuše Paje-Laapi tuodârkuávluin. Suomâ kiärunnääli lii suulân 4 000–9 000 paarrâd.

## Lasanem

Kiärun mannee vyesi-kesimáánust táválávt 7–11 manneed já niŋálâs láálá taid 21–26 peivid. Piervâl lii tuodârjolgâdâsâst keeđgij paaldâst teikkâ skierij syejeest. Uđâgááh kirdeškyetih 5–15 peeivi ahasâžžân.

## Raavâd

Kiärun porá raasij uurbijd, versoid já loostâid, tälviv eromâšávt skieri umolijd. Uđâgááh poreh elimis aalgâst tuše tiivrijd.

## Miäcástem

Kiärun lii rávhuidittum masa ubâ Suomâst. Miäcástem lii loválâš tuše Aanaar, Ucjuuvâ já Iänuduv kieldâin čohčâmáánust njuhčâmáánu loopân.

## Käldeeh
Juliet Landau

**Juliet Rose Landau** (š. njuhčâmáánu 30. peeivi 1965, Los Angeles, Kalifornia, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee.

## Eellim
Juliet Landau šoodâi njuhčâmáánu 30. peeivi 1965 Los Angelesist, Kaliforniast. Suu eeči lâi Martin Landau já suu enni lâi Barbara Bain. Suoi láin kuohtuuh čaittâleijeeh. Julietist lii ohtâ stuorrâuábbi, Susan Landau Finch, kote lii elleekuuvij pyevtitteijee.

## Karrieer
Juliet Landau finnij vuossâmuid roolâid ive 1990. Sust lâi talle uccâ roolâ elleekuuvijn *Pump Up the Volume* já *The Grifters*. Sust šoodâi pegâlmâs 1990-lovo loopâst, ko sun čaittâlij tagarijn TV-rááiđuin ko *[[Buffy the Vampire Slayer]]* já *[[Angel]]*.

## Filmografia
### Elleekoveh (epitievâslâš)

### Televisioelleekoveh (epitievâslâš)

### TV-rááiđuh (epitievâslâš)

## Kovegalleria

Tiätuvuárkká:Juliet Landau 1.jpg
Tiätuvuárkká:Juliet Landau 4.jpg
Tiätuvuárkká:Juliet Landau 5.jpg
Tiätuvuárkká:Juliet Landau 6.jpg
Tiätuvuárkká:Juliet Landau wearing a hat.jpg


## Fáádást eres soojijn

* 

## Käldeeh
Riävská

**Riävská** lii maailm taveoosij meccikänilodde, mii kulá puigâkaanij hiäimun.

## Stuárudâh já tobdomeerhah

Riävská lii 35–45 cm kukke já tiäddá 500–800 g. Riävská molso ivnees iveääigi mield. Keessiv tot lii ruškiskirjáá, mut suájáh já čuávji láá vielgâdeh. Čohčuv riävská molsoškuát tulgijdis ruške maŋa já tälviv tot lii masa ollásávt vielgâd. Orráás čalme paajaabeln lii ruopsis liškepuáimu. Riävská jienâ lii povvâstem, mii kulloo eromâšávt kiihâm ääigi já lode jottáádijn.

## Lavdâm já eellimpiirâs

Riävská iälá maailm taveoosijn Euroopist, Aasiast já Tave-Amerikist. Suomâ riävskánääli lii suulân 65 000–150 000 paarrâd, mut Maadâ-Suomâst tot lii aldasáid lappum. Veikkâ riävská lii päikkilodde, motomin lodeh meid vajâldeh luuvij teikkâ vaarâ joba čuođij kilomeetterij kiäčán.

## Lasanem

Riävská pessee jeegijn já tuodârmeecijn. Niŋálâs mannee táválávt 9–11 manneed já láálá taid 20–27 peivid. Uđâgááh kirdeškyetih 5–15 peeivi ahasâžžân.

## Raavâd

Riävská porá eromâšávt lostâmuorâi já miestui uurbijd, versoid já loostâid, čohčuv meid muorjijd. Uđâgááh poreh elimis aalgâst tuše tiivrijd.

## Miäcástem

Riävská lii rávhuidittum Suomâst Tave-Pohjanmaa maadâpeln. Ärbivuáválâš kárdum ađai riävskápivdo kieláin lii Suomâst loválâš tuše Aanaar, Ucjuuvâ já Iänuduv kieldâin.

## Käldeeh
Flavia Pennetta

**Flavia Pennetta** (š. kuovâmáánu 25. peeivi 1982, Brindisi, Italia) lii italialâš oovdiš tennisspellee.

## Eellim
Flavia Pennetta lii šoddâm kuovâmáánu 25. peeivi 1982 Brindisist, mii lii kaavpug Apulia kuávlust, maadâ-Italiast. Kesimáánu 11. peeivi 2016 sun naajâi Ostunist Fabio Fogninijn, kote lii meid tennisspellee. Sunnuu vuossâmuš pärni, Federico-nommâsâš kandâ, šoodâi vyesimáánu 19. peeivi 2017. Sunnust lii meiddei ohtâ nieidâ, kiän nommâ lii Farah (š. 2019).

Sehe suu vaanhimeh já stuorrâuábbi spellih tennis rijjâääigi.

## Karrieer
Flavia Pennetta spelâškuođij tennis 5-ihásâžžân. Sun vuoitij vuossâmuu keerdi WTA-turnam ive 2004 Sopotist, Puolast. Talle sun vuoitij Klára Koukalová finalist 7–5, 3–6, 6–3. Sun lâi áámmátlâš tennisspellee iivij 2000–2015. Karrieeris ääigi Flavia vuoitij ohtsis 49 WTA-turnaamid.

## Karrieerstatistiikeh

### Grand Slam -finaleh
#### Kuáhtásspellâ: 1 (1 vuáittu)

#### Niäljásspellâ: 3 (1 vuáitu, 2 táápu)

## Puátuseh Grand Slam -turnaamijn

### Kuáhtásspellâ

### Niäljásspellâ

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Flavia Pennetta karrieerstatistiikeh

Taat lii listo italialii tennisspellee Flavia Pennetta karrieerstatistiikeh. Flavia Pennetta spelâškuođij tennis 5-ihásâžžân. Sun vuoitij vuossâmuu keerdi WTA-turnam ive 2004 Sopotist, Puolast. Talle sun vuoitij Klára Koukalová finalist 7–5, 3–6, 6–3. Sun lâi áámmátlâš tennisspellee iivij 2000–2015. Karrieeris ääigi Flavia vuoitij ohtsis 49 WTA-turnaamid.

## Teháliih finaleh
Teháliih finaleh láá puoh stuárráámui turnaamij finaleh. Iivij 2000–2015 tágáreh lijjii Grand Slam -turnaameh, WTA Finals, Tier I / Premier Mandatory -turnaameh já Premier 5 -turnaameh.
### Grand Slam
#### Kuáhtásspellâ: 1 (1 vuáittu)

#### Niäljásspellâ: 3 (1 vuáitu, 2 táápu)

### WTA Finals
#### Niäljásspellâ: 1 (1 vuáittu)

### Tier I / Premier Mandatory já Premier 5
#### Kuáhtásspellâ: 1 (1 vuáittu)

#### Niäljásspellâ: 10 (4 vuáitu, 6 táápu)

## WTA-finaleh
### Kuáhtásspellâ: 25 (11 vuáittud, 14 táppud)

### Niäljásspellâ: 34 (17 vuáittud, 17 táppud)

## ITF-finaleh
### Kuáhtásspellâ: 10 (7–3)

### Niäljásspellâ: 15 (9–6)

## Käldeeh
Salla Nazarenko

**Salla Nazarenko** (š. 1974) lii syemmilâš toimâtteijee já kirječällee. Nazarenko lii tutkâm el. korruptio Suomâst, já sun lii čáállám tast kirje *Korruptio Suomessa*. Nazarenko lii toimâttâm oovtâst Jan Erolain já Sakari Heiskasáin eroottisii nooveelantologia *Kevät ilman kosketusta.*

## Kirjeh
* *Ihana kiihko*. Into Kustannus, 2017. 
* *Neumann Dingo kipparin lokikirja*. Into Kustannus, 2017 
* *Korruptio Suomessa*. Into Kustannus, 2019 
* *Miehen tuoksu.* Aula&co. 2022 

## Käldeeh
Tammela

**Tammela** lii kieldâ Suomâst, Kanta-Häme eennâmkoddeest. Tammelast ääsih 6&nbsp;005 olmožid, já ton vijđodâh lii 715,15&nbsp;km², mast 74,62&nbsp;km² lii čääci. Tammela naaburkieldah láá Forssa, Hämeenlinna, Jokioinen, Karkkila, Lohja, Loppi, Somero já Urjala.

## Historjá

Tammela vuáđudui ive&nbsp;1868.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

* Taat čuákkipäikki kulá taan kieldân tuše uásild.

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Hevoniemi, Hykkilä, Häiviä, Kallio, Kankainen, Kaukjärvi, Kaukola, Kuuslammi, Kytö, Letku, Liesjärvi, Lunkaa, Mustiala, Myllykylä, Ojainen, Pappila, Patamo, Pikonkorpi, Porras, Riihivalkama, Saari, Sukula, Susikas, Talpia, Tammela, Teuro, Torajärvi já Torro.

## Käldeeh
Kristine Sutherland

**Kristine Sutherland** (olmâ nommâ **Kristine Young**, š. cuáŋuimáánu 17. peeivi 1955, Boise, Idaho, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee.

## Eellim
Kristine Young šoodâi cuáŋuimáánu 17. peeivi 1955 Boisest. Suu käälis lii John Pankow, kii lii meid čaittâleijee. Suoi naajáin ive 1986, já sunnust lii ohtâ nieidâ.

## Karrieer
Kristine Sutherland finnij vuossâmuu roolâ ive 1984. Sust lâi talle uccâ roolâ TV-rááiđust *[[Hot Pursuit]]*. Sust šoodâi pegâlmâs 1990-lovo loopâst, ko sun čaittâlij uáivihuáđđoo eeni TV-rááiđust *[[Buffy the Vampire Slayer]]*. Sun lii tobdos meiddei elleekooveest *[[Honey, I Shrunk the Kids]]*.

## Filmografia
### Elleekoveh

### TV-rááiđuh (epitievâslâš)

## Fáádást eres soojijn

* 

## Käldeeh
Loppi

**Loppi** () lii kieldâ Suomâst, Kanta-Häme eennâmkoddeest. Loppist ääsih 7&nbsp;838 olmožid, já ton vijđodâh lii 655,97&nbsp;km², mast 58,34&nbsp;km² lii čääci. Loppi naaburkieldah láá Hyvinkää, Hämeenlinna, Janakkala, Karkkila, Riihimäki, Tammela já Vihti.

## Historjá

Loppi vuáđudui ive&nbsp;1632.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

* Taat čuákkipäikki kulá taan kieldân tuše uásild.

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Hunsala, Joentaka, Kormu, Launonen, Loppi, Läyliäinen, Ourajoki, Pilpala, Räyskälä, Sajaniemi, Salonkylä, Teväntö, Topeno já Vojakkala.

## Kooskah
* 23px Forssa 50 km
* 23px Helsinki 75 km
* 23px Hyvinkää 33 km
* 23px Hämeenlinna 42 km
* 23px Karkkila 29 km
* 23px Lahti 80 km
* 23px Riihimäki 20 km

## Käldeeh
Čuhčá

**Čuhčá** lii Suomâ stuárráámus meccikänilodde, mii kulá puigâkaanij hiäimun. Čuhčá lii Koskâ-Suomâ eennâmkoddelodde.

## Stuárudâh já tobdomeerhah
thumb|Kuáppil
Čuhčá lii 54–90 cm kukke. Puáris ores tiäddá koskâmiärálávt 4 kg já niŋálâs ađai kuáppil 1,9 kg. Nuorâ lodeh láá keppisuboh. Orráás čalme paajaabeln lii ruopsis liškepuáimu já käŋŋirist vielgis tiälkku, mut mudoi tot lii čappâd já ruškiskirjáá. Stuorrâ poođâš lii čappâd vielgis tiälhuigijn. Kuáppil lii ränis- já ruškiskirjáá já ucceeb ko ores.

## Lavdâm já eellimpiirâs

Čuhčá lii Euroop já Aasia taveoosij kuácceevyevdistiellâs lodde. Suomâst tot iälá masa ubâ enâmist, eereeb peesi ordârääji taavaabeln. Čuhčá lii päikkilodde. Tot iälá mielâstubbooht puáris vuovdijn. Lasanemääigi ulguupeln oráseh já niŋálâsah joteh eres juávhoin. Suomâ čuhčánääli lii áárvu mield 540 000 ohtâgâssâd.

## Lasanem

Kiđđâtäälvi oráseh čokkâneh kiihâmsoojijd kištottâllâđ koskânis, já kuáppil väljee kyeimis toi juávhust. Čuuvčáh kiheh siämmáin soojijn jyehi ive. Kuáppil piervâld muorâ teikkâ miestuu suáján. Tot mannee cuáŋui-vyesimáánust táválávt 6–8 manneed já láálá taid 24–29 peivid. Uđâgááh kirdeškyetih 24–29 peeivi ahasâžžân.

## Raavâd

Keessiv čuhčá porá umolijd, versoid já siemânijd já tälviv pecikuácceid.

## Miäcástem

Čuuvčá miäcástem lii loválâš čohčuv ubâ Suomâst, eereeb Uusimaa já Varsinais-Suomâ eennâmkuudijn.

## Käldeeh
Ypäjä

**Ypäjä** lii kieldâ Suomâst, Kanta-Häme eennâmkoddeest. Ypäjäst ääsih 2&nbsp;317 olmožid, já ton vijđodâh lii 183,25&nbsp;km², mast 0,49&nbsp;km² lii čääci. Ypäjä naaburkieldah láá Humppila, Jokioinen, Loimaa já Somero.

## Historjá

Ypäjä vuáđudui ive&nbsp;1876.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Ypäjä markkân.

## Siijdah

Kartanonkylä, Levä, Manninen, Palikkala, Perttula (markkân), Varsanoja já Ypäjänkylä ("Ypäjän sajattâh").

## Kooskah

Kooskah Ypäjä markkânist Ypäjä eres sijdáid:
* Ypäjänkylä 10 km 
* Levä 5 km

Kooskah Ypäjä markkânist aldakaavpugáid já Maadâ-Suomâ stuorrâ kaavpugáid:
* Loimaa 15 km
* Forssa 23 km
* Turku 74 km
* Tampere 96 km
* Helsig 132 km

## Käldeeh
Ana Tijoux

thumb|262px|Ana Tijoux ive 2020
**Ana Tijoux**, olmâ nommâ **Anamaría Tijoux Merino** (š. kesimáánu 12. peeivi 1977, Lille, Ranska) lii chilelâš-ranskalâš ráppájeijee, hiphop-musikkár, feminist já aktivist.

## Eellim
Anamaria Tijoux šoodâi kesimáánu 12. peeivi 1977 Lillest, Ranskaast, kuus suu vaanhimeh láin patârâm Chilest Augusto Pinochet jiešvääldi tiet ive 1976. Suu eeči lâi Douglas Olivares, já suu enni lii sosiologia professor já totkee María Emilia Tijoux. Suu vaanhimeh iäránáin, ko Tijoux lâi páárnáš. Maŋeláá suu enni naajâi perruu ustev já chilelâš patâreijee Roberto Merino Jorquerain, kiäst maŋeláá šoodâi Anamaria eeči meid virgálávt.

Ive 1982 sij värrejii pargo tiet Lillest Pariisin, kost sij assii Bellevillest já Saint Mauricest. Ive 1983 vaanhimeh vuolgâttáin 6-ihásâš Tijoux ohtuu kirdemmašináin Ranskaast Chilen teivâđ ááhus, äijihis já eres huolhijdis, kiäh lijjii pááccám toho. Tot lâi vuossâmuš kerdi, ko Tijoux ooinij Chile já suuvâs. Tijoux kiirdij toho ohtuu tondiet ko suu vaanhimeh iävá puáhtám vyelgiđ fáárun, tastko Pinochet lâi vala staatâhovdân.

Ko Tijoux lâi 12-ihásâš, suu eeči surmij jieijâs.

Kuovâmáánust 2019 Tijoux naajâi ranskalâš musikkár Jon Grandcamp Jráin.

## Karrieer
Ana Tijoux kuulâi Makiza-nommâsii juávkun. Tot lâi chilelâš hiphop-juávkku, mii vuáđudui ive 1997. Ana lasseen juávhust lijjii kulmâ eres jeessân. Juávkku lii almostittâm ohtsis nelji album, main vuossâmuš almostui ive 1998 já majemuš ive 2005.

Ive 2006 Ana algâttij soolokarrieeris. Suu vuossâmuš album almostui ive 2007, já nubbe ive 2010. Vuossâmuš album lii ollásávt espanjakielân. Nube albumist vist Ana ráppáá sehe espanja- já ranskakielân.

## Palhâšumeh
Ive 2020 BBC valjij Tijoux 100 nisonid -liiston.
### Grammy Awards

### Latin Grammy Awards

## Diskografia
thumb|262px|Makiza ive 2005
### Makiza-juávhust
* 1998 – *[[Vida Salvaje]]*
* 1999 – *[[Aerolíneas Makiza]]*
* 2004 – *[[Vida Salvaje (remaster)]]*
* 2005 – *[[Casino Royal]]*

### Sooloskiäruh
* 2007 – *[[Kaos (Anita Tijoux album)|Kaos]]*
* 2010 – *[[1977 (Ana Tijoux album)|1977]]*
* 2011 – *[[Elefant Mixtape (Ana Tijoux album)|Elefant Mixtape]]*
* 2011 – *[[La Bala (album)|La Bala]]*
* 2014 – *[[Vengo (album)|Vengo]]*
* 2023 – *[[Vida (Anita Tijoux album)|Vida]]*

### Singleh
* 2016 – "Calaveritas" (oovtâst Celso Piñain)
* 2016 – "Luchín"
* 2019 – "Cacerolazo"
* 2020 – "Libertad"
* 2020 – "Antifa Dance"
* 2020 – "No estamos solas"
* 2020 – "Pa que"
* 2020 – "Rebelión de octubre" (oovtâst MC Millarayin)
* 2021 – "Mal"
* 2023 – "Niñx"

## Fáádást eres soojijn

* Ana Tijoux virgáliih nettisiijđoh

## Käldeeh
Hausjärvi

**Hausjärvi** lii kieldâ Suomâst, Kanta-Häme eennâmkoddeest. Hausjärvist ääsih 8&nbsp;183 olmožid, já ton vijđodâh lii 398,77&nbsp;km², mast 9,41&nbsp;km² lii čääci. Hausjärvi naaburkieldah láá Hyvinkää, Hämeenlinna, Hollola, Janakkala, Kärkölä, Mäntsälä já Riihimäki.

## Historjá

Hausjärvi vuáđudui ive&nbsp;1868.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

* Taat čuákkipäikki kulá taan kieldân tuše uásild.

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Erkylä, Hamina, Hausjärvi, Hikiä, Kara, Karhi, Kilpiälä, Kiipula, Kuru, Lavinto, Maitoinen, Oitti, Puujaa, Rastila, Rutajärvi, Ryttylä, Selänoja, Syvänoja, Tarinmaa, Torhola, Turenki, Turkhauta já Vantaa.

## Käldeeh
Jokioinen

**Jokioinen** () lii kieldâ Suomâst, Kanta-Häme eennâmkoddeest. Jokioisiist ääsih 5&nbsp;047 olmožid, já ton vijđodâh lii 181,94&nbsp;km², mast 1,52&nbsp;km² lii čääci. Jokioisii naaburkieldah láá Tammela, Somero, Ypäjä já Humppila.

## Historjá

Jokioinen vuáđudui ive&nbsp;1873.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Siijdah

Haapaniemi, Jokioinen, Jänhijoki, Kiipu, Latovainio, Minkiö, Niemi, Pellilä, Rehtijärvi já Vaulammi.

## Kooskah
*Forssa 7 km
*Helsig 110 km
*Hämeenlinna 60 km
*Loimaa 30 km
*Pori 125 km
*Salo 60 km
*Somero 25 km
*Tampere 90 km
*Turku 80 km

## Käldeeh
Kustavi

**Kustavi** () lii kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Kustavist ääsih 957 olmožid, já ton vijđodâh lii 770,15&nbsp;km², mast 604,34&nbsp;km² lii čääci. Kustavi naaburkieldah láá Lieto, Masku, Mynämäki, Nousiainen, Pöytyä, Rusko já Turku.

## Historjá

Kustavi vuáđudui ive&nbsp;1874.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Kustavi markkân.

## Siijdah

Anavainen, Boda (Puore), Böle (Pyöli), Elmnäs (Elmnäinen), Etelä-Vartsala (Söder Vartsala), Friisilä (Frisby), Viherlahti (Grönvik), Idula, Iso Koiluoto (Stor Malö), Isoluoto (Storskär), Iso-Rahi (Stora Rahi), Kaurissalo, Kevo (Stansholm/Staffansholm), Kiparluoto (Skepparholm), Kivimaa, Koelsuu (Godelsjö), Koivula ađai Koila, Kunnarainen (Gunnarais/Gunnarsby), Laupunen (Löpö), Lypertö, Langstet (Långstjärt, Långstjert), Parattula, Pleikilä (Bleknäs), Pohjois-Vartsala (Norr Vartsala), Rahinkorpi, Ruola, Ruoni (Strömma), Salminiittu (Sundäng), Siusluoto (Sjusholm), Vähä-Rahi (Lilla Rahi) já Västerby ađai Westerby.

## Kovegalleria

Port to Iniö - panoramio.jpg
Isokari.jpg
Neste petrol station in Kustavi.jpg


## Käldeeh
Katja Gauriloff

thumb|Katja Gauriloff
**Katja Gauriloff** (š. juovlâmáánu 6. peeivi 1972, Aanaar, Suomâ) lii nuorttâlâš dokumentelleekovestivrejeijee, elleekovestivrejeijee já ohtâ Oktober-pyevtittâsfinnoduv omâsteijein.

## Eellim
Katja Gauriloff šoodâi Anarist nuorttâlâš iänán já syemmilâš iäčán, mutâ viettij pärnivuođâs Ruávinjaargâst. 

Gauriloff lii porgâm elleekovesyergist ive 1998 rääjist. Iivij 2000–2004 sun luuvâi elleekovestivrim Tampere áámmátollâškoovlâst. Suu dokumentelleekoveh ''Huuto tuuleen'' (2007) já ''Säilöttyjä unelmia'' (2011) láin kuohtuuh pivnoheh pirrâ maailm, mutâ ''Máánu meeci Kaisa'' lii suu enâmustáá palhâšum dokumentelleekove. Tot muštâl Gauriloff madârááhust já suu ustevvuođâst sveiccilâš kirječällee Robert Crottetân. Tot vuoitij eereeb iärrán pyeremuu dokumentelleekove Jussi-palhâšume.

Ive 2023 almostui Gauriloff stivrim Jeʹvida, mii lii maailm vuosmuš oleskukkosâš nuorttâlâškielâlâš fiktiivlâš elleekove. Gauriloff lii kietâčáállám elleekove oovtâst Niillas Holmbergáin.

## Filmografia

### Dokumenteh
* 2004 &ndash; *Peiʹvv päštt*  (uánihisfilmâ)
* 2006 &ndash; *Sámi mánát Helssegis* (uánihisfilmâ)
* 2007 &ndash; *Huuto tuuleen*
* 2008 &ndash; *Sopimus* 
* 2011 &ndash; *[[Säilöttyjä unelmia]]*
* 2013 &ndash; *Voimanlähde* (uánihisfilmâ)
* 2016 &ndash; *[[Máánu meeci Kaisa]]* (, )

### Fiktiivlâš elleekoveh
* 2002 &ndash; *Vanhan miehen viimeinen päivä* (uánihisfilmâ)
* 2004 &ndash; *Buorit áigumusat* (uánihisfilmâ)
* 2019 &ndash; *[[Baby Jane (elleekove)|Baby Jane]]*
* 2023 &ndash; *[[Jeʹvida]]*

## Palhâšumeh
* 2016 – Ive nuorttâlâš 
* 2016 – Pyeremus stivrim -palhâšume Jakutia-elleekovefestivaalist elleekooveest *Máánu meeci Kaisa* 
* 2016 – Pyeremus animistumfilmâ -palhâšume Dok Leipzig -elleekovefestivaalist elleekooveest *Máánu meeci Kaisa* 
* 2017 – Skammâkoveh-palhâšume
* 2017 – Jussi-palhâšume pyeremuu dokumentelleekooveest *Máánu meeci Kaisa*
* 2023 – Suomâ-palhâšume maailm vuosmuu tievâkukkosii nuorttâlâškielâlii fiktioelleekooveest *Je’vida*
* 2023 – Amnesty International Suomâ uásáduv Kiintâl-palhâšume

## Käldeeh
Taivassalo

**Taivassalo** () lii kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Taivassalost ääsih 1&nbsp;657 olmožid, já ton vijđodâh lii 217,68&nbsp;km², mast 77,40&nbsp;km² lii čääci. Taivassalo naaburkieldah láá Kustavi, Masku, Mynämäki, Naantali, Uusikaupunki já Vehmaa.

## Historjá

Taivassalost láá ennuv koskâáigásiih kärdineh: Viiainen, Järppilä, Iso-Särkilä, Kahitluoto, Paltvuori, Ketarsalmi, Kunnarainen, Siusluoto, Laupunen já Rahin Isokartano.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Taivassalo markkân.

## Siijdah

Ahainen, Hakkenpää, Halesmäki, Helsinki, Hilloinen, Huitila, Hurunkorpi, Huukainen, Hylkilä, Hyövelä, Ihattula, Inkeranta, Isokorpi, Isosärkilä, Järppilä, Järvenperä, Kahiluoto, Kaitainen, Karhula, Kaustio, Keräsaari, Ketarsalmi, Kirkonkylä, Koivisto, Kouvoinen, Kummila, Kurjala, Kyrö, Lahdenperä, Leikluoto, Lemmetyinen, Lempoinen, Liittinen, Marjunen, Mierla, Mussalo, Onnikmaa, Palo, Pappila, Paltvuori, Punttinen, Rouhu, Sannainen, Santala, Sarsala, Taipale, Tammisto, Toroinen, Touppa, Tuomarainen, Tuomoinen, Uskoinen, Uurna, Vainionperä, Vehas, Viianen, Vuorenpää, Vuorte já Vähäsärkilä.

## Kovegalleria

Muntin museosilta, Taivassalo, 22.10 (2).JPG
Kaitainen bridge 1.jpg
Helsinki Village landing site - 2011.jpg


## Käldeeh
Hurečuhčá

**Hurečuhčá** lii puigâkaanij hiäimun kullee meccikänilodde.

## Stuárudâh já tobdomeerhah

Hurečuhčá lii 40–58 cm kukke já tiäddá 0,9–1,3 kg. Tevkis, čuovjisčapis ores lii stuárráb ko niŋálâs já ton čalme paajaabeln lii ruopsis liškepuáimu. Pottâš vyelitolgeh láá vielgâdeh. Orásist já niŋálâsâst lii kuohtuin vielgis säärgis sujást. Niŋálâs lii ruškiskirjáá já sulâstit ennuv kuáppil. Tot lii kuittâg ucceeb ko kuáppil já ton poođâš lii eresmuáđusâš.

## Lavdâm já eellimpiirâs

Hurečuhčá iälá masa ubâ Suomâst, mut Säämist tot lii härvinub. Tot lii vuovdij já jeegij lodde, ige tot ele ordârääji paajaabeln. Hurečuhčá lii päikkilodde, mut nuorâ lodeh vajâldeh čohčuv já kiđđuv. Suomâ hurečuhčánääli lii suulân 350 000–500 000 paarrâd.

## Lasanem

Kiđđuv oráseh čokkâneh kiihâmsoojijd jeggijd, piäldoid já ládui oolâ já skiälguh kiihâmlavlus. Niŋálâs väljee kyeimis orásij juávhust. Niŋálâs mannee vyesimáánust táválávt 8–10 manneed já láálá taid 23–29 peivid. Piervâl lii muorâ teikkâ miestuu vyelni. Uđâgááh kirdeškyetih 7–14 peeivi ahasâžžân.

## Raavâd

Hurečuhčá porá umolijd, versoid já siemânijd, čohčuv meid muorjijd já tälviv eromâšávt suávi uurbijd já peesi paaccâhijd.

## Miäcástem

Hurečuuvčá miäcástem lii loválâš ubâ Suomâst čohčuv.

## Käldeeh