open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sant Julià de Lòria

**Sant Julià de Lòria** lii kieldâ Andorrast. Ton vijđodâh lii 61 km², já alodâh 908 m. Ive 2021 Sant Julià de Lòriast assii 9 556 olmožid.

## Fáádást eres soojijn

* La Massana virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Santa Maria Nuova

**Santa Maria Nuova** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Santa Maria Nuovast ääsih 4&nbsp;118 olmožid. Ton vijđodâh lii 18,29&nbsp;km² já alodâh 249&nbsp;m. Santa Maria Nuova naaburkieldah láá Filottrano, Jesi, Osimo já Polverigi.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Collina, Monti já Pradellona.

## Fáádást eres soojijn

* Santa Maria Nuova kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Santa Vittoria in Matenano

**Santa Vittoria in Matenano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Santa Vittoria in Matenanost ääsih 1 283 olmožid. Ton vijđodâh lii 26,18 km², já alodâh 626 m. Santa Vittoria in Matenano naaburkieldah láá Force, Monte San Martino, Montefalcone Appennino, Monteleone di Fermo, Montelparo já Servigliano.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Santa Vittoria in Matenano kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Ponte Maglio.

## Kovegalleria

Santa Vittoria in Matenano 1.jpg
Santa Vittoria in Matenano 2.jpg
SantaVittoria-TorreAbateOderisio.jpg
SantaVittoriaInMatenano(AP)Palazzetto.jpg


## Käldeeh
Sarnano

**Sarnano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Sarnanost ääsih 3 130 olmožid. Ton vijđodâh lii 63,17 km², já alodâh 539 m. Sarnano naaburkieldah láá Amandola, Bolognola, Fiastra, Gualdo, Montefortino já San Ginesio.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Biagi, Bisio, Brilli, Cadiciotto-Marinella, Callarella, Campanotico, Cardagnano, Carsoducci, Case Rosse Coldipastine, Colleciccangelo, Colmorello, Fontelardina, Gabella, Giampereto, Grassetti-Cannavina, Grazie, Grisciotti, Margani, Mazzanti, Migliarucci-Servigliani, Morelli, Pianelle, Pianello, Piano di sotto, Piobbico, Poggio, Romani, San Cassiano, Sant'Eusebio, Schito, Sassotetto, Stinco, Taliani, Terro, Vecciola di Mezzo já Vecciola di Sopra.

## Kovegalleria

Sarnano - Arco del Trecento - panoramio.jpg
Sarnano - panoramio (1).jpg
Sarnano - Porta Brunforte - panoramio.jpg


## Käldeeh
Sassoferrato

**Sassoferrato** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Sassoferratost ääsih 6&nbsp;993 olmožid. Ton vijđodâh lii 137,23&nbsp;km² já alodâh 386&nbsp;m. Sassoferrato naaburkieldah láá Arcevia, Fabriano, Genga, Serra Sant'Abbondio, Pergola, Costacciaro já Scheggia e Pascelupo.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Aia Cupa, Amandole, Aspro, Baruccio, Borgo Sassoferrato, Breccia di Venatura, Caiezzi, Cabernardi, Ca' Boccolino, Camarano, Camazzocchi, Canderico, Cantarino, Caparucci, Capoggi, Casalvento, Case Aia, Castagna, Castagna Bassa, Castiglioni, Catobagli, Coccore, Col Canino, Coldapi, Col della Noce, Colle, Colle di Murazzano, Colmaiore, Cupano, Doglio, Felcioni, Fondiglie di Liceto, Frassineta, Gaville, Giontarello, La Frasca, Liceto, Mandole, Montelago, Monterosso, Monterosso Stazione, Morello, Murazzano, Pantana, Perticano, Piagge, Piaggiasecca, Piano di Frassineta, Piano di Murazzano, Radicosa, Regedano, Rondinella, Rotondo, San Egidio, San Felice, San Giovanni, San Paolo, San Ugo, Sassoferrato Castello, Schioppetto, Scorzano, Sementana, Seriole, Serra San Facondino, Stavellina, Torre di Murazzano, Valdolmo, Valitosa já Venatura.

## Fáádást eres soojijn

* Sassoferrato kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Sassoferrato - Fortezza Albornoz.jpg
Sassoferrato - Chiesa di San Francesco.jpg
Panoramica Fabbricato Viaggiatori.jpg


## Käldeeh
Sastamala

**Sastamala** lii kaavpug Suomâst, Pirkanmaa eennâmkoddeest. Sastamalast ääsih 24&nbsp;139 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;531,75&nbsp;km², mast 102,71&nbsp;km² lii čääci. Sastamala naaburkieldah láá Huittinen, Hämeenkyrö, Ikaalinen, Kankaanpää, Kokemäki, Nokia, Pori, Punkalaidun, Ulvila, Urjala já Vesilahti.

## Historjá
thumb|left|Sastamala kieldâlahtemeh
Sastamala kaavpug šoodâi uđđâivemáánu 1. peeivi&nbsp;2009, ko Vammala kaavpug sehe Mouhijärvi já Äetsä kieldah lahtojii oohtân.

### Kieldâlahtemeh

Kiikoisii kieldâ lohtui Sastamalan ive&nbsp;2013.

## Čuákkipääihih

Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

* **Karkku**: Aluskylä, Heinoo, Innala, Jassala, Juurakko, Karimäki, Karkunkylä, Ketunkylä, Kiurala, Koivu, Kojola, Koski, Kutala, Kärppälä, Lammentaka, Lielahti, Mäenkylä, Nohkua, Oravula, Palviala, Pitkänkaro, Rainio, Raipio, Rikainen, Toijala, Tyrisevä já Vihtiälä.

* **Keikyä**: Aarikkala, Hellilä, Honkola, Kanala, Keikyä, Kiviniemi, Krekola, Meskala, Ojanperä, Partala, Peevola, Pehula, Potila, Saappala, Villilä já Äetsä.

* **Kiikka**: Haapaniemi, Hoipala, Hykkerlä, Jaamala, Kiikanoja, Kiikka, Kiimajärvi, Kikkelä, Kilpijoki, Kinnarla, Kulmuntila, Leikkuu, Meskala, Mielaanniemi, Nevo, Raukko, Ritala, Ruotsila, Tala, Teukkula, Tormi, Ulvi, Unkerla, Vakkala já Vehkakorpi.

* **Kiikoinen**: Hongistonmaa, Jaara, Jylhänmaa, Kiikoinen, Kuorsumaa, Myöntee, Niemenmaa, Nevanperä, Rautu já Tervahauta.

* **Mouhijärvi**: Eskola, Hahmajärvi, Häijää, Hermala, Hyynilä, Iirola, Kairila, Kari, Kortesjärvi, Lampinen, Mierola, Murto, Mustianoja, Pukara, Pyöräniemi, Rienilä, Ryömälä, Saikkala, Salmi, Tervamäki, Tiisala, Tomula, Tupurla, Uotsola, Valkama, Venesmäki, Vestola, Vesunti já Yliskallo.

* **Suodenniemi**: Jalkavala, Kiikoistenmaa, Kittilä, Koivuniemi, Kouraniemi, Lahdenperä, Leppälammi, Makkonen, Pajuniemi, Peräkunta, Pohjakylä, Pyykoskenmaa, Sävi, Suodenniemi já Taipale.

* **Tyrvää**: Eko, Houhajärvi, Humaloja, Hätilä, Isojärvi, Juti, Järvenpää, Kahimala, Kalliala, Kaltila, Kaltsila, Kaukola, Ketola, Koivula, Komerola, Laukula, Leiniälä, Liuhala, Lousaja, Lummaja, Marttila, Nuupala, Näntölä, Ojansuu, Pohjala, Rautajoki, Roismala, Ruoksamo, Sammaljoki, Soinila, Soukko, Stormi, Tapiola, Tyrväänkylä, Uusikylä, Varila, Vataja, Vehmaa, Vihattula já Vinkkilä.

## Käldeeh
Saturnus

thumbnail|right|upright=1.5|Saturnus
thumbnail|right|Saturnus riggeeh
thumbnail|right|Saturnus já 4 taan máánuin: Titan (stuárráámus), Dione, Prometeus já Telesto.
**Saturnus** lii plaaneet Jupiter já Uranus kooskâst. Tot lii Piäiváást kuđâdin aldemus plaaneet. Saturnus lii nubben stuárráámus plaaneet Jupiter maŋa. Sehe Saturnus já Jupiter láá kaasuplaneteh. Saturnus saijaasvuotâ lii 318 kerdid Eennâm saijaasvuotä, já ton lyeddejeijee lii pajeláhháá 120 700 kilomeetterid. Tot lii Piäiváást 1 426 kilomeetter keččin, já taat plaaneet lii vakšum jo antiik aaigij rääjist. Tot uáinoo hyenebeht ko Jupiter, Venus teikä Mars. Tast láá riggeeh pirrâ, moh láá jiäŋŋum keeđgih. Nuuvtko Eennâmpállu já piäiváškode eres planeteh, meid Saturnus jorá Piäiváá pirrâ. Saturnus täsnitieđâlâš symbol lii 16px|♄.  

## Saturnus máánuh
Saturnus juurrâmroođijn láá ohtsis 274 máánnud (ive 2025), moh láá masa siämmáá ennuv ko piäiváškode eres planetijn láá máánuh ohtsis. Tain 128 kávnojii ive 2025. Toh kávnojii Canada France Havaiji -teleskoppáin Havaijist. Tain teleskoppáin siämmáš totkeejuávkku tuuđhâi Saturnus pirrâs jo iivij 2019–2021. Talle kávnojii 62 uđđâ máánnud sehe meerhah tast, ete Saturnus pirrâ joreh vala ennuv eenâb uccâ máánuh. Tondiet täsnitietteeh halijdii-uv tutkâđ siämmáid kuávluid lase. Uđđâ máánuh láá tuođânálásávt šoddâm stuárráábij máánui suoččâmij peht, ađai toh láá uásih stuárráábijn máánuin. Nubbe máhđulâšvuotâ lii tot, ete koomeet lii tovle suoččâm máánun tâi máánu kometân, jeđe máánu lii tuššâm pitážin. Puoh ive 2025 kavnum máánuh annojeh epinjuolgâduslâžžân máánnun. Tot meerhâš tom, ete toi čoođâmitto lii enâmustáá 2−4 kilomeetter, iäge toh lah aldagin páálu hámásiih. 

Saturnus stuárráámus máánu lii Titan. Ton čoođâmitto lii 2 574,73 ± 0,09 kilomeetterid. Titan lii pelnubkiärdásâš Eennâm Mánudáá háárán já stuárráb ko Merkurius-plaaneet. Tot puáhtá uáiniđ Enâmist-uv kiijkáráin.

Saturnus máánuh láá iänááš-uv avalii jieŋâst, mii ij vaarâ lah kuássin suddâmgin.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Sarah Paulson

**Sarah Catharine Paulson** (š. juovlâmáánu 17. peeivi 1974, Tampa, Florida, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee. Sun aasâi stuárráámus uási suu pärni- já nuorâvuođâst New Yorkist já Mainest. Maŋeláá sun juuđij Manhattanist čaittâleijee škoovlâid.

## Filmografia
### Elleekoveh

[thumb|Sarah Paulson já [Mindy Kaling]]
[thumb|Sarah Paulson ive [2011]]
[thumb|Sarah Paulson ive [2019]]

### Televisio

## Fáádást eres soojijn

* 

## Käldeeh
Saratov

**Saratov** () lii kaavpug Ruošâst Volga-juuvâ riddoost. Tot lii Saratov kuávlust.

## Historjá
Saratov vuáđudui ive&nbsp;1590, já tot uážui kaavpugvuoigâdvuođâid ive&nbsp;1708.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Savonlinna

**Savonlinna** () lii kaavpug Suomâst, Maadâ-Savo eennâmkoddeest. Savonlinnast ääsih 32&nbsp;976 olmožid, já ton vijđodâh lii 3&nbsp;597,70&nbsp;km², mast 1&nbsp;359,61&nbsp;km² lii čääci. Savonlinna naaburkieldah láá Enonkoski, Heinävesi, Kitee, Liperi, Parikkala, Rantasalmi, Ruokolahti, Rääkkylä, Sulkava já Varkaus.

## Historjá

Savonlinna vuáđudui ive&nbsp;1475.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

* **Savonlinna**: Aholahti, Ahvensalmi, Ahvionsaari, Haapalahti, Hannolanpelto, Haukiniemi, Ikoinniemi, Juvola, Kaartilanranta, Kallislahti, Kesamonsaari, Kiilanmäki, Kiviapaja, Kokonsaari, Kommerniemi, Kosola, Laukansaari, Liistonsaari, Loikansaari, Mikkolanniemi, Moinsalmi, Niittylahti, Oravi, Otavaniemi, Pellossalo, Pesolansaari, Pietolansaari, Pihlajalahti, Pirhiänniemi, Pihlajaniemi, Ritosaari, Tolvanniemi, Tuohisaari, Tynkkylänjoki já Varparanta.
* **Kerimäki**: Alakuona, Anttola, Uusi-Haapalahti, Haapaniemi, Hevossalo, Hälvä, Karvila, Kattilamäki, Kerimäki, Kerimäen Pihlajaniemi, Kumpuranta, Kuokkala, Laakkola, Luotojärvi, Lötjölä, Louhi, Makkola, Moinniemi, Paakkunala, Paasniemi, Uus-Pihlajaniemi, Pitkälä, Raikuu, Rauvanniemi, Riikola, Ruokojärvi, Ruokolahti, Ruokoniemi, Silvola, Simpala, Toroppala já Yläkuona.
***Punkaharju**: Enanniemi, Hiukkajoki, Kulennoinen, Lahdenkylä, Liittolahti, Piojärvi, Punkaharjun Laukansaari, Punkasalmi, Putikko, Raatikko, Ruhvana, Saukonsaari, Sorvasranta, Susiniemi, Särkilahti, Turtianniemi, Tuunaansaari, Utrasniemi, Vaahersalo, Vaara já Vuoriniemi.
* **Savonranta**: Hanhijärvi, Hankavaara, Lapinlahti, Säimen, Leivola, Oriniemi, Pirttimäki, Rönkönvaara já Vuokala.

## Kooskah

* 23px Enonkoski 32 km
* 23px Heinävesi 86 km
* 23px Helsig 332 km
* 23px Hämeenlinna 305 km
* 23px Imatra 118 km
* 23px Joensuu 133 km
* 23px Juva 60 km
* 23px Joroinen 75 km
* 23px Jyväskylä 205 km
* 23px Kaajaan 329 km
* 23px Kitee 85 km
* 23px Kokkola 433 km

* 23px Kotka 265 km
* 23px Kouvola 209 km
* 23px Kuopio 159 km
* 23px Lahti 232 km
* 23px Lappeenranta 154 km
* 23px Mikkeli 104 km
* 23px Oulu 444 km
* 23px Parikkala 60 km
* 23px Pieksämäki 117 km
* 23px Pori 471 km
* 23px Porvoo 295 km
* 23px Puumala 76 km

* 23px Rantasalmi 42 km
* 20px Rauma 490 km
* 23px Ruávinjargâ 664 km
* 23px Ruokolahti 102 km
* 20px Salo 416 km
* 23px Seinäjoki 402 km
* 23px Tampere 359 km
* 20px Tuárnus 574 km
* 20px Turku 446 km
* 23px Ucjuuhâ 1116 km
* 23px Vaasa 488 km
* 23px Varkaus 85 km

## Käldeeh
Schaan

**Schaan** lii kieldâ Liechtensteinist. Schaanist ääsih 6&nbsp;039 olmožid. Ton vijđodâh lii 26,92&nbsp;km² já alodâh 462&nbsp;m. Schaan lii ässeelovo mield Liechtenstein stuárráámus kieldâ.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Kovegalleria


2018-10-05 Liechtenstein, Schaan, St. Laurentius (KPFC) 01.jpg
Schaan Duxkapelle Blick ins Tal – WAF 300 J FL.jpg
Liechtensteinisches Gymnasium Mühleholz I in Schaan.jpg
Hilti Schaan.jpg
Rathaus Schaan - panoramio.jpg


## Käldeeh
Schellenberg

**Schellenberg** lii kieldâ Liechtensteinist. Schellenbergist ääsih 1&nbsp;084 olmožid. Ton vijđodâh lii 3,56&nbsp;km² já alodâh 630&nbsp;m.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Kovegalleria


Schellenberg FL.jpg
Schellenberg Pfarrkirche.jpg
Schellenberg Gemeindehaus.jpg
Schellenberg Kloster von N.jpg
Hinterschellenberg Kapelle.jpg
Schellenberg Schulhaus.jpg


## Käldeeh
Schwanden

**Schwanden** lii oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive&nbsp;2024 loopâst Schwandenist assii 2&nbsp;501 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 30,63&nbsp;km². Schwanden lii 521&nbsp;m merâtääsi paajaabeln.

## Historjá
Schwanden kieldâ lopâttui ive&nbsp;2010 loopâst, ko Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi já Sool kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Süd kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 9&nbsp;849 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 430,03&nbsp;km2.

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Schwandenist assii 450 olmožid ive&nbsp;1574, 1&nbsp;148 olmožid ive&nbsp;1763, 2&nbsp;296 olmožid ive&nbsp;1850, 2&nbsp;396 olmožid ive&nbsp;1900, 2&nbsp;920 olmožid ive&nbsp;1950, 3&nbsp;020 olmožid ive&nbsp;1960, 2&nbsp;601 olmožid ive&nbsp;2000 já 2&nbsp;392 olmožid ive&nbsp;2010.

Čuávuváá tavlustuvâst lii Schwanden ässeeloho ive&nbsp;2017 rääjist Glarus Süd kieldâ virgálij nettisiijđoi mield:

## Fáádást eres soojijn

* Glarnerland (eŋgâlâskielân)

## Käldeeh
Sefro

**Sefro** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Sefrost ääsih 433 olmožid. Ton vijđodâh lii 42,54 km², já alodâh 502 m. Sefro naaburkieldah láá Camerino, Fiuminata, Pioraco já Serravalle di Chienti.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Agolla, Butino, Cerreto, Sorti já Valle.

## Käldeeh
Saudi-Arabia

**Saudi-Arabia** lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Riad.

## Eennâmtieđâ
### Sajadâh já rääjih
Saudi-Arabia lii staatâ Arabia njargâenâmist, mii lii maailm stuárráámus njargâeennâm. Ton viestârbeln lii Ruopsismeerâ já nuorttiibeln Persialuohtâ. Saudi-Arabia ránnjástaatah láá Jordania, Irak já Kuwait tavveen, Jemen já Oman mäddin sehe Qatar já Ovtâstum arabiemiirikodeh nuorttân. Kuhemus rääji lii rääji Jemenáin, mii lii 1&nbsp;307&nbsp;km. Uánihumos rääji vist lii 87&nbsp;km rääji Qataráin. Merâriddo lii ohtsis 2&nbsp;640&nbsp;km.

## Ekonomia
Saudi-Arabiast láá ennuv eres kuávluin puáttám siirdâpargeeh, ko eennâm jieijâs ässeeh iä haalijd tâi iä maati porgâđ maaŋgâid tááláá ääigi ohtsâškoodán kullee pargoid. Siirdâpargeeh láá lusis ruumâšlijn pargoin, mut sij pargeh meiddei tuáhtárin, pyecceetipšon já máttáátteijen sehe oljopyevtittâsâst huolâtteijee insneerin.

### Iäláttâsah
Táválumoseh viljâlemšadoh valješlaajâi lasseen láá taateleh já sitrusheđâlmeh. Saavzah, kaaicah já kameleh láá tehálumoseh päikkielleeh. Čuođij tuháttij pasottemvajâldeijei fievridem, ijjâsaje adelem já piemmâm pyehtih ruuđâ irâttâssáid.

### Energia
Saudi-Arabia lii maailm stuárráámus oljotuálvoo (ive 2022: 224,8 miljard dollarid teikâ 16,7 % puoh tolvum oljoost). Suulân 17 % eennâmpáálu tubdum oljoriggoduvâin láá Saudi-Arabiast. Oljo pyevtittâskuávluh láá njargâeennâm Persialuovtâpiäláá riddoost. Oljopuáđuh láá kevttum maađijij, kirdemkiedij já hamânij huksiimân sehe eennâmtuálu oovdedmân, eromâšávt njuoskâdemviljâlmáid. Valjaas oljoriggoduvah láá toohâm Saudi-Arabiast riges riijkâ.

## Viehâdâh
Arabia njargâeennâm lii iänááš uásild čunoiääpi. Aassâm lii tuše merâriddoin já motomijn stuorrâ kuovđâin. 

### Kaavpugeh
Saudi-Arabiast láá islam pase kaavpugeh Mekka já Medina. Islam vuáđudeijee proofeet Muhammed šoodâi Mekkaast já jaamij Medinast. Toh láá kuohtuuh stuorrâ kaavpugeh. Ive 2022 aalmugrekinistem mield Mekkaast ääsih 2&nbsp;385&nbsp;509 olmožid já Medinast 1&nbsp;411&nbsp;599 olmožid.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Sauli Niinistö

pienoiskuva|Sauli Niinistö ive 2022.
**Sauli Väinämö Niinistö** (š. porgemáánu 24. peeivi 1948, Salo, Suomâ) lii syemmilâš politikkár, kii tooimâi Suomâ täsivääldi 12. presidentin ohtsis 2 paje iivij 2012–2024. Sun algâttij virgeest njuhčâmáánu 1. peeivi 2012 já suu väljejii uđđâsist ive 2018.

## Karrieer

### Juristân
Niinistöst šoodâi riehtitiettuu kandidaat ive 1974 Tuurku ollâopâttuvâst já uážui värituámmár áárvu ive 1977. Iivij 1974–1975 sun tooimâi Kisko pirrâduv komserjâssân. Sun lâi Turku hovirievti hoviriehtiviskaalin iivij 1976–1987 já nomâttum hoviriehtineuvosân ive 1994. Toos lasseen sust lâi jieijâs lahâašijtoimâttâh Salost iivij 1978–1988.

### Pooliitlâš karrieer
Niinistö väljejui Salo kaavpugváldustiivrân ive 1977. Suomâ ovdâskoodán sun peesâi vuosmuu keerdi ive 1987. Ko sun lâi almugovdâsteijen, sun tooimâi om. vuáđulahâváljukode saavâjođetteijen. Minister sust šoodâi ive 1995. 

Niinistö lii toimâm meid Aalmuglâš Kokoomus saavâjođetteijen 1994–2001.
[thumb|left|150px|Sauli Niinistö já Jenni Haukio ive [2012]]
## Persovnlâš eellim
President Niinistö kálgu lii Jenni Haukio. Sunnui šoodâi alge, Aaro, kuovâmáánust 2018. Perrui kulá meid bostonterrier Lennu.

Niinistöst láá meid kyehti alge oovdiš näimilittoost Marja-Leena Alankoin: Nuutti (š. 1975) já Matias (š. 1980).

## Olgosadalduvah
*Hiljaisten historia*. almostum 2007. Helsig

*Viiden vuoden yksinäisyys*. almostum 2005. Helsig

*Yhteinen raha: eurooppalaisen yhteistyön alku- vai päätepiste?* artikkâl kirjeest *Marginaalista ytimeen: Suomi Euroopan unionissa 1989–2003*. Tammi.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Seinäjoki

**Seinäjoki** lii kaavpug Suomâst, Maadâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Seinäjokist ääsih 63&nbsp;913 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;469,24&nbsp;km², mast 37,46&nbsp;km² lii čääci. Seinäjoki naaburkieldah láá Alavus, Kuortane, Ilmajoki, Lapua, Virrat já Isokyrö.

## Historjá

Seinäjoki vuáđudui ive&nbsp;1868, já tast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1960.

### Kieldâlahtem

Seinäjoki táálunkieldâ lohtui Seinäjokin ive&nbsp;1959, Peräseinäjoki kieldâ lohtui Seinäjokin ive&nbsp;2005, Nurmo kieldâ lohtui Seinäjokin ive&nbsp;2009 já Ylistaro kieldâ lohtui Seinäjokin ive&nbsp;2009.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

* Ylistaro (Alapää, Kainasto, Teräsmäki)
* Kylänpää (Untamala, Kylänpää, Hanhikoski)
* Lakeus (Kitinoja, Halkosaari, Kiikku, Niemistönmaa)
* Läntinen (Alakylä, Jouppi, Jouppila, Kultavuori, Huhtala, Pruukinranta)
* Kantakaupunki (Itikka, Marttila, Pohja, Rengastie, Uppa, Puukapernaumi, Kivistö, Hallila)
* Kasperi (Kivistö, Kasperi, Hallilanvuori)
* Östermyra (Törnävä, Simuna, Pajuluoma, Soukkajoki, Kärki)
* Keskiseinäjoki (Ämmälänkylä, Lehtimäenkylä, Honkakylä, Riskunmäki, Viitala)
* Peräseinäjoki (Haapaluoma, Luomankylä)
* Kihniä (Kihniänkylä, Siltala-Juupakylä)
* Nurmo (Nurmo, Nurmonjokilaakso, Teppo, Koliini)
* Ruuhikoski (Huumo, Veneskoski)
* Hyllykallio (Hyllykallio, Kertunlaakso, Tanelinranta, Roves, Kapernaumi)
* Kuoras (Viitalankylä, Koura, Ylijoki)

## Ustevvuotâkaavpugeh
Seinäjoki ustevvuotâkaavpugeh láá:
*  Koszalin, Puola
*  Schweinfurt, Saksa
*  Sopron, Uŋgar 
*  Veliki Novgorod, Ruoššâ
*  Thunder Bay, Kanada
*  Jianjing kuávlu, Chongqing, Kiina

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Senegal

**Senegal** teikkâ **Senegal täsiväldi** lii staatâ Viestâr-Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Dakar. 

## Eennâmtieđâ
Senegal vijđodâh lii 196&nbsp;722 km². 

### Sajadâh já rääjih
Senegal lii staatâ Viestâr-Afrikist. Ton naaburstaatah láá Gambia, Guinea-Bissau, Guinea, Mali já Mauritania.
## Viehâdâh
### Ässeeloho
Senegalist ääsih suullân 18 miljovn olmožid. 

### Kielah
Senegal virgálâš kielâ lii ranskakielâ. Ulmuuh sárnuh kuittâg maaŋgâlágánijd etnisijd kielâid. Táid kuleh ovdâmerkkân wolofkielâ, fulakielâ ađai fulfuldekielâ, mandinkakielâ, sererkielâ, soninkekielâ, jola-fonyikielâ já pulaarkielâ. Arabiakielâ kiävttoo meid. Senegalist sárnuh ohtsis suullân 39 kiellâd. Wolofkielâ lii Senegal táválumos kielâ, mon suullân 80 % staatâ ässein mättih sárnuđ.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Senigallia

**Senigallia** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Senigalliast ääsih 44&nbsp;659 olmožid. Ton vijđodâh lii 117,77&nbsp;km² já alodâh 5&nbsp;m. Senigallia naaburkieldah láá Belvedere Ostrense, Mondolfo, Monte San Vito, Montemarciano, Morro d'Alba, Ostra já Trecastelli.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Bettolelle, Borgo Bicchia, Borgo Catena, Borgo Coltellone, Borgo Passera, Brugnetto, Cannella, Castellaro, Cesanella, Cesano, Ciarnin, Filetto, Gabriella, Grottino, Mandriola, Marzocca, Montignano, Roncitelli, Sant'Angelo, San Silvestro, Scapezzano já Vallone.

## Fáádást eres soojijn

* Senigallia kaavpug virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Senigallia - Rocca Roveresca.JPG
558SenigalliaFiumeMisa.JPG
Senigallia, rotonda a mare sotto la neve.JPG
564SenigalliaDuomo.JPG
Senigallia, palazzo del comune.jpg
Senigallia Piazza Garibaldi.jpg
Senigallia-chiostro delle grazie01.jpg


## Käldeeh
Serbia

**Serbia** () ađai Serbia täsiväldi () lii staatâ Euroopist, Balkanist. Ton uáivikaavpug lii Belgrad.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Serra San Quirico

**Serra San Quirico** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Serra San Quiricost ääsih 2&nbsp;674 olmožid. Ton vijđodâh lii 49,33&nbsp;km² já alodâh 300&nbsp;m. Serra San Quirico naaburkieldah láá Apiro, Arcevia, Cupramontana, Fabriano, Genga, Mergo já Poggio San Vicino.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Castellaro, Domo já Sasso.

## Fáádást eres soojijn

* Serra San Quirico kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

SerraSanQuirico veduta.jpg
Esterno dell'Abbazia di Sant'Elena.jpg
Chiesa di San Paterniano a Domo di Serra San Quirico.jpg
Esterno della Chiesa di San Quirico a Serra San Quirico.jpg
Esterno della Chiesa di Santa Lucia a Serra San Quirico.jpg
Teatro comunale Santa Maria del Mercato.jpg
Serrasanquirico13.jpg


## Käldeeh
Serra de' Conti

**Serra de' Conti** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Serra de' Contist ääsih 3&nbsp;720 olmožid. Ton vijđodâh lii 24,54&nbsp;km² já alodâh 216&nbsp;m. Serra de' Conti naaburkieldah láá Arcevia, Barbara, Montecarotto já Ostra Vetere.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Serra de' Conti kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Osteria.

## Fáádást eres soojijn

* Serra de' Conti kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Chiostro di San Francesco - Serra de' Conti 4.jpg
Chiesa di Santa Croce - Serra de' Conti 2.jpg
Porta della Croce - Serra de' Conti 1.jpg
Museo Arti Monastiche Ingresso.jpeg
Chiesa di San Michele - Serra de' Conti 25.jpg
Torre - Serra de' Conti.jpg
Porta della Croce - Serra de' Conti 4.jpg
Porta della Croce - Serra de' Conti 5.jpg


## Käldeeh
Serrapetrona

**Serrapetrona** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Serrapetronast ääsih 914 olmožid. Ton vijđodâh lii 37,65 km², já alodâh 474 m. Serrapetrona naaburkieldah láá Belforte del Chienti, Caldarola, Camerino, Castelraimondo, San Severino Marche já Tolentino.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Borgiano, Caccamo sul Lago, Castel San Venanzo já Villa d'Aria.

## Kovegalleria

SerrapetronaPanorama2.jpg
SerrapetronaPanorama3.jpg
SerrapetronaPanorama5.jpg


## Käldeeh
Servigliano

**Servigliano** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Serviglianost ääsih 2 249 olmožid. Ton vijđodâh lii 18,49 km², já alodâh 216 m. Servigliano naaburkieldah láá Belmonte Piceno, Falerone, Monte San Martino, Monteleone di Fermo, Penna San Giovanni já Santa Vittoria in Matenano.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Servigliano kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Curetta.

## Käldeeh
Severodvinsk

**Severodvinsk** () lii kaavpug Arkaŋŋel kuávlust, Ruošâst.

## Historjá
Severodvinsk vuáđudui ive 1936.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Serravalle (San Marino)

**Serravalle** lii kieldâ San Marinost. Serravallest ääsih 11 020 olmožid. Ton vijđodâh lii 10,53 km², já alodâh 148 m. Serravalle lii San Marino stuárráámus kieldâ sehe ässeelovo já vijđoduv mield.

## Käldeeh
Serravalle di Chienti

**Serravalle di Chienti** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Serravalle di Chientist ääsih 1 054 olmožid. Ton vijđodâh lii 95,99 km², já alodâh 667 m. Serravalle di Chienti naaburkieldah láá Camerino, Fiuminata, Foligno, Monte Cavallo, Muccia, Nocera Umbra, Pieve Torina, Sefro já Visso.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Acquapagana, Attiloni, Bavareto, Borgo, Castello, Castello d'Elce, Cesi, Civitella Marche, Collecurti, Collelepri, Colpasquale, Copogna, Corgneto, Costa, Dignano, Forcella, Gelagna, Gelagna Bassa, San Martino, Taverne já Voltellina.

## Käldeeh
Sievi

**Sievi** lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Sievist ääsih 4&nbsp;889 olmožid, já ton vijđodâh lii 800,56&nbsp;km², mast 13,42&nbsp;km² lii čääci. Sievi naaburkieldah láá Haapajärvi, Kalajoki, Kannus, Lestijärvi, Nivala, Reisjärvi, Toholampi já Ylivieska.

## Historjá

Sievi vuáđudui ive&nbsp;1867.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Haikolankylä, Jokikylä, Jyrinki, Järvikylä, Karjula, Kiiskilä, Korhoskylä, Kukonkylä, Leppälä/Lahdenperä já Sievinkylä.

## Käldeeh
Siikajoki

**Siikajoki** lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Siikajokist ääsih 5&nbsp;093 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;653,89&nbsp;km², mast 602,28&nbsp;km² lii čääci. Siikajoki naaburkieldah láá Hailuoto, Liminka, Lumijoki, Raahe já Siikalatva.

## Historjá

Siikajoki vuáđudui ive&nbsp;1868.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Hartaanselkä, Heinolahti, Jauhoniemi, Karinkanta, Keskikylä, Kivijärvi, Kuivaniemi, Luohua, Merikylä, Paavola, Relletti, Revonlahti, Ruukki, Saarikoski, Siikajoenkylä, Tauvo, Tuomioja já Ylipää.

## Käldeeh
Siikalatva

**Siikalatva** lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Siikalatvast ääsih 5&nbsp;219 olmožid, já ton vijđodâh lii 2&nbsp;229,18&nbsp;km², mast 56,24&nbsp;km² lii čääci. Siikalatva naaburkieldah láá Haapavesi, Kaajaan, Kärsämäki, Liminka, Muhos, Pyhäntä, Raahe, Siikajoki já&nbsp;Vaala.

## Historjá

Siikalatva vuáđudui ive&nbsp;2009.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Hyvärilä, Hyvölänranta, Junnonoja, Järvikylä, Kerälä, Kestilä, Kärsämä, Laakkola, Lamu, Latvankylä, Leiviskänranta, Leskelä, Mankila, Mäläskä, Pihkalanranta, Piippola, Pulkkila, Rantsila, Savaloja, Sipola, Vorna já Väyrylänsaari.

## Käldeeh
Seychelleh

**Seychellij täsiväldi** ađai **Seychelleh** láá suáluistaatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Victoria. 

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Seychelleh láá ässeelovo mield Afrik ucemus staatâ. Tobbeen ääsih vuálá 100 000 olmožid.

### Kielah
Seychellijn láá kulmâ virgálii kielâ: ranskakielâ, eŋgâlâskielâ já seychellij kreoli.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Simo

**Simo** lii kieldâ Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Simost ääsih 2&nbsp;979 olmožid, já ton vijđodâh lii 2&nbsp;086,28&nbsp;km², mast 638,94&nbsp;km² lii čääci. Simo naaburkieldah láá Ii, Kiemâ, Kiemâeennâm, Ranua já Tervola.

## Historjá
Simo vuáđudui ive&nbsp;1865.

### Eennâmpajanem
Simost väldimaađij&nbsp;E75 piällást lii kolbâ: ”Eennâmpajanemmiäcádâh”. Miäcáduv kuávlust láá love uápistemtavlud, main muštâluvvoo, maht kuávlu lii muttum 500&nbsp;ive ääigi.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Simo kieldâst láá maaŋgah uccâ siijdah:  Alaniemi, Asemakylä, Hamari, Karisuvanto, Maksniemi, Matala, Onkalonperä, Pömiö, Sankala, Simonkylä (Filpus), Simoniemi (markkân), Soikko, Tainijoki, Taininiemi, Viantie, Ylikärppä já Marostenmäki. Stuárráámuuh siijdah láá Asemakylä já Maksniemi.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Sierra Leone

**Sierra Leone täsiväldi** () ađai **Sierra Leone** lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Freetown.

## Eennâmtieđâ

### Sajadâh já rääjih
Sierra Leone lii staatâ Afrikist. Ton ránnjástaatah láá Guinea já Liberia. 

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Sirolo

**Sirolo** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Sirolost ääsih 4&nbsp;104 olmožid. Ton vijđodâh lii 16,68&nbsp;km² já alodâh 125&nbsp;m. Sirolo naaburkieldah láá Ancona, Camerano, Castelfidardo já Numana.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Coppo, Fonte d'Olio, Madonnina já San Lorenzo.

## Fáádást eres soojijn

* Sirolo kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Spiaggia delle Due Sorelle .jpg|
Sirolo mare azzurro.JPG|
Chiesa di San Nicolò di Bari.jpg|
Sirolo teatro 2.jpg|
Sirolo - Torrione.jpg|
Sirolo piazza.JPG|


## Käldeeh
Skammâmáánu

**Skammâmáánu** lii gregoriaanlâš já juliaanlâš kalender mield ive ohtnubálovváád já nubben majemuš mánuppaje. Skammâmáánust láá 30 peivid.

## Nommâ
Skammâmáánu lii finnim noomâs tast, et taan máánust álgá muádi mánuppaje sevŋis äigi ađai skammâ. Tast lii meid kevttum nomâttâs "marrasmáánu". 

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Skotland

**Skotland** lii Ovtâstum kunâgâskode uásikuávlu. Stuárráámus kaavpug lii Glasgow, mut Skotland uáivikaavpug lii Edinburgh. Skotland lii Ovtâstum kunâgâskode nubben stuárráámus uásikuávlu, já ive 2012 tobbeen assii 8,3 % Ovtâstum kunâgâskode ässein. 

## Historjá
Skotland lâi jiečânâs staatâ 800-lovvoost ive 1603 räi, ko skotlandlâš James VI šoodâi Eŋland, Irland já Skotland kunâgâssân. Ive 1707 šoodâi Stuorrâ-Britannia ovtâstum kunâgâskodde. Skotland lii onnáá peeivi autonomisâš kuávlu, mut tot lii halijdâm jienâstiđ jieijâs jiečânâsvuođâst tastmaŋa ko Ovtâstum kunâgâskodde iäránij Euroop unionist ive 2020.

## Eennâmtieđâ
Skotland luávdá Stuorrâ-Britannia suolluu tavemuu kuálmádâs. Rääji nannaam-Skotland já Eŋland kooskâst lii 154 km kukke. Atlant väldimeerâ, Irlandmeerâ já Tavemeerâ pirâstiteh Skotland. Skotlandist láá meid suulân 790 suollud. Stuárráámus uási ässein ääsih Skotland koskâoosijn, kost lii meid uáivikaavpug Edinburgh.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Kuávlulâš jyehim
Skotland lii juohhum 32 haaldâtlii kuávlun, main vijđoduv mield stuárráámus lii Highland já ässeelovo mield stuárráámus lii Glasgow City. Tááláš jyehim poođij vuáimán cuáŋuimáánu 1. peeivi 1996.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Siilinjärvi

**Siilinjärvi** lii kieldâ Suomâst, Tave-Savo eennâmkoddeest. Siilinjärvist ääsih 21&nbsp;302 olmožid, já ton vijđodâh lii 507,81&nbsp;km², mast 106,85&nbsp;km² lii čääci. Siilinjärvi naaburkieldah láá Kuopio já Lapinlahti.

## Historjá

Siilinjärvi vuáđudui ive&nbsp;1925.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

* Taat čuákkipäikki kulá taan kieldân tuše uásild.

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Aappola, Hakkarala, Hamula, Heinämäki, Jälä, Jännevirta, Kaaraslahti, Kasurila, Kehvo, Koivumäki, Koivusaari, Kolmisoppi, Kumpunen, Kuuslahti, Lehdonkylä, Pajujärvi, Pöljä, Rissala, Räimä, Siimes já Väänälänranta.

## Panoraamkove

## Kooskah

* Kuopio 22&nbsp;km
* Iisalmi 58&nbsp;km
* Varkaus 97&nbsp;km
* Liperi 107&nbsp;km

* Kaajaan 147&nbsp;km
* Joensuu 137&nbsp;km
* Mikkeli 185&nbsp;km
* Jyväskylä 166&nbsp;km

* Helsig 403&nbsp;km
* Lahti 301&nbsp;km
* Tampere 314&nbsp;km
* Turku 470&nbsp;km

* Kiemâ 370&nbsp;km
* Ilmajoki 261&nbsp;km
* Oulu 262&nbsp;km
* Ruávinjargâ 469&nbsp;km

## Käldeeh
Slovakia

**Slovakia** () ađai **Slovakia täsiväldi** () lii jiečânâs staatâ Koskâ-Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Bratislava. 

## Historjá
Slovakia šoodâi jiečânâssân uđđâivemáánu 1.&nbsp;peeivi&nbsp;1993, ko Čekkoslovakia pieđgânij. Njuhčâmáánu 29.&nbsp;peeivi&nbsp;2004 Slovakia seervâi NATOn, já suulân ohtâ mánuppaje maŋeláá tot seervâi meid Euroop unionân. Ive&nbsp;2007 Slovakia seervâi Schengen-kuávlun, já ive&nbsp;2009 aalgâst tot seervâi meid eurokuávlun.

## Eennâmtieđâ
thumb|left|250px|Slovakia kárttá
Slovakia vijđodâh lii 49&nbsp;035&nbsp;km², mast 0,72 % lii čääci. 

### Sajadâh já rääjih
Slovakia lii staatâ Koskâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá taavaakeččin Puola, nuorttiibeln Ukraina, máddáákeččin Uŋgar, viestârist Nuorttâriijkâ já taveviestârist Čekki. 

## Haldâttâh já politiik
Slovakia lii parlamentaarlâš täsiväldi. Tot lii ohtâsâšstaatâ, mast láá kulmâ haaldâtlâš tääsi staatâ vuoluubeln: kuávluh, pirrâduvah já kieldah. Ton staatâhovdâ lii Slovakia president, kii lii ive&nbsp;2019 rääjist lamaš Zuzana Čaputová. 

### Kuávlulâš jyehim
[thumb|left|250px|Slovakia kuávluh kárttáást: 1 [Bratislava kuávlu|Bratislava, 2 Trnava, 3 Trenčín, 4 Nitra, 5 Žilina, 6 Banská Bystrica, 7 Prešov já 8 Košice.]]
Kuávluh () láá Slovakia alemuu tääsi kuávluhaldâttâhohtâdâh. Kuávluh juáhhojeh pirrâduvváid () já pirrâduvah kieldáid ().  

#### Táálááh kuávluh

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Ive&nbsp;2022 Slovakiast assii 5&nbsp;460&nbsp;185 olmožid. 

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Slovenia

**Slovenia** () ađai **Slovenia täsiväldi** () lii jiečânâs täsiväldi Koskâ-Euroop maadâuásist. Ton uáivikaavpug lii Ljubljana. 

## Historjá
Slovenia seervâi Nato jesânin njuhčâmáánu 29.&nbsp;peeivi&nbsp;2004 já Euroop union jesânin vyesimáánu 1.&nbsp;peeivi&nbsp;2004. Kulmâ ive maŋeláá ive vuossâmuu peeivi Sloveniast valdui euro kiävtun Slovenia toolaar sajan.

## Eennâmtieđâ
Slovenia vijđodâh lii 20&nbsp;273&nbsp;km², mast 20&nbsp;151&nbsp;km² ađai 0,7 % lii čääci. 

### Sajadâh já rääjih
[thumb|left|Slovenia lii [Adriameerâ riddoost.]]
Slovenia lii Koskâ-Euroop maadâuásist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Nuorttâriijkâ, tavenuorttân Uŋgar, maadânuorttân Kroatia já viestârist Italia. Maadâviestârist Slovenia rájášuvá Adriameerân já tärhibeht Triesteluohtân. Merâriddo lii 46,6&nbsp;km kukke. Slovenia kuhemus rääji lii Kroatiain; tot lii 670&nbsp;km kukke. Uánihumos lii 102&nbsp;km rääji Uŋgaráin.

### Morfologia
[thumb|left|[Triglav lii Slovenia alemus vääri.]]
Slovenia alemus saje lii Triglav čokke (2&nbsp;864&nbsp;m); vyeligumos lii Triesteluovtâ riddo (0&nbsp;m). Triglav lii ohtâ Slovenia tehálumosijn symbolijn, já tondiet tot lii kovvejum sehe Slovenia vaakunist já ton liipust.

### Šoŋŋâdâh
Slovenia lii vuosmuš eennâm, mii lii monâttâm puoh jieŋâduvâid 1700-lovo maŋa. Jieŋâduv miäruštâllâm lii epitärkki. Ohtâ tulkkum lii tot, ete ton vijđodâh kalga leđe paijeel 0,1&nbsp;km². Skuta jieŋâdâh suudâi 0,1&nbsp;km² vijđoduv vuálá jo ive&nbsp;1969, já Triglavist ive 1986. Triglav jieŋâmassa lii suullân kyevti tuáškumpállukiedi stuárusâš. Skuta jieŋâmassa lii vuod kuohtii stuárráb, tastko tot lii suoivust. Kuábbááh-uv jieŋâduvah lijjii váráduvâst, já tondiet toh painâšuvvii šoŋŋâduv robdâalmonáid.

## Haldâttâh já politiik
Slovenia staatâhäämi lii parlamentaarlâš täsiväldi. Ton staatâhovdâ lii täsivääldi president, kiän virgepaje pištá vittâ ive, kuittâg enâmustáá kyehti virgepaje maŋaluvâi. Aalmug väljee president njuolgâ valjâiguin.

### Haaldâtlâš jyehim

Virgálávt Slovenia lii juohhum 212 kieldân, main 12 láá kaavpugkieldah. Sloveniast iä lah provinseh. Vuossâmuu haaldâtlâš tääsist láá kieldah, mut lovottuvâi várás láá meid ive&nbsp;2000 vuáđudum 12 statistiklâš kuávlud.

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Sloveniast láá suulân 2,1 miljovn ässed. 

### Kielah
Staatâ virgálâš kielâ lii sloveniakielâ. Toos lasseen uŋgarkielâ lii virgálâš kielâ kuulmâ kieldâst (Dobrovnik/Dobronak, Hodoš/Hodos já Lendava/Lendva) Prekmurje kuávlust, já italiakielâ neelji kieldâst (Ankaran/Ancarano, Izola/Isola, Koper/Capodistria já Piran/Pirano) Primorska kuávlust.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Smerillo

**Smerillo** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Smerillost ääsih 333 olmožid. Ton vijđodâh lii 11,29 km², já alodâh 806 m. Smerillo naaburkieldah láá Amandola, Monte San Martino já Montefalcone Appennino.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Castorano, Ceresola já San Martino al Faggio.

## Kovegalleria

Smerillo San Ruffino abside.jpg|
Smerillo San Ruffino.jpg|
Smerillo Santa Caterina.jpg|
Vista da Santa Vittoria 2.jpg|


## Käldeeh
Soini

**Soini** lii kieldâ Suomâst, Maadâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Soinist ääsih 2&nbsp;033 olmožid, já ton vijđodâh lii 574,22&nbsp;km², mast 22,27&nbsp;km² lii čääci. Soini naaburkieldah láá Alajärvi, Karstula, Kyyjärvi, Saarijärvi já Ähtäri.

## Historjá

Soini vuáđudui ive&nbsp;1868.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Soini markkân.

## Siijdah

Hautakylä, Mäkelänkylä, Jokivarsi, Keisala, Kolu, Kukonkylä, Kuninkaanjoki, Laasala, Parviaisenkylä, Soini markkân, Ulvonkylä, Vehu já Vuorenmaa.

## Käldeeh
Sonkajärvi

**Sonkajärvi** lii kieldâ Suomâst, Tave-Savo eennâmkoddeest. Sonkajärvist ääsih 3&nbsp;864 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;576,79&nbsp;km², mast 110,87&nbsp;km² lii čääci. Sonkajärvi naaburkieldah láá Iisalmi, Kaajaan, Lapinlahti, Rautavaara, Sotkamo já Vieremä.

## Historjá

Sonkajärvi vuáđudui ive&nbsp;1922.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Aittokoski, Haajaissydänmaa, Haapajärven Sydänmaa, Harva, Hernejärvi, Jyrkkä, Kaarakkala, Kalliomäki, Kalliosuo, Kainuunmäki, Kauppilanmäki, Kilpisaari, Koirakoski, Kukkopuro, Laaka, Mansikkavirta, Muuraisjärvi, Oinasjärvi, Paisua, Petäjäjärvi, Petäys, Päsmäri, Rutakko, Ryhälänmäki, Savonvirta, Sonkajärvi, Sonkakoski, Sukeva, Sälevä, Toivakko, Ulmala, Uuraa, Vehmasjärvi, Viitaa já Vänninmäki.

## Käldeeh
Sool

**Sool** lii uccâ siijdâš já oovdiš kieldâ Glarus kantonist Sveeicist. Ive&nbsp;2024 loopâst Soolist assii 256 olmožid. Kieldâ vijđodâh lâi 13,26&nbsp;km². Sool lii 637&nbsp;m merâtääsi paajaabeln.

## Historjá
Sool kieldâ lopâttui ive&nbsp;2010 loopâst, ko Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi já Sool kieldah lahtojii oohtân já šoodâi uđđâ Glarus Süd kieldâ. Uđđâ kieldâst ääsih 9&nbsp;849 olmožid (31.12.2024), já ton vijđodâh lii 430,03&nbsp;km2.

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Soolist assii 143 almajid ive&nbsp;1777, 539 olmožid ive&nbsp;1850, 461 olmožid ive&nbsp;1900, 429 olmožid ive&nbsp;1950, 303 olmožid ive&nbsp;2000 já 296 olmožid ive&nbsp;2010.

Čuávuváá tavlustuvâst lii Sool ässeeloho ive&nbsp;2017 rääjist Glarus Süd kieldâ virgálij nettisiijđoi mield:

## Fáádást eres soojijn

* Glarnerland (eŋgâlâskielân)
* Virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Sortavala

**Sortavala** () lii kaavpug Ruošâst. Tot lii Sortavala pirrâduvâst, Kärjil täsivääldist.

## Historjá
Sortavalast šoodâi kaavpug ive 1632.


Old Sortavala.jpg|
Sortavala panorama.jpg|


## Viehâdâh

### Ässeeloho

Ive 2010 Sortavala kaavpugist assii 19 235 olmožid. Sortavala kaavpugkieldâst ässeeh lijjii 20 374, ađai kaavpug ulguubeln assii 1 139 olmožid.

## Kártáh

Location Of Sortavalskoye Settlement (Sortavalsky District, Karelia).svg|
Location Of Sortavalsky District (Karelia).svg|


## Käldeeh
Sotkamo

**Sotkamo** lii kieldâ Suomâst, Kainuu eennâmkoddeest. Sotkamost ääsih 10&nbsp;330 olmožid, já ton vijđodâh lii 2&nbsp;951,86&nbsp;km², mast 303,06&nbsp;km² lii čääci. Sotkamo naaburkieldah láá Kaajaan, Kuhmo, Nurmes, Paltamo, Rautavaara, Ristijärvi já Sonkajärvi.

## Historjá

Sotkamo vuáđudui ive&nbsp;1647.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Sotkamo markkân kulá Vuokatti-nommâsii čuákkipááikán.

## Siijdah
thumb|left|Vuokatti ryevdirađesajattâh
Alasotkamo, Heinämäki, Halmetvaara, Jormaskylä, Juholankylä, Juurikkalahti, Kaitainsalmi, Korholanmäki, Kontinjoki, Laakajärvi, Losovaara, Naapurinvaara, Nuasjärvi, Ontojoki, Paakinmäki, Parkua, Pohjavaara, Riekinranta, Sapsoperä, Saukko, Sipinen, Sipola, Soidinvaara, Sumsa, Suovaara, Tipasoja, Torinkylä, Tuhkakylä, Vuokatti, Ylisotkamo, Ärväänkylä já Maanselkä.

## Liŋkkâ

* Sotkamo kieldâ päikkisiijđoh (suomâkielân)

## Käldeeh
Sotši

thumb|Sotši
thumb|Sotši

**Sotši** () lii kaavpug Ruošâst.

## Viehâdâh

Ive 2013 Sotšist assii 368 000 olmožid.

## Käldeeh
Singapore

thumb
**Singapore** lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Singapore (kaavpugstaatâ).

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Somalia

**Somalia littotäsiväldi** (somalin *Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya*, ) ađai **Somalia** (somalin *Soomaaliya*, ) lii staatâ Nuorttâ-Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Mogadishu. 

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Sri Lanka

thumb
**Sri Lanka** lii staatâ Aasiast. Sri Lankast láá kyehti uáivikaavpug: Kotte (lahâasâttemlâš) já Colombo (virgálâš).

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Steve McQueen

[thumb|Steve McQueen ive [1968]]
**Terrence Stephen McQueen** () lâi ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, kiän peeggâlmumoseh roolah láá elleekuuvijn ''The Magnificent Seven''  (1960), ''The Great Escape'' (1963), *[[Bullitt]]* (1968), *[[Papillon]]* (1973) já ''The Towering Inferno'' (1974).

## Fáádást eres soojijn

* 

## Käldeeh
Steve McQueen (stivrejeijee)

[thumb|Steve McQueen ive [2014]]

**Steven Rodney McQueen** (š. roovvâdmáánu 9. peeivi 1969, Lontoo, Eŋland) lii eŋlandlâš stivrejeijee já čällee, kiän elleekove 12 Years a Slave (2013) vuoitij ennuv palhâšuumijd, stuárráámus tain pyeremuu elleekove Oscar-palhâšume. Meid suu eres kuhes elleekoveh, Hunger (2008), Shame (2011) já Widows (2018), láá finnim iävtukkâsvuođâid já vuáittám palhâšuumijd.

## Filmografia
### Uánihisfiilmah
* *Bear* (1993)
* *Five Easy Pieces* (1995)
* *Just Above My Head* (1996)
* *Stage* (1996)
* *Exodus* (1997)
* *Deadpan* (1997)
* *Girls, Tricky* (2001)
* *Illuminer* (2002)
* *Western Deep* (2002)
* *Charlotte* (2004)
* *Gravesend* (2007)
* *Giardini* (2009)
* *Static* (2009)

### Elleekoveh

### Televisio

## Käldeeh
Staffolo

**Staffolo** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Staffolost ääsih 2&nbsp;191 olmožid. Ton vijđodâh lii 27,50&nbsp;km² já alodâh 442&nbsp;m. Staffolo naaburkieldah láá Apiro, Cingoli, Cupramontana, Jesi já San Paolo di Jesi.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Staffolo kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Coste.

## Uáinámušah
Staffolost lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Kieldâ kuhes historjá čuávumuššân puáris kuávdáást láá ennuv historjáliih rakânâsah. Staffolost lii meiddei koskâáigásâš muvrâ puáris kuávdáá pirrâ. Muvrâ lii šiev oornigist onnáá peeivi-uv.

## Fáádást eres soojijn

* Staffolo kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Staffolo, Sant'Egidio.jpg
Staffolo, Sant'Egidio (2).jpg
Staffolo (5) Porta Venezia.jpg


## Käldeeh
Sudan

**Sudan** (), virgálávt **Sudan täsiväldi** (), lii staatâ Afrikist. Ton uáivikaavpug lii Khartum.

## Eennâmtieđâ
Sudan vijđodâh lii 1&nbsp;861&nbsp;484&nbsp;km², mast 129&nbsp;813&nbsp;km² lii čääci. Vijđoduv mield Sudan lii maailm 17. stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih
Sudan lii staatâ Tave-Afrik nuorttâuásist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Egypt, nuorttâviestârist Libya, viestârist Tšad, maadâviestârist Koskâ-Afrik täsiväldi, mäddin Maadâ-Sudan sehe nuorttân Etiopia já Eritrea. Sudanist staatârääjih láá ohtsis 6&nbsp;819&nbsp;km. Kuhemus rääji lii rääji Maadâ-Sudanáin, mii lii 2&nbsp;158&nbsp;km. Uánihumos rääji vist lii 174 km rääji Koskâ-Afrik täsivaldijn. Sudan rájášuvá Ruopsismeerân. Merâriddo lii ohtsis 853&nbsp;km.

### Morfologia

Sudan alemus saje lii Jabal Marrah čokke, mii paijaan 3&nbsp;042 meetter alodâhân. Ton vyeligumos saje vist lii Ruopsismeerâ riddo (0&nbsp;m).

## Viehâdâh
### Ässeeloho

### Kielah
Sudan virgáliih kielah láá arabiakielâ já eŋgâlâskielâ.

### Oskoldâh
Iänááš uási sudanlijn láá sunnimuslimeh.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Suomussalmi

**Suomussalmi** lii kieldâ Suomâst, Kainuu eennâmkoddeest. Suomussalmist ääsih 7 644 olmožid, já ton vijđodâh lii 5&nbsp;857,59&nbsp;km², mast 587,01&nbsp;km² lii čääci. Suomussalmi naaburkieldah láá Hyrynsalmi, Kuáccám, Kuhmo, Pudasjärvi, Puolanka já Taivalkoski.

## Historjá

Suomussalmi vuáđudui ive&nbsp;1867.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Alajärvi, Ala-Vuokki, Hossa, Jumaliskylä, Juntusranta, Kaljuskylä, Kerälä, Kiannanniemi, Korpela, Korvua, Kuivajärvi, Kurimo, Lomakylä (Suomussalmi), Myllylahti, Näljänkä, Näätälä, Peranka, Pesiökylä, Pesiönlahti, Piispajärvi, Pisto, Pitämä, Pyhäkylä, Raate, Ruhtinansalmi, Sakara, Selkoskylä, Siikaranta, Suomussalmi markkân, Tervakangas, Vaaranniva, Vasara, Vuokki, Yli-Vuokki já Ämmänsaari (kieldâkuávdáš).

## Käldeeh
Suomâ-ugrâliih kielah

thumb|upright=1.25|Suomâ-ugrâliih kielah
**Suomâ-ugrâliih kielah** láá kielah, moh kuleh uuraallii kielâperrui. Ovdâmerkkân sämikielah, suomâkielâ, uŋgarkielâ já eestikielâ láá suomâ-ugrâliih kielah.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Suomâ Aalmug Vistig

**Suomâ Aalmug Vistig** () lii ohtâ Suomâ piäláduvâin.

## Fáádást eres soojijn
* Táálááh Suomâst registeristum piäláduvah sämikielâin
* Rekisteröidyt puolueet 
* Suomâ Aalmug Vistig nettisiijđoh 

## Käldeeh
Stephen King

**Stephen Edwin King** (š. čohčâmáánu 21. peeivi 1947, Portland, Maine, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš kirječällee.

## Eellim
Stephen King šoodâi Portlandist, Mainest. Suu vaanhimeh, Donald já Nellie Ruth Pillsbury King, iäránáin, ko King lâi vala ucce. Viljâinis Davidáin suoi aasáin tast maŋa sunnuu ennijn. Sij varriistâlii vistig tuohuteehi ovdilgo monnii maassâd Mainen já paccii tohon.

King juuđij Durham vuáđuškoovlâ já Lisbon Falls luvâttuv, kost sun valmâštui ive 1966. Sun čaalij aktiivlávt jo talle. Luvâttuv maŋa King peesâi siisâ Maine ollâopâttâhân luuhâđ eŋgâlâskielâ, kost sun valmâštui ive 1970. Pargo ij kuittâggin kavnum tállân, pic esken čohčuv 1971, kuás sun algâttij eŋgâlâskielâ máttáátteijen Hampden Academyst. Ehidij já oholoopâi sun čaalij novellijd já pargeldij meid romanijn.

King naajâi Tabitha Sprucein ive 1971. Suoi láin teivâm Maine ollâopâttuvvâst, kost kuohtuuh láin lamaš uáppen. Sunnust láá kulmâ päärni já nelji pärnipäärni.

## Karrieer
Kiđđuv 1973 Doubleday & Co. tuhhiittij King roomaan *[[Carrie (roomaan)|Carrie]]* almostittem várás. Sunjin muštâlui, ete jis tot vuábdoo pyereest, te sust lii máhđulâšvuotâ kyeđđiđ suu pargo máttáátteijen já tuše čäälliđ. King jieijâs mielâst maainâs škovlâpiävuttum nieidâst kiäst láá telekineetliih vyeimih ij lamaš pyeri já sun leggistij-uv vistig tom roskeliitán. Suu kálgu, Tabitha, kuittâg kuáivui tom tobbeen já kivrij kállás vuolgâttiđ tom kuástideijei. Nuuvt Carrie almostui kiđđuv 1974.

1980-lovvoost King lâi sorjolâš sehe kokaiinist já alkoholist. Tot vaaigutškuođij meid suu čälimân já suu jieijâs mielâst *The Tommyknockers* (suom. Kolkuttajat) lii-uv suu hyenemus kirje. Tot lâi majemuš kirje, mon sun čaalij ko lâi vala sorjolâš. Tast maŋa sun kuođij kokaiin já alkohol.

## Richard Bachman
Richard Bachman lâi Stephen King pseudonyym suu karrieer aalgâst. Suu kuástideijee lâi ton uáivilist, ete oovtâ čällest ij pyevti almostuđ maŋgâ kirje ivveest. Maŋeláá King ij innig perustâm taggaar njuolgâdusâst já sust sattii almostuđ kulmâ-uv kirje oovtâ ive ääigi.

## King filmiistmeh
[thumb|right|Stephen King ive [2011]]King kiirjijn láá rahtum paijeel 100 elleekovveed já maaŋgah tv-rááiđuh. Ohtâ pivnohumosijn elleekuuvijn lii Stanley Kubrick stivrim *[[The Shining]]* (suom. Hohto), moos King jieš ij lijkkum ollágin, ko suu mielâst kirjes lâi tulkkum puástud. Sun ij meid lijkkum toos, ete Jack Nicholson čaittâlij uáivipersovn, Jack Torrance, ige tooskin ete Torrance lii váhá jollâ aalgâ rääjist. Elleekove lâi King mielâst meid váhá misogynistlâš, ko nissoon tast lâi tuše kehnittes piškee.

Eres King mainâsij vuáđuld rahtum pegâlmâs elleekoveh láá ovdâmerkkân *[[The Shawshank Redemption]]* (1994), *[[The Green Mile]]* (1999) já *[[It (ive 2017 elleekove)|It]]* (2017). It-roomaan vuáđuld rahtui meid tv-miniráiđu jo ive 1990.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Suomâ ovdâskodde

right|250px
thumb|right|250px
**Suomâ ovdâskodde** ( já ) lii Suomâ oovtkáámmársâš parlament já alemus staatâorgaan. Ovdâskoddeest láá 200 aalmugovdâsteijed, kiäh väljejuvvojeh koskâvuođâlâš ovdâskoddevaaljâin. Taah vaaljah tuállojeh neelji ive kooskâi.

## Ovdâskode pargoh
Ovdâskodde kiävttá laavâasâttemvääldi já meerrid meid staatâekonomiast. Haldâttâsvääldi kevttih täsivääldi president sehe staatârääđi ađai haldâttâs, mon jesânijn kalga leđe ovdâskode luáttámuš.

Ovdâskodde väljee staatân haldâttâs uáiviminister, mon täsivääldi president noomât taan paargon. Haldâttâs eres ministerijd president noomât uáiviminister iävtuttâs mield.

Ovdâskode kuávdáš pargo lii laavâi asâttem. Uđđâ laavâ tâi vyeimist leijee laavâ nubástus puáhtá pieijâđ joton stiivrâ iävtuttâssáin, aalmugovdâsteijee lahâalguin tâi aalmuglâšalguin. Lahâiävtuttâsah kieđâvuššojeh vistig ovdâskode váljukuudijn já maŋeláá olesčuákkimist, moos uásálisteh puoh aalmugovdâsteijeeh.

Ovdâskodde ráhtá staatâ budjet kalenderihán häävild. Ton lasseen ovdâskodde västid sehe staatâ ekonomia já budjet čuávumist. Ovdâskoddeest lii toimâväldi meid aalmugijkoskâsijn aašijn.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Suomâ täsivääldi president

**Suomâ täsivääldi president** (, , , ) lii Suomâ staatâhovdâ, kiäm Suomâ aalmug väljee njuolgâ valjâiguin kuuđâ ive kooskâi. Sun joođeet Suomâ olgopolitiik oovtâst staatâraađijn já lii piäluštâsvuoimij pajehovdâ.

## Suomâ presidenteh

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh