open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kemiö

**Kemiö** () lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot luu kuullâm Kemiönsaari kieldân ive&nbsp;2009 aalgâ rääjist. Ive&nbsp;2008 loopâst Kemiöst assii 3&nbsp;235 olmožid, já ton vijđodâh lâi 403,72&nbsp;km², mast 84,89&nbsp;km² lâi čääci. Kemiö naaburkieldah lijjii Dragsfjärd, Halikko, Parainen, Perniö, Sauvo, Särkisalo já Västanfjärd.

## Kieldâlahtem
thumb|left|Paraisii já Kemiönsaari kieldâlahtemeh
Dragsfjärd, Kemiö já Västanfjärd kieldah lahtojii oohtân uđđâivemáánu 1. peeivi&nbsp;2009. Uđđâ kieldâ nommân šoodâi Kemiönsaari. Ovdil tom Dragsfjärd kieldân lâi lohtum Hiittisii kieldâ ive&nbsp;1969 aalgâst.

Kemiö lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 64 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 33 % sarnuu suomâkielâ ive&nbsp;2008 (1 % sarnuu eres kielâ). Meiddei uđđâ Kemiönsaari kieldâ lii kyevtkielâlâš. Ive&nbsp;2020 loopâst ton ässein 67,5 % sarnuu ruotâkielâ, 29,2 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.

## Siijdah
Albrektsböle, Berga, Bjensböle, Bogsböle, Branten, Brokärr, Båtkulla, Böle, Dalby, Dalkarlby, Degerdal, Ekniemi (Eknäs), Elmdal, Engelsby, Flugböle, Fröjdböle, Gammelby, Gräsböle, Gundby, Gästerby, Helgeboda, Hova, Hulta, Högmo, Kalkkila (Kalkila), Kaskärr, Kiila (Kila), Kirkonkylä (Kyrkoby), Koddböle, Koivuranta, Koustar, Kuggböle, Kvarnböle, Kårkulla, Labböle, Lamkulla, Lappdal, Lemnäs, Lillvik, Linnarnäs, Länsiniemi (Västerudden), Lövböle, Mainiemi (Majniemi), Makila, Mattböle, Mattkärr, Mjösund, Måsa, Nordvik, Norrlångvik, Norrsundvik, Orrnäs, Pajböle, Pederså, Pungböle, Påvalsby, Reku, Rugnola, Santasaari (Sandö), Skarpböle, Skoböle, Skog, Skogsböle, Skålböle, Skäggböle, Smedaböle, Smedsböle, Småland, Stenmo, Strömma, Suomenkulma (Finnudden), Syvälahti (Sjölax), Tavasttrona, Tjuda, Tolfsnäs, Torsböle, Trotby, Träskö, Vestlahti (Vestlax), Viksgård, Viksvidja, Villkärr, Vreta, Västankärr, Västermark já Östermark.

## Kovegalleria

Kemiön paloasema, Kimito brandstation.jpg
Obelisk vid Kimito kyrka 2.jpg
Falla gård, Fallan talo.jpg
Sagalundgården.jpg
Strömma.jpg


## Käldeeh
Västanfjärd

**Västanfjärd** lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Kemiönsaari kieldân ive&nbsp;2009 aalgâ rääjist. Ive&nbsp;2008 loopâst Västanfjärdist assii 790 olmožid, já ton vijđodâh lâi 148,92&nbsp;km², mast 52,57&nbsp;km² lâi čääci. Västanfjärd naaburkieldah lijjii Dragsfjärd, Kemiö, Särkisalo já Tammisaari.

## Kieldâlahtem
thumb|left|Paraisii já Kemiönsaari kieldâlahtemeh
Dragsfjärd, Kemiö já Västanfjärd kieldah lahtojii oohtân uđđâivemáánu 1. peeivi&nbsp;2009. Uđđâ kieldâ nommân šoodâi Kemiönsaari. Ovdil tom Dragsfjärd kieldân lâi lohtum Hiittisii kieldâ ive&nbsp;1969 aalgâst.

Västanfjärd lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 88 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 11 % sarnuu suomâkielâ ive&nbsp;2008 (1 % sarnuu eres kielâ). Meiddei uđđâ Kemiönsaari kieldâ lii kyevtkielâlâš. Ive&nbsp;2020 loopâst ton ässein 67,5 % sarnuu ruotâkielâ, 29,2 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.

## Siijdah
Billböle, Brännboda, Finsjö, Galtarby, Gräggnäs, Illo, Kobböle, Misskärr, Nivelax, Norrlammala, Pörtsnäs, Sirnäs, Södersundvik, Söderlammala, Tappo, Västanfjärd já Östanå.

## Kovegalleria

Västanfjärdin vanha kirkko ovelta.jpg
Villa felix 1.jpg
Lammala-2003.jpg


## Käldeeh
Dragsfjärd

**Dragsfjärd** lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Kemiönsaari kieldân ive&nbsp;2009 aalgâ rääjist. Ive&nbsp;2008 loopâst Dragsfjärdist assii 3&nbsp;284 olmožid, já ton vijđodâh lâi 2&nbsp;248,61&nbsp;km², mast 1&nbsp;976,68&nbsp;km² lâi čääci. Dragsfjärd naaburkieldah lijjii Kemiö, Nauvo, Parainen já Västanfjärd.

## Kieldâlahtemeh
thumb|left|Paraisii já Kemiönsaari kieldâlahtemeh
Dragsfjärd, Kemiö já Västanfjärd kieldah lahtojii oohtân uđđâivemáánu 1. peeivi&nbsp;2009. Uđđâ kieldâ nommân šoodâi Kemiönsaari. Ovdil tom Dragsfjärd kieldân lâi lohtum Hiittisii kieldâ ive&nbsp;1969 aalgâst.

Dragsfjärd lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 76 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 21 % sarnuu suomâkielâ ive&nbsp;2008 (3 % sarnuu eres kielâ). Meiddei uđđâ Kemiönsaari kieldâ lii kyevtkielâlâš. Ive&nbsp;2020 loopâst ton ässein 67,5 % sarnuu ruotâkielâ, 29,2 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.

## Siijdah
Björkboda, Genböle, Dalen, Hammarsboda, Hertsböle, Kråkvik, Kulla, Kärra, Labbnäs, Lillfinnhova, Långnäs, Nordanå, Purunpää, Rosendal, Rövik, Skinnarvik, Smedskulla, Storfallan, Storfinnhova, Stusnäs, Sunnanå, Söderby, Söderlångvik, Söglö, Tynglax, Ytterölmos já Överölmos.

## Kovegalleria

Överölmos by.jpg
Taalintehdas.jpg
Kasnäs aerial photograph.jpg
Högsåra - Farmors café1.jpg
Rosalan kylaa.JPG
Söderlångvik4.jpg


## Käldeeh
Hiittinen

**Hiittinen ** () lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lohtui Dragsfjärd kieldân ive&nbsp;1969 aalgâst já lii kuullâm Kemiönsaari kieldân ive&nbsp;2009 aalgâ rääjist. Ive&nbsp;1968 loopâst Hiittisiist assii 732 olmožid, já ton vijđodâh (čäsittáá) lâi 109,8&nbsp;km². Hiittisii naaburkieldah lijjii Bromarv, Dragsfjärd, Hanko, Nauvo já Västanfjärd.

## Kieldâlahtemeh
thumb|left|Paraisii já Kemiönsaari kieldâlahtemeh
Hiittisii kieldâ lohtui Dragsfjärd kieldân ive&nbsp;1969 aalgâst. Talle uđđâivemáánu 1. peeivi&nbsp;2009 Dragsfjärd, Kemiö já Västanfjärd kieldah lahtojii oohtân. Uđđâ kieldâ nommân šoodâi Kemiönsaari.

Hiittinen lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 88,9 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 11,1 % sarnuu suomâkielâ ive&nbsp;1960. Meiddei uđđâ Kemiönsaari kieldâ lii kyevtkielâlâš. Ive&nbsp;2020 loopâst ton ässein 67,5 % sarnuu ruotâkielâ, 29,2 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Siijdah
Bergö, Biskopsö, Bolax, Böle, Hiittinen (Hitis), Holma, Högsåra, Kakskiela (Kaxskäla), Kasnäs, Rosala, Stubbnäs, Tunhamn, Vänoxa já Vänö.

## Käldeeh
Houtskari

**Houtskari** () lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lohtui Paraisii kaavpugân ive&nbsp;2009 aalgâst. Ive&nbsp;2008 loopâst Houtskarist assii 621 olmožid, já ton vijđodâh lâi 566,81&nbsp;km², mast 446,88&nbsp;km² lâi čääci. Houtskari naaburkieldah lijjii Brändö, Iniö, Korppoo, Kökar já Sottunga.

## Kieldâlahtem
thumb|left|Paraisii já Kemiönsaari kieldâlahtemeh
Houtskari, Iniö, Korppoo já Nauvo kieldah lahtojii Paraisii kaavpugân uđđâivemáánu 1. peeivi&nbsp;2009. Uđđâ kaavpug nommân šoodâi Länsi-Turunmaa, mut ive&nbsp;2012 valdui oppeet kiävtun nommâ Parainen.

Houtskari lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 86 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 14 % sarnuu suomâkielâ ive&nbsp;2008. Meiddei uđđâ Paraisii kaavpug lii kyevtkielâlâš. Ive&nbsp;2020 loopâst ton ässein 55,1 % sarnuu ruotâkielâ, 41,6 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.

## Siijdah
Berghamn, Björkö, Hyppeinen (Hyppeis), Hönsnäs, Jungfruskär, Järvis, Kittuinen (Kittuis), Kivimo, Lempnäs, Medelby, Mossala (Mussala), Nåtö, Näsby, Roslax, Saverkeit, Stor-Pensar, Sördö, Träskby já Äppelö.

## Kovegalleria

RoyLindmanNäsby.jpg
RoyLindmanKittuis.jpg
RoyLindmanTräskOH.jpg
Saariston rengastie 8.jpg
Näsby harbour.jpg


## Käldeeh
Merimasku

**Merimasku** lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Naantali kaavpugân ive&nbsp;2009 aalgâ rääjist. Ive&nbsp;2008 loopâst Merimaskust assii 1&nbsp;659 olmožid, já ton vijđodâh lâi 85,38&nbsp;km², mast 34,03&nbsp;km² lâi čääci. Merimasku naaburkieldah lijjii Askainen, Masku, Naantali já&nbsp;Velkua.

## Kieldâlahtemeh
thumb|left|Naantali kieldâlahtemeh 
Naantali táálunkieldâ lohtui Naantalin ive&nbsp;1964. Merimasku, Rymättylä já Velkua kieldah lahtojii Naantalin uđđâivemáánu 1. peeivi&nbsp;2009. Uási Masku kieldâst sirdâšui Naantalin ive&nbsp;2011.

## Siijdah
Akkola, Heikkola, Heikinmäki, Hirvoinen, Horja, Iskola, Järvensuu, Kaksoinen, Karjalainen, Kaukola, Koveri, Kräkilä, Kukolainen, Kuuslahti, Kuusniemi, Köylijärvi, Lieranta, Liettistenmaa (Lietisten saaret), Liiamaa, Lukkarainen, Mälsälä, Pohjalainen, Rautuinen, Riittonpää, Saaristolaiskylä, Sannainen, Taattinen, Tammisaari, Tanskila, Tärkkinen já Uusikartano.

## Kovegalleria

Lossitupa Merimasku 2013.JPG
Taattistenjärvi 1.JPG
Köylijärvi, Naantali, 15.5.2010.JPG


## Käldeeh
Rymättylä

**Rymättylä** () lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Naantali kaavpugân ive&nbsp;2009 aalgâ rääjist. Ive&nbsp;2008 loopâst Rymättyläst assii 2&nbsp;165 olmožid, já ton vijđodâh lâi 334,71&nbsp;km², mast 186,36&nbsp;km² lâi čääci. Rymättylä naaburkieldah lijjii Korppoo, Merimasku, Naantali, Nauvo, Parainen, Turku já&nbsp;Velkua.

## Kieldâlahtemeh
thumb|left|Naantali kieldâlahtemeh 
Naantali táálunkieldâ lohtui Naantalin ive&nbsp;1964. Merimasku, Rymättylä já Velkua kieldah lahtojii Naantalin uđđâivemáánu 1. peeivi&nbsp;2009. Uási Masku kieldâst sirdâšui Naantalin ive&nbsp;2011.

## Siijdah
Aatila, Ahteentaka, Ajola, Alakylä, Ampuminmaa, Antola, Anttila, Autuinen, Brunnila, Hanka, Hankaanperä, Heinäinen, Hintsala, Hämmärö, Hämölä, Isopoikko, Järvenperä, Kaarniitta, Kaastla, Kauppila, Kepuinen, Kinttala, Kirjala, Knaapila, Koisaari, Koivusaari, Kuivanen, Kurala, Kurinen, Kurjanrauma, Leikkinen, Leiklahti, Lookila, Maanpää, Maisaari, Maskulainen, Meinikkala, Metsäpoikko, Montola, Ojainen, Okala, Paavainen, Pakinainen, Peräinen, Poikko, Pornainen, Pulkkala, Raula, Riiainen, Riittiö, Ruokorauma, Ruotsalainen, Röölä, Saarla, Salo, Santala, Seppälä, Suikkila, Suutarla, Taipale, Tanila, Valtainen, Vanhakylä, Veluinen, Viljainen, Ylikylä, Ylttinen já Äijälä.

## Kovegalleria

A boathouse at Rymättylä.jpg
Hämmärönsalmen lossi 2.jpg
Boyfood, Röölä, Rymättylä, Naantali, 7.8.2012.JPG


## Käldeeh
Velkua

**Velkua** lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Naantali kaavpugân ive&nbsp;2009 aalgâ rääjist. Ive&nbsp;2008 loopâst Velkuast assii 264 olmožid, já ton vijđodâh lâi 135,40&nbsp;km², mast 103,53&nbsp;km² lâi čääci. Velkua naaburkieldah lijjii Askainen, Iniö, Kustavi, Merimasku, Nauvo, Rymättylä já Taivassalo.

## Kieldâlahtemeh
thumb|left|Naantali kieldâlahtemeh 
Naantali táálunkieldâ lohtui Naantalin ive&nbsp;1964. Merimasku, Rymättylä já Velkua kieldah lahtojii Naantalin uđđâivemáánu 1. peeivi&nbsp;2009. Uási Masku kieldâst sirdâšui Naantalin ive&nbsp;2011.

## Siijdah
Haukka, Kalsor, Kettumaa, Krööpilä, Palva, Pohjakylä, Salavainen, Teersalo já&nbsp;Tiurla.

## Kovegalleria

Velkuan koulu, Palva, Velkua, Naantali, 13.7.2012 (2).JPG|


## Käldeeh
Naantali táálunkieldâ

**Naantali táálunkieldâ** () lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Naantali kaavpugân ive&nbsp;1964 aalgâ rääjist. Ive&nbsp;2008 loopâst Naantali táálunkieldâst assii 3&nbsp;139 olmožid, já ton vijđodâh (čäsittáá) lâi 45,8&nbsp;km². Naantali táálunkieldâ naaburkieldah lijjii Masku, Merimasku, Naantali, Raisio, Rymättylä já&nbsp;Turku.

## Kieldâlahtemeh
thumb|left|Naantali kieldâlahtemeh 
Naantali táálunkieldâ lohtui Naantalin ive&nbsp;1964. Merimasku, Rymättylä já Velkua kieldah lahtojii Naantalin uđđâivemáánu 1. peeivi&nbsp;2009. Uási Masku kieldâst sirdâšui Naantalin ive&nbsp;2011.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Ive 1960 Naantali táálunkieldâst lijjii kulmâ čuákkipääihi: Kultaranta (501 ässed; 2,5&nbsp;km²), Lietsala (701 ässed; 2,0&nbsp;km², uásild Raisio peln) já Taimo (629 ässed; 1,9&nbsp;km²).

## Siijdah
Ajonpää, Asikko, Haijainen, Herttula, Immanen, Inttilä, Isokylä, Jaakkola, Kaivola, Karvetti, Keitilä, Kirstilä, Kuivalahti, Kultaranta, Kunnainen, Kuostano, Käkölä, Ladvo, Lapila, Latonpää, Lietsala, Luikkio, Luolala, Löytäne, Metsä-Jukola, Miekkula, Nuhjala, Porhonkallio, Pyöli, Ruona, Ruuhimäki, Saksila, Sammalkallio, Soikallio, Soininen, Taimo, Tammisto, Tupavuori, Vadjo, Viiala, Villa já Vähäkallio.

## Kovegalleria

Kultaranta 1920.jpg|


## Käldeeh
Lemu

**Lemu** () lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Masku kieldân ive&nbsp;2009 aalgâ rääjist. Ive&nbsp;2008 loopâst Lemust assii 1&nbsp;819 olmožid, já ton vijđodâh lâi 55,81&nbsp;km², mast 8,19&nbsp;km² lâi čääci. Lemu naaburkieldah lijjii Askainen, Masku, Mietoinen já Nousiainen.

## Kieldâlahtemeh
thumb|left|Masku kieldâlahtemeh 
Askaisii já Lemu kieldah lahtojii Maskun ive&nbsp;2009. Ive&nbsp;2011 Askaisii uárjiuásih lahtojii Naantalin.

## Siijdah
Heikkinen, Helala, Hievunen, Iso-Vallunen, Järäinen, Kaitainen, Kaivonen, Kallela, Kovala, Kuneninen, Leppävainio, Mannerjärvi, Maskulainen, Mattila, Miiainen, Monnoinen, Niittukartano, Nikkarla, Nyynäinen, Oukkula, Pappila, Peinikkala, Penninen (lappum), Raukunen, Seijainen, Seppälä, Taloinen, Tenhola, Toijola, Torttila, Tuhkala, Valpperi, Vastila, Verainen, Vipinen, Vitikainen, Vähä-Vallunen já Yllikäinen.

## Kovegalleria

Lemu VPK 2016.jpg
Vaha-Vallunen.jpg
Vilja-aitta.jpg
Kemppien tupa 05.jpg
Monnoinen manor.jpg
National road 1900 in Lemu 1.jpg


## Käldeeh
Askainen

**Askainen** () lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Masku kieldân ive&nbsp;2009 aalgâ rääjist. Ive&nbsp;2008 loopâst Askaisiist assii 1&nbsp;007 olmožid, já ton vijđodâh lâi 95,96&nbsp;km², mast 33,34&nbsp;km² lâi čääci. Askaisii naaburkieldah lijjii Lemu, Merimasku, Mynämäki, Taivassalo já&nbsp;Velkua.

## Kieldâlahtemeh
thumb|left|Masku kieldâlahtemeh 
Askaisii já Lemu kieldah lahtojii Maskun ive&nbsp;2009. Ive&nbsp;2011 Askaisii uárjiuásih lahtojii Naantalin.

## Siijdah
Ahtinen, Antikainen, Auttinen, Hannula, Iiroinen, Kairinen, Karavainen, Karvatti, Koskoinen, Laakinen, Lempoinen, Manna, Merijärvi, Nepola, Palsala, Pukkila, Raumharja, Rauvola, Ruohoisenmaa, Tättäläinen, Tävälä, Vanhakylä já Vilu.

## Kovegalleria

Askainen school, Masku, Finland.jpg
National road 1930 in Askainen 1.jpg
Louhisaari.JPG
Askaisten Ritaripuisto 1.jpg


## Käldeeh
Piikkiö

**Piikkiö** () lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Kaarina kaavpugân ive 2009 aalgâ rääjist. Ive&nbsp;2008 loopâst Piikkiöst assii 7&nbsp;578 olmožid, já ton vijđodâh lâi 109,21&nbsp;km², mast 18,52&nbsp;km² lâi čääci. Piikkiö naaburkieldah lijjii Kaarina, Lieto, Paimio, Parainen já Sauvo.

## Eennâmtieđâ
Piikkiönjoki kolgá kieldâ čoođâ. Piikkiö stuárráámus suálui lii Harvaluoto.

## Siijdah
Aerla, Aininen, Andelmaa, Aro, Bussila, Böle, Finby, Hadvala, Harvaluoto, Hepojoki, Hiirla, Hirsund, Hulkkio, Huttala, Iso-Hepojoki, Isokartano (Storgård), Joensuu (Åminne), Kalainen, Kavalto, Kellarimäki, Kemperlä, Kierlä, Kirismäki, Kokolahti, Koroinen, Koski, Kuotila, Linnunpää, Littoinen, Lyytikkylä, Makarla, Moisio, Niemi, Nunna, Oorlahti, Ootoinen, Perttala, Pukkila (Buckila), Puosta, Puurkankari, Raadelma, Ratsula, Rojola, Runko, Salvela, Suni, Teppala, Tiskarla, Toivonlinna (Hiirla siijdâst), Tuorla, Uitto, Villisi, Viukkala, Vähä-Hepojoki, Vähäkylä já Yltöinen.

## Fáádást eres soojijn
* Piikkiö servikodde 

## Kovegalleria

Piikkiön kirkko1b.jpg|
Piikkiön rautatieasema 2 AB.jpg |
Tuorla area Oct 2009.jpg|


## Käldeeh
Vahto

**Vahto** lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Rusko kieldân ive&nbsp;2009 aalgâ rääjist. Ive&nbsp;2008 loopâst Vahtost assii 1&nbsp;919 olmožid, já ton vijđodâh lâi 77,37&nbsp;km², mast 0,31&nbsp;km² lâi čääci. Vahto naaburkieldah lijjii Aura, Masku, Mynämäki, Nousiainen, Pöytyä, Rusko, Turku já&nbsp;Yläne.

## Siijdah
Askainen, Auvainen, Hemmola, Hyrköinen, Inkinen, Järvijoki, Kautranta, Kierikkala, Koivisto, Kylämäki, Laukola, Lavamäki, Parikka, Peijari, Riittiö, Seppälä, Silvola já Sysimäki.

## Tobdos vahtoliih
* Mauno Jussila, aalmugovdâsteijee já minister
* Kalevi Keihänen, servimađhâšem ovdedeijee
* Konrad Lehtimäki, kirječällee
* Verner Lehtimäki, ohtâ ruopsiskaartij hoovdâin
* Satu Salonen, čyeigee

## Fáádást eres soojijn
* Vahto pyereestvaijeemkuávdáš 

## Kovegalleria

A sauna in Vahto, Finland.jpg
Entering Vahto.jpg
Vahto, utua pellolla.jpg


## Käldeeh
Njuhčâ

**Njuhčâ** (*Cygnus cygnus*) lii viettuuluudij laahkon kullee loddešlaajâ. Stuorrâ, vielgis lodde lii ain kiäsuttâm ulmuid. Njuhčâ kávnoo maŋgii aalmugärbivyevist já taaiđâtuojijn. Njuhčâ lii Suomâ aalmuglâšlodde.

## Stuárudâh já tobdomeerhah
Njuhčâ lii stuorrâ, vielgis viettuulodde. 

## Lavdâm já eellimpiirâs
Njuhčâ lii kesilodde. Tot pessee Euroop tavekuávluin já värree čohčuv máádás sudes čääsi kuuvl. Suomâst njuuvčah värrejeh Tanska čolmijd, Nuorttâmeerâ maadâoosijd já Tavemeerân. 

Lii arvâlum, et maailmvijđosávt njuhčânääli lii suulân 180 000 ohtâgâssâd. Suomâst njuhčâ lii rávhuidittum.

## Lasanem
Njuuvčah parâluveh ubâ eellimáigásis. Paarâ huksee piervâl láásán teikkâ koškásân. Niŋálâs mannee 4–7 laavcâivnásii mane. Kuohtuuh vaanhimeh piemmâv uđâgáid. Uđâgááh viettih vaanhimijguin vuosmuu täälvi. Njuhčâ šadda suhâjuátkimahan suullân 4–5-ihásâžžân.

Anarâškielân vuálá ihepiälásâš njuhčâ koččoo *jesmi* teikkâ *jiesmi*.

## Raavâd
Njuhčâ porá iänááš šaddoravâdâs.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Suomâ lippu

**Suomâ lippu** lii ohtâ Suomâ aalmuglâšsymbolijn. Lippu lii vielgâd, já tast lii čuovjis ristâ. Kovos vuáđuduvá tave-eennâmlâš ristâliipun. Ovdâskodde tuhhiittij čuovjisristâliipu Suomâ staatâlippun vyesimáánu 28. peeivi 1918, já seenaat nonnij laavâ čuávuváá peeivi. 

Nubbe muulsâiähtu liipu ivnen lâi ruopsisfiskislippu. Seenaat lâi iävtuttâm ive aalgâst leijoonliipu staatâlippun. Eero Snellman já Bruno Tuukkanen vuáváin čuovjisristâliipu. Suomâst láá kulmâ čuovjisristâliipu tiijpâ: aalmuglippu ađai táválâš čuovjisristâlippu, njuálguroobdâg staatâlippu já staatâlippu, mast láá kuárvih. 

## Liputtempeeivih

Suomâst láá aainâs-uv čiččâm virgálâš liputtempeivid já 12 vuáhádum liputtempeivid. Juáhhást lii kuittâg vuoigâdvuotâ keessiđ Suomâ liipu lippustáágun ain, ko sun ana tom tárbulâžžân. Staatâ já virgetoimâttuvah ferttejeh keessiđ Suomâ liipu pajas lippustáágun virgálij liputtempeeivij. Táválávt lippu kiässoo lippustáágun tme käävci iđedist, já tom lyeštih vuálus ehidist majemustáá tme 21.

## Liipuh

Flag of Finland.svg|
Flag of Finland (state).svg|
Military flag of Finland.svg|


## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ukrainakielâ

**Ukrainakielâ** (ukr. украї́нська мо́ва, ) lii slaavilâš kielâ, mii kulá oovtâst ruusiin-, vielgisruošâ- já ruošâkielâigijn indoeurooplâš kielâi nuorttâslaavilâš kielâjuávkun. 

## Lavdâm
Ukrainakielâ lii virgálâš kielâ čuávuváin staatâin já kuávluin:

* 30px Ukraina
* 30px Transnistria

Ukrainakielâ lii Ukraina áinoo virgálâš kielâ. Transnistriast láá kulmâ virgálâš kielâ: moldovakielâ, ukrainakielâ já ruošâkielâ.

## Kielâoppâ
### Jienâdâhoppâ
#### Vokaleh

## Käldeeh
Kiova

**Kiova** () lii kaavpug Ukrainast. Tot lii Ukraina uáivikaavpug já stuárráámus kaavpug. Kiova lii tehálâš ráhtulâšvuođâ, tiettuu já kulttuur kuávdáš. 

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Karjaa

**Karjaa** () lii oovdiš kaavpug Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Raasepori kaavpugân ive&nbsp;2009 aalgâ rääjist. Ive&nbsp;2008 loopâst Karjaast assii 9&nbsp;155 olmožid, já ton vijđodâh lâi 214,76&nbsp;km², mast 17,94&nbsp;km² lâi čääci. Karjaa naaburkieldah lijjii Inkoo, Karjalohja, Lohja, Pohja já Tammisaari.

## Historjá
Karjaa kieldâ vuáđudui ive&nbsp;1930, já tast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1977.

### Kieldâlahtemeh
[thumb|left|Raasepori já [Hanko kieldâlahtemeh]]
Karjaa táálunkieldâ lohtui Karjaan ive&nbsp;1969.

Bromarv kieldâ lohtui Tenholan ive&nbsp;1977.

Snappertuna kieldâ já Tammisaari táálunkieldâ lahtojii Tammisaarin ive&nbsp;1977. 

Tenhola kieldâ lohtui Tammisaarin ive&nbsp;1993.

Ive&nbsp;2009 aalgâst Karjaa kaavpug, Pohja kieldâ já Tammisaari kaavpug lahtojii oohtân já šoodâi Raasepori kaavpug.

Karjaa lâi kyevtkielâlâš kaavpug: 59 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 38 % sarnuu suomâkielâ ive&nbsp;2008 (3 % sarnuu eres kielâ). Meiddei uđđâ Raasepori kaavpug lii kyevtkielâlâš. Ive&nbsp;2020 loopâst ton ässein 64,3 % sarnuu ruotâkielâ, 30,8 % sarnuu suomâkielâ, já 4,9 % sarnuu mottoom eres kielâ.

## Siijdah
Backby, Backgränd, Bengtsmora, Björnbollstad, Bondby, Brasby, Bredvik, Brynikbacka, Bålaby, Båtsmora, Bällarby, Bällby Bäljars, Degerby, Domargård, Dönsby, Finnbacka, Finnby, Grabbacka, Gösbacka, Heimos, Hållsnäs, Högben, Ingvallsby, Joddböle, Jällsby, Kansbacka, Karjaan asema (Karis station), Karjaan keskusta (Karis centrum), Kasabacka, Kasaby, Kaunislahti (Grundsjö), Kiila (Kila), Kleven, Knapsby, Konungsböle, Kroggård, Kudiby, Kurby, Kvarvbacka, Leppi (Läpp), Lågbacka, Lövkulla, Mangård, Meltola (Mjölbolsta), Mjölnarby, Mustio (Svartå), Nyby, Osmundsböle, Pappila (Prästgården), Päsarby, Reiböle, Romsarby, Sannäs, Sepänkylä (Smedsby), Snällböle, Starkom, Sutarkulla, Svarvarböle, Svedja, Tallmo, Torsböle, Visanbacka, Västanby já Österby.

## Kovegalleria

Betelkyrkan i Karis.JPG
Daghemsgård i Karis 2018.jpg
Egnahemshusbebyggelse Karis centrum 2018.jpg
Högbergsgatan? Karis 2018.jpg
Karis FBK 110 brandstation.jpg
Karjaan asema C IMG 3684.JPG
Karjaan rautatieasema.jpg
Karjaan kaupungintalo.jpg
Våningshus Karis 2018.jpg


## Käldeeh
Tammisaari

**Tammisaari** () lii oovdiš kaavpug Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Raasepori kaavpugân ive&nbsp;2009 aalgâ rääjist. Ive&nbsp;2008 loopâst Tammisaarist assii 14&nbsp;754 olmožid, já ton vijđodâh lâi 1&nbsp;873,38&nbsp;km², mast 1&nbsp;146,65&nbsp;km² lâi čääci. Tammisaari naaburkieldah lijjii Hanko, Karjaa, Pohja já Perniö.

## Kieldâlahtemeh
[thumb|left|Raasepori já [Hanko kieldâlahtemeh]]
Karjaa táálunkieldâ lohtui Karjaan ive&nbsp;1969.

Bromarv kieldâ lohtui Tenholan ive&nbsp;1977.

Snappertuna kieldâ já Tammisaari táálunkieldâ lahtojii Tammisaarin ive&nbsp;1977. 

Tenhola kieldâ lohtui Tammisaarin ive&nbsp;1993.

Ive 2009 aalgâst Karjaa kaavpug, Pohja kieldâ já Tammisaari kaavpug lahtojii oohtân já šoodâi Raasepori kaavpug.

Tammisaari lâi kyevtkielâlâš kaavpug: 81 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 17 % sarnuu suomâkielâ ive&nbsp;2008 (2 % sarnuu eres kielâ). Meiddei uđđâ Raasepori kaavpug lii kyevtkielâlâš. Ive&nbsp;2020 loopâst ton ässein 64,3 % sarnuu ruotâkielâ, 30,8 % sarnuu suomâkielâ, já 4,9 % sarnuu mottoom eres kielâ.

## Siijdah
Box, Bredvik, Bromarv, Båsa, Dragsvik, Fagernäs, Finby, Finby gränd, Gammelboda, Hangist, Harparskog, Hylta, Höstnäs, Ingvalsby, Jomalvik, Jussaari (Jussarö), Kalvdal, Kansjärvi (Kansjärv), Kelkkala (Kälkala), Kisa (Leksvall), Kivitok, Koivuniemi (Björknäs), Kuivasto (Kvigos), Kulla, Kårböle, Langansböle, Långstand, Malarby, Niitlahti (Nitlax), Norrstrand, Näset, Orvlax, Padva, Pargas, Parkkala (Barkala), Prästkulla, Raasepori (Raseborg), Rekuby, Riilahti (Rilax), Rösund, Siggby, Sillböle, Skogby, Skräddarböle, Skåldö, Sköldargård, Snappertuna, Sommarö, Svenskby, Tallbacka, Tenhola (Tenala), Trollböle, Trollshovda, Västervik, Vättlax, Öby, Östanberg já Österby.

## Kovegalleria

Ekenäs old town 1.jpg
Ekenäs old town 2.jpg
Vanhaa Tammisaarta1.JPG
Tammisaaren rautatieasema.JPG
Old city of Ekenaes 2015.JPG
Tammisaaren kirkko 2.jpg
Ekenäs town hall.jpg


## Käldeeh
Sinikka Tirkkonen

**Sinikka Tirkkonen** () lâi syemmilâš máttáátteijee, tihtâčällee já kirječällee. Sun čaalij novellijdis já tivtâidis suomâkielân. Suu pargo lii jurgâlum aainâs-uv saksa- já ruotâkielân.

## Eellim
Sinikka Tirkkonen šoodâi kuovâmáánu 13. peeivi 1954 Leppävirtast, Suomâst. Suu eeči lâi eennâmviljâleijee Kauko Tirkkonen já suu enni Eeva Siikanen. Sun čaalij pajeuáppen Leppävirta luvâttuvvâst. Ive 1979 sun valmâštui humanistlâš tiettui kandidaatin Jyväskylä ollâopâttuvvâst, ive 1981 uáppustivrejeijen já ive 1984 suomâkielâ máttáátteijen. 

## Karrieer
Tirkkonen poorgâi el. mielâpyecceitipšon, kirjerájutipšon já máttáátteijen ovdil ko sun porgâškuođij kirječällen olesáigásávt. Suu vuossâmuš kirje *Halla* lâi nooveelčuágáldâh, mon Otava almostitij ive 1985. Ive 1987 Otava almostitij Tirkkos čuávuváá nooveelčuágálduv *Luvaton elämä*, mii kietâdâlâi siämmáid teemaid ko kirjeest *Halla*. Taan nube kirjeest sun vuoitij ive 1988 sehe kirjálâšvuođâ staatâpalhâšume já Runeberg-palhâšume.

Tast maŋa Tirkkonen almostitij tuše tihtâčuágálduvâid. Suu vuossâmuš tihtâčuágáldâh *Miten peiliin kirjoitetaan* almostui 16 ihheed majemuu kirje *Luvaton elämä* maŋa. Ton čuágálduv maŋa Tirkkonen sirdâšui Otavast ive 2007 vuáđudum kirjekuástádâs ntaamon, mii almostitij ive 2008 Tirkkos čuávuváá tihtâčuágálduv *Unohdus*. Ive 2010 almostui Tirkkos kuálmád tihtâčuágáldâh *Kaunis ehto*; taan kirjeest sun lâi iävtukkâssân Savonia-palhâšume uážžon. Sun lâi iävtukkâssân siämmáá palhâšume uážžon meid ive 2014, taan keerdi majemuu tihtâčuágálduvástis *Pimeän halki, valon halki*.

## Kirjeh
### Nooveelčuágálduvah
* *Halla*. Otava 1985
* *Luvaton elämä*. Otava 1987

### Tihtâčuágálduvah
* *Miten peiliin kirjoitetaan*. Otava 2003
* *Unohdus*. ntamo 2008
* *Kaunis ehto*. ntamo 2010
* *Pimeän halki, valon halki*. ntamo 2013

## Palhâšumeh já tubdâstâsah
* 1987 – Leppävirta kulttuurpalhâšume
* 1988 – Runeberg-palhâšume
* 1988 – Kirjálâšvuođâ staatâpalhâšume
* 1988 – Otava-tubdâstâspalhâšume
* 2004 – Tave-Savo taaiđâpalhâšume

## Käldeeh
Yläne

**Yläne** lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Pöytyä kieldân ive&nbsp;2009 aalgâ rääjist. Ive&nbsp;2008 loopâst Ylänest assii 2&nbsp;109 olmožid, já ton vijđodâh lâi 364,60&nbsp;km², mast 22,66&nbsp;km² lâi čääci. Yläne naaburkieldah lijjii Alastaro, Aura, Eura, Masku, Mynämäki, Nousiainen, Oripää, Pöytyä, Säkylä, Turku já&nbsp;Vahto.

## Siijdah
Heinijoki, Kajava, Keihäskoski, Kurala, Kärrilä, Latvo, Lietsa, Mettäinen, Mykkälä, Mäenpää, Nokkala, Osa, Pramila, Tourula, Uusikartano, Vainionperä, Vimpa, Yläne markkân já Ylänehaveri.

## Kooskah
* Loimaa 45&nbsp;km
* Turku 55&nbsp;km
* Salo 80&nbsp;km
* Pori 88&nbsp;km
* Tampere 121&nbsp;km
* Helsig 215&nbsp;km
* Kokkola 398&nbsp;km
* Oulu 571&nbsp;km

## Kovegalleria

Yläneenkartano.jpg
Yläne in June 2015.jpg
Yläne workers house 1.jpg


## Käldeeh
Pohja

**Pohja** () lii oovdiš kieldâ Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Tot lii kuullâm Raasepori kaavpugân ive&nbsp;2009 aalgâ rääjist. Ive&nbsp;2008 loopâst Pohjast assii 4&nbsp;936 olmožid, já ton vijđodâh lâi 266,13&nbsp;km², mast 41,47&nbsp;km² lâi čääci. Pohja naaburkieldah lijjii Karjaa, Karjalohja, Kisko já Tammisaari.

## Kieldâlahtemeh
[thumb|left|Raasepori já [Hanko kieldâlahtemeh]]
Karjaa táálunkieldâ lohtui Karjaan ive&nbsp;1969.

Bromarv kieldâ lohtui Tenholan ive&nbsp;1977.

Snappertuna kieldâ já Tammisaari táálunkieldâ lahtojii Tammisaarin ive&nbsp;1977. 

Tenhola kieldâ lohtui Tammisaarin ive&nbsp;1993.

Ive&nbsp;2009 aalgâst Karjaa kaavpug, Pohja kieldâ já Tammisaari kaavpug lahtojii oohtân já šoodâi Raasepori kaavpug.

Pohja lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 59 % ton ässein sarnuu suomâkielâ já 37 % sarnuu ruotâkielâ ive&nbsp;2008 (4 % sarnuu eres kielâ). Meiddei uđđâ Raasepori kaavpug lii kyevtkielâlâš. Ive&nbsp;2020 loopâst ton ässein 64,3 % sarnuu ruotâkielâ, 30,8 % sarnuu suomâkielâ, já 4,9 % sarnuu mottoom eres kielâ.

## Siijdah
Andkärr, Ansku (Antskog), Baggby, Björsby, Bockboda, Bollsta (Bollstad), Borgby, Brunkom, Brödtorp, Böle, Dalkarby, Degernäs, Djekenkulla, Ekerö, Elimo, Fiskari (Fiskars), Gammelby, Gennäs, Grabbskog, Grännäs, Gumnäs, Hindraböle, Hällskulla, Jernvik, Kiila (Kila), Klinkbacka, Koppskog, Kuovila (Skogböle), Kvarnby, Kyrkbacka, Lillfors, Mörby, Näsby, Pappila (Prästgården), Persböle, Pinjainen (Billnäs), Pohjankuru (Skuru), Ramskulla, Sidsbacka, Sjösäng, Skarpkulla, Skogäng, Skrittskog, Slicko, Sonabacka, Spakanäs, Starrböle, Sunnanvik, Svedjeby, Sällvik, Tomasböle, Torby, Trädbollstad, Uusikartano (Nygård), Vesterby, Joensuu (Åminne) já Åminnefors.

## Kovegalleria

Fiskars settlemence Finland.jpg
Pohja - Lillforsholmen C IMG 3695.JPG
Pohja. Dagaparken ja muistomerkki.jpg
Pohjan risteys.jpg


## Käldeeh
Savonia-kirjálâšvuotâpalhâšume

**Savonia-kirjálâšvuotâpalhâšume** () lii syemmilâš tubdâstâspalhâšume, mon Kuopio kaavpug lii juáhám savolâš kirječällei čaabâkirjálâšvuođâ kirjeest. Vuosmuu palhâšume finnij kirječällee Elina Karjalainen ive 1986 kirjestis *Tärisevä enkeli ja muita juttuja*. Palhâšume stuárudâh lâi ovdil 10 000 eurod, mut ive 2017 rääjist stuárudâh lii lamaš 12 000 eurod.

## Vyeitteeh

## Fáádást eres soojijn
* Savonia palkinto (suomâkielân)

## Käldeeh
Naima Jakobson

**Naima Maria Jakobson** () lâi suomâruátálâš máttáátteijee já kirječällee. Sun čaalij ruotâkielân.

## Eellim
Jakobson vaanhimeh láin vyeijee, táluomâsteijee Johan Jakobsson já Engla Gustava Lukander. Sun čaalij pajeuáppen ive 1887 Svenska normallyceumist já valmâštui filosofia kandidaatin Helsig ollâopâttuvâst ive 1891. Jakobson poorgâi ruotâkielâlij nieidâškoovlâi máttááttáijen Porvoost, Haminast já Helsigist.

## Kirjeh
* *Hemmen och det svenska modersmålet*. Svenska Kvinnoförbundets föredragsserie n:o 1. Helios, Helsingfors 1908
* *Svensk vitterhet för skola och hem Sjunde häftet : Fosforisterna och deras samtida*. Alex. Lundström, Helsingfors 1911, 2. uppl. Schildt, Helsingfors 1921
* *Befrielse*. Söderström, Helsingfors 1920
* *Dikter*. Akademiska bokhandeln, Helsingfors 1924

## Käldeeh
Elsa Kaarela

**Elsa Kaarela**, ive 1914 räi **Karén** () lâi syemmilâš máttáátteijee já kirječällee.

## Eellim
Kaarela vaanhimeh láin kävppijâs Arndt Karén já Hilda Tiiri. Kaarela valmâštui aalmugškovlâmáttáátteijen ive 1924 já lâi pargoost Viitasaarist aalmugškovlâmáttáátteijen iivij 1925–1929, Karkkust puáráttuv išehovdân iivij 1929–1933 já eemeedškoovlâ máttáátteijen iivij 1930–1933, Joutsast aalmugškovlâmáttáátteijen iivij 1933–1936 já Heinolast seminaar hárjuttâsškoovlâ máttáátteijen iivij 1936–1966. 

Kaarela čaalij saanijd Leo Härkös nuottim Heinola päikkikuávlulavlui *Heinola, kotiseutumme*.

## Almostitmeh
* *Väinön ja Maijan jouluseikkailu: 3-näytöksinen satunäytelmä*, 1937
* *Ohjelma pikkulottain joulujuhlaan*, 1937
* *Näytelmiä ja vuorokeskusteluja: pikkulotille*, 1940
* *Tuntematon suomalainen sotilas*, 1941
* *Ryhmätyöskentelyä koulussa: kokemuksia ja kokeiluja opintoryhmistä ja ryhmätyöskentelystä*, 1948
* *Oppikunnat ja ryhmät opetuksessa*, 1954
* *Uskonnonopetuksen uusia menetelmiä*, 1958, Elsa Kaarela, Olavi Lähteenmäki
* *Viitteitä peruskoulun kirjoituksenopetukseen etenkin ala- ja keskiasteen opettajille*, 1970, Elsa Kaarela, Taimi Metsikkö

## Käldeeh
C. S. Lewis

**Clive Staples Lewis** () lâi brittilâš kirječällee, koskâääigi já renessans kirjálâšvuođâ totkee sehe tobdos ristâosko piälušteijee. Suu tobdosumos čallui juávkun kuleh Narnia-fantasiakirjeráiđu, ristâlâš kirje The Screwtape Letters sehe The Space Trilogy -ráiđu.

## Eellim
Clive Staples Lewis šoodâi Belfastist, Irlandist skammâmáánu 29. peeivi 1898. Suu vaanhimeh láin Albert James Lewis (1863–1929) já Florence Augusta Lewis (š. Hamilton, 1862–1908). Sust lâi puárásub viljâ Warren Hamilton Lewis. Lewis rähistij Beatrix Potter kiirjijd já čäliškuođij jieijâs mainâsijd jo pärnin. Suu enni jaamij ive 1908, ko Lewis lâi 9-ihásâš. Tast maŋa suu eeči vuolgâttij suu škoovlân Eŋlandân. Ive 1917 Lewis luvâškuođij kirjálâšvuođâ Oxford ollâopâttuvvâst. Siämmáá ive sun uásálistij vuossâmuu maailmsuátán Ranska suátišiljoost Sommest. Sun hávádui ive 1918 cuáŋuimáánust. Suáđi maŋa Lewis joođhij uápuid já tooimâi maŋeláá máttáátteijen Oxfordist iivij 1925–1954 já koskâääigi já renessans kirjálâšvuođâ professorin Cambridge ollâopâttuvvâst ive 1954 rääjist. Lewis kuulâi The Inklings -nommâsii kirječällei juávkun, moos kullii meid ovdâmerkkân J. R. R. Tolkien, Hugo Dyson, Owen Barfield sehe Lewis viljâ Warren Lewis. The Inklings čokkânij 1930-lovo rääjist távjá The Eagle and Child -pubist Oxfordist. Lewis naajâi Joy Davidmáin cuáŋuimáánu 23. peeivi 1956. Sun puáccái já jaamij päihistis Oxfordist skammâmáánu 22. peeivi 1963.

## Čalluuh
### Čaabâkirjálâšvuotâ
* *The Pilgrim's Regress* (1933)
* *The Space Trilogy*
# *Out of the Silent Planet* (1938)
# *Perelandra (aka Voyage to Venus)* (1943)
# *That Hideous Strength* (1945)
* *The Screwtape Letters* (1942)
* *The Great Divorce* (1945)
* *The Chronicles of Narnia*
# *The Lion, the Witch and the Wardrobe* (1950)
# *Prince Caspian* (1951)
# *The Voyage of the Dawn Treader* (1952)
# *The Silver Chair* (1953)
# *The Horse and His Boy (1954)
# *The Magician's Nephew* (1955)
# *The Last Battle* (1956)
* *Till We Have Faces* (1956)
* *The Shoddy Lands* (nooveel, 1956)
* *Ministering Angels* (nooveel, 1958)
* *Screwtape Proposes a Toast* (1961)
* *The Dark Tower* (1977)
* *Boxen: The Imaginary World of the Young C. S. Lewis'' (toim. Walter Hooper, 1985)

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Hanna Järvi

**Hanna Lydia Järvi** (j.s. **Vihijärvi**; ) lâi syemmilâš máttáátteijee já kirječällee.

## Eellim
Hanna Järvi vaanhimeh láin eennâmviljâleijee Juho Vihijärvi já Eva Hautala. Suu pelikyeimi ive 1908 rääjist lâi aalmugškovlâmáttáátteijee Kalle Järvi. Hanna Järvi juuđij kärjitipšo- já meijerškoovlâ ive 1900. Sun valmâštui aalmugškovlâmáttáátteijen ive 1905. Sun luuvâi ollâopâttuvâst dogmatiik ive 1911 já šoddâdemtiettuu ive 1912. Sun lâi pargoost aalmugškovlâmáttáátteijen Viitasaarist iivij 1905–1907, Petäjävesist iivij 1907–1908, Heinjokist iivij 1908–1916 já Lappeest ive 1916 rääjist. Sun lâi Lappee váldustiivrâ jeessân iivij 1918–1921 já Lappeenranta kaavpugstiivrâ jeessân ive 1932 rääjist.

## Kirjeh
* *Partaniekan seikkailut*. Karisto 1915
* *Töyhtöpään tarina*. Otava 1915
* *Seppolan lasten kasvitarha*. Otava 1916
* *Mäkelän Olavi mehiläishoitajana*. Otava 1917
* *Rannankartanon toivo*. Karisto 1917
* *Tarhuri Antti*. Otava 1919
* *Parahin paikka*. Valistus 1921
* *Piku ja Vuohikki*. Otava 1921
* *Martan kotipuuhia*. Valistus 1922

## Käldeeh
Paprika

thumb|Paprikah
**Paprika** (*Capsicum annuum*) lii šaddo, mon myerjih kiävttojeh sehe njadosin já puurrâmšaddon. Kiävttu lii šado šlaajâst kiddâ. Paprika lii vuálgus Meksikost. Tieđâlii nomâstis (*annuum* "oovtâihásâš") huolâhánnáá šaddo lii maaŋgâihásâš. Távjá tot šoddâduvvoo kuittâg oovtâihásâžžân. 

## Šoddâdem
Paprika väljejui Suomâst iivij 2005 já 2020 ive šaddon. Uŋgarist šoddâdeh ennuv paprika, tastko tot lii uŋgarlii purrâmušân tehálumos njados já Uŋgar aalmuglâšnjados. 

Paprikast láá valjeeht jieškote-uvlágáneh šlaajah, moh pyehtih leđe ruopsâdeh, oranseh já fiskâdeh. Ruánáá paprikah iä lah vala laddâm, mut purâtteh. 

Paprikast lii ennuv c-vitamin: 100 g ruánáá paprika siskeeld 120 mg c-vitamin, ruopsis paprika vuod suullân 180 mg. Puoh enâmustáá c-vitamin lii fiskis paprikast: 100 g fiskis paprika siskeeld paijeel 200 mg c-vitamin.

## Käldeeh
Wikimedia Commons

thumb|Wikimedia logo mosaiik rahtui muušton oovtâ miljovn tiätuvuárhá juksâmist Wikimedia Commonsist
**Wikimedia Commons** lii Wikimedia-siättus omâstem eromâš vuorkkimsaje rijjâ kuuvijd, jienáid já eres mediatiätuvuárháid. Wikimedia Commonsist leijee tiätuvuárháid puáhtá kevttiđ eres Wikimedia serverijn tuáimee projektijn, tego Wikipediast, Wikikiirjijn teikkâ Wikisänikirjeest.

Puoh Wikimedia Commons tiätuvuárháh kalgeh leđe lisensistum rijjâ lisensáin, ovdâmerkkân Creative Commonsáin. Tiätuvuárháh pyehtih leđe meid public domainist. Wikimedia Commons kielâ lii eŋgâlâskielâ, mutâ kevttimloovtâ kielâ puáhtá molsođ toos, mon haalijd.

## Wikimedia Commons ive koveh
Wikimedia Commons uárnee jyehi ive "Ive kove" -jienâstem, mast väljejeh kevttei mielâst pyeremuu kove.


Tiätuvuárkká:Alcedo_atthis_-_Riserve_naturali_e_aree_contigue_della_fascia_fluviale_del_Po.jpg|
Tiätuvuárkká:Mud_Cow_Racing_-_Pacu_Jawi_-_West_Sumatra,_Indonesia.jpg|
Tiätuvuárkká:Evolution of a Tornado.jpg|
Tiätuvuárkká:Perereca-macaco - Phyllomedusa rohdei.jpg|
Tiätuvuárkká:Jubilee and Munin, Ravens, Tower of London 2016-04-30.jpg|
Tiätuvuárkká:Pluto-01 Stern 03 Pluto Color TXT.jpg|
Tiätuvuárkká:A butterfly feeding on the tears of a turtle in Ecuador.jpg|
Tiätuvuárkká:Glühwendel brennt durch.jpg|
Tiätuvuárkká:Pair of Merops apiaster feeding.jpg|
Tiätuvuárkká:Lake Bondhus Norway 2862.jpg|
Tiätuvuárkká:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|
Tiätuvuárkká:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|
Tiätuvuárkká:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|
Tiätuvuárkká:Broadway tower edit.jpg|
Tiätuvuárkká:Aurora borealis over Eielson Air Force Base, Alaska.jpg|



## Tiätuvuárkkámereh
thumb|Wikimedia Commons stuáruduv šoddâm
thumb|Uđđâivemáánust 2012 Wikimedia Commonsist lijjii 2,9 miljovn kovveed, moi sajadâh lâi miäruštâllum. Kárttá čáittá, ete eennâmpáálu oosij kooskâst lii stuorrâ mulsâšuddâm kuuvij meereest.
*Käldee: *
* 30.11.2006: 1&nbsp;miljovn tiätuvuárkkád
* 2.9. 2009: 5&nbsp;miljovn tiätuvuárkkád
* 15.4.2011: 10&nbsp;miljovn tiätuvuárkkád
* 4.12.2012: 15&nbsp;miljovn tiätuvuárkkád
* 14.7.2013: 100,000,000 hammiimid
* 25.1.2014: 20&nbsp;miljovn tiätuvuárkkád
* 13.1.2016: 30&nbsp;miljovn tiätuvuárkkád
* 21.6.2017: 40&nbsp;miljovn tiätuvuárkkád
* 7.10.2018: 50&nbsp;miljovn tiätuvuárkkád
* 18.3.2020: 60&nbsp;miljovn tiätuvuárkkád
* 15.2.2021: 70&nbsp;miljovn tiätuvuárkkád
* 11.1.2022: 80&nbsp;miljovn tiätuvuárkkád
* Tááláš lovoh: 

## Fáádást eres soojijn
* Commons ovdâsijđo

## Käldeeh
1500-loho

**1500-loho** lâi ihečyeti, moos kullii iveh 1500–1599. 

## Tergâdis tábáhtumeh
* Uccâ jieŋâpaje aalgij Euroopist.

## Merhâšittee ulmuuh

* Eŋland kunâgâs Henrik VIII, aŋlikaankirho vuáđudeijee (1491–1547)
* Ruotâ kunâgâs Gustav Vasa (š. 1496, haldâšij iivij 1523–1560)
* Espanja kunâgâs Filip II, vyestioskoputestem jođetteijee (š. 1527, haldâšij iivij 1556–1598)
* Eŋland kunâgâtâr Elizabeth I (1533–1603)
* Thomas More (1478–1535)
* Marttin Luther (1483–1546)
* Hernán Cortés (1485–1547)
* Mikael Agricola (1510–1557)
* Miguel de Cervantes (1547–1616)
* William Shakespeare (1564–1616)
* Benvenuto Cellini (1500–1571)
* Michelangelo (1475–1564)
* Albrecht Dürer (1471–1528)
* Oda Nobunaga (1534–1582)
* Toyotomi Hideyoshi (1536–1598)

Tiätuvuárkká:Enrique VIII de Inglaterra, por Hans Holbein el Joven.jpg|Henrik VIII
Tiätuvuárkká:Gustav Vasa.jpg|Gustav Vasa
Tiätuvuárkká:Elizabeth_I_in_coronation_robes.jpg|Elizabeth I
Tiätuvuárkká:Martin_Luther,_1529.jpg|Marttin Luther


## Hutkoseh já tekniik
* Tortti uđâstij kägisráhtulâšvuođâ.
* Linssâteleskoopeh
* Maissâ, pottáák, suklaa já toomaat puáhtojii Euroopân.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Siiri Juva

**Siiri Sylvia Juva** (suhânommâ ive 1935 räi *Juvelius*; ) lâi syemmilâš máttáátteijee já kirječällee.

## Eellim
Siiri Juva vaanhimeh láin eennâmviljâleijee Johan Henrik Juvelius já Ida Maria Juvelius. Sust lijjii vittâ viiljâ já kyehti uábi, kiäin tobdosumoseh lijjii kirjálâšvuođâ totkee J. W. Juvelius (1863–1927), kirječällee Valter Juva (1865–1922), faŋgâlhovdâ V. O. Juvelius (1869–1937), diakon Ester Juvelius (1876–1962) sehe čaaitâlmkirječällee já suomâkielân jurgâleijee Veera Roos (1882–1961). Siiri Juva tooimâi lehtorin Tuurku nieidâlyseost.

## Kirjeh
Noomáin *Siiri Juva*:
* *Monsieur Vincent, évolution d'un saint*. A. Tardy, Bourges 1939
* *Pyhimys ja rakkaus: sosiaalihuollon isän Vincentius Paulilaisen romaani: (1581–1660)*. Suomâ uáppei juvâhánnáávuotâlitto, Helsig 1957
Noomáin *Siiri Juvelius*:
* *Miksi Rehtori harmaantui?: sekä seitsemän muuta partio- ja koululaisnäytelmää*. Gummerus 1932
* *Partiolaisten sotasaalis*: kyevtuáság čaaitâlm. Suomâ máttáátteijei juvâhánnáávuotâlito vuárusavâstâllâm n. 5. Helsig 1933 
Nommâmerháin *Sylvia Solki*:
* *Kun sydämet eroavat*: roomaan. Otava 1919

## Käldeeh
Gregoriaanlâš kalender

[upright|thumb|Ruátálâš [almenähki ivveest 1753, kuás Ruotâst valdii greoriaanlâš kalender kiävtun.]]
**Gregoriaanlâš kalender** lii maailm enâmustáá kiävtust leijee kalender. Paavi Gregorius XIII raahtij tom juliaanlâš kalender sajan, já tot valdui kiävtun Italiast, Espanjast, Portugalist já Puolast roovvâdmáánu 4. peeivi 1582. Gregoriaanlâš kalenderist ihán lasettuvvoo kárgámpeivi neljijn juávulâš iivij peic čuođijn juávulâš iivij, moh iä lah juávuliih neljijnčuođijn.

## Rááhtus
Gregoriaanlâš kalender, nuuvt ko juliaanlâš kalender-uv, lii piäiváškalender, mast láá 12 mánuppaijeed já tain juáhhást 28–31 peivid. Kuohtuin kalenderijn ihe lii 365 peivid kukke, nuuvt ete kárgámpeivi lasettuvvoo kárgámiivij kuovâmáánun. Gregoriaanlâš já juliaanlâš kalenderijn mánuppajeh já mánuppoojij kukkoduvah láá siämmááh. Iärun lii tuše tot, ete gregoriaanlâš kalenderist kárgámihe ij lah tain ihečuođijn, moh iä lah juávuliih neljijnčuođijn. Nuuvtpa gregoriaanlâš äigilovvoost 400 ihheed siskeeld 97 kárgámihheed ige 100 nuuvtko juliaanlâš äigilovvoost. Juliaanlâš kalenderist ive koskâmiärálâš kukkodâh lii 365,25 peivid, já ko ive olmâ kukkodâh lii 365,2422 peivid, tot toovât käävci peeivi feeilâ tuhháát ivveest. Gregoriaanlâš kalenderist ive koskâmiärálâš kukkodâh lii 365,2425 peivid, te feilâ ij tuhháát ivveest lah ko 0,3 peeivi.

Kárgámpeivi lii historjálávt lamaš kuovâmáánu 24. peivi, mutâ tááláá ääigi lii táválub, ete kuovâmáánu 29. peivi lii kárgámpeivi.

## Käldeeh
Lydia Lyytikäinen

**Lydia Elisabeth Lyytikäinen** (j.s. **Wikman**; ) lâi syemmilâš tivtâsteijee já kirječällee.

## Eellim
Lydia Lyytikäisii vaanhimeh láin vouti Abraham Israel Wikman já Edla Kristina Örbom. Lydia valmâštui máttáátteijen Tammisaari máttáátteijeeseminaarist já aasâi Kuopiost iivij 1899–1939. 

Lydia Lyytikäinen lâi naaijâm Kuopio čalmettemijškoovlâ hovdâ Konstantin (Kosti) Lyytikäisáin (1861–1907).

## Kirjeh
* *Metsäkukkia: elämän poluilta poimituita* - Tiivtah. Kuopio uđđâ kirjeteddilemlágádâs, Kuopio 1908
* *Invaliidin tuottama siunaus* - Muštâlus. Sortavala evaŋgellâš servi, Vaasa 1945

## Käldeeh
Tramutola

**Tramutola** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Tramutolast ääsih 2 967 olmožid. Ton vijđodâh lii 36,65 km², já alodâh 660 m. Tramutola naaburkieldah láá Grumento Nova, Marsicovetere, Moliterno, Montesano sulla Marcellana, Padula já Paterno.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Tramutola kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Cappella Santa Lucia del 1700.jpg
Cappella Madonna di Loreto.jpg
Chiesa della SS. Trinità-1.jpg
Acquedotto del mulino San Carlo.jpg
Palazzo Terzella-esterno.jpg


## Käldeeh
Kiova kuávlu

[thumb|right|Kiova kuávlu sajadâh [Ukraina taavaakeččin. Uáivikaavpug Kiova ij kuulâ Kiova kuávlun.]]
**Kiova kuávlu** () lii haaldâtlâš kuávlu Ukraina taavaakeččin. Tot pirâstit Ukraina uáivikaavpug Kiova. Kuávlu ránnjákuávluh láá Vielgis-Ruošâ Homel já Ukraina Tšernihiv kuávlu tavveen, Pultava nuorttân, Tšerkasy mäddin, Vinnytsja maadâuárjin já Žytomyr kuávlu uárjin.

## Haldâttâh já politiik
### Haaldâtlâš jyehim
#### Pirrâduvah
Ukraina kuávluhaldâttuv vuossâmuu tääsist láá kuávluh já nube tääsist pirrâduvah (). Syeinimáánu 2020 kuávlu-uđâsmitmist Ukraina alemus rääđi meridij, ete Kiova kuávlun kuleh innig čiččâm pirrâdâhhâd:
 

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Suáluičielgi tuurismkuávdáš

**Suáluičielgi tuurismkuávdáš** teikkâ meid Suáluičielgi ( já ) lii tuuristkuávdáš Aanaar kieldâ Suáluičielgi siijdâst. Suáluičielgi lii ohtâ Suomâ puárásumosáin čuoigâmkuávdáin já fáálá valjeest čuoigâmkiäinuid. Keessiv Suáluičielgist láá ennuv vajâldemkiäinuh, moh fäälih turistáid máhđulâšvuođâ uápásmuđ putes já mučis meccikuávloin já tuodârluándoin.

## Käldeeh
Elleesilbâ

**Elleesilbâ** lii lusis meetaallâš algâaamnâs. Ton kemiallâš merkkâ lii **Hg** () já oornigloho 80. Elleesilbâ lii ereslágán ko maaŋgah eres meetaallâš algâamnâseh, tastko ton suddâmčuogâstâh lii vyeligâš, &minus;38,9 °C. Tot meerhâš tom, ete tot lii kolgos tupeliegâsvuođâst já normaal áimuteddust. Eres metalleh, moi suddâmčuogâstâh lii alda tupeliegâsvuođâ láá cesium, frankium, gallium já rubidium. Elleesiilbâ ivne lii ränislágán já tast lii kildem, mii lii tijpâlâš metalláid. 

Elleesilbâ lii aanoost ruukitooimâst, patterijn, pänituovŋâsijn sehe liegâsvuotâ- já teedâmittárijn. Tot lii kuittâg mirhâlâš lusismeetaal ađai ton talhâstieđâlâš váiguttâsah láá ulmui háituliih. Eromâšávt lievlân tot lii varâlâš. Ton mirhâlâšvuođâ tiet viggeh kavnâđ eres čuávdusijd ton sajan já ovdâmerkkân kumeštâsmittárijn elleesiilbâ ij innig uážu kevttiđ motomijn riijkâin.

## Jiešvuođah

Elleesilbâ kávnoo eennâmkoorâst uáli uccáá, ton uási eennâm massaast lii 0,08 miljovnáduási. Tehálumos elleesiilbâ käldee lii šelisruopsis sinooper (α-HgS). Elleesiilbâ sulfideh iä laggân čáácán, já tondiet toh láá ulmui prinsiiplávt varâttemeh.

Elleesilbâ tiättoo ovtâstuvâin hapittemlovoiguin +I já +II. Ton olgoelektroneh láá 6s-orbitaalist, nuuvt ete elleesiilbâst ij pyevti leđe vááijuv 5d-orbitaal, ige tot tondiet kuulâ sirdâšemmetalláid, veikâ ložžâsub miäruštâllâm mieldi tot puávtáččij kuullâđ.

## Käldeeh
Viggiano

**Viggiano** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Viggianost ääsih 3 323 olmožid. Ton vijđodâh lii 89,70 km², já alodâh 1 023 m. Viggiano naaburkieldah láá Calvello, Corleto Perticara, Grumento Nova, Laurenzana, Marsicovetere já Montemurro.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Viggiano kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Panoramica di Viggiano.png
Viggiano dalle Croci.png
Montagna Grande innevata.jpg
Basilicata chiesa madre Viggiano.jpg
Santuario del Monte di Viggiano.jpg
Villa del Marchese.jpg
Area Camper in P.le Abruzzo.jpg


## Käldeeh
Viggianello

**Viggianello** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Viggianellost ääsih 2 797 olmožid. Ton vijđodâh lii 120,83 km², já alodâh 500 m. Viggianello naaburkieldah láá Castelluccio Inferiore, Chiaromonte, Fardella, Laino Borgo, Morano Calabro, Rotonda já San Severino Lucano.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Viggianello kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Chiesa Madre Viggianello.jpg
Chiesa Madre Santa Catrina d'Alessandria (Interno).JPG
Cappella dell'Assunta.JPG
Chiesa di Santa Caterina Vergine e Martire.jpg
Torre Castello Viggianello.jpg
Palazzo Caporale.jpg
Sagra della 'Pitu'.JPG


## Käldeeh
Sámi Grand Prix 2022

**Sámi Grand Prix 2022** lâi Sámi Grand Prix -juoigâm- já lávlumkišto, mon Säämi muusikfestivaal&nbsp;-servi ornij Kuovdâkiäinust Taažâ peln lávurduv cuáŋuimáánu 16. peeivi 2022 pessijâšmarkkânij ääigi. Tot lâi 32. tohe, ko kišto uárnejui. Njuhčâmáánu 19. peeivi 2022 kišto uásálisteeh já pitáh almottuvvojii. Siämmáá peeivi DAT almostitij ive 2022 nurâldâhskiäru njuolgist muusikpalvâlussáid neetist.

## Juoigâm- já lávlumuásih
Ovdebij iivij náál kištoost lijjii kyehti uási: juoigâmuási já lávlumuási.

### Juoigâmuási
Ive 2022 juoigâmuásist lijjii tuše 6 uásálistee. Ovdebij iivij vuod fáárust lijjii aainâs-uv 10 uásálisted. Taam uási vuoitij Jörgen Stenberg. Sun juoigâi pittáin *Skilgget*. Nubben lâi Sara Elvira Kuhmunen pittáin *Čuvggodit*.

#### Juoigâmuási uásálisteeh

Kollefinalân peesáin Jörgen Stenberg pitáinis *Skilgget* já Sara Elvira Kuhmunen pitáinis *Čuvggodit*.

;Fiinaal

### Lávlumuási
Lávlumuásist-uv lijjii 6 uásálistee. Taam uási vuoitij Ingá-Máret Gaup-Juuso orjâlâškielâg pittáin *Dovdameahttumii*. Nubben lâi SOÁ orjâlâškielâg pittáin *Áiggi mielde*. 

#### Lávlumuási uásálisteeh

Kollefinalân peesáin SOÁ pitáinis *Áiggi mielde* já Ingá-Máret Gaup-Juuso pitáinis *Ále guođe mu*.

;Fiinaal

## Áillohaš-muusikpalhâšume
Ive 2022 Áillohaš-muusikpalhâšume vuoitij Øystein Nilsen.

## Fáádást eres soojijn
* Ive 2022 Sámi Grand Prix radiovuolgâttâs NRK:st

## Käldeeh
Livđe (album)

**Livđe** lii livđojeijee Kuobžâ-Piäká Ááná vuossâmuš studioalbum já maailm vuossâmuš livđeskiärru. Album almostui uđđâivemáánust 2022.

## Pittálisto

## Käldeeh
Tolve

**Tolve** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Tolvest ääsih 3 021 olmožid. Ton vijđodâh lii 128,69 km², já alodâh 568 m. Tolve naaburkieldah láá Albano di Lucania, Cancellara, Irsina, Oppido Lucano, San Chirico Nuovo, Tricarico já Vaglio Basilicata.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Tolve kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria


View from Monumento a San Rocco, Tolve, Italy (PPL1-Corrected) julesvernex2-2.jpg
Sunset from Monumento a San Rocco, Tolve, Italy (PPL2-Enhanced) julesvernex2-3.jpg
Arco Orologio.jpg
Convento San Francisco, Tolve, Italy (PPL2-Enhanced) julesvernex2.jpg
Chiesetta della Madonna in contrada Difesa.jpg
PSX 20180930 110326.jpg


## Käldeeh
Tito

**Tito** lii kaavpug Italiast, Basilicata kuávlust. Titost ääsih 7 179 olmožid. Ton vijđodâh lii 71,27 km², já alodâh 650 m. Tito naaburkieldah láá Abriola, Picerno, Pignola, Potenza, Sant'Angelo Le Fratte, Sasso di Castalda, Satriano di Lucania já Savoia di Lucania.

## Historjá
Titost šoodâi kaavpug ive 2011.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Frascheto, Radolena, Rione Mancusi já Tito Scalo.

## Fáádást eres soojijn

* Tito kaavpug virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Tiätuvuárkká:DSC 6669 Panorama di Tito.jpg
Tiätuvuárkká:Gennaio 06 2018 Tito (6).jpg
Tiätuvuárkká:Novembre 28 2020 Tito (11).jpg
Tiätuvuárkká:Tito, Piazza del Seggio, Palazzo civico.jpg
Tiätuvuárkká:Monastero francescano interno Sant'Antonio da Padova Tito, Basilicata. Italy.jpg
Tiätuvuárkká:WIKI Loves Monuments Italia - Piazza del Seggio Tito (3).png


## Käldeeh