open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Padasjoki

**Padasjoki** lii kieldâ Suomâst, Päijät-Häme eennâmkoddeest. Padasjokist ääsih 2&nbsp;868 olmožid, já ton vijđodâh lii 729,85&nbsp;km², mast 206,73&nbsp;km² lii čääci. Padasjoki naaburkieldah láá Asikkala, Hämeenlinna, Kangasala, Kuhmoinen, Pälkäne já Sysmä.

## Historjá

Padasjoki vuáđudui ive&nbsp;1865.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Padasjoki markkân.

## Kooskah

* 23px Helsig 150 km
* 23px Hämeenlinna 65 km
* 23px Jyväskylä 120 km
* 23px Lahti 54 km
* 23px Tampere 90 km

## Käldeeh
Pajetuárnus

**Pajetuárnus** (,  já ) lii kieldâ Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Pajetuárnusist ääsih 3&nbsp;905 olmožid, já ton vijđodâh lii 2&nbsp;212,47&nbsp;km², mast 184,43&nbsp;km² lii čääci. Pajetuárnus naaburkieldah láá Pello, Ruávinjargâ, Tervola já Tuárnus.

## Historjá

Pajetuárnus vuáđudui ive&nbsp;1482.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Siijdah
Aavasaksa, Ainiovaara, Aittamaa, Alkkula (markkân), Alposjärvi, Armassaari (Paloistenkylä), Etelä-Portimojärvi, Haarasaajo, Hyllykylä, Jolanki, Kainuunkylä (Helsinginkylä), Kaitajärvi, Kantomaanpää, Kapusta, Kaulinranta, Kivijärvi, Kivilompolo, Koivistonpää, Kopanmäki, Kuivakangas, Kuuroskoski, Lohijärvi, Meltosjärvi, Mellakoski, Mellajärvi, Nuotioranta, Närkki, Pessalompolo, Pekanpää, Portimojärvi, Raanujärvi, Ratasvuoma, Sompanen, Suutarinmäki, Taloniemi, Taroniemi, Tengeliö, Tolppi, Törmäsjärvi, Vietonen, Välikylä já Väystäjä.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Pakistan

thumb
**Pakistan** lii staatâ Aasiast. Ton uáivikaavpug lii Islamabad.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Palau

thumb|
**Palau** lii staatâ Oseaniast. Ton uáivikaavpug lii Ngerulmud.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Palermo

**Palermo** () lii kaavpug Italiast, Sisilia kuávlust. Palermost ääsih  olmožid. Ton vijđodâh lii 160,59&nbsp;km², já alodâh 14&nbsp;m. Palermo naaburkieldah láá Altofonte, Belmonte Mezzagno, Ficarazzi, Isola delle Femmine, Misilmeri, Monreale, Torretta já Villabate.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* Palermo kaavpug virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Paltamo

**Paltamo** lii kieldâ Suomâst, Kainuu eennâmkoddeest. Paltamost ääsih 3&nbsp;269 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;139,11&nbsp;km², mast 220,87&nbsp;km² lii čääci. Paltamo naaburkieldah láá Kaajaan, Puolanka, Ristijärvi, Sotkamo já Vaala.

## Historjá

Paltamo vuáđudui ive&nbsp;1870.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah
thumb|275px|left|Paltamo siijdah
* Hakasuo, Pehkolanlahti, Variskylä
* Härmänmäki
* Kivesjärvi, Kiveslahti, Kongasjoki
* Melalahti
* Mieslahti, Lumikylä
* Uura, Korpimäki, Iijärvi
* Vaarankylä, Oikarila
* Saviranta

## Käldeeh
Panama

**Panama** ađai **Panama täsiväldi** () lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Panamá ().

## Eennâmtieđâ
Panama vijđodâh lii 75&nbsp;420 km², mast 1&nbsp;080&nbsp;km² lii čääci. Vijđoduv mield Panama lii maailm 118.&nbsp;stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih
Panama lii staatâ Kuovdâ-Amerikist. Ton ránnjástaatah láá viestârist Costa Rica já maadânuorttân Kolumbia. Panamast staatârääjih láá ohtsis 687&nbsp;km. Kuhemus rääji lii rääji Costa Ricain, mii lii 348&nbsp;km. Uánihumos rääji vist lii 339&nbsp;km rääji Kolumbiain. Panama taavaabeln lii Karibiameerâ já máddáábeln Kuálhismeerâ. Panama uáli ovtâstit Karibiameerâ já Kuálhismeerâ. Merâriddo lii ohtsis 2&nbsp;490&nbsp;km.

### Geologia
#### Tullâväärih

[thumb|left|[Barú lii Panama alemus vääri.]]
Panamast láá kulmâ tullâvääri. Tain alemus lii Barú (3&nbsp;474&nbsp;m). Eres tullâväärih láá El Valle já La Yeguada. El Valle ij lah aktiivlâš, já ton majemuš russoom lâi holoseenist. Barú majemuš russoom lâi ive 1550, já La Yeguada majemuš russoom lâi ive 1620.

### Morfologia
Panama alemus saje lii Barú čokke (3&nbsp;474&nbsp;m). Ton vyeligumos saje vist lii Kuálhismeerâ riddo (0&nbsp;m).

## Haldâttâh já politiik
Panama staatâhäämi lii presidentlâš täsiväldi. Ton staatâhovdâ lii staatâ president. Tááláš president lii . 

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Pandemia

350px|right|Maht koronavirus leevvân teikâ ij leevvân
**Pandemia** (tovláá kreikakielâ sanijgijn πᾶν *pan* "puoh" já δῆμος *demos* "ulmuuh") lii epidemia mii lii levânâm maŋgáid nanamáid teikkâ maailmvijđosávt.

Pandemiah láá lamaš ovdâmerkkân koskâääigi čapis sorme, 1800- já 1900-lovoin čiččâm pandemiad tovâttâm kolera já ivij 1918–1919 espanjatavdâ. Uđđâsumos pandemia lii kiđđuv 2020 maailmvijđosávt levânâm koronapandemia COVID-19. 

## WHO 6 uhketääsi
Maailm tiervâsvuotâorganisaatio WHO addel ellein vuálgám virustavdâi pandemiariiskâ miäruštâlmân kuttâ uhketääsi:

* Uhketääsi 1: Ellei viruseh iä toovât taavdâid ulmuin.
* Uhketääsi 2: Taavdâ njuámmum ellest ulmui lii aiccum. Máhđulâš pandemiauhke.
* Uhketääsi 3: Motomeh ovtâskâs ulmuuh puáccájeh influenssavirus keežild. Njuámmum ij čuuvtij njuámu ulmust nuubán.
* Uhketääsi 4: Lii čaittum, et tavdâ njuámu ulmust nuubán. Tavdâ leevvân siärvustáásán. Merhâšittee pandemiariskâ.
* Uhketääsi 5: Tavdâ njuámu ulmust nuubán aainâs-uv kyevti enâmist. Ollâ pandemiavaarâ. 
* Uhketääsi 6: Virus leevvân kukkenorroo enâmân. Pandemia joođoost.

## Käldeeh
Paraguay

thumb
**Paraguay** lii staatâ Maadâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Asunción.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Pariisi

**Pariisi** lii Ranska stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug. Ranska taveuásist Eŋland kanalân kolgee Seine kolgá Pariisi čoođâ. Pariisi	pegâlmus uáinámuš 300 meetter alosâš Eiffel-tornâ uáinoo kuhás kaavpug káátui paajaabeln.

## Moulin Rouge
Moulin Rouge -kabareeklubi lii ohtâ Pariisi pivnohumosijn uáinámušâin. Moulin Rouge () leehâi uvsâidis ive&nbsp;1889. Kabaree lii tobdos rakânâs káátu alne leijee stuorrâ ruopsis pieggâmilloost. Pieggâmilo suájáh koččii enâmân kyevti já kuulmâ ääigi kooskâst cuáŋuimáánu 24.&nbsp;já 25.&nbsp;peeivij koskâsii iijâ ive&nbsp;2024. Ulmuuh iä lammâšum päärtist. Kuhes historjás ääigi Moulin Rougest lâi tuše ohtâ stuárráb pärtti ive&nbsp;1915, ko rakânâs puállái. Talle kabaree lâi kiddâ oovce ihheed.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Panoraamkoveh

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Parkano

**Parkano** lii kaavpug Suomâst, Pirkanmaa eennâmkoddeest. Parkanost ääsih 6&nbsp;388 olmožid, já ton vijđodâh lii 909,67&nbsp;km², mast 56,74&nbsp;km² lii čääci. Parkano naaburkieldah láá Ikaalinen, Jämijärvi, Kankaanpää, Karvia, Kihniö, Kurikka já Ylöjärvi.

## Historjá

Parkano vuáđudui ive&nbsp;1867, já tast šoodâi kaavpug ive&nbsp;1977.

## Siijdah

Alaskylä, Aurejärvi, Jaakkolankylä, Jokiharju, Kairokoski, Kirjaskylä, Kovesjoki, Kuivasjärvi, Lamminkoski, Lapinneva, Linnankylä, Raivala, Sydänmaa, Vahojärvi, Viitalankylä, Vuorijärvi já Yliskylä.

## Kooskah

* Helsig 260&nbsp;km
* Hämeenlinna 160&nbsp;km
* Jyväskylä 175&nbsp;km
* Kankaanpää 45&nbsp;km
* Pori 90&nbsp;km
* Seinäjoki 95&nbsp;km
* Tampere 85&nbsp;km
* Turku 200&nbsp;km
* Vaasa 160&nbsp;km
* Virrat 60&nbsp;km

## Käldeeh
Pasepeivi

**Pasepeivi** lii ohopeivi mii lii lávurduv já vuossaargâ kooskâst.

Ovdil ive 1973 pasepeivi lâi oho vuossâmuš peivi mutâ tááláá ääigi almugijkoskâsii standard ISO 8601 mieldi tot lii oho čiččâd já majemuš peivi. Kuittâg motomeh staatah aneh vala-uv pasepeeivi oho vuossâmuš peivin.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Patrik Bye

**Patrik Bye** lii kielâtotkee, kii lii tutkâm eromâšávt konsonantij kukkoduvâid. Sun lii čáállám nelji tieđâlii artikkâl anarâškielâst:

* *Grade alternation in Inari Saami and abstract declarative phonology (2007)* - Taan artikkâlist sun váldá mottoom anarâškielâ sárnoid uápis ääši, já talle sun čielgee tom fonologisii teoria uáinust. Tekstâ lii uáli kukke já abstraktlâš.
* *Morphologically conditioned footing in Inari Saami (2008)*
* *Non-isomorphy of morphological and phonological feet in Inari Saami (2009)*
* *Phonetic duration, phonological quantity and prosodic structure in Inari Saami (2009)* - Sun čaalij taam artikkâl oovtâst Ida Toivosáin  já Elin Sagulináin.

## Käldeeh
Paul Calderon

**Paul Calderon** (šoddâm 1959, Puerto Rico) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, kiäm tobdeh pyeremustáá elleekuuvijn *Four Rooms* (1995), *[[Pulp Fiction]]* (1994) já *King of New York* (1990). Sun lii kuulmâ teatterfinnoduv vuáđudeijee jeessân: Touchstone Theatre, American Folk Theatre já LAByrinth Theater Company.

## Persovnlâš eellim
Suu kálgu lii Catherine E Salsich (vihkâm 1986). Sunnust láá kyehti päärni.

## Fáádást eres soojijn
* 

## Käldeeh
Pedaso

**Pedaso** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Pedasost ääsih 2 833 olmožid. Ton vijđodâh lii 3,85 km², já alodâh 4 m. Pedaso naaburkieldah láá Altidona já Campofilone.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Käldeeh
Pedersöre

**Pedersöre** ( já ) lii kieldâ Suomâst, Pohjanmaa eennâmkoddeest. Pedersörest ääsih 11&nbsp;157 olmožid, já ton vijđodâh lii 826,05&nbsp;km², mast 31,79&nbsp;km² lii čääci. Pedersöre naaburkieldah láá Evijärvi, Kauhava, Kruunupyy, Luoto, Pietarsaari já Uusikaarlepyy. Kieldâ lii kyevtikielâlâš.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

* Taat čuákkipäikki kulá taan kieldân tuše uásild.

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Ala-Purmo (Nederpurmo), Ala-Ähtävä (Ytteresse), Edsevö, Forsby, Hietasalmi (Sandsund), Karby, Katteri (Katternö), Kirkonkylä (Kyrkoby), Kolppi (Kållby), Leppälaksi (Lepplax), Lehtisalo (Lövö), Purokylä (Bäckby), Pännäinen (Bennäs), Salonkylä (Lappfors), Sundby, Västersund, Yli-Purmo (Överpurmo), Yli-Ähtävä (Överesse) já Östensö.

## Käldeeh
Peeci

**Peeci** (*Pinus sylvestris*) lii kuácceemuorâ. Peeci lii siđhes muorâ, mii šadda sehe enâmist, mast láá ennuv raavvâdamnâseh, já enâmijn, main toh láá uccáá. Čuovâ tot kuittâg váátá, ige tot piergii stuorrâ muorâi suoivust. Peeci já kuosâ láá kuácceevyevdi uáiváámusah.

## Peeci suomâkielân já eres sämikieláid

* suomâkielân: metsämänty
* maadâsämikielân: biedsie
* umesämikielân: biehtsee
* pittáámsämikielân: biehtse
* juulevsämikielân: biehtse
* orjâlâškielân: beahci
* nuorttâlâškielân: pieʹcc
* kieldâsämikielân: пе̄дзь

## Levânem Suomâst

Peeci lii ubâ Suomâst almolâš muorâ suullân Aanaar - Njiävđám - Iänuduv Gárasavvon -linje räi. Ton taavaabeln šaddeh ohtuunis peesih, eereeb Aanaarjuuvâ, Ucjuuvâ já Puálmágjuuvâ leevijn láá vala vijđes pecimeecih-uv.

## Kiävttu sämmilij kulttuurist

Tovle peesist finnij kuolmâs, mii lâi tehálâš jávuaamnâs sämmilijd já tot lasettui-uv maaŋgâlágánijd purrâmâššáid. Kuolmâs pieijui ovdâmerkkân piärgu- teikkâ kyelimáálán, kyeliliemân já suohâdân. Anarist sämmiliih läävejii liäibuđ tast teikkâ siävuttiđ tom eres jávuiguin.

Sämmiliih läävejii kevttiđ piihâ puohmuđusij vaaivij tipšomân. Almolávt peesi ihešoddâmkeerdijn () vuoššum siirápáin já teejáin ulmuuh tipšuu kuorsâttuv já kiđđâvaibâmvuođâ. Pecikuácceeoljolávgu kevttui leesmi já haavij tipšomist. C-vitamiin pecikuáccein lii ennuv, eromâšávt tälviv. Pikkâ já piihâst rahtum vuoidâseh išedeh liškevaaivijn já haavij puárránmist.

## Kovegalleria

Pinus sylvestris in Yyteri.jpg|
Scots Pin Utö, January 2013.jpg|


## Käldeeh
Peeivitäsideijee Guinea

**Peeivitäsideijee Guinea täsiväldi** (, , ) ađai **Peeivitäsideijee Guinea** lii staatâ Afrikist. Uđđâivemáánu 2. peeivi 2026 rääjist staatâ uáivikaavpug lii Ciudad de la Paz. Ovdil ive 2026 staatâ uáivikaavpug lâi Malabo.

## Eennâmtieđâ
Peeivitäsideijee Guinea vijđodâh lii 28 051 km², mast 0 km² lii čääci. Vijđoduvâs peeleest Peeivitäsideijee Guinea lii maailm 145. stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih
Peeivitäsideijee Guinea lii jiečânâs staatâ Koskâ-Afrikist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Kamerun sehe nuorttân já mäddin Gabon. Peeivitäsideijee Guineast staatârääjih láá ohtsis 528 km. Kuhemus rääji lii rääji Gabonáin, mii lii 345 km. Uánihumos rääji vist lii 183 km rääji Kamerunáin. Peeivitäsideijee Guinea rájášuvá Atlant väldimeerân. Merâriddo lii ohtsis 296 km.

### Geologia
#### Tullâväärih

Peeivitäsideijee Guineast láá kulmâ tullâvääri. Tain alemus lii Pico Basilé (3 008 m). Eres tullâväärih láá San Carlos já San Joaquin. San Carlos já San Joaquin iä lah aktiivliih, já toi majemuš russoom lâi holoseenist. Pico Basilé vuod lii aktiivlâš, já ton majemuš russoom lâi ive 1923.

### Morfologia
[thumb|right|[Pico Basilé lii Peeivitäsideijee Guinea alemus vääri.]]
Peeivitäsideijee Guinea alemus saje lii Pico Basilé čokke (3 008 m). Ton vyeligumos saje vist lii Atlant väldimeerâ riddo (0 m).

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Pelkosnjargâ

[thumb|[Pelkosnjaargâ kirkko]]
**Pelkosnjargâ** () lii kieldâ Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Pelkosnjaargâst ääsih 947 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;881,54&nbsp;km², mast 45,40&nbsp;km² lii čääci. Pelkosnjaargâ naaburkieldah láá Kiemâjävri, Kyelijävri, Ruávinjargâ, Suáđigil já Suovâkuoškâ.

## Historjá
Pelkosnjargâ vuáđudui ive&nbsp;1916.

## Eennâmtieđâ
Kieldâst láá ohtsis 171 jävrid, main stuárráámuuh láá Pyhäjärvi, Säynäjäjärvi já Tuormusjärvi.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Aapajärvi, Arvospuoli, Kairala, Kiemunkivaara, Luiro, Moitaselkä, Pelkosnjargâ, Pyhäjärvi, Saunavaara já Suvanto.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Pello

**Pello** lii kieldâ Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Pellost ääsih 3&nbsp;330 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;864,66&nbsp;km², mast 126,02&nbsp;km² lii čääci. Pello naaburkieldah láá Kolari, Pajetuárnus já Ruávinjargâ.

## Historjá
Pello vuáđudui ive&nbsp;1867.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Kooskah

*Kolari 70&nbsp;km
*Ruávinjargâ 100&nbsp;km
*Pajetuárnus 60&nbsp;km
*Tuárnus 120&nbsp;km
*Kiemâ 145&nbsp;km

*Oulu 250&nbsp;km
*Muonio 145&nbsp;km
*Kilbisjävri 340&nbsp;km
*Tromssa (Taažâ) 500&nbsp;km
*Kiärun (Ruotâ) 250&nbsp;km

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Penna San Giovanni

**Penna San Giovanni** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Penna San Giovannist ääsih 1 011 olmožid. Ton vijđodâh lii 28,08 km², já alodâh 630 m. Penna San Giovanni naaburkieldah láá Amandola, Falerone, Gualdo, Monte San Martino, Sant'Angelo in Pontano já Servigliano.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Caselunghe, Crocifisso, Guerci, Magli, Pilotti, Saletta já Saline.

## Käldeeh
Pennsylvania

**Pennsylvania** lii Ovtâstum staatâi uásistaatâ. Ton uáivikaavpug lii Harrisburg já stuárráámus kaavpug Philadelphia. Pennsylvania uásistaatâst ääsih ohtsis suulân 12,8 miljovn olmožid (2020).

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Penza

**Penza** () lii kaavpug Penza kuávlust, Ruošâst.

## Historjá
Penza vuáđudui ive&nbsp;1663.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Perho

**Perho** lii kieldâ Suomâst, Koskâ-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Perhost ääsih 2&nbsp;726 olmožid, já ton vijđodâh lii 775,19&nbsp;km², mast 27,32&nbsp;km² lii čääci. Perho naaburkieldah láá Alajärvi, Halsua, Kinnula, Kivijärvi, Kyyjärvi, Lestijärvi, Veteli já Vimpeli.

## Historjá

Perho vuáđudui ive&nbsp;1868.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Alajoki, Haukka, Humalajoki, Jänkä, Kivelä, Kivikangas, Kellokoski, Kokkoneva, Korkiakangas, Korpela, Liukko, Mehtä-Poranen, Mustamaa, Mäkelä, Mökälä, Möttönen, Oksakoski, Peltokangas, Perho markkân, Salamajärvi já Taipale.

## Kooskah

* 23px Alajärvi 65&nbsp;km
* 23px Äänekoski 110&nbsp;km
* 23px Haapajärvi 118&nbsp;km
* 23px Helsig 410&nbsp;km
* 23px Halsua 40&nbsp;km
* 23px Jyväskylä 143&nbsp;km
* 23px Kaajaan 262&nbsp;km
* 23px Karstula 49&nbsp;km
* 23px Kaustinen 55&nbsp;km
* 23px Kinnula 43&nbsp;km

* 23px Kivijärvi 40&nbsp;km
* 20px Kokkola 100&nbsp;km
* 20px Kuopio 236&nbsp;km
* 20px Kyyjärvi 23&nbsp;km
* 20px Oulu 268&nbsp;km
* 20px Pietarsaari 112&nbsp;km
* 23px Seinäjoki 118&nbsp;km
* 20px Tampere 245&nbsp;km
* 23px Vaasa 186&nbsp;km
* 23px Veteli 45&nbsp;km

## Kovegalleria

Perho 20190619.jpg|
K-Market Ikiliikku Perho 20190619.jpg|
Perho municipal office 20190619.jpg|


## Käldeeh
Peru

thumb
**Peru** lii staatâ Maadâ-Amerikist. Ton uáivikaavpug lii Lima.

## Haldâttâh já politiik

### Kuávlulâš jyehim
Peru lii juohhum 25 kuávlun. *Kuávlu* lii Peru alemus haaldâtlâš tääsi. Čuávuváá tääsist láá 196 *provinsid*, moh láá juohhum 1&nbsp;869 *pirrâdâhân*. Prooviins-noomâst peerusthánnáá Lima prooviins kulá alemuu haaldâtlii táásán, ige tot kuulâ kuávlun.

## Škovlâlijd
* Lasetiäđuh Perust láá siijđoin 58–62 (pittá 11-12. Andivaarij enâmeh - eellim vaarij iävtuiguin) oppâkirjeest *[https://www.samediggi.fi/tuote/skoovla-eennamtiatu-amerik/ ŠE Amerik]*.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Pesaro já Urbino eennâmkode kieldah

Pesaro já Urbino eennâmkoddeest láá 50 kieldâd. 

## Kieldâlisto

## Kieldâlahtemeh

### Uđđâivemáánu 1. peeivi 2014

*  Colbordolo + Sant'Angelo in Lizzola = Vallefoglia

### Uđđâivemáánu 1. peeivi 2017

* Montemaggiore al Metauro + Saltara + Serrungarina = Colli al Metauro	
* Barchi + Orciano di Pesaro + Piagge + San Giorgio di Pesaro = Terre Roveresche	

### Uđđâivemáánu 1. peeivi 2019

* Auditore + Sassocorvaro = Sassocorvaro Auditore

### Uđđâivemáánu 1. peeivi 2020

* Monteciccardo + Pesaro = Pesaro

## Käldeeh
Peter Greene

[thumb|Peter Greene ive [2014]]
**Peter Greene** (š. roovvâdmáánu 8. peeivi 1965, Montclair, New Jersey, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee.

Suu vuosmuuh elleekove- já televisioroolah lijjii 1990-loho aalgâst. Sun lii lamaš ovdâmerkkân elleekuuvijn *[[The Mask]]* (1994), *[[Pulp Fiction]]* (1994) já *[[The Usual Suspects]]* (1995). Maŋgii sun čaittâl mottoomlágán skeelmâ teikâ rikolii.

## Fáádást eres soojijn

* 

## Käldeeh
Petriolo

**Petriolo** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Petriolost ääsih 1 885 olmožid. Ton vijđodâh lii 15,65 km², já alodâh 271 m. Petriolo naaburkieldah láá Corridonia, Loro Piceno, Mogliano já Urbisaglia.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Kovegalleria

Castello petriolo.jpg
Panorama Petriolo.jpg
Vista Petriolo Corso Umberto I.JPG
Petriolo torrione dett.jpg
Torre civica petriolo.jpg
Santuario della madonna misericordia.jpg


## Käldeeh
Petritoli

**Petritoli** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Petritolist ääsih 2 241 olmožid. Ton vijđodâh lii 24,00 km², já alodâh 358 m. Petritoli naaburkieldah láá Carassai, Monte Giberto, Monte Vidon Combatte, Montefiore dell'Aso, Monterubbiano já Ponzano di Fermo.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Moregnano já Valmir.

## Uáinámušah
Petritolist lii puáris kuávdáš, mon pirrâ láá uđđâsuboh uásih. Tobbeen lii meiddei muvrâ, mii lii šiev oornigist vala onnáá peeivi.


Petritoli - Mura del castello.jpg
Petritoli, Tre Archi.JPG
PORTA BORGO VECCHIO (18919890831).jpg


## Käldeeh
Petroskoi

**Petroskoi** (,  já ) lii kaavpug Ruošâst. Tot lii Kärjil täsivääldi uáivikaavpug.

## Historjá

Petroskoi vuáđudui čohčâmáánu 11. peeivi 1703, já tast šoodâi kaavpug njuhčâmáánu 21. peeivi 1777.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Kártáh

Location Of Petrozavodsk District (Karelia).svg|


## Käldeeh
Phil LaMarr

[thumb|Phil LaMarr ive [2010]]
**Phillip LaMarr** (š. uđđâivemáánu 24. peeivi 1967, Los Angeles, Kalifornia, Ovtâstum staatah) lii ovtâstumstaatâlâš čaittâleijee, kiäm tobdeh vaarâ pyeremustáá tv-rááiđust *MADtv* (1995), já elleekovveest *[[Pulp Fiction]]* (1994). Sun lii lamaš maŋgii meid jienân animaatioin já videospeelâin.

## Fáádást eres soojijn

* 

## Käldeeh
Philadelphia

thumb|220px|Philadelphia
thumb|220px|Philadelphia lippu
thumb|220px|Pennsylvania kárttá, mast Philadelphia pirrâdâhkodde merkkejum
**Philadelphia** lii kaavpug Pennsylvania uásistaatâst Ovtâstum staatâin. Tot lii Pennsylvania uásistaatâ stuárráámus kaavpug já kuđâdin stuárráámus puoh Ovtâstum staatâi kaavpugijn. Ive 2020 tobbeen assii 1 603 797 olmožid.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Šoŋŋâdâh

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Phoenix

thumb|
thumb|Maricopa pirrâdâhkodde já Phoenix
**Phoenix** lii Arizona uásistaatâ uáivikaavpug. Tot lii ässeelovo mield meid Arizona stuárráámus kaavpug. Phoenixist ääsih ohtsis suulân 1,7 miljovn olmožid. Tot lii puoh Ovtâstum staatâi kaavpugijn viđâdin stuárráámus. Phoenix lii meid Ovtâstum staatâi uásistaatâi uáivikaavpugijn puoh stuárráámus já áinoo uásistaatâ uáivikaavpug, mast ääsih paijeel miljovn olmožid. 

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Pielavesi

**Pielavesi** lii kieldâ Suomâst, Tave-Savo eennâmkoddeest. Pielavesist ääsih 4&nbsp;355 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;406,51&nbsp;km², mast 253,29&nbsp;km² lii čääci. Pielavesi naaburkieldah láá Iisalmi, Keitele, Kiuruvesi, Kuopio, Pihtipudas, Pyhäjärvi já Tervo.

## Historjá

Pielavesi vuáđudui ive&nbsp;1811.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Siijdah

Heinämäki, Jokijärvi, Joutsenniemi, Jylhä, Jylänki, Karjala, Koivujärvi, Kotaniemi, Kuivaniemi, Kurolanlahti, Lammassalo, Lampaanjärvi, Lappetelä, Laukkala, Leppämäki, Löytynjärvi, Löytynmäki, Niemisjärvi, Ohemäki, Pahkamäki, Pajumäki, Pajuskylä, Panka, Pappila, Pauha, Penttilänlahti, Pielavesi, Petäjäjärvi, Pukara, Ristinen, Saarela, Sulkava, Säviä, Taipale, Tallus, Tommonmäki, Tuovilanlahti, Vaaraslahti já Venetmäki.

## Käldeeh
Pietarsaari

**Pietarsaari** () lii kaavpug Suomâst, Pohjanmaa eennâmkoddeest. Pietarsaarist ääsih 19&nbsp;087 olmožid, já ton vijđodâh lii 396,35&nbsp;km², mast 307,90&nbsp;km² lii čääci. Pietarsaari naaburkieldah láá Luoto, Pedersöre já Uusikaarlepyy. Kaavpug lii kyevtikielâlâš.

## Historjá

Pietarsaari vuáđudui ive&nbsp;1652.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Kaavpugist lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Pietarsaari kuávdáščuákkipäikki.

## Käldeeh
Pieve Torina

**Pieve Torina** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Pieve Torinast ääsih 1 357 olmožid. Ton vijđodâh lii 74,80 km², já alodâh 470 m. Pieve Torina naaburkieldah láá Monte Cavallo, Muccia, Serravalle di Chienti, Ussita, Valfornace já Visso.

## Historjá
Ive 2016 kulmâ korrâ eennâmtuárgástus tuššâdii Pieve Torina masa ollásávt:

* Roovvâdmáánu 26. peeivi 2016: 5,4 Mw
* Roovvâdmáánu 26. peeivi 2016: 5,9 Mw
* Roovvâdmáánu 30. peeivi 2016: 6,5 Mw

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Accatti, Antico, Appennino, Capecchiara, Capodacqua, Capriglia, Casavecchia Alta, Fiume, Giulo, Le Rote, Lucciano, Pie' Casavecchia, Piecollina, Seggiole, Tazza, Torricchio já Vari.

## Käldeeh
Pihkova

thumb|Pihkova
thumb|Tááluh juuvâ riddoost
**Pihkova** ( já ) lii kaavpug Ruošâst.

## Historjá
Pihkova lii ohtâ puárásumosijn kaavpugijn Ruošâst. Vuossâmuu keerdi tot mainâšuvvoo ive&nbsp;903.

## Ustevvuotâkaavpugeh

*  Arles, Ranska
*  Białystok, Puola
*  Daugavpils, Latvia
*  Gera, Saksa
*  Kuopio, Suomâ
*  Neuss, Saksa
*  Nijmegen, Vuáládâhenâmeh

*  Norrtälje, Ruotâ
*  Perth, Skotland, Ovtâstum kunâgâskodde
*  Rēzekne, Latvia
*  Roanoke, Virginia, Ovtâstum staatah
*  Tartto, Eestieennâm
*  Valmiera, Latvia
*  Vitebsk, Vielgis-Ruoššâ

## Käldeeh
Piiraatpiäládâh

thumb|Piiraatpiäláduv logo
**Piiraatpiäládâh** (, ) lii ohtâ Suomâ piäláduvâin.

## Fáádást eres soojijn

* Táálááh Suomâst registeristum piäláduvah sämikielâin
* Rekisteröidyt puolueet 
* Piiraatpiäláduv nettisiijđoh 

## Käldeeh
Pioraco

**Pioraco** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Pioracost ääsih 1 036 olmožid. Ton vijđodâh lii 19,45 km², já alodâh 443 m. Pioraco naaburkieldah láá Camerino, Castelraimondo, Fiuminata já Sefro.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Pioraco kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Seppio.

## Käldeeh
Pirkkala

**Pirkkala** () lii kieldâ Suomâst, Pirkanmaa eennâmkoddeest. Pirkkalast ääsih 19&nbsp;764 olmožid, já ton vijđodâh lii 103,97&nbsp;km², mast 22,55&nbsp;km² lii čääci. Pirkkala naaburkieldah láá Tampere, Nokia, Lempäälä já Vesilahti.

## Historjá

Pirkkala vuáđudui ive&nbsp;1922.

## Käldeeh
Pittáámsämikielâ

**Piittáámsämikielâ** lii sämikielâ. Tom sárnuh tááláá ääigi Ruotâst Arvidsjaur já Arjeplog ađai Árjepluovve kieldâin.  

## Pittáámsämikielâ pustaveh

## Tile ive 2025 aalgâst
Pittáámsämikielâ sárnooh láá elimin tuše 30. Kielâ sárnoo vala Ruotâ Arjeplogist (pittáámsämikielân *Arjepluovva*). Nuorâmuuh kielâsárnooh láá 50-ihásiih. Kielâ illá sirdoo nuorâbáid puolváid, mii lii kielâ siäilum eellimiähtu. Tot máttááttuvvoo muádi okkotiijme verd škoovlâst, mut vädisvuottân láá váiloo olmoošresurseh já kielâst váiloo äššitubdâmuš. Nubbe vädisvuotâ lii meid tot, et kuávlust ääsih meiddei tavesämikielâ sárnooh, já talle ko lii saahâ "sämikielâst" lii automaatlávt saahâ tavesämikielâst.

## Kirjálâšvuotâ
Pittáámsämikielâst láá ohtsis vittâ tutkâmuš äigipaajeest 1893–2015. Joshua Wilbur almostitij pittáámsämikielâ kielâoopâ *A grammar of Pite Saami* ive 2014. Ton lasseen sun almostitij pittáámsämikielâ sänikirje *Pitesamisk ordbok* ive 2016. Taan sänikirjeest láá suullân 6 000 uuccâmsäännid.

### Listo
* Halász Ignácz: *Lapponica, 1, Sprachtexte im schwedisch-lappischen Dialecte der Lule- und Pite-lappmark: gesammelt und zum Teil mit ungarischer Übersetzung, sowie einem lappisch-ungarisch und deutschen Glossar*. Budapest: [s.n.], 1885. Separatabdruck aus B. 19, der von der Ungar. Akademie d. w. herausgegebenen Zeitschrift "Nyelvtudományi közlemények".
* Halász Ignácz 1893: Svéd-lapp nyelv, 5, A Pite-lappmark Arjepluogi egyházkerületéből. Budapest: Kiadja a Magyar Tudományos Akadémia.
* Halász Ignácz 1896: Svéd-lapp nyelv. VI. Pite lappmarki szótár és nyelvtan rövid karesuandói lapp szójegyzékkel. Budapest: Kiadja a Magyar Tudományos Akadémia.
* Lagercrantz, Eliel: Sprachlehre des Westlappischen nach der Mundart von Arjeplog. Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura, 1926. ISSN: 0355-0230.
* Lehtiranta, Juhani: Arjeploginsaamen äänne- ja taivutusopin pääpiirteet. Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura, 1992, ISBN 951-9403-55-8.
* Ruong, Israel: *Lappische Verbalableitung dargestellt auf Grundlage des Pitelappischen.* (*Uppsala universitets årsskrift*; 1943:10).
* Wilbur, Joshua (red.), 2016. *Pitesamisk ordbok: samt stavningsregler*, Samica 2. Freiburg: Universität Freiburg.
* Wilbur, Joshua 2014: ''A grammar of Pite Saami''. Studies in Diversity Linguistics 5. Berlin: Language Science Press.

## Fáádást eres soojijn

* Sáltto: uđđâseh já tiäđuh pittáámsämikielân
* Video pittáámsämikielâ pustavijn
* Glottolog

## Käldeeh
Pietari

**Pietari** ( já ) lii kaavpug Ruošâst. Tot lii Ruošâ nubben stuárráámus kaavpug.

## Historjá
Pietari vuáđudui vyesimáánu 3.&nbsp;peeivi&nbsp;1703. Kaavpug nommân lâi *Petrograd* (​) iivij 1914–1924 já *Leningrad* (​) iivij 1924–1991.

## Käldeeh
Piäiváš

thumb|right|Piäiváš
**Piäiváš** lii täsni kuávdoo piäiváškode. Eennâmpáálu já piäiváškode eres planeteh joreh Piäiváá pirrâ. Piäiváš lii puoh tehálumos energiakäldee ubâ piäiváškoddeest, já tondiet-uv eellim Eennâmpáálu alne ličij máhđuttes Piäivááttáá. Tääsni čoođâmitto lii 110 kerdid stuárráb ko Eennâmpáálu čoođâmitto. Piäiváš tiäddá 330 000 kerdid eenâb ko Eennâmpállu, já nuuvtpa Piäiváš siskeeld pajeláá 99 % piäiváškode almolii massaast. Kemia tááhust láá kulmâ niäljádâs Piäiváást vety. Ton lasseen láá helium já lussâdub algâamnâseh, tegu happi, čiđđâ, neon já ryevdi. Taasnij árvuštâlmist Piäiváš kočoduvvoo fiskis luággi (eŋg. yellow dwarf). Tot šoodâi suullân 4,6 miljard ihheed tassaaš. Tääsnih távjá šaddeh, ko tuárvi ennuv massa čokkân oovtâ sajan já ton merettes liegâsvuotâ toovvât váimusfuusio. Šoddâm rääjist Piäiváš lii pissoom mestâ siämmáálágánin, já tile ij muttuu kuhes ááigán. Piäiváš täsnitieđâlâš symbol lii .

## Piäiváá merhâšume Eennâmpáálun
Piäiváásuonjâreh ájáneh käävci minuttid kiergâniđ maailmân. Piäiváš lieggee Eennâmpáálu. Piäivááttáá Eennâmpállu ličij lamaš koolmâs já sevŋâd, nuuvt et ij mihheen puávtáččii eelliđ tobbeen. Šadoi fotosyntees tábáhtuvá piäiváásuonjârij áánsust. 

Ko piäiváásuonjâreh teivih Eennâmpáálu magneetkiedi, te hovdiimeh šaddeh. 

Piäiváásiävŋánem šadda ko Mánudâš puátá Eennâmpáálu já Piäiváá kooskân. Motomijn kuávluin maailmist šadda oles piäiváásiävŋánem.  

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Piäiváškodde

[thumb|right|upright|Piäiváškodde 1. [Merkurius, 2. Venus, 3. Eennâm, 4. Mars, 5. Jupiter, 6. Saturnus, 7. Uranus, 8. Neptunus]]

**Piäiváškoddeest** láá Piäiváš, 8 planettid já toi 165 máánnud sehe 3 snorâplaaneet já toi 4 máánu.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Planken

**Planken** lii kieldâ Liechtensteinist. Plankenist ääsih 473 olmožid. Ton vijđodâh lii 5,34&nbsp;km² já alodâh 786&nbsp;m. Planken lii ässeelovo mield Liechtenstein ucemus kieldâ.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Kovegalleria


Planken Dorfstrasse.jpg
Planken Kapelle.jpg
Planken. 2019-10-26 16-47-38.jpg
Planken. 2019-10-26 16-39-32.jpg
Planken Dreischwesternhaus.jpg


## Käldeeh
Poggio Cupro

thumb|Poggio Cupro
**Poggio Cupro** lii uccâ siijdâš Cupramontana kieldâst, Ancona eennâmkoddeest, Marche kuávlust, Italiast. Tot lii 3,41&nbsp;km keččin Cupramontana markkânist. Poggio Cuprost ääsih 167 olmožid, já ton alodâh lii 372&nbsp;m.

## Käldeeh
Poggio San Marcello

**Poggio San Marcello** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Poggio San Marcellost ääsih 662 olmožid. Ton vijđodâh lii 13,36&nbsp;km² já alodâh 385&nbsp;m. Poggio San Marcello naaburkieldah láá Belvedere Ostrense, Castelplanio, Montecarotto já Rosora.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Coste, Fornaci, Fossato já Gioncare.

## Fáádást eres soojijn

* Poggio San Marcello kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Poggio San Vicino

**Poggio San Vicino** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Poggio San Vicinost ääsih 229 olmožid. Ton vijđodâh lii 13,03 km², já alodâh 509 m. Poggio San Vicino naaburkieldah láá Apiro, Cerreto d'Esi, Fabriano, Matelica já Serra San Quirico.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Poggio San Vicino kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Serronchia.

## Käldeeh
Pollenza

**Pollenza** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Pollenzast ääsih 6 416 olmožid. Ton vijđodâh lii 39,55 km², já alodâh 341 m. Pollenza naaburkieldah láá Macerata, San Severino Marche, Tolentino já Treia.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Pollenza kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Casette Verdini.

## Käldeeh
Polverigi

**Polverigi** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Polverigist ääsih 4&nbsp;591 olmožid. Ton vijđodâh lii 24,98&nbsp;km² já alodâh 140&nbsp;m. Polverigi naaburkieldah láá Agugliano, Ancona, Jesi, Offagna, Osimo já Santa Maria Nuova.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Markkân lasseen Polverigi kieldâst lii tuše ohtâ sijdâ: Rustico.

## Fáádást eres soojijn

* Polverigi kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Käldeeh
Porgemáánu

**Porgemáánu** lii gregoriaanlâš já juliaanlâš kalender mield ive káávcád mánuppaje. Porgemáánust láá 31 peivid. 

## Nommâ
Nommâ algâuási *porge* meerhâš "poccuu kuolgâ molsom". Taat máánu lii finnim noomâs eskin Anarâš-kalenderân. Tast lii kuhháá kevttum meiddei suomâkielâst luávnejum nommâ "elomáánu". 

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ponzano di Fermo

**Ponzano di Fermo** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Ponzano di Fermost ääsih 1 656 olmožid. Ton vijđodâh lii 14,27 km², já alodâh 248 m. Ponzano di Fermo naaburkieldah láá Fermo, Grottazzolina, Monte Giberto, Monterubbiano já Petritoli.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Capparuccia já Torchiaro.

## Käldeeh
Porsaŋg

**Porsaŋg** (,  já ) lii kieldâ Taažâst. Ive&nbsp;2025 aalgâst Porsaŋgist assii 3&nbsp;896 olmožid, já kieldâ vijđodâh lâi 4&nbsp;874,29&nbsp;km², mast 233,37&nbsp;km² lâi čääci.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Polvijärvi

**Polvijärvi** lii kieldâ Suomâst, Tave-Kärjil eennâmkoddeest. Polvijärvist ääsih 4&nbsp;210 olmožid, já ton vijđodâh lii 958,32&nbsp;km², mast 154,16&nbsp;km² lii čääci. Polvijärvi naaburkieldah láá Juuka, Kaavi, Kontiolahti, Liperi já Outokumpu.

## Historjá

Polvijärvi vuáđudui ive&nbsp;1876.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Polvijärvi markkân.

## Siijdah

Horsmanaho, Hukkala, Kinahmo, Kuorevaara, Martonvaara, Polvijärvi markkân, Ruvaslahti, Saarivaara, Sola já Sotkuma. Meiddei Huhmari luámukuávdáš () puáhtá anneeđ sijdân.

## Kooskah

Polvijärvi markkân lii 42&nbsp;km keččin Joensuust.

## Kovegalleria

Polvijärven kirjasto - Polvijärventie 4 B - Polvijärvi - 3.jpg|
Sotkuman koulu - Käsämäntie 6 A, Sotkuma - Polvijärvi - 1.jpg|
Polvijärven terveysasema - Polvijärventie 20 A, Polvijärvi.jpg|


## Käldeeh
Port Louis

thumb|Port Louis eennâmkodde kost meid Port Louis kaavpug lii.
**Port Louis** lii Mauritius uáivikaavpug.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Porto Recanati

**Porto Recanati** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Porto Recanatist ääsih 12&nbsp;523 olmožid. Ton vijđodâh lii 17,25&nbsp;km² já alodâh 6&nbsp;m. Porto Recanati naaburkieldah láá Castelfidardo, Loreto, Numana, Potenza Picena já Recanati.

## Historjá
Porto Recanatist šoodâi kaavpug ive&nbsp;2013.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Santa Maria in Potenza já Scossicci.

## Käldeeh
Porto Sant'Elpidio

**Porto Sant'Elpidio** lii kaavpug Italiast, Marche kuávlust. Porto Sant'Elpidiost ääsih 26&nbsp;392 olmožid. Ton vijđodâh lii 18,13&nbsp;km² já alodâh 4&nbsp;m. Porto Sant'Elpidio naaburkieldah láá Civitanova Marche, Fermo já Sant'Elpidio a Mare.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Cretarola já Corva.

## Käldeeh
Porttâpäävti tulvâdemjävri

**Porttâpäävti tulvâdemjävri** teikkâ tuše **Porttâpähti** lii tulvâdemjävri Suáđigilist, Laapi eennâmkoddeest. Tot lii nubbe Suomâ stuorrâ tulvâdemjaavrijn Loka lasseen.

Porttâpäävti tevdim aalgij ive&nbsp;1967 já tot lâi vaalmâš ive&nbsp;1970. Porttâpähti já Lokka láá ovtâstittum Tankajuvváin já ive&nbsp;1981 valmâštum Vuáču kanavain. Tulvâdemjäävri tulvâdempuáđu lii jäävri maadâuásist. Ton kočâttemalodâh lii 30&nbsp;m já ton ohtâvuođâst lii 30&nbsp;MW čäcivyeimilágádâs.

Porttâpäävi čäsuáivi tulvâdemkoskâ lii suulân 9 m, mon tiet jäävri vijđodâh puáhtá leđe 34&nbsp;já 214&nbsp;km2 kooskâst. 

## Käldeeh
Portugal

**Portugal**, virgálávt **Portugal täsiväldi** (), lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Lissabon. 

## Historjá
Portugalist lii kuhes historjá. Maaŋgah aalmugeh láá aassâm Portugalist (ibereh, tartessoliih, kelteh, foinikialiih, kartagoliih, kreikkaliih, roomaliih, germaanliih, egyptliih, seemiliih já maureh). Nommâ "Portugal" šadda noomâst *Portus Cale* ađai "mučis haammân". Portugalist láá lamaš meid maaŋgah sirdoenâmeh ovdâmerkkân Brasilia, Angola, Mosambik, Kap Verde já Goa Indiast. Portugal vuobdij suulân 4&nbsp;650&nbsp;000 uárjid Brasilian. Majemuš sirdoeennâm lâi ive&nbsp;1999 räi Macao. 

Portugal lii kuullâm Euroop unionân ive&nbsp;1986 rääjist. 

## Eennâmtieđâ

### Sajadâh já rääjih
Portugal lii staatâ Maadâ-Euroopist. Ton áinoo naaburstaatâ lii nuorttân já tavveen Espanja. Staatâ máddáá- já uárjáábeln lii Atlant väldimeerâ. 

### Suolluuh
Portugalist láá kyehti suáluikuávlu: Azoreh já Madeira. Sevagensuolluuh kuleh Madeiran. 

### Jäävrih já juuvah

Portugalist láá love juuhhâd. Kuhemus juuhâ lii Tajo. Tot lii 1&nbsp;038 kilomeetterid kukke. 

### Morfologia

Portugal alemus saje lii Ponta do Pico (2&nbsp;351&nbsp;m), mii lii Azorijn. 

### Šoŋŋâdâh
Portugal šoŋŋâdâh lii viehâ liegâs já njuoskâs. 35,4 prosentid Portugalist lii mecci já 32 prosentid lii sino. Piälduh láá 24 prosentid.

## Haldâttâh já politiik
Portugalist lii president, já parlamentist láá 230 aalmugovdâsteijed.

## Ekonomia
Portugal lii moodeern já demokraatlâš ráhtulâšvuotâstaatâ.  Portugal lii Uárji-Euroop kievhimus staatâ. Mađhâšem lii tehálâš toimâsyergi. 

## Viehâdâh
### Ässeeloho
Portugalist ääsih suulân love miljovn olmožid. Täin sullân kyehti miljovn olmožid ääsih staatâ uáivikaavpugist Lissabonist. Eres teháliih kaavpugeh láá Porto, Amadora já Braga.

## Kulttuur

### Valastâllâm
Jyelgipállu lii pivnohumos valastâllâmšlaajâ já Portugal lii miänástum tast pyereest. 

### Purrâmâš já juhâmâš
Portugalist ulmuuh poreh ennuv kuolijd ovdâmerkkân sardinijd já toorskijd. Portviini já madeiraviini láá njálgáh já pegâlmeh. 

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Portugalkielâ

thumb|upright=2|
[thumb|right|''Tiervâpuáttim [Acaiacan* kiäinukoolbâin [[Brasilia]]st]]
*'Portugalkielâ*' (*língua portuguesa* teikkâ tuš *português'') lii roomaanlâš kielâ, mii lii šoddâm Portugalist já Galiciast, mutâ lii tááláá ääigi váldukiellân meid ovdâmerkkân Angolast, Brasiliast, Mosambikist já Kap Verdest. Toi lasseen tot lii nubben kiellân maaŋgâin enâmijn. Tot lii maailm kuđâdin stuárráámus kielâ. Eenikiellân tom sárnuh paijeel 234,1 miljovn olmožid, kiäin stuárráámus uási ääsih Brasiliast já Portugalist.

## Lavdâm
Portugalkielâ lii virgálâš kielâ čuávuváin staatâin:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (ive 2010 rääjist)

## Portugalkielâ pustaveh

Portugalkielâst láá 26 pustavid:

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Porvoo

**Porvoo** () lii kaavpug Suomâst, Uusimaa eennâmkoddeest. Porvoost ääsih 50&nbsp;590 olmožid, já ton vijđodâh lii 2&nbsp;139,81&nbsp;km², mast 1&nbsp;485,39&nbsp;km² lii čääci. Porvoo naaburkieldah láá Askola, Loviisa, Myrskylä, Pornainen já Sipoo. Kaavpug lii kyevtikielâlâš.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kaavpug kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Ali-Vekkoski (Söderveckoski), Anttila (Andersböle), Baggböle, Bengtsby (Pentinkylä), Bjurböle, Boe (Häihä), Bosgård, Brattnäs, Eerola (Eriksdal), Eestinmäki (Estbacka), Emäsalo (Emsalö), Epoo (Ebbo), Fagersta, Gammelbacka, Grännäs, Gäddrag, Haikkoo (Haiko), Henttala, Hinthaara (Hindhår), Hommanäs, Huhtinen, Hummelsund, Ilola (Illby), Jakari (Jackarby), Järnböle, Kaarenkylä (Karsby), Kalax (Kaalahti), Kallola, Kardrag, Karleby (Kaarlenkylä), Kerkkoo (Kerko), Kiiala (Kiala), Kilpilahti (Sköldvik), Klemetti (Klemetsby), Kortisbacka, Kreppelby, Kroksnäs, Kråkö, Kulloo (Kullo), Kurböle, Kuris, Londböle, Mickelsböle, Munkkala (Munkby), Mustijoki (Svartså), Myllykylä (Molnby), Norike, Nygård, Onas, Orrby (Orrenkylä), Pappilanmäki (Prästgårdsbacken), Peippola (Pepot), Pellinki (Pellinge), Piirlahti (Pirlax), Ramsholmen, Renum, Saksala (Saxby), Sannainen (Sannäs), Seitlahti (Seitlax), Sikilä (Siggböle), Skavarböle, Sondby, Stensböle, Sundö (Suni), Suomenkylä (Finnby), Svartbäck, Tamminiemi (Eknäs), Tarkkinen (Tarkis), Teissala (Teisala), Tolkkinen (Tolkis), Tirmo (Tirmoo), Treksilä (Drägsby), Tuorila (Torasbacka), Tyysteri (Tjusterby), Vaarlahti (Varlax), Vanhamoisio (Gammelgård), Veckjärvi (Vekjärvi), Virtaala (Strömsberg), Virvik, Voolahti (Vålax), Västermunkby, Ylike, Yli-Vekkoski (Norrveckoski), Åby já Åminsby.

## Käldeeh
Potenza Picena

**Potenza Picena** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Potenza Picenast ääsih 15 982 olmožid. Ton vijđodâh lii 48,55 km², já alodâh 237 m. Potenza Picena naaburkieldah láá Civitanova Marche, Montecosaro, Montelupone, Porto Recanati já Recanati.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Casette Antonelli, Casette Torresi, Montecanepino, Pamperduto, Porto Potenza Picena, Riva Verde já San Girio.

## Käldeeh
Porto San Giorgio

**Porto San Giorgio** lii kieldâ Italiast, Marche kuávlust. Porto San Giorgiost ääsih 16 094 olmožid. Ton vijđodâh lii 8,79 km², já alodâh 4 m. Porto San Giorgio áinoo naaburkieldâ lii Fermo.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Käldeeh
Predikat

**Predikat** lii celkkuujeessân, mii almoot toohâm teikkâ tábáhtume. Predikat lii celkkuu kuávdáš uási. Tonttáá ceelhâ ij lah tievâslâš ceelhâ.

Semantlávt predikat pargon lii nabdeđ maidnii tast, maid subjekt parga teikkâ maggaar tot lii. Motomeh veerbah iä kuittâg vaađâ subjekt. Tagareh láá ovdâmerkkân almolii tile almotteijee celkkuuh, nuuvtko šooŋâ kovvejeijee veerbah.

## Käldeeh
Pretoria

thumb|
thumb|
**Pretoria**, mii kočoduvvoo meid noomáin **Tshwane**, lii  Maadâ-Afrik haaldâtlâš uáivikaavpug. Tot lii ohtâ kuulmâ Maadâ-Afrik uáivikaavpugist Kapkaavpug já Bloemfontein lasseen.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Pudasjärvi

**Pudasjärvi** lii kaavpug Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Pudasjärvist ääsih 7&nbsp;801 olmožid, já ton vijđodâh lii 5&nbsp;867,22&nbsp;km², mast 229,06&nbsp;km² lii čääci. Pudasjärvi naaburkieldah láá Ii, Oulu, Posio, Puolanka, Ranua, Suomussalmi, Taivalkoski já Utajärvi.

## Historjá

Pudasjärvi vuáđudui ive&nbsp;1865, já tast šoodâi kaavpug ive&nbsp;2004.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Siijdah

* Aittojärvi
* Hetekylä
* Hirvaskoski
* Ervasti
* Iinattijärvi
* Jaurakkajärvi

* Jonku
* Kipinä
* Kurenalus (kieldâkuávdáš)
* Kurki
* Livo
* Pudasjärvi markkân

* Puhos
* Pärjänsuo
* Sarakylä
* Pintamo
* Siurua
* Syötekylä

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Pulp Fiction

thumb|Pulp Fiction logo
**Pulp Fiction** lii ive 1994 puáttám rikoselleekove, mon lii stivrim ovtâstumstaatâlâš Quentin Tarantino. Sun čaalij kietâčalluu elleekován oovtâst Roger Avaryin.

## Juonâ
Jules Winnfield já Vincent Vega lává pälkkimorhedeijeeh viežžâmin laavhâ mii lii suáládum sunnuu hoovdâst, Marsellus Wallacest. Wallace koijâdij Vincent moonnâđ juhlođ Wallace kálgoin, Miain, muáddi peeivi maŋeláá ko Wallace jieš lii meddâl. Butch Coolidge lii puárásmum čurmâdâttee kiäs Wallace máksá tast ete sun táppáá suu čuávuváá tuáru. Honey Bunny já Pumpkin lává nuorah já rähistum uccrikoliih kiäh lává meridâm varriđ. Taah elimeh čannojeh oohtân.

## Čaittâleijeeh

## Käldeeh
Puola

**Puola täsiväldi** () ađai **Puola** lii staatâ Euroopist. Ton uáivikaavpug lii Varsova.

## Eennâmtieđâ
Puola vijđodâh lii 312&nbsp;685&nbsp;km², mast 8&nbsp;430&nbsp;km² lii čääci. Vijđoduv mield Puola lii maailm 71.&nbsp;stuárráámus já Euroop 9.&nbsp;stuárráámus staatâ.

### Sajadâh já rääjih
Puola lii staatâ Koskâ-Euroopist. Ton ránnjástaatah láá tavveen Ruoššâ (Kaliningrad Oblast), tavenuorttân Liettua, nuorttân Vielgis-Ruoššâ, maadânuorttân Ukraina, mäddin Slovakia, maadâviestârist Čekki já viestârist Saksa. Puolast staatârääjih láá ohtsis 2&nbsp;865&nbsp;km. Kuhemus rääji lii rääji Čekkijn, mii lii 699&nbsp;km. Uánihumos rääji vist lii 100&nbsp;km rääji Liettuain. Puola rájášuvá tavveen Nuorttâmeerân. Merâriddo lii ohtsis 440&nbsp;km.

### Jäävrih já juuvah
[thumb|left|[Wisła Varsovast]]
Puola kuhemuuh juuvah láá Wisła, Oder, Warta já Bug.

Śniardwy lii Puola stuárráámus jävri vijđoduv mield. Ton vijđodâh lii 113,8 km². Kieŋâlumos jävri lii Hańcza (108,5 m).

### Morfologia
[thumb|left|[Rysy lii Puola alemus vääri.]]
Puola alemus saje lii Rysy čokke (2&nbsp;499 m). Tot lii eennâm maadâuásist Puola já Slovakia rääjist. Väärist láá kulmâ čohe, main koskâ- já maadânuorttâčoheh láá Slovakiast já taveviestârčokke lii Puolast. Taat taveviestârčokke lii Puola alemus saje.

Staatâ vyeligumos saje lii tääl Marzęcino-nommâsii siijdâst (-2,2 m). Ive 2022 räi tot lâi Raczki Elbląskie aldasijn (-1,8 m).

## Haldâttâh já politiik
Puola staatâhäämi lii semipresidentlâš täsiväldi. Puola staatâhovdâ lii president. Tááláš president lii .

### Kuávlulâš jyehim
thumb|250px|Puola voivodkodeh já täi uáivikaavpugeh.

Uđđâivemáánu 1. peeivi 1999 Puola juohhui kuulmâ táásán: alemuu tääsi voivodkuudijd (), haldâttâhpirrâduvváid (*powiat*) já kieldáid (*gmina*). Talle Puolast lijjii 16 voivodkodded, 308 haldâttâhpirrâdâhhâd, 65 kaavpugid, main lâi haldâttâhpirrâduv status, já 2 489 kieldâd.

Kuávlulâš jyehim lii muttum maŋgii ive 1999 maŋa. Veikkâ uđđâivemáánu 1. peeivi 2024 rääjist Puolast láá lamaš vala-uv 16 voivodkodded, tast láá tääl 314 haldâttâhpirrâdâhhâd, 66 kaavpugid, main lii haldâttâhpirrâduv status, já 2 477 kieldâd.

### President
Puola president roolâ lii viehâ seremonialâš, mutâ sust lii vetovuoigâdvuotâ haldâttâs miärádâsâin.

## Viehâdâh

### Kaavpugeh

Puola stuárráámus kaavpug lii Varsova, mii lii meiddei staatâ uáivikaavpug. Eres stuorrâ kaavpugeh láá Krakova, Wrocław, Łódź, Poznań, Gdańsk já Szczecin.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Puolanka

**Puolanka** lii kieldâ Suomâst, Kainuu eennâmkoddeest. Puolankast ääsih 2&nbsp;531 olmožid, já ton vijđodâh lii 2&nbsp;598,68&nbsp;km², mast 137,38&nbsp;km² lii čääci. Puolanka naaburkieldah láá Hyrynsalmi, Paltamo, Pudasjärvi, Ristijärvi, Suomussalmi, Utajärvi já Vaala.

## Historjá

Puolanka vuáđudui ive&nbsp;1867.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih
Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Puolanka markkân.

## Siijdah

Aittokylä, Askankylä, Auho, Joukokylä, Kivarinjärvi, Kotila, Kongasmäki, Leipivaara, Lylykylä, Naulaperä, Puokio, Puolanka, Rasinkylä, Suolijärvi, Vihajärvi, Väyrylä, Yli-Oterma já Törmänmäki.

## Käldeeh
Posio

**Posio** lii kieldâ Suomâst, Laapi eennâmkoddeest. Posiost ääsih 3&nbsp;167 olmožid, já ton vijđodâh lii 3&nbsp;544,90&nbsp;km², mast 505,11&nbsp;km² lii čääci. Posio naaburkieldah láá Ruávinjargâ, Kiemâjävri, Ranua, Kyelijävri, Kuáccám, Taivalkoski já Pudasjärvi.

## Historjá
[thumb|left|[Pudasjärvi, Ruávinjaargâ, Taivalkoski, Kuáccám já Ranua kuávluh, main šoodâi Posio kieldâ.]]
Posio vuáđudui ive&nbsp;1926. Ton kuávluh kullii Pudasjärvi, Ruávinjaargâ, Taivalkoski, Kuáccám já Ranua kieldáid.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Puško

**Puško** (*Esox lucius*) lii kyelišlaajâ, mii kulá puškokuolij laahkon.

## Tiettum já eellimpirâsvátámušah
Suomâst puško tiättoo aldasáid jyehilágán čaasijn, merâriddoin ain Säämi tuodârjavrijd já uccâ juvvijd-uv. Tuodârpajosij korrâsumosijn nk. Rávdujaavrijn tot váilu. Vuáskun maŋa puško lii-uv táválumos kyelišlaajâ. Tot ij rantustâl čääsi kvaliteet háárán. Virdáás-uv čaasijn mákkojeijen puško lii vijđánâm čácáduvâst nuubán. Nuorttâmeerâ sálttáásvuođâ-uv tot tuhhit. Aanaarjäävri lágánist korrâ jäävrist ton tiettum räijee čäcišadolâšvuođâ vättee lasanem- já čivgâvijđoduvâi vänivuotâ, mut kostnii puško ain vuovâs luohtâkaavâid olssis kávná, jäävri korrâsumos taavaa keejist-uv. Mielâsumos eellimpiirâs toos lâš "lijgešoddâm" Avveeljuhânjäälmi kuávlu. 

## Ravâdâs já šoddâm

Čäcišaddoid tarvanâm puško čiivgah iälusteh aalgâst ruškâdâsseehâs vievâst, luovânem maŋa älgih puurrâđ elleeplaŋkton, sirdâšuveh stuárráábáid tivrijd já oláneh vuossâmuu keesi äigin uáli-uv uccen kyeliravâdâsân. Puško ij valjii salâsis, pic porá tom, mii lii fálusist. Kuolij lasseen toos tohhejeh cuobbuuh, säpligeh, čäciludij uđâgááh jna. Kannibal-uv tot sáttá leđe. Aanaarjäävrist šapšâkyeleh, muuikuh, njávvááh sehe kuávžur kullojeh purrâmâšliiston. 

Puško šadda jotelávt, já niŋálâsah čielgâsávt jotelubbooht ko oráseh. Stuárráámusah puškoh láá-uv niŋálâsah.

## Kuuđđâmahe já lasanem
Puško uulât kuuđđâmave táválávt juo 2–4-ihásâžžân já 30–40 senttisâžžân. Tot lii kiđđâkoddein táválávt ain vuossâmuš. Jieŋâi suddâm ääigi tábáhtuvvee kuuđđâm lii Aanaarjäävrist vyesi-kesimáánust, Avveeljuhânjäälmist vyesimáánu loopâst já Čuolisvuonâ taavaakeččin máhđulávt iäskán jonsahpeeivi. Táválumoseh kođopääihih láá tulveridoh já cuávis luovttiih, moi paajasčääci lieggân jotelubbooht. Meeini ovdánem pištá 1–3 oho.

## Pivdem já kevttim
Puško pivdoo aldasáid puoh pivdusijgijn, moh láá kiävtust. Iänááš uási koddoo vaarâ viermijn, mut meid stáguigijn, katiskaigijn, lanijgijn sehe vuogâigijn (sieptâs- já časkemvoggijn). Ovdil čäcitääsi heiviittâllâm kođopuško pivdem lâi pehtilub sajattuvvâst anarâššáid, ko tááláá ääigist. Vuojâttis kyellin puško puovtij kuškâdiđ já tot siäilui, eresnáálá ko vuoijiis luosâkyeleh.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Pyhäjoki

**Pyhäjoki** lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Pyhäjokist ääsih 3&nbsp;082 olmožid, já ton vijđodâh lii 1&nbsp;365,09&nbsp;km², mast 822,08&nbsp;km² lii čääci. Pyhäjoki naaburkieldah láá Kalajoki, Merijärvi, Oulainen já&nbsp;Raahe.

## Historjá

Pyhäjoki vuáđudui ive&nbsp;1865.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâ kuávdáščuákkipäikki lii **puáidudum**.

## Siijdah

Etelänkylä, Keskikylä, Limingoja, Parhalahti, Pirttikoski, Pohjankylä, Pyhäjoki markkân, Viirre já Yppäri.

## Käldeeh
Puustav

[thumb|Kreikkalâš, läättinlâš já kyrillâš pustaveh [Venn-diagramist]]
**Puustav** lii merkkâ, mii kiävttoo jienâduvváid vuáđudum čäällimvuáháduvvâst. Tot oovdâst, iirât ovdâstiđ teikkâ lii motomin ovdâstâm mottoom sárnumkielâ fooneem.
Pyhäntä

**Pyhäntä** lii kieldâ Suomâst, Tave-Pohjanmaa eennâmkoddeest. Pyhäntäst ääsih 1&nbsp;582 olmožid, já ton vijđodâh lii 847,48&nbsp;km², mast 36,81&nbsp;km² lii čääci. Reisjärvi naaburkieldah láá Kaajaan, Kiuruvesi, Kärsämäki, Pyhäjärvi, Siikalatva já Vieremä.

## Historjá

Pyhäntä vuáđudui ive&nbsp;1899.

## Viehâdâh

### Ässeeloho

### Čuákkipääihih

Kieldâst lii tuše ohtâ čuákkipäikki: Pyhäntä markkân.

## Siijdah

Ahokylä, Ojalankylä, Lamujoki, Tavastkenkä já Viitamäki.

## Liŋkkâ

* Pyhäntä kieldâ päikkisiijđoh (suomâkielân)

## Käldeeh