open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saludemos La Patria Orgullosos

**Saludemos La Patria Orgullosos** lii El Salvador aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1953 rääjist. Lavluu muusik lii ráhtám Juan Aberle, já ton saanijd lii čáállám Juan José Cañas. 

## Säänih (espanjakielân)
::Kiärdumciälhus:
::Saludemos la patria orgullosos
::de hijos suyos podernos llamar
::y juremos la vida animosos,
::sin descanso a su bien consagrar.
::Consagrar, consagrar.

:De la paz en la dicha suprema,
:Siempre noble soñó El Salvador;
:Fue obtenerla su eterno problema,
:Conservarla es su gloria mayor.

:Y con fe inquebrantable el camino
:Del progreso se afana en seguir (en seguir),
:Por llenar su grandioso destino,
:Conquistarse un feliz porvenir.

:Le protege una férrea barrera
:Contra el choque de ruin deslealtad,
:Desde el día que en su alta bandera
:Con su sangre escribió: ¡LIBERTAD!
:Escribió: ¡LIBERTAD!

::Kiärdumciälhus

:Libertad es su dogma, es su guía
:Que mil veces logró defender;
:Y otras tantas, de audaz tiranía
:Rechazar el odioso poder.

:Dolorosa y sangrienta es su historia,
:Pero excelsa y brillante a la vez (a la vez);
:Manantial de legítima gloria,
:Gran lección de espartana altivez.

:No desmaya en su innata bravura,
:En cada hombre hay un héroe inmortal
:Que sabrá mantenerse a la altura
:De su antiguo valor proverbial.
:Valor proverbial.

::Kiärdumciälhus

:Todos son abnegados, y fieles
:Al prestigio del bélico ardor
:Con que siempre segaron laureles
:De la patria salvando el honor.

:Respetar los derechos extraños
:Y apoyarse en la recta razón (razón)
:Es para ella, sin torpes amaños
:Su invariable, más firme ambición.

:Y en seguir esta línea se aferra
:Dedicando su esfuerzo tenaz,
:En hacer cruda guerra a la guerra:
:Su ventura se encuentra en la paz.
:Se encuentra en la paz.

::Kiärdumciälhus

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Tu bandera es un lampa de cielo

**Tu bandera es un lampa de cielo** lii Honduras aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1915 rääjist. Lavluu muusik lii ráhtám Carlos Hartling, já ton saanijd lii čáállám Augusto Constancio Coello. 

## Säänih (espanjakielân)
::Kiärdumciälhus:
:Tu bandera, tu bandera es un lampo de cielo
:Por un bloque, por un bloque de nieve cruzado;
:Y se ven en su fondo sagrado
:Cinco estrellas de pálido azul;
:En tu emblema, que un mar rumoroso
:Con sus ondas bravías escuda,
:De un volcán, de un volcán tras la cima desnuda
:Hay un astro, hay un astro de nítida luz.

:I
:India virgen y hermosa dormías
:De tus mares al canto sonoro,
:Cuando echada en tus cuencas de oro
:El audaz navegante te halló;
:Y al mirar tu belleza extasiado
:Al influjo ideal de tu encanto,
:La orla azul de tu espléndido manto
:Con su[a] beso de amor consagró.

::Kiärdumciälhus

:II
:De un país donde el sol se levanta,
:Mas allá del Atlante azulado,
:Aquel hombre te había soñado
:Y en tu busca a la mar se lanzó.
:Cuando erguiste la pálida frente,
:En la viva ansiedad de tu anhelo,
:Bajo el dombo gentil de tu cielo
:Ya flotaba un extraño pendón.

::Kiärdumciälhus

:III
:Era inutil que el indio, tu amado,
:Se aprestara a la lucha con ira,
:Porque envuelto en su sangre Lempira
:En la noche profunda se hundió;
:Y de la épica hazaña, en memoria,
:La leyenda tan sólo ha guardado
:De un sepulcro el lugar ignorado
:Y el severo perfil de un peñón.

::Kiärdumciälhus

:IV
:Por tres siglos tus hijos oyeron
:El mandato imperioso del amo;
:Por tres siglos tu inútil reclamo
:En la atmosfera azul se perdió;
:Pero un día gloria tu oído
:Percibió, poderoso y distante,
:Que allá lejos, por sobre el Atlante,
:Indignado rugía un León.

::Kiärdumciälhus

:V
:Era Francia, la libre, la heroica,
:Que en su sueño de siglos dormida
:Despertaba iracunda a la vida
:Al reclamo viril de Dantón:
:Era Francia, que enviaba a la muerte
:La cabeza del Rey consagrado,
:Y que alzaba soberbia a su lado,
:El altar de la diosa razón.

::Kiärdumciälhus

:VI
:Tú también, ¡oh mi patria!, te alzaste
:De tu sueño servil y profundo;
:Tú también enseñaste al mundo
:Destrozado[b] el infame eslabón.
:Y en tu suelo bendito, tras la alta
:Cabellera del monte salvaje,
:Como un ave de negro plumaje,
:La colonia fugaz se perdió.

::Kiärdumciälhus

:VII
:Por guardar ese emblema divino,
:Marcharemos Oh! Patria a la muerte,
:Generosa será nuestra suerte,
:Si morimos pensando en tu amor.
:Defendiendo tu santa bandera
:Y en tus[c] pliegues gloriosos cubiertos,
:Serán muchos, Honduras, tus muertos,
:Pero todos caerán con honor.

::Kiärdumciälhus

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Sámi Grand Prix 2014

[thumb|Sofia Jannok ive 2009 [Stockholm Jazz Fest -festivaalist. Sun vuoitij ive 2014 Áillohaš-muusikpalhâšume.]]

**Sámi Grand Prix 2014** lâi Sámi Grand Prix -juoigâm- já lávlumkišto, mon Säämi muusikfestivaal&nbsp;-servi ornij Kuovdâkiäinust Taažâ peln lávurduv cuáŋuimáánu 19. peeivi 2014 pessijâšmarkkânij ääigi. Tot lâi 25. tohe, ko kišto uárnejui. Juoigâmuási vuoitij tavesämmilâš Jörgen Stenberg juáigusáin *Nejla*, já lávlumuási vuoitij anarâš lávlumjuávkku Aila-duo. Ive 2014 anarâškielâ kullui Sámi Grand Prix -kišto finalist vuossâmuu keerdi, ko Heli Aikio já Jessika Lampi lávloin pitá *Naharij kandâ*, mut kielâ kullui meid oosij kooskâst, ko Amoc ráppái jieijâs uđđâ pitá.

Nurâldâhskiäru iä almostittám siämmáá ive nuuvtko ovdebij iivij. Esken ive 2016 SGP almostitij ive 2014 já ive 2015 kištoi pittáin ohtâsii nurâldâhskiäru CD-skiärrun. Nurâldâhskiärru siskeeld puoh ive 2014 já 2015 Sámi Grand Prix&nbsp;-kištoi juoigâm- já lávlumoosij uásálistei 32 pittád, moh päddejuvvojii kištoi ääigi.

## Juoigâm- já lávlumuásih
Ovdebij iivij náál kištoost lijjii kyehti uási: juoigâmuási já lávlumuási.

### Juoigâmuási
Juoigâmuásist lijjii 10 uásálisted. Taam uási vuoitij Jörgen Stenberg, kii uásálistij jo 3. keerdi kiišton. Sun juoigâi päärnis pittáin *Nejla*. Nubben lâi Marit Kristine Hætta Sara, kii juoigâi ristnieidâs pittáin *Mia Alehtta*, já kuálmádin lâi Ann Caroline Eira pittáin nieidâstis *Aina Cecilie*.

#### Juoigâmuási uásálisteeh

### Lávlumuási
Lávlumuásist lijjii 6 uásálistee. Uási vuoitij lávlumjuávkku Aila-duo anarâškielâg pittáin *Naharij kandâ*. Nubben lâi Josef Per Buljo pittáin *Eallin manná viidásit*, já kuálmádin lâi Marit Susanne Utsi pittáin *Eatnis*.

#### Lávlumuási uásálisteeh

## Áillohaš-muusikpalhâšume
Ive 2014 Áillohaš-muusikpalhâšume vuoitij Sofia Jannok.

## Käldeeh
Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains

**Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains** lii Guyana aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Guyana jiečânâsvuođâ rääjist ađai ive 1966 rääjist. Lavluu muusik lii ráhtám Robert Cyril Gladstone Potter, já ton saanijd lii čáállám Archibald Leonard Luker. 

## Säänih (eŋgâlâskielân)

:I
:Dear land of Guyana, of rivers and plains
:Made rich by the sunshine, and lush by the rains,
:Set gem-like and fair, between mountains and seas,
:Your children salute you, dear land of the free.

:II
:Green land of Guyana, our heroes of yore,
:Both bondsmen and free, laid their bones on your shore.
:This soil so they hallowed, and from them are we,
:All sons of one Mother, Guyana the free.

:III
:Great land of Guyana, diverse though our strains,
:We're born of their sacrifice, heirs of their pains,
:And ours is the glory their eyes did not see,
:One land of six peoples, united and free.

:IV
:Dear land of Guyana, to you will we give,
:Our homage, our service, each day that we live;
:God guard you, great Mother, and make us to be
:More worthy our heritage, land of the free.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Emmerson Mnangagwa

**Emmerson Dambudzo Mnangagwa** (š. čohčâmáánu 15. peeivi 1942 Zvishavane) lii zimbabwelâš ZANU-PF-piäláduv politikkár, kii lii lamaš Zimbabwe president skammâmáánu 24. peeivi 2017 rääjist.

## Käldeeh
Sunna Máret Utsi

** Sunna Máret Gaup Utsi** (š. 1995) lii taažâsämmilâš lávloo. 

## Karrieer
### Muusik
Utsi lâi 13-ihásâš, ko sun lávdástij vuossâmuu keerdi Kauto live -festivaalist ive 2009. Sun lii meid uásálistám kulmii Sámi Grand Prix -kiišton: iivij 2014, 2017 já 2019. Ive 2018 sun poođij nubben NRK Sápmi já P3 uđđâ muusikkištoost NRK Urbi, mon áánsust sun peesâi lávdástiđ siämmáá ive Riddu Riđđu -festivaalân.

## Diskografia
* 2024 – *[[Moriheapmi]] (Awakening)*

### Singleh
* 2017 – *Mu gorut*
* 2020 – *Láhppán iežan*
* 2021 – *Leimme ovttas*

### Nurâldâhskiäruh
* 2016 – *[[Sámi Grand Prix 2014 & 2015 (album)|Sámi Grand Prix 2014 & 2015]]*, pittáin *Dál mun dovddán*
* 2018 – *[[Sámi Grand Prix 2017 (album)|Sámi Grand Prix 2017]]*, pittáin *Mu gorut*
* 2019 – *[[Sámi Grand Prix 2019 (album)|Sámi Grand Prix 2019]]*, pittáin *Amas geaidnu*

## Käldeeh
Yoweri Museveni

**Yoweri Kaguta Museveni** (š. čohčâmáánu 15. peeivi 1944 Ntungamo, Uganda) lii ugandalâš politikkár, kii lii toimâm Uganda presidentin jo uđđâivemáánu 29. peeivi 1986 rääjist.

## Käldeeh
Forged from the Love of Liberty

**Forged from the Love of Liberty** lii Trinidad já Tobago aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust Trinidad já Tobago jiečânâsvuođâ rääjist ađai ive 1962 rääjist. Lavluu muusik lii ráhtám Patrick Stanislaus Castagne, kii lii meid čáállám ton saanijd. 

## Säänih (eŋgâlâskielân)

:Forged from the love of liberty
:In the fires of hope and prayer
:With boundless faith in our destiny
:We solemnly declare:
:Side by side we stand
:Islands of the blue Caribbean sea,
:This our native land
:We pledge our lives to thee.
:Here every creed and race find an equal place,
:And may God bless our nation
:Here every creed and race find an equal place,
:And may God bless our nation.

## Käldeeh
Faure Gnassingbé

**Faure Gnassingbé** (š. kesimáánu 6. peeivi 1966) lii togolâš politikkár. Sun šoodâi vuossâmuu keerdi Togo presidentin kuovâmáánust 2005, mutâ lâi virgeest tuše kyehtlov peivid. Vyesimáánust 2005 sun šoodâi kuittâg uđđâsist presidentin.

## Käldeeh
Mahamat Déby

**Mahamat ibn Idriss Déby Itno** (; š. uđđâivemáánu 1. peeivi 1984), kiäm tobdeh meid noomáin **Mahamat Kaka**, lii tšadlâš suátivievâ kenraal já Tšad president.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Samia Suluhu

**Samia Suluhu Hassan** (š. 27. uđđâivemáánu 1960) lii tansanialâš politikkár já Tansania kuuđâd já tááláš president. Sun algâttij virgeest njuhčâmáánu 19. peeivi ive 2021.

## Käldeeh
Carlos Vila Nova

**Carlos Manuel Vila Nova** (š. syeinimáánu 27. peeivi 1959 Neves, São Tomé já Príncipe) lii sãotomépríncipelâš politikkár já São Tomé já Príncipe 5. president.

## Käldeeh
Kais Saied

**Kais Saied** (š. 22. kuovâmáánu 1958) lii tunisialâš politikkár, juuriist já professor. Sust šoodâi Tunisia president roovvâdmáánust 2019.

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Anna Lumikivi

**Anna Lumikivi-Lemmetty** (j.s. **Anna Lumisalmi**, ; š. 1987 Avveel) lii nuorttâlâš lávloo, leuddajeijee, musikkár já kulttuurpargee Avelist. 

## Eellim
Anna Lumisalmi šoodâi ive 1987 Avelist. Suu eeči lii nuorttâlâš kanttor já ráámmátjurgâleijee Erkki Lumisalmi, já suu enni lii Aulikki Lumisalmi.

## Karrieer
### Muusik
Lumikivi já Hanna-Maaria Kiprianoff leuddav Suõmmkar-muusikjuáhust. Lumikivi lâi mieldi meiddei ive 2021 almostum singlest *Äʹvvceeʒʒaž* artistnoomáin *Äʹnn*. Pittá lii rahtum oovtâst Pauliina ''“Päälaǥ”'' Feodoroffáin já Tiina ''Kreʹstten'' Sanila-Aikioin. Nuotâsteijen pittáást lâi Mio Negga Ruotâbeln Säämist.

Ive 2019 Lumikivi uásálistij Sámi Grand Prix -kiišton pittáin *Mõõn tiõrvân*, moos sun raahtij sehe nuotâ já lavluu saanijd. Ive 2024 Lumikivi uásálistij The Voice of Finland -rááiđu 13. pajan. Algâvuárust sun láávlui Tiina Sanila nuorttâlâškielâg pitá *Ton <3 Mon*. Välmejeijein Maija Vilkkumaa, Arttu Wiskari já Elastinen halijdii Lumikivi jieijâs juávkun, já te sun peesâi juátkiđ. Lumikivi lii vuossâmuš olmooš, kii lii kuássin lávlum The Voice of Finlandist nuorttâlâškielân.

Lumikivi-Lemmetty ejijnis láin ive 2020 álgám *[[Karjalasta kolttien maille]]* -haavâst, mon puátusin šoodâi meid siämmáánommâsâš skiärru. Juávhust láin meid Emmi Kuittinen já Amanda Kauranne. *Karjalasta kolttien maille* -skiärru lâi Emma Gaalast 2024 Ive etno -iävtukâssân.

Lumikivi-Lemmetty lâi uási meid Čuovvâd-pargojuávhu Heli Huovisijn, Essi Morottajain, Ulpu Mattus-Kumpusijn já Jessika Lampijn. Pargojuávhu *[[Šuoŋâsuonjâreh]]*-haavâst (, ) sij rahtii uđđâ sämikielâlii párnáimuusik kuulmâ sämikielân. Sist lâi skiäru já laavlâkirje almostittemkonsert Sajosist 7.2.2026 já nubbe Ruávinjaargâst 8.2.2026. Kuohtuin konserttijn lijjii mieldi párnáimuusikorkester Loiskis já Laapi káámmárorkester, kiäh čuojâtteh meid skiärust.

### Jienâčaittâleijen
Ive 2017 almostui Binnabánnaš-párnáiohjelm meid nuorttâlâš- já anarâškielân, já Lumikivi sehe jurgâlij tom ete jienâčaittâlij tast nuorttâlâškielân.

Sämitige alguu vuáđuld Yle já Gutsy Animations -pyevtittemfinnodâh rähtiškuottii uđđâ Muumileehi-rááiđu orjâlâškielân, anarâškielân já nuorttâlâškielân. Nuorttâlâškielâg rááiđust Lumikivi lii jienâčaittâlâm oovtâst Sonja Hofslagarein Muumileevi merâhiäppušij roolâ.

## Diskografia
### Studioalbumeh
#### Suõmmkar
* 2018 – *[[Suõmmkar (album)|Suõmmkar]]*

#### Karjalasta kolttien maille
* 2024 – *[[Karjalasta kolttien maille (album)|Karjalasta kolttien maille]]*

### Nurâldâhskiäruh
* 1996 – *[[Hoŋkoŋ dohkká]]*
* 2019 – *[[Sámi Grand Prix 2019 (album)|Sámi Grand Prix 2019]]*, pittáin *Mõõn tiõrvân*

### Singleh
* 2021 – *Ǩeäʹdǧǧ*, juávhoin Suõmmkar
* 2021 – *Äʹvvceeʒʒaž* oovtâst Pauliina Feodoroffáin já Tiina Sanila-Aikioin
* 2024 – *Šestjårkka*, juávhoin Karjalasta kolttien maille

## Käldeeh
Puurrâmrääsi

**Puurrâmrääsi** (*Angelica archangelica*) lii Euroopist tiättojeijee šaddo, mii kulá pocceeraasijd. Puurrâmrääsi lii Tave-Suomâ stuorrâ já njävhis pocceerääsi. Tot váátá lahtâ eennâm, mast láá raavvâdamnâseh. Tot šadda tuodârkuávluin, juuvâ- já jävririddoin. Puurrâmrääsi lii kyevti- teikkâ kuulmâihásâš, já tot jáámá liäđđum maŋa.

## Puurrâmrääsi suomâkielân já eres sämikieláid

* suomâkielân: väinönputki
* orjâlâškielân: olbmoborranrássi
* nuorttâlâškielân: poorrâmrääʹss

## Kiävttu sämmilij kulttuurist

Puurrâmrääsist lii ennuv C-vitamiin. Puurrâmrääsi lii lamaš merhâšittee šaddo sämmilijd já ubâ šaddo ruottâsijn kukkáid kevttui. Tot kevttui njaddon, purrâmâššân já talhâsin. Koškes ruotâs kevttui talhâsin, verdi, loostah, já liäđuseh porrojii. Veerdi lii times liäđđumääigi räi, já tom kalga-uv nuurrâđ purrâmâššân ovdil tom. Talhâsin sämmiliih kevttii puurrâmrääsi eromâšávt
kumeštâstaavdâin já čuávjivaaivijn.

Kiđđâkeessiv puurrâmrääsi nuorâ veerdih porrojii nuhtán já puásuipaimâneh läävejii tuálvuđ kiđđuv ruottâsijd nisonáid skeŋkkân. Sämmiliih pieijii liäđusijd suvrâmiälkán já vuoššii tom. Nuorâ
vuoššum loostah piäijojii miälkán já toh vyerkkejuvvojii käldei, kost toh urruu kiiđâ räi. Sämmiliih láá vuoššâm puurrâmrääsist já sukkârist hilo.

Puurrâmrääsi kevttimmáhđulâšvuođah láá vijđáseh. Viehâvis smaakâ tááhust tot lii pyeri njados, saalaat-, purrâmâš-, juhâmuš- já pajalâsraavvâdaamnâs. Siemânijd puáhtá kuškâdiđ já kevttiđ siämmáánáál ko ruottâsijd-uv. Loostâid kannat nuurrâđ kiđđuv ovdilgo smakkâ kiävru.

## Kovegalleria

File:Archangelica officinalis a2.jpg
File:Aartsengelwortel.jpg
File:Angelica-archangelica-flowers.JPG
File:Angelica archangelica spring.jpg
File:Angelica archangelica - Iceland - 20070708a.jpg


## Käldeeh
Suõmmkar (album)

**Suõmmkar** lii siämmáánommâsii muusikjuávhu vuossâmuš studioalbum. Album almostui porgemáánust 2018 Ijâttes ijjâ -festivaalist. Skiäru pyevtittij Tuupa Records.

## Pittálisto

## Fáádást eres soojijn
* 

## Käldeeh
829

**829** (**DCCCXXIX**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield vástuppeeivi. Tot lâi 820-lovo majemuš ihe.

## Tábáhtusah
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Giovanni I Partecipazio šoodâi Venetsia 12. dogen.

## Šoddâmeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Lu Yan, Tang-dynastia kansler (j. 874)

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 29. peeivi – Wei Chuhou, Tang-dynastia kansler (š. 773)
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Muiredach mac Ruadrach, Leinster kunâgâs (šoddâmihe ij tiäđust)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Kievânjuolâs

**Kievânjuolâs** (*Chamaenerion angustifolium*, tolebáá *Chamerion angustifolium*, tolebáá *Epilobium angustifolium*) lii šaddo, mon kukkodâh lii táválávt 50–150 cm. Suomâst tot tiättoo puohlágánijn soojijn ubâ enâmist.

## Kievânjuolâs suomâkielân já eres sämikieláid

* suomâkielân: maitohorsma
* orjâlâškielân: horbmá, gieganjuolla
* nuorttâlâškielân: ǩiõǥǥnjuõll

## Stuárudâh já olgohäämi
Kievânjuolâs lii táválávt suulân 50–150 cm olluv, mut tiättojeh meid paijeel 2-meettersiih ohtâgâsah. Kukái čoođâmitto lii 2–3 cm.

## Eellimpiirâs
Kievânjuolâs tiättoo ubâ Suomâst, já tot lii uáli táválâš ubâ taavaapiäláá páálupeeleest. Kievânjuolâs šadda čuovjis kuolbâmeecijn, rotoenâmijn, luodâi piällást já eres áávus soojijn. Tot lii maŋgii vuosmuš šaddo čuopâttuvvâst teikkâ meccipuálu maŋa. Kievânjuollâs siemâneh levâneh älkkeht piegâ fáárust já tondiet tot lávdá jotelávt uđđâ soojijd. Tot ij kuittâg killáá kištottâllâm stuárráábij šadoiguin, pic láppoo stuárráábij šadoi suoivust.

## Kiävttu sämmilij kulttuurist

Kievânjuolâsáin läävejii tipšođ párnái njáálmán šoddâm vielgis tiälhuid. Sämmiliih vuoššii já pieijii kievânjuollâs loostâid poccuumielhist vuoššum vuástán. Ton kuškâdum ruottâsijn láá rahtum käähvih já jáávuh. Kievânjuollâs soksâmijguin tevdii kuádáid.

Káárján kievânjuolâs piemmui ton tááhust, ete talle kärji poojij eenâb. Šado suomâkielâlâš nommâ puátá-uv tast, ete kievânjuolâs pieijui käärji purrâmâššân mielhi puovtâdem pyeredem tiet.

Kievânjuolâs lii eromâš pyeri puurrâmšaddo já ton kevttim lii-uv lasanâm. Loostâin lii ennuv C-vitamiin já sehe nuorâ versoh ete loostah láá pyereh saalaatamnâseh. Versoh pyehtih kevttiđ siämmáánáál ko parsakaalâ. Taid puáhtá vuoššâđ sälttičääsist já puurrâđ vuojáin. Koške teikkâ vorâs loostâin šadda pyeri teejâ. Loostâin puáhtá valmâštiđ jáávuid, moh suápih pyereest liäibán. Kukkáin-uv puáhtá valmâštiđ juhâmuš teikkâ kevttiđ taid purrâmâšâi heervâtmân. Ruottâsij smakkâ lii vorâsin kievrâs, mutâ mánupoojij mield tot láivu ađai ruottâsijd kannat siäiluttiđ koškesin já kevttiđ maŋeláá.

## Kovegalleria

20150811Chamerion angustifolium6.jpg
20190819Chamerion angustifolium2.jpg
Epilobum augustifolium Aug2003.jpg


## Käldeeh
Suõmmkar

[thumb|right|Suõmmkar láávdástmin ive 2018 [Riddu Riđđu -muusikfestivaalist]]

**Suõmmkar** lii nuorttâlâš-syemmilâš muusikjuávkku, mon vuáđudii nuorttâliih musikkáreh Anna Lumikivi já Hanna-Maaria Kiprianoff sehe syemmilâš etnomusikolog Marko Jouste ive 2016. Juávkku čuojât jieijâslágán leudd já tááláá pop- já folkmuusik ovtâstume. Juávhu vuossâmuš skiärru almostui porgemáánust 2018 Ijâttes ijjâ -festivaalist. Kuovâmáánu 26. peeivi 2021 Suõmmkar almostitij single *Ǩeäʹdǧǧ*, mii lii juávhu puáttee albumist.

## Jesâneh
* Anna Lumikivi, lávlum já leudd
* Hanna-Maaria Kiprianoff, lávlum já leudd
* Marko Jouste, kiitaar, mandoliin
* Pessi Jouste, vivlu, kuoskâttuvah
* Uula Jouste, basso, kuoskâttuvah
* Elias Nieminen, ruumbuh, časkemčuojânâsah

## Diskografia
* 2018 – *[[Suõmmkar (album)|Suõmmkar]]*

### Singleh
* 2021 – *Ǩeäʹdǧǧ*

## Käldeeh
Hanna-Maaria Kiprianoff

**Hanna-Maaria Kiprianoff** (š. Avveel​) lii nuorttâlâš máttáátteijee já leuddajeijee. ​

## Karrieer
### Muusik
Hanna-Maaria Kiprianoff já Anna Lumikivi leuddav Suõmmkar-muusikjuáhust. Ive 2019 Kiprianoff uásálistij Sámi Grand Prix -kišto juoigâmuásán pittáin *FeklaMäärjäz*. Sun uásálistij meid ive 2021 Sámi Grand Prix -kiišton pittáin *Mannu maainâs*.

## Diskografia
### Jieijâs skiäruh
* 2018 – *[[Suõmmkar (album)|Suõmmkar]]*, juávhoin Suõmmkar

### Singleh
* 2021 – *[[Ǩeäʹdǧǧ]]*, juávhoin Suõmmkar

### Nurâldâhskiäruh
* 2019 – *[[Sámi Grand Prix 2019 (album)|Sámi Grand Prix 2019]]*, pittáin *FeklaMäärjäz*
* 2021 – *[[Sámi Grand Prix 2021 (album)|Sámi Grand Prix 2021]]*, pittáin *Mannu maainâs*

## Käldeeh
Piättárrääsi

**Piättárrääsi** (*Achillea millefolium*) lii šaddo, mii tiättoo Euroopist, Aasiast já Tave-Amerikist. Suomâst tot kukkee syeini-čohčâmáánust.

## Piättárrääsi suomâkielân já eres sämikieláid

* suomâkielân: siankärsämö
* orjâlâškielân: biehtárrássi, biehtárguhkká
* nuorttâlâškielân: peâttar-rääʹss

## Stuárudâh já olgohäämi
Piättárrääsi lii táválávt suulân 20–70 cm olluv, já ton loostah láá suulân 5–20 cm kuheh. Kukáh láá táválávt vielgâdeh, mut toh pyehtih leđe meiddei kuovgisruopsâdeh tâi purppurruopsâdeh.

## Eellimpiirâs
Piättárrääsi lii táválâš ubâ Suomâst soojijn, maid ulmuuh láá kieđâvuššâm. Šoddâmsajeh kávnojeh ovdâmerkkân šiljoin, kiedijn, piälduin, ajâroobdâin já luoddâpiälláin sehe kuátuenâmijn.

## Kiävttu

Historjá ääigi piättârrääsi kevttim lii lamaš maaŋgâpiälásâš já ulmuuh läävejii oskođ, ete tast láá nuáidivyeimih. Piättârrääsi išedij, ko tarbâšij luho näimiliiton teikkâ ko koolgâi vyejittiđ nooidijd já paas jiegâid meddâl. Suáldátteh onnii tom fáárust tondiet, ete toin puohtii tipšođ haavijd. Tot onnui meiddei nisonij šaddon, ko tot pyeredij nisonij vaaivijd.

Piättârrääsist finnee iše čuávjipohčâsân já tot naanood vuoivâs- já čuálitooimâ sehe purrâmâšsuddâdem. Tot pyereed mánutavdâvaaivijd já kudduumijd sehe njuorâd vardem. Tom puáhtá lasettiđ lávgumčáácán. Voošmâid puáhtá tipšođ paajeeld piättárräsiteejáin teikkâ vorâs piättárräsisaapijn. Teejâ lii pyeri lenccutaalhâs.

Kiđđuv nuorâ loostâin finnee njaddoos teikkâ saalaat. Mađe koškásub saajeest piättárrääsi šadda, tađe kievrâb ton smakkâ lii. Smakkâ šadda timásubbon, ko tom vuášá sälttičääsist. Talle stuárráábijd-uv meerijd puáhtá kevttiđ määlistmist. Piättárrääsi ij soovâ puohháid já motomáid kuoskâttem toovât allergia.

## Kovegalleria

Achillea millefolium 20041012 2574.jpg
Yarrow (Achillea millefolium).jpg
Achillea millefolium 7981.JPG
Achillea millefolium 4.jpg


## Käldeeh
Tavečuovjisjerjâ

**Tavečuovjisjerjâ** (*Cicerbita alpina*) lii ollâ šaddo, mii tiättoo Laapist, Taažâ vaarijn já Aalpâin. Suomâst tot tiättoo Laapi eennâmkoddeest, Tavenuorttiienâmist já Kainuust.

## Tavečuovjisjerjâ suomâkielân já orjâlâškielân
* suomâkielân: pohjansinivalvatti
* orjâlâškielân: jeađjá, jearjá, jearji, jierji, jeađja, jearja, davvealitjearja

## Stuárudâh já olgohäämi
Tavečuovjisjerjâ lii suulân 50–200 cm olluv. Suomâst tot kukkee syeini-porgemáánust. Kukáh láá kuovgisčuovjâdeh teikâ čuovjisvioleteh .

## Eellimpiirâs
Tavečuovjisjerjâ šadda lahtâ soojijn, kost enâmist láá ennuv raavvâdamnâseh. Tom puáhtá kavnâđ juuvâi já aijui aldakuávluin, rotoenâmijn sehe suánjuin.

## Kiävttu sämmilij kulttuurist

Sämmiliih vuoššii tavečuovjisjeerjâ já siävuttii čuoppum šado poccuumielhijn oovtâst iävroin teikkâ sälttisuoinijn. Nuorâ šadoi veerdih porrojii nuhtán ton maŋa ko siđhes korrâkerdi valdui meddâl. Tavečuovjisjerjâ lâi sämmilijd uápis já puurrâmrääsi já sälttisyeini lasseen tot lâi sijjân herskušaddo.

Tavečuovjisjeerjâ veerdijd puáhtá čuoppâđ já čaacciđ, vâi ton viehâvis smakkâ lappuuččij. Ton maŋa tot lii pyeri aamnâs määlistmist teikkâ salatist. Veerdih siäiluh meiddei puolâščuhheest.

## Kovegalleria

Cicerbita alpina 150705.jpg
Cicerbita alpina DSCF1300.JPG
Cicerbita alpina - Schweiz - Julierpass- 0187.jpg


## Käldeeh
Muáskâš

**Muáskâš** (*Menyanthes trifoliata*) lii maaŋgâihásâš šaddo, mii šadda lahtâ soojijn já lii poccui stuorrâ hersku. Tot lii suuvâs áinoo šaddo, mii tiättoo Suomâst. Muáskâš kukkee kesi-syeinimáánust.

## Muáskâš suomâkielân já eres sämikieláid
* suomâkielân: raate
* orjâlâškielân: muošká, njuohcu, muoškkáš, muoškkáš
* nuorttâlâškielân: muáckâč

## Lavdâm
Muáskâš tiättoo Koskâ- já Tave-Euroopist sehe siämmái kobdodâhpirrâduvâi kuávluin Aasiast já Tave-Amerikist. Suomâst tot tiättoo ubâ enâmist.

## Eellimpiirâs
Muáskâš šadda aijui, čäcijeegijn já jeggirobdâsij jaavrij riddoin.

## Kiävttu sämmilij kulttuurist

Tovle muáskâš lâi tehálâš talhâsšaddo, moin tipšuu kuorsâttuv, čirgottâs, vuoivâs- já säppivaaivijd sehe kuávŋejii uáhhoid.

Sämmiliih adelii ruottâsijd käärji purrâmâšân. Ulmuuh läävejii kuškâdiđ muáskâš ruottâsijd já milluđ tain jáávuid. Millum muáskâš siävuttui jávuiguin já kevttui leeibi liäibumân. Muáskâš smakkâ lii viehâv já jáávuid kannat čaacciđ ovdil kevttim.

Tovle koškes muáskâš loostah vuáššojii teikkâ kiävttojii haavdân já säppin. Koškes loostâin ráhtojii meiddei jáávuh. Puoh pyeremus äigi loostâi nurâmân lii tooláá kiđđuv teikkâ maŋŋeed čohčuv. Muáskâš lii čuávji já purrâmušsuddâdem vaivij taalhâs. Tot pyereed amnâsmolsom já puurrâmlusto. Muáskâš ij soovâ jis lii äpittemmin.

Muáskâšliemáin puáhtá tipšođ haavijd teikkâ kovŋiđ tiihijd. Kievrâs muáskâšteejâ oovtâst ruottâsist rahtum jávuiguin adelij iše, jis mááđuh kivsedii. Taah talkkâseh váldojii kyehti oho.

## Kovegalleria

Waterdrieblad bloem.jpg
Menyanthes trifoliata4 ies.jpg
MenyanthesTrifoliata.jpg
Menyanthes trifoliata 002.JPG


## Käldeeh
Vuojârääsi

**Vuojârääsi** (*Taraxacum officinale*) lii šaddo, mon táválávt aneh iilâskvaljen. Suomâst láá suullân 500 vuojâräsišlaaijâd, já tärhis šlaajâid sáttá leđe vaigâd miäruštâllâđ. Vuojârääsih šaddeh pirrâ Suomâ.

## Vuojârääsi suomâkielân já eres sämikieláid
* suomâkielân: voikukka
* orjâlâškielân: vuodjarássi, rivgoaivi
* nuorttâlâškielân: vuõjjlieʹđđi

## Lavdâm
Vuojârääsi lii algâalgâlâš euraasialâš šlaajâ, mut tot lii lavdâm ulmui fáárust já tääl šadda om. meiddei Tave-Amerikist, Maadâ-Amerikist já Australiast.

## Stuárudâh já olgohäämi
Vuojârääsi loostah láá suulân 5–25 cm kuheh, já verdi lii suulân  4–30 cm olluv.

## Kiävttu
Vuojâraasij ruottâseh láá kuheh já toh láá jieŋâlâsâst enâmist. Muorâkäärdist lii masa máhđuttem koddeđ tom. Ubâ šaddo lii purâttee já kevttimmáhđulâšvuođah vijđáseh. Ruottâsijn puáhtá mälistiđ ovdâmerkkân siämmáánáál ko ruotâsšaddoid. Pyeremus äigi ruottâsij nurâmân lii tooláá kiđđuv teikkâ maŋŋeed čohčuv.

Vuojârääsi ruottâsijn šaddeh pyereh šaddopurrâmâšah já tot suápá ovdâmerkkân piärgumáálán. Kuškâdum já vorâs vuojârääsist láá talhâskevttim ärbivyevih. Tot lasseet kužžâvuáčuttem já iššeed
vuoivâsvaaivijn já pyereed čuávji toimâm.

Ulmuuh tietih táválávt, ete pihtum vuojârääsi ruotâs kevttui käähvi saajeest, mutâ ubâ šaddo lii kuittâg tiervâslâš já tom puáhtá kevttiđ maaŋgânáál. Nuorâ kiđđâloostah suápih pyereest salattân teikkâ taid puáhtá vuoššâđ já kevttiđ purrâmâššân siämmáánáál ko piinaat. Kukkáin šaddeh pyereh juhâmušah. Kuškâdum loostâin puáhtá vuoššâđ teejâ. Nuorâ teikkâ suoivust šoddâm šaddoin ij lah nuuvt viehâvis smakkâ já tondiet loostâid kannat-uv kevttiđ eidu kiđđuv. Vuojârääsi puáhtá šoddâdiđ veikkâ loová vyelni, ete loostah šaddeh vielgâdin. Vielgis loostah láá herskuliih salatist.

## Kovegalleria

Dandelion_clock.jpg
Dandelion ((Taraxacum officinale).jpg
(MHNT) Taraxacum sect. Ruderalia.jpg
Dandelion-leaf.jpg
Taraxacum sect. Ruderalia april 2005.jpg
 

## Käldeeh
Peking

thumb|right|Peking 
**Peking** ( *Běijīng*,  ) lii Kiina aalmugtäsivääldi nubben stuárráámus kaavpug já uáivikaavpug.

## Nommâ
Peking nommâ meerhâš *tave-uáivikaavpug*: 北 (běi) meerhâš *tave* já 京 (jīng) *uáivikaavpug*.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Vorrâruotâs

thumb|Vorrâruotâs (''Potentilla erecta'')
**Vorrâruotâs** (*Potentilla erecta*) lii puáris talhâsšaddo, mii kávnoo lahtâ meecijn, jeggiroobdâin, niijtoin, riddoin já jeegijn, main láá raavâdamnâseh. Vorrâruotâs nommâ kovvee tom, ete ruottâsijn kolgá voorâ ivnásâš kolgos, ko taid čuáppá.

## Vorrâruotâs suomâkielân já eres sämikieláid
* suomâkielân: rätvänä
* orjâlâškielân: varraruohtas
* nuorttâlâškielân: nelljlõsttsuõrmmrääʹss

## Lavdâm
Vorrâruotâs šadda Aasiast já Tave-Euroopist.

## Stuárudâh já olgohäämi
Vorrâruotâs lii 10–30 cm olluv. Kukká lii fiskâd, já ton čoođâmitto lii 5–10 mm. Kuká lieđiloostah láá nelji.

## Kiävttu sämmilij kulttuurist
Sämmiliih läävejii päiniđ näähki já kággá vorrâruotâsáin ruopsâdin. Sij suoskii ruotâs já kieđâvuššii naahkijd ruopsis čulgáin.

Nuuvtko nommâ jo iätá, vorrâruottâsist eidu ruotâs lii tehálâš kevttimaamnâs. Ruottâsijd kalga nuurrâđ tooláá kiđđuv teikkâ čohčuv, ko versoh láá jo kulnâm. Kuškâdum ruottâsijn puáhtá millođ jáávuid já tain puáhtá vuoššâđ teejâ. Toin ulmuuh tipšuu čuávji- já čuálitaavdâid. Tot kevttui meid haavij já ittumij pyereedmân.

## Kovegalleria

File:Potentilla erecta2.jpg
File:Potentilla erecta.JPG
File:potentilla erecta.jpeg|
File:potentilla erecta bluete.jpeg|
File:Potentilla_erecta_001.JPG
File:Potentilla erecta RF.jpg 


## Käldeeh
Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ

thumb|274px|Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ
**Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ** lii Kiina aalmuglâšlaavlâ. Tot lii lamaš kiävtust ive 1949 rääjist. Lavluu muusik lii ráhtám Nia Er, já ton saanijd lii čáállám Tian Han. 

## Säänih
### Oovtkiärdánistum kiinakielâ
:！ ！
:， ！ 
:，
:。
:！ ！ ！
:，
:， ！
:， ！
:！ ！ ！

### Ärbivuáválâš kiinakielâ
:！ ！
:， ！ 
:，
:。
:！  ！  ！
:，
:， ！
:， ！
:！ ！ ！

### Eŋgâlâskielâ
:Arise! Ye who refuse to be slaves!
:With our flesh and blood, let us build our new Great Wall!
:The Chinese nation faces its greatest peril.
:From each one the urgent call for action comes forth.
:Arise! Arise! Arise!
:Millions with but one heart,
:Braving the enemy's fire, march on!
:Braving the enemy's fire, march on!
:March on! March on, on!

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
819

**819** (**DCCCXIX**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield lávurduv. Tot lâi 810-lovo majemuš ihe.

## Tábáhtusah
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Ludvig Hurskes naajâi Judit von Welfáin.

## Šoddâmeh

## Jämimeh
* njuhčâmáánu 8. peeivi – Li Shidao, Tang-dynastia kenraal (šoddâmihe ij tiäđust)
* vyesimáánu 21. peeivi – Cheng Yi, Tang-dynastia kansler (šoddâmihe ij tiäđust)
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Áed Oirdnide, Ailech kunâgâs (šoddâmihe ij tiäđust)
* Cairell mac Fiachnai, Ulaidij kunâgâs (šoddâmihe ij tiäđust)
* Cathal mac Dúnlainge, Uí Ceinnselaig kunâgâs (Irland) (šoddâmihe ij tiäđust)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
898

**898** (**DCCCXCVIII**) lâi normaalihe, mii aalgij já nuuvâi juliaanlâš kalender mield pasepeeivi. Tot lâi 890-lovo oovcád ihe.

## Tábáhtusah

## Šoddâmeh
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Fu Yanqing, kiinalâš kenraal (j. 975)
* He Ning, kiinalâš kansler (j. 955)
* Li Congyan, kiinalâš kenraal (j. 946)

## Jämimeh
* uđđâivemáánu 2. peeivi – Wang Chao, Tang-dynastia suátihiärrá (š. 846)
### Tärhis peivimeeri ij tiäđust
* Doseon, korealâš buddhalâš muŋkki (š. 826)
* Luo Hongxin, kiinalâš suátihiärrá (š. 836)

## Kalender

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ruopsiskiärppáákuobâr

**Ruopsiskiärppáákuobâr** (*Amanita muscaria*) lii mirhâlâš kuobâr. Ruopsiskiärppáákuobâr šadda almolâžžân ubâ Suomâst. Tot lâi tovle kevttum kiärppááčuskâžin nuuvt, ete kuobârpitáh käsittuvvojeh mielhist.

## Olgohäämi
Ruopsiskiärppáákuobbâr kappeer lii 8–20 cm kubduv, já tot lii nuorâ kuobbârijn páálulágán. Kappeer lii táválávt ruopsâd, mut motomin tot lii ooraans teikkâ fiskâd. Kaperist láá vielgis tiälhuh, jis arveh iä lah taid toidám meddâl. Livvâreh láá tiättáseh.  

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Ruusuruotâs

thumb|Ruusuruotâs (''Rhodiola rosea'')
**Ruusuruotâs** teikâ **käälbirääsi** (*Rhodiola rosea*) lii tuoddâr kuávlui lahtâsub soojijn uáli táválâš šaddo. Tot kávnoo källein, čievriis soojijn, muotâviippâm soojijn, jaavrij já juhâriddoin. Onne tom puáhtá šoddâdiđ meiddei muorâkärdinijn. Ruusuruottâs tieđâlâš nommâ puátá tast, ete šado ruottâsijn lii njaalgâ ruusuhaajâ.

## Ruusuruotâs suomâkielân já eres sämikieláid
* suomâkielân: ruusujuuri
* orjâlâškielân: hádjaruohtas, hádjaurttas, gálbberássi
* nuorttâlâškielân: kääʹlbrääʹss

Anarâškiel nommâ lii njuolgâ jurgâlus suomâkielâst. Orjâlâškiel nommâ *gálbberássi* puátá tast, ete tovle sämmiliih kevttii ton ruottâsijd kiđđuv käärji purrâmuššân. Anarâškielâlâš paldâlâšnommâ *käälbirääsi* lii njuolgâ jurgâlus orjâlâškielâlii nomâttâsâst.

## Lavdâm
Ruusuruotâs šadda Aasia, Euroop já Tave-Amerik arktâlijn kuávluin. Tot šadda meiddei Aalpâin.

## Stuárudâh já olgohäämi
Ruusuruotâs lii 5–40 cm olluv. Kukká lii fiskâd, já tot lii 1–3,5 mm kukke. Kuká lieđiloostah láá nelji.

## Kiävttu
Ruusuruottâsist rahtui hävivuoidâs já tot kevttui puáris haavij pyereedmân. Korrâ uáivipoovčâs tipšui paajeeld nuuvt, ete ruusuruottâsist rahtum muttiittâs čonnui uáiván. Maailmist ruusuruotâs lii lamaš tehálâš talhâsšaddo já ovdâmerkkân Ruošâst ton kevttimhistorjá talhâsin lii kukke já maaŋgâpiälálâš. Tot lii onnum tavekuávlui ginseng-ruottâsin. Tot nannee virkkuuvuođâ já almolâš iälšu.

## Kovegalleria

Rosenrot og måsegg.jpg
 Rhodiola rosea (female flower s3).jpg
Rhodiola rosea a2.jpg


## Käldeeh
Cissáátivgâ

**Cissáátivgâ** (*Pinguicula vulgaris*) lii šaddo, mii šadda käldein, riddoin, čäcijeegijn já eres lahtâ soojijn, mutâ meiddei tuoddârijn. Cissáátivgâ kiävttá tiivrijd raavvâdamnâsin.

## Cissáátivgâ suomâkielân já eres sämikieláid
* suomâkielân: siniyökönlehti
* maadâsämikielân: sååketjekraesie
* juulevsämikielân: njavllerásse
* orjâlâškielân: alitvuodjalasta

## Stuárudâh já olgohäämi
Cissáátiivgâ liäđus lii tiivgâ hámásâš.

## Kiävttu
Cissáátiivgâst láá puáris kevttimvyevih. Ko cissáátiivgâ loostah piäijojeh lieggâ miälkán, muttoo mielkki suvremiälkán, mii lii vanneepime teikkâ pimemuđusâš. Nubbe puáris vyehi lii mielhi suvrodem kuškâdum teikkâ millum cissáátiivgâ loostâin. Šaddo levâttui mielkkilite siäinán já mielkki muttoo suvrâsin. Kuálmád vyehi lii sillim. Ko mielhi liäšku sillei, mast láá vorâs cissáátiivgâ loostah, valmâštuvvoo pime. Puoh tágárijn vuovijguin mielhist finnee suvre, main puáhtá suvrodiđ čuávuvâš tove. Skandinavialijn kielâin cissáátiivgâ nommâ lii-uv pimerääsi.

Cissáátiivgâ loostâin finnee sääpi, moiguin puáhtá pyerediđ haavijd kuusâi njiižijn teikkâ kovŋiđ tiihijd uáivist. Sääpi puáhtá kevttiđ nuhtán teikkâ tom puáhtá čaacciđ piellivâsoljon. Tággáár oljo puávtáččij kevttiđ meiddei ulmui haavij pyereedmân.

### Kiävttu sämmilij kulttuurist
Aaibâs vises tiätu eidu tast, ete sämmiliih liččii kiävttám cissáátiivgâ ij lah. Ruotâ Laapist tiätu tom kevttimist lii, mutâ vissásávt ij pyevti ettâđ, ete lijjii-uv sij sämmiliih.

## Kovegalleria

File:Pinguicula vulgaris flower (front view) - Keila.jpg|
File:pinguicula_vulgaris.jpeg|
File:pinguicula_vulgaris_frucht.jpeg|
File:pinguicula vulgaris, Japan 1.JPG|
File:pinguicula vulgaris, Japan 2.JPG|
File:pinguicula vulgaris, Japan 3.JPG|


## Käldeeh
Kuolbâsälttisyeini

thumb|Kuolbâsälttisyeini (''Rumex acetosella'')
**Kuolbâsälttisyeini** (*Rumex acetosella*) lii šaddo, mon luándulâš šoddâmsajeh láá källein já čunoienâmijn já enâmijn, mast iä lah ennuv raavvâdamnâseh. Sehe sälttisyeini já kuolbâsälttisyeini šaddeh meiddei soojijn, maid ulmuuh láá kieđâvuššâm. Kuolbâsälttisyeini kukkee njuhčâ-skammâmáánust.

## Kuolbâsälttisyeini suomâkielân já eres sämikieláid

* suomâkielân: ahosuolaheinä
* orjâlâškielân: guolggajuopmu
* nuorttâlâškielân: ǩeʹddsäʹlttsueiʹnn

## Stuárudâh já olgohäämi
Kuolbâsälttisyeini lii 10–60 cm olluv. Kukáh láá uceh. 

## Lavdâm
Kuolbâsälttisyeini lii vuálgus Euraasiast, mut tot lii lavdâm ulmui fáárust ubâ taavaapiäláá páálupiälán.

## Kovegalleria

Rumex acetosella - Kleiner Sauerampfer Dudenhofener Düne.jpg
Rumex acetosella Szczaw polny 2020-06-29 01.jpg
Rumex acetosella (6185572392).jpg
Rumex acetosella Szczaw polny 2020-06-29 02.jpg


## Käldeeh
Tiänutimjám

thumb|Tiänutimjám (''Thymus serpyllum ssp. tanaensis'')
**Tiänutimjám** (*Thymus serpyllum ssp. tanaensis*) lii čunoi- já čievrâ juhâridoi sehe tuodârkuolbânij toŋâsšaddo, mast lii pyeri haajâ. Tot kukkee syeini-porgemáánust.

## Tiänutimjám suomâkielân já orjâlâškielân

* suomâkielân: kangasajuruoho, tenonajuruoho
* orjâlâškielân: deanutimjan

## Stuárudâh já olgohäämi
Tiänutimjám lii 5–15 cm olluv. Ton loostâi stuárudâh lii 3–10 x 2–3 mm. Kukáh láá kuovgisruopsâdeh.

## Lavdâm
Tiänutimjám šadda Tave-Euroopist sehe Koskâ-Euroop taveoosijn.

## Kiävttu
Tiänutimjám puáhtá kevttiđ njadosin, teeijân já talhâsin. Timjám (*Thymus serpyllum*) lii eromâš pyeri kuorsâttâhtaalhâs. Ton lasseen tot lii kevttum iššeen purrâmâšsuddâdem oovdedmân suonâkessimân já kuorsâttâhân.

Tiänutimjám suápá njaddon puohlágán piärgupurrâmâššáid. Njadosin puáhtá kevttiđ vorâs teikkâ kuškâdum rássáás versoid. Meiddei teejâ puáhtá valmâštiđ sehe koške ete vorâs šaddoin.

## Kovegalleria

THYMUS SERPYLLUM - BÒFIA - IB-410 (Serpoll).JPG 
THYMUS SERPYLLUM - BÒFIA - IB-419 (Serpoll).jpg
Thymus serpyllum 001.JPG
Thymus serpyllum 002.JPG
Thymus serpyllum flowering plants.jpg
Thymus serp 1.jpg


## Käldeeh
Sälttisyeini

**Sälttisyeini** (*Rumex acetosa*) lii lahtâsub soojij šaddo, mii kávnoo vorâs kuolbâmeecijn já niijtoin. Sehe sälttisyeini já kuolbâsälttisyeini šaddeh meiddei soojijn, maid ulmuuh láá kieđâvuššâm. Sälttisyeini kukkee algâkeesi.

## Sälttisyeini suomâkielân já eres sämikieláid

* suomâkielân: niittysuolaheinä
* orjâlâškielân: sáltesuoidni
* nuorttâlâškielân: säʹlttsueiʹnn

## Stuárudâh já olgohäämi
Sälttisyeini lii 30–100 cm olluv. Ton vyeliloostah láá suulân 7–15 cm kuheh. 

## Lavdâm
Sälttisyeini šadda luándulávt masa ubâ Euroopist. Tot tiättoo ištâdum šlaaijân meiddei Aasiast já Tave-Amerikist.

## Kiävttu
Sälttisyeini smakkâ lii sálttáá teikkâ suuvrâ já tot addel-uv purrâmâššân fiijnâ smaakâ. Sälttisuoinijn lii oksaalsuvrâ, mii ij lah tiervâslâš ulmuid, jis tom kiävttá ennuv. Ton tááhust, sälttisuoinijguin sehe eres šadoiguin, main lii oksaalsuvrâ, kalga juuhâđ mielhi. Mielhi kalsium tááhust suvrâ suáhu kásánittem háámmán. Ulmuuh, kiäin láá manemušvääivih, iä pyevti kevttiđ sälttisuoinijd.

Párnááh läävejeh smakkiistâllâđ sälttisyeini, mutâ purrâmâškevttim lii Suomâst vájáldittum. Ton loostah já nuorâ versoh tuáimih pyereest piinaat saajeest. Siemâneh lasettuvvojeh liäibán. Kiđđâkeesi ääigi loostah já versoh láá puoh pyeremuuh, já toh kiävttojeh táválávt oovtâst eres šadoiguin.

### Kiävttu sämmilij kulttuurist

Tovle sälttisyeini kevttui poccuumielhi suvrodmist. Sälttisyeini vuoššui čääsist já toos lasettui mielkki. Oovtâst sälttisuonijn lasettuvvojii motomin puurrâmrääsi kukáh teikkâ tavečuovjisjerjâ. Valmâš mielkki pieijui liitán teikkâ kuámuičuávján já tom puovtij vuorkkiđ kuhheeb-uv ääigi veikkâ enâmist.

## Kovegalleria

Rumex acetosa (1).jpg
Oseille.jpg
Rumex acetosa (2).jpg
Rumex acetosa Blütenstand.jpg


## Käldeeh
Iävru

**Iävru** (*Oxyria digyna*) lii sälttisuoinij tavesuhâlâš šaddo, mii šadda tuoddârij lahtâ soojijn, muotâviippâmijn, aijui riddoin, niijtoin já källein. Tom puáhtá meiddei šoddâdiđ muorâkäärdist. Meccikuávluin tot lii härvinâš vuomijn.

## Iävru suomâkielân já eres sämikieláid

* suomâkielân: hapro
* orjâlâškielân: : eavru
* nuorttâlâškielân: hiävru

## Stuárudâh já olgohäämi
Iävru loostah pisoh alda eennâmase, mut kukkáveerdih pyehtih pajaniđ 20 cm alodâhân. Kukáh láá uceh. Toh láá vistig ruánááh já maŋeláá ruopsâdeh. 

## Lavdâm
Iävru šadda almolávt Islandist, Ruánááenâmist já Skandinavia tuodârkuávluin. Motomin tot šadda meiddei arktâlijn kuávluin já tagarijn váráduvâin ko om. Aalpâin já Pyrenijn.

## Kiävttu sämmilij kulttuurist

Sämmilij keevtij iävru poccuumielhist ton suvrodmân siämmáánáál ko sälttisyeini-uv. Iävrust lii oksaalsuvrâ, já ton smakkâ lii siämmáálágán ko sälttisyeinist. Iävru kevttui meiddei oovtâst eres šadoiguin. Nuorâ loostâid já mudoi-uv tom puáhtá mälistiđ já kevttiđ aaibâs nuuvt ko sälttisyeini já siämmáid aašijd kalga mušteđ oksaalsuuvrâst meiddei iävru puotâ.

## Kovegalleria

Oxyria digyna 4010.JPG 
Oxyria digyna 4069.JPG
Oxyria digyna - Mountsorrel2-1.jpg
Oxyria digyna (5006057977).jpg
Oxyria digyna IMG 3893 fjellsyre hotellneset.JPG
Oxyria digyna 4003.JPG


## Käldeeh
San Costantino Albanese

**San Costantino Albanese** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. San Costantino Albanesest ääsih 622 olmožid. Ton vijđodâh lii 43,25 km², já alodâh 650 m. San Costantino Albanese naaburkieldah láá Chiaromonte, Francavilla in Sinni, Noepoli, San Paolo Albanese já Terranova di Pollino.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Conserva, Farneta, Martorino, Venticalia já Bracullo.

## Fáádást eres soojijn

* San Costantino Albanese kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Tiätuvuárkká:Chiesa Madonna delle Grazie (San Costantino Albanese)01.jpg
Tiätuvuárkká:Santuario Madonna della Stella (San Costantino Albanese)02.jpg
Tiätuvuárkká:San Costantino Albanese01.jpg
Tiätuvuárkká:Palazzo Pace (San Costantino Albanese).jpg
Tiätuvuárkká:San Costantino Albanese06.jpg
Tiätuvuárkká:San Costantino Albanese11.jpg
Tiätuvuárkká:Chiesa San Costantino il Grande (San Costantino Alabnese)03.jpg


## Käldeeh
San Chirico Raparo

**San Chirico Raparo** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. San Chirico Raparost ääsih 952 olmožid. Ton vijđodâh lii 84,07 km², já alodâh 780 m. San Chirico Raparo naaburkieldah láá Armento, Calvera, Carbone, Castelsaraceno, Castronuovo di Sant'Andrea, Gallicchio, Roccanova, San Martino d'Agri já Spinoso.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Fáádást eres soojijn

* San Chirico Raparo kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Tiätuvuárkká:Panorama San Chirico Raparo.jpg
Tiätuvuárkká:Monte Raparo (in primo piano, San Chirico Raparo).jpg
Tiätuvuárkká:Duomo parrocchiale SS. Pietro e Paolo.jpg
Tiätuvuárkká:Veduta abbazia alla fine del sentiero.jpg
Tiätuvuárkká:Abbazia dopo il restauro.jpg


## Käldeeh
Pääččimčuoigâm tälviolympialijn 1968 – Almai 20 km

thumb|Mitalisteh
**Almai 20 km [[Pääččimčuoigâm tälviolympialijn 1968|pääččimčuoigâmkišto ive 1968 tälviolympialijn]]** uárnejui kuovâmáánu 12. peeivi Autransist. Valastâlleeh lijjii ohtsis 60, já sij lijjii vuálgus 16 enâmist.

## Puátuseh

## Käldeeh
Sant'Angelo Le Fratte

**Sant'Angelo Le Fratte** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Sant'Angelo Le Frattest ääsih 1 135 olmožid. Ton vijđodâh lii 23,10 km², já alodâh 560 m. Sant'Angelo Le Fratte naaburkieldah láá Brienza, Caggiano, Polla, Satriano di Lucania, Savoia di Lucania já Tito.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Farisi, Isca, Santa Maria Fellana já San Vito.

## Fáádást eres soojijn

* Sant'Angelo Le Fratte kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

20180630105030 IMG 0535-01.jpg
Casa vacanze nel blu.jpg
Per le vie colorate di S.Angelo.jpg
Sant'Angelo Le Fratte - percorso dei murales.jpg
Sant'Angelo Le Fratte - percorso murales.jpg
Sant'angelo le Fratte.jpg
S.ANGELO, murales e cantine.jpg


## Käldeeh
Pääččimčuoigâm tälviolympialijn 1964 – Almai 20 km

**Almai 20 km [[pääččimčuoigâmkišto]]** **[[Tälviolympialiih 1964|ive 1964 tälviolympialijn]]** uárnejui kuovâmáánu 4. peeivi Seefeldist. Valastâlleeh lijjii ohtsis 51, já sij lijjii vuálgus 14 enâmist.

## Puátuseh

## Käldeeh
Pääččimčuoigâm tälviolympialijn 1976 – Almai 20 km

**Almai 20 km [[pääččimčuoigâmkišto]]** **[[Tälviolympialiih 1976|ive 1976 tälviolympialijn]]** uárnejui kuovâmáánu 6. peeivi Seefeldist. Valastâlleeh lijjii ohtsis 52, já sij lijjii vuálgus 18 enâmist.

## Puátuseh

## Käldeeh
Pääččimčuoigâm tälviolympialijn 1980 – Almai 20 km

**Almai 20 km [[pääččimčuoigâmkišto]]** **[[Tälviolympialiih 1980|ive 1980 tälviolympialijn]]** uárnejui kuovâmáánu 16. peeivi Lake Placidist. Valastâlleeh lijjii ohtsis 49, já sij lijjii vuálgus 18 enâmist.

## Puátuseh

## Käldeeh
Pääččimčuoigâm tälviolympialijn 1992 – Almai 20 km

**Almai 20 km [[pääččimčuoigâmkišto]]** **[[Tälviolympialiih 1992|ive 1992 tälviolympialijn]]** uárnejui kuovâmáánu 20. peeivi Les Saisiesist. Valastâlleeh lijjii ohtsis 94, já sij lijjii vuálgus 27 enâmist.

## Puátuseh

## Käldeeh
Kärigâsnjargâ

**Kärigâsnjargâ** ( já ) lii uccâ siijdâš já räjisajattâh Ucjuuvâ kieldâst Aanaarjuuvâ riddoost. Ton aldemus naabur lii Taažâ peln leijee Kárášjuuhâ, mii lii suulân 18&nbsp;km keččin Kärigâsnjaargâ siijdâ kuávdáást. Kärigâsnjaargâst ääsih suulân 300 olmožid, kiäin paijeel peeli láá sämmiliih já sárnuh orjâlâškielâ. Siijdâst lii kyevtkielâg ovtâstittum škovlâ.

Kärigâsnjaargâst láá muáddi raavvâdviäsu já bensiinsajattuv sehe stuorrâ purrâmuškävppi. Stuárráámus uási äššigâsâin láá taažah, tastko Suomâst hadeh láá čuuvtij häälbih ko Taažâst. Kärigâsnjaargâst eelih meiddei ennuv kuálásteijeeh. Tiänujuuhâ, mii lii ohtâ Tave-Euroop stuárráámuin já merhâšitteemuin luosâjuuvâin, álgá Kárášjuuvâ já Aanaarjuuvâ ovtâstumsaajeest Kärigâsnjaargâ siijdâ alda.

Kärigâsnjargâ lii suulân 101&nbsp;km keččin kieldâ kuávdáást ađai Ucjuv markkânist. Maađijohtâvuotâ Ucjuuhân huksejui ive&nbsp;1983. Aanaar kieldâst leijee Aŋŋel sijdâ lii suulân 63&nbsp;km máádás Kärigâsnjaargâst.

## Keejâ meid
* Kärigâsnjaargâ škovlâ

## Fáádást eres soojijn

## Käldeeh
Pääččimčuoigâm tälviolympialijn 2006 – Almai 20 km

**Almai 20 km [[pääččimčuoigâmkišto]]** **[[Tälviolympialiih 2006|ive 2006 tälviolympialijn]]** uárnejui kuovâmáánu 11. peeivi Cesana Torinesest. Valastâlleeh lijjii ohtsis 88, já sij lijjii vuálgus 34 enâmist.

## Puátuseh

## Käldeeh
Satriano di Lucania

**Satriano di Lucania** lii kieldâ Italiast, Basilicata kuávlust. Satriano di Lucaniast ääsih 2 243 olmožid. Ton vijđodâh lii 32,90 km², já alodâh 653 m. Satriano di Lucania naaburkieldah láá Brienza, Sant'Angelo Le Fratte, Sasso di Castalda, Savoia di Lucania já Tito.

## Viehâdâh
### Ässeeloho

## Siijdah
Contrada Canonica, Contrada Pantanelle-Campo di Rato, Contrada Isca, Contrada Piano dei Prati, Contrada Serra já Contrada Vigna la Noce.

## Fáádást eres soojijn

* Satriano di Lucania kieldâ virgáliih nettisiijđoh 

## Kovegalleria

Esterno chiesa madre di Satriano di Lucania.jpg
Satriano Madonna della Rocca.JPG
Rocca Satriano.JPG
Torre di Satriano Particolare.jpg
Satriano di Lucania (PZ), 2008, centro storico. (8273718375).jpg
Satriano-PALAZZO LORETI.jpg
Esterno chiesa madre di Satriano di Lucania.jpg


## Käldeeh
Korppoo

**Korppoo** () lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lohtui Paraisii kaavpugân ive&nbsp;2009 aalgâst. Ive&nbsp;2008 loopâst Korppoost assii 846 olmožid, já ton vijđodâh lâi 2&nbsp;470,25&nbsp;km², mast 2&nbsp;293,22&nbsp;km² lâi čääci. Korppoo naaburkieldah lijjii Nauvo, Kökar, Houtskari, Iniö, Velkua já Rymättylä.

## Kieldâlahtem
thumb|left|Paraisii já Kemiönsaari kieldâlahtemeh
Houtskari, Iniö, Korppoo já Nauvo kieldah lahtojii Paraisii kaavpugân uđđâivemáánu 1. peeivi&nbsp;2009. Uđđâ kaavpug nommân šoodâi Länsi-Turunmaa, mut ive&nbsp;2012 valdui oppeet kiävtun nommâ Parainen.

Korppoo lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 73 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 27 % sarnuu suomâkielâ ive&nbsp;2008. Meiddei uđđâ Paraisii kaavpug lii kyevtkielâlâš. Ive&nbsp;2020 loopâst ton ässein 55,1 % sarnuu ruotâkielâ, 41,6 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.

## Siijdah
Ahvensaari (Åvensor), Aspö, Bendby, Björkö, Bonäs, Brunskär, Böhle, Elvsjö, Finnö, Galtby, Gyltö, Havträsk, Houtsala, Inikorp, Jurmo, Järvsor, Kalax, Karby, Kjölingby, Kopois, Korpogård, Kälö, Kärvois, Lempersjö, Lomby, Markomby, Maskinnamo, Pensor, Retais, Rosklax, Rumar, Skofatt, Strömma, Syvälax, Utö, Vattkast, Väsby, Änkis já Österskär.

## Kovegalleria

Betania-kyrkan i Korpo centrum, den 28 juni 2007.jpg
Bostadshus, nära prästgården i Korpo, den 28 juni 2007.JPG
Hjalmar´s restaurang i Korpo centrum, den 28 juni 2007.jpg
Jurmos-bebyggelse-2005.jpg
Utön kylän rannan itäpuolta, vasemmassa laidassa puolustusvoimien merivalvonta-asema.jpg
Brunskär Nagu 02.jpg


## Käldeeh
Nauvo

**Nauvo** () lii oovdiš kieldâ Suomâst, Varsinais-Suomâ eennâmkoddeest. Tot lohtui Paraisii kaavpugân ive&nbsp;2009 aalgâst. Ive&nbsp;2008 loopâst Nauvost assii 1&nbsp;428 olmožid, já ton vijđodâh lâi 1&nbsp;698,44&nbsp;km², mast 1&nbsp;451,56&nbsp;km² lâi čääci. Nauvo naaburkieldah lijjii Dragsfjärd, Korppoo, Parainen já Rymättylä.

## Kieldâlahtem
thumb|left|Paraisii já Kemiönsaari kieldâlahtemeh
Houtskari, Iniö, Korppoo já Nauvo kieldah lahtojii Paraisii kaavpugân uđđâivemáánu 1. peeivi&nbsp;2009. Uđđâ kaavpug nommân šoodâi Länsi-Turunmaa, mut ive&nbsp;2012 valdui oppeet kiävtun nommâ Parainen.

Nauvo lâi kyevtkielâlâš kieldâ: 70 % ton ässein sarnuu ruotâkielâ já 29 % sarnuu suomâkielâ ive&nbsp;2008 (1 % sarnuu eres kielâ). Meiddei uđđâ Paraisii kaavpug lii kyevtkielâlâš. Ive&nbsp;2020 loopâst ton ässein 55,1 % sarnuu ruotâkielâ, 41,6 % sarnuu suomâkielâ, já 3,3 % sarnuu mottoom eres kielâ.

## Siijdah
Antböle, Backas, Berghamn, Biskopsö, Borstö, Böle, Dalkarby, Druckis, Ernholm, Finby, Grännäs, Grötö, Gullkrona, Gyttja, Hangslax, Haverö, Humleholm, Högsar, Innamo, Jälist, Kirjais, Kivis, Klobbnäs, Kopparholm, Korsnäs, Koum, Krok, Kvivlax, Käldinge, Käldö, Laggarnäs, Lökholm, Mattnäs, Mielis, Nötö, Packais, Pensar, Piparby, Poutuis, Prostvik, Pärnäinen (Pärnäs), Risis, Samslax, Sandholm, Sandö, Seili (Själö), Sexnappa, Sellmo, Simonkylä (Simonby), Sommarö, Spink, Stenskär, Strandby, Sydänperä, Såris, Tackork, Toras, Trunsö, Valmoholm, Vandrock, Vansor, Vikom, Vikperä já Väcklax.

## Kovegalleria

Nagu (1).jpg
Berghamn Nagu 02.jpg
Brännskär i Nagu flygfoto 01.jpg
Lökholm i Nagu 04.jpg
Nagu by flygfoto 04.jpg
Nagu Kyrkbacken Tjänsteutbud 03.jpg


## Käldeeh