Sāmoa

ʻO **Sāmoa**, aloaia o le **Malo Saʻoloto Tutoʻatasi o Sāmoa**, o se atunuʻu Polenisia ʻi le vasa o le Pasefika. E lua motu tetele, Upolu ma Savaiʻi. E 180,741 (2006) le aofai o tagata e nonofo i totonu o Sāmoa. Sa tūtoʻatasi Sāmoa i le tausaga 1962. Ua manumalo Sāmoa i le tutoatasi ua lana pule anamua, Niu Sila. O Sāmoa o le Atunuu muamua i le Pasefika na ia uluai maua le tutoatasi ao i lalo ai o le vaavaaiga a Niu Sila.
I aso nei, e lua ni atumotu tetele i Samoa: O Sāmoa i Sisifo lea ua faaigoa o *Sāmoa,* ma Sāmoa i Sasaʻe lea ua faaigoa ia *[[:en:American Samoa|American Samoa]]*, poʻo *[[Amerika Sāmoa]]*.

I nei taimi, o le Palemia o le Malo Tutoatasi o Sāmoa o Fiamē Naomi Mataʻafa. O le Tama ma Ao O Le Malo mo Sāmoa, o lea ua tulai ai le Afioga ia Tuiatua Tupua Tamasese Efi ina ua tuʻumalo le Susuga i le Malietoa Tanumafili II i le Aso Faraire,11 o Me 2007.

E toatele tagata Samoa e nonofo i fafo i isi atunuʻu i le lalolagi. E toatele lava e nonofo i Niusila, Amelika, Ausetalia, Hawaiʻi, Amelika Sāmoa, Fiti, Toga, Ausetalia, Europa, ma isi atunuu pei o Iapani.

O le tausaga 1722 na iloa muamua ai motu o Samoa e papalagi, mai i le fauvaa Holani Jacob Roggeveen, sosoʻo ai lea ia Louis-Antoine de Bougainville i le tausaga 1768.

## Taulaga i Apia
O Apia le taulaga pito tele o Sāmoa, i le motu o Upolu. E 37, 708 (2006) tagata e nonofo i totonu o le taulaga o Apia. O Apia o se nuʻu laititi ua faaigoa ai le taulaga pito tele o Samoa, ae ua faapotopoto ai isi nuʻu. O Apia e tu ai ofisa o le Malo ma fale pisinisi tetele o le atunuu.

## Motu
O motu uma o Samoa na foaina mai volekano. 

E 10 motu o Sāmoa: Savaiʻi, Upolu, Manono, Apolima, Nuʻusafee, Fanuatapu, Nuʻulua, Namua, Nuʻutele ma Nuʻulopa. O motu o Manono, Apolima, ma Nuʻulopa e tu i le va o motu tele o Savaiʻi ma Upolu. O Savaiʻi le motu pito tele i Samoa, na soʻo ai lea o Upolu. E selau tolu sefulu maila le faataamilosaga o le motu o Upolu.

## Gagana
E lua gagana ua mafai ona faʻaogāina i Sāmoa, o le Gagana Faʻaperetania (Igilisi) ma le Gagana Faasamoa (Sāmoan).

## Itūmālō

E 11 itūmālō i Samoa. E 6 itumalo i Savaiʻi ma le 5 i Upolu ma motu laititi.


**[[Upolu]]** 

(including minor islands)
Tuamasaga (Afega) 
Aʻana (Leulumoega)
Aiga-i-le-Tai (Mulifanua)1
Atua (Lufilufi)2
Vaʻa-o-Fonoti (Samamea)



1 ma motu o Manono, Apolima and Nuʻulopa
2 ma motu laiti e fa i Aleipata ma le motu o Nuʻusafeʻe
3 ma nuʻu e lua i Upolu e iai Salamumu ma Leauvaʻa

## Lotu

O Sāmoa o se atunuu Lotu Kerisiano. Na amata le lotu Kerisiano i Samoa i le tausaga e 1830, i le taunuʻu atu o le misionare John Williams i Sapapaliʻi i le motu o Savaiʻi. O le taimi foi lea na amata ai i Samoa le galuega a le Sosaiete a Misionare o Lonetona (L.M.S.).

O lotu o i totonu o Sāmoa o le Lotu Katoliko (Lotu Pope), Lotu E.F.K.S-Ekalesia Faapotopotoga Samoa, Lotu Mamona, Lotu Metotisi, Lotu Patipati, ma tele o isi tamaʻilotu kerisiano eseese ua faapena ona oo mai i totonu o Sāmoa. Sa i ai nisi atua sa faapena ona tapuai ai Sāmoa i aso ua mavae.

Ao le taimi nei, ua nao le toatasi lava le Atua ua faapena ona ifo taele ma tapuai a i tagata O Sāmoa ua nao le Tama o i Le lagi, le Atua, o le na faia i tatou i le faavae o Sāmoa, o loo faapea ona tusia ai upu nei: *E faʻavae i le Atua Sāmoa.*


File:Samoa upolu.jpg
File:Samoa at sunrise.jpg
File:Samoan outrigger.jpg
File:Samoa.jpg


## Fa'asinomaga