سرائیکی تدریس دی زبان کیوں کوئنیں

ہک اخباری خبر موجب پنجابی زبان دے ودھارے تے پنجابی کوں تدریسی زبان بݨاوݨ کیتے پنج کروڑ روپے دی رقم مختص کیتی ڳئی ہے ۔ ایں کم کیتے ہک پارلیمانی کمیٹی وی بݨائی ڳئی ہے جیندے چیئرمین ممبر صوبائی اسمبلی عبدالرشید بھٹی ہِن۔ کمیٹی دے ٻنہاں ممبراں وچ پنجاب دے ہرڈویژن دا ہک ہک ممبر وی شامل ہے ۔ خبر مطابق سرائیکی تے پوٹھوہاری کوں وی مادری زبان دی حیثیت نال رواج ݙتّا ویسی ۔ کمیٹی وچ سرائیکی ڈویژناں توں میجر سمیع اللہ ‘ رانا سہیل نون تے کرنل رفیق لغاری کوں ممبر دے طور شامل کیتا ڳے۔

حقّی ڳالھ اے ہے جو تعلیم ‘ شعور تے سمجھ دے ودھارے کیتے ‘ ذریعہء تعلیم مادری زبان اِی ہووݨ چاہیدا ہے ۔ ایندے نال ٻال دے پڑھݨ تے اڳوں ودھݨ دی رفتار تکھّی تھیندی ہے ۔ اَتے لفظاں دا ذخیرہ وی تکھاج نال ودھدے ۔ مُدّت کنوں پنجاب اِچ ایہو مطالبہ کیتا ویندا پیا ہا پر ایکوں منّݨ اِچ پنجابی زبان دے دانشور ‘ سیاستدان ‘ بیورو کریٹ تے قبضہ گروپ کندھ بݨے ہوئے ہَن ۔اے سارے لوک پنجابی دے اڄوکے لہوری لہجے دی بجائے پُؤادھی پنجابی تے لہجے کوں پنجابی آہدِن تے ہِیں لہجے کوں سارے پنجاب اُتّے سکولاں دے ذریعے مسلّط کرݨ چاہندن۔ اُنہاں دی ایں بدنیتی اِچ وݙی رکاوٹ سرائیکی دانشوراں ‘ علمی تنظیماں ‘ ادبی اداریاں اَتے سیاستداناں پاتی رکھّی اے جہڑی پنجابیاں دے سنگ اِچ اِہجیں ہݙی بݨی جو سالاں دی کچر ! کچر! تُھو ! تھو ! دے باوجودناں نڳلی ڳئی ہے ناں اُڳلی ڳئی ہے ۔ اَتے اَخیر اِچ پنجابی ثقافت تے زبان دے وݙے پرچارک ‘ متعصب سیاسی لیڈر سئیں عبدالرشید بھٹی کوں پریس کانفرنس اِچ آکھݨاں پئے ڳیا جو سرائیکی تے پوٹھوہاری الڳ زباناں ہِن اَتے اے وی مادری زبان دی حیثیت نال رائج تھیسن۔ اے سرائیکیاں دی ٻہوں وݙی جیت ہے۔

سرائیکیاں کوں پنجابیاں ہر محاذ ‘ ہر فورم ‘ ہر جاء تے ہر تھاں تے ݙنگے ۔ سرائیکیاں دے مفاد کوں پنجابی ہمیشاں ڈز لائی ہے ۔ اِینیں سرائیکی ثقافت ‘ زبان ‘ ادب تے رسم و رواج کوں برباد کرݨ اِچ کئی کسر نھیں چھوڑی ۔ پارلیمانی کمیٹی توں وی سرائیکی کجھ مطمئن کوئنیںکیوں جو پنجابی بیورو کریسی تے دانشور آپݨاں لُچ تلّݨ اِچ ݙاڈھا کمال رکھدن۔ سرائیکی وسیب دے بھولے بھالے ممبراں کوں چکّر ݙیون‘ سڄی ݙکھا کے کھٻی مارݨ ‘ پنجابیاں دے کھٻے ہتھ دا کم اَتے اُنہاں دی فطرت دا حصّہ ہے ۔ کتھائیں سرائیکی دا ناں گھن کے سرائیکی ممبراں کنوں پنجابی زبان اُتے دستخط نہ کرا گھنّن۔ ایں بارے سرائیکی ممبراں کوں ہشیاری ‘ عقل تے سمجھ کنوں کم گِھنݨاں پوسی کیوں جو پاکستان بݨݨ کنوں اَڄ تئیں پنجابیاں آپݨاں اِتبار تے وِساہ ونڄائے ۔ سرائیکیاں کوں اَڄ وی ایہے ݙر ݙکّل کھادی ویندن جو کتھائیں ساݙے ممبر چکر وچ ناں آ ونڄن اَتے ساݙے نال دود ناں تھی ونڄے۔

سرائیکی زبان کوں اے ݙینہ کݙانہیں ناں ݙیکھݨے پوندے جیکر سرائیکی علاقے دے پارلیمانی ممبر ‘ وݙیرے ‘ جگیردار تے نواب زادے آپݨی ٻولی دا ماݨ رکھدے ‘ آپݨی ٻولی دا جھنڈا اُتّو تے چیندے ۔ سرائیکی اَلیندے ‘ آپ کوں سرائیکی اَکھویندے اَتے سرائیکی زبان دی سرپرستی کریندے ۔ کئیں قوم کوں جیکر کُئی مرویندے تاں اوہ آپݨاں ہوندے ۔اساکوں وی گِلہ ہے تاں پہلے آپݨیاں نال وَل ݙوجھیاں نال ۔ ساݙا صدر سرائیکی ہے پر خود کوں سرائیکی اکھواوݨ شان دی گھٹکی سمجھدے ۔ ساݙا قومی اسمبلی دا سپیکر سرائیکی پر خود کوں سرائیکی آہدیں شرماندے ۔ ساݙیاں اسمبلیاں وچ ٻہوں سارے ممبر سرائیکی پر ڳالھ سرائیکی اِچ نہیں کریندے۔

ݙوجھے پاسے پنجاب اسمبلی دا سپیکر آپݨی پنجابی پچھوں دِڳا چاتی ودے ۔ دھاڑ دھاڑ گھتّی ودے ۔ ساݙا قومی اسمبلی دا سپیکر چھوہ ماری پئے ۔ساݙا نوابزادہ اُردو دے سو شعر پڑھ ویسی پر خواجہ فریدؒ دا ہک مصرعہ ناں ٻلیسی:

ووے سرائیکی ممبرو ! ووئے سرائیکی وسیب دے سیاستدانو! وݙیرو ! نوابو! جاگیردارو ! زمیندارو ! ذرا آپݨے گروان اِچ جھاتی تاں پاوو ۔ ذرا ݙسائو تاں سہی جو تُساں آپݨی ماء ٻولی سرائیکی کیتے کیا کجھ کیتے ؟ ماء دی تھنڄ دا حساب چُکائے وے ؟ جہڑا ماݨو اَڄ ماء ٻولی کوں نھیں سُنڄاݨدا کل او ہ ماء کوں کیا سُنڄڑیسی؟ ماء تہاکوں تھنڄ پلاوݨ ویلے جہڑی لولی ݙتّی ہئی اوہ پنجابی یا اُردو زبان وچ ناں ہئی ۔جے تُساں ماء دا کھیر بُھل ڳے وے تاں یاد رکھّو ماء تہاکوں ٻتریہی دھاراںناں بشکیسی۔ اَتے ماء دھرتی تہاکوں ماوݨ دی جاء ناں ݙیسی ۔ اَتے ماء ٻولی تہاکوں آپݨاں مَنّݨ کنوں اِنکاری تھی ویسی … 

ݙرو اُوں ویلے کنوں جݙاں وسیب دا شعور جاڳ پوسی … عوام دے دِلاں دے دھڑکار ودھ ویسن … لوکاں دے ہتھاں اِچ خرسی مچ پوسی … ݙولیاںاِچ اَچوݨ تھیوݨ لڳ ویسی … انہاں دیاںجاناں اُتّے سریراں چڑھسِن … انہاں دیاں اَکھیں وچ رَت لہہ آسی … اُنہاں دے سِراں تے خون سوار تھی ویسن … تاں تُساں کِن ویسو؟ اُوں ویلے زمین تہاکوں لُکا ناں سڳسی … پاݨی تہاکوں ٹھارݨ توں اِنکاری تھی ویسی تے بھاہ دے لمبے تہاکوں ساڑݨ کیتے ’’ھل من مزید ‘‘آکھسِن …تاں تُساں کیا کریسو؟؟ سنبھلو ! سنبھلو ! تیار تھیوو! پر تُساں وی کیا کرو …تساں مجبور ہو…

بھلا گروان ہووے تاں

(یکم جولائی1996ء)

## حوالہ
کتاب: گِروان ہووے تاں. دھرتی واس : رانجھݨ ملتانی. چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان