سوداگر

سرمایہ دار تے زمیندار دا جھیڑا ٻہوں قدیم ہے ۔ سرمایہ دار ہمیش زمیندار نال ہتھ کریندے ۔اوندے کنوں اوندا مال (فصل) اپݨے منشاء دے ریٹ تے گھندے تے اونکوں اپݨا مال (ضروریات زندگی+کھاد ، سپرے ، تیل وغیرہ) وی اپݨی مرضی تے منشاء نال لیندے تے ایہا اصول اَڄاں تئیں وی قائم و دائم ہے ۔ بھل ہُݨ تاں ایں ہے جو سرمایہ دار زمیندار کنوں اوندی فصل لوکل مارکیٹ ریٹ تے خرید کریندے اَتے اپݨا مال (تیل ،کھاد ،سپرے ،مشینری وغیرہ) انٹرنیشنل مارکیٹ ریٹ تے وچیندے۔ انہاں وچکار ایہ چھک دھرو 1936ء وچ ترقی پسند تحریک یا مارکسی تحریک دے آوݨ نال ڈھیر ودھ ڳئی ہے ۔ جیندا اظہار اساں پہلے کر چکے ہیں۔

سوداگر بارے ڳالھ ٹورݨ کنوں پہلے لوک قصیاں وچ سوداگر دی کردار نگاری تے کم دھندے کوں قصہ’’ سیاݨیاں دی وستی ‘‘ وچ بقول عبداللہ عرفان ݙیہدے ہیں۔

وݙے ڳالھ کریندن … ہک ہا سُداگر ۔ سُداگری کریندا ہا ۔ ݙاڈھا آہری جوان ہا ۔ ہاڑ دی دُھپ ہووے ہا تے بھانویں پوہ دا پالا ، او ٻارہاں مہینے اپݨی کار ءِ جُتا رہے ہا ۔ اُٹھاں دیاں کرھیوں قطاراں نال ہِن ۔ نغر نغر دے ونکو ونکی مݙ دیاں لݙاں لݙیاں ہوئین تے ڳبھرو ودا پندھ کپیندا۔

وسیوں وسیوں پھردا ۔ کتھائی شئیں نال شئیں دے وٹاندرے پئے تھیندن ۔ کتھائیں سڳݨے مہانگے دا مُک مُکا کر تے اُتر چوٹے دی گھن ݙے پئی تھیندی اے ۔ اُتے کتھائیں ہتھ پڑ تھی سودا پیا وِکدے ۔ وَت اوہو پندھ اے ۔ اُٹھاں دی تندیر اے تے سُداگر بچہ اے ۔ کیا تھیا جو تھائیں میلے مار کے ، ہولی ڈیوالی ، شادی نکاح یا عید برأت دے سنجوک تے گھر آنج اَڑکے ۔ پر جݙاں وی ولدے اپݨی جوئے کیتے چھڄاں دے چھڄ ڳاہݨے گٹھے تے بادشاہ کیتے وَن پونیاں اَݨ ݙٹھیاں شئیں گھن تے وَلدے ۔ جو ایندے وٹے سِک وہوݨی ذال کنوں ݙھگاں دے ݙھگ پیار مِلدس تے بادشاہ کنوں پاڳڑا ڈھیہندس۔

خیر سئیں ! ٻہوں چر پچھوں گھر پُڄا ۔ رات رل ڳئی ہئی ۔ اوندی سنواݨی تلی تے گھیو دا چومکھا ݙیوا رکھ ، ہنجھوں نال تُر بُٹ دَر پچھوں سُک وَݨ تھی کھڑی ہئی ۔ اونکوں لبیں لا ، وِلا منا تے رنگیل پِیڑھے تئیں گھن آیا ۔ کجھ اپݨے ڳل پئے ڳیڑ ݙسایُس ۔ کجھ اپݨی کاݨ کسور منیُس ۔ او وی ٻݙ ٻݙ رُنی ، اوندے وِسارے تے اپݨے ویکے ڳݨوایُس ۔ برھوپلیاں رَناں روبڑیاں دیاں بھنڈکیاں لایُس ۔ اوندی سک سکوند تے الور پلور دے مہݨے سِٹھݨے ݙتس ۔ اوڑک منیوا ہا تھی ڳیا ۔ وَت اوں اپݨی گزری وہاݨی ݙسی ۔ جنگلاں ، ٻیلیاں ، دریاواں تے تھلاں، روہیاں آلے ݙکھڑے پینڈیاں دے قصے سݨوایُس ۔ مہانگے سڳݨے سودیاں دے وَل پھیر ݙسیُس جو ایں وپار کیتے می۔ ایں گھاٹے پورے کیتم ۔ ایہ کیتم ، ایہ کھٹیم ۔ ایہ وٹیم ۔ جے ایہ سبھو کجھ نہ کریندا تاں بھلا تھیوی اِتلا کجھ کیویں ولا آندا؟

اینویں حال ونڈیندیں اوں جوئے کوں ݙسایا……

ایہ ݙس تے اوں صندوکڑی آلے ہیرے موتی وی اونکوں کڈھ ݙتے تے گُتھلا مُندھا تے اَݨ مُل پشاکاں وی اوکوں ݙتس تے آکھیُس :

’’بھلا تھیوی ! ایہ میں تیݙے کیتے گھن آیاں توں انہاں کوں پا ٹھمکا تے میں ذری ہک چیل دی دوکھ کڈھ گھناں ۔ تھکیڑے بھن گھتے……‘‘

او چیل نِسل کرݨ کیتے کیا درگھیا نندر اِچ ٻٹ تھیا ڳیا۔ اوندے گُراڑے سُݨ تے کرماں آلی اُٹھی اے۔…… جو او تاں پئے گھوگھ نندر اِچ تے ہَے وی تھکیا تُرٹیا ۔ سجھ سیاݨا تھیوݨ کنوں اَڳے تیں ایندی کُھرونڈی نئیں چُلݨی۔ ہووے تاں میں یار کولھوں تھئی آواں تے اونکوں تُرٹ موئے دا حال حویلا وی ݙتی آواں۔

پہلے دور وچ سوداگر دا کردار سرمایہ دار آلا ہوندا ہئی۔ او بحری یا بری رستیاں دے ذریعے ملکاں ملک پھردے ہن تے اپݨا مال تجارت وِچیندے ہن۔ او بادشاہاں کوں خُش کرݨ کیتے انہاں کوں تحفے تحائف وی ݙیندے ہن اَتے اہل ترسی وی کریندے ہن۔ پر جینویں پنجے انڳلیں برابر نئیں ہوندیاں اونویں انہاں سوداگریں وچ وی کجھ لوبھی ، لالچی ، چرسی ، ہوسی ہوندے ہن اَتے ݙوجھیاں دے دھن دولت تے اِی نئیں بھل عزتاں تے وی گندی اَکھ رکھیندے ہِن ۔ اَتے کݙاہیں کݙاہیں لوکیں دا مال دولت لُٹ گھندے ہِن اَتے داء لڳے تاں انہاں دیاں سوہݨیاں ذالیں کوںوی اغوا کر گھن ویندے ہِن۔

پہلے اساں انہاں دے دھن دولت لُٹݨ کنوں شروع کریندے ہیں تے چھوٹے دکانداراں کنوں ڳالھ کریندے ہیں۔ قصہ ڳیا جھر کوں دے وچ (گلاں بادشاہزادی )جݙاں پکھی لکڑ ہارے کوں او مچھی پکڑ تے ݙیندے جیندے وچ قیمتی موتی ہوندے پہلے تاں دکاندار سوداگر بھولے بھا اوندے کنوں مچھی مُل گھندے تے اوندے وچوں قیمتی موتی کڈھیندے اونکوں چاہیدا ہئی جو او موتی جیندی قسمت دا ہئی اونکوں ولا ݙیندا پر او اینویں نئیں کریندا تے قیمتی موتی پچا ویندے تے وَل او ایں تاڑ وچ راہندے جو ٻئی موتی آلی مچھی گھن آسی تے اوندے کنوں او وی مُل گھن گھنساں ۔ پہلی مچھی تاں او اَدھ مݨ داݨیاں دے مُل گھندے تے ٻئی مچھی کیتے ٻارہاں مݨ داݨے ݙیوݨ دی کوشش کریندے اَتے تاں بھلا تھیوے بادشاہ دا جیڑھا موقع تے پُڄ ویندے تے اے سودا مُک ویندے نہ تاں سوداگر تاں غریب لکڑ ہارے کوں ݙوجھی واری وی لُٹݨ تے پوری پوری تݨ مریندے۔

’’اوں شاہی اِچ کراڑ دکاندار ہئی ۔ اُتھائوں نالوں چاتے لنگھا۔ اوں ݙٹھا او بھر وی دا۔ مچھی وِیچینے۔ اوں آکھیا جیا سئیں وچینا ۔ اوں آکھیا ݙس بھروی دا کتی پیسے گھنسیں۔ اوں آکھیا سئیں جتی ݙیوو چا ۔ اوں آکھیا سئیں وَل تیکوں ݙاہ کلو داݨے ݙیناں ۔ مچھی کراڑ دکاندار گھن گھدی ۔ او مچھی ݙے تے آیا پیا ۔ اوکوں مچھی دے راز دا تاں پتہ کائنا ہا ۔ جو کیا راز ہے ۔ او گھر گھن تے آیا ، اوں داݨے گھر رکھے کجھ ویچ ݙتے کجھ گھیو، کجھ دال ، کجھ لوݨ مرچ اوں اپݨا گزارا کیتا ۔ کراڑ جو مچھی دا پیٹ چاک کیتا ۔ وچوں ستاں بادشاہیاں دا لعل نکلیا ………

پکھی سمندر اِچ ٹٻی لائی تے ہِک مچھی پکڑ آیا ۔ اوں آکھیا ایہ مچھی وَل اَج توں گھر کھاویں ۔ اوں آکھیا ۔ گھر کھاساں ۔ ول چئی آیا ۔ وَل کِراڑ دکاندار دی دکان نالوں ٹپیا ۔ کِراڑ تاں کؤ اِچ ہا۔ کیوں جو ستاں بادشاہیاں دا لعل ماری کھڑا ہا ۔ اوں آکھیا اوئے بھروی دا ۔ مچھی ویچنے ۔ اوں آکھیا یار اَڳے تئیں میکوں لُٹ گھدے ۔ میݙی مچھی قسمت آلی ہئی ۔ اوں آکھیا بھروی دا اَحٖ تیکوں مݨ داݨیاں دا ݙیناں۔

کِراڑ لعل جو ݙٹھی کھڑا ہا ۔ اوں آکھیا ایہ تاں مزے ہن نرے پھرے ۔ مݨ تاں اَٹھ ݙیہاڑے کھاندے ہئیں۔ اوں مچھی گھن گھدی تے مݨ داݨیاں دا تول ݙتس ۔ وَل کِراڑ مچھی دا پیٹ چاک کیتا وَل مچھی دے پیٹ وچوں لعل نکلا۔

ٻئے سوداگر دا حال ݙیکھو۔ ایندے وچ ڄٹ تیل دے کپے اپݨے یار سوداگر کول آم شام (امانت) رکھ تے ویندے جیندے وچ سونے دیاں اشرفیاں ہوندن اَٹھ سال بعد او ولدے تاں سوداگر یار مکرویندے تے آہدے میں تاں انہاں کپیاں کوں ہتھ تئیں نئیں لایا ۔ جݙاں جو اووچوں اشرفیاں تے تیل کڈھی کھڑا ہوندے تے اوندے وچ نواں تیل بھر چھڑیندے ایہ تاں بادشاہ دا سیاݨا پُتر اوندا بھول بھیندے تے سوداگر کوں کوڑا کریندے۔

’’او بندہ آکھݨ لڳا’’سئیں پنج سال پہلے دی ڳالھ اے میݙے کول تیل دے بھرے ہوئے نائوں کُپے ہَن ۔ میں اُنہاں وچ اپݨیاں اشرفیاں وی رکھ ݙیندا ہم ہک ݙینہوار میں سفر تے ونڄݨ لڳا تے اے نائوں دے نائوں کُپے اپݨے میں دکان دار سنگتی کول گھن ڳیم تے اینکوں آکھیم یار میݙے ایہ کُپے تیݙے کول امانت تھی ڳئے ۔ میںجیڑھلے آساں تیݙے کنوں چواں گھنساں۔ ہُݨ سال بعد جیڑھلے واپس آیاں ایں کنوں کپے چوائم ݙٹھم تاں انہاں دے وچ تیل تاں ہئی پر اشرفیاں کیناں ہَن ۔ ایں کنوں پُچھیم تاں اے چِٹا مُکر ڳئے آہدے میکوں کیا پتہ تیݙیاں اشرفیاں دا۔‘‘ 

سرائیکی لوک قصیاں وچ سوداگر اتنے بدکردار تے ہوس پرست ݙیکھائے ڳن جو او لوکیں دیاں ذالیں کوں وی اغوا کر گھندن ، بھل اُنہاں نال شادی دی کوشش کریندن ایں لحاظ نال انہاں دا کردار ساڳی دھیہ آلا ہے جیڑھا  نینگر چھوہریں تے شہزادیاں کوں چا ویندے تے انہاں کو ںاپݨا قیدی بݨا گھندے تے انہاں نال شادی دی کوشش کریندے ۔ اتھاں دھیہ تے سوداگر وچ چھڑا ہکو فرق ہے جو دھیہ جسمانی طاقت رکھیندے اَتے سوداگر دھن دی طاقت رکھیندے تے او دھن دے زور تے نوکراں ، غلاماں ، مکاراں کوںاپݨے جہاز اَتے پندھ کیتے ورتیندے تے شہزادی یا نینگر سوہݨی زنانی کوں چا تے نکل ویندے تے بندی بݨا رکھدے ۔ قصہ ہک ہا بادشاہ وچ ݙیکھو سوداگر قتل کرݨ تئیں دی حد تائیں پُڄدے ہِن۔

’’مالݨ دی ڳالھ سُݨ تے سوداگر دے دِل وچ چکوری کوں ݙیکھݨ دا شوق پیدا تھیا۔ مالݨ کوں آکھݨ لڳا…

’’چکوری میکوں ݙکھا، تیکوں انعام ݙیساں۔‘‘

جیڑھے ویلے سوداگر چکوری کوں ݙٹھا ۔ ڈڈھ وچ پیڑ پئے ڳئی ۔آکھݨ لڳا…

’’چکوری نال شادی نا کراں تاں جیوݨ کوڑ اے۔ پر جے تائیں چن شہزادہ جیندا ہے شادی نئیں تھی سڳدی ۔ ہووے تاں پہلوں چن دا سِر ڳالاں۔‘‘

نوکرکوں سِکھایُس تے سازش نال چن کوں سمندر وچ دِھکا چا ݙیوایُس ۔ چکوری کوں پتہ لڳا ۔ ٻہوں رُنی ۔ رو رو تے منہ سر سُڄا گھدس پر کیا بݨدا ہا ؟ رو دھو تے چُپ کر ڳئی۔

سوداگر مکار ہا۔ چکوری کو ںپرچاوݨ کیتے وَل ہمدردی دے بہانے اوندے گھر دے پھیرے پاوݨ لڳ ڳیا ۔ امداد ݙتس ۔ آندا ویندا ریہا ۔

ݙینہاں توں بعد شادی دا پیغام بھیڄس ۔ چکوری سوداگر کوں صاف انکار کر ݙتا۔‘‘ 

اینویں سوداگر سوہݨیاں ذالیں کوں ورغلاوݨ تے چاوݨ کیتے مکاراں دا ورتاوا کریندن تے انہاں دے ذریعے نینگریں کنوں قیمتی راز وی گھن گھندن تے اغوا وی کروا گھندن تے نینگریں کوں اپݨے قبضے وچ رکھݨ کیتے اپݨی دھن دولت دا ڈھیر کنوں ڈھیر ورتاوا کریندن دوکھے ݙیندن تے فراڈ کریندن۔

’’ہک سوداگر دا جہاز کندھی آن لڳا ۔ انہاں آکھیا ۔ اَٹا پیہوݨ والی کوئی مائی ہووے تاں اساݙے جہاز وچ اَٹا پیہہ ونڄے۔ روٹی پکا تے ݙے ونڄے ۔ جہڑا حساب کتاب ہوسی اساں ݙیسوں۔ او ٻڈھڑی مائی مکا آئی ۔ اوں آکھیا ونڄ تے اَٹا پیہہ تے روٹی وی پکا آئی کر اَٹھ ݙیہاڑے یا ݙاہ ݙیہاڑے ایہ راہسن۔

مائی ونڄے ۔ اَٹا وی پیہہ آوے تے روٹی وی پکا آوے ۔ سوداگر جو ݙٹھا ۔ اوندے اُتے عاشق تھی ڳیا ۔ نوکراں کوں آکھیُس ۔ کل جیڑھے ویلے ایہ روٹی پکاوݨ آوے تُساں جہاز کوں تیار رکھائے۔ ایندیاں لہاں کپ ݙیواہے ۔ تے جہاز کوں ٹور ݙیوہے ۔ اینکوں پتہ نہ لڳے ۔ انہاں آکھیا ٹھیک اے ۔ مائی جو ڳئی جہاز تیار ہا ۔ انہاں اپݨا کم کیتا۔ لہاں کپ تے جہاز روانہ کر ݙتا ۔ مائی تاں چکی پیہندی رہی ۔ جہڑے ویلے جہاز اللہ ڄاݨے کتنا سفر کر گھدا ہا ۔ چکی پیہہ تے روٹی سوٹی پکا تے ݙیکھے تاں جہاز تاں سمندر وچ ویندا پئے۔‘‘ 

سوداگریں بارے کتھائیں کتھائیں چنگا کردار وی ملدے جینویں پنجے انڳلیںبرابر نئیں ہوندیاں اونویں چنگے مندے سوداگر وی مِلدن ۔ ہر قصہ گو انہاں دی چنگائی کوں بیان کرݨ سانگے انہاں دا تاجر اَتے سوداگر آلا کردار وی پیش نظر رکھیندن تے انہاں دی وضاحت نالے نال اِی کرݙیندن۔ ہک ہا بادشاہ وچ طاہر غنی ہک ’’سوداگر‘’ داقصہ بیان کریندے ہوئے اوندے کردار دی اُساری ایں کریندن۔

’’ہک ہا لکھاں پتی تاجر ، اوندا ناں ہا … بدر منیر ۔ جیویں ناں سوہݨا ہَس اونویں ہئی وی ٻہوں سوہݨا ۔ ڳبھرو ۔ دمی دم ہا ۔ اللہ دے رنگ ہس ۔ نوکر چاکر ، منشی مسدی ، کاروبار ، وݙے وݙے شہراں وچ تجارتی کوٹھیاں ، کئی سمندری جہاز ، ہا تاں تاجر پر دِل دا ماڑا نہ ہا۔‘‘ 

اُتلی کوٹیشن جیندے وچ ہک سوداگر دا تعارف کروایا ڳئے اُتے اوندی دھن دولت تے خوبصورتی بارے ݙسایا ڳئے ہرلحاظ نال ہک سوہݨا ڳبھرو ، امیر تے چنگا کردار ݙکھایا ڳئے پر وَل وی طاہر غنی تاجریں دے عمومی روئیاں کوں ݙہدے ہوئے ایں ڳالھ دی وضاحت ضروری ڄاتی ہے جو اوندے بارے اے لکھݨ۔

’’ہا تاں تاجر پر دِل دا ماڑا نہ ہا‘‘

انہاں جملیاں نال اِی تاجرانہ ذہنیت تے سوداگرانہ خصلت نتر تے سامݨے آندی ہے ۔جو تاجر تاں کݙاہیں دِل دے چنگے نئیں ہوندے او تاں لوبھی، لالچی ، حرص اَتے ہوس پرست قسم دے لوک ہوندن او تاں جیندے گھر ٹِکدن تے جیندے گھروں کھاندن انہاں دیاں رَناں وی کڈھ ویندِن۔

پر چنگیاں وچوں مندے تے مندیاں وچوں چنگے ڄمدے راہندن۔ ظامی صاحب دا بیان کردہ قصہ ’’سوداگرزادہ ‘‘ وچ وی ہک سوداگر دے پتر دا قصہ بیان کیتا ڳئے ۔ جیندا پیو تجارت وچ کتھوں دا کتھائیں نکل ویندے تے پچھوں او وݙا تھی کراہیں اماں کنوں تھولے جے پیسے گھن تے نکلدے تے اَڳوں ونڄ تے آخرت ، جنت دا سودا کر گھندے ۔پیو تاں دنیا دا سوداگر ہئی تے پتر نیکیاں دا او تاں نانگ دے بچے کوں وی بچا گھندے تے وَل قیمتی مݨکا حاصل کریندے۔ ایں کہاݨی وچ بادشاہ سوداگر دی سونے دے والیں آلی ذال تے پِھٹ کھڑدے تے مکاریں دے ذریعے او شہزادی تے مݨکا حاصل کرݨ دی کوشش کریندے۔ خیر تے شر دی ایں جنگ وچ اَنت خیر دی فتح تھیندی ہے تے سوداگر زادہ اپݨے چنگے ڳݨاں تے نیک نیتی نال اپݨی ذال تے مال حاصل کر گھندے۔

ظامی صاحب دے بیان کردہ ہک قصہ ’’سوداگر دا قصہ‘‘ وچ ایجھے سوداگر دی کہاݨی بیان کیتی ہے جیندے وچ او وݙیاں چاہتاں نال ہک سوہݨی نینگر نال شادی کریندے تے اوندے پیار وچ ایجھا گم تھیندے جو ٻاہر تئیں نئیں نکلدا تے اوندی ذال وی پاک دامنی دا ڈھونگ رچائی ٻیٹھی ہوندی ہے ۔ پر جیڑھلے او شودا یاریں نال شکار تے ویندے تاں ذال ،ٻال کوں مریندی تے گھر چھوڑیندی نکل ویندی ہے ۔ سوداگر اوندی ڳول وچ قول و فعل دے تضا دآلے نویں جہان ڳول گھندے تے پاک بازیں دے چھند پھند بݨائی لوکیں دی اصلیت ݙسیندے۔ اَتے ساݙے کیتے انہاں ݙو اَکھیں دا کم کریندے جیڑھیاںجہان دیاں اندرلیاں خصلتیں کوں لبھی کھڑیاں ہوندن ۔ قصہ گو ایہ کم بادشاہ تے شہزادے کنوں گھنݨ دی بجائے ہک سوداگر کنوں گھدے کیوں جو سوداگر پندھیڑو ہوندن تے نویں جہان ݙیکھݨ انہاں دا شوق ہوندے ۔ سرائیکی لوک کہاݨیاں وچ بادشاہ کنوں بعد جیکراہیں سبھ کنوں ڈھیر ذکر تھیوݨ آلا کردار ہے تاں او سوداگر دا ہے۔ کیوں جو دورِ قدیم وچ یا زمیندار امیرہئی تے یا ول سوداگر ۔ قصّے کہاݨیاں وچ سوداگر کوں بادشاہ دا تضاد بݨا تے پیش کیتا ڳئے۔

سوداگر بارے تحقیقی تے تنقیدی کم کریندے ہوئے میں ایجھے کہیں تاجر دی ڳول اِچ ہم جیندا موازنہ قصّیاں آلے تاجراں نال تھی سڳے۔ جینویں اساں بادشاہ دے کردار بارے کیتا ہا ۔ کیوں جو بادشاہ دے بعد قصے کہاݨیاں دا سبھ کنوں اہم تے متحرک کردار سوداگر یا تاجر ہوندے تہوں حقیقی حیاتی وچ اوندا بیان میݙے تحقیقی کم کیتے اہمیت دا حامل ہے ۔

جو کجھ پچھاں بیان کیتا ڳئے۔میکوں طاہر غنی سنواں امیر تاجر تاں نہ مل سڳیا جیندیاں وݙے وݙے شہراں وچ تجارتی کوٹھیاں ہووِن تے کئی سمندری جہاز بھل ہک ڳالھ اوندے وچ ضرور نظری جو 

’’ہا تاں او تاجر پر دِل دا ماڑا نا ہا‘‘

### تحقیقی سروے نمبر4
ملک ذوالفقار علی چھینہ سکنہ مظفرگڑھ روڈ ملتان۔ جوان وݙے ہڈ بُت آلا ، کم گو سیاݨا ۔ فیاض ، کھرا، یاریں دا یار تے تاجریں ریت حسن پسند۔تیل دا کاروبار انہاں دا خاندانی کم ہے تے ملک صاحب وی ایہو کاروبار کریندن ۔ ݙینہ رات دی تجارت تے محنت نال او اپݨے پیو چاچے تے ݙوجھے کاروباری رشتے داریں تے مقابلے آلے تاجراں کوں پچھاں چھوڑ ڳئے ۔ جیویں آہدن نا جو پُھل دار لڑی نِو ویندی ہے ۔ ملک ذوالفقار صاحب اوندی عملی مثال ہن۔ جوں جوں دھن دولت ڈھیر تھیندی ویندی ہے انہاں دی عجز وانکساری اپݨے بزرگاں دی عزت تے فیاضی تے اپݨے ٻالاں ، رشتے داراں ، نوکراں تے خصوصاً یاریں کیتے انہاں دا قلب تے ہتھ کشادہ تھیندا ویندے۔ انہاں میکوں تاجراں دیاں روایتی ٹھگیاں پللیاں ، حسن پرستیاں ، ݙونمبریاں بارے ڈھیر ساریاں معلومات ݙتیاں۔ ملک صاحب خود ہک اعلیٰ تعلیم یافتہ شخص ہِن ۔ تعلیم دی اہمیت کوں خوب سمجھدن اپݨے چھوٹے بھراواں تے اولاد دی تعلیم تے ترقی کیتے وݙیریاں کنوں وی ڈھیر توجہ ݙیندن۔ انہاں میݙے تحقیقی کم کوں ٻہوں اہمیت ݙتی تے کاروبار دیاں باریکیاں تے تاجراں دیاں خصلتاں بارے وی ݙسایا ۔ انہاں آکھیا گو تجارت دے لوازمات ہُݨ بدل ڳن پر تاجراں دے روئیے حالی وی اونویں ہِن جیڑھے دورِ قدیم وچ ہَن ۔ پُراݨے زمانے تاجراں دا مال اُٹھ گھوڑیاں تے ویندا ہئی تے ہُݨ ٹرکاں ، ٹرالیاں ، ڳاݙیاں تے جہازاں تے ویندے ۔ پہلے تاجراں کوں خود پندھ کرݨا پوندا ہئی تے ہُݨ مال تے خریدار پندھ کریندے ۔ پہلے تاجراں کوں حساب کتاب کیتے منشی مسدی رکھݨے پوندے ہن تے ہُݨ کمپیوٹر سبھے کم آسان کیتی کھڑے ۔ پر روئیے اونویں دے اونویں ہِن۔ پُراݨا تاجر وی گاہک کنوں پیسے لُٹیندا تے حسن تے لٹویندا ہئی تے ہُݨ وی اونویں کھڑے ۔ پر ٻہوں سارے تاجر ایجھے وی ہِن جیڑھے رفاعی کماں تے اسلامی خدمات وچ ودھ چڑھ تے حصہ گھندن ۔ بھل اساݙے ملک دے وݙے وݙے رفاعی کم حکومت کنوں بعد ݙوجھے نمبر تے تاجر طبقہ کریندے۔ این جی اوز دا نمبر تریجھا ہے ۔ غریباں کیتے لنگر خانے ، گھر ، روزگار تے حج عمرہ ، مریضاں تے قیدیاں کیتے ٻہوں ساریاں مالی امداد حالی وی تاجر کریندن ۔ بعض شہراں دے وݙے ہسپتالاں کوں ݙو وقت دی روٹی وی تاجراں کنوں ویندی ہے تے غریباں دیاں دوائیاں دا خرچ وی اوہے چیندن۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ملتان