open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سر رابرٹ سنڈیمین دی وار

فورٹ سنڈیمین دے حوالے نال پاکستان وچ سنڈیمین دا ناں اݨ سونہاں کائنی لیکن ایں ٻہوں غیر معمولی تے ٻہوں سیاݨے انگریز افسر دے متعلق گھٹ لوکیں کوں پریتی (تفصیل) حال ہوسی ۔ 1992ء وچ ایں بندے کوں موئیں سو سال پورے تھی ڳین، عجیب اتفاق دی گاٖلھ اے جو ایںوݙے آدمی دے 100ویں ورھیݨے دے موقع تے ایندے متعلق ہک سرائیکی وار ساکوں لبھ پئی ۔ اے وار سر رابرٹ سنڈیمین دے پہلے دورہ اندر پہاڑ (اندرونِ کوہ سلیمان) دے متعلق اے جیرھا اوں مارچ 1870ء وچ اوں وقت آزاد بلوچ قبائل دے علاقے وچ بطور ڈپٹی کمشنر دیرہ غازی خان تیں بطور مہمان دے کیتا۔ دلچسپ گاٖلھ اے ہے جو سنڈیمین تریخ وچ پہلا انگریز افسراے جیرھا پوادھی سلیمانی بلوچ علاقے اندر پہاڑ وچ داخل تھیا ہا ۔ مزے دی گاٖلھ اے ہے جو او ڈپٹی کمشنر دیرہ غازی خان دی حیثیت وچ پر بغیر کہیں انگریزی فوجی گارڈ (فوجی دستے) دے اندر پہاڑ ڳیا۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
سیٹھ محمد اسلم

سیٹھ محمد اسلم ممتاز صنعت کار ، روشن خیال زمیندار ہن ، خان پور ضلع رحیم یار خان توں صوبائی اسمبلی دا الیکشن لڑیا اَتے کامیاب تھئے۔ رفاعی کماں وچ ودھ ودھ تے حصہ گھندے رہ ڳئے ، کوشش دے باوجود خانپورکوں ضلع نہ بݨوا سڳئے۔ خانپور اچ انہاں دا ناں ہا پر پُتر اونویں نی بݨ سڳئے۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
سعید احمد شیخ

شیخ سعید احمد لودھرں اچ 2 جون 1973 ء کوں شیخ محمدعبداللہ دے گھر پیدا تھئے ۔ انگریزی ادب تے مطالعہ پاکستان اچ ایم اے کیتا ۔ سی ایس ایس دا امتحان پاس کر تے وزارت اطلاعات اچ ملازمت کر گھدی ۔ انہاں دی تصانیف اچ افسانے پارت، استاد دلیندے ، فریدی وظائف ، خواجہ فرید شاعری دا ہک وݙا تجزیہ ، جہان فرید شامل ہِن ۔ سئیں شیخ محمد سعید احمد دا فریدیات تے اردو ‘ انگریزی تے سرائیکی وچ کم لازوال تے بے مثال اے ۔ آپ سرائیکی ، اردو رسالہ فرید نامہ شائع کریندے رہ ڳن ۔ سرائیکی واسطے آپ دی خدمات قابلِ قدر ہِن ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
سیفل نامہ‘سرائیکی زبان دی شہکار مثنوی

سیفل نامہ یا قصہ سیف الملوک سئیں مولوی لطف علی دی شہکار مثنوی ہے تے ایندا شمار سرائیکی زبان دیاں ٻہوں وݙیاں کتاباں وچ کیتا ونڄ سڳدا ہے ۔ سیفل نامہ دی اہمیت دا اندازہ ایں توں لایا ونڄ سڳدے جو سرائیکی زبان دے مہاندرے شاعر سئیں حضرت خواجہ غلام فرید اپݨی ابتدائی عمر وچ ایندا مطالعہ ٻہوں ذوق شوق نال کریندے ہَن ، ایندے جزو زبانی یاد کریندے ہن، ایں گاٖلھ دا ذکر مقابیس المجالس وچ موجود ہے ۔ خاص گاٖلھ ایہ ہے جے او لطف علی دی شاعری کنوں وی ٻہوں متاثر ہن ۔ سئیں بشیر احمد ظامی اپݨی کتاب ’’چھرکے‘‘ وچ ہک مضمون لکھیے تے ایندے وچ حضرت خواجہ فریدؒ سئیں دے کلام تے مثنوی سیف الملوک دے اثرات تلاش کرݨ دی کوشش کیتی ہے تے کلام دے نمونے پیش کرتے اپݨی گاٖلھ منواوݨ کیتے دِلیلاں ݙتن ۔ اِتھاں ایہ ذکر کرݨ دا مقصد محض ایہو ہے جو سیفل نامہ دی قدر و قیمت دا اندازہ لڳ سڳے ۔ حقیقت ایہ ہے جو سیفل نامہ دا مقابلہ ٻئی کئی مثنوی نئیں کر سڳدی ۔ 

سیفل نامہ مصری شہزادے تے بدیع الجمال پری دے عشق و محبت دی داستان ہے تے ایندا شمار الف لیلیٰ داستاناں وچ کیتا ویندے ۔ ایہ کہاݨی ترکی وچ 1559ء وچ لکھی ڳئی تے فارسی وچ 1610ء وچ چھپی ۔ قطب شاہی دور وچ غواصی اینکوں 1665ء وچ دکنی زبان وچ نظم کیتا ۔ فورٹ ولیم کالج وچ جان گلکرالسٹ دے حکم تے ایندا اُردو نثر وچ ترجمہ کیتا ڳیا ۔ سئیں لطف علی ایہ قصہ کتھوں گھدے واضح طور تے ایندا ثبوت نئیں ملیا پر سیفل نامہ دے مطالعے توں بعد اے منݨاں پوندے جو انہیں فارسی زبان توں قصہ گھدے تے اینکوں سرائیکی وچ نظم کیتے ۔ ایندی وجہ ایہ ہے جو سئیں لطف علی فارسی تے عربی دا ٻہوں علم رکھدے ہَن ، تے انہیں اپݨے اُستاد مولوی نور محمد مصنف نورنامہ کنوں تعلیم حاصل کیتی ہئی ۔ البتہ ایں گاٖلھ کوں تسلیم کیتا ونڄ سڳدے جو سئیں لطف علی سرائیکی دے ٻہوں وݙے شاعر تے صوفی سئیں علی حیدر ملتانی دے مرید ہَن ۔ 

سیفل نامہ دی تصنیف دے سال وچ اختلاف ہے ۔’’ پنجابی شاعراں دا تذکرہ ‘‘ وچ مولابخش کشتہ ایندا سال تصنیف 1609ء درج کیتے ۔ سئیں ڈاکٹر مہر عبدالحق دا خیال ہے جو سئیں لطف علی مثنوی 1105ء وچ تصنیف کیتی ہے۔ سئیں لطف علی آپ ایندا سال تصنیف تحریر کیتے۔ فرمیندن۔

روز خمیس ختم تھیا دفتر سن تاریخ لکھیوے

ٻارہویں سخت صدی تھوں جو ہک پنجک جا گھنیوے

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
سید ریاض جاذب

سید ریاض حسین جاذب سید پیرݨ شاہ دے گھر پیدا 9 مئی 1959ء کوں پیدا تھئے ۔ میانوالی نال تعلق ہے ، میٹرک تئیں تعلیم حاصل کیتی تے صحافت دا شعبہ اختیار کر گھدا۔ شاعری دا شوق شروع لا توں ہا ۔ ݙیوے دی لو ، روشنی کنوں ݙر لڳدے انہاں دیاں تصانیف ہِن ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
سید عاصم رضا

سید عاصم رضا بخاری 10 جون 1971 ء اچ ڄمئے ۔ اردو ، ایجوکیشن تے پنجابی اچ ایم اے کیتا تے درس و تدریس دے شعبے نال منسلک تھی ڳئے ۔ 1985 ء اچ شاعری دا آغاز کیتا۔ تے نور احمد غازی کوں استاد بݨایا ۔ ہک رسالہ ماہنامہ شعور وی کڈھیا جیڑھا ٻالیں دا علمی تے ادبی رسالہ ہے۔ تعلق میانوالی نال ہے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
سرائیکی تعلیم

کتنی خوشی دی ڳالھ اے جو رات ݙینھ بھڄ دھرک تے تݨ وݨ نال سرائیکی کوں اکیڈمک زبان بݨوا گھدے، سرائیکی اہل قلم دے کوششیں نال اڄ سرائیکی وچ پی ایچ ڈی تھیندی پئی اے ۔ پہلے سرائیکی تعلیم ہِک خواب ہا ۔ ایم اے سرائیکی شروع تھئی ، ول کالجیں دے وچ بی اے تے ایف اے آئی، ہُݨ نانویں ،ݙاہویں کیتے سرائیکی دا سلیبس منظور تھی ڳئے ۔ دیرہ اسماعیل خان تے ٹانک وچ سرائیکی پہلی جماعت توں پڑھائی ویندی پئی اے۔ اے ٻہوں وݙیاں کامیابیاں ہِن ۔ پہلے ایم اے سرائیکی خال خال ہوندے ہن ، ہُݨ ہزاراں لوک ایم اے سرائیکی کر ڳن ۔ پہلے ایم فل تے پی ایچ ڈی سرائیکی کوئی نہ ہوندا ہا ، ہُݨ ٻہوں سارے لوک ایم فل تے پی ایچ ڈی کر ڳن بلکہ انہاں سب دا ہُݨ نوکریں دا مسئلہ ہے۔ سرائیکی تعلیم یافتہ ہزاراں بے روزگار اِن ۔ کالجیں واسطے کجھ سیٹاں آئن پر اے اٹے اچ لوݨ برابر اِن ۔ اساں ساریں کوں رَل تے کالجیں تے سکولیں اچ سرائیکی دیاں پوسٹاں حاصل کرݨیاں چہیدیاں ہِن ۔ اے ایویں ممکن ہے جو جیرھے استاد کالجیں اچ کھڑن تے جیرھے استاد یونیورسٹیں اچ پڑھیندے کھڑن ، او اپݨی کارکردگی چنڳی بݨاون ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
طاہرہ واسطی

طاہرہ واسطی (اردو: طاہرہ واسطی، کنوں) (1944ء – 11 مارچ 2012ء) ہِک مشہور پاکستانی مصںف اَتے ٹیلی ویژن اداکارہ ہَئی۔ طاہرہ اردو ٹی وی ڈرامہ "شاہین میں ازابیلا" دے کردار کِیتے ڈھیر مشہور ہِن۔

## ٹیلی ویژن کَم کار
طاہرہ نے 1968ء وِچ سعادت حسن منٹو دے ہِک ناول اُتے مبنی ہِک ٹی وی ڈرامہ "جیب کترا" وِچ اداکاری کر کے پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک وِچ کَم دا اَغاز کِیتا۔ طاہرہ نے 1968ء کنوں گِھن تے 1990ء دے ݙہاکے تئیں اݨ ڳِݨَت ٹی وی ڈرامیاں وِچ کَم کِیتا۔ اِنّھاں وِچوں ڈِھڳ پی ٹی وی دی کلاسیکی جیویں "کشکول، جنگلوس، اَتے دلدل شامل ہِن۔

طاہرہ واسطی ٹیلی ویژن کِیتے ڈرامے وِی لکھین٘دی ہَئی اَتے سائنس فکشن وِچ انّھاں دی ݙاڈھی دلچسپی ہَئی۔ 

## ذاتی حیاتی
طاہرہ واسطی 1944ء کوں برطانوی ہند دے سرگودھا، خوشاب وِچ ڄَمّی ہَئی۔

## فوتڳی
طاہرہ واسطی 11 مارچ 2012ء کوں 68 ورھیاں دی عمر وِچ کراچی وِچ فوت تھی ڳئی۔  

## ٹی وی ڈرامے

* *شمع*
* *آخری چٹان*
* *افشاں*"
* *دلدل*
* *فشار*"
* *جیب کترا* - 1968ء
* *جنگلوس*
* *[[:ur:کشکول_(ٹی_وی_سیریز)|کشکول]]* - 1990ء کی دہائی"
* *شاہین*"
* *رات*
* *[[:ur:ٹیپو_سلطان|ٹیپو سلطان]]*
* دل، دیا، دہلیز (ٹی وی سیریز)
* ممتا
* مورت
* دوراہ
* چاند گراہن
* خلیج
* گھر ناتا
* تیر پا ہیر(پشتو مزاحیہ ڈراما)
* شام سے پہلے (پی ٹی وی ڈراما سیریل)
* اس کی بیوی (ایک ٹیلی فلم )
* ہیر وارث شاہ (پی ٹی وی ڈراما سیریل)

## ایوارڈز اَتے نامزدگی

* 2005ء وِچپہلے انڈس ڈراما ایوارڈ وِچ'بہترین مصنفہ ایوارڈ' کِیتے چُݨیا ڳِیا۔

## حوالے

ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی مصنف
ونکی:کراچی وِچ فوت تھیوݨ آلیاں شخصیتاں
صباء خالد

صبا خالد (اردو: صباء خالد، کنوں) ہِک پاکستانی سماجی کاروباری، سرگرم کارکن، عوامی سپیکر اَتے صحافی ہِن۔ اُوہ ڈیجیٹل مواد دے پلیٹ فارم،"عورت راج" دی بانی ہِن۔

## حیاتی دا احوال
کُل وقتی لکھاری بݨݨ کنوں پہلاں صباء نے ہِک مواصلاتی مشیر دی حیثیت نال ݙاہ ورھیں کارپوریٹ سیکٹر وِچ کَم کِیتا۔ 

صباء "عورت راج " دی بانی ہِن۔ زنانیاں کوں اختیار آلا بݨاوݨ، تعلیم اَتے تفریحی پلیٹ فارم جہڑا ڈیجیٹل ٹیکنالوجی کوں استعمال کرین٘دا ہِے۔ دسمبر 2016ء وِچ قائم، عورت راج دی کلیدی مصنوعات "راجی" ہِک اے آئی چیٹ بوٹ ہے جہڑا چھوہِرِیں کوں حیض، حمل اَتے ایس ٹی ڈی جئیں ممنوع صحت، حفاظت اَتے حفظانِ صحت دے موضوعاں اُتے تعلیم ݙین٘دی ہِے۔   

خالد نے آئی ایف اے کراس کلچر، انٹرنیشنل وزٹر لیڈر شپ پروگرام، ٹیک کیمپ اَتے ݙُو سکول کنوں فیلو شِپس پوریاں کِیتیاں ہِن۔ 

خالد 2017ء وِچ یونیسف ماہواری حفظانِ صحت چیلنج دی حتمی شخصیت ہِن جتھاں اُوں نے اردو وِچ ماہواری حفظات صحت کنوں متعلق ہِک کارٹون تیار کِیتا اَتے اوکوں دیہی علاقیاں وِچ وَنݙیا۔

2018ء وِچ اُوہ شی لیوز ٹیک گلوبل سٹارٹ اپ مقابلہ دی فائنلسٹ ہَن۔ 

## ایوارڈ اَتے تعریف

* سٹارٹ اپ دا اے آئی انفیوژن بوٹ، راجی ووڈا فون انوویشن فار ویمن انعام اَتے یو کے ایڈ آئی ایل ایم آئیڈیاز انعام گِھدّا ہوئیا ہِے۔
* 2018: برطانیہ وِچ بافاٹا وِچ اے آئی کوں با اختیار ایوارڈ جِتّیا۔
* مارچ 2019ء: پرتگال دے لزبن وِچ منعقدہ اقوامِ متحدہ دے عالمی سمٹ ایوارڈز وِچ سکّھݨ اَتے تعلیم دے زمرے وِچ جِتّیا۔

## سماجی نمائندگی
با صلاحیت کاروباری ہِک اہم سپیکر ہِن۔ 

## حوالے

ونکی:پاکستانی زنانیاں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند زنانیاں
ونکی:پاکستانی کاروباری زنانیاں
ونکی:پاکستانی کاروباری
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
عائشہ مغل

عائشہ مغل (اردو: عائشہ مغل، کنوں) ہِک پاکستانی خواجہ سرا حقوق ماہر اَتے محقق ہِن۔

## تعلیم
عائشہ مغل نے کامسیٹ یونیورسٹی اسلام آباد کنوں ہیومن ریسورس منیجمنٹ وِچ ایم فِل دی ڈگری گِھدّی۔

## حیاتی دا احوال
عائشہ مغل وزارتِ انسانی حقوق، پاکستان وِچ ہِک خواجہ سرا حقوق ماہر اَتے یو این ڈی پی دی ماہر کنسلٹنٹ دی حیثیت نال کَم کرین٘دی ہِے۔ اُوہ 2015ء کنوں پاکستان وِچ خواجہ سرا دے حقوق کِیتے کَم کرین٘دی پئی ہِے۔

انّھاں نے 2020ء وِچ سوئٹزر لینڈ دے شہر جنیوا وِچ اقوام متحدہ دی سیڈا ڈبلیو (زنانیاں دے نال ہر طرح دے امتیازی سلوک کوں مُکاوݨ دے کنونشن) وِچ منعقدہ ہِک قومی وفد وِچ پاکستان دی نمائندی کِیتی۔ سی ڈی اے ڈبلیو ہِک کمیٹی ہے جہڑی زنانیاں دے حقوق، صحت، تعلیم، سیاسی شراکت اَتے روزگار تئیں انّھاں دی سان٘ویں رسائی کِیتے کَم کرین٘دی ۃِے۔ تاریخ وِچ اِیہ پہلا موقع ہَئی جہڑیلے ہِک خواجہ سرا زنانی نے اقوام متحدہ دے کنونشن وِچ کئیں وی مُلک دی نمائندگی کِیتی ہَئی۔ عائشہ نے تفصیلی جائزے آلے جریدیاں وِچ خواجہ سرا حقوق بِل کنوں متعلق قومی ٹاسک فورس دے ہِک حصّے دے طور تے کلیدی کردار ادا کِیتا اَتے اِیکوں خواجہ سرا لوکاں (تحفط حقوق) ایکٹ – 2018ء دی منظوری ݙے ݙِتّی۔ اُوہ حکومتِ پاکستان، نیشنل کمیشن فار ہیومن رائٹس (این سی ایچ آر) وِچ وی کَم کر چُکی ہِے۔  عائشہ کُجھ مُد قائد اعظم یونیورسٹی وِچ وی پڑھین٘دی رہی۔ اُوہ پاکستان دی کئیں وی معروف یونیورسٹی وِچ وزٹنگ فیکلٹی ممبر دی حیثیت نال خواجہ سرا زنانی ہِن۔

## حوالے

ونکی:پاکستانی زنانیاں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند
ونکی:پاکستان وِچ انسانی حقوق
ونکی:پاکستان وِچ ایل جی بی ٹی حقوق
ونکی:خواجہ سرا
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند زنانیاں
ونکی:پاکستانی انسان دوست
ونکی:پاکستان دیاں ایل جی بی ٹی شخصیتاں
عائشہ چندریگر

عائشہ چندریگر (اردو: عائشہ چندریگر، کنوں) ہِک پاکستانی زنانی ہِن جہڑی زانوراں دے حقوق دی کارکن، کاروباری شخصیت اَتے صحافی ہِن۔    اُوہ کراچی، پاکستان وِچ واقع ہِک غیر منافع بخش زانوراں کنوں بچاوݨ آلی تنظیم "عائشہ چندریگر فاؤنڈیشن" دی بانی ہِن۔

## ابتدائی حیاتی
چندریگر 30 ستمبر 1987ء کوں ڄَمّی ہَئی۔ اُوں نے نیو یارک یونیورسٹی دے آرٹس اَتے سائنس کالج کنوں انگریزی ادب اَتے سینما سٹڈیز دی ڈگری گِھدّی۔ اُوہ برٹش ایسوسی ایشن برائے کونسلنگ اینڈ سائیکو تھراپی دے نال لائسنس یافتہ سائیکیو تھراپسٹ ہِن۔ اوں نے ڈبلیو ڈبلیو ایف پاکستان دے زیرِ اہتمام گرین انوویشن چیلنج جِتّیا۔

## حیاتی دا ٻِیا احوال
2005ء وِچ پاکستان وِچ آوݨ آلے زلزلے دے بعد چندریگر اسلام آباد وِچ 700 بے ٹِکاݨاں لوکاں دے پناہ گزین کیمپ دی سربراہی کرین٘دی پئی ہَئی۔ انّھاں نے عائشہ چندریگر فاؤنڈیشن دی بنیاد رکھی، جیکوں 2013ء وِچ کراچی وِچ اے سی ایف وی آکھیا وین٘دا ہَئٰ۔ اے سی ایف نے ریسکیو ایمبولینس سروس دا اَغاز کِیتا اَتے این٘دے کول ہِک امدادی ہیلپ لائن فعال ہِے۔ 2020ء وِچ اِیں پناہ گاہ وِچ ہر طرح دے 500 زانور ہن اَتے پاکستان وِچ ڳلیاں اَتے بے گھر کُتے، ٻلیاں اَتے انجو انج زانوراں کِیتے اِیہ پہلا زانوراں دی پناہ گاہ ہِے۔ اے سی ایف سَت بنیادی رکناں دے نال نال کُجھ رضاکاراں اُتے مشتمل ہِے۔

## حوالے

ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:نفسیاتی معالجین
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ابیہ اکرم

ابیہ اکرم (اردو: ابیہ اکرم، کنوں) (ڄَمّݨ د اسال: 1985ء دے نیڑے تیڑے) ہِک پاکستانی معذوراں دے حقوق دی کارکن ہِن۔ اُوہ پاکستان وِچ معذور زنانیاں دے قومی فورم دی بانی ہِن اَتے مُلک دے نال نال ایشیا اَتے بحر الکاہل وِچ معذوراں دے حقوق دی تحریک وِچ ہِک سرکردہ شخصیت ہِن۔ انّھاں کوں 2021ء وِچ بی بی سی دی 100 زنانیاں وِچ شامل کِیتا ڳِیا ہَئی۔

## حیاتی دا احوال
ابیہ اکرم پاکستان وِچ ڄَمی ہَئی اَتے اسلام آباد وِچ پِیؤ ماء اَتے بھیݨ بِھران٘واں دے نال پَلّی وَدّھی۔ اُوہ ریلٹس ناویں معذوری دے نال ڄَمّی ہَئی، اَتے اُون٘دی وجہ کنوں ، اُوہ وہیل چیئر دے آسرے تے ہِن۔ انّھاں نے آپݨی تعلیم دا  اَغاز معذور لوکاں کِیتے ہِک تعلیمی مرکز بݨاوݨ نال کِیتا، انّھاں نے آپ تعلیم جاری رکھی جتّھوں کنوں اِنّھاں نے اعلیٰ ترین اعزاز دے نال گریجویشن کِیتا۔ مرکزی دھارے دے سکول دے ویلے نے ایکوں استادہ وِچ علم دی کھوٹ اَتے استاداں دی منظم تربیت دی اہمیت دا احساس ݙِوایا۔ 1997ء وِچ اُوہ معذور لوکاں دی تنظیماں وِچ شامل تھی ڳئی اَتے تبدیلی کِیتے کَم کرݨ کِیتے معذور زنانیاں دے قومی فورم دی بنیاد رکھی۔ پاکستان وِچ 2010ء دے سیلاب دے وِچالے، ابیہ نے ٻُڈھڑیاں اَتے معذوری ٹاسک فورس دے کوآرڈینیٹر دے طور تے مرکزی کردار ادا کِیتا تاں جو اِیں ڳالھ کوں یقنی بݨایا ونڄ سڳیجے جو معذوری دی شمولیت نال مُلک وِچ اقوامِ متحدہ دے انسانی ہمدردی دے ہنگامی رد عمل دا ہِک حِصّہ ہِے۔

ابیہ کوں معذوری دے حقوق دی تحریک وِچ پاکستان دے نال نال ایشیا اَتے بحر الکاہل وِچ ہِک سرکردہ شخصیت دے طور تے سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔

انّھاں نے 2011ء وِچ انگلینڈ دی یونیورسٹی آف واروک کنوں صنف اَتے بین الاقوامی ترقی وِچ ماسٹر آف آرٹس حاصل کِیتا ہِے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* 100 زنانیاں (بی بی سی)

## حوالے

ونکی:پاکستانی فعالیت پسند زنانیاں
ونکی:پاکستانی اکیڈمک زنانیاں
ونکی:پاکستانی معذور زنانیاں
ونکی:پاکستانی سماجی کارکن
ونکی:سماجی کارکن
ونکی:اسلام آباد دیاں شخصیتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
بیگم اختر ریاض الدین

11 جنوری 2023ء کوں کراچی وِچ فوت تھی ڳئیں۔

انّھاں دا اصل شعبہ درس تے تدریس ہَئی، این٘دے نال نال اردو وِچ لکّھݨ جاری رکّھیا۔ درس تے تدریس دے نال نال انگریزی اَتے اردو مضامین لِکّھݨ دا شون٘ق وی انّھاں نے برابر جاری رکّھیا انّھاں دے انگریزی مضامین پاکستان ٹائمز وِچ چَھپدے رہن٘دے ہَن، ٻِیا سفرنامے مُلک دے بلند پایہ جریدیاں وِچ چَھپدے ریہے۔

## ڄَمّݨ دی تریخ تے جاء
اُوہ 15 اگست 1928ء کوں کلکتہ وِچ ڄَمّی ہَن۔

1949ء وِچ کنیئرڈ کالج لاہور کنوں گریجویشن کرݨ دے بعد 1951ء وِچ انّھاں نے گورنمنٹ کالج لاہور کنوں انگریزی وِچ ایم اے کِیتا۔

## تدریس
جین٘دے بعد انّھاں نے اسلامیہ کالج برائے زنانیاں لاہور وِچ انگریزی پڑھاوݨ دا اَغاز کِیتا اَتے 1952ء کنوں 1965ء تئیں اِیں شعبے نال جُڑی ریہی۔ 

## شادی
انّھاں دی شادی معروف سی ایس پی افسر میاں ریاض الدین احمد نال تھئی۔

انّھاں دی ترے دِھیّاں وِچوں ساریاں کنوں وݙّی نگار احمد دا، جو این جی او تریمت فاؤنڈیشن دی بانی ہَن، انتقال تھی چُکیا ہِے۔ ݙُوجھی دھی شہوار رحیم ٹی وی وَن دے نال جُری ہوئی ہِن، جبکہ تریجھی دھی شہناز احمد انتھروپالوجسٹ ہِن۔ 

## فوتڳی
انّھاں دے ٹَٻَّر کوں سرکاری فرائض دے سلسلے وِچ انجو انج مُلکاں دے سفر تے ون٘ڄݨاں پِیا۔ اختر نے وی آپݨے پئے دے نال انّھاں علاقیاں دی سیر کِیتی اَتے ادبی شون٘ق دی وجہ نال انّھاں مُلکاں دے سفرنامے وی تخلیق کِیتے اَتے انّھاں وِچ یورپ، ایشیا اَتے امریکہ دے مُلکاں دے متعلق آپݨے ݙُو سفرنامے "سات سمندر پار" اَتے "دھنک پر قدم" لکھے، جہڑے ٻہوں مشہور تھئے۔

اختر ریاض الدین نے مصنفہ دی حیثیت نال آپݨے سفر دا اَغاز 1963ء وِچ آپݨاں پہلا سفرنامہ "سات سمندر پار" لکھ کے کِیتا۔ جہڑا چھپدے ای ݙاڈھا مقبول تھی ڳِیا۔ 

## تعلیم
بیگم اختر ریاض الدین نے گھٹ آمدݨ آلے گھرانیاں دیاں زنانیاں دی بہبود کِیتے وی ٻہوں کَم کِیتا۔ 

## تصنیفاں

* سات سمندر پار (1963ء)
* دھنک پر قدم (1969ء)
* اے ہسٹری آف کرافٹ ان انڈیا

## ادبی حیاتی
بیگم اختر ریاض الدین دی تحریر دی ہِک خاصیت انّھاں دی منظر نگاری ہے۔ 

## طرزِ تحریر دیاں خاصیتاں
بیگم اختر ریاض الدین دی محنت، کاوشاں اَتے قابلیت دی بنا تے انّھاں دی ہِک تصنیف "دھنک پر قدم" تے انّھاں کوں "آدم جی ادبی انعام" ݙِتّا ڳِیا ہَئی۔ 

## سماجی خذمتاں

ونکی:زنانیت پسند پاکستانی
ونکی:مسلم زنانی مصنفاں
ونکی:مسلم زنانیاں
ونکی:مسلم زنانی شخصیّتاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:کلکتہ دے مصنف
ونکی:اردو سفرنامہ نگار
ونکی:سفرنامہ نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی اردو مصنف
ونکی:پاکستانی سفر نامہ نگار
ونکی:فعالیت پسند
ونکی:مسلم مصنفین
ونکی:ستارۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے
خدیجہ مشتاق

خدیجہ مشتاق (اردو: خدیجہ مشتاق، کنوں) ہِک پاکستانی تعلیمی منتظم اَتے ماہر تعلیم ہِن۔ اُوہ روٹس آئیوی انٹرنیشنل یونیورسٹی دی چانسلر اَتے روٹس سکول سسٹم دی چیف ایگزیکٹو افسر ہِن۔

## تعلیم
خدیجہ مشتاق نے قائد اعظم یونیورسٹی کنوں ترقیاتی علوم اَتے مانیٹری پالیسی وِچ مہارت دے نال ماسٹر آف اکنامکس دی ڈگری پوری کِیتی۔

## کَم کار
خدیجہ نے آپݨے کَم کار دا اغاز بطورِ اُستانی کِیتا ہَئی۔ اُوہ گَھٹ عمر وِچ ای تعلیم شروع کرݨ دی وکالت کرین٘دی ہَن۔ 

خدیجہ مشتاق روٹس آئیوی انٹرنیشنل یونیورسٹی دی چانسلر اَتے روٹس سکول سسٹم دی چیف ایگزیکٹو افسر ہِن۔

خدیجہ مشتاق اَݨ ڳِݨَت غیر سرکاری تنظیماں دی رکن اَتے سرپرست ہِن جِنّھاں وِچ لبرریٹنگ دی گرل چائلڈ فاؤنڈیشن شامل ہِن۔ 

## ذاتی حیاتی
خدیجہ مشتاق شادی شدہ ہِن اَتے انّھاں دے ݙُو ٻال ہِن۔ 

## ایوارڈز اَتے اعزاز

* مشتاق کوں 2009 وچ ییل ایجوکیٹر ایوارڈ اَتے  2010 وِچ میساچوسٹس انسٹیٹیوٹ برائے ٹیکنالوجی (MIT) کنوں  بہترین کونسلر ایوارڈ مِلیا۔
* 2011  وِچ ، خدیجہ کوں صدر پاکستان نے تعلیم دے میدان وِچ  تمغائے  امتیاز ایوارڈ نال  نوازیا ہَئی
* مشتاق کوں نیشنل سوسائٹی آف ہائی اسکول اسکالرس دی طرفوں کلاز نوبل ایجوکیٹر آف ڈسٹرنکشن ایوارڈ اَتے ریمنڈ یونیورسٹی اَتے نیو یارک یونیورسٹی کنوں کونسلر ایوارڈ مِلیا۔
* مشتاق نے بی پی پی یونیورسٹی یوکے کنوں ڈاکٹریٹ دی اعزازی ڈگری گِھدّی اَتے تعلیم وِچ آپݨے کَم دی پاروں ایوارڈز وی گِھدے ہِن۔

## حوالے

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی معلم زنانیاں
ونکی:کاروبار وِچ پاکستانی زنانیاں
ونکی:پاکستانی کاروباری شخصیتاں
ونکی:جامعہ قائد اعظم دے فضلا
ونکی:تمغۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند زنانیاں
ونکی:پاکستانی سماجی کارکن
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:راولپنڈی دیاں شخصیتاں
تنزیلہ خان

تنزیلہ خان (اردو: تنزیلہ خان، کنوں) پاکستانی معذوری دے حقوق دی کارکن، مصنفہ، حوصلہ افزا سپیکر،** اَتے "گرلی تِھنگز" دی بانی، ہِک موبائل ایپلی کیشن جہڑی معذور زنانیاں کوں سینیٹری نیپکن فراہم کریندی ہِے۔ خان خاص طور تے معذور لوکاں کِیتے تولیدی صحت اَتے تعلیم تئیں اَگاہی اَتے انّھاں تئیں رسائی تے بھال مرکوز کریندے ہِن۔ انّھاں نے عوامی تقریراں اَتے سیمینارز ݙیوݨ دے نال ہی اِیں موضوع تے اَݨ ڳِݨَت کتاباں وی لکھیاں ہِن۔ اُوہ پاکستان وِچ معذوریاں کوں روکݨ کِیتے وی کَم کرین٘دی ہِن۔

## حیاتی دا احوال
تنزیلہ ڄمان٘درو ای وہیل چیئر تے پابند ہِن۔ آپݨی جؤانی وِچ، اُوہ تھیٹر نال جُڑ ڳئی ہَن، جنّھاں وِچ آدمز فیملی رینڈیزوس دی تیاری دی ہدایت کِیتی ڳئی ہَئی۔ بعد وِچ انّھاں نے عالمی سطح تے تبدیلی کرݨ آلے نوجؤاناں دے کیمپ اَتے یوتھ ایکٹوزم سمٹ کِیتے کَم کِیتا، جئیں بعد دے کارکناں کِیتے اَݨ ڳِݨَت ورکشاپاں ڈیزائن کیتیاں۔ 

## گرلی تِھنگز
مقامی ماہواری ممنوع دی وجہ کنوں، نسائی حفظانِ صحت نال متعلق مصنوعات تئیں رسائی پاکستان وِچ نا قابلِ اعتماد ہِے۔ کمپنی دا مقصد وی مانع حمل دوائیاں دی پیش کش تئیں ودھاوݨ ہِے۔ اِیہ کمپنی ایہو جیہیں ݙوجھی مصنوعات وی پیش کرین٘دیاں ہِن جہڑیاں زنانیاں کوں دکاناں کنوں خریدݨ کِیتے عجیب و غریب معلوم تھی سڳدی ہِن جنّھاں وِچ ٹوائلٹ سیٹ کور اَتے وال ہٹاوݨ دی کریم شامل ہِن اَتے استعمال شدہ پیڈاں دی سینٹری توں متعلق تصرف کِیتے ذرائع دی تفتیش کرین٘دی پئی ہِے۔ 

## کَم کار
خان نے آپݨی پہلی کتاب صرف 16 سال دی عمر وِچ شائع کِیتی۔ 

* *میکسیکو کی ایک کہانی*
* *کامل صورت حال: میٹھا سولہ*

## ایوارڈز
خان نے اپنی سرگرمی پر درج ذیل ایوارڈ جیتے ہیں۔

* نوجوان رہنما (زنانیاں دی فراہمی)
* خدیجہ الکبرٰی ایوارڈ (قومی ایوارڈ)
* یوتھ چیمپیئن آف رائز اپ ( پیکارڈ فاؤنڈیشن)
* سکس ٹو 35 انڈر 35 چینج میکر 2018

## حوالے

ونکی:پاکستانی کاروباری زنانیاں
ونکی:کاروباری زنانیاں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند زنانیاں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی سماجی کارکن
ونکی:سماجی کارکن
خالدہ بروہی

خالدہ بروہی (اردو: خالدہ بروہی، کنوں) زنانیاں دے حقوق کِیتے ہِک پاکستانی کارکن اَتے ہِک سماجی کاروباری ہِن۔ اُوہ براہوی لوکاں دی رُکن ہِے، جہڑا بلوچستان دا ہِک دیسی قبیلہ ہِے اَتے ہُݨ شادی دے بعد اُوہ امریکہ وِچ اَباد تھی ڳئی ہِے۔

## حیاتی دا احوال

### سماجی کاروباری
خالدہ بروہی پاکستان، صوبہ بلوچستان دے ہِک نِکّے جیہیں دِیہ وِچ پَلّی وَدّھی ہَئی۔ اِین٘دے پِیؤ ماء دی شادی ہِک ایہو جیہیں شادی ہئی جہڑی تبادلہ شادی یعنی وَٹّہ سَٹّہ دے ناں نال جاݨی وین٘دی ہِے۔ اُوں ویلے اِین٘دی اَمّاں 9 ورھیاں دی، اِین٘دے پِیؤ دی عُمر 13 ورھیں ہَئی۔

### نِکّا لاء
بروہی دی عُمر 16 ورھیں ہَئی جہڑیلے اُوں نے فین٘صلہ کِیتا جو اُوہ سکول چھوڑ کے آپݨے کزن اَتے انّھاں سارے زنانیاں اَتے چھوہِرِیں کِیتے انصاف دی پیروی کریسی جہڑی غیرت دے ناں تے قتل دا شکار تھی وین٘دیاں ہِن۔ 

#### غیرت دے ناں اُتے قتل دے خلاف مہم
زنانیاں دے حقوق کِیتے لڑݨ آلیاں تنظیماں نے بروہی کوں جلتی ای لبھ گِھدّا اَتے انّھاں کوں غیرت دے ناں اُتے قتل اَتے گھروڳے تشدد دے خاتمے اُتے مبنی کانفرنساں اَتے ورکشاپاں وِچ شرکت دا سَݙّ ݙیوݨ لڳّے۔ 

سغر دا ہِک قدم قبائلی فیشن برانڈ بݨاوݨ ہَئی جیکوں اُون٘دے ناں خانہ بدوش دے ناں نال موسوم کِیتا اَتے اون٘دے وِچ نمایاں مصنوعاں جہڑیاں سغر زنانیاں نے تیار کیتیاں ہَن رکھیاں۔ 

2015ء وِچ، بروہی نے انجو انج ثقافتی اَتے معاشرتی پس منظر دی وجہ کنوں غیر معمولی محبت دی شادی وِچ، اسلام قبول کرݨ آلے ہِک امریکی ڈیوڈ بیرن نال شادی کِیتی۔ 

## ایوارڈز، آنرز اَتے تخلیقاں

* فوربس 30 سال کنوں گھٹ 30 ایشیائی لوگ: سماجی کاروباری ، 2016 
* بوفے انسٹی ٹیوٹ دا شمال مغربی یونیورسٹی ، 2016 وِچ اُبھردا ہویا عالمی قائد ایوارڈ 
* ایم آئی ٹی میڈیا لیب دے ڈائریکٹر دے ساتھی ، 2014 
* مارٹن لوتھر کنگ فرشتہ ایوارڈ برائے کنگ سنٹر ، 2014
* لیڈیز فنڈ پاکستان 2014 دے ذریعہ ویمن آف ایکسیلنس ایوارڈ
* فوربس 30 سال کنوں گھٹ 30: سماجی کاروباری 2014 
* نیوز ویک 25 انڈر 25
* نوجوان زنانیاں وِچ بزنس ایوارڈ برائے خواتین ترقیاتی محکمہ حکومت سندھ ، پاکستان 2012
* ٹی وی ون چینل پاکستان 2012 دے ذریعہ ایزم الیشن (شاندار مقصد) ایوارڈ
* ینگ چیمپیئن ایوارڈ برائے نیشنل یونیورسٹی آف سنگاپور 2010
* غیر معقول انسٹی ٹیوٹ 2010 وِچ غیر مہذب فیلوشپ ایوارڈ
* نوجوان سماجی کاروباری لوکاں کِیتے پیراگون 100 فاؤنڈیشن وِچ فیلوشپ ایوارڈ
* یوتھ ایکشن نیٹ- ینگ سوشل انٹرپرینیور فیلوشپ ایوارڈ 2008
* اشوکا اسٹیپلز ینگ سوشل انٹرپرینیور مقابلہ فائنلسٹ

## حوالے

ونکی:زنانیت پسند پاکستانی
ونکی:بلوچستان دیاں شخصیتاں
ونکی:حیدر آباد دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی سماجی شخصیتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:سماجی کارجویان
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند
ونکی:حیدر آباد دے ڄماندرو
نتاشا جاپان والا

نتاشا جاپان والا (اردو: نتاشا جاپان والا، کنوں) بوسٹن وِچ رہوݨ آلی ہِک مصنف اَتے ماہر تعلیم ہِن۔

## حیاتی دا احوال
اُوہ لندن وِچ ڄَمّی ہَئی اَتے کراچی وِچ انّھاں دی پرورش تھئی۔ نتاشا آپݨے نِکّے لاء کنوں ای لکّھݨ پڑھݨ وِچ ݙاڈھی دلچسپی رکھین٘دی ہَئی۔ این٘دے فیچر آرٹیکلز، جائزے اَتے مضمون اندرلے اَتے ٻاہرلے مُلک چھپدے ہَن۔ اُوہ سفر وِچ ݙاڈھی دلچسپی رکھین٘دی ہِے۔

## تعلیم
جاپان والا نے نیو جرسی دی پرنسٹن یونیورسٹی کنوں انگریزی اَتے تخلیقی تحریر وِچ آپݨی بیچلر ڈگری پوری کِیتی۔

## کَم کار
ہِک پُر جوش اُستانی دی حیثیت نال، نتاشا نے کراچی وِچ نجی، غیر منفعتی اَتے کمیونٹی سکول وِچ 8 کنوں 18 ورھیاں تئیں دے ٻالاں کِیتے تخلیقی تحریر، ڈیزائن سوچ اَتے ماحولیاتی انتظام دے نصاب ڈیزائن کِیتے۔ 

ہِک پُر جوش مصنف اَتے اَزاد صحافی دی حیثیت نال، انّھاں نے "واشنگٹن پوسٹ، دی انڈیپینڈینٹ، دی ٹیلیگراف، ہفنگٹن پوسٹ، اَتے ڈان نیوز" وِچ شراکت کِیتی ہِے۔ این٘دی صحافت پاکستان وِچ نوجواناں اَتے ترقی دے نیڑے تیڑے ہِے۔ اُوہ ثقافت، کتاباں، فلماں اَتے فن دے بارے وِچ وی لکھین٘دی ہِن۔

## ٻاہرلے مُلک تجربہ
نتاشا نے اِیں ویلے وِچ بالٹی مور سٹی پبلک سکولاں وِچ مسلسل بہترین دے منیجر دی حیثیت نال خذمتاں انجام ݙین٘دی پئی ہِن جتّھاں اُوہ ڈین دی ایجوکیشن فیلو وی ریہی ہِن۔ 

## ایوارڈز اَتے اعزاز
انگریزی تحریری ہنر دی آپݨی مہارت دی وجہ کنوں انّھاں نے آپݨے ہُنر نال اݨ ڳِݨَت ایوارڈز جِتّے ہِن جنّھاں وِچ تخلیقی تحریر وِچ، آؤٹ فاسٹینٹنگ ورک وِچ ایوارڈ، ایلمرایڈلر انڈر گریجویٹ مضمون انعام، افسانے کِیتے نارمن میلر ایوارڈ اَتے پیٹر بی لیوس سمر شامل ہِن۔

اُوہ مارٹن ڈیل دی رفاقت حاصل کرݨ آلی اَتے پرنسٹن یونیورسٹی دے ذریعے وی ہن اَتے پڑھݨ دی شفارشاں فراہم کرݨ آلے ہِک آن لائن نیوز لیٹر آئی سی می یو سی دے پِچّھوں دی زنانی ہِن۔ 

## حوالے

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی معلم
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی صحافی زنانیاں
ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی اردو مصنف
ونکی:اردو افسانہ نگار
ونکی:افسانہ نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
نجمہ صدیق

نجمہ صدیق (اردو: نجمہ صدیق، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ تے جاء: 1943ء  بنگال)۔ (فوتڳی دی تریخ تے جاء: 8 جنوری 2015ء کراچی) پاکستان نال تعلّق رکّھݨ آلی ہِک مہان٘دری زنانی صحافی، مصنفہ، انسانی حقوق دی سرگرم رکن، خاص طور تے زنانیاں دے حقوق، فنکارہ اَتے مصورہ ہَن۔ انّھاں نے سماجی تے اقتصادی امور اُتے وی تحقیق کِیتی اَتے ٻہوں ساریاں کتاباں وی لکّھیاں اَتے مضمون وی لکّھے۔ انھاں نے زنانیاں دے خلاف انسانی حقوق دیاں پامالیاں کوں اُجاگر کرݨ کِیتے زنانیاں دی ہِک غیر سرکاری تنظیم، 1975ء وِچ شرقت گاہ دی بنیاد رکّھی۔ انّھاں نے ویمنز ایکشن فورم آف پاکستان دی بنیاد وی رکھی۔

### حیاتی دا احوال
نجمہ صدیق 1943ء وِچ بنگال، برطانوی ہند وِچ ڄَمّی ہَئی اَتے این٘دی پرورش مشرقی پاکستان (ہُݨ بنگلہ دیش) وِچ کھیتی ٻاڑی دے ماحول وِچ تَھئی ہئی جئیں انّھاں دی اڳّوں دی سوچ کوں مستحکم کِیتا۔ انّھاں نے ڈھاکہ دے وقار وینسہ نون سکول اینڈ کالج کنوں تعلیم گِھدّی اَتے انگریزی وِچ لکھݨ وِچ آپݨی خاص مہارت دی وجہ کنوں پِچھاݨی وین٘دی ہِن۔ شادی دے بعد اُوہ کراچی چلی ڳئی جتّھاں ابتدائٰ طور تے انّھاں نے ہِک اشتہاری ایجنسی وِچ کاپی رائٹر دی حیثیت نال کِیتا۔ جہڑیلے اُوہ 19 ورھیاں دی ہَئی اُوں نے کراچی وِچ مصوری دی پہلی نمائش کِیتی۔ نجمہ نے اَغاز وِچ ڈان دے نال نال کئی اخباراں کِیتے بطورِ صحافی کَم دا اَغاز کِیتا اَتے ول دی نیوز اَتے دی نیوز انٹر نیشنل کِیتے وی کَم کِیتا۔ 1975ء وِچ انّھاں نے مُلک وِچ انسانی حقوق دی پامالیاں دی وجہ کنوں پریشان تھی تے ست ٻئے لوکاں دے نال رَل تے شرقت گاہ دے ناں نال ہِک غیر سرکاری تنظیم بݨائی۔

### فوتڳی
نجمہ صدیق 8 جنوری 2015ء کوں 72 ورھیاں دی عُمر وِچ گردے دی خرابی اَتے سینے دی خرابی دے پاروں کراچی وِچ فوت تھی ڳئی اَتے اُتھائیں پُوری ڳئی۔

## حوالے

ونکی:زنانیت پسند پاکستانی
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی صحافی زنانیاں
ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی سماجی کارکن
ونکی:پاکستانی سماجی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ماہرین ماحولیات زنانیاں
ونکی:بنگالی نژاد پاکستانی شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی مصور
ونکی:کراچی دے مصنف
ونکی:اردو ٻولی دے شاعر
ونکی:اردو ٻولی دے ادیب
ونکی:صحافی زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستان دے فوت تھئے ہوئے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
نورالہدی شاہ

نور الہدیٰ شاہ (اردو: نور الہدیٰ شاہ، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ تے جاء: 22 جولائی 1951ء حیدر آباد، سندھ) ہِک پاکستانی ڈرامہ نگار، مختصر کہاݨی دی مصنفہ، شاعرہ اَتے کالم نگار ہِن۔ اُوہ سندھ وِچ نگرانی حکومت دے دوران وزیرِ اطلاعات وی رہی۔   نور الہدیٰ شاہ سندھی اَتے اردو ݙُون٘ہائیں وِچ لکھین٘دیاں ہِن۔ انّھاں کوں اردو ٹی وی سیریل "جنگل، ماروی، فاصلے اَتے تپش" کِیتے سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔

## حیاتی دا احوال
نور الہدیٰ شاہ نے سندھ یونیورسٹی کنوں تعلیم پوری کِیتی اَتے وَل پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریش ( پی ٹی وی) وِچ کَم دا اَغاز کِیتا۔ انّھاں دا پہلا ڈرامہ جنگل 1983ء وِچ ٹیلی ویژن تے جاری تِھیا۔ بعد وِچ، اُوہ سوپ پروڈیوسر دی حیثیت نال جیو ٹی وی تے چلی ڳئی۔ این٘دے بعد اُوہ ہم ٹی وی دی سکرپٹ لکھاری بݨ ڳئی۔ اُوہ اے پلس ٹیلی ویژن دی سی ای او دے عُہدے تے وی رہی ہِن۔ این٘دے بعد اُوہ "ہم ستارے" کِیتے کَم کرݨ لڳی۔ 2017ء وِچ اُوہ بول نیٹ ورک وِچ رَل ڳئی۔ شاہ نے اَݨ ڳِݨَت مختصر کہاݨیاں لِکھیاں ہِن، جنّھاں وِچوں کُجھ کوں ہِک مجموعہ "جِلا وطن" دے ناں نال مرتب کِیتا ڳِیا ہِے۔ اُوں ویلے شاہ ہِک آن لائن فورم "ہم سب" کِیتے کالم لکھین٘دی ہَئی۔

## ذاتی حیاتی
22 جولائی 1957ء کوں ہِک سندھی ٹٻّر وِچ حیدر آباد سندھ کنوں عبد الہادی شاہ اَتے حلیم بی بی دے گھر ڄَمّی ہَن۔ لاہور، پنجاب وِچ انّھاں دی پرورش کِیتی ڳئی اَتے اُتھائیں انّھاں کوں ابتدائی تعلیم مِلّی۔

## ٹی وی ڈرامیاں دی تن٘دِیر

* جنگل 
* آسمان تک دیوار
* تپش
* ماروی (سندھی)
* ماروی
* اب میرا انتظار کر
* ذرا سی عورت
* اجنبی راستے
* تھوڑی سی محبت
* بے باک
* حوا کی بیٹی 
* نا جانوں رہا نہ پڑی رہی
* میری ادھوری محبت
* عجائب گھر
* عشق گمشدہ
* بادلوں پہ بسیرا
* اماں اور پیچو
* چاند خطوط چاند تصویریں
* سمی
* ادھوراملن
* فاصلے

## ایوارڈ

* پرائڈ آف پرفارمنس (2008) کِیتے  صدرارتی ایوارڈ 

## حوالے


## ٻاہرلے جوڑ

* 
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی اردو مصنف
ونکی:پاکستانی ناول نگار
ونکی:پاکستانی افسانہ نگار
ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار
ونکی:ڈرامہ نگار زنانیاں
ونکی:اردو ڈرامہ نگار زنانیاں
ونکی:سندھی شخصیتاں
وحیدہ نسیم

وحیدہ نسیم (اردو: وحیدہ نسیم، کنوں)  (9 ستمبر 1927ء – 27 اکتوبر 1996ء) پاکستان نال تعلق رکّھݨ آلی اردو دی مہان٘دری مصنفہ، شاعرہ، ناول نگار اَتے افسانہ نگار ہَن۔

## حیاتی دا احوال
وحیدہ نسیم 9 ستمبر 1927ء وِچ اورنگ آباد، حیدر آباد درکن وِچ ڄَمّی ہَن۔ انّھاں نے عثمانیہ گرلز کالج حیدر آباد دکن کنوں 1951ء وِچ نباتیات وِچ ایم ایس سی کِیتا اَتے 1952ء وِچ پاکستان آ ڳئی۔ اُوہ نباتیات دی تدریس دے شعبے نال جُڑیل ہَن اَتے 1987ء وِچ کراچی دے ہِک کالج کنوں پرنسپل دی حیثیت نال ریٹائر تھئی ہَن۔

## ادبی پورھئیا
وحیدہ نسیم نے ناول، افسانہ، شاعری اَتے تحقیق دے موضوع اُتے تصنیفاں یادگار چھوڑیَن، انّھاں وِچ افسانوی مجموعیاں وِچ  "ناگ منی، راج محل، رنگ محل، دیپک محل اتے  رنگ محل" ناولاں وِچ "غم دل کہا نہ جائے، بیلے کی کلیان، زخم حیات، ساحل کی تمنا، لال باغ، دردِ دنیا جن کو ہے" دے ناں نال اَتے تحقیقی کتاباں: "اورنگ آباد: ملک عنبر سے اورنگ زیب تک، عورت اور اردو زبان اور شاہان بے تاج" دے ناں نال شائع تھئیاں اَتے شعری مجموعہ "موج نسیم" دے ناں نال چَھپّیا۔ انھاں نے پاکستان ٹیلی وژن  کِیتے کئی ڈرامے وی لکّھے اَتے انّھاں دی ہِک کہاݨی اُتے "ناگ منی" ناں دی فِلم وی بݨائی ڳئی۔ 

## تصنیفاں

* مرثیہ کاکوری (1983ء، تحقیق)
* نعت اور سلام
* بیلے کی کلیاں (افسانے)
* گگن محل (افسانے)
* شبو رانی (1976ء، ناول)
* داستان در داستان (افسانے)
* حدیث دل(سفرنامہ)
* رنگ محل (افسانے)
* راج محل (افسانے)
* ناگ منی (افسانے)
* موج ِ نسیم (دسمبر 1974ء، شاعری)
* ورت اور اردو زبان (تحقیق)
* دیپک محل (افسانے)
* کفارہ (ناول)
* غم ِ دل کہا نہ جائے (1974ء، ناول)
* ساحل کی تمنا (ناول)
* زخم ِ حیات(1984ء، ناول)
* لال باغ(1981ء، ناول)
* ایک لڑکی (1983ء، ناول)
* درد نہ جانے کوئی (1984ء، ناول)
* شاہان بے تاج (1988ء، تحقیق)

## نمونۂ کلام
غزل

ستم ہے دل کے دھڑکنے کو بھی قرار کہیں

تمہارے جبر کو اپنا ہی اختیار کہیں 

سکوں وہی ہے جسے چارہ گر سکوں کہہ دیں

کہاں یہ اذن کہ کچھ تیرے بے قرار کہیں 

چھپائیں داغ جگر پھول جتنا ممکن ہو

کہیں نہ اہل نظر ان کو دل فگار کہیں 

فضا ہے ان کی چمن ان کے آشیاں ان کے

خزاں کے زخم کو جو غنچۂ بہار کہیں 

اندھیری شب میں جلیں گے چراغ بن بن کے

وہ نقش پا کہ جنہیں راہ کا غبار کہیں 

سمجھ سکے گا وہاں کون راز میخانہ

نسیمؔ تشنہ لبی کو جہاں خمار کہیں


## فوتڳی
وحیدہ نسیم 27 اکتوبر 1996ء کوں کراچی، پاکستان وِچ فوت تھی ڳئی۔

## حوالے

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی اردو مصنف
ونکی:پاکستانی شاعرہ
ونکی:پاکستانی شاعر زنانیاں
ونکی:پاکستانی ادیب
ونکی:پاکستانی افسانہ نگار
ونکی:ناول نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ناول نگار
ونکی:اردو افسانہ نگار
ونکی:اردو ناول نگار
فائزہ افتخار

فائزہ افتخار (اردو: فائزہ افتخار، کنوں) ہِک پاکستانی اردو ٻولی دی مصنفہ اَتے سکرین لکھاری ہِن۔ اُوہ لاہور وِچ رہن٘دی ہِن اَتے ہم ٹی وی کِیتے سوپ ڈرامے لکھ کے شہرت کمین٘دی پئی ہِن۔ انّھاں دے مہان٘درے سوپ ڈرامیاں وِچ "محبت روٹھ جائے تو" اَتے "اصغری اکبری" شامل ہِن۔ اِیہ ݙُون٘ہیں ڈرامے 2011ء وِچ ٹیلی ویژن تے جاری تھئے۔

فائزہ افتخار دا ہِک ٻِیا مشہور ڈرامہ "زندگی دھوپ تُم گھنا سایہ" وی 2011ء وِچ ای سامݨے آیا اَتے اے آر وائی ڈیجیٹل اُتے جاری تِھیا۔ 

## ڈراما سیریل (اُردو)

* کھویا کھویا چاند
* کہانی رائمہ اور مناہل کی
* ایک نئی سنڈریلا
* رانجھا رانجھا کر دی
* دل لگی
* بابا جانی
* چودھویں کا چاند
* تم جو ملے
* من چلے
* تھکن
* بلقیس کور
* تشنگی
* یہاں پیار نہیں ہے
* آؤ ذرا
* گھاؤ
* وراثت 
* میری زندگی ہے تو 
* غنڈی 
* اف یہ محبت 
* بیگم باڈی گارڈ ٹیلی فلم 
* آپ کی کنیز 
* کانچ کی گڑیا 
* دل بنجارا 
* کٹھ پتلی 
* میں ستارہ 
* آپ کے لیے 
* پنجرہ 
* آنگن 
* اپنا کھانا خود گرم کرو

## ناول

* ایک نئی سنڈریلا
* داسی ڈھولن یار دی
* یہ گلیاں یہ چوبارے
* بھول بھلیاں تیری گلیاں
* عینو کا شہر
* پھلاں دے رنگ کالے
* روگ
* شاید
* تو کیا جانے پگلی کوئل
* چلو آزماتے ہیں

### ٹی وی ڈرامے
چودھویں کا چاند ، ہم ٹی وی ۔ کاسٹ دانش تیمور ، صنم بلوچ ، قوی خان

منچلے ، ہم ٹی وی کاسٹ قوی خان ، دانش تیمور ، صنم بلوچ

محبت روٹھ جائے تو ، ہم ٹی وی ، کاسٹ ہمایوں سعید ، ماہ نور بلوچ ، عدنان صدیقی

اصغری اصغری ،ہم ٹی وی ، کاسٹ صنم بلوچ ، فواد خان ، حمائمہ مالک ، عمران عباس

زندگی دھوپ تم گھنا سایا ، اے آر وائی ڈیجیٹل، کاسٹ صنم بلوچ ، سمیع خان ، فہد مصطفی

پیا کا گھر پیارا لگے ، اے آر وائی ڈیجیٹل، کاسٹ گل رانا ، سعدیہ غفار ، بلال قریشی

بلقیس کور ، ہم ٹی وی، کاسٹ ، بشریٰ انصاری ، احسن خان ، سائرا شہروز

تشنگی، ایکسپریس ٹی وی ، کاسٹ ،فیصل قریشی ، اعزاز اسلم ، ثروت گیلانی ، ماہ نور بلوچ

یہاں پیار نہیں ہے, ہم ٹی وی , کاسٹ ، صبا قمر ، جنید خان ، ماورا

اک نئی سنڈریلا ، جیو انٹرٹینمنٹ ، کاسٹ عثمان خالد بٹ ، مایا علی ، فیضان خواجہ

عون زارا ،اے پلس ٹی وی، کاسٹ عثمان خالد بٹ ، مایا علی

گھاؤ، جیو انٹرٹینمنٹ، کاسٹ سمیع خان ، فائزہ علی ، ثمینہ پیرزادہ

وراثت ، جیو انٹرٹینمنٹ ، کاسٹ فیصل قریشی ، سویرا ندیم ، اختر حسین

## حوالے

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار
ونکی:پاکستانی اردو مصنف
ونکی:پاکستانی اردو ناول نگار
ونکی:ناول نگار زنانیاں
ونکی:اردو ناول نگار
ونکی:پاکستانی ناول نگار
ونکی:اردو ڈرامہ نگار زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:لاہور دیاں شخصیتاں
فاطمہ شاہ

ڈاکٹر فاطمہ شاہ (اردو: فاطمہ شاہ، کنوں) پاکستان دی مہان٘دری گائناکالوجسٹ، ماہرِ تعلیم اَتے سماجی کارکن ہَن۔

## حیاتی دا احوال
فاطمہ شاہ  21 جنوری 1914ء وِچ پنجاب دے شہر بھیرہ وِچ ڄَمّی ہَن۔ انّھاں دا ٹَٻّر ݙاڈھا پَڑھیا لِکّھیا ہَئٰ۔ پِیؤ پروفیسر عبد المجید قریشی علی گڑھ یونیورسٹی وِچ شعبہ ریاضی دے چیئرمین ہَن۔ فاطمہ شاہ نے 1928ء وِچ چوڈھاں ورھیاں دی عُمر وِچ علی گڑھ یونیورسٹی دے زیر نگرانی میٹرک دے امتحان وِچ گولڈ میڈل گِھدّا۔ اِین٘دے بعد لیڈی ہارڈنگ میڈیکل کالج دہلی کنوں فاطمہ شاہ نے ایم بی بی ایس کِیتا۔ اِتّھاں وی اِنّھاں کوں میکڈانلڈ سکالر شِپ مِلّیا۔

## پاکستان آمد
فاطمہ شاہ کوں ڈاکٹر دی ڈگری گھنّݨ دے بعد لکھنؤ دے ڈفرن ہسپتال وِچ ہاؤس سرجن دی ہِک نوکری مِل ڳئی۔ 1937ء وِچ انّھاں دی شادی گورکھپور ہندوستان دی ہِک مہاندری شخصیت جواد علی شاہ نال تھی ڳئی۔ انّھاں نے شادی دے بعد نوکری چھوڑ ݙِتّی۔ قیامِ پاکستان دے ویلے اُوہ اپݨیاں ݙُو دِھیاں دے نال گھروڳی حیاتی لنگھین٘دی پئی ہئی۔ اُوں ویلے وِچ اُوہ کُجھ ݙیہاڑیاں کِیتے پاکستان گھر گِھنّݨ آئی تاں اَزادی دیاں تقریباں خاص طور قائد اعظم محمد علی جناح اَتے لیاقت علی خان دی حلف چاوݨ دی تقریب کِیتے رُک ڳئی۔ بد قسمتی نال اُون٘دے بعد ایݙے ہنگامے تھئے جو اُوکوں ون٘ڄݨ دا موقع نہ مِل سڳیا۔

## سماجی خذمتاں

* ڈاکٹر فاطمہ شاہ نے 1960ء وِچ پاکستان وِچ ایسوسی ایشن آف دی بلائنڈ بݨائی۔ اَتے 1984ء تئیں اِین٘دی اڳواݨی کِیتی۔

## خود نوشت
ڈاکٹر فاطمہ شاہ دی حیاتی دی کہاݨی اُنّھاں دی کتاب وِچ موجود ہِے، جہڑی 1990ء وِچ انگریزی وِچ "سن شائن اینڈ سیڈوز" اَتے اردو وِچ "دھوپ چھاؤں" دے ناں نال چَھپّی ہَئی۔

## فوتڳی
ڈاکٹر فاطمہ شاہ 12 اکتوبر 2002ء کوں کراچی وِچ فوت تھی ڳئی۔ 

## حوالے

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:سماجی شخصیتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:پاکستانی نابینا شخصیتاں
ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں
فرزانہ نیناں

## حیاتی دا احوال
فرزانہ نیناں (اردو: فرزانہ نیناں، کنوں) ہِک پاکستانی، اردو ٻولی دی شاعرہ ہِن۔ انّھاں دی ڄمّݨ دی تریخ 16 دسمبر 1982ء ہے اَتے جاء پاکستان دا شہر کراچی ہِے۔ انّھاں دے پِیؤ دا ناں محمد اقبال میمن ہے۔ بی اے تئیں تعلیم سر سید کالج کنوں گِھدّی۔ طالبِ علمی دا دور ݙاڈھا سرگرم ریہا، ڈرامہ، تقریری مقابلے، ٹیبلو اَتے یونین وِچ شمولیت دے نال نثر لِکّھݨ دا وی شون٘ق رِیہا۔ پہلی نظم "جنگ" اخبار وِچ چَھپّی۔ سندھی دے مشہور شاعر سارنگ لطیفی نال قربت داری شاعری نال دلچسپی وِچ وَدھارے دا سَوَب بݨی۔

## سنداں

* ٹیلی کمیونیکیشن ڈپلوما،پلیسی ٹریننگ کالج نوٹنگھم
* ایس پی سی،جی پی ٹی بزنس ٹریننگ کالج نوٹنگھم
* کمپیوٹر اسٹیڈیز،اوپن لرننگ سینٹر بیوٹی کنسلٹنسی، کلیرنڈن کالج نوٹنگھم
* آئی ایچ بی سی،نیو کالج نوٹنگھم بی ٹیک،نیو کالج، نوٹنگھم
* بی ٹیک کنسلٹنٹ،انٹر نیشنل تھیراپی کونسل
* کمپیوٹر اسٹیڈیز،آرنلڈ اینڈ کارلٹن کالج نوٹنگھم
* ٹیچرز ٹریننگ،نیو کالج نوٹنگھم
* براڈکاسٹنگ اینڈ جرنلزم ڈپلوما،نیشنل اوپن کالج نیٹ ورک
* آئی ایچ بی سی،نیو کالج نوٹنگھم بی ٹیک،نیو کالج، نوٹنگھم
* بی ٹیک کنسلٹنٹ،انٹر نیشنل تھیراپی کونسل
* ڈیپیلیشن ڈپلوما،انٹرنیشنل ہیلتھ اینڈ بیوٹی کونسل
* کمپیوٹر اسٹیڈیز،آرنلڈ اینڈ کارلٹن کالج نوٹنگھم
* ٹیچرز ٹریننگ،نیو کالج نوٹنگھم
* براڈکاسٹنگ اینڈ جرنلزم ڈپلوما،نیشنل اوپن کالج نیٹ ورک

### ملازمت

* انو ویشن ایوارڈ،پلیسی کمیونیکیشن
* اپنا آرٹس اچیومنٹ ایوارڈ،اپنا آرٹس فاؤنڈیشن
* بیسٹ اچیومنٹ ایوارڈ،ہریش چیریٹی فاؤنڈیشن
* حسن کارکردگی ایوارڈ،پاکیزہ
* حسن کارکردگی ایوارڈ، ریڈیو رمضان،نوٹنگھم
* حسن کارکردگی گولڈ ایوارڈ، ریڈیو کرن
* حسن کارکردگی گولڈ ایوارڈ، ریڈیو فضا

### شُغل
ریڈیو اتے ٹیلی ویژن براڈکاسٹر،پروگرام کمپیئر، سوشل ورکر شاعرہ، کہاݨی کار،چیئر پرسن آف نوٹنگھم آرٹس اتے لٹریری سوسائٹی

### اعزازات
ٹیلی کمیونیکیشن انسپکٹر،جی ای سی(سابقہ) بیوٹی تھیراپی لیکچرر،کلیرنڈن کالج(اِیں ویلے)

* درد کی نیلی رگیں

## مجموعہ کلام

## نمونہ کلام
کچھ بھرم تو رکھنا ہے اپنے دل کی دھڑکن کا

تم مرے نہیں لیکن میرے پاس رہتے ہو  

باندھ کے پر کہیں لے جائیں گے مجھ کو نیناں

خواب میں اڑتے پرندوں سے گزرتے موسم  

ٹھٹک جاتی ہوں اکثر لکھتے لکھتے

ابھر آتے ہیں دو نیناں قلم میں  

بام و در ہیں ترے اشکوں سے فروزاں نیناں

گھر میں اچھا نہیں اس درجہ چراغاں نیناں  


ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:اردو شاعرہ
ونکی:شاعرہ
ونکی:پاکستانی شاعرہ
ونکی:پاکستانی شاعر زنانیاں
ہما انور

ہُما انور (اردو: ہما انور، کنوں) ہِک پاکستانی ٻولی وٹار ہِن۔ ہما انور لاہور وِچ ڄَمّی ہَن۔ کنیئرڈ کالج کنوں بی ایس دے بعد  انّھاں نے پنجاب یونیورسٹی کنوں شماریات وِچ ایم ایس سی کِیتی۔ ہُݨ تئیں وِیہ کنوں وَدھ کتاباں دا اردو ٻولی وٹارا کر چُکی ہِن جِنّھاں وِچ ترکی، برازیلی، کینیڈین، جاپانی ادب رَلّا ہویا ہِے۔

## ٻولی وٹارے

* شاہین کی پرواز، مصنف سید سجاد حیدر 
* پاکستان کا مستقبل، مصنف سٹیفن پی کوہن
* مقصدِ سیاست، سوانح عمری میر غوث بخش بزنجو
* اتاترک، قوم اور جمہوریہ کا ظہور، مصنف پیٹرک کنراس  سوانح عمری مصطفٰی کمال اتاترک
* گرفتار لفظوں کی رہائی، مصنفہ اویا بیدر 
* انجامِ بہاراں، مصنفہ عدالت آعولو 
* کرفیو، مصنفہ عدالت آعولو
* کامی کازی ڈائری، مصنفہ امیکو اونوکی تیرنے
* ناموس، مصنفہ ایلف شفق (This translation was shortlisted for the 5th UBL Literary Excellence Award in Best Urdu translation category in 2016)
* سرخ میرا نام، مصنف اورحان پاموک (This translation has won the 5th UBL Literary Excellence Award in Best Urdu translation category in 2016) 
* سرزمین، مصنف انتونیو توریس
* جلا وطن بلیاں، مصنفہ اویا بیدر
* اجڑے دیار، مصنف انتونیو توریس (This translation was shortlisted for the 6th UBL Literary Excellence Award in Best Urdu translation category in 2017)
* جیون پائی کا، مصنف ین مارٹل 
* بازنطینی سلطان، مصنف سلجوق التون
* چالیس چراغ عشق کے، مصنفہ ایلف شفق (This translation has won Pakistan Academy of Letters award in Best translation category in 2018)
* جہاں برف رہتی ہے، مصنف اورحان پاموک 
* میڈونا، مصنف صباح الدین علی
* خانۂ معصومیت، مصنف اورحان پاموک
* شے، حیاتِ عمرخیام پر ایک منفرد ناول، مصنف صادق یالسیزاوچانلر 
* مفرور، مصنفہ فاطمہ بھٹو 
* بابِ ارغوان، مصنفہ اویا بیدر 

## اعزازات
ایلف شفق دے ناول دی فورٹی رولز آف لو دےہما انور دے کیتے ڳئے اردو ترجمہ چالیس چراغ عشق کے کوں اکادمی ادبیات پاکستان دی طرفوں 2017 وِچ بہترین ترجمہ اُتے محمد حسن عسکری ایوارڈ نال نوازیا ڳیا۔  

* اورحان پاموک دے ناول مائی نیم از ریڈ دے ہما انور دے کیتے ڳئے اردو ترجمہ سرخ میرا نام کوں 2015 وِچ یو بی ایل لٹریری ایکسی لینس ایوارڈ دے تحت بہترین ترجمہ قرار ݙِتّا ڳِیا۔ 

## حوالے

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی مترجم
ونکی:پاکستانی اردو مصنف
ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں
ونکی:اردو مترجم
ونکی:ٻولی وٹار
ونکی:لاہور دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
یسرا امجد

یُسرا امجد (اردو: یسرا امجد، کنوں) پاکستان دی اردو ٻولی دی ہِک شاعر، مصنفہ، اَتے لاہور کنوں سٹینڈ اَپ مزاح نگار ہِن۔

## تعلیم
یسرا امجد نے لاہور وِچ فارمن کرسچن کالج یونیورسٹی کنوں انگریزی ادب وِچ بیچلر ڈگری مکمل کِیتی۔

## شاعری
یُسرا امجد دی شاعری"دی مسنگ سلیٹ"، "کراسڈ جنرا"، "سٹیز"، "رائزنگ فینکس جائزہ" اَتے "جہاں آپ" پریس اُتے چَھپ چُکی ہِن۔ انّھاں دی "نسوانی مزاح" وِچ  پاکستانی معاشرے دے دقیانوسی تصوراں دا احاطہ کِیتا ڳِیا ہِے اَتے اُوہ اتھاں دی ہر دیسی (مقامی) تریمت کِیتے قابلِ رشک ہِے۔

## کَم کار
یسرا دے لکھݨ دے شون٘ق کنوں ان٘ج اُوہ لاہور دے چھوہِریں دے سکول وِچ کُل وقتی اُستانی ہِن۔ اُوہ اورتناک موومینٹ دی شریک بانی وی ہِن، جین٘دا مقصد زنانیاں دی ہِک ایہو جیہیں جماعت بݨاوݨ ہِے جہڑی مزاخ دے نال ہِک ٻئے کوں اختیار آلا بݨاون اَتے مزاخ کوں اڳّوں ودھائی رکّھن۔ 

## سماجی نمائندگی
یُسرا نے"پاکستان میں جوان، غیر شادی شدہ اور خواتین ہونے پر"  دے مُکھ نان٘ویں نال لاہور وِچ ٹی ای ڈی ایکس ٹاک   کِیتا۔ ہِک کُؤاری جُؤان تریمت دی حیثیت نال اُوہ کُؤاریاں کوں آپݨی انفرادیت برقرار رکّھݨ وِچ در پیش اَڑان٘داں اُتے سوال اُٹھین٘دی ہِن اَتے افسوس دے نال اِیہ وی آہدے ہِن جو پاکستانی معاشرہ زنانیاں کوں معاشرے دے بالغ لوکاں دی حیثیت نال نِھیں بݨین٘دا۔ 

اُوہ اِیہ آہدے ہوئے اِیہ نتیجہ کڈھین٘دی ہِے جو "صنفی مساوات" اُتے مبنی معاشرے دی اُساری کِیتے، زنانیاں دی نقل و حرکت، مالی استحکام اَتے معاشرتی مقام کنوں انکار نِھیں کِیتا ون٘ڄݨاں چاہِیدا۔  

## حوالے

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی شاعرہ
ونکی:پاکستانی شاعر زنانیاں
ونکی:پاکستانی زنانیاں
ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی اردو مصنف
ونکی:اردو ٻولی دے شاعر
ونکی:شاعرہ
ونکی:لاہور دیاں شخصیتاں
فوزیہ سعید

فوزیہ سعید (اردو: فوزیہ سعید، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ: 3 جون 1959ء) ہِک سماجی کارکن، صنفی ماہر، ٹرینر / سہولت کار، ترقیاتی منیجر، لوک کلچر کوں فروغ ݙیوݨ آلی، ٹیلی ویژن کمنٹیٹر اَتے مصنف ہِے۔ اُوہ ݙُو معروف اردو کتاباں دی مصنف ہِن: انّھاں دی پہلی کتاب "پاکستان میں جسم فروشی" بارے ہِک نسلی جائزہ ہے، تبو!: ریڈ لائٹ ڈسٹرکٹ کی پوشیدہ ثقافت۔ انّھاں دی ݙُوجھی کتاب، "ورکنگ وٹ شارک: ہماری زندگی میں انسداد جنسی ہراسگی" (سَنج، پاکستان 2011ء)، ہِک خود نوشت سوانح عمری ہَئی۔

فوزیہ پاکستان دی سماجی تحریک دے سرگرم حلقیاں وِچ مشہور ہِن، کئی ݙہاکیاں کنوں زنانیاں دے معاملیاں اُتے کم کرین٘دی ریہی ہِن، زنانیاں دے نال تفریحی کاروبار، زنانیاں دی نقل و حرکت اَتے جنسی طور تے ہراساں کرݨ وغیرہ۔ زنانیاں اُتے تشدد دے بارے وِچ انّھاں دا کَم 20 ورھیاں کنوں وَدھ مُد اُتے محیط ہِے اَتے این٘دے وِچ 1991ء وِچ پاکستان وِچ زنانیاں دے بحران دے پہلے مرکز بیداری دی بانی وِچ شامل ہِے۔ ہِک ݙہاکے کنوں وَدھ مُد تئیں، اِیں نے ہندو زنانیاں اُتے جنسی طور تے ہراساں کرݨ اَتے قرض دے غلامی دے موضوعاں اُتے لِکّھیا ہِے۔

## ذاتی احوال
فوزیہ 3 جون 1959ء کوں پاکستان دے شہر لاہور وِچ ڄَمّی ہَئی۔ انّھاں نے آپݨی زیادہ تر سکول دی ابتدائی تعلیم پشاور، پاکستان کنوں گِھدّی۔

اُوہ آپݨے پئے پال لنڈ برگ دے نال سری لنکا وِچ رہن٘دی ہِے، جین٘دے نال اُون٘دی ملاقات 1995ء وِچ تھئی ہَئی جہڑیلے اُوہ ݙُونہیں اقوامِ متحدہ وِچ پاکستان وِچ کَم کرین٘دے پئے ہَن۔

## خذمتاں

### جنسی ہراسگی
انّھاں نے جنسی ہراسگی مُکاوݨ کِیتے ہِک نیٹ ورک بݨایا۔ جیکوں آشا دا ناں ݙِتّا ڳِیا۔ 

## حوالے

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی زنانیاں
ونکی:زنانیت پسند لکھاری
ونکی:اردو ٻولی دے ادیب
ونکی:پشاور دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:زنانیاں دے حقوق
ونکی:انسانی حقوق
ونکی:سماجی کارکن
ونکی:پاکستانی سماجی کارکن
ماہا مالک

ماہا مالک (انگریزی: Maha Malik، کنوں) ہِک پاکستانی ناول نگار، مصنفہ اَتے سکرین لکھاری ہِن۔ انّھاں نے آپݨے کَم کار دا اَغاز "خواتین ڈائجسٹ" کنوں کِیتا اَتے ٹیلی ویژن کِیتے ڈِھڳ ناول اَتے ڈرامے لِکّھے۔ جیو ٹی وی، اے آر وائی ڈیجیٹل اَتے ہم ٹی وی کِیتے انّھاں دے ڈھیر ڈرامیاں کوں سکرین کِیتے ڈھالیا ڳِیا۔ انّھاں کوں لکس سٹائل ایوارڈز اَتے ہم ایوارڈز وِچ بہترین ٹیلی ویژن لکھاری کِیتے چُݨیا ڳِیا۔ انّھاں دے ناولاں کوں ڈیلی ٹائمز آف پاکستان نے زنانیاں دیاں حیاتیاں دی تصویر کشی کِیتے سراہیا۔

## چوݨواں کَم

### ناول

* ایک ہے لگن
* دِل کا مقدمہ ہار کر
* میرے خواب ریزہ ریزہ
* مسافتوں کے لمحے
* تم کون پیا
* ریگزارِ تمنا
* پلک پے اُترتے عذاب لکھوں
* یہ بلبلیں یہ تتلیاں
* چاند سی دُلہن
* جو چلے تو جاں سے گذر گئے

### ٹیلی ویژن ڈرامے

* صندل
* جو چلے تو جاں سے گذر گئے
* میرے خواب ریزہ ریزہ
* میری لاڈلی
* مائے نی
* حالِ دِل
* نہ کہو تُم میرے نہیں
* رنجش ہی صحیح
* کاش ایسا ہو
* کیسے تُم سے کہوں
* میرے جیون ساتھی
* میرے مہربان
* تم کون پِیا
* کوئی چاند رکھ
* خسارہ
* رازِ اُلفت
* اے مُشتِ خاک
* خُمار

## ایوارڈز اَتے نامزدڳیاں

* 2014: ہم ایوارڈ برائے بہترین لکھاری، ڈرامہ سیریل: میرے مہربان۔ 

## حوالے


## ٻاہرلے جوڑ

* ذاتی ویب سائٹ
* ماہا ملک دے اُردو ناول ݙیکھو
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی ناول نگار
ونکی:اردو ناول نگار
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن مصنف
ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار
ونکی:اردو ڈرامہ نگار زنانیاں
ونکی:اردو افسانہ نگار
ملیحہ لودھی

ملیحہ لودھی (اردو: ملیحہ لودھی، انگریزی: Maleeha Lodhi) ہِک پاکستانی سفارت کار، فوجی تزویر کار، دانشور اَتے سیاسی سائنس دان ہِن۔ اُوہ اقوام متحدہ وِچ پاکستان دی مستقل مندوب ہِن۔ این٘دے کنوں پہلاں اُوہ ݙُو واری ریاستہائے متحدہ وِچ پاکستان دی سفیر اَتے مملکت متحدہ وِچ پاکستان دی ہائی کمشنر وی رہ چُکی ہِن۔

ڈاکٹر ملیحہ لودھی ہِک پورھئیت سفارت کار ہِن، انّھاں دے پِیؤ پاکستانی نیوی وِچ ہَن، اُوہ پاکستان دے ہِک پِچھوکڑ ائیر چیف مارشل دی بھݨین٘ڄی ہِن، لندن سکول آف اکنامکس کنوں فارغ التحصیل ہِن، 1980ء وِچ لندن سکول آف اکنامکس کنوں ڈاکٹریٹ کرݨ دے بعد اُتھائیں پڑھین٘دی رہی ہَن۔ 

1984ء وِچ لندن سکول آف اکنامکس کنوں فارغ تھی تے پاکستان آئی اَتے دی مسلم ناں دے اخبار نال صحافتی کَم کار دا اَغاز کِیتُس۔

ملیحہ کوں ساریاں کنوں پہلاں بینظیر بھٹو نے آپݨے ݙُوجھے دورِ حکومت وِچ 21 جنوری1994ء کوں امریکا وِچ پاکستان دی سفیر بݨا کے بھیڄیا، وَل 17 دسمبر 1999ء کوں جنرل پرویز مشرف نے وَلا امریکہ وِچ پاکستانی سفیر دے طور تے لا ݙِتّا۔ بعد اِچ یکم اپریل 2003ء کوں جنرل پرویز مشرف نے انّھاں کوں برطانیہ وِچ پاکستان دا سفیر لا ݙِتّا۔ 6 فروری 2015ء کوں اُوں ویلے دے وزیر اعظم محمد نواز شریف نے ڈاکٹر لودھی کوں اقوام متحدہ وِچ پاکستان دا مستقل مندوب بݨا کے بھیڄیا اَتے 2018ء وِچ وزیر اعظم عمران خان نے انّھاں دا عہدہ برقرار رکھیا۔  

## حوالے

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی سفارت کار زنانیاں
ونکی:پاکستانی اردو مصنف
ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی کالم نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی سیاسی زنانیاں
ونکی:پاکستانی سیاسی تِریمتاں
ونکی:اقوام متحدہ دے عہدے
ونکی:کالم نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ممتاز راشدی

ممتاز راشدی (اردو: ممتاز راشدی، کنوں) (مارچ 1934ھ – 1 نومبر 2004ء) ہِک پاکستانی سماجی کارکن اَتے مصنفہ ہَن۔ انّھاں نے 1954ء وِچ پاکستان دی پہلی زنانی پریس اتاشی دی حیثیت نال خذمتاں انجام ݙِتّیاں۔ انّھاں نے فلپائن، چین اَتے ہانگ کانگ وِچ وی انجو انج سفیراں دے اسائنمنٹاں اُتے کَم کِیتا۔ اُوہ سندھ، پاکستان دے معروف عالم اَتے سیاست دان پیر علی محمد راشدی دی ذال ہَن۔

## حیاتی دا احوال
ممتاز راشدی 8 مارچ 1934ء کوں کولکٹا، ہندوستان وِچ ڄَمّی ہَن اَتےشیر بنگال اے کے فضل الحق دی پوتری ہَن۔ انّھاں نے ابتدائی تعلیم دارجیلنگ دے ڈاؤ ہل سکول کنوں گِھدّی۔ انّھاں نے ایڈن گرلز کالج دھککا کنوں آرٹ دی ڈگری گِھدی اَتے ڈھاکہ یونیورسٹی کنوں انگریزی ادب وِچ بی اے فرسٹ کلاس فرسٹ پوزیشن گِھدّی۔ انّھاں نے ڈھاکہ یونیورسٹی کنوں ماسٹر آف آرٹس دی ڈگری وی گِھدّی۔ انّھاں نے 1955-56ء وِچ نوٹری ڈی انڈیانا یونیورسٹی امریکا کنوں صحافت وِچ ڈپلومہ گِھدّا۔ اُوہ انگریزی، فرانسیسی، بنگالی، اردو اَتے سندھی ٻولیاں اُتے عبور رکھین٘دی ہَن۔

## اعزاز
اُوہ 1954ء وِچ پاکستان دی پہلی زنانی پریس اتاشی بݨ ڳئی اَتے پیرس وِچ تعینات تھئی۔

## بحیثیت مصنف
ممتاز راشدی نے انجو انج اخباراں، بشمول ڈان، مارننگ نیوز اَتے دی سن کِیتے باقاعدگی نال مقالے لِکّھے۔ انّھاں نے سندھ دے سماجی مسئلیاں اُتے کتاباں لِکّھیاں۔ انّھاں دیاں کُجھ کتاباں اِیہ ہِن:

* سندھ اور نگاہ القدرناس 
* اسلامی فن و ثقافت سندھ

## فوتڳی
یکم نومبر 2004ء کوں انّھاں دا انتقال تِھیا اَتے انّھاں کوںکراچی دے میوا شاہ قبرستان وِچ پُوریا ڳِیا۔  

## حوالے

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی اردو مصنف
ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں
ونکی:انگریزی ٻولی دے مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی سماجی کارکن
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:سندھ دیاں شخصیتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں