اعواݨکاری

سالٹ رینج یا کوہستانِ نمک دی زبان کوں اعواݨ کاری آکھا ویندے، اِس زبان دا ناں، اعواݨ قوم دی نسبت نال اعواݨ کاری ہے- اعواݨ کاری توں مراد **"اعواݨ وسیب"** ہے، جیندا ڳڑھ، ضلع خوشاب دی **وادئِ سُوݨ سکیسر** ہے، اتھاں تقریباً **٩٥ فیصد** اعواݨ قوم راہندی ہے- اوں توں علاوہ ݙوجھے علاقے **وادئِ نمل** ضلع میانوالی، وِچ وی اکثریتی قوم اعواݨ ہے، جیہری جو چکڑالہ، رِکھی، تَھمےوالی، ڈھوک میاݨی، ڈھرنکہ تے بَن حافظ جی وغیرہ دے علاقاں وِچ آباد ہے-  

ݙِتے ڳے ٹیبل وچ لوݨی یا کوہستانِ نمک دی زبان وچ، اساں اے فرق واضح ݙیکھ سڳدے ہیں کہ ضلع جہلم دی وادئِ نمک اتے خوشاب **(وادئِ سُوݨ سکیسر)** اور میانوالی **(چکڑالہ، وادئِ نمل)** دی زبان دی گرائمر وچ فرق ہے- این٘کُوں پوٹھوہاری یا ہندکو نئیں آکھا ون٘ڄ سڳدا، بلکہ اے ݙوہاں اضلاع دی زبان دا "پہاڑی" سرائیکی لہجہ ہے- 

## ضمیراں اتے زمانے دا مزید فرق
کجھ ٻئے فرق وی ہِن جیندے توں مزید اے ڳال واضح تھیسی جو جہلم اتے خوشاب/میانوالی دی زبان وچ کیا فرق ہے- اتھاں اے ڳال ݙساوݨی ضروری ہے جو وادئِ سوݨ سکیسر تے چکڑالہ، وادئِ نمل، رکھی، تھمےوالی، بَن حافظ جی، ڈھوک میاݨی اتے ڈھرنکہ وغیرہ دی زبان ہندکو اتے پوٹھوہاری نال مماثلت نئیں رکھدی بلکہ اے دراصل سرائیکی ہے- ایں سِلسلے وچ ہِک تحریر: مِصر نے شہزاداں نی کہاݨی، وچ اعواݨکاری دا ورتاوا ساݙے تے اے ڳال بالکل واضح چا کریندے، جو اے دراصل سرائیکی زبان دا ہِک لہجہ ہے- 

## اعواݨ کاری تے تھلی سرائیکی دا موازنہ

## میان٘والیَّن سرائیکی تے اعواݨ کاری

میان٘والیَّن سرائیکی تے اعواݨ کاری سرائیکی وچ ہک ٻئی شئے وی مشرک ہے- او ہے 'دا' تے 'نا' دا دی اضافت-

اساں اگر میانوالی دی ڳال کروں تاں اتھاں تحصیل عیسیٰ خیل دے علاقے کمرمشانی توں گھن کے کوٹ چاندنہ تائیں "نا" دی اضافت ورتائی ویندی ہے- ایہا معاملہ داؤد خیل دے جنوب-مشرقی علاقاں سوانس تے غُنڈی وچ ہے، اتے داؤد خیل دے جنوب-مغربی علاقاں تری خیل تے روکھڑی تائیں ہے- ہِک ٹیبل دے زریعے اے ڳال واضح تھیسی- میان٘والیَّن سرائیکی دی اے قدر اعواݨ کاری سرائیکی نال رلدی ہے- اگر وادئِ سوݨ سکیسر دی ڳال کروں تاں جابہ توں مردوال تک "دا" دی اضافت ہے اتے نوشہرہ توں سکیسر تک "نا" دی اضافت ہے، مطلب ادھی وادئِ سوݨ "دا" ورتیندی ہے تے ادھی "نا" ورتیندی ہے-      

## پیش' ُ' دی ورُت
اعواݨ کاری وچ پیش دی ورت وی اوندی ہک خاص تے نویکلی شئے ہے، ایں تو علاوہ اے شئے میان٘والیَّن سرائیکی اتے بہاولپور دی تحصیل حاصل پور اچ موجود ہے- لیکن میان٘والیَّن سرائیکی، اعواݨ کاری تے لموچڑی وچ پیش دی ورت وچ فرق ہے- لموچڑی تے اعواݨ کاری سرائیکی وچ پیش دا ورتاوا ہِکو طریقے نال ہے، اتے میان٘والیَّن سرائیکی وچ کُجھ ٻئے طریقے نال ہے- ایندی مثال اساں ہک ٹیبل دے زریعے ݙیدھے ہیں-  

## لؕ دا حرف
سرائیکی دے وچ:  **ٻ، ڄ، ݙ، ڳ، ݨ** خاص الفاظ شمار تھیندے ہن لیکن اعواݨ کاری دے ٻہوں سارے علاقے اینجھے ہِن جتھاں"لؕ" وی ورتایا ویندے- اساں اگر وادئِ سون سکیسر کوں مرکز من گھنوں تاں، "تپے" دے علاقے توں گھن تے "ونہار" تائیں " لؕ"ورتایا ویندے- ونہار دے وچ وادئِ سون دا کجھ علاقہ تے ضلع چکوال دے کُجھ علاقے شامل ہِن- لیکن "لؕ" دا حرف مخصوص لفظاں وچ آندے، ایہ ہر لفظ کیتے کائنی استعمال تھیندا- میان٘والیَّن سرائیکی وچ اے لفظ نہیں استعمال تھیندا اتے نہ ہی میانوالی دے اعواݨکاری خطے وچ ورتایا ویندا ہے- 

## وادئِ سُوݨ سکیسر دا سرائیکی ڳاوݨ
وادئِ سُوݨ سکیسر دا ہِک سرائیکی ڳاوݨ، جیہرا علاقے دی خوبصورتی اتے سُن٘ڄاݨ دا ݙسیندے، اُوندے شعر تلے ݙِتے کھڑن:

**سرائیکی ݙوھڑہ:**

*جیہڑے راٹھ سݙِیندِن بختاں وچ، اُوہا چھڈ ویندن صدمات اِچ*

*جݙاں سوچ توں ڈھیر عرُوج آوے، ڳھٹ راہندِن لوک اوقات اِچ*

*اُس دی منتاں دے ٻالے ݙِیوے، شالا جلدی جوان تھیوے*

*کیݙا سوہݨا عطا دا ماہی اے، سَنڳھ چُوں ݙِسدے جو پاݨی پیوے*

**ڳاوݨ***:* 

*مِٹھی چَّن سُوݨ میݙی، سوہݨے موڑ پہاڑیاں دے*

*جیندیاں نئیں بُھلدے، ݙُکھ وچھڑیاں یاراں دے*

*مِٹھی چَّن سُوݨ میݙی، کوئی ٻاویھ ڳِراں ماہیا*

*او ڄڳ تے توں جیویں، بندے چینی ناں ماہیا*

*مِٹھی چَّن سُوݨ میݙی، مِٹھے ٹیشن ڳِے ہاسے*

*ڈھول نہ تک پائی، اسّیں روندے رہے ہاسے*

*مِٹھی چَّن سُوݨ میݙی، میرا شہر ہڈالی آ*

*رو رو ہاری آں، توڑے ہُݨ تاں شکل ݙِکھا*

*مِٹھی چَّن سُوݨ میݙی، سوہݨا شہر خوشاب دا ہے*

*ماہی میݙا ٻہوں سوہݨے، جیویں پُھل گلاب دا ہے*

*مِٹھی چَّن سُوݨ میݙی، نڑواڑی ٻاغ آیا*

*مکھݨ مکئی ماہی نالے گندلا‌ں دا ساگ آیا*

*مِٹھی چَّن سُوݨ میݙی، چل چلیئے کَٹھوائی*

*تیریاں یاداں وِچ میکوں نیندر نئیں آئی*

*مِٹھی چَّن سُوݨ میݙی، سوڈھی دے نظارے نی*

*اتھے پئے وسدے ہِن میݙے سڄݨ پیارے نی*

*مِٹھی چَّن سُوݨ میݙی، میݙی سُوݨ دیاں جھیلاں*

*وے اُچے جِھکے رستاں چُوں، آ رل کے چُݨآں پیلاں*

*مِٹھی چَّن سُوݨ میݙی، سوہݨی بُھکھی، سوڈھی، کلیالاں*

*زندگی دے سفراں وِچ میں ہر دم تئیں نال آں*

*مِٹھی چَّن سُوݨ میݙی، کوئی شاہر کھبیکی اے*

*جھیل اوچھالی جئیں، نئیں دُنیا تے ویکھی اے*

*مِٹھی چَّن سُوݨ میݙی، جوہرآباد دی بس ماہیا*

*سامݨے ٻیٹھا رہ، نالے نِکا نِکا ہس ماہیا*

*مِٹھی چَّن سُوݨ میݙی، دادے ڳولڑے تے مین٘ہ آیا*

*میں بیمار پئی آں، ڈھولا پُچھݨ وی نئیں آیا* 

*مِٹھی چَّن سُوݨ میݙی، نوشہرہ تے مردال اے* 

*کدی میں اُجڑی دا نئیں پُچھیا ماہی حال اے* 

*مِٹھی چَّن سُوݨ میݙی، باغے وچوں پُھل کھوواں* 

*ہو دل میݙا آہدھا اے، اختر دی میں ہوواں*

## حوالے

https://www.facebook.com/101337994945620/videos/2143647379099556/
https://www.facebook.com/SoonValleyTours/videos/776854749494190/

## ٻاہرلے جوڑ