جان ولیم سٹراٹ

### جان ولیم سٹراٹ (نوبل انعام یافتہ طبیعات دان)

جان ولیم سٹراٹ، تریجھا بیرن ریلے (12 نومبر 1842 – 30 جون 1919)، ہک انگریز فزکس دان تے ریاضی دان ہن۔ انہاں اپݨی ساری تعلیمی زندگی کیمبرج یونیورسٹی وچ گزاری۔ ٻہوں سارے اعزازات دے علاو، انہاں 1904 وچ فزکس دا نوبل انعام "سب توں اہم گیساں دی کثافت تے انہاں دی تحقیقات تے انہاں دے مطالعات دے نال آرگون دی دریافت" تے حاصل کیتا۔ انہاں 1905 توں 1908 تک رائل سوسائٹی دے صدر تے 1908 توں 1919 تک کیمبرج یونیورسٹی دے چانسلر دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں۔

ریلے روشنی دے الاسٹک سکیٹرنگ دا پہلا نظریاتی حل پیش کیتا، جیڑھا روشنی دی ویو لینتھ توں جویں گھٹ ذرے دے ذریعے تھیندا ہے، ہک اینجھا مظہر جیڑھا ہݨ "ریلے سکیٹرنگ" دے ناں نال ڄاݨا ویندا ہے تے ایہ وضاحت کریندا ہے جو آسمان نیلا کیوں ہوندے۔ انہاں ٹرانسورس سطحی لہراں دا مطالعہ کیتا تے انہاں کوں بیان کیتا، جیڑھے ہݨ "ریلے ویوز" دے ناں نال ڄاتے ویندے ہن۔ انہاں فلوئیڈ ڈائنامکس وچ وسیع تعاون کیتا، جیویں جو ریلے نمبر (ہک ڈائمینشن لیس نمبر جیڑھا نیچرل کنویکشن نال منسلک ہوندے)، ریلے فلو، ریلےٹیلر انسٹیبلٹی، تے ٹیلرکویٹ فلو دی استحکام کیتے ریلے دا معیار۔ انہاں ایروڈائنامک لفٹ دی سرکولیشن تھیوری وی مرتب کیتی۔ آپٹکس وچ، ریلے اینگولر ریزولوشن کیتے ہک مشہور معیار پیش کیتا۔ کلاسیکل بلیک باڈی ریڈی ایشن کیتے ریلےجینز قانون دی بعد وچ کوانٹم مکینکس دے جنم وچ اہم کردار ادا کیتا۔ ریلے دی درسی کتاب "دی تھیوری آف ساؤنڈ" (1877) ہݨ وی اکوسٹیشن تے انجینئرز دی طرفوں استعمال کیتی ویندی ہے۔ انہاں سرکلر نانیونیفارمٹی کیتے ریلے ٹیسٹ متعارف کرایا، جیڑھا ریلے پلاٹ دے ذریعے ظاہر کیتا ویندا ہے۔

### ابتدائی زندگی تے تعلیم
سٹراٹ 12 نومبر 1842 کوں ایسیکس دے مالڈن وچ لینگفورڈ گروو، مے پول روڈ تے پیدا تھئے۔ انہاں دی ابتدائی زندگی کمزوری تے خراب صحت وچ گزری۔ انہاں ایٹن کالج تے ہیرو اسکول وچ تعلیم حاصل کیتی (ہک مختصر عرصے کیتے)، ایں توں پہلے جو او 1861 وچ کیمبرج یونیورسٹی وچ داخل تھیون جتھاں انہاں ٹرینٹی کالج وچ ریاضی پڑھی۔ انہاں 1865 وچ بیچلر آف آرٹس دی ڈگری (سینئر رینگلر تے پہلا سمتھ انعام) تے 1868 وچ ماسٹر آف آرٹس دی ڈگری حاصل کیتی۔ انہاں کوں بعد وچ ٹرینٹی کالج دی فیلوشپ دے طور تے منتخب کیتا ڳیا۔ انہاں ایہ عہدہ 1871 وچ جیمز میٹ لینڈ بلفور دی دھی ایولین بلفور نال شادی تائیں برقرار رکھیا۔ جئیں کنوں انہاں دے نال ترائے پتر ہن۔ 1873 وچ انہاں دے والد، جان سٹراٹ، ݙوجھے بیرن ریلے دی وفات تے، انہاں ریلے دی ٻاہرلی وراثت وچ پا ڳئے۔ ریلے کوں 12 جون 1873 کوں رائل سوسائٹی دا فیلو منتخب کیتا ڳیا۔

### پیشہ ورانہ زندگی
ریلے 1879 توں 1884 تک کیمبرج یونیورسٹی وچ فزکس دے ݙوجھے کیوینڈیش پروفیسر ہن (جیمز کلرک میکسویل دے بعد)۔ انہاں 1883 وچ سمندری پکھیاں دے ڈائنامک سوئرنگ کوں پہلی وار برطانوی جریدے "نیچر" وچ بیان کیتا۔ 1887 توں 1905 تک او رائل انسٹی ٹیوشن وچ نیچرل فلسفے دے پروفیسر ہن۔

ایں عہدے تے انہاں آکسیجن تے ہائیڈروجن دے ایٹمی ماس دی احتیاط نال تے درستگی نال ناپ کیتی، تے 1892 تک او نائٹروجن تے کم کرݨ لڳے۔ نائٹروجن کوں مختلف طریقے نال انج کرݨ نال انہاں ہک چھوٹا جیہاں فرق دریافت کیتا، جیڑھا ظاہر کریندا ہئی جو ہوا وچ نائٹروجن دے علاو ہک بھاری غیر فعال گیس موجود ہے۔ ولیم ریمزے ایں تحقیقی موضوع وچ شامل تھئے، تے اگست وچ انہاں آرگون دریافت کیتا۔

1900 دے لڳ بھڳ ریلے انسانی آواز دی لوکلائزیشن دی ڈپلیکس تھیوری تیار کیتی، جیڑھی ݙو بائنورل کیوز، انٹراورل فیز ڈفرنس (آئی پی ڈی) تے انٹراورل لیول ڈفرنس (آئی ایل ڈی) استعمال کریندی ہے۔ ایہ تھیوری ایہ بیان کریندی ہے جو اساں آواز دی لیٹرلائزیشن کیتے ݙو بنیادی کیوز استعمال کریندے ہیں، آواز دے سائنوسوئیڈل اجزاء دے فیزز وچ فرق تے ݙوہاں کناں دے درمیان ایمپلی ٹیوڈ (لیول) وچ فرق۔

1902 وچ، انہاں کوں رائل فریڈرک یونیورسٹی توں ڈاکٹر میتھیمیٹیک (آنریس کازا) دی ڈگری ݙتی ڳئی، جݙݨ انہاں ریاضی دان نیلس ہنرک ایبل دی پیدائش دی صدی منائی۔

1904 وچ انہاں کوں فزکس دا نوبل انعام "سب توں اہم گیساں دی کثافت تے انہاں دی تحقیقات تے انہاں دے  مطالعات دے نال آرگون دی دریافت" تے ݙتا ڳیا۔

پہلی عالمی جنگ دے دوران، او حکومت دی ایڈوائزری کمیٹی برائے ایروناٹکس دے صدر ہن، جیڑھی نیشنل فزیکل لیبارٹری وچ واقع ہئی تے رچرڈ گلیزبروک دی زیرنگرانی ہئی۔

1919 وچ، ریلے سوسائٹی فار سائیکل ریسرچ دے صدر ہن۔ سائنس دے طریقہ کار وچ سادگی تے تھیوری کوں شامل کرݨ دے حامی دے طور تے، ریلے سمیلیٹیوڈ دے اصول کیتے دلیل ݙتی۔

ریلے 1905 توں 1908 تک رائل سوسائٹی دے صدر ہن۔ وقتاً فوقتاً او ہاؤس آف لارڈز وچ حصہ گھندے ہن؛ البتہ، او صرف ایں صورت وچ ڳالھ مہاڑ کریندے ہن جݙݨ سیاست سائنس وچ شامل تھیوݨ دی کوشش کریندی ہئی۔

### ذاتی زندگی تے وفات
ریلے ایولین جارجیانا میری (نی بلفور) نال شادی کیتی۔ انہاں دا انتقال 30 جون 1919 وچ تھیا۔ انہاں دے بعد، انہاں دے پتر رابرٹ جان سٹراٹ، چوتھے لارڈ ریلے بݨے، جیڑھے ہک ٻئے مشہور فزکس دان ہن۔ لارڈ ریلے کوں ایسیکس دے ٹرلنگ وچ آل سینٹس چرچ دے قبرستان وچ دفن کیتا ڳیا۔

### مذہبی خیالات
ریلے ہک اینگلیکن ہن۔ بھانویں جو انہاں سائنس تے مذہب دے تعلقات دے بارے وچ کجھ نہ لکھیا، انہاں روحانی معاملات وچ ذاتی دلچسپی برقرار رکھی۔ جݙݨ انہاں دے سائنسی مقالے کیمبرج یونیورسٹی پریس دے ذریعے ہک مجموعے وچ شائع تھیوݨ والے ہن، سٹراٹ بائبل دا ہک اقتباس شامل کرݨ چاہندے ہن، لیکن انہاں کوں ایں کرݨ توں روک ݙتا ڳیا، جیویں جو انہاں بعد وچ رپورٹ کیتا:

"جݙݨ میں اپݨے سائنسی مقالے شائع کرݨ والا ہم، میں زبور وچوں ہک مقولہ تجویز کیتا، 'خداوند دے کم عظیم ہن، انہاں کوں تمام لوک تلاش کریندے ہن جیڑھے انہاں وچ خوشی گھندے ہن۔' پریس دے سیکرٹری معذرت دے نال تجویز پیش کیتی جو قاری ایہ سمجھ سڳدے ہن جو میں خداوند ہاں۔"

ول وی، انہاں دی خواہش پوری تھئی تے اقتباس کوں سائنسی مقالے دے پنج جلداں دے مجموعے وچ چھاپیا ڳیا۔ ہک رشتہ دار کوں لکھئے ہک خط وچ، انہاں مادیت پسندی کوں مسترد کرݨ دے بارے وچ لکھیا تے یسوع مسیح کوں ہک اخلاقی استاد دے طور تے مخاطب کیتا:

"میں کݙاہیں وی مادیت پسندانہ نظریہ کوں ممکن نہیں سمجھدا، تے میں ہک طاقت کوں ݙیکھدا ہاں جیڑھا کجھ اساں ݙیکھدے ہیں اوں توں پار ہے، تے ہک زندگی جیندے وچ اساں گھٹ توں گھٹ حصہ گھنݨ دی امید رکھ سڳدے ہیں۔ ایندے توں علاو، میں سمجھدا ہاں جو مسیح تے واقعی ٻئے روحانی طور تے تحفے والے مرداں اساں توں زیادہ دور تے سچ ݙیکھدے ہن، تے میں انہاں دا جیویں تک ممکن ہووے اتباع کرݨ چاہندا ہاں۔"

انہاں پیراسائیکولوجی وچ دلچسپی رکھی تے سوسائٹی فار سائیکل ریسرچ (ایس پی آر) دے ابتدائی ارکان وچوں ہک ہن۔ او سپرٹولزم دے قائل نہ ہن لیکن فوق الفطری مظاہر دی امکانیت کیتے کھلے ریہے۔ ریلے 1919 وچ ایس پی آر دے صدر ہن۔ انہاں اپݨے انتقال دے سال وچ صدارتی خطاب ݙتا لیکن کئی حتمی نتائج تے نہ پہنچے۔

### اعزازات تے انعامات
چندر دا ریلے کریٹر تے مریخ دا ریلے کریٹر انہاں دے اعزاز وچ ناں ݙتا ڳیا۔ 1 جون 2007 کوں انہاں دے ناں تے 22740 ریلے نامی ہک سیارچہ دا ناں رکھیا ڳیا۔ سطحی لہراں دی ہک قسم کوں ریلے ویوز دے ناں نال ڄاتا ویندا ہے، تے برقی مقناطیسی لہراں دے الاسٹک سکیٹرنگ کوں ریلے سکیٹرنگ آکھیا ویندا ہے۔ ریل، سپیسفک اکوسٹک امپیڈینس دی ہک اکائی، وی انہاں دے ناں تے رکھی ڳئی ہے۔ ریلے کوں زمانی ترتیب وچ ایہ اعزازات وی ݙتے ڳئے:

سمتھ انعام (1864)
رائل میڈل (1882)
امریکن فلاسفیکل سوسائٹی دے رکن (1886)
میٹیوسی میڈل (1894)
رائل سویڈش اکیڈمی آف سائنسز دے رکن (1897)
کاپلی میڈل (1899)
فزکس دا نوبل انعام (1904)
ایلیٹ کریسن میڈل (1913)
رومفورڈ میڈل (1914)

لارڈ ریلے 1902 دے تاج پوشی دے اعزازات دی فہرست وچ آرڈر آف میرٹ (او ایم) دے اصل وصول کنندگان وچوں ہک ہن، جیڑھا 26 جون 1902 کوں شائع تھیا، تے انہاں کوں 8 اگست 1902 کوں بکنگھم پیلس وچ کنگ ایڈورڈ ہفتم دے ذریعے ایہ اعزاز ݙتا ڳیا۔

سر ولیم ریمزے، آرگون دی دریافت دی تحقیقات وچ انہاں دے ساتھی، اپݨی بیماری دے دوران لیڈی ریمزے نال ڳالھ مہاڑ وچ ریلے کوں "سب توں وݙا جیندا آدمی" آکھیا۔

ایچ ایم ہنڈمین ریلے دے بارے وچ آکھیا جو "جویں وی مرد عظیم صلاحیت دا ایں قدر کم احساس نہیں ݙکھایا"۔

لارڈ ریلے دے اعزاز وچ، انسٹی ٹیوٹ آف اکوسٹکس ریلے میڈل (1970 وچ قائم) تے انسٹی ٹیوٹ آف فزکس جان ولیم سٹراٹ، لارڈ ریلے میڈل تے انعام (2008 وچ قائم) سپانسر کریندا ہے۔

لیبریکیشن تے انہاں دے لکھے ہوئے ٻہوں سارے مقالے ہݨ ٹریبولوجی دے میدان وچ ابتدائی کلاسیکی شراکت دے طور تے تسلیم کیتے ویندے ہن۔ انہاں شراکتاں کیتے، انہاں کوں ڈنکن ڈاؤسن دے ذریعے 23 "مین آف ٹریبولوجی" وچوں ہک دے طور تے ناں ݙتا ڳیا۔

ویسٹ منسٹر ایبی دے سینٹ اینڈریو چیپل وچ ڈروینٹ ووڈ دے ذریعے انہاں دی ہک یادگار ہے۔