فریزر سٹوڈارٹ

## فریزر سٹوڈارٹ: کیمیاء دان تے نوبل انعام یافتہ
سر جیمز فریزر سٹوڈارٹ (24 مئی 1942 – 30 دسمبر 2024) ہک برطانوی امریکی کیمیاء دان ہن جیڑھے ہانگ کانگ یونیورسٹی اچ چیئر پروفیسر آف کیمسٹری ہن ۔ او ریاستہائے متحدہ اچ نارتھ ویسٹرن یونیورسٹی دے کیمسٹری ڈیپارٹمنٹ اچ بورڈ آف ٹرسٹیز پروفیسر آف کیمسٹری تے سٹوڈارٹ میکانوسٹیریوکیمسٹری گروپ دے سربراہ ہن ۔ انہاں سپرا مالیکیولر کیمسٹری تے نینو ٹیکنالوجی دے شعبے اچ کم کیتا ۔ سٹوڈارٹ میکانکی طور تے انٹر لاکڈ مالیکیولر آرکیٹیکچرز دی انتہائی موثر سرت سلھاڑاں تیار کیتیاں جیویں کہ مالیکیولر بورومیئن رنگز ، کینٹینز تے روٹاکسینس مالیکیولر سنڄاݨ تے مالیکیولر خود اسمبل عمل کوں استعمال کریندے ہوئے ۔ انہاں ݙیکھایا کہ ایہ ٹوپولوجیز مالیکیولر سوئچز دے طور تے استعمال کیتیاں ونڄ سڳدن ۔ انہاں دے گروپ ایہناں ساختوں کوں نینو الیکٹرانک ڈیوائسز تے نینو الیکٹرو میکانیکل سسٹمز (NEMS) دی تیاری اچ وی لاگو کیتا ہے ۔ انہاں دیاں کوششاں کوں ٻہوں سارے ایوارڈز نال سراہا ڳیا ، جنہاں اچ 2007 دا کنگ فیصل انٹرنیشنل پرائز آن سائنس وی شامل ہے ۔ انہاں 2016 اچ بین فیرنگا تے جین پیئر سوواج دے نال مالیکیولر مشیناں دے ڈیزائن تے سرت سلھاڑ کیتے نوبل انعام سانجھا کیتا ۔ 

### ابتدائی زندگی تے تعلیم
فریزر سٹوڈارٹ 24 مئی 1942 کوں ایڈنبرگ ، سکاٹ لینڈ اچ پیدا تھیا ہا ، ٹام تے جین سٹوڈارٹ دا کلھا ٻال ہا ۔ انہاں دی پرورش ایجلا فارم اچ ہک کرایہ دار کسان دے طور تے تھئی ہائی ، جو ترائے خانداناں تے مشتمل ہک چھوٹی جہی برادری ہائی ۔ سر فریزر اپݨے ابتدائی سالاں اچ جیگسا پزلز تے تعمیراتی کھیݙوݨیاں کیتے اپݨے شوق دا اظہار کیتا ، جیڑھا انہاں دا خیال ہا کہ مالیکیولر تعمیر اچ انہاں دی دلچسپی دی بنیاد ہا ۔ 

سٹوڈارٹ کیرنگٹن ، مڈلوتھین اچ مقامی ولیج سکول اچ ابتدائی تعلیم حاصل کیتی ، ول ایڈنبرگ اچ میلویل کالج ڳیا ۔ انہاں 1960 اچ یونیورسٹی آف ایڈنبرگ اچ تعلیم حاصل کرݨ شروع کیتا جتھاں انہاں شروع اچ کیمسٹری ، فزکس تے ریاضی دی تعلیم حاصل کیتی ۔ انہاں کوں 1964 اچ کیمسٹری اچ بیچلر آف سائنس دی ڈگری تے 1966 اچ ڈاکٹر آف فلاسفی دی ڈگری ایکیشیاز اچ قدرتی گوند تے تحقیق کیتے ملی جیڑھی سر ایڈمنڈ لینگلی ہرسٹ تے ڈی ایم ڈبلیو اینڈرسن دی نگرانی اچ ہائی ۔ 

### کیریئر
1967 اچ ، سٹوڈارٹ کوئینز یونیورسٹی (کینیڈا) ڳیا بطور نیشنل ریسرچ کونسل پوسٹ ڈاکٹریٹ فیلو ۔ 1970 اچ او امپیریل کیمیکل انڈسٹریز (ICI) ریسرچ فیلو دے طور تے شیفیلڈ یونیورسٹی منتقل تھی ڳیا ، کیمسٹری اچ لیکچرر دے طور تے اکیڈمک سٹاف اچ شامل ہووݨ توں پہلے ۔ 1978 دی موہر اچ او سائنس ریسرچ کونسل سینئر وزٹنگ فیلو ہا یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، لاس اینجلس (UCLA) ڈیپارٹمنٹ آف کیمسٹری اینڈ بایو کیمسٹری اچ ۔ بعد اچ 1978 اچ ، انہاں کوں ICI کارپوریٹ لیبارٹری اچ رنکورن ، انگلینڈ منتقل کر ݙتا ڳیا جتھاں انہاں پہلی وار میکانکی طور تے انٹر لاکڈ مالیکیولز دی تحقیق کرݨ شروع کیتا جیڑھے چھیکڑ بازی مالیکیولر مشیناں بݨ ڳئے ۔ ترائے سالہ سیکنڈمنٹ دے آخر اچ او شیفیلڈ واپس ڳیا جتھاں انہاں کوں 1982 اچ ریڈرشپ اچ ترقی ݙتی ڳئی ۔ 

سٹوڈارٹ کوں 1980 اچ یونیورسٹی آف ایڈنبرگ توں سائنس دی ڈاکٹر دی ڈگری مالیکیول توں اڳوں سٹیریو کیمسٹری اچ انہاں دی تحقیق کیتے ݙتی ڳئی ۔ 1990 اچ ، او یونیورسٹی آف برمنگھم اچ آرگینک کیمسٹری دے چیئر تے اتھائیں سکول آف کیمسٹری دے سربراہ (1993–97) بݨ ڳیا ، یو سی ایل اے ونڄݨ توں پہلے بطور ساؤل وائن سٹائن پروفیسر آف کیمسٹری 1997 اچ ، نوبل انعام یافتہ ڈونلڈ کریم دی جاہ ڳیا ۔ 

جولائی 2002 اچ ، سٹوڈارٹ کیلیفورنیا نینو سسٹمز انسٹی ٹیوٹ (CNSI) دے قائم مقام شریک ڈائریکٹر بݨ ڳیا ۔ مئی 2003 اچ ، او فریڈ کاولی چیئر آف نینو سسٹمز سائنسز بݨ ڳیا تے اوں وقت توں اگست 2007 تک CNSI دے ڈائریکٹر دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں ۔ 

2008 اچ ، سٹوڈارٹ میکانوسٹیریوکیمسٹری گروپ قائم کیتا تے نارتھ ویسٹرن یونیورسٹی اچ کیمسٹری اچ بورڈ آف ٹرسٹیز پروفیسر نامزد تھیا ۔ او 2010 اچ نارتھ ویسٹرن یونیورسٹی اچ سینٹر فار دی کیمسٹری آف انٹیگریٹڈ سسٹمز (CCIS) دا ڈائریکٹر بݨ ڳیا ۔ 

2017 اچ ، سٹوڈارٹ کوں یونیورسٹی آف نیو ساؤتھ ویلز اچ یو این ایس ڈبلیو سکول آف کیمسٹری اچ اپݨی نیو کیمسٹری پہل قدمی قائم کرݨ کیتے جز وقتی پوزیشن تے مقرر کیتا ڳیا ۔ 

2019 اچ ، سٹوڈارٹ نوبل پیناسیا دے ناں نال ہک سکن کیئر برانڈ متعارف کرایا ۔ 

2021 اچ ، سٹوڈارٹ H2MOF دے ناں نال ہک سٹارٹ اپ دا شریک بانی کیتا ، جیڑھا ہائیڈروجن سٹوریج تے ٹرانسپورٹ نال جڑی مشکلات کوں حل کرݨ کیتے وقف ہا ۔ 

2023 اچ ، سٹوڈارٹ ہانگ کانگ یونیورسٹی اچ چیئر پروفیسر آف کیمسٹری دے طور تے شامل تھیا ۔ 

35 سالاں دے دوران ، تقریباً 300 پی ایچ ڈی طلباء تے پوسٹ ڈاکٹریٹ محققین کوں انہاں دیاں لیبارٹریز اچ تربیت ݙتی ڳئی ہے ۔ 

### سائنسی پرکھ پرچول
سٹوڈارٹ پچھلے چوتھائی صدی دے کجھ کیمیاء داناں اچوں ہک ہن جنہاں آرگینک کیمسٹری اچ ہک نواں شعبہ شروع کیتا ہے ۔ میکانکی بانڈز جیڑھا ایندی اہم خصوصیت ہے ایندا ہک نواں شعبہ قائم کر تے ، انہاں مالیکیولر سنڄاݨ ، ٹیمپلیٹ ہدایت شدہ میکانکی طور تے انٹر لاکڈ سرت سلھاڑاں کیتے خود اسمبل عمل ، مالیکیولر سوئچز تے موٹر مالیکیولز کیتے راہ ہموار کیتی ۔ ایہ پیش رفت نینو الیکٹرانک ڈیوائسز ، نینو الیکٹرو میکانیکل سسٹمز تے مالیکیولر مشیناں دے شعبیاں دی بنیاد بݨ ڳئی ہے ۔ 

میکانکی طور تے انٹر لاکڈ مالیکیولر آرکیٹیکچرز جیویں کہ روٹاکسینس تے کینٹینز دی ترقی اچ انہاں دی ہک وݙی شراکت سائکلو بس (پیراکوئٹ-پی-فینیلین) کوں الیکٹران نال مالامال ایرومیٹک مہماناں نال ٻدھݨ دی بنیاد تے موثر مصنوعی پروٹوکولز دا قیام ہا ۔ انہاں دے گروپ ڈائنامک کوویلنٹ کیمسٹری دی ورتا نال مالیکیولر بورومیئن رنگز ناں دی ہک جدید میکانکی طور تے انٹر لاکڈ مالیکیولر آرکیٹیکچر دی سرت سلھاڑ دی رپورٹ ݙتی ۔ ایہناں مالیکیولر آرکیٹیکچرز کوں سرت سلھاڑ کرݨ کیتے تیار کیتے ڳئے موثر طریقہ کار کوں مالیکیولر سوئچز دی تعمیر تے لاگو کیتا ڳیا جیڑھے ہک ݙوجھے دے نسبت مختلف اجزاء دی حرکت دی بنیاد تے کم کریندن ۔ ایہناں انٹر لاکڈ مالیکیولز دی مالیکیولر سینسرز ، ایکچویٹرز ، ایمپلیفائرز تے مالیکیولر سوئچز دے طور تے ممکنہ ورتوں ہن ، تے انہاں کوں کیمیائی ، برقی تے نظریاتی طور تے کنٹرول کیتا ونڄ سڳدا ہے ۔ 

انہاں دے کم کیمسٹری تے نینو الیکٹرو میکانیکل سسٹمز دے سائنسی تے انجینئرنگ چیلنجز دے درمیان خلاء کوں پر کیتا ۔ 

سٹوڈارٹ نینو میکانیکل سسٹمز بݨاوݨ کیتے میکانکی طور تے انٹر لاکڈ مالیکیولر آرکیٹیکچرز دی ورتوں دی علمبرداری کیتی ۔ انہاں ݙیکھایا اے کہ اینجھاں ڈیوائسز کوں مالیکیولر خود اسمبل دی باٹم اپ اپروچ تے لیتھوگرافی تے مائیکرو فیبریکیشن دی ٹاپ ڈاؤن اپروچ دے مجموعہ نال تیار کیتا ونڄ سڳدا ہے ۔ 

مالیکیولر مشیناں کوں کیمیاء داناں کیتے پرکشش بݨاوݨ دا سہرا فریزر سٹوڈارٹ کوں ݙتا ویندا ہے ، (... جنہاں) ایہ وژن ݙٹھا کہ ایہ آرکیٹیکچرز تہاکوں وݙی طول موج دی کنٹرولڈ موشن دی صلاحیت ݙیندن ، تے ایہ مالیکیولر مشیناں دی بنیاد بݨ سڳدی ہے ۔ 

### پیشکش دا انداز
سٹوڈارٹ دے پیپرز تے ٻیا مواد فوری طور تے انہاں دے مخصوص "کارٹون" طرز دی نمائندگی دی وجہ توں سنڄاتے ویندن جیڑھا انہاں 1980 دے ݙہاکے دی چھیکڑ اچ تیار کرݨ شروع کیتا ہا ۔ انہاں رپورٹ کیتے مالیکیولر ڈھانچیاں دے ایرومیٹک رنگاں دے وچکار اکثر ہک ٹھوس دائرہ لاتا ویندا ہے ، تے مالیکیولز دے مختلف حصیاں کوں اجاگر کرݨ کیتے مختلف رنگ استعمال کیتے ویندن ۔ مختلف رنگ عام طور تے مالیکیول دی کارٹون نمائندگی دے مختلف حصیاں نال مطابقت رکھدن ، پر مخصوص مالیکیولر خصوصیات دی نمائندگی کرݨ کیتے وی استعمال تھیندن (مثال تے طور تے نیلے رنگ کوں الیکٹران غریب سنڄاݨ یونٹس دی نمائندگی کرݨ کیتے استعمال کیتا ویندا اے جݙاں کہ لال رنگ کوں متعلقہ الیکٹران نال مالامال سنڄاݨ یونٹس دی نمائندگی کرݨ کیتے استعمال کیتا ویندا ہے) ۔ مخصوص رنگینیت سائکلوفین سائکلو بس (پیراکوئٹ-پی-فینیلین) کیتے 'چھوٹا نیلا ڈبہ' اصطلاح بݨاوݨ دا سبب بݨیا اے ہک اہم π-قبول کنندہ جیڑھا میکانکی طور تے جڑی ہوئی بݨتر بݨاوݨ کیتے استعمال تھیندا ہے ۔ سٹوڈارٹ اپݨے تمام پبلی کیشنز تے پریزنٹیشنز اچ ایں معیاری رنگ سکیم کوں برقرار رکھدے ہن ، تے انہاں دا انداز ٻئے محققین اپنایا ہے جیڑھے انہاں دیاں سرت سلھاڑاں دی بنیاد تے میکانکی طور تے انٹر لاکڈ مالیکیولز دی رپورٹ کریندن ۔ 

### آئی ایس آئی ریٹنگز
2024 تک سٹوڈارٹ دا ایچ انڈیکس 168 ہا ۔ 2023 تک انہاں 1200 توں ودھ اشاعتاں شائع کیتیاں ہن ۔ 

### ذاتی زندگی تے موت
سٹوڈارٹ ہک امریکی تے برطانوی شہری ہا ۔ انہاں دی شادی 1968 توں نورما ایگنس سکولان نال تھئی ہائی۔ او 2004 اچ کینسر دی وجہ توں فوت تھی ڳئی ۔ انہاں دیاں ݙو دھیاں ہن فیونا جین تے ایلیسن مارگریٹ ۔ نورما سٹوڈارٹ بایو کیمسٹری اچ پی ایچ ڈی حاصل کیتی تے شیفیلڈ ، برمنگھم تے کیلیفورنیا ، لاس اینجلس دیاں یونیورسٹیاں اچ اپݨے شوہر دیاں تحقیقی کوششاں دی حمایت کرݨ اچ مدد کیتی ۔ 

30 دسمبر 2024 کوں ، سٹوڈارٹ 82 سال دی عمر اچ میلبورن ، آسٹریلیا دے ہک ہوٹل اچ دل دا دورہ پووݨ نال فوت تھی ڳیا ، جتھاں او اپݨی دھی نال ملاقات کرݨ ڳیا ہا ۔ 

### چنڳائی دے کم
پی ایچ ڈی طلباء کیتے فریزر تے نورما سٹوڈارٹ انعام انہاں دے الما میٹر ، یونیورسٹی آف ایڈنبرگ اچ قائم کیتا ڳیا ہا ۔ اینکوں پہلی وار 2013 اچ ݙتا ڳیا ہا ۔ 

### آدر تے ایوارڈ
سٹوڈارٹ کوں ملکہ الزبتھ II ولوں کیمسٹری تے مالیکیولر نینو ٹیکنالوجی کیتے خدمات کیتے 2006 اچ نیو ایئرز آنرز دسمبر اچ نائٹ بیچلر مقرر کیتا ڳیا ہا ۔ 

2007 اچ ، انہاں کوں مالیکیولر سنڄاݨ تے خود اسمبل اچ انہاں دے شاندار تے علمبردار کم دی تعریف اچ البرٹ آئن سٹائن ورلڈ ایوارڈ آف سائنس ݙتا ڳیا ہا ، تے میکانکی طور تے انٹر لاکڈ مالیکیولر مرکبات کیتے فوری تے موثر ٹیمپلیٹ ہدایت شدہ مصنوعی رستیاں دی شروعات ، جنہاں کیمیاء داناں دے مالیکیولر سوئچز تے مشیناں دے بارے اچ سوچݨ دے طریقے کوں بدل ݙتا ہے ۔ 

2016 اچ ، انہاں بین فیرنگا تے جین پیئر سوواج دے نال مالیکیولر مشیناں دے ڈیزائن تے سرت سلھاڑ کیتے نوبل انعام کیمسٹری اچ سانجھا کیتا ۔ 

### رکنیت
2014 رکنیت ، نیشنل اکیڈمی آف سائنسز ، یو ایس

2012 فیلوشپ ، امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز ، یو ایس

2011 آنریری فیلوشپ ، رائل سوسائٹی آف کیمسٹری ، یوکے

2008 آنریری فیلوشپ ، رائل سوسائٹی آف ایڈنبرگ ، یوکے

2006 ایچ ایم ملکہ الزبتھ II ولوں نائٹ بیچلر مقرر کیتا ڳیا ، یوکے

2006 غیر ملکی رکنیت ، رائل نیدرلینڈز اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دا سائنس ڈویژن

2005 فیلوشپ ، امریکن ایسوسی ایشن فار دی ایڈوانسمنٹ آف سائنس ، یو ایس

1999 فیلوشپ ، اکیڈمی آف سائنسز لیوپولینا ، جرمنی

1994 لندن دی رائل سوسائٹی دا فیلو چݨا ڳیا ، یوکے

ٻئے آدر تے ایوارڈ

2018 فرے انٹرنیشنل سسٹین ایبلٹی ایوارڈ

2016 کیمسٹری دا نوبل انعام

2016 ہاورتھ میموریل لیکچرشپ ، رائل سوسائٹی آف کیمسٹری

2014 سینٹینری پرائز ونر ، رائل سوسائٹی آف کیمسٹری

2012 ممتاز شہری ایوارڈ ، الینوائے سینٹ اینڈریو سوسائٹی ، شکاگو ، یو ایس

2010 رائل سوسائٹی آف ایڈنبرگ دا رائل میڈل ڈیوک آف ایڈنبرگ ولوں پیش کیتا ڳیا

2008 رائل سوسائٹی آف لندن دا ڈیوی میڈل

2008 امریکن کیمیکل سوسائٹی آرتھر سی کوپ ایوارڈ

2007 نینو ٹیکنالوجی (تجرباتی) اچ فین مین انعام

2007 البرٹ آئن سٹائن ورلڈ ایوارڈ آف سائنس

2007 آرگینک کیمسٹری اچ تخلیقی صلاحیت کیتے ٹیٹراہیڈرون انعام

2007 سائنس اچ کنگ فیصل انٹرنیشنل پرائز

2007 جابر ابن حیان (جیبر) میڈل (سعودی کیمیکل سوسائٹی)

2005 یونیورسٹی آف ایڈنبرگ ایلومنس آف دی ایئر 2005 ایوارڈ

2004 آرگینک کیمسٹری اچ ناگویا گولڈ میڈل

1999 امریکن کیمیکل سوسائٹی آرتھر سی کوپ سکالر ایوارڈ

1993 میکرو سائکلک کیمسٹری اچ انٹرنیشنل ایزٹ-کرسٹینسن ایوارڈ