open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کائنات دا ذراتی ماڈل

### ذراتی طبعیات دا معیاری نمونہ
[STANDARD MODEL OF PARTICLE PHYSICS]

معیاری نمونہ ساکوں اے ݙسیندے جو اے کائنات کتنے بنیادی ذرات نال بنڑی اے تے ایں کائنات اچ کل کتنا قوتاں عمل کریندیاں پن۔ انیں قوتیں دے ذریعے سارا نظام کائنات چلدا پے تے اے بنیادی ذرات وی انیں قوتیں دے ذریعے عمل کریندن۔ 

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
ڈارک انرجی

کائنات دے پھیلاؤ دا مطالعہ کرݨ واسطے 1998 اچ کجھ تجربات کیتے ڳئے ہن۔ ہنیں تجربات کنوں پتہ لڳیا جو کائنات دا سب کنوں دور سپرنووا کجھ زیادہ مدھم ہا۔ ایندا مطلب اے ہا جو تارے اْنہیں فاصلئیں کنوں ٻہوں زیادہ پرے ہن جنہیں دا اندازہ کیتا ڳیا ہا۔ ایں ڳالھ نے سائنسدانیں کوںٻہوں پریشان کر ݙتا، کیونکہ اے سمجھیا ویندا ہا جو کشش ثقل (کائنات دے ݙو جِسمیں دے درمیان کشش دی قوت) صرف کشش دی قوت ہے چونکہ ستارے پرھے کنوں پرھے تھیندے ویندن۔ ایں سانگوں اے کشش کم کنوں کم تھیندی ویندی ہے تہوں کائنات دا پھیلاؤ وی گھٹ کنوں گھٹ ہوونڑاں چاہیدا ہے۔ سپرنووا دا مدھم تھیوݨ ایں ڳالھ دا ثبوت ہا جو کائنات دے پھیلاؤ دی رفتار گھٹ تھیوݨ دی بجائے ودھدی پئی ہے۔ 1998 دے تجربات دے بعد اے پتہ لڳاجوکائنات دی ہر کہکشاں ٻہوں تیزی نال پرہے بھڄدی ویندی ہے تے ہیندی رفتار اچ وقت دے نال نال ودھارا تھیندا پے۔ ایں ڳالھ کوں ݙہدئیں ہوئیں سائنسدان ایں نتیجے تے پُڄیئے جو کائنات اچ ہک خاص قسم دی توانائی موجود ہے جیڑھی طاقت اچ ٻہوں زیادہ ہے۔ ایہا او توانائی ہے جیڑھی کائنات دے ہر جسم کوں ٻاہر ݙوپرھے بھڄائی ویندی اے۔ ایں توانائی کوں سائنسدانیں ڈارک انرجی  DARK ENERGY دا ناں ݙتے۔ حالی تک اے ہک مفروضہ ہے لیکن ڈھیر سارے سائنسی تصورات ایندے حق اچ گواہی ݙیندن۔ 

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
ایٹم ATOM

ایٹم دا لوظ سب توں پہلے یونان دے دانشوریں استعمال کیتا ہا۔ ایندا مطلب ہے "ناقابل تقسیم" ۔ یونان دے فلسفی ڈیمو قراطیس[DEMOCRITUS] نے سب توں پہلے اے نظریہ ݙتا جو عام مادہ چھوٹے چھوٹے ذرات نال مل تے بنڑدے جیکوں ایٹم آکھیا ویندے۔

1803 اچ برطانیہ دے کیمسٹ جان ڈالٹن [JOHN DALTON] نے اے نظریہ ݙتا جو ہر مادہ چھوٹے چھوٹے ذرات نال مل تے بنڑدے تے کہیں ہک شئے دے ذرے ہکو سویں ہوندن۔ کیمیائی عمل ایٹمیں دی ترتیب اچ تبدیلی دی وجہ کنوں تھیندے۔

1911 اچ برطانوی ماہر فزکس ارنسٹ ردر فورڈ[ERNEST RUTHERFORD] نے اے نظریہ ݙتا جو ایٹم دے درمیان ہک کمیت رکھݨ ولا چھوٹا ذرہ موجود اے جیندے اُتے مثبت چارج پاتا ویندے۔ اوندے ارد گرد الیکٹران تیزی نال گردش کریندن۔

1915 اچ ڈنمارک دے ماہر فزکس نیل بوہر [NIELS BOHR]نے اے نظریہ ݙتا جو ایٹم دے ٻاہروں الیکٹران مختلف رستئیں تے گردش کریندن۔ بوہر نے الیکٹران دے ایں رستے کوں انرجی لیول دا ناں ݙتا۔   

ایٹم عام مادے دا چھوٹے کنوں چھوٹا ذرہ اے جیندے وچ ہوں مادے دیاں ساریاں کیمیائی خصوصیات موجود ہوندین۔ ایٹم دے مزید ترے بنیادی ذرات ہوندن۔ کُلی طور تے ایندے اتے کوئی چارج نئیں ہوندا۔

## 1۔الیکٹران[ELECTRON]
ایں ذرے تے منفی چارج ہوندے۔ اے ایٹم دے مرکز دے ٻاہروں تیزی نال گُھمدے۔ اے ٻہوں ہلکا  تے ہَولا ذرہ اے۔ 

## 2۔پروٹان[PROTON]
اے ذرہ ایٹم دے مرکز اچ پاتا ویندے۔ پروٹان اچ ݙو اَپ تے ہک ڈاؤن کوارک پاتا ویندے۔ ایندے اتے مثبت چارج ہوندے۔کوارکس بنیادی ذرات کنوں وی چھوٹے ذرے ہن۔

## 3۔نیوٹران[NEOTRON]
اے ذرہ ایٹم دے مرکز اچ پاتا ویندے۔ نیوٹران اچ ݙو ڈاؤن تے ہک اَپ کوارک پاتا ویندے۔ ایندے اتے کوئی چارج نئی ہوندا۔

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
روشنی

روشنی توانائی دی ہک قسم ہے جیندی وجہ کنوں اساں کائنات کوںݙیکھ سڳدوں۔ روشنی کہیں جسم کنوں ٹکرا تے ساݙی اکھ اچ اندی اے۔ اوں جسم دا عکس ساݙی اکھ اچ بنڑدے تے ساکوں او جسم نظر اندے۔ روشنی مادہ نئیں بلکہ ہک توانائی اے ایں وجہ کنوں ایندی کوئی کمیت کینی۔ زمین تے روشنی دا سب کنوں وݙا ذریعہ سجھ ہے۔ سجھ دی روشنی ساݙی زندگی دی ضامن ہے۔ ایندی وجہ کنوں سبز پودئیں دا وجود اے جیڑھے زمین تے زندگی کوں قائم رکھݨ دے ذمہ دار ہن۔ روشنی ہک بنیادی ذرے فوٹان[PHOTON] نال مل تے بنڑی ہوئی اے۔ روشنی دوہری خاصیت رکھیندی ہے۔ کتھائیں اے ذرات دی خصوصیات ݙکھیندی اے تے کتھائیں اے لہریں والی کار کم کریندی ہے۔ روشنی دے بغیر زندگی دا تصور نئیں کیتا ونڄ سڳدا۔ روشنی کائنات دی سب کنوں تیز شئے ہے۔ ایندی رفتار ہک سیکنڈ اچ  3 لکھ کلومیٹر ہے۔ سجھ کنوں زمین تک روشنی تقریباً 8 منٹ اچ پُڄ ویندی ہے۔ زمین کنوں سجھ دا فاصلہ 14کروڑ 96 لکھ کلومیٹر ہے۔ اے ٻہوں لمبا فاصلہ اے تے روشنی اپݨی تیز رفتاری دی وجہ کنوں اے فاصلہ جیویں کہ پہلے بیان تھئے، صرف 8 منٹ اچ طے کر گھندی ہے۔ میکس پلانک [MAX PLANK]تے البرٹ آئن سٹائن [ALBERT EINSTEIN]نے روشنی دا نواں نظریہ ݙتے جو روشنی لہریں تے ذرات ݙوہیں دی خاصیت رکھیندی ہے۔ اے لہریں آلی کار وی عمل کریندی اے تے ذرات آلی کار وی کم کریندی ہے۔ مثال دے طور تے، بارش دے بعد بنڑݨ والی ست رنگی پینگھ دے وچ روشنی لہریں آلی کار کم کریندی ہے لیکن جیڑھے اے سولر سیل تے ڈھاندی ہے اوں ویلھے اے ذرات دی خاصیت ݙکھیندی ہے۔

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
پارٹیکل فزکس دے بنیادی ذرات

سائنس اچ ترقی ہمیشہ کݙاہوں تھیوری تے کݙاہوں تجربے نال تھیندی اے۔تھیورسٹ نویں نظریات  بݨیندن تے تجربے کرݨ والے  انیں نظریات کوں ثابت کریندن۔پچھلے 20 سال اچ  تھیورسٹ نے ذراتی طبیعات اچ  زیادہ کم کیتے۔

ہر بنیادی ذرے نال ہوندا ضدذرہ وی لازمی ہوندے۔جیویں جو الیکٹران دا ضد ذرہ پازیٹران  ہوندے ۔جیڑھے اینجھے ݙو ذرے آپت اچ  ملدن تاں ہک ٻے کوں فنا کر تے غائب تھی ویندن تے ہنیں دی توانائی روشنی دے ذرے فوٹان اچ تبدیل تھی ویندی ہے ۔ بنیادی ذرات دا مطالعہ نظریاتی فزکس اچ سب توں زیادہ ہیجان تے جوش پیدا کرݨ والا ہا کیوں جو اے مطالعہ فلسفہ تے ریاضی دی حدود نال ونڄ رلدے۔ ذرہ جتنا چھوٹا تے عارضی ہوسی اتنا ہی ہوندے مطالعے واسطے قیمتی تے ٻہوں وݙے پیمانے دا ساز و سامان درکار ہوسی۔ انہیں ذرات دا مطالعہ ایکسیلیٹرز دے مراکز وچ کیتا ویندے ۔ انہیں دی تعمیر تے کئی ملین ڈالر خرچ کیتے ویندن تے ہزاراں ٹن سیمنٹ تے سٹیل استعمال تھیندے۔ امریکہ اچ بروک ہیون [BROOKHAVEN]، روس اچ ڈوبنا [DUBNA]اور جنیوا اچ سرن [CERN]دنیا دے اہم ایکسیلیٹرز دے مراکز ہن۔ انہیں اچ کم کر تے ماہرین ایں قابل تھی ڳن کے او نہ صرف ایٹمیں دے مراکز دی ساخت کوں ڄاݨ ڳن بلکہ سب توں چھوٹے ذرے نیوٹرینو[NEUTRINO] تک پُڄ ڳن۔ نیوٹرینو اینجھا ذرہ اے جیندی نہ کوئی کمیت ہوندی اے تے نہ کوئی چارج ہوندے۔ ایندا ݙوجھے ذرات نال تعامل یا ری ایکشن ٻہوں کمزور ہوندے۔ ایں وجہ کنوں اے زمین اچوں گزر ویندن۔ سوئٹزرلینڈ دے سائنسدان وولف گانگ پالی [WOLFGANG PAULI]نے 1928 اچ نیوٹرینو دی پیش گوئی کیتی۔ ایں ذرے نے مادے دی بناوٹ اور کہکشاں دے ارتقا اچ ٻہوںاہم کردار ادا کیتے۔ 

ؓٻہوں تھوڑی عمر دے تے ٻہوں چھوٹے ذرات دا وجود اے ظاہر کریندے جو دنیا بارے ساݙا عام تجربہ ٻہوں محدود اے۔ ٻہوں ساریاں اینجھیاں چیزاں کائنات اچ موجود ہن جنہیں دا ساکوں حالی تک ادراک کینی۔    

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
ذرات دا میعاری نمونہ

معیاری نمونے دے مطابق 12 بلکل چھوٹے بنیادی ترین ذرے ہن۔ انیں وچوں 6 ذرئیں کوں' کوارکس 'تے 6 ذرئیں کوں' لیپٹانز'آہدن۔ 

## کوارکس ذرے [QUARKS PARTICLES]
کوارکس ہک ٻے نال مضبوط تعامل کر تے پروٹان تے نیوٹران بنڑیندن۔

## اَپ کوارک
ایں ذرے تے مثبت چارج ہوندے۔ پروٹان اچ ݙو اَپ کوارکس تے نیوٹران اچ ہک اَپ کوارک پاتا ویندے۔

## ڈاؤن کوارک
ایں ذرے تے منفی چارج ہوندے۔ پروٹان اچ ہک ڈاؤن کوارک تے نیوٹران اچ ݙو ڈاؤن کوارکس پاتے ویندن۔

## چارم کوارک
1974 اچ اے ذرہ دریافت تھئے۔ اے ذرہ اپ کوارک کنوں باری ہے۔

## سٹرینج کوارک
1974 اچ اے ذرہ دریافت تھئے۔ اے ذرہ ڈاؤن کوارک کنوں باری ہے۔

## ٹاپ کوارک
اے ذرہ 1995 اچ دریافت تھئے۔ اے ذرہ باقی ذرات دی نسبت زیادہ باری ہے۔

## باٹم کوارک
اے وی باقی ذرات دی نسبت زیادہ باری ہے۔ اے ذر ہ 1977 اچ دریافت تھئے۔  

## لیپٹانز ذرے[LEPTONS PARTICLES]
اے ذرے مضبوط تعامل دا حصہ نئیںبنڑدے تے صرف الیکٹرومیگنیٹک تے کمزور قوتیں نال تعامل کریندن۔ 

## الیکٹران
ایندے اتے منفی چارج ہوندے۔ اے بجلی اور کیمیائی عمل دا ذمہ دار ہے۔

## الیکٹران نیوٹرائینو
ایں ذرے تے کوئی چارج کینی تے ایندی کمیت وی صفر ہے۔ اے ہر جاہ تے موجود اے۔ ہک سیکنڈ اچ ارباں الیکٹران نیوٹرائینو ساݙے جسم اچوں گزردِن۔

## ماؤن
اے الیکٹران کنوں باری اے۔ اے اپݨا وجود صرف ہک سیکنڈ دے ݙو لکھویں حصے تک برقرار رکھ  سڳدے۔ 

## ماؤن نیوٹرائینو
ماؤن دے نال ماؤن نیوٹرائینو دا ذرہ وی پیدا تھیندے۔ 

## ٹاؤ
1975 وچ دریافت تھئے۔ اے باری تے جلدی فنا تھیوݨ والا ذرہ ہے مطلب اپݨا وجود برقرار نئی رکھ سڳدا۔

## ٹاؤ  نیوٹرائینو
اے ذرہ 2000 اچ دریافت تھئے۔ ایندے اْتے کوئی چارج کینی ہوندا۔

## کائنات دیاں چار بنیادی قوتاں
ساݙی کائنات اچ چار بنیادی قوتاں عمل کریندیاں پن۔

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
الیکٹرومیگنیٹک قوت

ݙو چارجز دے درمیان قوت کوں الیکٹروسٹیٹک قوت دا ناں ݙتا ویندے جبکہ ݙو مقناطیسی قطبین دے درمیان قوت کوں مقناطیسی یا میگنیٹک قوت آکھیا ویندے۔ 

الیکٹرومیگنیٹک قوت دیاں خاصیتاںاے ہن:  

٭                      اے کشش دی قوت وی تھی سڳدی اے تے پرہے ہٹاوݨ والی قوت وی تھی سڳدی اے۔ 

٭                      مثال دے طور تے مخالف چارج ہک ٻے کوں آپ ݙو چھکیندن تے ہکو جہئیں چارج ہک ٻے کوں پرہے ہٹا ݙیندن۔ 

٭                      اے قوت وی زیادہ فاصلے تے اثر رکھݨ والی قوت اے۔ 

٭                      اے قوت گریویٹیشنل فورس کنوں 1035گنا زیادہ طاقتور ہے۔ 

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
کمزور مرکزی قوت

کمزور مرکزی قوت WEAK NUCLEAR FORCE 

اے قوت ہک عمل جیکوں اساں ریڈیو ایکٹیویٹی آہدوں دی ذمہ دار اے۔ ریڈیو ایکٹیویٹی[RADIOACTIVITY] او عمل اے جیندے وچ کہیں ایٹمی مرکزے توں توانائی، لہریں دی شکل اچ خارج تھیندی اے۔ توانائی دے انیں لہریں کوں ریڈی ایشن آکھیا ویندے۔ مرکزہ ہک الیکٹران تے ہک نیوٹران خارج کریندے۔ اے الیکٹران تے نیوٹران کمزور مرکزی قوت دی وجہ نال ہک ٻے نال عمل کریندن۔ 

کمزور مرکزی قوت ݙوجھے نمبر تے سارئیں کنوں کمزور قوت اے۔ 

کمزور مرکزی قوت گریویٹیشنل فورس کنوں  1024 گنا زیادہ طاقتور اے۔

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
کشش دی قوت

کشش دی قوت GRAVITATIONAL FORCE 

کائنات اچ ہر ݙو جسم ہک ٻے کوں کشش دی قوت نال آپ ݙو چھکیندے پن۔ جتنا کوئی جسم زیادہ باری ہوسی او اتنا زور لا تے ٻے جسم کوں آپ ݙو چھکیسی۔ اجسام دے درمیان فاصلہ ودھ ونڄݨ نال اے قوت گھٹ تھی ویسی۔ 

کشش دی ہِیں قوت دی وجہ کنوں ہر چیز زمین تے ڈھاندی اے۔ زمین ساݙے مقابلے اچ ہک ٻہوں وݙا تے باری جسم اے، اساں وی زمین کوں آپ ݙو چھکیندوں لیکن زمین دی کشش دی قوت ساݙے کنوں ٻہوں زیادہ اے جیندی وجہ کنوں اساں زمین نال چمبڑیے پیوں۔ سیب یا کوئی وی پھل کشش دی قوت دی وجہ کنوں زمین تے ڈھاندے، اُتے اسمان ݙو نئیں ویندا۔ قوت دے ایں سائنسی قانون کوں نیوٹن  [NEWTON]نے دریافت کیتا ہا۔ 

کشش دی اے قوت باقی ترے قوتیں کنوںٻہوں کمزور اے لیکن ایندا اثر اݨ کُھٹ فاصلے تک ہوندے۔ سجھ کشش دی ہِیں قوت نال زمین تے باقی ست سیارئیں کوں آپ ݙو چِھکی کھڑے تے سیارے ہوندے اردگرد اپݨے اپݨے خاص رستے تے گھمدے پن۔ ایں قوت دا بنیادی ذرہ گریویٹان [GRAVITON]اے۔ اے حالی تک دریافت نئی تھیا۔ سائنسدانیں کوں یقین اے جو اے ذرہ موجود اے۔ چندر وی کشش دی ہِیں قوت دی وجہ کنوں زمین تے سجھ دے اردگرد گھمدا پے۔

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
میر خان محمد جمالی

میر خان محمد جمالی ہک پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے اگست 2018 توں پاکستان دی قومی اسمبلی دے رکن ہن۔

## سیاسی دور
اوہ 2018 دے پاکستانی عام انتخابات وچ پاکستان تحریک انصاف دے امیدوار دے طور تے حلقہ NA-261 (جعفر آباد اتے صحبت پور) توں پاکستان دی قومی اسمبلی کیتے منتخب تھئے۔ 

### استعفی
اپریل 2022 وچ امریکہ دی طرفوں بیرونی مداخلت دے نتیجے وچ رجیم چینج دے بعد تمام تحریک انصاف دے اراکین دے نال انہاں وی قومی اسمبلی دی سیٹ توں استعفیٰ ݙے ݙتا۔

## ٻیاݙیکھو

* پندرہویں قومی اسمبلی پاکستان (2018 تا 2022) کے ارکان کی فہرست
* پاکستان تحریک انصاف حکومت کے خلاف امریکی سازش اور پی ٹی آئی اراکین اسمبلی کا استعفی
* پاکستان تحریک انصاف کے منتخب اراکین کی فہرست (2013–2018)

## حوالہ

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے قومی اسمبلی دے ارکان
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ڈاکٹر عبدالسلام تے ہگز ذرے دی دریافت

4 جولائی 2012 کوں سرن جنیوا اچ لارج ہیڈران کولائیڈر مشین [LARGE HADRON COLLIDER]تے کم کرݨ والے سائنسدانیں پریس کانفرنس کر تے ہگز ذرے[HIGGS PARTICAL] (جیکوں گاڈ پارٹیکل دا ناں وی ݙتا ویندے) دی دریافت دا اعلان کیتا۔ ایں موقعے تے سب کنوں پہلے ہک وݙی ٹی وی سکرین تے ہگز نظریے دے خالق پروفیسر پیٹر ہگز[PETER HIGGS] دا چہرہ ݙکھایا ڳیا۔ انہیں دے اکھیں اچ خوشی دیاں ہنجھوں ہن اور او اے ڳالھ کریندے پئے ہن جو میݙی سب کنوں وݙی خوش قسمتی اے ہے جو میں اپݨے نظریے دی سچائی کوں اپݨی زندگی اچ ثابت تھیندے ہوئیں ݙیکھ گھدے۔

پاکستان دے نویکلے نوبل انعام یافتہ سائنسدان جݙاں 1957 اچ کیمبرج یونیورسٹی کنوں امپیرئیل کالج لندن اچ پروفیسر بݨ تے آئے تاں پروفیسر پیٹر ہگز انہیں دی نگرانی اچ کم کرݨ والے ݙوجھے پوسٹ ڈاکٹریٹ فیلو ہن۔

گاڈ پارٹیکل [GOD PARTICLE]ایٹم دے اندر پاتا ویندے۔ اے ہک ٻہوں ہی چھوٹا ذرہ اے جیندا وزن ہیڈروجن گیس دے ایٹم (جیڑھا کہ سب توں ہلکا ایٹم ہے) کنوں 130 گنا گھٹ اے۔ 

ساکوں اے پتہ اے جو ایٹم الیکٹران، نیوٹران تے پروٹان تے مشتمل ہوندے گاڈ پارٹیکل انہیں سارئیں  ذرات کوں کٹھا کر تے ہک ایٹم دی شکل اچ گھن اندے۔ اے ذرے ٻہوں زیادہ تیز رفتار ہوندن، گاڈ پارٹیکل انہیں دی رفتار کوں گھٹ کر تے آپ ݙو چھک گھندے تے اے ذرے ایٹم دا روپ دھار گھِندن۔ 

اگر گاڈ پارٹیکل نہ ہوندا تاں کائنات اچ مادے دا وجود نہ ہووے ہا۔ ستارے یا سیارے نہ ہوون ہا تے کائنات اچ صرف توانائی دیاں لہراں موجود ہوون ہا۔ گاڈ پارٹیکل ہیں کائنات اچ مادے دے وجود دا بنیادی سبب اے۔ 

پروفیسر پیٹر ہگز نے گاڈ پارٹیکل دے کم کوں ہک آسان مثال نال ݙسایا ہا جو اے ذرہ کہیں اہم پرکشش فلمی، سماجی یا سیاسی یا کرشماتی شخصیت والی کار ہوندے جیکوںݙیکھ تے لوک سبھو کم کار چھوڑ تے اوندے گرد کٹھے تھی ویندن۔ کوئی اوندے نال سیلفی بنڑویندے، کوئی آٹوگراف گھندے تے کوئی بندہ ہتھ ملاوݨ دی آرزو رکھیندے۔ گاڈ پارٹیکل دے گرد وی ایٹم دے ذرے اینویںجُھم تھی ویندن۔  

ڈاکٹر سلام نے 1966 اچ ہگز ذرے دا ریاضیاتی ثبوت فراہم کیتا ہا۔ اگر اے ذرہ دریافت نہ تھیوے ہا تاں فزکس دا سٹینڈرڈ ماڈل بے سودہا ۔ ڈاکٹر سلام دا اے یقین ہا جو سائنس دا علم آفاقی اے، سائنس اسلامی، ہندو، عیسائی یا بدھسٹ نئیں بلکہ سائنس خدا دے قوانین دا مطالعہ اے اور ساری انسانیت دی مشترکہ میراث اے۔ 

ہگزبوسون دی دریافت نال اے ثابت تھیندے جو پاکستانی سائنسدان ڈاکٹر سلام 20 ویں صدی دے عظیم سائنسدانیں آئن سٹائن[EINSTEIN]، نیل بوہر[NEIL BOHR]، میکس پلانک[MAX PLANCK] ، ہانس بیتھ[HANS BATHE]، انریکو فرمی[ENRICO FERMI]، وولف گانگ پالی[WOLFGANG PAULI]، پال ڈائیراک [PAUL DIRAC]تے سٹیفن ہاکنگ[STEPHEN HAWKING] دے ہم پلہ عظیم سائنسدان ہن۔  

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
کائنات کوں سمجھݨ دیاں کوششاں

کائنات دے پندھ دا کوئی انت کینی۔ کائنات ساݙی سوچ کنوں وی زیادہ وسیع اے تے ہردم پھیلدی پئی اے۔ کائنات دی اصل کیا ہے یا اے کائنات وجود اچ کیویں آئی اے؟ ایں باب اچ اساں کائنات دی ابتدا دا سائنسی جائزہ گھنسوں تے مختلف دانشوریں دے کائنات دے بارے خیالات تے بحث کریسوں۔  

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
طاقتور مرکزی قوت

طاقتور مرکزی قوت STRONG NUCLEAR FORCE  قوت ایٹم دے مرکزے اچ پاتی ویندی اے تے پروٹان تے نیوٹران کوں مرکزے اچ کٹھا کر تے رکھیندی اے۔  طاقتور مرکزی قوت دیاں اے خاصیتاں ہن:

اے صرف کشش دی قوت اے۔اے تھوڑے فاصلے تے اثر رکھݨ آلی قوت اے۔اے سارئیں قوتیں کنوں طاقتور قوت اے۔

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
کائنات دے بارے ارسطو دے خیالات

افلاطون[PLATO]  دے شاگرد تے سکندر[ALEXANDER] دے استاد دے طورتے ارسطواپݨی زندگی اچ ہی یونانی تہذیب دا اعلیٰ ترین دانشور بݨ ڳیا۔ ارسطو حضرت عیسیٰ کنوں  384  سال پہلے یونان دے شہر مقدونیہ اچ ہک شاہی حکیم دے گھر پیدا تھئے۔ افلاطون ارسطو کوں "ذہانت دا بُت" قرار ݙتا ہا۔ ارسطو ہک مشکل شاگرد ہا تے اپݨے استاد نال ٻہوں زیادہ بحث کریندا ہا۔ اکثر افلاطون دے نظریات دے خلاف وی ڳالھ کریندا ہا لیکن ذاتی طور تے افلاطون دی ٻہوں زیادہ عزت کریندا ہا۔ ارسطو نے اٹاری نوس دے حکمران دی بھتریجی نال شادی کیتی۔  ارسطو نے اپݨی ساری دولت کتب خانہ بنڑاوݨ تے خرچ کرݙتی ہئی۔ 53 سال دی عمر اچ ارسطو نے اپݨاسکول 'لائیسیم' [LYCEUM]کھولیا۔ ارسطو سائنس تے 400 کنوں زیادہ کتاباں لکھیاں۔ ارسطو اپݨے زمانے دا عظیم سائنسدان ہا۔ یونان دا اے فلاسفر 62 سال دی عمر اچ حضرت عیسیٰ کنوں 322   سال پہلے فوت تھی ڳیا۔ اپݨے وقت اچ سائنسی نظریات تے ارسطو دا اثرٻہوں زیادہ ہا۔ 

ارسطو دے دور اچ یونان دے لوکیں رات کوں اسمان دا مطالعہ شروع کرݙتا ہا تے انیں اسمان تے 5 سیارئیں دا مشاہدہ کر گھدا ہا۔ او 5 سیارے عطارد، زہرہ، مریخ، مشتری تے زحل ہن۔ ارسطو اے سوچ رکھیندا ہا جو زمین ساکن ہے اور ہوندے اردگرد سجھ، چندر، سیارے تے تارے گول رستے تے چکر لیندے پن۔ اوکوں اے یقین ہا جو زمین کائنات دا مرکز اے۔  اے کائنات لامحدود اے۔ ازل کنوں ہے تے ابد تک رہسی۔ ارسطو نے اے وی آکھیا ہا جو سیارئیں دے گردش کرݨ دا رستہ بیضوی نئیں بلکہ گول اے۔ ارسطو دا اے خیال ہا جو اے دنیا بھا، پاݨی، ہوا تے مٹی نال بنڑی ہوئی اے۔ ارسطو دی روایت اچ اے عقیدہ شامل ہا جو صرف سوچݨ نال سائنسی قانون دریافت کیتے ونڄ سڳدن انیں کوں ثابت کرݨ واسطے تجربات ضروری کینی۔  

ساکوں اڄ پتہ اے جو اے خیالات ٹھیک نہ ہن لیکن ارسطو ہک اینجھا عظیم سائنسدان ہا جئیں اپݨے دور اچ نویں علم دی بنیاد رکھی ہئی تے ارسطوکنوں کجھ غلطیاں وی تھیاں ہن۔ 

ارسطو دی عظمت دا اے حال ہا جو اوندیاں غلط ڳالھیں وی صدئیں تک عقیدے دے طور تے قبول کیتیاں ڳیاں۔ اوندی ایہا عظمت سائنس دی مزید ترقی دے وچ رکاوٹ بݨ ڳئی۔

17 فروری 1600 دے ݙینہہ اطالوی فلسفی، ریاضی دان، شاعر تے ماہر فلکیات برونو[BRUNO] کوں ایں سانگو زندہ جلا ݙتاڳیا ہا جو اوں نے نظام شمسی دے بارے اچ ارسطو دے خیالات دی مخالفت کیتی ہئی تے کلیسا دے نظریات تسلیم کرݨ کنیں انکار کر ݙتا۔ اوں نے اے آکھیا جو کائنات لامحدود اے اور زمین ایندا مرکز کینی۔ اے ڳالھ انجیل مقدس دے خلاف ہئی۔ لہذا چرچ وی برونو دا مخالف تھی ڳیا تے آخر کار برونو کوں دردناک موت  ݙٖے ݙتی ڳئی۔ برونو کوں 'شہیدِسائنس ' وی آکھیا ویندے۔   

ارسطو دا نظریات تے اے اثر ݙیکھ تے 13 ویں صدی دے سائنسدان راجربیکن [ROGER BACON]نے اے اعلان کیتا جو_____

"اگر میݙا وس لڳے تاں میں ارسطو دئیں سارئیں کتابیں کو بھا لا ݙیواں"

لیکن راجربیکن کوں وقت دے حاکمیں ارسطو دے خلاف ڳالھ کرݨ تے  14  سال دی قید ݙے ݙتی جتھاں او آخر کار قیدخانے اچ مرڳیا۔   

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
کلاڈیئس بطلیموس دے نظریات

کلاڈیئس بطلیموس دے نظریات CLAUDIUS PTOLEMY

بطلیموس رومی سلطنت دا ریاضی دان، جغرافیہ دان تے فلکیات دان ہا۔ حضرت عیسیٰ دی وفات دے 100 سال بعد پیدا تھیا تے 69 سال دی عمر اچ 170 عیسوی اچ فوت تھی ڳیا۔ بطلیموس سکندریہ اچ رہندا ہا۔

### بطلیموسی ماڈل
بطلیموس کوں فلکیات دے علم نال ٻہوں دلچسپی ہئی۔ ہوں آکھیا ہا "جیڑھے میں ستارئیں دے ڳچھئیں کوں اپݨئیںگول رستئیں تے سفر کریندے ہوئیںݙیہداں تا میݙے پیر خوشی کنوں زمین تے نئیں پوندے"۔ بطلیموس نے کائنات دا ہک اپݨا ماڈل پیش کیتے جیکوں بطلیموسی ماڈل آہدن۔ 

بطلیموسی ماڈل دے مطابق زمین دے اردگرد 8 گول دائرے ہن تے زمین انیں دے درمیان اچ موجود اے۔ آخری دائرے دے ٻاہر کیا ہے؟ اے چیز بطلیموسی ماڈل اچ نئیں ݙسائی ڳئی۔ انسان اوں وقت جتنا کائنات کوںݙیکھ سڳدا ہا اے چیز ہوں کنوں ٻاہر ہئی۔ آخری دائرے کوں کائنات دی حد سمجھیا ڳیا ہا۔ دائرے دے اتے تارئیں دی پوزیشن ساکن ہے تے ہیں وجہ کنوں جیڑھے دائرہ حرکت کریندے تاں تارئیں دی ہک ٻے دے لحاظ نال پوزیشن تبدیل نئیں تھیندی۔ اندرونی دائرے سیارئیں تے مشتمل ہن۔ سیارئیں دی پوزیشن دائرے تے ساکن کینی بلکہ اے حرکت کریندے پن۔ دائرے دی حرکت تے سیارئیں دی اپݨی حرکت دی وجہ کنوں سیارئیں دا مدار سادہ نئیں بلکہ پیچیدہ اے۔ بطلیموس دا اے ماڈل کجھ مناسب ہا۔ بطلیموس اے سمجھدا ہا جو چندر اینجھے رستے تے چلدے جو کہیں وقت اوندا فاصلہ زمین کنوں ادھا رہ ویندے۔ ایندا اے مطلب ہا جو چندر کوں ہوں وقت ڈبل سائز دا  ݙسنڑاں چہیدا اے لیکن ایویں ہا کینا۔ بطلیموس کوں اپݨے ماڈل دی ایں خرابی دا پتہ ہا پیا لیکن ہوندے ماڈل کوں عمومی طور تے تسلیم کر گھدا ڳیا ہا۔ عیسائی چرچ وی ایں ماڈل کوں کائنات دی تصویر دے طور تے قبول کر گھدا ہا۔ کیونکہ انیں دا ایں ماڈل اچ اے فائدہ ہا جو آخری دائرے دے ٻاہروں جنت تے دوزخ واسطے ڈھیر ساری جاہ موجود ہئی۔ اے ماڈل پادریئں دے مذہبی عقائد کیتے مناسب ہا۔ 

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
میاں خان موندرانی

میاں خان موندرانی ہک پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے پاکستان دی قومی اسمبلی دے منتخب رکن ہن۔

## سیاسی کیریئر
سیاسی کیریئر میاں خان موندرانی نے 2024 دے پاکستانی عام انتخابات وچ این اے-253 (زیارت نال ہرنائی، ژوب، کوہلو اتے ڈیرہ بگٹی) توں آزاد امیدوار دی حیثیت نال کامیابی حاصل کیتی۔ انہاں 46,683 ووٹ حاصل کیتے جݙاں جو ݙوجھے نمبر تے پاکستان مسلم لیگ (ن) دے میر دوستین خان دمکی نے 44,643 ووٹ حاصل کیتے۔

## حوالہ

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
نکولس کوپرنیکس دے نظریات

نکولس کوپرنیکس پروشیا سلطنت پولینڈ دا رہݨ والا ریاضی دان تے ماہر فلکیات ہا۔ 1473 اچ پیدا تھئے تے 70 سال دی عمر اچ 1543 اچ فوت تھئے۔ کوپر نیکس نے اپݨے نظریات نال فلکیاتی سائنس کوں بدل ݙتا ہا۔ 

## کوپرنیکس ماڈل
1514 اچ کوپرنیکس ماڈل پیش کیتا ڳیا۔ پہلی واری اے ماڈل کوپرنیکس نے چرچ دے خوف دی وجہ کنوں اپݨے ناں دے بغیر چھپوایا۔ ایں ماڈل اچ کوپر نیکس نے اے انقلابی خیال پیش کیتا جو فلکیاتی اجسام دا مرکز زمین نئیں بلکہ ساݙے نظام شمسی دا مرکزسجھ اے جیڑھا ساکن اے۔ زمین تے باقی سیارے سجھ دے اردگرد گول مداریں اچ چکر لیندے پن۔ اے ٻہوں اچھا ماڈل ہا لیکن اے ماڈل وی مشاہدات تے پورا نہ اتردا ہا۔

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
بِگ بینگ نظریہ

(کائنات دی ابتدا دا سائنسی نظریہ)

اکثر سائنسدانیں دا ایںڳالھ تے اتفاق اے جو کائنات دا آغاز تقریبا 14 ارب سال پہلے ہک ٻہوں زیادہ گرم تے ٻہوں زیادہ کثیف نقطے کنوں تھئے۔ ایں نقطے اچ گیس تے گرمی دا ٻہوں زیادہ زورہا اے اندر دی طاقت ہئی جیندی وجہ کنوں اے نقطہ ہک عظیم دھماکے نال پھٹ ڳیا تے کائنات تیزی نال پھیلݨ لڳ پئی۔ کائنات دیاں چار بنیادی قوتاں ایں نقطے اچ موجود ہَن۔ ایں نقطے کوں سنگولیریٹی آکھیا ویندے تے ہوں وقت ہیندے وچ کوئی ایٹم، ذرے، سیارے یا تارے موجود نہ ہن۔ زمان و مکان وی ہیں دھماکے دے بعد وجود اچ آئین۔ ٻہوں تھوڑے وقت اچ ٻہوں زیادہ پھیلاؤ تھیا۔ ہک سیکنڈ دے ہک لکھ لکھ کھربویں حصے وچ ساݙی کائنات  1000 کھرب کھرب گنا وݙی تھی ڳئی۔ اے سمجھ گھݨاں چاہیدا ہے جو ہک لمحے دے اندر اندر ساکوں اتنا وݙی کائنات تیار شکل اچ مل ڳئی جیڑھی جو کم از کم ہک کھرب نوری سال چوڑی ہئی۔ اے کم از کم دا اندازہے۔ زیادہ کنوں زیادہ اے کائنات لامحدود اے۔  

کائنات دے پھیلاؤ دا مطالعہ کرݨ واسطے 1998 اچ کجھ تجربات کیتے ڳئے ہن۔ ہنیں تجربات کنوں پتہ لڳیا جو کائنات دا سب کنوں پرہے والا سپرنووا کجھ زیادہ مدھم ہا۔ ایندا مطلب اے ہا جو تارے اْنہیں فاصلئیں کنوں ٻہوں زیادہ پرہے ہن جنہیں دا اندازہ کیتاڳیا ہا۔ ایں ڳالھ نے سائنسدانیں کوں ٻہوں پریشان کر ݙٖتا، کیونکہ اے سمجھیا ویندا ہا جو کشش ثقل (کائنات دے ݙو جِسمیں دے درمیان کشش دی قوت) صرف کشش دی قوت ہے چونکہ ستارے پرہے کنوں پرہے تھیندے ویندن۔ ایں سانگوں اے کشش کم کنوں کم تھیندی ویندی ہے تہوں کائنات دا پھیلاؤ وی گھٹ کنوں گھٹ ہووݨاںچاہیدا ہے۔ سپرنووا دا مدھم تھیوݨ ایںڳالھ دا ثبوت ہا جو کائنات دے پھیلاؤ دی رفتار گھٹ تھیوݨ دی بجائے ودھدی پئی ہے۔ اے مشاہدہ بگ بینگ نظریے دی صداقت دی دلیل ہے۔ 

دھماکے دے بعد پہلے 3 منٹ اچ کائنات دا درجہ حرارت 100 ننیلین کیلون کنوں گھٹ تھی کے ہک بلین کیلون تھی ڳیا۔ بنیادی ذرات وجود اچ آ ڳئے تے ہائڈروجن تے ہیلیئم دے ایٹم وی بݨ ڳئے تے مادہ وجود اچ آ ڳیا۔ ایں نظریے دے مطابق کائنات اڄ تک مسلسل پھیلدی پئی اے۔ 

سائنسدانیں کوں کا  سمک مائیکروویو بیک گراؤنڈ ریڈی ایش [CMDR] دا پتہ لڳیے، اے او لہراں ان جیڑھیاں عظیم دھماکے دے بعد پیدا تھیندین۔ اے لہراں کائنات دے ہر حصے توں اندیاں ہویاں محسوس تھین۔ اے سوچیا ویندے جو انیں لہریں دی وجہ بگ بینگ دا عظیم دھماکہ ہے۔ دھماکے توں پہلے کائنات تے صرف روشنی تے فوٹان دا قبضہ ہا۔ دھماکے دے بعد نواں دور شروع تھیا تے کائنات اچ ہر پاسے مادہ نظر آوݨ لڳ پیا۔ ایں طریقے نال اوں دور دی ابتدا تھئی جیڑھا دور اڄ موجود اے۔ کئی ماہرین اے آہدن جو بگ بینگ ہک کنوں زیادہ وی تھی سڳدن۔ ممکن ہے  جو ازل کنوں کئی ارب بگ بینگ تھئے ہوون تے اساں ہیں دفعہ ہیں وجہ کنوں پیدا تھئے ہوووں جو ساݙی تخلیق ہیں بگ بینگ دی وجہ کنوں ممکن ہئی۔

کولمبیا یونیورسٹی دے استاد ایڈورڈ ٹائرن [EDWARD TRYON]نے ہک دفعہ آکھیا ہا "ساݙی کائنات کیوں بنڑی اے؟ ایندا سادا جواب اے تھی سڳدے جو اینجھیاں چیزاں بنڑدیاں رہ ویندین"۔ ایندے اْتے ایلن گُتھ [ALON GUTH]نے اے آکھیا "ٹائرن شاید اے آکھݨ چاہندے جو کہیں نے اڄ تک ناکام کوششیں کوں کݙاہوں نئیں ڳݨیا"۔  

ایندے برعکس پروفیسرہرمن بانڈیHERMANN BONDI] [نے سٹیڈی سٹیٹ تھیوری [STEADY STATE THEORY]دا اے نظریہ ݙتا ہا جو کائنات دے مختلف حصیئںاچ مادہ مسلسل بنڑدا پئے او راے مادہ کہکشاں دے نال آویندے اور ہک وݙا دھماکہ تھیندے تے کائنات اچ مادے دے اجزا پھیل ویندن۔ پروفیسر بانڈی دی اے تھیوری بگ بینگ تھیوری دے خلاف اے۔  ڈھیر سارئیںسائنسدانیں ایںنظریے کوں ریجیکٹ کر ݙتے۔  

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
جوہانس کیپلر دے نظریات

کیپلر جرمن ریاضی دان تے فلکیات دان ہا۔ 1571 اچ پیدا تھئے تے 58 سال دی عمر اچ 1630 اچ فوت تھئے۔ 

کیپلر نے سیارئیں دی حرکت دے قانون دریافت کیتے اتے آکھیے جو سجھ دے اردگرد سیارئیں دا مدار گول نئیں بلکہ بیضوی اے۔ کیپلر دا اے خیال مشاہدات دے عین مطابق ہا تے کیپلر دے ماڈل دی وجہ کنوں بطلیموسی ماڈل اپݨی موت آپ مرڳیا۔ 

ارسطو آلی کار کیپلر اے سمجھدا ہا جو دائروی مدار بیضوی مدار کنوں زیادہ ٹھیک اے۔ اوکوں بیضوی مدار دی وجہ کنوں کائنات بدشکل ݙسدی ہئی۔ 

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
گلیلیو گلیلی

گلیلیو گلیلی (GALILEO GALILEI)اٹلی دا سائنسدان، ریاضی دان، فلسفی تے مشہور ماہرفلکیات ہا۔ 1564 اچ پیدا تھیا تے 1642 اچ 77 سال دی عمر اچ فوت تھی ڳیا۔ اوندا پیو ماہرموسیقی ہا۔ پہلے تاں گلیلیو پیسا یونیورسٹی اچ پیو دی خواہش تے ادویات دا علم شروع کیتا لیکن جلد ہی او ریاضی دی محبت اچ گرفتار تھی ڳیا۔ بعد اچ گلیلیو پیسا یونیورسٹی اچ ریاضی دا استاد بݨ ڳیا۔ گلیلیو نے سائنس کوں ارسطو دے اثر کنوں آزاد کرݙتا۔ ارسطو دا  خیال ہا جو اگر ہک باری جسم تے ہک ہلکے جسم کوں بلندی کنوں تلے سٹیا ونڄے تاں باری جسم زمین تے پہلے ڈھاسی۔ گلیلیو او پہلا شخص ہا جئیں پیسا دے منار توں ہلکے جسم تے باری جسم کوں کٹھے تلے سٹیا تے او ݙوہیں جسم ہکے وقت تے زمین تے آ ڈٹھے۔ لوکی اوندے مزاق واسطے کٹھے تھی ڳئے مگر او ٻہوں حیران تھئے جیڑھے ݙوہیں جسم ہکے وقت تے زمین تے آ ڈٹھے۔ گلیلیو نے ارسطو دے ایں نظریے کوں غلط ثابت کر ݙتا۔ گلیلیو نے دوربین ایجاد کیتی تے او اسمان تے انیں تارئیں کوں و ی  ݙٖیکھݨ دے قابل تھی ڳیا جیڑھے عام طور تے نئیں ݙسدے۔ گلیلیو نے مشاہدہ کیتا جو چندر دی سطح ہموار کینی۔ اوں نے مشتری دے  4  چندر وی دریافت کیتے۔ گلیلیو نے اسمانی دنیا دی اپݨی دوربین دے ذریعے کھوج کیتی۔ 

گلیلیو کوپرنیکس دے خیالات دا حامی ہا۔ 1632 اچ ہوںاپݨی کتاب "مکالمہ" 

[THE DIALOGUE CONCERNING TWO CHIEF WORLD SYSTEMS]

چھپوائی جیندے وچ ہوں نے کوپرنیکس دے نظریات دا دفاع کیتا تے اے آکھیا جو زمین کائنات دا مرکز کینی اور سورج دے گرد چکر لیندی پئی اے۔ اے کتاب چھپݨ دی دیر ہئی تے چرچ اوندے پچھوں لڳ پیا۔چرچ کوں اے کتاب ݙیکھ تے بھا لڳ ڳئی۔پادری اربن ہشتم[POPE URBAN VIII] ہوندا دشمن بݨ ڳیا تے گلیلیو کوں روم دے درٻار اچ حاضر تھیوݨ دا حکم تھیا۔ ٻہوں کمزوری دی حالت اچ سزائے موت کنوں بچݨ کیتے ہوں نے اپݨی غلطی تسلیم کیتی تے اعلان کیتا جو زمین سجھ دے گرد نئیں گھمدی۔ گلیلیو دی زندگی تاں بخش ݙتی ڳئی پر گلیلیو کوں حکم ݙتا ڳیا جو اپݨے نویں خیالات ختم کر تے خدا دی پناہ اچ آ ونڄے۔ گلیلیو کوں یاد ہا جو کجھ سال پہلے برونو کوں نویں سائنسی خیالات دی وجہ کنوں زندہ جلا ݙتاڳیا ہا۔ گلیلیو نے اے حکم تسلیم کر گھدا لیکن اونکوں جیل اچ سٹ ݙ ٖتاڳیا۔ اوندیاں ساریاں کتاباں ضبط تھی ڳیاں۔ لیکن ٻڈھیپے اچ وی ساݙے ایں عظیم سائنسدان دے دل اچ علم تے سچ دی روشنی موجود ہئی۔ 

جیل اچ 1638اچ ہوں ہک ٻئی کتاب "ݙو نویں علوم" [TWO NEW SCIENCES]لکھی جیڑھی ہالینڈ اچ چھاپی ڳئی۔ او کتاب مرݨ کنوں پہلے گلیلیو دے ہتھ اچ آئی تے گلیلیو ہوکوں ݙیکھ نہ سڳیا کیوں جو او جیل اچ اندھا تھی چکیا ہا۔ گلیلیو دی اے کتاب نویں علم فلکیات دی پیدائش ثابت تھئی۔  

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
سردار یعقوب خان ناصر

سردار محمد یعقوب خان ناصر (ڄمݨ دی تریخ: 10 جنوری 1947ء) ہک پاکستانی سیاست دان اتے سینیٹ آف پاکستان دے موجودہ ممبر ہن۔ اوہ 2017ء وچ پاکستان مسلم لیگ (ن) دے عبوری صدر ہن۔ سپریم کورٹ آف پاکستان دی جانب توں نااہل قرار ݙتے ونڄݨ دے بعد اوہ نواز شریف دی جاء تے ٻیٹھے ہن۔ اوہ لورالائی حلقے توں پاکستان دی قومی اسمبلی دے رکن اتے صوبائی صدر (بلوچستان) اتے مسلم لیگ (ن) دے مرکزی نائب صدر دے طور تے خدمات انجام ݙے چکے ہن۔

اوہ پشتون ناصر قبیلے دے سردار ہن، سردار محمد یعقوب خان ناصر 1985ء وچ اپݨی پہلی انتخابی جیت دے بعد توں باقاعدگی نال پارلیمنٹ وچ آ ندے پئے ہن۔ اوہ سابق وزیر اعظم نواز شریف دے قریبی ساتھی ہن۔ انہاں 1985 توں 1988 تائیں بلوچستان دی صوبائی اسمبلی دے رکن اتے صوبائی وزیر آبپاشی، ترقی اتے صحت عامہ دے طور تے، قومی اسمبلی دے رکن اتے 1990 توں 1993 تائیں وفاقی وزیر برائے ماحولیات، افغان مہاجرین، ریاست اتے سرحدی علاقہ اتے سینیٹر دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں 1994 توں 1997 تائیں ۔ اوہ 1997 وچ ولا قومی اسمبلی کیتے منتخب تھئے اتے 1997 توں 1999 تائیں وزیر ریلوے رہے۔

## ذاتی حیاتی
سردار محمد یعقوب خان ناصر نے 1969ء وچ پنجاب یونیورسٹی توں گریجویشن کیتا اتے 1983ء وچ بلوچستان یونیورسٹی توں پولیٹیکل سائنس وچ ماسٹرز کیتا۔ اوہ نکی عمر توں ہی زراعت اتے کوئلے دی کان کنی نال کاروباری دلچسپی دے نال منسلک ہن۔ اوہ شادی شدہ ہن اتے انہاں دے چار پتر اتے چھ دھیریں ہن۔

## انتخابی دھاندلی دے نتیجے وچ نقصان
18 فروری 2008 دے انتخابات وچ مشرف دے دور حکومت وچ وݙے پیمانے تے انتخابی دھاندلی کیتی ڳئی، جیندے وچ PMLQ دی نمائندگی کرݨ آلے حریف امیدوار جناب اسرار ترین دے حق وچ ہزاراں بوگس اتے غیر رجسٹرڈ ووٹ پاتے ڳئے۔ ہک سیاسی جماعت جینکوں اوں وہلے دے صدر پرویز مشرف دی حکومت دی حمایت حاصل ہئی۔

پرویز مشرف دی اوں ویلے دی صوبائی حکومت دے ایں الیکشن وچ سردار نصر دے خلاف تقریباً 35000 غیر رجسٹرڈ ووٹ پاتے ڳئے ہن۔ ہک لمبی عدالتی لڑائی دے بعد بلوچستان ہائی کورٹ نے ولا گنتی دا حکم ݙتا۔ تقریباً دے ثبوت تے حریف امیدوار دے بوگس اتے غیر قانونی ووٹ، بلوچستان ہائی کورٹ نے الیکشن کمیشن آف پاکستان کوں اصل فیصلہ واپس گھنݨ اتے سردار ناصر کوں فاتح قرار ݙیوݨ دا حکم ݙتا۔ سردار یعقوب خان ناصر اپݨے حلقے دے عوام دی نمائندگی تے قومی اسمبلی دی نشست تے ولا آئے۔ 

## حوالہ

ونکی:جامعہ پنجاب دے فضلا
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
اساں دامان دے واسی سلیماں دے گوانڈھی ہیں

اساں دیرہ غازی خان دے واسی، دامان دے واسی سلیماں دے گوانڈھی ہیں۔ ایہ رشتہ صرف جغرافیائی نئیں، بلکہ ایہ دل دی گہرائی وچ وی موجود ہے۔ ایں رشتے دی گہرائی کوں سمجھݨ دے لئی اساں سرائیکی زبان دے نامور شاعر تے کالم نگار سئیں اورنگزیب اورنگ بغلانی دے غزل دے شعر کوں یاد کریسوں، جنہاں وچ دریا دے اقرار دی ڳالھ کیتی ڳئی ہے۔ 

سئیں اورنگزیب اورنگ بغلانی دا شعر ہے:

> "اساں دامان دے واسی سلیماں دے گوانڈھی ہیں،

> اساڈے نال دریا دا کوئی اقرار تھیوئے ہا۔"

ایہ شعر صرف ہک شعر نئیں، بلکہ ایہ اساݙے رشتے دی گہرائی تے دریا دی روانی دی عکاسی کریندا ہے۔ دریا، جیہڑا دیرہ غازی خان تے دامان دے درمیان وہندا ہے، صرف پاݨی دا ذریعہ نئیں، بلکہ ایہ ہک علامت ہے جیہڑا دونوں علاقیاں دے لوکاں دے درمیان محبت، بھائیچارے تے گوانڈھپے دا رشتہ قائم کریندا ہے۔

دریا دا اقرار ایہ ہے جو اوہ ہمیشہ اپݨے راہ تے چلدا رہسی، اپݨے کناریاں کوں سیراب کریندا رہسی تے دوناں کناریاں دے درمیان ہک پل دا کم ݙیندا رہسی۔ ایہو جہیں اقرار نال اساں وی اپݨے گوانڈھیاں نال ہک مضبوط رشتہ قائم کریندے ہیں۔ ایہ رشتہ صرف زمینی حدیں تک محدود نئیں، بلکہ ایہ دل دی گہرائی وچ وی موجود ہے۔

سرائیکی زبان دے شاعر سئیں اورنگزیب اورنگ بغلانی نے ایں شعر دے ذریعے اساݙے رشتے دی اہمیت کوں اجاگر کیتا ہے۔ ایہ شعر اساݙی ثقافت، زبان تے رہتل دی عکاسی کریندا ہے۔ سرائیکی زبان، جیہڑی اساݙی مادری زبان ہے، اساݙے رشتے کوں ہک نویں جہت ݙیندی ہے۔ ایہ زبان نہ صرف اساݙے جذبات دا اظہار ہے بلکہ اساݙی پہچان وی ہے۔

اساں اپݨے گوانڈھیاں نال مل تے اپݨے علاقے دی ترقی تے خوشحالی دے لئی کم کر سڳدے ہیں۔ اساں اپݨی سرائیکی زبان، ثقافت تے روایات کوں محفوظ رکھݨ دے نال نال اپݨے گوانڈھیاں نال ایں رشتے کوں وی مضبوط بݨاوݨ دی ضرورت ہے۔ ایہو جہیے رشتے اساݙی سماجی زندگی کوں خوشگوار تے پُرامید بݨیندے ہن۔
خوشحال خان کاکڑ

خوش حال خان کاکڑ ہک پاکستانی سیاست دان ہن۔ جیہڑے پشتونخوا نیشنل عوامی پارٹی (PNAP) دے بانی ہن۔ اوہ 2024 دے پاکستانی عام انتخابات وچ پاکستان دی قومی اسمبلی کیتے منتخب تھئے۔

## سیاسی کیریئر
کاکڑ نے 2024 دے پاکستانی عام انتخابات وچ این اے-251 (شیرانی نال ژوب اتے قلعہ سیف اللہ) توں پشتونخوا نیشنل عوامی پارٹی پاکستان دے امیدوار دی حیثیت نال کامیابی حاصل کیتی۔ انہاں 45,712 ووٹ حاصل کیتے جݙاں جو ݙوجھے نمبر تے جمعیت علمائے اسلام (ف) دے سید سمیع اللہ نے 44,763 ووٹ حاصل کیتے۔ کاکڑ نے 27 دسمبر 2022 کوں پشتونخوا نیشنل عوامی پارٹی قائم کیتی، اینکوں پشتونخوا ملی عوامی پارٹی دے ہک انج دھڑے دے طور تے قائم کیتا ڳیا۔  

## حوالہ

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
خالد مقبول صدیقی

خالد مقبول صدیقی (انگریزی: Khalid Maqbool Siddiqui) پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے 13 فروری 2018ء توں متحدہ قومی موومنٹ پاکستان دے موجودہ کنوینر اتے لیڈر ہن۔ اوہ 1 جون 2013ء توں 31 مئی 2018ء تائیں قومی اسمبلی پاکستان دے رکن رہے۔

اوں ویلے عمران خان دی کابینہ وچ وزیر انفارمیشن ٹیکنالوجی اتے ٹیلی مواصلات دی خدمات سر انجام ݙیندے رہے  ہن۔

20 اگست 2018ء کوں لاؤڈ اسپیکر ایکٹ خلاف ورزی کیس وچ عدالت نے خالد مقبول صدیقی کوں اشتہاری قرار ݙتا۔

## پاکستان عام انتخابات، 2013ء
انہاں پاکستان عام انتخابات، 2013ء وچ سندھ دے حلقہ این اے۔218 (NA-219 (Hyderabad-II)) وچ متحدہ قومی موومنٹ توں انتخاب وچ حصہ دا اتے کامیابی حاصل کیتی۔

## حوالہ

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:پاکستانی طبیب سیاست دان
ونکی:سندھ دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی اطباء
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
خواجہ اظہار الحسن

خواجہ اظہار الحسن (ڄمݨ دی تریخ : 26 اکتوبر 1971)، متحدہ قومی موومنٹ پاکستان نال تعلق رکھݨ آلے ہک پاکستانی سیاست دان ہن اتے 12ویں سندھ اسمبلی وچ اپوزیشن لیڈر ہن۔ اوہ اگست 2018 توں اگست 2023 تائیں سندھ دی صوبائی اسمبلی دے رکن وی رہے۔ اوہ شادی شدہ ہن اتے انہاں دے ترائے ٻال ہن۔ انہاں 2008 اتے 2013 دے پاکستانی عام انتخابات وچ PS-99 (کراچی-XI) دی نشست جیتی ہئی۔ حسن نے 12ویں سندھ اسمبلی وچ قائمہ کمیٹی برائے کوآپریٹو دے چیئرپرسن دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں۔ اوہ کچی آبادیاں معلومات اتے آرکائیوز؛ اتے منصوبہ بندی، ترقی اتے خصوصی اقدامات دی قائمہ کمیٹیاں دے رکن وی ہن۔

## قتل دی کوشش
2 ستمبر 2017 کوں علی الصبح، اوہ دہشت گرد گروپ انصارالشریعہ پاکستان دی طرفوں کراچی دے بفر زون وچ عید الاضحی دی نماز دے بعد قاتلانہ حملے وچ بال بال بچ ڳئے۔ ایں حملے وچ حسن دے پولیس گارڈز وچوں ہک پولیس کانسٹیبل اتے ہک 13 سالہ چھوکرا فوت تھی ڳئے اتےڳھٹ توںڳھٹ چار ٻئے زخمی تھئے۔ جوابی فائرنگ نال ہک حملہ آور ماریا ڳیا جݙاں جو ݙوجھا زخمی تھی ڳیا تاہم فرار تھیوݨ وچ کامیاب تھی ڳیا۔ پولیس نے جائے وقوعہ توں نائن ایم ایم پستول دیاں 27 گولیاں برآمد کیتیاں۔  

## حوالہ

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
الیگزینڈر پوپ

1643 او سال اے جݙاں آئزک نیوٹن انگلینڈ اچ پیدا تھئے۔ گلیلیو ہک سال پہلے 1642 اچ فوت تھی ڳیاہا۔ نیوٹن ہک ذہین ٻال ہا۔ 18 سال دی عمر اچ کیمبرج یونیورسٹی اچ داخل تھیا جتھاں اوں نے سائنس تے  ریاضی دی تعلیم حاصل کیتی۔ 27 سال دی عمر تک دنیا اچ نویں سائنسی نظریات دی بنیاد رکھ تے انقلاب گھن آیا۔1727 اچ  نیوٹن فوت تھی ڳیا۔

نیوٹن کوئی خوش باش بندہ نہ ہا۔ ݙوجھے سائنسدانیں نال اوندے تعلقات چنڳیں نہ ہن۔ اوندا جرمن فلسفی لیبنیز  [LEIBNIZ] نال ہیں ڳالھ تے جھیڑا رہ ڳیا جو ریاضی دی ہک نویں شاخ کیلکولس[CALCULUS]   پہلے کئیں دریافت کیتی اے۔ اصل اچ ݙوہیں سائنسدانیں کیلکولس آزادانہ طور تے دریافت کیتی ہئی لیکن لیبنیز نے اپݨا کم ٻہوں بعد اچ چھپوایا ہا۔ لیبنیز دے مرݨ تک اے جھیڑا رہ ڳیا۔ نیوٹن رائل سوسائٹی دے صدر دی حیثیت نال اے الزام لایا جو لیبنیز نے مواد چوری کر تے چھپوائے۔ بہرحال نیوٹن دی کتا ب "اصول ریاضی" فزکس دی سب کنوں زیادہ اثر رکھݨ آلی کتاب ہئی۔ نیوٹن عوام اچ ٻہوں مقبول تھیا تے او پہلا سائنسدان ہا جیکوں   "سر"  دا خطاب ملئیے۔

نوجوانی اچ نیوٹن کوں ہک لڑکی مس سٹوری نال عشق تھی ڳیا۔ ہک ݙینہہ نیوٹن نے اپݨی محبوبہ دے ہتھ اچ ہتھ پا تے شادی کرݨ دی ڳالھ شروع کیتی لیکن ولا اوندا دماغ ریاضی ݙو پھر ڳیا تے ریاضی دے مسئلے اچ اتنا پَھس ڳیا جو ہوں نے اپݨی محبوبہ دیاں انگلیں مروڑ سٹیاں تے محبوبہ دی چیک سُݨ تے نیوٹن ٻہوں شرمندہ تھیا تے اوں نے آکھیا جو میکوں ساری عمر شادی نئیں کرݨی چہیدی۔  

نیوٹن روشنی تے تجربہ کر تے ݙسیا ہا جو چٹی روشنی اصل اچ ست رنگیں نال مل تے بݨی اے جنیں کوں انجھو انجھ کیتا ونڄ سڳدے۔ بعد اچ نیوٹن نے اپݨیں دریافتیں دا ہک وݙا سلسلہ شروع کیتا۔ نیوٹن ریاضی دیاں مشقاں تے سائنس دے تجربے اپݨے آپ کوں خوش کرݨ سانگے کریندا ہا۔ اونکوں اپݨاکم چھپواوݨ دا کوئی شوق کینا ہا تے او دوستیں کوں آہدا ہا جو میںاپݨاسائنسی کم کݙاہوں کینا چھپویساں کیوں جو ایندے نال زیادہ بندئیں کوں میݙے کم دا پتہ لڳ ویسی۔ 20 سال تک او اپݨے علم کوں لُکائی رہ ڳیا۔ آخر ہک دوست ہوکوں سمجھایا جو معاشرے دے حوالے نال نیوٹن دیاں کجھ ذمہ داریاں ہن۔ اوندے مجبور کرݨ تے نیوٹن نے اپݨی کتاب لاطینی زبان اچ چھپوائی۔ 

نیوٹن دے قوانین حرکت

نیوٹن نے اپݨیقوانین حرکت دی بنیاد گلیلیو دی پیمائشیں تے رکھی ہئی۔ 

نیوٹن دا پہلا قانون حرکت اے آہدے:

ہک ساکن  یا رُکی ہوئی شئے ہمیشہ رُکی رہسی جے تک ہوندے اُتے حرکت  پیدا کرݨ واسطے کوئی قوت نہ لائی ونڄے۔ 

تے ہک حرکت کریندی ہوئی شئے ہمیشہ حرکت کریسی پئی جے تک ہوندے اُتے اونکوں روکݨ کیتے کوئی قوت نہ لائی ونڄے۔ 

اینکوں نیوٹن دا پہلا قانون حرکت آہدن۔ 

نیوٹن دا ݙوجھا قانون حرکت اے آہدے:

جیڑھے ہک جسم تے قوت لائی ونڄے تاں او قوت جسم اچ حرکت پیدا کریندی اے تے جیڑھے پاسے قوت زور لاوے جسم اوں پاسے ݙو ٹُرپوندے۔ 

مثال دے طور تے کار دا انجݨ جتنا طاقت والا ہوسی کار اتنا تیز حرکت کریسی۔

نیوٹن دا تریجھا قانون حرکت اے آہدے:

کائنات اچ ہر عمل دا ردعمل ہوندے اے ردعمل مقدار اچ عمل دے برابر تے سمت اچ ہوندے اُلٹ ہوندے۔ 

مثال دے طور تے اگر تساں کندھی تے زور دی مُک مارو تاں کندھی وی ہتھ تے زیادہ زور لیندی اے تے اگر کندھی تے تھوڑے زور نال مُک مارو تاں کندھی وی ہتھ تے تھوڑا زور لیندی اے۔

نیوٹن دے قوانین نے دنیا دی سوچ کوں تبدیل کرݙتا۔ سائنس دے علم اچ انقلاب آ ڳیا تے پہلی دفعہ انسان عام زندگی اچ حرکات کوں سمجھ سڳیا۔ 

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
مکان تے زمان دا قدیم تصور

## مکان تے زمان دا قدیم تصور
زمان و مکان ہک خوبصورت شاعرانہ تصور اے تے  سائنس دے نال نال فلسفے دا وی پسندیدہ موضوع رہ ڳئے۔ ڈھیر سارے شعراء کرام نے ایں موضوع تے طبع آزمائی کیتی اے۔ اے موضوع فلسفئیں دی سوچ دا وی مرکز رہ ڳئے۔ 

افلاطون[PLATO] نے اپݨی کتاب " ٹائیمیس[TIMAEUS]" اچ مکان یا فضا دے متعلق اے آکھیا ہا جو مکان او ہے، جیندے اندر سارے اجسام موجود ہن۔ مکان کݙاہوں تبدیل نئیں تھیندا کیونکہ جیڑھی چیز اچ تمام چیزاں موجود ہوون اونکوں ہر قسم دی شکل کنوں پاک ہوونڑا ںچاہیدا ہے جیویں سِنی مٹی بے شکل ہوندی ہے اگر ہوں کنوں بوتے بنڑائے ونڄن تاں ولا شکل وجود اچ اندی ہے۔ مکان کݙاہوں ختم نئیں تھیندا بلکہ ہر او شئے جیڑھی پیدا تھیندی ہے اونکوںاپݨے اندر جاہ ݙیندے۔ ایندا اے مطلب اے ہر او چیز جیندا وجود ہے اونکوں کہیں نہ کہیں جاہ تے موجود ہوونڑا ںچاہیدا ہے تے کجھ نہ کجھ فضا وی گھیرݨی چاہیدی اے۔ او شئے جو نہ زمین تے ہووے نہ اسمان تے ہووے اوں شئے دا وجود کینی تے او'  لا شئے ' ہوندی اے۔  

ایں تصور دے مطابق قدرت کوں ٹھوس چیزیں دا مجموعہ سمجھیا ڳیا انہیں چیزیں دے درمیان ہک خلا ہے جیندی  اپݨی کوئی شکل و صورت کینی۔ خلا کوئی خارجی چیز نئیں بلکہ خلا دا مقصد صرف اے ہا جو ایندے وچ مختلف مادی چیزیں دی ترتیب ݙتی ونڄ سڳے۔ 

فرانس دے مشہور فلسفی تے ریاضی دان رینے دے کارت[RENE DESCARTES] نے فضا دا نواں تصور پیش کیتا۔ ہوندے فلسفے دا بنیادی مسئلہ اے ہا جو تمام چیزاں ذہن یا مادہ ݙوہیں اچوں کہیں ہک نال لازمی تعلق رکھیندین لیکن خود ذہن تے مادہ اچ کوئی رشتہ موجود کینی۔ ذہن دی خوبی خیال اے جیڑھا نہ تاں کوئی جاہ مَلیندے نہ فضا اچ کوئی ترتیب رکھیندے۔ مادے دی اے خوبی اے جو او جاہ وی مَلیندے تے فضا اچ موجود وی ہوندے۔ دے کارت دا اے خیال ہا جو تمام فضا اچ کوئی نہ کوئی چیز ضرور موجود ہووے ورنہ خالی فضا کوئی کم دی کینی اور اے خالق کائنات دے کمال دے منافی ہے جو او کہیں چیز کوں بغیر مقصد دے پیدا کرے۔ اوں آکھیا ہا جو تارئیں دے درمیان ساکوں خالی فضاݙسدی اے لیکن اصل اچ او خالی کینی بلکہ او پوری دی پوری ہک عالمگیر مادے ایتھر دے نال بھری ہوئی اے۔ ایں تصور نال فضا ہک خالی شئے ہووݨ دی بجائے ہک خارجی شئے بݨ ڳئی۔

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
مکان تے زمان دے بارے نیوٹن دا تصور

فضا اچ کہیں نقطے یا پوائنٹ دے مقام دا تعین کرݨ ساݙے واسطے ناممکن ہے۔ خود نیوٹن کوں وی ایں مشکل دا احساس ہا جو کائنات اچ کوئی اینجھا ثابت جسم موجود کینی جیندے لحاظ نال اساں کہیں فِکس یا مطلق مقام دا تعین کر سڳوں۔ لیکن نیوٹن دے قانون حرکت واسطے کہیں اینجھے مقام کوں معلوم کرݨ دی ٻہوں ضرورت ہئی جیڑھا مطلق طور تے ساکِن ہووے۔ 

مزید سمجھݨ کیتے اساں نیوٹن دے جمود دے قانون تے غور کریندوں۔ ایں قانون دے مطابق کوئی حرکت کریندا ہویا جسم جیندے اتے کوئی ٻاہر دی قوت عمل نہ کریندی پئی ہووے او ہمیشہ سدھی لائن دے اتے ہکی رفتار نال حرکت کریندا رہسی۔ فرض کرو کہ اساں ہک صاف میز تے ہک لیسواں گولا ریڑھوں تاں اساں ݙیہدوں جو اے گولا سدھی لائن تے حرکت کریندے لیکن اگر کوئی شخص سیارہ مریخ تے رہندا پیا ہووے تے مریخ توں ٻہہ تے او ہیں گولے کوں ݙیکھے تاں اونکوں نظرسی جو گولا ہک ݙنگے رستے تے ویندا  پے۔ کیونکہ زمین آپ سجھ دے گرد گھمدی پئی اے۔ ایندا مطلب اے جو اساں نیوٹن دے جمود دے قانون کوں ثابت نسے کر سڳدے کیونکہ ساکوں ایندے واسطے ہک بالکل ساکن تے مطلق مقام دی ضرورت اے جتھاں اساں ہیں گولے کوں ریڑھوں تاں او سدھی لائن اچ حرکت کرے چاہے ایں حرکت دا مشاہدہ کہیں ستارے یا سیارے توں وی کیتا ونڄے۔ چونکہ زمین یا اسمان اچ کوئی اینجھا بالکل ساکن جسم معلوم کینی لہذا نیوٹن واسطے لازمی ہا جو او اینجھی فضا دا تصور کرے جیڑھی بالکل مطلق ہووے۔ نیوٹن خود ایںڳالھ کوں ایں طرح بیان کریندے:

"مطلق فضا یا مکان کہیں خارجی شئے دے لحاظ نال نہ بلکہ اپݨی ذات تے اپݨی حقیقت یا اصل دی وجہ کنوں تبدیل نہ تھیوݨ والا تے حرکت نہ کرݨ والا  اے"۔

اڳوں تے خود نیوٹن کوں اے منڑاں پئے ڳیا جو ہوں نے سائنس دی ضرورت واسطے مطلق مکان تے مطلق وقت کوں تسلیم کیتے لیکن عین ممکن ہے جو کائنات اچ کوئی اینجھی شئے موجود نہ ہووے جیندے نال اساں مطلق مکان تے وقت کوں ناپ سڳوں یا انہیں دا احساس کر سڳوں۔ 

نیوٹن دے خیال اچ مکان یعنی سپیس تے زمان یعنی ٹائم یا وقت ݙوہیں مطلق خارجی وجود رکھیندن تے انہیں دا انحصار کہیں مشاہدہ کرݨ والے یا کہیں حرکت کرݨ والے جسم تے کینی۔ 

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
سید امین الحق

سید امین الحق ہک پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے اگست 2018 توں پاکستان دی قومی اسمبلی دے رکن ہن۔ ایم کیو ایم (پی) دے سربراہ خالد مقبول صدیقی دے استعفیٰ دے بعد فی الحال وفاقی وزیر برائے انفارمیشن ٹیکنالوجی اتے ٹیلی کمیونیکیشن دے طور تے خدمات انجام ݙے رہے ہن۔

انہاں 2018 دے عام انتخابات وچ کامیابی توں پہلے ݙو والی  قومی اسمبلی وچ خدمات انجام ݙتیاں۔ اوہ متحدہ قومی موومنٹ پاکستان (MQM-P) پارٹی دا حصہ اتے ایم کیو ایم پاکستان دی رابطہ کمیٹی دے رکن ہن۔

## سیاسی دور
اوہ 2018 دے پاکستانی عام انتخابات وچ متحدہ قومی موومنٹ دے امیدوار دے طور تے حلقہ NA-251 (کراچی ویسٹ-IV) توں پاکستان دی قومی اسمبلی کیتے منتخب تھئے۔ 6 اپریل 2020 کوں انہاں کوں وفاقی وزیر برائے ٹیلی کمیونیکیشن مقرر کیتا ڳیا۔ 

امین الحق 2018 دے عام انتخابات توں پہلے 2 واری ایم این اے منتخب تھئے۔ اوہ پہلی واری 16 نومبر 1988 کوں این اے 194 (کراچی ایسٹ lll) توں قومی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے۔ ایندے بعد اوہ 1990 وچ اوں حلقے توں منتخب تھئے۔  

## ٻیا ݙیکھو

* پندرہویں قومی اسمبلی پاکستان (2018 تا 2022) کے ارکان کی فہرست

* پاکستان تحریک انصاف حکومت کے خلاف امریکی سازش اور پی ٹی آئی اراکین اسمبلی کا استعفی

*

## حوالہ

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
سید حفیظ الدین

سید حفیظ الدین، کراچی نال تعلق رکھݨ آلے ہک پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے 2013 توں 2018 تائیں سندھ دی صوبائی اسمبلی دے رکن رہ چکے ہن۔ 

## سیاسی کیریئر
سید حفیظ الدین پاکستان مسلم لیگ (ن) دے کراچی ڈویژن دے چیف آرگنائزر ہن، انہاں 14 فروری 2012 کوں پاکستان تحریک انصاف وچ شمولیت دا اعلان کیتا۔ اوہ 2013 دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ PS-93 (کراچی-V) توں پاکستان تحریک انصاف دے امیدوار دے طور تے سندھ دی صوبائی اسمبلی کیتے منتخب تھئے۔ پی ٹی آئی دی نمائندگی کریندے ہوئے، انہاں سندھ کیتے اوندے صوبائی سیکریٹری جنرل دے طور تے وی خدمات انجام ݙتیاں۔ انہاں پی ٹی آئی چھوڑ تے اپریل 2016 وچ پاک سرزمین پارٹی وچ شمولیت اختیار کیتی۔ انہاں 2018 دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ PS-114 (کراچی ویسٹ-III) توں پی ایس پی دے امیدوار دے طور تے سندھ صوبائی اسمبلی دی نشست کیتے انتخاب لڑیا پر اوہ کامیاب نئیں تھئے۔

## حوالہ

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:سندھی شخصیتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
آئن سٹائن دے خصوصی نظریہ اضافیت

1۔ روشنی دی رفتار کݙاہوں تبدیل نئیں تھی سڳدی۔ روشنی سفر کریندئیں ہوئیں اگر کہیں میڈیم یا واسطے اچ داخل تھی ونڄے تاں اوندی رفتار اچ فرق آ ویندے لیکن جونہی روشنی اوں واسطے کنوں نکلدی اے تاں ولااپݨی اصل رفتار پکڑ گھندی اے۔   

2۔ مشاہدہ کرݨ والے کہیں خاص قالب اچ یعنی حالت سکون یا یکساں رفتار نال سفر کرݨ والی حالت اچ فزکس دے قانون ہکو جیہاں ہوندن۔ 

ایندا مطلب اے ہے جو ہک فرضی مشاہد)مشاہدہ کرݨ والا( جیڑھا اضافیتی ذرے نال سفر کریندا پیا ہوسی تے ہک ٻیا مشاہد جیڑھا تجربہ گاہ اچ ساکن ہوسی، ݙوہیں تے فزکس دے قانون ہکو جیہاں لاگو تھیسن۔ اے نظریہ آئن سٹائن نے 1905 اچ پیش کیتا۔

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
آئن سٹائن دے عمومی نظریہ اضافیت

ایں نظریے اچ آئن سٹائن نے کشش ثقل کوں وی شامل کرݙتا۔ ایں نظریے اچ کشش ثقل ہک قوت دے لحاظ نال شامل نئیں۔ اے نظریہ آہدے جو وقت سدھا نئیں بلکہ مُڑیا ہویا تے ݙنگا اے جیندی وجہ کنوں زمان و مکان ݙوہیںمُڑیے ہویے ہن تے زمان و مکان کوں جیومیٹری دے ذریعے بیان کیتا ونڄ سڳدے۔ آئن سٹائن نے اے نظریہ 1915 اچ پیش کیتا۔ ایں نظریے دے مطابق جیڑھے کوئی جسم آزاد ہوندے تاں ہوندے اتے کوئی قوت اثر نئیں کریندی۔ ایں صورت اچ جسم دی حرکت دا طریقہ کار محض اوں زمان و مکان دی خصوصیت کوں ظاہر کریندے جیندے وچوں او جسم گزردے۔  ایں نظریے دے مطابق ساݙی اقلیدسی جیومیٹری دا اطلاق صرف خالی جہیں تے تھیندے۔ باری اجسام دے نزدیک زمان و مکان اچ جھکاؤ پیدا تھی ویندے۔ 

آئن سٹائن آہدے جو زمان (وقت) ہک " ڈائیمنشن" )بُعد یا سمتی پیمائیش) ہے جیڑھا کے سُنگِڑ سڳدے اور کݙاہیں کݙاہیں کجھ خاص حالات دے وچ رُک وی سڳدے۔ ہوندے نظریے دے مطابق ماضی، حال تے مستقبل ہک نسبتی مسئلہ ہے یعنی جیڑھا تواݙا آوݨ والا وقت ہے او کہیںٻے واسطے گزریا ہویا ویلھا ہو سڳدے۔ اور اے کہ مادہ توانائی ہے تے توانائی مادہ ہے یعنی اے ݙوہیں ہک سِکے دے ݙو رُخ ہِن۔ مادہ فنا تھی کے اتنا زیادہ توانائی اچ بدل سڳدے جو حضرت سلیمانؑ دے ساریں جنیں کنوں وی زیادہ خوفناک ثابت تھی سڳدے۔ آئن سٹائن اے وی آہدے جو کائنات دی ہر چیز نسبتی اے مطلب ہوندا تعلق کہیںٻئی چیز نال ہے ،  سوائے روشنی دے۔ اے ہک اینجھی شئے  ہے جیڑھی مستقل ہے ایندی رفتار کݙاہوں وی کہیں صورت اچ وی تبدیل نئیں تھی سڳدی۔

اتھاں کوئی اے آکھ سڳدے جو روشنی  دی رفتار پاݨی یا شیشے اچوں گزردیں ہوئیں گھٹ تھی ویندی ہے تاں اے رفتار مستقل کیویں ہے؟ 

اے درست ہے لیکن روشنی دی ہک عجیب خوبی ہے اگر او کہیں چیز دے وچوں گزردیں ہوئیں مََٹھی تھی ونڄے تاں نکلدئیں ہوئیںاپݨی اصل رفتار اچ آ ویندی ہے۔ ایندا ݙوجھا مطلب اے وی ہے جو روشنی دی رفتار فضا یا خلا اچ ہمیشہ ہکا یامستقل رہندی ہے اور اے کائناتی فضا یا خلا اتنا وݙی اے جو ایندا تصور وی ممکن نئیں۔ 

اے نظریے ساکوں ہک ٻئی عجیب ڳالھ وی ݙسیندن جو کائنات اچ کوئی وی شئے اینجھی کینی جیڑھی روشنی دی رفتارکنوں زیادہ تیزی نال سفر کر سڳے۔  

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
لمبائی دا گَھٹ تھی ونڄݨ

اے نظریات اے وی ݙسیندن جو کوئی چیز جتنا تیزی نال حرکت کریسی اتنا ہی کہیں خاص مشاہدہ کرݨ والے کوں حرکت دی سمت اچ سُنگڑی ہوئی ݙسسی مطلب ہوندی لمبائی گھٹ ویسی۔لمبائی دا سُنگڑونجݨ'  فیٹزجیرلڈ تے لورنٹز' دی ریاضیاتی مساوات دے مطابق تھیندے۔ ایں سْکڑاؤ کوں "فیٹزجیرلڈ تے لورنٹز دا سکڑاؤ" [LORENTZ-FITZGERALD CONTRACTION] آہدن۔ اے ہک سچائی اے جیڑھی عام حالت اچ ساݙی سمجھ اچ نئیں اندی۔ ایں سانگو اوں زمانے دے ہک شاعر نے لمبائی  دے سکڑاؤ تے ایں مساوات دا مزاق بنڑیندئیں ہوئیں اے شاعری کیتی:

"آکھیا ویندے جو 'فیسک ' ناں دا ہک طاقتور چھوہر ہا

ہوندے ہتھ اچ ہک ٻہوں تیز لمبی تلوار ہئی

جیڑھے او ہوا اچ پوری طاقت نال تلوار گْھمیندا ہا

تاںحرکت دا فیٹزجیرلڈ دا  سُکڑاؤ اثر کریندا ہا 

تے ہوں نوجوان دی تلوار چھوٹی تھی تے تھالی بݨ ویندی ہئی"

زمین دے اُتے اساں ایں سُکڑاؤ کوں محسوس نسے کر سڳدے۔ زمین جیڑھے حرکت کریندی ہے تاں اساں وی ہوندے نال حرکت کریندوں تے ساݙی رفتار وی زمین دی رفتار دے برابر ہوندی ہے۔ ایں سانگو اساں ایںسُکڑاؤکوں جیڑھا کہ ٻہوں گھٹ ہوندے محسوس نسے کر سڳدے اورٻی ڳالھ اے وی ہے جو ساݙی پیمائش والے سارے آلے وی سُنگڑ ویندن۔ 

او رفتاراں جیندے نال اساں زمین تے واقف آؤںروشنی دی رفتار دی نسبت ٻہوں گھٹ ہن تے ہُنیں نال سُکڑاؤ وی ٻہوں گھٹ تھیندے۔اے سُکڑاؤاصل اچ ہوں وقت ظاہر تھیندے جیڑھے کوئی چیز روشنی دی رفتار دے قریب پُڄ ونڄے۔ اگر کوئی چیز روشنی دی ادھی رفتار نال سفر کرے تاں ساکن حالت دے مقابلے اچ حرکت دی سمت اچ ہوندی لمبائی 15 فیصدسُنگڑ  ویسی اور اگر اے رفتار روشنی دی رفتار دے 90 فیصد تک پُڄ ونجے تاں ہوندی لمبائی آدھل تک گھٹ ویسی اور جیڑھے او شئے فرض کروروشنی دی رفتار تک پُڄ ویسی تاں اوندی لمبائی 100 فیصد تک گھٹ ویسی یعنی او شئے اپݨے ہرݙیکھݨ والے)ناظر( کیتے بالکل غائب تھی ویسی۔ 

لمبائی دے گَھٹ تھی  ونڄݨ دے ایں تصور کوں سمجھݨ کیتے اساں فرض کریندوں جو ہک 100 میٹر لمبی ٹرین ہک 100 میٹر لمبے پلیٹ فارم تے کھڑی اے۔ ہوندا انجن پلیٹ فارم دے بالکل شروع اچ ہے اور آخری چھکڑا پلیٹ فارم دے بالکل آخر اچ ہے یعنی ٹرین پلیٹ فارم دے بالکل برابر اچ کھڑی ہے۔ہُݨ اگر اے ٹرین 140 ہزار میل فی سیکنڈ دی رفتار نال ایں پلیٹ فارم دے اڳوں گزرے تے ہیں وقت اساں پلیٹ فارم تے کھڑئیں ہوئیں اگر ٹرین تے پلیٹ فارم دی تصویر چھِک سڳوں تاں اساں ݙیکھسوں جو ٹرین پلیٹ فارم دے صرف 60 میٹر دے برابر ہے یعنی ساݙی اے عجیب ٹرین اپݨی اصل لمبائی کنوں 40 فیصد حرکت دی سمت اچ چھوٹی تھی ڳئی ہے۔ ایندے علاوہ ساکوں ٹرین دے ٹائر گول دی بجائے ٹرین دی حرکت دی سمت اچ سُنگِڑوڄݨ دی وجہ کنوں ، انڈے آلی کار بیضوی ݙسسِن تے ساکوں اندر ٻیٹھے لوک وی حرکت دی سمت اچ سُنگڑیے ہوئے  ݙسسِن۔ 

مگر ٹرین دے اندر ٻیٹھے ہوئے لوگ ہک ٻے کوں تاں درست حالت اچ ݙیکھسن لیکن اْنہیں کوں ایویں لڳسی جیویں پلیٹ فارم 40 فیصد تک سُنگڑ ڳیا ہووے۔ نال نال ہنیں کوں عمارتاں تے پلیٹ فارم تے کھڑے ہوئے بندے وی سُنگڑئیے ہوئے ݙسسِن۔ 

سُکڑاؤ ہوں ویلھے نظر اندے جیڑھے کوئی چیز انتہائی تیز رفتار اچ کھڑے ہوئے لوگیں دے سامݨے کنوں گزر ونڄے۔ ہیں عجیب ٹرین دے مسافریں کوں لڳسی جو حرکت او نئیں کریندے پے بلکہ اْنیں دے اردگرد چیزاں انتہائی تیز حرکت اچ ہن تے ہنیں کوںسُنگڑیاں ہویاں نظر اندیاں پن۔

رفتار جوں جوں تیز تھیندی ویسی کہیں جسم دی جسامت یا لمبائی گھٹ تھیندی ویسی۔ آخر کار روشنی دی رفتار تے اوں جسم دی لمبائی صفر تھی ویسی۔ ہیندا مطلب اے ہے جو مختلف وقت اچ لمبائی مختلف ہوسی۔ ایں توں اے ڳالھ ثابت تھیندی اے جو لمبائی یا فاصلے دی ہستی یا وجود وقت دی نسبت نال ہوندی اے۔

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان