بلاں دے پھیرے

### طاہر غنی
او شام شہر تے قیامت بݨ تے لہندی ہئی جݙاں بلاں پھیرا پاوے ہا۔ اوندے آوݨ دی نشانی ہا پہلو جھاکڑا، وت کالی دھوں انہیری ، ول کݨ مݨ تے مُڑ زور دا مینہہ، مینہہ جمبے ہا تاں تیز ہوا دے شوکاٹ وچ شینہڑی دی کار بلاں شہر لہہ پووے ہا۔ اوندی شکل توبہ توبہ شالا رب دشمن کوں وی نہ ݙکھاوے … روتھ دی روتھ ، کالا منہ ، وات کنالی، ݙنڈ پہوڑے، سر تے والاں دا جھنڈ مشعلاں ریت ٻلدیاں اکھیں، ہتھاں تے وݙے وݙے نئوں، مُرے ہوئے پیر، قصہ کو تاہ ٻہوں کوجھی تے بد شکل، ݙیکھݨ نال بندے کوں تاپ تھی ونڄے۔

مثل مشہور اے جو ٻود بلائیں دے پھیرے خیر دے نئیں ہوندے۔ جݙاں بلا پھریا پاوے ہا اوندے آوݨ نال شہر دا شہر سنڄ بر، بزار بھنبھڑاں بھوں، ڳلی کوچے ویران، بلاں دا ایݙا خوف تے ݙر جو لوک گھراں دے ٻوہے بند کر تے جندرے چا مارن ہا۔ آپݨے ٻالاں ٻچیاں کوں چنڈ ڳٹھ وچ اِنج لُکالیون جیویں کُکِڑ ہل دی جھاٹ توں بچاوݨ کیتے چوچیاں کوں کھنباں تلے ݙے لیندی اے۔

جیڑھی رات بلاں پھیرا پاوے ہا او رات شہریاں کیتے قہر غضب تے قیامت دی رات ہوندی ہئی۔ ہر جیڑا اداس ، ہر دل خوف زدہ تے حیران جو ہݨ کیا تھیسی؟ کیڑھی بݨسی۔ بلاں آپݨی مرضی نال سنڄیاں ڳلیاں تے سکھݨے بزاراں وچ مرزے یار دی کار پھرے۔ جݙے دل آوس ٻوہا تروڑ کے وڑ ونڄے ۔ نا ہٹک نا ہوڑ، گھر دا ردھا پکا چٹ کرو ونڄے ، ہک گھروں رڄ پڄ تے ݙوجھے گھر ونڄ وڑے پر ول وی اوجھ نا بھریوس تے ویندی جا تے شہر دے ہک چونویں تے نکھیڑ گھٖبرو کوں پھد تے ، ہݙیاں سودھ رڑک ونڄے۔ بلاں دی ایݙی دہشت جو کوئی سدھی ݙنگی نہ آکھے… شہر دے لوک نت ایں آفت کنوں تنگ، بلاں جو ان تاں ہک کھاوے پر ݙر سبھناں کوں ہووے۔ ہر بندہ مُد فکر، ہر پنڈے ترڑکار، ہر دی لوں کھڑی جو کݙاں کیندی واری آ ونڄے تے قربانی دا ٻکڑا بݨ ونڄے۔ تنگ آ تے شہریاں ڳویڑ کیتا رل مل صلاح مشورے کیتو نے جو اے بلاں کیویں مگروں لہہ۔ دم درود، چلے ٹوݨے، ہاڑے میلے، منتاں ترلے کیتو نے پر ٻود بلائین تے انہاں ڳالھیں دا کیا اثر؟ شہر دے چھوکریاں نینگراں تے ڳبھرواں بلاں نال لڑݨ دا فیصلہ کیتا۔ پر ٻڈھڑھیاں روک ݙتا جو آدم ذات دا بلائیںنال کیہاں مقابلہ؟

بادشاہ تک شکایت پہنتی۔ بلاں دیاں ڳالھیں سݨ تے اندر اندر کنبݨ پے ڳیا پر جی کوں ترکڑا کر تے حکم جاری کیتس جو شہر دے فلاݨیں فلاݨیں سیاݨے تے وݙیرے بلاں کوں روک تے ہاڑا گھتن تے اوں کنوں پچھن جو کس طرح نال چھٹارا تھی سڳدا اے یا او کیا چاہندی اے؟ بادشاہی فرمان سݨ تے شہر دے وݙیرے تے سیاݨے ٻہوں ݙریے پر اڳوں اڳ تے پچھوں کدھ والا معاملہ ہا۔ حکم دی تعمیل کریندن تاں مردن۔ بلاں دے اڳوں ونڄݨ موت کوں سݙ مارݨ ہا تے جے کرائیں نہیں ویندے تاں بادشاہ دی سزا توں نہیں بچ سڳدے، مجبور تھی ہک ݙینہہ جݙاں بلاں رڄ پڄ تے واپس پئی ویندی ہئی تے اوندیاں واچھاں وچوں رت دے چوا کے وڳدے پئے ہن، اڳوں آ ڳئے تے ہتھ ٻنھ تے عرض کیتونے:

’’ جہیں ہیں اسا تھوں ٹل، ہن کوئی ہور شہر تک، کوئی ہور شہر ڳول‘‘

بلاں انہاں دے ہتھ جوڑیاں دی پرواہ نہ کیتی انہاں لیندیاں پٹکے لہا تے بلاں دے پیراں تے چا رکھے۔ سیس نوا تے منتاں ترلے کیتونیں تاں بلاں انہاں دے دِر ݙٹھا تے کڑک تے ٻولی 

’’ ݙسائو کے آہدے او؟‘‘

اتھوں ڳالھ مہاڑ ٹر پئی تے آخر ایں ڳالھ تے سمجھوتہ تھی ڳیا جو بلاں شہر وچ نت نہ آسی ستویں ݙیہاڑے پھریا کریسی گھر گھر نہ پھرسی شہر دے چوک دے سڄے ہتھ والے مکان وچ تھٻا روٹیاں دا ، کناں دال دا تے ہک چوݨواں ڳبھرو اوندے نکل کیتے ٻدھا ہوسی۔ قول قرار تھی ڳیا، ایں فیصلے تے شہر دے سیاݨیں تے خود بادشاہ سلامت ٻہوں خوش۔ آکھن چلو چنڳا تھیا نت دی مصیبت توں جان چھٹی۔ ستویں ݙیہاڑے ہک جوان دی قربانی پڄالے کھاندی اے ہݨ بلا ستویں ݙیہاڑے آوے تھٻا روٹیاں دا کھاندی، کُناں دال دا سُکیندی تے جوان دا گھٹ بھریندی ٹر راہی تھیوے۔ شہر دے ڳبھرو مکݨ لڳ ڳئے پر کیا مجال جو بلاں دے خلاف کوئی ڳالھ کرے، اوکوں کوئی گھٹ ودھ آخھے، غم تے غصے دا اظہار کرے۔ وݙے ایں آفت کوں گناہاں دی شامت سمجھ تے چپ ۔ دل وچ آخھن جو کیں طرح نال اے مصیبت ٹل ونڄے۔ پر ڳالھ زبان تے نہ لے آون۔ کوئی ہیہانہ گھتے۔ کوئی دل نہ رکھے تے بلاں ستویں ݙیہاڑے ہک بندہ رڑکیندی رہی۔

آہدن اوں نگری دے بادشاہ کوں پہلوانی دا شوق ہا۔ تے خود وی گھلدا ہا۔ اوندے دربار وچ ہک توں ہک ودھ تے پہلوان ہن۔ انہاں دی خدمت کیتے مالشیئے ، داری کیتے نوکر چاکر، کھاوݨ پیوݨ کیتے ددھ، بادام، گھیو، مکھݨ، گوشت، سبھ کجھ موجود ہا۔ بادشاہ دے راکھویں پہلواناں وچون نصرت پہلوان آپݨے ویلھے دا رستم ہا۔ کشتی دا ایݙا ماہر جو اڄ تئیں اوں کنڈ نہ لوئا۔ ریاستاں تے ملکاں دے پہلوان شرطاں ٻنھ تے آون تے لِنگ گوݙا بھنا تے ٹر ونڄن۔ نصرت پہلوان تے بادشاہ ٻہوں خوش۔

ہک ݙینھ بادشاہ نے ترنگ وچ آ تے نگری نگری منادی کرا ݙتی جو جیڑھا نصرت پہلوان کوں ݙھہائے ݙہ ہزار رپوے نقد انعام گھنے۔ نا ڄاݨ ہک ٻڈھڑے غریب ڄٹ تے اے منادی سݨی، دل وچ آکھݨ لڳا رب طاقت ݙیندا تاں اڄ نصرت پہلوان کوں ݙھہا تے ݙہ ہزار نقد انعام پیندا تے آپݨے جوان دھیاں بھاڳݨ تے نورِن دے ہتھ پیلے چا کریندا۔ دل وچ آکھݨ لڳا یار! جوانی وچ تاں توں وی گھلدا ہائیں۔ ازما ݙیکھ تاریاں کوں ٻانہولیاں تاںنئیں بھلدیاں، متاں بخت یاوری چا کرے۔ ول آپݨے آپ کوں سمجھاوݨ ٻہہ ڳیا مݨکا بھنویندا ایں۔

’’آئیوں تے ڳیوں۔ سلام نا دعا، حال حوال نہ ڳالھ مہاڑ۔ ٻہہ یار حال ݙے کیویں ودا ایں؟‘‘

ڄٹ چپ، پہلوان ول پچھیا ڄٹ چپ، تریجھی واری ڄٹ جواب ݙتا:

’’ یار کے ݙساں، مجبور ہاں، میݙیاں ݙو دھیاں گھر وچ جوان ٻیٹھیاں ہن، پیسہ پلے کائنی ، بھیڑا زمانہ اے گھوٹ والے ݙاج ݙاݨ وں بݨا ڳل نیں سݨدے جوان دھیاں دا خیال کھادی ویندا اے۔ سوچیم پہلوان کوں ݙیکھاں ہیݨاں ہو یا تاں لڑ پوساں ݙاڈھا ہو یا تاں منت کریساںجو اللہ دے ناں تے میݙے کولوں کنڈھ چا لوا تاں جو میں انعام دی رقم گھن تے دھیاں کوں کنے کڄے ݙولی وچ ٻہا تے ٹور ݙیوان۔ ݙٹھم دال نئیں ڳلدی ولدا ٹر پیاں۔‘‘

نصرت پہلوان بہادر تے شہ زور جوان ہا اتے بہادر رحمدل تے سخی ہوندن۔ ڄٹ دیاں ڳالھیں سݨ تے اوندا دل پسیج ڳیا۔ ڄٹ دی مجبوری دا ݙاڈھا احساس تھیس پر بادشاہ تے آپݨی عزت دے احساس توں دروٹ ڳیا۔ رہ رہ تے خیال پووس پریشان تھی ڳٰا۔ آپݨی عزت تے غریب ڄٹ دی مجبوری دے احساس توں پسینہ آ ڳیُس۔ سوچ سوچ تے ڄٹ کوں آکھݨ لڳا:

’’ یار ونڄ بادشاہ دے درٻار وچ پیش تھی۔ ونڄ آکھ جو میں نصرت پہلوان نال کشتی کرینداں ، تیݙا میݙا خدا ضامن میں کنڈ چا لویساں تے توں انعام گھن تے دھیاںکوں چا پرنائیں۔ ول آکھݨ لڳا ہݨ تائیں بادشاہ تے آپݨے ناںنموذ دی پاروں وݙے وݙے پہلواناں کوں ہرا ایم تے اڄ اللہ دی رضا دی خاطر ہک غریب بھرا دی امداد کیتے کند چا لوایم تاں کیہڑا فرق پے ویسی۔ بادشاہ نراض تھیسی۔ تھیندا اے تاں تھیوے پیا۔ بادشاہاں دا بادشاہ تاں خوش تھیندے۔‘‘

ڄٹ درٻار وچ پنتا۔ عرض کیتُس۔

عالم پناہ! میں شاہی پہلوان نصرت نال لڑݨ کیتے حاضر تھیاں۔‘‘

بادشاہ حقارت نال ݙٹھا تے آکھݨ لڳا:

’’ اوترا ! گھرں وادھو ایں، رُٹھا تاںنیں ودا، شکل تاں ݙیکھ وݙا آیا ہیں لڑݨ کیتے۔‘‘

ڄٹ ہتھ ٻنھ تے عرض کیتی۔

’’بادشاہ سلامت میݙے اتے تہاڈفی تک نئیں پئی، بھلو بھلی ا انت نیں۔ ہک واری ازما تاں ݙیکھ۔ سیاݨیں آکھ ڳئے ہن جمعرات کݙاں جݨیں آندی پچھاں۔ گھول چا کر اتے آپݨے پہلوان دا حشر چا ݙیکھ۔

بادشاہ کوں طیش آ ڳئی۔ اوں ویلے کشتی دا حکم چا ݙتس۔ دنگل لڳ ڳیا، ݙھولاں کڑکٹ پے ڳئی۔ الخی تیملخی دنگل ݙیکھݨ کیتے وٹلی تھی ڳئی۔ سنہری خیمے تلے بادشاہ سلامت آپݨے وزیراں تے درٻاریاں سمیت کشتی ݙیکھݨ کیتے تشریف گھن آیا۔ ہک پاسوں شینہہ ڳبھرو نصرت پہلوان پڑ وچ مٹیاں پیندا نکلیا۔ ݙوجھے پاسوں چوتا کڈھ تے ٻڈھا ڄٹ علی علی کریندا نکلیا۔ جور ݙیکھ تے لوک مچھر ڳئے۔ا ٓکھݨ لڳے شینہہ ٻکری، چڑی تے باز دا مقابلہ اے۔ کتھے نصرت تے کتھے ٻال ٻچڑدار شودا ڄٹ۔ اے کشتی نیں ساݙے نال مذاق اے۔ دنگل وچ گڑ بڑ مچ ڳئی پر بادشاہ دے اشارہ کرݨ تے لوک چپ تھی ڳئے تے بادشاہ دے حکم نال دنگل شروع تھی ڳیا۔ نصرت رہی رکھی کھلا ہا۔ کوڑی مچوں ڄٹ کوں للکاریُس:

’’ کیوں سیت سئیں ڳئی ہئیَ کیوں ہݙ گوݙا بھنویندا ایں آ پڑ وچ آ۔ تیکوں موت ٻنھ تے اتھاں گھن آئی اے۔‘‘

ڄٹ وی کشتی دے دا پیچ ڄاݨدا ہا۔ ݙنڈ بیٹھکاں کڈھدا بکھے شیر دی کار نصرت دے ٻکھیں آن پیا۔ لڑائی شروع تھی ڳئی۔ کݙی نصرت دا پلہ بھاری تے کݙی ڄٹ دا۔ لڑدیاں لڑدیاں چر لڳ ڳئے لوک حیران کشتی دا فیصلہ تھیوݨ تے نا آوے۔ نصرت ڄاݨ تے کشتی کوں لمباݨ ݙتی ونڄے جو بادشاہ دے ݙیکھݨ والیلوکاں کوں اے محسوس نہ تھیوے جو اے نورا کشتی اے… آخر ڄٹ چگھ چگھ تے نصرت دی کنڈ لا ݙتی۔ ڈھول وڄ ڳئے ہوئے ہوئے مچ ڳئی لوکاں ڄٹ کوں مونڈھیاں تے چا گھدا۔ بادشاہشرم توں سر لئے ڳیا۔ لوک آکھن:

’’ واہ مولا تیݙے رنگ۔ بے شک اللہ چڑیاں توں باز مرواندا ای!

نصرت دی ہار توں بادشاہ خار کھا ڳیا ، حکم ݙتس جو نصرت ہݨیں ہݨیں میݙی نگری وچوںنکل ونڄے۔ میکوں شرمسار کیتا ہس۔ میݙیاں اکھیں توں پاسے تھی ونڄے۔ میکوںنظر نہ آوے، نصرت کوں ایں انجام دا پتہ ہا۔ اوں ویلے ٹر پیا۔ … ٹردیاں ٹردیاں ہک ݙینہہ کلاہر ویلے نصرت پہلوان اوں شہر ونڄ پہنتا جتھاں بلاں پوندی ہئی۔ نصرت کئی ݙیہاڑیں دا بکھا ہا ݙہدھا اے جو شہر دے چوک دے کول ہک گھر وچ بے وقتا تنور پیا ٻلدا اے۔ اݙاہیں مُڑ پیا۔ اڳاں ݙہدھا اے تاں کیا ݙہدھا اے جو ہک ٻڈھڑی روٹیاں پکیندی پئی اے تنور تے روٹیاں وی لیندی ٻیٹھی اے تے روندی وی ٻیٹھی اے۔ نصرت پہلوان صدا کیتی:

’’مسافر ہاں ، بکھا ہاں روتی دا سوال اے۔ ‘‘

ٻڈھڑی سݨ تے آکھݨ لڳی …’’ پر دیسی اتھوں ٹر ونڄ، اے مصیبت تے موت دا گھر اے۔ اے روٹیاں بلاں دی مہمانی کیتے پیاں پکدیاںہن۔ رب لہندھیاں دا ہک پتر ݙٹا ہا جیکوں پوہریاںنال پالیا ہا او وی اڄ بلاں دا لقمہ بݨ ویسی۔ جھٹ دا مہمان اے۔‘‘

نصرت پہلوان نے ٻڈھڑی کوں دھیرج ݙتا تے حال چایُس، ٻڈھڑی ساریکہانی سݨائی۔ پہلوان آکھݨ لڳا ’’ اماں خیر اے ، گھبرا نیں، میکوں رحٹ تے روٹی کھاوݨ ݙے تیݙے پتر دی تھاریں قربانی میں ݙیساں‘‘

ٻڈھڑی اے ڳالھ سݨ تے پہلوں ہس پئی تے ول رو ݙتُس۔ نصرت پہلوان پچھیا …’’اماں ہسی کیوں ایں تے رُنی کیوں ایں؟‘‘

آکھݨ لڳی … خوشی توں ہس پئی ہاں جو پتر بچدا اے تے رُنی ایں واسطے ہاں جو توں وی کہیں دا ڄایا ایں۔‘‘

نصرت جواب ݙتا …’’ اماں توں میݙی فکر نہ کر، ایں دھرتی تے میݙا کوئی ولی وارث نیں۔ تے جیندا کوئی نہ ہووے اوندا جیوݨ مرݨ ہک برابر ہوندا اے۔ توں میکوں روٹی ݙے میݙیاں آندھراں بکھ توں ٻاہر آندیاں ہن۔‘‘

ٻڈھڑی رٹی اڳوں رکھی۔ پہلوان بسم اللہ کر تے کھاوݨ پے ڳیا۔ رڄ تے روٹی کھادُس، رب دا شکر اد اکیتُس۔ ٻڈھڑی کوں آکھݨ لڳا۔ ’’ اماں! تساں ونڄو تہاکوں چھٹی ہݨ میں ڄاݨاں تے بلا ڄاݨے۔ آپس وچ پئے نبڑسوں تے مُکسون۔‘‘ نصرت بلاںنال لڑݨ دا فیصلہ کر ڳھدا۔ سوچیُس ٻود بلاں نال سدھا مقبالہ ٹھیک نیں پھند فریب تے چالاکی نال مقابلہ کرݨاں پوسی۔ ایں کیتے کہی لَے تے بندے جیݙا ٹویا ویڑھے وچ چا کھٹُس تے ٹوئے کوں کپڑے نال کڄیُس ول کپڑیاں کوں جوڑ تے بندے دا مورا بݨا تے ہک پاسے چا ٻہایُس تے ݙوجھے پاسے آپ لُک تے ٻہہ ڳیا۔

بلاں آپݨے وقت تے آئی آوݨ نال اُوں تھٻا روٹیاں دا تے کناں دال دا سُرکیا تے ول بندے در جھٹ کیتُس تے ٹوئے دے وچ سر دے بھار کھوڑ موڑ ہو تے ڈھٹھی ۔ لیندیاں اٹھی اڄاں ناہی سنبھلی جو نصرت پہلوان نیں تلوار دے ہک وار نال بلاں دی کنی لہا ݙتی۔

آہدن جݙاں بلاں آوے ہا یا ونڄے ہا جھݨ جھݨ دی آواز آوے ہا۔ رات دھم ڳئی بلاں دے ونڄݨ دی آواز نا آئی۔ ݙینہہ تھی ڳیا لوک اڄاں لکے پئے ہن۔شالا خیر ہووے۔ ݙائݨ کیوںنی ں ڳئی۔ ٻڈھڑی ہمت کیتی، گھروں ٻاہر نکل تے اوں گھر ڳئی جتھاں بلاں دی مہمانی ہوندی ہئی۔ ݙہدی اے جو موئی پئی اے۔ سر لتھا پیا اے تے مسافر بلاں دا سر لہا تے ٹر ڳیا اے۔ ٻڈھڑی خوش خوشی ہر گھر ڳئی تے انہاں کوں مبارک ݙتُس جو بلاں ہمیشہ کیتے مگروں لتھی موئی پئی اے۔ بلاں کوں ݙیکھݨ کیتے ملخی وٹلی تھی ڳئی ۔ پرچول تھئی جو کون بہادر اے جئیں ایں بلا دا سر لہایا  اے۔ کئی کوڑے دعویدار آکھن جو اساں ماریا اے پر ٻڈھڑی نہ منے تے آکھے ’’ بلاں کوں مسافر ماریا ے ‘‘ تے ول ساری کہانی سُݨایُس ۔ باداہ کوں اطلاع ملی لشکر گھن تے شہر آ پہنتا۔

بادشاہ نے ٻڈھڑی توں   مسافر دے بارے وچ پچھیا۔ ٻڈھڑی جݙاں اوں جوان دا حلیہ ݙسایا تاں بادشاہ سمجھ ڳیا جو حلیہ تاں نصرت پہلوا دا اے۔ تے اے کم وی اوندا تھی سڳدا اے۔ پیادیاں تے سپاہیاں کوں چارے پاسے ڳول کیتے بھڄا ݙتُس۔ آخر نصرت پہلوان مل ڳیا۔ بلاں دا سر کول ہَس بادشاہ دے درٻار پیش کیتونے۔ بادشاہ نصرت پہلوان کوں ݙیکھ تے ٻہوں خوش تھیا۔ آکھݨ لڳا یار تیݙی وی سمجھ نیں آندی  ہکے ٻڈھڑے ڄٹ توں کنڈ لوائی کھلاہیں تے ہکے مریلی تے آدم خور بلاں دا سر قلم کیتی کھلاہیں۔ نصرت پہلوان ڄٹ دا سارا قصہ کر سݨایا۔ اے واقعہ سݨ تے بادشاہ ہو وی خوش تھیا۔ نصرت پہلوان کوں انعام ݙتُس۔ ڄٹ کوں بلا تے اوکوں وی مالا مال کر ݙتس۔

## حوالہ
کتاب: کرینہہ دے پُھل، مصنف: نصیر شاہ ، جھوک پبلشرز ملتان