open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سشما ریڈی

سشما ریڈی ہک بھارتی ماڈل، وی جے، اداکارہ تے پروڈیوسر ہَن۔

## ابتدائی زندگی
سشما ریڈی نے بمبئی سکاٹش اسکول، ماہم توں تعلیم حاصل کیتی تے مٹھی بائی کالج، ممبئی، مہاراشٹر، ہندوستان توں اکنامکس وِچ گریجویشن کِیتا۔ اُنہاں نے ریاستہائے متحدہ نیو یارک شہر توں فلم سازی دا کورس مکمل کِیتا۔ اُنہاں دیاں ݙو بھیݨاں میگھنا ریڈی ہَن، جیڑھی ہک سابقہ ماڈل ہَن تے سمیرا ریڈی، ہک مشہور بالی ووڈ اداکارہ ہَن۔

## پیشہ

### ماڈلنگ
اُنہاں دی بھیݨ میگھنا نے اُنہاں کوں ٹیلی ویژن دی دنیا وِچ شامل تِھیوݨ تے آمادہ کِیتا۔ اُنہاں کوں پہلا عروج بھارت بالا پروڈکشن نے ݙتا ہئی۔ اُنہاں نے 100 توں زیادہ ٹیلی ویژن اشتہارات وِچ کم کِیتا جیندے وِچ لمکا، فیئر اینڈ لولی، لبرٹی، گودریج، بلینڈرز پرائیڈ، فورڈ آئیکون تے سلمان خان دے نال تھمبس اپ کِیتے ہک ٹی وی کمرشل شامل ہَن۔ ریڈی سونو نگم دے میوزک ویڈیو دیوانہ وِچ دیواکر پنڈیر دے نال، ڈی جے سوکیتو دے تیرے جیسا پیار تے سونا موہاپاترا دی موسیقی دی تالیف عشق نچایا وِچ وی نظر آئیاں۔

### ہوسٹنگ
بھارت وِچ چینل وی دے آغاز دے فوراً بعد، اوہ 2 سال توں زیادہ عرصے تک میوزک چینل تے وی جے دا کردار ادا کریندی رہیاں۔ سشما نے لائف اسٹائل براڈکاسٹر ڈسکوری ٹریول اینڈ لیونگ تے ڈریم ہوٹلز دی میزبانی کیتی، جیندے وِچ ہوٹلاں دے منظر، پرتعیش زندگی، سجاوٹ، انداز تے ہوٹلاں دی چمک دمک دی نمائش کیتی ڳئی۔

### اداکاری
سشما نے آپݨی فلمی شروعات انیل کپور دے نال 2005ء وِچ وویک اگنی ہوتری دی چاکلیٹ: ڈیپ ڈارک سیکریٹس دے نال کیتی تے بعد وِچ ڈان: دی چیس بیگنز اگین تے چھپ چھپ کے وِچ شاہد کپور تے کرینہ کپور (ݙوہاں 2006ء وِچ) دے نال نظر آئیاں۔

### پروڈکشن تے فلم میکنگ
2008 وِچ، سشما نے رجت کپور کوں اُنہاں دے پروجیکٹ رکٹینگولر لو کہانی دی تیاری وِچ مدد کیتی۔

2009ء وِچ، اُنہاں دا تعارف ہک مشترکہ دوست دے ذریعے موجودہ پروڈیوسر شراکت دار سنجے بھٹاچارجی نال تِھیا۔ اِیہ سمجھݨ دے بعد جو اُنہاں دے فلم سازی دے کاروبار، ڈسٹری بیوشن تے فلم مارکیٹنگ نال متعلق مشترکہ مقاصد ہَن، اُنہاں دی ملاقات دہلی دے آریان برادرز نال تِھئی، جیڑھے اُوں وقت فلم انڈسٹری وِچ آنݨ کِیتے کوشاں ہَن۔ جون 2009 وِچ، آرین برادرز دی فنڈنگ نال، ریڈی تے بھٹاچارجی نے پروڈکشن کمپنی سیون آئی لینڈ اسٹوڈیو پرائیویٹ لمیٹڈ قائم کیتی۔ لمیٹڈ سیون آئی لینڈ تے آرین بروس ڈس ٹولا 2009ء دے آخر وِچ منظر تے آ ڳئے تے 22 اکتوبر 2010ء کوں متعارف تِھئے۔ اوہ ہݨ اِیندے اڳلے پروجیکٹس - نیشنل رومنگ تے کم کرین٘دے پئین، جیڑھا ہک مزاحیہ کیپر ہِے، دی اسٹیمپ کلیکٹر، جیڑھا وشواپریا آئینگر دی مختصر کہانی نو لیٹر فرام مدر تے مبنی ہِے تے ہک ٻیا تبتی خاندان دی بقا دی جدوجہد تے مبنی ہِے۔ اڳلی فلم تے کم جاری ہِے، جیندا ناں نیشنل رومنگ ہِے، جیڑھا جنگل وِچ ہک پاگل کامک کیپر ہِے۔

سشما نے آپݨی ٹیلی ویژن پروڈکشن کمپنی، نکی ریڈی پروڈکشن شروع کیتی ہِے تے بین الاقوامی لائف اسٹائل چینلز جیویں جو ٹی ایس سی تے ٹریول شوز کِیتے مواد تیار کرین٘دی پئی ہِے۔ اُونڈے گو انڈیا مہاراشٹر دے ناں دا ٹی ایل سی تے آپݨا شو تیار تے اینکر وی کِیتا ہِے، جیڑھا دسمبر 2012 وِچ ٹیلی کاسٹ تِھیا ہئی۔

## فلموگرافی

### بطور اداکارہ

### بطور پروڈیوسر

## حوالے

ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ممبئی دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:بھارتی فلم پروڈیوسر زنانیاں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ارونا کماری گالا

ارونا کماری گالا (1 اگست 1944ء) سابقہ ہندوستانی پارلیمنٹیرین تے سماجی کارکن پٹوری راج گوپال نائیڈو دی دِیہتری ہَن۔ اوہ فی الحال تیلگو دیشم پارٹی دی پائلٹ بیورو دی ممبر ہَن۔ اوہ ہندوستان دے آندھراپردیش حکومت وِچ جغرافیہ تے کاناں دی وزیر ہَن۔ چندرگیری حلقہ توں ہک ایم ایل اے ہَن تے 8 مارچ 2014 کوں اُنہاں نے تلگو دیشم پارٹی وِچ شمولیت اختیار کیتی۔

ارونا کماری دی شادی ڈاکٹر امرا راجا نال تِھئی، جیڑھا ہک کاروباری تے راجا گروپ آف کمپنیاں دی بانی ہئی۔ رامچندر نائیڈو گالا دے نال ہَن۔ اُنہاں نے لیک ویو کالج توں کمپیوٹر سائنس وِچ بی اے کیتا ہئی۔ اُنہاں نے کرسلر کارپوریشن کِیتے بطور کمپیوٹر پروگرامر تے محکمانہ محکمہ وِچ انتظامی انفارمیشن سسٹم دے ڈیپارٹمنٹل ہیڈ دے طور تے خدمتاں انجام ݙتیاں۔

اُنہاں دی سیاسی زندگی وِچ اُنہاں دے ابتدائی کرداراں وِچ آندھرا پردیش دی خواتین کانگریس دی صدر تے پی پی سی سی دی جنرل سکریٹری شامل ہَن۔ اوہ 1989–1994، 1999–2014 دے دوران چندرگیری حلقہ توں آندھرا پردیش دی وزیر صحت تے انشورنس وزیر ہَن، اِیں دوران اُنہاں نے جامع ہیلتھ پروگرام، آرگیاسواری کوں تشکیل ݙتا۔ اُنہاں نے کانگریس حکومت دے ݙوجھے دور وِچ وزارت برائے سڑکاں تے عمارتاں دا مختصراً بندوبست کیتا۔

ارونا کماری نے تلگو وِچ ٻہوں سارے ناول لکھے۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
پدمجا نائیڈو

پدمجا نائیڈو (17 نومبر 1900ء - 2 مئی 1975ء) ہک بھارتی آزادی پسند تے سیاست دان ہَن جیڑھیاں 3 نومبر 1956ء توں 1 جون 1967ء تک مغربی بنگال دی 5ویں گورنر ہَن۔ اوہ سروجنی نائیڈو دی دِیہتری ہَن۔

## ابتدائی زندگی
پدمجا نائیڈو دی ڄَمَّݨ حیدرآباد وِچ ہک بنگالی ماں تے تیلگو پیو دے گھر تِھئی۔ اُنہاں دی ماں شاعرہ تے بھارتی آزادی پسند سروجنی نائیڈو ہَن۔ اُنہاں دے پیو متیالا گووندراجولو نائیڈو ہک طبیب ہَن۔ اُنہاں دے چار بھیݨ بھرا ہَن، جیسوریا، لیلامانی، نیلاور تے رندھیر۔

## سیاسی زندگی
21 سال دی عُمر وِچ، اُنہاں نے حیدرآباد دی نظام حکومت والی شاہی ریاست وِچ انڈین نیشنل کانگریس دی مشترکہ بُنیاد رکھی۔ اُنہاں کوں 1942ء وِچ "ہندوستان چھوڑ دو تحریک" وِچ حصہ گِھنݨ دے جرم وِچ جیل بھیڄ ݙتا ڳیا ہئی۔ آزادی دے بعد اوہ 1950ء وِچ بھارتی پارلیمان کِیتے چُݨیاں ڳئیاں۔ 1956ء وِچ اوہ مغربی بنگال دی گورنر مقرر تِھیاں۔ اوہ ریڈ کراس نال وی وابستہ ہَن تے 1971ء توں 1972ء تک انڈین ریڈ کراس دی چیئرمین ہَن۔

## ذاتی زندگی
آپݨی زندگی دے اوائل وِچ، مریم جناح (قائد اعظم محمد علی جناح دی ݙوجھی زال ہَن۔ شادی دے ویلے اوہ آپݨا پارسی مذہب تبدیل کر تے مسلمان تِھی ڳئی ہَن تے اُنہاں دا اسلامی ناں مریم جناح ہئی۔) دی قریبی سہیلی ہَن جیڑھیاں بعد وِچ پاکستان دے بانی محمد علی جناح نال شادی کیتی۔ پدمجا نائیڈو دے نہرو خاندان دے نال گہرے تعلقات ہَن، بشمول جواہر لعل نہرو تے اُنہاں دی بھیݨ، وجیا لکشمی پنڈت دے نال۔ پنڈت نے بعد وِچ اندرا گاندھی دے دوست تے سوانح نگار پپل جیکر کوں ݙسایا جو پدمجا نائیڈو تے نہرو کئی سالاں تک نال رہے۔ نہرو نے پدمجا نال شادی کِیوں نہ کیتی کیوں جو اوہ آپݨی دِیہتری اندرا کوں تکلیف نئیں ݙیوݨ چاہندے ہَن۔ تاہم، پدمجا نے اِیں امید تے کݙاہیں شادی نہ کیتی جو نہرو ہک ݙینہہ پروپوز کریسن۔ ریٹائر تِھیوݨ دے بعد، پدمجا 1975ء وِچ اپݨی موت تک تین مورتی بھون اسٹیٹ دے ہک بنگلے وِچ رہیاں، جیڑھا وزیر اعظم نہرو دی سرکاری رہائش گاہ تے بعد وِچ اُنہاں دی یاد کِیتے وقف ہک عجائب گھر ہئی۔

## میراث
دارجلنگ وِچ پدمجا نائیڈو ہمالین زولوجیکل پارک اُنہاں دے ناں تے رکھیا ڳیا ہِے۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ودیا راؤ

ودیا راؤ (انگریزی: Vidya Rao) (ڄَمَّݨ: ) ہک بھارتی ہندوستانی کلاسیکی موسیقی ڳائیکہ تے مصنفہ ہَن۔ اوہ آپݨے ٹھمری تے دادرا کِیتے مشہور ہَن۔ اُنہاں نے نینا دیوی تے ہک کتاب لکھی جیندا ناں، "ہارٹ ٹو ہارٹ: ریممبرنگ نیناجی" (Heart to Heart: Remembering Nainaji)، ہِے۔

ودیا راؤ مشہور بھارتی اداکارہ، رقاصہ تے ڳائیکہ ادیتی راؤ حیدری دی ماں ہَن۔

## ابتدائی زندگی
ودیا راؤ ونپرتی وِچ ڄَمّی ہَن تے اُنہاں دی پرورش حیدرآباد وِچ تِھئی۔ اُنہاں نے آپݨی گریجویشن مدراس توں کیتی تے بعد وِچ دہلی اسکول آف اکنامکس توں عمرانیات وِچ ایم اے کرݨ کِیتے داخلہ گِھدّا۔

## پیشہ وارانہ زندگی
ودیا راؤ نے موسیقی تے توجہ مرکوز کرݨ توں پہلے پنج سال تک محقق دی حیثیت نال سنٹر فار ویمن ڈویلپمنٹ اسٹڈیز (Centre for Women's Development Studies) دے نال کم کِیتا۔

ودیا راؤ تصوف دی شاعری پیش کریندی ہَن جیویں جو امیر خسرو، کبیر وغیرہ۔

## ذاتی زندگی
ودیا راؤ نے شادی احسان حیدری نال کیتی ہئی۔ اِیں شادی توں اُنہاں دی ہک دِیہتری، مشہور بھارتی اداکارہ تے ڳائیکہ ادیتی راؤ حیدری ہَن۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:وِیہویں صدی دے ہندوستانی گائیک
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی گائیک زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
کمود بین جوشی

کمود بین منی شنکر جوشی 31 جنوری 1934ء کوں گجرات وِچ شری منی شنکا جوشی دے گھر ڄَمّی ہَن۔ اوہ 26 نومبر 1985ء توں 7 فروری 1990ء تک آندھرا پردیش دی گورنر رہیاں۔ اوہ شاردا مکھرجی دے بعد ریاست دی ݙوجھی زنانی گورنر ہَن۔ اوہ اطلاعات و نشریات دی نائب وزیر (اکتوبر 1980ء - جنوری 1982ء) تے صحت تے خاندانی بہبود دی نائب وزیر (جنوری 1982ء - دسمبر 1984ء) وی بݨیاں۔

جوشی 15 اکتوبر 1973ء توں 2 اپریل 1976ء تک، ول 3 اپریل 1976ء توں 2 اپریل 1982ء تک تے 3 اپریل 1982ء توں 25 نومبر 1985ء تک ترے واری راجیہ سبھا دی رکن رہیاں۔ اوہ گجرات پی سی سی دی جنرل سکریٹری وی ہَن۔

عہدہ سنبھالݨ دے فوراً بعد، اُنہاں نے ریاست دے تمام 23 اضلاع تے زیادہ تر ٻاہری ریاستاں دے دورے کیتے۔ جیڑھا بھارتی گورنراں وِچ ہک رکارڈ ہِے۔ اوہ حیدرآباد دے راج بھون وِچ آپݨے 13 پیشرواں توں زیادہ سرگرم رہیاں ہَن۔ 26 نومبر 1985ء تے 30 ستمبر 1987ء دے درمیان اُنہاں نے 108 موقعاں تے اضلاع دا تے 22 واری ریاست توں ٻاہر دا سفر کیتا۔ راما راؤ، اُوں وقت دے وزیر اعلیٰ تے اُنہاں دی جماعت والیاں نے اِین٘دے کوں جوشی دی طرفوں کانگریس کِیتے ہک مضبوط بنیاد بݨاوݨ دی کوشش دے طور تے ݙٹھا۔

## تنازعات
کمود بین منی شنکر جوشی راج بھون وِچ آپݨے دور اقتدار دے دوران حکمران تیلگو دیشم پارٹی (ٹی ڈی پی) دی دھمکیاں دی زد وِچ ہَن۔

اُنہاں دے خلاف مہم اُوں وقت گرم تِھئی جݙاں ریاستی کابینہ نے اُنہاں دی یوم جمہوریہ پریڈ تقریر دے "وقت تے مواد" تے تنقید کریندی ہوئی ہک قرارداد منظور کیتی جیندے وِچ "ریاست دی طرفوں کیتی ڳئی قابل ذکر پیش رفت کوں گھٹایا ڳیا"۔

اُنہاں نے وزیر اعلیٰ این ٹی راما راؤ توں وی آکھا جو اوہ اِیں سلسلے وِچ صدر جمہوریہ آر وینکٹارمن کوں خط لکھن۔ ٹی ڈی پی دے وزرا نے اُنہاں تے کانگریس (الف) دے ایجنٹ جیہاں برتاؤ کرݨ دا الزام لایا۔

ہندی وِچ آپݨی 20 منٹ دی غیر معمولی تقریر وِچ، جوشی نے آکھا ہئی: "کوئی وی ریاست ترقیاتی پروگراماں کوں نافذ کرݨ وِچ حکومت ہند دے تعاون دے بغیر ترقی نئیں کر سڳدی۔" اُنہاں نے ݙسایا جو مرکزی حکومت وشاکھاپٹنم اسٹیل پروجیکٹ تے روزانہ 4 کروڑ روپے خرچ کریندی ہِے تے اناج دی تقسیم کِیتے 75 پیسے توں 1 روپے تک سبسڈی ݙیندی ہِے۔

وزیر جنگلات جی مڈوکرشناما نائیڈو نے جلدی ئِ اُنہاں تے الزام لایا جو اوہ صرف مرکزی طور تے اسپانسر تِھیوݨ والیاں اسکیماں کوں پیش کریندی ہَن تے ریاستی حکومت دی طرفوں نافذ تِھیوݨ والے فلاحی اقدامات تے روشنی نئیں پائیندی۔ تعاون دے وزیر این یتھیرا راؤ دے مطابق: "اُنہاں نے گورنر دے دفتر کوں کانگریس (الف) دے تعلقات عامہ دے افسر دے عہدے تے محدود کر ݙتا ہِے۔"

جوشی نے حیدرآباد دے مقامی اخباراں کوں متعدد انٹرویو ݙے تے رد عمل ݙکھایا۔ اُنہاں نے الزامات کوں ردّی قرار ݙیندے ہوئے آکھا، "اِیں طرح دی تنقید دا جواب ݙیوݨ میݙے وقار دے خلاف ہِے۔"

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
نرملا سیتارمن

نرملا سیتارمن (ڄَمَّݨ 18 اگست 1959ء) ہک بھارتی سیاست دان تے بھارتیہ جنتا پارٹی دی رکن ہَن۔ موجودہ بھارتی وزیر خزانہ تے کارپوریٹ امور ہَن۔

سنہ 2017ء توں سنہ 2019ء تک وزیر دفاع دے منصب تے براجمان رہیاں۔ اوہ سنہ 2016ء توں بھارتی پارلیمان دے ایوان بالا راجیہ سبھا دی رکن وی ہَن۔ نرملا بھارت دی ݙوجھی زنانی وزیر دفاع ہَن۔ اوہ وزیر مملکت برائے مالیات و کارپوریٹ تے وزیر تجارت و صنعت (آزادانہ چارج) وی رہ چکیاں ہَن۔ اِیں توں پہلے اوہ بی جے پی دی قومی ترجمان ہَن۔

## حوالے

ونکی:بھارتی شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
نرمدا اکا

نرمدا (وفات 4 دسمبر 2012) بھارت دی کمیونسٹ پارٹی (ماؤسٹ) دی "اعلی ترین" زنانیاں کیڈرز وِچوں ہک ہَن، ہک ممنوعہ ماؤ نواز باغی۔ اوہ پارٹی دی مرکزی کمیٹی دی رکن ہَن تے مبینہ طور تے "ماؤسٹاں دی زنانیاں کیڈر کِیتے تمام پالیسیاں تیار کریندی ہَن"۔

## خاندان
اُونڈے سدھاکر عرف "کرن" نال شادی کیتی۔ بی سدھاکر کوں ہک ماؤ نواز نظریاتی دے طور تے ݙٹھا ویندا ہِے تے اوہ سی پی آئی (ماؤسٹ) دے "پبلیکیشن ڈویژن" دے رکن ہِن۔ اوہ پارٹی دے پولٹ بیورو دے رکن وی ہِن۔

## گوریلا زندگی
نرمدا انگریزی سمیت ست زباناں وِچ روانی نال ڳالھ مُہاڑ کرݨ دے قابل ہَن۔ اُونڈے کالج چھوڑ ݙتا تے 18 سال دی کم عُمری وِچ سی پی آئی (ماؤسٹ) وِچ شمولیت اختیار کر گِھدّی تے اُونڈے 30 سال توں زیادہ جنگلاں وِچ بھارت وِچ ماؤ نواز تحریک دے تجربہ کار دے طور تے گزارے۔ اُونڈے پیو وی کمیونسٹ نظریے دے حامی ہَن تے اُنہاں دیاں ڳالھیں نے اُونکوں اِتنا متاثر کِیتا جو اُونڈے بائیں بازو دے بنیاد پرستاں وِچ شامل تِھیوݨ دا ذہن بݨا گِھدّا۔

راہول پنڈتا تے وینیسا (ہک فرانسیسی صحافی) دے نال ہک انٹرویو دے دوران ڈنڈکارنیا دے جنگلاں وِچ نامعلوم وقت تے، نرمدا نے آکھا:

"میرے پیو ہک کمیونسٹ ہَن، تے اُوں زمانے وِچ کمیونسٹ ہک پاریہ وانگوں ہَن۔ میرے پیو نکسلیاں دے بارے وِچ ڳالھ کریندے ہَن تے آہدے ہَن جو اوہ گھریلوت دے طوق توں الگ تِھی ڳئے ہِن۔"

تے، آپݨے پیو دے نال اِیں ڳالھ مُہاڑ دے بعد، اُونڈے ماؤسٹاں وِچ شامل تِھیوݨ دا فیصلہ کِیتا۔ اوہ سی پی آئی (ماؤسٹ) دے جنوبی گڑچرولی ڈویژن دی ڈویژنل سکریٹری دے طور تے سرگرم ہَن۔ اوہ ݙوجھی زنانی کامریڈ ہَن جیڑھیاں بائیں بازو دی بنیاد پرست تنظیم دی مرکزی کمیٹی دی رکن دے طور تے چُݨیاں ڳئیاں، انورادھا گانڈی (کوباد گاندی دی زال) دے بعد۔ اوہ کرانتی کاری آدیواسی مہیلا سنگٹھن دی ڈنڈکارنیا خطے دی یونٹ دی سربراہ دے طور تے وی کم کریندی پئی ہَن، جیڑھی رجسٹرڈ اراکین دی تعداد دے حوالے نال ہندوستان وِچ سبھ توں اُتّلی "زنانیاں دیاں تنظیماں" وِچوں ہک ہِے تے اروندھتی رائے آہدیاں ہِن جو اِیندے کول 90,000 اراکین ہِن۔ اُونڈے خلاف مہاراشٹر وِچ 53 پولیس کیس درج ہَن۔

## موت
4 دسمبر 2012 کوں، جنوبی گڈچرولی وِچ چھتیس گڑھ دے ابوجمارہ دی سرحد نال ملحق، ہیکر گاؤں دے نیڑے، ماؤنوازاں تے ریاستی پولیس فورسز دے درمیان ہک ڳھنٹے تک جاری رہوݨ والے شدید فائرنگ دے تبادلے دے دوران نرمدا کوں گولی مار تے ہلاک کر ݙتا ڳیا۔

ماؤنواز اُونڈی لاش دے نال موقعے توں فرار تِھیوݨ وِچ کامیاب تِھی ڳئے تے ݙسایا ویندا ہِے جو اُونڈی لاش کوں چھتیس گڑھ دے کنکر ضلع دے مالواڈا قبائلی گاؤں وِچ دفن کِیتا ڳیا ہِے۔

انکاؤنٹر دے بعد پولیس سپرنٹنڈنٹ (گڈچرولی)، محمد سویج حق نے میڈیا دے نمائندیاں نال آکھا:

"نکسلی لاش گِھن ویندا رہ ڳیا تے موقعے توں فرار تِھی ڳیا۔ انٹلیجنس ذرائع نے انکاؤنٹر وِچ ماری ڳئی زنانی نکسلائیٹ دی شناخت نرمدا دے طور تے کِیتی ہِے۔ اساں آپݨے ذرائع توں وی اِیندے بارے وِچ سُݨدے ہیں۔ ہݨ اساں نکسلائٹ توں تصدیق دا انتظار کریندے پئے ہیں۔"

دی ہندو دی رپورٹ دے مطابق اُنہاں دی عُمر 57 سال ہئی جݙاں اوہ انتقال کر ڳئیاں، لیکن ہندوستان ٹائمز دی رپورٹ دے مطابق اوہ 46 دیاں ہَن۔ تے، راہول پنڈتا نے لکھیا ہِے جو نرمدا دی عُمر 48 سال ہئی، جݙاں اُونڈے تے وینیسا نے اُنہاں دا انٹرویو گِھدّا۔

جݙاں جو "پولیس ذرائع" دا اِیہ وی آکھݨ ہِے جو "نرمدا اکا دی آخری رسومات چھتیس گڑھ دے ہک گاؤں وِچ کِیتیاں ڳئیاں"، ماؤنوازاں نے اِیں واقعے دے بعد میڈیا تک نئیں پُڄیا۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
سنگم لکشمی بائی

سنگم لکشمی بائی بی اے (27 جولائی 1911ء - 1979ء) ہک ہندوستانی سماجی کارکن تے رکن پارلیمان ہَن۔ بائی نے کل وقتی سماجی تے عوامی کارکن دے طور تے کم کِیتا۔ اُنہاں نے آپݨی طالب علمی دے دوران وِچ سائمن کمیشن دا بائیکاٹ کر تے سیاست وِچ قدم رکھیا۔

## ابتدائی زندگی
بائی 1911ء وِچ ریاست حیدرآباد دے گھٹکیسر وِچ ڄَمّی ہَن۔ اُنہاں دے پیو ڈی رامایا ہَن۔ اُنہاں دی تعلیم کاروے یونیورسٹی، شاردا نکیتن تے کالج آف آرٹس، مدراس توں تِھئی۔

## زندگی
بائی نے کل وقتی سماجی تے عوامی کارکن دے طور تے کم کِیتا۔ اُنہاں نے آپݨی طالب علمی دے دوران وِچ سائمن کمیشن دا بائیکاٹ کر تے سیاست وِچ قدم رکھیا۔ اُنہاں نے نمک ستیہ گرہ وِچ ٻہوں چڑھ چڑھ تے حصہ گِھدّا تے 1930ء-31ء وِچ ہک سال کِیتے قید رہیاں۔

اوہ حیدرآباد وِچ اندرا سیوا سدن (یتیم خانہ)، رادھیکا میٹرنٹی ہوم، واسو شیشو وہار تے ماسیٹی ہنومنتھو گپتا ہائی اسکول دی بانی تے اعزازی سکریٹری ہَن۔

اُنہاں نے آچاریہ ونوبا بھاوے دی پہلی پیدل یاترا تے حیدرآباد یادو مہاجنا سماجم دی صدر تے آل انڈیا اسٹوڈنٹس کانفرنس، حیدرآباد فوڈ کونسل تے آندھرا یووتی منڈلی دی نائب صدر دے طور تے کم کِیتا۔ بائی آندھرا پردیش دے اسٹیٹ سوشل ویلفیئر ایڈوائزری بورڈ دی خزانچی تے حیدرآباد پردیش کانگریس کمیٹی وِچ خواتین کانگریس دی کنوینر وی ہَن۔ اوہ 18 سال تک آندھرا ودیا مہیلا سنگم دی رکن رہیاں۔ کجھ سال آندھرا پردیش کانگریس کمیٹی دے ایگزیکٹو تے آل انڈیا کانگریس کمیٹی وِچ۔

## سیاست
بائی 1952ء وِچ حیدرآباد ریاستی قانون ساز اسمبلی کِیتے چُݨیاں ڳئیاں تے فروری 1954ء توں اکتوبر 1956ء تک آندھرا پردیش حکومت وِچ نائب وزیر تعلیم دے عہدے تے فائز رہیاں۔ اوہ 1957ء وِچ ݙوجھی لوک سبھا، 1962ء وِچ تیجھی لوک سبھا تے 1967ء وِچ چوتھی لوک سبھا کِیتے، میدک حلقہ توں انڈین نیشنل کانگریس دی رکن دے طور تے چُݨیاں ڳئیاں۔

## ذاتی زندگی
اُنہاں دی شادی بچپن وِچ درگا پرساد یادو نال تِھئی ہئی، جیڑھے دی عُمر 18 سال ہئی۔ کجھ ݙینہاں دے بعد اُنہاں دا انتقال تِھی ڳیا۔ اُنہاں دے پیو کوں اُنہاں دی تعلیم حاصل کرݨ وِچ کوئی دلچسپی نئیں ہئی، حالانکہ اوہ ہک سرگرم طالبہ ہَن۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
دگگوباتی پوراندریسواری

دگگوباتی پوراندریسواری (انگریزی: Daggubati Purandeswari) (ڄَمَّݨ: 22 اپریل 1959ء) ہک ہندوستانی سیاست دان ہِن جیڑھیاں دا تعلّق بھارتی ریاست آندھرا پردیش نال ہِے۔ اُنہاں نے ہندوستان دی 15ویں لوک سبھا دی رکن پارلیمان دی حیثیت نال آندھرا پردیش دے وشاکھاپٹنم حلقے دی نمائندگی کیتی۔ اِیں توں پہلے اوہ 14ویں لوک سبھا وِچ باپٹلہ حلقے دی نمائندگی کر چُکیاں ہَن، اِیں عرصے دے دوران وِچ اُنہاں نے وزارت انسانی وسائل دی ترقی وِچ وزیر مملکت دی حیثیت نال خدمتاں انجام ݙتیاں۔ اوہ 7 مارچ 2014ء کوں بھارتیہ جنتا پارٹی وِچ شامل تِھیاں۔ 2014ء وِچ، اُنہاں نے راجمپیٹ توں بی جے پی دے ٹکٹ تے لوک سبھا دا انتخاب لڑیا تے ہار ڳئیاں۔ دگگوباتی پوراندریسواری کوں بی جے پی مہیلا مورچہ دا پربھاری مقرر کِیتا ڳیا۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
دگگوباتی پوراندریسواری 22 اپریل 1959ء کوں مدراس ریاست دے چینائی وِچ این ٹی راما راؤ تے باساوتارکم دے گھر ڄَمّیاں ہَن۔ اُنہاں نے آپݨی تعلیم چینائی دے سیکرڈ ہارٹ میٹرک ہائیر سیکنڈری اسکول، چرچ پارک توں حاصل کیتی۔ اُنہاں نے ساؤتھ انڈین ایجوکیشنل ٹرسٹ تے خواتین کالج (جیندا ناں بشیر احمد سید سعید کالج برائے خواتین رکھیا ڳیا) توں بی اے مکمل کِیتا، اِیں دے بعد ہندوستان دے جیمولوجیکل انسٹی ٹیوٹ توں جیمولوجی وِچ ہک مختصر کورس کِیتا ہئی۔ اوہ پن٘ج زباناں، انگریزی، تیلگو، تمل، ہندی تے فرانسیسی پڑھ، لکھ، ٻول سڳدیاں ہَن۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
درگا بائی دیشمکھ

گامیدیالا درگا بائی دیشمکھ، لیڈی دیشمکھ (انگریزی: Gammiḍidala Durgabāi Deshmukh, Lady Deshmukh) (15 جولائی 1909ء - 9 مئی 1981ء) ہک ہندوستانی تحریک آزادی ہند دی کارکن، وکیل، سماجی کارکن تے سیاست دان ہَن۔ اوہ ہندوستان دی دستور ساز اسمبلی تے پلاننگ کمیشن آف انڈیا دی رکن ہَن۔

خواتین دی آزادی کِیتے ہک عوامی کارکن، اُنہاں نے 1937ء وِچ آندھرا مہیلا سبھا (آندھرا خواتین کانفرنس) دی بُنیاد رکھی۔ اوہ مرکزی سماجی بہبود بورڈ دی بانی چیئرپرسن وی ہَن۔ 1953ء وِچ اُنہاں نے سی ڈی دیش مکھ نال شادی کیتی، جیڑھا ریزرو بینک آف انڈیا دے پہلے ہندوستانی گورنر تے 1950ء توں 1956ء تک ہندوستان دی مرکزی کابینہ وِچ وزیر خزانہ ہَن۔

## کیریئر
آپݨے ابتدائی سالاں توں ئِ درگا بائی دیشمکھ ہندوستانی سیاست نال وابستہ ہَن۔ 12 سال دی عُمر وِچ اُنہاں نے انگریزی میڈیم تعلیم دے نفاذ دے خلاف احتجاج کر تے اسکول چھوڑ ݙتا۔ بعد وِچ اُنہاں نے دِیہتریں کِیتے ہندی تعلیم کوں فروغ ݙیوݨ کِیتے راجامنڈری وِچ بالیکا ہندی پاٹھ شالہ دا آغاز کِیتا۔

جݙاں 1923ء وِچ انڈین نیشنل کانگریس نے آپݨے آبائی شہر کاکیناڑا وِچ آپݨی کانفرنس منعقد کیتی ہئی، اوہ ہک رضاکار ہَن تے کھادی نمائش دی انچارج ہَن۔ اُنہاں دی ذمہ داری اِیہ یقینی بݨاوݨ ہئی جو بغیر ٹکٹ دے زائرین اندر نہ ونڄن۔ اُنہاں نے آپݨی ݙتی ڳئی ذمہ داری کوں ایمانداری نال نبھایا تے اِتنا جو جواہر لعل نہرو کوں داخلے توں منع کر ݙتا۔ جݙاں نمائش دے منتظمین نے ݙٹھا جو اُنہاں نے کیا کِیتا تے غصے نال اُنہاں دی سرزنش کیتی تاں اُنہاں نے جواب ݙتا جو اوہ صرف ہدایات تے عمل کریندی پئی ہَن۔ اُنہاں نے نہرو کوں اِتھائیں اندر آن ݙتا جݙاں منتظمین نے اُنہاں کِیتے ٹکٹ خرید گِھدّا۔ نہرو نے دِیہتری دے اِیں حوصلے دی تعریف کیتی جیندے نال اُنہاں نے آپݨا فرض ادا کِیتا۔

اوہ موہن داس گاندھی دی پیروکار ہَن۔ اُنہاں نے کݙاہیں زیورات یا کاسمیٹکس نہ پائے تے اوہ ہک ستیہ گرہی ہَن۔ اوہ ہک ممتاز سماجی مصلح ہَن جیڑھیاں نے سول نافرمانی دی تحریک (نمک مارچ) دے دوران وِچ گاندھی دی زیر قیادت نمک ستیہ گرہ دیاں سرگرمیاں وِچ حصہ گِھدّا۔ اُنہاں نے تحریک وِچ خواتین ستیہ گرہیاں کوں منظم کرݨ وِچ اہم کردار ادا کِیتا۔ اِیندے نتیجے وِچ برطانوی راج دے حکام نے اُنہاں کوں 1930ء تے 1933ء دے درمیان وِچ ترے واری قید کِیتا۔

## حوالے

ونکی:سماجی کارکن
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
رینوکا چودھری

رینوکا چودھری (ڄَمَّݨ 13 اگست 1954ء) ہک بھارتی سیاست دان تے انڈین نیشنل کانگریس دی رکن ہَن، اُنہاں نے آندھرا پردیش توں راجیہ سبھا وِچ سیاسی جماعت دی نمائندگی کیتی ہِے۔ اوہ حکومت ہند وِچ خواتین تے بچوں دی ترقی تے سیاحت دی وزارت کِیتے مرکزی وزیر مملکت (آزادانہ چارج) دے طور تے وی خدمتاں انجام ݙے چُکیاں ہَن۔

## ابتدائی زندگی
13 اگست 1954ء کوں وشاکھاپٹنم (آندھرا پردیش) وِچ ایئر کموڈور سوری نارائن راؤ تے وسندھرا (مدناپلے وِچ) دے گھر ڄَمّی ہَن۔ رینوکا ترے دِیہتریں وِچ سبھ توں وݙی ہَن۔ اُنہاں نے ویلہم گرلز اسکول، دہرادون وِچ تعلیم حاصل کیتی تے بنگلور یونیورسٹی توں صنعتی نفسیات وِچ بی اے کِیتا۔ رینوکا دی شادی 1973ء وِچ سریدھر چودھری نال تِھئی۔

## سیاست
چودھری نے 1984ء وِچ تلگو دیشم پارٹی دی رکن دے طور تے سیاست وِچ قدم رکھیا۔ اوہ 1986ء توں 1998ء تک مسلسل ݙو واری راجیہ سبھا دی رکن تے تیلگو دیشم پارلیمانی پارٹی دی چیف وہپ رہیاں۔ اوہ ایچ ڈی دیوے گوڑا دی کابینہ وِچ 1997ء توں 1998ء تک صحت تے خاندانی بہبود دی مرکزی وزیر مملکت وی ہَن۔ اُنہاں نے 1998ء وِچ کانگریس پارٹی وِچ شامل تِھیوݨ کِیتے تیلگو دیشم پارٹی چھوڑ ݙتی۔ 1999ء تے 2004ء وِچ، اوہ کھمم دی نمائندگی کریندی ہوئیں بالترتیب 13ویں تے 14ویں لوک سبھا کِیتے چُݨیاں ڳئیاں۔ ٻئے عہدیاں وِچ کمیٹی برائے خزانہ (1999ء–2000ء) تے خواتین کوں بااختیار بناوݨ دی کمیٹی (2000ء–2001ء) دی رکنیت شامل ہِن۔

مئی 2004ء وِچ اوہ حکومت وِچ وزیر مملکت برائے سیاحت بݨیاں۔ اوہ جنوری 2006ء توں مئی 2009ء تک حکومت وِچ خواتین تے بچوں دی ترقی دی وزارت دی مرکزی وزیر مملکت (آزادانہ چارج) ہَن۔ مئی 2009ء دے لوک سبھا انتخابات وِچ رینوکا چودھری کوں کھمم توں ٹی ڈی پی دے نما ناگیشور راؤ نے 124,448 ووٹاں نال ہرا ݙتا۔ ممبئی دے اخبار، مڈ ڈے نے 2009ء وِچ رپورٹ کِیتا جو، "سری رام سینا دی ویلنٹائن ڈے دی دھمکی" دے جواب وِچ چودھری نے آکھا جو نوجواناں کوں پباں وِچ "بھیڑ" پاوݨا چاہیدا تے "اخلاقی پولیس بریگیڈ" نال رابطہ کرݨا چاہیدا۔ سری رام سینا نے چودھری دے 2009ء وِچ منگلور پب حملے دے بعد تبصرہ کِیتا جو منگلور کوں "طالبانائز" کر ݙتا ڳیا ہِے۔ اِیندے نتیجے وِچ قصبے دی میئر دی طرفوں اُنہاں دے خلاف مقدمہ درج کِیتا ڳیا، جیندے وِچ اُنہاں تے الڳ تھلڳ واقعات دی تعریف کرݨ تے شہر دے بارے وِچ عمومی تبصرے کرݨ دا الزام لایا ڳیا۔ "پب بھرو" مہم دراصل اُنہاں دی نکی دِیہتری تیجسوینی دی سربراہی وِچ چل رہی ہئی۔

چودھری کانگریس دی ترجمان بݨیاں تے 2012ء وِچ راجیہ سبھا کِیتے ٻئی واری چُݨیاں ڳئیاں۔

## پارلیمانی کمیٹیاں

* رکن، کمیٹی برائے خزانہ (1999–2000)
* رکن، خواتین کوں بااختیار بناوݨ دی کمیٹی (2000–2001)
* رکن، حکومتی یقین دہانیاں تے کمیٹی (مئی 2012 - ستمبر 2014)
* رکن، کمیٹی برائے خزانہ (مئی 2012 - مئی 2014)
* رکن، بزنس ایڈوائزری کمیٹی (مئی 2013 - ستمبر 2014)
* رکن، کمیٹی برائے زراعت (ستمبر 2014 توں ہݨ تک)
* رکن، مکان کمیٹی (ستمبر 2014 توں ہݨ تک)
* رکن، عمومی مقاصد کمیٹی (اپریل 2016 - موجودہ)
* چیئرپرسن، کمیٹی برائے سائنس تے ٹیکنالوجی، ماحولیات تے جنگلات (اپریل 2016 – موجودہ)

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
کٹی پارٹی

link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Kitty_party_130_(6092890015).jpg|thumb|کٹی پارٹی
برصغیر پاک و ہند وِچ زنانیاں کِیتے غیر رسمی بچت دے تناظر وِچ سماجی اجتماعی انداز وِچ کٹی پارٹیاں ہندوستان وِچ ہک مقبول طریقہ ہِن۔ اِیہ ہک قسم دی پارٹی ہِے جیندا عام طور تے زنانیاں انتظام کریندیاں ہِن تے عام طور تے اِیہ پارٹیاں مہینہ وار بنیاد تے سہ پہر وِچ منعقد کیتیاں ویندیاں ہِن۔

کٹی پارٹی وِچ آس پاس رہوݨ والیاں زنانیاں ہک جاہ تے اکٹھیاں تِھی تے کھانا پینا تے ہلہ گلہ کریندیاں ہِن۔ اِیں قسم دی کٹی پارٹی وِچ شامل ہر رکن کجھ رقم مہینہ وار جمع کرویندی ہِے۔ اِیہ رقم ہر مہینے گروپ دی ہک رکن دے حوالے کیتی ویندی ہِے۔ چٹ فنڈز وی ایں طرح دے اصولاں دے مطابق کم کریندے ہِن۔

اِیہ پارٹی عام طور تے زنانیاں دے ہک مخصوص گروہ دے ذریعے، ہر مہینے ہک مخصوص وقت تے منعقد تِھیندی ہِے۔ اِیں گروپ دی ہر رکن کوں گھٹ توں گھٹ ہک واری پارٹی دی میزبانی کرنی پوندی ہِے۔ میزبان رکن کھانے تے ٻیا رسد دا انتظام کریندی ہِے تے پارٹی عام طور تے زنانیاں کِیتے گپ شپ دی جاہ ہوندی ہِے۔ زیادہ تر ہندوستان تے پاکستان وِچ، اِین٘دے کوں عام طور تے صرف ہک "کمیٹی" دے طور تے ڄاݨا ویندا ہِے۔

پارٹی وِچ کݙاہیں کݙاہیں کجھ کھیل وی شامل تِھی سڳدے ہِن تے ݙوجھے ارکان دے نال کہیں موضوع تے ڳالھ مُہاڑ دا موضوع وی شامل تِھی سڳدا ہِے۔

## حوالے

ونکی:پاکستان وِچ زنانیاں
ونکی:بھارت وِچ زنانیاں دیاں تنظیماں
ونکی:ہندوستان وِچ زنانیاں
ونکی:بھارت وِچ زنانیاں
چپکو تحریک

چپکو تحریک (انگریزی: Chipko movement)، جیندا عام طور تے چپکو آندولن آکھیا ویندا ہئی، ہک جنگلات دے تحفظ دی تحریک ہئی جیڑھی بھارت وِچ شروع تِھئی ہئی۔ اِیندا آغاز 1973ء وِچ اتراکھنڈ دے چمولی ضلع دے رینی گاؤں توں تِھیا۔ اِیہ تحریک اڳوں تے ٻہوں ساریاں مستقبل دیاں ٻیاں عالمگیر سطح دیاں تحریکاں دی داعی بݨی۔ اِیہ بھارت وِچ عدم تشدد تے مبنی تحریکاں شروع کرݨ کِیتے ہک نظیر بݨ ڳئی۔ اِیں تحریک دی کامیابی توں مراد گِھدّا ویندا ہِے جو دنیا عدم تشدد دیاں تحریکاں تے فوری طور تے غور کرݨ لڳی ہِے۔ اِیہ ماحولیاتی گروہاں کِیتے وی حوصلہ افزا ہئی جنہاں کِیتے اِیہ تحریک جنگلات دے کٹݨ کوں روکݨ وِچ تے مفاد حاصلہ دی کار فرمائی کوں افشا کرݨ وِچ معاون ہئی۔ اِیں توں عوام دی طاقت دا وی مظاہرہ تِھیا ہئی۔ اِیں سب دے علاوہ اِیہ موجودہ شہری سماج ہلچل پیدا کرݨ وِچ مدد گار تِھئی، جیڑھا قبائلی تے دبے کچلے لوکاں دے مسائل تے غور کرݨ لڳا۔ چپکو آندولن ہک تحریک ہِے جیندے وِچ ستیاگرہ دے طریقیاں کوں بروئے کار آندے ڳئے۔ اِیندے وِچ اتراکھنڈ دے مرد تے زنانیاں نے کلیدی کردار ادا کِیتا، جیندے وِچ گورا دیوی، سُدیشا دیوی، بچنی دیوی تے چنڈی پرساد بھٹ شامل ہَن۔

جدید دور وِچ ماحولیاتی اشتراکیت دی پکار دے اڳوں اِیہ ماحولیاتی نسوانیت دی تحریک دے طور تے ݙٹھی ویندی پئی ہِے۔ حالانکہ اِیں تحریک دے کئی مرد قائدین وی ہَن، تاہم زنانیاں نہ صرف اِیندی ریڑھ دی ہڈی رہیاں ہِن بلکہ اِیندی روح رواں ہَن کیوں جو اِیہو لوگ جنگلات دے کٹݨ توں سبھ توں زیادہ متاثر تِھئے ہَن۔ اِیندے اثرات دے طور تے آگ دی لکڑی، چارہ، پینے دا پانی تے آبرسانی بری طرحاں متاثر تِھئے ہَن۔ گذشتہ کجھ سالاں وِچ اوہ بنیادی شراکت دار بݨ چُکیاں ہَن تے جنگلات دی باز ماموری وِچ کلیدی کردار دی حامل رہیاں، جیڑھا اِیں تحریک دی اپج ہئی۔ 1987ء وِچ چپکو تحریک کوں اصح روز گار انعام (Right Livelihood Award) ݙتا ڳیا۔

چپکو طرز دی تحریک دی تاریخ 1730ء تک پُڄدی ہِے جݙاں راجستھان دے کارتیکیئی کمبوج گاؤں وِچ پرسنا کمار تے 363 بشنوئی کھیجری دے درختاں کوں بچاوݨ کِیتے آپݨیاں زندگیاں دی قربانی ݙتی ہئی۔

## چپکو تحریک دا نعرہ
"کیا ہِے جنگل دے اپکار، مٹی، پانی تے بیار۔ مٹی، پانی تے بیار، زندہ رہوݨ دے ادھار۔"

## تازہ مثال
بھارت دی راجدھانی دہلی دی از سر نو تعمیر دے ناں تے مرکز دی مودی حکومت نے 2018ء وِچ 16500 درختاں کوں کٹݨ دی منظوری ݙے ݙتی ہئی جیندے بعد نہ صرف ماحولیات نال محبت رکھݨ والے لوک بلکہ عوام وِچ وی زبردست ناراضی ݙٹھی ڳئی۔ آپݨی ناراضی دا اظہار کرݨ دے مقصد نال 24 جون کوں دہلی دے سروجنی نگر علاقے وِچ لوکاں دا جم غفیر ہتھ وِچ تختی گِھن تے درخت کٹݨ دے فیصلے دی مخالفت کیتی۔ لوکاں نے تختیاں دے نال نال درختاں نال چپک تے 'چِپکو تحریک' وی چلائی۔ قابل ذکر ہِے جو ہک ݙینہہ پہلے یعنی 23 جون کوں وی لوکاں نے مرکزی حکومت دے ذریعہ ہزاراں دی تعداد وِچ درخت کٹݨ دے فیصلے دے خلاف درختاں نال چپک تے مظاہرہ کِیتا ہئی۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ودھواشرم

وِدھواشرم (ہندی: विधवाश्रम) توں مراد ایں جیڑھی جاہ ہووے جِتھاں بے سہارا بیوا زنانیاں دے رہوݨ تے کھاوݨ پِیوݨ دیاں سہولتیں مہیا کِیتے ون٘ڄن۔ عام طور تے ایہ سہولتیں مفت ݙتیاں ویندین۔

بھارت وِچ ودھواشرم  بھارت دے کونے کونے وِچ کئی ودھواشرم ہِن جِتھاں بے آسرا زنانیاں آپݨے کِیتے رہائش تے غذا گِھندین۔ پر ملک وِچ سب توں وݙا ودھواشرم برانداون وِچ ہَئی۔ اِتھاں 20،000 توں زائد بیوااں رہندین۔ اِتھاں دے کئی ودھواشرماں کوں حکومت، نجی کاروباریاں تے غیرسرکاری تنظیماں دی طرفوں چلایا ویندا پِیا ہَئی۔ ہندو مت دا ایہ مقدس مرکز بیوااں دے شہر دے ناں نال ڄاتا ویندا ہَئی۔

ہندو اصلاح پسنداں دیاں کوششاں  کئی ہندو مصلحین نے بھارتی سماج وِچ بیوااں دی ݙوجھی شادی دی وکالت کِیتی۔ اِیں دے نال نال اِیں ڳالھ دی وی کوشش کِیتی ڳئی جو غیر شادی شدہ بیوااں کِیتے آسرے بݨائے ون٘ڄن۔ اِیں سلسلے وِچ آریہ سماج دیاں کوششاں دا اندازہ اِیں ڳالھ توں لڳایا ون٘ڄ سڳدے جو 1916ء وِچ موہن داس گاندھی جݙاں کانپور آئے تاں اوہ مُراری لال روہتگی نال مِلے ہَن جیڑھے نہ صرف کم عُمر بیوااں دے رہوݨ تے کھاوݨ پِیوݨ دے فکرمند ہَن، بلکہ تعلیم دے پُرزور حامی وی ہَن۔ ایں سلسلے وِچ اوہ ودھواشرم کنیا ودھیالے یعنی ودھواشرم تے ڄائیں دا اسکول ہِک جیہاں طور تے چلا رہے ہَن۔ ایہو پہل کئی ٻئے مصلحین دی وی ہَئی۔

ودھواشرم وِچ زنانیاں دا استحصال  ودھواشرم تے اِیں ڳالھ دی تنقید کِیتی ڳئی ہَئی جو اِتھاں زنانیاں دے نال استحصال دے واقعات پیش آئین۔ کجھ جاہیں تے انّھاں کوں گھریلو خادماؤں وانگوں کم کرݨا پوندے۔ جݙاں جو متھرا جیہاں جاہیں تے انّھاں توں ہِک وقت دے کھاݨے کِیتے 12 توں سولہ گھنٹے بھجن ڳاوݨ کوں آکھیا ویندے۔ اِیہ ݙٹھا ڳیا ہَئی جو گھٹ توں گھٹ عورتاں صرف ہِک وقت دا کھاݨا ہی گِھن پوندین تے اوہ وی ناکافی ہوندے۔ ڄاوں جو اوہ غریب تے آمدنی دا کوئی ذریعہ کائنی رکھدین، اِیں واسطے موت تئیں آشرمی بݨی رہندین۔ اوہ کھاݨے تے کپڑیاں دی محتاج ہوندین تے اِیں کِیتے بھیک ماڳدین۔

## حوالے
رانی بھبانی

رانی بھبانی (بنگالی: রাণী ভবাণী) (1716ء–1795ء) ہِک ہندو زمیندار زنانی ہَن، جنّھاں کوں، برطانوی نوآبادیاتی دَور وِچ نتور دی ملکہ دے ناں نال وی ڄاتا ویندا ہئی، جو ہُݨ راجشاہی، بنگلہ دیش وِچ ہِے۔ انّھاں دی شادی نتور ریاست دے زمیندار مہاراجا رام کانتا موئترا (رے) نال تِھئی ہئی۔ راجشاہی راج یا ریاست نتور ہِک وݙی زمینداری ہئی جیڑھی بنگال دے ہِک وسیع علاقے تے قابض ہئی۔ ریاست نتور دا رقبہ تقریباً 34,000 کلومربع میٹر (13,000 مربع میل) ہئی۔ تے اِیندے وِچ نہ صرف شمالی بنگال دا وَدھ حصہ شامل ہئی بلکہ بعد وِچ مرشد آباد، نادیہ، جیسور، بیر بھوم تے بردوان دے انتظامی ضلعیاں تے مشتمل علاقیاں دے وݙے حصے وی شامل ہَن۔ آپݨے شوہر دی موت دے بعد، نتور راجباری دی رانی بھبانی نے جائداد تے محل ݙوہاں کوں وݙا کِیتا۔

## سوانح
بوگرہ ضلع دے ڳاؤں چھتم گرام دے براہمن خاندان وِچ ڄَمّی ہَن، انّھاں دے پیو دا ناں اتمارام چودھری ہئی۔ بھبانی دی شادی اُوݨ دَور دے راجشاہی دے زمیندار راجا رام کانتا موئترا (رے) نال تِھئی ہئی۔ اِیندی موت دے بعد، بھبانی جور زمیندار بݨ ڳئی تے اِین٘دے کوں رانی یا ملکہ آکھیا ویندا ہئی۔ اوہ اردھبنگیشوری دے ناں نال مشہور ہَن۔ زمیندار دی حیثیت نال عورت اُوݨ ݙین٘ہاں وِچ ٻہوں گھٹ ہَن، پر رانی بھبانی نے چار دہائیاں توں وَدھ عرصے تئیں وسیع ترین راجشاہی زمینداری کوں انتہائی مؤثر طریقے نال سنبھالیا۔ ہِک انگریز مصنف جان ہول ویل نے قیاس کِیتا جو تاج کِیتے ریاست دا مقررہ سالانہ کرایہ 7 ملین روپے ہئی، اصل آمدنی تقریباً 15 ملین ہئی۔

پر، جیڑھی ڳالھ نے رانی بھبانی کوں عام لوکاں وِچ ہِک گھریلو ناں بݨا ݙِتّا اوہ انّھاں دی انسان دوستی تے عمومی سخاوت ہئی، جیندے نال ہِک سادہ ذاتی حیاتی ہئی۔ خیال کِیتا ویندا ہئی جو پورے بنگال وِچ اِیں جتنے مندر، سرائے تے سڑکاں بݨائین اُنّھاں دی تعداد سینکڑاں وِچ ہِے۔ انّھاں نے آپݨی رعایا دے پاݨی دے شدید مسئلے کوں دُور کریندے ہوئے ٻہوں سارے پاݨی دے ذخیرے وی بݨوائے۔ اوہ تعلیم دے پھیلار وِچ وی دلچسپی رکھدی ہَن تے کئی تعلیمی اداریاں کوں دل کھول کر عطیہ ݙیندی ہَن۔

رانی بھبانی دے دَور وِچ، انّھاں نے بھبانی پور مندر دی ترقی تے تزئین و آرائش کِیتے ٻہوں وݙا تعاون کِیتا۔ بھبانی پور ہِک شکتی پیٹھ ہِے جو بوگرہ ضلع دے شیرپور اپیزل وِچ واقع ہِے۔

ناٹور وِچ رانی بھبانی دا گھر اڄ تئیں محفوظ رکھیا ڳیا ہِے جو بنگلہ دیش وِچ سیاحاں دی توجہ دا مرکز بݨیا ہویا ہِے۔

## شراکتاں
رانی بھبانی 'نٹور رانی' یا نٹور دی ملکہ دے ناں نال وی مشہور ہِن۔ انّھاں نے تاراپیٹھ تے بنارس وِچ وی زبردست شراکت کِیتی۔ تاراپیتھ، ہِک ہندو مندر دا قصبہ جو بھارتی صوبے مغربی بنگال وِچ واقع ہِے (تارا دیوی) تے ہندو سنت بامکھیپا کِیتے مشہور ہِے۔ وارانسی وِچ، درگا کنڈ مندر 18ویں صدی وِچ رانی بھبانی نے تعمیر کِیتا ہئی۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ساتھن

ساتِھن (ہندی: साथिन) یا ساتھن ہِک اعزازی عہدہ ہَئی جو بھارت دی ریاست راجستھان دے دیہی علاقیں وِچ بے حد عام ہَئی۔ اِتھاں ہر ہِک گرام (ڳاں دی) پنچایت وِچ ہِک ساتھن ضرور ہوندی ہَئی جیڑھا چُناؤ اِیں پنچایت دے علاقے دی مہیلا گرام سبھا (دیہی زنانیاں دی مجلس) دی طرفوں کِیتا ویندا ہَئی۔

## انجام پاوݨ آلے کَم
ساتھناں دی طرفوں اِیہ کم انجام پوندن:

پنچایتاں وِچ زنانیاں دی نمائندگی۔  
دیہی زنانیاں دے مسائل دی یکسوئی تے انّھاں کوں ضرورت دے وَقت مشورے ݙیوݨ۔  
سرکاری منصوبیاں وِچ مختص زنانیاں کِیتے تجویز کوں رو بہ عمل گھِن آوݨ، ڳاں دیاں زنانیاں کوں انّھاں توں واقف کرواوݨ تے انّھاں کوں فائدہ گھِدّݨ تے آمادہ کرݨ۔  
عورتیں دے مرض دی روک تھام، انّھاں دی تعلیم تے انسدادی تدابیر وِچ حصے داری۔  
صحیح عُمر وِچ ڄائیں دی شادی کوں یقینی بݨاوݨ۔  
زنانیاں دی خواندگی دی ترغیب ݙیوݨ۔  
ٻیاں زنانیاں نال تعلق رکھݨ والے معاملات تے کم کاج۔

## تعداد وِچ وادھا
2018ء وِچ ریاست دیاں نویاں بݨائیاں ڳئیاں 723 گرام پنچایتاں دے نال نال 2،252 گرام پنچایتاں وِچ زنانیاں ساتھناں دی بھرتی دا عمل جاری ہَئی۔ عہدہ گِھدّݨ کِیتے تعلیمی اہلیت دسویں دا امتحان پاس تِھیوݨ تے درخواست ݙتّے ڳاں دی رہوݨ والی زنانی ہووݨ ہَئی۔ حکومت دے ذمے داراں دے مطابق اِیہ تقررات دا عمل جلدی نال مکمل تِھی ویسی۔

اِتھاں اِیں ڳالھ تے غور کرݨاں چاہِیدا جو راجستھان دی مہیلا ادھیکاریتا وبھاگ (محکمہ برائے تفویض اختیارات زنانیاں) نے 5 نومبر 2015ء کوں 723 نویں گرام پنچایتاں دی تشکیل ݙے ݙتی ہَئی۔ اِیں طرحاں دیاں بݨائیاں ڳئیاں گرام پنچایتاں تے نال نال 2،252 گرام پنچایتاں وِچ مقرر تِھیاں ساتھناں کِیتے ہر مہینے کُجھ اعزاری رقم مختص کِیتی ڳئی ہَئی، جیندے نال انّھاں دیاں سرگرمیاں تے گزارے دے خرچیاں دی پابندی ممکن تِھی سڳے۔

## مسائل
ساتھناں دے کم دا دائرہ کافی وسیع ہَئی۔ انّھاں دے کم دے صحیح دائرے کوں کِہیں تعریف وِچ بند کائنی کِیتا وِیندا۔ راجستھان دے کئی ڳاں وِچ جدید دَور وِچ وی مرداں دی حکومت تے انّھاں دی ہی بالا دستی چلدی ہَئی۔ اِیں طرحاں دے وِچ کئی وَار ساتھناں دا ٹکراؤ بااثر لوکاں نال تِھیندا ہَئی۔ ایہو جیہا ہِک معاملہ راجستھان دی ساتھن بھنوری دیوی دی آبرو ریزی دا ہَئی۔ اِیہ زنانی ہِک کم عُمر ڄائی دی شادی روکݨاں چاہندی ہَئی۔ پر اِیندے نال راجستھان دے بااثر تے بڑے سیاسی رسوخ رکھݨ والے لوک غصے وِچ آ ڳئے تے انّھاں لوکاں بھنوری دیوی دی آبرو ریزی کر ݙتی۔ خاص طور تے بھارتیہ جنتا پارٹی دے ایم ایل اے کنہیا لال مینا نے تاں انّھاں مجرماں دی تائید وِچ رِیالی وی کَھڑی کِیتی ہَئی۔ زنانیاں دے حقوق کِیتے کم کرݨ والیاں دے زبردست احتجاج دے باوجود پورے ہِک سال دے بعد عدالت وِچ ملزماں خلاف فرد جرم داخل کِیتا ڳیا۔ ملزماں وِچوں پنج دی گرفتاری عمل وِچ آئی۔ اِیں جدوجہد دی وجہ توں بھنوری دیوی کوں نیرجا بھنوٹ انعام نال نوازیا ڳیا ہَئی۔ اِیہ انعام دے نال انّھاں کوں ہِک لکھ روپے، ہِک سونے دا ٹرافی تے ہِک توصیفی سند مِلّی ہَئی۔ اِیہ انعام انّھاں کوں بھارت دے سابق صدر انتخابی کمیشن ٹی این سیشن نے ݙتا ہَئی۔

## حوالے
ذکیہ جعفری

ذکیہ نسیم جعفری (1938ء یا 1939 - 1 فروری 2025ء) ہِک بھارتی انسانی حقوق دی کارکن ہَن جو 2002ء دے گجرات فسادات نال تعلق رکھݨ والیاں اپݨیاں قانونی کوششاں کِیتے ڄاݨیاں ویندیاں ہَن۔ اوہ گجرات فسادات دے دوران قتل تِھئے کانگریس پارٹی دے رکن پارلیمنٹ احسان جعفری دی بیوا ہَن۔

## پس منظر
ذکیہ جعفری برہان پور دے وکیل احسان جعفری دی بیوا ہَن جو 1977ء وِچ رکن پارلیمنٹ چُݨے ڳئے ہَن۔ ذکیہ جعفری 1930ء دی دہائی دے آخر وِچ مدھیہ پردیش دے کھنڈوا وِچ ہِک امیر زمیندار خاندان وِچ ڄَمّی ہَن۔ ذکیہ نے احسان جعفری نال اُوݨ وَقت شادی کِیتی جݙاں اوہ مدھیہ پردیش وِچ وکیل دے طور تے خدمتاں انجام ݙیندا پیا ہَن۔ انّھاں دے ترے ٻال ہَن۔

## 2002ء دے گجرات فسادات
2002ء وِچ گجرات وِچ وݙے پیمانے تے فسادات تِھئے۔ ریاستی حکومت نے بعد وِچ دعویٰ کِیتا جو اِیں فسادات دے دوران 790 مسلمان تے 254 ہندو مارے ڳئے۔ آزاد ذرائع نے ہلاکتاں دی تعداد 2،000 توں وَدھ ݙَسائی ہِے جِنّھاں وِچ اکثریت مسلماناں دی ہئی۔ گلبرگ سوسائٹی وِچ قتل عام 28 فروری کوں فسادات دے دوران تِھیا۔ احمد آباد وِچ چامن پورہ دے مشرقی حصے وِچ ہِک مسلمان محلے گلبرگ سوسائٹی تے ہجوم نے پتھراؤ کرݨا شروع کر ݙِتّا۔ احسان جعفری اُنّھاں 35 متاثرین وِچ شامل ہَن جنّھاں کوں زندہ ساڑ ݙِتّا ڳیا ہئی، جݙاں جو 31 ٻئے لاپتہ تِھی ڳئے ہَن تے انّھاں کوں مردہ قرار ݙِتّا ڳیا ہئی۔ ذکیہ جعفری دے مطابق، اوہ تے کُجھ ٻئے اُتّے والے کمرے وِچ لُک تے زندہ بچݨ وِچ کامیاب تِھی ڳئے۔

## قانونی کارروائی
ذکیہ جعفری نے 2006 وِچ سپریم کورٹ آف انڈیا وِچ ہِک عرضی دائر کِیتی، جیندے وِچ الزام لایا ڳیا جو قانون نافذ کرݨ والے حکام اُوݨ وَقت دے وزیر اعلیٰ نریندر مودی سمیت اہم سیاسی شخصیات دے خلاف کارروائی کرݨ وِچ ناکام رہے۔ 2008 وِچ، سپریم کورٹ نے ہِک خصوصی تفتیشی ٹیم ݙِتی۔ ٹیم نے 2012 وِچ تحقیقات دا اختتام کِیتا، جیندے وِچ اِیہ ڳالھ سامݨے آئی جو مودی یا ٻئے عہدے داراں دے خلاف مقدمہ چلاوݨ کِیتے کافی ثبوت کائنی ہَن۔ جعفری نے اِیں ٹیم دے نتائج کوں چیلنج کریندے ہوئے ہِک عرضی دائر کِیتی، جیڑھی سپریم کورٹ نے جون 2022 وِچ خارج کر ݙِتی۔ ٹکسال دے مطابق، اِیندیاں متعدد قانونی دستاویزاں دے نتیجے وِچ، جعفری کوں 2002 دے فسادات دے متاثرین کِیتے "انصاف دی لڑائی دے چہرے" دے طور تے ݙٹھا ڳیا۔ دی کارواں دی ہِک رپورٹ وِچ، جعفری نے ݙسایا جو انّھاں دے شوہر احسان جعفری نے گجرات دے سینئر ریاستی عہدے داراں کوں متعدد کالاں کِیتیاں ہَن، جِنّھاں وِچ اُوݨ وَقت دے وزیر اعلیٰ نریندر مودی وی شامل ہَن، جݙاں 2002 دے گجرات فسادات دے دوران گلبرگ سوسائٹی کوں ہجوم نے گھیر گِھدّا ہئی۔ انّھاں دے مطابق، جعفری نے مداخلت دی التجا کِیتی پر انّھاں کوں کہیں مدد دی پرواہ کائنی تِھئی۔ بعد وِچ ہِک گواہ نے عدالت وِچ گواہی ݙِتی جو جعفری نے مودی کوں وی فون کِیتا ہئی تے مبینہ طور تے حمایت دی بجائے بدسلوکی دا سامݨاں کرݨا پِیا۔

## حوالے

ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
صوفیہ کمال

بیگم صوفیہ کمال 20 جون 1911ء کوں ڄَمّیاں۔ انّھاں دا انتقال 20 نومبر 1999ء کوں تِھیا۔ اوہ ہِک بنگلہ دیشی شاعرہ تے سیاسی کارکن ہَن۔ انّھاں نے 1950ء دی بنگالی قوم پرست تحریک وِچ وݙا حصہ گِھدّا تے اوہ پہلی زنانی ہَن جنّھاں دی وفات دے بعد بنگلہ دیش وِچ سرکاری طور تے آخری رسومات ادا کِیتیاں ڳئیاں۔

## ابتدائی زندگی
صوفیہ کمال دی پیدائش باریال دے شہرستان آباد وِچ تِھئی۔ انّھاں دے ٻالپݨ وِچ زنانیاں دا تعلیم حاصل کرݨ منع ہئی تے انّھاں دا گھرانہ وی زنانیاں دی گھر توں ٻاہر تعلیم حاصل کرݨ دا متحمل کائنی تِھی سڳدا ہئی۔ اِیہو وجہ ہئی جو انّھاں نے آپݨے گھر دے استاداں توں بنگالی، ہندی، اردو تے عربی سِکھّی۔ 1918ء وِچ اوہ آپݨی ماں دے نال کولکاتا ڳئیاں جِتھاں اوہ بیگم روکیہ نال مِلݨ آئیاں۔ انّھاں دی پہلی شادی 11 سال دی عُمر وِچ انّھاں دے کزن سید نہال حسین نال تِھئی۔ انّھاں دے شوہر دا انتقال 1932ء وِچ تِھیا۔ پنج سال دے بعد صوفیہ نے کمال الدین احمد نال ݙوجھی شادی کِیتی۔ کمال نال انّھاں دیاں ݙو ڄائیاں سلطانہ کمال تے سیدہ کمال تے ݙو پُتر شاہد کمال تے ساجد کمال ڄَمّے۔ 1931ء وِچ اوہ ہندوستانی زنانیاں فیڈریشن دی رُکن بݨݨ والی پہلی بنگالی مسلمان زنانی بݨ ڳئیاں۔ 

### ادب
ہِک مختصر کہانی "شانک بوڈھو" جیڑھی صوفیہ کمال نے لِکّھی، اوہ 1923ء وِچ ہِک مقامی مقالے وِچ شائع تِھئی۔ 1937ء وِچ انّھاں نے آپݨیاں مختصر کہانیاں دا پہلا مجموعہ "کیئیر کانٹا" (کیا دے رُکھ دے کانٹے) شائع کِیتا۔ انّھاں دا ادبی کیریئر انّھاں دی پہلی شاعری اشاعت دے بعد شروع تِھیا۔ انّھاں دی پہلی نظم "سنجیر مایا" (شام دا جادو)، 1938ء وِچ سامݨے آئی۔

### سرگرمیاں
تقسیم ہند دے بعد اِیہو سال اکتوبر وِچ اوہ ڈھاکہ آئیاں۔ اُوݨ وَخت ہندو تے مسلماناں دے درمیان ہِک زبردست تصادم دا دور دوراہ ہئی جیندے دوران کمال نے انّھاں دی دوستی کِیتے کم کِیتا تے امن کمیٹی وِچ شامل تِھی ڳئیاں۔ 1948ء وِچ، جݙاں پوربو پاکستان موہلہ کمیٹی بݨی تاں اوہ اِیندے چیئرمین بݨ ڳئیاں۔ صوفیہ دیاں سرگرمیاں لینگویج موومنٹ دے نال 1952ء وِچ جاری رہیاں۔ 1961ء وِچ، جݙاں پاکستانی حکومت نے رابندر سنگیت (رابندر ناتھ دے گانے) تے پابندی لائی، تاں اوہ بنگالیاں دے درمیان اِیں تحریک وِچ شامل تِھی ڳئیاں جیڑھی 1961ء وِچ شروع تِھئی ہئی۔ بعد دی حیاتی وِچ، انّھاں نے زنانیاں دے حقوق کوں آپݨی اولین ترجیح بݨایا تے بنگلہ دیش دیاں زنانیاں دی سب توں وݙی تنظیم، خواتین پریشد دی سربراہی کئی سالاں تک کِیتی۔ اوہ زنانیاں تے تِھیوݨ والے ظلم کوں بنیادی طور تے ہِک طبقاتی مسئلہ کائنی سمجھدیاں ہَن۔ اوہ برک (1972ء–1980ء) دی پہلی چیئرپرسن وی ہَن۔

### ایوارڈ

* بنگلہ اکیڈمی ادب برائے ایوارڈ 1962ء
* لینن صد سالہ جوبلی میڈل 1970ء
* سوویت یونین سے ایکوشی پڈک 1976ء
* چیکوسلوواکیا میڈل 1986ء
* جتیو کبیٹا پریشد ایوارڈ 1995ء
* بیگم روکیہ میڈل 1996
* دیشبندھو سی آر داس گولڈ میڈل 1996ء
* یوم آزادی ایوارڈ 1997ء

## حوالے

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:زنانیت پسند مسلمان
ونکی:ویہویں صدی دے بھارتی شعرا
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
نواب فیض النساء

نواب بیگم فیض النساء چودھرانی (1834ء توں 1903ء) ہومنا آباد دی زمیندار ہَن جو ہُݨ بنگلہ دیش دے ضلع کومیلا دی پشم گاؤں ریاست ہِے۔ اوہ زنانیاں دی تعلیم تے ٻئے سماجی کماں کِیتے ٻہوں مشہور ہَن۔ انّھاں دی سماجی خدمتاں دے اعتراف وِچ 1889ء وِچ ملکہ وکٹوریا نے فیض النساء کوں "نواب" دے خطاب نال نوازیا۔ اِیں خطاب "نواب" نے انّھاں کوں جنوبی ایشیا دی پہلی نواب زنانی دا اعزاز ݙِتّا۔

فیض النساء دا علمی تے ادبی کم 1857ء دے بعد توں تعلق رکھدے جݙاں مسلمان ہر پاسے توں تنزلی دا شکار ہَن۔ فیض النساء نے اِیں دَور وِچ آپݨی تہذیب کوں مدنظر رکھدے ہوئے زنانیاں دی تعلیم کِیتے اسکول قائم کرݨا شروع کِیتے۔ اِیں طرحاں انّھاں نے مسلمان زنانیاں کوں تعلیم نال روشناس کروا کے ناامید مسلماناں وِچ اعتماد تے مضبوطی دے اوصاف پیدا کرݨ دی کوشش کِیتی۔

مسلمان زنانیاں دی تعلیم دی حامی، ہِک ہمدرد تے سماجی کارکن دے طور تے کم کرݨ والی فیض النساء کومیلا وِچ ڄَمّیاں ہَن جو ہُݨ دے بنگلہ دیش وِچ واقع ہِے۔ انّھاں دی شادی آپݨے دور دے پیر دے کزن تے پڑوسی زمیندار، محمد غازی نال 1860ء وِچ تِھئی۔ فیض النساء اِیندی ݙوجھی زال ہَن تے صرف ݙو ڄائیاں دی پیدائش دے بعد انّھاں نے اِیندے توں علیحدگی اختیار کر گِھدّی۔ انّھاں دیاں ڄائیاں دے ناں ارشد النساء تے بدرالنساء ہَن۔ 1883ء وِچ آپݨی ماں دی وفات دے بعد اوہ زمیندار بݨ ڳئیاں تے پِھر سماجی تے فلاحی کماں وِچ انّھاں دیاں مصروفیات وِچ وادھا تِھی ڳیا تے اِیں طرحاں 1889ء وِچ انّھاں کوں برٹش انڈیا دی پہلی نواب زنانی ہووݨ دا اعزاز مِلّیا۔ انّھاں نے ٻئے ادبی کم وی سر انجام ݙِتّے جیویں جو سنگیت سار، سنگیت لاہاری تے تتوا و جاتیا سنگیت وغیرہ۔ اوہ آپݨے پرخلوص علمی تے فلاحی کماں، اسکولاں، مدرسیاں تے ہسپتالاں دے قیام کِیتے ڄاݨیاں ویندیاں ہَن۔

شروع دی حیاتی تے پس منظر:  چودھرانی 1834ء وِچ پشم گاؤں جو ضلع کومیلا وِچ لکشم دے زیرِ تحت ہئی، وِچ ڄَمّیاں ہَن۔ انّھاں دے پیو احمد علی چودھری ہَن جو شہزادہ مرزا اورنگزیب، نواب، خان بہادر، مغل شہنشاہاں دی اولاد تے ہومنا آباد پشم گاؤں ریاست دے زمیندار دے طور تے وی مشہور ہَن۔

## حوالے

ونکی:زنانیت پسند مسلمان
ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
ونکی:بنگالی شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
روپی کور

روپی کور (ڄَمَّݨ: 4 اکتوبر 1992) ہِک بھارتی نژاد کینیڈیائی شاعرہ، مصورہ تے مصنفہ ہِن۔ کور نے آپݨی مختصر بصری شاعری دا اشتراک کر کے انسٹاگرام تے ٹمبلر تے شہرت حاصل کِیتی۔

اِیندا کم رِشتے، تارکین وطن دے تجربے تے جنسی صدمات دی ڳول پھرول ہِے تے اِین٘دے کوں انسٹا پیوٹری وِچ سبھ توں اڳواں سمجھیا ویندے۔ 2019 وِچ، نیو ریپبلک نے روپی کور کوں "دہائی دی بہترین مصنفہ" نامزد کِیتا۔

## ابتدائی زندگی
روپی کور بھارت، پنجاب دے ہِک سکھ گھرانے وِچ ڄَمّی ہَن۔ جݙاں اوہ چار سال دی ہَن تاں اوہ آپݨے والدین دے نال کینیڈا ہجرت کر ڳئیاں۔ اِیندے پیو ہِک ٹرک ڈرائیور دے طور تے کم کریندا ہئی تے اِیندا خاندان بعد وِچ برامپٹن، انٹاریو ٹُر ڳیا۔ اِین٘دے کوں اِیندی ماں دی طرفوں ڄاکݨ تے مصوری دی حوصلہ افزائی مِلدی ہئی۔ اِیں نے نوجوانی وِچ ہی آپݨے فن دا آغاز کِیتا پر سترہ سال دی عُمر وِچ، اِیں نے آپݨی توجہ لِکھت تے پرفارمنس تے مرکوز کر ݙِتی۔

اِیں نے واٹر لو یونیورسٹی وِچ بیان بازی تے پیشہ ورانہ تحریر دی تعلیم حاصل کرݨ توں پہلے ٹرنر فینٹن سیکنڈری اسکول وِچ تعلیم حاصل کِیتی۔

## ایوارڈ
2017 وِچ کور کوں بی بی سی دی 100 زنانیاں دی فہرست وِچ شامل کِیتا ڳیا۔ 2019 وِچ، نیو ریپبلک نے کور کوں "دہائی دی بہترین مصنفہ" نامزد کِیتا۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:بھارتی شاعر زنانیاں
ونکی:بی بی سی 100 زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
وندانا شیوا

وندانا شیوا (ڄَمَّݨ: 5 نومبر 1952ء) ہِک بھارتی زنانی اسکالر، ماحولیاتی کارکن، خوراک دی خودمختاری دی وکیل، ماحولیاتی حقوق نسواں تے عالمگیریت مخالف مصنفہ ہِن۔ دہلی وِچ رہوݨ آلی شیوا نے 20 توں وَدھ کتاباں لِکّھیاں ہِن۔ جی ایم او مخالف تحریک نال جُڑی انّھاں دی سرگرمی دی وجہ توں انّھاں کوں اَکثر "اناج دی گاندھی" آکھیا ویندے۔ شیوا عالمگیریت تے بین الاقوامی فورم دے رہنماواں تے بورڈ دے اراکین وِچوں ہِک ہِن تے عالمگیریت مخالف تحریک دی اہم شخصیت ہِن۔ انّھاں نے ٻہوں سارے رِیت رواجاں دے حق وِچ دلیل ݙِتّی ہِے، جیویں جو انّھاں نے "ویدک ایکولوجی" (رانچور پرائم) کتاب وِچ آپݨے انٹرویو وِچ کِیتا ہئی۔ اوہ سپین دی سوشلسٹ پارٹی دے تھنک ٹینک، فاؤنڈیشن آئیڈیاز دی سائنسی کمیٹی دی رُکن ہِن۔ اوہ انٹرنیشنل آرگنائزیشن فار اے پارٹیسیپیٹری سوسائٹی دی رُکن وی ہِن۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
وندانا شیوا دہرادون وِچ ڄَمّیاں ہَن۔ انّھاں دے پیو جنگلات دے محافظ ہَن تے انّھاں دی ماں ہِک کسان ہئی جین٘دے کول فطرت نال پیار ہئی۔ انّھاں نے نینی تال دے سینٹ میری کانونٹ ہائی اسکول تے کانونٹ آف جیسس اینڈ میری دہرادون وِچ تعلیم حاصل کِیتی۔ شیوا نے چندی گڑھ دی پنجاب یونیورسٹی وِچ طبیعیات دی تعلیم حاصل کِیتی تے 1972ء وِچ بیچلر آف سائنس دے طور تے گریجویشن کِیتا۔ بھابھا ایٹمک ریسرچ سینٹر وِچ ہِک ٻہوں گھٹ وَقت کیتے بعد اوہ 1977ء وِچ گیلف یونیورسٹی وِچ سائنس دے فلسفے وِچ ماسٹر ڈگری حاصل کرݨ کِیتے کینیڈا چلی ڳئیاں جِتھاں انّھاں نے "روشنی دی مدت دے تصور وِچ تبدیلیاں" دے عنوان نال ہِک مقالہ لِکّھیا۔ 1978ء وِچ انّھاں نے یونیورسٹی آف ویسٹرن اونٹاریو وِچ فلسفے وِچ پی ایچ ڈی مکمل کِیتی جِتھاں طبیعیات دے فلسفے تے زور ݙِتّا ڳیا۔ انّھاں دے مقالے دا عنوان "کوانٹم تھیوری وِچ پوشیدہ متغیرات تے لوکیٹی" ہئی جِتھاں انّھاں نے پوشیدہ متغیر نظریات دے ریاضیاتی تے فلسفیانہ مضمرات تے بحث کِیتی۔ بعد وِچ اوہ انڈین انسٹی ٹیوٹ آف سائنس تے بنگلور وِچ انڈین انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ وِچ سائنس، ٹیکنالوجی تے ماحولیاتی پالیسی وِچ بین الضابطہ تحقیق کرݨ کِیتے اڳّاں تَرّیاں۔

## کیریئر
وندانا شیوا نے کھیتی باڑی تے خوراک دے شعبیاں وِچ تِھیوݨ والی ترقی دے بارے وِچ ٻہوں وݙے پیمانے تے لِکّھیا تے ڳالھ مہاڑ کِیتی۔ دانشورانہ املاک دے حقوق، حیاتیاتی تنوع، بائیوٹیکنالوجی، بائیو ایتھکس تے جینیاتی انجینئرنگ اِیہ اوہ شعبے ہِن جِتھاں شیوا نے سرگرم مہماں دے ذریعے لڑائی لڑی ہِے۔ انّھاں نے جینیاتی انجینئرنگ دے ذریعے زرعی ترقی وِچ پیشرفت دی مخالفت دے نال نال افریقہ، ایشیا، لاطینی امریکا، آئرلینڈ، سوئٹزرلینڈ تے آسٹریا وِچ گرین موومنٹ دی نچلی سطح دیاں تنظیماں دی مدد کِیتی ہِے۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
برندا کرات

برندا کرات (پیدائش 19 اکتوبر 1947) ہک ہندوستانی سیاست دان ہَئی۔ انّھاں 2005 وچ کمیونسٹ پارٹی دی طرفوں راج سبھا دی رکن بنڑی۔ 2005 وچ، انّھاں کمیونسٹ پارٹی پولٹ بیورو دی پہلی زنانی رکن بنڑی۔ انّھاں 1993 توں 2004 تک آل انڈیا ڈیموکریٹک ویمنز ایسوسی ایشن (AIDWA) دی جنرل سکریٹری وی رہیں تے بعد وچ ایندے دی نائب صدر وی رہیں۔

## سیاسی کیریئر
1967 وچ، مرانڈا ہاؤس توں گریجویشن دے بعد انّھاں لندن چلی ڳئیں، جتھاں انّھاں چار سال تک بانڈ سٹریٹ وچ ایئر انڈیا دے نال کم کِیتے۔ ایئر انڈیا کِیتے کم کریندیاں ہویاں انّھاں ایئر لائنز وچ ساڑھی دی بجائے اسکرٹ پہنڑݨ کوں لازمی قرار ݙیوݨ دے خلاف مہم چلائی۔ ایئر انڈیا دے ہیڈ کوارٹر نے آخر کار انّھاں نال اتفاق کِیتا تے تب توں لندن وچ ایئر لائن کِیتے کم کرݨ والیاں زنانیاں ایہ چُونڳ کر سڳدیاں ہَن جو ساڑھی پہنّ یا اسکرٹ کوں اپݨی وردی دے طور تے ورتیں۔

1971 وچ انّھاں اپݨی نوکری چھوڑ کے کلکتہ واپس آنڑ دا فیصلہ کِیتا۔ انّھاں اپݨی سیاسی حیاتی ہک طالب علم کارکن دے طور تے شروع کِیتی جݙاں پارٹی دی رہنمائی وچ انّھاں کلکتہ یونیورسٹی وچ بطور طالب علم داخلہ گِھدا۔ عملی سیاست کوں سمجھݨ کِیتے پارٹی دی تجویز تے انّھاں ایہ داخلہ گِھدا۔ شروع وچ انّھاں کالج کیمپس وچ طلبہ دے نال کم کِیتا تے بعد وچ بنگلہ دیش دی جنگ دے دوران ریاست دے پناہ گزین کیمپاں وچ وقت گُزاریا۔ انّھاں ہفتہ وار پارٹی کِیتے وی لکھدی رہیں۔ 1975 وچ انّھاں دہلی شفٹ تھی ڳئیں کیوں جو اوہ مزدور یونین وچ کم کرݨ چاہندی ہَن۔ اے ویلے انّھاں دی پارٹی دے جنرل سکریٹری کامریڈ پی سندرایا ہَن۔ اوہ اپݨے ویلے توں ٻہوں اڳّاں ہَن۔ کارکناں کوں تفویض کرݨ دے کم دے بارے وچ انّھاں دا ہک واضح نقطہ نظر ہئی۔ انّھاں دی ہک حساس کیڈر پالیسی ہئی۔ انّھاں شمولیت دے نال نال پارٹی دی رکنیت وی حاصل کر گِھدی۔

نومبر 1975 کوں، انّھاں پرکاش کرات نال شادی کِیتی۔ ایہی سال انّھاں شمالی دہلی وچ ٹیکسٹائل مل دے کارکناں دے نال تجارتی یونین نمائیندہ دے طور تے کم کرݨ شروع کِیتا۔ ول انّھاں کارکناں دی تحریکاں تے ہندوستانی زنانیاں دی تحریکاں دے نال سرگرم تھیوݨ شروع کِیتا۔ انّھاں 1980 دی دہائی وچ عصمت دری دے قوانین وچ اصلاحات دی مہم وچ نمایاں مقام حاصل کِیتا۔ کرات صنفی مسائل کِیتے ہک نمایاں مہم چلاوݨ والی سیاست دان ہَن تے انّھاں پارٹی دے اندر زنانیاں دی مناسب نمائندگی کِیتے جدوجہد کِیتی۔

اپریل 2005 کوں انّھاں مغربی بنگال کِیتے سی پی آئی(ایم) دی رکن دے طور تے ہندوستانی پارلیمنٹ، راجیہ سبھا کِیتے منتخب تھئیں۔ 2005 وچ انّھاں کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا (مارکسسٹ) دے پولٹ بیورو کِیتے وی منتخب تھئیں، جیڑھی پارٹی دی اعلیٰ ترین فیصلہ ساز ادارہ ہئی تے برندا کرات ایندے دی پہلی زنانی رکن ہَن۔

## خاندان
انّھاں دی شادی 7 نومبر 1975 کوں پرکاش کرات نال تھئی، جو ہک کیرالا نژاد ہَن تے سی پی آئی(ایم) دے ہک ممتاز رہنما ہَن۔

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:بنگالی شخصیتاں
ونکی:اکویہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:کلکتہ دے مصنف
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
تارابائی شندے

تارابائی شندے (1850–1910) ہِک حقوق نسواں کارکن ہَن جنّھاں نے 19ویں صدی دے ہندوستان وِچ پدرانہ نظام تے ذات پات دے خلاف آپݨی آواز بلند کِیتی۔ اوہ آپݨے چھپے ہوئے پمفلٹ، "ستری پرش تولانا" ("عورتاں تے مرداں دا تقابلی مطالعہ") کِیتے مشہور ہِن، جو اصل وِچ 1882ء وِچ مراٹھی وِچ چھپّا ہئی۔ اِیہ پمفلٹ اُچّی ذات دے پدرانہ نظام تے تنقید کریندے تے اِین٘دے کوں اَکثر ہندوستان دا پہلا جدید نسائی متن سمجھیا ویندے۔ اِیہ آپݨے وَقت کِیتے ہندو مذہبی صحیفیاں کوں خود زنانیاں دے جبر دے ذریعے دے طور تے چیلنج کرݨ کِیتے ٻہوں متنازع ہئی، اِیہ نظریہ اڄ وی متنازع تے بحث دا موضوع ہِے۔ اوہ ستیہ شودھک سماج دی رُکن ہَن۔

## حوالہ جات

ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون