open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
الْبَارِیُٔ

ٹھیک بݨاوݨ والا۔

اللہ تعالیٰ دے بے شمار ناواں وچوں ہک ناں "الْبَارِیُٔ" ہے، جیندا مطلب ہے "ٹھیک بݨاوݨ والا" یا "خالق"۔ ایہ ناں اللہ دی صفتِ تخلیق کوں بیان کریندے، جیندے وچ اوہ ہر شے کوں عدم توں وجود وچ گھِن آندے۔ اللہ تعالیٰ ہی او ذات ہے جیڑھی ہر مخلوق کوں بے مثال شکل تے صورت دے نال پیدا کریندی ہے۔ اوں دی تخلیق وچ کوئی کمی یا نقص کائنی، بلکہ ہر شے ہک منظم تے حسین نظام دے تحت وجود وچ آندی ہے۔

قرآن پاک وچ اللہ تعالیٰ فرمیندے:  

"هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى"**  

(اوہ اللہ ہی ہے، خالق، ٹھیک بݨاوݨ والا، صورت گر، اوندے کیتے چنگے چنگے ناں ہن)۔ (سورہ الحشر، آیت 24)  

ایہ آیت اللہ دی صفتِ تخلیق کوں واضح کریندی ہے۔ اللہ تعالیٰ نے نہ صرف ہر شے کوں پیدا کیتا، بلکہ اوکوں ہک خاص شکل تے صورت عطا کیتی۔ انسان دی تخلیق اوں دی قدرت دا ہک عظیم شاہکار ہے۔ اللہ نے انسان کوں مٹی توں بݨایا، ول اوں وچ روح پھوکی تے اوکوں اشرف المخلوقات دا درجہ ݙتا۔

اللہ تعالیٰ دی صفتِ "الْبَارِیُٔ" اساکوں ایہ درس ݙیندی ہے جو اساں اوں دی تخلیق تے غور کروں تے اوں دی قدرت دا اعتراف کروں۔ اساݙے آسوں پاسوں ہر شے اللہ دی قدرت دا ثبوت ہے، چاہے اوہ زمین تے آسمان ہوون، پہاڑ تے دریا ہوون، یا انسان تے حیوان ہوون۔ ہر شے اللہ دی حکمت تے قدرت دی نشانی ہے۔

اللہ تعالیٰ دی صفتِ تخلیق دا احساس انسان کوں اوں دے نیڑے کریندے۔ جݙاں انسان ایہ ڄاݨ گھندے جو اللہ ہر شے دا خالق ہے، تاں اوں دے دل وچ اللہ دی عظمت دا احساس پیدا تھیندے۔ اوہ اللہ دی نعمتاں دا شکر ادا کریندے تے اوں دی عبادت وچ مشغول تھیندے۔

## نتیجہ
الْبَارِیُٔ دا ناں اللہ تعالیٰ دی صفتِ تخلیق کوں ظاہر کریندے۔ ایہ ناں اساکوں ایں ڳالھ دی طرف متوجہ کریندے جو اللہ ہی ہر شے دا خالق تے پیدا کرݨ والا ہے۔ اساکوں چاہیدے جو اساں اللہ دی تخلیق تے غور کروں، اوں دی قدرت دا اعتراف کروں، تے اوں دی نعمتاں دا شکر ادا کروں۔ اللہ دی صفتِ تخلیق دا احساس اساݙے دل کوں عظمت تے اطمینان نال بھر ݙیندے۔
الْمُصَوِّرُ

صورت بݨاوݨ والا۔

الْمُصَوِّرُ دا مطلب ہے "صورت بݨاوݨ والا" یا "تصویر کشی کرݨ والا"۔ ایہ اللہ تعالیٰ دے صفاتی ناواں وچوں ہک ہے۔ اللہ تعالیٰ ہر شے کوں ہک منفرد شکل و صورت عطا کرݨ والا ہے۔ اوندی قدرت دا نظارہ اساں ہر شے وچ ݙیکھ سڳدے ہیں، چاہے اوہ انسان ہووے، جانور ہووے، درخت ہووے، پہاڑ ہووے یا سمندر۔ ہر شے اپݨی انج شکل تے سہݨپ دے نال اللہ تعالیٰ دی قدرت دی نشانی ہے۔  

اللہ تعالیٰ نے انسان کوں وی ہک منفرد شکل و صورت وچ پیدا کیتا ہے۔ ہر انسان دی شکل، رنگ، قد تے خصوصیات ݙوجھے کنوں مختلف ہن۔ ایہ اختلاف تے تنوع اللہ تعالیٰ دی قدرت تے حکمت دی عکاسی کریندا ہے۔ او ہی ہے جیرھا ہر شے کوں ہک خاص انداز وچ تخلیق کریندا ہے تے ہر تخلیق وچ اپݨی بے پناہ قدرت دے نشان چھوڑیندا ہے۔  

فطرت وچ وی اللہ تعالیٰ دی صفت "الْمُصَوِّرُ" دا عکس نظر امدے۔ پھُلاں دی رنگا رنگی، پرندیاں دے پَریں دی بݨاوٹ، پہاڑاں دی بلندی تے سمندراں دی گہرائی، سبھ کجھ اللہ تعالیٰ دی تخلیقی قدرت دا منہ ٻولیندا ثبوت ہے۔ ہر شے اپݨی جھا تے ہک منفرد تے حسین تصویر پیش کریندی ہے۔  

اللہ تعالیٰ دی صفت "الْمُصَوِّرُ" اساکوں ایہ سبق ݙیندی ہے جو اساں اوہدی تخلیق وچ غور و فکر کروں تے اوندی قدرت کوں پچھاݨوں۔ ہر شے دی شکل و صورت اساں کوں ایہ یاد دہانی کرویندی ہے جو اللہ تعالیٰ ہی ہر شے دا خالق تے صورت گر ہے۔ او ہی ہے جیرھا ہر شے کوں ہک خاص انداز وچ بݨیندا ہے تے ہر تخلیق کوں ہک منفرد حسن عطا کریندا ہے۔  

اساکوں چاہیدا ہے جو اساں اللہ تعالیٰ دی ایں صفت تے غور کروں تے اوہدی تخلیق وچ پوشیدہ حکمتاں کوں سمجھݨ دی کوشش کروں۔ ہر شے دی شکل و صورت اساکوں ایں ڳالہہ دی طرف راغب کریندی ہے جو اساں اللہ تعالیٰ دی عظمت کوں پچھاݨوں تے اوندے سامہݨے عاجزی تے شکرگزاری دا اظہار کروں۔  

اللہ تعالیٰ دی صفت "الْمُصَوِّرُ" اساکوں ایہ وی سکھیندی ہے جو اساں ݙوجھیاں دے نال حسن سلوک کروں، کیوں جو ہر انسان اللہ تعالیٰ دی تخلیق دا ہک منفرد شاہکار ہے۔ اساکوں چاہیدا ہے جو اساں ہر انسان دی قدر کروں تے اوندی خوبصورتی کوں پچھاݨوں، کیوں جو ایہ سبھ اللہ تعالیٰ دی قدرت دا مظہر ہے۔  

اللہ تعالیٰ اساں کوں اپݨی صفت "الْمُصَوِّرُ" کوں سمجھݨ تے اوندے تے عمل کرݨ دی توفیق عطا فرماوے۔ آمین۔
صفت

صفت دا مطلب اے کہیں دے اندر کوئی خوبی، صلاحیت یا قدرت دا ہووݨا۔
## حوالے
قدرت

قدرت دا مطلب اے طاقت۔ عام طور تے فطرت کوں وی آکھا ویندے۔

فطرت یا طبیعت دا لوظ خاصہ وسیع مفہوم رکھیندے تے ایہ تقریباً ہر اُوں شے کیتے ورتیا ویندے جیہڑی انسان کوں ایں دنیا وچ بݨی بݨائی مل ڳئی ہووے، ظاہر ہے جو خالقِ کائنات دی جانب توں۔ اینکوں انگریزی وچ Nature آہدن تے اردو وچ ایندے کیتے ٻئے لوظ وی ایندے ہم وزنی نال ورتیے ویندن جیویں فطرت یا فطری۔ مثال دے طور تے ایہو مفہوم وچ **قدرت** دا لفظ وی ورتیا ویندے، ڳو ایہ الڳ ڳالھ ہے کہ قدرت دا لفظ اگر غور کیتا ون٘ڄے تاں اللہ تعالٰی دی طاقت نال زیادہ قریب ہے پر عموماً اینکوں فطرت دے معنیاں وچ وی ورتیا ویندے۔ بعض اوقات قدرت دا لفظ کہیں کم کوں کرݨ دی صلاحیت کیتے وی ورتیا ویندے جیندے کیتے انگریزی وچ "ability" یا "power" وغیرہ دے الفاظ آندن۔ ایویں ای ہک ٻیا لفظ "طبیعی" وی فطرت دے مفہوم وچ آندے تے ایں توں بݨیا ہویا ہک لفظ مشہور شعبۂ علم کیتے وی ورتیا ویندے یعنی **طبیعیات**۔ عام طور تے طبیعی دا لفظ طبیعت توں الڳ مفہوم وچ آندے پر اصل وچ ݙوہائیں ہک ہن یعنی فطرت، جیکوں آکھیا ون٘ڄے کہ "طبعی موت"، تاں ایندے توں مراد اوہ موت ہوندی ہے جیہڑی کہیں حادثے یا بیماری دی وجہ نال نہ تھئی ہووے بلکہ فطری طور تے واقع تھئی ہووے۔ انہاں تمام وجوہات دی بنا تے ایں سرائیکی وکیپیڈیا تے "Nature" دے سائنسی مضامین وچ استعمال کیتے فطرت دا لفظ منتخب کیتا ڳیا ہے۔
السَّمِیْعُ

سبھ کجھ سݨݨ والا۔

اللہ تعالیٰ دے بے شمار ناواں وچوں ہک ناں "السَّمِیْعُ" ہے، جیندا مطلب ہے "سنݨ والا"۔ ایہ ناں اللہ دی صفتِ سماعت کوں بیان کریندے، جیندے وچ اوہ ہر آواز، ہر دعا، تے ہر ڳالھ کوں سݨدے۔ اللہ تعالیٰ ہر شے دا سنݨ والا ہے، چاہے اوہ آواز بلند ہووے یا پتلی، ظاہر ہووے یا پوشیدہ۔ اوہ اپݨے بندیاں دیاں دعاواں تے منگاں کوں وی سݨدے تے انہاں دا جواب ݙیندے۔

قرآن پاک وچ اللہ تعالیٰ فرمیندے:  

"إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ" 

(بے شک اللہ سنݨ والا تے ݙیکھݨ والا ہے)۔ (سورہ الحج، آیت 61)  

ایہ آیت اللہ دی صفتِ سماعت تے بصارت کوں واضح کریندی ہے۔ اللہ تعالیٰ ہر ڳالھ کوں سݨدے تے ہر کم کوں ݙیہدا ہے۔ اوہ اپݨے بندیاں دیاں دعاواں کوں وی سݨدے تے انہاں دے حالات توں وی باخبر ہوندے۔ اللہ دی صفتِ "السَّمِیْعُ" اساکوں ایہ درس ݙیندی ہے جو اساں ہمیشہ اللہ کوں یاد رکھوں تے اوں توں دعاواں منگوں۔ اوہ اساݙی ہر ڳالھ کوں سݨدے تے اساݙی ضرورتیں کوں پورا کریندے۔

اللہ تعالیٰ دی صفتِ سماعت دا احساس انسان کوں اطمینان ݙیندے۔ جݙاں انسان ایہ ڄاݨ گھندے جو اللہ اوں دی ہر ڳالھ کوں سݨدے، تاں اوں کوں کہیں وی پریشانی یا مشکل وچ تنہائی دا احساس کائنی تھیندا۔ اوہ یقین رکھیندے جو اللہ اوں دے نال ہے تے اوں دی دعا کوں سݨدے۔

اللہ تعالیٰ دی صفتِ "السَّمِیْعُ" اساکوں ایہ وی سکھیندی ہے جو اساں آپݨی ڳالھیں تے اعمال وچ محتاط راہووں۔ کیوں جو اللہ اساݙی ہر ڳالھ کوں سݨدے تے اساݙے ہر کم توں باخبر ہے۔ ایہ احساس اساکوں نیکی تے بھلائی دی طرف راغب کریندے تے برائیاں توں بچیندے۔

## نتیجہ
السَّمِیْعُ دا ناں اللہ تعالیٰ دی صفتِ سماعت کوں ظاہر کریندے۔ ایہ ناں اساکوں ایں ڳالھ دی طرف متوجہ کریندے جو اللہ اساݙی ہر ڳالھ کوں سݨدے تے اساݙی دعاواں دا جواب ݙیندے۔ اساکوں چاہیدے جو اساں ہمیشہ اللہ کوں یاد رکھوں، اوں توں دعاواں منگوں، تے آپݨی ڳالھیں تے اعمال وچ محتاط راہووں۔ اللہ دی صفتِ سماعت دا احساس اساݙے دل کوں اطمینان تے سکون نال بھر ݙیندے۔
الْبَصِیْرُ

سب کجھ ݙیکھݨ والا۔

"الْبَصِیرُ" دا سرائیکی وچ ترجمہ "ݙیکھݨ والا" یا "بینا" ہوندے۔ ایہ اللہ تعالیٰ دے صفاتی ناواں وچوں ہک ہے، جیہڑا ایں ڳالھ دی طرف اشارہ کریندے جو اللہ تعالیٰ ہر شے کوں ݙیکھدے، چاہے او ظاہر ہووے یا پوشیدہ۔ اوندی نظر ہر شے تے ہے، تے او ہر شے کوں مکمل طور تے ڄاݨدے۔

## الْبَصِیرُ دے معنی تے اہمیت
اللہ تعالیٰ دے ناں "الْبَصِیرُ" دا ذکر قرآن مجید وچ کئی واری آیا ہے۔ ایہ ناں اللہ دی صفتِ بصیرت کوں ظاہر کریندے، جیہڑا ایں ڳالھ دی نشاندہی کریندے جو اللہ تعالیٰ ہر شے کوں ݙیکھدے، چاہے او جتلی چھوٹی یا پوشیدہ کیوں نہ ہووے۔ اوندی نظر ہر شے تے ہے، تے او ہر شے کوں مکمل طور تے ڄاݨدے۔

## الْبَصِیرُ دے معنی
"الْبَصِیرُ" دا لفظی مطلب "ݙیکھݨ والا" یا "بینا" ہے۔ ایہ لفظ "بصر" توں ماخوذ ہے، جیں دا مطلب ہے ݙیکھݨا یا بینائی۔ اللہ تعالیٰ کوں "الْبَصِیرُ" آکھیا ویندے کیوں جو او ہر شے کوں ݙیکھدے، چاہے او ظاہر ہووے یا پوشیدہ۔ اوندی نظر ہر شے تے ہے، تے او ہر شے کوں مکمل طور تے ڄاݨدے۔

## قرآن مجید وچ ذکر
قرآن مجید وچ اللہ تعالیٰ دے ناں "الْبَصِیرُ" دا ذکر  کئیآیات وچ آیا ہے۔ مثال دے طور تے، سورۃ الحشر دی آیت 18 وچ اللہ تعالیٰ فرمیندے:  

"هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ ۖ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ ۚ يُسَبِّحُ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۖ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ" 

ترجمہ: "اوہو اللہ ہے جیہڑا خالق، پیدا کرݨ والا، صورت گر ہے۔ ایندے کیتے چنگے چنگے ناں ہن۔ آسماناں تے زمین وچ جیہڑا کجھ ہے، سب اوندی تسبیح کریندن۔ تے او زبردست، حکمت والا ہے۔"

## الْبَصِیرُ دی اہمیت
اللہ تعالیٰ دا ناں "الْبَصِیرُ" اساکوں ایہ یاد ݙویندے جو اللہ ہر شے کوں ݙیکھدے۔ او اساݙے اعمال، اساݙے خیالات، تے اساݙے دل دی گہرائیاں تک کوں ڄاݨدے۔ ایں ناں دی عظمت اساکوں اللہ دے سامہݨے جوابدہ تھیوݨ دی ترغیب ݙیندی ہے۔

## 1. اللہ دی نگرانی
اللہ تعالیٰ دا ناں "الْبَصِیرُ" اساکوں ایہ سکھیندے جو اللہ ہر شے کوں ݙیکھدے۔ اساکوں چاہیدے جو اساں ہر وقت اپݨے اعمال کوں اللہ دی نگرانی وچ سمجھوں تے چنگے کم کروں۔

## 2. اللہ دی عدالت
جݙاں اساں اللہ کوں "الْبَصِیرُ" اکھیندے ہیں، تاں اساں ایہ منیندے ہیں جو اللہ اساݙے اعمال کوں ݙیکھدے تے انہاں دا حساب گھندے۔ اساکوں چاہیدے جو اساں ہر وقت آپݨے اعمال کوں اللہ دی عدالت دے سامہݨے پیش کرݨ کیتے تیار رہوں۔

## 3. اللہ دی رحمت
اللہ تعالیٰ دا ناں "الْبَصِیرُ" اساکوں ایہ یاد ݙویندے جو اللہ اساݙے ݙکھاں تے مشکلات کوں ݙیکھدے۔ او اساݙی مدد کریندے تے اساکوں ہر مشکل توں نجات ݙیندے۔

## نتیجہ
اللہ تعالیٰ دا ناں "الْبَصِیرُ" اساکوں ایہ یاد ݙویندے جو اللہ ہر شے کوں ݙیکھدے۔ اساکوں چاہیدے جو اساں ہر وقت آپݨے اعمال کوں اللہ دی نگرانی وچ سمجھوں، چنگے کم کروں، تے اللہ دی رحمت تے بھروسہ کروں۔ اللہ تعالیٰ دی بصیرت کوں تسلیم کرݨ اساکوں اوندے سامہݨے جوابدہ تھیوݨ دی ترغیب ݙیندے۔

اللہ تعالیٰ اساکوں اپݨی بصیرت کوں تسلیم کرݨ تے چنڳے کم کرݨ دی توفیق عطا فرماوے۔ آمین۔
الْحَکَمُ

فیصلہ کرݨ والا۔

ایہ اللہ تعالیٰ دے صفاتی ناواں وچوں ہک ہے، جیڑھا اوں دی عدل تے انصاف دی صفت کوں ظاہر کریندے۔ اللہ تعالیٰ ہی او ذات ہے جیڑھی ہر معاملے وچ صحیح فیصلہ کریندی ہے تے ہر شے کوں عدل دے نال چلیندی ہے۔

اللہ تعالیٰ دے بے شمار ناواں وچوں ہک ناں "الْحَکَمُ" ہے، جیندا مطلب ہے "حاکم" یا "فیصلہ کرݨ والا"۔ ایہ ناں اللہ دی عدل تے انصاف دی صفت کوں بیان کریندے۔ اللہ تعالیٰ ہی او ذات ہے جیڑھی ہر معاملے وچ صحیح فیصلہ کریندی ہے، ہر اختلاف کوں حل کریندی ہے، تے ہر شے کوں آپݨی حکمت تے عدل دے نال چلیندی ہے۔

قرآن پاک وچ اللہ تعالیٰ فرمیندے:  

"أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَحْكَمِ الْحَاكِمِينَ"  

(کیا اللہ سبھ توں بہتر فیصلہ کرݨ والا کائنی؟)۔ (سورہ التین، آیت 8)  

ایہ آیت اللہ دی حکمت تے عدل کوں واضح کریندی ہے۔ اللہ تعالیٰ ہی او ذات ہے جیڑھی ہر معاملے وچ بہترین فیصلہ کریندی ہے۔ اوں دا ہر فیصلہ حکمت تے عدل تے مبنی ہوندے، تے اوں دے فیصلیاں وچ کوئی کمی یا نقص کائنی ہوندا۔ اللہ تعالیٰ دی حکمرانی وچ ہر شے منظم تے متوازن ہے، تے اوہ ہر اختلاف کوں آپݨی حکمت دے مطابق حل کریندی ہے۔

اللہ تعالیٰ دی صفتِ "الْحَکَمُ" اساکوں ایہ درس ݙیندی ہے جو اساکوں اپݨے معاملات وچ عدل تے انصاف کوں اپݨاوݨا چاہیدے۔ اساکوں چاہیدے جو اساں اللہ دے ݙتے ہوئے اصولاں تے چلوں تے ہر فیصلے وچ انصاف کوں مدنظر رکھوں۔ اللہ تعالیٰ دی عدل تے مبنی حکمرانی اساکوں ایہ یقین ݙیندی ہے جو ہر ظلم تے ناانصافی دا آخر وچ حساب تھیسی، تے ہر شخص کوں اوں دے اعمال دے مطابق جزا یا سزا ملسی۔

اللہ تعالیٰ دی حکمت تے عدل دا احساس انسان کوں اطمینان ݙیندے۔ جݙاں انسان ایہ ڄاݨ گھندے جو اللہ ہر معاملے وچ بہترین فیصلہ کریندے، تاں اوں کوں کہیں وی ناانصافی یا ظلم دا خوف کائنی رہندا۔ اوہ یقین رکھیندے جو اللہ دے فیصلے وچ ہر شے دا حساب ہے، تے ہر شخص کوں اوں دے اعمال دے مطابق انصاف ملسی۔

## نتیجہ
الْحَکَمُ دا ناں اللہ تعالیٰ دی عدل تے انصاف دی صفت کوں ظاہر کریندے۔ ایہ ناں اساکوں ایں ڳالھ دی طرف متوجہ کریندے جو اللہ ہی ہر معاملے وچ بہترین فیصلہ کرݨ والا ہے۔ اساکوں چاہیدے جو اساں اپݨے معاملات وچ عدل تے انصاف کوں اپݨاؤں، تے اللہ دے ݙتے ہوئے اصولاں تے چلوں۔ اللہ دی عدل تے مبنی حکمرانی اساݙے دل کوں اطمینان تے سکون نال بھر ݙیندی ہے۔
الْعَلِیُّ

الْعَلِیُّ اللہ تعالیٰ دا ہک ناں ہے، جیندا مطلب اے "بلند ترین" یا "اعلیٰ ترین". ایہ ناں اللہ دی عظمت تے برتری کوں ظاہر کریندے۔ اللہ تعالیٰ ہر شئے توں اتے ہے، اوندی ذات، قدرت تے حکمت ساریاں حداں توں پاک ہن۔ اوندا درجہ سڄّے جہان توں اڳوں ہِے تے کوئی وی شئے اوندے برابر نیں تھی سڳدی۔

## '''قرآن پاک وچ ذکر:'''
سورة الحشر (59:23) وچ آندے:

**"هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ... الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ"**

(اوہ اللہ ہے جیندے سوا کوئی معبود نیں... اوہ بلند ترین تے وݙائی آلا ہے)

## '''ݙیکھݨ دا طریقہ:'''
الْعَلِیُّ دے ناں توں ایہ سکھ ملدی ہے جو اللہ تعالیٰ ہر کم، ہر سوچ، تے ہر مخلوق توں اتے ہے۔ ایں ڳالھ تے ایمان رکھݨ نال انسان دی عاجزی ودھدی ہے تے اوہ صرف اللہ دے اڳّوں جھکدے۔
الْکَبِیْرُ

سب کولوں وݙا۔

اللہ تعالیٰ دا صفاتی ناں "الْکَبِیْرُ" اوندی عظمت، وڈائی تے بے پایاں شان کوں بیان کریندا ہے۔ ایہ ناں ایں ڳالھ دی طرف اشارہ کریندا ہے کہ اللہ تعالیٰ ہر شے توں بلند تے برتر ہے، اوندی ذات ہر عیب تے نقص توں پاک ہے، تے کوئی وی اوندے مرتبے تائیں نیں پڄ سڳدا۔ او ہر شے تے غالب ہے، اوندی قدرت، حکمت تے عظمت دا کوئی مقابلہ کینیں۔ ایہ ناں انسان کوں ایہ احساس ݙیندا ہے جو ہمیشہ اللہ دی عظمت کوں تسلیم کریندے ہوئے اوندے سامھݨے عاجزی تے فروتنی اختیار کرݨی چاہیدی ہے، کیوں جو او ہی سب توں وݙا ہے تے ہر شے اوندے تابع ہے۔ ایں صفت دے ذریعے انسان کوں ایہ درس ملدے کہ دنیا دی وݙائی تے غرور کوں چھوڑ تے صرف اللہ دی عظمت کوں منیا ونڄے، کیوں جو حقیقی وݙائی صرف اوندے کیتے ہے۔ اللہ تعالیٰ دی صفت "الْکَبِیْرُ" اساکوں ایہ ڳالھ یاد ݙویندی ہے جو اساں جیڑھی وی عظمت تے طاقت دنیا وچ ݙیکھدوں، او سبھ اللہ تعالیٰ دی قدرت دے سامھݨے ہیچ تے ناچیز ہن۔ اوہی ہے جیڑھا زمین تے اسمان کوں قائم رکھیندے تے ہر شے کوں آپݨے حکم دے تحت چلیندے۔ اساکوں چاہیدے جو اساں اپݨے دل وچ اللہ دی عظمت کوں جڳا رکھوں تے اوندے سامھݨے گھٹ ڄاݨ تے عاجزی اختیار کروں۔ 

ایہ صفت اساں کوں ایہ وی سکھیندی ہے جو دنیا دی چمک دمک تے مال و دولت دے پِچھوں نہ پئوں، کیوں جو ایہ سب فانی ہن۔ حقیقی عظمت تے عزت صرف اللہ تعالیٰ دے نال ہے۔ جیڑھا شخص اللہ کوں وݙا سمجھیندے تے اوندے حکم دے مطابق چلدے، او حقیقی معنیاں وچ کامیاب تے عزت والا ہے۔ 

اللہ تعالیٰ دی عظمت کوں یاد رکھݨ نال انسان دے دل وچ اطمینان تے سکون پیدا تھیندے۔ او ایہ ڄاݨدے جو ہر مشکل تے پریشانی وچ اللہ تعالیٰ دی مدد موجود ہے، کیوں جو او سب توں وݙا ہے تے اوندی قدرت توں کوئی شے پوشیدہ کائنی۔ ایں طرحاں ایہ صفت اساں کوں اللہ تے بھروسہ کرݨ تے اوندی رضا وچ راضی رہوݨ دا درس ݙیندی ہے۔
الْحَفِیْظُ

سبھ دا نگہبان۔

"الْحَفِیْظُ" دا سرائیکی ترجمہ "محافظ" یا "نگہبان" ہوندے۔ ایہ اللہ تعالیٰ دے صفاتی نانواں وچوں ہک ہے، جیندا مطلب ہے جو اللہ تعالیٰ ہر شے دی حفاظت کرݨ والا ہے۔ او آپݨی مخلوقات، انہاں دے اعمال تے کائنات دے نظام کوں محفوظ رکھیندے۔ ایں صفت دے ذریعے اے ڳالھ واضح تھیندی ہے جو اللہ تعالیٰ ہر شے کوں سنبھالݨ والا تے اوندی حفاظت کرݨ والا ہے، تے کوئی شے اوندے علم تے قدرت توں باہر کائنی۔ اللہ تعالیٰ دی صفت "الْحَفِیْظُ" ایہ وی ݙسیندی ہے جو او ہر چیز کوں اوندے وجود تے مقصد دے نال محفوظ رکھیندے۔ او انسان دے اعمال دا وی ریکارڈ رکھیندے تے قیامت دے ݙینہہ انہاں دا حساب کرݨ والا ہے۔ ایہ صفت اساں کوں ایں ڳالھ تے یقین ݙویندی ہے جو اساں جیڑھے وی کم کریندوں، اللہ تعالیٰ انہاں کوں ڄاݨدے تے محفوظ رکھیندے۔ ایہو جہیں یقین اساں کوں اپݨے اعمال وچ احتیاط تے نیک نیتی دا درس ݙیندے۔

اللہ تعالیٰ دی حفاظت صرف انساناں تے حیواناں تک ای محدود کائنی، بلکہ او پوری کائنات کوں اپݨی قدرت نال سنبھالے ہوئے ہے۔ ستارے، سیارے، زمین تے آسمان، سب اوندی حفاظت وچ ہن۔ ایہ صفت اساں کوں ایں ڳالھ تے وی غور کرݨ تے مجبور کریندی ہے جو اساں وی اپݨے گردو پیش دی حفاظت تے نگہبانی دا فرض نبھائوں تے اللہ تعالیٰ دی رضا حاصل کرݨ دی کوشش کروں۔ 

ایں صفت توں اساں کوں ایہ سبق وی ملدے جو اساکوں آپݨے نفس تے شیطان دے شر توں محفوظ رہوݨ کیتے اللہ تعالیٰ دی پناہ وچ آوݨ دی ضرورت ہے۔ اوہی ہے جیڑھا اساکوں ہر قسم دے خطرے توں بچا سڳدے تے اساں کوں امن تے سکون عطا کر سڳدے۔
الشَّھِیْدُ

حاضر، جیہڑا سب کجھ ݙیکھدے تے ڄاݨدا ہے۔ اللہ دی ہک صفت اے ۔
الرَّقِیْبُ

نگہبان تے محافظ۔

الرَّقِیْبُ دا مطلب ہے "نگہبان" یا "حافظ و محافظ"۔ ایہ اللہ تعالیٰ دے صفاتی ناویں وچوں ہک ہے۔ اللہ تعالیٰ ہر شے تے نظر رکھݨ والا تے ہر عمل دا نگہبان ہے۔ اوہ ہر وقت آپݨی مخلوق تے نظر رکھیندا ہے تے ہر چھوٹی وݙی ڳالہہ کوں ڄاݨدا ہے۔ اوندی نگرانی وچ کوئی کمی یا کوتاہی نہیں تھیندی۔  

اللہ تعالیٰ دی صفت "الرَّقِیْبُ" اساکوں ایہ احساس ݙیندی ہے جو اساں ہمیشہ اوندی نظر وچ ہیں۔ اساں جو کجھ وی کریندے ہیں، اوہ اساکوں ݙیکھدا ہے تے اساݙے ہر عمل دا حساب رکھیندا ہے۔ ایہ صفت اساں کوں ایہ سبق ݙیندی ہے جو اساں ہمیشہ نیکی تے بھلائی دے کم کروں تے غلطیاں کنوں بچوں، کیوں جو اللہ تعالیٰ اساݙے ہر عمل دا نگہبان ہے۔  

اللہ تعالیٰ دی نگرانی صرف انساناں تے ای نیں، بلکہ ساری کائنات تے ہے۔ اوہ ہر پاسے موجود ہے تے ہر شے کوں آپݨی نظر وچ رکھیندا ہے۔ ستارے، چندر، سجھ، پہاڑ، دریا، سمندر، سب اوندی نگرانی وچ ہن۔ ایہ صفت اساں کوں ایہ یقین ݙیندی ہے جو اساں کہیں وی حال وچ ہوووں، اللہ تعالیٰ اساݙے نال ہے تے اوندی حفاظت اساں تے سایہ کریندی ہے۔  

اللہ تعالیٰ دی صفت "الرَّقِیْبُ" اساں کوں ایہ وی سکھیندی ہے جو اساں آپݨے نفس تے وی نظر رکھوں۔ اساکوں چاہیدا ہے جو اساں آپݨے دل تے دماغ تے نظر رکھوں تے آپݨے عملاں کوں بہتر بݨاوݨ دی کوشش کروں۔ اللہ تعالیٰ دی نگرانی دا احساس اساکوں گناہیں کنوں بچیندا ہے تے نیکی دی طرف راغب کریندا ہے۔  

اساں کوں چاہیدا ہے جو اساں اللہ تعالیٰ دی صفت "الرَّقِیْبُ" کوں یاد رکھوں تے اوہدی نگرانی وچ رہوݨ دا احساس آپݨے دل وچ تازہ رکھوں۔ ایہ صفت اساں کوں امن تے سکون ݙیندی ہے، کیوں جو اساں ڄاݨدے ہیں جو اللہ تعالیٰ اساݙا نگہبان ہے تے اوہ اساکوں کہیں وی نقصان کنوں بچاوݨ دی طاقت رکھیندا ہے۔  

اللہ تعالیٰ اساں کوں اپݨی صفت "الرَّقِیْبُ" کوں سمجھݨ تے اوہدے تے عمل کرݨ دی توفیق عطا فرماوے۔ آمین۔
الْجَلِیْلُ

الْجَلِیْلُ اللہ تعالٰی دی ہک صفت ہے، جیندا مطلب ہے "عظمت والا" یا "جلال والا"۔ ایہ صفت اللہ تعالٰی دی عظمت، تے جلال کوں بیان کریندی ہے۔ 
 
الْجَلِیْلُ دا مفہوم

الْجَلِیْلُ دا لفظی مطلب "عظمت والا" یا "جلال والا" ہے۔ ایہ صفت اللہ تعالٰی دی عظمت تے بزرگی کوں بیان کریندی ہے۔ اللہ تعالٰی ہک ایجھا وجود ہے جیڑھا تمام عیوب توں پاک تے تمام خوبیاں نال متصف ہے۔ اوندی عظمت کوں کوئی انسان پورے طور تے سمجھݨ دے قابل کائنی۔ اللہ تعالٰی دی عظمت کوں سمجھݨ کیتے اساکوں اوندے نشانات تے تخلیق کوں ݙیکھݨ دی ضرورت ہے۔

## اللہ تعالٰی دی عظمت دے نشانات
اللہ تعالٰی دی عظمت دے نشانات اساکوں ہر طرف نظر آندے ہن۔ آسمان تے زمین، سورج تے چنڊ، ستارے تے سیارے، پہاڑ تے سمندر، سب اللہ تعالٰی دی عظمت دے نشان ہن۔ ایہ تمام مخلوقات اللہ تعالٰی دی قدرت تے حکمت دی گواہی ݙیندے ہن۔ اللہ تعالٰی دی عظمت کوں سمجھݨ کیتے اساکوں ایں کائنات دے نظم تے توازن کوں ݙیکھݨ دی ضرورت ہے۔

## الْجَلِیْلُ صفت دا انسان تے اثر
اللہ تعالٰی دی صفت الْجَلِیْلُ کوں سمجھݨ نال انسان دے دل وچ اللہ تعالٰی دا خوف تے احترام پیدا تھیندے۔ ایہ خوف تے احترام انسان کوں گناہاں توں بچاوݨ تے نیکیاں دی طرف راغب کریندے۔ اللہ تعالٰی دی عظمت کوں سمجھݨ نال انسان اپݨے آپ کوں حقیر تے کمزور سمجھݨ لڳدے تے اللہ تعالٰی دی رحمت تے مغفرت دی طرف رجوع کریندے۔

## عبادت تے تقویٰ وچ اضافہ
اللہ تعالٰی دی صفت الْجَلِیْلُ کوں سمجھݨ نال انسان دی عبادت تے تقویٰ وچ اضافہ تھیندے۔ انسان اپݨی زندگی وچ اللہ تعالٰی دے احکامات تے فرمان کوں مقدم رکھݨ لڳدے تے اپݨے آپ کوں گناہاں توں بچاوݨ دی کوشش کریندے۔ اللہ تعالٰی دی عظمت کوں سمجھݨ نال انسان اپݨی زندگی وچ سکون تے اطمینان محسوس کریندے۔

## آخر وچ
الْجَلِیْلُ اللہ تعالٰی دی ہک اہم صفت ہے، جیڑھی اوندی عظمت کوں بیان کریندی ہے۔ ایں صفت کوں سمجھݨ نال انسان دے دل وچ اللہ تعالٰی دا خوف تے احترام پیدا تھیندے تے اوندی عبادت تے تقویٰ وچ اضافہ تھیندے۔ اللہ تعالٰی دی عظمت کوں سمجھݨ کیتے اساکوں اوندے نشانات تے تخلیق کوں ݙیکھݨ دی ضرورت ہے۔
الْوَلِیُّ

سرپرست تے مددگار۔

"الْوَلِیُّ" دا سرائیکی وچ ترجمہ "دوست"، "سرپرست" یا "کارساز" ہوندے۔ ایہ اللہ تعالیٰ دے صفاتی ناواں وچوں ہک ہے، جیہڑا ایں ڳالھ دی طرف اشارہ کریندے جو اللہ تعالیٰ آپݨے بندیاں دا حقیقی دوست، مددگار تے سرپرست ہے۔ او اپݨے بندیاں دی حفاظت کریندے، انہاں دی مدد کریندے، تے انہاں کوں ہر مشکل توں نجات ݙیندے۔

## الْوَلِیُّ دے معنی تے اہمیت
اللہ تعالیٰ دے ناں "الْوَلِیُّ" دا ذکر قرآن مجید وچ کئی واری آیا ہے۔ ایہ ناں اللہ دی صفتِ ولایت کوں ظاہر کریندے، جیہڑا ایں ڳالھ دی نشاندہی کریندے جو اللہ تعالیٰ آپݨے بندیاں دا حقیقی دوست تے سرپرست ہے۔ او آپݨے بندیاں دی ہر حال وچ مدد کریندے، انہاں کوں ہر مشکل توں نجات ݙیندے، تے انہاں دی حفاظت کریندے۔

## الْوَلِیُّ دے معنی
"الْوَلِیُّ" دا لفظی مطلب "دوست"، "سرپرست" یا "کارساز" ہے۔ ایہ لفظ "ولایت" توں ماخوذ ہے، جیں دا مطلب ہے دوستی، سرپرستی تے مدد۔ اللہ تعالیٰ کوں "الْوَلِیُّ" آکھیا ویندے کیوں جو او آپݨے بندیاں دا حقیقی دوست تے سرپرست ہے۔ او انہاں دی ہر حال وچ مدد کریندے، انہاں کوں ہر مشکل توں نجات ݙیندے، تے انہاں دی حفاظت کریندے۔

## قرآن مجید وچ ذکر
قرآن مجید وچ اللہ تعالیٰ دے ناں "الْوَلِیُّ" دا ذکر کئی آیات وچ آیا ہے۔ مثال دے طور تے، سورۃ البقرہ دی آیت 257 وچ اللہ تعالیٰ فرمیندے:  

"اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ ۖ وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ ۗ أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ" 

ترجمہ "اللہ ایمان والیاں دا دوست ہے، او انہاں کوں تاریکیں توں کڈھ کے روشنی وچ گھن آندے۔ تے جیہڑے لوک کفر اختیار کریندن، انہاں دے دوست شیطان ہن، جیہڑے انہاں کوں روشنی توں کڈھ کے تاریکیں وچ گھن ویندن۔ ایہے لوک دوزخ وچ ونڃݨ والے ہن، جتھاں او ہمیش رہسن۔"

## الْوَلِیُّ دی اہمیت
اللہ تعالیٰ دا ناں "الْوَلِیُّ" اساکوں ایہ یاد ݙویندے جو اللہ اساݙا حقیقی دوست تے سرپرست ہے۔ او اساݙی ہر حال وچ مدد کریندے، اساکوں ہر مشکل توں نجات ݙیندے، تے اساݙی حفاظت کریندے۔ ایں ناں دی عظمت اساکوں اللہ تے بھروسہ کرݨ تے اوندی عبادت کرݨ دی ترغیب ݙیندی ہے۔

## 1. اللہ تے بھروسہ
اللہ تعالیٰ دا ناں "الْوَلِیُّ" اساکوں ایہ سکھیندے جو اساکوں ہر حال وچ اللہ تے بھروسہ کرݨا چاہیدے۔ او اساݙا حقیقی دوست تے سرپرست ہے، جیہڑا اساݙی ہر مشکل کوں حل کر سڳدے۔

## 2. اللہ دی مدد
جݙاں اساں اللہ کوں "الْوَلِیُّ" آکھیندے ہیں، تاں اساں ایہ منیندے ہیں جو اللہ اساݙی ہر حال وچ مدد کریندے۔ او اساکوں ہر مشکل توں نجات ݙیندے تے اساݙی حفاظت کریندے۔

## 3. اللہ دی قربت
اللہ تعالیٰ دا ناں "الْوَلِیُّ" اساکوں ایہ یاد ݙویندے جو اللہ اساݙے کول ہے۔ او اساݙا دوست ہے، جیہڑا اساݙی ہر پکار سݨدے تے اساݙی مدد کریندے۔

## نتیجہ
اللہ تعالیٰ دا ناں "الْوَلِیُّ" اساکوں ایہ یاد ݙویندے جو اللہ اساݙا حقیقی دوست تے سرپرست ہے۔ اساکوں چاہیدے جو اساں ہر حال وچ اللہ تے بھروسہ کروں، اوندی مدد طلب کروں، تے اوندی عبادت کروں۔ اللہ تعالیٰ دی ولایت کوں تسلیم کرݨ اساکوں اوندی قربت تے اوندی مدد حاصل کرݨ دی ترغیب ݙیندے۔

اللہ تعالیٰ اساکوں آپݨی ولایت کوں تسلیم کرݨ تے اوندے تے بھروسہ کرݨ دی توفیق عطا فرماوے۔ آمین۔
الْحَمِیْدُ

مستحق حمد و ستائش۔

**سرائیکی ترجمہ** 

الْحَمِیْدُ دا سرائیکی وچ ترجمہ "ہر تعریف کرݨ والا" یا "تعریف دے قابل" ہوندے۔ ایہ اللہ تعالیٰ دے صفاتی ناواں وچوں ہک صفت ہے، جیندا مطلب ایہ ہے کہ اللہ تعالیٰ ہر قسم دی تعریف تے ستائش دا مستحق ہے۔

**مفصل مضمون**

الْحَمِیْدُ اللہ تعالیٰ دے ناواں وچوں ہک ناں ہے، جیہڑا قرآن پاک وچ کئی جاہ تے آیا ہے۔ ایہ لفظ "حمد" توں نکھتے، جیندا مطلب ہے تعریف کرݨ یا ستائش کرݨ۔ اللہ تعالیٰ کوں الْحَمِیْدُ ایں سانگے آکھیا ویندے کہ اوہ ہر عیب توں پاک تے ہر تعریف دا مستحق ہے۔ اودی ذات، صفات، افعال تے احکام سبھ کجھ تعریف دے قابل ہن۔

**معنی تے مفہوم**

1. "تعریف دا مستحق" اللہ تعالیٰ آپݨی ذات، صفات تے افعال دی وجہ توں تعریف دے قابل ہے۔ اوندی رحمت، عدل، حکمت تے قدرت ہر لحاظ نال کامل ہے۔

2. "ہر حال وچ تعریف کرݨ والا" اللہ تعالیٰ نہ صرف تعریف دا مستحق ہے بلکہ اوہ خود وی اپݨی مخلوق دی تعریف تے ستائش فرمیندے۔

3. "مخلوق دی طرفوں تعریف" تمام مخلوقات، جنہاں وچ انسان، فرشتے تے ٻئے جاندار شامل ہن، اللہ تعالیٰ دی تعریف تے حمد بیان کریندن۔

**قرآن پاک وچ ذکر**

قرآن پاک وچ اللہ تعالیٰ دے ناں "الْحَمِیْدُ" دا ذکر کئی آیات وچ آیا ہے۔ مثال دے طور تے:

"سورة الحج (22:64)"

"لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۚ وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ"  

  (ترجمہ: آسمانیں تے زمین وچ جو کجھ ہے، سبھ اوندی ملکیت ہے۔ بلاشبہ اللہ بے نیاز تے ہر تعریف دا مستحق ہے۔)

**اسلامی تعلیمات وچ اہمیت**

الْحَمِیْدُ دا ناں انسان کوں ایہ تعلیم ڈیندے جو اوہ ہر حال وچ اللہ تعالیٰ دی تعریف تے شکرگزاری وچ مشغول رہوے۔ خوشی ہووے یا غم، انسان کوں چاہیدا ہے جو اوہ اللہ تعالیٰ دی حمد بیان کرے، کیوں جو اوندی ذات ہر لحاظ نال تعریف دے قابل ہے۔

**سرائیکی ثقافت وچ حمد دا تصور**

سرائیکی ثقافت وچ وی اللہ تعالیٰ دی حمد تے تعریف کوں وݙی اہمیت حاصل ہے۔ سرائیکی شاعری تے نعت خوانی وچ اللہ تعالیٰ دے ناں "الْحَمِیْدُ" دی تعریف کیتی ویندی ہے۔ سرائیکی لوک اللہ تعالیٰ دی رحمت تے نعمتاں تے شکرگزاری دا اظہار کریندن۔
الْحَیُّ

زندہ تے جاوید۔ زندگی جیندی ذاتی صفت اے۔ زندہ رکھݨ کیتے وسائل فراہم کرݨ والا۔
## حوالے
الْقَیُّوْمُ

خود قائم رہݨ والا، سب مخلوق کوں اپݨی مشیئت دے مطابق قائم رکھݨ والا۔ تمام مخلوقاں کوں قائم رہݨ کیتے وسائل فراہم کرݨ والا۔
## حوالے
الظَّاھِرُ

بالکل نشابر، اللہ تعالیٰ دے اسمِ مبارک "الظاہر" دے معنی تے فضائل اے ہن :
## معنی
"الظاہر" اللہ تعالیٰ دا صفاتی ناں ہے جیندا مطلب ہے "ظاہر تھیوݨ والا"، "کھُل کے سامݨے آوݨ والا"، "ہر شے توں ودھ کے واضح تھیوݨ والا"۔ اللہ تعالیٰ اپݨی ذات، صفات تے نشانیاں نال ظاہر ہے۔ او ہر شے وچ موجود ہے، اوندی قدرت ہر طرف پھیلی ہوئی ہے اتے کوئی وی شے اوں توں لُکی ہوئی نئیں۔

### ظاہریت
ایں ناں دا ہک معنی اے وی ہے کہ اللہ تعالیٰ ہر شے تے حاوی ہے، اتے ہر شے اوں توں ظاہر تھیندی ہے، یعنی ہر چیز اوندی قدرت دی نشانی ہے اتے اوں دی تخلیق ہے۔
### وضاحت:
ایں ناں نال مراد اے وی ہے کہ اللہ تعالیٰ دے وجود دے دلائل اتنے واضح ہِن کہ انہاں دے بارے وچ کوئی شک نئیں تھی سڳدا۔ او اپݨی ذات وچ اتنا واضح ہے کہ اوں کوں کہیں ثبوت دی لوڑھ کائنی۔

### فضائل

قرآن و حدیث وچ اللہ تعالیٰ دے ننانوے (99) اسمائے حسنیٰ دا ذکر ہے، تے ہر اسم دے اپݨے فضائل تے اثرات ہوندے ہن۔ "الظاہر" ناں دے فضائل کُجھ ایں طرحاں ہِن:

1. معرفتِ الٰہی: اے ناں اللہ تعالیٰ دی معرفت حاصل کرݨ وچ مدد کریندا ہے، کیونکہ اے ݙسیندا ہے کہ اللہ تعالیٰ ہر شے وچ ظاہر ہے اتے ہر چیز اوں دی نشانی ہے۔ جݙاں انسان ایں ناں کوں سمجھ کے یاد کریندے، تاں اوں دے دل وچ اللہ تعالیٰ دی محبت تے عظمت ودھدی ہے۔

2. ظاہر و باطن دی اصلاح: جیڑھا بندہ "الظاہر" اسم کوں اپݨے ورد وچ شامل کریندے، اللہ تعالیٰ اوں دے ظاہر تے باطن ݙوہیں کوں صاف کر ݙیندے ہن۔ اوندی نیت ٹھیک تھی ویندی ہے اتے اوندا ظاہر وی سُدھر ویندے۔

3. نورِ بصیرت: اے ناں پڑھݨ نال انسان کوں بصیرت حاصل تھیندی ہے اتے او سچ کوں صاف ݙیکھݨ دے قابل تھی ویندے۔ اوں کوں پتہ لڳ ویندے کہ اللہ تعالیٰ ہر شے تے قادر ہے۔

4. روحانی سکون: جیڑھا بندہ "الظاہر" دا ورد کریندے، اوندے دل کوں سکون ملدے تے اوں کوں اللہ تعالیٰ دے قرب دا احساس تھیندے۔ اوندے اندروں خوف اتے بے چینی ختم تھی ویندی ہے۔

5. حقیقت دا ادراک: اے ناں انسان کوں دنیا دی حقیقت ݙسیندا ہے، اتے اے احساس ݙیویندا ہے کہ صرف اللہ تعالیٰ ہی ظاہر ہے تے باقی ہر شے اوں دی پیدا کیتی ہوئی ہے۔ ایں طرحاں انسان دا دل دنیا دی بے ثباتی توں آزاد تھی ویندے تے اللہ دی طرف متوجہ تھی ویندے۔

## خلاصہ

"الظاہر" اللہ تعالیٰ دا ہک بہت پیارا ناں ہے، جیندا مطلب ہے "ظاہر تھیوݨ والا"۔ ایں ناں دا ذکر کرݨ نال انسان اللہ تعالیٰ دی معرفت حاصل کریندے، اوندا ظاہر تے باطن سُدھردا ہے، اوندی بصیرت ودھدی ہے، دل کوں سکون ملدے اتے او دنیا دی حقیقت ڄاݨ ویندے۔ لہٰذا، ایں ناں کوں سمجھݨ تے یاد رکھݨا ہر مومن واسطے فائدہ مند ہے۔
الْوَالِیُ

مالک تے کارساز

ایہ اللہ تعالیٰ دے صفاتی ناواں وچوں ہک ہے، جیڑھا اوں دی حکمرانی، نگہبانی، تے تدبیرِ امور دی صفت کوں ظاہر کریندے۔ اللہ تعالیٰ ہی ہر شے دا حقیقی مالک تے کارساز ہے، جیڑھا کائنات دے ہر معاملے کوں سنبھلیندے تے اوں دی حفاظت کریندے۔

اللہ تعالیٰ دے بے شمار ناواں وچوں ہک ناں "الْوَالِیُ" ہے، جیندا مطلب ہے "والی" یا "کارساز"۔ ایہ ناں اللہ دی حکمرانی، تدبیر، تے نگہبانی دی صفت کوں بیان کریندے۔ اللہ تعالیٰ ہی او ذات ہے جیڑھی کائنات دے ہر معاملے کوں سنبھلیندی ہے، ہر شے دی حفاظت کریندی ہے، تے ہر کم کوں آپݨی حکمت دے مطابق انجام ݙیندی ہے۔

قرآن پاک وچ اللہ تعالیٰ فرمیندے:  

"وَهُوَ الْوَلِيُّ الْحَمِيدُ"  

(تے اوہو ای کارساز ہے، قابل تعریف)۔ (سورہ الشوریٰ، آیت 28)  

ایہ آیت اللہ دی ولایت تے اوں دی نگہبانی کوں واضح کریندی ہے۔ اللہ تعالیٰ ہی ہر شے دا حقیقی مالک تے کارساز ہے۔ اوہ ہر مشکل وچ آپݨے بندیاں دی مدد کریندے، انہاں دی حفاظت کریندے، تے انہاں دے معاملات کوں آپݨی حکمت دے مطابق سنوریندے۔ اللہ دی ولایت دا ایہ مطلب کائنی جو اوہ صرف مشکل وقت وچ ہی مدد کریندے، بلکہ اوہ ہر لمحہ آپݨے بندیاں دے نال ہوندے، انہاں دی رہنمائی کریندے، تے انہاں کوں بہترین راہ ݙکھلیندے۔

اللہ تعالیٰ دی ولایت دا ہک پہلو ایہ وی ہے جو اوہ اپݨے بندیاں کوں برائیاں توں بچیندے تے انہاں کوں نیکی دی طرف راغب کریندے۔ جیرھے لوک اللہ کوں اپݨا ولی بݨیندے ہن، اوہ کݙاہیں بے یار تے مددگار کائنی تھیندے۔ اللہ تعالیٰ انہاں دی ہر قدم تے حفاظت کریندے تے انہاں کوں کامیابی دی راہ تے گامزن کریندے۔

اللہ تعالیٰ دی ولایت دا احساس انسان کوں اطمینان تے سکون ݙیندے۔ جݙاں انسان ایہ ڄاݨ گھندے جو اللہ اوں دا کارساز ہے، تاں اوں کوں کہیں وی مشکل یا پریشانی دا خوف کائنی رہندا۔ اوہ یقین رکھیندے جو اللہ اوں دے نال ہے تے اوں کوں ہر حال وچ بہترین انجام تک پُڄیسے۔

## نتیجہ
الْوَالِیُ دا ناں اللہ تعالیٰ دی حکمرانی، نگہبانی، تے تدبیرِ امور دی صفت کوں ظاہر کریندے۔ ایہ ناں اساکوں ایں ڳالھ دی طرف متوجہ کریندے جو اللہ ہی ہر شے دا حقیقی مالک تے کارساز ہے۔ اساکوں چاہیدے جو اساں اللہ کوں آپݨا ولی بݨاؤں، اوں تے بھروسہ کروں، تے ہر حال وچ اوں دی رضا تے راضی راہووں۔ اللہ دی ولایت دا احساس اساݙے دل کوں سکون تے اطمینان نال بھر ݙیندے۔
مَالِکُ الْمُلْکِ

مالک الملک اللہ تعالیٰ دا ہک ناں ہے، جیہڑا اوندے خوبصورت ناواں وچوں ہک ہے۔ مالک الملک دا مطلب ہے بادشاہواں دا بادشاہ۔ صرف اللہ تعالیٰ ہی حقیقی بادشاہ ہے، جیہڑا ہمیشہ توں ہے تے ہمیشہ رہسی۔ اوندے خزانے کݙاہیں ختم نہ تھیسن۔

## حوالہ جات

ونکی:اللہ
ونکی:اسماء
ذُوالْجَلَالِ وَالْاِکْرَامِ

صاحبِ جلال تے ٻہوں کرم فرماوݨ والا۔ جیندے جلال توں بندے ہمیشہ خائف ہوون تے جیندے کرم دی بندے ہمیشہ امید رکھن۔
الْھَادِیُ

ہدایت ݙیوݨ والا ۔

"الْھَادِیُ" دا سرائیکی وچ ترجمہ "ہدایت ݙیوݨ والا" یا "رہنمائی کرݨ والا" ہوندے۔ ایہ اللہ تعالیٰ دے صفاتی ناواں وچوں ہک ہے، جیہڑا ایں ڳالھ دی طرف اشارہ کریندے جو اللہ تعالیٰ آپݨے بندیاں کوں سدھا راہ ݙکھیندے تے انہاں کوں گمراہی توں بچیندے۔

## "الْھَادِیُ" دے معنی تے اہمیت
اللہ تعالیٰ دے ناں "الْھَادِیُ" دا ذکر قرآن مجید وچ کئی واری آیا ہے۔ ایہ ناں اللہ دی صفتِ ہدایت کوں ظاہر کریندے، جیہڑا ایں ڳالھ دی نشاندہی کریندے جو اللہ تعالیٰ ہی اپݨے بندیاں کوں صحیح راہ ݙکھیندے۔ ہدایت دا مطلب صرف راہ ݙکھاوݨ ہی کائنی، بلکہ ایں راہ تے چلݨ دی توفیق ݙیوݨ وی ہے۔

## ہدایت دیاں قسماں

## 1۔ ہدایتِ عامہ
ایہ او ہدایت ہے جیرھی تمام مخلوقات کوں ݙتی ڳئی ہے۔ جیویں حیوانات کوں ایہ علم ہوندے جو انہاں کوں کیا کرݨا ہے، کتھاں رہݨا ہے، تے کیا کھانوݨا ہے۔ ایہ ہدایت فطری ہے تے اللہ ہر مخلوق کوں ایں نال نوازیا ہے۔

## 2۔ ہدایتِ خاصہ
ایہ ہدایت انہاں لوکاں کیتے ہے جیرھے اللہ دی طرف رجوع کریندن تے اوندے احکامات تے عمل کریندن۔ ایہ ہدایت ایمان تے تقویٰ دے ذریعے حاصل تھیندی ہے۔ قرآن مجید وچ اللہ تعالیٰ فرمیندے: "بے شک تہاݙا رب ہی ہدایت ݙیوݨ والا ہے۔" (سورۃ الفرقان، آیت 31)

## ہدایت دی اہمیت
ہدایت انسان دی زندگی وچ بنیادی اہمیت رکھیندی ہے۔ ہدایت دے بغیر انسان گمراہی تے تاریکی وچ بھٹک سڳدے۔ اللہ تعالیٰ نے انسان کوں عقل تے فہم ݙتی ہے، لیکن ایں دے باوجود انسان کوں ہدایت دی ضرورت ہوندی ہے تاکہ او صحیح تے غلط وچ فرق کر سڳے۔ ہدایت دے بغیر انسان مادی خواہشات تے نفسانی جذبات دا شکار تھی سڳدے، جیہڑے اونکوں راہِ راست توں بھٹکا سڳدن۔

## ہدایت کیویں حاصل تھیوے؟
ہدایت حاصل کرݨ کیتے انسان کوں اللہ دی طرف رجوع کرݨا چاہیدے، اوندے احکامات تے عمل کرݨا چاہیدے، تے قرآن تے سنت کوں اپݨا راہنما بݨاوݨا چاہیدے۔ اللہ تعالیٰ نے قرآن مجید کوں ہدایت دا سرچشمہ قرار ݙتا ہے۔ جیرھے لوک قرآن کوں سمجھ تے پڑھدن تے اوندے اتے عمل کریندن، او ہدایت پیندن۔

## نتیجہ
اللہ تعالیٰ دا ناں "الْھَادِیُ" اساکوں ایہ یاد ݙویندے جو اساݙی ہر ہدایت دا سرچشمہ اللہ تعالیٰ ہے۔ اساکوں چاہیدے جو اساں اوندی طرف رجوع کروں، اوندے احکامات تے عمل کروں، تے اوندی رضا کیتے کوشش کروں۔ ہدایت دا راہ ہی او راہ ہے جیرھا اساکوں دنیا تے آخرت وچ کامیابی دی طرف گھن ویندے۔

اللہ تعالیٰ اساں سبھ کوں ہدایت دے راہ تے چلݨ دی توفیق عطا فرماوے۔ آمین۔
الصَّبُوْرُ

ٻہوں صابر کہ بندیاں دے وݙے توں وݙے نافرمانیاں ݙیکھدے تے فوراً عذاب بھیڄ کے تہس نہس نی کریندا۔
## حوالے
سرائیکی لوک نظم

اٹھا رکھی کول سرائیکی میٹھی بولی بول سرائیکی
جیو سرائیکی جیو سرائیکستان سرائیکستان صوبہ ہے ہماری پہچان
سرایکی نوجوان ٻہوں محنتی ہن>>>>>>>>>جینجھا مرضی کم ݙے ݙیو پورا کریندن جی سراییکی جی
ربا ݙہدا ٻیٹھاں تُرتُر کے تیڈی دنیا تے جو تھیندا پے 
کوئی بلھے شاہ ،کوئی مہر علی ،باہو سلطان سݙیندا پے
کوئی کوٹ مٹھن داشہزادہ وچ جگ دے ݙیکھ چمینداپے 
ہک شاکؔــر ہے تیڈی دنیا تے جیہڑا مویاں لیکھے جنیداپے

کر نفرت جتنا دل آکھی توں مرضی دا مختار جو ہائی
مجبور جو ہاں تیکوں کیا آکھا ساݙے دل دا چین تے قرار جو ہائی
تیݙی شان کتھاں ساݙی کتھاں اساں نوکر توں سردار جوں ہائی
ہائے رت دے نیر روا شاکؔــر تیڈا حق بݨدے توں دلدار جو ہائی
شالا بخت اقبال کمال ھووی سیں لجپرور لجپال آ تیکوں رب اکبر مبوب بݨڑے سرور مغدوم نرالا سݨڑ حال بے حال کنگالیاں دا سیں چن مطلب دے لال آ آزاد قبر وچ منہ ݙکھلانویں ول لیل دے زلفیں والا
تو لا یاری سرائیکی نال سرائیکی وفا کرے سی بھانویں ھوسن دشمن 100 تیݙے ول وی حفاظت کریسی ,ناں ݙیسے دھوکا یار تیکوں نہ ادھ وچ یار چھوڑیسی ,جے خون دی لوڑھ وی ھوسی(نقاش) او خون وی تیکوں ݙیسی,

تیݙی چھاں تے پلدے پئے ہاسے کر پاسہ ڳئیں چن دُھپ کیتی

بس لکدا چھپدا دیکھ تیکوں میݙا سیت وہ ڳئے لک چھپ کیتی

چن چاندڑیاں چٹیاں ݙد ھ راتیں ڳئیں قہر دیاں کالیاں گھپ کیتی

ادھ بزم دے طارق بہن والے اج بیٹھوں چنڈ ءِ چ چپ کیتی
ریہا تانگھ تصور نظراں ءچ کہیں دور دراز بدل وانگوں
ریہا بلدا سینا ہجر دے ءچ کہیں دھپ دے سڑدے تھل وانگوں
ہنجوں اکھیاں دی درسال ءچوں رہے لڑدے ہاڑ دی چھل وانگوں
ایویں شاکؔــر نہ شالا کل گزرے جیویں اج گزری اے کل وانگوں
چوریوں جاریوں استغفار بخشم شالا رب غفار

گندڑی عادت، گندڑے فعلوں توبہ توبہ لکھ لکھ وار

کر کر سخت گناہ پرتاپیم توں ہیں خاوند بخشن ہار

پیر پیغمبر تیݙے بانہیں توں مالک ، توں کل مختار

میں بد عملی تے کر رحمت جیں ݙینہہ یار وی یار نہ یار

اوگن ہاری ناں کہیں کم دی کوجھی کملی بد کردار

تیݙا شان ہے فضل کرم دا میں وچ ݙوہ تے عیب ہزار

آون یاد گناہ پرانے پٹ پٹ روواں زار و زار

رات قبر دی ݙینہہ حشر دا سر تے کڑکم باری بار

میں مسکین فریؔد ہاں تیݙا توں بن کون اتارم یار
میکوں قول نہ ݙے نہ وعدہ کر ،ایہ پلݨا نئیں ،میں ڳل ونڄڑیں
تئیں ٻاجھوں راول روہی ءِچ روح رلݨا نئیں، میں ڳل ونڄڑیں
سن ڳھنسیں موئی دا، پر تیݙا ہاں ہلݨا نئیں ، میں ڳل ونڄڑیں
بس طارؔق ونڄݨ نی ݙیندی میں تئیں ولݨا نئیں ، میں ڳل ونجڑیں

تو سکھ دی سیجھ تے نندر ھاویں
تیکوں ندر ءٍچ کوئ پکڑیندا ھا
ادھ رات کوں تیڈے شھر دے وچ
ھک شخص آوازاں ݙیندا ھا
کوئ مخلص بݨ کے نئیں آیا 
بھر ٻاکاں در کھڑکیندا ھا
سیجھ ابھرے شاکؔــر ماتم ھا
ھر شخص ارمان کریندا ھا
کنفیوشس مت دے کتاباں

ایں مذہب کوں اکثر مذہبِ کتب آکھا ڳیا ہے۔ ایندی متعدد کتب وچوں لُن یو (Lun-yu) یعنی گلدستۂ تحریر اہم ترین ہے کیونکہ ایندے مطالعہ نال ایندی تعلیمات دا سمجھݨا آسان ہے۔ ایہ کنفیوشس دے ملفوظات دا مجموعہ ہے جیہڑا اوندے چند شاگرداں نے اوندی وفات دے بعد تالیف کیتا۔ ایندے وچ زندگی دے ہر پہلو دے حقائق کوں عام فہم کہانیاں تے عمدہ تمثیلاں وچ بیان کیتا ڳیا ہے۔ ہک ٻئی کتاب کنفیوشس دی طرف منسوب ہے، اوندا ناں ”علم عظیم“ (Great learning) ہے۔ ہک ٻئی کتاب بنام اعتدال دا اصول (Doctrine of the Mean) کنفیوشس دے پوترے زیسی (Zisi) دے ناں نال منسوب ہے لیکن حقیقتاً اوہ لی چی (Li-Chi/Liji) تے مین شس (Mencious) دی کتاباں دا اکتریہواں باب ہے۔ انہاں دے علاوہ پنج ٻیاں قدیم کتاباں ہن جیہڑے قدیم روایات دے مطابق کنفیوشس دی ادارت وچ لکھیاں ڳئیاں ، اوہ ایہ ہن:
#شو چنگ (Shu-ching) یعنی کتاب التواریخ: جیہڑی تاریخی دستاویزاں تے مشتمل ہے۔ پہلے سو ہن لیکن ہݨ صرف اٹھونجاہ رہ ڳن، جیہڑے 2400 ق م توں 800 ق م تک دے زمانے تے مشتمل ہن۔ 
# شی چنگ (Shih-ching): اس وچ ترئے سو پنج نظماں ہن اے 1200 ق م توں 700 ق م دے عرصے وچ لکھیاں ڳئیاں۔ 
#لی چی (Li-Chi/Liji) رسماں دی کتاب، جس وچ انہاں سب رسوم دا ذکر ہے جیہڑے مذہبی تے غیر مذہبی تہواراں تے ضروری ہن۔
#یی چنگ (Yi-Ching) انقلابات دی کتاب۔ 
#چون چیو (Ch'un-ch'iu) خزاں تے بہار دی تاریخ، صوبہ لو دے 732 ق م توں 481 ق م تک دے واقعات، حادثات تے حالات دی تاریخ۔
## حوالے
قُرآن مجید

قرآن مجید اللہ تعالیٰ دی نازل کیتی ہوئی سبھ توں آخری الہامی کتاب ہے۔ اے مسلماناں کیتے ہدایت دا سرچشمہ ہے اتے اللہ دے آخری نبی حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم تے نازل تھئی۔

قرآن مجید عربی زبان وچ ہے اتے اے 23 سال دے عرصے وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم تے وحی دی صورت وچ نازل تھیندا رہیا۔ ایں دا نزول حضرت جبرائیل امین دے ذریعے تھیا۔

قرآن مجید 30 سپاریاں تے 114 سورتاں تے مشتمل ہے۔ ہر سورت کجھ آیتاں (جملاں) تے مشتمل ہوندی ہے۔ سورتیں دے ناں اللہ تعالیٰ ولوں مقرر کیتے ڳن۔ قرآن مجید وچ مکی سورتیں وی ہن جیڑھیاں ہجرت توں پہلے مکہ مکرمہ وچ نازل تھیاں اتے مدنی سورتیں وی ہن جیڑھیاں ہجرت توں بعد مدینہ منورہ وچ نازل تھیاں۔ مکی سورتیں عموماً عقائد، توحید، رسالت، آخرت اتے اخلاقیات تے زور ڈیندیاں ہن جڈاں جو مدنی سورتیں عبادات، معاملات، قوانین اتے معاشرتی اصولاں بارے ہن۔

قرآن مجید مسلماناں کیتے مکمل ضابطہ حیات ہے۔ ایں وچ زندگی گزارݨ دے سارے پہلواں بارے رہنمائی موجود ہے۔ ایں وچ عقائد، عبادات (نماز، روزہ، زکوٰۃ، حج)، معاملات (تجارت، نکاح، طلاق، وراثت)، اخلاقیات اتے معاشرتی اصولاں بارے واضح احکامات اتے ہدایات ڈتیاں ڳن۔

مسلماناں دا پکا یقین ہے جو قرآن مجید اللہ تعالیٰ دا کلام ہے اتے اے ہر قسم دی تحریف اتے تبدیلی توں محفوظ ہے۔ ایں دی حفاظت دی ذمہ داری خود اللہ تعالیٰ نے چاتی ہوئی ہے۔ لکھاں حافظاں دے سینے وچ اے محفوظ ہے اتے دنیا بھر وچ لکھاں کروڑاں مسلمان روزانہ ایں دی تلاوت کریندے ہن۔

قرآن مجید دی تلاوت کرݨ، ایں دے معانی سمجھݨ اتے ایں دے احکامات تے عمل کرݨ ہر مسلمان تے فرض ہے۔ اے ساڈے کیتے دنیا اتے آخرت دی کامیابی دا ذریعہ ہے۔ قرآن سانوں سیدھا رستہ ڈکھیندا ہے اتے اچھائی اتے برائی وچ فرق کرݨ سکھیندا ہے۔

مختصراً، قرآن مجید اللہ تعالیٰ دا اوہ کلام ہے جیڑھا ساڈے پیارے نبی حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم تے نازل تھیا، اتے اے پوری انسانیت کیتے، خاص طور تے مسلماناں کیتے، قیامت تئیں ہدایت اتے رہنمائی دا واحد اتے مکمل ذریعہ ہے۔
خطاط

خوش خط لکھݨ آلے کوں خطاط ا٘ہدن۔

## سرائیکستان دے خطاط

* ابن کلیم
حافظ ملک محمد صاحب

حضرت حافظ ملک محمد صاحب رح نابینا ہن، وݙے خوش الہان حافظ ہن، سچے عاشق رسول ہن، انہاں دے بے شمار مولود شریف ہن جہیڑے ھر خوشی تے غمی دے موقع تے پڑھے ویندن، ہݨ تاں او ٹولیاں مک گئین، ورنہ رمضان المبارک وچ سحری دے وقت حافظ ملک محمد صاحب رح دے مولود شریف پڑھدے ھوئیے مولودی لوکاں کوں جگیندے ہن، پورا رمضان شریف ءچ انہاں دے مولود شریف ہݨ وی پڑھئیے ویندن، وݙے باغ دے ناں نال منسوب مسجد وچ درس وتدریس  ݙیندے ہن، سینکڑیاں شاگرداں کوں حافظ قرآن کیتا، انتہائی اللہ والے ہن،  نواب سر صادق محمد خان دے والد نواب صاحب دے بلہپݨ ءچ وفات تھی گئیے ہن، نواب سرصادق محمد خان دی تاج پوشی دے موقع تے انہاں کوں خصوصی دعا کیتے س ݙیا گییا، آپ نے انہاں دے والد تے ھجو پڑھی، نواب صاحب آپݨے والد دی جدائی تے لکھی گئیی ھجو تے رووݨ لگ پئیےول آپ نے نبی کریم دی شان ءچ مولود پڑھئیے، نواب صاحب خوش تھی انہاں کوں تاج پوشی دے بعد حج تے نال گھن ونجݨ دی خواھش دا اظہار کیتا، تاں آپ نے فرمایا کہیں مستحق کوں گھن ونج، نواب صاحب حج دے موقع تے حصرت حافظ ملک محمد صاحب رح کوں بیت اللہ ءچ طواف کریندے  ݙٹھا، ،واپسی تے انہاں نے حافظ ملک محمد صاحب رح کوں دعا کراوݨ کیتے پیغام بجھوایا لیکن پتہ لگییا کہ آپ دا احمدپورشرقیہ ءچ حج دے  ݙیہنہ کوں وصال تھیی گییا ھا، جبکہ نواب صاحب نے انہاں کوں حج دے  ݙیہنہ  بیت اللہ ءچ طواف کریندا  ݙیھٹا ، آپ دی قبر فتانی محلے دے قبرستان ولو والا ءچ ھییے،
لوک کہاݨیاں

2۔(لاوارث)

از۔ مہرین فاطمہ

اے کیا ظلم اے؟۔ دھیاں لاوارث تے سوتر وارث ہن

میݙی دھی چپ کر بولیسوں تاں رل ویسوں

اماں! اے کوڑے پرچے بنڑوائی ودن ابا انہاں کوں زمین کینی ݙتی اے فراڈ نال کم کیتی ودن

میݙی دھی لاوارث ہیں اگوں پچھوں کون اے اپݨاں۔ اللّٰہ کرے کوئی لاوارث نہ ہوے

ݙو دھیاں بختو تے حسینہ کوں فاطمہ مائی ڳل لاتے روندی ٻیٹھی ہئی۔ چاچے رسول بخش کوں موئے   اڄاں مہینہ کینا تھیا ہا۔ ایندے سوتریں آکھیا جو  رسول بخش زمین ساݙے ناں کرتے ݙتی ڳے

صرف گھر آلی زمین کینی ویچی باقی ساری زمین ساکوں ݙتی ڳے۔ اَتے  ویسے وی سوتر حق دار ہوندن قانونی طور تے وی۔

بختو-رو-تے-آکھیا

تے-دھیاں حق دار کینی ہوندیاں پیو دیاں، 

ابا دھی اے گھر تیݙا اے تساں رہو اساݙے سوتر دیاں دھیاں ہو ساݙیاں دھیاں ہو۔ 

ݙاڈھی قدر کیتے وے سوتر دے دھیاں دی۔ لاوارث جوہیں

ہک شام ماسی فاطمہ، بختو تے حسینہ کوں گھن تے ڳئی۔ ݙاہ سال تھی ڳئین خدا ڄاݨے کتھاں اے زندہ وی ہن یا مک ڳئین۔ ہاں پر چاچے رسول بخش دی زمین سمیت ایندے سوتریں دیاں سب ویک گئین۔ انہاں دیاں اولاداں کوئی نشئی تھی ڳئین کوئی چور بنڑ ڳئین۔
تنویر اقبال تبسم

محکمہ پرائمری و سیکنڈری ہیلتھ کیئر ڈیپارٹمنٹ دے سابقہ سیکریٹری برائے سرائیکی وسیب، تنویر اقبال تبسم ہن۔

## حوالے
تاؤ مت

اے مکمل طور تے چینی مذہب ہے۔ ایندا بانی مشرقی ہان عہد وچ صوبہ چیانگسو دا ہک باشندہ لاؤزی ہئی۔ ایں مذہب دے پیروکار، لاؤزی (604 ق م) کوں اپݨا دیوتا تے اوندی کتاب تاؤ تی چنگ (تاؤ مت دے بنیاداں) کوں اپݨا عقیدہ قرار ݙیندن۔ لاؤزی پہلی صدی عیسوی وچ پیدا تھیا۔ تاؤ دے لفظی معنی رستے دے ہن تے فلسفے دی اصلاح وچ کائنات دے پوشیدہ اصولاں کوں آہدن۔ ایں مذہب وچ اعمال صالح تے گھٹ زور ݙتا ویندے بلکہ تمام مثبت اعمال توں احتراز کرݨ دی تلیقین کیتی ویندی ہے۔ لاوزے دے پیروؤاں نے بعد وچ اونکوں الوہی شخصیت بݨا ݙتا جیہڑا ترئے پاک ہستیاں وچوں ہک ہئی۔ ایں مذہب دے مقدس صحیفے دا ناں تاؤ تی چنگ ہے ایندا مصنف وی لاؤزی ہئی۔

## حوالے
لاؤزی

لاؤزی، لاؤزے یا لاؤتزو ہک چینی مفکر ہئی جینکوں تاؤ مت دا بانی قرار ݙتا ویندے۔ اوندی پیدائش توں متعلق روایات ابہام دا شکار ہن تاہم قیاس ہے کہ اوہ چھیویں صدی قبل مسیح وچ ہک غریب چینی گھراݨے وچ پیدا تھیا۔ روایت دے مطابق کم سنی وچ اوں نے شاہی کتب خانے دے محافظ دی حیثیت نال ملازمت اختیار کیتی۔ اتھاں اونکوں مطالعہ کتب دا بہترین موقع ملا۔ اوں نے جݙݨ اپݨی تعلیمات کوں لوگاں وچ پھیلاوݨا شروع کیتا تے انہاں دی تبلیغ شرع کیتی تاں لوگ اونکوں لاؤزے دے ناں نال پکارݨ لڳے جیندے معنی ٻڈھے فلسفی دے ہن۔

## حوالے
لنڈی سیدان

لُنڈی سیدان ضلع راجن پور تحصیل ڄام پور دا ہک وسبہ چھوٹڑا جیھاں شہر ءِـ جیڑھا فاضل پور، راجن پور  تیں جام پور توں پچادھ تے تھی ویندے. ایں علاقے وچ شروع الا توں ٻہوں حصے سیّد وسدِن تہوں ھِیں علاقے دا ناں لُنڈی سیدان پک ڳئےـ 

ایں شہر ءچ ٻہوں سارے لوگ وسدِن جیڑھے جو ہک ٻئے نال پیار تیں امن نال رہندِن ـ اے نکا جیھاں دیہاتی شہر ہُݨ تجارتی مرکز بݨ ڳئےـ

قریبی شہر لال لال گڑھ تیں آسے پاسے والے علاقے، وسوں لنڈی سیدان سیدان کوں آ لگدِن ـ جییندے وچ بوہلی، درگھڑی، بمبلی، ٹھل چانگ، قبول چوک، ݙہر پتافی، ہڑند، بستی چنال، گلابی اتے رکھ ریگستان شامل اِن ـ
ژو سلطنت

ژؤ خاندان (Zhou Dynasty) چین دی ہک قدیم سلطنت ہئی جیہڑی ہک روایت دے مطابق 1122ء توں 256ء قبل مسیح تک تے جدید تحقیق دے مطابق 1027ء توں 256ء قبل مسیح تک قائم رہی۔ ایں خاندان دے لوگ 1027ء وچ دریائے زرد دی شمال مغربی وادی توں آئے تے شانگ حکومت دا تختہ الٹ کے چو خاندان دی بنیاد رکھی۔ انہاں دا صدر مقام موجودہ سیان دے قریب ہئی تے حکومت شمالی چین دے انہاں میدانی علاقیاں تے مشتمل ہئی۔ جیہڑے مانچوریا تے نیکیس دی وادی دے درمیان واقع ہن۔ باوجود سیاسی ابتری دے چو خاندان دا دور کلاسیکی زمانہ سمجھا ویندے۔ ایہے لوگ ہن جنھاں نے سب توں پہلے ݙانداں دے ذریعے ہل چلائے۔
## حوالے
فینگہاؤ

thumb|China Northern Plain relief location map
فینگہاو (لاطینی: Fenghao) چین دا ہک آباد مقام و آثاریاتی جاہ جیہڑی شانسی وچ واقع ہے۔
## حوالے
نہال کمبھار

نہال کمبھار ساہن والے  ضلع راجݨ پور دا وسدا ہا اتے اپݨے ویلھے دا ٻہوں سوہݨا شاعر ہاـ او بہوں نیک صالح اتے سریلا بندہ ہا سریلے ہووݨ دی وجہ توں وستی دی مسیت دا مؤذن وی ہاـ اوں  حضرت غوث اعظم عبدالقادر جیلانی سئیں دی ہک منقبت لکھی اوں منقبت وچ ٻیڑے دے ٻݙݨ دے بعد دی کیفیت کوں نشابر کریندے ہک مصرعے  وچ سرائیکی زبان دی چس ملاحظہ فرماؤ

  مچھیاں مچن کرن پیاں زونکی رے سینکے ہتھ آئے

بحوالہ عبدالسمیع مجاز صاحب
ونکی:سرائیکی شاعر
ونکی:راجݨ پور دیاں شخصیات
خلیل احمد خلیل

خلیل احمد خلیل  سرائیکی دا ٻہوں وݙا نعت گو شاعر ہے۔

## وفات

* خمیس ٢١ اپریل ٢٠٢٢ء کوں فوت تھئے۔ جنازہ  بروز جمعہ 22 اپریل بوقت ݙین٘ہ یارھاں وڄے بہاولپور دے نواحی علاقہ بس سٹاپ ملک والا بورنگ موضع گرواں نزد جانو والا تحصیل و ضلع بہاولپور احمد پور شرقیہ  روڈ تے انہاں دے آباٸی علاقے وچ ادا کیتا ڳیا۔

## نمونہ کلام
اج ہے عید دی ڈینہوار ......... میں مدینے ہواں ہا

ہوئے سامنڑے ها یار .......... میں مدینے ہواں ہا

ہر کوئی خوش تهی عید مناوئے 

ہر کوئی سوہنڑیں کپڑے پاوئے

ہک میں رواں زار و زار .......... میں مدینے ہواں ہا

سینگیاں  سیاں  عید  مناون

سرخیاں مہندیاں کجلے پاون

میکوں بهل گیا  هار  سنگار .......میں مدینے ہواں ہا

سینگیاں سیاں کهیڈ رساون 

سہرے گاون بپینگاں  پاون

میڈا   رون   نال     وپار......... میں مدینے ہواں ہا

سیاں گهر گهر عید پجاون

آکه  مبارک  باد    سناون

میڈے  ونجن  نیر  ہزار.......... میں مدینے ہواں ہا 

نکهڑے سجڑاں کوں گل لاون

ہته  وچ  ہته  پا کهلدے جاون

میں هاں سجڑاں توں بےزار...... میں مدینے ہواں ہا

رم جهم  کردے  بدلے  آون

کلیاں  چٹکن  پهل  مسکاون

آگئ     موسم    ہے   بہار .......میں مدینے ہواں ہا   

نال خلیل حسان وی  ہوے

مرجانن   جانان  وی ہوے

گهن تے گهر دا گهر ہک وار.... میں مدینے ہواں ہا 

اج  ہے  عید  دی   ڈینہوار........ میں مدینے ہواں ہا

ہوے     سامنڑے   ها یار ....... میں مدینے ہواں ہا
ونکی:سرائیکی شاعر
ڈوہڑہ شاکر شجاع آبادی

میں خاک دے خاکی پتلے توں کوئی اینجھاں سخت گناہ تھی گئے

جیندے بدلے یار رُسابیٹھاں او دلبر بے پروا تھی گئے

چا خون رواۓ تقدیر میکوں میڈا رو رو جگر سواتھی گئے

ودے غیر وی رو کے آہدے ہِن دھاڑ وے شاکِر کیا تھی گئے

شاکر شجاع آبادی
وارث ملک

سئیں وارث ملک ملک نور محمد موتھا دے گھر حاجی پور موضع چٹالہ لودھراں اچ 2 مارچ 1973 ء اچ پیدا تھئے ۔سرائیکی تے اردو اچ ایم اے کیتاتے درس و تدریس دے شعبے نال منسلک تھی ڳئے ۔ 1990 ء توں شاعری دا آغاز کیتا ۔ مولانا عبدالرحمن ہمدرد انہاں دے استاد ہِن ۔ انہاں دی ہِک کتاب درد وچھوڑے دا ہے ۔  

ساڈے پیارے استاد محترم جناب وارث ملک صاحب جیڑے ڈگری کالج لودھراں دے وچ سرائیکی لکچرر ہن ۔اونہاں کتاباں وی لکھیا ہن 

تے گیارہویں کلاس دا نیوا ایڈیشن وی تیار کیتا 

اونہاں دی وی وڈی محنت ایں جو او اپنی سرائیکی ماء دھرتی دی خدمت کریندے ہن 

آنہاں توں علاؤہ بیے وی کافی سارے ساڈے استاد ہن جنہاں اپنے وسیب دی خاطر خدمات ہن 

تاں اکھنڑ دا مقصد ایں جو اساں انہاں کنوں رہنمائی گھنوں تے ولا انہاں دی گالیں تو فایدہ وی چاؤ ۔
سرائیکستان (جنوبی پنجاب) کرکٹ ٹیم

جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم پاکستان دی ہک مقامی کرکٹ ٹیم ہے جیہڑی پاکستان کرکٹ دے ماتحت اے تے صوبہ پنجاب دے جنوبی تے کجھ شمالی حصیاں تے مشتمل سرائیکی وسیب دی نمائندگی کریندی ہے۔ ایہ گھریلو فرسٹ کلاس، لسٹ اے تے ٹی 20 کرکٹ مقابلیاں وچ حصہ گھندی ہے، یعنی قائد اعظم ٹرافی، پاکستان کپ تے قومی ٹی 20 کپ۔ ٹیم سدرن پنجاب کرکٹ ایسوسی ایشن دے زیر انتظام ہے۔ ایندا قیام 2019ء اچ تھیا۔ زیادہ تر میچ ملتان تے بہاولپور سٹیڈیم اچ تھیندن۔

## تاریخ
ٹیم کوں 31 اگست 2019ء کوں پاکستان کرکٹ بورڈ (پی سی بی) دے ذریعے اعلان کردہ نویں گھریلو ڈھانچے دے ہک حصے دے طور تے متعارف کرایا ڳیا ہئی۔
3 ستمبر 2019ء کوں پی سی بی نے کھلاڑیاں دا اعلان کیتا۔

## سرائیکی وسیب دی ٹیم
* صہیب مقصود (کپتان)
* ذیشان اشرف (نک)
* عامر یامین
* اعظم خان (وک)
* دلبر حسین
* فیصل اکرم
* حسن خان
* محمد عمران
* خوش دل شاہ
* محمد الیاس
* نسیم شاہ
* آغا سلمان
* طیب طاہر
* عمیر خان
* زین عباس
* ضیاء الحق

## حوالے
صہیب مقصود

صہیب مقصود ہک پاکستانی کرکٹر ہن جیہڑے 15 اپریل 1987ء کوں ملتان اچ پیدا تھئے۔ ہݨ او جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم دے کپتان ہن۔

## حوالے
ڄام عاشق حسین اسد

ڄام عاشق حسین اسد سرائیکی شاعر ہے۔ رحیم یار خان نال تعلق ہے۔

## نمونہ کلام

### ساݙے پیریں وچ جولان
ساݙے پیریں وچ جولان 

ساکوں ݙیکھ زرہ جندجان

اساݙی لاش تے حاکم نچے 

ساݙی وسوں قبرستان 

ساݙے ذمے  ھر دم لگدے  

کرے کوئی بھانویں  نقصان 

ساݙی لاش تے سیاست کرن 

میݙے وسبے دے اے خان 

اساکوں پانی وی نی ملدا 

نیں منگدے سگریٹ پان 

اساں اپنے دیس دے قیدی 

اساݙا    ناں       بلوچستان 

اساکوں بچڑے وی نی لبھدے

ساݙی کیا پچھدیں گزران 

ھر عید تے ماتم ھوندن 

خود ݙہدے رب رحمان

ساݙی سونے وانڳوں دھرتی 

اینکوں لٹیا۔    مسلمان

اساں لب وی جیکر چولوں 

ساکوں ݙکھڑے تھیندن دان 

توں ݙکھ بلوچ دے لکھدیں 

ودھے اسد تیݙی  شان

شاعر جام عاشق حسین اسد

### ساݙیں جھڳیں کوں
ساݙیں جھگیں کوں بھاہ لگ گئی ساݙے نصیب ھرگئے  ہن  

کہیں نی ݙکھ ونݙایا چا توڑیں بچڑے جو مر گئے  ہن  

ھا بکھ دا خوف وستی وچ تہوں لݙ تے ونجن کیݙے 

سکھی روزی خدا ݙیوے چھوڑی ہیں سانگے گھر گئے  ہن  

میݙے وسبے کوں لاشیں دے اے تحفے دان تھیندے  ہن  

ایجھا ظلمت دا سجھ ابھریئے ایتھاں دے لوک ݙر گئے  ہن  

ایتھاں قابض جو ڳودے  ہن  مارو بندوق بھرتے سائیں 

ساݙیاں نسلاں ودیاں رلدین تھی بیلے بیٹ بر گئے  ہن  

ایہو جہیں موت مرن توں ھے بہتر حق تے مر پووں 

میں نوحہ گر ھاں دھرتی دا میݙے الفاظ ٹھر گئے  ہن  

اساں ھک بے دے ݙکھ کوں وی نسے اپنا جوݙکھ سمجیا 

اسد عقلوں جو اندھے ہیں ماریے ہیں سانگے در گئے  ہن  

شاعر جام عاشق حسین اسد

### ابا میکوں
ابا میکوں جتی گھن ݙے کپڑے عید تے پیساں 

ھار سنگار میں کرتے ابا ماسی دے گھر ویساں 

کل تاں میکوں خان دے گھروں لتھے کپڑے ملین 

اوھے تاں میکوں سوھݨے لگدن ویرن کوں پویساں 

ابا تیݙی غربت ݙیکھ تے ھاں ماندہ تھی ویندا ھے 

خان دے گھر مزدوری کرتے تیݙے قرض    لہیساں 

ھݨ تاں ابا چھوٹی ھاں میں میݙے لاݙ تاں منیے کر 

جݙاں میں ول وݙی تھیساں تیکوں ناں   اکھیساں 

ابا چاچے کھدو کل تاں شئے دے دانے   ݙتے  ہن  

شئے دانے ویچ تے ابا مہندی گھن تے    لیساں 

تیݙا پٹکا اچا تھیوے میں گھولی دی خیر اے 

جتھاں ٹور چھوڑیسیں ابا اتھاں ٹری ویساں 

تیݙا سچ سمجھاون اسد میکوں بھلسے کائیناں 

تیݙیاں گالھیں ھاں نال لاتے سینے بدھی ویساں 

شاعر جام عاشق حسین اسد

### اساں تیݙی سک دے
اساں تیݙی سک دے سمندر نی ڳولیے 

مسیتاں نی ڳولیاں تے مندر نی ڳولیے 

اساکوں تاں رازق تیݙے رزق رولیے 

اساں تیݙیاں حوراں قلندر نی ڳولیے 

اساݙے تاں پیریں دے چھالے ڳواہ  ہن  

تیݙے پچھوں اپݨے اساں گھر نی ڳولیے 

اساں تیݙی سک کوں عبادت سمجھدو 

تیݙی سک سوا بئے کوں منظر نی ڳولیے 

تیݙے ہتھ کوں چم تے ساݙی تریہہ مکسے 

اے روھی دے ٹوبھے  اساں تر نی ڳولیے 

میݙے درد کوں لوک شاعری   سݙیندن 

تیݙے خاب اکھیں تے   اکثر نی ڳولیے 

تیݙے روح دی رونق تے بھجدے ودے ھاں 

اسد  تیݙے  کولوں   بے۔  بہتر نی ڳولیے 

شاعر جام عاشق حسین اسد

### ساݙے کیتے
ساݙے کیتے ݙاݙھے  ہن  پے اے مخدوم وی سارے 

مرشد جان تے جتیاں جوڑن ساݙے لوک وچارے 

جیکر کوڑ تے سچ وی اساں سائیں کوں مونہہ تے آکھوں

رنج تھی ویندے مرشد ساݙا ݙیکھدوں ݙینھ دے تارے 

سائیں دا محل اساکوں  ہن  تاں ݙین دا گھر تھی لگدے 

اساݙے پیو ݙاݙے دی رت وچ اسریے محل    منارے 

تیݙا سائیں اے میݙا سائیں اے آکھے دنیا  ساری  

خوف دا ایجھا منظر ہوندے لیندوں ݙر توں نعرے 

سائیں دے محل دے نال اساݙے کچے گھر وی ہن پے

جتھاں ھرھک خواہش کوں پے روز تھپیندوں  گارے 

جیویں کرے سائیں دی مرضی ابا ایویں اھدے 

توں نہ لکھیں میݙا بچڑا سائیں دے کجھ وی بارے 

اسد چھوڑ غلامی ݙیسوں سکھ دا ساہ تاں ملسے 

تھیسے دل دی خواہش پوری خاب چڑھیسوں کھارے 

شاعر جام عاشق حسین اسد
عامر یامین

عامر یامین (انگریزی: Aamer Yamin) ہک پاکستانی کرکٹ کھلاڑی ہن تے جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم دا حصہ ہن۔
## حوالے
اعظم خان (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1998ء)

اعظم خان (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1998ء) (انگریزی: Azam Khan) ہک پاکستانی کرکٹ کھلاڑی ہے۔ اے جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم دا حصہ ہن۔
## حوالے
دلبر حسین

دلبر حسین (پیدائش 20 فروری 1993) ہک پاکستانی کرکٹر ہن۔ انہاں نے اپݨے ٹوئنٹی 20 دی شروعات 25 جنوری 2020ء کوں میلبورن اسٹارز کیتے 2019–20 بگ بیش لیگ سیزن وچ کیتی۔ اے جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم دا حصہ ہن۔
## حوالے
فیصل اکرم

فیصل اکرم (پیدائش:20 اگست 2003ء) ہک پاکستانی کرکٹر ہے۔ ستمبر 2021ء وچ انہاں کوں قومی ٹی/20 کپ 2021-22ء کیتے جنوبی پنجاب دی ٹیم وچ شامل کیتا ڳیا۔ انہاں نے قومی ٹی/20 کپ 2021-22ء وچ جنوبی پنجاب کیتے 24 ستمبر 2021ء کوں ٹوئنٹی20 کرئیر دا آغاز کیتا۔

## حوالے
حسن خان (کرکٹ کھلاڑی)

حسن خان (کرکٹ کھلاڑی) (انگریزی: Hasan Khan (cricketer)) ہک پاکستانی کرکٹ کھلاڑی ہے۔ اے جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم دا حصہ ہن۔
## حوالے
محمد عمران (کرکٹر، پیدائش 1996ء)

محمد عمران (انگریزی: Mohammad Imran) ہک پاکستانی فرسٹ کلاس کرکٹ کھلاڑی ہن۔ انہاں نے اپݨی پیشہ ورانہ کرکٹ دا آغاز سوئی ناردرن گیس پائپ لائنز لمیٹڈ کرکٹ ٹیم توں کیتا۔ اے جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم دا حصہ ہن۔
## حوالے
ذیشان اشرف

ذیشان اشرف (پیدائش 11 مئی 1992) ہک پاکستانی کرکٹ کھلاڑی ہے۔ انہاں نے 13 جنوری 2013ء کوں قائداعظم ٹرافی 2012ء وچ ملتان کیتے پہلا میچ کھیݙا۔ اے جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم دا حصہ ہن۔

## حوالے