شاعری دا ہنر

### ڈاکٹر سلیم ملک
ہتھ وچ ہنر ہووے تاں پیسہ چھکݨ اچ دیر نی لڳدی۔ بندہ کتھائیں ٻہہ ونڄے ، کوئی دھندا شروع کر ݙیوے، روپے پیسے دی صورت بݨ ویندی اے۔ سودا ویچݨا ہووے یا ٻال پڑھانوݨے ہوون، کوئی نوکری ملازمت ہووے یا کوئی وپار ہووے، ہر کم اچ ہتھ ݙکھانوݨا پوندے او نویں تاں ہتھ ݙیکھݨ وی ہک وکھر افن بݨ ڳے۔ ہک طوطا، ݙو جنتریاں، کجھ سڑیے کاغذ تے پراݨی میز کرسی لوکیں دا ہتھ ݙیکھݨ کیتے ڈھیر اے۔ پر اسیدا تاں اڄ شاعر ہتھ ݙٹھی ودن۔ سویر شام آپݨیں شعریں اچ ٹٻیاں ݙیندن تے جے سݨݨ آلے اچ حالی وی ساہ ودا ہووے تاں آپنی بھیݙ جیݙی بندی چا کھلیندن۔

اونویں تاں یار لوکیں ہر کم کوں سوکھا بݨا گھدے اونکوں نبیڑݨ دے سو رستے کڈھ گھدے پر جیرھا سلوک شاعری نال کیتے نے او اصلوں وکھرا اے۔ اڄ کل تاں جیں کوں ݙیکھو اوہو شاعر بݨیا ودے۔ اڄ کل دے شاعر قافییں دے اڳوں ہتھ چا ٻدھین، ردیفیں کوں ہیٹھ کیاں مرویندن لفظیں کوں قطیر اچ کھڑا کر ڈفیندن تے بحریں دیاں کنوڑیاں چا چڑھویندن۔ نہ کوئی خیال، نہ کوئی مضمون، نہ زبان، نہ بیان، نہ اثر، نہ تاثیر، نہ موسیقی، نہ چاشنی، نہ سوز، نہ گداز تے انہاں دی غزل تیار اے۔ سماعت فرمائو تے اپݨے نصیبیں کوں رووئوجو اڄ سویرے اٹھدیںمیں کینھ دا منہ ݙٹھم؟ میں کنوں کیرھی خطا تھئی اے؟ اے کن گناہیں دی شامت اے؟

کجھ بھرانویں وت شاعری نال ہتھ کھیݙݨ کیتے کئی کتاباں گھر اچ چا رکھین۔ انہاں وچوں جیرھیاں کتاباں ڈھیر پڑاݨیاں ہوون۔ شعر لکھݨ سانگوں اتنیاں چنڳیاں ان ۔ ہک مصرعہ اوݙوں ڳدھا، ہک مصرعہ ایݙوں چھکیا۔ ہک شعر کوں پرلی کتاب توں زحمت کلام ݙتی، ہک شعر کوں اورھلی کتاب توں ادھار منگیا۔ اینویں چھک تاݨ تے چندہ کر ڳھدا۔ چندے نال تاں وݙے وݙے کم تھی ویندن۔ کئی کوٹھے بݨ ویندن۔ یادگاراں قائم تھی ویندن۔ اے تاںنشوم غزل اے۔ ایندی کیا مجال اے جو چندے نال نہ بݨے پر شرط اوہا اے جو گھر اچ کتاباں ڈھیر ہوون تے پراݨیاں ہوون۔ شعر جتنی پراݨی کتاب توں چھکے سو اتناں تویݙے بد خواہیں کوں پتہ نہ چلسے جو اے مال کیرھی منڈی دا اے۔ تازہ اے یا پروتھا۔ اُروار دا اے یا پار دا اے۔ سڄݨ دا اے یا دشمن دا۔ ول او اینکوں تویݙا کلام سمجھسن۔ ایجھیں کتابیں کوں ڳولݨ کیتے لوک پرے پرے تائیں نکل ویندن۔ لاہچی کوں ہتھ لا آندن پر ایں توں اے نہ سمجھی جو ، جو جیرھا لاہور، کراچی پیا ویندا ہووے اور ضرور شاعری دا اسمان گھنݨ پیا ویندا ہوسے۔

کجھ شاعر وت نصیبے دے ایجھے تکھے ہوندن جو کہیں پراݨے شاعر دا ہتھ لکھیا دیوان انہاں دے ہتھ آ ویندے۔ ایں وچوں انہاں کوں آپݨی شاعری کیتے اتنا مسالہ مل ویندے جو اوں کوں عرصے تائیں وَرتیندن تے آپݨی روٹی کمیندن، جݙاں وی شاعری دی نسل کشی دا کوئی ضابطہ بݨای اساں سب توں پہلے ایجھے شاعریں دے ناں کمیٹی اچ ݙیسوں تے انہاں دے گھر چھاپے مرا تے پراݨے دیوان برآمد کریسوںتاںجو اے ہر دفعہ مشاعرہنہ لٹ ونڄن۔ مشاعرہ لٹݨ توں یا د آئے جو ہک دفعہ میݙے سؤتر مشاعرے اچ آپݨی غزل پڑھی۔ ݙاڈھی واہ واہ تھئی۔ ہر پاسے بھل بھل پے ڳی۔ کہیں میݙے چاچے کوں خبر ونڄ پُڄائی جو ’’ حاجی صاحب! ٻی ڳالھ سݨی اے وے۔ تویݙے پُتر مشاعرہ لُٹ ڳھدے۔ چاچا میݙا شودا پراݨے وقتیں دا آدمی ہا او سمجھیا جینویں چور ڈاکو گھر ٻار لُٹ گھندن ، کوئی ہٹی دوکان لُٹ گھندن ، لَہری ویگن لُٹ گھندن، کہیں دڳ کوں لُت گھندن اینویں نہ ڄاݨ جو میݙے پتر وی کجھ لُٹ ڳھدے۔ انہاں سوچیا اے تاں وݙینموشی دی ڳالھ اے۔ سؤتر گھر پُڄدا ڳیا تے اے لہیندی کھلا تے آ ڳے۔ اوہو ڄہاڑا تھی ڳیا ول میݙا سؤتر اڄ مشاعرے اچ غزل پڑھسے۔

اونویں مشاعرہ ہوندا وݙیکمال دی شے ہے۔ اے ککر آلی کار ہوندے جو بݨ سارییں وݨیں تے خزاں آ ویندی اے تے او آپݨے پن لہا سٹیندن تے ݙاڈھے کوجھے لڳدن پر ککر تے کݙاہوں خزاںنی آندی ایندے پن کݙاہوںنی سُکدے ، اے ٻی ڳالھ اے جو ککر دے پن ہونے کیہے کم دے ان بس چھڑی ملامت ہوندن اینویں مشاعرہ وی ککر دی چھاں آنگے ہوندے۔ ککر تلوں بندہ ضد کیتی تے ٻیٹھا رہے جو میں چھا اچ ٻیتھا تاں ٻی ڳالھ اے نا تاں چھاں ہوندی کتھاں اے؟ اینویں مشاعرے اچ لوک ضد کیتی تے ٻیٹھے رہن یا ب۔حث ما رتے ٻیٹھے رہن جو اساں ضرور ٻہناں اے تاں انہاں دی مرضی نا تاں انہاں کوں اٹھاوݨ کیتے شاعر سارے تَرلے کریندن۔

مدت کرؤں دی ڳالھ اے ٹٻے کوٹ اچ ہک شاعر رہندے ہن۔ ٹردے جو ہَن سدھ نہ رہندی ہئی جو کتھاں پے ویندن تے کینویں پے ویندن ، ہک ݙینھ آپݨی ڳلی اچ ٹردے ویندے ہن ، حالت اے ہئی جو ہک پیر نالی دے اندر رکھیندے ودے ہن تے ݙوجھا پیر نالی دی بھک تے ویندے رکھیندے ہن۔ اڳوں ہک نیاز مند ٹکر پیا۔ اوں ہتھ ٻدھ تے سلام کیتا تے طبیعت دا حلا پچھیا۔ انہاں ولدی ݙتی ’’ یار ٻی تاں خیر اے پر جیں ویلھے میں گھروں ٹری اہم میݙیاں ڄنگھاں ہکو جیہاں ہن ایں ڳلیا چ پہندا ڳیاں تے ڄنگھاں ودھ گھٹ تھی ڳن۔ ہیں سانگوں منڈا تھی تے ٹردا وینداں۔‘‘ بے دھیانی دی ایجھی حالت ہووے جیرھی ٹٻے کوت دے ایں شاعر دی ہئی تاں ول بندے کوں کوئی فکر فاقہ نی رہندا۔ او روزی دا ترکہ کرݨ توں بے فکر تھی ویندے۔ او آپ ای سارا ݙینھ شاعری اچ غرق رہندے تے آپݨے دان خان کوں وی ٻوڑ چھڑیندے۔

## حوالہ
کتاب: کرینہہ دے پُھل، مصنف: نصیر شاہ ، جھوک پبلشرز ملتان