ماء ٻولی ہے ساݙی سنڄاݨ

### لکھت:  مشال فاطمہ
(شعبہ سرائیکی و بلوچی غازی یونیورسٹی ڈیرہ غازی خان)

زباناں مُنڈھ توں ہی انسان دے جذبات تے احساسات دا وݙا ذریعہ رہ ڳن۔ انسان ڄمدیں ہی آپݨی اماں توں اوندی ٻولی سُݨ ڄلدے۔ آپݨی اماں نال اوندے ابلاغ دا ہک اݨ کُھٹ سلسلہ مُنڈھ ٻدھ گھندے۔ اوندے اکھریں دا ورتاوا کجھ اوکھا ہوندے کجھ غلط وی ہوندے پر جیویں جیویں حیاتی دے پندھ کوں ودھارا ݙیندے اتے وݙا تھیند ے آندا تاں اوندی زبان پکیری تھی ویندی ہے۔ او زبان جیرھی اوکوں اماں دی جھولی اتے اوندی سُریلی اَواز وچ لوری دی صورت وچ کنیں وچ رس گھول تے اوکوں جوان کیتی کھڑی ہوندی اے۔ اوندیں ساریں ضرورتیں دی امین ہوندی اے، حیاتی دے پندھ وچ اوندی جُت ہوندی ہے۔ ول ایں تھیندے جو ہوں زبان نال اوندی ریت ، اوندی رسم، اوندی تہذیب، اوندی ثقافت جُڑݨ پئے ویندی ہے تے ہک ݙینہ اینجھا وی زمانہ ݙہدے جو او اوندی تاریخ بݨ تے کائنات وچ اوندی سنڄاݨ بݨدی ہے تے نال ہی اوکوں ہک مضبوط جغرافیائی تہذیب و ثقافت دی مالک بݨیندی ہے۔

ساݙے خطے وچ سرائیکی زبان اَلئی ویندی ہے۔ ساݙے وسو واݨ عرصہ قدیم توں آپݨی جڑت دا آپݨی ماء ٻولی (سرائیکی) نال ثبوت ݙیندن۔ کیوں جو زباناں میݙے مالک نے قائم کیتین اتے قوماں بݨا تے انسان دی سنڄاݨ کرا ݙتی ہے۔ جیویں کائنات وچ سب توں زیادہ قُرب انسان دا آپݨی اماں نال ہے اونویں ہی اماں ٻولی یعنی ماء ٻولی نال ہے۔ اتے او ٻولی (زبان) وی جے سرائیکی ہووے تاں اوندے ا ندر شکر دا ودھارا تھی ویندے کیوں جو دنیا دی واحد زبان ہے جیندے اندر شاعر مونث بݨ تے ڳالھ کیتی ہے۔ اتے ایہا نماݨتا دی علامت ہے۔ جھک نوائی دی علامت ہے جو شاعر عورت بݨ تے ڳال کریندے۔ ایندے امن پسند ہووݨ دی دلیل ہے جو سرائیکی دھرتی دے وسدے لوک امن کوں ترجیح ݙیندن۔ پیار محبت تے بھائی چارے کوں فروغ ݙیوݨ وچ اڳونہاں قدم چاوݨ وچ پہل کریندن۔

سرائیکی زبان دی تاریخ تے دید بھنوائوں تاں اساں ݙیکھسوں جو عرصہ قدیم توں ایں زباندے اندر تحریری طور تے نسخہ جات ملن جنہاں توں اندازہ تھیندے جو ایں دھرتی دے لوک آپݨی سنڄاݨ آپݨی ماء ٻولی دے نال مُنڈھ لا توں کریندے آئن۔ اتے آپݨی ماء ٻولی وچ ادب کوں وی تخلیق کرݨ آپݨا فرض سمجھدے رہ ڳن تہوں تاں ساکوں سوہݨی تے نتھری ہوئی سلیس تے پاݨی دی وہوک وانگوں واہندی ہوئی اے سوہݨی تحریر ملدی ہے جو:

رائے ججہ تئیں وینتی بھیݨ پچھاوے

کیا بھٹی کیا بھاٹیہ کوٹ اُسارݨ ݙے

یا وت ایں توں علاوہ 500 ہجری دے اندر لکھی ڳئی اے تحریر نور نامے دی صورت وچ ہووے جو:

پنج سو سال جو گزرے آہے ہجرت بعد رسولوں

ملاں کہے غریب وچارہ کم علماواں کولوں

قدرت نے وی ایں وسوں کوں، ایں زبان دے جغرافیے کوں ہک حسن ݙتے اتے اوندے نال ایکوں مالا مال کر چھوڑیس۔ اتے ایندی جھولی وچ روہ ،ر وہی، تھل ، دامان جیہاں وکھرا جغرافیہ دان کیتے۔ جتھاں واہندا دریا وی ہے تے اُچیرے پہاڑ وی۔ ریت دے ٹٻے وی ہن تے پکیاں زمیناں وی۔ موسمیں دی خزاں ہے تاں بہار وی آپݨے رنگ آن ڄمیندی ہے۔ فصلات ہن تاں قدرتی طور تے جپیم وی۔ غرض ہر پاسوں خود کفیل خطے دی مالک ٻولی اتے ایندے وسو واݨ ہن جنہیں اڄوکے ویلھے وچ اپݨی ماں ٻولی دی لاحٖ رکھی ہے تے چین جاپان وانگوں آپݨی مقامی تہذیب و ثقافت دے نال آپݨی مٹھڑی زبان سرائیکی دے ادب کوں وی بین الاقوامی تقاضیں دے مطابق پورا کیتے۔ ساݙے ادیب تے شعراء ساݙا سر اسمان نال ونڄ کھڑائے، ساکوں جھکا نئیں تھیوݨ ݙتا۔ ایہے لوک ہن جنہاں ساݙی سنڄاݨ کروائی ہے۔ تہوں تاں پوری دنیا احٖ سرائیکی زبان کوں مٹھری زبان منیندی ہے۔ تے آہدی ہے جو خواجہ سچ آکھ ڳیا ہا:

پیلھوں پکیاں نی وے

آ چُݨوں رل یار

ساݙا شاعر تاں پیلھوں دی ڳالھ کریندے، لئی لاݨے دی ڳالھ کریندے، ڄال ڄلوٹیں دی ڳالھ کریندے۔ آُݨٰ وسوں دی ڳالھ کریندے، آپݨی وسوں دی ڳالھ کریندے۔ ایندے نال ہی ساݙی سنڄاݨ ہے ایندے نال ہی ساݙا ڳانڈھا ہے۔ ساݙا شاعر تاں انہاں چیزاں دی سانبھ کر تے ساݙے وسیب دی سنڄاݨ کرویندا کھڑے۔ کیوں جو ادب ہی کہیں معاشرے کوں دنیا دے اڳوں روشناس کرویندے۔ اگر کہیں زبان دے ادیب تے دانشور آپݨی زبان کیتے مسلسل جدو جہد کرݨ تاں او زبان آپیں ہی آپݨی سنڄاݨ کرویندی ہے۔

ہِیں مسلسل جدو جہد دا اے نتیجہ نکتے جو ایں مٹھری ٻولی کوںنصاب وچ شامل کر ڳھدا ڳئے جہڑا جو ایندی ترقی دے وچ پہلا قدم ہے۔ تے ایندے نال ساݙی اجرک تے ساݙی جھمر دا پھیر جیڑھے لڳدے تاں پوری دنیا ݙہدی ہے جو عظیم مملکت پاکستان دی ماکھی وانگ سرائیکی دے نینگر کتنا سڄاک ، پر امن تے آپݨی ماء ٻولی نال پیار کرݨ والے ہن۔ کیوں جو نویں نسل ہی کہیں قوم دا سمل ہوندی ہے تے سرائیکی زبان و ادب دا اے سمل سڄاک نینگریں دے ہتھ ہے جیڑھے جھمر دے پڑ وچ امن دا پیغام ݙیندیں آپݨی تہذیب دی سانبھ کریندیں اے پیغام کھڑے ݙیندن جو:

ساݙا حق کھاوݨ کوئی سوکھا نئیں

ساݙے ٻال الاوݨ سکھدے پن

……}{……

## حوالہ: کتاب لڑی چھی ماہی "حوا" بہاول پور توں چوݨ