’’تانگھ‘‘ دے تانگھی تانگھدے پئین

مہر اجمل نال میݙی ملاقات ہک عرصے توں ہے اُوں زمانے توں جݙانہ مہر گل محمد جِیندے جاڳدے ہَن اَتے ملتان شہر دی فضاء اُنہاں دے وجود دا احساس ݙیویندی ہئی ۔ مہر گل محمد نال ملاقاتاں ویلے اِی مہر اجمل نال میݙی جٖاݨ سُنجٖاݨ تھئی ہئی اَتے مہر گل محمد دے بھتریجے ہووݨ سانگے ایہ میݙے کیتے احترام تے ادب دے لائق تھی ڳئے پر میکوںحیرانی ایں ڳالھ دی رہی جو مہر گل محمد جتّی کھڑکڑیں تے ٻلیار ہِن مہر اجمل اُتّی چُپ چپیتے تے سادمرادے کیوں ہِن۔ وَل میکوں جݙانہ ایہ پتہ لڳا جو ایہ شاعر وی ہِن اَتے سرائیکی دے نال نال اُردو وِچ وی شعر آہدِن تاں میکوں اُنہاں دے خاموشؔ ہووݨ دا پتہ لڳ ڳیا ۔ اُوں ݙینہ توں میں جٖاݨ گِھدّا جو اِیں نوجوان شعر دی نماز نِیتی ہوئی ہے تہوں ایہ چُپ ہے:

؎  تیری یاد نماز دے وانگ ماہی

  ساݙا ہر ہِک نیک عمل تُوں ہِیں

؎  ویس وَٹا کے کَن پڑوائے

  ویکھ خاموشؔ سریر دا ہاسا

ہر بندے دی کُئی نہ کُئی کمزوری ہوندی ہے ۔ میݙی کمزوری ایہ ہے جو میں ہرڳݨی بندے دی دِلوں قدر کریناں اَتے خامخاہ اُوندے نال محبت کرݨ لڳ وینداں۔ میݙی اِیں ہی کمزوری میکوں مہر اجمل دا محبتی ، شیدائی تے عقیدت وند بݨا ݙتّے ۔ میݙی ایہ لکھّت وی اُنہاں نال میݙی اُونہی محبت تے عقیدت دا اولݨاں ہے۔

مہر اجمل خاموشؔ دی نوِیں نکور ، سجری تازی تے ڳندھی پَھٻی شاعری دی کتاب ’’تانگھ‘‘ میݙے سامھݨے ہے ۔ خاموشؔ ہِک عرصے کنوں شاعری دے پِڑ اِچ لتّھے ہوئن ۔ اُنہاں شاعری دیاں کئی ونکیاں اِچ شاعری کیتی ہے ۔ حمد ، نعت ، پابند نظم ، آزاد نظم ، لمبی تے مختصر نظم ، بند ، قطعہ، ݙوہڑا جیہیاں ونکیاں ایں مجموعے وچ نظردِن ۔ شاعری دا ایہ وَن پَون ٻنہاں شاعراں کول وی نظر آندے پر ہر ونکی دی لوڑ موجب ہیئت کوں نبھاوݨاں ، نویں موضوعات گھن آوݨاں ، چوݨویں لفظاں دے موتی پووݨاں تے نویاں ترکیباں کوں جوڑ بݨا تے ٹھہا کے پیش کرݨ ہر جٖݨے وَݨے دا کم کوئنیں۔مہر اجمل خاموشؔ کول چُپ دی زبان وی ہے تے اُوندے اظہار کیتے لفظاں دا ذخیرہ وی ۔ اوہ ترکیباں وی سوہݨیاں گِھن آندِن تے محاورے وی ۔ اوہ لفظ نال لفظ وی رَلیندِن تے ڳالھ نال ڳالھ وی ٹُریندِن ۔ خاموشؔ دے لہجے وچ جہڑی اَپݨیت ہے اوہ دھرتی نال اُنہاں دی جُڑت ، وسیب نال اُنہاں دی رَلّت تے ثقافت نال اُنہاں دی محبت دا احساس ݙیویندی ہے ۔ تلویں ݙوہڑے وچ خاموشؔ عشق دی رِیت نال وسیب تے ثقافت دی روایت کوں کیویں نبھائے ،ذراݙیکھو تاں سہی:

جوگی سَٹ کے پتریاں دَس مینوں میرے گھر ماہی کداں آسی

اِناں مُدت تُوں سِکدیاں اَکھیاں دی خاموشؔ کداں سِک لاہسی

میرا دِل وی آس دی سُولی تے دَس کے تئیں ٹنگیا راہسی

مِٹھّا مونہ کرویساں ہر کَیں دا جداں ختم جُدائی ہو جاسی

ہک ٻئے ݙوہڑے وچ خاموشؔ تلمیح تے ثقافت کو ں اِیں طرح جوڑے:

تیرے شہر کِنان اِچ پکھیاں لائوں آں تیرے فقت دِیدار دی خاطر

کئی سال سوچیندے رہ ڳئے ہَیں اساں اِس اظہار دی خاطر

سارا خیش قبیلہ چھوڑ ݙتا ہِک توہیں دِلدار دی خاطر

خاموشؔ نہ پُچھ اساں کے نئیں کیتا اِس دِل بیمار دی خاطر

خاموشؔ دی زبان سرائیکی دا ہک ٻہوں من چِھکواں لہجہ ہے:

اَساں تتی وا دے جھولڑے ساتھوں ݙر دی باد صبا

ساڈا مَن سدھراں دا آلہڑاں ساڈا جھیڑا نال خُدا

ساڈی قسمت وانگ بھبھون دے سانوں رولے روز ہوا

تیری چُپ نے ماریا بیلیا کدی ساڈے نال اَلا

سرائیکی وسیب وچ مذہبی وݙیریاں نال لوکاں کوں جہڑیاں شِکایتاں ہِن اوہ ساݙی شاعری دا نِت تُوں موضوع رہ ڳیاں ہِن ۔ خاموشؔوی اِیں موضوع کوں اڳوں تے ٹورے:

مینوںمُلاّں جہنّم توں اِنج نہ ݙرا

بس میں پڑھساں مینوں ہک دُعا یاد ہے

خاموشؔ دی غزل وچ تلمیحاں دے نال نال غزل تے عشق دے روایتی استعارے وی نظر آندن:

جے کرے ماݨ اَٹی دے سانویں تُلے

مینوں یوسف دا اوہ واقعہ یاد ہے

…………

میں رانجھݨ دی ، رانجھݨ میرا

ہے اَکھیاں دا نُور نی اَمڑی

…………

سارا تخت ہزارا جھنگ ساڈا

ساڈے وَل جے ہووے ہیر میاں

…………

جیوے تیرا تخت ہزارا ، رانجھن مینوں لگنائیں پیارا

تیرے باجھوں کُجھ نئیں دِسدا وَس اَکھیاں دے کول وے ماہی

…………

سوہنا کیڈا ہیر دا ہاسا

رانجھے دی تقدیر دا ہاسا

خاموش اپݨی شاعری اِچ نویاں ترکیباں گھڑیندِن اَتے انہاں کوں شعراں دیاں لڑیاں وچ پو ݙیندن:

آکھدے کھوہ نوں گیڑی رکھدی

درداں جُتّی جوگ وو سانول

…………

تپسی جو بیٹ دِل دا ٻوٹے وفا دے سڑسِن

آوے خزاں دا جھولا جھلسو یا کائنا جھلسو

…………

دِل چیر چنگاریاں ساڑ ڈِتا

میݙے درداں دا لقمان پُنل

…………

تیرے دِل دی تختی تے اِسم کِسے دا

میرے ناں دا نقطہ مِٹا چھوڑیا ای

…………

من ساݙے دی مسجد دے وچ

آن نمازاں نِیت وے ڈھولا

تیرے باجھوں دِل ساڈے دی

سُنجری ویکھ مسیت وے ڈھولا

…………

آساں دا نِت سِیواں چولا

لاواں بٹن کاج نی اَمڑی

عزل وچ تغزّل اَتے نظم وچ تاثّر دی وحدت اُوندی جان ہوندِن۔ خاموش دی غزل دے شیڈ  ݙیکھو:

غیر اپنے نئیں ہو سگدے رقیب آخر رقیب ہونِدن

رقیباں نال سوہناں سئیں رَسائیاں ٹِھیک ہوندیاں نئیں

کہیں دا درد وی ہووے تُوں اپنا درد سمجھیا کر

کِسے دے سوگ دے مَوہکے شہنائیاں ٹِھیک ہوندیاں نئیں

…………

ہر شے وچ آپ دِسیندا

رب دا ویکھ ظہور نی اَمڑی

…………

میݙے ہوٹھاں دی مُسکار وی تُوں

اَکھیں وچ ہنجواں دی چَھل تُوں ہیں

…………

سِک دے سنیہڑیاں کوں اے تاں ڈسا وو سانول

خواباں دی وادیاں وچ مِلسو یا کائنا مِلسو

…………

کل کِسے دے ہتھ دے وچ پُھلاں دا گجرا ویکھ تے

دِل دے ویہڑے نوں کسے دے لئی سِجیندا رہ گیاں

…………

روواں پِٹاں تے کُرلانواں کینوں ونج فریاد کراں

دِل دا ہر اَرمان اساکوں دِل دے وچ دفناوناں پئے گئے

…………

میں مقدر تے اپنے بڑا خوش وداں

میرا بنیا کلیجہ سڑن واسطے

…………

ہِک رات اَسانوں دان چا کر

ہِن گالیں بس دو چار پُنل

…………

تیرے جگ تے لکھاں سینگی

مینوں تیری لوڑ نی اَڑئیے

…………

اجٖوکی غزل وچ حیاتی دے سارے موضوع ، انسانی ورتاریاں دے سارے پُکھ تے لوک لُکائی دی ہر چال دے رنگ نظر آندن۔ خاموشؔ وی اپݨی غزل وچ لوکاں دے اجٖوکے رویّے کوں نشابر کریندن:

جے میں آکھاں سچ نی اَڑئیے

بھانبھڑ جاسی مچ نی اَڑئیے

…………

ہر گلی کوچے دے وچ قتلِ عام ہے

کوئی منکرِ خدا دہشت گرد ہو گیا اے

سر دوپٹے توں خالی شرے عام ہے

متقی دا وی جذبہ نامرد ہو گیا اے

حق نوں حق وی خاموشؔ آ نئیں آہدا کوئی

سینہ مسلم دا کیوں اِتنا سرد ہو گیا اے

…………

جہڑا وَت وَت قسماں چاوے

آخر کار اوہ ٹانرا ہوندا اے

…………

کہیں کوں کفن موت توں مہنگا

کیں نے کیتے سَو سَو بانے

…………

نفرت دے اِس تار پانی دے وچ

پیر بازو ہلینا ترن واسطے

…………

نفرت دے بھوئیں اَمب وی ودھ گئے

آس دے اَیرے ہلدے ویندِن

…………

ساڈا اندرو اندر ہے خالڑی اَساں ٻہرو نویں نکور

ساڈے سجدے وانگ نمازاں ساڈیاں نِیتاں وچ کُجھ ہور

ساڈے حرص حوس نال دوستی اِنجیں ہے بانگاں تے زور

ساڈے دِل خاموش ہِن کالڑے ساڈے من وچ وَسّے چور

خاموشؔ دے ݙوہڑے عشق دے درد نال ڳندھے تے خلوص دے موتیاں نال پوتے ہوئن:

ساڈی جگ سارے تے واقفی ، ساڈا دِل ساتھوں اَݨ جٖاݨ

ساڈی نال کِسے نہ دوستی ، ساڈا نہ کوئی کہیں تے ماݨ

ساتوں اِنج تقدیر نکھیڑیا جیویں آئیوں نکھڑیا چھاݨ

تیری سِک دے سیک توں بیلیا ، ساڈے روندے نین پراݨ

…………

جتھوں نِت آ درد گزردے ہِن ، اوہ ہجر فراق دا پُل ہاں

وچ بلدی اَگ دے چُپ رہناں ، ہر حال صبر دی چُہل ہاں

جیندے پَر پرواز دے قابل نئیں ، معذور جیہا بُلبل ہاں

خاموشؔ لتاڑ ہاں پیراں دی ، کہیں اُجڑی سیج دا پُھل ہاں

…………

منگ پِن کے خوشیاں کیں کیتے نِت محل اُساروں کیا بݨدے

جئیں آونا نئیں اُوندے رستیاں تے پُھل روزکِھلاروں کیا بݨدے

رکھ سامنے تانگھ دے شیشے کوں ٻہ وال سنواروں کیا بݨدے

خاموشؔ جڈاں تھی غیر دا ڳئے ، سچ کُوڑ نِتاروں کیا بݨدے

خاموشؔ دے اِیں مجموعے وچ کُجھ آزاد ، کُجھ پابند تے کُجھ مختصر تے کُجھ لمبیاں نظماں ہِن ۔ نظم وچ وی خاموشؔ دا انداز وکھرا تے انوکھڑا ہے:

کل دے وانگوں

اَج وی سانول

زہر غماں دا

پیندے پئے ہاں

تیݙے ہوکے

جِیندے پئے ہاں

…………

جتنے دُکھ

تے درد لُکاواں

بھولا چہرا

دس دیندا اے

خاموشؔ دی ہک لمبی نظم ’’زندگی‘‘ ایں مجموعے دا سوہݨپ تے ڳاہݨاں ہے ۔ ایں نظم وچ خاموشؔ حیاتی دی حقیقت اَتے اِیندے ونّو وَن دے اَنگاںتے پُکھّاں دا سوہݨاں اظہار کیتے:

ہے جو بے اتباری زندگی

کیویں لگدی اے پیاری زندگی

دُنیا داری دے وچ لوکو

دیوے کون اُدھاری زندگی

شوق دی خاطر کی کی کیتا

اس کرماں دی ماری زندگی

دَر دَر پِنّے ونگاں چا کے

سِر تے چا تے کھاری زندگی

راز وِچیندی راز خریدے

بن تے آپ وپاری زندگی

اللہ آپ کجیندا اِس نوں

اللہ آپ کھلاری زندگی

پیر حُسین اسلام دے سِر تُوں

واہ واہ کیویں واری زندگی

کُوڑیاں وانگ دلاسے کُوڑے

واہ واہ تیری یاری زندگی

ایں مختصر جیہیں لکھت توں بعد میں سمجھداں جو ایہ مجموعہ اوہ ہے جینکوں تانگھی تانگھدے پئے ہَن ۔ اِیں مجموعے کوں ویلے سِر چھاپے چاڑھن ، پڑھن ، آلیاں کیتے ٻہوں خُشی دی ڳالھ ہوسی۔

15؍فروری 2007ء

## '''حوالہ'''
کتاب: بُشکا، مصنف : شوکت مغل ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ، ملتان