open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کاشف نواز

کاشف نواز سرائیکی شاعر ہے۔

## ڄم پل

## نمونہ کلام

### غزل
چور چوری کیتی کائنی پیر لگا کھڑا ہے

اوندی وال اتے میڈا شعر لگا کھڑا ہے

پیار دی وی گال تیکوں کر نمی سگدا

چوکی اتے سنڑیے تیڈا ڈیر لگا کھڑا ہے

اجھو رناں اجھو رناں کرتے روایا ہی

نتاں کہڑا ہنجھویں دا ڈھیر لگا کھڑا ہے

عشق ادا روونڑاں ہے ابے سئیں دے دور دا

ساڈے پچھوں بیا کوئی ویر لگا کھڑا ہے

چھڑا تیڈی سئیت اتے میں نمی کھلِیا

واشنگ مشین کوں وی پھیر لگا کھڑا ہے

چھڑا میکوں سک کائنی تیڈے گھر دی یار

کار کوں وی کل کنوں گیر لگا کھڑا ہے

کاشف نواز

### [[شاہد ماکلی]] دے ناں ہک غزل
جیڑھا جت نئیں سگدا اونکوں بالر مٹھے لگدن

چھی بالاں تے میچ اچ چھی چھی واری سٹے لگدن

گلی وچوں لنگھنڑ ویلھے زری وی نہ رکیں

واہندا پانڑیں رک ونجے تاں زیادہ وٹے لگدن

اچیاں جاہیں توں ڈیکھو تاں جیت مکوڑے لگدن

جھکیاں جاہیں توں ڈیکھوں تاں بندے گھٹے لگدن

منہ تے گال کرنڑ والا وی ترچھی بارش وانگوں

جیلھے تھیوے کھڑکی کولوں منہ تے چھٹے لگدن

پھاسی ڈیونڑ والا کجھ وی کائنی پچھدا ہوندا

جیلھے ہک تریمت دے کیتے بندے پھٹے لگدن

کہیں دے کول وی اتنی فرصت کائنی ہوندی کاشف

تہوں پھٹ تھیوے تاں وستی وچ پھٹ تے اٹے لگدن
کاظم حسین کاظم

کاظم حسین کاظم سرائیکی شاعر ہے،

اصل ناں       کاظم حسین

تخلص          کاظمؔ

جٖمنْ           1988ء 

تعلیم          ایف اے

پیشہ           ذاکری

فون نمبر        0343 7869372

جاہ پتہ         ہاشمی چوک دریا خان ضلع بھکر

کاظم حسین کاظم ؔ ضلع بھکر دے مہاندرے شاعر ہن ، انہاں دی شاعری دا خاص موضوع حسینیت ہے ، ذاکری کریندن، مجالس پڑھدن۔تے اپنْی شاعری وچ آلِ رسول تے تھیونْ آلے مظالم تے مصائب بیان کریندن۔ غزل وی خوب صورت لکھدن۔

## غزل
ورد اوندا قضا وی نئیں کیتا

جئیں میڈٖا تذکرہ وی نئیں کیتا

بعد تیڈٖے ہے رات ہر ویلے

سجھ ولا سوجھلا وی نئیں کیتا

جے توں روکیں ہا رُک ونجٖاں ہا میں

تَیں تاں سکھنْاں الا وی نئیں کیتا

میکوں سارے جو روونْاں آہدن

میں تاں کہیں دا گلا وی نئیں کیتا

ہتھ وی ڈٖکھدن مساگٖ مل مل کے

اوں تاں ڈٖیکھنْ روا وی نئیں کیتا

ڈٖیکھاں جیندے یا مر گٖئے کاظمؔ

تَیں تاں وت رابطہ وی نئیں کیتا

## کلام
میڈے ہوونڑ دا ڈکھ

تیڈے رو ونڑ دا ڈکھ

سوئی دے چنجھ تے ودۓ

ہار پوونڑ دا ڈکھ

اوکوں کھلنڑ دا غم

ساکوں روونڑ دا ڈکھ

پہلے بہاونڑ دا ہائی

ہنڑ کھڑو ونڑ دا ڈکھ

ہتھ نہ ہوونڑ دی ہنج

مہندی لوونڑ دا ڈکھ

سکے کھوہ دے اتے

ڈاند جونڑ دا ڈکھ

بے ردا وقت کوں

خون رو ونڑ دا ڈکھ

جیکوں پا نہ سنگا

اوکوں کھوونڑ دا ڈکھ

بھل ونجنڑ دی سزا

پیش پوونڑ دا ڈکھ

ہنج دا مقسوم ہے

پیر دھونڑ دا ڈکھ

رلے کھلنڑ کوں ڈس

کلہے رونڑ دا ڈکھ

میکوں تیڈے سوا

اپنڑے ہوونڑ دا ڈکھ

تیڈیاں اکھیں دیوچ

ریت پوونڑ دا ڈکھ

کیں کوں ملنڑ دا ڈکھ

کیں کوں لوہونڑ دا ڈکھ

میکوں ہنج کر گیئے

کہیں دے رونڑ دا ڈکھ

لیپا ڈیونڑ دی سک

کوٹھا چوونڑ دا ڈکھ

سوجھلے وچ ودۓ

رات پوونڑ دا ڈکھ

انگلیاں ترٹ پیاں

چھلے ہوونڑ دا ڈکھ

نک دے ہوندے ہوئے

نک نہ ہوونڑ دا ڈکھ

کاظم حسین کاظم
کاظم شاہ نازک

کاظم شاہ نازک سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

اصل ناں      کاظم حسین شاہ

قلمی ناں      کاظم شاہ نازکؔ   

جمن            1973ء  

تعلیم           ۔۔۔۔۔۔

پیشہ            زراعت 

فون نمبر        03429271932

جاہ پتہ         حسام،ڈیرہ اسماعیل خان

## تعارف
سید کاظم شاہ نازکؔ ڈیرہ اسماعیل خان دے ہک موزوں طبع فطری شاعر ہن ۔جیڑھے ان پڑھ ہوون دے باوجود ترائے شعری کتاباں دے خالق ہن۔کیوں جو شاعر تلمیذ الرحمن ہوندے تہوں اے ان پڑھ ہرگز نہیں تھی سگدے۔اوہ آہدن تاں شاعر جم کے نہیں بندا بلکہ شاعر بن کے جمدے ایہا ای وجہ ہے جو کاظم شاہ ناز ک جماندرو شاعر ہے،جیکوں شاعری اللہ تعالیٰ دی طرفوں ودیعت تھئی ہے۔نازک سئیں دیاں شعری تخلیقات ،ہتھ کیوں جوڑوں،پازیب تے امڑی۔انہاندی خدا داد شعری صلاحیت دا ثبوت ہن۔واضح تھیوے جو کاظم شاہ نازک دی تریجھی کتاب ’’امڑی‘‘ اپنی نوعیت دی ہک انوکھی کتاب ہے ،جیندے وچ ساری شاعری بے نقطہ ہے ۔میں سمجھداں جو بغیر نقطیاں دے ہک شعر لکھن وی مشکل ہے ۔مگر کاظم شاہ نازک 128صفحیاں تے مشتمل ایہ بلا نقطہ شعری کتاب لکھ کے عام شاعراں کوں چونکا ڈتے۔ایہ کوئی معمولی کم نہیں بلکہ شاعر دا کمال ہے!ایں توں پہلے مٹھڑا چولستان دے شاعر نادر لاشاری تے بے زر شجاع آبادی دیاں وی بلا نقظہ شعری کتاباں چھپ چکیاں ہن ۔پر سید کاظم شاہ نازک ؔ دی کتاب امڑی2016ء وچ اکادمی ادبیات پاکستان توں مبلغ =/30000انعام گھن کے اپنی اہمیت منوا گھدی ہے ۔تے ہُن آپ دی کتاب امڑی اچوں بلا نقطہ اشعار بطور نمونہ حاضر ہن!

## ڄم پل
دیرہ اسماعیل خان نال سانگا ہے۔

## کتاباں
* امڑی
## نمونہ کلام
کالے سوٹ ھ ءہے لٹیا ساکوں

دل وی ڳئی ہے کھسی ڳوری

ݙکھ اساݙے ݙوڑے ماہی

اساں راہ دے روڑے ماہی

........

اساں سادے سوداں کوں وی

لوکاں واری واری لٹا اے

........

ساݙے دل کوں درد مکا ڳئے

دل دے درد مکاوے ڈھولا

........

دل دی آس ادھوری رہ ڳئی

ہاں دے زخم ولا کے کُھل ڳئے

## حوالے
کافی

کافی کوں سرائیکی شاعری وچ سب توں زیادہ چہاوت ملی ہے۔ ہئیت دے لحاظ نال ایندے وچ کجھ تبدیلیاں تھیندیاں رہ ڳیاں ہن۔ کتھائیں ایں نظم دا رُوپ دھاریئے، کتھاہیں ایہ غزل دے قریب چلی ڳئی۔ ایندے بند دے مصرعیاں دی تعداد کتھاہیں ٹک تے نئیں رہی۔ مصرعے ہمیشہ گھٹ ودھ تھیندے ریہن۔ کافی دی صنف  دے آغاز بارے اساݙی رائے ایہ ہے جو ایندی ابتدائی صورت اسماعیلی پیراں دے گنان ہن۔ جہڑے ستویں صدی ہجری دے پہلے ادھ وچ اساݙے سامݨے اندن۔ گنان دی ہئیت تے اوندا سانچا بالکل کافی نال کافی حد تائیں ملدے۔ ہیں کیتے کافی دا نقطہ آغاز گنان بݨدن۔ سرائیکی کافی عہد بہ عہد ترقی کریندی ڳئی۔ ایندے وچ زیادہ تر انداز ریختی دا ورتیا ویندے، جیندی وجہ توں کافی صنف وچ جھِک نوائی، زبان دی مٹھاس تے نزاکت پیدا تھئی۔ تصوف تے معرفت دے مضامین اینکوں علمی ادبی سوبھ ݙتا۔ایں صنف وچ ہر طرحاں دے مضامین ٻدھے ون٘ڄ سڳدن، لیکن زیادہ تر صوفیانہ تے عشقیہ مضامین ایندی شناخت ہن۔ کافی صنف وچ شروع توں لاتے ہُݨ تائیں ترائے واضح موڑ نظر آندن۔ پہلے موڑ دی نمائندگی حضرت سچل سرمستؒ سئیں کریندن۔ اوں دور دیاں کافیاں وچ معرفت تے عشق ومحبت دے مضامین دا اظہار ہے۔ ایندے بعد ایں روایت وچ حضرت خواجہ غلام فریدؒ آلافہ کریندن، تے کافی تل وسیبی حوالیاں، مناظرفطرت تے لوک ثقافت دی علامت بݨدی ہے۔ تے اوں وچ صوفیانہ تے عارفانہ خیالات دی روایت وی قائم رہندی ہے۔ خواجہ سئیں دے بعد خرم بہاول پوری تے نوروز کافی کوں داخلیت توں کدھ تے خارجیت والے پاسے گھن آندن تے کافی دا روپ جاگدے۔ انسانی رشتیاں دے حوالے نال سامݨے آندے تے ایں طرحاں کافی روایتی انداز توں باکل ہٹ ویندی ہے۔
اڄوکے دور وچ کافی بالکل نویں نظم تے گیت دے قریب ون٘ڄ پئی ہے۔ کافی گو شعراء دی تندیر ٻہوں وݙی ہے لیکن کجھ ناں نمائندہ شعراء دے ایہ ہن۔
*  سچل سرمست
* منشی غلام حسین ڳان٘مݨ
* بیدل فقیر سندھی
* روحل فقیر
* خواجہ غلام فرید
* خواجہ عاقل جوگی
* مخدوم شمس الدین سید
* خرم بہاولپوری
* فیاض حسین قاصر فریدی

## سرائیکی شاعری دی صنف

سرائیکی وَسّوں اتےاُبھے(شمالی) سن٘دھ دے وسیب دی شاعری دا اُتم درشن ہےـ کافی وَسّوں دی رنڳݨ ءچ رنڳی وسیب دی شعری کَتھا کریندی اےـ این٘دےہرمصرعے وچ انسانی احساس، آس نراس دےاظہار وَسُّوں دی خوشبو پُھٹدی اےـ اُبھےدیرےتُوں لَمےدیرےتائیں احمدپور لمے توں اُبھےاحمدپورتئیں، جھنگ سیال توں مومل دیں ماڑیاں تئیں، روہی تھل دمان،کَچھی تےراوےتئیں انہاں سارےوَسبیں کوں آپت ءچ جوڑ تےہکو وَسیب بݨیدی اےـ کافی وسیب دی مہان٘دری شعری ݙِکھ اے جین٘دے وچ انسانی ذات دے ݙُکھ، درد، ہجر، وصال اَتےجیوݨ دےعذاب ثواب دا اظہارملدےـ این٘دے ءِچ تصوف دیں ساریاں رمزیں تےعشق دے سارے وطیریں دی صورت گری تھین٘دی اےـ بِرہوں بَکھیڑے، جوڳ وِڄوڳ دی چَس رَس کُوں چوک ݙین٘دی اےـ لوکیں دےمَن دی چِنتا ءچ وَسدی اےـ انسانی ݙُکّھیں دےلَہورَن٘گ رَتےپُھلیں نال سَن٘وری سِتری سیجھ تےٻیٹھی مون٘جھی مَان٘دی کُن٘وار اے مومل اےہیرسیالِݨ اےسَمّی اےماروی اےنُوری اے اَتےسَسّی اےجیرھی سرائیکی وسیب ءچ ڄَئی مہران ءچ لُڑھی اَتےٹَھٹھےنال بَھن٘مبھور ءچ کَن٘دھی لَڳی ـ سن٘دھ ءچ پَلی اُتھاہیں نِینہ دی چاٹ جَھلی ـ وَر کیتُس اَتےگِھل وچ پُنل وَن٘ڄا ٻیٹھی ـ اُون٘دی ڳول ءچ کیچ مکران دےرَستیں دُھرکدی بَھجدی تَھل ءچ مَرسُتی ـ سرائیکستان، سندھ، بلوچستان، کُوں آپت ءچ جوڑ ڳئ ـ تاریخی سان٘جھ دی لَڑی ءچ پو ڳئی ـ بلوچستان، سندھ، سرائیکستانی خطّیں دی شاعری دا نِشابُر اَتےسان٘جھا استعارہ بݨ ڳئی ـ معروف دانشور سَیّدزمان جعفری دے تِھیسِسز SSBدی بُنیاد بَݨ ڳئ ـ 
(لِکھت عاشق بُزدار)
کافی (شاعری)

"""کافی"""

کافی سرائیکی شاعری دی ہک ایجھیں صنف ہائی جیندا شاعر، گنویا تے خصوصاً سامع سنڑنڑ دے بعد صوفیانہ کیفیت اچ نہ اندا ہا تاں کم ازکم ""زیان گو"" نہ بنڑدا ہا۔۔
رائج الوقت مقبول سرائیکی موسیقی دی اہمیت کیں انکار نہیں کیتا ونج سگدا لیکن انہیں سچیں کلاسیکل صنفیں نال وانج تے بے سینکا ""disown"" کرنڑ وی وسیب دے ثقافتی ورثے نال انصاف نہیں ظلم ہے۔ 
حکومت کوں چاہیدے استاد سخاوت حسین ، استاد لیاقت چولستانی جھئیں فنکاریں دیاں نہ صرف خدمات گھنے بلکہ ہک تھڑا یعنی پلیٹ فارم وی ڈیوے تے سرکاری سطح تے وظیفہ جاری کرے تاں جو اے لوک نویں نسل تائیں امانت منتقل کر سگن۔۔ 
پتہ نہیں کے تائیں بکھ برداشت کر کیں اے لوک ایں فن کوں خالص رنگ اچ نینگریں تائیں پجائی رکھسن؟؟؟

## حوالے
کالاشہ زبان

**کالاش** یا **کالاشہ** ہک داردی زبان ہے جہڑی پاکستان دے بالکل ابھے وچ ضلع چترال دے کجھ وادیاں وچ کالاش لوک الین٘دن۔ ایں زبان کوں بولنے والوں دی تعداد لگ بگ 5 ہزار ہے جہڑے ضلع چترال دے بمبوریت،رامبور تے بریر وچ آباد ہن۔ کچھ جماہرین این٘کوں پاک افغان باڈر دے قریب آباد نورستانیاں دی ہم آہنگ قریبی زبان سمجھدے ہن۔

[فائل:[پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ.jpg|thumb|پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ]]

انہاں دی ثقافت تے مذہب پاکستانیاں کنوں ٻہوں وکھرا ہے۔ قربانی دا رواج عام ہے تے قربانی امن تے خوشحالی دی علامت ہے۔ ایہ زبان کھوار نال رلدی ملدی ہے۔
کالونئل مردم شماری

ہند سندھ وچ مردم شماری دا مُنڈھ برٹش انڈین ایمپائر ٻدھیا ہئی۔ پوسٹ کالوںئیل پیریڈ وچ کُجھ ودھ ݙڈھپ تے بے دردی نال اے جاری ساری ہے۔ کینکوں ایں مردم شماری وچ شامل کرݨے، کینکوں نئیں کرݨا؟ کیندی سُنڄاݨ منی ونڄے، کیندی لُکائی ونڄے؟ کینکوں ڳݨتری وچ ودھ تے کینکوں گھٹ ݙکھایا ونڄے؟ وت ایں ݙڈھپ تے ڈھیٹ پُݨے نال کیتی کوڑی ڳݨتڑی کوں وسائل دی ونڈ کیتے کیویں ورتا ونڄے (جیویں جو نیشنل فنانس ایوارڈ دا میکنزم ہے)، اے سبھ کُجھ ساݙے سامہݨے تھیندا پئے جیندی ہک مثال 2017 دی مردم شماری ہے۔ اے اوں ویلھے تائیں تھیندا رہسی جݙاں تائیں طاقت دا وٹاندرا نئیں تھیندا تے طاقت دے ایں وٹاندرے کیتے ڳݨتڑی ۔ شماریات وچ وٹاندرا ہک راہ ہے۔(بلال بزدار)
## حوالے
کالکی اوتار تے محمدؐ صاحب، (کالکی اوتار اور محمدؐ صاحب، ہندی کتاب)

**کالکی اوتار تے محمدؐ صاحب (کالکی اوتار اور محمدؐ صاحب) ** (سنسکرت: कल्कि अवतार और मुहम्मद साहिब) سنسکرت زبان دے پنڈت وید پرکاش اپادھیائے  دی کتاب ہے۔ 1969ء وچ، کتاب سرسوتی ویدانت پرکاش سنگھا نے شائع کیتی ہئی۔  ایہ کتاب ہندو اوتار کالکی دے طور تے ہندو صحیفیاں (کالکی پران،وید تے بھَوَشِی پران، وغیرہ) وچ پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم دی موجودگی دی بحث ہے۔

## اسلامی تنقید
بنگلہ دیشی اسلامی اسکالر ابوبکر محمد زکریا، جنہوں نے سعودی عرب میں مدینہ اسلامک یونیورسٹی میں ہندومت پر جدید تحقیق اور مطالعہ کیا ہے، نے اس کتاب پر تنقید کرتے ہوئے کہا کہ اتھروید کی 20ویں جلد کی آیت نمبر 127 میں نرسمسا کی تفصیل ہے۔ اتھرو وید کا بنیادی حصہ۔ نہیں، یہ دعویٰ کرتا ہے کہ وہ متوقع حصہ اور اس کے بعد کے کنکشن ہیں، اور یہ دعویٰ کرتا ہے کہ ہندو صحیفوں میں پیغمبر محمد کی پیشین گوئیاں ہندوؤں کی طرف سے اپنے صحیفوں کو مسلمانوں کے لیے قابل قبول بنانے کی ایک چالاک کوشش ہے۔ اکبر کا زمانہ۔ آلوپنیشد لکھ کر شہنشاہ اکبر کی چاپلوسی کرنے کی کوشش سے شروع کرتے ہوئے، اس کا دعویٰ ہے کہ بھاویشیہ پران مکمل طور پر من گھڑت اور ہندو حوالوں سے انسان ساختہ ہے۔  اس کے علاوہ، تمام ہندو صحیفے، جن میں وید بھی شامل ہیں، کے بارے میں دعویٰ کیا جاتا ہے کہ وہ شیٹانگا آریائیوں کے عقائد کی موافقت ہیں، جو ایران سے تعلق رکھنے والے نوح کے بیٹے جیفتھ کی نسل سے ہیں، جو مقامی ہندوستانی ہرمٹ یا سیاہ فام دراوڑیوں کا مذہب ہے۔ نوح کے بیٹے ہام سے تعلق رکھتا ہے، ہندوستانی علاقائی مقامی مذاہب۔ اور بدھ مت کی آمیزش میں ایک نئی شکل اختیار کرنے کا دعویٰ کرتا ہے، اور کہتا ہے کہ چونکہ ہندو متون میں خدا یا اللہ کی توحید نہیں ہے، اس لیے یہ کسی بھی طرح سے ہم آہنگ نہیں ہے۔ اسلام کے اصل اصول، بلکہ بت پرست ادویت ویدانت فلسفہ وحدت الوجود یا تصوف کی ایک عربی شکل پیدا ہوئی اور چونکہ ہندو مت اسلامی نقطہ نظر سے ایک موافقت پسند اور ہم آہنگی کے نظریے کے طور پر قائم ہے۔ تمام ہندو صحیفے الہامی اور انسان ساختہ آریہ ادب نہیں ہیں اور وہ نظریہ جو اس کتاب میں کالکی کو محمد سے منسوب کیا گیا ہے۔اس نے دعویٰ کیا کہ یہ ایک جھوٹی اور مکارانہ کوشش تھی۔

## ٻاہرلے جوڑ
* ''Kalki Avtar aur Muhammad sahib'' full text on internet archive
* Kalki Avtar aur Muhammad sahib (book) online

## حوالے
کامران کامی

کامران کامی سرائیکی شاعر ہے۔ ہرنولی پپلاں میاں والی نال تعلق ہے،

## نمونہ کلام
کالا ݙینہ

ڈو جون 1818 سرائیکی قوم دی تاریخ دا سیاہ باب اے جیندے نتیجے وچ سرائیکی دھرتی غلامی دے ایہو جیہے چنگل وچ پھنس گئی جتھوں نکلنڑ دی راہ پتہ نی کتنی دور اے .سرائیکی نیشنلسٹ تنظیماں احسن انداز نال اپنڑی جدوجہد جاری رکھے ھوئے ھن تے انشاءاللہ ضرور کامیاب تھیسن نواب مظفر خان تے آپ دی اولاد دی شہادت توں بعد سرائیکی صوبے تے رنجیت سنگھ دا قبضہ تھی گیا تے آپ دے باقی خاندان دا ملتان وچ رہونڑ ناممکن تھی گیا لہذا اپنڑی جان تے آبرو دی حفاظت دے کارن شہید نواب دے مظلوم خاندان نے بہاولپور ہجرت کر گھدی جینکوں نوابان بہاولپور دی طرفوں خوش آمدید آکھا گیا تے مظلوم خاندان دے لوگاں دی سرپرستی کیتی گئی تے نواب مظفر شہید دے خاندان کوں بھاولپور دے ھک محلے وچ آباد کیتا گیا تے اس محلے کوں محلہ نواباں دا ناں ڈتا گیا جیہڑا اج وی بہاولپور شہر دے درمیان موجود اے. تے نواب مظفر خان دے خاندان دے لوگ اج وی بہاولپور شہر دی زینت ھن.ضرورت ایں گال دی اے کہ سرائیکی تحریک کوں مضبوط کیتا ونجے تے بہاولپور تے ملتان دے الگ الگ صوبے دے شوشے ختم کر کے صرف سرائیکستان واسطے کم کیتا ونجے.شہزاد عرفان

## حوالے
کباب

گوشت نال بݨدن۔ مزیدار ہوندن۔ کباب مشرق وسطیٰ دا پکواݨ ہے۔ ایندیاں کئی قسماں ایشیاء وچ مشہور ہن۔ کباباں دے پکاوݨ دے ٻہوں سارے طریقے ہن۔

thumb|کباب

* تلݨ آلے کباب
* سیخ کباب
* چپل کباب
* بھُنے ہوئے انگاریاں تے
* تندور وچ بھنے ہوئے

## کباب کیتے گوشت

* ٻکری دے گوشت دے کباب
* بھیݙ دے گوشت دے کباب
* وݙے دے گوشت دے کباب
* ککڑ دے گوشت دے کباب
## حوالے
کبیر

thumb|بھڳت کبیر
**کبیر**(कबीर) جنہاں کوں **بھڳت کبیر** دے ناں نال وی ڄاݨا ویندے، پندرہویں صدی دے ہک صوفی شاعر تے سّنت ہن۔
بھڳت کبیر ہک برہمن بیوہ دے بطن توں ہن جیں نے رسوائی توں بچݨ کیتے ولادت دے بعد تلاء دے کنارے سٹ ݙتا۔ ہک مسلمان جولاہے نے کبیر دی پرورش کیتی، سن بلوغت کوں پہنچݨ تے کبیر نے مسلمان مشائخ و علما توں اکتساب علم دے بعد رامانند دی شاگردی اختیار کیتی، جیہڑا ہک ہندو ہئی۔ کبیر ݙوہڑے آہدا جنہاں اچ  بھڳتی دے معارف بیان کریندا۔ اونکوں ذات پات دے بندھناں تے مذہبی تفریق کولوں نفرت ہئی۔ کبیر کوں ہندو؛ ہندو تے مسلمان؛ ولی کامل سمجھدے ہن، جبکہ سکھاں دے گرو گرنتھ صاحب وچ وی کبیر دے اشعار شامل ہن۔
## حوالے
کتا

کتا ہک جانور ہے۔  ایہ گوشت خور جانور ہے۔ **کتا** نہر دی نسل نال تعلق رکھݨ آلا پالتو جانور ہے۔ پالتو کتا انسان دا سب توں قدیم ساتھی ہے۔ ایندی نسل دے نر کوں کتا اہدے ہن تے مادہ کوں کتی اہدے ہن۔

## فائدے
کتا انساناں دا بہترین دوست سمجھا ویندے۔ کتا دنیا دیاں ساریاں ثقافتاں دا جزو ہے۔  نقل مکانی کتیاں دے نال ہی ممکن ہائی۔ شکار، ایڑ دی حفاظت ، پولیس تے فوج دیاں خدمات وچ  تے مئذور لوکاں دی مدد کیتے کتے دیاں خدمات انکار ناممکن ہے۔

## تعداد
دنیا وچ چالہی کروڑ کنوں ودھ کتے ہن۔

## نسلاں
کتے دیاں چار سو نسلاں ہن
کتاب سرائیکی لوک قصے دا مہاکڑا

سئیں عبداللہ عرفان ہوراں دی کتاب "سرائیکی لوک قصے" دا مُہاکڑا سنگت نال سانجھا پیا کرینداں - اینکوں پڑھن دے بعد سرائیکی ادب ءچ نثر دا منڈھلا ایرا تے لوکائی دے نویکلے ادب  دا پتہ لگدے جیہڑا ہاں دی کوٹھڑی تے چیتے ءچ گزریل ویہانْے دے ویقے مارے ڈینہواراں کوں کڈھ کراہیں پناں ءچ لوک قصیاں کوں اکھراں ءچ سانبھنْ دا ہک ترلا ہے  تے نال ءی دانشوراں دی آپتی سنگت دے گھاٹے رشتیاں دی وی کاؤ تھیندی اے جیہڑی انہاں دی آپسی جوڑتوڑ دی حد بندیاں تے دانش وری دے دأپیچ، بھن تروڑ تے انہاں دے دھنّتر،چنگے مندے مزاج تے  شخصیت دا وی پک لگدے۔ کوئی وی قصہ کتھاؤں وی ہک تھاراں توں یا ہک بندے توں سُنْ تے اکھراں ءچ نئیں چاڑھا ونج سگیندا کیوں جو واہندے ویہلے نال وسیب ءچ پچھلی پیڑھی اپنْی اگلی پیڑھیاں کوں ایہے قصے اکھانْ پدے پہاکے سُنْائی رکھدن جیندے ءچ مسلسل بھن توڑ ا عمل جاری و ساری راہندے۔ انہاں قصیاں ءچ سرائیکی دھرتی تے برہوپلی دھاڑل قوماں دی لتاڑ تے ڈڈھپ دا حال وی ہوندے تے انہاں کوں سر ڈیونْ آلے مہان سورماء وِیراں دی بہادی دے دھامے وی ہوندن۔  ویہلے کویہلے نال برہوپلے دھاڑل مذہب تے وطن دے ناں تے لوکاں دا سر کپ تے وسیب ءچ لُٹ پیندے آئین تے ایہے دھاڑل تےانہاں دے ڈڈھپ دے ویقے بعد ءچ قصے اکھانْ بنْ تے لوکاں دے چیتے دماغ دی مجالی ءچ رہ باقی گئے ۔ وت کہیں تریمت دی حق تلفی تھئی اوندے آدر مانْ کوں ڈھا لگی تاں اوعشق دا قصہ بنْا گیا ۔ایویں چدھار پاسوں  ونْکوونک دے مذاہب دی بھرمار تے دھاڑل ڈاکوآں نال وسیب ونڈیندا ریہا تے انہاں مذاہب دے قصے کہانْیاں وی لوکائی دے قصیاں ءچ رلدے گئے ۔ اسلام دے قصص الانبیا،بدھ مت دی جاتکا، ہندوآں دی رامائن تے مہا بھارتا تے انجیل مقدس دے سبھے قصے، سبھے کردار شکلاں بولیاں دے وٹاندرے کھاندے ہک بئے ءچ رلدے ملدے تے گُھلدے لوکائی دے قصاں ءچ شامل ہوندن جنہاں ءچوں ساگے قصے کوں  نتارنْ ہک وڈا اوکھا کم ہے ۔

تاریخ ءچ اساڈا وسیب ہمیشہ توں سماجی ثقافتی، معاشی تے سیاسی تبدیلیاں نال متاثر تھیندا تے اپنْی جُون ، بولی عقائد تے قصیاں ءچ وٹاندرے کھاندا ریہے۔  ہک وڈے قصے ءچوں اصلی سگونْاں نویکلا صاف قصہ لبھنْ اینوے ءے جیوے بھوں ءچوں سُوئی لبھوں۔ ملک عبداللہ عرفان ہوراں سرائیکی نثری ادب ءچ  اوں ویہلے ہتھ پاتا جیڑھھیلے وڈے توں وڈے سرائیکی لکھاری ادیب دانشور سرائیکی شاعری ءچ ہک بئے نال زورازمائی تے متھا ماری پئے ہن۔ بھانویں جو شاعری تے موسیقی سرائیکی وسیب دا انتر مزاج تے جذباتی کیفیت دا مکمل اظہار ءے پر قصہ تے قصولی دی راند لوکائی دے سنْپ، وسب، گزری ویہانْی دا سبق تے اگہوہیں وقتاں دی چتاونْی بنْ تے وسیب دا کلچر بنْدے جینکوں عبداللہ عرفان ہوراں بحثیت ہک روشن خیال ترقی پسند سیاسی کارکن دانشور تے ادیب طور اگلی پیڑھیاں کیتے "مت" سمجھ تے اپنْی حیاتی دے چھیکڑی ساہ تئیں ترلا کیتے۔ ایں ترلے دا ہک پنّاں سنگت ساتھ تے نویں پیڑھی کیتے سانجھا کیتے۔ (شہزاد عرفان)

## حوالے
کجھ سرائیکی گیت

## چِٹا چولا سی ڈے درزی
چِٹا چولا سی ڈے درزی

چِٹا چولا سی ڈے درزی

نہی بولیندا ڈھولے دی مرضی

چِٹا چولا آیا باہروں

روندے آئے آں ڈھولے دے شہروں

چِٹا چولا سی ڈے درزی

نہی بولیندا ڈھولے دی مرضی

چٹا چولا لائی کناری

کچی نکلی ڈھولے دی یاری

چِٹا چولا سی ڈے درزی

نہی بولیندا ڈھولے دی مرضی

چِٹا چولا میں سانبھ رکھ ساں

کے تائیں ڈھولا میں تیڈی تانگھ رکھ ساں

چِٹا چولا سی ڈے درزی

نہی بولیندا ڈھولے دی مرضی

چِٹا چولا سوہنڑاں ہار اے

کیں دی من کے رُسا وداء یار اے

چٹا چولا سی ڈے درزی

نہی بولیندا ڈھولے دی مرضی

چِٹا چولا لایا مَایا

اج وی جیونڑ نہی ملنڑ آیا

چِٹا چولا سی ڈے درزی

نہی بولیندا ڈھولے دی مرضی

= چن کتھاں گزاری ائی رات وے =
شاعرہ: پوجا بائی دیرہ اسماعیل خان ١٩٣٠ء

گلوکار تے موسیقار: پروفیسر دینا ناتھ ١٩٣٠ء دیرہ اسماعیل خان

چن کتھاں گزاری ائی رات وے

مینڈا جی دلیلاں دے وات وے

کوٹھے تے پر-کوٹھڑا ماہی کوٹھے سکدا گھاہ بھلا

عاشقاں جوڑیاں پوڑیاں تے معشوقاں جوڑے راہ بھلا

کوٹھے تے پر-کوٹھڑا ماہی کوٹھے سکدی ریت بھلا

اساں گندائیاں مینڈھیاں توں کسے بہانے ویکھ ذرا

کوٹھے تے پر-کوٹھڑا ماہی کوٹھے تے تنور بھلا

پہلی روٹی توں کھاویں تینڈے ساتھی نسّ گئے دور بھلا

کوٹھے تے پر-کوٹھڑا چن کوٹھے تے تندور بھلا

ہسدیاں ہسدیاں کر گیوں کیوں دل نوں چکناچور بھلا

کوٹھے تے پر-کوٹھڑا ماہی اوتھے بیٹھا کاں بھلا

توں تے مینکوں بھل گئیں میں تے اجے وی تیری ہاں بھلا

کوٹھے تے پر-کوٹھڑا ماہی کوٹھے سکدیاں توریاں

کلیاں راتاں جاگ کے میں نپیاں تیریاں چوریاں

کوٹھے تے پر-کوٹھڑا ماہی کوٹھے دے وچّ باریاں

ہن تاں واپس آ ماہی توں جتیا تے میں ہاریاں

= تیݙی چن پردیس تیاری ہے =
سرائیکی گیت شاعر سئیں خلیل بلوچ

تیݙی چن پردیس تیاری ہے

میں رو رو رت گزاری ہے

میں راتئیں ہݨ نہ سمدی ہاں

تیݙی چا تصویر کوں چمدی ہاں

میݙی روندی دل بیچاری ہے

تیݙے پیار کوں میں نمی بھل سگدی

مجبور ہاں میں نمی جل سگدی

تیݙی کیوں پردیس تیاری ہے

تیݙی فوٹوں ہاں نل لیندی ہاں

پئ رو رو مونجھ لہندی ہاں

ہر پاسوں رات اندھاری ہے

تئیں باجھ خلیل میں رول ویساں

ول ݙیکھی مرݨ تے تول ویساں

تیݙی ڈس ہاں کینجھی یاری ہے
کامن سینس دا نِروان

گوتم بُدھ ( سدھارتھ یا سدھارتھا) دے نِروان کوں سئیں عبداللہ عرفان بلکُل مختلف زاویہ نال ڈیہدِن بھل ایں بارے انھاں دا نقطہ نظر دنیا دے موجودہ مفکرین، دانشوراں تے محقق کنیں اصلوں وکھرا، سادہ تے ہنوکھڑا ءے ۔ 
گوتم سدھارتھ نے سالہاں سال زندگی دا "سچ" لبھنْ کیتے اپنْے تن من کوں کلہیپے، بُکھ تریہہ ءچ رکھا جو متاں سچ دے نِروان نال او امر تھیا ونجے- اوندے چھی سالاں دی سخت اوکھی، چُپ تے بُکھ تریہہ دی تپسیا ( محنت) کوں ہک نِکڑی چھوئیر (سُجاتا) نے اپنْی بالکی سُدھ نال گوتم دی سِدھ چا کیتی جو " کُجھ کھا گِھن نتاں مر پوسیں" ۔۔۔۔۔۔ اے جیونْ دا او سچ ہا جیندی گول ءچ اوں اپنْے راج محل مُنارے بادشاہیاں چھوڑے، جھر جنگل، دَر دَر رُلدا، اپنے تن من کوں بُکھ تریہہ دےعذاب ءچ رکھ تے نروان دا تانگھی بنْا- 

دریا پار دی ہک بالڑی "سُجاتا" نے اونکوں ایں حال ءچ ڈِٹھا جو" اے جیندی جاگدی ہڈیاں دی مُٹھ مر پوسی جیکر کُجھ نہ کھاسی"-------" اے گِھن کھا" آکھ تے اوندی ساری تپسیا بھنگ چا کیتوس -----اوں اکھیں کھولیاں تے مُسِک پیا جو اتنی سادی گالھ دا سچ اوں کیوں نہ سمجھا جواپنْے تن من کوں عذاب ڈیونْ خود آپ جیونْ دے سچ دی نفی ءِ جو ڈُکھ تکلیف کہیں خوشی دی بنیاد نئیں بنْدی- اوں بالڑی دے ہتھوں کھیرنی دا پیالہ گھن کراہیں ساری کھیرنی اُتھائیں بہہ تے کھادی --- ایہو نروان ہا تے سدھارتھا گوتم " بُدھ" سڈیج تے امر تھیا۔۔۔۔ ایہو "بدھ مت" ہے ----- سئیں اشولال دی ڈوجھی کتاب "گوتم نال جھیڑا" ءچوں ہِک نظم اُتے سئیں عبداللہ عرفان نے اے اُڈیل اپنْی ڈائری ءچ لکھ چھوڑی ہائی۔--- شہزاد عرفان

## حوالے
کامیابی دے ست راز

**کامیابی دے ست راز**  جنھاں دا اظہار میݙے سامنے کمرے وچ موجود چیزاں نے کیتا
١:چھت ٻولی۔ ہمیشہ مقصد اُچا رکھ

٢:پکھا ٻولےـ ٹھڈا رہ (بے مقصد اُتاولا نہ تھی)

٣:گھڑی ٻولے۔ ہر منٹ قیمتی ہے(جندڑی دے کہیں لمحے کوں فضول ضائع نہ کر)

٤:شیشہ آکھݨ لڳا ۔ عمل تُوں پہلے نتیجے تے غور کر۔

۵۔کھڑکی آ کھے ۔دنیا کوں ݙیکھ(غور کر تے عبرت پکڑ)

٦:کلینڈر ٻولے۔ ویلے(دنیا) نال ٹُر۔

٧:ٻوہا ٻولے۔مقصد تئیں پڄݨ کیتے محنت کر۔
کدو

کدو صحت واسطے انتہائی مفید سبزی ہے. ایہ معدہ تے جگر دے افعال کوں درست کرݨ دے نال نال اضافی وزن تے چرٻی کوں تحلیل کریندی ہے.
thumb|Courge encore verte

## ورتاوا
بھاڄی، مربّہ، حلوہ، کدو دے بیج، کدو دا جوس  تے کدو دے پتر وی استعمال تھیندن

## فائدے

## علاج
کن دے درد کیتے

وٹھوہیں دے ݙنگ کیتے

سر دی خشکی کیتے

تھوݙ پھٹݨ کیتے

پھنسیاں

بواسیر

یررقان کیتے

سر دے درد کیتے

## حوالے
کراچی فسادات، مئی 2007ء

12 مئی 2007ء دے فسادات جیہڑے سیاسی جماعتاں دے کارکناں دے درمیان تھئے،  وچ تقریباً 40 افراد مارے گئے۔

## واقعات
11 مئی کوں ہی کراچی وچ حالات ایں طرح کشیدہ تھی گئے کہ اس رات مسلم لیگ نواز دا ہک کارکن شہید کر ݙتا گیا۔ انتظامیہ نے راتورات شہر دے تمام وݙے شاہراہواں تے ٹرک کھڑے کر کے انھاں کوں بند کر ݙتا۔ صبح تک سارا شہر مفلوج تھی چکا ہئی۔ اس کم دی نگرانی سندھ دے گورنر عشرت العباد نے کیتی (جنہاں دا تعلق متحدہ نال ہے)۔ پولیس کوں اسلحہ نہ ݙتا گیا تے انھاں کوں شرپسنداں کوں روکݨ توں منع کر ݙتا گیا۔ متحدہ دے اسلحہ توں لیس خاص غنڈہ ٹولے 12 مئی کوں ݙوجھے سیاسی جماعتاں دے انہاں جلوساں تے قافلیاں تے حملہ آور تھیندے ریہے، جیہڑے چیف جسٹس دے استقبال کیتے کڈھے ویندے پئے ہن۔ انہاں حملیاں وچ 38 دے قریب افراد ہلاک تھئے۔ متحدہ دا اپݨا جلسہ الگ جگہ تھیا، جتھاں اس دے جلاوطن رہنما الطاف حسین، جیہڑا لندن توں متحدہ دے معاملات چلیندے، نے لندن توں ٹیلیفون تے متحدہ دے کارکناں نال خطاب کیتا۔ متحدہ دے غنڈہ ٹولے عام کارکن نہ ہن، بلکہ متحدہ دی قیادت نے ایہ غنڈے اس کم دے ماہر کارکناں تے مشتمل ٹولیاں تشکیل ݙتیاں ہن۔ نجی ٹی وی آج دے دفتر تے متحدہ دے غنڈے چھ گھنٹے تک لگاتار فائرنگ کریندے ریہے۔ تاہم ول وی نجی ٹی وی نے دہشت گردی تے قتل و غارت کوں براہ راست سارے ملک وچ نشر کیتا۔

منصفِ اعظم افتخار چودھری کراچی ائیرپورٹ تے محصور تھی کے رہ گیا۔ آخر کار شام کوں اوہ اپݨے خطاب دا ارادہ ترک کر کے واپس اسلام آباد ول گیا۔

شام کوں اسلام آباد وچ جلسے توں خطاب کریندے ہوئے پرویز مشرف نے کراچی وچ "عوامی طاقت" دے مظاہرے تے خوشی دا اظہار کیتا۔ اس جلسہ وچ جیہڑا سرکاری خرچ تے لوگاں کوں زبردستی جمع کر کے رچایا گیا ہئی، اوں ݙینہہ جݙݨ کراچی خون وچ دھنویج گیا، ڈھول تے رقص کیتا گیا۔ وزیر اعظم شوکت عزیز نے اگلے روز فون تے الطاف حسین نال لمبی بات چیت کیتی۔

وکلا انجمن کے صدر منیر اے ملک نے ݙسیا کہ کراچی وچ امن و امان دی خراب صورت حال ݙیکھدے ہوئے چیف جسٹس سندھ ہائیکورٹ نے از خود نوٹس گھندے ہوئے پولیس دے آئی جی، سندھ تے فوج دے کراچی کور کمانڈر کوں طلب کیتا، لیکن کور کمانڈر نے عدالت وچ آوݨ دی زحمت تک گوارا نہ کیتی جبکہ آئی جی نے میݙے سامݨے ݙسیا کہ وہ بے وس ہن۔
## حوالے
کردار سنگھ، فلم

کرتار سنگھ، لالی ووڈ فلم انڈسٹری دی ہک پنجابی فلم ہئی جیہڑی 1959ء وچ ریلیز کیتی ڳئی۔ فلم وچ مرکزی کردار علاؤالدین نے ادا کیتا جیہڑے کہ کرتار سنگھ دے روپ وچ ہن۔ فلم دی کہانی ہندوستان دی ونڈ دے دوران مشرقی پنجاب دے ہک دیہات دے گرد گھندی اے جتھاں ہندو، مسلمان تے سکھ رل کے رہندے ہوندن پر ونڈ دے نتیجے وچ اتھوں دے مسلماناں کوں پاکستان آوݨا پوندے۔ ایں فلم دے سارے گیت عنایت حسین بھٹی ہوراں نے ڳائے۔ اے پاکستان دی ہک کامیاب پنجابی فلم ثابت تھئی۔

## حوالے
کرشن

کرشن ایویں پکے رنگ دا ہا جیویں چوٹی دے گلیانڑیں تے برمانڑی ہن۔ آہدن کنس جیہڑا کرشنا دا ماما ہا اوکوں ہک نجومی ڈسیا جو اوندی بہنڑ دا اٹھواں پتر اوکوں تخت و تاج توں فارغ کریسی تاں کنس فیصلہ کیتا جو اپڑیں بہنڑ ڈے سارے پتریں کو مار سٹیسی۔ کرشنا جمدیں بولنڑ لگ گیا تے آپڑیں پیو کوں ڈسا جو اوکوں بچاونڑ واسطے کیا کرے۔ اوندا پیو ناگیں دے بادشاہ دی مدد نال اوکوں دریا دے کنارے تے گھن ویندے تے ہک چھویر نال وٹا ڈیندے۔ قصہ مختصر کرشن وڈا تھی کیں آپڑیں مامے کوں قتل کیتا تے نانے کو تخت دے بہلایا۔ ہستینا پور جیہڑا جو چوٹی دا پرانڑاں ناں اے دے تخت کیتے کوریں تے پانڈیں یعنی برمانڑیں تے گلیانڑیں آپت وچ بھیڑی کیتی تاں کرشنا آکھا جو انہیں وچوں کئی فریق یا تاں اوکوں چنڑ گھنے یا وت اوندی فوج کوں ول اے وی آکھس او بھڑسی وی کائے ناں۔ گلیانڑیں چلتری ڈکھائی تے کرشن دی فوج کوں چنڑ گھدے برمانڑیں دا ہک سردار ہئی جیندا ناں ارجن ہئی اوں آکھا ساکوں کرشن وی بہوں اے۔ کرشن جنگ وچ ارجن دی رتھ داں واگاں سنبھالاں تے ایں بھجاوئس کہ گلیانڑیں دی پھیتی پھیتی کر رکھی۔ آکھا ویندے جو ہک موقع تے ارجن مخالف فوج وچ ایجھیں لوک وی ڈٹھے جیہڑے اوکوں عزیز ہن کیوں جو کورو تے پانڈو آپت وچ سکے وی ہن تے اوں کرشنا کوں آکھا بھا لینداں میں نئیں جنگ کریندا تاں اوکوں کرشنا آکھا اے جیہڑے گلیانڑیں یعنی پانڈو ہن اے وڈے نامراد ہن انہیں کوں ناں چھوڑیں تاں ول ارجن جنگ واسطے راضی تھیا۔ گلیانڑیں جنگ ہر گئے ایں وجہ کنے اج کل برمانڑیں زیادہ تے گلیانڑیں گھٹ ہن۔ برمانڑیں سارے سردار ہن تے گلیانڑیں دا ہکو سردار بچا ودے
کرشن لال بھیل

لکھت:ادی نیناں

پیریں تریڑے رت دے، کئی رلی جان ملوک

ہرہر ٹٻڑے کوک، کھڑ پنل میکوں نال نے.

فقیرابھڳت دا اِکویہواں ورہیݨاں.

"چولستان دی نایاب آواز"

سرائیکی وسیب دے لوک گلوکاریں ءچ فقیرابھڳت دا ناء سرِفہرست ہے. فقیرابھڳت وسیب سمیت پورے پاکستان دا فخر ہا ایں گلوکار دی آواز روہی دی ارداس، لاچار تے بےوَسے روہلیں دی کوک اتے. تسی روہی ڄائیں دی آواز ہئی. او ھک درویش صفت گلوکار ہا. کلاسیکل لوک گیتیں دے نال نال خواجہ غلام فرید دیں کافیں کوں ڳا تے امر کر ڳئے. انہیں کوں سرائیـکی تے ماروڑی گائیکی تے عبور حاصل ہئی انہیں دنیا دے ٻے ملکیں ءچ اپݨے فن دا مظاہرہ کرتے پورے جڳ ءچ ملک تے وسیب دا ناء روشن کیتونیں انہیں کوں داد، پزیرائی تے کئی اِوارڈ ملے. اے سوہݨی، مِٹھی تے نایاب آواز  ١١مئی١٩٩٩ ءچ خاموش تھی ڳئی اڄ ایں درویش صفت گلوکار دا اکویھواں ورہیݨاں ہے

٧مئی ٢٠٢٠ء  کوں ساݙے ٻے وݙے گلوکار کرشن لال بھیل جھوک لݙا ڳین لیکن اساݙی حکومت نہ تاں جیندیں جی گلوکاریں تےفنکاریں دادرسائی کریندی اے نہ انہیں دے مرݨ دے بعد.

میں ملک دے صحافیں، ادیبیں تے دانشوریں کوں ارداس کریندی ہاں کہ جو سمورے جڳ ءچ ملک دا ناء روشن کرݨ والے گلوکاراں تے فنکاراں دے حق سانگے آواز بلند کرِن ـ

سرائیکی عوامی تریمت تحریک

فقیرا بھگت کوں انھاں دے مرنڑ دے 11 سال بعد صدارتی ایوارڈ ڈتا گیا ہا تے ہنڑ کرشن لال بھگت دے مرنڑ دے بعد انھاندی امداد دااعلان کیتا گئے ۔۔جے جیندے جی مل ویندی تاں شئیت کجھ سوکھ تھی پوندی۔

بغیر کہیں حکومتی سرپرستی دے ہزاراں سالاں دا سفر طے کر کے ماکھی توں مٹھی سرائیکی زبان اساں تک آپݨی صحیح حالت وچ پڄی ہے تاں یقینی طور تے ایندے وچ سینہ باسینہ اساں تک پڄݨ والے قصے، اکھاݨاں ، ٻڄھارتاں دے نال اساڋے گلوکاریں تے اساڋے شعراء دا ٻہوں اہم کردار ہے ۔ شعراء تے گلوکار بھاویں کہیں وی زبان دے ہوون او زبان دے محافظ ہوندن ۔
کرغزستان

ایہ  براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ وسطی ایشیاء وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔

## تاریخ
## جغرافیہ
## سیاست
## زبان
## حوالے
کرناٹک دے نواب

thumb|Flag of the principality of Carnatic کرناٹک دا نوابی نشان
کرناٹک (آرکاٹ) دے نواباں نے جنوبی بھارت دے مشرقی حصے تے 1690ء توں 1801ء تک حکومت کیتی۔ ابتدا وچ انہاں نے آرکاٹ، ویلور شہر کوں اپݨا دار الحکومت بݨایا ہئی۔ انہاں دا عرصۂ اقتدار تامل ناڈو دی تاریخ وچ ہک اہم دور ہے، جس وچ مغلیہ سلطنت دا شیرازہ بکھردا چلا گیا تے متحدہ ہندوستان وچ طوائف الملوکی دا دور دورہ ہئی۔ اس پرآشوب دور وچ انگریز نت نویں پالیسیاں تے سازشاں نال ملک دے چپے چپے تے قابض تھیندے ویندے ہن تے تمام ملک ہمالیہ توں گھن کے راس کماری تک قتل، غارتگری تے لٹ مار دی جولان گاہ بݨا ہویا ہئی۔
thumb|کرناٹک دے نواب محمد علی خان والاجاہ
ماضی دا کرناٹِک موجودہ تامل ناڈو تے آندھرا پردیش دے نال واقع ہئی، شمال وچ دریائے کرشنا توں جنوب دے کولیدم دریا تک وسیع تے مغرب وچ کڈپہ، سیلم تے ڈنڈیگل ہن، جیہڑے بعد وچ سلطنت خداداد میسور دا حصہ بݨے۔

عام طور تے مشرقی گھاٹ تے ساحل کورامانڈل تے مغربی گھاٹ دے درمیان وچ جنوبی بھارت دے علاقے کوں کرناٹک دا ناں ݙتا ویندا ہئی۔ کرناٹک، پالگھاٹ توں بیدر تے شمال وچ آندھرا پردیش دے گنٹور ضلع توں جنوب وچ راس کنیاکماری تک وی کہیں حد تک آکھا ویندا ریہا ہے۔

## تاریخ
کرناٹک دے نواباں دا سلسلہ نسب خلیفہ دوم حضرت عمر بن خطاب نال ونج ملدا ہے۔ http://www.hindu.com/2004/08/15/stories/2004081513680300.htm نوابی سلسلے دی شروعات پہلے نواب ذوالفقار علی خان توں شروع تھیندی ہے جنہاں کوں 1692ء وچ مغلیہ شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر نے مقرر کیتا ہئی۔ کرناٹک نوابی یا حکمرانی دے بانی ذو الفقار علی خان ہن۔ اس توں قبل ایہ حکمرانی مراٹھا سلطنت دے ماتحت ہئی جیہڑی راجارام چھترپتی دی حکمرانی وچ ہئی۔
### کرناٹک یا آرکاٹ دے خودمختار تے صوبہ دار نواب
# ذوالفقار نصرت جنگ، 1692ء توں 1703ء
# داؤد خان پنی، 1703ء توں 1710ء
# سعادت اللہ خان اول، 1710ء توں 1732ء
# دوست علی خان، 1732ء توں 1740ء
# صفدر علی خان، 1740ء توں 1742ء
# سعادت اللہ خان دوم، 1742ء توں 1744ء
# انورالدین خان 1744ء توں 3 اگست 1749ء

### کرناٹک دے نیم آزاد نواب
# انورالدین خان 1744	3 اگست 1749

### یورپی ماتحتی وچ کرناٹک دے نواب
# چندا صاحب، 1749ء توں 1752ء
# محمد علی خان والاجاہ، 3 اگست 1749ء توں 16 اکتوبر 1795ء
# عمدۃ العمراء، 1795ء توں 1801ء
# عظیم الدولہ، 1801ء توں 1819ء
# اعظم جاہ، 1819ء توں 1825ء
# غلام محمد غوث خان، 1825ء توں 1855ء

### کرناٹک دے علامتی امیر یا نواب
# عظیم جاہ، 1867ء توں 1874ء
# سر ظہیرالدولہ بہادر، 1874ء توں 1879ء
# انتظام الملک،  1879ء توں 1889ء
# محمد منور خان بہادر، 1889ء توں 1903ء
# سر غلام محمد علی خان، 1903ء توں 1952ء
# غلام محی الدین خان بہادر، 1952ء توں 1969ء
# غلام محمد عبدالقادر، 1969ء توں 1993ء
# محمد عبدالعلی، 1993ء توں ہݨ تک

## حوالے
کروموپیتھی

## کروموپیتھی
کروموپیتھی ہک ایہوجیہا طریقۂ علاج اے جیندے وچ رنگاں تے رنگین شعاواں تے روشنی کوں استعمال کریندے ہوئے جسم کوں صحت مند کرݨ تے شفاء حاصل کرݨ دی کوشش کیتی ویندی اے تے اے طریقہ علاج، نیچروپیتھی (قدرتی طریقہ علاج) دی ہک شاخ اے.  ایں طریقہ علاج وچ بیماری دی تشخیص دے دوران اے ݙٹھا ویندے کہ کیہڑے کیہڑے رنگاں دی کمی یا بیشی ایں مرض دی وجہ بݨی اے. ایں تشخیص دے بعد مریض وچ انہاں رنگاں دی کمی کوں دور کرݨ واسطے اقدامات کیتے ویندن تاکہ ایں کمی دے دور تھیوݨ نال شفا حاصل تھیوے یا او رنگ جنہاں دی جسم وچ زیادتی تھی چکی ہووے، انہاں رنگاں دا اثر زائل کرݨ تے اعتدال قائم کرݨ واسطے ݙوجھے رنگ تجویز کیتے ویندن. 
‌
## علاج دا طریقہ

رنگاں نال علاج کرݨ واسطے مندرجہ ذیل طریقے اختیار کیتے ویندن: 
*مطلوبہ رنگ دا مراقبہ
*مطلوبہ رنگ دے شیشے دی بوتل وچ پاݨی یا تیل پا کے مخصوص وقت تک دھپ وچ رکھ کے، تیل دی مالش یا پاݨی دے خوراکاں دا استعمال
*لوݨ دے لیمپ دا استعمال
*کمرے وچ مختلف رنگاں دے بلب دا استعمال
*سجھ دی روشنی دے ذریعے علاج
*چندر دی روشنی دے ذریعے علاج

ایندے علاوہ کئی ݙوجھے طریقے وی موجود ہن. پاکستان وچ ایں طریقہ علاج دے ماہرین وچ ڈاکٹر مقصود الحسن عظیمی قابل ذکر ہن. کراچی وچ مرکزی خانقاہِ سلسلہ عظیمیہ وچ وی ایں طریقہ نال علاج کرݨ والے ماہرین موجود ہن.

## رنگاں دے خواص
رنگ و روشنی نال علاج کرݨ واسطے مختلف رنگاں دے خواص کوں مد نظر رکھ کے علاج کیتا ویندا اے. 

### [[پیلے رنگ دے خواص]]

### [[نیلے رنگ دے خواص]]

### [[ساوے رنگ دے خواص]]

### [[آسمانی رنگ دے خواص]]

### [[جامنی رنگ دے خواص]]

### [[مالٹے رنگ دے خواص]]

### [[کالے رنگ دے خواص]]

### [[لال رنگ دے خواص]]

### [[گلابی رنگ دے خواص]]

### [[بنفشی رنگ دے خواص]]
کرہ لسانی رصد گاہ

کرہ لسانی رصد گاہ (Linguasphere Observatory) (اصل فرانسیسی قانونی ناں: Observatoire Linguistique) ہک بین الاقوامی لسانی تحقیقی نیٹ ورک ہے۔ ایندا قیام 1983ء اچ کیوبیک اچ عمل اچ آیا جبکہ ایندا بعد اچ نورمینڈی اچ اندراج بطور غیر منافع بخش تنظیم دے کیتا ڳیا ۔ ایندے تحت زباناں کوں مخصوص رموز ݙتے ویندن۔
مثلاً انگریزی دا رمز 52-ABA ہے۔
## حوالے
کریم آغا خان (آغا خان چہارم)

ہز ہائی نس پرنس کریم آغا خان 13 دسمبر 1936ء کوں سوئٹزرلینڈ دے مشہور شہر جنیوا وچ پیدا تھئے۔ 1957ء وچ آغا خان سوم دی رحلت دے بعد پرنس کریم آغا خان کوں امام بݨایا گیا۔ شاہ کریم الحسینی آغا خان چہارم اسماعيلى فرقے دے سب توں وݙے گروہ نزاریہ قاسمیہ جیہڑا ہݨ آغا خانی یا اسماعیلی سݙیندے،  دے امام ہن۔ تے  شیعاں دا ݙوجھا وݙا فرقہ اسماعیلیہ ہے۔ اسماعیلیہ دی سب توں وݙی شاخ آغا خان دی پیروکار نزاری اسماعیلی ہے جیہڑی تقریباً ݙو تہائی اسماعیلیاں تے مشتمل ہے۔
thumb|پرنس کریم آغا خان

اسماعیلیاں دا ݙوجھا وݙا گروہ بوہرہ جماعت ہے جنہاں وچ امامت دی بجائے داعی المطلق دا سلسلہ ہے۔ تے اوہ آغا خان کوں امام نی منیندے۔ آغا خان چہارم اسماعیلیاں دے 49 ویں امام ہن تے اغاخان شاہ کریم الحسینی دے پیروکاراں دا عقیدہ ہے کہ امام آغاخان کوں شریعت دی تعبیر و توضیح دے اوہ تمام اختیارات حاصل ہن، جیہڑے انہاں دے پیش روؤاں کوں حاصل ہن۔ آغا خان دے بارے وچ اکھیج سڳدا ہے کہ اوہ کہیں مخصوص قطعہ زمین تے تسلط نہ رکھݨ دے باوجود اینجھے حکمران ہن، جیہڑے اپنے پیرو کاراں دے دِلاں تے حکومت کریندے ہن۔ انہاں دی ہدایت حرفِ آخر سمجھی ویندی ہے تے اسماعیلی حضرات و خواتین (بلا چون و چرا) خود کوں اس تے عمل کرݨ دا مکلف سمجھدے ہن۔ دورانِ تعلیم وچ ہی اوہ جانشین بݨ گئے ہن تے امامت (اسماعیلی) دی اہم ذمہ داری ہیں زمانے وچ انہاں کوں سونپ ݙتی گئی.  

## حوالے
کریم بخش فقیر

ہربندہ اپنے جذبات دا اظہارمختلف انداز نال پیش کریندا ئےمثلآٓ کوئی ادب نال کوئی شاعری نال کوئی نظم نال لکھدا ئے تے کوئی نعت وچ اپٹاں اظہار محبت کریندا ئے۔ بحرحال ہر بندے دا انتخاب اپٹا اپٹا ہوندا ئے ہر بندہ اپٹے علائقے وسیب وچ رھندے ھوئے لکھيندائے یا اپٹی زبان دا اظھاراستعمال کریندا ئے۔

میڈی مراد چاچے کریم بخش فقیر صاحب ھن جہڑا خود آپ سندھی علائقے دا رھن والا ئے اور اتھاندی زباں یا بولیان دا استعمال کریندا ئے مگر فقیر سائین جنھن علائقے نال واسطا رکھیندا ئے جتھاں مختلف زباناں بولیاں ویندی ھن چاچے کریم بخش صاحب نے اتھاں مختلف جھڑیاں اپٹے پیارے ملک وچ علاقائی زباناں بولیاں ویندیاں ھن انھان نوں استعمال کریندے اپٹی شعر و شاعری دا کتاب تیارکیتا ہے

جنھن دے وچ ھک جلد خاص اپٹے ریاستی بھراواں واسطے سرائیکی بولی دے وچ لکھیا گیا ہے مگر سرائیکی زبان وچ اپنے مختلف انوان دے دیوان لکھئے ھن چاچے سائیں دی سرائیکی زبان محبت سے انداز تے میٹھاس دل وچ محسوس تھیندا ئے چاچے سائیں نے ہیرن جھڑے سرائیکی زبان دے لفظ الفاظ استعمال کیتے ھن ائو جھڑے الفاظ جیکب آباد،گھوٹکی،سکھر،کشمور،صادق آباد تک آسان نال سمجھے ویندے ھن اوندے وچ شاید کیونکہ سندھ پنجاب بلوچستان دےسنگم دے وچ واقعہ ہے ایویں اتے مختلف لھجہ وچ لفظاں دا استعمال تھیندائے اتھاں دے لوگ آسانی نال سمجھہ سگدے ھن کیونکہ اتھان ساگے وقت ساری زباناں استعمال کیتی ویندی ھن سارے با آسانی سمجھہ سگدے ھن

فقیر سائیں دے مجموع کلامان وچ نبی کریم صلی اللہ علیہ والہ وسلم کی ذات اقدس نال محبت اچھےانداز نال کیتا ئے آپکوں نجات دا ذریعہ بنایا ئے اپٹے مجموع کلاماں وچ کھین جاھ تے سسئی پنھون نوں استعمال کیا گیا ئے کھین جاھ تےھیر رانجھاں کوں موزو ئے بیس بنایا گیا ئے کتھاں خوشی اور غم دا بیان کیتا ئے کتھاں مومناں دا ذکر کیتا گیا ئے کتھاں ہجر فراک دی گالھہ کیتی گئی ئے کتھاں نوجواں نوں مخاطب ھوندیئے اپٹی ثقافت دی پہچان تے کتھاں مذھب نال محبت دا ذکر کریندائے اور کتھاں فکر آخرت یہ قبر دا بیان دا درس ڈیندا ئے کتھاں چوڈھیں تے پندھریں صدی دا داستان دے حالات تے ذکر یا درس یا انسانیت دا درس ڈیندا ئےایندے علاوہ آپ کوں خواجہ صاحب غلام فرید دی سرائیکی زبان نال محبت دے ناتے سرائیکی زبان وچ لوک گیت عارفانہ شعر کلام دوھڑےوغیرہ بھی تحریر کیتے نس اس دے علاوہ سرائیکی دے نال نبی پاک سرورکائینات نورنامہ بھی نظم دی صورت وچ لکھیہ ھیسصوفیانہ کلام دی ٹرئے داستان تیار تھی چکے ھن جو کہ جلد منظر عام تی خدمت وچ آویسن چاچے کریم بخش فقیر سائیں دی کوشش قابلے ستائیش ئے اسان دعا کریندون اللہ پاک انھان نوں صحت تے تندرستی اور اپٹے ملک دی ہر زبان نال محبت دی شاعری کرن دی توفیق عطا فرماوے. 

## حوالے

* http://karimbuxmasori.blogspot.com/
کشمالہ انجم

کشمالہ انجم، ہک اداکارہ تے ماڈل اے. سرائیکی گیتاں وچ وی مادلنگ کریندی اے، اصغر بہاولپوری نال ہک خوبصورت سرائیکی کافی وچ  ماڈلنگ کیتی ہیسی. تعلق بہاولپور شہر نال اے.
اے سرائیکی کافی حضرت خواجہ غلام فرید رحمۃ اللہ علیہ دی دے کلام وچوں منتخب کیتی ڳئی جینکوں خان پور کٹورہ نال تعلق رکھݨ والے ہک معروف کلاسیکل سرائیکی ڳوئیے نے ڳایا. اینکوں لاہور دے شاہی قلعے وچ پکچرائز کیتا ڳیا. لاہور دے شاہی قلعے تے ایں خوبصورت گیت دی پکچرائزنگ ہک کمال شاہکار اے.  

او کافی درج ذیل اے: 

ہر دل جو دلدار، یار مُہنجو

سوہنڑیاں جو سردار، یار مُہنجو
........

کِتھ مُلاں کِتھ آمر، ناسی

کِتھ منصور تے دار، یار مُہنجو
........

آپ چُھپاوے راز حقیقی

آپ کرے اِظہار، یار مُہنجو
........

کِتھ بُلبُل کِتھ گُل جی صورت

برگ کِتھاں کِتھ خار، یار مُہنجو
........

کِتھ سُرخی کِتھ ناز نزاکت

کِتھ کجلا کِتھ دھار، یار مُہنجو
........

کِتھ ڈھولک کِتھ تان ترانہ

کِتھ صوفی سرشار، یار مُہنجو
........

کِتھ عابد کِتھ نفل دوگانہ

کِتھ کیفی میخوار، یار مُہنجو
........

کِتھ عاشق کِتھ درد کشالے

کِتھ دلبر غمخوار، یار مُہنجو
........

یار فرید نہیں وچ پردے

خود پردہ ہے یار، یار مُہنجو 

کشمالہ انجم، اداکاری دے فن وچ کمال مہارت رکھݨ والی ہک پرکشش تے خوبرو اداکارہ اے. بنیادی تعلق بہاولپور شہر نال اے مگر ہݨ لاہور وچ رہائش پذیر اے. 

## حوالے
ونکی:کشمالہ انجم
کشمور

کشمور صوبہ سندھ وچ ہک شہر ہے۔
thumb|Languages of Pakistan

کشمور ضلع کشمور دا مرکز وی ہے۔ ٢٠٠٤ء وچ ضلع بݨیا ہے، پہلے ضلع جیکب آباد وچ شامل ہائی۔

کشمور دی زبان سرائیکی ہے۔

احسان الرحمان مزاری ایم این اے ہن۔

## حوالے
کشمیر دی آزادی

کشمیر دی آزادی واسطے کجھ مسلمانیں ماء، پیوء، بھینڑ،بھرا، دھی، پتر، ذال غرض سب کجھ چھوڑ چھاڑ کے کشمیر دی بھینڑ کوں بچاونڑ واسطے اسلحہ چاتا لوکاں انہیں کوں مجاھد آکھیا.
نتیجہ
آزاد کشمیر!
ول کجھ وڈکیں وعدہ کیتا جو اسلحہ سٹ ڈیوو اساں باقی کشمیر وی آزاد کرا ڈیسوں!
جڈاں انہیں ڈٹھا جو اے تاں سچ ثابت نئ تھیا انہیں ولا اسلحہ چاتے....
پر ....
لوکیں انہیں کوں مجاھد نی آکھیا دہشت گرد آکھۓ....
نتیجہ....؟
5فروری کوں یوم_یکجہتی ءکشمیر منا کے اساں کیا ثابت کرنڑ چاہندے ھیں؟
(منصور شانی)

## حوالے
کشمیر دی فتح

مٹی بھری ہوئ ہے، مدھانڑی وی مٹی وچ کھڑی ہے،مندھانڑی دا چپا وی ڈاڈھا موٹا ت چنگاں ہے،مندھانڑی تے بدھا رسہ وی پکا ہے ت کھرکھنڑ آلا جوان وی گبھرو ہے پر چھا نئیں بنڑدی پئ....
اوکوں مشورہ ڈیونڑ آلے وی سیانڑے ہن، کوئ آھدے پگھر گئ ہوسی تپہ پانڑی پاؤ، کوئ آدھا ادھا چکر ڈے مدھانڑی دا، کوئ کجھ آھدے کوئ کجھ...
پر ہک بندہ آھدے "اللہ آلے او مٹی اچ ڈہی تاں پاتی نوہے"..
پانڑی دی مدھانڑی نال چھا نئیں بنڑدی...
توں چپ کر بہہ... دقیانوسی، قدامت پسند، غاریں اچ راہونڑ آلے دور دی گال کریندیں. سیانڑے ولدا ڈتے.
مسئلہ کشمیر.......
دل ہے... سوچ دی مندھانڑی وی ہے، مشیر وی چنگے ہن کوئ آھدے قرار داد پاس کرو، کوئ آھدے اقوام_ متحدہ کوں آکھو....
کوئ کجھ کوئ کجھ...
پر اصل چیز... جہاد...
اف ہو میں وی قدامت پسند، انتہا پرست اور غاریں دے دور اچ رھونڑ آلا شخص ہاں...
اج تک جہاد جہاد لائ وداں...
ڈیکھ گھناۓ جہاد دے بغیر کشمیر فتح تھی ویسی حالی تاں صرف 65سال تھئن، 65 صدیاں تاں کۓ نی تھیاں...
دقیانوسی..(لکھاری، منصور شانی، ٢٧ اکتوبر ٢٠١٥ء)

## حوالے
کشمیری موذن قتل عام

13 جولائی سن 1931ء وچ کشمیر وچ ہزاراں کشمیریاں نے عبدالقدیر نامی کشمیری رہنما ء کوں باغی قرار ݙے کے گرفتار کرݨ تے سرینگر سنٹرل جیل دے سامݨے احتجاج کیتا. ظہر دی نماز دے وقت جیہرلے مظاہرین وچوں ہک نوجوان نے نماز کیتے ازان ݙتی تاں ہک ڈوگرہ سپاہی نے گولی چلا ݙتی جس نال اس موذن دی موت تھئی اوں اذان کوں اتھاؤں ہک ݙوجھے نوجوان نے شروع کیتا لیکن اونکوں وی گولی مار ݙتی گئی.  تاریخ دے مطابق اس طرح ٻاویہہ نوجوان شہید تھئے تاں ایہ اذان تکمیل کوں پہنچی۔۔ایں قتل عام دی یاد وچ ہر سال کشمیر وچ 13 جولائی کوں**[[یوم شہدائے کشمیر]]** منایا ویندے۔ جبکہ بعض بھارتی ذرائع اس حوالے نال کجھ ٻئی ہی کہانی سݨیندن.  انہاں دے مطابق مسلماناں دی بجائے ہندؤاں دا قتل عام کیتا گیا۔

## حوالے
کلاسیکل سرائیکی شاعری

## [[سرائیکی]] شاعری دا آغاز تے ارتقاء

### کلاسیکی شاعری پڑھݨ دی لوڑ تے طریق کار

### مذہبی موضوعاں توں صوفیانہ شاعری توڑیں

### گنان
اسمٰعیلی مبلغاں دی شاعری

### شلوک/ بیت

### فرید الدین گنج شکر

## سی حرفی روایت تے فن

### سلطان ٻاہو

### علی حیدر ملتانی

### حافظ جمال اللہ ملتانی

## منظوم داستان روایت تے فن

### سیفل نامہ
مولوی لطف علی

### ہیر چراغ اعواݨ

### یوسف زلیخا
مولوی عبدالحکیم اچوی

## کافی روایت تے فن

### کافی شاہ حسین توں خواجہ فرید

### خواجہ فرید توں بعد وچ کافی

### سچل سرمست

### دیوان ولایت شاہ بخاری

### خرم بہاولپوری

## ݙوہڑہ روایت تے فن

### محمد بخش نوروز

### دیوان خوشدل

## مرثیہ روایت تے فن

### [[غلام]] سکندر [[غلام]]

### گل محمد عاشق ملتانی (١٨٨٥ء توں ١٩٣٢ء)
کلثوم نواز دی مکاݨ

8 جولائی 2000 پرویز مشرف دے مارشل لاء دوران جݙاں فصلی ٻٹیرے نواز شریف کوں چھوڑ تے آمریت دی جھولی ونڄ ٻیٹھے تاں کلثوم نواز کھنڈئیے پنڈئیے اپݨی جماعت دے ورکراں رلے تحفظ پاکستان ریلی کڈھی جیکوں روکݨ کیتے تے کلثوم نواز دی گرفتاری کیتے انتظامیہ کار کوں کلثوم نواز سمیت کرین نال اتاں چا گھدا تے کار کوں محفوظ جاہ تے پڄا کے کلثوم نواز کوں گرفتار کر گھدا...
کلثوم نواز اڄ ایں فانی دنیا توں جھوک لݙا ڳئین...
آمریت دے خلاف کلثوم نواز دی ایں جدوجہد کوں ہمیش یاد کیتا ویندا رہسی..
خدا پاک انہاں دی مغفرت کرے تے انہاں درجات بلند فرماوے...آمین (بلال بزدار)
## حوالے
کلپنا چاولہ

کلپنا چاولہ جولائی ١٩٦١ وچ ضلع کرنال، ریاست ہریاݨہ، بھارت دے سرائیکی گھراݨے وچ, بنارسی لال چاولہ تے سنجیوتھی جی دے گھر پیدا تھئی تے ١٩٩٠ وچ انہاں کوں امریکی شہریت مل ڳئی. کلپنا دے ݙو بھیݨاں (سنیتا تے دیپا) تے ہک بھرا (سنجے ) ہے.

thumb|Kalpana Chawla, NASA photo portrait in orange suitکلپنا چاولہ

## تعلیم تے پیشہ ورانہ خدمات
کلپنا چاولہ نے ابتدائی تعلیم ٹیگور پبلک سکول، کرنال توں حاصل کیتی تے١٩٨٢ وچ پنجاب انجینئرنگ کالج، چندی گڑھ توں بی ایس سی ایروناٹیکل انجینئرنگ دی ڈگری حاصل کیتی  تے امریکہ منتقل تھیوݨ توں بعد ١٩٨٤ وچ یونیورسٹی آف ٹیکساس، آرلنگٹن توں ایم اس ایرواسپیس انجینئرینگ مکمل کیتی، ١٩٨٦ وچ ایم ایس دی ݙوجھی ڈگری حاصل کیتی. ١٩٨٨ وچ یونیورسٹی آف کولوریڈو، بولڈر توں ایرواسپیس انجینئرنگ وچ پی ایچ ڈی مکمل کیتی. ول انہاں نے امریکی خلائی ادارے ناسا دے اوورسیٹ میتھڈ دے شعبے وچ وائس پریزیڈنٹ دے طور تے کم شروع کر ݙتا. کلپنا نے اس دوران تمام فضائی و خلائی آلات، مشینری، ائرکرافٹ تے خلائی شٹل وغیرہ دے تمام معاملات وچ مہارت حاصل کیتی تے ترئے دفعہ ناسا دی طرفوں اعزازی میڈل وی حاصل کیتے. 
## وفات
یکم فروری ٢٠٠٣ کوں کلپنا چاولہ، اپݨے ݙوجھے خلائی مشن دے دوران، خلائی شٹل کولمبیا ٢٨ دے خلا توں زمین واپسی تے، زمین دی کروی حدود وچ داخل تھیندے ہی شٹل کوں پیش آوݨ والے حادثے وچ اپݨے چھی ساتھیاں سمیت وفات پا ڳئی. کلپنا ایں خلائی مہم وچ بطور مشن اسپیشلسٹ دے طور تے ڳئی ہئی.
## حوالے
کلیساے عیسوی ہک اصلی آزاد مسیحی

کلیساے عیسوی ہک اصلی آزاد مسیحی کلیسا ہے ـ جیندی بنیاد 1917 ءچ چین  ءچ رکھی ڳئی ہائی۔ اَڄ دنیا دے چالہی ملکاں ءچ ایندے تقریبا 15 لکھ ارکان موجود ہِن۔ایہ کلیسا، مسیحیت دے پروٹیسٹینٹ فرقے نال تعلق رکھیندا ہے۔ ایں کلیسا ءچ کرسمس تے ایسٹر دے تہوار نہیں منایے ویندے۔ ایں کلیسا دے ݙہ بنیادی اعتقادات کجھ اے ہِن ـ
*روح القدس 
*غسل تعمید 
*پیر دھووَݨ
*مقدس مشارکت 
*یوم مبارک 
*یسوع مسیح 
*مقدس بائبل 
*نجات 
*کلیسا
*یوم حساب
کلیم انجم

کلیم انجم سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## نمونہ کلام
ہک نواں گیت سب دوستیں دی نظر:-

سنڑ گال توں میڈی یار وے

کلھا سٹ کے نہ ونج پار وے

بناں تیڈے میں نئیں رہندی

ہک پل نئیں دوری سہندی

نہ ڈے ہجر دی مار وے

جیرھے وعدے ڈیندا ہانویں

جیرھیاں قسماں چینداہانویں

سبھ بُھل گئیں قول اقراروے

آہدا ہانویں چھوڑ نہ ویساں

ہر حال میں توڑ نبھیساں

سٹی ویندا ہئیں لا چار وے

تھئی آں انؔجم تیڈے نانویں

میکوں سانول نہ ترسانویں

اگیں دلڑی درد ہزار وے

شاعر کلیم انجم
ونکی:سرائیکی شاعر
کمبوڈیا

کمبوڈیا جنوب مشرقی ایشیا وچ واقع ہک ملک ہے۔ ایں ملک دے سرحداں ویتنام، لاؤس تے تھائی لینڈ نال ملدن۔ ایندا دارلحکومت پنوم پن ہے۔
## حوالے
کمرا نمبر ١٩

چَخے تھی ہُنْ پُجیں، ادّھے سُتّے پئین، ادّھے لگّے گئین"۔۔۔۔۔۔۔ لمبے لمبے پنج انگلیں ڈکھا، مُچھاں اندروں مُچکدے تھوڈ تے نال وڈا سُتھرا تبصرہ تے حال شروع۔ "ِان مرائیں اُن مرائیں نانی دا گھر کِن۔۔۔۔ اِن" کمرہ نمبر19 ہا "نانی دا گھر" او وی دانشوراں دی نانی دا گھر۔ اے نانکا ویہڑا جیندا کوئی حدبنّاں کوئی نا ہا، ہِمالیا دے مُنڈھلے پہاڑاں تو شروع تھی تے ایرانی بلوچستان دے سمندراں تئیں دِرگّا پیاہا جیندے ءچ ونْکوونْک قسم دے دانشوراں دی ہِک لمبی تندیرہائی۔ 
" کمرہ نمبر 19 اصل ءچ ڈاکٹر نعیم کلاسرا دا " دانشوراں وسطے آپریشن تھیٹر" ہا۔ ِاتھاں 
ہرحساب نال مکمل سہولیات تے بنیادی ضرورتاں دی ہر شئے موجود ہائی مثلاّ مریض کوں بیہوش کرنْ دا بندوست، بِسترے، وافرکثیرٹُکرٹیرا، ہر پنج منٹ بعد چاہ دے کوپ، ہک مُستقل وارڈ تھیٹر بوائے ریاض تے ہک آن کال تھیٹراسسٹینٹ شہزاد عرفان۔ ڈاکٹردا خیال ہا ہِکی نشست ءچ جتنے زیادہ دانشور کمرہ نبر19 ءچ کٹھے ہوسن، جتنی زیادہ بحث مباحثہ تھیسی، سارے کٹھے جلدی صحتیاب تھیسن کیوں جو ہک بئے وستے ڈاکٹر وی آپ ہِن تے مریض وی آپ، اِڈوں رات ای مُکی تے مارکاوی ٹُر گئے اپنْے اپنْے شہراں وستیاں کوں۔ عباس منزل دا اے تھیٹردُنیاں دے کہیں وی وڈے آرٹ تھٹر کنیں گھٹ ناں ہا جیکوں سرائیکی وسیب دا "شانتی نکیتن" نہ آکھیا ونج سگیجے۔ کیڑھا سرائیکی ادب، سرائیکی سیاست دا سرائیکی دانشور سورما ایسا ہے جئیں ڈاکٹر دے شانتی نکیتن دی حاضری ناں بھری ہوے۔ ڈاکٹر نعیم کلاسرا نال اپنْی یاداشتاں لِکھنْ کوئی سوکھا کم نئیں جو بندہ بہوں وڈا ءے۔ پر جیکر میں نہ لِکھساں تے کون لِکھسی پر اے ہنجوں لِکھنْ ڈیون تاں۔ شہزادعرفان 
(نوٹ) 1986 ءچ ملک عبداللہ عرفان ہوراں دے سرائیکی/اردو ماہ نامہ جریدہ " معاشرہ" ءچ چھپی ڈاکٹر نعیم کلاسرا دی ڈو نظماں۔شہزادعرفان
## حوالے
کمپنی راج

کمپنی راج (Company Raj) یا ہندوستان اچ کمپنی دی حکمرانی (Company rule in India) یا برصغیر پر برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دی حکمرانی یا بادشاہت مراد ہے۔ ایندی شروعات عام طور تے 1757ء اچ جنگ پلاسی وچ سراج الدولہ نواب آف بنگال دے کمپنی دے سامݨے ہتھیار سٹ ݙیوݨ دے بعد توں سمجھی ویندی اے  ۔ ایہ حکمرانی 1858ء تک جاری رہی جݙݨ جنگ آزادی ہند 1857ء دے بعد حکومت ہندوستان ایکٹ 1858ء بݨایا ڳیا تے برطانوی حکومت ہندستان دا انتظام براہ راست نویں برطانوی راج دے سپرد کر ݙتا ڳیا۔
## حوالے
کمپیوٹر

**کمپیوٹر** دا ترجمہ "**شمارندہ**"، کمپیوٹر تے "حساب کار" ہے۔ ایہ ایسی مشین ہے جیہڑی حساب لاوے شمار کرے،  تخمینہ کرے، گنتی کرے، کیلکولیٹر دا کم کرے  عام بول چال تے تحریر وچ اینکوں کمپیوٹر ہی لکھا تے بولا ویندے۔
اینکوں عربی وچ كمبيوتر تے حاسوب ، فارسی وچ کامپیوتر تے رایانہ، فرانسیسی وچ Ordinateur، انگریزی وچ computer، سونسکا وچ Dator  آکھا ویندے۔ ایہ ہک برقیاتی آلہ ہے جیہڑا حساب دے سوال تے پیچیدہ شماریاتی مسئلے، مقررہ تے مہیا کیتی گئی ہدایات دے مطابق آسانی نال حل کر گھندا ہے، ول انہاں حسابات دے نتائج یا تاں ظاہر کر ݙیندا ہے یا اپݨے کول محفوظ کر گھندا ہے۔ اج دی زندگی وچ کمپیوٹر دی حیثیت عمومی مقاصد وچ استعمال تھیوݨ والے ہک ایسے پرزہ (tool) دی ہے جیہڑا بنیادی طور تے ایک خرد عملیہ (microprocessor) تے انحصار کریندا ہے۔ اتھاں عمومی مقاصد توں مراد کمپیوٹر دے شعبہ زندگی دے مختلف آلات وچ استعمال نال ہے، کیونکہ اج کمپیوٹر نہ صرف ہک ذاتی کمپیوٹر (PC) وچ بلکہ گھریلو بجلی دے آلات تے صنعتی تے دفتری مقامات سمیت ہر جگہ پائے ونجݨ والے آلات وچ کہیں نہ کہیں طور تے موجود ہوندا ہے۔
thumb|کمپیوٹر دی نویں شکل، ہک لیپ ٹاپ

## تعریف
ادارۂ فروغِ قومی زبان آن لائن قومی انگریزی اُردو لُغت دے مطابق کمپیوٹر دی تعریف ایویں ہے:

**کمپیوٹر**:ہک برقیاتی آلہ جیہڑا حساب دے سوال تے پیچیدہ شماریاتی مسئلے، مقررہ تے پروگرامی ہدایات دے مطابق آسانی نال حل کر گھندا ہے، ول انہاں حسابات دے نتائج یا تاں ظاہر کر ݙیندا ہے یا اپݨے کول محفوظ کر گھندا ہے۔

## تعارف
کمپیوٹر یونانی زبان دا لفظ ہے جیں دا مطلب کمپیوٹ کرنا یا حساب کرنا ہوندا ہے۔ ماضی وچ ایں لفظ کوں حسابگر (انگریزی: Calculator) کیتے وی استعمال کیتا ویندا ہئی لیکن حالیہ دور وچ ایہ اصطلاح ہک ایسے آلے (انگریزی: Machine) کیتے اختیار کیتی ویندی ہے جیہڑا معلومات کوں اپݨے اندر داخل کرݨ دے بعد، ہک مقرر شدہ حکمت عملی دے مطابق تجزیہ کر سڳدا ہووے۔ یعنی ایں دا مطلب ݙوجھے الفاظ وچ ایہ تھیا کہ عموماً کمپیوٹر بذاتِ خود كجھ نی كر سڳدا، بلكہ اونکوں ݙسݨا تے سمجھاوݨا پوندا ہے كہ اوہ ساڈی بہم پہنچائی گئی معلومات تے ہدایات تے كیا تے کیویں كم كرے۔

کمپیوٹر ساݙی جانب توں بہم پہنچائی گئی معلومات کوں کٹھا کریندا ہے، انہاں کوں ذخیرہ کریندا ہے تے آپس وچ مربوط و ہم بستہ (انگریزی: correlate) کریندا ہے۔ حسابگر تے کمپیوٹر وچ اہم ترین فرق ایہ ہے کہ کمپیوٹر پیچیدہ کمپیوٹر پروگرام کوں اپݨے اندر ذخیرہ کر سڳدا ہے تے ہیں خصوصیت دے باعث انسان دی مدد دے بغیر منطقی تجزیات (logical analysis) انجام ݙیوݨ دی اہلیت دا حامل ہوندا ہے۔

لیپ ٹاپ (laptop)
کمپیوٹراں نے کمپیوٹراں دے مانیٹر، کی بورڈ تے کیس دے تصور کوں یکسر بدل ݙتا ہے۔
اگر اتے دے بیان کوں مختصر کر کے لب لباب پیش کرݨ دی کوشش کیتی ونجے تاں کمپیوٹر دی ݙو اہم خصوصیات ایویں بیان کیتی ونج سڳدن ہ کہ: -

#ایہ مخصوص انداز و ترتیب وچ بہم پہنچائی گئی ہدایات یا پروگرامز تے اپݨا رد عمل ظاہر کریندا ہے
#ایہ انہاں ہدایات دی فہرست (یعنی ہک کمپیوٹر پروگرام) تے نتیجہ خیز طور تے کارِ موثر انجام ݙیندا ہے.

## حوالے
کن گوشی

اپنڑا هک انشائیه "کن گوشی" دیاں کجھ لائناں سرائیکی دےهر استاد الشعراء دی نذر

اکثر میں حیران تھینداں جو استاد سکول ویندا پیا هونے ت شاگرد ولیا آندا هونے پته نی استاد لیٹ هے یا شاگرد کوں کوئ ضروری کم یاد آ گۓ? خیر استاد بنڑنڑ لو چھمکیں دا نهران ضروری هے پر سرائیکی ادب اچ اے ضروری نی بلکه میں تاں اینجھےشاگرد ڈٹھن جیهڑے استاد الشعراء کوں آهدن استاجی بندے دا پتر بنڑ.ت اینجھے استاد الشعراء وی ڈٹھن جیهڑے شعر آکھنڑ توں پهلے استاد الشعراء بنڑ گئن. تساں آکھسو شعر آکھنڑ توں پهلے? جی جناب شعر آکھنڑ توں پهلےاو صرف ڈوهڑے ونڑدے هن.ڈوهڑے دی اے رحمدلی هے جو ایکوں لسی آلی کار پتلا کرو ویندے کرو ویندے.ایکوں ڈوڑا کر تے ڈوهڑے ست رنگی تڈی آلی کار ونڑو ویندے. جیویں طالبعلم دی کن پکڑ تے هئیت تبدیل تھی وینی هے غرور کا سر نیچا, کن هتھیں اچ, هتھ کنیں تے, ساه ناسیں اچ ت خون یکا منه تے تے منه یکا گوڈیں اچ پر پیر زمین تے گل خان بنڑ ت نه جنبد گل خاں جنبد.ایویں ڈوهڑے نال وی تھی سگدے تڈی آلی کار چھیکڑی پٹی اکھوڑ ت پٹھی کن گوشی ڈے ت پهلی لائن اچ ت پهلی پٹی اکھوڑ ت سدھی کن گوشی ڈے تے چھیکڑی لائن اچ مطلب کن هتھیں اچ ت هتھ کنیں تے منه یکا گوڈیں اچ ایں هک نواں ڈوهڑا ایجاد تھی ویندے پر اے کم صرف استاد شاعر کر سگدن بچوں کی پهنچ سے دور رکھیں.
ڈوهڑا سرائیکی وسیب دا شناختی کارڈ ت نویکلی صنف هے.جیندے وچ بیٹ, وسیب, مونجھ, تس,جالیں دے پرو چھل ت عوام ان پڑھ.جیندےوچ ٹوبھے اتیں زناور ت بندے کٹھے پانی پیندے نظردن تے گودا گیری. آصف اعوان آهدے جیهرا شاعر ڈوهڑا وی بےوزن لکھدے اوندے کولو عزرائیل وی ڈردے ڈیکھیں چرک تئیں جیسی پر اوندے مرنڑ توں پهلے ڈوهڑه مرسی لیکن میں آهداں استاد الشعراء کوں ڈوهڑے دا احسان سمجھنڑا چاهیدے کیوں جو کجھ استاد ایکوں نویکلی صنف آکھ ت ٹکر کھاندے ره گئن ت اج کجھ پیراسائٹ شعراء اسمان ت تھک سٹ کے چندر میلا کر ت استاد بنڑنڑ چاهندن پر هن کن گوشی دے ڈا دے

منصور شانی
( آلیاں بھنوالیاں)

March 8 at 11:18 PM

## حوالے