open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
غلام ابن غلام ولد غلام

سرائیکی صوبہ منگنڑ آلے جاھل لوک

میکوں سمجھ نیں آندی کتری ہک کڈھاؤ صوبے دی گال تھیوے سہی ساڈے سوشل میڈیا آلے سنگھتی آن پوسٹاں مریندن کہ پوری فیس بک سرائیکی صوبہ بنڑی کھڑی ہوندی ہے، میں کھل پونداں اتناں کھلداں کہ میڈیاں ہنجوں نکل آندن، ہک لولہی لنگڑی اندھی گونگی اپاہج قوم دے نینگر کوں وڈکے کوں کیا تھئے جو پاگلیں آلیاں گالھیں کریندا بیٹھے،  

میں جڈاں آپڑیں وسیب تے نظر مرینداں کڈھاؤ ہلکی جھئیں روشنی دی لکیر تک نظر نیں آندی البتہ ٹُردیاں پھردیاں لاشاں ضرور ڈیسدن، اج زرا آپڑیں شھر آپڑیں وستی دی حالت تے نظر مارو، بدبودار گلیاں اجڑیے سکول ویران ہسپتال، کرپشن ءچ لتھیے سرکاری ادارے، 

پورے وسیب تے چند خاندانیں دا صدیاں توں قبضہ، اوہے ایم این اے اوھے ایم پی اے تے ناظم، انھائیں دے پالتو گُرلے کونسلر، 

ہاہاہا، اساں کنیں ہک جتامے دا پتر کونسلر نیں وٹیج آندا گال کریندے ہیں صوبے دی، میڈا دل آھدے جیرھا سوشل میڈیا تے گندے روڈ گندیں گلیں دی پوسٹ لیندے اینجھے بندے کوں انھائیں گلیں ءچ بدھ سٹاں تے پُچھاں تہاکوں کیرھا کنجر الیکشن دے ڈینھ ہچھوڑکی بدھ کے پولنگ تیں ونج سٹیندا ہا جو ایں ایم این اے یا ایم پی اے کوں ووٹ ڈیوو، 

انھیں خاندانیں کوں تیہتر سالیں توں مونڈھے تے چئ ودے ہاؤ اے مصینتاں لہیسو تاں کوئ مونڈھے ہؤلے تھیسن، 

کائینا اساں نیں سدھرنڑاں بس صرف صوبہ گھنڑے، 

اینجھی قوم صوبہ منگدی ودی ہے جئیندی وستی ءچ ہالی تک پانڑی بجلی گیس کائینی پہنچی، جئیندی وستی ءچ کتے انسانیں نال پانڑی پیندن ہک ٹوبھے تے، جئیندیاں، لاشاں، پانڑی ءچ تار کے قبرستان پہنچایاں ویندن، میت دا کھٹرا گندے پانڑی دے اتوں گزاریا ویندے، 

جیرھی قوم دی دھی ان پڑھ رہ گئ ہے سکول نہ ہوونڑ دی وجہ توں، جئیندا پتر چار میل ٹُر کے پرائمری سکول ویندے، جئیندا نینگر ایم اے کر کے ریڑھی لئ ودے، ڈگریاں گھن کے سعودی دوبئ ءچ چھت بھرائ دی مزدوری کریندے، جئیں بچیں کوں پڑھاونڑا ہا او  عربیں دے اُٹھ چریندا ودے 

یاد رکھائے جڈاں تئیں، سردار پیر گدی نشین گودیں کوں ایویں مونڈھیں تے چئ رکھسو صوبہ تاں پریں دی گال ہے ہک پانڑی آلا بور وی مل ونجائے میڈی سزا گولی 

غلام ابن غلام ولد غلام کوں صوبہ چھوڑ سولنگ آلی گلی کوئ نہ ڈیوے نہ حق دار ہے، 

نوکریں کوں نخرے نہیں ٹھندے مکھنڑ،،،،  جمیل بلوچ
غریب نواز، مخلص، ہمدرد

،،،،،،،،،،،،،،،،،،،  غریب نواز ،مخلص،،،ہمدرد،،،،،

اُو پیدا تھئے پورے محلے ءچ شھر ءچ مٹھائیاں ونڈیاں گیاں امریکہ تے یورپ توں منگوائے ھوئے بسترے ون پووَنے کپڑے نوکرانڑیں دی فوج دھووانڑ آلی کوئ ،سُماونڑ آلی بی ،ہر پنج منٹ بعد کپڑے وٹائے ویندے ہن ،
تھوڑا وڈا تھئے نوکریں دے ہتھیں تک پہنچ گئے انھیں ایویں چاتے جیویں کپاہ دا بنڑیا ھویا ھووے ،
شھر دے مہانگے سکول ءچ داخلہ تھیاء، ہک نوکر دے ہتھ ءچ بستہ ھا ڈوجھے دے ہتھ ءچ ،کھیر تے پھل فروٹ ہن ،
اللہ دی کیتی نال دماغ توں ھؤلا ھا پَر ابے تیں خاندان دی سُنجانڑ نال ہر کلاس ءچ پہلے نمبر تے آندا ریھا ،
جڈاں ڈگریاں گھنڑ جُوگا تھئے اُو وی بغیر محنت تیں مشقت دے ڈُو ٹکے بھر کے گھن آئے ،
ہُنڑ اوں ڈینھ دا انتظار کیتا گئے جڈاں بابے ڈاڈے دی سیٹ تیں الیکشن لڑواونڑا ھا ،اللہ اللہ  کرکے او ڈینھ آئے ،
نوکریں چاکریں گڈی کوں چُم چُم کے صاف کیتے غلاب دے پھل سٹیے نے ،ہک نوکر دروازہ کھولیے ڈُوجھے ہتھ بدھ کے سر نواء کھڑن ،گودا سئیں کرنڈی دا جوڑا پاء کے گڈی ءچ بیٹھے ،وستی آلیں کوں پہلے اطلاع ھئ کہ اج سئیں ھونڑیں ساڈی وستی دا چکر لاونڑ آندے پئین ،وستی آلے استقبال کیتے وڈی سڑک تک گئے کوئ گڈی دے اگو دُرکدا ودا ھا کوئ گڈی کوں اینویں چنمبڑیا پیاء ھا جیویں گرمی ءچ کُتا ریت کوں چنمبڑدے ،
خیر گودے دی گڈی دا دروازہ نوکریں کھولیا مرشد سئیں بلب وانگوں بلدے پیر وستی دی بدبخت بھوئیں تیں رکھیے ساری وستی آلے ایویں ڈُونڑیے پئے ہن جیویں انھیں دی کنڈ آلی ہڈی جمدوں خراب ھووے. 

سئیں ھونڑیں ادھ پچدھ بندیں نال ڈُو انگلیں دا سلام کیتا تے آکھیس تھاکوں پتہ ھے میں کنیں وڈا غریب دا ہمدرد ایں پورے وسیب ءچ کوئ کائینی میں تھاڈا ہر ڈُکھ سکھ آپڑاں سمجھداں میکوں سارا پتہ ہے تھاڈے کیا مسائل ہن 
اجاں ایھے گالھیں شروع ہن وستی آلیں نعرے مار مار گچی سُجا رکھی،گودے دی گڈی کچی بھوئیں کوں پٹیندی وستی آلیں دے مونھ ءچ دھوڑ دے منڑ سٹیندی جڈاں پچھو تیں گئ انھیں ہک ڈوجھے کوں آکھیا ہُنڑ ساڈے حالات وٹیسن جُو نواں خون ھے ،
گودا سارا رستہ ایں گال تیں کھلدا رھیا اے کلھ وی چبل ہن،اے اج وی چبل ھن بھلا میکوں کیرھا پتہ غربت کیرھی بلاء ھوندی ھے وائے بشیرا تیکوں پتہ ھے غربت کیرھی شئے ھے ڈُوھائیں دے ٹھکارے وستی آلیں دی جہالت ءچ گُم تھے گئے ،،،،،،جمیل بلوچ. 
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=579891119133762&id=100013386369393

## حوالے
علامتی افسانہ

لُغوی اعتبار نال علامت دے معانی نشان، مارک، سراغ، کنایہ، اشارہ وغیرہ دے ہن۔ اصطلاحی مفہوم وچ علامت نمائندگی دا ایجھا ذریعہ ہے، جہڑا کہیں لفظ، شئے، کردار،یا تصور کوں کہیں خاص معنی، مقصد یا مفہوم وچ پیش کریندے۔ ڄݙاں کہاݨی دے کردار، واقعات تے مقامات وغیرہ دے ݙوں معانی ہوون۔ تاں علامتی نظام بݨ ویندا ہے۔ ایں طرحاں دے نظام وچ معانی دی سطح، علامات دی تشریح نال وجود وچ آن٘دی ہے۔تاں ول رن٘ڳاں، موسماں، جانواراں تے قدرتی مظاہر کوں اوندی بجائے کہیں ٻئی صورت وچ ورتا تے نویں معانے بݨائے ویندے ہن۔ 
جدید سرائیکی افسانے وچ علامتی اظہار کوں ٻہوں وݙی اہمیت حاصل ہے۔ ایندے وچ کوئی شک کائنی جو ہر چنڳا افسانہ، کہاݨی دے پچھوں موجود امکانات یعنی کہاݨی دے لکے ہوئے پہلوآں کوں سامݨے گھن آن٘دا ہے۔ لیکن ڄݙاں اساں افسانے دے علامتی شیئاں دا ذکر کریندے ہاں تاں اصل وچ ایہ آہدے پئے ہوندے ہاں جو کہیں ہک دور وچ کہیں وجہ کولوں افسانہ نگار نے واقعہ دے کدوخال کوں دھندلا کیتا ہے۔ تاکہ ایندے پچھوں لکا ہویا نقشہ شوخ تھی ون٘ڄے ۔ لیکن اتنا کانی جو کہیں ٻئے افسانے دے خدوخال بݨ ون٘ڄن۔ 
علامتاں ݙو طرح دیاں ہوندیاں ہن۔ 

* ہک او جہڑیاں فہم دیاں سطح تے سوکھیاں ہوون۔ تے جنہاں دے ݙو معنیاں دے متعلق پڑھݨ آلے تے ادبی حلقے وچ ہک عمومی تاثر پاتا ویندا ہووے۔
* ݙوجھی علامتاں او ہن جنھاں دا تعلق افسانہ نگار دی ذاتی من گھڑت نال وی تھی سڳدا ہے۔  لیکن ایندے کیتے قلمکار کوں افسانے دے اندر ہی وجہ ݙسݨی پون٘دی ہے، جیندے وچ پلاٹ، کردار تے حقیقی پس منظر دا کرادر اہم ہوندا ہے۔

## علامت تے تجرید وچ فرق
تجرید دے معانی اشاریاں تے مشتمل شکلاں تے علامتاں دے نال آپݨے خیال دا اظہار کرݨ ہے۔ تجرید علمِ بیان دی ہک صنعت دا ناں ہے۔ جیندے وچ زیادہ لفظاں کوں ہٹا تے صرف ہک معانی نال غرض رکھیندے ہن۔
علامت دا سانگا موضوع نال ہوندے تے تجرید دا تعلق ہیت تے اسلوب نال ہے۔
[ونکی:[سرائیکی زبان تے ادب]]
غلام حیدر تاج

غلام حیدر تاج سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## نمونہ کلام
غلام حیدر تاج صاحب دے دو بند

دے صدمے ضامن نکهڑ گیاں هک بہے نوں یاد اسائیں نہیں.

اندرونی طور تے هک دوئے نوں بهاویں کجهہ اکهسائیں وکهسائیں نہیں.

ڈهڈهوں نیت جو لئی ایئی روسیاں دی تیری اے وی سونہہ بهنسائیں نہیں.

بهاویں دوئیں ہتهہ (تاج) وڈهاونڑے پئے تن سجنڑ سلام دسائیں نہیں

گل ھائ وی سہی پر کائ وی ناہی ساڈی سجنڑاں نال لڑائ ھو گئ

جہڑی مردیاں تائیں ناہی مک سگدی اوہ جیندیاں سنگت پرائ ھو گئ

گئے نکل نتیجے دوجھیاں دے ہتھاں اپنڑیاں نال تباہی ھو گئ

سنڑے قاصد سجنڑ تے دشمنڑاں دی اکھیں ویدھیاں تاج رسائ ھو گئ

### بند
بازوق دوستاں دی نظر استاد شاعر جناب غلام حیدر تاج صاحب دا ہک انمول بند توجہ

جِدے ویساں تیتھوں پُچھ کے ویساں لَج وعدیاں دی رَکھیوئی نئیں

سردار رعیت نوں وئیندیاں باقی کے وجہ اطلاع کیتیئوئی نئیں

سَنڑیں مَحمَل تیرا کُوچ ڈِیٹھائے جِند تاج دی نِکل گئیوئی نئیں

اُدوں ڈر ہائیا سنگت ونجیونڑ دا میری تائیں پروااہ کتئیوئی نئیں

خانصاحب طالب حسین درد آف خانوانڑاں ضلع جھنگ

### ݙوہڑہ
دوہڑہ پنجابی شاعر غلام حیدر تاج آف جھنگ

روونڑ توں دل کمزور ہو ویندن دل چاندی دا ہک ورق اے -

آوے تھوڑا جیا وٹ پیشانی تے ایہدے کانڑ تاں کڑکدی برق اے 

پانڑی تے لہو دی رنگت دے وچ جہڑا عاشق آہدائے فرق اے

چٹا کوڑائے " تاج " حقیقت وچ ہنج جگر دی رت دا عرق اے

چونڑ

عاقب ستیانوی

### ݙوہڑہ
سنگیو ذرا جاگ کے غلام حیدر تاج دی بہوں لاجواب کاوش

جے میتھے ذر جاہگیر تے مال ھوندا ڈاڈھا وطن تے ڈھول رھاۓ آ :

نالے اپنڑی غرضو لگدیاں نوں میری نکی نکی گل منوائیں آ :

تے اودا حق بنڑدا ھائی مردیاں توڑی مفلس دے نال نبھاۓ آ :

ھوندے "تاج" جے فرق نہ ھستیاں دے اودی جرأت ھائی وطن چھوڑاۓ آ :
غلام حیدر موجی

غلام حیدر موجی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## نمونہ کلام

### غزل
خیالیں وچ مسلسل ہݨ زمانے دا سفر کرݨے

جتھاں دیہہ دا ہوسی دیرہ اتھاہو ونج گزر کرݨے

جے قسمت لوڑھ گھن آئی ہے ساکوں فرعون دی وستی

اساں موسی دے وانگوں ہݨ اتھاں خود کوں امر کرݨے

جےتوں کربل دی بھوئیں ہئیں تاں ساکوں اہدےحسینی ہن

اساں اپڑیں کلیجے دے تیکوں لہو نال تر کرݨے

قدم چاووں تاں ایں چاووں کنمبن رستے دے روہ سارے

علی دا مار کے نعرہ پتھر کوں ونج پگھر کرݨے

محبت دے ایں مزہب وچ اساں موجی مجاہد ہئیں

اے گاٹے سودھا ہݨ ساکوں قلم نفرت دا سر کرݨے

### غزل
کل شام دی ہک تصویر ڈٹھی سچ گال کلیجہ پھٹدا ہا .

ہئ سرخ زمین معصومیں دے لہو نال کلیجہ پھٹدا ہا .

پۓ کھیر پلاک کوہیندے ہن کئ بال کلیجہ پھٹدا ہا .

ما ٹکراں مار کے آہدی ہئ میڈا لعل کلیجہ پھٹدا ہا .

اونویں ملاں سڑکاں مل بہندن لب چولوں فتوی ٹھک ڈیندن .

بیا حاکم وی بے حس ٹکریئن جے سچ آکھوں تاں ڈھک ڈیندن .

ہݨ مسلم سارے کٹھے تھی ہتھ ظالم دے گریبان اچ پاؤں .

کجھ زور ڈکھالوں کلمے دا بیا ہتھ دے وچ تلوار چاؤں .

گھنوں بدلہ جل کے ظالم توں ہݨ ظالم دا نانواں میٹ ڈکھاؤں .

ہݨ روندی ما کو حوصلہ ڈیوں بیا بال یتیم دا دل بدھواؤں .

کرے جرت نہ ظالم ظلم دی ول ایندا ہتھ ہمیشہ روک ڈیووں .

جیڑھا آڈر ڈیندے گولی دا اوندے ہاں وچ گولی ٹھوک ڈیووں

غلام حیدر موجی
ونکی:سرائیکی شاعر
غلام شبیر شاد

غلام شبیر شاد سرائیکی زبان دے شاعر ہن۔ بزم شاد دے بانی ہن۔
## ڄم پل
اللہ آباد جام پور نال تعلق ہے۔
## نمونہ کلام
میں اے نئیں آہدہ سئیں آنون پر کول سڈا تاں سگدن ~

دیدار دی خیر فقیریں دے لیکھ اچ پا تاں سگدن ~

ہک مسک دے نال مزاج کنوں ساڈی مونجھ لہا تاں سگدن ~

نہ آنون شاد تاں بی گالے جے چاہن آ تاں سگدن ~

### “سنہیا“
زرا وکی پیڈیا کھول کے ݙیکھ

تیکوں ہررنگ دی ہرڳال ملے۔

ہر لوظ دا مطلب مل پوے

ہر جواب تے ہر سوال ملے۔

زبر زیراں تےشداں مداں

سارے ڈھنگ شاعری دے نال ملے۔

کیی پیئڈ سرائیکی لکھ بیٹھا

اینجھا ”قادر” قرب کمال ملے۔

کر فارورڈ میسج جند جیویں

بݨ خدمت گار سرائیکی دا

ایہو عرض شاد فقیر داہیے

کوئی لکھ اشعار سرائیکی دا۔

ازطرف:“عاشق مابولی سئیں پروفیسر پرویز  قادر  ملتان شریف
غلام سرور ٻٻر دی مکاݨ

ساری سنگت دا روح منگدا سنگتی غلام سرور خاں ببر عرف سلا سوتر ایں کوڑے جگ جہان کوں چھوڑ سچے جہان دو ٹرگئے اساں تاں اپڑیں چھوٹے بھرا اسلم خاں نال ارمان کریندوں جو سلا سوتر اوندا ڈاڈھا یار ھا ایہو مویا غلام سرور ببر ڈو ہفتے پہلے سرائیکستان ھاوس اچ غلام اکبر خاں ٹھمبھر تیں شیرمحمد خاں ٹھمبھر دے رلے میڈے کولھو رات گزاری نیں وڈے خوش ھن ڈاڈھیاں بٹاں ماریئے نیں کیا پتہ ڈو ہفتیں دے بعد ول ایندی ساری زندگی شکل وی نہ ڈیکھ سگسوں ڈوجھی مکانڑ میں ڈیساں ظفر عباس خاں ظفر جتوئی صفدر عباس خاں جتوئی حاجی ناظر خاں جتوئی تیں میثم تیمار خاں عرف چاند خاں جتوئی کوں جنہیں دا ہسدا وسدا رسدا ہنبھاہ اجڑیا گئیے مونجھا کرگئے خانپور جتوئی ال دی ساری سنگت کوں ڈھیر عرصے تک ایں پوری کیبنٹ دا سنجوک اریں نہ اوسی ڈیکھائے ایں فقیر کوں پورا وسبہ کیویں رورو پرسہ ڈیندے پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی ایں نینگر دے روگ سوگ دی مکمل بھائیوال اے او مرحوم پاکستان عوامی سرائیکی دا ہک گمنام جیہاں ورکر ھا اوپارٹی دے ہر سبھا دا سنگتیں سمیت حصہ ھوندا ھا ویسے غلام سرور خاں ببر اپڑیں وسیب نال جڑیا ھویا وضعدار دیرے دا انسان ھا اوندی موت دا خانپور تیں جتوئی الے دی ساری سنگت نال ارمان کریندوں اللہ سئیں محمد وال اے محمد دے صدقے اوندے صغیرہ کبیرہ گناہ معاف فرماوے اللہ تعالی اوندے لواحقین کوں صبراے جمیل عطا فرماوے امین ۔۔۔۔۔۔۔نوٹ جنازے دا جوں ہی اعلان تھیسی ڈس ڈیسوں سگواران۔۔ اوندا خاندان تیں اوندے سارے یار دوست. (اکبر ملکاݨی، ٣ مارچ ٢٠١٩ء)
## حوالے
غلام سکندر خان غلام

غلام سکندر خان غلام سرائیکی مرثیہ دا بادشاہ ہے۔
## ڄم پل
بکھر نال تعلق ہے۔ ١٨٠٢ وچ ڄمے تے ١٩٠٢ وچ فوت تھئے۔
## کتاباں
* لیرکتیراں خیمے
* تھل دی وار
* مثنوی ’’یوسف زلیخا‘‘
## حوالے
[ونکی:[سرائیکی شاعر]]
غلام عباس غمگین

(لکھت: پروفیسر محمد صدیق ملک....اسلام آباد)

سئیں غلام عباس غمگین ؔ ضلع بہاول پور دے مشہور قصبہ نور پور نورنگا دے نینگر بخت اتے فخر ہِن، طبعیتاً فقیر ہِن ۔ انہاں دی کتاب ’’ہنجھ دا ماتم‘‘ ڈُٖکھ ، درد، کشالے، ٻاݨ تراݨ دا مجموعہ ھے۔ اینکوں پڑھ تے معلوم تھیندے جو غلام عباس غمگینؔ عزم ہمت ، جوش جذبہ تے محبت دے اسیر ہِن۔ آپ وسیب دیاں سچیاں جذبیاں دے ترجمان ہِن ،و سیب دا حُسن تے سنگار ہِن۔ وسیبی رنگاں ، رواجاں ، خوشیاں ، غمیاں ، رسماں ،ریتاں دا اظہار ہِن۔ ٻالاں ،نینگراں ،بُٖڈھڑیاں دی زبان ہِن۔ جھڑ ، مینہہ ، کھِمن،گاج اتے دھرتی دی شان ہِن۔ غمگین سئیں سرائیکی زبان دیاں رڳاں اچ گردش کریندا سچا خون ہِن۔ اِنھاں دے کلام وچ اللہ تے اوندے رسول دا شان وی ھے، سچے تے لافانی دین دا بیان وی ھے۔اسلامی طور طریقے احیاء اتے ضابطیاں دی تڑپ وی ھے ۔ 

قومی بے حِسی بے راہ روی دا ارمان وی ھے۔اِنھاں دے کلام وچ امیرویں ٹھاٹھ تے موج وی ھے۔ غریب دی عزت دے لیر کتیراں بوچھݨ دا عکس وی ھے۔ اتے پیروراݨے سردی وچ ݙکدے کنبدے اتے گرمی وچ گنجی ککری تلے اوکھے ساہ گھِندے ٻال دی فریاد وی ھے۔ انہاں دے کلام وچ صاحبِ اقتدار لوکاں دے گُنگے ٻوڑے ، پیروں منڈے اتے ہتھوں ٹُنڈے ہووݨ دا احساس وی ھے۔ اِنھاں دے کلام وچ دھاں وی ھے فریاد وی ھے اکھیں دے اندھیاں اڳوں رووݨ وی ھے۔ اِنھاں دے کلام وچ وسیب دے بے حِس بے تڑپ اتے مُردہ عقل لوکاں اَتے اُنھاں دی سوچ کوں جڳاوݨ اتے راہ تے لاوݨ دا احساس وی ھے۔ اِنھاں دے کلام وچ سوجھلا وی ھے صاف سُتھرا رستہ وی ھے ۔ پاندھی دا دِل ٻدھواوݨ دی جُرأت تے ہمت وی ھے۔ انھاں دے کلام وچ ہر او حیلہ اتے ترلہ ھے جیڑھا جو انسان کوں انسانیت دی معراج تے پُچاوݨ دا سبب ھے۔ میں دُعا کرینداں جو اللہ تعالیٰ اساݙی قوم کوں مذہبی ، روحانی تے جسمانی سکون بخشے اتے غلام عباس غمگین ؔ دے کلام وچ زور تے ہمت عطا کرے۔آمین
## حوالے
غلام فرید کوریجہ دی سیاسی جدوجہد

سئیں خواجہ غلام فرید کوریجہ دی اپڑیں عوام دے نال رل کیں کلہی تیں نویکلی جدو جہد نال انڑ تھک کوشش دے نال جیرھا جو انہیں او جتھاں وی ھوندے ھن ہر جمعہ کوں دربار تیں پہنچدے ھن جمعہ وی پڑھیندے ھن بھر پور احتجا ج وی کریندے ھن اے کوئی عام گال نئیں کتنے سال تک خواجہ صاحب نے متواتر اے سلسلہ جاری رکھیئے خواجہ صاحب پیرن روادارن اے ضرور اکھسن جو ایں احتجاج اچ میڈے نال سارے خواجگان وی ھن سارےلوک ھن نہ نہ خواجہ صاحب دے نال بیشک لوک ھن شھردار ھن خواجگان اچو کوئی کئیناں ھوندا ھا خواجہ صاحب اے جنگ تنتنہا لڑین اداریں نال تن تنہا لڑائی تھئی اے جیندے اچ خواجہ مکمل کامیاب تھئین خواجہ صاحب نے پولیٹیکل ورکر لیڈر ھوونڑ دا پورا ثبوط ڈتے ا ساں خواجہ صاحب دے ایں سیاسی روحانی عمل کوں ایپیلیشیٹ کریندوں مبارکباد ڈیندوں خواجہ صاحب دی سرائیکستان دی جدوجہد کوں وی ایویں صوبھ ملسی سرائیکستان کوں وی ایویں پنجاب دی قبضہ گیری توں بالادستی توں ازاد کرویسن جیویں دربار کوں پنجاب دے قبضے کنوں ازاد کرائینے اساں خواجہ صاحب دی سرائیکستان دی جدوجہد کیتے خواجہ صاحب دے قدم نال قدم ملا کیں ٹرسوں کتھائیں وی خواجہ صاحب کوں کلھا نہ تھیونڑ ڈیسوں اےھا فقیر داجزبہ جیرھا کوٹ مٹھن ونج کیں خواجہ غلام فرید سئیں کوں پیش کرنڑاں ھئی طبیعت ساتھ نئیں ڈتا شدید بخاردی وجہ توں سئیں دی دربار دی حاضری توں تاں محروم تھی گیاں اومیڈا اپڑاں نصیب دربارکوں واگزار کرانونڑ عرس دے سارے پرگرامیں دا کامیاب تھیونڑ نیشنل کانفرنس دی کامیابی سارے قوم پرستیں دی شمولیت ہندوستان اچو ائے ھوئے وڈے قوم پرست راہنما جگدیش بترے دی امد بحرحال عرس مبارک دی کامیابی فقط اپ کوں تیں اپدی ساری ٹیم کوں اپ دی پارٹی کوں ڈھیر ڈھیر مبارخاں دربار کوں واگزار کرانونڑ دیاں مبارخاں کوٹ مٹھن اچ سئیں کوں ان کیں ڈیسوں نہ ا سگنڑ الی مجبوری کوں معاف فرمیسو طبعیت ساتھ نئیں ڈتا مجبوری بنڑ گئی اے معاف فرمیسو مہربانی ۔۔۔۔اکبر خان ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی (١٥ دسمبر ٢٠١٨ء)
## حوالے
غلامی دی تند

اگر ضمیر جاگ پیاء غلامی دی تند تُرٹ پئ نندر اُکھڑ پئ، ذات پات خاندان کُنبہ قبیلہ پیر سردار گودے پگڑ پوش لُٹیریں دا ڈر دل ءچو نکل پیاء تاں میڈی تحصیل تونسہ شریف ءچو ڈو امیدوار لازمی جیت ویسن انھیں ڈُھائیں دے ناں چھوٹے ہن دل وڈے ہن، سُکھ دے سنگھتی تاں وادھو وادھ ھوندن سُکھ ءچ نہ دشمن دا پتہ لگدے نہ سجنڑ دا چھانڑاں تاں اُڈھائیں لگدے جڈاں ڈُکھ ھوندے، میڈی تحصیل دے جتنے سنگھتی ھاؤ جیرھی پارٹی دے ھاؤ زرا کُھلے دل نال ڈسو اُؤ کیرھا موقعہ ھا اُؤ کیرھا واقعہ ھا جتھاں ظلم تھیاء ھووے تیں مظلوم دے سر تیں فرحان بھٹہ تیں اوندی گھر آلی محترمہ راشدہ بھٹہ نیں نظریے، 
کپڑے وٹاونڑ نال شخصیت نیں وٹیندی ،اجاں کے تئیں نسلیں نال دشمنی کرنڑی ھے، اجاں کے تئیں ضمیر نال دغا کرنڑے تریجھی نسل جوان تھی آئ ھے اجاں تئیں کھڑے نالی سولنگ بجلی تک ھیں موقع ھیوے آپکوں ووٹ ڈیونڑ دا آپڑیں سنجانڑ بنڑاونڑ دا یونان صغیر دا لقب پاونڑ آلی قوم کجھ تاں شعور ڈیکھاؤ کجھ تاں، پڑھیے لکھیے ھوونڑ دا ثبوت ڈیو، ھک دفعہ اے غلامی دی تند تروڑ ڈیکھاؤ، کیرھا مونھہ ڈیکھلسو آونڑ آلی نسل کوں کڈھائیں تاں کلھیں بیھ کے سوچ گھنو تساں اساں، کیا ڈے کے ویسوں آونڑ آلیں نسلتساں وں ایھا پستی غلامی کمزوری، گٹریں آلا پانڑی، گندے ٹُوبھے غلیظ گلیاں، ڈاڈھیں دیاں مندے گالھیں آپڑیاں مجالاں، زاریاں بے وسیاں،
ہک ٹکے دا بندہ جیرھا پگڑ پوش گودیں پیریں دا پالتو کتا ھوندے او تھاڈی ساڈی عزت مٹی ءچ رلا کے ٹھکارے مریندے ول اوں کتے کنیں تساں اساں معافی ونج منگدے ھیں. 

تھانڑے ءچ نیچ ذات دے عملے کنیں زلیل و خوار تھیندے ھاؤ دھیریں بھنڑیں دیاں غلیظ گالھیں مندے سُنڑدے ھاؤ، ولا اوں گودے پیر دے پیریں ڈیھ معافی منگدے ھاؤ ایں کنیں وڈی سزا بیاء کیا ھوسی ایں کنیں وڈی زلالت بیاء کیا ھوسی، اج وقت ھے فرعونیں دی گردن تیں پیر رکھ کے آپکوں بچاونڑ دا ،ایں دفعہ آپڑیں آپکوں ووٹ ڈے ڈیکھو ہک عام بندیں دے ہتھ ءچ ہتھ ڈے کے فرعونیں دا تماشہ ڈیکھو۔

فرحان بھٹہ
غُلام مرتضٰی لاکھا (سرائیک)

میݙا ناں غلام مرتضی ، قوم(ذات) لاکھا ھ، تے میݙا تعلق کوٹ مٹھن شریف ضلع راجن پور کنوں ھ، جینکوں شہرِفرید وی ّآکھیا ویندے، سرائیکی زبان میݙی مأ ٻولی زبان(مادری زبان) ھ،  انسانی جبلت دی وجہ توں میکوں سرائیکی زبان نال ڈھیر پیار (بے حد محبت) ھ،  سرائیکی زبان فریدی زبان وی ھ،  جیندے وچ او چاشنی ، مٹھاس ھ  جیندے نال زبان مٹھی کھنڈ٠(شیری) تھی ویندی  اے ، تے سنڑڑ والے ( سامعین) دے کناں (کانوں) اچ رس گھول ݙیندی ھ،  دل اچ محبت بھر ݙیندی  ھ،  تے دماغ کوں تروتازہ کر ݙیندی اے،  اپنڑی مأ ٻولی زبان( مادری زبان) دی ترویج واسطے  اپنڑی حیثت ، قابلیت ، عقل و فہم دے مطابق کوشش کریندا رہ ویندا ہاں، جیہرا کہ میݙا حق تے فرض ھ۔

سرائیکی دھرتی صوفیا کرام دی دھرتی ھ، وسیبی (اہلیان سرائیکستان،سرائیکی وسیب) دی سرائیکی دھرتی نال محبت آفاقی تے انتڑٹ ، نہ تُرتنڑ(اٹوٹ) والی ھ،  بھانویں اوندا تعلق کہیں قبیلہ یا کہیں علاقہ نال ہوے۔
کوئی وی زبان نہ کہیں خاص مسلک دی ملکیت ھ، تے نہ ہی کہیں دی لونڈی ہوندی اے ،  زباناں تاں صرف اظہار دا ذریعہ ہوندن، 
سرائیکی لوک دنیا اچ جتھاں وی ہوون، آپس دے وچ سرائیکی زبان اچ ای ڳال کریندن ، سرائیکی لوک دنیا اچ جتھاں وی ہوون ، انھاں دے دل فقط سرائیکی وسیب تے پیارے وطن پاکدستان دے واسطےے دھڑکدن ،اللہ تعلی پاکستان کوں شاد تےآباد رکھے۔ (آمین)۔

اردو اساݙی قومی زبان ھ،  اے رسیلی زبان ھ،  سرائیکی جتنی محبت سرائیکی زبان نال کریندن،  اُتنی  ہی محبت اردو زبان نال وی کریندن۔
میں مسلمان ہاں تے پاکستان میݙا ملک اے،  میکوں پاکستانی ہونڑ تے اُتناہی فخراے ، جتنا کہ میکوں سرائیکی ہونڑ تے فخر ھ،۔ دنیا دے سب توں سوہنڑے ملک پاکستان دے ہک خطے اچ تقربیا"ست کروڑ سرائیکی آباد ہن ۔ جنھاں دا پیغام محبت ھ جتھاں تک پُڄے۔
 
اساں لوک سرائیکی۔ ساݙی جھوک سرائیکی۔ 

مٹھڑی ٻولی ٻول ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ ٻول سرائیکی ٻول
 
سرائیکی زندہ باد۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ پاکستان پائندہ باد............
## اردو اچ
میرا نام غلام مرتضی ، قوم(ذات) لاکھا ھے، اور میرا تعلقکوٹ مٹھن شریف ضلع راجن پور سے ھے، جسے شہرِفرید بھی کہا جاتا ھے، سرائیکی زبان میری مادری زبان ھے اور انسانی جبلت کی وجہ سے مجھے سرائیکی زبان سے بے حد محبت ھے سرائیکی زبان فریدی زبان بھی ھے جس میں وہ چاشنی ھے جس سے زبان شیری ہو جاتی ھے اور سامعین کے کانوں میں رس گھولتی ھے دل میں محبت بھر دیتی ھے اور دماغ کو تروتازہ کر دیتی ھے اپنی مادری زبان کی ترویج کی لیے اپنی حیثت کے مطابق کوشش کرتا رہتا ہوں، جو کہ میرا حق اور فرض ھے۔
سرائیکی دھرتی صوفیا کرام کی دھرتی ھے اہلیان سرائیکستان(سرائیکی وسیب) کی سرائیکی دھرتی سے محبت آفاقی اور اٹوٹ ھے خواہ اس کا تعلق کسی قبیلہ یا کسی علاقہ سے ہو۔

کوئی بھی زبان نہ کسی خاص مسلک کی ملکیت ھے نہ ہی کسی کی لونڈی ہوتی ھے زبانیں تو صرف اظہار کا ذریعہ ہیں سرائیکی دنیا میں جہاں کہیں بھی ہون آپس میں سرائیکی زبان میں ہی بات کرتے ہیں ، سرائیکی دنیا میں جہاں کہیں بھی ہون ان کے دل فقط سرائیکی وسیب اورپیارے وطن پاکدستان کے لیے دھڑکتیں ہیں ،اللہ تعلی پاکستان کو شاد وآباد رکھے۔ (آمین)

اردو ہماری قومی زبان ھے یہ رسیلی زبان ھے سرائیکی جتنی محبت سرائیکی زبان سے کرتے ہیں اتنی محبت اردو زبان سے بھی کرتے ہیں۔
میں مسلمان ہون اور پاکستان میرا ملک ھے مجھے پاکستانی ہونے پہ فخراتنا ہی فخر ھے جتنا کہ سرائیکی ہونے پہ۔ دنیا کے سب سے اچھے ملک پاکستان کے ایک خطے میں سرائیکی آباد ہیں جن کا پیغام محبت ھے جہاں تک پہنچے۔

اساں لوک سرائیکی۔ ساݙی جھوک سرائیکی۔ 

مٹھڑی ٻولی ٻول ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ ٻول سرائیکی ٻول 

سرائیکی زندہ باد۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ پاکستان پائندہ باد
.
غیر مقلد یا وہابی

اہل حدیث توں مراد مسلماناں دے اس تفرقے دی ہے کہ جس دی پیدائش ݙوجھی صدی ہجری دے اواخر تے تریجھی صدی ہجری (یعنی اواخر اٹھویں و نانویں صدی عیسوی) توں ݙیکھݨ وچ آئی۔ اہل الرائے تے اہل القرآن دے برخلاف اس تفرقے وچ احادیثِ نبوی دی اسناد تے زور ݙتا ویندا ہے یعنی اہل الرائے دی طرح تقلید تے قائم نہیں نہ مگر اہل القرآن دی طرح حدیث کوں نظر انداز وی نی کریندے. 
### محمد بن عبدالوہاب
thumb|فرقیاں دا نقشہ

thumb|محمد بن عبد الوهاب

محمد بن عبد الوہاب (پیدائش: 1703ء— وفات: 21 مئی 1792ء) عرب دے علاقے نجد دے ہک قصبہ العيينہ وچ 1703ء وچ پیدا تھئے ایں سال دہلی وچ شاہ ولی اللہ وی پیدا تھئے۔ او بڑے ذہین ،حافظے دے قوی تے بہترین انسان ہن۔ ݙاہ سال دی عمر وچ قرآن حفظ کر گھدا۔ ابتدائی تعلیم حاصل کرݨ دے بعد انہاں نے مکہ معظمہ تے مدینہ منورہ ونج کے قرآن و حدیث دی تعلیم حاصل کیتی. 

1158ھ وچ نجد دے ہک شہر درعیہ دے امیر محمد بن سعود (متوفی:1765ء) نے انہاں دے ہتھ تے بیعت کر گھدی، امر بالمعروف تے نہی عن المنکر تے عمل کرݨ دا عہد کیتا تے کتاب و سنت دے ݙسے ہوئے طریقیاں تے چلݨ تے آمادگی ظاہر کیتی۔ امیر محمد بن سعود دی مدد نال انہاں دی تحریک سارے نجد وچ پھیل گئی تے امیر دی حکومت وی شہر درعیہ توں ودھ کے سارے نجد وچ قائم تھی گئی۔

محمد بن عبد الوہاب نے پنجاہ سال تبلیغ دا کم انجام ݙیوݨ دے بعد وفات پاتی۔ او کئی کتاباں دے مصنف ہن جنہاں وچ کتاب التوحید مشہور ہے۔ محمد بن عبد الوہاب دی تحریک نے اسلامی دنیا تے گہرا اثر پاتا.
فائبر

## فائبر
ہک میٹیریل اے جہڑا صنعتی مقاصد وچ استعمال کیتا ویندا اے. اے قدرتی طور تے حاصل کرݨ دے نال مصنوعی طور تے وی بݨایا ویندا اے. ایندا استعمال الیکٹرانکس تے ڈیکوریشن دی صنعت وچ بہوں زیادہ اے. فائبر دی معقول مقدار انسانی جسم کوں وی درکار ہوندی اے جیہڑی پنڈ تے اس طرح دے پھلاں وچ وافر ملدی اے.
فاخرہ بتول

فاخرہ بتول  اردو دی معروف شاعرہ ہے  تے سرائیکی شاعری وی کیتی  ہے۔

## نمونہ کلام
حیران نہ تھی ، حیران نہ کر

توں حسن تے ایݙا ماݨ نہ کر

ناں خوش کر آپ شریکاں نوں

ساݙے قاتل نوں مہمان نہ کر

ناں شادی دا ساکوں کارڈ ݙکھا

ساݙے قتل دا انج سامان نہ کر

اساں مٹیاں وچ ہن سم ویسوں

ساݙے اجڑن دا ارمان نہ کر

اساں اوکھے سوکھے بھل ویساں

ساکوں خط لکھ کے احسان نہ کر

اسیں آپ بتول * سیاݨے آں

ایویں ہس ہس دل قربان نہ کر

( فاخرہ بتول )
فارماسیوٹکس

دوا سازی یا فارماسیوٹکس علم الادویات دا اوہ شعبہ ہے جیہڑا ہک خام یا نویں دریافت شدہ کیمیائی مادے، جیہڑا بطور دوا استعمال تھی سڳے، کوں مریض دی صحت کیتے محفوظ تے آسان استعمال وچ ڈھالݨ دا فن ہے۔ عام فہم وچ دواسازی خام کیمیائی مادیاں کوں قابل استعمال خوراک تے طریقے وچ ڈھالݨ دا ناں ہے۔ کہیں وی کیمیائی مادے، جیہڑا بطور دوا استعمال تھی سڳے دی کئی خاصیتاں تھی سڳدیاں ہن، مگر خام حالت وچ ایہ مریض کیتے کوئی فائدہ نی ݙے سڳدی۔ دواسازی دا عمل دراصل کیمیائی اجزاء کوں قابل استعمال بݨاوݨے دا علم ہے۔
## حوالے
ونکی:سائنس
ونکی:صحت
فاضل پور

فاضل پور ضلع راجن پور دا ہک اہم مشہور کاروباری تے سیاسی شہر ہے ایندے پچادھی پاسوں تقریبن تریِہہ کلومیٹر دے فاصلے تے کوہ ماڑی دے ٹھڈے پہاڑ ہِن پوادھی پاسوں دریائے سندھ دے خوبصورت بیٹ واقع ہِن فاضل پور دے واسئیں دا مطالبہ ہے جو فاضل پور کوں تحصیل دا درجہ ڈتا ونجے
فدا الاحمداݨی

فدا الاحمداݨی سرائیکی عالم، مترجم قرآن ہے۔
## جم پل
7 اپریل 1943 کوں سردار غلام رسول خان احمداݨی دے گھر پیدا تھائین
ابتدائی تعلیم اپڑیں شہر توں حاصل کیتی گورنمنٹ ہائی سکول جامپور توں میٹرک کیتی جامعتہ المنتظر لاہور توں شہادت العالمیہ دی ڈگری گھدی 1964 وچ پنڈی بھٹیاں توں بطور عربی ٹیچر سرکاری ملازمت شرع کیتی بعد اچ ذکریا یونیورسٹی توں بی اے کیتا 1968 اچ گورنمنٹ ہائی سکول نمبر 2 اچ تبادلہ تھیا تے اتھاؤں ای 1995 اچ ریٹائرمنٹ گھدی شاعری دا شوق ورثے اچ ملیا ہا کیوں جو آپ ہوریں دے والد صاحب غلام رسول فیض وی منیے منائے شاعر ھن۔

## تعلیم
## پیشہ
اوٹی ٹیچر تے طور تے کم کیتے۔

## خدمتاں
قرآن مجید منظوم سرائیکی ترجمہ کیتے

## ٻیا ݙیکھو

* قرآن شریف دے ترجمے
فراق گورکھپوری

فراق گورکھپوری (پیدائش: 28 اگست 1896ء– وفات: 3 مارچ 1982ء) مصنف، ادیب، نقاد تے شاعر ہن۔ اُنہاں دا شمار ویہویں صدی دے اردو زبان دے صفِ اول دے شعراء اچ تھیندا ہئی۔ انہاں دا اصل ناں رگھو پتی سہائے ہئی۔
thumb|فراق گورکھپوری
thumb|دستخط
جدید شاعری وچ فراق دا مقام بہت بلند ہے۔ اڄ دی شاعری تے فراق دے اثر کوں باآسانی محسوس کریج سڳدے۔ بہترین شخصیت دے مالک ہن۔ حاضر جوابی وچ انہاں دا مقابلہ کرݨ والا کوئی نہ ہئی۔ بین الاقوامی ادب نال وی شغف ریہا۔ تنقید وچ رومانی تنقید دی ابتدا فراق توں تھئی۔
## زندگی دے حالات
فراق پی سی ایس اور آئی سی ایس (انڈین سول سروس) کیتے منتخب تھئے ہن۔ لیکن ڳاندھی جی دی تحریک عدم تعاون دی وجہ توں استعفا ݙے ݙتا۔ جیندی پاداش اچ انھاں کوں جیل ونڄݨا پیا۔ ایندے بعد اوہ الہٰ اآباد یونیورسٹی اچ انگریزی زبان دے لیکچرر دے طور تے تعینات تھئے تے اتھاں ای انہاں نے بہت زیادہ اردو شاعری کیتی۔ جس اچ آپ دی شہر آفاق کتاب گل نغمہ وی شامل ہے۔ جینکوں ہندوستان دا اعلٰی معیار ادب، گیان پیٹھ انعام وی ملا۔ اوہ آل انڈیا ریڈیو دے پروڈیوسر وی ریہے۔

بطور ممتاز شاعر انہاں نے اردو شاعری دی اہم اصناف مثلاً غزل، نظم، رباعی تے قطعے اچ ہک منفرد شاعر ہن جنہاں نے اردو نظم دی ہک درجن توں زائد تے اردو نثر دی نصف درجن توں زائد جلداں ترتیب ݙتے تے ہندی ادبی اصناف تے متعدد جلداں تحریر کیتے، نال ہی نال انگریزی ادبی و ثقافتی موضوعات تے چار کتاباں وی لکھیاں۔
## وفات
فراق دا انتقال طویل علالت دے بعد 3 مارچ 1982ء کوں 85 سال دی عمر وچ نویں دہلی اچ تھیا۔ میت الہ آباد گھنائی ڳئی جتھاں دریائے گنگا تے دریائے جمنا دے سنگم تے انہاں دی چتا کوں نذر آتش کیتا ڳیا۔
### تصانیف
* گل نغمہ
* گل رعنا
* مشعل
* روح کائنات
* روپ
* شبستان
* سر غم
* بزم زندگی رنگ شاعری
## اعزازات
* 1960: ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ
* 1968: پدم بھوشن
* 1968: سویت لینڈ نہرو ایوارڈ
* 1969: گیان پیٹھ انعام، اردو شاعری اچ پہلا گیان پیٹھ انعام
* 1981: غالب اکیڈمی ایوارڈ

## حوالے
فاروق محرم

ساڈے وسیب دے ہک ورسٹائل فنکار اچھے شاعر، فن،لے، سر رکھنڑ آلے گلو کار اتے با کمال خطاط تے محبتیں ونڈنڑ آلے انسان سئیں فاروق محرم (اف تونسہ شریف) دی تصویر اکھیں دے آگو گزری تاں روح مونجھا تھی گئے۔ 

گلہ انہیں دوستیں کیں نئیں جیرھے شاعری یا موسیقی دی ترویج کوں گناہ سمجھیندن۔ شاید شرعی طور تے قرآن و سنت دے حوالے نال اساں انہیں دی ترویج دے حق اچ کوئی وڈیاں ٹھوس دلیلاں وی نہ ڈے سگوں۔۔

لیکن سرائیکی موسیقی، فن و ثقافت واسطے کم کرنڑ آلے دوستیں اتے صاحب اختیار لوکیں کیں ضرور گلا ہے جو انہیں لوکیں دے مرنڑ دا انتظار پئے کریندن۔۔ شاید مرنڑ دے بعد انہیں دی عزت تھیسی۔ ایویں نویں نسل دے ادبی ذوق تے وی ترس اندے۔۔۔ جو ،،،،ٹوبھا تار لمیں دا،،، انہیں کوں اپڑیں اندر بڈائی پئے۔۔

انہیں ہیریں جیویں اپنے صلاحیتیں نال انصاف نہیں ورتیا اونویں انہیں کوں اساں وی اتنی پذیرائی نہیں ڈتی جتنا انہیں دے اندر دے فنکار داحق ہا۔ محرم سئیں دے گائے ہوئے کلام؛

،،،ساکوں نہ میت بنڑا،،،

،،روندیں نہ کر شام کی پاگل،،،
تھی ویسوں بدنام ڑی پاگل،،،

،،،کون تھی سگدے سانویں تیڈے
چندر چمدے پچھانویں تیڈے،،،،

ہا جو سارا قصور نیناں دا
کیوں نہ ترٹدا غرور نیناں دا

بلکہ پورے البم کوں جتیں واری سنڑو سک نہیں لاہندی روح نئیں رجدا۔۔

انہیں دے اپڑاں نمونہ کلام پیش خدمت ہے۔۔۔

تیڈے ہوندیں ہوئیں تیڈی محفل وچ ساکوں ویندے یار کلہپ ماری،

بند لب جو ہن چپ کیتی پیوں جئیں جے جھئں رنگ وچ گپ ماری،

متاں محرم رنگ وچ بھنگ پووے ایں ڈر توں پئے ہیں مپ ماری،

تیڈے ناں دی ویل وصول کیتی کہیں جھنڑک ڈتی کہیں تھپ ماری۔۔

ہک بیا بند۔۔۔

تیڈے باجھ مٹھل کیا جیونڑ ہے اےجیونڑ تاں ہک ڈوہ لگدے،

تیڈی مہر دے موسم منہ کر گئے کوئی موسم ہے ساکوں پوہ لگدے،

ہے محرم سفر کلہیپے دا ہر قدم کئی سو کوہ لگدے،
کوئی جھک آوے تاں کھوہ لگدے کوئی اچ آوے تاں روہ لگدے۔(شبیر لغاری)

## حوالے
فاطمہ نسومر

فاطمہ نسومر اوہ مجاہدہ ہئی جیندی داستان الجزائر دی تاریخ وچ سنہری حروف نال لکھی ڳئی ہے۔ ہک اینجھی جنگجو جینکوں خولة الجزائر دے ناں نال وی یاد کیتا ویندے، اوہ بہادر خاتون جیں نے فرانسیسی استعماری فوج دا جوانمردی نال مقابلہ کیتا تے فرانسیسی جرنیلاں دے مقابلے کیتے  25000 دا لشکر تیار کیتا.
thumb|

## فاطمہ نسومر دی جدوجہد
ایں مجاہدہ دا اصل ناں "فاطمہ سید احمد" ہے جیہڑی 1830ء وچ الجزائر دے مشرق وچ واقع  "عین الحمام" نامی گاؤں اچ پیدا تھئی, فاطمہ ہک خالص دینی گھراݨے اچ پیدا تھئی تے کم عمری وچ ہی قرآن حفظ کیتا تے اسلامی تعلیمات توں مستفید تھئی.

1850ء وچ فاطمہ نسومر نے فرانسیسی استعمار دے خلاف جنگ دا اعلان اوں وقت کیتا جݙݨ اوہ فقط  "ویہہ سال" دی ہئی تے الجزائر اچ جاری شریف بوبغلة دی مزاحمتی تحریک اچ شامل تھئی تے ناث إيراثن گاؤں تے تھیوݨ والے فرانسیسی حملے کوں پسپا کرݨ والے جتھے دی قیادت کیتی جس نال بے شمار نوجواناں کوں مزاحمتی تحریک وچ شامل تھیوݨ دی ترغیب ملی.
اپݨی غیر معمولی قائدانہ  صلاحیت دی وجہ توں فاطمہ نسومر" نے سن 1852ء وچ اوں خطے وچ جاری مزاحمتی تحریک دی قیادت کیتی, جیندی وجہ توں فرانسیسی فوج کوں اپݨی تعداد اچ اِضافہ کرنا پیا.

چنانچہ فرانسیسی فوج نے جنرل رونڈون یچیکارٹ دی سربراہی وچ "فاطمہ نسومر" دی مزاحمتی تحریک کوں کچلݨ دا آغاز کیتا تے ݙوہاں گروپاں وچ ہک زبردست جھڑپ تھئی۔ چونکہ فرانسیسی استعماری فوج کوں جدید اسلحہ تے تربیت یافتہ فوج دی مدد حاصل ہئی ایں واسطے اوں جھڑپ وچ فاطمہ نسومر دے لشکر دے ۸۰۰ سو مجاہد شہید تھی ڳئے.
جیندی وجہ توں فاطمہ نسومر کوں حکمت عملی دے نال "تاخليجت ناث عيسو" دے علاقے تک پچھوں ہٹݨا پیا. 
فرانسیسی استعمار نے "فاطمہ نسومر" دا پیچھا کریندے ہوئے اُوندی پسپائی دا فائدہ چاتا تے ہمیشہ دی طرح ہک گھناؤنے جرم دا ارتکاب کیتا.
لہٰذا اُنہاں نے بے شمار مکانات کوں تباہ کر ݙتا تے متعدد دیہاتاں دے باشندیاں دی نسل کشی کیتی تے اتھاں تک کہ انہاں دے معصوم ٻالاں کوں وی نہ بخشا ڳیا.

اوں مدت دے دوران "فاطمہ نسومر" مزاحمتی جنگجوؤاں دے گروہ تشکیل ݙیندی رہی جیہڑے مختلف معرکیاں اچ فرانسیسی فوج کوں تقصان پہنچیندے رہے.
"فاطمہ نسومر" تے فرانسیسی فوج دے مابین آخری معرکہ الجزائر دے شہر قسطنطنیہ اچ تھیا.
فرانسیسی جنرل نے خود فوج دی قیادت کیتی تے " فاطمہ نسومر " دی فوج دے نال ہک زبردست جنگ تھئی لیکن ݙوہاں لشکراں دے مابین وݙے فرق دی وجہ توں فرانسیسی فوج نے ایہ جنگ جیت گھدی.
## وفات
فرانسیسی فوج نے "فاطمہ نسومر" کوں گرفتار کر گھدا تے فوجی عدالت دے زریعے فرانسیسی فوج تے حملے کرݨ تے نقصان پہنچاوݨ دے جُرم اچ "" ست سال "" دی قید سُݨائی تے 33 سال دی عمر اچ قید دے دوران ہی ایں مجاہدہ دی وفات تھئی.
ایں مجاہدہ دی مزاحمتی تحریک دا عرصہ تقریباً ݙو توں ڈھائی سال دا ہے, اوں قلیل مدت اچ وی اوں مجاہدہ نے فرانسیسی فوج کوں ناقابلِ تلافی نقصان پہنچایا.

## حوالے
فرانس

جمہوریہ فرانس یا فرانس (France) مغربی یورپ وچ واقع ہک ملک ہے۔

thumb|قومی نشان

thumb|جھنڈا

فرانس دے چند علاقے سمندر پار شمالی و جنوبی امریکا، بحر الکاہل تے بحر ہند وچ وی واقع ہن۔ یورپ وچ فرانس دے ہمسایہ ممالک ہن،  بلجیم، لگزمبرگ(لوگسام بورغ)، جرمنی، سوئٹزرلینڈ، اٹلی، مناکو، انڈورا(اندورا) تے اسپین۔ یورپ دے باہر فرانس دت سرحداں برازیل، سورینام تے نیدرلینڈز نال ملدے ہن۔

فرانس ہک متحدہ، نیم صدارتی، جمہوری ریاست ہے۔ فرانس دے بنیاداں اس دے آئین تے "آدمی تے شہری دے حقوق دا اعلان" ہن۔ فرانس ہک ترقی یافتہ ملک ہے تے دنیا دی پنجویں سب توں وݙی معیشت ہے۔

فرانس یورپی یونین دے بانی ارکان وچوں ہے تے رقبے دے لحاظ نال اس دا سب توں وݙا رکن ہے۔ فرانس نیٹو دے بانی ارکان وچوں وی ہے۔ فرانس اقوام متحدہ دے بانی ارکان وچوں وی ہے تے سلامتی کونسل دا مستقل رکن ہے۔ فرانس دنیا دے ست ایٹمی طاقتاں وچوں ہک ہے۔

## تاریخ
مئی 1940 وچ جرمنی دے حملے دے بعد فرانس کوں جلد ہی شکست تھی گئی۔ وزیر اعظم پال رینوڈ نے استعفٰی ݙے ݙتا۔ پہلی جنگ عظیم دے مقبول ہیرو مارشل ہینری پیٹین نے 22 جون کوں جرمنی دے نال عارضی صلح دے سمجھوتے تے دستخط کر ݙتے۔ اِس سمجھوتے دی شرائط دے تحت فرانس کوں ݙو غیر مساوی حصیاں وچ تقسیم کر ݙتا گیا۔ شمالی حصہ جس وچ بحر اوقیانوس دا تمامتر ساحلی علاقہ شامل ہئی براہ راست جرمن تسلط وچ ݙے ݙتا گیا۔ پیٹین کوں جنوب وچ واقع تریجھے حصے تے اختیار ݙے ݙتا گیا جس وچ میٹروپولیٹن فرانس دا علاقہ تے نو آبادیاں شامل ہن۔ حکومت وچ تبدیلی دے باوجود فرانس دے مسلح افواج دے زیر کنٹرول نوآبادیاتی انتظامیہ زیادہ تر برقرار رہی۔
## زباناں
ایں ملک وچ اکثریتی طور تے فرانسیسی زبان ٻولی ویندی اے مگر جنوبی حصیاں وچ آکسیٹان زبان ٻولی ویندی اے.

## ٻاہرلے جوڑ
https://www.ushmm.org/wlc/mobile/ur/article.php?ModuleId=10007311link

## حوالے
فرانسس برٹن

سر رچرڈ فرانسس برٹن ہک انگریز سیاح تے فوجی ہائی۔ 1842ء وچ ہندوستان آیا ملتان تے دیرہ غازی خان دا چکر وی لاتا ۔سرائیکی وچ اُنھاں دی لغت تے گرائمر لندن دی شاہی لائبریری وچ موجود ہن۔  1849ء وچ سرائیکی دی گرائمر لکھی  تے  اوں کتاب وچ "سرائیکی" دا لفظ موجود ہے۔

## کتاباں
* سرائیکی گرائمر
فریاد ہیروی دی غزل تے ارفعیت

فریاد ہیروی دی غزل تے ارفعیت

(کتاب اُشا دے تناظر اچ)

لکھت:طارق اسماعیل احمدانی

غزل سرائیکی ادب وچ نو وارد ضرور ھے، مگر اَݨ سونہی کائینی۔ اڄوکے ویلھے ہک معروف صنف دے زُمرے وچ اَندی ھے۔ اتے جݙاں سرائیکی ادب اچ غزل آئی تاں کُجھ علمی ادبی حلقیں وچ ایندے امکانات بارے بحث چھِڑ پئی۔ کیا سرائیکی زبان وچ غزل آکھی ونڄ سڳدی اے؟ یا غزل دا مزاج سرائیکی زبان نال میل کھندے؟ یا ول غزل ایں زبان وچ اپݨے آپ کوں زندہ(Survive) رکھ سڳسی۔ ایہو جہیں ڈھیر سارے سوال زیرِ بحث ہن پئے۔ انہیں سوالیں دے پس منظر وچ تقریباً پچھلے چار ݙہاکیں کنیں لا کراہیں ہُݨ تئیں غزل اپݨے تمام تر خوبیں سمیت ساݙے سامݨے موجود ھے۔ کیوں جو ڈھیر سارے شعراء نے غزل آکھ تے انہیں امکانات کوں رد کر ݙتا۔ اتے غزل کوں ارفعیت (Sublimity) بخشی۔ غزل کوں اعتبار، وقار اتے توانا لہجہ ݙیوݨ والے غزل گو شعراء سرور کربلائی، اقبال سوکڑی، نقوی احمد پوری، ریاض رحمانی، قیس فریدی، ممتاز حیدر ݙاہر، عزیز شاہد، رفعت عباس، مصطفےٰ خادم، شاکر مہروی، امتیاز فریدی، خلیل فریدی، شاہد عالم شاہد، حبیب اللہ طارق ، جاوید آصف، گدا حُسین راول اتے محبوب فریاد ہیروی دے ناں سُنڄاپو ہِن۔ ہُݨ سوال ایہ بݨدے جو ارفعیت (Sublimity) کیا ھے؟ نشافِ تنقیدی اصطلاحات دے مرتب ابوالاعجاز حفیظ صدیقی ایں اصطلاح دی ایہ تعریف کیتی اے۔ ’’عظیم ادب دی ایہ صفت قاری کوں ہک بلند تر ، پُر مسرت، وجد انگیز اتے جذباتی تخیل سطح توڑیں گھن ویندی ھے۔‘‘(ترجمہ راقم) پہلوں ایہ فلسفہ فطرتی سُݨہپ لیوں استعمال تھیندا ریہا۔ بعد وچ میکوں شاندار طرزِ تحریر کیتے مخصوص کیتا ڳیا۔ ارفعیت (Sublimity) توں سب کنیں پہلوں لان جائی نس (Longinus 213---273) اصطلاحاً واضع کیتا۔ ایہ فلسفہ اسلوب (Style) دے حوالے نال وی بحث کریندے تے اصطلاحاً فکری وݙیائی اتے سُݨہپ ݙوہیں دا مطالعہ کریندے۔ لان جائی نس (Longinus)انہیں پنج عناصر کوں خصوصاً ’’ارفعیت ‘‘ دا منبع قرار ݙتے۔ ۱۔ فکری وݙیائی ۲۔ توانا احساس تے جذبہ جیندے وچ ترنگ پاتی ونڄے۔ ۳۔ سوہݨا فِکری روپ ۴۔ اظہار تے بیان دا پُروقار انداز ۵۔ لفظیں دی سوہݨی اتے من موہݨی مینا کاری/وݨت سرائیکی ادب تے دیدبھنوائی ونڄے تاں لطف علی دی مثنوی ، خواجہ غلام فرید دی کافی، غلام سکندر غلام دا مرثیہ، اقبال سوکڑی اتے عزیز شاہد دی غزل، عاشق بزدار ، اشو لال اتے خالد اقبا ل دی نظم دی ارفعیت کیتے وݙی آسانی نال مثال ݙتی ونڄ سڳدی اے۔ مگر متاخرین غزل گو شعراء وچ سئیں محبوب فریاد ہیروی دی غزل اپݨے تمام تر توانائیں سمیت ’’ارفعیت ‘‘ دے سارے تقاضے پورے کریندی ھے۔ جیندے وچ فکری وݙیائی، توانا احساس، (جیرھا ہک مخصوص ترنگ اچ کھڑے) سوہݨا فکری روپ قاری کوں اپݨے سحر وچ جکڑ گھِندے۔ اُنہیں دی کتاب’’اُشا‘‘ ارفعیت دی بہترین مثال ھے۔ ایں تأثر کوں ثابت کرݨ کیتے کتاب ’’اُشا‘‘ وچوں صرف ݙوں شعر پیش کریساں:

انت یا انتہا تاں ہوسی کُئی

بھاہ لڳی ھے اُشا تاں ہوسی کُئی

جیڑھے کچرے دے ڈھیر تے مر ڳن

اُنہیں ٻالیں دی ماء تاں ہوسی کُئی

(اُشا،ص۸۲)
## حوالے
فریدیات

## خواجہ فریدؒ تے انہاں دا عہد

### عہد

### تصوف دی ریت

### [[سرائیکی]] ثقافت تے فرید

## خواجہ فرید دی کافی دا  فن تے مقام

### فرید دی کافی

### ہیٔت دی رن٘گا رن٘گی

### شاعری دا اسلوب

### لفظیات

### امیجری، تمثال افرینی

### صوفیانہ علامتاں

### عاشقانہ علامتاں

### استعارے

### تشبیہاں

### موسیقیت تے غنائیت

## خواجہ فرید دی شاعری دے موضوعات

### تصوف

### عشق تے حسن

### انسانی عظمت

### انسان دیاں ذمہ داریاں

### فنا تے بقا دے رن٘گ

### مون٘جھ ݙکھ تے وچھوڑا

#### مونجھ

#### ݙکھ

#### وچھوڑا

### دنیا

#### فطرت دے انسان

#### [[سرائیکی]] مظاہر دے ݙکھ سُکھ

#### محبت حسن تے وچھوڑے دی سوغات

#### رجائیت
## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
فصل دی گیت

سرائیکی وسیب وچ فصلاں دے موقع تے گیت پڑھے ویندن۔

## کنڑک
جانی ڈاہڈھا مٹھا ھے 
کنڑک دا کھیرا سٹا ھے

     
## کپاہ
موٹا موٹا پیوا ہے 
ماہی مندری دا تھیوا ہے

           
## بھری
بھری چاتی آندا پئے  جانی ڈاہڈھا بھاندا پئے 
جانی جھاتی بھری ہے  میڈی جندڑی ٹھری ہے

          
## آبھوں
پک گئے اج آبھوں 
کراں پکھیاں کوں میں قابوں
فطرت

thumb|Hopetoun falls
فطرت دا لفظ خاصہ وسیع مفہوم رکھدے تے ایہ تقریباً ہر اوں شے کیتے استعمال کیتا ویندے کہ جیہڑی انسان کوں ایں دنیا اچ بݨی بݨائی مل ڳئی ہووے، خالقِ کائنات دی جانب توں۔ ایں کوں انگریزی اچ Nature آکھا ویندے تے اردو تے سرائیکی اچ ایندے کیتے دیگر الفاظ وی اینہی قدر ہم وزنی نال استعمال کیتے ویندن کہ جیں قدر ایہ لفظ فطرت یا فطری۔ مثال دے طور تے اینہی مفہوم اچ قدرت دا لفظ وی استعمال تھیندے، گو ایہ الڳ ڳالھ ہے کہ قدرت دا لفظ اگر غور کیتا ونڄے تاں اللہ تعالٰی دی طاقت دے زیادہ قریب ہے مگر عموماً ایں کوں فطرت دے معناں اچ وی استعمال کیتا ویندے۔ بعض اوقات قدرت دا لفظ کہیں کم کوں کرݨ دی صلاحیت کیتے وی استعمال کیتا ویندے جیندے کیتے انگریزی اچ ability یا power وغیرہ دے الفاظ آندن۔ اونہی طرح ہک ٻیا لفظ طبیعی وی فطرت دے مفہوم اچ آندے تے ایندے نال بݨا ہویا ہک لفظ مشہور شعبۂ علم کیتے وی استعمال کیتا ویندے یعنی طبیعیات، عام طور تے طبیعی دا لفظ طبیعت توں الڳ مفہوم اچ آندے مگر اصل اچ ݙوہیں ہک ہی ہن یعنی فطرت، جینکوں آکھا ونڄے کہ طبیعی موت، تاں اوندے توں مراد اوہ موت ہوندی ہے جیہڑی کہیں حادثے یا بیماری دی وجہ توں نہ تھئی ہووے بلکہ فطری طور تے واقع تھئی ہووے۔ انہاں ہی تمام وجوہات دی بنا تے اس سرائیکی وکیپیڈیا تے Nature دے سائنسی مضامین اچ استعمال کیتے فطرت دا لفظ منتخب کیتا ڳیا ہے۔
## حوالے
فلسطین

فلسطین دنیا دے قدیم ترین ممالک وچوں ہک ہے۔ ایہ اس علاقے دا ناں ہے جیہڑا لبنان تے مصر دے درمیان ہئی جس دے بیشتر حصے تے ہݨ اسرائیل دی ریاست قائم کیتی گئی ہے۔

## یہودیاں دی طرفوں فلسطین دا استحصال
1948ء توں پہلے ایہ تمام علاقہ فلسطین سݙویندا ہئی۔ جیہڑا خلافت عثمانیہ وچ قائم رہا مگر بعد وچ انگریزاں تے فرانسیسیاں نے اس تے قبضہ کر گھدا۔ 1948ء وچ اتھوں دے بیشتر علاقے تے اسرائیلی ریاست قائم کیےی گئی۔ اس دا دار الحکومت بیت المقدس ہئی جس تے 1967ء وچ اسرائیل نے قبضہ کر گھدا۔ بیت المقدس کوں اسرائیلی یروشلم آہدے ہن تے ایہ شہر یہودیاں، مسیحیاں تے مسلماناں،  تریہاں دے نزدیک مقدس ہے۔ مسلماناں دا قبلہ اول اتھائیں ہے۔ فلسطین دی آزادی دی جدوجہد بہت پراݨی ہے۔ دنیا دی ہر زبان دے ادب وچ اس تے کتاباں تخلیق تھیاں ہن۔ اردو ادب وچ وی علامہ اقبال، فیض احمد فیض ، ظفر علی خان، احمد ندیم قاسمی، احمدفراز، انتظارحسین تے نعیم صدیقی وغیرہ نے عمدہ ادب تخلیق کیتا ہے۔ اس سلسلے وچ مزید معلومات کیتے آصف فرخی دی مرتبہ دنیا زاد دا عاشق من الفلسطین نمبر تے محمد افتخار شفیع دی کتاب اردو ادب تے آزادی فلسطین ݙکھیج سڳدی ہے. چار صدیاں تک عثمانیاں دی حکمرانی دے بعد 1917ء وچ برطانیہ نے اس خطے کوں اپݨی تحویل وچ گھن گھدا  تے اعلان بالفور دے ذریعہ یہودیاں کیتے ہک قومی ریاست دے قیام دا وعدہ کیتا ڳیا۔

## حوالے
فرحت نواز

اصل ناں      فرحت نواز

تخلص         فرحت    

جمن          1957ء    

تعلیم         ایم اے انگلش

پیشہ          ریٹائر وائس پرنسپل   

فون نمبر       03006720338

جاہ پتہ       ۱۱۔ اے/۵۱ زمیندارہ کالونی۔ رحیم یارخان فون ۱۱۴۱۷،۶۴۳۵

محترمہ فرحت نواز 17جون1957ء کوں ڈاکٹر محمد نواز بھٹی دے گھر جام پور ضلع راجن پور اچ پیدا تھئین۔ایم اے انگلش تے ایم اے معاشیات تعلیم حاصل کیتی ۔تے ول محکمہ تعلیم اچ ملازمت اختیار کرکے اپنی عملی زندگی دا آغاز کیتا ،تے زندگی دا ہک طویل حصہ گورنمنٹ پوسٹ گریجو ایٹ کالج ، برائے خواتین رحیم یار خان اچ گزاریا۔تے آخر 2017ء کوں وائس پرنسپل دے عہدے توں ریٹائر تھی گئیاں۔شاعری دے حوالے نال آپ ہک خوبصورت لب و لہجے دی شاعرہ ہن ۔ شاعری دے نال نال اوہ پختہ کار نثر نگار وی ہن نمونہ کلام پیشِ خدمت ہے۔

### (1) غزل
شکوے رب دے وی نال تھی ویندن

میڈی بہوں ہے مجال تھی ویندن

ڈینہ کوں خوشیاں  حرام  کر بہندوں

رات  کوں  غم حلال  تھی  ویندن

جیڑھے اساں کروں تاں چھکدے ہن

او  وی  اوندے سوال تھی ویندن

گالھ جو اوندے کیتے لکھدی ہاں

شعر میڈے کمال  تھی ویندن

راند رسدی  نظر  نہیں آندی 

کیوں اگونہیں خیال تھی ویندن

روہی ساڈا رومانس ہے بھانویں

ٹوبھے سُکدن وبال تھی ویندن

    

### (2) غزل
سب کوں اپنی اپنی جاہ تے سچّا تھیون آگئے

کوڑیاں کھِلّاں کھل تے آہدن ساکوں جیون آگئے

مان ہا میکوں آسی میڈے ڈکھ سارے ونڈ گھنسی

او تاں رسمی طور تے میڈے گھر تئیں تھیون آگئے

ہر کوئی آکھے میں جھاں خوش کئی دنیاں تے نہ ہووسی

میکوں  اپنے ہنجواں  دا  ایں دریا  پیون  آگئے

جے ٹُر پووے کوئی سفر تے ،پچھوں نئیں پکریندا

گالھ سمجھ نئیں آئی پر ہونٹھاں کوں سیون آگئے

بالیں کولوں سکھ تے ساریاں انٹر نیٹ دیاں رمزاں

ساکوں وی گھر بیٹھے بیٹھے سوشل تھیون آگئے

_______________________

جیڑھا کھل تے ٹریا کجھ پندھ نال اساڈے خوش رہوے

توڑ حیاتی دے پندھ اوکھے ٹُر سگدا ہا رلّے کون؟

٭٭٭
ونکی:مصنفاں دی ڈائریکٹری
فلکیات

فلکیات (یعنی: سِتاریاں دا قانون؛ انگریزی: astronomy)، قُدرتی علوم دی ہک ایسی مخصُوص شاخ ہے جس وچ اجرامِ فلکی (مثلاً، چندر، سیارے، ستارے، شہابیے، کہکشاں، وغیرہ) تے زمینی کرۂ ہوا‎ دے باہر روُنما تھیوݨ والے واقعات دا مشاہدہ کیتا ویندا ہے۔ اِس وچ آسمان تے نظر آوݨ والے اجسام دے آغاز، ارتقا تے طبعی و کیمیا‎‎ئی خصوصیات دا مطالعہ وی کیتا ویندا ہے۔ فلکیات دے عالم کوں فلکیات دان آکھا ویندا ہے۔ جتھاں فلکیات محض اجرامِ فلکی تے دیگر آسمانی اجسام تے غور کریندی ہے، اتھاں پوری کائنات دے سالِم علم کوں علم الکائنات آہدے ہن۔
upright|thumb|استنبول وچ تقی الدین دی فلکیاتی رصدگاہ دا ہک منظر

اُردُو زبان وچ فلکیات، دراصل لفظ فلک دا ماخذ ہے۔ فلک توں مُراد زمین دے کرّہ دے گرد دی وسیع آسمانی چادر ہے، لہٰذا اِس چادر تے عیاں مختلف اجسام (چندر، سورج، ستارے، سیارے، وغیرہ) دی جانچ پڑتال وی فلکیات دے علوم وچ شامل تھیندی اے۔ انگریزی وچ اینکوں ”ایسٹرونومی“ (astronomy) آکھا ویندا ہے، جیہڑا یونانی زبان دے الفاظ ”ایسٹرون“ (ἄστρον؛ یعنی، ستارہ) تے ”نوموس“ (νόμος؛ یعنی، قانون) نال مل کے بݨدا ہے۔ چنانچہ، فلکیات دا مفہوم ”سِتاریاں دے علم“ یا ”سِتاریاں دے قانون“ دا ہے۔

### فلکی حیاتیات
حیاتیات خلا جس کوں انگریزی وچ Astrobiology آکھا ویندا ہے دراصل علم الخلا (astronomy)، حیاتیات تے ارضیات (geology) دی معلومات دے مدغم استفادہ نال نمودار تھیوݨ والا شعبہءعلم ہے، جیہڑا بطورخاص زندگی دے آغاز، اس دے پھیلاؤ تے ارتقاع نال متعلق بحث کریندا ہے۔ اس کوں Exobiology تے حیاتیات الفلک وی آکھا ویندا ہے۔
## حوالے
فوج، سیاستدان تے کرواݨا وائرس

فوڄ‌، سیاستداݨ تے کرؤاݨا وائرس 

لکھت: ڄام اظہر مراد 

ݙھگ ڄاڑھیں توں پوری قوم موذی مرض توں نبڑدی پئی اے، اجݨ تئیں حکومت سوائے لاک ݙواݨ تے عوام ساݨگے عملی اقدام نی کرسگی شوائے کرواݨا فنݙ دے. سیاستداݨ غائب ہن، سارے کڑوانا دے ݙر کنوں لکے پݨ، جیڑھے الیکشݨیں اچ اخیری ست ݙینھاں اچ پورے حلقے دی عوام اچ پڄ ویندے ہݨ او اڄن تک ہک غریٻ دے ڳھر وی راشن سمیت نی پج سگیے، بہرحال سماج کارکݨیں کوں خراڄ پیش کریندوں ڄیڑھے اپݨی مدد آپ دے تحت کڄھ نہ کڄھ کیتی پن، کرواݨا توں نٻڑاݨ کیتے حکومتی سطح دے اقدامات تاں قابل تحسیݨ ہݨ، چیݨ دی مدد وی مثالی ہے، فوڄ نی وی اپݨی خدمات پیش کرݙتن، فوج ہئی اساݙے ملک دا واحد ادارہ ہے جیڑھا ہر مشکل ڳھڑی اچ قوم دے ݨال کھڑا ہوندے، جے اگر کرفیو لاواݨا پیا تاں فوڄ ای پورے ملخ دا کنٹڑول سنٻھلیسے، ڄمہوریت دے پاسدار سیاستداݨیں کوں ٻاراہ توپیں دی سلامتی ڄیڑھے اڄن تئیں وی ستے پن.
فٹبال دا موسم موسم اے

اڄ پنڄ چھی ڄہاڑیاں بعد جو فیس بُک کھولے تے جھاتی پاتی ء تے پتہ اے لڳے جو شہر تونسہ دی وستی دی لوک سانجھ نامی فٹ بال ٹیم  ہالی تئیں لڳی پئی اپݨے گول کیپر سوڄھل فقیر تے سنٹرل فارورڈ امڄد نزیر دے سر تے جو متاں کوئی میچ کھڈا چاوے جبکہ کرایے دا کھلاڑی تےاین جی او ملازم ترئے دفعہ ییلو کارڈ وصول کرݨ دے بعد بلآخر ریڈ کارڈ گھندا  ٹیم دے منیجراں کولوں معافیاں منگدا جھکی جھوݨ سٹی گھر دو ڳیا۔ یار سوجھل فقیر ٻیا وی دنیا ءچ بہوں کجھ تھینندا پئے کتھائیں فٹبال دے عالمی مقابلے تھیندے پئین کتھائیں الکشن تھیندے پئین کتھائین آرٹ ادب کلچر دے شاندار فیسٹیولز تھیندے پئین ۔۔۔۔۔

لوک کتھائیں خوش ہن کتھائیں موجھے ہن ۔۔۔۔ دھپ چھاں ءچ دنیا ٹردی پئی ء۔۔۔ جانی اے اداس نسلان ہن ہر شئے مونجھا تے ݙکھاولا پہلو آپ ݙیکھدن تے تہاکوں وی ݙکھیندن۔۔۔ اپݨی نا آسودگی تے مونجھ دا انتقام نوجواناں کنین گھندن۔۔۔۔ اساکون افسوس اے ء جو تہاڈے سوین شاندار لوک انہاں دے ہتھوں اپݨا قیمتی وقت برباد کیتی ویندن۔۔۔۔ انہاں دی گول کیپنگ کݙݨ تک کوئی کریسی ۔۔۔۔۔ ہک لمبی لسٹ ء انہاں دے گول کیپراں دی جہڑھا اپݨا قیمتی وقت انہاں دی فضول بے مقصد تجریدی فلسفیانہ آفاقی تے آسمانی گفتگو سُݨ سُݨ تے مونجھے ماندے بے اُمیدے تھی تے نکھتن تے اج پئے ولسن۔۔۔۔ سیاست، علم  تے اُمید بلآخر سبھے خوشی دے بیانے ہن۔۔۔۔ ہن بندا لوک سانجھ دا نظریاتی ظالبان بݨا ودا ہوٖے تاں ساکوں بحرحال ڈکھ تھیندے ۔۔۔۔۔۔۔ میکوں تان اینویں لگدے جو سوڄھل سئیں ڈیہنہ رات تساں سوائے فیس بک تے موسیٰ دا ہارون بݨے بیٹھے وے تے پیر مرشد ہوریں عارضی طور پردہ  فرما ڳئین ۔۔۔۔۔ یار نارمل تھیوو ۔۔۔ فیس بک تے لوک سانجھ دی گول کیپنک توں ٻیا وی ٻہوں شاندار کجھ ء کرݨ پڑھݨ تے سمجھݨ کیتے ۔۔۔ ناراض وی نہ تھیویں جانی میڈا کہیں نال کڄھ وی پرسنل کوئی نئیں ۔۔۔۔۔۔۔   یقیننا میکوں کاوڑ وی آئی ہوسی کیوں جو نہ میں کوئیں ملامتی صوفی ہاں نہ گوتم تے نہ فقیر۔۔۔ہک عام بندہ ہاں تے خاص ٹھیوݨ دا مزاڄ کوئی نئیں۔

شہزاد عرفان
فہد قتال پوری

فہد قتال پوری سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

اصل ناں      اختر عباس

قلمی ناں      فہد قتال پوری    

جمن          1976ء    

تعلیم         مڈل

پیشہ          حجام   

فون نمبر       03457305882

جاہ پتہ         B/9گلگشت کالونی ملتان

فہد قتال پوری سرائیکی زبان دے جھنگوی لب و لہجے داہک پُر گو شاعر ہے،جیندے شعری مجموعے،پتناں تے بیڑی،انھیر جوانی دا،دلاسے تے یاداں وغیرہ اوندی پُر گوئی دے گواہ ہن۔فہد کوں اپنی ماء دھرتی،ماء بولی تے اپنے وسیب نال فطری اُنس ہے ،تہوں سرائیکی شاعری اوندی نس نس اچ انگڑائی گھندی نظر آندی ہے۔ڈوہڑہ ہووے تے بھانویں نظم،گیت ہووے تے بھانویں غزل اوہ سرائیکی شاعری دیاں تقریباََ ساریاں صنفاں وچ طبع آزمائی کریندا پئے۔

## ڄم پل
قتال پور تحصیل کبیروالا ضلع خانیوال نال تعلق ہے۔
## کتاباں
* پتناں تے ٻیڑی 
## نمونہ کلام
سچ لکھݨاں ہے فہد حیاتی ساری، اللہ کوڑ دی عادت پائی نئیں
میں اوہدا تے او میرا ہے، اکھ جا جا دلبر لائی نئیں
چنگا ہر دم سڄݨ دا سوچیا ہے، اساں اڄ تائیں نیت وٹائی نئیں
پھُل مارے سجݨ تاں ݙکھ لڳدا اے، رنج غیر دے پتھر دی کائی نئیں

## غزل
اوندے لارے تے آ تے بیٹھے ہیں        رات ساری دھما تے بیٹھے ہیں

او الیندا ہے پر نظر دا نئیں         نال جَیندے الا تے بیٹھے ہیں

جھوٹے درداں دے جو جھٹیندی ہے         ہجر دی اوں ہوا تے بیٹھے ہیں

اج نمو دار کجھ نہ کجھ تھیسی         اپنی اکھ اچ نِجھاتے بیٹھے ہیں

قیس پچھدا ہے داستاں میری        عشق ایجھاں کما تے بیٹھے ہیں

## حوالے

ونکی:سرائیکی شاعر
فنلینڈ

thumb|قومی نشان

thumb|فنلینڈ دا جھنڈا

فنلینڈ یا جمہوریہ فنلینڈ شمال یورپ دا ہک ملک ہے۔
فوج تے بے جا تنقید

چلو من گھنداں سارے کم فوج کریندی کھڑی ہے ۔میں تھاڈے نال رل کے تنقید کریساں ۔تُساں صرف ہک لیڈر ڈیکھال ڈیو جئیندے اُتیں اساں فخر کر سگوں ساکوں یقین ہووے اے ساکوں پرلی کندھی گھن جُلسی ۔یار تنقید او قوم کریندی ہے جیرھی لیڈر بنڑیندی تھاکوں ساکوں تنقید دا کوئ حق نیں اج ایمان نال ڈسو ہاں جنھیں کوں اج تک ووٹ ڈیندے آئے ہیں اے لیڈر بنڑنڑ دے معیار تیں پورے ہن ۔

چلو فوج صرف دفاع کرے باقی اُوندا کوئ کم نیں ۔عدالت اپڑاں کم کرے ۔یعنی عدالت بلکل پاک صاف تھی کے کم کریندی پئ ہے ۔نہ وکیل وکدے نہ جج ۔بے جرم تاں کوئ سزا اج تک نیں ملی ۔ہئیں نہ
چلو مضبوط ادارے پارلیمنٹ جُلدے ہیں سارے معزز ارکان جنھیں دے حق ءچ نعرے مار مار ناسے تھکدے انھیں ساڈے ووٹیں دا حق ادا کر ڈتے ۔کیرھا ایم این اے ہے جئیندے بال تھاڈے بالیں دے کٹھے پڑھدن ہکے ہسپتال ءچ علاج کر ویندن ۔کڈھائیں بُھل کے وی اوں تھاڈے حق ءچ گال کیتی ہے اوکوں چھوڑو آپڑیں شہر تے وستی کوں ڈیکھ کے کڈھائیں احساس نیں تھیاء اج تک کیوں اے گھٹے کوں ووٹ ڈیندے ہیں
کیرھے لیڈر مُلک واسطے جان ڈتی ہے یا بچے شھید کرائن زرا اوندے ورکر سامنڑے آون ۔
جھلیج خان جی ۔انھیں مُلک واسطے نیں اقتدار واسطے جاناں ڈتن کُرسی تیں مزید ایلفی تھیونڑ واسطے جان نکھتی ہے این آر او جھئیں پناکی کر کے امریکی مدد گھن کے سکھیں دیاں لسٹاں ڈے کے چاپلوسیاں کرکے متاں کُرسی ملدی ہووے 
چلو ہُنڑ تاں سیانڑے ہاوے ہُنڑ کیرھا عمر بن عبدالعزیز گھن آئے ہو کیرھی سادگی تھئ ہے اوہے محل ہن اوہے جہاز ہن اوہے پروٹوکول ہن ۔تساں من کیوں نہوے گھندے کہ اساں لیڈر نسے بنڑا سگدے ڈڈو بنڑا سگدے ہیں جیرھے خطرے کوں ڈیکھ کے پانڑی ءچ ٹپ مار کے گُم تھی ویندے خطرہ ٹلسی باہرو نکل کے اُؤ کر کر لئیسی جو سارے ورکر کٹھے کر کے پُوں پُوں کریسن ۔

اج ڈس ڈیو ۔کیرھا موہانڑاں ہے جئیندے اتیں تھاکوں اعتبار ہے ۔پیپلز پارٹی ءچو زرداری یا بلاول۔جی اوھو بلاول جئیں آکھے پتہ ملک ہُنر کتنے ٹکڑے تھیسی ۔نہ سئیں انڈیا دا نیں ساڈا لیڈر ہے جی ہا آپڑاں بلاول زرداری آلا نکڑا
نواز شریف ۔ماشاءاللہ۔
عمران خان ۔ٹھراں ٹھراں صرف کابینہ ڈیکھو چاء
باقی ملاں ملوانے میکوں پتے انھیں دے ہتھ تساں آپ کڈھائیں مُلک نہ ڈیو۔۔۔
اج ڈسو کُھل کے کیرھا لیڈر ہے
میڈا ویر پہلے لیڈر بنڑاؤ پچھیں جتھاں دل آھدے تنقید کرائے ۔
۔۔۔۔۔۔۔۔جمیل بلوچ
## حوالے
فہیم ساجد

سید فہیم ساجد بخاری

رہائش زکریا ٹاون ملتان

## تعلیم :
ایم فل ہارٹیکلچر(ایگریکلچر) بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان

سابق صدر بانی زکرین نعت سوسائٹی

سابق صدر زکرین میوزیکل سوسائٹی

سابق صدر ایگریرین ایگزیکٹو کلب

چیئرمین بیٹھک ادبی فورم ملتان

## اعزازات :
اول انعام یافتہ ملی نغمہ پنجاب یوتھ فیسٹول

سیکنڈ پوزیشن ہولڈر نعت، پنجاب یوتھ فیسٹول

وائس آف بی زیڈ یو

کافی گائیک

روہی ٹی وی دے پروگرام روہی  کلاکار دے رنر اپ پوزیشن ہولڈر

کمپیئر ریڈیو پاکستان ملتان

نعت خوان پی ٹی وی ملتان

## لکھتاں:
فرید مت

کھٹا لگدے مٹھا

بے سروپا

تھیسز ایم فل : گیندے دے پودے دی پیداوار تے سیویج واٹر دے اثرات

میوزک تھراپسٹ
فیاض شاد بھٹی

فیاض شاد بھٹی سرائیکی شاعر ہے

## ڄم پل

## تعلیم

## خدمات

## کتاباں

## نمونہ کلام
سک دے تھل تے مونجھیں دے مکران دے اندر ہا ں

ا ج کل یا ر و ! دردیں د ے د ا مان د ے ا ند ر ہا ں

سُنج ' بر جنگل کِتھ پیا ا و جھڑ ما ر گو لیند ا ہیں

چاہت ہا ں میں یا ر و ! ہر ا نسا ن د ے ا ند ر ہا ں

میں ہر ہک کوں ا و ند ی شا ن مطا بق ملد ا ہا ں

میں تاں شرف آں ' میں ہرہک دی شان دے اندر ہا ں

لکھ ا لحمد ! میڈ ا کئی مسلک کئی و ی فر قہ نئیں

حا لی حا ل تاں یا ر و ! میں ایمان د ے ا ند ر ہا ں

جیکر کو شش کر ے کئی تا ں ا و نکو ں مل پوساں

ممکن ہا ں میں تہوں تاں ہر ا مکا ن دے ا ند ر ہاں

چپ ا ی چپ اے کئی وی حق دی گال کر یندا نئیں

ا یو یں لگدے جیو یں کہیں گُستان د ے ا ند ر ہاں

میڈی سیت ا ی شاد بھڑیسی میں و ی پھر پوساں

حا لی حال میں ا نڑ چِتے نقصا ن د ے ا ند ر ہا ں

فیاض شاد بھٹی
فیسبک تے سرائیکی تحریک

سئیں کجھ عرصہ پہلے میں ھک فیس بکی دوست نال اُندے انبکس ءِچ پیشن گوئی کیتی ھم " سرائیکی صوبہ بڑاوڑ کیتے " ڈو کم سب کِنوں پہلے تھیسِن ۔ اولاً ایم کیو ایم کوں اتنا ختم یا کمزور کر ڈتا ویسے جو او سندھ ءِچ صوبہ ڈیمانڈ کررڑ جوگی نہ بچسے اُندی سیاسی طاقت کوں ختم کر ڈتا ویسے ۔۔۔۔ الحمد للہ اپ اپ ڈیکھ گھدا ھوسے ایم کیو ایم اپڑے منتطقی انجام کوں پہنچدی پئی ھے اَتے ھک حصہ ختم تھئے ڈوجھا حصہ ایم کیو ایم دے خلاف شروع تھی چکے ۔ ڈوجھے ۔ مسلم لیگ نون کو کمزور ترین کر ڈتا ویسے ۔ اتنا کمزور کیتا ویسے او اپڑی سیاسی بقا کیتے سرائیکی صوبہ بڑاوڑ ءِچ رکاوٹ پیدا نہ کر سڳسے ۔ اپ ڈیکھدے پِن کیا تھیندا پئے ؟ مسٹر ڄام ذوالفقار علی کھونھارا Zulfiqar Ali سئیں وی ڈیکھدا پئے کیا تھی گئے اَتے کیا تھیندا پئے ۔ باقی میڈی اے پیشن گوئی یاد رکھیں مہاجر / اَتے پنجاپی اسٹیبلشمنٹ دے مدمقابل سرائیکی اسٹیبشلمنٹ آ چکی ھے جو سارے پُٹھے راہ سیدھے کریسے ۔ آپ ڈیکھدے ڄُلیں تھیندا کیا پئے ۔ میڈی پیشن گوئی حرف آخر اصلو کائنی لیکن میڈے تجزیہ 90 فیصد درست ثابت تھیندن ۔(بھورل گھلیجہ، ٢٧ دسمبر ٢٠١٨ء)

## حوالے