فخر زمان: ہک متعصّب پنجابی

اَڄ ساݙے مُلخ اِچ اوہ حکومت ہے جہڑی سرائیکی علاقیاں دی نمائندگی کریندی ہے ۔ صدر وی سرائیکی‘ سپیکرقومی اسمبلی وی سرائیکی ‘ وفاقی وزیر خزانہ وی سرائیکی ‘ وفاقی تے صوبائی اسمبلی دے ٻہوں سارے ممبر وی سرائیکی ۔ پر وَل وی سرائیکی مظلوم تے ݙکھارا ‘ آپݨے حق کیتے سِکدا لوہندا ودّے ۔ اوندیاں دھانہیں عرش تئیں پُڄ ڳن پر ٻنّے سواندری سِندھݨ وزیراعظم دے کنّاں اُتّے اِہجیں پردے آڳن جو اُوکوں سرائیکیاں دے ݙسکار نھیں پئے سُݨیندے۔

کئی حکومتاں پِچھّوں کن ٹُرو تاں پتہ لڳدے جو اوہ حکومتاں سرائیکی د شمن ہَن۔اُنہاں سرائیکی زبان تے سرائیکی لوکاں کوں کجھ نہ ݙتّا ہا ۔ پر اڄوکی حکومت تاں سرائیکی لوکاں دے ووٹاں نال بݨی ہے۔ اے تاں سرائیکی وسیب تے سرائیکی زبان دی سڄݨ ہووے ہا ۔ پر کوئناں سئیں ! سرائیکی شودے ہمیشاں شودڑے اِی رہسِن ۔ انہاں دا ہک اخبار ہے ’’جھوک‘‘۔ اوندی جھولی وی اَڄ تئیں سرکاری اشتہاراں توں خالی ہے ۔ ٻیا تاں ٻیا ہک سیاسی پارٹی دی سربراہ دی حیثیت نال وی وزیراعظم دی طرفوں کُئی پارٹی اشتہار وی ایکوں نھیں ݙتّا ویندا ۔اُوہو’’جنگ‘‘ کھاندا پئے اُردو آلیاں دا حمایتی ۔ اوہو ’’پاکستان‘‘ تے ’’نوائے وقت‘‘ کھاندا پئے ۔نظریہء پاکستان دا ٹھیکے دار پنجابیاں آلی کار لبھّر چَٹّو۔

سرائیکی زبان دی ترقی کیتے ہک وی سرکاری ادارہ نھیں بݨایا ڳیا ۔ پر پنجابی دانشوراں تے ادیباں آپݨی بیورو کریسی تے آپݨیاں کُرسیاں دے زور اُتّے آپݨے ادبی اداریاں کیتے لکھّاں روپیاں دیاں گرانٹاں منظور اکرئیاں ہوئیاں ہِن ۔ سرائیکی شور مچاوِن تاں وقتی طور تے ’’ہاں‘ہُوں‘‘ کر ݙیندن پر وَت اُونویں کُتّے دی پُوچھ ݙنگی دی ݙنگی ۔ ایں ویلے پنجاب دے پنجابی ادبی ادارے ترِیہ لکھ روپے دی مالی امداد گھندے پئین ۔ پر سرائیکی اداریاں دی امداد چند ہزاراں اِچ ہے ۔ وَل وی پنجابی پِٹیندن ۔ اُنہاں کوں اے تاں نظردے جو سندھی کوں اِتّی لکھ دی ‘ اِتّی کروڑ دی امداد ݙتی ویندی پئی ہے ‘ پر کݙانہیں اے ناں اَکھیونیں جو سرائیکی جیہیں شودڑی زبان کوں کجھ نھیں پیا مِلدا ‘ ایکوں وی ݙئیو ۔ اصل اِچ ہر کئیں کوں ٻئے دی اَکھ دا ککھ نظردے پر آپݨی اَکھ دا شتیر نھیں ݙسدا۔ جیویں جو لوک آہدن:

پرائی منجھ دے چݙے وݙے نظردِن

پنجابی دانشوراں دی ساری لابی سرائیکیاں دے خلاف ہک ہے ۔ جون 1994ء اِچ پنجابیاں دا ادبی ہیرو‘ نوبل انعام دا امیدوار تے اکادمی ادبیات دا موجودہ چیئرمین فخر زمان ملتان دے ہک ادبی کٹھ اِچ آیا ہا ۔ اِتھّاں سرائیکیاں وݙی دھاڑ پِٹ گھتّی ہئی جو ساݙے ادبی اداریاں دی گرانٹ ودھائی ونڄے ۔ لوکاں دا موڈ ݙیکھ کے اُونیں جلتی نال کن سَٹ ݙتے اَتے گرانٹ ودھاوݨ دا اعلان کر ݙتا ۔وَل اکتوبر1994ء دی ادبی کانفرنس اِچ وی سرائیکی ادیباں سارے ہال اِچ شور مچایا ہا جو ساݙی گرانٹ ودھائی ونڄے ‘بھرے ہال اِچ فخر زمان سخن وی کیتا جوسرائیکی ادبی بورڈ اَتے سرائیکی اداریاں دی گرانٹ ودھائی ویسی پر کیا تھیا؟ اُٹھ ٻیٹھا تاں ایں ٻیٹھا جو چند لکھ بلوچی ‘ براہوی تے پشتو ٻولݨ آلے لوکاں دے نمائندہ اداریاں دی گرانٹ تاں دُگنی کر ݙتی ڳئی پر کروڑاں سرائیکی ٻولݨ آلے نمائندہ ادبی اداریاں دی گرانٹ اُوہا ݙہ ہزار رہی ۔ حالی وی پنجابی آہدن جواساں تہاݙے ’’پائی‘‘ سڄݨ تے خیر خواہ ہِسے۔

ڳالھ ایہ ہے جو فخر زمان پنجابیاں دا نمائندہ ہے ۔ اوہ سرائیکی نال وانجھ کریندا پئے اوہ سرائیکی کوں پنجابی دا لہجہ ڄاݨدے ۔ اوہ نھیں چاہندا جو سرائیکی زبان ترقی کرے ۔ اوکوں پتہ ہے جو پنجابی ادبی بورڈ کوں ہک لکھ روپے دی گرانٹ ملدی ہے ۔ او ڄاݨ ٻجھ کے سرائیکی ادبی بورڈ ملتان ‘ سرائیکی ادبی مجلس بہاول پور تے ایہو جیہیں ٻنہاں سرائیکی اداریاں دیاں گرانٹاں نھیں پیا ودھیندا۔ موجودہ گرانٹاں وی ہوں پُراݨیاں حکومتاں دے دور دیاں ہِن ۔ مرݨ آلے باشاہ ‘ آوݨ آلے باشاہ کوں سچ آکھیا ہا جو اہجاں کم کریں جو لوک میکوں یاد کرن۔ ہُݨ سرائیکیاں اُنہاں پچھلیاں کوں یاد پئے کریندن کہ وَل وی اوہے اِی کجھ ݙے‘ ڳے ہَن۔

فخر زمان تے ٻیاں پنجابیاں کوں اُوں ویلے توں ݙرݨاں چاہیدا ہے جݙاں اے پاسے پُٹھے تھی ویسن ۔ ترکڑی سرائیکیاں دے ہتھ آسی ۔ سرائیکی لوک اِنہاں کوں اُوہو کجھ ݙیسن جہڑا کجھ اے آپ سرائیکیاں کوں ݙیندے پئین۔ وخت بدلدے دیر نھیں لڳدی ۔ ظلم دی کُنّی کے تئیں چڑھی رہسی ۔ ہک ناں ہک ݙینہ موندھی تھی ویسی اَتے اوہ وی چوک تے ۔ اَتے وَت پنجابی ہتھ لا لا ݙیکھسن جو لہو دیاں سیڑھاں کتھوں کتھوں وہندیاں پئین۔

پنجابی ادیباں ‘ دانشوراں کوں ظلم دا ساتھ نھیں ݙیوݨاں چاہیدا۔ سرائیکی آلیاں دے حق دی ڳالھ کرݨی چاہیدی ہے ۔ پر اوہ کیا کرن؟

بھلا گِروان ہووے تاں

(1996ء)

## حوالہ
کتاب: گِروان ہووے تاں. دھرتی واس : رانجھݨ ملتانی. چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان