open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قطر

ایہ  براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ مشرق وسطیٰ وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔

## تاریخ
آزادی: برطانیہ کنوں

تاریخِ آزادی : 3 ستمبر 1971ء

3 ستمبر 1971ء

## جغرافیہ
ترائے پاسوں سعودی عرب وچ گھِرا ہویا ہے تے ہک پاسے سمندر ہے۔

## سیاست
قطر ہک مطلق بادشاہت ہے۔ اتھ الثانی خاندان دی بادشاہت ہے۔ تقریبا تمام اختیارات امیر کول ہن، جہڑا ملک دا سربراہ ہے۔ مجلس شوریٰ کول قوانین بݨاوݨ دا محدود اختیار ہے پر تمام معاملات وچ آخری فیصلہ امیر دا ہوندا ہے۔ قطری قانون سیاسی جماعتاں دے قیام دی اجازت نہیں ݙیندا، نہ ہی کوئی  تنظیم موجود ہے جیندا کم شہری حقوق تے حکومتی ماملات دے متعلق ہووے۔ قطر آپݨا سالانہ میزانیہ (بجٹ) منظرعام  تے نہیں آوݨ ݙیندا۔

## مشہور شہر
دوحہ دارالحکومت ہے۔

## زبان
عربی  قومی زبان ہے ڄݙاں جو انگریزی  زیادہ سمجھی  ون٘ڄݨ آلی زبان ہے۔ ایندے علاوہ ہندی، تامل، اردو‍‍، بھاس ملایو، نیپالی، بنگالی، وی وݙی تعداد وچ ٻولی ویندی ہے۔

## حوالے
قطری جوان دا قصہ

قطری جوآن دی کارستانی تے حاجی مزاور دا قصہ. . .

تلے ڈتے گۓ ہک قطری متعلق لنک اچ تفصیل پڑھ کے حاجی مزاور قصولی دیاں کجھ شاعرانہ سطراں یاد آ گئین جیرھیاں جو او اپنڑے قصے وچ ورتیندا ہے . .
حاجی مزاور ویسے تاں بہوں سارے قصے سنڑیندے جیندے وچ کجھ قصے سخی سرور دے میلے متعلق ان. .
جڈاں میلے تیں سنگھ آندے ھن تے لوک اپنڑے ذالاں بالاں سمیت شریک تھیندے ہن. .او رہائش اپنڑے اپنڑے مزاوراں کن رکھیندے ہن(اے ریت اجاں ھ پئی). ہک جوآن اپنڑی ذال تیں بے اعتبار ہا او میلے تیں ذال سمیت آیا. اوں سخی دے تھلے تیں جھمر کھیڈنڑ لئیوں ونجنڑ توں پہلاں ذال اپنڑی دی ستھنڑ دے نالے کوں چیڑھیاں گنڈھیں ڈتیاں تے ول سخی دے تھلے تیں پج گیا اتھ دول کٹیندے پئے ہن جھمر دا پڑ بھریا پیا ہا. . او وی جھمر اچ سانجھ کریندے تے دول دی تھاپ تیں ایں گاندے. . .
"دول وجے ہڑتال "
میڈاسیبت لاتھے مال"
ناں جانڑ جو پچھوں وی جوآن(رن دا یار) تاڑ اچ ودا ہا جیویں اے جھمر اچ رلیا او پچھو سر تھی گیا. میلے دا ملاپ ڈو مذکر مونث وچال تھی پیا . .
تھوڑی دیر بعد او جوان (رن اوندی دا یار) وی جھمر اچ آ رلدے تے رن دے پئے دا گاون سنڑ کے جوابیہ اے گاون گاندے تے جھومریاں نال سانجھ کریندے.
" دول وجے ہڑتنگی "
میڈا گنڈھی تلوں لنگھی"
حاجی مزاور دے ایں قصے دے بعد قطری صاحب کوں (جیرھا جو گنڈھیں کن ودھیک گلو ویٹ کے آپو جانڑ کم پختہ کر گیا) ایہو کجھ آکھیا ونج سگدے جو توں بے شک ہڑتالی دول وجوا پر گنڈھیں دے تلو آلیاں کوں کوئی نئیں روک سگدا. 
(بلال بزدار)

## حوالے
قطعے

اینجھاپیارپئےگےوسردےنوہے

کتھاں لک تےراہندو نظردےنوہے

اکھیں ٻہنداں رستےتےوچھا

پتہ لگ ویندےوےنظردےنوہے

٢۔

**تیڈی اکھ دی کشش مریندی اے،**

** ساڈا ذہن کمینہ کوئی نہیں،**

**تیکوں ویکھن واسطے آندے ہاں،**

**تیڈا شہر مدینہ کوئی نہیں_______ !!!**

٣:

تازہ قطعہ

میکوں دردیں دی ذات کھا ڳئی اے.

ساہ تے مونجھ دی سکرات چھا ڳئی اے.

ایویں لگدا ہے جعفر ہنڑ نمہیں بچدا .

سر وچھوڑے دی رات آ ڳئی اے.

جعفر جام
قلعہ الموت

قلعہ الموت (فارسی: الموت) (معنی: عقاب دا آشیانہ) بحیرہ قزوین دے نزدیک صوبہ جیلان، ایران وچ ہک پہاڑی قلعہ ہئی۔ ایہ موجودہ تہران، ایران توں قریبا 100 کلومیٹر (60 میل) دے فاصلے تے ہے۔ اسماعیلی فرقے دے حسن بن صباح دی قیادت اچ ایہ دہشت پسند تے خفیہ جماعت حشاشین (Assassins) دا مرکز رہا۔ ایں جماعت دا خاتمہ ہلاکو خان دے ہتھوں تھیا۔ جیں نے قلعہ الموت کوں فتح کرکے حسن بن صباح دے آخری جانشین رکن الدین خورشاہ کوں گرفتار کر گھدا تے ہزاروں فدائیاں کوں بڑی بے رحمی نال قتل کر ݙتا۔
thumb|قلعہ الموت دی موجودہ باقیات
thumb|قلعہ الموت اچ اسماعیلی نزاری گروہ دی منظرکشی
thumb|قلعہ الموت دے محاصرے دا ہک منظر
thumb|ایرانی حکومت ولوں قلعہ الموت دے کھنڈر دے چوفیروں لڳی حفاظتی باڑ
## الموت دے اسماعیلی حکمران
* حسن بن صباح - (1090ء–1124ء)
* کیا بزرگ امید - (‎(1124 – 1138
* کے محمد بن بزرگ امید - (‎(1138–1162
* امام حسن علٰی ذکرۃ السلام - (1162–1166)
* امام نور الدین محمد - (1166–1210)
* امام جلال الدین حسن - (1210–1221)
* امام جلال الدین حسن - (1221–1255)
* امام جلال الدین حسن - (1255–1256)

## حوالے
قطب شمالی

شمالی قطب توں عموماً جغرافیائی شمالی قطب مراد گھدی ویندی ہے، اگرچہ شمالی قطب کئی قسم دے ہن۔ جغرافیائی شمالی قطب توں مراد زمین دا شمالی ترین نقطہ ہے یعنی °90 درجے شمالی عرض بلد۔ ایہ ایسا نقطہ ہے جیندے نال تساں جیں طرف کوں وی چل پوو تساں جنوب ہی دی طرف ویندے پئے ہوسو۔ قطب نما ایں جغرافیائی شمالی قطب دی طرف اشارہ نی کریندا بلکہ مقناطیسی شمالی قطب دی طرف اشارہ کریندے۔

## ٻیا ݙیکھو

* قطبین
* قطب جنوبی

## حوالے
قطب شاہی سلطنت

سلطنت قطب شاہی (Qutb Shahi Sultanate) جینکوں سلطنت گولکنڈہ (Golconda Sultanate) وی آکھا ویندا ہے.  اے ہک ترک سلطنت ہئی جیہڑی فارسی ثقافت توں متاثر ہئی۔ سلاطین کوں مجموعی طور تے قطب شاہی آکھا ویندا ہے تے یہ خاندان گولکنڈہ دی ریاست دا حکمران ہئی۔
thumb|قطب شاہی پرچم
## حکمران
# سلطان قلی قطب الملک 1518-1543
# جمشید قلی قطب شاہ 1543-1550
# سبحان قلی قطب شاہ 1550
# ابراہیم قلی قطب شاہ 1550-1580
# محمد قلی قطب شاہ 1580-1611
# سلطان محمد قطب شاہ 1611-1626
# عبد اللہ قطب شاہ 1626-1672
# ابوالحسن قطب شاہ 1672-1687 

## حوالے
قمبر ناز

اعجاز قمبر ناز سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ یکم اپریل ١٩٩٤ وچ ڄمیا ہے۔
## کتاباں
* وسواس
* قرب دا کال
*ادھوری زندگی
* ستارا ملدا ہا
* مونجھ دی کݨ مݨ
## نمونہ کلام
اساں عید دے ݙینھ ٻہہ حال ونڄائے تائیں شکل سنواری ݙیکھ تاں سہی

تیݙی مونجھ ھــے ݙھول رُویندی رَہی ساݙے ڳل دی ڳاری ݙیکھ تاں سہی

توں خوش ہیں ٻہہ ٻہوں سینڳیں وِچ اساں مونجھے زاری ݙیکھ تاں سہی

تیݙے پیار اِچ قـــمـبر وِکدیں ہوئیں ٻیٹھوں سٻ کجھ ھــاری ݙیکھ تاں سہی.


(٢)

اڄ عید ہــے ویڑھے چن آسی میکوں تانگھ تنگھیندیں ݙینھ لہہ ڳے.
 
لا دیداں یار دے رستے دو اج دید بھنویندیں ݙینھ لہہ ڳے
 
اج دِل وِچ ڈھیر دلیلاں پا میکوں یار سُوچیندیں ݙینھ لہہ ڳے

اِیں عید تے قــمـبر نی آیا میکوں دِل وِندلیندیں ݙینھ لہہ ڳے
قمر ریاض ہنجرا

سرائیکی ادب دا قمر ریاض قمر

جھار قطار اڈار اساڈی
دین پناہ دربار اساڈی

پیوء دی شفقت دی چھاں ہووے یا ونڑ دی مٹھی چھاں ڈوہیں کوں کوئ نئ بھل سگدا.ایویں ہی اگر پیوء قبر اچ پہنچ ونجے یا ونڑ قبرستان اچ تھیا کھڑا ہووے ڈوہیں دا رشتہ ہکو رہندے.ٹھڈا ت مٹھا. موت، دشمنی گھٹیندی ت محبت مکیندی ہے. مر گئیں دےتنازعے مک ویندن.ایویں ہی سرائیکی شاعر دا رشتہ ڈوہڑےنال پیوء تے ونڑ آلا ہے.کوئ سرائیکی بیلٹ دا شاعر اس وقت تک شعر نئ آکھ سگیا جب تک اوں منڈھ ڈوہڑے نال نہ بدھا ہووے. سرائکی صدارتی ایوارڈ یافتہ شعراء کوں ڈیکھو، ثانی فرید کوں یا شاکر مہروی صاحب مرحوم کوں.میڈے ہتھیں موجود کتاب میڈی وسوں دے واسی استاد شاعر دا پہلا پوریہا ت عشق دا پہلا ورقہ ہے.انہیں دی کتاب اچ ڈوھڑا، کافی، غزل ت نظم اپنی پختگی دا آپ ثبوت ہے.انہیں دا کلام روایت دی عکاسی تے جدت دو سفر کریندا ہویا نظردے پر انہیں دا مخصوص اسلوب ادب اچ ہک نواں راہ ڈکھلیندا پۓ.
لوظیں دی چونڑ تے ول ونڑت ڈوهیں شاعر دی زبان دانی وچ مہارت پرکھنڑ دا ذریعہ ہن.ت جیہڑےشاعر دی کتاب میڈے ہتھ اچ ہے اے اپنڑی ماء بولی تے عبور رکھدے.ایویں لگدے ماء بولی ایکوں ڈھاک تے چا کے شعر لکھویندی رہ گئ ہے تے اپنڑے سینے سندھ مار کے لوظ کڈھ کڈھ کے ڈیندی رہ گئ ہے.میکوں لگدے عقیدت دی مسیت اچ با وضو وڑن آلا شاعر عقیدے دے موتی چنڑ تے شعر لکھدا بیٹھے. قاری کوں اےشعر تصوف دی دنیا اچ گھن ویندن جتھو ولنڑ دل نئ کریندا. جتھاں محبت دیاں ہوائیں گھلدیاں کھڑین جیہڑیاں نفرت دےپتریں کوں ڈھوا سٹیندین، ایمان دی حرارت انگیز دھپ ہے جیہڑی روح کوں ایمان دی گرمی تاں ڈیندی ہے پر سڑنڑ نئ ڈیندی. ایں شاعر دی شاعری صرف ادب براۓ ادب نئ.ہک سنیہا ہے جیندی کو کرنڑ آلا سدھے رستے لگسی. سرائیکی اچ اینجھی شاعری اج تئیں نئ کیتی گئ. نہ ہی مستقبل اچ کوئ نظردے.اے شعر نئ ہک مشن ہے.لفظیں وچ ایویں غنایت ہے کہ پتہ لگدے کتاب دے صفحے نئ کوئ گیرا ہے جیهڑا خواجه فرید دیاں کافیاں گاندا کھڑے ت ول جیهرلے کتاب دے ٹائٹل دو دید ویندی هے تاں پته لگدے واقعی میڈے هتھ اچ کتاب هی "خمرے" هے... ریاض قمر هنجرا سرائیکی ادب تے احسان کیتے وے... جیندے رهوو شالا.
آمین (قمر ریاض دی ہک کتاب دے بارے وچ لکھت از منصور شانی)
## حوالے
قندیل بلوچ

قندیل بلوچ دا تعلق شاہ صدر دین، ڈیرہ غازی خان نال ہئی. اے ہک معروف فنکارہ تے ماڈل ہن تے شوبز دی دنیا وچ اپݨا وکھرپ تے مقام پیدا کیتا. قندیل کوں جولائی ٢٠١٦ وچ قتل کر ݙتا ڳیا.
قوم

ہکو ایہو جیہے علاقے وچ وسݨ آلے جیندی زبان تے ثقافت ہکا ہووے، او لوک ہک قوم ہوندے ہن۔ 

انتظامی بنیاداں تے حکومت چلاوݨ کیتے علاقیاں دی ونڈ ہک ملک ہوندے۔ ہک ملک چھوٹا وی تھی سڳدے، تے ٻہوں وݙا وی تھی سگدے، 

ملک تے قوم وچ فرق ہوندے.

پنجابی ہک قوم ہے۔ ایہہ ݙو ملکاں وچ وسدے ہن۔ پنجابی بھارت تے پاکستان وچ وسدے ہن۔ عربی ہک قوم ہے. عربی قوم دے درجناں ملک ہن.

پاکستان ہک ملک ہے. 

پاکستان وچ پنج قوماں ہن. پشتو، سندھی، سرائیکی، بلوچی تے پنجابی۔

سرائیکی ہک قوم ہے. سرائیکی زیادہ تر ملک پاکستان وچ وسدے ہن۔

## حوالے
قوم تے ذات دا فرق

لغاری بلوچ کھوسے بلوچ بزدار بلوچ مزاری بلوچ دریشک بلوچ گورچانی بلوچ احمدانی بلوچ چنگوانی بلوچ رمدانی بلوچ برمانی بلوچ بشمانی بلوچ دادو انی بلوچ دودے انی بلوچ لنڈ بلوچ چانڈیئے بلوچ ڈیویانی بلوچ گورمانی بلوچ کچبانی بلوچ میریانی بلوچ ولیدانی بلوچ ٹکرانی بلوچ رستمانی بلوچ سکھانی بلوچ کندانی بلوچ قلندرانی بلوچ نتکانی بلوچ ملکانڑیں بلوچ مری بلوچ بگٹی بلوچ ، سید قریشی وی عربی تھئے۔۔۔ سرائیکی شیت کئی کائینی یا ول اکھواونڑ نی چاہندے ۔۔۔تے ول ختم کروں ہر شئے ؟ حالانکہ ذات بئی شئے ہے قوم بئی شئے ہے 
ذات جہڑی کہیں دی ہے ہووے پئی ۔۔قوم تے سرائیکی ہیسے ۔۔۔
مثال بطور ذات سید، قوم سرائیکی ۔۔ ذات لغاری، قوم سرائیکی۔۔۔ ذات امدانڑی، قوم سرائیکی ۔۔ذات ملکانڑیں، قوم سرائیکی 
محمد اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی سربراہ پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی پل ڈاٹ دے پہادو حمید اصغر شاہین روڈ رشید آباد کالونی دیرہ غازیخان. 
## حوالے
قلوپطرہ

قلوپطرہ، مصر دی ملکہ تے ہک تاریخ ساز عورت ہئی۔ 48 قبل مسیح وچ اس خود توں عمر وچ تریہہ سال وݙے جولیس سیزر کوں اپݨے عشق  وچ گرفتار کیتا تے اس دے ٻال دی ماء بݨی۔

thumb|ملکہ قلوپطرہ

بعد وچ اس مارک انتھونی دے نال پینگھاں ودھا گھدیاں، پر اس معاشقے دا انجام اچھا نہ تھیا تے جݙݨ انتھونی کوں جنگ وچ شکست تھئی تاں اوہنے تے قلوپطرہ نے، اپݨے زندگیاں دا خاتمہ کر ݙتا تے خودکشی کر گھدی.
قوم پرست، دانشور، شاعر، ادیب

اے او لوک ہن جنھیں کوں عوام دی ملکیت آکھیا ویندے مگر افسوس ھے اے لوک وی فرقہ پرستی ءچ آ کے اینجھے بڑدول مریندن کہ انھیں دی تقلید کرنڑ آلے لوک سوچنڑ لگ ویندن اے قوم پرستی دا چولا پاء کے فرقہ پرستی کوں ہوا ڈیندے پئین ،دھرنے دے موقع تیں اہل تشیع قوم پرستیں دا لہجہ انتہائ مایوس کن ھا ، ٹھیک ھے تساں خادم رضوی نال اتفاق نیں کریندے نہ کرو مگر اینجھاں گالھیں وی نہ لکھو کہ تھاڈے اندر دا قوم پرست مر ونجے صرف فرقہ پرست ول بچے اے ضروری نیں تھاڈے نال محبت صرف اہل تشیع کریندن بلکہ سارے فرقے دے لوک تھاکوں عزت نال ڈیھدن کہ اے بندہ ساڈی آواز ھے. 

ہک وڈے محقق تیں سرائیکی قوم پرست پردھان قسم دے بندے پوسٹ ھئ مولانا سمیع الحق شھید دے جنازے دے بارے ،موصوف لکھیے اگر جنازے فیصلہ کریندن پچھیں تاریخ ءچ وڈا جنازہ جمال الدین ناصر دا ھا جنھیں علماء کوں سیدھا کیتا ھا ،یعنی موصوف دا فرقہ پرستی آلا کیڑا جلُول کریندا کھڑے ،
ہک نامی گرامی سرائیکی شاعر دے دی پوسٹ ھئ 
بچھڑا کچھ اس ادا سے کہ رت ھی بدل گئ ،،اتناں لکھ کے موصوف فرمائے میکوں اگلا مصرعہ نیں آندا ،،کجھ لوکیں کمنٹس ءچ آپڑیں نسل ظاہر کریندے ھوئیں چبلیاں ماریاں آخر کار محترم شاعر کوں پوسٹ ڈلیٹ کرنڑی پئے گئ ھے،
پہلے فرقہ پرستی ساکوں کتھاں آن کھڑائے ہتھ کوں ہتھ نیں سُجھدا اگر تساں لوک وی ایں راستے تیں ٹُر پئے پچھیں ستے خیراں ہن ہاں اگر فرقہ پرستی کرنڑی ھے پچھیں اے شعراء ادیب محقق تے دانشوریں آلا چُولا لہا کے ہکے حمام ءچ ننگے تھی کھڑو اگر منزل دی تلاش ءچ ھاؤ او ہالی پریں ھے بغیر ایڈیں اُڈیں ڈیھدیں سفر جاری رکھو،،،،،جمیل بلوچ

## حوالے
قوم پرستی دے ناں اُتے سرائیکی صوبہ دشمنی

" قوم پرستی دے ناں اُتے سرائیکی صوبہ دشمنی "

سیاست ہک انوکھا بَھنڄ ہے۔ ایندے وچ کݙاھیں کݙاھیں دشمن کوں اوندے اپݨے ہتھیار نال مارݨا پوندے۔ اے چھڑی دلیل نئیں۔ اڄوکی تاریخ ایندے نال بھری پئی ہے۔

جݙاں بھٹو دی پھاہی پچھوں پورے سندھ وچ قوم پرستی دا زور ہئی تے جمہوریت دے ناں نال ایم آرڈی دے پلیٹ فارم اُتے سندھیں دے ٻال، تریمتیں، نینگر، ٻُڈھے، سبھے جنرل ضیاالحق دے خلاف چکیں مُکھیں ڈنڈیں بھڑدے پئےہائین تاں اوں ویلھے جنرل ضیا الحق جی ایم سید کوں شابا رابا کیتی۔ قوم پرستی دا بھوت کھڑا کر کنیں آزاد سندھو دیش دا شوشا چھڑوا ݙتا۔ سندھیں دی جمہوری قومی جدوجہد کوں غداری دا لیبل لا کنیں ہیلی کاپٹرز نال ڳوٹھ ڳوٹھ بمباری کیتی۔ مقصد چھڑا اے ہئی جو سندھی کلہے تھی ونڄن، انتہا پسندی دا شکار تھی جمہوریت کوں اپݨی طاقت نہ بݨا سڳن تے نہ ٻنہیں مظلوم قومیں نال سانجھ تھی سڳے۔ ݙوجھی پاسیوں مہاجر قوم پرستی دا شوشہ چھوڑا ڳٰیا۔

ٻیاں ڈھڳ مثالاں ہن۔ پر ودھ پریں کیوں ونڄوں، سبھ کنیں نُشابر تے اڄوکی مثال خود سرائیکی قوم پرسست ہن۔

اڄ جݙاں پارلیمانی وفاقی سیاسی قوتیں دا کُجھ اتفاق رائے بݨدا ݙسدے جو انگریزی سمراج دے بݨائے گریٹر پنجاب کوں ونڈیا ونڄے، آدی واسی سرائیکیں دی اکثریت کوں اپݨا انڄ لسانی صوبہ ملے، اُنہیں دا اپݨا راج ۔۔۔ اختیار ہووے تاں مہا قوم پرست سرائیکیں کوں سرائیکیں دے اپݨے ہتھیا ر نال قتل کرݨ کیتے میدان وچ آ ڳئین۔

اے کیا آہدن:
پارلیمنٹ نا پارلیمانی کم نا منظور
سرائیکستان دے ناں مُتوں پنجاب دی ونڈ نا منظور
پختون خواہ دی دیرے ٹانک دی صورت وچ ونڈ مُتوں صوبہ نامنظور
24 ضلعیں مُتوں صوبہ نامنظور (جیندے وچ اصل وچ سرائیکی وت اقلیت ہوسن)

مطلب پنجاب دی ونڈ کوں ایتلا متنازعہ بݨا ݙیو جو نہ اے ونڈیجے تے نہ سرائیکیں کوں اپݨی انج انتظامی لسانی سیاسی خود مختیاری ملے۔

اپݨی گروہ دے لوکیں کوں اوں گروہ دے اجتماعی قومی سیاسی مفادات دے خلاف ورتݨ دا سامراجی کم تھیندا آئے تے تھیندا پئے۔ اے اچھنبھے دی ڳالھ نئیں۔

اینجھے ای لوکیں کیتے شائد غالب آکھیا ہئی:

ہوئے تم دوست جس کےدشمن اُس کا آسماں کیوں ہو

مشتاق گاݙی
## حوالے
قومی تشخص کوں وڳاڑݨ دی کوشش

اے وفاقی پارٹیاں ۔ریڈیو ۔تیلیویرن۔اخبار سارے رل کیں ساڈے قومی تشسخ دےنال لوظ جنوبی پنجاب کوں رلا کیں جیرھا ساڈے قومی تشخس کوں وگاڑنڑ دی کوشش کیتی گئی اے ایندا کوئی ہک ادارہ مجرم نئیں ایں قومی جرم اچ سابقہ حکومتاں اور اے موجودہ حکومت شامل اے ایندے نال ایندے نیٹ ورک اچ ریڈیو ٹی وی اخبار وی نال شامل ان ۔ایں گال دا انہیں ساریں کوں پتہ اے اساں جنوبی پنجابی نسے تیں ول ساڈے ناں نال لوظ جنوبی پنجاب کیوں لایاویندے جبکہ اساں مکمل سرائیکی ھئیں ساڈا مطالبہ سرائیکستان دا اے اتھائیں ہک سوال ابھردے اگر انہیں دی طرفوں انہیں دے ایں ڈتے ھوئے ناں کوں اسا ں قبول نئیں کرنڑاں تیں اوندے واسطے بیشک ساکوں کوئی نہ کوئی شدید ردے عمل ڈیکھالنڑاں پوسی جیرھا اساں نئین ڈیکھال سگیئے حالی تک اساں اپڑاں وقت اپت اچ بھڑنڑ لڑنڑ اچ گزار ڈتے اساں ہرویلھے اپت اچ دست وگریباں ھئیں سارے تماشبین بنڑیئے بیٹھن کوئی کہیں کوں چھڑویندا نئیں سارے کہیں نہ کہیں دےحمائیتی ضرورن بیشک وقتی طور تیں حکومتی ادارے پنجابی اسٹیبلشمنٹ وی ایہو کجھ چاہندی اے جیرھا کجھ اے کریندے کھڑن بحرحال اساں تیں نہ تریں ھئیں نہ تیرہیں ھئیں اساں تیں ھئیں تلواں پتر جوار دا ایویں گندی عادت جو ھ اوقات کنوں ودھ گالہیں کر چھوڑیندوں اللہ خیر کرے گال ھئی جنوبی پنجاب دے خلاف شدید ردے عمل دی میڈا مشورہ اے جیرھا ساکوں جنوبی پنجاب اکھے اوبھانویں جون جون وی ھووے اوندے تواتر نال ائے ڈیہنہ پتلے ساڑو رات ڈیہنہ ساڑو جیرھا اخبار وی ساکوں جنوبی پنجاب لکھے اوندے بنڈل ساڑو اگر توھاڈی صلاح پکدی اے ڈسو پہل وی میں کرینداں میڈا مقصد اےایہو وقت اے چو مکھی جنگ لڑنڑ دا اگر ایہو وقت تساں ایویں درباری بنڑ تیں گزار ڈتا تساں مٹ ویسو توھاڈا ناں چانونڑ والا وی کوئی نہ ھوسی وت نسلاں گروی رہسن اللہ اللہ خیر صلا۔سرائیکستان زندہ باد۔۔۔۔۔۔۔۔توھاڈا اپڑاں۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی جیوو پئے۔
## حوالے
قومی رویے

ﺟﯿﺮﮬﯽ ﻗﻮﻡ ﺍﺟﺎﮞ ﺗﺌﯿﮟ ﻧﯿﻠﯽ ﺭﺗﯽ ﺑﺘﯽ ﺁﻟﮯ ﭼﺎﺭﺟﺮ ﺳﺎﺭﯼ ﺭﺍﺕ ﺑﻮﮈ ﺗﯿﮟ ﻻﺀ ﮐﮯ ﺯﯾﺮﻭ ﺑﻠﺐ ﺩﺍ، ﺗﯿﮟ ﭼﺎﺭﺟﺮ ﺩﺍ ﮐﻢ ﮔﮭﻨﺪﯼ ﮬﮯ، ،
ﺟﯿﺮﮬﯽ ﻗﻮﻡ ﮐﮩﯿﮟ ﻻﺵ ﮐﻮﮞ ﮨﺴﭙﺘﺎﻝ ﻧﮧ ﭘُﺠﯿﺴﻦ ﻣﮕﺮ ﮐﮩﯿﮟ ﺗﺮﯾﻤﺖ ﺩﺍ ﺑﻮﭼﮭݨ ﻟﮍﮐﺪﺍ ﻭﺩﺍ ﮬﻮﻭﮮ ﺍﻭﻧﺪﮮ ﭘﭽﮭﻮﮞ ﻣﻮﭨﺮﺳﺎﺋﯿﮑﻞ ﺑﮭﺠﺎ ﮐﮯ ﺍﮮ ﺿﺮﻭﺭ ﻭﻧﺞ ﺁﮐﮭﺴﻦ ﺍﺩﺍ ﮐﭙﮍﺍ ﺟﻮﮌ ﮔﮭﻨﻮ،

ﺟﯿﺮﮬﯽ ﻗﻮﻡ ﮈﯾﻨﮫ ﮐﻮﮞ ﻣﻮﭨﺮ ﺳﺎﺋﯿﮑﻞ ﺩﯼ ﮬﯿﮉ ﻻﺋﭧ ﺑﻠﺪﯼ ﮈﯾﮑﮫ ﮐﮯ ﺑُﺠﯿﮟ ﺩﺍ ﺍﺷﺎﺭﮦ ﮐﺮﮐﮯ ﻻﺋﭧ ﺑﻨﺪ ﮐﺮݨ ﺩﺍ ﺍﺷﺎﺭﮦ ﮐﺮﯾﻨﺪﯼ ﮬﻮﻭﮮ،
ﺑﺴﮑﭧ ﭼﺎﮦ ﺀﭺ ﺑُﻮﮌ ﮐﮯ ﺍﺩﮬﺎ ﺑﺴﮑﭧ ﭘﯿﺎﻟﮯ ﺀﭺ ﮈﮬﻮﺍ ﮐﮯ ﺍﯾﮉﮮ ﺍﯾﮉﻭﮞ ﮈﯾﮑﮫ ﮐﮯ ﭼﺎﮦ ﺀﭺ ﮔﮭﻮﻝ ﮐﮯ ﭘﮯ ﭼﮭﻮﮌﯾﻨﺪﯼ ﮬﻮﻭﮮ،

ﺟﯿﺮﮬﯽ ﻗﻮﻡ ﺩﮮ ﻧﮏ ﺗﯿﮟ ﻣﮑﮭﯽ ﺑﯿﮧ ﻭﻧﺠﮯ ﺍُﻭ ﺑﺠﺎﺋﮯ ﮨﺘﮫ ﻧﺎﻝ ﺍُﮈﺍﻭݨ ﺩﮮ، ﻣﻮﻧﮫ ﺩﯾﺎﮞ ﻋﺠﯿﺐ ﻋﺠﯿﺐ ﺷﮑﻼﮞ ﺑݨﺍ ﮐﮯ ﻣﮑﮭﯽ ﺍُﮈﯾﻨﺪﯼ ﮬﻮﻭﮮ،
ﺟﯿﺮﮬﯽ ﻗﻮﻡ ﺩﯾﺎﮞ ﺗﺮﯾﻤﺘﯿﮟ ﮐﮩﯿﮟ ﺟﻮﺍﻥ ﺩﯼ ﻣﯿﺖ ﺗﯿﮟ ﻭﻧﺠݨ ﻭﺍﺳﻄﮯ ﺩﺭﻭﺍﺯﮮ ﺗﮏ ﻭﯾﻨﺪﯾﮟ ﮬﻮﺋﯿﮟ ﮐﮭﻠﺪﯾﺎﮞ ﮬﺴﺪﯾﺎﮞ ﮬﻮﻭﻥ ﻣﮕﺮ ﻣﯿﺖ ﺩﯼ ﻭﺍﺭﺙ ﻧﺎﻝ ﮔﻞ ﻟﮕﺪﯾﮟ ﮬﻮﺋﯿﮟ ﭘﺎﮞ ﭘﺎﮞ ﺷﺮﻭﻉ ﮐﺮ ﮈﯾﻮﻥ ﺗﯿﮟ ﮔﻞ ﮐﻨﯿﮟ ﮬﭧ ﮐﮯ ﺍﮔﺮ ﻣﺮﺩ ﺩﯼ ﻻﺵ ﮬﮯ ﺗﺮﯾﻤﺖ ﺩﺍ ﮔﮭﻮﭦ ﮔﻮﻟﯿﻨﺪﯾﺎﮞ ﺑﯿﭩﮭﺎ ﮬﻮﻥ،
ﺟﯿﺮﮬﯽ ﻗﻮﻡ ﮐﻮﮞ ﺳﺘﺮ ﺳﺎﻝ ﮐﻨﯿﮟ ﭼﻨﺪ ﻟﻮﮎ ﺑُﮭﻮﻟﻮﮞ ﺑݨا ﮐﮯ ﻭﻭﭦ ﮔﮭﻨﺪﮮ ﮬﻮﻭﻥ ﻟﯿﮑﻦ ﻭﺕ ﻭﯼ ﺳﯿﺎݨﮮ ﺳﮉﻭﯾﻨﺪﮮ ﮬﻮﻭﻥ،
ﮈﺍﮌﮬﯽ ﻣﻮﻥ، ﺑﮯ ﻧﻤﺎﺯﯼ، ﮐﺘﮯ ﭘﺎﻟݨ ﺁﻟﮯ ﮐﻮﮞ ﭘﯿﺮ ﻭﻣﺮﺷﺪ ﺳﻤﺠﮫ ﮐﮯ ﮨﺘﮫ ﭘﯿﺮ ﭼُﻤﺪﯼ ﮬﻮﻭﮮ ﺭَﻧﺎﮞ ﺟﻮﺍﻥ ﮐﭩﮭﮯ ﺩﮬﻤﺎﻻﮞ ﭘﺎﺀ ﮐﮯ ﭘﯿﺮ ﻣﻨﯿﺪﮮ ﮬﻮﻭﻥ،
ﺟﯿﺮﮬﯽ ﻗﻮﻡ ﮬﯿﺠﮍﯾﮟ ﺗﯿﮟ ﮐﻨﺠﺮﯾﮟ ﺗﯿﮟ ﻟﮑﮭﺎﮞ ﺭﻭﭘﮯ ﺿﺎﺋﻊ ﮐﺮ ﮈﯾﻨﺪﯼ ﮬﻮﻭﮮ ﻣﮕﺮ ﮬﻤﺴﺎﺋﮯ ﺩﮮ ﺑُﮭﮑﮯ ﺑﭽﮯ ﺗﯿﮟ ﻧﻈﺮ ﻧﮧ ﻣﺮﯾﻨﺪﯼ ﮬﻮﻭﮮ،
ﻏﯿﺮﺕ ﺩﮮ ﻧﺎﮞ ﺗﯿﮟ ﺻﺮﻑ ﺩﮬﯽ ﺑﮭﯿݨ ﮐﻮﮞ ﺯﺑﺢ ﮐﺮﮐﮯ ﭘُﺘﺮ ﺗﯿﮟ ﺑﮭﺮﺍ ﮐﻮﮞ ﺑﭽﺎﻭݨ ﮐﯿﺘﮯ ﭘﮕﺎﮞ ﭘﯿﺮﯾﮟ ﺳﭩﯿﻨﺪﯼ ﮬﻮﻭﮮ،
ﺟﯿﺮﮬﯽ ﻗﻮﻡ ﺩﮮ ﻧﻮﺟﻮﺍﻥ ﺍﺟﺎﮞ ﺗﺌﯿﮟ ﮬﮏ ﮈﻭﺟﮭﮯ ﮐﻨﯿﮟ ﮐﮩﯿﮟ ﭼﮭﻮﮐﺮﯼ ﺩﺍ ﻧﻤﺒﺮ ﻣﻨﮕﺪﮮ ﮬﻮﻭﻥ ﺍﯾﮟ ﺳﻮﭺ ﺗﯿﮟ ﮐﮧ ﮐﮩﯿﮟ ﺩﯼ ﻋﺰﺕ ﻧﺎﻝ ﭨﺎﺋﻢ ﭘﺎﺱ ﮐﺮﯾﺴﻮﮞ،

ﺟﯿﺮﮬﯽ ﻗﻮﻡ ﮐﻮﮞ ﺍﺟﺎﮞ ﺗﺌﯿﮟ ﺍﮮ ﭘﺘﮧ ﻧﮧ ﻟﮕﺎ ﮬﻮﻭﮮ ﺳﺎﮈﺍ ﺭﮬﺒﺮ ﮐﻮﻥ ﺗﯿﮟ ﺭﮬﺰﻥ ﮐﻮﻥ ﮬﮯ،
ﻓﯿﺲ ﺑﮏ ﺗﯿﮟ ﮬﺰﺍﺭﺍﮞ ﺩﻭﺳﺖ ﮬﻮﻭﻥ ﺳﮑﮯ ﺑﮭﺮﺍ ﻧﺎﻝ ﺍﻻ ﺑﻮﻝ ﻧﮧ ﮬﻮﻭﮮ،
ﮬﺮ ﻏﻨﮉﮮ ﺑﺪﻣﻌﺎﺵ ﭼﻮﺭ ﮈﺍﮐﻮ ﻟﭩﯿﺮﮮ ﺭﮬﺰﻥ، ﺩﺭﻧﺪﮮ ﮐﻮﮞ ﻭﻭﭦ ﮈﮮ ﮐﮯ ﺩﻋﺎ ﻣﻨﮕﺪﯼ ﮬﻮﻭﮮ ﻣﻮﻻ ﮐﺮﯾﻢ ﻋﻤﺮ ﭘﺎﮎ ﺟﮭﺌﯿﺎﮞ ﺣﮑﻤﺮﺍﻥ ﻋﻄﺎ ﮐﺮݨ ﺩﯾﺎﮞ ﺩﻋﺎﺋﯿﮟ ﻣﻨﮕﺪﯼ ﮬﻮﻭﮮ
ﺍﯾﻨﺠﮭﯽ ﻗﻮﻡ ﮐﻮﮞ ﺳﻤﺠﮭﺎﻭݨ ،ﺑﻘﻮﻝ ﻣﯿﮉﮮ ﭼﮫ ﺳﺎﻝ ﺩﮮ ﭘﺘﺮ ﺩﮮ ﺍُﭨﮫ ﮐﻮﮞ ﭘﺌﯿﻤﭙﺮ ﭘﺎﻭﺍﻭݨ ﺁﻟﯽ ﮔﺎﻝ ﮨﮯ. ﺟﻤﯿﻞ ﺣﯿﺪﺭﯼ
## حوالے
قومی زباناں دا مسئلہ

تمام دوستاں کوں گزارش ہے جو ایں ایشو تے میڈی تمام پوسٹس تہاڈی ملکیت ہن ۔۔ انہاں پوسٹاں کوں اپنْی تے اپنْے دوستاں دی وال تے زیادہ کنیں زیادہ شئیر کرو۔۔۔۔ بحث کرو تے کراؤ۔۔۔۔۔ یاد رکھاہے اساڈی پیپلزپارٹی نال کوئی جھیڑا ذاتی نہ ہا سوائے جمہوری اصولاں توں انحراف تے اختلاف ضرور ہا پر ہُنْ اے ذاتی روحانی نظریاتی تے جمہوری اختلاف دا جھیڑا بنْ گئے کیوں جو اج اساڈی دھرتی دی ہزارہاں وریہیاں دی مقدس صوفیاء دی سرائیکی زبان ، تہذیب قوم تے اندے نال جُڑے سرائیکی صوبے دے سیاسی سوال کوں آئینی تے قانونی طریقہ نال زندہ دفنا ڈتا گئے۔ اج اساں پاکستان دے چاریہاں صوبیاں ءچ وسنْ آلے سرائیکی اپنْے اپنْے صوبیاں ءچ کُرد بنْ گئے ہیں جیہڑے آبادی ءچ پنج ملکاں ءچ وسدن پر آپنْا نہ ملک ء نہ وطن ء نہ صوبہ ء تے نہ ای کوئی اپنْی نویکلی سیاسی حیثیت تہوں دنیا دے کھلے بے وطنی دربدر پسماندگی مقدر ء ۔۔۔۔۔۔ جی ہا اساڈے توں اج اساڈا سب کُجھ چھک گدے نے۔۔۔۔۔۔ ہُنْ سرائیکی صوبہ دا خواب صرف ہک خواب رہ ویسی جتھ اساڈی نسلاں وقت دے نال نال پنجاب ءچ پنجابی۔۔۔۔ سندھ ءچ سندھی، بلوچستان ءچ بلوچی تے پختون خواہ ءچ پختون بنْ تے معاشی غلام سڈویسن۔۔۔۔۔۔۔۔اے اساکوں غلامی دا تحفہ اساڈی اپنْی پیپلز پارٹی ڈتے۔۔۔۔۔۔ کیا بی بی دے ہوندے کہیں دی جُراءت ہائی جو سرائیکیاں نال کوئی اینویں ہتھ کرے ۔۔۔۔۔۔ وت آخر اے کون لوک ہن جنہاں پہلے بی بی نال ہتھ کیتے وت پیپلزپارٹی نال ہتھ کیتے تے ہُن بی بی تے بھٹو دی موہنْی تے من بھاونْی سرائیکی قوم نال ہتھ کیتے جیہڑے اساکوں سرائیکی صوبے دی پارتاں شارتاں تے وعدے ڈیندے قبراں ونج سُتے جنہاں مردے ویہلے چھیکڑی ساہ نال جو" درداں دی ماری ۔۔۔۔۔۔" آکھ تے پھاسی چڑھ گئے اج انھاں دے وارثاں سرائیکی زبان کوں خود پھاسی لاتے مُکا چھوڑے۔۔۔ 

شہزاد عرفان
## حوالے
قومی زباناں دا ٻل

اساں قیدی تخت لہوردے

ن لیگ دے سینیٹر جاوید عباسی دی سربراہی وچ سینٹ قائمہ کمیٹی قانون وانصاف دا سرائیکی ،بروہی ،ہندکو کوں قومی زباناں ڈیکلیئر نہ کرن دا فیصلہ افسوسناک تے قابل مذمت اے ،پر سندھی ،بلوچی ،پشتو ،پنجاپی کوں قومی زباناں قرار ڈیون تےاساں ہمسایہ قومیں کوں مبارخی ڈیندوں ،نال اے ضرور آہدوں جو ایں کمیٹی وچ ہک وی سرائیکی سینیٹر کائنا ہئی جیکر کمیٹی دا ہک وی سرائیکی ممبر ہوندا تاں ایں ملخ دی سب توں اکثریتی زبان نال سینٹ وچ اینویں مترائی ماآلا ورتارا نہ تھیندا ۔۔۔۔۔۔۔جے کہہں دے سینے وچ بل ہے تاں دوستو آئو میدان وچ سینٹ آف پاکستان کوں آپڑاں احتجاج ریکارڈ کروائو !!

## حوالے
قومی مسئلے دی اہمیت

ناسازی اے طبعیت دے باوجود قومی مسئلے دی اہمیت سبھ کنون ذیادہ اہم اے ڈو جون وسیب دا کالا ترین ڈیہنہ سمجھدوں ۔تہوں ہمیشہ الی کار ایں واری وی سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی خدابخش چوک حمید اصغر شاہین روڈ پل ڈاٹ دے پوادھو ڈیرہ غازیخاں توں پل ڈاٹ تک ریلی ڈو جون اڈت وار سویلے نوں وجے ریلی کڈھی ویسی جیندا اہتمام پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی ۔پاکستان ملکانی اتحاد ۔یارھاں رکنی کمیٹی اتحاد ڈیرہ غاریخاں۔سول سو سائیٹی ڈیرہ غازیخان نے کیتے تمام سنجانڑ دے وارثیں کوں بھر پور شرکت دی اپیل توھاڈے تانگھی جیووو پئے۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی ۔ سردار محمد افضل خاں ملکانی۔محمد اسلم خاں ملکانی ۔سرائیکی رہنما سجاد خاں ملکانی۔سرائیکستان خاں سیہڑ۔اکبر خاں کھوسہ۔ سردار ذولفقار خاں ملکانی۔فرخ زمان خاں ملکانی۔عمار یاسر خاں ملکانی حماد رضا خاں ملکانی۔ابولحسن خاں لغاری۔رانا اکرم ایڈوکیٹ ۔سلیم خاں غزلانی ۔امجد خاں ملکانی۔ماہتاب خاں ملکانی۔عنصر عباس عظیمی کونسلر۔ ملک ظفر کھنڈوا۔محمد اکرم بھٹی ۔عمران لکی صحافی۔ہدایت چانڈیہ ۔یونس ماچھی منظور ٹھلا نواز خاں لسکانی ۔عنصر خاں ملکانی۔ خرم خاں ملکانی ۔عامر خاں ملکانی شکور اباد۔ اکبر ملکاݨی
## حوالے
قیامت

اسلامی عقیدے دے مطابق جیں ݙینہ ﷲ تعالٰیٰ تمام مردیاں کوں زندہ کریسی تے ول انہاں توں انہاں دے تمام نیک و بد اعمال دا حساب گھنسی تاں اوں ݙینہ دا ناں یومِ قیامت یا یومِ آخرت ہے۔
## حوالے
قیامِ پاکستان تے سرائیکی وسیب دا کردار

4 جولائی 1947ء کوں ہک مسودہ قانون برطانوی پارلیمنٹ وچ پیش کیتا گیا۔ 15جولائی کوں دارالعوام نے اس دی منظوری ݙے ݙتی، 16 جولائی 1947ء کوں دار الامرا نے وی اس کوں منظور کیتا۔ 18 جولائی 1947ء کوں شاہ برطانیہ نے اس دی منظوری ݙے ݙتی، ول اس قانون دے تحت تقسیم ہند عمل وچ آئی اور ݙو نویں عملداریاں مملکت پاکستان تے مملکت بھارت وجود وچ آئے۔ قانون کوں شاہی اجازت 18 جولائی 1947ء کوں حاصل تھئی۔ تے ݙو نویں ممالک پاکستان تے بھارت 15 اگست کوں وجود وچ آئے۔
## سرائیکی ریاست دی طرفوں پاکستان دی مالی سرپرستی
سرائیکی ریاست بہاولپور نے پاکستان دی مالی امداد دے ضمن وچ تے اینکوں قائم رکھݨ دے کارݨ، ابتدائی کئی مہینیاں دی تمام محکمیاں دی تنخواہ اپݨے خزانے توں جاری کیتی. ایندے علاوہ بین الاقوامی بینک وچ پاکستانی کرنسی دی منظوری واسطے کئی مݨ سونا زر ضمانت واسطے فراہم کیتا. قائداعظم واسطے رہائش تے سواری واسطے ریاست بہاولپور دے نواب نے اپݨی خدمات پیش کیتیاں.
## محسنِ پاکستان، نواب صادق پنجم عباسی دا پاکستان دے استحکام وچ کردار
سرائیکی قوم دے نواب سر صادق محمد خان پنجم عباسی ؒ نے ہک موقع تے قائداعظم کوں آکھا ہئی کہ اگر پاکستان نہ بݨیا تاں اساں ریاست بہاولپور دا ناں پاکستان رکھ ݙیسوں.
## سرائیکی خطے دے نویں ملک پاکستان تے احسانات
سرائیکی وسیب دے دیگر احسانات دی طرح مسلم مہاجرین دی آباد کاری وچ وی وسیب دے عوام و خواص دا ٻہوں وݙا کردار اے.
## سرائیکی خطے دے زمیناں تے جعلی کلیماں نال قبضے، غیر منصفانہ آبادکاری تے [[پاݨی]] دے وسائل تے قبضہ
چولستان تے تھل سمیت پورے وسیب وچ مہاجرین دی آبادکاری دے ناں تے پنجابیاں دی ناجائز تے جعلی کلیماں دے نال آبادکاری کیتی ڳئی. ایہو حال ساݙے پاݨی دے وسائل نال کیتا ڳیا.میانوالی اتے سرگودھا ڈویژن دے سرائیکی اضلاع (بکھر، خوشاب وغیرہ) کوں اپݨے ہتھیکے کر کنیں پنجابی اسٹیبلشمنٹ اصل وچ سرائیکی وسیب دی شاہ رڳ اُتے اپݨی انگل رکھ ݙیسی۔ ایں حوالے نال گریٹر فلڈ کینال دا پنجاہ ارب کنیں ودھ دا منصوبہ پنجاب حکومت ہنگامی بنیادیں اُتے مکمل کریندی پئی تاں جو دریائے سندھ دے پاݨی کوں کنٹرول کرݨ دے نال نال سرگودھا ڈویژن دے سرائیکی اضلاع دی لکھاں ہیکٹر اراضی کوں لینڈ کالونائزیشن دے تحت اپݨے قبضے اچ کیتا ونڄے۔
## حوالے
قید زندگی

اساں ہک پروگرامڈ روبوٹس دے جتھے اچ راہندے پیوں، اے ہک سوفٹ ویر گیم ہووے جیویں ، جیڈو کیڈو بندوخاں قتل کرنڑ آلے اوزار، نفرت ،جنگ، شدت پسندی ، انسان دشمنی تاں سہنڑپ سمجھیا ویندے ایں معاشرے وچ۔
پروگرامر خرچہ کیتے کماونڑ سانگے، اساں لڑسوں اساں بھڑسوں اساں یاخڑ باخڑ کریسوں تاں اوندا پروگرام چلسی، اوندی کوشش ہے جو اساں سرمایہ دار دو نہ ڈیکھوں، ریاست ساڈی زمین ساڈی فصل ساڈے مال اتے عزت کوں ہئی حرام کر تیں ایندا الزام انھاں لوکاں دے سر ڈے کے جیہرے ساڈے حقوق سانگے لڑدے اتے مردے ودن آپنڑاں غلیظ چہرہ مقدس اتے صاف ستھرا پیش کر کے معزز بنڑی بیٹھی ہے، ایں گیم اچ ہک اتلا طبقہ ہے، اے طبقہ بہوں معزز تے مقدس ہے۔
آدھل اچ اساں اوں، ہیٹھو غریب مزدور ہن۔
ادھلے طبقے کوں ودھا تے انھیں اچو ہک خاص ترتیب نال احساس مکا ڈتا گئے، ذہنی طور تیں اساں سرمایہ دار تیں مذہبی پھکی ویچنڑ آلے دے غلام ہسے
بھل جو روبوٹاں دا آپنڑیں دماغ تیں کنٹرول ہوندا
تاں اے غریباں واسطے کوششاں کرنڑ آلیں کوں غدار نہ آھدے
اے دھشتگردی کرنڑ آلیں کوں قوم دے پتر تیں دھیریں نہ آھدے
اے نفرت دی بنیاد تے قتل تھیونڑ آلے استاد نال ہمدردی دے بجائے گندی سوچ دے پیروکار نینگر کوں ہیرو نہ بنڑیندے
لیکن افسوس پڑھیے لکھیے لوکاں دی محنت تیں پانڑی پھیرنڑ سانگے ہک خدا دے ناں دا نعرہ بہوں تھی پوندے۔ (مظہر حسین)
## حوالے
قیصر آگسٹس

thumb|قیصر آگسٹس

آکیٹوین آگسٹس روم دا شہنشاہ، جولیس سیزر دی بھیݨ دا پوترا۔ پیو دی وفات دے بعد جولیس سیزر نے اینکوں اپݨا پتر تے وارث بݨا گھدا۔ سیزر دے قتل 44 قبل مسیح تے روم آیا تے مارک انتھونی دے نال مل کے مجلس ارباب ثلاثہ بݨائی۔

thumb|قیصر آگسٹس دا مقبرہ

thumb|قیصر آگسٹس دے مقبرے دا نقشہ

42 قبل مسیح وچ آینٹنی نام مل کے بروٹس کوں شکست ݙتی۔ 40 قبل مسیح وچ اپݨی بھیݨ اوکٹاویا دی شادی انتھونی نال کیتی۔ بعد وچ انتھونی نال وی وٹک پیا۔ چھوٹے چھوٹے لڑائیاں دے بعد آخر 31 قبل مسیح وچ مارک انتھونی تے قلو پطرہ کوں شکست ݙتی۔ 27 قبل مسیح وچ رومن سینٹ دی طرفوں آگسٹس (واجب التعظیم) دا خطاب پاتا۔ زرعی اصلاحات کیتیاں تے چند مفید قوانین وی نافذ کیتے۔ اس دے دور کوں لاطینی ادب دا سنہری دور آکھا ویندے۔

ورجل ہوریس تے لیوی جیہے عظیم شعرا اس دے ہمعصر ہن۔ او خود وی ادیب ہئی۔ یسوع مسیح اس دے ہی عہد وچ پیدا تھئے۔ اگست دا مہینہ ایندے ناں نال منسوب ہے.
قیصر اوتھو

اوتھو (Otho) (تلفظ: /ˈoʊθoʊ/; لاطینی: Marcus Salvius Otho Caesar Augustus) نے رومی سلطنت تے 15 جنوری تا 16 اپریل 69ء تک ترئے مہینے حکمرانی کیتی۔ او چار شہنشاہواں دے سال وچ ݙوجھا شہنشاہ ہئی۔

ایندا دور حکومت 15 جنوری 69ء توں 16 اپریل 69ء تک، صرف 3 مہینے ہئی. 28 اپریل 32ء کوں پیدا تھیا تے 16 اپریل 69ء کوں، 37 سال دی عمر وچ وفات تھئی. 

thumb|قیصر اوتھو
قیصر طیطس

تیتوس (انگریزی: Titus Flāvius Caesar Vespasiānus Augustus) (پیدائش: 30 دسمبر 39ء– وفات: 13 ستمبر 81ء) رومی شہنشاہ ہئی۔ تاریخ روم وچ ایں دی اہمیت اِس واسطے زیادہ ہے کہ اُس دے زمانہ حکومت وچ ہیکل سلیمانی منہدم تھیا تے یہودیاں کوں جلاوطن کیتا گیا۔ 79ء وچ ہک آتش فشاں دے باعث ہلاکتاں تھئیاں تے کولوزیئم دی تعمیر مکمل تھئی۔
ایندا دور حکومت 23 جون 79ء توں 13 ستمبر 81ء تک اء. ایندی پیدائش 30 دسمبر 39ء دی اے. ایندی وفات 13 ستمبر 81ء دی 42 سال دی عمر وچ ہے. 

### یروشلم کی جنگیں

جݙݨ یہودیاں نے سلطنت روم دے کیتے مشکلات پیدا کیتے تاں روم دے اس وقت بادشاہ ویشپایشین نے اپݨے پتر ٹائٹس کوں جنگ وچ بھیجا۔ 3 مختلف جنگاں دے بعد انہاں نے سن 76ء وچ اسرائیل کوں تباہ کر ݙتا تے یہودیاں کوں زیادہ تر جلاوطن کر ݙتا۔

thumb|قیصر طیطس
قیصر نیرو

نیرو سلطنت روم دا شہنشاہ ہئی۔ نیرو وی حادثاتی طور تے تخت نشیں تھیا۔ اے شہنشاہ کلاڈیس دا بھتریجا ہئی ہیں نے بھتریجے کوں جانشین مقرر کیتا۔ نیرو 15 دسمبر 37ء کوں پیدا تھیا۔ 54ء توں 68ء تک روم دے سیاہ و سفید دا مالک ریہا۔ مورخ فیصلہ نی کر سڳدے کہ اس دے سیاہ کارنامے زیادہ ہن یا سفید۔ نیرو ظلم سفاکی تے بے حسی وچ شہرت رکھدا ہئی۔

نیرو نے اپݨی ماں‘ ݙو بیویاں تے اپݨے محسن کلاڈیس دے پتر کوں قتل کرایا۔ 19 جولائی 64ء وچ روم بھاہ دی لپیٹ وچ آیا ہئی۔ خوفناک بھا 5 ݙینہہ تک بھڑکدی رہی 14 اضلاع وچوں 4 سڑ کر کولا تے ست بری طرح متاثر تھئے۔ ہک روایت دے مطابق جݙݨ بھا روم دے در و دیوار کوں بھسم کریندی پئی ہئی اس وقت نیرو ہک پہاڑی تے بیٹھا بانسری وڄا کے اس نظارے توں لطف اندوز تھیندا ریہا ۔ اے وی آکھا ویندا ہے کہ بھا اس دے حکم نال ہی لائی گئی ہئی۔ تاہم مورخ ٹیسی ٹس دے مطابق (اس واقعہ دے وقت اس دی عمر نو سال تھی)۔ جݙݨ روم شعلیاں دی لپیٹ وچ ہئی،  نیرو روم وچ نہ ہئی بلکہ اتھوں 39 میل دور اینٹیم وچ ہئی.

اس واپسی تے ذاتی خزانے نال متاثرین دی بحالی دے کارروائیاں شروع کیتیاں تے اپݨا محل بے گھر تھیوݨ والیاں کیتے کھول ݙتا۔ اس روم کوں نویں سروں وسایا،  خوبصورت عمارتاں تے کشادہ سڑکاں تعمیر کرائیاں۔ بھاہ لاوݨ دے الزام وچ اس  بے شمار عیسائیاں کوں قتل کرا ݙتا۔ 68ء وچ فوج نے بغاوت کر ݙتی تاں نیرو ملک توں بھڄ نکلا۔ سینٹ نے نیرو کوں موت دی سزا سݨائی لیکن اس پھانسی توں قبل صرف 31 سال دی عمر وچ 68ء وچ خود کشی کر گھدی۔

thumb|قیصر نیرو
قیصر ویسپایشن

ویسپازیان (انگریزی: Titus Flāvius Caesar Vespasiānus Augustus) (پیدائش: 17 ستمبر 9ء– وفات: 23 جون 79ء) رومی سلطنت دا 69ء تا 79ء تک حکمران ہئی۔ او چار شہنشاہوں دے سال وچ چوتھا شہنشاہ ہئی۔ اس فلاویان خاندان دی بنیاد رکھی جس رومی سلطنت تے ستاوی سال حکمرانی کیتی۔

ویسپازیان (لاطینی میں: Titus Flavius Vespasianus) رومی سلطنت دا ناہواں شہنشاہ ہئی تے ایندا دور حکومت 1 جولائی 69ء توں 23 جون 79ء تک ہے. ایندی پیدائش17 نومبر 9ء کوں تھئی تے وفات 23 جون 79ء کوں 70 سال دی عمر وچ تھئی. 

thumb|قیصر ویسپاشین
قیصر ویٹیلئس

ویتلیوس (Vitellius)  نے رومی سلطنت تے 16 اپریل تا 22 دسمبر 69ء تک اٹھ مہینے حکمرانی کیتی۔ او چار شہنشاہواں دے سال وچ تریجھا شہنشاہ ہئی۔

ایندا دور حکومت 16 اپریل 69ء توں 22 دسمبر 69ء تک صرف 8 مہینے ہئی. ایندی پیدائش24 ستمبر 15ء کوں تھئی تے  وفات 22 دسمبر 69ء کوں 54 سال دی عمر وچ تھئی. 

thumb|قیصر ویٹیلئس
قیصر ٹائبیرئیس

ٹائبیرئیس یا تیبیریس (Tiberius) (تلفظ: /taɪˈbɪəriəs/; لاطینی: Tiberius Caesar Dīvī Augustī Fīlius Augustus) 
 
(نومبر 42 ق م – 16 مارچ 37 ء) ݙوجھا رومی شہنشاہ ہئی. جیندا دور حکومت
18 ستمبر 14ء توں 16 مارچ 37ء تک ہئی تے
مدت حکومت 22 سال 5 مہینے 26 ݙیہنہ بݨدی ہس. 

thumb|پراݨا رومی مذہب، بت پرستی

ایندا پیدائشی ناں(لاطینی وچ: Tiberius Claudius Nero ہے تے اے 16 نومبر 42 قبل مسیح وچ روم وچ پیدا تھیا تے وفات
16 مارچ 37 عیسوی کوں تھئی. اینکوں قیصر آگسٹس دے مقبرے وچ دفن کیتا ڳیا. مذہب ایندا باقی شاہی افراد دی طرح روائتی رومی بت پرستی ہئی. ایندا تعلق جولیو کلاڈیوی خاندان نال اے. 

thumb|قیصر ٹائبیرئیس
قیصر ڈومیشیان

دومیشان (Domitian،  لاطینی Titus Flavius Caesar Domitianus Augustus) رومی سلطنت دا 81ء توں 96ء تک شہنشاہ ہئی۔ او فلاویان خاندان دا تریجھا تے آخری شہنشاہ ہئی۔ایندا دور حکومت 14 ستمبر 81 ء توں 18 ستمبر 96ء تک ہے. ایندی وفات 18 ستمبر 96ء کوں 45 سال دی عمر وچ تھئی. 

thumb|قیصر ڈومیشان
## حوالے
قیصر کلاڈئیس

کلاڈئیس یا کلاڈیوس (Claudius) (تلفظ: /ˈklɔːdiəs/) مکمل ناں تیبیریس کلاڈیوس سیزر آگسٹس جرمانیکس(لاطینی: Tiberius Claudius Caesar Augustus) ہئی تے جولیو کلاڈیوی خاندان دا رکن ہئی.  نیرو کلاڈیوس دروسوس تے انتونیا صغریٰ دا چھوہر ہئی۔ او کالیگولا دے بعد چوتھا رومی شہنشاہ بݨا۔
کلاڈیوس چوتھا شہنشاہ رومی سلطنت ہئی جیندا دور حکومت 24 جنوری 41ء توں 13 اکتوبر 54ء
تے مدت حکومت 13 سال ہئی. پیدائش1 اگست 10 قبل مسیح تے وفات 13 اکتوبر 54ء وچ تھئی. ایندا مدفن مقبرہ آگسٹس، روم اے.ایندا مذہب رومی بت پرستی ہئی جیویں کہ باقی شہنشاہان دا ہئی. ایندی زوجہ اگریپینا صغریٰ
میسالینا ہئی.قیصر کالیگولا دے قتل دے وقت کلاڈیوس محل وچ ہک پردے دے پیچھے چھپ ڳیا ہئی تے بعد وچ آپ قیصر بݨا. 

thumb|قیصر کالیگولا دے قتل ویلے کلاڈیئس محل دے ہک پردے دی پچھوں لکدے ہوئے

### کالیگولا کا قتل

24 جنوری، 41ء کوں ہک سازش دے تحت کالیگولا کوں قتل کیتا گیا۔ کاسیوس کیریا دی قیادت وچ پريٹری محافظ دستہ دے افسران کالیگولا دے قتل وچ ملوث ہن۔ اس ڳالھ دے شواہد نی کہ کلاڈیئس ایں قتل دی سازش وچ شریک ہئی، تاہم اے سمجھا ویندا ہے کہ او اس سازش توں واقف ہئی، خاص کر کے او وقوعہ توں کچھ دیر قبل قتل دے مقام توں چلا گیا ہئی۔

thumb|قیصر کلاڈیئس
قیصر گائیس کیلیگولا

کالیگولا رومی شہنشاہ گایس جولیس سیزر آگسٹس جرمانیکس (Gaius Julius Caesar Augustus Germanicus) دی مقبول عرفیت ہے۔ کالیگولا دا پیو جرمانیکس شہنشاہ تیبیریس دا بھتریجا تے لے پالک پتر ہئی

19ء وچ جرمانیکس دی انطاکیہ وچ وفات دے بعد اس دء گھروالی اگریپینا کبریٰ اپݨے چھ بچوں کوں گھن کے روم واپس آ گئی، جتھاں او شہنشاہ تیبیریس نال تلخ عداوت وچ الجھ گئی۔ تنازع بالآخر اس دے خاندان دی تباہی دی صورت وچ نکلا، جس وچ کالیگولا زندہ بچݨ والا واحد مذکر فرد ہئی۔ مہلک سازشاں کوں ڄاݨدے ٻجھدے ہوئے اس شہنشاہ تیبیریس دی دعوت تے 31ء وچ کپری دا سفر کیتا، جتھاں شہنشاہ تیبیریس دی موت دے بعد او تریجھا رومی شہنشاہ بݨا۔

thumb|قیصر گائیس کالیگولا
لاؤس

لاؤس (lao people's democratic republic) جنوب مشرقی ایشیا دا ہک ملک ہے۔ لاؤس جنوبی مشرقی ایشیا اچ واقع ہک زمین بند ملک ہے۔ ایندیاں سرحداں شمال مغرب وچ برما تے چین نال، جنوب  کمبوڈیا، مشرق اچ ویت نام تے مغرب وچ تھائی لینڈ نال ملدن۔
## حوالے
قیصر گالبا

گالبا (Galba) (لاطینی: Servius Sulpicius Galba Caesar Augustus تلفظ: /ˈsɜrviəs sʌlˈpɪʃəs ˈɡælbə/) رومی سلطنت دا 68ء توں 69ء تک ست مہینے تک رومی شہنشاہ ہئی۔ او پہلی صدی قبل مسیح وچ پیدا تھیوݨ والا آخری شہنشاہ ہئی۔

قیصر گالبا(لاطینی میں: Servius Sulpicius Galba) دا دور حکومت 9 جون 68ء توں 15 جنوری 69ء، صرف7 مہینے ہے. ایندی پیدائش 22 دسمبر 3 قبل مسیح دی اے تے وفات 15 جنوری 69ء کوں تھئی.   

thumb|قیصر گالبا
لاؤس وچ اسلام

مسلمان ٻدھ مت دی اکثریت والے لاؤس وچ ہک چھوٹی جیہی اقلیت ہن تے آبادی دا تقریباً 0.01 فیصد حصہ ہن۔
مسلماناں دی آبادی زیادہ تر تجارت اچ مصروف ہے تے گوشت دی دکاناں نال گزربسر کریندی ہے۔ خمیر روج (Khmer Rouge) دے ظالمانہ اقتدار توں فرار تھیوݨ والے کمبوڈیا دے چام (Cham) مسلماناں دی ہک چھوٹی جیہی برادری وی پاتی ویندی ہے۔ مسلمان عمومًا شہری علاقیاں اچ آباد ہن۔

## حوالے
لارڈ کرزن دی بربریت

وائسرائے ہند لارڈ کرزن دی بربریت دہشت گردی۔۔۔سن انوی سو ہک اچ سرائیکی وسیب دے پیور ضلعے دیرہ اسماعیل خان ٹانک بنوں کوں بغیر کہیں دے پچھے گچھے زوریں ریت اوں ویلھے دے صوبہ سرحد پشاور یعنی کہ تخت پشور دا حصہ بنڑا ڈتا اساں سرائیکی تڈھاں دا تخت پشور تیں ظالم لارڈ کرزن دے خلاف احتجاج کریندے اندے سے مطالبہ ساڈا اے ھے اے ساڈے زورے ریت کھسیئے ھوئے ضلعے جتھاں اج وی پیور سرائیکی بولی ویندی اے او ساکوں واپس کیتے ونجن ہیں واسطے پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی ہرسال نوں نومبر کوں بھر پور مظاہرہ کریندی رہندی اے ہنڑ ایں واری وی نوں نومبر جمعہ الے ڈیہنہ سویلے نوں وجے سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی دیرہ غازیخان توں گھن کیں کالج چوک تک ریلی کڈھیسی سارے سرائیکی غیر سرائیکی بھرانویں کوں ریلی دا مشترکہ کانڈھا ڈتا ویندا پئے ایندے اچ شریک تھی تیں اپڑیں بھرپور محبت تیں سرائیکی ھونونڑدا ثبوت ڈیوو ۔۔۔۔۔۔بھالے وند محمداکبر خاں ملکانڑیں سردار غلام اکبر خاں کھوسہ سردار ابوالحسن خاں لغاری حاجی استاد طالب حسین خاں جتوئی حاجی اللہ بخش خاں جتوئی منظور ٹھلا زہرانی گودا بچل خاں سنجرانی ملک اسلم ڈکھڑاں ملک منگلہ سونترا بلال پتافی ملک محمد حنیف کمبہار محمد اسلم خاں ملکانڑیں سجاد حسین خاں ملکانڑیں سرائیکی دانشور ذوالفقار خاں ملکانڑیں فرخ زمان خاں ملکانڑیں عمار یاسر خاں ملکانڑیں راول امام خاں ملکانڑیں حماد رضا خاں ملکانڑیں عنصر عباس خاں ملکانڑیں خرم خاں ملکانڑیں عون عباس خاں ملکانڑیں عابد خاں مراڑانی امجد خاں ملکانڑیں استاد حاجی اقبال خاں جتوئی ڈرئیور حافظ غلام قادر خاں جتوئی ٹیلر ماسٹر قیصر خاں ملکانڑیں ترجمان پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی سردار طیب خاں ملکانڑیں مجید خاں ملکانڑیں سلیم خاں ملکانڑیں غلام سرور خاں ملکانڑیں پیر بخش خاں ملکانڑیں مہتاب خاں ملکانڑیں سعید خاں ملکانڑیں حاجی رحیم ملکانڑیں حاجی رشید ملکانڑیں غلام سرور خاں ملکانڑیں حاجی فیاض خاں ملکانڑیں گودامحمدخان ملکانڑیں ماسٹرعابدخاں ملکانڑیں پیر منظور خاں ملکانڑیں جمیل خاں ملکانڑیں. (اکبر ملکاݨی، ٣ نومبر ٢٠١٨ء)
## حوالے
لاطینی زبان

**لاطینی** : **Latin** ؛ ایندا تلفظ “لاطینہ“ ہے۔ ایہ زبان قدیم روم دی ادبی زبان ہے۔ ایہ زبان قلزم تے یورپ دے بہت سارے علاقیاں اچ عام تھئی۔ لاطینی، آریائی زباناں دی ہک شاخ تے دنیا دی قدیم زباناں اچوں ہک ہے۔ یورپ دی تقریباً تمام وݙی زباناں (فرانسیسی، اطالوی، ہسپانوی، رومانوی، پرتگالی) دی ما تے تاحال رومی کلیسا دی مذہبی زبان ہے۔ ازمنۂ وسطی تے نشاۃ ثانیہ دے دور تک مغربی یورپ دی تمام علمی، ادبی، سائنسی، تحریراں ایہیں زبان وچ لکھیاں ویندیاں ہن۔ انگریزی تے جرمنی زباناں وی ایندے توں متاثر تھیاں۔ انہاں نے بیشتر سائنسی تے علمی اصطلاحات ایں زبان توں گھدن ۔
## لاطینی زباناں
* اطالوی زبان
* ہسپانوی زبان
* پرتگالی زبان
* انگریزی زبان
* رومن یا لاطینی زبان
### تہذیب
* قدیم روم
## حوالے
لاحقے

سرائیکی زبان دی ہک وݙی خصوصیت ایہ ہے جو افعال دے آخر وچ کجھ ضمیراں یا انھاں دیاں شکلاں رلا تے ہک لفظ وچ فعل، فاعل، تے مفعول دا اظہار کر چھوڑیا ویندے، اضمار دے ایں طرحاں دے متصلہ لاحقے سرائیکی زبان کوں ہک منفرد حیثیت ݙے ݙیندن تے ایندی ہک علامت وی بݨ ویندن۔ انھاں لاحقیاں کجھ لفظ یا حرف ایں طرحاں دے ہن۔

١۔ فعل نال زائد "م" فعل دے پچھوں لاتے ایں کوں واحد متکلم دا قائم مقام بݨایا ویندے مثلاً کھادم (میں کھادا)، پڑھیم، پڑھیا دا الف ہٹا تے "م" پچھوں لایا ڳئے۔ 

٢۔ فعل نال زائد " س" فعل پچھوں لاتے ایں کوں واحد غائب دا قائم مقام بݨایا ویندے۔ مثلاً کھادس (اوں کھادا)، لکھیس (اوں لکھیا)۔ لکھیا دا الف ہٹا تے "س" شامل کیتا ڳئے۔

٣۔ فعل دے آخر وچ "م" تے "س"  رلاتے "میں تے  او" ضمیر دا اظہار کیتا ویندے جینویں جو مارے مس(میں اوں کوں مارے)، ݙتے مس (میں اوں کوں ݙتے)

٤۔ فعل دے چھیکڑ تے زائد "نیں" مل تے "انھاں" دا قائم مقام بݨدے۔  جینویں جو کھونیں (انھاں کھادا)

٥۔ فعل دے نال "دو" یا "ہی"  پچھوں رلا تے صیغہ واحد حاضر بݨ ویندے۔ مثلاً کھادو( تیں کھادا)، کھدوہی (تیں کھادا)، کیتوہی (تیں کیتا)

٦۔ فعل دے آخر وچ "وسے" جمع متکلم دا قائم مقام بݨ ویندے، جینویں جو کھدوسے(اساں کھادا)، لکھیوسے(اساں لکھا)،ڳیوسے(اساں ڳئے)۔ فعل ماضی دا چھیکڑی الف ہٹا تے "وسے" لایا ڳئے۔

٧۔ فعل دے چھیکڑ وچ "و" یا "وہے"  رلا تے صیغہ مخاطب جمع دا قائم مقام بݨیایا ویندے، ایندے وچ وی فعل ماضی دا چھیکڑی الف ہٹا تے زائد لکھے ویندن۔ مثلاً کھادا کنوں کھادو، کھدوہے، تے پتوہے وغیرہ

[ونکی:[سرائیکی زبان تے ادب]]
لارنس آف عریبیہ

اے ہک یورپی خفیہ ایجنسی دا آفیسر ہئی جیہڑا خلافتِ عثمانیہ کوں ختم کرݨ واسطے ہک عرب شہزادے دے روپ وچ خطہ حجاز وچ آیا تے عربی و عجمی عصبیت کوں ابھارݨ وچ کامیاب تھیا تے آخرکار عرب قبائل کوں نال رلا کے خلافت دے خاتمے وچ سب اہم کردار ادا کیتا.
لال مسجد دے شہید

قدرتا" اج میںپارلیمنٹ ہاؤس آزاد کشمیر دے سامنڑے مزدوری کریندا کھڑا ہامیں کجھ غریب بھرا ت بھینڑیں جنہیں دی تنخواہ محض 60،000 روپے دے اتے تلے ہے، رتے جھنڈے، موٹے ڈنڈے، سوٹے چا کے احتجاج کریندے پۓ ہن انہیں اچو کجھ غریب سرکاری نمبر پلیٹ آلی گڈی (جیندی قیمت صرف 20لکھ دے نیڑے تیڑے ہے) ت چڑھ کے سرکار کوں اپنڑی غربت دا احساس ڈیویندے پۓ ہن...
کیوں...
ہیلتھ الاؤنس لو...
ہے ہے ہے.....
او ڈینہہ یاد آندے جڈاں کالے برقع پا کے کچھ بھینڑیں جامعہ حفضہ دے تقدس ت قرآن دی حفاظت لو باہر آیاں ہن ت ساڈا اے ٹیکے لاونڑ آلا طبقہ آہدا ہا تریمت دا کیا کم اے احتجاج کرے....
اج کوئ انہیں توں پچھے تہاڈی صنف وٹیج گئ ہے؟
یا ہیلتھ الاؤنس، قرآن کولو زیادہ قیمتی ہے؟
یا کل تاں بھینڑیں دی عزت قیمتی ہے ت اج ہیلتھ الاونس قیمتی ہے؟
انسانی گرگٹو!
شہداۓ لال مسجد ت جامعہ حفضہ دے بھینڑیں دا خون تہاکوں سکھ دا ویہلا نہ ڈیکھنڑ ڈیسی..... تساں ایویں روڈیں ت ذلیل و خوار تھیسو...
انشاءاللہ انشاءاللہ (منصور شانی، ١٠ ستمبر ٢٠١٥ء)

## حوالے
لانگ مارچ تے سوجھل دھرتی واس

لانگ مارچ تے سوجھل دھرتی واس

جے تائیں بال نہ رووے ما وی کھیر نئیں ڈیندی۔ 15 اکتوبر دے ڈینہہ سب سوجھل سوچ دے سرائیکی ساتھی کٹھے تھیسن ہکو کٹھ بنڑیسن ابھے ڈو منہ کر تے ٹردے اوسن آہدے اوسن دھاڑ وو ابھا کھادی ویندے نعرے دے سنگ جھمراں جھمریں دے سنگ گیت سنگیت۔ سارے فنکار ہوسن میلہ ہوسی عطااللہ عیسی خیلوی موہری ہوسی موج میلہ ہوسی۔ وسبے دے سارے فنکار پیت پریت دی میت دے وچ سر لیسن سندھو سئیں دی سیڑھ توں ولدا آوسی سندھو سائیں دی منڑ توں حق سرائیکی حق فرید ڈو ڈینہہ واراں میلہ ہوسی یاراں نال بہاراں ہوسن سوجھل سنگتی کٹھے ہوسن ہر پاسوں مست ملہاراں ہوسن خان پور دے ہک بڈھڑے صوفی کوں پیر فرید نوید ڈتی اے خواب وچالے۔

دوزخ بھا حرام تنہاں تے جیہڑے ٹرسن سنگ سرائیکیاں دے ۔ اطلاع دی اطلاع وی ہے دعا دی درخواست وی ہے صوفی تاج گوپانگ سابق صدر سرائیکی لوک سانجھ بنیادی ممبر سرائیکی صوبہ محاذ دیرینہ ساتھی بیرسٹر تاج محمد خان لنگاہ معروف شاعر ادیب سیاسی کارکن سرپرست اعلی سوجھل دھرتی واس دا لانگ مارچ والے ڈینہہ ڈاکٹر مسعود ہراج زینت میڈیکل کمپلیکس ملتان پتے اچ پتھری دا آپریشن کریسن اے گوپانگ صاحب دا تریجھا آپریشن اے ساری سنگت کوں دعا دی اپیل اے صوفی صاحب اعلان کیتے جو لانگ مارچ تے ڈو گھنٹے واسطے پڑ اچ حاضری ڈیسن پھل پویسن الوداع آکھسن۔۔۔ باقی ساری سوجھل دھرتی واس دا قافلہ سر انجینئر شاہ نواز خان مشوری۔ملک عثمان کریم بھٹہ ایڈووکیٹ۔ خواجہ صالح محمد سئیں نارووال۔ڈاکٹر نصراللہ دریشک۔ مرید حسین چاچڑ۔صفدر خان دریشک۔ساجد سمیر۔ مرتضی لاشاری۔ڈاکٹرمنصور مشوری تے باقی تمام سنگت کوٹ سبزل توں شامل تھیسن۔
زوار حسین

## حوالے
لانگ مارچ دی کامیابی

مبارخاں عظیم لوگو تہاکوں 9 لکھ مبارخاں ھوون

سبزل دے کوٹ توں ٹردی 15 اکتوبر 2017 دی مارچ کمال تھی گئی۔ اے ڈینہہ تاریخ دے وچ لا زوال تھی گئے کوٹ سبزل وی امر تھی گئے۔ اتھاں ہک ڈینہہ یادگار بنڑسی جڈاں سونے دا سجھ ابھرسی جڈاں صوبہ بنڑسی تے سرائیکیں کوں صوبھ ملسی۔مارچ ٹریے پیر فرید دی کافی وانگوں دھیمے دھیمے۔جمل جہان دا کٹھ ہا سارا سارے لیڈر ہک مٹھ ہن تے آپت وچ شیر شکر ہن سوجھل سانجھ سمولی ہئی۔ سارے ورکر پڑ دے وچ موجود کھڑے ہن ۔ 15 دا درشن سب توں اچا درشن تاریخ دے وچ جیہڑا کہیں نہ ڈٹھا کہیں نہ سنڑیا تاج لنگاہ دی روح شامل ہئی۔ شاہ زمان رب سوہنڑے دی امان دے وچ شامل ہا۔ قافلے اندر رضو شاہ جھمراں پیندا خوش پیا تھیندا ہا۔ ظفرو لنڈ ہا مونجھا مونجھا اسد لنگاہ ظفرو کوں دلاسہ پیا ڈیندا ہا کاررواں ٹردا ٹردا پندھ کریندا آخر آ ملتان پناں۔ ملتان دے وچ استقبال تھیا میں وی شامل ہم ہوں آخری درشن وچ میں ہسپتال کوں چھوڑ تے آیا ہم۔میڈا دل آہدا ہا پیر چماں ہر ورکر دے جیہڑا شامل ہا ہیں مارچ دے وچ اے جلسہ ڈو ڈینہہ دا ہکو جلسہ ہا جیہڑا گھر گھر دے وچ وستی وستی وچ شہر شہر دے وچ۔ چار سو میل دی منزل ہئی۔ اے جلسہ ہر کہیں ڈٹھا ہر کہیں سنڑیا ہک نئیں سنڑیا ساڈے حاکم نئیں سنڑیا جیہڑے ہاسے کار ساڈے کیتے گونگے بنڑ ویندن ڈورے تھی باہندن اکھیں نوٹ تے ہر شے ڈہدیں ہوئیں وی اندھے تھی باہندن ۔ اساں صوفی ہاوں اساں جوگی ہاوں اساں پڑ وچ رہسوں بجھسوں ناں اساں نواں روپ وٹا آوسوں۔ اساں ول آوسوں ساکوں کاوڑ نئیں لگدی ساکوں غصہ مول نہ آوے۔ کاوڑ ہے اعلان تھکیڑے دا اساں تھکسوں نہ اساں ہتھیار نئیں چیندے ساکوں اللہ سئیں خاص ہتھیار ڈتے جیہڑا روز ازل توں ہے نال اساڈے جیندا ناں سرائیکی بجا اے ۔ ہے خاص کلاشی وسبے دی۔ شام سویرے گھروڑ تے ڈیندوں جیہڑا ساڈی دھاں نہ سنڑے گال نہ منے جیہڑا پنج صوبیں دا منکر تھیوے۔ صوفی تاج گوپانگ

## حوالے
لاہوری احمدی جماعت

احمدیہ انجمن اشاعت اسلام لاہور، جماعت احمدیہ دا ہک حصہ ہے جیہڑا 1914ء وچ خلافت دے سوال تے اختلاف دی بنا تے ݙوجھے حصے دے طور تے احمدیہ قادیانی جماعت توں الگ تھی گیا ہئی۔ ایں گروہ نے لاہور کوں اپݨا مرکز بݨا کے مولوی محمد علی دی سربراہی وچ اپݨا الگ نظام جاری کیتا۔ ایں جماعت دا سربراہ، امیر اکھویندے۔ ایں جماعت دے پیروکاراں دی تعداد حتمی کینہی۔ ہک اندازے دے مطابق پنج کولوں ݙاہ ہزار دے درمیان اے۔ مسلماناں دے تمام فرقے قادیانیاں دی طرح انہاں دی وی مکمل تکفیر دے قائل ہن۔

## حوالے
لداخ

لداخ بھارت دے زیر قبضہ جموں و کشمیر دا ہک مجوزہ یونین علاقہ ہے۔ ایہ شمال اچ قراقرم تے جنوب وچ ہمالیہ دے پہاڑی سلسلیاں دے درمیان ہے۔ ایہ بھارت دے زیر قبضہ علاقیاں وچ سب توں کم آباد علاقیاں وچوں ہک ہے۔
thumb|لداخ
thumb|لداخ دی ہک ٻدھ خانقاہ
## تفصیل
لداخ اپݨی خوبصورتی تے ٻدھ ثقافت دے باعث مشہور ہے۔ علاقے تے تبتی ثقافت دی گہری چھاپ ہے تے اینکوں "تبت صغیر" (Little Tibet) وی آکھا ویندے۔ لداخ دے ݙو وݙے قصبے لیہہ تے کارگل ہن۔ لیہہ دی اکثریت ٻدھ مذہب نال تعلق رکھدی ہے جبکہ کارگل دی آبادی شیعہ مسلمان ہے۔ اتھوں دے مکیناں نے حال ہی وچ لداخ کوں مسلم اکثریتی ریاست کشمیر توں الڳ ریاست بݨاوݨ دا مطالبہ کیتا ہے۔ ایہ علاقہ کیونکہ ریاست جموں و کشمیر دا حصہ ہے، جیہڑا پاکستان تے بھارت دے درمیان تنازعے دا بنیادی سبب ہے، ایں واسطے عالمی سطح تے اینکوں متنازع علاقہ سمجھا ویندے۔
تاریخی لحاظ نال ایہ علاقہ، بلتستان، زانسکر، لاہول سپتی نوبرا وادی تے اکسیئ چن تے مشتمل ہئی۔ موجودہ لداخ دی سرحداں مشرق اچ چین دے علاقے تبت، جنوب وچ ہماچل پردیش، مغرب وچ جموں، شمال اچ چین نال تے جنوب مغرب وچ پاکستان نال ملدن۔
1960ء اچ چینی اہلکاراں نے علاقے دا تاریخی تجارتی رستہ جیہڑا مشہور ریشم رستے دا حصہ ہئی، کوں بند کر ݙتا ہئی جیندے نال پہلے ایہ علاقہ وسط ایشیا دے قدیم تجارتی مقامات کوں جوڑیندا ہئی۔ 1970ء دے ݙہاکے وچ بھارتی حکومت نے علاقے دی سیاحت دے شعبے کوں کامیابی دے نال فروغ ݙتا۔
## حوالے
لطف علی

مولوی لطف علی  بہادر پور ضلع رحیم یار خان وچ پیدا تھئے ہن تاریخ پیدائش بارے کجھ اختلاف ہن تاہم محققین ایں ڳالھ تے متفق ہن جو لطف علی 1732 ء وچ پیدا تھئے ہن. انہاں دے والد دا ناں غیاث الدین ہا. ذات نچڑہ ہے. مولوی لطف علی نے عربی فارسی دی تعلیم حاصل کیتی اتے ملتان وی پڑھدا رہیا. لطف علی نواب بہاول خان ثانی دے دربار نال وی منسلک رہیا. لطف علی 1810 ء وچ فوت تھیا اتے مئو مبارک ضلع رحیم یار خان وچ دفن ہے. لطف علی دی شاعری وچ قدسی نامہ قصیدہ مخدوم جہانیاں، جہاں گشت، ڈوہڑے اتے مثنوی سیفل نامہ مشہور ہن. البتہ انہاں دی بنیادی شہرت سیفل نامہ ھے. میں یعنی (رفیق احمد تائب) جڈاں مجاہد جتوئی صاحب نال ملاقات کیتی تاں انہاں دے نال لطف علی صاحب دا کافی ذکر تھیا کیوں جو مجاہد جتوئی صاحب سیفل نامہ تے تحقیق کریندے پن اور انشاءاللہ جلد ہی لطف علی دا کلام تساڈے سامنڑے ہوسے انشاءاللہ

### نمونہ کلام
واہ صاحب سبحان سچا جیں جوڑ جہان ڈکھایا..

خاک اتے افلاک منظم غیر ستون کھڑا....

نال حکم دے ساں جوہر کار حکیم جڑیندا....

تارے آمن تارے کوں شہہ تارے سخت لڑھیندا....

نہ ہس نزدیک رفیق کوئی ہر بات بنڑیندا آپے...

ہر ویلھے ہر ساعت قادر قدرت سیتی جاپے...
لال قلعہ

دریائے جمنا دے نزدیک واقع لال قلعہ مغلیہ سلطنت دے سنہری دور دی یادگار ہے۔ اینکوں ستاریویں صدی وچ مغل بادشاہ شاہجہان نے تعمیر کرایا ہئی۔ ہیں قلعے دے دیوان خاص وچ تخت طاؤس واقع ہے جتھاں ٻیہہ کے مغل بادشاہ ہندوستان دے طول و عرض تے حکومت کریندے ہن۔
thumb|لال قلعہ دہلی
ایہ سلسلہ 1857ء دی جنگ آزادی تک جاری رہا جݙݨ غدر دے دوران انگریز فوج نے دلی (دہلی) تے اپݨے قبضے دے بعد اوں وقت دے مغل بادشاہ بہادر شاہ ظفر کوں قلعے توں نکل ونڄݨ دا حکم ݙتا ہئی تے اونکوں شہر دے جنوب وچ واقع قطب مینار دے احاطے وچ منتقل کر ݙتا ہئی۔ سن اٹھارہ سو ستونجاہ توں گھن کے سن انیہہ سو سینتالی تک لال قلعہ برطانوی فوج دے قبضے وچ رہا تے اس وچ انہاں نے اکثر ہندوستانی قیدیاں کوں قید رکھا۔

## حوالے
لاطینی سلطنت

لاطینی سلطنت (انگریزی: Latin Empire) جینکوں قسطنطنیہ دی لاطینی سلطنت (انگریزی: Latin Empire of Constantinople)وی آکھا ویندے، ہک جاگیردارانہ صلیبی ریاست ہئی جیہڑی چوتھی صلیبی جنگ دے نتیجے اچ بازنطینی سلطنت توں حاصل تھیوݨ والی زمین تے قائم تھئی۔
thumb|Blason Empire Latin de Constantinople
thumb|Latin Empire cities map
## حوالے
لطیف طارش

لطیف طارش سرائیکی زبان دا شاعر ہے
## جم پل
پہلی جنوری ١٩٦٤ء کوں ڄمے۔
## نمونہ کلام
ہے اوہا فطرت ہے اُوہو بندہاے صرف چہرہ وٹا ݙتا ڳئے

### قطعہ
ساہ ساہ کوں تان٘گھ میݙی

جاہ جاہ تے بان٘گ میݙی

ٹُردا ہے وقت ٻُڈھرا

پکِڑ کے ݙان٘گ میݙی

### غزل
امن کوں ویچ کےآیاں 

وطن کوں ویچ کےآیاں 

قتل کرنڑا ہا بُکھ دا میں 

بدن کوں ویچ کےآیاں 

فقط ڈو گز کفن کیتے

جنم کوں ویچ کےآیاں 

میں ہر مردا زمانے دے

کفن کوں ویچ کےآیاں 

کوئئ دل کوں ناں گھندا ہا

ذہن کوں ویچ کےآیاں 

لکھاں تیتلیں دا مجرم ہاں 

چمن کوں ویچ کےآیاں 

کہیں بے من دی من آخر 

میں تن کوں ویچ کےآیاں 

تیکوں دھن مُل گھدے طارش 

میں دھن کوں ویچ کےآیاں 

. لطیف طارش
ونکی:سرائیکی شاعر
لفظیں دے شہر والو چپ دی وبا کوں روکو

لکھت : فضل لُنڈ

"لفظیں دے شہر والو چپ دی وبا کوں روکو". .
جیا. . او سخت بندہ اے ہر میٹنگ اچ سختی نال پیش امدے دوستاں کوں اوں کن ایہو شکوہ اے ناں. .
بس ایہو شکوہ اے ناں دوست سچ اہدن او سخت اے او کراڑا بندہ اے 

.
پر او کھرا وی ھ
‏.‏
نواں ہک نروار کریجے مر تے جی دا رفعت

اساں نئیں منیندے آکھو ہوکا ہک سرکاروں
‏.‏
کیا اے شعر تساں صرف پیناگرافکس تے فیس بک تیں پوسٹ کرن واسطے یاد کیتی ودو؟

اوہ جانڑے سئیں ویندا کرو . . . . مٹی پاو. . .

ایویں کیویں ویندا کریجے؟

کیرھا ہوکا تساں نئیں منیا اپنڑے گریبان اچ تاں جھاتی پاو. . . .

الحمرا اچ جھمر مار کے تخت پنجاب کن چیک گھندے او . .

تخت پنجاب دے اہر نال ستریۓ لوک ورثے اچ بساں دیاں چھتاں تے چڑھ کے پجدے او . . .ول بھاشن ڈیندے او . . .
جی عدم تعاون دی اٹکل اپناو. . بند کرو اپنڑے بھاشن . .
او کراڑا بندہ مہان بزرگ جیرھا پوری تحریک تے اوندے کرداراں دا شاہد اے او پٹدا بیٹھے جو تخت لہور دے فنڈڈ پروگراماں دا مقصد ساکوں مل گھننڑ اے جیرھا انہاں دے پروگراماں اچ ویسی سمجو انہائیں دا اے. . کوئی نہ کوئی ایجنڈا گھن کے ولسی. . . 

مٹی پاو تے اوہ جانڑیں دا ویلھا گزر گئے ہنڑ . . 

یا تاں ایں کراڑے بندے کوں کوڑا کرو یا اپنڑیاں غلطیاں تسلیم کرو. . . کیہ تانڑی تہاڈے اعمالاں تیں مٹی پویجے. . . .  

اچھا ہک پاسے رکھو انہاں کوں تساں کتھاں او؟
صفدر کلاسرہ صاحب یا تاں دول نئیں وجویندا جے دول وجاوڑیں تاں جھمر اچ رلنڑاں پوندے؟ کوئی چپ دی وباء آئی ودی اے کیا؟
ایں تاں نئیں ہوندا. 
## حوالے
لو یو مرشد

لو یو مرشد... کانفرنس والے ڈیہنہ اسلم خان گورمانی سئیں دی طبیعت کافی خراب ہئی.. اساکوں پتہ لگے تاں فون کیتے کہ مرشد تساں نہ آسو تاں مونجھے تھیسوں لیکن تواڈی صحت تے تندرستی اہم ھ. ول میل بنڑدے رہ ویسن. آکھنڑ لگے کہ شام تھی گئی اے میں ہُنڑ تک مسلسل گولیاں کھندا پیاں تے انجکشن لویندا پیاں تھوڑی جہی وی طبیعت ٹھیک تھیندی اے تاں میں نکل آنداں. اساں بار بار آکھے مرشد ہُنڑ بہوں دیر تھی گئی اے 8 وجدے پن کانفرنس شروع تھیون آلی اے تساں ریسٹ کرو. ول اچانک رات دا 12 وجے دے قریب سٹیج توں میڈی نظر پئی اے تاں ڈٹھے کہ گورمانی سئیں سامنے تشریف گھدی آندن. یقین منو او ویلھا میں ساری زندگی نہیں بھل سگدا کمٹمنٹ اور محبت دی انتہا ہئی کہ او ملتان توں ہیں حالت اچ سفر کرکے کانفرنس اچ شامل تھین اور آندے ہی آکھے نیں یار سوجھل دے پروگرام دی بجائے بسترے تے سُتا راہون سزا ہی تھی سگدی اے بیا کجھ نہیں.

گورمانی سئیں اساڈا اثاثہ ہن. سرائیکی ادب دی ترویج سانگھے ہُنیں دیاں خدمات لازوال ہن. سدا وسدے رہین سکھ سلامتی ہووے.عثمان کریم بھٹہ، अ्समान करीम भृटा
## حوالے
لودھراں

**لودھراں** ہک ضلع ہے۔ تے تحصیل وی ہے تے لودھراں ہک شہر وی ہے۔ لودھرا ہک ذات ہے، ایں ذات دی نسبت نال شہر دا ناں لودھراں ہے۔ لودھراں دریائے ستلج دے ابھے پاسے بہاولپور کنوں اٹھارھاں کلومیٹر تے پندھ تے ہے۔ 

لودھراں کوں 1991ء اچ ضلع بݨایاڳیا۔ لودھراں دریائے ستلج دے اُبھے اچ واقع ہے۔ لودھراں دے اُبھے اچ اچ ملتان تے خانیوال دے ضلع، جݙاں جو بہاولپور دا ضلع لَمے اچ واقع ہے۔ پودادھ اچ وہاڑی تے بہاولپور دے ضلع شامل ہن۔ گرمیاں اچ ایں ضلع دا درجہ حرارت 28 ڈگری سینٹی گریڈ توں 42 ڈگری سینٹی گریڈ تئیں پُڄ ویندے ، جݙانجو سردیاں اچ 5 ڈگری سینٹی گریڈ توں 21 ڈگری سینٹی گریڈ تئیں آ ویندے۔ ایں ضلع دا رقبہ 1790 مربع میٹر ہے۔ ایں دی سطح زمین ریتلی تے ہموار ہے۔ کپاہ ، کݨک، دالیں ، مکئی ، ڳنا، ٻاجرہ ،چاول تے تل ایں ضلع دی اہم فصلاں ہن۔ ایں ضلع دی آبادی 472188 ہے۔ شرح خواندگی 29.9فیصد ہے۔  

## ریلوے ٹیشݨ
لودھراں دا ریلوے ٹیشݨ ہک جنگشن ہے۔ ایتھوں ہک ریلوے لائن سدھی خانیوال ویندی ہے، ہک لائن کہروڑ پکا، میلسی وہاڑی، بوریوالا، عارفوالا، پاکپتݨ توں تھیندی ہوئی قصور تے وت لہور ویندی ہے۔ 

## زبان
لودھراں دی زبان سرائیکی ہے۔ 

## تعلیم

* زکریا یونیورسٹی ملتان دا کیمپس
* گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج لودھراں

## '''حوالہ'''
*کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
لودھی دور حکومت

لودھی سلطنت، دہلی دی آخری سلطنت اے جیہڑی 1451ء توں 1526ء تک قائم رہی۔ 1412ء وچ سلطان ناصر الدین محمود شاہ تغلق‎ دے انتقال دے بعد سلطنت دہلی وچ کئی سال تک ہنگامے رہے تے سیداں دا خاندان مضبوط حکومت قائم کرݨ وچ کامیاب نہ تھی سڳا۔ لیکن 1451ء وچ لاہور تے سرہند دے پٹھاݨ صوبہدار بہلول لودھی (1451ء تا 1489ء) نے دہلی تے قبضہ کر کے ہک واری ول مضبوط حکومت قائم کر گھدی جیہڑی لودھی سلطنت سݙیجی ۔ اوں نے جونپور وی فتح کر گھدا جتھاں ہک آزاد حکومت قائم تھی گئی ہئی. 

دہلی دی ایہ لودھی سلطنت اگرچہ جونپور توں ملتان تک پھیلی ہوئی ہئی، لیکن دہلی دی مرکزی حکومت دے مقابلے وچ بہت چھوٹی ہئی۔ ایں دی حیثیت سب مقامی حکومتاں دی طرح صرف ہک صوبائی حکومت دی ہئی-
## سلاطین
*سلطان بہلول لودھی	
بہلول خان ابن کالا خان، 1451ء تا 1489ء

*سلطان سکندر لودھی	
نظام خان ابن بہلول خان، 1489ء تا 1517ء

*سلطان ابراہیم لودھی‎	
ابراہیم خان ابن نظام خان، 1517ء تا 1526ء

## حوالے
لوقا دی انجیل

لُوقا ہک طبیب ہئی جیہڑا کئی واری پولس دا ہمسفر رہ چکا ہئی۔ اُوں نے ایہ انجیل غالباً 60 تا 65 عیسوی دے دوران ہک معزز یونانی شخص تھیفلس(تھیُفِلس) کیتے تحریر کیتی۔ 
## تفصیل
مقدّس لوقا دے مطابق لکھی ڳئی انجیل نویں عہدنامے دی تریجھی کتاب ہے۔ ایہ متوافقہ انجیلی بیانات وچوں وی ہک ہے تے مواد دے اعتبار نال سب توں وݙی انجیل ہے۔ لوقا نے ایں انجیل اچ یسوع مسیح کوں دنیا دے منجی تے کامل انسان دے طور تے پیش کیتا ہے۔ اوہ یسوع دے ہک کنواری توں پیدا تھیوݨ دے واقعے توں ایں انجیل دی ابتدا کریندے۔ ایندے بارے اچ جیہڑے تفصیلات اوں نے بہم پہنچائین اوہ ساکوں کتھاؤں ٻیا نی ملدیاں ۔ ول وہ گلیل اچ یسوع دی خدمت تے اوندے بعد آپ دی یروشلم دی مسافرت دا حال کافی تفصیل نال بیان کریندے۔ آخر اچ یسوع دی صلیبی وفات دے بعد آپ دے ول زندہ تھی ونڄٹ تے آپ دے شاگرد خوشی منیندے تے آسمان توں نازل تھیوݨ والی قوت یعنی پاک روح دا انتظار کریندے نظردن۔
جتھاں متی اپݨی انجیل اچ یسوع کوں بطور مسیح تے مرقس آپ کوں خدا دے خادم دے طور تے پیش کریندن اتھاں لوقا آپ کوں ہک ایسے انسان کامل تے خداوند دے طور تے پیش کریندے جیندا سلسلہ نسب آدم تک پہنچدے۔ (باب 3 آیت 28 تا 38)
یسوع تاریخ عالم دے عظیم افراد اچ شمار تھیندن ۔ لوقا آپ کوں واقعات دا محور قرار ݙیندے ۔ 

## حوالے