دامان علاقہ پچادھ چوٹی بالا

لکھت اورنگ زیب اورنگ بغلانی 

پاکستان دے صوبہ پنجاب دے شہر دیرہ غازی خاں کنوں تقریبا ڈھاٸی گھنٹے دی مسافت  تے دامان علاقہ پچادھ چوٹی بالا موضع چک ننگر ہے، نانگری قبیلے دا تعلق لغاری تمن نال  ہے،کوہ قراقرم اتے جوہ سلیمان دی آدھل وچ ہک چھوٹی جہیں روہڑی ہےـ ایں روہڑی تے کوہ سلیمان دے وسط وچ جیرھی زرخیز زمین ہے اینکوں ننگر وادی آکھیا ویندے ـ1872وچ جݙاں بندوبست اراضی کیتی گئی انگریزیں دی پالیسی موجب ایندا ناں ""موضع چک ننگر ""رکھ ݙتا گیا ـکیوں جو ایں دھرتی کوں ننگر خان آباد کیتاـ  نانگری قبیلہ ہک اینجھی وادی وچ رہائش رکھدے جتھاں واحد زمینی رستہ تقریبا ہک کلوميٹر چوڑی ندی""ناٸیں"" مٹھاوݨ کنوں گزردے،اِیں ندی مٹھاون دا رستہ موسم برسات وچ پاݨی اتے ٻنھیں موسمیں ککی ریت دی وجہ کنوں دشوار گزار ہےـ حالاں کہ رستے دی رکاوٹ ایندی ترقی وچ مخل ہے ـ اوویں ایہ موضع پوری یونین چوٹی بالا دی اجناس،سبزیات اتے چارہ و گھاہ دیاں ساریاں ضرورتاں پوریاں کریندےـ ایں علاقے دے لوک حلال روزی سانگے پریں پریں تائیں سفر کریندن ـ ایں علاقے دے نوجوان ڄݙاں تخت لاہور مزدوری دے سلسلے وچ ڳئین تاں انھاں دا ٹاکرا موت دے ٹھیکیداریں نال تھئے ـ پنجابی موت ٹھیکیداریں انھاں کوں اپݨیں موت دے فیکٹریں وچ جاہ ݙے ݙتی پر فیکٹریں دے جان لیوا کم بارے کجھ نہ ݙسیا تاں انھاں کنوں بغیر سیکورٹی مائیر کم شروع کرا ݙتا ـ انھاں فیکٹریں وچ کوارڈز نامی پتھر کرش تھیندا ہا، ہک ٹن ایں کرش تھئے پتھر وچ پنج کلو کیمیکل مکس کرݨ انسانی پھپھڑیں  واسطے نہ صرف نقصان دہ ہا بل کہ جان لیوا ثابت تھئے ـ پنجابی ٹھیکیداریں مزدوریں دی اݨ ڄاݨی حالت وچ انھاں کنوں پورے ترائے سال کم گھدا ـ ایہ مزدور ہولے ہولے بیمار تھیوݨ لگے تاں پتہ لگا ایہ سارا مذکورہ پتھر دی ڈسٹ اتے کیمیکل دی کارستانی ہے ـ ول مزدوریں کم چھوڑ ݙتا مگر بیماری انھاں مزدوریں کوں نہ چھوڑیا ـ ایہ مزدور لنگز سلی کاسز دے مریض بݨ گئے ـ پہلی موت١٣ مارچ ٢٠٠٩ وچ واقع تھئی تاں موت دا ہک سلسلہ رواں دواں تھی گیا نوبت اتھاں پہنچی جو ہک ݙینہ وچ وی چار جنازے پڑھیے گئےـ مقدم ریاض خان نانگری اتے اردو سرائیکی زبان دے مشہور شاعرونقاد سئیں فرید ساجد لغاری ،حقنواز باقی لغاری  گورنمنٹ کنوں اپݨے مطالبات وچ مریضیں دے مفت علاج اتے متوفین دے معاوضے سانگے ݙینہ رات ہک کر ݙتے ـ انھاں دی کاوشیں نال ڈپٹی کمشنر افتخار سہو اتے کمشنر مقصود احمد لک نے ڈی ایچ کیو دیرہ غازی خان وچ ہک علیحدہ وارڈ دا بندوبست کیتا، جیرھا جو ہݨ پی ٹی آئی دی حکومت وچ بند کر ݙتا گئے ـ ایندے علاوہ انھاں ݙو سجاک نوجوانیں وزیراعلیٰ پنجاب دے اگوں دھرنا ݙے کراہیں وزیر اعلیٰ پنجاب شہباز شریف کنوں ترائے لکھ فی کس متوفی منظور کرائی اوں وقت ٣٣ نوجوان فوت تھی چکے ہن ـ مگر ایں ونڈ وہتر وچ وی بائیمانی کیتی گئی ـ وزیراعلی اپر پنجاب دے متوفین سانگے پنج لکھ اتے لوئر پنجاب دے دے متوفین سانگے ترائے لکھ دا آرڈر جاری کیتاـ ایہ سرسری امداد ٢٠١٣ کوں ملی ہئی،. ایں غیر منصفانہ امداد کوں مقدم ریاض خان نانگری اتے فرید ساجد لغاری ہائی کورٹ وچ چیلنج کیتا ـ ہائی کورٹ لاہور ایں معاملے وچ ٨ لکھ فی کس متوفی دا آرڈر جاری کیتا جیرھا جو فیکٹریز مالکان ݙیوݨا ہا ـ ٢٠١٥ وچ وزیراعظم نوازشریف ایں آرڈر تے لت رکھ ڈتی معاملہ اڄاں تائیں لڑکیا ہویا ہے ـ 
گزشتہ کٸی سالیں کنوں نانگری قبیلے موضع چک ننگر دے نوجوانیں تے موت دا راج ہے،ہُنڑ تک ٨٠ دے قریب  نوجوان موت دے مونہہ وچ چلیے گئین ـ جنھاں  دا کوئی پرسان حال کوئینی ـ  متوفین دیاں عمراں 19 سال کنوں 30 سال دے وچاگ دیاں ہن ـ ایں پاروں نانگری قبیلے دی درمیانی نسل ختم تھی گئی ہے ـ اجاں ٢٠٠ سو دے قریب لوک بستر مرگ تے ہن ـ علاقائی تمن دار اتے صاحب اقتدار لوک اجاں وی خاموش ہن ـ ٢٠٢٠ وچ وزیر ماحولیات ١٠ بندیں کوں ١٠ ہزار دے چیک ݙتن ـ جیندی ونڈ غیر منصفانہ ہئی ـ ایہ ایویں محسوس تھئے جو انھاں ووٹ خرید پروگرام دے بقایاجات اپݨے کارندیں تک پجائین ـ ہک وفاقی وزیر پاروں ایہ کوئی امداد نہ ہئی صرف اپݨے ذاتی لوکیں کوں فائدہ پجاوݨ ہاـ 
اساں چیف جسٹس آف سپریم کورٹ اتے وزیراعلی پنجاب کنوں مطالبہ کریندوں جو بیوگان اتے یتیم بچیں دا حق ایمانداری نال انھاں تک پجاون ـ وزیر اعلیٰ پنجاب شہباز شریف دے آرڈر مطابق گورنمنٹ پنجاب پنج لکھ دا حساب فی موت ݙیوے اتے چیف جسٹس آف سپریم کورٹ وی ہائی کورٹ آرڈر مطابق ٨ لکھ فی کس فیکٹریز مالکان کنوں گھن کرائیں یتیم بچیں اتے بیوگان تک پجاون ـ کیوں جو ایہ عمل قرین انصاف ہے ـ