حیاتِ فریدہک نظر اِچ

خواجہ غلام فریدؒ دی پیدائش چاچڑاں شریف اِچ (ضلع رحیم یارخان) 1845ء اِچ تھئی ۔ انہاں دا تاریخی ناں خورشید عالم ہے ۔ جیندے توں سن ہجری1261 دے عدد نکلدے ہِن ۔ ساڈھے ترئے سال دی عمر وچ خواجہ تاج محمودؒ جیڑھے آپ دے چاچا ہَن بسم اللہ پڑھائی ۔ چار سال دی عمر وچ والدہ دا انتقال تھیا ۔ جݙاں انہاں دے والد خواجہ خدا بخش دا انتقال تھیا تاں خواجہ صاحب دی عمر اَٹھ سال ہئی ۔ اَٹھ سال دی عمر وچ اِی قرآن مجید ختم کیتا ۔ قرآن شریف میاں جی صدر الدین شروع کرایا تے انہاں دی وفات دے بعد میاں جی محمد بخش ختم کرایا ۔ نظم دی کتب میاں جی احمد یار تے میاں جی برخوردار توں پڑھیاں۔ ظاہری علوم حاصل کرݨ دے بعد اپݨے وݙے بھرا مولانا فخر جہاںؒ دے ہتھ تے بیعت تھیوݨ دی خواہش دِل اِچ پیدا تھئی تاں میاں نصیر بخش مہروی تے سردار امام بخش مہرے والا دے ذریعے بیعت دی استدعا کیتی تاں حضرت فخر جہاںؒ شرفِ قبولیت بخشا تے بیعت فرمایا۔ خواجہ صاحب چار سال تک نواب بہاول پور دی خواہش تے یرہ نواب اِچ مقیم ریہے ۔ انہاں دے نال انہاں دے ماما سئیں ملک غلام محمد تے مولانا قائم الدین وی انہاں دے نال اُتھاں ریہے ۔ جݙاں اُنہاں دے برادر بزرگ تے مرشد خواجہ فخر جہاںؒ دا انتقال تھیا تاں مسند سجادگی توں سرفراز تھئے ۔ نواب صادق محمد خاں رابع رسم دستار بندی کرائی ۔ انہاں دے تجرِّ علمی تے بالخصوص مرتبے دی پہلے اِی ٻہوں مشہوری تھی ڳئی ہئی ۔ ایں کیتے پرے پرے توں لوک آ تے مرید تھیوݨ لڳے ۔ سال 1292ھ بمطابق 1875ء وچ آپ سفرِ حج کیتے روانہ تھئے اوں ویلے آپ دی عمر 31سال ہئی ۔ مریدین دی ہک وݙی جماعت انہاں دے نال ہمسفر ہئی ۔ ملتان توں لاہور تھیندے ہوئے دہلی پُجٖے تے مزارات حضرت نظام الدین اولیاء تے خواجہ بختیار کاکیؒ تے حاضری ݙتی ۔ آستانہ عالیہ دی طرفوںدستار بندی تھئی ۔ چاچڑاں توں بمبئی دے سفر وچ 36ہزار روپے خرچ اَئے ۔21ذیعقد 1292ھ کوں بحری جہاز دے ذریعے سفرِ حج کیتے روانہ تھئے تے مکہ شریف 2ذی الحجہ 1292ھ کوں پُجٖے ۔5محرم 1293ء کوں مدینہ شریف اِچ حاضری ݙتی ۔ 14ربیع الاوّل 1293ء کوں چاچڑاں شریف واپسی تھئی ۔ تقریباً 18سال وقفے توں روہی اِچ مقیم ریہے ۔ایہ قیام 1876ء تا 1893ء ریہا ۔ آب کوں روہی دے ٹوبھیاں ، ٹیلیاں نال ٻہوں اُنس ہا ۔ لئی ، لاݨے ، پھوڳ کوں اپݨا ماݨ سمجھدے ہَن ۔ ݙاہا تے لاڑ قبیلے روہی دے اہم قبیلے ہن ۔ پُھلو ݙاہا تے دینا لاڑ انہاں قبائل دے اہم فرد ہَن ۔ جیڑھے خواجہ سئیں دے منظور نظر ہَن تے انہاں دے قیامِ روہی دا انتظام کریندے ہَن ۔ خواجہ سئیں دی زندگی دے آخری نو،ݙاہ سالاں دے بارے وچ انہاندے مرید مولانا رکن الدین انہاں دے ارشادات تے مشتمل ہک کتاب مقابیس المجاہس ترتیب ݙتی جیڑھی فارسی اِچ ہئی ۔ ایں کتاب توں انہاں دے ماہ و سال توں آگاہی تھیندی ہے۔

عائلی زندگی وچ انہاں دی شادی زہر ہ بی بی ہمشیرہ نبی بخش چاولی ساکن چاچڑاں نال تھئی ۔ ایں ذال توں خواجہ محمد بخش نازک پسر تے ݙو دھیریں پیدا تھیاں ۔ ݙوجھی شادی 1290ھ وچ ہوت بی بی ملتان توں تھئی تے تریجھی شادی جان بی بی دختر جمعہ لاڑ نال 1304ہجری 1887)ء) اِچ تھئی ۔ موخرالذکر ݙوہیں شادیاں صادق محمد خان رابع دی تائید نال انجام پاتیاں تے انہاں توں کُئی اولاد نہ تھئی۔

خواجہ صاحب پابندِ شریعت بزرگ ہَن ۔ انہاں دا بحیثیت سرائیکی شاعر تے روحانی بزرگ دے بیحداُچا مقام ہے ۔1881ء وچ نواب صادق محمد خان رابع انہاں دے مرید تھئے ۔ سال1895ء وچ انہاں دے صاحبزادے خواجہ محمد بخش نازک دی شادی تھئی ۔ خواجہ صاحب 24جنوری 1901ء کوں بعارضہ دنبل انتقال فرمایا۔نماز جنازہ دے بعد انہاں دا جسدِ مبارک کوٹ مٹھݨ گھن ڳئے جتھاں آپ کوں اپݨے بزرگاں دے نال دفن کیتا ڳیا۔

محبوبِ عاشقاں ہے خواجہ فریدؒ سائیں

ہر دِل پہ حکمراں ہے خواجہ فریدؒ سائیں

معروف سارے جڳ میں ہے شہر کوٹ مٹھݨ

مشہور چاچڑاں ہے خواجہ فریدؒ سائیں

(اسلمؔ)                                                                

### حوالہ
فرید نامہ ، مصنف: اسلم میتلا ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان