ٻوہڑ ‘ کاں تے ڳیرڑا

ٻوہڑ دے اس ٻڈھے درخت دی ہر ٹہݨی وچ ٻہوں ساریاں تاریخاں سُتِیاں ہوئیاںہِن ۔ کبوتراں داحافظہ ٻہوں تیز ہوندا ہے ۔ جس ویلے دی رَتی گردن تے لشکارے مریندے کالے ساوے پراںوالا کبوتر اوتھے آݨ ٻہوے ہا اوہ ایہا ڳل چھیڑݙیندا ہائی جو خاندانی روایت دے مطابق اوہدی اَٹھویں پُشت دے ݙاݙے دی آپݨی جنگلی نسل دی کبوتری مر ڳئی ہائی تے اوہ ٻہوں ݙکھی تھی کے ایسے ٻوہڑ دی ساریاں توں اُچی ٹہݨی تے آ ٻیٹھا ہائی تے ہجر فراق دے ݙکھیارے تے درد بھرے ݙوہڑے ماہیے پیا ڳاوندا ہائی جو شہراں دی پلی ہوئی رَتّے پراں تے کالے چِٹے سینے والی ہک ٻہوں نازک تے کومل جیہی کبوتری فضاواں دا سینہ چیر کے اوہدے کول آٻیٹھی تے اوہدا سارا ݙکھ آپݨے سینے وچ سمیٹ گھدا۔ایتھوں ساݙی نسل شروع تھئی اساݙے سارے بدن دے پر جنگلی ݙاݙے آر ہوندے ہن تے گردن تے لالکی اوسے شہری ݙاݙی دی نشانی ہے ۔ کبوتر دی ڳل توں پکھیاں وچ تاریخ بیان کرݨ دی تحریک شروع تھی ویندی ہائی ۔ ڳیرڑا آکھدا ہائی اوہ میݙا ݙاہویں پشت توںݙاݙا ہائی جیہڑا ایسے ٻوہڑ دی ساریاں توں اُچی ٹہݨی تے ٻیٹھا ہائی تے تلے نظر پئی تاں شکاری بندوق دا نشانہ ٻدھی کھلا ہائی ۔ اُتے نظر پئی تاں باز جھاٹ مارݨ تے تیار ہائی ۔ ݙوہائیںپاسے موت ہائی ‘ نہ ٻہہ سڳدا ہائی تے نہ اُݙ سڳداہائی ۔ اللہ سوا بچاوݨ والا کوئی نہ ہائی ۔اُس اَکھیاں نُوٹ کے سچے دِل نال وِرد شروع کیتا۔ ’’اللہ ہو ‘‘ , ’’حق یاہو‘‘ شکاری دی بندوق چلی ۔ وچارے پکھی دا نازک دِل کنب ڳیاپر ایہہ گولی اُس نوں تاں نہیں لڳی ۔اُس اَکھیاں کھول کے ݙٹھا تاں عجب نظارہ ہائی ‘ ہک پاسے باز پیا پھڑکدا ہائی ‘ ݙوجھے پاسے شکاری پیا پھڑکدا ہائی تے ہک سپ بھجٖ کے اوسے ٻوہڑ دے مُنڈھ نال ہک کھݙ وچ وڑدا ویندا ہائی ۔ اللہ دی شان ہے ‘ اُس نوں یاد کرݨ دی برکت ݙیکھو ۔ سپ شکاری نوں آلڑیا‘ شکاری دی گولی پکھّی توں چُک کے باز نوں ونجٖ لڳی۔’’اللہ ہُو‘‘ , ’’حق یا ہو‘‘۔ ݙوجھے پکھی وی انجٖے اِی آپݨی تاریخ پھول ٻہندے ہن تے درخت دے ٻہوں ٻڈھا ہوݨ دیاں گواہیاں ݙیندے ہن۔ 

ٻوہڑ تے ٻہوں سارے پکھیاں دے آہلݨے ہن ۔ ہک کانواں داجوان جوڑا وی اُتھے رہندا ہائی ۔آپݨے موسم تے کانوݨی آنڈے ݙتے۔ ہک ݙینہہ آنڈیاں تے نر ‘ مادہ واری واری ٻیٹھے تاں پتا لڳا ایہہ ٻہوں ساری مصیبت ہے‘ کانوݨی فیصلہ سُݨایا:

’’ٻچے نکلݨ بھانویں نہ نکلݨ میں کولوں بِیبا ایہہ کھپاݨا نہیں تھیندا۔‘‘ کاں آکھیا:

’’اَڄ دا ݙیہاڑا ٻہہ تھی ‘ میں کوئی ڳل سوچ گھنساں۔ خدا دے فضل نال ایہہ مصیبت وی نہ اُٹھاوݨی پوسی  تے ٻچے وی نکل آسݨ۔‘‘

اتفاق نال اُس ݙینہہ لال گردن والا کبوتر آ ڳیا تے وَت تاریخاں پُھل ڳئیاں۔ ہفتہ پہلوں ہک طوطے وی اوتھے آݨ ڈیرا لایاہائی ۔جس ویلے ڳیرڑے ڳل مُکائی تاں طوطا اُٻر پیا۔ ’’بھائی ڳل اِتھوں دی نہیں ۔ میں کشمیر دا ہاں اُس علاقے دے آدمیاں نال سانوں وی لوک غلام بݨاگھندا ہے تے آپݨیاں ٻولیاںسِکھا کے دَر دَر وچیندا ہے ۔ مظلوم کشمیر دی ہر شے اتھے مُکائو جو اس دی قسمت وی وکائو مال ہے۔ میں چھوٹا جیہا ہم مینوں نپ کے ویچ ݙتا ڳیا تے ہک مولوی صاحب دے پُتر مینوں خریدیا۔ اوہ مولوی صاحب ایہہ قصّہ سُݨاوندے ہَن جو ایہہ ہک کتاب  وچ لکھیا ہویا ہے ۔ جیں دا ناں مثنوی ہے ۔ ایہہ کتاب سینکڑے سال پہلاں لِکھی ڳئی ہائی تے اس دالکھݨ والا وی پاکستان دا نہی ۔ اُس دا ناں مولانا رومؔ ہائی تے میاںڳیرڑے نہ ایہہ اس ٻوہڑ دی ڳل ہے تے نہ اس علاقے دی ‘نہ تیݙے ݙہویں پُشت والے ݙاݙے دی۔‘‘

طوطے دیاں عالماںفاضلاں والیاںڳلاں ہر کِسے تے اثر کیتا تے دُور دی شاخ تے ٻیٹھی ہوئی لالڑی آکھیا اس دا مطلب ہے ایہہ ڳیرڑا آپݨے آپ نوں اللہ دے اولیاواں دی اولاد ثابت کرݨ کن روز ساݙے اڳوں کُوڑ مریندا ہائی۔‘‘

’’ایہہ ڳل تاں صاف ہے‘‘ لال گردن والے کبوتر تائید کر ݙتی ۔ ’’کُوڑا ‘ جھوٹھا ‘ بے ایمان ‘ چِڑیاں چیک چہاڑا مچا ݙتا۔ طوطے آکھیا:

’’میںآدمیاں کول ٻہوں عرصہ رہیا ہاں اوہ مینوں چُوریاں وی ݙیندے ہن تے وݙیاں خدمتاں کریندے ہن ۔ میں اوہناں دی ہکے ڳل توں تنگ ہم ۔ایہاکُوڑ تے جھوٹ والی ڳل ‘ ایسے واسطے مینوں جیویں موقع ملیا پنجرے تے تُھک کے نس آیاہاں۔ پر ایتھے آ کے افسوس ہو رہیاہے جواساں پکھواں دی دنیاوچ وی جھوٹھ دا رواج چل پیاہے۔ بے چارے ڳیرڑے تے ہر پاسوں لعنت ملامت تھیوݨ لڳ پئی ۔ ڳیرڑے دی وَل ڳل کوئی نہ بݨے ۔ کبوتر آکھیا:

’’تہانوں پتہ ہے اساں درویش لوک ہاں تے خانقاہواں وچ رہندے ہاں۔ درختاں نال سانوں کوئی پیار نہیں۔  میںاتھے آ وڑدا ہاں جو ہِک تاں اِتھے آ کے تُساں یاراں نال گپ شپ تھی ویندی ہے ݙوجھے میں آپݨے ݙاݙے دیاں یاداں تازہ کر گھندا ہاں۔ ہُݨ اتھے وی جھوٹھ دی رسم چل پئی ہے تاں مینوں ایہہ جاہ چھوڑݨی پوسی۔‘‘

’’اس نالوں چنگا نہیں جو ایسے ڳیرڑے نوں اِتھوں کڈھ چھوڑئیے ۔‘‘ بہوں سارے پکھواں رائے ݙتی۔

’’اس بچارے دی مادہ اِتھے آنڈے جو ݙتی پئی ہے۔‘‘ لالڑی نوں رحم آیا۔ کاں اَجٖے تائیں چُپ ٻیٹھا ہائی ۔اُس آپݨی لمبی چُنج ہلائی۔

’’ڈیکھ طوطیا توں ٻہوں ڳلاں نہ کر ‘ کل توں آیاہِیں تے اساݙی ڳیرڑے نال عرصے دی یاری ہے ۔ پہلے تاں مینوں ایہہ ݙسا بھائی اوہ پکھو جیہڑے دا قصہ ہے اوہ ڳیرڑا ہائی کہ نہیں۔‘‘

’’ہائی تاں ڳیرڑا ۔‘‘ طوطا من ٻیٹھا۔

’’ڳیرڑا تیݙا ݙاݙا تاں نہیں ہو سڳدا؟ ہائی تاں اوسے دا ݙاݙا نا ‘ بھانویں کتھائیں وی رہندا ہووے ۔ ݙوجھی ڳل ایہہ ہے جو اس مولوی صاحب ایہہ تاں نہیںآکھیا بھائی جو اوہ اوسے علاقے دا ڳیرڑا ہائی ۔ ہو سڳدا ہے ایتھوں دا ڳیڑا ہووے تے اوندی کہاݨی چلدیاں چلدیاںمولانا رومؔ تک پہنچ ڳئی ہووے۔ رہی ایہہ ڳل جو ایہہ صدیاں پہلے دی ڳل ہے ۔ تاں چلو اوہ اس داݙہویں پُشت وچ ݙاݙانہیں۔ وِیہویں پُشت وچوں ہوسی۔‘‘

کاں دی ڳل وی مُدلّل ہائی تے دلیل توں وݙی ڳل ایہہ جواُس دی چُنج لمبی تے اَواز وچ گونجاں تے گاجاں ہن تے ایہا لیڈر دی وݙی خوبی ہوندی ہے جو اس دی اَواز پائیدار ہووے۔ سارے پکھو اس دی ڳل من ڳئے تے ہُݨ سارے طوطے تے کَوڑ کڈھݨ لڳ پئے ۔ نتیجہ ایہہ نکلیا جو طوطے تے پابندی لگ ڳئی جو اوہ ٻوہڑ تے نہ آیا کرے۔ اس طرح پکھواں دا اتحاد ہو گیا۔ کاں نے ڳیرڑے تے ٻہوں وݙا احسان کیتا ہائی۔ ڳیرڑا اس دا بے دام غلام بݨ ڳیا۔ کاں تے ڳیرڑا آپݨے آپݨے آلھݨیاں وچ لڳے آئے۔ کاں آپݨی مادی نوں کنّاں وچ کجھ ڳلاں سمجھائیاں تے ڳیرڑے آپݨی مادی نوں ساری روداد سُݨا کے کاںدی احسان مندی دا اظہار کیتا۔ ہُݨ آنڈیاں تے ڳیرڑے ٻٖہݨا ہائی۔ ڳیرڑی چرݨ چُڳݨ ڳئی تاں کاں ڳیرڑے کول آڳیاتے آکھݨ لڳا:

’’میاں ڳیرڑے تیݙی تے میݙی آ ڳئی ہے یاری‘ توں میݙی ہک ڳل سُݨ ‘ باز کݙاہیں اساں کانواں تے وی حملہ کیتاہے؟‘‘

’’نہیں ‘ میں تاں کݙائیں نہیں ݙٹھا۔‘‘

’’اس دی وجہ ایہہ ہے جواساں پِیر کالو شاہ دی خانقاہ توں پھر آوندے ہاں ۔ اساݙے آنڈے وی وݙے تھی ویندے ہِن تے اُوہناں وچوں ٻچے وی وݙے تے رُعب والے نِکلدے ہن۔ توں میݙے نال آ مَیں تینوں وی اُتھوں پِھرا آوݨا۔‘‘

ڳیرڑا آنڈے چھوڑ کاں نال لڳا ڳیا۔ پِچھوں کانوݨی آنڈے تبدیل کر گھدے ۔ کاں تے ڳیرڑا ولے تاںڳیرڑا حیران تھیا جو اس دے چھوٹے آنڈیاں دی تھاں تے وݙے آنڈے پئے ہِن۔ کاں دی ڳل تے یقین پکاّ تھی ڳیا تے آنڈیاں تے ٻہہ ڳیا۔ کاں تے کانوݨی ڳیرڑے دے آنڈے پی کے مزے نال بھرکاریاں مریندے خوراک دی تلاش وچ نکل ڳئے ۔ آنڈے ݙیکھ کے ڳیرڑی شک دا شکار تھی ڳئی ۔ اُس ڳیرڑے نوں آکھیا : ’’ایہہ کیہدے آنڈے گھن آیا ہیں۔‘‘

’’آنڈے آپݨے ہِن ‘ بس بابے کالو شاہ دی کرامت دے اثر نال وݙے تھی ڳئے ہِن۔‘‘ ڳیرڑے وَت پوری تفصیل نال اس نُوں ڳل سمجھائی ۔ بچاری ڳیرڑی وی ڳل من ٻیٹھی ۔ݙینہہ گزردے ڳئے ۔ کاں دے آنڈے ڳیرڑا ڳیرڑی سِیندے رہے تے کانواں دا جوڑا موجاں ماݨدا رہیا۔ ٻچے نِکلے تاں ڳیرڑی ݙر ڳئی ۔اُس آکھیا:

’’میݙ ا سرتاج ایہہ ٻچے تاں ݙیکھ ‘ بھانویں ایہہ ٻچے کِسے ہورپکھو دے ہِن تے بھانویں ساݙے تے خدا دی ناراضگی ہے۔ اُس اساݙی نسل وِڳاڑ ݙتی۔‘‘ اس دے جواب وچ ڳیرڑے اُس نُوں اوہ لیکچر سُݨا ݙتا جیہڑا اوہ کاں توں سُݨ کے آیاہائی۔ ڳیرڑیاں داجوڑا کانواں دے ٻچے پالݨ لڳ پیا‘بھلا ایہہ ٻچے کِتھے رجٖݨ۔ ڳیرڑا تے گیرڑی بچارے چوڳاں لیا لیا کے تھک پَیݨ  ۔ کِسے کِسے ویلے کاں وی ہمدردی دا ماریاڳیرڑے تے احسان کردیاں ٻچیاں نوں چوڳ آݨ ݙیوے ‘ آخر ٻچے کھنبھ کڈھݨ لڳے تاں ڳیرڑی آکھیا:

’’ݙیکھ سرتاج ایہہ کِیہ بلائیںہِن کݙی ڳیرڑیاں دے ایݙے کالے تے ایݙیاںچُنجاں والے ٻچے وی ݙٹھے ہِن۔‘‘

ڳیرڑے کولوں ڳل نہ بݨی ‘ اوہ وی پریشان تھی ڳیا ہائی۔ اتنے تائیں کاں تے کانوݨی آڳئے تے اوہناں مار مار کے ڳیرڑے تے ڳیرڑی نوں بھجٖا چھوڑیا ۔ اوہناں نوں آنڈیاں تے ٻہݨ تے ٻچے پالݨ دی تکلیف وی نہیں کرݨی پئی۔ آپݨے پلے پلائے ٻچے تے بݨیا سنوریا آلھݨاں ہتھ آڳیا۔

ڳیرڑا تے ڳیرڑی ساری رات روندے تے کُرلاندے رہے تے ہاواں تے ہَوکے بھردے رہے۔ ݙوجھے ݙینہہ وݙیاں کالیاں گھٹاواں اُٹھیاں ‘ ہر پاسے ہنیرا چھاڳیا۔ بدلاں دیاں کڑکاں تے گاجاں نال پکھواں دے دِل کنبݨ لڳ پئے ۔ نہاموں جیہے بجلی ڈھٹھی تے ٻوہڑ دااوہ پاسا تباہ تھی ڳیا ‘ جتھے ڳیرڑیاں دے آلھݨے وچ کانواں دے ٻچے پئے ہَن ۔ درخت دااَدھا پاسا سَڑڳیا‘ کانواں دے ٻچے وی سڑڳئے پر کاں تے کانوݨی بچ ڳئے کیوں جو اُس وقت چرݨ چُڳݨ تے ٻچیاں دی چوڳ لیاوݨ ڳئے ہوئے ہَن۔ پتہ نہیں درخت تے اوہناں ٻچیاں کیہ قصور کیتا ہائی۔

٭…٭…٭

## حوالہ
کِکّر دے پُھل (سرائیکی افسانے) مصنف: سید نصیر شاہ، جھوک پبلشرز  ملتان