ڈاکٹر صابرہ شاہین

### تریمت ادب دا سُنڄاپوں ناں
آکھیا ویندے جو انسانی تاریخ دے موجب پچھوال دے ڈھیر سارے ’’ناں کڈھویں‘‘ بندے ایہو جھئیں وی تھی گزرین جنھیں دی کنڈ تیں کہیں نہ کہیں تریمت دا ہتھ ہوندا ہا ۔ پتہ نئیں کیوں جو ادبی حوالے نال جݙاں تریمت دیں لکھتیں دی ڳالھ چُلدی ہے تاں کئی واری  تریمت دی لکھت دا ڳانڈھا مرد نال ڳنڈھݨ دی کئو آوݨ لڳ ویندی ہے ۔ پر تریمت ادب دے ایہو جھئیں ناں ادبی حلقیں وچ ڳجھے کائینی جنھیں دیاں لکھتاں کہیں توں لکھواوݨ دی کئو کہیں چُنڈ ڳٹھ وچوں نئیں سُݨی ویندی ۔ انھیں لکھݨ والیں تریمتیں ادبی دنیا وچ جیڑھا مقام بݨائے اوکوں ذاتی محنت تے ریاضت نال منواوݨ دا بھرواں اہر کیتی رکھیے ۔ ایہو جھئیں لکھاریں وچوں تریمت ادب دا ہک سنڄاپوں ناں ڈاکٹر صابرہ شاہین (شاہین ڈیروی) دا وی ہے۔

شاہین ڈیروی نوے دے ݙہاکے وچ ماہنامہ ’’سرائیکی ادب‘‘ ملتان کوں ہک انٹرویو  ݙتاہا جیندے وچ جِھک نوائی وی ہے تے راہ ڳولݨ دا حوصلہ وی ۔ شاہین اِتھاں آپݨے بارے ڳالھ کریندیں آکھیا:

’’بس ایہو سمجھو جو معمولی جھئیں صابرہ شاہین تے کہیں کہیں ویلھے شاہین ڈیروی ۔ او شاہین جہڑی آپݨی منزل دیاں راہیں خود تلاش کریندی ہے تے سفری تمام صعوبتاں کوں کلہا برداشت کرݨ دا حوصلہ وی نال رکھیندی ہے‘‘۔

ایہ انٹرویو اوں ویلھے دا ہا جݙاں صابرہ شاہین ہک سکول وچ پڑھیندی ہئی تے وَل اوں آپݨی منزل دے رستے نہ صرف خود تلاش کیتے بل کہ علمی حوالے دے نال نال ادبی طور تیں وی خود کوں منوایا ۔ ایں طرحاں صابرہ شاہین (شاہین ڈیروی) ’’پروفیسر ڈاکٹر صابرہ شاہین ‘‘ بݨ کے حیاتی دے پندھ دے سارے اوکھ کلہے سِر برداشت کرݨ دا حوصلہ پیدا کیتا تے ثابت کیتا جو ثابت قدم رہݨ نال منزل تئیں پُڄݨ دے اَوکھ وی سَوکھے تھی ویندِن۔

میݙے خیال وچ ادبی میدان وچ پیر پاوݨ والی تریمت ٻلہانگاں بھریندیں یا دروکڑی مریندیں اڳونہی ٹور ٹُرݨ دی بجائے پُھوک پُھوک کے قدم چیندیں ہوئیں دَڳ تیں ٹُردی رہوے تاں رستے دی دھوڑ اِچ دھوڑ تھی ونڄݨ دی بجائے پِڑ کوں ہتھ لاوݨ دی اُمید ٻدھیج ویندی ہے ۔ جے تئیں اُمید دی ڳالھ ہے تاں ظاہر ہے جو دنیا اُمید تیں قائم ہے جیڑھی پتہ نئیں کݙاہیں سچی وی تھیسی یا شاہین ڈیروی دے ایں شعر وانگوں محض دل تیں پتھر رکھ کے کُوڑی آس بݨ کے اڳونہی توں اڳونہی رہ ویسی:

ایں تھل اِچ کُئی کہیں دیاں خبراں نئیں لہندا

اُچے ٹِٻڑے لیراں نہ ٹنگ ایویں سانول

آہدِن انتظار دی وی ہک حد ہوندی ہے جئیں ویلھے اے حد وی مُک ونڄے تاں وَل اینجھے شعر وی سامݨے آندے رہ ویندن:

سُنڄ رستے نہ بھال کہ ڈھولݨ نہ آسی

نئیں منݨی دلدار نہ ترلے پا دِلڑی

صابرہ شاہین دی سرائیکی شاعری ڈھیر مُدت تئیں اخباریں تے رسالیں دی زینت بݨدی رہ ڳئی تے آخر انتظار دی حد مُکی تے 2007ء وچ ’’خالی ٻک‘‘ دے عنوان نال سرائیکی شعری مجموعہ چھپ کے سامݨے آیا ۔ ایں کتاب وچ شاعری دیاں ونکیاں وچوںنظم ، غزل ، ݙوہڑہ ، گیت تے کافی کوں سخن دا موضوع بݨایا ڳئے ۔ کتاب اِچ شامل پہلی پہلی نظم ’’کون کرے انصاف‘‘ وچ آکھیا ڳئے:

ونگاں ہِن ہتھکڑیاں ساکوں

پیریں نیل پذیبیں دے

نتھ نکیل غلامی والی

طوق ڳچی وچ ہار تھیا

منہ مساڳ سہاڳ ساݙے دا

سانول ساکوں مار ڳیا

ایں ڳالھ توں تاں انکار ممکن کائینی جو جیڑھے پندھ وچ پاندھی دا ہر قدم نپیا تُلیا ہویا ہوسی تاں اوں پندھ وچ ݙر بھائو والی ڳالھ نئیں تھی سڳدی ۔ اے دڳ صاف ستھرا تے کنڈیں کریٹیں توں پاک وی ہوندے پر ایں پندھ وچ کئی کئی ولے ضرور مارݨے پوندِن تے اے پندھ جے پیت دا پندھ ہووے تاں کِشالے ٻئے وی ودھ ویندن تے اے درد کِشالے ہمیش دے سنگتی بݨ ویندن ۔ صابرہ شاہین دے بقول:

کیا ݙساں شاہینؔ میں جہیں رول نِت ایں پیار دی

ٹھڈی بھاہ وچ سِنی مُنڈھی وانگ ہِن دُکھدے ریہے

پیت دے اَݨ ݙٹھے تے اوَّلے راہ واٹ ویندی وڳدیں سوَّلے راہ دے تاں محض خواب ݙیکھݨ والی ڳالھ رہ ویندی ہے ۔ ایں اوکھے رستے وچ تاں نرم نازک تے کرُّور جھیاں جندڑیاں کئی واری گھول وتّا تے ویل بݨاوݨیاں پئے ویندین ۔ جیویں شاہین ڈیروی آپݨی ہک نظم ’’انت‘‘ وچ آکھیے:

احساس دی پتلی پونبل وانگوں

سوچ دی ولھ وی سُک ڳئی

اَکھ دا مینہ وس وس کے ہُٹا

وَت وی اے نہ بُکھ ڳئی

جِند مُکدی مُکدی مُک ڳئی

صابرہ شاہین اوں ماحول وچ اَکھ کھولی ہے جتھاں خوشاں دا کال دھمال پیندا نظر آندے ۔ چودھار کُریہہ نچدی کھڑی ہے تے مݨ دریا تیں ہوندیں ہوئیں وی پاݨی دی سِک اِتھوں دا مقدر بݨ چکی ہے ۔ ایں ماحول دے اثر توں شاہین وی بچ نئیں سڳی تے آکھ ݙتس:

آکھدِن ساوݨ دے وچ ایں زور دا سیلاب آئے

قطرہ قطرہ پاݨی خاطر تسے لب سُکدے ریہے

دھرتی دے ایں موسم وانگوں جے انسان دے اندر دے موسم کوں وی کُریہہ آپݨی ولھیٹ اِچ گھن گھنے تاں ہَولے ہَولے ایہ کریہہ دا موسم وی ایں طرحاں رَچ ویندے جو ایندے علاوہ کوئی رُت ہووے اوپری اوپری لڳدی ہے۔ جیویں جو شاہین ڈیروی دی غزل دا مطلع ہے:

میں تاں تھل ہاں تس نبڑیساں توں ہئیں کیچ پُنل وے

تیݙی ساݙی راند نئیں رسݨی وچ ساݙے نہ رَل وے

ڈاکٹر صابرہ شاہین دا علمی تے ادبی پندھ ݙیکھݨ نال اندازہ کیتا ونڄ سڳدے جو ایں رستے وچ کِھنڈیے ہوئے ڈھیر سارے کنڈے چُݨ چُݨ کے آپݨی راہ بݨاوݨ کیتلا اوکھا کم ہے پر جئیں ویلھے بندہ اَوکھ دا ہیلک تھی ونڄے تاں وَل سَوکھ دی تانگھ تے طلب ہک خواب تھی کے رہ ویندی ہے تے ایہو جھئیں دڳ تیں ٹُرݨ ہر کہیں دے وَس دا روڳ نئیں:

جے سَوکھڑا ہے تاں سوہݨا سئیں ، کُئی آوے جھولی جھل ݙیکھے

ساہ سانگ تے ٹنگے خود اپݨا ، مِٹی متھڑے موت دی مل ݙیکھے

لا ہجر دی لنبی لُوں لُوں وچ ، پِھرے تھل تے روہ جبل ݙیکھے

شاہینؔ نہ جَھڑکے شعلہ تھی ، ٻس نِمڑاں نِمڑاں ٻل ݙیکھے

خوابیں دی ڳالھ ٹُری ہئی تاں خواب ݙیکھݨ کیتے نندر ضروری ہے تے نندر سکون دی نشانی ہے ۔ جݙاں خواب ݙیکھݨ دی بھال وچ نِندروکیاں اَکھیں کوں ݙیکھݨ دی ݙات دان تھیندی رہ ونڄے تاں خواب ایں طرحاں تُرٹ پھرٹ دا شکار تھی ویندن ۔جیویں جو نظم ’’المیہ‘‘ وچ آکھیا ڳئے:

کئی دلیں دی دھڑکن ہامی

سَے اَکھیں دا خواب

جَیندی خاطر میں چا کیتی

جِند اپݨی تس ہاب

او ہا ہک سراب

تُرٹ ڳئے سارے خواب

صابرہ شاہین دے سرائیکی ادبی پندھ وچ شعری حوالے دی کتاب تاں سامݨے آ چکی ہے مگر سرائیکی نثر دے حوالے نال اُنھیں دیں لکھتیں دی بھال بھلیندی پئی ہے ۔ نثری حوالے نال ہک پندھ وہاݨی دا سلسلہ وی کئی مُد پہلے شروع کیتا ڳیا ہا ۔ پاکستان دے اُبھے علاقیں دی پندھ وہاݨی دیاں کجھ قسطاں ماہنامہ ’’سرائیکی ادب‘‘ ملتان دا حصہ بݨ تے سامݨے آیاں ہَن ۔ ’’سِک دا پندھ پندھیڑو اکھ‘‘ دے عنوان نال لکھیے ہوئے ایں سفرنامے وچوں ہک اقتباس جیڑھا ڈاکٹر صابرہ شاہین بݨݨ توں ٻہوں پہلے محض شاہین ڈیروی دے ادبی ناں نال سُنڄاݨی ونڄݨ والی تحریر دا حصہ ہے:

’’ٹُرݨ پھرݨ دے بعد اساں پہاڑی دا ہک چکر لایا ۔ ولدے پئے ہاسے کہ ہک انگریز حسینہ کوں سانولے سلوݨے تے من موہݨے جہیں گائیڈ دے نال آپݨے پاسے آندا ݙٹھا ۔ اوئے اے تاں چالھیں کنوں وی اُتیں دی ہے ۔ واہ ترقی یافتہ لوکیں دی Smartness۔ کیا کہیئے بھئی جواب نی۔

باجی اینڈ پلٹݨ تاں انھیں کوں نال آندا ݙیکھ کے پاسے تے تھی ڳئے پر میں آپݨی جاہ تے ایستادہ ہم تے وَل کیوں نہ رہواں ہا ۔ اوں حسینہ مغرب کوں سٹڈی جو کرݨا ہئی ۔ میں تاں اے ݙیکھݨ چاہندی ہم جو اِنھیں چِٹی چمڑی آلیں وچ آخر اینجھی کیا ڳالھ ہے جو ایشیائی چھوکرے دھڑا دھڑ رَسی ترڑوا اُݙاہیں پئے ویندن تے وَلݨ دا ناں نئیں گھندے ۔ ٻہوں دیداں بھنوایاں ، غور فرمایا پر میکوں اوں میم زادی وچ سوائے پِھٹے ہوئے کھیر دے چٹا پُڑ دے کجھ نظر نہ آیا ۔اچھا تے ایشیائی مردیں دا معیارِ حُسن ایہو ہے ٻس… 

ہُوں ! اے کیا ڄاݨن گلقند دا سواد۔ میں آپݨا سِر جھٹک ݙتا۔ ایویں اَکھ پٹ کے ݙیکھݨ تاں ساݙے پاسے دے جوانیں دا شیوہ ہے ۔ پراوں ہک مشرقی چھوہِر کوں ایویں دیدے پاڑ کے گھوریندا پہلی دفعہ ݙٹھا ہئی شاید او تہوں اپݨے سڄے ہتھ دیاں ݙو انڳلیں ہلا کے آکھیا ۔ ’’ہائے‘‘ ۔

من وچ آئی جو آکھ ݙیواں But why۔ پر مسئلہ پاکستانی وقار دا ہا ۔ تہوں آپݨی شرارت کوں پی ڳیُم تے ہَولے ہَولے منہ وچوں ’’ہیلو‘‘ نکل ڳیا‘‘۔

ایں سفرنامے وچ ایں ’’ہیلو‘‘ دے بعد ذہنی توازن دے نال نال جسمانی توازن وی وِڳڑیا وِڳڑیا نظریا تے اَنت ہوش حواس ونڄا کے منہ دے بھر ڈھاوݨ نال شاہین دے پیر دی موہ تاں نکل ویندی ہے پر مشرق دی تریمت دی بہادری تے صابرہ دا صبر حاوی تھیا رہندے۔

اللہ کرے ایہا بہادری ، ایہو صبر تے مشرق دی روایت ساݙے دھرتی واسیں دی رِیت بݨ ونڄے ۔ غلام حسین زائر دے بقول:

روڳ ݙکھ نیڑے نہ آوے ، درد غم لنگھے نہ واٹ

سچوں سچ ہک ٻے دے جے غم خوار ہوئوں توں تے میں

## حوالہ
لکھّت ویورا، ڈاکٹرحمیداُلفت ملغاݨی ،چھاپہ خانہ: جھوک پرنٹرز ملتان