الطاف خان ݙاہر

آہدن راجہ ݙاہر وݙا ٻبھیکݨ جوان ہا ، تاریخ دیاں کتاباں اِچ ا وندی بہادری تے کُس کُسا دے قصے درج اِن، لوک آہدن جو سرائیکی وسیب اِچ وسݨ آلے ݙاہر وی راجہ ݙاہر دی اولاد اِن ۔ اولاد ہِن یا کائناں اللہ کوں پتہ پر قوم قبیلہ ہکو ہینیں جیڑھا ودھ پھَل تے سندھ ، سرائیکستان اچ کھنڈ ڳئے ، اِنھاں علاقیاں اچ وسݨ آلیاں ٻہوں ساریاں ذاتاں سانجھیاں اِن ۔ سندھ اچ لسانی مجبوری پاروں ’’ و ‘‘ لڳ ویندی اے، جیویں جو سرائیکی’’ دھریجہ ‘‘ سندھ اچ’’ دھریجو ‘‘ تھی ویندے تے ’’ کوریجہ ‘‘ ، ’’ کوریجو ‘‘ بݨ ویندے، ایویں چانڈیہ ’’ چانڈیو ‘‘ تھی ویندے ، ایں حساب نال ݙاہر ’’ ݙاہرو ‘‘ ہووے ہا پر ݙاہر ہند سندھ اچ ݙاہر رہ ڳئے ۔ سرائیکی وسیب اچ ہک تاریخی آکھاݨ اے۔

سنگلی جنھاں دی ݙاݙی، سوڈھی جِنھاں دی ماء

ملی ڄݨے پنج پُتر ، ݙاہر ، بھٹہ ، نائچ ، شجرا ، لنگاہ 

اِتھوں سُدھ پوندی اے جو ݙاہر، لنگاہ، بھٹہ ، نائچ تے شجرا ایں تَل دے قدیمی وسدڑ اِن۔ سرائیکی تل دی سیاست تے ادب اچ ݙاہراں دا ناں وی آندے، سرائیکی زبان و ادب دی تاریخ اچ بہشتی ممتاز حیدر خان ݙاہر وݙی سنڄاݨ پاتی ، ممتاز خان سسی دے شہر بھٹہ واہݨ ضلع رحیم یار خان اچ ڄمیا ڄایا، جوان تھیا تے ادب دی دھرتی تے ’’ سوجھلا ‘‘ کرݨ دے بعد بھری جوانی اچ جنت مکانی تھیا، احمد پور شرقیہ تے دھوڑ کوٹ دے درمیان ݙاہراں دا پورا کوٹلہ آباد اے تے ایہ ’’ کوٹلہ موسیٰ خان ‘‘ دے ناں نال مشہور اے۔ کوٹ کوٹلے تاں خیر ہݨ نی رہ ڳئے ۔ محل تے ماڑیاں اُسر ڳن ۔ کوٹلے دے ݙاہر زمیندار اِن تے سیاست وچ وی حصہ گھندن ، عبد اللہ خان ݙاہر کہیں زمانے ساݙے ایم پی اے ہَن ۔ کوٹلے اچ ہݨ وی ساݙے ݙوں یار راہندن تے ݙوہیں ݙاہر اِن ، ہک دا ناں ہے سردار یزدان پناہ خان ݙاہر تے ݙوجھا ہے نواز فرید ݙاہر ، پہلا زمیندار اے ݙوجھیا پورھئے کار اے ، ایویں میلسی اِچ ساݙا ہک یار وسدے ، اوندا ناں وی ممتاز حیدر خان ݙاہر اے ، ایندی حیاتی اچ کئی رولے اِن ۔ ایہ دانشور ہے ، سیاست کار اے ، وپار وٹا وی کریندے ۔ اڄکل جیڑھا ݙاہر ساݙے پِڑ پئے ڳئے او الطاف خان ݙاہر اے ۔ ایہ نینگر نور پور نورنگا دا ڄموڑ اے ، ہِیں سانگے ایندی حیاتی وچ کئی رنگ اِن ۔ اڄکل احمد پور ہوندے ۔ الطاف خان ݙاہر نہ شاعر اے نہ ادیب بلکہ سرائیکی زبان و ادب دا استاد اے ۔ ساݙی سنگ سکاوت دی وجہ وی ایہا ہے ، ول شہر دار وی تھیا۔ ٻال وی تھیا ۔ سرائیکی زبان و ادب دی حُب سِک وی رکھیندے ، ہِیں سانگوں ساݙے ایندے نال کرورے رَلدن ، سیاݨے آہدن بندہ اپݨی ٹور نال سُنڄاتا ویندے ، پر کیا کریجے ، الطاف ݙاہر کوں دھروکڑی مارݨ دی عادت اے، حالانکہ کہ خواجہ سئیں  فرمائے ’’ رتھ دھیمیں دھیمیں ٹور ‘‘۔

ساکوں ایندی بھاڄ توں ݙر لڳدے ، نینگرعملاں دا پُر اے ، ٻولݨ ٻاہندے تاں لڳدے کاں دا جھوٹا کھادی ودے ، رشتے داری گنڈھݨ اچ وی دیر نی کریندا ، زبان دا مِٹھا اے، دلڑیاں لٹ گھندے ، پر جوان کوں سمجھائے استرا، بعض دفعہ لوکاں دے سِر وی مُن گھندے ، گردن گیر وی قہر دا اے ، جھک نوائی تے عاجزی ایں کنوں پِچھے بس اے، الطاف ڈاہر ڈاکٹر جاوید چانڈیو دا شاگرد رہ ڳئے، ڈاکٹر صاحب ایندی جھِک نوائی، گوݙیاں کوں ہتھ لاوݨ، چھند پھند تے رائے روا ݙیکھ تے آہدے ہن ووئے الطاف آ! تئیں راہ بازی اچ پی ایچ ڈی کیتی ہوئی اے تے ایہ ڳالھ سچ وی ہے ۔ استاد دا آکھیا ہمیشہ سچ ہوندے، ایں ڳالھ اچ کوئی شک کائنی پر دل دا چنڳا اے، ایہ ٻئی ڳالھ ضرورت ویلھے کوڑ وی مار گھندے ، ہر کہیں کوں پُتر ݙیوݨ اچ وی دیر نی کریندا ، ݙوں چار سنگتی رَلے ہوون تاں اڳواݨ بݨ تے ٹردے ایہ ٻئی ڳالھ ہے جو ضرورت ویلھے کنڈ ولا ݙہدے تاں نراں دے منہ گھراں دو ہوندن ۔ الطاف ݙاہر خرم بہاولپوری وانگوں ’’ گنڈھ دا پولا ‘‘ اے پر شرط ایہ ہے جو کھیسے اچ پیسے ہوون ، کھیسے اچ پیسے ہوون تاں ول آکڑیا ودا ہوندے ، تَری لاؤ تاں تَری اچ آ ویندے ۔ واہ الطاف خان واہ ، تیݙی کیا بات اے ، فور سیزن گھن ویسی ، بندو خان دے ہوٹل تے ونڄ ٻلہیسی ، شیدݨ دی مَچھی کھوا ݙیسی ، جے ہووس کھیسہ خالی تاں گھروں ٻاہر نی نکلدا ، کم کا ر دا وݙا اَہری اے ، پورھیئے تے محنت کوں عبادت سمجھدے ، ہمت اصلوں نی ہردا، کوئی کم ایندے ذمے لا ݙیو ول تُساں چھُٹل تے ایہ ٻدھل ، ڳیلہڑ وانگوں بھڄ دھرک لائی ودا ہوسی، جے تئیں کم توڑ نہ پُڄا گھنے آرام حرام ہس۔ اونویں تاں جوان یاری دے ݙا دا ہے پر ایندے نال پندھ اوہو کرے جیڑھا گھروں وافر ہووے ۔ جے کوئی بھرا ایندے نال سفر کرے تاں اپݨے کھیسے اچ ہک چھِکا ضرور رکھے، کیوں جو ایندیاں بریکاں تاں ہن کائناں جو بندہ ٹھک پک بریک تے پیر رکھ ݙیوے ، ٻس ایہو حل اے جیڑھلے ٻولݨ پووے ایندے منہ تے چھِکا چڑھا ݙیو ، تُساں وی بچ ویسو تے نال ٻیٹھے مسافر وی ایندے شر کنوں محفوظ راہسن ، جے ممکن ہووے تاں تُساں فرنٹ سیٹ تے ٻہو تے اینکوں چھیکڑی سیٹ تے ٻلہاؤ تے موبائل وی ایندے کنوں گھن گھنو ۔ کم از کم تہاݙی تاں جان چھُٹ پوسی ، اڳوں ڄٹ ڄاݨے تے وِڄوں ڄاݨے ، جوان چنگی ٹُھک ٹَھک بݨائی رکھدے۔ کپڑا لیٹا وی چنڳا پیندے، عینک وی ٹھمکائی ودا ہوندے ، لیکچرر لڳݨ دے بعد پڑھݨ دا شوق وی تھی ڳس، اڄکل دیوان فرید باقاعدگی نال پڑھدے ، پر کلام فرید پڑھݨ ویلھے ݙاڈھا تنگ کریندے ۔ ’’ڑ ‘‘ کوں ’’ ر ‘‘ پڑھدے ، ’’کھڑ ‘‘ کوں ’’کھر ‘‘ آہدے ۔ میں آہداں ووئے الطاف آ! آکھ ’’ ڈکھڑیں کارݨ ڄائی ہم ‘‘ ولدی ݙیندے ’’ ڈکھریں کارن ڄائی ہم ‘‘ ۔ شودا ایویں ڄاݨ تے نی کریندا مجبوری اس پر خواجہ سئیں  دی روح ایندی جند کوں پِٹدی ہوسی ۔ نینگر استاد تاں سرائیکی زبان دا ہے پر معاشیات تے تاریخ وی پڑھا گھندے ، آہدے میں ایم اے معاشیات تے تاریخ وی کیتی ہوئی اے، میکوں تاں اعتبار اے تہاکوں شک ہووے تاں اللہ دی مرضی ۔ جوان خدا ترس وی ݙاڈھا اے۔ ہتھ آݙیئے فقیر کوں اصلوں خالی نی ولیندا، جے اپݨے کھیسے اچ پیسے نہ ہوون تاں تہاݙی جیب اِچوں رقم کڈھ فقیر کوں ضرور ݙیسی ۔ اساں ہمیشہ چنڳے لوکاں دی ڳول اچ راہندے ہیں پر اڄ دے کھوٹے دور اچ انسان کِتھاں لبھدن ، جیݙے ݙیکھو اݨ سنڄاتے لوک بھجدے ودن ، الطاف ڈاہر وی فرشتہ کائنی۔

## حوالہ
سانول سلوݨے(خاکے)، مصنف: عبدالباسط بھٹی۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان