سرائیکی اکھاݨ

[thumb|[سرائیکی Saraiki]]

سرائیکی زبان دا سن٘ڑھپ اکھاݨاں وچ ہے. سرائیکی زبان دے اکھاݨ، وسیب دی صدیاں پراݨی ثقافت تے ریت پریت دی عکاسی کریندن.

## [[سرائیکی]] تلفظ
* چِھیں 6 تَرَنگَڑ ٻارھاں 12 کِھتّیاں، میں 12لِنگِیں
ـ ڳِـݨاں بہشت بھانگا جِـݨاں
* دِرکھاݨ دی دِرکھـݨَکی،دِرکھـݨَکا کُہاڑا
* اُݙ چِـڑا، چُڳ چِـڑا، چَھڄلے دی چُنڈ تے
* اَمّـاں دی سَڄی کَھٻی چِیچی تے 
لال بُڳھـڑ ٻیر
* چُوہے دی مَیں کُھݙ کَھٹاں، چُوہا
میکُوں وار ݙیوے
* ݙِتّے دی منگیندی، تَوا نئیں چَڑھیندی
تَوا کَھڑے تَپدا، ݙِتا کَھڑۓ نَچدا

## [[سرائیکی]] اکھاݨ
* ٻڈھی گھوڑی لال لغام
* ݙاند مرݨ کوں تیار ٹلیاں چار چار
* کاڄ(شادی) وہاݨاں(گُذرا) تےجان٘ڄیاں دا مُنہہ کُماݨاں
* کاریگر کُوں ݙُو بلائیں، پیٹوں بُـکھا،نِت قرضائیں
*کاوذ(کاغذ) دی ٻـیڑی، اَڄ ٻُݙی کے کل
* کالے نال بگا ٻَدھو، رنگ نہ وٹائے تاں خصلت بدلے
* کان٘واں دا ناں بد، سُن٘ڄ کریندے ڳیرے
* کاݨے کُوں مُنہہ تے کاݨا نئیں اَکِھیندا
* کُٻے آلی لَت لَڳی ہِس
* کُتا وی ڄِتھاں ٻہندے، پُوچھل وتا کے ٻَہندے
* کُتے تُوں نہ ݙر، کتے دی کُتائی تُوں ݙر
* کَچی لکِڑ سوکھی مُڑدی اے
* کاٹھ دی ٻِلی اتے کوݨ کرے میاوٗں
* کِراڑی دا ناں غُلام فاطمہ
* کَس نال چَس اے
* کُسنگ نال یاری تے سنگ نال وَیر
* کَکھ دی وی چوری تے لکھ دی وی چوری
* کَندھاں کُوں وی کَن ہوندِن
* کَلھا دم، ݙُکھ نہ غم یا دمّی دم ݙُکھ نہ غم
* کھاوے گلا تے سر آوے کلہا
* کندھی ت ٻرُوٹا، اَڄ ڳیا کے کل
* کملا ڳالھ کرے، سیاݨا اِکاس(قیاس) کرے

* کھا بُھسری تے کھا نِسری
* کھاؤسیں پا تاں کماؤسیں کیا
* کھادا تاں رَڄ کے سُتا تاں مُن٘ہہ کَڄ کے
* کھاوے میکوں تے بھونکے ٻئے کوں
* کھاندا وی ہِے تے بھونکدا وی ہِے
* کھاݨا مَن پسند، باݨا جگ پسند
* کھاوݨ پِیوݨ کُوں چنڳی بَھلی
*کَم کرݨ کُوں مَنجی مَلی

* کھاوے گَلّا،مَرِیجے کلھا
* کُھٹی دا کُئی دارُو نئیں
* کھجی(خجی) تے چَڑھے ݙُو نظردن
* کَھلا پِـیر اے وِڳڑیاں تِڳڑیاں دا
*کھلا کھوہ وچ کھڑے
* کھوتی لَمبردار دی، دُشمں جُن٘وار دی
* کھوٹے پیسے وی کَم آندِن
* کُھوہ دی مِٹی کُھوہ اِچ
* کُھوہ تَسے کولھ نئیں آندا
* *کُھوہ چُوں نِکھتی، کھاݙے ءِ پئی

*‌‌ کھــݙ وچوں کــڈھ تے کھــوہ وچ ســٹ

* کِھـیر کھنڈ پی، وَݙا پیا تھی

* گھـر دا پیـــر چُلھ دا وٹا

* گندئیں وچ لعل ہوندن

*چھڄ تاں ٻولے‌‌، پروݨ کیوں پیا ٻولے جینکوں سو ٹُھنگ ہوندن
*پڑھیا پُتر کمبھار دا، سولہاں ݙوڑیں اّٹھ

* جنج پرائی تے احمق نچے

* رن دی مَت کُھتھی وچ

* ذات دی کِــرڑی تے چَٹے شتیراں کوں
*پھینگڑی نال اُٹھ وی مر پمدن 
*گھر کوٹھا مال اوٹھا پُتر جیٹھا 
*+گھر چھَپری در بکری پُتر او چنڳاں جیڑھا اوکھے ویلے پکری 
*+گھوڑے کوں تلا رَن کوں کھلا  +گِھیو ڳاوا کھیر مانجھا ٻوہلی ٻاکری 
*؎گھوڑا پُتر گھادا نہ پیو دا نہ ماء دا 
*؎آیا وِساکھ وڊھ ڳئ ساکھ 
*؎اَسوں اَس اَسالہ ݙِینہاں دھُپیں راتیں پالا
*؎ڄیٹھ ڄالھیں ہیٹھ
*؎بَدرا بد بَلا ساوَݨ ہووے ہا
*؎ساوَݨ دا سُتا بندہ نہ کتا
*؎ݙِینہ دی دُھپ تے رات دی بُکھ جنڄ دا گاہݨااے
*؎شریک تَتی سِیخ
*؎جیکوں کتا پَٹے ست کَھلے اُوہو کھاوے
*؎آسِن قَبراں لڳسِن خَبراں 
*؎آئ جو قَبر اچ سوڑی کیا تے موکلی کیا
*؎جیڑھی رات قَبر اچ اے او باہر نی آوَݨڑیں 
*؎شورا حلال تے ٻوٹیاں حرام 
*؎تو مِل دا مالِک اَساں دلدے
*؎پُلسیے دا پَیسہ کُھچ اچ اے 
*تھاݨیدار مُچھ اِچ اے
*مُنشی دا خوشامد اِچ اے
*؎زُبان شِیری تے مُلک گِیری 
*؎زِناہ تے فَناہ
*؎بُکھا نَنگا یار دَھریوسے درتے ٻیٹھا کَھنگھے  چولی دی اُمید رَکھیوسے ہَتھوں ٹوپی مَنگے
*؎مِلی چِٹی چَمڑی بُھل ڳَئ بی بی اَمڑی 
*؎ہِک ہِک اے تے ݙُو یارھاں
*؎اَکھ چُکی نی تَمبالو گُم اے 
*؎گِیسوں میسوں ݙِینہ لاہسی گھر پہ ویسوں؎
*؎لَڑِن ساہن پَٹیجن ٻُوٹے
*؎ساڳ مَتھے دا بھاڳ
*؎آئے تَپ دے ماہِر گولی اَندِر دَم باہر
*؎کِتھ رَہ ڳَئ سُنڄاݨ اُٹھاں تے آتھر ہِن ڳَݙواں تے پَلاہَݨ
*؎پَٹکی پَرے وَنڄ پائ اے اللہ پَت رَکھ گھڊھی اے
*؎آئے یار لاہوری لَش پَش ڈھیر مُحبت تھوڑی ݙِکھاون دَروازہ لَنگھاوِن موری 
*؎جَلے دے آرائیں اوھے چور تے اوھے سائیں 
*؎اَٹے دے ݙِیوے ٻاہِر کھاوِن کاں اَندِر کھاوِن چوہے

## ظ
* ذات پئی کُھوہ وِچ، روٹی پئی مون٘ہہ وِچ

* ذات دے چِیمے چَٹھے، کھاوݨ کُوں

ان٘جو ان٘ج، لَـڑن کُوں کَٹھے
* ذال آئی تاں اَدھی ڳئی، ٻال آئے تاں ساری

* ذال مُتُوں کیہے جُھڳے

* زبان تَخت تے ٻَلھیندی اے تے اِیہا زبان

تَخت تُوں لَہیندی وی ہِے
* زمِیندار دَرَب دی پاڑ

* زن زر زمین فساد دی ڄَڑھ

* زور دے اڳُوں زاری

* زوراور دے چار وِیہاں سَو
* زیرے دے ہوٹُوں ٻکری کوہندِن

* ظُلم اَخِیـر مُک وَیندۓ

## م

؂ مار نہ کُٹ تے آندر چا گُھٹ

؂ مارَݨ آلے تُوں بچان٘وݨ آلا ݙاڈھۓ

؂ لان٘ہݨاں ہِک ناں ݙیوݨے ݙُو

؂ لیکھا جَو تے بَشکݨ (بخشݨ) سَو

؂ مُدئی (مُدعی) سُـست تے گواہ چُست

؂ مَـر ناں جی تے ہلاک پیا تھی

؂ مِراثیاں دی کُتی ای سُـر نال بَھونکدی اے

؂ مُـڑدہ بئیمان (بے ایمان) تے قَـبَر چُونے گچ

؂ مُـڑدہ ٻولے تاں کَفن پاڑ کے

؂ مَـرڳیا مَـردُود، نہ فاتا (فاتحہ) نہ درُود

؂ مَسِیت بَݨی نئیں، مُلاں پہلے آ ڳئین

؂ مالھ پُـراݨی لوٹے بَھنّے،ڄَٹ کھڑوتا خُتی کھنّے

؂ مَتھا ݙیکھ کے ٹِکا لَیندِن

؂ مطلب ویلے ڳَݙھاں کُوں پِـیُو بَـݨین٘دِن

؂ مکوڑاں دے گھرُوں مَتام نئیں مُکدا

؂ مُغلاں ݙِٹھے فارسیاں بُھل ویندِین

؂ مَن حرام تے حُجتاں ڈھیر

؂ مَن٘جِھیں جھنگ اِن، مندھاݨ پہلے آڳئین

؂ مُن٘ہہ منگی مَوت نئیں آندی

؂ موئی نئیں آکڑی پئی اے

؂ مُن٘ہہ نہ مَتھا، جِن پہاڑُوں لَتھا

_؎ منہہ ملاں دا کھیں چور دیاں

ـــ؎ ماء مترئی تے پیو قصئی

؎. ماء موئی گندیں دے ٻار دھی دا ناں ڈسکو

## ن
؂ نہ آوے چور ناں کُتا بھونکے

؂ تِـریں٣ اِچ، نہ تـیرھاں١٣ ءِچ، پَݙّاں ءِچ پَلِیت
ترائے اچ ناں تیرھاں اچ پے لتڑیجوں پیراں اچ
؂ ناں چَـڑھا وپاری کَھٹ کھاندۓ

؂ نہ حال دا نہ حوال دا، سِـنّا دِگا ڄالھ دا

؂ نہ کَم دا نہ کاڄ دا، دُشمݨ اناج دا

؂ نہ کوہَݨ دا، نہ ݙوہَݨ د

؂ نانگ دی مَوت آئی، راہ مَل ٻیٹھا

؂ نانگاں دے ٻال نانگ ہوندِن

؂ نانی مُـݨس(ڄَݨـاں) کِیتا، ݙوہتراں تے چَـٹی پَئی

؂ نَچَݨ کَـھڑی تاں گُھنگھٹ کیہاں

؎ نسوکڑ رن گھڑے بھن

؂ نک ہووے تاں بو آوے

؂ نَواں نمازی تے پاݨی دا اُڄاڑا

؂ نورنگ جُڑدا ریہا تے بھاڄڑ لُڑھدا ریہا

؂ نِمازاں بَشکواوݨ ڳئے، روزے ڳل پئے ڳئے

؂ نَون٘ہاں کَنُوں ماس جُدا نئیں تِھیندا

؂ نَوں ٩ کوہ دریا، سُتھݨ مونڈھے تے

؂ نیکی برباد گُناہ واجِب

؂ نَوِیں مَسِیت کُوں رنگ لڳا, مِل مِل ٻَہندے روݙے

چُوݨیاں (لمبے وال) تُوں اِنکار کریندے، ڄیویں ݙاچی
دے توݙے

## و
؂ واہ (واسطہ) پیا ڄاݨے یا راہ پیا

؂ واہ ڄو خان دی مَݙی، ہِک سَوّڑ تے ہِک تَݙی

؂ واہندے ݙاند گٖوں چَھمَک نہ مارو

؂ وُٹھے دی وا (خَبَر) پَندھیڑُو ݙیندن

؂ وخت پیا بادشاہاں کُوں تے

چِڑیاں کھاون کان٘واں کُوں

؂ وَݙا ٻول اَڳُوں آندۓ

؂ وَݙا سَݙاوݨ سَوکھا اے، وݙا بݨن اوکھا

؂ وَݙا گھر تے بُکھ دا ݙَر

؂ وَݙے سِراں دیاں وَݙیاں پَڳاں

؂ ویلے دیاں نمازاں، کُویلے دیاں ٹکراں

؂ وَڑَن تُوں پہلے نِکلݨ دا راہ ڳولو

؂ وِس کُوں وِس مَریندی اے

؂ وِساخ ڄیٹھ وُٹھا، ساوݨ بدراں مُٹھا

؂ وَل نہ کھاسُوں ݙیلھے، رَب اڳلے پاڑے میلے

؂ وَل وَل ڳِݨو تاں شَے کُھٹ وَیندی اے

؂ وَن٘ڄ دِھیا راوی، نہ کُئی وَن٘ڄی نہ آوی

؂ وہم دا دارُوں لُقمان کولھ وی کائینی

؂ وَہِن دریا تے مِلِن نصِیب

؂ وَیری دی نِگاہ جُتی تے

## ہ

؂ ہاڑھ میلا تے ہاڑھ وِچھوڑا

؂ ہَتھ دا ݙِتا اَڳُوں آندۓ

؂ ہَتھ دا کَتیا سُتر تے پیٹ دا ڄَایا پُتر کَم آندۓ

؂ ہَتھ کُوں ہَتھ پکڑیندۓ

؂ ہَتھ لڳیں ٹِکا لڳدۓ

؂ ہَتھ نہ پُڄے تُھو کَوڑی

؂ ہَٹی رام دے حوالے

؂ ہَر کہیں اپݨی قَبَر ءِچ آب وَڑنۓ

؂ ہَر کُئی اپݨی آئی آپ مَردےٗ

؂ ہِک آکھے ݙُوجھا مَنّے، اُوندا بھول

خُدا نہ بَھنّے

؂ ہِک پِنـݨاں ٻـیا حلوے دی خَـیر

؂ ہِک چور ٻیا چَـتر

؂ ہِک کوڑھا (کوجھا) ݙُوجھا ڈھاک تے پَݙے

؂ ہِک نان٘ہہ (نہیں) تے سَو سُکھ

؂ ہِک ہِکلھا، ݙُوجھا بَھلّا، ترِیجھا پِھٹـڑیاں 
دا پھیٹ

؂ ہِک ہووے اَویڑا (اُپَٹّھا) اُونکُوں سمجھاوے ویڑھا

ویڑھا ای تھی ون٘ڄے اویڑا تاں سمجھائے کیہڑا

… ؞ ہک چکݨ ݙوجھا بھیݙیں متری

؎ ہک کوجھی ݙوجھا ڈھاک تے پݙے

؎ ہک چتوں ݙوجھا اتوں

## ی
؂ یا تَخت یا تَختہ

؂ یار آوِن تے گدُوداں وِکاون

؂ یار اُوہو ڄیہڑا اَوکھے ویلے پَکرے

؂ یار ای تیلی تے سِیندھ ای مَیلی

؂ یار دی یاری کُوں ݙیکھو اُوندے

عملاں نال کیا

؂ یاراں دی بھاہ (کاوڑ) بُھتاراں تے
ڈھائے پائ کھوتی توں کاوڑ کمبھار تے
؂ یاراں نال کیہے لیکھے

؂ یاری اوٹھیاں نال تے ٻُوہے جِھکے

؂ یاری لاوݨ سوکھا اے، نِبھاوݨ اوکھا

؂ یتیم رووݨ دے ہیلَک ہوندن
 
؂ نہ آوے چور ناں کُتا بھونکے 

؂ تِـریں٣ اِچ، نہ تـیرھاں١٣ ءِچ، پَݙّاں ءِچ پَلِیت 

؂ ناں چَـڑھا وپاری کَھٹ کھاندۓ 

؂ نہ حال دا نہ حوال دا، سِـنّا دِگا ڄالھ دا 

؂ نہ کَم دا نہ کاڄ دا، دُشمݨ اناج دا 

؂ نہ کوہَݨ دا، نہ ݙوہَݨ دا 

؂ نانگ دی مَوت آئی، راہ مَل ٻیٹھا 

؂ نانگاں دے ٻال نانگ ہوندِن 

؂ نانی مُـݨس(ڄَݨـاں) کِیتا، ݙوہتراں تے چَـٹی پَئی 

؂ نَچَݨ کَـھڑی تاں گُھنگھٹ کیہاں 

؂ نک ہووے تاں بو آوے 

؂ نَواں نمازی تے پاݨی دا اُڄاڑا 

؂ نورنگ جُڑدا ریہا تے بھاڄڑ

## ٻاہرلے جوڑ

* اُتم کھیتی .مڊھم وپار  نیچ نوکرِی پننݨ ٻے کار .

* اَکھوں چُکیا نی تمبالو گُم اے .
* ہتھا لگے . مَتھا بَھڄے . پتہ لَگے. .
* چور وی آکھے چور چور. . موئ نی تے آکڑی پائ اے. .
* بِھرا بِھراواں دے . چچڑ کانواں ڊے
* ماء موئ ڳِندیاں دے بار ڊِھی دا ناں بوسکی .

* کِراڑ دا ٹَکا کَھڑا تَڑَکا.
* دَر تے ٻیر نہ رہاوِیں  پُلسیے نال یاری نہ لاویں  رَن کوں بھیت نہ ݙیویں

=حوالے=

*