موریں دی ٹور

### حسن واگھا
’’ ڳلی مکسی، سڑک اے، سڑک تے سڄے ہتھ ونڄ کے ہک ٻئی سڑک اے، کھٻے پاسوں ہک سولنگ والی ڳلی اے، اوندے نکر تے ٹی سٹال اے، مطلب اے چاہ دی دوکان ، ہوٹل … بس اتھائیں تہاکوں لبھسی… کھڑو میں تہاکوں رستہ لاواں…‘‘

او تاں چکرا ڳئے۔ نہ پچھاں رستہ قہر تے پے ڳیاں۔ عجب کئی خلوص دے ٻڈیے ہوئے ہوندن کئی شہری لوک وی … ہونہہ ، ڳلی، سڑک، وت ٻئی سڑک ، سڄے کھٻے ہتھ، ٹی سٹال، چاہ دی دوکان، تے آخر آپ نال ٹر پئن… دیہات وچوں آئے ہوئے ہر آدمی کوں جہل تاںمنڈھوں سمجھ گھندن۔  خیر اوں شہری اوکوں رستہ ٹھیک لا ݙتیتے او پہنچ وی ٹھیک ڳئے۔ پر اگفوں صدو کوں ݙیکھ کیں جو اکھیں بشر دیاں ہئین۔ او ٻہوں کئی ودھائے آ تھر ٻورے پائی ، ہوٹل دی ہک میز تے آپ رنگے ہک ٻئے وݙے بندے نال ڳالھیں کریند اٻیٹھا ہا۔ ڳالھیں وی عجب …’’ ایجھیں حال وچ جیرھلے بندہ بندے دا دشمن اے، آئی مین، اکانومک تضا ددے ہتھوں… تاں سٹیٹ دا وجود غنیمت اے … بھئی تضادات سٹیٹ دے ہتھوں نارمل تھی ویندن … تساں اتفاق کریسو…‘‘

’’ یس، صحیح اے، … ݙیکھو نا، سٹیٹ تضادات کوں نارمل تاںنئیں کریندا … سٹیٹ ہک خاس طبقے دی فیور کریندی اے …، او ویسے تساں ٹھیک آکھیے …‘‘

دادو کولھو ونڄ کیں ہک پاسے کھڑ انہاں کوں تُر تُر ݙیہدا رہیے۔ آخر صدیق دی اوندے اتے نظر پئی اے تے او پھلے وانگوں ٹپ کیں اٹھیے۔

’’ اوئے دادو، میݙا یار !‘‘ ایہیں جھٹ وچ صدیق دے اندروں ہک ٻیا صدیق نکل آئے۔ ایں صدیق کوں دادو وی سنڄاݨ گھدے۔

’’ ووئے توں وی ستھݨان شتھݨاں پاوݨ پے ڳئیں دادو!‘‘

’’منڈھو پہلی واری، … تیݙو جو آند اپیا ہم، شہری پوشاک پا ونڄاں میݙے یار کوں خار نہ آوے‘‘

’’ ہوں کئی سیاݨا تے ذہین آدمی ایں ، دادی، آ‘‘ او نہیں ڳلکڑیں پا کیں ہتھ شتھ ملائے تیکرسیں تے ول ٻیٹھے۔ ’’ ہک ہاف سیٹ ٻیا‘‘

اوں چاہ دا آڈر ݙتے۔

’’ اے داد، شعیب صیب ہن، فیکٹری آنر ہن تے دانشور وی اچے پائے دے ہن ، شعیب صیب اے میݙے دوست خالق داد خان ہن ،ساݙے علاقے دے پھردے سَر دے وپاری۔‘‘

خالقداد متھے تریڈھی پا کیں صدیق دو ݙٹھے … ’’ بھئی آپاںکوں کٹھئیں رت نئیں آندی تے تساں وپاری بݨائی ٻیٹھے او ‘‘ … پر صدو ٹھیک ٹھاک ٻیٹھا ہا جو بھئی دادو توں وپاری ہیویں بس!

ہاف سیٹ چاہ دادو پہلی دفعہ پیتی۔ پر او ہائی بس ݙیکھݨ دے ݙا دی۔ اوکوں ایں چاہ دے ہک ہک گھٹ تے اپݨے کوٹو حلوائی دی چاہ یاد آندی رہی۔ … ’’ او … اُم، تہاݙے کولہو شعیب صاحب پنج روپے ہوسن کھلے ؟‘‘ صدو اپݨے کھیسے وی ٹٹلیندا ٻیٹھا ہا…‘‘

ہݨ پنج روپے تاں کوئی ڳلاھ ای نہ ہئی۔ آڈر صدو ݙترے ہݨ تے ٻل شعیب صیب پے کر چھوڑیا۔ پر دادو ٻالیں وانگوں صدیق دی ٻانہہ دے اشٹڈیں نال کھیݙئیں کھیݙدئیں یکدم اکھیں چا پٹیاں … پنج روپے کھلے ای ہوندن !… صدو دے کولہوں تھا ہیاں سو سود بے نوٹیں دیاں ہوسن! … بس ٻیا ، … مزے ہن ساݙے یار دے … شعیب صیب لحظہ ٻیا صدو دے نال ٻہندے تاں دادو سنگڑ کیں صدو دی ٻانہہ دے اشٹڈیں نال ونڄ رلیا ہا۔ پر خدا کیتے او رخصت تھی ڳئین۔

’’صدو! توں یار، کریند اکیاں ہیویں؟ … کاروبار کوئی چنڳا ای؟…

نوکری اے؟… ایݙی تنخواہ ہیوی؟ … یار تیݙا گھر تاں ݙیکھوں! … کپڑے دھوٻی کنوں دھویندا ہوسیں، کے منڈھوں نویں پیندیں؟‘‘’’ ہا بس اینویں ‘‘ صدو نکا جیہاں مسکے۔

’’ یار تیݙے محلے والے تیݙا ناں سݨ کے کھلݨ پئے ڳن، میں پچھای وی صدیق اے صدو نمہی آکھیا۔‘‘

’’ او نہیں صدیق چوکیدار سمجھیا ہوسی، توں اسد خان پچھیں ہا۔‘‘

صدو ہر ڳالھ دا جواب بھر تول کیں ٻیٹھا ݙیندا ہا۔ صدیق چوکیدار سمجھݨ ہا تاں تیݙا پتہ کیویں ݙسیے نیں!… پر دادو اے اٹ کڈھیا نئیں۔

’’ آ ڄلوں‘‘ ۔ ’’ کتھاں، تیݙے گھر؟‘‘ ’’ اوں، گھر …، گھر دراصل ہک سنگتی دے ٻال ٻچے ٹکیے پن، توں ڄل تیکوں روٹیکھواواں۔‘‘ دادو لکھ سمجھائے میں ہوݨیں روتی دا فستہ کڈھی آنداں، بس توں لہݨ سیتی ہک تنور تیں ونڄ ڈٹھا ہم۔ پر صدو ہر و بھر و اوکوںہک ہوٹل تے گھن ڳئے تے ہوٹل ݙیکھ کیں دادو ول ہک واری چکرا ڳئے۔ ایجھاں غلیظ جو اوندے وچ پیر رکھݨ نال وی صدو دی جتی میلی تھیوے، … کوئی چنڳاں ہوٹل نیڑے تیڑے کے نہ ہوسی ٻیا، … او جتی سمیت پیریں دے بھر ہک بنچ تے جڑ ٻیٹھن۔

’’ توں دادو آ کیویں آ ڳئیں؟‘‘

’’ او یار، گھر بکھ جھمراں کھڑی مریندی اے، زمیندار دے شر فساد انج ،میں تاںبس نکل آیاں‘‘

دادو دی نظر سامݨے سڑک تے ویندے سوہݨے جوڑے تے ہائی۔ ݙوہائیں کنوارے ݙسدے ہئیں۔ منگیندا منگیندی ہوسن… چھوہر اپݨے منگیندے دے سر توں لوݨ مرچاں وتیندی ہوسی … عاشو ٹردے ویلھے چوری چوری اوندے سر توں لوݨ مرچاں آنو تایاں ہن تاں جو نر نہ لڳے، بھئی دادو اوند امنگیندا جو ہا، تیں بݨ ٹھݨ کیں شہر پیا ویندا ہا… ہا … ہوں، اے صدو جو ٻیتھے، ساݙا یار، اوں عاشو دا خیال چھنڈک چھوڑیے۔

’’ اوچھورے ، روٹی گھن آ‘‘ صدو آڈر ݙتے۔

’’ بابو تیرا حساب …! ‘‘ ’’ اوئے مہمان !… صدو دادو دو اشارہ کیتے۔ چھوکرا چپ کر کیں روٹی گھنا ٓئے۔ دادو وی خیر کھادی اے تے صدو آپ ترئے پلیٹاں بھاجی دیاں وندا کیں وی آڈر تے آڈر ݙتی ونڄے۔ ’’گلو جانی، ݙو پلیٹاں مٹھے چاول ‘‘ ’’ گلو ݙو گلاس لسی … تے ݙو کوپ چاہ وی آکھ ݙے … ووئے گلی، گلے وچوں پیسے گھن کے او سامݨے چار کباب تاں گھدی آ‘‘ اے کتابیں دا آڈر چاہ تے لسی دے بعد ہا۔ تے جیرھلے او کھا پی کیںنکل ڄلین گلے تے ٻیٹھے پٹھاݨ دا الا دادو دے کنیں پے۔ ’’ اوئے خانہ خراب گلو، اساںبابو کوں روٹی کھوا دیا، اوئے اس دا تاں حساب اوور ہے…‘‘ ’’ نال مہمان تھاجی ‘‘ گلو دا جواب ہا۔

’’ اوئے مہمان تو اے روز ڳلی کن کسی نہ کسی کوں پکڑ گن آتا ہے۔ نامراد‘‘

’’ ہوں سمجھ آ ڳئی اے‘‘ دادو بڑکیے۔ ’’کیا؟‘‘ ’’ اوں ، کجھ نئیں ‘‘ دادو جواب ݙتے ’’ دادو توں با صلاحیت آدمی ݙسدیں ‘‘ تے اینویں گذردی ڳئی۔

ہک رات ، رات دے ہک وڄے تائیں ہوٹلیں دے میزیں تیں گفتگواں کر کر کیں، جیرھلے اٹھین، صدو اوکوں ہک کوٹھی تے ونڄ مہمان کیتے۔ ہن دادو چَو جنڄیں دا بکھا، اسفنجی گدے والے بسترے تے پیا ول ول پاسے پر تے تیں ڈڈھ تیں ہتھ وی پھیرے۔ آخر ا ونئیں جنب سڳیا۔ ’’ یار اسد ، ایں بنگلے والے کوں روٹی دا تاں آکھیں ہا … چوتھا جنج اے، لنگھڑیں‘‘ کیا جیوݨ اے؟ … رات ݙینھ الائوں تے ݙکھڑا اپݨا زبان تے نہ آوے۔…‘‘’’ چپ کر اینویں پول کھولیو تاں سرونٹ کوارٹر ولا سمیسن تے فجر دے نرہان پاݨی کنوں وی ویسیں،… فجر ناشتے ویلھے رھٖ کریں۔ ‘‘ تے دادو دا وس ہݨ اٹیچڈ باتھ دے صابݨ تولیے تے پھردا ہا۔ رات کوں اٹھی اٹھی ورتیس۔

تے آخر ہک ݙینھ صدو اوکوں اپݨے مکان تے وی گھن ڳئے۔ پر ہݨ دادو چکرایا نئیں… ہکو کمرہ، تیں اوندے وچ ہکا کھٹڑی۔ ہک چنڈ وچ پراݨے لڳڑے تے ٻئی چنڈ وچ کتابیں دا ڈھیر … جاہ جاہ بال پوائنٹ پنسلیں دے کوکے کھندے پئے ہن تے ادھ سڑیے سگرٹیں دے ٹوٹے ہک جاہ تے کٹھے تھے پے ہن۔ دادو انہیں شئیں کوں اکھیں وچ ڳݨیے تولیے… اے ہݨ میںکنوں پچھسی ، تہوں اپݨے مکان دا پتہ کہیں کوں نیوہیں ݙسیندا ؟… پر او الاݨے:

’’ اسد خان، تساں میکوں اڄ مڈل ایسٹ دے بارے موٹیاں موٹیاں ڳالھیں ݙسائو، کتھائیں گفتگو کرݨی پے ویندی اے۔‘‘

’’ اوئے گڈ، ویری گڈن!، توں واقعی با صلاحیت بندہ ایں، او پئی رسالہ، اوندے وچ مڈل ایسٹ بارے ہک چنڳاں جیہاں مضمون ہے پیا۔‘‘

………………

دادوںکوں اٹھ مہینے شہر آئے تھی ڳے ہن تے اوندے بارے اوندی وستی وچ شہرت پہنچ ڳئی ہائی خالقداد وݙا آدمی بݨ ڳئے… ہک ݙینھ ہک ٻڈھڑا تے ہک ننڈھا چھوہر ہک چاہ دی دوکان تے کھڑے پچھن:

’’ دادو ہوندے اتھائیں؟… داد، خالقداد؟‘‘

’’ کون خالقدار! لمبے قد نال، اچھا، کے ڈی صاحب … ‘‘ تے اونہہ ویلھے دادو پیو تے بھرا کوں سنڄاتے۔ او بابو، اوئے کریمو تساں ! آ ڳئے او … پر ، پر بابا میں تاں ہݨیں کراچی تیا رتھیا ٻیٹھاں، ہک کمپنی نال اگریمنٹ کرنقے… مکان دی چاٻی وی ہݨیں ہک دوست کوں ݙے چھوڑی اے … اے چلو تہاکوں روٹی تاں کھواواں… آئو ہݨ وقت تاں تھیا نہ، اتھائیں کوئی گندا مندا ہوٹل ݙیکھو‘‘ … اوں ہکے ساہ وچ اے سب کجھ آکھ چھوڑیے ۔ ’’ او ، پتر اساں ٹکر نال ٻدھی ودے ہیں، ہݨے کھادے سے‘‘ پر او انہیںکوں ہرو بھر وہوٹل وچ گھن ڳئے۔

’’ صاحب، تہاݙا کھاتہ…‘‘

’’مہمان!‘‘ بیرا مہمانیں دو ݙیہدا روٹی گھنݨ لڳا ڳئے۔ دادو گھر دے بارے کوئی ڳالھ نئیں پچھی، جیویں اوکوں سب کجھ معلوم ہا… عاشو وی ودی ہوسی ٻیا… وندے دل دی کہیں چنڈو چ ہل چل تھئی اے۔ تے کے ڈی صاحب کتاب کھول شام دی گفتگو واسطے ’’ بوہیمن ازم ‘‘ دے بارے نوٹس بݨاوݨ ول ٻیٹھن۔

## حوالہ
کتاب: کرینہہ دے پُھل، مصنف: نصیر شاہ ، جھوک پبلشرز ملتان