open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جوسیپے ساویریو پولی

## جوسیپے ساویریو پولی
جوسیپے ساویریو پولی ، اٹلی دا ہک وݙا سائنسدان ہا ، جئیں فزکس اتے جانوراں دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوندا ڄمݨاں 11 اکتوبر 1746 وچ مولفیٹا ، اٹلی وچ تھیا ۔ انہاں اپݨی زندگی سائنس دے مطالعے وچ گزاری ، خاص طور تے تتلیاں ، مرجانیاں اتے گھوگھیاں (ملاسکا) تے ۔ 

پولی پادوا یونیورسٹی توں تعلیم حاصل کیتی ، اتے بعد وچ انہاں نیپلز یونیورسٹی وچ فزکس دے پروفیسر دے طور تے کم شروع کیتا ۔ انہاں فزکس دے نال نال جانوراں دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ، اتے اوندا شوق جانوراں دے نمونیاں کوں کٹھا کرݨ ہا ۔ 

پولی تتلیاں ، مرجانیاں اتے گھوگھیاں دے نمونیاں دا ہک وݙا مجموعہ تیار کیتا ۔ انہاں نمونیاں دا مطالعہ کیتا اتے انہاں دی ونڈ کاری کیتی ۔ انہاں جانوراں دی زندگی دے مختلف پہلوواں دا مطالعہ کیتا ، اتے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ 

پولی ٻہوں ساری سائنسی کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ۔ اوندا کم جانوراں دی ونڈ کاری وچ ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں سمندری جانوراں دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ، اتے انہاں دی اہمیت کوں لوکاں تک پڄایا ۔ 

پولی دی موت 7 اپریل 1825 وچ نیپلز وچ تھئی ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ اٹلی دی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں جانوراں دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں اٹلی دی سائنس دی تاریخ وچ ہمیشاں زندہ راہسی ۔ انہاں سمندری جانوراں دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔
ایلس پرووٹ فول

## ایلس پرووٹ فول
ایلس پرووٹ-فول ، فرانس دی ہک وݙی سائنسدان ہئی ، جئیں گھوگھیاں (ملاسکا) دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوندا ڄمݨاں 1873 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی گھوگھیاں دے مطالعے اتے انہاں دی ونڈ کاری وچ گزاری ۔

پرووٹ-فول ٻہوں ساریاں نویاں قسماں دی شناخت کیتی ، خاص طور تے او قسماں جیڑھیاں محفوظ کیتے ڳئے جانوراں توں ملیاں ہن ۔ انہاں گھوگھیاں دی زندگی دے مختلف پہلوواں دا مطالعہ کیتا ، اتے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوندا کم گھوگھیاں دی ونڈ کاری وچ ٻہوں اہم ہا ۔

پرووٹ-فول ٻہوں ساری سائنسی کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ۔ اوندا کم گھوگھیاں دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں فرانس دی گھوگھیاں دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔

اونے خاص طور تے محفوظ کیتے ڳئے جانوراں دے نمونیاں توں نویاں قسماں دی شناخت کیتی ، جیڑھا اوندا وݙا کم ہئی ۔ ایں کم نال انہاں لوکاں کوں گھوگھیاں دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔

پرووٹ-فول دی موت 1972 وچ تھئی ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ فرانس دی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں گھوگھیاں دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں گھوگھیاں دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں محفوظ کیتے ڳئے جانوراں توں نویاں قسماں دی شناخت کرکے گھوگھیاں دے مطالعے وچ خاص حصہ پاتے ۔
نکولائی پرزے والسکی

## نکولائی پرزے والسکی
نکولائی پرزے والسکی ، روس دا ہک وݙا کھوڄ کار ہا ، جئیں نویں علاقیاں اتے جانوراں دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوندا ڄمݨاں 1839 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی نویں علاقیاں دی کھوڄ اتے جانوراں دے مطالعے وچ گزاری ۔

پرزے والسکی وسطی ایشیا دے علاقیاں دی کھوڄ کیتی ، جتھاں انہاں ٻہوں سارے نویں جانور دریافت کیتے ۔ انہاں جانوراں دی زندگی دے مختلف پہلوواں دا مطالعہ کیتا ، اتے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوندا کم جانوراں دی ونڈ کاری وچ ٻہوں اہم ہا ۔

پرزے والسکی خاص طور تے پرزےوالسکی گھوڑے دی شناخت کیتی ، جیڑھا اوندا سب توں وݙا کم ہئی ۔ ایں گھوڑے توں پہلے سائنسدان واقف نہ ہن ۔ ایں گھوڑے دے علاوہ ، انہاں ٻئے وی ٻہوں سارے نویں جانور دریافت کیتے ، جیویں جو اونٹ اتے ہرݨ ۔

پرزے والسکی ٻہوں ساری سفری کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ۔ اوندا کم کھوجیاں اتے جانوراں دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں وسطی ایشیا دے جانوراں دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔

پرزے والسکی دی موت 1888 وچ تھئی ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ روس دی سائنس اتے جغرافیہ وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں جانوراں دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں کھوجیاں اتے جانوراں دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں پرزےوالسکی گھوڑے دی شناخت کر تے جانوراں دے مطالعے وچ خاص حصہ پاتے ۔
زاہدہ زیدی

زاہدہ زیدی (4 جنوری 1930ء - 11 جنوری 2011ء) ہِک بھارتی اسکالر، انگریزی ادب دی پروفیسر، شاعرہ، ڈراما نگار تے ادبی نقاد ہَن۔ اُنّھاں دی ادبی خدمات وِچ سماجی، نفسیاتی تے فلسفیانہ پہلویاں نال جُڑّیاں اردو تے انگریزی وِچ 30 توں زائد کتاباں تے انتون چیخوف، لوئجی پیرآندیلو، سیموئل بکٹ، ژاں پال سارتر تے یوجین آئنسکو دے ادبی کمّاں دا ترجمہ شامل ہِے۔ اُنّھاں نے اردو تے انگریزی وِچ بھارتی تے مغربی مصنفین دے کئی ڈرامے پروڈیوس کِیتے تے اِنّھاں دی ہدایت کاری کِیتی۔ اُنّھاں کوں غالب انسٹی ٹیوٹ، دہلی دی طرفوں اردو ڈرامے کِیتے ہم سب غالب ایوارڈ تے کل ہند بہادر شاہ ظفر ایوارڈ مِلا۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
زاہدہ زیدی 4 جنوری 1930ء کوں میرٹھ، ہندوستان وِچ پیدا تھئیں۔ اوہ پنج دِھیاں وِچ سبھ توں چھوٹی ہَن۔ اُنّھاں دے والد، ایس ایم مستحسن زیدی، جامعہ کیمبرج وِچ ریاضی پڑھیندے ہَن تے میرٹھ وِچ ہِک معروف وکیل ہَن۔ اُنّھاں دا انتقال اُوں وقت تھیا جݙݨ زاہدہ زیدی ٻہت چھوٹی ہَن۔ اُنّھاں دے دادا، کے جی ثقلین، ہِک مشہور سماجی مصلح ہَن، جݙݨ جو اُنّھاں دے نانا، خواجہ الطاف حسین حالی، اردو دے شاعر ہَن۔ ہِک وݙّی بہن، ساجدہ زیدی، جیڑھیاں اُنّھاں دے ݙو مہینے بعد انتقال کر ڳئیاں، اوہ ہِک معروف شاعرہ تے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی (اے ایم یو) وِچ تعلیم دی پروفیسر وی ہَن۔ ݙوہیں ادبی برادری وِچ "زیدی بہنیں" دے نام نال مشہور ہَن۔ اگرچہ ہِک قدامت پسند مسلم معاشرے توں ہَن، اُنّھاں نے تے ساجدہ نے اے ایم یو وِچ طالب علماں دے طور تے برقع پاوݨ چھوڑ ݙِتّا تے اپݨیاں سائیکلاں تے کلاس تک ڳئیاں۔

اُنّھاں دی بیوہ ماں نے خاندان کوں میرٹھ توں پانی پت منتقل کِیتا تے اپݨیاں دِھیاں کوں اے ایم یو وِچ پڑھݨ کِیتے بھیڄ ݙِتّا، کیوں جو اِیہ ہِک اعلیٰ تعلیمی ادارہ ہَئی۔ اے ایم یو وِچ زاہدہ زیدی نے انگریزی زبان وِچ بیچلر آف آرٹس (بی اے) تے ماسٹر آف آرٹس (ایم اے) دیاں ڈگریاں حاصل کِیتیاں۔ اُنّھاں نے انگلینڈ وِچ اپݨی تعلیم جاری رکھی، جامعہ کیمبرج وِچ ترمیم شدہ اوورسیز میرٹ اسکالرشپ دے نال تعلیم حاصل کِیتی، جتھاں اُنّھاں نے انگریزی وِچ بی اے آنرز تے ایم اے دیاں ڈگریاں حاصل کِیتیاں۔ ہندوستان واپسی تے، اُنّھاں نے لیڈی ارون کالج تے مرانڈا ہاؤس، دہلی یونیورسٹی تے 1952ء توں 1964ء تک زنانیاں دے کالج، اے ایم یو وِچ انگریزی پڑھائی۔ اوہ 1964ء وِچ اے ایم یو شعبہ انگریزی وِچ ریڈر مقرر تھئیں۔ 1983ء وِچ اوہ انگریزی دی پروفیسر بݨیاں تے 1988ء وِچ ریٹائر تھئیں۔ اُنّھاں توں پہلے، 1971ء-72ء دے دوران وِچ، اُنّھاں نے شملہ وِچ انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ایڈوانسڈ اسٹڈی وِچ فیلو دے طور تے کم کِیتا۔

زاہدہ زیدی دا انتقال 11 جنوری 2011ء کوں علی گڑھ وِچ تھیا۔

## حوالے

ونکی:شیعہ اثنا عشری
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:بھارتی شاعر زنانیاں
ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
ونکی:بھارتی مترجم زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دے بھارتی شعرا
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
جان ایونجلیسٹا پرکنجے

## جان ایونجلیسٹا پرکنجے
جان ایونجلیسٹا پرکنجے ، چیک دا ہک وݙا سائنسدان ہا ، جئیں انسانی جسم اتے اوندے کماں دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوندا ڄمݨاں 1787 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی انسانی جسم دے مطالعے اتے اوندے کماں کوں سمجھݨ وچ گزاری ۔ 

پرکنجے انسانی اکھ دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ۔ انہاں "پرکنجے اثر" دریافت کیتا ، جیندے وچ انہاں ݙسایا کہ اکھ دی روشنی وچ تبدیلی آوݨ نال رنگاں کوں ݙیکھݨ دا طریقہ وی بدل ویندا ہے ۔ ایں توں علاوہ ، انہاں "پروٹوپلازم" دا ناں وی ݙتا ، جیڑھا سیل (خلیہ) دے اندر موجود مادے کوں سݙیا ویندا ہے ۔ ایں دریافت نال انہاں سیل دی حیاتیات کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔ 

پرکنجے انسانی دماغ اتے دل دے بارے وچ وی ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دل دے پٹھیاں (muscles) وچ موجود خاص قسماں دے فائبر (ریشے) دریافت کیتے ، جنہاں کوں "پرکنجے فائبر" سݙیا ویندا ہے ۔ ایں دریافت نال دل دے کماں کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مدد ملی ۔ 

پرکنجے ٻہوں ساری سائنسی کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ۔ اوندا کم انسانی جسم دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں انسانی جسم دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔ 

پرکنجے دی موت 1869 وچ تھئی ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ چیک دی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں انسانی جسم دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں انسانی جسم دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں "پرکنجے اثر" اتے "پروٹوپلازم" دی دریافت کرکے انسانی جسم دے مطالعے وچ خاص حصہ پاتے ۔
فرینک ڈبلیو پٹنم

## فرینک ڈبلیو پٹنم
فرینک ڈبلیو پٹنم ، امریکہ دا ہک وݙا سائنسدان ہا ، جئیں خون دے پروٹین دی بݨتر اتے انہاں دے کماں دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوندا ڄمݨاں 1917 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی خون دے پروٹین دے مطالعے اتے انہاں دے کماں کوں سمجھݨ وچ گزاری ۔

پٹنم خون دے پروٹین ، خاص طور تے امیونوگلوبلینز (اینٹی باڈیز) دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ۔ انہاں پروٹین دی بݨتر اتے انہاں دے کماں دا تفصیلی مطالعہ کیتا ، اتے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوندا کم حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) وچ ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں خون دے پروٹین دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔

پٹنم ٻہوں ساری سائنسی کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ۔ اوندا کم حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں خون دے پروٹین دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔

اونے امیونوگلوبلینز دی بݨتر اتے انہاں دے کماں دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ، جیڑھا اوندا وݙا کم ہئی ۔ ایں کم نال انہاں لوکاں کوں بیماریاں نال لڑݨ والے پروٹین دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔

پٹنم دی موت 2006 وچ تھئی ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ امریکی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں خون دے پروٹین دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں امیونوگلوبلینز دی بݨتر اتے کماں دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ، اتے انہاں دے مطالعے وچ اہم حصہ پاتے ۔
شمع زیدی

شمع زیدی (پیدائش: 25 ستمبر 1938ء) ہِک ہندوستانی زنانی اسکرین پلے رائٹر، کاسٹیوم ڈیزائنر، آرٹ ڈائریکٹر، تھیٹر پرسن، آرٹ نقاد تے دستاویزی فلم بݨاوݨ والی ہِن۔ انّھاں دی شادی ڈائریکٹر ایم ایس ساتھیو نال تھئی ہِے۔ شمع زیدی کوں 2021ء وِچ آئی سی اے - انٹرنیشنل کلچرل آرٹفیکٹ فلم فیسٹیول وِچ لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ نال نوازا ڳیا۔

## پس منظر
شمع زیدی ہِک سیاست دان تے ماہر تعلیم بشیر حسین زیدی تے انّھاں دی زنانی قدسیہ زیدی دی دِھی ہِن۔ انّھاں دی ماں قدسیہ کمیونسٹ نظریات دی ماہر تے تھیٹر دی شخصیت حبیب تنویر دی ساتھی ہَن۔ شمع اِیں جوڑے دی اکلوتی دِھی ہئی تے انّھاں دے ݙو بھائی ہِن۔ انّھاں دے والدین ݙوہاں ہندوستان وِچ "ترقی پسند" کمیونسٹ تحریک نال قریبی وابستہ ہَن تے شمع ہِک مضبوط بائیں بازو دے ماحول وِچ پلی بڑھی۔ انّھاں دی تعلیم وڈ اسٹاک اسکول، موسوری تے پھر مرانڈا ہاؤس، نئی دہلی وِچ تھئی۔ انّھاں نے دہلی یونیورسٹی توں انگریزی وِچ بیچلر دی ڈگری حاصل کِیتی ہِے تے سلیڈ اسکول آف آرٹ، لندن توں سٹیج ڈیزائن وِچ ڈپلوما کِیتا ہِے۔ ٹی وی سیریل "بھارت ایک کھوج" وِچ انّھاں دی بہترین اسکرین رائٹنگ کِیتے انّھاں کوں سراہا ویندا ہِے۔

## صحافت

* دی سٹیٹس مین، دی پیٹریاٹ تے شنکرز ویکلی، نئی دہلی کِیتے آرٹ نقاد۔
* فلم، تھیٹر تے ٹیلی ویژن تے سنیما وژن، ہندوستان وِچ سنیما، وغیرہ تے ٻئے جریدے تے اخبارات تے متعدد مضامین لکھے۔

## تھیٹر
زیدی کوں ووڈسٹاک، موسوری دے اسکول وِچ رہندے ہوئے ملبوسات دے ڈیزائن وِچ دلچسپی پیدا تھئی، جیڑھا وِچ تھیٹر دی وسیع سرگرمیاں ہَن۔ نیز اپݨی ماں قدسیہ زیدی دے اثر و رسوخ دی وجہ نال جنّھاں نے 1950ء دی دہائی دے آخر وِچ حبیب تنویر تے ٻئے دوستاں دے نال ہندوستانی تھیٹر دا آغاز کِیتا۔ مرانڈا ہاؤس وِچ اپݨے کالج دے ݙین٘ہاں وِچ انّھاں نے ہندوستانی تھیٹر وِچ سرگرم دلچسپی گِھنݨ دے علاوہ اُتھاں سٹیج پروڈکشن وِچ مدد کرݨا شروع کر ݙِتّا۔ بی اے دے بعد شمع اسٹیج تے کاسٹیوم ڈیزائن دے ہِک سالہ کورس کِیتے سلیڈ اسکول آف آرٹ، لندن ڳئی۔ اِیں دے بعد انّھاں نے جرمنی وِچ فرینکفرٹ میونسپل تھیٹر وِچ بطور اپرنٹیس تے کجھ عرصے کِیتے برلنر انسمبل وِچ بطور مبصر کم کِیتا۔ (ہیر ہین ہیکروتھ، فرینکفرٹ ایم مین، مغربی جرمنی کِیتے اسٹیج، فلم تے ٹی وی ڈیزائن وِچ اپرنٹس۔ ہیر ہیکروتھ ریڈ شوز ہافمینز ٹیلز وغیرہ دے ڈیزائنر ہَن۔) اوہ 1961ء وِچ دہلی واپس آئیاں تے 1965ء وِچ ممبئی منتقل تھیوݨ توں پہلے ہندوستانی تھیٹر کِیتے ملبوسات ڈیزائن کِیتے جِتھاں انّھاں نے انڈین پیپلز تھیٹر ایسوسی ایشن کِیتے مصنف، ڈیزائنر، پرفارمر تے ڈائریکٹر دے طور تے کم کِیتا۔ 1980ء توں انّھاں نے تھیٹر توں زیادہ فِلماں تے ٹیلی ویژن کِیتے ڈیزائن کِیتا ہِے۔

## اسٹیج پروڈکشنز

* چو این لائی، لودی گارڈنز، نئی دہلی وِچ ہِک تاریخی ملبوسات دا مقابلہ

## ہندوستانی تھیٹر

* شکنتلا (1958ء) - کاسٹیوم ڈیزائن
* مٹی دی گاڑی (1958ء) - کاسٹیوم ڈیزائن تے آرٹسٹ
* خالد دا خلہ (1958ء) - کاسٹیوم ڈیزائن تے آرٹسٹ
* مدراکشس (1962ء) - ڈائریکشن تے کاسٹیوم ڈیزائن
* سفید کنڈلی (1963ء) - کاسٹیوم ڈیزائن تے آرٹسٹ
* میرا نام تروفالدین (1964ء) - موافقت تے لباس ڈیزائن

## سینما
انّھاں نے ستیہ جیت رائے، شیام بینیگل، ایم ایس ساتھیو تے ٻئیاں دے نال دستاویزی فِلماں تے فیچر فِلماں کِیتے اسکرپٹ/ڈائیلاگ لکھے ہِن۔ اوہ کاسٹیوم ڈیزائنر تے آرٹ ڈائریکٹر دے طور تے وی کم کر چُکیاں ہِن۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:فلم فیئر ایوارڈ جِتَّݨ آلے
ونکی:شیعہ اثنا عشری
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:دہلی دیاں ڄمان٘درو شخصیتاں
سوسن وشواناتھن

سوسن وشواناتھن (پیدائش: 1957ء) ہک ہندوستانی زنانی ماہر عمرانیات، سماجی بشریات تے افسانہ نگار ہِن۔ اوہ مذہبی مکالمے تے مذہب دی سماجیات تے اپݨیاں تحریراں کِیتے مشہور ہِن۔ اُنّھاں دی پہلی کتاب "کرسچن آف کیرالہ: ہسٹری، بلیف اینڈ ریچوئل انڈ دی یاکوبا" (آکسفورڈ یونیورسٹی پریس) مذہب دی سماجیات دے میدان وِچ ہک شاندار کم ہئی۔ اوہ سماجیات دی پروفیسر ہِن تے جواہر لعل نہرو یونیورسٹی وِچ سینٹر فار دی اسٹڈی آف سوشل سسٹم دی سابق چیئرپرسن ہِن۔ 

## ابتدائی زندگی
سوسن وشواناتھن نے دہلی یونیورسٹی تے جواہر لال نہرو یونیورسٹی توں تعلیم حاصل کیتی۔ جواہر لعل نہرو یونیورسٹی توں سماجیات وِچ ایم اے کرݨ دے بعد، اُنّھاں نے ایم فل کِیتا تے سماجیات وِچ شعبہ سماجیات، دہلی اسکول آف اکنامکس، دہلی یونیورسٹی وِچ پی ایچ ڈی کیتی۔ سوسن نے اپݨی پی ایچ ڈی نامور ماہر عمرانیات تے سماجی بشریات دے ماہر وینا داس دی نگرانی وِچ مکمل کیتی۔

## کیریئر
سوسن نے اپݨے کیریئر دا آغاز 1983ء وِچ سماجیات، ہندو کالج، دہلی یونیورسٹی وِچ سینئر لیکچرر دے طور تے کِیتا۔ اوہ 1989ء توں 1997ء تک اتھاں دے شعبہ سماجیات دی سربراہ رہے۔ اُنّھاں نے 1997ء وِچ جواہر لعل نہرو یونیورسٹی دے سینٹر فار دی اسٹڈی آف سوشل سسٹمز وِچ شمولیت اختیار کیتی جِتھاں اوہ ہݨ پروفیسر ہِن۔ اوہ سماجیات مذہب، تاریخی بشریات، کلاسیکی سماجی نظریہ تے صنفی مطالعہ پڑھیندے ہِن۔ اوہ 2010ء توں 2012ء تک سینٹر فار دی اسٹڈی آف سوشل سسٹم، اسکول آف سوشل سائنسز، جواہر لعل نہرو یونیورسٹی دی چیئرپرسن رہے۔  اوہ اعزازی فیلو، انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ایڈوانسڈ اسٹڈی، شملہ 1990ء-1995ء تے فیلو، نہرو میموریل میوزیم اینڈ لائبریری، نئی دہلی 1989-92ء ہَن۔ اوہ کوئینز یونیورسٹی بیلفاسٹ 1997ء وِچ سماجی بشریات وِچ چارلس والیس فیلو ہَن۔ اوہ Maison des Sciences de L'Hommes، پیرس (2004ء)، پیرس 13 یونیورسٹی (2011ء) دی وزٹنگ پروفیسر رہے ہِن۔ اوہ فری یونیورسٹی، برلن تے سانتا کروز دی یونیورسٹی آف کیلیفورنیا وِچ تے سان ڈیاگو، لنڈ یونیورسٹی، سویڈن وِچ ساؤتھ ایشیا نیٹ ورک تے مونا کیمپس وِچ جمیکا یونیورسٹی وِچ مہمان فیکلٹی رہ چُکیاں ہِن۔ اوہ ورلڈ کونسل آف چرچز، جنیوا 1987-89ء دی اعزازی کنسلٹنٹ، آکسفورڈ یونیورسٹی پریس، نئی دہلی 1994ء توں 1999ء تے 2009ء دے بعد تے فری یونیورسٹی، برلن، 2011ء دی کنسلٹنٹ رہے ہِن۔ اوہ سنٹرل یورپین یونیورسٹی، بوڈاپیسٹ (2018ء-2019ء) وِچ ریسرچ ایکسی لینس فیلو ہَن۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:دہلی دیاں مصنفاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
گستاو رادے

## گستاو رادے
گستاو رادے ، جرمنی دا ہک وݙا سائنسدان ہا ، جئیں پکھیاں ، جل تھلیاں ، ریپٹائلز ، چھپکلیاں ، نانگاں اتے کیڑے مکوڑیاں دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوندا ڄمݨاں 1831 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی جانوراں دے مطالعے اتے انہاں دی ونڈ کاری وچ گزاری ۔ انہاں نویں علاقیاں دی کھوڄ وی کیتی ۔

رادے قفقاز اتے وسطی ایشیا دے علاقیاں وچ خاص طور تے کم کیتا ۔ انہاں اتھاں دے جانوراں دی زندگی دے مختلف پہلوواں دا مطالعہ کیتا ، اتے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوندا کم جانوراں دی ونڈ کاری وچ ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں نویں جانوراں دیاں ونکیاں وی دریافت کیتیاں ۔

رادے پکھیاں ، جل تھلیاں ، ریپٹائلز ، چھپکلیاں ، نانگاں اتے کیڑے مکوڑیاں دے بارے وچ ٻہوں ساری سائنسی کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ۔ اوندا کم جانوراں دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں قفقاز اتے وسطی ایشیا دے جانوراں دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔

اونے نویں علاقیاں دی کھوڄ وی کیتی ، جیڑھا اوندا وݙا کم ہئی ۔ ایں کم نال انہاں لوکاں کوں نویں جانوراں اتے انہاں دے علاقیاں دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔

رادے دی موت 1903 وچ تھئی ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ جرمنی دی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں جانوراں دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں جانوراں دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں قفقاز اتے وسطی ایشیا دے جانوراں دے بارے وچ کم کرکے جانوراں دے مطالعے وچ اہم حصہ پاتے ۔
ایڈورڈ پیئرسن ریمسے

## ایڈورڈ پیئرسن ریمسے
ایڈورڈ پیئرسن ریمسے ، آسٹریلیا دا ہک وݙا سائنسدان ہا ، جئیں پکھیاں دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوندا ڄمݨاں 1842 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی پکھیاں دے مطالعے اتے انہاں دی ونڈ کاری وچ گزاری ۔ 

ریمسی آسٹریلوی پکھیاں دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ۔ انہاں پکھیاں دی زندگی دے مختلف پہلوواں دا مطالعہ کیتا ، اتے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوندا کم پکھیاں دی ونڈ کاری وچ ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں آسٹریلوی پکھیاں دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔ 

ریمسی "کیٹلاگ آف دی آسٹریلین برڈز ان دی آسٹریلین میوزیم ایٹ سڈنی" ناں دی ہک کتاب لکھی ، جیندے وچ انہاں آسٹریلوی میوزیم وچ موجود آسٹریلوی پکھیاں دی فہرست پیش کیتی ۔ ایں کتاب وچ آسٹریلوی پکھیاں دیاں مختلف ونکیاں دی شناخت کیتی ڳئی اتے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ڳئی ۔ ایں کتاب نال انہاں لوکاں کوں آسٹریلوی پکھیاں دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔ 

ریمسی ٻہوں سارے سائنسی مقالے وی لکھئے ، جنہاں وچ انہاں پکھیاں دے بارے وچ اپݨے مشاہدات پیش کیتے ۔ اوندا کم پکھیاں دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں آسٹریلیا دے پکھیاں دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔ 

ریمسی دی موت 1916 وچ تھئی ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ آسٹریلوی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں پکھیاں دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں پکھیاں دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں آسٹریلوی پکھیاں دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ، اتے انہاں دی ونڈ کاری وچ اہم حصہ پاتے ۔
فرانسسکو ریڈی

## فرانسسکو ریڈی
فرانسسکو ریڈی ، اٹلی دا ہک وݙا طبیب ہا ، جئیں حیاتیاتی تخلیق (ابیوجینیسس) دے غلط نظریے کوں رد کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوندا ڄمݨاں 1626 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی طب دے مطالعے اتے تجربات وچ گزاری ۔ 

ریڈی 1668 وچ ہک سنڄاپو تجربہ کیتا ، جیندے وچ انہاں ݙکھایا کہ گوشت وچ مکھیاں دے لاروے (میگٹس) خود بخود پیدا نی تھیندے ، بھل او مکھیاں دے انڈیاں توں نکلدن ۔ انہاں ترے جار گھدے ، ہک وچ گوشت رکھیا اتے او کھلا چھوڑ ݙتا ، ݙوجھے وچ گوشت رکھیا اتے اوندے اتے کپڑا ٻدھ ݙتا ، اتے تریجھے وچ گوشت رکھیا اتے اوندے اتے باریک ڄال ٻدھ ݙتا ۔ پہلے جار وچ مکھیاں آیاں اتے انڈے ݙتے ، جیندے توں لاروے نکلے ۔ ݙوجھے جار وچ مکھیاں نی آ سڳیاں ، اتے کوئی لاروے نی نکلے ۔ تریجھے جار وچ مکھیاں ڄال اتے انڈے ݙتے ، پر لاروے گوشت تک نی پڄ سڳے ۔ ایں تجربے توں ثابت تھیا کہ لاروے خود بخود پیدا نی تھیندے ، بھل او مکھیاں دے انڈیاں توں نکلدن ۔ 

ریڈی دا تجربہ حیاتیاتی تخلیق دے غلط نظریے کوں رد کرݨ وچ ہک وݙا قدم ہا ۔ اوندا کم سائنس دی تاریخ وچ ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں طب اتے سائنس دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔ 

ریڈی ٻہوں ساری طبی اتے سائنسی کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ۔ اوندا کم طبی ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں اٹلی دی طب دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔ 

اونے 1668 وچ تجربہ کیتا ، جیڑھا اوندا وݙا کم ہئی ۔ ایں کم نال انہاں لوکاں کوں حیاتیاتی تخلیق دے غلط نظریے دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔ 

ریڈی دی موت 1697 وچ تھئی ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ اٹلی دی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں حیاتیاتی تخلیق دے غلط نظریے کوں رد کرݨ وچ مدد کیتی ۔ اوندا ناں طبی ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں 1668 وچ تجربہ کرکے حیاتیاتی تخلیق دے غلط نظریے کوں رد کرݨ وچ اہم حصہ پاتے ۔
ریتیکا وزیرانی

ریتیکا جینا وازیرانی (9 اگست 1962 - 16 جولائی 2003) ہِک بھارتی/امریکی تارک وطن شاعرہ تے ماہر تعلیم ہَن۔

## زندگی
ریتیکا جینا وازیرانی 1962ء وِچ ہندوستان دے شہر پٹیالہ وِچ پیدا تھئیں تے 1968ء وِچ اپݨے اہل خانہ دے نال امریکہ منتقل تھی ڳئیاں۔ 1984ء وِچ ویلزلے کالج توں فارغ التحصیل تھیوݨ دے بعد، اُنّھاں نے ہندوستان، تھائی لینڈ، جاپان تے چین دا سفر کرݨ کِیتے تھامس جے واٹسن فیلوشپ حاصل کِیتی۔ اُنّھاں نے یونیورسٹی آف ورجینیا توں بطور ہوانز فیلو ایم ایف اے کِیتا۔

ریتیکا جینا وازیرانی، نیو جرسی دے شہر ٹرینٹن وِچ اپݨے پُتر جہان دے نال، شاعر یوسف کمونیاکا دے نیڑے رہندیاں ہَن، جو اُنّھاں دے ساتھی تے جہان دے والد ہَن۔ اُتھے کالج آف نیو جرسی وِچ بطور مہمان فیکلٹی ممبر تخلیقی تحریر پڑھیندیاں ہَن۔ اپݨی موت دے وقت ولیمزبرگ، ورجینیا وِچ واقع کالج آف ولیم اینڈ میری دی رائٹر ان ریزیڈنس ہَن تے اُنّھاں دا انگریزی دے شعبے وِچ ایمونی یونیورسٹی وِچ شمولیت دا ارادہ ہَئی۔ 16 جولائی 2003ء کوں، ریتیکا جینا وازیرانی، میری لینڈ دے شہر چیوی چیز وِچ ناول نگار ہاورڈ نارمن تے اُنّھاں دی اہلیہ، شاعرہ جین ساحل دے گھر وِچ رہائش پزیر ہَن۔ اُتھے ریتیکا جینا وازیرانی نے اپݨے ݙو سالہ پُتر جہان دی کلائی کَٹ ݙِتی تے اِیں کوں ہلاک کر ݙِتّا تے پھر خود وی خودکشی کر گِھدّی۔   

## تخلیقات
ریتیکا جینا وازیرانی ݙو شعری مجموعیاں دی مصنفہ ہَن، "وہائٹ ایلیفنٹ"، جیڑھی 1995ء دے برنارڈ نیو ویمن پوئیس پرائز دی فاتح ہَئی تے "ورلڈ ہوٹل" (کاپر وادی پریس، 2002ء)۔

اُنّھاں دی نظم "منہ دے اعضاء تے ڈھول (Mouth-Organs and Drums)" انتھالوجی "پوئٹس اگینسٹ وار" (نیشن بوکس، 2003ء) وِچ شائع تھئی۔

ریتیکا جینا وازیرانی دا آخری شعری مجموعہ، "رادھا سیز" ہَئی جیندے دے ایڈیٹر لیسلی میک گراتھ تے روی شنکر ہَن۔ اِیں مجموعے کوں ڈرنکن بوٹ میڈیا نے 2009ء وِچ شائع کِیتا ہَئی۔

## ایوارڈ

* 2003 ، اینس فیلڈ-ولف بک ایوارڈ 
* 1995 ، برنارڈ ویمن پوٹس پرائز

## حوالے

ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:بھارتی شاعر زنانیاں
ونکی:بھارتی دے انگریزی ٻولی دے شعرا
ونکی:ویہویں صدی دے امریکی شاعر
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:ویہویں صدی دے بھارتی شعرا
ونکی:بھارتی مترجم زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
سریش رتن

## سریش رتن
سریش رتن ، ہندوستان دا ہک وݙا سائنسدان ہے ، جئیں عمر دے حیاتیاتی پہلوواں دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ہے ۔ اوندا ڄمݨاں 1955 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی عمر دے حیاتیاتی مطالعے اتے اوندے کماں کوں سمجھݨ وچ گزاری ہے ۔ 

رتن "بنیادی حیاتیاتی مدت" اتے "فرضی جیرونٹوجینز" دے تصورات پیش کیتے ہن ۔ انہاں انسانی عمر دی حد اتے اوندے پچھوں موجود حیاتیاتی عوامل دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ہے ۔ اوندا کم عمر دے حیاتیاتی مطالعے وچ ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں عمر دے حیاتیاتی پہلوواں دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ہے ۔ 

رتن عمر دے حیاتیاتی پہلوواں دے بارے وچ ٻہوں ساری سائنسی کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ہن ۔ اوندا کم عمر دے حیاتیاتی ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں انسانی عمر دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ہے ۔ 

اونے "بنیادی حیاتیاتی مدت" اتے "فرضی جیرونٹوجینز" دے تصورات پیش کیتے ، جیڑھا اوندا وݙا کم ہے ۔ ایں کم نال انہاں لوکاں کوں انسانی عمر دے حیاتیاتی پہلوواں دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ہے ۔ 

رتن اڄ وی سائنس دے مطالعے وچ مصروف ہے ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ ہندوستانی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں انسانی عمر دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں عمر دے حیاتیاتی ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں "بنیادی حیاتیاتی مدت" اتے "فرضی جیرونٹوجینز" دے تصورات پیش کرکے عمر دے حیاتیاتی مطالعے وچ اہم حصہ پاتے ۔
اپرنا ویدک

اپرنا ویدک (پیدائش: 22 ستمبر) ہک ہندوستانی زنانی مورخ، مصنف تے ماہر تعلیم ہِن۔ جنوری 2020ء وِچ شائع تھئی اُنّھاں دی تازہ ترین کتاب "مائی سنز انہیریٹینس: اے سیکرٹ ہسٹری آف بلڈ جسٹس اینڈ لنچنگز ان انڈیا"، ہک فطری طور تے پرامن ثقافت دے طور تے ہندوستان دے مروجہ بیانیے کوں چیلنج کریندی اے۔ 2016ء توں او لنچنگ تے دائیں بازو دی حکومتی پالیسیاں دے خلاف سول سوسائٹی دے احتجاج دا حصہ رہی ہِن۔

## ابتدائی زندگی
او اندور، مدھیہ پردیش وِچ پیدا تھئی ہَن۔ ویدوتی ویدک، ہک ماہر تعلیم تے پروفیسر، تے وید پرتاپ ویدک، ہک ممتاز صحافی تے سیاسی مبصر، دی دِھی ہِن۔

## تحریراں
اپرنا ویدک دی پہلی کتاب، "امپیریل انڈامان: کالونیل انکاؤنٹر اینڈ آئی لینڈ ہسٹری"، کیمبرج یونیورسٹی پریس دی امپیریل اینڈ پوسٹ کالونیل اسٹڈیز سیریز دا حصہ ہئی، جیڑھی اُس وقت شائع تھئی جڈاں او واشنگٹن ڈی سی دی جارج ٹاؤن یونیورسٹی وِچ مورخ ہَن۔ اِیں کتاب وِچ جزائر انڈمان دی تعزیری تاریخ دا جائزہ گِھدّا گِیا ہئی۔ اُنّھاں دی دوسری کتاب، "مائی سنز انہیریٹنس: اے سیکریٹ ہسٹری آف بلڈ جسٹس اینڈ لنچنگ ان انڈیا" نے بین الاقوامی توجہ حاصل کِیتی۔ اُنّھاں دی اڳلی کتاب، "ویٹنگ فار سوراج: انر لائیو آف انڈین ریوولیوشنریز"، کیمبرج یونیورسٹی پریس نے 2021ء وِچ شائع کِیتی۔ برٹش انڈیا دے دوران ہندوستانی انقلابیاں دے ہک مشہور مقدمے تے ہک ٻئی کتاب، "ٹرائل پر انقلابی: فتنہ، خیانت تے شہادت"، الف نے 2022ء وِچ شائع کِیتی۔   

## تعلیمی کیریئر
ویدک نے سینٹ سٹیفن کالج، دہلی یونیورسٹی توں تاریخ وِچ بیچلر دی ڈگری حاصل کِیتی۔ اُنّھاں نے تاریخ وِچ نمایاں کم کِیتے ویسٹ کوٹ میموریل پرائز، ای آر کپاڈیہ میموریل پرائز، شنکر پرساد میموریل گولڈ میڈل تے دیپ چند میموریل پرائز جِتیا۔ کیمبرج یونیورسٹی وِچ اُنّھاں نے ماسٹر ڈگری کِیتے تاریخ دا مطالعہ کِیتا، لارڈ کرزن دی ثقافتی پالیسی تے ہک تھیسس لِکّھیا جیڑھی ڈوروتھی فوسٹر سٹرمن پرائز جِتیا۔ تاریخ وِچ اُنّھاں دی پی ایچ ڈی جواہر لعل نہرو یونیورسٹی دے سنٹر فار ہسٹاریکل اسٹڈیز توں ہئی۔ اشوکا یونیورسٹی وِچ شعبہ تاریخ تے پروگرام دے بانی فیکلٹی ممبر دے طور تے عہدہ قبول کرݨ کِیتے ہندوستان واپس آن٘دے توں پہلے اُنّھاں نے دہلی یونیورسٹی تے واشنگٹن ڈی سی دی جارج ٹاؤن یونیورسٹی وِچ کئی سال تک پڑھایا۔ انڈین کونسل فار ہسٹوریکل ریسرچ نے گرانٹس دے نال اُنّھاں دی تحقیق دی حمایت کِیتی ہئی، جیویں جو جارج ٹاؤن یونیورسٹی، چارلس والیس ٹرسٹ تے اینڈریو میلن فاؤنڈیشن۔

## عوامی خدمت
خواندگی، لائبریریاں تے سب کِیتے مفت، عالمی معیار دی تعلیم ویدک دی عوامی زندگی دا ہک اہم حصہ ہئی۔ ویدک رامیشورداس دھرمارتھ ٹرسٹ دی ٹرسٹی صدر ہِن، جیڑھی اُنّھاں دے نانا نے 1967ء وِچ قائم کِیتی ہئی۔ ٹرسٹ اپݨیاں ثقافتی تے تعلیمی سرگرمیاں کِیتے وݙے پیمانے تے ڄاتی وین٘دی اے تے اِیندی عمارت 'دھرم بھون' مقامی تاریخی نشان ہئی۔ ٹرسٹ نے کمیونٹی لائبریری پروجیکٹ دے نال بچّیاں کِیتے ہک کمیونٹی لائبریری قائم کِیتی ہئی۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:اکویہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
برن ہارڈ رینش

## برن ہارڈ رینش
برن ہارڈ رینش ، جرمنی دا ہک وݙا سائنسدان ہا ، جئیں ارتقائی حیاتیات دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوندا ڄمݨاں 1900 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی ارتقائی حیاتیات دے مطالعے اتے اوندے کماں کوں سمجھݨ وچ گزاری ۔

رینش آیلن دا اصول ، گلوگر دا اصول اتے رینش دا اصول جئیں جہیں کائنات دے اصولاں دی ڳول کیتی ۔ انہاں جانوراں دی ارتقائی تاریخ دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ، اتے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوندا کم ارتقائی حیاتیات وچ ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں جانوراں دی ارتقائی تاریخ دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔

رینش ارتقائی حیاتیات دے بارے وچ ٻہوں ساری کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ۔ اوندا کم ارتقائی حیاتیات دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں جرمنی دے جانوراں دی ارتقائی تاریخ دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔

اونے آیلن دا اصول ، گلوگر دا اصول اتے رینش دا اصول جئیں جہیں کائنات دے اصولاں دی ڳول کیتی ، جیڑھا اوندا وݙا کم ہئی ۔ ایں کم نال انہاں لوکاں کوں جانوراں دی ارتقائی تاریخ دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔

رینش دی موت 1990 وچ تھئی ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ جرمنی دی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں ارتقائی حیاتیات دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں ارتقائی حیاتیات دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں آیلن دا اصول ، گلوگر دا اصول اتے رینش دا اصول جئیں جہیں کائنات دے اصولاں دی ڳول کرکے ارتقائی حیاتیات دے مطالعے وچ اہم حصہ پاتے ۔
رالف ریسکی

## رالف ریسکی
رالف ریسکی ، جرمنی دا ہک وݙا سائنسدان ہے ، جئیں ٻوٹیاں اتے حیاتیاتی تکنیک دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ہے ۔ اوندا ڄمݨاں 1958 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی ٻوٹیاں دے مطالعے اتے انہاں دی حیاتیاتی تکنیک وچ استعمال دے بارے وچ گزاری ۔

ریسکی "فسکو مائٹریلا" ناں دے ٻوٹے کوں ہک ماڈل حیاتیات دے طور تے تیار کیتا ۔ انہاں ایں ٻوٹے دی زندگی دے مختلف پہلوواں دا مطالعہ کیتا ، اتے اوندے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوندا کم ٻوٹیاں دی حیاتیاتی تکنیک وچ ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں ٻوٹیاں دی حیاتیاتی تکنیک دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔

ریسکی ٻوٹیاں دی حیاتیاتی تکنیک دے بارے وچ ٻہوں ساری کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ہن ۔ اوندا کم ٻوٹیاں دی حیاتیاتی تکنیک دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں جرمنی دے ٻوٹیاں دی حیاتیاتی تکنیک دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔

اونے "فسکو مائٹریلا" ناں دے ٻوٹے کوں ہک ماڈل حیاتیات دے طور تے تیار کیتا ، جیڑھا اوندا وݙا کم ہے ۔ ایں کم نال انہاں لوکاں کوں ٻوٹیاں دی حیاتیاتی تکنیک دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔

ریسکی اڄ وی سائنس دے مطالعے وچ مصروف ہے ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ جرمنی دی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں ٻوٹیاں دی حیاتیاتی تکنیک دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں ٻوٹیاں دی حیاتیاتی تکنیک دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں "فسکو مائٹریلا" ناں دے ٻوٹے کوں ہک ماڈل حیاتیات دے طور تے تیار کرکے ٻوٹیاں دی حیاتیاتی تکنیک دے مطالعے وچ اہم حصہ پاتے ۔
اروشی وید

اروشی وید (8 اکتوبر 1958ء - 14 مئی 2022ء) ہِک ہندوستانی نژاد امریکی زنانی ایل جی بی ٹی حقوق کارکن، وکیل تے مصنفہ ہَن۔ صنفی تے جنسیت دے قانون دی ماہر، اوہ سماجی انصاف دے مخصوص اہداف دے حصول وِچ ہِک مشیر ہَن۔ اُنّھاں نے نیشنل ایل جی بی ٹی کیو ٹاسک فورس وِچ کئی کردار ادا کِیتے، 1989ء-1992ء تک ایگزیکٹو ڈائریکٹر دے طور تے خدمات انجام ݙِتیاں — ہِک قومی ہم جنس پرست تے ہم جنس پرست تنظیم دی قیادت کرݨ والی پہلی رنگین زنانی۔ اوہ "ورچوئل ایکویلیٹی: دی مین اسٹریمنگ آف گی اینڈ لیزبیئن لبریشن" (1995ء) تے "ناقابل تلافی انقلاب: فرنٹنگ ریس، کلاس اینڈ دی ایسمپشنز آف ایل جی بی ٹی پولیٹکس" (2012ء) دی مصنفہ ہَن۔

## ابتدائی زندگی
اروشی وید 8 اکتوبر 1958ء کوں نئی دہلی، ہندوستان وِچ پیدا تھئیں تے اپݨے والد، مصنف کرشنا بلدیو وید دے بعد، یونیورسٹی وِچ تدریسی عہدہ سنبھالݨ دے بعد 8 سال دی عُمر وِچ اپݨے خاندان دے نال پوٹسڈیم، نیو یارک چلی ڳئیاں۔ 11 سال دی عُمر وِچ اُنّھاں نے ویتنام مخالف جنگ دی تحریک وِچ حصہ گِھدّا۔ واسر کالج وِچ اوہ مختلف سیاسی تے سماجی وجوہات وِچ سرگرم ہَن جِنّھاں وِچ کیمپس وِچ فیمنسٹ یونین دی شریک بانی (واسر دی کوڈ وِچ حالیہ منتقلی دے تناظر وِچ) تے نسل پرستی دے خلاف سرگرمی وِچ حصہ گِھدّا شامل ہِے۔ اُنّھاں نے 1983ء وِچ بوسٹن وِچ نارتھ ایسٹرن یونیورسٹی اسکول آف لا توں جیوریس ڈاکٹر دی ڈگری حاصل کِیتی جتھاں اُنّھاں نے بوسٹن لیزبیئن/گی پولیٹیکل الائنس دی بنیاد رکھی، ہِک غیر متعصب سیاسی تنظیم جیڑھی سیاسی عہدے دے امیدواراں دا انٹرویو تے تائید کریندی ہِے تے بوسٹن دی ہم جنس پرستاں دی کمیونٹی دی وکالت کریندی ہِے۔

## کیریئر
1983ء توں 1986ء تک اروشی وید امریکن سول لبرٹیز یونین دے نیشنل جیل پروجیکٹ وِچ اسٹاف اٹارنی ہَن جتھاں اُنّھاں نے جیلاں وِچ ایچ آئی وی/ایڈز تے تنظیم دا کم شروع کِیتا۔ 10 سال توں زیادہ عرصے تک، اروشی وید نے نیشنل ایل جی بی ٹی کیو ٹاسک فورس (این جی ایل ٹی ایف) وِچ مختلف عہدیاں تے کم کِیتا، جیڑھی سبھ توں قدیم قومی ایل جی بی ٹی شہری حقوق دی تنظیم ہِے۔ پہلے اِیں دے میڈیا ڈائریکٹر دے طور تے پھر بطور ایگزیکٹو ڈائریکٹر (1989ء–1992ء)، تے اِیں دے پالیسی انسٹی ٹیوٹ تھنک ٹینک دے ڈائریکٹر دے طور تے۔ ایگزیکٹیو ڈائریکٹر دے طور تے، اروشی وید نے جارج ایچ ڈبلیو بش دی طرفوں کِیتے ون٘ڄݨ والی صدارتی پریس کانفرنس وِچ "بات سستی ہِے، ایڈز دی فنڈنگ کائے نِیں ہِے" دے نشان دے نال خلل ڈِتّا۔ اُنّھاں نے ٹاسک فورس دی تخلیقی تبدیلی کانفرنس دی وی شریک بنیاد رکھی۔

## سیاسی سرگرمی
اروشی وید دا خیال ہَئی جو ہم جنس پرست، ہم جنس پرست، ابیلنگی تے ٹرانسجینڈر (ایل جی بی ٹی) مساوات اِیں وقت پائے گی جݙݨ معاشرے تے خاندان دے وݙّے ادارے نسلی، صنفی تے معاشی فرق کوں شامل کرݨ کِیتے تبدیل تھی ون٘ڄݨ۔ اُنّھاں دی کتاب "ورچوئل ایکویلیٹی: دی مین اسٹریمنگ آف گی اینڈ لیزبیئن لبریشن" (1995ء) نے 1996ء وِچ اسٹون وال بک ایوارڈ جِتیا۔

## ذاتی زندگی
اروشی وید نے اپݨے ساتھی کامیڈین کیٹ کلنٹن دے نال مین ہٹن تے پروونس ٹاؤن، میساچوسٹس وِچ گھر شیئر کِیتے ہَن۔ اوہ 14 مئی 2022ء کوں چھاتی دے کینسر نال گھر وِچ انتقال کر ڳئیاں۔ اوہ پہلے تھائرائڈ کینسر نال تشخیص کِیتا ڳیا ہَئی۔ اروشی وید آلوک وید مینن دی خالہ ہَن، جو ہِک صنفی غیر موافق مصنف، پرفارمنس آرٹسٹ تے میڈیا دی شخصیت ہَن۔

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دیاں امریکی مصنفاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
سنسکرت حروف تہجی دی بین الاقوامی نقل حرفی

سنسکرت حروف تہجی دی بین الاقوامی نقل حرفی (International Alphabet of Sanskrit Transliteration - IAST) سنسکرت زبان دے انڈک متن دی رومن نویسی دا ہک منصوبہ ہِے۔ اِیں منصوبے دے تحت پالی، پراکرت تے اپ بھرنش دی وی رومن نویسی کِیتی وین٘دی ہِے۔

## رومن سازی

## ٻاہرلے جوڑ

* Typing a macronآرکائیو شدہ (Date missing) بذریعہ personal.psu.edu (Error: unknown archive URL) - page from Penn State University about typing with accents
* International Phonetic Alphabet chart with pronunciation guide
* A visual chart which shows clearly 1. Which part of the mouth for each sound  2. The 3 groups where the 12 diacritics appear.
* Sanskrit Pronunciation Tips for beginners & Simple Charts to help memorize where the diacritics fit in.
* A pronunciation guide with chart and pronunciation tips
* IAST <==> Devanagari online converter (Transliteration tool)آرکائیو شدہ (Date missing) بذریعہ sites.google.com (Error: unknown archive URL)
ونکی:رسم الخط
ونکی:دیوناگری
ونکی:براہمی رسم الخط
ونکی:ہندوستانی رسم الاملاء
ونکی:سنسکرت
جان رچرڈسن

## جان رچرڈسن
جان رچرڈسن ، سکاٹ لینڈ دا ہک وݙا سائنسدان ہا ، جئیں قطبی علاقیاں دی کھوڄ کیتی اتے فطرت دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوندا ڄمݨاں 1787 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی قطبی علاقیاں دی کھوڄ اتے فطرت دے مطالعے وچ گزاری ۔

رچرڈسن قطبی علاقیاں دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ۔ انہاں اتھاں دے جانوراں ، ٻوٹیاں اتے جغرافیہ دا مطالعہ کیتا ، اتے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوندا کم قطبی علاقیاں دی کھوڄ اتے فطرت دی ونڈ کاری وچ ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں قطبی علاقیاں دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔

رچرڈسن قطبی علاقیاں دے بارے وچ ٻہوں ساری کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ۔ اوندا کم فطرت دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں قطبی علاقیاں دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔

اونے قطبی علاقیاں دی کھوڄ کیتی ، جیڑھا اوندا وݙا کم ہئی ۔ ایں کم نال انہاں لوکاں کوں قطبی علاقیاں دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔ انہاں ٻہوں سارے نویں جانور اتے ٻوٹے وی دریافت کیتے ۔

رچرڈسن دی موت 1865 وچ تھئی ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ سکاٹ لینڈ دی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں قطبی علاقیاں دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں فطرت دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں قطبی علاقیاں دی کھوڄ کرکے فطرت دے مطالعے وچ اہم حصہ پاتے ۔
ہنری نکولس رڈلی

## ہنری نکولس رڈلی
ہنری نکولس رڈلی ، برطانیہ دا ہک وݙا سائنسدان ہا ، جئیں ٻوٹیاں دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوندا ڄمݨاں 1855 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی ٻوٹیاں دے مطالعے اتے انہاں دی ونڈ کاری وچ گزاری ۔ انہاں ربڑ کوں تجارتی شے دے طور تے فروغ ݙتا ۔

رڈلی ربڑ دے ٻوٹیاں دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ۔ انہاں ٻوٹیاں دی زندگی دے مختلف پہلوواں دا مطالعہ کیتا ، اتے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوندا کم ربڑ دے ٻوٹیاں دی ونڈ کاری اتے انہاں دی کاشت کاری وچ ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں ربڑ دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔

رڈلی ربڑ دے ٻوٹیاں دے بارے وچ ٻہوں ساری کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ۔ اوندا کم ٻوٹیاں دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں ملائیشیا وچ ربڑ دی کاشت کاری کوں فروغ ݙتا ۔

اونے ربڑ کوں تجارتی شے دے طور تے فروغ ݙتا ، جیڑھا اوندا وݙا کم ہئی ۔ ایں کم نال انہاں لوکاں کوں ربڑ دی کاشت کاری اتے اوندے استعمال دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔

رڈلی دی موت 1956 وچ تھئی ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ برطانوی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں ٻوٹیاں دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں ٻوٹیاں دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں ربڑ کوں تجارتی شے دے طور تے فروغ ݙے تے ٻوٹیاں دے مطالعے وچ اہم حصہ پاتے ۔
کرسٹینا ریسلمین

## کرسٹینا ریسلمین
کرسٹینا ریسلمین ، امریکہ دی ہک وݙی سائنسدان ہے ، جئیں قدیم سمندریات دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ہے ۔ اوندا ڄمݨاں معلوم نی ، پر انہاں دا تحقیقی مقالہ 2011 وچ شائع تھیا ہئی ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکز جنوبی سمندر دا بدلدی آب و ہوا دے جواب وچ ردعمل ہے ۔ 

ریسلمین جنوبی سمندر دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ہے ۔ انہاں اتھاں دی قدیم آب و ہوا دے بارے وچ ڄاݨݨ دی کوشش کیتی ، اتے اتھاں دے سمندر دا بدلدی آب و ہوا دے جواب وچ ردعمل دا مطالعہ کیتا ۔ انہاں دا کم قدیم سمندریات وچ ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں جنوبی سمندر دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ہے ۔ 

ریسلمین جنوبی سمندر دے بارے وچ ٻہوں سارے تحقیقی مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ہن ۔ انہاں دا کم قدیم سمندریات دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں جنوبی سمندر دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ہے ۔ 

انہاں جنوبی سمندر دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ، جیڑھا انہاں دا وݙا کم ہے ۔ ایں کم نال انہاں لوکاں کوں جنوبی سمندر دی قدیم آب و ہوا اتے اوندے بدلدی آب و ہوا دے جواب وچ ردعمل دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔ 

ریسلمین اڄ وی سائنس دے مطالعے وچ مصروف ہوسن ۔ انہاں دا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے انہاں دا حصہ امریکی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں جنوبی سمندر دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ انہاں دا ناں قدیم سمندریات دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں جنوبی سمندر دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ، اتے انہاں دے مطالعے وچ اہم حصہ پاتے ۔ انہاں دا 2011 وچ شائع تھیوݨ والا تحقیقی مقالہ انہاں دی اہم سوبھ ہے ۔
تمل رسم الخط

تمل حروف تہجی (انگریزی: Tamil script) دراصل ہک ابوگیدا رسم الخط ہئی جیڑھا بھارت، سری لنکا، ملائیشیا، سنگاپور تے دنیا بھر وِچ رہوݨ والے تمل لوک تے تمل زبان دے ٻولݨ والے تمل زبان کوں لکھݨ کِیتے استعمال کریندے ہِن۔ ٻئے اقلیتی زباناں جیویں جو سوراشٹر زبان، بداگا زبان، آئیرولا زبان تے پانیا زبان وی تمل رسم الخط وِچ لکھیاں ویندیاں ہِن۔

## خصوصیات
[thumb|402x402px|Diverging evolution of [Tamil-Brahmi script (center column) into the Vatteluttu alphabet (leftmost column) and the Tamil script (rightmost column)]]
تمل رسم الخط وِچ 12 مصوتے ہِن جنہاں کوں (உயிரெழுத்து، uyireḻuttu: روحانی حروف) آکھیا ویندا ہئی۔ 18 حرف صحیح (மெய்யெழுத்து، meyyeḻuttu: اصل حروف) تے ہک حرف خاص (ஆய்த எழுத்து) ہئی جیڑھا "اکو" وی آکھیا ویندا ہئی۔ اِیہ نہ تاں حرف صحیح ہئی تے نہ ای حرف علت۔ پر اِینکوں حروف علت دے بعد سبھ توں اخیر وِچ لکھیا ویندا ہئی۔ تمل رسم الخط حروف تہجی دی بجائے مقطعی اُتے مبنی ہئی۔ ایں طرح تمل رسم الخط وِچ کل 31 حروف ہِن۔ ٻئے 216 حروف ٻئے حروف نال مِل کے بݨدے ہِن تے کل حروف دی تعداد 247 (12+18+216+1) تھی ویندی ہئی۔

## ٻِیا ݙیکھو

* تمل زبان

## حوالے

ونکی:براہمی رسم الخط
ونکی:تمل زبان
آسٹن رابرٹس

## آسٹن رابرٹس
آسٹن رابرٹس ، جنوبی افریقہ دا ہک وݙا سائنسدان ہا ، جئیں جانوراں دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوندا ڄمݨاں 1883 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی جنوبی افریقہ دے جانوراں دے مطالعے اتے انہاں دی ونڈ کاری وچ گزاری ۔ 

رابرٹس جنوبی افریقہ دے ممالیہ جانوراں دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ۔ انہاں جانوراں دی زندگی دے مختلف پہلوواں دا مطالعہ کیتا ، اتے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوندا کم جنوبی افریقہ دے جانوراں دی ونڈ کاری وچ ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں جنوبی افریقہ دے ممالیہ جانوراں دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔ 

رابرٹس "دی میملز آف ساؤتھ افریقہ" ناں دی ہک کتاب لکھی ، جیڑھی اوندی موت دے بعد شائع تھئی ۔ ایں کتاب وچ جنوبی افریقہ دے ممالیہ جانوراں دیاں تفصیلی معلومات پیش کیتی ڳئی ہے ۔ ایں کتاب وچ جانوراں دیاں مختلف ونکیاں دی شناخت کیتی ڳئی اتے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ڳئی ہے ۔ ایں کتاب نال لوکاں کوں جنوبی افریقہ دے ممالیہ جانوراں دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد ملی ۔ 

رابرٹس ٻہوں سارے سائنسی مقالے وی لکھئے ، جنہاں وچ انہاں جانوراں دے بارے وچ اپݨے مشاہدات پیش کیتے ۔ اوندا کم جانوراں دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں جنوبی افریقہ دے جانوراں دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔ 

رابرٹس دی موت 1948 وچ تھئی ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ جنوبی افریقہ دی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں جانوراں دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں جانوراں دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں "دی میملز آف ساؤتھ افریقہ" لکھ تے جنوبی افریقہ دے جانوراں دے مطالعے وچ اہم حصہ پاتے ۔
موریسیو روشا ای سلوا

## موریسیو روشا ای سلوا
موریسیو روشا ای سلوا ، برازیل دا ہک وݙا سائنسدان ہا ، جئیں طب اتے دوائیاں دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوندا ڄمݨاں 1910 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی طب اتے دوائیاں دے مطالعے اتے انہاں دے کماں کوں سمجھݨ وچ گزاری ۔ 

روشا ای سلوا بریڈیکائنن (bradykinin) دی دریافت وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ بریڈیکائنن ہک پروٹین ہے ، جیڑھا جسم وچ خون دی نالیاں کوں کھلا کرݨ اتے درد پیدا کرݨ دا کم کریندے ۔ انہاں ایں پروٹین دی بݨتر اتے اوندے اثرات دا تفصیلی مطالعہ کیتا ، اتے اوندے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوندا کم طب اتے دوائیاں دی سائنس وچ ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں بریڈیکائنن دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔ 

روشا ای سلوا طب اتے دوائیاں دے بارے وچ ٻہوں ساری کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ۔ اوندا کم طبی ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں برازیل دی طب اتے دوائیاں دی سائنس دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔ 

اونے بریڈیکائنن دی دریافت وچ اہم کردار ادا کیتا ، جیڑھا اوندا وݙا کم ہئی ۔ ایں کم نال انہاں لوکاں کوں درد اتے خون دی نالیاں دے بارے وچ ڄاݨݨ اتے انہاں دے علاج وچ ٻہوں مدد کیتی ۔ 

روشا ای سلوا دی موت 1983 وچ تھئی ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ برازیل دی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں طب اتے دوائیاں دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں طبی ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں بریڈیکائنن دی دریافت کرکے طب اتے دوائیاں دے مطالعے وچ اہم حصہ پاتے ۔
جارج رومنز

## جارج رومنز
جارج رومنز ، سکاٹش-کینیڈین ہک وݙا سائنسدان ہا ، جئیں ارتقائی حیاتیات اتے جسمانیات دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوندا ڄمݨاں 1848 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی ارتقائی حیاتیات اتے جسمانیات دے مطالعے اتے انہاں دے کماں کوں سمجھݨ وچ گزاری ۔ 

رومنز تقابلی نفسیات (کمپیریٹو سائیکالوجی) دی بنیاد رکھی ۔ انہاں جانوراں دے رویے اتے ذہانت دا مطالعہ کیتا ، اتے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوندا کم ارتقائی حیاتیات اتے نفسیات وچ ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں جانوراں دے رویے دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔ 

رومنز ارتقائی حیاتیات اتے نفسیات دے بارے وچ ٻہوں ساری کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ۔ اوندا کم ارتقائی حیاتیات دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں جانوراں دے رویے دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔ 

اونے تقابلی نفسیات دی بنیاد رکھی ، جیڑھا اوندا وݙا کم ہئی ۔ ایں کم نال انہاں لوکاں کوں جانوراں دے رویے اتے ذہانت دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔ 

رومنز دی موت 1894 وچ تھئی ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ سکاٹش-کینیڈین سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں ارتقائی حیاتیات اتے نفسیات دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں ارتقائی حیاتیات دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں تقابلی نفسیات دی بنیاد رکھ تے جانوراں دے رویے دے مطالعے وچ اہم حصہ پاتے ۔
تبتی حروف تہجی

link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Om_Mani_Padme_Hum_mantra.svg|left|thumb|300x300px|تبتی بدھ مت دا منتر: '''اوم منی پدمے ہم'''
تبتی حروف تہجی ہِک ابوگیدا ہِے۔ اِیہ کوں تبتی زبان، لداخی تے بلتی کوں لکھݨ کِیتے استعمال کِیتا ویندا ہِے۔

### حرف علت (واول)
تبتی وِچ حرف علت کی ترتیب:

### حرف صحیح
حرف صحیح اتے انّھاں دی ترتیب:

### تبتی عدد
thumb|350x350px| تبتی عدد

## تبتی دا یونیکوڈ
تبتی دا یونیکوڈ U+0F00 کنوں U+0FFF تئیں ہے۔

link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Om_Mani_Padme_Hum.jpg|thumb|تبتی بدھ مت دا منتر اوم منی پدمے ہم
500x500px|تبتی حروف تہجی

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:تبت
ونکی:تبتی زبان
ونکی:زونگکھا زبان
ونکی:براہمی رسم الخط
جوئل روزن بام

## جوئل روزن بام
جوئل روزن بام ، امریکہ دا ہک وݙا سائنسدان ہے ، جئیں خلوی حیاتیات دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ہے ۔ اوندا ڄمݨاں 1933 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی خلیاں دے اندر موجود سیلیا اتے فلیجیلا دے مطالعے اتے انہاں دے کماں کوں سمجھݨ وچ گزاری ۔ انہاں "کلیمیڈوموناس" ناں دی ماڈل سپیشیز (نمونہ جاندار) تے وی کم کیتا ۔ 

روزن بام سیلیا اتے فلیجیلا دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ۔ ایہ خلیاں دے اندر موجود چھوٹے چھوٹے دھاڳے ہوندن ، جیڑھے خلیاں کوں حرکت کرݨ وچ مدد کریندن ۔ انہاں "کلیمیڈوموناس" ناں دی سپیشیز تے کم کرکے سیلیا اتے فلیجیلا دی بݨتر اتے انہاں دے کماں دا تفصیلی مطالعہ کیتا ، اتے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوندا کم خلوی حیاتیات وچ ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں سیلیا اتے فلیجیلا دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔ 

روزن بام سیلیا اتے فلیجیلا دے بارے وچ ٻہوں ساری کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ہن ۔ اوندا کم خلوی حیاتیات دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں امریکہ دی خلوی حیاتیات دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔ 

اونے سیلیا اتے فلیجیلا دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ، جیڑھا اوندا وݙا کم ہے ۔ ایں کم نال انہاں لوکاں کوں خلیاں دے اندر موجود سیلیا اتے فلیجیلا دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔ 

روزن بام اڄ وی سائنس دے مطالعے وچ مصروف ہوسن ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ امریکی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں خلیاں دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں خلوی حیاتیات دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں سیلیا اتے فلیجیلا دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ، اتے انہاں دے مطالعے وچ اہم حصہ پاتے ۔ "کلیمیڈوموناس" تے کم کرکے انہاں سیلیا اتے فلیجیلا دے مطالعے وچ اہم کردار ادا کیتا ۔
مریم لوئیسا روتھشیلڈ

## مریم لوئیسا روتھشیلڈ
مریم لوئیسا روتھشیلڈ ، برطانیہ دی ہک وݙی سائنسدان ہئی ، جئیں پسوواں دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوندا ڄمݨاں 1908 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی پسوواں دے مطالعے اتے انہاں دے کماں کوں سمجھݨ وچ گزاری ۔

روتھشیلڈ پسوواں دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ۔ انہاں پسوواں دے چھال مارݨ دے طریقہ کار کوں دریافت کیتا ، جیڑھا اوندا سب توں وݙا کم ہئی ۔ انہاں پسوواں دی زندگی دے مختلف پہلوواں دا مطالعہ کیتا ، اتے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوندا کم کیڑے مکوڑیاں دی سائنس وچ ٻہوں اہم ہئی ۔ انہاں پسوواں دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔

روتھشیلڈ پسوواں دے بارے وچ ٻہوں ساری کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ۔ اوندا کم کیڑے مکوڑیاں دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہئی ۔ انہاں برطانیہ دے پسوواں دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔

اونے پسوواں دے چھال مارݨ دے طریقہ کار کوں دریافت کیتا ، جیڑھا اوندا وݙا کم ہئی ۔ ایں کم نال انہاں لوکاں کوں پسوواں دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔

روتھشیلڈ دی موت 2005 وچ تھئی ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ برطانوی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں کیڑے مکوڑیاں دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں کیڑے مکوڑیاں دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں پسوواں دے چھال مارݨ دے طریقہ کار کوں دریافت کرکے کیڑے مکوڑیاں دے مطالعے وچ اہم حصہ پاتے ۔
الفریڈ رومر

## الفریڈ رومر
الفریڈ رومر ، امریکہ دا ہک وݙا سائنسدان ہا ، جئیں قدیم حیاتیات دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوندا ڄمݨاں 1894 وچ تھیا ، اتے انہاں اپݨی زندگی ریڑھ دی ہݙی والے جانوراں دے فوسلز (قدیم باقیات) دے مطالعے اتے انہاں دی ونڈ کاری وچ گزاری ۔ 

رومر ریڑھ دی ہݙی والے جانوراں دی درجہ بندی دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ۔ انہاں "ورٹبریٹ پیلیونٹولوجی" ناں دی ہک کتاب لکھی ، جیندے وچ انہاں ریڑھ دی ہݙی والے جانوراں دی درجہ بندی دا ہک نواں طریقہ پیش کیتا ۔ اوندا کم قدیم حیاتیات وچ ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں ریڑھ دی ہݙی والے جانوراں دے فوسلز دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔ 

رومر ریڑھ دی ہݙی والے جانوراں دے فوسلز دے بارے وچ ٻہوں ساری کتاباں اتے مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ۔ اوندا کم قدیم حیاتیات دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہا ۔ انہاں امریکہ دے ریڑھ دی ہݙی والے جانوراں دے فوسلز دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ۔ 

اونے "ورٹبریٹ پیلیونٹولوجی" ناں دی کتاب لکھی ، جیڑھا اوندا وݙا کم ہئی ۔ ایں کم نال انہاں لوکاں کوں ریڑھ دی ہݙی والے جانوراں دی درجہ بندی دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔ 

رومر دی موت 1973 وچ تھئی ۔ اوندا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے اوندا حصہ امریکی سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں ریڑھ دی ہݙی والے جانوراں دے فوسلز دے بارے وچ ساݙی معلومات کوں ودھایا ۔ اوندا ناں قدیم حیاتیات دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں "ورٹبریٹ پیلیونٹولوجی" لکھ تے ریڑھ دی ہݙی والے جانوراں دی درجہ بندی دے مطالعے وچ اہم حصہ پاتے ۔
مائیکل راؤٹ

## مائیکل راؤٹ
مائیکل راؤٹ ، ہک وݙا سائنسدان ہے ، جئیں مالیکیولی اتے خلوی حیاتیات دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ہے ۔ او اڄ وی کم کریندے پن ۔ انہاں دی زندگی دا وݙا حصہ خلیاں دے اندر تھیوݨ والے عمل اتے مالیکیول دی بݨتر دے مطالعے وچ گزریا ہے ۔ 

راؤٹ خلیاں دے نیوکلیئر پور کمپلیکس (nuclear pore complex) دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ہے ۔ ایہ کمپلیکس خلیاں دے نیوکلیس (nucleus) وچ موجود ہوندے ، اتے ایہ خلیاں دے اندر مالیکیول دی نقل و حرکت کوں کنٹرول کریندے ۔ انہاں دے کم نال خلیاں دے بنیادی عمل کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مدد ملی ہے ۔ انہاں خلیاں دے مالیکیولی نظام دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ہے ۔ 

راؤٹ مالیکیولی اتے خلوی حیاتیات دے بارے وچ ٻہوں سارے تحقیقی مقالے لکھئے ہن ، جنہاں وچ انہاں اپݨے تحقیقی نتائج پیش کیتے ہن ۔ انہاں دا کم مالیکیولی اتے خلوی حیاتیات دے ماہرین واسطے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں خلیاں دے اندر تھیوݨ والے عمل دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا کیتا ہے ۔ 

انہاں نیوکلیئر پور کمپلیکس دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ، جیڑھا انہاں دا وݙا کم ہے ۔ ایں کم نال انہاں لوکاں کوں خلیاں دے اندر تھیوݨ والے مالیکیولی عمل دے بارے وچ ڄاݨݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔ 

راؤٹ اڄ وی سائنس دے مطالعے وچ مصروف ہن ۔ انہاں دا کم اڄ وی یاد کیتا ویندا ہے ، اتے انہاں دا حصہ سائنس وچ ٻہوں وݙا ہے ۔ انہاں دا ناں مالیکیولی اتے خلوی حیاتیات دے ماہرین وچ ہمیشاں یاد راہسی ۔ انہاں نیوکلیئر پور کمپلیکس دے بارے وچ خاص طور تے کم کیتا ، اتے انہاں دے مطالعے وچ اہم حصہ پاتے ۔