open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
انا خانم

آنا خانم (وفات: 9 ستمبر 1647ء؛ فارسی: آنا خانم) صفوی بادشاہ شاہ صفی (1629–1642ء) دی ہمشیرہ ہَن۔ اوہ آپݨے شوہر دے جانشین شاہ عباس دوم (1642–1666ء) دی والدہ ہَن۔

## ابتدائی زندگی
آنا خانم سرکیسیائی نژاد ہَن۔ اُنّھاں کوں شاہ صفی، عباس اول دے وݙے پُتر محمد باقر مرزا دے پُتر (1588–1629ء) کوں لونڈی دے طور تے ݙِتّا ڳیا ہَئی۔ اوہ عباس ثانی دی ماں بݨیاں۔ صفوی بادشاہاں نے شادی نی کیتی ہَئی، پر لونڈیاں توں اُنّھاں دی نسل چلدی رہی، جیڑھیاں اُنّھاں دیاں بیویاں بݨ ڳئیاں۔

## ملکہ ماں دے طور تے
1642ء وِچ شاہ صفی دی موت دے بعد اُون٘دا پُتر عباس دوم تخت تے ٻِیہھا۔ سارو تقی، محمد علی خان تے جانی خان شملو تے مشتمل ہک سہ فریقی نے آنا خانم دے نال اتحاد وِچ کم کِیتا تے عباس دے دور حکومت دے پہلے ترِیہہ سالاں تک عدالت وِچ مؤثر طریقے نال اقتدار سنبھالیا۔ سارو تقی نے وزیر اعظم دے طور تے آپݨا عہدہ برقرار رکھّا۔ آنا خانم اُنّھاں دی اتحادی تے آپݨے دھڑے دے اندر اقتدار کوں مستحکم کرݨ والیاں ہَن۔ ہک فرانسیسی سنہاراور سیاح جین چارڈین نے 1645ء وِچ عباس دے تخت تے فائز تھیوݨ دے بعد آپݨی ڳالھ مُہاڑ وِچ اُنّھاں دی دوستی تے تعاون دا ذکر کِیتا۔

سارو تقی کوں جانی خان نے قتل کِیتا، غالباً عباس دی رضامندی نال جیڑھا آپݨی ماں تے آپݨے غلام ساتھیاں توں آزادی حاصل کرݨ دی کوشش کریندا پیا ہَئی۔ آنا خانم کوں جانی خان تے سخت غصہ ہَئی۔ اُون٘دے آپݨے ناظم خواجہ سراؤں وِچوں ہک کوں، جیڑھا شاید حرم دا سبھ توں وݙّا، رش سیفد ہَئی، جانی خان دے کول بھیڄا تے اُون٘دے توں آپݨے اعمال دی وضاحت کرݨ کوں آکھیا۔ اُون٘دے جواب وِچ سارو تقی کوں کتا تے چور آکھیا تے ول آنا خانم دی ذاتی توہین وی کِیتی۔

قتل دے بعد، جانی خان کوں خود شاہی سردار، صفی قلی بیگ (امیر بیگ ارمانی دا پُتر) نے دھوکا ݙِتّا، جیڑھا اِیں ڳالھ توں خوف زدہ ہَئی جو اِیں سازش دا حتمی مقصد خود شاہ دا تختہ الٹݨ ہِے۔ پر اِیندے بعد تھیوݨ والے خوفناک انتقام دے پِچھوں اصل تحریک آنا خانم ہَن۔ سارو تقی کوں پھانسی ݙیوݨ دے چار ݙین٘ہ بعد جانی خان کوں قتل کر ݙِتّا ڳیا۔

## تعاون
آنا خانم دے بارے وِچ ڄاتا ویندا ہِے جو اوہ شاہی دار الحکومت اصفہان دے مضافاتی عباس آباد وِچ ہک مسجد تے ہک اسکول دی تعمیر دی سرپرستی کریندی پئی ہَن۔

## موت
آنا خانم دا انتقال 9 ستمبر 1647ء کوں تھیا۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
گوردیہ

link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Gurdiya_(The_Shahnama_of_Shah_Tahmasp).png|thumb|شاہ طہماسپ دے شاہنامے وِچ گوردیا دی مثال
**گوردیہ** (گردیہ تے کردیوا دے ہجے وی ہِن) خاندان مہران نال تعلق رکھݨ آلی ہِک بااثر ایرانی رئیس زنانی ہئی، جیڑھی پہلے ممتاز فوجی رہنما بہرام چوبین یا بہرام سیواشن دی بھیݨ/بیوی ہئی، ول اسپہ بودھن خاندان دے بادشاہ وسطہم دی بیوی تے بالآخر آخری ممتاز ساسانی شہنشاہ خسرو دوم دی بیوی بݨی۔

## پس منظر
گوردیہ ایران دے سَت عظیم ایواناں وِچوں ہِک خاندان مہران دی رُکن ہئی۔ اِیہ خاندان پارتھیائی نسل دا ہئی تے اِیندا مرکز رے، تہران دے جنوب وِچ، موجودہ ایران دے دار الحکومت وِچ ہئی۔ اِیں دے پیو بہرام گشناسپ ہَن جیڑھے ہِک فوجی افسر ہَن جیڑھے بازنطینیاں نال جنگ کِیتی ہئی تے خسرو اول دے دور وِچ یمن وِچ مہم چلائی ہئی (531-579ء)۔ اِیں دے دادا گرگین میلاد نے 572ء توں 574ء تئیں آرمینیا دے مرزبان (ہِک سرحدی صوبے دے جنرل) دے طور تے خدمات انجام ݙِتیاں۔ سیاوشن نے شادی کِیتی۔ تاہم اِیہ ڄاݨݨ کِیتے کِیویں نئیں جو کیا اوہ تے بہرام چوبین مکمل بھیݨ بھرا ہَن۔

## سوانح
590ء وِچ، بہرام چوبین نے ساسانی خاندان دے خلاف وݙے پیمانے تے بغاوت کِیتی، جیندے نال نویں تخت نشین حکمران خسرو دوم کوں فرار تِھیوݨ تے مجبور کر ݙِتّا تے آپݨے کِیتے تخت سنبھال گِھدّا۔ اڳلے سال اوہ شکست کھا کے مارا ڳیا۔ کُجھ ہی عرصے دے بعد، خسرو دوم دے چاچا وسطہم نے اِیں دے خلاف بغاوت کر ݙِتی تے ایرانی سلطنت دے پورے مشرقی تے شمالی کواڈرنٹس وِچ آپݨے کِیتے ہِک سلطنت بݨا گِھدّی۔ اِیہو عرصے وِچ اِیں نے گوردیہ نال شادی کِیتی، جیندے نتیجے وِچ اِیں دی حیثیت وِچ وادھا تِھیا۔ تاہم، اِیندی بغاوت وی ناکام ثابت تِھئی۔ کُجھ ماخذ دے مطابق، اِیں کوں ہیفتھلائیٹ رعایا پاریووک نے قتل کِیتا ہئی، جݙݨ جو ہِک متبادل بیان وِچ آکھیا ڳیا ہِے جو اِیہ گوردیہ ہی ہئی جیڑھی خسرو دوم دے بدلے وِچ شادی دے وعدے دے بعد اِیں کوں قتل کِیتا۔ 9ویں صدی دے مؤرخ ابوحنیفہ الدینوری نے گوردیہ تے خسرو دے ہِک پُتر دا ذکر کِیتا، جیندا ناں جوانشر ہئی، جیڑھے 630ء وِچ مختصر طور تے ایران دے بادشاہ دے طور تے حکومت کِیتی۔ اِیہ بادشاہ تاہم اڄّݨ تک مبہم ہِے تے اِیندا کوئی سکّہ اڄّݨ تک کِینئی مِلّیا۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ماریا (موریس دی دِھی)

**ماریا** یا **مریم**، مائیکل شامی دی 12ویں صدی دی تاریخ دے مطابق، بازنطینی شہنشاہ ماریس دی دِھی تے ساسانی فارسی شاہ خسرو دوم دی زال ہئی۔

## تاریخ سازی
شیریں مسیحی - ملکہ - محبت دا افسانہ۔ دور قدیم دی ہک عورت - تاریخی حقیقت تے ادبی اثر (2004ء) ولہیم بوم نے ماریا تے خسرو دوم دی ہک ٻئی ساتھی شیرین نال انّھاں دے تعلق نال متعلق تاریخی ماخذ دا جائزہ گھِدّا ہئی۔ جسٹنین خاندان تے ساسانیاں دے درمیان ازدواجی اتحاد دی تاریخی ترتیب 590ء ہوسی۔ اے ویلے خسرو ہک جلاوطن شہزادہ ہئی جیڑھے بہرام چوبن دے خلاف تخت دا دعویٰ کرݨ کیتے مورس توں مدد گھِنّی ہئی۔

فردوسی دی شاہنامہ وِچ خسرو تے شیرین دی جلاوطنی توں پہلے شادی تِھیوݨ دی ڳالھ ہئی۔ سیبیوس نے شیرین کوں کسخوزستان نال تعلق رکھݨ آکھیا ہئی، جݙاں جو کرانیکل آف ایڈیسا نے شیرین کوں ارامی ہووݨ دا بیان ݙتا ہئی، جیندا مطلب اسورستان توں ہئی۔ میر خواند دے روضۃ الاصفیا وِچ لکھیا ہئی جو شیرین اصل وِچ خسرو دے گھر دی ہک خادمہ ہئی تے انّھاں نے اتّھاں دے مستقبل دے بادشاہ نال تعلق جوڑیا، اے سب بعد دے بیان ہن جنّھاں وِچ مبالغہ آرائی کیتی ڳئی ہئی۔

ماریا خاص طور تے بازنطینی تاریخی ذرائع توں غائب ہئی۔ انّھاں دی جاء تے اوہ کرانیکل آف ایڈیسا، ڈیونیسیس ٹیلمہارینس (جیویں جو 1234ء دے کرانیکل وِچ محفوظ ہئی)، محمد ابن جریر الطبری، اسکندریہ دے سعید بن بطریق یوٹیچیئس، فردوسی، سیرت دا کرانیکل، مائیکل سیریئن تے ابن العبری دے ماخذ وِچ ظاہر تِھیندی ہئی۔ میر خواند کرانیکل آف سیرت تے ماری ابن سلیمان اے ڳالھ دا ذکر کرݨ وِچ منفرد ہن جو ماریہ کوں "شیرین" وی آکھیا ویندا ہئی تے اے جو ݙوہیں شخصیات کوں ہک قرار ݙتا ویندا ہئی تے انّھاں کوں ماریس دی دِھی دے طور تے وی پیش کیتا ویندا ہئی، تھیوفیلیکٹ سموکاٹا، موریس دا سبھ توں مفصل تاریخی وسیلہ ہئی، ایندے وِچ کہیں جاء تے انّھاں دا ذکر کائنی۔

اپݨی عمر دے بارے وِچ، بوم نے ماریس دی شادی دے بارے وِچ معلوم حقائق کوں قلم بند کیتا۔ موریس تے انّھاں دی زال کانسٹیٹینا دی شادی اگست 582ء وِچ تِھئی ہئی۔ جے موریس دا ہک جائز ٻال ہوسی، تاں ماریہ دی عمر 590ء وِچ اٹھ سال توں گھٹ ہوسی۔ ابتدائی ذرائع وِچ ماریس تے کانسٹینٹینا دے نو ٻال ہن، چھ پُتر (تھیوڈوسیس، ٹائیبیریئس، پیٹر، پال، جسٹن، جسٹنین) تے ترئے دھیاں (اناستاسیا، تھیوکسٹ، کلیوپیٹرا)۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
عصمت دولت شاہی

عصمت الملوک دولت شاہی (فارسی: عصمت‌الملوک دولتشاهی) (1905ء - 25 جولائی 1995ء) ہک ایرانی ملکہ تے رضا شاہ دی چوتھی تے آخری بیوی ہَن۔ اُنّھاں دے شوہر 1925ء وِچ ایران دے شاہ بݨے۔ تاہم، اِیہ اُنّھاں دے شوہر دی ݙوجھی بیوی تاج‌الملوک آیرملو ہَن جیڑھی ملکہ دے طور تے عوامی کردار ݙِتّا ڳیا ہَئی۔ 25 جولائی 1995ء وِچ انتقال کر ڳئیاں۔ اُنّھاں کوں تہران دے بہشت زہرا قبرستان وِچ سپردِ خاک کِیتا ڳیا۔

## ابتدائی زندگی
دولت شاہی 1905ء وِچ ڄَمّیاں ہَن۔ اوہ قاجار خاندان دی رُکن ہَن۔ اُنّھاں دے والد غلام علی مرزا "موجلال دولہ" دولت شاہی (1878-1934ء) ہَن۔ اُنّھاں دی والدہ موبتہجد الدولہ ہَن، جیڑھیاں ابتہاج سلطانی تے ابو نصر مرزا حسام سلطانی ثانی دی دِھی ہَن۔ اُنّھاں دے دادا حسام سلطانی اول ہَن۔ اُنّھاں دے ݙو بھرا تے ہک بہن اشرف سلطانی دوم ہَن۔ مہرنگیز دولت شاہی، مجلس دی رُکن تے ایرانی سفیر، اُنّھاں دی کزن ہَن۔

## شادی
دولت شاہی تے رضا شاہ دی شادی 1923ء وِچ تھئی۔ اوہ اُنّھاں دی چوتھی، آخری تے پسندیدہ بیوی ہَن۔ جݙاں اُنّھاں دی شادی تھئی تاں رضا شاہ وزیر جنگ ہَن۔ اِیں شادی توں پنج ڄَاچے تھئے: عبدالرضا، احمد رضا، محمود رضا، فاطمہ تے حامد رضا پہلوی۔ اُنّھاں دے شوہر 1925ء وِچ ایران دے شاہ بݨے۔ تاہم، اِیہ اُنّھاں دے شوہر دی ݙوجھی بیوی تاج‌الملوک آیرملو ہَن جیڑھی ملکہ دے طور تے عوامی کردار ݙِتّا ڳئی ہَئی۔ اِیں صورت حال نے تاج الملوک کوں دولت شاہی دے حسد دی وجہ توں وَدھ خوش نی کِیتا جیندا اِظہار اُنّھاں نے آپݨیاں یادداشتاں وِچ کِیتا ہِے۔

دولت شاہی تے رضا شاہ آپݨے ڄَاچیاں دے نال تہران دے ماربل پیلس وِچ رہندے ہَن۔ اوہ ستمبر 1941ء وِچ آپݨے شوہر دے نال ماریشس چلیاں ڳئیاں جݙاں اُنّھاں کوں اُتّھاں جلاوطن کر ݙِتّا ڳیا، پر اوہ کجھ مہینے بعد ایران واپس آ ڳئیاں۔

## آخری ایام تے موت
link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Dolatshahi_tomb.jpg|thumb|بہشت زہرا وِچ عصمت دولت شاہی دی قبر (کَبھے کنوں ݙوجھی)
دولت شاہی 1979ء دے اسلامی انقلاب دے بعد ایران وِچ ای رہیاں۔ اُنّھاں نے 1980ء وِچ جنوبی افریقا دے شہر جوہانسبرگ وِچ رضا شاہ پہلوی دے عجائب گھر دا دورہ کِیتا۔ اوہ 25 جولائی 1995ء وِچ انتقال کر ڳئیاں۔ اُنّھاں کوں تہران دے بہشت زہرا قبرستان وِچ سپردِ خاک کِیتا ڳیا۔

## حوالے

ونکی:فارسی ہمسر ملکاواں
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:تہران دیاں ڄماندرو شخصیتاں
سلطانم بیگم

**سلطانم بیگم** (تقریباً 1516ء - 1593ء)، جیڑھی *قدم علی سلطان خانم* دے ناں نال وی ڄاݨی ویندی ہئی، صفوی سلطنت دے ݙوجھے بادشاہ طہماسپ اول دی پہلی زال تے ملکہ عالیہ ہَن۔ اوہ اپݨے شوہر دے جانشین اسماعیل دوم دی ماں تے محمد خدابندہ دی ماں ہَن، جیڑھے 1578ء توں 1587ء وِچ انّھاں دی معزولی تئیں حکومت کیتی۔

## زندگی
سلطانم بیگم آق قویونلو دے عیسیٰ بیگ موسیلو دی دِھی ہَن۔ طہماسپ دی ماں تاجلو خانم دی طرحاں، سلطانم دا تعلق ترکمان ماوسیلو قبیلے نال ہئی تے اوہ اپݨے شوہر دی ترئے کزن ہَن۔ آذربائیجان دے گورنر موسیٰ سلطان انّھاں دے بھرا ہَن۔ طہماسپ نے غالباً اپݨے پیو اسماعیل اول دی وفات دے ویلے انّھاں نال شادی کیتی ہئی۔ اوہ انّھاں دی ملکہ زال بݨیاں تے انّھاں دے ݙو پُتر تِھئے، جنّھاں وِچ محمد خدابندہ شامل ہن جیڑھا 1532ء وِچ ڄَمّیا، شملو-استاجلو ریجنسی دے ابتدائی سالاں وِچ، جݙاں طہماسپ خود صرف اٹھاراں سال دا ہئی تے اسماعیل دوم، 1537ء وِچ ڄَمّیا۔

1540ء وِچ تاجلو خانم دی شیراز جلاوطنی دے بعد سلطانم بیگم حرم دی رہنما بݨ ڳئیاں۔ انّھاں دا ہک آزاد شاہی دربار ہئی تے انّھاں دے وزیر خواجہ ابراہیم خلیل ہَن۔ انّھاں نے *مہد اولیا* دا اعزازی خطاب وی حاصل کیتا۔ اوہ مغربی خراسان وِچ زمیناں تے قابل ادائیگی تیول تے مقریت (دائمی مقررہ تفویض) دی مالک ہَن۔

## شوہر دی حکومت
طہماسپ اول صفوی سلطنت دا ݙوجھا بادشاہ، اسماعیل صفوی دا پُتر ہئی۔ جݙاں تخت تے ٻہہ ڳیا تاں عمر صرف 10 سال ہئی۔ طہماسپ دا دور ٻہوں ہنگامہ خیز ہئی۔ 1525ء توں 1540ء خراسان ازبکاں دے حملے دا نشانہ بݨدا ریہا تے ایں مدت وِچ شیبانی خان دے پُتر جنید خان نے 6 حملے کیتے جنّھاں توں ہرات تے مشہد وغیرہ کوں ٻہوں نقصان پُڄیا۔ مغرب وِچ عراق کوں ترکاں نے ایرانیاں توں چِھک گھِدّا تے تبریز تے ہمدان تے ترک ڄاڑے سال قابض ریہے۔ انّھاں تمام حملیاں دے باوجود اے طہماسپ تے ایران دی صلاحیت دا ٻہوں وݙا ثبوت ہئی جو انّھاں نے ناسازگار حالات دے باوجود باقی ایران وِچ امن تے امان قائم رکھیا تے جارجیا یا گرجستان دے عیسائیاں دے خلاف 7 مہماں وی بھیڄیاں تے گرجستان تے ایرانی قبضہ برقرار رکھݨ وِچ کامیاب تِھئے۔

## پُتراں دی حکومت
انّھاں نے اسماعیل دوم دے دور حکومت وِچ اپݨی مضبوط پوزیشن برقرار رکھی کیوں جو انّھاں دے قبیلے، ماوسیلو نے وی انّھاں دی حمایت کیتی۔ اوہ اپݨے پُتر محمد خدابندہ تے پوتے عباس اول دے دور وِچ زندہ ہَن۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ثریا اسفندیاری بختیاری

ثریا اسفندیاری بختیاری (فارسی: ثریا اسفندیاری بختیاری) (22 جون 1932ء - 26 اکتوبر 2001ء) شاہ محمد رضا پہلوی دی ݙوجھی بیوی دے طور تے ایران دی ملکہ دی ساتھی ہَن، جِنّھاں نال اُنّھاں نے 1951ء وِچ شادی کیتی۔ اُنّھاں دی شادی کوں ٻہوں سارے سماجی دباؤ دا سامݨا کرݨا پیا، خاص طور تے جݙاں اِیہ واضح تھی ڳیا جو اوہ بانجھ ہِن۔ اُنّھاں نے شاہ دی اِیں تجویز کوں مسترد کر ݙِتّا جو اوہ وارث پیدا کرݨ کِیتے ݙوجھی بیوی گِھن سڳدے ہِن، کیوں جو اُنّھاں نے اِیں تجویز کوں مسترد کر ݙِتّا جو اوہ آپݨے سوتیلے بھائی دے حق وِچ دستبردار تھی سڳدے ہِن۔ مارچ 1958ء وِچ اُنّھاں دی طلاق دا اعلان کِیتا ڳیا۔ ہک اداکارہ دے طور تے ہک مختصر دور دے بعد تے اطالوی فلم ہدایت کار فرانکو انڈوینا دے نال رابطے دے بعد، ثریا آپݨی موت تک پیرس وِچ اکیلی رہیاں۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:SorayaBaby.jpg|right|thumb|ثریا بچپن وِچ  اپݨی ماں دے نال، ء
ثریا خلیل اسفندیری بختیاری (1901ء–1983ء)، ہک بختیاری رئیس تے 1950ء دی دہائی وِچ مغربی جرمنی وِچ ایرانی سفیر تے اُنّھاں دی روسی نژاد جرمن بیوی ایوا کارل (1906–1994) دی وݙّی اولاد تے اکلوتی دِھی ہَن۔

اوہ 22 جون 1932ء کوں اصفہان دے انگلش مشنری ہسپتال وِچ ڄَمّیاں ہَن۔ اُنّھاں دے ہک بہن بھائی ہَن، ہک نِکّا بھائی، بیجن (1937ء-2001ء)۔ اُنّھاں دا خاندان طویل عرصے توں ایرانی حکومت تے سفارتی کور وِچ شامل ہَئی۔ ہک چاچا، سردار اسد، 20ویں صدی دے اوائل دے فارسی آئینی انقلاب وِچ رہنما ہَن۔ ثریا دی پرورش برلن تے اصفہان وِچ تھئی تے اُنّھاں دی تعلیم لندن تے سوئٹزرلینڈ وِچ تھئی۔

## موت
ثریا 26 اکتوبر 2001ء کوں پیرس، فرانس وِچ آپݨے اپارٹمنٹ وِچ نامعلوم وجوہات دی بنا تے انتقال کر ڳئیاں۔ اوہ 69 سال دی ہَن۔ اُنّھاں دی موت دا علم تھیوݨ تے، اُنّھاں دے نِکّے بھائی، بیجن نے افسوس دے نال تبصرہ کِیتا، "اُنّھاں دے بعد، میݙے کول ڳالھ کرݨ کِیتے کوئی کائنی۔" بیجن ہک ہفتے بعد مر ڳیا۔

6 نومبر 2001ء کوں پیرس دے امریکن کیتھیڈرل وِچ اُنّھاں دی آخری رسومات دے بعد جِیندے وِچ شہزادی اشرف پہلوی، شہزادہ غلام رضا پہلوی، پیرس دے کاؤنٹ تے کاؤنٹیس، نیپلز دے شہزادہ تے شہزادی، اورلینز دے شہزادہ مشیل تے شہزادی ایرا وان فرسٹنبرگ نے شرکت کیتی۔ اُون٘دے کوں ویسٹفرائیڈوف کوارٹر نمبر 143 میونخ دے ہک قبرستان وِچ، آپݨے والدین تے بھائی دے نال دفن کِیتا ڳیا۔

## حوالے

ونکی:ایرانی شخصیتاں
ونکی:فلمی اداکار
ونکی:فارسی ہمسر ملکاواں
ونکی:ایرانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
نسرین سلطانخواه

**نسرین سلطانخواہ** (فارسی: نسرین سلطان‌خواه) ہِک ایرانی سیاست دان ہِن جیڑھیاں 2009ء توں 2013ء تئیں محمود احمدی نژاد دے دور وِچ نائب صدر ریہیاں۔

## تعلیم
سلطانخواہ نے جامعہ شریف برائے ٹیکنالوجی توں ریاضی وِچ بیچلر آف سائنس (1976ء)، ریاضی وِچ سائنس وِچ ماسٹر (1978ء) تے ریاضی وِچ پی ایچ ڈی (1994ء) حاصل کِیتی۔

## عملی زندگی

### کابینہ دی پوزیشن
سلطانخواہ کوں 25 ستمبر 2005ء کوں صدر محمود احمدی نژاد نے ایرانی کابینہ وِچ تعینات کِیتا ہئی۔ اوہ ایران دی قومی ایلیٹ فاؤنڈیشن دی صدر وی ہَن۔

### مرکز برائے زنانیاں تے خاندانی امور
سلطانخواہ دے پورٹ فولیو وِچ زنانیاں تے خاندانی امور دے مرکز دے سربراہ دے عہدے (پہلے زنانیاں دی شرکت کِیتے مرکز یا سی ڈبلیو پی آکھیا ویندا ہئی) تے زنانیاں نال متعلق امور تے صدر دے مشیر دے عہدے وی شامل ہَن۔

سلطانخواہ نے زنانیاں نال متعلق پالیسیاں کِیتے ترِیہاں اہم نکات دا ذکر کِیتا ہِے جیڑھے مرکز توجہ ݙیسے۔ اِیہ ہِن، "زنانیاں دی جنس توں قطع نظر اُنّھاں دے انسانی وقار کوں برقرار رکھّݨا"، "انتظامی تے فیصلہ سازی دے میداناں وِچ زنانیاں دی صلاحیتاں توں فائدہ چاوݨا" تے "خانداناں وِچ زنانیاں دے کلیدی کردار تے زور ݙیوݨا"۔ سلطانخواہ نے اِیہ وی آکھیا ہِے جو مرکز زنانیاں دی صلاحیتاں کوں مختلف سماجی تے ثقافتی شعبیاں وِچ ہدایت ݙیوݨ دے نال نال اُنّھاں کِیتے روزگار پیدا کرݨ وِچ مصروف ہِے۔

### سیاسی وابستگی
سلطانخواہ اسلامی ایران دے تعمیر کنندگان دے اتحاد ناں دی سیاسی تنظیم دی رُکن ہِن۔

### سٹی کونسل آف تہران
ایرانی حکومت دی ایگزیکٹو برانچ وِچ آپݨے کم دے علاوہ، نسرین سلطانخواہ تہران دی سٹی کونسل وِچ وی ہَن جیڑھیاں 2003ء وِچ ہِک نشست جِتی ہئی۔ اِیں دی کونسل سیٹ کِیتے خدمت دی مدت 2007ء وِچ ختم تِھی ڳئی۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:تہران دیاں شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:تہران دیاں ڄماندرو شخصیتاں
ندا حسنی

**ندا حسنی** (ڄَمَّݨ 1977ء، تہران، ایران؛ وفات 23 جون 2003ء، لندن، انگلینڈ) ہک ایرانی احتجاجی دے طور تے قابل ذکر ہن جنّھاں نے خود سوزی کر تے خودکشی کر گھِدی ہئی۔

## تاریخ
ندا حسنی دی پیدائش احمد حسنی تے فروغ حسنی دے گھر تِھئی ہئی، جو ترئے ٻالاں تے مشتمل ہک ایرانی خاندان دی سبھ توں وݙی اولاد ہَن۔ ایہ خاندان 1980ء دے ݙہاکے دے اوائل وِچ ایران چھوڑ ݙتا، اوٹاوا، اونٹاریو، کینیڈا وِچ آباد تِھیوݨ توں پہلے یونان وِچ پناہ گھِدی۔ حسنی نے کارلٹن یونیورسٹی وِچ کمپیوٹر سائنس دی تعلیم حاصل کیتی ہئی۔

حسنی ایران وِچ اپݨے چاچا محمود حسنی دی پھانسی دے بعد 1988ء تئیں ایران دے عوامی مجاہدین دی حامی ہَن۔ انّھاں دے والدین دے مطابق اوہ تنظیم دی رکن کائنی ہَن۔ محمود حسنی انّھاں دے پیو دے نِکے بھرا ہَن تے پھانسی توں پہلے ست سال تک ایران وِچ قید ہَن۔ بچپن وِچ حسنی جیل وِچ اپݨے چاچے نال ملݨ ڳئی ہَن۔ انّھاں دے چاچا ہک اندازے دے مطابق 35,000 مخالفین دے ایں گروپ وِچ شامل ہَن جنّھاں کوں اے ویلے پھانسی ݙتی ڳئی ہئی۔ حسنی دی مجاہدین کیتے حمایت دی وجہ توں ایران دی قومی مزاحمتی کونسل وِچ شامل تِھیوݨ کیتے پیرس چلی ڳئیاں۔

17 جون 2003ء کوں حسنی لندن وِچ چھٹیاں گزارین٘دی پئی ہَن، جݙاں فرانس وِچ پولیس نے عوامی مجاہدین ایران دے ہیڈکوارٹر تے چھاپہ مارا، تقریباً 160 اراکین، جنّھاں وِچ مریم راجوی، ایں گروپ دی شریک رہنما، انّھاں دے شوہر مسعود راجوی کوں پچھ گچھ کیتے حراست وِچ گھِدّا۔ ایں گروپ تے یورپ وِچ ایرانی مفادات دے خلاف حملے دی منصوبہ بندی دا شبہ ہئی۔ حسنی بعد وِچ فرانس وِچ گرفتاری تے رجوی تے مجاہدین دے ٻئے اراکین دی ایران وِچ ممکنہ ملک بدری دے خلاف احتجاج کریندے ہوئے لندن وِچ فرانسیسی سفارت خانے وِچ طلباء دے احتجاج وِچ شامل تِھی ڳئیاں۔ خود سوزی دے ذریعے احتجاج کرݨ والے کجھ مظاہرین دے درمیان بحث تِھئی۔ حسنی دے حوالے نال آکھیا ڳیا جو "اساں سب ایویں کرݨ دے بارے وِچ سوچین٘دے ہیں"، ایں حقیقت دے باوجود جو شریک رہنما مریم راجوی نے خودکشی دے احتجاج دی مخالفت دا اظہار کیتا ہئی۔ 18 جون دی شام تقریباً 7:15 بجے، حسنی، اکیلے، لندن وِچ فرانسیسی سفارت خانے دے سامہݨے واپس آئیاں، جتّھاں انّھاں نے خود کوں پٹرول چھِڑک تے آگ لا ݙتی۔ انّھاں کوں ݙو گھنٹے بعد لبھا ڳیا تے ایں دے بعد 23 جون کوں ہسپتال وِچ اپݨی ماں دی موجودگی وِچ، انّھاں دی وفات تِھی ڳئی۔

حسنی دی میت دفن کیتے کینیڈا واپس بھیڄ ݙتی ڳئی۔ حسنی دے جنازے وِچ، 30 جون 2003ء کوں، حسنی دی ماں نے اپݨی دِھی دے اعمال تے فخر دا اظہار کیتا۔ انّھاں نے اپݨی دِھی دی موت دے فوراً بعد انگلینڈ وِچ وی ایویں جذبات دا اظہار کیتا، جݙاں جو ݙوجھیاں کوں اپݨی دِھی دی مثال تے عمل کرݨ دی حوصلہ شکنی کیتی۔

حسنی کوں پنکریسٹ قبرستان، اوٹاوا وِچ دفن کیتا ڳیا ہئی۔

## حوالے

ونکی:تہران دیاں شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:تہران دیاں ڄماندرو شخصیتاں
مریم رجوی

**مریم رجوی** (فارسی: مریم رجوی، وچکارلا ناں قاجار-ازدانلو، فارسی: مریم قجر عضدانلو) عوامی مجاہدین ایران (ایم ای کے) دی رہنما ہن، ایہ تنظیم جیڑھی ایرانی حکومت دا تختہ الٹݨ دی وکالت کریندی ہئی تے ایندی نیشنل کونسل آف ریزسٹنس آف ایران (این سی آرآئی) دی منتخب صدر ہن۔ انّھاں دی شادی مسعود راجوی نال تِھئی ہئی، جیڑھے ایم ای کے دے شریک رہنما ہن۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
رجوی دی پیدائش مریم قاجر ازودانلو 4 دسمبر 1953ء کوں تہران، ایران وِچ تِھئی۔ انّھاں دی پرورش ہک متوسط طبقے دے سرکاری ملازم خاندان وِچ تِھئی جیڑھا قاجار خاندان دے ہک فرد توں ہئی۔ انّھاں نے ایران دی شریف یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی وِچ تعلیم حاصل کیتی تے دھات کاری وِچ بی ایس کیتا۔

## سیاست
رجوی نے ݙسایا ہئی جو انّھاں دی سیاسی سرگرمی دا آغاز اے ویلے تِھیا جݙاں اوہ ݙوہی سال دی ہَن جݙاں انّھاں دی بھیݨ نرگس کوں ساواک دے ہتھوں قتل کر ݙتا ڳیا۔ ول اوہ عوامی مجاہدین ایران دی رکن بݨ ڳئیاں تے اپݨی سیاسی زندگی دا آغاز کیتا۔ راجوی نے 1993ء تئیں ڈپٹی کمانڈر تے ایم ای کے سیکرٹری جنرل دے طور تے خدمتاں انجام ݙتّیاں۔ 22 اکتوبر 1993ء کوں، این سی آر آئی نے راجوی کوں "ایران دا عبوری صدر" منتخب کیتا جے این سی آر آئی ایران وِچ اقتدار سنبھال گھندا۔

رجوی نے 1970ء دے ݙہاکے وِچ شاہ مخالف طلبہ تحریک دے منتظم دے طور تے خدمتاں انجام ݙتّیاں۔ 1979ء وِچ، اوہ پی ایم او آئی/ایم ای کے دے سماجی حصے دی عہدے دار بݨ ڳئیاں، جتھاں انّھاں نے 1981ء تئیں خدمتاں انجام ݙتّیاں۔ راجوی 1980ء وِچ پارلیمانی امیدوار ہَن۔

1982ء وِچ، راجوی کوں ایل دو فرانس وِچ منتقل کر ݙتا ڳیا جتھاں مجاہدین دا سیاسی صدر دفتر واقع ہئی۔

1985ء وِچ، اوہ پی ایم او آئی دی جوائنٹ لیڈر بݨیاں تے 1989ء تے 1993ء دے درمیان وِچ سیکرٹری جنرل دے طور تے خدمتاں انجام ݙتّیاں۔

اپریل 2021ء وِچ، مریم رجوی نے قرارداد ایچ آر 118 دی توثیق کیتی، جیندے وِچ "ہک جمہوری جمہوریہ کیتے ایرانی عوام دی خواہش دی حمایت" تے "تہران دی جانب توں 'انسانی حقوق دی خلاف ورزیاں تے ریاستی سرپرستی وِچ دہشت گردی' دی مذمت کیتی ڳئی ہئی"۔

جولائی 2021ء وِچ رجوی نے برلن وِچ ابراہیم رئیسی دے ایران دے صدر منتخب تِھیوݨ دے خلاف احتجاج دا اہتمام کیتا۔ راجوی نے رئیسی کوں 1988ء وِچ 30,000 سیاسی قیدیاں دے قتل عام دا "ذمہ دار" قرار ݙتا۔ تب سابق امریکی وزیر خارجہ مائیک پومپیو وی ایں احتجاج وِچ شامل ہَن۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:تہران دیاں شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:تہران دیاں ڄماندرو شخصیتاں
معصومہ ابتکار

معصومہ ابتکار (فارسی: معصومہ ابتکار) (ڄَمَّݨ: 21 ستمبر 1960ء) 9 اگست 2017ء توں 1 ستمبر 2021ء تائیں زنانیاں تے خاندانی امور کِیتے ایران دی سابق نائب صدر ہَن۔ اِیں توں پہلے اوہ 1997ء توں 2005ء تائیں محکمہ ماحولیات دی سربراہ رہیاں، 1979ء دے بعد اوہ ایران دی کابینہ وِچ پہلی تے تاریخ دی ترِیجھی زنانی رکن بݨیاں۔ اوہ 2013ء توں 2017ء تائیں ایں سطح دے عہدے تے فائز رہیاں۔ اوہ اسکول آف میڈیکل سائنسز، امیونولوجی ڈیپارٹمنٹ وِچ تربیات مودارس یونیورسٹی وِچ مکمل پروفیسر ہِن۔

ابتکار دا عرفی ناں "مریم" ہَئی، جݙاں اوہ 1979ء وِچ امریکی سفارت خانے تے یرغمال بݨاوݨ تے قبضہ کرݨ والے طلبہ دی ترجمان ہَن۔ بعد وِچ اوہ صدر محمد خاتمی دی انتظامیہ دے دوران وِچ ایران دی ماحولیاتی تحفظ دی تنظیم دی سربراہ بݨیاں تے 2007ء توں 2013ء تہران دی سٹی کونسل وومن رہیاں۔

## تعلیم تے خاندان
نیلوفر ابتکار ہک متوسط گھرانے وِچ تہران وِچ معصومہ دے طور تے ڄَمّیاں ہَن۔ ابتکار دے والد نے یونیورسٹی آف پنسلوانیا وِچ تعلیم حاصل کِیتی تے اوہ فلاڈیلفیا دے بالکل ٻاہر اپر ڈاربی، پنسلوانیا وِچ آپݨے والدین دے نال رہندی ہَن۔ فلاڈیلفیا وِچ آپݨے چھ سالاں دے دوران، اُنّھاں نے "قریب کامل، امریکی لہجے والی انگریزی" تے صلاحیت حاصل کِیتی۔ ایران واپس آکے اُنّھاں نے ایرانزمین (تہران انٹرنیشنل اسکول) وِچ داخلہ گِھدّا۔ بعد وِچ ہک طالب علم دے طور تے گریجویشن دے بعد، اوہ علی شریعتی دے سیاسی اسلام دی حامی بݨ ڳئیاں تے اُنّھاں نے روایتی سِیاہ چادر پَہݨݨ شروع کر ݙِتی جیندے وِچ اُنّھاں دے چہرے دے علاوہ ہر شئی کوں ڈھانپیا ویندا ہَئی۔

ابتکار نے شہید بہشتی یونیورسٹی توں لیبارٹری سائنس وِچ بی ایس سی دی ڈگری حاصل کِیتی، 1995ء وِچ تربیات مودارس یونیورسٹی توں ایمونالوجی وِچ ایم ایس سی تے پی ایچ ڈی کِیتی، جِتّھاں اوہ ہُݨ وی پڑھیندی پئی ہِن۔ ابتکار دی شادی سید محمد ہاشمی نال تھئی جیڑھے پرائیویٹ سیکٹر وِچ بزنس مین ہِن۔ اُنّھاں دے ݙو ڄَاچے ہِن۔

## اعزاز تے انعام
The Muslim500 نے ابتکار دے 2012ء دے ایڈیشن وِچ دُنیا دے 500 بااثر مسلماناں وِچوں ہک دے طور تے نامزد کِیتا ہِے۔ اِیں سالانہ کتاب دے سیاسی حصے دے تحت، ابتکار کوں "ایران وِچ اصلاحی تحریک وِچ ہک قابل قدر قوت" دے طور تے بیان کِیتا ڳیا ہِے۔

24 جنوری 2014ء کوں، ابتکار کوں تہران وِچ انرجی گلوب فاؤنڈیشن دے اعزازی لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ نال نوازیا ڳیا۔

## حوالے

ونکی:ایرانی شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:تہران دیاں ڄماندرو شخصیتاں
فاطمہ حقیقتجو

**فاطمہ حقیقتجو** (فارسی: فاطمه حقیقت‌جو 'سچ/انصاف دی متلاشی') ایرانی اسکالر تے اصلاح پسند سیاست دان ہِن جیڑھیاں 2000ء توں 2004ء تئیں ایرانی پارلیمنٹ وِچ تہران، رے، شمیرانات تے اسلام شہر دی نمائندگی کِیتی۔ اِیں نے 2005ء وِچ ایران چھوڑا تے فی الحال امریکا وِچ مقیم ہِن، جِتّھاں اوہ 501(سی)(3) تنظیم جمہوریت کیتے غیر متشدد اقدام (NID) دی سی سی او تے شریک بانی دے طور تے کم کریندیاں ہِن۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
حقیقتجو 1968ء وِچ جنوبی تہران وِچ ڄَمّیاں ہَن، چار دِھیاں وِچوں ݙوجھی تے ہِک روایتی متوسط گھرانے نال تعلق رکھدیاں ہِن۔ اِیں نے آپݨے پیو کوں ہِک حادثے وِچ کھو ݙِتّا جِہڑیلے اوہ 6 سال دی ہَن تے اِیں دی پرورش اِیں دی ماں نے ہِک باعمل مسلمان دے طور تے کِیتی۔ اِیں نے جامعہ تہران تے جامعہ تربیات مدرس وِچ تعلیم حاصل کِیتی، نفسیات وِچ ڈگری حاصل کِیتی تے پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کِیتی۔ خاندانی مشاورت وِچ اوہ دفتر برائے سٹرینتھننگ یونٹی دے نال ہِک طالب علم کارکن ہَن۔

## سیاسی زندگی
حقیقتجو نے محمد خاتمی دی صدارتی مہم کیتے کم کِیتا تے طالب علم رہنما دے طور تے مشارکت پارٹی وِچ شمولیت اختیار کِیتی۔ 2000ء وِچ، اوہ کامیابی دے نال ایرانی پارلیمنٹ دی نشست کیتے چُناؤ لڑیاں تے سب توں گَھٹ عُمر زنانی نائب بݨیاں۔

زنانیاں دے حقوق، اصلاحات تے جمہوریت دی حامی، اِیں نے زنانیاں دے خلاف ہر قسم دے امتیازی سلوک دے خاتمے دے کنونشن وِچ شامل تِھیوݨ کیتے ہِک بل دی تجویز پیش کِیتی۔ اِیں تے آیت اللہ خمینی دے الفاظ دی تحریف تے 2001ء وِچ علی خامنہ ای دی توہین دا الزام لایا ڳیا ہئی جیڑھا انّھاں نے قزوین وِچ ہِک تقریر وِچ آکھیا ہئی، آخر وِچ اِیں الزام وِچ مجرم قرار ݙِتّا ڳیا تے ݙاہ مہینے دی معطل قید دی سزا سݨائی ڳئی۔

23 فروری 2004ء کوں، اِیں نے اِیں بنیاد تے پارلیمنٹ توں استعفیٰ ݙے ݙِتّا جو اوہ ہُݨ آپݨے عہدے دا حلف برقرار رکھݨ دے قابل کِینئی ہَن تے "مقررہ اداریاں دا غلط، غیر قانونی تے غیر مذہبی طرز عمل (جیویں جو گارڈین کونسل تے عدلیہ) حالیہ سالاں وِچ"۔

## پیشہ ورانہ زندگی
حقیقتجو ہِک ریاضی دی استاد ہَن تے ول زنانیاں ہائی اسکول وِچ کونسلر ہَن، اِیں توں پہلے جو اوہ جامعہ تہران تے جامعہ شاہد بہشتی وِچ بطور خطیب کم کریندی پئی ہَن۔ اوہ یونیورسٹی آف میساچوسٹس بوسٹن تے یونیورسٹی آف کنیکٹیکٹ دی سابقہ فیکلٹی ممبر وی ہِن تے ہارورڈ یونیورسٹی دے کینیڈی اسکول تے میساچوسٹس انسٹیٹیوٹ برائے ٹیکنالوجی دے مرکز برائے بین الاقوامی تعلیمات وِچ فیلوشپ دے عہدیاں تے فائز ہِن۔

## ذاتی زندگی
حقیقتجو نے ہِک پارلیمانی نمائندے نال شادی کِیتی، جِہڑیلے اوہ 31 سال دیاں ہَن تے قانون ساز دے طور تے آپݨے ݙوجھے سال خدمات انجام ݙیندی پئی ہَن۔ نومبر 2003ء وِچ، اِیں نے ہِک ڄائی سارہ تہاووری کوں جنم ݙِتّا۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:تہران دیاں شخصیتاں
ونکی:انسانی حقوق دی فعالیت پسند زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:تہران دیاں ڄماندرو شخصیتاں
زہرہ شوجئی

**سیدہ زہرا شجاعی** (فارسی: زهرا شجاعی؛ 1956 - 26 مارچ 2024ء) ہک ایرانی سیاست دان ہَن۔ ایران وِچ زنانیاں دے حقوق دی ہک وݙی وکیل، اوہ صدر خاتمی دے ماتحت زنانیاں دے امور دی مشیر ہَن تے 1997-2005ء تئیں انّھاں دی کابینہ دی رکن ہَن۔ سیدہ زہرا شجاعی تہران وِچ ڄَمّیاں ہَن۔ انّھاں نے تہران یونیورسٹی توں پولیٹیکل سائنس وِچ بیچلر تے ماسٹر دی ڈگری تے پولیٹیکل سائنس تے اسٹریٹجک مینجمنٹ وِچ ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی۔ اوہ ایجوکیشن کنسلٹنٹ، وزیر داخلہ دی مشیر، زنانیاں دے امور دے کمیشن دی سربراہ، زنانیاں دی سماجی ثقافتی کونسل دی رکن تے 2 سال تک سوشل کلچرل کونسل دی سربراہ وی ہَن۔

## زنانیاں دی شرکت دا مرکز
1997ء وِچ، خاتمی نے زنانیاں دی شرکت دا مرکز بݨایا، جو ایندے بعد ملک وِچ زنانیاں دے امور کوں سنبھالݨ دا ذمہ دار اہم ادارہ بݨ ڳیا، جو صدارت نال وابستہ ہئی۔ جݙاں 2005ء وِچ احمدی نژاد نے صدارت سنبھالی تاں انّھاں نے ایندا ناں بدل تے سینٹر فار ویمن اینڈ فیملی افیئرز (مرکز عمر زنان وا خانیودہ ریاست جومہری) رکھ ݙتا۔

## ایرانی کابینہ وِچ شمولیت
صدر خاتمی نے زہرہ شوجئی کوں زنانیاں دے امور دی مشیر مقرر کیتا (ایہ عہدہ پہلے شہلا حبیب دے پاس ہئی تے اوہ سینٹر فار ویمنز پارٹیسیپیشن دی سربراہ ہَن)۔ ایہ تقرری انّھاں کوں ایرانی صدارتی کابینہ دا رکن بݨا ݙتی۔ زہرہ شوجئی نے مسومہ ایبٹیکر دے نال اسلامی انقلاب دے بعد پہلی کابینہ وِچ زنانیاں کوں شامل کرݨ وِچ حصہ گھِدا۔

## منتقلی
2005ء وِچ صدر محمود احمدی نژاد دے انتخاب دے نال، نسرین سولنتانکہ کوں شوجئی دے عہدے تے مقرر کیتا ڳیا۔ ایں مرکز دا ناں بدل تے سینٹر فار ویمن اینڈ فیملی افیئرز رکھ ݙتا ڳیا، ایندے برعکس سینٹر فار ویمنز پارٹیسیپیشن جیویں جو ایہ خاتمی دے تحت آکھیا ویندا ہئی۔ شرکت ہُݨ پالیسی تے زور کائنی ہئی۔

## موت
شوجئی 26 مارچ 2024ء کوں 67 سال دی عمر وِچ انتقال کر ڳئیاں۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:تہران دیاں ڄماندرو شخصیتاں
زہرا راہنورد

زہرہ راہنورد (فارسی: زهرا رهنورد) (زہرہ کاظمی دی ڄَمَّݨ 19 اگست 1945ء) ہک ایرانی ماہر تعلیم، فنکار تے سیاست دان ہِن۔ رہنورد جامعہ ڈیو دی پروفیسر، فنکار تے صلیبی دانشور ہِن جیڑھیاں فروری 2011ء توں مئی 2018ء تک گھر وِچ نظر بند ہَن۔ 2009ء وِچ، فارن پالیسی میگزین نے اُنّھاں کوں دُنیا دی ممتاز ترین مفکرین وِچوں ہک قرار ݙِتّا۔ اوہ ایران دے سابق وزیر اعظم میر حسین موسوی دی اہلیہ ہِن۔ آپݨے کم دے ہک حصے وِچ، اُنّھاں نے مرداں کوں حجاب دے قوانین دا ایویں احترام کرݨ دی ضرورت تے زور ݙِتّا ہِے جیویں جو زنانیاں دا تے نال ای مشرق وسطیٰ وِچ زنانیاں دے حقوق کِیتے سرگرم کہیں وی عام کارکن دا احترام کرݨ دی ڳالھ کیتی ہِے۔

## ابتدائی زندگی
راہنورد ایران دے شہر بوروجرد وِچ ڄَمّیاں ہَن۔ اُنّھاں دے والد حاج فتحلی شیعہ تے کمیونسٹ مخالف ہَن۔ ایران وِچ شیعہ علما دے ہک اجتماع دی خبر سݨݨ دے بعد، حاج فتحلی خمین، صوبہ مرکزی دی طرف ہجرت کر ڳئے جِتّھاں زہرہ دی پرورش تھئی۔ تہران یونیورسٹی توں فن تے فن تعمیر وِچ بیچلر تے ماسٹرز دیاں ڈگریاں حاصل کِیتیاں۔ اُنّھاں نے اسلامی آزاد یونیورسٹی توں سیاسیات وِچ ماسٹرز تے پی ایچ ڈی دیاں ڈگریاں وی حاصل کِیتیاں ہِن۔

## عملی زندگی
راہنورد شاہ دے خلاف ابتدائی انقلابیں وِچوں ہَن۔ شاہ دے آخری سالاں وِچ، اوہ علی شریعتی دے نیڑے ہَن، جیڑھا ہک منحرف اسلامی رہنما ہَن۔

جݙاں موسوی نے 2009ء دے صدارتی انتخابات وِچ حصہ گِھدّا تاں اوہ آپݨے شوہر میر حسین موسوی دی مہم دی ہک سرگرم رکن ہَن۔ ہُݨ اوہ دی گرین پاتھ آف ہوپ دی رکن ہِن تے حزب مخالف دی راہنماواں وِچوں ہک ہِن۔ راہنورد 15 کتاباں دی مصنفہ وی ہِن۔

1989ء وِچ قائم تھیوݨ والی زنانیاں دی سماجی تے ثقافتی کونسل دی سربراہ دے طور تے، مختلف سماجی مسائل دی چھان بین کرݨ والیاں ست حکومتی کمیٹیاں وِچوں ہک دے طور تے، راہنورد نے اِیں کمیٹیاں وِچ زنانیاں اراکین دی وَدھ مساوی نمائندگی کرݨ دا مطالبہ کِیتا ہِے تے حکومت دی ناکامی تے کھلم کھلا تنقید کیتی ہِے۔ زنانیاں کوں اُنّھاں دی رائے دے مطابق، قرآن دے تحت اُنّھاں دے جائز سماجی تے شہری حقوق ݙیوݨ دی ڳالھ کیتی ہِے۔

## ذاتی زندگی
رہنورد ایران دے سابق وزیر اعظم میر حسین موسوی دی اہلیہ ہِن تے اُنّھاں دیاں ترِیہہ دِھیاں ہَن: کوکب، نرگس تے زہرہ۔ اُنّھاں دی تے موسوی دی شادی 18 ستمبر 1969ء کوں تھئی۔ اوہ ہُݨ گھر وِچ قید ہِن۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:زنانیت پسند مسلمان
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
الہام امین زادہ

**الہام امین زادہ** (فارسی: الهام امین‌زاده؛ پیدائش: 1964ء) ہِک ایرانی ماہر تعلیم، قانون ساز تے شہریت دے حقوق وِچ صدر حسن روحانی دی سابق معاون ہِن۔ اوہ پہلے قانونی امور وِچ نائب صدر ہَن۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
امین زادہ 1964ء وِچ ڄَمّیاں ہَن۔ انّھاں نے 1997ء وِچ گلاسگو یونیورسٹی توں قانون وِچ پی ایچ ڈی کِیتی۔ انّھاں دے پی ایچ ڈی دے مقالے دا عنوان ہِے "اقوام متحدہ تے بین الاقوامی امن تے سلامتی: ہِک قانونی تے عملی تجزیہ"۔

## عملی زندگی
امین زادہ نے تہران یونیورسٹی وِچ قانون دے اسسٹنٹ پروفیسر دے طور تے کم کِیتا تے انّھاں دی خصوصیت بین الاقوامی عوامی قانون، توانائی دے قانون تے انسانی حقوق دے شعبیاں وِچ ہِے۔ انّھاں نے اسکول آف انٹرنیشنل ریلیشنز، علامہ طباطبائی یونیورسٹی تے امام صادق یونیورسٹی وِچ وی پڑھایا۔ انّھاں نے 2004ء توں 2008ء تئیں مجلس دی ستویں مدت وِچ بطور قانون ساز خدمات انجام ݙِتیاں۔ اوہ مجلس دی قومی سلامتی تے خارجہ پالیسی کمیٹی دی نائب سربراہ ہَن۔

انّھاں کوں 11 اگست 2013ء کوں ایرانی صدر حسن روحانی نے قانونی امور کیتے نائب صدر مقرر کِیتا ہئی جِہڑیلے حسن روحانی نے ایرانی معاشرے وِچ زنانیاں دی شمولیت دی حمایت دا وعدہ کِیتا ہئی۔

## نظریات
الہام دے مطابق پرتشدد خیالات مسلم دنیا کیتے سب توں وݙّا مسئلہ ہِن تے دشمناں دے نال کُجھ مسلم ریاستاں دے اتحاد دے پِچھے انّھاں دی جہالت کار فرما ہِے۔ دشمناں دے نال کُجھ نام نہاد اسلامی ممالک دے اتحاد توں دشمنان اسلام مسلم دنیا دے مالی وسائل کوں لوٹین٘دے پئین تے اِیہ مسلم ریاستاں ٻئے مسلم ممالک کوں اِیویں راہ تے چلاوݨ دی خواہش رکھین٘دیاں ہِن۔ تکفیری دہشت گرداں دے تشدد تے جرائم تے کُجھ ممالک دا رویہ افسوس ناک ہِے تے اِیہ لوک آپݨے مذہب دی غلط تشریح کر تے دشمناں کیتے آپݨے دوستاں کوں دھوکہ ݙین٘دے پئین۔ اِیہ ممالک اسلامی ملکاں وِچ شامل تِھیوݨ دی بجائے غیر مسلم ممالک جیڑھے مسلماناں دی نابودی چاہین٘دے پئین دے خیمیاں وِچ شامل تِھئین جیندے توں اِنّھاں ممالک دی جہالت ظاہر تِھین٘دی ہِے۔ الہام عالمی منڈی وِچ تیل دی گِرتی قیمتاں دی وجہ، اِیں کوں ہتھیار بݨا تے اسلامی ممالک کوں نشانہ بݨاوݨ کوں قرار ݙین٘دیاں ہِن۔

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دیاں سیاست دان زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
معصومہ آباد

link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Masoumeh_Abad_13930327_1526720.jpg|thumb|معصومہ_آباد
**معصومہ آباد** (پیدائش: 5 ستمبر 1962ء) ہِک ایرانی مصنفہ، یونیورسٹی پروفیسر تے قدامت پسند سیاست دان ہِن۔ اوہ تہران دی چوتھی اسلامی شہری کونسل دی رُکن تے ڈائریکٹر ہیلتھ ڈویژن ہِن۔ معصومہ آباد معروف کتاب "میں زندہ ہوں" دی مصنفہ ہِن۔

### تعلیم
معصومہ آباد نے 1989ء وِچ ایران یونیورسٹی آف میڈیکل سائنسز توں بی ایس سی دی ڈگری حاصل کِیتی۔ 1996ء وِچ ایران یونیورسٹی آف میڈیکل سائنسز توں حفظان صحت وِچ ایم ایس سی تے 2011ء وِچ شاہد بہشتی یونیورسٹی توں حفظان صحت وِچ پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کِیتی۔

## قید وِچ گُزارے ایام
ایران-عراق جنگ دے دوران ایرانی ریڈ کریسنٹ سوسائٹی (آئی آر سی ایس) کِیتے اسپتالاں تے ٻیاں طبی کلینک دی تعمیر تے انتظام وِچ معصومہ آباد نے ٻہوں اہم کردار ادا کِیتا۔ جنگ دے ترِیہاں ݙین٘ہاں دے بعد جِہڑیلے اوہ ہلال احمر دے ہِک مشن تے ہَن، فاطمہ ناہدی، مریم بہرامی تے حلیمہ اجمودہ سمیت عراقی فوجی دستے نے اُنّھاں لوکاں کوں آبادان دی شاہراہ تے (15 اکتوبر 1980ء) پکڑ گِھدّا۔ پہلے اُنّھاں کوں تنومہ سرحدی کیمپ بھیڄا ڳیا تے ول اُنّھاں کوں ایسٹخبرات (صدام دی خفیہ ایجنسی) تے الرشید جیل وِچ بھیڄا ڳیا۔ کُجھ عرصے دے بعد اُنّھاں کوں موصل تے الانبار کیمپ وِچ منتقل کر ݙِتا ڳیا۔ ترِیہاں سال تے چھے مہینے دے بعد 21 اپریل 1983ء کوں معصومہ آباد کوں رہا کر ݙِتا ڳیا۔

## کتاب "میں زندہ ہوں"
"میں زندہ ہوں" ہِک یادداشت ہِے جیندے وِچ معصومہ آباد نے ایران-عراق جنگ دے دوران آپݨے تجربات دی تفصیل لِکّھی ہِے۔ اِیہ کتاب جیل وِچ گُزارے ایام دے بارے وِچ ہِے۔ اِیں کتاب کوں ایران وِچ 16ویں مقدس دفاعی کتاب دا ایوارڈ مِلیا ہِے۔ اِیں کتاب وِچ جنگ وِچ حصّہ گِھنݨ آلیاں ایرانی زنانیاں دے کُجھ کرداراں تے تفصیلی ڳالھ مُہاڑ کِیتی ڳئی ہِے۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:تہران دیاں شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
فاطمہ رہبر

فاطمہ رہبر (فارسی: فاطمہ رهبر) (1964ء - 7 مارچ 2020ء) ہک ایرانی سیاست دان تے مصنفہ ہَن جیڑھیاں مجلس ایران دی تہران، رے، شمیرانات تے اسلامشہر (انتخابی ضلع) توں رکن رہیاں۔ رہبر چوتھی وار وی منتخب تھئیاں پر منتخب تھیوݨ دے بعد اوہ آپݨی چوتھی مدت ملازمت دے آغاز توں پہلے ای انتقال کر ڳئیاں۔

## سوانح
فاطمہ نے بصری مواصلات وِچ ایم اے کِیتا تے ول انتظامی حکمت عملی وِچ پی ایچ ڈی کِیتی۔ اوہ انٹرنیٹ نیٹ ورک دی پروڈکشن منیجر تے انٹرنیٹ حکمت عملی نال متعلق سپریم کونسل دی سکریٹری دے طور تے کم کریندی ہَن۔ رہبر نے محمود احمدی نژاد دے بارے وِچ ہک کتاب تصنیف کیتی ہَئی، جیندے وِچ اُنّھاں نے احمدی نژاد کوں "ترِیجھے ہزاریے دا معجزہ" آکھیا۔

فاطمہ رہبر ہک معتدل سیاست دان تے اسلامی اتحاد جماعت دی رکن ہَن۔ اوہ 2004ء توں 2016ء دے دوران وِچ ترِیہہ مَرتبہ ستویں، اٹھویں، نویں مدت کِیتے تہران، رے، شمیرانات تے اسلامشہر انتخابی حلقے توں رکن ایرانی پارلیمنٹ رہیاں۔ بطور رکن پارلیمان اوہ زنانیاں دی تے میڈیا تے آرٹ دی مخصوص نشست توں ایرانی قومی کمیشن برائے یونیسکو دی نائب صدر خدمات سر انجام ݙیندی ہَن۔ اوہ امام خمینی ریلیف فاؤنڈیشن دی وی نائب صدر ہَن۔ اوہ چوتھی وار وی رکن پارلیمان منتخب تھئیاں، پر آخری وار منتخب تھیوݨ دے بعد، اڄاں خدمات شروع نی کیتیاں ہَن جو کورونا وائرس دی وجہ توں 5 مارچ کوں کوما وِچ چلی ڳئیاں تے ایں وبا توں ای 7 مارچ کوں وفات پا ڳئیاں۔

## سیاسی خدمات
بطور رکن اسمبلی اُنّھاں نے خاندانی منصوبہ بندی تے زنانیاں کِیتے ہفتے وِچ 44 گھنٹیاں دی بجائے، 36 گھنٹے کم کرݨ، زچگی دی چھٹی وِچ وادھا، گھریلو زنانیاں دا بیمہ (انشورنس)، تحفظ خاندان قانون، زنانیاں تے اہل خانہ کِیتے حکمت عملی کونسل دا قیام تے عفت تے حجاب کِیتے قانون سازی کِیتے بل پیش کِیتے۔

## وفات
رہبر 5 مارچ 2020ء کورونا وائرس دی وجہ توں کوما وِچ چلی ڳئیاں، تے کورونا وائرس دی وبا توں ای 7 مارچ 2020ء کوں وفات پا ڳئیاں۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:تہران دیاں شخصیتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں سیاست دان زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:تہران دیاں ڄماندرو شخصیتاں
آزادہ شفیق

**آزادہ شفیق** (1951 – 23 فروری 2011ء) ہک ایرانی شاہی تے پہلوی خاندان دی رکن تے اشرف پہلوی دی دِھی ہَن۔ ایرانی انقلاب دے بعد جیڑھے اپݨے چاچا محمد رضا پہلوی دا تختہ الٹ ݙتا، اوہ پیرس وِچ جلاوطن تِھی ڳئیاں تے ایران وِچ اسلامی حکومت دی مخالف سرگرمیاں وِچ شامل تِھی ڳئیاں۔ پیرس وِچ ہک بادشاہت پسند گروپ فری ایران موومنٹ دی سربراہی کیتی۔ 1979ء وِچ انّھاں نے ہفتہ وار میگزین ایران آزاد شائع کرݨ شروع کیتا جو 1980ء دے ݙہاکے وِچ ختم تِھی ڳیا ہئی۔ پیرس وِچ لیوکیمیا دے باعث انّھاں دا انتقال تِھیا۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
شفیق 1951ء وِچ ڄَمّیاں ہَن اوہ، شاہ محمد رضا دی جڑواں بھیݨ، اشرف پہلوی تے انّھاں دے ݙوجھے شوہر احمد شفیق، جیڑھے مصری ہَن، انّھاں دی دِھی ہَن۔ انّھاں دا ہک بھرا شہریار ہئی۔ اگرچہ انّھاں دے والدین دی 1960ء وِچ طلاق تِھی ڳئی ہئی، پر انّھاں دے پیو مصر واپس کائنی آئے تے اپݨے ٻالاں دی پرورش کیتے تہران وِچ ریہے۔

انّھاں دی تعلیم تہران تے فرانس وِچ جرمن اسکول وِچ تِھئی۔

## ذاتی زندگی تے سرگرمیاں
شفیق نے ݙو شادیاں کیتیاں۔ انّھاں دی شادی فرشاد واحد نال 1972ء وِچ تِھئی تے انّھاں دا ہک پُتر کامران (ڄَمَّݨ 1973ء) ہئی۔ 1975ء وِچ انّھاں نے واحد توں طلاق گھِن گھِدی۔ بعد وِچ انّھاں نے ہک سابق ایرانی فوج افسر نال شادی کیتی۔

اوہ ایرانی انقلاب دے بعد پیرس وِچ رہوݨ لڳ ڳئیاں ہَن۔ بعد وِچ انّھاں دا بھرا انّھاں دے نال شامل تِھیا تے انّھاں نے اشرف پہلوی دی رہائش گاہ رے پرگولسے دے کول بانٹ گھِدی۔ انّھاں ݙوہیں نے پہلوی خاندان دے پرنسپل ترجمان دے طور تے کم کیتا۔ اوہ اسلامی حکومت دے خلاف مظاہریاں تے مخالفانہ سرگرمیاں وِچ حصہ گھِندی ہَن۔ انّھاں نے ایران وِچ بادشاہت دی بحالی دیاں کوششاں دی حمایت کیتی تے پیرس وِچ ہک بادشاہت پسند گروپ فری ایران موومنٹ دی سربراہی کیتی۔ 1979ء وِچ انّھاں نے ہفتہ وار میگزین ایران آزاد شائع کرݨ شروع کیتا جو 1980ء دے ݙہاکے وِچ ختم تِھی ڳیا ہئی۔ انّھاں نے 1984ء توں 1991ء تئیں ترکی وِچ ایرانی کمیونٹی دے نال سماجی تے انسان دوست کارکن دے طور تے خدمتاں انجام ݙتّیاں۔

## موت
شفیق دا انتقال 23 فروری 2011ء کوں پیرس وِچ لیوکیمیا دے باعث تِھیا۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
نورا الکعبی

نورة بنت محمد الکعبی (عربی: نورة بنت محمد الكعبي) ہک اماراتی سیاست دان تے کاروباری زنانی ہِن جیڑھیاں ہُݨ متحدہ عرب امارات دی ثقافت تے نوجواناں دی وزیر ہِن۔ اوہ اکتوبر 2017ء توں اِیں عہدے تے فائز ہِن۔ اِیں توں پہلے اوہ فروری 2016ء توں اکتوبر 2017ء تک وفاقی قومی کونسل دے امور دی وزیر مملکت ہَن۔ اوہ 2012ء توں ٹو فور 54 تے 2017ء توں ابوظہبی میڈیا دی چیئرپرسن وی ہِن۔

## تعلیم
نورا الکعبی نے ہائی اسکول دی تعلیم ابوظہبی تے پنسلوانیا وِچ حاصل کِیتی۔ نورا نے 2001ء وِچ متحدہ عرب امارات یونیورسٹی توں مینجمنٹ انفارمیشن سسٹم وِچ بیچلر آف آرٹس حاصل کِیتا۔ 2011ء وِچ اُنّھاں نے لندن بزنس اسکول توں ایگزیکٹو لیڈرشپ پروگرام مکمل کِیتا۔

## حوالے

ونکی:اماراتی زنانیاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:1979ء دے ڄمان٘درُو
مہناز افخمی

**مہناز افخمی** (فارسی: مهناز افخمی؛ ڄَمَّݨ 14 جنوری 1941ء) ہک ایرانی زنانیاں دے حقوق دی کارکن ہن۔ جنّھاں نے 1976ء توں 1978ء تئیں ایران دی کابینہ وِچ خدمتاں انجام ݙتّیاں۔ اوہ زنانیاں لرننگ پارٹنرشپ (WLP) دی بانی تے صدر ہن، فاؤنڈیشن برائے ایرانی تعلیمات دی ایگزیکٹو ڈائریکٹر تے ایران دی انقلاب توں پہلے دی حکومت وِچ زنانیاں دے امور دی سابق وزیر ہن۔ اوہ 1979ء توں امریکا وِچ جلاوطنی دی زندگی گزارین٘دی پئی ہن۔

افخمی 1970ء دے ݙہاکے توں زنانیاں دے حقوق دی وکالت کریندی پئی ہن۔ انّھاں نے ڄاڑے بین الاقوامی غیر سرکاری تنظیماں دی بنیاد رکھی تے انّھاں دی سربراہی کیتی جیڑھیاں ایران تے بعد وِچ پوری دنیا وِچ زنانیاں دی حیثیت کوں اڳاں تے ودھاوݨ تے مرکوز ہن۔ انّھاں نے زنانیاں دی بین الاقوامی تحریک، زنانیاں دے انسانی حقوق، قیادت وِچ زنانیاں، زنانیاں تے ٹیکنالوجی، مسلم اکثریتی معاشریں وِچ زنانیاں دی حیثیت تے سول سوسائٹی دی تعمیر تے جمہوریت وِچ زنانیاں دی شرکت تے وسیع پیمانے تے لیکچر ݙتے تے شائع کیتے ہن۔ انّھاں دیاں کتاباں دا متعدد زباناں وِچ ترجمہ تے بین الاقوامی سطح تے تقسیم کیتا ڳیا ہئی۔

## ایرانی زنانیاں دی تحریک
انقلاب توں پہلے ایران وِچ تِھیوݨ والیاں تبدیلیاں تے نظر پاتیندے ہوئے، افخمی نے آکھیا: "مین٘دے خیال وِچ اساݙی بنیادی غلطی اے کائنی ہئی جو اساں اوہ کم نہ کیتے جیڑھے اساکوں کرݨے چاہیدے ہن۔ اساݙی بنیادی غلطی اے ہئی جو اساں ایویں حالات پیدا کیتے جنّھاں وِچ جدیدیت، ترقی، مساوات تے انسانی حقوق، خاص طور تے زنانیاں دے حقوق نال تعلق رکھݨ والے تضادات وڳڑ ڳئے تے اساݙے کم..."

افخمی دی زندگی تے ایران وِچ زنانیاں دی تحریک وِچ کم، روایت کوں توڑݨ تے جلاوطنی دی زندگی 2012ء دی وائس آف امریکا دی فارسی بائیوپک دے موضوعات ہن۔

## حالات زندگی
مہناز افخمی 1941ء وِچ کرمان، ایران وِچ ڄَمّیاں ہَن، ترئے ٻالاں وِچ سبھ توں وݙی ہَن۔ انّھاں دا ابتدائی بچپن کرمان، ایران وِچ ہک کمپلیکس وِچ گزریا جیندے وِچ شیخی شیعہ مسلماناں دا ہک وݙا خاندان آباد ہئی۔ جݙاں اوہ 11 سال دی ہَن تاں انّھاں دی ماں نے اپݨے پیو توں طلاق گھِن گھِدی تے اوہ امریکا چلے ڳئے۔ بعد وِچ انّھاں نے سان فرانسسکو یونیورسٹی تے بولڈر وِچ کولوراڈو یونیورسٹی وِچ تعلیم حاصل کیتی۔

1967ء وِچ، مہناز ایران دی قومی یونیورسٹی وِچ ادب دی پروفیسر دے طور تے واپس ایران آئیاں۔ اوہ 1978ء تئیں اتّھاں کم کریندی رہیاں۔ تب توں، اوہ امریکا وِچ مقیم ہن، میری لینڈ وِچ اپݨے شوہر، غلام رضا افخمی دے نال رہین٘دیاں پیاں ہن۔ انّھاں دا ہک پُتر تے ݙو پوتے ہن۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:زنانیت پسند امریکی
ونکی:زنانیت پسند مسلمان
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
فاطمہ راکعی

**فاطمہ راکعی** (پیدائش: 1333 ہجری شمسی) ہِک ہمعصر شاعرہ ہِن۔ اوہ اسلامی کونسل دی چھٹی مجلس دی رُکن، تہران بلدیہ دی زنانیاں دے جنرل نظامت دی سابقہ سربراہ تے اسلامی ایران شراکت محاذ دی رُکن ہِن۔

## زندگی‌نامہ
فاطمہ راکعی 1333 ہجری شمسی وِچ زنجان وِچ ڄَمّیاں ہَن تے آپݨی ابتدائی تعلیم آپݨے آبائی شہر وِچ گُزاری، جیندے بعد انّھاں نے تہران وِچ آپݨی تعلیم جاری رکّھی۔ انّھاں نے زبان دے ترجمے وِچ بیچلر ڈگری تے ماہر ڈگری تے لسانیات وِچ ڈاکٹری دی ڈگری حاصل کِیتی۔

## تعلیم

* بیچلر: انگریزی مترجم -علامہ طباطبائی یونیورسٹی (سابقہ اسکول آف ٹرانسلیشن) (1976)
* ایم ایس سی: لسانیات - تہران یونیورسٹی (1978)
* لسانیات میں پی ایچ ڈی - تربیت مدرس یونیورسٹی (1998)

## عہدے

رکعی دیاں سرگرمیاں وِچ، درج ذیل دا ذکر کِیتا ون٘ڄ سڳدے:

* تہران بلدیہ دی زنانیاں دے جنرل محکمے دی سربراہ، سماجی نائب
* زنانیاں دے امور نال متعلق تہران شہر دی مشیر
* وائس چانسلر برائے تحقیق، الزہرہ یونیورسٹی
* الزہرہ یونیورسٹی دے انگریزی ادبیات دے شعبے دی سربراہ
* وائس چانسلر برائے تعلیم تے تحقیق، فیکلٹی آف تھیلوجی اینڈ لٹریچر، الزہرہ یونیورسٹی
* چھٹی مجلس دے ارکان
* پارلیمانی ثقافتی کمیشن دے ڈپٹی چیئرمین
* مرکز برائے زنانیاں تے خاندانی امور دے سربراہ
* اسلامی ایران شراکت محاذ دی زنانیاں دے گروہ دی سربراہی
* ایرانی پوائٹس ایسوسی ایشن دے منیجنگ ڈائریکٹر
* ینگ شاعری دے دفتر دے چیئرمین
* پبلک لائبریریاں دے بورڈ آف ٹرسٹی دے ارکان
* فارابی سنیما دے بورڈ آف ٹرسٹی دے ارکان
* وزارت ثقافت تے اعلیٰ تعلیم دے ثقافتی تے سماجی ریسرچ انسٹی ٹیوٹ دے بورڈ آف ٹرسٹی دے ارکان

## کتابیات

* سفر سوختن(جلتا ہوا سفر)
* آواز گل سنگ(گانا پھول پتھر)
* مادرانه‌ها(مائیں)
* دربارهٔ شعر(شاعری کے بارے میں)
* منطق در زبان‌شناسی(لسانیات میں منطق)
* آوا و معنا در شعر نیما(نیما کی شاعری میں آواز اور معنی)

راکعی اُنّھاں 140 ایرانی فنکاراں وِچوں ہِک ہَن جیڑھیاں نے ݙوجھے اصلاح پسنداں تے اعتدال پسنداں دے نال، 12 جون 2013ء کوں ہِک درخواست تے دستخط کِیتے، جِہڑیلے انّھاں نے عوامی طور تے عارف دے روحانی دے حق وِچ استعفیٰ تسلیم کِیتا تے 2013ء دے صدارتی انتخابات وِچ حسن روحانی دی امیدواریت دی حمایت کِیتی۔ 

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں سیاست دان زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
سارہ بنت یوسف الامیری

**سارہ بنت یوسف العمری** متحدہ عرب امارات دی حکومت وِچ ریاستی وزیر برائے خلائی ایجنسی تے متحدہ عرب امارات دی سائنس دان کونسل دی سربراہ ہِن۔ انّھاں دے پاس امارات مریخ مشن دے ڈپٹی پروجیکٹ مینیجر دا عہدہ ہِے۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
سارہ العمری ایرانی نژاد ہِن جیڑھیاں متحدہ عرب امارات وِچ مقیم ہِن۔ اوہ 1987ء وِچ ڄَمّیاں ہَن۔ انّھاں نے امریکی یونیورسٹی شارجہ وِچ کمپیوٹر سائنس وِچ بیچلر تے ماسٹر ڈگری حاصل کِیتی۔ اوہ ہمیشہ توں ہی ایرو اسپیس انجینئرنگ وِچ دلچسپی رکھین٘دیاں ہَن۔

## تحقیق تے کیریئر
سارہ نے آپݨے کیریئر دا آغاز امارات انسٹی ٹیوشن فار ایڈوانسڈ سائنس اینڈ ٹیکنالوجی توں کِیتا جِتّھاں انّھاں نے دبئی سیٹ 1 تے دبئی سیٹ 2 وِچ کم کِیتا۔ دبئی ورلڈ ٹریڈ سینٹر وِچ سینئر کردار ادا کرݨ توں پہلے اوہ متحدہ عرب امارات دے موسمیاتی تبدیلی تے ماحولیات دے محکمے وِچ شامل تِھی ڳئیاں۔ 2016ء وِچ اوہ امارات سائنس کونسل دی سربراہ دے عہدے تے فائز تِھیاں۔ ہُݨ اوہ امارات دے ہوپ مارس مشن وِچ شامل ہِن۔ اِیں مشن وِچ یونیورسٹی آف کولوراڈو بولڈر، کیلیفورنیا یونیورسٹی، برکلے تے ایریزونا اسٹیٹ یونیورسٹی دے نال شراکت داری ہِے۔ انّھاں نے ٹی ای ڈی ایکس ڈوبئی سیلون وِچ ہوپ مریخ مشن دے بارے وِچ ڳالھ کِیتی۔ نومبر 2017ء وِچ سارہ بین الاقوامی ٹی ای ڈی دے ہِک بین الاقوامی پروگرام وِچ تقریر کرݨ آلی پہلی اماراتی بݨ ڳئیاں جِہڑیلے انّھاں نے لوزیانا وِچ ہوپ مارس مشن دے بارے وِچ ڳالھ کِیتی۔ اِیہ مشن جولائی 2020ء وِچ شروع تِھیا تے اِیں کوں متحدہ عرب امارات دی 50ویں سالگرہ دے موقع تے مریخ تے پُڄݨا ہِے۔ اوہ 2016ء دے ورلڈ اکنامک فورم وِچ مدعو اسپیکر ہَن۔ اکتوبر 2017ء وِچ سارہ کوں متحدہ عرب امارات دی کابینہ وِچ وزیر مملکت برائے جدید سائنس نامزد کِیتا ڳیا۔ عالمی سائنسی تعاون وَدھاوݨ دی کوشش وِچ سارہ نے نومبر 2017ء وِچ امریکی سائنسی ادارےآں دا دورہ کِیتا۔

## حوالے

ونکی:بلوچ شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:بی بی سی 100 زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
زہرا اشراقی

زہرا اشراقی خمینی (فارسی: زهرا اشراقی) (ڄَمَّݨ: 1964ء) ہک ایرانی کارکن تے سابق سرکاری اہلکار ہِن جیڑھیاں حقوق زنانیاں تے انسانی حقوق تے یقین رکھیندیاں ہِن۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
اشراقی 1964ء وِچ ڄَمّیاں ہَن۔ اوہ آیت اللہ خمینی دی پوتی ہِن تے فلسفے دی گریجویٹ ہِن۔

## نظریات
زہرا اشراقی چاہندیاں ہِن جو سر تے اسکارف پَہݨݨ ہُݨ لازمی نہ رہوے۔ اُنّھاں دا خیال ہِے جو: "اساݙا (ایران دا) آئین ہُݨ وی آہدے جو مَرد مالک ہِے تے زنانی ہک وفادار بیوی ہِے جیڑھی آپݨے خاندان کِیتے خود کوں قربان کریندی ہِے۔ پر اِتّھاں دا معاشرہ بدل ڳیا ہِے، خاص طور تے پِچھلے 10 سالاں وِچ۔ جے میݙے دادا ہُݨ اِتّھاں ہوندے تاں مین٘دے اتے یقین ہِے جو اُنّھاں دے خیالات ٻہوں مختلف ہوندے۔"

اُنّھاں نے اِیہ وی آکھیا جو "میݙے دادا نے جو آئین منظور کِیتا ہِے اوہ آہدے جو صرف ہک مَرد ای صدر تھی سڳدے۔۔۔ اساں اِیں لفظ کوں 'مَرد' توں 'کوئی وی' وِچ تبدیل کرݨ چاہسوں۔ پر اِتّھاں امتیازی سلوک صرف آئین وِچ کائنی۔ ہک زنانی دے طور تے، جے میں مُلک چھوڑݨ کِیتے پاسپورٹ حاصل کرݨ چاہساں، سرجری کرواوݨ چاہساں، اِتّھاں تک جو تقریباً ساہ گِھنݨ کِیتے وی، میکوں آپݨے شوہر توں اجازت گِھنݨی پوسی۔"

## ذاتی زندگی
1983ء وِچ، اشراقی نے محمد رضا خاتمی نال شادی کیتی، جیڑھے اسلامی ایران پارٹیسیپیشن فرنٹ دے سابق سربراہ، ایران دی اہم اصلاح پسند جماعت تے سابق صدر محمد خاتمی دے نِکّے بھرا ہِن۔ اُنّھاں دے ݙو ڄَاچے ہِن، ہک دِھی، فاطمہ تے ہک پُتر، علی۔

زہرا اشراقی آپݨی ہک یادداشت وِچ نقل کریندیاں ہِن جو امام خمینی دی آخری ساہ دے ویلھے وِچ سرہانے ٻِیہھی ہوئی ہَم۔ میں نے اِیندے پہلے اُنّھاں دے چہرے تے اِتنی خوبصورتی تے نور نی ݙٹھا ہَم۔ ایویں لڳدا ہَئی جو خداوند متعال دی ساری صفات تے اُون٘دا سارا جمال امام دے چہرے توں متجلی تھیندا پیا ہِے۔ اُتّھاں میں نے اِیں ڳالھ کوں سمجھیا جو امام خمینی مظہر الہی ہِن۔ تقریباً ݙین٘ہ دے باراں وڳے میں اُنّھاں دی خدمت وِچ پُڄّی، سلام کِیتا۔ اُنّھاں نے صرف اکھ دے اشارے نال جواب ݙِتّا۔ اِیں عرصے وِچ تقریباً سو واری اُنّھاں نے ذکر پڑھا ہوسی۔

## حوالے

ونکی:انسانی حقوق
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:تہران دیاں ڄماندرو شخصیتاں
اشرف دهقانی

اشرف دهقانی (انگریزی: Ashraf Dehghani) ایران نال تعلق رکھݨ آلی انقلابی گوریلا زنانی ہَئی۔ اشرف جیڑھی تحریک دا حصہ ہَئی، اوہ تحریک رضا شاہ تے اوندی حکومت دے خلاف ہَئی۔ تے رضا شاہ نے ہر انقلابی کوں گرفتار کرݨ دا پروانہ جاری کر ݙتا ہَئی۔ جیندے تے عمل کرݨ کِیتے شاہ دی خاص پولیس (جو عام پولیس توں الگ ہَئی) جیندا ناں ساواک ہَئی۔ ایہ پولیس شاہ دی خفیہ پولیس ہَئی۔ 13 مئی، 1971ء وِچ اشرف دهقانی ساواک دے ہتھوں گرفتار تھئی تے انّھاں کوں مختلف عذاب ݙیوݨ شروع کر ݙتے۔ اوہ این٘دے توں این٘دی تنظیم دے بارے وِچ پُچھݨ چاہندے ہَن مگر انّھاں نے شدید اذیت سہݨ دے باوجود ہک لفظ منہوں نہ نکلا۔

قید دے دوران وِچ اشرف کوں مرد سپاہی مارندے ہَن۔ تے ہک زنانی روز این٘دے کوں تݙ تک تماچے ماردی ہَئی جݙ تک این٘دی ناک توں خون نہ وَہہ نہ نکلیا۔ ہک مرد سپاہی نے این٘دے نال زنا وی کِیتا۔ این٘دے کوں نَنگا کِیتا ڳیا۔ این٘دے خاص عضو کوں اذیتاں ݙتیاں ڳئیاں۔ این٘دے کوں نازیبا گالیاں ݙتیاں ویندیاں ہَن۔ این٘دے منہ وِچ پائخانہ پَیا ڳیا تے چہرے تے وی لایا ڳیا جو کئی ݙینہہ تک لڳا ریہا۔

انّھاں سبھے اذیتاں دے باوجود اشرف نے این٘دے ساتھیاں دے بارے وِچ ہک حرف نہ ٻٹا۔ اشرف کوں ایہ عذاب ہک خفیہ ٹارچر سیل ایوین وِچ ݙتا ڳیا۔

جݙاں وی اشرف کوں اذیتاں ملدیاں ہَن، اوہ انقلابی نعرے لڳاندی ہَئی۔ انقلابی ڳانے ڳاندی ہَئی۔ یا پھر شاہ کوں گالیاں ݙیندی ہَئی۔ جݙاں وی این٘دے کوں موقع ملدا ہَئی، اوہ زخمی تھیوݨ دے باوجود سپاہیاں نال لڑ پوندی ہَئی۔ سپاہیاں نے مشہور کر ݙتا ہَئی جو اشرف گنفو کراٹے ڄاݨدی ہَئی۔ حالانکہ ایسا نہ ہَئی۔

اشرف دے بھائی بھروز کوں گرفتار کر کے مار ݙتا ڳیا تے ݙوجھے نِکے بھائی کوں وی سزائیں ملیاں۔ اشرف دے بہنوئی کوں پکڑ کے پھر ایہہ کہہ کے چھوڑ ݙتا ڳیا جو کل اوہ انّھاں کوں اشرف دی تنظیم دے بارے وِچ ٻتائے۔ ݙوجھے ݙینہہ این٘دے نے زہر کھا گِھدا جو پولیس کوں کجھ ٻٹاوݨ نہ پووے۔

کئی مظالم ڈھائے ڳئے فدائین خلق دے جانبازاں تے مگر شاہ دے ساتھیاں کوں کامیابی نہ ملی۔

آخر کار اشرف قیدخانے توں فرار تھئی تے پھر توں ہتھیاربند تنظیم وِچ شامل تھئی تے عوام کِیتے شاہ دے خلاف لڑݨ شروع کِیتا۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے