عزیز شاہد دا شعر ی پندھ

دیرہ غازی خان دے وسیبی شاعر نور محمد سائلؔ دے گھر1947ء وچ ڄمݨ والا عزیز اکبر شاہد سرائیکی شعری ادب دے مہاندرے شاعر عزیز شاہد دے ناں نال سُنڄاتا ڳیا۔عزیز شاہد کوں شاعری تاں وراثت اِچ ملی پر ایں شاعری کوں جاڳ لاوݨ والے اُستاد سرور کربلائی دے حوالے نال عزیز شاہد خود آکھیے:

’’اے فیض سرور دے صحبتیں دا جو شاعری وچ وی سروری ہے

عظیم سرور نے میکوں اپݨا شعور بخشے تے زندگی دا سرور بخشے

عزیز شاہد دی پہلی کتاب ’’مݨ دریا تے‘‘ تاں 1987ء وچ سسی پبلی کیشنز کراچی دی طرفوں شائع تھئی بھل ایں توں ٻہوں پہلے عزیز شاہد مشاعرے دی روایت وچ شامل تھی کے آپݨے آپ کوں منوا چکا ہئی ۔ 1989ء وچ اِسلامیہ یونیورسٹی بہاول پور وچ ایم اے سرائیکی دا سلسلہ شروع تھیا تاں ’’مݨ دریا تے‘‘ نصاب دا حصہ بݨی مگر 1992ء وچ شعری مجموعہ ’’پُھل سرمی دا‘‘ چھپیا تاں پہلی کتاب دی بجائے اینکوں نصاب وچ شامل کرݨ دا فیصلہ تھیا۔’’پُھل سرمی دے‘‘ کوں ایں سال اکادمی ادبیات پاکستان ، اِسلام آباد دی طرفوں خواجہ فرید ایوارڈ وی دان تھیا ۔ ایں کتاب وچ مزاحمتی رنگ وی ہے تے وسوں دی سِک دیاں ڳالھیں وی پاتیاں ویندین ۔ آزاد نظمیں تے غزلیں دے ایں مجموعے وچوں عنوان نال مطابقت رکھݨ والا ہک شعر ہے:

سینے دی سدھرائی سِک دے ہتھ پیلے کر چھوڑوں

قسمت نال تاں ایں واری ہتھ آئے ہِن پُھل سرمی دے

غزل تے جدید نظم دے حوالے نال عزیز شاہد دیاں ݙو کتاباں تاں سامݨے آ ڳیاں ،بھل شاعریں دی سُنڄاݨ بݨݨ والیاں نظماں دی بھال عوامی سطح تیں بھلیندی رہ ڳئی ۔ ایں طرحاں 1996ء وچ سامݨے آوݨ والی کتاب ’’پݨیال‘‘نال احساس تھیا جو شاعر نویں دور دے تقاضیں کوں پورا کرݨ دے نال نال آپݨی روایت توں وی منہ نئیں موڑیا ۔ ’’پݨیال‘‘ وچ عزیز شاہد دی عوامی شاعری کوں پیش کیتا ڳئے جیندے وچ او نظماں خاص طور تیں شامل ہِن جیڑھیاں مختلف مشاعریں وچ پیش تھیاں تاں عزیز شاہد دی سُنڄاݨ بݨ ڳیاں ۔ انھیں نظمیں وچ ہک نظم ’’نیلامی‘‘ تاں اتنی مقبول تھئی جو ہر مشاعرے وچ فرمائشی طور تیں اے نظم سُݨی ویندی ہئی ۔ آخر کار شاعر ’’نیلامی بند‘‘ دے عنوان نال نویں نظم پیش کرکے فرمائش دی روایت کوں تروڑ کے دم گھدا ۔ نمونے دے طور تیں نظم ’’نیلامی‘‘ دا ہک بند کجھ ایں طرحاں ہے:

دِل ہے ہک شاعر دا دل ہے دل پیا دل اَزمیندے

دل والیں کوں دل میݙا پیا دل دے زخم ݙکھیندے

دل والو دل حاضر ہے دل دل دے درد سُݨیندے

دل سوالی دل دے ناں تیں ہک سوال مریندے

سوچو آخر کیوں کوئی پیا دل نیلام کریندے

دل ہے آخر دل جھئیں شے ہے دل کوں کون وِچیندے؟

خود کوں ویچ کے دل دے لفظ دی عصمت پیا بچویندے

کوئی خلیل ،ذبیح اپݨے دی وَت قربانی ݙیندے

ہتھ تیں دل ہے لب تیں کِھل ہے رکھ کے ہاں تیں سِل

کوئی دِل گھندے بھئی دِل

ایویں ’’نیلامی بند‘‘ دے حوالے نال اے مصرع خاص طور تیں لوکیں دی زبان تیں رہ ڳیا:

’’سُݨو دنیا والو میں دل نئیں وِچیندا‘‘

عزیز شاہد دیں جدید نظمیں دا مجموعہ ’’اول‘‘ 2000ء وچ دیرہ غازی خان توں چھپیا جیندے وچ نویں دور دیاں نظماں نویں رنگ نال شامل ہن تے ہر نظم دے چھیکڑ تیں تخلیق دی تاریخ درج کر ݙتی ڳئی ہے ۔ اُنھیں دی ہک نظم ’’ہُو‘‘ نمونے کیتے پیش ہے:

اَنت کنوں بے انت زمانے

ہار سنگھار فنا دے ڳانے

وہندی دُھو وچ دُھو

اندر ہک ہک پل دے خانے

ہر خانے وچ کئی تہہ خانے

تہہ خانیں وچ کُھو

کُھو وچ وسدی ہُو

2006ء وچ آوݨ والا شعری مجموعہ ’’جوڳ‘‘ غزل ، نظم تے قطعہ دی صِنف دی نمائندگی کریندے ۔ ایں کتاب کوں اکویہویں صدی دے تقاضیں کوں سامݨے رکھݨ والی شاعری دا ناں ݙتا ونڄ سڳدے ۔ ہک طویل غزل وچوں ݙو شعر کجھ ایں طرحاں ہِن:

حشر تیں کئی حشر گزریے اساں اونویں سُتے رہ ڳئے

تھکیڑے ہَن مُدامیں دے جڳارے ڈھیر سارے ہَن

اوں وستی وچ مسیتاں ہَن تے سانجھیاں پت پریتاں ہَن

اُتھاں گُر ہَن ، گُرو ہَن ، گُرد وارے ڈھیر سارے ہَن

اینہہ سال (2006ء)وچ مذہبی شاعری دا مجموعہ ’’سلسلے سلونی دے‘‘ وی سامݨے آیا جیندے وچ کربلا دے شہیداں دا تذکرہ چوکھا نظر آندے۔ حضرت امام حسینؓدے حوالے نال عزیز شاہد ایں کتاب وچ آکھیے:

حسینؓ عباسؓ جہیں دلاور جری دیاں ٻانہیں کٹا کے چپ اے

حسینؓ بنتِ علیؓ دے نایاب لعل گوہر لُٹا کے چُپ اے

حسینؓ اپݨے ضعیف مونڈھیں تیں لاش اکبرؓ دی چا کے چُپ اے

حسین ؓ اپݨے ہتھاں تیں معصوم سورہ کوثر سما کے چُپ اے

حسینؓ چُپ اے جو ایندی چُپ تیں خدائی ساری اَلا نئیں سڳدی

اوندی خدائی تاں صرف اصغرؓ دے کھیر دا ٻک پچا نئیں سڳدی

عزیز شاہد دا کلیات ’’دھمی‘‘ دے عنوان نال 2011ء وچ سامݨے آیا جیندے وچ کتاباں ’’مݨ دریا تے‘‘ ،’’پُھل سرمی دے‘‘ ، پݨیال‘‘ ، ’’اول‘‘ تے ’’جوڳ‘‘ د ے نال نال کجھ’’چُݨ پَچُݨ‘‘ وی شامل ہے ۔ کتاب دے چھیکڑ وچ شامل قطعات وچوں ہک قطعہ پڑھݨ والیں دی نذر ہے:

کجھ قصے ہن دربدری دے توں ݙیکھ جو بھر کشکول آئے ہئیں

کیا پُچھدیں نُور حیاتی دا کتھ نُور اَکھیں دا رول آئے ہئیں

اساں پر ہئیں بے پر پکھیاں دے اساں راکھے رُلیاں رَکھیاں دے

ٻس لڳ کے آکھے اَکھیاں دے پنجرے دیاں تاکیاں کھول آئے ہئیں

’’دھمی‘ ‘ دے عنوان نال کلیات چھپ ونڄݨ دے باوجود عزیز شاہد دا قلم چلداریہا۔ جیندے نتیجے وچ نواں شعری مجموعہ ’’چیݨاں‘‘ دے عنوان نال سامݨے آیا ۔ 2015ء وچ چھپݨ والے ایں مجموعے وچ غزل دی صنف کجھ چوکھی ہووݨ دے نال نال جاندار نظماں وی شامل ہن۔ جیویں جو ’’کجلا‘‘ دے عنوان دی ہک نظم ہے:

کجلا پیندیں دیداں پیاں

اُتھ تاں رنگ وی ٻئے ہَن

اَکھیاں انگ وی ٻئے ہَن

شیشے اندر حیرت وسدی

حیرت اندر شیشہ

تار سمندر شیشہ

کیا کئی نیل فرات تے گنگا

کیا جمنا کیا دجلہ

ہر جا وسدا کجلا

اے سلسلہ اِتھائیں نئیں رُکیا اَتے ڳالھ اڳونہی تھئی تاں 2017ء وچ ’’پُھلیںبھری چنگیر‘‘ دے عنوان نال شعری مجموعہ چھپ کے سامݨے آئے ۔ جدید غزل تے نویکلے انداز دے قطعیں دے علاوہ سرائیکی ادب نال ڳانڈھا رکھݨ والے کئی سڄݨیں دے حوالے نال لکھیاں ہویاں نظماں ایں مجموعے دی سُنڄاݨ ہِن۔ نمونے کیتے ہک قلعہ پیش ہے:

چھوڑ ݙے اَندھی مُتھاجی دے سہارے چھوڑ ݙے

موج اپݨی موج وچ ہے ہُݨ کنارے چھوڑ ݙے

اَݨ لکھی دے لیکھ ہِن ، لیکھے وی ہِن تاں آپ لکھ

درمیان اِچ چُپ چُپاتے کجھ اشارے چھوڑ ݙے

عزیز شاہد نال وسیب دے واسی ایں طرحاں پیار کریندِن جو اُنھیں دیاں کتاباں کوں ہتھو ہتھ گھندِن۔ ایہا وجہ ہے جو ’’دھمی‘‘ دے عنوان نال سامݨے آوݨ والا کلیات ݙو واری چھپ کے وی نایاب تھی ڳیا ۔ اوندے بعد ٻئے مجموعے وی شائع تھئے تے آخر کار 2019ء وچ ہک نواں کلیات ’’درشن‘‘ دے عنوان نال سامݨے آئے جیندے وچ ڈھیر سارا نواں کلام وی شامل تھیا ۔ ایں کلیات  وچ 1960ء توں 2018ء دے لکھیے کلام کوں پیش کیتا ڳئے ۔ ایں طرحاں شعری مجموعے ’’پݨیال‘‘ ، ’’مݨ دریا تیں‘‘ ، ’’پُھل سرمی دے‘‘ ، ’’اول‘‘، ’’جوڳ‘‘، ’’چیݨاں‘‘ تے ’’پُھلیں بھری چنگیر‘‘ دے علاوہ ’’چھݨکار‘‘ تے ’’کِݨ مِݨ‘‘ دے عنوانیں نال کلام وی شامل ہے ۔ ’’کِݨ مِݨ‘‘ وچ زیادہ قطعے اَتے کجھ فردیات پاتے ویندن جݙاں جو ’’چھݨکار‘‘ دے عنوان نال پیش کیتے ڳئے کلام وچ غزل تے نظم دی صِنف ورتی ڳئی ہے ۔ ایں حصے وچ شامل نظماں زیادہ تر کہیں سڄݨ ٻیلی دے نانویں کرݨ کوں اہمیت ݙتی ڳئی ہے۔ جیندے وچوں ’’کیچ ݙہوں ہَݨ ہَݨ وے‘‘ دے عنوان ہیٹھ نظم خواجہ غلام فرید دے صد سالہ جشن دے حوالے نال لکھی ڳئی ہے ۔ جینداچھیکڑی حصہ وسیب دی ݙکھدی رَڳ تیں ہتھ رکھݨ وانگوں ہے:

دُکھدی پئی اے نویں شام وستیں اُتیں

ݙکھدی پئی اے نویں رات رستیں اُتیں

اپݨے جھوکیں کوں سینے دے وچ سانبھ کے

مال ٹوری ڄلوں

پل دے قصے وچوں

اپݨے حصے وچوں

نویں صدی نواں سال ٹوری ڄلوں

ڳال ٹوری ڄلوں

حال ٹوری ڄلوں

چھیکڑ تیں عزیز شاہد دا شعر عزیز شاہد دے نانویں تاں جو ڳالھ ٹُردی رہوے حال ٹُردا رہوے:

نانویں نال پچھانویں پوندِن بھانویں ہے کوئی جَون

ساکوں تاں توں پیارا لڳدیں ساݙا کیا توں کون

اشو لال دا شعری پندھ

سرائیکی دی جدید نظم دو دید بھنوائی ونڄے تاں احساس تھیندے جو کئی نویں نویں تجربے کیتے ڳئین تے نویں نویں رَستے ڳولیے ڳئین ۔ نویں نظم وچ شاعر ہر قسمی خیالیں کوں روانی نال بیان کر سڳدے ۔ ردیف ، قافیے دی پابندی دی بجائے خیال کوں زیادہ اہمیت ݙتی ویندی ہے ۔ ایں طرحاں خیال کوں ڈھیر توں ڈھیر کِھنڈاوݨ دا موقع ملدے ۔ ایہا وجہ ہے جو اڄوکی شاعری وچ جدید نظم ڈھیر ورتی ویندی پئی ہے ۔ بے شک ایں ویلھے وی سرائیکی دے کجھ روایت نال ڳانڈھا رکھݨ والے شاعر اینکوں دِلوں قبول کرݨ توں چھرکدِن پر ایندے باوجود اینجھے ویلھے وی نویں نظم سرائیکی شاعری وچ آپݨا سنڄاپوں مقام بݨا چکی ہے۔

جدید رنگ تے جدید اَنگ کوں سامݨے گھن آوݨ والی نظم لکھݨ والیں وچ ارشاد تونسوی دا ناں اُتوں اُتوں نظر آندے۔ایں حوالے نال رفعت عباس آپݨی نویکلی سُنڄاݨ بݨائی ہے ۔ رفعت دی نظم وچ انسان تے انسانیت دے چودھار دا ڳوڑھا مطالعہ شامل ہے ۔ عاشق بزدار ، اسلم جاوید تے جہانگیر مخلص دی شاعری مزاحمتی رنگ کوں خاص طور تیں نشابر کریندی ہے ۔ رفیق خاور جسکاݨی ، حسن رضا گردیزی، ارشد ملتانی ، حبیب فائق ، حیدر گردیزی ، قیس فریدی ، ممتاز حیدر ݙاہر تے شوکت ہاشمی جھئیں لکھاری کئی تجربے کرکے نویں لکھݨ والیں کوں رستہ لا ڳئین ۔ اقبال سوکڑی تے عزیز شاہد ویلھے دی ٹور دے نال نال ہر صنف وچ شاعری کیتی ہے تے نویں انداز نال وی بھر پور نظماں دان کیتین ۔ سعید اختر دیں نظمیں دا سنڄاپوں انداز تے عابد عمیق دیاں منفرد نظماں سرائیکی شعری ادب دی سُنڄاݨ ہِن ۔ شفقت بزدار دیاں آزاد نظماں سرائیکی زبان دی مٹھاس دا نمونہ پیش کریندین ۔ خالداقبال آپݨی مٹی تے آپݨی ثقافت دے رنگیں دی منظر کشی کیتی ہے ۔زبیر احمد دی نظم دمان دی نمائندگی کریندی ہے تاں نصراللہ خان ناصر دی نظم روہی دے نظارے پیش کریندی ݙسدی ہے ۔ ایویں جݙاں اشو لال دی شاعری کوں ݙٹھا ونڄے تاں اوندے وچ جتھاں تھل دا پینڈا نظر آندے اُتھاں سندھ وادی دے کئی رنگ نشابر تھیندِن ۔ سندھ دریا دیاں لوڑھیاں تے دریا نال ڳنڈھیے کئی ڳانڈھے اشو لال دی شاعری دی سُنڄاݨ بݨدِن۔

اشو لال دا شعری پندھ ’’چھیڑو ہتھ نہ مُرلی‘‘ توں شروع تھیندے ۔ ایں مجموعے دا پہلا پُور 1989ء وچ سامݨے آیا جیندے وچ سرائیکی وسیب دے کئی رنگ واضح تھئے ۔ وسیبی ثقافت کوں پیش کرݨ والے انھیں رنگیں دی وجہ توں اے مجموعہ اوں ویلھے ہتھو ہتھ گھدا ڳیا جݙاں سرائیکی شعری ادب وچ جدید نظم والے پاسے ٻہوں گھٹ لِکھاری ٹُریے ہَن ۔ ’’چھیڑو ہتھ نہ مُرلی‘‘وچوں ہک نظم دا ثقافتی رنگ پیش ہے:

پہلے وانگوں … ڄالیں پیلھوں

سب اُوئیں چِت چور

اَکھیں چمدے اوہے اَمڑی پیکڑے

اوہے قصے اوہے راتیں

اوہے چندر چکور

پر ہک اَمڑی تیݙے کھوہیں

میں ناہیں ہُݨ اوئیں

’’چھیڑو ہتھ نہ مُرلی‘‘ کوں 2007ء وچ ہک واری وَل چھاپیا ڳئے ۔ ہک واری وَل ایں کتاب دے ورقے پھلوریے تاں کئی نظمیں وچوں ہک نظم ’’پکھی واس‘‘ خاص طور تیں اپݨے آپ دو چِھک گِھدا جیندے وچ شاہ لطیف دی ’’سُرسسی‘‘ دی یاد تازہ تھی ڳئی:

بھانویں ہووے کیچ پنل دا

بھانویں تخت ہزارا

نہ کوئی ماڑی ساݙے نانویں

نہ کوئی محل منارا

اساں پِڑ دی پاہ دے ڈھولݨ

اساں مٹی گارا

نہ وَس پیرے نہ ہتھ مُرلی

نہ کوئی اَنت کنارا

رستہ ساݙے سِر دا سائیں

رستہ کیچ ہزارا

نویں دور دے نویکلے انداز دی سوکھڑی ’’گوتم نال جھیڑا‘‘ 1995ء وچ ہک نویکلے رنگ دی ترجمانی کیتی ہے ۔ اشو لال دی شاعری وچ جتھاں سرائیکی ثقافت دا بھرواں اظہار مِلدے اُتھاں علامتاں کوں وی ہک طریقے نال ورتیا ڳئے جو ٻہوں ساریاں ڳالھیں محض ٻجھارتاں محسوس تھیندین۔ انسان تے انسانیت دے حوالے کوں وی اُنھاں دی شاعری دا ہک اہم موضوع آکھیا ونڄ سڳدے ۔ ’’گوتم نال جھیڑا‘‘ وچوں ہک نظم ’’ݙکھ ہے پہر دا پندھ‘‘ وچ انسان کوں مرضی دی چُوݨ دا حق ݙتے:

ٹُر پووے تاں راہ

کھڑ تھیوے تاں کندھ

ٻاہروں کرے وِسا

اندروں لاوے سَندھ

لاہندا آوے پھل

چڑھدی ونڄے کمند

دنیاں ݙیوے کھول

کھلیاں ݙیوے سندھ

بھانویں ہووے مینہ

بھانویں ہووے اندھ

ݙکھ اے پیرا دا پندھ

جتنا جَئون کرے

اشو سئیں دا تریجھا شعری مجموعہ ’’کاں وسوں دا پکھی اے‘‘ 1997ء دی پیش کش ہے ۔ ایہ مجموعہ پہلیں ݙوہائیں کتابیں توں وکھری سُنڄاݨ رکھیندے۔ ایں کتاب وچ سندھ وادی دی قدیم تہذیب وچوں ٹیکسلا ، دمان ، تھل ، ہڑپہ ، ملتان ، روہی تے موئن جوداڑو دی نویں تے پُراݨی ثقافت کوں نویکلے انداز نال پیش کرݨ دا اَہر کیتا ڳئے ۔ شعوری طور تیں کیتی ڳئی اے وکھری تے نویکلی کوشش ساݙے پچھوال دی خاص سُڄاݨ ہے ۔ ایں شاہکار مجموعے وچوں ’’سوئی وِہار‘‘ دے عنوان نال شامل نظم ہے:

کئی نسلاں تو ں

اندری اندر لاہندے ویندے

ادھ پَچھدے

ٹھلھ گواہ اِن

’’اِتھاں نیل رہندا ہئی‘‘

اَحٖ وی اوئیں حوضیاں وچوں

تن اپݨے دے

نیل ولوڑ کے

راتیں چندر اُبھردا ہے

اشو لال دا مجموعہ کلام ’’سندھ ساگر نال ہمیشاں‘‘ اکویہویں صدی دے ݙوجھے سال (2002ء) دی اہم تخلیق شمار تھیندی ہے جیندے وچ سندھ وادی دی تہذیب تے ثقافت کوں بھرویں انداز نال پیش کرݨ دی کوشش کیتی ڳئی ہے ۔ آپݨے قاری نال کجھ ڳالھیں کریندیں ہوئیں اشو لال اَپݨے ویہویں صدی دے تخلیقی پندھ دا خلاصہ ݙسیندیں ہوئیں لکھدن:

’’اَحٖ ویہہ سالاں باد میں اپݨے کم کوں اپݨے قاری نال ولا پڑھداں تاں ایویں لڳدے جیویں میں ہِکا نظم ولا لکھی ہووے تاں اے ہکا نظم … سندھ وادی ، ایندی وسوں ، ایندے دریا ، ایندے پکھی ، ایندے پہارو ، ایندے لوک ، ایندیاں جاہیں ، ایندے ٹھیڑ ، ایندا مزاج ، ایندی کاوڑ ، اینداپریم … کتنے رنگ ہن جنھاں تاریخ دی اذیت اِچوں لنگھݨا ہا‘‘۔

اشو لال دی ایں کتاب وچوں ہک رنگ اُنھاں سنگتیاں دے ناں جنھاں ایں توں پہلے اشو لال دیاں کتاباں دا مطالعہ کیتا ہوئے:

ایہا سِک اپݨی ، پوری لِکھ اپݨی

پورے چندر تلے چڑھی ہاٹھ اڳوں

کوئی راٹھ مناں وسوں اپݨی دا

نیلی اپݨی دا ہسوار ہووے

کچھی اپݨی دا سردار ولا

کچھی اپݨی دا سردار ہووے

جتھاں پیر دھرے اُتھاں کِھڑ پووِن

پُھل نال اپݨے وݙے ویلیاں دے

اللہ اللہ کریندی کچھی دے

کِڑو کِڑو کریندے ٻیلیاں دے

’’سندھ ساگر نال ہمیشاں‘‘ دا پندھ اِتھاں مُکدا نئیں ۔ تہوں ’’سندھ ساگر نال ہمیشاں‘‘ دے عنوان نال ای2017ء وچ اشو لال ہک واری وَل آپݨی نویں تخلیق نال سامݨے اَئے ۔ ایں واری ایں توں پہلے ݙتے ڳئے عنوان نال نواں مجموعہ پیش کریندیں ہوئیں اینکوں ݙوجھا درشن(ݙوجھی جلد) آکھیا ڳئے جئیں کنوں محسوس تھیندے جو اشو لال سندھ دریا نال ایں طرحاں عشق کریندے جو ایں موضوع دی شاعری کوں جتھاں اڳونہاں کیتے اُتھاں پہلے عنوان کوں وی نئیں چھوڑیا تے اونہی عنوان دی ݙوجھی جلد بݨا کے نویں کتاب دان کرݙتی ہے ۔ اے عنوان آپ ݙسیندا کھڑے جو ایں تخلیق دیاں نظماں وی سندھ وادی تے سندھ دریا دی نسبت نال سنڄاتیاں ویندین ۔نمونے کیتے ایں کتاب دی اہم نظم دا ہک حصہ پیش ہے:

دریا او دریا پاݨی تیݙے ݙونگھے

توں ساݙا پیو ما اساں تیݙے پونگے

دریا او دریا پاݨی تیݙے ساوے

اوہو ویلا ہر دم جیڑھا نال راہوے

دریا او دریا تیݙے ساݙے سانگے

ہنساں دی صورت پاݨیاں دے وانگے

مُدعا ڳالھ دا اشو لال دے سرائیکی شعری پندھ وچ شامل شعری مجموعے ’’چھیڑو ہتھ نہ مُرلی‘‘ ، ’’گوتم نال جھیڑا‘‘ ، ’’کاں وسوں دا پکھی اے‘‘ اَتے ’’سندھ ساگر نال ہمیشاں‘‘ اَتے’’ سندھ ساگر نال ہمیشاں‘‘ دی ݙوجھی جلد (ݙوجھا ایڈیشن) کوں سرائیکی دی جدید شاعری دیاں نمائندہ کتاباں آکھیا ونڄ سڳدے تے اِنھاں کتاباں وچ شامل شاعری آپݨی وکھری سُنڄاݨ رکھدی ہے ۔ اشو لال دے شعری پندھ دی وونت سرائیکی وسیب دی چُنڈ چُنڈ وچ سُݨی ونڄ سڳدی ہے۔

چھیکڑ تیں اشو لال دے آپݨے لفظیں وچ جو ’’ٹُردا پاندھی پندھ کرویندے‘‘:

رستیاں نال ایویں پندھ اپݨے کوں

سوچݨ ٻہو تاں پندھ اِی پندھ اِن

پکھیاں وانگوں اُݙ پوئو تاں

کوئی وی پندھ نئیں

ڳوہاں وانڈھے ناکھاں دے پھل

ساہواں توں وی نیڑے پوندِن

پوہ اِچ بگاں وانگوں بگلے

روہ وی روہ نئیں راہندے

ٹُر پووے تاں

ٹردا بندہ پندھ کرویندے

## حوالہ
لکھّت ویورا، ڈاکٹرحمیداُلفت ملغاݨی ،چھاپہ خانہ: جھوک پرنٹرز ملتان