پاڳل ۔ سرائیکی افسانہ

سردار کادو ہک وستی دا مہاندرا زمیندار‘ سیاستدان تے اثر و رسوخ تے رُعب داب آلا آدمی ہا۔ ہر افسر اوندے ݙر خوف کنوں اوندی عزت کریندا ہا‘ تھاݨے کچہریاں تاں اوندے تابع ہن ‘ جے کوئی افسر اوندی ڳالھ نہ منے ہا تاں اوندا تبادلہ وی کروا چھوڑیندا ہا ‘ ایں واسطے ہر افسر اوندی جائز ‘ ناجائز ڳالھ منیندا ہا‘ اوہ اکثر اپݨے بدمعاش ‘ لٹیرے ‘ ڈاکوواں دا دفاع کریندا ہا تے ایہ لُٹیرے ڈاکو اوندے ہتھ راکھویں غنڈے ہوندے ہن۔ہک ݙیہاڑے رَبّو نامی ہک شخص سردار کادو دے کول فریادگھن آیا تے آکھݨ لڳا ۔ سردار صاحب ! میݙا ریڑھی آلا ݙاند تہاݙا مزیرعہ شیدا چوری کر ڳئے ‘ میݙا روزی دا ذریعہ صرف ایہو ݙاند ہا جے میں ہُݨ تھاݨے تے ونڄاں تا ںوی میݙی کوئی نہیں سُݨدا ‘ تساں برائے کرم میکوں میݙا ݙاند ولوا ݙئیو ۔ رَبّو آکھیا:

توں کیویں ڄاݨدیں جو تیݙا ݙاند شیدا چوری کر ڳئے؟ سردار صاحب پُچھیا:

سردار صاحب ! شیدے دا پیرا نشان لڳا کھڑے ‘ اوہ ݙاند کھول کے بے دھڑک ٹُردا ڳئے ‘ تساں ڄل کے پیرا ݙیکھ سڳدے وے تے میں علاقے دے معتبربندے کٹھے کرکے رجب کھوجی کوں وی پیرا ݙکھائے تے اوں وی شیدے دا پیرا بݨائے ۔ رَبّو آکھیا:

اوئے رجب کھوجی تاں ایویں چٻلاں مریندے بہرحال میں شیدے کوں سݙ کے ہُݨے تیݙے سامݨے پُچھداں ‘ اوئے نبلے آ ! ونڄ شیدے کوں سݙ گھن آ ۔ سردار کادو نوکر کوں آکھیا:

تھوڑی دیر بعد شیدا بھڄدا ہویا آ ڳیا ‘ جی سردار صاحب! میݙے واسطے کیا حکم ہے؟ شیدے آکھیا:

اوئے توں ایں بندے کوں ڄاݨدیں؟

کوئنا سردار صاحب!

اوئے ایہ آہدے شیدامیݙا ݙاند چوری کر آئے!

کݙاں؟

گزری رات!

سردار صاحب ! گزری رات تاں میں اِتھاں ہم وی کائنا‘تساںآپ میکوں دیرے نہ بھیڄا ہا؟ ہُݨے تاں میں دیرے اِچوں گھرآیا ہاں ۔شیدے آکھیا:

او تاں میں تیکوں دیرے بھیڄا ہا پر ہُݨ میں تیکوں ایں واسطے سݙوائے جو ایندی ترسلی تھی ونڄے ۔ سردار کادو آکھیا :

سردار صاحب ! تُساں ایکوں ضرور دیرے بھیڄا ہوسی پر میں نہیں ڄاݨدا جو ایہ دیرے ڳیا ہووے کیوں جو میݙا ݙاند ایہو چوری کر ڳئے ‘ رَبّو آکھیا:

تیݙے کول کیا ثبوت ہے جو تیݙا ݙاند شیدا چوری کر ڳئے ۔ سردار صاحب آکھیا:

سئیں تُساں کھوجی کوں سݙ کے ایکوں پیرے تے چا ٹورو ‘ تہاکوں سب کجھ نظر آویسی۔ ربّو آکھیا

چل توں کھوجی اپݨاں آپ سݙ تے میں ایکوں پیرے تے ٹور ݙینداں۔ سردار کادو آکھیا:

پچھلے پہر ݙینہہ دے چار وڄے دا ٹائم مقرر تھی ڳیا تے ٹھیک چار وڄے رجب کھوجی سمیت بندے کٹھے تھی ڳئے ۔ شیدے کوں پیرے تے ٹورݨ لڳے تا ںسردار صاحب رجب کھوجی دو غضبناک اَکھ ݙیکھ کے اشارہ کیتا ‘ وَل کیا تھیا؟

یار ایں پیرے دی چال شیدے دے پیرے نال نہیں ملدی ‘ ایہ کوئی ٻاہر دا چور ہے وسیب دا نہیں ۔ رجب کھوجی آکھیا:

اوئے سویرے تیں آکھیئے ایہ پیرا شیدے دا ہے تے ہُݨ آہدیں ایہ پیرا شیدے دا نہیں تے ایہ چور وی کوئی ٻاہر دا ہے‘ کیا تیکوں کوئی رشوت مل ڳئی ہے یا کہیں دا کوئی ݙر بھئو ہے ؟ کٹھ اِچ موجود بندے حیران تھی کے رجب کوں آکھݨ لڳے۔

معاف کراہے سئیں میکوں سویرے مغالطہ تھئے ‘ میں کیوں ایویں ناحق شیدے کوں چور بݨاواں؟ رجب آکھیا:

سردار صاحب ! ایہ کھوجی پتہ نہیںکیوں دیدہ دانستہ مکردا پئے‘ حالانکہ پیرا صاف ݙسدا پئے‘ جیڑھا جو اساں وی آہدے ہیں تیݙے مزیرے شیدے دا ہے‘ تساں منو یا نہ منو! کٹھ اِچ موجود بندیں ذرا جرأت دا مظاہرہ کریندیں ہوئیں سردار صاحب کوں آکھیا

سئیں ایہ ڳالھ مُکݨی ہئی سراغی دے سر تے جݙا ںسراغی آہدے جو ایہ پیراشیدے دا نہیں‘ تساں ضرور شیدے کوں چور بݨاوݨے؟ سردار کادو آکھیا

سردار صاحب ! میں تہاݙے کول کوک گھن آیا ہم تے اُمید رکھی ہم جو میکوں انصاف ملسی لیکن میکوں انصاف نہیں ملیا‘ ہُݨ میݙا انصاف اللہ کریسی؟ رَبو آکھیا

اوئے میں تاں تیکوں پہلے آکھیا ہا جو رجب سراغی چٻلاں مریندے‘ شیدا تیݙا چور نہیں‘ ہُݨ تاں شیدے کوں پیرے تے وی ٹور کے ݙیکھ گھدے سے جو پیرا ایندانہیں ‘ ول وی تیݙی ترسلّی نہیں تھئی ۔ سردار کادو آکھیا

اصل وچ ایہ غریب لوک سردار صاحب دا سامݨا نہ کر سڳدے ہن ‘ کیندی مجال جو سردار صاحب نال بحث مباحثہ کرے ‘ ایں واسطے ہر کوئی چُپ کرکے کھنڈ پُنڈ ڳیا تے رَبو دا ݙاند ہمیشہ واسطے ڳل ڳیا۔

ݙوجھے ݙینہ اِنوں سردار صاحب دے راکھویں بدمعاشیں شوقی تے ذوقی ہک غریب شہری شمسو دی دھی کومل کوں زبردستی چا کے بھڄ ڳئے ‘ جیڑھی جو فرسٹ ائیر دی طالبہ ہئی‘ کومل دیاں ہم جماعت چھوہریں دھاڑ پٹ کیتی تاں بندے کٹھے تھی ڳئے ‘ اِنوں کومل داپیئو شمسو تے رشتے دار وی آ ڳئے ‘ پتہ لڳا جو ایہ سردار کادو دے راکھویں غنڈے شوقی تے ذوقی کومل کوں چا ڳئے ہن ۔ شمسو کومل کوں جبراً چا ونڄݨ دا شوقی تے ذوقی دے خلاف تھاݨے تے پرچہ درج کرا ݙتا ۔

توں کیویں ڄاݨدیں جو کومل کوں شوقی تے ذوقی چا ڳئین ؟ تھاݨیدارپُچھیا:

سئیں میں خود انہاں کوں سویر نال ݙٹھے جو گݙی اِچ پھردے ودے ہن ۔ شمسو آکھیا:

ضروری تاں نہیں جو اوہے تیݙی ٻالڑی کوں چا ڳئے ہوون۔ تھاݨیدار آکھیا:

سئیں ایہ سردار کادو دے راکھویں غنڈے ہن ‘ انہاندے سوا ٻیا کون ایہ کم کر سڳدے؟ شمسو آکھیا:

تیݙا چور کون ہے؟ سردار کادو یا شوقی تے ذوقی؟ ۔ تھاݨیدار پُچھیا:

سئیں میݙے چور شوقی تے ذوقی ہِن جݙاں جو سردار کادو دی اُنہاں کوں پشت پناہی حاصل ہے ۔ شمسو آکھیا:

تے وَل تیں سردار کادو دا ناں تاں پرچے وچ شامل نہیں کیتا میں اوندے خلاف کارروائی کیویں کر سڳداں؟ تھاݨیدار آکھیا:

سئیں ایہ ڳالھ تساں اللہ واسطے صیغہء راز اِچ رکھو ‘ حقیقت تہاݙے سامݨے ہے‘ میں ایں ظالم سردار دی مخالفت نہیں وݨجݨ چاہندا ‘ ٻس تساں کہیں اٹکل نال میݙی دھی ولوا ݙیئو ۔ شمسو روندیں ہوئیں آکھیا:

ٻس توں بے فکر تھی کے گھر ٻیٹھا رہ ونڄ ‘ تیکوں تیݙی دھی ٻہوں جلدی مل ویسی تے میں مجرماں کوں وی کیفر کردار تک پہنچا کے رہساں ۔ تھاݨیدار آکھیا:

شمسو شودا اپݨاںمعاملہ تھاݨیدار دے رحم و کرم تے چھوڑ کے واپس گھر آ ڳیا ۔ اِنوں تھاݨیدار سردار صاحب کوں فون کرکے سب کجھ ݙسا ݙتا جو تیݙے لاݙڑے بدمعاشاں شوقی تے ذوقی دے خلاف جبری چھوہِر چا ونڄݨ دا پرچہ درج تھی ڳئے تے مدعی تہاکوں وی پرچے وچ شامل کرݨ چاہندا ہا لیکن میں اوکوں اپݨا قائل کرکے تہاݙا ناں شامل نہیں کرݨ ݙتا ۔ تھاݨیدار اپݨے نمبر بݨیندیں ہوئیں آکھیا:

اوئے مدعی شوقی تے ذوقی دے ناں کیویں ڄاݨدا ہا جو انہاندے خلاف اوں پرچہ درج کرا ݙتے ‘ سردار کادو تعجب نال پُچھیا:

سردار صاحب ! شوقی تے ذوقی کوں شیت کتھائیں اَڄ سویرے مدعی گݙی اِچ پھردا ݙٹھے ‘ تہوں اوہ آہدا ہا جو ایہ سردار صاحب دے راکھویں بدمعاش ہِن ۔ تھاݨیدار آکھیا:

خبردار ! جے تیں کوئی حرکت میݙے یا میڈے غنڈیاں دے خلاف کیتی تاں میں تیݙے بُرا پیش آساں۔ سردار کادو دھمکی ݙے کے تھاݨیدار کوں آکھیا:

سئیں میݙی کیا مجال جو میں تہاݙے یا تہاݙے غنڈیاں دے خلاف کوئی قدم چاواں ایہ تاںمیں تہاکوں حقیقت حال توں آگاہ پیا کریندا ہا ں۔ تھاݨیدار آکھیا:

چل تیکوں تیݙا حصہ مل ویسی تکڑا تھی تے ایہ کیس جلدی ختم کرݨ دی کوشش کر۔ سردار کادو آکھیا :

سردار کادو اپݨے غنڈیاں کنوں چوریاں ‘ ݙاکے مروا کے اُنہانکوں اپݨے یار دِلّو پہاڑی دے کول کوہ سلیمان دے دامن اِچ بھیڄ ݙیندا ہا ‘ جتھاں انہاں کوں ہر قسم دا تحفظ ملداہا ۔ دِلو پہاڑی بدمعاشاں دا سر پیچ ہا ‘اوندے ہتھ ٻہوں لمبے ہن ۔ لُٹ دامال ݙاکو اوندے کول گھن آندے ہن تے اوہ دیر نہ کریندا ہا ویچ وَٹا کے اڳوں تے کڈھ چھوڑیندا ہا ۔ اوہ اپݨی مہارت نال ݙاکوواں دا مال چنگے دام ویچ وَٹا کے اپݨاں کمیشن گھندا ہا ۔ شوقی تے ذوقی کومل کوں چا کے ڳئے تاں سردارکادو دِلو پہاڑی کوں پہلے فون کرکے ݙسا ݙتا ہا تے اپݨے غنڈیاں دی پارت وی ݙتی ہئی‘ تے شوقی تے ذوقی وی سردار صاحب نال رابطے وچ رہ ڳئے ۔ جݙاں شوقی تے ذوقی دے خلاف پرچہ درج تھی ڳیا تاں سردار صاحب خود انہاں کوں اپݨے موبائل توں فون کیتا ‘ گھنٹی ڳئی ‘ شوقی ݙٹھا تاں نمبر سردار صاحب دا ہا اوں کال اٹینڈ کیتی‘ ہیلو!سردار صاحب؟

ہا ہا میںسردار کادو ٻولیندا پیاں‘ سُݨا ئو ٹھیک ہیوے ناں؟

جیاسئیں جیا اساں ٹھیک ہیں‘ تساں سُݨائو پچھوں کیا پیا تھیندے؟

تہاݙے خلاف جبراً چھوہِر چا ونڄݨ دا پرچہ درج تھی ڳئے‘ میں سختی نال تھاݨیدار کوںمنع کر ݙتے ‘ اوہ انشاء اللہ تہاݙے خلاف سنجیدہ کارروائی نہ کریسی‘ جے تائیں میں ایں پرچے کوں رفع دفع نہیں کرویندا اوہ تائیں تُساں چھوہر کوں کݙانہیں نہیں ویچݨاں وَٹاوݨاں۔ سردارکادو آکھیا:

سردار صاحب! اساں اَڳے کݙاں تہاݙی حکم عدولی کیتی ہے؟ شوقی آکھیا:

اِنوں تھاݨیدار سنجیدگی نال کوئی کارروائی نہ کیتی تے ایویں فرضی کارروائیاں تے چھاپے شاپے مار کے قصّہ ختم کرݨ دی کوشش کیتی ۔ تھاݨیدار دی ݙاکوواں نال ملی بھگت سمجھ کے کومل دے پیئو شمسو تے شہریاں پولیس دے خلاف جلوس کڈھئے ‘ تھاݨے دے ٻاہراحتجاجی مظاہرے کیتے ‘نعرے مارئیے ‘ پولیس مردہ باد ‘ پر ارباب اختیار دے کن تے جوں تک نہ پھرکی تے اَنت ایہ جو معاملہ ٹھپ تھی ڳیا تے شمسو شودا تھک ہار کے روندا کھاندا گھر ونڄ ٻیٹھا۔ تے اِنوں کومل کوں وی دِلّو پہاڑی اڳوں تے ویچ ݙتا ہا۔

سردار کادو غریبیں دا خون پی پی کے ٹھاٹھ باٹھ نال وسدا پیا ہا‘ اوں ترائے منزلہ کوٹھی بݨوائی ہوئی ہئی‘ اوندا سارا کنبہ ایں کوٹھی اِچ رہندا پیا ہا۔ ہک رات کوں ٻارہاں دا ٹائم ہوسی جو کوٹھی اِچ لاتھا ہویا گیس سلنڈر پھٹ ڳیا دھماکہ تھیا تے ترائے منزلہ عمارت بھوئیں تے بھڑتھی ڳئی‘ سردار صاحب دے سارے ٻال ٻچے تے خویش قبیلہ تلے آ ڳیا ۔ سردار صاحب دیرے تے سُتا پیا ہا دھماکے دی آواز سُݨ کے بھڄدا ہویا آیا ۔ ݙیکھے تاں ’’بھمبھݨ بھوں اندھاری رات‘‘ ٻالیں ٻچیں سودھا گھر ملیا میٹ تھی چکا ہا‘ جیویں پلوتا ݙیوݨ دا ہک محاورہ ہے جو ’’شالا پیڑھی تم تھیوی‘‘ اوئیں سردار صاحب دی وی پیڑھی تم تھی چکی ہئی ‘ شیت ایہ کومل دی بد دُعا ‘ لگی ہئی یا کہیںٻئے غریب دی جو ایہ خدائی دڳہ سردار صاحب تے آن تُرٹا ہا ۔ سردار صاحب ایہ منظر ݙیکھ کے سکتے وچ آ ڳیاتے ایویں کھڑا کھڑا منہ دے بھر بھوئیں تے دَڄ ونڄ تھیا ‘ اِنوں دھماکہ سُݨ کے ساری وستی کٹھی تھی ڳئی ہئی‘ عبرت ناک منظر ہا ۔

سردار صاحب کوئی ساہ سُدھ نہ ݙیندا ہا ‘ وستی دے لوک اوکوں ہسپتال چا ڳئے ۔ دوا علاج کیتا ڳیا پر دماغی توازن بحال نہ تھیا‘ ڈاکٹراں دماغ دا چیک اپ کیتا تاں پتہ لڳا جو سردار صاحب دے دماغ تے اچانک صدمہ پہنچݨ دا ایجھاں اثر تھئے جو ہُݨ دماغی توازن بحال تھیوݨ مشکل ہے ‘ ڈاکٹراں جتنے ترلے ٻاݨ مارئیے اوندا دماغ ٹھیک نہ تھی سڳیا تے آخر ہسپتا ل اِچوں اوندی چھٹی تھی ڳئی ۔ ہُݨ سردار صاحب پاڳل تھی ڳیا ہا اوہ کݙاہیں شہر دے ڳلی کوچے پھردا ہا تے کݙاہیں فٹ پاتھ تے اُٹھدا ٻہندا ‘ سمدا نظر آندا ہا تے اوندے منہ اِچوں ہر ویلے ایہ الفاظ نکلدے ہن ۔ میݙا پُتر بالو ؟ میݙا لالو؟ میڈی دھی کوثر؟ کوثر مر ڳئی ہے کیا؟ نہیں نہیں میݙی کوثر جیندی ہے ۔ آہ ! اونہہ کرکے رووݨ پئے ویندا ہا ‘ اوہ صحیح سچ  پاڳل تھی ڳیا ہا۔

……

## حوالہ
کتاب:  پکھی واس (سرائیکی افسانے) فیض بلوچ ، چھاپہ خانہ ، جھوک پبلشرز، ملتان