open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پاکستان ٹیلی ویژن

پاکستان ٹیلی ویژن (پی ٹی وی) پاکستان دا ہک اہم نشریاتی ادارہ اے جیہڑا ملک دیاں مختلف زباناں وچ پروگرام پیش کریندا ہے۔ سرائیکی زبان، جو کہ پنجاب دے جنوبی حصے وچ بولی ویندی ہے، پی ٹی وی دے پروگراماں وچ وی شامل اے۔

= پی ٹی وی تے سرائیکی پروگراماں دی اہمیت: =

### ثقافتی ورثے دی حفاظت:
سرائیکی زبان دے لوک گیت، کہانیاں تے ڈرامے پی ٹی وی دے ذریعے عام لوکاں کوں ݙکھائے ویندے ہن۔ ایہناں پروگراماں دے ذریعے سرائیکی ثقافت کوں بچایا تے ودھایا ونڄ سکدا ہے۔

### عوامی رابطہ:
سرائیکی زبان وچ پروگرام بݨاݨ نال لوک اپݨی مادری زبان وچ معلومات حاصل کریندے ہن۔ ایہناں پروگراماں دے ذریعے حکومتی پالیسیاں تے سماجی مسائل دے بارے وچ عوام کوں آگاہ کیتا ونڄ سکدا ہے. 

### تعلیم:
سرائیکی زبان وچ تعلیمی پروگرام بݨا کے ٻالیں کوں اپݨی زبان سکھائی ونڄ سکدی ہے۔ ایہناں پروگراماں دے ذریعے ٻال اپݨی ثقافت تے تاریخ دے بارے وچ وی ڄاݨ سکدے ہن۔

### تفریح:
سرائیکی زبان دے ڈرامے، کامیڈی شو تے موسیقی دے پروگرام لوکیں کوں تفریح فراہم کریندے ہن۔

= ٻیا ݙیکھو =

# پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک
# یوفون
# جاز
حلقہ آتش

حلقہ آتش بحر الکاہل دے ارد گرد آتش فشانواں دا ہک سلسلہ ہے جیہڑا تقریباً 40 ہزار مربع کلومیٹر تے پھیلا ہویا ہے۔ ایں حلقے وچ دنیا دے 90 فیصد زلزلے تے وݙے زلزلیاں وچوں 80 فیصد آندے ہن۔ ایں حلقے کوں "حلقہ آتش" ایں واسطے آکھیا ویندے کیوں جو اتھاں زمین دی پلیٹاں دی حرکت دی وجہ توں آتش فشاں اکثر پھٹدے رہندے ہن۔

حلقہ آتش جنوبی بحر الکاہل وچ وانواٹو تے نیو کیلیڈونیا دے درمیان تے جزائر سولومن دے کناریاں دے نال تے نیو برٹن تے نیو گنی دے درمیانوں گزردا ہے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# بحیرہ عرب
# بحیرہ ہند
آبنائے بیرنگ

آبنائے بیرنگ بحر الکاہل (Pacific Ocean) تے بحر منجمد شمالی (Arctic Ocean) دے درمیان ہک آبنائے ہے جیہڑی ایشیاء دے انتہائی مشرقی حصے (سائبیریا، روس) کوں شمالی امریکہ دے انتہائی مغربی حصے (الاسکا، امریکہ) توں جدا کریندی ہے۔ اینکوں سرائیکی وچ آبنائے بیرنگ ہی آکھیا ویندے۔

= جغرافیائی تفصیل: =
آبنائے بیرنگ تقریباً 82 کلومیٹر (51 میل) چوڑی ہے۔

ایندی گھٹ توں گھٹ گہرائی 30-50 میٹر (100-160 فٹ) ہے۔

ایہ آبنائے بیرنگ سمندر دا حصہ ہے جیہڑا بحیرہ چکچی (Chukchi Sea) (اٻھے وچ) تے بحیرہ بیرنگ (جنوب وچ) کوں ملیندا ہے۔

آبنائے دے وسط وچ ݙو جزیرے واقع ہن جنہاں کوں جزائر دیومید (Diomede Islands) آکھیا ویندے۔ وݙا دیومید (Big Diomede) روس دا حصہ ہے جبکہ چھوٹا دیومید (Little Diomede) امریکہ دا حصہ ہے۔ اینہاں ݙوہاں جزیریاں دے درمیان صرف 3.8 کلومیٹر (2.4 میل) دا فاصلہ ہے۔ دلچسپ ڳالھ ایہ ہے کہ اینہاں ݙوہاں جزیریاں دے درمیان بین الاقوامی خطِ تاریخ (International Date Line) وی گزردی ہے، جیندے پار کرݨ نال تاریخ ہک ݙینہہ بدل ویندی ہے۔

= تاریخی اہمیت: =
آبنائے بیرنگ انسانی تاریخ وچ ٻہوں اہم رہی ہے۔ ایہ خیال کیتا ویندا ہے کہ برفانی دور وچ جݙاں سمندر دی سطح گھٹ ہئی تاں اتھاں ہک زمینی پُل بݨ ڳیا ہئی جینکوں بیرنگیا (Beringia) آکھیا ویندا ہئی۔ ایں پُل دے ذریعے ہزاراں سال پہلے ایشیاء توں انسان شمالی امریکہ وچ آئے ہن۔ ایں نظریے کوں "بیرنگ لینڈ برج تھیوری" (Bering Land Bridge Theory) آکھیا ویندا ہے جیہڑا امریکہ دے مقامی باشندیاں دی آبادکاری دی وضاحت کریندے۔

= موجودہ صورتحال: =
آجکل آبنائے بیرنگ وچ جہاز رانی تھیندی ہے پر سخت موسمی حالات دی وجہ توں ایہ ٻہوں مشکل وی ہوندی ہے۔ سردیاں وچ ایہ آبنائے برف نال ڈھکی رہندی ہے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# گلکی
# جیسل کلاسرہ
الاسکا

الاسکا، امریکہ دی ہک ریاست ہے جیہڑی براعظم شمالی امریکہ دے شمال مغربی کونے وچ واقع ہے۔ ایندا شمار امریکہ دی سب توں وݙی ریاستاں وچ تھیندے۔ الاسکا دی خوبصورتی، برف پوش پہاڑاں، جنگلات، گلیشیئرز تے جنگلی جیون دی وجہ توں پوری دنیا وچ مشہور ہے۔ 

= جغرافیہ: =
الاسکا دا رقبہ تقریباً 1,717,856 مربع کلومیٹر (663,268 مربع میل) ہے۔

ایہ کینیڈا دے مغرب وچ واقع ہے تے بحر منجمد شمالی (Arctic Ocean) تے بحر الکاہل (Pacific Ocean) دے درمیان ہے۔

الاسکا وچ کئی پہاڑی سلسلے ہن، جنہاں وچ الاسکا سلسلہ کوہ (Alaska Range) سب توں مشہور ہے، جیندے وچ شمالی امریکہ دی سب توں اُچی چوٹی، ماؤنٹ ڈینالی (Mount Denali) وی شامل ہے، جینکوں پہلے ماؤنٹ میک کِنلی (Mount McKinley) آکھیا ویندا ہئی۔

اتھاں ٻہوں سارے گلیشیئرز وی ہن، جیہڑے قدرتی حسن کوں چار چاند لیندے ہن۔

= آب و ہوا: =
الاسکا دی آب و ہوا علاقیاں دے لحاظ نال مختلف ہے۔ ساحلی علاقیاں دی آب و ہوا نسبتاً معتدل ہوندی ہے، جبکہ اندرونی علاقیاں وچ سخت سردیاں ہوندیاں ہن۔ شمالی علاقیاں وچ آرکٹک آب و ہوا ہوندی ہے جتھاں سال دے زیادہ تر حصے وچ برف ڄمی رہندی ہے۔

= تاریخ: =
الاسکا پہلے روس دا حصہ ہوندا ہا، لیکن 1867 وچ امریکہ نے روس توں اینکوں 7.2 ملین ڈالر وچ مل گھدا ہئی۔ اینکوں "سیورڈز فولی" (Seward's Folly) وی آکھیا ویندا ہئی، کیونکہ اُوں ویلے کجھ لوکاں نے اینکوں امریکہ دا فضول خرچ سمجھیا ہئی۔

الاسکا 1959 وچ امریکہ دی 49 ویں ریاست بݨیا۔

= آبادی: =
الاسکا دی آبادی تقریباً 733,583 (2022 دے مطابق) ہے۔ ایندی آبادی دی کثافت ٻہوں گھٹ ہے کیونکہ ایہ ہک وݙا علاقہ ہے۔ ایندی زیادہ تر آبادی ساحلی علاقیاں وچ وسدی ہے۔

= معیشت: =
الاسکا دی معیشت قدرتی وسائل تے مبنی ہے۔

### تیل:
الاسکا امریکہ دا ہک وݙا تیل پیدا کرݨ آلی ریاست ہے۔

### مچھلی:
مچھلی پکڑݨ دی صنعت وی اتھوں دی معیشت دا اہم حصہ ہے۔

### سیاحت:
الاسکا دی قدرتی خوبصورتی ہر سال ہزاراں سیاحواں کوں اپݨی طرف کھینچدی ہے۔

= جنگلی جیون: =
الاسکا جنگلی جیوݨ کیتے وی مشہور ہے۔ اتھاں ریچھ (bears)، ایلک (moose)، کیریبو (caribou)، بھیڑیئے (wolves)، سیل (seals)، وہیل مچھلیاں (whales) تے ٻئے کئی جانور پائے ویندے ہن۔

= ٻیا ݙیکھو =

# امریکہ
# چین
بحیرہ احمر

بحیرہ احمر (Red Sea) ہند بحر دا ہک حصہ ہے جیہڑا افریقہ تے ایشیاء دے درمیان واقع ہے۔ اینکوں انگریزی وچ ریڈ سی تے اردو وچ بحیرہ احمر آکھیا ویندے۔

= جغرافیہ: =
بحیرہ احمر دی لمبائی تقریباً 1900 کلومیٹر (1200 میل) اتے چوڑائی 300 کلومیٹر (190 میل) ہے۔ ایندی ودھ توں ودھ گہرائی 2500 میٹر (8200 فٹ) ہے۔ ایہ آبنائے باب المندب دے ذریعے بحر ہند نال جُڑدا ہے۔ شمال وچ جزیرہ نما سینا، خلیج عقبہ تے خلیج سویز ہن جیہڑے نہر سویز نال ملدن۔

= خاصیات: =
بحیرہ احمر دنیا دے گرم ترین تیں نمکین ترین سمندراں وچوں ہک ہے۔ گرم موسم دی وجہ توں پاݨی دی تبخیر دی شرح زیادہ ہوندی ہے تے ہوا دے دباؤ دی وجہ توں ایندے وچ نمکیات دی مقدار 36 توں 38 فیصد تک ہوندی ہے۔

ایں سمندر وچ مونگے دی تقریباً 200 قسماں تے ٻئے مہرہ آبی جانوراں دی 1000 توں ودھ قسماں پائیاں ویندیاں ہن۔

= تاریخ: =
تاریخی طور تے بحیرہ احمر ہمیشہ توں اہم رہیا ہے۔ قدیم مصریاں نے اینکوں تجارتی رستیاں کیتے استعمال کیتا۔ بائبل وچ حضرت موسیٰ علیہ السلام دے اپنی قوم دے نال ایں سمندر کوں پار کرݨ دا ذکر وی ملدا ہے۔

= اقتصادی اہمیت: =
بحیرہ احمر ہک اہم تجارتی راستہ ہے۔ نہر سویز اینکوں بحیرہ روم نال ملویندی ہے جیندے نال ایشیاء تے یورپ دے درمیان تجارت وچ آسان تھیندی ہے۔ ایندے علاوہ سیاحت وی ایندی اہمیت دا ہک حصہ ہے۔

= بحیرہ احمر نال لگدے ممالک: =
بحیرہ احمر دے ساحلاں تے ایہ ممالک واقع ہن:

مصر

سوڈان

اریٹیریا

جبوتی

یمن

سعودی عرب

اردن

= ٻیا ݙیکھو =
خواجہ شاہ سلیمان تونسوی

حضرت علی
بحیرہ عرب

بحیرہ عرب (Arabian Sea) بحر ہند دا ہک حصہ ہے جیہڑا برصغیر پاک و ہند دے مغرب وچ واقع ہے۔ ایندے مغرب وچ جزیرہ نما عرب، شمال وچ ایران تے پاکستان، مشرق وچ بھارت تے جنوب وچ بحر ہند ہے۔ سرائیکی وچ اینکوں بحیرہ عرب ای آکھیا ویندے۔

= جغرافیہ: =
بحیرہ عرب تقریباً 3862000 مربع کلومیٹر (1491000 مربع میل) تے پھیلا ہویا ہے۔ ایندی ودھ توں ودھ گہرائی 4652 میٹر (15262 فٹ) ہے۔ خلیج عدن اینکوں بحر احمر نال ملیندی ہے جبکہ خلیج فارس، آبنائے ہرمز دے ذریعے ایندے نال جُڑی ہوئی ہے۔

= اہمیت: =
بحیرہ عرب تاریخی طور تے تجارتی رستیاں کیتے اہم رہیا ہے۔ قدیم زمانے توں ہی ہندوستان، افریقہ تے مشرق وسطیٰ دے درمیان تجارت ایندے ذریعے ہوندی رہی ہے۔ اج وی ایہ بین الاقوامی تجارت دا ہک اہم مرکز ہے۔

= آب و ہوا: =
بحیرہ عرب دی آب و ہوا موسمی ہواواں (monsoons) توں متاثر تھیندی ہے۔ گرمیاں وچ لما پچادھ مون سون ہواواں چلدیاں ہن جیندے نال بارشاں تھیندیاں ہن جبکہ سردیاں وچ ابھا پوادھ مون سون ہواواں چلدی ہن جیہڑیاں خشک ہوندیاں ہن۔

= حیاتیات: =
بحیرہ عرب سمندری حیات دا ہک امیر ذخیرہ ہے۔ اتھاں مچھلیاں دی کئی قسماں، مونگے دیاں چٹاناں تے ݙوجھے سمندری جانور پائے ویندے ہن۔

= بحیرہ عرب نال لگدے ممالک: =
بحیرہ عرب دے ساحلاں تے ایہ ممالک واقع ہن:

* بھارت
* پاکستان
* ایران
* عمان
* یمن
* صومالیہ
* مالدیپ

## ٻیا ݙیکھو

# بھارت
# پاکستان
# ایران
بحیرہ قزوین

بحیرہ قزوین، جینکوں بحیرہ کیسپیئن یا بحیرہ خزر وی آکھیا ویندے، دنیا دی سب توں وݙی جھیل ہے یا کجھ لوک اینکوں وݙا سمندر وی سمجھدے ہن۔ ایہ یورپ تے ایشیاء دے درمیان واقع ہے۔ اینکوں سرائیکی وچ بحیرہ قزوین ہی آکھیا ویندے۔

## جغرافیہ:
بحیرہ قزوین دا رقبہ تقریباً 371,000 مربع کلومیٹر (143,000 مربع میل) ہے۔ ایندی لمبائی تقریباً 1,200 کلومیٹر (750 میل) تے چوڑائی تقریباً 300 کلومیٹر (190 میل) ہے۔ ایندی ودھ توں ودھ گہرائی 1,025 میٹر (3,363 فٹ) ہے۔ ایہ کئی دریاواں توں پاݨی گھِندا ہے جنہاں وچ دریائے وولگا، دریائے اورال، دریائے کورا تے دریائے تیریک شامل ہن۔ پر ایندا پاݨی کہیں سمندر وچ نی ویندا یعنی ایہ چاروں پاسیوں خشکی وچ گِھریا ہویا ہے۔

## نمکین پاݨی:
بحیرہ قزوین دا پاݨی نمکین ہے۔ ایندی وجہ ایہ ہے کہ صدیاں پہلے ایہ کہیں سمندر دا حصہ ہوند ہا پر وقت دے نال نال زمین وچ تبدیلیاں آوݨ دی وجہ توں ایہ سمندر توں وکھ تھی گیا۔

## حیاتیات:
بحیرہ قزوین سمندری حیات کیتے وی اہم ہے۔ اتھاں مچھلیاں دیاں کئی قسماں پائیاں ویندیاں ہن جنہاں وچ اسٹرجن مچھی وی شامل ہے جیندے توں قیمتی کیویار بݨایا ویندے۔ ایندے علاوہ اتھاں سیل، آبی پرندے تے ٻئے کئی آبی جانور وی پائے ویندے ہن۔

## اقتصادی اہمیت:
بحیرہ قزوین تیل تے گیس دے وݙے ذخائر کیتے وی مشہور ہے۔ ایں وجہ توں ایندی اقتصادی اہمیت ٻہوں زیادہ ہے۔ ایندے کنارے واقع ممالک ایندے توں تیل تے گیس کڈھدے ہن جیندے نال انہاں دی آمدنی تھیندی ہے۔

= بحیرہ قزوین دے کنارے واقع ممالک: =
بحیرہ قزوین دے ساحلاں تے ایہ ممالک واقع ہن:

ایران

روس

قازقستان

ترکمانستان

آذربائیجان

= ٻیا ݙیکھو =

# ایران
# روس
# قازقستان
مسجد اقصیٰ

مسجد اقصیٰ، جیہڑا کہ فلسطین دے مقبوضہ شہر بیت المقدس (یروشلم) وچ واقع ہے، مسلمانیں کیتے ہک انتہائی مقدس مقام ہے۔ ایندا شمار اسلام دے ترائے مقدس ترین مقامات وچ تھیندے، خانہ کعبہ (مسجد الحرام) مکہ مکرمہ تیں مسجد نبوی مدینہ منورہ دے بعد۔

= مسجد اقصیٰ دا مطلب: =
مسجد اقصیٰ دا مطلب ہے "دور دی مسجد"۔ قرآن مجید وچ ایندا ذکر سورة الاسراء وچ ہے جتھاں اللہ تعالیٰ نے نبی اکرم صلی اللہ علیہ وسلم دے معراج دے واقعے دا ذکر کیتا ہے کہ آپ صلی اللہ علیہ وسلم کوں مسجد حرام توں مسجد اقصیٰ تک راتو رات سیر کرائی ڳئی۔

= تاریخی اہمیت: =
مسجد اقصیٰ دی تاریخ ٻہوں قدیم ہے۔ ایندا تعلق حضرت ابراہیم علیہ السلام، حضرت داؤد علیہ السلام، حضرت سلیمان علیہ السلام تے ٻئے کئی انبیاء کرام علیہم السلام نال ہے۔ یہودیاں دے نزدیک وی ایندی وݙی اہمیت ہے کیونکہ اینکوں اوہ "ٹیمپل ماؤنٹ" آہدے ہن تے اینکوں اپݨے پہلے تے ݙوجھے معبد دی جگہ سمجھدے ہن۔

مسلماناں کیتے ایندی اہمیت ایں وجہ توں وی ہے کہ ہک وقت تئیں مسلمان ایندی طرف رخ کرکے نماز پڑھدے ہن، یعنی ایہ مسلماناں دا پہلا قبلہ ہئی۔ بعد وچ اللہ تعالیٰ دے حکم نال کعبہ کوں قبلہ قرار ݙتا ڳیا۔

= ساخت تے تعمیر: =
مسجد اقصیٰ دراصل ہک پورے احاطے دا ناں ہے جیندے وچ کئی عمارتاں شامل ہن۔ انہاں وچوں سب توں اہم قبۃ الصخرہ (Dome of the Rock) ہے جیہڑا سنہری گنبد آلا ہک خوبصورت مقام ہے تے مسجد اقصیٰ دا مرکزی نماز دا ہال ہے۔

مسجد اقصیٰ دی موجودہ عمارت کوں مختلف ادوار وچ تعمیر تے مرمت کیتا ڳیا ہے۔ اموی، عباسی، فاطمی، ایوبی، مملوک تے عثمانی سلطنتاں نے ایندی تعمیر تے تزئین وچ حصہ گھدا ہے۔

= مسجد اقصیٰ تے تنازعات: =
مسجد اقصیٰ شروع توں ہی تنازعات دا مرکز رہی ہے۔ اسرائیل دے 1967ء وچ بیت المقدس تے قبضے دے بعد توں ایندی صورتحال ٻہوں کشیدہ رہی ہے۔ مسلماناں کوں ایندی زیارت تے عبادت وچ کئی مشکلات دا سامݨا کرݨا پوندے۔ اسرائیلی حکام دی طرفوں وقتاً فوقتاً مسلماناں تے پابندیاں لائیاں ویندیاں ہن تے کئی وار اسرائیلی آبادکاراں کنوں مسجد اقصیٰ دی بے حرمتی دے واقعات وی سامݨے آندے رہندے ہن۔

= مسلماناں دی ذمہ داری: =
مسجد اقصیٰ دی حفاظت تے آزادی مسلماناں دی ہک اہم ذمہ داری ہے۔ مسلمانیں کوں چاہیے کہ اوہ ہر ممکن طریقے نال ایندی حفاظت کیتے آواز بلند کرن تے ایندی آزادی کیتے جدوجہد کرن۔

= ٻیا ݙیکھو =

# خانہ کعبہ
# مکہ مکرمہ
# بیت المقدس
حضرت عبداللہ بن عمر رضی اللہ تعلیم عنہ

حضرت عبداللہ بن عمر رضی اللہ عنہما اسلام دی ابتدائی تاریخ دی ہک اہم شخصیت ہن۔

= نسب تے ابتدائی زندگی: =
حضرت عبداللہ بن عمر رضی اللہ عنہما، حضرت عمر بن خطاب رضی اللہ عنہ دے پُتر ہن، جیہڑے اسلام دے ݙوجھے خلیفہ ہن۔

انہیں دی ماء دا ناں زینب بنت مظعون رضی اللہ عنہا ہئی۔

انہیں دی پیدائش نبوت دے اعلان توں کُجھ عرصہ بعد مکہ مکرمہ وچ تھئی۔

انہیں نے نوجوانی وچ ہی اسلام قبول کر گھدا ہئی۔

= ہجرت تے جہاد: =
انہاں نے اپݨے والد دے نال مدینہ منورہ دی طرف ہجرت کیتی۔

انہاں نے کئی غزوات وچ حصہ گھدا، جو کم عمری دی وجہ توں انہاں کوں غزوہ بدر وچ شرکت دی اجازت نہ ملی ہئی۔ انہاں نے غزوہ خندق سمیت بعد دے تمام غزوات وچ بھرپور حصہ گھدا۔

= علم تے فضل: =
حضرت عبداللہ بن عمر رضی اللہ عنہما، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے جلیل القدر صحابہ وچوں ہک ہن۔

انہاں کوں حدیث نبوی دا وݙا حافظ ہوݨ دا شرف حاصل ہے۔ انہاں توں 2630 احادیث مروی ہن۔

انہاں دا شمار فقہائے صحابہ وچ وی تھیندا ہئی۔

انہاں دی زندگی سنت نبوی دی پیروی دا بہترین نمونہ ہئی۔ اوہ ہر کم وچ نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم دی اتباع کریندے ہن۔

= عبادت تے زہد: =
حضرت عبداللہ بن عمر رضی اللہ عنہما، وݙے عابد تے زاہد ہن۔

اوہ رات کوں لمبی نمازاں پڑھدے ہن تے اکثر روزہ رکھدے ہن۔

انہاں دی سخاوت وی مشہور ہئی۔

= وفات: =
حضرت عبداللہ بن عمر رضی اللہ عنہما دی وفات 73 ہجری وچ مکہ مکرمہ وچ تھئی۔

انہاں کوں مکہ مکرمہ وچ ہی دفن کیتا گیا۔

= ٻیا ݙیکھو =

# مدینہ
# غلاف کعبہ
ملا علی قاری

ملا علی قاریؒ ہک ٻہوں وݙے عالم دین، محدث، فقیہ تے محقق ہن۔ انہاں دا پورا ناں نورالدین ابوالحسن علی بن سلطان محمد ہروی قاری ہے۔ انہاں دی ڄم تقریباً 930 ہجری (بمطابق 1524 عیسوی) وچ ہرات، افغانستان وچ تھئی۔ انہاں دی وفات 1014 ہجری (بمطابق 1606 عیسوی) وچ مکہ مکرمہ وچ تھئی۔

ملا علی قاریؒ نے دینی علوم دی تعلیم ہرات وچ حاصل کیتی تے ول مزید تعلیم کیتے مکہ مکرمہ چلے ڳئے۔ اتھاں انہاں نے وݙے وݙے علما توں حدیث، فقہ، تفسیر، منطق تے ٻئے علوم حاصل کیتے۔ انہاں دے استاداں وچ شیخ ابن حجر ہیتمیؒ وی شامل ہن جیہڑے اپݨے وقت دے وݙے عالم ہن۔

ملا علی قاریؒ کوں حدیث تے فقہ تے عبور حاصل ہئی۔ انہاں دی لکھیاں ہویاں کتاباں اج وی پڑھائیاں ویندیاں ہن۔ انہاں دی مشہور کتاباں وچوں کجھ ایہ ہن:

مرقاۃ المفاتیح شرح مشکوٰۃ المصابیح: ایہ حدیث دی مشہور کتاب مشکوٰۃ المصابیح دی شرح ہے جیہڑی ٻہوں مشہور ہے۔

شرح فقہ اکبر: ایہ امام ابوحنیفہؒ دی فقہ اکبر دی شرح ہے۔

تفسیر الملا علی القاری: اینکوں انوار القرآن و اسرار الفرقان وی آکھیا ویندے۔

ضوء المعالی شرح بدء الامالی

منح الروض الازہر فی شرح فقہ الاکبر

الرد علی القائلین بوحدة الوجود

ملا علی قاریؒ صرف عالم ہی نہ ہن بلکہ ٻہوں وݙے عابد تے زاہد وی ہن۔ انہاں دی زندگی سادگی نال بھرپور ہئی۔ انہاں نے اپݨی زندگی دین دی خدمت وچ وقف کر ݙتی۔

ملا علی قاریؒ دی علمی خدمات دی وجہ توں انہاں کوں "مجدد" وی آکھیا ویندے۔ انہاں نے اپݨے وقت وچ دینی علوم کوں نویں زندگی ݙتی۔ اج وی انہاں دی کتاباں توں علما تے طلبہ فیض حاصل کریندے پِاین۔

= ٻیا ݙیکھو =

# شیخ ادبالی
# شیخ احمد دیدات
# شیخ سعدی
جنرل رحیم شریف

جنرل راحیل شریف پاک فوج دے سابق چیف ہن۔ اُنہاں نے پاک فوج دی قیادت 2013 توں 2016 تک کیتی۔ سرائیکی زبان وِچ اُنہاں بارے وِچ ایہ آکھیا ونڄ سکدے کہ اُنہاں نے اپݨی خدمت دے دوران پاک فوج کوں ٻہوں مضبوط بݨایا تے دہشت گردی دے خلاف کامیاب آپریشنز کیتے۔ لوک اُنہیں کوں ٻہوں پسند کریندے ہن تے اُنہیں کوں ہک بہادر آرمی چیف سمجھدے ہن۔

= دہشت گردی دے خلاف جنگ: =
اُنہاں دے دور حکومت وِچ پاک فوج نے دہشت گردی دے خلاف کامیاب آپریشنز کیتے تے ملک وِچ امن قائم کرݨ دی کوشش کیتی۔

## فوج دی مضبوطی:
اُنہیں پاک فوج دی تربیت تے جدید ہتھیاراں نال لیس کرݨ تے بہت کم کیتا۔

= عوامی مقبولیت: =
لوک اُنہیں کوں ٻہوں پسند کریندے ہن تے اُنہیں کوں ہک بہادر آرمی چیف سمجھدے ہن۔

= ریٹائرمنٹ بعد: =
ریٹائرمنٹ دے بعد وی اُنہیں کوں لوک ٻہوں یاد کریندے ہن تے اُنہاں دی شخصیت دی تعریف کریندے ہن۔

= ٻیا ݙیکھو =

# پاک آرمی
# راولپنڈی
بحیرہ فارس

بحیرہ فارس (Persian Gulf) جنوب مغربی ایشیاء وچ ایران تے جزیرہ نما عرب دے درمیان واقع ہک سمندر ہے۔ اینکوں سرائیکی وچ وی بحیرہ فارس ای آکھیا ویندے۔ ایہ تجارتی لحاظ نال دنیا دے اہم ترین آبی علاقیاں وچ شمار تھیندے۔ ایہ ایران، عراق تے کجھ عرب ریاستاں کوں بحر ہند نال ملیندا ہے۔

= جغرافیہ: =
بحیرہ فارس تقریباً 251,000 مربع کلومیٹر (97,000 مربع میل) تے پھیلا ہویا ہے۔ ایندی لمبائی تقریباً 989 کلومیٹر (615 میل) ہے تے ایہ آبنائے ہرمز دے ذریعے خلیج عمان تے بحر ہند نال جُڑدا ہے۔ دریائے دجلہ تے فرات ایں سمندر وچ ݙھاوݨ توں پہلے شط العرب بݨیندن۔

= اهمیت: =
بحیرہ فارس تیل دے ذخائر دی وجہ توں پوری دنیا وچ مشہور ہے۔ دنیا دا ہک وݙا حصہ تیل اینہی سمندر دے تلوں کڈھیا ویندے۔ ایں وجہ توں ایندی جغرافیائی تے اقتصادی اہمیت ٻہوں زیادہ ہے۔

= تاریخ: =
تاریخی طور تے وی بحیرہ فارس دی اہمیت رہی ہے۔ کئی صدیاں توں ایہ تجارتی رستیاں دا مرکز رہیا ہے۔ قدیم تہذیباں مثلاً سمیری، بابلی تے فارسی سلطنتاں ایں علاقے وچ آباد رہیاں ہن۔

= ماحولیات: =
تیل دی پیداوار تے نقل و حمل دی وجہ توں بحیرہ فارس کوں ماحولیاتی مسائل دا وی سامݨا ہے۔ تیل دے رسݨ نال سمندری حیات کوں نقصان پہنچدا ہے۔

= بحیرہ فارس دے کنارے واقع ممالک: =
بحیرہ فارس دے ساحلاں تے ایہ ممالک واقع ہن:

* ایران
* عراق
* کویت
* سعودی عرب
* بحرین
* قطر
* متحدہ عرب امارات
* عمان (آبنائے ہرمز دے ذریعے)
* ٻیا ݙیکھو

# ایران
# عراق
# کویت
عمر عقاد

عمر عقاد ہِک مشہور فلسطینی کاروباری شخصیت ہَن جیہڑے 20 اپریل 1927ء کوں یافا، فلسطین وچ پیدا تھئے تے یکم فروری 2018ء کوں فوت تھئے۔ اُوں نے "عقاد انویسٹمنٹ کمپنی" (AICO) تے "عرب فلسطین انویسٹمنٹ کمپنی" (APIC) دی بنیاد رکھی۔

= ابتدائی زندگی تے تعلیم: =
عمر عقاد نے ابتدائی تعلیم یروشلم دے الرشیدیہ اسکول توں حاصل کیتی۔ بعد وچ اُنہیں برطانیہ دی مانچسٹر یونیورسٹی توں الیکٹریکل تے مکینیکل انجینئری دی ڈگری حاصل کیتی۔

= پیشہ ورانہ زندگی: =
برطانیہ وچ کُجھ سال کم کرݨ دے بعد اُوہ 1950ء وچ سعودی عرب چلے ڳئے، جِتھاں اُنہیں "جفلی گروپ" وچ بطور سینئر مینیجر کم کیتا۔ 1975ء وچ اُنہیں اِیں گروپ کوں چھوڑ تے اپݨی خود دی کاروباری کمپنی "عقاد انویسٹمنٹ کمپنی" بݨائی جیڑھی جلد ہی سعودی عرب دی ہِک وݙی کمپنی بݨ ڳئی۔ اُنہاں نے سعودی عرب وچ 40 توں ودھ صنعتی تے کاروباری ادارے قائم کیتے جِنہاں وچوں زیادہ تر اَڄ وی موجود ہِن۔

اُوں نے 1982ء وچ سرمایہ کاراں دے ہِک گروپ دی قیادت کریندے ہوئے "سمتھ بارنی" کمپنی دا 25 فیصد حصہ وی خریدا تے اِیں کمپنی دے بورڈ آف ڈائریکٹرز وچ وی خدمات انجام ݙتیاں۔ "دا وال سٹریٹ جرنل" نے اُنھیں کوں سعودی عرب دا سب توں سمجھدار تے پیشہ ور منیجر قرار ݙتا ہئی۔

= ذاتی زندگی: =
عمر عقاد دی شادی ملک عقاد نال تھئی تے اُنہیں دے چار ٻال ہِن: طارق عقاد، رنا، لمی تے طلال۔ طلال عقاد اَڄ کل خاندانی کمپنی AICO دا چیئرمین ہے جݙاں جو طارق عقاد APIC دا سی ای او ہے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# مصر
# فلسطین
عمر امین

عمر امین ہِک پاکستانی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑی ہِن جیہرے 16 اکتوبر 1989ء کوں راولپنڈی، پنجاب، پاکستان وچ پیدا تھئے۔ اُنھاں دا بین الاقوامی کیریئر 2010ء دے ایشیا کپ توں شروع تھیا جݙاں اُوں نے سری لنکا دے خلاف ون ڈے میچ کھیݙیا۔ بعد وچ اُنہیں کوں انگلینڈ وچ تھیوݨ آلی آسٹریلیا دے خلاف ٹیسٹ سیریز کیتے وی ٹیم وچ شامل کیتا ڳیا تے 13 جولائی 2010ء کوں لارڈز دے گراؤنڈ وچ اُوں نے اپݨا پہلا ٹیسٹ میچ کھیݙیا۔

= ابتدائی تے ڈومیسٹک کیریئر: =
عمر امین نے 2001ء وچ یوتھ لیگ کرکٹ کھیݙݨ شروع کیتی۔ بعد وچ اُنہیں کوں پاکستان دی انڈر 19 ٹیم تے پاکستان اے اسکواڈ وچ وی شامل کیتا ڳیا۔ اُوں نیشنل بینک آف پاکستان دی ٹیم دی نمائندگی وی کیتی۔ اپریل 2018ء وچ اُنھیں کوں پاکستان کپ کیتے سندھ دی ٹیم دا کپتان بݨایا ڳیا۔ 2018-19ء دے قائد اعظم ٹرافی وچ اُوہ سوئی سدرن گیس کارپوریشن کیتے سب توں زیادہ رنز بݨاوݨ آلے کھلاڑی ہَن۔

= بین الاقوامی کیریئر: =
عمر امین دے بین الاقوامی کیریئر دا آغاز 2010ء دے ایشیا کپ توں تھیا۔ اُوں نے سری لنکا دے خلاف اپݨے پہلے میچ وچ 7 رنز بݨائے۔ بھارت دے خلاف میچ وچ اُوں نے 5 رنز بݨائے تے ہِک میچ وچ اوہ عجیب طریقے نال رن آؤٹ وی تھئے۔ اُوں نے آسٹریلیا دے خلاف اپݨا ٹیسٹ ڈیبیو کیتا۔ اُوں نے اپݨے ٹی ٹوئنٹی ڈیبیو وچ 47 رنز دی اہم اننگز کھیݙی۔ 2013ء وچ اُنہیں کوں جنوبی افریقہ دے خلاف سیریز کیتے پاکستان اے ٹیم دا کپتان بݨایا ڳیا۔ سابق کرکٹرز اُنہیں کوں پاکستان دا بہترین نوجوان بلے باز سمجھدے ہَن۔ پر جنوبی افریقہ دے خلاف سیریز وچ اُوہ کُجھ خاص کارکردگی نہ ݙکھا سڳے۔ زمبابوے تے سری لنکا دے خلاف ٹی ٹوئنٹی سیریز وچ وی اُنہیں دی کارکردگی چنگی نہ ہئی۔ البتہ زمبابوے دے خلاف ون ڈے سیریز وچ اُوں نے ہِک میچ وچ نصف سنچری بݨائی۔

= ٻیا ڈیکھو =

# بھارت 
# کرکٹ
بگ بینگ

بگ بینگ نظریے دے مطابق کائنات دی عمر کوں اِیں طرح بیان کیتا ویندے کہ ایہ وقت دے اُس خم (منحنی خط) دی سب توں وݙی قیمت ہے جیہڑا موجودہ زمین دے وقت توں پچھوں بگ بینگ تئیں ویندا ہے۔ مطلب ایہ ہے کہ ہِک فرضی گھڑی جیہڑی بگ بینگ توں چلی ہووے تے اڄ زمین تے موجود ہووے، آئن سٹائن دے نظریے دے مطابق اُوں گھڑی تے گزرݨ آلا وقت کائنات دی عمر ہے۔

= ناسا دے اندازے دے مطابق: =
ناسا دے وماپ (Wilkinson Microwave Anisotropy Probe - WMAP) منصوبے دے تحت کائنات دی عمر دا تخمینہ تیرہ ارب ستر کروڑ سال لایا ڳیا ہے۔ یعنی کائنات 13.7 × 10⁹ سال پہلے وجود وچ آئی ہئی۔ اِیں تخمینے وچ 0.2 فیصد دا فرق تھی سڳدے، یعنی 20 کروڑ سال دا ابہام (غلطی دا امکان) موجود ہے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# قاسم سلیمانی
# مولابخش
عمر حیات محل

عمر حیات محل، جینکوں گلزار منزل وی آکھیا ویندے، چنیوٹ شہر دے مرکز وچ ہِک خوبصورت لکڑی دی بݨی ہوئی پنج منزلہ عمارت ہئی۔ بدقسمتی نال 1993ء وچ اُتلی ݙو منزلاں شدید طوفان تے بارش دی وجہ نال ڈھہہ ڳئیاں۔

= تاریخ: =
اٹھارویں صدی دے آخر تے انیویں صدی دے شروع وچ شیخ خاندان دے کُجھ لوک کلکتہ توں چنیوٹ آئے ہَن۔ شیخ عمر حیات وی اُنہیں وچوں ہِک ہئی جیہڑا کلکتہ دا ہِک کامیاب تاجر ہئی۔ اُوں نے اپݨے پُتر کیتے ہِک شاندار عمارت بݨاوݨ دا فیصلہ کیتا۔ اِیں کیتے عمر حیات نے سید حسن شاہ کوں اِیہ عمارت بݨاوݨ دا کم ݙتا۔ سید حسن شاہ دے نال ٻئے کئی مشہور فنکار وی شامل ہَن جِنہاں نے ݙاہ سال تئیں محنت کیتی۔ رحیم بخش پرجھا تے الہی بخش پرجھا جیہڑے لکڑی تے نقش و نگار بݨاوݨ دے ماہر ہَن، اُوں نے لکڑی تے شاندار نقش بݨائے۔ 1929ء دے ہِک اخبار وچ لکھیا ہئی کہ اِیں عمارت تے چار لکھ روپے خرچ آئے ہَن تے اِیہ اپݨے علاقے دی شاندار عمارت ہے۔ عمارت دی تعمیر 1935ء وچ مکمل تھئی۔ اِیں دے مکمل تھیوݨ توں ݙو مہینے پہلے عمر حیات فوت تھی ڳیا۔ عمر حیات دا ہِک پُتر ہئی جینداناں گلزار محمد ہئی۔ گلزار محمد دی شادی 1938ء وچ تھئی تے شادی دے اگلے ݙینہہ اُوہ وی فوت تھی ڳیا۔ پُتر دی موت دا سُݨ تے گلزار محمد دی ماء وی اِیں صدمے کوں برداشت نہ کر سڳی تے جلد ہی فوت تھی ڳئی۔ گلزار محمد تے اُنہیں دی ماء ݙوہیں کوں عمارت دے برآمدے وچ دفن کیتا ڳیا۔ شیخ خاندان دے لوک اِیہ سمجھ تے اِتھوں چلے ڳئے کہ اِیہ جگہ اُنھاں کیتے منحوس ہے۔

= فن تعمیر: =
شہر دے وچ بݨی اِیہ عمارت مغل فن تعمیر دی عکاسی کریندی ہے۔ دروازیاں تے بݨے نقش و نگار تے خوبصورت رنگاں آلیاں کھڑکیاں ٻہوں خاص ہِن۔ عمارت دے اندر آلیاں چھتاں، بالکونیاں، چبوترا تے سیڑھیاں وی شاندار فن تعمیر دا نمونہ ہِن۔ عمارت دا کافی حصہ چمکدار سنگ مرمر نال بݨیا ہویا ہے۔ عمارت دے سامݨے لگا ہویا فانوس اِیں دی خوبصورتی کوں ودھ ودھا ݙیندا ہے۔

= موجودہ حالت: =
کافی عرصے تئیں اِیں جگہ تے قبضہ گروپ دا قبضہ رہیا جئیں نے عمارت کوں ٻہوں نقصان پہنچایا۔ 1989ء وچ اُوں ویلے دے ڈپٹی کمشنر محمد اطہر طاہر نے اِیں عمارت کوں اپݨی حفاظت وچ گھِن تے اِتھوں قبضہ ختم کروایا تے دوبارہ تعمیر کیتے ستارہ لکھ روپے خرچ کیتے۔ اَڄ کل اِیہ عمارت ہِک لائبریری، ثقافتی مرکز تے میوزیم ہے۔ اِتھاں ہزاراں کتاباں موجود ہِن تے اِیہ 7 جون 1990ء کوں عام لوکاں کیتے کھول ݙتی ڳئی ہئی۔ اِیں دا ناں شیخ عمر حیات لائبریری رکھا ڳیا ہے۔ پر بدقسمتی نال 1997ء وچ میونسپل کمیٹی نے اِیں تے مزید خرچ کرݨ توں انکار کر ݙتا ہئی جیندے پاروں اِیں دی حالت ول خراب تھی ڳئی ہے۔ عمارت دی بیرونی کندھاں وچ دراڑاں آ ڳئیاں ہِن تے بارش دی وجہ توں کاٹھیاں دا رنگ وی خراب تھی ڳیا ہے۔ اُتلی منزلاں وݙی تیزی نال ڈھہہ ڳیاں۔

= ٻیا ݙیکھو =

# شیش محل 
# تاج محل
فہرست ممالک بلحاظ اوسط عمر

ایہ فہرست مُلکاں دی اوسط عمر ݙکھیندی ہے، یعنی ہِک مُلک وچ لوک اوسطاً کتنے سال زندہ رہندے ہِن۔ اِیہ معلومات سی آئی اے دی کتاب "ورلڈ فیکٹ بک" توں گھِدی ڳئی ہے۔ اِتھاں کُجھ مُلکاں دی اوسط عمر ݙتی ڳئی ہے:

* موناکو: 48.9 سال (مرداں دی 48، زنانیاں دی 49.9)
* جاپان:44.6 سال (مرداں دی 42.9، زنانیاں دی 46.5)
* اٹلی:44.3 سال (مرداں دی 43، زنانیاں دی 45.6)
* جرمنی: 43.7سال (مرداں دی 42.3، زنانیاں دی 45.3)
* ہانگ کانگ:42.8 سال (مرداں دی 42.4، زنانیاں دی 43.2)
* آسٹریا: 42.6 سال (مرداں دی 41.5، زنانیاں دی 43.6)
* فن لینڈ: 41.6 سال (مرداں دی 40.2، زنانیاں دی 43)
* یونان: 42.2 سال (مرداں دی 41.1، زنانیاں دی 43.2)
* سویڈن: 41.7 سال (مرداں دی 40.6، زنانیاں دی 42.9)
* برطانیہ: 40.5 سال (مرداں دی 39.4، زنانیاں دی 41.5)
* کینیڈا: 40.7 سال (مرداں دی 39.6، زنانیاں دی 41.8)
* امریکہ: 36.9 سال (مرداں دی 35.5، زنانیاں دی 38.1)
* چین: 35.2 سال (مرداں دی 34.5، زنانیاں دی 35.8)
* پاکستان: 21.2 سال (مرداں دی 21.3، زنانیاں دی 21.2)
* بھارت: 25.9 سال (مرداں دی 25.4، زنانیاں دی 26.6)
* نائجر: 15.2 سال (مرداں دی 15، زنانیاں دی 15.4)
* یوگنڈا: 15 سال (مرداں دی 14.9، زنانیاں دی 15.1)

اِتھوں اِیہ پتہ لڳدا ہے کہ کُجھ مُلکاں وچ لوک ٻہوں لمبی عمر پیندے ہِن جݙاں کہ کُجھ مُلکاں وچ اوسط عمر ٻہوں گھٹ ہوندی ہے۔ اِیں دی کئی وجوہات ہِن، جِنہاں وچ صحت دی سہولیات، خوراک، رہݨ سہݨ دے حالات تے ٻئے سماجی تے معاشی عوامل شامل ہِن۔

= ٻیا ݙیکھو =

# یونان صغیر
# برصغیر
عمر بن حسن بن علی

عمر بن حسن بن علی بن ابی طالب، امام حسن مجتبیٰ علیہ السلام دے پُتر ہَن جیہڑے کربلا وچ موجود ہَن تے کربلا دے واقعے دے بعد قیدی بݨائے ڳئے۔

= نَاں تے نسب: =
کُڄھ لوک اُنہیں دا ناں عمرو وی لکھدن۔ کُڄھ اُنہیں کوں امام حسین علیہ السلام دا پُتر سمجھیندن پر مشہور ایہ ہے جو اوہ امام حسن علیہ السلام دے پُتر ہَن تے اُنہیں دی ماء امِ ولد ہَن۔

= کربلا وچ موجودگی: =
کُجھ مورخین دے نزدیک اوہ گھٹ عمری وچ ہی کربلا وچ شہید تھی ڳئے ہَن، پر کُجھ اُنہیں دی شہادت دی تردید کریندن۔ زیادہ تر مورخین دا ایہ منݨا ہے کہ اوہ کربلا وچ قیدی بݨائے ڳئے ہَن، جیویں کہ مقاتل الطالبیین وچ آیا ہے کہ امام حسین علیہ السلام دے اہل بیت قیدی بݨائے ڳئے، اِیں وچ عمر، زید تے حسن بن علی دے پُتر حسن وی شامل ہَن۔

طبری دے مطابق یزید نے کم عمر عمر بن حسن کوں سݙوا بھیڄیا تے آکھیا کہ میݙے پُتر نال کشتی کریسیں؟ عمر نے جواب ݙتا کہ اِیویں خالی ہتھ نئیں بلکہ ݙوہیں دے ہتھاں وچ تکھی تلوار ݙیو تاکہ جنگ کروں، اگر میں مر ڳیاں تاں اپݨے نانا محمد مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نال ونڄ ملساں تے اگر میں اینکوں قتل کر ݙتا تاں اوہ اپݨے وݙ وݙیریاں معاویہ تے ابوسفیان نال ونڄ ملسی۔ اِیں ڳالھ کوں ݙیکھدے ہوئے ٻئے مورخین نے اُنہیں کوں کربلا دے شہیداں وچ شمار نئیں کیتا، اِیں کیتے اُنہیں دا شہید تھیوݨ بعید نظر آندے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# قاسم بن حسن
# ابوبکر صدیق
اسد عمر

اسد عمر ہِک معروف پاکستانی شخصیت ہِن جِنہاں نے بزنس تے سیاست ݙونہاں شعبیاں وچ اپݨا ناں بݨایا ہے۔ اُوہ پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) دے اہم رہنماواں وِچوں ہِک ہِن۔ 2018ء دے عام انتخابات وچ اُوہ قومی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے۔ سیاست وِچ آوݨ توں پہلے اُنہیں دا ہِک لمبا کاروباری کیریئر ہئی جیڑھا تقریباً 27 سالاں تے محیط ہئی۔ اِیں دوران اُوں نے مختلف کاروباری شعبیاں وچ کم کیتا تے مہارت حاصل کیتی۔
عاصم بن عمر بن خطاب رضی اللہ عنہ

عاصم بن عمر بن خطاب رضی اللہ عنہ، حضرت عمر بن خطاب رضی اللہ عنہ دے پُتر ہَن تے اُنھاں دی والدہ دا ناں جمیلہ بنت ثابت ہئی۔ :

= ہِک مشہور واقعہ: =
مالک دی ہِک حدیث وچ اُنہیں دے بچپن دا ہِک واقعہ بیان کیتا ڳیا ہے جیندے مطابق:

ہِک واری حضرت عمر رضی اللہ عنہ نے اپݨے پُتر عاصم کوں مسجد دے صحن وچ کھیݙدے ہوئے ݙٹھا تے اُنہیں کوں چا تے اپݨے کول بٹھا ڳھدا۔ عاصم دی نانی اِیں ڳالھ تے جھیڑا کرݨ لڳ پئی۔ اِیہ معاملہ حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ دے کول ڳیا، جِتھاں اُوں نے فیصلہ ݙتا کہ ٻال اپݨی نانی دے کول رہسی۔ حضرت عمر رضی اللہ عنہ نے اِیں فیصلے تے کوئی اعتراض نہ کیتا۔

= ٻیا ݙیکھو =

# حضرت عمر بن خطاب رضی اللہ عنہ 
# مالک
محمد بن عمر بن واقدی

محمد بن عمر بن واقدی، جینکوں عام طور تے الواقدی دے ناں نال ڄاݨیا ویندے، ہِک مشہور مورخ ہَن جیہرے ݙوجھی صدی ہجری وچ تھئے۔ اُنہیں دا پوراناں ناں ابو عبداللہ محمد بن عمر بن واقدی الاسلمی ہئی۔

= ڄَمݨ تے ابتدائی حالات: =
الواقدی یکم محرم 130ھ مطابق 10 ستمبر 747ء کوں مدینہ منورہ وچ پیدا تھئے۔ اُنہیں دے آباء و اجداد بنو اسلم نال تعلق رکھدے ہَن۔ جوانی وچ اُنہیں دے عباسی خلیفہ ہارون الرشید نال تعلقات بݨ ڳئے، جیندے بعد اُنہیں کوں سرکاری عہدے وی مِلے۔

= تعلیم: =
الواقدی نے کئی وݙے علماء تے محدثین توں علم حاصل کیتا، جِنہیں وچ امام مالک، ثور بن یزید، محمد بن عجلان تے ٻئے کئی شامل ہَن۔

= شاگرد: =
اُنہیں دے مشہور شاگرداں وچ محمد بن سعد (جیہڑے کاتب الواقدی دے ناں نال وی مشہور ہِن تے طبقات الکبیر دے مصنف ہِن) شامل ہِن۔

= عہدے: =
الواقدی کوں خلیفہ مامون الرشید دے دور وچ رصافہ دا قاضی وی بݨایا ڳیا ہئی۔

= تصانیف: =
الواقدی نے ٻہوں ساریاں کتاباں لکھیاں، پر اُنہیں وچوں صرف ہِک مکمل طور تے محفوظ ہے جیہڑی "المغازی" دے ناں نال مشہور ہے۔ اِیہ کتاب رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی زندگی تے غزوات دے بارے وچ ہے۔ اُنہیں دی ٻئیاں کتاباں دے کُجھ حصے ٻئیاں کتاباں وچ محفوظ ہِن۔ اُنہیں دی کُجھ مشہور کتاباں دے ناں اِیہ ہِن:

* المغازی
* التاریخ الکبیر
* فتوح الشام
* فتوح العراق
* مقتل الحسین رضی اللہ عنہ
* السیرۃ

= بحیثیت مورخ: =
الواقدی کوں تاریخ اسلام دے ابتدائی مورخین وچ شمار کیتا ویندے۔ اُنہیں دی کتاب المغازی ہِک اہم تاریخی ماخذ ہے۔ پر محدثین نے اُنہیں کوں حدیث دے معاملے وچ ضعیف قرار ݙتا ہے کیونکہ اُوہ روایات کوں یکجا کرکے بیان کریندے ہَن، جیندے نال ہر راوی دی سند معلوم کرݨ مشکل تھی ویندی ہئی۔

= وفات: =
الواقدی 78 سال دی عمر وچ 11 ذوالحجہ 207ھ مطابق 27 اپریل 823ء کوں بغداد وچ فوت تھئے۔ اُنہیں دی تدفین مقبرہ خیزران وچ تھئی۔

= ٻیا ݙیکھو =

# ہارون الرشید
# ارتغل غازی
عمر بن محمد داؤد پوتہ

شمس العلماء ڈاکٹر عمر بن محمد داؤد پوتہ پاکستان دے ہِک ٻہوں وݙے ماہرِ تعلیم، ماہرِ سندھیات، ماہرِ لسانیات تے محقق ہَن۔ اُنہیں کوں برطانوی حکومت نے "شمس العلماء" دا خطاب ݙتا ہئی۔

= ڄَمݨ تے تعلیم: =
ڈاکٹر عمر بن محمد داؤد پوتہ 25 مارچ 1896ء کوں سندھ دے ضلع دادو دے ہِک ڳاؤں ٹلٹی وچ پیدا تھئے۔ اُوں نے 1917ء وچ سندھ مدرسۃ الاسلام کراچی توں میٹرک دا امتحان پاس کیتا تے پورے سندھ وچ پہلی پوزیشن حاصل کیتی۔ 1921ء وچ ڈی جے کالج کراچی توں بی اے دا امتحان پاس کیتا تے اِیں واری وی پورے سندھ وچ پہلی پوزیشن حاصل کیتی۔ 1923ء وچ بمبئی یونیورسٹی توں ایم اے دے امتحان وچ وی پہلی پوزیشن حاصل کیتی، جیندے تے حکومتِ ہند نے اُنہیں کوں اسکالرشپ تے مزید تعلیم کیتے برطانیہ بھیڄ ݙتا، جِتھاں اُوں نے کیمبرج یونیورسٹی توں "فارسی شاعری پر عربی شاعری کا اثر" دے عنوان نال مقالہ لکھ تے پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی۔

= ملازمت: =
وطن واپسی دے بعد اُنھاں نے مختلف اہم عہدیاں تے کم کیتا، جِنہاں وچ سندھ مدرسۃ الاسلام دی پرنسپل شپ تے اسماعیل کالج بمبئی وچ پروفیسر شپ شامل ہَن۔ 1939ء وچ اُنھاں کوں صوبہ سندھ وچ محکمہ تعلیم دا ڈائریکٹر مقرر کیتا ڳیا۔

= اعزازات: =
1941ء وچ حکومت نے اُنھاں کوں "شمس العلماء" دے خطاب نال نوازیا۔ اوہ برصغیر دی آخری علمی شخصیت ہَن جِنہاں کوں اِیہ خطاب ݙتا ڳیا ہئی۔

= ادبی خدمات: =
ڈاکٹر عمر بن محمد داؤد پوتہ دا سب توں وݙا کارنامہ سندھ دی ݙو مشہور فارسی تاریخاں "چچ نامہ" تے "تاریخ معصومی" دی ترتیب ہے۔ اُنھاں نے عربی، فارسی تے انگریزی وچ 28 کتاباں لکھیاں۔

= وفات: =
ڈاکٹر عمر بن محمد داؤد پوتہ 22 نومبر 1958ء کوں کراچی وچ فوت تھی ڳئے تے اُنھاں کوں بھٹ شاہ وچ شاہ عبداللطیف بھٹائی دے مزار دے احاطے وچ دفن کیتا ڳیا۔

ڈاکٹر عمر بن محمد داؤد پوتہ ہِک وݙے عالم، محقق تے ماہرِ لسانیات ہَن۔ اُنھاں نے تعلیم دے میدان وچ ٻہوں کم کیتا تے سندھ دی تاریخ تے وی ٻہوں تحقیق کیتی۔ اُنھاں کوں اُنہیں دی علمی خدمات تے "شمس العلماء" دا خطاب ݙتا ڳیا ہئی۔

= ٻیا ݙیکھو =

# شاعر مشرق
# مادرملت
اسلام اچ شادی دی عمر

اسلام وچ شادی دی کوئی خاص عمر مقرر نئیں۔ قرآن تے حدیث وِچ کہیں وی جاء تے واضح طور تے شادی دی عمر دا ذکر نئیں۔ پر کُجھ آیات تے احادیث ہِن جنہیں توں فقہاء کرام استدلال کریندن۔ ہِک حدیث ہے جیندے وچ نوجواناں کوں شادی کرݨ دی ترغیب ݙتی ڳئی ہے۔ نوجوان دی عمر دے بارے وچ مختلف اقوال ہِن، کُجھ دے مطابق 19 توں 21 سال دی عمر کوں نوجوان آکھیا ویندے۔

= کم عمری وچ نکاح فقہاء دی نظر وِچ: =
اِیں مسئلے تے فقہاء کرام دا اختلاف ہے۔ کُجھ فقہاء دے نزدیک کم عمری وچ نکاح جائز ہے، تے اِیندے کیتے اُوہ قرآن تے حدیث توں دلائل ݙیندن۔ کُجھ فقہاء دے نزدیک کم عمری وچ نکاح جائز نئیں، تے اُوہ وی قرآن تے حدیث توں دلائل ݙیندن۔ ہِک رائے ایہ وی ہے کہ بلوغت توں پہلے صرف دھی دا نکاح جائز ہے، پُتر دا نئیں۔

= اسلامی مُلکاں وچ شادی دی عمر: =
دنیا دے اکثر مُلکاں وچ شادی دی ہِک قانونی عمر مقرر ہے، بھانویں اوہ اسلامی مُلک ہوون یا غیر اسلامی۔ پاکستان وچ پُتر کیتے 18 سال تے دھی کیتے 16 سال دی عمر مقرر ہے۔ انڈونیشیا وچ پُتر کیتے 19 تے دھی کیتے 16 سال ہے۔ فلپائن وچ مسلماناں کیتے 15 سال دی عمر مقرر ہے۔ 

= ٻیا ݙیکھو =

# اسلام 
# کرسچن
عمر (ٹی وی سلسلہ)

"عمر" یا "عمر فاروق" ہک تاریخی عرب ٹیلی ویژن ڈراما سلسلہ ہے جیہڑا اسلام دے ݙوجھے خلیفہ حضرت عمر بن خطاب رضی اللہ عنہ دی زندگی تے مبنی ہے۔ اینکوں ایم سی بی 1 دے حاتم علی نے بݨایا ہئی تے قطر ٹی وی نے ایندی تیاری وچ مدد کیتی ہئی۔

= ڈرامے دا خلاصہ: =
ایہ ڈراما حضرت عمر رضی اللہ عنہ دی 18 سال دی عمر توں گھن کے اُنھیں دی وفات تک دے حالات تے مبنی ہے۔ ایندے وچ فتح مکہ، نبی کریم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی وفات، حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ دی خلافت تے اُنھاں دی وفات تے ول حضرت عمر رضی اللہ عنہ دی خلافت دے دور کوں ݙکھایا ڳیا ہے۔ حضرت عمر رضی اللہ عنہ نے بطور خلیفہ جیہڑیاں اصلاحات کیتیاں، او وی اِیندے وچ شامل ہِن۔ ڈرامے دا اختتام حضرت عمر رضی اللہ عنہ دی شہادت تے تھیندے جݙاں ابولو فیروز اُنھاں کوں شہید کر ݙیندے۔

= تنازعات: =
ایں ڈرامے تے کُجھ لوکاں نے اعتراض وی کیتا ہئی کہ اِیندے وچ خلفائے راشدین دے کردار ݙکھائے ڳئے ہِن، جݙاں کہ کُجھ مسلماناں دا خیال ہئی کہ اُنہیں کوں نہ ݙکھاوݨا چاہیدا ہئی۔

= ڈرامے دے بارے وچ مزید معلومات: =

* ایہ ڈراما 30 قسطاں تے مشتمل ہئی تے رمضان وچ 20 جولائی 2012ء توں 18 اگست 2012ء تک نشر تھیا۔
* اِیندے تے تقریباً 20 کروڑ سعودی ریال (2012 دے حساب نال 500 کروڑ پاکستانی روپے) خرچ آئے ہَن۔
* اِینکوں مراکش وچ فلمایا ڳیا ہئی۔
* ایہ ڈراما ایم بی سی تے نشر تھیوݨ دے بعد ٻاہرلے مُلکاں وچ وی ݙکھایا ڳیا تے کُجھ زباناں وچ ایندا ترجمہ وی کیتا ڳیا۔
* ایہ یوٹیوب تے انگریزی سب ٹائٹلز دے نال وی موجود ہے۔
* ایں ڈرامے کوں علماء تے عام لوکاں دی طرفوں حمایت وی ملی۔
* ایہ ڈراما زیادہ تر تاریخی حقائق تے مبنی ہے۔

= اہم اداکار: =
سامر اسماعیل بطور عمر بن خطاب

غسان مسعود بطور ابوبکر صدیق

مہیار خضور بطور خالد بن ولید

قاسم ملحو بطور عمرو بن العاص

غانم زرلی بطور علی بن ابی طالب

ایہ ڈراما حضرت عمر رضی اللہ عنہ دی زندگی تے اسلامی تاریخ دا ہک اہم حصہ ݙکھاوݨ دی ہک کامیاب کوشش ہئی۔

= ٻیا ݙیکھو =

# علی ابن ابی طالب
# خالد بن ولید
ابو عمر الشیشانی

ابو عمر الشیشانی، جیہڑا Tarkhan Batirashvili دے ناں توں وی ڄاݨیا ویندا ہئی، ہِک جارجیائی مسلمان ہئی جیہڑا داعش دا وݙا رہنما ہئی۔

ابو عمر الشیشانی جارجیائی فوج وچ وی سارجنٹ دے طور تے خدمات انجام ݙے چُکیا ہئی۔ بعد وچ اوہ شام گیا تے داعش وچ شامل تھی ڳیا۔ اُتھاں اُوں نے وݙے پیمانے تے جنگی کارروائیاں وچ حصہ گِھدا تے تنظیم وچ وݙا مقام حاصل کر گِھدا۔ امریکہ نے اُنہیں کوں "داعش دا وزیر جنگ" قرار ݙتا ہئی۔

اُنہیں دی موت دے بارے وچ وی مختلف روایات ہِن۔ کُجھ دا آکھݨا ہے کہ اوہ ہِک فضائی حملے وچ مارے ڳئے ہَن، جݙاں کہ کُجھ دے مطابق اوہ عراق وچ ہِک جنگ دے دوران مارے ڳئے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# ملا عمر
قریہ عمر المختار

قریہ عمر المختار لیبیا دا ہک رہݨ والا علاقہ ہے جیہڑا برقہ وچ موجود ہے۔ ایندی کُل آبادی چھی ہزار پنج سو اِکوِیہہ لوکاں تے مشتمل ہے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# قائی قبیلہ
# عثمان غازی
عائشہ عمر

عائشہ عمر پاکستان دی ہک مشہور اداکارہ تے یوٹیوبر ہِن۔ اوہ زیادہ تر ٹیلی ویژن ڈرامیاں وچ کم کریندی ہِن۔ عائشہ عمر پاکستان دی مہنگی ترین اداکارائیں وچوں ہِک ہِن۔ اُنہیں کوں سٹائل آئیکن وی سمجھیا ویندے۔

= ابتدائی زندگی تے تعلیم: =
عائشہ عمر 12 اکتوبر 1981ء کوں لاہور وچ پیدا تھئیں۔ جݙاں اوہ ہِک سال دی ہَن تاں اُنہیں دے پیو دا انتقال تھی ڳیا ہئی تے اُنھاں دی مائ انہیں دی تے اُنہیں دے بھرا دی پرورش کیتی۔ عائشہ نے لاہور گرائمر سکول وچ تعلیم حاصل کیتی تے مزید تعلیم کیتے نیشنل کالج آف آرٹس وچ داخلہ گِھدا۔

= فنّی زندگی: =
عائشہ عمر نے 2012ء وچ اپݨا ہِک البم جاری کیتا جیندے وچ "چلتے چلتے" تے "خاموشی" جھئیں گانے شامل ہَن۔ انہیں کوں اِیں البم کیتے لکس سٹائل ایوارڈ وی مِلیا۔ اُنھاں نے اپݨی فلمی زندگی دا آغاز 2015ء دی کامیاب فلم "کراچی سے لاہور" نال کیتا۔ اُنہیں دے مشہور ڈرامیاں وچ "بلبلے" تے "زندگی گلزار ہے" شامل ہِن۔

= ذاتی زندگی: =
2015ء وچ عائشہ عمر تے اداکار اظفر رحمٰن دا ہِک روڈ ایکسیڈنٹ تھیا ہئی جݙاں اوہ کراچی توں حیدرآباد ونڄݨ پئے ہَن۔

## فلموگرافی

### فلماں

### ٹیلیوژن

### سنگیت ایلبماں

= ایوارڈ تے نامزدگیاں: =

# 2013ء وچ "خاموشی" کیتے لکس سٹائل ایوارڈ (بہترین ویڈیو البم) مِلیا۔
# 2016ء وچ "کراچی سے لاہور" کیتے اے آر وائی فلم ایوارڈ وچ بہترین اداکارہ کیتے نامزد تھئیں۔
# 2016ء وچ "کراچی سے لاہور" کیتے اے آر وائی فلم ایوارڈ (بہترین اسٹار خواتین دی پہلی فلم) مِلیا۔
# 2017ء وچ بین الاقوامی پاکستان پرسٹیج ایوارڈ (سال دی فیمیل آئیکن) مِلیا۔

عائشہ عمر ہِک کامیاب اداکارہ تے سٹائل آئیکن ہِن۔ اُوں نے اپݨی محنت اَتے صلاحیت نال شوبز انڈسٹری وچ ہِک خاص مقام بݨایا ہے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# صبا قمر
# عاطف اسلم

## حوالے

ونکی:یوٹیوبر زنانیاں
ونکی:لاہور دے شخصیّتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکارائیں
ونکی:لاہور دی اکارائیں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو
ونکی:پاکستانی اداکار
ونکی:پاکستانی یوٹیوبر
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
عمر شریف

عمر شریف ہِک مشہور پاکستانی تھیٹر، سٹیج، فلم تے ٹی وی دے اداکار ہَن۔ اُوندی بنیادی وجہِ شہرت مزاحیہ سٹیج ڈرامے ہَن۔ اوہ عمر شریف دے ناں نال مشہور ہَن۔

= فنّی زندگی: =
عمر شریف نے اپݨے فن دا مظاہرہ سٹیج، ٹی وی تے فلماں وچ کیتا پر اُنہیں دی اصل مقبولیت سٹیج ڈرامیاں دی وجہ توں ہئی۔ اُنہیں دے ڈرامیاں وچ عوامی لہجہ، انداز تے روزمرہ دے واقعات دا مزاحیہ تجزیہ شامل ہوندا ہئی۔

= بھارت وچ مقبولیت: =
عمر شریف نہ صرف پاکستان بلکہ بھارت وچ وی بے حد مقبول ہَن۔ اُوں نے بھارتی ٹی وی پروگراماں وچ بطور جج وی شرکت کیتی، جِنہاں وچ "دی گریٹ انڈین لافٹر چیلنج" وی شامل ہے۔

= فلم نگری وچ عمر شریف: =
عمر شریف نے کُجھ پاکستانی فلماں وچ وی اداکاری کیتی تے اُتھاں وی خوب ناں کمایا۔ شکیلہ قریشی دے نال اُنھاں دی جوڑی کوں بے حد پسند کیتا ڳیا۔ اُوندی مشہور فلماں وچ "مسٹر 420"، "مسٹر چارلی"، "خاندان" تے "لاٹ صاحب" شامل ہِن۔ "مسٹر 420" وچ بہترین اداکاری تے اُنہیں کوں ایوارڈ وی ݙِتا ڳیا۔

= مشہور سٹیج ڈرامے: =

### اُنھاں دے کُجھ مشہور سٹیج ڈرامے اِیہ ہِن:

* بکرا قسطوں پے
* بڈھا گھر پے ہے
* دلہن میں لے کر جاؤں گا
* سلام کراچی
* انداز اپنا اپنا
* میری بھی تو عید کرا دے
* نئی امی پرانا ابا
* یہ ہے نیا تماشا
* یہ ہے نیا زمانہ
* یس سر عید نو سر عید
* عید تیرے نام
* صمد بونڈ 007
* لاہور سے لندن
* انگور کھٹے ہیں
* پٹرول پمپ
* لوٹ سیل
* ہاف پلیٹ
* عمر شریف ان جنگل
* چوہدری پلازہ

= اعزازات: =
عمر شریف کوں اُنہیں دی فنی خدمات تے نگار ایوارڈ تے تمغہ امتیاز سمیت کئی اعزازات نال نوازا ڳیا۔

= بیماری تے وفات: =
عمر شریف کوں کینسر ہئی جیندے علاج کیتے اوہ امریکہ ونڄݨ آلے ہَن پر سفر دی تھکاوٹ دی وجہ توں جرمنی وچ داخل تھی ڳئے۔ اُتھائیں 2 اکتوبر 2021ء کوں 66 سال دی عمر وچ اُنھاں دا انتقال تھی ڳیا۔ اُنہیں کوں کراچی وچ عبداللہ شاہ غازی دے مزار دے احاطے وچ دفن کیتا ڳیا۔

= ٻیا ݙیکھو =

# ہمایوں سعید
# عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی
عمر بلوغت

عمر بلوغت اوہ عمر ہوندی ہے جیندے تے قنون دے مطابق ہِک بندہ بالغ سمجھیا ویندے تے اُوکوں کُجھ خاص حقوق مِل ویندن یا کُجھ ذمہ داریاں تے عائد تھی ویندن۔ مختلف مُلکاں تے علاقیاں وچ عمر بلوغت مختلف ہوندی ہے۔

= مختلف مُلکاں وچ عمر بلوغت: =

### 8 سال:
ایران (خواتین)، 

سعودی عرب (خواتین)

### 14 سال:
ایران (مرد)

سعودی عرب (مرد)

### 16 سال:
بولیویا

کیوبا،

گوئٹے مالا

گنی بساؤ

کرغیزستان

ازبکستان

### 17 سال:
شمالی کوریا، تاجکستان، جبرالٹر، مشرقی تیمور

### 18 سال:
زیادہ تر مُلکاں وچ عمر بلوغت 18 سال ہے۔ اِنہیں مُلکیں وچ افغانستان، البانیہ، آسٹریلیا، آسٹریا، بیلجیئم، برازیل، کینیڈا، چین، فرانس، جرمنی، بھارت، اٹلی، جاپان، پاکستان، روس، سپین، سویڈن، سوئٹزرلینڈ، ترکی، برطانیہ تے امریکہ شامل ہِن۔ البتہ کینیڈا تے امریکہ دے کُجھ صوبیاں وچ اِیہ عمر مختلف ہے۔

### 19 سال:
الجزائر، بوٹسوانا، کینیڈا دے کُجھ صوبے، جنوبی کوریا، امریکہ دے کُجھ صوبے

### 20 سال:
جاپان، نیوزی لینڈ، تائیوان، تھائی لینڈ، تیونس

### 21 سال:
آذربائیجان، بحرین، چاڈ، مصر، ہونڈوراس، انڈونیشیا، کویت، لیسوتھو، مڈغاسکر، نمیبیا، سنگاپور، سوازی لینڈ، متحدہ عرب امارات، امریکہ دے کُجھ صوبے

= ٻیا ݙیکھو =

# جاپان
# چاڈ
عمر بن علی

عمر بن علی بن ابی طالب، حضرت علی بن ابی طالب کرم اللہ وجہہ دے سب توں چھوٹے پُتر ہَن۔ اُنہیں دی کنیت ابو القاسم ہئی، تے کُجھ روایات دے مطابق ابو حفص وی ہئی۔ اُنہیں دی ولادت حضرت عمر بن خطاب رضی اللہ عنہ دے دورِ خلافت وچ تھئی۔

= نسب: =
عمر بن علی بن ابو طالب بن عبد المطلب بن ہاشم بن عبد مناف بن قصی بن کلاب بن مرہ بن کعب بن لؤی بن غالب بن فہر بن مالک بن نضر بن کنانہ بن خزیمہ بن مدرکہ بن إلياس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان۔

= والدین: =
اُنہیں دے پیو حضرت علی بن ابی طالب رضی اللہ عنہ ہَن تے والدہ صہبا بنت ربیعہ تغلبیہ ہَن، جیہڑیاں جنگِ یمامہ دے قیدیاں وچوں ہَن۔ کُجھ روایات دے مطابق اوہ معرکہ عین التمر دے قیدیاں وچوں ہَن۔

= بھرا تے بھیݨیں: =
حضرت علی رضی اللہ عنہ دے بی بی صہبا توں ݙو جاڑے ٻال پیدا تھئے ہَن، ہِک عمر تے ݙوجھی رقیہ کبریٰ۔ رقیہ دا نکاح بعد وچ حضرت مسلم بن عقیل نال تھیا۔ عمر بن علی دے ٻئے بھراواں وچ امام حسن، امام حسین، محمد بن حنفیہ، عباس بن علی، عثمان بن علی، تے ابوبکر بن علی شامل ہَن۔ اُنہیں دیاں بھیݨیں وچ حضرت زینب تے ام کلثوم مشہور ہِن۔

= اولاد: =
شیخ ابو الحسن عمری دے مطابق، عمر بن علی دے ترائے پُتر تے ترائے دھیریں ہَن: محمد، علی، ابو ابراہیم اسماعیل، ام موسیٰ، ام یونس تے ام حبیب۔

= اخلاق تے اوصاف: =
عمر بن علی فصیح تے بلیغ زبان دے مالک ہَن، سخی ہَن تے پاکدامن ہَن۔ ہِک واقعہ مشہور ہے کہ ہِک واری اُنہاں نے قحط سالی دے دوران ہِک قبیلے دی مدد کیتی ہئی۔

= تنازع صدقات: =
اُنہاں دا امام زین العابدین نال صدقاتِ پیغمبر تے حضرت علی دے بارے وچ کُجھ اختلاف رہیا۔ کُجھ روایات دے مطابق اُوں نے عبد اللہ ابن زبیر دی بیعت وی کیتی ہئی۔

= نسل: =
ابن عنبہ دے مطابق اُنہیں دی نسل اُنہیں دے پُتر محمد توں چلی جیہڑی بعد وچ سندھ، ہند، خراسان، عراق، شام، یمن، ایران تے ملتان وچ پھیلی۔ ہندوستان تے پاکستان وچ اُنہیں دی اولاد "علوی" دے ناں نال سُنڄاتی ویندی ہے۔

= وفات: =
اُنہیں دی وفات دے بارے وچ ݙو روایات ہِن۔ کُجھ مورخین دے مطابق اوہ کربلا وچ شہید تھئے ہَن، جݙاں کہ ٻئے مورخین دے مطابق اُنہیں دی وفات ینبع، مدینہ وچ 75 یا 77 سال دی عمر وچ تھئی۔ کُجھ روایات دے مطابق اوہ مصعب بن زبیر دے نال مسکن دے مقام تے قتل تھئے ہَن۔

= ٻیا ݙیکھو =

# کوفہ
# بلوچ
مسجد عمر (یروشلم)

مسجد عمر (عربی وِچ: مسجد عمر بن الخطاب) یروشلم وِچ واقع ہِے۔ اِیہ کلیسائے مقبرہ مقدس دے جنوبی صحن دے سامݨے بݨی ہوئی ہِے۔ اِیندی تاریخ اسلام دے ابتدائی دَور نال جُڑی ہوئی ہِے۔

فتح یروشلم (637ء): جݙاں مسلماناں نے 637ء وِچ یروشلم فتح کیتا تاں اُتھوں دے مذہبی رہنما سوفرونیئس نے شرط رکھی کہ شہر صرف مسلماناں دے خلیفہ عمر بن خطاب رضی اللہ عنہ دے حوالے کیتا ویسی۔ اِیں سانحے دے بعد حضرت عمر رضی اللہ عنہ بذاتِ خود یروشلم تشریف گھِن ڳئے۔

= حضرت عمر رضی اللہ عنہ دی دانشمندی: =
کلیسائے مقبرہ مقدس دے دورے دے دوران نماز دا ویلا تھی ڳیا۔ سوفرونیئس نے حضرت عمر رضی اللہ عنہ کوں کلیسا دے اندر نماز پڑھݨ دی دعوت ݙتی، پر اُنّھاں نے اِیں واسطے کلیسا دے باہر نماز پڑھی تاکہ مستقبل وِچ مسلمان اِیکوں بہانہ بݨا تے کلیسا کوں مسجد وِچ تبدیل نہ کر ݙیون۔ اُنّھاں دی اِیں دُور اندیشی دی وجہ توں کلیسا دیاں چابیاں اُنّھیں کوں پیش کیتیاں ڳئیاں جِنّہیں کوں اُنہاں نے ہِک مدنی خاندان دے سپرد کر ݙتا۔ اَڄ وی اُوہو خاندان کلیسا کوں کھولݨ تے بند کرݨ دا ذمہ دار ہِے۔

= مسجد دی تعمیر (1193ء): =
اِیں واقعے دی یاد وِچ صلاح الدین ایوبی دے پُتر الافضل بن صلاح الدین نے 1193ء وِچ ہِک مسجد تعمیر کروائی جِینکوں مسجد عمر دا ناں ݙِتا ڳیا۔ بعد وِچ عثمانی سلطان عبد المجید اول نے وی اِیندی مرمت تے تزئین و آرائش کروائی۔

اِیہ مسجد نہ صرف ہِک عبادت گاہ ہِے بلکہ حضرت عمر رضی اللہ عنہ دی دانشمندی تے مذہبی رواداری دی علامت وی ہِے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# یروشلم 
# مسجد اقصیٰ
عمر اکمل

عمر اکمل ہِک پاکستانی کرکٹر ہے جئیں نے 2009 توں 2019 تئیں پاکستان دی قومی کرکٹ ٹیم کیتے کھیݙیا۔ اُنہیں تے سپاٹ فکسنگ دی پیشکشاں کوں نہ ݙکھاوݨ تے پاکستان کرکٹ بورڈ ولوں اٹھارہ مہینیاں دی پابندی لڳائی ڳئی ہئی۔

= کیریئر دا آغاز تے ڈومیسٹک کیریئر: =
عمر اکمل نے 2008 وچ انڈر 19 کرکٹ ورلڈ کپ وچ پاکستان دی نمائندگی کیتی۔ اُوں نے فرسٹ کلاس کرکٹ وچ وی چنگی کارکردگی ݙکھائی۔

= انٹرنیشنل کیریئر: =

### ون ڈے ڈیبیو:
1 اگست 2009، سری لنکا دے خلاف

### ٹی 20 ڈیبیو:
12 اگست 2009، سری لنکا دے خلاف

### ٹیسٹ ڈیبیو:
23 نومبر 2009، نیوزی لینڈ دے خلاف

عمر اکمل نے ٹیسٹ میچ وچ اپݨے پہلے میچ وچ سنچری بݨائی ہئی۔ اُوں نے ون ڈے تے ٹی 20 میچاں وچ وی کئی اہم اننگز کھیݙیاں۔

= تنازعات تے پابندی: =
عمر اکمل دا کیریئر تنازعات نال بھریا رہیا۔ اُنھیں تے کئی واری نظم و ضبط دی خلاف ورزی دے الزامات لڳے۔ 2020 وچ، اُنھاں تے سپاٹ فکسنگ دی پیشکشاں کوں نہ ݙکھاوݨ تے ترائے سال دی پابندی لڳائی ڳئی ہئی جیندی بعد وچ گھٹ کر کے ٖیٖھ سال کر ݙتی ڳئی۔

= ٻئیاں لیگز: =
عمر اکمل نے پاکستان سپر لیگ (PSL) سمیت کئی ٻئیاں لیگز وچ وی کھیݙیا ہے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# شاہد آفریدی
# غازی عباس علمدار
پیوݨ دی قانونی عمر

پیوݨ دی قانونی عمر اوہ عمر ہوندی ہے جیندے وچ ہِک بندہ شراب یا شراب آلے کھاݨے خریدݨ تے استعمال کرݨ دا حق رکھدا ہے۔ مختلف مُلکاں وچ اے عمر وکھری وکھری ہوندی ہے۔

= افریقہ: =

* الجزائر: 18 سال
* مصر: بیئر کیتے 18 سال، شراب تے ٻئی شراب کیتے 21 سال
* جنوبی افریقہ: 18 سال
* لیبیا اتے سوڈان: شراب بالکل منع ہے

= بر اعظم امریکا: =

* ارجنٹائن: 18 سال
* برازیل: 18 سال
* کینیڈا: 18 یا 19 سال (مختلف صوبیاں وچ فرق ہے)
* میکسیکو: 18 سال
* امریکہ: 21 سال

= ایشیا: =

* افغانستان، برونائی، بنگلہ دیش تے یمن: شراب بالکل منع ہے
* چین: 18 سال
* بھارت: 18 توں 25 سال (مختلف ریاستاں وچ فرق ہے)
* ایران: تقریباً مکمل طور تے منع ہے
* اسرائیل: 18 سال
* جاپان: 20 سال
* پاکستان: 21 سال (مسلماناں کیتے منع ہے)
* فلپائن: 18 سال
* تھائی لینڈ: 20 سال

= یورپ: =

* آسٹریا: کُجھ علاقیاں وچ 16 سال، ٻئیاں وچ 18 سال
* بیلجیئم: بیئر تے شراب کیتے 16 سال، ٻئی شراب کیتے 18 سال
* ڈنمارک: باراں وچ 18 سال، دُکاناں توں گھنݨ کیتے 16 سال
* فن لینڈ: کَم شراب کیتے 18 سال، تیز شراب کیتے 20 سال
* فرانس: 18 سال
* جرمنی: کَم شراب کیتے 16 سال، تیز شراب کیتے 18 سال
* آئس لینڈ: 20 سال
* جمہوریہ آئرلینڈ: 18 سال
* اٹلی: 16 سال
* نیدرلینڈز: کَم شراب کیتے 16 سال، تیز شراب کیتے 18 سال
* ناروے: کَم شراب کیتے 18 سال، تیز شراب کیتے 20 سال
* پولینڈ: 18 سال
* پرتگال: 18 سال
* روس: 18 سال
* سپین: 18 سال
* سویڈن: باراں وچ 18 سال، دُکاناں توں 20 سال
* سوئٹزرلینڈ: کَم شراب کیتے 16 سال، تیز شراب کیتے 18 سال
* ترکی: 18 سال
* برطانیہ: گھر وچ 5 سال، کھاݨے دے نال 16 سال، ٻاہروں 18 سال

= اوقیانوسیہ: =

* آسٹریلیا: 18 سال
* فجی: 18 یا 21 سال
* نیوزی لینڈ: 18 سال

= ٻیا ݙیکھو =

# ناروے
# گوادر
ریٹائرمنٹ دی عمر

مختلف مُلکاں وِچ ریٹائرمنٹ دی قانونی عمر وکھری وکھری ہوندی ہِے۔ اِتھاں کُجھ مُلکاں دی مثال ݙتی ویندی ہِے:

## پاکستان:
پاکستان وِچ عام طور تے سرکاری ملازماں کیتے ریٹائرمنٹ دی عمر 60 سال ہِے۔

= بھارت: =
بھارت وِچ وی ریٹائرمنٹ دی عام عمر 60 سال ہِے۔

= چین: =
چین وِچ مرداں کیتے ریٹائرمنٹ دی عمر 60 سال، تریمتیں سرکاری ملازماں کیتے 55 سال تے تریمتیں کارکناں کیتے 50 سال ہِے۔

= آسٹریلیا: =
آسٹریلیا وِچ ریٹائرمنٹ دی عمر 65 سال ہِے۔

= امریکہ: =
امریکہ وِچ ریٹائرمنٹ دی عمر 62 توں 67 سال دے درمیان ہِے۔

= یورپی مُلک: =
یورپی مُلکاں وِچ وی ریٹائرمنٹ دی عمر عام طور تے 65 توں 67 سال دے درمیان ہِے۔

اِتھاں ہِک ٹیبل ݙِتا ڳیا ہِے جِیندے وِچ کُجھ مُلکاں دی ریٹائرمنٹ دی عمر ݙسائی ڳئی ہِے:

ٻئے مُلکاں وِچ ریٹائرمنٹ دی عمر وکھری وی تھی سڳدی ہِے۔ ریٹائرمنٹ دی عمر مُلک دے قوانین، معاشی حالات تے لوکاں دی اوسط عمر تے وی منحصر ہوندی ہِے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# البانیہ
سگریٹ نوشی پاکستان وچ

پاکستان وچ باقاعدہ طور تے کوئی ایسی واضح قانونی شق موجود نئیں جیہڑی سیگریٹ پیوݨ دی گھٹ توں گھٹ عمر مقرر کریندی ہووے۔

تاہم، تمباکو دے اشتہارات تے تعلیمی اداریاں دے نیڑے تمباکو دی فروخت تے پابندی ہے۔ اِنہیں اقدامات دا مقصد نوجواناں کوں تمباکو نوشی توں دور رکھݨ ہے۔

= معاشرتی نقطہ نظر: =
معاشرے وچ وی تمباکو نوشی کوں عام طور تے چنگی نظر نال نئیں ڈٖٹھا ویندا، خاص طور تے نوجوان نسل وچ۔ لوکیں دی اکثریت چاہندی ہے کہ نوجوان اِنہیں چیزاں توں پرے رہون۔

= صحت تے اثرات: =
سیگریٹ نوشی صحت کیتے نقصان دہ ہے، اِیں گالھ توں کوئی انکاری نئیں۔ اِیندے نال کینسر، دل دیاں بیماریاں تے ساہ دیاں تکلیفاں تھی سڳدیاں ہِن۔ اِیں واسطے ہر عمر دے فرد کوں اِیں لت توں بچݨا چاہیدے۔

= نصیحت: =
بھانویں قانونی طور تے کوئی سخت پابندی نہ ہووے، پر صحت دے نقصانات تے معاشرتی رویے کوں ݙیکھدے ہوئیں، نوجواناں کوں سیگریٹ نوشی توں ہر ممکن حد تک پرہیز کرݨا چاہیدے۔

= ٻیا ڈیکھو =

# چرس
# بھنڳ
لازمی تعلیم دا قنون

پاکستان وچ، تعلیم ہر بچے دا بنیادی حق ہے۔ آئین دے آرٹیکل 25-A دے مطابق، ریاست پنج توں سولہ سال دی عمر دے سارے ٻالاں کوں مفت تے لازمی تعلیم ݙیوݨ دی پابند ہے۔ اِیں قانون دے مطابق، بالاں کوں سکول چھوڑݨ دی کوئی مخصوص عمر کائنی، بلکہ لازمی تعلیم سولہ سال دی عمر تک جاری رہندی ہے۔

تاہم، عملی طور تے کُجھ حالات اِیں طرح دے وی ہوندن جݙاں ٻال سکول چھوڑݨ تے مجبور تھی ویندن:

= معاشی مسائل: =
غریبی دی وجہ توں ٻہوں سارے خاندان اپݨے ٻالاں کوں سکول بھیڄݨ دی بجائے کم تے لا ݙیندن تاکہ اوہ گھر دے خرچے وچ مدد کر سڳن۔

= سہولیات دی کمی: =
کُجھ علاقیاں وچ سکول دور ہوندن یا اُتھاں مناسب سہولیات موجود نئیں ہوندیاں، جِیندی وجہ توں ٻالاں کوں سکول چھوڑݨا پوندے۔

= معاشرتی مسائل: =
کُجھ معاشریاں وچ ٻالڑیاں دی تعلیم کوں اہمیت نئیں ݙتی ویندی تے اُنّہیں کوں گھروڳے کماں کاراں وچ لا ݙِتا ویندے۔

حکومت تے سماجی تنظیماں اِنہیں مسائل تے قابو پاوݨ تے تعلیم دے فروغ کیتے کم کریندیاں پیاں ہِن تاکہ زیادہ توں زیادہ ٻال تعلیم حاصل کر سڳن۔

مختصر اے کہ قانون دے مطابق سولہ سال توں گھٹ عمر دا کوئی وی ٻال سکول نئیں چھوڑ سڳدا۔ اگر کوئی اِیں طرح کریندا ہے تاں اِیہ قانون دی خلاف ورزی ہے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# خواجہ داؤد سلیمانی
# امجد فاروق کھوسہ
عمر، بویرہ

عمر، بویرہ الجزائر دا ہک شہر ہے جیہڑا البویرہ صوبے وچ موجود ہے۔ ایندی کُل وسوں اٹھاوی ہزار پنج سو چالھی لوکاں تے مشتمل ہے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# بنگلہ دیش
عمر خیام

عمر خیام ہک مشہور فارسی شاعر، ریاضی دان، ماہر فلکیات تے فلسفی ہئی۔ اُنہیں دا پورا ناں ابوالفتح عمر خیام بن ابراہیم نیشاپوری ہئی۔ اُنہیں دی پیدائش 408 یا 410 ہجری (لگ بھگ 1047 یا 1049 عیسوی) وچ نیشاپور، ایران وچ تھئی۔ اُنہیں دی وفات تقریباً 526 ہجری (1131 عیسوی) وچ تھئی۔

عمر خیام کوں ریاضی، فلکیات تے شاعری وچ مہارت حاصل ہئی۔ اُنہیں نے الجبرا وچ اہم کم کیتا تے کیوبک مساوات (Cubic Equations) دے حل کیتے طریقے دریافت کیتے۔ اُوں نے جلالی کیلنڈر دی تیاری وچ وی اہم کردار ادا کیتا جیہڑا اپݨے وقت دا سب توں درست کیلنڈر ہئی۔

اُوندی شاعری، خاص طور تے اُنہیں دیاں رباعیاں، پوری دنیا وچ مشہور ہن۔ انہیں رباعیاں وچ زندگی، موت، وقت، تے کائنات دے بارے وچ فلسفیانہ خیالات دا اظہار ملدا ہے۔ اُنہیں دی شاعری دی سادگی، گہرائی تے خوبصورتی اج وی لوکیں کوں متاثر کریندی ہے۔

عمر خیام دی زندگی دے بارے وچ زیادہ معلومات دستیاب نیئں، لیکن اُنہیں دے کم توں پتہ چلدا ہے کہ اوہ ہک عظیم مفکر، سائنسدان تے شاعر ہن۔

= ٻیا ݙیکھو =

# نیشا پور
# ایران
سریہ حضرت عمر فاروق رضی اللہ عنہ

شعبان 7 ہجری وچ حضرت عمر فاروق رضی اللہ عنہ دی سربراہی وچ ہک سریہ تربہ دی طرف بھیجا ڳیا ہئی۔ تربہ، العبلاء دے نیڑے واقع ہِے جیہڑا مکہ توں چار راتیں دے فاصلے تے صنعاء نجران دی شاہراہ تے موجود ہِے۔ اِیں سریہ وچ 30 سپاہی شامل ہَن تے بنو بلال قبیلے نال تعلق رکھݨ آلا ہک رہنما وی اُنہیں دے نال ہئی۔

**وقت:** شعبان 7 ہجری

**سربراہ:** حضرت عمر فاروق رضی اللہ عنہ

جگہ تربہ، العبلاء دے نیڑے (مکہ توں چار راتاں دے فاصلے تے صنعاء نجران دی شاہراہ تے)

**سپاہیاں دی تعداد**: 30

**رہنما:** بنو بلال قبیلے توں

اُنہیں دا طریقہ کار اِیہ ہئی کہ رات کوں سفر کریندے ہَن تے ݙینہہ کوں لُک ویندے ہَن۔ جݙاں قبیلہ بنو ہوازن کوں اُنّھیں دی آمد دی خبر ملی تاں اوہ بھڄ ڳئے۔ حضرت عمر فاروق رضی اللہ عنہ اُنّھیں دے ٹھکاݨیاں تے ڳئے لیکن اوہ اُتھاں نہ مِل سکے۔ اِیں طرح اوہ واپس مدینہ مُڑ آئے۔

شعبان ست ہجری وچ حضرت عمر فاروق رضی اللہ عنہ دی اڳواݨی وچ ہِک دستہ تربہ دی طرف روانہ تھیا۔ تربہ، العبلاء دے کول ہِے جیہڑا مکہ توں چار راتاں دے پندھ تے صنعاء نجران دے رستے تے واقع ہِے۔ اِیں دستے وچ تریہہ سپاہی ہَن تے بنو بلال قبیلے دا ہِک راہنما وی انہیں دے نال ہئی۔ اوہ رات کوں سفر کریندے ہَن تے ݙینہہ کوں لُک ویندے ہَن۔ جݙاں بنو ہوازن قبیلے کوں انہیں دی آمد دی خبر ملی تاں اوہ بھڄ ڳئے۔ حضرت عمر فاروق رضی اللہ عنہ انہاں دے ٹھکاݨیاں تے ڳئے پر اوہ اُتھاں نہ مِلے۔ اِیں طرح اوہ واپس مدینہ مُڑ آئے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# بنو بلال
# بنو ہاشم