وَقت ویلھا

اساں مسلمانیں دا ایمان اے جو حیاتی تے دھرتی رب سئیں دا ٻہوں وݙا انعام اے ۔ ہر انسان جند جان رکھݨ آلا منڈھوں اوندا متھاج ہے ۔ او بندیں دی ہر ڳول دا مالک اے اوندیاں ݙاتاں اِتنیاں زیادہ ہِن جو اوندا جِتلا وی شکر ادا کریجے او گھٹ اے ۔ او بندیں کوں جانداریں کوں انہیں دی ضرورت توں وَدھ ݙیندے ۔ ساہ اوں ݙتے۔

جئیں ویلھے ایہ دنیا تے ایندا انجر پنجرقائم کیتس تاں ایں کنوں پہلے وی اوندا ہک نظام موجود ہا جیندا وݙا حصہ چنگائی ہا۔ فرشتے وݙی تعداد اِچ موجود ہَن او رات ݙینہ اوندی سر نوائی وچ حاضر ہَن ، جے کر رب دا مقصد صرف اپݨی عبادت ہا تاں فرشتے ایں کم واسطے کافی ہَن ۔ رب دا مقصد دنیا تے حیاتی بݨاوݨ دا مقصد اِی کجھ ٻیا ہا ۔ وَن سَونّے رنگ بھرݨ دی پہل تھئی صرف ہک لفظ ’’کُن‘‘ دے نال ساری دھرتی ، زمین اَسمان ، سمندر ، پہاڑ ، صحرا ، بیابان تے ہزاراں قسم دی مخلوق بݨ تے کِھنڈ ڳئی ۔ انہائیں وچوں حضرت آدمؑ وی ہا جیڑھا ساݙا ݙاݙا ہا ۔ ایہ سارے کم اوندے کیتے ہَن۔

پڑھیئے لکھیئے لوک آہدن جو اے سوال حل نہیں پیا تھیندا جو رب ہر شئے توں پہلے کیرھی شئے کوں پیدا کیتے۔جیڑھے ویلھے اُنہیں عقل دا استعمال شروع کیتے تاںاو پھسدے ڳئے، اصل ڳال تاں اے ہے جو حضرت آدمؑ کوں پیدا کرݨ توں پہلے وی اوندی ہک دنیا موجود ہئی ۔ مسئلہ اے ہے جو اوندی پیدا کیتی ہوئی مخلوق وچوں کُئی تاں اونکوں منیندن تے کئی نہیں منیندے ، جیڑھے نئیں منیندے او اپݨی عقل سوچ تے ڳول کوں ہک جا تے کرکے اوندا ناں سائنس رکھ تے خدا دی خدائی وچوں چوݨ کرݨ دی اَڄئی کوشش پئے کریندن۔ او اے نئیں سمجھدے جو ایندا حل تے جواب تاں وݙا سوکھا ہے ، اے کوئی پہلے انڈا یا کُکِڑ والا گنجل نئیں ۔ اللہ سئیں سب دا مالک ہے اوندی طاقت ٻہوں اے ۔ ایں سارے ایچ پیچ کنوں پہلے اوندی آپݨی ذات موجود ہائی ۔ اڳونہی صرف رب دی ذات ۔ باقی تاں اوں آپ پیدا کیتا ۔ ݙوجھے نمبر تیں اوں نبی سئیں مدینے والے دا نور پیدا کیتا تیں سوگھی کر گھدُس۔

اے ݙوہیں ڳالھیں برحق ہِن پَر ساݙا سوال وَت وی موجود ہے، سوال اے ہے جو اے نور کݙاں پیدا تھیا، کیوں پیدا کیتا ڳیا ، فرشتے کݙاں پیدا تھئے ، کیوں پیدا کیتے ڳئے ۔ ’’کُن‘‘ کݙاں آکھیا ڳیا ۔ آدمؑ کݙاں بݨایا ڳیا ۔ چنگائی مندیائی کݙاں بݨائیاں ڳیاں ۔ ایہ سوال دا جواب حیران کرݨ آلا ہے۔

ایں گنجلک تے ٻجھارت دی ڳول پھول وݙی نرالی اے ، اینکوں کھولݨ واسطے مغز ماری کر تے نتیجے تائیں پہنچ سڳدے وے اَسمانی تے رب سچے دا تحفہ ’’وقت ویلھا‘‘ اے جیرھا سب توں اڳونہاں پیدا کیتا ڳیا اوندے توں اڳونہی کوئی شے کائنی ۔ رب تعالیٰ جو کجھ اوں ویلھے بعد اِچ یا اَحٖ تائیں پیدا کیتے اوندا مہاندرا صرف وقت ویلھا ہے ۔جے اے پیدا نہ کیتا ہووس ہا تاں کائنات اِچ کجھ وی نہ ہووے ہا اے تاݨیں ایجھی وِڳڑے ہا جو ایندا کوئی وی دھاڳہ تیں اوندا سِرا نہ ملے ہا۔

ہر ویلھا ربّ دی منوت اِچ ہے او ہر کم ویلھے نال کریندے تیں ویلھے نال کرݨ دا حکم ݙیندے ویلھے وی مرضی تے رب دی مرضی دے بغیر وݨ دا ہک پترا وی نہیںہِل سڳدا ۔ ویلھا وقت ہک جوڑ ہے ڳنڈھ اے جیڑھی پوری کائنات کوں ہک ٻے نال جوڑی کھڑی اے ۔ ایندے بغیر کجھ وی کھڑ نئیں سڳدا ۔ اے نہ ہوندا تاں سب کِھنڈ ویندا تے اوندا ناں تھاں وی نہ رہندا۔

ویلھا جِتلا ضروری ہے اُتلا ایندی قدر نہیں کیتی ویندی ۔ ایندا مُل ٻہوں زیادہ ہے ایہ مُل کوئی ݙے نہیں سڳدا ۔ اے ہر شئے دا رکھا تے ودھارا اے جیڑھا اینکوں ونڄا ݙیوے اے اونکوں مِٹا ݙیندے ۔کرچِی کرِچی کر ݙیندے ۔ ہر شئے ویلھے دی پابند بݨا ݙتی ڳئی اے ۔

وقت ویلھا ہِکپھیتا اے بس چکر کھاندا کھڑے ، رُکدا نہیں کہیں کوں معاف نہیں کریندا ۔ کہیں دا راہ نہیں بھلیندا ۔ ہر ویلھے آپ سُنڄاݨ رکھویندے ۔ خود نہیں بدلدا جیڑھے بدلݨ چاہون انہاں کوں دَڳ تے گھن آندے جیڑھے نہ چاہوِن انہیں کوں ایجھاں وِسریں جو انہیں دی یاد اِی نہیں رہندی ، اڳونہاں ویلھا راہ ݙکھلیندے ۔ ڄاݨݨ کریندے۔

ویلھے دا ہر ویلھارب سئیں دے علم اِچ ہے ۔ ہک بِگل وَڄسی تاں ایندا چھیکڑ آ سی وَل ترکڑی لائی ویسی تاں سب دا حساب کتاب ہوسی عمل تُلسِن جنت جہنم دا ونڈ ضرور پوسی اِتھائیں ونڄ کے ویلھا تھک ہار تے مُکسی تے جے اڳلے جہان اِچ وت اپݨاں چکر شروع کر ݙیسی ۔ ایہ سارا کجھ صرف ویلھے دے مطابق اڳونہاں تیں چھیکڑ گزر ویسی تاں جے وقت ویلھا کہیں دی پرواہ کیتے بغیر کِھلدا کھیݙا لنگھدا رَہسی۔

ویلھا اپݨا آپ خود سُنڄڑیندے۔ کݙاں گم ، وِسریا وِسریا ، ݙکھ ݙیوݨ آلا ، ریشم دی طرح کُولا کُولا ، کݙاہیں پُھلیں دا مینہ تے ولا بھاہ دا بھانبھڑ ، وادھا تے گھاٹا ، کݙاہیں توڑ پُڄدا یا اُروار سٹیندا ۔ راہ ݙکھیندا تے بد راہ کریندا ۔ کہیں کوں رستے وچوں چُݨ گھنے ، کہیں کوں توڑ پُچیندا ، گزریے سمیں نال جوڑݨ تے وَت اَحٖ دی ڳول پھول اِچ مدد کریندا ۔ اے ویلھا اِی اے جہڑا آوݨ والے زمانے دیاں خبراں وی ݙیندے ۔ اے وَسیندا وی ہے تے رُلیندا وی اے ۔ اے خود اِی ظلم کریندے تیں خودمظلوم وی ہے ۔ اے چابُھک وی ہے تے تلوار وی ۔ اے خود ویلھا ہے تے ویلھا منزل وی ۔ نیکی دا پہاڑ وی ہے تے بُرائی دی کھائی وی ۔ ایہ ݙوپہریں دا چمڑا ساڑݨ والا سِجھ وی ہے تے ٹھڈا چانݨ وی ۔ اے ݙینہ وی ہے تے رات وی ۔ اے جند جان دی سُنڄاݨ وی ہے تیں اوندیں نشانیں کوں مِٹاوݨ دا بہانہ وی اے۔

وقت پَھٹ وی ݙیندے تیں پَھٹیں کوں بھریندا وی اے ، او وِچھوڑے وی ݙیندے تیں وَت وَلا مِلیندا وی اے ۔ ایہ اوندا سارا گو ل دائرہ اے ایندے اِچ او ہر جاندار کوں گھنوائی رکھدے ۔ اے اوندی گھمر گھیر اے کوئی ایندا شکار تھیندا پئے کوئی کِھلدا ہسدا ٻاہروں نِکھتا آندے ، اے اَکھ جِھمکݨ جِتلا وی اڳو ں پِچھوں نئیں تھیندا ۔ ویلھے دا ہک وݙا وصف اے ہے جو اے جݙاں آندے جِت واسطے آندے مُک لُک تیں نہیں آندا نعرہ مار تیں آندے۔

ایندی تعریف وݙے وݙے فلسفیاں ، لکھاریاں علامہ اقبالؒ،مولانا رومؒ، شیخ سعدیؒ ، ارسطو ، برگساں ، علماء ، فقہ دے استاداں ، ڈرامے لکھݨ آلیں ، شکاریاں ، وپاریاں ، چنگے کم کرݨ آلے تے مندے کم کرݨ والیں ساریں کیتی اے۔

سوکھی ڳالھ ایویں ہے جیویں بندے دا پِیر سڑ پووے او ویلھے سر علاج کرے تاں بچ ویسی نہ تاں سڑ ویسی ۔ لنگڑا کر ݙیسی ۔ اے ویلھا اِی اے جہڑا اساکوں کہیں غرض کوں مِٹاوݨ کیتے کہیں ݙو ٹور ویندے تے کہیں ٻے کوں ساݙو وی چھک آندے ، تیں اساں نفرت کنوں دشمنی کنوں گھاٹے کنوں ، مصیبت کنوں بچ ویندے ہائیں ۔ سیاݨے آہدن جو لوہے تیں ہتھوڑے دی سَٹ اوں ویلھے مارو جو او پورا گرم تیں لال ہووے نہ تاں تہاݙی محنت پگھر اِچ ضائع تھی ویسی ۔ اے ڳال سچی وی ہے تے ہر بندہ ایکوں ڄاݨدا وی ہے ۔ پر گھاٹے اِچ رہݨ آلا بندہ سستی کریندے تے اپݨی زندگی کوں پھواڑے وچ پا ݙیندے ۔

خواب ݙیکھݨ دا عادی بندہ اپݨی حیاتی کوں ترنگڑاں وچ وُݨ ݙیندے ، خواب توں جاڳدے تاں ویلھا اِی لنگھا ڳیا ہوندے ۔ پِچھیں ہتھ مَلیندے پچھتاندا پیا ہوندے ، ترلے کریندے دُعائیں منگدے پَر ڳیا ہویا وقت تاں کݙائیں وی پچھو تیں نئیں آ سڳدا ۔ پورے بند کوں چڑیاں کھا ونڄن تیں اوں ویلھے تے رووݨ دا کجھ فائدہ نئیں تھیندا ۔ بندے کوں انسان بݨ تیں سوچݨاں چاہیدی اے ، اپݨے رب دا شکر ادا کرݨا چاہیدی اے جو اوں مہربانی کیتی ہے ساکوں انسان بݨائس ۔ باقی مخلوقاں توں اُچا اُچا رکھیس۔

وقت تجارت تے لین دین وی ہے ایں ہتھ ݙیو تے اُوں ہتھ گھنو ، ویلھے دی ترکڑی پرہوں تیار ہے نہ ودھ تولیندی نہ گھٹ اپݨا پلڑا ہکو جیہاں تے بروبر رکھدی اے ، محبت کوں اَنج تے نفرت کوں اَنج کر ݙیندی اے ۔ بندہ نِکا جیہا ڄمدے وݙا تھیندے جُوان تھیندے ، عمر ڈھلدی اے ، ٻڈھڑا تھیندے تے وَل ایں دنیا توں ٹُر ویندے او اپݨے آپ سمجھدے جو بس ایکوں ویلھا آہدن ۔ جیڑھا آخر مُک ویندے ۔ اصول ایویں نہیں ، ویلھا ختم نہیں تھیندا ۔ اڳلا جہان ، اڳلی زندگی ، چھیکڑی سݙ دے نال وقت تاں موجود رہندے۔ویلھا مِٹھا وی ہے تے کَوڑا وی ۔ موت دا وی ہِکو وقت اے اے کݙاں آوݨے ، کہیں کوں پتہ نہیں گھاٹے وچ رہݨ آلا انسان سُتا رہندے ، تیاری نہیں کریندا ، سفر تے ویسی تیں کئی ݙینہ تئیں سامان کٹھا کریندا رہسی ، آخری سفر واسطے کجھ پروا تے تیاری نہیں کریندا نصیحتاں کریسی ، وصیتاں کریسی ودا پر خودکجھ نہ کریسی اونکوں پتہ ہووݨاں چاہیدے جو ہک ویلھا اینجھا وی ہے جیڑھا آسی وی ضرور تے حیاتی تیں ٹھپا وی لا ݙیسی۔تیں کھیݙ اِی مُکا ݙیسی۔

میݙی ہک نِکی جھئیں ڳال تیں سوچاہے ضرورجو اے سوکھے لمحے ، چاندݨیاں راتیں ، بدل ، مینہ ، اندھاریاں راتیں ، کھمݨ گاج ، طوفان ، سراب ، قربتاں ، فاصلے ، محبت ، نفرت ، خوشیاں تے غم ، ݙکھ تیں سُکھ ، فاقے تے عیاشیاں ، کُوڑی عزت تے مشہوری ، جھڳیاں تیں محل ، بُکھ تیں رَحٖ سارے میݙے رب دیاں ݙاتاں ہِن ۔ تیں مقدر دے ناں ونڈیاں ویندن ۔ صبر دا امتحان وی گھدا ویندے ۔ شکر دی آزمائش وی ہوندی اے ۔ پَر اے تاں میݙے پیدا کرݨ آلے دی مرضی ہے جو میݙے پلو اِچ کیا سٹیندے۔

انسان اصلوں گھاٹے اِچ اے مخلوقات توں چنگا وی اے ، فرشتیں وی اونکوں سجدہ کیتا ۔ رب اونکوں عقل وی ݙتّے ۔ سوچݨ سمجھݨ دی سُنڄاݨ وی ݙتی پر او کریندا کیا اے بُرا ویلھا ولھیٹ ونڄے تے روسی پیا ، چنگا ویلھا آوے تاں اپݨے ربّ کوں بُھلا ݙیسی ۔ بندے کوں پتہ ہووݨاں چاہیدا اے جو ویلھے دی قدر کرݨی چاہیدی اے ، جیڑھا نہ لحاظ رکھدے نہ رعایت ، نہ انتظار کریندے ، نہ پُچھو تے پرتدے، حیاتی رکھݨ والا ہر جی ایندا مُتھاج اے ۔سکندر اعظم پوری دھرتی کوں فتح کرݨ نکلیا موت آئی تھوڑی جئی مہلت منگوس تاں نہ ملی تیں ٹُر ڳیا ۔ اپݨے پِچھوں ہک لکیر چھوڑ ڳیا۔ متھے تیں پگھر تیں سوچ دیاں جھریاں ساکوں ویلھے دی قدر کرݨ دا ہوکا ݙیندے رہسن۔

سیاݨے آہدن جو جیرھے ویلھے وَقت ہوندے تیں عقل نہیں آندی جیڑھے ویلھے عقل آندی اے تاں وقت گزر چُکیا ہوندے ۔ ایہ زندگی کوں بݨاوݨ تیں سمجھݨ دی ڳالھ اے۔

## حوالہ
کتاب: پیریں دے ٻیر ، مصنف : پروفیسر(ر) ملک منظور احمد بھٹہ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ملتان