علامہ اقبال دے خطوط سرائیکی دانشور دا اعتراض

جیرھے ویلے سرائیکی وسیب دے دانشوریں کوں محرومیں دا احساس نہ ہوندا ہا تاں سارے لوک علامہ اقبال دے مرید تے عقیدت مند ہن پر جیویں محرومیں دا احساس تھئے اساݙے ٻہوں سارے دانشور پنجاب دے ہر آدمی وچ کوئی نہ کوئی نقص اَتے وسیب دے ہر آدمی وچ کوئی نہ کوئی خوبی لبھ تے اونکوں ودھا چڑھا تے پیش کرݨ دی کوشش کریندن ، کجھ تاں اے فطری تقاضے وی ہن اَتے کجھ خطرے وی گھنٹے دی ، خاص طور تے انہاں لوکاں واسطے جیرھے محرومیاں پیدا کرݨ دا باعث ہوندن ، بظاہر تاں محرومیاں پیدا کرݨ والا طبقہ اے سمجھدا پیا ہوندے جو اساں ٻہوں کجھ ’’فتح‘‘کر گھدے ، جݙاں جو دراصل او فتح حاصل کرݨ دی اوڈھ وچ ٻہوں کجھ گنویندا پیا ہوندے ، حتیٰ کہ اپݨی تے اپݨے وݙکیں دی عزت وی ، ایندا نظارہ اساں مشرقی پاکستان وچ خود کر چکوں ، ہُݨ اساں آندوں اپݨے اصل موضوع دی طرف یعنی علامہ اقبال دے خطوط تے سرائیکی دانشور دا اعتراض ۔ پچھلے ݙیہاڑے جھوک وچ جام محمددین گانگا دا ہک مضمون چھپے جیندے وچ انہاں لکھے جو علامہ اقبال دے خطوط وچ جان کینھی ، او وݙے شاعر ضرور ہِن پر وݙے خطوط نویس نہ ہَن ، ایندے باوجود انہاندے خطوط مختلف کتابیں وچ شائع کیتے ویندن ، جیندے نال اُنہاں دی شان وچ ودھارے دی بجائے گھٹکی تھیندی اے ، انہاں لکھے خطوط پڑھ تے ایویں لڳدے جو اے خط ہک عام ’’چٹھی نویس‘’ دے ہوونج ، انہاں وچ نہ تاں غالب دے خطوط والی گھن گرج ہے ، نہ زباندانی  اَتے نہ تحریکی پیغام ، بقول انہاندے علامہ دے خطاں توں اساݙا سرائیکی لکھاری سید انیس شاہ جیلانی وی تکڑا ہے ، جیرھا ہک سطر وچ ڳالھ مُکا ݙیندے ، نمونے طور انہاں تونسہ دے مولوی صالح محمد دے ناں اے خط پیش کیتے۔

لاہور 10مئی 30ء،

جناب مولوی صاحب … السلام علیکم !

کل کی ڈاک میں ایک خط میں آپ کی خدمت میں ارسال کر چکا ہوں ۔ میرا خیال تھا کہ شاید میں عرس کے موقع پر حاضر نہ ہو سکوں لیکن مزید غور کرنے پر میں اس نتیجے پر پہنچا ہوں کہ مجھے اس موقع پر جانا چاہیئے ، اس واسطے آپ کی خدمت میں اطلاعاً عرض ہے کہ میں حاضر ہونگا۔ میرے ایک دو دوست اور بھی ہوں گے ، براہ مہربانی ایسی ڈاک مطلع فرمائیے کہ کس تاریخ کو مجھے وہاں ہونا چاہیئے ، خواجہ صاحب کب تک وہاں پہنچ جائیں گے ۔ اور ان کا قیام وہاں کب تک رہے گا ۔ اس کے علاوہ یہ بھی مطلع فرمائیے کہ کس بزرگ کو یہاں سے روانہ ہونے کی اطلاع دی جائے ۔ کیا حضرت دیوان صاحب کو براہ راست لکھ دیا جائے یا جب خواجہ نظام الدین صاحب وہاں پہنچ جائیں تو ان کو بذریعہ تار مطلع کیا جائے اس خط کا جواب فوراً ارسال کیا جائے۔

والسلام       

مخلص                         محمد اقبال

اے ڳالھ ٹھیک اے جو علامہ اقبال وݙے شاعر ہن ، وݙے فلسفی اَتے وݙے مفکر ہِن پر وݙے چٹھی باز نہ ہن ، اَتے اے ڳالھ ضروری وی نی ہوندی جو ہکے ویلے بندہ پہلوان وی ہووے ، باکسر وی ، تلی وٹھ ، فٹ بالر تے کرکٹروی ، ہر انسان کوں کمال تے عبور ہک شئے تے حاصل ہوندے ، جیکر علامہ اقبال دے خط زبردست کینھی تاں علامہ اقبال دی شاعری دے مقام تے مرتبے وچ کوئی کمی واقع نی تھیندی۔

البتہ اپݨے دوست دے مضمون توں ہک ڳالھ ضرور ملی اے جو اساݙے پنجاب خصوصاً لہور دے بھرانویں کوں سرائیکی وسیب دے محرومیں دے ازالے واسطے کجھ کرݨا چہیدے ، نہ تاں اوندی بھاوݨی شئے وی اَن بھاوݨی لڳدی اے ، اَتے اوندے واسطے ݙینھ وی رات ہوندی اے جیویں شاہ بھٹائی سئیں فرمائے جو ’’بکھ بچھڑوٹول‘‘ دا نانا دانا کرے‘‘  کہیں وی قوم دی محرومی بکھ تے افلاس نفرت دے کہیں وݙے سیلاب دا پیش خیمہ ہوندی اے ، دوست دا مضمون علامہ اقبال نال نفرت د نی بلکہ محبت دا اظہار ہے خصوصاً محرومیں دے ازالے دے حوالے نال ایں ڳالھ کوں پرکھݨ اینکوں پلے ٻدھݨ اَتے ایندا تجزیہ کرݨ دی ضرورت اے۔

٭٭٭

## حوالہ
کتاب: علامہ اقبال تے سرائیکی وسیب ،مصنف : ظہور دھریجہ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان