سرائیکی صوبے دی منگ

## سرائیکی صوبے دی منگ تے لہور دی ہک کُوڑی سچاکر
سرائیکی صوبے دی منگ اَڄ دی نھیں ‘ ݙو سو سال کنوں تھیوݨ آلا اوہ مطالبہ ہے جیکوں ہر دور وچ لہور دے حاکماں تے غاصباں کنڈ پچھوں بھنوا کے سٹی رکھے ۔ 1818ء اِچ رنجیت سنگھ جیہیں عیّار‘ چالاک ‘ دوکھے باز ‘ ظالم ‘ لُٹیرے تے لوبھی شخص صوبہ ملتان کوں تباہ کرکے تخت لہور دے ماتحت کر گھدّا تاں ملتان دے لوک ٻک ٻک رُنّے پِٹّے‘ کھپّے ۔ شاعراں تے ادیباں سقوطِ صوبہ ملتان دیاں درد بھریاں کہاݨیاں لکھیاں تے آکھیا:

سین سانگ لگے اَڑن ہار تینوں وسدے مُلک نوں جا رُلایا ای

اُبھّیں لمّیں دے وچ دُھم پئی ‘ کیہاں ݙکھ ملتان کوں لایا اِی

پر لہور دے کئیں بندے وی ملتان دی بربادی اُتّے ݙکھ دا اظہار ناں کیتا ‘ ناں ملتانیاں دے پَھٹّاں اُتّے ملّم رکھّی ۔ ملتان دی ساری مݙی تے سارا مال اسباب سکھّاں تے لہوریاں رَل مِل کے لُٹّیا ‘ کھادا ‘ اُڄاڑیا ‘ ونڄایا۔

انگریزاں دے دور وچ وی صوبہ ملتان دی بحالی دا مطالبہ جاری ریہا ‘ اَتے پاکستان بݨݨ دے بعد وی ۔ جیندا انعام پنجاب ایہ ݙتّا جو جہڑی سرائیکی ریاست ’’بہاول پور‘‘ 1954ء اِچ ’’ون یونٹ‘‘ اِچ رَلّی ہئی ۔ 1969ء اِچ لہوری اوکوں وی ݙکار ݙے ڳے ۔ صوبہ ملتان تاں ناں ولیّا تے بہاول پور وی نال چلا ڳیا۔

واہ ری مئی لالو ! آپ وی ڳلیئوں تے ٻنہاں کوں وی ڳالیئو

سرائیکی وسیب ہمیشاں کنوں خوشحال چلیا آندے ۔ محمد بن قاسم کنوں پہلاں وی اِتھّاں سونے چاندی دے انبار لڳے ہوئے ہَن ۔تہوں محمد بن قاسم ‘ غزنوی ‘ غوری ‘ قباچے ‘ مغل ‘ سکھ ‘ انگریز ‘سبھے اِتھوں دی دھن دولت تے مال مݙی چیندے ‘ کھاندے ریہن اَتے اِیندے اُتّے عیش مݨیندے ریہ ڳن ۔ انگریزاں دے بعد پنجابیاں سونے دی ایں چڑی کوں ایں لُٹّے جو ہُݨ اِتھوں دے دریا سُک ڳن۔ نہراں وہݨ بند تھی ڳن ۔ زمین فصل ݙیوݨ توں انکار کر ݙتّے اَتے بُکھ تریہ ‘ مونجھ ‘ سِک دی ماری ایہ دھرتی ہَولے ہَولے ٻانجھ تھیوݨ لڳ ڳئی ہے۔

ہُݨ کجھ درد مند لوک پنجاب دی تقسیم دی حمایت کرن لڳن۔ ضیاء شاہد ‘ حنیف رامے ‘طاہر القادری اَتے ایہو جیہیں کئی دانشور پنجاب دی تقسیم تے سرائیکی صوبے دی حمایت اِچ سامھݨے آئن تاں لہوریاں کوں وَلا پُور پووݨ (سُول پووݨ آکھاں تاں زیادہ مناسب ہے) پئے ڳن اَتے لہور دی ہک ’’کوڑی سچاکر‘‘ افضل توصیف‘ جہڑی اَڄ تئیں پنجابی زبان دی دانشوری دا چولا پاتی آندی ہئی ‘آپݨی اصلیت ݙکھاوݨ کیتے ہک سیاسی لیڈر بݨ کے سامھݨے آ ڳئی ہے ۔ روزنامہ پاکستان لاہور وچ 22فروری 2002ء کوں آپݨے کالم ’’پنجاب کی تقسیم اور نئی سیاسی پارٹی‘‘ دے سِرنانویں ہیٹھ لکھدی ہے جو میں لہور دے مجبور بندیاں کوں کٹھا کرکے ہک سیاسی جماعت بݨاوݨ چاہندی آں ‘کیوں جو لہوری آپ مظلوم ہِن۔

ذرا اِیں دُھوتِݨ دے دُھوت سُݨو جو اَڄ اوہ آپ مظلوم بݨ ڳئی ہے ۔ لوٹی دا مال کھاوݨ آلے وسیب دی ہک ظالم ٻلّی ‘جیندے مونہ کوں اَڄ وی رَت لڳی ہوئی ہے۔ آپ کوں مظلوم آکھ آپݨے پچھلیاں دے ظلماں کوں لُکاوݨ تے اڳوں توں ظلم جاری رکھݨ دے ولا نویں جتن پئی کریندی ہے ۔ ایں وسیب دی خوش حالی اِچ سرائیکی وسیب دا دھن لڳا ہوئے ۔ چاندی دے ریشے آلی او ہ کپاہ جہڑی سارے ملک دی معیشت کوں چلیندی ہے صرف سرائیکی وسیب دی پیداوار ہے ۔ سارا پاکستان کپاہ دی فصل آوݨ دے بعد حرکت اِچ آندے ۔ سارے مُلخ دے کارخانیاں دا پہیہ پُھٹّی دی فصل نال چلدے ۔ ہک سال فصل نہ تھیوے تاں مُلخ دی معیشت ݙکاّں ݙولیں وات آ ویندی ہے ۔آپ حکومت وی نہ جیندی ہے نہ مردی ہے اَتے لہور دے محل لوݙیں وات آ ویندن۔ اَڄ اِتھائوں دی ہک مکرّزنّی آہدی ہے جو اَساں تاں آپ مظلوم ہیں ۔ایکوں آہدن:

چور مچاوے شور

ماڈل ٹائون ‘ ڈیفنس ‘ علامہ اقبال ٹائون ‘ جوہر ٹائون ‘ کینال ویو تے ٻنہاں جنّت وانگ علاقیاں دے رہݨ آلے لہوری ذرا ساݙے تھل ‘ روہی ‘ چولستان ‘ دیرہ غازی خان ‘ کوٹ ادو ‘ مظفرگڑھ دے علاقیاں کوں آ کے تاں ݙیکھن جو ساݙے کول نہ بتّی ہے نہ سڑک ہے۔ نہ رہݨ دی جاء ہے نہ سکول کالج ہِن ۔ پکّے مکان تاں بعد دی ڳالھ ہے ۔ ساݙے کَن نہراں وچ پاݨی نہیں وہندا ۔ پر لہوری نہر وچ نہ صرف پاݨی وہندے بلکہ بتیاں نال جھل مل وی کریندے تے سرائیکی وسیب کوں اکھیّں وی مریندے ۔ کوڑی سچاکر لکھدی ہے جو میں جو کجھ لکھدی پئی ہاں اوہ اندر دی ڳالھ ہے اَتے لڑائی وی اندر دی ہے۔

سرائیکی وسیب دے لوکو! اِنہاں دُھوتیاں اُتّے اِتبار نہ کرائے ۔ اے اندروں ہک ہِن ۔ سیاݨے آکھ ڳئین:

ذات دے چیمے چَٹھے ‘ لڑن ویلے انجو اَنج ‘ کھاوݨ ویلے کٹھے

کل تئیں سرائیکی وسیب آہدا ریہ ڳے جو میݙے کول روٹی کوئنیں ‘ کپڑا کوئنیں ‘ رہݨ کیتے مکان کوئنیں ‘ تُساں کن اِی نھیں ݙتّا ۔ ہُݨ ہرسرائیکی آہدے جو میکوںاَنج صوبہ ݙئیو ‘ میکوں ٻیا کجھ نھیں چاہیدا ۔ ہُݨ ٻلّی دے پیر سڑدن۔ سرائیکی وسیب دی بھوئیں تُساں آپݨی بھاہ نال تراماں بݨا ݙتی ہئی ۔ ہُݨ اوندا سیک لہور تئیں پُڄے تاں مردے کیوں ہو؟ بھاہ دا سیک ہمیش اڳوّں تے ودھدا ہوندے ‘ تُساں لمّیں کن بھاہ ٻالی ہئی‘ اساں تہاݙا دان کیتا ہویا تحفہ تُساکوں وَلا ݙیندے ہَیں۔ ہُݨ تُساں آپ مظلوم بݨدو ‘ سچ ہے جو:

مُلاّں چور ‘ بانگا گواہ

ظالم تخت لہور دے چمچے کڑچھے مِدان اِچ آ ڳئین۔ لہور دی ٻݙدی ٻیڑی کوں ہُݨ آسرا ݙیوݨ بیکار ہے ۔ سرائیکی وسیب دا ہر بندہ ‘ بھانویں اوہ  ٻاہر وں آئے ‘ بھانویں تل وطنی ہے ‘ ہُݨ ڄاݨ ڳے جو آپݨی نگری آپ وساوݨی پوسی ۔ ساݙے کیتے خواجے دے گواہ ڈَڈُّو ‘ ہُݨ کُئی حیثیت نھیں رکھدے ۔ ہُݨ بھانویں اے نمائشی سیاستدان کُوڑا سچ اَلاوے ۔بھانویں سچا کُوڑ اَلاوے ‘ جہڑی پنجاب دی سچی دھی ہے ‘ اوہ سرائیکی وسیب دی وَیری ہے ۔جے تئیں ایندے کول ’’سچی دھی پنجابی دی‘‘ دا خطاب موجود ہے ۔ ساݙا ایندے اُتّے اِتبار کوئنیں ۔ امرتاپریتیم کول اُوں پنجاب دا ٹھیکہ ہئی ایندے کول ایں پنجاب دا ٹھیکہ ہے ۔ اے کُوڑی سچاکر یادرکھے جو سرائیکی کسان ‘ مزدور ‘ دانشور تے ہر بے گھر بندہ ‘ لہوری محل ماڑیاں اُتّے لعنت بِھڄیندے اَتے ہر اُوں بندے کوں ظالماں دا سنگتی ‘ دوست ‘سڄݨ تے ہمدرد سمجھدے جہڑا لہور اِچ رہندے … لہور دا کھاندے … لہور دی مشین دا پُرزہ بݨ کے لہور دی مشین کوں چلیندے اَتے لہوریاں دے ہتھ دی ݙوئی بݨدے … سرائیکی وسیب کنوں کما کے اپّر پنجاب کوں کھویندے … بھانویں جواُوندی زبان پنجابی ہے یا سرائیکی یا کُئی ٻئی … اَتے ہر اوہ بندہ جہڑا سرائیکی وسیب اِچ رہندے ۔ کھاندے تے حیاتی گزریندے سرائیکی ہے ۔ بھانویں اوندی زبان کُئی ہے ۔ سارے لغاری ‘ مزاری ‘ تمن دار ‘ کھر ‘ قریشی ‘ خان ‘ گیلانی ‘ چودھری ‘ ملک ‘ مہر جنہاں دیاں کوٹھیاں‘ محل ‘ ماڑیاں‘ تخت لہور اِچ موجود ہِن ‘ او سب ساݙے وسیب دے دشمن تے تہاݙے ٻانہہ ٻیلی ہِن ۔ساݙا اِنھاں نال کُئی سنگ سکوت کوئنیں ۔او بیورو کریسی وی جہڑی لہوری تریمتیں نال شادی کرکے لہوری سݙیندی ہے‘ظلم دا مُہرہ ہے ۔ ہُݨ لہور دے تخت کوں خطرے اِچ ݙیکھ کے اے بیورو کریسی ہک تریمت کوں اڳاں کریندی پئی ہے ۔ 

ہُݨ تئیں ہاݙا صوبہ ‘ پنجابی لہور‘‘ ہا ۔ ساݙا سرائیکی صوبہ ہُݨ بݨسی ۔ خواجہ فریدؒ دا فرمان ساݙا ہادی وی ہے تے رہنما وی۔

اِیہا نَیں نہ وہسی ہک مݨیں

(ݙینہ وار جھوک ملتان اِچ یکم مارچ 2002 ء کوں چھپّیا)

## حوالہ
کتاب: گِروان ہووے تاں. دھرتی واس : رانجھݨ ملتانی. چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان