وستی دا اُترادھو بندہ

## محمد حامد سراج
زمین تے سِجھ کتنی مُدتاں تُوں اُبھرݨ تے لہݨ دے عمل توں گزردے پئین ۔ ایہ اندازہ لاوݨ ممکن کائینی۔ سب اپݨے اپݨے دُھر وچ گُھمدے ریہے ہِن ۔ چندر ، تارے ، سِجھ ، بھوئیں ، انسان ، چِراک پکھی تے ݙکھ سُکھ… سب گُھمدے رہے ہن۔ اپݨے اپݨے حصّے دی عُمراں پوری کریندے پئین ۔ او وی ہک اینجھی سویر ہئی ۔ میں مسیت دے ویہڑے وچ بیٹھا کِھڑدی سویر دے پَنّے پیا ڳݨداہَم ۔ ہک بندہ جئیں میلی جئی پڳڑی ٻدھی ہوئی ہئی ۔ میݙے کول آ تے بیٹھا تے ہولی جئی آکھیُس ۔ جی او خیرو لوہار مر ڳئے ۔ کل تئیں تاں او چنگاں بَھلا ہئی ۔ کِھڑدی سویر دے پنّے بے ترتیب تھی ڳئے ۔ مسیت دے گنبداں توں نِکلݨ آلا ہکو جیا اعلان۔ حضرات ، ہک ضروری اعلان سُݨو ۔ خیر محمد لوہار قضائے الٰہی نال فوت تھی ڳئے ۔ اوندی نماز جنازہ ݙینہہ دے یارہاں ونڄے عید گاہ وچ ادا کیتی ویسی ۔ اوندا پورا ناں شئیت زندگی وچ ݙوجھی وار گھدا ڳیا ہئی ۔ پہلی وار جݙاں اوندے ماء پیّورکھیا ہوسی تے ہُݨ ݙوجھی وار اوندی موت تے ۔ فضا وچ چُپ جئی گُھل ڳئی ۔ میں اِتبار تے بے اتباری دے مونڈھیاں تے ہتھ رکھی مسیت توں ٻاہر آیا تاں سامݨے دے احاطے توں ضرور منجھیں دیاں کنڈھ تھپیندا ٻاہر نکلدا پیا ہا ۔ اوندے منہ تے صرف کم دا تھکیڑا ہا ۔ اینکوں نال لاء تے جݙاں میں خیرو دے گھر ترٹے بَھنے لکڑ دے اَدھ کھلے گیٹ دے اندر وَڑیا تاں کچّے کمرے دے سامݨے کچے ویہڑے وچ ہک منجی تے خیرو ہمیش دی نندر سُتا پیا ہا ۔ ایں تے اوندے کردار دے وانگوں چِٹی چادر ہئی ۔ بے داغ ، صاف سُتھری ، دھوتی دھوائی … او میکوں ہمیشہ میلے بُھتے کپڑیاں وچ نظر آیا ۔ اوندے پورے ناں وانگوں میں پہلی وار اونکوں چِٹی چادر وچ ݙٹھا ۔ دَری تے ݙو تریمتیں اپݨے سامݨے رکھی چاہ دی کیتلی وچوں گھٹ ݙودھ آلی چاہ ، پیالیاں وچ پیندیاں پئیاں ہَن ۔ اُنہاں دے ہتھاں تے چاہ دا رنگ ہکو جیہاں ہا ۔ نِم دے وَݨ تلے کلہی منجی تے اوندا کملا رملا پُتر اپݨی ݙاڑھی پیا کھنیندا ہئی ۔ لوہے دے اَوزار خموش ہَن ۔ چھوٹی جئی بھٹی جئیں وچ کولے اوندے سینے وچ دَٻے ارماناں دے وانگ بھڑکارے مریندے ہن تے ایں وچوں دُھوں اوندی ساہواں وانگ ہاواں بھریندا نکلدا ہا۔اَج خیرو دا سینہ تے بھٹی ݙوہیں خموش ہَن ۔ جتنی تیزی نال وستی دے سپیکراں توں اوندی موت دا اعلان تھیا ۔ اُتنی تیزی نال ہک وی بندہ اوندے گھر تئیں نہ پُڄا۰ اوندی ہک دھی کوں دور میں رڑھیں وچ پیّو دے پرچھانویں دے بجائے ٹالھی دے پرچھانویں تلے کھڑا ݙٹھا۔ او کلہی کھڑی روندی ہئی ۔ اوندے سِر تے پاڑا چیرا بوچھݨ تے پیریں وچ تُرٹی چپل ہئی ۔ نَوں وڄے جݙاں کفن پُڄا تاں اُوں ویلے ݙو دی بجائے چار تریمتیں بیٹھیاں ہَن ۔ کوئی ہُوک ، کوئی کُوک نہ ہئی ۔ عجیب چُپ غڑپ ہئی ۔ میݙا ساہ گُھٹیجݨ لڳا ۔ موت دے پیراں دا کھسکار سُݨݨ کیتے میں ٻاہر نکھتا ۔ زندگی معمول تے ہئی ، کئیں وی اوندی موت دا نوٹس نہ گھدا۔ کئیں زبان تے اوندا ذکر نہ ہا ۔ اُبھریاں ہݙیاں ، وڑیاں ڳلہاں ، وَدھی شیو تے کھورے ہتھاں آلا خیرو لوہار وستی واسیاں دے درمیان نہ ہا ۔ غربت نیں اوندا لہو چُوس تے ہݙیاں تے صرف چمڑا راہوݨ ݙتا ہا ۔ اوندیاں ہݙیاں اوندی مفلسی وانگوں صاف ݙسدیاں ہَن ۔ اوندی صحت ڈھاندی ڳئی ۔ سُݨے جو اونکوں یرقان ہا ۔ او نکوں کوئی سنبھالݨ آلا نہ ہا ۔ زمین نیں جݙاں زندہ انساناں دی بے حسی ݙٹھی تاں اینکوں اپݨی جھولی وچ سُما چھوڑیا ۔ او خوش قسمت ہا اونکوں جُمعے دا ݙینہ نصیب تھیا ۔ میں سوچݨ لڳا اوندی تاریخِ وفات کوݨ کڈھیسی؟ ۔ اُوں تے کیڑھے اخبار دا ایڈیشن تے کئیں رسالے دا نمبر نکلسی…؟۔ غریب دے جنازے تے کیندا انتظار ہوندے ۔ میں پوݨے یارھاں وڄے وضو کرتے گھروں نکھتا تے جنازہ عیدگاہ پُڄ ڳیا ہئی ۔ اُتھاں پہنچم تاں صفاں ترتیب ݙیویندیاں پیاں ہَن ۔ شرینہہ دے وَݨاں تلے لوک اپݨی اپݨی ڳالھیں تے مسلیاں وچ اُلجھے ہوئے ہَن ۔ کݨک دے سِٹے پک ڳئے ہَن۔ جنازے تے خموشی دی بجائے کݨک دی کٹائی توں گھن تے تھریشر تئیں دے معاملات زیر بحث ہَن ۔ علاقے وچ ہووݨ آلی گھوڑیاں دی دوڑ وی ڳالھ مہاڑ دا موضوع ہئی ۔ کوݨ جیتا ، کوݨ ہاریا …؟ ۔ امام صاحب نماز جنازہ پڑھاوݨ دا طریقہ ݙسیندے پئے ہَن … نماز جنازہ … فرض کفایہ … چار تکبیراں } ثناء واسطے اللہ تعالیٰ دے ، درود واسطے حضرت محمدؐ دے … دُعا واسطے حاضر میّت دے … اللہ اکبر ۔

بِھݨ بِھݨ کریندے لوکاں دی ݙو صفاں کوں تروڑ تے طاق کیتا ڳیا ۔ صفاں تُرٹݨ توں بعد جݙاں جنازہ مونڈھیاں تے اپݨی منزل دو لڳا ڳیا تاں لوک چند قدم اوندے نال ٹُرے ۔ وَت اپݨے اپݨے گھراں دو مُڑ ڳئے ۔ نہر دے کنارے ٹالھی دے وَݨاں دے تلے اوندا جنازہ ویندا پیا ہا ۔ منجی چاوݨ آلیاں توں علاوہ پنج ست بندے نال ہَن جو اینکوں دفن کرݨا ضروری ہا ۔ نہ تاں شئیت او وی وَل آندے ۔ میں ہک دُکان تے رُک ڳیا۔

کجھ لوک کٹھے ہَن ۔ میں سوچیا ، یقینی طور تے خیرو لوہار دیاں ڳالھیں تھیندیاں پئیاں ہوسن۔پَر او تاں اپݨے مسئلیاں وچ اُلجھے ہوئے ہَن ۔ تھوڑا اَڳتّے ڳیا تاں خیرو دا گوانڈھی آرے تے بیٹھا کوڑ کُٹیندا ہا۔ ݙو قدم جنازے گاہ تئیں نہ ونڄ سڳیا ۔ آندی سویر وستی دے منیاری دے کھوکھیاں ، گوشت دی دُکان ، راہواں تے ہٹیاں دے نیڑے میں لوکاں نال اوندا تذکرہ کیتا ۔ طیفے ککڑیں آلے توں ونڄ تے میں پُچھیا ۔ ’’یار طیفے… خیر دا ݙاہڈا ݙکھ اے‘‘ ۔ جی جی … ککڑ دی کھل چھلیندے ہوئے آکھیا ۔ اسلم نائی نال تے ڳالھ کرݨی اونویں اِی فضل ہئی ۔ اوندی دُکان وچ لڳے دیسی ݙیک توں لوک گلوکار عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی دی اَوازپورے اور شور نال گونجدی پئی ہئی ۔ ’’قمیض تیݙی کالی … تے سوہݨے پُھلاں والی‘‘۔ او موسیقی دی دُھن تے ہک بندے دی شیو بݨیندا پیا ہئی۔

سائیکلاں دی دکان تے چِٹی ݙاڑھی آلا بندہ پنچر پیا لیندا ہئی۔ دوسا کھوکھے آلا شاہروں سائیکل تے تازہ سبزی تے سودا سُود گِھدی آندا ہئی ۔ اَرائیاں آلی ہئی تے حسبِ معمول رش ہئی ۔ بشیرا ارائیں اپݨے اُڄڑے ہوئے چہرے سمیت مَتھے تے وَٹ پا گاہکاں کوں بھڳتینداپیا ہا ۔ وَستی دی پُلی تے چاہ دے ݙو چھپَر ہوٹل ہَن ۔ اُتھاں ݙو ٹریکٹر کھڑے ہَن تے مزدور مَشکریاں کریندے چاہ پئے پیندے ہَن ۔ تاں کیا کئیں کوں وی خیرو دی موت دا ݙکھ نئیں ۔ کوئی تاں اِنہاں کوں خبر کرے ۔ لوکو … خیرو لوہار مر ڳئے ۔ ساݙیوچوں ہک انسان گھٹ تھی ڳئے ۔ او علاقے دا ، نہ سہی اپݨے گھر دا تاں وݙاہئی۔ کل تئیں وستی دی دَڳ تے اپݨا کھوتا ہکلیندا، میلے ݙنداں وچ سوجھل کِھل گھن سِر لُݙندا ،ݙوہڑے ڳاندا او بندہ کِتھاں ڳئے … ؟ ۔ او تاں تہاݙے ہر ݙکھ وچ نال ہئی ۔ تُساں لوک اوندے کولوں اپݨی ݙاتریاں ، تیز کرویندے ہاوے ۔ ہلاں دے پھالے ترینگل تے کُھرپیاں بݨویندے ہاوے ۔ گُلݨ آلیاں چاٻیاں آلے تالے تڑویندے ہاوے ۔ تہاݙیاں اَکھیں کیوں اوندے ݙکھ دی عقیدت توں خالی ہن۔ خیرو دی رسمِ قُل اوندے مَرݨ دے ٻہتریہہ گھنٹے توں بعد ادا کر ݙتی ڳئی۔

ڳلی دے موڑ تے وِچھی منجی تے اوندا مُونجھا بِھرا ،پُتر فیضو تے ہک ریٹائر سپاہی رہ ڳئے ۔ سڑک توں لنگھݨ آلے سائیکل سوار تے تانگے آلے ڳچی موڑ تے ہک دید بھنوا گھنّدے ۔ کوئی ہِکڑ ݙکڑ فاتحہ خوانی کیتے رُک ویندے ۔ اچݨ چیت … ہک بے حس اَواز دے بے جان پتھر نیں انہاں دے وچکار پئے خموشی دے برتن کوں کِرچی کر ݙتا۔ فیضو دے سامݨے ݙاتریاں تے ٹوکے رکھے ہوئے ہَن۔

## حوالہ
کتاب: تھل دولا دریا، مصنف: تنویر شاہد محمد زئی، چھاپہ خانہ:جھوک پرنٹرز ملتان