پَل ݙو پَل دا قصّہ

وقت ٻہوں لمبا اے ، وقت صدیاں دا ناں وی تیں کئی ہزاراں صدیاں دا ناں وی ہے ، اے کئی سالیں کوں وی اپڑدے تیں ݙینہ رات دے چوّی گھنٹے تک وی رَہندے ،وقت چوّی گھنٹیں کوں وی تقسیم کر ݙیندے تیں ایکوں تروڑ تیں گھنٹیں منٹیں تیں سیکٹیں تک ہیٹھو تیں آ ویندے ۔ ہر ویلھے ہر زمانہ دی ڳݨتری تھیندی اے ، پر ایندا صحیح صحیح حساب کوئی نہیں رکھ سڳدا ۔ مدتاں توں انسان آپݨا عقل لڑیندا آندے پَر اے وقت دے گنجل کوں کھول نہیں سڳدا ۔ اے سچے ربّ ئیں دا بݨایا ہویا ہک سلسلہ ہے جیندے راز او خود اِی ڄاݨدے۔

ایندا ثبوت وی ساݙے کولھوں ہے پیا ، آدمؑ توں گھن تیں اَحٖ تئیں کِتلا عرصہ ہوسی ، اندازہ مشکل اے پچھلے عرصے وچ آوݨ آلے لوکیں کینجھے کم کیتن ایندا ساکوں علم اے ، علم دیاں وی ٻہوں قسماں ہِن ہر قسم دے علم پاروں ایں سارے عرصے دا جائزہ گھدا ویندے جو کجھ تھیا اوندا تیا پانچا کیتا ویندے وَل اوندی ضرورت کوں سامݨے رکھ تیں زندگی تیں چلݨ دا کارا رکھیا ویندے ۔ اِتلے وݙے تیں لمبے عرصے کوں سارے دا سارا ماضی آہدن۔ماضی دے وچ حال لُکیا ہوندے ، حال کنوں آوݨ آلا زمانہ نکلدے ، ایں سانگوں انہاں ترہائیں دا رشتہ ہک ٻے نال جُڑیا ہویا ہے ۔ پِچھلے زمانیں کیا تھئے لوک کیا کریندے ہَن اُنہاں اِچ چنگاں کیا ہا تیں منداکیا ہا ، انہاں چنگے کم کیتے یا بُرے ، اوندا نتیجہ کیا نکھتا ۔ انہاں سبق سکھیا یا نہ ۔ جزا ، سزا کیویں بھڳتیونے۔ آوݨ آلیں انہاں دے انجام توں سبق سکھیا کے نہ ، اے سارے سوال اہم ہَن انہاں دے جواب اِچ اَحٖ آلے زمانے کوں بہتر بݨایا ونڄ سڳدے۔

ایکوں وقت ویلھا آہدن ، ذاتی طور تیں بندیں تیں کہ پوری قوماں تیں چنگا تیں بُرا ویلھا آندے تیں ضرور آندا ہے ،ایندا تعلق بندیں تیں قومیں دے اعمال نال جُڑیا ہوئے ۔ او کھیت اِچ جیڑھا بج سٹیسن اوہو اِی ڄمسی ۔ اَکھاݨ ہے جو رادھی دا پَھل ہر کوئی چیندے جیڑھا رہیندے او ناہی کپیندے ۔ اے میݙے ربّ دا فیصلہ ہے ۔ ایہہ تبدیل نہیں تھی سڳدا ۔ اِت واسطے آہدن جیڑھا وقت دی قدر نہیں کریندا ، وقت اونکوں برباد کر تیں رکھ ݙیندے۔ وقت تیں پہلے اِی ٻہوں کجھ لکھیا جا چکیے ۔ وقت سونا اے ، وقت قیمتی شئے ہے ، وقت ربّ تعالیٰ دا تحفہ اے ، اے ہک واری مِلدے لڳا ونڄے تاں وَل نہیں آندا۔

سیاݨے آہدن وقت تیں پیار دنیا دے ݙو تحفے ہِن ، وقت کہیں دا نہیں ہوندا ، تیں پیار ساری مخلوق دا سانجھا ہے ، جے پیار ونڈیندا رہوے تاں وقت وی مہرباں رہندے ۔ اے وی اَکھاݨ ہے جو وقت تیں سمجھ کٹھے کٹھے خوش نصیب لوکیں کوں مِلدن ۔ یا تاں وقت ہوندے تاں سمجھ نہیں آندی جے سمجھ آونڄے تاں وقت ہتھوں نکل چکیا ہوندے ۔ اِت واسطے ضروری اے جو وقت کوں لغام ݙے تیں قابو اِچ کر تیں اوندے کنوں پورا پورا فائدہ اُٹھا گھدا ونڄے ورنہ ہتھ مَلݨ توں سوا چارہ نہیں رہندا۔

ساݙا اصل سبق وقت نئیں پَل اے ، صرف ہک پَل ۔ جیڑھا وقت دے آخری درجے دا وی کئی سواں حصّہ ہے ۔ اے ڳݨیندا نہیں نظر نئیں آندا ۔ آندے تیں گزریا ویندے ۔ اَکھیں وی نئیں جِھمکݨ ݙیندا پر ہے وݙا قیمتی۔ ہرجاندار دے مرݨ جیوݨ دا دھاڳہ ایندے ہک سرے تیں ٻدھا ہوئے ۔ ایہہ پل در قدر ایندی سُنڄاݨ ایں کنوں ویلھے تیں فائدہ چاوݨ نال بندے وی انعام پیندن تیں قوماں وی سدھردن۔ ایں واسطے ایہہ پل دی اصلیت دا پتہ لاوݨ ضروری اے تاں جے انسان دا عمل ، ݙوجھیں نال تعلق تیں رشتہ معاشرے وچوں برائی کوں ختم کرݨ تیں نیکی کوں پھیلاوݨ ، نسل انسانی دی بھلائی ، آخرت دی فکر ، عملیں دے قبلے دا درست کرݨ تیں دنیا کوں جنت دا ٹکڑا بݨاوݨ واسطے پَل کوں استعمال کیتا ونڄ سڳے۔

ہک ٻال ڄاݨدے ، او وݙا تھیندے او مکمل بندا بݨ ویندے ہزاراں کروڑاں بندے رَل تیں قوم بݨدِن ، کئی مُلخ قائم تھیندن ۔ زندگی دی گرمی سردی ، سختی نرمی ساراکجھ وجود اِچ آ ویندے ۔ وَل جوانی توں اَڳوں انسان تیں ذمہ داریاں دا بار لݙیج ویندے ۔ وَت او چھیکڑی عمر تئیں پُڄدے تیں آپݨی او عمر جیڑھی اللہ سئیں اوندی مقرر کیتی ہئی گزار تیں قبر دا آسرا ونڄ گھندے۔

آکھݨ سوکھا کرݨ اوکھا اے ، ݙیکھݨ اِچ تاں ٻال ڄمدے توں ٻڈھیپے تئیں وَل قبر دے کندھیں تئیں ݙو لفظیں اِچ آکھ ݙتے سے پر نبھاوݨ وݙا اوکھا کم اے ۔ ربّ تعالیٰ نیکی دا رستہ ݙکھا ݙتا ۔ رسول بھیڄے ، ہدایت پَٹھی ، کتاباں اُتاریاں ، قرآن کریم اِچ آیتیں ، نیکی ، اخلاق ، مذہب ، عقیدہ ، معیشت ، معاشرت ، اعمال سب دی جزا سزا کھول کھول تیں بیان کر ݙتی ، پر شیطان اِی وݙا شیطانگیاں کریندے او پُٹھا تیں سوکھا رستہ ݙیکھیندے دنیا دیاں لذتاں گھن تیں سجا تیں پیش کریندے ۔ بابر کوں جیڑھا بادشاہ وی ہا دنیا اِچ عیش کرݨ دا سبق آخر تئیں پڑھائے جو او اے وی آہدا ہا جو ٻیا زمانہ وی کائنی اے شیطان دا فارمولا ربّ رحمان دا نئیں۔

ٻال دی زندگی معصوم تیں گناہیں کنوں پاک ہے۔ اے ہر ٻال ماء دی پیٹ وچوں پاک صاف تیں دینِ حق تیں پیدا تھیندے ۔ وَل سنگتی ساتھی ماء پیئو ، رشتہ دار ، تعلقدار ، معاشرہ اونکوں جیڑھے رستے تیں لا ݙیو اے اوندی قسمت اِتھائیں اوندے تھݙکݨ دا امکان ہوندے اتھاں صرف پَل ہک پل اوندی زندگی کوںاَسمان تیں یا کھائی اِچ سٹݨ دا سبب بݨ ویندے ۔ جوانی دیوانی ہوندی اے ۔ خواہشاں ہوندن ، کجھ کر گزرݨ دی جلدی ہوندی اے ، جلد بازی تیں زور اَزمائی دا سامݨا ہوندے ۔ ایہہ عرصہ وݙا قیمتی اے۔ یا وڳڑ ویسی یا بݨ ویسی ݙوہیں کم کٹھے نہیں تھی سڳدے ، ایں زمانے وچ اے جوانی پل ݙو پَل وی ہوندی اے ۔ کݙاہیں ہر ڳال تیں آہیں نکلدِن تیں کہیں ویلھے ڳال ڳال تیں رڳ رڳ وچوں ڳانوݨے تیں نغمے نکلدن ، دِل کریندے جو پَر لڳ ونڄن تیں اُݙو پوووں۔ ایہا دنیا نرالی ہے ، اے پل ݙو پَل دی کہاݨی اے ۔ ایں کہاݨی وچوں کئی کہاݨیاں نکلدن ، کہیں دا رنگ کالا ، مٹیالا ، کئی کالی دھوں ، کئی روشن تیں سفید، کئی دھواں دار کئی ولٹیندے بدل وانگوں ، کئی تیز اَندھاری ، کجھ ننانویں آلی تیں کئی بارش دی ٹھڈی پھوار وانگوں ہوندن ۔ ایہ کہاݨیاں وی پَل ݙو پَل دیاں مزمان ہوندین ۔ آیاں تیں ڳیاں۔ نہ پَل رُک سڳدے ، نہ کہاݨی رُکدی اے ۔ پَل گزر ویندے ، کہاݨی ختم تھی ویندی اے ۔ جیڑھا بندا آپݨے ربّ دے حکم دے مطابق ایں پَل کوں پکڑ گھنسی او کامیاب ہے نہ تاں ایہہ نکڑا جیہا پَل بندے کوں لتاڑ تیں نعرے مریندا آپݨے رستے لڳا ویسی۔

مَیں کنوں چنگاں کون اے ، مَیں توں جِھکا کون اے ، اَحٖ توں چنڳاں کیا اے کل توں چنڳاں کیا اے۔ اے ساری جندڑی دے ݙکھ سُکھ ہن ، جندڑی دے نال لڳے ہوئے ہن ۔ تساں ݙٹھا ہوسی ۔ کݙاہیں باغ اِچ ڳئے ہوسو ، ہکو ٻوٹا اے کݙاہوں نویں کلی نکلدی پئی اے ، اتھائیں ہک پُھل سُک تیں کملایا کھڑے ۔ کِھلئے پُھل کِھلدے ہَسدے کیݙے چنگے لڳدن ، اَکھیں کوں ٹھنڈک ݙیندن ۔ دماغ کوں سکون مِلدے ، خوشبو نال ہوا لݙی ہوئی ہوندی اے ۔ اللہ دی نعمتیں دا جِتلا شکر ادا کیتا ونڄے او گھٹ اے ، پَر پَل دی کہاݨی تارے جو ایہو پَل کل تئیں سُک ویسی ، پَل اوندے اُتے ݙاڈھا تھی ویسی۔

اے بندہ پَل دی قدر نہیں کریندا اِت واسطے آکھیا ویندے جو بندا گھاٹے وچ اے ۔ او ویلھے دے اُچے جِھکے کولوں سِکھدا کجھ نئیں۔

پَل ݙو پَل وݙے اہم ہن زندگی کوں قائم رکھݨ ، اوندے وچ رنگ بھرݨ ، رنگ کوں پکا کرݨ ۔ ایندے وچ جیوݨ دا کارا رکھݨ ، جندڑی دے ݙکھیں ، سُکھیں کوں سہہ ونڄݨ ۔ اے سارا کجھ ایں پَل ݙو پَل دا کمال اے ہُݨ تاں آہدے ہئیں جو مر ویسوں ، جے مر کے وی سکون نہ ملیا تاں کیݙے ویسوں وَل تاں رب دے ݙسیے ہوئے جزا ،سزا دی زنزیر اِچ ٻدھے پئے ہوسوں ۔ ایہہ پل ذرا خیال اِچ تاں گھن آئو ۔ ایں ویلھے بندہ ہک پل دی صرف ہک پل دی مہلت منگسی جو میݙا رب میکوں ٻس ہک واری ہک پل واسطے دنیاں وچ ولا بھیڄ مَیں تیݙی فرمانبرداری وی کریساں ، نیک عمل وی کریساں ۔ لوکیں کوں ݙکھ نہ ݙیساں ۔ حرام نہ کھاساں ، لوکیں کوں حق حقوق پورے کریساں۔ چھوٹیں تیں رحم تیں وݙیں دی عزت کریساں۔ صدقہ خیرات وی کریساں ، تیݙے ݙسے رستے تیں پورے دا پورا چلساں ۔ میکوں شیطان بھڑکایا ہا ، اُکسایا ہا، مِٹھے مِٹھے وعدے کیتے ہانس ہُݨ تاں کتھاہیں ݙسدا اِی کائنی۔

رب فرمیسی وقت ݙتا ہم ، چنگا مندا سمجھایا ہم، میݙے نبی رسول تیں نیک بندے وی اَئے ہن ، میݙا پیغام تیں ہدایت دا رستہ وی ݙکھایا ہانیں ۔ ہک ہک ڳال کھول کھول تیں تیݙے تک پہنچی ہائی تیں تیکوں مہلت وی ݙتی ہائی توں کئی واری بیمار تھیا ہاویں ، تیݙے بچݨ دی کوئی اُمید نہ ہائی تیݙے پیارے تیکوں رو ٻیٹھے ہَن پر مَیں تیکوں ولا زندگی ݙتی ہائی اے موت توں کڈھ تیں زندگی دا ہک پَل ہااوں ویلھے تئیں کیا کیتا ہا جو ہُݨ مُہلت منگدئیں ۔ میݙا ہک پَل اِی زندگی دی امانت اے جیندی تئیں قدر نہ کیتی ، میݙی سزا جرمانہ نئیں تیݙے عملیں دا بدلہ اے۔

کہیں کوں کوئی پتہ نئیں جو زندگی دا کیڑھا پَل موت دی امانت اے ، وَل ایندے واسطے تیاری آخر کیوں نِسے کریندے ۔ اے ساری زندگی پَل ݙو پَل دا قصّہ ہے ۔ موت تاں آنوݨی اے ، ٹَل نہیں سڳدی ۔ جیڑھا جاندار ڄم پئے اوں مرݨا ضرور ہے ۔ ایں موت دے ݙراکلے منظر کوں سامݨے رکھ تیں گھُلدے ضرور ہئیں ۔ ݙر دے ضرور ہئیں ۔ زندگی ہووے تاں زندگی دا غم موت یاد آوے تاں موت دا غم ساکوں اندرو ں کھادی رکھدے پَر کم اساں دماغ دے حکم نال کریندے ہئیں۔

ساکوں ݙسا ݙتا ڳئے جو موت دے وقت کیا ہوسی ۔ موت ویلھے کیا تھیسی ، روح قبض کیویںتھیسی ، کیا سوال جواب تھیسی ، کیا پُچھیا ویسی ، قبر دی تنگی کیا ہوسی ، قبر دے اندر کیا تھیسی ۔ آسن قبراں پوسن خبراں دے ویلھے کیا کم آسی ۔ وَل ہک روز آخر ہوسی ساری زندگی دے پَل پَل دا حساب ݙیوݨاں پوسی ۔ ایہہ ساریں ڳالھیں دا ساکوں پتہ اے ۔ موت کنوں ݙردے وی ہئیں پر ایں پَل دی تیاری وی نِسے کریندے ۔ ݙسݨ آلے ݙسا ڳئے عمل کرݨ آلے عمل کر ڳئے بے عملے دنیا تونا مراد ٹُر ڳئے اڳلیاں منزلاں ربّ سچے دی کُوڑی دنیاں توں اوندی سچی تیں ہمیش رہݨ آلی دنیاں تیں ٹُر ڳئے تاں سار ے اعمال اینجھی ترکڑی وچ رکھ ݙتے ویسن جیڑھی ذرا برابر جھول نئیں مریندی، وݙے توں وݙے تیں نِکے توں نِکے عمل وی برابر برابر تُل ویسن۔

بندے کوں چاہیدا اے جو او ڄمݨ ، بچپن ، جوانی ، ٻڈھیپا ، زندگی ، عمل ، ایمان ، عقیدہ ، قول تیں فعل جیڑھے سارے سارے صرف ہک پَل نال ٻدھ ݙتے ڳئین تے عقل فیز استعمال کرتیں ایہہ پل کوں ضایو نہ کرݨ۔ 

اے پَل ݙو پَل دا قصّہ اے ، اے پَل ݙو پَل دی جوانی اے

اے پَل ݙو پَل دا ریلا اے ، اے پَل ݙو پَل دی زندگانی اے

ایہہ پَل دی تیاری آوݨ آلی اَبدی زندگانی دے انعاماں دی بارش دا سبب اے۔

## حوالہ
کتاب: پیریں دے ٻیر ، مصنف : پروفیسر(ر) ملک منظور احمد بھٹہ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ملتان