open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دریائے ٹوچی

دریائے ٹوچی جیکوں دریائے گمبیلا وی آکھیا ویندے، افغانستان توں وزیرستان وچ داخل تھیندے ہوئے وادی داوڑ کوں سیراب کریندے ہوئے تنگہ توں لنڳھدے ہوئیں بنوں وچ داخل تھیندے جتھاں اینکوں گریڑا دا ناں ݙتا ویندے۔ بنوں وچ وزیر بکا خیل تے علاقہ میریان دا کجھ حصہ سیراب کریندے۔ ضلع لکی مروت وچ داخل تھیوݨ دے بعد ایندا ناں گمبیلہ تھی ویندے جیہڑا عیسک خیل دے نیڑے دریائے کرم وچ ونڄ ݙھاندے۔ ماضی وچ جݙاں کنویں کائنا ہوندے ہن تاں ایندا پاݨی صحت کیتے مفید سمجھیا ویندا ہئی تے دریائے کرم دا پاݨی مضر صحت ہوندا ہئی کیوں جو بنوں دے واسی انہاں دریاواں توں پاݨی پیندے ہن۔

افغانستان دے لمیں پاسےدی طرفوں وہندے مرغئی تے مستونی دے نکے دریا الگاڈے دواتوئی شمالی وزیرستان دی باونڈری تے ملدن جتھوں دریائے ٹوچی شروع تھیندے۔ شمالی وزیرستان دا پہلا ناں وی ایں دریا دے ناں نال منسوب ٹوچی ہئی، اڄ وی عمر رسیدہ لوک شمالی وزیرستان کوں تیچی یعنی "ٹوچی" تے میرانشاہ بازار کوں "سرائے" دے ناں نال سݙیندے تے ڄاݨدن۔

دریائے ٹوچی تحصیل شوال توں تھیندے ہوئیں دتہ خیل دے پہاڑیاں دے درمیان توں لنڳھدے ہوئے کژاالگاڈے دے مقام تے وادی ٹوچی وچ داخل تھیندے۔ اتھوں دیگان بازار، بویا تحصیل، محمد خیل ہمزونی، میرانشاہ ہیڈ کوارٹر، تپی، عیدک، خدی گاؤں، حسوخیل تے حیدر خیل وستیاں توں تھیندے ہوئے ضلع بنوں دے رستے ضلع لکی مروت وچ داخل تھیندے۔

دریائے ٹوچی لکی مروت دے علاقے وچ گمبیلا دے ناں نال پکاریا ویندے ولا ٹوچی یا گمبیلا دریا لکی مروت دے علاقے وچ ہی دریائے کرم نال مل ویندے۔ وزیرستان وچ دریائے ٹوچی دی لمبائی 200 کلومیٹر ݙسی ویندی ہے، ایہ شمالی وزیرستان دا اہم دریا ہے۔

دریائے ٹوچی توں عوام نے اپݨی مدد آپ دے تحت چھوٹے ندی "ویلہ" کڈھے ہن جیہڑے آبپاشی کیتے غنیمت توںڳھٹ کائنی۔ وزیرستان دے زمیناں دے زرخیز تھیوݨ وچ دریا ٹوچی دا اہم کردار ہے جتھوں زمیندار پاݨی دے ندی دے ذریعے اپݨی زمین سیراب کریندے ہن۔ جݙاں جو وزیرستان وچ ہر قسم دے باغات، سبزیاں، گندم، مکئی، جوار دیاں فصلاں  رہایاں ویندیاں ہن۔

دریائے ٹوچی دا فائدہ ایہ وی ہے جو ایں دریا دے نال نال آبادی موجود ہے جتھاں ہر گھر وچ پیوݨ کیتے صاف پاݨی تے جگہ جگہ ٹیوب ویل، ڈگ ویل وچ ایں دریا دی وجہ نال پاݨی زمین دی اتلی سطح تے ہوندے۔ وزیرستان دے لوکیں کوں حکومتی توجہ نہ ملݨ دی وجہ نال جتھاں کاروبار زندگی تے ٻیاں چیزاں متاثر ہن، اوتھاںکھیݙ کھوݙ کیتے میدان وی کائنی۔

کھݙاری ایں دریائے ٹوچی دے خشک حصے وچ اپݨی مدد آپ دے تحت کھیݙݨ کیتے گراونڈ بݨیندے ہن جتھاں وݙے وݙے ٹورنامنٹ منعقد تھیندے ہن۔ ݙینہہ  کو تھیوݨ تے جگہ جگہ ہزاراں لوک  دریا ٹوچی دا رخ کریندے ہن جتھاں فٹ بال، والی بال، کرکٹ دے میچاں توں لطف اندوز تھیندے ہن جݙاں جو سویرے توں ڳھن  کے دیڳر ویلے تک وزیرستان دے اکثر دیہاتی وستیاں دریائے ٹوچی وچ بکراں، ڳائیں، منڄھیںوغیرہ آسانی نال چریندے ہن۔ ایں دریا دے خشک حصیاں توں قریبی وستیاں دے لوک مکانات گھر بݨاوݨ کیتے بجری، پتھر، ریت وغیرہ ڳھندن۔

## حوالہ
تاریخی کتب دا مطالعہ

تاریخی ادوار نال جڑایاں کتب دا راقم الحروف مطالعہ کریندا پئے ایں ٹائم راقم الحروف کنوں 7 کتب موجود ہن 

نمبر 1) گل بہار بلوچ قبائل بلوچ اکیڈمی کوئٹہ ہتورام 

نمبر 2) بلوچ قوم اتے اوندی تاریخ 

نمبر 3) تاریخ تالپور 

نمبر 4) تاریخ لاشار اور نتکانی 

نمبر 5) مرقع دیرہ غازیخان حصہ اول و دوم 

نمبر 6) دیرہ غازیخان آباد قبائل 

نمبر 7) تاریخ ڈیرہ اسماعیل خان

ست کتب تے راقم الحروف دے زیر غور ہن 

انہیں کتب دیوچ کئی چھوٹی چھوٹی قوماں کوں تمن اچ مختلف ادوار اچ شامل کیتا گئے اتے کئی قوماں کوں زبردستی شامل کیتا گئے المختصر کہیں تسلیم کیتے اتے کہیں انکار کیتے ہر کہیں دے مختلف حوالے ملدن ایں ہی بغلانی قبیلے دے حوالے ہر کتاب دیوچ درج ذیل ہن 
ایہ قبیلہ بغلان اتے کیچ مکران توں ہجرت کریندیں کریندیں رودن خان پسر بنگل خان پسر میر احمد خان بغلانی کوہ سلیمان دے دامن پہاڑ اندر آ آباد تھیا میر احمد خان بغلانی دے ڈو بھرا میر ولیہ خان بغلانی میر شیر محمد خان بغلانی دا حوالہ ملدے سن 1400ء دیوچ شیر محمد خان بغلانی تالپور جھڑپیں اچ ماریا گیا اتے تالپور فرد جاڑو خان وی ماریا گیا شیر محمد خان بغلانی دا نسب دے وچوں گدائی خان پتریں نال اللہ یار خان اتے بڈھا خان منگڑوٹھ توں ہجرت کریندیں ہوویں دیرہ غازیخان آ آباد تھیا

ہک بیا ء حوالے وچوں ملدے میر احمد خان بغلانی دے نسب وچوں فتح محمد خان ( ڈھکی ضلع دیرہ اسماعیل خان) ونج آباد تھیا اوندے پتر دے ناں غلام محمد فقیر 1819 دے دور رنجیت سنگھ دے واقعات توں پتہ لگدے اوں وخت رنجیت سنگھ بھاہ بال ڈتی ہئی ملتان دے بعد ہر موضع شہر شہر قاہر برپا کر ڈتا ہا غلام محمد فقیر چوٹی بالا توں ہجرت کر گیا ہا ڈھکی ڈیرہ اسماعیل خان جامع مسجد پیش امام اور خطیب رہے گے ہن  118سال لمبی عمر پائی 1938 دیوچ ایں جہان فانی توں رخصت تھئے 
ہک بیاء حوالے وچوں ملدے 1818 دیوچ نواب محمد اسد خان نتکانی ریاست سنگھڑ دا اصل حقدار ہا 
ایندے نال وی بغلانی قبیلے دا فرد مجید بغلانی نال ہا 
جیرھے ویلھے کھوسہ قبیلے نے نواب محمد اسد خان نتکانی دے پتر  عظیم خان دے درمیان جھڑپ تھئی کئی رشتہ وغیرہ دا تنازعہ ہا بہرحال سلسلہ لمبا ہے کجھ حوالے واقعات  میر احمد خان بغلانی کتب دیوچ درج ذیل کریسوں جیڑھی جو مختلف ادوار دیوچ  تتر بتر تھئی گئ ہے 
جیڑھے لوک آہدن اساں لغاری تمن وچوں ہسے اتے اپنڑے نال دے آگو لکھدن انہیں دے اے دعوے بےبنیاد ہن۔بغلانی قبیلہ کہیں تاریخ دیوچ لغاری تمن اچ نہ شامل تھے نہ ہا۔ہاں دوستی تعلق ضرور تاریخی ادوار دیوچ ملدا کھڑے۔
اپنڑے ناں دے نال اپنڑے قبیلے دا ناں ہی لکھݨا چاہیدا ہے۔ ایویں کرݨ نال تہاݙی اصل شناخت برقرار رہندی ہے تے لوکاں کوں ایہ پتہ لڳدے کہ تہاݙا تعلق کہیں ٻئے تمن یا قبیلے نال کائنی، بلکہ تہاݙا تعلق "فلاں" قبیلے نال ہے۔
کہیں بئے دی مثال نئیں ڈیندا متاں کئی دوست ناراض نہ تھیون 
مثال دے طور تے، میڈا ناں "اورنگ زیب اورنگ " ہے، تاں تہاکوں ایویں لکھݨا چاہیدا ہے:  
"اورنگ زیب اورنگ بغلانی"
ایں طرح تہاݙی شناخت واضح تھیندی ہے تے ایہ پتہ لڳدے کہ تہاݙا تعلق "بغلانی" قبیلے نال ہے۔ کہیں ٻئے قبیلے دا ناں لکھݨ غلط ہوسی، کیوں جو ایہ تہاݙی اصل پہچان کوں مبہم کر ݙیسی۔  
قبیلائی تے سماجی روایات وچ قبیلے دا ناں لکھݨ بہوں ضروری ہوندے، تاکہ ہر فرد دی اصل پہچان محفوظ رہے۔
اصمعی

ابو سعید عبد الملک (123ھ-216ھ) بن قریب باہلی اصمعی عرب دے ہک نامور ادیب ہَن۔ اصمعی بصرہ وچ پیدا تھئے اتے تعلیم وی اتھائیں حاصل کیتی۔ بصرہ دے علماء توں استفادہ کرݨ دے علاوہ قبائل عرب دے نال رہ تے اُنہاں توں لغات، اشعار اتے اخبار دا بے پایاں ذخیرہ جمع کیتا اتے اِینکوں رسالیاں دی صورت وچ مدون کیتا۔ اصمعی بالخصوص عربی لغت دے بے نظیر ماہر ہَن۔ خلیفہ ہارون الرشید نے اینکوں بغداد وچ سݙوا تے آپݨے پتر امین الرشید دا اتالیق مقرر کیتا۔ اصمعی نے قدیم شعرائے عرب دا جیہڑا کلام جمع کیتا او اصمعیات دے عنوان نال شائع تھی چُکیے۔

## تصانیف
•الإبل -

•الأبواب -

•أبيات المعاني -

•الأجناس -

•الأخبية والبيوت -

•الاختيار -

•الأراجيز -

•أسماء الخمر -

•الاشتقاق -

•الأصمعيات -

•الأصوات -

•أصول الكلام۔

•الأضداد -

•الألفاظ -

•الأمثال -

•الأنواء -

•الأوقاف -

•تأريخ الملوك -

•جزيرة العرب-

•الخراج -

•خلق الفرس -

•الخيل -

•الدارات -

•الدلو ۔

•الرحل۔

## وفات
اُنہاں دی وفات بصرہ وچ تھئی اَتے اُنہاں دی وفات دا سال ڈسݨ وچ کُجھ لوکاں دا آکھݨ اے جو اُنہاں دی وفات سن 208ھ وچ تھئی، کُجھ آہدن جو 211ھ اَتے کُجھ آہدن جو انہاں 216ھ وچ وفات پاتی۔
محمد بن موسیٰ خوارزمی

اُنہاں دا ناں عبد اللہ بن محمد بن موسیٰ خوارزمی ہئی، اوہ خوارزم نال تعلق رکھیندے ہَن، کُجھ مورخین نے اُنہاں دی پیدائش دا سال 780ء لِکھیا ہے، تاہم اوہ المامون دے زمانے وچ ہَن، بغداد وچ ریہے۔

thumb|محمد بن موسیٰ خوارزمی دی ہک تصویر
## وجہ شہرت
خوارزمی دی وجہ شہرت اُنہاں توں زیادہ اُنہاں دے آثار ہِن اَتے ریاضی اَتے فلکیات وچ شہرت پا تے اُبھرے۔ خلیفہ المامون نال منسلک ہوئے جِنہاں نے اُنہاں دی ٻہوں عزت کیتی، بیت الحکمہ نال وی منسلک تھئے اَتے معتبر سائنسداناں اَتے علماء وچ شمار تھئے۔ اُنہاں نے ریاضی ایجاد کیتی۔

## وفات
اُنہاں دی وفات 232ھ دے بعد دے کہیں سال وچ تھئی۔ آپ دی وفات 850ء وچ تھئی۔

## تصنیفات
اُنہاں نے ٻہوں ساری اہم تصانیف لکھیاں جِنہاں وچوں کُجھ اہم ایہ ہِن:

*   الزیج الاول، الزیج الثانی جیہڑا ”السند ہند“ دے ناں توں مشہور ہے،

*   کتاب الرخامہ، کتاب العمل بالاسطرلاب،

*   اَتے مشہورِ زمانہ ”کتاب الجبر والمقابلہ“ جِینکوں اُنہاں نے لوکاں دی روز مرہ ضرورتاں اَتے معاملیاں دے حل کیتے تصنیف کیتا جیویں جو میراث، وصیت، تقسیم، تجارت، خرید و فروخت، کرنسی دا تبادلہ (ایکسچینج)، کرایہ، عملی طور تے زمین دا قیاس (ناپ)، دائرہ اَتے دائرہ دے قُطر (diameter) دا قیاس، بعض ٻئے اجسام دا حساب جیویں جو ثلاثی، رباعی اَتے مخروط ہرم وغیرہ۔۔

اِیندے وچوں ہِک کارنامہ (صورۃ الارض) نامی کتاب دی تصنیف وی ہے جیندے وچ اُنہاں نے مختلف قدرتی اَتے آدم ساز (انساناں دے بݨائے ہوئے) خطے مثلاً پہاڑ، سمندر، جزیرے، دریا، نہراں اَتے شہراں کوں اُنہاں دے نانواں دی ترتیب دے اعتبار نال ارضیاتی نقشہ جات وچ وقت اَتے تصحیح دے نال ذکر کیتا ہے۔
اوہ پہلے سائنسدان ہَن جِنہاں نے علمِ حساب اَتے علمِ جبر کوں علمی اَتے منطقی انداز وچ پیش کیتا۔
اوہ نہ صرف عرب دے نمایاں سائنسداناں وچ شامل ہِن بلکہ دُنیا وچ سائنس دا ہِک اہم ناں ہِن، اُنہاں نے نہ صرف جدید جبر دی بُنیاد رکھی، بلکہ علمِ فلک وچ وی اہم دریافتاں کیتیاں، اُنہاں دا زیچ علمِ فلک دے طالبین کیتے ہِک طویل عرصے تئیں ریفرنس ریہا، خلاصہ نتارا ایہ ہے جو ریاضیاتی علوم وچ یورپ کݙاہیں وی اڳوتری نہ کر پاوے ہا جے اِیندے ریاضی دان خوارزمی توں نقل نہ کریندے، اُنہاں دے بغیر اڄ دے زمانے دی تہذیب، تمدن اَتے اڳوتری ٻہوں زیادہ تاخیر دا شکار تھی ویندی۔

الخوارزم (لاطینی وچ جیہڑا "الگوریتھم" بݨیا) اُنہاں دے ناں توں گِھدا ڳیا ہے۔
پاکستان و چ کالجیں دی فہرست

پاکستان دے کالج:

### میڈیکل کالج
* علامہ اقبال میڈیکل کالج 
* امیر الدین میڈیکل کالج
* آرمی میڈیکل کالج
* آزاد جموں و کشمیر میڈیکل کالج
* ایوب میڈیکل کالج
* بنوں میڈیکل کالج
* بولان میڈیکل کالج، کوئٹہ
* چانڈکا میڈیکل کالج
* ڈی جی خان میڈیکل کالج
* ڈاؤ انٹرنیشنل میڈیکل کالج
* ڈاؤ میڈیکل کالج
* فاطمہ جناح میڈیکل کالج
* فیڈرل میڈیکل اینڈ ڈینٹل کالج
* غلام محمد مہر میڈیکل کالج
* گومل میڈیکل کالج
* گوجرانوالہ میڈیکل کالج
* خواجہ محمد صفدر میڈیکل کالج
* خیبر میڈیکل کالج، پشاور
* خیبر گرلز میڈیکل کالج
* کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی
* نواز شریف میڈیکل کالج
* نشتر میڈیکل یونیورسٹی
* پنجاب میڈیکل کالج
* قائد اعظم میڈیکل کالج
* راولپنڈی میڈیکل یونیورسٹی
* ساہیوال میڈیکل کالج
* سرگودھا میڈیکل کالج
* سروسز انسٹی ٹیوٹ آف میڈیکل سائنسز
* شیخ زید میڈیکل کالج
* سندھ میڈیکل کالج

### بچیں دے کالج
* ایبٹ آباد پبلک اسکول
* آدم جی سائنس کالج، کراچی
* چناب کالج احمد پور سیال، تحصیل احمد پور سیال
* اسلامیہ کالج یونیورسٹی، پشاور
* چناب کالج چنیوٹ، ضلع چنیوٹ
* چناب کالج جھنگ، ضلع جھنگ
* دانشگاہ چناب، شورکوٹ، تحصیل شورکوٹ
* کانکورڈیا کالجز، خطۂ پنجاب
* ڈی جے سندھ گورنمنٹ سائنس کالج، کراچی
* ڈیفنس اتھارٹی ڈگری کالج فار مین، کراچی
* فران ماڈل کالج جھنگ، ضلع جھنگ
* گورنمنٹ کالج فار مین ناظم آباد، کراچی
* گورنمنٹ اسلامیہ سائنس کالج، کراچی، کراچی
* گورنمنٹ نیشنل کالج، کراچی
* پاکستان شپ اوونرز کالج، کراچی
* غزالی انٹر کالج، بھوانہ
* گورنمنٹ کالج آف سائنس، ملتان
* گورنمنٹ کالج آف سائنس، لاہور
* اسلامیہ کالج لاہور، لاہور
* پاک نیشنل کالج آف کامرس اینڈ سائنسز، راولپنڈی
* پنجاب گروپ آف کالجز
* رائل ایجوکیشن اینڈ لا کالج اریفوالہ
* برائٹ ایگلٹس گروپ آف کالجز جھنگ

### بچییں دے کالج
* ڈیفنس کالج فار گرلز، کے پی مردان کینٹ
* چناب کالج احمد پور سیال، تحصیل احمد پور سیال
* چناب کالج چنیوٹ، ضلع چنیوٹ
* کانکورڈیا کالجز، خطۂ پنجاب
* چناب کالج جھنگ، ضلع جھنگ
* دانشگاہ چناب، شورکوٹ، تحصیل شورکوٹ
* ڈین کالج، ضلع چنیوٹ
* فران ماڈل کالج جھنگ، ضلع جھنگ
* رانا لیاقت علی خان گورنمنٹ کالج آف ہوم اکنامکس، کراچی
* سرسید کالج
* غزالی انٹر کالج، بھوانہ
* گورنمنٹ کالج فار گرلز پشاور روڈ راولپنڈی
* رائل ایجوکیشن اینڈ لا کالج اریفوالہ

## ٻئے کالج
* آغا خان ہائر سیکنڈری اسکول، کراچی
* علی گڑھ انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی، کراچی
* ای سی ایم ای کالج آف ایکسیلینس، سرگودھا
* بحریہ کالج کراچی، کراچی
* غلام محمد مہر میڈیکل کالج سکھر
* نیشنل کالج آف کمپیوٹر سائنسز (گوجرانوالہ)
* گرین فیلڈ کالج سرگودھا، سرگودھا
* پروفیشنل کالج آف کامرس اینڈ مینجمنٹ سائنسز (راجن پور)
* ملتان انسٹی ٹیوٹ آف پروفیشنل اسٹڈیز

## کیڈٹ کالج
* کیڈٹ کالج حسن ابدال، حسن ابدال
* کیڈٹ کالج لاڑکانہ، ضلع لاڑکانہ
* کیڈٹ کالج کلر کہار، کلر کہار
* کیڈٹ کالج کوہاٹ، ضلع کوہاٹ
* پاکستان سٹیل کیڈٹ کالج، کراچی ڈویژن
* پی اے ایف سرگودھا، سرگودھا

## ملٹری کالج
* آرمی پبلک کالج آف مینجمنٹ سائنسز (پبلک سیکٹر)
* ملٹری کالج جہلم، ضلع جہلم
* ملٹری کالج مری، ضلع راولپنڈی
* ملٹری کالج سوئی، ضلع ڈیرہ بگٹی

## حوالہ
بلوچستان دے اضلاع

thumb|نقشہ بلوچستان
پاکستان دے صوبہ بلوچستان دے 30 اضلاع ہن  

## حوالہ
بکرمی تقویم

بکرمی تقویم ہک شمسی تقویم ہے جیہڑی برصغیر پاکستان تے ہندوستان وِچ صدییں توں رائج ہے۔ ایہ تقویم راجہ بکرم اجیت دے دور توں شروع تھئی ہے، اینکوں دیسی سال یا جنتری وی آکھیا ویندا ہے۔ ایں شمسی تقویم وچ سال ویساکھ دے مہینے توں تے قمری وچ سال چیتر دے مہینے توں شروع تھیندا ہے۔

بکرمی تقویم دے 365 ݙیہاڑے دے سال دے 9 مہینے 30 ݙیہاڑے  ہوندن، ہک مہینہ ویساکھ 31 ݙیہاڑے دا ہوندے تے ݙو مہینے جیٹھ تے ہاڑ 32 ݙیہاڑے دے ہوندن۔ دیسی مہینے دی تاریخ ہر روز تبدیل تھیندی ہے۔

## بکرمی ماہ (شمسی)

## بکرمی ماہ (قمری)

بکرمی تقویم (جنتری) وِچ ہک ݙیہاڑے دے 8 پہر ہوندن، علاقائی ٻولیاں وچ اینکوں اٹھ پار آکھیا ویندا ہے۔ ہک پہر جدید گھڑی دے مطابق ترائے گھنٹیاں دا ہوندے۔

## پہریں دے نام:
**دھمی دا ویلا**: سویرے6 وجے توں 9 وجے تک دا ویلا

**ڈپارہیں دا ویلا**: سوریرے9 وجے توں ݙینہہ 12 وجے تک دا ویلا

**پیشی دا ویلا**: ݙینہہ12وجے توں 3 وجے تک دا ویکا

**دیگر دا ویلا**:  3 وجے توں شام 6 وجے تک دا ویلا

**نماشیں دا ویلا**: شام 6 وجے توں رات 9 وجے تک دا ویلا

**کفتاں دا ویلا**: رات 9 وجے توں رات 12 وجے تک دا ویلا

**ادھ رات دا ویلا**: رات 12 وجے توں 3 وجے تک دا ویلا

**اسور دا ویلا**: سویرے 3 وجے توں سویرے 6 وجے تک دا ویلا

لفظ "ویلا" وقت دے مطلب وچ برصغیر دی کئی ٻولیا ں وچ ٻولیا ویندا ہے۔

## حوالہ
عشرہ

عشرہ دا مطلب ݙاہ ہے۔ وقت دی ہک اکائی عشرہ وی ہے جیہڑی ݙاہ ٻیاں اکائیاں دے برابر ہوندی ہے۔ ݙاہ ݙینہہ، ݙاہ راتیں، ݙاہ مہینے، ݙاہ سال، ݙاہ صدیاں وِچوں ہر ہک کوں ہک عشرہ آکھیا ویندا ہے۔

## حوالہ
رمضان

ماہ رمضان (رمضان عربی زبان دا لفظ ہے) ہجری تقویم دا ناواں مہینہ ہے جیہڑا شعبان دے بعد آندے۔ مسلمانیں دے نیڑے ایہ مہینہ ٻیاں ہجری مہینیاں دی نسبت ٻہوں  خصوصیت تے مقام آلا سمجھیا ویندے۔ ایں مہینے وِچ اسلام دا ہک اہم رکن روزہ رکھا ویندے۔ روزے دے ݙینہاںوِچ فجر توں سورج دے بݙݨ  تک کھاوݨا پیوݨا منع ہوندے۔ ایں مہینے وچ مسلمانیں دی مقدس کتاب قرآن مجید مکمل تھئی۔

رمضان دے مہینے دا آغاز 29 شعبان کوں چندر ݙیکھݨ دے بعد تے چاند نظر نہ آوݨ دی صورت وچ 30 شعبان دے بعد تھیندے۔ اڳلے ݙینہہ پہلا رمضان ہوندے۔ رمضان دے ختم تھیوݨ دے بعد مسلمان عید الفطر منیندن۔

## رمضان دی اصل
رمضان دا ناں زمانہ جاہلیت وچ وی موجود ہئی تے مہینے دے ناں دے طور تے استعمال تھیندا ہئی۔ رمضان عربی زبان دا لفظ ہے، ایندے معنی ٻہوں گرمی دے ہن۔ جݙݨ ایندا ناں رکھیا ڳیا ہئی، اوں ویلے ٻہوں گرمی دا موسم ہئی، ایں واسطے ایندا ناں رمضان رکھ ݙتا ڳیا۔

## اسلام وِچ رمضان دی اہمیت
اللہ رب العزت نے قرآن مجید وِچ فرمایا:

"شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ"

ترجمہ:

"رمضان دا مہینہ (اوہ ہے) جیندے وچ قرآن لہایا ڳیا ہے، جیہڑا لوکیں کیتے ہدایت ہے تے (جیندے وِچ) رہنمائی کرݨ آلی تے (حق تے باطل وِچ) امتیاز کرݨ آلی واضح نشانیاں ہن۔ پس تساں وچوں جو کوئی ایہ مہینہ پا ڳھنے، اوہ ایندے روزے ضرور رکھے تے جیہرا کوئی بیمار ہووے یا سفر تے ہووے، تاں ٻیاں ݙینہاں (دے روزیاں) نال گنتی پوری کرے۔ اللہ تہاݙے نال آسانی چاہندے تے تہاݙے نال دشواری نہیں چاہندا۔ تے ایں واسطے جو تساں گنتی پوری کر سکو تے ایں واسطے جو اللہ نے تہاکوں جیہڑی ہدایت ݙتی ہے، ایندے تے اللہ دی بڑائی بیان کرو تے ایں واسطے جو تساں شکر گزار بݨ ونڄو۔"

## حوالہ
جنوری

جنوری گریگورین سال دا پہلا مہینہ ہے۔ شمالی نصف کرہ وچ ایں مہینے وچ سردی دا موسم ہوندے جݙاں  جنوبی نصف کرہ وچ گرمیاں دا موسم ہوندے۔ قدیم زمانے وچ ایہ سال دا یارھواں مہینہ شمار تھیندا ہئی۔

## ناں
ایں مہینے دا ناں قدیم روم دے دروازے تے رستے دے دیوتا "جینس" یا "جانوس" (Janus) دے ناں تے رکھیا ڳیا ہے۔

## حوالہ
مہینا

مہینا وقت دی ہک اکائی ہے، جیہڑی کیلنڈر وچ استعمال تھیندی ہے۔ ایندا دورانیہ چند ردی زمین دے پاسوں ہک مکمل گردش تے منحصر ہے۔ شمسی کیلنڈریں وچ ہک مہینہ عام طور تے 30 یا 31 ݙینہاڑے دا ہوندے جݙاں جو قمری کیلنڈر وچ 29 یا 30 ݙیہاڑے  ہوندے ہن۔

## اسلامی مہینے
اسلامی کیلنڈر جیہڑا چندر دے حساب تو ترتیب ݙتا ویندا ہے، ٻارہ مہینیں تے مشتمل ہوندا ہے۔ اسلامی مہینے درج زیل ہن:

# محرّم
# صفر
# ربیع الاول
# ربيع الآخر یا ربیع الثانی
# جمادی الاول
# جمادى الآخر یا جمادی الثانی
# رجب
# شعبان
# رمضان
# شوّال
# ذوالقعدہ
# ذوالحجہ

## حوالہ
لالی وڈ

thumb|پاکستانی فلم انڈسٹری
لالی وڈ، پاکستان دی فلمی صنعت دا غیر رسمی ناں ہے، جیہڑا مُلک دے سنیما دی تاریخ، اڳوتری اتے چیلنجز دی عکاسی کریندے۔ ایہ ناں ہالی وڈ (Hollywood) دی طرز تے 1989 وچ فلمی صحافی سلیم ناصر نے ݙتا، جیہڑا لاہور نال جُڑیا ہویا ہئی، کیوں جو اوں ویلے پاکستانی فلم انڈسٹری دا مرکز لاہور ہئی۔

## لالی وڈ دی تاریخ

پاکستان دی فلمی صنعت دا آغاز 1947 وچ قیامِ پاکستان دے بعد تھیا۔ پہلی پاکستانی فلم تیری یاد 1948 وچ ریلیز تھئی، جئیں مقامی سنیما دی بُنیاد رکھی۔ 1950 اتے 1960 دی دہائی کوں لالی وڈ دا سنہری دور آکھیا ویندے، کیوں جو اوں ویلے فلماں دی تعداد اتے معیار ݙوہیں اچی سطح تے ہَن۔ وحید مراد، محمد علی، زیبا، شمیم آرا، اتے نغمہ جہیں ستارے فلم بیناں دے دلاں تے راج کریندے ہَن، جݙاں جو نور جہاں، مہدی حسن، احمد رشدی، اتے نیرہ نور دی آواز فلماں دی جاݨ بݨدی ہئی۔

1970 دی دہائی وچ فلمی صنعت وچ مزید اڳوتری تھئی، پر 1980 دے بعد فلماں وچ معیار دی کمی، غیر معیاری کہاݨیاں، اتے وی سی آر کلچر دی آمد نے سنیما گھراں کوں متاثر کرݨ شروع کر ݙتا۔ 1990 دی دہائی وچ، بھارت دیاں فلماں دی غیر قانونی نمائش اتے جدید تقاضیاں کوں نہ اپناوݨ پاروں لالی وڈ زوال دا شکار تھی ڳئی۔

## لالی وڈ دی بحالی

2000 دے بعد، پاکستانی فلمی صنعت نے نویں راہ تلاش کرݨ دی کوشش کیتی۔ "خدا کے لیے" (2007) اتے "بول" (2011) جہیں فلماں نے ہک نویں لہر پیدا کیتی، جیہڑی بعد وچ "وار" (2013)، "جوانی پھر نہیں آنی" (2015)، "پرواز ہے جنون" (2018)، اتے "دی لیجنڈ آف مولا جٹ" (2022) جہیں کامیاب فلماں دی صورت وچ اڳوں ودھی۔ جدید ٹیکنالوجی، بہتر اسکرپٹ، اتے بین الاقوامی معیار دی پروڈکشن نے لالی وڈ کوں ول زندہ کر ݙتا۔

## چیلنجز اتے اڳوتر

لالی وڈ کوں اڄ وی کئی چیلنجز دا سامݨا ہے، جیویں جو بجٹ دی کمی، سینما گھراں دی محدود تعداد، اتے بھارتی و ہالی وڈ فلماں دا دباؤ۔ تاہم، نیٹ فلیکس، ایمازون پرائم، اتے ٻئے ڈیجیٹل پلیٹ فارمز نے پاکستانی فلم میکرز کیتے نویں مواقع پیدا کیتے ہِن۔ جے کہاݨیاں وچ نواں پن، تکنیکی معیار، اتے تخلیقی صلاحیتاں کوں مزید ودھایا ونڄے، تاں لالی وڈ عالمی سطح تے آپݨی سُنڄاݨ مضبوط کر سڳدی ہے۔

## نتیجہ

لالی وڈ پاکستان دی ثقافتی اتے فلمی تاریخ دا اہم حصہ ہے۔ اگرچہ ایہ کئی اُتار چڑھاواں دا شکار ریہی ہے، پر نویں نسل دے فلمسازاں اتے ناظرین دی دلچسپی نے اِیں کوں ول ہک اُمید ݙتی ہے۔ جے صحیح سمت وچ کم کیتا ونڄے، تاں پاکستانی فلم انڈسٹری نہ صرف مُلک وچ بلکہ بین الاقوامی سطح تے وی آپݨی جاہ بݨا سڳدی ہے۔
سینٹ ڈینس دو مہینے

سینٹ ڈینس دو مہینے (فرانسیسی: Saint-Denis-du-Maine) فرانس دا ہک کمیون ہے جیہرا کینٹن آف میسلی-دو-مہینے (Canton of Meslay-du-Maine) وچ واقع ہے۔

## تفصیلات:
سینٹ ڈینس دو مہینے دا رقبہ 14.55 مربع کلومیٹر ہے تے اِچ ڄَمݨ آلے لوکاں دی گنتی307 ہے۔ ایہ 63 میٹر دی بلندی تے سطح سمندر کنوں اتے واقع ہے۔

## حوالہ
یارموتھ (سی ڈی پی)، مہینے

یارموتھ (سی ڈی پی)، مہینے (انگریزی: Yarmouth (CDP), Maine) ریاستہائے متحدہ امریکا دا ہک رہائشی علاقہ ہے جو کیمبرلینڈ کاؤنٹی وچ ہے۔

## تفصیلات:
یارموتھ (سی ڈی پی)، مہینے دا رقبہ 13.8 مربع کلومیٹر ہے تے  ڄَمݨ آلے لوکاں دی گنتی5,869 ہے۔ ایہ 24.08 میٹر دی بلندی تے سطح سمندر کنوں اتےہے۔

## حوالہ
سین-سگسموند، مہینے-یت-لوئر

سین-سگسموند، مہینے-یت-لوئر (فرانسیسی: Saint-Sigismond, Maine-et-Loire) فرانس دا ہک فرانسیسی کمیون ہے جیہڑا Canton of Le Louroux-Béconnais وچ وہے۔

## تفصیلات
سین-سگسموند، مہینے-یت-لوئر دا رقبہ 12.72 مربع کلومیٹر ہے تے ایندی مجموعی آبادی 312 افراد تے مشتمل ہے تے 68 میٹر سطح دریا توں بلندی تے واقع ہے۔

## حوالہ
سینٹ فیکڑے سر مہینے

سینٹ فیکڑے سر مہینے (فرانسیسی: Saint-Fiacre-sur-Maine) فرانس دا ہک کمیون ہے جو لوائر-اتلانتیک (Loire-Atlantique) وِچ  ہے۔

## تفصیلات:
سینٹ فیکڑے سر مہینے دا رقبہ 5.97 مربع کلومیٹر ہے تے اچ ڄَمݨ آلے لوکاں دی گنتی1,162 ہے۔ ایہ 53 میٹر دی بلندی تے سطح سمندر کنوں اتے واقع ہے۔

## جاڑا شہر:
سینٹ فیکڑے سر مہینے دا جاڑا شہر Échichens ہے۔

## حوالہ
حج دے مہینے

حج دے مہینے ایہ ہِن: شوال، ذی القعدہ تے ذی الحجہ۔ مناسک حج ذی الحجہ دی 8 توں 12 تاریخ تائیں ادا کِیتے ویندن۔

## قرآن پاک وِچ ارشاد:
"الحج أشهر معلومات فمن فرض فيهن الحج فلا رفث ولا فسوق ولا جدال في الحج وما تفعلوا من خير يعلمه الله وتزودوا فإن خير الزاد التقوى واتقونِ يا أولي الألباب" (سورۃ البقرہ:197)

ترجمہ:

حج دے کجھ مہینے مقرر ہن، جیڑھا کوئی انہاں وِچ حج دا ارادہ کرے تاں اوندے کیتےحج دے دوران بے حیائی، گناہ تے لڑݨ  جائز کائنی۔ تے جو نیکی تساں کرو، اللہ اوندا ڄاݨݨ آلا ہے۔ تے زادِ راہ ڳھن گھِݨو، بہترین زادِ راہ تقویٰ ہے تے اے عقل آلو، میکیں ݙرو۔
یارک ہاربر، مہینے

thumb|York Street and the Lancaster Building, c. 1922
یارک ہاربر، مہینے (انگریزی: York Harbor, Maine) ریاستہائے متحدہ امریکا دا ہک رہائشی علاقہ ہے جو یارک کاؤنٹی وِچ واقع ہے۔

## تفصیلات:
یارک ہاربر، مہینے دا رقبہ 9.1 مربع کلومیٹر ہے تے اِچ ڄَمݨ آلے لوکاں دی گنتی3,033 ہے۔ ایہ 14 میٹر دی بلندی تے سطح سمندر کنوں اُتے واقع ہے۔

## حوالہ
پنجاب دے اضلاع

پنجاب پاکستان دے چار صوبیاں وچوں ہک ہے۔ ایہ آبادی دے لحاظ نال پاکستان دا سب توں وݙا صوبہ ہے جبکہ رقبے دے لحاظ نال ایہ ݙوجھا وݙا صوبہ ہے۔ صوبے دے 41 اضلاع ہن۔ صوبائی دارالحکومت تے سب توں وݙا شہر لاہور ہے۔ صوبے دے ٻئے وݙے شہراں وچ فیصل آباد، راولپنڈی، گوجرانوالہ، ملتان، سرگودھا، سیالکوٹ، بہاولپور تے گجرات شامل ہن۔

## پنجاب، پاکستان دے ڈویژناں دی فہرست
پاکستان وچ، ڈویژن ہک انتظامی اکائی ہے جیہڑی ہک ضلعے توں درجہ بندی وچ وݙی ہے، لیکن ہک صوبے توں درجہ بندی وچ ڳھٹ ہے۔ پنجاب وچ ناؤں ڈویژن ہن، جنہاں وچوں ہر ہک وچ ترائے توں چھی اضلاع شامل ہن۔

## اضلاع دی فہرست

## حوالہ
محرم (مہینہ)

محرم اسلامی تقویم دا پہلا مہینہ ہے۔ اینکوں محرم الحرام وی آکھیا ویندے۔ اسلام توں پہلے وی ایہ مہینہ انتہائی قابل احترام سمجھیا ویندا ہئی۔ اسلام نے ایہ احترام جاری رکھیا۔ یں مہینے وچ جنگ تے جدل منع ہے۔

## واقعات

## واقعات

* 1 محرم یا 10 محرم - جنگ ذات الرقاع
* 1 محرم - واقعہ شعب ابی طالب
* 2 محرم : حضرت امام حسین علیہ السلام دی کربلا آمد
* 3 محرم - عمر بن سعد دی کربلا آمد
* 5 محرم - حصین بن نمیر دا لشکر کربلا پہنچیا
* 6 محرم _ حبیب ابن مظاہر دی بنی اسد کوں تعاون دی درخواست
* 6 محرم : تقریباً 30 ہزار یزیدی فوج کربلا آئی۔
* 7 محرم : قافلہ حسینی پر پاݨی بند کیتاڳیا۔
* 11 محرم : روانگی اسیران کربلا توںکوفہ
* 17 محرم : اصحاب فیل تے نزول عذاب
* 2ھ۔ 18 محرم : قبلہ تبدیل کیتا ڳیا کعبہ
* 7ھ – غزوہ خیبر
* 8ھ – محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نےصفیہ بنت حیی بن اخطب دے نال نکاح کیتا۔

### شہادت و وفات

* 1 محرم - رحلت جناب محمد ابن حنفیہ
* 61ھ۔ 10 محرم کوں جمعہ دے ݙینہہ حسین ابن علی تے انہیں دے رفقا دی شہادت (عاشورہ)
* 95ھ – 25 محرم : امام زین العابدین علی ابن حسین دی شہادت تےوفات جناب فضہ
* 27 محرم : صحابی رسول حضرت میثم تمار دی شہادت
* 20 محرم : صحابی رسول حضرت بلال مؤذن دی وفات

## ماہ محرم دی عظمت
قرآن وِچ اللہ رب العزت دا فرمان ہے:

"یقینا اللہ تعالٰی دے کول مہینیاں دی تعداد 12 ہے تے (ایہ تعداد) ایں ݙینہاں توں قائم ہے جݙاں توں آسمان تے زمین کوں اللہ نے پیدا فرمایا ہئی، انہاں وچوں چار حرمت تے ادب آلے مہینے ہن، ایہی درست تے صحیح دین ہے، تساں انہاں مہینیاں وِچ اپݨی جاناں تے ظلم تے ستم نہ کرو، تے تساں تمام مشرکاں نال جہاد کرو جیویں جو اوہ تہاݙے  نال لڑدن، تے تہاکوں پتہ ہووےجو اللہ تعالٰی متقیاں دے نال ہے۔"

## حوالہ
علی گڑھ انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی

علی گڑھ انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی کراچی، پاکستان وِچ قائم فنی تے تکنیکی تعلیم دا ہک ادارہ ہے جیہڑا علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے سابقہ طالب علماں دی تنظیم علی گڑھ مسلم یونیورسٹی اولڈ بوائز ایسوسی ایشن پاکستان نے 1989ء وِچ قائم کیتا۔ ایں ادارے دا سرسید یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی کراچی تے سندھ بورڈ آف ٹیکنیکل ایجوکیشن کراچی نال الحاق ہے۔ ایں ادارے وچ انفارمیشن ٹیکنالوجی، الیکٹرونکس، الیکٹریکل تے بائیو میڈیکل دے شعبیاں وچ ترائے سالہ ڈپلوما آف ایسوسی ایٹ انجینئری (DAE)، کمپیوٹر سائنس تے بائیو انفارمیٹکس دے شعبیاں وِچ بی ایس (BS) تے مختلف شعبیاں وِچ ایم ایس (MS) دے پروگرام تے مشتمل تعلیم ݙتی ویندی ہے۔

## حوالہ
دانشگاہ چناب، شورکوٹ

دانشگاہ چنابشورکوٹ، پنجاب، پاکستان دی ہک دانشگاہ ہے۔

## حوالہ
پنجاب گروپ آف کالجز

پنجاب گروپ آف کالجز پاکستان وچ کالجاں، جامعات تے تنظیماں دا اتحاد ہے۔ جیندا قیام 1985ء وِچ عمل وچ آیا۔ ایں اتحاد دے تحت چلݨ آلے تقریباً تمام کالجز صوبہ پنجاب وچ ہن، تاہم وفاقی دارالحکومت اسلام آباد تے خیبر پختونخوا وچ پشاور، ایبٹ آباد تے مردان وچ کالجز ایندے تحت چلدے ہن۔

## کالجز

* پنجاب گروپ آف کالجز، پتوكى
* پنجاب گروپ آف کالجز، پاکپتن
* پنجاب گروپ آف کالجز، لاہور
* پنجاب گروپ آف کالجز، اسلام آباد
* پنجاب گروپ آف کالجز، گجرات
* پنجاب گروپ آف کالجز، فیصل آباد
* پنجاب گروپ آف کالجز، راولپنڈی
* پنجاب گروپ آف کالجز، بورے والا
* پنجاب گروپ آف کالجز، رحیم یار خان
* پنجاب گروپ آف کالجز، سیالکوٹ
* پنجاب گروپ آف کالجز، گوجرانوالہ
* پنجاب گروپ آف کالجز، سرگودھا
* پنجاب گروپ آف کالجز، بھکر
* پنجاب گروپ آف کالجز، ملتان
* پنجاب گروپ آف کالجز، جہلم
* پنجاب گروپ آف کالجز، گوجرخان
* پنجاب گروپ آف کالجز، واہ کینٹ
* پنجاب گروپ آف کالجز، کھاریاں
* پنجاب گروپ آف کالجز، ایبٹ آباد
* پنجاب گروپ آف کالجز، اٹک
* نجاب گروپ آف کالجز، بہاولپور
* پنجاب گروپ آف کالجز، بھلوال
* پنجاب گروپ آف کالجز، چکوال
* پنجاب گروپ آف کالجز، چیچہ وطنی
* پنجاب گروپ آف کالجز، چنیوٹ
* پنجاب گروپ آف کالجز، چشتیاں
* پنجاب گروپ آف کالجز، ڈسکہ
* پنجاب گروپ آف کالجز، ڈیرہ غازی خان
* پنجاب گروپ آف کالجز، گوجرہ
* پنجاب گروپ آف کالجز، ہارون آباد، بہاولنگر
* پنجاب گروپ آف کالجز، حافظ آباد
* پنجاب گروپ آف کالجز، حیدرآباد، سندھ
* پنجاب گروپ آف کالجز، جڑانوالہ
* پنجاب گروپ آف کالجز، جوہرآباد
* پنجاب گروپ آف کالجز، جہلم
* پنجاب گروپ آف کالجز، جھنگ
* پنجاب گروپ آف کالجز، کامونکی
* پنجاب گروپ آف کالجز، قصور
* پنجاب گروپ آف کالجز، خانیوال
* پنجاب گروپ آف کالجز، کوٹ ادو
* پنجاب گروپ آف کالجز، لیہ
* پنجاب گروپ آف کالجز، لیاقت پور
* پنجاب گروپ آف کالجز، میلسی
* پنجاب گروپ آف کالجز، منڈی بہاوالدین
* پنجاب گروپ آف کالجز، میانوالی
* پنجاب گروپ آف کالجز، میرپور،آزاد کشمیر
* پنجاب گروپ آف کالجز، نارووال
* پنجاب گروپ آف کالجز، پھالیہ
* پنجاب گروپ آف کالجز، ساہیوال
* پنجاب کالجز سمندری
* پنجاب گروپ آف کالجز، ضلع ننکانہ صاحب
* پنجاب گروپ آف کالجز، شکرگڑھ
* پنجاب گروپ آف کالجز، شیخوپورہ
* پنجاب گروپ آف کالجز، ٹوبہ ٹیک سنگھ
* پنجاب گروپ آف کالجز، وزیر آباد
* پنجاب گروپ آف کالجز، فتح جنگ
* پنجاب گروپ آف کالجز، مياں چنوں
* پنجاب گروپ آف کالجز، وہاڑی
* پنجاب گروپ آف کالجز، میلسی
* پنجاب گروپ آف کالجز ضلع لودھراں
* پنجاب گروپ آف کالجز، لیاقت پور
* پنجاب گروپ آف کالجز، سدقباد
* پنجاب گروپ آف کالجز، چنی کالان
* پنجاب گروپ آف کالجز، دیپالپور
* پنجاب گروپ آف کالجز، پنڈ دادنخان

## حوالہ
اسلامیہ کالج لاہور

thumb|اسلامیہ کالج لاہور
اسلامیہ کالج  لاہور، پنجاب، پاکستان وچ جامعہ پنجاب نال منسلک ترائے کالجز ہن:

* اسلامیہ کالج، سول لائنز لاہور
* اسلامیہ کالج، ریلوے روڈ لاہور
* اسلامیہ کالج، کوپر روڈ لاہور (تریمتیں کیتے)

اینکوں انجمن حمایت اسلام نے 1892ء وچ قائم کیتا۔ تحریک پاکستان کیتے اسلامیہ کالج لاہور نے کلیدی کردار ادا کیتا۔ بانی پاکستان محمد علی جناح ایں کالج وچ آئے تے طلبہ نال خطاب کیتا۔

## قابل ذکر فارغ التحصیل طلبہ

### دینی علما

* محمد عبد الوہاب
* سید فیض الحسن شاہ

*

### [[سیاست دان]]

* سرتاج عزیز
* چوہدری رحمت علی
* سردار محمد ابراہیم خان
* معراج خالد
* معین الدین احمد قریشی

### عدلیہ اور حکومتی عہدہ دار

* ایس اے رحمان
* محمد یعقوب علی
* شیخ انوار الحق
* شیخ ریاض احمد

### کھݙاڑی

* خان محمد
* امتیاز احمد (کرکٹ کھلݙاڑی)
* نذر محمد
* گل محمد
* مقصود احمد
* سعید احمد (کرکٹ کھلݙاڑی)
* آصف مسعود
* جہانگیر خان
* وسیم اکرم
* علیم ڈار
* عاقب جاوید
* اشرف علی
* اسد رؤف

### صحافی

* حمید نظامی، بانی *[[روزنامہ نوائے وقت]]*
* مجید نظامی

### دیب، شاعر اور فنکار

* مجید امجد
* ناصر کاظمی
* واصف علی واصف
* امجد اسلام امجد
* محمد رفیع خاور(ننھا)

## حوالہ
گورنمنٹ اسلامیہ سائنس کالج، کراچی

گورنمنٹ اسلامیہ سائنس کالج کراچی، پاکستان وِچ واقع ہے۔ ایہ پاکستان دے وݙے کالجاں وچوں ہک ہے۔ کالج سائنس، قانون، کامرس تے آرٹس دی فیکلٹی فراہم کریندا ہے۔ ایہ داؤد کالج آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی دے بالکل سامݨے واقع ہے۔

## تاریخ
عبد الرحمن محمد قریشی ستارہ سکولیں تے کالجیں دے بانی ہن جیہڑے انہاں دی اپݨی ذاتی انتظامیہ دے تحت چلدے ہن۔ انہاں نے کراچی وچ قریشی نائٹ کالج دا تعارف کرایا۔ انہاں دا انتقال 22 جون 1989 کوں تھیا۔

## قابل ذکر سابق طلبہ

* متحدہ قومی موومنٹ دے الطاف حسین
* ظہیر عباس ، کرکٹ کھݙاڑی 
* شاہد آفریدی ، کرکٹ کھݙاڑی  
* آصف مجتبیٰ ، کرکٹ کھݙاڑی  
* منور الزماں ، اولمپیئن  
* تصدق سہیل (1930–2017)، مصور تےمختصر کہانی دے مصنف 
* عظیم حفیظ ، کرکٹ کھݙاڑی 

## حوالہ
علامہ اقبال میڈیکل کالج

علامہ اقبال میڈیکل کالج 1975 وِچ قائم تھیا، لاہور، پنجاب، پاکستان وِچ واقع طب دا نجی کالج ہے۔ جناح ہسپتال کوں تدریسی اسپتال دے طور تے کالج دے نال منسلک کیتا ڳیا ہے۔

## سابق پرنسپل

* پروفیسر اے ایچ اعوان
* پروفیسر اعجاز احسن
* پروفیسر افتخار احمد
* پروفیسر ایس اے آر گردیزی
* پروفیسر مسز اقبال رشید میاں
* پروفیسر منور حیات
* پروفیسر نصیر محمود اختر
* پروفیسر محمود علی ملک
* پروفیسر ریاض احسان صدیق
* پروفیسر آئس محمد
* پروفیسر خلیل الرحمان
* پروفیسر آئس محمد
* پروفیسر سبط الحسنین سید
* پروفیسر جاوید اکرم
* پروفیسر محمد راشد ضیاء
* پروفیسر ڈاکٹر عارف تجمل

## احاطہ

## طلبہ دی زندگی
علامہ اقبال میڈیکل کالج دے موجودہ تے سابق طلبہ کوں ’’اقبالین‘‘ آکھیا ویندا ہے۔

## سٹوڈنٹ کلب تے سوسائٹیز
طلبہ دے کلبیں دی نوعیت وچ ماہرین تعلیم، ہم نصابی، غیر نصابی تے کھیݙیں دے کلب شامل ہن۔ اے آئی ایم سی طلبہ دے 14 سپورٹس کلب تے سوسائٹیز ہن۔

## کالج میگزین دا ایڈیٹوریل بورڈ

* ڈراما کلب
* روئنگ کلب
* سوئمنگ کلب
* لٹریری کلب
* بیڈمنٹن کلب
* ٹینس کلب
* قرات سوسائٹی
* جمناسٹک کلب
* فٹ بال کلب
* کرکٹ کلب
* ہاکی کلب
* ٹیبل ٹینس کلب
* سکواش کلب
* ہائکنگ کلب
* باسکٹ بال کلب

## طلبہ یونینز
1979 وچ طلبہ یونین دا پہلا الیکشن تھیا۔ جنرل سیکرٹری منصور احمد خان۔ محمد اشرف چوہان۔ ݙوجھا سٹوڈنٹس یونین الیکشن 1980 وچ تھیا۔ محمد امجد چیمہ جنرل سیکرٹری۔ اختر رشید

## اشاعتیں
علامہ اقبال میڈیکل کالج دا سالانہ کالج میگزین شاہین ہے جیہڑا طلبہ دے زیر انتظام ہے۔

## سابق طلبہ
علامہ اقبال میڈیکل کالج ایلومنائی ایسوسی ایشن آف نارتھ امریکا

## اقبالینز فارغ التحصیل طلبہ
برطانیہ تے آئرلینڈ وچ اقبالینز دی سوسائٹی (SIUKA)

## حوالہ
آرمی میڈیکل کالج

آرمی میڈیکل کالج پاکستان دا ہک طبی درس گاہ ہے جیہڑا راولپنڈی وِچ واقع ہے۔
ایوب طب کالج

ایوب طب کالج، خیبر پختونخوا دے شہر ایبٹ آباد وچ ہے۔ ایہ سرکاری درسگاہ خیبر طب یونیورسٹی پشاور نال الحاق شدہ ہے۔ 2008ء وچ اتھاں تقریباً 1250 طالب علم مختلف شعبہ جات وچ طب دی تعلیم حاصل کر یندے ہن۔ ایہ درسگاہ صوبہ خیبر پختونخوا دے انتہائی قابل اساتذہ دی خدمات تے بہترین طبی تعلیم فراہم کرݨ آلے اداریاں وچ شمار تھیندی ہے۔

## تاریخ
ایوب طب کالج دی بنیاد مئی 1979ء وِچ حکومت پاکستان تے حکومت خیبر پختونخوا دی باہمی رضامندی نال رکھی ڳئی تاکہ طب دی تعلیم نہ صرف پشاور توں متصل علاقیاں توں باہر فراہم کیتی ونڄ سڳے بلکہ ہزارہ ڈویژن تے شمالی علاقہ جات وِچ بہتر تعلیم تے ترقی دے نویں مواقع وی دستیاب تھیون۔ ایہ درسگاہ طبی تعلیم دی پہلی جماعت سو طالب علماں تے مشتمل ہئی تے شروع وِچ ایبٹ آباد وِچ واقع تعلیمی مرکز وِچ تعلیم ݙتی ڳئی،  ایندے حالیہ عمارت تعمیر نہ تھی ڳئی۔ 30 دسمبر 1990ء کوں ایہ درسگاہ سرکاری طور تے ایندے حالیہ عمارت وِچ مکمل طور تے منتقل کر ݙتی ڳئی۔ ایندے دا ناں سابق صدر پاکستان ایوب خان دے ناں تے رکھیا ڳیا ہے جیہڑا نال آلے شہر ہری پور نال تعلق رکھیندے ہن۔ ہݨ ایہ درسگاہ پاکستان وِچ طب دی تعلیم دے حوالے نال ہک قابل قدر ادارے دے طور تے مشہور ہے۔

## سہولیات
ایوب طبی کالج وِچ طب دی تعلیم کیتے عمارات، تدریسی ہسپتال، نرسنگ سکول تے پیرا میڈیکل دے ادارے دیاں سہولیات دستیاب ہن۔ اتھاں تدریسی، انتظامی عملے تے طالب علماں کیتے تمام تر رہائشی تے انتظامی سہولیات موجود ہن۔ طبی اسکول وِچ 4 تدریسی ہال، لیبارٹری، میوزیم تے لائبریری دیاں سہولیات دستیاب ہن۔

## الحاق تے تصدیق
ایوب میڈیکل کالج مکمل طور تے پاکستان میڈیکل کونسل، جنرل میڈیکل کونسل برطانیہ تے آئرلینڈ توں تصدیق شدہ ادارہ ہے۔ مزید براں اتھاں فراہم کیتی ونڄݨ آلی تدریسی سہولیات دی تصدیق اقوام متحدہ دے عالمی ادارہ برائے صحت نے وی کیتی ہے۔ حکومت پاکستان دے ادارے “کالج آف فزیشن اینڈ سرجن“ نے اتھاں میڈیسن، جراحی، زچہ تے بچہ دی صحت تے بیماریاں دی تشخیص دے حوالے نال مکمل اعتماد دا اظہار کیتا ہے۔ برطانیہ دے نامی گرامی ادارے رائل کالج برائے صحت زچہ تے بچہ نے اتھاں واقع متعلقہ شعبہ دی مکمل تصدیق کر رکھی ہے تے اتھاں توں فارغ التحصیل طلبہ کوں طبی سہولیات تے ٹریننگ فراہم کرݨ دی ذمہ داری وی چاتی ہوئی  ہے۔

ایہ درسگاہ توں فارغ تھیوݨ آلے طلبہ کوں جامعہ خیبر برائے طب دی جانب توں طب دیاں اسناد ݙتیاں ویندیاں ہن۔
٢٦ فروری

## واقعات

* 1531ء ۔اسپین دے شہر لسبن وچ ہولناک زلزلہ آیا جیندے وچ  ٢٠ہزار توں زائد افراد ہلاک تھئے۔ 
* 1797ء ۔بینک آف انگلینڈ نے پہلا پاونڈ دا نوٹ جاری کیتا۔ 
* 1924ء ۔جرمنی دے شہرمیونخ وچ ہٹلر دے خلاف مقدمہ شروع تھیا۔ 
* 1952ء ۔برطانیہ نے ایٹم بم بݨایا۔ 
* 1980ء - پاکستان وچ وفاقی شرعی عدالت قائم تھئی۔
* 1984ء ۔بیروت توں امریکی فوجی دستے واپس ڳئے جیہڑے صدر ریگن نے 1982 وچ بیروت وچ امن قائم کرݨ کیتے بھیڄے ہن۔ 
* 1991ء ۔ٹم برنرز لی نے پہلا ویب براؤزر ورلڈ وائب ویب متعارف کرایا۔ 
* 2004ء۔ امریکہ نے اپݨے شہریاں کوں 23 سال بعد لیبیا دا سفر کرݨ دی اجازت ݙتی۔ 
* 2009ء۔ شریف برادران (نواز شریف تے شہباز شریف) دی نااہلی دے بعد پنجاب اسمبلی وچ مسلم لیگ ن دے اراکین دا داخلہ ممنوع تھیا، اسپیکر نے اسمبلی دے ٻاہر پوڑیاں تے اجلاس دی صدارت کیتی۔ 
* 2025ء  امریکہ تے  یوکرین دے درمیان معدنیات نال تعلق رکھݨ آلے معاہدے دے فریم ورک تے اتفاق تھیا۔

## ولادت

* 1802ء - وکٹر ہیوگو، فرانسیسی مصنف، شاعر، ڈراما نگار
* 1903ء - گیلیو ناٹا، اطالوی کیمسٹ
* 1909ء - طلال بن عبداللہ، شاہ اردن
* 1928ء - آرئیل شارون، اسرائیلی جنرل تے سیاست دان
* 1944ء - ظلِ ہما، پاکستانی گلوکار
* 1946ء - احمد زیول، مصری نژاد امریکی کیمسٹ
* 1954ء - رجب طیب اردوغان، ترکی سیاست دان
* 1959ء - احمد داؤد اوغلو، ترکی سیاسی سائنس دان

## وفات

* 1887ء - آنندی گوپال جوشی، ہندوستانی معالج
* 1931ء - اوتو والاخ، جرمن کیمسٹ
* 1969ء - لیوی اشکول، اسرائیلی فوجی تے سیاست دان، وزیر اعظم اسرائیل
* 1978ء - ڈاکٹر محمداحسن فاروقی (اردو ادیب، ماہرِ تعلیم) بمقام کراچی، پاکستان
* 1985ء - تجالنگ کوپمنس، ڈچ نژاد امریکی ماہر اقتصادیات
* 1998ء - تھیوڈور سکلٹز، امریکی ماہر اقتصادیات
* 2005ء - جیف رسکن پیر، امریکی کمپیوٹر سائنس دان، میکنتاش دا بانی
* 2016ء - احمد زیول، مصری نژاد امریکی کیمسٹ
* 2009ء - آغا سہیل، (پاکستان نال تعلق رکھݨ آلے اردو دے ممتاز افسانہ نگار، ناول نگار، نقاد تے محقق
* 2022ء - سونی رمداہن، ویسٹ انڈیز نال تعلق رکھݨ آلے کھݙاڑی(پ،1929ء

## حوالہ
٢٧ شعبان

27 شعبان ہجری قمری کیلنڈر دے مطابق سال دا 234واں ݙینہ ہے۔

**1298ھ**۔ ولادت آیت اللہ سید سبط نبی (25 جولائی 1881ء)

**1327ھ**۔ وفات مرزا حبیب اللہ مجتہد خراسانی؛ مجتہد، عارف تے دورہ قاجاریہ دے شاعر (13 ستمبر 1909ء)
امام زید بن علی

امام زید بن علی بن حسین بن علی بن ابی طالب (علیہم السلام) اہل بیت وچوں ہن تے شیعہ مسلماناں دے نزدیک ہک وݙے مذہبی رہنما ہن۔ انہاں دی ولادت 695ء وچ مدینہ منورہ وچ تھئی۔ او امام حسین (علیہ السلام) دے پوترے تے امام زین العابدین (علیہ السلام) دے پتر ہن۔

## حیات مبارکہ
امام زید بن علی نے اپݨے وقت دے اموی حکمران دے خلاف علم بغاوت بلند کیتا کیونکہ اوہ ظلم تے ناانصافی دے خلاف ہک عظیم جدوجہد کرݨ چاہندے ہن۔ انہاں دا مقصد اسلامی معاشرے وچ عدل تے انصاف کوں بحال کرݨ ہا۔

امام زید نے 740ء وچ کوفہ وچ اپݨی تحریک دا آغاز کیتا تے کافی لوگ انہاں دے نال شامل تھئے۔ انہاں دی تحریک کوں "زیدیہ" دے ناں نال ڄاݨا ویندے۔ زیدیہ شیعہ مسلماناں دی ہک شاخ ہے جیہڑی امام زید دے نظریات تے عمل کوں اپݨی بنیاد بݨیندی ہے۔ 
امام زید بن علی دی زندگی تے انہاں دی تحریک اسلامی تاریخ وچ ہک اہم موڑ ہے۔ انہاں دے نظریات تے عمل نے بعد وچ آوݨ والے کئی مذہبی تے سیاسی تحریکاں کوں متاثر کیتا۔ انہاں دی شہادت کوں ہک عظیم قربانی دے طور تے یاد کیتا ویندے تے انہاں دے پیروکار انہاں کوں ہک عظیم رہنما تے مجاہد سمجھدے ہن۔

امام زید بن علی دی زندگی تے انہاں دے کارنامے اسلامی تاریخ وچ ہک روشن باب ہن جیہڑے ہر دور دے مسلماناں کیتے ہک نمونہ ہن۔ انہاں دی قربانی تے جدوجہد کوں ہمیشہ یاد رکھا ویسی تے انہاں دے نظریات تے عمل توں سبق گھدا ویسی۔
## شہادت
امام زید بن علی دی تحریک دے دوران او بنو امیہ دے نال جنگ وچ مصروف رہے۔ آخر کار 740ء وچ اوہ کوفہ دے نیڑے ہک جنگ وچ شہید تھی ڳئے۔ انہاں دی شہادت نے انہاں دے پیروکاراں کوں ہک نواں جذبہ ݙتا تے انہاں دی تحریک کوں ہک نواں ولولہ ملیا۔

## حوالے
چانڈکا میڈیکل کالج

چانڈکا میڈیکل کالج  پاکستان دی ہک طبی درس گاہ ہے جیہڑی لاڑکانہ وِچ واقع ہے۔

## حوالہ
انتونیو ڈی ابرو

## انتونیو ڈی ابرو
انتونیو ڈی ابرو سولہویں صدی دا ہک مشہور پرتگالی مہم جو تے بحری افسر ہا جنہاں ایشیا اچ پرتگالی سلطنت دی توسیع اچ اہم کردار ادا کیتا ۔ او تقریباً 1480 اچ پیدا تھیا تے تقریباً 1514 اچ فوت تھیا ۔ ڈی ابرو دی زندگی مہم جوئی ، فتوحات تے نویں علاقیاں دی دریافت نال بھری ہوئی ہئی ۔ انہاں دی سب توں وݙی کامیابی مصالحیاں دے جزیریاں (مالوکو) تئیں پہلی یورپی مہم دی اڳواݨی ہئی ۔ 

## ابتدائی زندگی تے فوجی خدمات
ڈی ابرو دے ابتدائی حالات زندگی دے بارے اچ زیادہ معلومات موجود کینی ۔ لیکن ایہ معلوم ہے کہ او ہک تجربہ کار ملاح تے جنگجو ہا جنہاں پرتگال دی بحری فوج اچ شمولیت اختیار کیتی ۔ انہاں الفونسو ڈی البوکرک دی اڳواݨی اچ 1507 اچ ہرمز دی فتح اچ حصہ گھدا ۔ ہرمز ہک اہم تجارتی مرکز ہا جیڑھا پرتگالیاں دے ہتھ اچ آوݨ نال انہاں دی طاقت اچ وادھا تھیا ۔ 

## مالاکا دی فتح
1511 اچ ڈی ابرو الفونسو ڈی البوکرک دے نال مل تے مالاکا دی فتح اچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ مالاکا وی ہک اہم تجارتی بندرگاہ ہئی جیڑھا مصالحیاں دی تجارت دا مرکز ہا ۔ مالاکا دی فتح نال پرتگالیاں دا ایشیا دی تجارت تے کنٹرول مزید مضبوط تھیا ۔ ایں جنگ اچ ڈی ابرو زخمی وی تھیا ۔ 

## مالوکو دی مہم
مالاکا دی فتح دے بعد ، نومبر 1511 اچ ڈی ابرو چار جہازاں نال مصالحیاں دے جزیریاں (مالوکو) دی تلاش اچ روانہ تھیا ۔ ایہ مہم یورپی لوکاں دی پہلی مہم ہئی جیڑھی تیمور تے باندا جزائر تئیں پہنچی ۔ باندا جزائر اوں ویلھے لونگ تے جائفل سمیت قیمتی مصالحیاں دا واحد ذریعہ ہن ۔ ڈی ابرو دی ایہ مہم انتہائی اہم ہئی کیوں جو ایندے نال پرتگالیاں کوں مصالحیاں دی تجارت تے براہ راست کنٹرول حاصل کرݨ دا موقع ملیا ۔ 

## تیمور تے باندا جزائر دی دریافت
ڈی ابرو دی مہم تیمور تے باندا جزائر کوں یورپی نقشیاں تے متعارف کرایا ۔ انہاں جزائر دے بارے اچ یورپی لوکاں کوں پہلے کوئی خاص معلومات نہ ہن ۔ ڈی ابرو نہ صرف انہاں جزائر دی جغرافیائی معلومات حاصل کیتی بھل اتھوں دے رہائشی باشندیاں تے انہاں دی ثقافت دے بارے اچ وی معلومات جمع کیتیاں ۔ انہاں دی مہم دے نتیجے اچ پرتگالیاں دے تجارتی تعلقات انہاں جزائر نال قائم تھئے ۔ 

## مہم دے اثرات
ڈی ابرو دی مہم دے کئی اہم اثرات تھئے ۔ سب توں پہلا اثر ایہ ہا کہ پرتگالیاں کوں مصالحیاں دی تجارت تے کنٹرول حاصل کرݨ اچ مدد ملی ۔ ݙوجھا اہم اثر ایہ ہا کہ یورپی لوکاں کوں تیمور تے باندا جزائر دے بارے اچ معلومات ملیاں ۔ تریجھا اثر ایہ ہا کہ پرتگالی سلطنت دی توسیع اچ مدد ملی ۔ 

## موت تے میراث
ڈی ابرو دی موت دے حالات دے بارے اچ کوئی خاص معلومات موجود کینی ۔ خیال کیتا ویندا ہے کہ او 1514 دے آس پاس فوت تھیا ۔ بھانویں جو ڈی ابرو دی زندگی مختصر رہی لیکن انہاں دیاں مہیماں پرتگال دی تاریخ اچ اہم کردار ادا کیتا ۔ 

## ڈی ابرو دی مہم دی اہمیت
ڈی ابرو دی مہم کئی لحاظ نال اہم ہئی ۔ ایہ پہلی یورپی مہم ہئی جیڑھی مصالحیاں دے جزیریاں تئیں پہنچی ۔ ایندے نال پرتگالیاں کوں مصالحیاں دی تجارت تے کنٹرول حاصل کرݨ اچ مدد ملی ۔ ڈی ابرو دی مہم یورپی لوکاں کوں نویں علاقیاں تے ثقافتاں دے بارے اچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی مہم پرتگالی سلطنت دی توسیع اچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ 

## ڈی ابرو دے جہاز
ڈی ابرو دی مہم اچ چار جہاز شامل ہن جنہاں دے ناں ایہ ہن

سانتا ماریا

سانتو انتونیو

کاراویلا

ہک ٻیا چھوٹا جہاز

ڈی ابرو دے ساتھی

ڈی ابرو دے نال ایں مہم اچ کئی اہم ملاح تے مستری وی شامل ہن جنہاں اچ فرانسسکو سیراؤ قابل ذکر ہے ۔ سیراؤ وی مالوکو اچ پرتگالی اثر و رسوخ قائم کرݨ اچ اہم کردار ادا کیتا ۔ 

انتونیو ڈی ابرو ہک عظیم پرتگالی مہم جو ہا جنہاں اپݨیاں مہمات نال دنیا کوں نویاں راہواں تے نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔
٢٠٢٥

2025ء (MMXXV) ایہ موجودہ سال ہے تے عیسوی تقویم دے مطابق ہک عام سال ہے جیہڑا بدھ دے ݙینہہ شروع تھیا۔ ایہ عام زمانہ (عیسوی) تے قبل مسیح (ق م) دی تعین کاری دے مطابق 2025 واں سال ہے، 3 ہزاریہ دا 25 واں سال ہے، 21 صدی دا 25 واں سال ہے تے 2020ء دے ݙہاکے  دا 6 واں سال ہے۔

## وفیات

### جنوری

### فروری

### مارچ

### مئی

### جون

### جولائی

### ستمبر

### اکتوبر

### نومبر

### دسمبر

## جنورى

## فرورى

## مارچ

## اپريل

## جون

## جولائی

## اگست

## ستمبر

## اکتوبر

* 14 اکتوبر - ونڈوز 10 دی آخری تاریخ۔

## نومبر

## دسمبر
١٤٤٦ ہجری

١٤٤٦ ہجری تقویم دا سال ہے جیہڑا8 جولائی 2024ء سونوار دے ݙینہہ کولوں  شروع تھیا۔
فاطمہ جناح میڈیکل یونیورسٹی

فاطمہ جناح میڈیکل یونیورسٹی، سابقہ ناں فاطمہ جناح میڈیکل کالج، 1949 وِچ قائم تھیا، لاہور، پنجاب، پاکستان وِچ واقع طب دا نجی کالج ہے۔ سر گنگا رام ہسپتال، لاہور کوں تدریسی اسپتال دے طور تے کالج دے نال منسلک کیتا ڳیا ہے۔ پاکستان دے پہلے وزیر اعظم لیاقت علی خاں نے اپݨے ہتھیں نال ایں دانشگاہ دا افتتاح کیتا۔

## حوالہ
وفاقی طبی تے دندان سازی کالج

وفاقی طبی تے دندان سازی کالج پاکستان دے شہر اسلام آباد وِچ واقع ہک کالج ہے جیہڑا طب تے دندان سازی دا تعلیمی ادارہ ہے۔ ایں کالج وِچ ہر سال 100 ایم بی بی ایس (MBBS) دے طالب علماں کوں داخلہ ݙتا ویندا ہے۔

## حوالہ
جناح سندھ میڈیکل یونیورسٹی

جناح سندھ میڈیکل یونیورسٹی، جیہڑا  پہلے سندھ میڈیکل کالج دے ناں نال سݙیا ویندا ہئی، کراچی، سندھ، پاکستان وِچ ہک میڈیکل یونیورسٹی ہے۔ اینکوں جون 2012 وِچ کالج توں یونیورسٹی دا درجہ مِل ڳیا۔

## تاریخ
جناح سندھ میڈیکل یونیورسٹی، جیندا پہلے ناں سندھ میڈیکل کالج ہئی، اپریل 1973 وِچ حکومت سندھ دی تشکیل کردہ کمیٹی دی منظوری دے بعد شروع تھئی۔ 1973 وِچ تقریباً 200 طلبہ کوں ایم بی بی ایس دے پہلے سال وِچ داخلہ ݙتا ڳیا۔ خواجہ معین احمد کوں کالج دا پہلا پرنسپل مقرر کیتا ڳیا۔ کالج نے ابتدائی طور تے جناح پوسٹ گریجویٹ میڈیکل سینٹر دے پیڈیاٹرکس وارڈ وِچ کم کرݨ شروع کیتا، جیہڑا 1865 توں آرمی بیرک ہئی تے 1959 وِچ جناح پوسٹ گریجویٹ میڈیکل سینٹر کوں ݙے ݙتا ڳیا۔ ایندا آغاز صرف ترائے شعبیاں نال تھیا: اناٹومی (بشمول ہسٹولوجی)، فزیالوجی تے بائیو کیمسٹری۔ بعد دے سالاں وِچ، پیتھالوجی، فارماکولوجی، فرانزک میڈیسن تے کمیونٹی میڈیسن دے شعبیاں کیتے ہک نواں اکیڈمک بلاک بݨایا ڳیا۔ ایں وِچ نویں عجائب گھر، لیبارٹریز تے ایڈمنسٹریشن بلاک وی ہن۔

## الحاق
یونیورسٹی کوں ہائر ایجوکیشن کمیشن تے یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (پاکستان) توں مکمل طور تے تسلیم کیتا ڳیا ہے۔ یونیورسٹی ٻیاں طبی اداریاں نال وی منسلک ہے جیویں جو جناح پوسٹ گریجویٹ میڈیکل سینٹر، نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف چائلڈ ہیلتھ تے نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف کارڈیو ویسکولر ڈیزیز۔

## انضمام
2003 وِچ، سندھ میڈیکل کالج ڈاؤ یونیورسٹی آف ہیلتھ سائنسز دا حصہ بݨ ڳیا۔ ایہ نصاب، فیکلٹی تے ٻیاں مخصوص وسائل کوں ڈی یو ایچ ایس دے ٻیاں الحاق شدہ اداریاں جیویں جو ڈی ایم سی (ڈاؤ میڈیکل کالج) تے ڈاؤ انٹرنیشنل میڈیکل کالج دے نال شیئر کریندا ہے۔ بعد وِچ 2010 وِچ، ایہ جناح پوسٹ گریجویٹ میڈیکل سینٹر دے نال ضم تھی ڳیا۔

## یونیورسٹی دا درجا
سندھ میڈیکل کالج نے 2 جون 2012 کوں یونیورسٹی دا درجا حاصل کیتا تے ایویں ایہ کراچی دی تریجھی میڈیکل یونیورسٹی بݨ ڳئی، جیندے آرڈیننس گورنر سندھ عشرت العباد خان نے دستخط کیتے تے بلاول ہاؤس وِچ صدر آصف علی زرداری دی گواہی وِچ۔  

## قابل ذکر سابق طلبہ
سندھ میڈیکل کالج (تے بعد وِچ یونیورسٹی) دے قابل ذکر گریجویٹس وِچ شامل ہن:

* شاہد مسعود
* خالد مقبول صدیقی
* ارباب غلام رحیم (سابق وزیر اعلیٰ سندھ)
* عمران فاروق (پاکستانی سیاستدان)
* فاروق ستار (پاکستانی سیاستدان)
* شائستہ واحدی (پاکستان وِچ ٹی وی دی شخصیت)
* عاصم شاہ ملک (برطانوی ہیئر ٹرانسپلانٹ سرجن تے براڈکاسٹر)

## حوالہ
سروسز انسٹیٹوٹ آف میڈیکل سائنسز

سروسز انسٹی ٹیوٹ آف میڈیکل سائنسز 2003 وِچ قائم تھیا، لاہور، پنجاب، پاکستان وِچ واقع طب دا سرکاری کالج ہے۔ سروسز ہسپتال کوں تدریسی اسپتال دے طور تے کالج دے نال منسلک کیتا ڳیا ہے۔ ایں ادارے دا مختصر ناں سمز ہے۔

## حوالہ
راولپنڈی میڈیکل یونیورسٹی

راولپنڈی میڈیکل یونیورسٹی راولپنڈی  وِچ واقع ہک سرکاری شعبہ صحت یونیورسٹی ہے۔

## حوالہ
پنجاب میڈیکل کالج

فیصل آباد میڈیکل یونیورسٹی پاکستان دا ہک طبی درس گاہ ہے۔۔

## حوالہ جات
فرانسسکو زیموٹو

## فرانسسکو زیموٹو
فرانسسکو زیموٹو سولہویں صدی دا ہک پرتگالی سوداگر تے جہازی ہا جیڑھا جاپان نال ابتدائی یورپی رابطے اچ اہم کردار ادا کرݨ کیتے مشہور ہے ۔ پرتگال اچ پیدا تھیا ، زیموٹو ایشیا دی ودھدی ہوئی مارکیٹ اچ منافع بخش تجارتی موقعیاں دی تلاش اچ جرات مندانہ بحری سفر شروع کیتے ۔ 

## ابتدائی زندگی تے ایشیا دا سفر
زیموٹو دی ابتدائی زندگی دے بارے اچ زیادہ معلومات موجود کینی ۔ لیکن ایہ معلوم ہے کہ او ہک تجربہ کار ملاح تے سوداگر ہا جنہاں ایشیا اچ پرتگالی تجارت اچ دلچسپی رکھی ۔ انہاں پرتگال توں ایشیا تئیں کئی بحری سفر کیتے تے تجارتی رابطے قائم کیتے ۔ 

## جاپان نال رابطہ
زیموٹو دا سب توں وݙا کارنامہ جاپان نال یورپی لوکاں دا پہلا رابطہ قائم کرݨ ہا ۔ 1543 اچ ، زیموٹو دا جہاز ، جیڑھا چینی قزاقاں نال سفر کریندا پیا ہا ، جاپان دے جزیرے تانیگاشیما (Tanegashima) اچ طوفان دی وجہ نال اتر ڳیا ۔ اتھاں انہاں جاپانی لوکاں نال تجارتی تعلقات قائم کیتے تے جاپانیاں کوں یورپی ہتھیاراں (آرکبوس) نال وی متعارف کرایا ۔ 

## تانیگاشیما اچ آمد
زیموٹو دی آمد تانیگاشیما کیتے ہک اہم واقعہ ہئی ۔ جاپانی لوکاں پہلی وار یورپی لوکاں کوں ݙٹھا تے انہاں دے ثقافت تے ٹیکنالوجی نال واقف تھئے ۔ زیموٹو جاپانی لوکاں نال دوستانہ تعلقات قائم کیتے تے انہاں کوں یورپی مصنوعات فروخت کیتیاں ۔ خاص طور تے ، زیموٹو جاپانی سردار توکیتاکا (Tokitaka) کوں ݙو بندوقاں پیش کیتیاں ۔ 

## تجارت تے ثقافتی تبادلہ
زیموٹو دے جاپان اچ آوݨ نال تجارت تے ثقافتی تبادلے دا ہک نواں دور شروع تھیا ۔ پرتگالی سوداگر جاپان اچ یورپی مصنوعات ، جیویں کہ بندوقاں ، گھڑیاں ، تے شیشے دیاں چیزاں گھن تے آئے ، تے جاپان توں چاندی ، تانبا ، تے ٻیاں قیمتی چیزاں خرید کیتیاں ۔ ایندے علاوہ ، یورپی مشنریز وی جاپان آئے تے انہاں عیسائیت دی تبلیغ شروع کیتی ۔ 

## جاپان تے پرتگال دے تعلقات
زیموٹو دے بعد ، جاپان تے پرتگال دے تعلقات زیادہ مضبوط تھئے ۔ پرتگالی سوداگر جاپان نال منافع بخش تجارت کرتے ہن ، تے جاپانی لوکاں یورپی ثقافت تے ٹیکنالوجی توں ٻہوں کجھ سیکھیا ۔ لیکن بعد وچ ، جاپانی حکومت یورپی اثر ورسوخ کوں کنٹرول کرݨ کیتے کئی اقدامات کیتے ، جیندے نتیجے اچ پرتگالی تجارت محدود تھی ڳئی ۔ 

## زیموٹو دی میراث
فرانسسکو زیموٹو کوں جاپان نال یورپی لوکاں دے ابتدائی رابطے اچ اہم کردار ادا کرݨ کیتے یاد کیتا ویندا ہے ۔ انہاں دی آمد جاپان اچ تجارتی تے ثقافتی تبادلے دا ہک نواں دور شروع کیتا ۔ بھانویں جو زیموٹو دی زندگی دے بارے اچ زیادہ معلومات موجود کینی ، لیکن انہاں دا کارنامہ جاپان دی تاریخ اچ ہمیشاں یادگار رہسے ۔ 

## زیموٹو دی مہم دی اہمیت
زیموٹو دی مہم کئی لحاظ نال اہم ہئی ۔ ایہ پہلی یورپی مہم ہئی جیڑھی جاپان پہنچی ۔ ایندے نال جاپان تے یورپ دے درمیان تجارتی تے ثقافتی تعلقات قائم تھئے ۔ زیموٹو دی مہم جاپان اچ آتشیں اسلحے دی شروعات کیتی ، جیڑھا جاپان دی تاریخ اچ ہک اہم واقعہ ہا ۔ 

زیموٹو دے جہاز

زیموٹو دے جہاز دا ناں معلوم کینی ۔ 

## زیموٹو دے سنگتی
زیموٹو دے نال ایں مہم اچ کئی ٻئے پرتگالی سوداگر تے ملاح وی شامل ہن ، لیکن انہاں دے بارے اچ کوئی خاص معلومات موجود کینی ۔ 

فرانسسکو زیموٹو ہک اہم پرتگالی سوداگر تے جہازی ہا جنہاں جاپان نال یورپی لوکاں دے ابتدائی رابطے اچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی آمد جاپان دی تاریخ تے ثقافت تے گہرے اثرات مرتب کیتے ۔
تھامس ونڈھم

## وائس ایڈمرل تھامس ونڈھم
وائس ایڈمرل تھامس ونڈھم (1508–1554) ، جنہاں دا ناں تھامس ونڈھم وی لکھیا ویندا ہے ، سولہویں صدی دے ہک مشہور انگریز بحری افسر ، بحری منتظم ، مہم جو تے جہازی ہن ۔ انہاں کوں 1552 اچ کونسل آف دی میرین دا رکن مقرر کیتا ڳیا تے ایڈمرلٹی دے چیف آفیسرز وچوں ہک دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں ۔ انہاں کوں ماسٹر آف نیول آرڈیننس دا خطاب وی ݙتا ڳیا تے او 1553 تئیں بورڈ آف آرڈیننس دے رکن وی ریہے ۔ 

## ابتدائی زندگی تے خاندانی پس منظر
تھامس ونڈھم دے ابتدائی حالات زندگی دے بارے اچ زیادہ معلومات موجود کینی ۔ لیکن ایہ معلوم ہے کہ او ہک معزز خاندان نال تعلق رکھدے ہن تے انہاں کم عمری اچ ہی بحریہ اچ شمولیت اختیار کر گھدی ہئی ۔ انہاں دی قابلیت تے تجربے دی وجہ توں انہاں جلد ہی ترقی کیتی تے اہم عہدیاں تے فائز تھئے ۔ 

## بحری خدمات
ونڈھم اپݨی بحری زندگی اچ کئی اہم خدمات انجام ݙتیاں ۔ انہاں کئی بحری مہمات اچ حصہ گھدا تے اپݨی بہادری تے قابلیت دا مظاہرہ کیتا ۔ انہاں کوں بحری حکمت عملی تے انتظامی امور اچ مہارت حاصل ہئی ۔ انہاں انگلینڈ دی بحری طاقت کوں ودھاوݨ اچ اہم کردار ادا کیتا ۔ 

## بحری انتظامیہ
1552 اچ ، ونڈھم کوں کونسل آف دی میرین دا رکن مقرر کیتا ڳیا ۔ ایہ کونسل بحریہ دے انتظامی امور دی ذمہ دار ہئی ۔ ونڈھم ایڈمرلٹی دے چیف آفیسرز وچوں ہک دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں تے بحریہ دی تنظیم تے کارکردگی کوں بہتر بݨاوݨ کیتے کوششاں کیتیاں ۔ انہاں کوں ماسٹر آف نیول آرڈیننس دا خطاب وی ݙتا ڳیا ، جیڑھا بحری اسلحے تے ساز و سامان دی فراہمی دا ذمہ دار ہا ۔ انہاں بورڈ آف آرڈیننس دے رکن دے طور تے وی خدمات انجام ݙتیاں ۔ 

## مہم جوئی تے دریافت
ونڈھم ہک بہادر مہم جو وی ہن ۔ انہاں کئی بحری مہمات دی اڳواݨی کیتی تے نویں علاقیاں دی دریافت اچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں افریقہ دے پچادھی ساحل تے کئی تجارتی سفر کیتے تے انگلینڈ دی تجارت کوں ودھاوݨ اچ مدد کیتی ۔ 

## تجارتی سرگرمیاں
ونڈھم دی دلچسپی صرف بحری خدمات تئیں محدود نہ ہئی ۔ او ہک کامیاب تاجر وی ہن تے انہاں کئی تجارتی منصوبیاں اچ سرمایہ کاری کیتی ۔ انہاں انگلینڈ دی تجارت کوں فروغ ݙیوݨ کیتے اہم کردار ادا کیتا ۔ 

## سیاسی اثر و رسوخ
ونڈھم دا سیاسی حلقیاں اچ وی اثر و رسوخ ہا ۔ انہاں دے کئی دوست تے اتحادی اعلیٰ عہدیاں تے فائز ہن ۔ انہاں اپݨے اثر و رسوخ کوں ملک دے فائدے کیتے استعمال کیتا ۔ 

## موت تے میراث
تھامس ونڈھم 1554 اچ فوت تھئے ۔ انہاں دی موت نال انگلینڈ کوں ہک قابل تے تجربہ کار بحری افسر تے منتظم توں محروم تھیوݨا پیا ۔ ونڈھم کوں ہمیشاں انہاں دی خدمات تے انہاں دی بہادری کیتے یاد کیتا ویندا رہسی ۔ انہاں انگلینڈ دی بحری طاقت کوں ودھاوݨ اچ اہم کردار ادا کیتا تے انہاں دی کوششاں نال انگلینڈ ہک مضبوط بحری طاقت بݨ ڳیا ۔ 

## ونڈھم دیاں مہماں دی اہمیت
ونڈھم دیاں مہماں کئی لحاظ نال اہم ہن ۔ انہاں انگلینڈ دی تجارت کوں ودھاوݨ اچ مدد کیتی تے نویں علاقیاں دی دریافت اچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دیاں مہماں نال انگلینڈ دے بحری اثر و رسوخ اچ وادھا تھیا ۔ 

ونڈھم دے جہاز

ونڈھم دے جہازاں دے بارے اچ کوئی خاص معلومات موجود کینی ۔ 

## ونڈھم دے سنگتی
ونڈھم دے نال ایں مہم اچ کئی ٻئے انگریز ملاح تے جہازی وی شامل ہن ، لیکن انہاں دے بارے اچ کوئی خاص معلومات موجود کینی ۔ 

تھامس ونڈھم ہک قابل تے باصلاحیت بحری افسر ، منتظم ، تے مہم جو ہن ۔ انہاں اپݨی زندگی اچ کئی اہم خدمات انجام ݙتیاں تے انگلینڈ دی تاریخ اچ اہم کردار ادا کیتا ۔