سِدھا دَڳ لاوݨ آلے

سوچ سمجھ اَتے سُدھ سُرت آلے سیاݨے بندے اَپݨی قوم کیتے قُذرت دی طرفوں سوکھڑی ہوندن ۔ ایہ علم دے ݙیوے ٻال جہالت دے اندھارے مُکیندِن‘ انہائیں دے علم دا سوجھلا لوکیں دے ذہن کوں سوجھل کریندے ۔ او سوچݨ سمجھݨ دے ہیلکے تھیندن۔ سیاݨے بندیں دے سینڑھپ دیں ٻلدیں ہوئیں ݙیویں تے مِثالیں دی لاٹ اچ لوک سِدھا دَڳ لبھدن۔ او اَپݨی چنڳیں پوݨیں دی پَرکھ پَڑچول کرݨ جوڳے تھیندن۔ اَپݨے پرائے کوں سُنڄاݨݨ پئے ویندن ۔ اَپݨے حق حقوق دا علم تھی ویندے اَتے ایہ سُدھ اِی پئے ویندی ہینے جو اُنہائیں دے حق حقوق کون کَھسی ٻیٹھے ۔ اُنہائیں دی نِڑی تے نونہہ کون ݙتی ٻیٹھے او آپ تے اُنہائیں دے بَچے بُکھّے کیوں اِن ؟ اُنہائیں دے مونہہ دا گِرانہ کَیں کھسیے؟ اُنہائیں کوں اَتے اُنہائیں دی آل اولاد کوں اَݨ پڑھ تے جاہل کَیں رکھیا ہویا اے ؟ او ڳلُّوں ننگے تے پیروں راݨے کیوں ہِن ؟ او رَڑھ رَہکی کریندن۔ ݙینہہ پورھیا کر کر اَپݨا پگھر پاݨی کریندن وَل اِی کُجھ پَلّے نی پَمدا ویلھا آوݨ تے اُنہائیں دا کھٹیا وَٹیا الوہا تُلوہا کون وَلھیٹ تے چَا ویندے؟ او ہر ہمیش ’’سیٹھیں ساہوکاریں‘‘ آڑھتئیں اَتے ’’بنکیں‘‘ دے قرضائیں کیوں رہ ویندن؟ اُنہائیں نال کوئی ݙاڈھا ݙڈھپ کریندے تاں اوندے خلاف داد فریاد تے دھاڑ پِٹ سُݨݨ آلا کیوں کوئی کائنی؟ لاچار تھی ‘ کَوڑا گُھٹ بَھر ݙردیں ݙردیں تھاݨے ونڄ اِی کھڑن تاں دِھی بھیݨ پُݨوا‘ مندے ڳالھیں کھا ‘ چوریں ڈکیٹیں دیاں کِھلاّں ٹوکاں تے ٹہکارے سُݨ بے آس تھی تے کیوں وَل آوݨا پوندے؟ کݙاہیں قضانے کہیں سرکاری دفتر اِچ کئی کم پے اِی وَنڄیں تاں چپراسی ‘ چوکیدار تے مُنشی مُسدی کنوں لا تے کُرسی تے ٻیٹھے ہوئے اوپرے مونہہ مُونہادرے آلے افسر چَٹی گِھنݨ کیتے وات کیوں پٹی ٻیٹھن؟ وِکھ وِکھ تے ہک ہک کوں وَڈھی کیوں ݙیوݨی پَمدی اے؟

وسیب اِچ سولھی وستی ہووے بھانویں پرے پروبھری وَسندی۔ آوݨ ونڄݨ تے آنݨ نیوَݨ کیتے سڑکاں کیوں کائنی؟ ٻالیں تے ٻالڑئیں کوں پڑھاوݨ لکھاوَݨ کیتے سکول کیوں کائنی؟ بندہ اَتے بھانویں ڈھور ڈھانڈھا بیمار تھی پووے تاں اوندے دوا دارو کیتے ہسپتال یا ڈسپنسریاں کیوں کائنی؟ جے ہِن تاں اُتھاں ݙاکدار کیوں کائنی؟ دوائیں کیوں نی لبھدیاں؟ اساں پَکھنڈی پِیریں کوں ’’ٻوہلاں‘‘ تے مکری مُلاں مُلواݨیں کوں چَندے کیوں ݙیندوں ؟ الیکشن اَمدن تاں کئی واری اَزمائے ہوئیں کوں وَلا کیوں ’’ووٹ‘‘ ݙتی کھڑے ہوندوں؟ جیرھے اَساں کنوں ووٹ گھن اسمبلیں دے ممبر بݨ وَلا شِکل نی ݙکھیندے۔ اَسیݙی کہیں لیکھے تات نی لہندے ہُنائیں تے ہر واری وِساہ کیوں کھمدوں؟

سوچیندے ٻیٹھوں جو اسیکوں ایجھیاں ’’سوچاں‘‘ سوچݨ جوڳا کئیں کیتے؟ اسیݙے یار مُنشی مُک مُکا داآکھݨ ایں جو تُوں میں تے اَساں جیہے ’’بے‘‘ سئیں شہید ذوالفقار علی بھٹو کوں اَپݨا ’’لیڈر‘‘ مَن تے سِدھے دَڳ لڳوں ۔ رہ ڳی سرائیکی ٻولی ‘ سرائیکی وسیب اَتے سرائیکیں دے حق حقوق دی ڳالھ تاںایں لیکھے سئیں ریاض ہاشمی‘ سئیں اُستاد فدا حسین گاݙی ‘ سئیں اُستاد اعجاز احمد خاں ‘ سئیں سیٹھ عبیدالرحمن ‘ سئیں اختر رضوی ‘ سئیں منظور بوہر ‘ سئیں افضل مسعود ‘ سئیں تاج گوپانگ اَتے ایہے جہے ٻے ٻہوں سارے اڳواݨیں دا نَاں ہَر ہمیش اُچّا رہسے‘ ہِنائیں اِچوں جیرھے اَساں کنوں وِچھڑ ڳن او ایئیں آکھ اَڄ اِی اسیݙے’’اَڳواݨ‘‘ اِن کیوں؟ ایں ڳالھوں جو ہُنائیں دی ’’سوچ‘‘ صحی ہئی اَتے ’’سچی‘‘ اے او آپ اِی سچے اَتے کھرے لوک ہن او ’’سرائیکئیں‘‘ کوں جیرھا دَڳ لاڳن او سِدھا دَڳ اے ۔ کہیں قوم کوں سِدھی وَاٹ او تئیں نی لَبھدی جے تئیں اوندا ذہن نہ بدلے۔ سُدھ سُرت اِچ ودھارا نہ تھیوے اَپݨی ’’سُنڄاݨ‘ نہ لَبھس‘ ایہ سبھو کُجھ اُوں قوم دے لکھاری کریندن ۔ ایں لیکھے ’’سرائیکی قوم‘‘ اِچ … اللہ کیتا ٻہوں سارے ناں ہِن جنہائیں دیں لکھتیں (عبارت اِچ ہوون بھانویں شاعری اِچ) سرائیکیں دی سُنڄاݨ نشابر کیتی اے ۔ حق حقوق بارے لکھیے ۔ اُنہائیں دے ذہن بَدلائینے ۔اُنہائیں کوں اَپݨے اَتے اَپݨے حق حقوق بارے سوچݨ تے مجبور کیتے نیں۔ ساری دنیا کوں ݙسائے نیں ‘ چتائیں نیں جو ’’سرائیکی‘‘ اَپݨا’’سبھو کُجھ‘‘ اَتے نویکلی سُنڄاݨ رَکھݨ آلی ہک اَنج قوم ہے ۔ ہنائیں لکھاریں تے شاعریں کوں ڳݨݨ ٻہوں تاں سید انیس شاہ جیلانی‘ سئیں شوکت مغل‘ سئیں اسلم رسول پوری‘ سئیں سید ناصر عباس رضوی ‘ سئیں اکرم میراݨی ‘ سئیں صدیق طاہر (بہشتی) سئیں زمان جعفری (بہشتی) سئیں ڈاکٹر مہر عبدالحق(بہشتی) ‘ سئیں بشیر ظامی (بہشتی) ‘ سئیں دلشاد کلانچوی (بہشتی) ‘ بشیر بھائیہ ‘ میاں نذیر سئیں ‘ بی بی مسرت کلانچوی‘ سئیں عبداللہ عرفان (بہشتی) ‘ سئیں جمشید کمتر ‘ سئیں مظہر عارف ‘ سئیں ظہور احمد دھریجہ ‘ سئیں ارشاد امین ‘ سئیں مشتاق ‘ سئیں عبدالباسط بھٹی‘ سئیں سعید خاور ‘ سئیں جاوید چانڈیو ‘ سئیں ڄام ایم ڈی گانگا ‘ سئیں احمد خان طارق ‘ سئیں عاشق بزدار ‘ سئیں قیس فریدی‘ سئیں عزیز شاہد ‘ سئیں اَشو لال فقیر ‘ سئیں نصراللہ خان ناصر‘ سئیں جہانگیر مخلص ‘ سئیں اسلم میتلا(بہشتی) ‘ سئیں رفعت عباس ‘ مولانا نور احمد فریدی(بہشتی) ‘ سئیں اختر خان بلوچ (بہشتی)‘ سئیں غضنفر مہدی‘ سئیں حسن رضا گردیزی‘ سئیں عمر کمال خان ‘ (بہشتی) سئیں منیر احمد دھریجہ (بہشتی)‘سئیں غلام یٰسین فخری(بہشتی) سئیں سجاد حیدر پرویز ‘ سئیں ڈاکٹر طاہر تونسوی ‘ ڈاکٹر انواراحمد ‘ سئیں سلیم احسن ‘ سئیں شکیل پتافی ‘ سئیں ڈاکٹر خورشید ملک ‘ سئیں امان اللہ ارشد دے ناں سبھنائیں کنوں پہلے تے اُچے ݙسدِن۔

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان