گستاخ۔ سرائیکی افسانہ

اَڄ چھݨ چھݨ دا ݙینہ‘ اپریل دی ݙاہ تے سویر دے9وڄدے پئین ۔ وستی روشن آباد دے گورنمنٹ ہائی سکول دے سارے اُستاد اپݨی اپݨی کلاس لائی ٻیٹھن ‘ سکول دا چپڑاسی مین گیٹ تے ہشیار کھڑے‘ اِنوں سکول گرائونڈ دے ٻاہر چارے پاسوں وَݨ پھپھڑ کے نویاں پونبلاں چئی کھڑن ‘ چیتر بہار دی ٹھڈی ہوا گُھلدی پئی ہے‘ درخت ہوا نال لہراندے کھڑن‘ تلے پُھلاندی خُشبو ماحول کوں معطر کیتی کھڑی ہے ‘ پوپٹ بھمبھیریاں اُݙدے کھڑن‘ ماکھی دیاں مکھیاں پُھلاں تے آند ‘ ویندلائی کھڑین ‘ اُتوں چانہہ ٹٻیاں مار مار جھاٹدی کھڑی ہے‘ اِنوں سکول دا ہیڈ ماسٹر شیخ اکبر اپݨے دفتر اِچ کجھ لکھدا ٻیٹھے ۔ جے تائیں اِنوں ملک افضل شیخ اکبر دے کمرے وچ آ وڑیا ۔

السلام علیکم!

وعلیکم السلام!

جی بسم اللہ ! آئے وے سئیں ! ملک صاحب ! شیخ اکبر ذرا قلم روک کے ملک افضل کوں ہتھ ملایا تے وَل کرسی دو اشارہ کریندیں ہوئیں آکھیا سئیں تشریف رکھو! خیر کلامی دے بعد پُچھیا :سئیں کیا پسند کریسو بوتل یا چاء۔؟

سئیں شیخ صاحب تکلف دی لوڑ نہیں ‘ میݙی ہک درخواست ہے ۔ ملک افضل آکھیا:

سئیں حکم!

شیخ صاحب ! میں اپݨے پُتر اظہر دی طرفوں تہاݙے کولوں ٻہوں شرمسار ہاں ‘ اوہ واقعی نالائق نکلئے لیکن تُساں برائے کرم اوکوں دوبارہ داخل کرکے ہکواری وَل پڑھݨ دا موقعہ ݙیؤ۔ ملک افضل آکھیا:

ملک صاحب ! تُساں اظہر کوں پڑھاوݨ دے خواب ݙیکھݨ چھوڑ ݙیؤ ‘ ایہ انتہائی نالائق چھوہَر ہے ‘ میݙے سکول دا سارا عملہ ایندے کولوں تنگ ہے ‘ میں اَک نک تھی کے ایندا ناں سکول اِچوں خارج کیتے ‘ ایہ تہاݙی بُھل ہے جو اظہر پڑھ لکھ کے کُئی ڈگری حاصل کریسی ‘ ایہ فطری طور تے خراب ہے تے کݙاہیں چنگاں نہیں بݨ سڳدا ۔ بقول حضرت شیخ سعدیؒ ’’بُرے آدمی دی تربیت کرݨاں ایویں ہے جیویں گنبد تے اخروٹ رکھݨاں‘‘ شیخ اکبر آکھیا۔

بہرحال سئیں میں من گھنداںجو تہاݙا مؤقف درست ہے لیکن میں ہک والد ہووݨ دے ناطے تہاکوں اپیل کرینداں جو ایں کمبخت کوں ہکواری وَل پڑھݨ دا موقعہ ݙیؤ متاں ایہ پڑھ کے بندہ بݨ ونڄے ۔ ملک افصل التجائی لہجے وچ آکھیا:

ملک صاحب ! پڑھائی دا موقعہ تاں اوں ٻال واسطے ہو سڳدے جیکوں پڑھݨ دا شوق ہووے تے ایہو جھئیں موقعے توں فائدہ اُٹھاوے لیکن اظہر جھئیں نالائق چھوہَر ایہو جھئیں موقعے کوں کیا سمجھݨے تے کیا فائدہ حاصل کرݨے ؟ شیخ اکبر آکھیا:

چلو سئیں میں اظہر دی طرفوں معذرت داخواست گار ہاں شفقت فرمائو ! آئندہ تہاکوں اظہر دی طرفوں کوئی شکایت دا موقعہ نہ ملسی ۔ ملک افضل شیخ اکبر کوں ہتھ جوڑ کے آکھیا:

ملک صاحب ! تہاݙے اصرار تے میں اظہر کوں دوبارہ داخل کرینداںپیا ہاں لیکن نتیجہ میکوں صاف نظر آندا پئے تے تہاکوں وی نظر آویسی ۔ شیخ اکبر آکھیا:

اظہر چار بھیݨیں دا ہکو بھرا تے پیئو ماء دا  لاݙڑا پُتر ہا ‘ ملک افضل ہک ڄٹ زمیندار ہا لیکن گھر وچ کہیں شئے دی کوئی تھوڑ نہ ہئی ‘ کھاوݨ پیوݨ تے پاوݨ ہنڈاوݨ کوں ہر شئے عام تام ہئی‘ اظہر کیوں جو لوہندیں سِکدیں دا ہکو پُتر ہا تہوں پیئو ماء تے چاچیں مامیں دے لاݙ پیار اوکوں حد توں زیادہ اَلوچ کرݙتا ہا ‘ ضدی تے تنہی ایجھاں جو خدا دی پناہ‘ جیڑھی ڳالھ تے اَڑ ونڄے ہا تاں اوہ پیئو ماء کنوں منوا کے رہندا ہا تے شر فساد تاں اوندی فطرت اِچ شامل ہا ۔ کہیں ویلے بھیݨیں نال جھیڑا جھگڑا تے کہیں ویلے ہمسائیں دے ٻالیں نال لڑائی ‘ مجال ئِ جو کوئی ݙینہ خیر دا گزردا ۔ سکول ویندا تاں سارے سکول دے ٻال اوندے کولوں تنگ ہَن تے کݙاہیں کݙاہیں تاں ݙو چار چھوہَر مل کے اوندی ٹھکائی وی کر ݙیندے ہَن پر اوکوں ذرا وی اثر نہ تھیندا تے اوہ نِت نواں ہوندا ہا ۔ کئی واری اُستاد وی ٹِکا کے اوندی مالش کرچکے ہَن پر اوہ سنورݨ دے بجائے روز بروز وِگڑدا ڳیا ۔ اَنت ایہ جو ہُݨ اوہ اُستادیں دے سامݨے تھیوݨ لڳ پیا ۔ اظہر نانویں جماعت دا طالب علم ہا ۔ ہک ݙیہاڑے انگریزی دے اُستاد سعید کنوں پیریڈ پڑھدا ٻیٹھا ہا جو اُستاد اظہر توں سوال پُچھیا انگریزی وچ ’’کووائف‘‘ کیڑھے رشتے کوں آکھیا ویندے؟۔

اظہر جواب ݙتا ‘ اُستاد جی! تُساں پہلے اپݨی انگریزی درست کرو! کوائف تاں اُردو دا لفظ ہے جیندے معنے کیفیات دے ہن۔

اُستاد دوبارہ لفظ کوں دُہرا کے آکھیا میں لفظ ’’کووائف‘‘ دے معنے پُچھئے ہن ’’کوائف‘‘ دے نہیں۔

اظہر آکھیا سئیں تُساں اپݨاں تلفظ وی ٹھیک کرو بھلا ’’کووائف‘‘ وی کوئی لفظ ہے؟

اُستاد ݙوجھے طالبیں کوں مخاطب کرکے پُچھیا میݙا ایہ سوال تہاݙی سمجھ آئے؟

اُنہاں جواب ݙتا جیا سئیں ’’کووائف‘‘دے معنی پہاج دے ہِن جیکوں اُردو اِچ سوت یا سوتن آکھیاویندے۔

ہُݨ ݙسا اظہر میاں انگریزی میݙی درست ہے یا غلط ؟ جے تائیں اُستاد سعید اوکوں ݙو چابک وی مار ݙتے ۔ ٻس وَل اظہر اُٹھی کے اُستاد دے گروان اِچ پئے ڳیا تے اُنوں کلاس اِچ ٻیٹھے ہوئے طالبیں جلدی نال اُٹھی کے اُستاد کوں چھڑوا گھدا ۔ڳالھ ہیڈ ماسٹر تئیں ڳئی تاں اوں اظہر دا ناں سکول اِچوں خارج کر ݙتا ہا۔

ہُݨ جݙاں اظہر کوں دوبارہ داخلہ مل ڳیا تاں اوں بجائے معافی طلب ہووݨ دے اُستاد سعید نال مشکی نانگ آلا ویر پا گھدا تے اپݨی کلاس دے چھوہریں کوں وی اوندے خلاف اُکساوݨ شروع کر ݙتا ۔ نتیجہ اے تھیا جو کالو وی اوندا جُٹ بݨ ڳیا‘ کیوں نہ بݨے ہا ݙوہائیں بدبخت ہکو جھئیں اکھڑ مزاج تے بھونرے جو ہَن ۔ اوہ آہدن تاں ’’مزاج کوں مزاج ٹکردے‘‘ ہُݨ تاں نہریں دی جوڑی رَل ڳئی ہئی تے ہر ݙیہاڑے کہیں نہ کہیں نال لڑائی جھگڑا تے شر فساد کرکے رہندے ہَن ۔ کہیں ویلے اوہ آپوں ہیݨے طالبیں کوں خواہ مخواہ کُٹ ݙیندے تے کہیں ویلے کہیں اُستاد نال بدتمیزی کریندے ۔ دراصل انہاں ݙوہائیں دی پڑھائی آلے پاسے کوئی دلچسپی نہ ہئی تے کہیں نہ کہیں بہانے اوہ سکول اِچوں نکِلݨ چاہندے ہن ‘ تہوں اُستاد سعید اُنہاں دی زد اِچ ہا ۔ ہک ݙیہاڑے اظہر پیریڈ پڑھݨ ڳیا تاں اڳوں اُستاد سعید لاچاں تے شنگری کھاندا ٻیٹھا ہا ۔ اظہر انتہائی بدتمیزی نال آکھیا اُستاد جی ! کیڑھی شئے دا بستہ ٻیٹھے رڑکیندے ہیوے؟۔

اُستاد سعید کلاس کوں پڑھاوݨ چھوڑ ݙتا تے ہیڈ ماسٹر دے اڳوں احتجاج کریندیں ہوئیں مطالبہ کیتا جو اظہر کوں سکول اِچ رکھو یا میکوں، میں روز دی بے عزتی نہیں کرواسڳدا۔

آخر تنگ آ کے ہیڈ ماسٹر اظہر دا ناں ہمیشہ واسطے سکول اِچوں خارج کر ݙتا۔

اظہر سکول چھوڑیا تاں کالو وی خود بخود سکول چھوڑ کے اوندے نال چلاڳیا۔

ہُݨ اظہر تے کالو سکول چھوڑ کے ٻہوں خوش ہَن کیوں جو اُنہاندی پڑھائی کنوں جان چھٹ ڳئی ہئی۔اوہ ایجھیں نالائق تے سرکش بݨ ڳئے ہن جو اُنہاندے پیئو ماء بے وس تے مجبور تھی کے اُنہاں کوں اُنہاں دے حال تے چھوڑ ݙتا ہا ۔ اوہ سارا ݙینہ آوارہ گرد لوکاں نال اُٹھدے ٻاہندے تے آوارہ گردی کریندے ہَن ۔ پورے شہر دی بدترین سوسائٹی یعنی چور ‘ لُٹیرے اُنہاندے یار جُٹ بݨ ڳئے تے ہُݨ اوہ ہولے ہولے چوریاں کرݨ تے ݙاکے مارݨ لڳ پئے ۔ اوہ چوری تے ڈکیتی دیاں کئی وارداتاں کر چکے ہن تے ہر واردات کرݨ توں بعد اوہ نِکلݨ اِچ کامیاب تھی ویندے رہ ڳئے ۔ تہوں اُنہاندی دل ودھ ڳئی ہئی۔

یار اَڄ کیا پروگرام ہے؟ کالو اپݨے سنگتی اظہر توں پُچھیا:

میݙا خیال ہے اَڄ رات دا پروگرام نہر دی پل تے بݨاکے کوئی چنڳاں چوکھا شکار پھسائوں ۔ اظہر جواب ݙتا۔

ٻس وَل رات دے یارھاں وڄے تاں نہر دی پُل تے رستہ بلاک کرکے کھڑ ڳئے ‘ اُنوں ہک پاسوں کار آئی تاں اُنہاں اسلحہ تاݨ گھدا ‘ ڈرائیور مزاحمت کیتی تاں اُنہاں گولی مار کے اوندی لاش نہر اِچ بُھکا چھوڑی تے آپ کار گھن کے نکل ڳئے ‘ شہر داخل تھئے تاں اڳوں گشتی پولیس تے ونڄ ترٹے ‘ پولیس گݙی روکݨ دا اشارہ کیتا پر اُنہاں گݙی بھڄا کے نِکلݨ دی کوشش کیتی لیکن پولیس وی اپݨی گݙی پِچھوں لا ݙتی ‘ ریلوے پھاٹک تے اَئے تاں اڳوں پھاٹک بند ہا ۔ اُنہاں گݙی اُتھائیں چھوڑ ݙتی تے آپ لائن کراس کرکے نکل ڳئے پر اظہر دا موبائل سیٹ کار اِچوں نکل کے بھڄݨ ویلے تلے ڈھہ پیا ‘ جیڑھا جو پولیس دے ہتھ آ ڳیا ‘ جیندے وچ اوندے یار دوستاں دے نمبر فیڈ تھئے ہوئے ہن ۔ جے تائیں اُنوں گوگے دے ناں نال ہک کال آ ڳئی ۔ ایہ اوہ گوگا بدمعاش ہا جیڑھا ڈکیتی دے کئی مقدمیاں وچ پولیس کوں مطلوب ہا ۔ ہک پولیس اہلکار کال اٹینڈ کیتی جیندی آواز اتفاق نال اظہر دی آواز نال مِلدی جُلدی ہئی ۔ ہیلو!

اظہر صاحب ؟

جی جی میں اظہر ٻولیندا پیاں۔

یار تیݙیاں غیر حاضریاں ہِن کیا ڳالھ ہے وَل رابطہ اِی نہوی کیتا؟

گوگا بھائی میں دراصل ٻاہر ڳیا ہویا ہَم تے اَڄ اِی واپس آیا ہاں ‘حکم ہووے تاں ہُݨ حاضر تھی سڳداں۔

چلو یار آ ونڄ۔

تُساں ایں ویلے کتھاں ٻیٹھے ہیوے؟

میں سردار بکو دے دیرے تے ٻیٹھاں!

سردار بکو چوریں دا رَسّی جھل مشہور زمیندار ہا ۔ جے تائیں پولیس آلیں تھاݨے تے فون کرکے ٻئی پولیس تے اسلحہ منگوا گھدا تے وَل سردار بکو دے گھر دا محاصرہ کر گھدا ڳیا ‘ گوگے بدمعاش نِکلݨ دی ٻہوں کوشش کیتی پر نکل نہ سڳیا تے پولیس دی بھاری نفری ݙیکھ کے گرفتاری ݙے ݙتس تے پولیس سردار بکو سمیت اوکوں گرفتار کرکے گھن ڳئی۔

اِنوں اظہر تے کالو گوگے دی گرفتاری دا سُݨیا تاں اُنہاں پہاڑیں وچ دیرے ونڄ لائے ۔ اُتھاں ونڄ کے اُنہاں کجھ ٻئے پہاڑی سنگتی وی نال رَلا گھدے ‘ وار داتاں کرکے ولدے پہاڑیں وچ ونڄ لُکدے ہن ۔ ہک ݙیہاڑے اظہر تے کالو اپݨے ٻئے ݙو سنگتیاں ککورھا تے مینا سمیت ہک بینک لُٹ کے نکلے تاں بینک منیجر فوراً تھاݨے تے فون کرکے ناکہ بندی کرا ݙتی ۔ ٻس وَل اظہر تے کالو سنگتیاں سمیت پھس ڳئے ‘ پولیس دا گھیرا تنگ ݙیکھ کے اُنہاں فائرنگ کر ݙتی تے وَل پولیس دی جوابی فائرنگ نال کالو تے ککورھا موقعے تے مر ڳئے تے اظہر تے مینا زخمی حالت اِچ گرفتار تھی ڳئے ۔ کیوں جو مینا شدید زخمی ہا تہوں زخمیں دی تاب نہ لا سڳیا تے ہسپتال پہنچݨ توں پہلے اوہ وی مر ڳیا ۔ جݙاں جو اظہر دی حالت وی ٻہوں خراب ہئی کیوں جو گولیاں اوندے ݙوہائیں ڄنگھیں دے پار نکل ڳیاں ہن‘ اوکوں ہسپتال داخل کرایاڳیا ‘ ڈاکٹریں اوندیاں لتاں بچاوݨ دی پوری کوشش کیتی پر کامیاب نہ تھی سڳئے تے آخر اوندی ہک ڄنگھ منڈھو کپݨی پئے ڳئی تے ایندے بعد ݙوجھی ڄنگھ کوں بچاوݨ دے ترلے کتونے لیکن ایندے وچ پیپ پئے ڳئی جیندی وجہ توں ایہ وی گوݙے توں کپ ݙتی ڳئی ۔ کجھ عرصہ بعد اظہر دا علاج مکمل تھی ڳیا۔ زخم چنگی طرح چھٹ ڳئے ہَن ۔ اظہر کوں موت تاں مہلت ݙے ڳئی ہئی پر ڄنگھیں توں عاری تھی ڳیا ہا ۔ ہُݨ متعلقہ ڈاکٹر اوکوں چھٹی ݙے ݙتی ہئی پر اوہ جیندی جاڳدی لاش بݨ کے بیڈ تے پیا ہا ۔ مایوس تے پریشان اتنا جو ہر ویلے سوچاں وچ غرق رہندا ہا تے کہیں کہیں ویلے غم دے جوش کنوں پھس کے رووݨ لڳ پوندا ہا ۔ رو رو کے تھکدا تاں وَل مایوسی دے عالم اِچ چُپ چاپ وِسا مور ٻیٹھا نظر آندا ہا پر اپݨے ݙکھ درد کہیں کوں نہ سُݨویندا ہا ‘ جے سُݨویندا وی تاں کیکوں ؟ اوندے تاں ولی وارث تے یار دوست اوکوں ہسپتال پُچھݨ تک وی نہ آئے ہن ۔ اوندے پیئو ملک افضل کوں جݙاں ہک پولیس اہلکاراطلاع ونڄ ݙتی ہئی تاں اوں اپݨا عاق نامے دا اشتہار ݙکھا کے اوندا وارث بݨݨ توں انکار کر ݙتا ہا ۔ ایندے بعد اوندا علاج معالجہ تے ݙیکھ بھال مجبوراً پولیس دے ڳل پئے ڳئی ہئی ۔ آخر پولیس اوکوںمفلوج تے لولھا لنگڑا سمجھ کے ضروری کارروائی توں بعد اوکوں اوندے اپݨے شہر آ کے چھوڑ ݙتا۔

اَڄکل اظہر وہیل چیئر یعنی ترائے ویلیں آلی دستی سائیکل تے اپݨے شہر دے ہک ہائی سکول دے گیٹ تے ٹافیاں تے چورݨ وِچیندا نظر آندے تے ٹافیاں خریدݨ آلے ٻالیں کوں رو رو کے اپݨی بدبختی دی کہاݨی سُݨیندے تے آہدے تہاݙے سکول دا ہیڈ ماسٹر میݙا کلاس فیلو ہا ‘ اوہ پڑھ لکھ کے اَڄ ایں مقام تے ہے تے میں اُستادیں دا گستاخ تھی کے ایں حالت اِچ ہاں ۔ اوہ ٻالیں کوں مزید نصیحت کرکے آہدے۔ پیارے ٻالو! کݙاہیں بھل کے وی اپݨی پڑھائی اَدھوری نہ چھوڑاہے‘ اُستادیں دا ہر حال ادب احترام کراہے ‘ جیڑھا اُستادیں دا ادب احترام کریندے اوہو کھٹ ویندے ‘ اوہ آہدن تاں ’’با ادب با مراد ‘ بے ادب نامراد‘‘۔

……

## حوالہ
کتاب:  پکھی واس (سرائیکی افسانے) فیض بلوچ ، چھاپہ خانہ ، جھوک پبلشرز، ملتان