open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
امارت بنی امیہ، اندلس

thumb|امارت بنی امیہ، اندلس دا سرکاری نشان

thumb|امارتِ بنی امیہ، اندلس

thumb|قرطبہ دا جھنڈا
بنی عباس دی طرفوں خلافتِ بنی امیہ دے خاتمے تے اموی خاندان تے مظالم تے انہاں دی نسل کشی توں بعد عباسی امویاں ولوں بے فکرے تھی ڳئے. مگر بنی امیہ دے خاندان دا ہک شہزادہ عبدالرحمٰن بن معاویہ بن ہشام بن عبدالملک بن مروان، عباسیاں دے عتاب کولوں بچ ڳیا تے خفیہ طریقے نال ٻہوں مصیبتاں برداشت کریندے ہوئے آخرکار اندلس پہنچ ڳیا جتھاں بنو امیہ دے وفادار موجود ہن کیونکہ ایں علاقے وچ مسلماناں دی حکومت اموی دور وچ قائم تھئی ہئی. مسلسل کوششاں تے اندلس وچ موجود عرب قبائل دی حمایت نال عبدالرحمٰن اول، ہسپانیہ وچ اپݨی حکومت قائم کرݨ وچ کامیاب تھی ڳیا. ایں طرح اے علاقہ مرکزی خلافت اسلامی وچوں ہمیشہ واسطے نکل ڳیا. 

### ایں دور دی علمی، تمدنی، روحانی، سائنسی تے مذہبی اہمیت

### امیرانِ بنی امیہ، اندلس

*1.امیر عبدالرحمٰن اول بن معاویہ بن ہشام، 756ء توں 788ء
*2.امیر ہشام اول بن عبدالرحمٰن، 788ء توں 12 جون 796ء
*3.امیر حکم اول بن ہشام، 12 جون 796ء توں 21 مئی 822ء
*4.امیر عبدالرحمٰن دوم 822ء توں 852ء 
*5.امیر محمد اول بن عبدالرحمٰن، 852ء توں 886ء
*6.امیر المنذر، 886ء توں 888ء
*7.امیر عبداللہ بن محمد، 888 ء توں 912ء 
*8.امیر عبدالرحمٰن سوم بن محمد، 912ء توں 929ء

### بنی امیہ دی امارت دی خلافت وچ تبدیلی

یورپ دی اسلامی تاریخ دا اے عظیم دور اپݨے عروج وچ اپݨی اہمیت تے مرکز خلافت بغداد کولوں ٻہوں دوری دے کارݨ تے فاطمیاں دی نام نہاد خلافت ولوں مسلسل جارحیت دے توڑ واسطے آخرکار مسلمانانِ یورپ واسطے929ء وچ الگ خلافت دی حیثیت اختیار کر ڳیا. بنی امیہ ولوں امارت کوں خلافت وچ تبدیل کرݨ دی سب توں وݙی وجہ اے ہئی کہ خلافت فاطمیہ دے نام نہاد شیعہ تے ختم نبوت دے منکر اسماعیلی خلفاء دی طرفوں اندلس دے علاقیاں تے مسلسل جارحیت تے حملیاں کولوں حفاظت تے انہاں دے توڑ واسطے ضروری ہئی کہ انہاں دی طرح مزہبی تشخص حاصل کر کے مسلمانان یورپ وچ مرکزی اہمیت حاصل کیتی ونجے تے اسلام کوں بچایا ونجے جیندے وچ بنی امیہ کامیاب تھی ڳئے. امیر عبدالرحمٰن سوم نے اپݨی امارت کوں 929ء وچ خلافت وچ ڈھال ݙتا تے اپݨی حکومت کوں جاری رکھدے ہوئیاں مملکت دے تمام علاقیاں دی مساجد وچ عباسی خلیفہ دی بجائے جمعہ تے عیدین دے نمازاں وچ اپݨے ناں دا خطبہ جاری کرا ݙتا تے ہک نویں دور دا آغاز کیتا. اگرچہ خلیفہ عبدالرحمٰن سوم اموی تے بعد دے خلفاء دا دور وی بنی امیہ دا اے مگر خلافت بنی امیہ، اندلس، دے مذہبی تے روحانی تقدس کوں مد نظر رکھدے ہوئیاں، تاریخ مسلمین دی بجائے، تاریخِ اسلام وچ شامل کیتا ڳیا اے جتھاں ایں عظیم دور خلافت دی تفصیل بیان کیتی ڳئی اے۔ 

## مزید ݙیکھو
*ابو عبد اللہ، مسلم ہسپانیہ دا آخری حکمران
*سقوطِ غرناطہ، اندلس وچ اٹھ سو سالہ قدیم سلطنت دا ہمیشہ واسطے خاتمہ

## حوالے
امام ابنِ تیمیہ

امام ابن تیمیہ دا اصل ناں احمد، کنیت ابوالعباس تے مشہور ابن تیمیہ ہن.  621ھ وچ پیدا تھئے تے قلعہ دمشق ملک شام (سوریا) وچ بحالت قید و بند 20 ذوالقعدہ 728ھ وچ وصال تھیا۔

کہیں عالم دی عظمت تے مرتبے دا اندازہ اس دے شاگرداں توں وی تھی سڳدا ہے۔ امام ابن تیمیہ دے شاگرداں وچ امام ابن قیمؒ تے مشہور مفسر قرآن حافظ ابن کثیرؒ جیہے عظیم المرتبت علما وی شامل ہن۔ امام ابن تیمیہؒ 661 ہجری وچ موجودہ ترکی دے علاقے حران وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے بچپن وچ انہاں دا گھراݨہ تاتاریاں دے حملیاں دی وجہ توں ہجرت کرکے شام آ گیا۔
## علمی خدمات
شيخ الاسلام تقي الدين ابو العباس احمد بن عبد الحليم بن عبد السلام بن عبد اللہ بن الخضر بن محمد بن الخضر بن علي بن عبد اللہ ابن تيميہ نميرى، حرانى، دمشقى، حنبلى، عہد مملوكى دے نابغہ روزگار علماء وچوں ہن۔ اللہ تعالى نے انہاں کوں ہك مجدد دى صلاحيتاں نال نوازا ہئی۔ آپ نے عقائد، فقہ، رد فرق باطلہ، تصوف تے سياست سميت تقريبا ہر موضوع تے قلم چاتا تے اہل علم وچ منفرد مقام پاتا۔ آپ بہت فصيح اللسان تے قادر الكلام ہن۔ علم وحكمت، تعبير وتفسير تے علمِ اصول وچ انہاں کوں خاص مہارت حاصل ہئي۔ اپݨے والد دى وفات دے بعد دمشق دے دارالحديث السكرية دى مسندِ حديث تے جیہرلے آپ نے پہلا درس ݙتا، اوں وقت آپ دى عمر ویہہ سال دے قريب ہئي، اس وچ قاضي القضاة تے ديگر مشايخ زمانہ موجود ہن۔ آپ نے صرف بسم اللہ الرحمن الرحيم دے بارے وچ اتنے نكات بيان كيتے کہ سامعين دنگ رہ گئے۔
## حوالے
امام ابو حنیفہؒ

نعمان ابن ثابت بن زوطا بن مرزبان (پیدائش: 5 ستمبر 699ء– وفات: 14 جون 767ء) (فارسی: ابوحنیفه،عربی: نعمان بن ثابت بن زوطا بن مرزبان)، عام طور تے آپکوں امام ابو حنیفہؒ دے ناں نال وی ڄاݨا ویندا ہے۔ آپؒ سنی حنفی فقہ (اسلامی فقہ) دے بانی ہن۔ آپؒ ہک تابعی، مسلمان عالم دین، مجتہد، فقیہ تے اسلامی قانون دے اولین تدوین کرݨ والیاں وچ شامل ہن۔ آپؒ دے منݨ والیاں کوں حنفی آکھا ویندا ہے۔ زیدی شیعہ مسلماناں دی طرفوں وی آپؒ کوں ہک معروف اسلامی عالم دین تے شخصیت تصور کیتا ویندا ہے۔ انہاں کوں عام طور تے "امامِ اعظم" آکھا ویندا ہے۔
thumb| ابو حنیفہؒ Abu Hanifa Name
## اساتذہ
علم الادب، علم الانساب تے علم الکلام دی تحصیل دے بعد علم فقہ کیتے امام حماد دے حلقہ درس توں فیض یاب تھئے۔ آپؒ علم فقه دے عالم ہن .آپؒ دے شیوخ و اساتذہ دی تعداد چار ہزار ݙسی ویندی ہے۔ جنہاں توں اوہ وقتاً فوقتاً اکتساب علم کریندے رہے۔ امام محمد باقر تے امام جعفر صادق دی شاگردی دا فخر وی انہاں کوں حاصل ہے۔

امام ابوحنیفہؒ نے تقریباً چار ہزار مشائخ توں علم حاصل کیتا، خود امام ابوحنیفہؒ دا قول ہے" میں کوفہ و بصرہ دا کوئی ایسا محدث نی چھوڑا جہیں توں میں علمی استفادہ نہ کیتا ہووے."

## درس و تدریس
آپؒ نے تحصیل علم دے بعد جݙݨ درس و تدریس دے سلسلہ دا آغاز کیتا تاں آپؒ دے حلقہ درس وچ زبردست اژدھام ہوندا تے حاضرین وچ اکثریت دور دے جید صاحبان علم دی ہوندی۔ علامہ کروری نے آپؒ دے خاص تلامذہ وچ اٹھ سو فقہا محدثین تے صوفیا و مشائخ شامل ہن۔ ایہ انہاں ہزار ہا انساناں دے علاوہ ہن جیہڑے انہاں دے حلقۂ درس وچ شریک تھیندے رہندے ہن۔ آپؒ نے فقہ حنفیہ دی صورت وچ اسلام دی قانونی و دستوری جامعیت دی لاجواب شہادت مہیا کیتی تے اس مدت وچ جیہڑے مسائل مدون کیتے انہاں دی تعداد بارہ لکھ ستر ہزار توں زائد ہے۔ آپؒ دی تالیف تے اجماع ہے تے صحابہ توں نقل روایت وی ثابت ہے۔ آپؒ شریعت دے ستون ہن۔
## تلامذہ
حضرت امام ابو حنیفہؒ دے ہک ہزار دے قریب شاگرد ہن جنہاں وش چالیہہ افراد بہت ہی جلیل المرتبت ہن تے اوہ درجۂ اجتہاد کوں پہنچے ہوئے ہن۔ اوہ آپؒ دے مشیرِ خاص وی ہن۔ انہاں وچوں چند دے ناں ایہ ہن :
* امام ابو یوسف
* امام محمد بن حسن شیبانی
* امام حماد بن ابی حنیفہ
* امام زفر بن ہذیل
* امام عبد ﷲ بن مبارک
* امام وکیع بن جراح
* امام داؤد بن نصیر

علاوہ ازیں قرآن حکیم دے بعد اہل سنت و الجماعت دی صحیح ترین کتاب صحیح بخاری دے مؤلف امام محمد بن اسماعیل بخاری تے دیگر وݙے وݙے محدثین کرام آپؒ دے شاگرداں دے شاگرد ہن۔
## اہم تصانیف
آپ دی چند مشہور کتب درج ذیل ہن :
*الفقه الأکبر

* الفقه الأبسط
* العالم والمتعلم
* رسالة الإمام أبي حنيفة إلی عثمان البتي
* وصية الامام أبي حنيفة
* المقصود في علم التصريف
* کتاب الوصية لجميع الامة
* الوصية لعثمان السبتي
* کتاب الوصية لابي یوسف
* الوصية لاصحابه الکبار
* الرسالة الی نوح بن مریم

تے انہاں دی احادیث وچ تصانیف دی تعداد 27 دے قریب اے. 
## وفات
150 ہجری وچ بغداد وچ انہاں دا انتقال تھیا۔ پہلی واری نماز جنازہ پڑھی گئی تاں پچاس ہزار آدمی جمع تھئے جݙݨ آوݨ والیاں دا سلسلہ جاری ریہا تاں چھی واری نماز جنازہ پڑھائی گئی.  آپؒ ملکہ خیزراں دے مقبرے دے مشرق دی جانب دفن تھئے۔
## حوالے
امام احمد بن حنبلؒ

آپؒ دا ناں احمد ہے جبکہ آپؒ دے صاحبزادے عبد اللہ بن احمد نے نسب نامہ ایویں بیان فرمایا ہے : احمد بن محمد بن حنبل بن ہلال بن اسد بن ادریس بن عبد اللہ بن حیان بن عبد اللہ بن انس بن عوف بن قاسط بن شیبان بن ذہل بن ثعلبہ بن عکابہ بن صعب بن علی بن بکر بن وائل ذہلی شیبانی مروزی بغدادی۔

thumb|
## حالات زندگی
امام احمد بن حنبلؒ دی ولادت ماہِ ربیع الاول 164ھ بمطابق ماہِ نومبر 780ء وچ بغداد وچ تھئی۔ آپؒ دے والد تریہہ سال دی عمر وچ ہی انتقال کر گئے ہن۔ والد محترم دی وفات دے بعد امام صاحبؒ دی پرورش تے نگہداشت اُنہاں دی والدہ دے کندھیاں تے آݨ پئی، خود امام احمد بن حنبلؒ دا بیان ہے کہ میں اپݨے پیؤ ݙاݙے وچوں کہیں کوں نی ݙٹھا۔

اپݨے دور دے بڑے عالم تے فقیہ ہن۔ آپؒ امام شافعیؒ دے شاگرد ہن۔ اپݨے زمانے دے مشہور علمائے حدیث وچ آپؒ دا شمار تھیندا ہئی۔ انہاں نے (مسند) دے ناں نال حدیث دی کتاب تالیف کیتی جس وچ تقریباً چالہی ہزار احادیث ہن۔ امام شافعیؒ دی طرح امام احمد بن حنبلؒ دی مالی حالت وی کمزور ہئی۔ لوگ انہاں کوں بے شمار تحائف تے ہدیہ پیش کریندے لیکن آپؒ اپݨے اتے اس وچوں کجھ وی نہ خرچ کریندے تے سب کجھ ونڈ ݙیندے ۔

امام احمد بن حنبؒ ابتدائی مکتب دی تعلیم حاصل کرݨ دے بعد 179ھ وچ علم حدیث دے حصول وچ مشغول تھئے جبکہ اُنہاں دی عمر محض 15 سال ہئی۔ 183ھ وچ کوفہ دا سفر اِختیار کیتا تے اپݨے استاد ہشیم دی وفات تک اتھاں مقیم رہے، اِیندے بعد دیگر شہراں تے ملکاں وچ علم حدیث دے حصول دی خاطر سفر کریندے رہے۔

## حوالے
امام احمد رضا بریلویؒ


 
امام احمد رضا خان (14 جون 1856ء – 28 اکتوبر 1921ء) ویہویں صدی عیسوی دے ممتاز سنی مسلک دے نامور حنفی فقہیہ، محدث، اصولی، نعت گو شاعر، علوم نقلیہ وعقلیہ دے ماہر، سلسلہ قادریہ دے شیخ، عربی، فارسی تے اردو دی کثیر کتاباں دے مصنف جنہاں وچ مشہور ترجمہ قرآن کنز الایمان، فتاوی دا مجموعہ فتاویٰ رضویہ تے نعتیہ دیوان حدائق بخشش مشہور ہن۔ آپؒ نے شدت نال تقلید تے حنفیت دا دفاع کیتا. سلسلۂ حدیث وچ شاہ ولی اللہؒ تے عبد الحق محدث دہلویؒ توں استفادہ کیتا تے فقہ وچ سند اجازت شیخ عبد الرحمن حنقی مکیؒ توں حاصل کیتی، جنہاں دا سلسلہ حضرت عبد اللہ بن مسعود تک پہنچدا ہے۔ آپؒ نے ݙو قومی نظریے دا پرچار کیتا تے کہیں وی سطح تے ہندو مسلم اتحاد کوں رد کیتا، تحریک ترک موالات تے تحریک خلافت وچ مسلماناں کوں متنبہ کیتا کہ انہاں تحریکاں وچ مسلم ہندو اتحاد دا نعرہ لایا ویندا پیا ہے جیہڑا شرعی حیثیت نال ناجائز ہے۔ عورتاں دی ضروری دینی تعلیم دی سختی نال تلقین کیتی، عورتاں دے زیارت قبور کیتے گھر توں نکلݨ دے مسئلے تے ممانعت دا فتوی ݙتا۔

کثرت نال فقہی مسائل تے رسائل تے عقائد و اعمال دی اصلاح کیتے کتاباں تصنیف کیتیاں، ریاضی تے فلکیات دے علاوہ سائنس دے دیگر کئی موضوعات تے علمی تے مذہبی نکتہ نظر نال اپݨی آرا پیش کیتیاں۔ بریلی وچ منظر اسلام دے ناں توں اسلامی جامعہ قائم کیتی، بریلوی مکتب فکر کوں متعارف کروایا، جس دی وجہ شہرت عشق رسول وچ شدت تے تصوف دی طرف مائل ہوݨا ہے۔ آپؒ کوں اعلیٰ حضرت، امام اہلسنت تے حسان الہند جیہے القابات نال وی یاد کیتا ویندا ہے۔ دنیا بھر وچ ہر سال 25 صفر کوں یوم رضا دے ناں نال آپؒ دا عرس کیتا ویندا ہے۔
## حوالے
امام بخش درویش

امام بخش درویش سرائیکی شاعر ہے. 
## ڄم پل
وہوا نال تعلق ہے. ١٩٢٨ء کون ڄمے. 
بزدار برادری نال تعلق ہے،



## حوالے
١۔ https://www.youtube.com/watch?v=usKkQkkf81U
امام حسن مجتبیٰ

امام حسن ابن علی (15 رمضان 3ھ تا 28 صفر 50ھ) شیعہ اثنا عشریہ و زیدیہ دے ݙوجھے امام تے اہلِ سنت دے پنجویں خلیفۂ راشد ہن تے علی علیہ السلام تے سیدہ فاطمۃ الزھرا علیہا السلام دے وݙے پتر تے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تےسیدہ خدیجہ علیہا السلام دے وݙے ݙوترے ہن۔ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی مشہور حدیث دے مطابق آپ جنت دے نوجواناں دے سردار ہن۔ محمد صلی اللہ علیہ و آلٖہ و سلم نے انہاں دا ناں حسن رکھا ہئی۔ اے ناں ایں توں پہلے کہیں دا نہ ہئی۔ رسولِ خدا صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم انہاں نال بے پناہ محبت کریندے ہن۔ انہاں دا ناں حسن، لقب 'مجتبیٰ' تے کنیت ابو محمد ہئی۔

## حوالے
امام غزالی

ابو حامد غزالیؒ اسلام دے مشہور مفکر تے متکلم ہن۔ ناں محمد تے ابو حامد کنیت ہئی جبکہ لقب زین الدین ہئی۔ انہاں دی ولادت 450ھ وچ طوس وچ تھئی۔ ابتدائی تعلیم طوس و نیشا پور وچ حاصل کیتی۔
## حالاتِ زندگی
نیشا پور توں وزیر سلاجقہ نظام الملک طوسی دے دربار وچ پہنچے تے 484ھ وچ مدرسہ بغداد وچ مدرس دی حیثیت نال مامور تھئے۔ جݙݨ نظام الملک تے ملک شاہ کوں باطنی فدائیاں نے قتل کر ݙتا تاں انہاں نے باطنیہ، اسماعیلیہ تے امامیہ مذاہب دے خلاف متعدد کتاباں لکھیاں۔ اس وقت اوہ زیادہ تر فلسفہ دے مطالعہ وچ مصروف رہے جس دی وجہ نال عقائد مذہبی توں بالکل منحرف تھی چکے ہن۔ انہاں دا ایہ دور کئی سال تک قائم ریہا۔ لیکن آخر کار جݙݨ علوم ظاہری توں انہاں دی تشفی نہ تھئی تاں تصوف دی طرف مائل تھئے تے ول خدا ،رسول، حشر و نشر تمام ڳالھیاں دے قائل تھی گئے۔

488ھ وچ بغداد چھوڑ کے تلاش حق وچ نکل پئے تے مختلف ممالک دا دورے کیتے۔ اتھاں تک کہ انہاں وچ ہک کیفیت سکونی پیدا تھی گئی تے اشعری نے جس فلسفہ مذہب دی ابتدا کیتی ہئی۔ انہاں نے اینکوں انجام تک پہنچا ݙتا۔ انہاں دی کتاب’’ المنقذ من الضلال‘‘ انہاں دے تجربات دی آئینہ دار ہے۔ اوں زمانہ وچ سیاسی انقلابات نے انہاں دے ذہن کوں بہت متاثر کیتا تے ایہ ݙو سال تک شام وچ گوشہ نشین رہے۔ ول حج کرݨ چلے گئے۔ تے آخر عمر طوس وچ گوشہ نشینی وچ گزاری۔ ان کا انتقال 505ھ کو طوس میں ہوا۔
## آپؒ دی تصانیف
انہاں دی مشہور تصانیف احیاء العلوم، تحافتہ الفلاسفہ، کیمیائے سعادت تے مکاشفتہ القلوب ہن۔ 

امام غزالیؒ نے سلطان سنجر کوں لکھے خط وچ ایہ ݙسا ہئی کہ آپؒ دی تصانیف تقریباً ݙو سو ہن ۔ لیکن ایہ وی تصور کیتا ویندا ہے کہ آپؒ دی تصانیف دی تعداد 400 توں زیادہ ہے۔ لیکن مغربی سکالرز نے تحقیقات کرکے طے کیتا ہے کہ ذیل دی فہرست آپؒ دی تصانیف ہن۔ انہاں وچ عربی تے فارسی زباناں وچ لکھی گئی تصانیف ہن۔ 

آخر کار ہک مصری سکالر نے وی ہک فہرست بݨائی جیندے وچ 457 کتاباں دا ذکر ہے، جس وچ 1 تا 72 مکمل طور تے امام غزالی دی تصنیفات ہن۔ تے 73 تا 95 تک دے تصانیف تے شک ہے کہ ایہ تصانیف امام غزالی دی ہن ۔

**صوفی طریقہ**
* میزان العمل
* احیاء علوم الدین
* بدعت الہدایت
* کیمیائے سعادت
* منہاج العابدین

**فلسفہ**
* مقاصد فلسفہ
* تہافت الفلسفہ، اس کا رد ابن رشد نے تہافت التہافت کے نام سے کیا۔ 

**شریعت**
* فتاوی ال غزالی
* الواسط فی المذہب
* کتاب تہذیب الاصول
* المستسفی فی علم الاصول
* اسس ال قیاس
## حوالے
امان اللہ کاظم

اصل ناں        امان اللہ   

قلمی ناں        امان اللہ کاظم     

جمن            1945ء      

تعلیم            بی اے  

پیشہ             ریٹائرSST    

فون نمبر         0334-6962905

جاہ پتہ           معرفت اسحاق کتاب گھر جنوبی بازار لیہ 

امان اللہ کاظم سرائیکی زبان دا  عظیم دانشور،ادیب شاعر ہے۔ امان اللہ کاظم ہک ہمہ جہت تخلیق کار ہن ،جنہاں دیاں تقریباََ ڈو درجن کتاباں چھپ چکیاں ہن ۔ مثلاََ تاریخی شخصیات ، ناول نگاری ، شاعری تے اردو دے وڈے وڈے شعراء ،میر تقی میر، غالب، اقبال تے مومن وغیرہ دے دواوین دیاں شرحاں وی لکھ تے چھپوا چکے ہن ۔کاظم صاحب ہک وسیع المطالعہ قلم کار تے ماہر ِ لسانیات ہن۔ جتھوں تک آپ دی شاعری دا تعلق ہے تاں اوہ بیک وقت اردو  تے سرائیکی شاعری اچ طبع آزمائی کر چکے ہن ۔انہاندی شاعری اچ استادانہ پختگی تے شعریت پاتی ویندی ہے۔ آپ دی غزل دا نمونہ پیش ِ خدمت ہے۔

## ڄم پل
لیہ نال تعلق ہے۔

## کتاباں
* جامع سرائیکی قواعد

## نمونہ کلام
جتھاں اُبھا لماں ہک تھیندے

جتھاں لاھی چاڑھی بݨدی اے

جتھاں سورج سیس نویندڑا ہے

جتھاں دھرتی سونا جݨدی اے

جتھاں پانی من کوں موہ گھنندے

جتھاں ہیل حواس جھوٹیندی اے

### [[غزل]]

توڑے چھَم چھَم وسّی٘اں اَکھّیں

وَت وی رِہی٘اں تَسّی٘اں اَکھّیں

ہِک ݙینہہ سُکھ دا ساہ نَئیں وَلّی٘ا

ڄاپے کِتھ وِنڄ پھَسّی٘اں اَکھّیں

عَین بہار دی رُت ءِچ ایجھی٘اں

اُڄرئین وَل نَئیں وَسّی٘اں اکھّیں

ظالِم دُنیا خون رُوائیے

نِت دے رووَݨ کھَسّی٘اں اکھّیں

رِہی٘اں عین چسُولی رُت ءِچ

تَئیں ٻاہجھوں بے چَسّی٘اں اکھّیں

درد کہاݨیاں دل ناں گَنولی٘ا

جَگ بے درد کُوں ݙَسّی٘اں اکھّیں

او اکھّیں وی کیا اکھّیں ہِن

جو نَئیں اپݨے وَسّی٘اں اکھّیں

کُئی منظر تاں ایجھاں ݙِٹھے

وَت ہِک پَل نَئیں ہَسّی٘اں اکھّیں

اَڄ کَل ہر چہرے تے لڳدئین

پھِکی٘اں پھوک کُرَسّی٘اں اکھّیں

رَقص کریندی مَوت دا مَنظَر

نِت نِت تَک تَک بَسّی٘اں اکھّیں

میݙی موت تے غَیر تاں رُنّیں

سڄݨٰیں دی٘اں نَئیں پَسّی٘اں اکھّیں

اَزلُوں ݙات ڈھئی ہِم کاظمؔ

پَڄلئیے ہَنجھوں تَسّی٘اں اکھّیں

### [[غزل]]
ٻَہُوں رَستے کُڈھنویں زندگی دے

جو وَس نَئیں بے سَمَل جھَئیں آدمی دے

توں پہلے خود سنبھل تاں اے زمانے.!

پِچھیں طَعنے ݙے میکوں بےخودی دے

کَلھیپا.،. رَت جَگے.،، َہنجوں دی بارش

مِلئیے تُحفے اے میکوں دوستی دے

تیکوں جگ وِچ لُڑھیندا ہے اندھارا

میکوں کھا ڳئین چِنتے روشنی دے

زمانے کُوں تلاش اُونہہ آدمی دی

رَوٌَئیے جِہڑا بدلے زندگی دے

او رووے کَرب توں ہِس پیٹ خالی

لڳِن تیکوں مِٹھے سُر بینسری دے

پِچھوں کَنڈ دے چَلیندیں تیر بھَیڑا

تقاضے اے کڈھئیں نَئیں دشمنی دے

ݙِٹھوسے ٹَپٌے تَلٌے ریت کاظــــــمؔ

مگر چرچے وَݙے ہَن پیر جی دے
امب

thumb|امبMangoes pic

انب یا امب سرائیکی وسیب دی خاص پیداوار اے۔انب کوں پھلاں دا بادشاہ آکھیا ویندے۔اے سراءیکی وسیب وچ ٻہوں تھیندے ۔انب/امب دیاں کئی قسماں ہن۔انور رٹول۔چونسہ ۔سندھڑی وغیرہ. انور رٹول چھوٹا ہوندے مگر ٻہوں مٹھا ہوندے ۔

thumb|امب دا ٻورMango flower

thumb|امب دا درخت
### قِسماں
ایندے کجھ قِسماں حسب ذیل ہن: -
*الفانسو
*الماس
*انور رٹول
*بادام
*بے نشان (بنگن پلی)
*بیگم پسند
*ثمر بہشت
*دسہری
*سرولی
*سفیدہ
*سندھڑی
*سہارنی
*سیندوریا
*توتا پری
*فجری
*لال پری
*لنگڑا
*مالدا
*نیلم
*پرنس
*چونسا
*گولا
*امرپالی
*حسن آرا
*بہیلی
*بمبیا
*قسم بھوگ
*کلکتیہ
*بجّو
*حمایت
*ملغوبہ
*شکر گلٹی
*ہاپُس

## حوالے
امجد علی خان نیازی

پاکستان تحریک انصاف نال وابستہ ہن تے میانوالی شہر دے ایم این اے ہن.انہاں دے والد شیر افگن نیازی سرائیکی صوبے دے علمبردار ہن تے پاکستان پیپلز پارٹی دے اہم رکن ہن.
امجد کھوسہ تے عمران خان

سردار امجد فاروق کھوسہ بنی گالہ ءچ عمران خان دی قدم بوسی کرنڑ پہنچے میڈے زھن ءچ انھیں دے فرزند ارجمند جیرھا مسلم لیگ نون دا سپورٹر تے ضلعی چیئر مین ھے ابا حضور پی ٹی آئ دا پتر نون دا یعنی ہتھ گھیؤ ءچ سر کڑھائ ءچ عوام تتے توے تیں ،خیر عوام ہے ایں ڈا دی جیرھی قوم خود کوں باشعور سمجھ کے انھیں لوکیں کوں تبدیلی دے ناں تیں ووٹ ڈتن اُو صرف میڈے جٹاکے سوالیں دے جواب ڈیون 
کیا ساڈے حلقے دے ایم این اے کوں یا ایم پی اے صاحب کوں پہلے کوئ بدھی رہیاء ھا یا انھیں کوں کوئ فنڈ نہ ملیا اگر ڈوُھائیں گالھیں کُوڑیاں ھن ول میڈے حلقے ءچ جیرھے ترقیاتی کم تھئین جنھیں دا تزکرہ ول ول اے لوک کریندے رہن او کینجھی ترقی ھے جیرھی اج تئیں نظر نیں آئ. 

میڈے تونسہ شریف دی قسمت ڈیکھو پہلے ایم پی اے صدر ممنون حسین وانگوں چُپ دا روزہ رکھی رہ ،مجال ھے کڈھائیں مرشد پاک عوام دے مسائل دو نظر کرم کیتی ھووے ،عوام باشعور پڑھی لکھی یونان صغیر دے ناں تیں دھبہ بڑنڑ آلی عوام اینجھی کاوڑ کڈھی ھے جو عثمان بزدار جھئیں کوں ایم پی اے دے تخت تیں ونج بلہائے نے عثمان بزدار جیرھا پہاڑ دے غریب بلوچیں دی ہر خوشی دا قاتل ھے جئیں ساری زندگی مفاد پرستی دی سیاست کیتی ھے جیرھا اج تئیں ٹرائیبل ایریا ءچ بنیادی سہولیات نیں پہنچا سگیا جئیندے تونسہ ڈی جی خان ،ملتان ،تے لاھور ءچ ذاتی گھر ہن او میڈے حلقے کوں ترقی ڈیویسی تُھک ہے تھاڈی تبدیلی کوں،ایم این اے وی ڈیٹھا بھالا  ہے سوغند ھے جو پہلے مسلسل اٹھ سال ءچ ایں لاوارث تحصیل دا کوئ قابل زکر کم کیتا ھووے،
اساں گردان کبوتر ہیں کھوسے تے خواجیں دے دوغزے مارو یا کُٹی بنڑا سٹو ،دانڑے سٹو یا بکھ مارو،اُڈسوں تھاڈی سیٹی تے ایھے ڈو کھوکھے ہن جتھاں ساڈی شروعات تے انتہا تھیندی ھے اساں بھانویں جتناں پریں اُڈ ونجوں ساڈی پرواز مثل شاھین ھووے پر سوچ جو غلام ھے لہسوں انھائیں دے پِڑ تیں پچھیں پتہ لگدے جو ساڈے حاکمیں ساڈے پر کٹ کے کھوکھے دی دری بند کر گئین اگلے پنج سال تک. (جمیل بلوچ)

## حوالے
امب مندر

امب مندر (انگریزی: Amb Temples) سکیسر، خوشاب شہر، پاکستان اچ واقع اوہ منادر ہن جیہڑے ہݨ متروک تھی چکن۔ ایہ مندر سلسلہ کوہ نمک دے مغربی کناریاں تے واقع ہن۔ ایہ مندر تقریباً ستویں صدی عیسوی توں نانویں صدی عیسوی دے وسطی زمانے اچ تعمیر کیتے ڳئے جبکہ اُوں وقت ہندو کابل شاہی خاندان حکومت کریندا ہوندا ہئی۔
thumb|AMB Temple in Soon Sakasar Valley by Usman Ghani
thumb|Pakistan Maps
thumb|Amb Temple in Soon Sakasar Valley Khushab by Usman Ghani
thumb|AMB Temples, three temples inside fort big temple side view
امب مندر، امب شریف گرانہہ دے قریب سلسلہ کوہ نمک تے وادی سون سکیسر دے پہاڑی سلسلے اچ واقع ہن۔ اِنہاں منادر دی طرز تے ݙوجھے ہندو منادر ٹلہ جوڳیاں تے کٹاس اچ وی موجود ہن۔
## ہیئت و ساخت عمارت
امب دے منادر اچوں ہݨ باقی ݙو ہن جیہڑے تقریباً اپݨی اصل ہیئت و ساخت اچ موجود ہن۔ وݙا مندر جیہڑا 15 تا 20 میٹر بلند ہے، ہک مربع نما پایہ ستون تے تعمیر کیتا ڳیا ہے۔ کابل شاہی عہد اچ تعمیر کیتے ونڄݨ والے تمام منادر مربع نما پایہ ستون تے تعمیر تھئے۔ ہݨ اِیں وݙے مندر دی ترئے منزلاں باقی رہ ڳن جنہاں تک رسائی کیتے  اندرونی جانب سیڑھیاں موجود ہن۔ ایہ مندر کشمیری منادر دی طرز تے تعمیر کیتا ڳیا ہے جیندے بیرونی چہار اطراف خوبصورت کشمیری طرز دے پھل تے نقاشی اٹ نال بݨائے ڳن ۔ داخلے دی محراب وی نقاشی دار ہے۔ بالائی سطح تے مندر دا تکون نما گوشہ کشمیری منادر توں مختلف ہے۔ امب مندر دی مشابہت دے ݙوجھے مندر کافرکوٹ اچ موجود ہن جنہاں دا طرز تعمیر تے معماری انداز بالکل ہکو جیہا ہی ہے۔ چھوٹا مندر وݙے مندر توں 75 میٹر مغرب دی جانب سلسلہ کوہ نمک دی ہک کھائی نال متصل واقع ہے۔ اِیندی بلندی 7 یا 8 میٹر ہے تے عمارت 2 منزلہ ہے۔ اِیں مندر اچ سیڑھیاں قدرے چھوٹے ہن لیکن اِیندا زیادہ تر حصہ منہدم تھی چکا ہے۔ سلسلہ کوہ نمک دے اِیں علاقے اچ منادر دی تعمیر دا کم سب توں پہلے کشان سلطنت دے عہد اچ شروع تھیا۔

## بحالی و مرمت
انیہویں صدی عیسوی اچ انگریز برطانوی انجینئر الیگزینڈر کننگھم نے ایندا دورہ کیتا تے 1922ء توں 1924ء دی درمیانی مدت اچ اِیندی بحالی دا کم مکمل کیتا ڳیا جیندی نگرانی دیا رام ساہنی نے کیتی۔ مندر دے نودرات مختلف زمانیاں اچ لٹ گھدے ڳئے، بعد ازاں ایہ تاریخی نوادرات عجائب گھر، لاہور منتقل کر ݙتے ڳئے۔ ایہ منادر قانون مجریہ برائے تحفظ تاریخی عمارات و آثارِ قدیمہ 1975ء دے تحت محفوظ قرار ݙتے ڳن۔

## حوالے
امباں دی پیٹی

اے سرائیکی افسانہ اسماعیل بھٹہ دا لکھا ہویا اے جیندے وچ سرائیکی وسیب دے مزدور طبقے دی زندگی دے حالات ݙکھائے ڳن۔ تے اے ݙکھایا ڳیا اے کہ کیویں بالادست طبقہ انہاں دے احساسات کوں پامال کریندے۔

## حوالے
ونکی:امباں دی پیٹی
امرت لعل مدان

انہاں دا ڄم تونسہ دا اے تے ہندوستان دے شاعراں وچ انہاں دا شمار اے. سرائیکی وچ شاعری کریندے،

## کتاباں
 کتاباں ==

## نمونہ کلام

## حوالے
[ونکی:[سرائیکی شاعر]]
امرتسر

امرتسر، مشرقی پنجاب دا ہک اہم تے قدیم ضلع اے جیہڑا سکھ مت دا سب توں مقدس شہر سمجھیا ویندا اے.امرتسر (Amritsar) (ہندی،  ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) (مقامی پنجابی تلفظ امبرسر وی ہے) بھارتی پنجاب دا ہک شہر ہے تے ہندوستان دی شمال مغربی ریاست (پنجاب) کے دار الحکومت، چندی گڑھ توں 217 کلومیٹر (135 میل) تے پاکستان دے شہر لاہور توں 28 کلومیٹر (17.4 میل) مشرق دی جانب واقع ہے۔ 2001ء دی مردم شماری دے مطابق اس شہر دی آبادی پندرہ لاکھ ݙسی ویندی ہے جبکہ تمام ضلع امرتسر دی آبادی قریباً چھتیس لاکھ بیان تھیندی ہے۔ امرتسر شہر وچ سکھ مت دا روحانی مقام ہرمندر صاحب واقع ہے۔

thumb|ہرمندر صاحب
امن دا نوبل انعام

نوبل امن انعام (انگریزی: Nobel Peace Prize)، ہر سال امن کیتے نمایاں کام کرݨ تے بلا امتیاز کہیں ہک یا ہک توں زیادہ افراد کوں تے بعض دفعہ اداریاں کوں وی ݙتا ویندا ہے۔
## بعض انعام یافتہ افراد تے تنقید
میخائل گورباچوف، اسحاق رابین، یاسر عرفات اور شمعون پیریز، لی دوک تو، ہنری کسنجر، جمی کارٹر، الگور، آئی پی سی سی، لیو زیبیو، بارک اوبامہ تے یورپی یونین، انہاں تمام کوں امن انعام نال نوازاݨا، تنقید دا شکار ریہا ہے۔ لی دوک تو تے ہنری کسنجر کوں انعام ݙیوݨ تے ݙو ارکان نے استعفا ݙتا، جیندے تے انہاں دی تعریف کیتی ڳئی۔ 
## حوالے
امن دی لوڑ

انھیں کوں ہک پاسے کرو، اے ساڈا ناں اُچا کر آین، انھیں بندوخاں، تلواراں تے جنگی اوچھنڑ مخلوق کوں ڈکھالین، اتے دیواراں تے انگریزاں دی ونڈی(دان کیتی) ریاست دے نعرے چھاپین، لوکاں کوں ڈسیندے رہین جو میں بہوں کرخت آں، میڈا رعب لوکاں دے دلاں اچ بلہاونڑ آلے انھیں مقدس پھوت دیاں پگوں کوں سونے دے تھاواں اچ آب کوثر ڈتا ونجے، بے روزیتیں کوں کھاونڑ پیونڑ تیں لعن طعن کرنڑ آلے اے میڈے مومن، ہر مرتد اتے میڈے وجود دے ہر انکاری نال آڑو بک تھئے رہین، میں انھیں کوں کوئی سرٹیفیکیٹ نہ ہا ڈتا نہ ہی انھیں دی خلافت دا کوئی نوٹیفکیشن کڈھیا ہا، ولا وی انھیں او ذمہ داری پوری کیتی اے، انھیں غریباں کوں اے آکھ تے جو تساں اوندی مرضی دے مطابق غریب او، مقدر تہاڈی روٹی ٹِکی کھس گئے، انھیں کوں مطمئن کیتے تے انھاں کوں کفر توں بچا گھدے، اے ڈاڈھے چنگے لوک ہن، انھاں کوں ہمیش دی سکھی اتے شانت حیاتی مبارکھ ہووے۔

تے ایبی پارٹی کوں کھبے پاسے کھڑاؤ، انھیں بندوخاں، تلواراں چا کے عوام دے ایمان اچ اضافہ کیوں نئیں کیتا؟
انھیں لوکاں کوں انھیں دیاں رسومات توں کیوں نہیں روکیا؟
انھیں ریاست دے نعرے کندھوں اتے کیوں نئیں چھاپیے؟
حلال پرندیں دا شکار جرم کیوں سمجھدے ہن؟
اے خون دی ٹیپی ڈھاونڑ تے اتلا ارمانی کیوں تھیندے ہن ؟
اے وڈے بے غیرت لوک ہن، جھمراں لیندن اتے گاونڑ آھدن ہر قسم دا کنجرپ انھیں دیاں نساں اچ رچیا کھڑے۔
اے شیطان دے نال سڑسن، انھیں کوں شیطان آلے پاسو کھڑاو؟
شیطان کتھ ہے ؟ سارے لبھنڑ لگے۔۔۔۔؟
او تاں کینی۔ شیطان تاں ہک افسانہ ہا۔
ظلم، جبر تے تشدد اے لوک شیطان دا ناں استعمال کر کے خود کریندے ہن تے ڈوہ شیطان تے ڈیندے ہن، اتھاں کوئی شیطان کینی۔۔۔!
دروازہ کھڑکیا تے ملاں دی اکھ کھل گئی، آکھیس ایویں تاں ایویں سہی اگلے خاب اچ انھاں کھبے پاسے آلیاں کوں دوزخ اچ پجا کے اکھ کھولیساں۔۔۔۔!

تیڈی اکھ کینا کھلسی۔۔۔

تیڈا خاب ادھورا راہسی۔۔۔

صرف ادھورا نہ

بلکہ کوڑا راہسی

(مظہر حسین)

## حوالے
امریکی ڈالر

ڈالر بہت سارے ممالک دی زرِ مبادلہ (کرنسی) ہے جیندے اچ خود امریکہ وی شامل ہے۔ امریکی ڈالر دی موجودہ قمیت تقریباً 142 پاکستانی روپے توں زیادہ ہے۔ جنہاں ممالک دی کرنسی ڈالر دے نال وابستہ ہوندی ہے تے اوہ ڈالر کوں معیاری سکہ فرض کرکے بین الاقوامی تجارت کریندن، انہاں کوں ڈالری ممالک آہدن۔ جنہاں ممالک دی کرنسی انگریزی پونڈ دے معیار دے مطابق گھٹدی ودھدی ہے انہاں کوں سٹرلنگ ممالک آہدن۔ عام طور تے عددی رقم توں پہلے لکھیجݨ والی علامت $ امریکی ڈالر کیتے استعمال کیتی ویندی ہے۔ اے علامت اٹھارویں صدی دے کاتب مخفف ps دے ارتقا دا نتیجہ ہے جیہڑی پیسیاں کیتے استعمال تھیندی ہئی۔ P تے S نے بالآخر ہک ݙوجھے دے اتے لکھیجݨ نال $ دی علامت کوں جنم ݙتا۔ 21 اپریل 2010ء کوں 100 ڈالر دے نویں امریکی کرنسی نوٹ دی تصویر جاری کر ݙتی ڳئی ۔ ایہ نوٹ جعلی چھاپݨا بہت ہی مشکل ہے تے ایہ نوٹ فروری 2011ء توں استعمال تھیوݨا شروع تھئے۔

## حوالے
امریکہ

thumb|امریکہ دا قومی نشان
thumb|ریاستہائے متحدہ امریکہ دا جھنڈا

ریاستہائے متحدہ شمالی امریکا دا ݙوجھا تے دنیا دا تریجھا (یا چوتھا) وݙا ملک ہے۔ اس دے شمال وچ کینیڈا، جنوب وچ میکسیکو، مشرق وچ بحر اوقیانوس تے مغرب وچ بحر الکاہل واقع ہن۔ ریاست ہائے متحدہ ہک وفاقی آئینی ریاست ہے تے اس دا دارلحکومت واشنگٹن ڈی سی ہے۔ 37 لاکھ مربع میل یعنی 96 لاکھ مربع کلو میٹر تے پھیلا ہویا اے ملک دنیا دا تریجھا وݙا ملک ہے جس وچ کل تریہہ کروڑ توں زائد لوگ آباد ہن۔

امریکی فوج، معشیت، ثقافت تے سیاسی اثر و رسوخ وچ انیہویں تے ویہویں صدی وچ ودھیا ہے۔ روس دے زوال دے بعد جݙݨ سرد جنگ ختم تھئی تاں امریکا دنیا دی واحد عالمی طاقت دے طور تے ظاہر تھیا تے ہݨ امریکا دنیا بھر وچ کھلم کھلا مداخلت کریندا پیا ہے۔

thumb|امریکہ دا محل وقوع

ریاست ہائے متحدہ امریکا دے عام ناواں وچ یونائیٹڈ سٹیٹس، یو ایس، یو ایس اے، دی یو ایس اے، دی یو ایس آف اے، دی سٹیٹس تے امریکا شامل ہن۔ امریکا ناں دا پہلا استعمال 1507ء وچ تھیا جݙݨ ہک جرمن نقشہ ساز نے گلوب بݨا کے جنوبی تے شمالی امریکی براعظماں کوں ظاہر کرݨ کیتے لفظ امریکا چݨا۔

امریکا کوں کولمبس دے حوالے نال کولمبیا دے ناں نال وی ڄاݨا ویندا ہئی اور 20 ویں صدی دے شروع تک امریکا دے دارلحکومت کوں کولمبیا وی آکھدے ہن۔ بعد ازاں اس دے استعمال کوں ختم کیتا گیا، لیکن ہݨ وی سیاسی طور تے کولمبیا دا ناں استعمال تھیندا ہے۔ کولمبس ڈے امریکا تے دیگر ممالک وچ عام تعطیل ہوندی ہے جو کولمبس دے 1492ء وچ امریکی سرزمین تے لہوݨ دے حوالے نال منایا ویندا ہے۔

thumb|ریاستہائے متحدہ امریکہ دا نقشہ

کل رقبے دے لحاظ نال امریکا کوں دنیا دا تریجھا وݙا ملک منا ویندا ہے تے انفرادی رقبے دے لحاظ نال وی روس تے کینیڈا دے بعد اس دا تریجھا نمبر ہے۔ اس دا زیادہ تر کٹھا حصہ مشرق وچ بحر اوقیانوس نال جڑا ہے تے مغرب وچ شمالی بحرالکاہل موجود ہے، میکسیکو تے خلیج میکسیکو جنوب وچ ہن تے کینیڈا شمال وچ ہے۔ الاسکا دے سرحداں وی کینیڈا نال ملدے ہن تے بحرالکاہل اس دت جنوب وچ ہے تے بحر شمالی اس دے شمال وچ ہے۔ الاسکا دے مغرب وچ بیرنگ سٹریٹ یعنی بیرنگ نامی تنگ سمندری پٹی دے پار روس موجود ہے۔ ہوائی دی ریاست بحر الکاہل وچ جزائر دی پٹی دی صورت وچ موجود ہے جو براعظم شمالی امریکا توں جنوب مغرب دی طرف ہے۔

thumb|آبادی دے مطابق امریکی شہراں تے ریاستاں دی انتظامی تقسیم

امریکی سرزمین وچ خصوصاً مغرب وچ بہت زیادہ فرق پایا ویندا ہے۔ شمالی ساحل تے ساحلی میدان پائے ویندے ہن جو جنوب وچ وسیع تے شمال میں تنگ تھیندے ہن ویندے۔ ساحلی پٹی نیو جرسی دے شمال وچ ختم تھی ویندی ہے۔ بالکل جنوب مشرق وچ فلوریڈا ہے جو دلدلی میداناں دی سرزمین ہے۔

thumb|امریکہ دیاں ریاستاں

اپݨے وݙے تے وسیع رقبے دی وجہ نال ریاست ہائے متحدہ وچ دنیا دے ہر خطے دا موسم پایا ویندا ہے۔ زیادہ تر علاقے معتدل ہن، ہوائی تے جنوبی فلوریڈا وچ موسم منطقہ حارہ جیہا ہے، الاسکا وچ قطبی، گریٹ پلینز وچ نیم بارانی ہے، کیلیفورنیا دے ساحل تے بحیرہ روم دے ممالک جیہا تے گریٹ بیسن وچ خشک ہے۔ اس ملک دے نسبتاً فیاضانہ موسم نے اینکوں ورلڈ پاور بݨݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ہے کیونکہ اس دے زیادہ تر زرعی علاقے وچ خشک سالی کم کم ہوندی ہے، سیلاب محدود علاقے تک رہندا ہے تے زیادہ تر معتدل موسم ہے جتھاں مناسب حد تک بارش وی تھیندی ہے۔
## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
امیتابھ بچن

امیتابھ بچن دا پیدائشی ناں انقلاب شری واستو ہے تے اے 11 اکتوبر، 1942ء کوں ﺑﮭﺎﺭﺕ دﯽ ریاست اتر پردیش اچ پیدا تھیوݨ والے بھارتی اداکار ہن۔ انہاں کوں ابتدائی مقبولیت 1970ء اچ ملی تے اڄ انہاں دا شمار بھارتی فلمی صنعت دی تاریخ دی معروف ترین ہستیاں اچ تھیندے۔
thumb|Amitabh Bachchan
thumb| signature

## ذاتی زندگی
اپݨے اداکاری دے سفر دے دوران انہاں نے کئی وݙے ایوارڈ حاصل کیتے جنہاں اچ ترئے نیشنل فلم ایوارڈ تے ٻارہاں فلم فیئر ایوارڈ شامل ہن۔ انہاں دے کول سب توں زیادہ دفعہ بہترین اداکار نامزد تھیوݨ دا اعزاز  ہے۔ اداکاری دے علاوہ بچن ہوریں گلوکاری، پیش کار تے میزبانی وی کریندے ریہے ہن۔ 1984ء توں 1987ء تک اوہ بھارتی پارلیمان دے رکن منتخب تھئے۔

امیتابھ بچن دی شادی اداکارہ جیا بہادری نال تھئی۔ انہاں دے ݙو ٻال ہن شوئیتا نندا تے ابھیشیک بچن۔ ابھیشیک وی فلم اداکار ہن تے بھارتی اداکارہ ایشوریا رائے نال رشتہ ازدواج اچ منسلک ہن۔ ﺳﻮ توں ﺯﺍﺋﺪ ﻓﻠﻤاﮞ اچ ﺍﺩﺍﮐﺎﺭﯼ دے ﺟﻠﻮﮮ ݙکھاوݨ ﻭﺍﻟﮯ ﺍﻣﯿﺘﺎبھ اڄ وﯽ ﻣﺪﺍﺣاﮞ دﮯ ﺩﻟاﮞ تے ﺭﺍﺝ ﮐریندن۔ ۔ﺍنہاﮞ ﻧﮯ ﻓﻠﻤﯽ ﮐﯿﺮﯾﺌﺮ دﺎ ﺁﻏﺎﺯ ﺳﻦ ﺍنیہہ ﺳﻮ ﺍﻧﮩﺘﺮ اچ ﻓﻠﻢ سات ﮨﻨﺪﻭﺳﺘﺎﻧﯽ توں کیتا جیندے اچ ﺍنہاں کوں ﭘﮩﻠﮯ ﻧﯿﺸﻨﻞ ﺍﯾﻮﺍﺭﮈ نال ﻧﻮﺍﺯﺍ ڳیا۔ ﺍیندے ﺑﻌﺪ ﺍنہاﮞ ﻧﮯ ﮐﺌﯽ ﮐﺎﻣﯿﺎﺏ ﻓﻠﻤاں ﺍپݨی ﺍﺩﺍﮐﺎﺭﯼ دے ﺟﻮﮨﺮ ݙﮐﮭﺎ کے ﻣﺪﺍحاﮞ دے ﺩﻝ ﺟﯿﺖ گھدے۔  ﺑﮭﺎﺭﺗﯽ ﻓﻠﻢ انڈﺳﭩﺮﯼ اچ ہݨ تک ﺑﮩﺘﺮﯾﻦ ﺍﺩﺍﮐﺎﺭ دے ﻃﻮﺭ تے ﺳﺐ توں ﺯﯾﺎﺩﮦ ﺍﯾﻮﺍﺭﮈﺯ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺮݨ دا ﺍﻋﺰﺍﺯ ﺍیں ﺳﭙﺮ ﺍﺳﭩﺎﺭ ﮐﻮں ﮨﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﮨﮯ۔ ﺍیندے ﻋﻼﻭﮦ ﺍنہاﮞ نے ﮐﺌﯽ ﻧﯿﺸﻨﻞ، ﻣﻌﺎﻭﻥ تے ﺩﯾﮕﺮ ﺍﯾﻮﺍﺭﮈﺯ وی ﺣﺎﺻﻞ ﮐیتے۔ ﺍﻣﯿﺘﺎبھ ﺑﭽﻦ  ﺍﺩﺍﮐﺎﺭ دے ﻋﻼﻭﮦ ﭘﺮﻭﮈﯾﻮﺳﺮ، ﭨﯽ ﻭﯼ ﮐﻤﭙﯿﺌﺮ، ﭘﻠﮯ ﺑﯿﮏ ﺳﻨﮕﺮ تے ﺍﻧﮉﯾﻦ ﭘﺎﺭﻟﯿﻤﻨﭧ دے ﺭﮐﻦ وی ریہے ہن۔ ﺍنہاں دی ﻣﺸﮩﻮﺭ ﻓﻠﻤاں اچ ﺷﻌﻠﮯ، ﺷﮩﻨﺸﺎﮦ، ﻻﻭﺍﺭﺙ، قلی، ﺍﮔﻨﯽ پتھ، ﺧﺪﺍ ﮔﻮﺍﮦ، ﮨﻢ، ﺍﻧﺴﺎﻧﯿﺖ، ﮐﺒﮭﯽ ﺧﻮﺷﯽ ﮐﺒﮭﯽ ﻏﻢ، سوریاونشم، شرابی، نمک حلال، نصیب،  ﻣﺤﺒﺘﯿﮟ تے سرﮐﺎﺭ ﺭﺍﺝ ﺷﺎﻣﻞ ہن۔ 
## حوالے
امید ملتانی

اصل ناں    محمد نواز

قلمی ناں    امیدؔ ملتانی

جٖمنْ        1923ء

جاہ پتہ      ملتان جیولرز صرافہ بازار ملتان

سرائیکی اتے اردو دے نامور شاعر امید ملتانی دا17واں ورھیݨاں اج منگل 11فروری کوں منایا ویسی ۔ انہاں دا اصل ناں محمد نوازانصاری ہئی ۔ او 1922ءوچ ملتان دے علاقے بوہڑ گیٹ اچ جمیے ،انہاں دے ماءبولی سرائیکی ہئی لیکن امیدملتانی اردو اتے سرائیکی زبان کوں اظہاردا ذریعہ بݨایا۔ 1972اچ ” سرائیکی مجلس ادب“ دے ناں توں ہک تنظیم رجسٹرکروائی اتے ایندے تحت پندرہ ݙینھوار مشاعریں دا آغاز کیتا۔ انہاں دے ترائے شعری مجموعے منظرعام تے آئے جیں اچ ہک کتاب تے انہاں کوں وزرارت مذہبی امور دی طرفوں صدارتی ایوارڈ ݙتا ڳیا۔او 11فروری 2003ءکوں ملتان وچ اللہ کوں پیارے تھی ڳئے۔

سئیں امیدؔ ملتانی سرائیکی وسیب دے جٖاتے سنجٖاتے تے صدارتی ایوارڈ یافتہ بزرگ شاعر ہن۔ ادبی حلقیاں وچ آپ دی شخصیت قابلِ احترام سمجھی ویندی ہے۔آپ اجٖ کنوں تقریباََ تریہہ پینتری سال پہلے سرائیکی ادب دے فروغ واسطے سرائیکی مجلس ملتان قائم کر کے ماہانہ مشاعریاں دا سلسلہ شروع کیتا۔خاص طور تے سرائیکی غزل دی ترقی تے ترویج واسطے انہاں غزلیہ طرحی مشاعرے کروائے تے ول1972ء کنوں1973ء تائیں دے تھیونْ آلے مجلس دے مشاعریاں کوں مرتب کر کے ’’مینگھ ملھار‘‘دے عنوان نال ہک ضخیم کتاب شائع کیتی۔یقیناََ سرائیکی ادب واسطے اے انہاندا ہک بٖہوں وڈٖا کار نامہ ہے۔آپ دا نمونہ کلام ملاحظہ کرو!

#### غزل
جئیں ڈٖینہ دی سانول تَیں کنڈ ولائی ہے

گھر مونجھ کھلدی بے خوف آئی ہے

تَیں میں دی قسمت رب نے بنْائی اے

میں وچ فقیری ، تیکوں وڈٖائی اے

غیراں دے وانگوں دشمن توں تھی گٖئیں

اے پیڑ دل وچ ہردم سوائی اے

چشمِ فلک نے کئی وار ڈٖٹھے

شاہاں دے ہتھ وچ کاسہ گدائی اے

انسان کتنا نادان تھی گٖئے

پل دا وِسا نئیں دعویٰ خدائی اے

؎تیڈٖیاں خوشیاں دے پھُل بٖوٹے ہر دم باغ بہاراں

میڈٖے دل دے گٖلشن دیوچ نہیں تھیندی ہریالی

ہک ڈٖینہ باغ اچ کوئل کولوں دل کملا پیا پچھے

کَیں سوہنْے دے غم اچ تھی گٖئی تیڈٖی رنگت کالی

؎کئی پیاسے ودے اَہدن ملے ہک قطرہ شبنم دا

کنہاں کیتے چھلک ویندن کنارے خود سمندر دے

؎ناصح جو مئے خواراں دیوچ جُڑ بنْ کے آ بٖیٹھے

پہلے اپنْاں دامن ڈٖیکھے ول بٖئے کوں سمجھاوے

؎امیدؔ رکھ نہ پھُل دی توڑے بہار آوے

ہے زہر غم دا وُٹھا ایں آس دے شجر تے

٭٭٭
امیر تیمور

thumb|

امیر تیمور جیہڑا (تمر لین)تیمور لنگ دے ناں نال وی مشہور ہئی، (پیدائش: 1336ء، وفات: 1405ء) تیموری سلطنت دا بانی تے تاریخ عالم دا ہک عظیم جنگجو حکمران ہئی۔ تیمور دے استاد دا ناں علی بیگ ہئی۔ آکھا ویندے کہ استاد علی بیگ اپݨے طالب علماں کوں سبق یاد کراوݨ کیتے ݙنڈے دا استعمال کریندے ہن لیکن انہاں نے کݙہیں وی تیمور کوں نہ مارا کیونکہ تیمور ہمیشہ اپݨا سبق یاد کر گھندا ہئی۔ ہک ݙینہ علی بیگ نے تیمور دے والد کوں سݙا کے آکھا کہ ایں ٻال دی قدر ڄاݨ، ایہ نا صرف ذہین تے ݙوجھے ٻالاں توں بہت اڳاں ہے بلکہ ایندے وچ ناقابل یقنین صلاحیتاں ہن۔ تیمور نے ترئے سال وچ قرآن حفظ کر گھدا ہئی گویا صرف ݙاہ سال دی عمر وچ اوہ قرآن دا حافظ بݨ چکا ہئی۔
## حالات
تیمور ہک ترک منگول قبیلے برلاس توں تعلق رکھڈا ہئی۔ چنگیز خان تے امیر تیمور ݙوہاں دا جد امجد تومنہ خان ہئی۔ تیمورلنگ دا تعلق سمرقند نال ہئی۔ اوہ سمرقند دے قریب ہک گرانہہ ’’کیش‘‘ وچ پیدا تھیا۔ ایندے والدین معمولی درجے دے زمیندار ہن۔ تیمور دریائے جیحوں دے شمالی کنارے تے واقع شہر سبز (جینکوں کش وی آہدن ) 1336ء وچ پیدا تھیا۔ ایہ علاقہ اوں وقت چغتائی سلطنت وچ شامل ہئی جیہڑی زوال دی منازل طے کریندی پئی ہئی ۔ چغتائی حکمران بے وس تھی چکے ہن تے ہر جگہ منگول تے ترک سردار اقتدار حاصل کرݨ کیتے ہک نال لڑدے پئے ہن ۔
## حوالے
امیر المنذر

## تعارف
 
اے قرطبہ وچ پیدا تھیا جس وقت ایندا پیو ہمسایہ مسیحی ریاستاں دے نال برسر پیکار ہئی. 
865ء وچ ایں نے بطور خاص ہک جنگی مہم دی. قیادت کیتی جیہڑی ناکام تھی ڳئی. او جنگی مہم آسٹریا دے بادشاہ آرڈونو اول دے خلاف ہئی. وادی ڈیورو وچ اپݨی قرطبہ واپسی دے دوران اوں نے ہک مسیحی سردار برگوس روڈرگو کوں شکست ݙتی تے قرطبہ دی سرحد کوں شمال دی جانب ودھایس. اوں نے لیون کوں فتح کرݨ دی کوشش وی کیتی پر او 878ء وچ بادشاہ الفانسو سوم آف آسٹریا دے ہتھوں ناکام تھیا.

thumb|قرطبہ دا 1851ء وچ نقشہ

## دور حکومت

المنذر نے بنو قصی ملادی دے خلاف ہک جنگی مہم دا آغاز کیتا جنہاں نے مسیحی بادشاہ الفانسو سوم نال اتحاد کر گھدا ہئی مگر 883ء وچ اے جنگ وی ناکام تھئی. البتہ ایں سال ایں نے باغی امیر ابن مروان کوں باداجوز وچوں کڈھ چھوڑا تے بغاوت دا خاتمہ تھیا. 

886ء وچ ایندے والد دی وفات دے بعد اے قرطبہ دے تخت دا مالک بݨیا. اپݨے ݙو سالہ حکومت دے دوران ایندا سارا زور باغی امیر عمر بن حفصون نال جنگ تے اوندی سرکوبی وچ گزریا. حتٰی کہ 888ء وچ مبینہ طور تے اپݨے بھرا عبداللہ بن محمد اموی دے ہتھوں قتل تھی ڳیا جیہڑا بعد وچ تخت نشین وی تھیا.
امیر حکم اول بن ہشام

## تعارف
thumb|امیر حکم بن ہشام دے جاری کردہ درہم

امیر حکم بن ہشام، 796ء توں 822ء تک قرطبہ دے تخت تے متمکن ریہا. او 771ء وچ قرطبہ وچ پیدا تھیا تے 21 مئی 822ء کوں 51 سال دی عمر وچ قرطبہ وچ ای فوت تھیا. ایندا دور امارت بنی امیہ دا سنہرا زمانہ شمار کیتا ویندے.
این نے اندلس تے 26 سال تک حکمرانی کیتی.

## دور حکومت

ایندا دور بنی امیہ دے شاندار ادوار وچ شمار کیتا ویندے.
امیر راول

امیر راول سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

اصل ناں       امیر خان

قلمی ناں        راولؔ

جٖمنْ           1969ء 

تعلیم          میٹرک

فون نمبر        0342 8899448

جاہ پتہ        نزد حسین شاہ موڑ ،شاہ صدر دین ڈیرہ غازیخان

## نمونہ کلام

### غزل
ہک واری کریں ہا توں پیار سانولا

زندگی دا نئیں اتبار سانولا

دل وچ نت ہکا خت خت ہوندی اے

زندگی دے ہن ڈینہہ چار سانولا

پیار تیڈا زندگی دے راہ ڈکھلیندا ہے

سک تیڈی ڈیندی ساکوں مار سانولا

دل نہ ڈکھاوے جیرھا اوندی ایں جگ تیں

لگدی ہے بیڑی ونج پار سانولا

ویندی واری ہک واری ہاں ساڈاٹھاری ونج

ساڈا ہیویں ہکو ہاں ٹھار سانولا

ہک واری کیا اساں ہر ہر واری ہیں

تیڈے نانویں اساں چودھار سانولا

ہک واری راول توں کر آ دوا ونج

اساں ہیں مونجھیں دے بیمار سانولا

امیر راول

### غزل
ہتھو چھٹکین جڈاں وی تھاں ولا آکھیئے میں بسم اللہ

کہیں چاتا ہے تیڈا ناں ولا آکھیئے میں بسم اللہ

میں تیکوں جان سمجھا ہے میں تیکوں خان سمجھا ہے

ڈتی تیکوں جڈاں ہے دھاں ولا آکھیئے میں بسم اللہ

ہجر دی دھپ تے گزری ہے حیاتی میڈی ہنڑ تونڑیں

ملی تیڈی جڈاں ہے چھاں ولا آکھیئے میں بسم اللہ

میں کہیں توں زیرکیاتھیواں میں کہیں توں زیرکیوں تھیواں

جڈاں سمجھے میں زندہ ہاں ولا آکھیئے میں بسم اللہ

جڈاں اکرس دے موسم وچ گھلی ہے ہیل پوربھ دی

ہوا گزری ہے کر کے شاں ولا آکھیئے میں بسم اللہ

جڈاں راول محبت دے سلیقے آئے توں نکھڑیا ہئیں

جڈاں آکھیئے تیں گانونڑ گاں ولا آکھیئے میں بسم اللہ

امیر راول

### غزل
حقیقت حیاتی دی چس چانوݨیں ہے

اساں فائدے بھل کیں اے کس چانوݨیں ہے

اساں ہک قسم چا کے ٹردے ہیں ویندے

شروع چانوݨیں ہے نہ بس چانوݨیں ہے

اساں سک سمندر وسائے سینے اندر

تھلاں توں ہمیشاں ای تس چانوݨیں ہے

نکھیڑے دے سنگ بھوگ کرݨاں نئیں جیوݨ

اساں رس کے ماہیا رس چانوݨیں ہے

محبت کہانی لکھیندے ودے ہیں

قلم چانوݨیں ہے تے مس چانوݨیں ہے

تیڈی تاں محبت ہے بے انت راول 

چلو ڈھیر نہ سہی خس چانوݨیں ہے

امیر راول

### گیت
یار جے بݨاوں سوہݨیں ڈھیر ودے ہن

آسے پاسے ساڈے چوپھیر ودے ہن

چمدے ہیں بھوئیں اوہا سر سٹ کیں

جیرھی بھوئیں اتیں تیڈے پیر ودے ہن

ونجلی وجیندے ودے رانجھے ہر پاسے ہن

ہیر کیتے چھیڑی مال کھیر ودے ہن

زبر آکھوں تیکوں اساں کوڑ ساڈا کائنی

باقی سوہݨیں تیڈے کولوں زیر ودے ہن

راول ہے دیوانہ دل ہکے تیڈے پیار دا

آس والی بیر اتے بیر ودے ہن

امیر راول

### ݙوہڑہ
ســاݙا خــان پنل ہے خان ساݙا اَساں مونجھ دیاں ماریاں سَسڑیاں ہیں بے وَسڑیاں ہیں

ہر پـاسوں پہـــرے دار کھڑن اَســـاں وَس باہـــروں بے وَسڑیاں ہیں بے وَسڑیاں ہیں

اَســـاں کِھل دے کیـــتے لوہـندیــــاں ہیـــں  کِھــل کَھسڑیاں ہیں بے وَسڑیاں ہیں

ساکوں راول مونجھ مریندی ہِے اَساں خان دی دید دیاں تَسڑیاں ہیں بے وَسڑیاں ہیں

سئیں امیر راول لُنـــڈ 

ونکی:سرائیکی شاعر
امیر عباس ہاشمی

امیر عباس ہاشمی چیف ایڈیٹر سلسلہ وارسرائیکستان رحیم یارخان۔
خان بیلہ لیاقت پور دے رہائشی ہن۔ سرائیکی تے اردو وچ لکھدن۔
 
ایندے علاوہ سوشل میڈیا تے سرائیکی کاز دے حوالے نال خاصے متحرک ہن. سرائیکی کاز دے علاوہ روحانیت دا وی خاصا علم رکھدن. سوشل میڈیا تے سرائیکی ویب سائٹ وی بݨائی نیں.

## پیشہ
روحانیت دا وی خاصا علم رکھدن۔ قسمت دا حال، زائچہ، علم جفر، علم نجوم دے نال لوکاں کوں ݙسیندے ہن۔ تے ضرورت منداں کوں تعویذ وی ڈیندن۔ مختلف واقعات تے معاملات بارے پیش گوئیاں وی کریندن۔

## [[سیاست]]
سرائیکی نیشنل پارٹی دے مرکزی میڈیاایڈوائزرہن روزنامہ خبریں دے رویے تے سخت مؤقف رکھدےہن۔ ضیا شاہد دے خلاف عدالت اچ فوجداری کیس وی کیتاہا۔

سلسلہ وار سرائیکستان رحیم یارخان 
https://www.facebook.com/sarikistanforum
روحانی نیوز 
https://www.facebook.com/710830285638455/

https://skr.m.wikipedia.org/wiki/سرائیکستان
امیر عبدالرحمٰن دوم

## تعارف

thumb|مرسیہ وچ نصب شدہ امیر عبدالرحمٰن دوم دا مجسمہ

امیر عبدالرحمٰن دوم، امارت بنی امیہ اندلس دا چوتھا حکمران ہئی جیہڑا 792ء وچ ڄمیا تے 822ء توں 852ء تک اپݨی وفات تک طویل عرصہ اندلس تے حکمران ریہا تے شاندار انداز نال حکومت کیتس.

## دورِ حکومت

thumb|امیر عبدالرحمٰن دوم دا جاری کردہ چاندی دا سکہ

امیر عبدالرحمٰن دوم نے 822ء تون 852ء تک 30 سال اندلس تے حکمرانی کیتی تے 62 قمری سال دی عمر وچ فوت تھیا.
امیر عبدالرحمٰن سوم بن محمد

عبد الرحمن الناصر (912ء توں 929ء تک بحیثیت امیر تے 929ء توں 961ء تک بحیثیت خلیفہ) اندلس وچ خلافت امویہ دا سب توں مشہور حکمران ہئی جیہڑا عبد الرحمن الثالث تے عبد الرحمن اعظم دے ناواں نال وی بھی معروف اے.تخت نشینی17 اکتوبر 912 (عمر 21) کوں بطور امیر دے تھئی تے 929ء وچ خلیفہ دا لقب اختیار کیتس. پیدائش 11 جنوری 889ء دی ہس. وفات 15 اکتوبر 961ء 72 سال دی عمر وچ قرطبہ وچ تھئی. ایندا مسلک اہل سنت (مالکی فقہ) اے.

## دور حکومت

عبد الرحمن صرف ہک طاقتور حکمران ہی نہ ہئی بلکہ او بڑا لائق، عادل تے رعایا پرور بادشاہ ہئی۔ اس دے زمانے وچ حکومت دی آمدنی ہک کروڑ ویہہ لکھ دینار ہعی۔ اس وچوں ہک تہائی رقم او فوج تے خرچ کریندا ہئی تے باقی کوں وقت ضرورت کم آوݨ واسطے خزانے وچ جمع کر ݙیندا ہئی۔

اس دے عدل و انصاف دا اندازہ اس ڳالھ توں لڳ سڳدے کہ ہک مرتبہ اس دے پتر نے بغاوت کیتی۔ جݙݨ او گرفتار کر کے گھنایا گیا تاں عبد الرحمن نے اس کوں موت دی سزا ݙتی۔ اس تے ولی عہد نے اپݨے بھرا کوں معاف کرݨ کیتے گڑ گڑا کے سفارش کیتی لیکن عبد الرحمن نے جواب ݙتا:

” ہک پیو دی حیثیت نال میں اس دی موت تے ساری زندگی ہنجاں وہیساں لیکن میں پیو کے علاوہ بادشاہ وی ہاں۔ اگر باغیاں دے نال رعایت کریساں تاں سلطنت ٹکڑے ٹکڑے تھی ویسی “ اس دے بعد اس دا پتر قتل کر ݙتا گیا۔

## حوالے
امیر عبداللہ بن محمد

## تعارف
امیر عبداللہ بن محمد، امارت بنی امیہ اندلس دا ستواں حکمران ہئی. اے ١١ جنوری ٨٤٤ء وچ ڄمیا تے ١٥ اکتوبر ٩١٢ء کوں فوت تھیا.

## دور حکومت
اے ٨٨٨ء توں ٩١٢ء تک مسلم ہسپانیہ دا حکمران ریہا. 
## حوالے
امیر محمد اول بن عبدالرحمٰن

امیر محمد بن عبدالرحمٰن ٨٢٣ء وچ ڄمیا تے ٨٨٦ء وچ فوت تھیا. اینکوں امیر محمد بن عبدالرحمٰن الاوسط وی آکھا ویندے.

## دور حکومت
ایں نے ٨٥٢ء توں ٨٨٦ء تک مسلم ہسپانیہ تے بطور امیر حکومت کیتی. 

thumb|امیر محمد دا جاری کردہ چاندی دا سکہ
## حوالے
امیر نیازی

امیر نیازی پائی خیلوی سرائیکی گلوکار ہے۔

## رابطہ

* 03009717765

## ویڈیو

* ٹھر ونڄاں
* میݙا ڈھولا ݙیلی موشن تے 
* کالی قمیض آلی

## آڈیو

* ٹھر ون٘ڄاں  ساؤنڈ کلاؤڈ تے

## ٻاہرلے لنک

* امیر نیازی فیس بک 

## حوالے
[ونکی:[سرائیکی گلوکار]]
امیمہ کامران

پروفیسر ڈاکٹر امیمہ کامران سرائیکی دانشور ہن۔ قائداعظم یونیورسٹی وچ پروفیسر ہے۔
## ڄم پل
٢١ نومبر کوں ملتان وچ ڄمی۔

## تعلیم
## کتاباں
## حوالے
*  تحقیقی رسالہ مادر، اکتوبر ـــ دسمبر ٢٠١٧ http://www.gandharahindko.com/book/mother
* امیمہ کامران http://qau.academia.edu/UKamran
* امیمہ کامران https://web.archive.org/web/20170507025403/https://www.qau.edu.pk/profile.php?id=umaima
انار

انار ہک پھل ہے۔ ایہ پھل عموماً سردیاں وچ ملدے۔ ایہ دوا تے طور تے وی کھاویندے تے غذا دے طور تے وی۔ 

## قسماں
انار شیریں، انار ترش اتے انار منجوش ، یعنی کھٹا مٹھا 

## فائدے
وزن گھٹاوݨ وچ مفید

قوت مدافعت وچ ودھارا

جلد کیتے مفید

دل کیتے مفید

## دوا
پراݨی پیچش تے مروڑ کیتے  انار تے ایندے چھلکے دا رس بہترین دوا ہے۔ چھلکے کوں ساڑ تے سفوف بݨا تے مسوڑھیاں تے ملݨ  نال انہاں وچوں خون اؤݨ بند تھی ویندے۔ پراݨی کھانسی وچ وی سفوف استعمال کرݨ فائدہ مند ہے۔thumb|ہک کٹا ہویا انار

## مختلف ملکاں وچ انار دی اہمیت

* قدیم مصر وچ انار خوشحالی دی علامت ہے۔
* قدیم ہندوستان وچ انار خوشحالی دی علامت ہے۔
* ایران وچ اناراں دا سال پسالی تہوار منایا ویندے۔

## حوالے
انجم لاشاری

اصل ناں    رفعت انجم

قلمی ناں    انجمؔ لاشاری

جٖمنْ        1951ء

انجمؔ لاشاری مرحوم سرائیکی دے معروف بزرگ شاعر سئیں سفیرؔ لاشاری دے صاحب زادے ہن۔سرائیکی شاعری دے میدان اچ انہاں اپنْے آپ کوں تھوڑے ای عرصے اچ منوا گھدا ہا۔انجم تاں سرائیکی ادب دے اسماں توں ترٹ کے غائب تھی گٖئے ۔پر اوہ شعری تے نثری ادب دے حوالے نال زندہ ہے تے زندہ رہسی۔آپ دی غزل دا نمونہ ڈٖیکھو!

### غزل
سوچ سکھنْی سنجٖی آس آتی لگٖے

اے حیاتی بھلا کیا حیاتی لگٖے

ُروح گھارے کوں اکھ روونْ ایجھی لگٖے

تن دی روہی یکی بے براتی لگٖے

شام شیشے تے یاداں دے اولوں لہن

سانجھ سانگے سنویں سنج سکاتی لگٖے

چندر چاندی کلہیپے دا گٖاہنْاں بنْے

ساہ سینے کوں سونے دی کاتی لگٖے

کل بٖکر وال ٹوبھے تے ایں کر پئے

بٖال رڑ کے جیویں ماء دی چھاتی لگٖے

؎گٖلیاں دے ککھ چُنْ چُنْ اپنْیاں اکھیاں تے رکھ چمداں

شاید ہوون میں وانگوں اسمانوں ڈٹھے تارے

انجمؔ ہر محفل وچ تیڈٖے ناں دا ذکر تھیندے

تیڈٖی صورت کیکوں بھلدی تیکوں کون وسارے

٭٭٭

## [[سرائیکی]] دا انجم۔ انجـم لا شـاری
لکھت: کرن لاشاری

صدر سرائیکی عوامی تریمت تحریک پاکستان

بھا چاوݨ آئی چلھ توں بݨ ٻیٹھی گھر دی سئیݨ،،

ابھے سر دی ݙیݨ، میݙے گھر دیاں خوشیاں کھا ڳئی،،

(انجم لاشاری)

یادش بخیر میں کہیں جاہ پڑھیا ھا جو احمد پورشرقیہ سرائیکی ادب دا لکھنئو ھے برحال اساکوں لکھنئو نال مطلب کینھی،

پر اے حقیقت ھے جو احمدپورشرقیہ دی دھرتی ہمیشہ سرائیکی ادب سانگے زرخیز ثابت رہی ھے، اتے اتھاں سرائیکی ادب دے کئی نامور درخشاں ستاریاں دا خمیر ھے،

اتے جیندے وچو ھک روشن ناں سئیں انجمؔ لاشاری سئیں ھن.

سئیں انجم لاشاری صاحب دا اصل ناں سجاد الحسن خان لاشاری ھا تے جناب عظیم سرائیکی انقلابی شاعر سئیں سفیر لاشاری دے وݙے پتر ھن،،

سئیں انجم صہیب 1956 دے وچ احمدپورشرقیہ دے نیڑے وستی مہراب والا وچ پیدا تھئے تے ابتدائی تعلیم تو گریجویشن تئیں احمدپورشرقیہ تے بہاولپور وچ حاصل کیتی.لفظیں دی جڑت دا سوبھ تے تخیل دا الہام گھر دی وراثت ھا تے شاعری دا آغاز ٻلپݨ توں ہی شروع کرݙتا، جناب سئیں اردو تے سرائیکی دے بہترین شاعر ھن تے خاص سرائیکی شاعری وچ انھاں دا اّچا ناں ھے،،

زندگی دے گزروہاݨی کریندے اسی (80) دے ݙھاکے وچ کراچی آ ڳے اتے صحافت نال وابستہ تھی گے ایں دوران نواے وقت، تے جنگ اخبار جیے اداریاں وچ کافی اہم عہدیاں تے کم کیتا تے نال نال اردو کالج کراچی تو ایم اے صحافت دی ڈگری حاصل کیتی،،

پر قدرت کوں کجھ ٻیا منظور ھا تے سئیں کو ݙو (2)رمضان 1997 کو اچانک سر وچ درد پیا، جنھیں کو ایمرجنسی وچ ہسپتال ٻڄایا ڳیا، پر او تئیں رب سوہݨے اپݨے پیارے کو واپسی دا سݙ مار چکے ھن، تے سرائیکی زبان دے اے روشن ستارے محض چالھی (39)سال دی عمر وچ ماء ٻولی سرائیکی کوں لازوال تخیل ݙے تے ایں جہان فانی تو جھوک لݙا گئے،،

اڄ وی سئیں انجم لاشاری صاحب اپݨے کلام دی صورت وچ اساݙے درمیان موجود ھن تے راہسن،،

آخر وچ سئیں دے کلام دا ھک بہترین نمونہ،، جیندے وچ اپݨی روہی نال محبت دا اظہار کریندے پن

روہی چولستان تے شالا کرم کرے کلتار،

بونداں ساوݨی جل تھل تھیوے چودھار،

نند نہ ماون کھیرڑے ہرپاسو موج بہار،

کنڈا ڄال کرینھ کھپ لئی لاݨا کرے سنگار،

روہی بݨے کنوار ݙہینھ ماݨے بھاگ سہاڳ دے
انجینئرنگ

thumb|سٹیم انجن
سائنسی تحقیق وچ پیش آوݨ والے ٹیکنیکل معاملات و مسائل دے حل تے ضروریات زندگی کوں آسان بݨاوݨ تے انہاں دے ارتقا و بہتری واسطے سائنٹفک تے ٹیکنیکل قوانین تے اصولاں دے اطلاق دا علم انجینئرنگ سݙیندا اے تے این علم دے ماہر کوں انجینئر آکھا ویندا اے. انجینئرنگ دے بہوں شاخاں ہن مثلاّ مکینیکل، سول،. الیکٹریکل، الیکٹرونکس، کیمیکل، ایگریکلچر، مائیننگ، میڈیکل انجینئرنگ، بائیو انجیئرنگ، جینیٹک انجینئرنگ وغیرہ. پاکستان وچ کئی سرکاری و نجی یونیورسٹیاں انجینئرنگ وچ گریجویشن، پوسٹ گریجویشن، ماسٹر، ایم فل تے پی ایچ ڈی کرویندیاں پیاں ہن جنہاں وچ این ای ڈی یونیورسٹی کراچی سب توں قدیم اے تے اس توں علاوہ یو ای ٹی پشاور، یو ای ٹی ٹیکسلاٰٰٰ، یو ای ٹی لاہور، مہران یوای ٹی جامشورو تے زکریا یونیورسٹی ملتان قابل زکر ہن. انجینئرنگ دے شعبے دی ترقی تے انجینئرز دی تکنیکی و علمی تربیت واسطے وی بہوں سارے ادارے موجود ہن جنہان وچون پاکستان انجینئرنگ کونسل، نیشنل ٹیکنالوجی کونسل، ٹیوٹا، آئی ای پی (مراکز کراچی، اسلام آباد، لاہور، ملتان، پشاور، کوئٹہ) تے انسٹی ٹیوشن آف مکینیکل انجینئرز برطانیہ (پاکستان چیپٹر) اہم ہن.
## انجینئرنگ دے شاخاں
### میکاٹرونکس
میکانیات تے الیکٹرونیات دا ہک امیختہ لفظ ہے، جس وچ میکانیات توں آلا تے برقیات توں قیات کوں مرکب کرکے لفظ آلاقیات (mechatronics) بݨایا گیا ہے۔ آلاقیات وچ آلاتی ہندسیات، برقی ہندسیات تے کمپیوٹر انجینئرنگ جیہے شعبہ جات علم توں استفادہ کیتا ویندا ہے تے مقصد اس متعدد الاختصاص دا ایہ ہوندا ہے کہ انہاں تریہاں علوم کوں بنیاد بݨیندے ہوئے خودکارین (automata) دا مطالعہ، ہندسیاتی نقطۂ نظر نال کیتا ونجے۔

### مکینیکل انجینئرنگ
thumb|مکینیکل انجینئرنگ
انجینئرنگ دی اے شاخ کل پرزے تے سادہ مشیناں توں لا کے ہیوی مکینیکل سسٹمز دا احاطہ کریندی اے.

میکانی انجیئرنگ ،انجیئرنگ دی اوہ شاخ ہے جس وچ طبیعیات تے مٹیئریل سائنس دے اصولاں کوں استمال کریندے ہوئے کہیں وی میکانی سسٹم دا تجزیہ، ڈیزائن ،مینوفیکچرنگ تے ݙیکھ بھال کریندے ہن-ایہ انجینرنگ دی او شاخ ہے جس وچ حرارت یا تاں پیدا تھیندی ہے یا ول استعمال تھیندی ہے کہیں وی چیز کوں ڈیزائن کرݨ یا اونکوں بݨاوݨ یا ول مشیناں تے ٹولز کوں چلاوݨ کیتے - ایہ انجینرنگ دی سب توں وݙی تے پراݨی شاخ ہے-

## مزید ݙیکھو
*آٹو کیڈ (Auto CAD)
## حوالے
امیر ہشام اول بن عبدالرحمٰن

شوال 139 ہجری/فروری 757ء کوں ہشام بن عبدالرحمن پیدا تھیا تے 172 ہجری/ 788ء وچ اندلس دا حکمران بݨیا۔

## تعارف و کردار

## دور حکومت
امیرعباس راقب

امیرعباس راقب سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## نمونہ کلام

### غزل
ہے میڈے لفظاں دے وچ روایت

مزاج اج کل دا منگداۓ جدت

جے وصل مل گۓ تاں ول ہوس ہے

جے ہجر مل گۓ تاں ول محبت

ہے زندگی دا شعور ساکوں

اساڈی درداں دے نال سنگت

میں موت منگاں تاں ہرج کوئنی

ہے اپڑیں ہوونڑ کولوں شکایت

جیہڑی تکبر توں پر ڈسیجے

اے جئیں عبادت وی کیا عبادت

میں سر تے اسمان چئی وداں ہاں

ڈساؤ میڈی ہے کیہڑی طاقت

او بھیڑے ملاں میکوں ڈساوو

اے قتل و غارت وی ہے شریعت

_انہاں دا صدقہ گناہ گھٹدن

اے ڈکھ وی ہوندن خدا دی نعمت

اخیر مٹی نصیب ایند

ہے آدمی دی وی کیا حقیقت

غزل تاں آہداں مگر ہے کوشش

میں لکھاں آل_نبی دے مدحت

جہان سارے کوں ویہڑ گئ ہے

ہے چارے پاسوں عجیب وحشت

اساں ہیں ہینڑیں ہلاک راقب

اساں جئیں لوکاں دی کیا حیثیت

امیرعباس راقب
انجینئرنگ تے ٹیکنالوجی دےیونیورسٹیاں

thumb|نسٹ، اسلام آباد

thumb|یو ای ٹی لاہور سٹی کیمپس

ملک دے تمام صوبیاں، آزاد کشمیر تے صوبہ گلگت بلتستان وچ حکومت نے انجینئرنگ تے ٹیکنالوجی دے یونیورسٹیاں تے اعلٰی تعلیمی ادارے قائم کیتے ہوئے ہن جیہڑے گریجویشن، پوسٹ گریجویشن، ایم فل تے پی ایچ ڈی تک اعلٰی تعلیم ݙیندے پن. انہاں تمام اداریاں تے یونیورسٹیاں دے انجینئرنگ تے ٹیکنالوجی دے پروگرام جنہاں وچ پرائیویٹ ادارے وی شامل ہن،  ہائر ایجوکیشن کمیشن، پاکستان، نیشنل ٹیکنالوجی کونسل ، پاکستان، پاکستان انجینئرنگ کونسل دے ذریعے مانیٹر کیتے ویندن. ایندے علاوہ انسٹی ٹیوشن آف انجینئرز پاکستان وی ہک قدیم تے اہم ادارہ اے.

*پنجاب: -

*سرائیکی وسیب:-

*صوبہ سندھ:-

*خیبر پختونخواہ: -

*بلوچستان: -

*آزاد کشمیر: -

*گلگت بلتستان: -

*وفاقی دارالحکومت، اسلام آباد: -

*فاٹا: -
## حوالے
اندلس وچ بنو امیہ دی امارت تے خلافت

بنی عباس دی طرفوں خلافتِ بنی امیہ دے خاتمے تے اموی خاندان تے مظالم تے انہاں دی نسل کشی توں بعد عباسی امویاں ولوں بے فکرے تھی ڳئے. مگر بنی امیہ دے خاندان دا ہک شہزادہ عبدالرحمٰن بن معاویہ بن ہشام بن عبدالملک بن مروان، عباسیاں دے عتاب کولوں بچ ڳیا تے خفیہ طریقے نال ٻہوں مصیبتاں برداشت کریندے ہوئے آخرکار اندلس پہنچ ڳیا جتھاں بنو امیہ دے وفادار موجود ہن کیونکہ ایں علاقے وچ مسلماناں دی حکومت اموی دور وچ قائم تھئی ہئی. مسلسل کوششاں تے اندلس وچ موجود عرب قبائل دی حمایت نال عبدالرحمٰن اول، ہسپانیہ وچ اپݨی حکومت قائم کرݨ وچ کامیاب تھی ڳیا. ایں طرح اے علاقہ مرکزی خلافت اسلامی وچوں ہمیشہ واسطے نکل ڳیا.
## امارت دی خلافت وچ تبدیلی
یورپ دی اسلامی تاریخ دا اے عظیم دور اپݨے عروج وچ اپݨی اہمیت تے مرکز خلافت بغداد کولوں ٻہوں دوری دے کارݨ تے فاطمیاں دی نام نہاد خلافت ولوں مسلسل جارحیت دے توڑ واسطے آخرکار مسلمانانِ یورپ واسطے929ء وچ الگ خلافت دی حیثیت اختیار کر ڳیا. بنی امیہ ولوں امارت کوں خلافت وچ تبدیل کرݨ دی سب توں وݙی وجہ اے ہئی کہ خلافت فاطمیہ دے نام نہاد شیعہ تے ختم نبوت دے منکر اسماعیلی خلفاء دی طرفوں اندلس دے علاقیاں تے مسلسل جارحیت تے حملیاں کولوں حفاظت تے انہاں دے توڑ واسطے ضروری ہئی کہ انہاں دی طرح مزہبی تشخص حاصل کر کے مسلمانان یورپ وچ مرکزی اہمیت حاصل کیتی ونجے تے اسلام کوں بچایا ونجے جیندے وچ بنی امیہ کامیاب تھی ڳئے. 

امیر عبدالرحمٰن سوم نے اپݨی امارت کوں 929ء وچ خلافت وچ ڈھال ݙتا تے اپݨی حکومت کوں جاری رکھدے ہوئیاں مملکت دے تمام علاقیاں دی مساجد وچ عباسی خلیفہ دی بجائے جمعہ تے عیدین دے نمازاں وچ اپݨے ناں دا خطبہ جاری کرا ݙتا تے ہک نویں دور دا آغاز کیتا۔ 

## حوالے
اندھا شاعر

{خصوصی تحریر اپنڑے وسیب دے شعراء کرام دی نذر}

اندھا شاعر

ہک تریمت جینداں رنگ کالا، نک پھینا، وال آلہنڑیں آنگوں، قد ڈڈ پڑڈ، انگلیں ترانگل دیاں دھیریں ت پیر پھڈے ھن اوندی شادی تھئ ھک اندھے شاعر نال اوں تریمت آکھۓ آپنڑے اندھے شاعر خاوند کوں جو میں اینجھی سوھنڑی ھاں جو پریاں میکوں ڈیہدیں ڈیہدیں اکھ نئ ولیدیاں.
او اونویں شاعر ھا او ذال دے آکھۓ لگ کے ڈینہہ کوں رات ت رات کوں ڈینہہ لکھنڑ پۓ گۓ.
ھک ڈینہہ او گھر بیٹھا ہئ ت اوں سڈ سنڑۓ "جماندرو اندھے آپنڑیاں اکھیں بنڑوا گھنو"
"جماندرو اندھے آپنڑیاں اکھیں بنڑوا گھنو"

اندھے جو سنڑۓ او جتی ڈانگ سنبھال کے باھرو گۓ.
جیہرلے تریمت ڈٹھے جو اگر اے سجاکا تھی گیا تاں میڈی تاں جاہ کئنی.
اوں زیور چاتے ، پیسے لٹھے چاتن مطلب ہر ستر ستارا چا کے حکیم کولو گئ ھے ت اندھے کولو پہلے پچ کے اوں حکیم کوں آکھۓ سی جو اے پیسے گھن تے میڈے خاوند کوں اندھا رھونڑ ڈے.
حکیم آکھۓ میکوں پیسیں دی لوڑ کئنی میں تاں انسانیں دی بھلائ واسطے وداں.
پر اوں اندھے دی ذال اوں حکیم کوں رو ڈپھ کے ٹور چھوڑیا.
ت شاعر....؟
او ودے اونویں اج تئیں لکھدا
"اس زلف پہ پھبدی ھے شب_دیجور کی سوجھی".

میڈے کولو غلطی تھئ ھے میں وی باطنی اندھے شاعریں کول دوا ویچنڑ گیا ھم پر.......!

منصور شانی

## حوالے
اندھــڑاں قصـئی

اندھڑاں قصئی

ایں کھݙ وچ ہک توں زیادہ کھݙکار تھی سڳدن. عمر دی کئی حد کائنی. ایں کھیݙ کوں وݙے چھوٹے، بال بلونگڑے، نینگر، چھوہر چھٹکر چھوہریں غرض ہر کئی کھیݙ سڳدے ایں کھیݙ دے کئی خاص اصول وی کائنی تے مشکل وی کائنی. 
ایں کھیݙ وچ پڳݨ وچ ہرݨ آلا واری ݙیندے. اوندی اکھیں تے ہک پٹی ٻدھ ݙتی ویندی ھ. تے اونکوں گھما ݙتا ویندے یا ہلکا جیہاں دھکا ݙتا ویندے تاں جو کھݙکاراں توں پرے تھی ونجے. 
ایں کھیݙ دا ہک اصول اے وی رکھیا ویندے جو ہک نشان لایا ویندے یا دائرہ ماریا ویندے یا گراؤنڈ طے کیتا ویندے تاں جو کئی اوں تو ٻاہر نہ ونجے. 
ھݨ جیندی اکھیں تے پٹی بدھی ہوئی ھ او باقی کھݙکاراں کوں ہتھ لیندے. جݙاں کہیں ہک کوں ہتھ لڳ ویندے اوندی واری مک ویندی ھ ول جیکوں ہتھ لڳ ویندے اوندے اتے واری آویندی ھ تے اونکوں پٹی ٻدھ ݙتی ویندی ھ. اتے اے کھیݙ ایویں چلدی اے پئی.

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی کھیݙاں
اندھی

اندھی اسماعیل بھٹہ دا لکھا ہویا ہک سرائیکی افسانہ ہے جیندے وچ سرائیکی وسوں دے بالکل تلویں طبقے دی زندگی دے کجھ گوشیاں کوں ظاہر کیتا ڳیا اے۔ ایں افسانے وچ انہاں دے مشکلات تے خانگی زندگی دے حالات کوں نشابر کرݨ دی کوشش کیتی ڳئی اے۔

## حوالے