منوہر لال شرما تے بلدیو اوجھا برادران

پروفیسر ہنس نال ڳالھ مہاڑ تھیندی رہی ۔ نرھان دیر نال کیتا ہا تے بھر پور کیتا ہا تہوں پچھیرے دی لوڑ نہ پئی ۔ ہا ہک واری وچوں چاہ پیتی‘ ݙو واری راج کمار ملک ساکوں جوس پلوایا ۔ اِتی دیر اِچ سئیں منوہر لال شرما تے بلدیو اوجھا وی آ ڳے ۔ اے ݙونہیں بھرا ہِن۔ اِنہاں دا تعلق میانوالی نال ہے ۔ پر ڄم پَل کرنال دا ہے ۔ منوہر شرما وݙابھرا ہے تے بلدیو اوجھا چھوٹا بھرا ہے ۔ بلدیو ہک اخبار دا نامہ نگار ہے عمر45توں50دے وچکار ہوسی۔منوہر لال شرما محکمہ صحت توں ریٹائر تھئین ۔ ݙونہیں بھرا قدر آور جوان ہِن تے میانوالی دے ڄݨے نظردِن۔ منوہر لال چولا پاتی ودے ہَن ۔نِکی نِکی ݙاڑھی ہئی ۔ میانوالی دی بجائے بکھّر تے ملتان دی سرائیکی ٻلیندے ہَن ۔ اِنہاں نال ݙاڈھی سوہݨی ملاقات تھئی ۔ منوہر لال کوں ݙیکھو ہا تاں اَڄ دا خالص ملتانی سرائیکی ݙسدا ہا ۔ منوہر لال شاکر شجاع آبادی دا تلواں کلام سݨا کے میکوں حریان کر ݙتا ۔ جہڑا سرائیکی نال اُنہاں دی محبت دا بھرواں اظہار ہئی۔

ملے جُلے شعر:

توں محنت کر تے محنت دا صلہ ڄاݨے خدا ڄاݨے

توں ݙیوا ٻال کے رکھ چا ‘ ہوا ڄاݨے خدا ڄاݨے

………

زندگی ہک ٻوجھ ہے ٻس چئی وداں

چودا نھیں پر کنڈھ پچھوں لڑکائی وداں

ݙوہڑے:

میں دِل نایاب وِچیندا ہاں ہووے کُئی غرضائو تاں ڳالھ کرے

ٻئی شرط شرائط وی کُئی کائنی ٻس سودا ہک رُوح نال کرے

ہوسی اوہ مالک جہڑا گھن ویسی بھانویں سانبھے یا پامال کرے

ہک شاکرؔ اوہ نہ لنگھ آوے جہڑا ݙوجھے کول بھئی وال کرے

…………

جیویں میکوں اَن رُوایا ہئی ایویں میں وانگوں پَل پَل روسیں

ہک واری رو کے تھک ٻہسیں وَل دِل ݙکھسیا تُوں وَل روسیں

نہ ݙکھڑے آن ونڈیسیا کُئی توں لا کندھیاں کوں ڳل روسیں

ٻس شاکرؔ فرق میعاد دا ہے میں اَڄ رونداں تُوں کل روسیں

منوہر شرما دے مونہ توں شاکر شجاع آبادی دا کلام سُݨ کے میکوں اُنہاں بھراواں دی سرائیکی نال محبت اِچ کُئی شک نہ ریہا۔ وَل اُونیں شاکر دی اے غزل سُݨا کے میکوں ٻیا حریان کر ݙتا ۔ اے غزل شاکر شجاعبادی دی کتابڑی ’’منافقاں توں خدا بچاوے ‘‘وچ 2005ء اِچ چھپی ہئی ۔ میں ایں غزل دے ٻول نوٹ کر گھدے۔ اصل کتاب میں ’’جھوک پبلشرز‘‘ توں گھن کے غزل اِتھاں نقل کریندا پیاں۔

فِکر دا سجھ اُبھردا ہے سُچیندیں شام تھی ویندی

خیالاں وچ سکون اَڄ کل ڳلیندیں شام تھی ویندی

اُنہاں دے ٻال ساری رات روندن بُکھ توں سُمدے نھیں

جنہاں دی کہیں دے ٻالاں کوں کھݙیندیں شام تھی ویندی

کݙانہیں تاں ایہ ݙکھ ٹَلسِن کݙیں تاں سُکھ دے ساہ وَلسن

پُلا خالی خیالاں دے پکیندیں شام تھی ویندی

غریباں دی دُعا یا ربّ خبر نی کن کریندا ہیں

سدا ہنجواں دی تسبی کوں پھریندیں شام تھی ویندی

میݙا رازق رعایت کر نمازاں رات دیاں کر ݙے

جو روٹی شام دی پوری کریندیں شام تھی ویندی

میں شاکرؔ بُکھ دا ماریا ہاں مگر حاتم توں گھٹ کائنی

قلم خیرات میݙی ہے چلیندیں شام تھی ویندی

منوہر شرما دی سرائیکی محبت ‘ شاعر ی نال رغبت دا میکوں اعتراف کرݨا پوندے

ٻیٹھیں ٻیٹھیں ڈاکٹر راج کمار ملک ٹی وی چلایا تاں پٹی چلدی پئی ہئی جو جسونت سنگھ اپݨی کتاب دی بندش دے خلاف گجرات ہائیکورٹ وچ رِٹ کر ݙتی ہے ۔ ڈاکٹر راج کمار آکھیا جو ایہ رِٹ منظور تھی ویسی۔ ظہور دھریجہ آکھیا جوڈاکٹر صاحب تہاکوں الہام تھئے ؟ ڈاکٹر راج کمار ملک آکھیا جو ڳالھ انسانی حقوق دی ہے ۔ اِتھاں آزادی نال رائے ݙیوݨ دی اجازت ہے ۔ جسونت سنگھ بھانویں جو جناح بارے کتاب لکھی ہے پر اوکوں اپݨی ڳالھ کرݨ دا حق حاصل ہے تہوں گجرات سرکار دے خلاف ہائی کورٹ دا فیصلہ آ ویسی۔(کجھ ݙینہاں بعد اینویں اِی تھیا)

اِتھوں پتہ لڳدے جو ہندوستان وچ شہری اَزادی برقرار ہے ۔ ہر انسان کوں ڳالھ کرݨ دا حق حاصل ہے ۔ اصل وچ ایہا شے جمہوریت دی روح ہے۔

…………

بلدیو اوجھا وݙے بھرا دے احترام وچ چُپ ٻیٹھا ریہا ۔ ٻس معمولی کلام کیتُس۔ میں منوہر شرما کنوں پُچھیا جو تساں مہاجر ہندو‘ لوکل ہندووآں وچ رشتے ناطے کریندے ہو؟ اُنہاں ݙسیا جو ساݙے کلچر وچ اَتے اِتھوں دے ہندووآں دے کلچر وچ فرق ہے ۔ تہوں اساں صرف مہاجر ہندووآں وچ شادیاں کریندے ہَیں۔ جیکر کُئی چُھوہر یا چُھوہِر اَپݨے طور تے اَکھ لا کے لوکل ہندووآں اِچ پرنیج ونڄے تاں ایہ وکھری ڳالھ ہے ۔ اِتھوں میکوں اندازہ تھیا جو کیوں مہاجر ہندو تنظیماں ‘ بھون تے ادارے بݨا کے آپ کوں ہک مُٹھ رکھی وَدن۔ لوکل تے مہاجر وچکار وِتھ ݙونہاں مُلکاں وچ ہکو جیہی ہے۔1947ء دی ونڈ نیں صرف مُلخ نھیں ونڈے دِلاں کوں وی ونڈ چھوڑے۔ اساں سرائیکی دِلاں دیاں اُنہاں وِتھاں کوں گھٹاوݨ کیتے اِی اُتھاں ڳئے ہاسے۔

پروفیسر ہنس ہوریں اَپݨے نال تحفہ ݙیوݨ کیتے ہک لُکار گھن اَئے ہَن ۔ اُنہاں ایہ لُکار ظہور دھریجہ دیاں مونڈھیاں اُتّے گھتّی تے کیمرے دی اَکھ ایہ منظر محفوظ کر گھدّا۔ اُنہاں اپݨیاں کتاباں وی دان کیتیاں ۔ فوٹوآں دا تبادلہ تھیا تے ایہ نشست پنج وڄے شام تئیں چلدی رہی۔

پروفیسر ہنس ہک عالم شخص ہے ۔ زبان تے ادب دا اُستاد ہے ۔ تجربہ کار تے عالم انسان ہے ۔ اُنہاں نال لفظ سرائیکی ‘ سرائیکی زبان دے آغاز (Origin)اَتے ایندیاں لہجیاں اُتے ڳالھ مہاڑ تھئی ۔ اوہ اُردو زبان دے وی شاعر ہِن اُنہاں اپݨی1944ء اِچ لکھی اُردو غزل وی ݙکھائی۔

ساݙی ساری ڳالھ مہاڑ وچکار موہن بھگت زیادہ شریک نہ ہا ۔ ٻس ہاں ہوں تے گزارہ کیتُس۔ جہڑیلے ہک وقفہ جیہاں آیاں تاں موہن آکھیا جوپروفیسر ہنس ہوریں دا ناں سُݨ کے میکوں ’’ہنس تے سمندر ‘‘ سِرنانویں دی ہک لوک کہاݨی یاد آندی پئی ہے ۔ آکھو تاں سُݨواوں۔ سب آکھیا سُݨوا ݙئیو۔ کہانی ایہ ہئی:

ہنس تے سمندر

## حوالہ
کتاب: دِلّی ڈھائی کوہ۔ مصنف شوکت مغل، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان