افضل خان لالا

محمد افضل خان لالا، جنہاں کوں لوک افضل خان لالا دے ناں نال ڄاݨدے ہن، ہک مشہور قوم پرست شخصیت، عوامی نیشنل پارٹی دے سینئر رہنما تے ممبر صوبائی اسمبلی خیبر پختونخوا تے سابقہ وفاقی وزیر برائے کشمیر امور ہن۔

***ڄم***

افضل خان لالا 1926ء کوں وادی سوات دی تحصیل مٹہ وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے پیو دا ناں حبیب اللہ خان ہئی، جیہرے دارمئی خان دے ناں نال مشہور ہن۔

**تعلیم**

افضل خان لالا نے ابتدائی تعلیم سیدو شریف توں حاصل کیتی تے بی اے دی ڈگری اسلامیہ کالج یونیورسٹی پشاور توں حاصل کیتی۔ انہاں نے ایم اے سیاسیات دی ڈگری گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور توں تے ایل ایل بی دی ڈگری پشاور یونیورسٹی لا کالج توں حاصل کیتی۔

**حالات حیاتی**

افضل خان لالا زمانہ طالب علمی توں ہی سیاست وچ حصہ ڳھندے رہے۔ انہاں نے سوات بار کونسل دی بنیاد رکھی تے عوامی نیشنل پارٹی دے مرکزی رہنما تے مرکزی جرگے دے رکن رہے۔

1928ء وچ، جݙاں اوہ ہک سال دے ہن، انہاں دے خاندان دے والئی سوات نال اختلافات پیدا تھئے تے انہاں دے خاندان کوں سوات توں جلاوطن کر ݙتا ڳیا۔ انہاں دے خاندان نے زندگی دے کئی سال ریاست دیر وچ گزاریے۔

1940ء وچ سوات دے حکمران دے نال صلح تھئی تے اوہ واپس سوات آ ڳئے۔

1949ء وچ سوات دے حکمران نے انہاں دے ݙو بھراویں  سمیت سینکڑوں افراد کوں گرفتار کر ڳھدا تے ریاست سوات توں بدر کر ݙتا۔ انہاں نے اپݨی جلاوطنی دے کئی سال ریاست دیر تے ملاکنڈ ایجنسی وچ گزاریے۔ 1953ء وچ ریاست سوات دے حکمران دے نال صلح تھئی تے اوہ واپس سوات آ کے اپݨے علاقے وچ آباد تھی ڳئے۔

**عملی سیاست کا آغاز**

افضل خان لالا زمانہ طالب علمی توں ہی سیاست وچ حصہ ڳھندے رہے۔ 1969ء وچ، جݙاں ریاست سوات دا پاکستان نال الحاق تھیا، تاں ہک سال بعد 1970ء وچ اوہ عوامی نیشنل پارٹی دی طرفوں ملاکنڈ ڈویژن توں ممبر صوبائی اسمبلی خیبر پختونخوا منتخب تھئے۔

مفتی محمود دی کابینہ وچ اوہ صوبائی وزیر زراعت، لوکل باڈیز تے وزیر اطلاعات رہے۔ 1973ء وچ، جݙاں وزیراعظم ذوالفقار علی بھٹو نے صوبہ سرحد تے بلوچستان دی وزارتاں ختم کر ݙتیاں، تاں افضل خان لالا نے ایں غیر آئینی فیصلے دے خلاف کابینہ توں استعفیٰ ݙے ݙتا۔ بھٹو حکومت وچ انہاں کوں وزارت اعلیٰ دی پیشکش کیتی ڳئی، جیہڑی انہاں نے قبول کرݨ توں انکار کر ݙتا۔ 1973ء وچ بھٹو حکومت دے غیر آئینی اقدام دی مخالفت وچ انہاں کوں جیل بھیج ݙتا ڳیا۔ 1975ء وچ نیشنل عوامی پارٹی تے پابندی لڳݨ تے افضل خان لالا تے خان عبدالولی خان کوں حیدرآباد سازش کیس وچ گرفتار کر کے جیل بھیج ݙتا ڳیا۔ 1977ء وچ بھٹو حکومت دے خاتمے دے بعد اوہ جیل توں رہا تھئے۔ ضیاء الحق دے دور وچ انہاں کوں وفاق وچ وزارت دی پیشکش کیتی ڳئی، جیہڑی انہاں نے مسترد کر ݙتی۔

1989ء وچ عوامی نیشنل پارٹی نے اسلامی جمہوری اتحاد دے نال اتحاد دا اعلان کیتا، تاں افضل خان لالا نے ایں اتحاد کوں مسترد کر ݙتا۔ 1990ء وچ انہاں نے عوامی نیشنل پارٹی (حقیقی) دا اعلان کیتا تے بعد وچ پختونخوا قومی پارٹی دی بنیاد رکھی۔

1993ء وچ اوہ وفاقی وزیر برائے کشمیر امور منتخب تھئے تے 1996ء وچ مرکزی کابینہ وچ وفاقی وزیر ریلوے تے پاپولیشن ویلفیئر رہے۔ 1997ء وچ اوہ سیاست توں کنارہ کش تھی ڳئے تے 2005ء وچ ولا عوامی نیشنل پارٹی وچ شامل تھئے۔

**سیاسی و سماجی خدمات**

افضل خان لالا دی زندگی پشتون قوم دی خدمت وچ گزری۔ انہاں نے پشتون قوم کوں سیاسی تے نظریاتی طور تے بحال کرݨ تے انہاں دے حقوق دی جنگ لڑی۔ 1990ء وچ انہاں نے قومی اسمبلی وچ پہلی وار "پختون خواہ" دا لفظ استعمال کیتا تے ثابت کیتا جو پختون قوم ہک الگ شناخت رکھدی ہے۔

1969ء وچ ریاست سوات دے پاکستان نال الحاق دے بعد نواں  عدالتی نظام رائج تھیا تے افضل خان لالا سوات بار کونسل دے پہلے ممبر بݨے۔ اوہ انتہائی مخلص تے خدا ترس انسان ہن تے ترائے  سال تک وکیل دے طور تے کم کیتا، جیندے دوران انہاں نے کہیں وی مقدمے دی فیس نہ ڳھدی۔

**طالبان کے خلاف مزاحمت**

2007ء وچ، جݙاں طالبان نے سوات تے حملہ کیتا تے ملاکنڈ ڈویژن تے کنٹرول حاصل کر ڳھدا، تاں افضل خان لالا واحد پشتون رہنما ہن جیہڑے سوات نہ چھوڑیا تے طالبان دا ڈٹ کر مقابلہ کیتا۔ انہاں تے طالبان دے دور وچ پنج قاتلانہ حملے تھئے تے انہاں دے خاندان دے کئی افراد کوں طالبان نے قتل کر ݙتا، مگر اوہ ڈٹ کر کھڑے رہے۔

**تمغا شجاعت**

2009ء وچ انہاں دی جرات تے شجاعت دے اعتراف وچ حکومت پاکستان نے انہاں کوں نشان ہلال شجاعت نال نوازیا۔

**تصا<big>نیف</big>**

افضل خان لالا چھ کتاباں دے مصنف ہن، جنہاں وچ "منتشر پشتون"، "Pakthun National unity"، "Pakhtunkhwa Ghag"، "پشتون/افغان قومی جرگہ"، "ڈیورنڈ لائن" تے "پختون قومی وحدت" شامل ہن۔۔

**وفات**

یکم نومبر 2015ء کوں افضل خان لالا اس دار فانی توں کوچ کر ڳئے تے انہاں کوں انہاں دے آبائی وستی برہ درشخیلہ وچ سپرد خاک کر ݙتا ڳیا۔

## حوالہ

ونکی:پشتون شخصیتاں