open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پاکستان وچ دہشت گردی دے خلاف تھیوݨ والے آپریشن

thumb|سوات وچ کامیاب آپریشن دے بعد دا منظر
### آپریشن بلیک تھنڈرسٹورم
پاک فوج دا ہک آپریشن جیہڑا اپریل 26, 2009ء توں جون 14, 2009ء دیر زیریں، سوات، بونیر تے شانگلہ وچ کیتا گیا تے کامیابی نال ختم تھیا. 
### آپریشن خیبر ١
آپریشن خیبر 1 پاکستان مسلح افواج دا کالعدم تنظیماں دیخلاف اکتوبر 2014ء توں شروع کردہ آپریشن ہے جس وچ پاکستانی مسلح افواج نے خیبر ایجنسی وچ موجود دہشت گرداں کوں بری طرح شکست ݙتی۔
### آپریشن راہِ حق
25 اکتوبر توں 8 دسمبر 2007ء دے دوران سوات وچ پاک فوج دی جانب توں مبینہ شّدت پسند تنظیم تحریک طالبان پاکستان دے خلاف کیتے ونجݨ والے آپریشن کوں آپریشن راہ حق دا ناں ݙتا گیا۔

واضح رہے کہ ایں تنظیم کوں حکومت پاکستان پہلے ہی کالعدم قرار ݙے چکی ہے۔
### آپریشن راہِ راست
پاک فوج دی جانب توں سوات تے اس نال ملحقہ علاقیاں وچ مبینہ شدّت پسنداں تے طالبان دے خلاف کیتی ونجݨ والی فوجی کارروائی کوں آپریشن راہ راست دا ناں ݙتا گیا ہے۔
### آپریشن راہِ نجات
جون 2009ء وچ پاک فوج دی جانب توں وزیرستان وچ کمانڈر بیت اللہ محسود دے گروپ دے خلاف کیتی ونجݨ والی فوجی کارروائی کوں آپریشن راہ نجات دا ناں ݙتا گیا۔ اس آپریشن دا باقاعدہ آغاز پاک فوج دے جنرل ہیڈکواٹرز تے شدت پسنداں دے حملے دے بعد تھیا۔ اس کارروائی وچ پاک فضائیہ وی پاک فوج دے ہمراہ حصہ گھندی رہی ہے۔ سرکاری ذرائع دے مطابق ایہ آپریشن تحریک طالبان پاکستان دے مکمل خاتمے تک جاری رکھا ویسی۔
### آپریشن سن رائز
2007ء دے جولائی وچ پاک فوج دی جانب توں اسلام آباد دی مشہور لال مسجد تے جامعہ حفصہ دے خلاف تھیوݨ والی فوجی یورش کوں آپریشن سن رائز دا ناں ݙتا گیا.

### آپریشن ضربِ عضب
**آپریشن ضرب عضب** پاکستانی فوج دا جون، 2014ء کوں وزیرستان وچ شروع کیتا گيا عسکری آپریشن ہے۔  اس عسکری کارروائی کوں **ضرب عضب** دا ناں ݙتا گيا ہے. ، عضب دا مطلب ہے **کٹݨاں**، تلوار نال کٹݨ، عضب محمد صلی اللہ علیہ آلہ وسلم دی تلوار دا ناں وی ہئی۔ ضرب،  عضب کٹ سٹݨ والی ضرب۔ 
### آپریشن کلین اپ
1992ء توں 1994ء تک تھیوݨ والا فوجی اپریشن جس دا مقصد کراچی وچ متحدہ قومی موومنٹ دی غیر قانونی تے غیر معاشرتی کاروائیاں کوں روکݨا ہئی۔ اس آپریشن دے ݙو بنیادی وجوہات ہن ہک جناح پور تے ݙوجھا کراچی وچ روزمرہ لڑائی جھگڑے۔ ایہ دور کراچی دا سب توں بدترین دور سمجھا ویندا ہے.  اس وچ ایم کیو ایم دے ہزاراں لوگ ہلاک تھئے تے ہزاراں زخمی تھئے بالآخر 1994 وچ ول ایں آپریشن کوں روکا گیا جݙݨ کراچی وچ ریاست دی مختاری بحال تھئی تے ٹارگٹ کلنگ کوں نچلی سطح تک ختم کیتا گیا۔
### آپریشن کالا تھنڈر
آپریل 26, 2009ء توں جون 14, 2009ء دے دوران پاک فوج دا ہک آپریشن جیہڑا دیر زیریں، سوات، بونیر تے شانگلہ وچ کیتا گیا۔
### آپریشن مڈنائٹ جیکال
پاکستان دی سابق وزیر اعظم بے نظیر بھٹو دے پہلے دور حکومت وچ مبینہ طور تے انہاں دی حکومت دے خلاف پاکستانی فوج دے خفیہ ادارے دے کچھ افسران دی جانب توں کیتا ونجݨ والا آپریشن جس کوں آپریشن مڈنائٹ جیکال دے ناں نال شہرت حاصل تھئی ۔میجر عامر تے بریگیڈیئر امتیاز اس دے مرکزی کردار ہن۔
## حوالے
پاکستان ٹیلی ویژن دے دیگر مراکز دی سرائیکی پروڈکشن

پاکستان ٹیلی ویژن نے سرائیکی زبان وچ یا سرائیکی کلچر تے مبنی معیاری پروگرام تے ڈرامے پیش کیتن جنہاں دا جائزہ اے ہے. 

*پی ٹی وی ڈرامہ ریگزار
*سرائیکی ڈرامہ کٹمالہ
*جھوک کہانی
*رت رنگیلڑی
*لوک رنگ
*سسی
*پکار

## حوالے
پاکستان وچ مقامی زباناں نال دروہ

پاکستان وچ مقامی بندے تے اوندیاں زباناں نال جیرها دروه تهئے اوندے وچ صوفی شعرا ہک وڈی مزاحمت بن کے ابهرن،جینویں آکهوں سندهیاں کیتے شاہ لطیف تے سرائیکیاں کیتے خواجہ فرید امید دی ہک وڈی علامت ہن،انہاں تل وطنیاں دے جیون کوں ہک نواں ارتهہ ڈتے، انہاں دا کلام تے جهمر میلہ کتهاہیں سیاسی اہر نال ونج جڑیے،یقینی طور تے ایں سندھ وادی دے ایہ صوفی شاعر تصوف دی روایتی پرت توں نکل تے ہک نویں لوک تصوف دا حصہ بنن،لوک تصوف جیندے وچ بندے دا بندے نال روز ڈہاڑی سانگا،پکهی پہارو پانی نال نواں گانڈها، ہمسایا قوماں تے جگ جہان نال اجوکی جڑت تے رب دا مہربان تصور اگونہاں اے، رب بندے دی نفسیاتی تے تہزیبی طاقت اے پر دروہ اتهاں ایہ تهئے جو ایں طاقت کوں ہمیش بندے دے خلاف ورتیا گئے ،اورنگ زیب ہووے یا ضیا الحق رب دی طاقت بندے دے خلاف ورتیجی اے، صوفی رب کوں لوکیں نال رلا ڈیندے،ملاں قاضی حاکم توں ہٹ کے لوکیں کوں انہاں دے مہربان رب نال ملا ڈیندے، ایں طاقت کوں اسٹیبلشمنٹ جانڑدی اے، ایں پاروں حاکم صوفی شعرا دے عرس دا افتتاح کر تے مزار تے چادر چڑها تے اونکوں اپنی شاہی دا حصہ بنڑیدے پر سجاک قوماں اینویں نئیں تهیون ڈیندیان، اوہ اپنے صوفی شعرا کوں نویں حیاتی نال مربوط کریندن، انہاں دے کلام کوں اپنی تڈ دا حصہ بنیندن،شاہ لطیف دے سیاسی تے انقلابی معنی کوں جینویں جی ایم سید
اگاں ٹورے،جینوین تساں اج گالهہ اگونہی کیتی اے زرمینہ بلوچ ، سرائیکی وچ ایہ نواں بیانیہ حفیظ خان، رانا محبوب ، شمیم عارف قریشی، ڈاکٹر جاوید چانڈیو دی تحریراں دا حاصل اے (رفعت عباس)
## حوالے
پاکستانی افواج

پاکستان دے دفاع دا ذمہ دار ادارہ عسکریہ پاکستان یا پاکستان مسلح افواج ہے۔ عسکریہ پاکستان کوں پاکستان دا سب توں منظم تے ترقی یافتہ ادارہ سمجھا ویندے۔ ایندے ترئے وݙے حصے ہن جیہڑے   ایہ ہن:

*پاک فوج (Pakistan Army)
*پاک فضائیہ (Pakistan Air Force)
*پاک بحریہ (Pakistan Navy)

پاکستان فوجی افرادی قوت دے اعتبار نال 7 ویں نمبر تے ہے۔ اگر 302000 نیم فوجی اداریاں دے افراد وی شامل کر گھدے ونڄن تاں پاک عسکریہ دی مضبوط افرادی قوت 1000000 تک پہنچ ویندی ہے۔ پاک عسکریہ ہک نہایت منظم ادارہ ہے جس وچ اختیاری طاقت دا ہک مکمل تے متوازن نظام موجود ہے۔ 1947ء وچ قیام پاکستان دے بعد توں ہݨ تک بیشتر عرصہ پاکستان تے پاک فوج حکومت کر چکی ہے۔ پاکستانی معاشرے وچ پاک عسکریہ کوں بے پناہ عزت حاصل ہے۔ عوام ایں ادارے کوں اپݨی حفاظت دا ذمہ دار تے اپݨی قربانیاں دا امین تصور کریندی ہے۔ قوم 6 ستمبر کوں یوم دفاع منیندی ہے، جیہڑا پاک بھارت جنگ 1965ء وچ پاک عسکریہ دی بے مثال جرات و بہادری دی یاد وچ منایا ویندا ہے۔
پاک عسکریہ تے جی ڈی پی دا تقریبا 4.9 فی صد خرچ کیتا ویندے۔ پاکستان اے اپݨی کم از کم دفاعی ضروریات کوں پورا کرݨ کیتے کریندے جیہڑا ایندی سالمیت کیتے ضروی سمجھا ویندے۔ پاکستان جس خطے وچ واقع ہے اتھاں دفاعی قوت دی زبردست دوڑ ہے۔
## تاریخ
1947ء وچ قیام پاکستان توں پہلے پاک عسکریہ، ہندوستانی فوج دا حصہ ہیی۔ ایں لحاظ نال ایں نے تاج برطانیہ دے زیر اثر پہلی جنگ عظیم تے ݙوجھی جنگ عظیم وچ وی حصہ گھدے۔ تقسیم برصغیر دے بعد ہندوستانی فوج پاکستان تے بھارت وچ بالترتیب 36% تے 64% دے تناسب وچ تقسیم تھی ڳئی۔ اوں وقت اعلان تھیا کہ کوئی وی فوجی جیں وی فوج وچ ونڄݨ چاہندے تاں اونکوں مکمل اجازت ہے۔ اوں وقت بہت سارے مسلمان فوجی، پاک عسکریہ وچ شامل تھی ڳئے۔ تقسیم دے وقت بھارت وچ 16 آرڈینس فیکٹریاں ہن جبکہ پاکستان وخ ہک وی نہ ہئی۔ الحمد اللہ ہݨ پاکستان کافی حد تک دفاعی اعتبار نال خود کفیل تھی ڳیا ہے لیکن بھارت کوں اپݨا دفاعی تباسب برقرار رکھݨ کیتے وݙے طاقتاں توں خریداری کرنا پوندی ہے جس تے خطیر زر مبادلہ خرچ تھیندے۔

## حوالے
پاکستانی زباناں

پاکستانی زباناں عام طور تے چھی لسانی خانداناں یا گروہاں نال تعلق رکھدن جیہڑے حسب ذیل ھِن:
##### '''[[ہند آریائی زباناں]]'''
ایں لسانی خاندان وچ اردو، پنجابی، سرائیکی، سندھی، رانگڑی وغیرہ شامل ہن۔ ایہ پاکستانی زباناں دا سب توں وݙا گرہ ہے۔
##### '''[[ہند ایرانی زباناں]]'''
ایندے وچ پشتو تے بلوچی شامل ہن۔
##### '''[[دراوڑی زباناں]]'''
ایندے وچ صرف براہوئی زبان شامل ہے۔ جیہڑی بلوچستان اچ ٻولی ویندی ہے۔
##### تنہا زباناں
ایندے اچ صرف بروشسکی شامل ہے ۔ اینجھی زباناں دا کہیں خاندان نال تعلق نی ہوندا۔ ایہ گلگت بلتستان اچ ٻولی ویندیی ہے۔
##### پشاچہ زبانیں
انہاں زباناں اچ کشمیری کھووار، شینا تے شمالی علاقہ جات دی کئی زباناں شامل ہن ۔
##### ''' تبتی زباناں'''
ایندے اچ صرف بلتی زبان شامل ہے جیہڑی بلتستان اچ ٻولی ویندی ہے۔

## پاکستان دے اہم زباناں

پاکستان دیاں اہم زباناں میں درج ذیل شامل ہن: 
* اردو
* سرائیکی زبان
* بلتی
* گوجری
* شنا
* کوہستانی
* کھوار
* بروشسکی
* ہندکو
* پشتو
* بلوچی
* براہوئی
* سندھی
* پہاڑی
* پنجابی

## حوالے
پاکپتݨ

**پاکپتݨ** پاکستان دا ہک شہر ہے جیہڑا صوبہ پنجاب دے ضلع پاکپتݨ وچ واقع ہے۔ ایہ ضلع پاکپتݨ تے تحصیل پاکپتݨ دا صدر مقام وی ہے۔ ایہ شہر لاہور توں 190 کلومیٹر فاصلہ تے ہے۔

مشہور صوفی بزرگ حضرت بابا فرید گنج شکرؒ دا روضہ ہیں شہر وچ ہے۔ ایں دا پراݨا ناں اڄودھن ہئی۔

پاکپتݨ شہر دے جنوب وچ دریائے ستلج وہندے.  پاکپتݨ کماری والہ ہیڈ تے ہک ڈیم بݨایا گیا ہے جیہڑا ایں وقت پاکپتݨ کوں بجلی فراہم کریندا ہے.  سلطان محمود غزنوی نے اتھاں پہلی اسلامی حکومت قائم کیتی، ترے سو سالہ مغلیہ دورِ حکومت دے بعد راجا رنجیت سنگھ اتھاں حکمران تھیا. جیں کوں انگریزاں نے شکست ݙتی تے قیام پاکستان تک قابض رہے _

پاکپتݨ دے جنوب وچ دریائے ستلج دے پار ضلع بہاولنگر، شمال مشرق وچ ضلع اوکاڑه، شمال مغرب وچ ضلع ساہیوال تے بطرفِ مغرب ضلع وہاڑی واقع ہن.

*وجہ شہرت
مزار پر انوار حضرت بابا فرید الدین گنج شکر رحمۃ اللہ علیہ۔

## حوالے
پاݨی

پاݨی (سنسکرت توں ماخوذ۔ انگریزی: Water)، آب (فارسی) یا ماء (عربی) ہک بے رنڳ، بے بو تے بے ذائقہ مائع ہے۔ ایہ ساریاں جندڑیاں کیتے ٻہوں اہم ہے۔ پاݨی نے کرۂ ارض دے ٪70.9 حصّے کوں گھیرا ہویا ہے۔
کیمیائی طور تے ایہ ہک ایٹم آکسیجن تے ݙو ایٹم ہائیڈروجن نال مل کے بݨا ہے۔
زمین تے کل 32کروڑ 60لاکھ کھرب گیلن پاݨی ہے، جیہڑا 1.234.44312E20لیٹر دے برابر ہے۔

## حوالے
پبلک سیکٹر یونیورسٹیاں

*انجینئرنگ تے ٹیکنا لوجی دے یونیورسٹیاں
*میڈیکل یونیورسٹیاں
*زرعی یونیورسٹیاں
*مشترکہ تعلیمی یونیورسٹیاں
## حوالے
پدو چیری

thumb|Puducherry Map
thumb|Lagekarte Unionsterritorium Puducherry
پونڈیچری بھارت دی ہک متحدہ عملداری ہے۔ پونڈیچری دے معنی تمل اچ نویں شہر دے ہن۔ ایہ عملداری خلیج بنگال تے چار متفرق اضلاع تے مشتمل ہے۔ ایں کوں علاقائی ناں پدوچیری توں وی ڄاݨا ویندے۔ اڄ کل سرکاری ناں پدوچیری ہے۔ ایندا دار الخلافہ پانڈیچیری شہر ہے۔
## حوالے
پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک

پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک (انگریزی: Pakistan Television Network) حکومت پاکستان دی ملکیت پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن (Pakistan Television Corporation) دے زیر انتظام بعید نما نظام ہے۔ ایہ "PTV" دے ناں نال عام ڄاݨا ویندے۔
## قیام
پاکستان اچ ٹیلی ویژن دا آغاز 26 نومبر 1964ء کوں لاہور دے اسٹیشن توں تھیا۔ حکومت پاکستان نے اکتوبر 1964ء اچ تجرباتی بنیاد تے جاپان دی ہک فرم نپن الیکٹرک کمپنی دے تعاون نال پاکستان دے ݙو شہراں لاہور تے ڈھاکہ اچ ٹیلی ویژن اسٹیشن کھولݨ دا فیصلہ کیتا تے 26 نومبر 1964ء کوں لاہور تے 25 دسمبر 1964ء کوں ڈھاکہ وچ ٹیلی ویژن اسٹیشن کھولے ڳئے۔ ایہ ݙوہیں اسٹیشن شروع اچ روزانہ ترئے گھنٹے دی نشریات دا اہتمام کریندے ہن تے ہفتے اچ ہک ݙینہہ یعنی سوموار کوں ٹی وی دی نشریات نہ نشر تھیندے ہن۔ شروع شروع وچ ٹی وی دے تمام پروگرام اسٹیشن اچ تیار نہ تھیندے ہن بلکہ نشریات دا زیادہ حصہ درآمدی تے دستاویزی معلوماتی پروگراماں تے مبنی ہئی۔
## حوالے
پراݨے آسٹریلوی واسیاں دا قتلِ عام

آسٹریلیا دے قدیم باشندیاں (ابوریجین) کوں استعماری نظام دے آغاز نے تباہ کر ݙتا۔ انہاں دے تاریخ وچ کئی قتلِ عام ملدن۔ آسٹریلیا وچ برطانوی استعمار دا آغاز 1788ء وچ تھیا۔ اس دا سب توں پہلا اثر تاں ایہ ہئی کہ انگریز اپݨے نال ایسی بیماریاں گھن گئے جنہاں دے خلاف آسٹریلیا دے قدیم باشندیاں وچ مدافعت نہ ہئی۔ نتیجتاً انہاں قدیم باشندیاں دی نصف دے قریب آبادی خسرہ تے دیگر بیماریاں دی نذر تھی گئی۔ مگر تاریخ دان اس کوں اس قتال دی پردہ پوشی قرار ݙیندن جیہڑا برطانوی استعمار نے آسٹریلیا وچ کیتا۔ 

ݙوجھا وݙا کم جیہڑا برطانوی استعمار نے کیتا اوہ پاݨی دے وسائل تے زرخیز زمین تے قبضہ ہئی جس دی وجہ نال آسٹریلیا دے قدیم باشندے ننگ تے بکھ دا شکار تھی گئے۔ 

تریجھا طریقہ جیہڑا اختیار کیتا گیا اوہ ایہ ہئی کہ انگریز آہدے ہن کہ اساں کنگرو دی جگہ انسانی شکار کریندے ہیں یعنی قدیم باشندیاں کوں جانوراں دی طرح شکار کیتا گیا جس وچ مرد، عورتاں تے ٻال شامل ہن۔
ایندے علاوہ قدیم باشندیاں کا اس قدر قتلِ عام کیتا گیا کہ ویہویں صدی دے آغاز تک انہاں دی کل تعداد ݙو لکھ توں گھٹ رہ گئی۔
### 1820ء دی دہائی
بیتھرسٹ (Bathurst) نامی جگہ دے قتلِ عام وچ ہزاراں قدیم باشندیاں دے خون دی ہولی کھیݙی گئی۔ فسادات اس قدر تھئے کہ 1824ء کوں مارشل لا نافذ کرنا پیا۔ جس دا اصل مقصد فوجیاں کوں ایہ اختیار ݙیوݨ ہئی کہ اوہ بلا امتیاز قدیم باشندیاں کوں عورتاں تے ٻالاں سمیت بغیر کہیں قانونی گرفت دے قتل کر سڳن۔
## حوالے
پراݨے سنگی

اج سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی اچ میڈا روح منگدا سنگتی یار اے غار جیل فیلو تحریکی ساتھی ڈھیر وقت دا ہمسفر سچ دا پاندھی کامریڈ عمر بزدار اپڑیں ڈوھائیں پتریں سچل سرمست بزدار سندھ یار خاں بزدار عرف سندھی خاں تیں نال اپڑیں پیارے بھتریجے سیاسی جاننشین انتہائی خوب صورت سوچ دا مالک امجد فاروق بزداردے رلے فقیر دی عیادت سانگے اپڑیں بختیں بھرییے پیر پاتن انہیں دے انونڑ نال روح کوں چیئن ملیئے تسکین ملی تسلی تھئ لیکن میں محسوس کیتے اج کامریڈ عمر پریشان بہوں ھا کیوں جو انہیں دا درویش صفت قاید لٹیئے پٹیئے قافلے دا سالار مفاہمت دا بادشاہ جناب اصف زرداری جبر ڈڈھپ دے ہتھو گرفتار تھی کیں کالے قانون دی بنڑی ھوئ عقل متوں اندھی ڈوری نیپ دے ہتھوں جیل چلا گئے کامریڈ نے جھوک الیں رانڑیں دے چیف رانا فیض نال گال مہاڑ کریندیں ھوئیں ایں گال دا برملا اظہار کیتے اے قیداں کوئی ایں خاندان واسطے نویں گال نئیں اللہ دے حکم نال ہمیشہ الی کار ہنڑوی سرخرو تھی تیں جیل اچو نکلسی رانا فیض صاحب وی میڈی عیادت سانگے سرائکستان ھاوس اچ لنگھ ائے ھن مہربانی اے سارے دوستیں دی جیونڑ جوگا کرسٹینیں میڈے واسطے ایہوای لکھ اے ویسے میکوں عمرخاں نیں مبارک باد ڈتی اے جو توھاڈی طبیعت ہنڑ بلکل ٹھیک اے ول اوندے بعد میں اصلو ٹھیک تھیاں گیاں بلکہ میں اصلو ٹھیک اں جیوو پئے سرائیکستان ذندہ باد
اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔
## حوالے
پراݨے ویلے دے چور

پہلے زمانے دی گال سنڑدے ھیں بڈھے لوک ڈسیندن جو کوئ وی چور یا بدمعاش ھووے ھا ,او ,آپڑیں وسیب دا( مندا) نھی منگدا ,آپڑیں وسیب اچ نہ چوری کریندا ھا نہ تھیونڑ ڈیندا ھا ,اوں ویلھے نہ تعلیم ھئ نہ علم ھا ,,پر انھیں لوکیں دے کجھ اصول ھن ,جیندے اتیں او قائم رھندے ھن ,
زمانے ترقی کیتی ,وقت پاسہ پلٹے ,اج چور بدمعاش پہلے گھر کنیں شروع تھیندے ,جتناں جدید دور آندا گۓ ,چور تیں بدمعاش وی جدید تھیندے گئین ,جیویں اجکل نوجوان نسل دے ناں چھوٹے تھیندے ویندن ,مثلا" جمی ,نومی ,ببلو ,کامی ,کاشی ,وغیرہ ,ایویں,چور بدمعاشیں آپڑیں ناں وی جدید رکھ ڈتن ,پہلے زمانے چوریں دے ناں ھوندے ھن ,فضلو گجر ,ڈتا ھڈوار ,جلب سیانڑی ,عزیزا جروار ,,,
ھنڑ جدید دور ھے آجکل چوریں ڈاکو تیں بدمعاشیں دے ناں ھن ,,
کونسلر ,وائس چیئرمین ,چئیرمین ,ایم پی اے ,ایم این ,اے ,,, ,,میں پہلے وی عرض کیتی ھے پہلے زمانے دے چور وسیب دی چوری ننھ کریندے ,بے وسیب اچو وی صرف انھیں چیزیں دی چوری کریندے ھن ,,منجھ گاں بکری لیلا اُٹھ ,کہیں دی عزت چوری نہ کریندے ھن، 
اجکل دے تعلیم یافتہ چور ,,سولنگاں سڑکاں سکول ھسپتال ,تیں گٹر دے ڈکھنڑ چوری کریندن ,,
صدقے صدقے ٹھراں ٹھراں ,,,,,,,,,کوئ بکری چاء گئے تاں چور ھا، تھانڑے دُرکدے ھیں پرچہ کٹواء کے منجھ جتناں پیسے لاء کے بکری ولویندے ھیں، مگر جیرھے چور ساڈیاں ھسپتال سکول کالج تیں روڈ دے فنڈ کھادئن اوندی گڈی تیں جُتیاں سٹنڑ دے بجائے ھار سٹیئن سے، واہ شعور. ، جمیل بلوچ. 

## حوالے
پرتگال

thumb|Coat of arms of Portugal قومی نشان

thumb|Flag of Portugal جھنڈا

پرتگال (Portugal)، سرکاری طور تے جمہوریہ پرتگال یا پرتگیزی جمہوریہ (Portuguese Republic) جنوب مغربی یورپ وچ جزیرہ نما آئبیریا وچ ہک ملک ہے۔ اے یورپ دا مغربی ترین ملک ہے۔

ایندا دار الحکومت لزبن اے جیہڑا 38 درجے 42 منٹ شمال 9 درجے 10 منٹ مغرب تے واقع ہے. 
دفتری زبان پرتگیزی اے. 
نظامِ حکومت ایں ملک دا پارلیمانی جمہوریت اے. 
ایں ملک وچ بادشاہت دا قیام ٨٦٨ء وچ عمل وچ آیا. اینکوں یورپی یونین دی رکنیت یکم جنوری 1986ء کوں ملی. پرتگال دا کل رقبہ 91982  مربع کلومیٹر تے 35514 مربع میل اے. ملک وچ 
پاݨی ٠٥ % اے.آبادی تخمینہ 2007ء دے مطابق 10,623,000 اے.

## محل وقوع

## جغرافیہ

## تاریخ

## آبادی

## زبان
پرتگیزی زبان

## حوالے
پروفیسر دینا ناتھ

ڈیرہ اسماعیل خان نال تعلق ہئی. ہجرت کر کے بھارت منتقل تھی ڳئے. سرائیکی دے موسیقار تے گائیک ہن. تقسیم توں پہلے ریڈیو ڈیرہ اسماعیل خان نال وابسطہ ہن.
پروفیسر احمد حسن دانی

پروفیسر احمد حسن دانی (20 جون 1920ء – 26 جنوری 2009ء) پاکستان نال تعلق رکھݨ والے نامور مفکر، مؤرخ، ماہر لسانیات، ماہر بشریات تے ماہر آثار قدیمہ ہن۔
## ابتدائی زندگی
پروفیسر احمد حسن دانی کشمیری الاصل ہن۔ اوہ 20 جون 1920ء کوں بسنہ، چھتیس گڑھ، برطانوی ہندوستان وچ پیدا تھئے۔ انہاں نے 1944ء وچ جامعہ بنارس ہندو توں ایم اے کیتا۔ اوہ اس ادارے توں ایم اے دی ڈگری گھنݨ والے پہلے مسلمان طالبِ علم ہن۔ اگلے ہی سال انھاں نے محکمہ آثارِ قدیمہ وچ ملازمت اختیار کر گھدی تے پہلے ٹیکسلا تے اُس دے بعد موہنجوڈارو وچ تھیوݨ والی کھدائی وچ حصّہ گھدا۔
## اعزازات
احمد حسن دانی کوں انہاں دی اعلٰی ترين علمی خدمات دے صلے وچ حکومت پاکستان نے ستارہ امتياز تے ہلال امتياز نال نوازا۔ خود اُنہاں دے علم و بصیرت دی چکا چوند جݙݨ مغربی دنیا وچ پہنچی تاں آسٹریلیا توں کینیڈا تک ہر علمی تے تحقیقی اِدارہ اُنہاں دی میزبانی دا شرف حاصل کرݨ دی دوڑ وچ پیش پیش نظر آوݨ لگا۔ امریکا، برطانیہ، فرانس تے آسٹریلیا دے علاوہ انہاں کوں جرمنی تے اٹلی وچ وی اعلٰی ترین تعلیمی، تدریسی تے شہری اعزازات نال نوازا گیا. 
## وفات
حسن دانی گردے تے ذیابیطس دے مرض وچ مبتلا ہن۔ 22 جنوری 2009ء کوں انہاں کوں پمز ہسپتال اسلام آباد گھنایا گیا جتھاں انہاں دے علاج دی کوشش کیتی گئی لیکن 26 جنوری 2009ء کوں اوہ 88 سال دی عمر وچ اپݨے خالق حقیقی نال ونج ملے۔

## حوالے
پروٹان

**پروٹان** یا **اولیہ** جوہر دا ہک چھوٹا جیہا حصہ ہے جیویں جوہر ہک عنصر دا حصہ ہوندے اوویں ہی۔
ایندے اتے جمع دا بار ہوندے اور ایکو p نال ظاہر کیتا ویندے۔ 
اے جوہر دے نویہ (nucleus) وچ تعدیلن (neutrons) دے کٹھے پایا ویندے اور ایندا وزن تعدیلہ (neutron) کولو تھوڑا جیہا گھٹ ہوندے۔
نویہ دے پورے وزن کو جیندے وچ اولیہ تے تعدیلہ ہوندن ہک جوہری اکائی یا وت amu آہدن۔ 

نویہ دے وچ موجود اولیہ تے تعدیلہ کو کٹھے ہذکو نا کرکے نوین (nucleuses) وی آکھیا ویندے۔
ایندی دوجھی تعریف اساں ایں وی کر سگدے ہیں کہ: 

جوہر دے نویہ دے وچ ہک اینجھا حصہ جیندے اتے مثبت بار ہووے اوکو اولیہ آہدن۔
اولیہ کہیں وی جوہر دا ہک بنیادی اجزا یا وت حصہ ہوندے۔
ردر فورڈ نے اولیہ کو دریافت کیتا ہئ۔ 
اولیہ دا بار جمع ہک ہوندے +1 جیہڑا کہ برابر ہوندے ہک اشاریہ چھیائٹ ضرب ڈاہ دی طاقت نفی چوی گرام (1.66*10^-24) گرام۔

## حوالے
ونکی:سائنس
ونکی:کیمسٹری
ونکی:فزکس
پروفیسر مظفر ملک بارے کجھ ڳلاں

پروفیسر مظفر ملک واں بھچراں دے نیڑھے" کھچی" دے راوݨ آلے ہن۔انہاں دا پیئو سردار اروڑی خیل دے ناں تھوں مشہور ہائی ،او اپݨے علاقہ دا وݙا زمیندار سمجھا ویندا ہائی تے کافی سیاسی اثرورسوخ رکھیندا ہائی۔او ہک وار ی علاقے دے جاگیردار ملک ممتاز بھچر دے مقابلے اچ یونین کونسل واں بھچراں دا چیئرمین وی منتخب تھیا ہائی۔
مظفر ملک سیاسی طور تے بھٹو دے نظریات تھوں متاثر ہائی تے گورنمنٹ اسلامیہ کالج ریلوے روڈ لاہور اچ سیاسیات دا پروفیسر ہن۔زمانہ طالب علمی اچ او فاروق بندیال نال، مشہور زمانہ" شبنم ݙکیتی کیس" اچ پھس گئے ہن ، ڄس دی تفصیل ایس ایم ظفر دی کتاب" میرے سو مقدمات " اچ پڑھی ونڄ سڳدی ہے تے میں اس تفصیل اچ نہ وڄݨا چاہندا۔

مظفر ملک ماڈل ٹاؤن لاہور "ای بلاک " مارکیٹ اچ ہک سادہ ڄئے فلیٹ اچ راہندے ہن،جس دے تلے انہں دیاں ݙوں دکاناں ہن تے اتے فلیٹ ہائی۔اے دکاناں تے فلیٹ انہاں ماڈل ٹاؤن سوسائٹی کولوں لیز تے گھدا ہائی۔ اتھوں ای او ماہنامہ " ندائے میانوالی" دے ناں تھوں ہک اردو زبان اچ میگزین وی کݙھیندے ہن۔مظفر ملک ٻہوں سادہ زندگی گزریندے ہن۔انہاں دی ساری تنخواہ ندائے میانوالی تے انہاں دی پراݨی مرسڈیز ڳدی تے لگ ویندی ہائی۔میں وی اس میگزین کیتے لکھیندا ہم تے اس دے ایڈیٹوریل بورڈ دا ممبر ہم۔

ہک دفعہ تحریک انصاف دے دفتر واقع گلبرگ ،نصیر آباد اچ جناب طاہر اترا ایڈووکیٹ دے نال تشریف گھن آئے۔میں اوس زمانے اچ تحریک انصاف دا میڈیا کوارڈینیٹر تے پنجاب دا ڈپٹی سیکرٹری اطلاعات ہم،آکھن لگے "ملک صاحب توہاݙی لوڑ پئے ڳئی ہے،اساں تہاݙے کول ماݨ نال آئے ہاں تےاساکوں مایوس نا کرائے۔عرض کیتا تساں اساݙے محسن ہو تہانوں کیویں مایوس کیتا ونڄ سڳدا ہے، تساں حکم کرو۔۔۔۔۔!آکھن لڳے اساں میانوالی سٹیزن فورم دے ناں تھوں ہک فورم بݨایا ہے ڄہڑا لاہور اچ میانوالی دے لوکاں تے انہاں دے سیاسی ،سماجی،ثقافتی تے معاشی حقوق دی ڳل کریندا ہے،تساں اس دا حصہ ٻݨوں تے اس دے ماہانہ اجلاساں اچ باقاعدگی نال شرکت کرو۔میں پچھیا ہور کوݨ ممبر ہن،انہاں تاں ٻہوں سارے ناں ڳݨائے ڄوفلاں وی ممبر ہے تے فلاں وی ممبر ہے بھلا مینوں چند ناں یاد ہن ( ڈاکٹر اجمل نیازی،امیر خان نیازی،ڈاکٹرپروفیسر اشرف خان نیازی،ضیا اللہ خان ںیازی ایڈووکیٹ( سابق سول جج). (راول گھنجیڑا)

## حوالے
پریم ویواہ

پریم ویواہ 1979ء دی بالی ووڈ ہندی فلم اے جیندی کہاݨی وچ ہک کنوارے پر ادھ ٻڈھے ڈاکٹر تے ہک تریہہ سال توں ودھ عمر دی چھوکری دا پریم چکر ݙکھایا ڳیا اے۔ ایں کہاݨی دے نال ہک نینگر دا پیار ڈاکٹر دی پریمی دی چھوٹی بھیݨ نال ݙکھایا ڳئے۔ فلم وچ اے ݙوہیں پریم کہانیاں توڑ پڄدن تے انہاں ݙوہیں جوڑے پرنیج ویندن۔ 
## کاسٹ
*آشا پرکاش 
*بندیا گوسوامی Bindiya Goswami
*دیون ورما Deven Verma
*ہریش بھیمانی Harish Bhimani
*کیشو ڈیٹ Keshav Date
*متھن چکرورتی Mithun Chakraborty
*نیلما Neelima
*پنچو کپور Pinchoo Kapoor
*ٹن ٹن Tun Tun
*اوپل دت Utpal Dutt
## حوالے
پشتو زبان

پاکستان وچ 
سرائیکی 40فیصد،
پنجابی 18 فیصد،
پشتو 15 فیصد،
سندھی 12 فیصد،
اردو 7 فیصد،
بلوچی 3 فیصد،
باقی زباناں 5 فیصد

## آبادی
چار کروڑ کنوں ودھ ہے۔ اڈھائی کروڑ پاکستان وچ تے ݙیڈھ کروڑ افغانستان وچ ہے۔

## علاقے
خیبر پختونخواہ پاکستان، بلوچستان دے ابھے آلے علاقے وچ پشتو الائی ویندی ہے۔

## لہجے

* پشاور تے کابل دا ابھے آلا لہجہ

* قندھار تے بلوچستان آلا لمے دے لہجہ

* بنوں  آلا درمیانی علاقے دا لہجہ (ایندی آبادی ٻہوں گھٹ ہے)

## حیثیت
پہلی کنوں ٻارھویں تائیں لازمی مضمون ہے۔ یونیورسٹیاں وچ پشتو دے شعبے وی ہن۔

## خاص اکھر
**<sup>ټ، ځ، څ، ډ، ړ، ږ، ښ، ګ ڼ، ې ،ۍ</sup>**

پشتو دیاں پنج ی واں ایہ ہن:

**<sup>ی، ي، ې، ۍ، ﺉ</sup>**
پطرس

پطرس (انگریزی: Peter) یونانی ناں "پتروس" جیندا معنی ہے "پتھر"۔۔ ایندا اصل ناں "شمعون" ہئی۔ کاتھولک کلیسا اینکوں اپݨا بانی سمجھدا ہے ۔ایندے نال کجھ کتب وی منسوب ہن۔ ایہو ای پہلا پوپ منا ویندے۔ رومی بادشاہ نیرو دے عہد وچ اینکوں ایں نشان (x) طرح دی صلیب تے پھانسی ݙتی ڳئی۔
## ابتدائی زندگی
پطرس بیت صیدا دا باشندہ ہئی۔ ایندے پیؤ دا ناں "یوحنا" ہئی۔ اوہ اݨ پڑھ ہئی۔آرامی تے یونانی زباناں ٻول سڳدا ہئی۔ اوں نے جوانی اچ ماہی گیری دا پیشہ اپݨایا۔**[[اناجیل ہمنوا]]** دے مطابق پطرس دی سس کوں یسوع مسیح نے ایندے کفر ناحوم نامی گھر اچ شفا ݙتی ہئی۔ یہ ایں ڳال دا واضح اشارہ ہے کہ پطرس ہک شادی شدہ شخص ہئی۔
## پطرس نال منسوب تصانیف
پطرس دی ݙو کتاباں اوہ ہن جنہاں کوں مسیحی الہامی منیندن۔
* پطرس دا پہلا خط
* پطرس دا ݙوجھا خط

ایندے علاوہ کجھ کتب بعض غناسطی تے مسیحی فرقے پطرس نال منسوب کریندن۔
* پطرس دی انجیل
* پطرس دے اعمال یا اعمال پطرس۔
* مشاہدات پطرس
* مشاہدات پطرس دوم
* مباحثہ پطرس و ای پین۔
* تعلیم پطرس
* وعظ پطرس
* آداب دعا پطرس
* کتاب مسافرت پطرس
* کتاب قیاس پطرس
* کلیمنس دی جانب 
## حوالے
پطرس دا پہلا خط

پطرس دا پہلا خط مسیحی عہد نامہ جدید اچ شامل، حواری پطرس نال منسوب ہک خط ہے۔ ایندے پہلے جملے وچ ہی لکھݨ والا اپݨا ناں پطرس ݙسیندے تے آیت 5 اچ اوہ خود کوں بزرگ پطرس آہدے۔ ایں بنا تے بعض نقاد اینکوں پطرس دا خط نی منیندے، کیوں کہ اوہ حواری تاں ہئی، لیکن بزرگ نہ ہئی۔ پطرس ہی ایں خط دے مصنف ہوݨ دی تصدیق کئی ابتدائی مسیحی علما نے کیتی ہے۔ جنہاں وچ کلیمنس، پولی کارپ، ارینیس تے کلیسا دے اولین مؤرخ یوسیبیس شامل ہن۔ ایں طرح بعض ابتدائی اہم مسیحی شخصیات نے ایندا  ذکر کیتا کہ ایہ خط پطرس دا تحریر کردہ ہے۔ بعض نقاد پطرس دے پہلے خط دی یونانی فصاحت تے وی جرح کریندن کہ پطرس گھٹ پڑھا ہویا ہئی تے اوندی مادری زبان وی یونانی نہ ہئی، جب کہ ایں خط دی زبان فصیح یونانی ہے۔

## حوالے
پطرس دا ݙوجھا خط

*پطرس دا ݙوجھا خط*'(Second Epistle of Peter) جینکوں 2-پطرس وی لکھا ویندے، عہد نامہ جدید وچ شامل ہک تحریر ہے جیہڑی پطرس حواری نال منسوب ہے اگرچہ بالکل ابتدائی مسیحی علما وچوں وی کئی اینکوں جعلی تے مشکوک قرار ݙیندے ہن۔ ول چوتھی صدی اچ آ کے اینکوں باقاعدہ پطرس دا خط منا ڳیا تے اینکوں شامل کتاب کیتا ڳیا، دور جدید دے اکثر ماہرین اینکوں جعلی قرار ݙیندن کہ پطرس دی طرف ایندی نسبت درست نی۔

پطرس-2 وچ یہوداہ دے کئی اقتباسات موجود ہن یا یہوداہ دے خط وچ ایہ پطرس دے ایں خط توں اخذ کیتے ڳئے ہن، باب 2 یہوداہ دے خط نال نمایاں طور تے مشابہت رکھدا ہے۔
## مواد
ایں خط دا اسلوب تے مواد پطرس دے پہلے خط توں بالکل جدا ہے۔

خط دا مواد کافی حد تک یہوداہ دے خط نال مماثلت رکھدا ہے، *1:5* یہوداہ 3 توں ; *1:12* یہوداہ 5 توں ; *2:1* یہوداہ 4 توں ; *2:4* یہوداہ 6 توں ; *2:5* یہوداہ 5 توں ; *2:6* یہوداہ 7 توں ; *2:10–11* یہوداہ 8–9 توں ; *2:12* یہوداہ 10 توں ; *2:13–17* یہوداہ 11–13 توں ; *2:18* یہوداہ 16 توں ; *3:2ایف* یہوداہ 17ایف توں ; *3:3* یہوداہ 18 توں ; *3:14* یہوداہ 24 توں ; اور *3:18* یہوداہ 25 توں ۔ کیونکہ یہوداہ دا خط پطرس-2 دے مقابل بہت چھوٹا ہے تے ایندے خاص اسلوب دی تفصیلات دی وجہ توں ماہرین ایں خط دا ماخذ یہوداہ دے خط کوں قرار ݙیندن ۔
## خاکہ
عام طور تے خط کوں درجہ ذیل دے طور تے پیش کیتا ویندے ۔
*خطاب (2 پطرس 1:1–2)
*مسیحی فضیلت کیتے نصیحت (2 پطرس 1:3–21)
*جھوٹے اساتذہ دی مذمت (2 پطرس 2:1–22)
*تاخیر آمد ثانی (2 پطرس 3:1–16)
*حتمی نصیحت تے Doxology (2 پطرس 3:17–18)

## حوالے
پل آدم

thumb|Adams Bridge aerial پل آدم
**پایاب** چونا پتھر دا ہک سلسلہ ہے جیہڑا بھارت دی ریاست تامل ناڈو دے جنوب مشرقی ساحل تے واقع جزیرہ پامبان جینکوں جزیرہ رامیشورم وی آکھا ویندا ہے،  نال سری لنکا دے شمال مغربی ساحل تے جزیرہ منار تک ویندا ہے۔ ارضیاتی ثبوت اس پل کوں بھارت تے سری لنکا دے درمیان وچ ہک سابق زمینی رابطہ تجویز کریندن ۔

پل 18 میل (30 کلومیٹر) طویل ہے  تے خلیج منار کوں (جنوب مغرب) وچ آبنائے پالک (شمال مشرق) توں جدا کریندے۔

ایہ حصہ جہازرانی دے قابل نی۔ کیونکہ کہیں وی جگہ پاݨی دی گہرائی ترے چار فٹ توں زیادہ نی۔ 1883ء وچ اتھاں بحری آمد و رفت کیتے رستہ صاف کرݨ دی کوشش کیتی گئی مگر کامیابی نہ تھی سڳی۔ اسرائیلی و اسلامی روایات دے مطابق آدم نبیؑ کوں جݙݨ سری لنکا لہایا گیا تاں اوہ ہیں رستے توں گزرے ہن۔ جبکہ ہندومت وچ اس کوں رام چندر دا بݨایا ہویا پل آہدے ہن۔ ہندواں دا عقیدہ ہے کہ رام اپݨی اغوا شدہ ذال کوں بازیاب کراوݨ جݙݨ لنکا ویندے پئے ہن تݙہاں اپݨی فوج دی سہولت کیتے انھاں نے ایہ پل بݨایا ہئی۔

## حوالے
پرویز قادر

پرویز قادر، ملتان نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی زبان دے محقق تے دانشور ہن۔ انہاں دا تعلق کلاسݨ ذات نال ہے. سرائیکی زبان دی ترقی و ترویج واسطے انہاں دے خدمات اہم ہن۔ سرائیکی وکیپیڈیا دے بانی ایڈمن ہن. پرویز قادر دی کوشش تے پورہیا نال میٹا،  جمنی چیٹ جی پی ٹی تے کوپائلٹ وچ سرائیکی زبان شامل تھئی ہے تے سرائیکی ڈیجیٹل زبان بݨی ہے.

## ڄم پل
٢٢ نومبر ١٩٦٦ء کوں شجاع آباد ضلع ملتان وچ ڄمے. اسلامیہ یونی ورسٹی بہاول پور توں ١٩٨٨ء وچ ایم ایس سی ریاضی کیتی. ١٩٩٣ء وچ ذکریا یونی ورسٹی ملتان توں ایم فل ریاضی کیتی.

## پیشہ
تریہ سال گورنمنٹ ایلیمنٹری کالج وچ پڑھایا ہے. 

## خدمات
*سرائیکی کی بورڈ تے فونٹ دی ترویج
*سرائیکی ترجمہ قرآن دی پیش کش
*سرائیکی ورڈ پریس ڈاٹ آرگ
*سرائیکی ورڈ پریس ڈاٹ کام
*سرائیکی وکیپیڈیا دا آغاز: سرائیکی وکی پیڈیا ١٥ دسمبر ٢٠٢٠ء کوں منظور تھی تے آن لائن تھیا۔ پرویز قادر، سرائیکی وکیپیݙیا دے موہری ہن تے ٢٠٠٨ء وچ انہاں نے سرائیکی وکیپیڈیا دا آغاز کیتا.
*سرائیکی وکشنری (سرائیکی اکھر ڳوجھی) دا بانی تے موہری ہے ، سرائیکی اکھر ڳوجھی ١٥ دسمبر ٢٠٢٠ء کوں آن لائن تھی تے بݨی۔
* پرویز قادر ورڈپریس سرائیکی دے منیجر ہن. 
* پرویز قادر فائرفوکس سرائیکی دے منیجر ہن
*جِمنی وچ سرائیکی زبان شامل کرواوݨ کیتے پورہیا
*کوپائلٹ تے چیٹ جی پی ٹی اوپن اے آئی وچ سرائیکی زبان شامل کرواوݨ کیتے پورہیا
*میٹا اے آئی وچ سرائیکی زبان شامل کرواݨ کیتے پورہیا
*گوگل ٹرانسلیٹ وچ سرائیکی شامل کرواوݨ
*کامن وائس وچ سرائیکی زبان دی شمولیت  جون ٢٠٢٢ء 
*تاتیبہ ویب سائٹ وچ سرائیکی زبان دی شمولیت ستمبر ٢٠٢٢ء 
*سرائیکی زبان وچ تاتیبہ ویب سائٹ دی پیشکش ستمبر ٢٠٢٤ء
*موزلّا فائرفوکس وچ سرائیکی زبان دی شمولیت ستمبر ٢٠٢٢ء
*سرائیکی زبان وچ گراوتار جنوری ٢٠٢٢ء
*لیبرا آفس وکی سرائیکی زبان وچ  جنوری ٢٠٢٣ء
*اوپن سٹریٹ میپ وکی سرائیکی زبان وچ  فروری ٢٠٢٣ء
*تخلیقی کماں دی ویب سائٹ اوپن ورس سرائیکی زبان وچ  مئی ٢٠٢٤ء
*سوشل میڈیا تے سرائیکی زبان، ثقافت تے قومیت دی ترویج:

## حوالہ جات
پرہائیں... ختنہ کرݨ آلا

،،،،،،،  پِرھائیں ،،،،،،، ختنہ کرنڑ آلا،،،

بدھ گاناں بدھوا گاناں میڈا خیر اللہ دا بدھ گاناں،
ساڈے وسیب دے کجھ علاقیں ءچ جڈاں بال کوں تُرھایا ویندے بلکل شادی آلا ماحول ھوندے باقدہ کاڈ لکھیے ویندن ،ساری بھاجی برادری کٹھی تھیندی ھے ،بال کوں گھوٹ بنڑایا ویندے گاناں بدھیا ویندے بال دا رتا جوڑا مامے سیوا کے گھن آندن ،ساری برادری جھمر مریندی ھے کھل بٹ ھوندی ھے کتھائیں محفل موسیقی دے رنگ ھوندن. 

نکا بال وی خوش تے نہال ھوندے جڈاں تئیں نائ دی وٹھ ءچ نئیں آندا،ہک پاتری ءچ اٹا رکھ کے نال گُڑ یا مٹھائ ھوندی ھے ،گھوٹ بنرے دیاں لتاں پکڑ کے اکھیندے اُو ساوی چڑی ویندی پئ ھئ گھوٹ دی دید اُتوں تے نائ دا اُسترا ٹھاہ،*
کجھ ایں قسم دی خان صاحب دی حکومت بنڑی ھئ ساری بھاجی برادری نہال ھئ جھمراں ہن تاڑیاں ہن مگر بدقسمتی نال ایں دفعہ وی گھوٹ یعنی نکڑا بال جئیندا ختنہ تھیونڑا ھا اُو عوام ھئ. 

ساکوں اینجھے نائ ملئن جیرھے ہر ویلھے استرا چئ ودن ختنے کر کر عوام کوں ہیجڑا ان بنڑائے نے ،کتھائیں جلسے تے نچدی کھڑی ھے کتھائیں مہنگائ دیاں تعریفاں کھڑی کریندی ھے ،میکوں اج تئیں وڈے پرھائیں دی سمجھ نیں آئ جیرھا عوام دے فنڈ نال ڈیم ودا بنڑیندے ،بندہ پُچھے تساں جو قوم نال نواز شریف آلا تماشہ کھیڈے ھاؤ کیا وصول تھئے اگر تھئے تاں لاؤ ڈیم تیں ،اگر کجھ نیں ملیا تاں پہلے آپڑیں آپ کوں ٹھیک کرو،تیڈے عدالتیں ءچ لوگ نسل در نسل کیس بھگتیندے ودن ،اگر انصاف جلدی ملے ھا اج حالات کجھ بے ھوون ھا،کائینا صرف عوام دا ختنہ،
شہباز شریف کوں پھانسی لگ ونجے ،ساکوں کیا فائدہ تھیسی ملک کوں کیا فائدہ تھیسی الٹا نقصان ھےکل کوں انھیں دی نسل وی آکھسی شھید جمہوریت، زندہ ھے میاں زندہ ھے،تساں کتناں پرھائیں مریسو ہر گھر ءچو پرھائیں نکلسی. 

جیویں پچھلیں پرھائیں دا آھدے ھئیں،
عوام کوں ساوی چیڑی ڈیکھال کے موجودہ پرھائیں جیرھے ہنڑ عوام دے ختنے کھڑے کریندن کم ہیجڑیں توں ٹپدے،میں ہک ادھے پاگل سنگھتی کنیں پچھا جیکوں میں استاد وی مینداں کہ ہیجڑا جڈاں بُڈھا تھی کہیں کم دا نہ ھوے اوکوں کیا آھدن ،اوں ،آکھیا عوام ،،،،،،،،،،،جمیل بلوچ،

## حوالے
پلاک اتیں سرائیکی شاعر و لکھاری

"کوآپشن" ، پلاک اتیں سرائیکی شاعر۔ لکھاری
انگلش دا شَبد "کوآپشن" ٻہوں دلچسپ ہے اتیں سیاست نال ایندا ڳوڑھا سانگا ہے۔ جے ایں شبد دی وݨت وچ ونڄوں تاں ایندے وچ "آپشن" کنیں پیلھوں "کو" دا سابقہ لڳیا کھڑے۔ ساکوں ڄاݨ ہے جو انگلش وچ "کو" دا سابقہ کہیں جوڑ کیتے ورتیا ویندے۔ ایں طرانح نال "کو آپشن" دا ارتھ (معنی) بݨدے ہکو سنواں آپشن ۔۔ موقعہ ۔۔ مفاد بݨاوݨ۔ جے ایں ارتھ (معنی) کوں اڳوں رکھ کنیں ایندا ورتارا ݙیکھوں تاں انگلش وچ اے سبھ کنیں ودھ پالیٹکس یا راج نیتی وچ ورتیندے۔ 
کوآپشن اصل وچ پالیکٹکس وچ ہک سٹریجی ہے جیندے نال اپݨے مخالف کوں اپݨی شرط نال اپݨے نال ملایا ویندے۔ اونکوں اپݨے مفاد نال جوڑیا ویندے تاں جو او اپݨا مفاد چھوڑ ݙیوے تے ٻئے مخالف دے مفاد نال ڳنڈیج ونڄے۔ ایں کم کیتے کیا تے کینجھی ترغیب ݙتی ویندی ہے، اے کوآپشن دی سٹریٹجی دا ٻݨیادی نکتہ ہوندے۔
جݙاں دا سرائیکی تحریک وچ تکھپ آئے، ایں ودھیک سیاسی شکل گیدھی ہے، ساکوں پنجابیں دے اداریں دی پاسیوں سرائیکیں دی کوآپشن دی ہک نُشابرسٹریٹیجی نظردی ہے۔ ایندے وچ اڳوں اڳوں پلاک ہے۔ 
ا
صل وچ ایں کوآپشن دا عمل پیلھوں لہور دے این جی اوز کنیں شروع تھیا۔ لہور دے کئی این جی اوز سرائیکی وسیب دے سیاسی کارکنیں دی کوآپشن کر کنیں اُنہیں کوں نال رلایا۔ وت ایں سانگے ہک سیاسی پارٹی بݨاوݨ دا ترلا وی کیتا ڳیا۔ جݙاں اے کم نہ چل سڳیا تاں اسلام آباد وچ لوک ورثہ دے ادارے کوں ما ٻولی دے عالمی ݙینہہ دے حوالے نال ایں کوآپشن دا ہک ڈھالا بݨاوݨ دا ترلا تھیا۔ این جی اوز نال جُڑے سرائیکیں کوں اڳوں کر کنیں سرائیکی شاعریں تے لکھاریں کوں پنجابی لکھاریں نال کٹھا بہلاوݨ دا انتظام تھیا۔ میکوں یاد اے جݙاں اے کم پیلھے شروع تھیا تاں اوندے پروگرام وچ احسن واگھا تے میݙا ناں پروگرام وچ نُشابر ہئی۔ جݙاں اساں انکار کیتا تاں وت کئی ٻئے لکھاری تے شاعر اڳوں آڳئے۔ ایں حوالے نال احتجاج تھیندا ریہا تے اے ریکارڈ اُتے ہے۔
ایں کوآپشن دے بھنے ترٹے ترلیں بعد پلاک کوں اوندے سارے سرکاری وسائل نال اڳوں کیتا ڳیا۔ ایں کم کوں بھلا تھیوے رفعت عباس سئیں دا جو اُنہیں پیلھے مرحلے وچ ای پنکچر کیتا۔ پر اے سلسلہ نہ رُکیا تے اڄاں تائیں چلدا پئے۔
ایں ساری "کوآپشن" دا وݙا نکتہ ہکو ہے جو سرائیکی تے پنجابی دے وکھرپ کوں دُھندلا کیتا ونڄے، سرائیکی شاعریں تے لکھاریں کوں کُجھ پیسے، کُجھ لہور دے دورے تے کُجھ مشہوری دی ترغیب ݙے ایں مقصد کیتے ورتیا ونڄے۔
ساکوں ڄاݨ ہے جو شاعریں تے لکھاریں دی اکثریت اینجھی ہوندی ہے جیڑھی انا تے خود پسندی دے جادو وچ ہوندی ہے۔ انہیں دا سارا زور خودنمائی تے ہوندے، اے اپݨے آپ کوں دیوتا تے ہیرو کنیں گھٹ نئیں ڄاݨدے۔ ایندا نتیجہ اے ہے جو پولیٹیکل کوآپشن دے شکار وچ اے ہک وݙا چارہ بݨ سڳدن تے ایہو کُجھ تھیندا پئے۔
اڄ جݙاں سرائیکی تحریک ہک ننواں سیاسی انگ گھندی پئی ہے تاں شاعریں تے لکھاریں دی اکثریت اُلٹے پیریں ٹردی پئی ہے۔ پر انہیں کوں اپݨی خود پسندی تے انا دے گھمنڈ وچ اے نئیں ڄاݨ جو ویلھا وٹیج ڳئے تے اے "کوآپشن" انہیں کیتے کوئلے دی دلالی بݨ ویسی جیندے وچ منہ مُکالا تھی ویندے۔
شاکا گاڈی
پلاک دا مسئلہ

اج کل پلاک دے مسئلے تے ڈھیر ساری ڈے گھن تھئی اے اتے تھیندی پئی ھے۔ جیرھے دوست، سرائیکی ادیب، دانشور نثر نگار شاعر پلاک نال چھوٹی وڈی سانجھ رکھیندن یا رکھنڑ چاہندن او بھلدن۔ ایندے نال سرائیکی قومی تحریک دا پندھ کھوٹا تھیندے۔ سرائیکی قومی تحریک اپنڑے قومی اسٹینڈ توں لہندی ھے۔ سرائیکی قومی تحریک تے لیکا لگدے۔ پنجابی دانشوریں دا دعوی' ھے جو سرائیکی زبان پنجابی زبان دا لہجہ ھے۔ ایندا مطلب اے ھے جو سرائیکی خطے اچ رہنڑ آلے لوک اپنڑاں قومی وجود نئیں رکھیندے۔ ڈوجھا مطلب اے ھے جو سرائیکیں دی 50 سالہ قومی جدوجہد بلاوجہ تے بیکار کوشش ھے۔ جیرھے لوک پنجابی زبان دی نمائندگی کرنڑ آلی تنظیم پلاک نال سانجھ رکھیندن انہیں دا اے عمل آپنڑیں سرائیکی قوم آپنڑیں سرائیکی زبان کوں پنجابی قرار ڈیونڑ آلے پنجابی دانشوریں دی ہاں وچ ہاں ملاونڑ ھے۔ پلاک نال سانجھ جوڑنڑ اپنڑیں قوم اپنڑیں زبان اپنڑیں ثقافت اپنڑیں تاریخ اپنڑے جغرافیے دی نفی کرنڑ ھے۔ اے حملہ آوریں دا پرانا منفی عمل ھے جتھاں قبضہ کرو پہلے اتھوں دے لوکیں دی زبان کھسو۔ غلام لوکیں کوں گنگا کرو جو او اپنڑے حقوق نہ منگ سگن۔ پلاک دے ذریعے حکومت پنجاب اے کم کریندی آئی اے۔ ساکوں ایندی مستقل سنجانڑ کرنی چاہیدی اے۔ جیرھے دوستیں پلاک نال کہیں سطح دی سانجھ کرنڑ دے عمل دی مذمت کیتی اے او سرخرو ہن۔ جیرھا قومی موقف دے وچ شامل نئیں تھیندا او کلہا تھی ویندے۔ پلاک نال کہیں سطح دی سانجھ نہ رکھنڑ دا فیصلہ جھوک فیضان فرید چنی گوٹھ دے وچ سرائیکی دانشوریں شاعریں اتے سیاسی کارکنیں دے کٹھ اچ 13 اپریل کوں تھی گیا ہا۔ اصغر گورمانی وی اوں کٹھ اچ شامل ہا۔ میڈے خیال اچ میٹنگ دے اعلامیے دی ویڈیو وی انہاں وائرل کیتی۔ مکمل پوسٹ فیس بک تے وی انہاں لئی۔ جھوک فیضان فرید دے وچ تھیونڑ آلے فیصلے توں پہلے سرائیکی لیجنڈ شاعر دانشور جناب رفعت عباس نے ایوارڈ اتے اوندے نال خطیر رقم کوں رد کریندئیں ہوئیں سرائیکی قوم دا نانواں اچا کیتا ول جہانگیر مخلص اوں عمل کوں اگونہا کیتا۔ باقی ایں بحث اچ جیرھے لوک شامل ہن مہتر تے مہاندرے لوک ہن۔ ایں ساری بحث دا نتیجہ اے نکھتے جو پلاک دے بارے سرائیکیں کوں پوری جانکاری مل گئی۔ باقی رفعت عباس صاحب کوں ملنڑ آلیں دھمکئیں دا مسئلہ اے تاں اے انتہائی قابل مذمت ھے۔ 

رفعت عباس دا مرتبہ اتنا بلند اے جو کہیں دی تڑی دھمکی اونکوں جھکا نئیں کر سگدی۔ باقی جناب رفعت عباس صاحب اپنڑیں ہک پوسٹ دے وچ ذکر کیتے جو اصغر گورمانی نے انہاں کوں آکھئے جو میں کجھ دوستیں دے علاوہ عاشق بزدار نال وی حال کیتا ہم تاں ایمانداری دا تقاضا اے ھے جو جیرھی گالھ میڈے نال کیتی گئی اے او میں ڈساں۔ انہیں دا آکھنڑ ہا جو ایف ایم ریڈیو دی سرائیکیں کوں ڈیونڑ دی پیشکش تھئی اے جیندے بارے کوئی فیصلہ کرنڑ دی اگر ضرورت ھے یا ضرورت کائنی تاں ایندے بارے سنگت بہہ تے کوئی رائے ڈیوے۔ میں اصغر گورمانی دی نیت تے شک نئیں کریندا کیوں جو اوں میکوں سٹریس نئیں کیتا۔ او دوستیں دے اتے چھڑیندا پیا ہا۔ اصغر گورمانی سرائیکی دا معتبر شاعر اے ہوندی گالھ دے اتے اعتبار کرنڑ دا حق اونکوں ملنڑا چاہیدا اے۔ اصغر گورمانی نال جناب رفعت عباس کوں دھمکی یا تڑی ڈیونڑ دے بارے استفسار کرنڑ تے انہیں ایندی صحت توں انکار کیتے اتے انہاں آکھیئے رفعت عباس صاحب میڈے سانگے قابل احترام ہن انہیں کو تڑی یا دھمکی ڈیونڑ دا میں سوچ وی نئیں سگدا۔
عاشق بزدار

## حوالے
پلاک نوازی

آدر

دوستیں دیے آکھنڑ تے

اج تیں کل اصغر گورمانی دیاں ڈو کالاں جیڑھیاں انہاں میکوں کیتیاں انہاں وچوں پہلی دا حال:
انہاں کل بے شمار لوگیں کوں کال کیتی تے ایف ایم پلاک تے مَیم صغری صدف بارے لابنگ کیتی انہاں ڈسیا اوہ رانا محبوب اختر عاشق خان بزدار جہانگیر مخلص خواجہ عبید الرحمن امان اللہ ارشد ......کجھ بئے لوکیں نال گالھ تے مواد وٹس ایب کر چکن ' انہاں دا خیال ہا جو میم نال ہک نمائندہ میٹنگ تھی ونجے ' آکھو تاں پہلے آپس وچ وی رل باہوو اساں ایف ایم پلاک نہ گھدا تے ایہ رضی الدین رضی تے شاکر حسین شاکر گھن گھنسن ' انہاں ڈسیا میم ایہ ریڈیو اساں سرائیکیاں دے حوالے کرناں چاہندی ' اوہ سرائیکی شاعراں دا ہک بورڈ بناونڑ چاہندی ' انہاں بئے لوکاں نال وی ایہا لابنگ دی کوشش کیتی ' ایں حوالے نال رانا محبوب اختر عثمان کریم بھٹہ خواجہ عبیدالرحمن محمود مہے نال میڈی فون تے گالھ تھئی ' موضوع ایہو فون ہئی ' میں اپنڑا خیال ظاہر کیتا جو ایہ ساریاں گالہیں سرائیکی شناخت دے خلاف تے پچھلے ہک مہینے دے معاملات دا تسلسل ہِن ایندے سب لوگ گواہ ہوسن لیکن میں ایہ وی آکھیا wait nsee
میڈے کیتے دھرتی توں اوتے کوئ نی ' کوئی نی بلیندا نہ بولے میں کلہا بلیساں 
اج دی اصغر گورمانی دیی دھمکی جیڑھی کل بیان کریساں

رفعت عباس ملتان

دھرتی توں اوتے کوئی نہ

## حوالے
پلاک ولوں سرائیکی دا آہر

ڈاکٹر صغریٰ صدف ادارہ پِلاک دی ڈائریکٹر جنرل ہن. انہاں نے حکومت کوں خط لکھ کے سرائیکی زبان سانگھے علیحدہ ادارے دی تجویز ڈتی ھ. ڈاکٹر صاحبہ دے خط دے اہم اہم نکات اے ہن.

1. سرائیکی زبان اہم ترین زبان ھ جیہڑی حالیہ مردم شماری (جیکوں سرائیکی متنازعہ سمجھدن) دے مطابق پنجاب دے ڈوجھی وڈی جبکہ پاکستان دی چوتھی زیادہ بولنڑ والی زبان ھ.
2. اے تجویز ڈتی ویندی ھ جو زکریا یونیورسٹی وچ موجود سرائیکی ایریا ریسرچ سینٹر کوں سرائیکی زبان ادب اتے کلچر دی ترویج کیتے ہک علیحدہ، آزاد، خودمختار ادارہ بنڑا ڈتا ونجے جیندا سابقہ ناں "سرائیکی ریسرچ انسٹیٹیوٹ" بحال کر ڈتا ونجے. 
3. ہیں ادارے کیتے علیحدہ بجٹ مختص کیتا ونجے.
4. یا بہاولپور وچ پنجاب اسمبلی دے ذریعے باقاعدہ قانون سازی کرتے سرائیکی زبان، فن اتے کلچر دے فروغ سانگھے علیحدہ خودمختار ادارہ قائم کیتا ونجے.
5. سرائیکی بولنڑ والیں دے احساسِ محرومی دے خاتمہ سانگھے اینجھے اداریں دا قیام انتہائی اہمیت دا حامل ہے.
........................................................................

کیا ہیندے وچ وی کوئی شرارت ھ یا ڈاکٹر صغریٰ صدف دی طرفوں اچھے جذبات ہن؟ کیا اساں اے آکھ سگدوں کہ اساڈی قوم جیہڑے کم سانگھے سنجیدہ تھیندی اے ہوندے حل سانگھے راہیں وی فوراً نکلن پئے ویندن.. رائے ضرور ڈیسو

عثمان کریم بھٹہ ایڈووکیٹ جنرل سیکریٹری سوجھل دھرتی واس
## حوالے
پنج پُھلاں دی حکایت

محترم رفعت عباس سئیں دی کتاب

’’ کنجیاں دا گچھا ‘‘ وچوں حکایت

(پنج پُھلاں دی حکایت)

اُنہاں پنج پُھلاں جنگل دے دیوتا کوں ارداس کیتی اوہ پکھی بنڑنا چاہندے ہِن ' جنگل دا دیوتا اگوں مسکیا اجازت اُنہاں کوں مِل گئی ' اوہ رتے پھُل , پکھی اُتھاہیں بنڑ گئے ' اوہ ٹنگلی اُتوں آُڈیے ڈوجھی ہک ٹنگلی اُتے ونج بیٹھے ' رنگ اُنہاں دا گُوڑھا رَتا چُنجھ وچ نیلی ہک جھال ہئی

اُنہاں سارا جنگل ڈِٹھا دریا تانڑیں وستی تانڑیں گئے ' بیڑیاں , مچھیرے ,جھوپڑیاں مکان , تریمتیں مردیں دی بِھیڑ , بالیں دیاں کھیڈاں , گلی چوک بزار , بوہے تاکڑیاں ویڑھے چبارے چجھے , تنڑانواں تے سُکدے کپڑے رنگلے اُنہاں پہلی وار ڈِٹھے ' اوہ پہلی وار بئے کہیں درخت آُتے بیٹھے کندھی اُتے لتھے ' دانڑا اُنہاں چُگیا پانڑیں اُنہاں پیتا ' نماشاں تانڑیں جنگل اپنڑے ول آئے ' ہولے ہولے آلھنڑا اُنہاں پاتا تے روز دی حیاتی دے ہیلک تھیونڑ پئے گئے ' ودھیے پَھلیے تے ڈھیر سارے پکھی اوہ تھی گئے

مُد پِچھوں جنگل دا دیوتا وت اُنہاں کوں ٹکریا ' انہاں وت ارداس کیتی جو مچھی بنڑ دریا وچ اوہ رہونڑ چاہندن ' دیوتا آکھیا " تہاڈی ایں سِک بارے پانڑیاں دے دیوتا دی موکل وی چاہیدی اے , میں اوندے نال گالھ کریساں " ڈوجھے ڈینہ انہاں کوں پکھی توں مچھی بنڑن دی موکل ڈہیج گئی ' اوہ دریا وچ رتی ہک مچھی چمکدے چانیاں والی بنڑ گئے ' ایہ بھانویں پُھل یا پکھی ہوونڑ توں وکھرا ہک دھیان ہئی ' دریا دی اپنڑی ہک دنیا وچ مچھی دی الہامی ہک ذات دی جھال اُنہاں لدھی ' اُنہاں کوں لگیا اوہ ازل تے ابد دے وچکار کتھاہیں اصل مقام تے پُج گئے ہِن ' اُنہاں جانڑیا ایہ مچھی ہوونڑ بھیت دے وچوں تھی کر لنگھنڑ ہِے ' پانڑی وچوں سِجھ کوں چندر کوں ماہنڑو کوں ڈیکھنڑ کہیں اکھ دی اُتم ڈکھالی ہِے

مچھی تے پانڑی دے زمانیاں وچوں ہک ڈینہ اُنہاں کو ں جنگل دی خوشو آئی ' اوہے پُھل پرانڑے نِسرے ' اُنہاں کوں ایں رتے اپنڑے رنگ وچ اوہو ونڑ قدیمی یاد آیا 'اُنہاں ولدا پُھل بنڑن دا سوچیا پر اُنہاں ہنڑ مچھی دی جُون وچ ہنڈنڑا ہا ' دیوتاواں دا زمانہ گزر گیا ہا۔
پنجابی

پنجابی بولی بھارت دی ریاست مشرقی پنجاب تے پاکستانی صوبہ پنجاب دے لاہور ڈویژن، گجرانوالہ ڈویژن تے فیصل آباد ڈویژن دی اکثریتی بولی اے.
پنجابی زبان

پنجابی (Punjabi language) (شاہ مکھی پنجابی، گرمکھی ਪੰਜਾਬੀ) ہک ہند یورپی زبان ہے جیہڑی باشندگانِ خطۂ پنجاب وچ مروّج ہے۔ پنجابی بولݨ والیاں وچ ہندومت، سکھ مت، اسلام، تے مسیحیت دے پیروکار شامل ہن۔ اول الذکر مذہب دے علاوہ باقی تریہے مذاہب وچ اس زبان کوں خاص حیثیت حاصل رہی ہے۔ بھارت دی ریاست پنجاب تے پاکستان دے صوبہ پنجاب دے مرکز لہور دی زبان دا ناں پنجابی ہے ۔
بھارتی پنجاب، لہور ، گوجران٘والا، سیالکوٹ، فیصل آباد تے قصور دی زبان ہے۔
thumb|پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ
چار کروڑ کنوں ودھ آبادی ہے، اڈھائی کروڑ مشرقی پنجابی بھارت وچ ہے. پنجابی امریکہ، آسٹریلیا، برطانیہ تے کینیڈا ٢چ اقلیتی زبان دے طور تے بولی ویندی ہے۔ پنجابی نے بھنگڑا تے موسیقی دی وساطت نال وی کافی عالمی مقبولیت پاتی ہے۔

## پنجابی دے لہجے
پنجابی زبان دے کل لہجے ترائے ہن جیہڑے درج ذیل ہن: 
#### دوآبی:
دریا بیاس تے ستلج دے درمیان دے علاقے دوآبے دا لہجہ ہے۔ جالندھر، ہوشیار پور تے کپور تھلہ ایں لہجے دے علاقے ہن۔

#### ماجھی:
ماجھا دا مطلب ہے منجھیں چراوݨ آلے، ݙوجھا معانی ہے ادھ وچلا، باری دوآبہ تے رچنا دوآبہ دے درمیان آلے حصے ماجھا ہن، انہاں باری تے رچنا دوآباں دا پہلا حصہ کشمیر تے گانگڑہ کول، وت ماجھا آندے،، تے ول چھیکڑی حصہ ڄٹکی، سرائیکی علاقہ ہے۔ ماجھے وچ امرتسر، گورداسپور، پٹھان کوٹ، ترن تارن، قصور، لہور، شیخوپورہ، گوجرانوالا، گجرات، نارووال تے سیالکوٹ شامل ہن۔

#### مالوی:
* دریائے ستلج دے جنوبی علاقے دا لہجہ ہے۔  بھارتی پنجاب وچ ستر فیصد آبادی تے علاقہ مالوی لہجے دا ہے۔ پوادھی کوں ایندے وچ شامل کیتا ویندے۔  فیروزپور، فریدکوٹ، موگا ،مکتسر، بٹھنڈہ، سنگرور، مانسہ، لدھیانہ، پٹیالہ ،فتح گڑھ صاحب تے روپڑ (نور پور بیدی دی تحصیل کڈھ کے). ایہ سارا مالوی لہجے دا علاقہ ہے۔
* پوادھی: مالوی دی مشرقی شاخ کوں پوادھی اہدن۔

## حیثیت
بھارت وچ سرکاری تے دفتری زبان ہے، تعلیم وچ لازمی وی ہے، پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ وچ ہے۔ پاکستان وچ کالجاں، سکولاں تے یونیورسٹیاں وچ اختیاری مضمون ہے۔ ریڈیو ٹی وی تے منظور تھئی ہوئی زبان ہے، پنجابی دے وکی پیڈیا وی بݨے ہوئے ہن۔  بھارتی پنجابی گوگل ترجمے وچ وی شامل ہے۔ ونڈو وچ پاکستانی پنجابی وچ شامل ہے۔
پاکستان وچ اردو لکھائی نال لکھدن ایں لکھائی کوں شاہ مُکھی اہدن۔ بھارت وچ گرومُکھی لکھائی نال لکھدن۔
## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
پنجابی لوک

**پنجابی دی کل آبادی چار کروڑ ہے۔۔۔**

**پنجاہ فیصد پنجابی سکھ ہن۔ ویہ فیصد پنجابی ہندو ہن،، ویہ فیصد پنجابی مسلمان ہن۔۔۔<br />**

اردو ہندی زبان بولݨ آلے  تریہ کروڑ لوک ہن۔ انہاں وچوں نوے فیصد ہندو ہن۔۔۔ نو فیصد مسلمان ہن۔۔

سرائیکی ٻولݨ آلے ڈہ کروڑ کنوں ودھ ہن۔ نوے فیصد سرائیکی  مسلمان ہن،، نوفیصد سرائیکی ہندو ہن۔۔۔
پنجابی مضمون پڑھاوݨ دا فیصلہ

اخ کوئی گال ھ تیں سہی جیرھی اساں سرائیکیں کوں منظم طریقے نال روڈ تیں نئیں انونڑ ڈیندی سرائیکیں دے خلاف ہیں کنوں بیا وڈا ظلم کیا ھوسی جو عدالت نے حکم ڈے ڈتے پنجابی زبان کوں سرکاری طور تیں سکولیں اچ پہلی کنوں نصاب دا حصہ بنڑایا ونجے اتھائیں ہنڑ ھن کوئی ساڈے وارث وکیل جیرھے عدالت دے ایں ڈڈھپ کالے قانون کوں روکے اور ایں اندھی عدالت کوں ڈسے ہیں توھاڈے پنجاب اچ پنجابیں کنیں ہک بی وڈی قوم وی رہندی اے جیندی مادری زبان سرائیکی اے جیدے اتیں پنجاب نیں زبر دستی قبضہ کیتا ھوئے جیندی واگزاری واسطے اساں شریفانہ طریقے نال سویل دی کوشش کریندے ودے ھئیں بلکہ اساں ہیں معزز عدالت کوں اپیل کریندوں پہلے ساڈی حد براری کرو پچہیں ہوں پنجاب دی حدود اچ جیرھی منصفانہ تقسیم دے بعد اوندی جیرھی بنڑدی ھووے بیشک پنجابی نصاب لاگو کرو اگر ایویں معزز عدالت نیں ساڈے اتیں زوری ریت فیصلہ تھپنڑ دی کوشش کیتی سرائیکی کڈاہیں ایں ظالمانہ فیصلے کوں تسلیم نہ کریسن بلکہ شدید مزاحمت کریسن اساں اے وی ڈس ڈیوں اساں کڈاہیں وی پنجاب دی کوئی اجارہ داری قبول نہ کریسوں۔۔۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی حمید اصغر شاہین روڈ خدابخش چوک پل ڈاٹ دے نال پوادھو. (اکبر ملکاݨی)
## حوالے
پنجاب

پنجاب  پاکستان دا ہک صوبہ  ہے۔جیندے وچ خطہ مغربی پنجاب، پوٹھوھار تے سرائیکستان انتظامی طور تے شامل ہن. اے رقبے دے اعتبار نال ݙوجھا تے آبادی دے اعتبار نال پہلا وݙا صوبہ اے جیہڑا کل پاکستان دا ٦٢ ٪ اے.

## انتظامی ونڈ
انتظامی طور تے صوبہ پنجاب انہاں ڈویژناں وچ ونڈیا ہویا اے: 
*١.لاہور
*٢. گوجرانوالہ
*٣. فیصل آباد
*٤. راولپنڈی
*٥.سرڳودھا
*٦. ساہیوال
*٧. ملتان
*٨.بہاولپور
*٩. ڈیرہ غازی خان
*١٠. گجرات

## جغرافیہ
سرائیکی علاقہ، ماجھی علاقہ تے پوٹھوہاری علاقہ

## تاریخ
سرائیکی علاقے دی تاریخ وادی سندھ دی تہذیب نال ون٘ڄ رلدی ہے۔ 

## تعلیم
## شخصیات
## حوالے
پندھ دی تکلیف

کجھ پندھ اینجھے ھوندن جیرھے پیریں. کوں زخمی کریندن پر کجھ پندھ اینجھے ھوندن جیرھے روح کو زخمی کریندن .سیانڑے آھدن پندھ اوکھا ھوندے بھانویں ڈو قدمیں دا ھووے 

.ساکوں پندھ دے ڈکھیں تکلیفیں دا پتا تھوں نیں لگدا پیاء جو اساں حالی پندھ شروع ھیں نیں کیتا اساں سرائیکی لوک حالی تاں پندھ کرنڑ دی صلاح کریندے ودے ھیں .کوئ اگر کٹھا تھی وی آندے اساں بنی اسرائیل دی قوم وانگوں پچھو تیں تھی کھڑدے ھیں یا وت ایں گال تیں اڑ ویندے ھیں ھر قوم دا آپڑاں رستہ ھووے دریا وچو بارہ سڑکاں کڈھو ۔ماء بولی سانجھی ہے اوندا عالمی ڈینھ ہکا کٹھ کر کے منایا ونج سگدے۔پَر نیں اساں ڈو چار دیاں ٹولیاں بنڑا کے آپڑیں جھنڈے چاء کے وکھو وکھ تھی کے تماشہ بنڑسوں ۔

میکوں تاں اج تک سرائیکی جھنڈے دی سمجھ نیں لگ سگی سرائیکی اگوانڑیں دی سمجھ مٹی لگڑیں ھے ۔مزے دی گال اے ھے سوشل میڈیا تے اساں چند لوک ہوندے ہاسے جیرھے سرائیکی صوبہ دی گال کریندے ہاسے ہُنڑ تاں ہک قافلہ ھے میڈی فرینڈز لسٹ ءچ وڈے وڈے پردھان سرائیکی قوم پرست شامل ہَن جڈاں میں سچ الائے ہک ادھ قوم پرست ان فرینڈز کر کے میکوں منافقت دے القاب ڈے خود بابائے سرائیکی بنڑ بیٹھے ۔خیر میکوں پریں کروں پندھ کٹھے کرو سوچ ہکا رکھو جھنڈا ہکو بنڑاؤ. 
جمیل بلوچ
## حوالے
پندھیڑو

جہانگیر مخلصؔ دا لکھا ہویا شاندار سفرنامہ اے. ایہ پندھ وہاݨی سرائیکی زبان وچ ہے 

thumb|سرائیکیSaraiki
پنڈ دادن خان

پنڈ  دادن خان ضلع جہلم دی تحصیل ہے۔

## جغرافیہ
جہلم دریا دے اُبھے مݨ تے علاقہ ہے۔

## تاریخ

## زبان

* سرائیکی

## ویڈیو

* وسے پنڈ دادن خاں
* لا مونڈھے نال مونڈھا

## اہم علاقے

* للہ

## تاریخی مقامات

* پیر کھارا
* فیض بخش چشتی نظامی
* دربار للہ
پولیس وردی

پولیس وردی

لکھت: منصورشانی

کجھ لوگ ات واسطےوی پرہلی کندھی تےکھڑ کے پولیس کوں مندےکڈھدن جو او یا انہیں دےبال اٹھ ڈاہ دفعہ بھج دروک کرنڑ دے باوجود وی معیار تےپورے نئ اترۓتےپولیس نئ بنڑ سگۓ.لازمی نئ جو سارے کوڑےہوون کجھ شاید میں وانگوں پولیس کولو ڈھوڈھےدےدانڑیں گھدی وی ودے ہون.جیویں جو میڈے شہر اچ تعینات ہک حوالدار عارف میڈی کپڑ چھانڑ کرنڑ آیا ہا میں صرف ایہو سوچ ت بھج گیا ہم جو اےگال بعد اچ پچھسی تھپ پہلےمریسی,آخر بھج ونجن وی جوان دا کم ہے.خیر ایں سارےمعاملے وچ کجھ قصور انہیں دا اپنڑاں وی ہےجڈاں دا وردیاں وٹیجنڑ دا کاروبار شروع تھۓ عوام آکھنڑ لگ گئ ہے جو ڈٹھےوےتاں اےمن گائن جو عوام انہیں توں ڈردی ہے.اصل اچ انہیں کوں کوئ مخلص نئ ٹکریا اگر عوام دےدل وچو پولیس دا ڈر کڈھنڑے تاں وردی بھلے کوئ ہووےتساں انہیں دےہتھو کاٹھی آلا ڈنڈا کھس تےکیپسٹن دا ڈنڈا ڈےتےچوک اچ کھڑا کر ڈیو تےآرڈر کر ڈیووآندےویندے کوں جذبہ خیر سگالی (اے لوظ اجکل ویسےوی بہوں مشہور تھیا ودے) دےتحت ہک ہک سگریٹ ونڈی رہون یقین کرو عوام بہوں مانوس تھی ویسی تےشاعر تاں باقاعدہ پولیس دی شان اچ متروک صنف قصیدہ لکھ لکھ تےرانا ثناءاللہ تے واڈا کوں وی شرما ڈیسی.

آلیاں بھنوالیاں
## حوالے
پولنگ دا ݙینہہ

25 جولائی 2018 کوں پولنگ ھئی،رات کوں دیر تئیں جاگیا ھم ول وی سویل نال نندر پٹیج گئی سچی گال تاں اے ھے جو اج مک مکا دا ڈینھہ ھا
جلتی جلتی تیاری کر تے اپنڑی بمباٹ تے جگمشھور موٹر سائیکل کوں چھک رکھیم
پیھلوں اپنڑے پولنگ اسٹیشن تے گیم میڈا بھرا ناصر خان تے کونسلر طالب خان اکا خیل کم کوں سمبھالی کھڑے ھن
لوگاں دا ارد ھا
کجھ دیر اتھائیں کھڑ تے شھھر دو موٹر سائیکل چھک رکھیم. 

ھر پولنگ سٹیشن تے لوگاں دے ارد ھن
مارکیٹ کمیٹی آلے پولنگ اسٹیشن تے گیم تے اتھاں کیمپ کوں الحاج رسول بخش سومرہ سمبھالی بیٹھا ھا
کجھ دیر اتھاں بیھہ تے وستی پٹواریاں پج گیم
لوگ ھن جو ماندے ناں ھن ایویں لگدا ھا جو سمورا شھھر وستی پٹواریاں اچ ووٹ سٹنڑ آیا کھڑے
ایڈا ارد
واہ واہ
پرانڑے سنگتی مل گئے : رج رج تے گالھیں کیتوسے
ول عابد بھٹی دے کیمپ اچ گیم
اعظم بلوچ تے سجاد بلوچ کوں ڈیکھ تے اکھیں ٹھر گئیاں
اتھوں ڈکھ سکھ ونڈا : عباسی گروپ دیاں پارتاں ڈے تے سجو خاں تے حاجی فیظو اراں آلے کیمپ اچ محلہ عباسیہ اچ آ گیم
اتھاں میاں عمر عباسی صیب وی آ گئے ھن انھاں دے نال شیر میاں عباسی تے میاں طلال عباسی وی ھن جیھڑے گاڈی اچوں باھر ای نی نکھتے ایرکنڈیشنڈ چلا تے گاڈی اچ وڑے بیٹھے ریھہ گن او وی کیا کرن؟ تھئے تاں غیر سیاسی بندے ؛ خاندان دی جو صلح تھی گئی اے ھییں گالھوں او وی قھھر دے بڑکے اچ سختی اچ آئے ودے ھن
ایندے باد اسلامک ماڈل سکول آلے کیمپ اچ گیم
عمران جان بلوچ آصف خان بلوچ فرخ خان نتکانی ماسٹر ریاض احمد صیب اراں ارد نال متھا لائی بیٹھے ھن. 

سلام اے انھاں بھراواں کوں
عثمان کھوکھر ایڈووکیٹ نے کیمپ کیتے جاہ ڈتی ھوئی ھئی
چنگی پیر واہ دے نال کیمپ اچ منصور اقبال کھوکھر : فیصل کھوکھر : شکیل : بوبا : آصف خان علی زئی : احسن خان خاکوانی کونسلر  ایں کیمپ کوں رنگ لائی بیٹھے ھن
جیون شالا
محلہ سرور شاہ پجیم تاں شھزاد اسلم راجپوت صدر شھزادی مارکیٹ تے سید علی رضا کاظمی مونڈھے نال مونڈھا لائی کھڑے ھن ایں پولنگ اسٹیشن تے سید علی رضا کاظمی جیھڑی ھمت تے بھادری نال کم کیتے جتی شابش ڈئیووں گھٹ ھے
محلہ سرور شاہ دے اندر پولنگ اسٹیشن تے پجیم اتھاں قاسم کمبوہ ایڈووکیٹ کونسلر کم کوں چئی لائی کھڑا ھا. 
اتھائیں پجیم تاں میڈی موٹر سائیکل دی کک ترٹ گئی
خیر میں موٹر سائیکل بند ناں کیتم تے گھر دو چھک رکھیم
شکر اے جو ھک ھٹی کھلی پئی ھئی
کک ویلڈ کروا تے گھر گیم
ڈھڈھ اچ درد مچیا کھڑا ھا بکھ کنوں. سلیم خان نیازی

## حوالے
پولینڈ

پولستان ، پولینڈ (Poland) (پولش: Polska) وسطی یورپ اچ ہک ملک ہے۔ ایندے مغرب وچ جرمنی، جنوب وچ چیک جمہوریہ تے سلوواکیہ، مشرق وچ بیلاروس تے یوکرین، تے شمال وچ لتھووینیا، بحیرہ بالٹک تے روسی علاقہ کیلننگراڈ اوبلاست واقع ہن۔
## حوالے
پولیٹیکل ایجنٹ

حکومت برطانیہ دے دور وچ دور دراز تے قبائلی علاقیاں دا نظام و نسق چلاوݨ واسطے مرکز دے نمائندے دے طور تے ہک شخصیت کوں سربراہ بݨا کے اوں علاقے وچ بھیڄ ݙتا ویندا ہئی. جیہڑا کہ ترقیاتی کماں توں لا کے مقامی انتظامیہ تے سارے محکمیاں تک تمام معاملات دی نگرانی کریندا ہئی تے مرکز کوں رپورٹ کریندا ہئی. پاکستان وچ جزوی طور تے اڄ وی اے نظام رائج اے. گلگت بلتستان وچ ٢٠٠٩ء وچ اے نظام ختم تھیا. جبکہ فاٹا وچ اڄ وی ایہو نظام رائج اے. جتھاں پولیٹیکل ایجنٹ، فاٹا مرکز دے نمائندے دے طور تے سارا نظام چلیندے.
پوٹھوھاری

thumb|پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ

راولپنڈی، اٹک تے اسلام آباد دے اضلاع دی بولی پوٹھوھاری یے. جہلم  دے شمالی علاقے تے آزاد کشمیر دے علاقے میرپور تے ڄموں کشمیر دے کجھ علاقے وچ ایں زبان کوں پہاڑی اہدے ہن۔ بھارتی ریاست کشمیر دے سکولاں وچ ایہ زبان پڑھائی وی ویندی ہے۔ 

پوٹھوہاری زبان دے چند شعراء دے ناں اے ہن: 

*افضل پرویز
*باقی صدیقی
*اختر امام رضوی
*سلطان ظہور اختر
*دلپذیر شاد
*عبدالقادر قادری

پوٹھوہاری زبان دی سب توں خوبصورت ثقافتی صنف پوٹھوہاری شعر اے. اے شعراء تے گوئیے ترنم وچ پڑھدن. ایندے وچ پوٹھوہار خطے دے تمام اشیاء مثلاً گھڑا، سارنگی وغیرہ استعمال تھیندن. صوفیانہ کلام دی تصنیف سیف الملوک جیہڑی حضرت میاں محمد بخشؒ ہوراں نے لکھی اے، پوٹھوہاری زبان وچ اے. 

## پوٹھوہاری پہاڑی دے لہجے
ایہ زبان ترائے لہجیاں دی زبان ہے: پہاڑی، پوٹھوہاری تے میرپوری۔

ایہ ترائے لہجے کائنی باقاعدہ وکھریاں وکھریاں ترائے زباناں ہن۔ سیاسی حالات دے تحت انہاں کوں کٹھا کرتے ہک زبان دا درجہ ݙتا ڳئے، 

### پہاڑی
پہاڑی دیاں ݙو قسماں ہن۔ چیبھالی تے دھنڈی کیرالی۔ 

**دھنڈی کیرالی**

پہاڑی زبان دا مرکز مری ہے۔ ایہا پہاڑی زبان ایوبیا تے نتھیا گلی دے درمیان ایبٹ آباد آلی ہندکو بݨ ویندی ہے، ایوبیا پہاڑی زبان دا چھیکڑی شہر ہے۔ اڳوں تے نتھیا گلی ہندکو دا پہلا شہر ہے۔ بارھ کھوہ کنوں ایوبیا تائیں پہاڑی ہے۔ 

**چیبھالی**

دریائے جہلم دے کنارے چیبھال دا علاقہ ہے۔ ایتھوں دی پہاڑی کوں چیبھالی آہدے ہن۔۔ ایں چھبالی دی ݙوجھی قسم پونچھی ہے، پونچھ وچ بولی ونڄݨ آلی چیبھالی کوں پونچھی آہدے ہن۔ تقریباً باقی سارے ابھے آلے پاسے آلا ازاد کشمیر چیبھالی ہے۔  

### پوٹھوہاری
چھاچھی تے پوٹھوہاری

بارہ کھوہ دے مقام تے پوٹھوہاری مکدی ہے تے پہاڑی شروع تھیندی ہے۔  راولپنڈی شہر، گوجر خان ، کلر سیداں تے کہوٹہ دی زبان پوٹھوہاری ہے۔

کجھ لوکاں ہݨ چھاچی ہندکو کوں پوٹھوہاری دا ݙوجھا ذیلی لہجہ قرار ݙتے۔

پوٹھوہاری دے مزید چار لہجے ہن:



* گوجرخان پوٹھوہار دا دل ہے 

* کلر سیداں دا لہجہ

* راولپنڈی دا لہجہ

* دینہ جہلم دا لہجہ

### میرپوری
ضلع میرپور دی زبان کوں میرپوری آہدن۔ گوجر خان تحصیل دے مشرقی علاقے وچ میر پوری لہجہ ہے۔ میاں محمد بخش جہلمی کھڑی شریف آلے تے انہاں دی سیف الملوک میر پوری زبان دا شاہکار ہے۔ ایہ زبان پوٹھوہاری تے پہاڑی کنوں بالکل انج ہے۔  thumb|خطہ پوٹھوہار Tilla Jogian

## ٻاہرلے جوڑ
‎* پہاڑی قاعدہ‎‎



## حوالے
پوپ اربن دوم

thumb|پوپ اربن دوم دا پورٹریٹ فوٹو
پوپ اربن دوم(1099ء-1042ء) (اصلی ناں: اوڈو ڈی لاگری) اوہو شخص ہئی جیں نے بیت المقدس کوں مسلماناں کولوں واپس حاصل کرݨ کیتے مسیحی دنیا دے لوگاں کوں آمادہ کیتا۔ اے فرانس دے شہر چاٹیلن سرمانے وچ پیدا تھیا۔
## حوالے