علامہ اقبال تے دلشاد کلانچوی

بہشتی دلشاد کلانچوی سرائیکی وسیب دے مہاندرے ماہر تعلیم تے سرائیکی لکھاری ہن ، انہاں چار درجن دے لڳ بھڳ سرائیکی کتاباں لکھیاں اَتے سرائیکی ماء ٻولی دے ایرے کوں پکا کیتا ۔ انہاندے ڈھیر سارے صفتیں وچوں ہک صفت اے وی ہئی جو انہاں سرائیکی زبان دی ترقی واسطے جتنا وی کم کیتا اپݨے پلوں پیسہ لاتا ، کہیں سرکاری ، نیم سرکاری یا وَل کہیں زمیندار ، جاگیردار توں کوئی امداد حاصل نہ کیتی ، ٻئی خاصیت اے جو او سرائیکی کتاباں چھپوا تے مفت تقسیم کریندے ہن ، سئیں دلشاد کلانچوی دی سوچ خالص پاکستانی ہئی تے آپ پاکستان دے اکابرین نال محبت کریندے ہن ، توݨیں جو بہاول پور نال تھیوݨ والئیں زیادتیں دا شکوہ ݙکھ دی ہنج وانگوں سینے دے اندروں نکل تے زبان تے آ ڳیا ہا ،ول وی او آہدے ہِن جو پاکستان دے اکابرین دی نیت ٹھیک ہئی پر بعد وچ پنجاب دے ہوس پرستیں تے بعض پناہ گیریں اتنی اندھی مچائی اے جو ایندے نال پاکستان دی ترٹ ڳے تے اکابر وی بدنام تھن اَتے اساں بہاولپوریں نال تاں ظلم دی اَنت تھی ڳئی اے۔ سئیں دلشاد کلانچوی ہوراں ٻئے اکابرین دے نال حکیم الامت حضرت اقبال تے وی ٻہوں کم کیتا اَتے انہاں کوں سرائیکی زبان وچ منظوم نذرانہ عقیدت پیش کرݨ دے نال نال سرائیکی زبان وچ ہک مکمل کتاب وی لکھی ، کتاب دا ناں ’’ساݙا بخت اقبال‘‘ ہے ۔ علامہ اقبال بارے سئیں دلشاد کلانچوی دے کم بارے اساں بعد وچ ڳالھ کریسوں ، شکوے دی ڳالھ چلی اے تاں چند ڳالھیں قارئین دی نذر کر ݙیوں ، جھوک خان پور نال ڳالھ مہاڑ دے دوران سئیں دلشاد کلانچوی آکھیا:

’’پاکستان واسطے ریاست بہاول پور دیاں خذمتاں زیادہ ہن بلکہ اے آکھݨ زیادہ بہتر ہوسے جو پاکستان دے ایرے تے بنیاد وچ بہاول پور دی رَت شامل اے ، پر پاکستان دے منݨ اَتے قائداعظم دے اَکھیں نوٹݨ دے بعد ریاست کوں پاکستان نی بلکہ پاکستان دا مفتوحہ علاقہ سمجھ گھدا ڳیا۔‘‘

پاکستان توں پہلے سہولتاں دے اعتبار نال ریاست بہاول پور ، یورپ بلکہ بعض ڳالھیں وچ اوں توں وی اَڳوں ہا ، ہندوستان یا برصغیر جنوبی ایشیاء دا کوئی ملک سرائیکی ریاست بہاول پور دا مقابلہ نہ کر سڳدا ، مثلاً بہاول پور سنٹرل لائبریری قائم تھئی تاں او برصغیر جنوبی ایشیاء دے تمام لائبریریاں توں تے وݙی ہئی ، سٹیڈیم ، ہسپتال ، جامعہ عباسیہ ، صدیق پبلک سکول ، شاہی محلات اے سب ادارے اپݨی مثال آپ ہن اَتے صرف ہندوستان اِی نی بلکہ پورے برصغیر جنوبی ایشیاء وچ انہاندی مثال مِلݨ مشکل ہئی پر جیویں اِی پاکستان بݨیا لٹیرے ڳجھیں والی کار بہاول پور کوں پئے ڳے ، زمیناں ،قیمتی املاک دے نال نال دفتریں وچوں قالین تے کرسیاں تک چوا تے لہور بھجٖوا ݙتیاں ڳیاں ، اَڄ مالک نوکر تے نوکر مالک بݨن ڳن اَتے بہاول پور دے اصل باشندے اپݨی ریاست وچ پناہ گیریں والی کار رہندے پِن ، انہاں زیادتیاں دے بدلے بہاول پور دے پڑھے لکھے نینگریں دے ذہنیں وچ کاوڑ تے غصّہ پیدا تھی ڳے اَتے او آکھدن 14اگست اساݙے کیتے یوم آزادی نی بلکہ یوم غلامی اے ، انہاں تلخیاں کوں گھٹ کرݨ واسطے سرائیکی خاص طور ریاست بہاول پور دی نویں پود وچ پاکستان تے علامہ اقبال تے قائد اعظم دی محبت دے جذبات پیدا کرݨ واسطے کم دی ضرورت اے کیوں جو اساں سرائیکیں دا مفاد ہندوستان یا خالصتان نال نی بلکہ صرف اَتے صرف پاکستان دے وابستہ ہے ، اَتے اساںسرائیکی وسیب دے لوک ہی اصل تے خالص پاکستانی ہیسے‘‘۔

سرائیکی وسیب نال تعلق رکھݨ والے عظیم محب وطن سرائیکی لکھاری سئیں دلشاد کلانچوی دے خیالات تُساں سُݨ گھدے، اساں تہاکوں انہاں دی کتاب ’’ساݙا بخت اقبال‘‘ بارے ݙسیندوں ۔ اے کتاب سرائیکی لائبریری بہاول پور دی طرفوں دسمبر1985ء وچ شائع تھئی ایں کتاب وچ کل تیرہاں مضمون شامل ہن ۔ جنہاندی تفصیل ایں ہے:

1۔                                     علامہ اقبال دی حیاتی دیاں ڳالھیں

2۔                                   علامہ محمد اقبال دا ڈاکٹریٹ دا مقالہ

3۔                                   علامہ محمد اقبال دا نظریہ خودی

4۔                                   علامہ محمد اقبال دا انسان کامل

5۔                                   علامہ محمد اقبال دا نظریہ عشق

6۔                                  علامہ محمد اقبال تے عشقِ رسولؐ

7۔                                   علامہ محمد اقبال دے نظراں وچ شکرا

8۔                                  علامہ محمد اقبال تے قوم دے نینگر

9۔                                  علامہ محمد اقبال  تے دین اسلام

10۔                              علامہ محمد اقبال  تے اسلامی دنیا دا اتحاد

11۔                                 علامہ اقبال تے قومی زبان اُردو

12۔                               علامہ اقبال تے انہاندے نکتہ چیں

13۔                               علامہ اقبال دا ہک شعر

سئیں دلشاد کلانچوی کتاب دے پہلے صفحے تے لکھدن جو علامہ محمد اقبال اساݙا اقبال ہے ، اساݙا بخت ہے ، اساݙی سُنجٖاݨ ہے ۔ آپ چھڑے قومی شاعر اِی نہیں ہک وݙے فلسفی تے حکیم الامت وی ہن ، دنیا بھر دے مسلماناں دے سچے ہمدرد ہن ، انہاں عالم اسلام دے اتحاد کیتے پیغام ݙتیتے کم کیتے ، سُتی قوم کوں جڳائے ، رُلے بُھلے نینگراں تے نوجواناں کوں سِدھی راہ ݙکھائی اے ، انہاں وچ خودی جیہا جذبہ پیدا کیتے تے انہاں کوں اپݨا مقام سُنجٖاݨن دے حوصلہ ݙتے۔

سئیں دلشاد کلانچوی اَڳوں مزید لکھدن میں یہی واری سرائیکی زبان وچ قومی شاعر دے ڳالھیں گھن آیاں ، تے محض ایں واسطے گھن آیاں جو میݙے ایں چھوٹے جہے کم کوں ݙیکھ تے اساݙے شاعر ، ادیب ، ایں واسطے دھیان ݙیون تے علامہ اقبال بارے کتاباں لکھن:

سئیں دلشاد کلانچوی دی ہک ٻئی کتاب ’’کلام کلانچوی‘‘ جنوری 1995ء اِ چ وی چھپی ،ایں کتاب وچ حمد ، نعت دے نال اسلام تے پاکستان بارے ٻہوں ساریاں نظماں شامل ہن ۔ ایں کتاب وچ ݙو نظماں حکیم الامت علامہ اقبال دے ناں وی ہِن ، ہک نظم دا عنوان ’’علامہ اقبال‘‘تے ٻئی نظم دا عنوان’’اساݙا اقبال‘‘ پہلی نظم دا نمونہ ݙیکھو:

ساݙا اقبال ، بخت ہا ساݙا

تاج ساݙا ہا ، تخت ہا ساݙا

اہل محفل دا جان جانی ہا

مہر و الفت دی ہک نشانی ہا

شوق تے جذبے دا خزانہ ہا

شعر ہا ، گیت ہا ، ترانہ ہا

ݙوجھی نظم ’’اساݙااقبال‘‘ دی نِکی جہی جھلک ݙیکھو:

ساݙے اقبال …ساکوں عشق رسول دی چاشنی سکھائی

ساݙے اقبال… ساکوں مسلم روائتاں دا امین سݙیے

ساݙے اقبال… اپݨاں شکوہ ، جواب شکوہ ، سُݨا تے ساکوں جھنجھوڑ چھوڑے

علامہ اقبال بارے سئیں دلشاد کلانچوی دا کم قابل مطالعہ وی ہے تے قابل تعریف وی پر ضرورت ایں ڳالھ دی ہے جو سرائیکی زبان دے فروغ اَتے ترقی واسطے ہک وݙا ارادہ ہووے جتھاں ریسرچ  سکالر ، پیٹ دے عذابیں توں آزاد تھی صرف تحقیق دا کم کرن۔

٭٭٭

## حوالہ
کتاب: علامہ اقبال تے سرائیکی وسیب ،مصنف : ظہور دھریجہ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان