اقبال سوکڑی دی شاعری

لکھت: ڈاکٹر قاسم جلال

## اقبال سوکڑی دی شاعری
                        شاعری ساݙے اندرلے جذبیاں دی من موہݨی تصویر تے خارجی ماحول دے مشاہدیاں دی دل چھک ترجمان ہے۔ شاعر ہک پاسے ذات دے ڳجھے رازاں دی گُھنڈ کھلائی کریندے اتے ٻئے پاسے کائنات دے دریا دے کنڈے تے ٻہہ تے اوندی جھِکاڑ تے موجاں دی منہ زوری تے غور کریندے۔ سرائیکی شاعری جتھاں ذات تے کائنات دے حوالے نال نویں دور دیاں لوڑاں کوں پورا کیتے اتھاں شاعری دے کلاسیکل ورثے تے ثقافتی ترکے کوں وی آپݨے کلام وچ محفوظ رکھے۔ 

                       ایں دور دے سرائیکی شاعر وی معاشرتی مسلیاں دے تکھاڄ تے اڄ دے انسان دی اندرلی بھن تروٹ کوں اونویں محسوس کریندن جیویں ٻیاں زباناں دے شاعر۔ سرائیکی شاعری دے اسلوب دیاں رڳاں وچ نویں لہجے دی رت جوش مریندی نظردی ہے۔ 

                       انوکھڑے تے نویکلے انداز دے شاعر سئیں اقبال سوکڑی وی شاعراں دے ہیں قبیلے توں تعلق رکھیندن۔ سئیں اقبال سوکڑی دی شاعری ہک گلدستے وانگوں ہے۔ جئیں وچ ونکو ونکی دے پُھل بہاراں لئی کھڑن۔ کہیں پُھل وچ انہاں دے داخلی جذبیاں دا رنگ نظردے تے کہیں پُھل وچ سماجی حالات دی عکاسی دا رنگ تے سچے تجربیاں دی خشبو شامل ہے۔ انسان دی حیاتی محدود ہے تے خواہشاں اݨ کھٹ۔ او ساری حیاتی سِکاں پوریاں کرݨ دی تݨ مریندا رہندے لیکن کوئی نہ کوئی سک ایجھی ضرور ہوندی اے جیڑھی پوری نیں تھی سڳدی۔ بلکہ ڈھیر خواہشاں پوریاں نیں تھی سڳدیاں ایں صورت وچ اوندے ہاں وچ ݙکھ دی بھا بھڑک پوندی اے تے اکھیں وچوں خوشیاں دے خواب ہنجوں بݨ تے ویہہ ویندن۔ اقبال سوکڑی ایں کیفیت کوں چنڳی طرحاں محسوس کریندن۔ اُنہاں آپݨے انفرادی احساس دی صورت وچ اجتماعی انسانی ݙکھ درد کوں پیش کیتے تے بنیادی طور تے غزل گو شاعر ہووݨ دی حیثیت نال تغزل دا وی بھرواں اظہار کیتے۔ او خوب ڄاݨدن جو ݙکھ حیاتی کیتے ناگزیر ہے۔ ہیں سانگوں ایں توں بھڄݨ مصیبت کوں ٻیا ودھاوݨ والی ڳال ہے۔ او حقیقت پسند شاعر ہن۔ سکھ دا جیڑھا تھوڑا ٻہوں ویلا ملدے غنیمت سمجھدن۔ فرمیندن۔ 

ایں دفعہ جیکر ملیے ہیں‘ آ ذرا کجھ کِھل گھنوں 

رَل کراہیں رووݨ دا موسم وی قریب آیا ودے 

                       ݙکھ سہندے ہوئے وی اُنہاں دا حوصلہ جوان رہندے۔ او توڑے جو دُکھدی لکڑ وانگوں جھٹ گزریندن۔ پر نا اُمیدی تے بد دلی دا شکار نیں تھیندے تے حیاتی دیاں زلفاں کوں سنگریا پنگریا ݙیکھݨ دی سِک انہاں دے دل وچ موجود رہندی اے۔ فرمیندن۔ 

ݙیکھ اساݙے حال تے ڈھولا توں کیوں اتنا سوگ منیندیں؟ 

ساݙے سیت نہ سنوریئے کیا ہے تیݙی زلف دے خم نہ ونڄن 

                       ݙکھاں دے زہر دا پیالہ صبر تے ثابت قدمی نال پی تے او آپݨے حوصلے تے جرأت دی داد چاہندن۔ آہدن: 

میں تیݙی صحبت نبھا چھوڑی ہے کِھلدیں چار ݙینہہ 

زندگی میݙا ایہو احسان وی تھولا نہیں  

ہے جدا انداز آپݨی فکر دا 

کون آپݨا ہم نوا ہے دوستو 

                       زمانے دی  ناقدری تے بے مروتی دا انہاں کوں ݙاڈھا ارمان ہے۔ وقت ’’یوسف دا بھرا‘‘ بݨ ونڄے تاں سوچاں دی ذہن وچ چسیج ویندن۔  تلمیح دا موقعے دے مطابق ورتاوا ملاحظہ فرماؤ۔ 

سوچ ڳئی اے ذہن دے کُھو وچ ٹنڳیڄ 

وقت یوسف دا بھرا ہے دوستو 

                       معاشرتی نا انصافیاں، اخلاقی قدراں دی بھن ترٹ تے وچلے طبقے دے مسلیاں کوں انہاں آپݨی شاعری دا موضوع بݨائے۔ بُرے حالات وچ وی او حوصلے ودھیندے ہوئے اَکھیندن۔ 

تیکوں نیں مل سڳیا کوئی سایہ گِلا نہ کر 

اِت واری سِجھ دے سیک توں ہر کئی نڈھال ہا 

                       اعتدال سئیں اقبال سوکڑی دی شاعری دا ہک خاص عنصر ہے۔معاشرے دے وڳڑے ہوئے حالات ݙیکھ تے او انتہا پسنداں وانگوں انقلابی نعرے نیں لیندے بلکہ شَر وچ خیر دے پہلو ڳولیندن۔ لکھدن: 

ایں محابے کیا خبر کوئی پیمبر آ ونڄے 

تیݙی وستی وچ ابو جہلیں دا گھر ہووے پیا 

                       جذباتی سوچ تنگ نظری پیدا کریندی اے۔ آپݨی انا دے خول وچ بند انسان آفاقی سوچ تے انسانی ہمدردی دے خیالاں توں محروم رہندے۔ ذاتی مصلحتاں تے خود غرضانہ مصلحتاں ہمیشہ انسان کوں انسانیت کنوں دور کر ݙیندن اوکوں خشبو وانگوں حداں دی قید توں آزاد رہوݨا چاہیدے۔ 

                       اقبال سوکڑی ہوراں آکھے۔ 

میں تاں آپݨی ڳول وچ رُلݨا ہے خشبو دی مثال 

میݙے قدمیں کوں ولہڑ دا کیوں میݙا سایہ ودے 

                       اقبال سوکڑی دی شاعری وچ ساکوں انسانیت نال محبت دا پیغام ملدے۔ اُنہاں آپݨی شاعری تے فن کوں پیار محبت تے ہمدردی کیتے وقف کر چھوڑیئے۔ فرمیندن۔ 

نہ میں ہاں کئی شاعر لوکو‘ نہ میں کئی فنکار 

میں جوگی ہاں، نگری نگری ڳولاں آپݨاں پیار 

                       او دنیا وچ انصاف، امن تے سلامتی چاہندن۔ ظلم تے جبر کوں انسانیت کیتے مہلک سمجھدن۔ انہاں دا ہک شعر ہے۔ 

ہر قدم تے ظلم دی زنجیر کھڑکݨ پے ڳئی 

زندگی احساس دی سولی تے لڑکݨ پے ڳئی 

                       پھوت پھات، فخر تے وݙائی انسانیت دی تباہی د اباعث بݨ ڳئی۔ غریب ہووے یا امیر ہر شخص ہکو جئیں قبر اچ ونڄݨیں۔ بقول اقبال سوکڑی: 

جچدا نیں کئیں کوں رنگ اتھاں پھوت پھات دا 

ہر شخص ہک گِراں تاں ہے دھرتی دے وات دا 

                       انہاں کوں امید اے جو ہک ݙینہہ پریشانیاں تے جھورے مک ویسن۔ او آوݨ والے خیر تے برکت دے دور دی بشارت ݙیندے ہوئے اکھیندن۔ 

کیا خبر اڄ رات کوئی آ ونڄے 

توں سنویں سنجھ نال ݙیوا ٻال رکھ 

                       کئی قوم یا ملک اوں ویلے ترقی کریندے جݙݨ سوچاں وچ مثبت تبدیلی آندی ہے۔ سئیں اقبال سوکڑی فنکاراں تے با صلاحیت لوکاں کوں قوم دی خدمت تے ذہناں وچ تبدیلی آنݨ دا مشورہ ݙیندے ہوئے ہک آزاد نظم وچ فرمیندن۔ 

عظیم ادیبو تے سائنس دانو 

فلک دو ویندے ہوئے کاروانو  

جے تھی سڳے تاں غریب دھرتی دے واسیاں دا مزاج بدلو 

کلہو کے رسم و رواج بدلو 

٭٭٭

## '''حوالہ'''
(کتاب : جدید سرائیکی شاعری ، مرتب : ڈاکٹر خالد اقبال، عبدالباسط بھٹی)