open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نانویں دے نانویں ہک لکھت

ساڈےزمانےبستےوچ رحیم بخش آلا قاعدہ ،تختی تےاستادیں دی ڈھیر ساری سختی دےنال مس قلم قابل_ذکر چیزاں ہوندیاں ہن.البتہ ولدیں ہوئیں مس بستےدی بجاۓکپڑیں تےہونی ہئ ت گھر ونجوں ہا تاں اماں صحیح کپڑے چھنڈکیندی ہئ اوں ویہلے کپڑ چھانڑ دا مطلب سمجھ آ گیا ہا. ول جدت شروع تھئ پہلےرحیم بخش گۓ ول ایندا قاعدہ گۓول تختی ختم تھئ ول سختی ختم تھئ تے ہنڑ الحمداللہ پڑھائ ہی ختم تھی گئ ہے لیکن بھلا تھیوے عینکی ماہرین دا معروضی حالات دے عین مطابق معروضی سسٹم گھن تےسنداں ونڈیندےبیٹھن.

ہک میٹرک پاس بھتریجےکوں آکھئم چاچو اےکانڈھا پڑھ ہاں کیندا ہے آہدے چاچو ڈو ناں لکھۓ کھڑن شریف لنگاہ جناب منصور شانی صاحب.میں آکھۓپتر بشرف_نگاہ لکھیا کھڑا ہوسی.بیا ہک بھنڑیجا الحمداللہ ایں ٹائم شاہین بچیں کوں نۓبال و پر ڈیندا ودے ایں رمضو قصائ کوں رمضو کسائ لکھ کے آکھۓمیں انگلش میڈیم ہاں.
اگو تےونجو تاں حالت تاں وٹیج ویندی ہےعربی اچ ہک سکولی خط لکھی بیٹھا ہا ت ڈاہ اچو ڈاہ نمبر ہن استاد صاحب موٹےشیشیں آلی عینک دےوچو ڈیکھ ت میکوں آکھئس ڈیکھ ماشاءاللہ کتنا ذہین بال ہےاو تاں جیہرلے ڈیکھاں اردو اچ خط لکھ تےزیر زبراں پا تےاردو کوں عربی ریڈی میڈ کیتی بیٹھا ہا.

اردو ادب دےطالبعلم کوں شعور آ ویندے لہذا ایندے کولو ادب دی توقع انتہائ بےادبی ہےجیہڑا غالب دا بغور مطالعہ کیتی بیٹھا ہووےاو تاں پانڑی دی جاہ ت شراب کوں بسم اللہ آکھسی ت ول منٹو دے افسانے... واہ سبحان اللہ.

چھیکڑ ت اقبال دا ہک شعر،

شکایت ہےمجھےیا رب خداوندان_مکتب سے
سبق شاہین بچوں کو دے رہےہیں خاکبازی کا.

آلیاں بھنوالیاں وچوں۔ (منصور شانی)

## حوالے
نان٘گ

نانگ بارے کجھ تے ہک مت

اللہ کریم ایں جہاں وچ کتنیاں مخلوقاں پیدا کیتن کتنیاں قسماں دے حیوان،پکھی کیڑے مکوڑے کیا کیا پیدا کیتن ایں گالھ بارے ڈسݨ کیتے دفتر لگسن. سبھ توں افضل تے اعلیٰ مخلوق انسان ہن. جینکوں خود خالقِ کائنات سوہݨا اللہ سئیں اشرف المخلوقات آکھے. جڈاں ݙاݙے آدم کوں زمین تے پٹھیا تاں ونکو ون دیاں مخلوقاں ٻیاں پیدا کیتیاں. کجھ آدم دی اولاد دا پیٹ بھرن کیتے کجھ سواری کیتے کجھ سامان چاوݨ کرݨ کیتے کجھ خطرناک جانور بݨائے کجھ کیڑے.

اینویں ناڳ ہک خطرناک اتے مہلک تخلیق ہے. نانڳ دیاں کئی سو قسماں ہن جنہاں وچوں نوے فیصد کوں زہر نئیں ہوندا ڈاہ فیصد کوں زہر ہوندے.

نوے فیصد کوں ایہے ڈاہ فیصد بچائی کھڑن.

اگر انہاں وچ وی زہر نہ ہوندا تاں ٻال پکڑ پکڑ گل وچ پا پا مار ڈیندے آپݨا سبھ توں وڈا کھیڈاوݨا بݨا گھندے نانڳ شدا بݨ ویندا ہر بندہ ویہہ ویہہ قسم دے نانڳ پالی کھڑا ہووے ہا اے وی قیاس کیتا ونج سگیندے جو انہاں دے اندے وی تل تل تے کھاوے ہا. اے وی تشنگی ہے جو ککِڑ دی کمی پوری تھیوے ہا. خیر اے سارا قیاس ہا ساکوں گالھ کرݨی ہے نانڳ بارے

نانگ ہک رینگݨ والا جانور ہے۔ جیڑھا جانوراں دی زمرہ بندی (Animal classification) حشرات الارض(reptile) نال تعلق رکھیندے۔

زبان تیکھے تیکھے اندر باہر کڈھ تے اور شکار دی بوں پاسہ تے جأ دا پتہ لیندے سینکڑیاں قسماں دے نانگاں وچوں بس کجھ ہی زہریلے ھن

نانگ دی معلوم اَقسام دی تعداد تقریباً 2,800 ہے لیکن اِنہاں وچوں تقریباً 280 نانگ زہریلے ہوندن۔ ہر سال کہیں زہریلے ناگ دا شکار بݨݨ والےتقریباً 2.5 ملین انساناں وچوں لگ بھگ ہک لکھ دی موت تھی چکی ہے۔

اِچھا دھاری نانگ ہک ہندوستانی اساطیری لوک کہانیاں دی شکل بدلݨ آلی مخلوق ہے نر کوبرا کوں ”نانگ“ اتے مادی کوبرا کوں ”نانگݨ“ آکھیا ویندے.

خیر اے تاں ہن حال حوالے ساکوں گالھ کرݨی ہے ساوݨ تے نانگ دی. ساوݨ کوں نانگ دی مستی دا مہنہ آکھیا ویندے جو نانگ ناگݨ ایں مہنے وچ سال دیاں سکاں لہندے پورا مہنہ مستی کریندن ہوش توں بے ہوش ہوندن.

اینجھی حالت وچ باقی جیویں کیویں لیکن کالا مشقی نانگ ویر رکھݨ آلا نانگ ہے تے اے خاص کر سرائیکی تل وطن اچ پاتا ویندے.

مستی دی حالت وچ جیکر کوئی بندہ نانگ یا نانگݨ کہیں ہک کوں مارے تاں ݙوجھا اوں بندے نال ویر رکھ ویندے اتے ست سالاں وچ ست واری ضرور کھمدے. اگر انہاں ݙوہاں کوں مار ݙیوے تاں ول جیڑھانانگ انہاں دیاں اکھیں اچ ݙیکھے تاں او اوں بندے دا ویری پہہ ویندے.

سنگت اجکل ساوݨ چلدا پئے نانگ مستی وچ ہن تساں شاختے تھی ٹرو..

ڈاکٹر وولف اہدے نانگ ݙوڑا ہوندے. نانگ دے کن کینی ہوندے اے زبان جیڑھی تیکھے تیکھے اندر باہر کڈھیندے اتہاوں محسوس کریندے..

تساں جڈاں ٹرو جلدی جلدی پیر چاتے رکھیئے کرو دھمک آلی آواز اتے ارتعاشتوں نانگ پاسا کر ویندے..

چھیکر وچ ہک مت لینداں سنگیتوں یاد کرائے وݙکیاں تے ٻالاں کوں مت ݙیوائے..

جیکر کہیں کوں نانگ کھا ونجے تاں جیڑھی جأ او چک پاوے اوں توں ݙوں انچ اتے چھک تے پٹی ٻدھو اک دا کھیر اوں جأ تے سٹو اتے دونی(ناف) اچ وی سٹو تے اک تے پتے یا پھل کھاوݨ شروع کر ݙیوو اتنی دیر کھاوݨ بس نہ کرو جݙاں او تہاکوں کوڑے نہ لگن انشأ اللہ ناگ دا زہر اثر نہ کریسے.

شعبان جھلݨ شعبان
ناول

ناول اطالوی زبان دے لفظ  ناولا کنوں نکھتا ہے۔ ناولا دے معنی ہن،"نواں"۔ لغت دے اعتبار نال ناول دے معانے عجیب تے نویں ڳالھ دے ہن۔ لیکن صنف ادب وچ ایندی تعریف بنیادی زندگی دے حقائق بیان کرݨ ہے۔ ناول دی اگر مکمل تعریف کیتی ون٘ڄے تاں او کجھ ایں طرحاں دی ہوسی جو **ناول ہک نثری قصہ ہے جیندے وچ پوری ہک [[زندگی]] دے بارے ݙسایا ویندے**
ناول او نثری قصہ ہے جیندے وچ ساری زندگی دی تصویر ان٘ویں دی ان٘ویں پیش کیتی ڳئی ہووے۔ ڄمݨ کنوں مرݨ تائیں انسان کوں جہڑے معاملات پیش آندے ہن، جین٘ویں او حالات کوں یا حالات اون٘کوں بدل ݙیندے ہن۔ او سبھ کجھ ناول دا موضوع ہے۔ ناول سرائیکی ادب دی ہک ٻہوں سوہݨی تے ٻیاں اصناف توں نویں صنفِ ادب ہے۔ ایہ ہک فرضی نثری قصہ یا کہاݨی ہوندی ہے۔ جیندے وچ اصلی زندگی دا عکس نظر آندے۔ اگر ایندے وچ بندے تے سماج انسان دے جذبات سلسلہ وار تے ہنرمندی نال پیش کیتے ڳئے ہوون۔ اصل وچ ناول او صنف ہے جین٘دے وچ حقیقی زندگی دیاں ونکو ونک دیاں جزیات کوں کہیں ویلے اسرار دے قالب وچ، کہیں ویلے تاریخ دے قالب وچ، کہیں ویلے رسم دے قالب وچ، کہیں ویلے سیاحت دے قالب وچ تے ول کہیں ویلے نفسیات  دے قالب وچ بݨیا وین٘دا ریہے۔ 
نول دے عناصر ترکیبی وچ  کہاݨی، پلاٹ، کردار، مکالمہ، زمان و مکاں، اسلوب، نقطہ نظر تے موضوع وغیرہ شامل ہن۔ 
کلارا ریوز دے مطابق "ناول اوں زمانے دی زندگی تے رہݨ سہݨ تے طور طریقے دی سچی تصویر ہے، جہڑے زمانے او لکھیا ویندے"
ایچ جی ویلز دے مطابق "چنڳے ناول دی سُن٘ڄاݨ حقیقی زندگی دی پیشکش ہے"

پروفیسر بیکر نے ناول کیتے چار شرطاں لازمی کر ݙتیاں ہن:
* قصہ ہووے
* نثر وچ ہووے
* زندگی دی تصویر ہووے
* حقیقت اتے کہیں خاص مقصد کوں پیش کریندا ہووے
## اجزاء
ناول دے اجزاء ایہ ہن۔

* کہاݨی
* پلاٹ
* کردار
* انداز نظر
* زبان تے بیان
* منظر نگاری

ونکی: سرائیکی زبان تے ادب
ناکھ

ناکھ ہک پھل ہے جہڑا شکل وچ امرود رلدے ملدے پر کھٹا مٹھا ہوندا ہے اتے سیب دا سستا بدل خیال کیتا ویندا ہے۔ ایں دا درخت بیج کنوں نی ڄمدا بلکہ ڄڑھاں وچوں نویاں پونبلاں پھُٹدیاں ہن جنہاں  تے پیوند کیتا ویندا ہے۔

## علاقہ
چین تے مشرق وسطیٰ ایندا آبائی علاقہ ہے۔ اڄکل امریکہ وچ  زیادہ کاشت ہے۔

## فائدے
ہاضمے کیتے مفید ہے، سیب دا بدل شمار تھیندے۔ ایندے وچ موجود سوڈیم تے پوٹاشیم دل کیتے مفید ہن۔ آندراں دی سوزش تے ساڑ کیتے مفید ہے۔
thumb|ناکھ
## حوالے
ناں دی اہمیت

ساڈے کئی عقلوں پیدل سرائیکی اہدن میاں ناں وچ کیا لاتھے ناں بعد اچ تبدیل کرگھنسوں میں انہیں اپڑیں سرائیکی بھرانویں کنوں پچھداں اگر ناں وچ کئی شئے نئیں لاتھی پچہیں انہیں کنوں پچھو اے سرائیکستان کیوں نئیں رکھدےایں ناں رکھنڑ اچ ہرج کیاھے ڈیکھو نہ کوئی گال ساکوں سمجھانون تیں سہی بہن ساڈے نال مذاکرات کرن ساکوں ڈسن سمجھانون بھائی ساکوں ایں ناں اچ اے مجبوری اے ولا تاں ہک بے دی گال مننڑ کاراے اے جو ساکوں اکھن گال ای کوئی کئینئ گھنو نہ گھنو ایہو ناں ھوے اے ایویں کڈاہیں وی نہ تھیسی بابا ہرشئے دا ہک حل ھوندے مزاکرات ھوندن ڈپیڈ ھوندی اے ٹیبل ٹاک ھوندی اے ہک قوم دا بی قوم نال الانونڑ دا طریقہ اے کار ھوندے توھاڈی جیلھے مرضی اندی اے ساڈے نال نوھے الیندے اسمبلی بھج پندے او ٹھیک اے اوں توھاڈی طاقت دا ای ساکوں پتہ اے ۔توھاکوں ای پتہ اے اوطاقت توھاکوں جئیں ڈتی اے۔او وی ساڈی اپڑیں بد بختی اے میں تیں انہیں کوں ہٹکیندا رہ گیا ھامیں سرائیکی کہیں کوں ووٹ نہ ڈیون سرائیکی ایں پارلیمانی سیاست دا حصہ نہ بنڑنڑ میڈا اکھنڑ کہیں نہ منیا ھا ہنڑ کھانون ووٹ ڈیونڑ دا کھٹیا تہوں تیں جیلھے ناں دا مسئلہ اندے اے اسلمبلیں دو بھج پمدن اتھاں ساڈا ھ کوئی کئیناں ۔ھن تیں ساڈے ایہے ساڈے معرکے تیں ووٹ ڈتے ھن ہنائیں کوں ہنڑ ھوں اسمبلی کوں ہتھیار بنڑا کیں ساڈے اتیں وار کرنڑ چاہندن اتھاہیں اسمبلی اچ ونج کیں ساڈی شناخت تیں ساڈے ناں تیں ساڈے جغرافیئے تیں حملہ کرنڑ چاہندن میں انہیں کوں اے ڈسنڑ چاہنداں ایہے الیکشن ولا وی انوڑن ساڈے اتیں اتنا وذن ڈیووو جیرھا کل کوں چا وی سگو۔۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی (٢ فروری ٢٠١٩)

## حوالے
ناں دا مسئلہ

کوئی مرلہ زمین دا وی گھندے تے اپݨے ناں تے گھندےـــــ اے تاں وت صوبہ ءــ
شہزادعرفان
'چار یار ݙو رشتہ دار" عرف جنوبی پنجابی لوک سانجھ " نے پورے سرائیکی وسیب کوں طلاق دا نوٹس ڈتے جو ٻیلی جیکر
: " وسیب " سرائیکی صوبہ" ضد چھوڑ تے جنوبی پنجاب کو قبول نئیں کریندا تے ڈی آئی خان دی سرائیکی تحریک کوں پٹھاݨ دے حوالے نئیں کریندا وسیب سرائیکی لوک سانجھ کو چھوڑ ݙیوے ۔۔۔۔۔۔۔۔حاضر سئیں حاضر۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ حاضر سئیں اے گھنو۔۔۔۔۔ ترے کروڑ توں اُتے سرائیکی ٻولݨ آلیاں نے ݙو + چار = چھ دانشوراں کوں چھوڑ ڈتا ۔۔۔۔۔۔۔۔ ہُݨ تساں کل تعداد چھی بندے جماعت اسلامی، ق لیگ، پیپلزپارٹی، ن لیگ تے پی ٹی آئی نال کھڑ تے جنوبی پنجاب صوبہ کھیڈو تے اساں پورے سرائیکی وسیب دے ہکو مطالبہ تے کھڑے ہیں جو " جے تئیں سرائیکی قوم کوں پاکستان ءچ بطور پنجویں قومی اکائی تسلیم کریندے ہوئے قومی شناخت نال سرائیکی صوبہ نئیں ملدا اساں اپݨی جدوجہد جاری رکھیسوں بھانویں سو سال ٻئے لڳ ونڄن۔ اساڈی چالہی سالہ سرائیکی صوبے دی جدوجہد اسٹبلشمنٹ دے گماشتان دے ہتھوں رائگاں نہ ونڄݨ ݙیسوں۔ جیکر پیپلزپارٹی دی لیڈرشپ کوں اوندے سرائیکی ڄیالے "لوک سانجھ" اپݨی پارٹی کوں سرائیکی صوبہ تے راضی نئیں کرسگے تے ایندے ءچ وسیب دی سرائیکی تحریک دا کیا قصور ء۔۔ عمران خان جنوبی پنجاب صوبہ سو ڄہاڑیاں دا مٹھا بُبہ پلا تے سرائیکی ووٹ ٹھگ ڳئے ہُݨ تونسہ لمیٹڈ کمپنی آف اسلام آباد چِتھی چنگم چا تے ولا سرائیکیاں دے منہہ ءچ ݙیندے ء۔ شہزادعرفان، ٢٢ فروری ١٩

## حوالے
نبیذ

نبیذ اوہ مشروب اے جیندے وچ کھجوراں سٹے ونجن جس نال پاݨی مٹھا تھی ونجے تے سکون آور ہووے. نبیذ تازہ یا خشک پھلاں توں تیار کیتا ونجݨ والا جوس ہے.  جوس وی نبیذ ہی دی ہک قسم ہے۔ نبیذ عمومًا کھجور دے شربت (زلال،  نتھرا ہویا شربت) کوں آہدے ہن کہ رات کوں کشمش یا کھجوراں پاݨی وچ بھگو ݙتے ویندے ہن.  صبح کوں اوہ پاݨی نتار کے پیتا ویندا ہے،  اونکوں نبیذ آہدے ہن۔ ایہ بہت ہی مقوی تے زود ہضم ہوندا ہے.  ایہ حلال ہے.

## بݨاوݨ تے استعمال کرݨ دا طریقہ
کہیں وی خشک پھل (منقی یا چھوہارے) کوں پاݨی وش سٹ ݙتا ویندے، جیہڑے ویلے اوہ نرم تھی ویندے تاں پھل کوں ہتھاں نال مسل کے کہیں کپڑے نال ایندا پاݨی نچوڑ گھدا ویندے تاکہ پھل دی پھوڳ الگ تھی ونجے. ایں پھل دے اثر والا نچڑا ہویا پاݨی نبیذ سݙیندا ہے.  ایہ ذائقہ دار تے مقوی ہوندا ہے۔

درست حالت وچ جیہڑی نبیذ ہوندی ہے اونکوں گرمیاں وچ ہک ݙینہ تے سردیاں وچ ترے ݙینہ تک پویج سڳدے کیونکہ زیادہ دیر تک پیا رہوݨ دی وجہ نال ایندے وچ نشہ آوݨ دا اندیشہ ہے۔ چنانچہ سیدہ عائشہ صدیقہ دا بیان ہے کہ ہر مشروب پویج سڳدے مگر نشے وچ نہ آوے۔ عبد اللہ ابن عباس توں ہک آدمی نے پچھا: میں مٹھی نبیذ نوش کریندا ہاں تاں پیوݨ دے بعد میݙے پیٹ وچ گُڑ گُڑ تھیندی ہے، ابن عباس نے فرمایا کہ ایسی نبیذ مت نوش کرو اگرچہ اوہ شہد توں وی زیادہ مٹھی ہووے۔ ایہا پراݨی ہووے تاں نشے والی بݨ ویندی ہے.
## حوالے
ونکی:نبیذ
نجمہ ملتانی

نجمہ ملتانی سرائیکی زبان دی شاعرہ ہے۔

## نمونہ کلام
آ وے ݙے ونڄ حال بلوچا۔۔

کر ونڄ میݙی بھال بلوچا۔۔

میندیاں رلدیاں رل ڳئین نجمه۔۔

کھلے رھ ڳین وال بلوچا
ونکی:سرائیکی شاعر
نحو

نحو دا لُغوی معنیٰ رستہ، کنارہ یا ارادہ کرݨ ہے۔ ڄݙاں جو اصطلاح وچ ایں توں مراد او علم ہے جیندے وچ ایجھے قواعد بیان کیتے ون٘ڄن جو جیندے ذریعے اسم ، فعل تے حرف دے آخر وچ تبدیلی واقہ تھیوݨ تے نہ تھیوݨ تے اوندے وچ تبدیلی دی نوعیت دا علم ہووے، ٻیا انھاں کلمات کوں آپت وچ رلاوݨ دا طریقہ وی معلوم ہووے تاں ایں کوں نَحو آکھسوں۔

قواعد دا او حصہ جیندے وچ وکھرے وکھرے الفاظ دی بجائے الفاظ دے مجموعے، مرکب جملے یا عبارتاں  دی بحث کیتی ویندی ہے، نحو ہوندے۔ 
[ونکی:[سرائیکی زبان تے ادب]]
نذر محمد ناشاد

نذر محمد ناشاد سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## ڄم پل
چک نمبر ١٥/٦٠ـ ایل تحصیل میاں چنوں ضلع خانیوال نال تعلق ہے۔ ٤ مئی ١٩٦٩ کوں ڄمے۔

## تعلیم
* ایم اے سرائیکی
* ایم اے مطالعہ پاکستان
## نمونہ کلام
اوہ ریت پریت دی کیا جانڑن

جیھڑے قول قرار کوں بھل ویندن
نجم بزدار

نجیب اللہ نجم بزدار سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل
١٢ نومبر ١٩٩٣ء کوں دیرہ غازی خان وچ ڄمے۔

## تعلیم

## پیشہ

## خدمات

## نمونہ کلام
جتنا لیکھ اچ لکھیا ہوسی

اتنا میکوں ملیا ہوسی

میں آہداں او خوش وسدا پٸے

دل آہدی ہے مونجھا ہوسی

ڈکھ آندے تاں سکھ نیں آندا

ڈکھ تے دا سکھ جھیڑا ہوسی

ساڑ نہ کچرا ایندے اندر

کہیں دا روزی لاتھا ہوسی

لہجہ کھنڈ تے کھیر ہے جیندا

لازم نیں او سچا ہوسی

اوپرا ہوندا ول نہ آندا

غم کٸی اپنڑاں سکا ہوسی

روٹی چور دے ہتھ نہ کپو

بکھ ظالم ہے بکھا ہوسی

میڈے حال تے کھلدا ہا جو

میڈے لٸی ہنڑ روندا ہوسی

میں کتنا مجبور ہاں نجم

میکوں اپنڑاں پتہ ہوسی

نجیب اللہ نجم بزدار

## حوالے
[ونکی:[سرائیکی شاعر]]
نذیر لغاری تے سرائیکی مزدور

نذیرلغاری سئیں اپنڑی پندھ وہانڑی اچ سعودیہ اچ اپنڑے تل وطنی سرائیکیاں کوں مزدوی کریندیں ڈیکھ تے لکھدن. . . . . .
.
"بکھ دے ہوٹے ساڈے تل وسیب توں آونڑ والے مستری مزدور کرنڈی، سول ، گٹکا ، تغاری، بیلچہ چا تے ادھوری کائنات کوں پورا کرنڑ دے ترلے ودے کریندن ، نویاں ماڑیاں اسریندن چونا تھیونڑ توں پہلے باہر آ کھڑدن، پل بنڑیندن جتھوں ساہ جھنڑ تے ٹپدن متاں کوئی جھل نہ گھنے، کھوہ کھٹیندن، ہنڑ تیل آوے یا پانڑی انہیں دا کیا."
.
قبلہ نذیر لغاری سئیں اے گالھ اپنڑے تل وطنی مزدوریں بارے کیتی اے جیرھے اپنڑے عربی اسلامی بھرانویں دیاں ماڑیاں اسریندن پر او بھرا ماڑی وچ تاں پرے دی گالھ اے ماڑی دی کندھ دی چھاں تلے وی نئیں باہنڑ ڈیندے. . . ویسے اے صرف سرائیکی مزدوریں دا ڈکھ نئیں بلکہ پوری دنیا دے مزدوریں دا ڈکھ اے. . .محل بنڑاون آلا محل اچ سمھ نئیں سگدا، قالین بنڑاون آلا اپنڑے گھر قالین وچھا نئیں سگدا اپنڑے ہتھ نال لیموزین تے مرسڈیز بنڑاونڑ آلا مزدور انہاں گاڈیاں دی سواری کجا صرف دھوڑ ای جھپ سگدے. . . اے تاں پوری دنیا دے مزدوریں دا سانجھا ڈکھ اے. .سرائیکیں دا وی ایہو ڈکھ اے. . (بلال بزدار)
## حوالے
نذیر فیض امن شانتی میلہ

نزیر فیض امن سُکھ شانتی میلہ، 
میلہ رات دے تراۓ، 
وجے مُکا۔سنگت ڈاڈھے محبت پیار تے جوش و خروش دے نال آئی۔ہر پاسے دا مانڑوں آیا۔گوپانگ آئے بھنڈ آئے،جھبیل تے بزدار سب توں سویل آئے۔علی پور توں جوگی آیا بین بنا نانگیں متوں۔احمد پور توں بھٹی آیا پکھیں وانگوں بولے۔شادن لُنڈ توں تابش آیا۔جہرا منتک نال الاوے۔اکبر ملکانی آیا دِگا چا تے۔سنگت کوں سیاست دے گُر سمجھاوے۔آکھیُس برسی لفظ پامال شدہ ہے۔نواں ناں بنڑاؤ میلے دا لفظ وی شامل ہووے۔ملکانی سرکار دی آکھ تے اساں نواں نام ٹھہایا۔میلے دا ناں نزیر امن سُکھ شانتی میلہ بنڑایا۔میلے دے وچ 
پہلوں حمد و نعت سُر دے نال رزاق جھنڈیر پڑھی۔ہوندے پچھوں من بھاونڑاں نیگر ملک غلام عباس پاوں پاوں ڈینداں کُجھ کُجھ شرمیندا سٹیج تے آیا تے استاد فیض دی واہ جو غزل سُنڑایُس میلہ لُٹیُس۔ہر چیتا چکرایُس ایندے بعد تقریراں تھی گیاں جیندے وچ عاشق بزدار تے ظہور دھریجہ واہ سُخن الائے۔ساری سنگت کوں سرائیکی صوبے دے کئی نقتے سمجھائے۔کیندا ناں لکھاں ۔جہرا ہِک ناں چُکسی اوندی نال فقیر دی سنگت مُکسی۔میزبان استاد نزیر دے سارے پُتر وڈا فیصل نزیر دا ناں نشابر کھڑے۔طاہر مگسی کوں وی پُتر سمجھوں استاد وڈے دا۔باقی مگی دی برادری تے مگسی سارے شامل ہن.استاد نزیر دی شاعری شخصیت تے ہنیں دی مزاح نگاری مقررین 
دا خاص موضوع ہا۔میلے دی تفصیلی رپورٹ اخبار اِچ چھپویسوں۔ساریاں گالہیں لکھوں تاں فیس بک تے بدہضمی تھی ویسی۔ استاد دا ہک شعر لکھ تے گال مُکیندا پیاں۔

ڈھانڈھے جانڑ کوہیندا رہے گے ہر ویلہے دا وڈکا
کھندے رہے گِن کُتے ساکوں ،رجدے رہے گِن کاں کندھیاں تے. 

صوفی تاج گوپانگ

## حوالے
نرسمہا راؤ

نرسہما راؤ ، راجیو ڳاندھی دے قتل دے بعد گانگرس پارٹی دی جانب توں 1991 توں 1996 تک بھارت دے وزیرِاعظم ریہے۔ پی وی نرسہما راؤ نے ہی نوے دی دہائی وچ بھارت وچ آوݨ والی اقتصادی تبدیلیاں دا آغاز کیتا۔ نرسہما راؤ، نہرو ڳاندھی خاندان دے علاوہ واحد بھارتی وزیرِاعظم ہن جنہاں نے پنج سال دی مقررہ مدت پوری کیتی۔ انہاں دے دورِ اقتدار اچ ہی دسمبر 1992ء اچ بابری مسجد دا سانحہ پیش آیا ہئی جیندے نتیجے وچ بھارت اچ ہندو مسلم فسادات پُھٹ پئے تھے۔دل دا دورہ پوݨ نال دہلی وچ انہاں دا انتقال تھیا۔
## حوالے
نذیر ڈھالا خیلوی

نذیر ڈھالا خیلوی سرائیکی شاعر ہے۔

اصل ناں      نذیر احمد

قلمی ناں       نذیر ڈھالہ خیلوی

جمن          1947ء

تعلیم         بی اے

پیشہ          ۔۔۔۔۔۔

فون نمبر       0334-7603298

جاہ پتہ         ٹبہ شمالی، بھکر     

## ڄم پل
بکھر نال تعلق ہے۔

شعری مجموعہ ’’درسال‘‘ دے خالق نذیر ڈھالہ خیلوی1947ء کوں غلام حسین دے گھر وستی ڈھالہ خیل اچ پیدا تھئے۔آپ دا شمار ضلع بھکر دے نمائندہ شعراء وچ تھیندے ایہ محض حسنِ اتفاق ہے جو نذیر ڈھالہ خیلوی صاحب پاکستان دے جڑیلے بھراء ہن ، کیوں جو جئیں ڈیہاڑے پاکستان وجود اچ آیا تاں اونہی ڈیہاڑے یعنی 14اگست1947ء کوں نذیر صاحب وی پیدا تھئے دعا ہے جو اللہ تعالیٰ انہاں ڈوہائیں بھراواں کوں تا قیامت سلامت رکھے ۔آمین۔ جتھوں تک نذیر صاحب دی شاعری دا تعلق ہے تاں آپ خوبصورت شاعری کریندن ،خصوصاََ غزل دے مزاج آشنا شاعر ہن۔

## انٹرویو

* یوٹیوب تے نذیر دھال خیلوی دا انٹرویو سݨو

## تعلیم

## کتاباں

## نمونہ کلام

### [[غزل]]
بھن غریباں دے بھول گھن سوہنڑاں

ہیٹھ پیراں دے رول گھن سوہنڑاں

ونج کتھاؤں وی خلوص ملدئی تاں

دیر نہ کر توں گول گھن سوہنڑاں

دل وی سینے دے وچ ریہا کائے نی

شک جے ہووی ٹٹول گھن سوہنڑاں

قرب حاصل خدا دا کرنئی تاں

چھوڑ تسبح توں دول گھن سوہنڑاں

خود کوں اساں سنبھال نہ سگدے

توں اساڈی نہ اول گھن سوہنڑاں

درس بہلول دی حقیقت دا

ونج ملنگاں دے کول گھن سوہنڑاں

شاعر۔۔۔نزیر ڈھالا خیلوی۔۔۔۔۔بھکر

### او ویلا چنگا ویلا ھا
او ویلا چنگا ویلا ھا

جڈاں نکے نکے بال ھاسے

ہر کھیڈ دے وچ بھیئوال ھاسے

اونوں ویلے وکھری چس ھائی

نہ گھاٹے ہین نہ کس ھائی

نہ بھوکاں ہین نہ تس ھائی

اونوں ویلے ایویں لگدا ھا 

جیویں ہر شے ساڈے وس ہائی

اسان بہون بھیگلاٹے بال ہاسے

ساڈا کم ھا نال شرارتاں دے 

ساتوں ڈھیر زیان وی تھیندے ہن

ساڈی امان ساتوں تنگ آ کے

ساکون روز پلوتے ڈیئندی ہائی

میکوں اماں اکثر آھدی ھائی

تپ تھیوی شالا مر پونویں

شالا مشکی اوتے لت آوی 

میں ہک ڈہہنیہ پوچھا اماں کولوں

توں روز پلوتے ڈیئندی ہیں

ول میکون کجھ وی نی تھیندا

کیا راز ھے اماں راز ڈسا

امان پہلے تاں مسکانڑی ہائی

وت میڈے نال آلانڑی ہائئ

میکوں سڈ کے کول بہایا ھس

ہتھ پھیر کے سر توں شفقت دا

میڈی اماں میکوں آکھیا ہا

جہیڑی دل چوں گال نکلدی ھے

او اوڈ کے عرش تے ویندی ھے

ونج کے رب دا عرش ہلیندی ھے

میڈا دل جو ماں دا دل بچڑا 

میں نال زبان دے لال تیکوں

ھک وار پلوتا ڈیندی ہم

دل سہہ سہہ واری آھدا ہا

جتھ پیر ہووی اوتھ خیر ہووی

جتھ پیر ہووی اوتھ خیر ہووی

محترم نذیر ڈھالہ خیلوی صاحب دی نظم ھ
[ونکی:[سرائیکی شاعر]]
نسل

## پہلا منظر
گھاٹا جنگل ھا شکاری ایں سوچ تیں ایں جنگل اچ پیٹھن جو اتھو شکار لبھنڑ سوکھا ھا ۔ شکاریں آپڑیں گھوڑے تیکھے کر ڈتن ، تھوڑی دیر بعد انھیں دی نظر ھک شیرنی تیں پئ ھے جیرھی آپڑیں نکے بالیں کوں کھیر پلیندی پئ ھئ ، شکاری صرف شکاری ھوندے تیں اوندا مقصد صرف شکار ھوندے ۔انھیں نیزہ سیدھا کرکے شیرنڑیں تیں حملہ کر ڈتا شیرنڑیں آپڑیں بالیں دو ھک دفعہ ڈیٹھا تیں شکاریں توں بچنڑ واسطے اوں آپڑاں پورا زور کٹھا کر کے بھجنڑ شروع کر ڈتا ۔

## ڈوجھا منظر
بغلا اُڈدا ویندا ھا جنگل دے اتوں اوندی اکھ نے اینجھا منظر ڈیٹھا جیرھا نا قابل اے یقین ھا اوں ڈیٹھے ھک ھرنی شیر دے بچیں کوں کھیر پلیندی کھڑھی ھئ ۔ بغلے سوچے یار اے تاں ھک بے دے جانی دشمن ھن ۔اے کیا ماجرا ھے ۔ آخر اوں ھرنی کنیں پہنچ کے اے سوال کیتا ۔ ھرنی جواب ڈتے ۔پہلے توں کھیں نال وفا کر پچھیں اے گال پچھیں جو میں شیر دے بچیں کوں کیوں کھیر پلیندی کھڑھی ھاں۔ 
 
## تریجھا منظر

دوستو بغلے کھیں نال وفا کرنڑ دا پکا ارادہ کرکے اُڈ پیاء کھیں ڈینھ بعد بغلے ڈیٹھے جو ھک چوھا پانڑیں اچ بڈدا کھڑا ھا ۔بغلے سوچے اج وفا کرنڑ دا بھترین موقعہ ھے اوں جلدی جلدی چوھے کوں پانڑیں اچو کڈھیا ۔ چوھے آکھیے یار بھوں سردی لگدی پئ ھے میکوں پریں اچ لُکا بغلے اوکوں پریں اچ لکایا ۔ تھوڑی دیر بعد جیرلے بغلے اُڈنڑ دی کوشش کیتی تاں اے پتہ لگے جو پر کائینی او چوھا ٹُک گیا ھا ۔ بغلا بھوں مونجھا تھیاء ۔ جو چنگا وفا دا صلہ ملیے ۔ اوں ولا ھرنی کوں ملنڑ کیتے پیدل سفر کیتاء اے جواب گھنڑ پہنچا جو وفا کیا ھوندی ھے ۔۔جڈاں اوں ھرنی کوں سارا حال حویلا ڈتا ھرنی اوندی گال سنڑ کے کھل پئ تیں آکھس وے کملا بغلا وفا ضرور کر مگر ۔۔۔۔ نسل وی ڈیٹھی کر ۔۔

.

[thumb|[غلام مرتضٰی لاکھا]]
نسیم سیمی

نسیم سیمی سرائیکی گلوکار ہے۔

## ڄم پل

## وفات
١٨ مارچ ٢٠١٩ء کوں فوت تھئی،
### گزری وہانْی
تحریر : ظہور دھریجہ، نسیم سیمی

پچھلے ہفتے جگ مشہور گلوکارہ تے ڈٖوہڑے دی ملکہ نسیم سیمی فوت تھی گٖن ‘ ڈٖو سالیں توں بیمار ہَن ، حکومت کوں اپیلاں کر کر تھک گٖیوسے ‘ علاج نہ کرایا گٖیا ۔ اوڑک نسیم سیمی ساہ جُھنْ جُھنْ تے مر گٖئی ۔ چدھڑ موڑ تحصیل شجاع آباد غریب بھینْ بھرانویں نسیم سیمی کوں آہاں تے سسکیاں نال دفن کیتا ۔ڈٖوجھے ڈٖینھ نسیم سیمی دے غریب بھرا تڈٖے تے بٖیٹھے ہن جو کجھ لوک نسیم سیمی دے پُتر عمران فیصل نال دشمنی مٹاونْ سانگے گھر پُجٖ گٖے تے اسلحہ تانْ گھدا ۔ اساں تے بٖئے لوکیں احتجاج کیتا پر غریب لوکیں کوں صلح نامہ ڈٖے تے جان چھڑاونْی پی ۔ ذہن تے بٖہوں بٖوجھ ہا ، اوں جٖہاڑے فاضل پور اچ سوجھل دھرتی واس دا کٹھ وی ہئی ۔ تھکئے ہاریئے اُتھاں پُجٖوسے پر تھکیڑا ایں سانگے لہہ گٖیا جو کٹھ بٖہوں کامیاب تھیا ۔ سرائیکی اگٖوانْ شاہنواز خاں مشوری تے عثمان کریم بھٹہ کوں مبارخاں ڈٖیندے سئیں نور تھہیم ایڈووکیٹ نال خانپور لنگھ گٖیوسے ۔اُتھوں اگٖلی منزل بنگلہ گنگنْ آلا چولستان ہئی ۔ 

### جاوید آصف دا ݙوہڑہ
آہ نسیم سیمی

ہئی تیڋے دل نال تیں نبھائی اے جیرھی غریبی جیرھی حلیمی

نہ کہیں حکومت دی  سر پرستی ، ہمیش  دردیں  دی آنچ دھیمی

اساڋی اکھ توں ہنجوں نئیں رکدیاں رکن کیویں آہ  نسیم سیمی

ایہو تاں سچ اے جو پتر تیڋے ڋٹھی ھے سہی سچ دی اڄ یتیمی

ظہور تے عید مونجھے مونجھن جو جھوک دا توں سنگار ہانویں

اے   وقت  دی  ملکہ  ء موسیقی توں  گائیکی   دا   وقار  ہانویں

جاویدآصف

ونکی:سرائیکی گلوکار
نصاب دے حصے

سکول دی رہنمائی وچ ٻالاں کیتے جو کجھ کیتا کرایا ون٘ڄے نصاب سݙویندا ہے،  نصاب دے چار حصے ہن۔ مقصد،

مواد، پڑھاوݨ دے طریقے تے جائزہ

## مقصد
تعلیم دا مقصد معاشرے دا سدھار ہے ایں سانگے نصاب دا مقصد وی اسلامی جمہوری اقدار دا ودھارا ہے۔ ایں مقصددے مطابق تعلیم مواد چݨیا ویندے۔

## مواد
تعلیمی مواد او کجھ ہے جو پڑھایا سمجھایا ویندے۔

## پڑھاوݨ دے طریقے
ایں تعلیمی مواد کوں پڑھاوݨ کیتے سوکھا تے دلچسپ بݨاوݨ کیتے نفساتی اصولاں دے مطابق سرگرمیاں نال پڑھایا وین٘دے۔

## جائزہ
چھیکڑ وچ ایہ ݙٹھا ویندے جو اساں آپݨے مقصد ٹھیک طرحاں حاصل کیتے ہن یا کائناں، ایں عمل دا ناں جائزہ ہے۔

جائزہ دیاں ݙو قسماں ہن:

تشکیلی جائزہ: جہڑا جائزہ کہیں کورس یا  شئے پڑھاوݨ دے درمیان، یا روز دا، یا ہفتہ وار، یا ماہوار یا سہ ماہی ہووے اوں جائزے کوں تشکیلی جائزہ آہدے ہن۔

اختتامی جائزہ : سال دے آخر یا کورس دے اخیر وچ گھدا ون٘ڄݨ آلا جائزہ اختتامی جائزہ ہوندے۔ مثلاً کہیں وی جماعت دا سالانہ امتحان، بی اے دا امتحان۔
نصف النہار اولٰی

نصف النہار اولیٰ (انگریزی:prime meridian) جغرافیائی تقسیم وچ طول البلد دا پہلا خط یا لائن ہوندے، جیہڑا 0 ڈگری سݙیندے۔ ایں لائن توں مشرق یا مغرب دی جانب ونڄو تاں ڈگری 0 توں ودھدی ویندی ہے۔ اتھوں مشرق تے مغرب ݙوہاں سمتاں وچ بین الاقوامی خط تاریخ ٹھیک 180 ڈگری دی دوری تے واقع ہے۔
## حوالے
ونکی:جغرافیہ
نصیر آباد

نصیر آباد بلوچستان دا ہک ضلع ہے۔

## جغرافیہ

## تاریخ

## آبادی

## تحصیلاں

* تحصیل تمبو
* تحصیل ڈیرہ مراد جمالی
* تحصیل چھتر
* تحصیل بابا کوٹ

## شخصیات
نصیر سرمد

نصیر سرمد سرائیکی زبان
دا ٻہوں وݙا شاعر ہے
 
میں آپ پنل خاں ہاں لوکو
 
میڈا ملخ دامان ہے سسی
 
شاعر دامان ---سئیں نصیر سرمد سائروی 

سرائیکی شاعر نصیر سرمد سائروی 3 مارچ 1946 کوں دیرہ اسمعیل خان اچ پیدا تھئے - نصیر سرمد بہوں سوہنڑا تے من بھاونڑا شخص ہئ - محکمہ تعلیم اچ معلم اتے سرائیکی شاعری دے حوالے نال ہک منا منایا ناں -جیندی شاعری دے قدردان اج وی سرائیکی وسیب اچ موجود ہن - نصیر سرمد روایتی شاعری کول ہٹ کے دامان دی تس اتے اتھوں دے لوکاں دیاں محرومیاں کوں آپنڑی شاعری دا مرکز بنڑایا- انھاں دی ساری حیاتی انھاں محرومیاں کوں بیان کریندے گزری ہے 11 مارج کوں انھاں دی ڈوجھی برسی ہے - نصیر سرمد کوں اللہ دا بخش ہووس- 
### کتاباں
*سوجھلا
### نمونہ کلام

/* نمونہ کلام */ 

اوندے حسن دے وچ قیامت دی شوخی*

میݙے عشق دے وچ قیامت دی بھا ہے

نہ من پنڈتاں دی نہ ملاں دی سرمد 

مسیتاں تے مندراں دا ہکو خدا ہے 
*نصیر سرمد
نصیر الدین نصیر

حضرت الشیخ پیر سید نصیر الدین نصیر جیلانی رحمتہ اللہ تعالی علیہ گولڑہ شریف

## ڄم پل
۱٤ نومبر ۱۹٤۹ء کوں سر زمین گولڑہ شریف ،راولپنڈی ،پاکستان وچ پیدا تھئے

## تعلیم

## اولاد
١٩٧٥ء وچ چاچے سید شاہ عبدالحق گیلانی دی دھی نال تھئی۔ ترائے پتر تے ہک دھی ڄمی۔

## وفات
١٣ فروری ٢٠٠٩ء کوں وصال تھیا۔

## کتاباں

* آغوشِ حیرت(رباعیات فارسی)

* پیمانِ شب (غزلیات اردو)
* دیں ہمہ اوست (عربی، فارسی، اردو، پنجابی نعوت )
* امام ابوحنیفہ اور ان کا طرزِ استدلال (اردو مقالہ)
* نام و نسب(در باره سیادت پیران پیر )
* فیضِ نسبت (عربی، فارسی، اردو، پنجابی مناقب)
* رنگِ نظام ( رباعیات اردو )
* عرشِ ناز (کلام در زبانهائ فارسی و اردو و پوربی و پنجابی و سرائیکی )
* دستِ نظر ( غزلیات اردو)
* راہ و رسمِ منزل ہا (تصوف و مسائل عصری)
* تضمینات بر کلام حضرت رضا بریلوی
* قرآنِ مجید کے آدابِ تلاوت
* لفظ اللہ کی تحقیق
* اسلام میں شاعری کی حیثیت
* مسلمانوں کے عروج و زوال کے اسباب
* پاکستان میں زلزلے کی تباہ کاریاں، اسباب اور تجاویز
* فتوی نویسی کے آداب
* موازنہ علم و کرامت
* کیا ابلیس عالم تھا؟

## نمونہ کلام

### آ پُنلا باغ بہاراں وے
آ پُنلا باغ بہاراں وے

میں گھول گھَتی لکھ واراں وے

رِم جِھم بونداں برسن ، دید تری نُوں اکھیاں ترسن

میں روواں تے آہیں ماراں وے ، آ پُنلا باغ بہاراں وے

میں گھول گھَتی لکھ واراں وے

اوہ پُرکیف ترانے بُھل گئے ، مے خانے ' پیمانے بُھل گئے

سب وِسرم مینگھ ملہاراں وے ، آ پُنلا باغ بہاراں وے

میں گھول گھَتی لکھ واراں وے

ترے باہجھ بہار نہ کوئی ، غم بُہتے غم خوار نہ کوئی

ہتھ جوڑ میں عرض گزاراں وے ، آ پُنلا باغ بہاراں وے

میں گھول گھَتی لکھ واراں وے

گلشن ، باغ ، ویرانے مینوں ، اپنے وی بیگانے مینوں

بِن تیرے میں کس کاراں وے ، آ پُنلا باغ بہاراں وے

میں گھول گھَتی لکھ واراں وے

دِلڑی غرق غماں وچ ہوئی ، راہ نصیر نُوں دس جا کوئی

ہک جندڑی تے درد ہزاراں وے ، آ پُنلا باغ بہاراں وے

میں گھول گھَتی لکھ واراں وے

کلام حضرت الشیخ پیر سید نصیر الدین نصیر جیلانی رحمتہ اللہ تعالی علیہ گولڑہ شریف

### مدینے دے نظارے بھال دا اے
مدینے دے نظارے بھال دا اے

مرا دل وی مرے ہی نال دا اے

میں پَلاّ پھڑ لیا اے اُس سخی دا

جیہڑا در تُوں نہ خالی ٹال دا اے

جے نہیں زندہ ولی قبراں دے اندر

زمانہ ایویں دیوے بال دا اے

کَھلو جاناں واں طوفان دے اگے

مینوں تکیہ مرے لجپال دا اے

اوہ حاضر وی اَ تے ناظر وی ساڈا

نبیؐ جانڑوں اَساڈے حال دا اے

مُکا دیندی اے گستاخی نبیؐ دی

اے زنگ اندر ہی اندر گال دا اے

جو اَلکاسب حبیبُ اللہ ہے پڑھ دا

اوہ آپے سیکدا تے بال دا اے

نصؔیر اوہ چِت نہیں شاہاں تے دھردا

جیہڑا سائل نبیؐ دی آل دا اے

سید نصیر الدین نصیر جیلانی رحمتہ اللہ علیہ

### ݙوہڑہ
عید آئی پر یار نہ آیا خوشیاں غم نئیں کهڑیا هُو

دسو منیوں دارُو کوئی ناگ ہجر دا لڑیا هُو

تانگ نصیر نہ یار دی مُکدی ساہ اَکھیاں وِچ اَڑیا ھُو

چن اسمانی میں کی ویکھاں اجے چن میرا نئیں چڑیا ھُو

سیّد نصیر الدین نصیرؔ

### ݙوہڑہ
*بے قدراں کُج قدر نہ جانی، کیتی خوب تسلی ہُو*

*دُنیا دار پجاری زر دے جیویں کُتیاں دے گَل ٹلی ہُو*

*بُک بُک اتھرُو روسن اکھیاں ویکھ حویلی کلی ہُو*

*کوچ نصیرؔ اساں جد کیتا، پے جاسی تھرتھلی ہُو*

*سید نصیر الدین نصیرؔ*

## حوالے
نصیرالدین محمد ہمایوں

thumb|ہمایوں
1530ء تا 1540ء تے ول 1555ء تا 1556ء مغلیہ سلطنت دا حکمران تے بانئ سلطنت ظہیر الدین بابر دا بیٹا ہئی۔ ایندے ترئے ٻئے بھرا کامران، عسکری تے ہندالی ہن۔ 17 مارچ، 1508ء وچ کابل وچ پیدا تھیا۔ ایندی والدہ دا ناں ماہم بیگم ہئی۔ ہمایوں نے ترکی، فارسی تے عربی دی تعلیم حاصل کیتی۔ اینکوں حساب، فلسفہ، علم نجوم تے علم فلکیات نال خصوصی دلچسپی ہئی۔ سپہ گری تے نظم و نسق دی اعلیٰ تربیت حاصل کیتی تے صرف 20 سال دی عمر وچ بدخشاں دا گورنر مقرر تھیا۔ ایں نے پاݨی پت تے کنواہہ دی لڑائیاں وچ شمولیت اختیار کیتی۔ ایندی خدمات دے صلے وچ اینکوں حصار فیروزہ دا علاقہ ݙے ݙتا ڳیا ۔ 1527ء دے بعد اینکوں دوبارہ بدخشاں بھیڄ ݙتا ڳیا ۔ 1529ء وچ جݙݨ اوہ آگرہ واپس ولیا تاں اینکوں سنبھل دی جاگیر دے انتظامات سونپے ڳئے۔

## تخت نشینی
بابر دی وفات دے بعد نصیر الدین ہمایوں 29 دسمبر 1530ء کوں تخت نشین تھیا۔ بابر دی آخری علالت دے دوران وزیر اعظم نظام الدین خلیفہ نے سازش کیتی کہ مہدی خواجہ، جیہڑا ہمایوں دا بہنوئی تے تجربہ کار سپہ سالار ہئی، کوں تخت تے ٻلہا ݙتا ونڄے لیکن ایہ سازش ناکام رہی تے بابر نے پہلے ہی امرا کوں وصیت کیتی کہ اوہ ہمایوں کوں تخت نشین کرن تے اوندے نال وفاداری نبھاون۔ ایں طرح بابر دی وفات تے ہمایوں تخت نشین تھیا۔ 

## حوالے
نصیر سرمد سائروی

اصل ناں    نصیرالدین

تخلص       سرمدؔ

جٖمنْ        1946ء

جاہ پتہ      دین پور روڈ ۔ڈیرہ اسماعیل خان

نصیر سرمد ؔسرائیکی شاعری دا ہک معتبر حوالہ ہن۔انہاں دی شاعری پڑھن ْتے سنْنْ والیں کوں متاثر کریندی ہے کیوں جو آپ دی شاعری وچ درد ،وچھوڑا ،مونجھ مونجھاری تے سوز و گداز پاتا ویندے ۔اوہ ہک با شعور تے سجٖاک شاعر ہے تے غزل دے مزاج کوں سمجھدے تے غزل کوں غزل دے معنے ڈٖے کے لکھدے۔

سرائیکی شاعر نصیر سرمد سائروی 3 مارچ 1946 کوں دیرہ اسمعیل خان اچ پیدا تھئے - نصیر سرمد بہوں سوہنڑا تے من بھاونڑا شخص ہئ - محکمہ تعلیم اچ معلم اتے سرائیکی شاعری دے حوالے نال ہک منا منایا ناں -جیندی شاعری دے قدردان اج وی سرائیکی وسیب اچ موجود ہن - نصیر سرمد روایتی شاعری کول ہٹ کے دامان دی تس اتے اتھوں دے لوکاں دیاں محرومیاں کوں آپنڑی شاعری دا مرکز بنڑایا- انھاں دی ساری حیاتی انھاں محرومیاں کوں بیان کریندے گزری ہے

اج یعنی 11 مارچ کوں انھاں دی ڈوجھی برسی ہے - نصیر سرمد کوں اللہ سونہڑاں جنت ءچ جھاہ ڈیوے 
آمین

میڈا بستہ اُوپرا بستہ
گندہ مندہ کوہترہ بستہ
نہ بستے وچ میڈا حصہ
نہ سبقاں وچ میڈا قصہ
آپ کوں چھوڑ کے غیر کوں پڑھداں
دریا تھی کے نہر کوں پڑھداں 

## غزل
اکھیاں دیوچ ہنج دا تارا نچدے ساری رات

دل ہے یا سینے وچ پارا نچدے ساری رات

جگنوں ہے یا کوئی عاشق ہک پل اکھ نئیں لیندا

اسماناں تے ہک انگارا نچدے ساری رات

توں چوڈٖی دا چن تھی کے جو پیر اسمان تے پییندیں

تیکوں ڈٖیکھ سمندر سارا نچدے ساری رات

جیڑھے ڈٖینہ دا چن ٹریا ہے چھوڑ کے میڈٖی وستی

وستی دے چَو گٖوٹھ اندھارا نچدے ساری رات

تیڈٖے نال جہان دیاں خوشیاں جھمراں آن مریندن

سرمدؔ کملا آپ مہارا نچدے ساری رات

؎خنجراں کوں تیز شمشیراں کوں ڈٖہدا رہ گٖیاں

او میڈٖے دل کوں تے میں تیراں کوں ڈٖہدا رہ گٖیاں

دل کتھائیں قیدی تاں نئیں تھیندا اوں کالی زلف دا

خواب دیوچ رات زنجیراں کوں ڈٖہدا رہ گٖیاں
نظام شمسی

## نظام شمسی
سجھ تے ایندے چدھاروں گردش کرݨ والے سیاریاں تے انہاں دے ذیلی نظاماں دا مجموعہ نطام شمسی سݙیندا ہے. ایں نظام وچ موجود سیارے ہیٹھاں لکھے ہن: 
*١. عطارد 
*٢. زہرہ 
*٣. زمین 
*٤. مریخ  
*٥. مشتری  
*٦. زحل 
*٧. یورینس 
*٨. نیپچون 
*٩. پلوٹو
نظم

بہاولپور دے واسی ہک سرائیکی دھرتی دے بچڑے دی ارداس

اساں صرف سرائیکستانی ہیں
ساڈی سب دی ہکا بولی ہے
اساں سب دی سانجھی ما دھرتی 
اساں سب دی سانجھی لولی ہے
چھڑی اپنی دھرتی منگدے ہیں
ایہا گالھ ہمیشہ چولی ہے
ساکوں ول اوندا محکوم نہ کر
جیں سیت اساڈی رولی ہے
اساں روہی تھل دامان ہیسے
اساں جند دھرتی توں گھولی ہے

میڈا سئیں ساکوں تقسیم نہ کر
میڈا سئیں ساکوں تقسیم نہ کر

ساڈا میلہ "مہرے والے" دا
ساڈا میلہ " کوٹ ڈیراوڑ" دا
ساڈے میلے ٹھیلے سانجھے ہن
ساڈی ہکا ساہ دی تار وی ہے
ساڈے ہکو سانویں قصے ہن
ساڈیاں ہکو سانویاں جھمراں ہن
انہاں جھمراں دے وچ عشق وے ہے 
انہاں جھمراں دے وچ پیار وی ہے

میڈا سئیں ساکوں تقسیم نہ کر
میڈا سئیں ساکوں تقسیم نہ کر

جینکوں پار اہدیں او پار تاں نہیں
او پار وی ہے اروار وی ہے
اتھاں تیڈا باغی "مخلص" وی
جیندا لہجہ سچ کردار وی ہے
او وین ہے اجڑے "ہاکڑہ" دا
ساڈا پندھ وی ہے اتبار وہ ہے
اتھاں "نصراللہ خاں ناصر" سئیں
تاریخ دا پہرے دار وی ہے
اتھاں "ظفر لشاری" من موہنا
جیڑھا لفظیں دا کھڈکار وی ہے

میڈا سئیں ساکوں تقسیم نہ کر
میڈا سئیں ساکوں تقسیم نہ کر

اتھاں "عبدالباسط بھٹی" وی
ساڈے وسبے دا من ٹھار وی ہے
ہک بولی ہے ہک رشتہ ہے
ساڈا ہکو ہار سنگھار وی ہے
ہک ڈوہڑے، غزلاں کافیاں وی
ہکو مٹیاں دا گھبکار وی ہے
اساں تخت لہور دے قیدی ہیں
ساڈی ہکا اے تکرار وی ہے

میڈا سئیں ساکوں تقسیم نہ کر
میڈا سئیں ساکوں تقسیم نہ کر

اتھاں خواب وی ہن اظہار وی ہے
اتھاں "عاشق خاں بزدار" وی ہے
اتھاں سوکڑی،طارق، تابش ہن
اتھاں "اشو" دی مہکار وی ہے
اتھاں تھل دی مونجھ سولڑی ہے
اتھاں مٹھڑی مونجھ ملہار وی ہے
ساڈے وݨ تے پکھی سانجھے ہن
توڑے ہک دریا وچکار وی ہے
اتھاں روح دے خالص رشتے ہن
اتھاں "خواجے" دا دربار وی ہے
اساں تیڈی سوچ دے باغی ہیں
توں ہن اے ظلم عظیم نہ کر

میڈا سئیں ساکوں تقسیم نہ کر
میڈا سئیں ساکوں تقسیم نہ کر

(شاہد عالم شاہد دی ہک نظم)
نظم دیاں قسماں

نظم منظم کلام دا ناں ہے۔ نظم دا مطلبے پووݨ۔ ایہ شاعری وچ خاص اہمیت رکھیندی ہے۔ ایندیاں ٻہوں ساریاں قسماں ہن۔

## موضوع نال نظم دیاں قسماں
حمد، نعت، غزل، قصیدہ، مرثیہ، گیت، کافی۔ سی حرفی، ٹپہ، چرخہ،جوگی نامہ، ڈھولا وغیرہ

## نظم دیاں قسماں ہیئت دے لحاظ نال
ہیئت دے لحاظ نظم کوں ٻہوں ساریاں قسماں وچ ونڈیا ڳئے،

مسدس، مخمس، رباعی، مثنوی وغیرہ

## جدید نظم
ایجھیاں نظماں جنہاں کوں سرائیکی زبان عصری تقاضیاں تے جدید شعری رویاں دے تحت قبول کیتے ، انھاں وچ غزل رباعی، قطعہ، آزاد نظم تے نثری نظم وغیرہ ہن۔ ایہ اصناف ٻاہروں آئیاں ہن تے اڄ سرائیکی دا حصہ ہن۔

## آزاد نظم
آزاد نظم کوں جدید نظم دا ایرا آکھیا ون٘ڄ سڳدے۔ ایہ نظم انگریزی کنوں اردو تے ول سرائیکی زبان وچ آئی ہے۔ آزادنظم وچ قافیہ تے ردیف دی پابندی نیئں ہون٘دی تے نہ ای مصرعے ہکو جیݙے ہوندن۔ پر ایں نظم وچ بَحِر شروع توں چھکڑ تائیں  ہکا ہوندہ ہے۔ مصرعیں دے ارکان گھٹدے ودھدے رہ ویندن۔ ایہ شاعر دی مرضی ہے جو مصرعیاں دے ارکان کوں گھٹ یا ودھ کر ݙیوے۔ آزاد نظم وچ کئی نویں نویں تجربے کیتے ڳئے ہن۔ تے نویں نویں رستے ڳولے ڳئین۔  کوئی لکھاری تلفظ تے آوازیں دا خاص خیال رکھیندن تے کوئی وت موضوع دے تسلسل کوں سامݨے گھن آندن، کݙاہیں کݙاہیں آزاد نظم وچ قافیہ وی ورتیا ویندے،

## معریٰ نظم
معریٰ نظم ایجھی نظم کوں آہدن جیندے وچ وزن وی ہوندا ہے تے ارکان بحر دی پابندی وی کیتی ویندی ہے۔ البتہ ایندے وچ قافیہ تے ردیف نال کم نی گھدا ویندا۔

## پابند نظم
پابند نظم اوں نظم کوں آہدے ہن جیندے وچ ردیف، قافیہ تے بحر دے مقرر کیتے ڳئے اوزان دی پابندی کیتی ون٘ڄے۔ 

پابند نظم وچ نہ موضوعات دی قید ہوندی ہےنہ ہی شعراں دی تداد دی۔  شاعر کہیں وی موضوع تے کتی ای تعداد وچ شعر لکھ سڳدے،


## نثری نظم
ایہ مکمل آزاد نظم ہے۔ تے ایندے وچ وزن، ردیف تے قافیے دی پابندی کائنی کیتی ویندی۔ لیکن شعریت دا عنصر ضرور ہوندے۔ ایں کیتے اینلوں نظم دے درجے وچ رکھیا ویندے۔ ہر نظم دا ہک مرکزی خیال ہوندے جیکوں چھوٹی وݙی لائناں وچ پیش کیتا ویندا ہے۔

## طویل نظم
قصیدہ، مرثیہ یا مثنوی طویل نظماں دیاں مثالاں ہن۔ مثنوی قصیدہ تے مرثیہ دی نسبت لمبی ہوندی ہے۔ ہکے ہی ویلے ہک مثنوی وچ کئی کئی کہاݨیاں بیاں کیتیاں ویندیاں ہن۔ مگر مرکزی کہاݨی ہکو ہوندی ہے۔ ایں کیتے مثنوی مختصر کہاݨیاں دا مجموعہ نہ تھی تے وی ہک لمبی نظم ہوندی ہے۔ ایہ ضروری کائنی کو طویل نظم صرف مثنوی، مرثیہ یا قصیدہ ہی ہووے،


[ونکی:[سرائیکی زبان تے ادب]]
نـوڑا وٹ

نوڑا وٹ
اے کھیݙ سرائیکی خطے دی مشہور کھیݙ ھ. اے کھیݙ چھوٹے ٻاک، نینگر، چھوہر چھوہریں کھیݙدن 
ایں کھیݙ وچ وی پکھے یا پڳݨ توں بعد ہک بندے تے واری اندی ھ. ایں کھیݙ وچ ہر شیئے توں ودھ اہم نوڑا ہوندے، ایں کھیݙ وچ وی کھݙکاریں ڳݨتری دی پابندی کائنی.
واری ݙیوݨ آلے کول نوڑا ہوندے جیہڑا کپڑے دا بݨیا ہویا ہوندے. باقی کھݙکار ہک دائرے دی شکل وچ سر سٹ تے ٻہہ ویندن.. 
واری ݙیوݨ آلا نوڑا چا انہاں ساریاں دے پچھوں گھمدے ودے تے اے نال نال آہدے جو
نوڑا وٹ گݙھا دے پچھوں سٹ جمعرات آئے اے
گھمدیں گھمدیں کہیں ہک کھݙکار دے پچھوں نوڑا رکھ چھوڑیندے جیندے پچھوں نوڑا رکھیندے اونکوں پتہ لڳ ونجے تاں او کھݙکار او نوڑا چا واری ݙیوݨ آلے دے پچھوں بھڄ پوندے تے مل ونڄݨ تے ݙو چار نوڑے اونکوں مار سڳدے تاں مار ݙیندے. یاد راہوے جو واری ݙیوݨ آلا جیوں گھمدا کھڑا ہوندے انویں گھم تے ولدی تے جیندے پچھوں نوڑا رکھیا ہوندے اوندی جاہ آݨ ملیندے. اے اوندی قسمت جو ایں دوران اونکوں نوڑے لڳدن یا کائناں. 
جیہڑا بندہ واری ݙیندا پیا ہوندے جے او ݙیہدے جو کئی ٻیٹھا ہویا کھݙکار کاݨی اکھ یا دادنی پچھوں ݙیہدا پے تاں او اونکوں ݙو چار نوڑے سیک ݙیندے. 
واری ݙیوݨ آلا جے کہیں ہک کھݙکار دے پچھوں نوڑا رکھیس تے پورا چکر لا تے ول اوں بندے دے سر تے آویندے جیندے پچھوں نوڑا رکھ تے ڳیا ھا تے اوں کھݙکار کوں پتہ نی لڳیا تاں ول واری ݙیوݨ آلے دے مزے ہوندن، کیوں جو او اوں کھݙکار کوں اوہو نوڑا چا تچھݨ پوندے جے تونڑیں او شودا پورا چکر لا واپس اپڑیں ڄاہ تے نہ ولے. اے وی یاد ہووے جو ایں کھیݙ وچ چکر پورا کرݨ ضروری ھ. ایں کھیݙ وچ اے وی اے کاری ہوندے جو واری ݙیوݨ آلے کہیں دے پچھوں لنگھ ڳے تاں او کھݙکار اپڑیں پچھوں ہتھ مار تے نوڑے کوں ٹٹول سڳدے پر پچھوں ݙیکھݨ وت وی کار کائنی تے واری ݙیوݨ آلا ہک ݙیڈھ فٹ توں زیادہ پرے نوڑا وی نی رکھ سڳدی ایندی اجازت نی ہوندی اے کاری کائنی ہوندا. ایں کھیݙ دا اے سلسلہ ایویں جاری راہندے. 
 
اے کھیݙ وݙی مزیدار، چسولی تے صحت مند کھیݙ ہے.
[ونکی:[سرائیکی کھیݙاں]]
نفرت دا لاوا

ساڈے دماغ اچ نفرت دا ہیک غیر معمولی بڑکدا لاوا ہے، او پکدا پئے، ٹی وی تے بیٹھے سرمایہ دار دے ملازم او پکیندے بیٹھن، سرمایہ دار دے پکووے مسیتاں اچ وڑیے بیٹھن، او نت لاوا پکیندے بیٹھن، بس اساں ہنڑ لڑدے پئے ہیں، سرمایہ دار ریاست دے ملازماں اعلان کرڈتا، لاوا پھٹ پیا، پڑھیے لکھیے وی سوشل میڈیا تیں محاذ آرائی شروع کر ڈیندن، اساں انھاں کوں ونجا کے رکھ ڈیسوں،
اساں انھاں کوں برباد کر ڈیسوں،
لڑاند بھڑاند، جنگ، سبھ ساڈے دل کوں سکون ڈیندن،،
ہیک بندے مارنڑ آلا پرزہ اساں بنڑایا، بس اوندے اتیں ساکوں فخر ہے، اوندی محافظت سانگے جام مدد علی دی کتاباں آلے پیسے چا گھدے گئے، راجن پور دے کہیں غریب دی دوائی کھس گھدی گئی، تونسے دے کہیں غریب دی فصل تباہ کر ڈتی گئی، سکھر دے کہیں مزدور کوں رول ڈتا گیا، اساں محافظت پئے کریندوں، او پرزہ مار ڈتا گیا، اساں جیت گیوں او ہر گئین،
بندے تاں مر گئے، میں خاب ڈیھدا رہیاں، سوچیندا رہیاں، ہنڑ میڈی روح پکھی ودی گولیندی ہائی پتہ لگا جو گیرے کوں او پرزے قتل کرڈتے، ہنس ہنڑ کینی، میں اشو دی نظم کینویں پڑھاں ؟ کیندے واسطے پڑھاں؟
زناور نئیں رہ گئے، ونڑاں دی نہ ڈسنڑ آلی رت بھوئیں کوں مونجھا کرڈتا، فضا دا ہیک ہیک ایٹم نوحے پڑھدا خدا دو ٹر گیا، بھوئیں دے ماتم ہن، بلہنڑ قتل تھی گئی،
سندھو سئیں کوں زہر پلا ڈتی گئی،
خواجہ صیب دے مزار توں ہیک وینڑ آندے
"کتھاں درد کتھاں درمان بنڑوں"
چاچے واحدو دا باغ قتل تھی گیا، اے ارمان سبھ توں ودھ ہے، امب دا او درخت جیہرا میکوں ڈیکھ کے کھلدا ہا، قتل تھی گیا، خدا ہیک فرشتے کوں بھیجیا، ونج ڈیکھ آ وسوں کوں، فرشتے آن پچھیا کیہری وسوں؟
اتھاں تاں رت ہے، تیڈے مسلمان کامیاب تھی گئین، انھیں کلمہ پڑھ تے حملہ کیتا ہا، بھگوان کوں کہیں اوندے کلرک ونج ڈسیا گیتا رت اچ بڈی لاتھی اے، عیسی کوں آپنڑے درد بھل گئے، حسین کوں سندھو دے پونگھیں دا ڈاڈھا ارمان تھیا، بس اگلی دفعہ وسوں وسیسوں، اوندے وچ قتل کرنڑ آلے پرزیں دے سامان نہ بنڑیسوں، دھماکے آلا مواد بھوئیں دے پیٹے اچ نہ رکھیسوں، بندوخاں کوں زنگال لا ڈیسوں، خدا آکھیا اے بھوئیں تیں ڈھاونڑ والے رت دے ٹیپے میکوں ارمانی کر گئین، ایٹم بم ساڈی وسوں کوں کھا گئے. مظہر حسین
ننکاݨہ

پاکستانی پنجاب دا ہک اہم ضلع اے جیہڑا ضلع شیخوپورہ توں وکھ کر کے بݨایا ڳیا اے.
نقالی

"نقالی ہک طرانح دی لُکا چَھپی ہے۔۔۔۔۔۔ ایندا مقصد اپݨے ماحول تے پچھوکڑ سنواں تھیوݨ نئیں ہوندا بلکہ ݙٻ کھڑب تھیوݨ ہوندے۔ ہک اینجھا ݙٻ کھڑٻ تھیوݨ جینویں جو جنگ اچ اپݨے مخالف کوں دھوکہ ݙیوݨ کیتے کیموفلاج کیتا ویندے۔" جیکوئس لاکان (فرانسیسی سائیکالوجسٹ)

نقالی جیوݨ دا ہک وݙا ہُنر تے ڈھنگ ہے۔ جئیں ویلھے ایں ہُنر تے فن کوں کیموفلاج کرݨ کیتے ورتیا ونڄے تاں ایندا مقصد خطرناک تھی ویندے۔ کیموفلاج اچ اپݨے مخالف کوں نظر یا سمجھ دا دھوکہ ݙیوݨ مطلوب ہوندے تاں جو اوندی صحیح سُنڄاݨ دی صلاحیت بیکار تھی ونڄے۔ شاید اے ہوند تے نظر سمجھ دے وچالے کئی اینجھی وتھ ہے جیڑھی کیموفلاج بݨدی ہے تے جیندے بارے شاعر لکھے "جو نظردے او ہوندا نئیں، جو ہوندے او نظردا نئیں۔"

نقالی لفظ دا خاص مطلب انگلش دی ٹرم یا اصطلاح mimicry ہے۔ ایں ٹرم یا تصور دے علمی طور گھنیرے ورتارے ہن۔ مثال کیتے بائیولوجی اچ ݙٹھا ویندے جو کیویں جانور نقالی کوں سگنلز یا اشارے بݨا شکار دوران ورتیندن۔ انسانیں دے جیوݨ اچ تاں نقالی دا ہُنر تے فن اُتم ہے۔ چھوٹے ٻالیں دی ساری پیلھی سکھت نقالی تے کھڑی ہے۔ افلاطون شاعری کوں نقالی نال جوڑے۔ اینتھروپولوجی ݙسیندی ہے جو کیویں قدیم جادو ٹوݨے دی رسم دے پچھوں نقالی دی سائنس تے فن کھڑے۔ انیویں ساݙے کلچر تے آرٹ دا کیڑھا حصہ ہے جیندے اچ نقالی دا عمل دخل نئیں ہوندا۔ سیاست تے جنگ اچ ایں نقالی دا وݙا اظہار کیموفلاج دی صورت اچ تھیندے۔ (شاکاہاری دی ہک لکھت توں ماخوذ)
## حوالے
نواب شاہ

نواب شاہ پاکستان دے صوبے سندھ دا اہم شہر ہے۔

## جغرافیہ

## تاریخ

## آبادی

## شخصیات
* فریال تال پور
* ظفر علی شاہ - سابق وفاقی وزیر قانون
* گلاب چانڈیو - مشہور سندھی و اردو اداکار
* مصری خان بلوچ - معروف الغوزہ نواز
* سید عرفان رفیع زیدی - معروف ثناء خواں نعت خواں
نواب کوڑا خاں جتوئی

نواب سردار کوڑا خان جتوئی (انگریزی: Sardar Kaura Khan Jatoi) دا تعلق مظفرگڑھ نال ہئی۔ آپ عظیم جنگجو تے فاتح میر بجار خان دی اولاد وچوں ہن۔  میر بجار خان نے کم و بیش 1555ء اچ ھندوستان دے علاقیاں کوں فتح کر کے نصیرالدین محمد ھمایوں، مغلیہ سلطنت دے بانی ظہیر الدین محمد بابر دے پتر تے جلال الدین محمد اکبر دے والد کوں واپس ݙیوائی جیندے تے بادشاہ ھمایوں نے دہلی و پنجاب تے ساھیوال، چیچہ وطنی، جھنگ تے ملتان (سرائیکی صوبہ ملتان) دی حاکمیت میر بجارخان کوں عطا کر ݙتی۔ میر بجار خان نے ساہیوال دا علاقہ اپݨے کول رکھا تے باقی علاقے میر چاکر خان دی مشاورت نال باقی قبیلیاں وچ تقسیم کر ݙتا۔ میر بجار خان نے اپݨے وݙے بیٹے میر نوتک خان کوں ملتان وچ آباد کیتا تے میر نوتک خان نے اپݨے وݙے بیٹے میر لوہار خان کوں اتھوں دا سردار مقرر کر ݙتا۔ 

تقریبا" 200 سال قبل انگریزاں نے طاقت ور قبیلے جتوئی دے نال دوستی دا ھتھ ودھاوݨ دی خواہش دا اظہار کیتا تے آس پاس دی جاگیر تحفتا"  ݙیوݨ دی پیش کش کیتی مگر اوں وقت دے جتوئی سردار تے جنگجو میر بلوچ خان نے انگریزاں دی پیش کش کوں ٹھکرا ݙتا جس تے انگریزاں نے عوام دی فلاح و بہبود، امن تے علاقے دی ترقی کیتے اپݨے نظام کوں ودھاوݨ کیتے تعاون دی درخواست کیتی جینکوں قبول کریندے ھوۓ میر بلوچ خان نے اپݨے بھݨیجے تے داماد کوڑے خان کوں علاقے دا سردار مقرر کر ݙتا ۔ اپݨے بھتیجے تے میر ھیبت خان مرحوم فاتح ملتان (لنگاہواں توں ملتان کوں فتح کر کے شاہ پور اچ نواں شہر آباد کیتا) دے اکلوتے بیٹے تے جنگجو میر مزار خان جتوئی کوں شاہ پور، ملتان تے ڈیرہ غازیخان، راجن پور تے خانپور دے علاقیاں تے دریائی گذرگاہواں دا انتظام تے جنگی حکمت عملی دی واڳ ݙور سپرد کیتی۔ انگریزاں نے پورے علاقے دی عملداری تے قانون دی مہر سردار کوڑے خان دے سپرد کر ݙتی تے مظفر ڳڑھ کوں ضلعے دا درجہ وی ݙتا ڳیا۔ ضلعے دا انتظام و انصرام سنبھالݨ تے سرکاری ملازمین دی تنخواہواں کیتے میر بلوچ خان نے لیہ تے مظفر ڳڑھ وچ ہک لکھ کنال رقبہ ضلع مظفر ڳڑھ دی سرکاری ملکیت اچ منتقل کر ݙتا تے ملتان، ڈیرہ غازیخان، راجن پور تے رحیم یار خان دی کثیر جائیداد انہاں اضلاع دے انتظام چلاوݨ کیتے وی وقف کر ݙتی جیہڑی ہݨ پنجاب حکومت دی ملکیت ھے۔ (انگریزاں دی تاریخ اچ بلوچ اقوام دی تاریخ اچ درج ھے کہ جتوئی قبیلہ سخاوت تے نیک نامی اچ سب توں اڳاں ھے)۔ سردار کوڑے خان نے اپݨی ذاتی آمدنی نال سرکاری عمارتاں، سراواں، سڑکاں تے مساجد تعمیر کرائے تے دریا چناب تے لوھے دا پل تعمیر کرایا تے میر بلوچ خان دے معاہدے مطابق انگریزاں نال کاروبار تے آمدو رفت کیتے ریلوے لائیناں، سڑکاں تے آبپاشی کیتے نہری نظام دا کم مکمل کرایا۔

بعد ازاں اپݨی زندگی دے آخری ایام اچ انہاں نے اپݨی زیر استعمال جائیداد دا 1/3 حصہ رفاہ عامہ کوں وقف کر ݙتا جبکہ باقی 2/6 حصہ اپݨی چھی منکوحہ دے ناں منتقل کر ݙتا۔ کوڑا خان ہک خدا ترس انسان ہن۔ انہاں نے اپݨی جائیداد وچوں  97,474 کنال رفاہ مفاد عامہ دے کماں کیتے وقف کر ݙتی۔ سردار کوڑے خان  ہک عظیم ہیرو ہن۔
انہاں دی خدمات کوں نا صرف مسلماناں نے بلکہ انگریزاں نے وی منیا۔ انگریزاں نے انہاں کوں نواب تے  محسن مظفرڳڑھ دے القاب نال وی نوازا۔
انہوں نے جو کجھ سرائیکی وسیب دی مالی تے معاشی طور تے خدمت کیتی ہے،
تاریخ اچ اڄ تک کہیں ٻیے نے نہ کیتی ہوسی۔ سرائیکی وسیب دے تمام قبائل اڄ وی جتوئی قبیلے دی سخاوت تے فخر محسوس کریندن۔

## حوالے
نواز خان اشہر

نواز خان اشہر سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## نمونہ کلام
جیندا عشق عروج تے پہنچ ونڄے او کہیں مسکان کوں کیا ݙہدے. 

ڄیکوں پتهریں نال پیار ہووے او ول رحمان کوں کیا ݙہدے.

نہ خوف خدائی دا کوئی ہوندے نہ محشر دا کوئی ݙر ہوندے.

او منکر ہے ہر گال کنوں او کوئی یزدان کوں کیا ݙہدے.

جیکوں خبر نہیں بے خبرا ہے او غافل ہے میں کیا آکهاں.

توڑے کنیں وچ کڑوا تهیوے پنج وقت آذان کوں کیا ݙہدے.

جیندے ذہن تے مغرب چها گئی ہے جیندا فیشن قبلہ بنڑدا ہے. 

او آدمی ہے انسان تاں نئیں او ول قرآن کوں کیا ݙہدے.

جتهاں رہبر رہزن بنڑ ویندن جتهاں وحشی قسم دا راج ہووے. 

بهانویں فلکیں توں تصدیق تهیوے او کہیں فرمان توں کیا ݙہدے.

جیکوں آپ تے آپ بهروسہ نئیں جیکوں کہیں دی کوئی پہچان وی نئیں. 

او بس مسکان کوں ݙہدا ہے او کہیں انسان کوں کیا ݙہدے.

جیرها اشهر پیت دا قیدی ہے او ریت رواج دا قائل ہے. 

جیرها قیدی کہیں دے زلفیں دا او کہیں زندان کوں کیا ݙہدے.

نواز خان اشهر.
نواز شریف

پاکستان دا وزیر اعظم ہائی۔ ترائے واری پاکستان وچ وزیر اعظم بݨے۔
نواز فرید ݙاہر

نواز فرید سانول سرائیکی گلوکار ہے۔

وسیبی شعور رکھنڑ والا شاعر ۔ گلوکار مخلص سیاسی کارکن فریدنواز ڈاہر سئیں  جھوک لڈا گئین

انہاں دا تعلق احمد پور شوقیہ کوٹلہ موسی نال ہا

روزگار: کراچی وچ رکشہ چلیندا ہائی

## وڈیو

* کیتے قول نبھاوݨ آ ون٘ڄ



## وفات
١٨ مئی ٢٠٢٠ء

او ٹرانسپورٹ نہ ہوونڑ پاروں بائیک تے کراچی ویندے پئے ھن حیدرآباد دے نیڑے ایکسیڈنٹ تھیا  انہاں کوں کراچی نیتا گیا  پر  انہاں دی روح اڈاری مار گئی

اساں ساہ دی سَتھر سُہا ٻیٹھے

ٻہہ اپݨے نال مُکاݨی تھئے

رو قبریں تے

وت سفریں تے

آہ ہ ہ...

وسیب واسیں دا نوحہ خواں، دھرتی داسڄاک پُتر نواز فرید ݙاہر سئیں جھوک لݙا ڳیئن...

اناللہ واناالیہ راجعون

نواز فرید ݙاہر  انقلابی شاعر، لوک گلوکار تے عظیم سیاسی ورکر ہَن. جِنہاں آپݨی زندگی سرائیکی کاز کیتے وقف کر ݙتی ہئی، انہاں  پردیس [کراچی] اچ روزی دے پٹڑیں پٹݨ دے نال نال انقلابی سرائیکی گیت لکھ تے ول آپݨی خوبصورت آواز اچ انہاں کوں ڳا تے سرائیکی کاز دا مشن آخری ساہ تئیں جاری رکھئیں. وسیب دے ساریں سرائیکی تنظیماں نال اُنہاں دی سانجھ ہمیش سانجھی رہ گئی اے. ماء دھرتی تے دھرتی واسیں دیں ݙکھاں،. درداں تے سولاں کوں لوظاں اچ پرو تے ول آپݨی سوہݨی تے مِٹھی آواز اچ بیان کرتے اساݙا غم ہلکا کریندے زندگی خرچ کر ݙتی اے.

سرائیکی عوامی تریمت تحریک پاکستان ماء دھرتی دے سڄاک پُتر نواز فرید سانول دے اچݨ چیت وچھوڑے تے انہاں دے گھر آلیاں دے ݙکھ اچ برابر دی شریک اے. اڄ ہک واری ول سمورا وسیب صدمے اچ ھِے. اڄ ہک ٻیا سڄاک بچڑا پردیس دے پندھ دی دھوڑ تھی ڳئے...

اللہ مرحوم کوں جنت اچ جاہ  تے مُسے ٹٻر کوں صبر ݙیوے آمین

نواز فرید سانول کوں سرائیکی کاز کیتے خدمات تے سرخ سلام

سرائیکی عوامی تریمت تحریک پاکستان

### لواحقین:
لواحقین اچ ترائے بالڑیاں . ہک پتر تے ہک بیوہ شامل ہے
نواب مظفر خان

شعبان جھلن شعبان

2 جون کالا نئیں وفا نبھاوݨ دا ݙینہ

نواب مظفر خان18 فروری1780 کنوں 2جون 1818تئیں ملتان دا حکمران ریہا. پہلے گورنر دی حیثیت دے نال اتے بعد اچ خود مختار نواب دی حیثت نال. اسداللہ خاں سدوزائی قبیلے نال انہاں دا تعلق ہا. احمد شاہ دورانی دے پتر تیمور شاہ دورانی اینکوں ملتان دا گورنر بݨایا. تیمور شاہ نواب مظفر خاں توں 3 لاکھ روپے ٹیکس گھندا ہا.

رنجیت سنگھ مسلسل 8 حملے کیتے مگر کامیاب نہ تھی سڳیا.

پہلا حملہ 1802 وچ رنجیت سنگھ ملتان تے کیتا

ݙوجھا حملہ  1806

تریجھا حملہ 1807

چوتھا حملہ  1810

پنجواں حملہ 1813

چھیواں حملہ 1816

ستواں حملہ  1817

اٹھواں حملہ 1818

ایں حملے وچ رنجیت سنگھ نہ آیا تے اوندا پتر کھڑک سنگھ حملہ کیتا. دائرہ دین پناہ دا نواب عبد الصمد بادو زائی رنجیت سنگھ دا ساتھ ݙتا اتے صعور دے نواب قطب الدین خاں کوں اپݨا وکیل بݨا تے نواب مظفر خاں کول بھیجا. اوں نواب مظفر خاں کوں آکھیا جو ’’ تساں ضد چھوڑ ݙیوو تے اپݨی مرضی نال جو گھنݨ چاہو گھن گھنو تے قلعے دیاں چابیاں انہاں دے حوالے کر ݙیوو،،.

نواب مظفر خاں اونکوں جیڑھا جواب ݙتا او ہیٹھ ریت اے:ـ

’’ملتان میݙی یا میݙے پیئو دی ملکیت کینی. اے ہک اسلامی مملکت ہے تے میں ایندا نگہبان تے پاسبان ہاں. پاسبان دا کم حفاظتِ مال وچ اپݨی جان ݙے ݙیوݨ ہوندے. ملتان کہیں کوں نئیں مل سڳدا. ملتان دیاں چابیاں میݙے پیٹ اچ ہن جیڑھا اینکوں پھاڑیسے او ملتان دا مالک بݨسے،،

نواب مظفر خاں ہک سرائیکی پٹھاݨ ہا. ݙاڈھا جوش تے جذبے والا خوبصورت تے خوفناک نواب ہا. دلپت رائے لاہوری نواب مظفر خاں دے بارے وچ جیڑھی وار لکھی اے اوندا ہک بند ݙیکھو..

میں ہوآں پٹھاݨ، سلام کروں سکھوں کو؟ میـــرے من اندر تیغ وار ہونے کا چـــاہیں

لاکھـــاں ہــزاراں کروڑاں کے کی اے گنج، کھــــڑک سنگھ راجہ مونہہ ہلا فـرمائیں

نِویــاں ملتـــــان کـــوٹ‘ امــــر من مـــولا کا، ســـــن مـــــــــــــدفر دروازہ بجــائیں

اتے لـــوک ڈولیں نہ ڈولے مـــــدفر خـاں، چار چــک کہیں ’’اے نــــواب واہ واہیں‘‘

مظفر خان سدوزاٸیؒ شہید زندہ باد،

"سر دھرتی دی ویل"

رنجیت پلیت سنگھ اتے اوندی اولاد تے لعنت بے شمار
نور سمند

نور سمند سرڳانہ سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## نمونہ کلام

### ݙوہڑہ
ساڈا ظرف ہے سجن دی سیوا کرنی اوہدے تنگ حالات نہی ویہدے

سد مارے سجن تے بهج وگنڑاں اسیں دینہہ تے رات نہی ویہدے

دلوں مخلص ہووے اوھا سجنڑ ہوندائے اوھدی ذات صفات نہی ویہدے

کنڈ سجنڑ دی ویہدے آں " نور سمند " اساں اوندی اوقات نہی ویہدے.

### ذرا جاگ کے
جتھے پیار ہووے اوتھے روسے ای ہوندین نہیں انج محسوس کریندا.

گلاں کیتیاں زہن صفا ہوندین نہیں بولن چھوڑ ونجیندا . ..

آپوں ھینیاں نال انج" نورسمند.." کدی بر نہیں یار مچیندا.

چنگے سجن تے رب دی رحمت ہوندین نہیں چھوڑ سلام دیویندا

### ݙوہڑہ
منہ رکھنڑی زندگی اچ کیتی ہی نہیں کہیں لوڑ توں سجنڑ بنڑائے نیئں۔

پیراں ہیٹھ مدھی کے بیلیاں دے اسیں کدی احسان جنڑائے نیئں۔

سروں جھل وی جاوے اللہ جانڑدا ہے اساں سانگے کتن پنڑآئے نئیں۔

نبھی زندگی اچ اج تائیں نور سمند چولے سنگت دے عارضی پائے نئیں۔

### ݙوہڑہ
ملاقات سجن تینوں یاد ہوسی اسی ملے آسے موقعے سنگ دے

میں پچھلے سال دے چائی ودا ہاں تیرے پنج ست ٹوٹے ونگ دے

تیری لاپروائی دے *نور سمند* ہو زخم گئے رنگ رنگ دے

پراں چھوڑ لڑائیاں رس ونجیئے او انجے پیچ نہ ویکھ ملنگ دے

### ݙوہڑہ
چٹے وال وی آ گئے پر توں نہ آیوں تینوں بھل گئے عہد وفا دے

ہتھ سنگت دا نپ کے مڑ قابو رکھنڑاں ایے قول ہوندن شرفاء دے

سانگا رکھ کے سانگے پال سدیون ساڈے ظرف ہن تھڈیوں لا دے 

اس موڑ تے چھڈیا اہی نور سمند نوں پلے رهے نیں بھرم انا دے

### ݙوہڑہ
کِیندی بانہاں ہائی جِس تے سِر رکھ کے تُسی اِنج مدہوش ہو گئے او

رِیا ہوش ناں توانوں کَہیں گل دا اُکا سجن بے ہوش ہو گئے او

کُل وعدے قَول قراراں تو یک دم فراموش ہو گئے او

توانوں (نُور سمند) تو پیارے لَبھ گئے جیڑے اِنج خاموش ہو گئے
نور محمد مہاروی

آپ دا ناں بہیل تے لقب نور محمد جیہڑا آپ دے پیرو مرشد فخر الدین نے عطا کیتا ، والد صاحب دا ناں ہندال جیہڑے کھرل قوم نال تعلق رکھدے ہن۔ انہاں نے مہار وچ سکونت اختیار کیتی۔ آپ دی والدہ دا ناں عاقل خاتون ہئی. آپ دی ولادت 14 رمضان 1142ھ بمطابق 1729ء کوں چوٹالہ جیہڑا مہار توں مشرق کوں واقع ہے، وچ تھئی۔ آپ نے ابتدائی تعلیم اپݨے گراں مہار شریف توں حاصل کیتی، ول مہار شریف دے قریب دُلہ بھڈیرا ڳئے ، کجھ عرصہ بعد موضع بیلانہ جیہڑا پاکپتݨ دے قریب ہے چلے ڳئے ول ڈیرہ غازی خان تے لاہور وی علم حاصل کریندے ریہے۔
## حالات زندگی
روحانی فیض پاوݨ کیتے ڈیرہ غازی خاں لاہور تے ول دہلی تشریف گھن ڳئے تے اتھاں فخرالدین دہلوی دے مرید تھئے جیہڑے نظام الدین اولیا ؒ تے بابا فرید شکر گنجؒ پاکپتݨ والیاں دے مرید ہن۔ ایں وجہ توں آپ پاکپتݨ شریف نال بے حد عقیدت رکھدے ہن تے ایں طرح آپ دا سلسلہ معین الدین چشتی اجمیریؒ نال ونڄ ملدے۔ آپ اکثر جمعة المبارک دے کیتے پاکپتݨ تشریف گھن ویندے۔ طبیعت دی ناسازی تے ضعف العمری دی وجہ توں آپ کوں شکر گنجؒ دی طرفوں بشارت تھئی کہ پراݨی چشتیاں وچ میݙے پوترے بابا تاج سرور مدفون ہن اتھاں جمعة المبارک دی ادائیگی کیتی کرو۔ بعد ازاں آپ نے ایں درگاہ مبارکہ تے باقاعدہ حاضری ݙیوݨ شروع کیتی تے باقی زندگی اتھائیں گزار ݙتی۔ سلیمان تونسوی علوم باطنی کیتے نور محمد مہاروی، چشتیاں دے دست مبارک تے بیعت کیتی)۔ ہندوستان، پاکستان تے وچ سینکڑاں مشائخ آپ کوں اپݨا روحانی مورث تسلیم کریندن۔
روحانی پیشوا نور محمد مہاروی دا وصال 3 ذی الحج 1205ھ کوں تھیا ۔ آپ دا مزار چشتیاں شریف وچ ہے۔

## حوالے
نورالدین محمد جہانگیر

thumb|جہانگیر
اکبر اعظم دے ترئے لڑکے ہن۔ سلیم، مراد تے دانیال۔ مراد تے دانیال باپ دی زندگی ہی وچ شراب نوشی دی وجہ توں مر چکے ہن۔ اکبر اعظم دی 1605ء وچ وفات دے بعد شہزادہ سلیم نور الدین جہانگیر دے لقب نال تخت نشین تھیا۔ ایں نے کئی مفید اصلاحات نافذ کیتیاں:

*کن تے نک تے ہتھ وغیرہ کٹݨ دی سزاواں منسوخ کیتیاں۔
*شراب تے دیگر نشہ آور اشیا دا استعمال حکماً بند کیتا۔
*کئی ناجائز محصولات ہٹا ݙتے۔
*خاص خاص ݙینہاں وچ جانوراں دا ذبیحہ بند کر ݙتا۔
فریادیاں دی داد رسی کیتے اپݨے محل دی دیوار نال ہک زنجیر لٹکا ݙتی، جینکوں زنجیر عدل آکھا ویندا ہئی۔

مہابت خان دی قید توں رہائی پاوݨ دے بعد جہانگیر زیادہ عرصہ زندہ نہ رہا ۔ گرمیاں دے موسم وچ ایں نے کشمیر وچ قیام کیتا۔ کجھ عرصہ اتھاں مقیم رہوݨ دے بعد 1627ء وچ کشمیر توں واپس آندے وقت رستے ہی وچ بھمبر دے مقام تے انتقال کیتا۔ ایندی میت کوں لاہور گھنایا ڳیا جتھاں دریائے راوی دے کنارے باغ دلکشا لاہور موجودہ شاہدرہ وچ دفن تھیا۔ ایہ مقام ہݨ مقبرہ جہانگیر دے ناں نال مشہور ہے۔

## حوالے