open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ملیر ندی

ملیر ندی کراچی توں گزرݨ آلی ہک نکی جئیں موسمی دریا ہے۔ ایہ دریا کراچی دے پوادھ دے پاسوںتوں آندے تے کورنگی تے ڈیفینس دے علاقیاں دے درمیان بحیرہ عرب وچ ونڄ ݙھہندے۔ایندے ݙو معاون دریا وی ہن: ٹھاڈو تے سکھن۔ برسات دے موسم وچ ایندے وچ کافی پاݨی آندے۔

## حوالہ
نورٹن ساؤنڈ

## نورٹن ساؤنڈ
نورٹن ساؤنڈ ، بحیرہ بیرنگ دا ہک اندرونی حصہ ہے جیڑھا امریکی ریاست الاسکا دے پچادھی ساحل تے ، سیورڈ جزیرہ نما دے لمے پاسوں واقع ہے ۔ ایہ علاقہ اپݨی جغرافیائی اہمیت دے نال نال ماحولیاتی تنوع تے تاریخی اہمیت وی رکھدے ۔ 

نورٹن ساؤنڈ تقریباً 240 کلومیٹر (150 میل) لمبا تے 200 کلومیٹر (125 میل) چوڑا ہے ۔ ایندی وݙائی اینکوں ہک اہم سمندری علاقہ بݨیندی ہے ۔ یوکون دریا دا ڈیلٹا ایندے لمے ساحل دا ہک حصہ بݨیندا ہے تے یوکون دریا دا پاݨی ایں سمندری علاقے تے ٻہوں اثر انداز تھیندے ۔ یوکون دریا ، جیڑھا کہ الاسکا دا ہک وݙا دریا ہے ، اپݨے پاݨی دے نال نال ٻہوں سارے تلچھٹ تے غذائی اجزاء وی نورٹن ساؤنڈ وچ ݜھلیندا ہے ، جیندے نال ایں علاقے دی زرخیزی تے حیاتیاتی گھݨ ونک تے مثبت اثر پوندے ۔ 

## نورٹن ساؤنڈ دی جغرافیائی خصوصیات
نورٹن ساؤنڈ دی جغرافیہ ٻہوں گھݨ ونک ہے ۔ ایندے ساحل تے کئی ونکی دے مناظر ݙیکھݨ کوں ملدن ، جنہاں وچ ریتڑے ساحل ، چٹانی ڈھلواناں ، تے دلدلی علاقے شامل ہن ۔ یوکون دریا دا ڈیلٹا ، جیڑھا کہ ایں ساؤنڈ دے لمے حصے وچ واقع ہے ، ہک وسیع تے پیچیدہ دلدلی علاقہ ہے جیڑھا کہ ٻہوں سارے آبی جانوراں تے پرندیاں دا گھر ہے ۔ ایں علاقے وچ ٻہوں سارے چھوٹے جزیرے وی موجود ہن جیڑھے کہ ایں دی خوبصورتی کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

## موسم تے آب و ہوا
نورٹن ساؤنڈ دا موسم آرکٹک آب و ہوا دا اثر رکھدے ۔ اتھاں سردیاں ٻہوں لمبیاں تے سخت ہوندیاں ہن ، جݙاں کہ گرمیاں مختصر تے معتدل ہوندیاں ہن ۔ جون توں اکتوبر تک ایہ علاقہ برف توں پاک رہندے ، جیندے پاروں ایں دوران اتھاں بحری جہاز رانی تے ٻئے سرگرمیاں ممکن تھیندیاں ہن ۔ سردیاں وچ ، ایہ ساؤنڈ مکمل طور تے برف نال ڈھک ویندا ہے ، جیندے نال اتھاں آ ونڄ ٻہوں مشکل تھی ویندی ہے ۔ 

## نورٹن ساؤنڈ دی حیاتیاتی گھݨ ونکی اہمیت
نورٹن ساؤنڈ ٻہوں سارے سمندری جانوراں تے پرندیاں دا گھر ہے ۔ اتھاں مختلف ونکی دی مچھیاں ، سیل ، والرس ، تے وہیل مچھیاں پاتیاں ویندیاں ہن ۔ ایندے نال نال ، ایہ علاقہ مہاجر پرندیاں کیتے وی ہک اہم پڑاؤ ہے ۔ ہر سال ہزاراں دی تعداد وچ پرندے اتھاں آندے ہن تے کچھ وقت گزار تے ٻئے علاقیاں دے پاسے روانہ تھی ویندن ۔ یوکون دریا دا ڈیلٹا ، جیڑھا کہ ایں ساؤنڈ وچ واقع ہے ، خاص طور تے پرندیاں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ اتھاں مختلف ونکی دے آبی پرندے ، جیویں کہ بطخاں ، گیز ، تے ہنس ، وݙی تعداد وچ پائے ویندن ۔ 

## نورٹن ساؤنڈ دی تاریخی اہمیت
نورٹن ساؤنڈ دا علاقہ تاریخی طور تے وی اہم ہے ۔ اتھاں کئی ہزار سالاں توں مقامی قبیلے آباد ہن ۔ انہاں قبیلیاں دا ایں علاقے نال گہرا تعلق ہے تے انہاں دی ثقافت تے ریتاں رواج اڄ وی اتھاں موجود ہن ۔ یورپی لوکاں دی آمد دے بعد ، ایں علاقے وچ تجارت تے شکار دے حوالے نال تبدیلیاں آئیاں ۔ 

## نورٹن ساؤنڈ کوں درپیش خطرات
نورٹن ساؤنڈ کوں اڄ کل کئی خطرات دا سامݨا ہے ۔ ماحولیاتی تبدیلیاں ، جیویں کہ درجہ حرارت وچ ودھارا تے سمندر دی سطح وچ تبدیلی ، ایں علاقے کیتے وݙے خطرات پیدا کر سکدین ۔ ایندے نال نال ، آلودگی تے مچھی دا ودھ شکار وی ایں علاقے دے ماحولیاتی نظام کوں متاثر کر سڳدے ۔ 

## نورٹن ساؤنڈ دی حفاظت
نورٹن ساؤنڈ دی حفاظت ٻہوں ضروری ہے ۔ ایں علاقے دے ماحولیاتی نظام کوں بچاوݨ کیتے تے اتھوں دے قدرتی وسائل کوں محفوظ کرݨ کیتے اقدامات کرݨ دی لوڑ ہے ۔ حکومت ، مقامی لوکاں ، تے ٻئے تنظیماں کوں مل تے ایں علاقے دی حفاظت کیتے کم کرݨا چاہیدا ۔ 

نورٹن ساؤنڈ ہک قیمتی سمندری علاقہ ہے جیندی حفاظت نہ صرف الاسکا بھل پوری دنیا کیتے ضروری ہے ۔ ایندی حیاتیاتی گھݨ ونک تے تاریخی اہمیت اینکوں ہک خاص مقام ݙیندی ہے ۔ ایں علاقے دی حفاظت تے پائیدار ترقی کیتے کوششاں جاری رکھݨ دی لوڑ ہے ۔
خلیج پیناس

## خلیج پیناس
خلیج پیناس ، پاݨی دا ہک وسیع حصہ ہے جیڑھا چلی دے جزیرہ نما تائیتائو دے لمے پاسوں واقع ہے ۔ ایہ علاقہ اپݨی دشوار گزار جغرافیہ ، خوبصورت مناظر ، تے منفرد حیاتیاتی گھݨ ونک دی وجہ توں ڄاݨیا ویندا ہے ۔ خلیج پیناس ، لمے چلی دے پیچیدہ ساحلی خطے دا ہک اہم حصہ ہے ۔ 

## خلیج پیناس دی جغرافیائی خصوصیات
خلیج پیناس ہک پیچیدہ تے دشوار گزار علاقہ ہے ۔ اتھاں ٻہوں سارے جزیرے ، تے آبنائے موجود ہن ۔ ایہ علاقہ پہاڑی سلسلاں تے گھاٹے جنگلات نال گھرا ہویا ہے ۔ گلیشیئرز دی وجہ توں بݨݨ والے مناظر اتھوں دی خوبصورتی کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ اتھوں دا موسم ٻہوں متغیر راہندے تے اکثر تیز ہوائیں تے بارشاں آندیاں رہندین ۔ ایہ دشوار گزار حالات اتھوں دی آبادی کوں ٻہوں گھٹ رکھدے ہن ، جیندے پاروں اتھوں دا ماحول ٻہوں حد تک محفوظ ہے ۔ 

## خلیج پیناس دا حیاتیاتی گھݨ ونک
خلیج پیناس حیاتیاتی گھݨ ونک دا ہک مرکز ہے ۔ اتھاں مختلف ونکی دیاں مچھیاں ، سمندری ممالیہ ، پرندے ، تے ٻئے سمندری جاندار پائے ویندن ۔ اتھوں دے پاݨی صاف تے غذائی اجزاء نال بھرے ہوئے ہن ، جیندے پاروں مچھی دی آبادی ٻہوں ودھ ہے ۔ وہیل ، ڈولفن (ٻلہݨ) ، سیل ، تے سمندری اُٹر اتھاں عام ݙیکھݨ کوں ملدین ۔ ایندے علاوہ ، مختلف ونکی دے سمندری پرندے وی اتھاں پائے ویندن ، جنہاں وچ پیلیکین ، گل ، تے البیٹروس شامل ہن ۔ اتھوں دے جنگلات وی ٻہوں گھاٹے تے گھݨ ونک ہن ، جنہاں وچ مختلف ونکی دے درخت تے جانور پائے ویندن ۔ 

## خلیج پیناس دی معاشی اہمیت
خلیج پیناس دی معاشی اہمیت ٻہوں گھٹ ہے ۔ اتھوں دے دشوار گزار جغرافیہ تے گھٹ انسانی وسوں دی وجہ توں وݙے پیمانے تے مچھی دی صنعت یا ٻیاں تجارتی سرگرمیاں اتھاں موجود کائنی ۔ کجھ مقامی لوک مچھی دا شکار کر تے اپݨا گزر بسر کریندن ۔ سیاحت دی وی اتھاں محدود گنجائش موجود ہے ، کیوں جو اتھوں تئیں پہنچݨ ٻہوں مشکل ہے ۔ پر جیڑھے لوک ایڈونچر تے قدرتی خوبصورتی دے شوقین ہوندن ، او اتھاں ضرور آندے ہن ۔ 

خلیج پیناس کوں وی ٻئے سمندری علاقیاں وانگوں کئی خطرات دا سامݨا ہے ۔ مچھی دا ودھ شکار ، آلودگی ، تے ماحولیاتی تبدیلیاں اتھوں دے ماحولیاتی نظام کیتے وݙے خطرات پیدا کر سڳدن ۔ مچھی دے ودھ شکار دی وجہ توں مچھی دیاں بعض نسلاں خطرے دا شکار ہن ۔ آلودگی ، جیڑھی کہ صنعتی فضلہ تے ٻئے کچرے دی وجہ توں تھیندی ہے ، سمندری حیات کوں نقصان پہنچا سڳدی ہے ۔ ماحولیاتی تبدیلیاں ، جیویں کہ درجہ حرارت وچ ودھارا تے سمندر دی سطح وچ تبدیلی ، وی اتھوں دے ماحولیاتی نظام تے منفی اثرات مرتب کر سڳدن ۔ کیوں جو ایہ علاقہ ٻہوں دور دراز ہے ، اتھاں آلودگی دے ذرائع ٻہوں گھٹ ہن ، پر ماحولیاتی تبدیلیاں دے اثرات اتھاں وی محسوس کیتے ونڄ سڳدن ۔ 

## خلیج پیناس دی حفاظت
خلیج پیناس دی حفاظت ٻہوں ضروری ہے ۔ ایں علاقے دے ماحولیاتی نظام کوں بچاوݨ کیتے تے اتھوں دے قدرتی وسائل کوں محفوظ کرݨ کیتے اقدامات کرݨ دی لوڑ ہے ۔ مچھی دے شکار کوں ضابطہ ݙیوݨ ، آلودگی کوں گھٹ کرݨ ، تے ماحولیاتی تبدیلیاں دے اثرات کوں کم کرݨ کیتے کوششاں کرݨ دی لوڑ ہے ۔ کیوں جو ایہ علاقہ ٻہوں دور دراز ہے تے اتھاں انسانی وسوں ٻہوں گھٹ ہے ، اتھوں دے ماحول کوں بچاوݨ کیتے خصوصی توجہ دی لوڑ ہے ۔ 

خلیج پیناس ہک منفرد تے خوبصورت سمندری علاقہ ہے جیندی حفاظت نہ صرف چلی بھل پوری دنیا کیتے ضروری ہے ۔ ایندی حیاتیاتی گھݨ ونک تے قدرتی خوبصورتی اینکوں ہک خاص مقام ݙیندی ہے ۔ ایں علاقے دی حفاظت تے پائیدار ترقی کیتے کوششاں جاری رکھݨ دی لوڑ ہے ۔ اڄوکے دور وچ ، سمندری وسائل دی حفاظت تے انہاں دا پائیدار استعمال ٻہوں ضروری ہے ، تے خلیج پیناس وی ایں معاملے وچ ٻہوں اہمیت رکھدے ۔
خلیج نیکویا

= خلیج نیکویا =
خلیج نیکویا ، بحرالکاہل دا ہک اندرونی حصہ ہے جیڑھا کہ نیکویا جزیرہ نما کوں کوسٹا ریکا دی سرزمین توں جدا کریندے ۔ ایہ سمندری ناڑی ہک سمندری تے ساحلی منظر نامے تے مشتمل ہے جیندے وچ دلدلی زمین ، چٹانی جزیرے ، تے اُچی چٹاناں شامل ہن ۔ خلیج نیکویا اپݨے  سݨہپ  ، حیاتیاتی گھݨ ونک ، تے معاشی اہمیت دی وجہ توں کوسٹا ریکا دا ہک اہم حصہ ہے ۔ 

= جغرافیائی خصوصیات =
خلیج نیکویا ہک وسیع تے خوبصورت سمندری علاقہ ہے ، جیڑھا کہ پہاڑاں ، جنگلات ، تے ساحلی میداناں نال گھریا ہویا ہے ۔ اتھاں ٻہوں سارے جزیرے ، inlets ، estuaries ، تے mangroves موجود ہن ، جیندے نال ایندی خوبصورتی ٻہوں ودھ ویندی ہے ۔ اتھوں دا موسم عام طور تے گرم تے مرطوب رہندے ، جیندے پاروں اتھوں دی نباتات تے حیوانات ٻہوں گھاٹے تے گھݨ ونک ہن ۔ ٻہوں سارے دریا وی اتھاں وھدے ہن جیڑھے ایں سمندری ناڑی کوں پاݨی ݙیندے ہن ۔ نیکویا جزیرہ نما ، جیڑھا کہ اتھوں دا ہک اہم حصہ ہے ، ایں سمندری ناڑی کوں بحرالکاہل توں جدا کریندے ۔ 

= حیاتیاتی گھݨ ونک =
خلیج نیکویا حیاتیاتی گھݨ ونک دا ہک مرکز ہے ۔ اتھاں مختلف ونکی دیاں مچھیاں ، سمندری ممالیہ ، پرندے ، تے ٻئے سمندری جاندار پائے ویندن ۔ اتھوں دے پاݨی گرم تے غذائی اجزاء نال بھرے ہوئے ہن ، جیندے پاروں مچھی دی آبادی ٻہوں ودھ ہے ۔ جھینگے ، کَرب ، تے ٻئے شیل فش وی اتھاں عام ݙیکھݨ کوں ملدین ۔ مینگرووز ، جیڑھے کہ اتھوں دا خاص حصہ ہن ، ٻہوں سارے جانداراں دا گھر ہن تے ساحل کوں کٹاو توں بچیندے ہن ۔ مختلف ونکی دے سمندری پرندے وی اتھاں پائے ویندن ۔ کچھ جزیریاں تے خاص ونکی دے جانور وی پائے ویندن ۔ 

= معاشی اہمیت =
خلیج نیکویا دی معاشی اہمیت وی ٻہوں زیادہ ہے ۔ مچھی دی صنعت اتھوں دے لوکاں دا اہم ذریعہ معاش ہے ۔ جھینگے دی افزائش وی اتھاں وݙے پیمانے تے کیتی ویندی ہے ۔ لوک کشتیاں چلا تے تے مچھی دا شکار کر تے اپݨا روزگار کمیندن ۔ سیاحت وی اتھوں دی معیشت کیتے اہم ہے ۔ لوک اتھوں دی خوبصورتی ، قدرتی مناظر ، تے حیاتیاتی گھݨ ونک ݙیکھݨ کیتے آندے ہن ، جیندے نال سیاحت دی صنعت کوں وی فائدہ تھیندے ۔ بندرگاہواں دی موجودگی دی وجہ توں تجارت وی اتھوں دی معیشت دا ہک اہم حصہ ہے ۔ زراعت وی اتھوں دی معیشت دا ہک حصہ ہے ۔ 

= ماحولیاتی خطرات =
خلیج نیکویا کوں وی ٻئے سمندری علاقیاں وانگوں کئی خطرات دا سامݨا ہے ۔ آلودگی ، جیڑھی کہ صنعتی فضلہ تے ٻئے کچرے دی وجہ توں تھیندی ہے ، سمندری حیات کوں نقصان پہنچا سڳدی ہے ۔ مچھی دا ودھ شکار وی ہک مسئلہ ہے ۔ مینگرووز دی کٹائی وی اتھوں دے ماحول کیتے ہک خطرہ ہے ۔ ماحولیاتی تبدیلیاں ، جیویں کہ درجہ حرارت وچ ودھارا تے سمندر دی سطح وچ تبدیلی ، وی اتھوں دے ماحولیاتی نظام تے منفی اثرات مرتب کر سڳدن ۔ زراعت وچ استعمال تھیوݨ والے کیمیکلز وی پاݨی کوں آلودہ کر سڳدے ہن ۔ 

= حفاظت =
خلیج نیکویا دی حفاظت ٻہوں ضروری ہے ۔ ایں علاقے دے ماحولیاتی نظام کوں بچاوݨ کیتے تے اتھوں دے قدرتی وسائل کوں محفوظ کرݨ کیتے اقدامات کرݨ دی لوڑ ہے ۔ آلودگی کوں گھٹ کرݨ ، مچھی دے شکار کوں ضابطہ ݙیوݨ ، تے ماحولیاتی تبدیلیاں دے اثرات کوں کم کرݨ کیتے کوششاں کرݨ دی لوڑ ہے ۔ مینگرووز دی حفاظت وی ٻہوں ضروری ہے ۔ زراعت وچ کیمیکلز دے استعمال کوں وی ضابطہ ݙیوݨ دی لوڑ ہے ۔  

خلیج نیکویا ہک قیمتی سمندری علاقہ ہے جیندی حفاظت نہ صرف کوسٹا ریکا بھل پوری دنیا کیتے ضروری ہے ۔ ایندی حیاتیاتی گھݨ ونک ، ثقافتی اہمیت تے معاشی اہمیت اینکوں ہک خاص مقام ݙیندی ہے ۔ ایں علاقے دی حفاظت تے پائیدار ترقی کیتے کوششاں جاری رکھݨ دی لوڑ ہے ۔ اڄوکے دور وچ ، سمندری وسائل دی حفاظت تے انہاں دا پائیدار استعمال ٻہوں ضروری ہے ، تے خلیج نیکویا وی ایں معاملے وچ ٻہوں اہمیت رکھدی ہے ۔
بالابک آبنائے

## بالابک آبنائے
بالابک آبنائے ، انہاں آبنائیں وچوں ہک ہے جیڑھا کہ بحیرہ جنوب چین کوں بحیرہ سولو نال ملائیندا ہے ۔ ایہ فلپائن دے جزیرے بالابک (صوبہ پالوان) کوں بورنیو دے اُبھے پاسوں واقع بامبنگان تے بانگی جزائر توں جدا کریندا ہے جیڑھے کہ ملائیشیا دی ریاست صباح دا حصہ ہن ۔ بالابک آبنائے ، اپݨی جغرافیائی محل وقوع ، حیاتیاتی گھݨ ونک ، تے بین الاقوامی تجارت کیتے اہمیت دی وجہ توں ہک اہم بحری رستہ ہے ۔ 

## جغرافیائی خصوصیات
بالابک آبنائے ہک نسبتاً تنگ آبی گزرگاہ ہے جیڑھا کہ فلپائن تے ملائیشیا دے درمیان واقع ہے ۔ ایہ آبنائے ٻہوں سارے چھوٹے جزائر ، چٹاناں ، تے مرجانی چٹاناں نال بھریا ہویا ہے ۔ اتھوں دا پاݨی عام طور تے صاف تے گرم ہوندے ، جیندے پاروں اتھوں دی سمندری حیات ٻہوں گھݨ ونک ہے ۔ آبنائے دے نیڑے تیڑے دے علاقے ٻہوں خوبصورت ہن ، جتھاں گھاٹے جنگلات تے ساحلی علاقے موجود ہن ۔ بالابک جزیرہ ، جیڑھا کہ فلپائن دا حصہ ہے ، اتھوں دا سب توں وݙا جزیرہ ہے ۔ 

## حیاتیاتی گھݨ ونک
بالابک آبنائے حیاتیاتی گھݨ ونک دا ہک مرکز ہے ۔ اتھاں مختلف ونکی دیاں مچھیاں ، سمندری ممالیہ ، پرندے ، تے ٻئے سمندری جاندار پائے ویندن ۔ اتھوں دے پاݨی صاف تے غذائی اجزاء نال بھرے ہوئے ہن ، جیندے پاروں مچھی دی آبادی ٻہوں ودھ ہے ۔ مرجانی چٹاناں ، جیڑیاں کہ اتھوں دی خاصیت ہن ، ٻہوں سارے جانداراں دا گھر ہن ۔ وہیل ، ڈولفن (ٻلہݨ) ، سیل ، تے سمندری اُٹر اتھاں عام ݙیکھݨ کوں ملدین ۔ مختلف ونکی دے سمندری پرندے وی اتھاں پائے ویندن ۔ جزائر تے وی مختلف ونکی دے جانور تے پودے پائے ویندن ۔ 

## معاشی اہمیت
بالابک آبنائے دی معاشی اہمیت وی ٻہوں زیادہ ہے ۔ مچھی دی صنعت اتھوں دے لوکاں دا اہم ذریعہ معاش ہے ۔ لوک کشتیاں چلا تے تے مچھی دا شکار کر تے اپݨا روزگار کمیندن ۔ سیاحت وی اتھوں دی معیشت کیتے اہم ہے ۔ لوک اتھوں دی خوبصورتی ، قدرتی مناظر ، تے حیاتیاتی گھݨ ونک ݙیکھݨ کیتے آندے ہن ، جیندے نال سیاحت دی صنعت کوں وی فائدہ تھیندے ۔ ایہ آبنائے بین الاقوامی تجارت دا وی ہک اہم رستہ ہے ۔ ٻہوں سارے بحری جہاز اتھوں دی آ ونڄ کریندن ۔ 

## بین الاقوامی اہمیت
بالابک آبنائے ہک بین الاقوامی بحری رستہ ہے ، جیڑھا کہ بحیرہ جنوب چین تے بحیرہ سولو کوں جوڑدا ہے ۔ ایہ آبنائے تجارتی جہازاں کیتے ہک اہم گزرگاہ ہے ۔ اتھوں دی جغرافیائی اہمیت دی وجہ توں مختلف ملکاں دی بحری فوج وی اتھاں گشت کریندی ہے ۔ 

## ماحولیاتی خطرات
بالابک آبنائے کوں وی ٻئے سمندری علاقیاں وانگوں کئی خطرات دا سامݨا ہے ۔ آلودگی ، جیڑھی کہ صنعتی فضلہ تے ٻئے کچرے دی وجہ توں تھیندی ہے ، سمندری حیات کوں نقصان پہنچا سڳدی ہے ۔ مچھی دا ودھ شکار وی ہک مسئلہ ہے ۔ ماحولیاتی تبدیلیاں ، جیویں کہ درجہ حرارت وچ ودھارا تے سمندر دی سطح وچ تبدیلی ، وی اتھوں دے ماحولیاتی نظام تے منفی اثرات مرتب کر سڳدن ۔ مرجانی چٹاناں وی خطرے دا شکار ہن ۔ 

## حفاظت
بالابک آبنائے دی حفاظت ٻہوں ضروری ہے ۔ ایں علاقے دے ماحولیاتی نظام کوں بچاوݨ کیتے تے اتھوں دے قدرتی وسائل کوں محفوظ کرݨ کیتے اقدامات کرݨ دی لوڑ ہے ۔ آلودگی کوں گھٹ کرݨ ، مچھی دے شکار کوں ضابطہ ݙیوݨ ، تے ماحولیاتی تبدیلیاں دے اثرات کوں کم کرݨ کیتے کوششاں کرݨ دی لوڑ ہے ۔ مرجانی چٹاناں دی حفاظت وی ٻہوں ضروری ہے ۔  

بالابک آبنائے ہک قیمتی سمندری علاقہ ہے جیندی حفاظت نہ صرف فلپائن تے ملائیشیا بھل پوری دنیا کیتے ضروری ہے ۔ ایندی حیاتیاتی گھݨ ونک تے بین الاقوامی اہمیت اینکوں ہک خاص مقام ݙیندی ہے ۔ ایں علاقے دی حفاظت تے پائیدار ترقی کیتے کوششاں جاری رکھݨ دی لوڑ ہے ۔ اڄوکے دور وچ ، سمندری وسائل دی حفاظت تے انہاں دا پائیدار استعمال ٻہوں ضروری ہے ، تے بالابک آبنائے وی ایں معاملے وچ ٻہوں اہمیت رکھدی ہے ۔
سمہ سٹہ – امروکہ برانچ لائن

سمہ سٹہ – امروکہ برانچ لائن پاکستان دیاں کئی برانچ لائیناں وچوں ہک ہے، جیہڑی پاکستان ریلویز دے ذریعے چلائی ویندی ہے تے این٘دی  ݙیکھ ٻھال کیتی ویندی ہے۔ ایہ لائن سمہ سٹہ جنکشن ریلوے ٹیشݨ توں شروع تھیندی ہے تے امروکہ ریلوے ٹیشݨ تے ختم تھیندی ہے۔ ایں ریلوے لائن دی کل لمبائی 257 کلومیٹر (160 میل) ہے جیندے وچ 15 ریلوے ٹیشݨ ہن۔ ایہ ریلوے لائن 2011ء وچ بند کر ݙتی ڳئی ہئی۔

## حوالہ
لودھراں-خانیوال ریلوے لائن

لودھراں توں خانیوال دے درمیان ایہ ریلوے لائن کراچی–پشاور مرکزی ریلوے لائن دا ہک حصہ ہے۔ این٘کوں شارٹ لائن یا کورڈ لائن وی آکھیا ویندا ہے۔ ٻہوں ساریاں گاݙیاں جنہاں دا سٹاپ ملتان کائنی ہوندا، اوہ لودھراں توں خانیوال دی ایں لائن تے ملتان ڳئے بغیر سفر کریندیاں ہن۔

## ایں لائن تے درج ذیل ٹیشݨ ہن:

* لودھراں جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* شہیداں والا ریلوے ٹیشݨ
* رکن پور ریلوے ٹیشݨ
* دنیا پور ریلوے ٹیشݨ
* قطب پور ریلوے ٹیشݨ
* جہانیاں ریلوے ٹیشݨ
* پرویز والا ریلوے ٹیشݨ
* جنگل ماریالا ریلوے ٹیشݨ
* مہر شاہ ریلوے ٹیشݨ
* خانیوال جنکشن ریلوے ٹیشݨ

## حوالہ
لودھراں-رائے ونڈ برانچ لائن

لودھراں-رائے ونڈ برانچ لائن پاکستان دیاں کئی برانچ لائیناں وچوں ہک ہے، جیہڑی پاکستان ریلویز دے ذریعے چلائی ویندی ہے تے این٘دی ݙیکھ ٻھال کیتی ویندی ہے۔ ایہ لائن لودھراں جنکشن ریلوے ٹیشݨ توں شروع تھیندی ہے تے رائے ونڈ جنکشن ریلوے ٹیشݨ تے ختم تھیندی ہے۔ ایں ریلوے لائن دی کل لمبائی 125 کلومیٹر (78 میل) ہے۔ لودھراں جنکشن توں رائے ونڈ جنکشن تک 22 ریلوے ٹیشݨ ہن۔

## ٹیشݨ

* لودھراں جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* دھنوٹے
* جمرانیواہ
* کہروڑ پکا ریلوے ٹیشݨ
* اشرف شاہ
* میلسی ریلوے ٹیشݨ
* نور شاہ
* وہاڑی ریلوے ٹیشݨ
* ماچھیانوالہ
* منڈی بورے والا ریلوے ٹیشݨ
* گگو ریلوے ٹیشݨ
* عارف والا ریلوے ٹیشݨ
* مراد چشتی
* پکا سدھار
* پاکپتن ریلوے ٹیشݨ
* شاہ نور محمد
* مولوی والا
* چک کمبو
* حویلی وساوے والا
* حویلی لکھا
* قلعہ دیوا سنگھ
* بصیر پور ریلوے ٹیشݨ
* گل شیر
* رسول پور ہالٹ
* منڈی احمد آباد
* حاجی چاند
* کنگن پور
* بستی قطب شاہ
* کل موکل
* عثمان والا
* ڈھولن
* خودیاں خاص
* روشن بلا
* قصور جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* ایتھل پور
* راؤخان والا
* راجا جنگ
* رائے ونڈ جنکشن ریلوے ٹیشݨ

## حوالہ
خانیوال-وزیر آباد برانچ لائن

خانیوال-وزیرآباد برانچ لائن پاکستان دیاں کئی برانچ لائیناں وچوں ہک ہے، جیہڑی پاکستان ریلویز دے ذریعے چلائی ویندی ہے تے این٘دی ݙیکھ ٻھال کیتی ویندی ہے۔ ایہ لائن خانیوال جنکشن ریلوے ٹیشݨ توں شروع تھیندی ہے تے وزیرآباد جنکشن ریلوے ٹیشݨ تے ختم تھیندی ہے۔ ایں ریلوے لائن دی کل لمبائی 325 کلومیٹر (202 میل) ہے۔ خانیوال جنکشن توں وزیرآباد جنکشن تک 40 ریلوے ٹیشݨ ہن۔ ایہ لائن ایں لحاظ نال اہم ہے کہ ایہ فیصل آباد کوں ریل دے ذریعے ملک دے ٻئے حصیاں نال ملیندی ہے۔

## ٹیشݨ

* خانیوال جنکشن
* میاں شمیر
* مخدوم پور
* جان محمد والا
* عبد الحکیم
* دھرکانہ
* جرالہ
* شورکوٹ کنٹونمنٹ جنکشن
* چٹیانہ
* دابناوالا
* ٹوبہ ٹیک سنگھ
* جانی والا
* امیر پور ہالٹ
* گوجرہ
* کوٹ آباداں ہالٹ
* پکا آنا
* سر شامر روڈ
* عباس پور
* رسالے والا
* سمن آباد
* فیصل آباد
* نشاط آباد
* فیصل آباد ڈرائی پورٹ
* چک جھمرہ جنکشن
* ساہیانوالہ
* دارالاحسان
* سانگلہ ہل جنکشن
* مڑھ بلوچاں
* رتن ہالٹ
* سکھیکی
* نوتھیں
* کالیکے
* حافظ آباد
* گاجر گولہ
* علی پور چٹھہ
* منچر چٹھہ
* جامکے چٹھہ
* منصور والی
* وزیرآباد جنکشن

## حوالہ
نوشہرہ-درگئی ریلوے

نوشہرہ – درگئی ریلوے پاکستان دیاں کئی ریلوے لائیناں وچوں ہک ہے، جیہڑی پاکستان ریلویز دے زیر انتظام ہے۔ ایہ لائن نوشہرہ جنکشن ریلوے ٹیشݨ توں شروع تھیندی ہے تے درگئی ریلوے ٹیشݨ تے ختم تھیندی ہے۔ ایں ریلوے لائن دی کل لمبائی 64 کلومیٹر (40 میل) ہے۔ نوشہرہ جنکشن توں درگئی تک 10 ریلوے ٹیشݨ ہن۔

## ٹیشݨ

* نوشہرہ جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* رسالپور کینٹ ریلوے ٹیشݨ
* رشکے ریلوے ٹیشݨ
* مردان جنکشن ریلوے ٹیشݨ > چارسدہ تک
* گوجر گڑھی ریلوے ٹیشݨ
* کلپانی ریلوے ٹیشݨ
* تخت بھائی ریلوے ٹیشݨ
* ہاتھیاں ریلوے ٹیشݨ
* سخاکوٹ ریلوے ٹیشݨ
* درگئی ریلوے ٹیشݨ

## حوالہ
خنجراب ریلوے

thumb|خنجراب ریلوے
خنجراب ریلوے یا قراقرم ریلوے پاکستان دے گلگت بلتستان دے ضلع ہنزہ نگر کوں براستہ درہ خنجراب عوامی جمہوریہ چین دے خود مختار علاقے شنجیانگ نال ملاؤݨ دا ہک منصوبہ ہے۔

## موجودہ لائن

* ٹیکسلا کینٹ ریلوے ٹیشݨ
* عثمان کھٹر ریلوے ٹیشݨ
* موہڑہ شاہ ولی ریلوے ٹیشݨ
* حطار ریلوے ٹیشݨ
* کوٹ نجیب اللہ ریلوے ٹیشݨ
* ہری پور ہزارہ ریلوے ٹیشݨ
* سرائے صالح ریلوے ٹیشݨ
* بلڈھیر ریلوے ٹیشݨ
* حویلیاں ریلوے ٹیشݨ

## مجوزہ لائن

* ایبٹ آباد
* مانسہرہ
* بیشام
* داسو
* چلاس
* گلگت
* ہنزہ
* سوست
* خنجراب جنکشن

## حوالہ
مندرہ–بھون ریلوے

مندرہ توں بھون ریلوے لائن چکوال کوں ویندی ہئی۔ مندرہ- بھون ریلوے پاکستان دیاں کئی ریلوے لائیناں وچوں ہک ہئی، جیہڑی پاکستان ریلویز دے ذریعے چلائی ویندی ہئی تے این٘دی ݙیکھ ٻھال کیتی ویندی ہئی۔

## ٹیشݨ

# مندرہ جنکشن ریلوے ٹیشݨ
# تاراگڑھ
# سکھو
# دولتالہ
# سید کسراں
# ڈھڈیال
# چک نورنگ
# چکوال
# بھون

## تاریخ
ایہ لائن مندرہ جنکشن توں شروع تھیندی ہوئی تے سالٹ رینج دے دامن وچ چکوال شہر توں تقریباً 12 کلومیٹر (7.5 میل) لمیں وچ ہک وستی  بھون تے ختم تھیندی ہئی۔ ایں ریلوے لائن دی کل لمبائی 74 کلومیٹر (46 میل) ہئی جیندے وچ 8 ریلوے ٹیشݨ ہن۔

بھون تے مندرہ دے درمیان ریلوے لائن دی تجویز اصل وچ 20ویں صدی دے آغاز تے چکوال دے معدنی امیر علاقے توں مال برداری کیتے کیتی ڳئی ہئی۔ 1913ء وچ، نارتھ ویسٹرن سٹیٹ ریلوے نے لائن کوں تعمیر کرݨ شروع کیتا۔ 44 کلومیٹر دا مندرہ-ڈھڈیال سیکشن 1 مئی 1915ء کوں کھولیا ڳیا، ڈھڈیال-چکوال سیکشن 1 جون 1915ء کوں تے چکوال-بھون سیکشن 15 جنوری 1916ء کوں کھولیا ڳیا۔

## حوالہ
شورکوٹ-لالہ موسیٰ برانچ لائن

شور کوٹ- لالہ موسیٰ ریلوے لائن پاکستان دیاں کئی برانچ لائیناں وچوں ہک ہے، جیہڑی پاکستان ریلویز دے ذریعے چلائی ویندی ہے تے این٘دی ݙیکھ ٻھال کیتی ویندی ہے۔ ایہ لائن شورکوٹ کینٹ جنکشن ریلوے ٹیشݨ توں شروع تھیندی ہے تے لالہ موسیٰ جنکشن ریلوے ٹیشݨ تے ختم تھیندی ہے۔

## ٹیشݨ

* شورکوٹ کینٹ جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* خانورا ریلوے ٹیشݨ
* وریام ریلوے ٹیشݨ
* رستم سرگانہ ریلوے ٹیشݨ
* گل مالا ہالٹ ریلوے ٹیشݨ
* مددکی ریلوے ٹیشݨ
* جھنگ صدر ریلوے ٹیشݨ
* جھنگ شہر ریلوے ٹیشݨ
* ٹھٹھہ محلہ ریلوے ٹیشݨ
* چنڈ ریلوے ٹیشݨ
* شاہ جیونا ریلوے ٹیشݨ
* شاہ نکدر ریلوے ٹیشݨ
* سوبھگا ریلوے ٹیشݨ
* ہریانوالہ ریلوے ٹیشݨ
* سلاں والی ریلوے ٹیشݨ
* الا دانہ ریلوے ٹیشݨ
* شاہین آباد جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* پنڈی رسول ریلوے ٹیشݨ
* چھرنالی ریلوے ٹیشݨ
* سرگودھا جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* میٹھا لک ریلوے ٹیشݨ
* چک وڑائیچاں والا ریلوے ٹیشݨ
* اجنالہ ریلوے ٹیشݨ
* قدرت آباد ریلوے ٹیشݨ
* بھلوال ریلوے ٹیشݨ
* ول سونپور ریلوے ٹیشݨ
* پھلروان ریلوے ٹیشݨ
* رتو کالا ریلوے ٹیشݨ
* مونا ریلوے ٹیشݨ
* پنڈ مکو ریلوے ٹیشݨ
* پکھووال ریلوے ٹیشݨ
* بنہ میانوالہ ہالٹ ریلوے ٹیشݨ
* چک سیدا ریلوے ٹیشݨ
* ملک وال جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* ہریا ریلوے ٹیشݨ
* الا ریلوے ٹیشݨ
* منڈی بہاؤ الدین ریلوے ٹیشݨ
* چیلیاں والا ریلوے ٹیشݨ
* چک شیر محمد ریلوے ٹیشݨ
* ڈنگہ ریلوے ٹیشݨ
* پیر جنڈ ہالٹ ریلوے ٹیشݨ
* جوڑا کرنانہ ریلوے ٹیشݨ
* اختر کرنانہ ریلوے ٹیشݨ
* لالہ موسیٰ جنکشن ریلوے ٹیشݨ

## حوالہ
اسلام آباد–مظفر آباد برانچ ریلوے لائن

اسلام آباد-مظفر آباد برانچ لائن پاکستان دیاں کئی ریلوے لائیناں وچوں ہک ہے جیہڑی پاکستان ریلویز دی تجویز کردہ ہے۔ مجوزہ 128 کلومیٹر (80 میل) لائن کراچی-پشاور ریلوے لائن تے نور ریلوے ٹیشݨ توں شروع تھیسی تے آزاد جموں و کشمیر دے دار الحکومت مظفر آباد تے ختم تھیسی۔

## ٹیشݨ

### موجودہ ایکٹو لائن

* نور ریلوے ٹیشݨ
* اسلام آباد ریلوے ٹیشݨ

## مجوزہ لائن

* بہارہ کہو
* سمبلان
* کھجوت
* مری
* بھوربن
* دیول شریف
* بیروٹ
* کوہالہ
* مظفرآباد

## حوالہ
شاہدرہ باغ-چک امرو برانچ لائن

شاہدرہ باغ- چک امرو ریلوے لائن پاکستان دیاں کئی برانچ لائیناں وچوں ہک ہے، جیہڑی پاکستان ریلویز دے ذریعے چلائی ویندی ہے تے این٘دی ݙیکھ ٻھال کیتی ویندی ہے۔ ایہ لائن شاہدرہ باغ جنکشن ریلوے ٹیشݨ توں شروع تھیندی ہے تے چک امرو ریلوے ٹیشݨ تے ختم تھیندی ہے۔

## ٹیشݨ

* شاہدرہ باغ ریلوے ٹیشݨ
* کوٹ مولچند ریلوے ٹیشݨ
* باباکوال ریلوے ٹیشݨ
* سری رام پور ریلوے ٹیشݨ
* کالا خطائی ریلوے ٹیشݨ
* شاہ سلطان ہالٹ ریلوے ٹیشݨ
* نارنگ ریلوے ٹیشݨ
* کھنڈا لدھیکے ریلوے ٹیشݨ
* مہتہ سوجا ریلوے ٹیشݨ
* بدوملہی ریلوے ٹیشݨ
* عالمگیر ٹاون ہالٹ ریلوے ٹیشݨ
* رعیہ خاص ریلوے ٹیشݨ
* داود ہالٹ ریلوے ٹیشݨ
* پجووالی ریلوے ٹیشݨ
* کلاس گورایا ریلوے ٹیشݨ
* نارووال جنکشن ریلوے ٹیشݨ

## متروک سیکشن ریلوے ٹیشݨ

* جسر جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* دربار صاحب کرتار پور ریلوے ٹیشݨ
* نورکوٹ ریلوے ٹیشݨ
* شکرگڑھ ریلوے ٹیشݨ
* مریل ریلوے ٹیشݨ
* چک امرو ریلوے ٹیشݨ

## حوالہ
شاہدرہ باغ-سانگلہ ہل برانچ لائن

شاہدرہ باغ - سانگلہ ہل ریلوے لائن پاکستان دیاں کئی برانچ لائیناں وچوں ہک ہے، جیہڑی پاکستان ریلویز دے ذریعے چلائی ویندی ہے تے این٘دی ݙیکھ ٻھال کیتی ویندی ہے۔ ایہ لائن سانگلہ ہل جنکشن ریلوے ٹیشݨ توں شروع تھیندی ہے تے شاہدرہ باغ جنکشن ریلوے ٹیشݨ تے ختم تھیندی ہے۔ ایں لائن تے 9 ٹیشݨ استعمال وچ ہن۔

## ٹیشݨ
شاہدرہ باغ جنکشن ریلوے ٹیشݨ

مسان کلر ریلوے ٹیشݨ

قلعہ ستار شاہ ریلوے ٹیشݨ

بحرین والا ریلوے ٹیشݨ (متروک)

چیچوکی ملیاں ریلوے ٹیشݨ

قلعہ شیخوپورہ جنکشن ریلوے ٹیشݨ

فاروق آباد ریلوے ٹیشݨ

سچا سوا  ریلوے ٹیشݨ(متروک)

بہالیکے ریلوے ٹیشݨ

نواں پنڈ ہالٹ ریلوے ٹیشݨ (متروک)

صفدرآباد ریلوے ٹیشݨ

عبد اللہ پور کولار ریلوے ٹیشݨ(متروک)

مومن ریلوے ٹیشݨ

لنگووال بروہی ہالٹ ریلوے ٹیشݨ (متروک)

سانگلہ ہل جنکشن ریلوے ٹیشݨ

## حوالہ
خوشحال گڑھ-کوہاٹ-تھل ریلوے

جنڈ-خوش حال گڑھ–کوہاٹ–تھل ریلوے پاکستان دیاں کئی ریلوے لائیناں وچوں ہک ہے، جیہڑی پاکستان ریلوے دے ذریعے چلائی ویندی ہے تے این٘دی ݙیکھ ٻھال کیتی ویندی ہے۔ ایہ لائن گولڑہ شریف جنکشن ریلوے ٹیشݨ توں خوش حال گڑھ ٹیشݨ تے اڳوں تھل ٹیشݨ تک ویندی ہئی۔ تاہم لائن ہݨ کوہاٹ کینٹ ریلوے ٹیشݨ تے ختم تھیندی ہے۔ ایں ریلوے لائن دی کل لمبائی تھل ٹیشݨ توں 272 کلومیٹر (169 میل) تے کوہاٹ توں 176 کلومیٹر (109 میل) ہے۔ گولڑہ شریف جنکشن توں تھل تک 16 ریلوے ٹیشݨ ہن۔ 1991 وچ کوہاٹ تھل سیکشن کوں پاکستان ریلوے نے بند کر ݙتا ہئی۔

## [[جنڈ-کوہاٹ ریلوے]] [[براڈ گیج|براڈ گیج سیکشن]]

* گولڑہ شریف جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* قطبال ریلوے ٹیشݨ
* فتح جنگ ریلوے ٹیشݨ
* گگن ریلوے ٹیشݨ
* چونترا ریلوے ٹیشݨ
* کاہل
* بسال جنکشن
* دومیل
* نمل ریلوے ٹیشݨ
* چورہ شریف ہالٹ ریلوے ٹیشݨ
* لنگر ریلوے ٹیشݨ
* جنڈ جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* خوشحال گڑھ
* فقیر حسین شہیدریلوے ٹیشݨ
* تیلکان
* سینی گمبٹ
* بابری بانڈہ
* کیڈٹ کالج کوہاٹ ریلوے ٹیشݨ
* کوہاٹ کینٹ ریلوے ٹیشݨ
* کوہاٹ تحصیل ریلوے ٹیشݨ

## [[کوہاٹ-تھل ریلوے]] نارو گیج سیکشن

* تحصیل کوہاٹ ریلوے ٹیشݨ
* نصرت خیل ریلوے ٹیشݨ
* چکرکوٹ
* استرزئی ریلوے ٹیشݨ
* رئیسان
* ابراہیم زئی
* ہنگوریلوے ٹیشݨ
* دوآبہ ریلوے ٹیشݨ
* تغ
* درسمند
* تھل ریلوے ٹیشݨ

## حوالہ
لاہور-واہگہ برانچ لائن

لاہور–واہگہ برانچ لائن پاکستان دیاں کئی برانچ لائیناں وچوں ہک ہے، جیہڑی پاکستان ریلوے دے ذریعے چلائی تے ݙیکھ ٻھال کیتی ویندی ہے۔ ایہ لائن لاہور جنکشن ٹیشݨ توں شروع تھیندی ہے تے ہندوستان دی سرحد تے واہگہ ٹیشݨ تے ختم تھیندی ہے۔ ایں ریلوے لائن دی کل لمبائی 25 کلومیٹر (16 میل) ہے۔ لاہور جنکشن توں واہگہ تک 6 ریلوے ٹیشݨ ہن۔ ایہ لائن ہندوستان دے شہر امرتسر توں ہوندی ہوئی دہلی تک ہے۔ ہݨ ایہ لائن سمجھوتہ ایکسپریس ٹرین کیتے استعمال تھیندی ہے۔

## ٹیشݨ

* لاہور جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* مغل پورہ جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* ہربنس پورہ ریلوے ٹیشݨ
* جلو ریلوے ٹیشݨ
* تقی پور ریلوے ٹیشݨ
* واہگہ ریلوے ٹیشݨ

## حوالہ
دریائے کرم

دریائے کرم (پشتو: د کرمې سيند) افغانستان دے صوبے غزنی دے پہاڑیں نال ملحق 50 میل دور کوہ سفید دے لمیں حصے توں نکل کے علاقہ کرم ایجنسی وچ قوم بنگش دی زمینیں کوں سیراب کریندا ہویا ٹل بلند خیل شاخ، بنگش خیل دے پاسوں گزردا ہے۔ ضلع بنوں دی پچادھی حد نال ملحق پوسٹ کرم دے مکان پوادھ  توں بنوں وچ داخل تھیندا ہے۔ ایہ دریا تقریباً ہر موسم وچ وہندا ہے۔ آلے ݙیوالے دے پہاڑی برساتی نالے ایندےاچ وہندن۔ ماضی وچ برسات دے ݙیہاڑے وچ ݙوہیں کناریں تک وہندا ہئی، پر کرم گڑھی سکیم دے بعد دریا سنبھلݨ لڳا۔ ہݨ ماضی دی طرح کہرام  برپا نئی کریندا۔ ماضی وچ ٻہوں ساریاں وستیاںتے رقبے دریا برد تھی ڳئے ہن۔ دریائے کرم توں قبیلہ منگل نے پہلی واری نہر کچکوٹ کݙھائی ہئی۔ ہک ݙوجھی ویال پٹونہ ہے جیہڑی بعد وچ لمیں توں موجود اولاد شیتک دے عہد وچ کݙھائی ڳئی ہے، جتھوں علاقہ ممد خیل وزیر سیراب تھیندا ہے۔ مجیر نکلسن نے ویال لنڈیڈوک ٹیلی رام تحصیلدار دی نگرانی وچ 1855ء وچ کھٹوائی۔ اینکوں ٹیلی رام نہر وی آہدن۔ اتھوں لنڈیڈوک دی چھی ہزار کنال اراضی قابل کاشت بݨ ڳئی ہے۔ ایندے علاوہ ویال آمندی، ویال ہنجل، ویال منڈان، ویال فاطمہ خیل، خون بہا، ویال چشنہ تے ویال شاہ ایں دریائے کرم توں کݙھائیاں ڳئیاں ہن۔ ویال شاہ جیہڑی شاہجہان دے پتر دارا توں منسوب کیتی ویندی ہے۔ بہتر نظام آبپاشی دے باعث بنوں ہک زرخیر جاہ ہے۔ دور توں ݙٹھا ونڄے تاں بنوں جنگل نظر آندے۔

## حوالہ
دریائے ژوب

دریائے ژوب(پشتو: ژوب سيند) بلوچستان تے خیبر پختونخواوچ ہے۔ دریا دا ناں اصل پشتو ٻولی وچ، ژوب دا مطلب وہندا ہویا پاݨی ہے۔ دریائے ژوب دی کل لمبائی 410 کلومیٹر ہے۔دریائے ژوب دریائے گومل دا معاون دریا ہے۔دریائے گومل ڈیرہ اسماعیل خان توں 20 میل لمیں وچ دریائے سندھ وچ شامل تھی ویندے۔دریائے ژوب ابھےبلوچستان وچ زمین کوں سیراب کریندے۔

## حوالہ
دریائے کندر

دریائے کندر بلوچستانوچ ہے۔ ایہ کوہ سلیمان تے پگھلݨ آلی برف دے پاݨی توں بݨدے۔ ایہ بلوچستان دے ضلع ژوب توں گزردے ہوئیں دریائے گومل وچ ویہہ ویندے۔ ایہ ضلع ژوب دے ݙو اہم نکاسی پاݨی دے راستیاں وچوں ہک ہے۔ ایہ پاکستان تے افغانستان دے  وچالے، کجھ فاصلے تک سرحد بݨیندے۔ ٻئے ذیلی ندیاں وچ باسکان تے سوراب قابل ذکر ہن۔

## حوالہ
دریائے گومل

دریائے گوملافغانستان تے پاکستان وچ واقع ہک دریا ہے۔

پاکستان دے اندر دریائے گومل جنوبی وزیرستان توں پھیلیا ہویا ہے۔ ایہ خیبر پختونخوا تے بلوچستان دے درمیان سرحد بݨیندے۔ جنوبی وزیرستان توں دریا پاکستان دے ضلع ٹانک دی وادی گومل وچ داخل تھیندے۔ تے بنیادی طور تے اتھاں دریائے گومل دا پاݨی وادی گومل وچ کاشت کیتے ورتیا ویندے۔ دریا بعد وچ تحصیل کلاچی تحصیل ڈیرہ اسماعیل خان توں وی گزردے۔ ڈیرہ اسماعیل خان دے 20 میل لمیں وچ ایہ دریائے سندھ وچ شامل تھی ویندے۔ جامعہ گومل دا ناں دریائے گومل دے ناں تے ہے۔ ای ٧ اسلام آباد وچ ہک سڑک دا ناں وی "گومل روڈ" ہے۔

## حوالہ
دریائے ستلج

دریائے ستلج، پنجاب دے دریاواں وچوں ہک دریا دا ناں ہے۔ ایہ تبت دی ہک جھیل راکشاستل توں نکلدے۔ اِیندی کل لمبائی 1448 کلومیٹر ہے۔ ستلج کوں یونانی زبان وچ سرخ دریا وی آہدن۔ اِیندے علاوہ اِیندا قدیم ناں ستادری ہے۔ تبت دے مقامی لوک اِینکوں دریائے ہاتھی وی آہدن۔ دریائے ستلج ہمالیہ دیاں ڳھاٹیاں توں گزردیں ہوئے ہماچل پردیش دی ریاست وچ 900 میل تک دے علاقے کوں سیراب کریندا ہویا، ضلع ہوشیار پور دے میدانی علاقیاں وچ آ ویندے۔ اتھوں توں ہک وݙی نہر دی شکل وچ پچادھ لمیں دے پاسے وہندے ہوئیں دریائے بیاس وچ  ݙیہہ کیں پاکستانی پنجاب دے ضلع قصور وچ پاکستانی علاقے وچ داخل تھیندے تے اوچ شریف توں ہوندیں ہوئے پنجند دے مقام تے دریائے چناب وچ ضم تھی ویندے۔ ایہ مقام بہاولپور توں 62 کلومیٹر پچادھ وچ ہے۔ دیپالپور دے نیڑے سلیمانکی ہیڈورکس توں گزردیں ہوئے بہاولپور تے بہاولنگر دے اضلاع دی زمیناں کوں سیراب کریندے۔ نواب بہاولپور نے اپݨی ریاست کوں زرخیز بݨاوݨ کیتے دریائے ستلج توں نہراں کݙھائیاں، جنہاں دا پاݨی نہ صرف زمیناں کوں سیراب کریندا ہے بلکہ صحرائے چولستان دے کجھ علاقیاں وچ فصلاں رہاوݨ وچ ورتیا ویندے۔

1960ء دے سندھ طاس معاہدے دے تحت ایں دریا دے پاݨی تے بھارت دا حق تسلیم کیتا ڳیا ہے۔ ہندوستان نے دریائے ستلج تے بھاکرہ بند تعمیر کیتے، جتھوں 450,000 کلو واٹ بجلی پیدا تھیندی ہے تے اِیندا پاݨی زرعی مقاصد کیتے ورتیا ویندے۔ ایندے علاوہ ہندوستان نے دریائے ستلج توں سرہند کینال تے وادی ستلج دے ناں نال نہری منصوبے تعمیر کر کے علاقے کوں زرخیز بݨا ݙتے۔

ایں دریا دے پاݨی توں بھارتی صوبیاں پنجاب، ہریانہ تے راجستھان وچ زرعی زمین سیراب کیتی ویندی ہے۔ دریائے ستلج وچ بھارت توں پاکستانی علاقے وچ پاݨی ہݨ صرف سیلاب دی صورت وچ داخل تھیندے کیوں جو بھارت اِین٘کوں Flood Release River دے طور تے ورتیندے۔

1849ء وچ سکھاں تے انگریزاں دے درمیان جنگ توں پہلے ایہ دریا ہک سرحد دا کم انجام ݙیندا ہئی۔ کوٹ مٹھن دے مقام تے دریائے ستلج، دریائے سندھ نال مل ویندے۔ زمانہ قدیم وچ دریائے ستلج تحصیل احمد پور شرقیہ دے قصبہ اچ شریف دے نیڑے توں گزردا ہئی۔ ایندے نشانات اڄ وی موجود ہن۔

## حوالہ
دریائے نیلم

thumb|دریائے نیلم
دریائے نیلم کشمیر وچ دریائے جہلم دا ہک معاون دریا ہے۔ بھارت وچ اینکوں دریائے کشن گنگا وی آہدن۔ ایہ آزاد کشمیر دے شہر مظفر آباد دے نیڑے دریائے جہلم وچ ݙھاندے۔ ایں مقام توں کجھ ہی اڳوں جہلم تے منگلا ڈیم بݨایا ڳیا ہے۔ ایہ دریا اپݨے شفاف نیلگوں پاݨی دی وجہ توں مشہور ہے تے ایہی ایندی وجہ تسمیہ وی ہے۔

## حوالہ
دریائے توی

دریائے توی ہک اینجھا دریا ہے جو جموں شہر وچ وہندے۔ عام طور تے بھارت وچ ٻئے دریائیں دی طرح دریائے توی وی مقدس سمجھیا ویندے۔

## چناب دے نال سنگم
دریائے توی دی لمبائی 141 کلومیٹر (88 میل) ہے۔ دریا 300 میٹر (980 فٹ) جموں شہر دے پل دے نیڑے وسیع ہے۔ جموں شہر دے بعد ایہ پاکستان وچ پنجاب دے دریائے چناب وچ شامل تھی ویندے۔ دریائے توی دریائے چناب دے کھٻے کنارے تے ہک اہم معاون دریا ہے۔

## حوالہ
دریائے کنہار

دریائے کنہار پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا دی وادی ناران وچ لولوسر جھیل توں شروع تھیندے تے ملکہ پربت، جھیل سیف الملوک، مکڑا چوٹی تے وادی کاغان دا پاݨی کٹھا کریندا ہویا دریائے جہلم نال آ ملدے۔ ایندے پاݨی وچ عمدہ ٹرا‎ؤٹ مچھی ہوندی ہے۔ بالاکوٹ توں ناران کوں ویندی سڑک ایندے کنارے توں گزردی ہے۔

## حوالہ
دریائے پونچھ

دریائے پونچھ  جموں و کشمیر، بھارت تے آزاد کشمیر، پاکستان دا ہک دریا ہے۔ ایندا آغاز پیر پنجال سلسلہ کوہ توں تھیندے۔ ایہ ابھے پچادھ دے پاسےوہندے۔ ایندے بعد ایہ لمیں پاسے وہندے ہوئیں منگلا جھیل وچ داخل تھی ویندے۔ ایندے کنارے تے اہم آبادیاں وچ پونچھ، سہرا، تتہ پانی تے کوٹلی شامل ہن۔ ایندے ݙو معاون سواں تے بیتار ہن۔

## حوالہ
وزیر آباد-نارووال برانچ لائن

وزیر آباد - نارووال ریلوے لائن پاکستان دیاں کئی برانچ لائیناں وچوں ہک ہے، جیہڑی پاکستان ریلویز دے ذریعے چلائی ویندی ہے تے این٘دی ݙیکھ ٻھال کیتی ویندی ہے۔ ایہ لائن وزیرآباد جنکشن ریلوے ٹیشݨ توں شروع تھیندی ہے تے نارووال جنکشن ریلوے ٹیشݨ تے ختم تھیندی ہے۔

## ٹیشݨ

* وزیرآباد جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* سودھرا کوپرا ریلوے ٹیشݨ
* بیگووالا   ریلوے ٹیشݨ(متروک)
* سمبڑیال ریلوے ٹیشݨ
* سہووالا ریلوے ٹیشݨ (متروک)
* اگوکی ریلوے ٹیشݨ
* سیالکوٹ جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* تاثیر آباد  ریلوے ٹیشݨ(متروک)
* گننا کلاں ریلوے ٹیشݨ
* الہر ریلوے ٹیشݨ (متروک)
* چاونڈا ریلوے ٹیشݨ
* پسرور ریلوے ٹیشݨ
* قلعہ سوبھا سنگھ ریلوے ٹیشݨ
* علی پورسیدان شریف  ریلوے ٹیشݨ(متروک)
* دومالا ریلوے ٹیشݨ
* نارووال جنکشن ریلوے ٹیشݨ

## حوالہ
فرانسیسی زبان

فرانسیسی زبان(انگریزی:French) ہک بین الاقوامی حیثیت رکھݨ والی زبان ہے، جیہڑی یورپ، افریقہ، امریکہ اتے ایشیا دے کئی حصیاں وچ الئی اتے سمجھی ویندی ہے۔ ایہ رومانوی (Romance) زبانیں وچوں ہک ہے اتے ایندی جڑ لاطینی وچ پیوست ہِن۔

thumb|اوہ ممالک جتھاں فرانسیسی زبان الوائی ویندی ہے
## فرانسیسی زبان دی تاریخ
فرانسیسی زبان قرون وسطیٰ وچ یورپ دی اشرافیہ اتے درباری زبان سمجھی ویندی ہئی۔ 17ویں اتے 18ویں صدی وچ، جݙاں فرانس یورپ وچ ہک وݙی طاقت دے طور تے اُبھریا، تاں ایں زبان دا اثرور سوخ وی ودھ ڳیا۔

**اہم نکات**
*   1643ء وچ "اکیڈمی فرانسیز" (Académie Française) قائم تھئی، جیندا مقصد زبان دے قاعداں کوں مضبوط کرݨ ہئی۔
*   18ویں اتے19 ویں صدی وچ نوآبادیاتی نظام دے ذریعے فرانسیسی زبان افریقہ، ایشیا اتے امریکہ دے کئی حصیاں وچ پڄی۔
*   20ویں صدی وچ فرانس دی ثقافتی اتے سائنسی ترقی فرانسیسی زبان کوں ٻیا وی مضبوط کیتا۔

## فرانسیسی زبان دی عالمی حیثیت
فرانسیسی اڄ وی ہک بین الاقوامی زبان ہے۔ اے اقوام متحدہ، یورپی یونین، نیٹو، اولمپکس کمیٹی، اتے کئی ٻئے عالمی اداریاں دی سرکاری زبانیں وچ شامل ہے۔

## فرانسیسی زبان الاوݨ والے مُلک
*   **یورپ:**فرانس، بیلجیم، سوئٹزرلینڈ، لکسمبرگ، موناکو
*   **افریقہ**: الجزائر، مراکش، تیونس، کانگو، آئیوری کوسٹ، سینیگال
*   **امریکہ:**کینیڈا، ہیٹی، فرانس دے زیرِ انتظام جزائر
*   **ایشیا**: لبنان، ویتنام، لاؤس، کمبوڈیا

## فرانسیسی زبان اتے جدید دنیا
1.  **سفارتکاری وچ اہم کردار** 
فرانسیسی زبان بین الاقوامی مذاکرات اتے معاہداں وچ اہمیت رکھیندی ہے۔

2.**سائنس اتے فلسفہ** 
کئی سائنسی اتے فلسفیانہ نظریات سبھ توں پہلے فرانسیسی زبان وچ پیش کیتے ڳئے، جیویں جو روسو، وولٹیر، اتے دیکارٹ دے خیالات۔

3.  **فیشن اتے آرٹ دی زبان** پیرس کوں دنیا دا فیشن دارالحکومت آکھیا ویندے، اتے فرانسیسی زبان فیشن اتے آرٹ وچ ہک نمایاں مقام رکھیندی ہے۔

4.  **فرانسیسی فلم اتے موسیقی:**
فرانسیسی سنیما اتے موسیقی کوں عالمی سطح تے سراہا ویندے۔ کئی بین الاقوامی فلمی میلے جیویں جو "کانز فلم فیسٹیول" فرانسیسی ثقافت کوں ودھیندن۔

## نتیجہ
فرانسیسی زبان دی اہمیت صرف تعلیم تک محدود کائنی بلکہ ایہ  سفارتکاری، ثقافت، سائنس، اتے عالمی اداریاں وچ وی ہک نمایاں کردار ادا کریندی ہے۔ ایندا اثرورسوخ نہ صرف یورپ بلکہ دنیا بھر وچ محسوس کیتا ویندے۔
دریائے جہلم

thumb|دریائے جہلم
دریائے جہلم کوہ ہمالیہ پیر پنجال دے دامن وچ چشمہ ویری ناگ توں نکل کے سری نگر دی ڈل جھیل توں پاݨی ڳھندے ہوئیں دریائے جہلم سری نگر دے پاسوں لنڳھدے ہوئیں وولر جھیل وچ ونڄ ݙھاندے۔ پہاڑی علاقہ ہووݨ دی وجہ نال ایندی گذر گاہ تنگ تھیندی ویندی ہے۔ ایندا مشاہدہ چکوٹھی وچ لائن آف کنٹرول توں مظفر آباد تے کوہالہ تک کیتا ونڄ سڳدے۔ دریائے جہلم مظفر آباد وچ ݙومیل دے مقام تے دریائے نیلم وچ شامل تھی ویندے، ہݨ ݙوہیں دریاواں دا ناں صرف جہلم رہ ویندے۔ تے راڑہ مصطفیٰ آباد دے مقام تے ہک ٻئے ݙو میل تے دریائے کنہار دریائے جہلم وچ شامل تھی ویندے۔ ڈڈیال وچ چومکھ دے مقام تے دریائے پونچھ دریائے جہلم وچ شامل تھی ویندے تے ہک وسیع و عریض منگلا ڈیم تے جھیل بݨدی ہے۔ چومکھ چار دریاواں دے منہ کوں آکھیا ویندے جیہڑے جہلم، نیلم، کنہار تے پونچھ ہن۔ دریائے جہلم موضع سلطانپور دے مقام تے پُڄ کے میدانی علاقے توں وہندے ہوئیں پاکستان وچ داخل تھیندے تےپچادھ لمے دے پاسے وہندے ہوئیں تریموں بیراج دے مقام تے ایہ دریائے چناب نال مل ویندے۔ ایہ مغربی پنجاب دے دریاؤں وچوں ہک اہم دریا ہے۔ ایہ سارے دریا پنجند دے نیڑے دریائے سندھ وچ مل ویندے ہن۔ سلطانپور منگلا دے مقام تے ہک وݙا ڈیم تعمیر کیتا ڳیا ہے تے دریا دا پانی ایں ڈیم وچ آندے۔ ایں کوں سلطانپور منگلا ڈیم آکھیا ویندے۔ ایندا پانی آبپاشی تے بجلی پیدا کرݨ دے کم آندے۔ دریائے جہلم پاکستان وچ جہلم، ملکوال تے خوشاب دے میدانی علاقیاں توں وہندے ہوئے ضلع جھنگ وچ تریموں دے مقام تے دریائے چناب وچ شامل تھی ویندے۔ دریائے جہلم تے 1967ء وچ سلطانپور ضلع جہلم تے موضع کھڑی ضلع میرپور دی سرحد تے منگلا ڈیم بݨایا ڳیا تے ایندے وچ 5.9 ملین ایکڑ پاݨی محفوظ کیتا ونڄ سڳدے، ایں دریا تے 1967ء وچ رسول بیراج تعمیر کیتا ڳیا۔ دریائے جہلم توں ݙو نہریں کڈھیاں ڳئیاں ہن، لوئر جہلم کینال 1901ء وچ ضلع گجرات دے مقام رسول توں کڈھی ڳئی، ایندی مزید ݙو شاخاں کھارا در مشین توں ضلع جھنگ دا ابھا حصہ سیراب تھیندے، اپر جہلم 1915ء وچ تعمیر کیتی ڳئی، ایندا پاݨی منگلا توں دریائے چناب تک ویندے۔ رسول بیراج توں رسول قادر لنک تے چشمہ جہلم لنک کینال کڈھیاں ڳئیاں ہن۔ دریائے جہلم تے چناب دے درمیانی علاقے کوں دوآبہ چچ آکھیا ویندے۔ ایندے پچادھےحصے کوں تھل آکھیا ویندے۔ رسول بیراج دے مقام تے دریائے سندھ توں نہر لوئر جہلم کڈھی ڳئی ہے جیہڑی ضلع شاہ پور، پاکستان کوں سیراب کریندی ہے۔ رسول دی پن بجلی دا منصوبہ ایں دا مرہون منت ہے۔ نہر اپر جہلم منگلا ’’ آزاد کشمیر‘‘ دے مقام توں کڈھی ڳئی ہے۔ تے ضلع گجرات دے بعض علاقیاں کوں سیراب کریندی ہے۔ آب پاشی دے علاوہ ریاست کشمیر وچ عمارتی کاٹھی دی برآمد دا سب توں وݙا تے آسان ذریعہ ایہو دریا ہے۔ سکندر اعظم تے پورس دی لڑائی ایں دریا دے کنارے لڑی ڳئی ہئی۔ سکندر اعظم نے ایں فتح دی یادگار وچ دریائے جہلم دے کنارے ݙو شہر آباد کیتے۔ پہلا شہر بالکل ایں مقام تے ہئی جتھاں لڑائی تھئی ہئی۔ تے ݙوجھا دریا دے پار یونانی کیمپ وچ وسایا ڳیا ہئی۔ ایں شہر کوں سکندر اعظم نے اپݨے محبوب گھوڑے بوسیفالس نال منسوب کیتا جیہڑا ایں لڑائی وچ کم آیا ہئی۔ جہلم دا موجودہ شہر ایں مقام تے آباد ہے۔ ضلع جہلم وچ مشہور قلعہ رہتاس وی موجود ہے جیہڑا شیر شاہ سوری نے گکھڑ جنگجوں نال لڑݨ کیتے تعمیر کروایا ہئی ایندے علاوہ منگلا قلعہ وی موجود ہے جݙاں جو سلطانپور قلعہ دوران تعمیر ڈیم مسمار کر ݙتا ڳیا ہئی۔

## حوالہ
حیدرآباد – کھوکھراپار برانچ لائن

حیدرآباد – کھوکھراپار برانچ لائن پاکستان دیاں کئی برانچ لائیناں وچوں ہک ہے، جیہڑی پاکستان ریلویز دے ذریعے چلائی ویندی ہے تے ایندی ݙیکھ ٻھال کیتی ویندی ہے۔ ایہ لائن کوٹری جنکشن ریلوے ٹیشݨ توں براستہ حیدرآباد جنکشن ریلوے ٹیشݨ شروع تھیندی ہے تے کھوکھراپار ریلوے ٹیشݨ توں ہوندی ہوئی زیرو پوائنٹ ریلوے ٹیشݨ تے ختم تھیندی ہے۔ ایں ریلوے لائن دی کل لمبائی 211 کلومیٹر (131 میل) ہے۔ کوٹری جنکشن توں زیرو پوائنٹ تک 23 ریلوے ٹیشݨ ہن۔

## تاریخ
18 اگست 1892 وچ حیدرآباد توں شادیپالی تک براڈ گیج لائن دا افتتاح تھیا۔ 1900 وچ برطانوی حکومت نے شادیپالی توں جودھپور تک میٹر گیج لائن تعمیر کیتی تے نال ہی حیدرآباد توں شادیپالی لائن وی میٹر گیج وچ تبدیل کر ݙتی ڳئی۔ ایندا افتتاح 20 اکتوبر 1900 وچ تھیا۔

قیام پاکستان دے وقت ایہ لائن میٹر گیج ہوندی ہئی تے اینکوں جودھپور-حیدرآباد ریلوے دا برطانوی سیکشن آکھیا ویندا ہئی۔ ایں وچ حیدرآباد توں کھوکھراپار تک 23 ٹیشݨ ہن۔

1960 دی ݙہاکے وچ حیدرآباد توں میرپور خاص دی پٹری ولابراڈ گیج وچ تبدیل کر ݙتی ڳئی۔

1965 دی جنگ دے بعد کھوکھراپار توں موناباؤ تک دی پٹری اکھاڑ ݙتی ڳئی۔

2005 وچ ایں لائن کوں ولا1676 ملی میٹر گیج وچ تبدیل کیتا ڳیا پاکستان-بھارت سرحد تے ہک نواں ٹیشݨ (زیرو پوائنٹ) تعمیر کیتا ڳیا تے اینکوں موناباؤ نال جوڑ ݙتا ڳیا۔ فروری 2006 وچ 41 سال دے وقفے دے بعد پہلی ٹرین ایں لائن تے پاکستان توں بھارت وچ داخل تھئی۔

## موجودہ ٹیشݨ

#### موجودہ براڈ گیج لائن تے مندرجہ ذیل ریلوے ٹیشݨ ہن:

* کوٹری جنکشن ر یلوے ٹیشݨ
* حیدرآباد جنکشن ر یلوے ٹیشݨ
* ٹنڈو جام ر یلوے ٹیشݨ
* تاج پور نصرپور روڈ ر یلوے ٹیشݨ
* راشد آباد ہالٹ ر یلوے ٹیشݨ
* ٹنڈو اللہ یار ر یلوے ٹیشݨ
* سلطان آباد ر یلوے ٹیشݨ
* میرپور خاص ر یلوے ٹیشݨ
* جمراؤ جنکشن ر یلوے ٹیشݨ
* بلوچ آباد ر یلوے ٹیشݨ
* عبد اللہ آباد ہالٹ ر یلوے ٹیشݨ
* شادیپالی ر یلوے ٹیشݨ
* سائیں داد ر یلوے ٹیشݨ
* پتھورو جنکشن ر یلوے ٹیشݨ
* فقیر ترکو منگریو ر یلوے ٹیشݨ
* ڈھورو نارو ر یلوے ٹیشݨ
* سادھر ہالٹ ر یلوے ٹیشݨ
* حسیصر ر یلوے ٹیشݨ
* سمراسار ہالٹ ر یلوے ٹیشݨ
* چھور ر یلوے ٹیشݨ
* نیا چھوڑ ر یلوے ٹیشݨ
* کھوکھراپار ر یلوے ٹیشݨ
* زیرو پوائنٹ ر یلوے ٹیشݨ

## سابقہ میٹر گیج ٹیشݨ

#### 1947 وچ میٹر گیج لائن تے مندرجہ ذیل ٹیشݨ ہن:

* حیدرآباد جنکشن ر یلوے ٹیشݨ
* میرانی ر یلوے ٹیشݨ
* راہوکی ر یلوے ٹیشݨ
* ٹنڈو جام ر یلوے ٹیشݨ
* تاج پور نصرپور روڈ ر یلوے ٹیشݨ
* ٹنڈو اللہ یار ر یلوے ٹیشݨ
* کامارو شریف ر یلوے ٹیشݨ
* سلطان آباد ر یلوے ٹیشݨ
* رتن آباد ر یلوے ٹیشݨ
* میرپور خاص ر یلوے ٹیشݨ
* جمراؤ جنکشن ر یلوے ٹیشݨ
* بلوچ آباد ر یلوے ٹیشݨ
* شادیپالی ر یلوے ٹیشݨ
* سائیں داد ر یلوے ٹیشݨ
* پتھورو جنکشن ر یلوے ٹیشݨ
* فقیر ترکو منگریو ر یلوے ٹیشݨ
* ڈھورو نارو ر یلوے ٹیشݨ
* حسیصر ر یلوے ٹیشݨ
* چھور ر یلوے ٹیشݨ
* نیا چھوڑ ر یلوے ٹیشݨ
* پرچے جی ویری ر یلوے ٹیشݨ
* جلو جو چنرو ر یلوے ٹیشݨ
* کھوکھراپار ر یلوے ٹیشݨ

## حوالہ
حیدرآباد-بدین برانچ لائن

حیدرآباد – بدین برانچ لائن پاکستان دیاں کئی برانچ لائیناں وچوں ہک ہے، جیہڑی پاکستان ریلویز دے ذریعے چلائی ویندی ہے تے این٘دی دیکھ بھال کیتی ویندی ہے۔ ایہ لائن کوٹری جنکشن ریلوے ٹیشݨ یا حیدرآباد جنکشن ریلوے ٹیشݨ توں شروع تھیندی ہے تے بدین ریلوے ٹیشݨ تے ختم تھیندی ہے۔ ایں ریلوے لائن دی کل لمبائی 109 کلومیٹر (68 میل) ہے۔ کوٹری جنکشن توں بدین تک 9 ریلوے ٹیشݨ ہن۔

## ٹیشݨ
ایں لائن تے مندرجہ ذیل ٹیشݨ ہن:

کوٹری جنکشن ریلوے ٹیشݨ

حیدرآباد جنکشن ریلوے ٹیشݨ

ذیل پاک ریلوے ٹیشݨ

کھاتر ریلوے ٹیشݨ

نورائی شریف  ریلوے ٹیشݨ(متروک)

ٹنڈو محمد خان ریلوے ٹیشݨ

مالتی ریلوے ٹیشݨ

پلہ ریلوے ٹیشݨ

تلہار ریلوے ٹیشݨ

بدین ریلوے ٹیشݨ

## حوالہ
روہڑی-چمن ریلوے لائن

روہڑی-چمن ریلوے لائن جیہڑی مرکزی لائن 3 (Main Line 3) یا مخفف ایم ایل-3 (ML-3) دے طور تے وی ڄاݨی ویندی ہے، پاکستان دیاں چار مرکزی لائیناں وچوں ہک ہے جیہڑی پاکستان ریلویز دے زیر انتظام ہے۔ ایہ روہڑی جنکشن ریلوے ٹیشݨ توں شروع تھیندی ہے تے چمن ریلوے ٹیشݨ تے ختم تھیندی ہے۔ ایں ریلوے لائن دی کل لمبائی 523 کلومیٹر (325 میل) ہے۔ روہڑی جنکشن ریلوے ٹیشݨ توں چمن ریلوے ٹیشݨ تک ایں تے 35 ریلوے ٹیشݨ واقع ہن۔

## ٹیشݨ

* روہڑی جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* سکھر جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* آرائیں روڈ ریلوے ٹیشݨ
* گوسڑجی ریلوے ٹیشݨ
* حبیب کوٹ جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* شکارپور ریلوے ٹیشݨ
* سلطان کوٹ ریلوے ٹیشݨ
* آباد ریلوے ٹیشݨ
* جیکب آباد جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* ڈیرہ اللہ یار ریلوے ٹیشݨ
* منگولی ریلوے ٹیشݨ
* ڈیرہ مراد جمالی ریلوے ٹیشݨ
* حجوانی ریلوے ٹیشݨ
* شوری ریلوے ٹیشݨ
* رامدانی ریلوے ٹیشݨ
* نٹال ریلوے ٹیشݨ
* وزیرانی ریلوے ٹیشݨ
* موگھاری ریلوے ٹیشݨ
* بختیار آباد ڈومکی ریلوے ٹیشݨ
* دمبولی ریلوے ٹیشݨ
* لنڈسے ریلوے ٹیشݨ
* دنگرا ریلوے ٹیشݨ
* مٹھری ریلوے ٹیشݨ
* پیراک ریلوے ٹیشݨ
* سبی ریلوے ٹیشݨ
* مشکاف ریلوے ٹیشݨ
* پھیرو کنری ریلوے ٹیشݨ
* بولان ریلوے ٹیشݨ
* پانیر ریلوے ٹیشݨ
* پیشی ریلوے ٹیشݨ
* آب گم ریلوے ٹیشݨ
* مچھ ریلوے ٹیشݨ
* ہیروک ریلوے ٹیشݨ
* دوزن ریلوے ٹیشݨ
* کول پور ریلوے ٹیشݨ
* سپیزنڈ جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* سر آب ریلوے ٹیشݨ
* کوئٹہ ریلوے ٹیشݨ
* شیخ ماندہ ریلوے ٹیشݨ
* بیلیلی ریلوے ٹیشݨ
* کچلاک ریلوے ٹیشݨ
* بوستان جنکشن ریلوے ٹیشݨ
* یارو ریلوے ٹیشݨ
* گلستان ریلوے ٹیشݨ
* قلعہ عبداللہ ریلوے ٹیشݨ
* شیلاباغ ریلوے ٹیشݨ
* چمن ریلوے ٹیشݨ

## حوالہ
دریائے گھگر

thumb|دریائے گھگر
دریائے گھگر پاکستان تے بھارت دا ہک دریا ہے جیہڑا زیادہ تر مون سون دے موسم وچ وہندا ہے۔

## حوالہ
دریائے ڈوری

دریائے ڈوریجیکوں دریائے لورا وی آکھیا ویندے، افغانستان تے پاکستان دا ہک دریا ہے۔ ایہ دریائے ارغنداب دا ہک معاون دریا تے دریائے ہرمند دا ذیلی معاون دریا ہے تے صوبہ قندھار، افغانستان وچ 320 کلومیٹر تے ول بلوچستان، پاکستان وچ وہندے۔

دریائے ڈوری کوئٹہ شہر دےابھے پاسے توں شروع تھیندے۔ اینکوں پاکستان وچ لورا آکھیا ویندے، افغانستان وچ داخل تھیوݨ دے بعد ایندا ناں کدھنائی ہے تے اسپن بلدک وچ اینکوں ڈوری آکھیا ویندے۔
دریائے شنگھو

thumb|دریائے شنگھو
دریائے شنگھو  سرو دریا دا ہک معاون دریا ہے تے لداخ دے علاقے وچ وہندے۔ دریائے شنگھو بھارت توں پاکستان وچ آزاد کشمیر دے مقام تے داخل تھیندے تے دراس ندی نال ملدے جیہڑا کارگل توں 5 کلومیٹر دے فاصلے تے ہے۔

دریائے شنگھو دا پاݨی لداخ وچ ٻئے دریاویں توں صاف ہے کیوں جو ایہ برف پگھلݨ نال تشکیل وچ آندے۔

## حوالہ
دریائے شیوک

دریائے شیوک ( موت دا دریا) لداخ، انڈیا توں نکلدے تے بلتستان دے ضلع گانچھے توں وہندے ہوئیں دریائے سندھ وچ ونڄ ݙہندے۔ ایندی لمبائی 550 کلومیٹر ہے۔ ایہ دریا سیاچن گلیشیر دے نال واقع ریمو گلیشیر توں نکلدے۔

## حوالہ
دریائے شگر

دریائے شگر  گلگت بلتستان، پاکستان وچہک دریا ہے۔ دریائے شگر دا پاݨی بلتورو گلیشیر تے بیافو گلیشیر دے پگھلݨ نال حاصل تھیندے۔ ایہ وادی شگر وچ وہندے۔

ایہ دریائے سندھ دا ہک معاون دریا ہے جیہڑا وادی سکردو وچ ایندے وچ شامل تھیندے۔

## حوالہ
دریائے ہسپر

دریائے ہسپر ہسپر گلیشیر، جیہرے پاکستان دے ابھے علاقیاں وچ سلسلہ کوہ قراقرم وچ 49 کلومیٹر لمبا گلیشیر ہے، دے پگھلݨ نال پاݨی حاصل کریندا ہے۔

دریائے ہسپر ابھے پچادھ  وچ وہندے ہوئے ہسپر، ہوپر تے نگر دے ڳاں توں ہُندا ہویا وادی ہنزہ وچ دریائے ہنزہ وچ شامل تھی ویندا ہے۔

## حوالہ
دریائے ہنزہ

thumb|دریائے ہنزہ
دریائے ہنزہ پاکستان دے شمالی علاقیاں ہنزہ تے نگر دا ہک اہم دریا ہے۔ زیادہ مٹی تے چٹانی ذرات دی آمیزش دی وجہ نال ایہ بہت مٹی جیاں ہوندا ہے۔ مختلف گلیشیر تے خنجراب تے کلک نالے ایندی بنیاد ہن۔ ولا ایندے وچ نلتر نالہ تے دریائے گلگت شامل تھیندن۔ آخر کار ایہ دریائے سندھ وچ شامل تھی ویندا ہے۔ شاہراہ ریشم ایں دریا دے نال نال چلدی ہے۔

## حوالہ
دریائے گلگت

thumb|دریائے گلگت
دریائے گلگت شمالی پاکستان دا ہک دریا ہے۔ گلگت دے پچھوں توں شروع تھیندا ہے تے شہر دے نال نال گزردا ہے۔ صاف پاݨی دی وجہ نال ایندے وچ ٹراؤٹ مچھی وی ہوندی ہے۔ دریائے ہنزہ نال ملݨ دے بعد ایہ دریائے سندھ وچ شامل تھی ویندا ہے۔

## حوالہ
دراس ندی

دراس ندی  بھارتی ریاست جموں و کشمیر دے لداخ خطے دے ضلع کارگل وچ ہک دریا ہے۔

## حوالہ
دریائے سرو

thumb
thumb|دریائے سرو
دریائے سرودریائے سندھ دا ہک معاون دریا ہے۔ دریا جموں و کشمیر، لداخ دے علاقہ کارگل وچ واقع ہے۔

## حوالہ
دریائے روپل

دریائے روپل شمالی پاکستان وچ روپل گلیشیر توں شروع تھیوݨ والی ہک برفانی ندی ہے۔ ایہ وادی روپل وچ نانگا پربت دے جنوب وچ وہندی ہے۔ ایندے بعد ایہ دریائے استور وچ شامل تھی ویندی ہے۔
دریائے باڑہ

دریائے باڑہ  (پشتو: سیند باړه) خیبر ایجنسی، خیبر پختونخوا، پاکستان دا ہک دریا ہے۔ دریائے باڑہ دی شروعات وادی تیراہ، تحصیل باڑہ، خیبر ایجنسی توں تھیندی ہے۔ ایہ دریائے کابل، جیہڑا ورسک ڈیم توں نکلدا ہے، وچ شامل تھیوݨ دے بعد پشاور وچ داخل تھیندا ہے۔ ایندے بعد شمال مشرقی سمت وچ ضلع نوشہرہ دے پاسےمڑ ویندا ہے۔

## حوالہ
دریائے پنجکوڑہ

thumb|دریائے پنجکوڑہ
دریائے پنجکورہ شمالی پاکستان دا ہک دریا ہے۔ دریا سلسلہ کوہ ہندوکش وچ لات دے مقام توں نکلدا ہے۔ ایہ دیر بالا تے ولا دیر زیریں توں وہندے ہوئیں چکدره، ضلع مالاکنڈ، خیبر پختونخوا دے نیڑے دریائے سوات وچ شامل تھی ویندا ہے۔ ایندے ناں دے کیتے فارسی توں ماخوذ ہے پنج یعنی پنج تے کورہ یعنی دریا۔

## علم الآثار
وادی تالاش چکدره توں 13 کلومیٹر (8.1 میل) ہک اہم بدھ مقام ہے۔ بدھ سٹوپا تے خانقاہیں جنہاں دی کھٹائی نئیں کیتی ڳئی، دیر دے اطراف سڑک دے ݙوہویں جانب موجود ہن۔

## حوالہ
دریائے استور

دریائے استور  دریائے سندھ دا ہک معاون دریا ہے جیہڑا وادی استور، گلگت بلتستان وچوں وہندا ہے۔ دریا درہ برزل دی مغربی ڈھلان توں شروع تھیندا ہے۔ دریائے استور دریائے گلگت نال متناسقات دے مقام تے ملدا ہے۔

## حوالہ
دریائے چترال

thumb
thumb
دریائے چترال جیکوں یشکن چترال کنٹر دریا وی آکھیا ویندا ہے، چترال دے دریاواں وچ سب توں وݙا دریا ہے۔ ایندے علاوہ دریائے تورکھو تے دریائے موڑکھو وی چترال دے وݙے دریاواں وچ شامل ہن۔ دریائے چترال کابل دے دریا نال مل کے دریائے کابل بݨ ویندا ہے۔

## حوالہ
دریائے جندی

دریائے جندی جیکوں کوٹ تے منظری بابا دے طور تے وی ڄاݨیا ویندا ہے، پاکستان دے شمالی علاقے مالاکنڈ، چارسدہ، خیبر پختونخوا توں شروع تھیوݨ آلا ہک دریا ہے۔سال دے شروع دے مہینیاں دے دوران دریائے جندی وچ ٻہوں ڳھٹ پاݨی ہوندا ہے، پر گرمیں دے مہینیاں وچ ایندے وچ کافی برساتی پاݨی ہوندا ہے۔

دریائے کابل تے دریائے جندی دے ارد گرد دے علاقیاں دا شمار خیبر پختونخوا دے سب توں زیادہ سیراب تھیوݨ آلے علاقیاں وچ کیتا ویندا ہے۔

## حوالہ
دریائے سوات

thumb|دریائے سوات
دریائے سوات پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا دا ہک دریا ہے۔ ایہ کوہ ہندوکش توں وادی کالام تے ضلع سوات دی طرف وہندا ہے تے ضلع لوئر دیر تے ضلع مالاکنڈ توں ہوندا ہویا وادی پشاور وچ چارسدہ دے مقام تے دریائے کابل وچ ونڄ ݙھاندے۔

## ناں
لفظ سوات سنسکرت دے ہک لفظ توں ہے جیندا مطلب ہے "صاف نیلا پاݨی"۔ قدیم یونانیاں دے نزدیک ایہ دریا سواٹوس Soastus دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہئی۔ چینی سیاح فاہیان سوات کوں سو۔ہو۔تو Su-ho-to آکھیا ہے۔

## رستہ
سوات دا منبع ہندوکش پہاڑیاں وچ ہے، جتھوں ایہ سال بھر پگھلݨ آلی برف دا پاݨی ڳھندا رہندا ہے۔ کوہستان دی اچی وادیاں وچ دریا دا آغاز کالام وچ اوشو تے دریائے گبرال دے سنگم توں تھیندا ہے۔ سنگم توں، دریائے سوات وادی کالام دی تنگ ڳھاٹیاں توں ہوندا ہویا مدین شہر تک وہندا ہے۔ اتھوں، وادی سوات دے زیریں علاقیاں دے میدانی علاقیاں توں چکدرہ تک 160 کلومیٹر تک دریا آہستہ نال گزردا ہے۔ وادی سوات دے انتہائی جنوبی سرے تے، دریا ہک تنگ ڳھاٹی وچ داخل تھیندا ہے تے وادی پشاور وچ داخل تھیوݨ توں پہلے قلنگی دے مقام تے دریائے پنجکوڑہ نال مل ویندا ہے۔ ایہ آخر کار چارسدہ دے نیڑے دریائے کابل وچ ختم تھی ویندا ہے۔

## اخراج
مانڈا وچ اوسطاً 280 کیوبک میٹر فی سیکنڈ ہے۔

## معاشی اثرات
دریائے سوات وادی دی معیشت وچ اہم کردار ادا کریندا ہے۔ سوات تے مالاکنڈ وادی دے نچلے حصے کوں نہریں دی ہک سلسلے نال سیراب کیتا ویندا ہے جیہڑا امان درہ ہیڈ ورکس دے ذریعے منظم تھیندا ہے، جیکوں انگریزیں نے 1903ء وچ بݨایا ہئی۔ سوات کینال ملاکنڈ درے دے تلوںبینٹن سرنگ دے ذریعے وہندی ہے، جیہڑی 1914ء وچ مکمل تھئی۔ درگئی دے تلوں، مانڈا ہیڈ ورکس، جیکوں انگریزیں نے 1921ء وچ بݨایا ہئی، چارسدہ تے صوابی ضلعیاں وچ متعدد چھوٹیاں نہریں فراہم کرݨ آلیاں نہریں دے علاوہ وادی پشاور وچ دریا پاݨی دے کنویں تے چشماں کوں وی ولا بھریندا ہے۔

## بجلی دی پیداوار
سوات دا پاݨی جبان ہائیڈرو پاور پلانٹ (1938ء وچ مکمل تھیا) تے درگئی ہائیڈرو پاور پلانٹ (1952ء وچ مکمل تھیا) وچ بجلی دی پیداوار دے کیتے استعمال کیتا ویندا ہے۔ مہمند ڈیم، دریائے سوات دے تلویں سرے تے، وادی پشاور وچ داخل تھیوݨ توں پہلے، 740 میگاواٹ دی پیداواری صلاحیت دا حامل ہے تے زیر تعمیر ہے۔ دریا دے کنارے تے مجوزہ ہائیڈرو پاور پراجیکٹس وچ اسرت کیدم ہائیڈرو پاور پلانٹ، گبرال ہائیڈرو پاور پلانٹ تے مٹیلٹن ہائیڈرو پاور پلانٹ شامل ہن۔

## حوالہ
دریائے کابل

thumb
دریائے کابل کوہ ہندو کش توں نکل کے افغانستان توں پاکستان وچ داخل تھیوݨ آلا 700 کلومیٹر لمبا دریا ہے،  تے افغانستان وچ ترائے  ڈیم موجود ہن: ناگلو، سروبی تے دارونتا۔ افغانستان وچ دریائے کابل تے سٹھ دی ݙہاکےوچ بݨائے ڳئے ڈیم ہن۔ پاکستان تے افغانستان دے درمیان ست دریا مشترک ہن۔ 600 قبل مسیح وچ، گندھارا تہذیب دے دور وچ ویدک سنسکرت وچ لکھی ڳئی کتاب وچ پنج وݙے دریاواں دا ذکر ہے تے دریائے کابل جیہڑا دریائے سندھ وچ اٹک دے مقام تے شامل تھیندا ہے۔

## حوالہ
دریائے ہرو

thumb|دریائے ہرو
دریائے ہرو ہک دریا دا ناں ہے جیہڑا خیبر پختونخوا ضلع ایبٹ آباد توں نکل کے مختلف حصیاں وچ وہندا ہے تے ولا پنجاب وچ داخل تھی ویندا ہے۔

مشہور خانپور بند ایں دریا تے خانپور، ضلع ہری پور وچ تعمیر کیتا ڳیا ہے۔

ایندے چار وݙے معاون ایہ ہن:

* لورا ہرو
* ستورا ہرو
* نیلان
* کنداد

دریا غازی بروتھا بند دے نیڑے دریائے سندھ وچ شامل تھی ویندا ہے۔ ایندا پراݨا ناں ارجیکیا ہے۔ نندنہ نالہ ایندے وچ اٹک دے نیڑے شامل تھیندا ہے۔

## حوالہ
لنگ نالہ

وستی سوڑ تے نڑھ تحصیل کہوٹہ دے علاقیاں دے پنج نالے لنگ جھیل تحصیل کہوٹہ دے مقام تے آ کے ملدن جیہڑے ہک وݙے نالے وچ تبدیل تھی ویندن، اینکوں لنگ نالہ یا دریائے لنگ آکھیا ویندا ہے۔ ایہ نالہ اڳوں ونڄ کے نڑیل، کہوٹہ شہر، لونا تے کاک پل توں ہوندا ہویا سواں دے مقام تے دریائے سواں وچ ونڄ ݙھاندے تے ولاکالا باغ دے مقام تے دریائے سندھ نال ونڄ  ملدا ہے۔

## حوالہ
دریائے سواں

thumb|دریائے سواں
دریائے سواں پوٹھوہار پاکستان دا ہک اہم دریا ہے۔ ایہ مری دی پہاڑیاں توں شروع تھیندا ہے ولا اسلام آباد، راولپنڈی، چکوال اٹک تے میانوالی دے ضلعیاں توں ہوندا ہویا کالا باغ دے مقام تے دریائے سندھ وچ  ونڄ ݙھاندے۔ ایندی لمبائی 250 کلومیٹر ہے۔

## حوالہ