وَٹہ سٹّہ

ساݙے وسیب اِچ وٹّے سٹّے دا رواج عام طور تے پاتا ویندے ۔ وٹہ تے رشتہ کرݨ ویلے گھوٹ ، کنوار دی عمریں دے فرق دا خیال ٻہوں گھٹ رکھیا ویندے ۔ کݙاہیں نِکی چھوہِر دا رشتہ وݙی عمر دے جوان نال کر ݙتا ویندے تے کتھائیں جوان سواݨی دا رشتہ نِکی عمر دے چھوہر نال کیتا ویندے ۔ اَتے کتھائیں ایں رواج دے ناں تے ٻڈھڑے بندے دی شادی اَلُوہ چھوہِر نال کر ݙتی ویندی ہے ۔ ایں رواج اِچ اکثر ݙٹھا ویندے جو کہیں سواݨی دے ساہورے اوندے نال جیڑھا سلوک کریندن ، اوں سلوک دا حقدار اوندے وَٹے آلی سواݨی کوں سمجھا ویندے ۔ کئی کئی تاں اینکوں اپݨے خاندان دی عزت دا مسئلہ بݨا گِھندن تے ایندی پاروں خون خرابے تئیں معاملہ اَپڑ ویندے ۔ جیکر ہِک جوڑی دی نہ بݨ سڳے تے معاملہ طلاق تئیں آ ونجٖے تاں ݙوجھے پاسوں وی ایہو توقع رکھی ویندی ہے تے نال نال مطالبہ کیتا ویندے جو اُنہاں نال وی ایہو تھیوݨاں چاہیدے۔

خدا بخش دے دھی پُتر جوان تھی ڳئے تاں ہِک ݙینہ اوندی سواݨی اونکوں آکھیا ، جیویں شالا دھی ساݙی ٻوتھا ساری تھی ڳئی اے ’’دھیاں پرائیاں ہوندیاں ہِن‘‘۔

اے بار ساݙے اُتوں لہہ ونجٖے تاں سوکھے تھی ویسوں ۔خدا بخش آکھیا !

بختاں آلی ساݙے دھی پُتر ݙوہیں جوان تھی ڳئین ۔ اُݙوں میݙی حاتاں بھیݨ تے تیݙے بھرا اللہ ݙتہ دے ٻال وی جوان ہِن ۔ میں آہداں اُنہاں نال رَل مِل پوندے ہَیں ، گھراں دے جوڑ ہِن۔

خدا بخش دی سواݨی ولدا ݙتا اے تاں گھر دی ڳالھ ہے تیݙے بھنڑینجا بھنڑینجی تھی ڳئے اَتے میݙے بھتریجا ، بھتریجی صلاح تاں تیݙی ٻہوں چنگی اے ۔ پر اساں آپت اِچ تاں ڳݨی مُنجی ٻیٹھے ہَیں ۔ اللہ ݙتے بھرا ہوریں نال تاں رشتے دی ڳالھ چھیڑ پہلے جو اُنہاں دی کیا صلاح اے۔

خدا بخش آکھیا چنگے کم اِچ دیر کہیں۔ خیر نال سویلے ونجٖ تے رشتے دی ڳالھ ٹُریندے ہَیں ۔ باقی حاتاں بھیݨ ہوریں کوں ایں رشتے نال کیہاں اعتراض تھی سڳدے ۔ ساریاں توں چنگا رشتہ تاں او ڳݨیا ویندے جیڑھا اپݨے خاندان اِچ کیتا ونجٖے ۔ اصل رشتے تاں مسات ، مُلیر ، پھپھیر دے ہوندن ، نسل تاں خالص راہسی ۔تے ہک ݙوجھے دے ݙٹھے بھالے ہَیں ۔ آپت اِچ کوئی جھیڑا لُجھ تھی پیا تاں گھر دی ڳالھ گھر اِچ ہوسی۔ ٻاہرھلے لوکیں کوں رُس منیویں دی خبر اِی کائنا تھیسی ۔ ایں تُوں چنگا گھر کیڑھا تھی سڳدے ۔ ایہو ڳالھ کریندے ، چھڑیندے ݙوہیں سُم ڳئے۔

سویل تھئی تاں سواݨی مرد رشتہ منگݨ کیتے حاتاں دے گھر پُجٖ ڳئے ۔ حال حویلہ ، ݙکھ سُکھ دی ونڈ تے خدا بخش تے اوندی سواݨی ٻالیں دے رشتے وٹہ سٹہ تے کرݨ دی ڳالھ ٹوری۔خدا بخش آکھیا حاتاں بھیݨ تے بھایا اللہ ݙتہ ’’لسی آلے ٻوہے اَتے دھی آلے ٻوہے تے ہر کوئی ٹُر آندے‘‘۔تُساں نسیم بھنڑینجی آلا بازو ساݙے پُتر شبُو کیتے ݙیو چا اَتے کرم مائی دھی آلا ساکھ تساں اللہ بخش بھنڑینجے کیتے رکھو لئو۔

اڳوں اُنہاں سواݨی مرد ݙوجھی کوئی ڳالھ ایں نہ کیتی اَکھیونے ’’تہاݙی صلاح سِر اَکھیں تے‘‘ ساکوں تہاݙی اے صلاح منظور اے ۔ پر اسّاں نسیم دے ݙاج اَتے شادی دے خرچیاں کیتے کوئی پٹی ٻدھݨی ہے ۔ آخر دھی ، پُتر کو اینویں خالی ہتھیں تاں نئیں پرناوݨاں ، کوئی مُندری چھلا ، ݙیپ ݙاݨ ݙیوݨا تاں اے۔خدا بخش آکھیا میاں شادی دا ݙینہ ݙیہاڑا ڳݨ مُنج گھندے ہَیں ،نالے دُعا خیر دی آکھوں چا ۔ ڳالھ پکی تھی ویسی ۔ دُعا خیر اَکھیج ڳئی ۔

خدا بخش آکھیا زیادہ ݙاج ݙیوݨ دی لوڑ کائنی ، گھر دی ڳالھ اے سادہ کم رکھیندے ہَیں ، ٻس جتنا جلدی تھی سڳے اپݨے فرض اُٹھائوں ۔ چلو ݙینہ ݙیہاڑا شادی دا رکھݨ کیتے ڳنڈھیں آلی ݙیہاڑ آ ڳئی ۔ برادری دے سوڑے سکے کٹھے تھی ڳئے ، خیر نال شادی دیاں ڳنڈھیں ٻدھیج ڳیاں ۔ ݙیہاڑے مُکدے ڳئے تے شادی دی تریخ وی آ ڳئی ، ݙوہیں کنواریں تے ݙوہیں گھوٹ واجٖیں گاجیں تے خُشیاں نال پرنیج ڳئے۔

شادی کوں اَجٖاں مہینہ نہ لنگھیا تے ݙوہیں گھراں وچ نِت دی کُر کُر شروع تھی ڳئی ۔ ہکے ٻئے ݙیہاڑے تماشہ لڳیا رہندا ۔ سیاݨے سچ آہدن:

’’وٹے سٹّے دی کُڑمائی گنجی ڳئی ، تے کاݨی آئی‘‘۔

کہیں ویلے کرم مائی رُسی بیٹھی ہووے تاں نسیم رُس ونجٖے ، اگر نسیم رُسے تاں کرم مائی کوں اوندے گھر دے رُسا گھنݨ۔ڳڑ ڳتھلی اِچ کُٹیندا ریہا ، کئی ݙیہاڑے جھیڑے دا مُنڈھ تاں کہیں نہ سُݨیا پر دھاڑ دھاڑ حق ہمسایہ سُݨی رکھدا ہئی۔

جھیڑا جوں جوں ودھدا ڳیا تے ڳالھ طلاقاں تے اَپڑ ڳئی ۔ وَل حق ہمسائیاں اِچ ایں ڳالھ دیاں مقالاں تھیوݨ پئے ڳیاں تاں جھیڑے دے مُنڈھ پاند دا علم تھیا ، جو شبو تاں نسیم نال شادی کرݨا اِی نہ چاہندا ہئی ۔ اَتے وٹے سٹے دے رواج اِچ اوندی شادی نسیم مائی نال کیتی ڳئی ۔ اَتے نسیم مائی تے شبُو دے جھیڑے دی وجہ تُوں اللہ بخش اپݨی بھیݨ دا بدلہ گھنݨ پاروں کرم مائی کوں کُٹیندے مریندے ۔سیاݨے سچ آکھ ڳن :

’’وٹہ ، سٹہ ہِک سِر مِٹی ، ہِک سِر گھٹا‘‘۔

کرم مائی اپݨے گھر ونجٖ رُس ٻیٹھی اَتے نسیم اپݨے گھر اپݨے مقدراں کوں رووݨ پئے ڳئی۔اَخیر اُنہاں دے خاندان دے ہِک بزرگ واحد بخش جھیڑے آلی ڳالھ سُݨی تاں اوں ݙوہیں سیݨاں ، خدا بخش اَتے اللہ ݙتے کوں سݙوایا ، اَتے اَکھیوسی یار کل دے ݙیہاڑے تُسا ںجیڑھے شادیاں کیتن ، کیݙیاں خُشیاں ہَن ۔

یار کوئی چنگی سوچو!

تہاݙے اِچ اے نئیں ٹھاندی جو اَڄ ٻالیں دیاں طلاقاں تھیون ، ایندے نال تاں ساݙے خاندان دا نک نموز جِھکا تھیسی۔نالے طلاقاں تھیون تاں رب دا عرش وی ہَل پوندے ۔ تساں خدا دے غضب توں وی نئیں ݙردے۔

کل دی ݙیہاڑ اے اَجٖاں تاں تہاݙے دھیاں پُتراں دے ہتھیں ،پیریں دی میندھی نئیں لتھی تے ڳالھ طلاقاں تئیں اَپڑ ڳئی اے۔ ݙوہیں تھوک اپݨے ٻالیں کوں سمجھائو۔

خدا بخش آکھیا : واحد بخش بھرا ساݙے سِر توں پاݨی تار ہے ۔ سچ ݙسائوں تاں ’’اَڳوں چائوں تاں آپ ننگے ، پِچھوں چائوں تاں آپ ننگے‘‘۔ اَساں رشتے کرتے ہُݨ ݙاڈھے پچھتاندے بیٹھے ہَیں۔ اساں رشتے ایں پاروں کیتے ہَن جو بھیݨیں بھرا ڳنڈھیج ویسوں پر ساکوں کیا پتہ ہئی جو بھیݨ بھرا جیڑھے ہِک ݙوجھے نال پیار دا اَلا کھڑوندے ہاسے او وی مُک ویسی۔

واحد بخش آکھیا رشتے تاں پیار ، اخلاق نال پلدِن ۔ اگر اساں اپݨے غلط رواجاں اَتے اپݨی اَنا ، وچ آ کراہیں اپݨے دھیاں پُتراں دی شادیاں اُنہاں دی مرضی توں بغیر کریسوں تاں ساݙا ایویں بعد اِچ چُڑھݨ اِچ حصہ ہوسی۔

اِسلام وی ایں ڳالھ دی موکل نئیں ݙیندا جو ٻالیں دی شادی دا فیصلہ اُنہاں دی مرضی دے خلاف کیتا ونجٖے ۔ اپݨے ٻالیں دی شادی کرݨ ویلے اگر دھیاں پُتراں دی مرضی کوں اپݨی مرضی اِچ شامل کر گھدا ونجٖے تاں اُنہاں دی خُشی ݙیکھ تے ساݙا ہاں وی ٹھرسی ۔واحد بخش آکھیا جیڑھا کجھ تھیوݨاں ہئی تھی ڳیا ہُݨ واہݨی اَݨ واہݨی نہ چڑھو، ہمیشہ گھر وسدے چنگے ہوندِن۔

واحدبخش دا مُنہ رکھیندے ہوئیں ݙوہیں ٹٻر ہِک واری تاں منیج ڳئے پر کجھ ݙیہاڑیاں توں بعد ہمیشہ آلی کار وَل جھیڑے جھٹے شروع تھی ڳئے ۔ ݙوہیں ٹٻر خون دے رشتیاں کوں بُھل تے ہِک ݙوجھے دے دشمن بݨ ڳئے ۔ اَخیر طلاقاں تھی ڳیاں ۔ ݙوہیں گھر اُجٖڑ ڳئے۔

سیاݨے سچ آکھ ڳن:

’’وٹّے تے پرنا ، اَتے ولدی گھر ٻلہا‘‘۔

## '''حوالہ'''
کتاب: گھاݨی وات، مصنف: مہر مشتاق احمد ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2020ء