شال

### لکھت: شیما سیال
ٹرین کہیں پل اتوں لنگھدی پئی ہئی ہوں تے صوتی تاثر دے فرق کوں محسوس کر تے ڳونہیاں اُتوں سر چاتا، اتے ڈٻے دے ماحول دے اُبھ گس توں گھیرا تے شیشے آلی کھڑکی کھول ݙتی پل دے تلواں دا پاݨی کھڑا ہا یا واہندا پیا ہا رات دے انداھرے وچ اوکوں اندازہ نہ تھی سڳیا۔ سامݨے دی سیٹ تے اُنوندی بچپݨ دی سنگتاݨی کھرکی نال سر ٹیکی ٻیٹھیں ٻیٹھیں اتنی ہری نندر سُم پئی ہئی جو اوندے تکھے تکھے چھوٹے جیؑے نک وچوں نکے نکے خراٹیاں دی ٓواز ٓندی پئی ہئی۔ سردی دی شدت نال رتی رتی نک کوں پکڑ کے ہوں نے ٻہوں پیار نال اونوکوں اُٹھایا۔ اُٹھی وی پئے بھاڳ بھری ہک تاں تیݙے خراتیاں نیں عاجز کر مارے۔۔ توباں جوانی اچ ایجھی بد ذوقی۔۔۔ اے تاں ٻڈھڑے لٹھیاں دا مشغلہ ہے ۔پتہ نہیں لڳدا، اوݙوں پاسہ پرتا تے ڳالھ کر گھندن ایݙوں ول خر خر دا سلسلہ شروع تھی ویندے۔

سمݨ نیوی ݙتا بد تمیز سختی ٻالی رکھی ہئی ساری رات میݙے نک دی ، سمدی آن ذری تے ول ساہ گھٹ گھندی کہیں بلا ہئی۔ او سنگتاݨی اٻاسی گھن تے سدھی تھی ٻیٹھی۔

تیݙے سارے چہرے تے ایں چمکݨے لونگ دی قید اچ آیا ہویا اے ہک نک ای تاں سوہݨا ہے کجھ باقی تاں سارے نقش تیݙے ایویں لڳدے اللہ سئیں نے ٹھیکے تے بݨواݨ۔ او کھل تے ٻولی۔ اچھا بکواس نہ کرتھرماس وچ کئی چاہ ہووی تاں ݙے جلدی کر توباں سردی ہے کہ بس پھپھڑی کمبدی پئی ہے اتوں کھڑکی وی کھولی ٻیتھی ہے سنگتاݨی کھڑکی دا شیشہ بند کریندیں ہوئیں ٻولی۔ واقعی ٻہوں شدت ہے موسم وچ اساݙے علاقے وچ سردی وی ترٹ تے پوندی ہے، تے گرمی وی ایویں۔ اساں تاں کئی موسمیں دی شدت وچ آ ڳیوں۔ او نیں کپ اچ چاہ پا تے سنگتاݨی کوں ݙیندیں ہوئیں آکھیا تیݙے کول وی تاں مائی زور ڈھیر ہے۔ کہیں تکلیف ہاوی ایں موسم وچ گھر آوݨ دی۔ نال میکوں وی گھیلی پیا، ایہہ چھیٹیاں میݙے کول نہ نبھ سڳدیاں ہانیں؟ سنگتاݨی نے آکھیا۔ کائینا نبھ سڳدیاں ہن۔ ڄمݨ ویلھے تاں کئی فکر کائینا ہا۔ ہݨ ٹر ونڄݨ والیاں دیاں قبراں ٻہݨ نہیں ݙیندیاں۔ ہر حال وچ آوݨا پوندے۔ تیکوںکیا پتہ اے قبراں کتنی غیر معمولی حیثیت رکھدین میݙے کیتے۔ا ے آکھدیں ہوئیں اوندی آواز سنگھ وچ پھس ڳئی۔ اتے ول او کہیں سوچ اچ چلی ڳئی۔ ول کیڑھے مراقبے اچ غرق تھی، خدادا ناں من اتے ٹرین اچ تاں اے کم نہ کر۔ سنگتاݨی نے آکھیا۔

سوچیندی پئی آں بچپن کتنا چنڳا ہا۔ گیلری دے روشن دانیں وچ چیڑیاں دے ٓلھڑیں وچوں انڈے چا چا تے بھنݨ ، ڳدیاں دے گھر بݨا تے کھیݙ کنی کرݨ، پاݨی دے بھرے ݙولے وچ جھنجݨ دی جھڳ کدھ تے چڑواٹھی دی ݙوانگھی جھیلݨی نال ولوڑا ولوڑݨ کتنا یادگار زمانہ ہا، یاد ہی

ہا، اے وی یاد ہے سنگتاݨی ٻولی۔ ولوڑے دے نال نال ہک گیت وی تاں ڳاندے ہاسے۔

گھٻ گھٻ مٹی اے 

لسی تیݙی کھٹی اے

سونے دا نہیلا

مکھݨ تیݙا پیلا

اتے ہݨ سب کچھ خواب تھی ڳئے۔ او ٹھڈا ساہ بھرتے ٻولی۔ کیوں خواب تھی ڳئے ۔ تیݙے کول اے سب کچھ ہݨ وی ہے؟ ہے میݙے کول، کیوں نہیں، سونے دانہیلا وی ہے پر میݙی مٹوری وچ مکھݨ کائینی۔۔۔۔ میں پاݨی اچ جھیلݨاں پئی مریندی آں۔۔۔۔ اواد اس تھی کے ٻولی۔ ایس دوران ٹرین ہک اسٹیشن تے رکی، تے ول ٹر پئی ہئی۔ چلدی ٹرین اچ اسٹیشن دے سرے تے ہک آدمی بھحٖ تے چڑھ آیا ہا۔

بھحٖ دھرک تے کم کرݨ آلے وی کامیاب تھیندن، سنجیندہ بی بی ذراݙس ہاں تیݙا فلاسفری دا مضمون ایں بارے کیا آکھدے۔۔۔ سنگتاݨی نیں اوندی اداسی کوں ݙیکھ تے ڳالھ بدلݨ دی کوشش کیتی ہئی۔ میݙا مضمون آکھدے جیڑھا شخص میانہ روی دی نہر توں اپݨا پیالہ بھر یار کھدے او سمندر دی بھحٖ دھرک کوں وی اپݨے پیالے اچ بند کر سڳدے۔ اونویں کامیابی وچ اصلی چیز تاں نیت ہوندی ہے۔ 

ہوں اوں سنگتاݨی دی ڳالھ دا جواب ݙتا۔

اے چنڳی زبردستی اے نیت دی جو نہر تے سمندر کوں ہک کرݙیندی اے۔ تیݙیاں ڳالھیں میݙیاں کناں دے ادھلے دے اتوں لنگھ ویندین۔

تیݙا ادھلا علاقہ تاں بھوں نال بھریا ہویا۔۔۔ میݙیاں ڳالھیں کیا سمجھ سڳدے اوں نیں جواب ݙے تے اوں شخص دو ݙٹھا،جیڑھا چلدی ٹرین تے چڑھ آیا اتے ڈٻے دے دروازے کول کھڑ ا تھر تھر کنبدا پیا ہا۔ ایں موسم وچ او صرف مٹیالے رنگ دی شلوار قمیض وچ ملبوس ہا۔ سرو ں ننگا ہا تے ہتھ وچ تھیلا ہس شکل و صورت توں سلجھیا ہویا نوجوان لڳدا ہا پرحالات دے ولیکے اوندی کنمبݨیں توں ظاہر ہن۔او سوچݨ لڳی نصیبیں دے اڳوں انسانی سوچاں کتنیاں گر ڳن۔ کوئی نیلامی اچ ٹنگیا کھڑے۔تے کوئی موسماں دی شدت اڳوں اݙیا کھڑے۔

اے انساں اخر کیڑھی پھانسی وچ پھاتا کھڑے جو کہیں صورت نجات کینی، زندگی دی کتنی غیر مساوی تقسیم اے اساݙی دنیا وچ سوچیندے سوچیندے ہوں نیں ول اونکوں غور نال ݙٹھا، ہݨ اوندی سیت دے نال آ کھڑا تھیا، ہوں نے اوں نوجوان سے جثے کوں کنبدا ہویا ݙٹھا، اتے ہوندی بیچارگی کوں اتنی قریب توں محسوس کر تے ممتا بھر ی آواز وچ ٻولی۔

توں۔۔۔ توں کون ہیں؟

پر ڳاݙی دے شور وچ اوندی آواز جوان تک نہ پڄ سڳی،ہوں نے مخاظب کرݨ کیتے اوندی  قمیض دے پچھلے دامن دا کونا پکڑ تے ہولے نال چھکیا۔ اتے ول ٻولی۔

توں کون ہیں؟

اوں شخص نے چونک تے پچھاں تے  ݙٹھیا، تے، تے سوال سݨ کے ٻولیا۔میں کون ہاں، ٻہوں عجب سوال ہے خاتون، ایندا جواب تاں شاید تہاݙے کول وی نہ ہوسی۔ مسافر ہاں؟ ٻیا کون ہاں؟ سنگتاݨی بیزاری نال ٻولی مسافر تا ں اساں سارے لوک ہیں، ڳالہی اوں نیں سنگتاݨی کوں جواب ݙتا اتے ول اوں شخص کوں سوالیہ نظراں نال ݙٹھا۔

میں اڳلے اسٹیشن تے لہہ ویساں خاتون دراصل جاہ کتھائیں نی ملی اندروں سبھے دروازے بند ہن مجبورا ایہوں دروازہ کھلا ݙیکھ تے چڑھ آیاں، او پرتے کھسک تے ٻولیا۔

ناں ساکوں کوئی اعتراض کائنی بند دروازے دراصل اساݙی تہذیب دا ہک حصہ ہن، چنڳا تھیا توں چڑھ تاں اڳیوں، اتے ہاں اے گھن اے شال ولھیٹ گھن توں سردی کنوں کبندا پئیں، ہوں نے اپݨے اتوں دی شال لہا تے اوکوں ݙیوݨ لڳی اے اے کیا؟  نئیں نئیں۔

مہربانی اوں اچانک ایں پیشکش تے وٻل پیا گھن گھن پکڑ تیکوں اندازہ کائینی تیݙا اوں اپݨا فر والا کوٹ اپݨے مونڈھیاں تے سٹ تے ول ٻولی،۔ بالکل کائیناں خاتون! میکوں کہیں دی ہمدردی دی ضرورت کائینی او سختی نال ٻولیا۔

ہمدردی تے پیشکش وچ ٻہوں فرق ہے ہک چیز دی میکوں لوڑ کینی تیکوں ہے تاں کوئی عیب کینی گھن گھنݨ وچ ہوندی ڳالھ دے وزن کوں محسوس کر ے کے اوکوں ڳالھ بݨاوݨی پئے ڳئی، گھن پکڑ ہوندی! اوندی مردانگی دی آکڑ ݙیکھ کہ اوں نے وی اپݨی آواز وچ حکم پیدا کیتا اتے ول نوجوان نے تحکمانہ لہجہ دے لوچ کوں محسوس کر تے اٹومیٹک انداز وچ شال پکڑ ڳھدی۔                     میںاے شال واپس کرݨ آساں خاتون! ضرور آساں! اوں اوندے پیراں وچ رکھے وݙے سارے آہنی صندوق تے لکھے ہوئے ہاوس نمبر تے شہر کوں غور نال ݙیکھ تے  ٻولیا اتے شال ولھیٹ تے اڳلے اسٹیشن تے لہہ ڳیا۔ سنگتاݨی صورتحال توں پریشان تھئی ٻیٹھی ہئی ودھدا پئے بیچارا۔۔۔  ہݨ واپس کرݨ وی آسی۔۔۔ تیکوں پتا وی ہی سخاوت بی بی اپݨے سر توں شال لہا تے کہیں نوجوان کوں ݙے ݙیوݨ کتنا ناجائز کم اے۔ کہیں دی ضرورت پوری کرݨ جیکر ناجائز ہے تاں ہووے پئی۔۔۔ میݙی اے چیز معمولی ہے،، اوں جواب ݙتا۔

ݙیکھساں نہ واپس کرݨ آیا کیوں اے تیݙی ڳالھ غیر معمولی بݨردی ہے، ہک مسافراں وچ سخاوتاں چلیندی ہیں باقی میکوں گھاہ وی نال چریندی اے چنڳی ٹھکری ہیں میکوں، سنگتاݨی کوں کاوڑ آئی پئی ہئی۔ اتے اوں خالی الذہن تھئی کجھ نہ پئی سݨدی ہئی۔اے تاں کینی جو انساں پل بنڑا سڳدے تے پل واہݨ والے پاݨی کوں وی واپس ولا سڳدے۔

اوں ہک مدت دے بعد وی ماضی دے اوں ہک لحظے دی حدود وچ مقیم ہئی جیڑھی ناں تاں نا پ وچ آ سڳدی ہئی اتے نہ ای تقسیم تھی کے ٹکڑے ٹکڑے تھی سڳدی ہئی۔ کوئی کہیں دی ڳول وچ جھکی جھوݨ سٹی ودے اتے کئی کہیں کوں ڳول تے ونڄا ٻہندے۔ سب کجھ ونڄا ٻہندے، اوں ہک مسافر دی تصویر بݨیدیں ہوئے سوچیندی ٻیٹھی ہئی۔

اوں قسم دیاں درجناں تصویراں اوندے کمرے وچ بݨیاں کھڑیاں ہن۔

میڈم! ٻاہر کوئی شخص ہے ملݨ چاہندے،ملازم نے کمرے وچ آ کے اطلاع کیتی کون اے ایجھے کہر دے پالے وچ رات ویلے۔ رات تاں کینی سنویں سنجھ ہے میڈم پر میکوں تاں احٖ تئیں ایجھے ویلے کوئی ملݨ کینی آیا سنویں سنجھ ہووے یا رات۔۔! او آہدے میڈم، میں ہک مسافر ہاں میں ہک شال واپس کرݨی ہے۔۔گھر لبھیندے لبھیندے شام تھی ڳئی ہے۔تساں مل گھنو تاں ٹھیک ہے او اہدے میکوں واپس ونڄݨے۔ اوہ گھن آوس ٻے ویلے پر ول وی ویلے تے آئے میں وی کم مکائی ٻیٹھی ہاں ہوں نے اپݨے لاغر جسم وچ سنڄاپو کنبمݨیں محسوس کیتی اتے اپݨے سر تے گھنڈرہ چاندی کوں شال نال کڄ تے کھڑی تھیندی ہوئی ٻولی ہوکوں جلدی نال اندر بھیجحٖ ݙے۔ احٖ موسم ٻہوں خراب ہے اتے ول ہک لحظے بعد اوندے سامݨے اوہو یوسف کھڑ ہا جیڑھا اڄ توں کئی وریہاں پہلے مسافری وچ ملیا ہا۔ پر او تاں انویں نویں نویں جوانی دیاں پوڑیاں چڑھی کھڑا ہا تے اے وقت دیاں جھڑیاں وچ جکڑیڄ ڳئی ہئی او ٻہوں کجھ سمجھ تے وی نہ کجھ نہ سمجھی اتے ٻولی۔وقت گرمی سردی دیاں درسالاں ٹپ ڳے ہݨ کیا ضرورت ہئی شال واپس کرݨ دی۔

مردیں ویلے میݙے والد دی وصیت ہئی جیڑھی پوری کرݨی ہئی اوں ٻال نے جواب ݙتا،

تاں آخر او مسافر تھی ای ڳیا او ہولے نال ٻولی اتے جلدی نال کرسی تے ٻہہ ڳئی۔۔۔ 

ٻال چپ کرڳیا اتے ول او ٻولی۔

ہوں وݙی جرت نال آکھیا ہا جو میں آساں اتے میں ہوندا انتظار کیتا۔ میں اے سوچیا جو میں انتظار نہ کیتم تاں متاں او گلہ آن ݙیووے لیکن ہوں اے سوچیا جو میں اپݨی شام کوں سویر وچ بدل نمی سڳیا۔ تاں کیوں اپݨی شراب وچ زہر ملاواں۔ بعض ویلے انسان اپݨے وقوف وچ رہ تے وی ایجھا عمل کریندے جیندا ردعمل ہوکوں کݙاہیں حاصل نئیں تھیندا۔ خیر اے میݙا ذاتی معاملہ ہے او سیاݨا آپݨا آپ سنڄݨیاںڳیاجیکر میں وی ترکڑی دے دھڑے دا حساب رکھاں ہا، تاں پتر احٖ ایں حویلی وچ وی تیݙی عمر دے چہرے ہسدے ہوون ہا۔ پر میکوں تسلی اے جو زندگی کوں زندگی کر تے گزاریم کہیں کولوں گلہ کینی آیا۔ اے آکھدئیں ہوئیں نزدیکی میز دی دراز وچوں کجھ کاغذات کڈھ تے میز اتے رکھیونس تے ٻولی جیڑھی تاریخ کوں او میکوں پہلی واری تے آخری دفعہ ملیا ہا۔۔ 

  سوچیا ہم او آسی تاں ہوں ویلے تک شال واپس نہ گھنساں جیڑھلے تئیں او اے کاغذات اپݨے ہتھ وچ نہ گھن گھنسی اتے ایویں اساں ہک ٻے کوں کجھ ݙے تے کجھ گھنسو پر ساری عمر ایویں سوچیندیں ای گذر ڳئی۔۔ ہݨ اے کاغذات قانونی طور تے تیݙی ملکیت وچ آندن، میݙے بعد وی تساں وچوں کوئی آووے ہا، تاں میݙا وکیل اے امانت تساں تئیں ںپہنچاوے ہا۔ انہاں دی مالیت وچ گزشتہ سالاں توں اضافہ تھیندا رہ ڳے۔ ہݨ توں اپݨی اے امانت چا گھن ایندے وچ اتنی مالیت محفوظ ہے جو توں اپْے بھیݨیں بھراویں کیتے ساری زندگی دیاں خوشیاں سٹاک کر سڳدیں۔

احٖ دے دور وچ خوشیاں از خود کینی ملدیاں خرید کیتیاں ویندن۔ توں وی پتر اپݨے والد دی ڳلی وچوں ٻاہر نکل ٻاہر دی دنیا ٻہوں ہے ایندیاں ساریاں وݙائیاں  سمیٹ گھن۔۔ ہک  ڳالھ اے جو ہو ں مٹی دی ڈھڑی کوں سفید پتھراں نال تعمیر کریں۔۔ سینے دی جاہ کچی رکھیں تے اوندے وچ پھلاں دی بہار کݙائیں نہ مکݨ ݙیویں تاں جو اوندی روح کوں پتا چلے جو زندگی کوں بندگی دی کتنی لوڑ ہوندی اے۔ اتے دعائیں دے حافظے پھلاں آلی کار کتنے معصوم، کتنے پاک ہوندن۔ اتے روح جیڑھی غیر فانی اے ہونکوں پتا چلسی جو میں اوندی وصیت دا حق کیویں ادا کیتے۔ ہوں نئیں اے آکھ تے ہک ٹھڈا ساہ بھریا، تے ڳال کوں ویلیاہویا ݙیکھ کے اوندے مونڈھیاں اتے ہتھ رکھ تے ٻولی۔

حیران تھیوݨ دی ضرورت کائنی ٻچہ اپݨے حق کولوں پوراپورا فائدہ حاصل کر، اپݨی ملکیت سانبھ کراہیں ویلے نال گھر پہنچ، اے آکھ تے او کمرے توں ٻاہرونڄݨ کیتے اڳاں ودھی تے ول رک تے ٻولی۔ میݙی ہک درخواست ہے ٻچہ! زندگی دے کہیں سفر وچ جیکوں ٹکریں اوندی سنبھال ضرور رکھیں ہونکوں اپݨی حیثیت دے کہیں فارمولے تے نہ پرکھیں۔ جذبے دھڑے دے محتاج کائینی ہوندے۔ اے اپݨے آپ تلے ہوندن۔۔ اے ٻہوں کھرے تے ٻہوں سچے ہوندن انہاں سچائیاں دی قدر کریں، ہوندی آواز وچ شبنم وسݨ پئے ڳئی ہئی اوں نیں منہ موڑ ڳھدا ہا، اتے اکھیس توں اپݨی امانت چا تے ونڄ، پتر ویلا ویندا پئے اتے ونڄݨ کولوں پہلے شال چا تے ولھیٹ گھن۔

ہݨ میکوں ایندی ضرورت کائینی۔۔۔ ایندی ضرورت تیکوں ہے۔ کیوں جو ہوں نے ݙٹھا ہا قہر پالے دے شدید موسم وچ او صرف مٹیالے رنگ دے قمیض شلوار وچ ملبوس ہا، سروں وی ننگا ہا۔۔ہتھ وچ ہک تھیلا ہس۔ اتے اوسردی کولوں کنبدا کھڑا ہا۔۔۔

……}{……

## حوالہ: کتاب لڑی چھی ماہی "حوا" [[بہاول پور]] توں چوݨ