open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
یافث بن نوح

یافث (Japheth) (عبرانی: יָפֶֿתֿ، יֶפֶֿתֿ; یونانی: Ἰάφεθ; لاطینی: Iafeth; عربی: يافث) ابراہیمی روایت دے مطابق نوح دے پتراں وچوں ہک ہن۔

## تعارف
آپ حضرت نوحؑ دے اہلِ بیت وچوں ہن تے انہاں دے چھوٹے پتر ہن. یورپی، روسی، چینی تے مغربی اقوام دا تعلق یافث دی نسل نال اے.

## حوالے
یزید دوم بن عبدالملک

یزید بن عبدالملک، (720-724), عمر بن عبدالعزیز دی شہادت دے بعد تخت نشین تھیا۔ ایہ ہک اوباش تے عیاش طبع انسان ہئی۔ عمر بن عبد العزیز، سلیمان بن عبدالملک دی وصیت کوں کالعدم قرار ݙے کے یزید دی نامزدگی کوں ختم نہ کر سڳے تاہم وفات توں قبل سݙ کے اینکوں عدل و انصاف نال حکمرانی کرݨ دی تلقین کیتی۔ یزید ثانی ہک نااہل حکمران ہئی۔ چنانچہ ایندے عہد حکومت وچ قبائلی تعصبات دے علاوہ خوارج تے دیگر مخالفین نے سر چاوݨ دی کوششاں کیتیاں۔ یزید ثانی دا دور بنوامیہ دا بدترین دور ہئی۔ ایں دور وچ بنو امیہ دے زوال دا آغاز تھیا۔ تمام مملکت ایندی سیاہ کاریاں تے نااہلی توں متاثر ہئی۔ لوگ معاشرتی برائیاں توں تنگ آکے صدائے احتجاج بلند کریندے پئے ہن۔ ہر طرف ابتری تے انتشار دا دور دورہ ہئی۔ ایں دور وچ عباسی دعوت تے پراپیگینڈے دا آغاز تھیا جیہڑا بنی امیہ دی خلافت دے خاتمے دا سبب بݨا۔

## وفات
ہک ݙینہ یزید بن عبدالملک اپݨی محبوبہ، حبابہ دے نال باغ وچ داد عیش ݙیندا پیا ہئی کہ از راہ مذاق اوں نے ہک ڳٹک، حبابہ دے منہ وچ سٹی جیہڑی اتفاق نال اوندے حلق وچ اٹک کے رہ ڳئی جیں دی بنا تے اوندی موت واقع تھی ڳئی۔ یزید ثانی تے ایں ناگہانی حادثے دا بے حد اثر تھیا تے اوہ ترئے ݙینہ تک اوندی لاش نال لپٹ کے روندا رہا۔ بڑی مشکل نال اونکوں جدا کیتا ڳیا لیکن اوہ ایں صدمہ جانکاہ توں بچ نہ سڳا تے ہک ہفتے بعد خود وی راہی ملک عدم تھیا۔

## حوالے
یزید سوم

یزید ثالث بن ولید عرف یزید الناقص، 744ء، ولید ثانی دے قتل دے بعد 126ھ وچ تخت نشین تھیا۔ اگرچہ اوہ نیک خلیفہ ہئی، تاہم ایں نے آندے ہی اینجھے ناقص اقدام چاتے جنہاں نال ایندی نااہلی دا شہرہ تھی ڳیا۔ مثلاً ایں نے ولید ثانی بن یزید دے دور وچ کیتے ڳئے فوجیاں دی تنخواہواں دے اضافے کوں منسوخ کر ݙتا۔ کل چھی مہینے دی خلافت کیتس۔ 126ھ وچ جݙݨ ایندی عمر 64 سال ہئی، اے انتقال کر ڳیا۔ ایندا مختصر عہد خلافت وی شورشاں تے بغاوتاں دی نذر تھی ڳیا ۔ 

## حوالے
یعقوب ابن اسحاق الکندی

thumb|الکندی

ابو یوسف یعقوب ابن اسحا‍ق الکندی (185ھ/801ء تا 259ھ/873ء) جس دی لاطینی شکل Alkindus مغرب وچ رائج ہے۔ الکندی دا شمار اسلامی دنیا دے اوّلین حکماٴ تے فلسفیاں وچ ہوندا ہے۔ فلسفہ دے علاوہ انہاں حساب، طب، فلکیات تے موسیقی وچ وی مہارت حاصل کیتی۔ الکندی دے نمایاں کارنامیاں وچوں ہک کارنامہ، اسلامی دنیا نوں حکیم ارسطو دے خیالات نال روشناس کراوݨاں ہا۔ 

## سائنسی خدمات
قرون وسطی دے زمانے وچ اس نوں چند وݙی تے نمایاں شخصیات وچ شمار کیتا ڄاندا ہا جس دا اظہار Cardano  وی کیتا ہے۔

یعقوب کندی ہک ہمہ گیر شخصیت دے مالک ہن اس لئی انہاں دی تحقیق دا دائرہ ٻہوں وسیع ہا۔ ریاضی، طبیعیات،  فلسفہ،  ہیئت، موسیقی، طب تے جقرافیہ ڄیہے علوم تے انہاں اعلیٰ پائے دی کتب تحریر کیتے ہن۔ اوہ یونانی و سریانی زباناں تے وی مہارت رکھدا ہا۔

النادم دے مطابق الکندی نے مختلف مضوعات تے 260 کتاباں لکھیاں. انہاں وچ ہندسہ (انجینئرنگ) تے 32 ، طب تے فلسفے تے 22 ، منطق تے 9 تے طبیعیات تے 12 کتاباں لکھیاں.

### فلسفہ تے تصانیف

* الفلسفہ الأولى فيما دون الطبيعيات والتوحيد۔
* كتاب الحث على تعلم الفلسفہ۔
* رسالہ فی أن لا تنال الفلسفہ إلا بعلم الرياضيات۔

### منطق تے تصانیف

* رسالہ فی المدخل المنطقي باستيفاء القول فيہ۔
* رسالہ فی الاحتراس من حدع السفسطائيين۔

### علم النفس تے تصانیف

* رسالہ فی علة النوم والرؤيا وما ترمز بہ النفس۔

### موسیقی تے تصانیف

* رسالہ فی المدخل إلى صناعة الموسيقى۔
* رسالہ فی الإيقاع۔

### فلکیات تے تصانیف

* کتاب فی المناظر الفلکیہ،
* الرسالہ فی کیفیات نجوالمیہ،
* کتاب فی امتناع المساحۃ الفلک الاقصی،
* الرسالہ فی رجوع الکواکب،
* الرسالہ فی الحرکات الکواکب،
* الرسالہ فی علم الشعاع،
* الرسالہ فی النجوم،
* الرسالہ فی الہالات للشمس والقمر الاضوا النیرہ (یہ رسالہ سورج اور چاند کے گرد ہالوں کے بیان پر ہے)،
* الرسالہ فی مطرح الشعاع، الرسالہ فی رویۃ الہلال،

* رسالہ فی علل الاوضاع النجومیہ،

* رسالہ فی علل احداث الجو،

* رسالہ فی ظاہریات الفلک،

* رسالہ فی صنعۃ الاسطرلاب

### ریاضی تے تصانیف

* رسالہ فی المدخل إلى الأرثماطيقى: خمس مقالات۔ *رسالہ فی استعمال الحساب الهندسي: أربع مقالات۔
* رسالہ فی تأليف الأعداد۔
* رسالہ فی الكميۃ المضافہ۔
* رسالہ فی النسب الزمنيہ۔

### ہندسہ تے تصانیف

* رسالہ فی الكريات۔
* رسالہ فی أغراض إقليدس۔
* رسالہ فی تقريب وتر الدائرہ۔
* رسالہ فی كيفيۃ عمل دائرة مساويہ لسطح إسطوانہ مفروضہ۔

### طب تے تصانیف

* رسالہ فی الطب البقراطي۔
* رسالہ فی وجع المعدۃ والنقرس۔
* رسالہ فی أشفيۃ السموم۔

### طبیعیات تے تصانیف

* رسالہ فی اختلاف مناظر المرآة۔
* رسالہ فی سعار المرآة۔
* رسالہ فی المد والجزر۔

### کیمیا تے تصانیف

* رسالہ فی كيمياء العطر۔
* رسالہ فی العطر وأنواعہ۔
* رسالہ فی التنبيہ على خدع الكيميائيين۔

### ہور مختلف تصانیف

* رسالہ فی أنواع الجواهر الثمينہ وغيرها۔
* رسالہ فی أنواع السيوف والحديد۔
* رسالہ فی أنواع الحجارہ۔

## حوالے
یمن

ایہ  براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ مشرق وسطیٰ وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔ آبادی ݙو کروڑ کنوں ودھ ہے۔

## تاریخ
مشرق وسطیٰ وچ یمن عرباں دی اصل سرزمین ہے۔ یمن قدیم دور وچ تجارت دا ہک اہم مرکز ہائی، جہڑا مصالحیاں دی تجارت کیتے  مشہور ہائی۔

## جغرافیہ
## سیاست
نظامِ حکومت: جمہوریہ (نیم صدارتی نظام)

صدر: علی عبداللہ صالح

وزیرِ اعظم: علی محمد مجاور

## زبان
عربی

## مشہور شہر
صنعاء

## صوبے

* عَدَن
* عَمران
* اَبیَن
* ضالع
* بیضاء
* حُدَیده
* جَوف
* مَهره
* مَحویت
* محدوده پایتختی صنعا
* ذَمار
* حضرموت
* حَجّه
* إب
* لَحِج
* مأرب
* رَیمه
* صَعده
* استان صَنعاء
* شبوه
* تَعِز

## حوالے
یوحنا دی انجیل

یوحنا دی انجیل یا انجیل یوحنا (انگریزی: Gospel According to John «یوحنا دے مطابق انجیل») یونانی: Τὸ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγέλιον اناجیل اربعہ وچوں چوتھی ہے۔ جیہڑی یوحنا نال منسوب ہے۔
## خاکہ
یوحنا نے چیدہ چیدہ ڳالھیں دا ذکر کیتے۔ اوہ مسیح دے ازلی کلمے دے تجسم توں شروع کریندے۔  تے ول فورا ہی یسوع مسیح دی نبوت دے ابتدائی ݙینہاں توں ڳالھ دا آغاز کریندے، یوحنا اصطباغی (یحییٰ علیہ السلام) توں بپتسمہ، شاگرداں دا انتخاب تے گلیل توں یردن واپسی کوں بیان کریندے۔ یوحنا اناجیل متوافقہ دی نسبت گلیل دا گھٹ تذکرہ کریندے۔ ایندے مقابلے اچ یہودی عیداں تے یروشلم دے واقعات کوں زیادہ بیان کریندے۔ ایندے علاوہ لعزر کوں زندہ کرݨا، یروشلم وچ فتحمند داخلہ، گرفتاریاں، پیشی تے پطرس دا انکار، پیلاطس دے سامنے پیشی دی تفصیل، آخری بیان تے دعا تے تصلیب و قیامت (تریجھے ݙینہ زندہ تھیوݨا)۔

## حوالے
یزید بن معاویہ

یزید بن معاویہ (دور حکومت، 680ء توں 683ء) اخلاق و کردار دے لحاظ نال ایں پائے دا نہ ہئی کہ مسلماناں دا خلیفہ بݨدا۔ ایں دا دور دا افسوسناک ترین واقعہ سانحۂ کربلا ہئی جیندے وچ نواسۂ رسول صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم، حضرت امام حسین اپݨے  خاندان تے ساتھیاں سمیت شہید کر ݙتے گئے۔ کربلا دا ایہ واقعہ تاریخ اسلام دا بڑا المناک حادثہ ہئی۔ ایندی ذمہ داری یزید تے عاید تھیوے یا ابن زیاد تے یا بھاویں انہاں ساریاں تے، لیکن مسلماناں توں ایہ توقع نہ کریج سڳدی ہئی کہ اوہ اپݨے رسول دے پیارے ݙوہترے نال اینجھا سلوک کریسن۔ چنانچہ کربلا دے ایں واقعے دا حجاز وچ سخت ردعمل تھیا تے اتھوں دے لوگاں نے یزید دی بیعت توڑ کے مشہور صحابی عبداللہ بن زبیر دے ہتھ تے خلافت دی بیعت کر گھدی۔ ایندے بعد ݙوجھا افسوسناک واقعہ "واقعۂ حرہ" پیش آیا جس وچ امویاں دی فوج نے مدینے وچ قتل عام کیتا تے لٹ مار مچائی۔ ایندے بعد اموی فوج نے مکے دا رخ کیتا لیکن یزید دا انتقال تھی ڳیا تے فوج دمشق واپس آ ڳئی۔

## حوالے
یورپ

thumb|کرہ ارض تے یورپ دا نقشہ

یورپ (europe) دنیا دے ست روایتی براعظماں وچوں ہک ہے تاہم جغرافیہ دان اینکوں حقیقی براعظم نی سمجھدے تے اینکوں یوریشیا دا مغربی جزیرہ نما قرار ݙیندن۔ اصطلاحی طور تت کوہ یورال دت مغرب وچ واقع یوریشیا دا تمام علاقہ یورپ سݙیندے.  

یورپ رقبے دے لحاظ نال آسٹریلیا کوں چھوڑ تے دنیا دا سب توں چھوٹا براعظم ہے جیندا رقبہ ہک کروڑ چالیہ لکھ مربع کلومیٹر ہے جہڑا زمین دے کل رقبے دا صرف ݙو فیصد بݨدا ہے۔ یورپ توں وی چھوٹا واحد براعظم آسٹریلیا ہے۔ آبادی دے لحاظ نال یہ تریجھا سب وݙا براعظم ہے ایندی  آبادی 71 کروڑ ہے جیڑی دنیا دی کل آبادی دا 11 فیصد بݨدا ہے۔

یورپ دے شمال وچ بحر منجمد شمالی، مغرب وچ بحر اوقیانوس، جنوب وچ بحیرہ روم تے جنوب مشرق وچ بحیرہ روم تے بحیرہ اسود کوں ملاوݨ والے آبی رستے تے کوہ قفقاز ہن۔ مشرق وچ کوہ یورال تے بحیرہ قزوین،  یورپ تے ایشیا کوں تقسیم کریندے ہن۔

## یورپ دے مُلک

* آئرلینڈ
* آئس لینڈ
* آرمینیا
* اسپین
* آسٹریا
* اسٹونیا
* البانیا
* انڈورا
* اٹلی
* برطانیہ
* بلجئیم
* بلغاریہ
* بوسنیا و ہرزیگووینا
* بیلارس
* پرتگال
* پولینڈ
* جارجیا
* جرمنی
* چیکیا
* روس
* رومانیہ
* سان مارینو
* سربیا
* سلوواکیہ
* سلووینیا
* سوئٹزرلینڈ
* سویڈن
* قبرص
* فرانس
* جزائرفارو
* فن لینڈ
* قازقستان
* کرویئشا
* جبرالٹر
* لتھووینیا
* لکسمبرگ
* لٹویا
* لیختینستائن
* مالٹا
* مالڈووا
* مقدونیہ
* مناکو
* مونٹینیگرو
* ناروے
* نیدرلینڈز
* ڈینمارک
* ہنگری
* یوکرین
* یونان

## ٻیا ݙیکھو

# ݙوجھے براعظم
# ایشیا ،
# یورپ
# افریقا ،
# انٹارکٹیکا ،
# آسٹریلیا ،
# شمالی امریکا اور
# جنوبی امریکا

## حوالے
یورپ دی تاریخ

thumb|کرہ ارض تے یورپ دے براعظم دا محل وقوع

یورپ دے شمال وچ بحر منجمد شمالی، مغرب وچ بحر اوقیانوس، جنوب وچ بحیرہ روم تے جنوب مشرق وچ بحیرہ روم تے بحیرہ اسود کوں ملاوݨ والے آبی رستے تے کوہ قفقاز ہن۔ مشرق وچ کوہ یورال تے بحیرہ قزوین یورپ تے ایشیا کوں تقسیم کریندے ہن۔

یورپ رقبے دے لحاظ نال آسٹریلیا کوں چھوڑ کے دنیا دا سب توں چھوٹا براعظم ہے جس دا رقبہ ہک کروڑ چالیہہ لکھ مربع کلومیٹر ہے جیہڑا زمین دے کل رقبے دا صرف ݙو فیصد بݨدا ہے۔ یورپ توں وی چھوٹا واحد براعظم آسٹریلیا ہے۔ آبادی دے لحاظ نال اے تریجھا سب توں وݙا براعظم ہے جس دی آبادی 71 کروڑ ہے جیہڑا دنیا دی کل آبادی دا 11 فیصد بݨدا ہے۔

### یورپ دا ارتقاء تے تاریخ
ݙوجھی جنگ عظیم دے بعد یورپ دے ممالک پرامن انداز وچ رہݨا تے ہک ݙوجھے دی معیشت دی مدد کرنا چاہندے ہن۔ 1952ء وچ مغربی جرمنی، فرانس، اٹلی، بیلجیئم، نیدرلینڈز تے لکسمبرگ نے کوئلے و اسٹیل دی واحد یورپی کمیونٹی تشکیل ݙتی۔

1957ء وچ اس دے رکن ممالک نے اطالوی دارالحکومت روم وچ ہک ٻئے معاہدے تے دستخط کریندے ہوئے یورپی اقتصادی کمیونٹی تشکیل ݙتی۔ ہݨ اے کمیونٹی کوئلے، اسٹیل تے تجارت کیتے ہئی۔ بعد ازاں اس دا ناں تبدیل کرکے یورپی کمیونٹی رکھ ݙتا گیا۔

1992ء وچ معاہدہ ماسٹرچٹ دے تحت اس دا ناں یورپی یونین رکھا گیا۔ ہݨ اے ممالک نہ صرف سیاست تے اقتصادیات وچ بلکہ دولت، قوانین تے خارجی معاملات وچ ہک ݙوجھے دے نال مل کے کم کریندے ہن۔ شینجن معاہدے دے تحت 13 رکن ممالک نے اپݨی سرحداں ہک ݙوجھے کیتے کھول ݙتے تے ہݨ انہاں دے باشندے بغیر کہیں پاسپورٹ یا ویزے دے انہاں ممالک دے درمیان سفر کرسکدے ہن.  2002ء وچ 12 رکن ممالک نے اپݨی قومی کرنسیاں دی جگہ یورو کوں استعمال کرنا شروع کر ݙتا۔ 2004ء وچ 10 تے 2007ء وچ 2 نویں ممالک نے یورپی یونین وچ شمولیت اختیار کیتی۔ 2014ء وچ کرویئشا نے شمولیت اختیار کیتی۔ ہݨ یورپی یونین دے کل ارکان دی تعداد 28 ہے۔
thumb|٢٦٤ قبل مسیح دا یورپ
thumb|Europe in 1430
thumb|Europa 1890
thumb|Europe in 1923

یورپ وچ ایں وقت کئی ملک شامل ہن جنہاں وچ روس تے ترکی او ملک ہن جیہڑے ایشیاء تے یورپ ݙوہاں براعظماں وچ آندن. یورپی اقوام یافث دی اولاد وچوں ہن. ایں براعظم وچ موجود ملکاں تے اقوام دی تاریخ حسبِ ذیل ہے: 

*سلطنت روما
*تاریخ یونان
*اسپین
*پرتگال
*تاریخ برطانیہ
*فرانس
*جرمنی
* آئرلینڈ
* آئس لینڈ
* آرمینیا
* آسٹریا
* اسٹونیا
* البانیا
* انڈورا
* اٹلی
* بلجئیم
* بلغاریہ
* بوسنیا و ہرزیگووینا
* بیلارس
* پرتگال
* پولینڈ
* جارجیا
* چیکیا
* روس
* رومانیہ
* سان مارینو
* سربیا
* سلوواکیہ
* سلووینیا
* سوئٹزرلینڈ
* سویڈن
* قبرص
* فرانس
* جزائرفارو
* فن لینڈ
* قازقستان
* کرویئشا
* جبرالٹر
* لتھووینیا
* لکسمبرگ
* لٹویا
* لیختینستائن
* مالٹا
* مالڈووا
* مقدونیہ
* مناکو
* مونٹینیگرو
* ناروے
* نیدرلینڈز
* ڈینمارک
* ہنگری
* یوکرین
## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
ونکی:تاریخ
یوریشیاء

یوریشیاء (انگریزی: Eurasia) ہک عظیم قطعہ زمین ہے، جیہڑا 54,00,000 مربع کلومیٹر تے پھیلا ہویا ہے۔ ایہ خطہ یورپ تے ایشیا نامی براعظماں چ تقسیم ہے۔ یوریشیاء عام طور تے ایشیاء تے یورپ دے درمیان موجود ہک خاص خطے دا ناں ہے۔
thumb|Eurasiaیوریشیاء دا محل وقوع
یورپی روایتی طور تے یورپ تے ایشیاء کوں ݙو الڳ براعظم تصور کریندن، جیہڑے بحیرہ ایجیئن، درہ دانیال، آبنائے باسفورس، بحیرہ اسود، کوہ قفقاز، بحیرہ کیسپیئن، دریائے یورال تے کوہ یورال دے ذریعے ہک ݙوجھے توں الڳ ہن، لیکن بعض جغرافیہ دان یورپ تے ایشیاء کوں ہک ہی براعظم قرار ݙیندن، جینکوں یوریشیاء اکھا ویندے۔

## حوالے
یونان

یونان یا ‘‘‘گریس‘‘‘ (انگریزی:Greece), سرکاری نام “ہیلینک ریپبلک“ (Hellenic Republic) (یونانی ٻولی: Ελληνική Δημοκρατία Ellīnikī́ Dīmokratía ) جنوبی مشرقی یورپ وچ موجود ہک ملک اے، جس دے حدود وچ، شمال وچ البینیا، بلغاریہ تے ماضی دے یوگوسلیویائی مقدونیہ (FYROM)، مشرق وچ ترکی، بحیرہ ایجیئن،  جنوب وچ بحیرہ ایونی موجود ہے۔

thumb|قومی نشان
thumb|جھنڈا Flag of Greece

## اتہاس
یونان یورپ دا ھک قدیم، تاریخی تے ثقافتی اعتبار نال انتہائی زرخیز ملک اے. ایندی راجدھاݨی ایتھنز اے. ایں ملک نے دنیا کوں ہر علم دے ماہرین دان کیتن جنہاں وچوں ارسطو، بقراط، سقراط، ارشیمیدس، فیثاغورث، بطلیموس، جالینوس، افلاطون دے ناں بہوں زیادہ اہمیت رکھدن. سکندراعظم دا تعلق وی یونان (گریس) نال ہئی جہڑا فاتح عالم بݨݨ دے جنون وچ سرائیکستان دی راجدھاݨی ملتان تک آیا ہئی مگر ناکام تھیا. اے ملک یورپ وچ ھک خاص وکھرپ رکھدا اے.

thumb|نقشہ EU location GRE

یونان یا جمہوریہ ہیلینیہ جنوب مشرقی یورپ وچ جزیرہ نما بلقان دے نشیب وچ واقع ملک ہے۔ اس دے سرحداں شمال وچ البانیا،مقدونیہ تے بلغاریہ تے مشرق وچ ترکی نال ملدیاں ہن- مغرب وچ بحیرہ ایونی تے جنوب وچ بحیرہ ایجین واقع ہے-
یونان کوں فنون لطیفہ دی ماں وی آکھا گیا ہے۔ اتھاں سنگ مرمر افراط نال ملدا ہئی لہذا فن تعمیر وچ غیر معمولی ترقی کیتی۔
جمہوریت دا تصور سب توں پہلے یونان وچ قائم تھیا تے اتھوں ایہ طرز حکومت دنیا دے ݙوجھے ملکاں تک پہنچی۔ یونان وچ ہر نوجوان کوں اٹھارہ سال دی عمر وچ ایتھنز دی دیوی دے حضور وچ وفاداری دا حلف چاوݨا پونداا ہئی۔

## یونانی زبان
یونانی زبان (جدید یونانی: ελληνικά [eliniˈka]، elliniká, "یونانی", ελληνική γλώσσα [eliniˈci ˈɣlosa] ( سنیے)، ellinikí glóssa, "یونانی زبان") یونان دی زبان ہے جیہڑی دنیا دی قدیم زباناں وچوں ہے۔ ایندا تعلق ہند یورپی زباناں نال ہے۔اے زبان سائنس تے مغربی ثقافت تے بہت زیادہ اثر انداز تھئی  ہے ایندے علاوہ انگریزی زبان تے وی ایندا گہرا اثر ہے۔ چونکہ سائنسی علوم وچ یونانی قوماں نے بہت اہم کردار ادا کیتے ایں واسطے اڄ کل دے جدید طب وچ زیادہ تر یونانی الفاظ ہی مستعمل ہن۔

## حوالے
یونان صغیر

میں سوچینداں آخر تونسہ شریف کوں کیرھے جاہل یونان صغیر دا لقب ڈتا ہا اوکوں ایں پوری تحصیل ءچ کڈو شعور ڈسیا ہا اے لوک کیرھا انقلاب گھن آئے ہن ، اگر تعلیم کوں ڈیکھ کے یونان صغیر آکھیا گئے ول وی سراسر غلط ہے تعلیم شعور ڈیندی اتھاں تاں حالی شعور دی شین کائینی آئ

اُبھے تیں ڈیھداں تاں کھتران، پٹھانڑ،  قیصرانی، سرادریں دی جُتی جُوڑ قوماں جیرھاں اج تک وی غلامی دا طوق گل ءچ پا سرداریں دے گاونڑ گاندے ودن، وہوا دے تھوڑا اگو ونجو تاں ایویں محسوس تھیندے جیویں دیھ پھیرا مار گیا ہووے ۔ میں پچھے ادا کون سردار ہن اتھو دے ہتھ بدھ کے آکھس کھتران ہن میں وی ہتھ بدھ کے آکھیے شالا سرداریں سودھے غرق تھیوو

تھوڑا پہاڑ تھوڑا میدان قیصرانی قبیلہ ۔۔ انھیں آپڑیں بہادری ہر ہینڑی قوم تے ہینڑے بندے تیں ڈیکھائ ہے کوئ میں جھئیاں بندہ ہتھیں آ ونجنے آپڑیں سردار دا آپڑیں محرومیں دا سارا بدلہ اوندی گچی مروڑ کے کڈھدن اے قوم وی شودی صدیاں توں ہکے گھر دی غلام ہے ہاں ایں قوم کوں اے مانڑ وی حاصل ہے ڈاکٹر جج پولیس دے فوج دے اعلی افسر ایں قوم دے لال ہن اے بی گال ہے انھیں آپڑیں قوم ءچ نویں سوچ دا ڈیوا بالنڑ دے بجائے صرف آپڑیں گھر ءچ انرجی سیور لائے،

تھوڑا تونسہ کنیں لمے تے جُلوں تاں ملغانی سردار آپڑیں پوری آب و تاب نال چمکدے کھڑن،  انھیں دی سرداری محدود ہئ صرف سوکڑ ءچو وی کئ دفعہ ڈانگیں سوٹیں نال جیتڑاں پوندے نتاں لوگ باغی تھی ویندن یعنی امید دا نویں روشنی دا ڈیوا بلدا کھڑے،   اگر شہر ءچ پانڑی نہ ہا روڈ ،سکول، ہسپتال، کشے کائینی وت وی سردار تاں پیو ماء ہوندے

تھوڑا پُوہادھو، بوہڑ، ہیرو پچادھی،مہندہ، پوہادھی ہیرو ،  بنڈی دائرہ ،

اے سارے خواجگان دے جُتی جوڑ ہن انھیں دے پردھان ہوندن ممبر اُو ممبر انھیں وستیں دے بچیں کھاونڑیاں بلائیں ہوندن جنھیں اج تک بھولی عوام کنیں ووٹ گھن کے خواجگان دے قدمیں سٹیے آپڑیں قیمت وصول کیتی نے،

باقی وستیں دا وی حال ڈیساں اگر زندگی وفا کیتی،

جمیل بلوچ
یٰسین بلوچ دی کتاب، بھاڳ بارے تبصرہ

تبصرہ:

اسلم وارثی

صدر فاران نعت اکیڈمی ڈیرہ غازی خان

سرائیکی شاعر یٰسین بلوچ دی کتاب ’’بھاڳ ‘‘ بارے لکھدن:

سرائیکی زبان کوں نوجوان نسل نے ہَر دور وچ ایجھا لہجہ، ایجھیاں تشبیہاں ،ایجھے استعارے تے ایجھا مٹھاس عطا کیتے جیڑھا صدیں تک محسوس کیتا ویسی۔ یٰسین بلوچ چَٻے چِتھیے ہوئے خیالیں کوں لفظیں دا اطلس پوا کے ادب دے پِڑ اچ نئیں آیا ، نہ اوں پروتھیں ترکیبیں کوں اوپرے لہجے دیاں وِساخیاں لا کے ٹُرݨ دی کوشش کیتی ھے بلکہ اوں اپݨی صلاحیت نال پٹ پھرول کر کے صدیں وچ لُکیے ہوئے سرائیکی دے خاص ٹھیٹھ لفظیں، نویں محاوریں ، نویں تلمحیں تے ضرب المثل دے نویکلے تے وکھرے ورتاوے نال سرائیکی ادب کوں ایجھا سُݨہپ دان کیتے جو سوچ دنگ رہ ویندی اے۔ غزل، ݙوہڑے ، گیت ، قطعات تے آزاد نظمیں کوں جدت تے روایت نال ایجھی سوہݨی ترتیب نال ڳنڈھیے جیندی مثال سرائیکی زبان وچ ٻہوں گھٹ مِلدی ھے۔ سرائیکی ادب کیتے وݙے فخر دی گاٖلھ ھے جو اینکوں یٰسین بلوچ جیہاں محنتی تے محبت کرݨ والا شاعرنصیب تھئے۔
## حوالے
یہوداہ بن یعقوب و قبائل بنی اسرائیل

thumb|یہوداہ

یہوداہ (Judah) (عبرانی: יְהוּדָה، معیاری Yehuda طبری Yəhūḏāh) کتاب پیدائش بائبل دے مطابق یعقوب تے لیاہ دے چوتھے پتر ہن۔ مملکت یہوداہ انہاں دے ناں نال ای موسوم ہئی.حضرت یعقوبؑ دا ݙوجھا ناں اسرائیل ہئی تے آپؑ دے وݙے پتر یہوداہ دے ناں نال بنی اسرائیل دے ٻارہ قبیلے یہودی وی سݙویندن. 

thumb|یہوداہ دا مقبرہ

یہوداہ دا مقبرہ شہر یہود وچ اے. بنی اسرائیل دے مقدس مقامات وچ ایندا شمار تھیندے. 

## ٻیا ݙیکھو

* یہودیت
* یہودیاں دی تاریخ

## حوالے
یونی ورسٹی

اعلیٰ تعلیم دے اداریاں کوں یونی ورسٹی اہدے ہن۔پوری دنیا وچ اسلامی دنیا سمیت، یونیورسٹیاں دا ہک ڄال وچھا ہویا اے.جامعہ (عربی سے ماخوذ۔ انگریزی: University) ہک اعلٰی تعلیمی و تحقیقی اِدارہ جیہڑا مختلف مضامین وچ تعلیمی سند ݙیندا ہے۔ دنیا وچ سب توں پہلے یونیورسٹی مسلماناں نے 859ء وچ اسلامی ملک مراکش دے شہر فاس وچ بݨائی ہئی جیہڑی القرویین (University of Al-Qarawiyyin) دے ناں نال جاݨی ویندی ہئی جیہڑی اج وی موجود ہے۔ اے مسجد وی ہئی تے نال  یونیورسٹی وی۔

### دنیا دے قدیم یونیورسٹیاں
### عالمِ اسلام دے قدیم یونیورسٹیاں تے تعلیمی ادارے
*الازہر یونیورسٹی، مصر
*قرویین یونیورسٹی، مراکش

### پاکستان وچ موجود یونیورسٹیاں
*پبلک سیکٹر یونیورسٹیاں
*پرائیویٹ یونیورسٹیاں

### سرائیکی علاقے دیاں یونیورسٹیاں
سرائیکی علاقے دیاں کجھ یونی ورسٹیاں ایہ ہن۔
*بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی،  ملتان
*اسلامیہ یونیورسٹی، بہاولپور
*غازی یونیورسٹی، ڈیرہ غازی خان
*گومل یونیورسٹی، ڈیرہ اسماعیل خان
*صادق کالج یونیورسٹی برائے خواتین، بہاولپور
*علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی
*ورچؤل یونیورسٹی
*این ایف سی انسٹیٹیوٹ آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، ملتان
*ایم این ایس یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، مـلتان
*ایم این ایس یونیورسٹی آف ایگریکلچر، ملتان
*خواجہ فرید یونیورسٹی آف انجینئرنگ، سائنس اینڈ ٹیکنالوجی، رحیمیارخان
*یونیورسٹی آف ایجوکیشن لاہور، ملتان کیمپس
*یونیورسٹی آف سرگودھا، میانوالی کیمپس
*اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور، بہاولنگر کیمپس
*چولستان یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز، بہاولپور
*یونیورسٹی آف سنٹرل پنجاب لاہور، بہاولپور کیمپس
*اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور، رحیمیارخان کیمپس
*ملکی یونیورسٹیاں تے کالجاں وچ سرائیکی شعبہ جات
## حوالے
یونین کونسل نتکاݨی، تونسہ شریف

******* یونین کونسل نتکانی تونسہ شریف *****
کھیر پی خیر دے حال ہن لنگھ آئے ہاؤ ڈاڈھی خوشی تھئ ہے ساڈے حال تھاڈے حال سانجھے ہن ہکے ملخ دے ہکے وسیب دے واسی ہیں تھاڈے ساڈے مالک ہکو جھئیں ہن ہک مالک تھک پُوندے اُو ڈُوجھے کوں ویچ ڈیندے لُڑدھا مال ہئیں چوریں دے کپڑے ڈانگیں دے گز 
بھلے دا بھلا تھیندے اساں آپڑیں آپ نال جو بھلے ناسے ساڈا بھلا کئیں کرنڑاں ھا ۔
مداری اکھیں مُندریندے ہن پَر ساڈا تاں زہن مُندریا گئے کوئ سُدھ نیں کیا تھیندا پئے کیا تھیسی 
یونین کونسل نتکانی بدبودار گلیاں جتھاں غلاظت دے اندرو ہک نسل پروان چڑھی ھے اُوں اوھا غلاظت اوہا بدبو نویں نسل کوں تحفہ ڈتی ھے قبضہ گیر مافیا جنھیں پوری تحصیل تونسہ شریف کوں آپڑیں جاگیر سمجھے انھیں اوہو حال کیتے جیرھے حال دی عوام مستحق ہئ غلامیں دے حقوق نیں ہوندے قیمت ہوندی ھے ٹکے دے مُل وکدن 
یونین کونسل دا کونسلر یا ناظم وغیرہ توں گھن وڈی سرکار تک وڈی سرکار توں گھن ہر اُو بندہ جیرھا انھیں کوں ووٹ ڈیندے اُو مجرم ھے ایں مٹی دا اُو ڈیونڑے دار ھے ایں وسیب دا ۔اندھا بندہ الا سمجھ کے ڈس ڈیندے اے کیرھا جوان الیندا پئے سجاکے بندے اج تک اے نیں سمجھ سگیے کیرھا جوان جُھگا بھنیندا پئے ول ول جو ہکی سُر تے نچدے کھڑے ھاؤ چیل تاں بھجڑیں ہئ 
انھیں گلیں کوں ڈیکھ کے وستی دی حالت ڈیکھ کے اگر کڈھائیں سُتا ضمیر سجاک تھی پووے تاں جیرھی پارٹی دے نشان تیں مُہراں لئے نے اُوندے نمائیندے دی گچی ءچ ہتھ گھتو نتاں
نسلیں دے ڈیونڑے دار تھیسو 
ظالم اوں وقت تک ظالم نیں بنڑدا جڈاں تک مظلوم اوندی امداد نہ کرے ۔جمیل بلوچ
## حوالے
یہودیاں دی تاریخ

ابراہیم علیہ السلام  دے ݙو پُتر ہن۔ اسماعیل  تے اسحاق۔ اسحاق دے وی ݙو پُتر ہن، ایک یعقوب تے ٻیا عیسو۔ عیسو پیغمبر کائناں ہن۔  یعقوب  علیہ السلام پیغمبر ہن۔ یعقوب دے بارھاں پُتر ہن۔  جنھاں وچوں  ہک دا ناں "یہوداہ" ہا۔ "یہودی" دا لفظ ہیں کنوں ہے۔ یعقوب دا لقب ہا "اسرائیل"۔ اسرائیل دا مطلب ہے اللہ دا بندہ۔ ایہے بنی اسرائیل یعنی اسرائیل دی اولاد "یہودی" سݙویجے۔

آدم کنوں ملاکی تائیں جتݨے وی انبیا گزرے ہن۔ یہودی انہاں سب کوں انبیا منین٘دے ہن۔ یہودی ملاکی کوں آخری بائبلی نبی سمجھدے ہن۔ تے ملاکی دے بعد جتݨے وی نبی آئے انہاں  کوں یہودی نہیں منین٘دے۔ تے ہݨ تائیں مشیاخ (مسیح) دے انتظار وچ ہن، ان دے نزدیک مسیح ہی آخری پیغمبر ہو سی۔ ایں طرح یہودی توریت کوں اللہ دی طرفوں نازل شدہ منین٘دے ہن، لیکن انجیل تے قرآن کوں نہیں منین٘دے۔
## مزید ݙیکھو
*سلطنت یہوداہ
*سلطنت اسرائیل
*ابیاہ بادشاہ
*اخی اب
*ساؤل
*شاہ اخزیاہ

## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
یہودیت

یہودی عقائد دی بنیاد خدا دی وحدانیت تے بنی اسرائیل دی فضیلت ہے۔

حضرت ابراہیم علیہ السلام دے بعد آپ دے فرزند سیدنا اسحاق اپݨے خطے وچ اپݨے والد دا پیغام لوگاں تک پہنچیندے ریہے.حضرت اسحاق علیہ السلام دے پردہ فرماوݨ توں بعد آپ دے پتر سیدنا یعقوب علیہ السلام نے اللہ تعالی دا پیغام قوم تک پہنچایا. یعقوب علیہ السلام دا ݙوجھا ناں "اسرائیل"ہئی جہیڑی بنیاد تے آپ دی اولاد بنی اسرائیل دے ناں نال مشہور تھئی تے آپ دے ١٢ پتراں دے نسلاں نال بنی اسرائیل دے ١٢ قبیلے وجود وچ آئے.

thumb|ہک یہودی عالم دی عکاسی

مزہبی اعتبار نال بنی اسرائیل دے عقائد و دین وچ حضرت ابراہیم علیہ السلام توں لا کے حضرت یعقوب (اسرائیل) علیہ السلام سمیت تمام انبیائے بنی اسرائیل(سوائے حضرت عیسی' علیہ السلام ) دے احکامات، صحائف، قوانین، عبادات، الہامی کتب سب شامل ہن جنہاں وچ تورات، ١٠ احکام تے زبور کوں خصوصی اہمیت حاصل اے. شخصیات وچ حضرت موسٰی، حضرت داؤد، حضرت سلیمان، حضرت یوشع تے حضرت عزیر علیہم السلام کوں خاص اہمیت حاصل اے. یہودیت انہاں سارے بنیادی عناصر دا مجموعہ تے امتزاج اے.
## مقدس کتاباں
یہودیت دی سب توں اہم دينی كتاب تورات ہے جیہڑی نہ صرف یہودیاں كیتے بلكہ مسیحیت تے اسلام وچ وی آسمانی كتاباں وچ شمار كیتی ویندی ہے۔ تورات تناخ دا پہلا حصہ ہے۔ "تناخ" كوں اكثر انگريزی وچ عبرانی بائبل آکھا ویندا ہے كيونكہ تورات دے علاوہ اس وچ ݙو ٻئے حصے شامل ہن جنہاں وچ یہودی تاريخ و عقائد دے اہم عنصر بيان كیتے گئے ہن۔ تناخ دا ݙوجھا حصہ ہے "نوی إيم" يعنی انبياء تے تریجھا "كيتُوِيم" يعنی كتاباں يا درج كردہ چيزاں۔

## علاقے
زیادہ تر جرمنی، اسرائیل، امریکہ  تے ایران وچ رہندن.
## ٻیا ݙیکھو
*یہودیاں دی تاریخ
*آدم قادمون

## حوالے
ݙ

ݙ (ݙے) سرائیکی  دا خاص ٻُچکاری حرف ہے۔ پنجابی، اردو، عربی، فارسی، انگریزی آلے ایہ حرف کائنی آلا سڳدے۔

سرائیکی دنیا دی ہک وݙی زبان ہے ۔ سرائیکی زبان دے چُتالیہ حرف یا اکھر ہِن۔ انہاں وچوں انتالیہ تاں اردو آلے ہِن ٻئے پنج خاص سرائیکی زبان دے ہن۔ او پنج ایہ ہن ٻ ڄ  ݙ ڳ ݨ( ٻے، ڄے، ݙے، ڳے تے اݨ نون)

**ٻ**:ٻلی، ٻکری، ٻوہا، ٻال، ٻلونگڑا، ٻلہݨ، ٻکاٹ، ٻیر، ٻُہاری، ٻاگھڑ ٻلا، ٻچہ، ٻڈھا، ٻُدھ، ٻلہانگ، ٻلی، ٻوہاری

**[[ڄ]]**:ڄموں، ڄوانترہ، ڄہا، ڄام، ڄنگھ، ڄُل، ڄٹ، ڄبھ، ڄلم، ڄواہاں، ڄلم،

**ݙ**:ݙانگ، ݙوئی، ݙاتری، ݙکھݨ، ݙیوا، ݙیـݨ، ݙہی، ݙیݙر، ݙاکو، ݙاڑھی، ݙاند، ݙند، ݙول، ݙولی، ݙانگ، ݙاچی، بھیْݙ، لَݙُو، اݙا، ݙور، ݙوکے، ݙاک ݙِنگا

**ڳ**:ڳاں، ڳوہا، ڳاہـݨـے، ڳیرا، ڳبھرو، ڳاوا، ڳنڈھیری، ڳاہلڑ، ڳن٘ڈھ، ڳیٹے، ڳوبھی، ڳوݙا، ڳُݙی، ڳاہ، ڳُتھلا، ڳٹھ، ڳٹا، ڳچی، ڳُڑ، ڳاناں ، پڳ ،ساڳ

**[[ݨ]]**: وݨ، کھݨ، مکھݨ، کھمݨ، لوݨ، پاݨـی، راݨی، سوہݨاں، ݙیݨ، ڳݨ، چُݨ، وڄݨ، اݨ بݨ، واݨ، سن٘ڄاݨ، کݨ مݨ.

سرائیکی وچ ݙو خاص واول علامتاں وݙی زیر تے وݙی پیش وی ہن۔

سرائیکی وچ لھ، مھ، نھ تے رھ وی ٻہوں آندن۔

رھ: یارھواں، ٻارھاں

لھ: ڳالھ، ولھ، سلھ، کولھو، کلھڑ

مھ: کمھار

نھ: ننھا

ن٘ڳ: ان٘ڳ، چن٘ڳا، سن٘ڳ، من٘ڳ، لن٘ڳ،

سرائیکی وچ وݙی ے درمیان وچ آوے تاں ی اتے جزم لین٘دے ہن۔ مثلاً ریْت، کھیْݙ، تھیْت، بھیْݙ، شیْر، دیْر، لیْٹ، پیْٹ، ٻکریْاں( ٻکرا دی جمع)، گھیْرا، پھیْر

ݙآݙی اڄ ٻیا ڳُڑ ݙے، ون٘ڄ ون٘ڄ ڄُل ڄُل، ݙاݙے کوں ناں سݨا.
ݙاند

تصویر اچ نظر آنونڑ آلا ڈاند (سنگاں آلا) صرف میڈا نئیں،چھیں ہور بنداں دا وی ہے جہڑاں میکوں آپڑیں حصے دے پیسے تاں ڈے ڈتن پر ڈاند گھننڑ، بدھنڑ چھوڑنڑ تےکھلواونڑ پلواونڑ توں گھن کے قصائی گولنڑ تئیں دے سارے عذاب میڈے گل پا ڈِتن. 

منڈی اچ بہوں رش ہئی اتوں گرمی دا عذاب، ہک وپاری توں ڈاند دے پیسے پچھم،آکھس نوے ہزار، پنجھتر ہزار اچ سودا تھی گیا پیسے ڈیونڑ لگاں تاں اوندا بھرا آ گئے. 
پچھس کتنے دا ویچئی؟ 

وپاری آکھئے پنجھتر دا 

آکھس ڈاند تاں اسی ہزار دا ہے 

"شنا توں وی اُکا ڈاند ایں "

بہرحال سودا ترٹ گیا میں ہک ہور وپاری توں گانہہ ونج پچھی آکھس اسی ہزار دی ڈیساں میں آکھئے ستر ڈیساں سودا تھی گیا اتوں میڈا ہک دوست آ تڑتا آکھس کتنے دی گھندا پیا ہیں میں آکھا ستر دی آکھس گانہہ تاں سٹھ ہزار دی ہے 
"شنا توں وی اُکا ڈاند ایں" 

بہرحال پھرداں پھرداں ہک ڈاند پسند آ گیا،سودا تھی گیا ہنڑ مسئلہ گھر گھن کے ونجن دا ہئی ہک چنگچی ڈالے آلے کوں آکھم پہنچا ڈے،اساں ڈاند ڈالے تے لڈنڑ دی کوشش کیتی تاں ڈاند مچھر گیا قابو نہ آوے ہک بندے امداد کرنڑ دی کوشش کیتی ڈالے تے کھلو کے زور جو لایس ڈالے دا گیٹ تڑت پیا تاں ڈرائیور اس کوں آکھا 

یار انجے کملا زور نی لویندا 

"شنا توں وی اُکا ڈاند ایں" 

آخر تنگ آ کے میں پیدل ٹر پیاں تے ڈاند گھر گھن آیاں دریخ نال بدھم اندر گیاں پچھوں ڈاند چھڑا گیائے، سارے گھر دی ہر شئے تِلی وِلی کر سٹی ہِس شور سنڑ کے باہر نکلاں تاں بابا جی ڈاند نپ کے دوبارہ بنھیندے پئے ہن نال آھدے پئے ہن
 
چوکھر انجے بنھیندن ؟

"شنا توں وی اُکا ڈاند ایں" 

دیگر تھئی تاں دھا دھو کے ڈاند نال سوہنڑاں جیا فوٹو بنڑا  کے وڈے بھرا پروفیسر سیف اللہ سیفی کوں وائس اپپ کیتم فوٹو ڈیکھن توں بعد ریپلائی کیتس 

انہاں چوں ڈاند کہڑَئے ؟ (محمد ظہیر احمد مہاروی)

## حوالے
ݙو جون دے تانگھی

ماشا اللہ اج چھنڑ چھنڑ اے یکم جوناے سبھائیں ڈو جوناے اڈت دا ڈیہنہ اے توھاکوں یاد تیں ھوسی پیا ہر سال ہیں ڈیہنہ کوں ریلی کڈھدوں اوہو ڈیہنہ وت سویلے اگئے توھاکوں پتہ تیں ھ پیا اساں ہرسال ہمیشہ اے ریلی کیوں کڈھدے اوں اساں اے ریلی ایں گالھوں کڈھدے اوں ہیں ڈیہنہ ساڈے سونڑھیں شہر ملتان کوں ہک ظالم انسان رنجیت سنگھ ناں دے بندے نے اکیں ملتان کوں تہس نہس کر ڈتے ساڈےسرائیکی لوکیں کوں گاجر مولی الی کار ڈگلیس خون دی ھولی کھیڈیئے ساڈے سرائیکی عورتیں دی عزت تار تار کرنڑدی کوشش کیتی اس ساڈیں عورتیں اپڑیں عزت بچاونڑ سانگے اگلے زمانے ملتان اچ کھو ھوندے ھن ساڈیں تریمتیں اپڑیں عزت بچاونڑ سانگے انہیں ہنائیں کھوہیں اچ ٹپے کھا کھا کھو بھر ڈتن پر اپڑیں عزت بچائی نیں ایں بدبخت رنجیت سنگھ اینجھی بربریت قتل و غارت گری مچائی اے اج وی ملتان اچ ڈو جاہیں ہوندی قتل وغارت گری دے ناں نال مشہور تھی گئین ہک جاہ داناں چوک شہیداں ڈوجھی جاہ داناں خونی برج دے ناں نال اج وی ملتان دے مشہور چوک ان بی وڈی گال ہوں ویلھے والی اے ملتان نواب مظفر شہید جیرھا سرائیکی وسیب دی ریاست دا بادشاہ ھا جیندا ملتان الے قلعے تیں گھر ھا اتھاں ایں رنجیت سنگھ نے اپڑیں فوجیں کوں حکم ڈتا نواب صاحب کوں اکھو میکوں اپڑیں تخت تاج دیاں چابیاں میڈے حوالے کرے یا جنگ منظور کرے سرائیکی ریاست دے بادشاہ نواب مظفر شہید نے ہتھیار نہ سٹیئے جنگ کوں ترجیح ڈتی ہتھکڑیں پانونڑ کوں ترجیح نہ ڈتی جان کوں پیارا نہ کیتس جنگ قبول کیتی مرنڑ قبول کیتس سو نواب صا حب وڈی بہادری نال اپڑیں وسیب اپڑیں دھرتی مٹی دی جنگ لڑیا اپڑیں بالیں بچیں سودھا پورے خاندان سمیت شہید تھی گیا ایں حق سچدے ہیرو اپڑیں مٹی نال وفا کرنڑالے انسان دا سباہیں ڈوجون کوں خراج اے تحسین پیش کریسوں رنجیت سنگھ دی مزمت کریسوں اور رنجیت دا پتلا سڑیسوں چنگیاں قوماں اپڑیں ہیروز کوں یاد رکھیدین تساں وی امید اے سارے سرائیکی لوک ڈوجون الی ریلی اچ سبھائیں اڈت سویلے نوں وجے سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی خدابخش چوک حمید اصغر شاہین روڈ پل ڈاٹ دے نال پوادھو سویلے تشریف گھن اوسو ماہ رمضان اے ٹائم دا خاص خیال کریسو توھاڈی وڈی مہربانی ھوسی اساں توھاڈے بھالے اچ ھوسوں۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی۔سردار محمد افضل خاں ملکانڑیں سربراہ پاکستان ملکانڑیں اتحاد۔محمد اسلم خاں ملکانڑیں۔ سجاد خاں ملکانڑیں صدر پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔ذوالفقار خاں ملکانڑیں صدر پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی تحصیل ڈیرہ غازیخاں۔فرخ زمان خاں ملکانڑیں ۔عمار یاسر خاں ملکانڑیں۔حمادرضا خاں ملکانڑیں۔راول خاں ملکانڑیں۔عنصر عباس خاں ملکانڑیں۔خرم خاں ملکانڑیں۔اکبر خاں کھوسہ چیف ار گنائزر پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔ ابوا لحسن خاں لغاری چیف کواڈی نیٹر پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔سردار عبدالحئی خاں چانڈیہ۔صغیر خاں احمدانی سرائیکی رہنما۔ڈکٹر احسان خاں چنگوانی نقشہ اے سرائیکستان دے خالق۔ مرشد سید نعیم الحسن شاہ صاحب سرائیکی دانشور۔شاعر اے سرائیکستان جمشید خاں کمتر صاحب ۔شاعر اے انقلاب عاشق خاں صدقانی۔بیبی طاہرہ کلثوم صاحبہ صدر پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی خواتین ونگ۔نکوشیخ سرائیکی رہنما۔ رانا محمد اکرم خاں ایڈوکیٹ۔ سردار محمد سلیم خاں غزلانی۔ قیصر خاں ملکانڑیں ترجمان پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی ۔ماہتاب خاں ملکانڑیں صدر یوتھ ونگ پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔امجد خان ملکانڑیں صدر تحسیل کوٹ چھٹہ پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔ سید عنصر عباس عظیمی کونسلر صاحب۔علی عمران شاہ صاحب۔ ملک ظفر اقبال کھنڈوا۔ ھدایت خاں چانڈیہ ملک محمد اکرم بھٹی۔عمران لکی صاحب صحافی۔یونس خاں ماچھی۔
## حوالے
ݙو حکایتاں

ڈو حکایتاں

**درخت دی منشا**

ہک ڈینہ اساں درخت توں اوندی منشا پُچھی ' درخت اگوں کھل پیا ' تساں میڈی منشا میڈے دوستیں توں پُچھو ' چیڑی توں گالھڑ توں

چیڑی آکھیا درخت دا خواب اے اوہ دریا اینجھا بنڑ ونجے * لوکیں کوں جیڑھا مونڈھے تے پار پُچاوے ' بیڑی دی کوئی لوڑ نہ ہووے "

گالھڑ مُرکیا " درخت دی سِک اے اوہ قصہ اینجھا بنڑ ونجے جیندیاں چڑھ پوڑیاں تے لوک باہون تے کرسی دی کوئی لوڑ نہ ہووے "

درخت آکھیا " بیڑی یا کرسی بنڑن وچ کوئی حرج نئیں جے دوست باہون "

.............................................................

*'اَدھور'''

اوں خواب وچ ہک مچھی ڈِٹھی " میں ہک بئے جنڑے دے خواب دی مچھی ہاں ' تو جیندے خواب وچ آ گیا ہیئں تے خاب اوندا اپنڑے ایں خاب وچ ڈیدھا پیئیں " میں تساں ڈوہیں دے خاب وچ پئی آندی ہاں " مچھی بولی

اوں ڈٹھا ایہ ساوی تے رتی ہک جھال دی مچھی ہے تے خاب دے بوہے دے اندروں پئی تردی ہے ' ایہ مچھی تاکڑی دے پردیاں پَچھوں پَیہ ویندی وت نکل آندی ' اوہ کھلیا جو مچھی انہاں پردیاں کوں ندی پئی سمجھدی ہے ' مچھی وی کِھلی جو ندی کوں اوہ تاکڑی دے پردے پیا سمجھدا ہے ' اوں ڈٹھا جیندے خاب وچوں اپنڑا اوہ خاب پیا ڈیدھا ہے اوں مچھی کوں ہکل ہک ڈتی اے ' مچھی ندی وچ گُم تھی گئی ' کنارے تے اوہ بیڑی وچ تھی بیٹھا ' اُتھاہیں ہک جل پری آ گئی

ہُنڑ ایں خاب وچ مچھی , جل پری , اوہ آپ تے جیڑھا اوندا خاب پیا ڈیدھا ہے چار جی موجود ہِن پر چارے ہکے ویلے وچ کٹھے نئیں پئے تھیندے

(رفعت عباس)

26 January at 17:53
## حوالے
ݙو طبقے

جیویں امریکہ وچ ݙو طبقے ہن، گورے تے کالے۔ جیویں عرب وچ ݙو طبقے ہن، عربی تے عجمی ۔۔۔ پاکستان وچ اردو آلے افضل تے برتر ہن۔ سرائیکی بھان٘ویں جج ہن، بھان٘ویں سید ہن، جج ہن، ڈاکٹر ہن، بھان٘ویں ممبر ہن، غلام ہن۔ جے تائیں تعلیم تے سی ایس ایس وچ سرائیکی لازمی نی  تھیندی ، سرائیکی وچ نادرا دا کارڈ جاری نی تھیندا سرائیکی غلام رہسن۔﻿

thumb|غربت

thumb|2014 غربت دا تناسب
ݙو قومی نظریہ

thumb|ہندو مسلم علاقائی تقسیم

جنگ آزادی 1857ء دے ١٠ سال بعد علی گڑھ مکتب فکر دے بانی سرسید احمد خان نے ہندی اردو جھگڑے دت باعث 1867ء وچ جو نظریہ پیش کیتا، اینکوں اساں ݙو قومی نظریے دے ناں نال ڄاݨدت ہیں۔ اس نظریے دی آسان تشریح ایویں تھی سگدی ہے کہ اس دے مطابق نہ صرف ہندوستان دے متحدہ قومیت دے نظرئیے کوں مسترد کیتا گیا بلکہ ہندوستان ہی دے ہندواں تے مسلماناں کوں ٢ الگ اور کامل قوماں قرار ݙتا گیا۔ انڈین نیشنل ازم تے یقین رکھݨ والیاں کیتے ݙو قومی نظریہ صور اسرافیل بݨ کے گونجا۔ ساݙی شاہراہ آزادی تے ٢ قومی نظریہ او پہلا سنگ میل ہے جینکوں مشعل راہ بݨا کے مسلمانان ہند بالآخر 1947ء وچ اپݨی منزل مقصد کوں پاوݨ وچ سرخرو تھئے۔

جنگ آزادی 1857ء دے زخم حالی تازہ ہی ہن کہ ہندواں نے ہک تے مسئلے کوں کھڑا کیتا۔ اے جھگڑا ہندی اردو جھگڑے 1867ء دے ناں نال موسوم ہے۔ 1867ء وچ بنارس کے ہندواں نے لسانی تحریک شروع کر ݙتی جس دا مقصد اردو دی جگہ ہندی کوں سرکاری تے عدالتی زبان دے طور تے رائج کرنا ہئی۔ تے عربی رسم الخط دی جگہ دیوناگری رسم الخط کوں اپناوݨ ہئی۔ اس جنونی تے لسانی تحریک دا صدر دفتر آلہ آباد وچ قائم کیتا گیا جبکہ پورے ملک وچ ہندؤاں نے کئی ہک ورکنگ کمیٹیاں تشکیل ݙتیاں، تاکہ پورے ہندوستان دے تمام ہندوؤاں کوں اس تحریک وچ شامل کیتا ونجے تے اس دے مقاصد دت حصول کوں ممکن بݨایا ونجے۔
ݙو مہان سوجھوان

دھرتی دا سلام دھرتی دے ڈو مہان سوجھوانڑاں نانویں. ..

.
تخت پنجاب ہمیش کن اپنڑی حمائت تے پروپیگنڈے واسطے شاعراں،لکھاریاں،صحافیاں تے مولویاں کوں استعمال کریندا رہیئے ادب دے قاسمی کن گھن ٹی .وی دے نکے وڈے اینکر اینکری تئیں ہک فوج شتربےمہار دی حمائت اوکوں حاصل اے تل وطنی زباناں دے وجود تے تل وطنی قوماں دی شناخت دے انکار وچ جتھاں اوند وسعتی نظریۓ دا عمل دخل اے اتھاں او ایں اٹکل نال تل وطنی قوماں دے وسائل ہڑپ کرنڑ اچ ڈاڈھی مہارت رکھدے .موجودہ پنجاب اچ سرائیکی تے پوٹھوہاری زبان ،کلچر تے قومیت کوں تخت پنجاب ولوں تسلیم کرنڑ توں انکار دراصل شناخت کن زیادہ معاشی مسئلہ اے.

تخت پنجاب تے اوندے کرتے دھرتے سرائیکی زبان کوں پنجابی دا لہجہ آکھ کے سرائیکی وسیب دے وسائل تے اپنڑاں قبضہ ھمیش واسطے جماون چاہندن. جے پنجابیاں کوں اپنڑی زبان نال پیار ھوندا تاں او اپنڑے سکولاں اچ اپنڑے بالاں کوں پنجابی پڑھیندے پر او ایں خوف کن اپنڑے بالاں کوں وی انہاں دے بنیادی حق مابولی اچ تعلیم کن محروم رکھدن جو ول تاں سرائیکی وی ایہو مطالب کر ڈیسن تے پنجاب دا وسعتی نظریہ ویندا تھیسی.

وسائل دی ونڈ تھیسی تے انت تخت دا وی تختہ تھیسی پنجابیاں دی نہ سیاست رہسی نہ لٹ پٹ دی معشیت.

سرائیکی کوں پنجابی دا لہجہ منواونڑ لئیوں او سرائیکی دے صوفیا شعرا دے کلام کوں پنجابائز کر کے چھپوا چکن خواجہ فرید سرکار تے بلھے شاہ دے کلام کوں وگاڑن ایں سلسلے دی کڑی اے.اے سلسلہ اجاں جاری اے غلام حسن حیدرانی تے اقبال سوکڑی دیں لکھتاں نال وی او ایہں کجھ کر حکن. کہیں شاعر دے کلام کوں چھپواون تے ایوارڈ ڈیونڑ انہاں واسطے کوئی مشکل کائنی کیوں جو سرکاری وسائل انہاں دے ہتھ ان.
سرائیکی لکھاریاں کوں پنجابی گھیرے اچ گھن آنونڑ واسطے ایں واری انہاں سرائیکی دے مہان شاعر رفعت عباس سئیں کوں پرائیڈ آف پنجاب ایوارڈ ڈیونڑ دا اعلان کیتا تے نال چنگی رقم وی رکھی. ورلڈ پنجابی کانگریس آلے نینگر سوجھوان محبوب تابش سئیں کوں سڈیندے بیٹھن جو آو تہاڈا ایوارڈ اے تے اپنڑی مرتب کیتی ہوئی نعتاں دی کتاب ساڈے حوالے کرو تاں جو چھپوا وی ڈیووں.

بدقسمی نال پنجابی تخت دے کرتا دھرتا سرکاری دانشوراں دا سرائیکی وسیب ، لٹریچر تے شخصیات بارے مطالعہ بہوں کمزور اے ‏‎ ‎‏. .

شئیت انہاں کوں سدھ کائینا ہئی جو اے رفعت عباس اے. اے تاں "ما بولی دا باغ" رہیندے ول باغ کوں بوہے لئیندے. انہاں بوہیاں وچوں او صرف صوفی لنگھنڑ ڈیندے، جنج لنگھنڑ ڈیندے تے شاعر لنگھیندے. پر حاکماں واسطے، دھاڑیلاں دے گھوڑے واسطے او اپنڑے بوہے کو سوئی دا نکا بنڑا ڈیندے .
ول اے مہان بندہ کیویں تہاڈے تخت دے ایوارڈ گھنسی کاش پنجابیاں کوں عقل آندی. محبوب تابش سئیں رفعت عباس بارے کیا خوب آکھئے. .!
سونے،رپے،تمغے تیڈے تابش تیکوں بخشے تھیون
ساڈا مانڑ ھ ما بولی تے ما دھرتی دے لوک ساڈے
‏

.
کاش انہاں پنجابیاں کوں سمجھ آندی جو "سرائیکی قومی تناظر" کتاب دے لکھاری محبوب تابش جنہاں اپنڑیں ایں کتاب اچ سرائیکی دھرتی دے وسائل دی لٹ دا مقدمہ لکھئے کیا او ورلڈ پنجابی کانگریس یا تخت پنجاب دے کہیں بئے لوبھ کوں قبول کریسی تے تہاڈے سڈ تے حاضر تھیسے؟
رفعت عباس سئیں بجافرماۓ جو. . .
نواں ہک نروار کریجے مر تے جی دا رفعت

اساں نئیں منیندے آکھو ہوکا ہک سرکاروں

‏.
مکدی گالھ شمیم مکاوں جو مرشد رفعت عباس تے محبوب تابش سئیں نے جیویں پنجابی حکومت تے پنجابی تنظیمیں دے اعزازات تے مالی فوائد واپس کیتن یا گھننڑ توں انکاری تھئین ایندے نال سرائیکی قومی شناخت اگونہی تھئی اے اور وسیب دے لوکاں اپنڑے سوجھواناں تے فخر کیتے. .

انہاں ڈو مہان سوجھواناں کوں اساں تہہ دلوں دھرتی دا سلام پیش کریندوں.

(بلال بزدار)
## حوالے
ݙو جون دا کانڈھا

کانڈھا

سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی دے زیر اہتمام 2 جون آڈت وار شام 30۔5 وجے مرکزی سیکرٹریٹ سبزہ زار چوک بوسن روڈ ملتان اچ"یوم سقوط ملتان" منایا ویسی۔ سرائیکی وسیب اتے رنجیت سنگھ دے غاصبانہ قبضہ دے خلاف بھرپور اظہار مزمت کیتا ویسے ۔تے دھرتی دے دفاع دی خاطر اپنڑی تے اپنڑے اہل و عیال دی جان دی قربانی پیش کرنڑ والے مظفر خان صدوزئی شہید کو خراج تحسین پیش کیتا ویسی اس موقع تے سرائیکی تحریک دی موجودہ صورتحال دے پیش نظر یکجہتی قیام صوبہ سرائیکستان سانگے قرارداداں وی منظور کیتیاں ویسن ۔تقریب اچ روزہ افطار دا وی ہوسی۔شریک تھی کرائیں دھرتی نال جڑت دا اظہار کرو۔
تانگھی ۔رانا محمد فراز نون ۔ مرکزی چئیرمین sdp
## حوالے
ݙاݙا کٹو خاں بزدار

ڈاڈاکٹو خان بزدار ساڈی نال آلی وستی دے بزرگ ان تے پارٹیشن دے ویلھے نینگر ہن.
اھدن. . . . .
"جڈاں بھگی پئی تاں میں بھوگی آلے تیں مال چریندا ودا ہم، 
بھوگی آلے تیں سارے کراڑ رہندے ہن ، پتا نئیں کون لوک آن پئے انہاں شوداں کوں ماریو نیں. .
رملی بھرا گھروں بھجدا آیا تے آکھیوس مال گھر ولا جل ڈاکا پئے گئے. . . اساں ڈونہاں بھرا مال ہکل تیں گھر واڑی اچ آ ڈھکیوسے. .
نماشاں ویلھے کراڑ تے کراڑیاں شودیاں اپنڑے گھر چھوڑ لکدے ودے ہن . .اساڈے مال دے بھانڑے اچ آن لکئے تاں رملی بھرا ٹکر ونج ڈتا پر انہاں شودیاں نہ کھادا بکھے پئے رہ گئے. .
ہک ڈو ڈینہہ بعد ڈوگرے آئے تے انہاں شودیاں کوں نال گھن گئے. .
ابا ڈوگریاں دی فوج ہئی جیویں اتھاں ہنڑ پولیس اے ایویں فوج ہوندی ہئی او کئی بئی زبان الیندے ہن. . .
کراڑ ایہا اساں آلی بولی کریندے ہن ایہا جٹاکی. . 
ڈاڈھے چنگے جوآن ہن . .
گورے وی ڈٹھے ہم جلسے تیں مال نیندے ہاسے اتھاں گورے صاحب ودے ہوندے ہن 
رتے لال جوآن ہن پتلیاں بھوکاں. . .
ہک کراڑ ہوندا ہا ٹھاکر داس وڈا زمیندار ھا فوجے دی وستی دا. . . چالیہ پنججھا گھوڑی ہوندی ہس سٹھ کھوہ دا مالک ہا ، 
بھگی آلے ڈینہاں اوندے پتر تارے کراڑ میرو وڈانی دا نک کپ گھدا . اہدن جو میرو اوندی گھوڑی کھسندا پیا ہا. . .بئے کوئی کراڑ کائناں بھڑیۓ ہن مسلماناں نال. . میرو وڈانی ہنڑ تئیں جیندا رہ گئے نک تیں بنڑماں رکھی ودا ہوندا ہا بھاڑی. . .
ناں اساں کراڑاں دی ہک سوئی وی ناں چاتی. .
کراڑ وی اساڈے جہیں جھمر کھیڈدے ہن ڈوہڑے وی اہدے ہن جھمر اچ. . .
ورت ورتارے دے پاسوں ڈاڈھے چنگے ھن ،
چوٹی گھیو ویچنڑ ویندے ہاسے کراڑاں کن تاں تھاں خالی نہ ہن ولیندے ،
گھیو آلے تھاں اچ کجھ نہ کجھ سٹ چھوڑن ہا تھاں دا آدر کریندے ہن. . ."
.
(کلھ سلطان بزدار تے میں ڈاڈے کٹو کوں رج کے سنڑیا اوندیاں گالھیں ڈاڈھیاں چسولیاں لگیاں. .)

(بلال بزدار، ٣ اپریل ٢٠١٧ء)
## حوالے
ݙورے، گنگے، اندھے

بہرے گونگے اندھے

سن 73 کنوں لا تے آج تک ساڈے ملک تے چھڑا ڈو خاندان حکومت کریندے پن. بھٹو ppp تے شریف pmln ھا ہک ڈو واری چوہدری وی رہے گن یا کجھ جرنیل وی. لیکن زیادہ عرصہ ڈو ہی خاندان دی حکومت ھے. 
اے ساڈی جمہوریت ھے. اور ایندے ذمہ دار اساں خود ھوں. 
73 کنوں آج تک تقریباً 44 سال گزر گن. 
ایں 44 سال وچ اساں جیڑهی ترقی کیتی ہے او میں ذرا مختصر طور تے بیان کرنڑ دی کوشش کریساں 
73 وچ 8.68 روپے دا ہک ڈالر ھوندا ھا آج 108.2 روپے دا ہک ڈالر ھے یعنی سدھا 100 روپے دا فرق. 
ایندے ذمہ دار کون ہن اساں خود. 
آج دا عام شہری غریب توں غریب تر تھیندا ویندے اور اے ڈوں خاندان اتنا پیسہ کٹھا کر گن جو ساڈی سوچ کنوں وی بالا تر . 
اساں پورے پنج سال کھوتے وانگوں کھلے کھا کھا تے ول انہاں ڈوں وچوں ہک چنڑ گھندوں. 
ولا روندے تے پٹیندے رہے ویندوں. 
ساڈی سوچ مر گئ ہے. اساں نسلی غلام تھی گیوں. اور جب تک اساں ساڈی سوچ کوں ٹھیک کینا کریسوں ایویں در در دے دھکے کھمدے رہے ویسوں. 
(رفیق احمد تائب)

## حوالے
ݙولی روٹی

ݙولی روٹی ملتان دی حاص سوغات ہے۔ میدے، کھنڈ تے گھیو نال بݨدی ہے۔ ایندے بݨاوݨ دی ہک خاص اٹکل ہوندی ہے۔ ول تلیندن۔ کھاوݨ ویلے ٻہوں مزہ آندے۔ ٻہوں کُولی ہوندی ہے۔

thumb|گندم

[ونکی:[سرائیکی کھاݨے]]
ݙوں چار ڳالھیں سانجھے سوال

ملتان سرائیکی لوک سانجھ دے مشاورتی کٹھ وچ عاشق بزدار دا شریک نہ تھیونڑ عاشق خان بزدار دی شخصیت کوں مشکوک کریندا پئے کیوں جو عاشق خان بزدار سب کینے وڈے سرائیکی دشمن خبریں اخبار دے مالک ضیا شاہد دے کہیں مشاعرے میٹنگ دا بائیکاٹ نہی کیتا راجن پور وچ پی ٹی آئی دی ہر میٹنگ دا موہری ہوندے بے ایمانی دے سرمائے تیں دریشکیں دی ٹٹے پوشی دے نتیجے وچ دیغر دے سیت آلے سوجھل دھرتی واس دا وی پہلا جھمومری ہوندے لیکن لوک سانجھ دا بائیکاٹ کریندے کیوں؟؟؟

ڈوجھا حاجی پور (فاضل پور) دا ہک گم نام ذہنی تیں جسمانی مریض پچھلے ڈو چار سال پہلے وسیب وچ کوئی وی نہ جانڑ دا ہا جنیدی شناخت لوک سانجھ بنڑی ھے لوک سانجھ جیکوں چندا نہی کھاونڑ ڈتا اج او لوک سانجھ تیں سیخ پا ھے رانڑا ابرار تیڈی آمد کینے زیادی تیڈے صرف اسلام آباد شہر وچ اساسے ھن جناب اے اساسے کیویں بنڑائن ایندا جواب ڈیونڑ پسند کریسو؟؟؟؟؟
تریجھا ہک ذہنی مریض نرگسی معشوق طبعیت بندہ شہزاد عرفان ھے جیندی کوئی ذاتی رنجش ھے واگھا سئیں تیں مشاق گاڈی سئں تیں ہر ویلھے ڈانگ چا تیں انہاں دے پچھوں بجھدا ودے گالہیں آلی کار اوندے کولوں اگر پچھوں تیں کیا کیتے سرائیکی کاز کیتے او آہیدے میں عبداللہ عرفان دا پتر ھا پدرم سلطان بود

لکھت، فضل لونڈ
ݙوہترا ، پُوترا

بھراوو اے صرف ہک قصہ ھ ، ناراض نی تھیونڑاں۔

ہک تقربیا" سٹھ سال دی بڈھڑی مئی اپنڑے ترے چار سال دے ݙوہترے کوں کچھڑ تے چائی اندی ہئی، تے اپنڑے ترے چار سال دے پوترے کوں انگل پکڑوائی اندی ہئی۔

پوترے آکھیا ، ݙاݙی میں ہنڑ تھک پیا، ہنڑ اینکوں لہا تے میکوں چا۔
ݙوہترے فورا" آکھیا نا نانی نا میں نا ٹرساں ، میں ٹریم تاں میں تھک پوساں۔ ݙاݙی جینوے کینوے پوترے کوں ٹرݨ تے منائی امدی ہئی ، تے پوترا وی ݙاݙی دی گال منیدیں ہویں ولا ٹرݨ لگ پیا، تھوڑی اگوں ونڄ تے ہک وݙا ݙرانوڑاں کتا 
ویندا پیا ہا۔
## ݙوہترا
ݙوہترا(کچھڑ الا) کُتے کوں ݙیکھ تے اکھیس ،تو، تو،تو،تو،تو، کتا ، کتا میݙی نانی کوں کھا ونڄ۔
## پوترا
پوترا جہیڑا اگلی نپی ودا ہا ، ہک وڈا وٹا چأ گھدا تے آکھسن ، خبردار جے میݙی ݙاݙی کوں کھادا تاں ، مار گھتیساں، خبردار ۔

ݙاݙی حیران تھی تے اتھائی کھڑ گئی تے سوچنڑ لگ پئی ۔۔

## نتیجہ
کھڈھن ہنڑ توہاݙا کم ھ۔۔
[thumb|[غلام مرتضٰی لاکھا]]
ݙوہڑا

زندگی دا سرمایا ہے میڈا یار تے نالے پیار اوہدا

اوہ رنج ہووے میڈی ہنج وگدی ایڈا دل تے ہے اعتبار اودا

اوہ دور وسے بھاویں اکھیاں توں،ڈیرہ دل دے وچ سرکار اوہدا

اوہ جو وی کرے واجب ہے چاون ثاقب تے نروار اوہدا
ݙوہڑہ

سرائیکی شاعری دی تریجھی وݙی صنف ݙوہڑہ ہے۔ ایہ صنف سخن سرائیکی وسیب وچ ٻہوں مقبول ہے۔ ݙوہڑہ پہلے بیت دی صورت وچ ݙوں مصرعیاں تائیں محدود ہائی۔  وت ایہ چار مصرعیاں دا تھیا۔ ہولے ہولے ایندے وچ مصرعیاں دا وادھا گھاٹا تھیوݨ لڳ پیا۔ چھی مصرعے، اٹھ مصرعے تے پنج مصرعے دے ݙوہڑے وی ملدے ہن۔ 

## ݙوہڑے دے مضامین
ݙوہڑے وچ زیادہ تر عشقیہ، عارفانہ تے نعتیہ مضامین پیش کیتے ویندن۔ ایں توں علاوہ سرائیکی مرثیے وی ݙوہڑے دے انداز وچ پیش کیتے ڳئے ہن۔ سرائیکی زنان دے اکثر منظوم ڈرامے وی ݙوہڑیاں وچ ملدن۔ ڈرامیاں دے کردار جاہ جاہ تے سوالی جوابی ݙوہڑے آکھ تے ڳالھ کوں اڳوں تے ٹریندن۔ 

## تاریخ
ایہ ہک لوک صنف دے طور تے تاں مُندھ قدیم توں سرائیکی ادب وچ موجود ہے۔ لیکن ایندی باقاعدہ ایندی تحریری شہادت شیخ بہاء الدین زکریا ملتانی ( ٥٦٦ھ ــ ٦٥٨ھ)  دے ݙوہڑے دی ملدی ہے۔ جہڑا انہاں مخدوم حمید الدین حاکم ؒ کوں آپݨے مکتوب وچ لکھیا ہائی تے اوندے جواب وچ مخدوم حمید الدین حاکم ؒ وی ہک ݙوہڑہ تحریر فرمایا۔ حضرت بابا فرید الدین گنج شکرؒ دے ݙوں مصرعے دے بیت، اکبر اعظم دے عہد دے شاعر دمودراس دمودر دی ݙوہڑیاں دی طرز تے لکھی ہوئی، ہیر تے غلام سکندر دے حسینی ݙوہڑے توں ایندے ابتدائی عہد دی نشاندہی تھیندی ہے۔  ایندے بعد حضرت سلطان باہوؒ، علی حیدر ملتانی، مولوی لطف علی، حضرت سچل سرمستؒ ݙوہڑے دی روایت کوں اڳوں تے ٹوریا۔ حضرت سچل سرمست دے بعد ایہ صنف سخن ٻہوں ودھی پھلی۔ ݙوہڑہ ہک اینجھی صنف ہے جیندے وچ اکثر شاعراں طبع آزمائی کیتی ہے۔ محمد بخش نوروز ݙوہڑے دی صنف وچ جدت پیدا کیتی تے ݙوہڑے کوں روایتی مضموناں دی قید وچوں کڈھ تے نویں انداز نال تے حسن وعشق دے خارجی حوالیاں نال بیان کیتا۔

اوبرائن اہدن ملتانی شاعری وچ ݙوہڑہ ساریاں شعری صنفاں وچوں سب توں زیادہ مقبول ہے۔ او اہدن جو ݙوہڑہ ݙوں شعراں وچ ہوندے تے کہیں کٹھ یا دیرے تے، یا کہیں خوشی دے موقع تے ہک شخص ݙوہڑہ اکھندے تے مجلس دا کوئی ݙوجھا بندہ اوندے وچ مناسب تے ودھایا ݙوہڑہ سݨیندے ایں طرح ہک چرچا جیہا بݨ ویندے تے مزہ آندے۔

## ڳاوݨ دا انداز
پورے سرائیکی وسیب وچ ہزاراں ݙوہڑے ڳائے ویندے ہن۔ ݙوہڑہ ڳاوݨ دی آپݨی ہک مخصوص طرز ہے۔ اُچے سُراں وچ اَلاپ گھن تے اینکوں ڳایا ویندا ہے۔

ݙوہڑہ عام طور تے چار مصرعیاں دا ہوندے۔ 

## حوالے
ݙوہڑے

میڈے دل دا میٹر ساڑ دتائے تیڈے حسن دیاں لشکاراں.

اڈ فیوز گئے میڈی زندگی دے، تھیاں شارٹ جگر دیاں تاراں.

تیڈے حسن دے جلوے تک تک تے میڈے سڑ گئے بلب ہزاراں.

ہن آ کے میٹر ٹھیک چا کر، ہن ساہ دیاں تنگ رفتاراں

لگا ونج قاصد میڈے یار کوں آکھ، تیڈا محسن سخت بیمار اے.

ہن نازک گھڑیاں موت دیاں، نالے ساہ دی تنگ رفتار اے.

جے کر سگدائیں تے اپڑن کرن، سدھی نیت چا کر سرکار اے.

ایڈی اوکھی یار شفا کائی نئیں، تیڈے ہک دیدار دی مار اے

رہے تانگھ تصور نظراں وچ کہیں دور دراز بدل وانگوں

ریہا بلدا سینہ ہجر دیوچ کہیں دُھپ دے سڑدے تھل وانگوں

ہنجوں اکھیاں دی درسال وچوں ریہے لُڑھدے ہاڑ دی چھل وانگوں

ایویں نہ شاکر شالا کل گذرے جیویں اج گذری ھے کل وانگوں

میکوں اَپڑیں ذات وِچ ضم کر ڈے
ہر ذات کُوں وَلدا مِیں ڈیساں

تُوں کائیں دے نانویں سَڈ ماریں
اَدھ رات کُوں وَلدا مَیں ڈیساں

توڑے سَر تیں ڈُکھ دے جَھڑ ہووِن
برسات کُوں ولدا مَیں ڈیساں

ہِک تُوں معصوم دا سئیں بنڑ پُو
کائنات کُوں ولدا مَیں ڈیساں
ݙیوالی (ݙیویاں آلی رات)

کوئی بھانویں کجھ پیا آکھے خوشیاں مناونْ دی رات نہ ہندو ہوندی ہے نہ مسلمان تے نہ عیسائی ۔ اج وی ستلج دریا دے کنڈے اتے راہونْ آلی میڈی بوآ مریم اپنْی پوری وستی نال رل تے ڈیوالی منیدن۔ "ڈیویاں آلی رات" جیکوں "ڈیوالی یا دیوالی" آکھدن اے میڈی سرائیکی دھرتی دی او رات ہے جتھ ہر کوئی اپنْی اپنْی اندر دی خوشیاں، من منوتیاں دی مراد، تانگھاں مُکنْ دی آس ءچ ہک بئے نال سانجھ رلیندن۔ ہر سال کمہار ایں تانگھ تے ڈیویاں دے انوڑ لا رکھدن جو ہر کوئی ڈیوالی دی رات کوں گھیو دے ڈیوے ہر گھر دی کندھیاں آتے تندیر نال لا رکھسی ۔ شالا وسیب ول ول ڈیویاں آلی رات ہر سال مناوے ۔ (شہزاد عرفان)

## حوالے
ݙِِیٹی ݙناں

ݙِیٹی ݙَنّاں:
اے کھیݙ کھیݙݨ کیتے کوئ پَنج چِھی انڳل لمبی تے انوٹھے جِتی ٹُھلی لَکݨ کُوں گَھڑ گَھڑ تےݙوہائیں پاسوں نوکدار بَݨا گِھدا وین٘دےتےاینکوں ݙِیٹی سَݙیاوین٘دے،شہراں وچ اینکوں گُلی ڈنڈا سݙیا وین٘دے،ݙِیٹی کوں زمین اُتے رکھ ݙِتا وین٘دے،تاں اِین٘دیاں ݙُوہائیں نُوکاں یا چُنجاں زمین کنوں اُچیاں رہ وین٘دن ـ جیکر انہاں چُنجاں وچ کہیں ہِک تے ݙَنے یا پَتلی سوٹی نال سَٹ ماری وَنڄے تاں ݙِیٹی ٹَپ کھاتے زمین کنوں اُچی چو وین٘دی اے،تے کھیݙݨ والا کھݙاری تِکھے تِکھے ݙَنے نال اُونکوں سَٹ مار تے پرے سَٹݨ دِی کوشش کرین٘دے. ݙِیٹی جِتی پَرے ون٘ڄ پون٘دی اے،اُتنی کھݙاری دی کامیابی سمجھی وین٘دی اے بلکہ سَٹ نہ مار سڳݨ والا ہار وین٘دے تے ݙوجھا کھݙاری واری گھندے،شہراں وچ جتھاں کھیݙݨ کیتے کُھلی جاہ مِل وین٘دی اے،ݙِیٹی ݙَناں گُلی ݙنڈے دے ناں نال کھیݙیا وین٘دے ـ پر ہُݨ تاں کرکٹ دِی بیماری اساݙیاں کھیݙاں چَٹ کرگئ اے.

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی کھیݙاں
ݙیواں لولی سوہݨے لال کوں (مضمون)

،،،،،،ڈیواں لُولی سوھنڑے لال کوں،،،،

کڈھائیں تاں اے پندھ مُکسی کڈھائیں تاں اے چھالے ِپھس کے گنڈھیں بنڑسن ساڈی قسمت ءچ کنڈے سدا نہ رھسن ساڈے زھن ءچ لگا زنگ کڈھائیں تاں لہسی ساڈے پیریں لگے نائل آخر تُرٹسن ساڈے ہتھیں دی ہتھکڑی کُلھسی ساڈی گونگی زبان الیسی اساں بغیر سہارے دے ٹُرنڑ سکھسوں ہک بے دے مونڈھے نال مونڈھا رلا کے ہک جُٹ تھیسوں نہ کوئ پارٹی ھوسی نہ سردار تیں پیر و مرشد گدی نشین وڈیرا ہوسی اساں چنمبا پاء کے آپڑیں وسوں آپ کریسوں 
ایھو خواب جگائ رکھدے آس دا ڈیوا بلدا کھڑے ایکوں انھائیں لاریں دا تیل پائ رکھداں ہک ڈینھ آسی جڈاں میڈی سرائیکی دھرتی ءچ راھنڑا آلا غلامی دی کمزور رسی کوں تروڑ کے آپکوں سُنجڑیسی ایں اج تک سہارے گولیئن آپ کوں نسی گولیا وقتی سہارے دھوکہ ہوندن انھائیں دوکھیں دیوچ آپکوں خانہ بدوش بنڑا کھڑائس ،
متاں کڈھائیں اکھ جھمکاوے تیں خیال آوس وستی ءچ شھر ءچ جیکوں کوئ نہ سُنجانڑدا ھووے اوکوں اُوپرا یعنی اجنبی سمجھا ویندے تیں اجنبی بندے دی کوئ اوقات نیں ھوندی صرف بالیں دا کھیڈاوا ہوندے. 

کجھ بندے اکھیں بھال کے نندر کریندن ڈیکھنڑ آلے کوں لگدے جاگدا پئے لیکن ھوندا نندر ھے ساکوں ایھا نندر کریندیں صدی تھیونڑ آلی ھے، مترائ ماء دی بے ڈھنگی بے سُری لُولی تیں سمنڑ آلے لُوکو اے لُولی نیں پلوتے ہن لُولی مادری زبان ءچ چنگی لگدی ھے بھلا سندھی پنجابی تے پشتو دی لُولی ساکوں کتھاں سمجھ آندی ھے انھیں دی لُولی تے واہ واہ کرکے اکھیں نُوٹنڑ بھالنڑ آلے بھاگ وندو اکھیں بھالو بھاگ کھسیج گئے وے ،
کہیں دے گھر مہمان ونج تھیندو سکون دی نندر سونے دے پلنگ تیں نیں آندی ساری رات پاسے مریندیں گُزردی ھے گھر دے تُرٹے کھٹڑے تیں سکون نال سمنڑ آلیں کوں سنیہا ڈیو تھاڈا تے تُرٹے کھٹڑے دا رشتہ خون ءچ شامل ھے کنڈ کوں پتہ ھوندے اُو تُرٹے کھٹرے کوں گلکڑی پاء کے سمدی ھے تہوں سکون دا سمدے ھاؤ وائے اوپرے پلنگیں تیں سمنڑ چھوڑو کوئ تھاڈے واسطے پشاور کراچی لاہور توں نیں آونڑا جڈاں لاشاں آپڑیاں آپ چئیندو ول زندگی کوں کیوں نہوے چاء سگدے ،،،،جمیل حیدری،،،
## حوالے
ݙیڈھ زبر

ایہ زبر تے الف دی درمیانی صورت ہے،
ایہ عموماً دباؤ نال ہم آہنگ  ہوندے، ایندے وچ زبان دا مقام زبر کنوں اُچا ہوندے. ایں کوں شُوآ اہدے ہن۔ ایہ کھنھی یا مُنی یا پَوݨی الف ہے.  

ایہ ہک سلیبل وچ کائنی ہوندا، ݙو سلیبل وچ ہوندے۔ مثال دے طور تے کَردے(بمعنی کریندے) وچ شُوآ ہے۔ لیکن کَر ݙے وچ عام زبر ہے (شُوآ کائنی)۔۔ سَت وچ زبر ہے تے سَتارھاں وچ شُوآ ہے۔ مَل کے (بھڄ کے) وچ زبر ہے۔ مَلکے (ملکیت) وچ شُوآ ہے۔  ہَل کے وچ زبر ہے تے ہَلکے (کتے) وچ شُوآ ہے۔ سَݙ کے وچ زبر تے صَدقے وچ شُوآ ہے۔ سَڑ  کے (بھُڄ کے ) وچ زبر ہے تے سَڑکے (سڑک تے) وچ شُوآ ہے۔ اَٹھ وچ زبر ہے تے اَٹھارھاں وچ شُوآ ہے۔ 

اَمچور، اَٹھارھاں، سَتارھاں، چَلا، ہَلکا، صَدقے

ایندے کیتے اے پی آئی علامت ə(شُوآ) ہے۔

* شُوآ مختصر واول ہے۔ سرسری واول ہے۔ ادائیگی پوری کائنی۔
* الف دی مختصر صوت ہے۔  چا ݙے وچ الف آندے پر میکوں چاݙے وچ الف دی بجائے شُوآ ہے۔
*شُوآ بغیر دباؤ آلے سلیبل وچ آندے. 

## ٻیا ݙیکھو
* سرائیکی واول صوتاں
* سرائیکی صوتاں
* سرائیکی صَوتاں
* سرائیکی حروف تہجی
ݨ

ݨ  سرائیکی زبان دا خاص حرف ہے۔ایندے نال کوئی الفاظ شروع تاں نی تھیندے البتہ الفاظ یا جملیاں دے آخر تے اے حرف استعمال کیتا ویندے. اینکوں پنجابی آلے اڑنون پڑھدے ہن۔ سرائیکی آلے اَݨون یا اَݨنون آہدے ہن۔ 

thumb|سرائیکی Saraiki
سرائیکی دے پنج خاص حروف ایہ ہن:

ٻ ڄ  ݙ ڳ ݨ( ٻے، ڄے، ݙے، ڳے تے ان٘ڑنون) 

سرائیکی دنیا دی ہک وݙی زبان ہے ۔ سرائیکی زبان دے چُتالیہ حرف یا اکھر ہِن۔ انہاں وچوں انتالیہ تاں اردو آلے ہِن ٻئے پنج خاص سرائیکی زبان دے ہن۔ او پنج ایہ ہن ٻ ڄ  ݙ ڳ ݨ( ٻے، ڄے، ݙے، ڳے تے ان٘ڑنون)

**ٻ**:ٻلی، ٻکری، ٻوہا، ٻال، ٻلونگڑا، ٻلہݨ، ٻکاٹ، ٻیر، ٻُہاری، ٻاگھڑ ٻلا، ٻچہ، ٻڈھا، ٻُدھ، ٻلہانگ، ٻلی، ٻوہاری

**ڄ**:ڄموں، ڄوانترہ، ڄہا، ڄام، ڄنگھ، ڄُل، ڄٹ، ڄبھ، ڄلم، ڄواہاں، ڄلم،

**ݙ**:ݙانگ، ݙوئی، ݙاتری، ݙکھݨ، ݙیوا، ݙیـݨ، ݙہی، ݙیݙر، ݙاکو، ݙاڑھی، ݙاند، ݙند، ݙول، ݙولی، ݙانگ، ݙاچی، بھیْݙ، لَݙُو، اݙا، ݙور، ݙوکے، ݙاک ݙِنگا

**ڳ**:ڳاں، ڳوہا، ڳاہـݨـے، ڳیرا، ڳبھرو، ڳاوا، ڳنڈھیری، ڳاہلڑ، ڳن٘ڈھ، ڳیٹے، ڳوبھی، ڳوݙا، ڳُݙی، ڳاہ، ڳُتھلا، ڳٹھ، ڳٹا، ڳچی، ڳُڑ، ڳاناں ، پڳ ،ساڳ

**ݨ**: وݨ، کھݨ، مکھݨ، کھمݨ، لوݨ، پاݨـی، راݨی، سوہݨاں، ݙیݨ، ڳݨ، چُݨ، وڄݨ، اݨ بݨ، واݨ، سن٘ڄاݨ، کݨ مݨ.

سرائیکی وچ ݙو خاص واول علامتاں وݙی زیر تے وݙی پیش وی ہن۔

سرائیکی وچ لھ، مھ، نھ تے رھ وی ٻہوں آندن۔

رھ: یارھواں، ٻارھاں

لھ: ڳالھ، ولھ، سلھ، کولھو، کلھڑ

مھ: کمھار

نھ: ننھا

ن٘ڳ: ان٘ڳ، چن٘ڳا، سن٘ڳ، من٘ڳ، لن٘ڳ،

سرائیکی وچ وݙی ے درمیان وچ آوے تاں ی اتے جزم لین٘دے ہن۔ مثلاً ریْت، کھیْݙ، تھیْت، بھیْݙ، شیْر، دیْر، لیْٹ، پیْٹ، ٻکریْاں( ٻکرا دی جمع)، گھیْرا، پھیْر، تریْہ (تس)

ݙآݙی اڄ ٻیا ڳُڑ ݙے، ون٘ڄ ون٘ڄ ڄُل ڄُل، ݙاݙے کوں ناں سݨا.

ونکی:ݨ
‌کِلـے بـانـدر

کلے باندر
ایں کھیݙ وچ پڳیا ویندے یا پُکھے پاتے ویندن. جیندے اتے واری آ ونجے او ہک کلے نال ٻدھئیے ہوئے رسے کوں پکڑ گھندے تے اوں کلے نال سارے اپڑیاں جتیاں لاھا تے رکھ ݙیندن. 
واری ݙیوݨ آلا انہاں جتیاں دی حفاظت کریندے پر شرط ہوندی ھ رسی بالکل سدھی رکھے ڈھلی نہ کرے. ول او اوں رسے کوں پکڑ گول گول چکر لیندے کھڑا. 
ݙوجھے بندے جتیاں چانوݨ دی کوشد کریندن. جتیاں مکݨ توں پہلےکہیں بندے کوں ہتھ لڳ ونجے تاں اوں بندے تے واری آ ویندی ھ نہ تاں جتیاں مک ونڄݨ تے واری ݙیوݨ آلا بندہ طے تھئی ہوئی پیڑھی(نشان) کوں ہتھ لا تے واپس اوں رسی کوں آن پکڑیندے.ایں دوران کلے توں پیڑھی تک تے پیڑھی توں واپس کلے تک سارے اوھے کھلے واری ݙیوݨ آلے کوں کھیݙݨ آلے ہتھوں چھوڑویں مریندن. 
ہر بندہ اپڑے چاتے ہوئے کھلے واری ݙیوݨ آلے کوں مریندے. جتیاں سخت یا نرم ہر کئی پہلے طے کر گھندے. واری ݙیوݨ آلا ول واری ݙیندے تے اے سلسلہ ایویں چلدے پیا جے تونڑیں کہیں ٻئے تے واری نہ آونجے. 
[ونکی:[سرائیکی کھیݙاں]]