غزل دے موضوعات

جیویں جو غزل دی تعریف اچ آکھیا گے ، جو غزل عورتاں نال ڳالھیں کرݨ دا ناں ہے۔ پر جیویں جیویں وقت بدلدا ڳے غزل اچ سیاسی ، سماجی ، معاشی تے معاشرتی موضوعات وی آندے گن ۔قدرتی ڳالھ اے وقت ویلے نال دھرتی دا منظرنامہ بدلدا رہندے۔ بدلدے حالات شاعراں کوں وی متاثر کریندن ۔ ایں مقالے اچ چھڑا احمد پور شرقیہ اچ اُسرݨ تے نسرݨ آلی غزل دا جائزہ گھدا گیٖ ، ایہ سلسلہ خرم بہاولپوری توں شروع تھیندے تے شاہد یاسر تیں آندے ۔ جیڑھلے اَساں خرم دی شاعری پڑھدے ہیں تاں خرم دا دور جیندا جاڳدا نظر آندے ۔ اُوں دَور دی خوشی خوشحالی اُنہاں دی شاعری اچ نظردی اے۔ پہلی ڳالھ محبت شاعری دا وݙا موضوع اے ایہ سب کجھ خرم دی شاعری اچ موجود ہے۔ ایندے نال نال خرم دی شاعری اچ صوفیانہ مضامین وی ملدن ۔ سماجی روّیاں دا ذکر وی ملدے اِتھوں پتہ لڳدے جو شاعری اپݨے وقت ویلے دا اولڑاں ہوندی اے۔ وَل جیویں جیویں اَساں اَڳوں تے ٹُردے ہیں تاں ہک ڳالھ واضح تھیندی ہے جو محبت ہر شاعر دا من پسند تے من بھاوݨا موضوع ہے۔ پر سیاسی تے سماجی حالات وچ تبدیلی وی شاعری تے اثر انداز تھیندی ہے۔ احمد پور شرقیہ دی غزل اچ ستر دا ڈھاکااہم حیثیت رکھیندے۔ جݙاں ون یونٹ تُرٹݨ دے بعد ریاست بہاولپور کوں پنجاب اچ رَلا ݙتا ڳیا ۔ ایہ ہک اوکھی گھڑی ہئی بہاولپور دے لوکاں ہک آزاد اتے خود مختیار ریاست اچ وقت گزاریا ہا ، ریاست دی آبادی تھوڑی ہئی تے وسائل ٻہوں زیادہ ہن تے لوک خوشی نال جھٹ گزریندے پئے ہن ۔ جیویں ای بہاولپور کوں پنجاب اچ شامل کیتا گیا تاں بہاولپور صوبے واسطے ہک پرزور تحریک چلی ۔ 70ء دے انتخابات اچ بہاولپور صوبہ محاز اکثریت نال کامیابی حاصل کیتی ۔ پر زور آور حکمراناں بہاولپوری عوام دے مینڈیٹ کوں نا منیا ۔ ہک زبردست تحریک شروع تھئی لوکاں کوں ماریا گیا ، جیلاں اچ سٹیا گیا ، ایں ظلم تے ناانصافی دا اثر شاعراں تے وی تھیا ۔ اونویں تاں سارا سرائیکی وسیب پسماندگی دا شکار ہے پر احمد پور دے شعراء ایں کنوں سب توں زیادہ متاثر تھین ۔ ہک تاں احمد پور شرقیہ نوابان بہاولپور دا گھر ہا ، ادب تے فنون دی سرپرستی تھیندی ہئی ، لوکاں کوں روزگار ملدا ہا ، جیویں ای بہاولپور کوں پنجاب اچ رَلا یا گیا تاں ریاست دی ڈیمو گرافی بدلدی گئی ۔ معاشی تے سماجی منظر نامہ وی بدلدا گیا ۔ جیندا نتیجہ ایہ نکلیا جو پنجاب اچوں آوݨ آلے لوک زمیناں تے روزگار تے قابض تھی ڳے۔ تے تلوچڑ ہر میدان اچ پچھوں رہ ڳے۔ نتیجے دے طور تے نویں نسل اِچ رَد عمل تے بے چینی ودھی جیڑھی سرائیکی صوبے دی تحریک اچ سامݨے آئی ۔ جاء جاء وسیب اچ میلے مارکے تھیوݨ پے ڳے ، جیہڑھے روایتی میلیاں کنوںہٹ تے ہن۔ انہاں اچ وسائل توں محرومیاں دی ڳالھ کیتی ویندی ہئی۔ جیندا نتیجہ ایہ نکلیا جو سرائیکی شاعری دے موضوعات وی بدلدے ڳے۔  

## کتاباں :
1۔                  نور الحسن نیر۔ ’’نور اللغات‘‘لکھنؤ ، ص :583،  1929ء

2۔                وزیر آغا ،ڈاکٹر ،’’اردوشاعری کا مزاج‘‘، لاہور ، مکتبہ عالیہ ، سن (ن ۔م) ص :203

3۔                  ظہیر احمد صدیقی،ڈاکٹر ،’’تنقید و تحقیق ادبیات‘‘، لاہور، (تنقید و تحقیق ادبیات) مجلس تحقیق و تالیف فارسی جی سی یونیورسٹی ص نمبر 144 ،(س ۔ن)

4۔                  شمیم احمد،’’اصناف سخن اور شعری ہیٔتیں‘‘ ، لاہور، مکتبہ عالیہ ، ۔ ص: 63

5۔                  ظہیر احمد صدیقی ،ڈاکٹر،’’تنقید و تحقیق ادبیات‘‘،لاہور،  مجلس تحقیق و تالیف فارسی 

                       جی سی یونیورسٹی،  ص نمبر 146

6۔                 شبلی نعمانی ،’’شعر الحجم‘‘، جلد نمبر5، لاہور، حاجی فرمان علی اینڈ سنز ،تاجران کتب اردو 

                       بازار ، ص:89

7                      نصر اللہ خاںناصر ،ڈاکٹر،’’ سرائیکی شاعری دا ارتقاء‘‘ ملتان ، سرائیکی ادبی بورڈ، 

                       ۲۰۰۷ء؁ ، ص: 205

8۔                 سجاد حیدر پرویز ،ڈاکٹر،’’ سرائیکی زبان و ادب دی تاریخ ‘‘، اسلام آباد ، مقتدرہ قومی 

                       زبان ،۲۰۰۷ء؁، ص : 94

9۔                محمد اسلم رسولپوری،’’ تلاوڑے ‘‘ملتان ، بزم ثقافت چوک فوارہ ، ۱۹۸۷ء؁ء ، ص : 30

10۔              حفیظ خان،’’ سرائیکی ادب افکار وجہات ‘‘، ملتان ، انسٹی ٹیوٹ آف پالیسی اینڈ 

                       ریسرچ ،اکتوبر ۲۰۰۹ ء؁، ص: 75

11۔               محمد اسلم رسولپوری،’’ تلاوڑے‘‘، ملتان ، بزم ثقافت چوک فوارہ ، ۱۹۸۷ء؁، ص: 32

12۔              محمد اسلم رسولپوری،’’ تلاوڑے‘‘، ملتان ، بزم ثقافت چوک فوارہ ، ۱۹۸۷ء؁، ص: 3

## حوالہ
کتاب احمد پور شرقیہ اِچ سرائیکی غزل دی ٹور، مصنف : عبدالباسط بھٹی ، ناشر : جھوک پبلشرز ، ملتان