ملک منیر احمد بھٹہ

معروف لکھاری تے محقق ملک منیر احمد بھٹہ 6 جون 2014ء کوں اللہ کوں پیارے تھی ڳے۔ اللہ سئیں مغفرت فرماوے ( آمین ) ۔ او ماہر تعلیم، کہنہ مشق صحافی ہووݨ دے نال نال سرائیکی وسیب نال محبت کرݨ آلے ٻہوں وݙے محقق ہَن ۔ انہاں دیاں چار کتاباں شائع تھیاں ، جنہاں اچ’’ چکور چہرے ، ملتان کے عظیم پہلوان ، سرائیکی کلچر اور ملتان تہذیب و ثقافت کے آئینہ میں‘‘ شامل ہِن ۔ انہاں دی آخری کتاب کوں ٻہوں شہرت حاصل تھئی۔ کتاب بارے اڳوں جُٖل تے ڳالھ کریندوں ۔ پہلے ایہ ݙسݨ چہنداں جو ملک منیر احمد بھٹہ پہلی اگست 1939 ء کوں تاج محمد خان بھٹہ دے گھر پیدا تھئے ۔ او ترائے بھرا ہن۔ انہاں اچوں ہک بھرا پہلے فوت تھئے ہن جݙاں جو ہک بھرا بقید حیات ہِن ۔ انہاں دا ناں ملک وزیر احمد بھٹہ ہے ۔ او ݙسیندن جو انہاں دے بزرگ دیرہ غازی خان توں ملتان آ تے آباد تھئے۔ ملک منیر احمد بھٹہ گریجویشن کیتی تے محکمہ تعلیم نال وابستہ تھی ڳے۔ انہاں اپݨی ملازمت دے دوران وسیب دے طالب علماں دی خصوصاً بے سہارا تے غریب طالب علمیں دی خدمت کریندے ریہے۔ موصوف ہمدرد ، غمگسار انسان ہَن، انہاں کوں تعلیم نال عشق ہا۔ غریب ٻالیں دی تعلیم کیتے ہمیش فکر مند راہندے ۔ جݙاں وی فیساں ءِ چ وادھا تھیندا ملک صاحب ایں تے لکھدے ہَن ۔ غریب ٻالیں دی تعلیم دا معاملہ ہووے ہا تاں نال تھیندے ہن۔ داخلہ ، فیس معافی ، جرمانہ تے ݙوجھے مسائل دے حل کیتے غریب طلبہ دے نال ٹُر تے ویندے ہَن تے اوں ویلھے تئیں چین نال نہ ٻہندے جیں ویلھے تئیں غریب طالب علم دا مسئلہ حل نہ کرا ݙیندے۔

ایہ مسلمہ حقیقت ہے جو ملک منیر احمد بھٹہ بے لوث انسان ہَن۔ انہاں ساری زندگی شرافت نال گزاری ۔ کہیں دا دل نہ ݙکھایا تے نہ ای کہیں نال جھیڑا کیتا۔ اہم عہدے تے ہوندے ہوئے وی انہاں کجھ نہ بݨایا تے اپݨی پنشن تے گزارا کیتا۔ محدود آمدݨ دے باوجود اپݨے ٻالیں دی تعلیم توں غافل نہ ریہے۔ مرحوم دے چارے صاحبزادے ملک ریحان منیر بھٹہ، ملک سہیل منیر، ملک فیصل منیر، ملک شاہ رخ منیر اپݨے والد وانگوں اعلیٰ تعلیم یافتہ تے شرافت دا منبع ہِن۔ انہاں دیاں ترائے صاحبزادیاں وی اعلیٰ تعلیم یافتہ ہِن۔ ٻالیں کوں تعلیم ݙیواوݨ دے بعد انہاں ٻالیں دی ملازمت کیتے ٻہوں جدوجہد کیتی تے ٻہوں سالیں دی کوشش دے بعد ہک ٻال کوں ملازمت ݙیواوݨ ءِ چ کامیاب تھی ڳے۔

میں ملک منیر احمد بھٹہ دی کتاب دا انتساب لکھیا تاں او ٻہوں خوش تھئے ۔ میں لکھیا ہا : ’’ملتان ہک ذات دا نی بلکہ کائنات دا ناں ہے ، تریخی اعتبارنال ملتان دی اہمیت اتنی زیادہ ہے جو ایں ءِ چ پاکستان ، ہندوستان تاں کیا سارا جہان سما سڳدے ۔تاریخ شاہد ہے جو ایں دنیا ءِ چ موہنجو دوڑو تے ہڑپہ جہے ہزاراں شہر آباد تے برباد تھئے ۔ پر میݙا مقدس شہر ملتان پنج ہزار سالیں توں حملہ آوریں دی زد ءِ چ ہووݨ دے باوجود اڄ وی موجود ہے۔ ملتا ن جیں کوں تریخ ءِ چ بیت الذہب (سونے دا گھر ) آکھیا ڳے ، کائنات دا واحد شہر ہے جیرھا مسلسل  آباد ہے۔ ترائے ہزار سال قبل مسیح توں گھن تے اڄ تئیں حملہ آور تے حملہ آوریں دی اولاداں ملتان کوں صفحہ ہستی توں مٹاوݨ دی کوشش ءِ چ مصروف ریہن۔ آریا قوم ، دارا اول تے سکندر اعظم توں گھن تے رنجیت سنگھ تئیں کہیں مُچھیں کوں تاء ݙے تے ملتان کوں برباد کر ݙتا تے کہیں ݙاڑھی تے ہتھ پھیر تے ملتان دی ’’صفائی‘‘ کیتی تے ملتان دی کھرباں دی جائیداد توں یونان، عرب ، افغانستان تے لاہور دے محلات ( عیش کدے ) سجائے ڳے تے ملتان کوں موہنجو داڑو تے ہڑپہ بݨاوݨ دی کوشش کیتی ڳئی۔ ایہ انج المیہ ہے تے ایندا انج نوحہ لکھیا ویسے ۔ پر عظیم سرائیکی قوم اپݨے عظیم مملکت ملتان دی عظیم مقدس نشانی ملتان شہر اڄ وی موجود ہے ۔ ملتان تہذیب و ثقافت دے فاضل مصنف ، میݙے عظیم ساتھی تے بزرگ دوست سئیں ملک منیر احمد بھٹہ دی اجازت نال ایں کتاب دا انتساب ملتان دی مقدس مٹی دے ناں کریندے پیوں ۔ سرائیکی ماء دھرتی دی مقدس مٹی اساݙا سب توں وݙا تریخی حوالہ ہے تے اساݙے کیتے خاک ِ شفا وی ۔‘‘

پروفیسر نسیم شاہد دی ملک منیر احمد بھٹہ نال ݙاڈھی یاری ہئی۔ ملک منیر احمد بھٹہ جݙاں ’’ملتان تہذیب و ثقافت کے آئینہ میں ‘‘ لکھی تاں پروفیسر نسیم شاہد ٻہوں خوش تھئے تے اپݨے تاثرات ءِ چ لکھیا جو ’’ ملک منیر احمد بھٹہ ہک ایجھے درویش منیش انسان دا ناں ہے جیرھا زندگی دا چہرہ روشن کرݨ کیتے اپݨی دھن ءِ چ لڳیا راہندے۔ انہاں دی اندر زندگی کوں نیڑے تے سچائی دی اکھ نال ݙیکھݨ دی لگن تے تڑپ موجود ہے۔ ایہا او خوبی ہے جیں دی وجہ توں او ایجھیاں چیزاں حقیقتاں ݙیکھݨ ءِ چ کامیاب راہندن جیرھیاں سامݨے ہووݨ دے باوجود اساکوں نظر نی آندیاں۔ ملک منیرا حمد بھٹہ دا خمیرکیونجو ایں دھرتی توں چؤیا ہے ، ایں سانگے ایندی صدیاں پراݨی بوباس ، ایں دی طبیعت تے مزاج ءِ چ رچ ڳی اے۔ تہذیبی سطح تے وی ملک صاحب ملتانی کلچر دی مٹھاج دا جیندا جاڳدا نمونہ نظر امدے۔ انہاں نال مل تے عاجزی ،ا نکساری ، محبت تے اپنائیت دے جذبیاں کوں ہک پیکر دی شکل ءِ چ ݙیکھݨ دا حسن اتفاق تھیندے۔ ‘‘

میں ملتان دے ݙو آدمیاں کوں ملتان نال عشق کریندے ݙٹھا، ہک عظیم سرائیکی شاعر سئیں امید ملتانی ہَن تے ݙوجھے سئیں ملک منیر احمد بھٹہ ۔ حضرت امید ملتانی جݙاں میݙے کول آندے ہَن تاں اساں انہاں توں ملتان دی بھُلیاں ہویاں یاداں دی فرمائش کریندے تے انہاں دے دل ءِ چ یادیں دا ساوݨ وس پوندا تے او اکھیں دی رم جھم ءِ چ ڳالھیں کوں پُسا ݙیندے ہَن۔ ایہا کیفیت ملک منیر احمد بھٹہ دی ہوندی ہئی۔ ہک دفعہ اساں ملتان دے دروازیں بارے پُچھیا تاں او انہاں ایویں ݙسیا جیویں انہاں کوں پورا نقشہ حفظ ہا۔ اساݙے پُچھݨ تے اساکوں آکھݨ لڳے دروازے اُتھاں ہوندے ہن جتھاں مال ہووے ۔ بُکھیں دا نہ گھر ہوندا ہے نہ دروازہ۔ اساݙا ملتان بیت الذہب یعنی سونے دا گھر ہے۔ ایں سانگے فصیل تے دروازے ہن۔ ایں شہر دے چاریں پاسے چھ کھلے تے اُچے دروازے ہَن انہاں داناں پاک دروازہ ، حرم دروازہ ، بوہڑ دروزہ، لوہاری دروازہ، دولت دروازہ، دلی دروازہ ہن تے ایہ ناں بدستور قائم ہِن ۔ انگریز دی حملہ آوری توں شہر دے ترائے وݙے دروازے پاک دروازہ، لوہاری دروازہ تے دولت دروازہ منہدم تھی ڳے۔ ترائے دروازے حرم گیٹ، بوہڑ گیٹ ، دلی گیٹ بدستور قائم ہِن پر ہُݨ بوسیدہ تھی ڳے ہِن ۔ اگر کجھ عرصہ تعمیر نہ تھئی تاں ایہ وی ہک نہ ہک ݙینھ ڈھہ پوسن ۔ حسین آگاہی ءِ چ چار دروازے ہَن ، ایہ دروازے انگریزاں دے حملے ءِ چ مسمار تھئے ۔ شہر دے مشہور بزار حسین آگاہی ، چوک بزار، کالے منڈی، دربار پیر صاحب، حرم گیٹ، بوہڑ گیٹ تے بازار چوری سرائے ہن  تے ایں شہر ءِ چ ترائے نامور بادشاہ بہلول لودھی محلہ قاضیاں ، سلطان غیاث الدین بریون لوہاری گیٹ، محلہ کوٹلے تولے خان ( تغلق خان ) ، سلطان احمد شاہ ابدالی نواں شہر دے نیڑے کمشنر ہاؤس دے سامݨے محلہ کڑی سدوزئی ءِ چ ڄمئے۔

ملک منیر احمد بھٹہ 1999ء توں ریٹائرڈ تھی تے جھوک نال وابستہ تھی ڳے تے زندگی دے آخری ساہ تئیں اساݙے نال ریہے۔ میکوں انہاں دی سرپرستی تے قرب دا شرف حاصل ریہا ۔ میں انہا ں توں ٻہوں کجھ سکھیا ۔ او سرائیکی وسیب دی شرافت تے مروت دا بہترین نمونہ ہَن۔ بلکہ اگر کوئی میں توں پُچھے ہا جو سرائیکی وسیب دے لوک کیویں ہوندن تاں میں ملک منیر احمد بھٹہ دا ناں گھن تے ݙس سڳدا ہم جو ایہ ہوندے سرائیکی وسیب دا انسان ۔ او ٹردا پھردا ملتان اتے سرائیکستان ہن۔ ملک منیر احمد بھٹہ پوری زندگی اپݨی سوچ، اپݨی فکر تے اپݨے قلم دے ذریعے اپݨے وطن ، وسیب تے لوکیں دی خذمت کیتی ۔ ایجھے انسان لوکاں دے دِلاں ءِ چ ہمیش جیندے راہندن ۔ ایہ حقیقت ہے جو ہر ذی روح موت دا مزہ چکھݨا ہے لیکن کجھ لوک ایجھے ہوندن جیرھے مر تے وی زندہ راہندن ۔ ایجھے ای لوکاں کیتے حضرت بلھے شاہ فرمایا ہا ’’ بلھے شاہ اساں مرݨا ناہی ۔ گور پیا کوئی ہور ‘‘۔

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ