open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ظہور دھریجہ دا ݙاݙی ویڑھا

ظہوردھریجہ دیاں ݙاݙیاں تاں ماشاء اللہ ڈھیر ساریاں ہن پر سکی ݙاڈی چنݨ مئی ہئی،  پہلے خاوند دا ناں محمد بخش میݙی ݙاڈی دی پہلی اولاد ڄام عبد اللہ دھریجہ ،جام عبد العزیز دھریجہ ،چاچا عبد اللہ دی اولاد وِچ اللہ ݙیوایاالمعروف عطاء اللہ طارق دھریجہ جو کہ خطاط ، آرٹسٹ تے اہل قلم ہن، اللہ بچایا دھریجہ ، شمس الدین دھریجہ، قمر دھریجہ تے ہک دھی ہئی ۔ عبدالعزیز دھریجہ وِچوں مرید احمد دھریجہ، منیر احمد دھریجہ(ایڈیٹر جھوک)، رشید ا حمد دھریجہ، محمد سلیم دھریجہ تے ہک دھی ہئی۔ ݙوہیں چاچے فوت تھی ڳن، تے وݙے چاچے دے ترائے پُتر وی اللہ کوں پیارے تھی ڳن، ہک پُتر فوجی شمس دھریجہ زندہ ہے میں والی کار زیادہ پڑھیا لکھیا کائنی پر اوندا وݙا کم اے ہے جو اُوں کنیں ٻہوں ساریاں تاریخاں لکھیاں ہویاں ہن، دھریجہ برادری دے ڈھیر سارے لوکیں دی تاریخ وفات تے کجھ شجرے دی ترتیب وی اُوں کنیں ہے۔اُوندے رجسٹرء ِ چ چاچے عبد ا للہ دی تاریخ وفات 1975ء ، چاچی امیر خاتوں (والدہ شمس دین)دی 1992ء ، تے منیر احمد دھریجہ دی 15دسمبر 2004ء لکھی ہوئی ہے ۔ݙاݙا محمد بخش فوت تھی ڳے تاں میݙی ݙاݙی چنڑ دی ݙوجھی شادی میݙے ݙاݙے غوث بخش نال تھئی ۔ڈاݙی ویڑھے دی ساری تفصیل میں نی پیا لکھ سڳدا کیوں جو اولادیں دیاں وی اولاداں تھی ڳن،البتہ جیڑھا کم میں نی پیا کر سڳدا دھریجہ قوم دا کئی نہ کئی بندہ اے کم ضرور کریسے۔کم کرݨ آلے دا ناں بݨسے۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
میݙے ݙاݙا سئیں

میݙے ݙاݙے دا ناں غوث بخش تے پڑ ݙاݙے دا ناں سُمارہا ، زمیندار ہن ، پیو ݙاݙے توں زمیندارہ کریندے ہن ، ݙاݙے دے حصے ء ِ چ ڈھیر زمین آئی ہئی ۔ ݙاݙے سئیں دے ݙو شونق ہن ہک شادیاں تے ٻیا ݙاندیں دی ہاٹھ ۔ ݙاݙے سئیں پنج شادیاں کیتیاں جنہاں وچ وݙی ݙاݙای دا ناں بختاں ،ݙوجھی ݙاݙی دا ناں مائی چنݨ ،ترجھی ݙاݙی دا ناں حجاݨی مراد خاتوں،چوتھی ݙاݙی دا ناں رحمت خاتوں ہاتے پنجویں ݙاݙی دا ناں مائی بی بی ہا۔ہک ݙو فوت تھی ڳیاں تے باقیں کوں ݙاݙا سئیں اپݨے کول نہ رکھ سڳیے ،پہاجیں دے جھیڑے جھٹے وی ہوندے ہن ، میݙی ݙاݙی سئیݨ ݙسیندے ہن جو تیݙا ابا اڄاں پڑھدا ہا تے میں پیو ماء دے گھر آ ڳیُم تیݙا ابا پیو دے جیندیں یتیمیں آلی کار پلیا۔ݙاݙی نال جھیڑا ہا پر اے وی ݙساں جو چھورا ہووݨ دی وجہ توں ݙاݙا سئیں میکوں پیارا منگدے ہن ، میکوں سݙ تے گُڑ،اَمب تے پِنڈوں ݙیندے ہن ، ݙاݙا سئیں کھوہ وَہیندے ہن ، ہک ݙبہ ݙاند ہوندا ہا تے پیا تیلا ،کھوہ تے واری واری واہندے ہن تے ݙاݙا سئیں میکوں جھولی ء ِچ ٻلہیندے ہن ،ݙاݙا سئیں کھوہ دی ڳادھی تے ٻہندے ہن تے تے ڳاوݨ وی ڳمدے ہن ’’واہے بھئی واہے ڈبہ ݙاندبیلی‘‘ کھوہ آلی زمین دے نال امبیں دے ٻوٹے ہن ،کجھ خجیاں وی ہن تے ربیل دے ٻوٹے ڈھیر سارے ہن ،اساں سویل سویل پھُل چُݨدے ہاسے تے خشبو سِنگھدے ہاسے ، ݙاݙے سئیں گھاݨی وی اپݨی لاتی ہوئی ہئی ،ساری وستی آلے تیل اُتھائوں کڈھویندے ہن ، زمیناں تاں ہن پر آمدنی اتنی نہ ہئی ، خرچے زمیناں ویچ تے پورے تھیندے ہن ، شادیں دا شوق تے نال ݙاندیں دی ہاٹھ ’’اے سارے خرچے آلے کم ہن‘‘ݙاݙا سئیں کوں گھوڑیں دا وی شونق ہئی ،وݙے ݙسیندن جو گھوڑی یا ݙاند پسند آ ونڄے ہا تاں وِگھا ایکڑ ݙے تے گھن اَمدے ہن ،ݙاݙا سئیں محفلی بندے ہن ، ݙینھ کوں گھاݨی آلے چھپر تلے لوک جمع تھیندے ہن تے رات کوں سیالے دی مُد کوں مچ مچد ا ہا ،تے ہُنالے کوں چودھار کھٹڑے وِچھا تے کچاری لڳدی ہئی ۔ اساݙی وستی دے سردار ݙاݙا جام خان دھریجہ وی رات دی کچاری وچ اَمدے ہن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
اساݙی وستی ۔ دھریجہ نگر

جے کر میں پنجاہ ٻونجا سال پٍچھیتے ونڄ تے اپݨی وستی کوں ݙیکھاں تاں میکوں یاد اَمدے جو اساݙی ساری وستی دے زیادہ مکان پکے ہوندے ہن ،کوئی کوئی کچا تے سالہیں وی ہوندیاں ہن ،وݙی وستی کنوں ہک کچی سڑکی پکی سڑک نال ونڄ ملدی ہئی ،وستی دے باقی دڳ ڈھیر سارے ہن ،ہک دڳ لائن آلے پاسے ویندا ہا ہک دڳ قصائیں آلے پاسے تے ہک دڳ جیند دی وستی آلے پاسے ۔نہ سرکاری سڑکاں ،نہ سکول ، نہ ہسپتال ،نہ سیوریج یعنی سرکار دی طرفوں کوئی سہولت نہ ہئی ، وستی دے وݙے سیاݨے ہن ،وستی دے سارے گھر ترتیب نال بنڑیے ہوئے ہن ہک پاسے اساݙی وستی دے سردار ڄام خان دھریجہ ، بابا جمال دھریجہ ، منظور دھریجہ، ڄام چھلو دھریجہ ،جام عمر وݙا دھریجہ تے جام نور احمد دھریجہ تے ا یندے نال میݙے ݙا ݙا جام غوث بخش دا ویہڑا آویندا ہا ۔اے سارے گھر ہِکا لائن اِچ ترتیب نال بنڑیے ہوئے ہن۔ ݙوجھے پاسے ڄام سردار تے اُنہاں دے پُتر جام اللہ ڈتہ دھریجے دا ویہڑا ہا ایندے سامھے چاچا عبد اللہ تے چاچے عبد العزیز دے پکے مکان ہن ۔ٻے پاسے میݙے نانا سئیں مولانا محمد یار دھریجہ داوݙا ویہڑا ہا، اتھاں واحد بخش تے رسول بخش دے گھر وی بنڑیے ہوئے ہن۔نال وݙی مسیت تے عید گاہ ہُݨ وی ہے پی ،وستی دے ٻاہروں ڄام عمر وݙا تے جام عبد اللہ دیاں دکاناں ہن ، اِتھاں ہِک جندراہ وی ہا، دکانیں دے اڳواڑ تے وݙیاں ٹالہیاں تے سامھے ڄام عبد الغفور تے اُستاد مقبول دا باغ ہوندا ہا ،باغ وِچ امب ،خجی ، مالٹے ،سنگترے ، صفوف ، تے نبوئے دے ٻوٹے ہوندے ہن۔وستی دے پچھلے پاسے مدرسہ ہا مدرسے وچ وݙے وݙے ٹالہی تے نِم دے وݨ ہن ،اے وݨ ٻہوں پُراݨے ہن ۔اتھاں مولانا محمد امان اللہ صیب دھریجہ تے ٻے اُستاد پڑھیندے ہن ،مولانا امان اللہ دھریجہ صیب ٻہوں نیک تے اللہ دے ولی ہن ،ساری حیاتی اپݨے واسطے کئی جائیداد نہ بنڑائی جیڑھی دولت اَمدی ہئی غریبیں ،مسکینیں تے خرچ کریندے ہن ، ایں مدرسے دی بنیاد مولانا غلام محمد صیب دھریجہ المعروف مولوی گامݨ رکھی ہئی ، آپ سرائیکی دے شاعر ہن، نعت خواںوی ہن آپ دیاں لکھیاں ہوئیاں نعتاں ہُݨ وی نعت خواںپڑھدن ، اے مدرسہ ہک ویلھے اقامتی مدرسہ ہا تے سینکڑاں طالب اتھاں راہندے ہن مدرسے دا باغ وی ہا۔

وݙی وستی دے مکانیں دی تندیر جتھاں مُکدی اے اُتھائیں اساݙا گھر ہا اساݙا کچا کوٹھا ہا، گھر دی حویلی دے سامھے وݙی ٹالہی ہئی ، ٹالہی تلے آپ وی ٻہندے ہاسے تے مال وی ٻدھیندے ہاسے ، ہُنالے دی رات کوں مال ٻاہر تے سیالے کوں ٻکریاں اندر ہوندیاں ہن ۔اساݙی وستی دے نال لگیتیاں نِکیاں نِکیاں وستیاں ہن ہک موچیں دی وستی ہئی ، ہک قصائیں دی ،ہک ڳورڑیں دی تے کجھ وستیاں دھریجیں دیاں ہن ، ہک جام سمے دا ویہڑا اکھیندا ہا ،ہک ڄام چوہڑ دا ہک ڄام اَلو دا تے ہک ڄام جیند دی وستی ہئی تے ہک ویہڑا حاجی گل مند داہا ۔ سڑک دے ݙوجھے پاسوں ڄام کریم بخش دا ویہڑا ہا جتھاں مولوی احمد دین ،جام کالو ، جام اللہ بخش تے جام بشیر دے گھر ہن ، دھریجیں دی ہک ٻی وستی دودے آرائیں دی وستی دے نال ہئی تے ہک ٻی وستی لائن دے پار سرائی دا کھوہ اکھویندی ہئی ، اے ڳالھ سٹھ تے ستر دے ݙہاکے دی کریندا پیاں ہُݨ وستی دے نقشے بدل ڳن کیوں جو 1973ء دے سیلاب اِچ ساریاں وستیاں غرق تھی ڳیاں ہن تے وَلا نویں سِروں وستی بݨی تے ہر کہیں اپݨے اپݨے حساب موجب گھر بݨائن۔میں جہڑے عرصے دی ڳال کریندا پیاں اُوں ویلے دھریجیں دی وݙی وستی سݙیندی ہئی تے ایندی پرے پرے تک ہوک ہوندی ہئی۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
نانے سئیں دا لنگر

میں اپݨی ݙاݙی تے اپݨی نانی دا ڈھیر چہیتا ہم ،ݙینھ کوں اپݨے گھر ݙاݙی نال تے رات کوں نانی کول ہوندا ہم۔ میݙے نانا سئیں حضرت مولانا یار محمد صاحب دھریجہ ؒ ٻہوں وݙے عالم دین تے وسیب دے محسن ہن ، اساݙے علاقے ءِچ علم دی شمع اُنہاں روشن کیتی ،زمیندار ہن ،رقبہ ڈھیر ہا ،سخی ٻہوں ہن، درس ءِچ پڑھݨ آلے طالب علمیں دے نال نال مزمانیں تے مسافریں دی داری کریندے ہن ،نانا سئیں دا لنگر چلدا ہا ۔ میکوں یاد اَمدے جو اَدھ رات کوں کئی مسافر آ ونڄیں ہا تاں نانا سئیں میݙی نانی کوں اُٹھا ݙیندے ہن تے روٹی پکوا تے مسافر کوں کھویندے ہن ،مسافر میں آکھیے ،نانا سئیں اے لفظ پسند نہ کریندے ہن تے مسافر کوں مہمان آکھدے ہن ، اُنہاں دی ساری حیاتی لوکیں دی خدمت واسطے وقف ہئی ، درس فی سبیل للہ ہا،دھریجہ نگر دی مسیت عالی شان ہئی ،نانا سئیں رَڑھ وہی آپ کرویندے ہن ،اُنہاں آپݨی حیاتی دا مقصد وسیب تے دین دی خدمت بݨایا ہویا ہا۔میں تاں اُنہاں دے قدمیں دی خاک وی نی تھی سڳدا پرہُناں دے نال رہ تے تربیت تھیندی رہ ویندی ہئی ، تعلیم ہووے تے تربیت نہ ہووے اُو وی کہیں کم دی کائنی ،میݙی نانی سئیݨ وی ٻہوں سادہ تے نیک خاتون ہن ،گھر دے سارے کم کار آپ کریندے ہن ، اسور ویلے اللہ نبی ؐ دا ناں گھندے ہن اُٹھی تے چکی پیہݨ تے نماز پڑھ تے کھیر وَلوڑݨ ،میکوں یاد اے اے وی یاد اے جو جیڑھا لسی گھنݨ آوے ہا اونکوں مکھݨ وی نال ݙیندے ہن ۔ اساݙی وستی ء ِچ ’’جندراہ ‘‘آیا تاں اَٹا اُتھائیں پیہیندا ہا ،عورتیں کوں کجھ سُکھ ملیا ،کجھ مُد بعد کلکتی آ ڳی ،کلکتی مشینی چکی ہئی جیکوں انڄن چلیندا ہے ، ہک پاسوں ٹیوب ویل ہوند ے جہڑا زمینیں کوں پاݨی ݙیندے تے ݙوجھے پاسے چکی ،جہڑی داݨیں پیہندی ہے ،اساݙی وستی ءِچ اساݙے ہک یار حبیب دھریجے کوں کلکتی سݙیندے ہاسے ،اُو نکوں کئی آکھے ہا جو کلکتی چلا تاں اُو ہتھ دے اشارے نال پہلے انڄݨ دی ہتھی کوں گیڑا ݙیندا ہا،وَلا انجݨ دی آواز کھڈینداہا، توہ توہ توہ …

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
ظہور دھریجہ ڄم پل

عیسوی کیلنڈر مطابق پہلی جنوری 1960 ءظہور  دھریجہ  دی ڄمݨ دی تاریخ ءِ، دیسی تے اسلامی تاریخ دا پتہ کائنی، شیت ایندی وجہ ایہہ ہوسی جو انگریز دور توں ہُݨ تک انگریزی کیلنڈر چلدا پے ، میں توں وݙی میݙی ہک بھیݨ ہئی جیندا ناں حنیف مائی ہا ،میں توں ݙوترائے سال او پہلے ڄئی ہوسے ایں حساب نال اَݨاں ٹِکاݨاں لاتا ونڄے تاں میݙے ابے سئیں دی شادی 1955ء دے لڳ بھڳ تھی ہوسے ۔ میݙے ڄمݨ دے سال ݙٖݙھ سال بعد میݙی بھیݨ پیدا تھی جیندا ناں لطیف ہے ،ماشاء اللہ اُو ہُݨ وی حال حیات ہے ، میݙی اماں دی وفات میݙی بھیݨ لطیف دے ڄمݨے تے تھی ہئی یعنی اماں سیݨ وِیم ویلے فوت تھی ڳے ہن ۔میݙی عمر اُوں ویلے سال ݙݙھ سال ہوسے ،میکوں اماں دی شکل یاد کائنی،صدمے دی وی سُدھ نہ ہئی جو سال ݙݙھ سال دے ٻال کوں کہیں شئے دا پتہ نی ہوندا ۔اغوں مغوں ،بانبڑے کھاوݨ تے کھٹ کوں پکڑ تے پیر تے پیر چاوݨ دے بعد ٻال کوں ہولے ہولے کجھ شئیں دی سمجھ آنوݨ پمدی اے ،یتیمی دا صدمہ پہاڑ توں ودھ ہوندے ،خاص طور تے ماء دا پیار ٻئی جھاہ توں نی مل سڳدا، پر نظام قدرت ایویں ہے جو یتیم نال ہر کئی ہمدردی کریندے اونکوں ہر پاسوں پیار ملݨ پے ویندے ، پتھر دل انسان وی یتیم دے سر تے ہتھ رکھیندے ، میکوں ہوں ویلے پتہ لڳا جݙاں لوک میکوں یتیم سمجھ تے پیار کریندے ہن تے اکھیندے وی ہن جو ایندی ماء مر ڳی اے ۔

## ٻلپݨ:
میݙ ی چار پنج سال عمر ہوسے ،نِکی بھیݨ لطیف میں کنوں سال ݙڈھ سال چھوٹی ہئی تے وݙی حنیف ݙو ڈھائی سال وݙی ہئی ،اساݙی وݙی بھیݨ اساکوں  کھیݙیندی ہئی ، پیر نال مٹی دے گھر بݨاوݨ ، مٹی دا گارا بݨا تے مٹی دے تھاں بݨاوݨ تے نال نال تھِگڑیں نال گُݙی گُݙا بݨا تے ساکوں ݙیندی ہئی ، میݙی بھیݨ گُݙی کوں گھن تے ہاں نال لیندی ہئی ،اونکوں پیار کریندی ہئی ، اُوندے نال ڳالھیں کریندی ہئی تے آکھدی ہئی تیکوں مانی کھواواں ،پاݨی پِلاواں ۔ کھیݙ کھیݙ اِچ گُݙی گݙے دی شادی وی تھیندی ہئی تے چاول وی کُوڑی مچی دے پکدے ہن ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
بسم اللہ دی برکت

کہانی بھانویں شاہ دی ہووے تے بھانویں گدا دی ،کہانی کہانی ہوندی اے ، کہانی بیان کرݨ سوکھا تے لکھݨ اوکھا ہے ۔ ہک مُد توں سنبھردا ودا ہم جو اپݨی حیاتی بارے کجھ لکھ ونڄاں ۔ کہانی لکھݨ ٻیٹھاں تاں سچی ڳال اے ہے جو میݙے پلے کجھ کائنی ، کئی شئے لکھی ہوئی نی ملدی ،شناختی کارڈ تے تاریخ پیدائش لکھی ہوئی ہے ، بابا سئیں ڄمݨے دی تاریخ شناختی کارڈ دے بے فارم تے لکھوائی ہوسے تے شناختی کارڈ بݨ ڳے باقی کہیں ڳال دا کجھ پتہ کائنی جوابے سئیں دی شادی کیڑھے سن ءِچ تھئی ، شادی دا مہینہ کیا ہا، موسم کیا ہا ،شادی سادگی نال تھئی یا دھوم دھام نال ؟کہیں ڳال دا کئی پتہ کائنی، لکھیا ہووے ہا تاں اڄ اوکھ نہ تھیوے ہا۔اَڄ کئی چیزاں کتابی صورت نہ سہی قلمی صورت ءِچ وی مل ونڄن ہا تاں ڳالھ بݨ ونڄے ہا، ہُݨ میں جو کجھ وی بیان کریساں ، ہاں تے سوجھلے تے ہوسے ، کئی ڳال چیتے ءِچ آئوسے کئی نہ آئوسے ،اونویں وی شوگر چیتا چر ڳی ءِ، حالت اے ہے جو ݙوپہریں کوں یاد نی ہوندا جو نِران کیا نال کیتا ہا ،سچ تاں اے ہے جو نِکی عمراں دے یادیں کوں یاد کرݨ اوکھا کم ءِ، وَل وی یادیں کوں یاد کریندوں جو یاداں سرمایہ ہِن ۔ کمیں کوتاہیں کوں معاف کریسو تے فقیر دا اَکھا پھُلا قبول کریسو۔ 

ظہور دھریجہ    

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
قرآن دی تعلیم

مسیت ءِچ قرآن پڑھݨ گھن ڳے ، پہلے ݙینھ تاں  خوشی نال ڳیُم ، ولا لُک ویندا ہم ، ݙاݙی لبھیندی ہئی ، کھارے تلے تھی ٻہندا ہم ، ہک ݙینھ لبھ لبھ تے ہُٹ ڳی، ککڑ ڈھکݨ کیتے کھارا چاتا تاں لُکا ٻیٹھا ہم ، تکھے تکھے نکل تے بھڄ گیُم ، ݙاݙی بُجا ݙے تے آکھیا لخ دی آئی ، پڑھسیں  نہ تاں  جخ مریسیں  ۔ اُستاد بسم اللہ کرائی ، پہلے الف ب تے آلا قاعدہ مُکوایا ، ولا نورانی قاعدہ تے پچھے پہلا سپارہ ۔الحمد شریف یاد ہئی آلم توں پڑھائی شروع ۔ پڑھدے گھٹ تے کھیݙدے زیادہ ہاسے ۔ ہک واری ابا تخت پوش تے پڑھیندا ٻیٹھا ہا ، سبق سُݨیا، نہ آیا ، دَھپ ماری میں  پھٹے توں  چوّ تے تلے ونڄ پیم ، آپ اُٹھایُس تے کپڑے چھڑکّے۔ پہلے رکوع دا چوتھا حصہ تے ولا اَدھ رکوع تے آدھل تے رکوع رکوع سبق ہوندا ہا ۔ منزل رہا تے سجدے اَمدے ہَن ۔ ݙیکھ تے سُݨیندے ہاسے تے سورتاں  یاد وی سُݨیندے ہاسے۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
کٹھے پڑھدے ہاسے

وستی دی وݙی مسیت ء ِ چ چھوکرے چھوکریاں  کٹھے پڑھدے ہاسے ، ہک ٻیا اُستاد علی پور دا ہا اُو ݙاڈھا مریندا ہا کن آلی لڳدی ہئی ،کن اِچوں  زونکاٹ نہ ویندا ہا ، دُعا کریندے ہاسے علی پور آلا اُستاد جلدی ونڄے ، علی پور آلے اُستاد دا ناں  بھُلیا کھڑے ، ہُنائیں دی ہک ڳال اے ہئی جو اُو ریل ڳاݙی توں  ݙردے ہن ، اسیݙی وستی نال ریلوے لائن ہے ،ݙوہیں  پاسے لحظے لحظے گاݙیاں  اَمدین ویندین ، اساݙی وستی دے نال ریل دی گُلائی اے ،گاݙی وستی آ تے وِسل مریندی اے ،جیویں  گاݙی وِسل مارے ہا علی پور آلے اُستاد دا اُدرکا نکل ویندا ہا ،اساں  کھِل پمدے ہاسے ،اُستاد سݙ تے ݙو چار دھپڑ مار ݙیندا ہا ، ہک ݙینھ علی پور آلے اُستاد نانے سئیں  کنوں  مُکلیندا ٻیٹھا ہا جو نصیب ہوسے تاں  وَل مِلسوں  ، اے سُݨ تے سارے خطابی ایویں  خُش تھی ڳیوسے جیویں  بلا ٹَل ڳی ہووے ، اُنہاں  دے ونڄݨ دے بعد ماماں  احسان اللہ دھریجہ تے ٻے اُستاد پڑھیندے ہن ،اساݙی وستی دے نال کمبھاریں  دی وستی ہے اے وستی دے لائن دے پاروں  اے، اُتھوں  ہر روز روٹیاں  گھنݨ ویندے ہاسے ، ݙو چھوکرے واری واری ویندے ہاسے ، ہک ݙینھ ٻے تے ٻے ݙینھ ٻے، جݙاں  اسیݙی واری ہووے ہا ، ترہو چڑھ کھڑدا ہا ، ریلوے لائن پار کرݨ ݙر لڳدا ہا ،اڳوں  کتے پٹیندے ہن،اساݙی چھوٹی عمر کوں  ݙیکھ تے وستی دا کئی نہ کئی بندہ نال تھی پمدا ہا تے بھونکݨ آلے کُتیں  کوں  ہکل ہوڑ کریندا ہا،چاچا بھورل کمبہار، چاچا بچایاکمبہار، نواز ،غلام مرتضی ݙاڈھا خیال کریندے ہن۔

کمبھاریں  دی وستی وچ ہک درویش راہندا ہا، ناں  تاں  اُوندا غلام مصطفی ہا تے اونکوں  وݙا کمبھار سݙیندے ہن۔ اوندے اصلی ناں  دا کہیں  کوں  پتہ نہ ہا ۔چاچے بھورل کمبھار دا پُتر ہا ،جوان امان ہا ،اکھیں  توں  متھاج ہا ،بے لباس راہندا ہا اونکوں  اللہ سئیں  ایجھا ہاں  دا سوجھلا ݙتاہا جو اساں  جئیں  ویلے ونڄوں  ہا ،بھانویں  اساں  مونہوں  کجھ نہ اَلائوں  ہا،اوناں  گھن تے اَلویندا ہا ،نال ونڄݨ آلے چھوکرے رِیس کریندے ہن جو فقیر اساݙا ناں  تاں  نی گھِندا ،تیݙا ناں  اُونکوں  کیویں  یاد اے، متھاج ہا پر سُݨدا سمجھدا سب کجھ ہا ،اَلیندا وی سُوہݨا ہا ،اُو جماندرواللہ لوک ہا ،اوندے سارے بھرا خادم حسین، غلام مرتضیٰ تے عاشق حسین میݙے ابے کول پڑھیے ہن،فقیر تاں  اُمی ہا پر میݙے ابے کوں  اُستاد سݙیندا ہا تے جݙاں  میں  روٹیاں  گھنݨ نہ ونڄاں  ہا تاں  چھوکرے ݙسیندن جو وݙا سئیں  پچُھدا ہا جو اے میݙے اُستاد دا پُتر کائنی آیا ،فقیر سئیں  دیاں  ڈھیرساریاں  ڳالھیں  ہن جیڑھے لکھݨ پڑھݨ نال وی تعلق رکھدن،پر اُوندے واسطے الڳ ہک کتاب دی ضرورت ہے ،مسئلہ چھو منتری آلا وی کائنی پر اللہ سئیں  جیرھے لوکیں  کوں  اپݨا بݨا گھندے ،اونکوں  ݙاتاں  وی ݙیندے ،اوڑک کئی تاں  وجہ ہئی جو اساں  سیالے دی مُد کوں  پالے توں  ݙکدے ودے ہوندے ہاسے تے وݙا سئیں  الف ننگا ٻیٹھا ہوندا ہا ،جے کر کہیں  کمل یا سوّڑ اُتے سٹی اے تاں  پرے بھنوا مریندا  ہا ، آس پاس دے زمیندار نویں  کپڑے سِوا اَمدے ہن ،زوریں  نال ڳل ء ِچ سٹیندے ہن ،وݙا سئیں  چیر پھاڑ تے پرے چا سٹیندا ہا ،اُوں  ویلے سمجھ کائناں  ہئی اڄ یاد کریندوں  تاں  احساس تھیندے جو اللہ سئیں  ساکوں  تھولی سُدھ ٻدھ ݙتی اے تاں  کہیں  دے دُعائیں  دے صدقے ݙتی اے ۔میں  وݙے سئیں  دے بھرا غلام مرتضیٰ جیرھے ریلوے وِچوں  گارڈ ریٹارتھین کوں  وݙے سئیں  دے ڄمݨ تے مرݨ دی تاریخ پچُھی تاں  اُنہاں  ݙسیا جو پاکستان بنݨ کنوں  پہلے پیدا تھئے ہن تے 1973ء دے سیلاب دے بعد فوت تھین …………؟

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
تہور

دھریجہ نگر  ءِچ تہور دیاں  شادیاں تھیندیاں  ہن ، ساوے سوکھے بندے جنج آلی شادی کریندے ہن ، تہور دی شادی پرنے آنگے دھوم دھام نال تھیندی ہئی ، نائی سُنتاں  ٻلہیندا ہا ، میݙی تہور تے ابے سئیں  لیلا کھونہہ تے ݙو دیڳاں  چاولیں  دیاں  پکایاں  ہن ، شئیت عمراں  پنج چھ سال ہوسے ، تہور دی ڳالھ یاد کر تے ہر ویلے ݙریا ودا رہندا ہم ، ابا سئیں  شہروں  لال پوتڑی تے رومال گھن آئے ہن ۔ تہور ٻلہاوݨ سانگے مامیں  بشیر میکوں  تھاٻیں  تے چاتا ، میݙیاں  چیکاٹاں  ہن ، مٹی دی بݨی تھالی موندھی کر تے نائی تلے رکھی ، میکوں  اوں  تے ٻلہا تے نائی آکھیا اَتے ساوی چیڑی ݙیکھ ، مامیں  میݙا منہہ اُتے کیتا تے اُسترا چلا ݙتا ۔ لہو وہہ پیا ، کیری سٹیونے ،مامیں  لت مار تے پاتری بھن چھوڑی۔ کجھ ݙینھ تئیں  خیر آ ڳی ہمیش دا سی لتھا تے نت دے ڈر بھئو توں جان چھُٹ پی ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
پاݨی دے دِلے

سڑک آلے کھوکھے تے ابّے سئیں  کمبہاریں  دی وستی ءِچوں  چار مٹکے پاݨی دے منگوائے ، سویلے ٻالٹی چا تے چاچے غوثو آلی کھوئی توں  بھر اَمدے ہاسے ، خطابیں  ءِچوں  ودھݨ جمالی اساں  ساریں  ءِچوں وݙا ہا ، کھوئی ءِچوں  ٻوکے اوہو چھکیندا ہا ، دِلے ݙو خطابی رَل تے چیندے اساں  ہاسے ،سوتر رشید احمد رَل تے دِلیں  دے اُتوں ٻوریاں  پُسا تے لیندے ہاسے ، پاݨی پیوݨ سانگے مٹی آلیاں ݙولیاں  ہوندیاں  ہن ۔ ہر آیا ڳیا پاݨی پیندا ہا تے سہی کڈھیندا ہا ، راہ وٹائو نال حال حویلہ کرݨ دا رواج ہوندا ہا ، ابا سئیں  ہر آئے ڳے کنوں  حال حوال گھندے ہن ، ابے سئیں  دی ڈھیرساری سونہہ بݨ ڳی ہئی، سائیکلیں  آلے ڈھیر ہوندے ہن ، اُٹھیں  دیاں  قطاراں  وی ہوندیاں  تے ڈھیر لوک پیریں دا پندھ کریندے ہن۔ خان پور اپݨا پریس لڳا تاں  چاچا جان محمد دھریجہ رفیق شریف ، اسلم شفیع تے اکرم دے ابے میکوں  آ تے مبارک ݙتی تے آکھیس تئیں   نِکے لا پاݨی بھر بھر تے پلائن، شیت اللہ راضی تھی ڳے۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
ٻاکروال

اساݙی وستی  دھریجہ نگر دے ڈھیر سارے لوک مال دے چھیڑ و ہن ،منجھیں  تے ڳنویں  آلے وی ہن تے بھیݙ ٻکریں  آلے وی ، مال دے وݙے وݙے اَجڑ چھڑدے ہن تھولے مال آلے وݙے آجڑیں  نال رَل ویندے ہن ،اساݙا وی تھولا مال ہا ،مال چراوݨ کیتے میکوں  ابا سئیں  بھیڄ ݙیندے ہن ،حبیب تے دریا آجڑی مشہورہوندے ہن ،ہُنالے کوں  دُھپ ݙاڈھی پٹیندی ہئی، اُوندا علاج لسی پاݨی ہوندا ہا۔ ݙوپہریں  کوں  ساوے مرچیں  دی چٹݨی نال روٹی ۔ مال جیڑھی وستی نال ٻلہیندے ہاسے ہنائیں  کنوں  دوری ݙنڈکا تے لسی منگ اَمدے ہاسے ،مانی گھروں  چا ویندے ہاسے ، مرچ عام ہوندی ہئی ،مرچ دا رَڳڑا ایویں  لڳدا ہا جیویں  بھنگ پیوݨ آلے ساوی دا لیندن ،بُکھ لڳی ودی ہوندی ہئی،چٹݨی نال روٹی چس ݙیندی ہئی ،داد تے حبیب چٹݨی پیوݨ دی باشت لیندے ہن ،حبیب اپݨی پُٹھاکڑتے وݙا مُنگر رکھی ودا ہوندا ہا ،شرط لڳدی ہئی جو جیڑھا وݙا مُنگر نہ پی سڳے او بھاڑی ہوسے ،تے واری ݙیسے ، داد شودے کوں  اکثر واری ݙیوݨی پمدی ہئی ،اڄ اے ڳالھیں  یاد کریندوں  تے ایݙوں  اجمل ساجد دی آواز ء ِ چ ڳاوݨ امدے ’’کیݙا چنڳا ہئی نِکے ٻال ودے رہوں  ہا‘‘ دل کریندے جو ہک واری وَلا ہوں  عمراں  ء ِچ وَل ونڄوں  ۔وستی اچوں  نکل تے شہریں  دے عذاب ء ِ چ آیوں ، ٻولی وِسر ڳی اے ، لفظ یاد نی رِیہے ۔توݨیں  جو تھولی مُد مال چرائے وَل وی کھیرا ، ڈندا، چوڳا ، چھگااے سب کجھ یاد اے، اساݙے مال دیاں  عمراں  کیویں  ہن ، اساݙا وݙا بھاݨاں  تاں  کائناں  ہا پر مال ٻدھݨ آلی جھاہ تے ہنباہ کھنڈیندے ہاسے ،جنگل ء ِچ مال چراوݨ دے نال نال کارویں  گھاہ وی ڈھیر ہوندے ہن ،ٻکریاں  ڈھیر کھیر ݙیندیاں  ہن ، ابا سئیں  خواجہ فریدؒ سئیں  دیاں  کافیاں  سُنڑدے وی ہن تے سُنڑیندے وی ہن’’نند نہ ماوِم کھیر ،مولاماڑ وسایا‘‘۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
ٻکری ساوی تھیوݨ دی تریخ

میکوں  یاد اے ٻکری ساوی تھیوے ہا تاں  کاپی تے ابا سئیں  تاریخ لِکھ رکھدے ہن تے ولا مہینے ڳنڑدے ہن ، پنجویں  مہینے ٻکری وِیا پمدی ہئی۔ٻکری کوں واہر چاوے ہا تاں  نسلی چھیلے توں  ساوا کرایا ویندا ہا، چھیلے آلا سیر ݙو سیر داݨے گھندا ہا ، ابّے سئیں  دے مال ءِچ ڳبھݨ ،سُواء دے نال پٹھاں  تے جھیرٹاں  وی ہوندیاں  ہن ہک ٻکری دا ناں  فقیرݨی ہا جیڑھی جو کنواری ہئی تے کھیر ݙیندی ہئی ، دولتی پرے پرے توں  ݙیکھݨ اَمدے ہن،ابے سئیں  کوں  ٻکریں  دا ایجھا شوق ہا جو آکھ تے بس چاکر۔ کوئی بھانویں  کُوڑ مار ݙیوے ہا جو فلانی جھاہ تے اعلیٰ نسل دی سوہݨی ٻکری کھڑی اے ، نہ وی گھنݨی ہووے ہا ،سائیکل چھِک تے بھڄ پمدے ہن ، گھر ء ِ چ ہک نِکی صندوق ہئی جیندے وچ زناوریں  دے گہݨے ہن ،پٹڑیاں  ، جھانجھر، حمیل، ڈھولݨے ،گھونگھرو، ڳانیاں  ، متھیلاں  ، ٹلیاں  تے ہسیاں  تے ٻے گہݨے ہوندے ہن۔ رسے کھٻڑ تے زنزیراں  وی اوندے وچ رکھیندے ہن۔ابے سئیں  دی زناوریں  دے حکیم نال یاری ہوندی ہئی،مال کوں  ڳل گھوٹو ،مُہاڑا، منہ کھُر تھیوے ہا تاں  حکیم کوں  ونڄ تے سݙ اَمدے ہن ،جیویں  بندے دا علاج تھیندے اونویں  علاج کرویندے ہن ،ابے سئیں  دُمبے وی رکھے ہن پر اُنہاں  کوں  سب توں  وَدھ شونق ٻکریں  دا ہا ،ٻکری دے ویاوݨ دے ݙینھ نیڑے آون ہا تاں  گنتری شروع تھی ویندی ہئی جو فلانے ݙینھ تک ٻکری وِیاہ پمسے، ٻکری ویاوݨ کیتے سُلیتی تھیوے ہا تاں ابے اماں  کوں  فکر لڳ ویندی ہئی ، ݙو پھل ترائے پھل ،چار چار پھل ٻکریاں  ݙیندیاں  ہن ،ویاوݨ ویلھے ٻکری اپݨی دٖائی آپ بنڑدی ہئی ،پھل ڄما تے اُنہیں  کوں  چٹیندی ہئی تے ایویں صاف ستھرا تے سوہݨا بݨا ݙیندی ہئی ،جیویں  پھلیں  کوں  کئی ایل میل لڳی وی نہ ہووے۔ پھل صاف تھی ویندے ہن ،چا تے خُش تھیندے ہاسے ،بعض پھلیں  دے ناں  وی رکھیند ے ہن ،تے ناویں  تھیندے ہن جو اے پھل ایندا تے اے پھل ایندا۔ایں  ڳال دی اُوں  ویلے سُدھ نہ ہئی ہُݨ پتہ لڳے جو ابے سئیں  ٻکریاں  کیا پالیاں  ہن ٻکریں  نال اسیکوں  پال ڳن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
لَکھ

لکھ پڑھݨ ویندے ہاسے ،اُستاد نال ہوندے ہن،ہک ہزار ڳکڑیں  دی گتھلی سِر تے رکھیندے ہاسے ،ویہہ تریہہ تے تریہہ تریہہ چھوکرے، اُستاد اڳوں  تے اساں  پُچھوں ، سو ختم کرݨا ہونداہا، اُستاد سوٹی چاتی ٻیٹھا ہوندا ہا ،اُستاد ٻے پاسے اَکھ ولاوے ہا اساں  ہک ڳکڑ دی جھاہ مُٹھ بھر تے رکھ ݙیندے ہاسے،وستی ء ِچ ختم پڑھویندے ہن تے نال ہمسائے جمالی وی لَکھ پڑھویندے ہن ،کݙاہیں  کݙاہیں  چوہدری رحمت علی تے چوہدری اسماعیل آلے وی ختم پڑھویندے ہن۔اساݙے جمالی بھرا اکثرا ݙالے دا بھت پکیندے ہن ،اُستاد اَکھیندے ہن زور دا پڑھو، اللہ شافی محمد کافی ، اساں  دل ء ِ چ پڑھدے ہاسے ،لاس مانی لاس مانی،لاس مانی توں  مراد بھاڄی روٹی دی دُعا ہوندی ہئی ،جو کہ اکثر نہ مِلدی ہئی ،لَکھ پڑھݨ دے بعدلکھ پڑھاوݨ آلے اُستاد کوں  پیسے ݙیندے ہن ، کہیں  پنج کہیں  ݙاہ کہیں ویہہ،اُستاد بھانج کرا تے آنا آنا ݙو ݙو آنے ساریں  کوں  ݙیندے ہن آنے دے چݨے ،لاچی داݨے ،تلونگڑیاں  یا ٹانگر جو کجھ گھنو ہا ڈھیر سارا مِل پمدا ہا،چݨے گھنوں  ہا تاں  ٻک جھلیندے ہاسے ،ہٹی آلا آکھدا ہا ٻک ء ِچ وِٹیج پمسن جھولی جھلو ،نِکے لا ہک چولے ء ِچ راہندے ہاسے ،جھولی جھلیندیں  شرم اَمدی ہئی تُساں  پُچھو جو آنے دے کتنے چݨے ہوندے ہن ؟ایویں  اندازہ لائو جو آنے دا اتنا مِلدا ہا جتنا اَڄ پنجاہ روپے دا۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
تھلہ

ابّے سئیں  سڑک تے کھوکھا بݨایا تاں  نال مٹی دا تھلہ بݨایا ، اساں  سارے تھلے تے پڑھدے ہاسے ، ابا سئیں  شہر ڳے تے میکوں  آکھی ڳے جو تو اپݨا سبق وی پکا تے ٻالیں  کنوں  وی سبق سُݨ ۔ یعقوب کوں  سبق نہ آیا ، میں  ہتھرائی کر تے یعقوب کوں  دھپڑ ماریا ، چؤ تے تھلی تلے ونڄ پیا ۔ یعقوب دی اِرک دا کونڈا نکل ڳیا ۔ میں  ݙر ڳیُم جو  اَڄ میݙی خیر کینھی ،اوندا اَبا آ ڳیا ، میکوں  کجھ نہ آکھیا تے مہینوال خاں  دھریجہ ہݙی ٻدھ کول دودے وستی یعقوب کوں  چا ڳے ، گھنٹے ݙو بعد وَل آئے ، اوندے ابے آکھیا کونڈا لڳ ڳے ، میں  رووݨ پئے ڳیم جو ابامیکوں  مریسے ، اوں  آکھیا پُتر میں  جو ٻیٹھاں  ، ابا آیا چاچے اللہ بچائے حال ݙتا تے آکھیا مولوی صیب ظہور کوں  کجھ نہ آکھ ایں  ڄاݨ تے نی کیتا ربوں  تھی ڳے۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
سرائیکی پڑھݨ

میݙے ابے سئیں  کوں  سرائیکی نال ݙاݙھی محبت ہئی ،دیوان فرید، سیفل نامہ تے قلمی کلام ٻہوں  ہا، ابا سئیں  پڑھݨ دے بعد پڑھاوݨ شروع کر ݙتا ، شادی توں  وی پہلے اُستاد ہن ،اے سارو کجھ فی سبیل اللہ تھیندا ہئی ،روزی روزگار دا سلسلہ اُنہاں  دے ݙو کم ہن ہک دوکان ݙوجھا مال مویشی ، ٻال پڑھیندے ہن دکانداری کریندے ہن تے ٻکریاں  پلیندے ہن ،نال نال ٻکریاں  دا وپار وی کریندے ہن ۔ ایں  سانگے پا پیسہ اُنہائیں  کول رہ ویندا ہا ، شہر دکان دا سودا گھنݨ ونڄن ہا تاں  کئی نہ کئی کتاب گھٖدی اَمدے ہن ، کتابیں  دی صندوق بھری پی ہئی ، اساں  کتابیں  ء ِ چ اَکھ کھولی ۔پڑھائی ویلے اُستاد تختیاں  لکھویندے ہن ،ابا سئیں  آپ پوݨے پا ݙیندے ہن ،کانے دیاں  قلماں  گھڑ ݙیندے ہن ،وَلا وَلا قلماں  پھریندے ہاسے ، کولے نال کندھیں  تے وی لکھدے ہاسے، خط وی چنڳا تھیندا ہا تے لوظیں دی سُنڄاݨ وی پمدی ہئی ، ابا سئیں  خود مولود تے کافی پڑھدے ہن تے وسبے دے ڈھیر سارے مولود ،کافیاں  تے سیفل پڑھݨ آلے ابے سئیں  کول اَمدے ہن۔ وستی دے وچ ہر سال وݙا جلسہ رِجبی دا جلسہ ہوندا ہا ،اساݙی وستی دی مسیت ء ِ چ ہر جمعہ ہک جلسہ بݨ ویندا ہاتقریر وی تھیندی ہئی تے مولود وی پڑھیے ویندے ہن۔علمی ماحول دی وجہ توں  نِکے لا توں  میکوں  ڈھیر ساری چیزیں  دی سمجھ آ ڳی تے کتابیں  دے لوظ جوڑ جوڑ تے پڑھدا رہ ویندا ہم تے ہولے ہولے میݙی پڑھائی دی رفتار اتنی تھی ڳی جو سرائیکی کتاباں  فر فر پڑھ گھندا ہم ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
رَڑھ وَہی

ݙاݙے سئیں  دی ڈھیر ساری زمین وِک وِکا ڳئی ہئی باقی جیرھا کجھ بچیا اُو وݙا چاچا جام اللہ وسایارہیندا ہا ،نہری پاݨی تھوڑا ہا ،ٹیوب ویل اڄݨ کائناں  آئے ہن،گھر دے نال آلی زمین کھوہ تے پیچدی ہئی ،ٹریکٹر کائناں  آئے ہن چاچے سئیں  کنیں  ݙاند نسلی ہوندے ہن ،مُنہ اَندھارے کوں  ݙاندیں  کوں  پنجالی ء ِچ جوویندے ہن ،پہلاپلو ہَل دا تے ݙوجھا پَٹلے دا ہوندا ہا ،پھُٹی راہوݨ کیتے کھِلے کھِیل تے بِج راہیندے ہن،پہلے پاݨی تے پھُٹیاں  ڄا اَمدیاں  ہن، نال گھاہ دا کُرڄا وی تھی ویندا ہا ، رَنبا چا تے دَروڳڑیاں  ݙیندے ہن،اساں  چاچے کوں  ݙٹھا جو اُو رَڑھ دی رکھوالی کرینداہاتے رَڑھ واہی دے سارے اَوزار بݨا جوڑ تے رکھدا ہا ،کہی ،وہولا،کُہاڑی، کُہاڑا، ݙاتریاں  ،ݙندالی، کھنباݨی، لاکڑا، سب کجھ ہوندا ہا،کم ویلے ݙاݙا سئیں  ہُنائیں  دے نال تھیندے ہن ،ویلݨے تے ڳڑ تے شکر بنڑدی ہئی ،تھوم وَسل تے سبزیاں  وی گھر دیاں  ہوندیاں  ہن ،ہِک اَدھ واری کجھ داݨے ݙاݙے سئیں  ساݙے گھر بھڄوائے تے میݙے ابا سئیں  نہ گھدے، آکھیاجو میکوں  داݨے نی زمین چہیدی اے ، ݙاڈا سئیں  ڈھیر کاوڑ کر ڳیا تے آکھیا پہلے شیت ݙیواں  ہا ہُݨ ناں  ݙیساں ، اپݨے جیندیں  ݙاݙے ابے کوں  زمین نہ ݙتی۔ 

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
اُوں ویلے دی حالت

اساں  نِکے ہاسے اوں  ویلے ہک نویں  دُنیا آباد تھیندی پی ہئی ،پاکستان بنڑیے کوں  پندرھاں  ویہہ سال تھے ہن کِراڑ لݙ تے ہندوستان چلے ڳے ہن تے ہُنیں  دی جھاہ مہاجر تے پنجابی آڳے ہن ،کِراڑ جیرھا ترکہ چھوڑ ڳے اُو آوݨ آلیں  کوں  مِلیا ،کِراڑ کاروباری ہا ،شہر اُوندے قبضے ء ِ چ ہن،شہریں  ءِچ بزار تے دُکاناں  ہندوستان ء چوں  آوݨ آلیں  گھن گھدیاں  ،زمیناں  پنجابیں  گھدیاں  ،پر وستیں  ء ِچوں  جیرھے کِراڑ ڳے ہُنیں  دی جھاہ تے مقامی لوکیں  دکاناں  پاتیاں  ،اسیݙی وستی دے وچ ݙسیندن جو بگے مَل دی دکان ہئی ،تھوک دا کاروبار کریندا ہا ،اوندے ونڄݨ دے بعد چاچا عمر وݙا تے چاچا عبد اللہ رَل تے دکان پاتی ،میݙے ابا سئیں  وی  دکانداری کریندے ہن ،وستی ء ِچ کجھ ٻیاں  دکاناں  وی ہوندیاں  ہن ،پھُٹی تے مرچ ٻہوں  تھیندی ہئی ، مرچ دی حالت اے ہئی جو وستی دیاں  ساریاں  چھتاں  تے اڳواڑ مرچیں  نال بھرے ہوندے ہن، پدھریں  تے وی مرچیاں  سُکائیاں  ویندیاں  ہن،سُکیاں  مرچیاں  ٻوریں ءِچ بھر تے خانپور غلہ منڈی بھڄیندے ہن ، غلہ منڈی وچ مرچیں  دی پہاڑ بنڑیے پے ہوندے ہن ، وݙے اکھیندے ہن ۔ پورہیا پورہیت کریندن ،مݙیاں  وݙے وپاری تے آڑھتی کھا ویندے ہن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
دھریجہ نگر دے کھوہ

دھریجہ نگرءِچ کھوئیاں  وی ہن پر وستی دے پنج کھوہ ہن ، ہک کھوہ اساݙے گھر دے نال ہا ، ٻیا کھوہ وݙی مسیت دے نال ہا ،تریجھا کھوہ حاجی اللہ بچایا دے ویہڑے دے ٻاہروں  ہا، چوتھا کھوہ جام ڄیند دی وستی دے نال تے پنجواں  کھوہ سڑک تے کلابے نال ہا ، اے کھوہ بھوئیں  دے پیچ پلاوݨ دے کم اَمد ے ہن، پیوݨ دا پاݨی وی اتھائوں  بھریندا ہا ، ڈھور ڈھانڈا وی اتھائوں  پاݨی پیندا ہا ، عورتاں  کپڑے وی اتھائیں  دھوندیاں  ہن تے وستی دے بندے دھمدے وی اتھائیں  ہن ، ہر کھوہ دے پکے کھاݙے بنڑیے ہوئے ہن ،کھوہ کوں  ݙاند وہیندے ہن پر زمین دے کیارے پیچ ونڄن ہا تاں  ݙاند ودھا گھندے ہن ،ولا ݙو بندے رل تے کھوہ ڳڑیندے ہن ، آکھدن جو پہلے کھوہ دیاں  لوٹیاں  مٹی دیاں  ہوندیاں  ہن ، اساں  لوہے دیاں  لوٹیاں  ݙٹھیاں  ہن ، ہک پروبھرا کھوہ دھریجہ پھاٹک آلے پاسے تھی ویندا ہا تے دھریجہ پھاٹک آلیاں  زمیناں  اُوں  کھوہ نال سیراب تھیندیاں  ہن ۔ ہک ڳال یاد آئی اے کھوہ تے زنانیاں  کپڑے دھوندیاں  ہن ،کھوہ تے وݙے واقعے تھیندے ہن ہک واقعہ اے تھیا جو کاں  صابن چا ڳیا سس نونہہ کوں  بُجا ݙتا اندھی تھی ٻیٹھی ہاویں  ،کاں  صابن کتھائیں  سٹ تے ولا آن ٻیٹھا ،جہڑی مائی سس کنوں  بُجا کھادی ٻیٹھی ہئی ، کاں  کوں  بُجا ݙے تے آکھیس ،دھوبی دا پُتر آ، ماء دی سُتھݨ دھو اَئیں ، نہ صابن چاویں  ہا تے نہ میکوں  بُجا کھواویں  ہا ۔ نال ٻیٹھی سنگتاݨی آکھیا جو کاں  حرامی کپڑے کائناں  دھووݨیں  ہن ، صرف سس نونہہ دا پھیٹا پواوݨا ہا ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
چرکھا

ݙاݙی شودی ڈھیر محنت کریندی ہئی ،گِندیاں  سِیندی ہئی ، چھٻیاں  ٻدھیندی ہئی تے چرکھا چلیندی ہئی،خواجہ فریدؒ سئیں  آکھیے جو ’’آتن کتیندیں  سینگیاں  ستاوِم‘‘ݙاݙی سیݨ وی چرکھا کتݨ کیتے سویلے ٻہے ہاݙوپہر آ ویندے ہن، ݙاݙی پوݨی ترکلے توں  لہیندی ہئی میں  جھٹ مار تے چاگھِندا ہم تے کنجیر ء ِ چ رکھ ݙیندا ہم ۔ ݙاݙی پھُٹیاں  چُنڑدی ہئی ،بھانڄی اِچوں  کجھ پھُٹیاں  رَکھ گھِندی ہئی ، ݙاݙی نال رَل تے پھُٹیں  ء ِچوں  پیوے انج کرویندے ہاسے ، ڈھیر ساریاں کٹھیاں  تھی ویندیاں  ہن، ابا میݙا پینجے تو ں  پھُٹیاں  پنجوا اَمدا ہا ،سُتر بݨ تے چرکھے تے کتیندا ہا، چرکھے دا وی اپݨا ہِک وقت ہا اڄ چرکھے دی جاہ تے دھاڳا بݨاوݨ آلیاں  مشیناں  آ ڳن، پر پُراݨا چرکھا جتھاں  وی ݙیکھدوں  ہاں  ٹھر ویندے دل خُش تھیندے ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
روپ نگر

### روپ نگر
 
روپ نگر، جیڑھا بھارتی ریاست پنجاب دے رپڑ نگر ضلع وچ واقع ہے، سندھ وادی دی تہذیب دے دور دا ہک اہم ٹھیڑھ ہے۔ ایہ ٹھیڑھ ہڑپہ تہذیب دے آثار دا ہک وݙا مرکز ہے تے ایندے وچ قدیم دور دے رہتل تے ثقافت دے نشان ملئے ہن۔ روپ نگر کوں "رپڑ" یا "رپڑ نگر" دے ناں نال وی ڄاتا ویندے، جیڑھا ایندے قدیم تاریخی اہمیت دا عکاس ہے۔ 

### تاریخی پچھوکڑ
روپ نگر دا تعلق ہڑپہ تہذیب دے پختہ دور (2600–1900 ق م) نال ہے۔ ایہ ٹھیڑھ دریائے ستلج دے کنارے واقع ہے، جیڑھا قدیم دور وچ تجارت تے نقل و حمل دا ہک وݙا ذریعہ ہئی۔ روپ نگر وچ قدیم دور دیاں پکیاں سلھاں دے قالب، نکاس دا نظام، تے صنعتی علاقے ملئے ہن، جیڑھے ایں ڳالھ دی نشاندہی کریندے ہن جو ایہ ہک ترقی یافتہ شہر ہئی۔  

### ثقافتی رنگ
روپ نگر وچ ہڑپہ تہذیب دے ثقافتی آثار وی ملئے ہن۔ اتھوں ملݨ آلے مٹی دے برتن، تانبے تے کانسی دے اوزار، تے مہراں ایں ڳالھ دی نشاندہی کریندے ہن جو ایہ علاقہ تجارت تے ثقافتی تبادلے دا ہک اہم مرکز ہئی۔ اتھوں ملݨ آلیاں مہراں تے تحریری نشان ہڑپہ تہذیب دے تحریری نظام دی عکاسی کریندے ہن۔  

### شہری منصوبہ بندی
روپ نگر وچ پکیاں سلھاں دے قالب ملئے ہن، جیڑھے ایں ڳالھ دی نشاندہی کریندے ہن جو اتھوں دے لوک شہری منصوبہ بندی دے اصولاں توں واقف ہن۔ اتھاں ڳلیاں، نکاس دا نظام، تے عوامی عمارتاں دے آثار وی ملئے ہن۔  

### گزر گزران
روپ نگر دے لوک کھیتی باڑی تے تجارت نال وابستہ ہن۔ اتھوں ملݨ آلیاں فصلاں دے دانے تے پلوڑ زناوراں دے آثار ایں ڳالھ دی نشاندہی کریندے ہن جو اتھوں دے لوک جو،چاول تے ٻیاں فصلاں دی کاشت کریندے ہن۔ اتھوں ملݨ آلے تانبے تے کانسی دے اوزار ایں ڳالھ دی نشاندہی کریندے ہن جو اتھوں دے لوک دھات کاری وچ وی ماہر ہن۔  

### اہمیت
روپ نگر سندھ وادی دی تہذیب دے دور دا ہک اہم ٹھیڑھ ہے، جیڑھا ایں تہذیب دے شہری تے دیہاتی معاشرے دی عکاسی کریندے۔ اتھوں ملݨ آلیاں شئیں تے برتن ایں ڳالھ دی نشاندہی کریندے ہن جو ایہ علاقہ ثقافتی تے معاشی لحاظ نال ترقی یافتہ ہئی۔  

### سرائیکی وسیب نال ڳانڈھا
روپ نگر دا تعلق سندھ تے پنجاب دے قدیم رستیاں نال ہے، جیڑھے سرائیکی وسیب دے نال تجارتی تے ثقافتی رابطے رکھیندے ہن۔ اتھوں ملݨ آلی مورتاں تے اوزار ایں ڳالھ دی نشاندہی کریندے ہن جو ایہ علاقہ انسانی ترقی دا ہک اہم مرکز ہئی۔  

" قدیم تہذیباں دی وراثت کوں سانبھݨ دی لوڑ ہے! "
جنگاں

1965ء تے 1971ء  دی جنگ یاد اے ،ریڈیو تے جنگ دیاں  خبراں  ہن ،اساݙی وستی ء ِچ وݙا تے چنڳاں  ریڈیو مامیں  خان محمد دی دکان تے ہا، کالی باڈی آلے فلپس دے ریڈیو توں  بی بی سی تے آل انڈیا ریڈیو وی سُنڑیندا ہا، مامے خان محمد دی دکان دے اڳوں  پِپل دا وݨ ہا ،ݙوترائے جوڑیاں  تاش دیاں  ہوندیاں  ہن تے ریڈیو توں  ڳاوݨ چلدے ہن ،میݙے ناناں  سئیں  ڳاوݨ نہ چلاوݨ ݙیندے ہن،انہاں  کوں  پرے کنوں  اَمدا ݙیکھ تے ریڈیو بند کر ݙیندے ہنتے بازیاں  بند تھی ویندیاں  ہن،پر جݙاں  جنگ ہئی، ناناں  سئیں  کھٹڑے تے پہلے پلتھی مار تے آن ٻہندے ہن،اَٹھ وڄے رات کوں  پاکستان دیاں  خبراں  ،سوا اٹھ وڄے بی بی سی ،اڄ دا تاں  میکوں  پتہ کائنی اے وی کائنی جو بی بی سی کوڑا ئے یا سچا ، پر ہوں  ویلے وی لوک ایہو اکھیندے ہن جواسیݙا ریڈیو کُوڑ مریندے تے بی بی سی آلا سچیاں  خبراں  ݙیندے ۔ آل انڈیا ریڈیو توں  پہلے گاوݨ سُنڑدے ہن،وَل کا وڑ کنوں  بند کر ݙتونے کیوں  جو دشمن ملک اے۔جنگ دے دوران بلیک آئوٹ ہوندا ہا ،تیلی ٻال تے کہیں  کوں  ٻیڑی بکھاوݨ دی موکل نہ ہئی ،رات کوں  ریل تے پارھا ݙیندے ہن ،ہک رات پارھا ݙیوݨ آلے نِینگریں  اے کیتا جو چاچے وَلو دی مکئی توں سِٹے پٹ تے تراڑا کیتا ،لوک ݙیکھ تے ݙر ڳے ،جو بھاہ دے لمبے کون لئی کھڑے، کئی بم تاں  نی پھٹیا،اڳوں  ونڄن تاں  چھوکرے سِٹے بھُنیندے پن ، چاچا وَلوکھٹڑا سٹ تے سُتا پیا ہا پر چھوکرے  اُوندی کھٹ کوں  چا تے پرے رکھ آئے ، ٻے ڄہاڑے پنچائت تھئی تے وݙیں چھوکریں  کوں  کھلے ماریے ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
خواجہ سئیں دی کافی

ابا سئیں  دیوانِ فرید ݙاڈھا پڑھدے ہن تے روہی دے دیوانے ہن ، اکھیندے ہن ۔ ’’ میݙا عشق وی توں  ، میݙا یار وی توں  ، دین وی توں ، ایمان وی توں  ‘‘۔ ایندے نال نال خواجہ سئیں اپݨے محبوب حقیقی کوں  جتھاں  بادل، برکھا، کھمݨیاں  ، گاجاں  دے ناں  نال پکاریے ، اُتھاں  روہی چولستان دا ناں  وی ݙتے ۔ ابا سئیں  اَکھیندے ہَن، روہی یا چولستان کیا ہے ؟ جینکوں  خواجہ سئیں  رب دا روپ آکھئے، روہی او ماء دھرتی ہے جیندا ذکر خواجہ سئیں  دے دیوان اچ جاہ جاہ تے ملدے ۔ روہی دا لفظ روہ یعنی پہاڑ وانگے اُچے ٹٻے ، روہ توں  روہی بݨئے ۔ 

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
رِجبی

اساݙی وستی ء ِ چ سال دا سب توں  وݙا جلسہ ستاوی رِجب کوں معراج النبی ؐ ہوندا ہا ،جیکوں  رِجبی سݙیندے ہاسے ، اے جلسہ ہر سال تھیندا ہا ، رِجب دا چندر ݙسے ہا تے تیاری شروع تھی ویندی ہئی ، جلسے توں  ہک یا ݙو ݙینھ پہلے وستی دے چھوکرے پھٹاکے گھندے ہن بݨاوتی پستول دکانیں  توں  ملدے ہن ،پستول تے ڳٹے گھندے ہاسے ،ہر پاسے ٹھاہ ٹھاہ دیاں  آوازاں  ہوندیاں  ہن، وستی دے وݙے مندے ݙیندے ہن تے اَکھیندے ہن حرامزادو، ستاوی رِجب نیکی تے عبادت دی رات ہے تُساں  شغل میلہ بݨا ݙتے ، ناناں  سئیں  ایں جہاڑے وݙی خیرات کریندے ہن ،ݙو پھنڈراں  کُوہیندیاں  ہن ، سویل توں  کم شروع تھی ویندا ہا ،عصر ویلے خیرات ہلݨ پوے ہا تے عشاء دی بانگ تئیں ہلدی ہئی ،نماز دے بعد نعت خوانی تے تقریراں  شروع تھی ویندیاں  ہن ،رِجبی تاں  اساݙی سنبھل واݨ توں  ٻہوں  پہلے توں  تھیندی اَمدی ہئی ،اساݙے ویلھے وݙی تقریر مولانا عبد الشکور دین پوری دی ہوندی ہئی کئی سال اساں  سُنڑدے رہ ڳیوسے ،مولانا صیب فوت تھئے تاں  وَل مولانا عبد الکریم ندیم وعظ کرݨ اَمدے ہن ،وسیب دے مولود خواں  ساری ساری رات مولود پڑھدے ہن ، دودے آرائیں  دی وستی توں  حافظ عطاء محمد صیب،امین خان جمالی، اکبر خان جُگلاݨی ، موسیٰ خاں ،کمال دین خان، جمال دین خان اَمدے ہَن ، مقامی نعت خواں  وی ہوندے ہن۔رِجبی دا ناغہ نی تھیا نانے سئیں  دی وفات دے بعد ماماں  بشیر احمد ،ماماں  احسان اللہ روایت نہ تروڑی ،ݙوہیں  مامیں  اللہ کوں  پیارے تھی ڳن تے ہُݨ مُلیر عبدالقدیر تے حافظ محمد طاہر ہر سال رِجبی کرویندن تے مسیت دی خذمت وی کریندن ۔تقریراں  نعت خوانی تے خیرات اونویں  تھیندی اے کیوں  جو نانے سئیں  دی وصیت ہے۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
نماز تے روزے

نماز روزے دی نِکے لا توں  پابندی ہئی ،ابا سئیں  صوم وصلواۃ دے پابند ہن ، اساں  وی ابے نال نمازاں  پڑھدے ہاسے ، میݙی عمراں  شیت ست اَٹھ سال ہوسے  سیالے دے روزے ہن، سارے روزے رکھیندے ہاسے ،ترابیاں  وی پڑھدے ہاسے، روزے افطاری ویلے شام کوں  مسیت ء ِچ ݙاڈھی رونق ہوندی ہئی،نانے سئیں  دے گھروں  طعام اَمدا ہا ،نال نال وستی آلے سارے اپݨے اپݨے گھروں  روٹی ، چاول ، سیویاں  یا گھر ء ِچ جو کجھ پکے ہا مسیت ء ِچ بھجیندے ہن ،مسیت بھری پی ہوندی ہئی ، وݙے چھوٹے سارے کٹھے ہوندے ہن ،لائن دے پاروں  اَدا اسماعیل یا اُوندا بھرا چوہدری غلام رسول ہر روز مِٹھے چاول پکا اَمدے ہن ،جہڑی ٻالٹی ء ِچ چاول چا اَمدے ہن ، اُو پیلے رنگ دی پِتل دی ٻالٹی ہوندی ہئی۔حافظ محمود کانجوں  ہن تاں  اکھیں  توں  متھاج پر قرآن سوہݨا پڑھدے ہن ، ہر روز سپارہ سوا سپارہ منزل ہوندی ہئی ،ہک رات ترابیاں  پڑھدے کھڑے ہاسے ،سڑک آلے پاسوں  دھاڑ دھاڑ دی آواز آئی ، سلام ولا تے سارے بھڄ پیوسے ،اُتھاں  کیا ݙیکھدوں  ہک اجنبی اپݨے آپ کوں  ٹالھی نال ٻدھ تے دھاڑ دھاڑ کریندا کھڑے ،ساریں  پچُھیا جو کیا تھے؟ اُوں  آکھیا ! میکوں  سہجے وِچ ݙرایا ہانے جو اڳوں  میتلیں  دی وستی اے او بندے کوں  پکڑ تے مار ݙیندن ، میں  ݙر تے اپݨے آپ کوں  ٻدھے تے دھاڑ دھاڑ ہکلی اے جو میکوں  بچایا ونڄے،اساݙے وݙیں  آکھیا جو پاڳل ! اے میتلیں  دی نی دھریجے دی وستی ہے ، توں  اے سانگ نہ رچاویں  ہا ،ایویں  لنگھ آویں  ہا تیکوں  روٹی ،رہائش مل ونڄے ہا ،وݙے اونکوں  مسیت ء ِچ گھن آئے ،مانی کھوائی تے سویلے اونکوں کرایہ بھاڑہ ݙے تے روانہ کیتا ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
خجیں دا باغ

اساݙی وستی ء ِ چ امب ،پنڈ دی تھوڑ نہ ہئی ،مالٹا ، نبویا،ٻیر،سنگترہ تے ڄموں دے وݙے وݙے باغ تاں  نہ ہن پر ہر ہک دے ݙو ݙو چارچار ٻتھے ہن پے ،گھر دے اڳواڑ ء ِچ وی امب پِنڈ دے ٻتھے ہوندے ہن ، پر ہک خجیں  دا وݙا باغ حاجی تاج دین  پنوار دا ہا ، ایں  باغ ء ِچ کئی قسم دیاں  خجیاں  لڳیاں ہوئیاں  ہن ،جنہاں  وچ ساوی ،نلی، مدینے آلی، ڈھکی آلی، لالو آلی ،ڈینڈا، ݙوکاتے ٻیاں  وی ہن، پِنڈوں  دی مُد کوں  مسیت ونڄݨ توں  پہلے پِنڈوں  چُنݨ ویندے ہاسے ،ہک واری اساں  چھوکریں  رَل تے صلاح کیتی جو حاجی دے باغ وِچوں  پِنڈوں  چوری پٹ ْ آئوں  ہِک خجی ݙٹھی پی ہئی اُونکوں  کُٻی خجی سݙیندے ہاسے وݙے خجیں  تے تاں  چڑھ نہ سڳدے ہاسے کُٻی خجی توں  پِنڈوں  دے گچھے پٹݨ ڳیوسے حاجی تاجے دا پوترا مختیار قصائی پُڄ ڳیا اُوں  پکڑ تے اساکوں  ݙو ݙو چھنڈکیاں  ولا پنڈوں  چوری پٹݨ نہ ڳیوسے۔ 

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
کبوتر بازی

حمید قصائی نال یاری نِکیں  لاء دی ہے ، حمید قصائی ݙاڈھا چترا تے پھُرتیلا ہا اُونکوں  کبوتریں  دا ݙاڈھا شوق ہا ،کوٹھے دی چھت تے کبوتریں  دیاں  کھُݙیاں  بݨائی کھڑا ہا،گھر دی حویلی ء ِچ وݙی ٻیر ہس ، ٻیریں نال جھوری پی ہوندی ہئی ،ٻیر تے کُتڑیاں  وی ݙاڈھیاں  ہوندیاں  ہن ،ٻیر چُنڑدے ہاسے ، کُئی نہ کئی اُتوں  آ پمدی ہئی ، چِیکاٹ نکل ویندے ہن، ہک واری میں ݙاݙی کنوں  پچُھیا جو کُتڑی کیا ہوندی اے ؟ ݙاݙی آکھیا !اے نِکی کُتی ہوندی ءِ، اے کنوں پرے رِیہے کرو، حمید قصائی دیاں  روز سیٹیاں  سُنڑدے ہاسے ، کبوتر اُݙیندا ہا ،اسمانی ،باز، بازیگر، زرد، چِٹا، کالا، بھورا، گولا، کھیݙݨاں ، جوڳیاتے ایہو جے ٻے ڈھیر سارے ناں ہوندے ہن۔دُغزے نال ٻے پاسوں  آنوݨ آلے کبوتر کوں  پکڑیندا ہا،ابا کَوڑیندا ہا، جوتیݙی کبوترباز نال یاری ءِ، توں  وی کبوتری باز بݨسیں ، اللہ سئیں  بچایا کبوتری باز نہ بݨیوسے پر ملتان ایہو جہی جھاہ تے آ ٻیٹھوں جتھاں کبوتریں  دی عالمی منڈی ء ِ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
ماکھی لہاوݨ

نِکے لاء جنگل اِچوں  ماکھیاں  لہیندے ہاسے ،ماکھی لہاوݨ دا ورائو قصائی ݙاڈھا ماہر ہا ، اُوندا ناں  اللہ ورایا ہے تے ذات پنوار ، اُوں  ویلے دی زبان ٻولیندا ٻیٹھاں ،کیوں  جو اساں  ایویں  سݙیندے ہاسے ،اُونویں  تاں  اساݙا بزرگ ء ِ ، جیوے ہووے ہُݨ وی حال حیات ء ِ ،اساں  ماماں  سݙیندوں ، اُوندی اماں  میݙے ابے دی بھیݨ بݨی ہوئی ہئی،ہک واری ورائو قصائی آکھیا جو ݙاݙے چھلو دے سڑک آلے کِکر اِچ وݙی ماکھی ٻیٹھی ءِ، ٻے کہیں  کوں  ڳال نہ کر آپاں  چوری چور ی لہا اَمدوں  ،اساں  ٹُر پیوسے ، ورائو قصائی سوٹی کوں  تھِگڑیاں  ٻدھیاں  ،کِکر تے چڑھ ڳیا ، تلوں کھڑ تے میں  ݙٹھا ، وݙی ماکھی ہئی ،ایویں  لڳدا ہا جو سارے گھوݨیں  اتھائیں  ٻیٹھن، ماماں  ورائو مُونڈاسا ماری کھڑا ہا تے کپڑے نال ہتھ وِی لُکائی کھڑا ہا،نال ونڄ تے ماکھی کوں  دُھواں  ݙتُس پر گھوݨیں  اُونکوں  پئے ڳے،میکوں  آکھیُس میں  لڑی کپیندا پیاں  ، تِکھے تِکھے چا گھنیں  ،اُوں  لڑی کپ تے تلے سٹی میں  بھڄ تے چاوݨ پیُم ،اُوں  کُہاڑی وی نال سٹ ݙتی،جہڑی سِدھی میݙے سِر ء چ لڳی،اُوݙوں اُونکوں  گھوݨیں  ݙنگی ویندے ہن ،تلوں  میں  لہو لُہان تھیا پیا ہم۔مامے ورائو سگریٹ آلی ݙبی ساڑ تے پھٹ آلی جھاہ تے کیری لاتی ،کپڑے نال رَت صاف کیتی ،ماکھی گھر چاڳیوسے ، وݙا مانہا ہا آر کپ تے شکلو کݙھیوسے ،مال نال کٹورہ بھریڄ ڳیا،ماکھی نپیڑ تے بچدا مانہا ورائو چا ڳیا جو میݨ بݨیساں ۔اَدھ کنوں  زائد ماکھی اسیکوں  ݙے ڳیا ۔میکوں  تاں  سِر اِچ کُہاڑی لڳی ہئی ،پھٹ والیں  اِچ لُکیا ودا ہا، ٻے ڄہاڑے مامے ورائو کوں  ݙٹھوسے سُڄا پُڄا ودا ہا۔اے ہا چوری دا انجام۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
رمضان شریف

رمضان شریف دے علاوہ ہر جمعے کوں  تقریراں  تے نعت خوانی تھیندی ہئی ، اُوں  ویلے پرے پرے تئیں  کُئی وݙی مسیت یا مدرسہ کائناں  ہوندا ہا ،سارے لوک اساݙی وستی اَمدے ہن ،اساݙے علاقے دے نعت خوان حافظ عطاء محمدآرائیں ، موسیٰ خان جمالی، اکبر خان جُگلانی ،کمال دین خان جمال دین خان جمالی، اللہ بخش خان دھریجہ، امین خان جمالی تے میݙے ابا سئیں  نعتاں  پڑھدے ہن، ٻے وی ڈھیر ہن پر ڈھیر سارے ناں  میݙے چیتے وِچ کائنی ، میݙے نانا سئیں  دیو بندی خیال دے ہن باقی ساری وستی تے علاقے دے لوک بریلوی ہن ، مولود شوق نال سُنڑیے ویندے ہن ،وستی دے سارے جنازے نانا سئیں  پڑھیندے ہن تے جنازے دے بعد دُعا وی منگویندے ہن،قلیں  تے وی ویندے ہن ، دھریجہ نگر دی ایہا روایت ہُݨ وی برقرار ءِ۔ماماں  احسان اللہ کوں  فرقے دے کجھ لوکیں  آکھیا توں  ایویں  نہ کیتا کر، اوں  آکھیا میݙا ابّا کریندا ہا میں  وی ایویں  کریساں ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
ریل گاݙی

کراچی،لاہور ، پشاور آلی وݙی ریلوے لائن اساݙی وستی دے نال لنگھدی ءِ، ریل ڳاݙی نال اُوں  ویلے دی سونہہ ہے جݙاں  ماء دے پیٹ اِچ ہاسے ، اساں  نِکے لاتوں  گاݙی دیاں  کوکڑیاں  سُݨدے اَمدوں ،ریل ڳاݙی دے کالے انڄݨ ݙٹھن ،کولے تے چلدے ہن ،جݙاں ’’ ددش کوکو ددش کوکو ‘‘دی آواز آوے ہا بھڄ تے ٻاہر تھی کھڑدے ہاسے ، کالا انڄݨ دھوئیں  کݙھیندا تے کُوکڑیاں  مریندا اَمداہونداہا ،ݙیکھ تے خوش تھیندے ہاسے تے ترپکولیاں  مریندے ہاسے ،پسنجر گاݙیاں  ہک ݙو اَمدیاں  ہن ،باقی مال گاݙیاں  ہوندیاں  ہن ،رات کوں  آنوݨ آلی پسنجر گاݙی کوں  اللہ ݙیوائی سݙیندے ہاسے ، گاݙی ݙیکھ تے خُش تھیندے ہاسے پر ہک ڳال اے ہے جو اسیݙے لیکھا اندھی بجے تے خوش آلا ہا ،اساݙی وستی ریلوے اسٹیشن تا نہ ہا جو لہوں  چڑھوں  ہا ، گاݙی دا فیدہ کئی کائناں ہا پر زیان ڈھیر سارے تھن ،اساݙے نال شاہ دا کھوہ ہے ۔ ایں  وستی دے چوہدری نذیر دے گھر آلی اپݨی نِکی دھی سمیت گاݙی تلے سِر ݙتا ہا ، اڄ وی نقشہ اکھیں  دے سامھے اَمدے تاں  سریراں  چڑھدین ،اساݙی وستی دا ہک ٹوبہ ہا اُوندا ناں  بُڈھݨ گورڑا ہا ، جݙاں  وی کھوہ اِچ کئی بندہ یا زناورڈھندا ہا او،ڈبی مار کڈھ اَمدا ہا ، کُئی قیمتی شئے ݙیہہ پووے ہا تاں  اُو کھوہ دے تل تئیں  ونڄ تے لبھ ݙیندا ہا،او ٻوڑا ہا ۔کماد دی چھیلی چھِل تے پاندیں  دا ڳنڈھا سِر تے چئی اَمدا ہا گاݙی نہ نظر آیوس اُو لائن پارکر ڳیاہا، ڳاڈی کُوکڑی ݙتی تاں  اُو ݙوجھی لائن توں  ولا پہلی لائن تے وَل آیا تے گاݙی تلے کپیج تے ٹوٹے ٹوٹے تھی ڳیا  ،وسیب آلے ݙاڈھے رُنے جو اُو آپ ٻڈدیں  کوں  تار اَمدا ہا پر اَجل اُونکوں  مار ڳیا، بھلے مانس ہا ، ہر ہک نال چنڳائی کریندا ہا ، ریل گاݙی دے حادثے ٻے وی ہن پر آپاں  ݙوجھے پاسے آئوں  تے ٻیاں  ڳالھیں  کروں ۔

میکوں  یاد اے جو وستی دے چھوکرے رَل تے پیسہ ، یا آنا ، ریل دے گولے تے رکھ اَمدے ہاسے انڄݨ دا پیا اُتے آوے ہا تاں  تاڑ کھڑدے ہاسے جو پیسہ کتھاں  ونڄ پے ،ساری ڳاݙی لنگھ ونڄے ہا،لبھ تے خُش تھیندے ہاسے جو پیسہ وݙا تھی ڳے ۔ اے پتہ نہ ہوندا ہا جو پیسہ ڳل ڳے ۔بابے منشی دا ماماں  بابا مشتاق حیدرآباد مِل اِچ کم کرینداہا، ہک واری وستی دے چھوکریں  کوں  آکھیوس میں  اڄ نوکری تے ویندا پیاں  ،شام کوں  خانپوروں  خیبر میل تے ٻہساں  تُساں  لائن تے آ کھڑیجو ،میں  تہاکوں  شئے دے پُوڑے سٹیساں  تُساں  چا گھنیجو ، سارے چھوکرے رَل تے لائن تے پُڄ ڳیوسے ، خیبر میل دا انتظار کیتا ،اوڑک گاݙی آڳی ،بابا مشتاق دَری اِچوں  نکل تے پرے کنوں  ہتھ ہلیندا اَمدا ہا ، جیلے اساݙے نال آیا تاں  ہک کپڑے آلی گتھلی بھنوا سٹیوس ،ساریں  بھڄ تے گتھلی کوں  چاتا تاں  اُوندے ء ِچ ڳوہے ہن۔ ہک ٻی ڳال، پلو شاہ آلے سکے اساݙی وستی شادی دے آنوِن ہا تاں  نِکے ٻال گاݙی کوں  ݙیکھ تے اساں  توں  وی زیادہ خُش تھیندے ہن ، کہیں  ویلے سنجوک بنڑدا ہا، ݙوہیں  پاسوں  گاݙیاں  آ ویندیاں  ہن ،پلو شاہ آلے چھوکرے ݙوہیں  گاݙیں  کوں  ݙیکھ تے ترپے مریندے ہن تے انڳلیں  نال اشارہ کر تے اکھیندے ہن بھڑیاں  ، بھڑیاں  اجھو بھڑیاں  …… گاݙیاں  اپݨی اپݨی لائن تے جئیں  ویلے نال نال لنگھݨ پے ونڄن ہا تاں  اکھیندے ہن اُو ہوئے ہوئے ،وال جِتی چُک ڳی اے ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
وقت دے نال نال

عمر دے نال نال سوچ وی بدلدی ڳی ، نِکے لا جتھاں  پیر نال مٹی دے گھر بنڑیندے ہاسے ، گُݙی گُݙے بݨا تے کھیݙدے ہاسے ،ولا کھیݙاں  وی تبدیل تھیوݨ پے ڳیاں  ،سگریٹ دیاں  ڈبیاں کٹھیاں  کر تے کھیݙدے ہاسے ،چِدیاں  کٹھیاں  کریندے ہاسے ،ساوی ،نیلی ،پیلی ،گومی، گدری، تے ٻے وی سوہݨے سوہݨے رنگ تے ناں  ہوندے ہن،چِدی چُٹݨ کیتے دَکا ہوندا ہا ۔گِد آلی جھاہ صاف کریندے ہاسے ،گِد کھٹ تے واری گھنݨ سانگے ڈھلدے ہاسے ولا واری واری کھیݙݨ پئے ویندے ہاسے ،واری کوں  میر آکھدے ہاسے ۔ حبیب کلکتی ،اَدا منیر تے حمید قصائی دا ہتھ ݙاڈھا سِدھا ہوندا ہا ،چِدی توݨیں  اَوکھی جھاہ تے پی ہووے ہا ، چُٹ تے ساری میر چا ویندے ہن۔میں  چدیاں  جھݨوا اَمدا ہم ، اپݨی دکان توں  چدیاں  چوری چیندا ہم ، ابا آکھدا اڳلے ݙینھ ڈبہ گھن آیا اَڄ مُک ڳے ۔میں  کوڑ مریندا ہم جو وِک ڳن ، چِدیں  دے نال نوں  تِریݨ ،ٻارھاں  تریݨ تے دُپھلیاں  وی کھیݙدے ہاسے۔رات کوں  ہݙی پور تے لُک چھپ ہوندی ہئی۔اساں  کجھ ٻے چوکھے تھے تاں  ہُر وریا ہونداہا۔میݙے متھے تے جہڑا ٻہوں  وݙے زخم دا نشان ہے اے ہُر وریا کھیݙدے ہوئیں  ٹکر نال پیدا تھیاہا۔ اَدے منیردی ٹیم کوں  راند ݙیندے کھڑے ہاسے اُو تیزی نال اساݙے پہلے گھروں  لنگھیا تاں  اساں  اُونکوں  جالݨ دی کوشش کیتی اُو وِچوں  نکل ڳیا تے اپݨے گھر اِچ میں  تے حبیب اپݨے سر پھڑوا ٻیٹھوسے۔

وستی ء ِچ کوݙی تے کُشتی دے میل ہوندے ہن، چِیکُل وی ہوندی ہئی ،ساوݨ تے بدرے اِچ ٹالھیں  تے پینگھاں  پاتیاں  ویندیاں  ہن،شیدݨ تے گنجی کبوتری وی ہوندی ہئی ،شیدݨ چھوکریاں  وی کھیݙدیاں  ہن تے چھوکرے وی۔بعد اِچ لُݙو تے تاش وی آ ڳی ہئی کھیݙیں  دے وݙے وݙے کٹھ تے میل ہوندے ہن، پڑھدے وی ہاسے ،ٻکریاں  وی چریندے ہاسے تے کھیݙاں  وی کھیݙدے ہاسے ، میکوں  یاد اَمدے ہک کھیݙ نئوڑ وَٹ دی وی ہوندی ہئی۔لُک چھپ ہر رات کوں  ہوندی ہئی۔راند شروع تھیوݨ توں  پہلے ہڑھ بھچ تھیندی ہئی ،ݙوبندے ہک پاسے ونڄ تے اپݨے ڳجھے ناں  رَکھ اَمدے ہن ٹیم داہک کپتان ناں  ٻجھے ہا تاں ہک پاسے تے ݙوجھا ݙوجھے پاسے دا تھی ویندا ہا، ݙاہ ،ݙاہ بندیں  دی ٹیم ہوندی ہئی ، واری کیتے چَین بُت دی منگ تھیندی ہئی ۔ نصیب آلا واری گھندا ہا تے بے نصیب کوں  واری ݙیوݨی پمدی ہئی، واری گھنݨ آلے لُکدے ہن تے ہک بندہ ونڄ تے کُوکڑی مریندا ہا ، واری ݙیوݨ آلے لبھدے ہن، کُئی ہک بندہ وی جل پووے ہا تاں  وَلا ݙوجھیں  کوں  واری ݙیوݨی پمدی ہئی۔ انہاں  کھیݙیں  دا ذکر اڳوں  آوسے۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
اللہ سئیں آ ں مِینہ وَسا

ساوݨ اِچ مینہ نہ وَسے ہا تاں  وستی دے چھوکرے کٹھے تھی تے بارش دی دُعا منگدے ہاسے ،دُعا دا بنڑا ایں  بنڑیندے ہاسے جو ہِک چھوکرے دے مُنہ تے کالوِݨ ملیندے ہاسے تے اُونکوں  اڳوں  کر تے ہِک ہِک دَر تے داݨے پِندے ہاسے ،فقیر یں  آلی کار صدا ݙیندے ہاسے’’اللہ سئیں  آں  مِینہ وَسا ، نِکے ٻالیں  دی اے دُعا‘‘۔عورتاں  خُش تھی تیداݨے ݙیندیاں  ہن ،کُجھ داݨے ہٹی تے ݙے تے گُڑ گھندے ہاسے ولا مِٹھا بھت پکا تے ساریں  کوں  کھویندے ہاسے ،بھت کھاتے سارے خیر خیر کریندے ہاسے ،ملہار آ ویندی ہئی ،جھُڑ بݨ ویندا ہا، کھِیوݨ کھِمݨ پے ویندی ہئی ،جھُڑ ڳاڄاں ݙیندا ہا تے زور دا مِینہ لَہندا ہا سارے دَھمدے ہاسے مِینہ کھڑے ہا تاں  ول چؤکڑی لڳدی ہئی ،دریا ، حبیب اللہ بخش ݙوہڑے تے کافیاں  سُنڑیندے ہن، خواجے سئیں  دی کافی ’’دل دم دم دردوں  ماندی اے ، سِک ݙٹھڑیں  ٻاجھ نہ لہندی اے‘‘فرمائش کرتے وَلا وَلاسُݨدے ہاسے۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
اَسورویلے جڳواوݨ

رمضان شریف ء ِچ اَسور ویلے کوں  مولود پڑھ تے روزے داریں  کوں  جگو یندے ہن ،سارا رمضان ایویں  تھیندا ہا ۔ 27ویں  کوں  ختم شریف تھیندا ہا ،حافظ صیب کوں  وستی آلے کپڑے تے پیسے ݙیندے ہن ، پھُلیں  دے ہار پویندے ہن ،نعت خوانی وی تھیندی ہئی ، وݙے ویلے روزے کیتے اُٹھدے ہاسے تاں  سڑک تے اُٹھیں  دیاں  قطاراں  ویندیاں  پیاں  ہوندیاں  ہن، اُٹھیں  دیاں  ٹلیاں  تے پیریں  ء ِچ جھانجھراں  ہوندیاں  ہن،جتوال ڳاوݨ ڳمدے ویندے ہوندے ہن ،جتوالیں  دی اُچی سُر تے ٹلیں  دی آواز ݙاڈھی چنڳی لڳدی ہئی ،اُٹھیں  دیاں  قطاراں  ݙینھ کوں  وی ݙیکھدے ہاسے ، گُڑ تے مرچیں  دیاں  بار وی ہوندا ہا پر زیادہ پھُٹی دے تنگے ہوندے ہن، قطار لنگھدی ہئی تاں  اُٹھ ڳنڑدے ہاسے ،ہک ݙو ترائے ،تریہہ چالیہہ تے ونڄ تے بھُل ویندے ہاسے ،قطاراں  وݙیاں  ہوندیاں  ہن،اُٹھیں  دیاں  قطاراں  ڳنڑݨ یاد اے تے ریل گاݙی دے ݙٻے وی ۔ہُݨ اُٹھیں  دیاں  قطاراں  تاں  نی رہ ڳیاں  پر ریل ڳاݙیاں  اُونویں  لنگھدیاں  کھڑن۔پچھلی عید تے ڳاݙی لنگھدی پی ہئی ،میں  بے خیالی ء ِچ ہک ݙو ترائے گاݙی دے ڈٻے ڳنڑدا ٻیٹھا ہم ،اماں  آکھیا خیر ہے میں  کھُتی کھن تے آکھیا، اُوہو ،اماں  کجھ نِیں بھل ڳیاں ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
کوݙی

اساݙ ے پاسے کوݙی دے میلے تھیندے ہن ،وݙے وݙے پہلوان ہوندے ہن،اللہ بخش لٻاݨہ ،اللہ وسایا پؤلی ، سانگھی، ماندراتے ٻے وی ڈھیر سارے پہلوان ہوندے ہن ، دھریجیں  دے ڈھیر سارے نینگر کوݙیاں  کھیݙدے ہن، ڄام خورشید مشہور ہا ،پر وݙا پہلوان اللہ وسایا دھریجہ ہا۔وݙے وݙے پہلوانیں  نال کھیݙدا ہا،ٹھیڑی توں  حاجی عبد المالک وی اساݙی وستی کھیݙݨ اَمدا ہا ، کالا پلو شاہی اساݙی وستی رہندا ہا، وݙیاں  رونقاں  تے وݙے راٻے ہوندے ہن، ہک واری ہک پہلوان دا ٻے پہلوان دے چوتے اِچ ہتھ پے ڳیا چوتا لہہ ڳیا پر اُوں  اپݨے مخالف کوں  چاٹیں  نال کُٹی رکھیا ، کُٹیندے کُٹیندے چا تے ماریُس ،پرے ونڄ پیا تے میلے دے لوکیں  بھڄ تے پہلوان کوں   ٻدھوائی تے انعام وی ݙتا۔ 

اساݙے پاسے کوݙی دے نال کُشتیاں  وی تھیندیاں  ہن تے پلو شاہ ویندے ہاسے تاں  اُتھاں  ملہݨ وی ݙیکھدے ہاسے ،کوݙی وِچ اللہ بخش لباݨہ ترائے چاٹیں  آلی سودھی کوݙی کھیݙدا ہا،اوندا وݙا ناں  ہا ۔ لوک اوندے دیوانے ہن ۔جھٹ مارݨ آلے تے قینچی مارݨ آلے پہلوانیں  کوں  چنڳا نہ سمجھا ویندا ہا،پکڑ کرݨ آلے تے داء مارݨ آلے پہلوان وی ہوندے ہن کوݙی جئیں  ویلے شروع تھیوے ہا تاں  جہڑا پہلوان تیل مار تے اَمدا ہا ݙوجھا پہلوان اُوندے بُت تے کُروی مٹی ملینداہا۔چوتا ٻدھ تے پہلوان پِڑ اِچ آ تے پہلے ݙنڈو مریندے ہن۔ وَلا ستھلیں  تے ہتھ مار تے کوݙ کوݙ کریندے ہن ،جہڑاڈھہاونڄے ہا اُو علی علی کریندا ہا تے بندے اُونکوں  مونڈھے تے چا گھندے ہن ،پہلوان اپݨے ݙوہیں  مونڈھیں  تے ہتھ مار تے اپݨی جیت دی خُشی ڄݨویندا ہا۔پہلوان اپݨے شاگرد وی بنڑیندے ہن تے اُنہاں  کوں  پٹھا سݙیا ویندا ہا،جہڑا شاگرد سِکھدا ودا ہوندا ہا ، اونکوں  اَڑیک اَکھیندے ہن تے آڑے وچ سارے داء پیچ سکھیندے ہن۔ اساݙی وستی اِچ نلی پکڑݨ دا مقابلہ وی تھیندا ہا اے وی ہِک وݙی کھیݙ ہئی ، بعض ویلے سُکا پتلہ بندہ موٹے تازے بندے کوں  ٻدھ ویندا ہا ، ڳسنی وچ زور وی کم اَمدے پر جیت اُوہو ویندے جیکوں  کھیݙݨ دی اٹکل دے داء مارݨ دا گُر اَمدا ہووے۔ وستی ءِچ والی بال دے میچ تھیندے ہن اوں  ایلے کرکٹ نہ ہوندی ہئی گُھرے آلی ڳوڑھی ہوندی ہئی۔

اساݙی وستی وچ رِچھ کُتے دی لڑائی وی تھیندی ہئی صوبھے دے شہر آلے  یارے فقیر آلا رِچھ ݙاڈھا مشہور ہا ،پرے پرے کنوں  کوتی اَمدے ہن تُرے آلے پٹکے ٻدھی ودے ہوندے ہن تے گھیلویں  منجھلی ٻدھیندے ہن، اپݨے اپݨے کُتیں  کوں  وݙے فخر نال میلے وچ گھن اَمدے ہن، اساݙے ہمسائے مزاری خان جمالی کوں  وی شوق تھیا ہک کُتا گھن آیا ،کُتے دی ݙاڈھی سیوا داری کریندا رہ ڳیا،کھیر ،گوشت کہیں  شئے دی کمی نہ آنوݨ ݙتی،میلے آلے ݙینھ چاچے مزاری خاں  وی تُرے آلی پگ ، گھیلواں  منجھلا ٻدھ تے اُوندے پاند لڑکاتے آیا ۔ وݙی سج دھج نال کُتے کوں  پِڑ اِچ گھن آیا جیویں  سنگھر کھول تے کُتے کوں  رِچھ تے چھوڑیاتاں  کُتا بھوکڑ مریندا بندیں  دے اُتوں  ٹپ تے بھڄ ڳیا چاچا مزاری ݙوہیں  ہتھیں  نال بُجے ݙے تے کُتے کوں  آکھیا لخ دی لعنت ای بھرے میل ء ِچ خان دا نک کپوا ݙتی،اُو کُتا اڄ تئیں  نی لبھیا۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
پاݨی پلیت تھی ڳے

میݙا ابا ہا تاں  مولوی پر اُوفرق کائناں  کریندا ہا، انسانیں  نال محبت کریندا ہا ، ابے سئیں  کوں  ملݨ غیر مسلم وی اَمدے ہن ،خاص طور تے ٻکریں  دے شوقین ۔ہک واری سڑک آلے کھوکھے تے رش لڳا پیا ہا ،اساݙے موضعے دا نمبردار ڄام غلام علی آیا ٻیٹھا ہا ، کئی فیصلہ تھیندا پیا ہا ،ہک شخص سائیکل توں  لتھا ،سائیکل ہک پاسے کھڑا تے دِلے اِچوں  پاݨی پیتا تے وَلا سائیکل تے ٻہہ تے ڳیا پیا۔کٹھ اِچ ہک بندے آکھیا جہڑا بندہ پاݨی پی ڳے اے مسلمان کائنی تھوری اے تے فلانی جھاہ تے ٻہندے ۔ نمبر دار مندا ݙے تے آکھیا پکڑو پکڑو پاݨی دا دِلاحرام کر ڳے۔ابے سئیں  آکھیا کئی ڳال نی میں  نواں  دِلا گھن گھنساں ، وِچارے کوں  ونڄݨ ݙیو پر نمبردار نہ منیا تے بندے بجھا ݙتے  پِچھوں  ،ٻے سائیکلیں  تے ونڄ تے بندے اونکوں  پکڑ آئے،نمبردار ہتھ اِچ تلہڑ چاتی ٻیٹھا ہا، نہ ہک کیتی نہ ٻی تے تھوری کوں  تلہڑیں  نال آ ڳیا۔ابا میݙا ہتھ پکڑیندا رہ ڳیا، چھڑویندا رہ ڳیا،تھوری شُودے اللہ دے واسطے ݙتے ،معافیاں  منگیاں پر نمبردار اُونکوں  رَتو رَت کر ݙتا ،ابا میݙا رووݨ پئے ڳیا آکھیُس اے ظلم ءِجام صاحب خدا توں  ݙر ، توباں  کر ، نمبردار ڳیا پیا ۔تے اُوں  ڄہاڑے رات کوں  روٹی نہ کھادی۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان