سرائیکی لوک قصیاں وچ شہزادہ

’’شہزادہ‘‘ سرائیکی لوک کہاݨیاں دا ٻہوں اہم کردار ہے اَتے ایہ کردارقصّیاں وچ ہیرو تے ٻہوں زیادہ متحرک رہوݨ آلا ہے ۔ اے ہمیش ہک ’’مہم جو‘‘ تے Adventurous Heroدی صورت وچ نشابر تھیندے ۔ ڈھیر سارے ݙکھی لوکیں دی مدد کریندے تے اپݨے ٹارگٹ ، منزلِ مقصود کوں حاصل کرݨ دی تݨ مریندے ۔ ڈھڳ ساریاں اوکھتاں دے بعد او اپݨی منزل حاصل کر گھندے تے خُشی خُشی گھر ولدے او اپݨی ہر مہم وچ راہ وچ آوݨ آلے لوکیں دے مسئلے حل کریندا ہویا اڳوں تے پندھ کریندارہندے۔

آر سی ٹیمپل لوک کہاݨیاں وچ مہم جوئی کوں ایں بیان کریندن:

’’کہانی کے کردار مقرر کر لینے کے بعد پھر اسے چلانے کا کام سامنے آتاہے ۔ سب سے زیادہ عام مقصد قسمت آزمائی ہے ۔کئی ایک وجوہ کی بناء پر جن کااصل کہانی سے کوئی تعلق نہیں ہوتا۔ وہ جو محض تمہیدی واقعات ہوتے ہیں ۔ دنیا بھر کی لوک کہانیوں میں ہیرو (شہزادہ) یا ہیروئن (شہزادی) گھر سے قسمت آزمائی کے لئے نکل کھڑے ہوتے ہیں ۔بعض جگہ اکیلے اور بعض جگہ ساتھیوں کے ساتھ ،اور صرف قسمت آزمائی ہی کے پردے میں اس کے مختلف کارناموں کا جو دراصل مختلف کہانیاں ہیں۔ ایک دوسرے سے رابطہ قائم رکھا گیا ہے۔‘‘(13)

لوک کہاݨیاں کوں جیکراہیں تیر کمان نال تشبیہ ݙتی ونڄے تاںبادشاہ ’’کمان‘‘ ہے ۔ شہزادہ تیر ہے تے چلاوݨ آلا ہتھ تقدیر یا عشق ہے ۔ بادشاہ اِی ہمیش شہزادے کوں کہیں مہم تے بھڄیندے یا شہزادہ بادشاہ کنوں کہیں مہم تے ونڄݨ دی موکل منگدے تے اوندی اجازت نال او سفر تے روانہ تھی ویندے۔ جینویں تیر کمان وچوں چھٹ پوندے پر ایہ روایتی تے اصل تیر آلی کار سدھا اپݨے ٹارگٹ تے نئیںپُڄ سڳدابَھل ایں علامتی تیر کوں اپݨے ٹارگٹ تیں ونڄݨ کیتے وکھو وکھ قسم دیاں مشکلات ،کشالے ، اکھاوتاں وچوں لنگھݨاں پوندے ایہ کتھائیں جنگلاں وچ رُلدے ، کتھائیں دیہاں نال لڑدے ۔ کݙاہیں جناں دی قید وچوں بھڄدے ۔ کݙاہیں جنگل واسی بزرگاں دی خدمت وچ کئی کئی ݙینہ گزار ݙیندے ۔ تے کݙاہیں اپݨی شہزادی کھسوا تے ونڄا ٻہندے تے او حاصل کرݨ کیتے ݙینہ رات دے پندھ تے ویندے ، کݙاہیں مشکل معاشی حالات وچ بندرگاہیں تے مزدوریاں کریندے تے جہازاں تے نوکر بݨ تے سفر کریندا راہندے ۔

’’ہک رات کوں بادشاہ جو سُتے تے خواب ݙٹھس جو ہک درخت اے چندی دا مُنڈھ اے ، سونے دے لَڑ ہِن تے ساوِل دے گُچھے ہِن ۔فجر کوں نندر اُکھڑی ہِس تاں شہزادیاں کوں آکھیُس : جو یا تاں تُساں میݙا خواب پورا کرو نہ تاں جہڑا خواب پورا کریسی سکی سالم شاہی اونکوں ݙیساں ۔ ݙو شہزادیاں آکھیا جو’’خواب اساں پورا کریسوں‘‘ تریجھا جہڑا ٻئی ماء وچوں ہا اوں آکھیا ’’ڳالھ ایہ ہے جو میکوں اِی نال گھدی ڄلو میں تہاݙا نوکر تھی گزریساں۔‘‘(14)

ایں کردار دا ٹارگٹ یا منزل مقصود عام طور تے ہک شہزادی ہوندی ہے ۔ جیڑھی کہیں جن یا دھیہ دی قید وچ ہوندی ہے جینکوں چھڑاوݨ کیتے او پندھ کریندے کݙاہیں کݙاہیں ایندے نال ہک امدادی کردار Helping Characterوزیر زادہ وی تھی سڳدے جیڑھا اوندی ہر مشکل وچ اوندا ساتھ ݙیندے جینویں قصہ سیف الملوک وچ وزیر زادہ اوندا ٻانہہ ٻیلی ہوندے ۔ کݙاہیں کݙاہیں ایہ شہزادہ اپݨے ملک دے وسدیاں کوں کہیں ٻہوں وݙے ڳیڑ ، بلاں ، جن ، دھیہ کنوں بچاوݨ کیتے پندھ کریندے تے اَنت اوندے نال لڑدے تے اونکوں شکست ݙے تے یا مار تے اپݨی رعیت کوں خوشحال بݨیندے اَتے بادشاہ دا خون ہووݨ دا ثبوت ݙیندے ۔

شہزادے دا کردار درحقیقت ہک آئیڈیکل تے قابل تقلید کردار ہے ۔ ایہ مثبت اخلاقی رویاں نال رڄیا کڄیا ہویا ہے ۔ ایہ نوجوان نسل کوں ہک آئیڈیل ہیرو دے طور تے ݙکھایا ویندے تاں جو نینگر اوندی پچھواری کرن ۔ اوندے نقش قدم تے چلن اَتے اوندے رویاں ، رجحاناں ، کمیں تے ڳالھیں کوں سِکھن تے اپݨے اندر وی اوہا اخلاقی روئیے پیدا کرن۔ ایہ کردار نوجوان نسل وچ ہمت ، جرأت ایثار و قربانی ، جدوجہد مسلسل ، عقل و دانش ، صبر و تحمل ، شرم و حیا ، خدمت و قدر ، عزت و احترام ، عجز و انکساری جیہے روئیے پیدا کرݨ کیتے سُݨایا تے ݙکھایا ویندے ۔تے وݙ وݙیرے اپݨے ٻالیں کوں ایہوجیہا شہزادہ بݨݨ دی تلقین ݙیویندن۔

شہزادے دا کردار خیرت دی علامت ہے جہڑ اشر نال لڑدا بھڑدا رہندے تے شر کو شکست ݙے تے حق سچ کوں فتح یاب کریندے۔

ایہ ہک سالک دا وی علامتی کردار ہے جہڑا سلوک دے رستے تے ٹُردے تے راہ وچ آوݨ آلے مسائل تے کشالیاں کوں مریندا ٹُریندا تے فتح کریندا اڳوں ٹُردا ویندے تے اَنت اپݨی منزل مقصود تے معرفت تئیں پُڄ ویندے۔

شہزادے کݙاہیں کݙاہیں آپت وچ وی مقابلے تے لہہ آندن او ہک ٻئے دے دشمن تاں نئیں بݨدے بھل بادشاہ دی طرفوں گھتے ڳئے سوال یا حکم کوں سبھ کنوں پہلے کر ݙکھاوݨ دی چاہ وچ محنت کریندِن تے اَنت اپݨی منزل مقصود تئیں پُڄ ویندن ۔ انہاں شہزادیاں وچوں وی جیڑھے سِدھ نیتے ہوون اوہے اِی منزل تے اپڑدن اَتے جیڑھے بدنیتے ہوندن او پتھر بݨ ویندن یا راہ وچ رُل ویندن جنھاں کوں ولا وی سِدھ نیتا شہزادہ دوبارہ جیوا یا لبھ تے گھن آندے تے کݙاہیں ایں نئیں تھیندا جو کوئی بدنیتا شہزادہ واپس نہ ولیا ہووے۔ ایندیاں ݙو وجوہات ہوندن ہک تاں سِدھ نیتے شہزادے دے کردار کوں ٻہوں مضبوط کرتے ݙکھاوݨا ہوندے جو او بدی دا بدلہ وی نیکی نال ݙیندے تے نوجوان نسل وچ ایہ رُجحان پیدا کرݨ ضروری ہوندے جو ہمیش سِدھ نیتے رہو تے ݙوجھیاں تے احسان کریندے رہو۔

ݙوجھا عمل ایہ ہوندے جو شہزادے عوام دے مقبول کردار ہوندن ۔بدنیت شہزادے تے وی مایوسی دا اظہار نئیں کیتا ویندا جو او ٹھیک نئیں تھی سڳدا بھل اوندے وچ وی نیکی تے چنگائی دا جذبہ موجود ہوندے تے او واپس وَل تے و ی نیکی تے چنگائی آلے پاسے ٹُر سڳدے ۔ ایں عمل دے ذریعے ایہ ݙساوݨ مقصود ہوندے کہ

راستی موجب رضائے خدا است

کس نہ دیدم کہ گم شد از رہ راست

ترجمہ: نیک اعمال خدا دی رضا دی وجہ توں ہوندن ۔ کہیں نہیں ݙٹھا جو گمراہ وی سدھی راہ تے نہ آ ڳئے ہوون۔۔

کہاݨیاں دا اے رویہ گمراہ نوجوانیں کوں چنگا تے نیک تھیوݨ دی اُمید ݙویندے۔

’’شہزادہ چھیل وی پیو دی گدی سنبھلیندا ڳیا تے اَکھیندا اوہو چھیل ہئی اِی کائناں۔ سبھو کجھ ویندا کیتس تے چھوہرکیاں سٹ، بادشاہواں واکݨ رہݨ لڳ پیا۔‘‘(15)

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز  ملتان