کنڳݨ

توڑیں جو میں ما پیو دی ہِکاہِک دھی ہم ، میݙا ٻیا کوئی بھیݨ بھرا کوئنا ہئی ۔ میں ماء دی لاݙلی دھی ہم ۔ اَماں میکوں ہر طرح دے لاݙ لݙاوے۔ پیو دی تاں میݙے وِچ حیاتی ہئی ، سارے ݙینہ دا تھکیا تُرٹیا آوے ہا ، میکوں ہاں نال لا تے میݙا مَتھا چُمے ہا تاں سارے تھکیڑے لہہ ونڄس ہا ۔ میں پیو دی اَکھ دا تارا ہَم ۔ اَساݙا ہک لاݙا اُٹھ وی ہئی ۔ پیو میݙا جنس منڈی پُڄا آوے ہا کرایہ بھاڑہ اساݙی گزراݨ ہئی۔ اساݙیاں ݙو منجھیں تے ہک گاٖں ہئی ۔ کھیر ، مکھݨ گھر دا ہئی ۔ میں مائی جی کول قرآن شریف پڑھدی ہَم ۔ اَماں زمینداراں دے گھراں دے پورھیئے کرے تے میݙے ݙاج دا اَہر کریندی رَہئی ۔ میں قرآن پاک ختم کر گھدا، اساں مائی جی کوں آمی اِچ ہک ڳڑھاپ ݙتی کپڑیاں دا جوڑا مٹھائی ݙتی ۔ خیر خیرات کیتوسے ۔ مائی جی میکوں دُعائیں کیتیاں ، مائی جی میکوں سُگھڑیمے دے سارے وصف سکھائے ہَن ۔ میݙا چاچا اُٹھیں دا سوار ہئی ۔ اُٹھاں کوں ناچ تے ٹورے سِکھیندا ہئی ، اُچا لمبا قد، موٹی اَکھ ، شہ پہر مُچھاں ، سوہݨی پوشاک ، پٹکے دے ݙو طُرّے، اُٹھ تے چڑھیا راٹھ لڳدا ہئی ۔ اوندی شادی کوئناتھئی ہئی ۔ عمر چالھی کوں پُڄ ڳئی ۔ وسیب دی ریت وَٹے سٹے دی ہئی ۔ میݙی بُوّا میݙے بابے دے وَٹے تے ہئی ۔ میݙا بھرا کوئنا ہئی ۔ میݙا بابا چھوٹے بھرا کوں پتر سمجھدا ہئی ۔ چاچا میݙا زمینداراں دے اُٹھاں کوں ٹورے سِکھیندا ہا ۔ وݙے لوک صرف مطلب دے ہوندن ۔ اوکھے ویلے کہیں دے یار نئیں بݨدے ۔ ٻس واہ سئیں واہ اساݙا ہک سوہݨااُٹھ ہئی رات کوں چوراں نیل کپ تے بھڄا گھدا ۔ زمیندار زمینداراں دے ہوندن ، مجھیں منجھیں دیاں بھیݨیں ہوندن ۔ انہاں دے کول صرف روٹی کھائو تے سارا ݙینہ خودمے کرو ’’مَٹر مہینہ چھولا چِھماہیں ، کھائو پیو گھروں کمائو اِتھائیں‘‘ کہیں کیا بھال بھالݨی ہئی ۔ میݙے بابے کوں بھرا پَرناوݨ دا توکھلا ہووے ۔ اساݙی وستی وِچ ہک نواں کنبہ آباد آن تھیا ۔ ساݙے پَرے دے سَکّے لڳدے ہَن یا ہم پیشہ ہَن انہاں دے وݙیرے ٻہوں چنگے ہوون ۔ دھی پُتر ٻہوں سوہݨے ہوون ۔ پُتر کجھ پڑھیا لکھیا ہانے۔ شرم حیا والا دھی دی ہوا کجھ ٻئی ہئی ۔ اساݙے ہک ہمسائے انہاں نال سانگے کرݨ دا مشورہ ݙتا ۔ ہک ݙینہ اَماں میݙی وڈھ چُݨدے ہوئے اُنہاں دی وݙیری نال گاٖلھیں گاٖلھیں دے وچ گاٖلھ مقالی اُوں اَپݨا اِرادہ رضا مندی اِچ ظاہر کیتا۔ اوں اپݨی کئی گزری وہاݨی سُݨوائی جو اساݙی ٻہوں ساری زمین ہئی ۔ جیڑھی دریا بُرد تھی ڳئی ہے ۔ اَڄ مختاں مزدوریاں کرتے گزارے کریندے ودے ہیسے ۔ اوہ میݙاڳبھرو پُتر ہے جیڑھا بھریاں چیندا وَدے ۔ اَماں مغرب کوں گھر آئی ، سارا حال جیڑھا بابے میݙے کوں آن سُݨوایُس نال دے حق ہمسائے رات کوں بابے سئیں کول آن ٻہندے ہَن ۔ہک ݙو بندیاں نال گاٖلھ کیتونے ، اُنہاں صلح ݙتی جو سانگا تھی ونڄے تاں ٹھیک اے ۔ زالیں دی چلائی ہوئی گاٖلھ جواناں توڑیں پُڄی تاں رشتہ طے تھی ڳیا ۔ میݙا بھرا کوئنا ہئی ۔ بابے سئیں سِر پاڑہ لکھوا گھدا انہاں لوکاں وی قبول کر گھدا ۔ اُنہاں دی دھی میݙے چاچے کوں نند چھوڑیا جو ایہ ٻڈھا میݙے کیتے ہے ۔ وَٹے سَٹے دی گاٖلھ ہئی ۔

شادی دا اَہر شروع تھی ڳیا ، چاچا میݙا جیڑھے زمیندار کنوں امداد منگݨ ونڄے اوہو منہ پھیر ونڄے ۔ آخر میݙے بابے ہک منجھ ویچی ، ٻیا جتھوں کتھوں پنج ہزار پکڑیا تے شادی سیتری ۔ ایویں حق ہمسائے تے سوڑے سکے سݙ تے نکاح دُعا کر تے خیر خیرات نال ݙوہیں گھراں دے ٹور ٹراوے تھی ڳئے۔ میݙا پئے سِدھا سادھا شرمولا بندہ ہا ۔ میݙے نال ایجھی محبت پئےڳیُس ، ہک پل نہ وِسا تھیوے ۔ ٻئی تاں ٻئی روٹی میں کنوں بغیر نہ کھاوے ، اساں زمین مستاجری تے گھدی ہوئی ہئی ۔ واڑ رَہیوسے ۔ گوݙی خوب ݙتوسے ۔ واڑ چنگے تھی پئے ۔ پھٹی چنگی لہہ پئی ۔ اچھے اَگھ نال ویچوسے ۔ شادی دے لاہݨے لہہ پئے ۔ پیسے بچ وی ڳئے ۔ پئے میݙا شہر جوڳیا تاں ہک ݙاڈھی سوہݨی کنڳݨاں دی جوڑی بݨوا آیا تے کلہیں پیار نال میݙے ہتھیں آن پوایُس ، میں ݙوہیں ہتھ کنڳݨاں والے پئے دےڳل چا پاتے تے ہک ٻئے کوں ݙیکھ تے کھل پیوسے ۔ اوݙوں میݙے وَٹے آوݨ والی میݙی ننِاݨ میݙی چاچی وی ہئی اللہ دی پناہ ، اوہ تاں میݙے چاچے دےڳل تتا گھانگھا پا ݙتاڳیا ، رَن ہئی تاں سوہݨی پر عمل کوہترے ہَن ۔ اَکھیں نال گاٖلھیں کریندی ہئی ۔ ہر ویلے سرخی ، مُساڳ ، کجلہ ، نغزے مُکݨ نہ ݙیوے ۔ چترائی اے کیتس جو چاچے میݙے کوں لَپھو لا تے ساݙے کنوں اَنج کرا گھدس تے گھر نویکلا ونڄ بݨوایُس ۔ نِت اوندے نال جھیڑے لائی رکھے ۔ ذری سکون نہ ہووے ، ہک واری ساݙے گھر جو آئی تے میݙے ہتھیں کنگݨ ݙیہدی ڳئی ، رَن بھنڈی چا تائی ہاں ہاں وَٹے دی گاٖلھ اے میکوں کنگݨ بݨوا ݙیو ، میکوں ݙاج جو کجھ ملیا ہے تساں کیا ݙتے ۔ آن پِٹوکا گھتیس ۔ چاچا میݙا اَڄاں شادی دے لاہݨے وَدا لہیندا ہئی ، اوݙوں زمانہ بدلڳیا ۔ اُٹھاں دی جا تے موٹر سائیکل آڳئے ہَن ۔ محنت مزدوری تے گزارہ ہئی ۔ کنڳݨ کتھوں بݨوا ݙیوے ہا ۔ رَن تاں رُس تے پیکے وَنڄ ٻیٹھی ۔ اَڳوں سس میݙی ذاتل جمب ہئی ۔ اساݙے اَڳوں ایویں میسی بݨی وَدی رہندی ہئی ۔

اَکھاݨ ہے ’’ماء جہیں ماسی تے کندھ اَیرے تے آسی‘‘اساں شریف لوک ہاسے ۔ ’’پندھ پئیں پتہ لڳدا ہے یا وا پئیں‘‘ ۔ چاچا میݙابے چتا پھس پیا ، اوکوںڳل پئی وَڄاوݨی پئےڳئی ۔ غیرت مند جوان کیتے ٻݙ مرݨ ہوندے ۔ میکوں تاں کوئی پرواہ کوئنا ہئی ۔ پئے میݙا ماء تے بھیݨ دے لچھݨاں کنوں اَڳے اَکتا تھیا وَدا ہا ، وَل اوہ انہاں کوں کنڈ کر تے اساݙے گھر رَہندا ہئی ۔ وستی دے مہاندرے کٹھے تھئے ۔ میݙے سوہرے نال کیتونے بھئی دھیاں رُسا تے نیں ٻلہیندیاں ، دھیاں ݙکھے سُکھے گھراں اِچ وَسدیاں چنگیاں لڳدیاں ہِن ۔ اُنہاں دا ہکو رووݨا ہووے تہاݙی کنڳݨ پاوے ، اساݙی ہتھوں ٻٹی رَہوے ۔ نناݨ میݙی بندیاں وچ آ تے ٻولی ، کئی لوڑ نیں کنڳݨاں دی ،میکوں طلاق ݙیوے چا ۔ سارے وݙیرے منہ انڳلیں پاتی ٻیٹھے ہوون۔

سوہرا میݙا ٻولیا، میاں تساں کنڳݨ بݨوا ݙیو تے گھن وَنڄو ۔ تھوڑی تھوڑا کریندے ہوئے بابے سئیں آکھیا تہاݙی اے ہانت نہ رَہ۔ اساں کنڳݨ ݙیندے ہیسے میݙی جوڑی وِچوں ہک کنڳݨ ݙیوݨ دا وَچن ݙتا تے بوبن منیج تے آئی ۔ میکوں کئی ݙینہ تھی ڳئے ہَن ۔ اماں میݙے سر اِچ تیل سَٹ تے گھرڑا ݙیوے۔ رات کوں کھیر کاڑھ تے الاچیاں ، بادام ، سنگری نسری گھت تے میکوں پِلاوے ۔ میݙیاں اَکھیں اِچ چمک ہووے ، سڄی کُکھ تے زیادہ بھار ہووے ساریاں وݙیریاں آکھن پُتر ڄمیسی۔ آخر اوہ ݙینہ آڳیا ، میکوں پیڑاں لڳیاں ، دائی آڳئی ۔ اللہ سائیں ڈاڈھا سوہݨا پلٹھ دا پُتر ݙتا ۔ اماں چُلہے دے نال کانیاں کِڑی سٹ تے اُتے گِندی وِچھا میکوں سُما ݙتونے ۔ کھیر دا مُنگر ، تپا تے وچ گھیو گھت تے پِلایا ۔ دائی گُھٹ نپ کریندی رہی ۔ پئے میݙا خوشی کنوں پُھنڈا نہ سماوے ۔ وسیب والیاں دیاں مبارکاں ودا جھلے ۔ لوکاں رنگ نال دھنوا ݙتا۔ سس میݙی تے نناݨ نہ آن وَڑیاں ، اساݙے گھر خوشیاں ہوون ، ہیجڑے وَدھائی گھنݨ آڳئے ۔ اساں پتر دی دھماݨ کیتی زور شور دی ݙالے بھونوی سیرے دی دیگ پکائی ۔ چِلڑے تے ولایتی کھنڈ دی پَت سَوا ۔ نائی جھنڈ لہائی تے دائی تے نِواݨی کوں ویلاں دی برسات تھی ڳئی ۔ چاچا میݙا ہک پینگھا بݨوا آیا ۔ چاچی ݙوں ݙندیں مبارک اِی نہ ݙتی ۔ چاچے میݙی دی منزل کوں چھڄ ہوون ۔ رَن منہ زور تے بَد زبان ہئی ۔ چاچا میݙا چَوں بندیاں وچ منہ کڈھݨ جوگاٖ نہ رَہڳیا ۔ ہر ویلے رَن نخرے ناز نہورے اِچ رَہ ونڄے ۔ چاچے میݙے ٻہوں جتن کیتے جو رَن گھر کوں گھر ڄاݨے ۔ جوان اندروں اندری ہاں کوں کھاہدی ونڄے ۔ رَن وَلا پینگھے توں ہیٻو ہیٻو گھت ݙتی ۔ وَل گھر دا تِل پُھل چا تے ماء پیو دے گھر ونڄ ٻیٹھی ۔ ہر کوئی آکھے تساں وی دھی دی طلاق گھنو تے ایکوں طلاق ݙے تے دفع کرو ایں روز دی کِٹ کِٹ کنوں جان چُھڑائو ۔ چاچا میݙا پِچھوں نہڳیا او وی آکھے گندی اَنڳل میں وَڈھیندا ہاں ، نہ سر ہوسی نہ درد پوسی ۔ پئے میݙا آکھے میں ماء تے بھیݨ دے پچھوں آپݨا گھر تاں برباد نیں کر سڳدا ۔ ایں سال اساݙی کݨک چنگی تھی پئی ۔ اساں سڄل لیاری منجھ گھن گھدی ۔ گھر سال دی روزی اُچھک تھی پئی ۔ میں آپ گھیو کھیر پیواں ، پُتر کوں کھیر پلاواں پتر میݙا ݙینہاں دے وچ اُٹرا پُھٹرا تھی ڳیا ۔ اَماں سُنارے کنوں پُھل گھنگھرو بݨوا آئی ۔ ململ دا ہاراں بھریا چُولا ککے بھورے وال کنگھی ݙے تے ویہڑھے وچ جو ٹُرے تاں نانی، نانا صدقے گھولے تھیون۔ نانا ہر ویلے مونڈھیاں تے چائی وَدا رَہوے ۔ سارے وَس وسیب دے لوک میݙے پُتر کوں پیار کرن اَتے بھورل سݙن۔ اساݙے گھر ہر پاسے خوشیاں ہووِن ۔ چاچا میݙا جو ساہورے گھرڳیا اَڳوں زال ہک دیاں ݙاہ سُݨوائیاں ۔ چاچے میݙے کھلا گھدا لہا تےڳت کنوں پکڑ تے چِھکی آیا گھر ۔ اوندی حالت اے ہئی جو ’’مارڳیا کُٹڳیا پاڳیا چھاہی ۔ شاباش اساݙے پنڈے کوں ساکوں ݙوہڑی خوشی آئی ۔ اوہ رَن وَیر پئےڳئی تے دِل اِچ چا رکھیس ۔ چوری چُھپے کہیں یار کوں مِلدی رہی ۔ ہک ݙیہاڑے اساں یارھی دا کھیر بھیجا رَن کھیر اِچ کوئی نشہ بَلا مِلا تے چاچے میݙے کوں چا پلایا تے یار نال مِل تے کاتی نال کوہ سٹیونے ۔ آپ ݙوہیں راتو رات رَبین تھیّے ۔ سویلے کہیں گھر ونڄ تے ݙٹھا تاں وسیب اِچ ہوئی ہوئی پئےڳئی ۔تھاݨے تے اطلاع کیتی ڳئی ، پولیس آڳئی ، تھاݨیدار لاش کوں ݙیکھ تے رو پیا تے آکھیُس قانون کنوں کݙاں تلک لُکسِن ، کہیں بندے ݙس ݙتی جو فلاݨے زمیندار کول لُکے پئین ۔ پولیس والیاں پہلے میݙی سس کوں پکڑیا ، ݙوں ٹمبے سٹیونے ۔ سدھی اُوں زمیندار کول گھنڳئی ۔ زمیندار پہلے تاں تݙ کیتی ۔ تھاݨیدار اَکھ ݙکھائی تاں ݙوہیں کوں پیش کر ݙتس ۔ پولیس والیاں ݙوہیں دی پنڄاڑ کڈھی ، رَن دا یار ٻولیا ، میں ایندے نال رَل تے قتل کائنی کیتا ۔ اے خود پئے کوں مار تے میݙے کول بھڄ آئی ہے ۔ زمیندار پولیس کوں چٹکا ݙے تے بندے کوں چُھڑوا گھدا ۔ رَن کوں پکڑ گھدا ۔ ایݙوں ساݙے گھر ٻترٹ پئےڳیا ۔ میݙا پُھپھیر سِر پھرا ہئی اوہ پئے میݙے دا ناں آکھے ، میوں ایکوں قتل کرینداں ۔ اساݙے وݙیریاں اوکوں خیر خیر کیتی تے ونڄ جھلیجیا۔ پولیس رَن کوں ہتھکڑی مار تے اساݙے گھر گھن آئی ۔ ٻوہے دے ٻاہروں میکوں تے میݙے پئے کوں سݙوایس ، میں تاں نہڳیُم پئے میݙا ݙردا ݙرداڳیا ۔ رَن میݙا ہک کنڳݨ لہا تے وَلا ݙتس جو سونے دے کنڳݨ میݙے مقدر اِچ نہ ہَن پئے مار یار کیتم ۔ یار وفا نہ کیتم شاید اے لوہے دے کنڳݨ میݙے مقدّر ہَن ۔ پولیس اَڳوں لیندی تے گھنڳئی۔

## حوالہ
کتاب: ڳاہݨے ڳٹھڑے، مصنف : محمد شریف نسیم بھٹی . ناشر جھوک پبلشرز ملتان