کھوج

علی تنہا

گل وچ وڑدیاں سار کالی اندھاری آن ویڑھیا ۔ ایں توں پہلوں اوندے اَڳتّے ودھݨ تے ݙوہیں کُتیاں دے سڄے کھٻے بَھڄݨ توں اندازہ ضرور تھیا ۔ کُتے ہَر واری اَݨ چِتی ٻوتھی چا تے فریاد کریندن یا وَت آسوں پاسوں جہڑا ٹِکاݨاں وی مِل ونڄے ۔ اُوں وچ پیہوݨ دی اَہر کریندن ۔ کُتیاں پہلوں اِی سُنڄی کُھلی ڈُلی ڳلی وچ غائب تھی کراہیں اونکوں کلہا چھوڑ ݙتا ۔ ایہ ڳلی اصل وچ اُچی جھکی عمارتیں دی ویرانی وچ ہونکدی اے ۔ ایندے ݙکھ وچ کلہا کِکر دا وَݨ رہ ڳیا ہے ۔ باقی ریہے لوک تاں او اپݨی کھل وچ مَست اپݨیاں نندراں سَمدن ۔ ڳلی وچ کُتیاں دے غائب تِھیندے اِی اُوں کالی اَندھاری دا پہلا وار ہتھیں دی پناہ نال جَھلݨ دی اَہر کیتی ۔ اَندھیاں وانگ ٻہوں ہتھ پیر مارے ۔ پَر اَسمان تے زمین وچ لال ذرّیاں توں سِوا کوئی شئے سلامت ہئی وی نئیں ۔ دیر تئیں او کالی اندھاری دے سمندر وچ تُرٹی ٻیڑی وانگ خجل خوار تھیندا ریہا ۔ اخیر اوندے ہتھیں دیوار کوں چُھوگِھدا۔ تے عبداللہ جلدی نال کِرڑی وانگ دیوار کوں چمبڑ ڳیا ۔ ݙراکلا الا غبار غور کدا سوئیا اوندے سِر توں لنگھدا ریہا ۔ شئیت ایہ اوندے مقدر دی سختی ہئی۔ جو گھروں نانگ دا خوف مِٹاوݨ کیتے نِکھتا ہا تے پالا پئے ڳیا ہَس اندھاری نال ۔ 

آیت الکرسی دا وِرد کریندے کریندے او رُک ڳیا ۔ کوئی اَواز ہئی تریمت دے رووݨ دی ، لڳدے کوئی رُلی کُھلی تریمت اندھاری وچ پَھس ڳئی ہے یا وَت کوئی ٻال ہے ۔ کَن لَا تے اُوں اَہر یتی ۔ پَر شور وچ اَواز دا خوف تاں باقی رہ ڳیا ۔ سُنڄاݨ باقی نہ رہی ۔ بے وس تھی کراہیں او سنگ پاڑ تے چِیکیا’’کوݨ ہے؟‘‘۔ میں ’’جانوتیلݨ‘‘ تاں سُݨ گِھدوس پَر اڳلی ڳالھ کوں ہَوا نیں وَلدا اُوں دے مونہہ تے مارا ۔ عبداللہ ولا چیکیا۔’’جانو توں کِتھاں ایں؟ مستری تیݙے نال اے یا کلہی ایں؟ ‘‘ ۔ او دھیان لاء جواب دی تانگھ وچ ریہا ۔ پَر جانو دی اَواز دی جاہ اندھاری شُوکدی رَہی۔‘‘ اجندھاری صورِ اسرافیل کیوں پھونکیندی ہے ۔ اللہ سائیں ، کوݨ ہے؟ ۔ ایہ جانو تیلݨ ہے تاں جواب کیوں نئیں ݙیندی …! ۔ او دیوار نال جُڑیا سِر توں پیراں تائیں کنب ڳیا۔‘‘ کتھاہیں اندھاریوچ او لوک تاں نئیں آݨ بیٹھے ۔اندھاری توں پہلوں میں کیا سوچیا ہا ، ایہ کتھائیں سچی مُچی او لوک …!۔ او اُچی اَواز وچ آیت الکرسی پڑھدا ہویا ۔ دیوار دے سہارے اَڳتّے ودھݨ لڳا ۔ تیلݨ دی اَواز نیں رَڳ رڳ وچ دہشت بَھر ݙتی ہئی۔ لڳدا ہے ایہ نانگ دا خوف ہے ۔اندھاری اَخیر بندے کوں مار گھتیندی ہے ناں … دیر توں بعد اندھاری دا زور تُرٹݨ تے اوں اَکھیّں کھولیاں ۔ سامݨے ہاشو درکھاݨ دی دکان ہئحی پَر چھپر زمین تے ڈھیری ہا تے اَواز اِݙے اُݙے کھنڈے پُنڈے پئے ہَن۔ عبداللہ مُونجھے حالاں چھپر کوں غور نال ݙیکھݨ لڳا ۔ نیڑے پئے ہوئے چِھلے شہتیر تے نِک تے اُوں اپݨے آپ تُوں پُچھا ۔ تے اندھاری دے مُکدیاں تئیں ایہو سُچیندا ریہا ۔ عبداللہ دا گھر اُچی ڈھیری دے پیلے کونبھٹ تے جُھوٹدا رَہندے ۔ ہفݨ گوپیاں توں بَھری اوندی ساریاں دیواراں کوں اندھاری کُھتر چھوڑیا ہا ۔ اوندے نیڑے آوݨ تے عالم داد ڳوہے کٹھے کریندا رُک ڳیا ۔ ڳل وچ سَن دی رسّی پا اینکوں تکھیندا ہویا آپے ٻول پیا ۔ ’’اَج ’’ بے بے‘‘ کوں وَت نانگ نظر آئے چھت وچ‘‘۔ عبداللہ اوندے مونڈھے تے ہتھ رکھیا ۔ ’’وت‘‘ ۔ وت؟ ۔ اُوں سَڄے کھٻے ݙیکھ تے رووݨی اَواز وچ آکھیا ۔ ’’لالہ ایں رسّی توں ذرّی گھٹ نہ ہوسی اصلوں مُشکی سِر توں پُچھ تئیں‘‘۔ ’’تئیں نی ݙٹھا؟‘‘۔ عالم داد توبہ توبہ کِیتی ۔ ’’لالہ اللہ نہ ݙکھاوے۔ میں اونکوں ہک وار ݙٹھا ہا لالہ ،اللہ پناہ ݙیوے ! اینجھا گھٹ بندہ بشر ݙیکھے تے مَر ونڄے‘‘۔ عبداللہ اوندے کَن مروڑ تے ویہڑے وچ جھاتی پائی ۔ ویہڑے دی اَدھ وِچکار کھٹّوں پئیاں ہَن ۔ پُوریاں نَوّں ۔ سامݨے تنور توں اُٹھدے دُھوں وچ تریمتیں اُچی اَواز وچ اونکوں ݙیکھ تے ہک دم چُپ تھی ڳئیاں ۔ او ماسی خیراں کوں چَھڑیاں چاتی تنور دے کول ݙیکھ تے پُچھیا ۔’’ماسی وَت ݙس پئی نانگ…؟‘‘۔ اُوں ہونٹھاں تے دوروں انڳل رکھی ’’شِی شِی پُتر، اُچا نی اَلیندے ہَن ۔ میݙا شک دور تھی ڳئے ۔ نانگ تھی نئیں سڳدا ۔ ایہ اصلوں نی تھی سڳدا‘‘۔ ’’تاں وَت کیا ہے؟ میں ایں گھر توں اَوازار تھی ڳیاں ۔ سب رَل مِل تے اینکوں میݙی موت بݨا ݙتے ۔ اخیر ایہ جھیڑا جَھٹا کے تئیں راہسی‘‘ ۔ اُوں کھٹ تے ڈھہہ کراہیں زاری کیتی ۔ ’’ہُولی پُتر! نانگ فقیر ہے ۔ دُعا ، بد دُعا ݙیندے‘‘۔ تنور دے دُھوں وچ تپی ماسی جواب ݙتا۔

او سِرہاݨے وچ سِر لُکا ماکھی وانگ بِھݨ بِھݨ کریندی تریمتیں کوں سُݨدا ریہا ۔ اوندی کنڈھ آلے پاسے قطار وچ ترائے کمرے ہَن ۔ انہاں وچوں پہلے کمرے دے اُکا سامݨے تخت پوش تے میندھی رَچی گھنگرالی ݙاڑھی آلابزرگ دُعا منگدا پیا ہا ۔ اوں عبداللہ دو منہ کرکے پھوکے مارے تے وَت اَستاوا چا تے کڑک دار اَواز وچ گجیا ۔ ’’مولوی صاحب آئے ہن اَحٖ؟‘‘۔ ’’کتھاں سئیں ! مولوی صاحب کوں آوݨ لڳن اِتھاں ۔ آہدن مکئی دے تکے گھن تے نانگ تھولی نکلدن‘‘۔گنجڑے والاں آلی تریمت سِر تے رکھی چنگیر کھٹ تے رکھدے ہوئے آکھیا ۔ ’’مولوی صاحب ڈھیر آ پَھر ڳئین۔ انہاں دا بندوبست وی ضروری ہے‘‘۔ 

ٻڈھڑے نیں اندھارے کمرے نکلدے وݙے کَن آلے مَندھرے چُھوہر کوں مُڑ تے ݙٹھا ۔ ’’توں ایݙی گرمی وچ اندر کیا کرݨ ڳیا ہانویں؟‘‘۔ چھوہر کوئی جواب نہ ݙتا ۔ ایں تے ٻڈھڑا ٻیا وی تَپ ڳیا ۔ ’’نانگ تاں تئیں توں ماریا نی ڳیا ہُݨ تئیں ۔ تیݙی حیاتی تے ݙو حَرف ہِن ۔ ایہ کوئی ڳالھ ہے ۔ بَھلا ہے کوئی ڳالھ …؟‘‘۔ او کجھ آکھݨ آلا ہئی جو کَھٹ تے چوکڑی مار تے عبداللہ نیں سِر کُھنڄایا ۔ ’’بابا ہک نانگ دے مارݨ نال کیا تھیسحی؟۔ ہک مریسوں تے چار ٻئے نِکل آسِن‘‘۔ ٻڈھڑے دھوتی کَس تے کھٹ دے سرہاݨے ساوے میز تے دُھوں وچ اَٹیجی کالی لالٹین کوں چا تے ݙند کِرکائے۔ ’’عبداللہ تُوں نِرا کُھوتا ایں۔ نانگ دشمن ہے ۔ مَر ونڄے تاں چنگاں اے‘‘۔ عبداللہ ٻڈھڑے کوں ، برابر آلی کھٹ تے ڄنگھاں دگھیر بُھل کراہیں اَسمان دو ݙیکھݨ لڳا ۔ اندھاری مُکݨ تے اَسمان ٻہوں خالی تے تھکا تُرٹا لڳدا پیا ہا ۔ ’’ایں اندھاری تاں اَسمان کوں چھکا چھوڑے کرم داد‘‘۔

تانبے دی رنگت آلے وݙکنّے چھوہر وی سِر لُݙایا ۔ ’’ہا لالہ ہے تاں اینویں ۔ میں تاں ہل پنجالی دے بارے ڈھیر ڄاݨداں ۔ اَسمان تھک ونڄے یا نہ تھکے ۔ میں کیا ڄاݨداں؟‘‘ ۔ ٻڈھڑے ݙوہاں دے وِچکار کھڑ تے پچ رنگی ݙاڑھی وچ اَنڳلیں پھیر تے آکھیا ۔ ’’عبداللہ وَچھے دے کُھر پُوہلے تھی ڳئین۔ تُوں عالم داد کوں نال لا تے ݙنگر ڈاکٹر کوں کیوں نِویّں ݙکھا آندا ۔ کھونٹے نال ٻدھے ٻدھے تاں ایندا ناس مریج ویسی ۔ اُوں ماسی خیراں کوں روٹی دی تِھٻی خالی کھٹ تے رکھیندیں ݙیکھ تے ݙساوݨ لڳا ۔ پَر ٻڈھڑے سب کوں اَواز ݙے تے کھاوݨ کیتے سݙا گِھدا تے ڳالھ اَدھ وچ رہ ڳئی۔ماسی خیراںترینہاں کوں رنگیل دستے آلے پکھے نال ہَوا وچ کھاوݨ کھاندے دیداں پوڑ پوڑ ݙیہدی رَہی تے ٻڈھڑے المونیم دا کٹورا مُنہ نال لایا تے پورے دا پورا پی ڳیا ۔ عالم داد ذری جئی ڈِھل گھس نال پُچھیا ’’بابا مکئی دیاں پیلیاں کوں ہُݨ ُوݙی دی لوڑ تاں نئیں رہی ناں‘‘۔ ٻڈھڑے نانہہ وچ سِر ہلایا ۔ عبداللہ ہولی جئی کھل تے عالم داد، دو ݙٹھا ۔ ’’نئیں گوݙی دی لُوڑ وی نئیں ۔ پاݨی وی نہ مِلیتاںخیر سَلّا‘‘۔ ’’کیا آکھی؟‘‘ ۔ عبداللہ ہتھ چِھک کراہیں کُرتے دے بٹن کھولے ’’بابا مکئی دے سِٹے تاں ہُݨ سئیتاں وچ نئیں۔ او کُریہہ ہے جو‘‘ ۔ ’’اُلو دا پَٹھا! نحوست ماریاں ڳالھیں کرݨ دا ویلہ رہ ڳئے کیا؟ تیکوں تاں پائولیاں دے گھر ڄمݨاں چاہیدا ہئی ۔ کُریہہ ہے تاں ایں وچ وی مولا دی رضا شامل ہے ۔ تُوں تھیندا کوݨ ایں؟‘‘ ۔

’’میں‘‘ عبداللہ آکھݨ چاہندا ہا ۔ پَر ماسی خیراں انوٹھا ݙکھا تے اونکوں شرم ݙیوائی ۔ ایں کیتے کَھٹ تے چادر تاݨ تے ویہڑے وچ دُھپ آوݨ تئیں سُتا ریہا ۔ او سَمݨ تے جاڳݨ دے وچکار اکثر چھت تے ، ویہڑے وچ کَھٹ تلے نانگ کوں رینگدا ہوئیا محسوس کریندا رَہندا۔ ایں توں کوئی جاہ تاں خالی رہی وینئیں ۔ اِتھاں تئیں جو اُنہاں دی رڑھیں وچ وی پَچھادی سِرے تے جیڑھے ٹِٻے ہن۔ اُتھاں وی ایں بدبخت کوں کئی لوکاں ݙٹھا ہئی ۔ گرمی وچ سڑدی ٻلدی ریت تے مسکین جوڳی کوں سالاں تئیں ایہ ٹھرک رہی جو نانگ مِل ونڄے ۔ ہݙیاں دی مُٹھ ، مسکین جوگی کوں او کھوہ تے سݙوا تے دیر تئیں ٻلیندے سُݨدا راہندا۔ اوندی کتنی پُشتاں کوں ایں نانگ نیں برباد کیتا ہا ۔’’کیوں چاچا مسکین ایہ نانگ منتر وچ کیوں نئیں آندا‘‘۔ او اپݨی پُھلاری اَکھ تے ہتھ رکھ تے آہدا ۔ ’’کیویں نہ آسی میݙے منتر وچ ۔ سامݨا اِی نئیں تھیندا ۔ لُکے چھپے دی لڑائی وچ بندہ اَدھ موئیا تھی ویندے ۔ میدان دی ڳالھ اِی ٻئی اے ۔ نانگ تھی تے بھڄدا کیوں اے؟‘‘ ۔ او کِھل پیا ۔ ’’تے ہک ڳالھ میݙی ٻئی وی سُݨ گھن… کیوں نہ بھڄسی عبداللہ شاہ ۔ سَن چوݙاں دی لڑائی تئیں میݙے ݙاݙے نال اوندی جنگ رہی ۔ وَت میݙے بہشتی بابے ایں عذاب وچ جان ونڄائی تے ہُݨ ایں ساوݨ تئیں ہݙ پیر سلامت راہندن تاں ݙیکھ گھنیں او میݙی جھولی وچ ہوسی ۔ ناں تاں ایں ساوݨ وچ سو سال اوندے پورے تھی ویسن ۔ وَت کوئی سبیل نہ راہسی اوندے نپݨ دی‘‘۔ ’’کیوں کیڑھی شئے دی سبیل نہ راہسی؟‘‘ ۔ ’’نانگ دے آدمی بݨݨ دی ٻیا کئیں دی ۔ آدمی بݨ ڳیا تاں ٻہوں خرابی آسی اِتھاں‘‘۔ ’’ایں توں وَدھ تے خرابی؟ رڑھیں اَݨ واہندڑ پئین ۔ ٻئی کیا خرابی آسی۔ایں توں ودھ کے‘‘۔ ’’آسی اَڄاں خرابی ٻئی وی تھیسی۔ ٻئی وی … ٻئی وی…؟‘‘ ۔ اونت نِندرائی اَکھیں وچ پورا ویہڑا گُھم ڳیا ۔ او بُڑ بُڑ کریندا ہوئیا ویہڑے وچ خالی کھٹوں تے حیریان تھیا۔انہاں کوں نانگ تاں نئیں گھن ڳیا اُݙا تے۔ اَخیر ایہ سارے لوک کِتھ ڳئین؟ ‘‘ ۔ ’’کوݨ لوک‘‘ ماسی خیراں چُلہے وچ بھاہ سورݨ توں سِر چاتیا ۔ ’’بابا ، عالم داد ، زینت ، ٻیا ، … ٻیا …‘‘۔ ماسی خیراں پیڑھی توں مَسیں مَسیں اپݨے ہݙیالے جسم کوں اَنج کیتا ۔

عبداللہ جیکر توں اِتلی دیر جاڳدا ریہوں نا! تاں ٻہوں کجھ خالی تھی ویسی۔ رَج تے سُتا کر۔سویلے جاڳݨ تیݙے ویری ، تیݙے دشمن ‘‘۔ ’’ماسی‘‘ او شرمساری مِٹاوݨ کوں ویہڑے وچ پھردے ۔ کُتیاں کوں پِچکراں کریندا کمرے وچ لڳا ڳیا ۔ سامݨے آلی دیوار تصویراں نال بھری پئی ہئی ۔ کندھ تے ہلکا گیروی رنگ جاہ جاہ توں پِھٹ ڳیا ہئی ۔ اوں چِھرکی بھر تے چھت دو ݙٹھا۔ ایں چھت وچ نانگ توں سِوا ٻیا تھیوی کیا سڳدے ۔ ݙنگیاں کڑیاں تے ڄالیاں دا جنگل ڄم آئے ۔ دروازے آلی اُبھی کندھ کوں لمبی تیڑھ نیں ݙو حصّیاں وچ ونڈ چھوڑے ۔ چھت کتنے ݙینہہ تئیں سلامت رہ سڳدی اے ۔ عبداللہ یار یوں مُتا جوگی مسکین وانگوں نانگ دی ٹوہ لیندا ٻاہر نکل آیا ۔ 

ڳلی دی چُپ غُڑپ وچ ماسی خیراں دی اَواز اُبھری۔ ’’عبداللہ پُتر کِتھاں ہِیں توں ، جلدی ٻول ؟‘‘۔ اُوں ہک لحظے کوں جنب تے ماسی کوں ݙٹھا ۔ ’’ماسی ہُݨ میں وینداں ۔ دیر تھی ڳئی اے‘‘۔دیر تاں ہر روز تھی ویندی ہے پُتر؟روٹی کھا ونڄ۔ ’’روٹی‘‘ عبداللہ ماسی دے گُنجڑے والاں کوں دروازے وچ پَھسیا ݙیکھ تے پُچھیا ۔ ’’ماسی روٹی تے کھا گھنساں پَر اَحٖ ساوݨ دی تریخ کیا ہے؟ ‘‘ ۔ ’’ایہ کوئی ڳلیاں وچ پُچھݨ دی ڳالھ ہے بَھلا‘‘۔ ماسی ڳلی وچ آ ، تے ہولی جئی آکھیا ۔ ’’وَت وی‘‘ ۔ ’’ویہویںہے‘‘ ۔ عبداللہ نیں ہولی جئی تھوݙ چولے ۔’’تاں وَت ساوݨ وچ ݙینہہ اِی کتنے رہ ڳئین؟‘‘ ۔ ’’کیندے ݙینہہ پُتر…؟ ‘‘۔ پَر او ماسی دی ہکلاں توں بے نیاز ، اندھاری وانگ ڳلی توں نکل ڳیا ۔ رڑھیں دے ٻنے تے پیر رکھدیں سار اونکوں ہک گونجڑے تے ویڑھ گھدا ۔ جیکر ایہ سال ، ایہ ساوݨ وی نانگ دے آدمی بݨݨ دا نہ ہویا تاں ؟‘‘۔ اُوں ہک وار ولت اُچے جِھکے کچّے مکانیں دو مُڑ تے ݙٹھا ۔ پَر حونصلہ کر تے اُوں یقین کر گھدا جو ایہو ہے او ساوݨ ، جݙاں نانگ نیں آدمی بݨݨا ہے تے ضرور بݨݨا ہے۔

## حوالہ
کتاب: تھل دولا دریا، مصنف: تنویر شاہد محمد زئی، چھاپہ خانہ:جھوک پرنٹرز ملتان