میݙا خاندان

اپݨے دان خان بارے جو کجھ لکھدا پیاں، اے پورا شجرہ کائنی ، اے وی تھی سڳدے جو کجھ میں کنوں اُک چُک تھی ونڄے ،کوئی ناں اُتے تلے تھی ونڄن یا رہ ونڄن اے وی آکھدوں جو اپݨے دان خان بارے ڄاݨ سُنڄاݨ ہووے پر میں ’’پدرم سلطان بود‘‘آلی ڳال دا قائل کائنی ،تے ایں ڳال دا وی قائل کائنی جو شجرے کوں چھِک پُک تے عجم توں عرب پُڄا ݙتاونڄے،حسب نسب کجھ نی ،ہر بندے دے اپݨے کم کوں ݙٹھا ویندے ۔بہرحال اپݨے ہاں دے سوجھلے تے کجھ ڳالھیں میں لکھدا پیاں تاں جو ٻیا وی نہ تاں میݙی اولادتے میݙے رشتے داریں کوں پتہ ہووے جو اسیݙا خیش قبیلہ کیاہے ؟

میݙے ابے سئیں مولانا کریم بخش صیب دھریجہ دی اندازاً تریخ پیدائش 1930ء ہوسے ، پہلی شادی مولانا یا ر محمد صیب دھریجہ دی صاحبزادی جیول مائی نال 1954-55ء دے لڳ بھڳ تھئی، پہلی اولاد میݙی وݙی بھیݨ حنیف مائی ہئی۔ 1960ء ء ِچ میں ڄایُم تے 1962ء ء ِچ میݙی نِکی بھیݨ لطیف مائی جیویں میں پہلے ݙس آیاںلطیف مائی دے ڄاوݨ ویلے اماں سیݨ وِیم ء ِچ رضا تھی ڳے ۔

ݙو ترائے سال بعد ابے سئیں ݙوجھی شادی دودے آرائیں دی وستی دے راہݨ آلے مولوی محمد رمضان دھریجہ دی دھی مائی اللہ وسائی نال وَٹے سٹے ء ِچ کیتی ۔ وَٹے ء ِچ میݙی وݙی بھیݨ حنیف مائی مولوی رمضان صیب دے پُتر عظیم بخش دھریجہ کوں ݙیوݨی کیتی ، ݙوجھی شادی ء ِچوں میݙا بھرا محبوب احمد 1968ء ایوب احمد 1974ء فاروق احمد 1980 تے پیٹ گھروڑی دی بھیݨ زہرہ بی بی 1983 ء ء ِچ پیدا تھئی،ایوب اللہ کو پیارا تھی ڳے ، باقی حال حیات ءِن ۔ اے وی ݙی ونڄاں جوچوݙاں پندرھاں سال دی عمر ء ِچ وݙی بھیݨ حنیف مائی دی رخصتی تھی ، سال سوا سال بعد اوندی دھی پیدا تھی ، تے وݙی بھیݨ وی اماں آنگے وِیَم ء ِچ رضا تھی ڳی۔ پہلی رات یتیم تھیوݨ آلی بھنڑیجی نذیراں حال حیات ہے تے آل اولاد آلی ہے ۔

میݙے ݙاݙے غوث بخش دا ہِک بھرا محمد بخش ہا ،اُوندیاں دھیریں ہن پُتر کائناں ہا، میݙے ݙاݙے سئیں دا ݙوجھا پُتر چاچا اللہ وسایا ہا ،اُوندی اماں دا ناں مائی بختاں تے ݙاݙی دا ناں مائی کابلاں ہا،چاچے سئیں دی پہلی شادی ء ِچوں پُتر اللہ بخش 1950ء ء ِچ پیدا تھیا،  چاچے سئیں دی پہلی ذال رضا تھی ڳی ،ݙوجھی شادی میݙے نانا سئیں دی دھی مائی بشیراں نال کیتی ،پہلی دھی زبیدہ خاتوں 1966ء خان محمد 1968ء عید احمد 1970ء محمد حنیف 1978ء سعید احمدتے شبانہ اُوندے بعد پیدا تھئے۔

میݙے ݙاݙے دے بھرا محمد بخش ء ِچوں ترائے دھیریں ہن ،جیندا ناں نہالاں ، حُرمت تے بھرانواں ہا۔میݙی شادی 9ستمبر 1981ء کوں بہاولپوروں حافظ غلام رسول بھٹہ صیب دے گھروں تھئی میݙی گھر آلی دا ناں پروین اختر ہے تے اُوندی ما دا ناں نذیر بی بی ہا، میݙا پہلا پُتر طاہر محمود 1982ء عاصمہ ظہور 1983ء ، ایاز محمود 1988ء سلطان محمود 1989ء تے شائستہ ظہور 1993ء ء ِچ پیدا تھئی ۔

میݙے نانا سئیں دے ترائے پُتر عبد القدیر ،بشیر احمدتے احسان اللہ ہن، دھیریں ء ِچوں نوراں ،بختاں ،جیول تے بشیراں ۔وݙے مامیں عبدالقدیر دی اولاد کائناں ہئی جوانی ء ِچ رضا تھی ڳے ہن،مامیں بشیر دے ݙو پُتر عبدالقدیر تے حافظ محمد طاہر تے چار دھیریں ہن،مامیں احسان دیاں ترائے شادیاں ہن،ہُناں وچوں ہک دھی تھی ہئی،نانے سئیں دی تاریخ وفات اندازاً 1972ء نانی سیݨ مائی وسݨ دی وفات 1973ء ، مامیں بشیر دی 2010ء تے مامیں احسان دی تاریخ وفات21فروری  2020ء ہے۔نانے سئیں دے ابے دا ناں محمود تے نانی سیݨ دی اماں دا ناں زینب ہا ۔ماماں بشیر ݙسیندے ہن جو ابا سئیں مولانا عبد اللہ درخواستی دے کٹھے پڑھدے ہن تے انہاں توں ترائے چار سال عمر ء ِچ وݙے ہن۔

میݙی ݙاݙی دے ݙو بھرا ڄام چھلو تے ڄام سردار ہن تے ہک بھیݨ دا ناں غلام فاطمہ ہا،غلام فاطمہ دی شادی پلو شاہ تھی ہئی،حاجی عظیم بخش دھریجہ تے حاجی منظور احمد دھریجہ اُوندے پُتر ہن۔میݙی ہک ٻی ݙاݙی دا ناں رحمت بی بی ہا او اساݙی وستی دے ٻہوں وݙے عالم دین تے نعت گو شاعر مولانا غلام محمد دھریجہ عرف گامݨ مرحوم دی گھرآلی ہئی،مولانا صیب دی وفات دے بعد میݙے ݙاݙے نال شادی تھی ہئی،ݙاݙی رحمت دے پہلے گھر ء ِچوںمنظور احمد ،مشتاق احمد تے محمد شفیع پیدا تھئے ہن۔سرائیکی ادب ء ِچ محمد شفیع دا ٻہوں وݙا ناں ہے،فدا تخلص کریندے ہن،شاعر ہووݨ دے نال نال ادیب دانشور تے خطاط ہن، ڈھیر سارے اخباریں ء ِچ کم کیتا ،قلم نشتر دے ناں تے اپݨا اخبار وی شائع کیتا ہا۔

وستی دے وݙیں دے ناں ڄام سمانہ ہا،ڄام سمانے دا بھرا نبی بخش ہا ،نبی بخش اِچوں جمال، ڄا م سمانے دا پُتر ڄام خان ہا، جیندے سر تے سرداری دی پڳ اَئی، ڄام خان دے پُتر لعل بخش ،ڄام فیاض تے ڄام خورشید پیدا تھئے۔ہُݨ اے سارے آل اولاد آلے ہن۔اساݙے ہک بزرگ دا ناں ڄام لال بخش ہا اُوندے وچوں عبد الرحمان تے امان اللہ پیدا تھئے۔عبد الرحمان دے پُتریں ء ِچوں منیر احمد، اللہ بخش ،مقصود احمد ،محمد شاہد ۔ جام لال بخش دھریجہ دے صاحبزادے مولانا امان اللہ صیب دا ٻہوں وݙا مقام اے عالم دین ہووݨ دے نال نال روحانی شخصیت ہن تے پاکستان تے ٻاہرلے مُلکیں ء ِچ وی آپ دے عقیدت ہن ۔

ہک خاندان ڄام عمر وݙے دا ہے ہُنیں دے ݙاݙے دا ناں سدن ہا ،تے بھرا دا ناں نور احمد ،ڄام عمر وݙے دے پُتریں دا ناں عبد الغفور تے مقبول احمد ،اے پہلی شادی اِچوں ہن ݙوجھی شادی ء ِچوں محمد سلیم، محمد نسیم تے محمد کریم ۔اے سارے ہُݨ آل اولاد آلے ہن۔اُستاد مقبول احمد دھریجے دا اساݙی برادری ء ِچ ٻہوں وݙا ناں ہے ، آپ ٻہوں وݙے صحافی ،آرٹسٹ تے خطاط ہن،ڄام نور احمد دے ݙو پُتر ہن ،ہُنیں ء ِچوں ہک دا ناں غلام مصطفی تے ٻے دا ناں غلام مرتضیٰ عرف مکھݨاں ہے۔ݙاݙے سردار دے پُتر دا ناں اللہ ݙتہ، چاچے اللہ ݙتہ دی پہلی شادی ء ِچوں مختیار احمد ،ممتاز احمد تے ݙوجھی شادی ء ِچوں فضل احمد، گلزار احمد، شکیل احمد، ذوالفقار احمد، سردار احمد ،اے سارے ہُݨ آل اولاد آلے ہن۔ اساݙے ہک بزرگ دا ناں واحد بخش ہے ،میݙی ماسی نوراں دے گھر آلا ہا،اُوندے پُتریں دے ناں عبدالشکور ،خورشید احمد ،سراج احمد تے جلیل احمد ،جلیل دے سوا سارے آل اولاد آلے ہن۔

خانپور دی دھریجہ برادری دا ڈھیر ساریاں شاخاں ہن، انہاں وچ سمے آلے دھریجے ،ٻنے آلے دھریجے،جیند آلے دھریجے،گُلݨ دے کھوہ آلے دھریجے ،سرائیں دے کھوہ آلے دھریجے،دودے دی وستی آلے دھریجے،منظور کالونی آلے دھریجے، پلو شاہ آلے دھریجے، گوریں دی وستی آلے دھریجے۔ ہک خاندان جام سردار دا ہے ۔اے سارے انج انج کنبے تے خاندان ہن،  ساریں کوں لکھݨ سانگے الڳ ہک کتاب دی ضرورت ء ِ ۔وستی دے کہیں نہ کہیں بندے کوں اے کم کرݨا چہیدے جو تاریخ محفوظ تھی سڳے۔              

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان