پاڳل روہیلے دی تریہہ تے مولوی ثنا اللہ

بُکھ تے پگلائی دا آپت ءِ چ گھاٹا سانگا ہے۔ ݙاڈھی بُکھ تاں اپݨی جاہ رہ ڳئی، بندے کوں گھر ءِ چ بُکھ لڳی ہووے تے مانی ملݨ ءِ چ تھولی دیر تھی ونڄے تاں او چریا تھی تے گھر آلیں نال لڑدا ودا ہوندے ۔سندھ دے گھوٹ شاعر شاہ عبدالطیف بھٹائی سئیں آکھئے :۔   ؎

بُکھ بچھڑو ٹول۔ دانا نہ دانا کرے

بُکھ نال تریہہ وی رل ونڄے تاں پڳلائی آلا لیکھا اڳلے توں چڳلا تھی ویندے۔ اساݙی روہی ہووے یا تھل ، اِتھاں بُکھ تے تریہہ انہاں کوں بعض ویلھے پاڳل بݨا ݙیندی اے۔ او کوجھے وی کینھی پر کلکدی دھپ انہائیں دے غلاب چہرے کالے کر ݙتن ۔ جیا ، پاڳل او اصلوں کینھی ، انہاندے مقابلے ءِ چ او پاڳل ہِن، ءِ چ جیرھے انہاندے ݙکھ کوں نی سمجھدے یا ول او ہن جیرھے اقتدار دے وݙے کرسیں تے بٖہہ تے انہاندا حق مریندن یا ول او ہن ووٹ دے طمعے ویلے کھوتے کوں وی ابا ابا سݙیندے کھڑے ہوندن تے ووٹیں دے بعد ’’ مخدومزادیں ، پیر زادیں ، خانزادیں تے سردارزادیں ‘‘ دیاں شکلاں منظر توں ایویں آؤٹ تھی ویندن جیویں او ایں وسیب ءِ چ پیدا ای نی تھئے۔تُساں میݙی اے ڳالھ سݨی اے ، ہُݨ کہاݨی سݨو۔

روہی دے ہک مولوی کوں ’’ لولہ ‘‘ مل پیا، عرب شیخ دی مدد نال سندھ ( روہی والے ہر آباد علاقے کوں سندھ آہدن ) ءِ چ مسیت بݨوا گھدی۔ پہلے صرف ناں دا ، ولا صئی سچ دا مولوی ثنا اللہ بݨ ڳیا ۔ ہر ڳالھ تے اعتراض ، ہر ڳالھ تے ہٹ تے ہر ڳالھ تے فتویٰ اوندی حیاتی دا اصول بݨ ڳیا ۔

کلکدی دھپ اے، سِجھ سوا نیزے تے آیا کھڑے ، سِجھ دیاں لاٹاں تلواربݨ تے روہی تے وار کھڑیاں کریندن، تتی ریت اُݙ اُݙ تے منہ کوں ݙنبھیدی اے، مال دیاں تریہہ توں زباناں نکل آئن، وݙی روہی کربل بݨ ڳی اے۔

نتھلا مہر کلکدی دھپ ءِ چ اُتے منہ کر تے اسمان آلے پاسے ݙانگ پھریندا کھڑا ہا۔ مولوی ثناء اللہ آکھدے : ’’ ووئے نتھلا کیا کھڑا کریندیں ؟ ‘‘

’’ سئیں ! سوہݨے کوں نندروں جڳویندا پیاں ۔‘‘

’’ کیڑھے سوہݨے کوں ۔‘‘ مولوی ثناء اللہ کوڑیج تے پُچھدے۔

’’ ہِیں ادے اسمان کوں ‘‘ نتھلا جھکی اَواز نال ولدی ݙیندے۔

’’ اَسمان جاڳ تے کیا کریسے ؟‘‘ 

’’ مینہ وسیسے ۔‘‘ 

’’ پاڳل تے جاہل آ، شرک کریندیں ،اسمان دے پیو دا اختیار اے جو او مینہ وساوے ۔‘‘ مولوی ثناء اللہ ہتھ مار تے نتھلے کنوں سوٹی کھس گھندے تے دھکا آوݨ نال نتھلا تلے ڈھہہ پمدے۔

کالی بٖکری کالا شینہہ، گھتو داݨا وسے مینہ

کالی بٖکری کالا شینہ ……

آواز ہے تے سکرین تے مورت نی امدی۔ مولوی ثناء اللہ کن کڑکیندے۔ کالی بٖکری کالا شینہ والی آواز لگاتار امدی اے پی پر پتہ نی پیا لڳدا اے اوازاں ݙیوݨ آلے کون اِن۔

مولوی ثناء اللہ ککھیں دے محل دے پچھوں ویندے تاں وستی دے بٖال، ہک بٖال دا منہ کالا کر تے داݨے ودے پِندن تے داݨیں دی چھاٹ اسمان آلے پاسے سٹیندن تے کماݨے تے نماݨے مونہ اُتے کر تے آکھدن:۔

کالی بٖکری کالا شینہ، سٹو داݨہ وسے مینہ

مولوی ثناء اللہ ہک کوں دھپ مریندے ، بٖے کوں مُک۔ ہک بٖالڑی دے چونڈ پکڑ تے اوندے وال چھک گھندے ، چھوکرے بھڄ ویندن پر بھاڳ بھری سِر اچوں رت وہیندی پیو نتھلے مہر کوں دھاں ݙیندی اے : ’’ ابا مُلاں میݙے وال چھِک گھدن ‘‘۔ 

نتھلا مہر آکھدے : ’’ ابا صبر کر ،مولوی بے درد ہوندن۔‘‘

مولوی ثناء اللہ بٖوکݨ پے ویندے تے اے آکھ تے اڳوں ٹر ویندے : ’’ پاڳل ، جاہل تے مشرک ، اپݨے اولادیں کوں کافریں آلیاں رِیتاں سکھائی کھڑن۔ہوں ! کالی بٖکری کالا شینہ ۔پاڳل دے پُترو جیکر ایویں مینہ وسے ہا تاں ہُݨ تئیں روہی آباد نہ تھی پی ہووے ہا ۔‘‘

بٖال بھڄ ڳے پر مولوی ثناء اللہ چپ نہ کیتی۔

ݙینہ اچوں رات ، رات اچوں ݙینہ لنگھدا ویلہا ریہا، مینہ نہ وسیا، تریہہ نت نویں عذاب کھڑے کیتی آوے ۔ روہیلے جوڑ قطاراں روہی چھوڑی ونڄن۔ تتے ݙوپہریں ویلے روہیلے کوں پرے ہک کرینہہ تے چٹا کپڑا نظر یا۔ اونکوں پتہ لڳ ڳیا جو کوئی راہ وٹو دڳ بھُل ڳے تے تریہہ کنوں مردا پے۔ روہیلے ڈھاپڑی پاݨی دی ہتھ ءِ چ کیتی تے بھڄ پیا، بھڄدے بھڄدے ساݨا تھی پیا پر پندھ نہ پیا مُکے، ایویں لڳے جیویں او بھڄدا ویندے تے ایویں چٹے کپڑے آلا کرینہہ وی بھڄدا ویندے ۔

دھرکدیں بھڄدیں ہوکدیں سہکدیں روہیلے دا پندہ مُک ویندے ، چٹے کپڑے دے نیڑے تیڑے اونکوں کجھ نظر نی امدا ۔ تھولا وِتھی تے پروبھرا تھی تے ݙیکھدے تاں اونکوں ریت دے ڈھیر تلے بندے دی گسیٹ تے کھرڑیاں مارݨ دے نشان مِلدن۔تھولا اڳوں ونڄ تے ݙیکھدے تاں ہوا کنوں کجھ وال ایݙے اوݙے تھیندے نظردن، نال ویندے تاں دھڑ سارا ریت ءِ چ پوریا پے ۔ صرف منہ خالی اے ، کھرڑیاں وی نی مار سڳدا، چھڑا تھوݙ ہِلدن پر آواز اِتنی جھکی اے جو کوئی ڳالھ سمجھ نی اَمدی۔

روہیلا اپݨی دھاپڑی اچوں پاݨی اوندے منہ ءِ چ پیندے، ہولے ہولے اوندا ساہ ولݨ پے ویندے ۔ روہیلا اونکوں ریت اچوں کڈھیندے ، کنڈیرے دی چھاں تلے چا امدے ۔ اوندے منہ ءِ چ پاݨی سٹیندے ، او اکھیں تاں نی بھال سڳدا پر ہتھ اسمان آلے پاسے کر تے ، کھڑی انگلی نال اشارہ کر تے آکھدے :۔

سوہݨا اسمان نندروں جاڳ پئے، مخلوق مردی اے ، مینہ وسا

روہیلے دے کن ءِ چ اوندی اواز پووݨ پے ڳی اے تے سمجھ وی آوݨ لڳ ڳی اے ۔ او بٖیا پاݨی اوندے منہ ءِ چ پیندے ۔ کجھ دیر بعد او ݙوہیں ہتھ اُتے کر مُٹھاں گھٹ تے ݙوہائیں مٹھیں وچوں ݙو انگلیں کوں مسیت دے مینار آلی کار اُتے کر تے  سُتیں ہوئیں جھمر کھیڈݨ پے ویندے تے لگاتار آکھی ویندے۔

کالی بٖکری کالا شینہ، گھتو داݨہ وسے مینہ

روہیلا بٖیا پاݨی اوندے منہ ءِ چ پیندے ، او اکھ کھولیندے تاں روہیلا پُچھدے :’’ سئیں تُساں کون او ؟‘‘

ترسا ولدی ݙیندے : ’’ میں مولوی ثنا اللہ تے توں؟ ‘‘ 

’’ ادا میں تیݙا بٖانہا پاڳل روہیلا نتھلا مہر ‘‘ ۔

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ