open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جنوبی پنجاب صوبے دی ترمیم تے اخبار دا ٹکڑا

جنوبی پنجاب صوبے دی ترمیم تے اخبار دا ٹکڑا

کجھ ڈیہنہ پہلے فیسبک تے ہک اخبار دا ٹکڑا وائرل تھئے جیندے وچ سرائیکی زبان کوں ڈوجھے نمبر تے تصور کیتا گئے۔
سرائیکی زبان بولنڑ آلیئں دی کل تعداد آبادی دا %31۔18 گردانیہ گئیا۔
سرائیکی اعوام خوشی دا اظہار کیتا جو ساڈی زبان کوں ڈوجھے نمبر تے من گدھا گئے۔
حالانکہ میکوں یاد اے نون لیک دور اچ جڈاں آدم شماری تھئی میں سمیت سبھے شاگرداں،دانشوراں،ادیباں،صحافیاں قوم پرستاں نے ایں فگرز (%31۔18) دی مزمت کیتی تے آدم شماری کوں جعلی قرار ڈتا۔
میکوں نہیں سدھ جو اخبار دا ٹکڑا اصلی اے یا جعلی لیکن ایں اخبار دے ٹکڑے دی سرخی سرائیکی زبان ڈوجھے نمبر دی خوشی تے لوظیں دے حیر پھیر نیں ساڈی ساری سرائیکی قوم کوں بھولا ڈاند ضرور ثابت کر ڈتا۔

جے اے اخبار دا ٹکڑا سچ ہا تے میں اینکوں سرائیکی قوم کیتے ہک ٹیسٹ سمجھداں کیوں جو اوندے ڈو ڈینہہ باد ایں جنوبی پنجاب دی ترمیم پاس تھئی اے۔
جنوبی پنجاب صوبہ بنڑاونڑ دی ترمیم پاس تھئی اے نہ کہ صوبے دا بل پاس تھئے۔ترمیم آلے بل دی وضاحت اچ لکھیئا ہویا اے "جنوبی پنجاب کا صوبہ ملتان،بہاولپور اور ڈیرہ غازی خان ڈویژنز پر مشتمل ہو گا۔"
جنوبی پنجاب صوبے تے سرائیکی خطے دے لوکاں دا پہلا اتراض ایندے ناں تے حے، ڈوجھا اتراض ایندے جغرافیہ تے حے۔
ترمیم پاس تھوینڑ دے بعد جیالے سرائیکی تے یوتھئے سرائیکیئاں نے مٹھیئاں ونڈیاں مبارخاں جھلیئاں تے اے تاثر ڈتا جیویں صوبے دا بل پاس تھی گیئا ہووے۔
بالفرض جے جنوبی پنجاب صوبے دا بل سرائیکی اعوام دی مرضی دے خلاف ای پاس تھیوے ہا تے سرائیکی خطے دے لوک اینکوں بلکل مسترد کرنا چاہی دا ہا۔

اے گال وسیب دے لوکاں کوں سمجھاونڑ دی ضرورت حے جو مسئلہ صرف پنجاب دی ونڈ نہیں، مسئلہ صرف الگ صوبے دا حصول نہیں، بلکہ بنیادی شناخت ساڈی سنجانڑ تے ہک الگ پنجویں سرائیکی قومی اکائی دا مسئلہ حے،ایں متوں لنگڑا لولہا صوبہ نہ منظور۔
سرائیکی قوم دی پنجابی اسٹبلشمنٹ نے آسمان توں ڈٹھا کھجی اچ اٹکیئا آلی سیچوایشن بنڑا ڈتی اے۔

1 ترائے ڈویژنز دا صوبہ جنوبی پنجاب گھنو نہیں تے سرائیکی الگ شناخت تے دور دی گال اے بہاولپور وی نہ ملسی۔
ایڈو نال نال بہاولپور علیحدگی دی تحریک کوں طارق بشیر چیمے جہیئں پنجابی ٹائوٹ دے ہتھوں میڈیا تے اوچھالیئا ویندا پئے تاکہ سرائیکی قوم اپڑیں شناخت آلے موقف توں ہٹ ونجن۔
سرائیکی وسیب دے لوکاں توں میں ہک سوال کریندا
ساڈی ستر سالا جدوجہد الگ صوبے دے ہئی یا جفرافیہ تے قومی شناخت دی حے؟ 
جے سرائیکی بطور قومی شناخت دی اے ول جنوبی پنجاب دی ترمیم پاس تھیونڑ تے کیوں شد مد ہائو؟
ترمیم دا بل پاس کرن ستوں پی سمھنڑ آلی سرائیکی قوم کیتے ہک بیئا ٹیسٹ ہیوے جو سرائیکی جیالے تے یوتھئے سرائیکی ہن یا کوئی سرائیکی وی ہن؟جیندے وچ او کامیاب تھیئن۔خدارا ایں وخت صرف سرائیکی بنڑ کہ سوچو تے عمل کرو۔
ایں ٹیئم خاموشی صرف جرم نہ بلکہ گناہ کبیرہ سمجھیئا ویسی، سرائیکی قوم دے او سجاک نینگرو کجھ ہوش اچ آئو گدڑ رڑھ اجاڑی ویندن۔
اٹھو ایہو وخت ول ہتھیں نہ اوسی جنوبی پنجاب دی مذمت کرو تے الگ سرائیکی قومی اکائی دی جدوجہد جاری رکھو۔
(نون لیک نے اپڑیں نال نفرت کرن دا ہک بیئا پوائنٹ ڈے ڈتا)۔
جیوے سرائیکی،
پاکستان زندہ آباد،
سرائیکستان پائیندہ آباد۔
فیض_کھوسہ۔

## حوالے
جنوبی پنجاب صوبے دی ڳال

پورا ملک برفباری دی وجہ توں ٹھڈا جرڑ تھیا لاتھے پتہ نئیں ساڈے سیاستدانیں کوں صوبہ جنوبی پنجا ب الی کوئی اینجھی بھا چائی ودی اے انہیں کوں نہ سی دا ڈر اے نہ سر سام دا ۔ پتہ نئیں کینجھی بلا پچھو پئ نیں نندر ارام سکون چھوڑ بغیر منگیئے اسمبلی اچ صوبہ جنوبی پنجاب ڈیونڑ ونج کھڑن پتہ نئیں ایہو ادھو رانڑاں صوبہ ڈیندے کئیندے اکھیئے تیں پئین نہ پچھو کوئی نعرے مارنڑالا اے نہ زندہ باد اکھنڑ الا اے ہنڑ پریشان ان کیا کروں گندے پھس گیوں صوبہ نسے بنڑیندے مردہ باد صوبہ بنڑیندے اوں ول ای مردہ باد ہنڑ ہک بے دے مونہوں دے ڈہدن تیں ہک بے کوں اہدن گندے پھس گیوں کیاکروں لگدے ہنڑ اے اپت اچ بھڑسن تساں سرائیکی ہنڑ تکڑے تھیوو اپت اچ ہک مٹھ تھیوو ڈیکھائے اے سو وصل ای کھوسن سوکھلا ای کھوسن سرائیکستان ای بنڑیسن توھاڈی خوشامد ای کریسن پچہیں اپ منیسن اللہ دے گھر اچ دیر اے اندھیر نئیں۔۔۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی

30 January at 21:53
## حوالے
جنوبی پنجابی دوست

سرائیکی جیالے عرف جنوبی پنجابی ذوالقرنین صاحب ۔۔۔۔

یقیناّ تیکوں جنوبی پنجابی آکھنْ تے برا نہ لگا ہوسی کیوں جو تیڈے لیڈر نے آکھے پر وسیب کیتے سرائیکی دی بجائے لفظ " جنوبی پنجابی" مندے توں گھٹ نئیں ۔۔۔۔۔ زندہ سیاسی پارٹیاں اپنْے نویں نوجوان کیڈر کوں جماعتی طرز فکر یا طالبانی انداز نئیں ڈیندیاں جو سُنْن سمجھن ڈیکھنْ دی جبلت مُک ونجے، اختلاف رائے داامکان نہ بچے، تے تنقید دا تاں سوال ء پیدا نئیں تھیندا کیوں جو وت کفر دا فتویٰ سِر تے کھڑے۔ جیالہ بنْن اچھی گالھ ء پر @ انسانی جبلت تے سمجھوتہ ؟ جیکر زرداریاں دا بال " گھنسوں گھنسوں سرائیکی صوبہ گھنسوں " دا ہک دفعہ وی نعرہ مارے ہا تاں میڈے خواب پورے تھیون ہا۔۔۔۔۔ صرف میں ءی نا بھل پورا سرائیکی وسیب اپنْی شناخت تے حقوق دی حمایت دا اعلاناو وی اپنْی شہزادی بے نظیر شہید دے پُتر دے منہہ ءچوں سُنْ تے ٹھر ونجن ہا ۔۔۔۔ پر ایتھاں جناب صیحب جیالے جو تھئے تہاکوں ملاں آلی کار فتوی ٹھوکنْ وی ضروری ء جو فلاں ہنْ فلانْے دا ایجنٹ ء ۔ فلانْے کوں فلانْے پالی ودن ۔۔۔۔۔ محترم آصف زرداری صاحب ابا حضور بہاولپور صوبے دی نام نہاد چار فوجی گماشتاں تے ڈوترے ڈوروآں دی تحریک کوں اسلامہ باد گھر سڈوا تے اپنْی حمایت دا اعلان کریندن جناب جیالے بھائی جاناں کوں کوئی اعتراض کوئی نئیں کیوں جو ابا جی نے فرمایا ہے ۔۔۔ اویں سارا سال سرائیکی کارکن بنْ سرائیکی سرائیکی دا ماتم پٹوکا لائی رکھسن ۔۔۔۔ اتھاں ملتان ءچ کل چھوٹا زرداری چٹے ڈیہوں دا جنوبی پنجاب دے صوبے دا نعرہ مار تے سرائیکی وسیب کوں جنوبی پنجاب بنْاونْ دے مریندا رہ گئے، ہک لفظ سرائیکی منہہ ءچوں نسی کڈھا پر جناب دے سر تے دولے شاہ آلی ٹوپی جو ء کتھاں سُنْیسی یا نظرسی۔۔۔۔۔ جتوئی ڈسا تاں سہی سرائیکیاں دے متھے تے کتھاں لکھا کھڑے " بے وقوف" ۔۔۔۔۔۔۔ ہنْ سبھے سیانْے ہن ۔۔۔ آکھدن سدھی سدھی گالھ کرو جلیبیاں نہ بنْاؤ تے نہ ءی پکوڑے تلو وسیب ءچ۔۔۔۔۔۔ سدھی گالھ ء وسیب دا سرائیکی اونکوں ووٹ ڈیسی جیہڑا اوندی ہزاراں وریہاں دی سُنجانْ نال سیاسی حد بنا بنْاونْ دا اعلان کرے ۔۔۔۔۔ پر اساکوں رنجیت سنگھ دے بعد دوبارہ 2018 ءچ جنوبی پنجابی بنْا تے ہمیشہ کیتے اساڈی شناخت دا سیاسی جنازہ پارلیمنٹ توں پڑھ تے کڈھنْ چاہندے وے تے لوک ووٹ چھوڑ بکیں پئے ویسن ۔۔۔ آکھدن جو "ہالی پہلے صوبہ بنْا گھنوں وت ناں وی رکھ گھنسوں" کیوں بھئی پہلے صوبے ءچ نئیں راہندے پئے۔ پہلی وی سرائیکی دھرتی کوں ولا تے پنجاب صوبہ بنْایا گیا تے اساں پنجابی بنْئے گئے وت ہن نویں سروں دوبارہ جنوبی پنجاب بنْا تے وت جنوبی بنجابی بنْیندے پئیں کل وت کوئی بیا ڈاڈھا آسی او شمالی وت مغربی مشرقی پنجابی بنْیسی ۔۔۔۔۔ کجھ تاں شرم حیا ہوندی ء تساں تاں سیاسی کارکن ہو تاریخ دے سیاست دے طالب علم ہو ۔۔۔ ہک عام مزدور سرائیکی بندہ غربت زدہ بھانویں اسٹیبلشمنٹ دی اے چال نہ سمجھے پر تساں تاں ایں اپنْے وسیب کوں جواب دہ ہو۔۔ پیپلز پارٹی کو برباد تے مکاونْ آلے تساں سوے سرائیکی جیالے ہن جنہاں اج تئیں اپنْی پارٹی کوں سرائیکی وسیب دی فائل دی بجائے نوکریاں گھننْ بچاونْ تے لواونْ تے فائیلاں ڈیندے گھندے رہ گئن ۔۔۔۔ سرائیکی دھرتی سرائیکی وسیب دے اصل مجرم سرائیکی جیالے ہن جہڑے اج وی تے کل وی وسیب کوں جواب دہ ہوسن جو تہاڈی کئی دفعہ دی بے تاج بادشاہی تے حکمرانی ءچ سرائیکی صوبہ نہ بنْا گالھ نہ ٹری ۔۔۔۔۔ ہتھوں کل سینٹ ءچ پی پی باقاعدہ سرائیکی قومیت ثقافت زبان کوں اپنْی بھاری اکثریت نال مسترد کرتے پنجابی زبان کوں قومی زبان منظور کیتا ۔ بہاولپور صوبے دی حمایت دا اعلان کیتا تے ہنْ جنوبی پنجاب دا بے ہودہ مندہ کڈھے نے۔۔۔۔۔۔ اے مندے جماعتی اشٹائل دے جیالے برداشت کرسگدن پر سیاسی کارکن نئیں ۔۔۔(شہزاد عرفان)

## حوالے
جنوبی پنجابی دی ٹرم توں چھٹکارے دی لوڑھ

جیرھے لوک چہدن سرائیکی ہک قوم بنڑے ساڈاانج ہک صوبہ سرائیکستان بنڑے انہیں واسطے ہک پیغام او جیرھی حالت اچ وی ھاو او ہک اینجھی نویں پارٹی بنڑاوں جیندا ناں جغرفیائی حوالے نال جو وی رکھو او وی توھاڈی مرضی تیں اوندے جھنڈے دے رنگ وی توھاڈی مرضی نال جیندے وچ میں کوئی عہدہ نہ منگساں میں پارٹی دا بطور ورکر کم کریساں پارٹی سازشیں توں وی پاک ھوسی پارٹی اچ کوئی بیرونی مداخلت وی برداشت کئیناں کیتی ویسی پارٹی اپڑیں مقاصد دے حصول واسطے بین الااقوامی مجوزہ قانون دے تحت جتھاں ضروری سمجھسی سرائیکستان مخالف دےسیاق سباق کوں ڈیکھ کیں اوندے پتلے ضرور سڑیسی بلکہ تواتر نال سڑیسی سڑک دی جدوجہد کوں اپڑیں ایمان دا حصہ سمجھسی کہیں وفاقی پارٹی نال کہیں دا رتی بھردا وی تعلق نہ ھوسی کہیں وی جنوبی پنجاب کوں ٹچ کرنڑ الے ایم این اے ایم پی اے یابے کوئی تھرڈ کلاس انسان جیرھا جنوبی پنجاب دی گال کرے اونکوں اپڑیں سٹیج تیں عزت ڈیونڑ دی لوڑھ کئینی کہین وی درباری شاعر دانشور لکھاری کوں وی اپڑیں سٹیج تیں سڈنڑ دی لوڑھ کئینی پارٹی دے عہدیداریں دا احترام ہر صورت ملحوظ خاطر رکھیا ویسی پارٹی دا ہر فیصلہ کثرت اے رائے نال کیتا ویسی اے ھوسن پارٹی دے چیدہ چیدہ خدو خال اے ساڈ ی پارٹی بنہیں ساریں سرائیکی پارٹیں کنیں ہٹ کیں کم کریسی صرف قومی حصول سرائیکستان سانگے کم کیتا ویسی اے پارٹی اپڑین ہک بااختیار کمیٹی بنڑیسی جیرھی باشعوراور پڑھیئے لکھیئے لوکیں تیں مشتمل ھوسی جیرھی ہروفاقی جماعت وزیر مشیر حکومت نال بوقت ضروت جتھاں پارٹی ضروری سمجھسی او کمیٹی مزاکرات کریسی اوں کمیٹی دے بغیر کوئی وی ہک بندہ کہیں کوں ملنڑدا مجاز نہ ھوسی پارٹی دی پہلی ترجیح چندہ مہم ھوسی ہرکہیں دی بساط دے مطابق تھوڑا بھانویں ڈھیر ڈیونڑاں ہر صورت تیں پوسی ڈوجھی ترجیح یونین وائز تنظیماں بنڑانونڑ تیں ھوسی پارٹی اچ نکمے کاہل سازشی بندے دی ہک تل جوگی وی جاہ کئیناں ھوسی نیک مہینے دے صدقے چنگے مشورے دی لوڑھ دی ضروت دا ہروقت منتظر رہساں جیووپئے سرائیکستان زندہ باد ۔۔۔۔۔۔۔۔توھاڈا اپڑاں اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی۔ فون نمبر۔یوزیروترائے سو پینتری۔پنج سو اکتربتری بہتر۔۔۔۔جائز۔زیروترائے سو۔چھ ست اٹھ اکتالی نوے۔۔ٹیلی نار۔زیرو ترائے سو بتالی۔اٹھ سو بہتر چھیاسی ستاوی۔۔زانگ۔زیرو تراسو بارہ۔زیرو ترائے سو ڈاہ ہک سو بہتر۔
## حوالے
جنوبی پنجاب بارے

جنوبی پنجاب
چند وسیب دے غدار چند جُتی جُوڑ غلام نسل در نسل وسیب کوں ڈگنڑ آلے جرنمبھ ،مفاد پرست ٹولے دی لغام کہیں بے دے ہتھ ءچ ھے او جڈیں رسی چھکیندن اے انھائیں تیں مُڑ پوندن انھیں وسیب دے راھزنیں کوں کئیں حق ڈتے کہ پورے وسیب کوں کھائ ءچو کڈھ کے کھوہ ءچ سٹ ڈیو. 

اگر جنوبی پنجاب صوبہ بنڑدے سب توں وڈی دشمنی ساڈے نال تھیندی ھے اساں انھیں شھیدیں دے گنہگار ھوسوں جیرھے بلوچستان دے مختلف اضلاع ءچ پنجابی سمجھ کے مار ڈتے  گئین اساں انھیں مزدوریں دا خون سر تیں چئ ودے ھئیں میکوں حیرانگی تھیندی جڈاں کوئ فیس بک تیں بیھ کے اے تبصرہ کریندے صوبہ بنڑ ونجے ناں وٹا گھنسوں ۔اے گال کرنڑ توں پہلے اے کیوں نھوے سوچیندے اج چوتھی نسل جوان تھیندی پئ ھے اجاں تئیں شناخت نیں بنڑی بیاء کتناں انتظار کرنڑے، امیر خسرو صاحب رات ٹی وی تیں آھدا بیٹھا ھا اگر لسانیت دی ھوا آئ میں صوبے دے نعرے توں علیدہ تھی ویساں، بندہ پُچھے پہلے تیڈی چوکھی محنت تھئ ھے صوبہ بنڑاونڑ تیں
پہلے تیڈے چوکھے احسان ہن ایں وسیب تیں غریب کسانیں دی رت پی کے پلنڑ آلے چیچُڑ ھاؤ تساں سارے، توں اج چخے تھی ونج، تساں جھئیں میر جعفر ساکوں ایں حالت ءچ گھن آئن، اے وسیب تیڈے ابے حضور دا نئیں توں خُسرو بختیار نیں بلکہ خُسرا بختیار ھئیں جیکوں ماء بولی نال پیار نیں او بندہ بیغرت ھے تیں بیغرت بندا لیڈر وی بیغرت لوکیں دا بنڑسی اُو وسیب دا غدار ھوسی اُو سکی ما دا دشمن ھوسی جیرھا تساں جھئیں کوں ووٹ ڈیسی، حلالی پیؤ دا پُتر ما بولی دا دشمن نیں تھی سگدا، ساکوں لسانیت دا درس ڈیونڑ آلے دجال میڈیا دے اینکرو باقی صوبے تھاڈی ما دے ناں تیں بنڑیے کھڑئن ۔امیرخُسرا بختیار تئیں ساری زندگی تخت لاھور آلیں دی جُتی مونھ ءچ پاتی ھے اتھاں تیکوں لسانیت کیوں یاد نیں آئ جڈاں میڈے وسیب دے فنڈ لاھور ءچ خرچ تھیندن تیکوں لسانیت کیوں یاد نیں آئ، میڈے بھرانویں کوں پنجابی سمجھ کے مار ڈتا ویندے تساں حرام خوریں کوں لسانیت یاد نیں آندی ،ساڈی شناخت دے بغیر ساڈی سنجانڑ دے بغیر صوبہ اگر بنڑدے اے پورے وسیب دا قتل ھوسی ایں قتل ءچ اساں خود شامل ھوسوں جیرھا سرائیکی انھیں کوں ووٹ ڈیسی اُو دھرتی ماء دا قاتل ھوسی، 
لہجے دی تلخی معاف، جیندے بھرا شناخت دے بغیر کُسدے پئے ھوون انھیں دے لہجے ءچ مٹھاس نیں ھوندی زھر ھوندے،،،،

جمیل بلوچ
جنوبی پنجاب دا اعلان

جنوبی پنجاب دا اعلا ن کرنڑ الے وزیر اے خارجہ شاہ محمود قریشی کنووں ھ کوئی جیرھا پچھ ڈیو ے شالا اللہ کرے جنوبی پنجاب دی وزارت اے اعلی مانڑیں ہنڈانویں تیڈی اپڑیں وزارت اے اعلی دا حدودربعہ ودھ ویسی اج وقت اے توھاڈا وفاق اچ ای توھاڈی اپڑیں حکومت اے تیں صوبہ پختونخواہ اچ وی بھاری اکثریت نال توھاڈی اپڑیں حکومت اے ول کیا مجبوری اے ٹانک تیں دیرہ اسماعیل خاں ساڈا اٹوٹ انگن ساڈا حصہ ان دیرہ اسماعیل خاں ٹانک پیور سرائیکی علاقہ اے اور او سویل دی جدو جہد وی کریندے پئین اتھو دے سرائیکی سویل دے گڑے وات ان تیڈی حکومت کوں بخت لگے انہیں کوں جناب دی زبان چلسی جناب دا اشارہ تھیسی اوشودے ظلم دی کٹھالی وچو بچ پوسن پار اروار دے سرائیکی جناب دے بچیں کوں دعائیں ڈیسن اے حکومتاں روز روز نئیں رہ ویندیاں ایہو ہک کم کرواویندیں دیرہ اسماعیل ٹانک کوں ملتان دا حصہ بنڑوا سگدیں ہک گال میں جناب کوں ڈس ڈیواں سرائیکی بے وفا قوم نئیں اے جناب دا احسان اے اپڑیں بچیں کوں وی سمجھدیندے ویسن سرائیکی ساری زندگی جنابدے گروی تھی ویسن اے کے جیڈی وڈی گالے جناب صادق اباد ۔شاہوالی توں گھن کیں بھکر میانوالی خوشاب سرگودھا چنیوٹ جھنگ دیرہ اسمائیل خاں ٹانک تک با اختیار وزیراے اعلی ھونون ول جناب کوں چس نہ اویسی ساریاں گالہیں وزیر خارجہ صاحب ساریاں توھاڈے بھلے دیاں ھن اگو توھاڈی اپڑیں مرضی ہیں ساری لکھت اچ اساں سرائیکیں دا ایہو ہک بھلا اے اساں سارے سرائیکی بھرا کٹھے تھی ویسوں ایندا سارا رزلٹ کریڈٹ جناب دے کھاتے اچ لکھیا ویسی امیدے ایں میڈی گال دا مقصد سارا توھاکوں سمجھ اگیا ھوسی اللہ سئیں جنابدے عزت شان اچ اضافہ کرے اگر جناب نیں ایہو اساں بھرانویں کون ملایا چا اساں ساری زندگی جنابدے مرہون اے منت رھسوں سئیں دی خیر ھووے سرائیکستان زندہ باد۔۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی
## حوالے
جنڈ

جنڈ ضلع اٹک دی ہک تحصیل ہے۔ اتھاں پہلے جنڈ دا درخت ہائی۔ ایں سانگے شہر دا ناں جنڈ ہے۔

## زبان
اعواݨکاری زبان ہے

## شخصیات

* حضرت سید رحمت اللہ شاہ بُخاری المعروف چھانگلا ولی موج دریا زیارت بیلا (١٥٠٣ـــ ١٦٠٤ء)

## لوک فنکار

* محمد یوسف گلیاری (پیدائش ١٩٦٨ء گلیال کلاں)
جنگ (حکایت)

حکایت

جنگ

جنگ دیاں پوتھیاں دے نال نال جنگ دا پِڑ وی سامنڑے ہا ' مقتولیں دے ناں تے گِنڑتری ' پَھٹڑاں دی پَھرول ' گھوڑیاں دیاں نسلاں تے اسلحے دیاں فہرستاں ' موقعے سِر اپنڑیاں کوتاہیاں تے دشمنڑ دی سِیانڑتاں سمجھ آئیاں ' اساں جنگ کینویں تے کِتھاں ہاری پتہ لگیا. 

ہارے ہوئے دے لوکیں دے کئی روگ ہوندے ہِن ' اُنہاں دی ہار کوں اُنہاں دیاں کتاباں وچ تاریخ طور پڑھایا ویندے ' فاتح اُنہاں دے شہر وچ محل بنڑا کے رہندے , پرنیندے' قاتل دے نام دا سکہ تے ٹکٹاں چلدن' ہزاراں سالاں بعد وی فاتح دیاں توپاں چوک وچ گڈیاں ' بندوقاں نصاب وچ کھڑیاں ' اساں اِتھاں ہریاں ہویاں جنگاں دے نروار کیتے پُجے. 

اساں اج ہریاں ہویاں جنگاں اپنڑیاں گھوڑے تے تلوار باجھوں' کہیں وی قتلام باجھوں جیتیاں ہِن. (رفعت عباس)

## حوالے
جنگ دے تباہ کاریاں

تساں اہدو جنگ۔۔۔۔۔تہذیب، ورثہ، سونہڑپ، محبت، پیار،انسانیت کوں تباہ کرڈیسی، جنگ مذاق نی ہوندی!!
مرشد، تہاڈی گالھ اصولی طورتے ٹھیک اے،جنگگوں دی کٹھی مردے ہوندن۔۔۔۔۔۔۔۔
جیکر سچوئیشن وچ ڈیکھوں تاں امن ای تہذیب، ورثہ، سونہڑپ، محبت، پیار،انسانیت کوں کھادی ویندے۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔میڈا سوال ایہواے جوکیہڑی تہذیب (تل وطنی یا برہیچو)، کیہڑاورثہ (تل وطنی یا برہیچو)،کیہڑا سونہڑپ، محبت، پیار(تل وطنی یا برہیچو)، کیہڑی انسانیت (تل وطنی یا برہیچو)۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ایں سچوئیشن کوہک قیدخانے نال تشبیہہ وی ڈتی ونج سگدی اے جتھاں مکمل طورتے امن اے، پربولنڑتے بندش اے، سویل شام دال روٹی وی ملدی اے پرساجھرے پنجکا وی کھاندے ہیسے، کوتوال چارے پاسے بندوخاں چا تے پھردن تے سُتئیں کوں ڈراوے ڈیندن، جیکر کئی بولنڑدی کوشش کریندے تاں چکی بند کرڈتا ویندے، بیڑیاں پوایاں ویندین یاول گم کرڈتا ویندے۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
ایں سچوئیشن وچ جیکر کئی باہروں قیدخانے تے حملہ کریندے تاں کوتوال اہدے حملہ آورجیل دا امن تباہ کرڈیسی، جیکر امن تباہ تھیسی تاں قیدی فنکار بیرک دی کندھ تے جیہڑیاں انمول تصویراں بنڑائیاں او وی تباہ تھی ویسن، جتھاں تساں کہیں کہیں ویلے جھمرکھیڈدے ہیوے او پڑ وی تباہ تھیسی، دشمن بم سٹ کے تساں ساریں کوں مارڈیسی، آئو میڈے نال تھیوو یکے قیدی، رل مل امن تے پہرہ ڈیووں نتاں کئی نہ بچسی!!(راݨا ابرار خالد)
## حوالے
جوائݨ

(عربی: کمون ملوکی، فارسی: تخم بنگ، انگریزی: Omum Seeds)  جوائݨ ہک اینجھی دوا ہے جس توں تقریباً ہر شخص واقف ہے۔ جوائݨ دا رنگ سیاہی مائل بھورا ہوندا ہے۔ ایں دے بیج سونف دے مشابہ ہوندے ہن۔ ایندی بو تیز ہوندی ہے۔ اس دا مزاج تریجھے درجے وچ گرم و خشک ہوندا ہے۔ عام طور تے ایندی مقدار خوراک ترے ماشہ توں چھی ماشہ تک ہوندی ہے۔ جوائݨ دی ݙو مشہور اقسام ہن۔ جوائݨ دیسی تے جوائݨ خراسانی جبکہ بعض اطباء نے ایندیاں چار اقسام ݙسیاں ہن،  یعنی:

*جوائݨ دیسی
*دلجوائݨ
*جوائݨ خراسانی
*اجمود

لیکن مذکورہ بالا ݙوں اقسام ہی زیادہ مشہور ہن۔ جب کہ دلجوائݨ، جوائݨ خراسانی تے اجمود دی مشابہت ضرور ہے مگر خواص دے اعتبار نال انہاں وچ جوائݨ دیسی دی نسبت خاصا فرق ہے۔

جوائݨ دیسی دے پتے کہیں حد تک دھاݨیاں دے پتیاں نال مشابہت رکھدے ہن۔ انہاں وچ کجھ تیزی تے تلخی ہوندی ہے۔ ایندا پودا سوئے دے پودے دی طرح ہوندا ہے۔ جبکہ ایندے چھوٹے چھوٹے، سفید چھتری دی طرح ملے ہوئے پھُل ہوندے ہن۔ پھُلاں دے بعد چھوٹے چھوٹے بیج لگدے ہن۔ ایہے جوائݨ دیسی دے داݨے سݙیندے ہن۔

## حوالے
جواہر لال نہرو

thumb|
جواہر لال نہرو، 14 نومبر 1889ء کوں برطانوی بھارت دے شہر الٰہ آباد وچ پیدا تھئے ۔ انہاں دے والد، موتی لال نہرو (1861–1931)، جیہڑے ہک کشمیری پنڈت کمیونٹی نال تعلق رکھدے ہن، آزادی دی جدوجہد دے دوران انڈین نیشنل نیشنل کانگریس دے صدر دے طور تے ݙو مرتبہ خدمات انجام ݙتے۔ انہاں دی والدہ، سوپرپنانی تھسو (1868–1938)، جیہڑی لاہور وچ آباد ہک معروف کشمیری برہمن دے خاندان توں آئیاں ہن، موتی لال دی ݙوجھی ذال ہن، پہلی ذال، ٻال دی پیدائش دے بعد مر ڳئی۔ جواہر لال ترئے ٻالاں اچوں سب توں وݙے ہن، جنہاں وچوں ݙو لڑکیاں ہن۔ وݙی بھیݨ، وشیا لکشیمی، بعد وچ اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی دی پہلی خاتون صدر بݨ ڳئے۔ سب توں چھوٹی بھیݨ، کرشنا ہیتھیسنگ، ہک معتبر مصنف بݨ ڳئی تے اوں نے بھرا تے کئی کتاباں لکھیاں ہن۔ اوہ 1947ء توں 1964ء تک بھارت دے وزیر اعظم ریہے۔ بھارت وچ جمہوری نظام کوں مستحکم کرݨ وچ انہاں دا کردار ہے۔ کشمیر دا مسئلہ حل کرݨ تے پاکستان دے نال بہتر تعلقات دے ضمن وچ اوہ اتنے پرجوش نہ ہن۔ جواہر لعل نہرو دی وفات 27 مئی 1964ء کوں تھئی۔ 
## حوالے
جولئیس قیصر

thumb|جولیئس قیصر (جولئیس سیزر)

جولیس سیزر (Julius Caesar) (پیدائش جولائی 100 قبل مسیح، وفات 15 مارچ 44 قبل مسیح) رومی سلطنت دا ہک فوجی جرنیل تے حکمران ہئی جس نے رومی سلطنت کوں اتنی توسیع ݙتی کہ اے افریقا توں لا کے یورپ تک پھیل گئی۔

او سکندر اعظم توں بے حد متاثر ہئی تے اس توں ودھ کے فاتح عالم بݨݨ چاہندا ہئی پر دنیا فتح کرنے وچ سکندر اعظم دی ہمسری نہ کرسڳیا۔ سکندر اعظم دی طرح جولیس سیزر وی پیدائشی طور تے مرگی دا مریض ہئی۔ او دورے دی حالت وچ سر دربار بے ہوش تھی ویندا ہئی۔اس نے حریف جرنیل پامپے کوں شکست ݙتی تے اسکندریہ وچ اونکوں قتل کر ݙتا گیا۔

جݙݨ اس نے مصر فتح کیتا تاں اتھوں دی ملکہ قلوپطرہ دے زلفاں دا اسیر تھی گیا تے کافی عرصہ اتھاں مقیم ریہا۔ مصر توں واپسی تے سیزر نے سربراہ مملکت دے طور تے روم دے امور سنبھالے تے شاید اوہو دنیا دا پہلا جرنیل بادشاہ ہئی۔

ہک طرف تاں سلطنت روم دی کونسل نے سیزر کوں اٹلی دے علاوہ سبھے ملکاں دا بادشاہ بݨاوݨاں طے کرکے اس دے تخت تے ٻہوݨ دی تاریخ مقرر کر گھدی،  ݙوجھے پاسے اس دے ساتھی مارکوس جونیئس بروٹس نے باقیاں دے نال مل کے اس دے قتل دی سازش شروع کر ݙتی۔ انہاں لوگاں دا آکھݨ ہئی کہ سیزر کوں بادشاہ بݨݨ دا کوئی حق نی کیونکہ بادشاہ بݨݨ روم دے قانون دے خلاف ہے۔ اس نال صرف سیزر ہی روم دے سیاہ و سفید دا مالک بݨ ویندا۔

thumb|جولیئس سیزر

15 مارچ 44 قبل مسیح وچ اینکوں سر دربار قتل کر ݙتا گیا۔ قاتلاں دا سربراہ بروٹس ہئی۔ سیزر نے قاتلانہ حملے وچ اپݨے ساتھی دی شرکت ݙٹھی تاں آکھس کہ بروٹس توں وی؟ ول تاں سیزر کوں ضرور مر ونجݨاں چاہیدا اے۔

سیزر کوں قتل کر کے قاتلاں نے اس دے خون وچ ہتھ دھوتے تے آزادی دے نعرے لائے۔

سیزر دے قتل دے نتیجے وچ روم وچ خانہ جنگی شروع تھی گئی جس وچ بروٹس دے تمام ساتھی مارے گئے جبکہ اس خود کشی کر گھدی۔
جوہر احمدانی

جوہر احمدانی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## نمونہ کلام
رات کالی سفر اندھارے دا

کھادی ویندا ھے ڈر اندھارے دا

ویڑھ گیا ھے جہاں سارے کوں

اےتنا ھے اثر اندھارے دا

آپ کوں آپ ھنڑ نسے لبھدے

ساڈا گھر جو ھے گھر اندھارے دا

کوئ سجھ بنڑ کے سوجھلا ڈیوے

کوئ ڈالے جگر اندھارے دا

کوئ *جوھر* چھڑاوے جی ساڈا

نہیں پویندا زھر اندھارے دا

سئیں جوہر احمدانی
جُثےدےلِنڳ،لِکھت رمضان ارائیں

## جُثے دے لِنڳ
نَک:ناک

نَہوں: ناخن

تھوݙ: ہونٹ

مَتھا: پیشانی

بھیڄا: مَغز

سَتھل: ران

کَچھ: بَغل

پِنی: پنڈلی

پَھپھڑ: پھیچڑا

ہَݨوں: داڑھ

مُچھ: مونچھ

چیل: کمر

انڳل داݙوݙݨاں: انگلی کی گرہ یا پور

بِھربِٹے: بھنویں،ابرو

اِرک: کہنی

بنڈڑاں: سریں

ڈِھڈ: پیٹ

چَم: چمڑا

سَنگھ: حلق

ٻیڑی: مسوڑے

آندراں: انتڑیاں

کُھری: ایڑی

مُرچہ،مُرچی: کلائی

کنڈریڑ: ریڑھ کی ہڈی

ڳوݙا: گُھٹنا

مونڈھا: کندھا

تَلی: ہَتھیلی

مینجھ: چربی

پُھوکݨاں: مثانہ

رَت: خون

کھاݙی: ٹھوڑی

پیردی تلی: تلوا

ݙاڑھی: داڑھی

اَکھ: آنکھ

کنڈ: پیٹھ

تِلولا: خال

ݙَن٘د: دانت

چیچی: چھوٹی انگلی

وال: بال

پِپلیاں: پلکاں

ڄَن٘گھ: ٹان٘گ

انگوٹھا: انگوٹھا

انڳل: انگلی

سینہ: چھاتی

ڳیچی: گردن

کوپری: کھوپری

سِین٘دھ: مان٘گ

ہڑاپ: جبڑا

کَن: کان،گوش

ہَن٘جوں: اشک،آنسو

ڄبھ: زبان

ناڑ: رگ

پٹھے: عصب،پٹھے

ہَاں: دِل

ڳِٹا: ٹخنہ

پاسہ: پہلو

خُچ: گھٹنا

وِنگھرےوال: گھنگھریالےبال

ناساں: سراخ بینی

کھیرےݙَن٘د: دودھ کےدان٘ت

ننگیج: شرمگاہ،ستر

## ٻیا ݙیکھو

* انسانی پنڈے دے حصے
جگدیش بترا سرائیکی

ایڈیٹر سرائیکی انٹرنیشنل، اڳوان سرائیکی ساہتیہ سنگم، بھارت، سیاسی و سماجی سرائیکی رہنما جگدیش بترا نویں دلی وچ رہندن. سرائیکی شاعری وچ اہم نان اے تخلص "سرائیکی" رکھدن. ڄم پل ضلع مظفر گڑھ دی اے.
انہاں دا تخلص، سرائیکی اے۔
thumb|سرائیکی
## حوالے
جگدیش مکھی

## جگدیش مکھی

بھارت دی ریاست آسام دے موجودہ گورنر ہن تے کافی عرصے کولوں اے ذمہ داری نبھیندے پن. کئی وار اپݨے علاقے توں ایم ایل اے منتخب تھیندے ریہے ہن. 

### حیاتی وہاݨی

جگدیش مکھی ہوراں دا ڄم پل، داڄل ضلع راجن پور دا اے تے 1942ء وچ سرائیکی گھراݨے وچ اکھ کھولی. ہندوستان دی ونڈ ویلے، پاکستان چھوڑ کے اپݨے گھروالیاں نال بھارت ٹر ڳئے. 

### خدمات

اپݨی ماں ٻولی، سرائیکی کوں بھارت دیاں قومی زباناں وچ شامل کرݨ واسطے انہاں دے کوششاں قابل قدر ہن.
جگن ناتھ آزاد

آنجہانی جگن ناتھ آزاد دا تعلق میانوالی نال اے. بھارت وچ سرائیکی کمیونٹی واسطے انہاں دے خدمات بے شمار ہن.

جگن ناتھ آزاد 5 دسمبر، 1918ء کوں عیسیٰ خیل ضلع میانوالی وچ پیدا تھئے جیہڑا ہݨ پاکستان تے سرائیکی وسیب وچ ہے۔ انہاں دے والد تلوک چند محروم اردو دے شاعر ہن۔ آزاد دی ابتدائی تعلیم گھر تے ہی اپݨے والد دے ہتھوں تھئی۔
انہاں نے اردو وچ وی شاعری کیتی اے تے ہندو ہووݨ دے باوجود انہاں دا نعتیہ کلام وی مشہور اے۔
[thumb|جگن ناتھ آزاد، [سرائیکی تے اردو دے شاعر]]
## حوالے
جھانولا (شعری مجموعہ)

جھانولا

ادب نال بہوں گھاٹا گانڈھا رکھنڑ آلے تے مٹھی بولی سرائیکی نال سچا پیار کرنڑ آلے نینگر شاعر باقرنیازی دا پہلا شعری مجموعہ "جھانولا " میڈے ہتھاں اچ ھے ۔ ایہہ کتاب میکوں ڈاک دے ذریعے ملی ھے ۔
باقرنیازی دا ناں کہیں تعارف دا محتاج کوئے نی ۔ سرائیکی شاعری پڑھنڑ ، سنڑنڑ آلے باذوق سجنڑ انہاں کوں چنگی طرح جانڑدن ۔

باقرنیازی شاعری دیاں کئ صنفاں اچ پورھیا کیتے تے خوب کیتے ۔ انہاں بہوں تھوڑی مد وچ بہوں وڈا ناں کما گھدے ۔ او اپڑاں زیادہ وقت ادب دی سیوا اچ خرچ کریندن ۔ او اکثر نامور تے کئ نویں نکور شاعراں تے لکھاریاں نال ادبی اکٹھ دا اھتمام کریندن ۔ ول انہاں نال رل تے ادب دی ٹور ٹوریندن ۔ ادب دی اگونہی تے کھنڈاء دی خاطر انہاں دی بھج دھرک دی جتنی وی تعریف کیتی ونجے گھٹ اے ۔

باقر نیازی عام لوکاں وچ اٹھنڑ باھونڑ آلے بہوں سادہ مزاج تے حساس دل انسان ھن ۔ او وسیب تے وسیب وچ وسنڑ آلیاں دے ڈکھ درد دے سنجاپو ھن ۔ انہاں دی شاعری ھر بندے دے دل دے جذبیاں کوں نشابر کریندی ڈسدی ھے ۔
باقرنیازی دی شاعری لاجواب ھے۔ او لفظاں دی چنگی چونڑ، انہاں دا سوھنڑاں ورتاء ، خیالات دی حسن ترتیب تے انہاں کوں بیان کرنڑ دا ڈھنگ جانڑدن ۔ 

"جھانولا" سرائیکی شاعری دی ھک سوھنڑی تے من مونھڑی کتاب ھے ۔ کتاب دی جلد مضبوط ، کتابت تے چھپائ صاف ستھری ھے ۔ تے کاغذ وی ڈاھڈا معیاری ھے ۔
"جھانولا" میڈے کیتے ویندے سال (2016) دی ھک نویکلی تے نایاب سوغات ھے۔ ایں پیاری سوغات تے میں باقرنیازی سئیں دا تہہ دل نال شکریہ ادا کرینداں ۔
میڈی دعا ھے جو اللہ پاک باقرنیازی سئیں کوں لمبی حیاتی ڈیوے ۔ انہاں دی ایں کاوش کوں رنگ لاوے ۔ انہاں کوں وادھو وادھ قدر تے شان نصیب فرماوے ۔ آمین ۔

دعاگو: منظور اعوان

## حوالے
جھومر

سرائیکستان دا قدیم تے مقامی رقص جھمر دے ناں نال ڄاݨیا ویندا اے. جھمر دے وقت جسم دے تمام اعضاء حرکت وچ ہوندن ، پیر تے ٹنگاں ہک ترتیب نال حرکت کریندن ، سر تے گردن جسم دے نال گردش وچ ہوندے ہن تے نال ہی ساہ دی آمد و رفت معمول توں ودھ ویندی ہے۔ بڑے دلکش انداز وچ جھومری رقص کریندے ہوئے لوگاں دے دلاں کوں بہلیندن  جس نال طبعیت کوں قرار آ ویندا ہے۔ طاق تے ماہر جھومری جݙݨ شوق تے محبت وچ ڈب کے جھمر مریندن تاں انہاں دی جھمر ݙیکھݨ نال تعلق رکھدی ہے تے بے ساختہ جھومریاں دے ہتھ چمݨ کوں دل کریندا ہے.
جھوک

جھوک سرائیکی زبان دا لفظ ہے۔ جس دا ممعنی(لوگاں دے رہݨ دی جگہ ہے)ایں ناں نال سرائیکی زبان دا اخبار"جھوک"بیک وقت ملتان تے خان پور(پنجاب)  تے نال ہی اے اخبار ڈو  ٻے شہراں دیرہ اسماعیل خان تے کراچی دے وچوں وی  شائع تھیندا ہے جیہڑا سرائیکی زبان دا سب توں زیادہ پڑھا ونجݨ والا اخبار ہے۔ اس دے چیف ایڈیٹر نامور سرائیکی صحافی جناب ظہور احمد دھریجہ صاحب ہن.

## اجرا
11جون1990 خانپور چیف ایڈیٹر ظہو احمد دھریجہ

17 نومبر 1994 ملتان

## ڈیجیٹل دنیاں وچ جھوک دا قدم
ہر اخبار دا سوشل میڈیا دی دنیاں تے آوݨا ٻہوں ضروری ہوندے دے تقریباًہر اخبار ایں کم وچ پیش پیش ہے۔پاکستان دا واحد سرائیکی اخبار وی آپݨی آفیشیل ویب سائٹ لانچ کر چکے۔جیکوں سرچ کرݨ نال گوگل دے روز تے سرائیکی اخبار پڑھا ونج سگدے۔
جھوک کہاݨی

جھوک سرائیکی دا اجراء 1990 وچ خانپوروں تھیا. 
ایندے ڈیکلریشن دی منظوری میݙے چاچا سئیں خواجہ محمد ادریس نے کرائی جیندا اعتراف جھوک پبلشرز  نے اپݨی کتاب وچ وی کیتے. 
جھوک جیہرا ہک قومی اخبار ہائی اتے ایندے چلاونوݨ اتے کامیاب کرݨ کیتے وسیب نے دل دامے،  درمے، قدمے،  سخنے تعاون کیتا. 
کراچی توں تعلق رکھݨ آلے سرائیکی زبان دے ودھارے کیتے کم کرݨ آلے ادارے نے لکھاں روپے دا چیک ݙتا او چیک میں خود خانپور جھوک دے دفتر پڄایا.  مگر افسوس  اتنے وݙے کنٹری بیوشن کرݨ آلیاں نال سئیں ہوݨی سلام علیکی دے وی روادار کئینی.

میں اتے میݙے ساتھی طالبعلماں نے ایں اخبار کوں پروموٹ کرݨ کیتے اݨ کھٹ بے لوث اتے سرائیکی زبان و ادب دے ودھارے کیتے کم کیتا.    
ایں اخبار دے کرتا دھرتا اتے مالک اڄ جو کجھ وی ہن ایں اخبار دی وجہ توں ہن. مگر افسوس دی ڳالھ ھ جو انہاں نے اے اخبار سرائیکی وسیب دے تقریبا ہر معتبر اتے قومپرست لیڈر دی کردار کشی کیتی جیندی زد وچ اپݨے محسن خواجہ ادریس صیب کوں نی بخشیا. 
اڄ ایں اخبار دا ڈیکلریشن چار شہریں وچوں منظور ھ مگر اے صرف ہک ڈمی اخبار ھ. اے کاغذ دا کوٹہ دا غبن اتے سرکاری اشتہار غپٹاؤ  کرݨ دا بہانہ بݨ چکے. 
ایں وقت سرائیکیاں کوں اپݨا میڈیا بݨاوݨ دی لوڑھ اے. 
ایں اخبار دے بانی ایڈیٹر محترم سئیں منیر احمد دھریجہ صیب ہن ٻہوں عظیم اتے سرائیکی زبان کیتے محبت کرݨ آلے انسان ہن.اللہ سئیں دا بخش ہوونے. آمین
اڄ انہاں دا ناں وی نی گھدا ویندا نہ ہی انہاں دی اولاد دا ادارہ جھوک وچ کوئی عمل دخل ݙتا ڳے۔
عبید خواجہ۔

## حوالے
جہانگیر سوز

جہانگیر سوز سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔پہلی جنوری١٩٨٧ء کوں ڄمے۔ تونسے نال تعلق ہے۔ 

اصل ناں       محمد جہانگیر 

قلمی ناں       جہانگیر سوزؔ

جٖمنْ           1976ء 

تعلیم          ایف اے

پیشہ           زمیندارہ

فون نمبر        0342 7004457

جاہ پتہ         قصبہ مٹھے والی وہوا تحصیل تونسہ شریف

نوجوان شاعر جہانگیر سوز دا تعلق قصبہ مٹھے والی نال ہے جیڑھا جو کوہ سلیمان دے دامن اچ آباد شہر وہوا دے اُبھّے پاسوں واقع ہے۔جہانگیر سوز دا شعری مجموعہ’’ سنویں سنج دا سفری‘‘ دے حوالے نال معروف شاعر شفقت بزدار لکھدن جو’’جہانگیر سوز اپنْے حسبی نسبی سوز سمیت بلا شُبہ سنویں سنج دا شاعر ہے کیوں جو ڈٖوپہراں والا شاعر وی دوکھا ہے تے نماشاں والا اتھوں اوکھا ہے۔شاعری کیتے وقت دا تعین چہ معنی دارد۔اگر سوز ہووے تاں اندر ساز خود بخود ونجٖنْ پئے ویندے‘‘۔بہر حال جہانگیر سوز دامان دا نوجوان شاعر ہے تے سرائیکی شاعری دیاں ڈٖوجھیاں صنفاں دے نال نال غزل وی خوبصورت لکھدے۔نمونہ کلام حاضر ہے۔

### (1)غزل

اجٖنْ تانْی حیاتی دا پتے کتلا سفر کرنْے

سنویں سنج دے مسافر ونجٖ پڑاہ کیڑھے نگر کرنْے

ہے زادِ راہ فقط اِتلا غزل ، ڈٖوہڑے تے کجھ نظماں

اے کل زندگی دا سرمایہ فقط اوندی نذر کرنْے

او آوے منہ ڈٖکھاونْ لو یا نہ آوے اوندی مرضی

لڈٖے ویندے ہیں وستی چوں سجٖنْ کوں با خبر کرنْے

محبت روح دی منزل ہے اے روح کوں رو وی ڈٖیندی ہے

محبت عین مقصد ہے ایں مقصد کوں امر کرنْے

اے ڈٖکھ سکھ سوزؔ سانجھے ہن ازل کولوں حیاتی دے

جیو جھئیں یار جھٹ آون حیاتی کوں بسر کرنْے

## نمونہ کلام
چندر. چؤڈھی دا ھا اپڑیں جوبن اتیں

رات ڈینھ وانگوں روشن ھئ ھک رات دی

ھک مجبور انسان لٹھ دے اتیں

بیٹھا محفل سجائ ھئ خیالات دی

اینجھا دھت ھا تخیل دے نشے دیوچ

کوئی خبر کائینا ھئ اوکوں کائینات دی

اپڑیں الله کنوں اپڑیں مجبوب دی

بھیک منگدا بیٹھا ھا ملاقات دی

یاد گزریا ھویا وقت آیا جوھس

تھی کے مجبور ھنجوں ڈھواونڑ لگے

رناں ایں ھے جو کنیں الا نس گیا

جی کوں جی بھر کے رج رج رواونڑ لگے

چندر منزل دو ویندا سفر کر گیا

رات پوه آلی خاموش ڈھلنڑ لگی

گھلی سیکر سوالیں دی عقل اتیں

سوچ منفی اچ جوابیں دی ھلنڑ لگی

دل دے ارمان دل اچ مچنڑ پۓ گۓ

بھاه دردیں دی سینے اچ بلنڑ لگی

سبھے تلخیاں حیاتی دیاں سھونڑ لگا

بے آرامی طبیعت دو ولنڑ لگی

بانگ ڈتی مؤذن فجر دی جڈاں

تھی کے مایوس گھر دو روانه تھیاء

سوز او شخص میکوں ولا نیں لبھا

جیکوں لبھدا وداں ھک زمانه تھیاء

سئیں جہانگیر سوز

### غزل
میں تیڈی وستی دا اللّہ راسی سنجانڑ سگدیں سنجانڑ میکوں

میں خود کوں کیتا ھے تیڈے نانویں توں جانڑ بھاویں نہ جانڑ میکوں

خداگواہ ھے میں تیڈے کیتے خدا توں اکثر دعائیں منگداں

توں میڈے خوابیں دا خان جیویں ھے ذات تیڈی تے مانڑ میکوں

کون اپڑاں تے اوپرا ھے اے وقت آونڑ تے علم تھیندا

جے وقت پووے تاں آپڑیں کوں وی وقت ڈیندا ھے چھانڑ میکوں

متاں حیاتی دے رنگ وٹیجن متاں نصیحت کئ ھاں تے پووے

عمر رسیدہ بزرگ لوکیں دے بہہ سنڑا اج اکھانڑ میکوں

نکھیڑے تیڈے دے بعد ٹک ٹک گھڑی دی لگدی ھے سخت میکوں

گزردے ویلھے دے نال رل کے اے وقت ڈیندے مکانڑ میکوں

جہانگیرسوز
ونکی:سرائیکی شاعر
جھیڑے دا سَت، سَت دا نروار

(شاکا سانگھڑی)

اڄ سرائیکی سنگت اتیں تحریک وچ ہک جھیڑا جھڑیندا پئے۔ اے جھیڑا سوشل میڈیا اُتے جھڑیندا پئے، سرائیکی کٹھ جھیڑے بݨ چُکن۔ پُراݨے یار کھینڈو کھانڈ تھیندے پئین اتیں نویل سنگتی پُچھدن: " بھل اے جھیڑا ہے کیڑھی ڳالھ دا ؟"

جھیڑے دی ایں بیکاری بارے ہزاراں ورھیں پیلھوں سندھ ھند دی وَسوں وچ ارجن ہک اینجھا ای سوال مہاراج کرشن کنیں پُچھیا۔ کورو پانڈو وچالے مہا یُدھ دا پڑ لڳیا پیا ہئی۔ ارجن جیڑھا پانڈویں دا ہک مہان یُدھی ہئی اتیں جیندے رَتھ دی واڳ کرشن دے ہتھیں ہئی، او یُدھ کرݨ دی بجائے نروار وچ پئے ڳیا۔ اوں کرشن کوں آکھیا: " مہاراج، اے اپݨے سکے سوتریں اتیں پراݨی سنگت نال بھڑ اتیں اُنہیں کوں مار کنیں جیڑھا راج پاٹ میکوں ملسی، او میکوں نئیں چاہیدا۔  میݙا مَن نئیں مننیدا جو میں یُدھ کراں؟" وت کرشن اتے ارجن دی ہک لمبی ڳالھ مہاڑ تھیندی ہے۔ کرشن اونکوں سمجھیندے جو مرݨ جیوݨ اننت دے لشکارے ہن۔ اتیں اے یُدھ  نہ راج پاٹ کیتے ہے نہ لوبھ لالچ کیتے۔  بھگت اتیں یوگی دا انہیں شئیں نال کیا سانگا؟ نہ ای کاوڑ تیں کرودھ اُنہیں دا کرم ہوندن۔ اُنہیں دا کرم چھڑا سَت (سچ) کیتے ہوندے۔ توں ما پیو، سکے سوہریں، سنگت یار، سبھیں کوں پریں رکھ اتیں سَت کیتے بھڑ۔

بھگتی ہووے یا یوڳی، منصوری ہووے یا سرمدی، عیسی ہووے یا حسین۔۔۔۔ انہیں سبھیں دی حضوری حَق / ست اڳوں ہوندی ہے۔

کوئی پُچھ سڳدے جو بھئی ایں اڄ دے سرائیکی سنگت دے جھیڑے دا انہیں مہان ہستیں اتیں کرداریں نال کیا سانگا بݨدے؟ جی بݨدے جے پورے من نال نروار کرو تاں۔

"بی بی (شہید) تُہاݙی کیا لڳدی ہے؟" ساݙے کل دے ہک پردھان سنگتی اتیں اڄوکے جھیڑے دے وݙے کردار 1990 وچ اے سوال پُچھدن۔۔۔۔ "جی ساݙی کُجھ لڳدی ہے، تہاݙی لڳے نہ لڳے"۔۔۔ اے ولدا ہئی۔۔۔۔
اے جھیڑا ہے قدیم وادی سندھ دے شہیدیں دے آدر دا۔ اے جھیڑا ہے اوں بی بی شہید دے آدر دا جیندے مہان پیو دا عدالتی قتل کیتا ڳیا، جیندے جوان بھراویں کوں سازش کر بے دردی نال مارا ڳیا، جیندی ما ݙکھ دے ہمالیہ سر اُتے رکھ اپݨے ہوش حواس مُتوں ایں دنیا کنیں ٹُرڳئی، جیندے ٻالیں کوں اپݨے ٻلپݨ وچ پیو دی چھاں تے مہر کنیں وانجا کیتا ڳیا، جئیں آپ راول راٹھ دی پنڈی وچ بندوخ دی سدھی گولی پُھل چاتے۔
اے آدر ہے اُنہیں ہزاراں شہیدیں دا جیڑھے ایں راہ وچ بے نام و نشان مارے ڳئے۔

اے آدر ہے مُلتان دے اوں گیل جوان دا جینکوں پیر فرید دی یاری لاوݨ تے توڑ نبھاوݨ دی ریت پالݨ دی سزا ملی۔ اے آدر ہے اوں پیو دا جیندا جوان بچڑا ݙینہہ ݙیہاڑے غائب کیتا ڳیا۔
اے آدر ہے سرائیکی صوبے دی آئینی ترمیم کوں پارلیمنٹ وچ پیش کرݨ دا، نہ کہ اونکوں اسرائیل آکھݨ دا۔
جے نروار کرو تاں اے جھیڑا نہ کاوڑ ہے نہ کرودھ ۔۔۔ نہ وݙیرے ہووݨ دی ڳالھ ہے نہ پڳ ٻدھݨ دی چاہ ہے۔ جیویں سرائیکی لوک سانجھ دے اعلانِ بنگلہ کورائی وچ لکھیا ہوئے جو " اے تاں پیروں ننگی، سروں ننگی سسی دا تھل دا پندھ ہے۔"

جے نروار کرو تاں اے جھیڑا ہے اڄ سرائیکی لوک سانجھ  دی اوں ریت دے ودھارے دا جیڑھی اپݨے آدی واسی ہووݨ دے ماݨ اُتیں اُساری ڳئی ہئی۔ جیڑھی جمہوریت اتیں پورھیت نال جڑت رکھدی ہئی، جیڑھی شہیدیں دا آدر کریندی ہئی۔

جے نروار کرو تاں اے سرائیکی سُنڄاݨ دے پندھ کوں سرائیکی صوبہ دی منزل تائیں پڄاوݨ دا ناں ہے۔ جے ایں نہ تھیسی تاں تھل مارو دا سارا پینڈا کݙاہیں ہک ٻلانگ وی نہ تھیسی۔

ایں پیریں دے پندھ وچ نہ کئی کاوڑ ہے نہ کرودھ ۔ جیڑھا سَت دے ایں سفر وچ سچی سانجھ کریندے، او سنگتی ہے، باقی ہر ہک اوپرا۔۔۔۔
جہنم

مرݨ دے بعد چنگے اعمال دے بدلے مسلماناں کوں جنت ملدی ہے ۔ جہنم اوہ جگہ  ہے جتھاں نافرمان تے بداعمال لوگاں کوں مرݨ دے بعد سزا بھڳتݨی ہوسی۔ جہنم دا جیہڑا نقشہ قرآن پاک اچ پیش کیتا ڳیا ہے۔ اوندے کولوں ظاہر تھیندے کہ ایہ بھاہ دی بھٹی ہوسی جیندا ایندھن انسان ہوسن۔ اہل دوزخ کوں پیوݨ کیتے  پیپ تے گرم پانی ملسی۔ انہاں دی غذا زقوم ’’تھوہر‘‘ ہوسی۔ جیہڑے گرم دھوئیں اچ رہسن لیکن انہاں کوں موت نہ آسی۔ 
## حوالے
جیوے میݙا عمران خان

کجھ ڈینھ توں یار لوگ کافی شور شرابا کریندے پئین کہ خان صاحب جیرھاں گالھیں کیتاں ہن انھیں دے الٹ چلدا پئے بنی گالہ توں وزیر اعظم ہاؤس ہیلی کاپٹر استعمال کریندن یا سیکورٹی گارڈ ءچ بارہ تیرہ گڈیاں چلدیاں پئین 
سوھنڑے بھراوو تبدیلی ایکوں نہیں آھدے جیرھی تبدیلی دے ساکوں خواب ڈیکھائے گئے ہن یا وعدے کیتے گئے ہن یا سیدھے لوظیں ءچ آکھاں کہ ساکوں بھولوں بنڑایا گیا ھا ،اُو تبدیلی بہوں پریں لاتھی ھے ،اوندے واسطے ساکوں برگر ،ملک پیک ،تے ممی پاپا ،آلے طبقے کنیں جان چھڑوا کے کہیں عام انسان دا انتخاب کرنڑاں پوسی ،
خیر خانصاحب وزیر اعظم ہاؤس ءچ نہ رھنڑ دا فیصلہ کیتے عوام ڈاڈھی گچی سُجا سُجا تعریف کیتی ھے کہ ملک دے خزانے کوں بہوں نفع ملسی ،مرشد اے تاں ڈساؤ ایں عمارت تے جیرھا خرچ تھئے اُو پیسہ کون ولا ڈیسی میڈے مُلک دے خزانے کوں اگر پیسہ نیں ملدا ول اوں عمارت ءچ نہ راھنڑ دی منطق میڈی سمجھ توں باہر ھے ،کہیں بی عمارت تے مزید خرچ کرنڑ توں بہتر ھے اتھائیں تشریف رکھو، 

خان صاحب دے تان سین یعنی فواد چوھدری صاحب نے فرمائے خان سئیں ہیلی کاپٹر تے بنی گالہ تہوں تشریف گھن ویندن کہ روڈ بند نہ تھیون عوام کوں تکلیف نہ تھیوےواہ وائے تیڈی دلیل ، پنج منٹ دی تنگی دے بدلے ءچ عوام ترائے لکھ دا خرچہ کرویندی ھےشاباش ھے تھاڈی سوچ کوں. 
 
کل ہک شیخ رشید دی ویڈیو منظر عام تے آئ ھے اے اوھو شیخ رشید ہے جیرھا ہر حکمران دیاں جتیاں صاف کرکے ایں مقام تے پُجے اے اوھو شیخو ھے جئیندی بک بک پچھلے پنج سال سُنڑ کے ساڈے کن درد کریندے پئین،اگر اے سارے واقعی کوئ تبدیلی گھن آندن یقین منو سیانڑیں لوکیں دیاں بہوں ساریاں مثالاں غلط تھی ویسن ،کجھ مثالاں میں تھاکوں ڈسائ جُلاں ،
منجھیں منجھیں دیاں بھینڑیں ھوندن،،گورے نال چٹا بدھو رنگ نہ وٹیسی عادت وٹا ویسی،سنگھتی سنگھتی دا تعارف ھوندے،کتا کتے دا گوشت نیں کھاندا،
تساں کہیں ترقی یافتہ ملک تے نظر مارو ،سب توں پہلے تاں اے چیز نظرسی کہ قانون ساریں واسطے ہکو ھے ،
ڈوجھے نمبر تے حکمران ہکو ھے، کہیں ڈوجھے ادارے یا طبقے دا کوئ عمل دخل نیں پَر ساڈے ملک ءچ ہر طاقتور ادارہ ہر طاقتور طبقہ حکمران ھے ،ایں رسہ کشی ءچ اساں خودکشی تک پہنچے ہیں ،تبدیلی اے نیں جیرھی اساں گھن آئے ہیں تبدیلی اڈھائیں آسی جڈاں مزدور کسان چپڑاسی تے ریڑھی آلا اسمبلی ءچ بیٹھا ھوسی ،جڈاں ہر ادارہ ہر طبقہ دا قانون ہکو ہوسی۔ (جمیل بلوچ)

## حوالے
جیکب آباد

صوبہ سندھ دا ہک ضلع ہے۔ ضلع جیکب آباد تے تحصیل جیکب آباد دا صدر مقام وی ہے۔جیکب آباد پاکستان دے گرم ترین علاقے وچ واقع ہے جتھاں موسم گرما وچ درجہ حرارت 52 درجہ سینٹی گریڈ توں وی تجاوز کر ویندا ہے۔ اس ضلع دا ناں برطانوی راج دے دور دے علاقائی انگریز حاکم جنرل جان جیکب دے ناں نال موسوم ہے۔ اس توں قبل اے علاقہ خان گڑھ سݙویندا ہئی لیکن علاقے دے واسطے انگریز جرنیل دی خدمات دے عوض اس علاقے کوں جیکب آباد دا ناں ݙتا گیا. 

## تاریخ
ایں ضلع دا ناں برطانوی راج دے دور دے علاقائی انگریز حاکم جنرل جان جیکب دے ناں نال موسوم ہے۔ ایں کنوں پہلے ایہ علاقہ خان گڑھ سݙیندا ہائی لیکن علاقے کیتے انگریز جرنیل دی خدمات دے عوض ایں علاقے کوں جیکب آباد دا ناں ݙتا ڳیا۔

## جغرافیہ
ایشاء دا گرم ترین علاقہ ہے۔

## آبادی

## شخصیات

* الٰہی بخش سومرو - سابق اسپیکر قومی اسمبلی
* محمد میاں سومرو - چیئرمین سینیٹ (بمطابق 2009ء)، سابق قائم مقام صدر و نگراں وزیر اعظم
* عبد الرزاق تھہیم - سابق جج سندھ ہائیکورٹ و وفاقی وزیر بلدیات
* اعجاز جکھرانی - موجودہ وفاقی وزیر کھیل (بمطابق 2010ء)
* عبد الحفیظ شیخ - سابق وفاقی وزیر تجارت
* عبد الکریم گدائی - سندھی زبان کے معروف شاعر
حاتم بلوچ

حاتم بلوچ سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## نمونہ کلام

### غزل
روز تیڈی تصویر کوں چینداں، چمداں سانبھ رکھینداں. 

اپنڑی کل جاگیر کوں چینداں ،چمداں سانبھ رکھینداں.

پہلے پہلے پیار دیاں گالہیں سچیاں، کھریاں گالہیاں گالہیں. 

تیڈی ہر تحریر کوں چینداں ،چمداں سانبھ رکھینداں.

تیڈیاں بخشاں ڈھول نشانیاں ہن لقمان دے نسخے جیویں.

کجھ تھیوے اکسیر کوں چینداں،چمداں سانبھ رکھینداں.

تیڈی یاد ءچ اکھ توں ڈھہہ کے جیرھا مٹی وچ ونج رلدے.

مٹی سودھا نیر کوں چینداں ،چمداں سانبھ رکھینداں.

دھرتی ہے ہک وستی حاتم وستی وسدے سارے اپنڑے.

ہر پاسو آئے تیر کوں چینداں، چمداں سانبھ رکھینداں.

حاتم بلوچ

### غزل
سچ سفریں تیں سوچ کے نکلیں سچ ءچ ڈھیر خسارے اوسن.

چولے لیراں ، سر ءچ دھوڑاں، نیناں نیر نظارے اوسن.

ساڈے وڈکے سچ آہدے ہن ہک ڈینہہ او وی ویلھا اوسی. 

ہر کوئی اوہے رشتے رکھسی جیرھے جیندے وارے اوسن.

گوڈی ڈیندیں گوڈے گس گئے جیرھی رڑھ کوں بالیں سودھے. 

آن دا آدھا حصہ وڈنڑ گودے دے ہرکارے اوسن.

سارے جھیڑے زندگی تئیں ہن زندگی مکسی جھیڑے مکسن. 

جیرھے جیندیں ہتھ نئیں ڈیندے موئیں تھی ڈھیر ڈکھارے اوسن.

قسماں شسماں ، وعدے شادے جانوں مانوں راہ کر ویسن. 

اجاں تیڈے خواب ءچ گالہی گانڑھے،کار ،چوبارے اوسن.

حاتم اپنڑیں بالیں سودھا اپنڑی بکھ کوں زہر چا ڈیویں. 

وت اخبار ءچ ہک ڈو سطراں شائد تیڈے بارے اوسن.

حاتم_بلوچ

### غزل
جنوب تھئے یا شمال تھیسن اے حال تھیسن۔

جتھاں خدا تیں سوال تھیسن اے حال تھیسن۔

اےخشک سالی یا پکیں فصلیں تیں مینہہ ننانویں ۔

آداب جتھ وی پامال تھیسن اے حال تھیسن۔

نکاح دی جا تیں زناء ، جوا ، شراب، رشوت۔

حرام جتھ وی حلال تھیسن اے حال تھیسن۔

پیو دا پٹکا یا ماء دیاں ترمدیاں بے نور اکھیں۔

جے کہیں دے اگو مجال تھیسن اے حال تھیسن۔

جے پتر گبھرو گناہ دے رنگیے بچائے ویسن ۔

تے ونی دھیریں دے بال تھیسن اے حال تھیسن۔

جیڈا زانی ہے جیڈا سودی امیر بندے شریف بندے۔

جتھاں وی اینجھے کمال تھیسن اے حال تھیسن۔

اے کتے بلیاں اے گھوڑے کھوتے تے مردہ ڈنگر۔

جے ایویں ساڈے نوال تھیسن اے حال تھیسن۔

دھیریں بھینڑیں سمجھ کے ڈینڑیں جے تئیں کہیسن ۔

تے عزتیں دے اے حال تھیسن اے حال تھیسن۔

حاتم بلوچ
ونکی:سرائیکی شاعر
حاجی احمد فِگار

حاجی احمد فگار سرائیکی دا شاعر ہے۔

## ڄم پل
١٩٢٥ء وچ نور پور تھل وچ ڄمے،

## تعلیم
١٩٤٠ء وچ میٹرک پاس کرتے سکول استاد بݨ ڳئے۔ ١٩٧٢ء وچ بطور ہیڈماسٹر ترقی تھئی، ١٩٨٥ء وچ ریٹائر تھئے، ١٩٨٧ء وچ حج کیتی۔


## کتاباں

* قصہ سسی پنوݨ
* ݙوہڑے ماہیے
* نواں قصہ
* روشن ضمیر
* فگار وابستہ
* رُٹھرا ماہی (غزلاں)

## وفات
١٩٩٢ء وچ فوت تھئے
حاجی ظفر گرماݨی

ساڈے گل دا ھار جدا تھی گۓ

ساڈا مخلص یار جدا تھی گۓ

سرائیکی دے زبان دے مہاندرے شاعر جناب حاجی ظفرگرمانی صاحب
ایں جہانءفانی توں پردہ پوشی کر گئین
انہیں دے ایصالء ثواب دی خاطر قل خوانی دا ختم شریف . 12.6.2015. بروز جمعہ کوں وستی گرمانی موضع ڈبی شاہ اچ فجریں 9. وجے پڑھیا ویسی.

کلام حاجی ظفرگرمانی

ہر وقت دعا ھے مالک توں اوندا قرب قیام نہ وسرے

اوندا ذکر زبان دی زینت ھے اوندا پاک کلام نہ وسرے

شالا مدنی ساکوں یاد رکھیۓ کہیں صحبؤ شام نہ وسرے

جڈاں ظفر سر تے موت آوۓ سرکار دا نام نہ وسرے
(بلال رضوی، ١٠ جون ٢٠١٥ء)

## حوالے
حاجی عبدالمالک

پاکستان سرائیکی پارٹی دے پراݨے رہنما ہن تے بہاولپور شہر دے جماعتی صدر ہن. سرائیکی تحریک دے سیاسی معاملات وچ سرگرم رہنما ہن.سرائیکی تحریک دے انتہائی متحرک کارکن ہن تے قوم کوں متحد کرݨ واسطے قابل قدر خدمات سرانجام ݙتے نیں. ٢٠٠٢ء وچ انہاں دے پتر دی شادی تے بھارت دے سرائیکی اڳواݨ جگدیش چندر بترا ہوریں تشریف گھن آئے ہن.
حاجی غلام محمد

حاجی غلام محمد، 
پرے کنوں ڈیکھسو تاں تھاکوں ایویں ڈسسی جو کھٹا ٹیٹ جٹ اے. 
ساڈے شھھر دا تکڑا تے رج امیر بندہ ھے حاجی غلام محمد پر مجال اے جو ڈرراں مریندا ھووے ؛ پھوتی ھووے ؛ یا موں سجا تے راھندا ھووے
کچاھری کر ڈیکھو تاں تھاڈا وات پٹیج ویسی جو حاجی صیب کوں تاں دنیا جھھان دا پتہ ھے کیھڑی گال اے جیھڑی حاجی صیب نی جانڑدا
وسیب دا درد رکھیندے. 
اپنڑیاں دی خیراں منگنڑ آلا ھے. 
ڈکھاں تے وانجھ دے مارے ھوئے گنگے باتے لوگاں کیتے دعائیں کریندے ؛ خود کنوں جو تھی سگدے انھاں کیتے کریندے. 

حاجی صیب دے وس اچ ھوندا تاں ایں ملک کوں لٹ تے کھا ونجنڑ آلیاں کوں ٹنگ کھڑاوے ھا ؛ لاوارثے لوگاں کوں انھاں دے در تے انھاں دے حق پجاوے ھا. 
چندرے تے گندے لوگاں کوں مندے کڈھ تے ھاں کوں ٹھاری رکھدے ؛ بیا کر وی کیا سگدے ؟ اے ملک بنڑیا ای بدماشاں تے قبضہ گروپاں کیتے ھا
دنیا جھھان دیاں کتاباں پڑھدے ؛ ول گالھیں گالھیں اچ انھاں دیاں مثالاں ڈیندے. 
میڈے نال ڈاڈھی دل ھس ؛ کیوں ھس ؟ میکوں نی پتہ ؛ سچی گال اے ھے جو کجھ ڈینھہ حاجی صیب نال بٹ کڑاک ناں تھیوے تاں میڈا دل وی مونجھا تھیندے حاجی صیب کیتے
حاجی صیب میڈے سکے بھراواں وانگنڑ اے
گال دا پکا تے قول دا سچا، 
ضدی قھھر دا، 
دل دا اصلوں کولا تے نرمولا، 
میڈے شھھر دے گینڑوے چنگے لوگاں وچوں ھے
اج بھھوں ڈینھاں دے باد ملے ھئئیں تاں رج تے گالھیں کیتیاں ھیسے. 
اللہ پاک صحت دے نال وڈی حیاتی ڈیوے آمین. (سلیم خان نیازی)
18 نومبر 2018

## حوالے
[ونکی:حاجی [غلام محمد]]
حاصل مصدر

مصدر کہیں کم دے کرݨ، ہووݨ، یا سہوݨ کوں ظاہر کریندے اتے او اسم جہڑا مصدر دی حالت کوں ظاہر کرے، اوں کوں حاصل مصدر آہدے ہن۔ 
ݙوجھے لفظاں وچ حاصل مصدر، مصدر دی کیفیت یا حالت کوں ظاہر کرݨ آلا اسم ہے۔ سرائیکی وچ ہک مصدر دے کئی کئی معنے ہوندن۔ ہر معنے دے مطابق مصدر دی کیفیت کوں ظاہر کرݨ کیتے حاصل مصدر وی اَن٘جو ان٘ج ہن۔ بعضے ویلے ہک مصدر کنوں پنج، چھی یا ست یا ایں کنوں ودھ حاصل مصدر وی بݨدن۔ کجھ مصدر ، انہاں دے معنی تے حاصل مصدر ایہ ہن:

سرائیکی زبان دے حاصل مصدر جہڑے مصدر دی حالت کوں ظاہر کریندے ہن۔ مصدراں دی ڳنتری کنوں کئی گنا ودھ ہن۔ ہک  مصدر دے کئی کئی حاصل مصدر ہووݨ، زبان دی امیری، مصدر دے کئی کئی ورتاوے تے ان٘ج ان٘ج مفہوم کوں نشابر کریندے ہن۔ ہر مصدر جہڑے ویلے آپݨا استعمال بدلیندے تاں اُوندا حاصل مصدر وی نال نال بدل ویندے۔ ایہ ڳالھ سرائیکی زبان دے وݙپ تے وکھرپ کوں ظاہر کریندی ہے۔
[ونکی:[سرائیکی زبان تے ادب]]
حام بن نوح

آپ دا تعلق حضرت نوح علیہ السلام دے اہل بیت نال اے تے آپؑ دے او پتر ہن جنہاں دی نسل وچوں حبشی، ہندوستانی، بنگالی، سندھی، سرائیکی تے دیراوڑی شامل ہن. حام دا مزار جہلم وچ اے.

## حالات زندگی

نوح دے ݙوجھے پتر جنہاں دا توریت وچ مفصل ذکر ہے۔ قرآن مجید وچ ذکر تاں ہے لیکن ناں نہیں آیا۔ اس واسطے مفسرین وچ اختلاف ہے جیہڑے لوگ توریت دی روایت کوں صحیح سمجھدے ہن۔ او انہاں کوں حضرت نوح دا نافرمان پتر ݙسیندن ہیں۔ جیہڑا کشتی وچ سوار نہ تھیا ہئی بلکہ طوفان وچ غرق تھی گیا ہئی۔ برخلاف اس دے طبری نے غرق تھیوݨ والے پتر کوں حضرت نوح دا چوتھا پتر لکھا ہے۔ تے اوندا ناں کنعان ݙسیا ہے۔ حام دے متعلق لکھا ہے کہ بچݨ والے ترئے چھوہراں وچوں ہک ہئی۔ تے طوفان دے ختم تھیوݨ دے بعد جݙݨ زمین تقسیم تھئی تاں حام کوں مصر، سوڈان، حبش اتے توبہ دے علاقے ملے۔ انہاں دی اولاد وچ سیاہ فام ہن۔ آہدے ہن کہ نمرود وی انہاں دی نسل وچوں ہئی۔ سام دی اولاد گورے رنگ دی ہے۔
## حوالے
حاکم بامراللہ

ابو الحسین الحاکم بامراللہ،  فاطمیاں دا چھیواں خلیفہ تے اسمعیلیاں دا سولواں امام (382ھ تا 411ھ)  اے. اسماعیلی حکمران، عزیز دے بعد اس دا بیٹا ابو الحسین الحاکم بامراللہ امام تے خلیفہ بݨا۔ اس وقت اس دی عمر یارہاں سال پنج مہینے ہئی۔ حسبِ سابق فاطمیاں دے دستور دے مطابق عزیز دی موت کوں لکایا گیا ۔ مگر اسماعیلی مذہب دے لوگاں نے حاکم دی امامت کوں تسلیم کر گھدا. 
thumb|Al-Hakim bi-Amr Allah اسماعیلی مستعلی خلیفہ تے امام حاکم بامراللہ دی ہک خیالی تصویر
## اہل سنت دے نال سلوک
حاکم نے اہل سنت دے نال ناروا سلوک رکھا۔ 393ھ وچ اس صواۃِ عید الاضحیٰ پڑھݨ تے بابندی لا ݙتی تے جس پڑھی اونکوں سزا ݙتی گئی۔ تراویح دی نماز موقوف کر ݙتی گئی۔ 395ھ وچ دوکاناں، مکاناں تے قبرستاناں تے سب السلف لکھوایا گیا، اہل سنت اپݨے مکاناں تے رنگین تے منقش تحریراں وچ اپݨے مکاناں تے رنگین تے منقش تحریراں وچ اپݨے بزرگاں تے لعنت ملامت لکھواوݨ تے مجبور کیتے گئے۔ اکثر لوگ جبراً دعوت اسمٰعیلیہ وچ داخل کیتے گئے تے انہاں دی تربیت کیتے دارالحکمۃ بݨایا گیا۔ اس اذان وچ ’ اصلوٰۃ خیر من النوم ‘ آکھݨ دی بجائے ’ حی علی خیر العمل ‘ دا اعلان کیتا، ماہ رمضان کیتے اس حکم ݙتا کہ اوہ ظاہر روایت تے عمل نہ کرن بلکہ حساب نال روزے شروع کرن تے ختم کرن۔ اس طرح دے بہت سارے احکامات اس ݙتے جس نال اہل سنت دی دل آذاری تھیندی ہئی۔
## حاکم دا غائب تھیوݨا
حاکم اکثر کھوتے تے سوار تھی کے قاہرہ دے باہر تمام رات گھمدا رہندا ہئی۔ ہک ݙینہہ اس دے نال ݙو خدمت گار ہن۔ اس انہاں کوں واپس بھیج ݙتا تے خود حلوان دے شرقی علاقے دی طرف ٹر پیا۔ جیہرلے اونکوں دیر تھی گئی تاں لوگاں نے تلاش کرݨ دی کوشش کیتی مگر او کہیں کوں نہ ملا۔ البتہ اس دے کھوتے دی لاش تے اس دے خون الودہ کپڑے ملے، مگر اس دا پتہ نی چلا۔ جیہڑے لوگ اس دی محبت تے عقیدت وچ غلو رکھدے ہن اوہ یقین نہ کریندے ہن کہ حاکم مرا ہے۔ انہاں دا خیال ہئی کہ حاکم دوبارہ آسی تے اڄ وی اسماعیلی مذہب دا ایہو عقیدہ اے ۔
## حوالے
حبیب اللہ بھٹہ

بہاولپور نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی دانشور ہن. پیپلز پارٹی دے اہم رہنما ہن.
حبیب اللہ طارق

اصل ناں      حبیب اللہ 

قلمی ناں       حبیب اللہ طارقؔ 

جمن           1970ء   

تعلیم            ایم اے

پیشہ           سکول ٹیچر  

فون نمبر        03338571866

جاہ پتہ          جام پور ضلع راجن پور

حبیب اللہ طارق غزل دے آشنا شاعر ہن ،سوہنی غزل لکھدن۔لیکن ادبی محفلاں وچ گھٹ آندے ویندن تے ادبی لوکاں نال وی انہاں دے تعلقات محدود ہن ۔ بیا تاں بیا انہاں اج تائیں کہیں استاد کنوں اصلاح گھنن وی گوارا نہیں کیتی۔بقول حبیب اللہ طارق اوہ ہک واری سرائیکی شاعر فیض علی فیض دے کول ایں ارادے نال گئے جو انہاں کولوں اپنی شاعری دی اصلاح کراواں،لیکن پتہ نہیں جو کیا دل تے آگیونے جو ول انہاں دے کول نہ گئے۔تے نہ ای کہیں بئے شاعر کنوں راہنمائی حاصل کیتی۔بہر حال اچھی غزل لکھدن۔نمونہ کلام حاضر ہے۔

### (1) غزل
طلب  دی  تس تماشا  لا  ڈتا ہے       پتے کیا  ہس؟ تماشا لا  ڈتا  ہے

میڈیں بے خواب پلکیں کوں پڑھیا نئیں       میڈی اس کس  تماشا لا  ڈتا  ہے

محبت جرم  تاں  نئیں  جان میڈی        کھڑاں جو ڈس  تماشا لا ڈتا  ہے

ڈٹھا  جو  پہلی واری  اوندا  چہرہ      میڈی  نس  نس تماشا لا  ڈتا  ہے

ایہو آکھیم تہاکوں پیارے لگدوں؟       تساں تاں  بس  تماشا لا ڈتا  ہے 

حبیب اللہ طارق سرائیکی لکھاری اے. ایندی لکھت دا ہک نمونہ حسب ذیل اے. 

## لکھت دا ہک نمونہ
بزم‘ کیفی جام پوری وسیب دی واحد نمائندہ ادبی تنظیم ہے جیندی باقاعدہ ممبر شپ ہے۔ ایں تنظیم دا پندرہ روزہ اجلاس باقاعدگی نال منعقد تھیندے ویلھے سِر شعراء کرام نال شاماں منایاں ویندین تے عید دے موقعے تے عید ملن مشاعرہ‘ ربیع الاول اِچ نعتیہ شعری نشست ‘ محرم الحرام اِچ محفل سلام و منقبت دے پرگرام داسالانہ بنیادیں تے اہتمام کیتا ویندے۔ بزم کیفی دا کتابیں دی اشاعت وچ وی بھرواں حصہ ہے۔آپڑیں روایت کوں برقرار رکھیندیں ہوئیں گزریل ݙینہاں بزم دا پندرہ روزہ اجلاس بزم دے صدر سئیں حبیب اللہ طارق دی زیر صدارت منعقد تھیا اجلاس دا باقاعدہ منڈھ تلاوت قران مجید نال ٻدھا ڳیا تلاوت دی سعادت بزم دے جنرل سیکرٹری محمد سلیم انسب حاصل کیتی تے نظامت دے فرائض سرانجام ݙتے۔موہراچ سابق اجلاس دی کارروائی پڑھ تے سݨائی جیندی حاضر ممبران توثیق کیتی۔اجلاس اِچ جام پور دی دھرتی نال تعلق رکھݨ آلی ادب نوازشخصیت لالہ حمید خان دی یاد اِچ تعزیتی ریفرنس منعقد کرݨ بارے صلاح مشورہ کیتا گیا ۔حاضرین تعزیتی پرگرام کرݨ دی بھر پور تائید کیتی تے آپڑیں تعاون دا یقین ݙیوایا۔ متفقہ فیصلہ تھیا ماہ اکتوبر اِچ ای ایہ پرگرام منعقد کیتا ویسی ۔چھیکڑ تیں محفل سلام و منقبت سجائی ڳئی بزم دے اردو /سرائیکی شعراء کرام بحضور امام عالی مقام آپݨیں عقیدت دے پھل نچھاور کیتے۔ کُجھ شعرا ء کرام دا نمونہ ذوقِ قارئین دی نذر:

سفر کے آگے بھی اک سفر ہے جو بولتا ہے

بلادِصحرا پہ نینوا کا وجود سر چڑھ کے بولتا ہے

(نذیر ثاقب)

حسینؑ دے نال پیار یارو ؂

نبی ؐدی الفت ہے در حقیقت

ہے جیندے جیندے وی دل دے اندر

ایہا محبت عظیم تر ہے

(فیاض شاد بھٹی)

کیویں ناصر شان بیان کرے

جینداذاکر خود قدیر اے او شبیرؑ اے

(ناصر ڈینہ)

اس کی آنکھ لہو کے دیپ جلا دے گی

جو کربل کے غم کے اندر جھانکے گا

(شعیب زمان)

اساں

ݙاڈے بابے دی نیک نامی کیتے

سُنجٖاݨ اپݨی بچاوݨ دی خاطر

گھر جھیاں مدینہ چھوڑ ݙتے سے

بکھے ترسے

لاشاں وی چیندے ریہوں

ھل مِن ناصر دے نعرے

وی لیندے ریہوں

اڄ حجت تمام تھی ڳئی ہے

ہُݨ یقینا

ساݙے قبیلے وچوں

مختار ثقفی بݨ تے

اُبھرسی کوئی

(سلیم انسب)
## حوالے
حبیب عجمیؒ

حبیب عجمیؒ یا حبیب فارسی دے ناں نال مشہور ہن جیہڑے حضرت حسنؒ دے مرید ہن تے پہلی صدی ہجری دے مشائخ تصوف وچ شمار تھیندے ہن.  آپؒ دی ولادت فارس وچ تھئی،  کنیت ابو محمد ہئی. شروع وچ بڑے مالدار تے سودی کاروبار کریندے. حسن بصریؒ دے ہتھ تے توبہ کیتی تے سارا مال راہِ خدا وچ خرچ کر ݙتا. 
## حالاتِ زندگی
حضرت سیدنا حبیب عجمیؒ کے دروازے تے ہک سائل نے صدا لائی، آپؒ دی زوجہ محترمہ ملا ہویا اٹا رکھ کے پڑوس توں بھاہ گھنݨ گئی ہن تاکہ روٹی پکاون۔ آپؒ نے اوہو اٹا چا کے سائل کوں ݙے ݙتا، جیہڑلے اوہ بھاہ گھن کے آئیاں تاں اٹا ندارد (یعنی غائب)،  آپؒ نے فرمایا: اینکوں روٹی پکاوݨ کیتے گھن گئے ہن، بہت پچھا تاں آپؒ نے خیرات کر ݙیوݨ دا واقعہ ݙسیا،  اوہ بولی: سبحان اللہ عزوجل! ایہ تاں اچھی ڳال ہے مگر ساکوں وی تاں کجھ کھاوݨ کیتے درکار ہے! اتنے وچ ہک شَخص ہک وݙی لگن بھر کے گوشت تے روٹی گھن آیا۔ آپؒ نے فرمایا: ݙیکھو تہاکوں کس قدر جلد ولا ݙتا گیا، گویا روٹی وی پکا ݙتی تے گوشت دا سالن مزید بھیج ݙتا. 
## وصال
ہشام بن عبد الملک دے عہد وچ 3 ربیع الآخر 156ھ بمطابق یکم مارچ 773ء وچ وصال تھیا تے بصرہ وچ مدفون تھئے۔
## حوالے
حتمی فیصلہ الیکشن ٢٠١٨

حتمی فیصلہ الیکشن 2018

سوجھل دھرتی واس

17 جون کوں سوجھل دھرتی واس دے ممبران دا اجلاس ڈریٹ ہوٹل تے منعقد کیتا گئے جیندے وچ ضلع راجن پور دی سیاست تے ہوندے وچ سوجھل دھرتی واس دے کردار دے بارے وچ گالھ مہاڑ کیتی گئی اے. سوجھل ممبران آپنڑیں منشور دے مطابق وسیب دی محرومییں دے خاتمے اتے سرائیکی صوبے دے حصول کیتے سیاسی عمل اچ شامل تھیون کوں ہمیشہ ناگزیر سمجھدن. گزشتہ کجھ ڈینہوار توں مختلف سیاسی جماعتیں دی طرفوں سوجھل نال رابطہ تھیندا رہ گئے. صوبہ محاذ دے شریک چیئرمین سردار نصراللہ خان دریشک، سردار علی رضا دریشک ،سردار طارق خان دریشک ، سردار فاروق امان اللہ خاں دریشک نال ڈائیلاگ وی چلدے رہ گن.
صوبہ محاذ دے کو چئیرمین سردار نصراللہ خان دریشک نال مذاکرات وچ صوبہ دے ناں تے حدود دے بارے وچ سوجھل نے آپنڑیں تحفظات پیش کیتے جیندے اُتے ہُنیں وعدہ کیتے کہ صوبہ دے ناں تے حدود دے بارے وچ او اعلیٰ سطح تے بھرپور طریقے نال گال کریسن تے ہِیں بارے وچ سوجھل دھرتی واس، سرائیکستان قومی رابطہ کمیٹی تے سرائیکستان گرینڈ الائنس کوں وی آن بورڈ کیتا ویسے ۔ انہیں یقین ڈیوائے کہ او صوبے دے قیام سانگھے آپنڑاں پریشر بنڑائی رکھسن تے عمران خاں دے سو ڈیہنہ وچ عملی اقدامات دے وعدے تے وی عمل کراون کیتے آپنڑاں بھرپور کردار ادا کریسن.
مذاکرات دی روشنی وچ سوجھل اجلاس اچ درج ذیل فیصلے کیتے گن.

1⃣ وسیب اچ ن لیگ دی شکست سانگھے آپنڑیں تمام تر صلاحیتیں دا استعمال کیتا ویسی

2⃣ وسیب دے مسائل دے حل اور آپنڑیں صوبے دے قیام سانگھے ضلع راجن پور اچ صوبہ محاذ تے پی ٹی آئی دی حمایت دا فیصلہ کیتا گئے

3⃣ ضلع راجن پور دے تمام امیدواران

🔸سردار جعفر خان لغاری این اے 193

🔸سردار نصراللہ خان دریشک این اے 194

🔸سردار زاھد خان مزاری این اے 195

🔸سردار محسن خان لغاری پی پی 293

🔸سردار حسنین بہادر خان پی پی 294 

🔸سردار فاروق امان اللہ خان پی پی 295

🔸سردار طارق خان دریشک پی پی ،296 

🔸سردار دوست محمد خان مزاری پی پی 297
دی مکمل طور تے حمایت کیتی ویسی اور بھرپور ورک 
کیتا ویسی

4⃣ تمام ضلع دی سرائیکی تنظیماں نال رابطہ کرتے الیکشن کمپین دا حصہ بنڑاون کیتے ورک کیتا ویسی

5⃣ پی ٹی آئی دی ضلعی تنظیم نال رل تےصوبہ ریلی، ڈور ٹو ڈور الیکشن کمپین تے کارنر میٹنگز دا انعقاد کیتا ویسے. ہِیں سلسلے وچ پاکستان تحریک انصاف دے ضلعی صدر سئیں عبدالرزاق راجہ تے ضلعی جنرل سیکرٹری سئیں کنور شفیق الرحمان نال مل تے عملی اقدامات شروع کیتے ویسن.

6⃣ سردار وقاص خان دریشک صدر یوتھ ونگ سوجھل دھرتی واس دی طرفوں الیکشن کیمپ دی آفر کوں قبول کیتا گیا تے سوجھل ممبران دی روازنہ دی بنیاد تے کیمپ تے موجودگی اتے ورک اچ شمولیت دے فیصلے دی پذیرائی کیتی گی.
سوجھل ممبران دے آپنڑیں فیصلے دے بعد سرائیکستان رابطہ کمیٹی دے کنوینر شیخ عامر فہیم سئیں، سرائیکستان گرینڈ الائنس دے چیئرمین حیدر جاوید سید سئیں اور رانا فراز نون سئیں صدر گرینڈ الائنس کوں اعتماد اچ گھدا گئے. جنہاں نے سوجھل دے فیصلے دی توثیق کیتی اے.انشاءاللہ اساڈی منزل بہوں قریب ہے.

عثمان کریم بھٹہ ایڈووکیٹ جنرل سیکرٹری سوجھل دھرتی واس
حجازی عربی

عربی زبان کل انتریہ زباناں دا مجموعہ ہے۔ انہاں وچوں ہک زبان حجازی عربی ہے۔ حجازی عربی دی آبادی ہک کروڑ کنوں ودھ ہے۔ 

سعودی عرب دے مغرب وچ ݙو ہزار کلومیٹر کنوں ودھ لمبے علاقے وچ الائی ویندی ہے۔ ایہ علاقہ اوسط سو کلومیٹر چوڑا ہے۔ وجھ کنوں ݙو سو کلومیٹر چوڑا تھی ویندے۔  

حجازی عربی دا کوڈ acw ہے۔

## لہجے
حجازی عربی دے چار لہجے ہن۔

### شمالی حجازی
شمالی حجازی دے چار ذیلی لہجے ہن۔

### جنوبی حجازی
جنوبی حجازی دے سولھاں ذیلی لہجے ہن۔

### تہامی
وادی تہامہ دی زبان ہے

### تہامی ساحلی
وادی تہامہ دے ساحل دی زبان ہے۔

**نوٹ:**
* مدینہ وچ العُلا دی عربی تے بدر دی عربی خاصے مشہور لہجے ہن۔

### حوالے
https://www.ethnologue.com/language/acw