open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حکایت کیا ہے ؟

عربی ، فارسی تے اُردو وچ نِکڑی اخلاقی کہاݨی کوں حکایت آکھیا ویندے مثلاً دیوان ساوݨ مل (ملتان دا حکمران) دے کول ہک مقدمہ پیش تھیا تے ہک ڄݨے آ بِنتی کیتی جو میں ماکھی وچیندا ٻیٹھا ہم مُترݨ جو ڳیا تاں کہیں میݙے پیسے وی چا گھدن تے ماکھی وی ۔ دیوان پُچھیا تیکوں کیندے تے شک ہے اوں آکھیا : سئیں فلاݨے فلاݨے چار بندے میݙے نیڑے تیڑے ہِن ۔دیوان سبھ کوں وٹھوا گھدا ۔ سارے جیڑھلے حاضر تھئے تاں دیوان ہک ہک کنوں چوری دا پُچھیا ۔ سبھ انکاری ہن ۔ دیوان آکھیا ۔ ایندا فیصلہ ٻہوں اَسان ہے جئیں ماکھی چا تی ہے تاں اوندی انڳل کوں ضرور ماکھی لڳی ہوسی ۔ تساں واری واری میݙے منہ وچ انڳل ݙیوو ہُݨے پتہ لڳ ویندے کیڑھا چور ہے ۔ سبھ کنوں پہلے اے شخص آوے ۔ جیڑھلے او شخص اَڳوں ودھیا تاں ݙوجھے ہولے جئے کپڑے نال اپݨی انڳل صاف کیتی ۔ دیوان پہلے کوں بھیڄ تے ݙوجھے کوں سݙ گھدا تے آکھیا ایہو چور ہے تے چوری وی آمنا کر ڳیا ۔ تے منتاں معافیاں منگݨ لڳ پیا۔

ایندے وچ عقل و دانش دے نال نال ایہ سبق وی مِلدے جو اندر ہووے سچ تے کوٹھے چڑھ تے نچ اَتے کوڑ تے چوری اَتے کھاندا چور پکڑیج تے راہندے ۔

ڈاکٹر گیان چندحکایت دی تعریف ایں کریندن۔

’’حکایت اخلاقی یا نیم اخلاقی ہوتی ہے لیکن حکایت کے لئے محض اخلاق کافی نہیں اس میں قصہ پن کا ہونا ضروری ہے مثلاً گلستان سعدی یا اخلاق محسنی میں جن واقعات یا مکالموں کو حکایت کہا گیا ہے ان میں سے اکثر میں قصہ پن نہیں ہے اس لئے ان لفظ حکایت کا اطلاق صحیح نہیں۔‘‘

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
انٹورپ دا زوال 1585

## انٹورپ دا زوال 1585
انٹورپ دا زوال 17 اگست 1585 کوں اٹھ سالہ جنگ دے دوران تھیا ، جیڑھا جولائی 1584 توں اگست 1585 تک ہک سال توں ودھ جاری ریہݨ والے محاصرے دے بعد تھیا ۔ انٹورپ شہر پروٹسٹنٹ غالب ڈچ بغاوت دا مرکز ہئی ، پر الیساندرو فارنیس دی کمان وچ ہسپانوی فوجاں دے سامݨے ہتھیار سٹݨ تے مجبور تھی ڳیا ۔ طے شدہ شرطاں دے تحت ، انٹورپ دے تمام پروٹسٹنٹاں کوں اپݨے معاملات طے کرݨ اتے شہر چھوڑݨ کیتے چار سال ݙتے ڳئے ۔ ٻہوں سارے شمال ول ہجرت کر ڳئے ، خاص طور تے ایمسٹرڈیم ول ۔ اپݨے متوسط طبقے اتے تجارتی آبادی دے وݙے حصے کوں گنواوݨ دے علاوہ ، انٹورپ دی تجارت کوں ݙو صدیاں تک نقصان تھیا ، کیوں جو ڈچ قلعیاں 1795 تک دریائے شیلڈ کوں بند کر ݙتا ہئی ۔ 

ایں جنگ وچ الیساندرو فارنیس دی اڳواݨی وچ ہسپانوی فوج پروٹسٹنٹ غالب ڈچ بغاوت دے مرکز انٹورپ شہر دا محاصرہ کیتا ۔ انٹورپ شہر ہک اہم تجارتی مرکز ہئی اتے ایں تے قبضہ کرݨ نال ہسپانوی فوج کوں ڈچ بغاوت کوں کچلݨ وچ مدد ملدی ۔ 

محاصرہ ہک سال توں ودھ جاری ریہا اتے انٹورپ شہر دے لوکاں کوں وݙیاں مشکلاں دا سامݨا کرݨا پیا ۔ پر ، چھیکڑبازی ، انٹورپ شہر ہتھیار سٹݨ تے مجبور تھی ڳیا ۔ طے شدہ شرطاں دے تحت ، انٹورپ دے تمام پروٹسٹنٹاں کوں اپݨے معاملات طے کرݨ اتے شہر چھوڑݨ کیتے چار سال ݙتے ڳئے ۔ ٻہوں سارے شمال ول ہجرت کر ڳئے ، خاص طور تے ایمسٹرڈیم ول ۔ 

انٹورپ دا زوال اٹھ سالہ جنگ وچ ہک اہم موڑ ثابت تھیا ۔ ایں جنگ وچ ہسپانوی فوج دی فتح ڈچ بغاوت کوں کمزور کر ݙتا اتے ہسپانوی فوج کوں ڈچ جمہوریہ دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ انٹورپ شہر دی تجارت کوں وݙا نقصان تھیا اتے ایمسٹرڈیم ہک وݙا تجارتی مرکز بݨ ڳیا ۔ ایں فتح ہسپانوی فوج کوں ڈچ بغاوت کوں کچلݨ وچ مدد ݙتی ، پر ڈچ جمہوریہ دی آزادی دی جدوجہد جاری رہی ۔
قصوصہ

قصوصہ کوں نقل وی آکھیا ویندے ایندے وچ سادہ ، مختصر جہی کہاݨی پیش کیتی ویندی ہے ۔ کیوں جو کہاݨی دا مادہ ’’کہݨا‘‘ کنوں ہے تہوں قصوصے یا نقل دی بنیاد عموماً اَکھاݨ تے ہوندی ہے ۔ قصوصہ وچ کݙاہیں نصیحت ، کݙاہیں چس ، کݙاہیں واقعاتی رنگ ڈھنگ ہوندے اَتے کݙاہیں کہیں اَکھاݨ کیتے محبت یا دلیل دے طور تے پیش کیتا ویندے ۔ تہوں ایندے وچ لطیفیاں اَتے اَکھاݨ کوں واقعاتی طور تے پیش کیتا ویندے ۔ مثلاً قصوصہ ݙیکھو:

’’گِدڑ ڈھہ پیا کھوہ وچ ٹپ مار مار تے نہ نکل سڳیا ۔ اَک نک تھی تے آہدے : ’’ایں ڳیڑ کنوں تاں دِل آہدے بندہ کݙاہیں منہ کر ونڄے۔‘‘

ہک ٻیا قصوصہ ݙیکھو:

ڄݨے نائی کنوں وال مُنویندے ہوئے پُچھیا:

میݙے وال چوکھے وݙے تھئے ودن؟

نائی ولدی ݙتی ہُݨے تیݙے اَڳوں آ پوسِن۔(9)

(3)۔حیوانی کہاݨیاں۔(Fable)

بعض کہاݨیاں وچ حیوانات بھل وَݨ ، پہاڑ تئیں بندیاں کلی ڳالھیں کریندن ، کِھلدے کھیݙدے ، ٹُردے پھردے تے اَپݨی مرضی نال عمل تے ردِ عمل کریندے نظردن۔ انہاں حیوانی کہاݨیاں کوں انگریزی وچ (Fable)آکھیا ویندے۔ جے اے کڈن فیبل دی ایں تعریف کریندے۔

"Fable (L fabula Discours, story) A short narrative in prose or verse which points a moral. Non-human creatures of inanimate 

things are normally the characters."                                  

" The Presentation of human beings as animals is the charactetristic of the literary fable and is unlike the fable that still flourishes among

                                           primitive peoples."(10)

پٹرک فیبل بارے ایں آہدن:

"Fable Fa'bl, n. A Narrative in which things irrational, and sometimes inanimate, are, for the purpose of moral instruction, made to act and speak with human interests, any tale in literary form, not necessarily: and passions, probable in its incidents, intends to instruct or amuse plot or series of events in an epic or dramatic poem a ridiculous story,an old: A fiction or myth: (arch) subject of common talk. v.i.to: a 

                     falsehood: wives' table tell fictitious tales. 

Fa'bler a writer of narrator of fiction..... Fab'ulist

one who invents fables."(11)                                        

ڈاکٹر گیان چند انسائیکلو پیڈیا برٹانیکا وچوں ڈاکٹر جانسن دی اے تعریف نقل کریندن:

’’یہ ایک بیانیہ ہے جس میں حیوان یا بے جان اشیاء اخلاقی تلقین کے لئے آدمی کی طرح بولتے چالتے ہیں اور انسانوں جیسے کام کاج کرتے ہیں۔فیبل میں محض ایک واقعہ کا مختصر اور سیدھا سادہ بیان ہوتا ہے۔‘‘(12)

سرائیکی لوک کہاݨیاں تے داستانیں وچ ڈھیر سارے پکھی ، زناور ، پھل ٻوٹیاں ، فلورا تے فانا ٻولیندا اَلیندا نظردے ۔ جیویں سیف الملوک تے ڈھیر سارے قصوصے وغیرہ اُتے ݙتا ڳیا گِدڑ آلا قصوصہ وی اپݨی اصطلاحی صورتحال وچ فیبل ہے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
انٹورپ دا محاصرہ 1832

## انٹورپ دا محاصرہ 1832
انٹورپ دا محاصرہ بیلجیئم انقلاب وچ لڑائی ختم تھیوݨ دے بعد تھیا ۔ 15 نومبر 1832 کوں مارشل جیرارڈ دے تحت فرانسیسی آرمی ڈو نورڈ ڈیوڈ چاسے دے تحت اتھاں موجود ڈچ فوجاں دا محاصرہ شروع کیتا ۔ ایہ محاصرہ 23 دسمبر 1832 کوں ختم تھیا ۔ فرانسیسیاں بیلجیئم باغیاں نال اتفاق کیتا ہئی کہ مؤخر الذکر جنگ وچ حصہ نہ گھنسن ۔ 

ایں محاصرے وچ فرانسیسی فوج ڈیوڈ چاسے دی اڳواݨی وچ ڈچ فوج دا محاصرہ کیتا ۔ ڈچ فوج انٹورپ شہر وچ موجود ہئی اتے فرانسیسی فوج دا مقصد انہاں کوں ہتھیار سٹݨ تے مجبور کرݨا ہئی ۔ فرانسیسی فوج دی تعداد ڈچ فوج توں ودھ ہئی اتے انہاں دے کول بہتر ہتھیار وی ہن ۔ 

محاصرہ کئی ہفتے جاری ریہا اتے ڈچ فوج کوں وݙیاں مشکلاں دا سامݨا کرݨا پیا ۔ پر ، چھیکڑبازی ، ڈچ فوج ہتھیار سٹݨ تے مجبور تھی ڳئی ۔ فرانسیسی فوج انٹورپ شہر تے قبضہ کر گھدا ۔ 

انٹورپ دا محاصرہ بیلجیئم انقلاب دے بعد ہک اہم واقعہ ثابت تھیا ۔ ایں محاصرے وچ فرانسیسی فوج دی فتح بیلجیئم دی آزادی کوں تکڑا کیتا اتے ڈچ فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا ۔ فرانسیسی فوج بیلجیئم باغیاں نال اتفاق کیتا ہئی کہ او جنگ وچ حصہ نہ گھنسن ، جیندے نال فرانسیسی فوج کوں محاصرے وچ آسانی تھئی ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ فرانسیسی فوج ڈچ فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں محاصرے دے نتیجے وچ انٹورپ شہر فرانسیسی فوج دے قبضے وچ آ ڳیا اتے بیلجیئم دی آزادی دا دڳ سدھا تھیا ۔
اخلاقی کہاݨیاں

حیوانی کہاݨیاں (فیبل) نال ملدیاں جُلدیاں اخلاقی کہاݨیاں کوں انگریزی وچ پیرا بلس (parables)آکھیا ویندے۔ ڈاکٹر سہیل بخاری فیبل تے پیرا بل دا فرق ایں بیان کریندن۔

’’ان دونوں قسم کی کہانیوں کا مقصد سبق آموزی ہی ہوتا ہے۔ اس لئے دونوں باہم دگراس قدر قریب ہیں کہ ان میں تفریق کرنا بہت مشکل ہے ۔ نینڈر ان کا فرق یوں بیان کرتا ہے کہ حیوانی کہانیوں میں انسانی جذبات و افعال حیوانات سے متعلق کر دئیے جاتے ہیں یعنی وہ بالکل انسانوں کی طرح بولتے ، سوچتے ، کھاتے پیتے ،ہنستے اور غم منانتے ہیں۔ اخلاقی کہانیوں میںبھی ادنیٰ مخلوق اعلیٰ زندگیوں کو پیش کرنے کے لئے استعمال کی جاتی ہے لیکن وہ امکانی حدود سے آگے نہیں بڑھتی ۔ وہ انہیں صفات سے متصف ہوتی ہے اور اسے وہی افعال سرزد ہوتے ہیں جو اس نوع کے لئے مخصوص ہیں ۔ حیوانی کہانیوں کی طرح یہاں انسانی خصوصیت حیوانوں سے منسوب نہیں کی جا تیں۔اخلاقی کہانیوں میں حقیقی یا فرضی واقعات کا استعارے میں بیان ہوتا ہے اور البتہ اختصار اور سادگی میں یہ حیوانی کہانیوں سے مشابہ ہوتی ہیں۔‘‘(13)

فیبل تے پیرابل ݙوہائیں قسم دیاں کہاݨیاں مشرق وچ عام ہِن ۔ جنہاں وچ پنج تنتر ، ہتوپدیش ، گلستان ، مثنوی مولانا روم ، الف لیلیٰ ، داستان امیر حمزہ ، رامائن اَتے مہا بھارت وچ حیوانی تے اخلاقی کہاݨیاں کثرت نال مِلدِن۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
تمثیل

حیوانی تے اخلاقی کہاݨیاں نال ملدی جُلدی کہاݨی دی ہک قسم ’’تمثیل‘‘ آکھی ویندی ہے ۔ تمثیل دُہری فطرت آلی کہاݨی ہوندی ہے ۔ ہک ایجھے رنگ ڈھنگ نال لکھی ویندی ہے جیندے وچ ظاہری واقعات دا باطنی واردات نال گھاٹا سانگا ݙکھایا ویندے اَتے کہاݨی دا ظاہر تے باطن منڈھ کنوں پاند تئیں بالکل سِدھا پندھ کریندے۔ باطنی واردات تے ڳالھیں عام طور تے گُجھیاں یا لُکیاں ہوئیاں ہوندن اَتے ایہ خارجی طور تے ورتے ڳئے استعارے ، علامتاں دے وسیلے نال نشابر تھیندن ۔ جݙاں جو ٻروپھلی تہہ استعاراں دے ہک دستے نال بݨے ہوئے نمائندہ جسماں دیاں شارتاں تے حرکتاں نال بیان کیتی ویندی ہے ۔ باطنی لحاظ نال ڳجھیاں ڳالھیں دا تعلق عام طور تے مذہب ، اخلاق ، تاریخ ، سیاست تے جسمانی تصورات نال ہوندے ۔ بروپھلی کہاݨی ہمیشہ کہیں فرضی قصے دی شکل وچ ہوندی ہے ۔ جیندے کردار اپݨے عمل تے ردِعمل نال خیالات تے واقعات دی بݨت کریندن ۔ بھل اپݨے مخصوص ذاتی تے اجتماعی اثرات نال باطنی تصورات آلے پاسے با مطلب شارتاں کریندن۔

ڈاکٹر غلام رسول مکرانی تمثیل (Allegory)دی تعریف کریندے ہوئے لکھدن:

’’انگریزی لفظ (Allegory)ہک یونانی لفظ (Allegoria)سے مشتق ہے ۔ لفظ"Allegoria" دراصل دو حصوں پر مشتمل ہے ۔ ایک حصہ (Allos)جس کے معنی ہوتے ہیں۔(Other)یعنی دوسرا اور دوسرا حصہ(Agoria)جس کے معنی ہوتے ہیں "Speaking"یعنی بولتے ہوئے ۔ چنانچہ الیگری کا مطلب ہوا ’’دوسرا بولتے ہوئے‘‘ اس مطلب کی رعایت سے الیگری کی اصطلاح کا مفہوم یہ ہوا کہ اس میں جو اوپری سطح پر جو بیان ہوا ہے وہ دوسرا ہے یعنی جو اوّل ہے اور اصل ہے وہ باطن میں چھپا ہوا ہے ۔ اس لئے الیگری کی ایک عام تعریف یہ کی گئی کہ یہ ایک ایسا اسلوب بیان ہے جس میں خارجی سطح کے حقیقی معنی کے بجائے باطنی سطح میں چھپے ہوئے مجازی معنی مراد لئے جاتے ہیں۔‘‘(14)

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
انٹورپ دا محاصرہ 1914

## انٹورپ دا محاصرہ 1914
انٹورپ دا محاصرہ پہلی عالمی جنگ دے دوران انٹورپ دے قلعہ بند شہر دے نیڑے تیڑے جرمن اتے بیلجیئم ، برطانوی اتے فرانسیسی فوجاں دے درمیان ہک جھڑپ ہئی ۔ اگست 1914 وچ بیلجیئم تے جرمن حملے دے بعد جرمن فوج انٹورپ دے علاقے وچ بیلجیئم دے قلعے دی فوج ، بیلجیئم دی فیلڈ آرمی اتے برطانوی رائل نیول ڈویژن دی گیریژن دا محاصرہ کیتا ۔ شہر ، جیڑھا نیشنل ریڈاؤٹ دے ناں نال ڄاݨے ونڄݨ والے قلعیاں نال گھرا ہویا ہئی ، جرمن فوجاں ولوں جنوب اتے مشرق توں محاصرہ کیتا ڳیا ۔ 

ایں محاصرے وچ جرمن فوج انٹورپ شہر دا محاصرہ کیتا ، جیڑھا بیلجیئم دی فوج اتے برطانوی رائل نیول ڈویژن دا ڳڑھ ہئی ۔ جرمن فوج دا مقصد انٹورپ شہر تے قبضہ کرݨا ہئی ، جیڑھا بیلجیئم دی فوج کیتے ہک اہم تزویراتی مقام ہئی ۔ 

جرمن فوج انٹورپ شہر تے کئی حملے کیتے اتے انہاں دے کول جدید توپخانہ موجود ہئی ۔ بیلجیئم دی فوج اتے برطانوی رائل نیول ڈویژن دلیری نال دفاع کیتا ، پر او جرمن فوج دے مضبوط حملیاں کوں روکݨ وچ ناکام ریہے ۔ جرمن فوج چھیکڑبازی انٹورپ شہر تے قبضہ کر گھدا ۔ 

انٹورپ دا محاصرہ پہلی عالمی جنگ وچ ہک اہم موڑ ثابت تھیا ۔ ایں محاصرے وچ جرمن فوج دی فتح انہاں دی وِکھ ودھائی کوں تیز کیتا اتے انہاں کوں بیلجیئم دے ودھیک علاقیاں تے قبضہ کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں محاصرے ثابت کیتا کہ جرمن فوج جدید ہتھیاراں نال لیس ہئی اتے او مضبوط قلعیاں کوں وی فتح کرݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں محاصرے دے نتیجے وچ جرمن فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے اتحادی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح جرمن فوج کوں پہلی عالمی جنگ وچ ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ، پر بیلجیئم دی فوج جرمن فوج دے خلاف مزاحمت جاری رکھی ۔
بیلجیئم تے حملہ 1940

## بیلجیئم تے حملہ 1940
بیلجیئم تے حملہ یا بیلجیئم مہم (10-28 مئی 1940) ، جینکوں اکثر بیلجیئم وچ 18 ݙینھ دی مہم (فرانسیسی: کیمپین ڈیس 18 جورز ، ڈچ: اچٹیینڈاگسے ویلڈٹوچٹ) دے ناں نال ڄاݨیا ویندے ، ݙوجھی عالمی جنگ دے دوران جرمنی دی جارحانہ مہم ، فرانس دی وݙی جنگ دا حصہ بݨیا ۔ ایہ مہم مئی 1940 وچ 18 ݙینھ تک جاری رہی اتے بیلجیئم دی فوج دے ہتھیار سٹݨ دے بعد بیلجیئم تے جرمن قبضے نال ختم تھئی ۔ 

ایں مہم وچ جرمنی دی فوج بیلجیئم تے حملہ کیتا ۔ جرمنی دی فوج دا مقصد فرانس تے حملہ کرݨ کیتے بیلجیئم دے رستے کوں استعمال کرݨا ہئی ۔ جرمنی دی فوج دی تعداد بیلجیئم دی فوج توں ٻہوں ودھ ہئی اتے انہاں دے کول جدید ہتھیار وی ہن ۔ 

بیلجیئم دی فوج دلیری نال دفاع کیتا ، پر او جرمنی دی فوج دے مضبوط حملیاں کوں روکݨ وچ ناکام رہی ۔ جرمنی دی فوج بیلجیئم دے کئی شہراں تے قبضہ کر گھدا اتے بیلجیئم دی فوج کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور کر ݙتا ۔ 18 ݙینھ دی سخت لڑائی دے بعد ، بیلجیئم دی فوج ہتھیار سٹݨ تے مجبور تھی ڳئی ۔ 

بیلجیئم تے حملہ ݙوجھی عالمی جنگ وچ ہک اہم موڑ ثابت تھیا ۔ ایں مہم وچ جرمنی دی فتح انہاں دی ݙاڈھ ورائی کوں ودھایا اتے انہاں کوں فرانس تے حملہ کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں مہم ثابت کیتا کہ جرمنی دی فوج جدید ہتھیاراں نال لیس ہئی اتے او مضبوط دفاعی لائناں کوں وی تروڑݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں مہم دے نتیجے وچ بیلجیئم جرمنی دے قبضے وچ آ ڳیا اتے اتحادی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح جرمنی کوں فرانس تے حملہ کرݨ اتے ݙوجھی عالمی جنگ وچ ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ، پر بیلجیئم دے لوکاں جرمنی دے خلاف مزاحمت جاری رکھی ۔
قاسم بن ابراہیم الرسی

القاسم بن ابراھیم طابع بن ابن اسماعیل الدیباد بن ابراہیم الغمر ابن الحسن المثناء ابن الحسن ابن علی ابن علی الرسی (عربی: القاسم بن ابراهيم بن اسماعيل بن ابراهيم بن الحسن بن علي بن أبي طالب الرسي؛ 785ء - 860ء) جزیرہ نما عرب اچ 9ویں صدی دے دوران شیعان زیدیہ دے مذہبی رہنما تے انیہویں امام ہن۔ آپ شیعہ اسلام دی زیدی شاخ کی مذہبی روایات دے بانیاں وچوں ہک ہن، انہاں دے پوترے یحییٰ نے یمن دے زیدی اماماں دے رسی خاندان دی بنیاد رکھی جنہاں دی حکمرانی ویہویں صدی تک جاری رہی۔ انہاں دا تعلق ایران دے علاقے رے (موجودہ تہران) نال ہئی۔ انہاں دی زندگی تے تعلیمات زیدی شیعہ مذہب وچ اہم مقام رکھدن۔
قاسم بن ابراہیم الرسی نے زیدی شیعہ عقائد کوں منظم کرݨ تے انہاں دی تبلیغ وچ اہم کردار ادا کیتا۔ انہاں دی تعلیمات وچ عدل تے انصاف تے زور ݙتا ڳیا ہئی تے او حکومت تے معاشرے وچ اخلاقی اقدار دی پابندی دے حامی ہن۔ انہاں دی تصانیف وچ "المحکم فی اصول الدین" تے "الرد علی المجبرة" شامل ہن، جنہاں وچ انہاں نے اپݨے عقائد تے نظریات کوں واضح کیتا۔
قاسم بن ابراہیم الرسی دی زندگی تے تعلیمات زیدی شیعہ مذہب دے فروغ وچ اہم رول ادا کریندن تے انہاں کوں زیدی شیعہ مذہب دے اہم رہنماواں وچ شمار کیتا ویندے۔ انہاں دی وفات 860 عیسوی وچ تھئی۔

## حوالے
اساطیر

اساطیرایجھیاں کہاݨیاں ہوندن جنہاں وچ دیویاں دیوتاں دے مافوق الفطرت کارنامیاں ، زمین واَسمان تے کائنات دے متعلق واقعات بیان کیتے ویندن ۔ ’’اسطورہ یا خرافہ‘‘ کیتے انگریزی وچ (Myth)دا لفظ ورتیا ویندے۔ بقول ڈاکٹر آرزو چودھری:

’’متھ یونانی لفظ ’’مائی تھس(Mythos)سے اخذ کیا گیا ہے جس کے معانی گفتہ چیز یا منہ سے کہی ہوئی بات ہے جو ایک تقریر یا کہانی ہو سکتی ہے ۔ تاہم خاص اصطلاح میں کسی دیوتا کی زندگی کے حالات اس کے کارنامے یا مہمات پر بنی کہانی کو متھ کہتے ہیں۔‘‘(15)

### بقول سہیل بخاری اسطور(Myth):
’’متھ وہ فرضی قصہ ہے جس میں مافوق الفطرت مخلوقات ، حرکات یا واقعات کا بیان ہوتا ہے اور جو قدرتی یا تاریخی مظاہر سے متعلق کوئی خیال پیش کرتا ہے ۔ اساطیر کا واحد مقصدکسی رسم ’ عقیدے ، ادارے یا مظاہر قدرت کی تشریح کرنا ہوتا ہے ۔ میلی نووسکی کہتا ہے کہ اساطیر کسی سماجی رسم یا عقیدے کا ازمنہء قدیم کی کسی ’’بہتر‘’ زیادہ اعلیٰ اور زیادہ مافوق الفطرت حقیقت میں سراغ لگا کر اسے مستحکم بناتی اور اس کی قدر و قیمت میں اضافہ کرتی ہیں۔ تھسلی کے یوہیمیر س کا خیال ہے کہ دیوتا ازمنہء قدیم کے قومی ہیرو ہیں جنہیں الوہیت کا درجہ دے دیا گیا ہے ۔ ایک تیسرے نظریے کی رو سے دیومالا وحشی زندگی اور اس کے تجربات سے متعلق ہے۔‘‘(16)

ڈاکٹر مہر عبدالحق اپݨی کتاب ’’ہندو صنمیات‘‘ وچ اساطیر بارے لکھدن:

’’قدیم انسان نے دنیا اور مافیہا کو اپنی تفہیم کی سطح کے مطابق جس انداز میں معانی پہنانے کی کوشش کی ہے اس کے واضح نشانات ہمیں ان اساطیر الاوّلین میں ملتے ہیں جن میں مختلف قبائل نے اپنے آبائو اجداد یا ہیروز یا فوق البشر ہستیوں کے مفروضہ یا نیم حقیقی کارناموں کو محفوظ رکھا ہوا ہے ۔ یہ کارنامے اچھے یا بُرے ، اعلیٰ یا ادنیٰ کردار و عمل کے ایسے اَنمٹ نقوش ہیں جو ہزارو ںسالوں سے سینہ بہ سینہ اور نسلاً بعد نسل تواتر کے ساتھ ہم تک پہنچے۔ نہیں کہا جا سکتا کہ یہ روایتی کہانیاں حقیقی تھیں یا ان میں حقیقت کم اور تخیل کا آمیزہ زیادہ تھا ، یا بالکل فرضی اور مبالغہ آمیزی کی پیداوار تھیں کیونکہ بعض ٹھوس تاریخی واقعات کو بھی عقیدت مندی کے غلونے اتنا بڑھا چڑھا کر پیش کیا ہے کہ وہ تاریخ کی حدود سے نکل کر افسانوی ادب کا حصہ بن گئے ہیں۔ ان روایتی کہانیوں کو اصطلاح میں ’’دیومالا‘‘ یا ’’متھ‘‘ کہا جاتا ہے اور وہ علم جو ان کہانیوں کا خصوصی مطالعہ کرتا ہے ’ مائتھالوجی کہلاتا ہے۔‘‘(17)

فن بیون(Finn Bewan) Mythبارے آہدن:

"MYTH: A story that is not basd in historical fact but which uses supernatural characters to explain natural phenomena, such as the weather, night and day, the rising tides, and sun. Before the scientific facts were known, ancient people used myths to make sense of 

                     the world around them."(18)

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
قصص المشاہیر

اساطیر ہر قوم دی مذہبی میراث ہوند ن۔ اساطیر نال ملدے جُلدے قصے قصص المشاہیر ہن جنہیں کوں انگریزی وچ لیجنڈ(Legend)آکھیا ویندے۔ بقول ڈاکٹر سہیل بخاری:

’’اِن کی شکل و صورت تاریخی ہوتی ہے اور لوگ انہیں سچ سمجھتے ہیں لیکن دراصل ان کی اساس تاریخ پر نہیں روایت پر ہوتی ہے جو نسلاً بعد نسل بیان ہوتی چلی آتی ہے اور کسی ایک مخصوص علاقے سے تعلق رکھتی ہے ۔ ان قصوں میں دینی بزرگوں ، مقدس ہستیوں اور عظیم شخصیتوں کے حالات بیان ہوتے ہیں۔ یہ قصے ابتداء میں مختصر اور سادہ ہوتے تھے۔رفتہ رفتہ ان میں اضافے ہوتے گئے ۔‘‘ 

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
رزمیہ

اساطیر نال رَلدے مِلدے قصیاں دی ہک شکل ساگا ’’Saga‘‘ آکھی ویندی ہے ۔ فکشن دے اکثر نقاد ساگا کوں اساطیر دا مترادف آہدن ۔’’ساگا‘‘ کیتے اُردو ، سرائیکی وچ ’’رزمیہ‘‘ دا لفظ ورتیا ویندے۔ اساطیر تے رزمیہ وچ مونڈھی فرق ’’ویلے دا تعین‘‘ ہے ۔ ’’اساطیر‘‘ زمانے دی قید کنوں آزاد جݙاں جو ’’رزمیہ‘‘ ویلے دی قید وچ ہوندی ہے ۔ ڈاکٹر قاضی عابد ’’ساگا‘‘ دی تعریف کیتے ایں لکھدن:

’’ساگا، قدیم نارس زبان کا لفظ ہے جس کے معنی ’’وہ جو کہا گیا‘‘ کے ہیں۔ یہ داستانیں بہت ہی عمدہ انداز میں سکنڈے نیویا میں پائی جاتی ہیں۔ رزمیہ داستانیں ان کا ایک حصہ تصور کی جاتی ہیں۔ دنیا کی بڑی بڑی رزمیہ داستانوں میں ایلیڈ، اوڈیسی، مہا بھارت ، رامائن اور شاہنامہ فردوسی کا شمار ہوتا ہے اس کے کردار اور بہادری کے ساتھ ساتھ غیبی تائید کے لئے مافوق الفطرت کے محتاج نظر آتے ہیں ۔ مہا بھارت کا ’’کرشن‘‘ اور رامائن کا ’’ہنومان‘‘ اس کی عمدہ مثالیں ہیں۔‘‘

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
مارکین

امارکین جرمن زبان دا لفظ ہے اَتے ایہ جناں پریاں دیاں کہاݨیاں وچ ورتیا ویندے اَتے ایہ لوک کہاݨیاں نال رَلدیاں مِلدیاں کہاݨیاں ہوندن ۔ ڈاکٹر آرزو چودھری مارکین کوں ایجھی کہاݨی قرار ݙتے جیندا مقصد چھڑا چس چاوݨ تے شغل ہوندے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
انزن دی جنگ 838

انزن دی جنگ 838

انزن دی جنگ یا دازیمون 22 جولائی 838 کوں انزن یا دازیمون (موجودہ دازمانا (اکچاتارلا) ، ترکی) وچ بازنطینی بادشاہی اتے عباسی خلافت دیاں فوجاں دے درمیان لڑی ڳئی ۔ عباسیاں پچھلے سال بازنطینی شہنشاہ تھیوفیلوس دی کامیابیاں دے بدلے وچ ݙو وکھریاں فوجاں دے نال ہک وݙی مہم شروع کیتی ہئی ، اتے بازنطین دے وݙے شہراں وچوں ہک اموریون کوں لٹݨ دا ارادہ رکھدے ہن ۔ تھیوفیلوس اپݨی فوج دے نال ایرانی جاگیردار شہزادے افشین دے تحت چھوٹی مسلم فوج دا دازیمون وچ سامݨا کیتا ۔ 

ایں جنگ وچ بازنطینی شہنشاہ تھیوفیلوس دی فوج افشین دی اڳواݨی وچ عباسی فوج تے حملہ کیتا ۔ عباسی فوج دی تعداد بازنطینی فوج توں گھٹ ہئی ، پر او بہترین جنگی حکمت عملی رکھدے ہن ۔ ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی اتے ݙوہاں پاسیاں کوں باری نقصان تھیا ۔ 

بازنطینی شہنشاہ تھیوفیلوس دی فوج دلیری نال مقابلہ کیتا ، پر او عباسی فوج دے مضبوط حملیاں کوں روکݨ وچ ناکام ریہے ۔ عباسی فوج بازنطینی فوج کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور کر ݙتا ۔ 

انزن دی جنگ بازنطینی بادشاہی اتے عباسی خلافت دے درمیان جنگاں وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ عباسی فوج دی فتح انہاں دی ݙاڈھ ورائی کوں ودھایا اتے انہاں کوں اموریون تے حملہ کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ بازنطینی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ عباسی فوج بازنطینی فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ عباسی بادشاہی دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے بازنطینی بادشاہی دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح عباسی بادشاہی کوں بازنطینی بادشاہی دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔
جاتک کہاݨیاں

حیوانی کہاݨیاں دی ہک مشہور قسم ’’جاتک کہاݨیاں ‘‘ہے ۔ ایہ کہاݨیاں سئیں گوتم ٻدھ دی جنم کتھا ہن ۔

ڈاکٹر گیان چند جاتک کہاݨیاں بارے لکھدن:

’’ہندوئوں کی طرح بودھوں میں بھی تناسخ کا عقیدہ ہے ۔ گوتم بدھ نے اپنے سابق جنموں کے قابل ذکر واقعات کو قلم بند کر دیا ہے ، جو بودھوں کے عقیدے میں حقیقت ہیں لیکن تاریخِ ادب کا طالب علم انہیں افسانے کے روپ میں پرکھتا ہے ۔ یہ547حکایات 33جلدوں میں ہیں۔ ان کا اخلاقی درس دوہوں کی شکل میں ہوتا ہے جسے گاتھا کہا جاتا ہے ۔ کوئی ثبوت نہیں کہ جاتک واقعی گوتم بدھ کے فرمودات ہیں۔ رائج الوقت حکایات لے کر ان میں گوتم کی شخصیت شامل کر دی گئی ہے چنانچہ جاتک کی بعض کہانیاں بدھ سے پہلے کی ہیں۔‘‘

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
رومان

کہاݨیاں دی ہک قسم ’’رومانس‘‘ آکھی ویندی ہے ۔ ایندے کیتے حالی کوئی واضع اصطلاح نئیں مقرر کیتی ڳئی بعض نقاد اینکوں رومان لکھدن تے بعض ’’رومانس‘‘ ناںکوئی وی مقرر تھی ونڄے پر انہاں کہاݨیاں دا حد ٻناٻہوں وݙا ہوندے ۔ ایندے حد ٻنے وچ عشق و محبت دے واقعات دے نال نال ہر قسم دے حادثات تے مہماں شامل کیتیاں ویندن ۔ رومان دی نشابر خصوصیت ایہ ہے جو ایندے وچ عام طور تے ناول آلی کار کوئی ہک مرتب یا منظم پلاٹ نئیں ہوندا ۔ رومان وچ المیہ تے طربیہ ݙوہائیں قسماں دے واقعات بیان کیتے ویندن ۔ پر ایہ ہک ٻئے نال اتنے رَلے مِلے ہوندن جو ایہ آکھݨ مشکل تھی ویندے جو ایہ المیہ ہے یا طربیہ ۔ پر وَل وی رومانی قصہ ݙوجھے قصیاں دیاں ونکیاں کنوں لمبا تے طویل ہوندے ۔ ایندے وچ ہک مرکزی قصہ ضرور ہوندے لیکن ایندے نال نال ٻئے ٻہوں سارے چھوٹے وݙے قصے وی ٹُردے راہندن ۔ عشق ، مذہب ، تے جنگ رومان دے اہم عناصر ہِن ۔ انہاں قصیاں دی اہم خصوصیت ایہ وی ہوندی ہے جو انہاں وچ مافوق الفطرت عناصر دی ٻہوں بھر مار ہوندی ہے ۔ تہوں انہاں وچ عقلی دی بجائے شاعرانہ تخیلات دا ڈھیر رنگ ہوندے ۔ ڈاکٹر فرمان فتح پوری اپݨے ہک مضمون ’’داستان اور داستانیں‘‘ وچ پروفیسر وقار عظیم دے حوالے نال رومان دیاں درج ذیل خصوصیات بیان کیتِن۔

1:رومان ایک منظوم کہانی یا نثری قصہ ہے جس میں لکھنے والا شاعرانہ تخیل و تصور کو اپنا رہبر بنا تا ہے۔

2:رومان ایک روایتی داستان ہے جسے عوام میں دلچسپی سے سُنا اور پڑھا جاتا ہے۔

3:رومان ایک کہانی ہے جس کا ماخذ تاریخی نیم تاریخی یا روایتی واقعات ہوں اور جس میں جرأت مردانگی اور دلیری کے حیرت انگیز قصے ہوں۔

4:رومان ایک کہانی ہے جس کی بنیاد سرتاسر غیر فطری واقعات و عناصر پر ہو اور کبھی غیر معمولی کارناموں پر جو ہمارے مشاہدات کی حد میں نہ آتے ہوں۔

5:رومان ایک ایسی کہانی ہے جس میں اتفاقات و حوادث قسمتوں کو بنانے بگاڑنے میں اتنا حصہ لیتے ہیں کہ انسان زندگی کی منطق کو بے معنی اور بے حقیقت سمجھنے لگتا ہے ۔

6:رومان انسان کی جذباتی شدت اور اس کے شدید ردِ عمل کی کہانی ہے ۔ جہاں تخیل کے پیدا کئے ہوئے حالات تخیل کی آغوش میں پرورش پاتے ہوئے کردار کے مزاج و فطرت میں انقلاب کا پیشہ خیمہ بنتے ہیں۔

7:مختصر یہ کہ رومان ایک ایسی کہانی کا نام ہے جو معمولی کے بجائے غیر معمولی ظاہر و واضح کے بجائے پوشیدہ و پُراسرار اور حقیقی کے بجائے تخیلی پر زور دیتی ہے ۔ اسے زندگی کی سادہ حقیقتوں سے بحث نہیں بلکہ تخیل و تصور کی تخلیق کی ہوئی رنگین فضا سے تعلق و وابستگی رکھتی ہے۔‘‘ 

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز  ملتان
آونگ دی جنگ 1857

## آونگ دی جنگ 1857
آونگ دی جنگ 15 جولائی 1857 کوں 1857 دی ہندوستانی بغاوت دے دوران ایسٹ انڈیا کمپنی دی فوج اتے نانا صاحب دی فوج دے درمیان تھئی ۔ ایں جنگ وچ انگریزاں دی فوج اتے نانا صاحب دی فوج آمݨے سامݨے آئیاں ۔ 

ایں جنگ وچ انگریزاں دی فوج دی کمان جنرل ہیولاک کریندے پئے ہن ، جݙاں جو نانا صاحب دی فوج دی اڳواݨی مختلف باغی اڳواݨ کریندے پئے ہن ۔ انگریزاں دی فوج دے کول جدید ہتھیار ہن اتے او منظم ہن ، جݙاں جو نانا صاحب دی فوج دے کول روایتی ہتھیار ہن اتے او غیر منظم ہن ۔ 

ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی اتے ݙوہاں پاسیاں کوں باری نقصان تھیا ۔ پر ، چھیکڑبازی ، انگریزاں دی فوج نانا صاحب دی فوج کوں شکست ݙے ݙتی ۔ نانا صاحب دی فوج کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

آونگ دی جنگ 1857 دی ہندوستانی بغاوت وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ انگریزاں دی فتح انہاں دی ݙاڈھ ورائی کوں ودھایا اتے انہاں کوں نانا صاحب دی فوج دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ نانا صاحب دی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ انگریزاں دی فوج نانا صاحب دی فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ انگریزاں دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے نانا صاحب دی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح انگریزاں کوں 1857 دی بغاوت کوں کچلݨ وچ مدد ݙتی ۔
اپیا دا محاصرہ 1899

## اپیا دا محاصرہ 1899
اپیا دا محاصرہ یا اپیا دی جنگ ݙوجھی ساموائی خانہ جنگی دے دوران مارچ 1899 وچ اپیا وچ تھئی ۔ مالیئتووا تانومفیلی اول دے وفادار ساموائی فوجاں دا ماتا'افا آئوسیفو دے وفادار ساموائی باغیاں دی وݙی فوج محاصرہ کیتا ۔ مالیئتووا دی مدد کیتے چار برطانوی اتے امریکی جنگی جہازاں توں لینڈنگ پارٹیاں آئیاں ۔ کئی ݙینھاں دی لڑائی دے دوران ، ساموائی باغیاں کوں شکست ݙتی ڳئی ۔ 

ایں محاصرے وچ ماتا'افا آئوسیفو دی اڳواݨی وچ ساموائی باغی فوج مالیئتووا تانومفیلی اول دی وفادار فوج دا محاصرہ کیتا ۔ مالیئتووا دی وفادار فوج دی تعداد باغی فوج توں گھٹ ہئی ، پر انہاں کوں برطانوی اتے امریکی جنگی جہازاں توں لینڈنگ پارٹیاں دی مدد حاصل ہئی ۔ 

ݙوہاں فوجاں وچ کئی ݙینھاں تک سخت لڑائی تھئی ۔ برطانوی اتے امریکی جنگی جہازاں باغی فوج تے گولہ باری کیتی ، جیندے نال انہاں کوں باری نقصان تھیا ۔ مالیئتووا دی وفادار فوج دلیری نال مقابلہ کیتا اتے چھیکڑبازی باغی فوج کوں شکست ݙے ݙتی ۔ 

اپیا دا محاصرہ ݙوجھی ساموائی خانہ جنگی وچ ہک اہم موڑ ثابت تھیا ۔ ایں جنگ وچ مالیئتووا دی وفادار فوج دی فتح انہاں دی ݙاڈھ ورائی کوں ودھایا اتے انہاں کوں ماتا'افا آئوسیفو دی فوج دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ ماتا'افا آئوسیفو دی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ مالیئتووا دی وفادار فوج برطانوی اتے امریکی مدد نال باغی فوج دا مقابلہ کرݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ مالیئتووا دی وفادار فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے باغی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح مالیئتووا تانومفیلی اول کوں ساموآ وچ اپݨا اقتدار مضبوط کرݨ وچ مدد ݙتی ۔
ٻلپݨ دیاں کہاݨیاں

ایہ کہاݨیاں چھی ست سال دی عمر دے ٻالاں کیتے ہِن ۔ ایہ محض چار پنج لائناں دیاں کہاݨیاں ہوندین ۔ ایہ مقصدی کہاݨیاں ہوندین انہاں دا مقصد ٻالیں کوں زبان نال متعارف کراوݨ تے اُنہاں کوں تفریح مہیا کرݨ ہوندے ۔ ٻالیں کوں نیکی تے بدی بارے ݙسیا ویندے ۔پکھیاں تے جانوراں دیاں خصوصیات ݙسائیاں ویندین اَتے وسیب بارے جانکاری ݙتی ویندی ہے ۔ انہاں کہاݨیاں دا مرکزی کردار بزرگ خواتین ہوندن۔ ایہ ٻہو ںاہم کردار ہوندن کیوںجو گھر وچ نانیاں ‘ ݙاݙیاں کوں بزرگ دی حیثیت نال فوقیت ݙتی ویندی ہے اَتے ٻال انہاں دی ڳالھ توجہ نال سُݨدن ۔ شعوری تے لاشعوری طور تے انہاں کہاݨیاں وچ بزرگاں دی عزت کرݨ دا درس ݙتا ویندے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز  ملتان
لڑکپن دیاں کہاݨیاں

ایہ کہاݨیاں چھی سال توں پندرہ سال دے ٻالاں کیتے ہن ۔انہاں وچ جدوجہد کرݨ دا سبق ملدے اَتے خواباں تے خیالاں دی عملی تعبیر ڳولݨ کیتے کوشش کرݨ دے رستے ݙسائے ویندن ۔ جذبات و احساسات ‘ دوستی تے دشمنی دے جذبات انتہا تئیں مِلدن ۔ کہاݨیاں کوں دلچسپ کرݨ سانگے انہاں وچ مزاحیہ انداز ورتیا ویندے ۔ وَل مافوق الفطرت عناصر دا استعمال کر تے انہاں وچ تجسس کوں ٻیا وی ودھایا ویندے ۔ خیروشر دی ٹکر ݙکھائی ویندی ہے تے آخر وچ خیر دی قوت کوں فتح تھیندی ہے ۔ انہاں کہاݨیاں وچ اساݙے وسیب دے موسم ‘ کلچر ‘ رسماں ‘ ریتاں اَتے انسانیں دا آپس وچ اُنس تے پیار بیان کیتا ویندے ۔ انہاں کہاݨیاں دے ذریعے انہاں دیاں معلومات ودھائیاں ویندن ۔ عملی تے اخلاقی تربیت کیتی ویندی ہے اَتے انہاں وچ ہمت و جرأت پیدا کرݨ دی کوشش کیتی ویندی ہے ۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
جوانی دیاں کہاݨیاں

ایہ اوں ویلے دیاں کہاݨیاں ہِن جݙاں انسان باشعور ہوندے انہاں کہاݨیاں وچ وی انسانی جذبات دا بھر پور اظہار مِلدے ۔ محبت تے نفرت دے جذبات عروج تے نظردن ‘چنگی شے کوں حاصل کرݨ کیتے کوشش کرݨ تے جان دی بازی لاوݨ ‘ جنون دی حد تئیں نظردے۔ انہاں کہاݨیاں وچ معلومات دے خزانے ہوندن اَتے کئی ملکاں تے اوپریاں جائیں دی سیر وی کروائی ویندی ہے ۔ انہاں وچ حسن و عشق قربانی دا جذبہ تے دھرتی نال پیار وی نظردے ۔ مزاح وی انہاں کہاݨیاں وچ ہوندے تاں جو سارے ݙینہ دے تھکے ماندے جوان اِنہاں قصیاں کوں سُݨن تے انہاں دا تھکیڑا لہووے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
ارکولے دی جنگ 1796

## ارکولے دی جنگ 1796
ارکولے دی جنگ (15-17 نومبر 1796) فرانسیسی انقلابی جنگاں دے حصے ، پہلی اتحاد دی جنگ دے دوران ویرونا توں 25 کلومیٹر (16 میل) جنوب مشرق وچ فرانسیسی اتے آسٹریا دیاں فوجاں دے درمیان لڑی ڳئی ۔ ایں جنگ وچ نپولین بوناپارٹ دی اطالوی فرانسیسی فوج جوزف الوینسی دی اڳواݨی وچ آسٹریا دی فوج کوں گھیرݨ اتے انہاں دی پچھوں تے ہٹݨ دی راہ کوں کٹݨ کیتے ہک جرات مندانہ چال چلی ۔ فرانسیسی فتح مانتوا دے محاصرے کوں ختم کرݨ کیتے آسٹریا دی تریجھی کوشش دے دوران ہک ٻہوں اہم واقعہ ثابت تھیا ۔ الوینسی بوناپارٹ دی فوج دے خلاف ݙو طرفہ جارحانہ کارروائی کرݨ دا منصوبہ بݨایا ۔ آسٹریا دے کمانڈر پال ڈیوڈووچ کوں ہک کور دے نال ایڈیج دریا دی وادی دے نال جنوب ول وِکھ ودھائی کرݨ دا حکم ݙتا ، جݙاں جو الوینسی پوادھی پاسے توں وِکھ ودھائی وچ مرکزی فوج دی اڳواݨی کیتی ۔ آسٹریا والیاں کوں مانتوا دے محاصرے کوں ختم کرݨ دی امید ہئی ، جتھاں ڈاگوبرٹ سگمنڈ وان ورمسر ہک وݙی گیریژن دے نال پھتھا ہویا ہئی ۔ جے ݙوہاں آسٹریا دے کالم مل ویندے اتے جے ورمسر دی فوج کوں آزاد کروا گھدا ویندا ، تاں فرانسیسی امکانات تاریک ہوندے ۔ 

ایں جنگ وچ نپولین بوناپارٹ دی اڳواݨی وچ فرانسیسی فوج جوزف الوینسی دی اڳواݨی وچ آسٹریا دی فوج تے حملہ کیتا ۔ فرانسیسی فوج آسٹریا دی فوج کوں گھیرݨ اتے انہاں دی پچھوں تے ہٹݨ دی راہ کوں کٹݨ کیتے ہک جرات مندانہ چال چلی ۔ فرانسیسی فوج ایڈیج دریا دے پل تے قبضہ کرݨ دی کوشش کیتی ، جیڑھا آسٹریا دی فوج دی سپلائی لائن کوں کٹݨ کیتے ضروری ہئی ۔ 

ݙوہاں فوجاں وچ ترائے ݙینھاں تک سخت لڑائی تھئی ۔ فرانسیسی فوج دلیری نال مقابلہ کیتا اتے چھیکڑبازی آسٹریا دی فوج کوں شکست ݙے ݙتی ۔ آسٹریا دی فوج کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

ارکولے دی جنگ فرانسیسی انقلابی جنگاں وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ فرانسیسی فوج دی فتح نپولین بوناپارٹ دی شہرت کوں ودھایا اتے انہاں کوں آسٹریا دی فوج دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ آسٹریا دی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ نپولین بوناپارٹ ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او اپݨے دشمناں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ فرانسیسی فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے آسٹریا دی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح فرانسیسی فوج کوں مانتوا دے محاصرے کوں ختم کرݨ اتے اٹلی وچ اپݨی پوزیشن مضبوط کرݨ وچ مدد ݙتی ۔
ٻڈھیپے دیاں کہاݨیاں

ٻڈھیپا حیاتی دا ہک محفوظ ذخیرہ ہے ۔ ٻلپݨ، لڑکپن تے جوانی دے واقعات حقائق تے حادثات دا ہک مال گودام ہوندے ۔ انہاں وچ بزرگ لوکیں دے انہاں تجربات کوں واقعاتی انداز وچ پیش کیتا ویندے ۔ ڳالھ کوں ݙوجھیاں تئیں پُڄاوݨ کیتے مثالاں دا سہارا گھدا ویندے ۔ انہاں کہاݨیاں وچ آوݨ آلی حیاتی کوں بہتر بݨاوݨ تے آخرت واسطے چنگے کم کرݨ دا درس ݙتا ویندے ۔ ایہ کہاݨیاں اساݙے معاشرے دی سُنڄاݨ دا ذریعہ ہن ۔ اَتے نویں نسل کوں تربیت ݙیوݨ تے چنگائی دا رستہ ݙکھاوݨ دا وسیلہ ہِن ۔

پروفیسر دلشاد کلانچوی انہاں کہاݨیاں بارے اپݨی رائے ݙیندے ہوئے آکھیندن جو 

’’ایہ لوک کہاݨیاں وݙی عمر دے لوکاں کیتے ہِن ۔ انہاں وچ مذہبی مسئلیاں تے نصیحتاں دیاں ڳالھیں ہوندن ۔ چنڳے سبق ݙیوݨ سانگے پیغمبراں تے بہادراں دیاں داستاناں پیش کیتیاں ویندن۔‘‘

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
تھل ٻدھݨ

تھل ٻدھݨ (تمہید)

کہیں وی بندے کوں کوئی ڳالھ سُݨاوݨی ہووے تاں اوندی توجہ حاصل کرݨ ضروری ہے ۔ بغیر کہیں ٹیکنیک دے ڈھیر سارے بندیاں دی توجہ حاصل کرݨ ٻہوں اوکھا کم ہے ۔ ایہ مطلوبہ توجہ حاصل کرݨ سانگے قصہ گو ون پوّنے جملے ٻولیندے جنہاں نال او ناصرف لوکیں کوں اپݨے پاسے متوجہ کر گھندے بلکہ اُنہاں کوں کݙاہیں چساں چویندے تے کݙاہیں سحر زدہ کر ݙیندے ۔ ایں عمل کوں ’’تھل ٻدھݨ ‘‘اَکھیندن۔ قصہ گو کݙاہیں مزاقیہ انداز وچ عجیب و غریب اوپرے اَتے غیر فطری جملے ٻولیندے تے کݙاہیں سنجیدہ اَتے لوکیں کوں اپݨی طرف متوجہ کریندے ۔

ایہ جملے نثری شاعری دا شہکار ہوندن ۔ ہک ونکی ݙیکھو

’’حکم ہوندا اے خدا دا ‘ خدا دے رسول دا ‘ کرݨا پروردگار دا سُتیاں دی خیر جاڳدیاں دا بھلا ‘ راہ مسافراں دا ٻیلی خود آپ اللہ ‘ مارکہ…! واہ واہ اے اللہ بادشاہ ہے عاشقاں دی ٻیڑی کبوتر ملاح ہے ۔ کویلی سُتی پئی اے اُٹھ سرہاݨے ݙتی پئی اے اجھو آہدی اے جھکی پئی اے ۔ کولوں لنگھے ہاتھی آہدی اے کون اے مویا کِر کِر کریندا ۔ لوٹارِڑھ پیا کہاݨی دا منڈھ چھڑ پیا … مارکہ !کہاݨی سُݨدے پئے او سارے آکھیندن ’’جی‘‘ جیوو جی نال روٹی کھائو کھنڈ کھیر نال ‘ دشمن مرنی ڈھڈھ دی پیڑ نال ‘ سڄݨ نال تے دشمن تلیاں ہیٹھ ہوون۔ مارکہ … ہک ہا بادشاہ ‘ بادشاہ خود آپ اللہ ہے ۔ او ہک ٹوٹے زمین دا بادشاہ ہا۔ …(اَڳوں قصہ شروع تھی ویندے) ۔ ‘ ‘ (38)

ہک ٻئی ونکی ݙیکھو جیندے وچ سنجیدہ تے سبق آموز فقرے ہِن جیڑھے بندے کوں سحر زدہ کر ݙیندن:

’’حکم ہوندا اے ‘ خدا دے رسول دا ‘ کرݨا پروردگار دا ‘ سُتیاں دی خیر جاڳدیاں دا بھلا‘ راہ مسافراں دا ٻیلی خود آپ اللہ … عرض کیتم … ٻیڑی دی دُھپ بُری ‘ آنہے دی مُک بُری ‘ شادی دی بُکھ بُری تے غریب دی چُپ بُری … کَہی دی کار بُری ‘ جوئے دی ہار بُری ‘ یاراں دی مار بُری تے عورت دی خار بُری ۔ پُھل ترڑ پیا کہاݨی دا منڈھ چھڑ پیا … مارکہ …! رات دے چار پہر گذارݨ کیتے کہاݨی پیا چھڑینداں ۔ کہاݨی دا مذکور اے اللہ ڄاݨے سچ اے یا کوڑ اے سُݨی میں ضرور اے … مارکہ ! ہک ہا بادشاہ ‘ بادشاہ خود آپ اللہ ہے ‘ او ہک ٹوٹے زمین دا بادشاہ ہا ……(اڳوں قصہ شروع تھی ویندے)

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
اربیدو دی جنگ 1422

## اربیدو دی جنگ 1422
اربیدو دی جنگ 30 جون 1422 کوں ڈچی آف میلان اتے سوئس کنفیڈریشن دے درمیان لڑی ڳئی اتے ایندا اختتام میلان دی فتح نال تھیا ۔ ایں جنگ وچ ڈچی آف میلان دی فوج اتے سوئس کنفیڈریشن دی فوج آمݨے سامݨے آئیاں ۔ 

ڈچی آف میلان دی فوج دی کمان ڈیوک فلپو ماریا ویسکونٹی کریندے پئے ہن ، جݙاں جو سوئس کنفیڈریشن دی فوج دی اڳواݨی مختلف سوئس اڳواݨ کریندے پئے ہن ۔ ڈچی آف میلان دی فوج دی تعداد سوئس کنفیڈریشن دی فوج توں ودھ ہئی اتے انہاں دے کول بہتر جنگی حکمت عملی وی ہئی ۔ 

ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی اتے ݙوہاں پاسیاں کوں باری نقصان تھیا ۔ پر ، چھیکڑبازی ، ڈچی آف میلان دی فوج سوئس کنفیڈریشن دی فوج کوں شکست ݙے ݙتی ۔ سوئس کنفیڈریشن دی فوج کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

اربیدو دی جنگ ڈچی آف میلان اتے سوئس کنفیڈریشن دے درمیان جنگاں وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ ڈچی آف میلان دی فتح انہاں دی ݙاڈھ ورائی کوں ودھایا اتے انہاں کوں سوئس کنفیڈریشن دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ سوئس کنفیڈریشن دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ ڈچی آف میلان دی فوج سوئس کنفیڈریشن دی فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ ڈچی آف میلان دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے سوئس کنفیڈریشن دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح ڈچی آف میلان کوں سوئس کنفیڈریشن دے خلاف اپݨی وِکھ ودھائی جاری رکھݨ وچ مدد ݙتی ۔
بشیر ظامی دی ݙتی ڳئی قصیاں دی ونڈ

ایں توں علاوہ خالص سرائیکی کہاݨیاں کیتے بشیر احمد ظامی بہاول پوری اپݨی کتاب ’’سرائیکی لوک کہاݨیاں‘‘ وچ ہک انج ونڈ پیش کیتی ہے ۔ انہاں قصیاں کوں انسانی عمر دے مختلف حصیاں دے لحاظ نال ونڈئیے۔

### بشیر احمد ظامی بہاول پوری دیاں قصے دے حوالے نال پیش کردہ ونکیاں:
1۔ٻلپݨ دیاں کہاݨیا ں

2۔لڑکپن دیاں کہاݨیاں 

3۔ جوانی دیاں کہاݨیاں 

4۔ ٻڈھیپے دیاں کہاݨیاں 

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
بیان دی دِھر (اسلوبِ بیان)

قصہ کیو ںجو اپݨے سُݨݨ آلیاں نال براہ راست مخاطب ہوندے ایں کیفیت کوں محسوس کریندے ہوئے او ایجھی زبان ورتیندے جیندے وچ عام لفظ ہوون‘ قصہ گو انہاں عام لفظیں دے ذریعے کہاݨی وچ حسن پیدا کریندے ۔ بے شک ایہ فوری حسن ہوندے اَتے فوری سرت ݙیوݨ دے نال نال ذہن تے وی نقش تھی ویندے ۔ قصہ گو ایجھے بھاری بھرکم لفظ نئیں ورتیندا جنہاں کوں سمجھݨ کیتے کوشش کرݨی ہووے ۔ او ایں حقیقت کنوں واقف ہوندے ایں پاروں او شعوری یا لاشعوری طور تے قصے وچ ایجھیاں شئیں کنوں عموماً پرہیز کریندے جیڑھیاں غور و فکر توں بعد سمجھ آون۔ ایہا وجہ ہے جو کہاݨی کار جیڑھے ویلھے کہاݨی سُݨیندے تاں لوک اوندی ڳالھ کوں توجہ نال سُݨدن ۔ ایں چس تے توجہ کوں ودھاوݨ سانگے او عام فہم روزمرہ ‘ محاورے اَتے اَکھاݨیں دا وی بھر پور ورتاوا کریندے ۔سئیں طاہر غنی دا اسلوبِ بیان ایندی نشابر مثال ہے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
دلچسپی دا ہووݨ

ادب وچ دلچسپی دا نہ ہووݨ ہک ٻہوں وݙا عیب ہے ‘ لوک قصے ایں عیب کنوں چنگی طرحاں پاک ہوندن بلکہ اُنہاں وچ دلچسپی دی خوبی وافرمقدار وچ موجود ہوندی ہے اَتے دلچسپی دی ایہ حالت ہوندی ہے جو سُݨݨ آلے تھوڑی تھوڑی دیر بعد ایہ پُچھݨ تے مجبور تھی ویندن ’’ول کیا تھیا‘‘ حقیقت وچ اُنہاں کہاݨیاں دی اہم ٹیکنیک ہے تے قصہ گو دلچسپی دے ایں عنصر کوں کݙاہیں ہتھوں نئیں ونڄݨ ݙیندا۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
واقعات دی ترتیب

قصہ گو واقعات کوں ایجھی ترتیب ݙیندن جو او ہک ݙوجھے دا نتیجہ معلوم تھیندن تے دلچسپ وی لڳدن ‘ جیندی وجہ نال سُݨݨ آلیاں کوں مسرت دا احساس تھیندے تے تجسس وچ وی وادھا تھیندے ۔ واقعات دی ترتیب دی ترقی اَتے انہاں دے انتخاب وچ تناسب تے فوری حُسن دے معیار کوں پیش رکھݨ کہیں وی قصہ گو دی ہک ایجھی خوبی ہے جیڑھی اونکوں اَتے اوندے قصیاں کوں لوکیں وچ مقبول کریندی ہے۔عبداللہ عرفان دی ’’ناتھ جی‘‘ ایندی چوݨویں مثال ہے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
کردار نگاری

قصہ گو اپݨے کرداریں دی تخلیق ویلے دلچسپی دے اصول کوں مدنظر رکھیندے او اپݨے قصیاں وچ ایجھے کردار پیش کریندے جیڑھے عام لوکیں دی توجہ دا مرکز ہووِن۔ مثال دے طور تے بادشاہ‘ شہزادے ‘ شہزادیاں ‘ پیر ‘ فقیر ‘ ولی ‘ جادوگر ‘ جن ‘ بھوت ‘ پریاں وغیرہ دے کردار ایں ڈھنگ نال پیش کریندے جو سُݨݨ آلے انہاں وچ دلچسپی گھندن۔ قصّے وچ کردار نگاری ہک ٻہوں وݙی فنی خوبی ہوندی ہے ۔ قصہ گو کوشش کریندے جو اوندے کردار جیندے ‘جاڳدے ‘ ٻولیندے‘ اَلیندے تے اپݨی مرضی نال حرکت تے واقعات دے زیرِ اثر فیصلے کریندے نظر آون‘ نہ ایں جو او قصہ گو دی مرضی تے حرکت کرن اَتے اوندے ہتھ وچ بودے تے کٹھ پتلی بݨے نظرن ۔ کرداراں دا بے جان ‘ پابند تے بودا ہووݨ قصے وچ ہک وݙا فنی نقص ہوندے۔طاہر غنی ، عبداللہ عرفان ، سجاد حیدر پرویز  تے ایم بی اشرف دے قصیاں دے کردار واضح مثال ہِن۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
ضمنی قصے

قصولی گو کرداریں کوں اڳوں ٹورݨ تے دلچسپی پیدا کرݨ سانگے جیڑھے مسائل پیدا کریندے ولا مافوق الفطرت عناصر دی مدد نال انہیں مسئلیاں کوں حل وی کریندے ۔ قصولی گو اپݨے قصیاں وچ ضمنی قصیاں دا ورتاوا ایں ڈھنگ نال کریندے جو اصل کہاݨی وچ کوئی فرق نئیں آندا ۔ ݙوجھا مقصد المیہ تاثر کوںکجھ دیر کیتے تروڑݨ ہوندے تاں جوسُݨݨ آلے اکتاہٹ محسوس نہ کرن ایندے توں انج خواب ناک کیفیت دا ورتاوا وی کیتا ویندے مثلاً کہاݨی وچ جے کوئی مر ونڄے تاں ایجھیاں ٻوٹیاں ڳولیاں ویندن جنہاں دے سنگھاوݨ نال او دوبارہ جی پوندے۔ اُݙݨ آلے قالین نظردن تے جن بھوت بندیاں دے قبضے وچ ہوندن ۔ انہاں مافوق الفطرت واقعات کوں قصہ گو اپݨے سحر انگیز بیان تے واقعاتی گُنجل نال ایں پیش کریندے جو او ساکوں اوپرے نئیں نظردے بھل او ایں فطرتی حیاتی دا حصہ نظردن ۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز   ملتان
لوک قصیاں وچ تجسس

تجسس ہک ایجھا عنصر ہے جیڑھا کہیں وی قصے دی جان ہوندے ۔ قصے کیتے ایندی اہمیت ٻئی وی ڈھیر ودھ ویندی ہے کیوںجو ایندا تعلق سُݨݨ سُݨاوݨ نال ہوندے ۔ جیکراہیں قصے وچ ایہ عنصر نہ پاتا ونڄے تاں سُݨݨ آلے بندے  ایندے وچ دلچسپی نہ گھنسن تے اوں کنوں بے چسے تھیسن ۔ قصے وچ سُݨݨ آلیاں کوں اڳلے واقعات دی ہر ویلے ٹوہ رہندی ہے ۔ بے قراری جو ’’ول کیا تھیا‘‘ دا عنصر ہک کامیاب تے چسولے قصے دی نشانی ہوندے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
لوک قصے تے تاریخی شعور

قصہ ہمیش ماضی دے واقعات دے حوالے نال ہوندے ۔ بعض حقیقی قصے اساݙی تاریخ دا حصہ ہوندن اَتے غیر حقیقی قصیاں وچ وی کتھائیں نہ کتھائیں اساݙی کوئی نہ کوئی تاریخی حقیقت کھڑی ہوندی ہے ۔ جیڑھی ساکوں ہک تاریخی شعور ݙیندی ہے ایہا تاریخی شعور اِی ساکوں مستقبل بارے سوچݨ سمجھݨ تے فیصلہ کرݨ وچ مدد ݙیندن۔جینویں گامݨ سچار ، لکھا خان ، دیوان ساوݨ مَل ، نواب صادق خان اَتے نواب مظفر خان، ہیر رانجھا ، سسی پنوں ، سوہݨی مہینوال وغیرہ دے قصے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
آرسیس-سور-آب دی جنگ 1814

## آرسیس-سور-آب دی جنگ 1814
آرسیس-سور-آب دی جنگ (20-21 مارچ 1814) وچ نپولین دی اڳواݨی وچ شاہی فرانسیسی فوج دا  چھیویں اتحاد دی جنگ دے دوران کارل فلپ ، پرنس آف شوارزنبرگ دی اڳواݨی وچ ٻہوں وݙی اتحادی فوج نال سامݨا تھیا ۔ لڑائی دے ݙوجھے ݙینھ ، شہنشاہ نپولین کوں چھیکڑبازی احساس تھیا کہ او ٻہوں گھٹ تعداد وچ ہووݨ دی وجہ توں جنگ وچ غلطی کر ڳیا ہئی ، اتے فوری طور تے نقاب پوش پسپائی دا حکم ݙتا ۔ جݙاں آسٹریا دے فیلڈ مارشل شوارزنبرگ کوں احساس تھیا کہ نپولین پچھوں ہٹدا پئے ، تاں زیادہ تر فرانسیسی پہلے ای نکل چکے ہن اتے اوندے بعد اتحادی تعاقب باقی فرانسیسی فوج کوں محفوظ طریقے نال اُبھے پاسے واپس ونجݨ توں نہ روک سڳیا ۔ ایہ نپولین دی دستبرداری اتے ایلبا وچ جلاوطنی توں پہلے چھیکڑی جنگاں وچوں ہک ہئی ، چھیکڑی جنگ سینٹ-ڈیزیر دی جنگ ہئی ۔ 

ایں جنگ وچ نپولین دی اڳواݨی وچ فرانسیسی فوج دا کارل فلپ ، پرنس آف شوارزنبرگ دی اڳواݨی وچ اتحادی فوج نال سامݨا تھیا ۔ اتحادی فوج دی تعداد فرانسیسی فوج توں ٻہوں ودھ ہئی ۔ نپولین کوں ݙوجھے ݙینھ احساس تھیا کہ او غلطی کر ڳیا ہے اتے فوری طور تے پچھوں تے ہٹݨ دا حکم ݙتا ۔ 

اتحادی فوج فرانسیسی فوج دا تعاقب کیتا ، پر فرانسیسی فوج محفوظ طریقے نال اُبھے پاسے واپس ونجݨ وچ کامیاب رہی ۔ ایں جنگ وچ ݙوہاں پاسیاں کوں باری نقصان تھیا ۔ 

آرسیس-سور-آب دی جنگ نپولین دی چھیکڑی جنگاں وچوں ہک ہئی ۔ ایں جنگ وچ فرانسیسی فوج دی پسپائی نپولین دی طاقت دے زوال دا اشارہ ہئی ۔ ایں جنگ دے بعد ، نپولین دستبرداری دا اعلان کیتا اتے اونکوں ایلبا وچ جلاوطن کر ݙتا ڳیا ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ اتحادی فوج نپولین دی فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او اونکوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ نپولین دا اقتدار ختم تھی ڳیا اتے یورپ وچ امن بحال تھی ڳیا ۔
وسیبی منظر نگاری

قصہ عموماً اوں وسیب دا ہوندے جیندے وچ سُݨایا ویندے ہک کامیاب قصہ گو ایں ڳالھ دا خاص خیال رکھیندے جو او اُوں علاقے دی تہذیب و ثقافت اَتے طرزِ معاشرت کنوں ٻاہر نہ نکلے جیندے حوالے نال قصہ پیش کیتا ویندا پیا ہوندے ۔ قصہ گو جیڑھلے قصے کوں کہیں ٻئے علاقیاں ‘ دھرتی تے گھن ویندے تاں وَل او اُتھوں دے حالات و واقعات ‘ اُتھوں دی طرزِ معاشرت تے تہذیب و ثقافت دے حوالے نال پیش کریندے۔ بعض اوقات مافوق الفطرت عناصر دے اقوال و عوامل وی ساکوں ساڳی وسیبی نظردن ‘ جیندے وچ قصہ پیش کیتا ویندا پیا ہوندے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
اخلاقی درس

قصہ اساݙی اخلاقی تربیت کریندن جݙاں دی ایہ دنیا وجود وچ آئی ہے تݙاں توں خیر و شر دی جنگ جاری ہے۔ شر کوں کݙاہیں جزوقتی فتح مل وی ونڄے تاں وی مایوس نئیں تھیوݨاں چاہیدا کیوںجو مستقل تے ہمیش راہݨ وچ فتح ہمیش خیر کوں اِی نصیب تھیندی ہے تے ایہو اخلاقی درس قصیاں وچ پیش کیتا ویندے اَحٖ تئیں کوئی ایجھا قصہ تخلیق نئیں تھیا جیندے وچ شر کوں فتح مل ڳئی ہووے اَتے خیر کوں شکست ۔ ایں توں انج سوچݨ سمجھݨ ‘ جہدِ مسلسل ‘ہمت نہ ہارݨ ‘ وݙیاں دی عزت کرݨ ‘ چھوٹیاں ‘ کمزوراں تے رحم کرݨ ‘ ݙوجھیاں دے کم آوݨ اَتے اُنہاں کیتے قربانی ݙیوݨ دا درس قصیاں وچ عملی طور تے پیش کیتا ویندے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
طربیہ انجام

قصے دی اہم خوبی اوندا انجام طربیہ ہووݨ ہے جیڑھا سُݨݨ آلیاں دی اُمید تے پورا لہندے ۔ قصے دے اَنت وچ ہمیش خیر دی فتح ہوندی اے ۔ ہیرو اپݨے مقصد وچ کامیاب تھیندے تے وِچھڑے مل پوندن تے قصے دے تمام کردار ݙکھاں وچوں نکل کراہیں خوشیاں وچ آ ویندن ۔ قصہ گو ہروں بھروں قصے دا انجام سُݨݨ آلیاں دی توقعات دے مطابق کریندے نئیں تاں سامعین بے چسے تھیندن تے اتنی دیر ٻہہ کراہیں قصہ سُݨݨ انہاں کیتے لایا سجایا نئیں تھیندا ۔تہوں او قصے کوں وی پسند نئیں کریند ے ۔ ہِیں سانگے قصہ گو ایں فنی لوڑ دا خاص خیال رکھیندے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز  ملتان
ارکلو دی ݙوجھی جنگ 1798

## ارکلو دی ݙوجھی جنگ 1798
ارکلو دی ݙوجھی جنگ 9 جون کوں 1798 دی آئرش بغاوت دے دوران تھئی ، جݙاں ویکسفورڈ توں یونائیٹڈ آئرش مین دی تقریباً 10,000 مضبوط فوج کاؤنٹی وکلو وچ برطانوی زیر قبضہ قصبے ارکلو تے حملہ کیتا ، تاں جو بغاوت کوں وکلو تک پھیلایا ونڄے اتے راڄ ڳڑھ ڈبلن کوں خطرہ لاحق تھیوے ۔ 

ایں جنگ وچ یونائیٹڈ آئرش مین دی فوج برطانوی زیر قبضہ ارکلو قصبے تے حملہ کیتا ۔ یونائیٹڈ آئرش مین دی فوج دا مقصد بغاوت کوں وکلو تک پھیلایا ونڄے اتے ڈبلن کوں خطرہ لاحق کرݨا ہئی ۔ انہاں دی تعداد تقریباً 10,000 ہئی ، پر او غیر منظم ہن اتے انہاں دے کول روایتی ہتھیار ہن ۔ 

برطانوی فوج دی کمان جنرل ویرن کریندے پئے ہن ۔ انہاں دی تعداد گھٹ ہئی ، پر او منظم ہن اتے انہاں دے کول جدید ہتھیار ہن ۔ انہاں دلیری نال دفاع کیتا اتے یونائیٹڈ آئرش مین دی فوج کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور کر ݙتا ۔ 

ارکلو دی ݙوجھی جنگ 1798 دی آئرش بغاوت وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ برطانوی فوج دی فتح انہاں دی ݙاڈھ ورائی کوں ودھایا اتے انہاں کوں یونائیٹڈ آئرش مین دی فوج دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ یونائیٹڈ آئرش مین دی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ برطانوی فوج یونائیٹڈ آئرش مین دی فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ برطانوی فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے یونائیٹڈ آئرش مین دی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح برطانوی فوج کوں 1798 دی بغاوت کوں کچلݨ وچ مدد ݙتی ۔
آرنہم دی جنگ 1944

## آرنہم دی جنگ 1944
آرنہم دی جنگ ݙوجھی عالمی جنگ دے دوران اتحادی آپریشن مارکیٹ گارڈن دے حصے دے طور تے لڑی ڳئی ۔ ایہ 17 توں 26 ستمبر 1944 تک ڈچ شہر آرنہم اتے اوندے نیڑے تیڑے تھئی ۔ اتحادی فوجاں نارمنڈی دی جنگ دے بعد اگست 1944 وچ فرانس اتے بیلجیئم وچ وِکھ ودھائی کیتی ہئی ۔ مارکیٹ گارڈن فیلڈ مارشل سر برنارڈ مونٹگمری تجویز کیتا ہئی ، جیڑھے لوئر رائن دریا دیاں شاخاں تے اُبھے پاسے ہک دھکے دی حمایت کریندے ہن ، جیندے نال برطانوی ݙوجھی فوج سیگفرائیڈ لائن کوں بائی پاس کر سڳدی ہئی اتے اہم روہر صنعتی علاقے تے حملہ کر سڳدی ہئی ۔ 

ایں جنگ وچ اتحادی فوجاں جرمن فوجاں دے خلاف آرنہم شہر تے قبضہ کرݨ دی کوشش کیتی ۔ اتحادی فوجاں دا مقصد سیگفرائیڈ لائن کوں بائی پاس کرݨا اتے روہر صنعتی علاقے تے حملہ کرݨا ہئی ۔ انہاں ہوائی جہازاں دے ذریعے پیراٹروپرز کوں آرنہم دے نیڑے تیڑے اتارا ۔ 

جرمن فوجاں مضبوط دفاع کیتا اتے اتحادی فوجاں کوں وِکھ ودھائی کرݨ توں روک ݙتا ۔ اتحادی فوجاں کوں باری نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

آرنہم دی جنگ آپریشن مارکیٹ گارڈن دی ناکامی ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ اتحادی فوجاں دی شکست انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے اتے انہاں دی وِکھ ودھائی کوں روک ݙتا ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ جرمن فوج مضبوط دفاع کرݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی اتے او اتحادی فوجاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ اتحادی فوجاں دا علاقے تے کنٹرول کم تھی ڳیا اتے جرمن فوجاں دی طاقت ودھ ڳئی ۔ ایں ناکامی اتحادی فوجاں کوں ݙوجھی عالمی جنگ جتݨ وچ ودھیک مشکلاں پیدا کیتیاں ۔
گامݨ سچار، لوک قصیاں دا کردار

’’گامݨ سچار‘‘

سرائیکی زبان دے وچ قصے دا منڈھ کݙاں ٻدھیجا شاید اساں ایندے بارے ڳالھ ناں کر سڳوں ۔ لیکن قصہ گامݨ سچار دی شکل وچ ساݙے کول ایہو جیہاں کہاݨیاں موجود ہِن جہڑیاں ساکوںکئی صدیاں پچھاں سرائیکی وچ قصے دے آغاز دا پتہ ݙیندن۔

گامݨ سچار نواب غازی خان دا وزیر ہئی تے نواب غازی خان تک دیرہ غازی خان دے حاکم ریہے ۔ آکھیا ویندئے جو گامݨ سچار غازی خان چہارم مغل بادشاہ جہانگیر دے زمانے (1627ء تا 1605ء) یا غازی خان پنجم مغل بادشاہ شاہ جہاں دے زمانے (1658ء۔1628ء)دا وزیر ہا ۔

جیویں جو شوکت مغل لکھدن:

’’گامݨ ؔسچار یا تاں غازی خان چہارم یا پنجم دا وزیر ہا ۔‘‘(40)

ایں لحاظ نال گامݨ سچار دا قصہ تقریباً 17ویں صدی دے شروع دا لکھیا نظر آندئے ۔ سرائیکی وچ ایہ قصہ ’’گامݨ سچار‘‘ شوکت مغل اپݨی کتاب ’’الف بے ٻٹوا‘‘ وچ ص 106 تے ݙتے ۔

’’گامݨ سچار ‘ نواب غازی خان دا وزیر ہا ‘ جیہڑا حق سچ آکھݨ اِچ سرائیکی تے سندھی وسیب اِچ ٻہوں مشہور ہے ۔ تئیںکہ گامݨ سچار ہک علامتی کردار بݨ ڳئے ۔ نواب غازی خان دے کئی امیر ‘ وزیر گامݨ سچار دی حق گوئی کنوں ݙاڈھے اوکھے تھیندے تے یڑ ویلیاں وٹیندے ہَن ۔ انہاں دی کوشت ہوندی ہئی کہ گامݨ سچار کوں نواب دی کچاہری وچوں کڈھ ݙیون کیوں جو ایندے ہوندے اُنہاں دی دال نہ ڳلدی ہئی۔‘‘

ہک واری بدنیت امیراں تے مشیراں غازی خان کوں آکھیا کہ ایندا امتحان گھنو تے اینکوں آکھو کہ کئی سچا قصہ سُݨاوے‘ اُنہاں دا مطبل اے ہا کہ ایہہ غلطی کریسی تے اساں اینکوں گندا کریسوں ‘ نواب نے گانموں کو آکھیا کہ کئی سچا قصہ سُݨاویں ہا ‘ گانموں کچاہری دیاں ساریاں رمزاں ڄاݨدا ہئی تے وَل او نیں نواب کو ںاے سُݨایا۔(41)

ایہ ہک علامتی قصہ ہے ۔ جینکوں تاریخ دیرہ غازی خان دے لکھاری عبدالقادر لغاری تاریخ دیرہ غازی خان جلد اول دے صفحہ 185اُتے اُردو زبان وچ درج کیتے پر احسان خان چنگواݨی تاریخ دیرہ غازی خان حصہ اول دے صفحہ 68اُتے سرائیکی زبان وچ درج کیتے ۔ ایں قصے دے ݙو پُکھ ہِن ۔ شوکت مغل نے الف بے ٻٹوا 1996ء وچ اینکوں ص 106اُتے درج کیتے جݙاں جو ݙوجھا پُکھ اپݨی کتاب ’’آٹی ماٹی‘‘ 1998ء اِچ  ص92اُتے درج کیتے ۔ ایں قصے نال سرائیکی دے تحریری قصے دی روایت چار سو سال کنوں شروع تھیندی اے ۔ جیندا مطلب ایہ ہے جو سرائیکی دی تحریری شکل ساکوں ہِیں دور توں نظردی ہے ۔ ایہ قصہ اَحٖ تحریری شکل وچ نئیں مِلدا ۔ پر عوام دی زبان تے صدیاں کنوں چلدا آندے ۔ پر میݙے خیال دے مطابق قصہ گانمݨ سچار کولوں صدیاں پہلے ساکوں مئی ٻڈھڑی دا قصہ نظر آندے ۔ جہڑا اَحٖ وی عوام دی زبان اُتے موجود ہے ۔

سرائیکی قصے دی روایت کوں اڳوں ٹُریندیں ہوئیں ایہ ڳالھ واضح ہے جو سرائیکی قصہ جہڑا اُردو اِچ موجود ہے ۔ اوہ ساݙی روایت کوں اڳوں تے ٹُریندے۔ساݙا اصل موضوع سرائیکی وچ تحریری قصے دی روایت ہے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
آرڈینز دی جنگ 1914

## آرڈینز دی جنگ 1914
آرڈینز دی جنگ پہلی عالمی جنگ دے دوران 21 توں 23 اگست 1914 تک فرانس ، جرمنی ، بیلجیئم اتے لکسمبرگ دیاں سرحداں تے لڑی ڳئی ۔ جرمن فوجاں فرانسیسی فوجاں کوں شکست ݙتی اتے انہاں کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور کیتا ۔ ایہ جنگ فرنٹیئرز دی وݙی جنگ دا حصہ ہئی ، جیڑھی پچادھی محاذ دی پہلی جنگ ہئی ۔ 

ایں جنگ وچ جرمن فوج فرانسیسی فوج تے حملہ کیتا ۔ جرمن فوج دا مقصد فرانس وچ وِکھ ودھائی کرݨا ہئی اتے فرانسیسی فوج کوں شکست ݙیوݨا ہئی ۔ جرمن فوج دی تعداد فرانسیسی فوج توں ودھ ہئی اتے انہاں دے کول جدید ہتھیار وی ہن ۔ 

فرانسیسی فوج دلیری نال دفاع کیتا ، پر او جرمن فوج دے مضبوط حملیاں کوں روکݨ وچ ناکام رہی ۔ جرمن فوج فرانسیسی فوج کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور کر ݙتا ۔ 

آرڈینز دی جنگ پہلی عالمی جنگ دے ابتدائی معرکیاں وچوں ہک ہئی ۔ ایں جنگ وچ جرمن فوج دی فتح انہاں دی ݙاڈھ ورائی کوں ودھایا اتے انہاں کوں فرانس وچ وِکھ ودھائی کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ فرانسیسی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ جرمن فوج فرانسیسی فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ جرمن فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے فرانسیسی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح جرمن فوج کوں پہلی عالمی جنگ وچ ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ، پر فرانسیسی فوج جرمن فوج دے خلاف مزاحمت جاری رکھی ۔