تتیاں چھانواں دا سیک

ماواں تاں ٹھڈیاں چھانواں ہوندِن ۔ ماء مر تے وی اپݨی اولاد دی خیر منگدی اے ۔ ماواں تاں اپݨے ٻالیں تے صدقے گھولے تھیندن ۔ ماء تاں اپݨی اولاد کوں سالِم جہان کنے ودھ تے پیارا جٖاݨدی اے ۔ ٻال نال سب کنوں پہلے کوئی محبت دا اظہار کریندے تاں او ماء کریندی اے ۔ ماء آپ مِٹھی ، اوندی اپݨے ٻال نال محبت مٹھی ، اوندی محبت دا اظہار مِٹھا ، ساݙی تہدیبی روایات اِچ جیویں جو ماء لولی آہدی اے:

جیویں میݙا ڈھول ممولا ڑی

میکوں مُرشد رنگ لاتے ڑی

رنگ لاتے دِلبر جٖاتے ڑی

لولی میݙے لعل دی

لولی میݙے لعل دی

صدقے تاں میں واری

چولا ݙیساں پٹ کناری

دھوٻی دھوسی ݙو ݙو واری

دھوٻی منگسی مزدوری

کھول ݙیساں کستوری

لولی میݙے لعل دی

لولی میݙے لعل دی

تیݙے ہتھ وِچ چھلے

تیݙے ڳل کٹمالے

تیݙی اَل بھل جگ تے

سب تیݙے متوالے

لولی میݙے لعل دی

لولی میݙے لعل دی

تیݙے پیریں رَمجھولاں

تیݙے ہتھ وِچ کڑیاں

تیݙی قسمت بھورل

سونا ، نو لکھ دھڑیاں

لولی میݙے لعل دی

لولی میݙے لعل دی

اے وکھو وکھ لولیاں ………………………… دے ٻلارے ماء دے دِل دی اَواز ہوندِن ۔ ایں پاروں تاں ٻال بھانویں جو اِنہاں لفظیں وچ لُکے ہوئے جذبیں کوں جٖاݨݨ دے قابل تاں نئیں ہوندا ۔ وَل وی ماء دی جھولی اِچ مٹھی مٹھی لولی دا ٻلارا سُݨ تے سکون لازمی محسوس کریندے۔

سچ آکھو تاں ’’ماء رب سئیں دا ݙوجھا روپ اے‘‘۔ جیڑھی جو اولاد دے سُکھ کیتے اپݨی حیاتی گھولݨ کیتے تیار رہندی اے۔ پر غلام قادر دی ماں عجب ماء ہئی ۔ جیڑھی چھی مہینیاں دے کھیر پیندے ٻال کوں سٹیندی اپݨے ہِک پُراݨے عاشق مہر نال ٹُر ڳئی ۔ واحد بخش اپݨے چھئیاں مہینے دے ٻال کوں چا تے بھمبیری آلی کار ویڑھے اِچ چکر کٹی رَکھے۔پر غلام قادر دے چِکاٹ ٻکاٹ ہَن ۔ کیوں جو اَڄ اونکوں لولی ݙیوݨ آلی ماء کائنا ہئی ۔ غلام قادر چُپ کرݨ دا ناں اِی نہ لویں پیا ۔ بُکھ تُوں چیک چیک تے ٻݙ ڳیا۔

واحد بخش اونکوں اُتلے کھیر تے سٹیا ، پر غلام قادر اُتلے کھیر کوں منڈھوں منہ نہ لاوے پیا۔ جیڑھلے بُکھ ݙاڈھی چونڈھی لئی تاں ہولیں ہولیں اُتلے کھیر تے ہِل ڳیا۔ واحد بخش تئیں مَیں کنوں ٹُکر تھپوا تے حیاتی دے ݙینہ اوکھے سوکھے لنگھاوے۔ 

پر اَجٖوکے ویلے اِچ بیگانے گھر کون کہیں کوں ہمیشاں کیتے پکیاں پکائیاں کھویندے ۔ ݙو چار ݙینہ لنگھیے تاں ہر کوئی منہ ݙنگا ݙیوݨ چالو تھی ڳیا۔وستی دے بزرگ ، ملک سجاول واحد بخش کوں آکھیا :’’تیݙی سواݨی تاں جیڑھا مُکالا مَلݨا ہئی مَل ڳئی‘‘۔

سیاݨے آہدِن:

’’جیڑھے ویڑھے وِچ رَن ویہڑا کرے دھن دھن‘‘۔

میاں سواݨی کنوں بغیر گھر دی راند نئیں ٹُردی ۔ واحد بخش پُتر توں جوان امان بندہ ہِیں ، میݙی ڳالھ مَن اَتے ہُݨ تُوں ݙوجھی شادی کر گِھن۔ چلو تیݙے گھر دا پُھلکا پک پوسی۔

اَخیر واحد بخش ݙوجھی شادی کر گِھدی ، واحد بخش دے گھر خیر روٹی ٹُکر پکݨ پئے ڳیا۔ غلام قادر اَڄ وݙا تھیندا ، کلھ وݙا تھیندا ، ستاں سالاں دا تھی ڳیا۔سیاݨے سچ آکھ ڳن:

’’مترائی ماء دی مُک ، ہُنالے دی دُھپ‘‘

غلام قادر دی مترائی ماء ، اوندے نال ہر ڳالھ اِچ وانج رکھݨ پئے ڳئی ۔ ہر ویلے آنوں بہانوں غلام قادر نال جھیڑا لا تے اونکوں دَڑکے دٻاچے ݙیوے ۔ اُوندے خلاف اوندے پیئو دے کن بھر تے غلام قادر کوں روز کُٹواوے۔

نالیں غلام قادر کوں ڳالھ ڳالھ نال مہݨے ݙیوے ’’اُدھلی ماء دا پُتر‘‘ گھروں اَختا تھی تے ٻاہر ونجٖے تاں وستی دے نِکے وݙے ، اَتے سکول ونجٖے تاں سکول دے ٻال ’’اُدھلی ماء دا پُتر‘‘ آکھ تے اونکوں چِڑائی رکھیندے ۔ اے مہݨاں غلام قادر جیڑھلے سُݨدا تاں اوندا ہاں ، کلیجہ ٻاہر آ ویندا ۔ ہِک ݙینہ غلام قادر سکول اِچوں پڑھ تے گھر وَلیا تاں بُکھ ݙاڈھی چُونڈھی لئی ودی ہَس ۔

مترائی ماء کولوں پُھلکا منگیُس تاں مِترائی ماء ولدا ݙتا ’’تیݙی ماء پکا کے رکھ ڳئی اے جو تیکوں ٹُکر ݙیواں، متھاج ہیویں ویلھی ودی آں ، کماں اِچوں ویلھی تھیواں ہا تاں ٹُکر پکاواں ہا۔‘‘

ہمیشہ آلی کار مہݨاں ݙتُس ماء تاں ڳئی ٹُر تے عذاب ساݙے ڳل گھت ڳئی ۔ غلام قادر لوکیں کولوں نِت ایہے مہݨے سُݨ سُݨ تے اندروں سڑیا تاں اونویں وی ودا ہا ، مترائی ماء کولوں وَل اے مہݨاں سُݨیُس تاں اوندا ہاں کلیجہ جیویں سڑ بُھجٖ ڳیا ۔ غلام قادر ہُݨ ایں کنوں ودھ تے برداشت نہ کر سڳدا ہا ۔ کاوِڑ اِچ گھروں جو ٹُریا تاں ٹُردیں ٹُردیں ݙوجھے موضعے دے ہِک زمیندار ملک وریام دے ہتھیں چڑھ ڳیا ۔ ملک وریام ہِک شرابی ، عیاش اَتے راکھویں بندے رکھ تے لوکیں دے جُھڳے بھنواوݨ آلا بھیڑے ڳݨ دا مالک بندہ ہئی۔ جیندا کم غلام قادر سنویں بے آسرا چھوہراں کوں اپݨی وکوڑ اِچ گھن تے اُنہاں کوں جُھڳے بھنݨ اَتے نشے پَتر اُتے لاوݨ دی مَت ݙیوݨ ہئی ۔ غلام قادر بے آسرا ٻال جو ہئی ، او ملک وریام دی اَنڳلیں تے چڑھ ڳیا۔

غلام قادر چنگے بھلے ݙینہ سکول نہ ڳیا تاں اوندا اُستاد ، غلام قادر دے پیئو کولوں اَپڑ ڳیا ۔ جو غلام قادر چنگے بھلے ݙینہاں کنوں سکول کائنی آندا پیا ، خیر تاں ہے۔

واحد بخش ݙسیا جو او ماء آلی کار گھروں ٹُر ڳئے۔

اُستاد آکھیا :’’واحد بخش بھرا ، او تاں مشوم جیہا ٻال اے ، اوندا پتہ سُر لڳے یا کائنا ۔ واحد بخش ݙسیا جو آہدِن ملک وریام کولوں دیرے لئی پیا اے ۔ 

اُستاد صاحب اے سُݨ تے ݙاڈھا مونجھا تھی ڳیا ۔ اُستاد صاحب ہوریں واحد بخش کوں آکھیا : ’’میݙا بھرا ٻال تاں وݙے تھی تے مُلخ و قوم دی چُھٹ ٻنھ سنبھلیندن ۔ ایں کیتے اُنھاں دی چنگی تعلیم و تربیت کرݨا ہک قومی فریضہ اے۔ ٻالیں کوں چھڑا جٖماسٹݨ کوئی دلیری کائنی بلکہ اُنہاں دی چنگی تربیت کر تے اپݨے وسیب تے مُلخ کیتے چنگا بݨاوݨ وݙا کم اے ۔ ملک وریام تاں ہِک شیطان تے ظالم جیہا بندہ اے ۔ جیڑھا ٻالیں کوں بھیڑی عادتاں دی مَتیں ݙیندے ۔ اے بھیڑی عادتاں ٻالیں کوں بھیڑے پاسے گھن ویندن ۔ جیڑھیاں جو بعد اِچ ماء پیئو کوں وی جِیندے جی عذاباں اِچ ٻوڑیندن ۔ نالے اے بھیڑی عادتاں مُلخ و قوم کیتے عذاب توں گھٹ کائنی ہوندیاں ۔ تُساں غلام قادر کوں اُتھوں گھن آئو ، اَتے اونکوں اپݨی چھاں اِچ پالو ۔ نالے اوندی چنگی تربیت کرو۔‘‘

واحد بخش ، غلام قادر کوں گھر گھن آوݨ کیتے اصلوں نہیں چا کیتی اَتے آکھیُس جیویں اوندی ماء میݙے کیتے مَر مُک ڳئی اے ۔اونویں میݙے کیتے غلام قادر وی مر ڳئے ۔ واحد بخش غلام قادر کوں گھر نہ گھن آیا۔سیاݨے آہدِن:

’’ذال ، ٻال تے مُچھ دا وال جِتھاں ہِلائو اُتھائیں ہِلسی‘‘۔

غلام قادر ٻال جو ہئی او ملک وریام دی انڳلیں تے چڑھ ڳیا ۔ غلام قادر ، ملک وریام دے راکھویں چھوہراں نال رَل تے لوکیں دیاں کُکڑیں اَتے ݙوجھی نِکیاں نِکیاں شئیواں لُکاوݨ پئے ڳیا ۔ جیویں جیویں وݙا تھیندا ڳیا ، اونویں اونویں لوکیں دے جُھڳے بھنݨ اِچ اَت مچیندا ڳیا۔

جیڑھلے ڳبھرو جوان تھیا تاں وݙے ہتھ پیر مارݨ پئے ڳیا ۔ نالے جیڑھا پیسہ پاء اوندے ہتھیں لڳدا ، او ملک وریام دی تلی تے ونجٖ رکھدا ۔ ملک وریام اُوندے تے ݙاڈھا خُش ہئی ۔ کیو ںجو اوندی آمدِݨ غلام قادر بݨ ڳیا ہا ۔ حرام دے پیسے جو آ ڳئے ۔ ملک وریام اپݨے سارے راکھویں چھوہراں کوں ٻکرے کُسا ، تے کھواوے ۔ نالے چرس ، سڳرٹاں تے شراباں وی پِلاوے اَتے ملک وریام آپ وی کُھلی ڈُھلی حرامزدگی دیاں کھیݙاں کھیݙے۔

غلام قادر اپݨی ایں جُرم دی دنیا وچ ٻہوں اَڳاں ونجٖ چُکا ہئی ۔ جیندے وِچ اوں کئی جُھڳے بھنے اَتے قتل کیتے۔ او ہِک اشتہاری ملزم بݨ ڳیا ۔ پولیس اونکوں نپݨ کیتے اوندی تاڑ اِچ ہئی ، اَتے ہِک ݙینہ دا سِجھ غلام قادر کیتے کوئی خُشی دا سنیہا نہ گھن آیا ۔ بلکہ مایوسی ، پچھتاویں اَتے اَرماناں دا ہِک سنیہا گھن تے آیا ۔ جیڑھلے او سِجھ اُبھردے نال پولیس دی وَکوڑ اِچ آ ڳیا ۔ اوں ویلے اونکوں پتہ لڳ ڳیا جو ہُݨ اوندی حیاتی دی کھیݙ مُک ڳئی اے ۔

غلام قادردے دماغ اِچ خیالیں دا دریا چھل آلی کار واہندا پیا ہئی جو میݙی چھاں اِچ تاں ولیکاں پئے ڳیاں، اَتے تتیاں چھاواں دے سیک نال میݙی رَت سُکدی سُکدی سُک ڳئی اے۔ ہُݨ تاں میݙی پھتی جندڑی دا چھڑا بُت ٹُردا ودے ۔ اونکوں پتہ لڳ ڳیا جو ہُݨ اوندے جُرماں دی سزا سزائے موت کِنوں گھٹ کائنا ٻلسی۔

غلام قادر ٹھڈا ساہ بھریندے ہوئیں اَسمان وَل ݙٹھا ۔ اَتے ہک ٹھڈی آہ دِل وچوں نکلیُس ، جو رب سوہݨا کہیں وی مائی دے لال کوں ٹھڈیاں چھاواں دی جاء تتیاں چھاواں نہ ݙیویں۔

## '''حوالہ'''
کتاب: گھاݨی وات، مصنف: مہر مشتاق احمد ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2020ء