بے درد رشتے

زرینہ کیوں روندی پئیں۔ اللہ کرم کریسی ، نہ پریشان تھی ، سدا وقت ہکو جیہاں نی رہندا ۔ اچھا وقت نئیں ریہا تے اے بُرا وقت وی لنگھ ویسی۔

میں زرعینہ دے سِر تے ہتھ رکھ کے اوکوں دلاسہ ݙتا ، پر او روندی روندی ٻݙدی ویندی ہئی۔

میں اونکوں آکھیا ، اَڄ میکوں ݙس تیݙے نال تھیا کیا ہے۔

او آکھݨ لڳی ، بی بی جی بس کجھ نہ پُچھو۔ آہدن جو اپݨے مار تے چھاں تے سٹیندن۔ ، تے پرائے مار تے دُھپ تے سٹیندن۔ اساکوں تاں اپݨیاں نے رول ݙتا ۔ دَر دَر دا پنݨ اساݙے قسمت بݨ ڳئی ہے۔

میں ول اونکوں پیار کیتا تے آکھیا ۔ زرینہ اے پنݨ چنگی ڳالھ کائنی ، تے اتنا کرایہ لا تے اتھاں منگݨ آندی ، میکوں اے ڳالھ بالکل پسند کائنی ۔ توں حوصلے کر تے ٻالیں کوں پڑھا۔ اُنھاں دی پڑھائی دا خرچہ میں چیساں۔

بی بی جی کیا کراں ہِکو پتر ہمی تے ٻہوں جابر ہے ، خاوند ملے کاہنا۔ اساں سارے اوندی منݨ تے مجبور ہئیں ، جو کجھ نہ کجھ کما آندے تے گھر روٹی پکدی ہے۔

کیا تنخواہ ہے تیݙے پُتر دی۔ میں زرینہ کولوں پُچھیا ۔ 

او ٻولی ب بی جی 1800ہزار ہے۔ 7ہزار گھر دا کرایہ ہے ،3ہزار اوندے آوݨ ونڄݨ دا کرایہ لڳ ویندے۔6000ہزار نال اساں باقی دا خرچہ کریندوں ، ݙسو بی بی جی میں پِناں نہ تاں کیا کراں۔وَت اوں ٹھڈا ساہ بھریا تے رووݨ لڳ پئی۔

میں اونکوں وَت پُچھیا، کجھ تاں ݙسا جو ایں حالات کوں توں کیویں پُڄی، تیݙے کتی ٻال ہِن تے کیا کریندن۔

بی بی جی ! میݙی کہانی سُݨ تے کیا کریسو ، بس جیویں گزردی پئی ہے ، گزار چھڑیسوں ۔ بس ہِکا فکر ہے جو انہاں ٻالیں دا پیئو کائنی ، میں وی مر ڳیُم تے اے ٻال رُل ویسن۔

میکوں ایویں محسوس تھیا کہ اَڄ تئیں کہیں وی اونکوں اپݨے نال ایویں ٻلہا تے اوندا درد نی پھلوریا ۔ کیوں جو ٻولیندی وی ٻیٹھی ہئی تے روندی وی ٻیٹھی ہئی۔

اوندی ہک دھی وی نال ہئی۔ اوں ماء کوں آکھیا امی جی بس کرو ، چُپ کرو ۔ کیوں روندے پے وے ، اللہ چنگائی کریسی۔

میں اوں چھوہِر کوں ݙٹھا جیندے منہ تے نہ کِھل ہئی نہ کوئی خوشی ۔ سخت تے سپاٹ لہجہ ،کالے ایاٹے وچ لپٹی ، چِٹا گورا رنگ او ہک حور لڳدی ٻیٹھی ہئی۔

میں اُوں چھوہِر کولوں پُچھیا ۔ بیٹا توں پڑھدی پئیں۔ 

اوں وݙی معصومیت نال جواب ݙتا ۔ ایف اے کر گھدے ، اڳوں بھائی نی پڑھݨݨ ݙینداکہ ماحول خراب ہے میں تہاکوں کالج توں اَڳاں نی بھیڄ سڳددا۔ میں سُݨ کے بڑی حیران تھئی ۔ کیا وجہ تہاݙے کول خرچہ کائنی ، تے میکوں ݙسو میں جُتی، کتاباں تے باقی دا خرچہ وی ݙیندی آں۔

او ٻولی ! نئیں آنٹی جی او پڑھݨ ہی نی ݙیندا۔

میں روندی ماء کوں سنبھالیا کہ توں ٻالیں کوں کمپیوٹر کورس سکھاتے اَڄ کل جدید ٹیکنالوجی ہے اے گھر ٻہہ تے کما گھنسن۔ کجھ تاں تہاݙے حالات بہتر تھی ویسن ۔ اپݨے پُتر کوں میݙو گھن آ میں اونکوں سمجھاواں۔

زرینہ ٻولی ! باجی اساں بلوچ ہئیں تے میݙے پُتر وچ وݙی غیرت ہے ۔ جیڑھے ملکی حالات ہِن ایں ٻاہروں او اُنہاں دی پڑھائی دے خلاف ہے۔

خیر چنگی ساری دیر ڳالھ مہاڑ دا سلسلہ چلدا ریہا تے میں وَت اُنہاں کوں مہینے دا راشن گھن ݙتا تے اوکوں آکھیا کہ تو منگݨ کیتے نہ آسیں ۔ میݙے کپڑے دھو ڳئے کرو ۔ کجھ پہلے میں ݙے ݙیساں۔ ایں طریقہ نال تیݙا گزارہ چل پوسی ، کہیں ہک گھر وچ ٻیا وی کم گھنوا ݙیساں۔

اِنہاں ساریاں ڳالھیں دے بعد زرینہ نے میݙو ݙٹھا تے زور ،زور نال رووݨ پئے ڳئی ، تے میکوں دُعاواں ݙیووݨ لڳ پئی۔ میں وَل اوندے سر تے ہتھ رکھیا ، پاݨی منگوا تے پلایا ۔ تے آکھیا ہُݨ کیا مسئلہ ہے ، پریشان نہ تھی۔ سب کجھ ٹھیک تھی ویسی۔

زرینہ تے اوندے پیئو آکھیا۔ بی بی جی ! اساں جنگ فیملی نال تعلق رکھیندے سے ، تہاکوں کیا  ݙساواں ، میݙے گھر تے میݙی جائیداد تے کیویں میݙے اپݨیاں نے قبضہ کر رکھیے ۔

ہک ٹھڈا ساہ بھر کے او بلک بلک تے موندھی تھی ڳئی ۔ میں زرینہ کوں آکھیا توں میکوں جب تک اپݨی حال حقیقت تے کہانی نہ سُݨیسیں میکوں کیویں پتہ لڳسی تے میں تیݙی کیویں مدد کر سڳساں۔ 

زرینہ ہک ݙکھاراوݙا ساہ بھریا تے اپݨی کہانی سُݨاوݨ لڳی ۔ بی بی جی ! جیڑھے ویلے میݙی شادی تھئی ، میݙے خاوند دی پہلی ذال فوت تھی ڳئی ہئی ، تے اوندے وچوں بال ہَن ، اساں ہک خاندانی فیملی نال تعلق رکھیندے ہئیں۔ میݙی ماء کولوں رشتہ منگیا ، میݙی اماں نے وجہ پُچھی کہ ݙوجھی شادی کیوں کریندے وے ۔ تساں کولوں سب کجھ ہے ، تے انہاں آکھیا ، جائیداد ٻہوں ہے۔ ٻال ہِن تے گھر وی ۔ سنبھالے تے ٻال وی۔ خیر کجھ زور زبر دے بعد رشتہ طے تھی ڳیا ، میݙے ساہورے چنگے تکڑے ذمہ وار تے پہلے والے لوک ہَن تے اُچے خاندان نال تعلق رکھیندے ہَن ، میݙی اماں ٻہوں خوش ہئی جو چنگے لوک مل پئین ۔ بخت تے تخت ہے میݙی دھی عیش کریسی ۔ میݙے ابا جی وی کینا ہَن ، ماء دا ہک ٻوجھ وی لہندا پیا ہئی۔ میݙی ݙاڈھی دھوم نال شادی تھئی ۔ اساں خوش نہال ، میݙا خاوند ٻہوں ہی شریف تے سادہ انسان ہئی۔ اُنہاں میکوں عزت دے نال نال پیسہ دولت ، کئی شئے دی وی کمی نہ ݙتی ۔ پہلے گھر دے ٻال وی کہیں ویلے میݙے کول تے کہیں ویلے نانکے کول ، اچھا ٹائم پاس تھیندا پیا ہئی ۔ اللہ تعالیٰ نے میکوں 4دھیاں تے ہک پُتر نال نوازیا ۔ میݙی سوہݨی زندگی ہئی۔ جیوݨ دی چس وچ میکوں ہر شئے ثانونی لڳݨ لڳ پئی۔ ہر پاسے خوشیاں پیاراں ، انواع اقسام دے کھاݨے ، پھل فروٹ تے گھر دے دیسی گھیو ، انڈے ، وترساکھ نہ ݙینہہ دا پتہ ہوندا تے نہ رات دا ۔ ٻال وݙے تھیندے ڳئے ۔ چھوٹی دھی بامشکل 2سال دی ہئی تے میݙے اُتے بی بی جی پہاڑ ڈھہہ پیا ۔ میݙے خاوند دا انتقال تھی ڳیا ۔ اوندی موت نے اساکوں بے موت مار ݙتا ۔ گھر ، ز میناں ، کاراں ، موٹراں سب دے اُتے مترائے ٻال قابض تھی ڳئے، تے ظلم اے جو باقی میݙی عدت ختم نہ تھئی ہئی ، میݙے وݙے ݙیر نے میکوں سݙیا تے آکھݨ لڳا۔

زرینہ سُݨ تیݙے سِر توں بوچھݨ لہہ ڳئے ، توں ہُݨ اساݙی محتاج رہسیں ، یا تاں شادی کر میݙے نال یا اپݨے5ٻال چا کے اِتھوں چلی ونڄ۔

زرینہ زور زور نال رووݨ لڳ پئی ۔ میں اونکوں پاݨی پلایا ،تسلی ݙتی  تے او وَت ساہکدی ساہکدی اپݨی کہانی سُݨاوݨ لڳی۔

بس بی بی جی ! او اونویں وی بدقماش ہئی ، میݙے خاوند توں وی ٻہوں وݙا ہئی ۔ ݙوہیں بھرانویں دی آپس وچ وی نہ بݨدی ہئی۔ میں کیویں ایجھے بندے نال نکاح کر سڳدی ہَم ۔ اللہ تعالیٰ نے حُسن وی رَڄ کے ݙتا ہئی۔ اولاد وی ایویں سوہݨی ہئی ، میکوں اوندے کولوں خوف آوݨ لڳ پیا ۔ بس بی بی جی میں اپݨے ٻال چا تے اُتھوں آ ڳیُم ۔ اوں ݙینہہ توں بعد بدبختی میݙے نال ہے ۔ میݙی ماء وی بیوہ ، میں وی بیوہ تھی کراہیں 5ٻالیں نال ماء دے گھر آ گیُم۔

میݙی ماء روندے روندے بݙ ڳئی جو اے کیا تھی ڳئے ۔ ہک لمبی کہانی ہے میݙے پورھیے دی ، جو میں کیویں کیویں لوکیں دے گھریں کم کر کر تے اپݨے ٻالیں کوں وݙا کیتا ۔ پورھیا کر کرتے ٻالیں کوں میٹرک تے ایف اے کروایا ۔ وقت گزردا ڳیا ۔چکی دا پھیر ہئی ، جیڑھا گزارݨ ٻہوں مشکل لڳدا ہا ۔ ٻال وݙا تھیا تے چاچے کوں ملݨ ڳیا ، اپݨاحصہ منگݨ دی ڳالھ کیتوس ، تے اُنہاں بے عزت کر تے گھروں کڈھ چھوڑیا ۔25مربعے زمین تے ہک کوٹھی ، مال مویشی سب تے اُنہاں دا قبضہ ہے ۔ میݙی نناݨ بیمار تھئی میں ہک مہینہ اوندی خدمت کیتی ۔ ساہوریں  نال ایں خاطر میل میلاپ رکھیاکہ ٻالیں کوں اپݨیں بُوئیاں ، چاچیں دا پتہ ہووے ، جو اے اساݙے خونی رشتے ہِن۔ متاں ترس کرن ۔ او زور زور نال رووݨ لڳ پئی۔ بی بی جی کیا پچھدو ۔ میݙے ہُݨ گوݙے کم نی کریندے ۔ میکوں نظرداگھٹ ہے ، ہمت ختم تھئی ہے ، کماوݨ جوڳی کائنی ۔ ہک پُتر ہے جیڑھا زیادہ پڑھیا وی کائنی ۔ اوں ہک دی کمائی نال کیویں پوریاں کراں ۔ میݙاخاوند اساݙے کیتے ٻہوں کجھ چھوڑ ڳئے مگر اے ظالم خونی رشتے اساکوں رُلدا فقیر بݨا چھوڑیے۔ میکوں ݙسو جو انہاں دھیاں کوں کتھاں کڈھاں۔ خود پِن تے اُنہاں دی پوری کریندی آں ۔ کوئی خوشی غمی تھیوے تے او اساکوں نوکریں وانگ زمین تے ٻلھیندن۔ اساݙے نال فرق کریندن ، اساکوں اندر وڑݨ نی ݙیند۔ جو کتھاہیں اُنہاکوں حصہ نہ ݙیوݨاں پئے ونڄے ۔ پر بی بی جی ! اساں غریب لوک اُنہاں امیراں نال کتھاں لڑ سڳدے ہئیں ، اساں اَݨ پھر لوک ہئیں۔ اساݙا نہ تِڑ ہے نہ تاݙا۔ اُݙردے پکھی ہئیں ، رات کتھاہیں ، ݙینہہ کتھاہیں۔ برقعہ پا کے منہ لُکائی ودی ہاں ، جو کوئی اساکوں پہچاݨ نہ گھنے کہ اساں خاندانی نام نہاد دے گھر وچوں ہئیں ۔ جیڑھے سڑکاں تے رُلدے ودِن۔ بس بی بی جی ، اے کہانی ہے ݙسو میں کیا کراں۔ انہاں سوہݨیاں سوہݨیاں دھیاں کوں ، کتھاں چا تے ونڄاں۔

اے ساری داستان سُݨ کے میݙیاں اپݨیاں اَکھیں ہنجواں نال بھریج ڳیاں۔ٻاہروں او چھوہِر وی روندی بیٹھی ہئی ، اونکوں پکڑ تے ہاں نال لایُم ، پیار کیتم تے دلاسہ وی ݙتم کہ پریشان نہ تھیوو۔اور میں اے سوچݨ تے مجبور تھی ڳئی ۔کیا انہاں کوں اساں رشتہ دار آکھ سڳدے ہئیں ۔

آخر اے امیر رشتہ دار ،زکوٰۃ ، خیرات وی کڈھیندے ہوسن ، کیا اے یتیم اُنہاں دی زکوٰۃ خیرات دے وی حق دار کائنی ۔ ظلم اِتھائیں ختم نی تھیا ۔ اَڄ وی او انہاں غریباں دی جائیداد تے راج بیٹھے کریندن ۔ وݙکے مر ڳین ، نوجوان نسل اتھاں جائیدادتے عیش کریندی ہے ، اور اے غریب دَر دَر رُلدے ودن، ایں المیہ تے انسان اے سوچݨ تے مجبور ہے ، انھیں رشتے داراں کولوں انسان کلہا چنگا ہے۔

اللہ اُنہاں کوں ہدایت ݙیوے۔ اے سب اللہ دی تقسیم ہے ۔ جیکوں جیندے حال وچ رکھے ۔ لیکن خوش رکھے۔ اگر ایں طرح بے پرواہ تھی ونڄن تاں ناسور بݨ ویندن۔ جیویں جو ہک اَنکٖل خراب ہووے تاں سارا جسم بیکار تھی ویندے ۔ ایویں اُنہاں ناں دے رشتیں کوں مُلا ݙیوݨ ہی بہتر ہے ۔ انہاں توں سُنڄ بَر ٹھیک ہے۔

زرینہ دی کہانی نے میکوں ٻہوں کجھ سمجھا ݙتے ۔ اور اے سبق ہے جو لالچ انسان کوں اپݨیاں توں دور کر ݙیندی ہے ، جُدا کر ݙیندی ہے ۔ شالا اے ویلا کہیں تے نہ آوے ۔ زرینہ کوں ٻہوں سمجھایا کہ اوندے نال ہمدردی کر یندے ہن، کوشش کیتی کہ اوندا سہارا وی بݨاں۔ میں ……… زرینہ دے منہ تے اطمینان ہئی ، سکون ہئی ، اور وت میں فیضان کوں آکھیا ونڄ چنگی جئیں چاہ بݨاآ تے میں انہاں کوں پلاواں ۔ تے نویں سِجھ تے نویں اُمید نال اڳلی سویر دا انتظار کروں۔

٭٭٭

## حوالہ
کتاب: سُکے پتراں دا ݙُسکار، رضوانہ تبسم درانی ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ملتان