رَن پئے دی ڳالھ مہاڑ

اساں  اَݨ پڑھ ہوں  پر پہلے آلے لوک ڈھیر سیاݨے ہَن ،ڳالھ ڳالھ وچ مثالاں  ݙیندے ہَن تے پکیاں  ڳالھیں  کریندے ہَن ۔ ذال پئے دی ہک ڳالھ سُݨو ۔ تہاکوں  چس آئوسے ، تے پتہ لڳسے جو دیہاتی بندے کتنے سیاݨے تے دنا ہوندن ۔

گھر آلا اَکھیندے ،آس شالا پوری تھیوے تے اللہ سئیں  فصل ءِچ برکت پاوے ۔ ذال اَکھیندی اے پنیری لیسوں  تاں  فصل رہیسوں ۔پئے اَکھیندے پچھلے واری پنیری لاتی ہئی تیݙے بھرا کوں  رکھوالی ݙتی ہئی ، او آپ اُڄاڑا کر ڳیا ، جیکر لوڑھا رڑھ کوں  چرݨ پے ونڄے تاں  ول کیݙے مروں ۔ 

ذال اَکھیندی اے میݙے بھرا دا ناں  تاں  گھندا پئیں  تیݙے بھرا بھتریجے کیرھے گھٹ ءِن،او اَکھیندے کیا کرو سیاݨیں  دی اَکھاݨ جو ’’ٻیڑ چٹ اے، نسار چٹ اے، لوٹیں  سودھی جھلار چٹ اے‘‘۔رَن اَکھیندی اے ،اپݨے بھرا بھتریجیں  دے رووݨے نہ روندے رہوں  ، ہمت کروں  تے منزل آسان کروں  ، سیاݨے اَکھیندن ’’عاشقیں  ٻدھیاں  کمراں  ، تھئی دلی ڈھائی کوہ اے‘‘۔

بندہ اَکھیندے ڳالھ تاں  ٹھیک اے پر نِکے لا اساں  آپ وی اینویں  ہوندے ہاسے ۔ سیاݨے کوڑ تاں  نی مار ڳے ’’جیجھی رہیسو ، اوجھی چیسو‘‘۔

عورت اَکھیندی اے ،ہُݨ بس چا کر کم آلی سوچ سوچ ،میݙی سس کوں  اوندی سنگتاݨی اَکھیندی ہئی ’’نہ کر سس برائیاں متاں لہنی اپݨیاں  ڄائیاں ‘‘۔

مرد اَکھیندے جو میں  کیرھی ڳالھ کوں  رونداں  توں  کیرھی ڳالھ کریندیں  ، تیݙی ڳالھ دا مطلب اے تھیندے جو ’’اُٹھ نہ رُنے ٻورے رو پے‘‘۔

عورت اَکھیندی اے ،تیݙی ڳالھ اپݨی جاہ تے ہوسے میں  اپݨے بھرادے آپ لکھ گلے کراں  پر تیکوں  نہ کرݨ ݙیساں  کیوں  جو ’’ماء مریسے پر مارݨ نہ ݙیسے‘‘۔ 

مرد اَکھیندے مسئلہ کیویں  حل تھیسے توں  اپݨے بھرانویں  دے خلاف صرف ڳالھ سُݨݨ واسطے وی تیار کائنی تیݙے بھرا صرف اپݨی سوچیندن ، سچ تاں  اے ہے جو ’’ہر کوئی اپݨا ککڑ کَچھ ءِچ پئی ودے‘‘۔

عورت اَکھیندی اے جو تیݙے بھرانویں  دا کم وی ایویں  ہے ’’اپݨا کَچھ ءِچ پرایا ہتھ اچ‘‘۔

مرد اَکھیندے جو توں  گھر ءِچ ٻیٹھیں  اساں  ٻاہر کم کریندوں  اساکوں  پتہ اے مسئلے کیا ہوندن ۔ سچ تاں  اے ہے جو ’’گھر ءِچ ٻلی وی شیر ہوندی اے‘‘۔

عورت اَکھیندی اے جو بندے وچ سچائی ہووے تاں  اونکوں  کُئی نی ہلا سڳدا ، او اپݨے سارے مقصد پا ویندے ۔ سیاݨے اَکھیندن ’’اندروں ہووے سچ تے ٻاہروں  کھڑا نچ‘‘۔ 

پئے اَکھیندے جو میں  اپݨے دل دی ڳالھ کرینداں  ، میݙے دِل ءِچ کُئی کھوٹ کائنی ۔تیݙا بھرا نکما تے کم چور ءِ، آلسی وی ہے ۔ آلسی بارے آکھدن ’’آلسی روندا راہسی‘‘۔ تیݙا بھرا ہر ویلے اُٻاسیاں  ݙیندے او آہدے کم نہ ہووے تے سُتا رہاں  ۔ سیاݨیں  سچ تاں  آکھیے ’’اُٻاسی ، نندر دی سکی ماسی‘‘۔

ذال اَکھیندی اے بس کر تیݙیاں  ڈھیر ساریاں  ڳالھیں  سُݨ گھدین تیݙی اوہا ڳالھ اے جو’’اُتوں  صدقے گھولے ، اندروں  کوئی نہ پھولے‘‘۔سیاݨے اے وی اَکھیندن جو ’’اُتوں  لاالہ ، اندروں  ٻئی صلاء‘‘۔

پئے اَکھیندے جو بھرا کوں  آکھ کم کرے روزی کنوں  تنگ ہیسے، ہُݨ اوندی جیرھی شرط اے ݙسے چا ،میکوں  پُڄالا پیا تاں کم تے رکھ گھنساں  ۔ سیاݨے آکھدن ’’ٹھہسوں  ٹھہسوں  ، نہ تاں  بھیݨ بھرا تاں  راہسوں ‘‘۔

رَن اَکھیندی اے ،توں  میݙے بھرا کوں  بھرا تاں  سمجھدیں  پر اُتوں  اُتوں ۔ لوک تاں  سچے بھرا دے بارے وچ اَکھیندن ’’بھرا سدا جیوے پر میں  سنواں  نہ تھیوے‘‘۔

پئے اَکھیندے’’اُٹھی آپ نہ سڳے، ݙوہ گوݙیاں  تے‘‘۔

ذال اَکھیندی اے جو تیݙا لیکھا اینویں  ہے جو چُلھ تے تاں  دِل تے میݙے بارے وی توں  اَکھیندا رہندیں  ’’آئی تاں  بسم اللہ، ڳئی تاں  بلا‘‘۔ میکوں  ایجھے بار چوا جیرھے میں  چا سڳاں  ۔ بھرا کنوں  اُک چُک تھیوے تاں  تئیں  کنوں  کھلے کھانواں  جے تئیں  کنوں  تھیوے تاں  پیکے رنج، سیاݨے اَکھیندن ’’اندھامݨ کھوتی ست مݨ بار، کیݙے مرے اوتری کمبہاری‘‘۔

پئے اَکھیندے تیکوں  پتہ تاں  ہے جو گھر دی حالت خراب ہئی، توں  تے میں  اپݨے سکیں  کنے نئوں  ݙیہاڑے لا آئے ہاسے ، تے ولا اپݨے گھر ءِچ وی مزمانیں  دی یلغار ہئی ،سیاݨے سچ تاں  اَکھیندن ’’نندا ڳیا نوں  ݙیہاڑے، نؤں  نندے دے گھر،نندے ٻہہ حساب کیتا، نندا گھر دا گھر‘‘۔ہُݨ ایویں  کر جو پیئو کنوں  رقم اُدھار گھن ݙے ۔

ذال چِڑ تے اَکھیندی اے جو پہلے جیرھے گھن ݙتے ہم او لہݨاں  لہائی، پیئو میݙا پیسے گھنݨ آیا ہا تاں  تئیں  مثال آکھ سُݨائی ہئی ’’سو دے ݙیسوں  سٹھ ، ادھے گھنسوں  کٹ،ݙاہ ݙیسوں  نہ ݙاہ ݙویسوں ، ݙاہ دے پِچھوں  بھڄ تاں  نہ ویسوں ‘‘۔

پئے اَکھیندے ’’اندھیں  اڳوں  رووݨ اکھیں  دا زیان‘‘۔ میں  جیرھی ڳالھ اَکھینداں  تیکوں  سمجھ نی اَمدی ’’اڳوں  دوڑ ، پِچھوں  چوڑ‘‘ ۔ سیاݨے سچ اَکھیندن ’’ڳوہ دے پیش وڄاوݨ مُرلی ، مفت گھتݨ سر درد اے‘‘۔ 

ذال اَکھیندی اے جو میں  ایجھی وی اَندھی کائنی جو بُجے تے خوش تھیواں  ۔ توں سیاݨا تھی اپݨا کم کارایمانداری نال کر،سیاݨے اَکھیندن ’’نیت نیک تے ٻیڑے پار‘‘ جیکر بندہ نیک نیتی نال کم کرے تاں  اللہ ایجھی جہوں  ݙے ݙیندے جتھاں  بندے دا گمان وی نی ہوندا ۔ ’’اوندے بخت جو ڈھیر اِن تاہوں  ککروں  ٻیر اِن‘‘۔

پئے اَکھیندے جو میکوں  تیݙی ڳالھ سمجھ آ ڳی اے جو نیت نیک ہووے تاں  نصیب وی چنگے ہوندن ۔ جے نیت ءِچ وَٹ آوے تاں  نصیب وی ہر ویندن ۔ سیاݨے اَکھیندن ’’نصیب ہریا کھڑا ہووے تاں  اُٹھ تے کتا پٹ ویندے‘‘۔

رَن اَکھیندی اے جو قرضے آلی ڳالھ کوں  چھوڑ تے محنت آلے پاسے ٹُروں  ’’قرض قیامت اے تے بُکھ نعمت اے ‘‘۔اے وی اَکھیندن جو ’’جینکوں اللہ رکھے اونکوں  کون چکھے‘‘۔

پئے اَکھیندے جو ہُݨ میکوں  ڈھیر گندا نہ کر کم کریسوں  ایمانداری نال کریسوں  ، اپݨے ڳالھیں  نال توں  میں  کنوں ݙاڈھی تھی ڳئیں  تے ݙاڈھے دے ہمیش ݙو بھانگے ہوندن ۔ سیاݨے اے وی اَکھیندن ’’ݙاڈھے نال یاری ݙیندے گھندے سئیں ‘‘۔ اے ڳالھ وی کریندن جو’’کاوڑ ہینڑیں  توں  لہندی نی ݙاڈھے تے چڑھدی نی ‘‘۔ٻی اے ڳالھ وی کریندن جو ’’زوراور دے ست ویہاں  سو‘‘۔

رَن اَکھیندی اے جوشکر اے تیکوں  مَت آ ڳی اے ،تئیں  میکوں  اَکھاݨیں  دی مار ݙتی اے پر میں  وی اپݨی اَماں  ، ݙاݙی کنوں  ڈھیر سبق پڑھی کھڑی آں  ،آ تے اساں  رَل تے کم کروں  تے اپݨے ٻالیں  دی چنگائی بارے سوچوں  کیوں  جو سیاݨے اَکھیندن ’’ݙینھ بھلڑے تاں  متر وی بھلڑے‘‘۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان