اَت خدا نال وَیر ہوندے

سیاݨے آہدِن: ’’رَنّاں شالا مَکر نہ کرن، اِنہاں کولوں شینہہ وی ݙردِن‘‘۔

ہِک وستی اِچ مکاراں مائی رہندی ہئی اوندااصل ناں ہئی منظوراں پر اونکوں کنڈ پِچھوں لوک اوندے مکراں پاروں مکاراں مائی سݙیندے ہَن ۔ مکارݨ ایجھی پکی ہا جو ’’ٻاہروں لا اِلہ تے اندروں لڳے دا‘‘۔

جیڑھا اوندے واہ پئے ویندا تاں اونکوں وِساہ تے رَت دے ہنجوں رُویندی ہئی ۔ شودی سُگو جیڑھی اوں وستی دے زمیندار مہر اسلم دی سواݨی ہئی ۔ اوندا پُتر ݙاکدار بݨݨ کیتے ولایت ونجٖݨ پیا تاں ڳنڈھڑی پیسیاں دی لوڑ پئے ڳئی ۔ منظوراں اُݙدی ہوا سُݨی جو سڳو دا پتر ٻاہرلے مُلخ ویندا پیا ہے اَتے اَدھے پیسے سُڳو کولوں کُھٹدے پئین۔

مکاراں مائی اے وی چنگی طرح جٖاݨدی ہا جو سُڳو دے ڳاھݨے وی ہِن۔ جݙاں سُڳو دی شادی تھئی تاں منظوراں اوندے ڳاہݨے ݙیہدی ڳئی تاں ڈِڈھ اِچ سُول پئے ڳیا ۔ او ایں ویلے دی تاڑ وچ ہئی جو ڳاہݨے سُڳو آلے اوندے کولوں مارے۔ ٻس سئیں منظوراں ڳڑ آلے چاول پکا تے جَسی مُنگر اِچ پا تے کندورے اِچ ولٹیندی سُڳو دے گھر اَپڑ ڳئی ۔ سُڳو حریان تاں ݙاڈھی تھئی جو اَڄ منظوراں ساݙے گھر اِچ کݙاہیں نہ آوݨ آلی اَڄ اللہ خیر کرے ۔ خیر سُڳو ٻلہایا ، حال حویلہ ’’ݙکھ سُکھ دی‘‘ مکاراں مائی ڳالھیں ڳالھیں اِچ آکھݨ لڳی ’’بی بی‘‘ میں تاں ݙاڈھی خُش تھی ڳئی ہاں سُݨ تے اے ڳڑ آلے چاول میں نذرو کیتے خوشی توں پکا آئی ہاں ۔ آخر میݙا بھڑینجا تھیا۔ آکھݨ لڳی سُڳو بھیݨ ݙاڈھے بختاں آلی ہے ۔ میݙے تاں پُتر اِی نکمے نکلن ، ذوقی تیݙی اولاد نیک اے ’’شالا جھوکاں وسنیں‘‘ خوشامدی ڳالھیں کرتے اَخیر منظوراں اپݨے مَکر تے آ ڳئی۔

آکھݨ لڳی بھیݨ ٻاہر دے مُلخ ونجٖݨ کیتے تاں ڳنڈھری پیسیاں دی لڳدی اے ، سُڳو ولدا ݙتا بھیݨ پیسے تاں وَل لڳدے ہوئے پڑھائیاں دے۔ منظوراں مائی آکھیا بی بی وَل پیسے دی پٹی ٻدھ گِھدی وے ؟۔ کوئی میݙے لائق ہووے تاں بھیݨ ضرور ݙسیں ۔ تُوں میݙی حق سچ دی بھیݨ ایں ، میں کݙاں تیݙے کم آئوساں۔ سُڳو شودی سِدھی سادھی مائی ہئی ۔ اوں سارا ݙس ݙتا ، بھیݨ اَدھے پیسے تھی ڳئین جیڑھے راہندے کھاندے کُھٹدِن او کل تئیں اللہ ݙتے سُنیارے کوں ݙاج آلے ڳاہݨے سواݨی مرد ویچ آسوں تاں پیسے پورے تھی ویسن ۔ پریشانی آلی ڳالھ کائنی ۔ جیڑھلے منظوراں ݙٹھاجو سُڳو سُولی ٻیٹھی اے۔ تاں آکھݨ لڳی ۔

ہا !بھیݨ اے کیا کریندی پئیں ، بھلا ڳاہݨے ویچیسیں۔ اَڑی بھیݨ ! میں تیکوں ایں نہ کرݨ ݙیساں۔ میݙی ہِک سنیارے نال چنگی بݨی بݨائی ہے ۔ تُوں میکوں ڳاہݨے ݙے چا میں تیکوں اوں سنیارے کولوں ویہاج تے پیسے گھنوا ݙیندی ہاں۔

سُڳو بھیݨ میں تیکوں چنگاں مشورہ ݙیساں تُوں ݙاج دے ڳاہݨے نہ ویچ۔ او تیݙے ماء پیو دی نشانی ہے۔ اُنہاں تیݙے کیتے ݙکھی سُکھی تھی تے سارے ڳاہݨے بݨوائے ہَن ،جیڑھے تُوں ویچیسی تاں شودی میݙی موئی ماسی مُراداں دی قبر کوں وی ہلاوا آ ویسی جو میݙی دھی سُڳو میݙی نشانی ناں سنبھال سڳی۔اَڳاں تیݙی مرضی!

اچھا بھیݨ میں تاں وَل ویندی پئی ہاں ۔ہالی میݙے گھر دے تھاں تِھپے اونویں گھر کِھنڈے پئے ہَن ، تُوں چنگی سوچیں۔ سُڳو وی منظوراں دی پؤڑی تے چڑھ ڳئی۔اونداگھر آلا اسلم ویہڑھے اِچ آیا تاں اونکوں آکھیُس ! نذرو دا پیئو ہُݨ وَل کیا صلاح اے منظوراں بھیݨ تاں اے آکھ ڳئی ہے۔ میں تاں آہدی ہاں منظوراں دی ڳالھ ٹھیک اے ، ڳاہݨیں کوں نہ ڳالوں تے ویہاج تے پیسے چا گھنوں ۔ اسلم کَوڑیج ڳیا تے آکھݨ لڳا تیݙی حق سچ دی بھیݨ کݙاں تُوں بݨ ڳئی اے ، خدا چَٹ کری ۔ سیاݨے آہدن ’’اَکاں دی ݙاتری ناں ڳاہ ، ناں داݨاں‘‘۔

میں سُݨی وداں او ہِک مکارݨ رَن ہے تُوں اوندے آکھیے لڳدی پئی ایں ۔ سُڳو اصلوں ضد چا کیتی تے ولدا ݙتُس ’’اَکھیں ݙٹھے تے کنیں سُݨے اِچ فرق ہوندے‘‘۔ نذرو دا پیئو او ساݙے وسیب دی ہے اَتے میکوں بھیݨ بھیݨ سݙیندی اے ، بھلا او ساݙے نال وادھا کیوں کریسی۔ اَخیر سئیں اسلم کوں سواݨی دی ضد پاروں ایں ڳالھ تے راضی تھیوݨاں پئے ڳیا۔سڳو سونے دے ڳاہݨے چا تے جیندے وچ ’’ڳل دا کٹمالہ ، کناں دے مگھر کانٹے، نک دا پوپا ، متھے دا ٹِکا ، سر دی سنگار پٹی ، ہتھیں دا پنجگانگلا، ٻانہہ دے کنڳݨ ،ہِک انڳلی آلی  چھاپ تے پیراں دیاں جھانجھراں‘‘۔ منظوراں مائی کوں ݙے ݙتُس۔

منظوراں سوہݨی طرح ڳاہݨے گھن تے ویہاج تے پیسے چوَّا ݙتے۔ چلو نذرو خیر نال ݙاکدار بݨݨ کیتے ولایت چلا ڳیا ۔ ݙیہاڑے گزردے ڳئے فصل پک ڳئی تاں اسلم سب کنوں پہلے کݨک ویچ وَٹا تے ویہاج دے پیسے پورے کیتے ۔ چِنتے نال سواݨی مرد منظوراں کوں ونجٖ پیسے ݙتے ، تے ڳاہݨے واپس ولاوݨ دا اَکھیونے۔

منظوراں پیسے گھن تے آکھیاسڳو بھیݨ کل ڳاہݨے تہاکوں مِل ویسن ۔ وَلدی ݙینہوار سڳو شودی منظوراں کولوں اَپڑ ڳئی ۔ منظوراں تے اوندا پُتر مانی پہلے ڳالھ کوں ڳݨی منجی ٻیٹھے ہَن ۔ منظوراں اپݨے پُتر مانی کوں سݙ ماریا تے آکھیُس ونجٖ مݙی آلے کوٹھے وچ بکسے وِچوں جیڑھے ویہاج آلے ڳاہݨے سڳو بھیݨ دے رکھے ہَن چا وا۔

منظوراں دے پُتر کجھ ویلا گزار کے لپٹو ماریا اماں اوں بکسے دی کُنجی نی لبھدی پئی ۔ منظوراں ڳالھیں مندے کڈھݨ پئے ڳئی۔ پُتر کوں پتا نی اِنہاں دیاں کیویں عمراں لنگھسِن ۔ ہالی تاں ٻال ٻچہ نی تھیا تے چیتے رَلے ودے ہِن ۔ اوکھے ویلے ساݙے گھر کوئی شئے نی لبھدی ۔ ماں پُتر آپت اِچ جھیڑا چا لایا۔

شودی سُڳو ݙوہیں دا جھیڑا سُݨ تے ہَکی ٻکی تھئی ٻیٹھی ۔ منظوراں پُتر نال ٻکی ݙیوݨ تُوں بعد سُڳو کوں آکھیا بھیݨ ہُݨ بکسے دی کنجی تیݙے سامھݨے نی لبھدی پئی ۔ اوترا مانی تیݙے سامھݨے ونجٖائی کھڑوتا ہے ۔ سُڳو بھیݨ تُوں ہُݨ آوݨ دی تکلیف نہ کریں ۔ میں کل بھیݨ کوں ڳاہݨے توڑ تیݙے گھر اَپڑا ویساں ۔ سُڳو شودی گھر واپس ٹُر ڳئی۔

منظوراں دے خیر نال چھی پُتر ہَن ۔ اُنہاں کوں نہ پڑھائی ، نہ کسب ، نہ اُنہاں کوں کہیں سمجھایا تے جیڑھا سبق منظوراں اُنہاں کوں ݙتی ودی ہئی ایں پاروں منظوراں کولوں چار قدم اَڳاں ہَن ۔ سیاݨے سچ آکھ ڳئین ’’نانگاں دے پُتر اِی نانگ ہوندن‘‘ منظوراں دا سارا ٹٻر لوکیں دی ٹھڳی ولڳی کرکے عیش کریندا ۔ منظوراں دے پُتر شراباں تے چرساں پیندے ، سارے لُمب دے لُمب ہَن تے ڳالھیں دے ڳلہوڑ ہَن۔ٻس سئیں کوئی ویلا رات دا منظوراں دے پُتراں رَل تے اپݨے مݙی آلے کوٹھے کوں جٖاݨ ٻجھ تے سَنّھ چا لائی تے سارے ٹٻر رَل تے حسب حال، ہل ہل چا گھتی ۔ وستی دے سارے لوک کٹھے تھی ڳئے ۔ اُچا ٻلارا سُݨ تے اَڳوں سئیں منظوراں تاں ویݨ کرے ٻیٹھی ۔ ہائے ہائے ! اَساں لُٹیج ڳئے۔

اوتری سُڳو ’’شالا پُتر دیاں خوشیاں کوں لوہندی مریں‘‘ اڳلے پچھلے مرنیں۔ ایں دوران منظوراں کوں ٻوݙا پووݨ لڳ ڳیا ۔منظوراں ساہ اپݨے کوں اِنج جھنڑکیندی جو ݙاکدار نہ سمجھ سڳدا جو جٖاݨ ٻجھ تے پھندا ماری پئی اے ، یا واقعی بے ہوش ہے۔

لوکاں سئیں منظوراں کوں پاݨی شاݨی پلایا پنج منٹاں بعد ہری نری تھی ڳئی تے ٻولݨ شروع کر ݙتس جو ساݙی کندھ کوں سَنھ اسلم لائی ہے ݙینہ کوں ایندی سواݨی سُڳو سارا کجھ تاڑ ڳئی ہئی ، اپݨے ڳاہݨیں بارے وی سُݨ ڳئی ہئی جو بکیس وچ پئین ۔ راتیں ساکوں لُٹ گھدانے ۔ ہائی او اللہ اَڄ بھلے دا ویلا کائنی ۔ میں اِنہاں تے احسان کیتا ۔ اِنہاں تاں ڳاہݨے اپݨے وی چا گھدے تے ساݙا مݙی مُوڑھا وی لُٹ ڳئین۔ میں سارے ݙینہ دی تھکی تُرٹی ہوئی سُتی پئی ہَم میݙی ابڑغت نندر پٹیجی تاں کیا ݙیہدی ہاں ۔ چار بندے بکسے دا جندرا تروڑ تے پھرولی لائی کھڑے ہَن ۔ اسلم ٻولیا مائی جند پیاری ہیوی تاں چُپ کر تے ٻیٹھی راہویں۔ میں اوندی اَواز تے قد کاٹھ توں سُنجٖاݨ ڳئی ۔ سڳو دا گھر آلا ہے ۔ میݙی ݙر توں پِھپھری پِھپھری  کمب ڳئی ۔ میکوں سختی پٹکایا میں اونکوں آکھیا کمبدی اَواز وچ میں تیکوں سُنجٖاݨی ٻیٹھی ہاں ، تُوں اسلم اے۔ اَسلے موئے میکوں ہِک سوٹا سِر اِچ ویندا کیتا تے آکھݨ لڳا بچسیں تاں کجھ کریسیں۔ منظوراں سر آلا پھٹ ݙکھایا جیڑھا آپ بلیڈ نال چیرا ݙتی ٻیٹھی ہئی تے آکھݨ لڳی اے تاں میݙی قسمت چنگی ہئی جو بچ ڳئی ہاں۔

ٻول ٻلارا سُݨ تے شودا اسلم تے سُڳو وی آ ڳئے ، ایں دوران منظوراں دے ٻچڑے اُنہاں دے ٻکے پووݨ پئے ڳئے ۔ وَستی آلیاں چُھڑوا گھدا تے وستی دے ہک وݙے بندے ساریاں کوں آکھیا جو کل پنچائیت اِچ فیصلہ کریسوں ۔ ہُݨ رولا نہ گھتو ۔ میاں کٹھے ہنڈے وَسّے ہَیں ۔ سارے وستی آلے اپݨے اپݨے گھراں کوں ٹُر ڳئے۔ سویر تھئی تاں ہر گھر دے چُلہے تے ایہو مقال تھیندی پئی ہووے کوئی آکھے منظوراں دا سارا ٹٻر مکاراں دا ہے ۔ منظوراں تاں سِرے دی مکارݨ ہے ۔ جٖاݨ ٻجھ تے ڈرامہ کیتی کھڑے ہِن۔کوئی سئیں آکھے میاں منظوراں من گھدا ڈرامے باز ہے پر اپݨے سِر اِچ پَھٹ دا بہانہ کوݨ کریندے۔ زخم تہاݙے سامھݨے ہئی بھلا اپݨے آپ تے کوئی ظلم کریندے ۔ میاں چِھرے پھرے دا کوئی پتا کائنی ۔اسلم دے علاوہ ٻیا کوئی کم نی اے کر سڳدا ۔ اوندی سواݨی سُڳو ݙینہ کوں اَٹکل نال تاڑ ڳئی اے ۔ تاڑ و بندے کنوں بغیر چوری نئیں تھیندی۔کوئی آکھے یار اسلم ہِک نیک نیت آلا چنگا بندہ ہے ، او کݙاہیں وی اے کم نئیں کریندا۔

پرھیں پنچائیت دا ویلا تھی ڳیا ۔ منظوراں تے اوندے پُتراں مکرّ کرݨ اِچ پہلے آلی کار گھٹی نہ کیتی۔ اسلم دے بارے وستّی دے معتبر بندیاں شِہدی ݙتی جو اسلم اے کم نئیں کر سڳدا۔

پرہ دا فیصلہ آ ڳیا جو چور کوئی ٻیا ہے اسلم نئیں۔ پر اسلم منظوراں کولوں ڳاہݨے منگݨ دا دا حق دار کائنی ۔ نقصان تاں منظوراں دا وی تھی ڳئے ۔ منظوراں اندروں تاں خُش تھی ڳئی جو ڳاہݨے مار گھدے ہِن ۔ لیکن وَل وی مونجھا منہ بݨا کے آکھے پئی نہ سئیں نہ میݙا چور اسلم ہے ۔ نال کھڑوتے منظوراں دے پُتر مانی آکھیا امّاں جیڑھا فیصلہ چار بندیاں مُکا چھوڑے او ساکوں آمین ہے اَتے اُلٹا وَلّے پیا آکھݨ لڳا ۔’’چور دے گھر کݙاہیں ݙیوا نئیں ٻلدا‘‘ اللہ ساکوں ڈھیر ݙیسی۔

شودے اسلم نال اوہو کم تھیا جو ’’نانگ دے منہ وچ کِرلی نہ نڳلݨ دی ناں اُڳلݨ دی‘‘ اسلم پرہ دے فیصلے تے صبر دا گُھٹ بھر ڳیا ۔اوں ایندا فیصلہ اللہ دے حوالے چا کیتا۔

مکاراں مئی اپݨا مکر چلا تے مال پچا گھدا ۔ اوندے بعد تاں سارے ٹٻر علاقے وچ اَت مچا ݙتا ۔ ہر ایرے غیرے کوں لُٹی پٹی کھڑے ہَن ۔ݙینہ گزردے ڳئے ۔ جیڑھا شودا لُٹیج ویندا اُنہا ں کوں جھولیاں چا چا کے پِٹیندا ، برباد تھیویں منظوراں ، شالا چُڑھدی مریں تے پُتراں دا نانواں نہ لڳی ۔ ٻس سئیں ہِک ݙینہ منظوراں دے پُتراں ملک اللہ داد دے گھر ونجٖ سَنھ لائی ، او مارکہ سارے سُجٖاک تے ہُشیار ہَن ۔ ملک اللہ داد دی وݙیری دھاڑ دھاڑ چا گھتی ۔ چور ، چور ………

اَتے ملک اللہ داد تے ملک سلیم ہمت کیتی منظوراں دا پُتر مانی ہتھیں چڑھ ڳیا باقی نَس ڳئے۔ایں دوران بچݨ دی پاروں مانی گولی دا سِدھا فائر ماریا ۔ شودا سلیم موقع تے مر ڳیا ۔ پُلس آ ڳئی ، تھاݨیدار تفتیش کیتی تاں اڳلی پِچھلی ساریاں سَنوِل ڳیا ۔ تھاݨیدار ، اسلم دے ڳاہݨے ولوا ݙتے ۔ منظوراں جیڑھلے پتر مانی کوں سزائے موت تے باقی پُتراں کوں قید بامشقت دی سزا ٻلدی سُݨی اونکوں فالج ماریا جھٹکا تے منجی دی متھاج تھی ڳئی۔

بندہ جیݙا چالاک چلتر تے مکار کیوں نہ ہووے ݙیوݨے دار ضرور تھیندے۔ 

سیاݨے سچ آکھ ڳئین ’’اَت خدا نال ویر ہوندے‘‘۔

## '''حوالہ'''
کتاب: گھاݨی وات، مصنف: مہر مشتاق احمد ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2020ء