open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نامہ نگار تے ٹھیکیداری

کھاوݨ پیوݨ ‘ پاوݨ تے رَہݨ کِیتے ہر بندے کوں روٹی ‘ کپڑے تے مکان دی لوڑ ہوندی اے‘ ہِیں ڳالھیں روزی روزگار تے اپݨیاں لوڑاں پُوریاں کرݨ دی خاطر ہَر بندے کوں کم کار کرݨا پَمدے ‘ کہیں نہ کہیں دَھندے لڳݨاں پَمدے ‘ اَتے کہیں نہ کہیں دَھندے لڳݨ دی خاطر کوئی نہ کوئی کسب ‘ کوئی نہ کوئی ہُنر سکھݨاں پَمدے ۔ کئی کم ‘ کسب تے ہُنر وَت ایجھے ہِن جنہیں کوں سِکھݨ کیتے پڑھائیاں کر تے‘ امتحان پاس کر تے ‘ ڈگریاں گھنݨیاں پَمدن۔ دُنیا اِچ قسموں قسم دے کسب اِن ۔ وَنکو وَنکی دے ہُنر اِن ‘ ’’علم‘‘ دا کوئی اَنت کائنی ‘ وَل اِی کہیں دی لیاقت تے قابلیت کوں پرکھݨ کیتے سَنّد یا ڈگری ݙہدن اَتے مونہہ زبانی ڳالھ مُہاڑ کر تے سوال جواب کر کراہیں اندازہ لیندن ۔

سرکاری محکمیں دے افسر ہووِن ‘ ڈاکٹر ہووِن‘ وکیل ہووِن ‘ انجینئر ہووِن ‘ حکیم یا طبیب ہووِن ۔ ٻیا تاں ہُݨ محکمہ اوقاف آلے ’’بانگے‘‘ اِمام تے خطیب رکھݨ کیتے مولوی مارکے کنوں وی سنداں پُچھدن۔ پَر اپݨے پاسے وݙا قہر کلور اَتے بھوڳ ایہ ہے جو سیاست تے صحافت (اخبار نویسی) کیتے لیاقت ‘ قابلیت تے علمیت پرکھݨ دا کوئی قانون تے کوئی ضابطہ کائنی‘کوئی پابندی کائنی‘ ہِیں ڳالھوں انگوٹھے چھاپ ‘ چِٹے اَݨ پڑھ سیاستدان بݨیئے وَدِن ۔ جنہیں کوں آئین تے قانون اَتے ایکٹ تے آرڈیننس دے فرق دا پتہ کائنی‘ او اسمبلیں دے ممبر اِن اینویں اخبار نویس ہِن ‘ انہیں اِچوں اکثرہ مُنشی اِن ۔ ’’الفاظ‘‘ کوں’’الفاظوں‘‘ لکھݨ آلے ‘ ایہ چَھڑا لِکھݨ ڄاݨدن۔ پڑھݨ دے نیڑے نی ڳے ۔ ݙوں ترائے جماعتاں جیرھیاں چھوٹے لا لوکیں دی سختی کیتے اہنیں دے پیو ماء زوریں رِیت مار کُٹ تے پڑھائیاں ہَن اُوہے ڈھیر اِن ۔ ندریہہ تے دریٹھ وَت ایہو جیہے اِن جو ہک ݙوں تاں اپݨے آپ کوں ڈاکٹر لِکھدے تے سݙویندے ہِن ‘ اِنہیں اِچوں ٻہوں سارے اسلام کوں ݙاڈھا پسند کریندن ‘اپݨے لیکھے ہر کم اسلام دے قاعدے قانون موجب کریندن ‘ اپݨے گھر اِچ وی سی آر تے فلم وی ݙیکھن تاں ’’نور اسلام‘‘ ݙیکھدن۔ بے پردہ تریمتیں دے کٹھ اِچ ونڄ تے اوندی اسلامی رپورٹ لکھݨ انہیں تے بس اے‘ ہک ݙوں تاں ڄماندرو مسلم لیگی ہِن ‘ پر شرط ایہ ہے جو ملک اِچ حکومت مسلم لیگ دی ہووے ہک تاں اَکھیندے جو او قائد اعظم نال چِدیاں کھیݙدا رَہ ڳے‘ جیندی تعریف کرݨ زبانی کلامی یا لکھت اِچ او پتے آلا ہووے تاں آپ بیشم تھیا وَدا ہوندے ۔ ڳیہݨ تے زور آ ونڄے تاں اپݨے لکھیے کنوں آپ مُکریے وَدّے ہوندِن ‘ اَٹھ ݙاہ ݙینہ پہلے ہک ’’افسر‘‘ دی تعریف لِکھی ہئی‘ اوٻا اَکھیندے مَیں کائنی لِکھی ‘ ہِیں افسر دے بارے ہک واری پہلے وی لہور دے ہک رسالے اِچ پہلے ٹیسٹ کیس آلی لکھت لکھی ہانے ‘ جیرھے ویلے انکوائری والے آئے تاں اسلام دے موجب ’’شہادت‘‘ ݙیوݨ تے ثبوت پیش کرݨ کنوں بھڄ ڳے ‘ نہ گھر اِچ لدھے نہ دفتر اِچ ۔ہُݨ وَل مُکریے وَدِن ‘ جنرل ضیاء دے زمانے اِچ اوندے ہک وزیر دے کارندے اَتے اِتھاہوں دے لیڈر سݙواوݨ آلے ہک مہاندرے انہیں دا ایکا کرا تے ‘ انجمن صحافیان تے پریس کلب دے عہدے ونڈیے ہَن ۔اوہے عہدے ہُݨ اُنہیں دی سُنڄاݨ اِن ‘ انجمن تے کلب دے صدر وَت ایں …… اِن جو ترائے سطریں دی خبر لکھݨ جو ڳے وی کائنی ‘ نامہ نگار ہووݨ سببوں سرکاری محکمیں دے ٹھیکیدار اِن تے نامہ نگاری وی اڳوں ٻنہیں کوں ’’ٹھیکے‘‘ تے ݙتی ہوئی ہینے ۔ جیرھے اڳوں ٹھیکے تے نامہ نگاری کریندن۔ اوہ وَت ’’اور‘’ اِن ۔ وَکھری ٹائپ دیاں کئی ورائٹیاں ہِن ‘ اُنہیں بارے کہیں ٻے ویلھے سہی۔!

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
نک نہ ناساں تے جُڑ جُڑ ٻہساں

ہتھیں ‘پیریں‘ کَنّیں ‘اَکھیں اَتے زبان آلی کار ’’نک‘‘ وی بندے دے ’’بُت‘‘ دا ہک ’’عضو ‘‘اے ۔ بندے دے’’بُت‘‘ دا ہر عضو‘‘ ہراَنگ اپݨا اَپݨا انج انج کم کریندے ۔ بندہ زبان نال ٻولیندے ‘اَکھیں نال ݙیکھدے‘ کَنّیں نال سُݨدے ‘ پیریں نال ٹُردے ‘ ہتھیں نال کم کار کریندے‘ اَتے ’’نک‘‘ نال سِنگھدے۔ سِنگھݨ نک دا قدرتی کم اے ۔پَر اساں ایں کنوں ٻے وی ٻہوںسارے ’’کم‘‘ گھندوں۔ خاص طور تے اینکوں ’’عزت‘‘ تے ’’شان‘‘ دی علامت اَتے ’’نشانی‘’ سمجھدوں۔ ہِیں ڳالھوں اساں اِچوں ہر کوئی اپݨا’’نک‘‘ رکھݨ تے ’’نک‘‘ بچاوݨ اِچ لڳا رہندے۔ 

بے عزتی تے کھوچری کرݨ یا کہیں بُرے کم کنوں اَڳیتے کیتے ہٹکݨ دی خاطر بندے کنوں دھرتی تے نک نال لکیراں کڈھویندن ۔ جینکوں اپݨی ٹھیٹھ سرائیکی اِچ’’نک گیسی‘‘ اَکھیندن… اُونویں تاں ہک ٻی گیسی…… گیسی وی ہوندی اے۔

نک دیاں کَی اَکھاݨاں وی بݨیاں ہوئیاں ہِن ۔ جیویں ’’نک ہووے تاں بُو آوے‘ نک ناں ناساں ‘ جُڑ جُڑ ٻہساں یا پئے نک کپݨ کوں تیار اے ‘ رَن بُولا گھڑویندی اے‘‘۔ 

نک ’’کپیجݨ‘‘ کوں وݙا مہݨاں تے وݙی بے عزتی ڳݨیا ویندے۔ نک کپیّے دی ’’ہتر‘‘ لہہ ویندی اے تے اونکوں کہیں ڳالھ دی ’’شرم‘’ یا ’’لحاظ‘‘ کائنی رَہندا ۔ ہِیں ڳالھوں نک کپیا ’’بے حیا‘‘ مشہور ہوندے ۔ اَسیکوں مَلوم کائناں ہا ‘ چاچے راڑے ݙسیے جو ’’نک کپیں دی جُھمر‘‘ اِی مشہور اے ۔ ہوٹل اِچ ڳالھ مہاڑ چلی پئی ہئی جو اَڄ کلھ ٹیلی ویژن تے ریڈیو اِچ اخباریں اِچ پیپلز پارٹی دے لیڈریں دے خلاف ݙینہ رات پروپیگنڈا تھیندا پے۔ نگران حکومت دے وزیر وزراء تے آئی جے آئی دے لیڈر پریس کانفرنس اِچ جلسیں جلوسیں اِچ ‘ جتھاں کتھاں ‘ ہر جاہ تے پِٹکا گھتی وَدِن ۔ دھاڑ دھاڑ لئی وَدِن ۔ ’’پی پی پی دی حکومت ایجھی ہئی‘ پی پی پی دی حکومت اُوجھی ہئی‘ پی پی دے لیڈر اوجھے ہَن ‘ لُٹ ڳے ۔ کھا ڳے برباد کر کے ‘ ککھ ننھیں رکھیا (اسیݙے کیتے)۔

چاچا راڑا سیاݨیں بندیں آلی کار چُپ کر تے ڳالھیں سُݨدا ٻیٹھا ہا ۔ کِھل پیا تے آکھݨ لڳا ووے بابا ! ایہ عجیب جُھمر اے۔ اساں پُچھیا چاچا! او کینویں؟ او اینویں اَبّا سئیں! جو کتھائیں ‘ کہیں وسیب اِچ کئی بندے ہَن ‘اَٹھ ݙاہ یا پندرھاں ‘ ویہہ ‘آپت اِچ کائناں بݨدی ہانیں‘ کرتوت ایہو جہے ہَن اُنہائیں دے جو ہک ہک کر تے واری واری سبھے نک کپوا کھڑے‘ نک کپیجݨ دے بعد او دِلوں ناں ‘ پر شکلوں ہکو جیہے تھی ڳے ۔ ہکو جیہے تھیوݨ دے بعد اُنہیں آپت اِچ صلاح کیتی جو او ’’ہکو کجھ‘‘ تے ہک مُٹھ تھی ونڄن نتاں وسیب اِچ او جیوݨ جوڳے کائناں رَہسن ۔ اُنہیں ہک صلاح تھی تے ایہہ قارا ٻدھا تے وطیرہ بݨا گھدا جو جیرھے ویلھے کوئی صحیح سلامت ’’نک‘‘ آلا بندہ اُنہائیں دے اڳوں سامھیں آوے او کٹھے تھی تے جھمر پاوِݨ پئے ونڄن تے اوں ݙے ݙیکھ تے زور زور دا آکھِن ۔ َنُکو اِی وُوے نَکُو اِی ووے! نَکُو اِی۔

اسیݙے ہِیں علاقے دی ہک یونین کونسل دے چیئرمین کنے ہک بیوہ زال دھانہہ آ ݙتی جواوندا سکاّ بھرا ۔ اوندا حق ماری ٻیٹھے اونکوں شریعت موجب ‘ پیو ماء دی جائیداد اِچوں حصہ نِیں ݙیندا۔ چیئرمین شریف بندہ ہا‘ ݙوں چار ہمسائیں کوں نال گھن تے اُوں بیوہ مَئی دے بھرا کنیں ٹُر ڳیا ۔ مَئی دا بھرا حاجی وی ہَا تے اپݨے ’’اعمالیں‘‘ پِچھوں نَک وی کپوائی وَدا ہا‘ اُوں چیئرمین تے اُوندے نال آلیں دی ہک نہ مَنّی‘ چیئرمین چھیکڑی باقی کوڑیج تے آکھیا ووئے حاجی آ! کجھ حیا کریں ہا‘ اساں سبھے تیݙی سَکّی ‘ بیوہ تے حقدار بھیݨ دی خاطر تئیں کنے ٹُر اَئے ہاسے او حاجی صاحب کِھلیا اِی سہی تے آکھیُس ۔ خان صاحب ! نک اوہو جیرھا کپوائی وَدوں ہُݨ کیہاں حیا؟ تے کیا دی شرم۔؟

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
اے وی ہُݨ مونہہ کریندن

رَبّ سئیں دی خلقی ہوئی ہِیں دُنیا اِچ ونکو وَنکی دی مخلوقات وَسدی اے‘ اوندے اپݨے آکھݨ موجب اُوں انسان کوں ہِیں زمین تے اپݨا خلیفہ ‘ اپݨا نائب ‘ اپݨا کار مختار بݨا پٹھیے۔ ہِیں ڳالھوں اوندا رُتبہ ٻنھیں کنوں وَدھ تے ہِے ۔ شاید ہِیں کاݨ منصورؒ  آکھیاہا جو مَیں خدا ہاں‘ تے وَل ہک ہے ‘ ہک ہے ‘ آلی ڳالھ ہُلی‘ ایہ تے او ہک ہے ‘ ہک ہے آلیاں ڳالھیں چُلیاں ‘ صوفیں تے عالمیں اِچ ‘ ہمہ اوست تے ہمہ اذ اوست دے مسئلے تے بحثاں تھیاں‘ اسیݙے اساں سبھنیں دے پیر فریدݨ سئیں تے سرائیکی دے ٻنہیں شاعریں ہِیں مسئلے بارے اپݨی شاعری اِچ اپݨے اپݨے کلام اِچ ماݨک� موتی پوتے‘ اپݨے مولوی محمد یار بلبل ہوریں آکھیا :

ہِک مَرد ݙتی کن سوہ

سبھ او ہے‘ او ہے ‘ او ہے

اوݙوں ہِک انگریز سیاݨے ‘ دَنا بندے ݙردن ‘ قذرت دے ہِیں کارخانے دی ہر شئے اَتے مخلوقات دے ڄم پَل مُنڈھ ‘ بِنا تے کیڑبارے پرکھ پرچول کر کراہیں اپݨا ایہ رایا ظاہر کیتا جو ’’انسان‘‘ اصل اِچ بھولوں دی اولاد اے۔ اَکھیندن جو ڈھیر پڑھیے لِکھیئے لوکیں دا یقین ہِیں ڳالھ دے اُتے ہے ‘ ایہو جیہا ہِک پڑھیا لکھیا صاحب بندہ اپݨے نِکے نشوم ٻال کوں ایہاڳالھ سمجھیندا پیا ہا ۔

’’پُتر‘‘ میݙا ٻچہ ! انسان جیرھا اے نااو بھولوں دی اولاد اے ۔ ٻال وَیڑا تھی تے اپݨے پیئو دے مونہہ ݙے ݙٹھا تے پُچھیُس اَباّا ! میں وی بھولوں دی اَولاد اِچوں ہاں؟۔

اللہ سئیں شالا معاف کرے اَڄ اسیکوں ایہے ڳالھیں ہک کارݨ ݙیکھ تے یاد آئین جیرھا لہور تے پشاور کنوں چھپݨ آلی انگریزی اخبار’’ فرنٹیئر پوسٹ‘‘ اِچ چھپیئے۔ کارٹون اِچ جماعت اسلامی پاکستان دے امیر قاضی حسین احمد کوں آئی جے آئی دی تُھوݨی تے چڑھیا ہویا ݙکھائینے ۔ نال ہِک لکھت چھپی اے جیندے موجب قاضی حسین احمد ہوریں آکھیئے جو میاں نواز شریف دی حکومت اینویں امریکہ دی حمایتی بݨی رہی تاں ’’جماعت اسلامی‘‘ آئی جے آئی کنوں اَنج تھی ویسے‘‘ ۔ 

اَسیݙی سُدھ سُرت تے سوچ سمجھ موجب جماعت اسلامی تے آئی جے آئی دا ’’ایکا‘‘ اَندھے تے جݙلے آلا ایکا اے ۔ اَندھا ݙیکھ نہ سڳدا ہا تے جݙا ٹُر نہ سڳدا ہا ۔ اَپݨی اَپݨی لاچاری دے لیکھے ݙونہیں ’’عاجُت مُتھاج‘‘ ہَن ۔ آپت اِچ صلاح صواب کر ڳݨ مُنڄ تے ہک ٻے دے ٻانہہ ٻیلی بݨݨ دی خاطر ہک مُٹھ تھی ڳے ۔اَندھے جݙے کوں اپݨے مونڈھے تے چا چاتا اَتے پاندھی تھے‘ راند رَس ڳی ۔ قرورے رَل ڳے ۔ ݙونہیں ہِک ٻے دے گھوری تھی ڳے ‘ ہک ݙوجھے کوں چھوڑے تاں کیئیں چھوڑے؟ ڳالھا تے جو ؟ آپت دی رُسی رَنجی تاں ہوندی رہندی اے۔

اَکھیندن ہِک اَندھا کھوہ اِچ ڈھے پیا ‘ کھوہ وَہندڑ کائناں ہا ‘ جو مالھ نال لڑک تے نِکل آوے ہا ۔ ݙاڈھے تھٻاکے ماریونس ‘ کجھ نہ بݨیا ۔ اوڑک زور دی دھاڑ دھاڑ ہکلیُس وَستی آلے کٹھے تھے ‘ حافظ ہوریں آکھیا میکوں کڈھو ‘ نتاں میں مونہہ کرویسانویں۔

اَسیݙے ہِیں تعلقے دا ہک سِدھا سادا زمیندار اپݨے پُتریں دے کرتوتیں پِچھوں ہک واری ڈھیکیج ڳیا ‘ اُوندا سَوتر اونکوں مِلݨ دی خاطر جیل اِچ ڳیا ‘ او وی ہوں آلی کار اصلوں سِدھا سادا ہا ۔ سلام دُعا دے بعد اُوں کنوں پُچھدے ۔ اَدا… خُش کھڑیں نا! اڳوں اونکوں وَلدی ݙتی … کیا پُچھدیں دِل ایئیں اَکھیندی اے کݙاہیں مونہہ کر ونڄاں ‘ ایہو لیکھا اپݨے جماعت اسلامی آلے مارکے دا ہے ‘ ایہ وی ہُݨ مونہہ کریندن۔

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
گُناہیں دیاں شامتاں

ہک مہربان شہر دار اسیݙے دفتر لنگھ آئے کݙاہیں نہ آوݨ آلے ‘ اُنہیں دی تے اسیݙی آپت اِچ شہرداری آلی ڄاݨ سُنڄاݨ تے پَرے دی دُعا سلام ہے‘ رَل ٻہݨ تے ڳالھ مُہاڑ کرݨ دا موقعہ کائناں بݨیا ہا ۔ ایہ ٻی ڳالھ اے جو کئی واری ایجھیں جہیں تے ٹاکرا ضرور تھیا ہا ‘ جتھاں شریف تے عزت دار سݙواوݨ آلے معززین آمھیں سامھیں آ ونڄن تاں ہک ݙوجھے کنوں مونہہ لُکا کَنی کریندن تے اساں جہے ندری کِھل پَمدن ‘ سِر توں لتھی لوئی ‘ یا شئیت ہِیں ڳالھوں جو منافقت تے دنیا داری ݙا نی اَئی خیر سئیں ! او مہربان پہلی واری دفتر لنگھ اَئے ‘ جئی آئیں کوںآکھیوسے ‘ خیر ِ کر تے ٻلہایوسے ‘ پچھیوسے سئیں ! کیویں وݙے پیر چا کیتوئے ؟ کِھل پے تے آکھیونے ساہ پٹݨ ݙیو ۔ ݙسینداں ‘سگریٹ بَکھا گھناں ۔ کوڑیسو تاں نا؟ تُسیکوں تاں روزہ ہوسے؟ اساں آکھیا تُساں ہک ساہ اِچ ترائے ڳالھیں پُچھ گھندو ؟ ہک ایہ جو سڳریٹ بَکھا گھناں؟ ݙوجھی ایہ جو کَوڑیسو تاں کائناں؟ اَتے تریجھی ایہ جو تسیکوں تاں روزہ ہوسے؟ 

وَلدی ݙیندیں ہوئیں وی اَسیکوں ترائے ساہیاں کڈھݨیاں پَمسن‘ تے واری واری ہک ہک ڳالھ دی اَنج اَنج وَلدی ݙیوݨی پَوسے نہ سئیں! نہ ایندی لوڑ کائنی ‘ میکوں سمجھ آ ڳئی اے ‘ سڳریٹ مَیں بَکھا گھدے‘ تُساں کِھلدے ٻیٹھو ‘ نک تے رومال وی کینھوے رکھیا‘ مطلب اے ‘ کاوڑیے کینوے رہ ڳیا ۔ روزہ تاں او جیئیں اَکھیندن ۔ جو روزہ رَب دی رضا ‘ بھلا رب دی رضا کوں کوئی کنڈ ݙے سڳدے؟ بھانویں ’’روزیت‘‘ ہووے تے بھانویں ’’بے روزیت‘‘میں بیمار ہووݨ سببوں بے روزیت ہاں اے ای تاں ۔ ایئیں آکھ ربّ دی رضا اے‘ خیر ویندا چھوڑو۔ انہیں ڳالھیں کوں ۔

مَیں تُسیڈیاں لکھتاں پڑھدا رہنداں ۔ تُساں اپݨے شہر خان پور بارے کݙاہیں کُجھ کائنی لکھیا جو ایندا کیا حشر تھیا پے؟ اسیݙا شہر اینویں تاں کائناں ہا‘ جیویں ہُݨ بݨیا پے‘ کوئی گھٹی‘ کوئی ڳلی ‘ کوئی بزار ‘ کوئی سڑک ‘ کوئی چوک ‘ کوئی محلہ ‘ کوئی آبادی ایجھی کائنی جتھوں بندہ نک توں رومال چا تے لنگھ سڳے ‘ اَتے اپݨے چِٹے میلے کپڑے پُسݨ توں تے پلیت تھیوݨ توں بچا تے گھر پُڄے ۔ قدم قدم تے وِکھ وِکھ تے ‘ جیݙوں کیݙوں گند اِی گند اے ‘ گند دیاں روڑیاں تے ڈھگلیاں لڳیاں پِن ‘ کوئی ݙیکھݨ آلا کائنی‘ کوئی پُچھݨ آلا کائنی ‘ کوئی کجھ کرݨ آلا کائنی‘ کوئی کہیں کوں آکھݨ آلا کائنی۔ میں آکھیا جو ݙیکھݨ ‘ پُچھݨ کُجھ کرݨ تے کہیں کوں آکھݨ دی ذمہ واری تاں شہریں تاں شہر دے نمائندیں میݙا مطلب اے ‘ کونسلریں دی اے ‘ اُوں ایہ سُݨ تے آوازاری نال سڳریٹ دا چھیکواں سُوٹا ماریا تے آکھیا ۔ پَرے … ݙیونے… مارونے ۔ کیرہیں… دا ناں گھدے وے ایجھیں… دا ناں تاں بندہ کھا پی تے گھنے نور پیر ویلھے سامھیں آ ونڄن تاں روزی روزگار ‘ کم کار تے ٹُکر پاݨی دی چٹ سارا ݙینہ رُل رُل تے پیشیں کوں کھڑکدیں ۔ پنجالیں گھر ونڄ وڑو۔ مَیں آکھیا جو پنجے اُنگلیں برابر کائنی ہوندیاں‘ سبھے تاں ہکو جیہے کائناں ہوسِن ۔ بس سیں بس ! ایجھے مچلے نہ بݨو تُساں کینھوے ڄاݨدے؟ کیرھا گُجھیا ہویا اے ‘ بھنگڑیں دے کیتے ہتھوں گھر کیتے سودا سُود منگواوݨ تے اُنہیں دیں ہتھیں دیاں پکیاں کھاوݨ آلے‘ اُنہیں کنوں ٻال کھݙواوݨ آلے ۔ اُنہیں کنوں کپڑے دُھواوݨ آلے ‘ اُنہیں دی تنخواہ اِچوں منتھلیاں گھنݨ آلے‘ اپݨے اپݨے نویکلے ’’ٹھیکیدار‘‘ رکھݨ آلے تے چُھوٹکی آلے کمیں تے اپݨی مُکّی ہوئی ‘ پَتی اَڳوڑݨ آلے ’’شہریں‘‘ دے ’’شہر‘‘ دے یا اَسیݙے تُسیݙے نمائندے تھولے اِن۔

ایہ تاں ’’پتی دار‘’ اِن تے زوریں رِیت اڄائی دے ’’نمبردار‘‘ اِن ۔ اِیئیں آکھ اَسیݙے گناہیں دیاں شامتاں اِن۔

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
کیرھے اَبّا سئیں؟

کُوڑ سچ آکھݨ ‘ ݙسݨ اَتے سُݨاوݨ آلے دے سِر تے اَکھیندِن جو ہک واری ہک اخبار دا رپورٹر ’’لہور‘‘ اِچ پنجابی فلمیں دے ہک مشہور ایکٹر نال اخباری ڳالھ مہاڑ کرݨ کیتے ڳیا ۔ اُردو ‘ پنجابی ‘ پاکستانی ‘ ہندوستانی‘ فلمیں بارے سوال جواب کریندیں ہوئیں اُوں اخبار آلے ہوں ایکٹر کنوں پُچھیا جو اُوندے رایے موجب ہندوستان تے پاکستان اِچ سبھنائیں کنوں وَݙا ایکٹر مطلب اے۔

ہیرو کون ایں؟ِایکٹر وَلدی ݙتی ۔ پا ء جی(وݙے اَدا سئیں) اخبار آلے پُچھیا جو ہندوستان تے پاکستان اِچ سبھنائیں کنوں وَݙا موسیقار کون ایں؟ اُوں وَلدی ݙتی ’’پاء جی‘‘اخبار آلے وَل پُچھیا ۔ جو ہندوستان تے پاکستان اِچ سبھنائیں کنوں وَݙا ڳاوَݨ آلا کون اے؟ اُوں آکھیا اَپݨے ’’پاء جی‘‘۔

اخبار آلے پُچھیا! جو ہندوستان تے پاکستان اِچ فلمیں دا سبھنائیں کنوں وݙا ڈائریکٹر کون ایں؟ 

ایکٹر ولدی ݙتی ’’پاء جی‘‘۔

اخبار آلے پُچھیا جو ہندوستان تے پاکستان اِچ تھیٹر دا وݙا’’اداکار‘‘ کون ایں؟ اُوں آکھیا یار ’’پاء جی‘‘ ہِن ۔ ٻیا وَت کون اِیں۔ چھیکڑ اِچ اخبار آلے اَک نکّ اَتے اَختا تھی تے پُچھیا ‘ ہندوستان تے پاکستان اِچ سبھنائیں کنوں وݙا وݙے کنوں وَݙا بھیݨ دا…… کون ایں؟ ایکٹر دے مونہہ اِچوں نِکتا ۔ اپݨے پاء جی تے ہور کوݨ ہو سڳدا اے؟۔

اینویں اَکھیندن جو ہک دراڑی یا تلی واٹویں رِڑھیندا ہا تے وݙیاں وَݙیاں دراڑاں مریندا ہا‘ کوئی پُچھے ہا‘ گھر ٻار دا کیا حال اے؟ تاں آکھے ہا کیرھا گھر ؟ لہور ‘ آلا ؟ اسلام آبادآلا ‘ کراچی آلا ‘‘ یا گِدڑ آلے آلا؟۔ کوئی پُچھے ہا سئیں! اسیݙی بھڄائی تاںخیر سلا نال اے نا؟ تاں او آکھے تُسیݙی کیرھی بھڄائی؟ لہور آلی‘ کہروڑ پکے آلی‘حمائتیں آلی؟ یا اپݨی دان خانی؟ کہیں پُچھیا حال سُݨائو سئیں ! مِل کیئیں چلدی پئی اے؟ اُوں آکھیا کیرھی مِل ؟ ڳنّے آلی مِل ؟ یا سٹیل مِل؟اینویں کہیں بندے اوں کنوں پُچھیا چا ۔ ہاں سئیں !تُسیݙے اَبّے سئیں دا کیا حال اے؟؟ دراڑاں مَارݨ دا تاں ہیلکا ہا‘ کُھتی کھن کراہیں پُچھدے کیرھے اَباّا سئیں؟ اسلام آباد آلے لہور آلے؟ کراچی آلے ‘ رحیم یار خان آلے ‘ یا دُپھلی بسیر خان والے؟

ایہو لیکھا پنجاب دے وݙے وزیر غلام حیدر وائیں ہوریں دا اے ‘ آکھیا ہینے جو مسلم لیگی میݙے سݙے تے کن رکھن اَتے سنبھر تے رَہن ‘ وائیں ہوریں اونویں تاں مسلم لیگی سݙواوݨ آلے وانگے وݙے سیاݨے اِن ‘ پَر اپݨے آپ کوں سݙویندے درویشن وزیر اعلیٰ اِن ۔ اسیݙے یارمُنشی مُک مُکا دے آکھݨ موجب تِکھے تے کپنتر ہوندیں ہوئیں وی اُنہائیں ایہا ڳالھ درویشیں آلی کیتی اے ‘ ہُݨ سوچݨ سمجھݨ تے پُچھݨ ݙسݨ آلی ڳالھ ایہ ہے جو کیرھے مسلم لیگیں کوں سݙا ݙیسن؟ کُرسی کوں لوݙا تاں آوݨ ݙیو‘ اَڄ کلھ دے حاکمیں دے آسے پاسے تے اڳوں پِچھوں رہ تے مسلم لیگی سݙواوݨ آلیں اِچوں کہیں ہک اِی نی لبھݨاں ۔ ایہ وی تاں وائیں آنگے مسلم لیگی اِن جیرھا قائد اعظم دی بھیݨ مادرِ مِلت محترمہ فاطمہ کوں کنڈ ݙے تے ایوب خان دا کنونشن لیگی ورکر ونڄ بݨیا ہا۔

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
کوٹھے تے پیپ پیا

بندے کیتے حیاتی رب دی ݙتی ݙات اے ‘ ایں ڳالھوں ‘ اوں جیوݨ مَرݨ دی ’’بندی‘‘آپ کنے رَکھی اے‘ او ڄاݨی ڄاݨ ایں ‘ تے اونکوں چنڳیں رِیت عِلم اِیں جو حیاتی مواتی آلا کھاتہ بندے دے ہتھ اِچ ہویا تاں ہک بندہ ݙوجھے سانگے عزرائیل بݨیا کھڑا ہوسے ۔ ٻی ڳالھ ایہ ہے جو کہیں کوں اِی پتہ کائنی ‘ جو او کے تئیں جیسے تے کِتی ݙیہاڑے جیسے‘ ایں لیکھے ’’موت‘‘ برحق اے ‘ ہر کہیں رَب دے ݙتے ہوئے ڳیݨویں  ساہ پُورے کر تے اوڑک مَرݨے بندہ بے وس تے لاچار اے رَب وَسی ڳالھ اے تے سیاݨیں دے آکھݨ موجب رَب ݙاڈھا بے پرواہ اے ‘ مُرکدے مَریندے تے جݙے جوِیندے ‘ جݙے جیویندے‘ آلی ڳالھ بارے سوچوں اقاس کروں تاں سُدھ پئی اے جو جئیں موت برحق اے ‘ ایئیں ٻڈھیپا اِی بَرحق اے بندہ جیئیں موت کنوں نی بچ سڳدا‘ ایئیں او ٻڈھیپے کنوں اِی نی بھڄ  سڳدا ‘ایہ ہُݨ بندے دے اَپݨے وَس دی ڳالھ اے ‘ جو او ٻڈھیپے کوں کیئیں جی آئیں کوں اَکھیندے تے کیئیں گزریندے؟ جُوانی تاں جیویں کیویں گزر ویندی اے تے اُوندے بارے لوک اَپݨے پَرائے ‘ گھٹ وَدھ سوچیندن پر ٻڈھیپا ۔ ’’بھیم بھرم ‘‘نال گزرے تاں جہان کِھلدے کئی بندے ہوندِن ‘ جیرھے شِکلوں تاں ٻڈھے تھی ویندن پر علقوں اونویں ’’چھوہر دے چھوہر‘‘ رَہ ویندن‘ اُٻالھے‘ شٹٹے‘ ہوچھے اَکھیندن جو پَلیے پئے  تے جوانی ڳئی پر ہنائیں دا لیکھا اوہو اِی ہوندے جو … اِچ پلیّے تے کھیݙݨ چلیئے ‘ یا چِٹی ݙارھی تے … اِچ چݨکی ‘ جیݙے ڳے اوݙاہیں کھڑکی ‘ ایہ ایئیں تھیندے جو ایہ جھونے جُھور تھی ویندن ویلھا وِہا ویندینے‘ پر ہُنائیں دے اُٹھݨ ٻہݨ ‘ کھاوݨ پیوݨ ‘ اَلاوݨ ٻولݨ تے پاوَݨ ہنڈاوَݨ دی دِھر اُوہا رہ ویندی اے۔ آلس بَھنیندِن تاں چُک نِکل ویندی ہینے‘ اُٻاسی گھندن تاں مُچھیہہ پئے ویندی ہینے‘ پَراُٹھدے ٻہندے نؤیں نینگریں نال ہِن پچا سڳدے نی پر نہ کھاوݨ کنوں باز اَمدن نہ پیوݨ کنوں‘ مکڑی آنگے کھمدِن تے وَل کھیسے اِچ ہاضمے دیاں گولیاں ‘ چُورݨ ‘ پھکیاں رکھی وَدے ہوندِن ‘ اَلیندن تاں تھک آنگے اَلا کڈھ مَریندِن ‘ رہ ڳیا پاوݨ ہنڈاوݨ تاں نَوسَن پپیہے ݙسِݨ کیتے شوخ رنگیں آلے کپڑے پیندن۔ ’’ٻڈھی گھوڑی تے لال لغام‘‘ کئی وَت ایجھے … ہوندن ۔ جو ݙوہتریں پوتریں آلے تھی تے وی تھتھوں چُکے وَدے ہوندن۔ پنجاپی زبان دی ہک ٻولی موجب خود ہُنائیں دے گھر دِیاں تریمتیں ایہ آکھݨ تے مجبور تھی ویندن ‘ گھر وڑدا کھڑاک نئیں کردا ‘ بابے دے ڳل ٹَل ٻنھ دِیو ‘ ایہو جیہے تھتھوں چُکے بابے بارے کہیں سرائیکی شاعر آکھیا ہا!

کوٹھے تے پیپ پیا

ٻڈھڑے کوں عشق لڳا 

اللہ آباد ڈھکیج کھڑا

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
وَل اِی تݙ کیتی وَدِن

مُنشی مُک مُکا رات اساں کنے ہا ‘ گزری وہاݨی کوں یاد کریندیں ‘ کُوڑ کُٹیندیں چِرک تھی ڳیا‘ وِلھ اِچ ٻیٹھے ہاسے ‘ سِی لڳدا پیا ہا پر اُونکوں پَرواہ کائناں ہئی‘ موج اِچ ہا تے موج اِچ ہووݨ سببوں ٹھڈوار دی اَسیس نہ پی تھیندی ہَس ‘ آکھیومِس ’’تریڑ‘‘ پَمدی پی اے‘ اُٹھی ڄل سُنمھوں ۔ اَکھیندے:

اُوندیاں ٹھڈڑیاں وائیں وی خُرّم

ساڑِن جینویں ککَرّ ’’پالا‘‘

اُوندا یاد آوݨ ہَس تے وَل ایئیں آکھ کلہوٹی دی اَیݨ کُھل پی ۔ اُونویں وی خُرمؔ مُنشی دا مَن بھاوݨاں شاعر اے ۔ یار! توں میکوں نہ ہٹکیا کر۔ پیوݨ کنوں باز نِمھی اَمدا تئیں کنوں آوݨ کنوں وی نی رہندا ‘ پی تے تیݙے نال آ ٻہنداں تاں بیشُم تھیندن ‘ آکھداں توں اِی سچ ایں پر خُرمؔ سئیں آکھیے!

مِٹی تھی تے کئی ݙینہ جی ݙیکھ ٹکر لڳسیا ‘ اُچّا تھی ݙیکھ ٹکراں تاں ٻہوں ماریاں ہینیں یارا! ذری شراب تاں پی ݙیکھ

لیکھاں وچ ہِم لکھیا خدا نے

جو دم جی ‘ رَہ وِچ میخانے

لِکھتاں ہوندیاں پوریاں تھیون

مُلاّں مَیں تے کڈھے آنہے

ہا سَچّوں تئیں کلھ ٻڈھیں تے ٻڈھیپے بارے لِکھت لکھی ۔ او کݙاہیں پڑھی؟ یا سُݨی؟ مَیں آہیںاِچ سِر لوݙیا تے آکھیا ‘ پڑھی وی ہے سُݨی وی ہے پر پوری یاد کائنی ‘ مُنشی آکھیا میکوں سبھو یاد اے سُݨاواں ۔ اساں آکھیا! جی بسم اللہ ‘ اوندی زبان وِلھڑدی پئی ہئی پر چیتا جھاہ تے ہَس ‘ آکھدے سُݨ مِٹی دی کندھ ‘ خرمؔ سئیں آکھیئے تے واہ جو آکھیے۔

یارو ! ٻڈھیپا آ ڳیا 

ہنوساں دا ٻوٹا چا ڳیا

کھنگھاں گھتیے ہاں زاف کر 

نزلیاں اَکھیں ݙند صاف کر

مَیں نی سُنڄاتا مَاف کر  

اَکھیں کوں دَھاٻا آ ڳیا

خُشیاں اُوھے نہ او اُمَک 

پوندی نہ ہئی جݙاں کہیں تے تک

ہُݨ اَپݨی جند توں وی ہِیں کک 

سَندھ سَندھ ‘ ہِے سبھ چُھڑکا ڳیا

کِن ڳیاں او ساریاں ہُو ‘ ہَوائیں 

مغزوں نِکل ڳیاں کھٹیاں چھائیں

ہُݨ چیل کُٻی کر کراہیں 

ݙانگاں ہے ہِتھ پکڑا ڳیا

پَؤں پَؤں تے تُھݙے آندے ہِن 

ہَتھ گوݙیاں تے رہندے ہِن

ٻڈھے نہ کہیں کوں بھاندے ہِن 

خود پُتر! کر پاسا ڳیا

او کھیݙ کُݙ او چس کتھاں 

او ٹاٻ او کِھل ہَس کِتھاں

او راڳ ‘ او کِن رس کِتھاں 

’’خُشکیاں‘‘ ڳیاں ’’خُشکا‘‘ ڳیا

ݙندیں دی چس رَس چا ڳیا 

کھاوَݨ پیوݨ دا ساہ ڳیا

مونہہ کوں بݨا کھولا ڳیا 

کر ݙاڈھا بے مَزّا ڳیا

واچھیں توں لیلہوں وَہندیاں 

ٻولاں تاں تُھکاں ڈھہندیاں

پَرے پَرے تھی ٻہندی آں 

اُٹھدیں نِکل پُھوکا ڳیا

یار! ہک اَدھ شعر ٻیا ہوسے یاد نی پیا اَمدا ‘ مُنشی ٹھڈا ساہ بھریا ۔ چیتا اِی چَٹ تھیندا ویندے ‘ اساں آکھیا ایہ اِی ٻڈھیپا اے ‘ منشی آکھیا نہ ووئے نہ ٹِکا کر ٻہہ ‘ اَڄاں او نوبت نی اَئی تے نہ شالا رَب آنے ‘ جیرھے ایں نوبت تے پُنّے وَدِن تے وَل اِی تَݙ کیتی وَدِن او کیرھے سوہݨے وَدِے لڳدن۔

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
ٻُوڑی کوں کَنیں دی

اَپݨی ماکھی آنگے مِٹھی ماء ٻولی ’’سرائیکی‘‘ دی ہک اَکھاݨ اے ’’لوکیں کوں لوکیں دی ٻوڑی کوں کنیں دی‘‘ پر جݙاں ایہ اَکھاݨ بݨی ہئی اوں ویلھے کݙوکݨیں وہا ڳن۔ ہُݨ ہنائیں لوکیں دی ڳنتری گھٹ تے نہ ہووݨ جوڳی رہ ڳئی اے جنہائیں کوں ٻنہائیں لوکیں دے ݙکھ سُکھ بارے وپرا رہندا ہا ۔ ہر کوئی ‘ ہر کہیں دی تات لہندا ہا تے بے غرض تھی کراہیں اوندا ٻانہہ ٻیلی تھیندا ہا ٻے دی اوکھ کوں اَپݨی اوکھ تے ٻے دے ݙکھ کوں اَپݨا ݙکھ ڄاݨدا ہا ۔ اَڄ کلھ ایں بارے ’’ہر لیکھے‘‘ لیکھا پدھرااے جئیں اَکھیندن جو’’ اَپݨی پوی تے پرائی وِسری‘‘ ۔ ہر ہک کوں اَپݨی پئی ہوئی اے ۔ ہر کوئی اَپݨی غرقی اِچ غرق اے ۔ کہیں کوں کھتی کھنݨ دی ویلھ کائنی ۔ جئیں کوں دنیا جہان دا کوئی کم کار کائنی ۔ ہک لیکھے او وی ویلھا کائنی۔ او اِی اپݨی جھاہ تے ڳنتری اِچ اے۔

جیرھے ویلھے حال ایہ ہووے تے وَل کوئی بندہ ’’اخبار‘’ کڈھݨ دا منڈھ ٻدھے تاں خُشی تھیندی اے اَتے سُدھ سُرت آلے سیاݨیں دی ایں ڳالھ تے وساہ کھاوݨا پمدے جو ڳنتری اِچ گھٹ سہی ۔ اڄاں ایجھے ’’لوک‘‘ ہِن پے جیرھے ٻنہائیں لوکیں بارے سوچیندن ۔ ایہ ڳالھ ایں ڳالھوں وی منݨی پمدی اے جو ایں زمانے اِچ ’’اخبار نویس‘‘ اِی ایجھے لوکیں اِچ ڳݨیجݨ جوڳے ہِن جیرھے لوکیں بارے سوچیندن تے لوکیں بارے لکھدن۔ ایہ ٻی ڳالھ اے جو او سوچݨ تے لکھݨ دا عوضا نہ گھندن ۔ اخبارکڈھݨ ’’وپار‘‘ آنگے ’’وپار‘‘ اے تے ’’اخبار‘‘ اِچ چھپݨ کیتے ݙیہاڑی لکھتاں لکھݨ مزدوری اے یا ایئیں آکھ روزی کماوݨ دا صلہ اے ۔ ’’اخباراں‘‘ ویچݨ آلا وپار وی ہک وݙا وپار اے ۔ ایں وپار اِچ اِی آڑھت اُڳاڑݨ آلے وݙے وݙے آڑھتی ہُݨ دنیا دے ٻنہائیں ملکیں آنگے اسیݙے ملک اِچ اِی وݙیاں ’’اخباراں‘‘ ایئیں ڄاݨ ’’جاگیراں‘‘ ہِن یا وَت کارخانے ہِن اَتے ایہے ’’جاگیرداراں‘‘ تے کارخانے وی ڳیݨویں خاندانیں دی ملکیت ہن ۔ اُنہائیں دے مالک اُنہائیں کوں ’’جاگیریں‘‘ اَتے کارخانیں لیکھے چلیندن اَتے مجال اے جو کہیں ٻے کوں ایں پاسے آوݨ ݙیون یا اَڳیتے وکھ ودھاوݨ ݙیون ۔ نویں اخبار کڈھݨ اَتے او وی ہک ’’تلوچڑٻولی‘‘ اِچ ارشاد امین سئیں جیہے ’’جگرے آلے‘‘ جوانیں دا کم اے ۔ رَب سئیں’’سڄاک‘‘ کوں سوبھ ݙیوے آپاں تاں سچی ڳالھ اے ’’ٻٹ کڑاک‘‘ جوڳے ہیسے جیرھی جیندے تاں ݙیہاڑی لئی رہسئوں۔

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
رَبّ کرے ایں واری

گزریے وہاݨے ویلھیں دا قصّہ اے ‘ ہک بندے زمین چنڳیں رِیت بݨا جوڑ تے خربوزے رادھے ‘ پورھیا کیتا ہَس ‘ رَبّ سوہݨے رنگ لاݙتے‘ وَلھیں ݙاڈھیاں سوہݨیاں ڄائیاں اَتے ہِک لیکھے لݙیج ڳیاں ڄٹ خوش ہا ۔ ہَر ویلھے ’’واڑی‘’ اِچ وڑیا رہندا ہا ۔ راکھی کریندا ہا ‘ گھر رَڑھ کنوں ڳپلہ پندھ دا پَروبھرا ہَس ‘ گھر دا کوئی نہ کوئی بھاتی ویلھے سِر روٹی مانی اَتے پاݨی کانجی پُڄا وَنڄس ہا ‘ کھا ‘ پی اٹنگ تھی اَپݨے دَھندے لڳا رہے ہَا ‘ ہک ڄیہاڑا خدا دا ہا ‘ گھروں کوئی نہ آیُس‘ نہ مانی آئی تے نہ وَت لسّی پاݨی ‘ بُکھ تے تریہہ کنوں وَیڑا تھیا تاں آپ گھر ݙے ٹُر پیا‘ گھرپُنّاں ‘ گھر آلی نال کاوڑیا ‘ اُوں ڈِھلی وَٹ گھدِی ‘ تھتھرا کراہیں ٹھڈا کیتُس ‘ ٹالھی دی چھاں تلے کھٹ سَٹ ݙتُس ‘ تنور تے پکیاں ہوئیاں مکھݨ نال تلکھیاں روٹیاں تے گھاٹی لَسّی دا بھریا چَھنّاں اَڳوں رَکھیُس ‘ اُوندے بھانگے دی تھولی گھݨی بھاڄی بُھتی وِی ڈتُس ‘ مانی کھا تے چیل سِدھی کرݨ کیتے دِگھر پیا ۔ گھل آ ڳیُس ‘ چنڳیں جھٹ اَکھیں نُوٹی تے السیندا پلسیندا رَہ ڳیا ۔ واڑی دا اَلکا تاں ہَس ‘آلس بَھن تے اُٹھیا ‘ اَڄاں رَستے اِچ وَدا ہا تے کہیں ݙسایُس جو ترائے چا اوپرے بندے اُوندی واڑی اِچوں خربوزے پَٹ تے کھمدے ٻیٹھن‘ پٻیں تے زور ݙتُس ‘ دُھرک پیا‘ اُتھاں وَنڄے تاں کیا ݙہدے چار ڄݨے خربوزیں دی ڈھڳلی لئی تے کھاوَݨ اِچ رُجھیے پِن ‘ ٻے اُلکے تے بے چنتے ایں ݙسدے پے ہِن ۔ جئیں پیئو دی ہتھ رادھ ہوونے ‘ اینکوں ویل تاں ݙاڈھی چڑھی پراو چار ہِن اے کلہا ہک دا ہک ‘ وَل او چور ایہ سادھ چور اونویں سنبھریا ہویا ہوندے‘ سوچیُس ۔ ہُنائیں اَوتریں نال کہیں اَٹکل نال لڑیم تاں صحی نتاں ہتھوں آپ کُٹیج کھڑساں ‘ کِھلدیں کِھلدیں سلام دُعا ݙتُس گھدِس وَل پِچھیں‘ جو او کون ہِن ؟ ہک آکھیا ‘ او ’’سید‘‘ اے۔ ٻے  ݙسایا جو او ’’بلوچ‘’ اے ‘ تریجھے ݙسایا جو او اوندا پڑیچا اے‘ چوتھے آکھیا جو او … ہے اُوں سبھنائیں کنوں پہلے ہوندی ڳچی اِچ پٹکا گھتیا ‘ آکھیُس ‘ او ’’سید بادشاہ‘‘ اے ‘ایئیں آکھ واڑی دا مالک اے ‘ ݙوجھا میݙا بلوچ بھرا اے‘ اَتے او ٻا جُوان میݙا ہمسایہ اے‘ توں کمی کسبی تھی تے بِنا پُچھیُں میݙی واڑی اِچ کیئیں وڑیں تے خربوزے پَٹ کراہیں کھادے ہینیں؟ اونکوں ہوندے پٹکے نال ٻدھ کاں کوڑا کر سَٹیُس ۔ وَل وَلیا آیا تریجھے ݙے ‘ ہاں جوان توں کݙاں کنوں میݙا پڑیچا ایں ۔ مَیں تاں اَڄ تئیں تیݙی شکل نی ݙٹھی تے تیݙیاں ایہ حجتاں اِن ‘ اونکوں اِی ٻدھ سوگھا کیتُس ‘ ہُݨ واری ہئی‘ بلوچ بِھرا دی ‘اُوں کنوں پُچھیُس ہاں سئیں ! خان صَیب آپاں کیڑھی پیڑھی تے کیرھی ڳوت اِچوں سکے تھیندوں ؟ نہ چولی دا سنڳ نہ پڳ دا زوریں رِیت بِھرا بݨ واڑی اِچ آوڑیں‘ اُونکوں وی ٻدھ گھتیُس ‘ چھیکڑ باقی سئیں دے سِر آ تھیا ۔ ہاں سوہݨا ! سَیدیں ‘ دے کم ایہے ہِن جیرھے تُساں وَدے کریندو؟اسیکوں اَڄ ایہو قصہّ اِیں ڳالھوں یاد آ ڳے جواَپݨے ملک اِچ وَلا ‘ الیکشن ‘ آوݨ آلے ہِن ‘ اسیݙی دِل آہدی اے رَب کرے ایں واری عوام پاکستان دی سیاست آلی واڑی اِچ وڑیے ہوئے چوریں نال اُونویں کرے جئیں اُوں واڑی آلے ڄٹ کیتا ہَا ہک ہک کوں کاں کوڑا کر سَٹِن۔

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
مُوئے نانگ

ایہ ہک مَنّی مَنائی ڳالھ اے جو ’’پاکستان‘‘ قائد اعظم محمد علی جناح دی …تَݨ وَݨ تے بَھڄ دُھرک سببُوں بَݨیا ہا ۔ جڳ ڄاݨدے اَتے ہَر ہک کوں سُدھ اے جو قائداعظم کوئی ’’شیخ القرآن‘ شیخ التفسیر‘ شیخ الحدیث‘‘ حضرت مولانا مَدظلُہ العَالِی دَا مت بَرکاتُہہ‘ سݙوَاوَݨ آلا ’’عالِم دِین‘‘ کائناں ہَا ۔ نہ فتوے ݙیوݨ آلا ’’مُفتی‘‘ ہا۔ نہ کہیں عید گاہ یا ’’وَݙی مسیت‘‘ دا ’’امام‘‘ ہا تے نہ وَت کہیں ’’گدّی‘‘ دا ’’سجادہ نشین‘’۔ لوکیں کنوں ہتھ پیر چُمواوݨ آلا’’پیر مُرشد‘‘ ہا ۔او ہک ناں نموز آلا ڄاتا سُنڄاتا ’’وکیل‘‘ اَتے سُدھ سُرت آلا سِیاݨا ’’سیاست دَان‘‘ ہا۔ ’’ویس‘‘ انگریزی ہوندا ہَس مطلب اے ’’کوٹ پتلُون‘‘ پیندا ہا۔ مُونہہ مُونہاندرے مُوجِب وِی ہک لیکھے ’’انگریزیں‘‘ اَنگے ہا۔ ’’ݙاڑھی‘‘ مُچھاں مُن ۔ ’’صَفا چَٹ‘‘ ۔ ’’چُرٹ‘‘ سِر ڳٹ‘‘ سِگار‘‘ یا ’’پائپ‘‘ پیندا ہا۔ پَراُوں ویلھے دے ’’ہندوستانی مُسلمانیں‘’ وَݙے وَݙے ’’مولویں‘’ مُرشدیں‘‘ دَا آکھیا نہ مَنیا ۔ اوندی ڳالھ مَنّی۔ اونکوں آپݨا اَڳواݨ مَن اوندے ٻانہہ ٻیلی تھے ۔ پاکستان بݨ ڳیا۔

اُوں بہشتی پاکستان دا گورنر جنرل بَݨݨ دے بعد اَپݨے ’’وزیریں‘’ دی جیرھی کونسل جوڑِی ہئی اوندے اِچ ہک ’’قادیانی‘‘ سَر محمد ظفراللہ خان کوں ’’وزیر خارجہ‘‘ بݨایا ہا تے ہک ’’کِراڑ‘‘ جوگندر ناتھ مَنڈل کوں ’’وزیر قانون‘‘ بݨایا ہا۔

وَل اِنویں تھیا جو ’’پاکستان‘‘ دی ’’پہلی پارلیمنٹ‘‘ دے ’’پہلے اِجلاس‘‘ اِچ اَپݨی ’’پہلی پہلی سَرکاری تقریر‘‘ کریندئیں ہوئیں قائداعظمؒ حکومت دی پالیسی بارے ’’پاکستان‘‘ دی عوام اَتے سارِی دنیا کوں ݙسایا جو ایں مُلک اِچ رَہݨ وَسݨ آلے سَبھے بندے ’’پاکستانی‘‘ ہوسِن ۔ سبھنائیں دے ’’حق حقوق‘‘ ہر لیکھے ’’ہک برابر‘‘ ہوسِن’’مدہب‘دین دھرم‘ڄرم‘‘ لیکھے ۔ حکومت دی طرفوں ’’کہیں‘‘ تے ’’کہیں‘‘ لیکھے کوئی پابندی کائناں ہوسے۔’’مسلمان‘ عیسائی ‘ کِراڑ ‘ سِکھ‘‘ اَپݨی ’’مسیت‘‘ اَپݨے ’’گرجے‘‘ اَپݨے ’’مندر‘‘ اَتے اپݨے ’’گُرد وارِے‘‘ اِچ اَپݨے اَپݨے …… موجب ’’عبادت‘‘ کرݨ کیتے ’’آزاد‘‘ ہوسِن۔ مطلب…… حکومت ’’کہیں‘‘ دے ’’دین دھرم‘ڄرم ‘ عقیدے یا م…… کوئی دَخل کائناں ݙیسے ۔ ایہ ہک ’’سِدھی سَاکھرِی‘‘ ڳالھ ہئی۔ ایئیں آکھ حکومت دِی’’ چِٹی پدھرِی پالیسی‘‘ دا ’’سرکاری ہوکا‘‘ ہا۔

قائد اعظم جیرھے ویلھے ہک ’’قادیانی‘‘ کوں ’’وزیرخارجہ‘‘ بݨایا ہا۔ ہک ’’ہندو‘‘ کوں’’وزیر قانون‘‘ بݨایا ہا اَتے حکومت دی ’’سرکاری پالیسی‘‘ دا ’’اعلان‘‘ کیتا ہَا اُوںویلھے مولانا شبیر احمد عثمانی‘ مولانا سید سلیمان ندوِی‘ مولانا عبدالحامد بدایونی‘‘ مولانا معین احسن اصلاحی ‘ مولانا غلام مُرشد‘ مولانا احتشام الحق تھانوی‘ مولانا ابوالعلی مودودی جیہے نَاں نموز آلے ڄاتے سُنڄاتے اَتے مَنّیے مَنائے ’’عالم‘‘ جیندے ہَن ۔ ٻے وِی نَاں آلے وَݙے وَݙے ’’عالم‘‘ ہَن پے پَرہِنائیں اِچوں قائد اعظم دے اڳوں کوئی وِی نہ ’’کُسکیا‘‘ ۔ کہیں ایہ نہ پُچھیا جو سئیں! ایہ کیا کیتے وِے ؟ دنیا دے سبھنائیں تُوں وَݙے ’’اسلامی مُلک‘‘ دی ’’حکومت‘‘ دَا ’’وزیر قانون‘‘ ہک ’’ہِندو‘‘ کوں کیوں بنائیوے؟ تے’’وزیر خارجہ‘‘ ہک ’’قادیانی‘‘ کوں کیوں رکھیا ہیوے؟ ۔ نہ وَت ہِنائیں اِچوں کہیں دی ’’وݙے عالم‘‘قائداعظم کوں ایہ آکھیا جوسئیں! ’’پارلیمنٹ‘‘ اِچ دین دھرم ‘ جُرم‘ مسلک‘ عقیدے اَتے عبادت دی ’’آزادی‘‘ بارے حکومت دی ’’سرکاری پالیسی‘‘ تے ’’پروگرام‘‘ دا جیرھا اعلان کیتے وِے او تَاں ’’شریعت‘‘ دے ’’بَرخلاف‘‘ اے ۔ ایئیں تھیوݨ نال تاں ’’اسلام‘‘ دی ’’خلاف ورزی‘‘ گھٹکی‘‘ تے ’’نموشی‘‘ تھیسے۔ قائد اعظم دے جیندیں ہِنائیں سبھنائیں ’’چُپ دا روزہ‘‘ رکھیا ہویا ہا۔

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
مُنشی مُک مُکا تے مولوی بھن تروڑ دیاں ڳالھیں

ہوٹل دی میز تے اَڄ وَلا کفر اسلام دی لڑائی لڑیندی پئی ہئی‘ مولوی بھن تروڑ تے مُنشی مُک مُکا آپت اِچ آڑوٻٹ ہن ۔ ڳالھ شئیت چلی ہئی جماعت اسلامی دے ہک لیڈر دے بیان کنوں جیڑھا مردم شماری اِچ سرائیکی زبان تے قومیت درج کراوݨ بارے اُنہیں ݙتے اَتے اخباریں اِچ چھپئے ۔ ہِیں بیان موجب سرائیکی زبان تے قومیت درج کراوݨ دے سببُوں اسلام اَتے نظریہ پاکستان دی خلاف ورزی تھیسے۔

مُنشی مُک مُکا دا آکھݨ ہا جو مردم شماری اِچ پنجابی زبان ‘ سندھی زبان ‘ پشتو زبان ‘ بلوچی زبان اَتے پنجابی ‘ پشتو ‘ سندھی تے بلوچ لکھواوݨ نال تاں اسلام تے نظریہ پاکستان دی خلاف ورزی کائنی تھیندی ‘ خلاف ورزی وی ہوں ویلھے تھیندی اے جیڑھے ویلے زبان آلے خانے اِچ قومیت آلے خانے اِچ سرائیکی لکھیجے … ؟ 

مولوی بھن تروڑ جماعت اسلامی آلیں دی وَٹ گھدی ٻیٹھا ہا ! اللہ ڄاݨے دِلوں بجانوں یا اونویں مُنشی مُک مُک کوں چِڑاوݨ دی خاطر؟ اوندے آکھݨ موجب جیڑھے ویلھے اللہ نہ کرے اُنہاندے اَپݨے نظریہ پاکستان کوں کئی ‘خینس‘‘ پُڄدی اے تاں شودے جماعت آلیں کوں وݙی تکلیف تھیندی اے‘ اُنہیں دیاں کُوکاں تے دھاڑاںنِکل ویندن۔ مُنشی مُک مُکا چمِک پیا۔ مولوی بھن تروڑ کوں آکھݨ لڳا میکوں ایہ ݙسا ‘ آزادی دی تحریکیں دی تاریخ وی کݙاہیں پڑھی ہیوے؟ جیڑھے ہُݨ اسلام دے وݙے ٹھیکیدار تے پاکستان دے مامے بݨیئے ودّن‘ ایہے ہوں ویلھے کِتھاں ہَن ؟۔

جماعت بݨاوݨ آلے مولوی مودودی دیاں کتاباں پڑھو تاں پتہ لڳ ویسے ۔ رہ ڳیا’’ نظریہ پاکستان‘‘ تاں ایہ اُنہیں اپݨیاں دُھونوڑیاں دھوݨ کیتے آپ گھڑیا ہا ۔ جنرل یحییٰ خان آلے مارشل لاء اِچ جݙاں میاں طفیل محمد قوم کوں خوش خبری سُݨائی ہئی جو جسٹس کارنیلیس ہوریں اسلامی آئین جُڑیندے ٹھہیندے پِن جیڑھا یحییٰ خان لاڳو کریسے‘ جہاد کشمیر دے خلاف فتویٰ ݙتونے ہُݨ کشمیر دے ناں تے چندے وَدّے اُڳڑیندن تُوں اُنہیں کوں نِوھی ڄاݨدا اُنھیں وݙیاں گُرزبانیاں کھادِن ‘ خود اِنہیں دے وݙکے خیر نال وݙے ’’پِھڑتک باز‘‘ ہن لوڑ پَوے ہا تاں اَپݨے لکھیے تے آکھیے کنوں مُکرݨ تے پھرݨ اِچ دیر نہ کریندے ہَن ۔ مولوی بھن تروڑ اوندی ڳالھ ٹک تے آکھݨ لڳا تُساں لوک تاں ایہ وی نِوھے مَنیندے جو قائد اعظم ؒ پاکستان کوں اسلامی ریاست بݨواوݨ چہندے ہَن ۔

منشی مُک مُکا وَلدی ݙتی جو ایہ کوئی جھیڑے جھڳڑے آلی ڳالھ کائنی ۔ پاکستان بݨ وݨڄݨ دے بعد پارلیمنٹ اِچ قائد اعظم ؒ دی پہلی پہلی تقریر کنوں اُنہیں دے خیالات تے نظریات ظاہر تھی ڳے ہن۔ اوہیں ڳالھوں جو اُنھیں دی ایہا تقریر ہک لیکھے پالیسی سٹیٹمنٹ ہئی جیڑھی اُنہیں گورنر جنرل دے طور تے کیتی ہئی وَل اُنھیں دے عمل کنوں وی ایں ڳالھ دا ثبوت مِلدے جوایہو جہی ’’اسلامی ریاست‘‘ اُنھیں دے پروگرام تے ذہن اِچ ہرگز کائناں ہئی جیہو جہی جماعت اسلامی آلے تے ݙوجھے مُلاّں ملواݨے اَڄ کلھ سِتھری وَدِن اُنھیں دا عمل تاں ایہ ہا جو دنیا دی سبھ توں وݙی اسلامی مملکت دا وزیر قانون مولانا شبیر عثمانی یا مولانا مودودی کوں کائناں بݨایا ہانیں ‘ پاکستان دا پہلا وزیر قانون پتہ ہے کون ہا؟ ۔ ہک کِراڑ جوگندر ناتھ مَنڈل ہَا اَتے وزیر خارجہ پتہ ہے کون ہا؟ سر محمد ظفراللہ خان ‘ مرزا غلام احمد قادیانی (کوڑے نبی) داخلیفہ جئیں قائداعظمؒ دا جنازہ اِی کائناں پڑھیا ہا ایئیں ٻہہ ڳالھیں کریندو۔

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
ڄٹ پنج نی سہندا

پاکستان بݨݨ کنوں پہلے سرائیکی وسیب اِچ رَہݨ آلے ’’کِراڑ‘‘ اِتھاہوں دے رڑھ رَہکی کرݨ والے مسلمانیں کوں ڄٹ سݙیندے ہَن ‘ڄٹ شودے سِدھے سادھے ‘ بھولے بھالے ہوندے ہَن اَتے کِراڑ ݙاڈھے چتر چلاک ‘ میسڑیں تے ہشیار ہَن ۔ ڄٹ رڑھ رَہکی کر تے جیرھا کجھ کمیندے ہَن او ونڑج وپار کرݨ آلے مُکھی فصل لہݨ تے وہاج دے ناں تے سنبھال گھندا ہا ‘ کیوں جو ڄٹ ہمیشہ اوندے قرضائیں رَہ ویندے ہَن ۔ اوہِیں کاݨ جو سرکاری نوکریں تے ونڑج وپار دے نال نال زمیندارے تے وی کِراڑیں دا قبضہ ہوندا ہا ۔ اِتھاہوں دے وݙے وݙے زمینداریں تے جاگیرداریں دے منشی مُسدی تے مودی وی کِراڑ ہوندے ہَن ۔ زمینداریں تے جاگیرداریں دی آمدݨ تے خرچے دا سارا حساب کتاب انہیں دے ہتھ اِچ ہوندا ہا تے ایہے ٻدھی چھوڑی دے ذمے وار ہوندے ہَن ہک ٻے نال ݙینھ رات دے ورتاوے پِچھوں مُکھی مارکہ مسلمانیں کوں چنڳیں رِیت سُنڄڑیندے ہَن اَتے اَکھیندے ہَن جو ڄٹ پنج نیں سہندا تے پنجاہ سَہندے۔

پنج تے پنجاہ آلی ایہ ڳالھ اخباریں اِچ ہک خبر پڑھ تے یاداَئی ہے خبر ایہ ہئی جو پاکستان ٹیلی ویژن کنوں مشہور موسیقار ’’تان سین‘‘ تے ہک قسط وار لمبا پروگرام پیش کرݨ دی تجویز ہئی ‘ پر ہُݨ ایہ پروگرام پیش کائناں تھیسے۔ بھئی ! کیوں پیش کائناں تھیسے؟ ایں واسطے جو تان سین ہندو ہا بے شک وݙا موسیقار تے قیامت تائیں ناں رکھݨ آلا فنکار ہا پر ہا تاں ہندو ‘ ناں تے ہک ہندو تے اسلامی جمہوریہ پاکستان دا ٹیلی ویژن قسط وار لمبا پروگرام پیش کرے ایہ کینویں تھی سڳدے ؟ نا سئیں نا ! ایہ نِیں تھی سڳدا ایندے نال تاں اسیݙی مسلمانی مُک ویسی۔

اسلامیہ جمہوریہ پاکستان اِچ ایہ تھی سڳدے؟ جو ہندوستان دا ہک ہندو فلم ایکٹر اسلام دے سبھ توں وݙے دعویدار صدر (آنجہانی ضیاء) دا ’’پُتریلا‘‘ بݨ سڳدے اوندے فلمیں دے کیسٹ سوکھڑی طور قبول کر تے پریذیڈنٹ ہائوس اسلام آباد اِچ اَپݨے ٻالیں ٻچیں تے مہمان پتریلے نال ٻہہ تے وی سی آر تے ݙیکھ سڳدن ‘ ہوں ویلے تاں کہیندی مسلمانی خطرے اِچ کائناں اَمدی ہئی تے نہ وقت اَڄکل دھاڑ دھاڑ ٻڑنگ گھتݨ آلے اُنہیں ݙیہاڑیں کسکدے ہَن۔

اسلام تے پاکستان دے انہیں ٹھیکیداریں دے ہوں اسلام دے سبھ توں وݙے دعویدار دے دورِ حکومت اِچ ہیروئن ‘ کلاشنکوف (جہادِ افغانستان دے تحفے) اَتے وی سی آر دی وَبا عام تھئی ۔ اسلام آباد ‘ راولپنڈی‘ کراچی ‘ کوئٹہ ‘ لاہور جیہے وݙیں شہریں کنوں لاء تے خان پور جہے چھوٹے چھوٹے شہریں دی ہرڳلی ‘ محلے اِچ ویڈیو کیسٹیں دیاں دکاناں کُھل ڳیاں جیڑھیاں ہُݨ تئیں چلدیاں پِن ‘ چھڑے لاہور شہر اِچ ویڈیو کیسٹیں دی ہک لکھ دکان اے ‘ انہیں دکانیں تے انگلش  ’’ایکس‘ڈبل ایکس‘‘ ٹرپل ایکس‘‘ انڈین تے سنسر تھیوݨ دے بغیر پاکستانی فلمیں دے ویڈیو کیسٹیں دی خریدو فروخت دا کاروبار کھلے عام ‘ ݙینھ رات ‘ تھیندا پے‘ پنجاب اِچ آئی جے آئی دی حکومت اے تے اسلام اَتے پاکستان دے وݙے ٹھیکیدار (مامیں آکھوں تاں کوڑیج ویسن) لہوراِچ ٻیٹھیں ‘ اختیارات اِی انہیں دے ہتھ اِچ ہِن ‘ اسلام آباد دے افسریں اِچ ٻیٹھے ہوئے انہیں دے ایجنٹ ‘ اپݨاں کم ݙکھائی رَکھدن تے پاکستان ٹیلی ویژن تے انہیں دی کاوڑ ایں ڳالھوں ڈھیری نیں تھیندی ‘ جو او مرکزی محکمہ ہے تے مرکز اِچ ایہو جہی جماعت دی حکومت اے جیندے نال اُنہیں کوں ازل کنوں وَیر اے ‘ جنرل ضیاء مرحوم دے اسلامی دورِ حکومت اِچ جو کجھ تھیندا رَہ ڳے اسلام خطرے وچ نیں آیا تے ہُݨ ’’(تان سین) پروگرام چلݨ نال قیامت آ ونڄے ہا ۔ کِراڑ سچ آہدے ہَن جو ’’ڄٹ پنج نی سہندا‘ پنجاہ سَہندے‘‘۔

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
ہٹی تے کولے کون تولیسے ؟

ہک یہودی مَرݨ منجے تے پیا ہا‘ چھیکڑی ساہ ہانس تے ݙیندا گھندا پیا ہا‘ اوندی زال سِراندی ٻیٹھی ہئی‘ ساہ ݙیوݨ کنوں پہلے اُوں اوکھیاں اوکھیاں اَکھّیں بھالیاں ‘ زال ݙے ݙٹھُس تے پُچھیُس جیویں ہوویں !ہُݨ اِتھاں کون کون ٻیٹھے ؟ اوندی زال وَلدی ݙتی سبھے ٻیٹھن ‘ یہودی وَل پُچھیا ! شموئیل وی اِتھاہیں ہے؟ شموئیل اِتھائیں ہے‘ اچھا یہودی ٹھڈا ساہ بھریا ڈیوڈ وی ہے؟ پُچھیُس !

اوندی ذال ݙسایا جو ڈیوڈ وی ٻیٹھے یہودی دا اَچوا وَدھ ڳیا ۔ پُچھدے جو جیکب وی اِتھاہیں ہے؟ جیرھے ویلھے اوندی زال ولدی ݙتی جو جیکب وی اُتھاہیں ٻیٹھے تاں یہودی دی رَڑ نکل ڳی۔ اے ترئیے چندرے اِتھاہیں ٻیٹھن تاں وَل ہٹی تے کون ہوسے؟ ایہ آکھݨ سیتی اُونکوں ہݙکی اَئی تے او ’’دم پُخت‘‘ تھی ڳیا۔

ہک تریمت دا اَخیرلا ویلھا ہا‘ اُوندیاں دِھیاں ‘ اُوندے پُتر ‘ بھیݨیں بِھرا‘ سَکے سوڑے تے اوندا پئے کھٹڑے دے آسے پاسے تے سِراندی پَواندی کھڑے ہَن ‘او مئی اپݨے پَے کوں اشارہ کر تے اَپݨے نیڑے سݙیا تے آکھیُس بَھلا تھیوی ! میݙا بچݨ ہُݨ محال اے ‘ موت سِر تے اَئی کھڑی اے ‘ میݙی آخری خواہش ایہ ہے جو جیرھے ویلھے میݙا جنازہ چَوّے جنازے آلی ویگن اِچ توں تے میݙا بھرا کٹھے ٻہو ‘ ایہ سُݨ تے اُوندے پَے دا مونہہ رَتا لال تھی ڳیا تے اُوں آکھیا توں ایہ کیا پی اَکھیندیں‘ تیکوں چنڳیں رِیت عِلم اِیں جو تیݙا بھرا میکوں اصلوں نی بھمدا ‘ وَل میں اوندے مونڈھے نال مونڈھا رَلا تے کیئیں ٻہساں؟ ایہ مَیں کنوں کائناں تھیسے ۔ اُوندی زال اوندا ہتھ گُھٹیا تے آکھیُس ! ݙیکھ گھن توں چھیکڑی باقی میݙی آخری خواہش اِی پوری نِوھی پیا کریندا۔ پئے اُوندے ہتھ تے ہولے ہولے تھاپڑی ݙتی تے آکھیُس ‘ توں اَکھیندیں پِیں تاں مَیں ٻہہ رہساں ‘ اُوندے نال پر ڳالھ ایہ ہے جو تیݙے جنازے نال ڄلݨ دی چَس ویندی رَہسے۔

ݙوں بِھرا ’’کولیں‘‘ دا وَنڑج وپار کریندے ہَن ‘ جیرھے مُحلّے اِچ ہُنائیں دی ہٹی ہئی اُتھاہیں رَہݨ آلے لوکیں کٹھا کیتا ‘ اَتے آپت اِچ اَیکا کر تے ایہ ڳݨ مُنج کیتونے جو او ایجھی جماعت جوڑ بݨاوِن جیندے ممبر نہ کُوڑ مریسن تے نہ گھٹ تولیسن ‘ ہُنیں کولیں دی ہٹی آلیں بھرانویں اِچوں وݙے بھرا کوں اَپݨی جماعت اِچ رَلا گھدا اَتے قاعدے قنون موجب حلف چَوایونے جو او ݙیوݨ گھنݨ اِچ کُوڑ کائناں مَریسے ‘ اَتے سودا گھٹ نہ تولیسے ‘ جماعت دے ہک رضا کار اونکوں آکھیا جو او اَپݨے چھوٹے بھرا کوں وی ہوں جماعت اِچ رَلݨ کیتے آکھے ایہ چنڳی ڳالھ کائنی‘ جو وݙا بِھرا تاں جماعت دا ممبر ہووے تے چھوٹا نہ ہووے ‘ اوں بندے وَلدی ݙتی ایہ اُوندی مرضی اے ‘ ممبر بݨے تے بھانویں نہ بݨے وَل تُساں ایہ وی تاں سوچو جو مَیں آنگے وی ممبر بݨ ڳیا ‘ حلف چا کھڑا تاں ہٹی تے کولے کون تولیسے؟۔

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
کُوڑیں تے لکھ لعنتاں

سئیں ! اَکھیندِن جو ݙوں کم ݙاڈھے سَوکھے اِن ‘ ٻے کوں نصیحت کرݨ تے ٻے تے ’’الزام‘‘ لاوݨ جیرھا چار ݙیہاڑے اَگے ’’ڄاپے’’پلیے‘‘ پے ڳے نِس او ٻے کوں سمجھاوَݨ اَتے صلاح ݙیوݨ اَپݨا حق ڄاݨدے اَتے جیرھا کہیں لیکھے کوئی رتبہ رکھدے اَتے وݙکا ڳݨیدے او اَپݨے آپ کوں ٹھیکیدار سمجھ گھندے ایں ڳالھوں واہگہ پار اَتے کھوکھرا پار کنوں آوݨ آلے ایں فونق اِچ اِتھوں آلیں کوں مُل گھدی وَدِن جو اسیݙے وَݙیں وَݙکیں پاکستان بݨایا ہا ۔ اَپݨے اَپݨے علاقیں اِچوں لَݙ تے اِتھاں اَئے ہَن تے اپݨے لیکھے ’’تلوچڑیں‘‘ تے تھورا چاڑھیا ہا نے ‘ ہنائیں دی تریجھی نسل اِتھاں ڄم پَل تے جُوان تھی ڳی اے‘ پر ایہ اَپݨے آپ کوں اَڄاں تئیں ’’مہاجر‘‘ اَکھویندن (جماعت اسلامی آلے مولانا ابوالاعلیٰ مودودی ہوریں وَت ہنائیں کوں مہاجراِی کائناں مَنیندے ہَن ‘ ہُنائیں دے لکھݨ مُوجب ایہے سبھے بھگوڑے مطلب اے ’’نسوکڑ‘‘ ہِن) انہائیں دا اَپݨا حال ایہ ہے جو ایہ اَپݨے آپ کوں ہُݨ تائیں ’’دہلوی‘ رام پوری‘ لکھنوی ‘ بھوپالی‘پانی پتی‘ پٹیالوی ‘ فیروز پوری ‘ ہوشیار پوری اَتے اللہ ڄاݨے کیا کیا پُوری سݙویندے تے لِکھدن ‘ ٻیا تاں ٻیا پاکستان دا ’’قومی ترانہ ‘‘لِکھݨ آلا شاعر اسلام حفیظ مردیں دم تئیں جالندھری رہ ڳیا۔

جے اِتھوں دا کوئی تلوچڑ اَپݨی ماء ٻولی یا وسیب دے ناں نال اَپݨی سُنڄاݨ تے شناخت کراوے چا تاں انہاں کوں ایہ ڳالھ نی بھاندی۔

وَل ایٻے مارکہ اِن جنہائیں اِچوں ہر ہک اَپݨی جھاہ تے چودھری اے۔ سول افسر شاہی اَتے فوج اِچ ہنائیں دی ڳنتری ٻنہائیں سبھنائیں کنوں وَدھ اے ۔ ایں لیکھے ہر محکمے اَتے ہر کھاتے اِچ ہنائیں دا حُکم چلدے ‘ جتھ کِتھ ’’ہر پاسے ہنائیں دی حکومت اے‘ ہِیں ڳالھوں ایہ اَپݨے آپ کوں پاکستان دے ’’مامے‘‘ ڄاݨدے تے سݙویندن۔ سرائیکی وسیب دے ’’سرائیکیں‘‘ سندھ دے ’’سندھیں‘‘ اَتے بلوچستان دے ’’بلوچیں‘‘ کوں ایہ اَپݨی رعیت یا ایئیں آکھ ٻانہے ڳݨدِن اَتے انہائیں تے ’’عذاری‘‘ جیہے الزام لاوݨ کنوں وی نی چُکدے ۔ سید سݙاوݨ آلے ہک بے سوبھے سیاستدان وی جھوک آلیں تے پاکستان نال غداری دا دود ٻدھے ‘ اُونویں تاں لوٹے شاہ دے بارے ٻہوں کجھ لکھیج سڳدے پر ہالیں اِتی ٻہوں اے ۔’’ لَعْنَتُ اللّٰہِ عَلی الْکَاذِبِیْن‘‘کُوڑیں تے رب دی لعنت!

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
اپݨا تولیہ نال چَئی وَدوں

سلطان محمود غزنوی اَتے پنجیں چوریں دا قصّہ جَیں کہیں کتاب وچ پڑھیا ہاسے تے جئیں اَسیکوں یاد ہا ۔’’ٻٹ کڑاک‘‘ اِچ لکھ مَاریا ہاسے ‘ پَر اسیݙے ہک ’’رڳتی‘‘ یار کوںاللہ ڄاݨے کیوں؟ ایہ ’’وہم‘‘ تے ’’وِپرا‘‘ پئے ڳے جو اساں ڳالھ چنگی رِیت کائنی مُکائی ۔ اوندے آکھݨ موجب ٻیا نہ تاں اَخیر اِچ اَڄ کلھ دے ’’بادشاہیں‘’ تے ’’چوریں‘‘ دی قیل کال ہووے ہا ۔ اَسّاں اُونکوں آکھیے جو ہک تاں ڳالھ ایہ ہئی جو قصّہ ڳیا جھر تے اساں وَل آیوسے گھر‘ ݙوجھی ڳالھ ایہ ہئی جو اَڄکل ساری دُنیا اِچ ݙوں ترائے ڳیڑویں’’بادشاہ‘‘ باقی آن بچین اَپݨے پاسے ’’بادشاہیں‘ دی جاہ تے جیرھے ’’اُتوں‘‘ لتھے ’’حاکم‘‘ ہِن ۔اُ نہیں دے مونہہ تے ݙاڑھی تاں ݙاڑھی ’’تھڄوں مُچھاں‘‘ اِی نیں لبھدیاں اَتے ایہو حال اَڄ کلھ دے ’’چوریں‘‘ دا ہے ۔ اَڳلے وقتیں دے ’’بادشاہ‘‘ وی ’’ݙاڑھی آلے ہوندے ہَن تے ’’چور‘‘ وی ۔ چور دی ݙاڑھی اِچ ’’ککھ‘‘ آلی مشہور اَکھاݨ اِی ایئیں بݨی ہئی جو او ’’ویڑا‘’ تھی کراہیں اپݨی ’’ݙاڑھی‘‘ اِچ ہتھ مار کھڑا ہا ۔ ڳالھ ایئیں ہے جو ہک بندے دی مینھ ٻدھیج ڳی اونکوں جنہیں بندیں تے شک ہا ۔اُوں اُنہیں دی منت کیتی ‘ میڑھ گھن ڳیا ۔ پَر کہیں نہ منّی اوڑک او قاضی ’’دی عدالت‘‘ اِچ ڳیا ۔دھا نہہ ونڄ ݙتُس ۔ قاضی اوں کنوں عرضی گھن اُنہیں سبھنیں بندیں کوں سݙوا گھدا ۔ ’’قاضی‘‘ عدالت دے ’’پیادے‘‘ کوں حکم ݙتا جو او انہیں بندیں دے پِچھوں تھی کھڑے تے او ’’قاضی‘‘ جئیں ݙے اشارہ کرے اونکوں ٻدھ گھنے ۔ ’’قاضی‘‘ عدالت اِچ آیا۔ اوں ٻہݨ سیتی اُنہیں بندیں دے ݙٹھا ۔ تے آکھیُس جو ’’چور‘‘ دی ’’ݙاڑھی‘‘ اِچ ’’ککھ‘‘ اے ۔ چور دی دِل اِچ کُھڑکی ‘ اُوں جلدی جلدی اَپݨی ݙاڑھی اِچ ہتھ ماریا تے ظاہر تھی کھڑا ’’سچ کُوڑ‘‘ اَکھاݨ بݨاوݨ آلیں دے لیکھے ۔او ݙینھ تے اَڄ دا ݙینھ چور دی ݙاڑھی اِچوں ککھ نیں نِکتا ۔

اَکھیندن جو ہک بادشاہ وݙا کنجوس مکھّی چوس ہا ۔ او ’’خیر‘ خیرات‘’ کرݨ کنوں وݙا ترہندا ہا ۔ جیکر کوئی بندہ ’’اللہ نامی خیرات منگن آوے ہا تاں بادشاہ اپݨی ݙاڑھی تے ہتھ پھیرے ہا جتی وال کِر پَووِن ہا یا اوندے ہتھ اِچ آ ونڄن ہا ۔ منگݨ آلے کوں اُتی اشرفیاں ݙیندا ہا ۔ انعام ݙیوݨ ویلھے وی ایئیں کریندا ہا ۔ ہِیں لیکھے اوندے دربار اِچوں خیرات منگݨ آلے تے انعام گھنݨ آلے اکثرہ خالی ہتھ ویندے ہَن ۔

ہک واری بُکھ ݙکھ‘‘ دا ماریا ستایا ہویا ہک بندہ ہِیں بادشاہ دی درٻار اِچ آیا امداد منگیُس ۔ بادشاہ آکھیا مَیں اپݨی ݙاڑھی اِچ ہتھ پھرینداں ۔ اڳوں تیݙی قسمت جتنے وال کِرن ۔ پتہ اے ہک اِی نہ کّرے ۔ اوں بندے ہتھ چا ٻدھیئے تے آکھیا ! بادشاہ سلامت ! ہتھ اِی تُسیݙا تے ݙاڑھی اِی تُسیݙی ‘ میݙی قسمت دُھوڑ جاڳسے ایہ تاں ایئیں تھیوے جو ݙاڑھی تُسیݙی ہووے تے ہتھ میݙا ہووے وَل ݙیکھوں جو میݙی قسمت اِچ ’’ہار‘’ اے یا ’’جیت‘‘ اے۔

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
اساں ٻٹ کڑاک جوڳے ہیسے

’’ٹیلی فون‘‘ ہک ٻہوں چنڳیں تے فائدہ مند شئے ہے ’’پروبھرے‘ سوَلے‘‘ رہݨ آلے سڄݨیں نال ہر ویلھے ’’ڳالھ مہاڑ‘‘ تھی سڳدی اے ۔ رَبّ نہ کرے ۔ اویل سویل کوئی اوکھ سوکھ تھی ونڄے تاں ’’بندہ‘‘اپݨے آپ کوں ویلھے سر چِتا سڳدے ۔ رُسی رنجی ‘ اِچ ہک ٻئے دا منہ بلاشک نہ بھمدا ہووے ۔ گِلے اُلہانبھے ݙے تے ہاں تے بھاہ مارݨ کیتے ’’ٹیلی فون‘‘نال ݙکھ سُکھ ونڈاوݨ تے ’’ٻٹاں‘‘ مارݨ کیتے۔ ’’ٹیلی فون‘‘ جݙاں مرضی آوے ’’ورتیج‘‘ سڳدے ۔ شرط ایہ ہے جو اَڳوں ’’سڄݨ‘‘ کہیں ٻے نال سُکھ ونڈاوݨ یا ’’ٻٹاں‘‘ مارݨ اِچ نہ رُجھے ہووِن ۔ وَل ٻیٹھے گراری بھنوائو ۔ تے ’’ٹیٹ ٹیٹ ‘‘دی آواز سُݨو۔ 

کہیں ویلھے کوئی ’’بُھل چُک‘‘ تے ’’گراری‘‘ بھنوا ٻہہ اَتے رَلدے مِلدے ’’نمبر‘‘ دی جاہ تے ’’اپݨا نمبر مِل ونڄے تاں ’’چس‘‘ آ ویندی اے ۔ ’’مُرکرڑیاں‘‘ چسولیاں تے سواد آلیاں ڳالھیں سُݨیندین۔ کل وی اینویں تھئے ۔ ٹیلی فون دی گھنٹی کھڑکی۔ ہیلو ! ہیلو ! ہیلو! تھئی ۔ پے وِیں’’دا’’اَگھ‘‘ کیا ہے؟ اَوݙوں اَلاوݨ آلے پُچھیا ۔ اوندی اَواز تاں ’’سُنڄاݨو‘’ ہئی پر ناں چیتے اِچ نہ پیا اَمدا ہا ۔ اُوں میݙی اَواز سُنڄاݨ گھدی ہئی۔ اوئے سئیں معارف کراہے ’’میں کِھل پُیم‘‘ تے پُچھیم ’’پے وِیں‘‘ دی کیا لوڑ پئے ڳئی ہے۔؟

’’کھل‘‘ کیتے لڑیندن یار ۔ تیݙی بھڄائی دھرتی تراما کیتی ٻیٹھی ہے ۔ مِینھ بھاڑے تے مِلدی اے ۔’’پے ویں‘‘ دا اَگھ مارکیٹ کمیٹی آلیں کنوں پُچھ گھنو ہا … مارکیٹ کمیٹی تے دکانداریں دے اَگھ ہکے تھوڑے ہوندن ۔ اونویں مَیں ٹیلی فون کیتا ہا ۔ کمیٹی دے دفتر اِچ اڳوں جیرھے بندے ٹیلی فون چا تے او اینویں مَلوم تھیندے جو گھروں لڑ تے آیا ہے ’’میں وَل سیٹھ صاحب‘‘ دا نمبر مِلیندا پیا ہم تے تُسیݙا ’’نمبر‘‘ مِل ڳے۔ ’’کیرھے سیٹھ صاحب‘‘؟ میں پُچھیا ۔ یار اوہے سیٹھ صاحب جنہیں دیاں ’’گھاݨیاں‘‘ ہِن۔ ’’گھاݨیاں‘‘؟؟؟

ہا یار! ’’گھاݨیاں تیل کڈھݨ آلیاں‘‘۔ اَڄ کل کیا سݙیندن یار! او کوئی انگریزی ٻولی دا لفظ ہے۔ شئیت Oil expellerاَکھیندن ۔ جئیں ست اَٹھ ’’گھاݨیاں‘‘ میݙا مطلب اے expellerہوندن۔ او ’’مِل‘‘ دا مالک ہوندے ۔ آئل مِل دا ’’پہلے ’’لکڑ‘‘ دیاں بݨیاں ہویاں ’’گھاݨیاں‘‘ ہوندیاں ہِن ۔ اُنہیں اِچ ’’ݙاند‘‘ جُویندے ہَن۔

’’چاکی‘‘ دا ݙاند تے اوندے ’’کھوپے‘‘ مشہور ہوندے ہَن۔ ہُݨ نوّاں زمانہ اے۔ ’’بجلی‘‘ نال چلݨ آلیاں مشینی گھاݨیاں آ ڳن۔نہ ’’چاکی‘‘ ریہے نہ چاکیں دے ݙاند تے نہ وقت۔ ’’گھاݨیاں‘‘ میں چُپ کر تے سُݨدا ٻیٹھا ہم ۔ ’’کک‘‘ تھی تے آکھیُم یار! تُھک مار گھاݨیں کوں کوئی ٻی ڳالھ کر۔ میݙی دِل اِچ خیال آیا ۔ زور آور بندا اے ۔ اِئیں خوامخواہ گھاݨیاں‘ گھاݨیاںلئی ٻیٹھے۔ ہک واری خان پور دی کمیٹی دے اجلاس اِچ سئیں شیخ فیاض ہوریں ’’گھاݨیاں‘‘ چا آکھیا ہا ۔ تاں ہک ’’کونسلر‘‘ دھاڑ ٻڑنگ گھت ݙتی ہئی ۔ ’’توباں ‘ توباں‘ توباں‘‘ اللہ بچاوے۔ شیطان دے ’’شر‘‘ کنوں۔

ہک ٻے مہربان دا ٹیلی فون آیا ’’کاوڑیے تے ’’زنگ‘‘ تھے ٻیٹھے ہَن۔ ہاں سئیں ! ’’خانپور‘‘ کوں ’’سیاسی سَراں‘‘ بݨاوݨ والے لوک کون ہَن؟ 1985ء …1988ء تے ایں کنوں وی پہلے الیکشن اِچ ’’سیاسی مسافریں‘‘ کوں ’’ٻاہر‘’ کنوں اِتھاں گھن آوݨ والے اَتے اُنہیں کوں کامیاب کراوݨ کیتے … مونہہ دا زور لاوݨ والے کیون ہَن؟؟؟۔

مَیں اُنہیں کوں وَلدی ݙتی ۔ سوہݨاں سئیں ! اساں تاں چھڑے ’’ٻٹ کڑاک‘‘ جوڳے ہیسے ۔ اے ظہور دھریجہ صاحب دے ٹیلی فون نمبر اِن تُسیݙی ڳالھ وی وَلدی اوہے ݙے سڳدن۔

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
سبھنائیں دے سوچݨ دی ڳالھ اے

سئیں !سِدھی سچی اَتے صفا ڳالھ ایہ ہے جو اساں سرائیکی رودھیں وات ہیسے‘ اسیکوں رودھیں وات ݙیوݨ آلے اسیݙے اَپݨے اَتے پرائے ݙونہیں ہِن ‘ پر سوچوں سمجھوں تے اقاس کروں تاں اساںاپݨے نال آپ اِی گھٹ کائنی کیتی ‘ پکھنڈی پیریں ‘ مکری مُلواݨیں ‘ اسیݙی مت ماری ہوئی ہئی ‘ ہُݨ سیاسی اڳواݨ وی ہنائیں نال آرلین‘ جئیں مُلاں مُلواݨیں ‘ مسیتاں ونڈیاں ہوئیاں ہِن اَتے آپو اَپݨے عقیدے تے مسلک دی بنا تے اَپݨیاں آپݨیاں انجو انج ہٹیاں کڈھیاں ہوئیاں اِن ۔ اُونویں سرائیکی اٖگواݨیں ‘ ݙڈھ ݙڈھ سِلھ دی اَپݨی اَپݨی نویکلی سیاسی مسیت اُسار گھدی اے۔

’’جھوک‘‘ اِچ چھپل سئیں انیس شاہ جیلانی دا خط پڑھ کراہیں اندازہ تھیندے جو سرائیکی وسیب اَتے سرائیکی لوکیں دے حق حقوق دی ڳالھ کرݨ آلے تے سرائیکی صوبہ بݨواوݨ کیتے بھڄ دُھرک کرݨ آلے سیاسی اڳواݨیں دا آپت اِچ پھیٹا پیا رَہ ڳیا تے او ایئیں نکھیڑیے اَتے کانوں کان تھئے رَہ ڳے تاں شیطان دے کن ٻوڑے ‘ اسیݙا نانی نک نہ دھویسے ‘ جیرھے ویلھے سئیں انیس شاہ جیلانی ہوریں جیہے بندے ای ایہ لِکھݨ کیتے مجبور تھی وَنڄن جو اساں نہ سرائیکی قومی موومنٹ نال اُوں ناں پاکستان سرائیکی پارٹی نال انہیں زور اوریں نال ٹُرݨ نہ اساݙا کم اے نہ جاہ ‘ بھڄ پاسا کیتے سے ۔ تاں باقی کیرھی کسر رہ ویندی اے؟

سئیں انیس شاہ جیلانی ہوریں صحی سچ دے پڑھے لکھیے سُدھ سُرت آلے سیاݨے بندے ہِن ۔ سرائیکی ٻولی دے ودھارے اَتے اونکوں اڳونہاں کرݨ کیتے ہنائیں جیرھی تݨ وَݨ کیتی اے اَتے کریندے پِن ‘ او کوئی گُوجھی ڳالھ کائنی ‘ سرائیکی صوبے تے سرائیکیں دے حق حقوق بارے انہائیں جیرھیاں لکھتاں لکھین ‘ او اَپݨے مَٹ آپ اِن ‘ او ہُݨ وی سرائیکی لغت لکھݨ اِچ جُپیے پِن ‘ جے ایجھا بندہ وی کنی کر پاسا گھن ویندے تاں ایہ اساں سبھنائیں دے سوچݨ سمجھݨ دی ڳالھ اے ‘ ایں بارے باقی ڳالھ مُہاڑ وَلا فزریں چُلیسوں۔!

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
گنجیمن برادرز اِن لندن

پاکستان ٹیلی ویژن تے ڳانوݨے آلے پروگرام ݙیکھݨ آلیں کوں یاد ہوسے جو کراچی اِچ رہݨ آلیں ترائے بھیݨیں کئی ݙیہاڑے وݙیاں مشہور تھیاں ہَن ایہ ’’بینجمن سسٹرز‘‘ سݙویندیاں ہَن ایں لیکھے پچھلے الیکشن وچ سیاسی ٹولیں اِچوں گنجیمن برادرز‘‘ دی ٹولی ݙاڈھی مشہور تھئی ہئی اَتے پاکستان پیپلز پارٹی دے جلسیں جلوسیںاِچ گنجے منجے ٹھاہ‘‘ دے نعرے لڳدے ہَن۔

لہوری لوہاریں اِچوں میاں نواز شریف ناں چڑھیے گنجے اِن ‘ آکھدن جو ’’گنجے‘‘ بھاگوند تے بختاور ہوندن ۔ پر ایہ ضروری کائنی اساں کنہائیں ’’گنجیں‘‘ کوں پِنڈاݙٹھے گنجے بھرانویں دی ایہا ٹولی  مطلب اے ۔ گنجیمن برادرز لیکھے بھاڳوند ڳݨیندن جو ’’مارشل لاء‘’ آلے ݙیہاڑیں اِچ پنجاب دے گورنر تے مارشل لاء ایڈمنسٹریٹر جنرل جیلانی ہنائیں دے گنجے ٹوٹݨ تے ہتھ رکھیا تے ہنائیں کوں وَنڑج وپار کنوں سیاست اِچ گھن آیا ۔ جئیں ’’بینجمن سسٹرز‘‘ کوں کراچی ٹی وی دا ہک پروڈیوسر اَڳیتے گھن آیا ہا ۔ جئیں ’’بینجمن سسٹرز‘‘ کوں ڳاوݨ دا پتہ کائناں ہا ۔ ایئیں گنجیمن برادرز کوں سیاست دا علم کائنی ۔ جرنیلیں کوں کنڈ پچھوں ٻہہ تے سیاست کرݨ کیتے ۔ عقلوں پیدل سیاستدان سݙویجݨ آلے ناں دے ’’لیڈر‘‘ لوڑیندے ہِن ۔ جنہائیں کوں اڳوں رکھ تے اُنہائیں اَپݨا کم گھنݨاں ہا ۔ اڳوں رکھیونے تے اَپݨی مرضی موجب کم گھدونے ۔ وَل تھیا اِنویں جو ’’گنجیمن برادرز‘‘ دی نِوڑت ‘ نیاز اَتے وفاداری ݙیکھ کراہیں جرنیل اِنہائیں کوں ٻیا اڳونہاں گھن گے ۔ وزیر خزانہ کنوں وزیر اعلیٰ بݨیے ۔ انہائیں دیاں کیتیاں کرتیاں یا ایئیں آکھ کرتوت ۔ ݙیکھ کراہیں جنرل ضیاء ‘ نواز شریف کوں ’’پُتریلا‘‘ بݨایا اوں ہِک واری آکھیا جو دِل آہدی اے میݙی عمرہ وی نواز شریف کوں مِل وَنڄے‘ ایں وی اَپݨے ’’پتندر‘‘ نال نبھا تے ݙکھائی ۔ محمد خاں جونیجو بہشتی دے خلاف سوئس باس لہندا تے ’’یاسوسیاں‘‘ کریندا رہ ڳیا۔ ایندے ’’پتندر‘‘ دے چوّݨ دے بعد اِی جرنیل ایندی کنڈھ تھپی رہ ڳے ۔ 

1988ء اِچ پنجاب دا وزیر اعلیٰ تے 1990ء اِچ ملک دا وزیر اعظم بݨوایونے ۔1993ء اِچ ہتھ چا گھدونے تاں ایہ وَنڄ ڈَھٹھے کنڈ دے بھر دڑیں۔ اپوزیشن لیڈر ہووݨ سببوں او ہُݨ وی ٻہوں کجھ اِن ۔ پر کُرسی کھسیجݨ تے اِتی اَرمانی اِن جو چیتا جھاہ تے ننھیں ریہا ۔ اَڄ کلھ حکومت کوں ہٹاوݨ کیتے بھڄ دُھرک دا مُنڈھ ٻدھݨ دی خاطر ’’لندن ‘‘ڳے ہوئے ہن۔چھوٹا بھرا ڈھکیجݨ دے ݙر کنوں پہلے اُتھاہیں ٹِکیا پئے اسیݙا یار مُنشی مُک مُکا اَکھیندے ۔ گنجیمن برادرز لندن اِچ کٹھے اِن ۔ ’’گنجیمن برادرز اِن لندن‘‘۔

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
ہوسن تاں او اِی ایہو جہے

ہیجڑے آپت اِچ وِڑھن یا کہیں ٻے نال بھڑ پَوِّن ‘ ہک ݙوجھے کوں تاڑیں تے پَلّوتیں دی مَار ݙیندن‘ جھیڑا وَدھ اِی ونڄے تاں چاٹیں چماٹیں اَتے بُجیں نونہدریں تے مُک ویندے‘ کھلے پولے تئیں گھٹ وَدھ ویندن ‘ ایئیں مُلاں ملواݨیں دا لیکھا اے ‘ ایہ وی آپت اِچ آڑو ٻٹ تھیون یا کہیں ٻے نال خر خسہ ڳنڈھ کھڑن‘ زبانی کلامی ٻتھی ݙیندن‘ہک ٻے کوں کلام پاک دیں آیتئیں‘ رسول کریم دیں حدیثیں اَتے اپݨے فتویں دیاں ماراںݙیندن‘ آمھیں ساَمھیںہووِن ‘ ہتھیں ٻکیں پئے اِی ونڄن تاں ݙاڑھی چُوݨے ‘ لتیں مُکیں اَتے کھلے پَولے تئیں پُڄدن ݙانگ ‘ ݙنگوری دے دِڳے سوٹے آلی نوبت کݙاہیں کائنی اَمدی ‘ایہ مُنڈھ لا دے سیاݨے اِن ‘ آپ آپت اِچ لڑسِن اِی سہی تاں ایجھی بھڑاند بھڑسِن جیندے اِچ ݙونہیں دا فیدہ ہوسے اِنہیں کنوں وَدھ تے انہیں کوں سُݨݨ آلے ہک ݙوجھے نال لڑدِن۔انہیں دے پَوں ٻارہاں۔

ایہو جہی ’’کُکِڑ بھڑاند‘‘ اَڄ کلھ مفتی محمد حسین نعیمی اَتے مولانا عبدالغفور الوری آپت اِچ بھڑدے پِن واہ جو وڑھاند اے ‘ جوڑ کوں جوڑ ٹکریا پے ‘ عدالتیں اَتے اخباریں اِچ رونقاں لڳیاں پِن ‘ سچ کیا ہے؟ تے کُوڑ کیا ہے؟ سچا کون ہے ؟ تے کُوڑا کون ہے؟۔ ایہ فیصلہ تاں عدالت کرݨے تے کریسے پَراَساں انہائیں دے اپݨے بیانیں موجب ایہ سوچݨے تے اندازہ کرݨے جو ایہے لوک جیرھے دین دے تھمبے گنڑیندے تے سݙویندن ’’دنیا‘‘ (پیسہ پا تے مال مݙی) کنوں کِتنے اَوازار اِن تے پَرے بھڄدن؟۔

مفتی محمد حسین نعیمی آکھیے جو مولانا الوری الیکشن کنوں ہک پاسے تھیوݨ کیتے ݙاہ لکھ روپے دی رَقم اَتے ہک کروڑ روپے مُل آلا پلاٹ گھدا ہا ۔ او ’’الّراشی والمُرتشی‘‘ ہے۔ رشوت گھندا وی ہے تے ݙیندا وی ہے ‘ ہِیں ڳالھوں او مسلمان کائنی ریہا ۔ او نِوے روپے مہوار تے مَیں کنے نوکری کریندا رَہ ڳے اُوں میݙے گھر دا لُوݨ کھادا ہویا اے۔ اوندی وَعدے خلافی سببوں اوندے مدرسے دی سرکاری گرانٹ ݙوں واری بند تھئی ہئی ۔ جیرھی میاں نواز شریف دے چھوٹے بھرا میںا شہباز شریف وَلا بحال کرائی ہئی‘ او میݙے اُتے کُوڑے دود ٻدھ تے مَیں کنوں رقم گھنݨ چہندے ۔ 

اوݙوں مولوی الوری اَکھیندے جو مفتی نعیمی دے مدرسے اِچ اونکوں سٹھ روپے مہوار تنخواہ مِلدی ہئی ‘ ایندا مطلب اے تریہہ روپے خیر نال مفتی نعیمی ہوریں آپ رَکھ گھندے ہَن ‘ رہ ڳی ݙاہ لکھ روپے آلی ڳالھ او میکوں تاں کائنی ملیئے ۔ مفتی صاحب آپ پِیڑ ڳے ہوسِن ‘ مفتی صاحب میݙے اُتے دود ٻدھے جو مَیں اُنہیں کوں اغواء کرا تے تاوان گھنساں ‘ ݙسو ! ایہ بھلا کرتے کوئی کیا کریسے ۔ جیرھا اَپݨی مرضی نال حکومت دے ہتھ آپ اغوا تھیا ہویا ہووے ڳالھیں تاں ٻیاں ایں ٻہوں ساریاں ہِن ۔ پر لمبڑ تھی ویسے ‘ ایہ ہِن ’’عالم‘‘ کہیں ٻے یا تریجھے بندے کجھ کائنی آکھیا ۔ ݙوہیں ہک ݙوجھے کوں پُݨدے پِن‘ ہک ٻے کوں کُوڑا سݙیندے پِن ہِک ٻے تے ناجائز تے حرام دی کھٹی کھاوݨ بارے لوکیں کوں آپ ݙسیندے پِن ‘ باقی کیا رہ ڳیا؟ ایہ ݙونہیں ’’عالم‘‘ دینی مدرسے دی کھولی ٻیٹھے ہِن ۔ ݙینھ رات درس ٻیٹھے ݙیندن‘ انہیں کنیں پڑھ تے ‘ اِنہیں دے مدرسیں اِچوں تسیل تمام تھی تے جیرھے نکلسِن ‘ او وی مولوی ‘ مولانا مفتی اَتے اللہ ڄاݨے کیا کیا سݙویسن ‘ اپݨے آپ کوں عالم اَکھویسن ہوسن تاں او اِی ایہو جہے ‘ اینویں ناں؟

30؍اکتوبر1991ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان