open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دریائے ہاکڑہ

سرجن میجر سی ایف اولدھم ایہ خیال پیش کیتا جو دریائے ہاکڑہ دریائے ستلج دی پراݨی گزر گاہ ہے،۔ ہک ٻیا خیال ایہ پیش کیتا ویندا پے جو ایہ دریا کہیں انج دریا دی حیثیت کائنی رکھیندا بلکہ ایں کوں دریائے جمنا تے دریائے ستلج ݙوہیں پاݨی فراہم کریندے پن۔ ایں نظریہ دی وکالت کریندے ہوئے Nearchus دے ناں توں کلکتہ ریویو 1875ء اچ شائع تھیوݨ آلے مقالہ اچ ایہ دلیل ݙتی ڳئی ہے جو دریائے ہاکڑہ دی موجودہ گزر گاہ ایں قدر تنگ تے چھوٹی ہے تے پاݨی دی مقدار اتنی گھٹ ہے جو ایں کوں انج دریا نی آکھیا ونڄ سڳدا۔ ایہو کائنا بلکہ ایں دی گزر گاہ موجودہ دریائے ستلج دی سطح توں 30 فٹ اُچی ہے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
دلیری دی داستان

سکھا فوج دی واپسی دے بعد ملتان دا ول اقتدار سنبھلیندے ای نواب مظفر سکھ گردی دا شکار تھیوݨ آلے گھراں ءِ چ ڳئے، لواحقین تے متاثرین کوں پُرسہ تے حوصلہ ݙتا، ملتان دی نویں سروں آبادی کیتے اقدامات کیتے باغ لوائے ڳئے، محکمہ مال تے دفاعی نظام کوں ول تشکیل ݙتا ڳیا ، انصاف دی فراہمی کیتے قاضی کورٹس قائم کیتیاں ، تعلیم کیتے درسگاہیں تعمیر کیتیاں ، زراعت کیتے جامع منصوبہ بندی کیتی ، انہاں اقدامات دے نتیجے ءِ چ جنگ توں شکستہ حال ملتان دی حالت بدلݨ شروع تھی ڳئی، ایں دوران سکھاں ولا حملے شروع کر ݙتے پر ریاست بہاولپور دے نواب دی مدد نال نواب مظفر خان انہاں حملیں دا بھرپور جواب ݙتا۔ سکھاں دی یورش تے حملے دے باوجود نواب مظفر خان ملتان دی ترقی واسطے کوئی کسر نہ چھوڑی ، انہاں ملتان دی ترقی کیتے سڑکاں بݨوایاں ، نہراں کھٹوایاں ،قلعے تعمیر کرائے ، نویں شہراں دی بنیاد رکھی، کتب خانیں تے صنعت و حرفت کوں ترقی ݙتی ، آثار قدیمہ دی حفاظت دے اقدامات کیتے ۔ ہنر منداں تے دستکاراں دی حوصلہ افزائی کیتی ، گھریلو صنعتاں کوں فروغ ݙتا تے برآمدات ءِ چ اضافہ کر تے ملتان کوں ہک دفعہ ول مضبوط تے خوشحال بݨا ݙتا، پر حریص تے ہوس پرست سکھاں کیتے اے صورتحال نا قابل برداشت ہئی ، سکھاں ملتان تے قبضے کیتے ساندوڑاندست حملے کیتے ، تمام حملیں دا نواب مظفر خان مردانہ وار مقابلہ کیتا، جیندی وجہ توں نواب مظفر کوں شجاع ابن شجاع دا خطاب ݙتاڳیا ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
دامودرداس تے ہیر

سرائیکی قصہ ہیر رانجھا دا تعلق وی جھنگ نال ہے ، سرائیکی شاعر دامودرداس دا تعلق جھنگ نال ہے ۔ دامودر داس مغل حکمران اکبر بادشاہ دے زمانے وچ ہیر لکھی تے ݙاڈھی مشہور تھئی ، اے قصہ اَڄ بیان کریندے جو جھنگ تے سارے علاقے دی زبان سرائیکی اے ، انہاں دے بعد اورنگزیب بادشاہ دے زمانے وچ احمد قوی ناں دے شاعر 1682عیسوی وچ ہیر دا قصہ لکھیا۔ اٹھارہ سال بعد سرائیکی شاعر چراغ اعوان 1710ء عیسوی اِچ ہیر داقصہ لکھیا ، اے سرائیکی قصے سارے جگ جہان وچ مشہور تھی چکیے ہَن تے انہاں توں متاثر تھی تے 36سال بعد 1746ء اِچ پنجابی زبان دے شاعر وارث شاہ ہیر لکھی ۔ ہیر لکھݨ والے ٻئے شاعراں وچ ملک احمد بخش غافل 1870ء دے وچ ہیر لکھی ۔ اے شہر قصبہ گورمانی تحصیل کوٹ ادو ضلع مظفرگڑھ دے رہݨ والے ہَن ۔ ایندے بعد ہیر لکھݨ والے شاعریں دی ٻہوں لمبی تندیر اے ۔ انہاں وچ ڈھیر سارے شاعر ایہو جے ہن جنہاں دا کلام نی چھپ سڳیا ۔ اسلامیہ یونیورسٹی دے پروفیسر ممتاز بلوچ سرائیکی قصیاں دی تاریخ تے تحقیق کریندے پِن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
دلزیب شجاع آبادی

دلزیب شجاع آبادی دا اصل ناں محمد شریف ہے۔ موضع کوٹلی نجابت تحصیل شجاعباد اچ خان محمد ڄٹو دے گھر 17 مئی 1972 ء اچ پیدا تھیوݨ آلے دلزیب شجاع آبادی ایف ایس سی کیتی تے ول زمیندارہ شروع کیتا ۔ 1990 ء اچ شاعری شروع کیتی تے شاکر شجاع آبادی کوں اپݨا استاد بݨایا ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
دریائے ہاکرہ بارے کرنل منچن دا نظریہ

کرنل منچن جیڑھا ٻہوں عرصہ سابق ریاست بہاولپور دے پولیٹکل ایجنٹ ریہے ہن، ایں نظریہ دے حامی ہن جو چولستان اچ دریائے ہاکڑہ دی گزر گاہ در اصل دریائے جمنا دی قدیم گزر گاہ ہے ۔ جو قدیم زمانہ اچ اپݨے منبع توں پوادھی پاسے واہݨ دی بجائے پچادھی پاسے واہندا ہا۔ آنجہانی کرنل منچن دی رائے ݙیکھو:۔ ’’ صحرائی علاقے دے درمیان اچوں ہک جھِکا جیڑھا جو دریائے ہاکڑہ دی گزر گاہ اکھویندا ہے لنگھدا ہے لیکن ریاست بہاولپور دے اُبھے دے علاقے اچ صحرائے راجپوتانہ دی ریت دے ٹیلیاں دی سبقت ایں دریا دے نشان مٹا ݙتے‘‘۔

جولائی 1874ء دے شمارہ کلکتہ ریویو اچ ایہ ثابت کرݨ دی کوشش کیتی ڳئی ہے جو ایہ دریا قدیمی زمانہ اچ دریائے ستلج دی گزر گاہ ریہا ہے ۔ روایات توں پتہ چلدا ہے جو ایہ علاقہ ہمیشہ توں سُکا تے بے آب کائنا ہا بلکہ ایہ حالات دریائے ہاکڑہ دے سُکݨ دے بعد تھئے جیڑھا ایں علاقے دے ادھ اچوں لنگھݨ دے بعد روہڑی ، بھکر تے اوچ دے درمیان دریائے سندھ اچ ڈھہہ ویندا ہا۔ ستلج تے جمنا دے درمیان سر ہند دا علاقہ گنگا تے سندھ دی وادیاں دا منبع ہے۔ مگر پِچادھی سر ہند دی  نہراں دے نکاس دا ذریعہ دریائے گھاگھرا ہے۔

ایں ڳالھ دا وی امکان ہے جو سرہند تے ہریانہ دے علاقیاں اچ بتدریج ارضیاتی تبدیلیاں تھیاں ہوون تے دریائے جمنا دا رخ وادی گنگا دے پاسے موڑ ݙتا ڳیا تے ول سر ہند دی نہراں اچ پاݨی گھٹ تھیندا ڳیا، ہُݨ ایہہ نہراں سُکیاں پیاں ہن تے صرف پہاڑاں تے بارش دے بعد واہندیاں ہن تے دریائے گھاگھرا دا پاݨی ہُݨ اوکھا بیکانیر دی سرحد تے پُڄدا ہے جݙاں جو ماضی اچ انہاں نہراں اچ پاݨی مستقل طور تے واہندا راہندا ۔

دریائے گھاگھرا یا ہاکڑہ دے کناریاں تے قدیم شہراں تے انسانی آبادیاں دے کھنڈرات تے مردہ ٹھیٹراں دا سلسلہ ہے۔ ضلع سرسہ اچ ایجھے کجھ ٹھیٹراں دی کھٹائی کیتی ڳئی ہے جتھوں سنگ مر مر تے ݙوجھے پتھر دی تراشیدہ ٻہوں ساری اشیاء برآمد تھیاں ہن۔ جیڑھی نہایت درجہ معیاری ہن تے یہ ڳالھ وی تقریباً یقینی ہے جو فیروز شاہ سرسہ فتح آباد اچ اپݨے محلات تہ خانیاں تے زیر زمین رستیاں کوں انہاں مدفون شہراں دی باقیات توں برآمد تھیوݨ آلے تراشیدہ آرائشی پتھراں نال سجایا ہوسے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
داؤد اشراق

داؤد اشراق دا اصل ناں دادو رام ہے ۔ 1967 اچ من سُکھ بالاچ دے گھر وستی دریشک موضع واہی حضرت مڈ بھورا تحصیل خانپور اچ اچ ڄمئے ۔ پرائمری تئیں تعلیم حاصل کیتی ۔ پیشے دے اعتبار نال درزی ہِن ۔ 1998 اچ شاعری دا شوق تھیا تاں صوفی نجیب اللہ نازش دی شاگردی اختیار کر گھدی تے شاعری شروع کیتی ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
دریائے ہاکڑہ بارے ضامن حسینی دی رائے

سید نور علی ضامن حسینی دی دریاواں دی تاریخ تے گھاٹی نظر ہئی ۔ انہاں سر آرل سٹائن دے نظریہ تے تبصرہ کریندے ہوئے لکھیا ہے ’’ سر آرل سٹائن دی وفات توں انہاں دے نظریہ دی توضیح تاں نہ تھی سڳی تاہم پاکستان بھارت سندھ طاس معاہدہ 1960 چند تاریخی حقائق دی توثیق کر ݙتی ہے جو پنج ہزار سال پہلے دریائے جہلم تے چناب پاکپتن ( اجودھیا ) دے نیڑے مل تے لمے دے پاسے مروٹ دے نال اوں ویلھے ستلج اچ آ تے مل ویندے ہن۔ ایں توں لڳدے جو مروٹ اوں ویلھے دا پنجند ہا ۔ ایں ویلھے دا ستلج وی روپڑ توں لمے دے پاسے ونڄ تے بیکانیر دے مقام انوپ گڑھ تے بارانی دریائے گھاگھرا دے مع ایں دے معاون سرسوتی کوں نال گھن تے بہاولپور دے مقام ولر تے فورٹ عباس دے نال وہندا ہویا فورٹ مروٹ تے چناب اچ ونڄ ڈھاہندا ہے۔ ایں ویلھے دے راوی تے بیاس جیڑھے ضلع گورداسپور دے نیڑے پہاڑاں توں نکلدے ہن، کٹھے تھی تے ضلع لاہور دے ہڈیارانالہ ( سکندر اعظم دے ہائیڈروٹس دی صورت اچ چناب اچ پتوکی دے نیڑے آ پوندے ہن۔ مروٹ تے ایہ پنج دریا پنجند بݨا تے فورٹ ڈہر تے ایں ویلھے دے دریا سندھ اچ ونڄ ملدے ہن۔ جتھاں سندھ کالا باغ میانوالی توں مشرق دے پاسے گولائی کھا تے ہرنولی ، نور پور، گڈو ، شور کوٹ ، سدھنائی ، کچا کھوہ ، میلسی دے رستے دیر تے چناب اچ آ پوندا ہا ۔ ایں سانگے ایں آکھیا ونڄ سڳدے جو پنج ہزار سال پہلے دا کوٹ مٹھݨ ہا۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی

پروفیسر ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی سید عبدالقادر شاہ گیلانی دے گھر شیخ پور شجرا شجاع آباد اچ 10 اپریل 1962 ء کوں پیدا تھئے ۔ سرائیکی ، اسلامیات ، فارسی ، پنجابی اچ ایم اے کیتا تے درس و تدریس دے شعبے نال منسلک تھی ڳئے ۔ بعد اچ پی ایچ ڈی وی مکمل کیتی ۔ 1980 ء توں سرائیکی زبان و ادب دی خدمت کریندے پن، انہاندے مقالے کوں سرائیکی وچ ٻہوں وݙی اہمیت حاصل ہے ۔انہاندیاں کتاباں اچ قرآن مجید کے سرائیکی تراجم ، سرائیکی زبان و ادب ایک تاریخ ، ایک جائزہ شامل ہِن ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ڈاکٹر محبوب علی

1923ء وچ پیدا تھیوݨ والے ڈاکٹر محبوب علی دا تعلق ملتان دی بھاڳیں بھری دھرتی نال ہے۔ انہاں 1942ء وچ بی ایس سی ایگریکلچر 1951ء وچ ایم ایس سی ایگریکلچر تے 1955ء وچ پی ایچ ڈی دی ڈگری ایگریکلچر اینڈ مکینکل کالج آف ٹیکساس توں حاصل کیتا۔ 1958ء وچ ملتان وچ نیا کاٹن ریسرچ سنٹر قائم کیتا تے کپاہ دی پیداوار وچ اضافہ تے اوندیں بیماریں دا علا ج دریافت کیتا۔ حکومت پاکستان انہیں کوں 1971ء وچ ’’صدارتی ایوارڈ برائے حسن کارکردگی‘‘ توں نوازیے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ڈاکٹر اسلم عزیز درانی

سرائیکی زبان و ادب دے ودھارے اچ سئیں پروفیسر ڈاکٹر اسلم عزیز درانی دا ٻہوں وݙا ہتھ اے ۔ سِجھ دا سنیہا ، عالمی افسانے تے ٻیاں کتاباں سرائیکی وچ لکھیاں ۔سئیں ڈاکٹر محمد اسلم حیات درانی ‘ کریم داد خان درانی دے گھر ڄام پور وچ 2 اگست 1949ء کوں پیدا تھئے ۔ انہاں اردو تے تاریخ اچ پی ایچ ڈی کیتی تے 1971ء توں لکھݨ شروع کیتے ۔ ڄام پور توں ہجرت کر تے آپ ملتان آ ڳن سارے وسیب دے علمی تے ادبی حلقیں دے وچ ڄاتے سنڄاتے ویندن ۔ آپ دا ٻہوں وݙا ناں ہے ۔  

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ڈاکٹر رب نواز کاوش

سئیں ڈاکٹر رب نواز کاوش 1953ء اچ قادر بخش خان چوہاݨ دے گھر بہاولپور اچ ڄمئے ۔ درس و تدریس نال وابستہ ہِن ۔ پی ایچ ڈی کیتی ۔ 1965 اچ شاعری شروع کیتی تے سید آلِ احمد کوں استاد بݨایا ۔ انہاں دی ہِک کتاب ترکہ ہے ۔ ایندے نال نال ٻہوں کتاباں شائع تھیاں ، آپ سرائیکی مجلس دے چیئرمین وی رہ ڳن ، سرائیکی نال محبت کریندن ، اردو وی لکھدن پر انہائیں دی سنڄاݨ سرائیکی حوالے نال ہے۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ڈاکٹر رانا پرتاب گنوری

تقسیم ویلے ہندوستان لݙ ونڄݨ آلے سئیںرانا پُرتاب گنوری 3جون1938ء کوں جہان پور(جتوئی) ضلع مظفر گڑھ اچ جے منی لال بھوتانی دے گھر پیدا تھئے۔تقریباََ چوتھی جماعت پڑھدے ہن جو 1947ء کو ں ہجرت کر کے اپنے والدین نال بھارت چلے گئے۔اُتھ ونج کے وی، ایس ہائی سکول راجلو گھڑھی توں 1953ء وچ میٹرک کیتا۔تے ول انٹر میڈیٹ دے بعد جے ، بی ،ٹی سنٹر سونی پت توں ٹیچنگ ٹرینگ حاصل کر کے 1959ء توں تدریس دا آغاز کیتا تے نال دے نال اپنی پڑھائی وی جاری رکھی۔جڈاں جو 10سال دا عرصہ دلّی دے مختلف سکولیں وچ اپنے تدریسی فرائض سر انجام ڈتے ۔تے نال 1964ء وچ دلّی یونیورسٹی توں ایم اے دی ڈگری وی حاصل کیتی،تے نال ترقی پاکے 1971ء وچ آر ،کے، ایس،ڈی کالج کیتھل (ہریانہ) وچ بطور لیکچرار مقرر تھی گئے۔کالج وچ آکے تقریباََ 26سال تعلیمی خدمات سر انجام ڈتیاں تے آخر 3جون 1998ء کوں پی،جی کالج کیتھل توں ریٹائر تھی گئے۔ایں دوران انہاں کوششاں شروع کر ݙتیاں جو اپݨی جنم بھومی ݙیکھاں ویزے دے مسئلے ہن جتھوں تک رانا پُرتاب گنوری دی شاعری دا تعلق ہے تاں 1956ء توں انہاں اپنی شاعری دا آغاز کیتا۔ ناز سونی پتی،منو ہر لال تے سر شار سونی پتی توں اصلاح گھدی ۔اپݨی ماء ٻولی سرائیکی اچ وی لکھیا ۔ شاعری دے نال نال انہاں نثر نگاری یعنی تذکرہ نویسی،منظوم تراجم،لغات، سفر نامہ (پاکستان1997ئ)تالیفات (دیوناگری)تے بئے مختلف موضوعات تے آپ دیاں 20کتاباں چھپ چکیاں ہن۔ تے بہوں سارے اعزازات وی حاصل کر چکے ہن۔ہندوستان دی ادبی دنیا وچ انہاں دا ٻہوں ناں اے۔انہاں ملتانی ہندی ڈکشنری ترتیب ݙتی ۔ فراق گورکھ پوری دی غزلاں دا انتخاب وی ادبی حلقیاں اچ خوب سراہا ڳیا۔ ترنگیں ، فانوسِ خیال ، رعنائی خیال ،میگھ دوت ، رشمیاں، کرامتی دو مہرشی دیانند ، تذکرہ شعرائے ہریانہ ،سناٹے کی آواز انہاں دیاں کتاباں ہِن ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ڈاکٹر غضنفر مہدی

ڈاکٹر غضنفر مہدی دا شمار وی سرائیکی سانگے کم کرݨ آلے پراݨے لوکیں وچ اَمدے۔او پاکستان نیشنل سنٹر دے وچ ملازمت کریندے ہن۔ اُنہاںتے الزام ہئی جو او اُتھاں سرائیکی دیاں مجلساں کریندن۔ سرکار کاوڑ اچ آ تے اُنہاں کوں اسلام آباد تبدیل کر ݙتاپر اسلام آباد اچ ڈاکٹر غضنفر مہدی سرائیکی دا اُوں توں وی زائد کم کیتے۔سرائیکی دے ناں دے اُتے جݙاں اتفاق کیتا ویندا پیا ہئی ڈاکٹر غضفر مہدی اُنہاں وچ شامل ہن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ڈاکٹر ہر گوبند کُھرانہ ؔ

9 جنوری 1922ء کوں رائے پور ( کبیر والا) اچ پیدا تھئے۔ پیو پٹواری ہا، ابتدائی تعلیم ملتان توں حاصل کیتی ، 1968ء اچ ٻئے سائنس داناں دے نال انہاں کوں وی نوبل پرائز ملیا۔ یورپ دی مختلف یونیورسٹیاں اچ بیالوجی تے کیمسٹری دے پروفیسر ریہے۔ 2007ء اچ ریٹائرڈ تھئے۔ انہاں دی ریسرچ تے مشتمل مقالہ جات کتابی صورت وی موجود ہن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ولیم لارنس براگ

ولیم لارنس براگ ہک برطانیہ دے طبیعیات دان تے نوبل انعام جیتݨ آلے سائنس دان ہن۔ انہاں نے ایہ انعام 1915ء وچ ولیم ہنری براگ دے نال مشترکہ طور تے جتیا، جیندی وجہ قلمی ساخت کوں ایکس رے دے ذریعے ݙیکھݨ دی انہاں دی مشترکہ کوششاں ہن۔

## حوالہ
چارلس گلوور بارکلا

### چارلس گلوور بارکلا
چارلس گلوور بارکلا (Charles Glover Barkla) ہک برطانوی طبیعیات دان ہن جنہاں کوں 1917 وچ نوبل انعام ملیا۔ او ایکس رے (Xrays) دے مطالعے تے کم کرݨ پاروں مشہور ہن۔

### پیدائش تے تعلیم
چارلس گلوور بارکلا دا جنم 7 جون 1877 وچ وڈنس (Widnes)، لنکاشائر، انگلینڈ وچ تھیا۔ او جان مارٹن بارکلا تے سارہ گلوور دے گھر پیدا تھئے۔ انہاں اپݨی ابتدائی تعلیم لیورپول انسٹی ٹیوٹ (Liverpool Institute) وچ حاصل کیتی تے بعد وچ کیمبرج یونیورسٹی وچ داخل تھئے جتھوں انہاں ریاضی تے طبیعیات وچ مہارت حاصل کیتی۔

### پیشہ ورانہ زندگی
بارکلا اپݨے کیریئر دا آغاز کیمبرج یونیورسٹی وچ تحقیق نال کیتا۔ بعد وچ او لیورپول یونیورسٹی، کنگز کالج لندن، تے ایڈنبرا یونیورسٹی وچ پروفیسر دے طور تے کم کیتا۔ انہاں اپݨی تحقیق وچ ایکس رے دی تابکاری (radiation) تے فوکس کیتا تے ایں سلسلے وچ اہم دریافتاں کیتیاں۔

### اہم دریافتاں
بارکلا دریافت کیتا کہ ایکس رے مختلف عناصر (elements) دے نال تعامل کرݨ نال انہاں دی خصوصی تابکاری خارج کریندن۔ ایں دریافت کوں "بارکلا لائنز" (Barkla Lines) دے ناں نال ڄاتا ویندے۔ ایہ کم ایکس رے طیف بینی (Xray spectroscopy) دے میدان وچ ہک وݙی پیشرفت ہئی۔

### ایوارڈز تے اعزازات
 1917 وچ اونوں طبیعیات وچ نوبل انعام ݙتا ڳیا۔
 او رائل سوسائٹی دے فیلو وی ہن۔

### ذاتی زندگی
بارکلا میری ایسٹر کوول نال شادی کیتی تے انہاں دا ہک ٻال ہا۔ او اپݨی زندگی دے آخری ݙینہاں تک ایڈنبرا یونیورسٹی وچ پڑھیندے ریہے تے تحقیق کرݨ وچ مصروف ریہے۔

### وفات
چارلس گلوور بارکلا دا انتقال 23 اکتوبر 1944 وچ ایڈنبرا، سکاٹ لینڈ وچ تھیا۔

### ورثہ
بارکلا دی تحقیق ایکس رے طیف بینی دے میدان وچ ہک نویں دور دا آغاز کیتا تے او طبیعیات دی تاریخ وچ ہک اہم شخصیت دے طور تے یاد کیتے ویندن۔
مینن سیگ بہن

## مینن سیگ بہن
کارل مینن جارج سیگ بہن (Karl Manne Georg Siegbahn) ہک سویڈش طبیعیات دان ہا جئیں 3 دسمبر 1886 کوں جنم گھدا تے 26 ستمبر 1978 کوں فوت تھیا۔ اینکوں 1924 وچ ایکس رے سپیکٹروسکوپی دے شعبے وچ ایندیاں دریافتاں تے تحقیق کیتے طبیعیات دا نوبل انعام ݙتا ڳیا۔

## سوانح عمری
سیگ بہن سویڈن دے شہر اوریبرو وچ پیدا تھیا، ایندے پیو دا ناں جارج سیگ بہن تے ما دا ناں ایما زیٹربرگ ہا ۔
انہاں 1906 وچ سٹاک ہوم وچ گریجویشن کیتی تے اوں سال لنڈ یونیورسٹی وچ اپݨا مطالعہ شروع کیتا۔ تعلیم دے دوران او جوہانس رائیڈبرگ دا سیکرٹریل اسسٹنٹ ہا ۔ 1908 وچ انہاں گوٹنگن یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کیتی۔ انہاں 1911 وچ لنڈ یونیورسٹی توں ڈاکٹریٹ (پی ایچ ڈی) کیتی، ایندا مقالہ "Magnetische Feldmessungen" (مقناطیسی فیلڈ پیمائش) دے عنوان نال ہا۔ جݙاں رائیڈبرگ دی صحت خراب تھئی تاں او انہاں کیتے قائم مقام پروفیسر بݨ ڳیا، تے 1920 وچ انہاں دی جاہ مکمل پروفیسر بݨیا۔ 1922 وچ انہاں لنڈ چھوڑ ݙتا تے اپسالا یونیورسٹی وچ پروفیسرشپ اختیار کر گھدی۔
1937 وچ، سیگ بہن کوں رائل سویڈش اکیڈمی آف سائنسز دے نوبل انسٹی ٹیوٹ دے شعبہ طبیعیات دا ڈائریکٹر مقرر کیتا ڳیا۔ 1988 وچ ایندا ناں بدل تے مینن سیگ بہن انسٹی ٹیوٹ (MSI) کر ݙتا ڳیا۔ ایں ادارے دے تحقیقی گروپاں کوں اوں ویلھے توں نویں سرے نال منظم کیتا ڳیا ہے، لیکن ایہ ناں سٹاک ہوم یونیورسٹی دی میزبانی وچ مینن سیگ بہن لیبارٹری وچ زندہ ہے۔

## ایکس رے سپیکٹروسکوپی
مینن سیگ بہن 1914 وچ ایکس رے سپیکٹروسکوپی دا مطالعہ شروع کیتا۔ شروع وچ انہاں اوں قسم دا سپیکٹومیٹر استعمال کیتا جیویں ہنری موزلی کجھ عناصر دی ویولینتھ تے متواتر جدول وچ انہاں دی جاہ دے درمیان تعلق ڳولݨ کیتے کیتا ہا ۔ کجھ عرصے بعد انہاں بہتر تجرباتی آلات تیار کیتے جئیں دی مدد نال او مختلف عناصر دے ایٹماں ولوں پیدا تھیوݨ والی ایکس رے ویولینتھ دی ٻہوں درست پیمائش کر سڳدے ہن۔ انہاں ایہ وی ڳولیا جو موزلی جیڑھیاں کئی سپیکٹرل لائناں دریافت کیتیاں ہن او زیادہ حصیاں تے مشتمل ہن۔ انہاں حصیاں دا مطالعہ کر تے سپیکٹومیٹر کوں بہتر بݨا تے، سیگ بہن کوں تقریباً الیکٹران شیل دی مکمل سمجھ آ ڳئی۔ انہاں ایکس رے سپیکٹروسکوپی وچ عناصر دی خاصیت والیاں مختلف سپیکٹرل لائناں دے ناں رکھݨ کیتے ہک کنونشن تیار کیتا، جیڑھا سیگ بہن نوٹیشن دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہے۔ سیگ بہن دی درست پیمائش کوانٹم تھیوری تے ایٹمی طبیعیات وچ ٻہوں ساریاں تبدیلیاں کوں اڳوں تے ودھایا۔

## ایوارڈز تے اعزازات
سیگ بہن کوں 1924 وچ طبیعیات دا نوبل انعام ݙتا ڳیا۔ انہاں 1934 وچ ہیوز میڈل تے 1940 وچ رومفورڈ میڈل جیتیا۔ 1944 وچ، انہاں سیگ بہن پمپ دا پیٹنٹ کرایا۔ سیگ بہن 1954 وچ رائل سوسائٹی دا غیر ملکی رکن چݨا ڳیا۔
سی ای آر این وچ، پریویسن سائٹ تے، سیگ بہن دے ناں تے ہک ڳلی، روٹ سیگ بہن، موجود ہے۔

## نجی زندگی
سیگ بہن 1914 وچ کارین ہوگبوم نال شادی کیتی۔ انہاں دے ݙو ٻال ہن: بو سیگ بہن (1915–2008)، ہک سفارت کار تے سیاست دان، تے کائی سیگ بہن (1918–2007)، ہک طبیعیات دان جئیں 1981 وچ ایکس رے فوٹو الیکٹران سپیکٹروسکوپی دی ترقی وچ اپݨی شراکت کیتے طبیعیات دا نوبل انعام حاصل کیتا۔

## ایوارڈز
•	آرڈر آف دی پولر سٹار دے کمانڈر گرانڈ کراس (6 جون 1947)
•	طبیعیات دا نوبل انعام (1924)
•	ہیوز میڈل (1934)
•	رومفورڈ میڈل (1940)
زارا عابد

زارا عابد (اردو: زارا عابد، کنوں)  (4 اپریل 1992ء – 22 مئی 2020ء) ہِک پاکستانی ماڈل اَتے اداکارہ ہَئی۔ فلم "چوہدری" کنوں زارا نے آپݨے فلمی کَم کار دا اَغاز کِیتا جین٘دی ہدایت کاری عظیم سجاد نے کِیتی ہَئی۔ جنوری 2020ء کوں زارا کوں چوتھے ہم ایوارڈز وِچ "بہترین زنانی ماڈل" دا ایوارڈ ݙِتّا ڳِیا۔

زارا نّھاں مسافراں وِچ شامل ہَئی جہڑے پی آئی اے پرواز 8303 وِچ سوار ہَن اِیہ جہاز 22 مئی 2020ء کوں کراچی وِچ ڈَھیہ تے تباہ تھی ڳِیا۔

## ذاتی حیاتی
زارا عابد 4 اپریل 1992ء کوں پنجاب دے شہر لاہور وِچ ڄَمّی ہَئی۔  زارا نے پاکستان دے شہر کراچی وِچ پرورش گِھدّی اَتے آپݨے ٹٻّر دے نال اِیں شہر وِچ ٹِک پئی۔ انّھاں نے سینٹ پیٹرک گرلز ہائی سکول کنوں تعلیم گِھدّی۔

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:فلمی اداکارہ
ونکی:فلمی اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر
ونکی:فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
روزینہ قریشی

روزینہ قریشی (اردو: روزینہ قریشی، کنوں) یا صرف روزینہ (ڄَمّݨ دی تریخ: 21 ستمبر 1950ء) ہِک پاکستانی فلمی اداکارہ ہَے۔ اُوہ " *ارمان* (1966ء)، *جوش* (1966)، *احسان* (1967ء)، *اشارہ* (1969ء)، *تم ہی ہو محبوب میرے* (1969ء)، *خاموش نگاہیں* (1971ء)، *بشیرا* (1972ء) اَتے  *دولت اور دنیا*جہیں فِلماں کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِے۔ 

## ابتدائی حیاتی
روزینہ 21 ستمبر 1950ء کوں کراچی وِچ ہِک مسیحی ٹٻّر وِچ آئیوی سنتھیا دے ناں نال ڄَمّی ہَئی۔ 1960ء دے ݙہاکے دے اغاز وِچ، اُوہ آپݨی بھیݨ، راحیلہ اَتے آپݨی امّاں دے نال پاکستان چوک کراچی وِچ رہن٘دی ہَئی۔ انّھاں دی تعلیم سینٹ جوزف سکول کراچی کنوں تھئی۔

## چوݨویں فلمو گرافی

* 1965: عشقِ حبیب (اردو)
* 1966: آزادی یا موت (اردو)
* 1966: ارمان (اردو)
* 1966: جوش (اردو)
* 1967: احسان (اردو)
* 1968: دوسری مان (اردو)
* 1968: عشرہ (اردو)
* 1968: سنگدل (اردو)
* 1971: خاموش نگاہیں (اردو)
* 1971: جلتے سورج کے نیچے (اردو)
* 1972: جاپانی گڈی (پنجابی)
* 1972: دولت اور دنیا (اردو)
* 1972: بشیرا (پنجابی)
* 1972: ٹھاہ (پنجابی)
* 1973: زرق خان (اردو)
* 1973: عظمت (اردو)
* 1973: نشان (پنجابی)
* 1974: اسے دیکھا اسے چاہا (اردو)

## اعزازات
روزینہ نے 1968ء وِچ فلم "اشارہ" کِیتے بہترین معاون اداکارہ دا نگار ایوارڈ جِتیا ہَئی۔ 

## حوالے

ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پاکستانی مسیحی زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
روبینہ اشرف

روبینہ اشرف (انگریزی: Rubina Ashraf) ہِک پاکستانی اداکارہ ، ڈائریکٹر اَتے پروڈیوسر ہِے۔ اِیہ 1980 کنوں 1990 دے ݙہاکے دی ہِک ݙاڈھی معروف اداکارہ ہِے۔

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن ڈرامے

* کسک
* ساون روپ
* پس آئینہ
* ایک آدھ ہفتہ
* عشق کی انتہا
* ابن ظفر
* یاریاں
* تنویر فاطمہ(بی اے)
* ویمنز فریڈم
* موڑ اس گلی کا
* تمھیں کچج یاد ہے جاناں
* معصوم
* فیض منزل کے روزہ دار
* بہکاوہ
* پرچھائیاں
* ماتم
* یہ کون سا دیار ہے
* آخری بارش
* میرا نصیب
* مجھے روٹھنے نہ دینا
* مسیحا
* بند کھڑکیوں کے پیچھے
* مجھے اپنا بنا لو(ہم ٹی وی/2008)
* میں تم اور عمران ہاشمی
* تلافی
* راجو راکٹ

### ٹ

### فلماں

## حوالے

ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی سٹیج اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹی وی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
اوون ولنز رچرڈسن

### اوون ولنز رچرڈسن
سر اوون ولنز رچرڈسن (26 اپریل 1879 – 15 فروری 1959) ہک برطانوی طبیعات دان ہن جنہاں کوں 1928 وچ تھرمایونک ایمیشن تے کم کرݨ تے طبیعات دا نوبل انعام ملیا، جیندی وجہ توں رچرڈسن دا قانون بݨیا۔

### سوانح عمری
رچرڈسن ڈیوزبری، یارکشائر، انگلینڈ وچ جوشوا ہنری تے شارلٹ ماریا رچرڈسن دے گھر پیدا تھئے ہن۔ انہاں دی تعلیم بیٹلی گرامر سکول تے ٹرنٹی کالج، کیمبرج وچ تھئی، جتھاں انہاں نیچرل سائنسز وچ فرسٹ کلاس آنرز حاصل کیتے۔ ول انہاں 1904 وچ یونیورسٹی کالج لندن توں ڈی ایس سی کیتی۔
1900 وچ گریجویشن کرݨ دے بعد، انہاں کیمبرج دی کیونڈش لیبارٹری وچ گرم جسماں توں بجلی دے اخراج تے تحقیق شروع کیتی، تے اکتوبر 1902 وچ انہاں کوں ٹرنٹی وچ فیلو بݨایا ڳیا۔ 1901 وچ انہاں ݙکھایا جو ہک گرم تار توں کرنٹ تار دے درجہ حرارت تے تیزی نال منحصر ہوندے، جیندی ریاضیاتی شکل آرہینیئس مساوات نال ملدی جلدی ہئی۔ ایہ رچرڈسن دے قانون دے ناں نال مشہور تھیا: "اگر منفی تابکاری دھات توں نکلݨ والے ذرات دی وجہ نال ہے، تاں سیر شدہ کرنٹ s کوں قانون دی پیروی کرݨی چاہیدی ہے s=AT1/2e-b/T۔"
رچرڈسن 1906 توں 1913 تک پرنسٹن یونیورسٹی وچ پروفیسر ہن، تے 1914 وچ برطانیہ واپس آ ڳئے تاں جو کنگز کالج لندن وچ وہیٹ اسٹون پروفیسر آف فزکس بݨ سڳن، جتھاں بعد وچ انہاں کوں 1924 وچ ریسرچ دا ڈائریکٹر بݨایا ڳیا۔ 1927 وچ او بیلجیم دے انٹرنیشنل سولوی انسٹی ٹیوٹ فار فزکس وچ تھیوݨ والی فزکس دی پنجویں سولوی کانفرنس دے شرکا وچوں ہک ہن۔ او 1944 وچ کنگز کالج لندن توں ریٹائر تھئے ۔
انہاں فوٹو الیکٹرک اثر، گائرو میگنیٹک اثر، کیمیائی رد عمل نال الیکٹرانز دا اخراج، نرم ایکس رے، تے ہائیڈروجن دے سپیکٹرم تے وی تحقیق کیتی۔
رچرڈسن 1906 وچ اپݨے کیونڈش ساتھی ہیرلڈ ولسن دی بھیݨ لیلیان ولسن نال شادی کیتی، تے انہاں دے ݙو پتر تے ہک دھی ہئی۔ رچرڈسن دیاں ݙو بھیݨاں ہن۔ الزبتھ میری ڈکسن رچرڈسن معروف ریاضی دان اوسوالڈ ویبلن نال شادی کیتی۔ شارلٹ سارا رچرڈسن امریکی طبیعات دان (تے 1937 دے نوبل انعام یافتہ) کلنٹن ڈیویسن نال شادی کیتی، جیڑھے پرنسٹن وچ رچرڈسن دے پی ایچ ڈی دے طالب علم ہن۔ 1945 وچ لیلیان دی موت دے بعد، انہاں 1948 وچ ہنریٹ روپ، ہک طبیعات دان نال دوبارہ شادی کیتی۔
اوون ولنز رچرڈسن دا ہک پتر، ہیرلڈ اوون رچرڈسن ہا، جیڑھا نیوکلیئر فزکس وچ ماہر ہا تے بیڈفورڈ کالج، لندن یونیورسٹی وچ فزکس ڈیپارٹمنٹ دا چیئرمین وی ہا تے بعد وچ لندن یونیورسٹی وچ ایمریٹس پروفیسر بݨیا۔

### اعزازات
رچرڈسن کوں 1910 وچ امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی دا بین الاقوامی رکن منتخب کیتا ڳیا۔ انہاں 1913 وچ رائل سوسائٹی (ایف آر ایس) دا فیلو منتخب کیتا ڳیا، تے 1920 وچ انہاں کوں ایندا دا ہیوز میڈل ݙتا ڳیا۔ انہاں کوں 1928 وچ طبیعات دا نوبل انعام ݙتا ڳیا، "تھرمایونک رجحان تے خاص طور تے انہاں دے ناں تے رکھے ڳئے قانون دی دریافت تے کم کرݨ تے۔" انہاں کوں 1939 وچ نائٹ ہڈ ݙتا ڳیا۔
مراد پنجم

سلطان مراد پنجم (پیدائش: 21 ستمبر 1840ء – وفات: 29 اگست 1904ء) سلطنت عثمانیہ دے 33ویں سلطان ہن۔ او 30 مئی 1876ء کوں سلطان بݨے تے انہاں دا دور حکومت صرف 93 ݙینہہ تک رہیا۔ انہاں کوں 31 اگست 1876ء کوں معزول کر ݙتا ڳیا۔
## دور حکومت
سلطان مراد پنجم دا اصل ناں مراد خان پنجم ہئی۔ او سلطان عبدالمجید اول دے پتر ہن۔ انہاں دی والدہ شوق افزا سلطان ہئی۔ مراد پنجم نے اپݨے دور حکومت وچ مختصر وقت گزارا، جیندے دوران او کئی سیاسی تے معاشرتی مسائل دا سامݨا کریندے رہیے۔

انہاں دے دور حکومت وچ سلطنت عثمانیہ کئی اندرونی تے بیرونی چیلنجاں دا سامݨا کریندی پئی ہئی۔ مراد پنجم دے دور وچ عثمانی حکومت دی مالی حالت خراب تھی ڳئی ہئی تے سلطنت دے اندر بغاوتاں تے بے چینی ودھ ڳئی ہئی۔ انہاں دے دور وچ روس نال جنگ دی تیاری وی جاری ہئی، جیندا نتیجہ بعد وچ روس-ترک جنگ(1877ء-1878ء) دی صورت وچ نکھتا۔

مراد پنجم کوں انہاں دے بھرا عبدالحمید دوم نے معزول کر ݙتا۔ مراد پنجم دے معزول تھیوݨ دے بعد، عبدالحمید دوم سلطان بݨ ڳئے۔ مراد پنجم کوں معزول کرݨ دی وجہ انہاں دی ذہنی صحت دے مسائل ہن۔ انہاں کوں قسطنطنیہ (استنبول) وچ واقع چراغان محل وچ نظر بند کر ݙتا ڳیا، جتھاں انہاں نے اپݨی زندگی دے باقی ݙینھ گزارے۔

سلطان مراد پنجم دی شخصیت تے دور حکومت کوں عثمانی تاریخ وچ ہک مختصر تے اہم دور دے طور تے یاد کیتا ویندے۔ انہاں دے دور وچ سلطنت عثمانیہ دے زوال دے آثار واضح تھیوݨ لڳ پئے ہن۔ انہاں دے دور وچ سلطنت عثمانیہ دے اندرونی تے بیرونی مسائل ودھ ڳئے ہن۔ انہاں دے بعد عبدالحمید دوم سلطان بݨے تے سلطنت عثمانیہ دا زوال تیز تھیوݨ لڳ پیا۔

سلطان مراد پنجم دی تاریخ عثمانی سلطنت دے زوال دے دور دی ہک اہم کڑی ہے۔ انہاں دے دور وچ سیاسی تے معاشی بحران نے سلطنت کوں گھیرے وچ گھن گھدا۔

## حوالے
عبدالحمید دوم

سلطان عبدالحمید دوم (سلطان عبدالحمید ثانی) عثمانی سلطنت دا 34واں سلطان ہئی تے او 31 اگست 1876ء توں 27 اپریل 1909ء تک حکمران رہیا۔ اوہدی حکمرانی دا دور عثمانی سلطنت دے زوال دے دور وچ آیا تے ایں دور وچ سلطنت دے اندر تے بیرونی دوناں طرفوں وڈے چیلنجز دا سامݨا کرݨا پیا۔

## دور حکومت
1. تخت نشینی: سلطان عبدالحمید دوم 31 اگست 1876ء کوں تخت نشین تھیا۔ اوندی تخت نشینی دے وقت عثمانی سلطنت مالیاتی، سیاسی تے سماجی بحراناں وچ گھری ہوئی ہئی۔

2. پہلا آئینی دور: سلطان عبدالحمید دے دور وچ 1876ء وچ پہلی دفعہ عثمانی سلطنت وچ آئین نافذ تھیا، جیہڑا "مشروطہ نظام" دے ناں نال مشہور ہئی۔ ایں آئین دے تحت پارلیمنٹ (مجلس مبعوثان) قائم کیتی ڳئی، پر ایے دور زیادہ عرصہ تک نہ چل سڳیا تے 1878ء وچ سلطان عبدالحمید نے پارلیمنٹ کوں معطل کر ݙتا تے مطلق العنان حکومت قائم کر ݙتی۔

3. پان اسلامزم: سلطان عبدالحمید دوم پان اسلامزم دے حامی ہن۔ اوہ تمام مسلماناں کوں ہک پلیٹ فارم تے متحد کرݨ چاہندے ہن تے خلافت دے تصور کوں مضبوط کرݨ دی کوشش کیتی۔ اوہدی ایں پالیسی دا مقصد عثمانی سلطنت کوں اندرونی تے بیرونی خطرات توں بچاوݨ ہئی۔

4. معاشی تے تعلیمی اصلاحات: سلطان عبدالحمید دے دور وچ معاشی تے تعلیمی اصلاحات تے وی توجہ ݙتی ڳئی۔ ریلوے لائناں دا ڄال وچھایا ڳیا، خاص طور تے حجاز ریلوے، جیہڑی استنبول توں مدینہ منورہ تک ہئی۔ تعلیمی ادارے قائم کیتے ڳئے تے جدید تعلیم کوں فروغ ݙتا ڳیا۔

5. بیرونی دباؤ تے تنزلی: سلطان عبدالحمید دے دور وچ عثمانی سلطنت یورپی طاقتاں دے دباؤ وچ ہئی۔ روس نال جنگ (1877ء-1878ء) دے بعد سلطنت دے یورپی علاقے ضائع تھی ڳئے۔ بلقان دے علاقیاں وچ قوم پرستی دے تحریکاں نے سلطنت کوں کمزور کیتا۔

6. ترک جوانان دی تحریک: سلطان عبدالحمید دے دور دے آخر وچ ترک جوانان دی تحریک (جوان ترک) نے زور پکڑیا، جیہڑی آئینی حکومت تے جمہوری اصلاحات دی حامی ہئی۔ ایں تحریک دے دباؤ دے تحت 1908ء وچ سلطان عبدالحمید نے دوبارہ آئین نافذ کیتا تے پارلیمنٹ کوں بحال کیتا۔

## معزولی تے وفات
27 اپریل 1909ء کوں سلطان عبدالحمید دوم کوں ترک جوانان دی تحریک دے دباؤ دے تحت معزول کر ݙتا ڳیا تے اوہدی جگہ سلطان محمد پنجم کوں تخت نشین کیتا ڳیا۔ سلطان عبدالحمید کوں سلانیکی (یونان) جلاوطن کر ݙتا ڳیا، جتھاں او 10 فروری 1918ء کوں وفات پا ڳیا۔

## شخصیت
سلطان عبدالحمید دوم کوں ہک محتاط تے دور اندیش حکمران دے طور تے ڄاݨا ویندا ہئی۔ اوندے پالیسیاں وچ مرکزی حکومت کوں مضبوط کرݨ، جدیدیت تے روایت دے درمیان توازن قائم کرݨ تے سلطنت کوں بیرونی خطرات توں بچاوݨ شامل ہن۔ اوندی حکمرانی دے دوران عثمانی سلطنت دے زوال دے عمل کوں سست کرݨ دی کوشش کیتی ڳئی، پر اے عمل روکا نہ ڳیا۔

سلطان عبدالحمید دوم دی میراث کوں ترکی تے اسلامی دنیا وچ مختلف نظراں نال ݙٹھا ویندا ہئی۔ کجھ لوک اوندی پان اسلامزم دی پالیسی کوں سراہندے ہن، جبکہ کجھ اوندی آمرانہ حکومت تے تنقید وی کریندے ہن۔ اوندی حکمرانی دا دور عثمانی سلطنت دے آخری دور وچ ہک اہم موڑ ہئی۔
## حوالے
محمد پنجم

سلطان محمد پنجم (Mehmed V Reşad) عثمانی سلطنت دا 35واں سلطان ہئی۔ او 2 مئی 1909ء کوں تخت تے ٻیٹھا تے اوندی حکومت 3 جولائی 1918ء تک رہی۔ اوندا دور حکومت عثمانی سلطنت دے زوال دے آخری دور دا حصہ ہئی، جیندے وچ سلطنت وڈے سیاسی تے علاقائی چیلنجاں دا سامݨاں کریندی رہی۔

## ابتدائی حیاتی تے تخت نشینی
سلطان محمد پنجم دا پیدائشی ناں محمد رشاد ہئی۔ او 2 نومبر 1844ء کوں استنبول وچ پیدا تھیا۔ او سلطان عبدالمجید اول دا پتر ہئی۔ اوندی تخت نشینی اس وقت تھئی جݙݨ اوندے بھرا سلطان عبدالحمید دوم کوں 1909ء وچ ترکی دے نوجواناں دی تحریک دے نتیجے وچ معزول کر ݙتا ڳیا۔

## دور حکومت
سلطان محمد پنجم دے دور حکومت وچ عثمانی سلطنت وݙے سیاسی تے سماجی بحراناں وچ گھری ہوئی ہئی۔ اوندے دور وچ سلطنت دے علاقے بتدریج گھٹدے ڳئے تے اندرونی طور تے وی بے چینی ودھدی ڳئی۔

1. بلقان جنگاں (1912ء-1913ء): 
سلطان محمد پنجم دے دور وچ بلقان دیاں جنگاں لڑیاں ڳئیاں، جنہاں وچ عثمانی سلطنت کوں وݙے علاقائی نقصانات دا سامݨاں کرݨا پیا۔ بلقان دے کئی علاقے سلطنت دے ہتھوں نکل ڳئے۔

2. پہلی جنگ عظیم (1914ء-1918ء): 
سلطان محمد پنجم دے دور وچ عثمانی سلطنت پہلی جنگ عظیم وچ جرمنی تے آسٹریا ہنگری دے نال شامل تھئی۔ جنگ دے دوران سلطنت کوں وݙے جانی تے مالی نقصانات برداشت کرݨے پئے۔ جنگ دے اختتام تے عثمانی سلطنت دے حصے بخرے کر ݙتے ڳئے تے سلطنت دا خاتمہ تھی ڳیا۔

3. داخلی اصلاحات: 
سلطان محمد پنجم دے دور وچ کجھ داخلی اصلاحات وی کیتیاں ڳئیاں، پر او سلطنت دے زوال کوں روکݨ وچ ناکام رہیاں۔ اوندے دور وچ ترکی دے نوجواناں دی تحریک دا اثر ودھدا ڳیا، جیندے نتیجے وچ سلطنت دے اختیارات گھٹدے ڳئے۔

## وفات
سلطان محمد پنجم دی وفات 3 جولائی 1918ء کوں استنبول وچ تھئی۔ او اپݨے دور دے وݙے چیلنجاں دا سامݨاں کریندا ہویا فوت تھیا تے اوندی وفات دے بعد سلطنت دے خاتمے دا عمل تیز تھی ڳیا۔
## حوالے
محمد وحید الدین

سلطان محمد ششم، عثمانی سلطنت دے آخری سلطان ہن۔ او 14 جنوری 1861ء کوں پیدا تھئے تے 16 مئی 1926ء کوں انتقال کر ڳئے۔ او 4 جولائی 1918ء توں 1 نومبر 1922ء تک عثمانی سلطنت دے سلطان رہے۔

سلطان محمد ششم دا دور حکومت پہلی جنگ عظیم دے اختتام تے عثمانی سلطنت دے زوال دے زمانے نال تعلق رکھیندا ہئی۔ انہاں دے دور اچ سلطنت دا خاتمہ تھیا تے ترکی جمہوریہ قائم تھئی۔ انہاں کوں 1 نومبر 1922ء کوں عہدے توں دستبردار کر ݙتا ڳیا تے او ملک چھوڑ کے مالٹا تے بعد اچ اٹلی چلے ڳئے۔

سلطان محمد ششم دا دور عثمانی سلطنت دے آخری ایام دی علامت ہئی جیندے اچ سلطنت دے سیاسی تے معاشی حالات خراب تھی ڳئے ہن تے نویں جمہوری نظام دی بنیاد پئی۔
## حوالے
عبدالمجید ثانی

سلطان عبدالمجید دوم ، عثمانی سلطنت دے آخری خلیفہ ہن۔ او 29 مئی 1868ء کوں استنبول، ترکی اچ پیدا تھئے تے 23 اگست 1944ء کوں پیرس، فرانس اچ وفات پا ڳئے۔ عبدالمجید دوم نے 19 نومبر 1922ء کوں خلیفہ دے طور تے اقتدار سنبھالیا، اوں وقت تک عثمانی سلطنت دا سیاسی اختیار ختم تھی چکا ہئی تے صرف روحانی حیثیت باقی رہ گئی ہئی۔

1924ء اچ ترکی دی گرینڈ نیشنل اسمبلی نے خلافت کوں ختم کر ݙتا تے عبدالمجید دوم کوں جلاوطن کر ݙتا ڳیا۔ اوندے بعد او یورپ وچ مقیم رہیے تے آخر کار پیرس اچ وفات پا ڳئے۔

سلطان عبدالمجید دوم دا دور عثمانی سلطنت دے زوال دا آخر ہئی۔ او آخری خلیفہ ہن جنہاں نے خلافت دے عنوان نال خدمت کیتی، پر انہاں دے دور اچ سلطنت دا سیاسی اختیار مکمل طور تے ختم تھی چکا ہئی۔ ترکی دی نویں حکومت نے خلافت کوں ختم کر ݙتا تے عبدالمجید دوم کوں ملک توں کڈھ ݙتا ڳیا۔ انہاں دی جلاوطنی دے بعد او یورپ اچ رہیے تے اپݨی حیاتی دے آخری ݙینہاں تک ترکی واپس نہ آسڳے۔

عبدالمجید دوم ہک تعلیم یافتہ تے فنون نال محبت رکھݨ والے شخص ہن۔ انہاں نے مصوری تے موسیقی اچ دلچسپی گھدی تے کئی فن پارے تخلیق کیتے۔ انہاں دی وفات دے بعد انہاں کوں مدینہ منورہ اچ دفن کیتا ڳیا۔

عبدالمجید دوم دا دور عثمانی سلطنت دے اختتام تے اسلامی خلافت دے خاتمے دی علامت ہئی۔ انہاں دی شخصیت تے دور دے بارے اچ تاریخ داناں دے درمیان اچ مختلف آراء پائے ویندن، پر انہاں کوں ہک مہذب تے روشن خیال شخص دے طور تے یاد کیتا ویندے۔
## حوالے
عبد العزیز اول

سلطان عبدالعزیز خان (عثمانی ترکی زبان چِ: عبدُالعَزیز; 9 فروری 1830 – 4 جون 1876) سلطنت عثمانیہ دے 32ویں سلطان ہَن جنہاں نے 25 جون 1861ء توں 30 مئی 1876ء تک حکومت کیتی۔ او سلطان محمود ثانی دے پُتر ہَن اتے 1861ء وچ اپݨے بھرا عبدالمجید اول دی موت توں بعد تخت تے ٻیٹھے۔
## دور حکومت
سلطان عبدالعزیز دے دور وچ کئی اہم سیاسی واقعات پیش آئے، جنہاں وچوں کجھ اے ہَن:
* اصلاحات: سلطان عبدالعزیز نے اپنے پیشروؤاں دی طرح اصلاحات دا سلسلہ جاری رکھا۔ انہاں نے انتظامیہ، تعلیم، فوجداری قانون اتے تجارت وچ کئی تبدیلیاں کیتیاں۔
* تعلیم: سلطان عبدالعزیز نے تعلیم تے خاص توجہ ݙتی۔ انہاں نے دارالفنون (جامعہ استنبول) قائم کیتا اتے کئی نویں سکول کھولے۔
* فوج: سلطان عبدالعزیز نے فوج کوں جدید خطوط تے استوار کرݨ دی کوشش کیتی۔ انہاں نے یورپی طرز دے ہتھیار اتے فوجی تربیت متعارف کروائی۔
* معیشت: سلطان عبدالعزیز دے دور وچ سلطنت عثمانیہ دی معیشت کوں وی بہتر بݨاوݨ دی کوشش کیتی ڳئی۔ انہاں نے تجارت کوں ودھاوݨ اتے محصولات کوں بہتر بݨاوݨ دے اقدامات کیتے۔

سلطان عبدالعزیز دے دور وچ سلطنت عثمانیہ کوں کئی بیرونی چیلنجاں دا وی سامݨا کرنا پیا۔ 1875ء وچ بلقان وچ بغاوتاں شروع تھی ڳئیاں جنہاں نال سلطنت دی کمزوری ظاہر تھئی۔ ایندے علاوہ، روس اتے مغربی طاقتاں وی سلطنت عثمانیہ تے دباؤ ودھاؤݨ لڳ پئیاں۔
## وفات
1876 وچ، سلطان عبدالعزیز کوں انہاں دے عہدے توں ہٹا ݙتا ڳیا اتے انہاں دی پراسرار حالات وچ موت واقع تھئی۔ انہاں دی موت دے بارے وچ مختلف رائے موجود ہن، کجھ لوگ اینکوں قتل قرار ݙیندے ہن۔ انہاں دے بعد مراد پنجم اتے ول عبدالحمید ثانی تخت تے بیٹھے۔

## حوالے
روبی نیازی

روبی نیازی (اردو: روبی نیازی، کنوں) (ڄَمّݨ دا سال: 1972ء)، ہِک سابق پاکستانی اداکارہ، اَتے ماڈل ہِن جہڑی اردو فلماں: مسٹر 420 (1992)، آج کا دور (1992)، بہروپیا (1993) اتے جنت (1993)  وِچ آپݨی اداکاری کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِے۔ انّھاں نے 1992ء وِچ بہترین اداکارہ "نگار ایوارڈ" جِتّیا۔ روبی دا ٹٻّر تقسیم ہند دے ہندوستان کنوں پاکستان ہجرت کر کے کراچی آ ڳِیا ہَئی۔ 1972ء وِچ ڄَمّݨ آلی روبی دی پرورش کراچی وِچ تھئی۔

## حیاتی دا احوال
روبی دا ٹٻّر تقسیم ہند دے ہندوستان کنوں پاکستان ہجرت کر کے کراچی آ ڳِیا ہَئی۔ 1972ء وِچ ڄَمّݨ آلی روبی دی پرورش کراچی وِچ تھئی۔  روبی نے انجو انج اشتہاراں اَتے فیشن ڈیزائنراں کِیتے بطورِ ماڈل کَم کرݨ دا اَغاز کِیتا پَر انّھاں دے اداکاری دے کیرئیر دا اَغاز تھیٹر نال تِھیا۔ جتّھاں انّھاں نے عمر شریف اَتے معین اختر جہیں فنکاراں نال کَم کِیتا۔ بعد وِچ اُوہ کُجھ ٹی وی ڈرامیاں وِچ وی نظری۔ انّھاں دی "نائب" فلم عمر شریف دی "مسٹر 420" ہَئی جہڑی 1992ء وِچ ریلیز تھئی ہَئی۔ آپݨے مختصر فلمی کَم کار دے وِچالے روبی نے 12 اردو اَتے پنجابی فلماں وِچ کَم کِیتا ۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:پنجابی فلمی اداکارہ
رمشا خان

رمشا خان (انگریزی:Ramsha Khan، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِن۔ انّھاں نے "تھوڑا جی لے (2016ء)" وِچ کَم کر کے اَداکاری دا اَغاز کِیتا۔ اِین٘دے کنوں انج اُوہ " ایک پل (2017ء)، تمھاری مریم (2016ء)، ماہِ تمام (2018ء)، خود پرست (2018ء) اور کیسا ہے نصیباں (2019ء) جیہیں ڈرامیاں وِچ اَداکارہ کِیتے مشہور ہِن۔  

## حیاتی دا احوال
رمشا خان 23 جون 1994ء کوں کراچی، سندھ وِچ ڄَمّی ہَئی۔ رمشا نے آپݨے کَم کار دااَغاز ماڈل دے طور تے کِیتا۔ 
thumb|رمشا خان فوٹو شوٹ دے وِچالے 2021ء وِچ

## فلمو گرافی

### فلماں

### ٹیلی ویژن

* وہ ایک پل
* تمہاری مریم
* ماہِ تمام
* خُدا پرست
* کیسا ہے نصیباں
* شاہ رُخ کی سالیاں
* عشقیہ
* گھسی پٹی محبت
* شہنائی
* صنف آہن
* ہم تم
* جنت سے آگے
* دُنیا پور
* نادان

### ٹیلی فلماں

* تین شوقین
* محبت ہو گئی آخری
* جینا ہے مشکل
* وہم

## حوالے
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
روحی بانو

روحی بانو (اردو: روحی بانو، کنوں) (10 اگست 1951ء – 25 جنوری 2019ء) پاکستان دی مہان٘دری اداکارہ ہَئی۔ اُوہ 1970ء اَتے 1980ء دے ݙہاکیاں وِچ پاکستانی ڈرامیاں دی مقبول ترین اداکارہ ہَئی۔ اُوہ کرن کہانی، زرد گلاب اَتے دروازہ وِچ آپݨے کرداراں دے حوالے نال سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِے۔

## ذاتی حیاتی
روحی بانو 10 اگست 1951ء کوں کراچی وِچ ڄَمّی ہَئی۔ اُنّھاں دے پِیؤ طبلہ نواز اُستاد اللہ رکھا ہَن اَتے ہندوستانی موسیقار ذاکر حسین دی مَترائی بھیݨ ہَن۔ روحی بانو ݙُو واری شادی دے بندھن وِچ ٻدھیڄی۔

## کَم کار آلی حیاتی
روحی نے گورنمنٹ کالج لاہور کنوں نفسیات وِچ ماسٹر ڈگری گِھنّݨ دے وِچالے ٹی وی اُتے کَم کرݨ دا اَغاز کِیتا۔ 

روحی 1970ء اَتے 1980ء دے ݙہاکیاں وِچ پاکستانی ڈرامیاں دی مقبول ترین اداکارہ ہَئی۔ اُوہ کرن کہانی، زرد گلاب اَتے دروازہ وِچ آپݨے کرداراں دے حوالے نال سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِے۔ انّھاں دے کُل ڈرامیاں دی تعداد 150 دے نیڑے ہے۔ 1981ء وِچ حکومتِ پاکستان دی طرفوں انّھاں کوں تمغائے حسن کارکردگی ݙِتّا ڳِیا۔ اِین٘دے کنوں اَن٘ج اُنّھاں کوں پی ٹی وی دی طرفوں نگار ایوارڈ، لکس لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈز وی ݙِتّے ڳئے۔

## ایوارڈز اَتے اعزاز

* 1981 وِچ صدر پاکستان دی طرفوں تمغائے حسن کارکردگی
* پی ٹی وی ایوارڈ
* نگار ایوارڈ
* گریجویٹ ایوارڈ
* لکس اسٹائل ایوارڈ (لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ)

## فوتڳی
25 جنوری 2019ء کوں استنبول دے ہِک ہسپتال وِچ فوت تھئی۔ 

## حوالے

ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:ہم ایوارڈز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ٹوبھا بݨوا ݙے پکا تِڑ تاڑ تے

شاعر: حضرت خواجہ غلام فرید رح۔

کتاب: دیوانِ فرید۔

کافی: 195۔

مصرعے:18۔

الفاظ: 83۔

راگ: جے جے دنتی۔

## کافی

ٹوبھا بݨوا ݙے پکا تِڑ تاڑ تے ۔

سِندھڑوں دور اُتاڑ تے ۔

صُبح سحُوریں گُھٻکن مَٹیاں۔

جھوپڑ دے اَڳواڑ تے ۔

روہی راوے روہیں دُھماں ۔

ہوک پووے ونڄ ماڑ تے ۔

اُچڑے ٹِٻڑے سُکھ ساگر دے۔

چڑھنا پوِم پہاڑ تے ۔

چئو طرفوں وَیہہ پاݨی آوے۔

سوہݨی صاف جِھکاڑ تے ۔

پاک ݙَہر وچّ ٹوبھا ماروں۔

نہ جھت،جھاڑ،کُڄاڑ تے ۔

روہی واس سبھے لݙ اَوسن۔

اپݨیاں جھوکاں ساڑ تے ۔

پُھلو ݙہے تے منت لیسںوں ۔

تُھورا چڑھیسوں دینے لاڑ تے ۔

آن فرید سُہیساں چنّورے ۔

شہر بازار اُڄاڑ تے ۔

## اردو ترجمے نال

1-"ٹوبھا بݨوا ݙے پکا تِڑ تاڑ تے" 
تالاب بنوا دے کوئی پختہ جگہ تعین کر کے۔

2-"سندھڑوں دور اُتاڑ تے" 
آبادی سے اوپر کی طرف دور۔

3-" صُبح سحُوریں گھٻکن مٹیاں"
صبح سحری کے وقت دودھ دہی کے مٹکوں سے گھب گھب کی آوازیں آتی ہیں۔

4-"جھوپڑ دے اَڳواڑ تے" 
جھونپڑی کے صحن سے۔

5-"روہی راوے روہیں دھماں" 
روہی راوے اور پہاڑوں تک دھوم ہو۔

6-" ہوک پووے ونڄ ماڑ تے" 
ماڑ تک اس کی شہرت پہنچے۔

7-"اُچڑے ٹِٻڑے سُکھ ساگر دے" 
اونچے ٹیلے سکھ ساگر کے۔ 

8-"چڑھنا پوِم پہاڑ تے"
گویا مجھے پہاڑ پہ چڑھنا پڑے۔ 

9-"چئو طرفوں ویہہ پاݨی آوے" 
چار اطراف سے بہہ کر پانی آئے. 

10-"سوہݨی صاف جھکاڑ تے " 
صاف ستھری نشیب کی طرف آئے.

11- "پاک ݙَہر وچّ ٹوبھا ماروں" 
کسی پاک صاف میدان میں تالاب بنوائیں.

12-" نہ جھت،جھاڑ،کُڄاڑ تے " 
نہ کہ گنجان جھاڑیوں خرابوں میں۔

13-"روہی واس سبھے لݙ اَوسن"
اگر ایسا ہوا تو روہی کے تمام باشندے نقل مکانی کر آئیں گے۔ 

14-"اپݨیاں جھوکاں ساڑ تے"
اپنے رہنے کی جگہ جلا کر۔

15-"پھلو ݙہے تے منت لیسںوں"
پھلو ڈیے پر منت چڑھائیں گے۔ 

16-"تُھورا چڑھیسوں دینے لاڑ تے"
اور دینے لاڑ پر احسان کریں گے ۔

17-" آن فرید سُہیساں چنّورے"
فرید چولستان آ کر جھونپڑیوں کا لطف لیں گے۔ 

18-"شہر بازار اُڄاڑ تے"
شہر بازار اُجاڑ کے۔

## اوکھے لفظاں دے معانی
1- ٹوبھا: تالاب۔

2- تِڑ: جگہ،مقام۔

3- تاڑ تے: چُن کے۔

4-سنھڑوں: آبادی سے۔

5- اُتاڑ: اونچائی۔

6-مٹیاں: (واحد:مَٹی) ایک ہار نُما تار جس میں اُون کے سیاہ گولے پروئے ہوتے ہیں۔ 

7-گُھٻکن: (لفظ گُھٻکار) بلوئے جانے پر مٹکے سے نکلنے والی آواز.

8- اڳواڑ: صحن۔ 

9--راوے: شجاع آباد سے لودھراں تک کے علاقے میں۔ 

10-روہیں:پہاڑ ۔

11-دھماں: دھوم کی جمع۔

12- ہوک: شہرت 

13- ٹٻڑے: ٹیلے۔

14- سُکھ ساگر: ایک علاقہ۔

15- پوم: مجھے ضرورت پڑے۔

16- ویہہ: بہہ کر۔

17- جھکاڑ: نشیب۔

18-ݙہر: میدان۔

19-جھت:گنجان۔

20-کڄاڑ: خرابہ۔

21- لݙ اوسن: حجرت کر آئیں گے.

22-جھوکاں:(واحد جھوک) رہنے کی جگہ۔

23- پھلو ݙہے: ڈاہا قوم کا ایک مقامی باشندہ۔

24-تھورا: احسان.

25- دینے لاڑ: لاڑ قوم کا شخص۔

26- سہیساں: لطف اٹھاؤں گا۔

27-چنورے: چولستانی جھونپڑیاں۔

28- ماڑ: ایک ہندوستانی علاقہ۔

## ٻیا ݙیکھو

* اڄ سانولڑے مکلایا
* انہد مرلی شور مچایا

ونکی:دیوان فرید
عریشہ رازی

عریشہ رازی (اردو: عریشہ رازی، کنوں) اردو ٹیلی ویژن انڈسٹری وِچ ہِک پاکستانی اداکارہ اَتے ٹیلی ویژن دی میزبان ہِن۔ انّھاں نے آپݨے کَم کار دا اَغاز کُجھ برانڈڈ اشتہاراں نال کِیتا ہَئی۔ اِیں نے آپݨا پہلا کمرشل ساڈھے ترے سال دی عُمر وِچ کِیتا ہَئی۔ اِیں نے آپݨی وݙّی بھیݨ سارہ رضی خان دے نال کراچی وِچ آپݨاں ویس برانڈ کھولیا۔ اُوہ مزاخیہ پروگراماں "ہم سب اُمید سے ہیں" وِچ اداکاری کرݨ آلی ہِک مشہور چائلڈ آرٹسٹ بݨ ڳئی۔ اُوہ اَݨ ڳِݨَت تجارت لحاظ نال کامیاب ٹیلی ویژن سیریز وِچ آپݨی اداکاری کِیتے مشہور ہِن۔ جنّھاں وِچ "عمر، دادی اور گھر والے"، "مستانہ ماہی"، "کتنی گرہیں باقی ہیں" شامل ہِن۔ ٻئے ڈرامیاں وِچ "آستانہ"، "سناٹا"، "نہ کہو تُم میرے نہیں"، "تنہائی"، "ملکہ عالیہ"، "ابڑو"، "صدقے تمہارے"، "بابا جانی" وِچ اداکاری کر چُکی ہِے۔**

## ٹیلی ویژن

## فلماں

## حوالے

ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:سندھی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ذہین طاہرہ

ذہین طاہرہ (اردو: ذہین طاہرہ، کنوں) (1930ء – 9 جولائی 2019ء) پاکستان ٹیلی ویژن دی ہِک تجربہ کار اَتے اوّلین اداکاراواں وِچوں ہِک ہَئی۔ انّھاں نے فلم کِیتے وی کَم کِیتا، اداکاری کنوں اَن٘ج ذہین طاہرہ پروڈیوسر اَتے ہدایتکار وی ہَئی۔ انّھاں نے ریڈیو پاکستان اَتے سٹیج کِیتے وی کَم کِیتا۔ طاہرہ 1930ء وِچ بھارتی شہر لکھنؤ وِچ ڄَمّی ہَئی، مرحومہ 45 ورھیں ٹیلی ویژن نال جُڑی رہی، 700 کنوں وَدھ ڈرامیاں وِچ اداکاری کِیتی۔

## فنی حیاتی
ذہین طاہرہ پاکستان ٹیلی ویژن دی ہِک تجربہ کار اَتے اوّلین اداکاراواں وِچوں ہِک ہَئی۔ انّھاں نے فلم کِیتے وی کَم کِیتا، اداکاری کنوں اَن٘ج ذہین طاہرہ پروڈیوسر اَتے ہدایتکار وی ہَئی۔انّھاں نے سَٹھ، ستّر، اَتے اسّی دے ݙہاکے وِچ کَم کِیتا۔ انّھاں نے کُجھ ٹیلی ویژن سیریز دی ہدایتکاری وی کِیتی۔ اَخِیرلے سالاں وِچ انّھاں نے زیادہ تر نجی ٹیلی ویژن چینلاں دے نال کَم کِیتا۔ انّھاں نے پاکستان ٹیلی ویژن کنوں نشر تھیوݨ آلے شوکت صدیقی دے لِکھے ہوئے ڈرامے "خدا کی بستی" میں مرکزی کردار ادا کِیتا ہَئی۔  

ذہین طاہرہ سین٘کڑے ڈرامیاں وِچ نظر آئی، انّھاں کوں پی ٹی وی دے ساریاں کنوں مقبول ترین ڈرامے خُدا کی بستی وِچ وی کَم کرݨ دا اعزاز مِلیا۔ این٘دے کنوں ان٘ج طاہرہ نے "*روسہ*، *دستک*، *دیس پریس*، *کالی آنکھیں*، *کہانیاں*، *وقت کا آسمان*، *ماسی اور ملکہ*، *راستے دل کے*، *کیسی ہیں دوریاں*، *شمع*، *دل دیا دہلیز*، چاندنی راتیں*،* آئینہ*،* تجھ پے قربان" اَتے ٻئے کئی ڈرامیاں وِچ کَم کِیتا۔ 

## اعزازات
حکومت پاکستان نے شوبز انڈسٹری کیتے  لازوال خدمات دے  اعتراف وِچ 2013ء انّھاں کوں تمغائے امتیاز کنوں نوازیا۔

ہم ٹی وی لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ 2013ء وی ݙِتّا ڳِیا۔ 

## فوتڳی
ذہین طاہرہ 9 جولائی 2019ء کوں 88ورھیاں دی عُمر وِچ کراچیدے ہِک ہسپتال وِچ فوت تھی ڳئی۔ 

## حوالے

ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:ہم ایوارڈز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
حنا الطاف

حنا الطاف (اردو: حنا الطاف، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ: 2 جنوری 1992ء) جِنّھاں کوں حِنا الطاف دے ناں نال وی سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے، ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے۔ حِنا، پاکستانی ڈرامے "اُڈاری" وِچ زیبو، "دِل جانم" وِچ ایشال، "آتش" وِچ عاصمہ، "دِل گمشدہ" وِچ زارا اَتے "ربّا مینوں معاف کریں" وِچ زویا دے کردار دی وجہ کنوں ساریاں کنوں وَدھ مشہور ہِن۔

## ذاتی حیاتی
حنا، 2 جنوری 1992ء کوں پاکستاندے شہر کراچیوِچ ڄَمّی ہَئی۔ 22 مئی 2020ء کوں حِنا نے آپݨے ٻیلی اَتے شریکِ حیات اداکار آغا علی نال شادی کِیت جین٘دے نال حِنا نے "دِل گمشدہ" ڈرامے وِچ کَم کِیتا ہَئی۔ 

## ٹیلی ویژن

### ٹیلی فلماں

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:یوٹیوبر زنانیاں
ونکی:پاکستانی یوٹیوبر
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
حمائمہ ملک

حمائمہ ملک (اردو: حمائمہ ملک، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ اَتے ماڈل ہِے اُوہ کوئٹہ وِچ ڄَمّی ہَئی اَتے تعلیم وی اُتھائیں گِھدّی، اُون٘دے کنوں بعد اُوہ کراچی منتقل تھی ڳئی۔ کَم کار دا اَغاز وی اُتھاؤں کنوں کِیتُس۔ کئی مشہور ڈرامیاں اَتے فِلماں وِچ کَم کِیتُس۔ بالی ووڈ دیاں وِچ کُجھ فِلماں وِچ کَم کِیتُس۔

## فلماں
کلید

## حوالے

ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:کوئٹہ دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
حرا مانی

حرا سلمان (اردو: حرا مانی، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ: 27 فروری 1988ء) جہڑی " حرا مانی" دے ناں نال ڈھیر مشہور ہِے، ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ، پیش کنندہ اَتے سابقہ ویڈیو جاکی ہِے۔ انّھاں نے اݨ ڳِݨَت کامیاب سیریز وِچ مرکزی کردار ادا کِیتا، جنّھاں وِچ: جب وئی ویڈ (2014) ، پریت نہ کریو کوئی (2015) ، سن یارا (2016) یقین کا سفر (2017) ، ٹھیس (2018) ، دوبول (2019) اور کشف ( 2020) شامل ہِن۔    

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن

### موسیقی دی ویڈیو

## ایوارڈز اَتے نامزڳیاں

## حوالے

ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:فلمی اداکارہ
ونکی:فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
دلشاد وڈسریہ

دلشاد وڈسریہ (اردو: دلشاد وڈسریہ، کنوں) دی پیدائش سن 1985ء کوں تھئی۔ ہِک امریکی ٹیلی ویژن اداکارہ ہِے  اُوہ اے بی سی فیملی ٹیلی ویژن پروگرام یونانی وِچ ربیکا لوگن دے کردار اَتے 30 منٹ یااس سے کم فلم کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِے۔

## حیاتی دا احوال
دلشاد وڈسریہ کراچی، پاکستان وِچ ڄَمّی ہَئی اَتے انّھاں دا تعلق ہندوستانی اَتے پرتگالی نسل نال ہِے۔ اُوہ چھی ورھیاں دی عمر وِچ آپݨے ٹٻّر دے نال امریکہ چلی ڳئی اَتے آپݨاں نِکّا لاء شکاگو، رچمنڈ اَتے فلاڈلفیا سمیت مُلک دے انْجو ان٘ج حِصّیاں وِچ گُزاریا۔ انّھاں نے ڈیلاوورسٹی یونیورسٹی وِچ تعلیم گِھدّی اَتے 1999ء کوں اُوہ اُتھائیں تعلیم گِھن٘دی پئی ہَئی۔

### ٹیلی ویژن اَتے فلمی کردار

* 2006 وینشڈ (رول: ایجنٹ نانجی) قسط: "سرنگ"
* 2006 ریپچر(فلم)
* 2007-2011 گریک(رول: ریبیکا لوگن)
* 2009 این سی آئی ایس (رول: شکیرا زید) قسط: "لیجنڈ" حصہ 2
* 2010،2015 بونز (رول: پیڈمی دلاج) قسط: "دا ڈینٹسٹ ان دا ڈچ"، "دا لویالٹی ان دا لائی"
* 2010 سی ایس آئی( رول: میامی جوڈی) قسط: "میامی ، ہمیں ایک پریشانی ہے"
* 2011 تیس منٹ یا اس سے کم (رول: کیٹ فلائننگ) فلم
* 2011 میلیسا اور جوئ ایرئیل قسط: "مخلوط ڈبلز" 15 ایپیسوڈز
* 2014 مورڈر: "آپ کے والد کون ہیں" ، "جیت کچھ کھوئے ،" 2015 کیسٹل اینجلی ایپیسوڈ: "دی غلط چیز"
* 2018 دی لائبریرین سرینا قسط: "اور منقطع جنگل"
* 2019 کولوک اور ڈگرلیا دیوان ریکرنگ رول (سیزن 2)

### ایوارڈز اَتے نامزدڳی
2010 نامزدگی نامیک وژن ایوارڈز بہترین کارکردگی: مزاحیہ گریک

## حوالے

ونکی:گجراتی نسل دیاں پاکستانی شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
ونکی:امریکی ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں
ونکی:امریکی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی نژاد امریکی زنانیاں
ونکی:بھارتی نژاد امریکی اداکار
حنا دلپذیر

حنا دلپذیر خان یا حِنا دِل پذیر (اردو: حنا دلپذیر، کنوں)  ہِک پاکستانی اداکارہ، مزاح نگار اَتے میزبان ہِن۔ اُوہ آپݨے مزاخیہ کرداراں کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِے۔ انّھاں کوں پاکستان دی مقبول ترین مزاح نگار اَتے اداکارہ دے طور تے وݙّے پیمانے اُتّے ݙِٹّھا وین٘دا ہِے۔  حِنا نے فصیح باری خان دی ٹیلی فلم برنس روڈ دی نیلوفر وِچ 2008ء وِچ سعیدہ دی حیثیت نال آپݨی پہلی پیشہ ورانہ سکریننگ دا اَغاز کِیتا۔ جین٘دے کِیتے انّھاں کوں 2009ء کارا فلم فیسٹیول وِچ معاون کردار وِچ بہترین زنانی اداکار دا ایوارڈ مِلیا۔

## فلمو گرافی

### فلم

### ٹیلی ویژن

#### اداکارہ

#### میزبان

#### ڈائریکٹر

## ایوارڈز اَتے نامزدڳیاں

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:پاکستانی صحافی زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
شیما کرمانی

شیما کرمانی یا کرمانی (اردو: شیما کرمانی، کنوں) (ڄَمّݨ دا سال: 1951ء) ہِک پاکستانی سماجی کارکن، زنانیاں دی تحریک "سَبھا" دی بانی اَتے بھراتناتیم رقص دی ماہر ہِے۔ کرمانی پاکستان دے شہر راولپنڈی وِچ ہِک متوسط درجہ (مڈل کلاس) پڑحے لکّھے ٹَٻّر وِچ ڄَمّی ہَئی۔ انّھاں نے کراچی وِچ جیزس اینڈ میری کانوینٹ سکول وِچ تعلیم گِھدّی جین٘دے بعد اُوہ لندن چلی ڳئی جتّھاں کنوں آرٹس وِچ ڈگری گِھن کے پاکستان وَل آئی۔ اِیں نے محسوس کِیتا جو پاکستانی معاشرے وِچ ناریاں کوں سماج وِچ برابری نِھیں مِلدی پئی اِیں کِیتے اُوں نے ہِک تحریک دا اَغاز کِیتا جین٘دا ناں "تحریکِ نسواں" ہِے۔ اَتے زنانیاں دے حقوق، صحت دے اُمور، تعلیم اَتے برابری کِیتے اَواز چاتی۔

کرمانی دا پِیؤ پاکستانی آرمی کنوں ریٹائرڈ بریگیڈیئر اَتے کے الیکٹرک دے چیئرمین ہَئی۔ شیما نے آپݨی تعلیم کنوینٹ سکول کنوں گِھدّی۔ اِین٘دی پہلی کلّھی کارکردگری (سولو پرفارمنس) 1984ء وِچ پاکستان وِچ تھئی۔ اِیہ کراچی وِچ تھیٹر ڈائریکٹر پراسانا راما سوامی دی اڳواݨی وِچ تھیٹر ورکشاپ وی پیش کرین٘دی ہِن اَتے کراچی وِچ تحریک نسواں دی اڳواݨ وی ہِن۔ ہندوستان وِچ آپݨے ہِک دورے دے وِچالے انّھاں نے لیلا سیمسن کنوں اودیسی اَتے الوکا پینیکر کنوں بھرتناتیئم رقص سِکھا ہَئی۔

## 2017ء وِچ سیہون اُتے دھمال
2017ء وِچ سیہون شریف وِچ قلندر شہباز دی دربار اُتے مذہبی شدت پسنداں نے بربریت آلا خود کش حملہ کِیتا جین٘دے بعد شیما کرمان نے اُتّھاں ون٘ڄ کے دھمال لائی۔ اِیں نے مست الستی وِچ دھمال اُتے پرفارمنس ݙے کے میڈیا کوں ݙسایا جو راگ موسیقی اَتے رقص کوں کُئی وی نِھیں روک سڳدا۔ 

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
ونکی:ایرانی نژاد پاکستانی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:زنانیت پسند پاکستانی
ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
ونکی:پاکستانی رقاصائیں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
شگفتہ اعجاز

شگفتہ اعجاز (اردو: شگفتہ اعجاز، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ: 5 مئی 1971ء) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے، جہڑی اردو ٹیلی ویژن اَتے پاکستانی فلمی دُنیا وِچ کَم کرین٘دی ہِے۔ اُوہ پاکستانی پنجاب دے ضلع گجرات دے ہِک قصبے کنجاہ وِچ ڄَمّی ہَئی۔ شگفتہ اعجاز 1990ء دے ݙہاکے وِچ پی ٹی وی ہوم دے کلاسک ڈرامیاں وِچ نظری۔ شگفتہ دی گِݨَتری پاکستان دیاں بہترین اداکاراؤاں وِچ تِھین٘دا ہِے۔ انّھاں نے کُجھ پنجابی فلماں وِچ وی کَم کِیتا ہِے۔

## فلمو گرافی

### فلماں

### ٹیلی ویژن

## ایوارڈز اتے نامزدگی

## حوالے

ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:ہم ایوارڈز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں