open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڈائلیکٹولوجی

## ڈائلیکٹولوجی
Dialectology – Scientific study of linguistic dialect

ڈائلیکٹولوجی ، لسانیات (linguistics) دی او لڑی ہے جیڑھی علاقائی زبان دے لہجے (linguistic dialect) دا سائنسی مطالعہ کریندی ہے ۔ ایں علم وچ زبان دے مختلف لہجیاں دی بݨتر ، الفاظ (vocabulary) ، تلفظ (pronunciation) ، تے گرامر (grammar) دا جائزہ گھدا ویندے ۔ ڈائلیکٹولوجی دا مقصد زبان دے لہجیاں دے درمیان فرق (differences) کوں سمجھݨ ، انہاں دے ارتقاء دا مطالعہ کرݨ ، تے انہاں دے سماجی (social) تے ثقافتی (cultural) پُکھاں (aspects) کوں سمجھݨ ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق لسانیات (linguistics) ، سماجی لسانیات (sociolinguistics) ، تے جغرافیائی لسانیات (geographical linguistics) نال جُڑیا ہویا ہے ۔ 

زبان دے لہجیاں دی بݨتر دا مطالعہ ڈائلیکٹولوجی دا ہک بنیادی حصہ ہے ۔ ڈائلیکٹولوجسٹ (dialectologists) مختلف لہجیاں دے صوتیات (phonetics) ، صوتیات (phonology) ، مورفولوجی (morphology) ، تے نحو (syntax) دا مطالعہ کریندن ۔ او لہجیاں دے درمیان فرق کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ، جیویں کہ تلفظ وچ فرق ، الفاظ وچ فرق ، تے گرامر وچ فرق ۔ ڈائلیکٹولوجسٹ لہجیاں دے جغرافیائی ونڈ دا مطالعہ وی کریندن ، تے لہجیاں دے درمیان سرحداں (boundaries) دا تعین کریندن ۔ الفاظ تے تلفظ دا مطالعہ وی ایں علم دا اہم حصہ ہے ۔ ڈائلیکٹولوجسٹ مختلف لہجیاں وچ استعمال تھیوݨ والے الفاظ تے انہاں دے تلفظ دا مطالعہ کریندن ۔ او لہجیاں دے درمیان الفاظ دے استعمال وچ فرق کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ، جیویں کہ مترادف الفاظ (synonyms) دا استعمال ، تے الفاظ دے تلفظ وچ فرق ۔ ڈائلیکٹولوجسٹ لہجیاں دے درمیان الفاظ دے ارتقاء دا مطالعہ وی کریندن ، تے الفاظ دے تاریخی ماخذ (historical origins) دا پتہ لاوݨ دی کوشش کریندن ۔ 

زبان دے لہجیاں دے سماجی تے ثقافتی پُکھاں دا مطالعہ ڈائلیکٹولوجی دا ہک خاص شعبہ ہے ۔ ڈائلیکٹولوجسٹ لہجیاں دے سماجی استعمال (social use) دا مطالعہ کریندن ، جیویں کہ لہجیاں دا سماجی حیثیت (social status) تے سنڄاݨ (identity) نال تعلق ۔ او لہجیاں دے ثقافتی اثرات (cultural impacts) دا مطالعہ وی کریندن ، جیویں کہ لہجیاں دا ادب ، موسیقی ، تے ݙوجھے ثقافتی مظاہر (cultural phenomena) نال تعلق ۔ ڈائلیکٹولوجی دا استعمال زبان دے تحفظ (language preservation) وچ اہم کردار ادا کریندے ۔ ڈائلیکٹولوجسٹ لہجیاں دے بارے وچ معلومات جمع کر تے انہاں دے تحفظ دے منصوبے تیار کریندن ، جیویں کہ لہجیاں دے لغات (dictionaries) تے گرامر (grammars) تیار کرݨ ، تے لہجیاں دے ادب کوں محفوظ کرݨ ۔ 

ڈائلیکٹولوجی دا مطالعہ انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے اثر انداز تھیندے ۔ لہجے انسانی ثقافت دا ہک اہم حصہ ہوندن ، تے انہاں دا مطالعہ انسانی تاریخ (human history) تے سماج (society) کوں سمجھݨ وچ مدد کریندے ۔ ڈائلیکٹولوجسٹ لہجیاں دے بارے وچ معلومات جمع کر تے انہاں دے تحفظ وچ مدد کریندن ، تے انہاں دے سماجی تے ثقافتی پُکھاں کوں سمجھݨ وچ مدد کریندن ۔ ڈائلیکٹولوجی دا مطالعہ جدید لسانیات وچ زبان دے لہجیاں دے مطالعہ کیتے اہم معلومات فراہم کریندے ۔ ڈائلیکٹولوجسٹ کوں لسانیات ، سماجی لسانیات ، تے جغرافیائی لسانیات وچ مہارت ہووݨی ضروری ہے ۔ انہاں کوں لہجیاں دی بݨتر دا مطالعہ کرݨ ، الفاظ تے تلفظ دا مطالعہ کرݨ ، تے لہجیاں دے سماجی تے ثقافتی پُکھاں کوں سمجھݨ دی صلاحیت ہووݨی چاہیدی ہے ۔
ڈائنامکس

## ڈائنامکس
Dynamics – Study of forces and their effect on motion

ڈائنامکس ، او علم ہے جیڑھا قوتاں تے انہاں دے حرکت (motion) تے اثرات دا مطالعہ کریندے ۔ ایں علم وچ شے دی حرکت دی وجوہات ، حرکت دی رفتار (speed) تے سمت (direction) وچ تبدیلی ، تے قوتاں دے آپس وچ تعامل دا جائزہ گھدا ویندے ۔ ڈائنامکس دا مقصد شے دی حرکت دے قوانین کوں سمجھݨ ، انہاں دی مدد نال حرکت دی پیشگوئی کرݨ ، تے انجینیئرنگ (engineering) تے ݙوجھے سائنسی شعبیاں (scientific fields) وچ اطلاقات (applications) ڳولݨا ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق فزکس (physics) ، مکینکس ، تے ریاضی (mathematics) نال جُڑیا ہویا ہے ۔ 

قوتاں تے انہاں دے حرکت تے اثرات دا مطالعہ ڈائنامکس دا ہک بنیادی پہلو ہے ۔ قوتاں شے دی حرکت کوں تبدیل کر سڳدیاں ہن ، جیویں کہ شے کوں تیز کرݨ (accelerate) ، سست کرݨ (decelerate) ، یا سمت تبدیل کرݨ (change direction) ۔ ڈائنامسٹ (dynamicists) قوتاں دیاں مختلف ونکیاں دا مطالعہ کریندن ، جیویں کہ کشش ثقل ، رڳڑ (friction) ، تے قوتِ عمل (applied force) ۔ او قوتاں دے آپس وچ تعامل دا وی مطالعہ کریندن ، جیویں کہ ݙو شے دے ٹکراوݨ دے دوران قوتاں دا تبادلہ (exchange) ۔ شے دی حرکت دی وجوہات دا مطالعہ وی ایں علم دا اہم حصہ ہے ۔ ڈائنامسٹ نیوٹن دے حرکت دے قوانین (Newton's laws of motion) دا استعمال کر تے شے دی حرکت دی وجوہات کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ۔ ایہ قوانین شے دی جڑت (inertia) ، قوت (force) ، تے ایکشن-ری ایکشن (action-reaction) دے بارے وچ معلومات فراہم کریندن ۔ شے دی حرکت دی رفتار تے سمت وچ تبدیلی دا مطالعہ وی ڈائنامکس دا ہک خاص شعبہ ہے ۔ ڈائنامسٹ شے دی سرعت (acceleration) ، رفتار (velocity) ، تے فاصلہ (displacement) دا مطالعہ کریندن ۔ او شے دی حرکت دے راستے (trajectory) دا وی مطالعہ کریندن ، جیویں کہ پروجیکٹائل موشن (projectile motion) یا سرکلر موشن (circular motion) ۔ 

ڈائنامکس دا استعمال انجینیئرنگ تے ݙوجھے سائنسی شعبیاں وچ اہم کردار ادا کریندے ۔ انجینیئر ڈائنامکس دے اصولاں دا استعمال کر تے مشیناں (machines) ، گاݙیاں (vehicles) ، تے عمارتاں ڈیزائن کریندن ۔ او شے دی حرکت دی پیشگوئی کرݨ کیتے ڈائنامکس دے قوانین دا استعمال کریندن ، تے انہاں دی مدد نال محفوظ تے موثر ڈیزائن تیار کریندن ۔ ڈائنامکس دا مطالعہ فلکیات (astronomy) وچ وی اہم ہے ۔ فلکیات دان (astronomers) ڈائنامکس دے اصولاں دا استعمال کر تے سیاریاں ، ستاریاں ، تے کہکشاؤں دی حرکت دا مطالعہ کریندن ۔ او انہاں دی مدد نال کائنات دے بارے وچ معلومات حاصل کریندن ۔ 

ڈائنامکس دا مطالعہ انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے اثر انداز تھیندے ۔ قوتاں تے حرکت انسانی زندگی دا ہک اہم حصہ ہوندن ، تے انہاں دا مطالعہ انسانی ٹیکنالوجی (human technology) تے سائنس کوں سمجھݨ وچ مدد کریندے ۔ ڈائنامسٹ قوتاں تے حرکت دے بارے وچ معلومات جمع کر تے انجینیئرنگ تے ݙوجھے سائنسی شعبیاں وچ ترقی کوں ودھیندن ۔ ڈائنامکس دا مطالعہ جدید فزکس تے انجینیئرنگ کیتے اہم معلومات فراہم کریندے ۔ ڈائنامسٹ کوں فزکس ، مکینکس ، تے ریاضی وچ مہارت ہووݨی ضروری ہے ۔ انہاں کوں قوتاں تے حرکت دا مطالعہ کرݨ ، شے دی حرکت دی پیشگوئی کرݨ ، تے انجینیئرنگ تے ݙوجھے سائنسی شعبیاں وچ اطلاقات ڳولݨ دی صلاحیت ہووݨی چاہیدی ہے ۔
ڈسجینکس

## ڈسجینکس
Dysgenics – Decrease in genetic traits deemed desirable and study thereof

ڈسجینکس ہک ایہو جیہا علم ہے جیندے وچ انہاں جینیاتی خصوصیات دے گھٹ تھیوݨ دی ڳالھ کیتی ویندی ہے جیڑھیاں کجھ لوکاں دے نزدیک چنڳیاں سمجھیاں ویندیاں ہن ۔ ایندے وچ ایہ گالھ وی شامل ہے جو  کیڑھیاں وجوہات دے پاروں ایہ چنڳیاں خصوصیات گھٹ تھیندیاں پیاں ہن ، اتے ایندے سماجی اثرات  کیڑھیاں ہن ۔ ایہ علم اڄ کلھ دے دور وچ ٻہوں بحث دا موضوع بݨیا ہویا ہے ، خاص طور تے جتھاں لوکاں دے جینیاتی فرق اتے سماجی انصاف دی ڳالھ کیتی ویندی ہے ۔ ایندے وچ ایہ سوال وی شامل ہے جو  کیڑھیاں خصوصیات کوں چنڳاں سمجھا ونجے اتے  کیڑھیاں کوں نہ ، اتے ایہ فیصلہ  کیڑھیاں بنیاداں تے کیتا ونڄے ۔ 

ایندے وچ کئی طرح دے خیالات شامل ہن ۔ کجھ لوکاں دا خیال ہے جو ایہ علم سائنسی بنیاداں تے ٹھیک ہے ، اتے ایندے نال اساں اپݨے معاشرے کوں ٻہتر بݨا سڳدے ہیں ۔ انہاں دا خیال ہے جو اساں انہاں جینیاتی خصوصیات کوں ودھاوݨ دی کوشش کرݨی چاہیدی ہے جیڑھیاں صحت ، ذہانت ، اتے ٻئے چنڳے گݨاں کوں ودھیندیاں ہن ۔ ٻئے پاسے ، کجھ لوک ایندی سخت مخالفت کریندے ہن ۔ انہاں دا خیال ہے جو ایہ علم نسلی تعصب اتے امتیازی سلوک کوں ودھا سڳدے ۔ انہاں دا خیال ہے جو ایہ فیصلہ کرݨا ٹھیک نئیں جو  کیڑھیاں خصوصیات چنڳیاں ہن اتے  کیڑھیاں نئیں ، اتے ایہ فیصلہ کہیں وی فرد یا تھوک کوں نئیں کرݨا چاہیدا ۔ 

ایندے وچ ایہ وی ݙیکھݨ دی ضرورت ہے جو ایہ علم کیویں سماجی پالیسیاں کوں متاثر کر سڳدے ۔ مثال دے طور تے ، کجھ لوکاں دا خیال ہے جو ایندے نال اساں انہاں لوکاں دی مدد کر سڳدے ہیں جیڑھے جینیاتی بیماریاں دا شکار ہن ۔ اتے ایندے نال اساں انہاں لوکاں دی مدد وی کر سڳدے ہیں جیڑھیاں ٻئے جینیاتی مسائل دا شکار ہن ۔ ٻئے پاسے ، کجھ لوکاں دا خیال ہے جو ایندے نال اساں انہاں لوکاں دے خلاف امتیازی سلوک کر سڳدے ہیں جیڑھیاں کجھ مخصوص جینیاتی خصوصیات رکھیندے ہن ۔ ایں ڳالھ دا فیصلہ کرݨا ٻہوں ضروری ہے جو اساں ایں علم کوں کویں استعمال کرݨا چاہندے ہیں ۔ 

اڄ کلھ ، ایندے بارے وچ ٻہوں زیادہ تحقیق تھی رہی ہے ۔ سائنسدان ایں ڳالھ کوں سمجھݨ دی کوشش کریندے پئے ہن جو جینیاتی خصوصیات کوں وی کم کریندیاں ہن ، اتے انہاں کوں کویں تبدیل کیتا ونڄ سڳدے ۔ ایندے نال اساں اپݨے معاشرے کوں ٻہتر بݨاوݨ وچ مدد کر سڳدے ہیں ۔ اتے اساں انہاں لوکاں دی مدد وی کر سڳدے ہیں جیڑھے جینیاتی بیماریاں دا شکار ہن ۔ ایں ڳالھ دا فیصلہ کرݨا ٻہوں ضروری ہے جو اساں ایں علم کوں کویں استعمال کرݨا چاہندے ہیں ۔ ایں علم دے فائدے وی ہن اتے نقصان وی ۔ 

ایں ڳالھ دا فیصلہ کرݨا ٻہوں ضروری ہے جو اساں ایں علم کوں کویں استعمال کرݨا چاہندے ہیں ۔ ایں علم دے فائدے وی ہن اتے نقصان وی ۔ اساں ایں ڳالھ کوں یقینی بݨاوݨا چاہندے ہیں جو اساں ایں علم کوں انسانیت دے فائدے کیتے استعمال کروں ، اتے اساں ایں ڳالھ کوں وی یقینی بݨاوݨا چاہندے ہیں جو اساں ایں علم کوں کہیں وی فرد یا تھوک دے خلاف امتیازی سلوک کیتے استعمال نہ کروں ۔ ایں ڳالھ دا فیصلہ کرݨا ٻہوں ضروری ہے جو اساں ایں علم کوں کویں استعمال کرݨا چاہندے ہیں ۔ اساں ایں ڳالھ کوں یقینی بݨاوݨا چاہندے ہیں جو اساں ایں علم کوں انسانیت دے فائدے کیتے استعمال کروں ، اتے اساں ایں ڳالھ کوں وی یقینی بݨاوݨا چاہندے ہیں جو اساں ایں علم کوں کہیں وی فرد یا تھوک دے خلاف امتیازی سلوک کیتے استعمال نہ کروں ۔
ڈائیٹیٹکس

## ڈائیٹیٹکس
Dietetics – Study of diet and nutrition in relation to health and disease

ڈائیٹیٹکس ، صحت تے بیماری دے حوالے نال خوراک تے غذائیت دا مطالعہ کرݨ والا علم ہے ۔ ایں علم وچ انسانی جسم دی غذائی ضروریات (nutritional requirements) ، خوراک دے اجزاء (food components) ، تے انہاں دے صحت تے اثرات دا جائزہ گھدا ویندے ۔ ڈائیٹیٹکس دا مقصد لوکاں دی صحت کوں بہتر بݨاوݨ کیتے مناسب خوراک دی منصوبہ بندی کرݨ ، غذائی مشورے (nutritional advice) ݙیوݨا ، تے بیماریاں دے علاج وچ غذائیت دا کردار سمجھݨ ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق بائیولوجی (biology) ، کیمسٹری (chemistry) ، طب (medicine) ، تے سماجی علوم (social sciences) نال جُڑیا ہویا ہے ۔ 

ڈائیٹیٹکس دے بنیادی پُکھاں وچ انسانی جسم دی غذائی ضروریات دا مطالعہ شامل ہے ۔ ڈائیٹیٹیشنز (dietitians) لوکاں دی عمر ، جنس (gender) ، جسمانی سرگرمی (physical activity) ، تے صحت دی حالت (health condition) دے مطابق انہاں دی غذائی ضروریات دا اندازہ لڳیندن ۔ او پروٹین ، کاربوہائیڈریٹس (carbohydrates) ، چکنائی (fats) ، وٹامنز ، تے معدنیات سمیت مختلف غذائی اجزاء دی اہمیت کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ۔ او لوکاں کوں متوازن خوراک دے بارے وچ معلومات ݙیندن ، جیندے وچ تمام ضروری غذائی اجزاء مناسب مقدار وچ موجود ہووݨ ۔ خوراک دے اجزاء دا مطالعہ وی ڈائیٹیٹکس دا ہک اہم حصہ ہے ۔ ڈائیٹیٹیشنز خوراک دے مختلف اجزاء ، جیویں کہ پھل ، سبزیاں ، اناج (grains) ، گوشت (meat) ، تے ڈیری مصنوعات (dairy products) دا مطالعہ کریندن ۔ او انہاں اجزاء وچ موجود غذائی اجزاء دی مقدار (amount) تے انہاں دے صحت تے اثرات دا جائزہ گھیندن ۔ او لوکاں کوں صحت مند خوراک دے انتخاب (healthy food choices) دے بارے وچ مشورے ݙیندن ، جیویں کہ پروسیسڈ فوڈز (processed foods) توں پرہیز کرݨ تے تازہ خوراک دا استعمال کرݨ ۔ 

بیماریاں دے علاج وچ غذائیت دا کردار سمجھݨ ڈائیٹیٹکس دا ہک خاص شعبہ ہے ۔ ڈائیٹیٹیشنز مختلف بیماریاں ، جیویں کہ ذیابیطس (diabetes) ، دل دیاں بیماریاں ، گردے دیاں بیماریاں (kidney diseases) ، تے کینسر دے علاج وچ غذائیت دے کردار دا مطالعہ کریندن ۔ او لوکاں کوں انہاں دیاں بیماریاں دے مطابق مناسب خوراک دی منصوبہ بندی کرݨ وچ مدد کریندن ۔ او لوکاں کوں غذائی مشورے ݙیندن ، جیویں کہ شوگر (sugar) تے نمک (salt) دی مقدار گھٹاوݨا ، تے فائبر (fiber) دی مقدار ودھاوݨا ۔ ڈائیٹیٹکس دا استعمال صحت دے فروغ (health promotion) وچ اہم کردار ادا کریندے ۔ ڈائیٹیٹیشنز لوکاں کوں صحت مند طرز زندگی دے بارے وچ معلومات ݙیندن ، جیندے وچ مناسب خوراک ، جسمانی سرگرمی ، تے تناؤ (stress) دا انتظام شامل ہے ۔ او لوکاں کوں صحت مند عادات (healthy habits) اپݨاوݨ وچ مدد کریندن ، جیندے نال او بیماریاں توں بچ سڳدن تے اپݨی صحت کوں بہتر بݨا سڳدن ۔ 

ڈائیٹیٹکس دا مطالعہ انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے اثر انداز تھیندے ۔ مناسب خوراک نہ صرف جسمانی صحت کیتے ضروری ہے ، بلکہ ذہنی صحت کیتے وی اہم ہے ۔ غذائیت دی تھوڑ لوکاں دی توانائی کوں گھٹا سڳدی ہے ، انہاں دی توجہ (concentration) کوں متاثر کر سڳدی ہے ، تے انہاں دی مزاج (mood) کوں خراب کر سڳدی ہے ۔ ڈائیٹیٹیشنز لوکاں دی مدد کریندن کہ او اپݨی غذائی ضروریات کوں پورا کرݨ ، صحت مند خوراک دا انتخاب کرݨ ، تے بیماریاں توں بچݨ ۔ ڈائیٹیٹکس دا مطالعہ جدید طب وچ خوراک تے غذائیت دے کردار کوں سمجھݨ تے صحت مند زندگی گزارݨ کیتے اہم معلومات فراہم کریندے ۔
ڈائی آپٹرکس

## ڈائی آپٹرکس
Dioptrics – Science of light and lenses

ڈائی آپٹرکس ، روشنی تے لینز (lenses) دا سائنسی علم ہے ۔ ایں علم وچ روشنی دے رویے ، لینز دی بݨتر تے افعال ، تے روشنی دے لینز توں گزرݨ دے بعد تھیوݨ والیاں تبدیلیاں دا مطالعہ کیتا ویندے ۔ ڈائی آپٹرکس دا مقصد روشنی دے لینز نال تعامل کوں سمجھݨ ، لینز دی مدد نال روشنی کوں کنٹرول  کرݨ دے طریقے ڳولݨا ، تے آپٹیکل آلات دی ڈیزائننگ تے مینوفیکچرنگ وچ مدد کرݨ ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق فزکس (physics) ، آپٹکس (optics) ، تے انجینئرنگ (engineering) نال جُڑیا ہویا ہے ۔ 

روشنی دا رویہ ڈائی آپٹرکس دا ہک بنیادی پہلو ہے ۔ روشنی دی خصوصیات ، جیویں کہ ریفریکشن (refraction) ، ریفلیکشن (reflection) ، تے ڈسپرشن (dispersion) دا مطالعہ کیتا ویندے ۔ ریفریکشن وچ روشنی دی رفتار (speed) وچ تبدیلی دا جائزہ گھدا ویندے جݙاں ایہ ہک میڈیم (medium) توں ݙوجھے میڈیم وچ ویندی ہے ۔ ریفلیکشن وچ روشنی دا ہک سطح توں واپس مڑݨ دا مطالعہ کیتا ویندے ۔ ڈسپرشن وچ روشنی دا مختلف رنگاں (colors) وچ ونڈ تھیوݨ دا جائزہ گھدا ویندے ۔ لینز دی بݨتر تے افعال دا مطالعہ وی ایں علم دا اہم حصہ ہے ۔ لینز شفاف مواد (transparent materials) توں بݨے ہوندن ، جیویں کہ شیشہ (glass) یا پلاسٹک (plastic) ، جیڑھے روشنی کوں موڑ سڳدن ۔ لینز دیاں مختلف ونکیاں ہوندیاں ہن ، جیویں کہ کنویکس (convex) لینز ، کنکیو (concave) لینز ، تے سلنڈریکل (cylindrical) لینز ۔ ڈائی آپٹرسٹ (dioptrists) لینز دی بݨتر دا مطالعہ کر تے انہاں دے افعال کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ، جیویں کہ روشنی کوں فوکس (focus) کرݨا ، میگنیفائی (magnify) کرݨا ، یا ڈائیورج (diverge) کرݨا ۔ 

روشنی دے لینز توں گزرݨ دے بعد تھیوݨ والیاں تبدیلیاں دا مطالعہ ڈائی آپٹرکس دا ہک خاص شعبہ ہے ۔ جݙاں روشنی لینز توں گزردی ہے ، تاں ایہ فوکس تھی سڳدی ہے ، ڈائیورج تھی سڳدی ہے ، یا میگنیفائی تھی سڳدی ہے ۔ ڈائی آپٹرسٹ لینز دی مدد نال امیج فارمیشن (image formation) دا مطالعہ کریندن ، جیویں کہ امیج دی پوزیشن (position) ، سائز ، تے اورینٹیشن ۔ او لینز دی مدد نال آپٹیکل ابیریشنز (optical aberrations) دا مطالعہ وی کریندن ، جیویں کہ سفیریکل ابیریشن (spherical aberration) تے کرومیٹک ابیریشن (chromatic aberration) ، جیڑھے امیج دی کوالٹی کوں متاثر کریندن ۔ ڈائی آپٹرکس دا استعمال آپٹیکل آلات دی ڈیزائننگ تے مینوفیکچرنگ وچ اہم کردار ادا کریندے ۔ ڈائی آپٹرسٹ لینز دا استعمال کر تے مختلف آپٹیکل آلات ڈیزائن کریندن ، جیویں کہ دوربیناں ، مائیکروسکوپس (microscopes) ، کیمرے (cameras) ، تے چشمے (spectacles) ۔ او لینز دی مدد نال آپٹیکل سسٹمز (optical systems) دی پرفارمنس کوں بہتر بݨاوݨ دی کوشش کریندن ۔ 

ڈائی آپٹرکس دا مطالعہ انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے اثر انداز تھیندے ۔ آپٹیکل آلات انسانی زندگی دا ہک اہم حصہ ہوندن ، تے انہاں دا استعمال سائنس ، طب (medicine) ، تے ٹیکنالوجی (technology) دے شعبیاں وچ کیتا ویندا ہے ۔ ڈائی آپٹرسٹ لوکاں دی مدد کریندن کہ او آپٹیکل آلات دی مدد نال دنیا کوں بہتر طور تے ݙیکھن ، تے ݙوجھے سیاریاں تے کہکشاؤں دا مطالعہ کرن ۔ ڈائی آپٹرکس دا مطالعہ جدید آپٹکس تے آپٹیکل انجینئرنگ کیتے اہم معلومات فراہم کریندے ۔
اکنامکس

اکنامکس

Economics – Social science – study of material wealth

معیشت ہک سماجی سائنس ہے جیڑھی مادی خوشحالی دے مطالعے نال جڑی ہوئی ہے ۔ ایں علم اچ اساں ایں گالھ دا جائزہ گھندے ہیں جو اشیاء تے خدمات کیویں پیدا تھیندیاں ہن ، کیویں ونڈیاں ویندیاں ہن ، تے کیویں استعمال تھیندیاں ہن ۔ معیشت دا مقصد اوں طریقے کوں سمجھݨا ہے جیندے نال انسان اپݨے محدود وسائل کوں استعمال کر تے اپݨیاں لامحدود ضرورتاں پوری کریندن ۔ ایہ علم اساکوں ایہو سمجھݨ اچ مدد کریندے جو مارکیٹ کیویں کم کریندی ہے ، قیمتاں کیویں مقرر تھیندیاں ہن ، تے مختلف معاشی پالیسیاں دا کیا اثر پوندے ۔ 

معیشت دے مختلف شعبے ہن ، جینویں کہ مائیکرو اکنامکس تے میکرو اکنامکس ۔ مائیکرو اکنامکس انفرادی سطح تے معاشی فیصلیاں دا مطالعہ کریندی ہے ، جینویں کہ کجھ خاص شے دی قیمت کیویں مقرر تھیندی ہے یا کوئی خاص کاروبار کیویں کم کریندے ۔ میکرو اکنامکس مجموعی طور تے معیشت دا مطالعہ کریندی ہے ، جینویں کہ بے روزگاری ، مہنگائی ، یا معاشی ترقی ۔ ایہ ݙوہیں شعبے ہک ݙوجھے نال جڑے ہوئے ہن تے معیشت کوں سمجھݨ کیتے ضروری ہن ۔ معیشت دے مطالعے نال اساں ایہو وی سمجھ سڳدے ہیں کہ حکومت کیویں پالیسیاں بݨیندی ہے جیڑھیاں معیشت تے اثر انداز تھیندیاں ہن ۔ 

معیشت دا علم صرف ماہرین معاشیات کیتے ہی ضروری کائنی ، بھل ہر شخص کیتے اہم ہے ۔ ایں علم نال اساں اپنڑے ذاتی مالی معاملات کوں بہتر طریقے نال سنبھال سڳدے ہیں ، اساں سمجھ سڳدے ہیں کہ مہنگائی دا کیا اثر پوندے ، یا مختلف سرمایہ کاری دے مواقع کیویں کم کریندن ۔ ایں توں علاوہ ، معیشت دا علم اساکوں ایہو وی سمجھݨ اچ مدد کریندے جو معاشی پالیسیاں دا کیا اثر پوندے ، تے اساں اپنڑے ووٹ دے ذریعے کیویں بہتر فیصلے کر سڳدے ہیں ۔ 

معیشت دا مطالعہ ہک مسلسل عمل ہے ۔ معاشی حالات ہمیشہ تبدیل تھیندے راہندے ہن ، تے نویں معاشی نظریات تے ماڈل سامݨے آندے راہندے ہن ۔ ایں کیتے ، معیشت دے علم کوں اپݨے آپ کوں اپڈیٹ رکھݨ ضروری ہے ۔ معیشت دا علم اساکوں اپنڑے معاشرے تے اپنڑی دنیا کوں بہتر طریقے نال سمجھݨ اچ مدد کریندے ، تے اساکوں بہتر فیصلے کرݨ دے قابل بݨیندے ۔ 

معیشت دا علم صرف پیسہ کماوݨ یا امیر تھیوݨ دا علم نئیں ۔ ایہ علم اساکوں ایہو وی سکھیندا ہے جو وسائل کوں کیویں منصفانہ طریقے نال ونڈیا ونڄے ، تے کیویں معاشرے دے ہر فرد کیتے خوشحالی پیدا کیتی ونڄے ۔ معیشت دا مقصد صرف مادی خوشحالی کائنی ، بھل سماجی انصاف تے پائیدار ترقی وی ہے ۔ معیشت دا علم اساکوں ہک بہتر تے خوشحال مستقبل بݨاوݨ اچ مدد کریندے ۔
ایڈیفالوجی

## ایڈیفالوجی
Edaphology – Science concerned with the influence of soils on living beings

ایڈیفالوجی ، سائنس دی او لڑی ہے جیڑھی مٹی دے جیوݨ اتے اثرات دا مطالعہ کریندی ہے ۔ ایہ صرف مٹی دی بݨتر اتے کیمیائی اجزاء دا مطالعہ نئیں کریندی ، بھل ایں ڳالھ دا وی جائزہ گھندی ہے کہ مٹی نباتات ، حیوانات اتے انسانی زندگی کوں کیویں متاثر کریندی ہے ۔ مٹی ، جیڑھی زمین دی او اوپری تہہ ہے جیندے وچ نامیاتی اتے غیر نامیاتی مادے شامل ہوندن ، جیوݨ دے ہر پہلو وچ اہم کردار ادا کریندی ہے ۔ ایڈیفالوجی سکھیندی ہے کہ مٹی وچ موجود غذائی اجزاء ، پاݨی اتے ہوا نباتات دی نشوونما کیتے ضروری ہوندن ، اتے ایں طرحاں پوری غذائی زنجیر کوں برقرار رکھدے ہن ۔ 

مٹی ، زمین اتے موجود ہر ونکی دے جیوݨ کیتے بنیادی وسیلہ ہے ۔ نباتات ، جیڑھے غذائی زنجیر دا پہلا حصہ ہوندن ، مٹی توں ضروری غذائی اجزاء حاصل کریندن ۔ ایں طرحاں ، مٹی دی زرخیزی براہ راست نباتات دی صحت تے پیداوار کوں متاثر کریندی ہے ۔ نباتات ، جیڑھے حیوانات اتے انساناں کیتے خوراک دا ذریعہ ہوندن ، مٹی دی صحت اتے منحصر ہوندن ۔ ایڈیفالوجی ایں ڳالھ دا مطالعہ کریندی ہے کہ مٹی وچ موجود مختلف اجزاء ، جیویں کہ نائٹروجن ، فاسفورس اتے پوٹاشیم ، نباتات دی نشوونما کیتے کیویں ضروری ہوندن ، اتے ایں ڳالھ دا وی جائزہ گھندی ہے کہ مٹی وچ موجود زہریلے مادے نباتات اتے حیوانات کوں کیویں نقصان پہنچا سڳدن ۔ 

ایڈیفالوجی دا انسانی زندگی اتے وی ٻہوں گہرا اثر ہے ۔ زرعی پیداوار ، جیڑھی انسانی خوراک دا بنیادی ذریعہ ہے ، براہ راست مٹی دی صحت تے منحصر ہے ۔ زرخیز مٹی اتے کاشت کیتی ڳئی فصل نہ صرف زیادہ پیداوار ݙیندی ہے ، بھل غذائیت نال وی بھرپور ہوندی ہے ۔ ایں طرحاں ، مٹی دی زرخیزی انسانی صحت تے غذائی تحفظ کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ ایڈیفالوجی ایں ڳالھ دا وی مطالعہ کریندی ہے کہ صنعتی آلودگی ، شہری ترقی اتے ٻئے انسانی سرگرمیاں مٹی دی صحت کوں کیویں متاثر کریندیاں ہن ، اتے ایں ڳالھ دا وی جائزہ گھندی ہے کہ مٹی دی زرخیزی کوں برقرار رکھݨ کیتے کیڑھے اقدامات کیتے ونجݨ چاہیدے ہن ۔ 

ایڈیفالوجی دا ماحولیاتی نظام وچ وی اہم کردار ہے ۔ مٹی ، پاݨی دے چکر اتے کاربن دے چکر وچ اہم کردار ادا کریندی ہے ۔ مٹی ، بارش دے پاݨی کوں جذب کر تے زیر زمین پاݨی دے بھنڈار کوں بھریندی ہے ، اتے ایں طرحاں پاݨی دی دستیابی کوں برقرار رکھدی ہے ۔ مٹی ، کاربن ڈائی آکسائیڈ کوں جذب کر تے آب و ہوا دے تبدیلی دے اثرات کوں کم کرݨ وچ وی مدد کریندی ہے ۔ ایڈیفالوجی ایں ڳالھ دا مطالعہ کریندی ہے کہ مٹی دی صحت ماحولیاتی نظام کوں کیویں متاثر کریندی ہے ، اتے ایں ڳالھ دا وی جائزہ گھندی ہے کہ مٹی دی زرخیزی کوں برقرار رکھݨ کیتے کیڑھے اقدامات کیتے ونجݨ چاہیدے ہن تاں جو ماحولیاتی توازن برقرار رہے ۔ 

ایڈیفالوجی ہک مسلسل ترقی پذیر علم ہے ۔ جدید تحقیق نال مٹی دے جیوݨ اتے اثرات دے بارے وچ مزید معلومات حاصل تھیندیاں پئین ۔ سائنسدان ایں کوشش وچ لڳے ہوئے ہن کہ مٹی دی زرخیزی کوں برقرار رکھݨ کیتے نویں طریقے دریافت کیتے ونجݨ ، اتے ایں ڳالھ دا وی جائزہ لیا ونڄے کہ مٹی دی صحت کوں بہتر بݨا تے انسانی زندگی اتے ماحولیاتی نظام کوں کیویں بہتر بݨایا ونڄ سڳدے ۔
ایجپٹالوجی

## ایجپٹالوجی
Egyptology – Scientific study of ancient Egypt – study of ancient Egypt

ایجپٹالوجی ، قدیم مصر دی تہذیب دا سائنسی مطالعہ ہے ۔ ایہ علم ہزاراں سال پراݨے مصر دی تاریخ ، ثقافت ، فنون ، مذہب ، زبان تے سماجی ڈھانچے کوں سمجھݨ دی کوشش کریندے ۔ ایجپٹالوجسٹ ، قدیم مصر دی ہر شے دا باریک بینی نال جائزہ گھندن ، جیندے وچ مقبرے ، مندر ، اہرام ، ممی ، تحریراں ، فن پارے ، تے روزمرہ دے استعمال دیاں چیزاں شامل ہوندیاں ہن ۔ 

ایجپٹالوجی دا آغاز اٹھارویں صدی دے آخر وچ نیپولین بوناپارٹ دے مصر تے حملے دے بعد تھیا ۔ نیپولین دے نال سائنسداناں دا ہک تھوک وی مصر ڳیا ، جئیں قدیم آثار قدیمہ دی کھوڄ شروع کیتی ۔ 1799 وچ ، روزیٹا پتھر (Rosetta Stone) دی دریافت ایجپٹالوجی دی تاریخ وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں پتھر تے قدیم مصری تحریراں دی تن ونکیاں (ہائروگلیف ، ڈیموٹک ، تے یونانی) موجود ہن ، جئیں دی مدد نال جین-فرانسوا چیمپولیون (Jean-François Champollion) 1822 وچ ہائروگلیفک تحریراں کوں سمجھݨ وچ کامیابی حاصل کیتی ۔ 

انیسویں تے ویہویں صدیاں وچ ، ایجپٹالوجی وچ ٻہوں ترقی تھئی ۔ ماہرین آثار قدیمہ وادی فراعنہ (Valley of the Kings) وچ مقبرے دریافت کیتے ، جنہاں وچ فرعون توتنخامن (Tutankhamun) دا مقبرہ وی شامل ہئی ۔ ایں مقبرے وچ ملݨ والے خزانے تے نوادرات دنیا بھر وچ ایجپٹالوجی کوں مقبول بݨایا ۔ قدیم مصر دی تہذیب ، اپݨے اہراماں ، مقبریاں ، تے فنون لطیفہ دی وجہ توں پوری دنیا وچ مشہور ہے ۔ ایجپٹالوجی اساݙے کیتے ماضی کوں سمجھݨ دا ہک قیمتی ذریعہ ہے ۔ ایہ علم اساݙے کوں قدیم مصر دی تہذیب دی عظمت تے پیچیدگی توں واقف کرویندے ۔ ایجپٹالوجی اساݙے کوں ایہ وی ݙسیندی اے کہ قدیم مصری لوکاں فنون ، سائنس ، تے ادب وچ کتنی ترقی کیتی ہئی ۔ 

ایجپٹالوجی دے اہم شعبیاں وچ آثار قدیمہ ، زبان تے ادب ، تاریخ ، مذہب ، فن تے فن تعمیر ، تے ممیات شامل ہن ۔ ماہرین آثار قدیمہ قدیم مصری آثار قدیمہ دی کھدائی تے انہاں دا مطالعہ کریندن ۔ زبان تے ادب دے ماہرین قدیم مصری زبان (ہائروگلیف ، ڈیموٹک ، قبطی) تے ادب دا مطالعہ کریندن ۔ تاریخ دان قدیم مصر دی سیاسی ، سماجی ، تے معاشی تاریخ دا مطالعہ کریندن ۔ مذہبی ماہرین قدیم مصری دیوتاواں ، دیویوں ، تے مذہبی رسومات دا مطالعہ کریندن ۔ فن تے فن تعمیر دے ماہرین قدیم مصری فن پارے ، مجسمے ، تے تعمیرات دا مطالعہ کریندن ۔ ممیات دے ماہرین قدیم مصری ممیات دا مطالعہ کریندن ، جنہاں وچ انہاں دی بݨتر ، تحفظ ، تے مذہبی اہمیت شامل ہے ۔ 

اجوکے دور وچ ، ایجپٹالوجی وچ جدید ٹیکنالوجی دا استعمال تھیندا پئے ۔ ماہرین آثار قدیمہ زمین دی سطح دے تلے موجود آثار قدیمہ دی ڳول کرݨ کیتے ریموٹ سینسنگ (remote sensing) تے جیو فزیکل (geophysical) سروے استعمال کریندن ۔ ڈیجیٹل امیجنگ (digital imaging) تے تھری ڈی ماڈلنگ (3D modeling) دی مدد نال ، قدیم مصری آثار قدیمہ دا باریک بینی نال مطالعہ کیتا ویندے ۔ ایجپٹالوجی ہک مسلسل ترقی پذیر علم ہے ، جیندے وچ نویاں دریافتیاں تے انکشافات تھیندے راہندن ۔ ایہ علم اساݙے کیتے قدیم مصر دی تہذیب دے رازاں کوں سمجھݨ دا دروازہ کھولیندا ہے ۔ ایجپٹالوجی دی مدد نال اساں قدیم مصر دی تہذیب کوں سمجھ سڳدے ہیں ، اتے ایں علم نال اساں قدیم مصر دی تاریخ ، ثقافت ، تے فنون توں واقفیت حاصل کر سڳدے ہیں ۔ ایہ علم اساݙے کیتے ماضی کوں سمجھݨ دا ہک اہم ذریعہ ہے ۔
الگورتھم

الگورتھم کیا ہے تے اوندا موجد کون ہے؟

الخوارزمی دا ناں مسلماناں دے وݙے مفکرین وچ شمار تھیندے جنہاں نیں ٻہوں سارے علوم تے ہک وقت وچ کم کیتا۔ سرسری طور تے ݙیکھݨ یا سݨݨ نال لڳدے جو لوظ الگورتھم کوئی جدید اصطلاح ہے پر دراصل ایہ لوظ تقریباً 900 سال پراݨا ہے۔ ایہ لفظ فارسی ریاضی دان محمد ابن موسیٰ الخوارزمی دے ناں توں نکلیا ہے۔

الخوارزمی سنہ 780 وچ ازبکستان وچ پیدا تھئے تے انہاں دے ناں توں اشارہ ملدے جو انہاں دا تعلق خوارزم نال ہئی۔ اوہ ہاؤس آف وزڈم یا بیت الحکمہ وچ ہک اعلیٰ عہدے تے فائز ہن۔ ایہ 9ویں صدی وچ بغداد وچ دانشوراں دا مسکن ہوندا ہئی۔ انہاں نے ریاضی، علم فلکیات، جغرافیہ تے کارٹوگرافی یا نقشہ نگاری دی ترقی وچ ٻہوں نمایاں کردار ادا کیتا۔ انہاں نیں کئی مشہور کتاباں لکھیاں جیویں جو ’کنسرنگ دی ہندو آرٹ آف ریکننگ‘ یا ’کتاب الحساب الہندی‘۔

300 سال بعد ایہ کتاب دوبارہ لبھی ڳئی تے اوندا لاطینی وچ ترجمہ کیتا ڳیا۔ ایں کتاب مغرب کوں ہندو عربی اعداد نال روشناس کروائے تے بالآخر اونہاں نے ناقابلِ برداشت رومن اعداد کوں تبدیل کر ݙتا۔

الخوارزمی نے دریائے نیل دے مݨبع تے اوندے رستے کوں جغرافیے دی ہک کتاب وچ ݙسیا۔ اعشاریہ تے ہندو عربی نمبراں دے نظام کوں خوارزمی نے آپݨی کتاب وچ دنیا وچ اڄ کل استعمال تھیوݨ والے نمبراں دی بنیاد ݙسیا ہے۔ ایہ نظام ایں حد تک پیش گوئی کر سڳدے جو اساں کیویں ووٹ ݙیوݨے تے کیویں پیار وچ مبتلا تھیوݨے۔

ایہ چھوٹا جیہا لفظ جیرھا قرونِ وسطیٰ دے فارس دے خطے وچ ایجاد تھیا کیویں آہستہ آہستہ اساݙیاں زندگیاں بدلیندا پے۔

الخوارزمی دا ناں جݙاں انہاں دی کتاب تے لاطینی وچ لکھا ڳیا تاں اونکوں الگورتھمی لکھا ڳیا۔ تے ایں توں الگورتھم دا لفظ ریاضی وچ استعمال تھیوݨ شروع تھیا۔

لفظ الجبرا دا ماخذ وی الخوارزمی دی ہک کتاب ’الجبر‘ دا ٹائٹل ہے۔ ایں کتاب وچ الجبرے دے بنیادی اصول تے مسئلیاں کوں حل کرݨ دے طریقے متعارف کروائے ڳئے ہن۔ انہاں دیاں کتاباں نے مغرب وچ علمِ ریاضی وچ انقلاب برپا کر ݙتا ہئی۔ انہاں نے ݙسایا جو کیویں پیچیدہ مسئلیاں کوں سادہ حصیاں وچ تروڑ کے انہاں مسئلیاں کوں حل کیتا ونڄ سڳدے۔

قرونِ وسطیٰ وچ الگورزمس دا مطلب اعشاریہ دے نمبراں دا نظام ہئی۔ 13ویں صدی تک اوہ انگریزی زبان وچ استعمال تھیوݨ لڳ ڳیا تے اونکوں چوسر جیویں مصنفاں نے وی استعمال کیتا۔ پر 19ویں صدی دے اواخر وچ الگورتھم کوں مسئلے دے حل کیتے قدم بہ قدم اصولاں دا ہک جامع طریقہ ݙسیا ونڄݨ لڳ ڳیا۔

الخوارزمی کوں زیادہ شہرت علمِ ریاضی دی وجہ نال ملی جیندے تے انہاں دا کم اڄ وی سراہا ویندے۔ 20ویں صدی دے اوائل وچ برطانوی سائنسدان تے کمپیوٹر دے ماہر ایلن ٹیورنگ نے تحقیق کیتی جو کیویں تھیوری دے مطابق کوئی مشین الگورتھم دی ہدایات تے عمل درآمد کریندی تے پیچیدہ ریاضی دے مسئلیاں کوں حل کریندی ہے۔ ایہ کمپیوٹر دے زمانے دا آغاز ہئی۔ ݙوجھی جنگِ عظیم دے دوران انہاں نے ہک مشین ایجاد کیتی جیندا ناں انہاں نے ’بومب‘ رکھیا۔ ایہ مشین الگورتھم دے استعمال نال ’انیگما کوڈ‘ کھولݨ دی کوشش کریندی ہئی۔

اڄ کلھ الگورتھم دی اصطلاح عام زبان وچ ہے اگرچہ کئی واری اساکوں ایہ پوری طرح معلوم وی کائنی ہوندا جو الگورتھم کریندا کیا ہے۔ الگورتھم ہر جاہ ہن جیرھے اساکوں A دے مقام توں B تے ونڄݨ وچ مدد ݙیندن، انٹرنیٹ دیاں سرچز تے اساݙے کیتے چیزاں خریدݨ، ݙیکھݨ تے شیئر کرݨ وچ تجاویز ݙیندن تے ایندے علاوہ ٻہوں سارے مسئلیاں کوں سادہ طریقے نال حل کرݨ وچ اساݙی مدد کریندن۔

ایہ آکھݨ غلط کائناں ہوسی جو الخوارزمی دنیا دے اوہ وݙے ریاضی دان تے فلسفی ہن جنہاں نے ہند، عرب تے مغرب کوں ہک تکون دی طرح علمِ ریاضی وچ ملا ݙتا۔
سمیرا موسیٰ

سمیرا موسیٰ پہلی مصری ایٹمی سائنسدان ہن جنہاں دا جمݨ 3 مارچ 1917 کوں غربیہ گورنریٹ دے زیفتا سینٹر دی ہک وستی وچ تھیا۔ اوہ قاہرہ یونیورسٹی وچ فیکلٹی آف سائنس دی پہلی ٹیچنگ اسسٹنٹ ہن۔ اُنہاں دے وقت وچ لڑکیاں کیتے ایہ ڈگری تے عہدہ حاصل کرݨ عام ڳالھ کائناں ہئی۔

سمیرا موسیٰ دی ذہانت دے بارے وچ ݙسیا ویندے جو انہاں نے سیکنڈری اسکول دے پہلے سال وچ الجبرا دی سرکاری کتاب وچ غلطیاں ڳول کے انہاں دی درستگی کیتی، اُنہاں دے والد دے خرچے تے اونکوں چھاپیا، تے 1933 وچ اونکوں آپݨے ساتھیاں وچ مفت تقسیم کیتا۔

سمیرا نے گیساں دی تھرمل کمیونیکیشن وچ ماسٹرز دی ڈگری حاصل کیتی تے ہک مشن تے برطانیہ ڳی جتھاں انہاں نے جوہری تابکاری (Atomic Radioactivity) دا مطالعہ کیتا تے ایکس رے (X-Ray) تے مختلف اشیا تے اوندے اثرات وچ ڈاکٹریٹ (PHD) دی ڈگری حاصل کیتی۔

انہاں نے ہک سال تے پنج مہینے وچ ای اپݨا مقالہ مکمل کر گھدا ہئی، تے ݙوجھا سال مسلسل تحقیق وچ گزاریا جیندے بعد اوہ ہک اہم مساوات تے پڄی (جیہڑی اُوں ویلھے مغربی دنیا وچ قبول کائناں کیتی ڳئی ہئی) جیہڑی تانبے جیہیں سستی دھاتاں کوں فشن ری ایکشن تے مجبور کریندی ہے۔ تے ول ایں طرح دے مواد توں ایٹم بم دی تیاری جیہڑی ہر کہیں کیتے قابل رسائی ہووے، پر اے ڈاکٹر سمیرا موسیٰ دی عرب سائنسی تحقیق وچ درج کائناں کیتی ڳئی ہئی!

یہودی ایجنسی موساد (Mossad) نے انہاں کوں امریکہ وچ ہک کار حادثے وچ قتل کروا ݙتا ہئی۔ اُنہاں دا انتقال 5 اگست 1952 کوں تھیا۔
سُکا انجیر

ایں سانگے دنیا بھر وچ انجیر زیادہ تر سکی ہی کھادی ویندی ہے۔ سکی انجیر پیدا کرݨ تے دنیا بھر کوں برآمد کرݨ وچ ترکی ے  تے ایران ݙوجھے نمبر تے ہے۔ حالیہ افغانستلہاےتےی ایندی وݙے پیمانے تے برآمد شروع ناںہے۔ پاکستان وچ وی بہت عٻہوں توں انجیر دیاں بہت سڈھڳاں قسماں اڳائیکاشتہکیتیاں ویندیاں نرچہ انجیر دے عمدہ معیار دے جام تے شربت پااں تان وچ کافی سالاں تھوں بݨائے ویندے پئین پر عالمی معیار دی خشک انجیر ہݨ تک کائنی بݨائی ونڄ سڳی۔ جیندی وجہ انجیر خشک کرݨ دی مہارت دی عدم دستیابی ہے۔

اعلیٰ معیار دی خشک انجیر تیار کرݨ دا طریقہ جیرھا دنیا بھر وچ رائج ہے تے شاید ہݨ تک پاکستان دے کاشتکار ایں توں نا آشنا ہن، اوہ ایہ ہے جو انجیر دی کم از کم ترھی 30 فیصد نمی درخت تے لڳے ہوئے پھل دی ہی خشک کیتی ویندی ہے۔ یعنی پھل جݙاں پک تے تیار تھی ویندے تاں اونکوں درخت توں کائنی اتاریا ویندا بلکہ درخت تے ای خشک تھیوݨ کیتے چھوڑ ݙتا ویندے۔ جݙاں تک ایندی ہک ترھائی 1/3 نمی خشک کائنی تھی ویندی، اونکوں اتاریا کائنی ویندا۔

ہک ترھائی نمی خشک تھیوݨ دے بعد اونکوں اتار کے دھپ وچ سٹ ݙتا ویندے جتھاں چھی ست ݙینہہ وچ ایہ مکمل طور تے خشک تھی ویندے۔ ٻہوں اعلیٰ معیار دی انجیر جیرھی ٻہوں مہانڳی فروخت تھیندی ہے، اونکوں مکمل طور تے درخت تے خشک تھیوݨ ݙتا ویندے۔ ایں سارے عمل وچ جیندا خاص خیال رکھا ویندے، اوہ ایہ ہے جو خشک انجیر دیاں ایجھیاں قسماں کاشت کیتیاں ویندن جیرھیاں مکمل پکݨ تے وی سبز یا سبزی مائل سفید رنگت اختیار کریندن۔ اوہ خشک تھیوݨ تے سفید تھی ویندین جو ݙیکھݨ وچ دل پذیر لڳدن تے نسبتاً مہانڳیاں فروخت تھیندن۔ تے انجیر دیاں جیہڑیاں قسماں پکݨ تے گہرے ڄموں رنگ دیاں ہوندن، اوہ خشک تھی تے کالے رنگ دیاں تھی ویندن۔ اوہ ݙیکھݨ وچ چنگیاں کائنی لڳدیاں تے انتہائی گھٹ مل تے فروخت تھیندن۔

حاصل کلام ایہ ہے جو ہݨ جݙاں جو پاکستان وچ تقریباً ہر علاقے وچ انجیر دی کاشت کامیاب تھی چکی ہے، اونکوں باقاعدہ طور تے خشک انجیر دی پیداوار کیتے کاشت کیتا ونڄݨا چاہیدے۔ خاص طور تے انہاں علاقیاں وچ جتھاں مون سون دے اثرات گھٹ ہوندن تے انجیر دی تیاری دے مہینیاں وچ بارشاں گھٹ تھیندی اے تے ہوا وچ نمی دا تناسب گھٹ ہوندے، خشک انجیر دی پیداوار دے بہترین علاقے ہن۔
ماحولیات

## ماحولیات
Ecology – Study of organisms and their environment

ماحولیات ، جیویں جو ناں توں ظاہر ہے ، او علم ہے جیندے وچ اساں جانداریں (پودیں ، جانوریں ، اتے ٻئے جانداریں) اتے انہاں دے ماحول دے درمیان تعلق کوں سمجھݨ دی کوشش کریندے ہیں ۔ اے صرف جانداریں دی ڳالھ نئیں ، بھل انہاں دے آسے پاسے موجود ہر او شے ، جیویں جو زمین ، پاݨی ، ہوا ، موسم ، اتے ٻئے قدرتی عوامل دا وی مطالعہ کریندے ۔ ماحولیات اساکوں ایہ ݙسیندی ہے جو کیویں ہر شے ہک ٻئی شے نال جڑی ہوئی ہے ، اتے کیویں ہک چھوٹی تبدیلی وی وݙے اثرات پیدا کر سڳدی ہے ۔ اے علم اساکوں ایہ سمجھݨ وچ مدد کریندے جو کیویں جاندار اپݨے ماحول وچ زندہ رہندن ، اپݨے ماحول نال کیویں تعلق رکھدن ، اتے کیویں ماحول انہاں تے اثر انداز تھیندے ۔ 

ہر جاندار اپݨے ماحول نال ہک خاص طریقے نال جڑیا ہویا ہوندے ۔ کجھ جاندار ٻئے جانداریں کوں کھاندن ، کجھ ٻئے جانداریں کوں پناہ ݙیندن ، اتے کجھ ماحول کوں تبدیل کریندن ۔ مثال دے طور تے ، وݨ ہوا کوں صاف کریندن ، جانور وݨیں دے ٻج کوں پھیلاݨ وچ مدد کریندن ، اتے خوردبینی جاندار مٹی کوں زرخیز بݨیندن ۔ ایں طرحاں ، ہر جاندار اپݨے ماحول دا ہک اہم حصہ ہے ۔ اساکوں ایہ سمجھݨ دی لوڑ ہے جو کیویں ہر شے ہک ٻئی شے تے انحصار کریندی ہے ، اتے کیویں ہک جاندار دی تھوڑ ٻئے جانداریں تے اثر انداز تھی سڳدی ہے ۔ ماحولیات اساکوں ایہ ݙسیندی ہے جو کیویں جانداریں دے درمیان خوراک دے جال بݨدے ہن ، اتے کیویں توانائی ماحول وچ گردش کریندی ہے ۔ 

انسانی سرگرمیاں دا ماحولیات تے وݙا اثر پوندے ۔ اساں جنگلات کوں کٹیندے ہیں ، دریاواں کوں آلودہ کریندے ہیں ، اتے ہوا وچ زہریلے مادے چھوڑیندے ہیں ۔ ایں وجہ نال ، ٻہوں سارے جانداریں دیاں زندگیاں خطرے وچ پے ڳئیاں ہن ، اتے قدرتی ماحول تباہ تھی ڳیا ہے ۔ اساکوں اپݨے ماحول دی حفاظت کرݨ دی لوڑ ہے ، اتے ایہو جیہاں طریقے اختیار کرݨ دی لوڑ ہے جیڑھے ماحول کوں نقصان نہ ݙیوݨ ۔ اساکوں ری سائیکلنگ کرݨی چاہیدی ہے ، توانائی دی بچت کرݨی چاہیدی ہے ، اتے ماحول دوست مصنوعات استعمال کرݨیاں چاہیدیاں ہن ۔ ماحولیات دا علم اساکوں ایہ سمجھݨ وچ مدد کریندے جو اساں کیویں اپݨے ماحول تے اپݨے اثرات کوں گھٹ کر سڳدے ہیں ۔ 

ماحولیات دے علم دی مدد نال ، اساں اپݨے ماحول کوں بہتر بݨا سڳدے ہیں ۔ اساں ایہ سمجھ سڳدے ہیں جو کیویں قدرتی وسائل کوں استعمال کرݨا ہے ، اتے کیویں آلودگی کوں گھٹ کرݨا ہے ۔ اساں ایہ وی سمجھ سڳدے ہیں جو کیویں قدرتی آفات توں بچݨا ہے ، اتے کیویں اپݨے ماحول کوں محفوظ رکھݨا ہے ۔ ماحولیات اساکوں ایہ سکھیندی ہے جو اساں اپݨے ماحول دے ذمہ دار ہیں ، اتے اساکوں اپݨے مستقبل دی حفاظت کرݨی چاہیدی ہے ۔ اے علم اساکوں ایہ ݙسیندا ہے جو کیویں اساں پائیدار ترقی حاصل کر سڳدے ہیں ، جیندے وچ اساں اپݨے ماحول کوں نقصان پہنچائے بغیر ترقی کر سڳدے ہیں ۔
اکرینالوجی

## اکرینالوجی
Eccrinology – study of excretion

اکرینالوجی ، انسانی جسم دے تقریباً سارے حصیاں وچ موجود پسینے دے غدود دا مطالعہ ہے ۔ ایہ سائنس دی او لڑی ہے جیڑھی انسانی جسم توں خارج تھیوݨ والے مواد دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کریندی ہے ۔ پسینہ ، جیڑھا اناں غدوداں توں نکلدے ، صرف گرمی وچ ہی نئیں آندا ، بھل جذبات ، جسمانی محنت ، اتے کئی طبی حالات وچ وی پیدا تھیندے ۔ اکرینالوجی سکھیندی ہے کہ ایہ غدود کیویں کم کریندن ، پسینے وچ کیڑھے کیڑھے اجزاء ہوندن ، اتے ایہ انسانی صحت تے کیویں اثر انداز تھیندن ۔ ایں علم نال کئی بیماریاں دی تشخیص اتے علاج وچ مدد ملدی ہے ۔ 

پسینے دے غدود ، جنہاں کوں ایکرین گلینڈز آکھیا ویندے ، انسانی جلد دی تقریباً ہر جاہ موجود ہوندن ، خاص طور تے ہتھاں ، پیراں ، اتے متھے تے زیادہ ہوندن ۔ انہاں دا بنیادی کم جسم دے درجہ حرارت کوں کنٹرول کرݨ ہوندے ۔ گرمی وچ ، پسینہ جلد دی سطح تے آ تے بخارات بݨدے ، جیندے نال جسم ٹھڈا تھیندے ۔ اکرینالوجی ایہ وی سکھیندی ہے کہ پسینے وچ پاݨی دے نال نال نمکیات ، یوریا اتے ٻئے کئی کیمیکلز وی ہوندن ۔ انہاں اجزاء دی مقدار اتے تناسب انسانی صحت دے بارے وچ اہم معلومات فراہم کریندے ۔ ایں علم نال پسینے دے ذریعے جسم توں خارج تھیوݨ والے زہریلے مادیاں دے بارے وچ وی پتہ لڳدے ۔ 

اکرینالوجی دا طبی شعبے وچ ٻہوں اہم کردار ہے ۔ پسینے دے تجزیے نال کئی بیماریاں دی تشخیص کیتی ونڄ سڳدی ہے ۔ مثال دے طور تے ، سسٹک فائبروسس (Cystic Fibrosis) ورڳیاں بیماریاں وچ پسینے وچ نمکیات دی مقدار عام طور تے زیادہ ہوندی ہے ۔ ایں طرحاں ، شوگر اتے ٻئے میٹابولک بیماریاں وچ وی پسینے دی کیمیائی بݨتر تبدیل تھی ویندی ہے ۔ اکرینالوجی دے ماہرین انہاں تبدیلیاں دا مطالعہ کر تے مریضاں دی تشخیص اتے علاج وچ مدد کریندن ۔ ایں علم نال پسینے دی زیادتی (hyperhidrosis) ورڳیاں بیماریاں دا علاج وی ممکن ہے ۔ 

اکرینالوجی صرف طبی شعبے تک محدود نئیں ۔ ایں علم دا استعمال کھیݙ ، فیشن ، اتے صنعتی شعبیاں وچ وی تھیندے ۔ کھیݙاں وچ ، پسینے دے تجزیے نال کھیݙکار دی جسمانی حالت اتے کارکردگی دا اندازہ لاتا ونڄ سڳدے ۔ فیشن انڈسٹری وچ ، پگھر توں بچݨ والے اتے جلد کوں آرام ݙیوݨ والے کپڑے بݨاوݨ وچ اکرینالوجی دی مدد گھدی ویندی ہے ۔ صنعتی شعبے وچ ، گرم ماحول وچ کم کرݨ والے کارکناں دی صحت کوں برقرار رکھݨ کیتے پسینے دے غدود دے مطالعے توں مدد ملدی ہے ۔ ایہ علم انسان دے ماحول نال تعلق کوں سمجھݨ وچ وی مددگار ثابت تھیندے ۔ 

اکرینالوجی ہک مسلسل ترقی پذیر علم ہے ۔ جدید تحقیق نال پسینے دے غدود اتے انہاں دے افعال دے بارے وچ مزید معلومات حاصل تھیندیاں پئین ۔ سائنسدان ایں کوشش وچ لڳے ہوئے ہن کہ پسینے دے تجزیے نال ٻیاں کئی بیماریاں دی تشخیص کیتی ونڄ سڳے ۔ ایں علم دے ذریعے ، انسان دی صحت اتے فلاح و بہبود وچ مزید بہتری لائی ونڄ سڳدی ہے ۔
پریما نارائن

پریما نارائن ہک بھارتی ماڈل، فلمی اداکارہ تے رقاصہ ہن۔ انہاں نے ہندی تے بنگالی سنیما وچ اداکاری کیتی ہے۔ اوہ فیمینا مس انڈیا ورلڈ 1971ء ہن تے مس ورلڈ 1971ء وچ ہندوستان دی نمائندگی کیتی۔

### ابتدائی زندگی
پریما نارائن 4 اپریل 1955ء کوں بھارت دے مغربی بنگال دے کلیمپونگ وچ پیدا تھئ۔ اوہ اداکارہ انیتا گہا دی بھڑینجی ہن۔

### پیشہ وارانہ زندگی
پریما نارائن کانونٹ اسکول وچ انگریزی دی ٹیچر ہن۔ بعد وچ انہاں نے ماڈلنگ دا انتخاب کیتا۔ 1971ء وچ، انہاں نے فیمینا مس انڈیا مقابلہ وچ حصہ ڳھدا تے مس انڈیا ورلڈ 1971ء دا تاج پاتا ۔ پریما نارائن نے مس ورلڈ 1971ء وچ ہندوستان دی نمائندگی کیتی ہئی پر کامیابی حاصل نہ کر سکن۔ ایں سال انہاں کوں آسٹریلیا وچ منعقدہ کوئین آف دی پیسفک پیجینٹ (Queen of the Pacific pageant) وچ ہندوستان دی نمائندگی دے کیتے مقرر کیتا گیا ہئی جتھاں اوہ ݙوجھے نمبر تے رہن۔

فیمینا مس انڈیا مقابلہ جیتݨ دے بعد انہاں کوں اداکاری دے کیتے پیشکشاں آوݨا شروع تھی ڳئین تے ایندے بعد انہاں نے بالی وڈ دا انتخاب کیتا۔

### ذاتی زندگی
پریما نارائن دی شادی راجیو، ہک وکیل نال تھئی ہے۔ ایں شادی توں انہاں دے ݙو اولاد ہن۔

### فلمیں

* میرا داماد
* تهانے دار
* کھوج
* انجانے رشتے
* جوشیلے
* پیار کا مندر
* ساگر سنگم
* پرم دھرم
* اتیاس
* بادل
* سلمہ
* قیامت
* استادی استاد سے
* ارمان
* ہوٹل
* آنگن کی کلی
* امراؤ جان
* گھر
* میرے ساتھ چل

### ایوارڈز تے نامزدگی

* نامزد- فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکارہ، فلم امانوش دے کیتے 

## حوالہ
ایڈولوجی

ایڈولوجی

Eidology – study of mental imagery

ایڈولوجی ، ہک ایجھا علم ہے جیندے وچ دماغ دی انہاں تصویراں دا مطالعہ کیتا ویندے جیڑھیاں اساں سوچیندے ویلھے ، یاد کریندے ویلھے یا ول تخیل کریندے ویلھے بݨیندے ہئیں ۔ ایہ صرف اکھیں نال ݙیکھݨ آلی تصویر نئیں ہوندی ، بھل ہر او شے جیڑھی اساں دماغ وچ محسوس کریندے ہئیں ، جیویں کہ آوازاں ، خوشبواں ، ذائقے ، تے جسمانی احساسات ۔ ایڈولوجی دا مطالعہ اساکوں ایہ سمجھݨ وچ مدد ݙیندے جو اساں کیویں سوچیندے ہئیں ، کیویں یاد کریندے ہئیں ، تے کیویں تخیل کریندے ہئیں ۔ 

ایڈولوجی دا تعلق نفسیات ، عصبی سائنس ، تے مصنوعی ذہانت نال وی جڑیا ہویا ہے ۔ نفسیات وچ ، ایڈولوجی دا استعمال ایہ سمجھݨ کیتے کیتا ویندے جو لوک کیویں معلومات کوں پروسیس کریندے ہئیں ، تے کیویں یاداں بݨیندے ہئیں ۔ عصبی سائنس وچ ، ایڈولوجی دا استعمال ایہ سمجھݨ کیتے کیتا ویندے جو دماغ وچ تصویراں کیویں بݨدیاں ہئیں ۔ مصنوعی ذہانت وچ ، ایڈولوجی دا استعمال ایجھیاں مشیناں بݨاوݨ کیتے کیتا ویندے جیڑھیاں انساناں وانگوں سوچ سڳدیاں ہن ۔ 

ایڈولوجی دا مطالعہ کئی طریقیاں نال کیتا ویندے ۔ ہک طریقہ ایہ ہے جو لوکاں توں پچھیا ونڄے جو او کیویں سوچیندے ہن ۔ ݙوجھا طریقہ ایہ ہے جو دماغی امیجنگ تکنیکاں دا استعمال کیتا ونڄے ، جیویں کہ MRI ، ایہ ݙیکھݨ کیتے جو دماغ وچ تصویراں کیویں بݨدیاں ہن ۔ تریجھا طریقہ ایہ ہے جو کمپیوٹر ماڈل دا استعمال کیتا ونڄے ، ایہ سمجھݨ کیتے جو دماغ وچ تصویراں کیویں بݨدیاں ہن ۔ 

ایڈولوجی دا مطالعہ کئی شعبیاں وچ اہم ہے ۔ ایہ تعلیم وچ مدد کر سڳدے ، جتھاں اساتذہ طلباء کوں بہتر طریقے نال سکھاوݨ کیتے ایڈولوجی دا استعمال کر سڳدے ہن ۔ ایہ صحت وچ وی مدد کر سڳدے ، جتھاں ایڈولوجی دا استعمال ذہنی بیماریاں دے علاج کیتے کیتا ونڄ سڳدے ۔ تے ایہ آرٹ تے ڈیزائن وچ وی مدد کر سڳدے ، جتھاں فنکار تے ڈیزائنر تخلیقی خیالات پیدا کرݨ کیتے ایڈولوجی دا استعمال کر سڳدے ہن ۔ 

ایڈولوجی ہک پیچیدہ موضوع ہے ، لیکن ایہ اساکوں ایہ سمجھݨ وچ مدد ݙیندے جو اساں کیویں سوچیندے ہئیں ۔ ایڈولوجی دا مطالعہ اساکوں اپݨے دماغ کوں بہتر طریقے نال سمجھݨ تے اپݨی زندگی کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد ݙے سڳدے ۔
الیکٹرو ڈائنامکس

## الیکٹرو ڈائنامکس
Electrodynamics – Fundamental interaction between charged particles

الیکٹرو ڈائنامکس ، او علم ہے جیڑھا چارجڈ پارٹیکلز (بجلی دے ذرات) دے درمیان بنیادی تعامل دا مطالعہ کریندے ۔ مطلب ایہ جو ایہ ݙیکھدے ہئیں جو بجلی دے کرنٹ ، مقناطیس ، یا آپس وچ کیویں تعامل کریندن ۔ ایہ صرف بجلی دے تاراں یا مقناطیس دی ڳالھ نئیں ، بھل ایہ کائنات دے بنیادی قوانین وچوں ہک ہے ۔

الیکٹرو ڈائنامکس دے بنیادی اصول میکس ویل دیاں مساواتاں ہن ۔ ایہ چار مساواتاں بجلی تے مقناطیسیت دے درمیان تعلق کوں بیان کریندن ۔ ایہ ݙسیندن جو بجلی دے چارجز کیویں بجلی دے میدان بݨیندن ، مقناطیسی چارجز کیویں مقناطیسی میدان بݨیندن ، تے ایہ میدان ہک ݙوجھے کوں کیویں متاثر کریندن ۔ ایں توں علاوہ ، ایہ ایہ وی ݙسیندن جو بدلݨ والے مقناطیسی میدان کیویں بجلی دے میدان بݨیندن ، تے بدلݨ والے بجلی دے میدان کیویں مقناطیسی میدان بݨیندن ۔

الیکٹرو ڈائنامکس دا مطالعہ ٻہوں وسیع ہے ۔ ایندے وچ بجلی دے کرنٹ ، مقناطیسی میدان ، الیکٹرو مقناطیسی لہراں ، تے ریڈی ایشن دا مطالعہ شامل ہے ۔ بجلی دے کرنٹ الیکٹرانز دی حرکت نال بݨدن ۔ مقناطیسی میدان مقناطیس یا بجلی دے کرنٹ نال بݨدن ۔ الیکٹرو مقناطیسی لہراں بجلی تے مقناطیسی میداناں دے مجموعے نال بݨدیاں ہن ، جیویں کہ روشنی ، ریڈیو لہراں ، تے ایکس ریز  ۔ ریڈی ایشن الیکٹرو مقناطیسی لہراں دا اخراج ہے ۔

الیکٹرو ڈائنامکس دا استعمال ساݙی روز مرہ زندگی وچ ٻہوں زیادہ ہے ۔ بجلی دے موٹرز ، جنریٹرز ، ٹرانسفارمرز ، ریڈیو ، ٹیلی ویژن ، موبائل فون ، تے کمپیوٹر ساریاں الیکٹرو ڈائنامکس دے اصولاں تے کم کریندن ۔ میڈیکل وچ وی ایں دا استعمال تھیندے ۔ مثال دے طور تے ، MRI (مقناطیسی گونج امیجنگ) مقناطیسی میداناں دا استعمال کر تے انسانی جسم دے اندرونی اعضاء دی تصویر بݨیندی ہے ۔

الیکٹرو ڈائنامکس دا مطالعہ فزکس دے ٻہوں سارے شعبیاں وچ اہم ہے ۔ ایں نال اساں ایٹم ، مالیکیولز ، تے ٹھوس چیزاں دے خواص کوں سمجھ سڳدے ہئیں ۔ ایں نال اساں کائنات دے خواص کوں وی سمجھ سڳدے ہئیں ۔ مثال دے طور تے ، الیکٹرو ڈائنامکس دا استعمال ستاریاں ، کہکشاں ، تے بلیک ہول دے خواص کوں سمجھݨ کیتے کیتا ویندے ۔

الیکٹرو ڈائنامکس ہک بنیادی علم ہے جیڑھا ساݙی کائنات کوں سمجھݨ کیتے ٻہوں ضروری ہے ۔ ایں علم کوں سمجھݨ تے ایں تے عمل کرݨ نال اساں نویں ٹیکنالوجیز بݨا سڳدے ہئیں ، تے اپݨی زندگی کوں بہتر بݨا سڳدے ہئیں ۔ ایں کیتے ، الیکٹرو ڈائنامکس دا مطالعہ ساݙے مستقبل کیتے ٻہوں اہم ہے ۔
الیکٹرو ہائیڈرو ڈائنامکس

## الیکٹرو ہائیڈرو ڈائنامکس
Electrohydrodynamics – the study of dynamics of electrically charged fluids

الیکٹرو ہائیڈرو ڈائنامکس ،  سائنس دااو علم ہے جیڑھا بجلی دے میداناں دی موجودگی وچ بجلی کنڈکٹ کرݨ والے سیالاں دا مطالعہ کریندے ۔ سادہ لفظاں وچ ، ایہ او علم ہے جیڑھا ݙسیندے جو بجلی دے چارج والے سیال کیویں حرکت کریندن ۔ ایہ صرف پاݨی یا تیل دی ڳالھ نئیں ، بھل ہر او سیال جیڑھا بجلی کوں کجھ نہ کجھ کنڈکٹ کر سڳدے ، ایں علم دا حصہ ہے ۔ 

الیکٹرو ہائیڈرو ڈائنامکس دا بنیادی اصول ایہ ہے جو جݙاں بجلی دا میدان ہک چارجڈ سیال تے اثر کریندے ، تاں اوں تے ہک قوت لگدی ہے ۔ ایں قوت دی وجہ نال سیال حرکت کرݨ لڳدے ۔ ایں حرکت دے کئی طریقے ہوندن ، جیویں کہ سیال دی واہک ، سیال وچ لہراں دا بݨݨ ، یا سیال دا چھوٹے قطرات وچ ونڈ تھی ونڄݨ ۔ ایں قوت دی مقدار سیال دے چارج ، بجلی دے میدان دی شدت ، تے سیال دی خصوصیات تے منحصر ہوندی ہے ۔ 

الیکٹرو ہائیڈرو ڈائنامکس دا مطالعہ ٻہوں وسیع ہے ۔ ایندے وچ کئی ونکی دے سیالاں دا مطالعہ شامل اے ، جیویں کہ مائع دھاتاں ، آئنک سیال ، تے کولائیڈل ڈسپریشنز ۔ ایندے وچ مختلف ونکی دے بجلی دے میداناں دا مطالعہ وی شامل اے ، جیویں کہ مستقل بجلی دے میدان ، بدلݨ والے بجلی دے میدان ، تے غیر یکساں بجلی دے میدان ۔ ایں توں علاوہ ، ایندے وچ سیال دی حرکت دے مختلف طریقیاں دا مطالعہ وی شامل اے ، جیویں کہ الیکٹرو کنویکشن ، الیکٹرو سپرے ، تے الیکٹرو ویپوریزیشن ۔ 

الیکٹرو ہائیڈرو ڈائنامکس دے ٻہوں سارے استعمال ہن ۔ ایں دا استعمال انک جیٹ پرنٹرز وچ انک دے قطرات بݨاوݨ کیتے کیتا ویندے ۔ ایں دا استعمال الیکٹرو سٹیٹک پینٹنگ وچ پینٹ دے قطرات نوں سطح تے یکساں طور تے سپرے کرݨ کیتے کیتا ویندے ۔ ایں دا استعمال مائیکرو فلویڈک ڈیوائسز وچ چھوٹے چینلز وچ سیالاں نوں کنٹرول کرݨ کیتے کیتا ویندے ۔ ایں دا استعمال ایئر فلٹرز وچ ہوا وچ موجود ذرات نوں ہٹاوݨ کیتے کیتا ویندے ۔ ایں توں علاوہ ، ایں دا استعمال میڈیکل وچ دوائیاں دی ڈلیوری کیتے وی کیتا ویندے ۔ 

الیکٹرو ہائیڈرو ڈائنامکس دا مطالعہ کئی شعبیاں وچ اہم ہے ۔ ایں نال اساں کئی نویں ٹیکنالوجیز بݨا سڳدے ہئیں ، جیویں کہ بہتر انک جیٹ پرنٹرز ، زیادہ موثر ایئر فلٹرز ، تے زیادہ درست مائیکرو فلویڈک ڈیوائسز ۔ ایں نال اساں کئی قدرتی مظاہر کوں وی سمجھ سڳدے ہئیں ، جیویں کہ آسمانی بجلی ، تے بادل وچ بارش دے قطرات دا بݨݨ ۔ ایں کیتے ، الیکٹرو ہائیڈرو ڈائنامکس ہک ایجھا علم ہے جیڑھا ساݙی زندگی کوں بہتر بݨاوݨ وچ اہم کردار ادا کریندے ۔ ایں علم کوں سمجھݨ تے ایں تے عمل کرݨ نال اساں مستقبل وچ ٻہوں ترقی کر سڳدے ہئیں ۔
پریا راج ونش

پریا راجونش  ہک بھارتی فلمی اداکارہ ہن۔ ان دا پورا ناں ویرا سندر سنگھ ہا۔ اوہ ہندی زبان دی فلم ہیر رانجھا (1970ء) تے ہنستے زخم (1973ء) کیتے مشہور ہن۔ انھاں نے اپݨے کیرئر وچ کئی بہترین فلمیں ݙتیاں ہن۔

### حالات زندگی
پریا دا حقیقی ناں ویرا سندر سنگھ ہا۔ انھاں دی پیدائش جہلم وچ تھئی تے تقسیم دے بعد ایندا خاندان شملہ منتقل تھی ڳیا۔ اتھاں انھاں نے ابتدائی تعلیم حاصل کیتی۔ بعد وچ ایندے پیو لندن چلیے ڳئے تے انھاں نے لندن ہی وچ تعلیمی سلسلے کوں اڳوں ودھایا۔ پیو  اقوام متحدہ وچ ملازم ہن۔مشہور ہدایتکار چتن آنند دی ہک فلم توں پریا نے فلمی سفر دا آغاز کیتا جیندے وچ چتن آنند دے بھرا  دیو آنند نے انھاں دے نال کم کیتا۔ ایہ فلم تقسیم ہند دے موضوع تے بݨدی پئی ہئی پر ولا  ایں فلم تے کونٹروورسی چھڑ ڳئی تے فلم بند کرݨی پئی۔ بعد وچ فلم حقیقت توں پریا ہک واری ولا  سکرین تے جلوہ افروز تھئی ۔ فلم ہیر رانجھا وچ ہیر دا کردار ادا کر کے پریا نے اوں کوں امر کر ݙتا۔ ویہہ سال دے کریئر وچ پریا نے بمشکل نال اٹھ فلمیں کیتیاں تے ایہ ساریاں چتن آنند دیاں فلمیں ہن۔ پریا کوں ستیہ جیت رے تے راج کپور اپݨیاں فلمیں وچ گھنݨ چاہندے ہن پر انھاں نے انکار کر ݙتا۔ پریا چتن آنند توں عمر وچ ویہہ سال چھوٹی ہن تے جݙݨ انھاں دی ملاقات چتن نال تھئی،  چتن اپݨی پہلی ذال توں الڳ تھی چکیے ہن۔ چتن تے پریا دے کٹھے رہوݨ لڳے پر انھاں نے کݙاہیں شادی نہ کیتی۔ پریا چتن دا ٻہوں خیال رکھیندی ہائی تے انھاں دے آخری ویلے تک انہاں دے نال رہی۔ چتن دی پہلی ذال توں ݙو پتر ہن جیہڑے  پریا کوں پسند نہ کریندے ہن۔ چتن نے مرݨ توں پہلے اپݨی جائداد دا وݙا حصہ پریا دے ناں  کر ݙتا ہا تے ایں ڳالھ تے چتن دے پتر ناخوش ہن۔

### کیرئر
ایندیاں بہترین فلمیں وچ 1986ء دی فلم ہاتھوں دیاں لکیراں ہن جیندے  وچ انھاں نے مالا آر سنگھ یادو دا کردار کیتا۔ 1981ء دی فلم قدرت وچ انھاں نے کرونا دا کردار کیتا۔ 1977ء دی فلم صاحب بہادر وچ ایندے کردار دا نام مینا ہا۔ 1973ء دی فلم ہندوستان دی قسم وچ اوہ موہنی دے ناں  نال پردے تے نظر آئی۔ 1970ء دی فلم ہیر رانجھا ٻہوں مشہور ہئی جیندے وچ انھاں نے ہیر دے کردار کوں امر کر ݙتا۔ 1964ء وچ فلم حقیقت آئی جیندے  وچ ایندے کردار دا نام انگمو ہا۔

### ذاتی زندگی
پریا تے چتن آنند کٹھے رہندے ہن تے آپس وچ ڳھاٹے تعلقات ہن۔ انھاں دے کولوں  ݙو گھر ہن۔ ایندے ݙو بھرا کملجیت سنگھ تے پدمجیت بالترتیب سنگھ لندن تے ریاستہائے متحدہ امریکا وچ پلیے ودھیے۔ ایندا آبائی گھر چنڈی گڑھ وچ ہئی۔

### وفات
27 مارچ 2000ء کوں پریا دا قتل کر ݙتا ڳیا تے چتن دے ݙوہیں پتریں کوں عمر قید دی سزا تھئی۔

## حوالہ
الیکٹرولوجی

## الیکٹرولوجی
Electrology – Method of hair removal – study of electricity

الیکٹرولوجی ، ہک ایجھا طریقہ کار ہے جیندے وچ بجلی دا استعمال کر تے والاں کوں مستقل طور تے ختم کیتا ویندے ۔ ایہ صرف والاں کوں کڈھݨ دا طریقہ نئیں ، بھل ایہ بجلی دے استعمال دا مطالعہ وی ہے ۔ ایندے وچ ہک باریک سوئی وال دے فولیکل (جڑ) وچ داخل کیتی ویندی ہے ، تے ول تھوڑی مقدار وچ بجلی دا کرنٹ جاری کیتا ویندے ۔ ایں کرنٹ نال وال دا فولیکل تباہ تھی ویندے ، تے اتھوں دوبارہ وال نئیں نکلدا ۔ 

الیکٹرولوجی دے کئی طریقے ہوندن ، لیکن ساریاں وچ بنیادی اصول ہکو جیہا ہے ۔ ایندے وچ الیکٹرولیسس ، تھرمولیسس ، تے بلینڈ شامل ہن ۔ الیکٹرولیسس وچ ، ہک کیمیکل ری ایکشن پیدا کرݨ کیتے بجلی دا استعمال کیتا ویندے ، جیڑھا وال دے فولیکل کوں تباہ کر ݙیندے ۔ تھرمولیسس وچ ، وال دے فولیکل کوں گرم کرݨ کیتے ہائی فریکوئنسی کرنٹ دا استعمال کیتا ویندے ۔ بلینڈ وچ ، الیکٹرولیسس تے تھرمولیسس ݙونہاں کوں ملا تے استعمال کیتا ویندے ۔ 

الیکٹرولوجی دا استعمال جسم دے تقریباً ہر حصے توں وال ختم کرݨ کیتے کیتا ونڄ سڳدے ۔ ایندے وچ چہرے ، گردن ، سینے ، پیٹ ، لتاں ، تے بکنی لائن شامل ہن ۔ الیکٹرولوجی ہر ونکی دے والاں تے ہر ونکی دی جلد تے کم کریندی ہے ، چاہے وال پتلے ہوون یا موٹے ، ہلکے ہوون یا ڳوڑھے ۔ ایں کیتے ، الیکٹرولوجی انہاں لوکاں کیتے ہک چنڳاں آپشن ہے جیڑھے لیزر ہیئر ریموول کیتے موزوں نئیں ۔ 

الیکٹرولوجی دا عمل کجھ تکلیف دہ تھی سڳدے ، لیکن زیادہ تر لوک اینکوں برداشت کر گھندے ہن ۔ تکلیف کوں گھٹاوݨ کیتے ، مقامی اینستھیٹک کریم استعمال کیتی ونڄ سڳدی ہے ۔ الیکٹرولوجی دے بعد ، جلد کجھ دیر کیتے لال تھی سڳدی ہے یا سوڄ آ سڳدی ہے ، لیکن ایہ علامات جلد ٹھیک تھی ویندن ۔ الیکٹرولوجی دے مستقل نتائج حاصل کرݨ کیتے ، کئی سیشنز دی لوڑ پوندی ہے ۔ والاں دے ودھݨ دے چکر تے منحصر کریندے ہوئے ، ہر سیشن دے درمیان کجھ ہفتیاں دا وقفہ ہوندا ہے ۔ 

الیکٹرولوجی ہک محفوظ طریقہ کار ہے ، لیکن ایندے وچ کجھ خطرات وی ہن ۔ ایندے وچ انفیکشن ، سکارنگ ، تے جلد دا رنگ بدلݨ شامل ہن ۔ ایں کیتے ، ایہ ضروری اے جو الیکٹرولوجی ہک لائسنس یافتہ تے تجربہ کار الیکٹرولوجسٹ توں کروائی ونڄے ۔ الیکٹرولوجی کرواوݨ توں پہلے ، اپݨے ڈاکٹر نال ڳالھ کرو ، خاص طور تے جے تساں کوں کوئی طبی مسئلہ اے یا تساں کوئی دوائی استعمال کریندے پئے ہو ۔
اکسٹکس

اکسٹکس

Ekistics – Science of human settlements

اکسٹکس ، انسانی وسوں دی سائنس دا ناں ہے ۔ ایہ او علم ہے جیندے وچ انساناں دے رہݨ سہݨ دے طریقیاں ، انہاں دی وسوں دی سرت سلھاڑ ، تے انہاں دے ماحول نال تعلق دا مطالعہ کیتا ویندے ۔ اکسٹکس دا مقصد ایجھیاں وسوں بݨاوݨ ہے جتھاں انسان خوشحال تے صحت مند زندگی گزار سڳن ۔ 

اکسٹکس دا مطالعہ کئی شعبیاں تے مشتمل ہے ۔ ایہ صرف عمارتاں یا شہراں دی منصوبہ بندی نئیں ، بھل ایہ لوکاں دے رہݨ سہݨ دے ہر پہلو کوں ݙیکھدے ۔ ایندے وچ سماجی ، اقتصادی ، سیاسی ، تے ثقافتی عوامل شامل ہوندن ۔ اکسٹکس دا مقصد ایہ ݙیکھݨ ہے جو لوک کتھاں راہندے ہن ، کیویں راہندے ہن ، تے انہاں کوں کیڑھیاں سہولتاں دی لوڑ ہے ۔ 

اکسٹکس دا مطالعہ مختلف سطحاں تے کیتا ویندے ۔ ہک سطح تے ، ایہ ہک گھر یا ہک محلے دی منصوبہ بندی نال تعلق رکھدے ۔ ݙوجھی سطح تے ، ایہ ہک شہر یا ہک علاقے دی منصوبہ بندی نال تعلق رکھدے ۔ تریجھی سطح تے ، ایہ ہک ملک یا پوری دنیا دی منصوبہ بندی نال تعلق رکھدے ۔ اکسٹکس دا مقصد ایہ ݙیکھݨ ہے جو انہاں ساریاں سطحاں تے انساناں دے رہݨ سہݨ دے طریقے کیویں ہن ، تے انہاں کوں بہتر کیویں بݨایا ونڄ سڳدے ۔ 

اکسٹکس دا مطالعہ کئی طریقیاں نال کیتا ویندے ۔ ہک طریقہ ایہ ہے جو لوکاں توں پچھیا ونڄے جو او اپݨی وسوں وچ کیڑھیاں تبدیلیاں چاہندن ۔ ݙوجھا طریقہ ایہ ہے جو موجودہ وسوں دا تجزیہ کیتا ونڄے ، ایہ ݙیکھݨ کیتے جو اتھاں کیڑھیاں خوبیاں تے خامیاں ہن ۔ تریجھا طریقہ ایہ ہے جو مستقبل دے رجحانات دا مطالعہ کیتا ونڄے ، ایہ ݙیکھݨ کیتے جو مستقبل وچ لوکاں دے رہݨ سہݨ دے طریقے کیویں بدل سڳدن ۔ 

اکسٹکس دا مقصد ایجھی وسوں بݨاوݨ ہے جتھاں انسان خوشحال تے صحت مند زندگی گزار سڳن ۔ ایں کیتے ، اکسٹکس دا مطالعہ کئی شعبیاں وچ اہم ہے ۔ ایہ شہراں دی منصوبہ بندی ، دیہی ترقی ، تے ماحولیاتی تحفظ وچ مدد کر سڳدے ۔ اکسٹکس دا مقصد ایہ ݙیکھݨ ہے جو انسان اپݨے ماحول نال ہم آہنگ ہو تے کیویں رہ سڳدے ۔ 

اکسٹکس ہک پیچیدہ تے مسلسل بدلݨ والا علم ہے ۔ اینکوں سمجھݨ تے ایں تے عمل کرݨ نال اساں ایجھیاں وسوں بݨا سڳدے ہئیں جتھاں ہر انسان کوں اپݨی صلاحیت دے مطابق زندگی گزارݨ دا موقع مل سڳے ۔ ایں سانگے اکسٹکس دا مطالعہ ساݙے مستقبل کیتے ٻہوں ضروری ہے ۔