سلیمان سہو.

یونیورسٹی دے زمانے ساݙا ہک سینئر ہا عاشق سہو ‘ عاشق سہو صحالین دا وݙ پردھان ہا تے ہا وی چِٹا چِٹا دھوں ۔ دوست آہدے ہَن ایہ سہو نی ’’ہائو‘‘ اے۔ ’’ہائو‘‘ دا مطلب تُساں سمجھ ڳے ہوسو ‘ نیوے سمجھیے تاں اَپݨا ٻلپݨ یاد کرو جݙاں اَمّاں سئیݨ آہدی ہئی ’’سم پئے میݙا پُتر سُم پئے ہائو آیا‘‘ اَڄ میں سلیمان سہو بارے لکھݨ ٻیٹھاں تاں میکوں عاشق سہو یاد آ ڳئے ۔ سلیمان تھل دی سوکھڑی اے ۔ تھل دی ریت ہووے یا روہی دی اَپݨے اندر صدیاں دے راز لُکائی پئی اے ۔ تھل تے روہی سرائیکی زبان و ادب کوں کئی ہیرے موتی دان کیتن ۔ بہشتی ڈاکٹر مہر عبدالحق تھلوچڑہا۔ جنت جا ہووس ۔ کیا جوان ہا ۔ اَݨ کُھٹ کم کر ڳئے ۔ ایویں کل کلہوکی ڳالھ اے ۔ صابر چشتی ساݙے نال وسدا ہا ‘ ہُݨ خیالاں اِچ وسدے تے اَڄ اساں سلیمان سہو نال جیندے ہیں۔ ایویں مزار خان وی  تھل دا جوان اے۔

سلیمان سہو نواں نینگر اے پر ہتھ پُراݨیاں دے آ ڳئے ۔ بظاہر سدھا سادا مسکین تے میسا گیرا اے اندر دا  حال خدا ڄاݨے ۔ چُپ ٻیٹھا ہووے تاں لڳدے گنگا اے ۔ منہ اِچ زبان اِی کائنی ۔ سنگت اِچ ٻیٹھا ہووے تاں تُر تُر دوستاں دے منہ دو ݙہدے ۔ اللہ ڄاݨے کیڑھی ڳالھ جوان کوں حیران کریندی اے ۔ ٹُردا ویندا ہووے تاں سِر سٹ سوچیندا ویندا ہوندے ۔ جے ٻیٹھا ہووے تاں وَل وی کجھ نہ کجھ سوچینداں ٻیٹھا ہوندے ۔ اللہ ڄاݨے کہیں وِپرے ہینس ۔ شہر اِچ ایویں حیران ودا ہوندے جیویں پہلی دفعہ شہر آیا ہووے ۔ کوئی سوہݨی شئے ݙیکھ گھنے تاں ٹِکی تھی تے کھڑ ویندے ۔ سلیمان سہو او شاعر اے جیڑھا مشاعرہ اصلوں نی پڑھدا ۔ ہووے شاعر تے مشاعرہ نہ پڑھے ۔ نتاں ساݙے ایجھیں یار وی ہِن جیڑھے پُچھدے ودے ہوندن یار کتھائیں مشاعرہ ہے ۔ جے سنگت مجبور کرے تاں شعر ایویں پڑھدے جیویں نِکا باٖل سبق ۔ ایہ پتہ نی لڳدا جو شعر پڑھدا ٻیٹھے یا نثر۔ سلیمان سہو چھوٹی بحر دی کافی لکھدے تے واہ واہ لکھدے رفعت عباس دا آکھݨ اے:

’’سلیمان دیاں کافیاں اِچوں ایہا ڳالھ ولا ولا کُھلدی اے جو رب کوں اَساں سوہݨا کر گھنوں تاں ایہو ساݙا اپݨا سُوہݨپ ہے ‘ پر رب کوں سوہݨا کیویں کر ݙکھلیجے؟ راہ اِچ حاکم اے ‘ قاضی اے ‘ مُلاّں اے ‘ ٻانبھݨ اے ‘ دربار ہِن ‘ عدالتاں ہِن ‘ مسیتاں تے مندر ہِن تے اُنھاں دے چھانویں ہیٹھ منڈی دا وپار اے ۔ منافعے دا ہک ڄال اے ۔ جیڑھا شیشے دیاں تندوں نال شہر شہر تے ملک ملک کھنڈیا ہوے۔ ایں منافع دے رکھوال اڳوںلشکر گھن تے کھڑے ہِن ۔ اِتھاہوں ساکوں پتہ لڳدے ۔ ایہ حاکم تے کوتوال ‘ ایہ مُلاّں تے قاضی بندے دے سُوہݨپ کیتے نئیں پئے ٹُردے ۔ جیڑھا بندے دا سُوہݨپ ہے اونکوں اُنھاں بندے کنوں انج کر کھڑائے‘‘۔

سلیمان سہو عاشق اے……سئیں  دا عشق اے جئیں سلیمان دے من کوں روشن کیتے۔

اَساں سکھیا عشق اویڑا وو

نہ مندر کوں پلیت آکھوں

نہ آکھوں گرجا بھیڑا وو

اَساں ٻاہمݨاں دے رقیب ہیسے

تہوں مُلاّں نال وی جھیڑا وو

اَساں سکھیا عشق اویڑا وو

جیندا عشق نرالا اے اوندے ماݨ وی نرالے ہِن ۔ جینکوں اَپݨے سوہݨے سئیں  دا ماݨ ہووے اونکوں دنیا دی کیا پرواہ:

سائیاں ساکوں تیݙا ماݨ

کہیں دے نانویں وسّوں وسبہ

کہیں دے نانویں ٻیلے بھاݨ

ݙاڈھی دنیا تھئی اے کیویں

اَساں ہیݨے لوکاں کاݨ

سائیاں ساکوں تیݙا ماݨ

سلیمان دا عشق اویڑا اے ۔ سئیں  دا ماݨ وی زور اے ۔ پر وَل وی مونجھا تھی ویندے تے آہدے:

ساݙے نال تاں او ہے تھیاں

جیڑھیاں نہ سُچیوے

مونجھاں ڳل پیوسے

اوندی ٻانہہ تے سُمݨ والے

سلݨ خاب ݙٹھوسے

مونجھاں ڳل پیوسے

آو سئیں  آہدن سلیمان شریف آدمی اے ۔ پکڑیا پئے وے ‘ ٻانہیں تے سُمݨ دے خاب ݙیہدے ۔ مظفر بخاری ایویں اینکوں دھیاں وانگوں پُتر بݨائی ودے ۔ پر یار خاب ݙیکھݨ تاں کوئی جرم کائنی شودا کنوارا و نیارا جوان اے چلو کوئی ڳالھ نی ۔ سلیمان کافیاں اِچ او ڳالھیں کریندے جیڑھیاں وݙ وݙیرے کریندن ۔ ہِیں سانگوں تاں آہدن سلیمان ٻڈھڑی روح ہے۔

جیوݨ جوت جگارا سئیں 

جیوݨ جوت جگارا

جاڳݨ نال تاں بندہ‘ بندہ

نتاں مِٹی گارا

سلیمان سہو دیاں سوچاں اِچ فقیری اے ۔ سلیمان اُنھاں تھلوچڑاں اِچوں اے جیڑھے تھل توں ٻاہروں پردیسی ہوندن۔ رزق دے رولے بندے کوں وطن چُھڑویندن تے وطن دی مونجھ ‘ بندے کوں مار مُکیندی اے ۔ ایہو حال سلیمان دا اے جیڑھلے شام تھیندی اے ۔ پکھی پکھیرو گھر ولدن تاں جوان مونجھا تھی ویندے ۔ ماندا تھی ویندے کوڑکی پھا تے پکھی وانگوں پَھڑکدے ۔ ٻر ٻر ہنجوں ہوندن۔ اللہ ڄاݨے کیہاں ݙکھ ہِس۔ ݙسیندا وی نی چھڑا ٹھڈے ساہ بھری رکھدے۔ ݙاڈھا مونجھا ہووے تاں درباراں تے ٹُر پوندے کہیں ایلے حضرت بہاء الدین زکریاؒ دی درگاہ تے کہیں ایلے شاہ رکن عالمؒ تے شاہ شمسؒ دے دربار تے ۔ کئی کئی دیر زیارتیاں کوں ݙیہدے ۔ اُنھاں دے منہ تکیندے ‘ پیراں ݙو ݙیہدے ۔ وَل لٹھیاں کوں چُگدا ݙیکھ خوش تھیندے ۔ جیڑھلے لَٹھے مستی اِچ ڳٹکدن تاں ایندے من اِچ وی ڳٹکار تھیندن ۔ جیویں شام ڈھلدی اے رات تھیندی  اے تاں پیر خورشید کالونی وَل آندے ۔ گھر آندے تاں سِر سٹی ودا ہوندے پرے کنوں ایویں لڳدے جیویں ٻڈھڑا بندہ ویندا پیا ہووے۔

ملتان ہووے تاں تھل ونڄݨ دا ناں نی گھندا ‘ تھل ونڄے تاں واپس نی ولدا ۔ جݙاں تھل ونڄے تاں حضرت کروڑ لعل عیسن ؒ ‘ پیر چھتر شریفؒ ‘ لعل فقیرؒ دی درگاہ تے ضرور حاضری ݙیندے ۔ بزرگاں نال ایݙی محبت دے باوجود قہار دا وہمی اے۔ جنّاں بھوتاں کنوں ݙردے ہِیں سانگوں ہک پٹڑی ڳل اِچ پئی ودے ۔ ہک تعویذ ݙولے نال ٻدھی ودے ۔ کوئی ڳالھ کرو تاں مُسکݨ پئے ویندے ۔ ڈھیر اَلاوݨ توں پرہیز کریندے ۔ اللہ ڄاݨے کیندا ݙس ہِس ۔ جیویں ٻولݨ توں فارغ اے ایویں روٹی وی جیوݨ کیتے کھاندے ۔ سوچ سوچ تے گرنہاں مریندے ۔ جے رات دا ہک کلو کچا کھیر نہ ملے تاں وَل نندر نِسی آندی۔ اُٹھی تے ٻیٹھا راہندے ۔ اونویں وی جیڑھا مظفر بخاری نال راہندا ہووے اونکوں نندر کݙاں آندی اے ۔ میں حیران آں تھلوچڑ تے ڄٹ پُتر ہووݨ دے باوجود کم دا بھاڑی اے ۔ آلسی ایں جو اپݨا بسترا وی نی ولھیٹ سڳدا ۔ راز دار وی کمال دا اے ۔ چغل خور تاں اصلوں کائنی ۔ باقی کماں اِچ ٻہوں مَٹھا اے پر شاعری اِچ ٻہوں تیز اے ۔ ہکی رات اِچ پنج پنج کافیاں لکھ سٹیندے ۔ ڳالھ ڳالھ اِچوں لائن پکڑیندے ۔ پِندے فقیر دی سدا ہووے یا روندے ٻال دا قصہ فوراً استھائی چا گھندے ۔ صوفیانہ موسیقی دا وی ٹھرک ہِس ۔ پٹھاݨے خان تے عابدہ پروین دا عاشق اے ۔ کافیاں اَکھ بند کر تے سُݨدے ‘ مست تھی ویندے ۔ جوان تاں ݙاڈھا چنگا اے پر راہندا مظفر بخاری نال اے ۔ جیڑھا مظفر بخاری دا سنگتی ہوسی او کیا سُدھرسی ۔ میں سلیمان دی سادگی ‘ چُپ تے حیرانگی ݙیہداں تاں حیران تھینداں ۔ اللہ خیر گزارے ۔

میں میں نہ کر میں مر کُھٹڑی

سئیں  مِلدا تُوں توں وچ

## حوالہ
سانول سلوݨے(خاکے)، مصنف: عبدالباسط بھٹی۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان