پپلی پراکیت ٹورسٹ ریزارٹ

8:07تے باد پور آیا تے 8:30تے اساں پپلی پُڄ ڳیوسے :

یہ تو وہی جگہ ہے گزرے تھے ہم جہاں سے 

دِلّی کن ویندیں ویلے اِتھّاں شام دی چاہ پیتی ہئی۔ ہُݨ اِتھاں پپلی وچ (پراکیت ٹورسٹ ریزارٹ) تے ساݙے کیتے نرھان دا سنبھل کیتاڳیا ہا ۔ ایہ ہریانہ ٹور ازم دا ہوٹل ہے ۔ اِتھوں دا نرھان ہَولا جیہاں ہا ۔ پاکستان وچ ساکوں واہگہ بارڈر کنوں اڳے پاکستانی ٹور ازم دے ہوٹل وچ ایں کنوں چنڳاں نرھان ملیا ہا ۔ پاکستان وچ سلائس ‘ انڈا ‘ مکھݨ ‘ جام تے چاہ ہئی۔ اِتھاں سلائس ‘ آلو دیاں ٹِکیاں تے چاہ ہئی۔

9:00وڄے اِتھوں ٹُر پیوسے۔ 9:15تے مدن پور آیا ۔ اِتھوں امبرسر273 ک ۔م ہے ۔9:30تے 17ک ۔م اڳوّں انبالہ کینٹ جنکشن آیا ۔ اِتھوں امبرسر 256ک ۔م ہے ۔ شام بُھو سٹاپ آیا تاں اِتھوں لدھیانہ 101ک۔م ہئی۔ ہریانہ مُکاّ تاں پنجاب پُلس پٹیالہ کنوں نال آ ڳئی ۔ راج پورا 10:00وڄے آیا ۔ اِتھوں ساکوں کئی ہندو سرائیکی مِلّݨ کیتے دِلّی آئے ہَن ۔ اِتھوں پٹیالہ پوادھ کن 27ک ۔م تے ہے ۔

ہندوستان وچ سفیدہ دا وَݨ ٻہوں ہے ۔ ہریانہ وچ پاکستانی سفیدے دے مقابلے وݨ دا پتر چھوٹا تے انگوری رنگ دا ہے ۔ تِکھّا ساوا کوئنیں ۔ اِتھوں سڑکاں دے کنارے کم کرݨ آلے مزوراں دیاں اَکھّیں اِچ حسرت نظر آندی ہے ‘ اوہ ساݙی بس کن نا اُمیندی دے ہک احساس نال ݙیہدے ہَن ۔ کم دی اُمنگ اُنہاں وچ واجبی جیہیں ݙسدی ہے۔ ݙیکھݨ ویلے حسرت دی دیوی اُنہاں دے مونہ اُتّے جُھمریں مریندی ݙسدی ہئی ۔ ایہ حسرت؍سِک‘ مونجھ پنجاب کنوں مدارس تئیں کھنڈی ہوئی ہے ۔ انہاں دی حسرت ݙیکھ کے میکوں اپݨیاں سرائیکیاں دی سِک مُونجھ معمولی نظر آوݨ لڳ ڳئی۔

10:30تے اساں سرہند پُڄ ڳیوسے۔ آوݨ ویلے اِتھاں اساں ݙوپہراں دا کھاݨا کھادا ہا ۔ ہُݨ ساکوں اِتھاں ٻاہروں پِھرݨ تے پاݨی پیوݨ دی موکل ہئی ۔ ٹک شاپ تے ہک جوان سِکھݨی بوتلاں تے ٻیا مال وِچیندی کھڑی ہئی ۔ اَساں اِتھاں بوتلاں پیتیاں ‘ سپرائٹ دیاں ‘ ٹھڈیاں مِٹھیاں بوتلاں نے سکھݨی دی صحبت دے باوجود وی مزا نہ ݙتا۔ پاݨی دا ذائقہ کَوڑا ہا۔10:45تے اِتھوں ٹُر پیوسے۔

پنجاب دے ایں علاقے وچ سفیدے دا پَتر لمبا تے زیادہ ساوا ہے ۔ پاپلر وی ہے ۔ سُکھ چین وی ۔ نم ‘ شرینہ ‘ کیلا ‘ رٻڑ پلانٹ تے ٻئے پُھل دار نمائشی ٻوٹے وی ہِن ۔ ہرنولی ‘ ٻوہڑ وی نظردن۔11:00وڄے کھنّہ آیا ۔ اڳوں شنی وال‘ لدھیانہ دا قصبہ ہے ۔ اِتھاں 11:25تے آئیوسے۔ اِتھاں بکائݨ تے جنگلی؍ پہاڑی ککّر نظردن ۔ لُدھیانہ ٻہوں گندا شہر ہے تہوں لکھیا کھڑا ہا:

Keep City Clean

یاد رکھائے شہر نعرے لاوݨ تے نعرے لکھݨ نال صاف نھیں تھیندے۔ لوکاں دا شعور‘ حیاتی گزارݨ دی سمجھ تے اعلیٰ لیڈر شپ اِنہاں کوں صاف رکھویندی ہے ۔ اِتھاں وݙیاں سڑکاں اُتّے گند دے ڈھیر ہَن ۔ شہر دے اندر دا حال آپ ڄاݨ گھنّو۔ البتہ مینہ وَسّے ہوئے ہَن ۔ سڑک دے کنارے ٻہوں وݙے پتراں آلے وَݨ ٻہوں سوہݨے پئے لڳدے ہَن ۔ بوگم ویلیا ‘ ڳل ڄنگھݨ دے نمائشی ٻوٹیاں دے نال نال پِپّل تے ٹالھی دے وَݨ وی ہَن پئے ۔ ٹالھیاں کوں اِتھاں وی سوک دی بیماری لڳی کھڑی ہے۔ ہُݨ جالندھر شروع تھی ڳیا ہا ۔12:05تے بوپار ائے آیا۔12:15تے پھگواڑا آیا ۔ اِتھوں جالندھر شہر 23ک ۔م ہے تے امبرسر 102ک ۔م تے اَتے چندی ڳڑھ 128ک ۔م تے۔

بس دی ہک سواری میݙے نالوں ݙو واری ڈرائیور کول ڳئی تے وَل آئی ۔ تریجھی واری وَلا اُوہا سواری ڳئی تاں ڈرائیور بس کوں روک ݙتا۔ اڳلیاں پچھلیاں گݙیاں دے گن مین وی تلے لہہ آئے ‘ پتہ لڳا جو اُوں سواری کوں ہک نمبر زور کیتی کھڑا ہا ‘ اوہ بندہ بس توں لہہ کے سڑک دے کنارے نال پشاپ کرݨ ٻہہ ڳیا اَتے سکیورٹی گارڈز بندوخاں چھک گھدّیاں۔ اُوں سواری سرکاری نگرانی وچ پشاپ کرکے حیاتی دی ایہ سِک وی لہائی ۔ ہُݨ اوہ آکھ سڳدے:

بندوخاں دی چھانہ دے وچ‘اساں پیشاپ کیتے

کر گھنو جو کریندو ‘ایہ ہے کمال ساݙا

سواری اندر آ ڳئی تاں گݙی وَلا ٹُر پئی ۔ پھگوڑا  ٹپ کے میں ݙٹھا جو سِجھ تِکھّے تِکھّے پچھادھ کن لتھّا ویندے۔ دُھپ میݙے آلے پاسے کوں روشن کریندی آندی ہئی تے اساں اوکوں شیشے آلیاں پردیاں نال روکݨ دی ناکام کوشش کریندے پئے ہاسے۔

12:30تے جالندھر آڳیا ۔ جالندھر وچ موڈی ریزوٹ ہوٹل ݙٹھا۔ایہ ہوٹل ترامے رنگا ہے ۔ جدید ڈیزائن دا ݙاڈھا سوہݨاں ہوٹل ہے ۔ ݙیکھݨ لائق وی ہے تے چاہ پیوݨ لائق وی ۔ اِتھوں ہوشیار پور کوں راہ ویندے ۔ جالندھر وی پنجاب دا ہک صنعتی شہر تے کاروباری مرکزہے۔ دکاناں ‘ دفتر ٻہوں ہِن۔ اِتھاں سڑک دے کنارے جے بئی ہوٹل وی(جے بئی ریزوٹ) سوہݨاں ہے ۔1:00وڄے اڳوں کرتار پور آ ڳیا ۔ کرتار پور دے نیڑے اساں پچوسے تاں مینہ وسیّا پیا ہا ۔ سڑکاں تارو تار ہَن ۔ ٻوٹے دھوتے کھڑے ہَن ۔ پر کرتار پور پُڄ کے ݙٹھا تاں مینہ دی ہک سِپّی نہ ہئی۔ سرکاں سُکّیاں تے رُکھّیاں ہَن ۔ کرتار پور وچ منگولیا کمپلیکس تے گݙی رُکی۔ اِتھاں ݙوپہراں دے کھاݨے دا انتظام ہا۔ پنجاب دا ایہ کھاݨاں ٻہوں چنڳاں تاں نہ ہا پر اچھّا ہا ۔1:30تے بس وَلا ٹُر پئی۔

کرتار پور توں سکیورٹی گݙی دے اڳوّں ہک موٹر سائیکل وی نال تھی پیا ۔ پنجاب وچ سڑکاں دے کنارے بݨے ہوئے گوداماں وچ کݨک پئی ہئی۔ اُتّے ترپالاں گھتیاں ہوئیاں ہَن ۔ کتھائیں کتھائیں نویں بݨݨ آلی سڑک مکمل تھی ڳئی ہئی ۔ تازہ کوٹنگ تھئی پئی ہئی ۔ 2:30تے امبرسر آ ڳیا ۔ امبرسر دے ٻاہروں نویاں آبادیاں ٻہوں سوہݨیاں تے اعلا ہِن۔وٹھیاں کُھلیاں وݙیاںتے جدید ہِن۔ پانی پت کنوں واہگہ تئیں سڑک اُتّے کم جاری ہے ۔ امبرسر وچ ایہ سڑک چھی لین دی تھی ویسی ۔ جہڑی موجودہ سڑک کنوں دُہری توں وی ودھ ہے۔

امبرسر توں لنگھ کے 3:20تے اساں انڈیا امیگریشن دے اڳوّں لتّھے کھڑے ہاسے ۔ انڈین امیگریشن دی عمارت ہر پاسوں بند ہے ۔ اے۔ سی کیتے بݨائی ڳئی ہے پر لائٹ نہ ہووݨ پاروں ٻہوں گرمی ہئی ۔ پورے ہال وچ ہک پُراݨی قسم دا پکھّا چلدا پیا ہئی۔ سبھ دروازے بند ہَن ۔ پکھّے دا ریوالونگ سسٹم خراب ہا ۔ بس دیاں ساریاں تریمتیں پکھّے دے اڳوں جُھم تھی ڳیاں تے مرد گرمی وچ مردے ریہے۔ اندر افسر کمریاں وچ ACچلائی ٻیٹھے ہَن ۔ اُنھاں کوں یاتریاں دیاں ݙکھّاں دا کیا پتہ۔4:00وڄے امیگریشن دے مرحلے مُکّے ۔ ہُݨ سامان پڑتالی (کسٹم) دا مرحلہ آیا ۔ سارا سمان ہتھ مار مار کے چیک کیتا ڳیا ۔ کسٹم تے ہک سنّواݨی ٻیٹھی ہئی جہڑی سبھ تے مہربان ہئی ۔ اُونیں پاکستانی ڈیلیگیٹ دا سُݨیا تاں ذرا مُس پئی ۔ زیادہ پڑتال نہ کیتُس ۔ موہن بھگت کوں خاص اہمیت ݙتُس ۔ سمان اِنّوں کلیئر تھیا اُنّوں بس وچ رکھ ݙتّا ڳیا۔

انڈیا دی بس ساکوں پاکستان آلے پاسے چیک پوسٹ تے چھوڑ آئی ۔ اساں اِتھاں بقایا ہندوستانی کرنسی100ہندوستانی دے بدلے 170پاکستانی روپے وصول کیتے ۔ ساݙے کول 9500روپے توں ودھ ہندوستانی کرنسی باقی ہئی ۔ (ساݙے سو دے 58:80ہندوستانی بݨے) ونڄݨ ویلے ساکوں 100دے 56ݙتونے۔ ہُݨ اُنہاں وپاریاں 100دے 58:80گھن گھدّے۔ ایکوں آہدن ݙیندے گھندے گھاٹا ۔ اساں 16200پاکستانی روپے گھدّے ۔ قُلی سمان چا کے رکھ ڳے۔ 30/- روپے پھیرا (فی بندہ) گھن ڳے۔ پاکستان آلے پاسے انٹیلی جنس دے لوک ساݙے ڈیلیگیٹ دے سربراہ ظہور دھریجہ کوں ولھیٹ ڳئے۔ رپورٹ گھدونیں تاں جو اپݨی کارروائی پا سڳن۔ ہُݨ اساں سرحد پار ہاسے۔ پاکستان وچ پاکستانی امیگریشن ساکوں سامان سُودا چاتا تے واہگہ تے ٹور ازم دے ہوٹل وچ پچا ݙتا ۔ پاکستان آلے پاسے گرم چاہ تے بسکوٹ تیار ہَن ۔ پہلے میں اِتھّاں واش روم اِچ پہلی واری سکون نال فراغت کیتی۔ ساݙے غسل خانے صاف تے چنڳے ہَن ۔ ہندوتان وچ کِتھائیں ایہو جیہیں  واش روم تے غسل خانے ساکوں نہ ملّے ہَن ۔ وَل چاہ پیتی ۔ بسکوٹ کھادے اَتے تقریباً5:00وڄے اساں لہور دو روانہ ہاسے۔گلبرگ وچ PTDCدے عملے ساکوں ’’جی آیاں کوں‘‘ آکھیا۔ ساݙا سمان لہایا تے اساں گھر کن ٹُر پیوسے۔

ݙونہاں مُلکاں دے ٹور ازم دے محکمے دے لوک سمان تولݨ ‘ ٹیگ لاوݨ ‘ چڑھاوݨ یا لہاوݨ دا کُئی معاوضہ نھیں گھندے۔ ایہ ہک چنڳی روایت ہے ۔ دوستی بس دا ایہ سفر باوجود کئی مشکلاں تے اوکھیتاں دے‘ ہندو و پاک دے لوکاں کیتے ہک نعمت ہے ۔ ایندا جاری رہݨ ݙونہاں ملکاں دے لوکاں کوں نیڑے گھن آوݨ ‘ ہک ٻئے کوں سمجھݨ ‘ فاصلے گھٹاوݨ دا اہم ذریعہ ہے۔

ایہ ہئی میݙا دِلی نامہ جیکوں ظہور دھریجہ ’’دِلّی ڈھائی کوہ‘‘ آکھے۔ پڑھو وی تے ݙسّو وی جو اساݙا سفر کینجھاں ریہا ۔ سرائیکی زبان تے ادب دی خاطر سرائیکیاں کوں کیا ایہ سفر جاری رکھݨاں چاہیدا ہے ؟ کیا ساکوں وی ہندوستان دے شاعر ‘ کوی ‘ لکھاری تے دانشور سݙا کے ایں عمل کوں اڳوّں تے نھیں ٹورݨاں چاہیدا۔؟

…………

## حوالہ
کتاب: دِلّی ڈھائی کوہ۔ مصنف شوکت مغل، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان