سونگ داو لی

### سونگ داو لی
سونگ داو لی (24 نومبر 1926 – 4 اگست 2024) ہک چینی-امریکی ماہر طبیعیات ہن، جیڑھے اپݨے کم، یعنی پیریٹی دی خلاف ورزی، لی-یانگ تھیورم، ذراتی طبیعیات، ریلےٹیوسٹک ہیوی آئن (RHIC) طبیعیات، نان ٹوپولوجیکل سولٹونز، تے سولٹون ستارے کیتے ڄاݨے ویندے ہن۔ او نیو یارک شہر دی کولمبیا یونیورسٹی وچ یونیورسٹی دے پروفیسر ایمریٹس ہن، جتھاں انہاں 1953 توں 2012 وچ اپݨی ریٹائرمنٹ تئیں پڑھایا۔

1957 اچ ، 30 سال دی عمر اچ ، لی چین نینگ یانگ نال رل تے کمزور تعاملات اچ جوڑے دے قانون دی خلاف ورزی تے طبیعیات دا نوبل انعام جتیا ، جینکوں چیئن-شیونگ وو 1956 توں 1957 تئیں اپݨے مشہور وو تجربے نال تجرباتی طور تے ثابت کیتا ۔

لی عالمی جنگ دے بعد سائنس دے شعبیاں اچ سب توں کم عمر نوبل انعام یافتہ ہن ۔ او تاریخ اچ ولیم ایل بریگ (جنے 1915 اچ اپݨے پیو ولیم ایچ بریگ نال 25 سال دی عمر اچ انعام جتیا ہا) تے ورنر ہائزنبرگ (جنے 1932 اچ وی 30 سال دی عمر اچ انعام جتیا ہا) دے بعد سائنس اچ تریجے سب توں کم عمر نوبل انعام یافتہ ہن ۔ لی تے یانگ پہلے چینی انعام یافتہ ہن ۔ 1962 اچ امریکی شہریت حاصل کرݨ دے بعد ، لی نوبل انعام جتݨ والا سب توں کم عمر امریکی وی ہن ۔ 

### سوانح عمری
لی شنگھائی ، چین اچ پیدا تھئے ہن ، انہاں دا آبائی گھر نیڑے دے سوزو اچ ہئی ۔ انہاں دے پیو چن-کانگ لی ، یونیورسٹی آف نانکنگ دے پہلے فارغ التحصیل طلبا اچوں ہک ہن ، ہک کیمیائی صنعت کار تے تاجر ہن جیڑھے چین دی جدید مصنوعی کھاد دی ابتدائی ترقی اچ شامل ہن ۔ لی دے دادا چونگ-تان لی سوزو اچ سینٹ جان چرچ دے پہلے چینی میتھوڈسٹ ایپسکوپل سینئر پادری ہن ۔

لی دے چار بھرا تے ہک بھیݨ ہن ۔ تعلیم دان رابرٹ سی ٹی لی ٹی ڈی دے بھراواں اچوں ہک ہن ۔ لی دی اماں چانگ تے بھرا رابرٹ سی ٹی 1950 دے ݙہاکے اچ تائیوان چلے ڳئے ۔ 

### ابتدائی زندگی
لی شنگھائی (ہائی سکول ایفلییٹڈ ٹو سوچو یونیورسٹی) تے جیانگشی (جیانگشی جوائنٹ ہائی اسکول) اچ سیکنڈری تعلیم حاصل کیتی ۔ دوسری سینو جاپانی جنگ دی وجہ توں ، لی دی ہائی سکول دی تعلیم اچ خلل پیا ، ایں واسطے انہاں سیکنڈری ڈپلومہ حاصل نہ کیتا ۔ ایندے باوجود ، 1943 اچ ، لی براہ راست نیشنل چیکیانگ یونیورسٹی (ہݨ ژیجیانگ یونیورسٹی) اچ درخواست ݙتی تے داخلہ گھدا ۔ شروع اچ ، لی شعبہ کیمیائی انجینئرنگ اچ بطور طالب علم اندراج کرایا ۔ ٻہوں جلد ، لی دی صلاحیت دریافت تھئی تے طبیعیات اچ انہاں دی دلچسپی ٻہوں تیزی نال ودھݨ لڳی ۔ شو زنگبی تے وانگ گانچانگ سمیت کئی طبیعیات دے پروفیسرز لی دی رہنمائی کیتی ، تے او جلد ہی نیشنل چے کیانگ یونیورسٹی دے شعبہ طبیعیات اچ منتقل تھی ڳئے ، جتھاں انہاں 1943–1944 اچ تعلیم حاصل کیتی ۔

تاہم ، ہک ٻئی جاپانی یلغار دی وجہ توں ، لی اڳلے سال 1945 اچ کنمنگ اچ نیشنل ساؤتھ ویسٹرن ایسوسی ایٹڈ یونیورسٹی اچ ڳئے ، جتھاں انہاں پروفیسر وو تا-یو نال تعلیم حاصل کیتی ۔ 

### امریکہ اچ زندگی تے تحقیق
پروفیسر وو لی کوں ریاستہائے متحدہ اچ گریجویٹ تعلیم کیتے چینی حکومت دی فیلوشپ کیتے نامزد کیتا ۔ 1946 اچ ، لی یونیورسٹی آف شکاگو ڳئے تے پروفیسر اینریکو فرمی انہاں اپݨا پی ایچ ڈی شاگرد بݨݨ کیتے منتخب کیتا ۔ لی 1950 اچ فرمی دے تحت اپݨی تحقیق "وائٹ ڈوارف ستاریاں اچ ہائیڈروجن دی مقدار" کیتے پی ایچ ڈی حاصل کیتی ۔ لی 1950 توں 1951 تئیں یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، برکلے اچ بطور ریسرچ ایسوسی ایٹ تے طبیعیات دے لیکچرر خدمات انجام ݙتیاں ۔

1953 اچ ، لی کولمبیا یونیورسٹی اچ شامل تھئے ، جتھاں او ریٹائرمنٹ تئیں ریہے ۔ کولمبیا اچ انہاں دا پہلا کم کوانٹم فیلڈ تھیوری دے ہک حل طلب ماڈل تے ہئی جینکوں لی ماڈل دے ناں نال ڄاݨا ویندے ۔ جلد ہی ، انہاں دی توجہ ذراتی طبیعیات تے تے میسون دی تحلیل دی ترقی پذیر پہیلی تے مرکوز تھئی ۔ لی 1956 دے اوائل اچ محسوس کیتا جو پہیلی دی کلید جوڑے دی غیر محفوظیت ہئی ۔ لی دی تجویز تے ، پہلا تجرباتی امتحان سٹینبرگر گروپ ولوں ہائپرون تحلیل تے ہئی ۔ اوں وقت ، تجرباتی نتیجے صرف ممکنہ جوڑے دی خلاف ورزی دے 2 معیاری انحراف اثر دا اشارہ ݙتا ۔ ایں فزیبلٹی سٹڈی توں حوصلہ افزائی تھیندے ہوئے ، لی سی این یانگ سمیت اپݨے تعاون کاراں نال کمزور تعاملات اچ ممکنہ وقت دی تبدیلی (T) ، جوڑا (P) ، چارج کنجگیشن (C) تے CP دی خلاف ورزی دا منظم مطالعہ کیتا ۔ چیئن-شیونگ وو تے انہاں دے معاونین ولوں حتمی تجرباتی تصدیق دے بعد جیندے اچ ݙکھایا ڳیا جو جوڑا محفوظ نی ہا ، لی تے یانگ کوں 1957 اچ طبیعیات دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ وو کوں نوبل انعام نی ݙتا ڳیا ، جینکوں نوبل کمیٹی دی تاریخ دے سب توں وݙے تنازعات اچوں ہک سمجھا ویندے ۔

1960 دے ݙہاکے دے اوائل اچ ، لی تے انہاں دے تعاون کاراں اعلیٰ توانائی نیوٹرینو طبیعیات دے اہم شعبے دا آغاز کیتا ۔ 1964 اچ ، لی ایم ناؤنبرگ دے نال رل تے صفر آرام ماس والے ذرات نال جڑی ہوئی تقسیم دا تجزیہ کیتا ، تے انہاں تقسیم نال نمٹݨ کیتے ہک عام طریقہ بیان کیتا جینکوں KLN تھیورم دے ناں نال ڄاݨا ویندے ، جیڑھا اڄ وی QCD اچ عصری کم اچ اہم کردار ادا کریندے ، ایندے بے وزن ، خود تعامل گلوونز دے نال ۔ 1974–75 اچ ، لی "اعلیٰ کثافت اچ مادے دی ہک نویں شکل" تے کئی مقالے شائع کیتے ، جیڑھا RHIC طبیعیات دے جدید شعبے دا باعث بݨا ، جیڑھا ہݨ پوری اعلیٰ توانائی جوہری طبیعیات دے شعبے تے حاوی ہے ۔

ذراتی طبیعیات دے علاوہ ، لی شماریاتی میکینکس ، فلکی طبیعیات ، ہائیڈرو ڈائنامکس ، ٻہوں جسمانی نظام ، ٹھوس حالت تے جالی QCD اچ وی سرگرم ہن ۔ 1983 اچ ، لی ہک مقالہ لکھیا جینکوں "کیا وقت ہک مجرد متحرک متغیر تھی سڳدے؟" دا ناں ݙتا ڳیا؛ جیڑھا لی تے انہاں دے تعاون کاراں ولوں فرق مساوات دے لحاظ نال بنیادی طبیعیات دی تشکیل تے اشاعتاں دی ہک سیریز دا باعث بݨا ، لیکن ترجمہی تے گھماؤ تبدیلی دے مسلسل گروہاں دے تحت عین تغیر پذیری دے نال ۔ 1975 توں شروع تھیندے ہوئے ، لی تے انہاں دے تعاون کاراں غیر ٹوپولوجیکل سولٹونز دا شعبہ قائم کیتا ، جیڑھا 1980 تے 1990 دے ݙہاکے اچ سولٹون ستاریاں تے بلیک ہولز تے انہاں دے کم دا باعث بݨا ۔

1997 توں 2003 تئیں ، لی RIKEN-BNL ریسرچ سینٹر دے ڈائریکٹر ہن ، جیڑھے کولمبیا دے ٻئے محققاں دے نال رل تے 1998 اچ جالی QCD کیتے 1 ٹیرا فلاپس سپر کمپیوٹر QCDSP تے 2001 اچ 10 ٹیرا فلاپس QCDOC مشین مکمل کیتی ۔ 2005 تئیں ، لی تے رچرڈ ایم فریڈبرگ شروڈنگر مساوات کوں حل کرݨ کیتے ہک نواں طریقہ تیار کیتا ، جیڑھا طویل عرصے توں کوانٹم ڈیجنریٹ ڈبل وال پوٹینشل تے ٻئے انسٹینٹن مسائل کیتے متفقہ تکراری حل دا باعث بݨا ۔ انہاں نیوٹرینو میپنگ میٹرکس تے وی کم کیتا ۔

لی طبیعیات اچ نوبل انعام دے 20 امریکی وصول کنندگان اچوں ہک ہن جنہاں مئی 2008 اچ صدر جارج ڈبلیو بش دے ناں ہک خط تے دستخط کیتے ہن ، جیندے اچ انہاں تے زور ݙتا ڳیا ہا جو "مالی سال 2008 دے اومنیبس ایپروپریشنز بل اچ بنیادی سائنس دی تحقیق کوں پہنچݨ والے نقصان کوں الٹاؤ" محکمہ توانائی دے دفتر سائنس ، نیشنل سائنس فاؤنڈیشن تے نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف اسٹینڈرڈز اینڈ ٹیکنالوجی کیتے اضافی ایمرجنسی فنڈنگ دی درخواست کر تے ۔ 

### تعلیمی سرگرمیاں
چین-امریکہ تعلقات دی پی آر سی دے نال ٻیراں بحالی دے بعد ، لی تے انہاں دی ذال ، جینٹ ہوئی-چن چن ، پی آر سی ونڄݨ دے قابل تھئے ، جتھاں لی لیکچرز تے سیمینار دی ہک سیریز ݙتی ۔

1998 اچ ، لی اپݨی ذال دی یاد اچ چن-تسونگ انڈوومنٹ قائم کیتا ، جیڑھی ترائے سال پہلے فوت تھی ڳئی ہئی ۔ چن-تسونگ اسکالرشپس ، جیڑھے ایشیا (نیو یارک) اچ کرسچن ہائر ایجوکیشن کیتے یونائیٹڈ بورڈ دی نگرانی اچ ہن ، انڈر گریجویٹس کوں ݙتے ویندن ، عام طور تے انہاں دے ݙوجھے یا تریجھے سال اچ ، چھی یونیورسٹیاں اچ ، جیڑھیاں شنگھائی جیاوٹونگ یونیورسٹی ، فوڈان یونیورسٹی ، لانژو یونیورسٹی ، سوچو یونیورسٹی ، پیکنگ یونیورسٹی تے تسنگہوا یونیورسٹی ہن ۔ ایں طرح دے اسکالرشپس کیتے منتخب طلبا کوں "چن-سونگ سکالرز"  دا ناں ݙتا ویندے ۔ 

### ذاتی زندگی تے موت
لی تے جینٹ ہوئی-چن چن 1950 اچ شادی کیتی تے انہاں دے ݙو پتر ہن جیمز لی  تے سٹیفن لی انہاں دی ذال 1996 اچ فوت تھی ڳئی ۔

سونگ-داؤ لی 4 اگست 2024 کوں سان فرانسسکو اچ 97 سال دی عمر اچ فوت تھی ڳئے ۔ 

### اعزازات تے ایوارڈز
طبیعیات اچ نوبل انعام (1957)

جی ۔ بودے میڈل ، کولیج ڈی فرانس (1969 ، 1977)

گلیلیو گلیلی میڈل (1979)

آرڈر آف میرٹ ، گرانڈے افیسیئل ، اٹلی (1986)

او کلین میموریل لیکچر تے میڈل (1993)

سائنس فار پیس پرائز (1994)

چائنا نیشنل-انٹرنیشنل کوآپریشن ایوارڈ (1995)

ماتیوسی میڈل (1995)

چھوٹے سیارے 3443 کوں 3443 لیٹسنگداؤ (1997) دے طور تے ناں ݙتا ڳیا

نیو یارک سٹی سائنس ایوارڈ (1997)

پوپ جان پال دوم میڈل (1999)

اٹلی دی حکومت دا منسٹیرو ڈیل'انٹیرنو میڈل (1999)

نیو یارک اکیڈمی آف سائنس ایوارڈ (2000)

آرڈر آف دی رائزنگ سن ، گولڈ اینڈ سلور سٹار ، جاپان (2007)

مارسل گروسمین ایوارڈز (2015) ، "سفید بونے ستاریاں تے انہاں دے کم کیتے جیندے اینریکو فرمی کوں فلکی طبیعیات اچ واپس آوݨ تے نیوٹران سٹار میٹر تے فیلڈز دی بنیادی سمجھ بوجھ دی رہنمائی کیتی ۔"