open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پوتھی ۔ نویکلی سرائیکی لُغت

غلام حُر خان کنداݨی کوں کون نِھیں ڄاݨدا ۔ اوہ سرائیکی وسیب دے ہک سُڄاک مہاندرے ہن جنھیں اپݨی حیاتی علم دی ڳول ‘ عالماں دی خذمت اَتے قلم تے کتاب کوں اَگیتے ٹورݨ اِچ ڄال ݙتّی۔ کُئی علمی موضوع ہووے ہا یا لسانی ۔ وسیب دی تاریخ دی ڳالھ ہووے ہا یا سرائیکی صوبے دے جغرفیے دی اُنہاں کوں ہر موضوع اُتّے عبور حاصل ہا ۔ اُنہاں دے نال کئی کچاہریاں تِھیاں ۔ اُنہاں دیاں ڳالھیں ‘ اَکھاݨ ‘ شعر تے علم تے دانش دے موتی اَکھیں کھول ݙیندے تے ہاں ٹھار ݙیندے  ہِن۔ دِل آہدے جو اوہ ٻولی رکھن تے اساں سُݨدے رہوں۔

جھوک دے دفتر اِچ کئی واری اُنہاں دے نال ٻیٹھک تھئی ۔ ڈاکٹر افضل ڈھانڈلہ دے کلینک تے وی کئی پھیری حاصل ونڈیوسے ۔ بکھّر وچ وی نال ریہوسے ۔ ہر موقع تے اوہ نویں ڳالھ تے نویں راند رَسائی رکھدے ہَن ۔ موصوف سرور کربلائی دا وݙا شیدائی ہا ۔اوندے بارے جہڑے حال حویلے تے میل ملاقاتاں لکھیاںہنِس اوہ سرائیکی ادب دے موتی ہِن ۔

ہک پھیری آکھݨ لڳے جو میں سرائیکی زبان دے لفظ ڳولی پیاں۔ جہڑے وَݨ سَونّے موضوعاں اُتّے ہِن۔ میں پُچھّݨ کیتا تاں اَکھیونیں جو بُھلّے لفظاں تے ترکیباں کوں ڳنڈھ ݙتّی آناں۔ میں خوش تھیئم جو ایہو تاں میݙا کم ہے ۔غلام حُر خان دا تعلق بکھّر نال ہا ۔ میں ایں ڳالھوں خوش تھیُم جو سرائیکی دے اوہ لفظ جہڑے بکھّرتے اوندے نال دے علاقیاں وچ ٻولے ویندِن اَتے جتھاں میں صرف گزیٹیرز دے حوالے نال پُڄ سڳاں‘ غلام حُر خان اُنہاں کوں جوڑ ٹھہا کے سامھݨے آ رکھیسِن تاں سرائیکی زبان دی لُغت سازی سوکھی تھی ویسی ۔ باقی رہ ویسی دمان دا دخیرئہ الفاظ اوہ وی کُئی ٻیا ہتھیکا کر سٹیسی۔

اَچݨ چیتی غلام حُر خان دی فوتگی دی اطلاع اَئی تاں ہاں پیریں اِچ اَن پیا ‘ ایݙا وݙا مہاندرا ‘ زبان شناس تے زبان دانی تے عبور رکھّݨ آلا ‘ سرائیکی دی سانبھ سنبھال کرݨ آلا ‘ کم اَدھورا رکھ تے اَڳلے جہان ونڄ سماݨا  پر رب دی رضا من تے چُپ کر ڳیوسے۔

ہُݨ میں ݙٹھّے جو اُنہاں دے کیتے کم کوں ’’پوتھی‘‘ بݨا کے وسیب دے اڳوں پیش کرݨ دا آہر کیتا ویندا پئے ۔ تاں دِل جاہی تھئی ہے جو غلام حُر خان دا پورھیا سجایا تھیندا پئے ۔ ایہ کم حالی وی اَدھورا ہے ۔ جے او آپ جیندے رہندے تاں کم اڳوں تے ٹور ویندے ۔ پر جو کجھ آپ کر ڳئین ۔ ایہو وی سئے ہے ۔ سرائیکی زبان دی جھولی وچ ’’پوتھی‘‘ ایݙا وݙا خزانہ ہے جو کُئی مَئی دا لال کٹھا کر ݙکھلیسی ۔تاں منیسوں میکوں خُشی ہے ’’پوتھی‘‘ دی اشاعت تھیندی پئی ہے ۔

سئیں ڈاکٹر افضل ڈھانڈلہ تے سئیں ظہور دھریجہ جہڑے نیکی دا کُئی کم کرݨ کنوں نَیں چُکے ۔غلام حُر خاں کنیں ایں کتاب کوں مرتب کرا تے سرائیکی زبان تے وسیب دی جہڑی خدمت کیتی ہے خدا اُنہاں کوں ایندا اَجر ݙیوے۔ جیکر وسیب دے کئی ٻئے مہاندرے لکھاری وی سرائیکی اِچ کھنڈئیے ایہو جیہیں لفظاں دے ذخیرے کوں گݙ کر ݙیون تاں ساݙا وسیب قیامت تئیں جیندا رہسی۔

شوکت مغل

10/9/11

## حوالہ
پوتھی ، نویکلی سرائیکی لُغت ، مصنف: غلام حُر خان کندانی، ناشر : عوام دوست فاؤنڈیشن (بھکر) پاکستان
چڑی چوڳ دے ویلے

چڑی چوڳ دے ویلے: فطرت دی آواز تے انسان دی ذمہ داری 

چڑی چوڳ دے ویلے، جݙاں سویل دی پہلی کرن زمین تے پمدی ہے تے فضا وِچ چڑیاں دی چلکار گونجدی ہے، ایہ وقت فطرت دے سہݨپ تے اللہ تعالیٰ دی قدرت دا منظر پیش کریندے۔ ایہ اوہ ویلا ہے جݙاں انسان کوں آپݨے رب دی یاد تے شکرگزاری دا موقع ملدے۔ چڑی چوڳ دا ایہ منظر نہ صرف اکھیں کوں تسکین ݙیندے بلکہ دل تے روح کوں وی سکون بخشدے۔  

چڑی چوڳ دے ویلے دی تفسیر: 

1. فطرت دی آواز: چڑییں دی چہچہاہٹ فطرت دی آواز ہے، جیڑھی انسان کوں اللہ تعالیٰ دی قدرت تے عظمت دا احساس ݙویندی ہے۔ ایہ آواز انسان کوں یاد ݙویندی ہے جو ایہ دنیا صرف انساناں کیتے کائنی، بلکہ ہر جاندار اللہ دی مخلوق ہے۔ 
 
2. اللہ دی نعمت: چڑی چوڳ دا ایہ منظر اللہ تعالیٰ دی ہک وݙی نعمت ہے۔ ایہ وقت انسان کوں یاد ݙویندے جو اللہ تعالیٰ نے ساکوں کتنیاں نعمتاں نال نوازیا ہے۔ 
 
3. ذمہ داری: چڑیاں تے فطرت دے ٻئے جانداراں دی حفاظت انسان دی ذمہ واری ہے۔ اسلام وِچ حیوانات دے حقوق دا خیال رکھݨ تے انہاں نال حسن سلوک کرݨ تے زور ݙتا ڳئے۔  

چڑی چوڳ دے ویلے دی روحانی اہمیت: 
 
1. اللہ دی یاد: ایہ وقت انسان کوں اللہ تعالیٰ دی یاد تے شکرگزاری دا موقع ݙیندے۔ سویل دے ایں پرسکون وقت وِچ اللہ تعالیٰ دے حضور وِچ دعا تے مناجات کرݨ نال دل کوں سکون ملدے۔ 
 
2. فجر دی نماز: چڑی چوڳ دا ویلا فجر دی نماز دا ویلا ہے۔ ایہ نماز انسان کوں روحانی طاقت تے برکت عطا کریندی ہے۔
  
3. تجدید عہد: ایہ وقت انسان کوں آپݨے رب نال آپݨے عہد کوں تجدید کرݨ دا موقع ݙیندے تے نویں ݙینہہ دی شروعات اللہ دے ناں نال کرݨ دا موقع ملدے۔  

چڑی چوڳ دے ویلے دی حفاظت: 
 
1. فطرت دا خیال: چڑیاں تے ٻئے پکھیاں دی حفاظت کرو تے انہاں دے ماحول کوں صاف تے محفوظ رکھو۔
  
2. درخت لاوو: درخت لاوݨ نال نہ صرف ماحول کوں بہتر بݨایا ونڄ سڳدے بلکہ پرندیاں کوں وی پناہ گاہ ملدی ہے۔  

3. آلودگی کنوں بچاوو: فضا تے زمین کوں آلودگی کنوں بچاوو تاں جو فطرت دا حسن برقرار رہے۔  

چڑی چوڳ دے ویلے دا ایہ منظر انسان کوں فطرت نال جُڑݨ تے اللہ تعالیٰ دی قدرت تے عظمت دا احساس کرݨ دا موقع ݙیندے۔ ایں وقت کوں غنیمت سمجھو تے آپݨے رب دے حضور وِچ شکرگزاری دا اظہار کرو۔ اللہ تعالیٰ ساکوں فطرت دی حفاظت دی توفیق ݙیوے تے آپݨے احکامات تے عمل کرݨ دی ہمت بخشے۔ آمین۔
کُکّڑ بانگ

فجر دا او ویلا جہڑے ویلے کُکّڑ بانگ ݙیندا ہے

کُکّڑا دھمیں دے آ کویلے ݙتی ہئی بانگ

ماہیا ٹور ٻیٹھی میکوں پچھے لڳا ارمان      (لوک گیت)
اَسور ویلے

اَسور ویلے: روحانی تجدید دا موقع 

اَسور ویلے، جیکوں تہجد دا ویلا وی آکھیا ویندے، رات دے چھیکڑی پہر وِچ اللہ تعالیٰ دی عبادت تے مناجات دا ہک مقدس وقت ہے۔ ایہ اوہ ویلا ہے جݙاں فضا وِچ سکون تے خاموشی ہوندی ہے تے انسان اللہ تعالیٰ دے نیڑے تھیوݨ دا موقع پیندے۔ اَسور ویلے دی عبادت نہ صرف انسان کوں روحانی سکون ݙیندی ہے بلکہ ایندے نال نال ایہ انسان دے دل وِچ اللہ تعالیٰ دا خوف تے محبت پیدا کریندی ہے۔  

اَسور ویلے دی اہمیت:
 
1. اللہ دی قربت: اَسور ویلے اللہ تعالیٰ دی خاص رحمت نازل تھیندی ہے تے ایہ وقت انسان کوں آپݨے رب دے نیڑے تھیوݨ دا موقع ݙیندے۔
  
2. دعا دی قبولیت: ایہ اوہ وقت ہے جݙاں دعاویں کوں قبولیت دا شرف حاصل تھیندے۔ اللہ تعالیٰ ایں وقت وِچ آپݨے بندیاں دیاں دعاواں کوں سن٘دے تے انہاں کوں قبول کریندے۔  

3. گناہیں دی معافی: اَسور ویلے توبہ تے استغفار کرݨ نال اللہ تعالیٰ انسان دے گناہیں کوں معاف کریندے تے اوندے دل کوں پاک صاف کریندے۔  

اَسور ویلے دی تفسیر:  

1. تہجد دی نماز: اَسور ویلے تہجد دی نماز پڑھݨ دا ویلا ہے۔ ایہ نماز انسان کوں روحانی طاقت تے برکت عطا کریندی ہے۔  

2. ذکر و اذکار: ایں وقت وِچ اللہ تعالیٰ دے ذکر تے اذکار کرݨ نال دل کوں سکون ملدے تے انسان اللہ تعالیٰ دے نیڑے تھیندے۔ 
 
3. دعا تے مناجات: اَسور ویلے دعا تے مناجات کرݨ نال اللہ تعالیٰ دی رحمت حاصل تھیندی ہے تے انسان دیاں مراداں پوری تھیندیاں ہن۔  

اَسور ویلے دیاں برکات: 
 
1. روحانی سکون: اَسور ویلے دی عبادت انسان کوں روحانی سکون تے طاقت عطا کریندی ہے۔
  
2. دنیاوی کامیابی: ایں وقت وِچ عبادت کرݨ نال انسان کوں دنیاوی کامیابی حاصل تھیندی ہے۔ 
 
3. آخرت دی نجات: اَسور ویلے دی عبادت انسان کوں آخرت وِچ نجات دا باعث بݨیندی ہے۔  

اَسور ویلے دی حفاظت: 

1. الارم لاؤ: اَسور ویلے کیتے الارم لاؤ تاں جو وقت تے بیدار تھی سڳو۔ 
 
2. نیت مضبوط کرو: اَسور ویلے دی عبادت کیتے نیت مضبوط کرو تے اللہ تعالیٰ دی رضا کیتے کم کرو۔ 
 
3. دعا تے مناجات: ایں وقت وِچ دعا تے مناجات کوں آپݨا معمول بݨاؤ تے اللہ تعالیٰ دے حضور وِچ آپݨی حاجات پیش کرو۔  

اَسور ویلے، ہک مقدس وقت ہے جیرھا انسان کوں اللہ تعالیٰ دے نیڑے تھیوݨ دا موقع ݙیندے۔ ایں وقت کوں غنیمت سمجھو تے آپݨے رب دے حضور وِچ حاضر تھیوݨ دی کوشش کرو۔ اللہ تعالیٰ ساکوں اَسور ویلے دیاں برکتاں نال نوازے تے آپݨے نیڑے تھیوݨ دی توفیق ݙیوے۔ آمین۔
رتی دھمّی

جہڑے فجر ویلے چِٹّول تو ں پہلے ݙینہہ اُبھاروں اَسمان تے رتّول ظاہر تھیندی ہے۔

## ٻیا ݙیکھو

* فجر ویلا
بانگ

بانگ: روحانی بیداری دا پیغام 

بانگ، جینکوں اذان وی آکھیا ویندے، اسلام وِچ ہک مقدس تے روحانی آواز ہے۔ ایہ آواز نہ صرف نماز دا اعلان ہے، بلکہ ایہ انسان کوں دنیاوی مصروفیات توں انج تھی تے اپݨے رب دے نیڑے تھیوݨ دا پیغام ݙیندی ہے۔ مؤای بانگ دا ایہ منظر ہر مسلمان کیتے ہک روحانی تے ایمان افروز لمحہ ہوندے۔  

بانگ دے معنی تے اہمیت: 
 
1. اللہ دی وحدانیت: مؤای بانگ وِچ "اللہ اکبر" دا ذکر انسان کوں اللہ تعالیٰ دی وحدانیت تے عظمت دا احساس ݙیندے۔  

2. نماز دا اعلان: ایہ آواز مسلمانیں کوں نماز کیتے سݙیندی ہے تے انہیں کوں آپݨے رب دے حضور وِچ حاضر تھیوݨ دا موقع ݙیندی ہے۔ 
 
3. روحانی بیداری: مؤای بانگ انسان کوں دنیاوی غفلت توں بیدار کریندی ہے تے اوندے دل وِچ اللہ تعالیٰ دا خوف تے محبت پیدا کریندی ہے۔  

بانگ دے الفاظ دی تفسیر: 

1. اللہ اکبر: اللہ تعالیٰ سڄے معنی وِچ وݙے ہن۔ ایہ لوظ انسان کوں یاد ݙویندے جو اللہ تعالیٰ دی قدرت تے عظمت کوں کہیں وی چیز نال نیں ڳݨیا ونڄ سڳدا۔
  
2. اشھد ان لا الہ الا اللہ: میں گواہی ݙینداں جو اللہ تعالیٰ دے علاوہ کوئی عبادت دے لائق کائنی۔ ایہ لوظ توحید دا اعلان ہے۔ 
 
3. اشھد ان محمداً رسول اللہ: میں گواہی ݙینداں جو حضرت محمد ﷺ اللہ تعالیٰ دے رسول ہن۔ ایہ لوظ رسول اللہ ﷺ دی اطاعت دا پیغام ݙیندے۔ 
 
4. حی علی الصلوۃ: نماز کیتے آؤ۔ ایہ لوظ انسان کوں نماز دی طرف سݙیندے تے اوندی روحانی تے دنیاوی زندگی وِچ توازن پیدا کریندے۔ 
 
5. حی علی الفلاح: کامیابی کیتے ائو۔ ایہ لوظ انسان کوں یاد ݙویندے جو کامیابی صرف اللہ تعالیٰ دی اطاعت وِچ ہے۔  

6. اللہ اکبر: اللہ تعالیٰ سڄے معنی وِچ وݙے ہن۔ ایہ لوظ مؤای بانگ دے مکݨ تے اللہ تعالیٰ دی عظمت دا اعلان کریندے۔  

بانگ دا روحانی اثر: 
 
1. دل دا سکون: مؤای بانگ سݨݨ نال دل کوں سکون ملدے تے انسان اللہ تعالیٰ دے نیڑے تھیندے۔ 
 
2. غفلت توں بیداری: ایہ آواز انسان کوں دنیاوی غفلت توں سڄاک کریندی ہے تے اوندے دل وِچ اللہ تعالیٰ دا خوف تے محبت پیدا کریندی ہے۔ 
 
3. اجتماعیت دا احساس: مؤای بانگ مسلمانیں وِچ ہک اجتماعیت دا احساس پیدا کریندی ہے تے انہیں کوں ہک مرکز تے جمع تھیوݨ دا موقع ݙیندی ہے۔  

بانگ دی حفاظت: 

1. اذان دی عزت: مؤای بانگ دی عزت کرو تے ایندے ویلے خاموش تھی تے ایندے لوظیں تے غور کرو۔ 
 
2. نماز دی پابندی: مؤای بانگ سݨݨ دے بعد فوراً نماز کیتے تیار تھیوو تے اللہ تعالیٰ دے حضور وِچ حاضر تھیوو۔ 
 
3. دعا تے مناجات: مؤای بانگ دے ویلے دعا تے مناجات کرݨ نال اللہ تعالیٰ دی رحمت حاصل تھیندی ہے۔  

بانگ، ہک مقدس آواز ہے جیرھی انسان کوں اللہ تعالیٰ دے نیڑے تھیوݨ دا موقع ݙیندی ہے۔ ایں آواز کوں غنیمت سمجھو تے آپݨے رب دے حضور وِچ حاضر تھیوݨ دی کوشش کرو۔ اللہ تعالیٰ ساکوں مؤای بانگ دیاں برکتاں نال نوازے تے آپݨے نیڑے تھیوݨ دی توفیق ݙیوے۔ آمین۔
نماز ویلا

نماز ویلے دا مطلب ہے فجر دی نماز دا ویلا، ایں ویلے رات مکدی پئی ہوندی ہے تے ݙین٘ہ شروع تھیوݨ آلا ہوندے.  

نماز ویلا: روحانی نظم و ضبط دا رستہ

نماز ویلا، اللہ تعالیٰ دی طرفوں مسلماناں کیتے ہک عظیم تحفہ ہے۔ ایہ اوہ وقت ہے جݙاں بندہ آپݨے رب دے نیڑے تھیندے تے دنیاوی مصروفیات توں ٻہوں تھوڑی دیر کیتے وی انج تھی تے آپݨے خالق نال رشتہ مضبوط کریندے۔ نماز ویلا صرف عبادت کائنی، بلکہ ایہ ہک نظم و ضبط ہے جیرھا انسان کوں وقت دا پابند بݨیندے تے اوندے اندر صبر، استقامت تے اللہ تے بھروسے دی صفت پیدا کریندے۔

نماز دے ویلے دی اہمیت:

1.فجر: سویل دا ویلا، جݙاں انسان نندر توں سڄاک تھی تے اللہ دے حضور وِچ حاضر تھیندے۔ ایہ ویلا سکون تے روحانی طاقت دا ہوندے۔

2. ظہر: ݙوپہر دا ویلا، جݙاں انسان آپݨے کم کار وِچ مصروف تھیندے، اللہ دے حکم تے آپݨے کم کوں روک تے نماز ادا کریندے۔

3. عصر: سہݨپ دا ویلا، جݙاں انسان اپݨے ݙینہہ دے کم دا جائزہ گھندے تے اللہ دے حضور وِچ شکر ادا کریندے۔

4. مغرب: غروب آفتاب دا ویلا، جݙاں انسان آپݨے ݙینہہ دے اختتام تے اللہ دی رحمت دا شکر ادا کریندے۔

5. عشاء: رات دا ویلا، جݙاں انسان آپݨے ݙینہہ دے اختتام تے اللہ دے حضور وِچ حاضر تھی تے آپݨے گناہیں دی معافی منگدے۔

نماز ویلا دیاں برکات:

1. روحانی سکون: نماز ویلے انسان کوں دنیاوی پریشانییں توں سکون ملدے۔

2. وقت دا نظم: نماز ویلے انسان کوں وقت دا پابند بݨیندے تے اوندی زندگی وِچ نظم پیدا کریندے۔

3. اللہ نال تعلق: نماز ویلے انسان اللہ نال آپݨا تعلق مضبوط کریندے تے اوندی رضا حاصل کریندے۔

نماز ویلے دی پابندی کیتے تجاویز:

1. الارم لاؤ: نماز دے ویلے کیتے الارم لاؤ تاں جو وقت تے نماز پڑھ سڳو۔

2. معاون بݨو: گھر والیاں کوں وی نماز ویلے دی پابندی کیتے ترغیب ݙیوو۔

3. نیت مضبوط کرو: نماز ویلے دی اہمیت کوں سمجھو تے اوندے کیتے نیت مضبوط کرو۔

نماز ویلا، اللہ تعالیٰ دی نعمت ہے۔ ایں نعمت کوں غنیمت سمجھو تے آپݨے رب دے حکم تے عمل کرو۔ اللہ ساݙیاں نمازاں کوں قبول فرماوے تے ساکوں اپݨے نیڑے تھیوݨ دی توفیق ݙیوے۔ آمین۔

۔
پرہ باکھ

جہڑی رات کوں ݙینہ اُبھار آلے پاسوں چِٹول ظاہر تھیندی ہے۔پرہ باکھ ہوندی ہے۔

پوری سفیدی ݙینہ اُبھاروں ظاہر تھی ونڄے اوں کوں چِٹا نماز ویلا آہدے ہن۔

کُکّڑ بانگ
ہیبا پٹیل

ہیبا پٹیل ہک بھارتی اداکارہ تے ماڈل ہن جیہڑی کنڑ، تمل تے تیلگو فلموں وچ کم کریندی ہے۔ ہیبا پٹیل 6 جنوری 1989ء کوں ممبئی مہاراشٹر وچ پیدا تھئی۔

## فلمی کیریئر
ہیبا پٹیل نے 2014 وچ کنڑ زبان دی فلم ادھیکشا دے نال فلمی دنیا وچ قدم رکھیا، ایں فلم وچ اوہ ایشوریا ناں دی ہک اسکول طالبہ دے کردار وچ نظر آئین۔ مخلوط جائزیں وچ کئی تاخیر دے بعد فلم ریلیز تھئی تے باکس آفس تے ناقص کارکردگی دا مظاہرہ کیتا۔ ایہ فلم دراصل اداکار کارتھکیرن دی تمل زبان دی فلم وروتھپداتا والیبر سنگم (ہندی ڈب: میں تجھ پر قربان) دا ری میک ہئی۔ ایں فلم دی کہانی کوں تیلگو زبان وچ کرنٹ تھیگا (ہندی ڈب: ڈون کی جنگ) دے ناں نال وی بݨایا ڳیا جیندے وچ منوج منچو، رکول پریت سنگھ تے سنی لیونی مرکزی کردار وچ ہن۔

ایندے بعد ہیبا پٹیل تیلگو فلم آلا ایلا وچ نظر آئین۔ جیئیں نے باکس آفس تے سست آغاز کیتا، بعد وچ فلم کوں مثبت تاثرات ملیے۔ ایندے بعد ہیبا فلم کماری 21 ایف (2015) وچ مرکزی ٹائٹل کردار وچ نظر آئین، جیہڑی  ہک آوݨ آلی عمر دی محبت دی کہانی ہئی۔ ایں فلم کوں ملے جلے تاثرات ملے، ہیبا دی اداکاری کوں پسند کیتا ڳیا۔ دکن کرانکل دے ہک جائزہ نگار نے لکھیا ہے کہ ہیبا پٹیل نے شو لٹ ڳھدا۔ کماری 21 ایف توں ہیبا کوں تیلگو فلموں وچ ہک نویں شناخت ملی، ہیبا پٹیل دی فلم ایںجل دے پروڈیوسر شری سندراپو کرشناریڈی تے ہدایتکار باہوبلی پلانی ہن، ایں فلم وچ انھاں دے نال اداکار ناگا انویش نظر آئے۔ ہیبا پٹیل دی ٻیا تیلگو فلماں  وچ اینجل، ایکادیکی، نانا نینو نا بوائے فرینڈز، مسٹر تے 25 کسسز شامل ہن۔ ہیبا پٹیل دی اکثر فلموں مثلاً کماری 21 ایف، ایڈو راکم ادو راکم، نانا نینو نا بوائے فرینڈز، اندھاگاڑو وچ انھاں دے نال اداکار راج ترون نظر آئے۔

## حوالہ
عشق دے لادوادیوانے

عشق دے دیوانیاں دا علاج کُئی نیں ہوندا ،ٻݙدی ٻیڑی وچ آپت دی کھاپت ہوندی اے ، اے ایہو حال مُغل شاہی دا ہا۔ ایں حالات دے اندر لوکی نِکمے تھی ویندن ، حیاتی دی ساری رونق مُک ویندی اے ، رِیتاں رسماں ، اخلاق تے عقیدے سبھے مِٹن پے ویندن ، بے کار دیاں فضول بحثاں تے مناظرے عقل کوں چِڑاوݨ شروع تھی ویندن۔

## حوالہ
کتاب: شاہ عنایت شہید، مصنف : ڈاکٹر شاہ محمد مری ، جھوک پرنٹرز ملتان
ہما قریشی (اداکارہ)

ہما سلیم قریشی ہک بھارتی فلمی اداکارہ ہن جیہڑی  زیادہ تر ہندی اردو زباناں وچ بݨݨ آلیاں فلمیں وچ کم کریندی ہے۔ ہما ترائے دفعہ فلم فیئر اعزاز دے مختلف زمرےآں وچ نامزد تھی چکی ہن تے بھارت دی مقبول ترین اداکاراں وچ اپݨی جاہ بݨا چکی ہن۔ ہما دی مشہور ترین فلمیں وچ گینگز آف واسعپور-یکم (2012)، گینگز آف واسعپور-دوئم (2012)، اک تھی ڈائن (2013)، شارٹس (2013)، ڈیڑھ عشقیہ (2014) تے بدلہ پور (2015) شامل ہن جنہاں دے کیتے ہما کوں خوب پزیرائی ملی۔

## فلموگرافی
2012 گینگز آف واسعپور-یکم—بطور محسنہ— نامزد-فلم فیئر اعزاز برائے بہترین نئی اداکارہ

2012 گینگز آف واسعپور-دوئم—بطور محسینا—نامزد-فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکارہ

2012 ترشنا —"مینٹیننس" گانے وچ خصوصی حاضری

2012 لو شو طے چکن کھرانا—بطور "ہرمن"

2013 اک تھی ڈائن—بطور "طمارہ"

2013 شارٹس—بطور "سجاطہ"

2013 دی-ڈے—بطور "زویہ رحمان"

2014 ڈیڑھ عشقیہ—بطور "منییا"

2015 بدلہ پور—بطور "جھملی"—نامزد-فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکارہ

2015 ہائی وئے—بطور "مھا لکشمی"

2015 ایکس: پاسٹ از پریزنٹ—بطور "وینا"

2016 وائٹ—بطور "روشنی مینن"—زیر تکمیل

2016 زہک—زیر تکمیل

2016 وائسرائس ہاؤس—بطور "فاطمہ جناح"—فلم بندی

## حوالہ
ادریس بن عبداللہ

ادریس بن عبداللہ (Idris ibn Abdullah) اسلامی تاریخ دے ہک مشہور شخصیت تے شیعان زیدیہ دے پندرویں امام ہن۔ او عباسی دور اچ پیدا تھئے تے انہاں دا تعلق علوی سادات نال ہئی، یعنی او حضرت علی ابن ابی طالب تے حضرت فاطمہ الزہرا دی اولاد وچوں ہن۔ ادریس بن عبداللہ دی زندگی تے انہاں دے کارنامے اسلامی تریخ وچ خاص اہمیت رکھدن۔

## ابتدائی زندگی
ادریس بن عبداللہ دی پیدائش 8ویں صدی عیسوی وچ تھئی۔ او عباسی خلافت دے خلاف ہک بغاوت وچ شامل تھئے، جیہڑی "علوی بغاوت" دے ناں نال مشہور ہئی۔ اوں بغاوت دا مقصد عباسی حکومت کوں ختم کر کے علوی حکومت قائم کرݨ ہئی۔

## بغاوت تے ہجرت
780ء دے لڳ بھڳ، ادریس بن عبداللہ نے عباسی خلیفہ المہدی دے خلاف بغاوت وچ حصہ گھدا۔ او بغاوت ناکام تھئی تے ادریس بن عبداللہ کوں فرار تھیوݨا پیا۔ او مغرب دی طرف ہجرت کر ڳئے تے مراکش دے علاقے وچ پہنچے۔ اتھاں انہاں نے مقامی بربر قبیلیاں دی حمایت حاصل کیتی تے ہک نویں ریاست دی بنیاد رکھی۔

## ادریسی ریاست دا قیام
ادریس بن عبداللہ نے 788ء وچ ادریسی ریاست دی بنیاد رکھی، جیہڑی اسلامی تریخ وچ پہلی شیعہ زیدیہ ریاست سمجھی ویندی اے۔ اے ریاست مراکش دے علاقے وچ قائم تھئی تے انہاں دا دارالحکومت فاس ہئی۔ ادریس بن عبداللہ نے ہک مضبوط تے منظم حکومت قائم کیتی تے اسلامی تعلیمات دے مطابق حکومت کیتی۔

## وفات
ادریس بن عبداللہ دی وفات 791ء وچ تھئی۔ انہاں دی وفات دے بعد انہاں دے پتر ادریس ثانی نے حکومت سنبھالی تے ادریسی ریاست کوں مزید وسعت ݙتی۔

## میراث
ادریس بن عبداللہ دی میراث اسلامی تریخ وچ ہک اہم مقام رکھدی اے۔ انہاں نے نہ صرف ہک نویں ریاست دی بنیاد رکھی بلکہ اسلامی تہذیب تے ثقافت کوں فروغ ݙتا۔ انہاں دی ریاست نے مراکش تے مغرب دے علاقے وچ اسلام دے پھیلاؤ وچ اہم کردار ادا کیتا۔
ادریس بن عبداللہ دی زندگی تے انہاں دے کارنامے اسلامی تریخ دا ہک اہم باب ہن تے انہاں دی کوششاں نے مغرب دے علاقے وچ اسلام دے فروغ وچ نمایاں کردار ادا کیتا۔
## حوالے
ہیما مالنی

ہیما مالنی  ہک بھارتی فلمی اداکارہ، لکھاری، پروڈیوسر، ہدایتکار، رقاصہ تے سیاست دان ہن۔ ہیما مالنی کوں ہندوستانی سینما دی تاریخ دی کامیاب ترین اداکارہ سمجھیا ویندے۔ انھاں نے فلمی کیریئر دا آغاز تامل فلم ادھو ستھیم نال کیتا۔ سپنوں کے سوداگر (1968) انہاں دی پہلی فلم ہئی جیندے وچ اوہ مرکزی کردار وچ نظر آئین، ایندے بعد اوہ مسلسل فلمیں وچ مرکزی کردار ادا کریندی رہین۔ اوہ زیادہ تر فلمیں وچ راجیش کھنہ، دیو آنند تے اپݨے پئے دھرمیندر دے نال نظر آئین۔ ہیما مالنی کوں ڈریم گرل دے طور تے سݙیا ویندا ہئی تے ایں ناں دی انہاں نے ہک فلم وی کیتی۔ ہیما مالنی نے مزاحیہ، ڈرامائی، المیہ تے رقاصہ ہر طرح دے کردار نبھائے۔ 1976 توں 1980 تک اوہ سب توں زیادہ معاوضہ گھنݨ آلی اداکارہ ہن۔

اپݨے کیریئر دے دوران 11 واری انہاں کوں فلم فیئر ایوارڈ دی طرفوں بہترین اداکارہ دے ایوارڈ کیتے نامزد کیتا ڳیا، 1973 وچ ایہ ایوارڈ جتیا۔ 2000 وچ ہیما مالنی نے فلم فیئر لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ جتیا تے ایں سال انہاں کوں ہندوستان دی حکومت دی طرفوں پدم شری نال وی نوازا ڳیا۔

## حوالہ
انقلاب دشمن … مکار ترین انسان

### انقلاب دشمن … رذیل انسان
کسانیں دی ایں حکمرانی کوں اَکھ جھپکدیں مکاوݨ آلے جاگیرداریں دے سبھے حیلے تے اندازے غلط ثابت تھئے ۔ بندوقاں تے تیر تلواریں آلی فوجاں دا جھوک کوں فتح کرݨ دا خواب پورا نہ تھیا۔ اپݨے کمانڈر دے حکم تے جھوک دے فقیر بغیر نعرے تے لُڑھ مارئیے ۔ راتیں دے حملے جاری رکھیئے ہوئے ہَن ۔ اُنہاں دشمن کوں ایں جھلیا ہویا ہا جو ہرݨ دی کُئی ڳالھ کائنا ہئی تے ݙوجھے پاسوں لمبی تھیندی جنگ کنوں دشمن وائی ویللی تے ہڑبڑاہٹ دا شکار تھیندا ویندا ہا ۔ درباری عیش ، گوداگیری دی آکڑ تے دُنیا دی لذتاں کنوں دور تے ہر رات پھٹوری تے لاشاں چیندیں چیندیں اَک ڳیا ہا ۔ اوندے خزانے خالی تھیوݨ پئے ڳئے تے فوجاں وچ مایوسی تے بے زاری نظر آوݨ شروع تھی ڳئی۔

اعظم خان دکانداریں تے وپارئیں کوں ٹیکس دی کھس کھو شروع کر ݙتی تے وَل ٹھٹھے وچ کہرام مچ ڳیا ۔ دشمن ہُݨ آپݨے داء پیش بدلݨ تے مجبور تھی ڳیا۔

ہُݨ شیر نئیں گِدڑ دا روپ ؍چولا وَٹایا تے سرکاری لومڑ دی عیاری ، چالاکی ، فریب تے مکاری سامݨے آوݨ شروع تھی ڳئی ۔ دوبدو جنگ ہردی شاہی فوج ہُن جھوک دے فقیریں دے پاک عقیدے کوں اپݨاں ہتھیار بݨاوݨ دا فیصلہ کیتا۔

جاگیرداری سوچ آلے میاں یار مند آپݨے طبقے دی خصلت؍شناخت ، دغا تے دھوکے نال کم گھنݨ دا فیصلہ کیتا ۔ جنوری دی پہلی تریخ 1718ء کوں شام عنایت دے سامݨے صلح دی تجویز ݙتی۔

گھٹیا طریقہ نال ݙیکھو شاہی فوجاں دے سالار؍کمانڈر میاں خدا یار خان کلہوڑا دے پُتر تے شہداد تالپردے ہتھاں تے قرآن شریف چا تے جھوک روانہ تھئے (قرآن دی عظمت تے قدر و قیمت مُلاّں تے گودے کوں کیا پتہ قرآن دی قدر جھوک دے فقیریں دے دِل اِچ ہئی کیوں جو قرآن اِی اُنہاں دا ایمان ، قول ، انسانیت ، عزت ، شان … سب کجھ ہوندے) تے ہُݨ دشمن ، ’’کسان دے قرآن‘‘ ہتھیں تے چاتی جھوک ݙو ٹُر پیا ۔ ہُݨ تاں دشمن کنیں ایٹم بم کنوں وݙا ہتھیار آ ڳئے ۔ او ہِیں قرآن کوں میڑھ تے ضامن بݨا تے شاہ عنایت نال مِلݨ چاہندے ہن ۔ اساں سبھے ڄاݨدیں ہائوں جئیں ویلھے قرآن ٹُر پوندے تے خدا دی مخلوق اوکوں رستہ ݙیندی ہے ، رشتہ بݨیندی ہے ۔ قرآن اڳوں تے ٹُرئیے تاں قرآن اڳوں تے تھیوے عوام اَپݨیاں صفاں تروڑ ݙیندن۔

جیڑھے ویلھے قرآن اُٹھدے تاں عوام اوکوں چاوݨ والیاں دے دیداں دے ارادے ؍گوندر تے ہتھیں دی غلاظت ؍مَل نہیں ݙہدی او تاں او پاک قرآن کوں ݙہدے پئے ہوندن۔

ہُݨ یوٹو ہیائی انقلابی فقیریں دی صفیں وچوں قرآن اڳوں ٹُر پیا ۔ دشمن کہیں ݙر بھئو دے بغیر کسانیں دی فوج وچوں گزردا ڳیا ۔ قرآن کوں ݙیکھ کراہیں جھوک دے دَر کھول ݙتے ویندن ۔ قرآن خیر دیاں جُرأت ݙیندا کہیں کوں نقصان نہ ݙیوݨ دے پیغام ݙیندا کہیں کوں نقصان نہ ݙیوݨ دے پیغام ݙیندا اڳوں تے ودھدا؍ٹُردا ڳیا ۔ قرآن کہیں پُچھ ڳچھ دے ، بغیر کہیں روک ٹوک دے شاہ عنایت کنیں پُڄ ڳیا ۔ قرآن اُچا تھیا تاں شاہ عنایت دا سر راضی با رضا تھی کراہیں جُھک ڳیا؍جِھکا تھیاقرآن ایں یوٹوہیائی انقلابی کوں آپݨا واسطہ ݙیندے تے جنگ روکݨ دی ارداس کریندے ۔ شاہ عنایت جی اچھا آکھ تے جنگ بندی دا حکم ݙیندے ۔ قرآن شاہ کوں آپݨی محفوظ جاہ توں اُٹھی کراہیں قلعے کنوں ٻاہر گوٻاہر گورنر دے جنگی خیمے وچ ونڄݨ دا آہدے۔ اے انقلابی تاں قرآن کوں ݙو جہانیں دی ضمانت سمجھدے(تھائیں تاں او دھوکہ چیندے؍کھمدے اِتھائیں تاں اثکر انقلابی دھوکہ کھمدن)

## حوالہ
کتاب: شاہ عنایت شہید، مصنف : ڈاکٹر شاہ محمد مری ، جھوک پرنٹرز ملتان
زندگی امتحان گھندی ہے

قیدی شاہ عنایت کوں ٹھٹھہ گھن ویندن ۔ میر علی شیر قانع ٹھٹھوی ، نواب اعظم تے شاہ عنایت دے درمیان تھیوݨ والے سوال جواب لکھدے۔

ظاہر ہے ہک عالم ، ہک جاہل دے سامݨے ہے ۔ عالم دے جواب تاں حافظ شیرازی دے شعر قرآن دی آیت تے حدیثیں دے علاوہ ٻئے کیا تھی سڳدے ہَن ۔ میں ایں عظیم انسان دے علم دے نور تے علم و ادب نال واقفیت تے معجزے دی حد تئیں آپݨے ہوش حواس اِچ رہݨ واسطے حیران تھیندن ۔ ادبی ذوق تے موقع دے سوہݨے جواب ۔ ہر بندہ وئیڑݨ تھیندے ۔ مثال دے طور تے انہاں کنو ںپُچھیا ویندے تُساں اے جنگ کیوں شروع کیتی۔

تے شاہ اے رُباعی پڑھی:

’’آن روز کہ توسنِ فلک رازیں کر دند

آرائش مشتری زیر دین کر دند

ایں بود نصیب ماذ دیوانِ قضا

ماراچہ گناہ قسمت ما ایں کردند‘‘

’’جݙاں اسمان دے گھوڑے تے زین رکھی ڳئی ہائی ۔ مشتری دی پروین نال سجاوٹ کیتی ڳئی ہائی ۔ ہوں ݙینہ موت دے دفتر اِچ ساݙا نصیب لکھ ݙتا ڳیا ۔ ساݙا کیا گناہ ، ساݙی قسمت اِی اینجھی ہئی۔‘‘

حکم کݙاہیں وی درباری نٹ ، درباری ہیر تے درباری شاعر دے بغیر کچاری نئیں لیندا۔ اوں ویلھے وی درباری شاعر رضا ’’آسمان‘‘ تے تُھکیا۔

’’دوست بیدار بشو، عالمِ خواب است اینجا

حرفِ بیہودہ مگو ، پائی حساب است اینجا‘‘

’’دوست جاگ ونڄے خواب تاں ݙیکھو ، اینجھی ڳالھ نہ کر اَڄ روزِ حساب ہے‘‘

پاڳل کیکوں آہدا پیا ہا ۔ شاہ عنایتاوکوں کیا جواب ݙیوے ہا جیندے دِل تے تاں غلامی، جبر تے اختیار دے قنون نال تاں صرف ضمیر والے لوک ہی کھیݙ سڳدن ، ویلھے دی غلامی کوں انقلابیاں دی جماعت اِی ختم کر سڳدی ہے۔

حیران تھیندوں ، لائوڈسپیکر والے آہدن ظلم تے ناانصافی تقدیر دا لکھیا ہویا ہے ۔ وَت ایں ظلم تے ناانصافی نال ٹکر گھنݨ تقدیر کوں نئیں نواب دے دَر تے کلوز کلوز کریندے کُتے کوں ݙر ہوسی ۔ جیندی تعلیم ایہا تھئی ہووے جو ہر ویلھے کردہ ناکردہ عمل دی سزا بُھڳتݨ کیتے تیار رہݨ تے ہونکوں‘‘ سزا کے لئے تیار رہنے‘‘ دی دھمکی ݙیوݨ دا کیا تکلف کیتا ویندے پئے۔

حاکمیں دے سامݨے کیا بین وڄیجئے۔ شاہ عنایت ہک چھوٹے جہیں فقرے وچ اوندی آکڑ دا محل بھن چھوڑیا۔

’’البلاء للو لائِ کا للھب الذھب‘‘

’’دوستی کیتے آزمائش ایویں ہوندی ہے جیویں سونے کیتے بھاہ ۔ بھاہ تاں سونے کوں چمکا ݙیندی ہے‘‘۔

حاکمیں کوں ہُݨ وی سمجھ نہ آیا اور کینجھے جارجی دیمتروف نہ آلایندے پن کیہو جہیں 

" History wief absolver me""

والے نال انہاں دا واسطہ پئے ، آپݨے ضمیر کوں ٻیا سرشار کرݨ تے مجبور حاکم ہک ٻیا بے وقوفیں والا سوال کریندے۔

’’خود کوں بدنام کرݨ دا سامان کون پیا کریندے‘‘

شاہ نیں جواب ݙتا

’’عاشق چہ کند گر نہ کشد بارِ ملامت

با ھیچ دلاور سپرِ تیر قضا نیست‘‘

’’عاشق کیا کرے او ملامت دا بار نہ چاوے تے ٻیا کوئی شیر دا ٻچہ تقدیر کوں نئیں ٹال سڳدا‘‘

ارے لوکو!!

انقلابی خودتاں کجھ نئیں کریندا ۔ او نُور تے آکھیے تے دھرتی دا اندھارا واپس اَسمانیں تے کھنڈیندا پیا ہا ، او تاں خُود خدا دے لفظ اَلیندا پیا ہا او تاں ویلھے دی رفتار تے قادر مطلق دی منشا تے لیفٹ رائٹ  پیا کریندا ہا او تاں سبب و سبب؍ اسباب و علل Caus & effectقنون دی وکالت پیا کریندا ہا او خلق دے ؍عوام؍جمہور دے لکھیے تے عمل کریندا پیا ہا۔

نواب آکھیا

’’ایں ویلھے جیڑھے توں قتل پیا تھیندیں ولا وی آپݨی ضد نِوی پیا چھوڑیندا‘‘

تے وَت انقلابئیں دے سردار نیں فرمایا

’’ہرگز نمیرد آنکہ دنش زندہ ثہ بدعشق

ثبت است بر جریدہِ عالم دو المِ ما‘‘

## حوالہ
کتاب: شاہ عنایت شہید، مصنف : ڈاکٹر شاہ محمد مری ، جھوک پرنٹرز ملتان
ہیرا راجاگوپال

ہیرا راجاگوپال ہک  بھارتی فلمی اداکارہ ہِن، جیڑھیاں بنیادی طور تے ملیالم تے تمل فلماں وچ کم کریندی پئی ہِن۔ انہاں نے 2000ء دے ݙہاکے وچ اپݨے کریئر دا آغاز کیتا تے "مِسّی" (2006)، "پرایم کتھا" (2010)، تے "این٘ڄل دی مون" (2013) جیہاں فلماں وچ نظر آئیاں۔ ہیرا راجاگوپال طاقتور معاون کرداراں پاروں مشہور ہِن تے اکثر سماجی ڈرامیاں وچ کم کریندی پئی ہِن۔ اوہ ہُݨ وی نویں فلماں تے کم کرݨ وچ مصروف ہِن۔

## فلمیں

## حوالہ
چوش نہ بیت

ٹھٹھہ شاہر دے وچ کوئی کتاب نئیں نظردی ۔ اِتلا وݙی تے لمبی جنگ دے بارے لوک ادب کوں چلاکی تے اُستادی نال منظر توں ہٹا ݙتا ڳئے ۔ ایں طرح کوشش کیتی ڳئی جو او عام جئیں پیر بݨا ݙتے ونڄن جیڑھے بے اولادیں؍اوترک کوں اولاد تے بگڑے کم بݨواتے سمگلراں دے رزق اِچ برکت دیاں دُعائیں کراوے ،ساݙے مُلخ وچ سینکڑاں مُردار ، ݙاکو ، لُٹیرے ، ہیرو بݨا تے نصاب دا حصہ بݨا ݙتے ڳن۔

حملے کرݨ والئیں دے کارنامے ودھا چرھا تے پڑھائے ویندن مگر محنت کرݨ دے حق کیتے سر دی قربانی ݙیوݨ والے شاہ عنایت شہید دے ناں دا کہیں سکول دی کتاب اِچ کئی تذکرہ؍تات کائنی ۔ کوئی یونیورسٹی ، کالج ، سڑک ، ڳلی ، پارک اوندے ناں دا کائنی ۔ کوئی چیئر کائنی ، تحقیق دا مرکز شاہ عنایت نال منسوب کائنی ، اوندے اُتے شاعری یا تحقیقی کتاب کائنی ۔ کہیں وی کوئی کتاب اوندے ناں نئیں کیتی ۔ کہیں اخبار ، رسالے کوئی خصوصی ایڈیشن اُنہاں دے ناں دا جاری نئیں کیتا ۔ کہیں جیندے معاشرے دے اسان؍کہیں غستان دے واسی ہائوں۔

وَت اے حقیقت آپݨی جاہ تے اَٹل موجود ہے ، شاہ عنایت دی ساری انقلابی روح اکور کراہیں ٻاہر کڈھݨ دی ساری جاگیرداریں تے ظالمانہ کوشش دے باوجود شاہ عنایت شہید دے ناں وچوں شہید دا لفظ نئیں کڈھ سڳیئے ۔ نہ اِی روضے دے احاطے وچوں ’’گنجِ شہیداں‘’ ست سانجھی قبریں دے نُور مُکا سڳیئے ۔ تے شہید لفظ دی وجہ توں زائرین ہک ݙوجھے کنوں ضرور پُچھسن…… قیامت تاݨیں۔

## حوالہ
کتاب: شاہ عنایت شہید، مصنف : ڈاکٹر شاہ محمد مری ، جھوک پرنٹرز ملتان
راحیلہ انور

راحیلہ انور (اردو: راحیلہ انور، کنوں) (جنم: 20 فروری 1956ء) ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِن، جہڑی مئی 2013ء کنوں مئی 2018ء تئیں پنجاب دی صوبائی اسمبلی دی ممبر ہَن۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
راحیلہ انور 20 فروری 1956ء کوں پاکستان دے شہر جہلم وِچ ڄَمّی ہَں۔

راحیلہ نے پریزینٹیشن کانوینٹ ہائی سکول جہلم کنوں میٹرک دی تعلیم پوری کِیتی۔ 

## سیاسی حیاتی
راحیلہ انور 2013ء دے عام انتخابات وِچ زنانیاں کِیتے مخصوص نشست  اُتے پاکستان تحریک انصاف دی اُمیدوار دے طور تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی کِیتے چُݨی ڳئی ہَن۔

## حوالے

ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:پنجاب صوبائی اسمبلی دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے صوبائی اسمبلی دے ارکان
ونکی:پاکستان تحریک انصاف
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان
راحت جمالی

راحت فائق جمالی (اردو: راحت جمالی) ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِن، جہڑی جون 2013ء کنوں مئی 2018ء تئیں بلوچستان دی صوبائی اسمبلی دی رُکن رہی ہَن۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
جمالی دا جنم 10 مارچ 1965 کوں اُستہ محمد، بلوچستان، پاکستان وِچ تِھیا۔

اُون٘ہاں نے جامعہ بلوچستان توں اردو وِچ ماسٹر آف آرٹس کِیتا ہِے۔

اُون٘ہاں جان محمد جمیلی دی بھیݨ ہِن۔

## سیاسی حیاتی
انّھاں 2013 دے پاکستانی عام انتخابات وِچ پاکستان مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دے طور تے حلقہ پی بی-26 جعفرآباد-II توں بلوچستان دی صوبائی اسمبلی کِیتے منتخب تِھئیاں۔ انّھاں نے 12,521 ووٹ حاصل کِیتے ہَن۔

ستمبر 2017 وِچ، انّھاں کوں وزیر اعلیٰ نواب ثناء اللہ خان زہری دی کابینہ وِچ بلوچستان دی صوبائی وزیر برائے لیبر مقرر کِیتا ڳیا،جِتھاں انّھاں جنوری 2018 وِچ استعفی ݙیوݨ تائیں خدمات انجام ݙِتیاں۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ذکیہ شاہ نواز خان

ذکیہ شاہ نواز خان (اردو: ذکیہ شاہ نواز خان ، کنوں) (جنم: 5 مارچ 1946ء) ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِن جہڑی 1977ء اَتے مئی 2018ء دے وِچالے پنجاب دی صوبائی اسمبلی دی ممبر رہی ہَن۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
ذکیہ خان 5 مارچ 1946 کوں عیسی خیل وِچ پیدا تِھئیاں ہَن۔

ذکیہ نے سینٹ ڈینس ہائی اسکول مری توں میٹرک دی تعلیم مکمل کِیتی اَتے کوئین میری کالج، لاہور توں کالج دی سطح تے تعلیم حاصل کِیتی۔

## سیاسی حیاتی
1977 دے پاکستانی عام انتخابات وِچ خان زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی کِیتے منتخب تِھئیاں ہَن۔

1985 دے پاکستانی عام انتخابات وِچ انھاں زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی کِیتے دوبارہ منتخب تِھئیاں۔

2018 دے عام انتخابات وِچ زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے مسلم لیگ ن دی امیدوار دے طور تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی کِیتے ہِک واری پِھر منتخب تِھئیاں۔

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پنجاب صوبائی اسمبلی دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:اکویہویں صدی دیاں سیاست دان زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
لکھت ویورا

’’لکھت ویورا‘‘ سرائیکی محقق ، نقاد تے شاعر سئیں حمید اُلفت ملغاݨی دے مضمونیں دا مجموعہ ہے ۔ ایہ سرائیکی ادبی بورڈ دی 137ویں پیشکش ہے ۔ ڈاکٹر حمید اُلفت ملغاݨی دا ناں تے تخلیقی کم سرائیکی زبان و ادب دے حلقیاں وچ مہاندرے محقق تے لکھاری دے طور تے ڄاݨیا تے منیا ویندے ۔ ایں کتاب وچ سرائیکی لکھتاں تے لکھاریاں دا تحقیقی ، تنقیدی تے فنی مطالعہ کیتا ڳئے ۔ سئیں حمید اُلفت ملغاݨی کتاب وچ 47مضمون شامل کیتن ، جیڑھے علمی ادبی حوالے نال اہمیت تے انفرادیت رکھدن ۔ کتاب دی ونڈ موضوع دے لحاظ نال کیتی ڳئی ہے ۔ زبان تے زبان دانی ، فریدیات، نثری ڳانڈھا ، شعری سُرت تے تریمت ادب دا بہترین منظر نامہ ایں کتاب وچ موجود ہے تے کتاب دی اہمیت تے افادیت وچ وادھا کریندے۔

سئیں حمید اُلفت ملغاݨی انہیں مضمونیں وچ پورے سرائیکی وسیب دے لکھاریں تے اُنہیں دے تخلیقی نظریاتی تے تحریراں دا بھر پور جائزہ گھدے ۔ تحقیق تے تنقید دے اوکھے کم کوں انہاں اپݨی محنت تے ریاضت نال سوکھا کیتے ۔ کتاب تنقیدی تے تحقیقی خوبیاں دا مجموعہ ہے۔ میکوں یقین ہے جو ’’لکھت ویورا‘‘ سرائیکی ادب دے تحقیقی تے تنقیدی سرمائے وچ وادھا کریسی تے سرائیکی زبان و ادب دے طالب علمیں کوں سرائیکی ادب تے ایندے لکھاریں بارے سارا مواد ہک کتاب اِچ مل ویسی ۔ سئیں حمید اُلفت ملغاݨی مبارکباد دے مستحق ہِن ۔ سرائیکی ادبی بورڈ ہمیش سرائیکی زبان و ادب دیاں کتاباں چھاپ کے خدمات دا فرض نبھیندا رہسی۔

عامر حفیظ ملک

سیکرٹری جنرل(اعزازی)

سرائیکی ادبی بورڈ

ملک ہائوس گلی نمبر17نیو شالیمار کالونی ، ملتان

## حوالہ
لکھّت ویورا، ڈاکٹرحمیداُلفت ملغاݨی ،چھاپہ خانہ:  جھوک پرنٹرز ملتان
دینا ناز

دینا ناز (اردو: دینا ناز، کنوں) (جنم: 6 جنوری 1964ء) ضلع کوہاٹ نال تعلق رکھݨ آلی ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِن۔ جئیں پاکستان تحریک انصاف س دی 10ویں خیبر پختونخوا اسمبلی دی رکن دے طور تے خذمتاں انجام ݙِتّیاں۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم

دینا ناز 6 جنوری 1964 کوں کوہاٹ وِچ ڄَمّی ہَئی۔ ناز نے ماسٹر آف بزنس ایڈمنسٹریشن اَتے ہیومن ریسورس مینجمنٹ وِچ ماسٹر آف آرٹس دی ڈگری حاصل کِیتی۔

## سیاسی حیاتی
دینا ناز 2013 وِچ خیبر پختونخوا اسمبلی دی رُکن دے طور تے زنانیاں کِیتے مخصوص نشست حلقہ WR-09 توں منتخب تھئی ہَن۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:خیبر پختونخوا دیاں شخصیتاں
ونکی:خیبر پختونخوا صوبائی اسمبلی
ونکی:خیبر پختونخوا صوبائی اسمبلی دیاں ارکان زنانیاں
ونکی:پاکستان تحریک انصاف
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے صوبائی اسمبلی دے ارکان
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان
خدیجہ عمر

خدیجہ عمر (اردو: خدیجہ عمر، کنوں) (جنم: 29 اگست 1975ء) ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِن جہڑی 2002ء کنوں مئی 2018ء تئیں پنجاب دی صوبائی اسمبلی دی رکن ہَن۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
وہ 29 اگست 1975 وِچ راولپنڈی وِچ پیدا تھئی ہَن۔

خدیجہ عمر نے گجرات دے مرغزار کالج توں 1998 وِچ بی اے دی ڈگری حاصل کِیتی ہئی۔ انھاں نے 2000 وِچ نیشنل کالج آف آرٹس توں ڈیزائننگ وِچ ڈپلوما حاصل کِیتا۔

## سیاسی حیاتی
2002 دے پاکستانی عام انتخابات وِچ زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے پاکستان مسلم لیگ (ق) دی امیدوار دے طور تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی دی رُکن منتخب تھئی ہَن۔

2008 دے پاکستانی عام انتخابات وِچ زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے مسلم لیگ ق دی امیدوار دے طور تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی کِیتے انھاں دوبارہ منتخب تھئی ہَن۔

2014 وِچ زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے مسلم لیگ ق دی امیدوار دے طور تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی کِیتے ہِک واری پِھر منتخب تھئی ہَن۔

2018 دے عام انتخابات وِچ زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے مسلم لیگ ق دی امیدوار دے طور تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی دی رُکن منتخب تھئی ہَن۔

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی سیاسی زنانیاں
ونکی:پنجاب صوبائی اسمبلی دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:اکویہویں صدی دیاں سیاست دان زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
خدیجہ عامر یار ملک

خدیجہ عامر یار ملک (اردو: خدیجہ عامر یار ملک، کنوں) ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِن جہڑی ستمبر 2008ء کنوں 2013ء تئیں پاکستان دی قومی اسمبلی دی رکن رہ چُکی ہِن۔  

## سیاسی حیاتی

### 2010ء دے انتخابات
خدیجہ عامر ستمبر 2010ء وِچ تِھیوݨ آلیاں انتخابات وِچ این اے 184 (بہاولپور۔2) توں پاکستان پیپلز پارٹی دی امیدوار دی حیثیت نال پاکستان دی قومی اسمبلی دی رُکن منتخب تھئی ہَن۔ انھاں نے 74,754 ووٹ حاصل کِیتے اَتے نجیب الدین اویسی کوں ہرا ݙِتّا۔

### 2013ء دے عام انتخابات
خدیجہ حلقہ این اے 184 (بہاولپور۔2) توں قومی اسمبلی دی نشست کِیتے 2013ء دے پاکستانی عام انتخابات وِچ پیپلز پارٹی دی امیدوار دی حیثیت نال انتخاب لڑیا ہئی، پر ناکام رہیاں ہَن۔ انھاں نے 64,175 ووٹ حاصل کِیتے اَتے اِیہ نشست نجیب الدین اویسی توں ہار ڳئیاں۔

### 2018ء دے عام انتخابات
خدیجہ حلقہ این اے 184 (بہاولپور۔4) توں قومی اسمبلی دی نشست کِیتے 2018ء دے پاکستانی عام انتخابات وِچ پاکستان تحریک انصاف دی امیدوار دی حیثیت نال انتخاب لڑیاں، پر ناکام رہیاں۔ انھاں نے 60,211 ووٹ حاصل کِیتے اَتے اِیہ نشست مسلم لیگ (ن) دے نجیب الدین اویسی توں ہار ڳئیاں۔

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:قومی اسمبلی پاکستان دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں سیاست دان زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
خالدہ منصور

خالدہ منصور (اردو: خالدہ منصور، کنوں) ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِن جہڑی مارچ 2008ء کنوں مئی 2018ء تئیں پاکستان دی قومی اسمبلی دی ممبر رہی ہَن۔

## ابتدائی حیاتی
خالدہ منصور 14 ستمبر 1941 کوں پاکستان دے شہر فیصل آباد وِچ پیدا تھئی ہَن۔

## سیاسی حیاتی
2002 دے پاکستانی عام انتخابات وِچ زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے پاکستان مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دے طور تے پنجاب صوبائی اسمبلی کِیتے منتخب تھئی ہَن۔

2008 دے پاکستانی عام انتخابات وِچ پنجاب توں زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے پاکستان مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دے طور تے پاکستان دی قومی اسمبلی وِچ دوبارہ منتخب تھئی ہَن۔

2013 دے پاکستانی عام انتخابات وِچ پنجاب توں زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے پاکستان مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دی حیثیت نال پاکستان دی قومی اسمبلی وِچ ترِیجی واری منتخب تھئی ہَن۔

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:قومی اسمبلی پاکستان دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:اکویہویں صدی دیاں سیاست دان زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
خاتون بی بی

خاتون بی بی (اردو: خاتون بی بی، کنوں) ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِے جہڑی غریب آباد، گوہاٹی، ضلع صوابی نال تعلّق رکھین٘دی ہِن، انّھاں دا تعلق پاکستان تحریک انصاف نال ہے، انّھاں نے خیبر پختونخوا اسمبلی دے ممبر دی حیثیت نال خذمتاں انجام ݙِتّیاں۔ اُوہ محکمہ صحت وِچ پارلیمانی سیکرٹری دی حیثیت نال وی خذمتاں انجام ݙین٘دی رَہی ہَن۔

## سیاسی حیاتی
خاتون محفوظ نشست تے 2013 دے عام انتخابات وِچ حلقہ WR-21 (زنانیاں مخصوص نشست نمبر 21) توں خاتون بی بی عوامی جمہوری اتحاد پاکستان دی ٹکٹ تے ممبر صوبائی اسمبلی منتخب تھئی ہَن۔

بعد وِچ عوامی جمہوری اتحاد پاکستان اپݨے توں وݙی جماعت پاکستان تحریک انصاف وِچ ضم تِھی ڳیا اَتے اِیں طرحاں خاتون بی بی وی تحریک انصاف وِچ چلی ڳئیاں۔ اُون٘ہاں چونکہ اصل وِچ پاکستان تحریک انصاف دے ٹکٹ تے خیبر پختونخوا اسمبلی دی رُکن منتخب کائے نِھیں تِھئیاں ہَن، اِیں لیے 2018 دے انتخابات وِچ انھاں کوں پاکستان تحریک انصاف نے دوبارہ زنانیاں دی مخصوص نشست تے منتخب کر تے صوبائی اسمبلی وِچ کائے نِھیں بھیڄیا۔ اسمبلی وِچ انھاں دی کارکردگی خاصی مایوس کن رہی اَتے اُون٘ہاں کہیں بل یا اسمبلی سوال سیشن دا حصہ کائے نِھیں بݨیاں، جیڑھی وجہ شاید انھاں دی کم تعلیم ہئی۔

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:خیبر پختونخوا صوبائی اسمبلی دیاں ارکان زنانیاں
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:سیاست دان زنانیاں
حمیدہ وحید الدین

حمیدہ وحید الدین (اردو: حمیدہ وحید الدین، کنوں) (جنم: 4 جنوری 1976ء) ہِک جاپانی پاکستانی سیاست دانزنانی ہِن، جہڑی پنجاب دی صوبائی اسمبلی دی رکن ہَن۔ اُوہ 2002ء کنوں 2007ء اَتے مئی 2013 ء کنوں مئی 2018ء تئیں پنجاب، پاکستان دی صوبائی اسمبلی وِچ خذمتاں انجام ݙے چُکی ہِن اَتے 2018ء وِچ وَلا چُݨی ڳئی ہَئی۔  

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
حمیدہ 4 جنوری 1976ء کوں ہِک جاپانی ماں اَتے پاکستانی پیؤ دے ہاں پیدا تھئی ہَن۔ پاکستان وِچ جاپان دے سفارت خانے دے مطابق، انھاں دا جاپانی ناں ہاناکو سمیدا ہِے اَتے اُون٘ہاں اوساکا، جاپان وِچ پیدا تھئی ہَن۔ تاہم، پنجاب دی صوبائی اسمبلی دے مطابق، اُون٘ہاں منڈی بہاؤالدین، پنجاب وِچ پیدا تھئی ہَن۔

انھاں نے اپݨی ابتدائی تعلیم جاپان توں حاصل کِیتی۔ پاکستان منتقل تھیوݨ دے بعد انھاں نے 6 مہینے تک اردو زبان سِکھی اَتے میٹرک دی تعلیم اردو وِچ مکمل کِیتی۔ انھاں نے 1998ء وِچ لاہور کالج برائے خواتین یونیورسٹی توں بیچلر آف سائنس دی ڈگری حاصل کِیتی۔

## سیاسی حیاتی
اُون٘ہاں 2002ء دے پاکستانی عام انتخابات وِچ حلقہ پی پی 116 (منڈی بہاؤالدین-I) توں پاکستان مسلم لیگ (ق) (پی ایم ایل-ق) دی امیدوار دے طور تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی کِیتے منتخب تھئی ہَن۔ انھاں نے 33,122 ووٹ حاصل کِیتے اَتے پاکستان مسلم لیگ (ن) (پی ایم ایل این) دی امیدوار صفیہ بیگم کوں ہرا ݙِتّا۔ پنجاب اسمبلی دی رُکن دی حیثیت نال اِیں مدت دے دوران، اُون٘ہاں 2003ء توں 2007ء تک خواندگی اَتے غیر رسمی بنیادی تعلیم دی پارلیمانی سیکرٹری دے طور تے خدمات انجام ݙین٘دیاں رہیاں۔

انھاں نے 2008ء دے پاکستانی عام انتخابات وِچ حلقہ پی پی 116 (منڈی بہاؤالدین-I) توں مسلم لیگ (ق) دی امیدوار دے طور تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی دی نشست کِیتے حصہ گِھدّا، پر اُون٘ہاں کامیاب کائے نِھیں تِھئیاں۔ انھاں نے 19,638 ووٹ حاصل کِیتے اَتے پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) دے امیدوار طارق محمود ساہی توں نشست ہار ڳئیاں۔

اُون٘ہاں 2013ء دے پاکستانی عام انتخابات وِچ حلقہ پی پی 116 (منڈی بہاؤالدین-I) توں مسلم لیگ ن دی امیدوار دے طور تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی کِیتے دوبارہ منتخب تھئی ہَن۔ انھاں نے 52,826 ووٹ حاصل کِیتے اَتے دیوان مشتاق احمد کوں ہرا ݙِتّا۔ جون 2013ء وِچ انھاں کوں وزیر اعلیٰ شہباز شریف دی صوبائی کابینہ وِچ شامل کِیتا ڳیا اَتے انھاں کوں پنجاب دی صوبائی وزیر برائے ترقی نسواں بݨایا ڳیا۔

اُون٘ہاں 2018ء دے پاکستانی عام انتخابات وِچ حلقہ پی پی-65 (منڈی بہاؤالدین-I) توں مسلم لیگ ن دی امیدوار دے طور تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی کِیتے دوبارہ منتخب تھئی ہَن۔

## حوالے

ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پنجاب صوبائی اسمبلی دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
حسینہ بیگم

حسینہ بیگم (اردو: حسینہ بیگم، کنوں) (جنم: ١ جنوری ١٩٦١ء) ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِے جہڑی مئی 2013ء کنوں مئی 2018ء تئیں اَتے وَلا 2018ء دے عام انتخابات وِچ جِت حاصل کِیتی، موجودہ پنجاب دی صوبائی اسمبلی دی ممبر ہِن۔  

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
حسینہ بیگم 1 جنوری 1961ء کوں پاکستان دے بہاولپور وِچ پیدا تھئی ہَن۔

## سیاسی حیاتی
حسینہ بیگم 2013ء دے پاکستانی عام انتخابات وِچ زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دے طور تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی کِیتے منتخب تھئی ہَن۔

حسینہ 2018ء دے عام انتخابات وِچ زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دے طور تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی کِیتے دوبارہ منتخب تھئی ہَن۔

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:پنجاب صوبائی اسمبلی دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں سیاست دان زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
شاہدہ احمد

شاہدہ احمد (اردو: شاہدہ احمد، کنوں) ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِن جہڑی اگست 2018ء کنوں پنجاب دی صوبائی اسمبلی دی رکن ہِن۔

انّھاں دی سیاسی وابستگی پاکستان تحریک انصاف نال ہِے۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
شاہدہ احمد 6 فروری 1961 کوں پاکستان دے شہر راولپنڈی وِچ پیدا تھئی ہَن۔

شاہدہ احمد نے بیچلر آف سائنس دی ڈگری حاصل کر رکھّی ہِے۔

## سیاسی حیاتی
2018 دے عام انتخابات وِچ زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) دی امیدوار دے طور تے شاہدہ احمد پنجاب دی صوبائی اسمبلی کِیتے منتخب تھئی ہَن۔

جنوری 2020 وِچ انھاں کوں زرعی تحقیقاتی بورڈ دی رُکن نامزد کِیتا ڳیا۔ رُکنیت دی تصدیق دے بعد شاہدہ نے زراعت دی ترقی اَتے پیداواری صلاحیتاں کوں وݙاوݨ کِیتے ادارے کوں مزید فعال اَتے متحرک بݨاوݨ اَتے حکومت دی طرفوں کامیاب کسان منصوبے کوں عملی شکل ݙیوݨ کِیتے تمام تر وسائل بروئے کار گِھن آوݨ دی یقین دہانی کروائی۔

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:پنجاب صوبائی اسمبلی دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:پنجاب صوبائی اسمبلی دے ارکان نا مکمل
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے صوبائی اسمبلی دے ارکان
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان
ونکی:پاکستان تحریک انصاف
ونکی:پنجاب دیاں زنانیاں سیاست دان
ونکی:پنجاب دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی
ونکی:راولپنڈی دیاں شخصیتاں
شاہجہاں (سیاستدان)

شاہجہاں (اردو: شاہجہاں (سیاستدان)، کنوں) ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِن۔ اُوہ  جون 2013 توں مئی 2018  تئیں پاکستان دی قومی اسمبلی دی رُکن وی رہی ہِن۔

## سیاسی حیاتی

### پاکستان دے عام انتخابات، 2013ء
انّھاں 2013 دے پاکستانی عام انتخابات وِچ نیشنل پیپلز پارٹی دی امیدوار دے طور تے سندھ توں زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے پاکستان دی قومی اسمبلی کِیتے منتخب تِھئیاں ہَن۔

## حوالے

ونکی:سندھ دے سیاستدان
ونکی:قومی اسمبلی پاکستان دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:سندھ دیاں شخصیتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
شاہانہ اشعر

شاہانہ اشعر (اردو: شاہانہ اشعر، کنوں) ہِک  پاکستانی سیاست دان زنانی ہِن، جہڑی صوبائی اسمبلی سندھ دی منتخب رُکن ہَن۔ انّھاں دی سیاسی وابستگی متحدہ قومی موومنٹ نال ہے۔ شاہانہ اشعر نے آرٹس دے مضمون وِچ سال غیر موجود وِچ گریجویشن دی ڈگری حاصل کِیتی ہئی۔ شاہانہ اشعر 2018 توں سندھ دی صوبائی اسمبلی دی رُکن رہیاں ہِن۔ شاہانہ اشعر نے 13 اگست 2018 کوں سندھ صوبائی اسمبلی دی رُکنیت دا حلف چاتا۔

## سیاسی حیاتی
شاہانہ اشعر 2018 دے عام انتخابات وِچ زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے متحدہ قومی موومنٹ دی امیدوار دے طور تے سندھ دی صوبائی اسمبلی کِیتے منتخب تھئی ہَن۔ شاہانہ اشعر متحرک اَتے سرگرم عمل صوبائی اسمبلی رُکن ہِن جیڑھیاں قائمہ کمیٹیاں دی رُکن تاں کائے نِھیں، البتہ توجہ دلاؤ نوٹس پیش کرین٘دیاں رہین٘دیاں ہِن اَتے متعدد اسمبلی دیاں قرارداداں وِچ شریک رہیاں ہِن۔ 2018 دے عام انتخابات ترِیہہ ݙہاکیاں دے بعد ایویں انتخابات ہِن جنہاں وِچ متحدہ قومی موومنٹ کوں سندھ وِچ بالعموم اَتے کراچی وِچ بالخصوص ٻہوں گھٹ سیٹاں مِلّیاں ہِن اَتے اِیہ سندھ صوبائی اسمبلی دی ݙوجھی وݙی جماعت بݨݨ دی بجائے پاکستان تحریک انصاف دے بعد ترِیجے نمبر تے ہِے۔

### صوبائی اسمبلی قرارداد
شاہانہ اشعر نے پاکستان کرکٹ ٹیم دے کپتان سرفراز احمد کوں ٹیم دی کپتانی اَتے پِھر ٹیم توں کڈھݨ تے ایوان سندھ وِچ مذمتی قرارداد پیش کِیتی۔ ذرائع ابلاغ دی آزادی، خود مختاری اَتے غیر جانبداری کوں یقینی بݨاوݨ اَتے وفاقی حکومت توں صحافیاں دے جان اَتے مال دے تحفظ دی یقین دہانی حاصل کرݨ کِیتے سندھ صوبائی اسمبلی وِچ ہِک قرارداد پیش کِیتی۔

### بھال پواؤ نوٹس
اُون٘ہاں صوبائی اسمبلی وِچ کئی معاملات تے توجہ دلاؤ نوٹس وی پیش کرین٘دیاں رہیاں ہِن، جنہاں وِچوں کُجھ مندرجہ ذیل ہِن: 

* کراچی دے ہسپتالاں وِچ کُتّیاں دے کَٹݨ دی ویکسین فراہم کرݨ اَتے پورے سندھ وِچ اِیں مسئلے نال نمٹݨ کِیتے حکومت سندھ نے کِیہڑے اقدامات اَٹھائے ہِن؟
* کراچی وِچ گرین لائن پراجیکٹ دی تکمیل وِچ دیری نال لوگاں کوں نقل و حمل دے مسائل دا سامݨا ہِے، اِیہ منصوبہ کݙاں تک مکمل تِھیسی؟
* سندھ بلڈنگ کنٹرول اتھارٹی اَتے کراچی پاݨی اَتے سیورج بورڈ کیوں اِین٘دے تائیں مقامی حکومتاں دے حوالے کائے نِھیں تِھئے؟

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی سیاسی زنانیاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
شازیہ مری

شازیہ مری (اردو: شازیہ مری، کنوں) (جنم: 8 اکتوبر 1972ء) ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِن جہڑی اگست 2018ء کنوں قومی اسمبلی پاکستان دی رکن ہِن۔ اِین٘دے کنوں پہلاں اُوہ جولائی 2012ء کنوں اگست 2013ء تئیں  اَتے وَل اگست 2013ء کنوں مئی 2018ء تئیں قومی اسمبلی دی رکن رہی ہَن۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
شازیہ مری 8 اکتوبر 1972ء کوں پاکستان دے کراچی وِچ ڈپٹی اسپیکر سندھ اسمبلی عطا محمد مری دے ہاں پیدا تھئی ہَن۔ شازیہ دے دادا علی محمد سیاست دان وی ہَن اَتے 1944ء توں 1945ء دے دوران برطانوی حکومت وِچ قانون ساز اسمبلی دے رُکن ہَن۔ شازیہ دی والدہ پروین مری وی 1985ء توں 1986ء دے دوران سندھ اسمبلی دی رُکن ہَن۔ شازیہ نے بی اے دی ڈگری حاصل کِیتی ہِے۔

## سیاسی حیاتی

### 2002ء دے عام انتخابات
شازیہ 2002ء دے عام انتخابات وِچ سندھ دی صوبائی اسمبلی دی رُکن منتخب تھئی ہَن۔

شازیہ 2008ء توں 2010ء تک سندھ دی وزیر اطلاعات دے عہدے تے مقرر تھیوݨ توں پہلے اُون٘ہاں سندھ صوبائی وزیر برائے بجلی دے طور تے خدمات انجام ݙین٘دیاں رہیاں ہَن۔

## حوالے

ونکی:بلوچ شخصیتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں سیاست دان زنانیاں
ونکی:قومی اسمبلی پاکستان دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
شازیہ مبشر

شازیہ مبشر (اردو: شازیہ مبشر، کنوں) ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِن جیڑھی ستمبر 2013 توں مئی 2018 تائیں پاکستان دی قومی اسمبلی دی رُکن رہیاں ہَن۔

## سیاسی حیاتی
انھاں اگست 2013 وِچ تِھیوݨ آلی ضمنی انتخابات وِچ پاکستان مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دے طور تے حلقہ این اے-129 (لاہور-XII) توں پاکستان دی قومی اسمبلی کِیتے منتخب تھئی ہَن۔ انھاں نے 44,894 ووٹ حاصل کِیتے اَتے پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) دے امیدوار محمد منشا سندھو کوں ہرا ݙِتّا۔ اِیہ نشست خالی تِھئی ہئی کیوں جو شہباز شریف جیڑھے اِیں کوں 2013 دے پاکستانی عام انتخابات وِچ جِتیا ہئی، اپݨے صوبائی اسمبلی دے حلقے دی نشست کوں برقرار رکھݨ کِیتے اِیں توں دستبردار تِھی ڳئے ہَن۔

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں سیاست دان زنانیاں
ونکی:قومی اسمبلی پاکستان دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
شازیہ عابد

شازیہ عابد (اردو: شازیہ عابد، کنوں) ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِن جیڑھیاں 10 فروری 2024 توں پنجاب دی صوبائی اسمبلی دی موجودہ رُکن ہِن۔ اِیں توں پہلے اُون٘ہاں اگست 2018 توں جنوری 2023 تائیں پنجاب دی صوبائی اسمبلی دی رُکن رہیاں ہَن۔

## سیاسی حیاتی
2018 دے پاکستانی عام انتخابات وِچ، انھاں نے پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) دی امیدوار دے طور تے حلقہ این اے-193 (راجن پور-I) توں پاکستان دی قومی اسمبلی دی نشست کِیتے انتخاب لڑیا، پر کامیاب کائے نِھیں تِھئیاں۔ انھاں نے 27,170 ووٹ حاصل کِیتے اَتے اِیہ نشست جعفر خان لغاری توں ہار ڳئیاں۔ انتخابات دے بعد، انھاں زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) دی امیدوار دے طور تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی کِیتے منتخب تھئی ہَن۔

2024 دے پاکستانی عام انتخابات وِچ، انھاں نے پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) دی امیدوار دے طور تے زنانیاں کِیتے مخصوص کوٹے دے ذریعے پنجاب دی صوبائی اسمبلی وِچ ہِک واری پِھر نشست حاصل کِیتی۔

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں سیاست دان زنانیاں
ونکی:پنجاب صوبائی اسمبلی دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
شازیہ طارق

شازیہ طارق (اردو: شازیہ طارق، انگریزی: Shazia Tariq، کنوں؛ جنم 18 دسمبر 1983) ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِن جیڑھی مئی 2013 توں مئی 2018 تائیں پنجاب دی صوبائی اسمبلی دی رُکن رہی ہَن۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
انھاں دا جنم 18 دسمبر 1983 کوں گوجرانوالہ وِچ تِھیا۔

انھاں نے 2003 وِچ گورنمنٹ کالج فار ویمن، گوجرانوالہ توں بیچلر آف آرٹس دی ڈگری حاصل کِیتی اَتے 2007 وِچ علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی توں بیچلر آف ایجوکیشن دی ڈگری حاصل کِیتی۔

## سیاسی حیاتی
انھاں 2013 دے پاکستانی عام انتخابات وِچ پاکستان مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دے طور تے زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی کِیتے منتخب تھئی ہَن۔

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
ونکی:پنجاب صوبائی اسمبلی دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:پاکستانی سیاست دان زنانیاں
شازیہ اشفاق مٹو

شازیہ اشفاق مٹو (اردو: شازیہ اشفاق مٹو، کنوں) ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِن جہڑی جون 2013ء کنوں مئی 2018ء تئیں پاکستان دی قومی اسمبلی دی ممبر رہ چُکی ہِن۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
شازیہ اشفاق پاکستان دے گوجرانوالہ وِچ پیدا تھئی ہَن۔ انھاں نے لاہور دے پنجاب یونیورسٹی توں اردو وِچ ایم اے دی ڈگری حاصل کِیتی۔

## سیاسی حیاتی

### 2008ء دے عام انتخابات
شازیہ اشفاق 2008ء دے پاکستانی عام انتخابات وِچ حلقہ پی پی-95 (گوجرانوالہ-5) توں مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دی حیثیت نال پاکستان دی قومی اسمبلی دی رُکن منتخب تھئی ہَن۔

### 2013ء دے عام انتخابات
شازیہ 2013ء دے پاکستانی عام انتخابات وِچ پنجاب توں زنانیاں کِیتے مخصوص نشست تے مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دی حیثیت نال پاکستان دی قومی اسمبلی دی رُکن دوبارہ بالواسطہ منتخب تھئی ہَن۔

## حوالے

ونکی:گوجرانوالہ دیاں شخصیتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:کشمیری نژاد پاکستانی شخصیتاں
ونکی:قومی اسمبلی پاکستان دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:جامعہ پنجاب دے فضلا
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں سیاست دان زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ