ویری کوں سُنڄاݨو

## رنجیت سنگھ دامحبتی سرائیکیاں داوَیری ہے
ہک اخباری اطلاع مطابق مشرقی پنجاب توں آوݨ آلے مندوب ‘ آگرہ توں منتخب تھیوݨ آلے ممبر پارلیمنٹ تے فلمی اداکار سئیں راج ببر نے ݙوجھی عالمی پنجابی کانفرنس دے پہلے ݙینہ پاکستانی پنجاب دے لکھاریاں تے دانشوراں کوں جہڑی سوکھڑی ݙتی ہے اوہ رنجیت سنگھ دی ہک تصویر تے ہک ہندوستانی بَھڳل ہے جنہاں دانشوراں کوں اے ݙتے ڳئین اُنہیں وچ شریف کُنجاہی ‘ منیر نیازی ‘ احمد بشیر ‘ افضل احسن رندھاوا ‘ مسز فرخندہ لودھی تے احمد راہی شامل ہِن۔

1986ء اِچ پہلی عالمی پنجابی کانفرنس جنرل ضیاء الحق دے دور اِچ تھئی ہئی ۔ اُوں کانفرنس دے منتظم وی ایں کانفرنس وانگ ‘ متعصب پنجابی دانشور سئیں فخر زمان ہَن ۔اُوں ویلے دے پنجاب دے گورنر مخدوم سجاد حسین قریشی نے ہک فائیو سٹار ہوٹل اِچ کانفرنس دے مزماناں کوں سرکاری طور تے روٹی وی ݙتی ہئی ۔ ہُݨ تقریباً پندرھاں سالاں بعد لاہور اِچ ݙوجھی عالمی پنجابی کانفرنس تھیندی پئی ہے جیندے وچ پنجاب‘ پنجابی تے پنجابیّت کوں بحال رکھݨ کیتے جاری کوششاں کوں زہر بھریا اوہو پاݨی لاتا ویندا پئے جہڑا رنجیت سنگھ دے زمانے کنوں چلیا آندے ۔ ایں کانفرنس اِچ دُنیاں دے اَٹھ ملکاں توں آوݨ آلے پنجابی سکھّاں سمیت تقریباً 400مندوب شریک ہن اَتے ٻئے سامعین وی ٻہوں سارے ہِن ۔ ایہ کانفرنس 13اپریل توں 16اپریل تئیں جاری رہسی ۔

پنجابی زبان ٻولݨ آلیاں دی مشرقی پنجاب نال سنگت تے یاری ٻہوں پُراݨی ہے جیویں جو سرائیکیاں کوں آپݨاں وَیری رنجیت سنگھ نھیں بُھلدا اُونویں اِی پنجابیاں کوں آپݨاں وݙ وݙیرا ‘ پیر پاوا تے ہیرو رنجیت سنگھ یاد رہندے ۔ سیاݨے آہدن جو دشمن دا دشمن ‘ سڄݨ ہوندے اَتے دشمن دا دوست دشمن ہوندے ۔ رنجیت سنگھ تاریخ دا اوہ پنجابی ‘ ظالم ‘ لُٹیرا ‘ ݙاکو تے دہشت گرد ہے جَیں سرائیکی علاقے دے نواب مظفرخان کوں اٹھاراں سالاں تئیں تِݙی تیل کیتی رکھیا ۔ سرائیکی علاقے دے لوکاں کوں اَݨ کُھٹ ݙکھاں اِچ پھسا ݙتّا ۔ ایں علاقے اُتّے اَٹھ واری حملہ کیتا تے اَخیر 1818ء اِچ صوبہ ملتان اُتّے قبضہ کرکے اِتھّوں خوب مال لُٹیا ۔ رنجیت سنگھ صوبہ ملتان کوں وی کھا ڳیا تے ایندے خوشحالی کوں وی چٹ کر ڳیا۔اُوں نیں افغانستان دے شاہ شجاع الملک کوں لہور اِچ ٹِکا کے مزمان نال جہڑا سلوک کیتا او پنجابیاں دے مونہ اُتّے لعنت دا اوہ ٹِکاّ ہے جیکوں اوہ کݙانہیں شرم دیاں ہنجوں نال وی نھیں دھو سڳدے۔صوبہ ملتان دی تباہی ‘ لوکاں دیاںقربانیاں‘ اُنہاں دے مال اسباب دی لُٹ مار ‘ غیرت مند رَنّاں دیاں چھالاں نال کھوہاں دا بھریج ونڄݨ‘ سب کجھ تاریخ اِچ محفوظ ہے ۔ اَڄ ولا اُوہو رنجیت سنگھ ‘ پنجابیّت دے علمبرداراں دا ہیرو ہے اُوندے فوٹو اِنہاں دے گھراں  دی سجاوٹ ہِن ۔ بھلا اوندے محبتیاں کوں اساں سرائیکی کیویں سڄݨ سمجھوں ؟ اے ساݙے مُنڈھ لاء دے وَیری ہِن ۔ ذرا پنجابی اپݨے گِروان اِچ جھاتی تاں پاوِن ۔ اِنہاں ساݙے اُتّے گزرݨ آلے 1818ء دے واقعے اُتّے جشن منایاہئی ‘ گھیئو دے ݙیوے ٻالے ہانیں ‘ مٹھائیاں ونڈیاں ہانیں ‘ پٹاخے چھوڑے ہانیں۔ وَل سِجھ نیں او ݙینہہ وی ݙٹھے جو پنجابیاں کوں سکھّاں دیاں کرپاناں کنوں پناہ ناں مِلدی ہئی۔ مشرقی پنجاب کنوں آوݨ آلا کُئی گھر وی سالم ناں پُنّا ہا ۔ ساݙے اُتّے کِھلݨ آلے اُوں ݙینہ روندے ہَن پَر اُنہاں دے تاں ہنجوں وی سُک ڳیاں ہَن ۔ اَساں تاں وی ناں کِھلّے ہاسے۔اَساں وَل وی اِنہاں مظلوماں کوں ہاں نال لایا ہاسے ۔ پنجابی ساݙیاں مہربانیاں تاں بُھل ڳئین ‘ کُئی ڳالھ نھیں ‘ پر کیا اوہ رنجیت سنگھ دی اولاد دے او ہ سارے ظلم وی بُھل ڳئین؟ کیا اُنہاں دی رَت پِھٹ ڳئی ہے جو اَڄ اوہ سکھّاں کوں ہاں لیندے پئین ؟ کیا تاریخ کئیں ٻئے حادثے کوں ݙیکھݨ کیتے تیار تھیندی پئی ہے؟ یاد رکھائے نانگ دے ٻچے کݙانہیں مِتر نھیں تھیندے۔

پنجابیو! ذرا شرم کرو ! اَساں تاں ݙو سو سال بعد وی اپݨے وَیری کوں نھیں بُھلّے ۔تہاݙی تاں پنجاہ سالاں اِچ اِی رَت پِھٹ ڳئی ہے‘ ولاوی کݙانہیں کِرپان نِکلے تاں اُنہاں دا شِکار تُساں ہوسو۔ لہور دا اوہ پنجابی ہوسی جہڑا اَڄ پنجابی کانفرنس اُتّے کچھّاں مرینداپئے۔

سارے سرائیکیاں نے پنجابی زبان تے پنجابی کلچر کوں اُبھارݨ آلی پنجابی کانفرنس دا بائیکاٹ کیتے ۔ اَساں ناں پنجاب کوں منیندے ہَیں ناں پنجابی کوں ناں پنجابیت کوں ‘ اَساں مُنڈھ لاء دے سرائیکی ہیسے تے سرائیکی رہسُوں‘ اَساکوں وی یاد ہے تے اَساں اپݨے ٻالاں کوں وی ݙسا ݙتے جو رنجیت سنگھ دامحبتی ‘ ساݙے ہݙاں دا وَیری ہے۔

سیاݨیاں سچ آکھے َ:ویر دے پاند ساوے رہندِن

رانجھݨ ملتانی     

(14 ۔اپریل2001ء)

(17۔اپریل2001ء کوں ݙینہ وار جھوک ملتان اِچ چھپیّا)

## حوالہ
کتاب: گِروان ہووے تاں. دھرتی واس : رانجھݨ ملتانی. چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان