open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گمشدہ میراث

حملہ آور ی دی وجہ توں سرائیکی قوم تے سرائیکی خطے نال جو بݨی او ہِک الگ تاریخ تے الگ درد ناک داستان اے، سرائیکی وطن توں بے وطن تھئے، سرائیکی وچوں سندھی ، پنجابی ، اردو‘ پوٹھوہاری ہند کو تے ٻیاں زباناں پیدا تھیاں پر سرائیکی دی تہذیبی ثقافتی تے جغرافیائی شناخت مٹا ݙتی ڳئی۔ سندھی بھرانویں کوں شناخت تے صوبہ مل ڳیا تے اجرک دے رنگ تبدیل تھی تے سندھی اجرک بݨ ڳئی اے وی ݙسی ونڄاں جو سرائیکی اَجرک سندھی اَجرک دے مقابلے اِچ نی بلکہ اوندے متبادل ہے۔ سرائیکی قوم اپݨی صدیاں پراݨی اجرک کوں اوندے اصل رنگاں وچ جڳ جہان دے سامھے گھن اَئی اے تے اپݨی گمشدہ میراث کوں اونویں زندہ کیتے جیویں سرائیکی زبان تے سرائیکی ثقافت کوں زندہ کیتا ڳے۔

نکی جہی گاٖل اے وی کیتی ونڄاں جو سرائیکی اَجرک دا رنگ نیلا ہے تے نیلے رنگ نال سرائیکی وسیب دا وݙاڳانڈھا ہے ۔ ہک تاں پوری دنیا وچ نیل دی کاشت تے ٻاہرلے ملکاں کوں برآمد دا وݙا علاقہ سرائیکی رہ ڳئے ۔ ݙوجھا اے جو اساݙے سندھ دریا دا ناں ’’نیلاب‘‘ وی ہے ۔ ٻیا اے جو نیلے رنگ دے ویس کوں سرائیکی وسیب دا صوفیانہ لباس وی آکھیا ویندے ۔ اسیݙے وسیب وچ پڳ کوں نیل ݙیوݨ ضروری سمجھا ویندا ہا تے نیل آلا پٹکا ٻدھݨ آلے کوں سرائیکی وسیب اِچ معزز سمجھا ویندے ۔ بہرحال سرائیکی وچ نیل کوٹ ، نیل واہ ، نیل گڑھ تے ایہو جہے ٻہوں سارے ناں نیل دی عظمت دی نشانی ہن تے نیلے رنگ دی سرائیکی اَجرک سونے تے سہاڳہ ہے ۔ تاریخی حقیقت اے وی ہے جو پوری دنیا اچ نیل دی پیداوار دا سب توں وݙا مرکز سرائیکی وسیب رہ ڳے۔وقت ویلہا تیزی نال بدلدا پے ۔ اساں اپݨے نیلاب تے اپݨے آپ کوں ولا ڳول گھدے۔ رفعت عباس سچ تاں آکھئے:

اساں تاں نیلیاں سلھاں اُتے پُھل بݨاوݨ آلے

ہُݨ جے نوبت وڄ پئی اے تاں ویس وٹَیندے پئے ہیں

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
گجݨ درویش

خانپور توں ݙو میل پِچادھی آلے پاسے گڄݨ درویش دا مزار ہے ، گجݨ درویش داؤد جہانیاں دے حقیقی بھرا تے خلیفہ مجاز ہن، جنہاں دا مزار ضلع مظفر گڑھ اچ ہے، انہاں دا تعلق میتلا قبیلے نال ہا ، انہاں دے ہتھ تے ٻہوں سارے قبائل جنہاں اچ رونجھا، گوٹیا تے وہاس قابل ذکر ہن، مسلمان تھئے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
گلشاد قادری

سئیں گلشاد قادری دا اصل ناں فیض بخش ہے ۔ محمد یار نون دے گھر چاہ مانجھی والا شجاع آباد اچ 1924 ء اچ پیدا تھئے ۔ پرائمری تئیں تعلیم حاصل کیتی تے ول زمیندارہ شروع کیتا ۔ نعت خوانی دا شوق شروع لا توں ہا ۔ 1970 ء اچ شاعری شروع کیتی ۔ مدنی دے سہرے ( حصہ دوم ) ، مدنی دے سہرے ( حصہ سوم ) ، دیوان گلشاد ، انہاں دیاں مشہور کتاباں ہِن ۔ آپ دی آواز وی ݙاڈھی چنڳی اے تے آپ دی مولود خوانی کوں لوک ݙاڈھا پسند کریندے ہن ۔ فوت تھی ڳن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
گھنٹہ گھر

ملتان شہر دے قلب اچ گھنٹہ گھر دی عظیم الشان عمارت واقع ہے۔ گھنٹہ گھر نے شہر دے متھے تے جھومر دا کم کیتے تے ایندے عمارے حسن کوں دوبالا کر ݙتے۔گھنٹہ گھر دی موجودہ عمارت علی محمد خان سدوزئی دی حویلی دے کھنڈرات تے تعمیر کیتی ڳئی ہے کیوں جو جئیں ویلے انگریزاں نے ملتان تے قبضہ کیتا تاں ایں علاقے اچ صرف حویلی دے کھنڈرات موجود ہن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
گلزار لالی

معروف سرائیکی گلوکارہ گلزار لالی وزیر احمد کھوکھر دے گھر 1964ء اچ پیدا تھئی ۔ 1994 ء اچ شاعری وی شروع کیتی تے سئیں دلنور نور پوری کوں اپݨا استاد بݨایا ۔ انہاں دی ہِک کتاب لالی دیاں دھاڑاں ہے ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
گل زیب خاکوانی

معروف صحافی ، دانشور گل زیب حسن خان 10 جولائی 1972ء اچ بہاولپور اچ محمد اشرف خان خاکوانی دے گھر پیدا تھئے ۔ ایم اے اردو کیتا تے صحافت دے شعبے نال منسلک تھی ڳئے ۔ 1986ء اچ شاعری شروع کیتی ۔ اپݨی والدہ فرزانہ شیرانی ، خالد احمد کوں اپݨا استاد منیندن۔ حالی تئی انہاں دی کوئی تصنیف سامݨے نی آئی ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
گورنر ساوݨ مل

سکھ حکمراناں صوبہ ملتان دی لُٹ مار دے بعد ساون مل کوں ملتان دا گورنر بݨایا ، تخت لہور کوں بارا بھتہ ݙیوݨ سانگے سخی سرور دے سنگ جیرھے ملتانوں حاضری ݙے تے ویندے ہن تے وی ٹیکس لاتا ۔ ساوݨ مل قتل تھی ڳیا ، اوندا پُتر مولراج 1844ء اِچ صوبہ ملتان دا گورنر بݨیا ، اوں ویلے صوبہ ملتان اِچ جھنگ ، میانوالی ، ڈیرہ اسماعیل خان ، ڈیرہ غازی خان ، شاہ پور تے منٹگمری دے علاقے شامل ہن ۔ انگریزیں حملہ کیتا تاں مولراج صوبہ ملتان کیتے جنگ کیتی ، انگریزاں صوبہ ملتان کوں ختم کر تے پنجاب دا حصہ بݨایا کیوں جو ملتان دے لوکاں بغاوت تے پنجاب آلئیں تابعداری کیتی ہئی ۔(تاریخ ملتان مصنف کرم الٰہی بدر)

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ڳل ءِ چ چولا سر تے پٹکا

سرائیکی وسیب دے لوک چولا یا کرتہ پیندن تے منجھلا ٻدھیندن ، سر تے پٹکا تے پیریں کنیں چھیکویں جُتی یا طلے آلا کھسہ پیندن ۔ طلے والا کھسہ کیا ہے ؟ عربی وچ طلا سونے کوں آکھدن ، سرائیکی وسیب کائنات دا واحد خطہ ہے جتھاں سونے دے تاریں نال بݨیا ہویا کھسہ یا جُتی پاتی ویندی ہئی ۔ سونے دی جُتی توں سرائیکی وسیب دی عظمت تے امارات دا ندازہ تھیندے ۔ سرائیکی وسیب وچ حملہ آوریں دی لُٹ مار دے بعد لوک سونے دے تاریں نال بݨیئے ہوئے کھسے تاں نی پا سڳدے البتہ طلے آلا کھسے ضرور پیندن ۔ جنہاندی قیمت پنج سو توں گھن تے پنج ہزار تھی سڳدی اے ۔ سرائیکی وسیب وچ منجھلے دے لُنگی وی پاتی ویندی اے ۔ منجھ ٻدھݨ کیتے سرائیکی وسیب دی ہک سوکھڑی لانچا وی ہے ۔ جیڑھا جو ݙاڈھا سوہݨا ہوندے ۔ سرائیکی وسیب دے عظیم ثقافتی خطے جھنگ وچ لانچے کوں ہُݨ وی وݙی چاہ تے محبت نال پاتا ویندے ۔ مرداں دے نال نال جھنگ ، شور کوٹ تے چنیوٹ دے سرائیکی علاقے وچ تریمتاں وی لُنگی تے لانچا ٻدھیندن ۔سرائیکی علاقے وچ پہلے تریمتاں گھگھرا پیندیاں ہن ، ہُݨ اے رواج ختم تھی ڳئے۔ ایویں مرد نینگر وی منجھلا یا لُنگی چھوڑ تے شلوار پاوݨ پے ڳن ۔ا لبتہ روہی وچ تریمتاں ہُݨ وی گھگرے پیندن ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ڳڑھ مہاراجہ

تحصیل شور کوٹ وچ دریا دے اُوں پار جھنگ توں 52میل جنوب آلے پاسے آباد تریخی حیثیت دا حامل قصبہ ہے ، اصل شہر سلطان شہاب الدین غوری دے عہد وچ موجودہ قصبے توں جنوب آلے پاسے کجھ فاصلے تے وسایا ڳیا ، کیونجو شہاب الدین کوں ملتان وچ فرقہ قرامطہ دی سرکوبی کیتے تازہ دم فوج دی ضرورت ہئی ۔ اے جاہ موزوں سمجھ تے شہر وسایا ہا ۔ ایندا ناں شاہ نگر ہا پر اے شہر بعد وچ مختلف جنگاں دی زد وچ آ تے تباہ و برباد تھی ڳیا۔ اورنگزیب عالمگیر دے عہد وچ اتھاں چھوٹا جہا قلعہ اَتے ہک فوجی چھائوݨی تعمیر تھئی کیوں جو اے تمام علاقہ صوبہ ملتان دا حصہ ہا ، اَتے حاکمِ ملتان اپݨی فوجی ضرورت دے مطابق اتھاں انتظامی تبدیلیاں کریندا رہیا۔ سکھاں دے عہد وچ ایں جاہ شدید سیلاب آیا جئیں توں عمارتاں ڈیہہ پیاں چنانچہ دیوان مولراج دے دور نظامت وچ نوازش علی خان دے ݙاڈے 1843ء سمت 1900ء وچ موجودہ قصبے دی بنیاد رکھی اَتے اے علاقہ وَلا آبادتھی ڳیا۔ سکھاں دے بعد انگریزی دور وچ وی قصبہ آبادی دے لحاظ توں ترقی کریندا رہیا۔ 1946ء وچ موجودہ قصبے دے شمال مشرق وچ نوازش علی خان نے اپݨے ناں تے نواں قصبہ نوازش نگر دے ناں توں وسایا۔ اتھاں ہک ہائی سکول اَتے ٹائون کمیٹی قائم ہے ،ز رعی اعتبار نال وی علاقہ شاداب ہے ۔ لیہ ، ملتان، مظفر گڑھ کوں اتھوں سڑکاں ویندن۔

ایں قصبے کوں مہاراجہ رنجیت سنگھ دے زمانے اچ مہر رجب نے آباد کیتا۔مہاراجہ دی نسبت نال ایندا ناں ’’ گڑھ مہاراجہ‘‘ رکھیا ۔ اے قصبہ کݙاہیں ملتان دا صدر مقام ہا۔ اتھاں اڄ وی رنجیت سنگھ دے بݨا ئے ہوئے قلعے دے آثار ملدن۔ ایندے مشرق اچ دریائے چناب کوں عبور کرݨ دے بعد حضرت سلطان باہو دے والدین دے مزارات ہن۔ سیاسی اعتبار نال وی ایندا شمار پاکستان دی قدیم وستیاں اچ تھیندے۔ تحریک پاکستان دے ابتدائی زمانے اچ ’’پاکستان زندہ باد‘‘ دے نعرے اتھائیں لڳدے ہن۔ قائد اعظم  نے ہیں وستی اچ تشریف گھن آ تے کانگریسی رہنماواں کوں انج مسلم مملکت کیتے اپݨا ہم خیال بݨایا ہا۔ طلبہ تے طالبات سانگے انج انج ہائی سکول ہن۔ کپاہ ویلݨ تے برف تیار کرݨ دے کارخانے ہن۔ کپاہ تے کݨڑک اہم زرعی پیداوار ہن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
لاہور یکے از مضافات ملتان است

تاریخی اعتبار نال ملتان ہک ذات دا نی ہک کائنات دا ناں ہے ‘ ماہرین آثار ایں ڳالھ تے اتفاق کریندن جو ملتان کائنات دے انہاں شہراں وچوں ہے جیڑھے ہزاراں سال توں مسلسل آباد چلے آندن ، ماہرین دا ایں ڳالھ تے وی کامل اتفاق ہے جو تاریک عالم وچ ملتان صرف ہک شرہ دے طور تے نی بلکہ ہک تۃذیب تے ہک سلطنت دے طور تے کرہ ارض تے موجود رہ گفئے ۔ 373 ھ دی ہک تصنیف ’’ حدود العالم بن المشرق الی المغرب ‘‘ اچ سلطنت ملتان دے بارے لکھیا ڳئے جو ملتان دیاں سرحداں جالندھر تے ختم تھیندن ، ہک ٻئی کتاب ’’ سیدا لمتاخرین ‘‘ وچ لکھئے جو ایہ خطہ ٻہوں زیادہ ذرخیز ہووݨ دے نال نال وسیع و عریض وی ہے ، ہک پاسے ٹھٹھہ ، ݙوجھے پاسے فیروز پور ، جیلسمیر تے کیچ مکران تک دے علاقے ایں دے وچ شامل ہن ۔ ابوالفضل دی مشہور کتاب ’’ آئین اکبری ‘‘ اچ درج ہے جو ملتان ٻہوں وݙی اقلیم ہے ایندے وچ ترائے سرکاراں ملتان خاص ، دیپالپور تے بھکر شامل ہن ، ملتان دی تہذیب و ثقافت ٻہوں مضبوط ہے ، اے علاقہ ٻہوں وݙا تجارتی تے ثقافتی مرکز ہے ، انقلابات زمانہ تے ہزاراں سالاں توں حملہ آوراں دی ریشہ دانیاں دے باوجود ایں خطے اپݨی منفرد تہذیبی شناخت کوں قائم تے زندہ رکھیا ہویا ہے ۔ اے وی ویلھا تے حالات دی ستم ظریفی ہے جو اڄ ملتان کوں جنوبی پنجاب بݨاوݨ آدے دلاسے ݙتے ویندے پن ، کل ملتان کیا ہا ؟ تے لہور دی کیا حیثیت ہئی ، ایہ تذکرہ حضرت داتا گنج بخش ہجویری ؒ دی کتاب ’’ کشف المحجوب ‘‘ ہکے از لاہور مضافات ملتان دی صورت اچ موجود ہے ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
لاڑ

ضلع ملتان دا ہک قصبہ ہے۔ ملتان بہاول پور روڈ تے ملتان توں 17میل دے فاصلے تے واقع ہے۔ اتھوں کر شجاع آباد کوں ہک پکی سڑک ویندی ہے۔ 1973ء اچ اتھاں دیہی ترقیاتی مرکز قائم کیتا ڳیا۔ افزائش نسل حیوانات دا مرکز وی ہے۔ ہک مڈل اسکول ، چھوہریں کیتے ہک پرائمری سکول ہے۔ ہک ڈسپنسری ہے۔ ہک دینی مدرسہ وی ہے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
لالیاں

لالیاں ضلع جھنگ، تحصیل چنیوٹ دا قصبہ ہے۔ چنیوٹ سرگودھا روڈ تے چنیوٹ توں ست میل دے فاصلے تے واقع ہے۔ چک جھمرا تے شاہین آباد ریلوے سیکشن نال وی مربوط ہے۔ نواحی علاقیاں اچ کپاہ ہووݨ دی وجہ نال اتھاں کپاہ دے کارخانے ہن۔ طلبہ و طالبات سانگے انج انج ہائی سکول ہن۔ دیگر اہم سرکاری اداریاں اچ تھاݨہ، ٹائون کمیٹی، دیہی مرکزی صحت ، ڈاک خانہ، مارکیٹ کمیٹی شامل ہن۔ مرکزی جامع مسجد تے جامع مسجد شہیداں اہم مسیتاں ہن۔ صوفی بزرگ حبیب خان دا مزار مرجع خلائق ہے جیڑھا جو محکمہ اوقاف دی تحویل اچ ہے ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
لال سونہارا پارک

سرائیکی وسیب دے سوہݨے شہر بہاولپور اچ واقع اے ملک دا تریجھا وݙا پارک اے،جیڑھا چولستان دے وسیع صحرا کنوں متصل اتے صحرا دے وسطی شمالی حصہ وچ ستر ہزار چار سو اسی ایکڑ رقبہ تے پھیلیا ہویا اے۔اے رقبہ تمام تر صحرائے اے اتے ایں مقصد کیتے مختص تھیوݨ کنوں پہلے چولستان دا ای حصہ ہا۔اے سطح سمند رکنوں125میٹر دی بلندی تے واقع اے اتے چونکہ اے خطِ سرطان دے قریب اے ایں واسطے دنیا دے بیشتر صحراواں دی درجہ بندی وچ امدے۔

صحرائے چولستان وچ پائے ونجݨ آلے جانوراں دی تیزی نال کم تھیوݨ آلی تعداد دے پیش نظر قدرتی حالات وچ انہاں دے تحفظ واسطے افزائش نسل کیتے اتھاں خاطر خواہ انتظام کیتا ڳیا اے۔

ایں نیشنل پارک وچ سیاہ ہرݨ ،چنکارہ، تلور، کشمیرا، پھٹ تیتر، بٹیر، نانگ، عقاب، حواصل،بطخاں،سیاہ تیتر،بھورے تیتر،خرگوش،خارپشت،گیدڑ،جنگلی سور،بھڑیئے،لومڑی اتے نیل گائے کوںرکھیا گیا اے۔جنگلے دے اندر رہݨ آلے جانوراں آلے جانور پرندیاں دی مجموعی تعداد ست سو اتھاسی اے اتے جنگلے دے باہر رہݨ آلے جانوراں دی تعداد پینتالی ہزار بطخاںعلاوہ ہن،اتے پرندیاں دی تعداد 1982وچ بارہاں ہزار نو سو چھپن ہائی۔

صحرائے چولستان دے ایں وسیع و عریض ٹکڑے تے اے پارک کینویں بنڑیا۔ایندی کہاݨی دلچسپ اے ،آکھدن جو1966ء اتے1967دے درمیانی حصے وچ ماہرین نیشنل پارک دے قیام کیتے موزوںجاہ دی تلاش وچ ہن۔سروے ٹیم دا لیڈر کائے مونٹ فوڈرہا،اوںنے ایںمہم دی جذئیات اپݨی کتاب(دی وینیشنگ جنگل) وچ رقم کیتی اے۔ایں مقصد واسطے پورے پنجاب دا دورہ کیتا ڳیا مگر آخر کار قرعہ فال لال سونہارا دا نکل آیا۔ماہرین دا خیال ہا جو محل وقوع وسائل آب اتے جغرافیائی اعتبار نال اے جاہ موزوں ترین اے۔چنانچہ حکومتی منظوری کنوں سندھ دے کرتھر نیشنل پارک دے نال نال لال سونہارا نیشنل پارک وی منظر عام تے آ ڳیا۔ایندے قیام دا مقصد جنگلی جانوراں دی قدرتی دولت دا تحفظ اتے انہاں دیاں نسلاں دی افزائش اے۔اے جاہ ایں لحاظ نال وی اہم اے جو ڈھیر سارے جنگلی جانور متصلہ صحرا کنوں حاصل کیتے ویندن اتے ایں واسطے وی اے جاہ گردش کرݨ آلے پرندیاں دے قدرتی رستیاں دے ادھ وچ اے۔جیں دے سبب اے پرندے رغبت اتے کثرت نال ایں پارک دے گھاٹے جنگلات وچ لہندن۔کجھ تاں اگلی منزل دی طرف اُڈ ویندن اتے کجھ ہیں پارک دے تھی کے رہ ویندن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
لُٹݨ آلے تے لُٹاوݨ آلے

عباس سیال اپݨی کتاب ’’دیرہ مکھ سرائیکستان‘‘ اِچ تقسیم توں پہلے دیرہ اسماعیل خان اِچ رہݨ آلے سیٹھ جیٹھا رام بھاٹیہ دے بارے لکھئے جو بھاٹیہ جی 1875ء اِچ دیرے اِچ پیدا تھیا۔ وݙا تھی تے وݙا تاجر بݨیا۔ اُوں 1915ء 25000دی لاگت نال دیرے دے ٻالاں سانگے سکول بݨوایا۔ 1921کوں 5000روپے ݙتے۔ 1936ء اچ 50,000دی لاگت نال دیرہ اسماعیل خان وچ ہسپتال بݨوایا۔ عباس سیال اپݨی کتاب وچ بھاٹیہ جی دے نال نال اتھاں رہݨ آلے سیٹھ بگائی، ٹھاکردت، بالو رام ، ڈاکٹر دیال، ڈاکٹر جگن ناتھ پیلانی دے نال نواب اللہ نواز خان سدوزئی تے نواب امان اللہ خان دا ذکر وی وݙی محبت نال کیتے، ہُݨ سوال اے ہے اڄ جیرھے لوک دیرے ٹانک تے قابض اِن انہاں کول مݙیاں وی موٹیاں ہن افغان رپھڑ دی وجہ توں انہاں کول ارباں کھرباں آئن، انہاں انساناں سانگے کیا کیتے؟

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
لکھ مرے لکھ پال نہ مرے

خواجہ سئیں آکھئے ’’ کھا ساڳ پُسی دی پنڑی ، نِبھ ویندے وقت سکھڑے ، اِتھ درد منداں دے دیرے ، جِتھ کِرڑ کنڈا ٻوئی ڈھیرے ‘‘ ۔ ساڳ پُسی کھاوݨ والا ہک نینگر انگریز دے زمانے اچ ݙاکے مریندا ہا، سرکار دا مال گودام لُٹ گھندا ہا، چلدی ریل گاݙی دے مال ݙبے کپ گھندا ہاتے مال جنگلیں اچ سٹ ݙیندا ہا ،چلدی ڳاݙی تے چڑھ وی ویندا ہا تے لہہ وی امدا ہا، ݙاڈھا بہادر، سخی تے دلیر ہا، لُٹ دا سارا مال غریبیں کوں نسری مݨکا ، بِدام ، گھیو، شکراں تے میوے کھیوندا ہا تے ونوون دیاں چیزیں دے مزے کرویندا ہا ، پر خوس پُسی دا ساڳ کھمدا ہا ، روہی دے رہݨ آلا ہا ، اپݨے آپ کوں فخر نال ریاست اکھویندا ہا ، تے ݙاکھے مار ، مال ونڈا وہا کر تے اپݨے علاقے روہی ول ویندا ہا ، جݙاں او فوت تھیا تاں ریاست بہاولپور دے ہر گھر اچ سوگ ہا ، لوک ہک ٻئے دے ڳل لڳ روندے پئے ہن تے آکھدے پئے ہن ’’ لکھ مرے ہا پر لکھ پال نہ مرے ہا‘‘ ۔ وسیب دے اوں سخی حریت پسند دا ناں ہئی موسیٰ تے لوک اونکوں موسیٰ لکھ پال آکھدے ہن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
لالہ جیمنی سرشارؔ

قصبہ خیر پور سادات ضلع مظفر گڑھ اچ پیدا تھئے ،تلوک چند محروم دے شاگرد ہن، 1928ء اچ ملتان دے ہک کانگریسی لیڈر پنڈت شودت رنگا دے ملتان توں شائع تھیوݨ آلے ہفت روزہ ’’ ویر کیسریٰ‘‘ دے جوائنٹ ایڈیٹر ہن۔ سرکاری طور تے تحصیل علی پور دے ریفیوجیاں کوں وساوݨ کیتے سونی پت دا علاقہ چُݨا ڳیا۔ انہاں دا اتھاں قیام ریہا۔ دہلی اچوں کئی پرچاں دی ادارت کیتی ۔ قیام پاکستان توں پہلے مظفر گڑھ توں شائع تھیوݨ آلے پرچہ ’’ پیغام ترقی‘‘ دی فائلاں اچ انہاں دا کلام محفوظ ہے ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
لمبیاں قبراں

تحصیل بہاولپور دے تھاݨے مسافر خانے دی حد وچ ست قبریں علی اصحاب دے ناں توں ہکی جاہ تے ملدین جیرھاں لمبائی وچ زیادہ توں زیادہ 9 گز اَتے کم توں کم ترائے گز ہن ۔ ایں علاقے وچ انہاں دے متعلق عام شہرت ہئی جو اے اصحاب رسول صلی اللہ علیہ وسلم دیاں قبراں ہن جیرھے تبلیغ اسلام کیتے اتھاں آئے۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
لیہ تے خانگڑھ ضلعے بݨ ڳے

مئی 1849ء ءِ چ بر طانوی قبضہ دے باد لیہ تے خان ڳڑھ کوں ضلع بݨایا ڳیا ۔ خان ڳڑھ ضلع ءِ چ تحصیل مظفر ڳڑھ ، تحصیل علی پور، گڑھ مہاراجہ اَتے احمد پور دے تعلقے (جیہڑا ہُݨ ضلع جھنگ ءِ چ شامل اے ) دے علاقے شامل تھیے ۔ خان گڑھ کوں پہلے ضلعی ہیڈ کوارتر دا درجہ ݙتا ڳیا سال 1849ء دے آخر توں پہلے ہیڈ کوارٹر ( دفتر ) مظفر گڑھ بݨائے ڳئے ۔ (1) خان گڑھ ضلع چار تحصیلیں دا ضلع ہا ۔ رنگ پور کینجھر ( شاہ جمال ) سیت پور تے خان گڑھ ( جیندا ہیڈ کوارٹر مظفر گڑھ ءِ چ ہا ) شامل ہن ۔ سناواں تحصیل جیندا ہیڈ کوارٹر کوٹ ادو ءِ چ ہا ۔ اولاََ ضلع لیہ ءِ چ شامل کیتیاں ڳیا بعد ءِ چ 1859ء مظفر گڑھ ءِ چ شامل کر ݙتیا ڳیا ۔ 1861ء ءِ چ تحصیل رنگ پور کوں ختم کر ݙتا ڳیا تے احمد پور تے گڑھ مہاراجہ دا علاقہ ضلع جھنگ ءِ چ رَلا ݙتا گیا ۔ کینجھر تحصیل وی ختم کر ݙتی ڳئی اَتے ایندا علاقہ مظفر گڑھ ءِ چ شامل کر ݙتا ڳیا ۔

ضلع لیہ ءِ چ بر طانوی راج دے آغاز ءِ چ جئیں تحصیلیں کوں شامل کیتا ڳیا انہاں وچ میانوالی ،بھکر ،لیہ تے کوٹ ادو شامل ہن ۔ سال 1861ء ءِ چ لیہ کمشنری کوں ختم کر ݙتا ڳیا اَتے ڈیرہ اسماعیل خان کوں کمشنری بݨا ں ݙتا ڳیا ۔ ضلعی صدر مقام کنوں وی لیہ کوں محروم کر ݙتا ڳیا اَتے ڈیرہ اسماعیل خان دی تحصیل بݨا ݙتا ڳیا ۔نویں تحصیل لیہ ءِ چ جیہڑا علاقہ شامل کیتا ڳیا ایندے ءِ چ چوبارہ ، نواں کوٹ ، موج گڑھ شامل ہن ( اے علاقہ منکیرہ جینکوں (1853-54) ءِ چ بھن ݙتا ڳیا ہا ایں توں پہلے شامل ہن ) ایندے علاوہ پہاڑ پور دا علاقہ سال 1861ء ءِ چ کوٹ ادو دی تحصیل توں کلہا کر تے لیہ تحصیل ءِ چ شامل کر ݙتا ڳیا ۔سال 1869ء سؤدریا دے نال نال دے علاقے کوں ڈیرہ غازی خان ضلع دی تحصیل سنگھڑ ( تونسہ ) توں لیہ تحصیل ءِ چ شامل کر ݙتا ڳیا ۔ سال 1874ء ءِ چ سکھانی تے چھ ٻئے دیہات سنگھڑ تحصیل توں لیہ تحصیل ءِ چ شامل کیتے ڳئے ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
لانگے باغ لائبریری دی تحریری تریخ دی ابتداء

لائبریری دا کارروائی رجسٹر 16-03-1981دی کارروائی توں شروع تھیندے ایں توںپہلے دے کارروائی رجسٹر ناپید ہن لیکن ہولے ہولے گزشتہ سالاں دی کارروائی اَتے انتظامیہ کمیٹی دے جلوساں دی کارروائی دا تذکرہ 16مارچ 1913ء دے بعد دے کارروائی رجسٹر وچ ملدے ۔ ایں ویلھے لالہ ہری چند جیرھا جو پنجاب لیجسٹو کونسل دے رکن ہن او ملتان اربن دی ہندو سیٹ توں کامیاب تھئے ہن ۔ لائبریری دے صدر ہن ، او ہک سرکاری آدمی ہن پر عوامی کم کرݨ دا شوق ہا۔ او 1920تئیں لائبریری دے صدر رہیے۔ 

لالہ ہری چند دے رسوخ دی وجہ توں ملتان میونسپلٹی نے 1913ء کوں 13سو روپے سالانہ دی گرانٹ پہلی دفعہ منظور کیتی ۔ اوں ویلھے دے لحاظ نال اے ٻہوں وݙی گرانٹ ہئی ۔ انہاں دے دور وچ ہندوواں دی ممبران لائبریری اَتے انتظامیہ کمیٹی اچ عظیم اکثریت ہئی ۔ کوئی مسلمان عہدہ دار یا انتظامی کمیٹی دا رکن نہ ہا۔ ہیں واسطے تمام کتاباں تے اخبارات ہندووانہ مزاج اَتے پسند دے مطابق خرید کیتیاں ہن ۔ جݙاں روزنامہ زمیندار تے وطن منگواوݨ کیتے قارئین نے تحریک کیتی تاں مورخہ 13-04-1913دے اجلاس وچ ایں تے ݙو ٹوک جواب ݙتا ڳیا جو اے مسئلہ انتظامیہ کمیٹی مورخہ 19-01-1913کوں انتظامیہ کمیٹی نے حسب ذیل اخبارات اِتے رسائل قارئین کے مطالعہ کیتے منظور کیتے ڳے ۔ 

سول ملٹری گزٹ، ٹربیون ، پوانیٹر، پنجابی ویکلی ، کامریڈ، انڈیا، آریا پتریکا ، اردو روزنامے اخبار عام ، پیسہ اخبار، دیش ویر، ہندو ، پرکاش وکیل ، گورمکھی ، خالصہ سما چار، ہندی ہفت وار ست دھرم پرچار، شری ون کتیشور، سبھادیا، بھارت متر، سرسوتی ، انگریزی ہفتہ وار ماڈرن ریویو، ونڈ سر ، چلڈرن میگزین ، ریویو آف ریویو، اردو ماہوار تمدن ، مخزن ۔ 

لائبریری دی انتظامیہ غیر ممبراں دے خلاف ہئی چنانچہ انتظامی کمیٹی اپݨے اجلاس وچ نان ممبراں کوں لائبریری وچ کتاباں پڑھݨ دی اجازت دی تحریک نا منظور کر ݙتی ۔ اوں دور وچ 5 اگست 1913ء کوں نواب عبدالقادر خاں بادوزئی نے لائبریری کوں 60 کتابیں دا عطیہ ݙتا۔ انہاں کتاباں وچ کجھ قلمی نسخے وی ہن ۔ نواب عبدالقادر خان بادوزئی ملتانی پٹھاناں دے ہک سر بر آوردہ خاندان دے چشم و چراغ اَتے رئیس ملتان ، آنریری مجسٹریٹ اَتے پراونشل درباری ہن ، ملتان میونسپلٹی دے رائے دفعہ سرکاری ممبر نامزد تھی چکے ہن ۔ موصوف اعلیٰ تعلیم یافتہ اَتے ادبی ذوق دے مالک ہن ۔ آپ زراعت تے باغبانی تے کئی کتاباںوی لکھیاں۔ 2 فروری 1994ء  دے لائبریری دے سالانہ اجلاس وچ نواب عبدالقادر بلوچ خان صیب کوں لائبریری دے نائب صدر دے عہدہ کیتے منتخب کیتے ڳے ۔ او لائبریری دے پہلے مسلمان عہدیدار ہن ، لالہ ہری چند صدر ہووݨ دے باوجود کݙاہیں کݙاہیں لائبریری انتظامیہ دی میٹنگ وچ شریک تھیندے ہن لیکن نواب عبدالقادر خان کݙاہیں لائبریری دی انتظامیہ کمیٹی دی میٹنگ وچ شریک نہ تھئے لیکن او لائبریری دی ہولے ہولے امداد کریندے رہندے ہن ۔ 17-02-1915کوں نواب عبدالقادر خان بادوزئی نے 160روپے دیاں کتاباں ݙتیاں اوں ویلھے دے لحاظ نال اے ہک خطیر رقم ہئی ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
سرائیکی وسیب دا لباس

سرائیکی وسیب دے لوک چولا یا کرتہ پیندن تے منجھلا ٻدھیندن ، سر تے پٹکا تے پریں کنیں چھیکویں جُتی یا طلے آلا کھسہ پیندن ۔ طلے والا کھسہ کیا ہے ؟ عربی وچ طلا سونے کوں آکھدن ، سرائیکی وسیب کائنات دا واحد خطہ ہے جتھاں سونے دے تاریں نال بݨیا ہویا کھسہ یا جُتی پاتی ویندی ہئی ۔ سونے دی جتی توں سرائیکی وسیب دی عظمت تے امارات دا ندازہ تھیندے ۔ سرائیکی وسیب وچ حملہ آوریں دی لُٹ مار دے بعد لوک سونے دے تاریں نال بݨیئے ہوئے کھسے تاں نی پا سڳدے البتہ طلے آلا کھسے ضرور پیندے پیندن ۔ جنہاندی قیمت پنج سو توں گھن تے پنج ہزار تھی سڳدی اے ۔ سرائیکی وسیب وچ منجھلے دے لُنگی وی پاتی ویندی اے ۔ منجھ ٻدھݨ کیتے سرائیکی وسیب دی ہک سوکھڑی لانچا وی ہے ۔ جیڑھا جو ݙاڈھا سوہݨا ہوندے ۔ سرائیکی وسیب دے عظیم ثقافتی خطے جھنگ وچ لانچے کوں ہُݨ وی وݙی چاہ تے محبت نال پاتا ویندے ۔ مرداں دے نال نال جھنگ ، شور کوٹ تے چنیوٹ دے سرائیکی علاقے وچ تریمتاں وی لُنگی تے لانچا ٻدھیندن۔ سرائیکی علاقے وچ پہلے تریمتاں گھگھرا پیندیا ہن ، ہُݨ اے رواج ختم تھی ڳئے تے تریمتاں سُتھݨ پیندن ، ایویں مرد نینگر وی منجھلا یا لُنگی چھوڑ تے شلوار پاوݨ پے ڳئے ۔ا لبتہ روہی وچ تریمتاں ہُݨ وی گھگرے پیندن ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
پیر مہر علی شاہ

خواجہ پیر سید مہر علی شاہ گولڑوی 14اپریل1859ء (یکم رمضان 1275ھ) کوں گولڑہ راولپنڈی وچ پیدا تھئے۔ آپ دے جد اعلیٰ بغداد توں آ ئے ہن۔ آپ دا سلسلہ نسب 25پشتیں توں شیخ عبد القادر جیلانی تے ول حضرت امام حسن ؓ نال ونڄ ملدے۔ پیر مہر علی شاہ ابتدائی تعلیم اپݨے ݙاݙا سید نذرالدین توں حاصل کیتی۔ قرآن مجید حفظ کرݨ توں بعد مولانا محمد شفیع قریشی تے مولانا سلطان محمود توں دریس نظامی دیاں مروجہ کتاباں پڑھیاں تے خواجہ شمس الدین سیالوی دے ہتھ تے سلسلہ چشتیہ وچ بیعت کیتی۔ آپ شیخ ابن عربی دی کتاب فصوص الحکم دا درس وی ݙیندے ہن۔ آپ دی وفات 12مئی 1937ء (29صفر 1356ھ) گولڑہ شریف وچ تھئی ۔ آپ صوفی بزرگ ہووݨ دے نال نال شاعر وی ہن۔ آپ دا اے نعتیہ شعر اڄ دی ضرب المثل دی حیثیت رکھیندے۔ 

کتھ مہر علی کتھ تیڈی ثناء 

گستاخ اکھیں کتھ جا لڑیاں 

مولانا سندھی دا تاریخی خطاب:

25 سالہ جلا وطنی دے دوران آپ حجاز مقدس وی ڳئے مکہ وچ بیت اللہ تے مدینہ وچ روضہ رسولؐ تے حاضری ݙتی ۔ واپسی تے آپ 1939ء وچ بذریعہ بحری جہاز کراچی بندرگاہ تے پُڄے تاں آپ دے استقبال کیتے آزادی دے پروانے سینکڑاں دی تعداد اچ موجود ہن ۔ کراچی کارپوریشن دی طرفوں تقریب منعقد تھئی۔ سپاسنامے دے جواب اچ آپ نے جو خطاب فرمایا اور تاریخ دا حصہ ہے۔ انہاں نے فرمایا:

’’ میݙے چھیکڑی ݙینھ ہن ، پر مرݨ توں پہلے تہاکوں ݙساوݨ چہنداں جو انگریز ٻہوں مکار ہے، او ہُݨ بھڄدا پے ، پر بھڄݨ توں پہلے ایں خطے کوں ایں طرح تقسیم کر ویسی جو تُساں ہمیشہ ہک ݙوجھے نال لڑدے مردے راہسو۔ ایندی سازش ہوسی جو بنگال کوں ݙو حصیاں اچ تقسیم کر ݙیوے ، پنجاب ، سندھ ، پشتون علاقے تے بلوچ علاقیاں کوں ݙو ݙو حصیاں اچ ونڈ کر ݙیوے ۔ تُساں لوک مذہب دی ونڈ دے ناں تے ایندی مکاری وچ نہ آوݨا ، ہندوستان دیاں خود مختار ریاستاں مذہب دی بنیاد تے نی بلکہ ثقافت دی بنیاد تے قائم کراؤ تے جتھاں جتھاں کوئی قوم آباد ہے تے ایندا اپݨا خطہ زمین ہے، الگ تہذیب ، ثقافت تے زبان رکھیندے ایندی اپݨی ریاست ہووݨی چاہیدی ہے ۔ انگریز ہندوستان کوں نی بلکہ مسلماناں کوں تقسیم کرݨ چاہندے ، ہندوستان دے لوکو انگریز مکار توں ہوشیار راہوو، انقلابی بݨو انقلابی ! طوفان نوح آیا ہویا ہے، گھٹائیں اُٹھی پن ، بدل وسݨ آلے ہن ، وقت تے وقت دی رفتار ݙیکھو ، اتھاں سیاستدان بے بصیرت ہن، او اپݨی ذات دے خول اچ بند تھی چکین ، انہاں کوں کوئی ذاتی اغراض دے سوا کجھ نی نظر آندا، علماء کتابی کیڑے بݨ چکین ،او مذہب دی غلط تاں ویلاں کریندے پن ، یاد رکھݨا چاہیدے ! تورات تے انجیل دی غلط تاویلاں کرݨ آلے یہودی تے عیسائی کافر ہن ، قرآن دی غلط تاویلاں کرݨ آلے مولوی وی مسلمان نی تھی سڳدے ۔ قرآن حق دی ڳالھ کریندے ، انصاف دی ڳالھ کریندے ، ظالم دے مقابلے اچ مظلوم دی ڳالھ کریندے ، غریب ‘ محنت کش‘ مزدور تے دہقان دی ڳالھ کریندے ، روٹی ، کپڑے تے مکان دی ڳالھ کریندے ، مزدور کسان تے محنت کش کوں ایندا حق ݙیو ۔ جیڑھا جو زمین کاشت کرے ایندی ملکیت تے ایندا حق ہے،۔ اگر کائنات کوں فساد توں بچاوݨ چہندو تاں غیرب دے پیٹ کوں بُکھا نہ راہݨ ݙیو ۔ مولویو یاد رکھو !بخارہ دی ہک یونیورسٹی اچ ستر لکھ انساناں عربی علوم پڑھین مگر ظلم زیادتی دے سامݨے بخاری دی مذہبیت نہ کھڑ سڳی ،ترکی دی سیاست نی کھڑی ، تُساں کیڑھے باغ د ی مولوی ہو ، ݙوجھاں دی کمائی نال اپݨے حرام پیٹ نہ بھرو، محنت کش بݨ ونڄو،  انقلاب دی راہ ہموار کرو، غریباں دی خون پسینے نال محلات بݨاوݨ آلیاں کوں جھنجھوڑو ، غریب دی جھونپڑی نال انقلاب اُٹھدے تاں امیراں دے محلاں کوں نیست و نابود کر ݙیندے ( بحوالہ رسالہ ترجمان الاسلام 1969ء ) ‘‘۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مرشدنال نسبت

مخدوم سید ولایت حسین شاہ بخاری اپݨے مرشد خواجہ فرید سئیں نال ٻہوں محبت کریندے ہن۔ خواجہ سئیں وی سادات دا ٻہوں احترام کریندے ہن پر شاہ صاحب ہمیش قدم بوس رہندے ہن سید ولائت حسین شاہ سئیں دا اے شعر ٻہوں مشہور ہے ۔

سیدسٹ سادات دا ماݨاں 

تھی سڳ فرید دے در دا 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مظفر خان دا استاد

حضرت حافظ جمال اللہ ملتانی روحانی پیشوا ہووݨ دے نال نال ہک ٻہوں وݙے ادیب تے سرائیکی زبان دے بہترین شاعر وی ہن ، آپ دے کول علمی ادبی تے عسکری محفلاں تھیندیاں رہ ویندیاں ہن ، انہاں محفلاں دا نوابزادہ مظفر خان دی طبیعت تے خوشگوار اثر تھیا ، کم عمری دے باوجود آپ اپݨے استادیں توں ایجھے ایجھے سوال پُچھ گھندے ہن جو استاد وی حیران رہ ویندے ہن ۔ ہک روائت دے مطابق ہک دفعہ مظفر خان اپݨے استادا توں پُچھیا جو ملتان شہر دی تاریخ کتنی پراݨی ہے ؟ تے اے جو ملتان دی عظمت بارے مشہور فارسی شعر : ۔

ملتان ما بہ جنت اعلیٰ برابر است

آہستہ پابنہ کہ ملک سجدہ می کند

کئیں نال منسوب اے ؟ استاد جواب ݙتا جو ملتان شہر دی تاریخ بارے تعین ایں سانگے نی کیتا ونڄ سڳداجو ایندی تاریخ ہزاراں سالاں تے محیط اے ، صرف اتنا آکھیا ونڄ سڳدے جو ملتان کائنات دا واحد شہر اے جو ہزاراں سالیں توں مسلسل آباد ہے تے جتھاں تئیں ملتان دی عظمت بارے شعر دا تعلق ہے تاں اے شعر حضرت بہاؤ الدین زکریا ملتانی نال منسوب ہے ، جݙݨ نواب مظفر خان اے ڳالھ اپݨے استاد توں سُݨیاں تاں او فرطِ مسرت نال جھومݨ لڳے تے بے ساختہ انہاں دی زبان توں اے جملہ ادا تھیا جو جیں شہر اچ فرشتے سجدے کریندے پن اونکوں قیامت تئیں نی مٹایا ونڄ سڳدا۔

حضرت حافظ جمال اللہ ملتانی دی تعلیم و تربیت دا اے اثر تھیا جو نواب مظفر خان کم عمری اچ امور مملکت دے رموز توں آشنا تھی ڳئے ، چنانچہ آپ دے والد نواب شجاع الدین خان محض 13 سال دی عمر اچ مظفر گڑھ دا علاقہ ( جتھاں وقتاً فوقتاً سکھیں دے حملے تھیندے رہندن ) نواب مظفر خان دے حوالے کیتا، نواب مظفرخان حملیں دے بارے اچ دفاع کیتے سب توں پہلے خانگڑھ اچ قلعہ تعمیر کرایا ، جو دفاعی نقطہ نظر دے علاوہ فن تعمیر دے حوالے نال اپݨی مثال آپ ہا۔ ایں دوران سکھاں ملتان تے قبضے کیتے حملے تیز کر ݙتے تے ملتان دا گھیرا تنگ کیتا۔ حملہ آور سکھیں نال جنگدے مقدس مشن اچ نواب شجاع خان اپݨی علالت تے ٻڈھیپے دی وجہ توں حضرت حافظ جمال اللہ ملتانی دے کول گوشہ نشین تھی تے اللہ اللہ کرݨ لڳے تے امور مملکت اپݨے وݙے پُتر نواب مظفر خان دے حوالے کر ݙتے، 1777ء کوں نواب شجاع الدین فوت تھی ڳئے۔ والد دی وفات دے بعد تخت ملتان دی ذمہ واریں دا پہاڑ نواب مظفر دے سر تے آ ڳیا ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ماء ٻولی دا عالمی ݙینھ

21فروری ہر سال ماء ٻولی دا عالمی ݙینہ منایا ویندے ، اے ݙینہ 1952ء دے اوں افسوسناک واقعہ دی یاد گار ہے ،جݙاں ڈھاکہ یونیورسٹی دے طالبعلم اپݨی بنگالی ماء ٻولی دے حق وچ جلوس کڈھیا تے آکھیا جو اساں اُردو زبان کوں قومی زبان تسلیم نی کریندے کیو ںجو اے زبان نہ اساں پڑھ سڳدوں، نہ لکھ سڳدوں ، مشرقی پاکستان اِچ اساݙی قومی زبان بنگالی ہووے ، پر سکیورٹی فورسز ظلم کیتا ، نوجواناں تے گولی چلائی تے ڈھیر سارے نوجوان شہید تھی ڳئے، بعد اِچ اے ݙینہ پوری دنیا واسطے اقوام متحدہ دی طرفوں ماء ٻولی دا عالمی ݙینہ قرار ݙتا ڳیا۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مہدی حسن

ہندوستان دی تقسیم ویلھے وݙے وݙے انقلاب آئے ۔سکھیں مسلمانیں نال وݙے ظلم کیتے تے کئی مسلمان خاندان گاجر مولی آلی کار کپیے ڳئے تے وت رت دے دریا جاڳ تے پاکستان پُڄے ، ایویں ہک خاندان چیچہ وطنی تے بعد وچ سرائیکی وسیب دی وستی شیدانی ( ضلع رحیم یارخان ) آیا ۔ شیدانی وچ بگن میاں کوریجہ دی کچاری لڳدی ہئی، کچاری وچ پناہ گیر نینگر سُر نال ٻول سݨائے تاں واہ واہ تھی ڳئی ۔ بگن میاں اونکوں اپݨے کول ڈرائیور رکھ گھدا۔ کجھ عرصہ بعد بگن میاں دا اپݨا ڈرائیور تیار تھی ڳیا تاں بگن میاں اونکوں اپݨے کول ڈرائیور رکھ گھدا ۔ نینگر خاندان توں وچھڑ ڳیا ، پردیس تے جاگیرداری نظام دے حبس زدہ ماحول وچ حیاتی دی جھٹ لنگھیندا ریہا ۔ مونجھ اونکوں اندر ای اندر کھمدی رہ ڳئی ،کلہی جاہ ٻہہ تے اپݨی غریبی دے ݙکھ دے ڳاوݨ ڳمدا وی ہا تے روندا وی ہا ۔ ہک ݙیہاڑے خوشامتی تے چغل خور درباری لوکیں چغلیاں کھا تے اونکوں بگن میاں دے پُتر کالے میاں توں ݙاڈھا مروایا ۔او شخص رت وہیندا لیاقت پور دے ٻئے قصبے کنڈانیں ہک کلکتی تے نوکری ونڄ کیتی ، اِتھوں نوکری چھوڑ تے ریڈیو لہور چلیا ڳیا ۔ ریڈیو توں فیض احمد فیض دی غزل ’’ گلو ں میں رنگ بھرے باد نو بہار چلے ‘‘ ڳائی تاں غزل دیاں دھماں پئے ڳیاں ۔ شیدانی دے صاحبیں انہاندے تھُک جھپ درباری لوکیں وچ کھس بُس تھیوݨ پئے ڳئی جو ’’ ووئے اے اوہو مہدی حسن تاں نی جیکوں کُٹیا تے بے عزتا کر تے کڈھیا ہاسے ‘‘ ۔ کجھ عرصہ بعد صدر ایوب خان دے حکم تے رحیم یارخان اچ نمائش تھئی تھئی تاں نمائش اچ ہوکا ݙتا ڳیا جو ’’گلوں میں رنگ بھرے ‘‘ ڳاوݨ والا مہدی حسن وی آؤسے ۔ موسیقی والے ݙینھ لوکیں دا سمندر ٹھاٹھاں پیار مریندا ہا ۔ شیدانی دے درباری وی ڳئے جو ’’ ݙیکھوں تاں سہی مہدی حسن اوہو تاں نی‘‘۔  مہدی حسن دی آمد دا اعلان کیتا ڳیا ، لوکیں دا اتنا رش ہا جو او کویلی والی کار وی وِتھ نہ چا سڳدا ہا ، لوک ݙیکھݨ کیتے کندھیاں تے وݨیں چڑھ ڳن ، کوئی ہتھ چمیندا پے تے کوئی منہ تے مونڈھا ، او شخص آ بیٹھے تے سٹیج سیکرٹری آکھئے جو اے ہن اساݙے عظیم فنکار مہدی حسن ۔ جنہاندے بارے لتا منگیشگر آکھئے جو ’’ مہدی حسن دے منہ وچوں بھگوان الیندے ‘‘ ۔ ݙوجھے پاسے شیدانی دے دربارئیں جو ݙٹھے اپݨے ݙوہیں ہتھیں دے چنبیں کھول تے منہ تے ماریے تے آکھیونے ’’ بھڄو ووے اے تاں اوہو مہدی حسن اے جیندے نال اساں ظلم کریندے ہاسے ‘‘ ۔ دنیا دا عظیم مہدی حسن سرائیکی وسیب وچ رہ ڳیا۔ سرائیکی فر فر الیندا ہا پر افسوس جو جاگیردارنہ سماج دی وجہ توں سرائیکی توں تریہہ ڳیا تے سرائیکی وچ ڳاوݨ نہ ڳا سڳیا ، میں سمجھدا جو اے اتنی بے نصیبی ہے جینکوں اساںلوظاں اچ بیان نی کر سڳدے ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مخدوم حمید الدین حاکمؒ

حضرت شیخ مخدوم حمید الدین حاکم رحمۃ اللہ علیہ او بزرگ ہستی ہِن جنہاں دا نسب حضور نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم توں تھیندا ہویا حضرت امام حارث بن حضرت علی کرم اللہ وجہہ بن حضرت ابی طالب نال ونڄ مِلدا ہے ۔ امام حارث علیہ السلام حضرت مولا علی شیرِ خدا دے سب توںچھوٹے پُتر ہن۔ حضرت شیخ حمیدالدین حاکم ؒ آپ دی اولاد اِچوں ہِن ۔ آپ دا شجرہ نسب ایں طرحاںہے ۔

حبقر:                               ح  ب ق  ر

                                               حمیدالدین بن بہاء الدین بن قطب الدین بن رشید الدین

عطم:                           ع  ط  م

                                                                                               علی بن طاہر بن موسیٰ

ایم:                               ا  ی   م

                                                                                               ابراہیم ابوالحسن علی نوری ہنکاری بن یوسف بن محمد

ععزح:                      ع  ع ز   ح

                                                                                               عمر بن عبدالوہاب بن زید بن حارث بن 

عطمہ:                         ع  ط  م   ہ

                                                علی المرتضیٰ بن طالب بن مطلب بن ہاشم

                                               ایہ خاندان یا تاں قطب زماں ریہا ہے یا شہنشاہِ وقت ۔آپ ؒ وی سلطنت کیچ مکران اِچ تخت شاہی تے22سال تخت نشینی دے بعد رضائے الٰہی دے حصول کیتے جنگلاں تے بیاباناں دا رُخ کیتا تے وَل دِل دی تسکین دی خاطر مجاہدات کیتے تے بزرگانِ سہروردیہ توں فیض حاصل کرݨ دے بعد مخلوقِ خدا کو ںدوزخ توں نجات تے جنت اِچ ونڄݨ دا رستہ ݙکھایا۔ آپ غوث العالمین حضرت بہاء الدین زکریاؒ ملتانی دے ڄنواترے تے شیخ رکن الدین رُکن عالمؒ نوری حضوری دے مرید و خلیفہ تے سجادہ ہن۔آپ دا علمی حوالہ مختلف کتاباں تے سرائیکی ، فارسی شاعری دے حوالے نال وی آپ دا ذکر ملدے۔ آپ دی پیدائش 12ربیع الاوّل 570ھ کوں تھئی تے وفات 12ربیع الاوّل737ھ کو ںتھئی۔ آپؒ 167سال دی عمر مبارک پاتی ۔ آپ دا وصال ملتان شریف وچ تھیاکجھ عرصہ دے بعد آپ کوں مؤ مبارک دفن کیتا ڳیا آپ دا روضہ مبارک مؤمبارک تحصیل و ضلع رحیم یارخان اِچ زیارت گاہ خلائق ہے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
رابرٹ لیفکووٹز

**رابرٹ لیفکووٹز** ہک  امریکی طبیعیاتدان و حیاتیات دان ہن ۔

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
بندیا (پاکستانی اداکارہ)

بندیا  (اردو: بندیا (پاکستانی اداکارہ)، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ اَتے گائیک ہِن۔ اُوہ ڈرامیاں "نور بانو"، "ندامت"، "سمندر"، "تھکن" اَتے "میری بہن مایا" وِچ آپݨے کرداراں کِیتے ڄاݨی وین٘دی ہِن اَتے انّھاں نے اردو اَتے پنجابی فلماں"بیگم جان"، "آواز"، "پاکیزہ"، "بہن بھائی"، اِک دِن بہو کا" اَتے "جوڑا" وِچ کَم کِیتا۔

بندیا 2 مئی 1960ء وِچ لاہور، پاکستان وِچ ڄَمّی ہَئی۔ انّھاں نے لاہور یونیورسٹی کنوں آپݨی تعلیم پوری کِیتی۔

بندیا نے اَغاز وِچ پاکستان ٹیلی ویژن اُتے ہِک انگریزی نیوز کاسٹر دے طور تے کَم کرݨ دا اَغاز کِیتا اَتے بعد وِچ انّھاں نے ڈرامہ "جھوک سیال" کنوں بطورِ اداکارہ آپݨے پندھ دا اَغاز کِیتا جیکوں ݙاڈھی شہرت مِلی۔   وَل اوہ ڈرامیاں "*چٹان پر گھونسلا*، *سمندر*، *دن* اَتے  *ایک دن* وِط نظری۔  اوہ ڈرامیاں: "*ڈراما 83*، *[[:ur:اندھیرا_اجالا_(ڈراما)|اندھیرا اجالا]]*، *سٹیٹس* اَتے  *فٹ پاتھ کی گھاس* وِچ وی نظری۔ 1980ء دے ݙہاکے دے اَخِیر وِچ اِیں نے مرتضیٰ حسن دے نال تھیٹر وِچ کَم کیتا۔   این٘دے بعد انھاں نے اردو اَتے پنجابی ݙُون٘ہائیں فلماں وِچ کَم کِیتا جنّھاں وِچ: "*خان بلوچ*، *بیگم جان*، *آواز*، *پاکیزہ*، *بہان بھائی*، *اک دن بہو کا*، *جوڑا* اَتے *آہٹ"* شامل ہِن۔    این٘دے  بعد کنوں اوہ *[[:ur:میری_بہن_مایا|میری بہن مایا]]*، *نور بانو*، *ندامت* اَتے *تکے کی آئے گی بارات* وِچ نظری۔   

## حوالے

ونکی:وِیہویں صدی دیاں پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیک
ونکی:پشتو سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پنجابی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
بابرہ شریف

بابرہ شریف (اردو: بابرہ شریف، کنوں) ہِک پاکستانی فلمی اداکارہ ہِن جہڑی 10 دسمبر 1954ء کوں ڄَمّی ہَئی۔ ستّر اَتے اسّی دے ݙہاکے وِچ اُوہ فلمی کرداراں دی وجہ کنوں سُن٘جاݨی وین٘دی ہِن۔ ٹی وی کَم کار دا اَغاز انّھاں نے ٹی وی اشتہاراں نال کِیتا۔ انّھاں نے آپݨے زمانے دے سارے مشہور ہیروز دے نال کَم کِیتا جنّھاں وِچ شاہد، ندیم، وحید مراد، غلام محی الدین، محمد علی، اَتے سلطان راہی شامل ہِن۔ اُوہ پاکستان وِچ اردو فلماں وِچ ٻہوں کامیاب رہی اَتے آپݨاں لوہا ہِک منفرد اداکارہ دے طور تے منوایا۔ کُجھ نقاداں دے نزیک اُوہ آپݨے وقت دی پاکستان دی بہترین اداکارہ ہَئی ۔ بابرہ نے 100 کنوں وَدھ فلماں وِچ کَم کِیتا۔

## حیاتی دا احوال
بابرہ شریف لاہور وِچ ہِک متوسط ٹٻّر وِچ ڄَمّی ہَئی۔ نِکّے لاء کنوں ای انّھاں نے شوبز وِچ غیر معمولی دلچسپی ݙکھائی۔

## ایوارڈز
بابرہ نے 8 واری نگار ایوارڈ جِتّیا  ۔

* 1975 وِچ نگار ایوارڈ دی طرفوں فلم میرا نام ہے محبت اُتے خصوصی ایوارڈ
* 1976 وِچ شبانہ فلم تے بہترین اداکارہ دا ایوارڈ
* 1982 وِچ سنگ دل فلم پر بہترین اداکارہ دا ایوارڈ
* 1984 وِچ مس کولمبو فلم تے بہترین اداکارہ دا ایوارڈ
* 1986 وِچ مس بنکاک فلم تے بہترین اداکارہ دا ایوارڈ
* 1987 وِچ کندن فلم تے بہترین اداکارہ دا ایوارڈ
* 1988 وِچ مکھڑا فلم تے بہترین اداکارہ دا ایوارڈ
* 1990 وِچ گوری دیاں جھانجھراں تے فلم تے بہترین اداکارہ دا ایوارڈ

2003 وِچ لکس اسٹائل ایوارڈ وِچ لکس آئیکن آف بیوٹی ایوارڈ جِتّیا ۔

## حوالے

ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ستارۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
ایمان علی

ایمان علی (اردو: ایمان علی، کنوں) ہِک پاکستانی ماڈل اَتے اداکارہ ہِن۔ اُوہ 19 دسمبر 1980ء کوں لاہور، پاکستان وِچ ڄَمّی ہَئی۔  اُوہ پاکستانی ٹیلی ویژن اَتے فلم دے اداکار عابد علی دی دِھی ہِن۔ انّھاں نے آپݨی اداکاری دا اَغاز شعیب منصور دی 2007ء دی فلم "خُدا کے لیے" نال کِیتا۔ انّھاں نے شعیب منصور دی ݙوجھی فلم "بول (فلم)" وِچ وی کَم کِیتا جہڑی 2011ء وِچ منظر عام تے آئی۔ ایمان علی نے 2016ء وِچ بݨن آلی فلم "ماہ میر" وِچ مرکزی کردار ادا کِیتا اَتے 2011ء دے سماجی موضوع تے بݨن آلی فلم "بول" وِچ معاون کردار ادا کِیتا۔ 

## ذاتی حیاتی
ایمان علی منجھے ہوئے اداکار عابد علی دی دِھی ہِن۔ 21 فروری 2019ء کوں انّھاں نے کینیڈا وِچ رہوݨ آلے تاجر اَتے میجر راجا عزیز بھٹی دے پوترے بابر بھٹی نال لاہور وِچ شادی کِیتی۔ 

## کَم کار آلی حیاتی
2015ء وِچ، اُوہ انجم شہزاد دی فلم "ماہ میر" وِچ فہد مصطفیٰ اَتے صنم سعید دے مد مقابل مرکزی کردار وِچ نظری۔ ایمان علی اِین٘دے بعد 2019ء وِچ شروع تِھیوݨ آلی فلم "ٹچ بٹن" وِچ جلوہ گر تھئی۔

### فلماں

* خدا کے لیے 
* بول 
* ماہ میر 
* ٹچ بٹن

### ٹی وی سیریلز

* قسمت (ٹی وی سیریز) 
* ارمان 
* دل دے کے جائیں گے 
* وہ تیس دن 
* پہلا پیار 
* کچھ لوگ روٹھ کر بھی 
* بیوقوفیاں 
* چل پڑھا 
* سائبان شیشے کا 
* بادشاہ بیگم 

## حوالے

ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیک
ونکی:پنجابی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
غنا علی

غنا طاہر علی (اردو: غنا علی، کنوں) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن، فلم اَتے تھیٹر اداکارہ ہِن۔ اُوہ پاکستانی ڈرامیاں وِچ آپݨے کَم کنوں پِچھاݨی وین٘دی ہِن۔ غنا علی نے جیو ٹی وی دے ڈرامے "سنگدل" کنوں کامیابی گِھدی۔ اِین٘دے کنوں پہلاں اُوہ ہِک ٻئے موسیقائی ڈرامے "رنگریز" وِچ آپݨیاں صلاحیتاں منوا چُکی ہَن۔ 

## اداکاری دا دور
2015ء وِچ آپݨے ڈرامہ دے اَغاز کوں اُوہ اَوکھا دور منین٘دی ہِن۔ اُوہ اَوکھے کردار نال آپ کوں منواوݨاں چاہن٘دی ہِن۔ 

## فلم

## حوالے

ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
ونکی:پاکستانی اداکار
ونکی:پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی اداکارہ
ونکی:پاکستانی اداکارائیں
ونکی:اداکار زنانیاں
عمارہ بٹ

عمارہ بٹ (اردو: عمارہ بٹ، کنوں) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ہِن۔ انّھاں کوں پاکستان دی معروف ڈرامہ سیریل "رانجھا رانجھا کردی (2018ء)" وِچ کومل دے کردار کِیتے سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔  

## ٹیلی ویژن

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
علینہ خان

علینہ خان (اردو: علینہ خان، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے جہڑی 2019ء وِچ مختصر فلم "ڈارلنگ" اَتے 2022ء وِچ خصوصیت فلم "جوائے لینڈ" وِچ مرکزی کردار کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِے۔ اُوہ پہلی "مخنّث" ہِے جئیں کئیں وݙّی پاکستانی فلم وِچ مرکزی کردار ادا کِیتا ہِے۔

## حیاتی دا احوال
علینہ خان لاہور، پاکستان وِچ ہِک مسلم ٹٻّر وِچ ڄَمّی ہَئی۔ اِیں نے مخنّث ہووݨ دی وجہ کنوں معاشرتی امتیاز دا سامݨاں کرݨ دا بیان کِیتا ہِے اَتے کیویں پاکستان ہِک این جی او نال رابطہ کرݨ دے بعد، اُوں نے آڈیشن ݙِتّا اَتے فلم "ڈارلنگ" وِچ مرکزی کردار گِھدّا۔ 

علینہ مختصر فلم "ہیپی میرج" دے نال نال اشتہاراں، علی سیٹھی دی ہِک موسیقائی ویڈیو اَتے ٹیلی ویژن شو گُڈ مارننگ زندگی وِچ وی نظر آئی ہِن۔ 2018ء وِچ، اِیں نے لاہور دے ناز تھیٹر وِچ بطورِ رقاصہ کَم کِیتا۔

## فلماں

## حوالے

ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستان دیاں ایل جی بی ٹی شخصیتاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
ونکی:پاکستانی خواجہ سرا
ونکی:پاکستانی مخنث اداکار
ونکی:مخنث اداکار
اما آنند

اما آنند (انگریزی: Uma Anand، کنوں) (1923ء – 13 نومبر 2009ء) ہندوستانی صحافی، اداکارہ اَتے 1990ء دے ݙہاکے وِچ ہِک براڈ کاسٹر ہَئی۔

## حیاتی دا احوال
اما دی پیدائش 1923ء وِچ برطانوی ہند (موجودہ: پاکستان) دے شہر لاہور وِچ ہِک ممتاز بنگالی عیسائی ٹٻّر وِچ تھئی ہَئی۔

1965ء کنوں 1981ء تئیں، اما سنگیت ناٹک دی ایڈیٹر رہی اِیہ جریدہ سنگیت ناٹک اکیڈمی دے ذریعہ چَھپدا ہون٘دا ہَئی۔ اما آنند نے ٻالاں دی ٻہوں ساریاں کتاباں وی لِکّھیاں جِنّھاں دا ترجمہ نیشنل بک ٹرسٹ آف انڈیا نے انجو انج ہندوستانی ٻولیاں وِچ چھاپیا۔ 

اما  دی فوتڳی 13 نومبر 2009ء کوں تَھئی۔ 

## فلمو گرافی

* نیچا نگر (1946ء)۔ 
* ٹیکسی ڈرائیور (1954ء)۔ 

## حوالے

ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دیاں شخصیتاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دے صحافی
ونکی:بھارتی صحافی زنانیاں
ونکی:صحافی زنانیاں
انوشےاشرف

انوشےاشرف (اردو: انوشےاشرف، کنوں) 14 اپریل 1983ء کوں ڄَمّݨ آلی ہِک پاکستانی اداکارہ اَتے وی جے ہِن۔ وی جے دی حیثیت نال، اُوہ موسیقی چینل ایم ٹی وی پاکستان اُتے نمودار تھئی۔ اُوہ پی ٹی وی کِیتے ہِک ڈرامے وِچ وی کَم کر چُکی ہِن جہڑا سائرہ کاظمی نے ہِک 13 قسطاں دے سیریل وِچ ہدایت کِیتی ہَئی۔ جین٘دے وِچ اِنّھاں دا کردار مرکزی کردار دی ہِک بہترین ٻیلی دا ہَئی، مرینہ خان نے ادا کِیتا ہَئی۔ ہُݨ اُوہ پونڈز، وارد ٹیلی کام، لوریئل، چینیر اَتے ایم ٹی وی جئیں برانڈز دا چہرہ ہِن۔

## حیاتی دا احوال

### ابتدائی حیاتی
انوشے اشرف کراچی، سندھ، پاکستان وِچ ہِک مسلم ٹٻّر وِچ ڄَمّی ہَئی۔ اِین٘دے پِیؤ ہِک کاروباری ہَن اَتے باورچی خانے کنوں متعلق تیل فیکٹریاں دے مالک ہَن۔ انّھاں دیاں ݙُو بھیݨیں نتاشا اَتے علیزے ہِن۔ انّھاں نے آپݨے کَم کار دا اَغاز 2002ء دے اَغاز وِچ کِیتا ہَئی۔

### ذاتی حیاتی
انوشے اشرف اِیں ویلے سٹی ایف ایم 89 وِچ ناشتے دے شو دی میزبان دی حیثیت نال کَم کرین٘دی پئی ہِن۔ 

### کَم کار آلی حیاتی
انوشےاشرف پاکستان دا ہِک متحرک طرز دا نشان ہِن انّھاں نے وی جے دی حیثیت نال اَغاز کِیتا ہَئی اَتے فیشن ماڈلنگ کِیتی ہِے اَتے لباس دا ذاتی برانڈ شروع کِتیا ہِے۔ 

## ٹیلی ویژن

### کَم کار
ہِک اداکارہ دے طور تے ، اوہ "صحرا میں سفر ، وادی چنار اَتے سانپ کی سیڑھی " وِچ نظری۔ 

## حوالے

ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی وی جے
عذرا بٹ

عذرا بٹ (انگریزی: Uzra Butt، کنوں)  بر صغیر پاک و ہند دی تھیٹر دی ہِک شخصیت ہَئی، جہڑی 1964ء وِچ پاکستان منتقل تھئی۔ اُوہ تھیٹر اَتے بالی ووڈ فلم اداکارہ زہرہ سہگل دی بھیݨ ہَئی، جہڑی انّھاں دے برعکس ہندوستان وِچ رہن٘دی ہِن۔

1937ء وِچ اَغاز کرین٘دے ہوئے، روایتی اَڑان٘داں کوں بھنین٘دے ہوئے، اُوہ اَتے اُون٘دی بھیݨ ادئے شنکر بیلے کمپنی وِچ بطورِ اداکار اَتے رقاص شامل تھئی اَتے یورپ اَتے امریکہ دا دورہ کِیتا۔ جہڑیلے ݙُوجھی جنگ عظیم نے آپݨی مُد پُوری کِیتی تاں اُوہ آئی پی ٹی اے وِچ رَل ڳئی اَتے اُون٘دے بعد 1940ء اَتے 1950ء دے ݙہاکے وِچ پرتھوی تھیٹر دے نال سرکردہ زنانی رہی۔

## حیاتی دا احوال

اِیں نے آپݨے سٹیج دے کَم کار دا اَغاز 1937ء وِچ ادے شنکر دی بیلے کمپنی نال کِیتا اَتے 1940ء اَتے 50ء دے ݙہاکے وِچ پرتھوی تھیٹر دی معروف زنانی بݨ ڳئی۔ 

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن سیریلز

* رشتے اور راستے
* نیلے ہاتھ
* زرد دوپہر

### فلم

* پیسہ (ہندی۔ 1957ء)۔ 

## حوالے

ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:پاکستانی سٹیج اداکارائیں
ونکی:بھارتی شخصیّتاں
ونکی:بھارتی اداکارائیں
ونکی:بھارتی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
ٹامس لنڈاہل

## ٹامس لنڈاہل: سویڈش برطانوی سائنسدان تے نوبل انعام یافتہ
ٹامس رابرٹ لنڈاہل (ڄمݨ 28 جنوری 1938) ہک سویڈش برطانوی سائنسدان ہن جیڑھے کینسر ریسرچ اچ مہارت رکھدن ۔ 2015 اچ ، انہاں کوں ڈی این اے دی ڳنڈھ تروپ دے میکانکی مطالعات کیتے امریکی کیمیاء دان پاول موڈرچ تے ترک کیمیاء دان عزیز سانکار دے نال مشترکہ طور تے کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ 

### تعلیم
لنڈاہل کنگشولمین ، سٹاک ہوم ، سویڈن اچ فولکے رابرٹ لنڈاہل تے ایتھل ہلڈا ہلتبرگ دے گھر پیدا تھیا ہا ۔ انہاں 1967 اچ پی ایچ ڈی دی ڈگری ، تے 1970 اچ سٹاک ہوم اچ کارولنسکا انسٹی ٹیوٹ توں ایم ڈی دی ڈگری حاصل کیتی ۔ 

### سائنسی پرکھ پرچول
اپݨی تحقیقی ڈاکٹریٹ حاصل کرݨ دے بعد ، لنڈاہل پرنسٹن یونیورسٹی تے راکفیلر یونیورسٹی اچ پوسٹ ڈاکٹریٹ تحقیق کیتی ۔ او 1978–82 اچ گوٹنبرگ یونیورسٹی اچ میڈیکل کیمسٹری دے پروفیسر ہن ۔ برطانیہ منتقل تھیوݨ دے بعد او 1981 اچ امپیریل کینسر ریسرچ فنڈ (ہݨ کینسر ریسرچ یوکے) اچ ہک محقق دے طور تے شامل تھئے ۔ 1986 توں 2005 تک او ہرٹ فورڈ شائر اچ کینسر ریسرچ یوکے دی کلیئر ہال لیبارٹریز دے پہلے ڈائریکٹر ہن ، 2015 توں فرانسس کرک انسٹی ٹیوٹ دا حصہ ہن ۔ انہاں 2009 تک اتھائیں تحقیق جاری رکھی ۔ انہاں ڈی این اے دی ڳنڈھ تروپ تے کینسر دی جینیات تے ٻہوں سارے پیپرز اچ سانجھ کیتی ہے ۔ 

### آدر تے ایوارڈ
لنڈاہل کوں 1974 اچ ایمبو دا ممبر تے 1988 اچ رائل سوسائٹی دا فیلو (ایف آر ایس) چݨا ڳیا ہا ، انہاں دے الیکشن دے سرٹیفکیٹ تے ایہ تحریر ہے

ڈاکٹر ٹامس لنڈاہل بیکٹیریل تے ممالیہ خلیاں اچ مالیکیولر سطح تے ڈی این اے دی ڳنڈھ تروپ دی سمجھ اچ انہاں دیاں سانجھاں کیتے ڄاݨئے ویندن ۔ او ممالیہ ڈی این اے لیگیس کوں انج کرݨ والا پہلا شخص ہا تے ڈی این اے ایکسائزن ریپیئر دے ثالث دے طور تے ڈی این اے گلائکوسیلیز دے ہک بالکل غیر متوقع نویں گروپ دا بیان کرݨ والا پہلا شخص ہا ۔ انہاں ممالیہ خلیاں اچ اینزائمز دی ہک منفرد کلاس وی دریافت کیتی ہے ، یعنی میتھائلٹرانسفیریز ، جیڑھے ڈی این اے دے الکائیلیشن دے رد عمل دی ثالثی کریندن تے ݙیکھایا ہے کہ انہاں اینزائمز دا اظہار ادا جین ولوں ریگولیٹ تھیندا ہے ۔ حالیہ اچ انہاں بلومز سنڈروم اچ مالیکیولر نقص کوں ڈی این اے لیگیس I دی کمی قرار ݙتا ہے ۔ ڈی این اے دی ڳنڈھ تروپ دے عمل دی نوعیت اچ گہری بصیرت فراہم کرݨ توں علاوہ انہاں دیاں ٻہوں اہم سانجھاں کینسر دے علاج کیتے زیادہ منتخب کیموتھراپیوٹک دوائیاں دے ڈیزائن کوں آسان بݨاوݨ دا وعدہ کریندن ۔ لنڈاہل ایپسٹین بار وائرس ولوں بی-لیمفوسائٹس دی تبدیلی دے طریقہ کار کوں ڈی این اے دی سطح تے سمجھݨ اچ وی ٻہوں ساری اہم سانجھاں کیتیاں ہن ۔ انہاں اچوں سب توں قابل ذکر لمفائڈ خلیاں اچ بند سرکلر ڈوپلیکس وائرل ڈی این اے دی موجودگی دا پہلا بیان ہا ۔ 

لنڈاہل کوں 2007 اچ رائل سوسائٹی دا رائل میڈل ݙتا ڳیا "ڈی این اے دی ڳنڈھ تروپ دی اساݙی سمجھ اچ بنیادی سانجھاں کرݨ کیتے ۔ انہاں دیاں سوبھاں انہاں دی وݙی اصلیت ، وسعت تے دیرپا اثر کیتے نشابر ہن ۔ " او نارویجن اکیڈمی آف سائنس اینڈ لیٹرز دے ممبر ہن ۔ انہاں کوں 2010 اچ کوپلے میڈل ݙتا ڳیا ۔ انہاں کوں 1998 اچ اکیڈمی آف میڈیکل سائنسز (FMedSci) دا بانی فیلو چݨیا ڳیا ہا ۔ 2018 اچ ، او نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دے غیر ملکی ایسوسی ایٹ چݨئے ڳئے ہن ۔ 

انہاں 2015 اچ کیمسٹری اچ نوبل انعام سانجھا کیتا ۔ سویڈش اکیڈمی نوٹ کیتا کہ "کیمسٹری دا نوبل انعام 2015 مشترکہ طور تے ٹامس لنڈاہل ، پاول موڈرچ تے عزیز سانکار کوں 'ڈی این اے دی ڳنڈھ تروپ دے میکانکی مطالعات کیتے' ݙتا ڳیا ۔ "
عائشہ ثناء

عائشہ ثناء (انگریزی: Ayesha Sana، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ، ماڈل، سٹیج فنکارہ اَتے میزبان ہِن۔ 19 ستمبر 1972ء کوں لاہور، پنجاب وِچ ڄَمّی ہَئی۔

## حیاتی دا احوال
عائشہ ثناء نے آپݨے کَم کار دا اَغاز ٹی وی نال کِیتا اَتے ݙاڈھی شہرت مِلّی۔ اداکارہ نے ڈرامیاں وِچ اداکاری دے نال نال میزبانی وِچ وی ناں کمتّا۔ عائشہ ثناء ہِک ٹی وی دے مارننگ شو وِچ میزبانی دے فرائض انجام ݙین٘دی پئی ہِے۔ 

## ٹیلی ویژن

## ایوارڈز اَتے نامزدڳیاں

* 2005ء وِچ پہلا انڈس ڈرامہ ایوارڈز: معاون کردار وِچ بہترین اداکارہ ڈرامہ سیریز کِیتے نامزد

## حوالے

ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:کنیئرڈ کالج دے فضلا
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
پاول موڈرچ

## پاول موڈرچ: امریکی بایو کیمیاء دان تے نوبل انعام یافتہ سائنسدان
پاول لارنس موڈرچ (ڄمݨ 13 جون 1946) ہک امریکی بایو کیمیاء دان ، ڈیوک یونیورسٹی اچ جیمز بی ڈیوک پروفیسر آف بایو کیمسٹری تے ہاورڈ ہیوز میڈیکل انسٹی ٹیوٹ اچ انویسٹیگیٹر ہن ۔ او ڈی این اے مس میچ ریپیئر تے انہاں دی تحقیق کیتے ڄاݨئے ویندن ۔ موڈرچ کوں 2015 دا نوبل انعام کیمسٹری اچ عزیز سانکار تے ٹامس لنڈاہل دے نال مشترکہ طور تے ݙتا ڳیا ۔ 

### ابتدائی زندگی تے تعلیم
موڈرچ 13 جون 1946 کوں راٹن ، نیو میکسیکو اچ لارنس موڈرچ تے مارگریٹ میک ٹرک دے گھر پیدا تھیا ہا ۔ انہاں دا ہک چھوٹا بھرا ڈیو ہے ۔ انہاں دے پیو ہک حیاتیات دے ٹیچر تے راٹن ہائی سکول اچ باسکٹ بال ، فٹ بال تے ٹینس کیتے کوچ ہن جتھوں انہاں 1964 اچ گریجویشن کیتی ہائی ۔ موڈرچ کروئیشین ، مونٹینیگرین ، جرمن تے سکاٹش (گیلیک) نسل نال تعلق رکھدن ۔ انہاں دے پیو دے ݙاݙا ، کروئیشین نسل دے ، شئیت زادار دے نیڑے چھوٹے جئے قصبے موڈریچی توں ہن ، تے مونٹینیگرین نسل دی ݙاݙی ، ݙونہیں انویہویں صدی دی چھیکڑ اچ ساحلی کروشیا توں ریاستہائے متحدہ ہجرت کر ڳئے ہن ۔ انہاں دے نانکے خاندان جرمن تے سکوچ-آئرش نسل دے ہن ۔ موڈرچ 1980 اچ ساتھی سائنسدان وکرز برڈیٹ نال شادی کیتی ۔ 

موڈرچ 1968 اچ میساچوسٹس انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی توں بی ایس دی ڈگری حاصل کیتی تے بعد اچ 1973 اچ سٹینفورڈ یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی ۔ انہاں ہک سال (1973–1974) ہارورڈ میڈیکل سکول اچ چارلس سی رچرڈسن دی لیب اچ پوسٹ ڈاک دے طور تے اپݨی تحقیق جاری رکھی ۔ 

### سائنسی پرکھ پرچول
موڈرچ 1974 اچ یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، برکلے دے کیمسٹری ڈیپارٹمنٹ اچ اسسٹنٹ پروفیسر بݨ ڳیا ۔ او 1976 اچ ڈیوک یونیورسٹی دی فیکلٹی اچ شامل تھئے تے 1995 توں ہاورڈ ہیوز انویسٹیگیٹر ریہے ہن ۔ او بنیادی طور تے اسٹرینڈ ڈائریکٹڈ مس میچ ریپیئر تے کم کریندن ۔ انہاں دی لیب ݙیکھایا کہ ڈی این اے مس میچ ریپیئر کیویں ڈی این اے پولیمریز توں غلطیاں کوں روکݨ کیتے ہک کاپی ایڈیٹر دے طور تے کم کریندا ہے ۔ میتھیو میسلن پہلے مس میچز دی سنڄاݨ دی موجودگی تجویز کیتی ہائی ۔ موڈرچ ای کولی اچ مس میچ ریپیئر دا مطالعہ کرݨ کیتے بایو کیمیکل تجربات کیتے ۔ انہاں بعد اچ انساناں اچ مس میچ ریپیئر نال جڑی پروٹینز دی ڳول کیتی ۔ 

### آدر تے ایوارڈ
موڈرچ ولوں حاصل کردہ آدر تے ایوارڈ اچ شامل ہن

1983 اینزائم کیمسٹری اچ فائزر ایوارڈ

1996 کینسر ریسرچ اچ جنرل موٹرز چارلس ایس موٹ انعام

1998 کینسر ریسرچ کیتے رابرٹ جے تے کلیئر پاسارو فاؤنڈیشن میڈیکل ریسرچ ایوارڈ

2000 فیوڈور لینن میڈل

2005 امریکن کینسر سوسائٹی میڈل آف آنر

2015 کیمسٹری دا نوبل انعام

2016 بایومیڈیکل سائنسز اچ آرتھر کورنبرگ تے پاول برگ لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ

موڈرچ امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دے فیلو تے نیشنل اکیڈمی آف میڈیسن تے نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دے ممبر ہن ۔