ولیم شاکلی

### ولیم شاکلی
ولیم بریڈفورڈ شاکلی جونیئر (13 فروری 1910 – 12 اگست 1989) ہک امریکی موجد ، طبیعیات دان تے نسل پرست ہن ۔ او بیل لیبز وچ ہک تحقیقی گروپ دے منیجر ہن جیندے وچ جان بارڈین تے والٹر بریٹن شامل ہن ۔ ترئے سائنسداناں کوں مشترکہ طور تے "سیمی کنڈکٹرز تے انہاں دے ٹرانزسٹر اثر دی دریافت تے تحقیق کیتے" 1956 دا فزکس دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔

1950 تے 1960 دے ݙہاکے وچ ہک نویں ٹرانزسٹر ڈیزائن کوں کمرشلائز کرݨ دی شاکلی دیاں کوششاں دے نتیجے وچ کیلیفورنیا دی سلیکون ویلی الیکٹرانکس انوویشن دا مرکز بݨ ڳئی ۔ انہاں شاندار ملازمین بھرتی کیتے ، لیکن جلد ای انہاں کوں اپݨی آمرانہ تے غیر منظم انتظامیہ نال وکھ کر ݙتا؛ او چلے ڳئے تے انڈسٹری وچ وݙیاں کمپنیاں قائم کیتیاں ۔

اپݨی بعد دی زندگی وچ سٹینفورڈ یونیورسٹی وچ الیکٹریکل انجینئرنگ دے پروفیسر ہوندے ہوئے تے بعد وچ شاکلی ہک نسل پرست تے نسل پرست دے طور تے ڄانا ویندا ہئی ۔ 

### ابتدائی زندگی تے تعلیم
شاکلی 13 فروری 1910 کوں لندن وچ امریکی والدین دے گھر پیدا تھئے ہن تے ترئے سال دی عمر توں اپݨے خاندان دے آبائی شہر پالو آلٹو ، کیلیفورنیا وچ پرورش پائے ڳئے ۔ انہاں دے پیو ، ولیم ہلمین شاکلی ، ہک کان کنی انجینئر ہن جیڑھے جو کاناں وچ قیاس آرائی کریندے ہن تے اٹھ زباناں ٻولیندے ہن ۔ انہاں دی اماں ، مے (née بریڈفورڈ) ، امریکی مغرب وچ وݙی تھئی ، سٹینفورڈ یونیورسٹی توں گریجویشن کیتا تے پہلی تریمت امریکی ڈپٹی کان کنی سرویئر بݨی ۔ شاکلی اٹھ سال دی عمر تئیں گھر وچ تعلیم حاصل کریندے ہن ، کیونکہ انہاں دے والدین کوں سرکاری سکول پسند نہ ہن تے شاکلی دی پرتشدد غصے دی عادت وی ہئی ۔ شاکلی کم عمری وچ ہک پاڑوسی توں کجھ فزکس سکھی جیڑھا جو سٹینفورڈ دا فزکس پروفیسر ہئی ۔ شاکلی ݙو سال پالو آلٹو ملٹری اکیڈمی وچ گزارے ، ول کجھ عرصے کیتے لاس اینجلس کوچنگ سکول وچ فزکس پڑھݨ کیتے داخلہ گھدا تے بعد وچ 1927 وچ ہالی ووڈ ہائی سکول توں گریجویشن کیتا ۔

شاکلی 1932 وچ کیلٹیک توں بیچلر آف سائنس دی ڈگری تے 1936 وچ ایم آئی ٹی توں پی ایچ ڈی حاصل کیتی ۔ انہاں دے ڈاکٹریٹ تھیسس دا عنوان سوڈیم کلورائیڈ وچ الیکٹرانک بینڈز ہئی ، جیڑھا جو انہاں دے تھیسس مشیر ، جان سی سلیٹر تجویز کیتا ہئی ۔ 

### کیریئر
شاکلی بیل لیبز وچ میرون کیلی ولوں بھرتی تھیوݨ والیاں وچوں ہک ہن ، جیڑھے جو کمپنی وچ 1936 وچ تحقیقی ڈائریکٹر بݨے تے ٹھوس حالت دے طبیعیات داناں دی بھرتی تے توجہ ݙتی ۔ شاکلی مرے ہل ، نیو جرسی وچ کلنٹن ڈیویسن دی سربراہی وچ ہک گروپ وچ شامل تھئے ۔ بیل لیبز دے ایگزیکٹوز نظریہ پیش کیتا ہئی جو سیمی کنڈکٹرز بیل دے پورے ملک وچ ٹیلی فون سسٹم وچ استعمال تھیوݨ والیاں ویکیوم ٹیوباں کیتے ٹھوس حالت دے متبادل پیش کر سڳدن ۔ شاکلی تانبے آکسائیڈ سیمی کنڈکٹر مواد تے مبنی کئی ڈیزائن تیار کیتے ، تے والٹر بریٹائن دے نال مل تے 1939 وچ ہک پروٹوٹائپ بݨاوݨ دی ناکام کوشش کیتی ۔

شاکلی فزیکل ریویو وچ ٹھوس حالت دی فزکس تے کئی بنیادی پیپرز شائع کیتے ۔ 1938 وچ انہاں الیکٹران ملٹی پلائرز تے اپݨا پہلا پیٹنٹ ، "الیکٹران ڈسچارج ڈیوائس" ، حاصل کیتا ۔

ݙوجھی عالمی جنگ شروع تھیوݨ تے ، شاکلی دی پہلے دی تحقیق وچ خلل پیا تے او مین ہیٹن (نیو یارک سٹی) وچ ریڈار ریسرچ وچ شامل تھی ڳئے ۔ مئی 1942 وچ انہاں بیل لیبز توں رخصت گھدی تاں جو کولمبیا یونیورسٹی دے اینٹی سب میرین وارفیئر آپریشنز گروپ وچ تحقیقی ڈائریکٹر بݨ سڳن ۔ ایندے وچ بہتر کانوائنگ تکنیکاں نال آبدوزاں دیاں حکمت عملی دا مقابلہ کرݨ دے طریقے تیار کرݨ ، ڈیپتھ چارج پیٹرنز کوں بہتر بݨاوݨ وغیرہ شامل ہن ۔ شاکلی اعلیٰ افسران تے سرکاری عہدیداراں نال ملاقات کرݨ کیتے اکثر پینٹاگون تے واشنگٹن دا سفر کریندے ہن ۔

1944 وچ انہاں بی-29 بمبار پائلٹس کیتے نویں ریڈار بم سائٹس استعمال کرݨ کیتے ہک تربیتی پروگرام دا اہتمام کیتا ۔ 1944 دے اواخر وچ انہاں نتائج دا جائزہ گھنݨ کیتے دنیا بھر دے بیسز دا ترئے مہینے دا دورہ کیتا ۔ ایں منصوبے کیتے ، سیکرٹری آف وار رابرٹ پیٹرسن 17 اکتوبر 1946 کوں شاکلی کوں میڈل فار میرٹ نال نوازیا ۔

جولائی 1945 وچ محکمہ جنگ شاکلی توں پچھیا جو او جاپان دی سرزمین تے حملے توں ہووݨ والے ممکنہ جانی نقصان دے سوال تے ہک رپورٹ تیار کرن ۔ شاکلی نتیجہ کڈھیا

"اگر مطالعہ ݙکھیندا ہے جو جاپان دے نال موازنہ کیتے ونڄݨ والے تمام تاریخی کیسز وچ قوماں دا رویہ درحقیقت جنگ وچ فوجیاں دے رویے نال ہمیشہ مطابقت رکھدا ہے ، تاں ایندا مطلب ہے جو شکست دے وقت جاپانی مرے ہوئے تے ناکارہ جرمنیاں کیتے اوں تعداد توں ودھ ہوسی ۔ ٻئے لفظاں وچ شئیت اساں کوں گھٹ توں گھٹ 5 توں 10 ملین جاپانی مارݨے پوسن ۔ ایندے نال ساݙے 1.7 توں 4 ملین جانی نقصان تھی سڳدا ہے جیندے وچ 400,000 توں 800,000 مارے ڳئے شامل ہن ۔"

ایں رپورٹ امریکہ دے ہیروشیما تے ناگاساکی تے ایٹم بمب سٹݨ دے فیصلے تے اثر پایا ، جیڑھا جو جاپان دے ہتھیار سٹݨ توں پہلے تھیا ہئی ۔

شاکلی پہلا طبیعیات دان ہئی جنہاں سائنسی تحقیقی پیپرز بݨاوݨ دے عمل کوں ماڈل بݨاوݨ کیتے لاگ نارمل ڈسٹریبیوشن تجویز کیتا ۔ 

### ٹرانزسٹر دی ترقی
جنگ 1945 وچ ختم تھیوݨ دے تھوڑی دیر بعد ، بیل لیبز ہک ٹھوس حالت دی فزکس گروپ بݨایا ، جیڑھا جو شاکلی تے کیمسٹ سٹینلے مورگن دی قیادت وچ ہئی ، جیندے وچ جان بارڈین ، والٹر بریٹائن ، طبیعیات دان جیرالڈ پیئرسن ، کیمسٹ رابرٹ گبنے ، الیکٹرانکس ماہر ہلبرٹ مور تے کئی تکنیشین شامل ہن ۔ انہاں دا کم نازک شیشے دی ویکیوم ٹیوب ایمپلیفائرز دا ٹھوس حالت دا متبادل ڳولݨ ہئی ۔ پہلی کوششاں شاکلی دے سیمی کنڈکٹر تے بیرونی برقی میدان استعمال کر تے ایندی چالکتا کوں متاثر کرݨ دے خیالات تے مبنی ہن ۔ ایہ تجربات ہر واری ہر قسم دی تشکیلات تے مواد وچ ناکام تھیندے ہن ۔ گروپ ہک تعطل دا شکار ہئی جݙاں تئیں بارڈین ہک نظریہ تجویز نہ کیتا جیندے وچ سطح دی حالت شامل ہئی جیڑھا جو میدان کوں سیمی کنڈکٹر وچ داخل تھیوݨ توں روک ݙیندا ہئی ۔ گروپ اپݨا توجہ انہاں سطح دی حالت دا مطالعہ کرݨ تے مرکوزکیتا تے او کم تے بحث کرݨ کیتے تقریباً روزانہ ملدے ہن ۔ گروپ دا تعلق ٻہوں چنڳاں ہئی تے خیالات آزادانہ طور تے تبدیل تھیندے ہن ۔

1946 دی سردیاں تئیں انہاں دے کول کافی نتائج ہن جو بارڈین سطح دی حالت تے فزیکل ریویو کوں ہک پیپر جمع کرایا ۔ بریٹائن سیمی کنڈکٹر دی سطح تے چمکدار روشنی چمکیندے ہوئے مشاہدات دے ذریعے سطح دی حالت دا مطالعہ کرݨ دے تجربات شروع کیتے ۔ ایندے نال کئی مزید پیپرز (انہاں وچوں ہک شاکلی دے نال مشترکہ طور تے لکھیا ڳیا ہئی) تھئے ، جیڑھے جو سطح دی حالت دی کثافت دا اندازہ لیندے ہن جیڑھا جو انہاں دے ناکام تجربات دا حساب ݙیوݨ کیتے کافی ہئی ۔ کم دی رفتار نمایاں طور تے ودھ گئی جݙاں انہاں سیمی کنڈکٹر تے کنڈکٹنگ تاراں دے درمیان پوائنٹ کنٹیکٹس کوں الیکٹرولائٹس نال گھیرݨا شروع کیتا ۔ مور ہک سرکٹ بݨایا جیڑھا انہاں کوں ان پٹ سگنل دی فریکوئنسی کوں آسانی نال تبدیل کرݨ دی اجازت ݙیندا ہئی ۔ آخر کار انہاں کوں کجھ پاور ایمپلیفیکیشن دے کجھ ثبوت ملݨا شروع تھی ڳئے جݙاں پیئرسن نے ، شاکلی دی ہک تجویز تے عمل کریندے ہوئے ، پی-این جنکشن تے رکھے ڳئے گلائکول بوریٹ دے ہک قطرے تے وولٹیج ݙالا ۔

بیل لیبز دے اٹارنیز جلد پتہ چلا جو شاکلی دے فیلڈ ایفیکٹ اصول کوں 1930 وچ جولیس لیلین فیلڈ پہلے توں ای ݙیکھ گھدا ہئی تے ایندا پیٹنٹ کر ݙتا ہئی ، جنہاں 22 اکتوبر 1925 کوں کینیڈا وچ اپݨا MESFET نما پیٹنٹ دائر کیتا ہئی ۔ بھانਵੇਂ پیٹنٹ "ٹوٹݨ والا" نظر آندا ہئی (ایہ کم نی کر سڳدا ہئی) پیٹنٹ اٹارنیز ایندی چار پیٹنٹ درخواستاں وچوں ہک کوں صرف بارڈین-بریٹائن پوائنٹ کنٹیکٹ ڈیزائن تے مبنی کیتا ۔ ترئے ٻئے (پہلے جمع کرائے ڳئے) الیکٹرولائٹ مبنی ٹرانزسٹرز کوں بارڈین ، گبنے تے بریٹائن موجدین دے طور تے شامل کیتا ڳیا ۔

شاکلی دا ناں انہاں پیٹنٹ درخواستاں وچوں کہیں ہک تے نہ ہئی ۔ ایندے نال شاکلی ناراض تھی ڳیا ، جیڑھا جو سمجھدا ہئی جو ایندا ناں وی پیٹنٹس تے ہوݨا چاہیدا ہئی کیونکہ ایہ کم ایندے فیلڈ ایفیکٹ خیال تے مبنی ہئی ۔ انہاں پیٹنٹ کوں صرف اپݨے ناں تے لکھݨ دی وی کوشش کیتی ، تے بارڈین تے بریٹائن کوں اپݨے ارادیاں توں آگاہ کیتا ۔

شاکلی ، پیٹنٹ درخواستاں وچ شامل نہ تھیوݨ تے ناراض تھی تے ، خفیہ طور تے پوائنٹ کنٹیکٹس دی بجائے جنکشنز تے مبنی ہک مختلف قسم دا ٹرانزسٹر بݨاوݨ تے اپݨا کم جاری رکھا؛ انہاں کوں امید ہئی جو ایں قسم دا ڈیزائن تجارتی طور تے زیادہ قابل عمل ہوسی ۔ انہاں دا خیال ہئی جو پوائنٹ کنٹیکٹ ٹرانزسٹر نازک تے تیار کرݨ وچ مشکل ثابت ہوسی ۔ شاکلی پوائنٹ کنٹیکٹ ٹرانزسٹر دے کم کرݨ دے طریقے دی کجھ ڳالھوں توں وی مطمئن نہ ہن تے انہاں اقلیتی کیریئر انجیکشن دی امکان دا تصور کیتا ۔

13 فروری 1948 کوں ، ہک ٻئے ٹیم دے رکن ، جان این شیو نے ، جرمنیم دی ہک پتلی ویج دے اڳوں تے پچھوں کانسی دے رابطے نال ہک پوائنٹ کنٹیکٹ ٹرانزسٹر بݨایا ، جیڑھا جو ثابت کریندا ہئی جو سوراخ بلک جرمنیم وچ پھیل سڳدے ہن تے نہ صرف سطح دے نال جیویں جو پہلے سوچیا ویندا ہئی ۔ شیو دی ایجاد شاکلی دی جنکشن ٹرانزسٹر دی ایجاد کوں چمکایا ۔ کجھ مہینے بعد انہاں ہک بالکل نواں ، کافی زیادہ مضبوط ، قسم دا ٹرانزسٹر ایجاد کیتا جیندے وچ ہک تہہ یا 'سینڈوچ' ساخت ہئی ۔ ایہ ساخت 1960 دے ݙہاکے تئیں تمام ٹرانزسٹرز دی وݙی اکثریت کیتے استعمال تھیندی رہی ، تے بائی پولر جنکشن ٹرانزسٹر وچ تبدیل تھی ڳئی ۔ شاکلی بعد وچ ٹیم دے کم کوں "تعاون تے مقابلے دا مرکب" قرار ݙتا ۔ انہاں ایہ وی آکھیا جو انہاں اپݨے کجھ کم کوں خفیہ رکھیا جݙاں تئیں شیو دی 1948 دی پیش رفت نال انہاں دا "ہتھ مجبور" نہ تھی ڳیا ۔ شاکلی جینکوں انہاں "سینڈوچ" ٹرانزسٹر آکھیا ، ایندا کافی مکمل تفصیل تیار کیتا ، تے اصول دا پہلا ثبوت 7 اپریل 1949 کوں حاصل تھیا ۔

ایں دوران ، شاکلی اپݨے میگنم اوپس ، الیکٹرانز اینڈ ہولز انہاں سیمی کنڈکٹرز تے کم کریندے پئے ہن جیڑھا جو 1950 وچ 558 صفحات دے مقالے دے طور تے شائع تھیا ۔ ایں کتاب وچ شاکلی دے بہاؤ تے پھیلاؤ دے نازک خیالات تے تفریق مساوات شامل ہن جیڑھے جو ٹھوس حالت دے کرسٹلز وچ الیکٹران دے بہاؤ کوں کنٹرول کریندے ہن ۔ شاکلی دا ڈایوڈ مساوات وی بیان کیتا ڳیا ہے ۔ ایہ بنیادی کم ٻئے سائنسداناں کیتے حوالہ جاتی متن بݨ ڳیا جیڑھے جو ٹرانزسٹر تے سیمی کنڈکٹرز تے مبنی ٻئے آلات دے نویں قسم تیار کرݨ تے بہتر بݨاوݨ کیتے کم کریندے ہن ۔

ایندے نتیجے وچ انہاں دی بائی پولر "جنگشن ٹرانزسٹر" دی ایجاد تھئی ، جیڑھا جو 4 جولائی 1951 کوں ہک پریس کانفرنس وچ اعلان کیتا ڳیا ۔

1951 وچ انہاں کوں نیشنل اکیڈمی آف سائنسز (NAS) کیتے منتخب کیتا ڳیا ۔ او چالھی سال دے ہن؛ ایہ ایہو جئے انتخاب کیتے کافی کم عمری ہئی ۔ ݙو سال بعد ، انہاں کوں NAS ولوں فزکس کیتے باوقار کومسٹاک انعام دا وصول کنندہ چݨا ڳیا ، تے ٻہوں سارے ٻئے ایوارڈز تے اعزازات نال نوازیا ڳیا ۔

"ٹرانزسٹر دی ایجاد" ولوں پیدا تھیوݨ والی تشہیر اکثر شاکلی کوں اڳوں تے دھکیل ݙیندی ہئی ، جیڑھا جو بارڈین تے بریٹائن کوں ٻہوں ناگوار گزرا ۔ بیل لیبز دی انتظامیہ نے ، پر ، ہمیشہ ترئے موجدین کوں ہک ٹیم دے طور تے پیش کیتا ۔ بھانਵੇਂ شاکلی ریکارڈ کوں درست کریندا ہئی جتھاں رپورٹرز اینکوں ایجاد دا واحد کریڈٹ ݙیندے ہن ، انہاں بالآخر بارڈین تے بریٹائن کوں ناراض تے وکھ کر ݙتا ، تے انہاں ݙونہاں کوں جنکشن ٹرانزسٹر تے کم کرݨ توں بنیادی طور تے روک ݙتا ۔ بارڈین سپر کنڈکٹیویٹی دا نظریہ پیش کرݨا شروع کر ݙتا تے 1951 وچ بیل لیبز چھوڑ ݙتا ۔ بریٹائن شاکلی دے نال مزید کم کرݨ توں انکار کر ݙتا تے ہک ٻئے گروپ کوں سونپ ݙتا ڳیا ۔ نہ بارڈین تے نہ بریٹائن کوں ایندی ایجاد دے بعد پہلے سال توں اڳوں ٹرانزسٹر دی ترقی نال زیادہ تعلق ہئی ۔

شاکلی 1953 دے قریب بیل لیبز چھوڑ ݙتا تے کیلٹیک وچ نوکری تے چلے ڳئے ۔

شاکلی ، بارڈین تے بریٹائن کوں 1956 وچ فزکس دا نوبل انعام ملیا ۔

اپنی موت دے وقت ، او اپݨے زیادہ تر دوستاں تے خاندان توں ، سوائے اپݨی ݙوجھی ذال ، سابقہ ایمی لیننگ (1913–2007) دے ، وکھ تھی ڳیا ہئی ۔ اطلاعات دے مطابق انہاں دے ٻالاں کوں انہاں دی موت دی خبر اخبار وچ انہاں دا انتقال نامہ پڑھ تے ملی ۔ شاکلی پالو آلٹو ، کیلیفورنیا دے الٹا میسا میموریل پارک وچ دفن ہے ۔ 

### اعزازات
نیشنل میڈل آف میرٹ ، 1946 وچ جنگی کم کیتے ۔

1953 وچ نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دا کومسٹاک انعام برائے فزکس ۔

1953 وچ امریکن فزیکل سوسائٹی دے اولیور ای ۔ بکلی سولڈ اسٹیٹ فزکس انعام دا پہلا وصول کنندہ ۔

1956 وچ جان بارڈین تے والٹر بریٹین دے نال فزکس وچ نوبل انعام دا شریک وصول کنندہ ۔ اپݨے نوبل لیکچر وچ انہاں پوائنٹ کنٹیکٹ ٹرانزسٹر دے موجد دے طور تے بریٹین تے بارڈین کوں مکمل کریڈٹ ݙتا ۔

1963 وچ امریکن سوسائٹی آف مکینیکل انجینئرز دا ہولی میڈل ۔

1963 وچ ولہیم ایکسنر میڈل ۔

یونیورسٹی آف پنسلوانیا ، نیو جرسی دی رٹگرز یونیورسٹی تے مینیسوٹا دے گستاو ایڈولفس کالجز توں سائنس دی اعزازی ڈاکٹریٹ ۔

1980 وچ انسٹیٹیوٹ آف الیکٹریکل اینڈ الیکٹرانکس انجینئرز (IEEE) دا IEEE میڈل آف آنر ۔

ٹائم میگزین ولوں ویہویں صدی دے 100 سب توں زیادہ بااثر افراد وچوں ہک دے طور تے نامزد ۔

بوسٹن گلوب دی 2011 MIT150 فہرست وچ MIT دی 150 سالہ تاریخ دے سب توں وݙے 150 موجدین تے خیالات دی فہرست وچ نمبر 3 تے درج ۔