پروفیسر اوم پرکاش آنند

پروفیسر اوم پرکاش آنند (او۔ پی ۔ آنند) ہُݨ ریٹائرڈ ہِن ۔ نویں دِلی اِچ رہندن ۔ اوہ کئی سرکاری علمی ادبی تعلیمی اداریاں دے ممبر ‘ مشیر تے معاون رہ ڳئین ۔

Member Advisory Board of Akademies Govt . of India.

1:Convener K.K. Birla Foundation.

2:Member of Salahkar Board Languages Deptt, pb, Govt.

3:آپ دا خاص شعبہ لسانیات ہے ۔ آپ ہک اچھے لکھاری دے نال اُردو ‘ پنجابی ‘ ہندی تے ملتانی (سرائیکی) زبان دے شاعر وی ہِن۔ اُنہاں دے لِکھّیاں ؍مرتب کیتیاں ہویاں کتاباں ایہ ہِن۔

(1) Tulnatmak Bhasha Vidiyan Edited by O.P.Anand.

(2)بھارتی بھاشا ودیان 

(ایہ ڈاکٹر محی الدین قادری زور دی کتاب ہندوستانی لسانیات دا ترجمہ ہے)

(3)اُردو ‘ پنجابی‘ ہندی کوش (ݙو جلداں) معاون

(4)پنجابی پنجابی کوش(چھی جلداں) معاون

(5)پنجابی ہندی کوش……… معاون

(6)ہندی پنجابی کوش ……… معاون

(7)سنسکرت پنجابی کوش (زیر اشاعت)

اُنہاں دیاں زیادہ کتاباں پٹیالہ تُوں چھپّن ۔ پروفیسر او ۔ پی۔ آنند اپݨاں اُردو تے سرائیکی کلام وی سُݨایا تے ساݙا سواگت کرینیں ذوقؔ دا ایہ شعر پڑھیا :

اے ذوقؔ کسی ہمدِم دیرینہ کا ملنا

بہتر ہے ملاقاتِ مسیحا و خضر سے

دھرم پال مِنوچا آپݨاںسرائیکی کلام سُݨایا ۔ اُنہاں دا شعر ہے:

ݙاڈھے عجیب ہِن ایہ زندگی دے رستے

ہر اَݨ ڄاݨے موڑ تے ایہو جیہیں لوک مِل ویندن

سئیںچمن لال اُردو کلام سُݨایا ۔

سائوتھ ایشیاء تنظیم نیو دلی دی طرفوں ستیا پال ممھاناں دا سواگت کیتا ۔ اُنہاں ڳالھ مہاڑ کریندیں آکھیا جو اساݙی تنظیم ݙونہاں مُلکاں وچکار پیار تے محبت کوں ودھاوݨ سانگے کم کریندی پئی ہے ۔ ساݙا ایمان ہے: ۔

Demolish the  wall, build the bridges

کندھاں ڈہائو تے پُل اُسارو …… 

تاں جو رابطے ودّھن اَتّے لوک ہِک ٻئے دے نیڑے آونِ۔

ایں موقعے تے راقم کوں وی ڳالھ کرݨ دی دعوت ݙتی ڳئی ۔ اَپݨی ڳالھ کرینیں راقم سرائیکی زبان دے پُراݨ اُتے بحث کیتی تے آکھیا جو سندھ وادی تے نیل وادی دی تہذیب دُنیاں دی ٻہوں پُراݨی تہذیباں دے ڄم پَل دی جاء ہے ۔ ملتانی زبان جیکوں اَڄ سرائیکی آہدن ‘ سندھ وادی دی سب توں پُراݨی تے وݙی زبان ہے ۔ ایندے وچ چار خاص اَوازاںاوہ ہِن جہڑیاں دراوڑیاں کنوں وی اڳے ایں علاقے دی زبان وچ موجود ہَن ۔ ایندا ثبوت ایہ ہے جو ایہ اَوازاں سوائے سرائیکی یا سندھی دے کئیں ٻئی ہندو پاک دی زبان اِچ کوئنیں ‘بھانویں اوہ زبان دراوڑی کنوں نکلی ہووے یا سنسکرت کنوں ۔سنسکرت زبان جݙانہ اِتھاں آئی اوں ویلے سندھ وادی وچ سرائیکی زبان پراکرت دی شکل اِچ موجود ہئی ۔ تہوں میکوں ماݨ ہے جو سرائیکی وچ ایہ Implosives(ہوا نال اندر ونڄݨ آلیاں اَوازاں) دنیا دیاں ٻہوں گھٹ زباناں وچ موجود ہن ۔ افریقہ دیاں بعضیاں زباناں وچ ایں قسم دے Implosives موجود ہِن ۔ ایں موقعے تے عبرانی لفظ ’’جمبݨ‘‘ دا حوالہ ݙتا ڳیا جیندے کنوں بعد وچ ‘زمزم‘‘ دا لفظ بݨیا ۔ جمبݨ مصدر سرائیکی وچ اِڄ وی ٻولیا ویندے۔

راقم مزید آکھیا جو سرائیکی اِڄ ہندوستان تے پاکستان ݙونہاں مُلکاں وچ کروڑاں لوکاں دی ماء ٻولی ہے۔ اساں چاہندے ہَیں جو ایہ زبان پاک و ہند دے چنگے تعلقات وچ ہک پُل دا کردار ادا کرے۔ تہوں میݙے دوستو! آئو اساں اَڄ ارادہ کر گھنّوں جو سرائیکی کوں پاک ہند تعلقات کوں بہتر بݨاوݨ وچ بطور آلہ استعمال کریسوں۔ ادبی علمی ‘ ثقافتی تقریبات تے لسانی مجلساں وچ ہک ٻئے دے ملک آسوں ‘ محبتاں ونڈیسوں ۔ سرائیکی زبان دی ترقی تے ودھارے کیتے کم کریسوں۔ اَساں سب سرائیکی ایں ویلے کٹھے ہَیں ساکوں اپݨی قدیم زبان تے ماݨ ہے ۔ ساکوں ایندیاں خاص اَوازاں اُتّے ماݨ ہے ۔ ساکوں ایندی امیری اُتّے ماݨ ہے۔

سئیں ظہور دھریجہ اَپݨے خطاب وچ سارے لوکاں تے بہاول پور بھون دی ایگزیکٹو کمیٹی دا شکریہ ادا کیتا جَیں ساݙے اعزاز وچ ایہ تقریب منعقد کیتی ۔ اُنہاں خواہش کیتی جو آل انڈیا پاکستان ہک اہجیں تنظیم بݨائی ونڄے جہڑی ݙونہاں ملکاں وچکار ادبی ‘ علمی تے ثقافتی رشتے جوڑݨ وچ اپݨاں کردار ادا کرے ۔ اُنہاں  نویں نسل کوں سرائیکی سِکھاوݨ اُتّے زور ݙتا ۔سبھے ناظرین نے اُنہاں دی تجویز نال اتفاق کیتا تے اجلاس دے مکاوے تے آل پاکستان ہندوستان تنظیم دا اعلان کیتا ۔ تنظیم دا ناں ہے ’’پاک بھارت سرائیکی امن اتحاد‘‘ ۔تقریب دے خاص مزماناں سئیںڈاکٹر جے۔ سی۔ بترا ‘وی خطاب کیتا اَتے وفد؍ڈیلیگیٹ دا سواگت کرݨ دے نال نال اپݨی تنظیم ’’ایج کیئر‘’ دے کم کار تے کامیابیاں بارے ڳالھ مہاڑ کیتی ۔اُنہاں وی آل انڈیا پاکستان تنظیم دی ظہور دھریجہ دی ڳالھ دی تائید کیتی ۔ تقریب نال سئیں او ۔پی۔ مُکھّی ایڈووکیٹ وی خطاب کیتا تے ڈیلیگیٹ دا سواگت کیتا ۔ تقریب دے ہر ممھان جہڑا ایں تقریب دے اِچ میزبان ہئی ڈیلیگیٹ دے ہر ممبر کوں ہار پوائے ۔ اساں سب پُھلّاں دے ہاراں نال لݙیج ڳیئوسے ۔ ایہ بہاول پور بھون دی ساݙے نال محبت تے پیار دابھرواں اظہار ہا۔

تقریب نال مسز طاہر دھریجہ ‘ راشد مصطفیٰ خان وی خطاب کیتا ۔ اندر کمار مہتا تے دینا نا ناتھ مہتا ‘جہڑے راج پورا توں اَئے ہَن ‘ اُنہاں وی خطاب کیتا ۔ پیار تے محبت دیاں ایہ ڳالھیں مُکیاں تاں موہن بھگت کوں گیت سُݨاوݨ دی دعوت ݙتی ڳئی ۔ اُنہاں خواجہ فریدؒ دی کافی سُݨائی ۔ کئی گیت سُݨائے تے اَخیر تے اوہ گیت سُݨایا جیندے ٻول ہَن:

کݙاں وَلسو سوہݨے سانول آ وطن ساݙے غریباں دے

یک تارے دی مٹھڑی تے پیاری تان تے جُدائی تے سِک دا ایہ گیت ‘ سُݨݨ آلیاں دے دلاں وچ لہہ ڳیا۔ کئی اَکھیّں تر آئیاں ۔ کنہاں دے ݙسکارے سُݨیجے اَتے محفل اِچ چُپ دا راج تھی ڳیا ۔ لوکاں موہن بھگت اُتے روپے نچھاور کیتے اَتے تقریباً 900/-روپے اوکوں مِل ڳے۔موہن دے گیت مُکّے تاں سُبھاش متریجا دی سالی امریک ورما کوں جوش آ ڳیا اَتے اونیں ہک گیت ڳاوݨ دی خواہش کیتی۔

امریک ورما دے خاوند سئیں ورما ہوریں سُبھاش متریجا دے سانڈھو ہن ۔ ریٹائرڈ ہِن ۔ امریک ورما اَڄ کل یوگا ٹیچر ہن ۔ میں اُنہاں کنوں پُچھیا جو تہاݙی چھوٹی بھیݨ مسز سُبھاش متریجا تاں نوکری کیتی ہے تُساں کیوں نھیں کیتی ۔ اُنہاں ݙسیا جو میڈی شادی ہک اہجیں خاندان اِچ تھئی ہے جتھّاں پردے دی سختی ہئی ۔ تہوں اُنہاں میکوں نوکری نہ کرݨ ݙتی۔ مسز سُبھاش میں کنوں ترے سال چھوٹی ہے (ہُݨ اوہ وی ریٹائرڈ ہے)۔ اوندے ساہوریاں اوکوں نوکری کرݨ دی موکل ݙے ݙتی تے اوہ نوکری کریندی رہی۔ مسز سُبھاش  سکول دی پرنسپل دی حیثیت نال ریٹائرڈ تھئین ۔ امریک ورما ݙسیّا جو ہُݨ اوندے ساہورے گھر دا ماحول کجھ اَزاد تھئے تاں اوہ پردے مُتّوں ودّی ہے اَتے اَڄ کل یوگا ٹیچر دے طور تے کم کریندی پئی ہے ۔ پچھوال دے ہندو خاندانان وچ پردے دا رواج سُݨ کے میکوں ٻہوں حریانی تھئی ۔ معلوم تھیندے جو پچھوال وچ ہندو تے مسلمان پردے دے ہکو جیہیں ٻدّھل ہَن۔

امریک ورما چنڳاں ڳاندی ہے ۔ اوندے گیت دا سِر نانواں ہئی ’’ملتانی مندری‘‘ ۔

## حوالہ
کتاب: دِلّی ڈھائی کوہ۔ مصنف شوکت مغل، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان