کرتار پور ٹورسٹ کمپلیکس

10:50تے اساں کرتار پور ٹورسٹ کمپلیکس اُتّے پُڄ ڳیوسے ۔ ایہ پوائنٹ اَڄ صرف مُترݨ کیتے رکھیا ہانیں ۔اِتھّاں نہ چاہ پلیونیں نہ کُئی ٻئی سیوا کیتونیں۔ ٻس’’ مُترو تے ڄلّو ‘‘آلی ڳالھ ہئی ۔ اَساں ایں کمپلیکس دے مونہ اِچ مُتریا ۔سیلانیاں ‘ یاتریاں تے مزاوراں اپݨی اَپݨی حاجت پوری کیتی‘ کنہاں کھڑو تے ‘ کنہاں ٻہ کے ۔ 11:10تے بس وَلا ڄل سو ڄل ‘ آہدی اڳی تے ٹُر پئی ۔ ہُݨ مونجھے تے تھکے یاتری وَلا پُھٹرے تھی ڳے ۔ ایں کمپلیکس تے ہک پھل دار وَݨ کھڑا ہئی ۔ ایہ وَݨ ساݙے علاقے اِچ نھیں تھیندا ۔ ایندا پُھل ساوے اخروٹ جیݙا تے کچّا ہئی ۔ نال ہک سکیورٹی سردار ٻیٹھا ہئی میں اوکوں کچا پھل ݙکھا کے ایندا ناں پُچھیا اوہ وی میݙی کار کورا ہئی ۔ اونیں میکوں جواب نہ ݙتّا ٻس اُٹھی کے ٹُر پیا ۔ واپسی تے اَٹھ ݙینہ بعد جو آئیوسے تاں اُوں وَݨ دا پَھل پک چُکا ہا ۔ ڈٹھا پیا ہا ۔ ٻاہروں پیلا تے اندروں لال ہا ۔ وچ نِکّے نِکّے بیج ہن ۔ وَلا وی ایندا ناں پتہ نہ لڳ سڳیا۔

کرتار پور کمپلیکس دے ٻاہروں آئیوسے تاں بھنگ دے ’’ٻوٹے سڑک اُتّے عام نظردے پئے ہَن ۔ سڑک ݙو طرفی ہئی ۔ وچ گرین بیلٹ وی ہئی ۔ کرتار پور دے بعد ’’موہندرہ ‘‘دا اݙا آ ڳیا ۔ ایہ جالندھر دا حصّہ ہا ۔ شہر وݙا ہا کارخانے ‘ بزار ‘ عمارتاں ‘ سب اوندی وݙائی دا اظہار کریندے پئے ہَن ۔ موہندرہ کنوں بس کھٻیّ پاسے مُڑ ڳئی ۔ سڄیّ پاسے جالندھر شہر کوں رستہ ویندا ہا ۔ ایں جاء کوں بھگواتی آہدن۔ ایں توں اڳوں ’’کُھجرالا‘‘ آیا ۔ اِتّھاں ہک پُل ہے جیندے اُتّے کار دا حادثے تھیا پیا ہا ۔ ٹریفک جام ہئی ۔ بس کوں پِچھاں وَلا کے ڈرائیور سڄی سڑک اُتّے پا ݙتا۔ سڑکاں کُھلیاں تے وݙیاں ہووݨ پاروں سفر کرݨ سوکھا ہے ۔ بعضیاں پُلاّں اُتّے ترے لین ‘ ہِن۔ بگھواتی دے 15ک۔ م بعد ’’پھگوارا ‘‘آ ڳیا ۔ ایہ وی ہک پُراݨاں شہر ہے ۔ اڳلا سٹاپ ’’گورایہ‘‘ ہا ۔ سڑک دے ݙونہاں پاسے ’’گوپے‘‘ نظردے ہَن جنہاں دیاں چھتّاں اونویں ہَن جیویں ساݙے کن گوپیاں دیاںہوندن ۔ ایہ اصل وچ بُھوں دے پَلّے ہَن۔ سارے علاقے وچ میں بُھوں دے پلّے اینویں اِی ݙٹھن ۔ کئیں وِرلی جاء تے ساݙے وانگ رڑھ دے وچ بُھوں دے پلّے لِمبے ہوئے نظر آئن ۔ دِلّی دا بُھوں دا پلّہ وی اینویں گوپے اِچ نظر آیا ۔ ٻاہروں ککھ کھڑے کرکے وچ بُھوں چا سٹیا اَتے اُتوں وی ککھ سَٹ ݙتے۔ ایں طرحاں پلّہ بھوئیں اُتّے جاء وی گھٹ ملیندے اَتے محفوظ وی زیادہ رہندے ۔ اڳوں ’’پھلّور‘‘ آیا ۔ اِتھّوں’’ لدھیانہ‘‘ 17ک۔ م ہے ۔ پھلور وچ سکول تے دُکاناں کُھلیاں پیاں ہَن ۔ سکولی ٻال آندے ویندے پئے ہَن ۔ ݙینہ دی ٻارھاں وڄدی پئی ہئی ۔ شئیت سکولی طالباں دی چھٹی دا ویلا تھی ڳیا ہا ۔ پھلور توں اڳوں ہک پُل کنوں لنگھیوسے ایہ دریا ستلج دا پُل ہا ۔ اِتھاں وی ہک ریسٹورنٹ تے سیل گاہ موجود ہے ۔ اِتھّاں سکیورٹی سٹاف بدل ڳیا ۔ ہر ضلعے دی حد مُکݨ اُتے نواں سکیورٹی سٹاف آ ویندا ہا ۔ ستلج پُل دے بعد اڳلا شہر لدھیانہ آ ڳیا ۔ ایہ ہک پُراݨاں شہر ہے ۔ تازہ بارش ہووݨ دی وجہ کنوں سڑکاں اُتے جاہ  جاہ تے پاݨی کھڑا ہا ۔ ایہ ہر پُراݨے شہر دی نشانی ہے جواتھاں سڑکاں اُتّے پاݨی ضرور کھڑا ہوسی ‘اوہ شہر بھانویں پاکستان دا ہووے بھانویں ہندوستان دا۔ لدھیانے دیاں سڑکاں اُتے پاݨی میکوں اَپݨے شہر یاد ݙیوا ݙتے ۔جتھاں شہر آندا ہا اُتھاں سڑکاں اُتے آبادی زیادہ تھی ویندی ہئی۔ سڑک تے پاݨی کھڑا ہوندا ہا ۔ ٹریفک آسوں پاسوں پھسّی نظردی اَتے سڑک وی سَوڑی تھی ویندی ہئی ۔ لدھیانہ ایں لحاظ نال ہک گندا شہر ہے ۔ گندگی کھنڈی نظردی ہئی ۔ سڑکاں اُتّے پاݨی تے آبادی زیادہ ‘ مِٹّی ‘ گند دے ڈھیر ‘ ٹریفک بند ‘ لوکاں دی بھیڑ ‘ سڑک اُتّے چَھٻے تے دکاناں وغیرہ وغیرہ۔ لدھیانے وچوں سکیورٹی گݙی نے ہُوٹر وَڄا وَڄا کے مشکل نال راہ بݨایا ۔ لُدھیانے وچ کجھ نویاں عمارتاں کھڑیاں تھیاں کھڑیاںہَن ۔ کجھ بݨدیاں پیاں ہَن ۔ مِلاّں ‘ فیکٹریاں اَتے اِنہاں دیاں چمنیاں ایں شہر دے صنعتی ہووݨ دا اظہار کریندیاں پیاںہَن ۔ سائیکلاں ‘ موٹر سائیکلاں تے کاراں دے شو روم سڑک اُتّے موجود ہَن ۔ فیکٹریاں سڑک دے کنارے کنارے لڳیاں ہوئیاں ہَن ۔ ہُݨ تئیں آوݨ آلے شہراں وچ ایہ سب توں وݙا صنعتی شہر ہے ۔ اڳوں ’’شنّی وال ‘‘ آیا ۔ سکیورٹی سٹاف وَلا بدل ڳیا ۔

## حوالہ
کتاب: دِلّی ڈھائی کوہ۔ مصنف شوکت مغل، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان