open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بے درد ڈھولا

ایہ ہک سرائیکی لوک گیت ہے

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا

تیݙے کھوہ تے ڳئی آں، میݙی بانہہ رنجاݨی 

بھل کے نہ پیساں، تیݙے کھوہ دا پاݨی 

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا

تیݙے کھوہ تے ڳئی آں، ݙٻا ݙاند وہندا 

ہتھ جوڑی کھڑی آں، جھٹ نونہہ پیا رہندا 

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا

تیݙے کھوہ تے ڳئی آں، مینوں منجھ پیوا ݙے 

بھولی دا چولا، اتے کاڈھ کڈھوا دے 

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا

تیݙے کھوہ تے ڳئی آں، توں تاں ستا پیا ہیں 

ڳل لا منیساں، ݙاڈھا رٹھا پیاہیں 

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا

تیݙے کھوہ تے ڳئی آں، ڳل سوہا چولا 

میں تاں منتاں مَنّیاں، خیریں آوے ڈھولا 

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا

تیݙے کھوہ تے ڳئی آں، وڳدے نی نالے 

میں تاں ٹر کے آئی آں، پیراں تے چھالے 

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا

تیݙے کھوہ تے ڳئی آں، اوتھے ساول کیہی ہے 

جتھے دل چا ݙیویوے، اوتھے کاوڑ کیہی ہے 

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا

تیݙے کھوہ تے ڳئی آں، بھنگڑا تماکوں 

اساں جگ لٹیرے، تساں لٹیا اساکوں 

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا

تیݙے کھوہ تے ڳئی آں، اولوں خراب ہے 

میں تاں بھل کے لائیاں، ڈھولا بے مو ہآب ہے 

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا

تیݙے کھوہ تے ڳئی آں، ڈٹھی جھانگل بیر ہے 

سچی کر چا منصف، دل کیہندی ڈھیر ہے 

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا

تیݙے کھوہ تے ڳئی آں، ساوی مکئی ہے 

توں تاں رٹھا وتنا ایں، میݙی نبھدی پئی ہے 

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا

تیݙے کھوہ تے ڳئی آں، پبری دا ٻوٹا 

اساں پیگھ اݙائی ہے، ڈھولی لے لے جھوٹا 

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا

تیݙے کھوہ تے ڳئی آں، مینوں لگی گادھی 

اندر وڑ کے رنی آں، لڳی ہر توں ݙاڈھی 

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا

تیݙے کھوہ تے ڳئی آں، ڳݙی پنیری 

تیرے پچھے ڈھولا، مل لئی فقیری

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا

تیݙے کھوہ تے ڳئی آں، ساوے کریلے 

ایہو ڈھول منایا کل دیگر ویلے 

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا

تیݙے کھوہ تے ڳئی آں، رنگلے کچاوے 

سڄݨاں دے پاسیوں ٹھنڈی واء پئی آوے 

بے درد ڈھولا انج نئیں کریندا 

گھر آیاں سڄݨاں کوں دھکا نئیں ݙیویندا
ونکی:لوک ادب
سرائیکی مزدوراں دا بلوچستان وچ قتل

ہݨ وقت ہے ساݙا جاگݨ دا

نہ جاگیے یار قدیر اساں 
ول روز باکݨا

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔آخر کݙݨ تئیں؟
قدیر شجاع آبادی 

چیف آف آرمی سٹاف 
چیف جسٹس آف پاکستان 
صدر پاکستان 
وزیراعظم پاکستان 
وزیر اعلیٰ پنجاب 
ساݙے وسیب دے نام نہاد سیاست دان 
اساں صوبہ جنوبی پنجاب گھن کے اپݨے معصوم لوگاں کوں قتل کہنی کراوݨا
ساکوں بہوں وݙا ݙکھ لگے کہ ہمیشہ ساݙے سرائیکی وسیب دے مزدوراں کوں کیوں ماریا ویندے ۔۔۔۔
ساݙا وسیب ھر بلوچی کوں۔۔ پٹھان کوں۔۔ سندھی کوں ۔۔ پنجابی کوں عزت و احترام دیندے ساݙے سرائیکی وسیب دے دی دھرتی تے اے لوگ اپݨاں آ کے کاروبار کریندن تے اپݨے بالاں دی روزی روٹی کمادن ۔۔۔۔۔
تے ساݙے وسیب دے مزدور انہاں دی دھرتی بلوچستان دے وچ قتل کر ݙتا ویندے 
ساکوں جنوبی پنچاب دے ناں تے صوبہ کہنی چاھیدا ساکوں ساݙا سرائیکستان دے ناں تے صوبہ چاھیدا ھے ساݙے بزرگاں سائیں ظہور احمد دھریجہ۔۔ ملک اللّٰہ نوازا وینس۔رانا فراز احمد نون۔تے انہاں دے سنگتیاں پہلے ھی آکھݨ شروع کر ݙتا ھئی کہ ساکوں ساݙا صوبہ سرائیکستان چاھیدا ھے ساکوں کݙݨ تائیں پنجاب دے ناں تے قتل کیتا ویسی جیڑے آہدن صوبہ جنوبی پنچاب ھووے او لوگ کتھا ھن انہاں کوں کہنی نظر آندا پیا 
ساݙے سرائیکی بھرانواں دا قتل 

ساݙے وسیب دا کلرکہار 

ساݙے وسیب دی دھاڑ 
ساݙے وسیب دے بالاں دا یتیم تیھوݨاں
ساݙی ماواں دی جولی اجڑدی 

ساکوں انصاف ݙتا ونجے جیڑے لوگ نعرہ لیدن صوبہ جنوبی پنچاب دا انہاں کوں میں ݙسݨا چاھنداں کہ اساں بھولے بھالے لوگ کݙݨ تئیں اپݨیاں دا لاشاں چیسوں ۔۔۔۔ چیف جسٹس آف پاکستان

تواکوں اساں سچ آکھوں تاں تساں ناراض تھیندے وے کݙائی تساں ایکشن گدے ساݙے سرائیکی وسیب دے لوگاں کیتے 

چیف آف آرمی سٹاف 

کیا تساں کݙائی آپریشن کیتے ساݙے وسیب دی معصوم تے مظلوم لوگاں دے انصاف کیتے 

وزیراعظم پاکستان 
کیا۔ جناب اوراں کݙائی ساݙے وسیب دی دھرتی تے آ کے انہاں مظلوم شودے لوگاں کوں تسلی ݙتی ہے تے گل مال لائے وے اگر ایہوں لاھور اتے قتل تھیندے تے وزیر اعظم صاحب توڑ گے بیٹھے ہوؤں گا

وزیر اعلیٰ پنجاب 
مریم نواز صاحبہ اگر تواکوں ٹائم مل ونجے تاں تھوڑا جیا ساݙے وسیب دے مظلوم شودے بھرانواں کیتے ٹائم کھݙ کے آویسو تے انہاں کوں انصاف 
ݙیسو 

تے ساݙے وسیب دے نام نہاد سیاست دان تساں تان وسیب دا ݙکھ سمجھدے وے تساں اسمبلی حال ءچ احتجاج کرو تے اپݨاں حق گھنو گونگے بہرے بݨ کے نہ ودے راھوو 

ساکوں صوبہ جنوبی پنجاب کہنی چاھیے دا 
ساکوں ساݙا سرائیکستان چاھیدا ھے 
اساں مزید اپݨے بالاں کوں قتل کہنی کراوݨا

ساݙا ان اناج 
ساݙے فروٹ 
ساݙے مزدور 
ساݙی کݨک
ساݙے واڑ
ھر شئے ساݙے سرائیکی وسیب دی تواݙے کول ویندی ہے تے تساں ساکوں اوندے بدلے لاشاں ݙیندے وے 
تساں اوندے بدلے ساݙے بال یتیم کریندے وے 
تساں اوندے بدلے ساݙیاں ماواں دیاں جھولیاں خالی کریندے وے 
تساں اوندے بدلے ساݙی دھرتی کوں رویندے وے 
تساں اوندے بدلے ساݙیاں نیاݨیاں کوں رویندے وے 
تساں اوندے بدلے ساݙی دھرتی کوں خون وچ لے پت کریندے وے  

آخر کݙݨ تئیں
تساں ساݙے مزدوراں تے ظلم کریندے راھسو 
تے ساݙے بالاں کوں رت دے نیر رویندے راہسو 

ہݨ ظلم دا دور مک ویسی 
سب چور چکار وی لک ویسی 

قدیر شجاع آبادی
گیبریل الویز

**گیبریل الویز نونس گومز**  (پیدائش جولائی 12، 2001)، ہک برازیلین اداکار، یوٹیوبر، تے ڈیجیٹل انفلوئنسر ہے۔ جیھڑا ویڈیو پلیٹ فارمز یوٹیوب، انسٹاگرام، تے ٹک ٹاک دے کیتے مواد تیار کرنڑ دے کیتے جانڑیا ویندے۔

## حوالے
سرائیکی تحریک دے کامیابیاں

تقسیم ہند دے بعد ملک دے لسانیاتی تنازعاں دے تناظر اچ 1962ء اچ شروع کیتی ڳئی سرائیکی قومیتی تحریک اگرچہ اپݨا سیاسی حدف، سرائیکی صوبہ آئینی پیچیدگیاں پاروں حاصل نی کر سڳی پر اتنے عرصے اچ تحریک نے کئی وڋے کامیابیاں حاصل کیتن جنہاں نے سرائیکی کوں ہک قوم دا درجہ ݙتا ہے۔ انہاں دا ہک جائزہ درج ذیل اے۔
thumb|

## تحریک دے اہم کامیابیاں
*1962ء اچ علاقائی لہجیاں (ریاستی، ملتانی، اچوی، ڈیروی، ہندکی، سرہنگی، سرائیکی) دا بطور ہک زبان قدیم دور توں موجود ہک ناں سرائیکی تے اتفاق
*1981ء دی مردم شماری اچ سرائیکی زبان دا الگ خانہ تے سرکاری سطح تے ایندی جداگانہ حیثیت دا اعتراف
*1989ء اچ اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور اچ شعبہ سرائیکی دا قیام
*نوے دے ݙہاکے اچ سرائیکی اخبار جھوک دا اجراء تے جھوک پبلشرز ملتان دا قیام 
*2006ء اچ بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی ملتان اچ سرائیکی شعبے دا قیام
*2008ء اچ پاکستان ٹیلی ویژن ملتان دا قیام
*2013ء اچ پاکستان پیپلز پارٹی دے دور حکومت اچ سینیٹ اچوں سرائیکی صوبے دی قرارداد دی منظوری
*2018ء اچ ملتان سٹی میٹرو بس روٹ دی تکمیل دے بعد ایندے کم دا آغاز
*30 جون 2020ء کوں سرائیکی وسیب سول سیکرٹریٹ دا قیام تے سرائیکی خطے دی حیثیت بطور ہک انتظامی اکائی، سرائیکی خطے کیتے الگ ایڈیشنل چیف سیکریٹری تے ایڈیشنل آئی جی پولیس دی تعیناتی ، بعد ازاں سیکرٹریٹ دی عمارت دی تعمیر تے اوندے اچ ہک محکمے دی منتقلی 
*22 نومبر 2020ء کوں اسماعیل بھٹہ تے پرویز قادر دی سالہاسال دی محنت دے بعد سرائیکی وکیپیڈیا دی منظوری تے ایندی الگ ویب سائٹ دا اجراء تے پاکستان دے اردو، سندھی، پشتو، پنجابی زباناں دے بعد سرائیکی زبان کوں وی اے اعزاز حاصل تھی ڳیا۔ عالمی سطح تے سرائیکی کوں زبان تسلیم کر گھدا ڳیا۔ 
*بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی ملتان اچ سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر دا قیام 
*غازی یونیورسٹی ڈیرہ غازی خان تے گومل یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان اچ سرائیکی شعبہ جات دا قیام 
*خیبر پختونخوا اچ پرائمری، ثانوی تے اعلیٰ ثانوی تعلیم اچ اختیاری سرائیکی کتاب  تے پنجاب ٹیکسٹ بک بورڈ ولوں یارہویں دی سرائیکی کتاب دی منظوری 
*22 نومبر 2023ء کوں اقوام متحدہ دا سرائیکی زبان کوں تسلیم کرݨ دا اعلان تے سرائیکی رہنما آصف خان دا 22 نومبر کوں سرائیکی زبان دا عالمی ݙینھ قرار ݙیوݨ دا اعلان
*2024ء اچ سرائیکی چینل پی ٹی وی نیشنل ملتان دا قیام

## حوالے
الکندی

**ابو یوسف یعقوب ابن اسحا‍ق الکندی** (185ھ/801ء تا 259ھ/873ء) جیندی لاطینی شکل Alkindus مغرب اچ رائج ہے۔ الکندی دا شمار اسلامی دنیا دے اوّلین حکما تے فلسفیاں اچ تھیںدے۔ فلسفے دے علاوہ انھاں نے حساب، طب، فلکیات تے موسیقی اچ وی مہارت حاصل کیتی۔ الکندی دے نمایاں کارنامیاں اچوں ہک کارنامہ، اسلامی دنیا کوں حکیم ارسطو دے خیالات نال روشناس کرݨا ہئی۔۔ قرون وسطیٰ اچ انہاں کوں چند وݙی تے نمایاں شخصیات اچ شمار کیتا ویندا ہئی جیندا اظہار Cardano نے وی کیتا ہے۔

یعقوب کندی ہک ہمہ گیر شخصیت دے مالک ہن ایں واسطے انہاں دی تحقیق دا دائرہ بہت وسیع ہئی۔ ریاضی، طبیعیات، فلسفہ، ہیئت، موسیقی، طب تے جقرافیہ جیہے علوم تے انھاں نے اعلیٰ پائے دی کتب تحریر کیتن۔ اوہ یونانی و سریانی زباناں تے وی مہارت رکھدے ہن۔

## حوالے
ریاض خیرآبادی

کلاسیکی اردو ادب دے معروف شاعر، امام خمریات، لسان الملک ریاضؔ خیر آبادی 1853ء اچ خیر آباد ضلع سیتا پور (اودھ) اچ پیدا تھئے۔ آپ دا اصل ناں ریاض احمد ہئی۔ ریاضؔ نے فارسی اپݨے والد بزرگوار توں پڑھی۔ ابتدائی عمر توں ہی انہاں کوں شاعری دا شوق ہئی۔ ریاضؔ نے پہلے مظفر علی اسیر دی شاگردی اختیار کیتی، بعد اچ امیر مینائی کولوں اصلاح گھدی۔ 1872ء وچ خیرآباد توں ’’ریاض الاخبار‘‘ جاری کیتا۔ 1879ء اچ خیرآباد ہی توں ہک شعر و سخن دا ماہ نامہ ’ گلدستۂ ریاض‘ جاری کیتا جیندا مقصد شعراء دے بہترین اشعار دی اشاعت ہئی۔ 1883ء اچ گورکھپور توں ’فتنہ‘ تے ’عطرِ فتنہ‘ جاری کیتا جیندے اچ ادبی لطائف تے ذوق سخن کیتے کافی مواد ہوندا ہئی۔ راجہ صاحب محمود آباد دے اصرار توں مجبور تھی کے ’ریاضُ الاخبار‘ سمیت لکھنؤ ٹرے آئے۔ رنیالڈس دے ݙو ناول، ہک انگریزی دان دوست دی مدد نال اپݨی زبان تے اپݨے انداز نال ’تصویر‘ ’حرم سرا‘ تے ’نظارہ‘ دے ناں توں شائع کیتا۔ ’’ریاضِ رضوان‘‘ دے ناں نال ریاضؔ دی کلیات شائع تھی ڳئی ہے۔ ریاضؔ خمریات دے امام آکھے ویندن۔ 30؍جولائی 1934ء کوں خیرآباد اچ ایں دار فانی توں کوچ کر ڳئے۔

## منتخب اردو اشعار
مے خانے میں کیوں یاد خدا ہوتی ہے اکثر 

مسجد میں تو ذکر مے و مینا نہیں ہوتا

دل جلوں سے دل لگی اچھی نہیں 

رونے والوں سے ہنسی اچھی نہیں

بچ جائے جوانی میں جو دنیا کی ہوا سے 

ہوتا ہے فرشتہ کوئی انساں نہیں ہوتا

بھر بھر کے جام بزم میں چھلکائے جاتے ہیں 

ہم ان میں ہیں جو دور سے ترسائے جاتے ہیں

ایسی ہی انتظار میں لذت اگر نہ ہو 

تو دو گھڑی فراق میں اپنی بسر نہ ہو

غم مجھے دیتے ہو اوروں کی خوشی کے واسطے
 
کیوں برے بنتے ہو تم ناحق کسی کے واسطے

مے خانے میں مزار ہمارا اگر بنا

دنیا یہی کہے گی کہ جنت میں گھر بنا

مہندی لگائے بیٹھے ہیں کچھ اس ادا سے وہ 

مٹھی میں ان کی دے دے کوئی دل نکال کے

دھوکے سے پلا دی تھی اسے بھی کوئی دو گھونٹ 

پہلے سے بہت نرم ہے واعظ کی زباں اب

آپ آئے تو خیال دلِ ناشاد آیا

آپ نے یاد دلایا تو مجھے یاد آیا

بات دل کی زبان پر آئی 

آفت اب میری جان پر آئی

کچھ بھی ہو ریاضؔ آنکھ میں آنسو نہیں آتے

مجھ کو تو کسی بات کا اب غم نہیں ہوتا

جانے والے نہ ہم اس کوچے میں آنے والے 

اچھے آئے ہمیں دیوانہ بنانے والے

ﭘﺎﺅﮞ ﺗﻮ ﺍﻥ ﺣﺴﯿﻨﻮﮞ ﮐﺎ ﻣﻨﮧ ﭼﻮﻡ ﻟﻮﮞ ﺭﯾﺎﺽؔ

ﺁﺝ ﺍﻥ ﮐﯽ ﮔﺎﻟﯿﻮﮞ ﻧﮯ ﺑﮍﺍ ﮨﯽ ﻣﺰﺍ ﺩﯾﺎ

ﮐﯿﺎ ﺷﺮﺍﺏِ ﻧﺎﺏ ﻧﮯ ﭘﺴﺘﯽ ﺳﮯ ﭘﺎﯾﺎ ﮨﮯ ﻋﺮﻭﺝ

ﺳﺮ ﭼﮍﮬﯽ ﮨﮯ ﺣﻠﻖ ﺳﮯ ﻧﯿﭽﮯ ﺍﺗﺮ ﺟﺎﻧﮯ ﮐﮯ ﺑﻌﺪ

ﻣﺮ ﮔﺌﮯ ﭘﮭﺮ ﺑﮭﯽ ﺗﻌﻠﻖ ﮨﮯ ﯾﮧ ﻣﮯ ﺧﺎﻧﮯ ﺳﮯ

ﻣﯿﺮﮮ ﺣﺼﮯ ﮐﯽ ﭼﮭﻠﮏ ﺟﺎﺗﯽ ﮨﮯ ﭘﯿﻤﺎﻧﮯ ﺳﮯ

ﮐﻮﺋﯽ ﻣﻨﮧ ﭼﻮﻡ ﻟﮯ ﮔﺎ ﺍﺱ ﻧﮩﯿﮟ ﭘﺮ

ﺷﮑﻦ ﺭﮦ ﺟﺎﺋﮯ ﮔﯽ ﯾﻮﮞ ﮨﯽ ﺟﺒﯿﮟ ﭘﺮ

ﻭﮦ ﭘﻮﭼﮭﺘﮯ ﮨﯿﮟ ﺷﻮﻕ ﺗﺠﮭﮯ ﮨﮯ ﻭﺻﺎﻝ ﮐﺎ

ﻣﻨﮧ ﭼﻮﻡ ﻟﻮﮞ ﺟﻮﺍﺏ ﯾﮧ ﮨﮯ ﺍﺱ ﺳﻮﺍﻝ ﮐﺎ

ﮨﻢ ﺟﺎﻧﺘﮯ ﮨﯿﮟ ﻟﻄﻒ ﺗﻘﺎﺿﺎﺋﮯ ﻣﮯ ﻓﺮﻭﺵ

ﻭﮦ ﻧﻘﺪ ﻣﯿﮟ ﮐﮩﺎﮞ ﺟﻮ ﻣﺰﺍ ﮨﮯ ﺍﺩﮬﺎﺭ ﻣﯿﮟ

ﮐﺴﯽ ﮐﺎ ﮨﻨﺲ ﮐﮯ ﮐﮩﻨﺎ ﻣﻮﺕ ﮐﯿﻮﮞ ﺁﻧﮯ ﻟﮕﯽ ﺗﻢ ﮐﻮ

ﯾﮧ ﺟﺘﻨﮯ ﭼﺎﮨﻨﮯ ﻭﺍﻟﮯ ﮨﯿﮟ ﺳﺐ ﺑﮯ ﻣﻮﺕ ﻣﺮﺗﮯ ﮨﯿﮟ

ﻃﺒﻊ ﮨﻮ ﺑﮭﯽ ﺗﻮ ﮐﮩﯿﮟ ﺩﯾﻮﺍﻥ ﻣﯿﺮﺍ ﺍﮮ ﺭﯾﺎﺽؔ

ﺩﯾﮑﮭﻨﮯ ﮐﯽ ﭼﯿﺰ ﮨﻮﮔﺎ ﯾﮧ ﺻﻨﻢ ﺧﺎﻧﮯ ﮐﮯ ﺑﻌﺪ

## حوالے
الیگزینڈر گراہم بیل

ٹیلی فون دا موجد ہئی تے ’’ آپسر ‘‘ اچ پیدا تھیا۔ ابنیادی تعلیم سنگانی پائی۔ 1871ء اچ بوسٹن امریکا آیا۔ اوندے والد تے ݙاݙا نے اپݨی زندگی انسانی آواز دے مطالعے تے گنگے ݙوریاں دی تعلیم کیتے وقف کر ݙتی ئیی۔ بیل نے وی پیؤ ݙاݙے دا پیشہ اختیار کیتا۔ اوندی شہرت اگرچہ ٹیلی فون دی وجہ نال تھئی۔ مگر اوندا اپݨا شوق زندگی بھر ݙوریاں دی مدد کرݨا ہئی۔ اوں نے شادی وی ہک مادرزاد ٻوڑی چھوکری نال کیتی۔ ݙوریاں دا ہک سکول کھولا تے انہاں تعلیم ݙیوݨ والے استاداں کیےے الگ اسکول قائم کیتا۔ انہاں کماں دے نال نال ٹیلی فون ایجاد کرݨ دی کوشش وی کریندا رہیا۔ آخر مارچ 1876ء اچ اوہ اپݨی ایں کوشش اچ کامیاب تھی ڳیا۔ اوں نے آواز دی شدت تے کیفیت کوں جانچݨ دا آلہ ’’ آواز پیما‘‘ وی ایجاد کیتا۔ 1880ء اچ حکومت فرانس دی طرفوں اُونکوں ٹیلی فون ایجاد کرݨ تے پنجاہ ہزار فرانک انعام ݙتا ڳیا۔ ایہ رقم اوں نے صنعتی تحقیق دی لیبارٹری کوں عطیہ کر ݙتی۔
## حوالے
کاشف اجمل ملک

کاشف اجمل ملک دا تعلق بہاولپور شہر نال اے۔ اے سرائیکی وسیب دی مشہور شخصیت تے ریڈیو پاکستان بہاولپور دے سرائیکی کمپیئر محمد اجمل ملک دے پتر ہن۔ سوشل میڈیا تے بہاولپور صوبے دے قیام کیتے کافی متحرک ہن۔
## حوالے
مونس بلوچ

قاری مونس بلوچ دا تعلق بہاولپور نال اے۔ اے کافی عرصے توں بہاولپور صوبے دے قیام کیتے متحرک ہن۔
## حوالے
کُکڑا دھمی دے آ

ایہ ہک سرائیکی لوک گیت ہے

ککڑا دھمی دیا سویروں ݙیتی ہئی بانگ

سڄݨاں کوں ٹور ٻیٹھی ہاں میکوں پچھوں لڳا ارمان 

میں اتھے تے ڈھولا دور ہے 

دل ݙیکھݨ توں وی مجبور ہے 

وے ککڑا دھمی دیا....

میں اتھے تے ڈھولا پندھ تے 

چڑھ ݙیکھاں ول ول کندھ تے 

وے ککڑا دھمی دیا....

میں اتھے تے ڈھولا تھل او

تیکوں اللہ دا ناں ہئی ول پو

وے ککڑا دھمی دیا.....
سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر ملتان

سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر ملتان ہک ادارہ اے جیہڑا سرائیکی زبان تے ثقافت دے فروغ کیتے مختص اے۔۔ اے بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی ملتان دے زیر انتظام اے۔

## حوالے
ایڈیسن

تھامس ایلوا ایڈیسن ہک امریکی سائنس دان تے موجد ہئی۔ ریاست اوہایو دی ہک وستی میلان اچ پیدا تھیا۔ والدین بہت غریب ہن تے اونکوں کتاباں نال بالکل وی شغف نہ ہئی جیندی وجہ توں اونکوں اساتذہ نالائق آہدے ہن تے اینہی وجہ توں اونکوں اسکول توں وی کڈھ ݙتا ڳیاـ بعد اچ گھر اچ اپݨی والدہ توں ہی تعلیم حاصل کیتی کیوں کہ اوندی والدہ دنیا اچ اوہ انسان ہئی جیہڑی اونکوں سمجھدی ہئی۔ ٻارہاں سال دا تھیا تاں ریل گݙی اچ کتاباں ویچݨ دا کم کرݨ لڳا۔ اونکوں تمباکو نوشی دے ݙٻے اچ تھوڑی جیہی جگہ ݙے ݙی ڳئی۔ کجھ عرصے بعد اوں نے اونہی ݙٻے اچ ہک چھوٹا جیہا پرنٹنگ پریس لا گھدا تے اپݨا اخبار چھاپنے لڳا۔ اتھائیں اوں نے ہک کیمیاوی تجربہ گاہ بݨا رکھی ہئی۔ بعد اچ تار برقی دا کم سکھ کے ڈاک خانے اچ ملازم تھی ڳیا۔ اتھاں اوں نے آٹومیٹک ٹیلی گراف کیتے ٹرانسمیٹر ریسیور ایجاد کیتا۔ اوں دوران ٻیاں وی کئی ایجاداں کیتیاں جنہاں توں اُونکوں خاصی آمدنی تھئی۔ اوں روپے نال نیو جرسی اچ ہک تجربہ گاہ تے ورکشاپ قائم کر گھدی۔ اوندے ایجادات دی تعداد ہک ہزار دے لڳ بھڳ ہے جنہاں سچ فونو گراف(جیں نے اڳاں چل کے گرامو فون دی شکل اختیار کیتی) بجلی دا قمقمہ، میگا فون، سینما مشین، وغیرہ قابل ذکر ہن۔ 1915ء اچ اونکوں نوبل پرائز ملا۔

## حوالے
ارفع کریم رندھاوا

ارفع کریم رندھاوا (2 فروری 1995ء – 14 جنوری 2012ء) ہک پاکستانی طالبہ تے غیر معمولی ذہین چھوکری ہئی، جیہڑی 2004ء اچ محض نو سال دی عمر اچ مائیکرو سافٹ سرٹیفائیڈ پروفیشنل (ایم سی پی) بݨ ڳئی، جبکہ ݙاہ سال دی عمر اچ پائلٹ دا اجازت نامہ (لائسنس) حاصل کیتا۔ ایں بنا تے ارفع دا ناں گنیز ورلڈ ریکارڈز اچ درج کیتا ڳیا۔ ایہ اعزاز 2008ء تک ارفع دے کول رہیا۔ ارفع نے پاکستان دی طرفوں، مختلف بین الاقوامی فورماں تے ٹیک ایڈ ڈویلپرز کانفرنس اچ نمائندگی کیتی۔ 2005ء اچ حکومت پاکستان نے ارفع کوں صدارتی تمغہِ حسن کارکردگی عطا کیتا۔ لہور اچ ہک سائنس پارک ارفع سافٹ ویئر ٹیکنالوجی پارک اوندے ہی دے ناں تے بݨایا ڳیا ہے۔ مائیکروسافٹ دے بانی بل گیٹس نے ارفع کوں صدر دفتر، امریکا اچ مدعو کیتا تے خود ملاقات کیتی۔  ارفع 14 جنوری 2012ء کوں 16 سال سال دی عمر اچ عارضۂ قلب دی وجہ نال وفات پا ڳئی۔

## حوالے
سیال شریف

سیال شریف ضلع سرگودہا ہک عظیم روحانی مرکز ہے۔ ایں دی وجہ شہرت پیر سیال لجپال دی ذات مبارک ہے۔ جنہاں دی ایتھاں درگاہ ہے۔
برینڈا عبدلال

برینڈا عبدلال ہک مصری نژاد امریکی وکیل تے شہری حقوق دی وکیل ہے جيڑہی امریکی محکمہ ہوم لینڈ سیکیورٹی (DHS) وچ ہک سینئر اہلکار دے طور تے کام کريندی ہے۔

## حوالے
بطلیموس

بطلیموس (Ptolemy) ݙوجھی صدی عیسوی دا مشہور یونانی ماہر فلکیات، جغرافیہ دان تے ریاضی دان ہئی۔ اسکندریہ مصر اچ پیدا تھیا۔ اوں نے نظام شمسی دا زمین مرکزی (Earth-centered) نظریہ پیش کیتا۔ ایں موضوع تے اُوندی کتاب ’’المجستی‘‘ ٻہوں مشہور ہے جیہڑی تیرہاں جلداں یا مقالات تے مشتمل ہے تے جیندا موضوع فلکیات ہے۔ پہلے ݙو تمہیدی مقالاں اچ فلکیات دے مبادیات تے ریاضی دے طریقیاں دی شرح کیتی ڳئی ہے۔ مقالہ سوم اچ ہک سال دے طول تے سورج دی حرکت تے بحث کیتی ڳئی ہے۔ مقالہ چہارم مہینیاں دے طول تے چندر دے گھٹݨ ودھݨ تے ہے۔ مقالہ پنجم اچ سورج، چندر تے زمین دا قطر، انہاں دے ابعاد تے سورج دے فاصلے دا بیان ہے۔ ’’المجستی‘‘ اچ فلکیات دا اوں وقت دا جتنا علم 150ء دے قریب انسان دی دسترس اچ ہئی اوندا مفصل جائزہ ہے۔

## حوالے
چوکور

چار کونیاں آلی شکل کوں چوکور آہدے ہن..

* چورس،  مربع جیندے چارے ضلعے برابر ہوون تے چارے زاویے نوے درجے دے ہوندن
* مستطیل، لمچورس، 
* متوازی الاضلاع،  پھِݙی لمچورس، تریڈھی
* ذو زنقہ، ٻیڑی، ایندے ݙو ضلعے ہم سمت ہوندے ہن. 
* ہیرا، معین دے چارے ضلعے برابر ہوندن تے زاویے نوے دے کائنی ہوندے.
* پتنگ دے ݙو نال آلے ضلعے برابر برابر ہوندے ہن. ایہ  پھݙی چورس ہوندی ہے.  

ونکی:ریاضی
آرٹ دیاں قسماں

## آرٹ کیا ہے
تریجھی اکھ دا ناں آرٹ ہے. اپݨے احساسات تے جزبات دا اظہار کرݨ..

## آرٹ دیاں قسماں

آرٹ دیاں کہی اقسام ہن

1. بصری آرٹ. پینٹنگ ، مجسمہ سازی ، فوٹو گرافی
2. پرفارمنگ آرٹ. تھیٹر ، رقص ، موسیقی تے فلم
3. لٹریچر. شاعری ، ناول ، کہاݨی ، ݙرامہ وغیرہ.
4. میوزک. مختلف قسم دے موسیقی.
فصاحت

فصاحت عربی زبان دا لفظ ہے جیڑھا فصیح توں نکلیئے. ایندے لغوی معنی ہن صاف تھیوݨ ظاہر تھیوݨ یا سوہݨی ڳالھ. فصاحت دا تعلق لفظاں دے ورتارے نال اے. یعنی فصاحت اجزائے کلام وچ لفظاں دی سوہݨی ترتیب دا ناں اے.
بلاغت

بلاغت 

بلاغت عربی زبان دا لفظ ہے جیڑھا بلغ توں نکلیئے. ایندے معنی کمال کوں پڄݨ آلی شے ، ݙاڈھا اثر پیدا کرݨ آلی شے. 

اصطلاح وچ کلام دے سوہݨپ تے اثر انگیزی کوں بلاغت آکھیا ویندے. 

بلاغت دی اصطلاح پہلی واری "قدامہ بن جعفر" نے چوتھی صدی ہجری وچ ورتی جݙاں شاعری تے نثر دے حوالے نال اپݨیاں کتاباں "نقد شعر"  تے " نقد نثر" لکھیاں.
عینییت

عینییت عربی زبان دے لفظ عین توں نکلیئے جیندے لغوی معنی خاص ، اصلی ، حقی جوہر ذات تے مثال وغیرہ دے ہن.

اینکوں خیال پسندی یا تصوریت وی اکھیا ویندے تے انگریزی وچ اینکوں Idealism نال ڄاڑیا ویندے.
سلمان ملک

## تار ف
سلمان ملک دا تالئق لند ن تو  ہے۔ اے دنیا دے مشہور کامیڈین ہن۔ 

## شروعاتی زندگی
وہ برطانیہ وچ پلے بڑھے جتھے دی ثقافتی ماحول نے انہاں دے مزاحیہ انداز نوں شکل دتی۔

## کیریئر
سلمان نے سعودی عرب سمیت دنیا بھر وچ کامیاب شوز کیتے تے فلاحی مقصد لئی قابل قدر رقم جمع کیتی۔ انہاں نے مزاح دے ذریعے مختلف ثقافتاں نوں جُڑن دا ذریعہ بنایا۔
مثالیت

ادبی مثالیت ادب وچ اُچیاں اخلاقی مثالاں بݨاوݨ ، اعلیٰ اخلاقی قدراں تے نصب العین طے کرݨ دا ناں ہے. 

اے اصطلاح تخلیقی طور تے رومانیت نال رلدے تے کلاسیکیت دا اُلٹ ہے. 

اڄ دے دور اچ مثالیت کوں گھٹ اہمیت ݙتی ویندی ہے تے حقیقت نگاری دو زیادہ توجہ ݙتی ویندی ہے.
داخلیت

داخلیت "داخل" توں نکلیئے جیندے لغوی معنی اندر ، وارد ، پڄیا ہویا ، تے باطن دے ہن.

"کلام وچ دل دی گزری وہاݨی ، ملوک احساس تے نفس تے سوہݨے جزبیاں کوں پیش کرݨ داخلیت ہے" 

داخلیت اصل وچ تنقید تے نفسیات دی اصطلاح اے. 

علم نفسیات وچ اے اصطلاح اپݨی ذات اچ گم لوکیں کیتے ورتیندی اے. 

تنقید ادب وچ جہڑھے شاعر یا ادیب اپݨے اندرونی جزبیاں ، احساساں تے دلی کیفیتاں کوں بیان کریندے تاں اونکوں داخلیت آکھیا ویندے.
خارجیت

خارجیت " خارج" دا اسم صفت اے. خراج دے لغوی معنی ٻاہرلا ، بیرونی ، ظاہر ، انج تے نکھڑیا ہویا دے ہن. خارجیت داخلیت دا اُلٹ اے. 

سرائیکی رثائی ادب وچ غلام سکندر غلام ، بہار ملتانی ، گل محمد عاشق ملتانی سن٘ویں شاعریں دے مرثیاں وچ سویرے دا منظر ، جنگ ،لڑائی ، گھوڑیں تے تلواریں دا بیان خارجی شاعری دیاں عمدہ مثالاں ہن.
سرائیکی شادی

سرائیکی وسیب وچ تھونڑ آلی شادی دے تھتھ(programme)

## شادی دے تھتھ
ڳنڈھیں بدھݨ
ڳانے ٻدھݨ
چکی چنگ
مینڈھی
ڳُجھی میندھی
جاڳا
برات/جنج
نکاح
‌لانواں
موکل
دھریس
جھومر
بسریاں
ستوواڑھا
پاسکل

بین الاقوامی نظام اکائیات اچ پاسکل (انگریزی: Pascal) ماخوذ مقدار، دباؤ دی اکائی ہے۔ ’’ہک پاسکل ہک نیوٹن دی قوت دی طرفوں ݙتا ونڄݨ والا اوہ دباؤ ہے جیہڑا ہک مربع میٹر رقبے تے پوندا ہے۔‘‘ سلیس الفاظ اچ اگر ہک مربع میٹر دے رقبے تے ہک نیوٹن دی قوت دا دباؤ پوے تاں اونکوں ہک پاسکل آہدن تے اینکوں نیوٹن فی مربع میٹر (N/m²) نال ظاہر کیتا ویندے۔ ایندا ناں فرانسیسی فلسفی تے ریاضی دان بلیز پاسکل دے ناں تے رکھا ڳیا ہے۔

## حوالے
خواجہ سید احمد الدین گانگوی

خواجہ احمد الدین گانگوی میانوالی اچ پیدا تھے۔ آپ دی شہرت پوری دنیا اچ موجود اے۔
خواجہ غلام فخر الدین گانگوی

خواجہ غلام فخر الدین گانگوی میانوالی اچ پیدا تھئے۔ آپ دا شہرہ ساری دنیا اچ ہے۔
امپیریل یونیورسٹی لہور

امپیریل یونیورسٹی لہور، بحریہ ٹاؤن لہور دے نال واقع شہر دا ہک مشہور تعلیمی ادارہ ہے جیہڑا انجینئرنگ ، ٹیکنالوجی تے مینیجمنٹ سائنسز اچ اعلیٰ تعلیم فراہم کریندے۔ اے ادارہ ایچ ای سی توں منظور شدہ تے پاکستان انجینئرنگ کونسل تے نیشنل ٹیکنالوجی کونسل پاکستان نال منسلک اے۔ 

## حوالے
صوفی

صوفی دا لفظ صوف توں نکلیئے جیندا مطلب صوتی کپڑا اے. جیہڑا صوفی صاحبان پیندن. ایندے کنوں مراد او دنیا دی عیش و آرام کنوں دور رہ تے سادگی دا لباس اختیار کریندن. اتے صوفی دا اصل مقصد اللّٰہ دی محبت تے قربت حاصل کرݨ اے .

⁦✍🏿⁩ شان سرائیکی
سٹیفن ہاکنگ

اسٹیفن ہاکنگ (برطانوی املا دے مطابق اسٹیون ہوکنگ) (انگریزی: Stephen Hawking) ویہویں تے اکیہویں صدی عیسوی دے معروف ماہر طبیعیات ہن۔ انھاں کوں آئن سٹائن دے بعد گذشتہ صدی دا ݙوجھا وݙا سائنس دان قرار ݙتا ویندے۔

## حوالے
کین نوہارا

کین نوہارا (Ken Nohara)  (پیدائش ۱۹۹۵) ہک جاپانی کاروباری شخص ہے جیندی پیدائش کیوٹو، جاپان ایچ تھئی ہے۔

## حوالے
القائم بامراللہ

القائم بامر اللہ (پیدائش: 5 اکتوبر1001ء— وفات: 2 اپریل 1075ء) خلافت عباسیہ دا چھویہواں حکمران خلیفہ ہئی جیں نے 1031ء توں 1075ء تک حکومت کیتی۔ القائم دے بعد طویل ترین حکمرانی الناصر لدین اللہ نے کیتی۔ ایندے دور اچ ادب، بطور خاص فارسی ادب کوں کافی فروغ ملا۔ ایندے دور اچ مشہور ایرانی سائنس دان ابو علی حسین ابن عبد اللہ ابن سینا (المعروف بہ ابن سینا) 1037ء اچ انتقال کر ڳئے۔
## دور حکومت
القائم بامراللہ عباسی خلیفہ القادر باللہ دے پتر ہن تے انہاں دے دور وچ عباسی خلافت سیاسی طور تے کمزور تھی چکی ہئی، کیونکہ خلافت دے حقیقی اختیارات بغداد دے باہر سلجوق سلاطین دے ہتھاں وچ چلے ڳئے ہن۔

القائم بامراللہ دے دور وچ سلجوق سلطنت دا اثر و رسوخ ودھ ڳیا۔ سلجوق سلطان طغرل بیگ نے بغداد تے قبضہ کر گھدا تے خلیفہ نال ملاقات کیتی۔ طغرل بیگ نے خلیفہ کوں اپݨی حمایت دا یقین ݙیوایا تے خلافت کوں بچاوݨ دا وعدہ کیتا۔ ایں طرح، عباسی خلافت سلجوق سلطنت دے زیر سایہ چلی ڳئی۔
القائم بامراللہ دے دور وچ مذہبی تے علمی سرگرمیاں جاری رہیاں۔ انہاں نے مذہبی تعلیمات کوں فروغ ݙیوݨ تے علماء دی حمایت کیتی۔ انہاں دے دور وچ بغداد ہک علمی تے ثقافتی مرکز دی حیثیت نال مشہور رہیا۔
القائم بامراللہ نے 1075ء وچ وفات پاتی تے انہاں دے بعد انہاں دے پتر المقتدی بامراللہ عباسی خلیفہ بݨے۔ انہاں دے دور وچ عباسی خلافت دی سیاسی کمزوری دے باوجود، مذہبی تے ثقافتی حیثیت برقرار رہی۔ 

## حوالے
المستضی بامراللہ

المستضی بامر اللہ (پیدائش: 23 مارچ 1142ء– وفات: 30 مارچ 1180ء) خلافت عباسیہ دا تینتریہواں خلیفہ ہئی جیں نے 1170ء توں 1180ء تک حکمرانی کیتی۔ مستضی دے دور اچ صلاح الدین ایوبی نے دنیائے اسلام وچ شہرت پاتی۔

## نسب
المستضی بامر اللہ حسن بن یوسف المستنجد باللہ بن محمد المقتفی لامر اللہ بن احمد المستظہر باللہ بن عبد اللہ المقتدی بامر اللہ بن محمد بن القائم بامر اللہ بن احمد القادر باللہ بن اسحاق بن جعفر المقتدر باللہ بن احمد المعتضد باللہ بن محمد الموفق باللہ بن ابوالفضل جعفر المتوکل علی اللہ بن محمد المعتصم باللہ بن ابوجعفر ہارون الرشید بن ابو عبد اللہ محمد المہدی باللہ بن ابوجعفر المنصور بن محمد بن علی بن عبد اللہ بن علی بن عبد اللہ بن عباس بن عبد اللہ بن عباس بن عباس بن عبد المطلب۔
## حوالے
گلشادؔ قادری

گلشاد قادری (اصل ناں فیض بخش ) 1924ء کوں رانا محمد یار نون دے گھر موضع مقیم پور تحصیل شجاع آباد اچ پیدا تھئے ،آپ دی ابتدائی تعلیم پرائمری تک ہئی ، پیشے دے اعتبار نال آپ زمیندارہ کریندے ہن، اسلامی تعلیم نال رغبت رکھدے ہن تہوں مذہبی محفلاں اچ آون ونجن دی برکت نال آپ کوں نعتیہ شاعری دا شوق پیدا تھیا تے ول ساری حیاتی آپ نعتیہ شاعری لکھدے تے نعت خوانی کریندے رہ گئے۔گلشادؔقادری صاحب بنیادی طور تے نعت گو شاعرہن، لیکن جھوک اخبار اچ چھپن آلی آپ دی ہک غزل میکوں چونکا ڈتا،میں حیران رہ گیم جو ہک نعت گو شاعر دی شاعری وچ اتنا مجاز ،اتنی رومان پسندی،کیاہی بات ہے ،آؤ آپ دی اوہ غزل تساں وی پڑھ کے ڈیکھو!

## (1) غزل

ہک بئے دے سانول رخ اتے دیداں ٹکا ڈیکھوں بیٹھے 

سانگے خدا جوڑے ایویں، بن دلربا ڈیکھوں بیٹھے 

ہے پیار دا پیارا شغل ہک توں ہوویں ہک میں ہوواں

خلقت کنوں انج تھی کرائیں سب کجھ بھلا ڈیکھوں بیٹھے 

رُلدے جیکر تاں رُل ونجے ، کم کار سارا ٹھپ رکھوں 

اکھیں ملا اکھیں دے وچ اکھ دی ادا ڈیکھوں بیٹھے 

شالا خزاں توں بچ ونجے الفت بھریا پودا ایہو

چلدی سداگلشن دیوچ پیاری ہوا ڈیکھوں بیٹھے 

آکھیا تاں ہا کل میں تیکوں جانی جدائیاں ٹھیک نئیں 

ساڈا ہے بس ڈیکھن ایہو روح دی غذا ڈیکھوں بیٹھے 

تلخیاں بھانویں دڑکے ہوون،ہِن پیار دے حصے دیوچ

منظور ہن سارے تیڈے کڑوے الا ڈیکھوں بیٹھے 

دشمن بھانویں سڑ بھج مرن گلشادؔ ساڈے پیار توں 

کہیں غیر دی ہے غرض کیا، مکدی مکا ڈیکھوں بیٹھے
سرور ؔقریشی

1925ء  تا 2008ء

سرور ؔ قریشی مرحوم وستی کلانچ والا دے جموڑ ہَن بعد اچ اوہ احمد پور شرقیہ آگئے مڈل تک تعلیم حاصل کیتی ۔روز گار دے سلسلے اچ کجھ عرصہ کراچی رہ گئے تے ول احمد پور آکے اپناں عطر فروشی دا کم شروع کر ڈتا ،ادبی محفلاں ،مشاعریاں وچ باقاعدگی نال شرکت کریندے ہن ،یاراں دے یار بیلی تے خدمت گزار ہن،ادبی بحث و مباحثیاں وچ وی دلچسپی نال حصہ گھندے ہن قریشی صاحب بنیادی طور تے غزل گو شاعر ہن لیکن بعد اچ انہاں نعت گوئی وی کیتی تے انہاں دا ہک نعتیہ مجموعہ’’تن روشن من روشن‘‘وی چھپ چکے۔قریشی صاحب دی ہک خوبصورت روایتی غزل دا نمونہ پیش خدمت ہے۔

## نمونہ کلام

### (1)غزل
ہوٹھ نہ کر لال اپنے ہتھ نہ کر پیلے بہوں

تیڈے آسوں پاسوں رہندن لوک دردیلے بہوں

لفظیں وانگوں نقش تیڈے چہرے دے پڑھدا ریہاں

میڈے دل کوں بھا گئے تیڈے نین شرمیلے بہوں

پیار دیاں رُتیں ولیندی ہے تیڈے رُخ دی بہار

پر تیڈے نظراں دے لگدن تیر زہریلے بہوں

میں کتھاں سوچاں کتھاں ،اکھیں کتھاں نندراں کتھاں

کیتے میکوں ہک وچھوڑے نے ویہر ویلے بہوں

توں کھڑا رستے تے سرورؔ پیر گِندا رہ گیوں

منزلاں تے پُج گے تیڈے یار پھُرتیلے بہوں

____________________

ایہ کہانی ول سُنا ول دلربا دی گالھ کر

اوندے گُن تے توں اوندے ناز و ادا دی گالھ کر

کیویں سوہنی راند ہئی،باہم محبت پیار دی

کیوں خفا تھئیں یار کُئی میڈی خطا دی گالھ کر

روز دیاں سرورؔ کریراں ،کاوڑاں اَن بَن مٹھا

چھوڑ بھیڑیاں عادتاں سوہنے نبھا دی گال کر

٭٭٭
ساحلؔ بزدار

مردم خیز دھرتی سکھاݨی آلے دے شاعر سئیں ساحل بزدار دا اصل ناں غلام محمد خاں ہا۔ آپ 1933 ء کوں خان محمد بزدار دے گھر سکھانی والا ،تحصیل و ضلع راجن پور اچ پیدا تھئے، ساحل مرحوم جوان تھئے تاں انہاں شعر و ادب آلے پاسے خاصی توجہ ڈتی ۔آپ دے کلام توں معلوم تھیندے جیویں او ہ معرفتِ حق دیاں تمام منزلاں طے کر چکے ہوون ، تے نعرئہ اناالحق دی حقیقت توں بخوبی واقف ہوون ۔شئیت ایہاای وجہ ہے جو ساحل بزدار منصورؒ حلاج دے انتہائی معتقد نظر آندن، تے اپنی شاعری اچ جا بجا منصورؒحلاج دا ذکر کریندن۔حتیٰ کہ انہاں اپنی ہک شعری کتاب دا ناں وی’’سولی کوں سک منصورؒ دی‘‘ رکھیا ہا ۔اے کتاب جھوک توں شائع تھئی آپ دی 2015ء اچ تھئی ہئی۔

؎تہوں منصور دے غم ماس کھمدن

جو بے جرمی دے ول ول پور پمدن

### (1) غزل

ایہا منصور مہمانی ڈتی گئے

لہو اپنے دی قربانی ڈتی گئے

ڈساگئے فلسفہ انسانیت دا 

مکمل طرزِ انسانی ڈتی گئے

دلیں کوں ڈے گئے روشن ضمیری

فکر کوں سوچ عرفانی ڈتی گئے

خودی سرمایہ ئِ انسانیت ہے

ایہو مفہوم قرآنی ڈتی گئے

کہیں دی یاد نسلاں یاد رکھسن

او ساحلؔ یاد لاثانی ڈتی گئے

        

### (2) غزل

پیار دی تاری وی ترنی پئے گئی

پل صراط آخر گزرنی پئے گئی

اوندی چاہت دا نتیجہ مل گیا

زندگی بے موت مرنی پئے گئی

ہِیں صدی وچ ہے پیمبر حسن دا 

گالھ یوسف نال کرنی پئے گئی

کالی زلفیں دی ڈٹھی دہشت جڈاں

رات کوں مسند سمبرنی پئے گئی

اج ولا لکھنے اوندے خط دا جواب 

وت قلم رت نال بھرنی پئے گئی

٭٭٭

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
پُرباشؔ

اصل ناں       فیض علی

قلمی ناں       پُر باش    

جمن           1933ء     

تعلیم          پرائمری

پیشہ           ۔۔۔۔۔   

فون نمبر        ۔۔۔۔۔

جاہ پتہ         وستی داد پوتراں،خان پور ضلع رحیم یار خان

## (1) غزل
      ہک اُجڑی ہوئی جھوک دی تصویر بنائی ہم

ہک خواب ہا اوں خواب دی تعبیر بنا ئی ہم         

اے دوست میڈے ڈیکھ تے ہنجوںتے نہ کھل توں

میں ساری عمر اپنی اے جاگیر بنائی ہم       

      کجھ درد دی شدّت نے ڈتا درس ہے میکوں

کجھ خون دے ہنجوں دی میں تحریر  بنائی ہم         

      کر کر کے تیکوں یاد ودا جیندا ہاں جگ تے

بے تابئے دل دی میں ایہا دھیر  بنائی ہم        

      پُر باشؔ کراں ناز نہ کیوں تیڈی وفا تے

میں اپنی ونجا تے تیڈی تقدیر  بنائی ہم
ڈاکٹر ایازؔ سہروردی

جمن 1935ء وفات2008ء

ڈاکٹر ایاز احمد ایاز سہروردی1935ء کوں صحرائی وستی محمود صحابہ صادق آباد ضلع رحیم یار خان وچ پیدا تھئے۔شاعری دے نال نال انہاں نثری ادب وی تخلیق کیتا ،’’دیوان ایازفقیر‘‘سمیت آپ کئی شعری تے نثری کتاباں سرائیکی ادب دی جھولی وچ پا گئین۔آپ ہک پختہ کارنثر نگار تے پُر گو شاعر ہن۔ پوری معلومات نہ ہوون دی وجہ توں میں انہاں دے تعارف دا حق ادا نہیں کر سگیا۔بہر حال آپ دا خوبصورت کلام پیشِ خدمت ہے ۔

### (1)غزل
لوک سمجھیندے ریہے ڈے ڈے خدا دے واسطے

گال نہ سکھنی جوانی بے وفا دے واسطے      

راہزنیں کوں کیا اکھیجے لٹ گھنے راہبر جڈاں

آدمی کنتے ونجے بولو صلاح دے واسطے      

کھل تے جیندے نال بولئے ہیں ڈنگیندا رہ گیا

تن بدن ڈنگوا کھڑیوسے خواہ مخواہ دے واسطے         

عاشقاں دی ریت ہے شالا سلامت رہ ونجے

سر نوا کھڑدن وچارے ہر سزا دے واسطے       

درد بَن ویندے دوا دل دی ایازؔ احمد جڈاں

چارا گر دی لوڑ نئیں رہندی دوا دے واسطے       

### (2) غزل

پیارے پیارے عذاب ڈیندا رہ

کوڑے کوڑے جواب ڈیندا رہ

گوڑھے نیناں دے لَب غلابی دی              

ہلکی ہلکی  شراب  ڈیندا رہ             

گونگے باتے سوال کر بیٹھاں

چُپ  چپاتے جواب  ڈیندا رہ

کتھ سجئی وے ؟فقیر دی مورت           

دل دی ڈیکھن کتاب ڈیندا رہ           

اپنے  مخلص  ایاز  ؔ احمد  کوں

گُل ، چنبیلی، غلاب ڈیندا رہ

__________________________

؎امیراں دے سُندوں جو دل فیل تھیندن

غریباں کوں ناحق ڈُکھیندیں ڈُکھیندیں
اکرم ؔقریشی

1939ء تا2008ء

اپنے زمانے دے معروف عروضدان اکرم قریشی(مرحوم)1939ء کوں حافظ غلام رسول دے گھر مانہ احمدانی اچ پیدا تھئے،ابتدائی تعلیم مانہ احمدانی اچ مڈل تک حاصل کیتی تے ول بعد اچ درس نظامی دی تعلیم وی اپنے بزرگ وار توں حاصل کریندے رہ گئے۔جڈاں جو 1960ء کنوں حافظ غلام رسول (والدِ محترم ) دی رہنمائی وچ اپنی شاعری دا آغاز کیتا ۔ اکرم قریشی ہک ہمہ جہت شاعر و ادیب ہن ، خصوصاََ شعری ادب دی ترویج و ترقی واسطے  انہاں تنقید دے میدا ن اچ مجاہدانہ کر دار ادا کیتا۔سرائیکی تے اردو دے قادر الکلام شعراء مثلاََ کیفؔ انصاری، احمد خان طارقؔ، سفیرؔ لاشاری، تے بئے کئی نامور شعراء دیاں کتاباںتے اپنے تنقیدی پمفلٹ شائع کر کے انہاندے خامیاں دی نشاندہی ضرور کیتی ہے ۔مگر طنز و تکبر تے تیز و تند لہجے نال ۔ جیندی وجہ توں شعراء کوں قائل کرن دے بجائے انہاں دے نال خواہ مخواہ دی مخالفت ونج بیٹھے۔

ہم کہاں کے دانا تھے اور کس ہنر میں یکتا تھے

بے سبب ہوا غالبؔ دشمن آسماں اپنا

جتھوں تک قریشی صاحب د ی شاعری دا تعلق ہے تاں انہاں ڈوجھیاں صنفاں دے نال نال غزل وی خوب لکھی ہے ۔آپ دیاں خوبصورت ڈو عدد غزلاں پیش ِ خدمت ہن۔

### (1) غزل
او گھڑی چنگی نظر دی ہے عمر ساری کنوں

جاں مٹھل گالھیں کریندے جھات پا باری کنوں 

حُسن دے انداز دلڑی کوں مسا کر سٹ گئے

فائدہ کیا تھیا مسائیں یار دی یاری کنوں

اکھ شکستی مونجھ دی تے دل شکستی تانگھ دی

تھیوے چھٹکارا خدا وا سخت لاچاری کنوں

ڈھیر حسرت، ڈھیر ڈکھ ہن درد و غم کیویں سہاں

حالِ دل پچھدا نہ کوئی ، ہجر دی ماری کنوں

کر ویسی اکرم اؔثر ہک ڈینہ ،بدلدے وقت تے 

دھوں نکلدا ہے جو میڈی، آہ تے زاری کنوں

### (2)غزل

سجن تیکوں صنم آکھاں مسیحا دلربا آکھاں

مٹھل چوڈی دا چن آکھاں ، عجب مظہر خدا آکھاں

کتابی چہرہ مصحف ہے، سہانے خال نقطے ہن

تے پلکاں زیراں زبراں ہن ثواب ایندا لقا آکھاں

نگاہِ ناز نیزہ ہے تے چشماں تیز تیغاں ہن

تے ڈو ابرو کٹاراں ہن کرشمے کوں قضا آکھاں

دہن دروازہ جنّت ہے تے عارض عرش اولیٰ ہن

صفا گردن صبح صادق، نظارہ دلکشا آکھاں

عجب ہے خوش نما بینی، ڈٹھیں رب یاد آندا ہے

ہے کھاڈی روہ نصری دا تے لب آبِ بقا آکھاں

صنوبر قد قیامت ہے ،نزاکت ناز آفت ہے

حسن بے مثل ہے اکرم ؔکراں تعریف کیا آکھاں

٭٭٭
اللہ وسایا شرّر

1942ء تا 2017ء

اللہ وسایا شرّر( مرحوم)، سکھانی قبیلے نال تعلق رکھن آلے کوٹ چھٹہ ضلع ڈیرہ غازی خان دے بزرگ شاعر ہن ،جنہاندا 23مئی 2017ء کوں 75سال دی عمر اچ انتقال تھی گیا ، آپ دا شمار سرائیکی دے استاد شعراء وچ تھیندا ہا ،درجناں شعراء نے آپ توں راہنمائی حاصل کیتی ،کوثر بزدار تے ساجد علی پوری انہاندے ناں آلے شاگرد ہن ۔اوہ اپنے زمانے وچ شرّر سرائیکی ادبی سنگت تے سوبھ سرائیکی ادبی سنگت دے سر پرست اعلیٰ رہ گئے۔استاد اللہ وسایا شرّر کوں سرائیکی شاعری دیاں تمام مروجہ اصناف تے عبور حاصل ہا ،جڈاں جو آ پ دیاں پسندیدہ صنفاں ڈوہڑہ تے غزل ہن۔بہشتی اللہ وسایا شرّر خوبصورت شکل و صورت دا مالک تے خوبصورت لب و لہجے دا شاعر ہا ۔ غزل دا نمونہ پیش خدمت ہے۔

### (1) غزل
آپ اپنی گول وچ اپنی عمر گالی بیٹھوں

ہیں سکندر وقت دے توڑے جو ہتھ خالی بیٹھوں

کیا تھیا فرقت دے جے اندھے اندھارے ویڑھ گن

آپ اپنے جسم کوں بھا لا تے بھا بالی بیٹھوں

کہیں جہنم دا ریہا ہن جسم کوں کئی خوف نئیں 

ہجر دے دوزخ دے وچ سڑ سڑ بدن جالی بیٹھوں

جسم ساڈا کہیں غذا دا ہن ریہا محتاج  نئیں

آپ اپناں ماس کھا کے جسم کوں پالی بیٹھوں

بے وسی ساڈی دی یارو انتہا ڈیکھو تاں سہی

چور چوری کر گئے توڑے جو اکھ بھالی بیٹھوں

________________________

یار توں ملئن سوغاتاں خوبصورت پیار دیاں

پیار توں ملئن اداواں احترامِ یار دیاں

گھیل تے گھن اَئی ہے ساکوں زندگی اوں شہر وچ 

یار وی ساکوں جتھاں بھانداں ڈیندن اغیار دیاں

کیویں لہندے سر توں شرّر ؔآ لہاوے بار کئی

چئی ودے ہر کوئی گنڈھڑیاں اپنے اپنے بار دیاں

٭٭٭
سعید راشدؔ

1943ء  تا  2015ء

سعید راشد 14جون 1943ء کوں مولوی قادر بخش دے گھر کوٹ مبارک ضلع ڈیرہ غازی خان اچ پیدا تھئے۔تعلیم ایف ایس سی دے بعد پٹوار دا کورس مکمل کیتا ۔مگر پٹوار گیری توں انہاں کوں انہاندے والد بزرگوار منع کر ڈتا ،تے ول انہاں کار پوریشن اچ ملازمت اختیار کر کے اپنی عملی زندگی دا آغاز کیتا۔جتھوں تک آپ دی شاعری دا تعلق ہے تاں 1960ء کنوں انہاں شاعری شروع کیتی ،جڈاں جو ’’انگل‘‘ دے ناں نال آپ دا ہک شعری مجموعہ چھپ چُکے۔سعید احمد راشد دا شمار ڈیرہ غازیخان دے استاد شعراء وچ تھیندا ہا،آپ سرائیکی شاعری دیاں تمام مروّجہ اصناف اچ شاعری کریندے ہن ،آخر 23رمضان المبارک 1915ء کوں آپ ایں دار فانی توں رحلت کر گئے۔

### غزل

بالاں  وانگوں یارا! ٹُرن سکھدے پئے ہیں 

تیڈا  گھن سہار ا  ٹُرن سکھدے پئے ہیں

ٹُریئے ہاسے پہلے بنبوٹے  ڈتے ہن 

ولا  ول  دوبارا ٹُرن سکھدے پئے ہیں

مخالف  ہوائیں وی چا   چا  بھُکیسن

پتہ رکھ کے سارا ٹُرن سکھدے پئے ہیں

جتھاں سجھ اُبھردے نماشاں ہے تھیندی 

سمجھ اے اشارا ٹُرن سکھدے پئے ہیں

اے کھیڈیں دی بھیڑے توڑے سارے پِڑ تے 

ڈُکھا گھن کے وارا ٹُرن سکھدے پئے ہیں

متاں ایں  بہانے  او راشدؔ  منیجے

ایہو کر کے چارا ٹُرن سکھدے پئے ہیں

٭٭٭
نور احمد غازیؔ

اصل ناں          نور احمد

قلمی ناں          نور احمد غازیؔ

جمن               1937ء

تعلیم             بی اے

پیشہ               ریٹائر ریلوے ملازم

جاء پتہ          3/87ڈبلیو بلاک نیو ملتان

نور احمد غازی 1937ء کوں مشرقی پنجاب( انڈیا ) دے ضلع ہوشیار پور وچ پیدا تھئے تقسیم دے دوران 1947ء کوں اوہ ہجرت کر کے اپنے والدین دے نال ملتان آگئے۔تے ول نقل مکانی کر کے کہیں بئے پاسے نہ گئے تے بی اے تک ملتان توں ہی تعلیم حاصل کیتی تے ول پاکستان ریلوے دی ملازمت اختیار کر کے اپنی عمل زندگی دا آغاز کیتا ۔نور احمد غازی اردو، سرائیکی تے پنجابی دے سہ زبان شاعر ہن ۔ شاعری توں علاوہ اوہ ہک خوبصورت نثر نگار وی ہن ۔ آب و آتش (طنز و مزاح)رقصِ حیات (ناول)درندے (ناول)  رات ، جگنو اور راستے (افسانے )آدابِ جنوں (شاعری) آپ دیاں مقبول ترین کتاباں ہن۔شاعری دے حوالے نال انہاں درجناں شاگرداں دی رہنمائی وی کیتی ہے۔غازی صاحب ہک انتہائی شریف النفس انسان، معتدل مزاج تے ادب پرور شخصیت ہن۔ اوہ ادبی تنظیم ’’ ساغر صدیقی رائٹرز کونسل ‘‘ ملتان دے نگرانِ اعلیٰ تے ’’ غازی اینڈ نیازی فروغ ادب سوسائٹی ‘‘ ملتان دے صدر ہن ۔مگر اجکل غازی صاحب پیرانہ سالی ، کمزوری دی وجہ توں ادبی محفلاں وچ بہوں گھٹ ویندن۔

## (1)غزل

اے کیجھی گھلی ہے ہوا شہر وچ 

بھرا دا ہے دشمن بھراشہر وچ

ہے لوبھی ہر ہک شخص زر، مال دا 

نہیں یاد کہیں کوں خداشہر وچ

غریباں دا جیون ہے مشکل سدا 

تے مرناں وی مشکل تھیا شہر وچ

کیویں اپنے سنگتی کوں گولے کوئی  

کہیں کوں نئیں کہیں دا پتا شہر وچ

بہوں سادگی ہے، بہوں بھولپن 

گولیندا ودے کئی وفا شہر وچ

ختم کر کے جھگڑے، گلے شکوے سب

گلکڑی توں ہر کہیں کوں پا شہر وچ

اندھارے توں نفرت دے غازیؔ مِٹا

محبتاں دا کر سوجھلا شہر وچ

### (2) غزل

سانواں سوجھل ونڈاوناں پوسی 

کلمہ حق دا ا لاوناں پوسی

اے کلہیپا تاں جان کڈھ گھنسی 

کہیں کوں اپناں بناوناں پوسی

اپنے اندر دے سوجھلے کیتے 

دل  دا  ڈیوا جلاوناں  پوسی

اپنے  حصے  دا  بار ہر کہیں کوں

سر تے اپنے ای چاوناں پوسی

اپنی دھرتی دی مانگ کوں غازیؔ

نا ل لہو  دے  سجاوناں پوسی

٭٭٭
ڈاکٹر رانا پُرتاب گنوری

اصل ناں      رانا پُرتاب سنگھ

قلمی ناں       رانا پُر تاب گنوری    

جمن           1938ء    

تعلیم           ایم اے ،ادیب فاضل

پیشہ            ریٹائر پروفیسر   

فون نمبر         ۔۔۔۔۔۔۔

جاہ پتہ          موجودہ ،دلّی (انڈیا)

رانا پُرتاب گنوری 3جون1938ء کوں جہان پور(جتوئی) ضلع مظفر گڑھ اچ جے منی لال بھوتانی دے گھر پیدا تھئے۔تقریباََ چوتھی جماعت پڑھدے ہن جو 1947ء کو ں ہجرت کر کے اپنے والدین نال بھارت چلے گئے۔اُتھ ونج کے وی، ایس ہائی سکول راجلو گھڑھی توں 1953ء وچ میٹرک کیتا۔تے ول انٹر میڈیٹ دے بعد جے ، بی ،ٹی سنٹر سونی پت توں ٹیچنگ ٹرینگ حاصل کر کے 1959ء توں تدریس دا آغاز کیتا تے نال دے نال اپنی پڑھائی وی جاری رکھی۔جڈاں جو 10سال دا عرصہ دلّی دے مختلف سکولیں وچ اپنے تدریسی فرائض سر انجام ڈتے ۔تے نال 1964ء وچ دلّی یونیورسٹی توں ایم اے دی ڈگری وی حاصل کیتی،تے نال ترقی پاکے 1971ء وچ آر ،کے، ایس،ڈی کالج کیتھل (ہریانہ) وچ بطور لیکچرار مقرر تھی گئے۔کالج وچ آکے تقریباََ 26سال تعلیمی خدمات سر انجام ڈتیاں تے آخر 3جون 1998ء کوں پی،جی کالج کیتھل توں ریٹائر تھی گئے۔ جتھوں تک رانا پُرتاب گنوری دی شاعری دا تعلق ہے تاں 1956ء توں انہاں اپنی شاعری دا آغاز کیتا۔ ناز سونی پتی،منو ہر لال تے سر شار سونی پتی توں اصلاح گھدی ۔شاعری دے نال نال انہاں نثر نگاری یعنی تذکرہ نویسی،منظوم تراجم،لغات، سفر نامہ (پاکستان1997ء)تالیفات (دیوناگری)تے بئے مختلف موضوعات تے آپ دیاں 20کتاباں چھپ چکیاں ہن۔ تے بہوں سارے اعزازات وی حاصل کر چکے ہن۔

### (1)غزل

زندگی ساری میں اپنی آپ ہی گالی کھڑا ں

ایویں لگدے آستیںوچ نانگ میں پالی کھڑاں

آندیں ویندیں جیَندا جی چاہوے کرے روشن چراغ

میں چو راہے تے محبت دی شمع بالی کھڑاں

تُسّاں بھانویں پئے ڈکھاوو کینجھے کینجھے سبز باغ

ڈیکھدا پیاں سارا منظر اکھیں میں بھالی کھڑاں

بے رخی دے نال بے شک تَیں میکوں ٹھکرا ڈتے

آس رکھ کے تیڈے در تے ڈیکھ میں حالی کھڑاں

نا موافق ہن میڈے حالات رانا ؔکیا کراں

کِتّی کم اینجھے کرن دے ہن جو میں ٹالی کھڑاں

### (2) غزل

ونج توں اپنے دھندے لگ 

چھیڑ نہ میڈی ڈکھدی رگ

دھن دے گھر کئی شادی ہے 

سارا شہر جو ہے جگ مگ

کوڑ بتوڑ دا رستہ چھوڑ

پکڑ سچائی  والا  دگ

نیتاں ساڈیاں ڈانواں ڈول

جَنتا تھی گئی ہے ڈگ مگ

توں میکوں سمجھیں انجان 

میں جاناں تیڈی رگ رگ

کوڑے جگ کوں جان نہ سچ

راناؔ میڈے آکھے لگ

_______________________________

کیا لاتھے ہیں جہان اچ اگوں دی سوچ راناؔ

اے نال کجھ نہ ویسی ماڑی، مکان، مڈی

٭٭٭
ملک آڈھاؔ خان نطقال

ملک آڈھا خان نطقال 4اپریل 1944ء کوں ملک شیر محمد دے گھر گنجیال  ضلع خوشاب اچ پیدا تھئے ،عملی زندگی دا آغاز انہاں درس و تدریس توں کیتا تے نال دے نال زمیندارہ وی کریندے ہن۔آپدیاں مطبوعات ،رموزِ عشق،رازو نیاز تے سسی دے ڈوہڑے مشہور ہن۔عطا ء اللہ خان نیازی اپنی گلو کاری دا آغاز آڈھا خان دے ڈوہڑیاں توں کیتا تے بے شمار ڈوہڑے گائے جو بہوں مقبول تے مشہور تھئے۔

### (1) غزل

اے سوہنے دے سوہنے خیالاں دی گل اے

سنے نہ سنے او بے حالاں دی گل اے

میں وی راہ تے بیٹھاں جو ڈکھڑا سنیساں

اے اج دی تاں نئیں کائی سالاں دی گل اے

بھانویں من چا ساڑے میں وت وی اُسے دا

اے تاں بھائی اوہدے کمالاں دی گل اے

میں تاں کئی نئیں پچھناں او جیویں کرے چا

محبت ہے اے کئی سوالاں دی گل اے؟

جیڑھے اُس  مرائے  ا  و پتھر  عجیب  ہن

صراف ای کئی جانے اے لعلاں دی گل اے

او کُہندا وی رہندے تے پیارا وی لگدے

محبت دی الٹی اے چالاں دی گل اے

توں چپ کر چا آڈھاؔ کسے نوں سنا نئیں

محبت دے لٹئے کنگالاں دی گل اے

### (2) غزل

تری مست نگاہ دیوچ ماہی مری مدھم جھئی تصویر وی ہے

شالا خیر دی بھالیں وے ماہی ایدے نال مری تقدیر وی ہے

جداں ترچھی کر کے دید بھنوائیں تلوار وانگوں دل چیر ویندی

جے نال سلوک دے بھالیں چا مرے زخماں لئی اکسیر وی ہے

جدوں میت کے اکھیاں سو جاناں دکھ درد توں غافل ہو جاناں

ترے سوہنے سوہنے خواباں وچ مرے اُجڑن دی تعبیر وی ہے

کر سرخ نہ انہاں اکھیاں نوں، توں مئے چھلکا نئیں جام وچوں

مخمور اکھیں دا نیر ماہی اساں دکھیاں لئی او تیر وی ہے

کرو نظر کرم دی آڈھےؔ تے اس ہجر فراق دے کھا ہدے تے

جو مردے زندہ کرنے دی تری اکھیاں وچ تاثیر وی ہے

٭٭٭
ریاضؔ حسین شیخانہ

اصل ناں      ملک ریاض حسین

تخلص         ریاض  ؔ 

جمن           1947ء   

تعلیم          میٹرک

پیشہ           زمیندارہ  

فون نمبر        03037251618

جاہ پتہ          موضع نواب پور ملتان

ملک ریاض حسین شیخانہ ملتان دے نواحی قصبے نواب  پور دے بزرگ شاعر ہن، معروف شاعر سئیں اللہ بخش یادؔ ہوراں دی راہنمائی وچ شاعری شروع کیتی ۔حمد، نعت ،غزل، گیت اتے ڈوہڑہ لکھدن آپ دا ہک شعری مجموعہ بعنوان ’’پھلّاں دے ہار‘‘ وی منظرِ عام تے آ چکے نمونہ کلام ملاحظہ تھیوے۔

### (1)  غزل
نئیں ملدی اج کوں کل سجناں

نئیں آندا ویلا ول سجناں 

نت بخت سویل نی رہ ویندی 

ڈینہ اوڑک ویندن ڈھل سجناں

کہیں غیر دے در تے جھکناں کیا 

در  اپنے  سئیں دا  مل سجناں

اوں بے پرواہ دی یاد دیوچ

دل پھڑکدا ہے پل پل سجناں

رب تیکوں بھاگ جو لا چھوڑیئے

ہے ہر کئی تیڈے ول سجناں

نئیں ریاضؔ تے تیڈی تک پوندی 

ہے اج تیڈی بھل بھل سجناں

### (2)غزل
تیڈیاں تانگھاں مار مکایا

تیکوں سجناں ترس نہ آیا

اساں کلہے بیٹ اچ رُل گئے

تئیںپار کوں ونج وسایا

تیڈیاں مونجھاں ڈینہاں راتیں

ساڈے اندر بھانبھڑ تایا

توں ساکوں بھُل بیٹھا ہیں

اساں تیڈا  وِر د  پکایا

کئی قاصد، خط میں گھلئے  

تیڈ ا کئی  ولدا  نہ آیا

منڈھوں ان بھاندے جو ہاسے

ہک پل نہ کول بلہایا 

ساڈیاں روز ریاضؔ دعائیں

شالا ہووی  بخت  سوایا
واحد علوی (مرحوم)

واحد علوی 1948ء کوں ملک اللہ بخش دے گھر ڈیرہ غازی خان اچ پیدا تھئے ۔میٹرک تک تعلیم حاصل کیتی،پی ٹی سی کرکے درس و تدریس دا پیشہ اختیار کر گھدا۔ 1978ء اچ شاعری دا شوق تھیا تاں نامور شاعر سعید احمد راشد توں اصلاح گھدی تے سرائیکی شاعری دیاں تقریباََ تمام اصناف اچ طبع آزمائی کیتی۔ مگر ڈوہڑہ تے غزل انہاں دیاں پسندیدہ اصناف ہن ۔بطور نمونہ ہک غزل ملاحظہ فرماؤ!

### (غزل)
نویں سجھ کوں نماشاں تئیں ساڈے ساہ دے سہارے ہن

اساں  ٹرنے توڑے پیریں تلے  بکھدے انگارے ہن

متاں دھرتی اُتے روہ دا پچھانواں رات کر ڈیوے

ساڈی  پلکیں اُتے رستہ ڈسن کیتے ستارے  ہن

اساں تاں چندر پالئے ہن ، اساں تارے کھڈالئے ہن

ساڈے اپنے پچھانویں کیوں بدن ساڈے توں بارے ہن 

ساڈے سینے  سمندر  وچ کروڑاں ہا  جزیرے  ہن

کہیں جاہ سوجھلے ہوندن، کہیں جاہ گھُپ اندھارے ہن 

اساں چُپ چاپ وہندے ہیں بدن دے وہن وچ واحد ؔ

اساں جیکر پلٹ پووں تاں  بُڈ  ویندے کنارے ہن
نور وارثؔ

شعری مجموعہ ’’پچھانواں ‘‘تے ’’ادھوری چُپ‘‘دے خالق نور وارث2 فروری1948ء کوں ڈیرہ غازی خان اچ پیدا تھئے، 1970ء توں شاعری دا آغاز کیتا ،دیرے دے نامور شاعر عزیز شاہد ؔ توں راہنمائی حاصل کیتی۔خوبصورت شاعری کریندے ہن۔شعر چنگے ماڑے جیجھیں وی ہوون شاعر کوں اولاد وانگوں پیارے ہوندن۔ایہا گال نور وارث وی اپنے ہک شعر اچ کجھ ایں طرح آکھی ہے۔

میڈی پہچان  ہن  اے شعر  بُرّے  یا چنگیرے  ہن

جگر میڈے دے ٹکڑے ہن ،اے میڈے ہاں دے بیرے ہن

### (1) غزل
کیا کرے کوئی کہیں دا بے کسی دے موڑ تے

موت وی ملدی نہیں جتھ زندگی دے موڑ تے

خون دے دھبے نظردن ہر کہیں دے ہتھ اُتیں

کیندے دل دی لاش پئی ہے دل لگی دے موڑ تے

میں او پاگل ہاں جو اپنے گھر دا گھر لٹوا کرائیں

دشمنیں کوں پیار کیتم دوستی دے موڑ تے

یاد رکھ میکوں توں کلہا چھوڑ کے ویندا جو پئیں

میں اوئیں موجود ہوساں بے رخی دے موڑ تے

میں کڈاں  دا  رل  گیا ہامی  مگر  سایہ میڈا

میڈا وارثؔ بن گیا بے وارثی دے موڑ تے

### (2) غزل
سوا وچ سیک باقی ہے ذرا ایکوں ہوا ڈیوو!

متاں کئی چنگ پئی ہووے ، اوکوں وی ہن بکھا ڈیوو

نہ جیون راس اَئے میکوں ،نہ ہن وت موت آندی ہے

دعاء جیون دی ڈیؤ تے نہ، مرن دی بد دعاء ڈیوو

کوئی خواہش نہیں میکوں ملے امرت محبت دا 

جیندی تاثیر زہر ہووے ایجھاں کوئی دوا ڈیوو

ایں مٹی کوں خدا آکھئے، ایں پتھر دے صنم پوجِن

اے دل دیوانہ ہے دیوانے کوں بیشک سزا ڈیوو

اوندے کوچے دیوچ بے وارثیں دا ذکر کیوں تھیوے

نشاں ہے قبر دا باقی اوکوں وی ہُن مٹا ڈیوو
کاشفؔ چوہان

اصل ناں        غلام یٰسین

قلمی ناں        کاشف ؔچوہان   

جمن           1949    ء  

جاہ پتہ          بلاک نمبر 47،ڈیرہ غازی خان

## (1) غزل
میکوں منزل تونیں میڈا کوئی سنگتی پوچیندا نئیں

میں ہُن زندہ رہن کیتے سہارا کئی گولیندا نئیں

جڈاں کئی وقت آندا ہے بغاوت ذہن کر ڈیندے

زخم سینے تے سہہ وینداں منہوں کجھ وی الیندا نئیں

میں اپنے راہ دے کنڈیں کوں ہمیشہ پھُل سمجھدا ہاں

ہے لکھ احساں سجنیں دا تہوں میں سئیں بھلیندا نئیں

_________________________

فقط ڈوچار لمحیں دا سفر باقی میڈا رہ گئے

اَجل تھوڑا صبر کر، نال تیکوں میں رلیندا نئیں

میڈی بارات تے کاشفؔ سجن میڈے جو نئیں آئے

ونجو آکھو اُنہیں کوں ونج تہوں سہرے او پیندا نئیں

_________________________

دوستو! دھرتی اُتے سمجھو بھرا انسان کوں

تھی سگے ڈیؤ آسرا بے آسرا انسان کوں

٭٭٭
سچدؔل سیت پوری

اصل ناں       ساجد حسین

قلمی ناں        سچدل ؔسیت پوری

جمن            1950ء

تعلیم            پرائمری

پیشہ             زمیندارہ

فون نمبر          03015280983

جاہ پتہ           وستی بربرہ ڈاکخانہ سیت پورتحصیل علی پور ضلع مظفر گڑھ

شعری مجموعہ ’’سمندر دی تریہہ‘‘ دے خالق سچدل سیت پوری ہک کہنہ مشق شاعر ہن، آپ کوں سرائیکی زبان دے مرکزی لہجے دے شاعر ہوون دا شرف حاصل ہے۔ کیوں جو ضلع مظفر گڑھ سرائیکی زبان دا گڑھ (مرکز) سمجھا ویندے تے ایویں ضلع دا تاریخ قصبہ سیت پور سرائیکی شعراء دا گڑھ سمجھا ویندے ۔جتھاں نواز سیت پوری، مولوی جانباز سیت پوری تے باقر مستانہ سیت پوری جھئیں نامور شعراء پیدا تھئے ۔ اُتھاں سچدل سیت پوری وی اپناں ہک خاص مقام رکھدن ۔سچدل دیاں ڈو عدد غزلاں پیش خدمت ہن۔

### (1) غزل
سینے تے رکھدا سِل نمی  

بے درد تے بے دل نمی

مذہب محبت ہے میڈا 

نفرت دا میں قائل نمی

منزل ہاں رُل گئیں دی مگر  

اپنی کوئی منزل نمی

بے داغ ہے دامن میڈا 

مظلوم ہاں قاتل نمی

رَل آ جے پتھر جھل سگیں

سچدؔل میں عشق آں کھل نمی

### (2)غزل
تھی گیا ہے کمال گھن اَئی ہے

سجھ کوں بانگِ بلال گھن اَئی ہے

زندگی اَئی ہے چار ڈینہ کیتے

موت وی آپ نال گھن اَئی ہے

سک ولی ہے ڈھلی نماشاں کوں

نال سو سو سوال گھن اَئی ہے

میں نی گھن آیا آپ کوں پِڑ تے

میکوں پِڑ تے دھمال گھن اَئی ہے

کہیں بلندی تے کھڑ کے نہ اِترا 

ہر بلندی زوال گھن اَئی ہے

میکوں سچدلؔ فقط اوندی کاوڑ

اوکوں میڈی مجال گھن اَئی ہے

______________________________

٭٭٭
موسیٰ احقرؔ

اصل ناں       محمد موسیٰ

قلمی ناں        موسیٰ احقرؔ

جمن            1950ء  

تعلیم            پرائمری

پیشہ              مزدوری

فون نمبر          03326147854

جاہ پتہ           گلشن اقبال ٹاؤن، ولائے والا ڈیرہ غازی خان

موسیٰ احقر ہک ڈینہ ہمدم کھوسہ دے رَلے میڈے کول تشریف گھن آئے، ہمدم صاحب انہاں دا تعارف کرویندیں ہوئیں آکھیاجو ایہ میڈے شاعر دوست موسیٰ احقر ہن!میں انہاں دی سادگی ڈیکھ کے دل وچ سوچا جو ایہ کوئی معمولی جھئیں شاعر ہوسن،پر جڈاں انہاں دا کلام سنیا تاں میں حیران رہ گیم ۔کیوں جو ایہ تاں گِندی وچ چھپئے ہوئے لعل ہن۔ شاعری کہیں دی میراث نہیں بلکہ عطیہ خدا وندی ہے،شعری مجموعہ’’مجال‘‘ دے خالق موسیٰ احقر دی شاعری واقعی وہبی شاعر ہے، کسبی نہیں۔آپ دا ایہ شعر پڑھ کے ڈیکھو تے انصاف خود کریسو!

خدا باجھوں ولا کہیں دا سہارا نئیں گھدا اج تئیں

ڈِٹھے جئیں ڈینہ سہاریں کوں ودے منگدے سہارے ہن

### غزل
خوشی دا  کوئی پل  آوے خوشی  محسوس  تھیندی ہے

سجن ویڑھے  جو  ول آوے  خوشی  محسوس تھیندی  ہے

مدامیں دے لُڑھئے ہوئے کوں کہیں جاء تے کتھاؤں یارو!

نظر خشکی  دا  تل آوے  خوشی  محسو س تھیندی  ہے

جے  عرصے  دی بھَنی  جھمر  رساون دے  کیتے  لحظہ

رلے  سانو ل  جو رل  آوے  خوشی محسوس  تھیند ی ہے

بہاریں دے رُتیں دے وچ جِڈیں ڈیکھوں تاں پھُل ڈسدن

خزاں اندر  جے  پھَل آوے  خوشی  محسوس تھیندی ہے

لُٹی بنری  دے  سیجھیں دو نگاہیں بھال  شفقت  دیاں

ولا کہیں  دا  پنل آوے  خوشی  محسوس تھیندی  ہے

مثالاں ڈے  کرائیں  احقر ؔ  سیانے  لوک سچ  آہدن

جڈاں مشکل  تھی  حل آوے  خوشی  محسوس تھیندی ہے
ظفر بھٹی

اصل ناں      محمد ظفر

قلمی ناں       ظفرؔ بھٹی   

جمن           1950ء   

تعلیم          میٹرک، فاضل اردو

پیشہ          ریٹائر ٹیچر   

فون نمبر       03004078612

جاہ پتہ        خیر پور ٹامیوالی،ضلع بہاول پور

ظفر بھٹی صاحب 20فروری 1950 ء کوں اکرام اللہ خان دے گھر خیر پور ٹامیوالی وچ پیدا تھئے،پڑھ لکھ کے عملی زندگی دا آغاز سکول ٹیچر دی حیثیت نال کیتا۔جتھوں تک آپ دی شاعری دا تعلق ہے تاں 1965 ء کنوں صاجزادہ ریاض رحمانی (مرحوم) دی راہنمائی وچ شاعری شروع کیتی،خوبصورت شاعری کریندن،آپ خیر پور ٹامیوالی دے نمائندہ شاعر ہن۔نمونہ کلام حاضرِ خدمت ہے۔

### (1) غزل
کوئی سُتّی قوم کوں نندروں جگاوے رات ڈینہ

کوئی پینگھے حاکماندے کھڑ لُڈاوے رات ڈینہ

بے رُخی نے ساڑ چھوڑین ساہ سبھا دیاں ٹنگلیاں

بِرکدی اکھ ہنجھ دی جاہ ہُن رت وہاوے رات ڈینہ

کئی سجاکے نیناں والا ڈیکھے ہا زخمیجے بُت

کیویں اندھاں کوں بھلا کئی پھٹ ڈکھاوے رات ڈینہ

نیک دل کوئی فرشتہ بھیج ڈے دنیاں تے ہُن

روزی تیڈے ناں دی جیڑھا کھڑ ونڈاوے رات ڈینہ

باغ دا راکھا اُڈاوے جھار پکھیاں دی ظفرؔ

رزق دا پھَل ہیناں پالے ڈاڈھا کھاوے رات ڈینہ
آزادؔ رنگپوری

1952ء تا2016ء

شعری مجموعہ’’ ہُن وس بدلا‘‘ دے خالق آزاد رنگپوری دا اصل ناں بشیر احمد ہا جو ضلع بہاولپور دے نمائندہ شاعر ہن۔ واضع تھیوے جو رنگپور کھیڑا ضلع مظفر گڑھ وچ ہے ،رنگپور بگھور ضلع خوشاب وچ ہے ۔جڈاں جو آزاد مرحوم دا رنگپور خانقاہ شریف دے نیڑے ضلع بہاول پور وچ ہے ۔بشیر احمد آزاد رنگپوری دا تعلق ایجو کیشن نال ہا ،اوہ اپنے فرائضِ منصبی ادا کرن دے نال نال ’’ سرائیکی مجلس‘‘ بہاول پور نال وی منسلک رہ گئے۔تے ایویں سرائیکی زبان و ادب دے فروغ واسطے وی انہاں بے لوث خدمات سر انجام ڈتیاں۔اوہ ہک متحرک شاعر و ادیب ہن۔علمی ادبی کٹھ کرناں ،مشاعرے کراوناں،فلاحی کمیں وچ حصہ گھنناںانہاں دے من پسند مشاغل ہن۔شاعری دے حوالے نال آزاد رنگپوری دا اپناں ہک نویکلا رنگ ہا ، آپ دا شعری رنگ ملاحظہ تھیوے!

### (1) غزل
من ٹھار میڈے من دا نہ ڈے سجن عذاب

تیڈے ہجر نے کیتے تن من میڈا کباب

مجبور ہاں میں جانی ہک پل نی چین آندا

مکھڑا ڈکھا چا دلبر رُخ توں ہٹا نقاب

مستی تیڈی دے اندر ہستی مٹا ڈتی ہِم

ساقی سڈا تے چپ ہئیں ڈتو نہ کئی جواب

من من تے منتاں ہاریم تھئی نہ مراد پوری 

ملّاں تے جوسی سڈ تے پچھّم اے کیا حساب

گزری حیاتی ساری آزادؔ دی صبر وچ

ڈیوو صبر دا پھل سئیں تھی ونجاں پھُل غلاب

### (2) غزل
میکوں لکھنی پئی اے غزل ڈیکھ تے 

تیڈا حسن اصلی اصل ڈیکھ تے

میں کیویں بھلانوں او بھلدا نہیں 

اوں عادل دا وکھرا عدل ڈیکھ تے

میڈے دل تے جادو کوئی تھی گی

  تیڈے لب دی سرخی کجل ڈیکھ تے

حشر دے ڈیہاڑے جزا تے سزا

خدا سب کوں ڈیسی عمل ڈیکھ تے

ہے آزاد ؔرب دا کرم تھی گیا

    گنہ گار خوش ہے فضل ڈیکھ تے
ڈاکٹر غنی عاصمؔ

اصل ناں       عبدالغنی 

قلمی ناں       غنی عاصمؔ   

جمن           1952ء  

تعلیم            MBBS(ڈاکٹر)

پیشہ            معالج  

فون نمبر         03346747969

جاہ پتہ          بلاک نمبر 18ڈیرہ غازیخان

ڈاکٹر غنی عاصم دا تعلق ڈیرہ غازیخان نال ہے اوہ یکم مئی 1952ء کوں عبدالحق دے گھر پیدا تھئے، کالج تک تعلیم ڈیرہ غازی خان توں حاصل کیتی تے ول نشتر میڈیکل کالج ملتان توں ایم بی بی ایس دا کورس مکمل کیتا۔جتھوں تک آپ دی شاعری دا تعلق ہے تاں بنیادی طور تے ڈاکٹر صاحب اردو دے شاعر ہن ، تے آپ دیاں 7شعری کتاباں منظرِ عام تے آچکیاں ہن کیوں جو انہاندی مادری زبان سرائیکی ہے ایں واسطے اوہ سرائیکی اچ وی طبع آزمائی کریندن۔نمونہ کلام ملاحظہ تھیوے!

       

           ؎کپڑے سوہنے سنگھار سوہنے ہن

تیڈے نقش و نگار سوہنے ہن              

          نال پھلّیں دے جیویں پھُل ٹھہندن

تیڈے بوچھن دے ہار سوہنے ہن              

          لوک آہدن جو میڈے شعر عاصمؔ 

اوندے تھوڈیں دی کار سوہنے ہن              

  

ساڈے گھر اَٹّا نہ دانے 

اساں بکھے لوک نمانے

کیویں بدلن سئیت اساڈے

ہُن تئیں لاتھن گِروی گاہنے

عاصم ؔ ڈھولا جیندا رہوے

ساکوں جانے یا نہ جانے
صادق کاشفؔ بزدار

اصل ناں      صادق محمد

قلمی ناں       کاشف بزدار   

جمن            1953ء  

تعلیم           ایم اے

پیشہ            ریٹائر مدرس 

فون نمبر        03346655855

جاہ پتہ         سکھانی والا تحصیل و ضلع راجن پور

صادق کاشف بزدار 1953ء کوں سردار محمد حسین دے گھر سکھانی والا ضلع راجن پور اچ پیدا تھئے، پڑھ لکھ کے انہاں عملی زندگی دا آغاز شعبہ درس و تدریس توں کیتا۔جڈاں جوزیادہ عرصہ ماڈل ہائی سکول نمبر 1راجن پور اچ اپنے تدریسی فرائض سر انجام ڈتے ۔شاعری دے حوالے نال آ پ سرائیکی تے اردو ڈوہائیں زباناں وچ شاعری کریندن، جگ مشہور شاعر محسن نقوی (مرحوم ) دے شاگرد ہن۔جڈاں جو آپ دیاں کئی شعری کتاباں وی منظرِ عام تے آچکیاں ہن۔

### (1) غزل
     جئیں وقت میڈا یار میڈے گھر توں گزردے

ہر شخص میکوں جان دا دشمن وی نظردے     

    ہے اوندی محبت دے سبب جان سلامت

لکھ لوک میڈے غیر بنن میڈے شہر دے     

     ہر لحظہ میڈا ویری ہے سجھ لہن دے ویلے 

او  وعدہ  کریندے تاں  بہوں  جلد مکردے      

     توں اوندی  وفا ڈیکھ  اوندی طرزِ  ادا  ڈیکھ

چُن چُن تے ودا رکھدے میڈے ٹوٹے جگر دے     

    کاشفؔ میکوں اُمید نہ ہئی اوندے رُسن دی

ترٹ گئین سہارے میڈے انجان سفر دے