open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محمد ابن جریر طبری

محمد ابن جریر طبری (838-923) اسلامی تاریخ دا ڄاݨ وند

محمد ابن جریر طبری ، نویں تے ݙاہویں صدی دا ہک فارسی مورخ ہئی ۔ اوں اسلامی تاریخ تے قرآن دی تفسیر تے اہم تحریراں لکھیاں ۔ اوندی "تاریخ الرسل والملوک" (تاریخ طبری) اوں دور دے بارے وچ اہم معلومات ݙیندی ہے ۔ طبری بغداد وچ کم کیتا ، جتھاں اوں اسلامی تاریخ تے علم تفسیر دا مطالعہ کیتا ۔ اوندی تاریخ وچ انبیاء کرام ، خلفاء راشدین تے اسلامی بادشاہی دے واقعات دا ذکر ملدے ۔ اوں اسلامی فتوحات ، سیاسی تنازعات تے مذہبی اختلافات دے بارے وچ وی لکھیا ۔ اوندیاں تحریراں وچ اوں ویلھے دے اسلامی معاشرے دے بارے وچ معلومات ملدیاں ہن ۔ اوں مختلف اسلامی فرقیاں دے بارے وچ وی لکھیا ۔ اوندی تحریر توں اوں ویلھے دے اسلامی علمی مراکز تے انہاں دے اثرات دا پتہ لڳدے ۔ اوں اوں ویلھے دے سیاسی تنازعات تے مذہبی اختلافات کوں تفصیلی انداز وچ بیان کیتا ۔ اوندی لکھی ہوئی تاریخ اوں ویلھے دے اسلامی بادشاہی دے حالات کوں سمجھݨ وچ مدد ݙیندی ہے ۔ اوندیاں تحریراں توں اوں ویلھے دے لوکاں دے وس وسیب تے ثقافت دا پتہ لڳدے ۔ محمد ابن جریر طبری دیاں لکھتاں اسلامی تاریخ دا اہم ماخذ ہن ۔ خاص طور تے اوں ابتدائی اسلامی دور دے بارے وچ اہم معلومات ݙتیاں ۔ اوں قرآن دی تفسیر تے وی کم کیتا ، جتھاں اوں مختلف تفسیری روایتاں کوں جمع کیتا ۔ اوندی تفسیر "جامع البیان عن تاویل آی القرآن" وی اسلامی علم دا اہم حصہ ہے ۔ اوں فقہ تے ٻئے اسلامی علوم تے وی کم کیتا ۔ اوں کوں اسلامی علم دا ہک عظیم عالم سمجھیا ویندے ۔
ابن رستہ

ابن رستہ (ݙاہویں صدی) فارسی ملخ پھرندڑ تے تاریخ دان

ابن رستہ ، ݙاہویں صدی دا ہک فارسی مورخ تے سیاح ہئی ۔ اوں دنیا دے مختلف علاقیاں دی سیر کیتی تے انہاں دے بارے وچ اہم معلومات لکھیاں ۔ اوندی لکھی ہوئی کتاب "الاعلاق النفیسہ" اوں دور دے بارے وچ اہم معلومات ݙیندی ہے ۔ ابن رستہ مشرق تے مغرب دے مختلف علاقیاں دی سیر کیتی ، جتھاں اوں مقامی واقعات تے ثقافتی حالات دا مشاہدہ کیتا ۔ اوں روسی ، خزر ، بلغار ، تے ٻئے کئی لوکاں دے بارے وچ لکھیا ۔ اوندی کتاب وچ انہاں دے وس وسیب ، انہاں دیاں روایتاں تے انہاں دے مذہبی عقائد دا ذکر ملدے ۔ اوں مختلف علاقیاں دے جغرافیہ ، تجارتی رستیاں تے قدرتی وسائل دے بارے وچ وی معلومات ݙتیاں ۔ اوندی تحریر توں اوں ویلھے دے مختلف معاشریاں دے بارے وچ پتہ لڳدے ۔ اوں اوں ویلھے دے سیاسی تنازعات تے مختلف حکمراناں دے بارے وچ وی لکھیا ۔ اوندی لکھی ہوئی کتاب اوں ویلھے دے دنیا دے حالات کوں سمجھݨ وچ مدد ݙیندی ہے ۔ اوندیاں تحریراں توں اوں ویلھے دے لوکاں دے وس وسیب تے ثقافت دا پتہ لڳدے ۔ ابن رستہ دی لکھی ہوئی کتاب اوں دور دی تاریخ تے جغرافیہ دا اہم ماخذ ہے ۔ اوں خاص طور تے مشرقی یورپ تے وسطی ایشیا دے بارے وچ اہم معلومات ݙتیاں ۔ اوندیاں لکھتاں توں اوں ویلھے دے تجارتی رستیاں تے ثقافتی تبادلے دا وی پتہ لڳدے ۔
بن حیان

ابن حیان (987-1075) اندلس دی تاریخ دا ڄاݨ وند

ابن حیان ، یارہویں صدی دا ہک اندلسی مورخ ہئی ۔ اوں اندلس دی تاریخ تے اہم تحریراں لکھیاں ۔ اوندیاں تحریراں اندلس دے اوں دور دے بارے وچ اہم معلومات ݙیندیاں ہن ۔ ابن حیان قرطبہ وچ کم کیتا ، جتھاں اوں مقامی واقعات تے سیاسی حالات دا مشاہدہ کیتا ۔ اوندیاں تحریراں وچ اندلس دے حکمراناں ، انہاں دیاں جنگاں تے انہاں دے سیاسی معاملات دا ذکر ملدے ۔ اوں اندلس دے سماجی تے ثقافتی حالات دے بارے وچ وی لکھیا ۔ اوندیاں تحریراں وچ اندلس دے لوکاں دے وس وسیب ، انہاں دیاں روایتاں تے انہاں دے علمی کارنامیاں دا ذکر وی ملدے ۔ اوں اندلس وچ فنون لطیفہ تے ادب دے بارے وچ وی معلومات ݙتیاں ۔ اوندی تحریر توں اوں ویلھے دے اندلسی معاشرے دے بارے وچ وی پتہ لڳدے ۔ اوں اوں ویلھے دے سیاسی تنازعات تے مقامی بغاوتاں کوں تفصیلی انداز وچ بیان کیتا ۔ اوندیاں تحریراں اوں ویلھے دے اندلس دے حالات کوں سمجھݨ وچ مدد ݙیندیاں ہن ۔ اوندیاں تحریراں توں اوں ویلھے دے لوکاں دے وس وسیب تے ثقافت دا پتہ لڳدے ۔ ابن حیان دیاں تحریراں اندلس دی اوں دور دی تاریخ دا اہم ماخذ ہن ۔ خاص طور تے اوں اندلس دے سیاسی واقعات تے علمی کارنامیاں دا ذکر کیتا ۔ اوں اندلس دے مختلف حکمراناں دے بارے وچ وی معلومات ݙتیاں ، تے انہاں دے دور دے اہم واقعات کوں محفوظ کیتا ۔ اوں اندلس دے علمی مراکز تے انہاں دے اثرات دا وی ذکر کیتا ۔
اسامہ ابن منقذ

اسامہ ابن منقذ (1095-1188) صلیبی جنگاں دی تاریخ دا ڄاݨ وند

اسامہ ابن منقذ ، ٻارہویں صدی دا ہک شامی مورخ تے جنگجو ہئی ۔ اوں صلیبی جنگاں دے دور دی اہم تحریراں لکھیاں ۔ اوندی کتاب "کتاب الاعتبار" اوں دور دے بارے وچ اہم معلومات ݙیندی ہے ۔ اسامہ شام دے علاقے وچ کم کیتا ، جتھاں اوں صلیبی جنگاں دے واقعات دا مشاہدہ کیتا ۔ اوندی کتاب وچ صلیبی جنگاں دے واقعات ، مسلماناں تے عیسائیاں دے تعلقات دا ذکر ملدے ۔ اوں صلیبی جنگاں دے سماجی تے ثقافتی پہلواں دے بارے وچ وی لکھیا ۔ اوندیاں تحریراں وچ مسلماناں تے عیسائیاں دے وس وسیب ، انہاں دیاں روایتاں تے انہاں دے مذہبی عقائد دا ذکر وی ملدے ۔ اوں صلیبی جنگاں دے دوران دے سیاسی تنازعات تے جنگی واقعات دے بارے وچ وی معلومات ݙتیاں ۔ اوندی تحریر توں اوں ویلھے دے شامی معاشرے دے بارے وچ وی پتہ لڳدے ۔ اوں صلیبی جنگاں دے دوران دے سیاسی واقعات تے جنگی واقعات کوں تفصیلی انداز وچ بیان کیتا ۔ اوندی لکھی ہوئی کتاب اوں ویلھے دے صلیبی جنگاں دے حالات کوں سمجھݨ وچ مدد ݙیندی ہے ۔ اوندیاں تحریراں توں اوں ویلھے دے لوکاں دے وس وسیب تے ثقافت دا پتہ لڳدے ۔ اسامہ ابن منقذ دیاں لکھتاں صلیبی جنگاں دے دور دی تاریخ دا اہم ماخذ ہن ۔ خاص طور تے اوں صلیبی جنگاں دے دوران دے مسلماناں تے عیسائیاں دے تعلقات دا ذکر کیتا ۔ اوں صلیبی جنگاں دے دوران دے جنگی واقعات تے سیاسی تنازعات دا وی ذکر کیتا ۔ اوندی کتاب اوں دور دی ہک اہم ادبی تحریر وی ہے ۔
مصحف عثمانی

thumb
اے چمڑے تے لکھے قرآن مجید دا ہک نسخہ ہے، جینکوں عثمان بن عفان نے اپݨے دور خلافت وچ تیار کروایا ہئی۔ ایں تے ہی تلاوت کریندا ہئی۔ پہلے اے نسخہ کہیں ٻئے ملک وچ ہئی مگر امیر تیمور نے مختلف ممالک کوں فتح کیتا تاں اے نسخہ او سمرقند گھن ڳیا۔ جݙݨ روسی انقلاب آیا تاں اوں ویلے ایں نسخہ کوں لینن دے گراڈ عجائب گھر وچ پہنچا ݙتا ڳیا۔ ول جݙݨ وسط ایشیا (ازبکستان، ترکمانستان وغیرہ) دیاں ریاستاں آزاد تھیاں تاں ازبکستان دی حکومت نے پرزور مطالبہ کیتا کہ اساں کوں (مصحف عثمانی) واپس کیتا ونڄے۔ چنانچہ وݙے ادو احترام دے نال ایں قرآن مجید کوں تاشقند گھن آ کے ایں عمارت وچ رکھا ڳیا ہے۔ ݙو ڈاکٹر حضرات دی ڈیوٹی ہے کہ او کمرے دا درجہ حرارت اتے ہوا وچ نمی دی مقدار کوں چیک کریندے رہن۔ قرآن مجید تے مختلف کیمیکلز دا سپرے کریندے رہن تاں جو اے نسخہ خراب نہ تھیوے۔ اے نسخہ خط کوفی وچ لکھا ڳیا۔ جݙݨ حضرت عثمان کوں قتل کیتا ڳیا تاں اوں ویلے ایں قرآن مجید دی تلاوت کریندا پیا ہئی۔ چنانچہ حضرت عثمان دے خون دے نشانات ہݨ وی ایں قرآن پاک تے موجود ہن۔

## حوالہ جات

ونکی:تاریخ سمرقند
ونکی:عثمان بن عفان
ونکی:قرآن
ونکی:قرآن مجید دے قراء
راحیل بیگم شیروانی

راحیل بیگم شیروانی (1894 - 1982) آل انڈیا ویمنز مسلم لیگ دی بانی ہن۔ AIWML آل انڈیا مسلم لیگ دی زنانی دی ونگ ہئی۔ ایندا افتتاح 1938 وچ علی گڑھ وچ محمد علی جناح نے کیتا ہئی۔ او مشہور ہندوستانی اسکالر ہارون خان شیروانی دی چھوٹی بھیݨ اتے حاجی موسیٰ خان شیروانی دی دھی ہئی۔ 

## حوالہ جات

ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
تنویر فاطمہ (بی اے)

تنویر فاطمہ (بی اے) 2009ء دا پاکستانی ٹیلی ویژن ڈراما سیریل ہئی جیہڑا جیو ٹی وی تے نشر تھیا ہئی۔ ایں سیریل کوں حسن ضیا نے پروڈیوس کیتا اتے سید نبیل نے لکھا۔ پہلی 72 اقساط دی ہدایت کاری نوید جعفری نے کیتی ہئی اتے بعد دیاں 244 اقساط سید نبیل نے ہدایات کیتیاں ہن، جنہاں دی کل 316 اقساط ہن۔ کاسٹ وچ ناہید شبیر، ثمینہ احمد، نیئر اعجاز، شبیر جان، حمائمہ ملک، شہناز پرویز، دانش نواز اتے یاسر نواز شامل ہن۔

## کردار

* ناہید شبیر / حمائمہ ملک بطور تنویر فاطمہ/ تنویر
* ثمینہ احمد
* نیئر اعجاز
* شبیر جان
* دانش نواز بطور کلیم
* یاسر نواز
* روبینہ اشرف
* نازلی نصر بطور تنو کی بہن
* شہناز پرویز
* نادیہ خان
* کامران جیلانی بطور عمران
* ہمایوں اشرف بطور ذیشان
* فائق خان

## حوالہ جات

## بیرونی روابط

* 
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ٹیلی ویژن پرو
داستان گوئی

[thumb|[امیر خسرو اتے شاگرد]]
داستان گوئی ہک فن ہے جیندے وچ داستان کوں لوکیں دے سامݨے سݨایا ویندا ہے۔ ایں فن دا تعلق 13ویں صدی توں ہے۔ داستان نثری افسانوی ادب ہے۔ ایں وچ کہانی کوں ممکن حد تک طول ݙتا ویندا ہے۔ قصے در قصے بیان کیتے ویندن۔ انہاں قصیاں دی بنیاد خیال آرائی تے ہوندی ہے۔ داستان درحقیقت مافوق الفطرت کہانیاں دے مجموعے دا ناں ہے۔ فارسی طرز دی داستان گوئی دی ابتدا 16ویں صدی وچ تھئی لیکن دھیرے دھیرے اے فن ختم تھیندا ڳیا۔ تاہم سنہ 2005ء وچ ایں فن دا ولا احیا کیتا ڳیا اتے ہندوستان اتے بیرون ہند وچ داستان گوئی دے سینکڑاں جلسے منعقد کیتے ڳن۔ مطبوعہ داستان دے اولین نمونیاں وچ داستان امیر حمزہ ہے جیہڑی 46 جلداں وچ شائع تھئی ہئی۔

برصغیر ہند وچ اے فن 19ویں صدی وچ اپݨے عروج تے پہنچا اتے میر باقر علی داستان گو دی موت دے نال اے وی مر ڳیا۔ ہندوستانی شاعر اتے نقاد شمس الرحمان فاروقی اتے انہاں دے بھتیجے، کاتب اتے ڈائرکٹر محمود فاروقی نے 21ویں صدی وچ ایں دے احیا کیتے کارہائے نمایاں انجام ݙتے ہن۔

داستان گوئی دا سب توں مرکزی کردار داستان گو ہے۔ جیندی آواز ہی ہک آرٹ ہے۔ او کہانی وچ اپݨی آواز دا جادو شامل کر کے داستان دی اثر انگیزی کوں بام عروج تک پہنچا ݙیندا ہے۔ 19ویں صدی دے ممتاز داستان گو وچ امبا پرساد رسا، میر احمد علی رامپوری، محمد عامر خان، سید حسین جاہ اتے غلام رضا ہن۔
نصرت خان جلیسری

نصرت خان (وفات: 1301ء) سلطنت دہلی دے فرماں روا علاء الدین خلجی دے ہک سالار ہن۔ نصرت خان سلطان علاء الدین دے وزیر وی رہے۔ سنہ 1296ء دی دیوگیری اتے سنہ 1299ء دی گجرات مہموں وچ انہاں دا کلیدی کردار ریہا۔ سنہ 1301ء وچ محاصرہ رنتھمبور دے دوران وچ نصرت خان مارے ڳئے۔

## حوالہ جات

### کتابیات

* 
* 
* 
* 

زمرہ:علاء الدین خلجی
زمرہ:1301ء کی وفیات
زمرہ:بھارتی مسلم شخصیات
زمرہ:ویکی ڈیٹا سے مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
علی ابن الاثیر

علی ابن الاثیر (1160-1233) اسلامی تاریخ دا ڄاݨ وند

علی ابن الاثیر (1160-1233 عیسوی) اسلامی تاریخ دے ہک وݙے عالم ہن ۔ انہاں دا اصل ناں عز الدین ابو الحسن علی ابن محمد الجزری ہا ۔ انہاں دی پیدائش جزیرۃ ابن عمر ، جیڑھا ہݨ ترکی وچ ھے ، اتھاں تھئی ۔ انہاں دی سب توں مشہور تصنیف "الكامل فی التاریخ" ھے ، جیڑھی اسلامی تاریخ دی ہک جامع کتاب ھے ۔ ایں کتاب وچ آدم علیہ السلام توں گھن تے 628 ہجری (1231 عیسوی) تئیں دے واقعات درج ہن ۔ 

علی ابن الاثیر دی کتاب "الكامل فی التاریخ" ناصرف واقعات دی تفصیل ݙیندی ھے ، بھل انہاں دی تشریح وی کریندی ھے ۔ انہاں دا انداز تحریر ٻہوں واضح تے آسان ھے ، جیندے پاروں انہاں دی کتاب اڄ وی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہمیت رکھیندی ھے ۔ انہاں دی کتاب صلیبی جنگاں دے بارے وچ وی ٻہوں معلومات ݙیندی ھے ، جیڑھیاں انہاں دے زمانے وچ تھیاں ۔ 

انہاں دی ٻئی اہم تصنیف "اسد الغابہ فی معرفۃ الصحابہ" ھے ، جیندے وچ صحابہ کرام دے حالات زندگی درج ہن ۔ علی ابن الاثیر دا انتقال موصل وچ تھیا ۔ انہاں دی علمی خدمات اڄ وی اسلامی تاریخ دے طالب علماں کیتے روشنی دا منارہ ہن ۔
عبدالواحد المراكشی

عبدالواحد المراكشی (پیدائش 1185) موحدین دی تاریخ دا ڄاݨ وند

عبدالواحد المراكشی (پیدائش 1185 عیسوی) ، مراکش دا ہک نامور مورخ ہا ۔ انہاں دی کتاب "المعجب فی تلخیص اخبار المغرب" تاریخ مغرب ، خاص طور تے موحدین دی تاریخ دا ہک اہم ماخذ ہے ۔ انہاں دی ایہ کتاب نہ صرف سیاسی واقعات دی تفصیلات پیش کریندی ہے ، بھل معاشرتی ، ثقافتی تے علمی پہلوواں تے وی روشنی پیندی ہے ۔ 

عبدالواحد المراکشی دی پیدائش مراکش دے شہر مراکش وچ تھئی ۔ انہاں اوں ویلھے دے نامور علماء توں تعلیم حاصل کیتی ۔ انہاں دی کتاب وچ نہ صرف موحدین دی بادشاہی دی تاریخ درج ہے ، بھل اندلس دے مسلماناں دی تاریخ دے بارے وچ وی معلومات موجود ہن ۔ انہاں دی تحریر وچ معلومات دی باریکی تے تاریخی واقعات دی صحیح ترتیب دی خاص اہمیت ہے ۔ 

عبدالواحد المراکشی دی کتاب "المعجب" دا انداز بیان سادہ تے سلیس ہے ۔ انہاں واقعات کوں بیان کریندے ویلھے اپنی ذاتی رائے وی شامل کیتی ہے ۔ انہاں دی کتاب تاریخ مغرب دے مطالعہ کرݨ والے محققین تے طلباء کیتے ہک قیمتی خزانہ ہے ۔
عبدالعزیز الملزوزی

عبدالعزیز الملزوزی (وفات 1298) مراکش دی تاریخ دا ڄاݨ وند

عبدالعزیز الملزوزی (وفات 1298) مراکش دا ہک وݙا تاریخ دان ہئی ۔ انہاں دا دور بنی مرین دی حکومت دا ہئی ۔ الملزوزی اپݨی لکھت وچ مراکش دی تاریخ تے اتھوں دے حالات بارے ٻہوں تفصیل نال ڳالھ کیتی ہے ۔ انہاں دی لکھی ہوئی کتاباں وچ اتھوں دے سیاسی ، سماجی تے ثقافتی حالات دی جھلک نظر آندی ہے ۔ الملزوزی دا انداز تحریر ٻہوں سادا تے واضح ہئی ۔ انہاں واقعات کوں سچائی نال پیش کیتا ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں وچ بنی مرین دی حکومت دے عروج تے زوال دی ڳالھ کیتی ڳئی ہے ۔ انہاں اتھوں دے وݙے وݙے عالماں تے ادیباں دا وی ذکر کیتا ہے ۔ الملزوزی دی لکھت اڄ وی مراکش دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ہک اہم ذریعہ ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں وچ مراکش دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دی جھلک نظر آندی ہے ۔ انہاں دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے عالم ہن ۔
ابن عذاری

ابن عذاری (تیرہویں صدی) مراکش دی تاریخ دا ڄاݨ وند

ابن عذاری (تیرہویں صدی دے چھیکڑ تے چوݙویں صدی دے شروع وچ) مغرب (مراکش) دا ہک مشہور تاریخ نگار ہئی ۔ انہاں دی سب توں مشہور کتاب "البیان المغرب فی اخبار الاندلس و المغرب" ہے ۔ ایں کتاب وچ انہاں اندلس (سپین) تے مغرب دی تاریخ کوں ٻہوں تفصیل نال لکھیا ہے ۔ ابن عذاری دی لکھت وچ اتھوں دے بادشاہواں ، جنگاں ، تے اتھوں دے رہݨ سہݨ بارے ٻہوں معلومات ملدین ۔ انہاں اپݨے دور دے حالات کوں سچائی نال لکھیا ہے ۔ ابن عذاری دی کتاب اندلس تے مغرب دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ انہاں دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے عالم ہن ۔ انہاں دی کتاب وچ اتھوں دی تہذیب تے ثقافت دی جھلک نظر آندی ہے ۔ ابن عذاری دی لکھت اڄ وی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی کتاب توں اتھوں دے پراݨے حالات بارے ٻہوں معلومات ملدین ۔ انہاں دی لکھی ہوئی تاریخ اتھوں دے پراݨے زمانے دی سچائی ݙسیندی ہے ۔
رشید الدین ہمدانی

رشید الدین ہمدانی (1247-1317) عالمی تاریخ دا ڄاݨ وند

رشید الدین ہمدانی (1247-1317) ایران دا ہک وݙا تاریخ لکھݨ آلا ہئی ۔ انہاں دی لکھی ہوئی کتاب "جامع التواریخ" دنیا دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ ایں کتاب وچ انہاں منگولاں دی تاریخ ، ایران دی تاریخ تے ٻہوں سارے ݙوجھے ملکاں دی تاریخ وی لکھی ہے ۔ رشید الدین ہمدانی منگولاں دے دربار وچ وݙے عہدیاں تے کم کیتا ۔ انہاں کوں منگولاں دے بارے وچ اندرونی معلومات ہن ۔ انہاں دی لکھت وچ منگولاں دے حملیاں ، انہاں دی حکومت تے انہاں دے رہݨ سہݨ بارے ٻہوں تفصیل نال ڳالھ کیتی ڳئی ہے ۔ رشید الدین ہمدانی دا انداز تحریر ٻہوں سوہݨا تے ادبی ہئی ۔ انہاں دی کتاب صرف تاریخ نی ، بھل ادب دا وی ہک شاہکار ہے ۔ انہاں عربی ، فارسی تے منگولی زباناں وچ وݙے وݙے عالماں نال ڳالھ مہاڑ کیتی ہئی ۔ رشید الدین ہمدانی دی "جامع التواریخ" اڄ وی تاریخ دے طالب علماں کیتے ہک اہم ماخذ ہے ۔ انہاں دی لکھی ہوئی تاریخ منگول دور دے بارے وچ سچ ݙسیندی ہے ۔ انہاں دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے عالم ہن ۔ انہاں دی لکھی ہوئی تاریخ اڄ وی دنیا دے لوکاں کیتے رہنمائی دا ذریعہ ہے ۔
عبداللہ وصاف

عبداللہ وصاف (1299-1323) منگول تاریخ دا ڄاݨ وند

عبداللہ وصاف (1299-1323) ایران دا ہک وݙا تاریخ لکھݨ آلا ہئی ۔ انہاں دی لکھی ہوئی کتاب "تجزیة الامصار و تزجیة الاعصار" منگول دور دی تاریخ دا ہک اہم ذریعہ ہے ۔ ایں کتاب وچ انہاں منگولاں دے حملیاں ، انہاں دی حکومت تے انہاں دے رہݨ سہݨ بارے ٻہوں تفصیل نال ڳالھ کیتی ڳئی ہے ۔ وصاف دا انداز تحریر ٻہوں ادبی تے پیچیدہ ہئی ۔ انہاں اپݨی کتاب وچ عربی تے فارسی زباناں دے مشکل الفاظ استعمال کیتے ہن ۔ انہاں دی لکھت وچ منگول دربار دی شان و شوکت تے اوتھوں دے حالات دی جھلک نظر آندی ہے ۔ وصاف اپݨی کتاب وچ منگولاں دے وݙے وݙے بادشاہواں دا ذکر کیتا ہے ۔ انہاں اتھوں دے سیاسی تے سماجی حالات بارے وی ڳالھ کیتی ہے ۔ وصاف دی لکھت اڄ وی تاریخ دے طالب علماں کیتے ہک اہم ماخذ ہے ۔ انہاں دی کتاب توں منگول دور دے بارے وچ ٻہوں معلومات ملدین ۔ انہاں دی لکھی ہوئی تاریخ اتھوں دے پراݨے زمانے دی سچائی ݙسیندی ہے ۔ انہاں دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے عالم ہن ۔ انہاں دی کتاب اڄ وی تاریخ دے طالب علماں کیتے رہنمائی دا ذریعہ ہے ۔
اسماعیل بن الاحمر

اسماعیل بن الاحمر (1387-1406) مرکش دی تاریخ دا ڄاݨ وند

اسماعیل بن الاحمر (1387-1406) مراکش دا ہک تاریخ دان ہئی ۔ انہاں دی لکھی ہوئی کتاب "نثر الجمان لبیان ما تقضى من زمان" مراکش دی تاریخ دا ہک اہم ماخذ ہے ۔ ایں کتاب وچ انہاں بنی مرین دے دور دی تاریخ کوں تفصیل نال لکھیا ہے ۔ اسماعیل بن الاحمر اپݨی کتاب وچ اتھوں دے بادشاہواں ، جنگاں تے اتھوں دے رہݨ سہݨ بارے ٻہوں معلومات ݙتیاں ہن ۔ انہاں اپݨے دور دے حالات کوں سچائی نال لکھیا ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ اتھوں دے سیاسی ، سماجی تے ثقافتی حالات دی جھلک نظر آندی ہے ۔ اسماعیل بن الاحمر دا انداز تحریر سادہ تے واضح ہئی ۔ انہاں واقعات کوں سچائی نال پیش کیتا ہے ۔ انہاں دی کتاب وچ مراکش دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دی ڳالھ کیتی ڳئی ہے ۔ انہاں اتھوں دے وݙے وݙے عالماں تے ادیباں دا وی ذکر کیتا ہے ۔ اسماعیل بن الاحمر دی لکھت اڄ وی مراکش دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ہک اہم ماخذ ہے ۔ انہاں دی کتاب توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے عالم ہن ۔ انہاں دی لکھی ہوئی تاریخ مراکش دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔
فانگ شوان لنگ

فانگ شوان لنگ (579-648) جین خاندان دی تاریخ دا ڄاݨ وند

فانگ شوان لنگ (579-648) چین دے تانگ خاندان دا ہک وݙا تاریخ لکھݨ آلا ہئی ۔ انہاں "جین دی کتاب" لکھی ، جیندے وچ انہاں چین دے جین خاندان دی تاریخ لکھی ہے ۔ ایں کتاب وچ انہاں جین خاندان دے بادشاہواں ، اتھوں دے حالات تے اتھوں دے لوکاں دے رہݨ سہݨ بارے ٻہوں معلومات ݙتیاں ہن ۔ فانگ شوان لنگ اپݨی کتاب وچ جین خاندان دے سیاسی ، سماجی تے ثقافتی حالات کوں تفصیل نال لکھیا ہے ۔ انہاں دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے عالم ہن ۔ انہاں دا انداز تحریر ٻہوں سادا تے واضح ہئی ۔ انہاں واقعات کوں سچائی نال پیش کیتا ہے ۔ "جین دی کتاب" چین دی تاریخ دا ہک اہم ماخذ ہے ۔ ایں کتاب توں چین دے پراݨے زمانے دے بارے وچ ٻہوں معلومات ملدین ۔ فانگ شوان لنگ دی لکھی ہوئی تاریخ اڄ وی چین دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت توں چین دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دی جھلک نظر آندی ہے ۔
ڳنترا

اڄ کل دی دنیا سائنس تے ٹیکنالوجی دی دنیا ہے۔ ہر پاسے مشیناں تے کمپیوٹر نظر آندے پین۔ انہاں وچوں ہک اہم شئے ڳنترا (کیلکولیٹر) وی ہے۔ ڳنترا ہک نکی جہیں مشین ہے جیہڑی حساب کتاب کرݨ کیتے استعمال تھیندے۔
پہلے زمانے وچ لوگ حساب کرݨ کیتے پتھراں، لکڑیاں یا اُنگلیاں دا استعمال کریندے ہن۔ پر وݙے وݙے حساب کرݨ وچ وݙی مشکل تھیندی ہئی۔ ول ہولے ہولے حساب کرݨ دے طریقے بدل گئے۔ ڳنترا ایجاد تھی ڳیا اَتے حساب کرݨ دا کم آسان تھی ڳیا۔
ڳنترے مختلف قسماں دے ہوندن۔ کجھ ڳنترے صرف جمع، تفریق، ضرب تے تقسیم کر سڳدن۔ کجھ ڳنترے سائنسی حساب وی کر سڳدن۔ اڄ کل موبائل فون وچ وی ڳنترا موجود ہوندے۔
ڳنترا ساݙے روزمرہ زندگی وچ بہت کم امدے۔ ہٹیاں تے حساب کتاب کرݨ کیتے ڳنترا استعمال تھیندے۔ سکولاں وچ ٻال ڳنترے نال حساب سِکھدن۔ سائنسدان تے انجینئر وی ڳنترے نال وݙے وݙے حساب کریندن۔
ڳنترے نال وقت دی وی بچت تھیندی ہے۔ پہلے جیہڑا حساب کرݨ وچ گھنٹے لگدے ہن، اوہ ہݨ منٹاں وچ تھی ویندے۔ ڳنترا غلطی دے امکانات وی گھٹ کریندے۔
ڳنترا ہک ٻہوں مفید ایجاد ہے۔ ایندے نال اَساݙی حیاتی سوکھی تھی ڳئی ہے۔ اساں کوں ڳنترے دی قدر کرݨی چاہیدی ہے اَتے ایندا صحیح استعمال کرنا چاہیدے۔
تنور پٹھان

تتور ہک چھوٹا جہا پشتون قبیلہ ہے جیہڑا ضلع ٹانک دے ڳاں تتور وچ آباد ہے۔

حیات افغانی دے بیان دے مطابق لودھی دی ترائے شاخاں ہن اول نیازی ݙوجھا دوتانی اتے تریجھا سیانڑی۔ سیانڑی توں اڳوں ݙو شاخاں پیدا تھیاں ہک پڑنگی ݙوجھا اسمعیل۔ اسمعیل اڳوں مزید ݙو شاخاں وچ منقسم تھیا ہک توں سوری ݙوجھے توں لوہانی پشتون نکلے۔ لوہانی پشتوناں دی اڳوں مزید تقسیم تھئی جیندے وچ مروت، دولت خیل، میاں خیل اتے تتور قبائل نکلے۔

تتور تے ایں توں زیادہ مخزن افغانی وچ کوئی ڳالھ درج نہیں ملدی اتے نہ تتور شاخ توں کہیں شخصیت دے گذشتہ سلاطین دہلی اتے مغلاں دے زمانے وچ کوئی نامور گزرا۔

لیکن میجر ریوارٹی دے بقول سکندر سوری حاکم پنجاب دے ہک امیر جیندے ناں غازی خان ہئی او تتور قبیلہ نال تعلق رکھدا ہئی۔

ݙوجھے لودھی پشتون قبیلیں دی طرح تتور قبیلہ کوں وی پشتون تاریخ دے مؤرخین اتے محققین نے نظر انداز کیتا۔ حیات افغانی وچ وی مختصر جہا تعارف لکھا ہویا ہے کہ اے لوہانی پشتوناں دی شاخ ہے جیہڑی ٹانک توں مغرب وچ آباد ہے ترے سو گھر ایں قبیلے دے کل موجود ہن۔ چرن جیت لعل نے وی اپݨی کتاب وچ جتھاں ݙوجھے لوہانی طائفوں مروت دولت خیل میاں خیل وغیرہ دا ذکر کیتا ہے لیکن تنور کوں او وی چھوڑ ڳئے۔

مسٹر ٹکر دے گزٹیر آف ڈیرہ اسماعیل خان وچ تتور کوں جتور لکھا ڳیا ہے لیکن انہاں دی تاریخ تے کوئی مواد دستیاب موجود نہیں۔

میجر ریوارٹی نے وی تنور قبیلہ تے انتہائی مختصر جہا پیراگراف لکھ کے اڳوں ودھ ڳئے۔ میجر ریوارٹی دے مطابق تتور لوہانی پشتوناں دی شاخ ہن جیندے سربراہ فضل خان ہن جیہڑے تیمور شاہ درانی دے عہد وچ گزرے جیہڑے درانی بادشاہواں کوں سٹھ عدد گھوڑ سواراں دا لشکر فراہم کریندے ہن۔

جݙݨ کہ تاریخ خورشید جہاں وچ شیر محمد گنڈاپور صاحب لکھدے ہن کہ جݙݨ خان زمان خان کٹی خیل نے ٹانک تے لوہانیاں دی سربراہی کریندے ہوئے قبضہ کیتا تاں تتور وی اوندے نال ہن۔ گنڈاپور صاحب دے مطابق کہیں زمانے وچ انہاں دی تعداد کافی زیادہ ہئی لیکن شاہ بزرگ خان تتور دی سربراہی وچ انہاں نے نادر شاہ افشار توں بغاوت کیتی جیندے سبب نادر شاہ دا قہر انہاں تے ٹٹا جیندے سبب انہاں دی خطیر تعداد ماری ڳئی۔ ݙوجھی وجہ اے بݨی کہ انہاں دی دولت خیلوں دی شاخ یعقوب خیلوں نال دشمنی پیدا تھی ڳئی۔ یعقوب خیلوں نے گنڈاپور قبیلہ دے نال الحاق کر کے تتوراں دا بھرپور قتل عام کیتا جیندے نتیجے وچ انہاں ݙو سانحات دے سبب انہاں دی تعداد انتہائی قلیل رہ ڳئی۔ لیکن ساݙے خیال وچ تتور قبیلہ دے کافی لوک ہندوستان وی نقل مکانی کر ڳئے جیہڑے اتھاں لوہانی دی شناخت کوں یاد رکھدے ہن۔

## حوالہ جات
بایزید خان کرانی

بایزید خان کرانی (ڄمݨ دی تریخ: نامعلوم – وفات دی تریخ: 1572) سلطنت بنگال دے کرانی خاندان دا تریجھا سلطان ہئی۔

## حوالہ جات

ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
ابن الخبازہ

ابن الخبازہ (وفات 1239) مراکش دی تاریخ دا ڄاݨ وند

ابن الخبازہ ، جیڑھے ٻارہویں صدی عیسوی دے اخیر اتے تیرہویں صدی عیسوی دے شروع دے ہک مشہور مورخ ہن ، مراکش دے رہݨ والے ہن ۔ انہاں دا تعلق ہک علمی ٹٻر نال ہا ۔ انہاں دی زندگی دا زیادہ تر حصہ مراکش دے علمی مراکز وچ گزریا ۔ انہاں دی سب توں وݙی خدمت تاریخ نویسی وچ انہاں دا کم ہے ۔ انہاں دی لکھی ہوئی کتاباں وچ مراکش دی تاریخ اتے اتھوں دے حالات دا ذکر ملدے ۔ انہاں دی لکھت وچ اوں ویلھے دے سیاسی ، سماجی اتے ثقافتی حالات دی تفصیل موجود ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں وچ اوں ویلھے دے اہم واقعات اتے شخصیات دا ذکر وی موجود ہے ۔ انہاں دی تحریر دا انداز سادا اتے واضح ہئی ، جیندے نال انہاں دیاں کتاباں عام لوکاں تک وی پڄ ڳئیاں ۔ انہاں دیاں کتاباں اڄ وی مورخین اتے محققین دے کیتے اہم ماخذ ہن ۔ ابن الخبازہ دی وفات 1239 عیسوی وچ تھئی ۔ انہاں دیاں علمی خدمات اڄ وی یاد کیتیاں ویندیاں ہن ۔
او نو یاسومارو

او نو یاسومارو (وفات 723) جاپان دی پراݨی تاریخ دا ڄاݨ وند

او نو یاسومارو (وفات 723) جاپان دا ہک مہاندرا تاریخ لکھݨ آلا ہئی ۔ انہاں "کوجیکی" تے "نیہون شوکی" ناں دیاں کتاباں لکھیاں ، جیڑھیاں جاپان دیاں سب توں پراݨیاں تاریخ دیاں کتاباں ہن ۔ "کوجیکی" جاپان دے دیو مالائی قصیاں تے پراݨے واقعات دی کتاب ہے ، جݙآں جو "نیہون شوکی" جاپان دی باقاعدہ تاریخ دی کتاب ہے ۔ یاسومارو انہاں کتاباں وچ جاپان دے دیویاں ، بادشاہواں تے پراݨے واقعات بارے ٻہوں معلومات ݙتیاں ہن ۔ انہاں دی لکھت توں جاپان دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دی جھلک نظر آندی ہے ۔ یاسومارو جاپان دی پراݨی تاریخ کوں ترتیب ݙے تے محفوظ کیتا ۔ انہاں دی لکھت توں جاپان دے پراݨے زمانے دے بارے وچ ٻہوں معلومات ملدین ۔ "کوجیکی" تے "نیہون شوکی" جاپان دی تاریخ دے اہم ماخذ ہن ۔ یاسومارو دی لکھی ہوئی تاریخ اڄ وی جاپان دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت جاپان دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ انہاں دی محنت نال جاپان دی پراݨی تاریخ اڄ وی محفوظ ہے ۔
لی فانگ

لی فانگ (925-996) چین دا ہک وݙا ایڈیٹر

لی فانگ (925-996) چین دا ہک وݙا ایڈیٹر ہئی ۔ انہاں سونگ خاندان دے دور وچ چار وݙیاں کتاباں دی ایڈیٹنگ کیتی ۔ انہاں کتاباں وچ "تائپنگ یولان" ، "تائپنگ گوانگجی" ، "وین یوان ینگھوا" تے "سیسی لیوشو" شامل ہن ۔ لی فانگ دی ایڈیٹنگ وچ انہاں کتاباں وچ پراݨے زمانے دیاں کہانیاں ، نظماں تے معلومات شامل کیتیاں ڳئیاں ہن ۔ انہاں کتاباں وچ چین دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دی جھلک نظر آندی ہے ۔ لی فانگ انہاں کتاباں کوں ترتیب ݙے تے چین دی پراݨی معلومات کوں محفوظ کیتا ۔ انہاں دی ایڈیٹنگ توں چین دے پراݨے زمانے دے بارے وچ ٻہوں معلومات ملدین ۔ انہاں چار وݙیاں کتاباں چین دی تاریخ دے اہم ماخذ ہن ۔ لی فانگ دی محنت نال چین دی پراݨی معلومات اڄ وی محفوظ ہے ۔ انہاں دی ایڈیٹنگ توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے عالم ہن ۔ انہاں کتاباں دی ایڈیٹنگ نال چین دی پراݨی تہذیب تے ثقافت محفوظ تھئی ۔
سیما گوانگ

سیما گوانگ (1019-1086) چین دی تاریخ دا ڄاݨ وند

سیما گوانگ (1019-1086) چین دا ہک مہاندرا تاریخ دان تے سیاست دان ہئی ۔ انہاں "زژی ٹونگجیان" ناں دی ہک وݙی تاریخی کتاب لکھی ، جیندے وچ انہاں چین دی 403 قبل مسیح توں 959 عیسوی تئیں دی تاریخ لکھی ہے ۔ ایں کتاب وچ انہاں چین دے وݙے وݙے بادشاہواں ، جنگاں تے سیاسی واقعات بارے ٻہوں تفصیل نال ڳالھ کیتی ہے ۔ سیما گوانگ دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے عالم ہن تے تاریخ دے اصولاں تے گہری نظر رکھدے ہن ۔ انہاں تاریخ کوں صرف واقعات دی فہرست نئیں سمجھیا ، بھل انہاں تاریخ کوں سمجھݨ کیتے سیاسی تے سماجی عوامل دا وی مطالعہ کیتا ۔ انہاں دی کتاب "زژی ٹونگجیان" چینی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ ایں کتاب توں چین دے پراݨے زمانے دے بارے وچ ٻہوں معلومات ملدین ۔ سیما گوانگ دی لکھی ہوئی تاریخ اڄ وی چین دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت توں چین دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دی جھلک نظر آندی ہے ۔ انہاں دی محنت نال چین دی پراݨی تاریخ محفوظ تھئی ۔ انہاں دی کتاب چین دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ انہاں دی لکھی ہوئی تاریخ اڄ وی چین دے لوکاں کیتے رہنمائی دا ذریعہ ہے ۔
لیو ژیجی

لیو ژیجی (661-721) تاریخ نگاری دے اصولاں دا ڄاݨ وند

لیو ژیجی (661-721) چین دا ہک وݙا تاریخ دان ہئی ۔ انہاں "شیتونگ" ناں دی کتاب لکھی ، جیڑھی چینی تاریخ لکھݨ دے اصولاں تے طریقیاں تے پہلی کتاب ہئی ۔ ایں کتاب وچ انہاں چینی تاریخ لکھݨ دے درست طریقیاں تے تاریخ دی تنقید بارے ڳالھ کیتی ہے ۔ لیو ژیجی تاریخ لکھݨ دے مختلف پہلوواں تے بحث کیتی ، جیویں کہ تاریخی ذرائع دی جانچ پڑتال ، واقعات دی سچائی تے تاریخ لکھݨ والے دی ذمہ داری ۔ انہاں دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے عالم ہن تے تاریخ دے اصولاں تے گہری نظر رکھدے ہن ۔ انہاں دی کتاب "شیتونگ" چینی تاریخ لکھݨ دے فن تے ہک اہم ماخذ ہے ۔ ایں کتاب توں چینی تاریخ دے طالب علماں کوں تاریخ لکھݨ دے اصولاں تے طریقیاں بارے ٻہوں معلومات ملدین ۔ لیو ژیجی دی لکھی ہوئی کتاب اڄ وی چینی تاریخ دے طالب علماں کیتے رہنمائی دا ذریعہ ہے ۔ انہاں دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے دانشور ہن ۔
کم بو سک

کم بو سک (1075-1151)  کوریا دی قدیم تاریخ دا ڄاݨ وند

کم بو سک (1075-1151) کوریا دا ہک مہاندرا تاریخ لکھݨ آلا ہئی ۔ انہاں "سامگک ساگی" ناں دی کتاب لکھی ، جیندے وچ انہاں کوریا دے ترائے بادشاہتاں (گوگوریو ، بیکجے تے شلا) دی تاریخ لکھی ہے ۔ ایں کتاب وچ انہاں کوریا دے بادشاہواں ، جنگاں تے اتھوں دے لوکاں دے رہݨ سہݨ بارے ٻہوں معلومات ݙتیاں ہن ۔ کم بو سک اپݨی کتاب وچ کوریا دے سیاسی ، سماجی تے ثقافتی حالات کوں تفصیل نال پیش کیتا ہے ۔ انہاں دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے عالم ہن ۔ انہاں دا انداز تحریر ٻہوں سادا تے واضح ہئی ۔ انہاں واقعات کوں سچائی نال پیش کیتا ہے ۔ "سامگک ساگی" کوریا دی تاریخ دا ہک اہم ماخذ ہے ۔ ایں کتاب توں کوریا دے پراݨے زمانے دے بارے وچ ٻہوں معلومات ملدین ۔ کم بو سک دی لکھی ہوئی تاریخ اڄ وی کوریا دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت توں کوریا دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دی جھلک نظر آندی ہے ۔ کم بو سک دی محنت نال کوریا دی قدیم تاریخ محفوظ تھئی ۔ انہاں دی لکھی ہوئی کتاب کوریا دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔
ژو چوان

ژو چوان (1378-1448) چین دی تاریخ دا ڄاݨ وند

ژو چوان (1378-1448) چین دا ہک تاریخ دان ہئی ۔ او منگ خاندان دے دور وچ راہندا ہئی ۔ ژو چوان تاریخ ، ادب تے فلسفے تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی لکھت وچ چین دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دی جھلک نظر آندی ہے ۔ انہاں مختلف تاریخی واقعات تے اپݨے خیالات لکھئے ۔ انہاں دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے سوجھواݨ ہن ۔ انہاں دا انداز تحریر سادا تے واضح ہئی ۔ انہاں دی لکھت توں چین دی قدیم تاریخ دے بارے وچ معلومات ملدین ۔ انہاں چین دے پراݨے بادشاہواں تے اتھوں دے رہݨ سہݨ بارے وی ڳالھ کیتی ہے ۔ ژو چوان دی لکھت اڄ وی چین دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ انہاں دی محنت نال چین دی پراݨی معلومات محفوظ تھئی ۔
عبدالملک عصامی

عبدالملک عصامی (چوݙویں صدی) ہندوستان دی تاریخ دا ڄاݨ وند

عبدالملک عصامی (چوݙویں صدی) ہندوستان دا ہک مہاندرا تاریخ لکھݨ آلا تے شاعر ہئی ۔ انہاں دی لکھی ہوئی کتاب "فتوح السلاطین" ہندوستان دی تاریخ دا ہک اہم ذریعہ ہے ۔ ایں کتاب وچ انہاں دہلی بادشاہی دے حالات تے محمد بن تغلق دے دور بارے تفصیل نال ڳالھ کیتی ہے ۔ عصامی اپݨی کتاب وچ اتھوں دے سیاسی ، سماجی تے ثقافتی حالات کوں تفصیل نال پیش کیتا ہے ۔ انہاں دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے سوجھواݨ ہن ۔ انہاں دا انداز تحریر ٻہوں سادا تے واضح ہئی ۔ انہاں واقعات کوں سچائی نال پیش کیتا ہے ۔ "فتوح السلاطین" ہندوستان دی تاریخ دا ہک اہم ماخذ ہے ۔ ایں کتاب توں ہندوستان دے پراݨے زمانے دے بارے وچ ٻہوں معلومات ملدین ۔ عصامی دی لکھی ہوئی تاریخ اڄ وی ہندوستان دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت توں ہندوستان دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دی جھلک نظر آندی ہے ۔ عصامی دی محنت نال ہندوستان دی قدیم تاریخ محفوظ تھئی ۔ انہاں دی لکھی ہوئی کتاب ہندوستان دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ انہاں اپݨی شاعری وچ وی اتھوں دے حالات کوں بیان کیتا ہے ۔ انہاں دی شاعری توں اتھوں دے لوکاں دے رہݨ سہݨ بارے وی معلومات ملدین ۔
ہیماچندرا

ہیماچندرا (ٻارہویں صدی) جین مت دی تاریخ دا ڄاݨ وند

ہیماچندرا (ٻارہویں صدی) جین مت دا ہک وݙا عالم ہئی ۔ انہاں مختلف علوم تے لکھت کیتی ، جیندے وچ فلسفہ ، منطق ، گرامر ، ریاضی ، تے تاریخ شامل ہن ۔ ہیماچندرا دی لکھت جین مت دے اصولاں تے تعلیمات تے مبنی ہئی ۔ انہاں اپݨیاں لکھتاں وچ جین مت دے فلسفے کوں سادہ تے واضح انداز وچ پیش کیتا ۔ انہاں دی لکھی ہوئی کتاباں وچ جین مت دے اخلاقی اصولاں تے رہݨ سہݨ دے طریقیاں بارے وی ڳالھ کیتی ڳئی ہے ۔ ہیماچندرا دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے سوجھواݨ ہن ۔ انہاں اپݨی لکھت نال جین مت دے علم کوں ودھایا ۔ انہاں دی لکھت اڄ وی جین مت دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ انہاں اپݨی محنت نال جین مت دے علم کوں محفوظ کیتا ۔ انہاں دی لکھت جین مت دی تہذیب تے ثقافت دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ انہاں اپݨے دور دے لوکاں کوں جین مت دے اصولاں تے عمل کرݨ دی ترغیب ݙتی ۔ انہاں دی لکھت اڄ وی جین مت دے لوکاں کیتے رہنمائی دا ذریعہ ہے ۔
لیونارڈو برونی

لیونارڈو برونی (1370-1444) انسانیت پسند تاریخ دا ڄاݨ وند

لیونارڈو برونی (1370-1444) اٹلی دا ہک وݙا انسانیت پسند تاریخ لکھݨ آلا ہئی ۔ انہاں اپݨی لکھت وچ رومن ریپبلک دی تاریخ کوں نویں انداز وچ پیش کیتا ۔ برونی تاریخ کوں صرف واقعات دی فہرست نئیں سمجھیا ، بھل انہاں تاریخ کوں سمجھݨ کیتے انسانی کردار تے سیاسی عوامل دا وی مطالعہ کیتا ۔ انہاں کلاسیکی لاطینی زبان کوں دوبارہ زندہ کیتا تے ایں زبان وچ اپݨی لکھت لکھی ۔ برونی اپݨی کتاب "ہسٹری آف دی فلورنٹائن پیپل" وچ فلورینس شہر دی تاریخ کوں تفصیل نال بیان کیتا ۔ ایں کتاب وچ انہاں فلورینس دے سیاسی ، سماجی تے ثقافتی حالات کوں پیش کیتا ۔ برونی دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے سوجھواݨ ہن تے انسانیت پسند سوچ رکھدے ہن ۔ انہاں دا انداز تحریر سادا تے واضح ہئی ۔ انہاں واقعات کوں سچائی نال پیش کیتا ۔ برونی دی لکھت اڄ وی اٹلی دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت توں اٹلی دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دی جھلک نظر آندی ہے ۔ برونی دی محنت نال اٹلی دی قدیم تاریخ محفوظ تھئی ۔ انہاں دی لکھت اتھوں دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔
فلاویو بیوندو

فلاویو بیوندو (1392-1463) انسانیت پسند تاریخ دان

فلاویو بیوندو (1392-1463) اٹلی دا ہک وݙا انسانیت پسند تاریخ لکھݨ آلا ہئی ۔ انہاں رومن بادشاہی دی تاریخ کوں نویں انداز وچ پیش کیتا ۔ بیوندو اپݨی لکھت وچ پراݨے رومن آثار قدیمہ دا مطالعہ کیتا تے رومن تہذیب دے بارے وچ نویں معلومات ݙتیاں ۔ انہاں دی کتاب "روم ریستورڈ"  رومن بادشاہی دے پراݨے زمانے دے بارے وچ ہک اہم ماخذ ہے ۔ ایں کتاب وچ انہاں رومن شہر دی پراݨی عمارتاں تے آثار قدیمہ دے بارے وچ تفصیل نال ڳالھ کیتی ہے ۔ بیوندو اپݨی لکھت وچ رومن بادشاہی دے سیاسی ، سماجی تے ثقافتی حالات کوں پیش کیتا ۔ انہاں دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے سوجھواݨ ہن تے انسانیت پسند سوچ رکھدے ہن ۔ انہاں دا انداز تحریر سادا تے واضح ہئی ۔ انہاں واقعات کوں سچائی نال پیش کیتا ۔ بیوندو دی لکھت اڄ وی اٹلی دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت توں اٹلی دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دی جھلک نظر آندی ہے ۔ بیوندو دی محنت نال اٹلی دی قدیم تاریخ محفوظ تھئی ۔ انہاں دی لکھت اتھوں دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ انہاں رومن بادشاہی دے بارے وچ نویں معلومات ݙے تے تاریخ دے علم کوں ودھایا ۔
نیکولو میکیاویلی

نیکولو میکیاویلی (1469-1527) فلورنس دی تاریخ دا ڄاݨ وند

نیکولو میکیاویلی (1469-1527) اٹلی دا ہک وݙا لکھاری تے تاریخ دان ہئی ۔ انہاں "فلورنٹائن ہسٹریز"  ناں دی کتاب لکھی ، جیندے وچ انہاں فلورنس شہر دی تاریخ لکھی ہے ۔ ایں کتاب وچ انہاں فلورنس دے سیاسی حالات ، اتھوں دے لوکاں دے رہݨ سہݨ تے اتھوں دے وݙے وݙے لوکاں دے کرداراں بارے ٻہوں معلومات ݙتیاں ہن ۔ میکیاویلی اپݨی کتاب وچ فلورنس دے سیاسی حالات کوں تفصیل نال پیش کیتا ہے ۔ انہاں دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے سوجھواݨ ہن تے سیاست دے بارے وچ گہری سمجھ رکھدے ہن ۔ انہاں دا انداز تحریر سادا تے واضح ہئی ۔ انہاں واقعات کوں سچائی نال پیش کیتا ہے ۔ "فلورنٹائن ہسٹریز" فلورنس دی تاریخ دا ہک اہم ماخذ ہے ۔ ایں کتاب توں فلورنس دے پراݨے زمانے دے بارے وچ ٻہوں معلومات ملدین ۔ میکیاویلی دی لکھی ہوئی تاریخ اڄ وی اٹلی دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت توں فلورنس دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دی جھلک نظر آندی ہے ۔ میکیاویلی دی محنت نال فلورنس دی قدیم تاریخ محفوظ تھئی ۔ انہاں دی لکھی ہوئی کتاب اتھوں دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ انہاں اپݨے دور دے سیاسی حالات کوں تفصیل نال لکھ تے تاریخ دے علم کوں ودھایا ۔ انہاں دی کتاب "دی پرنس" وی سیاست تے ہک اہم کتاب ہے ۔
سٹیفانس بروڈریک

سٹیفانس بروڈریک (1480-1539) موہاج دی جنگ دا لکھاری

سٹیفانس بروڈریک (1480-1539) کروشیا تے ہنگری دا ہک وݙا عالم تے بشپ ہئی ۔ انہاں موہاج دی جنگ (1526) بارے ہک کتاب لکھی ، جیندے وچ انہاں ہنگری دے بادشاہ لوئیس دی موت دا ذکر کیتا ۔ ایں کتاب دا ناں "ڈی کنفلیکتو ہنگرورم کم ترکیس ایڈ موہاکز وریسیما ہسٹوریا" ہئی ۔ بروڈریک اپݨی کتاب وچ موہاج دی جنگ دے حالات تے اتھوں دے لوکاں دے رہݨ سہݨ بارے ٻہوں معلومات ݙتیاں ہن ۔ انہاں ہنگری تے ترکاں دی جنگ دے بارے وچ وی تفصیل نال ڳالھ کیتی ہے ۔ بروڈریک دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے سوجھواݨ ہن تے اتھوں دے حالات دے بارے وچ گہری سمجھ رکھدے ہن ۔ انہاں دا انداز تحریر سادا تے واضح ہئی ۔ انہاں واقعات کوں سچائی نال پیش کیتا ہے ۔ "ڈی کنفلیکتو ہنگرورم کم ترکیس ایڈ موہاکز وریسیما ہسٹوریا" موہاج دی جنگ دی تاریخ دا ہک اہم ماخذ ہے ۔ ایں کتاب توں اتھوں دے پراݨے زمانے دے بارے وچ ٻہوں معلومات ملدین ۔ بروڈریک دی لکھی ہوئی تاریخ اڄ وی ہنگری دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت توں اتھوں دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دی جھلک نظر آندی ہے ۔ بروڈریک دی محنت نال موہاج دی جنگ دی قدیم تاریخ محفوظ تھئی ۔ انہاں دی لکھی ہوئی کتاب اتھوں دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ انہاں موہاج دی جنگ دے بارے وچ تفصیل نال لکھ تے اتھوں دے علم کوں ودھایا ۔
پاؤلو سارپی

پاؤلو سارپی (1552-1623) کونسل آف ٹرینٹ دا تاریخ دان

پاؤلو سارپی (1552-1623) اٹلی دا ہک وݙا عالم تے تاریخ لکھݨ آلا ہئی ۔ انہاں "کونسل آف ٹرینٹ دی تاریخ" ناں دی کتاب لکھی ، جیندے وچ انہاں کونسل آف ٹرینٹ دے حالات تے اتھوں دے فیصلیاں بارے تفصیل نال ڳالھ کیتی ہے ۔ ایں کتاب وچ انہاں کونسل دے سیاسی تے مذہبی پہلوواں کوں تفصیل نال بیان کیتا ہے ۔ سارپی اپݨی کتاب وچ کونسل دے وݙے وݙے لوکاں دے کرداراں کوں وی پیش کیتا ہے ۔ انہاں دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے سوجھواݨ ہن تے مذہبی معاملات دے بارے وچ گہری سمجھ رکھدے ہن ۔ انہاں دا انداز تحریر سادا تے واضح ہئی ۔ انہاں واقعات کوں سچائی نال پیش کیتا ہے ۔ "کونسل آف ٹرینٹ دی تاریخ" کونسل آف ٹرینٹ دے بارے وچ ہک اہم ماخذ ہے ۔ ایں کتاب توں اتھوں دے پراݨے زمانے دے بارے وچ ٻہوں معلومات ملدین ۔ سارپی دی لکھی ہوئی تاریخ اڄ وی مذہبی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت توں اتھوں دی پراݨی تہذیب تے مذہبی سوچ دی جھلک نظر آندی ہے ۔ سارپی دی محنت نال کونسل آف ٹرینٹ دی قدیم تاریخ محفوظ تھئی ۔ انہاں دی لکھی ہوئی کتاب اتھوں دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ انہاں اپݨے دور دے مذہبی حالات کوں تفصیل نال لکھ تے تاریخ دے علم کوں ودھایا ۔ انہاں دی کتاب مذہبی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔
اولاس میگنس

اولاس میگنس (1490-1570) سویڈن دی تاریخ دا ڄاݨ وند

اولاس میگنس (1490-1570 لڳ بھڳ) سویڈن دا ہک وݙا مذہبی عالم ہئی ۔ انہاں "شمالی لوکاں دی تاریخ" ناں دی کتاب لکھی ، جیندے وچ انہاں سویڈن تے اتھوں دے نیڑے تیڑے دے علاقیاں دی تاریخ لکھی ۔ ایں کتاب وچ انہاں اتھوں دے لوکاں دے رہݨ سہݨ ، اتھوں دے دیو مالائی قصیاں تے اتھوں دے قدرتی حالات بارے ٻہوں معلومات ݙتیاں ہن ۔ میگنس اپݨی کتاب وچ اتھوں دے سیاسی ، سماجی تے ثقافتی حالات کوں تفصیل نال پیش کیتا ہے ۔ انہاں دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے سوجھواݨ ہن تے اتھوں دے حالات دے بارے وچ گہری سمجھ رکھدے ہن ۔ انہاں دا انداز تحریر سادا تے واضح ہئی ۔ انہاں واقعات کوں سچائی نال پیش کیتا ہے ۔ "شمالی لوکاں دی تاریخ" سویڈن تے اتھوں دے نیڑے تیڑے دے علاقیاں دی تاریخ دا ہک اہم ماخذ ہے ۔ ایں کتاب توں اتھوں دے پراݨے زمانے دے بارے وچ ٻہوں معلومات ملدین ۔ میگنس دی لکھی ہوئی تاریخ اڄ وی سویڈن دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت توں اتھوں دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دی جھلک نظر آندی ہے ۔ میگنس دی محنت نال اتھوں دی قدیم تاریخ محفوظ تھئی ۔ انہاں دی لکھی ہوئی کتاب اتھوں دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ انہاں اتھوں دے لوکاں دے رہݨ سہݨ بارے تفصیل نال لکھ تے اتھوں دے علم کوں ودھایا ۔ انہاں دی کتاب اتھوں دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔
کاسپر ہیلتھ

کاسپر ہیلتھ (1490-1574) ٹرانسلوینیا دی تاریخ دا ڄاݨ وند

کاسپر ہیلتھ (1490-1574) ٹرانسلوینیا دا ہک مہاندرا تاریخ لکھݨ آلا تے پروٹسٹنٹ مبلغ ہئی ۔ انہاں ٹرانسلوینیا دی تاریخ تے مذہبی حالات بارے ٻہوں کم کیتا ۔ ہیلتھ دی لکھت وچ اتھوں دے لوکاں دے رہݨ سہݨ ، اتھوں دے سیاسی حالات تے مذہبی تبدیلیاں بارے معلومات ملدین ۔ انہاں پروٹسٹنٹ مذہب دے پھیلاؤ تے اتھوں دے مذہبی رہنماواں بارے وی ڳالھ کیتی ہے ۔ ہیلتھ دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے سوجھواݨ ہن تے اتھوں دے حالات دے بارے وچ گہری سمجھ رکھدے ہن ۔ انہاں دا انداز تحریر سادا تے واضح ہئی ۔ انہاں واقعات کوں سچائی نال پیش کیتا ہے ۔ ہیلتھ دی لکھی ہوئی تاریخ اڄ وی ٹرانسلوینیا دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت توں اتھوں دی پراݨی تہذیب تے مذہبی سوچ دی جھلک نظر آندی ہے ۔ ہیلتھ دی محنت نال اتھوں دی قدیم تاریخ محفوظ تھئی ۔ انہاں دی لکھت اتھوں دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ انہاں اتھوں دے مذہبی حالات تے پروٹسٹنٹ مذہب دے پھیلاؤ بارے تفصیل نال لکھ تے اتھوں دے علم کوں ودھایا ۔ انہاں دی لکھت اتھوں دی تاریخ تے مذہبی سوچ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔
جوزیاس سملر

جوزیاس سملر (1530-1576) قدیم ادب دا ڄاوݨ وند

جوزیاس سملر (1530-1576) سوئٹزرلینڈ دا ہک وݙا کلاسیکی عالم ہئی ۔ انہاں پراݨے یونانی تے لاطینی ادب تے ٻہوں کم کیتا ۔ سملر دی لکھت وچ پراݨے یونانی تے لاطینی لکھاریاں دیاں کتاباں دی تشریح تے انہاں دے خیالات بارے معلومات ملدین ۔ انہاں پراݨے زمانے دے فلسفے ، تاریخ تے ادب بارے وی ڳالھ کیتی ہے ۔ سملر دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے سوجھواݨ ہن تے پراݨے زمانے دے ادب تے فلسفے دے بارے وچ گہری سمجھ رکھدے ہن ۔ انہاں دا انداز تحریر سادا تے واضح ہئی ۔ انہاں پراݨے لکھاریاں دے خیالات کوں سچائی نال پیش کیتا ہے ۔ سملر دی لکھی ہوئی کتاباں اڄ وی پراݨے ادب دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہن ۔ انہاں دی لکھت توں پراݨے زمانے دی تہذیب تے ثقافت دی جھلک نظر آندی ہے ۔ سملر دی محنت نال پراݨے زمانے دا علم محفوظ تھیا ۔ انہاں دی لکھت پراݨے زمانے دے ادب دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ انہاں پراݨے لکھاریاں دے خیالات کوں تفصیل نال لکھ تے اتھوں دے علم کوں ودھایا ۔ انہاں دی لکھت پراݨے ادب دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔
رافیل ہولینشید

رافیل ہولینشید (وفات 1580) انگلینڈ دی تاریخ دا ڄاݨ وند

رافیل ہولینشید (وفات 1580 لڳ بھڳ) ہک تاریخ لکھݨ آلا ہئی ۔ انہاں "ہولینشید دیاں تواریخ" (Holinshed's Chronicles) ناں دی کتاب لکھی ، جیڑھی شیکسپیئر دے ناٹکاں دا ہک وݙا ذریعہ بݨی ۔ ایں کتاب وچ انگلینڈ ، سکاٹ لینڈ تے آئرلینڈ دی تاریخ لکھی ڳئی ہئی ۔ ہولینشید دی لکھت وچ اتھوں دے بادشاہواں ، جنگاں تے اتھوں دے لوکاں دے رہݨ سہݨ بارے معلومات ملدین ۔ شیکسپیئر اپݨے ناٹکاں وچ ہولینشید دی کتاب توں واقعات تے کردار گھدے ۔ جیویں کہ "میکبیتھ" ، "کنگ لئیر" تے "سیمبیلین" ۔ ہولینشید دی لکھت توں شیکسپیئر کوں اپݨے ناٹکاں کیتے تاریخی معلومات ملیاں ۔ ہولینشید دا انداز تحریر سادا تے واضح ہئی ۔ انہاں واقعات کوں تفصیل نال پیش کیتا ۔ ہولینشید دی لکھی ہوئی کتاب اڄ وی انگلینڈ دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ ایں کتاب توں اتھوں دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دی جھلک نظر آندی ہے ۔ ہولینشید دی محنت نال انگلینڈ دی قدیم تاریخ محفوظ تھئی ۔ انہاں دی لکھت اتھوں دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ انہاں دی کتاب شیکسپیئر دے ناٹکاں دا ہک وݙا ذریعہ بݨی ۔
گارسیلاسو ڈی لا ویگا

گارسیلاسو ڈی لا ویگا (1539-1616) انکا دی تاریخ دا لکھاری

گارسیلاسو ڈی لا ویگا (1539-1616) ہسپانوی تاریخ لکھݨ آلا ہئی ، جیڑھا انکا دی تاریخ تے لکھدا ہئی ۔ انہاں دی لکھی ہوئی کتاب "کمنٹریوس ریئلز ڈی لاس انکاس" انکا دی تہذیب تے تاریخ دا ہک وݙا ذریعہ ہے ۔ ایں کتاب وچ انہاں انکا بادشاہواں ، اتھوں دے لوکاں دے رہݨ سہݨ ، اتھوں دے رسم و رواج تے اتھوں دی ثقافت بارے ٻہوں معلومات ݙتیاں ہن ۔ گارسیلاسو ڈی لا ویگا دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے سوجھواݨ ہن تے انکا دی تاریخ دے بارے وچ گہری سمجھ رکھدے ہن ۔ انہاں دا انداز تحریر سادا تے واضح ہئی ۔ انہاں واقعات کوں سچائی نال پیش کیتا ہے ۔ "کمنٹریوس ریئلز ڈی لاس انکاس" انکا دی تاریخ دا ہک اہم ماخذ ہے ۔ ایں کتاب توں انکا دی پراݨی تہذیب تے ثقافت دے بارے وچ ٻہوں معلومات ملدین ۔ گارسیلاسو ڈی لا ویگا دی لکھی ہوئی تاریخ اڄ وی انکا دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی محنت نال انکا دی قدیم تاریخ محفوظ تھئی ۔ انہاں دی لکھی ہوئی کتاب انکا دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ انہاں انکا دی تہذیب تے ثقافت بارے تفصیل نال لکھ تے اتھوں دے علم کوں ودھایا ۔ انہاں دی کتاب اتھوں دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔
جان ہیورڈ

جان ہیورڈ (1564-1627) ہینری چہارم دے دور دا تاریخ دان

جان ہیورڈ (1564-1627) انگلینڈ دا ہک مہاندرا تاریخ لکھݨ آلا ہئی ۔ انہاں خاص طور تے انگلینڈ دے بادشاہ ہینری چہارم دے دور دی تاریخ تے کم کیتا ۔ انہاں دی لکھی ہوئی کتاب "دی لائف اینڈ رین آف کنگ ہینری دی فورتھ" (The Life and Raigne of King Henrie the Fourth) ہینری چہارم دے دور دے سیاسی حالات تے اتھوں دے لوکاں دے رہݨ سہݨ بارے معلومات ݙیندی ہے ۔ ہیورڈ دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے عالم ہن تے اتھوں دے سیاسی حالات دے بارے وچ گہری سمجھ رکھدے ہن ۔ انہاں دا انداز تحریر سادا تے واضح ہئی ۔ انہاں واقعات کوں سچائی نال پیش کیتا ہے ۔ ہیورڈ دی لکھی ہوئی کتاب اڄ وی انگلینڈ دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت توں اتھوں دی پراݨی تہذیب تے سیاسی حالات دی جھلک نظر آندی ہے ۔ ہیورڈ دی محنت نال ہینری چہارم دے دور دی قدیم تاریخ محفوظ تھئی ۔ انہاں دی لکھت اتھوں دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ انہاں اتھوں دے سیاسی حالات بارے تفصیل نال لکھ تے اتھوں دے علم کوں ودھایا ۔ انہاں دی کتاب اتھوں دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔
جیمز اشر

جیمز اشر (1581-1656) دنیا دی تاریخ دی ترتیب ݙیوݨ والا

جیمز اشر (1581-1656) آئرلینڈ دا ہک وݙا عالم ہئی ۔ انہاں دنیا دی تاریخ کوں ترتیب ݙیوݨ تے کم کیتا ۔ اشر بائبل دی بنیاد تے دنیا دی تاریخ دا حساب لایا تے ایہ نتیجہ کڈھیا کہ دنیا 4004 قبل مسیح وچ بݨی ہئی ۔ اشر دی ترتیب کوں "اشر دی تاریخ" (Ussher chronology) آکھیا ویندے ۔ ایں ترتیب وچ انہاں بائبل دے واقعات کوں بنیاد بݨا تے دنیا دی تاریخ کوں ترتیب ݙتا ۔ اشر دی ترتیب اوں ویلھے ٻہوں مشہور تھئی تے لوکاں ایندے اتے یقین کیتا ۔ اشر دی لکھت توں پتہ لڳدے کہ او اپݨے دور دے وݙے سوجھواݨ ہن تے مذہبی کتاباں دے بارے وچ گہری سمجھ رکھدے ہن ۔ انہاں دا انداز تحریر سادا تے واضح ہئی ۔ اشر دی ترتیب اڄ وی مذہبی تاریخ دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ اشر دی محنت نال دنیا دی تاریخ دی ترتیب محفوظ تھئی ۔ انہاں دی لکھت اتھوں دی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔ انہاں بائبل دی بنیاد تے دنیا دی تاریخ کوں ترتیب ݙے تے اتھوں دے علم کوں ودھایا ۔ انہاں دی ترتیب مذہبی تاریخ دا ہک وݙا خزانہ ہے ۔
دارا اول

داراب دا مخفف۔ یونانی تلفظ، داریوش۔ ایران دا عظیم شہنشاہ اتے فاتح۔ گستاسپ دا پتر اتے ہنجامنشی خاندان توں ہئی۔ کمبوجیا دی وفات اتے غاصب گومتا دے قتل دے بعد مدائن دے تخت تے ٻیٹھا۔ ترائے سال تک اندرونی بغاوتاں کوں فرو کرݨ دے بعد مدائن دے تخت تے ٻیٹھا۔ ترائے سال تک اندرونی بغاوتاں کوں فرو کرݨ وچ مصروف ریہا۔ ول سلطنت دے نظم و نسق دی اصلاح دی طرف متوجہ تھیا۔ سلطنت کوں 28 صوبیاں وچ تقسیم کیتا۔ ایں وچ گندھارا، مکران، بلوچستان، عرب اتے مصر قابل ذکر ہن۔ ہر صوبے وچ ہک دی بجائے ترائے حاکم ’’گورنر، جنرل اتے وزیر‘‘ مقرر کیتے۔

دار خورس دا ڄماترا اتے ایندا تعلق ہخامنشی خاندان دی ݙوجھی شاخ توں ہئی۔ ایں کیتے او تخت دا جائز حقدار نہیں ہئی۔ ݙوجھا ایں نے ہک ایہو جیہاں شخص کوں قتل کر کے تخت حاصل کیتا ہئی جینکوں لوک بردیا Brdya سمجھدے ہن۔ ایہا وجہ ہے اوندے تخت نشین تھیندے ہی ملک وچ بغاوت دی اڳ بھڑک اٹھی۔ ہیروڈوٹس نے ایں خاندان دا جیہڑا شجرہ ݙتا ہے اونکوں دارا نے کتبہ ’بے ستون Behistum‘ وچ کندہ کروایا ہے او اے ہن ”میݙی نسل دے اٹھ بادشاہواں نے میݙے توں پہلے حکومت کیتی ہے میں ناواں ہاں۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:عسکری عہدہ ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
تاریخ شاہی (احمد یادگار)

تاریخ شاہی یا تاریخ سلاطین افاغنہ مؤرخ احمد یادگار دی تالیف ہے جینکوں تاریخ ہندوستان وچ مسلم عہدِ حکومت دے مستند ترین ذخیرہ ہائے تاریخ وچ شمار کیتا ویندا ہے۔

## تاریخ
چونکہ اے تاریخ صرف سلاطین افاغنہ دے ادوارِ حکومت دا احاطہ کریندی ہے لیکن سلطنت سور دے سلاطین (جنہاں دی حکومت پندرہ سال توں زائد دے عرصہ تے محیط ہئی) دے تذکرے وچ شاہانِ سلطنت مغلیہ دا تذکرہ وی اہم ہئی، ایں کیتے مصنف احمد یادگار نے مغلیہ سلطنت دے پہلے ترائے مغل شہنشاہاں دے حالات لکھݨ مناسب سمجھیا۔ اے کتاب احمد یادگار نے بنگال دے کرانی خاندان دے آخری سلطان داؤد شاہ کرانی بن سلیمان شاہ (متوفی 12 جولائی 1576ء) دے حکم نال تصنیف کیتی ہئی۔ مصنف کتابِ ہذا احمد یادگار دے متعلق تاریخی مواد یا سوانحی تفصیلات موجود نہیں، البتہ او بنگال دے سلطان داؤد شاہ کرانی بن سلیمان شاہ (متوفی 12 جولائی 1576ء) دے دربار نال منسلک ہئی۔ ایں توں معلوم تھیندے کہ اوں دی وفات غالباً 1580ء دے بعد تھئی ہوسی جݙݨ کہ اوں ویلے جلال الدین اکبر مغل شہنشاہ دی حیثیت نال ہندوستان تے حکومت کریندا پیا ہئی۔ داؤد شاہ کرانی بن سلیمان شاہ دی خواہش ہئی کہ سلاطین افاغنہ دی ہک تاریخ اوں طرز تے تحریر کیتی ونڄے جیویں کہ منہاج سراج جوزجانی (متوفی 1260ء) دی تاریخ طبقات ناصری اتے ضیاء الدین برنی (متوفی 1357ء) دی تاریخ فیروزشاہی لکھی ڳئی ہئی۔ مستشرق و مؤرخ ہنری بیوریج (متوفی 8 نومبر 1929ء) نے لکھا ہے کہ: ’’غالباً ایں کتاب دا اہم ترین او حصہ ہے جیندے وچ مصنف بابر دی حکومت دے آخری ݙو سالاں دا حال بیان کیتا ڳیا ہے، یوں اے تاریخ تزکِ بابری، تاریخ فرشتہ اتے ابو الفضل فیضی دے اکبر نامہ دے ضمیمہ دا کم ݙیندی ہے۔‘‘

## تفصیلات
تاریخ ہندوستان وچ اے کتاب اہم ترین ماخذ دی حیثیت دی حامل ہے۔ ایں کتاب وچ مؤلف احمد یادگار نے ہندوستان دے افغان سلاطین اتے مغل شہنشاہ ظہیر الدین محمد بابر (متوفی 26 دسمبر 1530ء) دے عہدِ حکومت دے آخری ݙو سالاں دے مفصل واقعات بیان کیتے ہن۔ کتابِ ہذا وچ مصنف احمد یادگار نے سنین یا تواریخ دا زیادہ لحاظ نہیں رکھا۔ او ہر افغان بادشاہ دے دورِ حکومت دے آخر وچ خیالی اتے بعض اوقات بے سروپا کہانیاں بیان کریندا ہے تاں جو انہاں دے عہدِ حکومت دی خشک اتے بے روح واقعات تے مشتمل تاریخ وچ کجھ جان پیدا تھی ونڄے۔ کئی مقامات تے فارسی زبان وچ اردو زبان دے وی کجھ الفاظ استعمال کیتے ڳئے ہن۔

## جن سلاطین افاغنہ کا تفصیلاً تذکرہ کیا گیا

#### [[لودھی دور حکومت|لودھی سلطنت]] کے سلاطین

* سلطان بہلول لودھی (855ھ- 894ھ/ 1451ء تا 1489ء)
* سلطان سکندر لودھی (894ھ- 923ھ/ 1489ء تا 1517ء)
* سلطان ابراہیم لودھی (923ھ- 932ھ/ 1517ء تا 1526ء)

#### سلاطین سلطنت سور

* سلطان شیر شاہ سوری (946ھ- 952ھ/ 17 مئی 1538ء تا 22 مئی 1545ء)
* سلطان اسلام شاہ سوری (952ھ- 960ھ/ 27 مئی 1545ء تا 22 نومبر 1554ء)
* سلطان فیروز شاہ سوری (960ھ- 960ھ/ نومبر 1554ء تا جنوری 1555ء)
* سلطان محمد عادل شاہ (960ھ/ 1555ء)

### شاہان [[سلطنت مغلیہ]]

* ظہیر الدین محمد بابر (21 اپریل 1526ء تا 26 دسمبر 1530ء)
* نصیرالدین ہمایوں (30 دسمبر 1530 تا 17 مئی 1538ء)
* جلال الدین اکبر (14 فروری 1556ء تا 1557ء)

## طباعت و اشاعت
تاریخ ہندوستان کے مستشرقین ہنری مئیرز ایلیٹ (متوفی 30 دسمبر 1853ء) اور جان ڈاؤسن (متوفی 23 اگست 1881ء) نے ہندوستان کی تاریخ، اس کے اپنے مؤرخین کی زبانی کی پانچویں جلد میں شائع کیا۔

## ٻیا ݙیکھو

* احمد یادگار

* ہندوستان کی تاریخ، اس کے اپنے مؤرخین کی زبانی
* دہلی سلطنت کے حکمرانوں کی فہرست
* ابو الفضل فیضی

## حوالہ جات
کتبغا

قطبوغا ہک شامی مسیحی ہئی اتے ہلاکو خان دی انہاں فوجاں دا سپہ سالار ہئی جینکوں ہلاکو خان نے شام اتے مصر دی فتح دی ذمہ داری سپرد کیتی ہئی۔

ایں نے دمشق کوں فتح کیتا اتے مصر دے سلطان قطز کوں ہلاکو خان دا حکم ݙتا کہ مصر کوں اوندے حوالے کیتا ونڄے ورنہ او قاہرہ دا حال بغداد توں بدتر کر ݙیسی۔ مملوکاں کوں ڈراوݨ کیتے ایں نے دمشق وچ وی خوب لوٹ مار کیتی اتے اونکوں برباد کر ݙتا۔

سلطان قطز نے خلاف توقع منگولاں نال جنگ دا اعلان کیتا اتے سپہ سالار بیبرس دی زیرقیادت ہک وݙی فوج فلسطین روانہ کیتی جئیں عین جالوت دے مقام تے منگول لشکر کوں ہک سخت جنگ دے بعد تاریخی شکست توں دوچار کیتا۔ اے کتبغا دی وی بطور سپہ سالاری 39 جنگاں وچ پہلی شکست ہئی۔ شکست خوردہ منگولاں نے راہ فرار اختیار کیتی مگر کتبغا گرفتار تھیا اتے ٻئے گرفتار شدہ منگولاں دے نال قتل کر ݙتا ڳیا۔

## ٻیا ݙیکھو
**[[مسلمان اور منگول]]**
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:منگول
ونکی:منگول جنگیں
صدر الدین عارف

شیخ صدر الدین عارف، مخدوم بہاءالدین زکریا ملتانی سہروردی دے وݙے پتر، مرید، خلیفہ اتے جانشین ہن۔ آپ دی ولادت 621ھ وچ ملتان وچ تھئی۔ آپ نے ابتدائی اتے باطنی تعلیم اپݨے پیو دی زیر نگرانی حاصل کیتی اتے جلد ہی علم و معرفت وچ یگانہ روزگار تھی ڳئے۔ قرآن دے معانی تے غور و فکر کرݨ دی وجہ توں آپ "عارف" دے لقب توں مشہور تھئے۔

آپ نے اپݨے پیو توں بیعت کیتی اتے خلافت دا خرقہ حاصل کیتا۔ آپ کوں بیت اللہ شریف دے طواف دا ٻہوں شوق ہئی۔ ہک واری طواف دے دوران فرغانہ دی ہک شہزادی نے آپ دی پشت مبارک توں نور دیاں کرناں ݙیکھ کے آپ دی روحانی عظمت کوں سڃاݨ ڳھدا اتے آپ نال شادی دی خواہش ظاہر کیتی۔ ایں واقعے دے بعد شہزادی دے پیو، فرغانہ دے بادشاہ جمال الدین، ملتان آئے اتے اپݨی دھی دا نکاح شیخ صدر الدین عارف نال کروا ݙتا۔

پیؤ گرامی دے وصال دے بعد آپ سہروردیہ سلسلے دے سجادہ نشین بݨے اتے خلق خدا دی خدمت اتے اسلام دی تبلیغ وچ مصروف تھی ڳئے۔ آپ سخاوت وچ بے مثال ہن اتے اپݨے پیو دے ترکے وچ ملݨ والی خطیر رقم فقراء اتے غرباء وچ تقسیم کر ݙتی۔

آپ دی مجالس وچ علما اتے فقراء دی وݙی تعداد شریک ہوندی ہئی۔ آپ دے ملفوظات "کنز الرموز" دے ناں توں آپ دے مرید خواجہ ضیاء الدین نے جمع کیتے، جیہڑے پند و موعظمت اتے اسرار و معارف دا خزینہ ہن۔ آپ نے اپݨے مریدوں کوں اتباع رسول ﷺ تے ایمان ڳھن آوݨ، ذکر الٰہی دی پابندی کرݨ اتے دنیا دی محبت توں دور رہݨ دی نصیحت فرمائی۔

آپ توں کئی کرامات منسوب ہن، جنہاں وچ ہک شرابی نوجوان دی توبہ اتے ہک ہرن دے ٻال کوں واپس ڳھن آوݨ مشہور ہن۔

شیخ صدر الدین عارف دا وصال 23 ذالحجہ 684ھ کوں تھیا۔ آپ دا مزار اقدس آپ دے پیو دے پہلو وچ ملتان وچ واقع ہے، جتھاں ہر سال آپ دا عرس مبارک عقیدت و احترام نال منایا ویندا ہے۔ آپ ترک و تفرید، پرہیزگاری، سخاوت اتے مہمان نوازی کیتے مشہور ہن۔ آپ دی تعلیمات وچ خدا اتے رسول ﷺ دی محبت کوں ایمان دی بنیاد قرار ݙتا ڳیا ہے۔ آپ دے مشہور خلفاء وچ شیخ جمال خنداں اتے شیخ حسام الدین ملتانی شامل ہن۔

## حوالہ جات

ونکی:ملتانی شخصیّتاں
لودھی

لودھی افغان قبیلہ (پشتو: لودی/لودیان) ہک افغان/پشتون خاندان ہے جیہڑا افغان/پشتون نسلیت نال تعلق رکھدا ہے اتے پشتو ٻولݨ آلے ہن، لودھیوں نے ہندوستان تے حکومت کیتی۔ اتے دہلی سلطنت ایں دی اہم شاخ ہئی جینکوں لودھی سلطنت دے ناں توں یاد کیتا ویندا ہے۔

لودھی افغان/پٹھان قبیلہ ہے جیندے تعلق قیس عبد الرشید دے وݙے پتر بیٹن نال ہے، جیندیاں مزید شاخاں، بلچ، نیازی، سوری، مروت، لوہانی، دولت خیل اتے ترین دی شکل وچ موجود ہن۔ بیٹنی افغاناں وچ سب توں پہلے جیں شخص نے شہرت حاصل کیتی او لودھی ہئی۔ اگرچہ اے ترائے بھرا ہن، وݙا بھرا خلجی (غلزئی) اوندے بعد لودھی اتے ول نیازی، لودھی چونکہ اپݨے وطن غور وچ رہندے ہن لیکن گھوڑیاں دی تجارت انہاں کوں ہندوستان ڳھن آئی خود ابراہیم لودھی (لودھی سلاطنت دا بانی) گھوڑیاں دی ہی تجارت کریندے ہن، انہاں دے حوالے نال ہک واقعہ مشہور ہے کہ سر ہند دے مقام تے جݙݨ او اپݨے دوستاں دے نال گھوڑیاں دی تجارت وچ مشغول ہن تاں ایں دوران ہک فقیر بزرگ نعرے مریندا ہویا اتھاں تے پہنچا اتے آکھݨ لڳا کہ اگر کوئی دہلی دے تخت کوں خریدݨ چاہندا ہے تاں میں اتنی قیمت تے اونکوں ݙیوݨ کیتے تیار ہاں اتے بہلول لودھی جیہڑے ابراہیم لودھی دے پتر ہن نے اوں فقیر دے نال دہلی دے تخت دا سودا کر ڳھدا۔

## ٻیا ݙیکھو

* لودھی سلطنت
* بہلول لودھی
* سرک

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی نام
ونکی:پشتون قبائل