open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سلیم بن قیس ہلالی

شیخ ابوصادق قیس کوفی دے پُتر تے امام علی ، امام حسن تے امام حسین امام زین العابدین علیہم السلام دے صحابی ہئے ۔ جوانی وچ حضرت عمر دی حکومت دے وخت اچ مدینہ منورہ اچ داخل ہوین ۔ نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے صحابیاں تے انصار نال مکمل تعارف دے بعد حضرت علی علیہ السلام نال ہو گئے وُن ۔ اناں دا حضرت سلمان ، ابوذر تے مقداد نال بوت زیادہ دوستانہ ہئیا ۔ سلیم بن قیس پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی وفات سی بعد اُناں دی سیرتِ طیبہ دے بارے وچ لوکاں کولو پُچھ دے رہین ۔ تے نکے نکے مسئلے بی یاد کر لیندے ہئے ۔
حضرت عمر تے عثمان دے زمانے وچ حدیث تے پابندی ہوݨے دے باوجود آپڑیاں حدیثاں چھُپائے رکھ دے ہئے ۔ امام علی علیہ السلام دے زمانے وچ اناں نوں حقائق لکھݨیں دا وخت ملا اے ۔ حضرت سلیم جنگ جمل ، صفین تے نہروان وچ بی امام علی علیہ السلام دے نال ہئے ۔تے امام حسن تے امام حسین علیہا السلام دے زمانے وچ بی اناں نے اناں نال ای رہے وُن ۔ کربلا دے واقعے دوران اے قید اچ ہئے ۔ امام حسین علیہ السلام دی شہادت دے بعد بی اناں نے امام زین العابدین علیہ السلام دے نال ہئے ۔ سنہ ۷۵ ھ وچ حجاج بن یوسف دے ظلم تے ستم سی تنگ آکے ایران ول ہجرت کیتی نے ۔ تے فارس دے ہک ” نوبندجان ” ناں دے شہر وچ رہݨیں لگے ین ۔اس شہر وچ اناں دی ابان بن ابی عباس ناں ولے ہک نڈے نال اناں دا سلام دٰعا ہوئے تے ہک دوسرے نال جان پچھاݨ ہوئی اے ۔ دینی مسئلے سیکھݨیں دا اناں نوں بوت شوق ہئیا جس دی وجہ نال اناں نے آپڑی زندگی دے آخری دناں وچ امام علی علیہ السلام تے اُناں دے پُتراں تے ودے صحابیاں دے فرماناں نوں ہک کتاب دی شکل وچ لکھا نے ۔سنہ ۷۶ ھ وچ سلیم بن قیس دی وفات سی بعد ابان مدینہ گیا اے تے امام زین العابدین علیہ السلام دی خدمت وچ حاضر ہویا تے سلیم بن قیس ہلالی دی لکھی اوی کتاب اناں دی خدمت وچ پیش کیتی نے ۔ امام دے دوصحابیاں کہ جناں دے ناں ابوطفیل کنانی تے عمرابی سلمہ ہئے ، نے ترے دناں وچ اے کتاب پڑھ کے امام علیہ السلام نوں سُݨاِئی اے ۔ تا امام سجاد علیہ السلام نے فرمایا اللہ انوں بخشے اُنے بالکل سچ کیا وے ۔ اے سارا ساڈا ای کلام اے کہ جنوں اسی جاݨ نے آں ۔ امام علیہ السلام نے اس کتا ب نوں شیعاں دی طرفو پیلی لکھی گئی کتاب دے طور تے تائید کیتی اے ۔ کہ جیڑی بعد اچ ” کتاب سلیم بن قیس ” دے نال مشہور ہئی اے ۔ تے علما دی تو جہ آپڑے ول موڈ لیتی وُس ۔ سلیم بن قیس نوں ہک معتبر شیعہ لکھاری دی حیثیت حاصل اے ۔ اناں دی کتاب دے بار وچ علماء دا نظریہ اے وے کہ اتنے زمانےاس کتاب تے لگݨیں دے باوجود اے کتاب تحریف سی محفوظ تے امُن وچ اے ۔ ابان بن ابی عیاش ، ابراہیم بن عمر یمانی سلیم بن قیس دے شاگرداں چو وُن ۔+
سلیم خان عباسی دی مکاݨ

محمد سلیم خان عباسی ( بھشتی )
جیئیں ساہ گھدے اوں ساہ ڈیونڑاں وی ھے ؛ دنیا جھوک فنا دی اے ؛ اوڑک جھوک لڈانونڑیں پوندی اے ؛ جیھڑے ھاں دے ٹوٹے ھوندن انھائیں کوں چھوڑ تے ونجنڑاں پوندے ؛ اپنڑے جھوک لڈیندن تاں ھاں پھٹ ویندے ؛ رو کوں مونجھاں ولھیٹ ویندین ؛ اکھیں سکدین ڈیکھنڑ کیتے ونجنڑ آلے کتھ ولدن
محمد سلیم خان عباسی بھشتی اپنڑیاں کوں کلھا کر تے ٹر گئے ؛ کڈھائیں ناں کاوڑ کرنڑ آلا ایجھا رسئیے جو ول نسی ولنڑاں ؛ منیجنڑ تاں پرے ریھہ گیا ؛ رسدا تاں او ھا ای کیناں ھتھوں رسیاں کوں منیندا ھا ودا
مکدے ساہ تونڑیں کھلدا ریھا تے کھلویندا ریھا ؛ بھاول وکٹوریہ ھسپتال بھاول پور دے دل دے وارڈ اچ ڈاکدار نرساں مریض تے آنونڑ ونجنڑ آلیاں کوں گال گال تے کھلویندا ھا ؛ اوندیاں گالھیں بماراں آلیاں تاں ھن کیناں ؛ اے تاں لگدا ای ناں ھا جو سلیم عباسی کوں دل دا روگ اے تے روگ وی او جیھڑا اوکوں مکائی کھڑا ھا ؛ اے تاں اوندے ایمان دی تکڑائی ھئی جو مکدے ساہ تائیں لگدا ایویں ھا جو اوکوں کجھ کینی ؛ بھاء لگے ایں دل کوں ؛ ایجھا گلیا جو اپنڑی جاہ تے ناں آیا ؛ محمد سلیم خان عباسی بھشتی دے خاب اوندی اکھیں اچ ریھہ گئے تے او پچھلے ھفتے سب کوں روندا چھوڑ تے جھوک لڈا گیا ( اللہ سوھنڑاں اوندے درجات ودھاوے اوندی بخشش کرے آمین )
سانول عباسی تے منا بھائی روندن جو او اپنڑے بابے کوں ونجا کھڑن ؛ او تاں اپنڑی اکھیں اچ خاب سجائی کھڑے ھن اپنڑے بابے کیتے ؛ ڈونھیں بھرا ھاں کوں لائی ودن

سانول ؛ منا بھائی
میڈے پترو
دنیا امتحان دی جاہ ھے تساں ھمت کرو تساں اپنڑی ماء تے بھینڑاں کیتے حوصلہ کرنڑیں ؛ تھاڈے بابے دا ھک خاب ھا جو اوندی اولاد ساوی سوکھی ھووے اوندے خاب کوں تساں پورا کرنڑیں تاں جو اوندی روح کوں سکون ملے
اللہ سوھنڑاں تساں ساریاں کوں اپنڑی امان اچ رکھے آمین. 
اج کھوھیاں ( یونین کونسل محراب والا ) بالاں بچیاں سودھا محمد سلیم خان عباسی بھشتی دے گھر ونج تے اوندا ارمان کیتم. 
30 دسمبر 2018 (سلیم خان نیازی)
## حوالے
سلیم خان نیازی

اصل ناں       محمد سلیم

تخلص         سلیمؔ

جٖمنْ            1961ء 

تعلیم            گریجویشن

پیشہ             تجارت

فون نمبر         0302 7790779

  جاہ پتہ          محلہ شوکت آباد احمد پور شرقیہ ضلع بہاول پور

سلیم خان نیازی بانی ایس کیو ایم سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔سلیمؔ خان نیازے اپنْے زمانے دے معروف شاعر سفیرؔ لاشاری تے رفیق احمد پوری دے شاگرد ہن ۔شاعری دے نال نال اوہ نثر وی لکھدن ۔ غالبََا انہاندیاں ترائے ، چار کتاباں وی چھپ چکیاں ہن۔

## ڄم پل
احمد پور شرقیہ نال تعلق ہے

## کتاباں
## نمونہ کلام

### ݙوں شعر
بکھے ٻالاں کوں نندر نی آندی

کجھ وی تھیوے میں اڄ سماوݨاں ہے

زہر جوگے کما تے پیسے سلیم

اڄ میں ٻالاں کوں چپ کراوݨاں ہے

### غزل
میں تعلق دا حق ادا کیتم

آپ کوں آپ میں سوآ کیتم

ݙیوݨاں ھا خراج خشیاں دا

خود کوں بالاں کیتے فنا کیتم

اپݨے جیھڑے وی چھوڑ ڳن میکوں

انھاں کیتے وی میں دعا کیتم

ݙوہ تھپ تے سزا سݨائی منصف

بھانویں رو رو تے مدعا کیتم

میݙا اندر تے ٻاھر ھک ھے سلیم

گند سارا میں خود صفا کیتم

شاعر *** محمد سلیم خان نیازی

### غزل
ازل دی بکھ تے سارے کال میݙے

تے ھن آساں امیداں نال میݙے

جیھڑے خشیاں دی ڳول اچ رول بیٹھاں

میݙے ٻچڑے * نی لبھدے لال میݙے

جگاریاں * خون بھر ݙتے اکھیں وچ

میں مکساں * مکدے نی جنجال میݙے

میݙیاں منتاں مراداں * سب ادھوریاں

نی بدلے * ھن پراݨے حال میݙے

میݙے ٻالو * جیویں جو میں سمبھالن

گھناۓ * ݙکھ * سبھے سمبھال میݙے

سلیماں * کیوں نی مکدے ݙکھ اساݙے

میݙے توں روز پچھدن بال میݙے

### غزل
چپ ریھہ ویندے شہر * نظردا سب کوں ھے

شھھر تے وسدا قہر * نظردا سب کوں ھے

اے ٻئی ڳال اے اندھے بݨ تے ریھہ ویندوں

لحظہ * بھانویں پہر * نظردا سب کوں ھے

تھوݙاں اتے جندرے چپ دے ازلاں توں

بھیݙاں کھا ڳن نہر * نظردا سب کوں ھے

کیندا کیندا نانواں گھن تے ڳال کروں

خان ھے*بھانویں مہر* نظردا سب کوں ھے

ماری رکھدن ڳوٹھ * الیندے جاݨ تے نی

دل دے اندر باہر * نظردا سب کوں ھے

شاعر *** محمد سلیم خان نیازی

25 دسمبر 2017

### غزل
اپنری دھرتی اتے راھوݨ ، سکھݨاں پوسی

اپݨے آپ کوں آپ بچاوݨ، سکھݨاں پوسی

میݙے آپݨے رٹھے راھندن ، میݙے توں

میکوں رسے یار مناوݨ ، سکھݨاں پوسی

سولی چڑھاں ؟، مراں ؟، میݙا ھاں ݙردے

ھݨ تاں میکوں سچ لکاوݨ، سکھݨاں پوسی

سچو داݨاں بݨ تے اساں کھٹیا کیا؟

لڳدے؟ رج تے لارے لاوݨ، سکھݨاں پوسی

اللہ ݙیوے سنجاݨ ، دعاواں منڳداں میں

چندریاں کولوں جان چھڑاوݨ،سکھݨاں پوسی

شاعر ***** محمد سلیم خان نیازی

### ؛ ہک پراݨی آزاد نظم ؛
     ؛ گودے دے ناں ؛

گودا

تیݙے ٫ سر دیاں خیراں

گودا

تیݙے ٫ جیوݨ توݨیں

میݙی وستی دے ٫ گھر ٫ گھر وچ

ماتم

ایویں تھیندے راھسن

ساڈیاں نسلاں

خیش ٫ قبیلے

الول ٫ پلول

اوواواڑی دا توں دشمن

اپݨے بکھے بالاں سودھا

تیݙے سر دیاں

خیراں منگاں

گودا

تیݙے ٫ سر دیاں خیراں

شالا

ڈکھ دا موں ناں ڈیکھیں

شالا

رتول راھوی موں تے

شالا

تیݙے گھر وچ ٫ گودا

بکھ دی ڈائیݨ

ناں ٫ دیرے لاوے

شالا

تیݙے ٫ بال ایاݨے

سکھے راھون

بھوگ ناں بھوگن

تیݙی جاہ

ٹکاݨے اتے

قبضہ گیر

ناں قابض تھیون

گودا

جیویں ٫ جگ تے شالا

اساں چندرے

اساں بھونرے

تیݙے سر دی ویل جو ھیسے

اساں سارے بھوگ بھگیسوں

الول پلول

اوواواڑی

جاہ ٹکاݨے

بال ایاݨے

تیݙے سر توں گھول گھتیسوں

اساں سارے بھوگ بھگیسوں

گودا

تیݙے

سر دیاں خیراں

گودا

تیݙے

سر دیاں خیراں

شاعر

محمد سلیم خان نیازی

احمد پور شرقیہ

28 دسمبر 2020 ء
ونکی:سرائیکی شاعر
سلیم عبداللہ

یار سلیم!

سلیم عبداللہ خان نال میڈا رابطہ فیسبک تےتھیا.ول میکوں پتہ لگا جو آپ شاعر ہن میں مختلف مشاعراں تے انہاں کوں سڈیا، ہر مشاعرے ت تشریف گھن آندے ہن. ول میڈے تے میڈی ادبی سنگت نال اتنا گانڈھا جوڑے نے جو اساں انہیں کوں بانگ فورم دا اعزازی ایگزیکٹو ممبر بنڑایا...
اج فیاض قاسی ت شبیر شرر انہاں دی موت دا ڈسۓ..
یار قسمے میں روندا بیٹھاں، میڈا یار، میڈا استاد تے ادب دا ہک بلدا ڈیوا بجھ گۓ...
یار سلیم اساں تیکوں کڈاہیں نئ بھل سگنڑیں....

October 6 at 10:30 AM 

## حوالے
سلیمان بن عبدالملک

سلیمان بن عبدالملک، (دور خلافت، 715ء توں717ء)، ولید بن عبدالملک دی وفات دے بعد سلیمان بن عبدالملک تخت نشین تھیا۔ اگرچہ ولید نے سلیمان کوں ولی عہدی توں خارج کرݨ دی کوشش کیتی ہئی لیکن اچانک موت دی بنا تے اوہ اپݨے ارادیاں کوں پایہ تکمیل تک نہ پہنچا سڳا۔ حجاج بن یوسف تے قیتبہ بن مسلم ایں معاملے وچ ولید دے ہمنوا ہن۔ سلیمان نے تخت نشین تھیوݨ دے بعد انتقامی جذبے نال کم گھندے ہوئے اسلام دے انہاں نامور افراد کوں اپݨے عہدیاں توں برخاست کر ݙتا۔ محمد بن قاسم کوں بڑے ظالمانہ طریقے نال قتل کروا ݙتا ڳیا۔ قیتبہ بن مسلم وی ہیں انجام نال دوچار تھیا۔ موسٰی بن نصیر دے آخری ایام تنگ دستی تے پریشان حالی وچ گزرے۔ علاوہ ازیں حجاج دے زمانے وچ مقرر کیتے ڳئے ۔ عاملاں کوں ہٹا کے انہاں دی جگہ ݙوجھے حاکم مقرر کیتے ڳئے۔ ایہ غلط اقدامات مجموعی حیثیت نال سلطنت دے وقار وچ کمی دا باعث تھئے۔ شخصی زندگی دے ایں انتقامی پہلو دے علاوہ سلیمان دی شخصیت دے اچھے پہلو دن بدن نکھردے چلے ڳئے۔ اوہ کئی لحاظ نال اپݨے پیشرو حکمراناں دے مقابلے وچ بہتر ہئی۔ ولید دے زمانے دے تمام قیدیاں کوں جنہاں کوں بغیر کہیں جرم دے یا محض شک و شبہے دی بنا تے قید خانے وچ سٹ ݙتا ڳیا ہئی ، رہائی ملی تے جیل خانے تقریباً خالی تھی ڳئے۔

## وفات
719ء بمقام وابق (سرحد روم تے واقع فوجی مرکز) اچانک خلیفہ سلیمان وفات پا ڳیا۔ وفات دے وقت ایندی عمر 45 سال تے مدت خلافت ݙو سال اٹھ مہینے ہئی۔ ایں نے اپݨی زندگی ہی وچ ہک وصیت دے ذریعے عمر بن عبدالعزیز تے یزید بن عبدالملک کوں علی الترتیب اپݨا جانشین نامزد کرکے بیعت حاصل کر گھدی ہئی ۔ 

## حوالے
سلیمان سہو

سلیمان سہو سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل
یکم جنوری 1985 کوں علاقہ کھوہ  ساجھا تھل لیہ  وچ ڄمے۔

## تعلیم
ایم بی اے تے ایم اے سرائیکی

## کاروبار
ریڈیو پاکستان ملتان بطور مارکیٹنگ آفیسر تے ریسورس پرسن کم کیتے، ہݨ گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج فتح پور لیہ لیکچرار سرائیکی ہن۔

## کتاباں
* کن توں پہلے
* بھاگ وند

## نمونہ کلام
کافی
سائیں سب دا سانجھا وو

کوڑ الاواں ملاں تھیواں 
تھیواں عقلوں وانجا وو
سائیں سب دا سانجھا وو 

لیلی کیتے مجنوں بنڑیاں
ہیر دے کیتے رانجھا وو
سائیں سب دا سانجھا وو 

سائیں ساڈا ماہی مٹھڑا
سائیں ڈھولن چانجا وو
سائیں سب دا سانجھاوو 

سلا آکھے اوں ہی کھٹیا
جئیں من اپنا مانجا وو
سائیں سب دا سانجھا وو 

"2"کافی 
اساں سکھیا عشق اویڑا وو

نہ مندر کوں پلیت آکھوں
نہ آکھوں گرجا بھیڑا وو
اساں سکھیا عشق اویڑا وو 

کیڑھا نوری کیڑھا خاک مٹی
کر جانڑیں آپ نکھیڑا وو
اساں سکھیا عشق اویڑا وو 

اساں ملاں دے مرید نسے
تہوں باہمناں نال وی جھیڑا وو
اساں سکھیا عشق اویڑا وو 

اوھو سلا ساڈا مرشد ھے
جیندے من دا ستھرا ویہڑا وو
اساں سکھیا عشق اویڑا وو 

سلیمان سہو  تھل
کافی3
عشق اساݙا شام کرشن..

عشق اساݙا ڈھولا..

عشق اساݙے سر دا پٹکا..

عشق ہے گل دا چولا..

عشق ہے ٹھݙڑی ہیل پرے دی..

عشق ݙکھن دا جھولا..

عشق مہانگا ہیرے کولوں..

عشق پھلاں توں ہولا..

عشق تاں رام رحیم اکھیندا..

عشق خداوند مولا..

جگ سلیمان عشق گولیندا..

عشق اساں کوں گولا..
کافی""4
**ٻَہوں سوھنڑے ہَو**

ٻَہوں سوھنڑے ہَو، ٻَہوں بھاندے ہَو

ساݙی لُوں لُوں اندر عشق تیݙا ساݙے سَاہ سَاہ رَلے راہندے ہَو

ٻَہوں سوھنڑے ھو،ٻَہوں بھاندے ہَو

ساݙی کِھل دا ذریعہ آپ ھِیوے ساکوں مُونجھا وی کر باہندے ہَو

ٻَہوں سوھنڑے ھو،ٻَہوں بھاندے ہَو

تُساں پاک پوِتَر بھاگ بھَرے ہر عَیبوں تساں وَاندے ہَو

ٻَہوں سوھنڑے ھو،ٻَہوں بھاندے ہَو

ہر رُوپ تہاݙا مسَّت کرے کائ ویس وَٹا کے آندے ہَو 

ٻَہوں سوھنڑے ھو، ٻَہوں بھاندے ہَو 

تساں سُلا شئے نئیں وِسرَن دی کݙاں ساݙے ہَاں توں لاہندے ہَو 

ٻَہوں سوھنڑے ہَو،ٻَہوں بھاندے ہَو

کافی"5

کون اتھاں انکاری

توں وی عاشق سوھنے مکھ دا
میں وی حسن پجاری

عشق عجب درویشی پیارے
عشق عجب سرشاری

تیڈا میڈا جلوہ ھے پیا
صاحب صورت ساری

عشق اللہ دے آ پرنائ
دنیا نار کنواری

عشق سیانی آن کریندا
بھولی خلقت پیاری

جے تائیں سلا آپ اللہ ھے
عشق اللہ دا جاری

"سلیمان سہو تھل"
سلیمان عالی شان

thumb|دستخط
سلیمان اول (المعروف سلیمان قانونی تے سلیمان اعظم) (عثمانی ترکی زبان: سلطان سليمان اول، ترکی: I. Süleyman یا Kanunî Sultan Süleyman) سلطنت عثمانیہ دے ݙاہویں فرمانروا ہن جنہاں نے 1520ء توں 1566ء تک 46 سال تک حکمرانی دے فرائض انجام ݙتے۔ اوہ بلاشبہ سلطنت عثمانیہ دے سب توں عظیم حکمران ہن جنہاں نے اپݨے بے مثل عدل و انصاف تے لاجواب انتظام دی بدولت پوری مملکت اسلامیہ کوں خوشحالی تے ترقی دی شاہراہ تے گامزن کر ݙتا۔ انہاں نے مملکت کیتے قانون سازی دا جیہڑا خصوصی اہتمام کیتا اوندی بنا تے ترک انہاں سلیمان قانونی دے لقب توں یاد کریندن جبکہ مغرب انہاں دی عظمت دا اس قدر معترف ہے کہ مغربی مصنفین انہاں کوں سلیمان ذیشان یا سلیمان عالیشان تے سلیمان اعظم آکھ کے پکاردن۔ انہاں دی حکومت وچ سرزمین حجاز، ترکی، مصر، الجزائر، عراق، کردستان، یمن، شام، بیت المقدس، خلیج فارس تے بحیرہ روم دے ساحلی علاقے، یونان تے مشرقی و مغربی ہنگری شامل ہن۔

## حوالے
سمتر قطب پوری

سمتر قطب پوری سرائیکی شاعر ہے۔ 

## ڄم پل

## نمونہ کلام
نوزائیدہ سرائیکی صنف" کٹمالا"

......................................

ہارسینگار تے اکھیں مارے

منہ مسکار تے اکھیں مارے

کیویں آکھاں سمتر سئیں

تیڈےپیار تےاکھیں مارے

......................................

لارا لا تے اکھیں مارے

جام پلاتےاکھیں مارے

میڈےسمترھوش اڈرگۓ

دل وندلا تےاکھیں مارے

.......................................

نیت جو نیتم اکھیں مارے

دل جوجیتم اکھیں مارے

میں ہم سمترسادمرادا

پیارجوکیتم اکھیں مارے

.......................................

میکوں میڈی اکھیں مارے

تیکوں تیڈی اکھیں مارے

پیارتوں سمترہتھ ہم جوڑے

بھاویں جیڈی اکھیں مارے

.......................................

اسمان چڑھاتے اکھیں مارے

بھوئیں بھکاتےاکھیں مارے

پہلے پیاردا ہیلک کیتس

ول ترساتے اکھیں مارے

......................................

میکوں بھالی اکھیں مارے

اوندی کالی اکھیں مارے

ہک پاسوں پیارجو ھئ

تہوں اباہلی اکھیں مارے

......................................

ول ونجارہ اکھیں مارے

دل دوبارہ اکھیں مارے

چوکءچ سمترپھڑکا لاتھے

اے بچارہ اکھیں مارے

......................................

شاعر..........سمتر قطب پوری

## حوالے
سمرن شہزادی

سِمرَن شہزادی سرائیکی گلوکار ہے

## وڈیو

* مشاعرہ ٢٠١٧
* مشاعرہ ٢٠١٨

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی گلوکار
سمیرہ خان

سمیرہ خان سرائیکی گلوکار ہے۔

## ڄم پل

## آڈیو

## وڈیو

* دل نیئں منیدا

## ٻیا ݙیکھو

* وتہ خیل پروڈکشن

## حوالے
ونکی:سرائیکی گلوکار
سندھ

سندھ پاکستان دا جنوبی صوبہ ہے۔ سندھ دا صدر مقام کراچی ہے۔

## جغرافیہ
وادی سندھ دا ہیٹھلا میدان، ساحلی علاقےتے تھر دا صحرا اہم جغرافیائی خطے ہن۔

## تاریخ

## آبادی

## رقبہ

## زباناں
سندھی سرائیکی ایم زباناں ہن۔

## سیاست
سندھ دریا

دریائے سندھ پاکستان دا سب توں وݙا تے اہم دریا ہے۔ دریائے سندھ دی شروعات تبت دی ہک جھیل مانسرور (جھیل ماناساروار) دے قریب تھیندی ہے۔ اس دے بعد دریا لدّاخ تے گلگت بلتستان توں گزردا ہویا صوبہ خیبرپختونخوا وچ داخل تھیندا ہے۔ صوبہ خیبرپختونخوا وچ اینکوں اباسین وی آہدے ہن جس دا مطلب ہے دریاواں دا پیؤ۔ دریائے سندھ کوں شیر دریا وی آکھا ویندا ہے۔ صوبہ خیبرپختونخواہ وچ دریا پہاڑاں توں میداناں وچ لہہ آندا ہے تے اس دے بعد صوبہ پنجاب تے سندھ توں گزردا ہویا ٹھٹہ دے قریب بحیرہ عرب وچ ڈھہندا ہے۔ مختلف مقامات تے اس دے مشرقی معاون دریا (دریائے جہلم، دریائے چناب، دریائے راوی، دریائے ستلج) اس وچ شامل تھیندن ویندے.  اس دریا دی لمبائی 3200 کلومیٹر ہے. 

دریائے سندھ دے ترے میدان مشہور ہن:

١. دریائے سندھ دا بالائی میدان	(٢)دریائے سندھ دا زیریں میدان (٣) دریائ سندھ دا ڈیلٹائی میدان

دریائے سندھ دا بالائی میدان: دریائے سندھ اٹک دے مقام تے خطہ پوٹھوہار وچ داخل تھیندا ہے.  اٹک توں مٹھݨ کوٹ دا خطہ دریائے سندھ دا بالائی میدان سݙیندا ہے، ایہ میدان انتہائی زرخیز ہے۔ ہر قسم دے پھل، سبزیاں فصلاں تے جنگلات اتھاں پاتے ویندن ۔میانوالی، بھکر، ڈیرہ اسماعیل خان توں گذردا ہویا ایہ دریا پنجند(مٹھن کوٹ) دے مقام تے صوبہ سندھ وچ داخل تھی ویندا ہے۔ دریائے سندھ دا بالائی میدان دوآباں تے مشتمل ہے۔ ݙو دریاواں دی درمیانی زمین کوں دوآبہ آہدے ہن۔
## حوالے
سندھ دے سرائیکی شاعر

سندھ وچ سرائیکی شاعر دی ریت ٻہوں پراݨی ہے۔ 

## سچل سرمست
سچل سرمست دا کلام سندھی43، اردو، عربی، فارسی تےسرائیکی وچ موجود ہے

## حمل لغاری

## بیدل سندھی
عبد القادر بخش بیدل دی ولادت 1230ھ وچ تھئی۔ آپ صوفی شاعر اتے عالم ہن۔ آپ دا قیام روہڑی وچ رہیا۔ اپݨے وقت دے ولی اتے کامل بزرگ ہن۔
[ونکی:[سرائیکی شاعر]]
سندھ وچ سرائیکی شعری روایت

## [[سندھ]] وچ [[سرائیکی]] شاعری

### [[سندھ]] وچ [[سرائیکی]] شاعری دی روایت

### شاعری دیاں صنفاں

### شاعری دے موضوعات

### [[سندھ]] دے حالات تے [[سرائیکی]] شاعری

#### [[سندھ]] دے سیاسی حالات تے [[سرائیکی]] شاعری

#### [[سندھ]] دے  سماجی حالات تے [[سرائیکی]] شاعری

#### [[سندھ]] دے  تاریخی حالات تے [[سرائیکی]] شاعری

## [[سرائیکی]] روایت دا تسلسل

### سچل سرمست

### حمل لغاری

### روحل فقیر

### نانک یوسف

### بیدل سندھی

### عثمان فقیر

## نمائندہ شاعراں دی توضیح تے تشریح

### فنی تے موضوعاتی
سندھ یاترا

سندھ یاترا
سکھر' روہڑی' گڑھی خدا بخش' نوڈیرو'موہن جو دڑو'درازا شریف تئیں ایاز گل تے ادل سومرو جہے دوستاں تے سندھ دے بھاگوند شاعراں دی سنگت 'رانی پور'مورو'دادو'سیہون شریف تئیں خلق خدا دا درشن ہزاراں لوکاں نال گالھ مہاڑ 'سندھ دی بولی تے ثقافت وچوں تصوف دا رنگ'سائیں عثمان مروندی دے گھڑیال تے نوبت وچوں وجدا تصوف دا ٹائم'معیاری سرکاری وقت توں ہَٹ کر پیا وجدے' سندھ دا ایہو تصوف ٹائم سندھ دی نویں سیاسی جھال اے ' رات سیہون شریف وچ.........

دم دم تیڈی نوبت باجے نال وجے گھڑی (رفعت عباس)
4 February 2018
## حوالے
سندھو تریمت مت

[ سندھو۔ تریمت مَت ] لکھت: مشتاق ڳاݙی

مڈل ایسٹ تے سنٹرل ایشیا دی ہک دریگھی تہذیبی مار دھاڑ پچھوں اڄ جݙاں اساں تریمت تے اوندے شریر بارے سَمسیا دا شکار ہائیں تاں اے لازمی ہے جو اساں وادی سندھ دی قدیم تہذیب دی اوں ریت کوں پھرولوں جیندے وچ تریمت ہک اُتم مقام رکھدی ہئی۔

مہر گڑھ، موہنجو دڑو تے ہڑپہ دے ہندیریں اُتے کم کرݨ آلا ہک آرکیالوجسٹ لکھدے جو انہیں جاہیں دا کوئی اینجھا گھر نہی جیندے وچ تریمت دی مورتی نہی ملی ہووے۔ موہنجودڑو دی "ڈانسنگ گرل" دی مورتی دی شہرت تاں پورے جڳ جہان وچ ہے۔ تریمتیں دیاں سبھے مورتاں ہار سنگھار نال سنگھریا پُنگھریاں ہن۔ انہیں دے" تریمت پُݨے" کوں لُکاوݨ دی کئی کوشت نئیں نظردی۔

آکھیا ویندے جو تریمت وادی سندھ دی قدیم تہذیب وچ دیوی دا درجہ رکھدی ہئی۔ اوندی پوجا تھیندی ہئی۔ او نیچر تے زرخیزی دی علامت ہئی۔

جے لُنڈی ڳالھ کریجے تاں اوں ویلھے تریمت مَت ای سندھو مت ہئی۔ اڄ وی ساݙی لوک ریت وچ ایں جُڑوی " سندھو۔ تریمت مَت" دیاں جھلکیاں بھنی ترٹے روپ وچ ساݙے سامہݨے آ ویندن۔

تریمت تے اوندا شریر ساݙی ایں قدیم تریمت ریت ۔ مت موجب نہ ساݙے کیتے نہ کوئی ݙر بھئو ہے تے نہ کوئی شرم دی ڳالھ ہے۔ ایں ݙر بھئو تے شرم دا انجیکشن تاریخ وچ مڈل ایسٹ تے سنٹرل ایشیا دے سیاسی تے تہذیبی ݙڈھپ نال لڳے تے ساݙے ڳٹیں گوݙیں وچ ٻیٹھے۔
سندھی زبان

thumb|پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ

سندھی زبان (Sindhi language) ہند آریائی گروہ دی زبان تے جنوبی ایشیاء دے علاقہ سندھ دی زبان ہے جیہڑا پاکستان دا صوبہ ہے۔ پاکستان وچ سندھی ٻولݨ آلیاں دی تعداد تقریباً ہک کروڑ پچاسی لکھ تے بھارت وچ تقریباً اٹھاویہہ لکھ ہے تے سندھی کوں پاکستان تے بھارت ݙوہاں ملکاں وچ دفتری زبان دا درجہ حاصل ہے۔ اگرچہ سندھی انڈو آریان گروہ دی زبان ہے لیکن اس وچ دراوڑی اثرات وی پائے ویندے ہن، جیہڑا اس کوں خاص انفرادیت تے اہمیت ݙیندے ۔ سندھی بولݨ والے زیادہ افراد پاکستان دے صوبہ سندھ وچ ہن تے بقیہ دنیا دت باقی حصیاں وچ خاص کر بھارت دے کئی حصیاں وچ آباد ہن جیہڑے 1947ء وچ تقسیم ہند دے بعد سندھ توں ہجرت کر کے بھارت گئے تے اتھاں آباد تھی گئے۔ سندھی عام طور تے ترمیم شدہ عربی رسم الخط وچ لکھی ویندی ہے۔ حکومت بھارت نے 1948ء وچ عربی رسم الخط دء جگہ دیوناگری رسم الخط کوں اردو، سندھی، جیہی زباناں کیتے بھارت وچ رائج کیتا۔

سندھی جنوب مشرقی پاکستان دے سکولاں وچ پہلی زبان دے طور تے پڑھائی ویندی ہے۔ سندھی وسیع ذخیرہ الفاظ دی وجہ نال محررین تے مصنفین کوں راغب کریندی ہے جس دی وجہ نال ادب تے شاعری دا ہک وسیع ذخیرہ رکھدی ہے۔ سندھی دے کئی لہجے پاکستان دے باقی کجھ صوبیاں بلوچستان تے سرائیکی وسیب دے آخری علاقیاں تے بھارت دی ریاست گجرات تے راجستھان وچ بولے ویندے ہن۔

سندھی چوݙہویں صدی عیسوی توں اٹھارویں صدی عیسوی تک تعلیم و تدریس دی مشہور زبان رہی ہے۔ اے او وقت ہئی جݙݨ شاہ عبداللطیف بھٹائی تے کئی ݙوجھے شعرا نے سندھی زبان وچ اپݨا صوفیانہ کلام لکھا تے انسان تے خدا دے درمیان رشتے دی وضاحت کیتی۔ قرآن دا پہلا ترجمہ سندھی وچ کیتا گیا، جیہڑا بارہویں صدی عیسوی یا اس توں پہلے، قرآن دا پہلا ترجمہ ہے۔

لاسی، سندھی بھیل ، سندھی ، سرائیکی، ڈھاٹکی، میمنی، کچھی سندھ دیاں وݙیاں زباناں ہن، انھاں وچوں لاسی، سندھی بھیل تے سندھی آپت وچ رلدیاں ملدیاں زباناں ہن۔ انھاں وݙیاں زباناں دے نال نال سندھ وچ کئی ٻیاں زباناں وی ہن،اُنھاں وچوں کجھ ایہ ہن۔ 

،، اوݙکی، ماڑواڑی، باگڑی، جوگی

#### سندھی زبان دے چھی لہجے ہن۔

#  **لاڑی**
#  **لاسی**
# تھریلی
# وچولی
# کآٹھیاواڑی کچھی
#   شکاری بھیل

سرائیکی انھاں چھی لہجیاں وچ شامل کائنی ۔ سرائیکی زبان سندھی کنوں وکھری زبان ہے۔

سندھی کوں جے زباناں دا مجموعہ یا میکرو زبان شمار کروں تاں سندھی ترائے وکھریاں وکھریاں زباناں دا ہک گروہ ہے، انھاں ترائے زباناں وچ لاسی، سندھی بھیل تے سندھی شامل ہن۔
سندھی قومپرست تے پنجاب دی ونڈ

ہک سنگتی گلِا ڈتے جو سندھ قوم پرست پنجاپ دی ونڈ دی مخالدت کریندے پئین، اُنہاں کوں بھئو جو پنجاب دی ونڈپاروں سندھ ونڈ دا خطرہ ودھ ویسی۔۔۔۔۔۔۔۔۔گزارش اے جو جنوبی پنجاب صوبے دی مخالفت تاں پشتون،بلوچ وی کریسن۔۔۔۔۔۔سندھی قوم پرستاں دا وی حق بنڑدے، کینکوں کینکوں روکیسو سئیں۔۔۔۔۔سچی گالھ اے، جنوبی پنجاب کن تاں ایہوتاثرملدے جو وفاق پاکستان وچ قوماں دی ونڈ دا نواں منڈھ بدھیندا پئے، جیکر نہ ای بدھیجے تاں ول وی سوال تاں بنڑدے جو پاکستان وچ پنجاب دیاں 2وفاقی اکائیاں کیویں تھی سگدین۔

نویں نسل سرائیکی اگوانڑاں دی ساری کیتی کمتی چٹ کرکے جنوبی پنجاب کوں قبول پئی کریندی اے، ہنڑ ایندانتیجہ وی ساکوں ملدا پئے، سرائیکی اگوانڑیں وڈی عرق ریزی کرکے سرائیکی قوم دامقدمہ ٹھہایا ہائی تے ایندے تے بنہائیں قومیں دے دانشوراں کوں قائل کیتاہائی جواے کوئی جنوبی شمالی دی ونڈنئیں بھل جو آزادی دی تحریک اے، رنجیتی قبضے توں سرائیکی وسوں دی آزادی دی تحریک، ہک قوم دی بئی قابض قوم کن قبضہ چھڑاونڑ دی تحریک۔۔۔۔۔۔جیندے سانگے سندھی، بلوچ ،پشتون وی ساڈے بانہہ بیل بنڑئیے، جڈانہہ جواساں آپڑیں موقف توں پچھوں ہٹدے پیوں تاں ول سندھی قوم پرستاں توں کیہاں گِلا شکوہ؟؟؟
انہاں دی کمٹمنٹ تاں سرائیکستان سانگے ہائی نانہہ جو جنوبی پنجاب سانگے۔ (راݨا ابرار خالد اترا)

## حوالے
سندھݨی دا سائیں

لکھ لکھ تھورا۔۔۔

سندھڑی دا سائیں

فریدنڑتیڈاشاہ لطیف میڈا،توں کافیاں سٌنڑمیں وائیاں گائوساں، پٌنل وی توں سسی وی تیڈی شالا نت آباد رہ سندھڑی تیڈی، تھل وی تیڈا تھروی تیڈاملخ ملہیرتیڈاروہی چولستان تیڈا، سسی توں گھن چامیکوں ماروی ولاڈے، اٌچ تیڈا سیہون میڈا، ملتان تیڈاٹھٹھہ میڈا، ایں ونڈارے دی رٍیت کوں دی ریت کوں بدلوں، نفرتیں دی پیت پریت کوں بدلوں۔۔۔۔بھٹوتیڈامیڈاسانجھاہووے، جیویں سندھوتیڈامیڈاسانجھاہے، سندھودی دھرتی وی سانجھی ہے، دھرتی دے ڈکھ وی سانجھے، تریہہ وی سانجھی بکھ وی سانجھی، جیویں خواجہ فریددی کافی سانجھی ہے اونویں شاہ لطیف دی 
وائی سانجھی۔۔۔
لکھ لکھ تھورا
سندھڑی داسائیں۔۔۔۔۔
اج ساڈی تریہہ تیں آپڑیں سنگھ وچ چکھی ہے، اساں نی آہدے جیں سندھوکوں سندھوں مارین انہاں نال جنگ کر، جیں ساڈے تے بکھ دے پہرے لائن انہاں کوں بربادکر، اساں تاں ایہواہدوں دھرتی دے ڈکھ سکھ دابھائیوال تھی ساڈے نال تھی۔۔۔۔
لکھ لکھ تھورا
سندھڑی داسائیں۔۔۔۔۔
تیں سندھ دے حصے اٍچوں میڈی تسی بھوئیں دی تریہہ، مکاونڑسانگے، تیں گھوٹکی کینال توں 500کیوسک دان کیتٍن۔۔۔
تیڈالکھ تھورا۔۔۔۔
تیں میڈے بال پڑھاونڑسانگے، روہی دی بٍھک تے کالج یونیورسٹی ڈیونڑدا، وچن ڈتے تیڈالکھ تھورا۔۔۔
شالابھاگ لگی سندھڑی داسائیں، میڈاشاعراج وی تیڈے بلاول دیاں خیراں منگدے!
شالاویڑھاوسی سندھڑی داسائیں، اج وی اوپری گوروچوں کجھ نہر کجھ آدم خورلگڑبگے تیں ڈواٌلردے پئین، ایں کینجھاانصاف اے سوہنڑاں سائیں اتھ کتے مکھن کھمدے پئین، سندھ کوں ول پیاں سندھوں لگدین دھرتی تے شام پچھاویں پلدے پئین۔۔۔۔۔شاہ لطیف پیرفریددی دھرتی داآپ سئیں تھی، ساڈی سنجاڑ ڈٍوا دھرتی دے ڈکھ مٌکا۔۔۔۔۔ہنڑ ول کئی نہ بھٹوقتل تھیسی، کئی نہ ہنڑراول راٹھ دی پنڈی اٍچوں۔۔۔۔۔۔۔
وچ صندوقیں آئوسی!!

رانا ابرار خالد

## حوالے
سنسکرت زبان

برصغیر پاک و ہند افغانستان تے ایران، عہد قدیم توں ماہرین دے مطابق ݙو ہزار سال 2000 قبل مسیح آریہ اقوام دی آمد دا زمانہ جݙݨ آریہ، وسط ایشیا توں ایران وچ داخل تھئے، دراوڑ جیہڑے اتھوں دے پہلے پہل آباد کار ہن، انہاں کوں مشرقی طرف دھک ݙتا۔ دریائے سندھ دے کنارے گندھارا تہذیب دی بنیاد سٹی۔ ایہو زمانہ ہند آریائی زبان سنسکرت دی ابتدا دا دور ہے۔ عہد وسطیٰ 1500 پندرہ سو قبل مسیح توں 500 قبل مسیح تک دا زمانہ بحوالہ رگ وید دی تخلیق دا دور جیندا مرکز گندھارا ہئی۔ سنسکرت ہک قدیم ترین زبان ہے۔ اہل ہنود دے قدیم مذہبی، فکری، تاریخی ادب دا وݙا حصہ ایں زبان وچ لکھا ڳیا ہے۔ فی زمانہ گو کہ ایہ زبان زندہ نی رہی تاہم اینکوں دوبارہ فروغ ݙیوݨ کیتے گذشتہ صدی توں سرکاری سطح تے کافی کوششاں جاری رہیاں ہن۔ کالی داس تے سورداس سنسکرت دے وݙے شاعر تے عالم گزرے ہن۔
## حوالے
سنگتیاں کوں پریت

شکر گزار اں اج میں انہیں ساریں لوکیں دا جنہیں اج بارش دی وجہ تو خراب رستیں دے باوجود سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی اچ سیکڑیں لوکیں دے نال رل کیں مابولی دے پروگرام اچ سانجھ کیتی اساں تھوریت ھئیں اپڑیں رہنمانویں سرائیکستان نیشنل فرنٹ فورم دی سربراہ محترمہ اجالا لنگاہ صاحبہ۔سرائیکستان نوجوان تحریک دے سر براہ محترم جناب مظہر عباس کات صاحب ۔سرائیکستان نیشنل فرنٹ فورم دے رہنما محترم جناب مختیار احمد لنگاہ صا حب مہمان اے خصوصی دی حیثیت نال سٹیج تیں موجود ھن۔جلسے دی صدارت سرائیکی دے نامور شاعر جمشید احمد کمتر نے کیتی۔سٹیج سیکرٹری دے فرائض نقشہ اے سرائیکستان دے خالق ڈاکٹراحسان خاں چنگوانی نے ادا کیتے شاعراے انقلاب عاشق خاں صدقانی نویں چھپل کتاب ۔میں گونگا نمہیں الا جانڑداں۔دی گھنڈ کھلاوی دی تقریب پاکستان ملکانڑیں اتحاد دے سربراہ سردار محمد افضل خاں ملکانڑیں ۔تیں پرکھ ادبی ثقافتی سنگت دے سربراہ فضل عباس ظفر دے ہتھو کرائی گئی فضل عباس ظفر نے عاشق صد قانی دی کتاب تیں انہیں شاعری دے احاتے تیں وی روشنی سٹی مقررین دے وچ محترمہ اجالا لنگاہ صاحبہ۔جناب مظہر عباس کات صاحب۔سجاد خاں ملکانڑیں۔سید نعیم الحسن شاہ صاحب۔فضل عباس ظفر صاحب۔صغیر احمدانی صاحب۔عبدالحئی خاں چانڈیہ ۔رانا محمد اکرم ایڈوکیٹ صاحب۔غلام اکبر خان کھوسہ صاحب سردار ابوالحسن خاں لغاری صاحب نے مابولی دے ڈیہنہ تیں تفصیل نال روشنی سٹی نامور سرائیکی شعرا فہیم یاسر ۔ عاشق صدقانی۔ظفر جتوئی۔فضل عباس ظفر۔جمشید کمتر نے پورے مجمعے کوں گرما تیں داد وصول کیتی سٹیج سیکٹری دی حیثیت نال زوردار نعرے بازی کرائی۔۔۔تیڈی شان میڈی شان۔سرائیکستان۔سرائیکستا۔۔۔۔۔۔۔۔۔تخت لاہور تخت پشور۔۔ڈوہیں چور ڈوہیں چور۔۔۔۔۔۔۔۔۔جے تئیں رات اندھاری رہسی۔جنگ اساڈی جاری رہسی۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔گھن کیں رھسوں گھن کیں رھسوں۔سرائیکی صوبہ گھن کیں رھسوں۔بہاولپور نہ ملتان۔صوبہ صرف سرائیکستان۔۔۔۔۔۔۔۔جنوبی پنجاب جنوبی پنجاب۔نہ منظور نہ منظور۔۔۔تاریخ اچ ناں لکھوانونڑا ھ۔صوبہ سرائیکستان بنڑونونڑاھ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔توں سرائیکی میں سرائیکی۔ھئیں سرائیکی ھئیں سرائیکی۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔جیونڑدابس ہک منصوبہ۔سرائیکی صوبہ سرائیکی صوبہ۔۔۔۔لوکیں نعرہ باذی اچ بہوں دلچسپی گھدی وڈے شوق نال نعریں دا جواب ڈتا۔صحافی عمران لکی نے پوری ڈیوٹی ڈیکے اپڑیں صحافیانہ ڈیوٹی اداکیتی اپڑیں ایں حلقے دے کونسلرنے میزبان دی حیثیت نال مہمانان اے خصوصی محترمہ اجالا لنگاہ صاحبہ۔مظہرعباس کات ۔مختیار احمدخاں لنگاہ دے گل اچ مالا پوائی تیں کونسلر سید عنصر عباس عظیمی دی ٹیم نے مہمنان تیں بارش الی کار پھلیں دیاں پتیاں کیریاں کونسلر صاحب دی پوری ٹیم جلسے دے پورے ٹائم اچ انونڑ الیں مہمانیں دے ادر اچ گیٹ تیں موجود رہی اورہرانونڑ الے بندے دا استقبال کیتا جلسےاچ مہمان خصوصی محترمہ اجالا لنگاہ کوں جنگ اخباردے ڈسٹرک رپورٹرملک سراج احمدنے اپڑیں کتاب تاریخ ڈیرہ غازیخاں پیش کیتی ۔جلسے اچ کوٹ چھٹہ توں ائے ھوئے ڈو بھراواں جلال بلوچ تیں عالم خاں بلوچ۔نواز خاں لسکانی نے خصوصی شرکت کیتی عابد یحیح بابر ایاز خاں رند۔ناظم خاں ایڈو کیٹ سلیم خاں غزلانی خاص مہمان دے طور تیں شریک تھئےلوک کافی تعداد اچ شریک تھئے لوکیں دی امد نال پورا سرائیکستان ھاوس بھریچ گیا ہکواری ولا میں لوکیں دا شکر گزاراں جنہیں ہر موقعے تیں میڈا ساتھ ڈتے جیون لوک جیوے سرائیکستان ۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی. ٢٢ فروری ١٩
## حوالے
سوامی ستیامتر آنند

سوامی ستیہ متر آنند (انگریزی: Swami Satyamitranand) (ولادت: 19 ستمبر 1931ء، وفات: 25 جون 2019ء) ہندو گرو ہن۔ انہاں دی ولادت آگرہ (اتر پردیش، بھارت) وچ تھئی تے انہاں دا پیدائشی ناں امبیکا پرساد ہئی۔ جیوتی مٹھ وچ انہاں کوں جگت گرو شنکر آچاریہ دے اعزاز نال نوازا ڳیا۔ جون 1969ء وچ دنیا بھر وچ سناتن دھرم دی تبلیغ کرݨ کیتے انہاں نے اپݨے جگت گرو شنکرآچاریہ دے اعزاز توں دستبرداری گھن گھدی کیونکہ اوں وقت کہیں وی شنکرآچاریہ دا بھارت وچ رہݨ ضروری ہوندا ہئی۔ اوہ بھارت ماتا مندر (معبد)، ہردوار دے مؤسس وی ہن جیندا افتتاح وزیر اعظم اندرا ڳاندھی نے 15 مئی 1983ء وچ کیتا ہئی۔ 

انہاں نے سماویہ سیوا تنظیم دی بنیاد وی رکھی۔1988ء وچ قائم کردہ ایں تنظیم دا مقصد پہاڑی علاقیاں دے قبائلی لوگاں کوں مفت تعلیمی تے طبی سہولیات مہیا کرنا ہئی۔ انہاں نے دنیا بھر وچ سماویہ پریوار، سماویہ کوتیر تے کئی آشرم کھولے تے متعدد سماجی، روحانی تے مذہبی پروگراماں دا انعقاد کیتا۔ انہاں نے گزشتہ پنج دہائیاں وچ دنیا بھر دا سفر کیتا تے کئی ممالک وچ انہاں دے مریدین دی ہک بڑی تعداد ہے۔ اوہ اہم ملک جتھاں انہاں دے مریدین کثرت نال پائے ویندن، یوگنڈا سمیت افریقا دے کئی ممالک، انگلستان، جرمنی، سویزر لینڈ، نیدرلینڈز، ریاستہائے متحدہ امریکا، کینیڈا، آسٹریلیا، جاپان، انڈونیشیا، ملائیشیا، ہانگ کانگ، تھائی لینڈ، سنگاپور، فجی، موریشس تے فلپائن ہن۔

## حوالے
سوجھل دھرتی واس

سچ اے ہے جو ایں ویلے سوجھل دھرتی واس وسیب دی ہک نمائندہ تنظیم ہے جیہڑی پوتر نیت نال وسیب دی علیحدہ شناخت، سرائیکی زبان ادب آتے قوماں دے درمیان مذاکرات کیتے بھج دھرک اچ مصروف ہے۔ میکوں قسم ہے فاضل پور دی اوں بھاگ وند رات دی جڈاں غلام فرید دے الغوذہ تے ڈاکٹر عباس برمانی، مرشد عزیز شاہد شاہنواز خان، عثمان کریم بھٹہ ، مرشد صوفی تاج خان گوپانگ، مرشد حیدر جاوید سید اتے روٹھا ڈھول مرشد شمیم عارف قریشی دی وجودی گواہی اچ جھمر کھڑے کھیڈدے ہن سوجھل دھرتی واس تے شک کرن پاپ ہے ۔ اے میڈا سچ ہے اتے میکوں اپنڑے سچ سمیت جیونڑ دا حق ہے۔ پاندھی ٹردا جھل کیوں جو 
تھل ماڑو دا سارا پینڈا تھیسم ہک بلانگ۔
محمود مہے

## حوالے
سوجھل دھرتی واس تنظیم دا سجھ

مرشد عبد الطیف بھٹی دا ہک قول ہے جو " ہت ہت ایمان آلی گال ہے جو بندہ وڈا بئی مان ہے" ہنڑ ایمان دی ذری تاں رہے نہیں گئی پر سجھ نکلدا تاں سب کوں نظردے۔ مرشد سچی گال ہے ایں ویلے سوجھل دھرتی واس تنظیم دا سجھ پورے وسیب واسطے پوہ ماہ اچ او دھپ ہے جیہڑی سکون ڈیندی ہے، دمان دی کہیں قہر دی دھپ اچ چھاں آلا ونڑ ہے، روہی دا ٹوبہ تار متار ہے، روہ تو آندی کہیں نئیں دا بن ہے ۔۔ 
ملتان سارا پرہلاد دی سچائی ، شمس دی جرآت چاکے گیا ہا اساں سارے اپنڑے حصے دا وزن (تہاڈی نظر اچ کے ہووئے تاں) اساں سوجھل دھرتی واس دے حصے پا آئے ہیں۔ ایں ویلے وسیب دی نمائندہ تنظیم ہے جتھاں وسوں دا ہر ہک کوں جاء ملدی ہے۔۔ مرشد عزیز شاہد، رانا محبوب اختر، ظہور دھریجہ دے پہلی جھمر توں گھن کے فرید دی کافی تئیں او کانفرنس حق بہاوالحق صرف اور صرف سرائیکی ہئی ۔۔۔۔

محمود خاں، ذات مہے قوم سرائیکی
سوجھل دھرتی واس دے اگوانڑیں دی خدمت اچ صلاح

ضلع راجن پور دا مانڑ ہے جو ایندی عملداری اچ کوٹ مٹھنڑ ، مہرے والا تے "شہر کیفی "جام پور شامل ہے اے دھرتی علم و ادب دی دھرتی ہے ۔ اے ضلع صوفیا دا مسکن ہے ایں دھرتی تے خواجہ غلام فرید ۔ نارو والا سرکار، ابن_مولا علی حمزہ سلطان ، صحابی رسول سہل بن عدی تے انڑ گنڑتر مہان ہستئیں جوت جگائی اے ۔ ایں خطے علم و ادب کوں چراغ اعوانڑ، عاقل جوگی، کیفی جام پوری ، اسماعیل احمدانڑی جھئیں شاعر تے ادیب دان کیتن تے دور حاضر وچ اسلم رسول پوری، عاشق خان بزدار، صوفی تاج گوپانگ، ڈاکٹر شکیل پتافی، طارق اسماعیل احمدانڑی، حبیب اللہ طارق تے بئے ڈھیر سارے شاعر ادیب علم و ادب دی آبیاری اچ مصروف عمل ہن جیکر میں اتھاں سبھنائیں دے ناں گنڑاونڑ پئے ونجاں تاں پناں کھٹ ویسی۔ وابستگان_ادب سانگے اطیمنان دی گالھ ہے جو ایں دھرتی دے شاہر فاضل پور دے سجاک نینگریں "سوجھل دھرتی واس" دے ناں نال ہک ادبی تنظیم دا منڈھ بدھے تے ڈو ڈھائی سال دے تھوڑے جھئیں عرصے وچ آپڑیں نویکلی سنجانڑ بنڑائی ہے ۔ سوجھل دھرتی واس ہک ادبی تنظیم ہے تے ایندے نال نال وسیب دے حقوق دی بازیابی سانگے آپڑاں بھرواں حصہ رلیندی پئی ہے ۔ سوجھل دھرتی واس ایں مختصر عرصے وچ مہان شعراء نال شاماں مناونڑ تے کتابیں دی گھنڈ کھلائی دا آھر کیتے اتے سرائیکی تحریک دے یکے پارٹئیں کوں سڈ ہکے پلیٹ فارم تے کٹھا کرنڑ دا ترلا کیتے جیندے نال سوجھل دھرتی واس کوں اے اعزاز حاصل تھئے جو سوجھل دھرتی واس دی سڈی گئی اوں کانفرنس اچ سرائیکی لانگ ۔مارچ دا ہوکا ڈتا گئے۔ ضلع راجن پور اچ ارشد ادبی سنگت راجن پور، خواجہ فرید سرائیکی سنگت جام پور، دبستان فریدجام پور، بزم فیض جام پور، بزم خوشبو داجل، بزم کیفی جام پوری تے بیاں ادبی تنظیماں آپڑیں محدود وسائل دے اندر فروغ ادب سانگے کم کریندیاں پئین ۔ سوجھل دھرتی واس دی خوش نصیبی ہے جو ایندے سرپرست صوفی تاج خان گوپانگ ہن تے ایں تنظیم کوں اے تکڑ وی ہے جو ایندے اگوانڑ سر شاہ نواز مشوری، عثمان کریم بھٹہ تے منظور خان دریشک نویکلے سماجی حوالے دے حامل ہن ۔ ایں توں علاوہ ہروفیسر مرید عارف، جاوید آصف ، میثم سئیں تے ایں سویں بئے شاعر ادیب سوجھل دھرتی واس دے بانہہ بیلی ہن ۔ میں سوجھل دھرتی واس دی 17 مارچ کوں سرائیکی کانفرنس دے انعقاد دی مبارک باد پیش کرینداں تے ایں موقعے تے کجھ صلاح ثواب وی ڈیونڑ چہنداں ۔ 
1۔ مشترکہ صلاح مشورے نال سبھ کنوں پہلے سوجھل دھرتی واس دا دستور مرتب کیتا ونجے۔
2 ۔ سوجھل دھرتی واس دی باقاعدہ رکنیت سازی کیتی ونجے۔
3 ۔ سوجھل دھرتی واس دا باقاعدہ ریکارڈ رکھیا ونجے تاں جو نال دے نال تاریخ مرتب تھیندی رہ ونجے تے آونڑ والے محققین کوں سوکھ تھیوے سرائیکی لوک سانجھ وسیب دی ہک معتبر تنظیم ہے لیکن افسوس اج دے محقق کوں ایندا ابتدائی دستور تے ریکارڈ میسر کائنی
4۔ موضوعاتی کانفرنساں دا اہتمام کر تے مقالہ جات لکھوائے ونجن تے ول او مقالہ جات کتابی شکل اچ شائع تھیون جیویں جو بزم ثقافت ملتان خواجہ فرید کانفرنس منعقد کر تے پریت مہار چھاپی ہئی تے اج وی تشنگان علم و ادب پریت مہار دی گول اچ راہندن
5۔ اعلی سطح دی "سوجھل دھرتی واس لائبریری" قائم کیتی ونجے جتھاں سکالرز ، طلباء تحقیق کرنڑ آلے ایں اطیمنان نال آ سگن جو اتھوں او خالی نہ ولسن یقین ہے اے لائبریری سوجھل دھرتی واس تے فاضل پور دا ناں اچا کرنڑ دا ذریعہ بنڑسی۔ 
(سلیم انسب )
سوجھل کانفرنس 2019ء

کانڈھا سب دا سانجھا

22 مارچ ڈیہنہ جمعہ دا فاضل پور شہر وفا ڈریٹ ہوٹل شام 7وجے سوجھل کانفرنس تھیسی۔ ایں تاریخی ڈیہنہ پورا وسیب کٹھا ہوسی ۔پروگرام دی ست ونکیاں ہوسن۔جُھمر، مشاعرہ ،موسیقی تے دانشوریں دے مَکالے اتے پنج نویں نکور کتابیں دی رونمائی نال ایوارڈ دی تقسیم تھیسی 
۔
میڈا سانول شام سلونڑاں
ہر کوئی اوسی، توں وی آویں
توں نہ آیو، میں مونجھا تھیساں

چنگے جھُومری نغارے دی کئو تے امدنـ کیہیں کانگے کیہاں کانگاں۔ مرکھُٹڑا قاصد موبائل دے ڈر توں ول نئیں سنبھریا اوطاق اُتے۔ساکوں شئیت رستے اِچ پندھ کریندیں نِندر دا جھوٹا آئے۔ اکھ بھالی تاں ویلہا ڈھیر اگوہاں ٹُر گیا ہا۔اینجھیاں مہربان مشینا آگِن جو انگریز دی محنت تے خُدا دی قدرت کٹھے تھی تے دنیا کوں ہِک وستی وانگوں کٹھا جوڑیئے۔ سوجھل میلے دا کانڈھا مئی مشین آپ لکھ تے ہِکڑو منٹ ہِکی سہی اِچ ہِکے وخت اِچ پورے وسبے ہِک ہِک گھر اِچ پُجائے جیویں رِم جِھم رِم جھِم بدل وسدے۔ میڈا بھورل ساجرے آویں ہِک ڈوجھے کوں ول ہِک واری ڈیکھ تاں گھنوں۔ ساہ دی کچی تند ترُٹدیں دیر نئیں لگدی۔ توں جوگیں آئیں جتی ستیں ۔ جوگی ہر میلے تے چِرک سویلے پُج ویندن۔ کانڈھیں مُتوں بِن اطلاع دے۔
( صوفی تاج گوپانگ سرپرست اعلی سوجھل دھرتی واس)
لکھت ملک غلام عباس
## حوالے
سورج دیوتا مُولتانی دی ہنج

سورج دیوتا مُولتانی دی ہنج:

کوئی پتہ نئیں جو ملتان دے سِجھ ، تپشاء، انباں یا ریت مٹی دے استعارے نالوں، ایرانی زردشت یا کوروش بادشاہ دے زیر اثر ملتان دا زر نگار طلائی بُت، "آدیتیہ دیوتا"  ہندوُ اساطیر اچ وݙی اہمیت رکھدے یا اے کہںیں مہا رشی دا اوتار اے ، روایت ہے جو بھگوان واحد دی پرستش کرݨ آلے پرہلاد دے پوترے آپݨے ݙاݙے دے خلاف سُورج دیوتا دا سونے مَنڈھیا انسانی وجود برابر بُت کھڑا کیتا، تاریخ اچ ایندی جاہ مُقام مستند کوئنی ، پَرہلاد مندر دے آسوں پاسوں ہووݨ دا وی ہِک اَدھ اشارا مِلدے ـ سنسکرت اچ "مُول" دا مطلب "اصل" اتیں "استھان" دا مطلب "جاہ" اے، ݙوجھے لفظیں اِچ مُولتان دا مطلب ، سورج دا اصل مُقام یا ٹھکانہ ہے، اور ایں ڳال کوں جون جولائی اچ ملتانی سرائیکی وسنیکیں کنون وَدھ ٻیا کون سمِجھ سڳدے،

سنسکرت دی مقدس کتاب " بھوش پَران" اچ وی ایندا تزکرہ ݙاڈھی آدُرعزت نال کیتا ڳئے ، بعد اچ ایندے وجُود دا منیوا قریب ݙڈہ ہزار سال پہے ہندھ سندھ دی یاترا تیں آیا چینی سیاح "ہیون تُسانگ" وی کریندے ، ہیون تُسانگ ایکوں زرق برق لباس اچ ملبُوس ݙسیندے ۔ عربی سیاح ابن الاثیر لکھدے جو این بُت دی پرستش کیتے دُور دراز کنوں لوکی آندا ہئی، ٹیِٹ کرویندا ہئی ، زرجواہر دے چڑہاوے وی چڑہیندا ہئی اتین سَت ݙینہوار راہند ا وی ہئی ـ  بعد ازاں کئی عرب سیاح، دیوتا آدتیہ دا، جیکوں "متھرا دیوتا وی آکھیا ویندے" بیان کریندن جیندے وچ ابُو ذید سیرانی، ذکریا القزوینی ، اصطخری اتین ابنِ حوقل دے حوالے کافی اہم ہِن ـ

مگر ایں دیوتا دا مُقدر بَھیڑا ہئی ، کیوں جو سونا چاندی جو نال منسوب تھی ڳئا ہئی، لٰہزا عرب جارحین کنوں بچݨ محال ہا ۔ محمد بن قاسم دی یلغار دے نال نال ایں طلائی بُت دا حوالہ وی کتھا ئین کتھائیں مِلدے جو ایں جُوان تقریبا" ݙو ڈھائی سو مݨ سونا چاندی سورج ویوتا دے مندر دی خُفیہ چُنڈین اِچو کڈھ کھس گِھدا، اتے گھوڑئیں تے لݙ آپݨے چاچے حُجاج بن یوسف کوں ونڄ خوش کیتا ـ البتہ مندر سلامت رہ ڳیا ـ مورخ ݙسیندن جو ݙاہوین صدی دے آخِراچ مُسلم بن شَیبان آپݨے حملے دے دوران، ابنِ قاسم دی جامع مسجد تے سِجھ دیوتا دے مندر ݙوہیں کو برباد کر چھوڑیا ، این واسطے البیرونی اآپݨے معروف سیاحت نامے "کتاب الہند" وچ ایندا ذکر نہیں کریندا ـ

لیکن غزنوی خاندا ن دے زوال دے بعد وت کُجھ عرصے کیتے ٻاہرویں صدی دی آدھ اچ ہندواں ملتان تیں غلبہ حاصل کر کے آدیتیہ کو ولا جیوݨ ݙ ے چھوڑیا، الادریسی اُپݨی کتاب نزہت المشتاق (١١٣٠ء) اور ذکریا التضروینی (١٢٦٣) آپݨی کتاب "آثار البلاد" وچ ہک واری ولا نہ صرف ایندا حوالہ ݙیندن بلکہ ایکوں ہندواں دا "مَکہ مکرمہ" قرار ݙیندن  ـ اصطخری، ابنِ حوقل، سورج دیوتا دا مقام اندرونِ النگ اہل حرفہ دے محلہ نال ݙسیندن ، ١٨٥٣ اچ ڳول پرچول کرݨ آلا جنرل کننگھم وی ایندی تصدیق کریندے ـ مگر این جاہ ، این محلے دا نین نقش ہݨ وٹیڄ ڳٖئے ، کوئی خبر نئیں جو زندہ یا مُردہ ایں عظیم دیوتا دا گھر پتہ قیام مقام کِتھ اے، افسوس جو ویہویں تے اکویویویں صدی ایندی پرکھ پرچول وی مار مکئی اے ـ

پر مْیکوں اتنا خبرضرور اے جوملتان اچون ٤٧ دے غدر اچ کوچ کر ونڄݨ آلے ہندو ، "نرسنگھ " اتیں "سورج دیوتا" دی پرارتھنا کرݨ ویلے پُجاریئیں دی اکھ وچو اڄ وی ہر فجریں ہنجوں کِر پوندِن
سورۃفاتحہ

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ۔۔۔﻿شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے ۔

سرائیکی ۔۔۔شروع اللہ دے ںاں توں ، جیہڑا وݙا مہربان تے رحم کرݨ والا ھ۔

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ۔۔۔سب طرح کی تعریف خدا ہی کو (سزاوار) ہے جو تمام مخلوقات کا پروردگار ہے.

سرائیکی۔۔۔ساریاں تعریفاں اللہ دے واسطے ہی ہن۔ جیہڑا ساری مخلوقات دا پروردگار (پیداکرݨ والا) ھ ۔

الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ ۔۔۔بڑا مہربان نہایت رحم والا۔

سرائیکی۔۔۔ وݙا مہربان تے بہوں رحم کرݨ والا ہ ۔

مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ۔۔۔انصاف کے دن کا حاکم۔

سرائیکی۔۔۔انصاف دے ݙینہوار دا حاکم (حکمران)ھ ۔

إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ۔۔۔(اے پروردگار) ہم تیری ہی عبادت کرتے ہیں اور تجھ ہی سے مدد مانگتے ہیں۔

سرائیکی۔۔۔اے پیداکرݨ والے اساں تیݙی عبادت کریندوں تے تیݙے کنوں ہی مدد منگدوں۔

اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ ۔۔۔ہم کو سیدہے رستے پر چلا ۔

سرائیکی۔۔۔ اساکوں سدھے رستے تے ٹور۔

صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ ۔۔۔ان لوگوں کے رستے جن پر تو اپنا فضل وکرم کرتا رہا نہ ان کے جن پر غصے ہوتا رہا اور نہ گمراہوں کے ۔

سرائیکی ۔۔۔انھاں لوکاں دے رستے تے جنھاں تے تیݙا فضل وکرم ہا، نہ کہ انھاں وانگوں جنھاں تے کاوڑیجیا ہاویں اتے نہ ہی گمراہ لوکاں (گمراہ تھیونڑ والیاں دے رستے تے )۔
By:G M Lakha
سوفٹ وئیر

مُصَنَّع لَطِیف یا مَصنُوعِ لطیف (software) شمارندی برنامہ جات تے متعلقہ معطیات دا ایک ایسا مجموعہ جیہڑا شمارندے کوں ایہ ݙسے کہ کیا کرنا ہے تے کیویں کرنا ہے، کیتے ہدایات فراہم کریندا ہے۔ دوجھے الفاظ وچ، مَصنُوعِ لطیف ہک ایسا تصّوراتی وجود (conceptual entity) جیہڑا کہیں معطیاتی عملیتی نظام (data processing system) دے تشغیل نال متعلقہ شمارندی برنامہ جات، دستورات العمل تے وابستہ دستاویزکاری (documentation) دا مجموعہ ہوندے۔ ایہ دراصل ایسی ہدایات ہوندن جنہاں تے شمارندے اپݨے مصنوع کثیف (Hardware) دی مدد نال عمل پیرا تھی کے تجزیاتی افعال انجام ݙیندے، یعنی مَصنُوعِ لطیف وچ شمارندے نال متعلق اوہ سب معطیات تے برنامہ جات شامل ہن جنہاں کوں برقی طور تے شمارندے وچ پہنچایا ونڄ سڳے۔ مَصنُوعِ لطیف کوں مَصنُوعِ کثیف دی طرح چھوا نہیں ونڄیج سڳدا، اِیندا کوئی مادی وجود نی ہوندا تے ایہ صرف سوچ وچار تے گمان دے ذریعے ترتیب ݙتی ڳئی نقشہ گیری ہوندی ہے جیندے تے شمارندہ عمل کریندے۔

## حوالے
سول سوسائٹی تے سرائیکستان

ملک دی سول سوسائیٹی اشرافیہ نال ہک اہم سوال۔۔۔۔۔کیا کہیں ایم این اے کوں کوئئ اکھے ممبر ضلع کونسل اکھے تساں منیسو۔کیئناں۔ کیاکوئی ایم پی اے کوں چئیرمین یونین کونسل اکھے تساں منیسو۔کئیناں۔ کیا کوئی ممبر ضلع کونسل کوں یونین کونسل دا ممبر اکھے تساں منیسو۔۔کئیناں۔ کوئی ڈی ائی جی کوں کوں ڈی ایس پی اکھے تساں منیسو۔کئیناں۔ کیا کوئی ڈی پی او کوں انسپکٹر اکھے تساں منیسو۔کئیناں۔کیا کوئی ڈی سی او کوں اے سی اکھے تساں منیسو۔کئیناں۔کیا کوئی ڈائریکٹر کوں ہیڈ کلرک اکھے تساں منیسو ۔کئیناں۔ ول پچہیں کیا کوئی سرائیکستان کوں جنوبی پنجاب اکھن او تساں منیسو ہنڑ سئیں ھونڑیں دا جیلھے جواب اوسی پچہیں میں لکھساں کئیناں ۔تساں ایمانداری نال جواب ڈیوو میں ایمانداری نال اوھو کجھ لکھساں ایویں سمجھو اے ریفرنڈم اے میکوں یقین اے میڈے ایں عمل کوں مثبت نگاہ نال ڈیکھسو ایندا مثبت جواب ڈیسو میں سئیں دی انتظار اچ اں۔۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی

1 February at 10:12
## حوالے
سون سکیسر وادی

وادی سون سکیسر پاکستان دی قدیم تے خوبصورت وادی ہے جیہڑی قدرتی مناظر دی وجہ توں دنیا بھر اچ شہرت رکھدی ہے۔ نوشہرہ ایں وادی دا صدر مقام ہے تے ضلع خوشاب دی ذیلی تحصیل ہے۔ سکیسر پہاڑ دی چوٹی تے واقع ہک صحت افزاء مقام دا ناں ہے۔ ایہ ہک وسیع پہاڑی سلسلے دا عنوان ہے جیندے اچ کئی وادیاں تے چھوٹے وݙے گراں ہن۔ ایں علاقے کوں "وادی سون سکیسر'" آکھا ویندے۔ 
thumb|Soon Valley Khushab ، Pakistan1
عظیم مسلمان فاتح ظہیرالدین بابر دا پوٹھوہار دے علاقے توں گزر تھیا ہئی۔ رستے اچ ہک وادی ہئی جیندے حسن نے بادشاہ سلامت کوں اپݨی طرف متوجہ کیتا۔ اپݨے لشکر دے نال اتھاں پڑائو سٹا۔ قدرتی حسن تاں ایں وادی دا ہئی ہی، بابر نے وی ایں وادی دے حسن اچ اضافہ کرݨ اچ اپݨا حصہ پاتا۔ باغات رہاوݨ دا حکم جاری کیتا تے ایں وادی دے بارے اچ تاریخی کلمات ادا کیتے۔ جیہڑے ایں علاقے دے لوگاں کیتے اڄ وی باعث فخر ہن۔ ظہیرالدین بابر نے آکھا کہ:
اے وادی چھوٹا کشمیر ہے۔

ایں بادشاہ دی چند نشانیاں اڄ وی ایں وادی اچ موجود ہن۔ ایں وادی دا نام سون سیکسر ہے۔" 
## حوالے
سندھ دا سرائیکی

سندھ دا سرائیکی 

لکھت: ارشد لاشاری 

سرائیکی زبان وادی سندھ(انڈس سویلازیشن) دی قدیم ترین زبان ھے، موجودہ صوبہ سندھ دے وچ وی سرائیکی زبان کݙہیں اوپری نی رہی، بلکہ سرائیکی وسیب دے وچ ڄݙݨ سرائیکی لفظ اوپرا ھا، اوں ویلے وی موجودہ سندھ وچ اینکوں سرائیکی ہی آکھیا ویندا ھا، کئی مورخین، تے محقیقن نے سرائیکی لفظ دا ماخذ وی سندھی زبان وچو ثابت کیتے یعنی سندھ تے سرائیکی ہرحال وچ لازم و ملزم ھن، تاریخ تےحال دے ہر پنے تے سندھ وچ سرائیکی زبان بغیر کہیں سرکاری و نجی سرپرستی دے سچل سرمست، ہوش محمد شیدی، علݨ، فقیر، جلال چانڈیو شیخ ایازتے طفیل سنجراݨی جہے لکھاں لوکیں دے الفاظیں نال  ہمیش امر ھے تے راہسی،، حالات وواقعیات تے سیاست دی بے رحمی کاݨ موجوہ سندھ سُنگھڑ تے 1لکھ 40ہزار مربع کلومیٹر رقبے تے 5کروڑ آبادی دے لگ بھگ صوبہ دی شکل وچ موجود ھے جیندے وچ ھک اندازے دے مطابق 36%. فیصد لوک سرائیکی زبان الیندن،، 

یعنی پوݨے ݙو کروڑ سرائیکی آباد ھن،، 

پر افسوس،،،،، 

اتھاں دی سرائیکی قوم پرست قیادت دی کوتاہی، یا نااہلی دی وجہ کاݨ صوبہ سندھ دے وچ سرائیکی زبان کوں اوپرا بݨا ݙتا ڳے،، 

اڄ تک کہیں وی قوم پرست جماعت نے کݙہیں وی اے کوشت نی کیتی جو سندھ وچ سندھی تے گجراتی زبان وانگوں سرائیکی میڈیم وی لازمی کیتا ونڄے،، 

صوبہ دی ݙوجھی وݙی زبان ھووݨ دے باوجود وی کہیں یونیورسٹی یا کالج وچ سرائیکی زبان دے شعبے سانگے کئی کوشت نی کیتی ڳئی،، 

کہیں وی قوم پرست جماعت نے مقامی سندھ دے سرائیکی کوں اپݨے نال رلاوݨ دی کوشت نی کیتی بلکہ مقامی سرائیکی کوں اوپرا سمنجھیے،، 

مقامی سندھ دے سرائیکی دا مفادتے مستقبل کیونجو صوبہ سندھ نال ھے، ایں سانگے سندھ کیتے مقامی سرائیکی تے سمارٹ سندھی دا موقف ہکو ھے، پر سرائیکی قوم پرست جماعتاں کݙاہیں وی ایں موقف دی تائید نی کریندیاں، 

کالا باغ ڈیم، سندھ دی تقسیم، یا کراچی ایشوز تے کئی واضح موقف نہ ݙے تے سندھ دے سرائیکی کوں مزید بددل کریندیاں ھن،، 

آخر کیوں???? 

قوم پرستی کہیں غیر فطری لکیر دی محتاڄ نی ھوندی، اساݙے اڳواݨ مارکہ کمو شہید کوں سندھ سرائیکستان دا بارڈر ضرور بݨاون پر کمو شہید سرائیکی زبان تے قوم دا بارڈر نی تھی سڳدا،،، 

میݙی تمام سرائیکی قوم پرست جماعتیں تو ارداس ھے کہ اپݨی پارٹیاں دے وچ سندھ دے سرائیکی کوں لازمی رلاون، انھیں کو عہدے ݙے تے سرائیکستانی سرائیکی تے سندھ دے سرائیکی دا فرق مٹاون،، سندھ دے مقامی سرائیکی کو اہمیت ݙیون، انھاں دے سیاسی مفاد تے موقف دی تائید کرن،سندھ وچ سرائیکی تعلیم لازمی سانگے کوشت کرن تاکہ سندھ وچ سرائیکی زبان اوپری نہ تھیوے اتے سندھ دا سرائیکی اساݙے تو اوپرا نہ تھیوے،،،،٠

جیوے سرائیکی
سونا خان بے وس

سرائیکی زبان
دا ٻہوں وݙا شاعر ہے. ٢٤ نومبر ١٩٤٠ء کوں دُلے آلی وچ ڄمے

## نمونہ کلام
### گیت

ٻہوں تڑپایا ای ڈھول ناداں ہجر فراق دے ماراں نوں

ٻَس کر ظالم مدتاں ہوئیاں وطن تے موڑ مُہاراں نوں

وے رہی تانگ مسلسل دُکھیاں نوں بند کفن دے بنٹرداں تائیں

ڈیسی مونڈھا آن جنازے نوں آ بنٹرسی میت دا سائیں

دفنا کے نال ہتھاں دے سوہنا ٻہہ منگ سی آپ دعائیں

تقدیر نہ بیوس نہ ملن ݙتا وہ رہیاں کفن وچ سکدیاں پائیں

بہوں تڑپایا ای ڈھول ناداں ہجر فراق دے ماراں نوں

بس کر ظالم مدتاں ہوئیاں وطن تے موڑ مُہاراں نوں

غیر دا گھر آباد کتوئی واہ واہ حق محفوظ رکھوئی

بن کے محرم راز دلی دا رول ڈتا ای حقداراں نوں

بس کر ظالم مدتاں ہوئیاں وطن تے موڑ مہاراں نوں

بہوں تڑپایا ای بہوں تڑپایا ای ۔۔۔۔۔۔۔۔۔

اُجڑ گیاں تے ظلم وسائے نی چن الزام نہ ٹھاندے لائے نی

خاک دے وچ کر خاک ڈتوئی سنگدل پیار دے پیاراں نوں

بس کر ظالم مدتاں ہوئیاں وطن تے موڑ مہاراں نوں

بہوں تڑپایا ای بہوں تڑپایا ای ۔۔۔۔۔۔۔۔۔

پیار دا ویری رَج اَزما گھن دُکھیاں توں ہر گل منوا گھن

ہس ہس جگر دا خون پلاساں حُسن دیا سرکاراں نوں

بس کر ظالم مدتاں ہوئیاں وطن تے موڑ مہاراں نوں

بہوں تڑپایا ای بہوں تڑپایا ای ۔۔۔۔۔۔۔۔۔

او میڈے وقت زوال تے مار کے تاڑی پئی ظالم دُنیا ہسدی

پھراں وانگ سودایاں گل ہار غماں دے جند رُل گئی میں بے کس دی

ہر ویلے اکھیاں دُکھیاں چوں ودی خون دی بارش وسدی

او تیڈے در تے رب چا موت ڈیوے وہ مُک آس ونجے بیوس دی

بُھل گہیوں کر کے قول وفا دے سوچ ناداناں کن گے وعدے

عہد وفا دِیاں قسماں چا کے بُھل نہیں قول و قراراں نوں

بس کر ظالم مدتاں ہوئیاں وطن تے موڑ مہاراں نوں

بہوں تڑپایا ای بہوں تڑپایا ای ۔۔۔۔۔۔۔۔۔

جگ تے جیویں وسدا راویں لڑ لگیاں نوں نہ ٹھکرانویں

قسم خدا دی زندگی ساری رہسی تاہنگ بیماراں نوں

بس کر ظالم مدتاں ہوئیاں وطن تے موڑ مہاراں نوں

بہوں تڑپایا ای بہوں تڑپایا ای ۔۔۔۔۔۔۔۔۔

بس کر بیوس جھگڑے جیہڑے درد منداں دے شکوے کہڑے

پیار دے بدلے دُکھ نذرانے مل گے قسمت یاراں نوں

بس کر ظالم مدتاں ہوئیاں وطن تے موڑ مہاراں نوں

بہوں تڑپایا ای بہوں تڑپایا ای ۔۔۔۔۔۔۔۔۔

ملک سونا خان بے وس

### ݙوہڑہ
وے نیں سمجھ میݙا کیا لگدے میکوں اپݨاں کے سمجھینداے

خود خون رویندائے ݙوکھیاں نوں خود روݨ توں ہٹکیندااے

ہک پل نسی اکھیاں نوٹݨ ݙتیاں جاں اونگھ آوے جھݨکیندا اے 

ہے بے وس منزل ݙاڈھی اوکھی اگھاں رب جاݨیں کیا تھینداے

سونا خان بےوس....

**سلام یا حسین**

یا حسین ابنِ علی تیݙی شجاعت کوں سلام

تیݙی عظمت کوں سلام تیݙی صداقت کوں سلام 

تیݙی قربانی تے تیݙے نانے کوں لکھ ناز ہن 

تیݙی حقیقت کوں سلام تیݙی محبت کوں سلام

ناں یزیدیت دا تئیں محشر تک مٹا کے رکھ ݙتۓ

تیݙے اراداں کو سلام تیݙی فضلیت کوں سلام 

تیݙی نمازِ حق تے ششدر ہن ملائکہ عرش تے

تیݙی بصارت کوں سلام تیݙی امامت کوں سلام

تیݙے قدماں کو چمیندی پئ اے جنت رات ݙہنہہ

تیݙی عبادت کو سلام تیݙی شجاعت کوں سلام 

ابنِ علی تیݙے صبر دی بےوس ݙیوے کہڑی مثال 

تیݙے صبراں کوں سلام استقامت کوں سلام

**ݙوہڑہ**

میکوں سجݨاں وطن تے ولݨ دیاں ہَن کیتیاں بہوں تاکیداں

بھیڑی غربت واپس ولݨ نہ ݙتیا کیتے ترلے درد رسیداں

مُونہہ کر کے وطن پیارے دو پیاں تُر تُر ݙیکھن دیداں

بےوس مقسوم ستایاں کُوں آئیاں وِچ پردیس دے عیداں

#### ݙوہڑہ
اوندی سونہہ تے وس کے پھس گئ جندڑی ہن کوڑے پیار دلاسے .

ہک دید دی حسرت ہائ اکھیاں نوں کوئ بھار چویندے ناسے .

ہنڑ سڈیاں ول کے سڈ نئیں ڈیندا جئیں تے ناز کریندے ہاسے .

ساری زندگی بے وس ڈکھیاں دے رہے سکدے نین پیاسے .
ونکی:سرائیکی شاعر
سونیا ڳاندھی

thumb|
سونیا ڳاندھی (ولادت: 9 دسمبر 1946ء لوسیانا، اطالیہ)، ہک اطالوی نژاد بھارتی سیاست دان، انڈین نیشنل کانگریس دی صدر تے نہرو ڳاندھی خاندان دی ہک رکن ہن۔ انہاں دی شادی سابق وزیر اعظم بھارت، راجیو ڳاندھی نال تھئی۔ 1998ء وچ انہاں دے پئے دے قتل دے 7 سال بعد انہاں کوں انڈین نیشنل کانگریس دا صدر بݨایا ڳیا، ایں عہدے تے اوہ 19 سال (16 دسمبر 2017ء تک) رہیاں۔ ایں عرصے وچ کانگریس، بھارتی سیاست وچ مرکزی جماعت دی حیثیت نال سامݨے آئی۔
## حوالے
سوویت یونین

thumb|سوویت یونین دا سرکاری نشان
thumb|سوویت یونین دا جھنڈا
thumb|دنیا دے نقشے اچ سوویت یونین
thumb|سوویت یونین اچ شامل ریاستاں
روسی سوشلسٹ ریاستاں دا مجموعہ (مختصراً USSR) جینکوں عام طور تے سوویت اتحاد دے ناں نال  ڄاݨا ویندے۔ ایہ آئینی اعتبار نال اشتراکی ریاست ہئی جیہڑی یوریشیا وچ 1922ء توں 1991ء تک قائم رہی۔ اینکوں بالعموم روس (Russia) وی آکھا ویندے جیہڑا غلط ہے۔ روس یعنی رشیا ایں اتحاد دی سب توں زیادہ طاقتور ریاست دا ناں ہے۔ 1945ء توں گھن کے 1991ء تک اینکوں امریکہ دے نال دنیا دی ہک عظیم طاقت (Super Power) منا ویندا ہئی۔
## خلاصہ
سوویت اتحاد 1917ء دے انقلاب دے دوران بݨݨ والے ریاستی علاقے اچ قائم کیتا ڳیا۔ وقت دے نال نال ایندی جغرافیائی سرحداں تبدیل تھیندیاں رہیاں، لیکن آخری وݙی ٹوٹ پھوٹ دے بعد، جیہڑا بالٹک ریاستاں، مشرقی پولینڈ، مشرقی یورپ دا کجھ حصہ تے کجھ ݙوجھی ریاستاں دے اضافے تے فن لینڈ تے پولینڈ دی علیحدگی دے بعد 1945ء توں گھن کے تحلیل تھیوݨ تک شاہی دور والے روس جیہی ہی رہیاں۔

سوویت حکومت تے سیاسی تنظیماں دی نگرانی تے ݙیکھ بھال دا کم ملک دی واحد سیاسی جماعت، سوویت اتحاد دی کمیونسٹ پارٹی دے کول ریہا۔

1956ء تک سوویت سوشلسٹ ریاستاں دی تعداد چار توں ودھ کے پندرہ تھی ڳئی جیہڑے مندرجہ ذیل ہن۔
# آرمینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ
# آذربائیجان سوویت اشتراکی جمہوریہ
# بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ
# استونیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ
# جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ
# قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ
# کرغیز سوویت اشتراکی جمہوریہ
# لیٹویائی سوویت اشتراکی جمہوریہ
# لیتھوینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ
# مالدویائی سوویت اشتراکی جمہوریہ
# روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ
# تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ
# ترکمان سوویت اشتراکی جمہوریہ
# یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ
# ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ

1991ء اچ سوویت اتحاد تحلیل تھی ڳیا تے ایندے بعد مذکورہ تمام ریاستاں آزاد تھی ڳیے۔ انہاں وچوں یارہاں ریاستاں نے مل کے ہک ڈھلا ڈھالا جیہا وفاق (Confederation) بݨایا ہویا ہے جینکوں "آزاد ریاستاں دی دولت مشترکہ" آکھا ویندا ہے۔ ترکمانستان جیہڑا پہلے ایں دولت مشترکہ دا باقاعدہ رکن ہئی، ہݨ شریک رکن دا درجہ رکھدا ہے۔ ترئے بالٹک ریاستاں یعنی اسٹونیا، لٹویا تے لتھووینیا نے ایں دولت مشترکہ دی بجائے 2004ء اچ یورپی اتحاد تے نیٹو وچ شمولیت اختیار کیتی۔ روس تے بیلاروس ہݨ اتحاد روس و بیلاروس نال تعلق رکھدن۔
## حوالے