شمیم عارف قریشی.

بندے دی حیاتی نِرا تماشہ اے ۔ خوشیاں غمیاں ‘ ویل رُدھیمیں ‘ خاب عذاب نال نال ٹُردن ۔ حیاتی اِچ بندہ کئی رنگ روپ وٹیندے ۔ اَݨ ݙٹھیاں شہیں تے عاشق تھی ویندے ۔ لوکاں دی ڳالھ کیا کریجے اساں وی ہک شمیم تے اَݨ ݙٹھے عاشق تھے ہاسے ۔ ایہ ٻئی ڳالھ جو شمیم ساݙے ہتھ نہ آئی نہ کݙاہیں وصال تھیا بس خیالاں اِچ وسدی رہی ۔ کیا چھوہِر ہئی مولہے جیݙی گُت ۔ سانولی سلوݨی ۔ تکھے نین نقش ‘ پتلی چیل ‘ ونگرے وال ‘ مستانی چال ۔ ساکوں ہرایلے اوندے وپرے‘ پر ایہ ݙر وی راہندا ہا جو اللہ ڄاݨے کنواری وی ہے یا کائناں کیوں جو نال کھڑا عارف یکا ݙرائی راہندا ہا ۔ کہیں کہیں ایلے ایہ خیال وی آندا جو عارف دی ذال نہ ہووے ۔ وَل ایہ آکھ دِل کوں تسلی ݙیندے ہاسے ‘ دُعا منگدے ہاسے اللہ کرے عارف دی دھی ہووے ۔ خیالاں نال کھیݙدے ‘ مستیاں کریندے ‘ عمراں گزر ڳئی ۔ پر وصال وَل وی نہ تھیا ۔ اَساں قلعہ ݙیراور ’’فرید امن میلہ‘‘ شروع کیتا تاں وس وسیب اِچو ںساری سنگت لنگھ آئی جیڑھلے ملتانوں قافلہ آیا تاں مخلص بھڄدا آیا۔ آ ووے حاجی صاحبا تیکوں شمیم نال ملاواں ۔ شمیم دا ناں سُݨ من اِچ پُھل ترڑ پئے ۔ خوشی نال بھڄدا آیم ۔ میں پُچھیا مخلص حال سُݨا شمیم کتھ اے ۔ مخلص اشارہ کر آکھیا ایہ کیا ہے ۔ بس سئیں  میں ملݨاں کیا ہا ۔ ہاں پچھلے کنڈے ونڄ لڳا۔دھرتی پیروں نکل ڳئی ۔ نازک نفیس شمیم ہوا اِچ اُݙ ڳئی موقعے تے  بارے ہݙ بُت آلا جوان موجود ہا ۔ دورے جیݙا سر ‘ موٹی گردن ‘ سدھا نک ‘ ونگرے وال ‘ متھے تے قدرتی وٹ ‘ من بھاندیاں مُچھاں ‘قد کاٹھ ‘ ہݙ بُت ‘ نین نقشہ تاں اللہ ݙتی ݙات ہوندی اے کہیں کوں زیلی بݨاوے یا پہلوان ساکوں کیا ۔ سئیں  دی مرضی اے ۔ بحر حال قدرت شمیم عارف کوں جیڑھا سر ݙتے ‘ صحت مند گوندھویں بت تے ایہو سوہݨا لڳدے۔ پڑھیئے لکھیے لوک ساکوں ݙاڈھے چنگے لڳدن پر او جنھاں کوں دھرتی ماء دا درد ہووے ۔ سوچ سمجھ تے فکر قومی ہووے ۔ جینکوں دھرتی ماء دا درد نہ ہووے او وی کوئی بندہ اے ۔ ایجھیں کہیں رُلدے ودِن گنگے ٻاتے ۔ اَݨ سُنڄاتے ‘ دھر دے چندرے ‘ بھاڑ دے تَل ۔ شمیم ساکو ںایں ڳالھوں بھاندے جو دھرتی ماء نال ‘ اپݨے وسیب نال ‘ وسیب اِچ وسدے لوکاں نال اَݨ کھٹ محبت کریندے ۔ قریشی دا سوچݨ سمجھݨ ۔ ٻولݨ اَلاوݨ سرائیکی اے ۔ حالا نکہ شمیم انگریزی دا پروفیسر اے ۔ اللہ دی شان اے ٻیا کیا اے ۔ ݙکھ ݙول پاروں تاں کتھائوںپروفیسر نی لڳدا ۔ بھانویں لکھ تھری پیس سوٹ پا کھڑے ۔ ہا جیڑھلے ٻولیندے تاں وَل شک پوندے جو پروفیسر اے ۔ قریشی شکلوں پورا پہلوان اے ۔ ایہ وی اللہ دی شان اے پہلوان کوں پروفیسر بݨا ݙیوے ۔ قدرت دے کم اِی نرالے ہِن جیڑھا بندہ کھاڑے اِچ ہووے ہا تعلیم دے میدان اِچ اے ۔ اَڄاں شکر اے فلمی دنیا اِچ کائنی جے قریشی فلم انڈسری اِچ ہوندا تاں سلطان راہی دی جا نہ ہئی ۔ جے میݙی ڳالھ تے اعتبار نہ ہووے تاں شمیم دا میک اپ کرائو ۔ ونگرے والاں کوں تیل مکھ ‘ لمبا چولا پوائو ۔ ڳل اِچ صافا سٹو ‘ منجھ وݙیاں ٹیٻکاں آلی چادر ہووے ۔ ہتھ اِچ لمبے ڳن آلا گنڈاسہ پکڑائو تے وَل ݙسو  جو مولا جٹ اے یا شمیم عارف قریشی اے ۔ ایہ تاں اللہ دا شکر اے جو قریشی تعلیم دے میدان اِچ اے تے ایندے ہتھ قلم کتاب اے۔ گنڈاسہ کائنی جے ایندے ہتھ ہتھیار ہوندا تاں کنہاہیں دے ٻتال ٻلہائی کھڑا ہووے ہا ۔ شمیم سنگت اِچ ٻولیندا ٻیٹھا ہووے تاں ایندی آواز ہمیشہ اُچی ہوندی اے پرے ودے بندے کوں پتہ لڳ ویندے جو کتھائیں قریشی ٻیٹھے پر ہک ڳالھ دا ارمان اے جتی قریشی دی زبان چلدی اے اتنا قلم نی چلدا ۔ حالانکہ ساکو ںایندیاں لکھتاں دی اشد لوڑ اے ۔ میں اکثر پٹدا رہ وینداں جوان پرواہ اِی نی کریندا ۔ کیا تھی پیا کݙاہیں ہک اَدھ مضمون لکھ سٹیا ۔ ݙو ںچار کافیاں جھرڑ رکھیاں ۔ اللہ دا بندہ نثر آلے پاسے آ ‘ کافیاں کوں لڳا پئے۔ کافیاں لکھݨ کیتے رفعت عباس تھوڑا اے ۔ شمیم عارف تہذیبی ‘ ثقافتی رنگاں نال رنگیا جوان اے ۔ ایندی سنگت اِچ ٻیٹھا بندہ نہ ایݙے سُرکدے نہ اوݙے پُھرکدے ۔ اَݨ سونہیں بندے کوں ایویں مِلدے جینویں مدتاں دا سونہاں ہووے ۔ ہتھ ملا آکھیسی یار آپاں پہلے وی کتھائیں ملئے ہیں ۔ تہاݙا چہرہ سنڄاپو لڳدے ۔ حالانکہ  سئیں  دی پہلی ملاقات ہوندی اے ۔ ایویں گسہ پَٹا ݙیندے ۔ تکبر ‘ غرور تے وݙائی تاں اصلوں ہِس کائناں ۔ فقیر دا فقیر اے ۔ جوان اَٹھ نوں سال ڈائریکٹر کالجز رہ ڳئے ۔ مِلݨ آلے دفتر اِچ ڳولیندے تے پُچھدے ودے ہوندے ہَن تے قریشی چپراسیاں نال گرائونڈ اِچ ٻٹّاں لائی ٻیٹھا ہوندا ہا بعض دفعہ تاں سائل ہِیں کنوں آ پُچھدے ہَن ہئیں سئیں  اساں شمیم عارف قریشی کوں مِلݨے ‘ کھل تے دفتر گھن ویندا ہا ۔ چا ہ اِی پلیندا ہا تے کم اِی کریندا ہا ۔ این جی اوز آلے سنگتی وی قریشی دے سر راہندن ۔ اللہ ڄاݨے کیا راز اے ۔ انھاں کوں کجھ ݙیندے یا اُنھاں کنوں کجھ گھندے ۔ ایہ وی ہک راز اے ۔ غیب دا علم خدا کوں اے۔

جتھاں کوئی میل سویل ہووے شمیم اُتھائیں پُڄدے ۔ جیڑھی سنگت اِچ شمیم نہ ہووے او محفل ادھوری تے ٻسی لڳدی اے ۔ جوان ٻٹیل وی رَڄ اے ۔ ٻٹ کڑاک دی محفل ہووے تاں جوان دے انٹ کھل ویندن ۔ لطیفے توں لطیفہ سُݨائی رکھدے ۔ ایندے لطیفے فحش اصلوں کائنی ہوندے ۔ لطیفہ سُݨا ݙوجھیاں توں زیادہ آپ کھلدے ۔ جے کٹھ ہووے سنجیدہ ‘ علمی ادبی تاں وَل ڳالھ سندھ وادی توں شروع کریندے تے سندھ وادی تے مُکیندے۔ جان مارشل دا ذکراینویں کریندے جینویں رَلے کھیݙدا رہ ڳیا ہووے ۔ ڳالھ صاف ستھری تے وزن دار کریندے ۔ تلاوڑے دے پلڑے ہمیشہ برابر ہوندن ۔ قریشی مقرر وی کمال دا اے ۔ کہیں کٹھ اِچ تقریر کھڑا کریندا ہووے تاں ذوالفقار علی بھٹو بݨیا کھڑا ہوندے ۔ ایہ تاں شکر اے ملک اِچ بھنی تُرٹی جمہوریت اے نتاں کاکا جیل اِچ کھڑا ہووے ہا ۔ تقریر دے دوران ٻانہیں کنجیندے ۔ ہتھ اُتّے تَلّے کریندے ۔ مکاں ݙکھیندے ۔ اکثر ݙر رہ ویندے جو مُک مار کرائے دا ڈائس نہ بھن سَٹّے ۔ حالی تئیں تاں بچا تھیندا آئے اڳوں دا پتہ کائنی ۔ میں منتظمین میلہ و مشاعرہ توں گزارش کریساں  جو او لکڑ دے ڈائس دی جاء لوہے دا ڈائس رکھن تاں جو کوئی نقصان نہ تھیوے ۔ مُرشد ڳالھ ڳالھ تے مُسکدا وی ہے پر ٹہکارے ایں زور دے لیندے جو نال ٻیٹھے بندے دی چھرکی نکل ویندی اے ۔ جے بھری محفل اِچ بھرڄائی ساݙی دا فون آ ونڄے تاں وَل وی کِھلدا ٻیٹھا ہوندے ۔ کمال دی ڳالھ اے گھر آلی کنوں تاں اصلوں نی ݙردا ۔ ایہ ٻئی ڳالھ جو اکثر محفل اِچ فون بند کر ٻاہندے ۔ متاں ملکہ عالیہ دا سݙا آ ونڄے ۔ ’’شمیم کتھ ائیں ریت دی پت نال گھر آ‘‘ شمیم دی دانشوری کوں وسیب منیندے ۔ پر سنگتی آہدن جیڑھی بہادری نال کٹھاں اِچ ٻولیندے ایویں بیگم صاحبہ اڳوں ٻولے تاں منوں حالانکہ میں ایندے بغیر وی قریشی کوں دانشور منینداں ۔ ویسے آپت سمائی دی ڳالھ اے جے قریشی ہمت کرے چا تاں ایہ دریا وی جھاڳ ویسی ۔ پر میݙا خیال اے شمیم ایجھی غلطی کݙاہیں نہ کریسی ۔ قریشی سنگت اِچ ٻیٹھا ہووے تے رقم لوڑ پئے ونڄے تاں فوراً کھیسے اِچ ہتھ مریندے پر مصیبت ایہ ہے جو ایندا پرس اکثر موٹر اِچ رہ ویندے ۔ راوی آہدے پرس اِچ کجھ ہووے تاں کھیسے اِچ رکھے ۔ ساری تنخواہ تاں بھرڄائی ساݙی سنبھال گھندی اے ۔ جیڑھا جیب خرچ ملدے اونکوں سوچ سوچ تے خرچ کریندے ۔ میں قریشی صاحب کوں مظفر بخاری دے گھر سگریٹ پیندا ݙٹھے ۔ اللہ ڄاݨے گھراِچ وی پیندے یا کائناں ۔ ٻیا کیا پیندے ایہ لکھݨ ضروری کائنی ۔ قریشی اُستادی کوں استادی سمجھیے روزی نی بݨایا ۔ چھتا نی تھیا ۔ کالج نی کھولیا ۔ اکیڈمی نی بݨائی ہے نہ کمال دی ڳالھ۔

اللہ سئیں  مٹھل دی صورت قریشی کوں ہک لعل ݙتے ۔ ٻال وی ساڳی پیئو تے ڳئے حیاتی ہووس لڳدا ایویں ہے پیئو کنوں وی ڳٹھ ودھسی ۔ ٻال نال ایویں محبت کریندے جینویں ماء پیو دا فرض بݨدے ۔ بھرڄائی ساݙی آہدی اے مٹھل پُتر! بیٹا! ونج بابا سئیں  کول کجھ پڑھ گھن۔ پُتر فرمابردار ٻال وانگوں بھڄ پوندے اڳوں بابا آہدے یار مٹھل خان اَڄ تاں کوئی کافی سُݨا سبق کل پڑھسوں ۔ دِل دا نرم ایں اے جے کوئی درد بھریا شعر سُݨ گھنے ‘ یا واقعہ ݙیکھ گھنے تاں جوان دے ہنجوں نی کھڑدے۔ ہر کہیں کوں پُتر ݙیوݨ دا وی ماہر اے ۔ کُوڑچھڑا گھر آلی کوں مریندے جے بھرڄائی ساݙی دا فون آوے تے سئیں  ہووے ’’استانہ عالیہ‘‘ تے تاں ولدی ݙیندے سئیں  ’’شیزااِن‘‘ اِچ ٻیٹھاں ہُݨیں ملدے ہئیں ۔ حالانکہ ٻیٹھا مظفربخاری دے گھر ہوندے ۔ بعض دفعہ تاں ایہ میٹنگ ݙوں ݙوں ݙینہہ نی مُکدی ۔ سُم وی اِتھائیں پوندے ۔ ایہ تاں شکر اے بھرڄائی ساݙی پروفیسر اے حیا کریندی اے پر ہے تاں کھوسیاں اِچوں جے کݙاہیں بھنبھری بھئو ڳئیس تے آستانے تے آ ڳئی تاں قریشی دی گت بݨیسی تے مظفربخاری کنوں وی پُچھ گھنسی جو کیویں ڈرامے کریندن۔ ایہ تاں ہِن روز دیاں ڳالھیں ۔ 

او سئیں  ٻئی ڳالھ اِی سُݨو قریشی شاعر وی ہیوے پر لکھدا چھڑا کافی اے ۔ لڳدے اینکوں وی رفعت عباس خراب کیتے ۔ ہُݨ حال ایہ ہے اڳوں رفعت عباس ہوندے پچھوں شمیم عارف ڳلیاں اِچ ‘ پکھیاں اِچ ‘ وَݨاں تے پُھلاں اِچ شہراں اِچ ۔ شہر دیاں ڳلیاں اِچ رب کوں ڳولیندے ودے ہوندن ۔ کھل کھیݙ تے پروفیشنل رُدھیمیں کوں ہک پاسے رکھ شمیم او دھرتی ڄایا اے جیڑھا اپݨا سر دھرتی ماء دی ویل ݙیوݨ کیتے ہر ایلے تیار اے ۔ تاریخ دی مݨ تے وسدا ملتان ایندی رڳ رڳ اِچ وسدے ۔ اِتھوں دے دریا ‘ دریاواں دے مہاݨے ‘ ٻیٹ تے ٻیلے ‘ شہر شہر دیاں بُھردیاں کندھیاں ‘ وسیب ‘ وسیب دیاں درگاہیں‘ درگاہیں تے چُڳدے لٹھّے ۔ ڄالیں تے چلکدیاں چڑیاں اینکو ںجیوݨ دی ݙس ݙیندن ۔ ایہ منظرݙیکھ جوان خوش تھی ویندے:

نہ کوئی وستی ستی پئی اے

نہ کوئی جھوک فنا

قریشی دے من دی جھوک آباد اے ۔ ایندے خاب ‘ آساں اُمیداں ‘ خوشیاں غمیاں ‘ سِکاں چاہتاں بے اَنت ہِن ۔ بھانویں جو ایندے ملتان کوں آدم ویڑھ ڳئے ۔ ایہ شہر آدم ڄایاں دا جھر بݨ ڳئے ۔ ایندے رنگ روپ بدلدے ویندن ۔ وَݨ کپیندے ویندن ‘ باغ اُڄڑدے پِن ۔ کالیاں سڑکاں دھرتی دے سینے تے قہر وسائی آندن ۔ پلازے اُسردے پن ۔ من بھاندے منظر اوڈھر تھیندے ویندن ۔ مُکدے ویندن پر ایہ سارے منظر ‘ ایہ سارے خاب قریشی دیاں اَکھیں اِچ موجود ہِن۔قریشی شاہ رکن عالم دی درگاہ توں لہندے تاں اینکوں حضوری باغ ݙیکھݨ دی سِک تھیندی اے جیڑھا مدت تھئی حرص حوس دیاں عمارتاں دا رزق تھی ڳئے۔

لَکھاںکروڑاں حَجّاں تھیسن باغ حضوری پھرسوں

کیا تھی پیا دھرتی دے سینے حضوری باغ نی رہ ڳیا ۔ دیوان آلا باغ اُڄڑ ڳئے ۔ لانگے خان آلا باغ نی رہ ڳیا ۔ عام خاص باغ غیب تھی ڳئے ۔ایہ باغ قریشی دے من اِچ تاں اونویں آباد ہِن ۔ ہُݨ وی اِنھاں کوں پُھل پَھل لڳدن ۔ اَمب ٻور چیندن ‘ کھجیاں ‘ سپیاں کڈھیندن ۔ کچنالیں کوں لال ‘ غلابی نیلے پیلے پُھل لڳدن ۔ اَڄ وی اِتھاں ڳیرے گھوکدن ‘ ساوݨ رُت اِچ کوئل کوکدی اے ۔ چڑیاں دا چِلکار ہوندے ‘ ہُݨ وی ممولے ‘ پھدیاں ‘ چڑیاں تے ہیڑے چمن تے لہہ بے فکرے پھردن ۔ مٹی اِچ دھاندن ۔ کہیں کہیں ایلے کال کڑچھی تے درکھاݨ پکھی وی اِتھ آ ٻاہندن ۔ کھوڑی دے ٻاہروں اَمباں دے ٹوکرے پئے ہوندن ۔ کمند ٹنگیا کھڑا ہوندے ۔ رات دی راݨی مہکدی اے ۔ چنبہ فضا کوں معطر کریندے ۔

روحاں نے وی گھر نی چھوڑیے بھانویں پیڑھیاں گزریاں

بیشک ایندیاں اَکھیں اِچ قدیم ملتان دیاں ڳلیاں آباد ہِن ۔ کیا تھی پیا جے پل پل منظر بدلدے ویندن ۔ پرمایوسی تاں کائنی ۔ آس اُمید دا ݙیوا  ٻلدا پئے ۔ فریدݨ دا فرمان یاد اے ۔ جھوکاں تھیسن آباد ول ۔ کوئی اَرمان کائنی ‘ کوئی فکر کائنی ‘مولا ماڑ وسیسی ۔ جاڳے ٻہسن ‘ جھمراں لڳسن سانوݨیاں تھیسن میلے ہوسن۔

اَندھی رات عذاباں والی ویسی انت ویہا

ایہو عزم اے جیندے نال شمیم عارف جیندے ‘جیوݨ دا درس ݙیندے۔ جیوݨ دی ایہ سِک دھرتی ڄایاں کوں راہ رستے دا سوجھلا ݙیندی اے:

دریاویں دی مݨ تے وستیاں او تئیں جیندیاں راہسن

جے تئیں پئے پکھو اُݙسن جے تئیں ڄمسی گھاہ

دِل دے ایٹھے آباد ہِن ۔ دراں تے کھڑے وَݨ شاد ہِن ۔ شرینہ ہُݨ وی پُھل چیندن ۔ فضا ہُݨ وی مہکدی اے ۔ ٻیریں ہُݨ وی جُھر پوندن ۔ نِماں کوں ہُݨ وی نمولیاں لڳدن ۔ من اچ واہندا چناب منہ زور اے ۔ جے تئیں ایہ منظر ہِن ۔ وَݨاں تے پکھی ہِن ۔ پکھیاں دا چلکار اے ۔ اساں جیندے ہئیں ۔ ساݙی سِک جیندی اے ۔ ساݙی سِک نال شمیم دی سِک وی جوان اے ۔ شمیم کلہا کائنی ‘ جڳ جہان ایندے نال اے ۔ ساری وسوں ٻولیندی اے ۔ بندیاں نال وسدا بندہ آباد ہوندے :

کُل عالم دا میلہ لڳدے دِل اپݨے دے اندر

کل عالم دا میلہ دھرتی تے لڳدے ‘ تے ایہا دھرتی ساݙی سُنڄاݨ اے۔ 

اساں تیݙی بھوئیں دی ساول

وَݨ تیݙے دے پکھو

## حوالہ
سانول سلوݨے(خاکے)، مصنف: عبدالباسط بھٹی۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان