open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فیسبک دی پوسٹ دا مقصد

**واہ واہ خوب ہے سئیں**، 
کیا ایہو مقصد ہوندے ہر پوسٹ دا
میڈے خوبصورت شعراء کرام ادیب تجزیہ نگار تے ادب نواز قاری ایں بارے ضرور صلاح ڈیسن
کجھ ڈینہہ پہلے میں منصور شانی صاحب دے ڈوہڑے تے برملا لکھ گیاں جو یار اصلوں چس کینی ڈوہڑے وچ.
ایں جوان کوں سلام ھے جو ایں فراغ دلی دا مظاہرہ کیتے کوئی غصہ بغض کینی کیتا نہ ہی فضول دی بحث یا بے ادبی.
بلکہ خوش تھی تے آہدے چلو کوئی تاں ھے جیڑھا صرف منہ موکھنڑ کیتے کمنٹ کینی کریندا. 
جڈاں کوئی شے پبلش تھی ویندی ھے یا فیس بُک تے اپ لوڈ کر ڈتی ویندی ھے تاں قارئین کوں کھلی اجازت ہوندی ہے اپنڑی رائے دی
اساں بس تعریف تاں سنڑ سگدے ھوں اگر کوئی بئی گال کر گے تاں ول اساڈا او دشمن تھی ویندے. 

لیکن اے وی ضروی ھے کہ اگر کوئی شے ٹھیک نی لگدی یا کوئی کمی بیشی ھے تاں او دلائل نال ڈسی ونجے جو ایں ٹھیک تھیسے بس صرف خامخواہ دی تنقید نہ ھووے دلائل نال اصلاح ھووے نقص بیان کیتا ونجے
ایکوں آہدن تنقید برائے اصلاح
ہر دور وچ ادب کوں معیاری کرنڑ کیتے اے شے لازمی سمجھی گئی ہے. 
بس کوڑی واہ واہ سرائیکی ادب کوں برباد کیتی ویندی ھے. 
اساں ایں شے دے قائل ہوں کہ اساڈی تعریف پوسٹ تے کیتی ونجے اگر کوئی بئی گال ھے تاں ول انبکس وچ کیتی ونجے. 
کمال ہے بھئی یاں تاں اساں کلام وی انبکس وچ بیجھی بیٹھے ھوں تاں ول تاں ٹھیک ہے جڈاں پوسٹ تھیا کھڑے تاں ول تعریف تاں سنڑ سگدوں تنقید کیوں کینا. 

اگر ادب کوں معیاری چاہندے ھو تاں ول فراغ دلی دا مظاہرہ کرو اتنی محنت کرو کہ کوئی گنجائش نہ ھووے تعریف دے نال نال اپنی کمی کوتاہی وی قبول کیتی ونجے تاکہ اساڈے نال نال کجھ بے لوگ وی سمجھ سگن..
کلام الہی تے احادیث توں علاوہ کوئی شے حرف آخر نی سمجھی ویندی
ہر لکھاری کنوں غلطی تھیندی ھے. غلطی تھیونڑ حیران کن گال کینی حیران کن گال اے ھے جو غلطی تسلیم نہ کیتی ونجے کوڑی انا کیتے. بیشک کوئی مضبوط دلائل نال گال کیوں نہ کرے. 
میکوں پتہ ہے کہ اے پوسٹ کافی لوگیں تے سینے تے نشتر وانگ لگدی پئی ہوسے
بہرحال کم از کم میں تاں غیر معیاری پوسٹاں توں اکتا گیاں
روزانہ اینجھے اینجھے کلام مسلسل پڑھ تے سرائیکی ادب کوں پست تھیندا ڈہیداں پیاں. 
روزانہ دی پوسٹ کنوں اگر ہفتے ڈو دے بعد ہک معیاری شئے ھووے تاں میڈے خیال وچ بہتر ہے
باقی تساڈا کیا خیال ہے منتظر ھاں. 

رفیق تائب احمد

## حوالے
فیسبک پوسٹاں تے تنقید

میڈیں گزشتہ ڈو، تراۓ پوسٹاں کوں میڈے کجھ مخلص سجنڑیں تنقید دا نشانہ بنڑاۓ ت کن چھکۓ نے... دل آزاری دی معذرت
دوستو:
میں سرائیکی وسیب چ جمنڑ آلا سرائیکی پتر ہاں...سرائیکی ادب، ثقافت ت سرائیکی وسیب دی خاطر تھیونڑ آلی ہر کوشش و کاوش دا ادنی' کارکن ہاں...
سرائیکی دی خدمت (او کہیں پلیٹ فارم توں ہوۓ،اوندا اگوان کوئ ہوۓ) کیتے میں ہر وقت حاضر ہاں...

اگر کتھائیں میڈا لہجہ تلخ تھۓ تاں شید مخاطب ایندی وجہ ہوسی..
بحرحال.... معذرت (منصور شانی، ٢ نومبر ٢٠١٦ء)
## حوالے
فیصل آباد

فیصل آباد دا پراݨاں ناں لائل پور ہے ، ذوالفقار علی بھٹو سعودی فرمانروا شاہ فیصل دی محبت اِچ ایندا ناں فیصل آباد رکھیا ،پہلے اے ملتان کمشنری دے ضلع جھنگ دی تحصیل ہا تے انگریزیں آبادکاری دے ذریعے لائل پور کوں ضلع بݨا تے جھنگ توں الگ کیتا۔

### اہم تعلیمی ادارے
فیصل آباد میں اعلی و ثانوی تعلیم کے لئے بہت سے تعلیمی ادارے قائم ہیں، جن میں سے چند یہ ہیں:

## صحت
فیصل آباد میں صحت کی صورتحال پاکستان کے دوسرے شہروں سے کچھ خاص بہتر نہیں، تاہم پچھلے چند سالوں سے سرکاری ہسپتالوں کی صورتحال ماضی کی نسبت کافی بہتر ہوئی ہے۔

### نجی ہسپتال
thumb|left|250px|الرازی ہسپتال، بٹالہ کالونی
شہر میں بےشمار چھوٹے بڑے نجی ہسپتال موجود ہیں، جو مریضوں کو نسبتاً مہنگے علاج کی سہولت فراہم کرتے ہیں۔ علاوہ ازیں ہر گلی محلے میں ایک آدھ نجی کلینک ضرور موجود ہوتا ہے۔
{|
|- style="vertical-align: top;"
|
* نیشنل ہسپتال، جناح کالونی
* فیصل ہسپتال، پیپلز کالونی
* مکی ہسپتال، پیپلز کالونی
* ساحل ہسپتال، سرگودھا روڈ
* غفور بشیر چلڈرن ہسپتال
|
* واپڈا ہسپتال
* مدینہ ٹیچنگ ہسپتال
* ہلال احمر میٹرنٹی ہسپتال
* النور ہسپتال
* الرازی ہسپتال، بٹالہ کالونی
فیصل رانجھا

فیصل رانجھا سرائیکی دا ہک شــاعــر ہے۔

## نمونہ کلام
؏ ســاکوں غـربـــت کیتے بے ذائقہاوں کــوں یار مصــالے بھاندے ہِن
### ݙوہڑہ
ہر رات لنگھی تیݙی یاد دے وچ میکوں انت اندھارے ݙسدے پن

میکوں ݙسدیاں پن تیݙیاں بے رخیاں تیکوں غیر ہن پیارے ݙسدے پن

نت حاضر تھینداں در تیݙے تیݙے سیاسی لارے ݙسدے پن

کجھ ݙینہہ ہن رانجھا مر ویساںوے میکوں پاڑے سارے ݙسدے پن

### ݙوہڑہ
تصوف دے سفر اچ گنبد خضرا دی چھاں تلے بہہ تے لکھیا  ݙوہڑہ

جݙاں وطن تے واپس ول جُلسوں پُر نور فضاواں یاد آسن

ساکوں پھیر طواف دے نہ بُھلسن شہ زور ہواواں یاد آسن

ساکوں زم زم اصلوں نہ بھلسی خضرا دیاں چھاواں یاد آسن

پندھ یاد ہوسن رانجھا طائف والے یکے عرب دے راہواں یاد ہوسن

### ݙوہڑہ
اساں پاندھی پیار دے راہیں تے بہر حال کلھیپے گھن لاتھن

ساکوں گھن لاتھن ݙکھ راہبر دے ہر حال کلھیپے گھن لاتھن

اساں وات آگئے مجبوریاں دے گڑدھال کلھیپے گھن لاتھن

تیݙی مونجھ رانجھا ساݙا حال ونجائے بھیوال کلھیپے گھن لاتھن

### ݙوہڑہ
سن پیرا عرض غریباں دی ونجاں یار جوکوں بھل لکھ ایجھا پُھل 

میکوں یاد نہ راہوے کون ہاں میں ونجاں راہیں رُل لکھ ایجھا پُھل

لنگھے رات میڈی درباراں تے ونجاں پاگل ہُل لکھ ایجھا پُھل

میڈی گول اچ رانجھا آپ آوے میڈا پووے مُل لکھ ایجھا پُھل

شاعر:#فیصل_رانجھا
فیض احمد اسیر

فیض احمد اسیر سرائیکی دا لاجواب شاعر ھے انہاں دا سانگا رحیم یار خان نال ہے۔
فیض بلوچ

فیض بلوچ سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل
ظاہر پیر نال تعلق ہے۔

## نمونہ کلام
پیر کھنڈایم تاں چادر تکلیف ݙتی

غربت تئیں میکوں اکثر تکلیف ݙتی

سوٹی کھس ٹر پئے مسکین نماݨیں دی

میں بݙھڑے کوں ھر نینگر تکلیف ݙتی

ذال دے آکھے لڳ تے بولݨ چھوڑ ڳئیوں

پتر آ جگ تے جیویں پر تکلیف ݙتی

آوݨ ویلھے دنیا کتنی سوھݨی ھئی

ویندیں تاں ھر ھک منظر تکلیف ݙتی

تیݙے بدل ونجݨ دا درد مریندا ھا

اے نہ سمجھیں جو خنجر تکلیف ݙتی

لٹݨ دے وچ اپݨیں غیر سبھے ھک ھن

کہیں باھرو تے کہیں اندر تکلیف ݙتی

پکھڑو گھر ݙو ولدے ݙیکھ تے رو پئی آں

ݙینہہ تے رات توں ودھ دیگر تکلیف ݙتی

فیض تیکوں پرکھݨ وچ واقعی بھل تھئی اے

دل شیشہ تے توں پتھر تکلیف ݙتی

### غزل
درد توں آشنا تھی ڳیاں

ڈیکھ تئیں باجھ کیا تھی ڳیاں

تیڈا سنگتی وی کوئی نی ریھا

میں وی بے آسرا تھی ڳیاں

میکوں شاھی دی کیا لوڑھ ھے

تیڈے در دا ڳدا تھی ڳیاں

کیوں طبیب آ جھجھکدا بیٹھیں

آکھ ڈے لادوا تھی ڳیاں

تھی تے آزاد زندگی کنوں

کہیں دے غم توں رھا تھی ڳیاں

اج ولا یاد کہیں دی ستائے

اج ولا بے مزا تھی ڳیاں

یا میڈا یار او نی ریھا

یا تاں میں بے وفا تھی ڳیاں

اوپری ڈسدی ھے زندگی

تئیں توں مایوس کیا تھی ڳیاں

فیض کیا غرض دنیا دے نال

بس تیڈی یاد دا تھی ڳیاں

فیض بلوچ

### غزل
نانگ فراق دے سینے اتے دنگے ھن

رب آ میں تاں سکھ سجنڑاں دے منگے ھن

تونڑیں جو غربت دے ھتھوں ڈنگے ھن

اھدن لوک پرانڑیں ڈاڈھے چنگے ھن

چندر لہا آونڑ تاں وس وچ کائیناں ھا

تئیں کنڑ پپلی نال ستارے ٹنگے ھن

میڈی وستی کال ریہے نت خوشیاں دا

میڈے وانگوں سارے بکھے ننگے ھن

اوں ڈینہہ خون دیاں ھنجوں کیریاں ھامی میں

میندی نال جڈاں تیڈے ھتھ رنگے ھن

میڈی بھینڑ دے سر تے بوچھنڑ کائیناں ھا

میڈے یار کھنگھورے مار تے لنگھے ھن

فیض میڈے لیکھاں وچ کالی رات آئی اے

میڈیں اکھیں خاب ڈٹھے ست رنگے ھن

فیض بلوچ

### غزل
تیڈی مونجھ سانبھ ڈیکھاں تیڈے درد پال ڈیکھاں

تونڑیں آپ بھوگ بھوگاں تیکوں خوش نہال ڈیکھاں

ھاں عجیب کشمکش وچ جو کراں تاں کیا کراں ھنڑ 

تیکوں اپنڑیں ڈکھ سنڑاواں یا تیڈا جمال ڈیکھاں

کوئی رب سبب بنڑاوے او وی وقت کاش آوے

میڈے سامھیں بیٹھا رھویں تیکوں سال سال ڈیکھاں

توں ستم دی انتہا کر میں صبر دی حد مکانواں

توں میڈا کمال ڈیکھیں میں تیڈا کمال ڈیکھاں

اے وی ھے وڈی بیماری نہیں مکدی مونجھ ماری 

تیڈا چولا چا تے چماں تیڈی پا تے شال ڈیکھاں

میڈا فیض پورھیا ترکہ میڈی اکھ دا نور ھیں توں 

کہیں بئے ڈو جندڑی مانڑیں میڈی کیا مجال ڈیکھاں

(فیض بلوچ)

### غزل
تیڈی در تے دستک کائناں ھوندی ھئی۔

ساڈے سینے دھک دھک کائناں ھوندی ھئی۔

عشق دلالی وچ ونج تے منہ کالے تھئے۔

پہلے منہ تے کالک کائناں ھوندی ھئی۔

ما بولی تاں ڈھیر پرانڑی ھے لیکن۔

ورھیاں پہلے اجرک کائناں ھوندی ھئی۔

نینگر وڈکیں دے دڑکے کوں سنڑدے ھن۔

بحث مباحثے  بک بک کائناں ھوندی ھئی۔

عورت وچ مکاری دا وی عنصر ھا۔

پر سڑکیں تے ناٹک کائناں ھوندی ھئی۔

ساڈی وستی سارے پھل گلاب دے ھن۔

ساڈی وستی وچ اک کائناں ھوندی ھئی

نا محرم ڈو اکھیں کائناں ڈھدیاں ھن

چنری وی پیندی چک کائناں ھوندی ھئی۔

اینجھا وقت تیڈے دیوانیں ڈٹھا ھے

پیونڑ لیئوں سپرے ڈھک کائناں ھوندی ھئی

تیڈے ملنڑ توں بعد دے ویکے وات آیوں۔

فیضنڑ جندڑی ایں کک کائناں ھوندی ھئی۔

فیض بلوچ
فیض روکھڑی

فیض حمید فیض روکھڑی سرائیکی زبان دا ہک شاعر ہے

## ڄم پل
میانوالی وچ راہندے

## تعلیم
یونیورسٹی آف سرڳودھا توں پڑھے۔

## کتاباں

## نمونہ کلام
قابل غور سرائیکی نظم

اس دنیا دا  اُوپرا  رواج ہے۔

گُنگی نگری تے ڈوریاں  دا راج ہے۔

اِتھے گل کوئ کرے چا سِیاݨی تاں لوک اونکو پاگل آکھِدن۔

سارے جگ دے وَڈیرے  بائیمان ہن۔

ہک ڈوجھے کوں لَڑیندے شیطان ہِن۔

بَھا بَلدی تے سَٹے کوئ پاݨی تاں لوک اونکو پاگل آکھدِن۔

اس گل دی تَہہ  تے کوݨ اَپڑے۔

بھانویں مَنگ۔پِن کے وی گِھنو کپڑے۔

جے گھر وچ تاݨے چا کوئ تاݨی تاں لوک اونکو پاگل آکھدن۔

رناں ٹھگݨ دے نویں رنگ گولے ہِن۔

گھر۔گھر وچ بیوٹی۔پالر  کھولے ہِن

اِیہا کم جے کوئ کَرے چا نِیاݨی تاں لوک اونکو پاگل آکھِدن۔

اج رَنگلے۔پَلنگ کِتھے رہ  گئے۔

بے۔حیائ  کیتےڈبل۔ بَیڈ آگئے ۔

اج منجھے دی کوئ چھکے چا وڈاݨی تاں لوک اونکو پاگل آکھِدن

ہِک دور ہائی جو رَلے سارے باہندے ہَسے۔

ھکے چُلہے اُتے باہ کے روٹی کھاندے ہَسے

فیض گزری سݨاوے چا کہاݨی تاں لوک اونکوپاگل آکھدن۔

فیض حمید فیض روکھڑی

### ہک پُل روکھڑی دا
(دلچسپ سرائیکی نظم۔ھک پُل روکھڑی دا)

کئ صدیاں توں پل نَہر دا ہائی

اتھوں لانگا روکھڑی شَہر دا ہائی

کافی عرصے تو بیمار ہائی

کھڑے ہووَݨ توں لاچار ہائی

اَگوں  پاݨی دا وی  زور ہائیی

اُتوں  پل شودا کمزور ہآئی

کُل گِٹے گُوڈے ہَل گئے ہس

نالے چاروں مونڈھے گَل گیۓ ہس

شودا رات ڈیاں کُرلاندا ہائی

درداں تو اُٹھدا باندہ ہائی

نا کوئ  اس دی گل بات سُݨیں

نا اس دے کوئ  جذبات سُݨیں

جاں پل دا سفر کردے ہسے

پہلے کلمہ شہادت پڑھدے ہسے

نالے دل کوں وی سمجھیندے ہسے

اتوں ڈر ڈر قدم رکھیندے ہسے۔

بس ساہ بند کرکے لنگ ویندے

کر موت دے نال جو جنگ ویندے

کئ سال اے سلسلہ چَلدا رۓ

ساڈا ہوش ہواس وی رَلدا رئے

کئ  وڈ۔۔وڈیرے آندے رائے

خالی سیلفیاں بݨوانے رائے

ھک جاندا ڈوجھا آندا ہائی

گلاں نال پُلا پکاندا ہائی

کدی میڈیا والے آویندے

زخماں تے مرچاں لا ویندے

ھک ڈیہہ زخماں توں چور ہوکے

حالات کولوں مجبور ہو کے

کوئ رات دا پچھلا پار ہائی

اونکو ہک ڈیہہ سخت بخار ہائی

بلآخر ہمت ہار گیا اے

ڈھا آخر گوڈاں بھار گیااے

جاں وڈلے اٹھا شار ہائی

پل پیا کنڈھ دے بھار ہائی

گل پہنچ گئ میڈیا والاں

کُل روکھڑی شار دے بالاں تے

اتوں ۔D.C..A.C  اَپڑ گئے

گل میڈیا والے پکَڑ گئے

ساڈے ایم۔پی۔اے۔نوں خیال آیا

سوہݨا بَھج پُلساں دے نال آیا

کائیں کِیتی کال وَزیراعظم تے

ونج پہنچی گَال وزیراعظم تے

اس آکھیا مسئلہ حل کرݨا اے

اس پل دا کم اج کل کرݨا اے۔

اے سارے آمیں کریندے رئے

بس  کُوڑ تے لارے ِلِیندے رئے

اس گل کوں مہینا گزر گیا۔

پل اجے۔ وی انجے آر پیا اے

اساں  نت پٹڑی توں ویندے ہاں

سر مٹیاں نال بھریندے ہاں

اے کم ہائی نہر دے محکمے دا۔

اِس لُٹ۔لُٹِیر دے محکمے دا

کیڑے کم دے یار سیاسی ہن

ساڈے کُل بےکار سیاسی ہن

اے رشوت باج نئ کم کردے

دل گلاں۔نال نرم کردے

اساں پئے عذاب تے چڑھے ہاں

پَئے سیاسیاں تے اُکا سَڑے ہاں۔

جڈاں آیا موقع ووٹاں دا

پھٹکار ہوسی ہِکا سوٹاں دا

اونکوں ووٹ نا بلکل یار ڈیسوں

اوندے گل جتیاں دے یار  پیسوں۔

اے فیصلہ سارے شار دا ہے

اے فیض ساڈے غمخار  دا ہے

شاعر۔۔فیض روکھڑی۔
ونکی:سرائیکی شاعر
فیفا فٹبال عالمی ورلڈ کپ 1930ء

thumb|فیفا عالمی فٹبال کپ ١٩٣٠ء دا اشتہار
فیفا نے 1930ء وچ پہلا فیفا عالمی فٹ بال کپ مرداں دے قومی ٹیماں دے درمیاں یوراگوئے وچ منعقد کروایا۔ اس دی میزبانی کیتے یوراگوئے، سپین، نیدرلینڈز، اٹلی تے سویڈن نے بولی لائی، لیکن فیفا نے یوراگوئے دی بولی قبول کیتی تے اس طرح یوراگوئے پہلے عالمی کپ دی میزبانی دا اعزاز حاصل کر سڳا۔ پہلے عالمی کپ وچ صرف تیرہ ممالک دے قومی ٹیماں شریک تھیاں۔ جنہاں کوں شامل تھیوݨ کیتے کوئی مقابلہ نی کرنا پیا، بلکہ پہلے عالمی کپ وچ کہیں وی ملک دی قومی ٹیم شرکت دی اہل ہئی، دنیا بھر دے ٹیماں کوں دعوت نامے ارسال کیتے گئے، مگر طویل سفر تے سفری اخراجات دی وجہ نال صرف تیرہ ممالک دے ہی ٹیماں شامل تھیاں، انہاں کوں چار گروپاں وچ تقسیم کیتا گیا، پہلا گروپ چار ٹیماں تے تے باقی ترئے گروپاں وچ ترئے ترئے ٹیماں شامل ہن، ہر گروپ دی ٹیم نے اپݨے گروپ دی ہر ہر ٹیم نال ہک ہک مقابلہ کرنا ہئی، اس طرح پہلے مرحلہ وچ نو ٹیماں باہر تھی گئیاں، ݙوجھا مرحلہ سیمی فائنل دا ہئی، پہلے عالمی کپ وچ تریجھے تے چوتھے درجہ کیتے مقابلے منعقد نی کیتے گئے۔ یوراگوئے وچ منعقد تھیوݨ والے 1930ء دے فیفاعالمی کپ دے فائنل وچ میزبان یوراگوئے نے ارجنٹائن کوں ݙو دے مقابلے وچ چار گول توں شکست ݙے کے پہلے فیفا عالمی کپ دا فاتح بݨݨ دا اعزاز حاصل تھیا. 

اوہ تیرہ ممالک جیہڑے شریک تھئے۔

*یوراگوئے
*ارجنٹائن
*ریاستہائے متحدہ
*یوگوسلاویہ یوگوسلاویہ
*چلی
*برازیل
*فرانس
*رومانیہ
*پیراگوئے
*پیرو
*بلجئیم
*بولیویا
*میکسیکو

فائنل وچ ارجنٹائن تے یوراگوئے آمݨے سامݨے آ گئے، دلچسپ ڳالھ ایہ ہے کہ 1928اولمپکس دا فٹ بال فائنل انہاں ہی ݙوہاں دے وچ تھیا ہئی، جس وچ یوراگوئے 2-1 توں جیت گيا ہئی۔ فائنل سینٹینیل میدان وچ 30 جولائی کوں تھیا۔ فائنل وچ سیمی فائنل دی نسبت تماشائیاں دی تعداد قریب ݙاہ ہزار گھٹ ہئی، ارجنٹائن دے حمایتی دریا پار کر کے آئے انہاں کیتے ایہ مقابلہ زندگی تے موت دے مترادف ہئی، بیونیس آئرس توں مونٹی ویدیو تک. ݙاہ کشتیاں ناکافی ثابت تھیاں۔ ہک اندازے دے مطابق ݙاہ توں پندرہ ہزار ارجنٹائنی تماشائی آئے ہن۔
## حوالے
فینگ شوئی

## فینگ شوئی
فینگ شوئی ہک قدیم سائنس اے تے ایندا تعلق چین نال اے. ایندے ذریعے تزئین و آرائش وچ معمولی تبدیلی نال فطرت دے توانائیاں گھر یا دفتر دے ماحول وچ بہتر تبدیلی گھن آندیاں ہن. ایندے نال ذہنی یکسوئی، گھر وچ سکون، صحت تے آمدنی وچ وی اضافہ تھی سڳدا اے. 

*فینگ شوئی دے مطابق آئینے دی جگہ: -

فینگ شوئی دے مطابق آئینہ، سمھݨ والے کمرے وچ نی ہووݨاں چاہیدا. کیونکہ ایندے نال کمرے وچ بے جا اداسی تے غمگینی پھیلدی اے. اگر اینکوں بیڈروم وچ لاوݨاں لازمی وی ہووے تاں اینکوں سامݨے لاوݨ دی بجائے بیڈ یا پلنگ دی سراندی دے پچھوں دیوار تے لاوݨاں چاہیدا اے. یا ایہو جیہی جگہ تے لگا ہووے جتھوں اے نظر نہ آوے. 

*فینگ شوئی دے مطابق کچن دی جگہ:-

*فینگ شوئی دے مطابق بیڈروم دی جگہ:-

*فینگ شوئی تے دفتر:-

*فینگ شوئی دے مطابق گھر وچ باتھ روم دی جگہ:-
فیوڈل دے ایجنٹ

گودیں دے فیوڈل دے ایجنٹ دلال دھڑادھڑ سرائیکیں دی سٹیج تیں اکیں سرائیکیں دیاں ہمدردیاں حاصل کرنڑ سانگے دھڑادھڑ سرائیکی صوبے دے اعلان کرنڑ لگ گئین اساں ساد مرادے سرائیکی خوش تھی کے انہیں دے ناں دے نعرے مارنڑ لگ ویندے اوں زندہ باد زندہ باد حالا نکہ ساڈی سٹیج تیں سرائیکی صوبے دا اعلان کرنڑ الیں دی اپڑیں پارٹی اچ کوئی اے جیڈی اہمیت نئیں ھوندی جواو اپڑیں پارٹی کوں اے اکھ سگن ہنڑ اپڑیں پارٹی اچو لوظ جنوبی پنجاب کوں کڈھو ایندے اچ لوظ سرائیکستان ایڈ کرو اے انہیں دی قطعن پوزیشن نئیں جڈاانہیں دی اے پوزیشن نئیں ول اے ساڈی سٹیج تیں اکیں سرائیکی صوبے دا اعلان کیوں کریندن ساڈیاں سرائیکی تنظیماں اجاں اتناں میچور کئینی نہ ساڈے لوک اتنا میچورن جو انہیں شاطر لوکیں دی واردات کوں سمجھ سگن تہوں میں سرائیکی جماعتیں دے عہدیداریں کوں وقت کنوں پہلے با خبر پیا کرینداں سرائیکیو سیانڑیں تھیوو توھاڈے نال محبت ونڈنڑدے بہانیں تیں کوئی بہوں وڈی واردات تھیونڑالی اے تساں اپڑیں نہ ھوند دیوجہ توں یا کہیں سادگی دی وجہ توں متاں اپڑیں تحریک دا کوئی نقصان کر کھڑو ول بعد اچ ارمان کھڑے کرو اوندا کوئی فایدہ نہ تھیسی اے واداتی لوک اپڑیں واردات کہیں شکل اچ ای کرسگدن مسلن ساڈی کہیں سرائیکی کانفرنس اچ چندے دی شکل اچ مہمان اے خصوصی بنڑکیں ابہندن حالانکہ سرائیکی دی الف ب دا پتہ ای کئینی ھوندا ول ساڈی سٹیج تیں سرائیکی صوبے دی گال کرکیں ساڈے جیرھے لوک کٹھے تھئے بیٹھے ھوندن انہیں دیاں ساکوں پنج ہزار چندہ ڈیکے اپڑیں حق اچ کیتی ویندن اساں اپڑیں جاہ خوش جو اساں انہیں کنیں سرائیکی صوبے دا اعلان کرا چھوڑیئے حالانکہ ایں نئیں ھوندا بس ایہا واردات ھوندی اے جیرھی اکثر جہیں تیں تھیندی رہ ویندی اے چنانچہ اج دے بعد میں اے اعلان کرینداں میں کہیں اوں سٹیج تیں کئیناں ویساں جیرھی ساڈی سرائیکی سٹیج تیں اے وارداتی لوک موجود ھوسن بی خیر۔۔۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی حمید اصغر شاہین روڈ خدابخش چوک پل ڈاٹ دے نال پوادھو
قائد اعظم ریزیڈنسی زیارت دا واقعہ

15 جون 2013 کوں زیارت وچ قائد اعظمؒ ریزیڈنسی،  زیارت کوں بم دھماکیاں نال تباہ کر ݙتا گیا۔ اِس حملے وچ ہک پولیس اہلکار جاں بحق تھی گیا تے حملے دے خلاف زیارت دے شہری سراپا احتجاج بݨ گئے۔ امدادی ٹیماں دے پہنچݨ تک قائداعظم ریزیڈنسی تباہ تھی چکی ہئی۔ ہک توں ݙو منٹ دے وقفے دے نال چار بم دھماکے کیتے گئے جس نال عمارت کوں بھاہ لگ گئی، حملہ آور چار توں پانچ ہن جیہڑے کارروائی دے بعد فرار تھیوݨ وچ کامیاب تھی گئے ٓ۔ حملے دے وقت بجلی کوئناں ہئی۔

وفاقی وزیر داخلہ چودھری نثار علی خاں نے قائد اعظم ریزیڈنسی کوں قومی ورثہ قرار ݙتا تے اینکوں دوبارہ 3 توں 4 مہینے وچ تعمیر کرݨ دا اعلان کیتا۔

### اندرون ملک رد عمل
واقعے دے بعد پارلیمنٹ دے ݙوہیں ایواناں وچ بلوچستان وچ دہشت گردی دے خلاف قرارداداں متفقہ طور تے منظور کیتیاں گئیاں۔ سینیٹ وچ سانحہ کوئٹہ دے خلاف قرارداد مسلم لیگ ن دی سینیٹر نزہت صادق دی طرفوں پیش کیتی گئی۔ قومی اسمبلی وچ وی کوئٹہ دھماکیاں تے زیارت وچ قائد اعظم دی رہائش گاہ تے حملیاں دے خلاف قراردادِ مذمت متفقہ طور تے منظور کیتی گئی۔
## حوالے
قابوس بن سعید

قابوس بن سعید بن تیمور آل سعید (انگریزی: Qaboos bin Said al Said، عربی: قابوس بن سعيد آل سعيد) سلطنت عمان دے سابقہ سلطان ہن۔انہاں نے 50 سال تک اپݨے ملک عمان دی خدمت کیتی تے اونکوں ترقی دی راہ تے گامزن کیتا۔

## سلطان قابوس دی خدمات
1970 ء اچ عمان دا تخت سنبھالݨ والے سلطان قابوس 18 نومبر 1940ء کوں عمان دے شہر صلالہ وچ پیدا تھئے ۔گزشتہ طویل عرصے توں سلطنت عمان تے حکمرانی کرݨ والے سلطان قابوس نے ابتدائی تعلیم عمان توں ہی حاصل کیتی ۔انہاں نے 1960ء وچ  برطانوی شاہی ملٹری اکیڈمی وچ شمولیت اختیار کیتی تے ول مغربی جرمنی وچ برطانوی فوج وچ کجھ عرصہ تربیت حاصل کیتی۔1964ء وچ آبائی وطن واپس آئے تے اتھاں انہاں نے اپݨا زیادہ تر وقت اسلامی قانون تے عمانی تاریخ دے مطالعے وچ صرف کیتا۔1970ء اچ 29 سال دی عمر اچ انہاں نے اپݨے والد سید بن تیمور دا تختہ الٹا ہئی جیندے بعد تیل دی دولت دا استعمال کریندے ہوئے انہاں نے عمان کوں ترقی دی راہ تے گامزن کر ݙتا۔دلچسپ ڳالھ ایہ ہے کہ سلطان قابوس بن سعید عمان دے تمام اہم تے وݙے عہدیاں تے خود فائز رہے۔ اوہ سلطنت عمان دے سلطان دے نال نال وزیراعظم، آرمی چیف، وزیر دفاع، وزیر خزانہ، وزیر خارجہ تے اسٹیٹ بینک دے گورنر وی رہ چکے ہن۔ سلطان قابوس غیر شادی شدہ ہن تے انہاں دا کوئی وارث یا نامزد جانشین نہ ہئی۔ انہاں دا کوئی ݙوجھا بھرا وی نی ،البتہ ہک بھیݨ ہے ۔سلطان قدوس کوں انہاں دی بہترین سیاسی ، اقتصادی ، عسکری، سماجی تے ثقافتی خدمات کوں عالمی سطح تے وی سراہا ڳیا تے بیشتر ایوارڈز نال وی نوازا ڳیا۔سلطان قابوس دی خدمات سلطان قابوس کوں 2001ء اچ حکومت پاکستان دی جانب توں نشان پاکستان دا اعزاز ݙتا ڳیا ہئی جبکہ 2004ء اچ جواہر لعل نہرو ایوارڈ وی ݙتا ڳیا۔اکتوبر 2018ء اچ سلطان قابوس نے اسرائیل دے وزیر اعظم بینجمن نیتن یاہو دا  سلطان دی دعوت تے دورہ تاریخی اہمیت دا حامل ہے۔ نیتن یاہو گزشتہ 20 سال دے دوران عمان دا دورہ کرݨ والے پہلے اسرائیلی وزیر اعظم ہن۔ نیتن یاہو دورہ عمان دے دوران سلطان قابوس دی شخصیت تے انہاں دی دور اندیشی توں کافی متاثر تھئے ہن۔

## وفات
عمان دے سلطان قا بوس بن سعید 79 سال دی عمر وچ وفات پا ڳئے۔ مقامی میڈیا دے مطابق سلطان طویل عرصے توں علیل ہن تے کینسر دے مرض اچ مبتلا ہن۔ اوہ گذشتہ مہینے وچ ہی بیلجیم توں طبی معائنے تے علاج دے بعد وطن واپس آئے ہن۔

## حوالے
قادر بخش گرماݨی

قادر بخش گرماݨی سرائیکی زبان دا شاعر ہے

## کتاباں

* چندر مکھی

## نمونہ کلام

### ڈوہڑہ
اساں کل تک تیڈی مرضی دے مختیار ہاسے تیڈے یار ہاسے،

تیڈی کھل ھاسے تیڈی دل ھاسے دلدار ھاسے تیڈے یار ھاسے،

اساں "قادر"تیڈے چہرے دا مسکار ھاسے تیڈےیارھاسے،

اج ڈھل گئے ہیں تاں گل گئے شاہگار ھاسےتیڈےیار ھاسے.!

شاعر حاجی قادر گرمانی،

### شعر
قادر اوندے لگدیں کوں نت آہدا ریہاں رو رو مگر

اوکوں اوندے منہ تے کڈاہیں آکھیا نہ ہا مونجھاں نہ ڈے۔

حاجی قادر گرمانی

### *"بزم_ قادر"*
جیندی قدرت دا قانون اٹل پیا ہر سو گجدا گجدا ہے.

جیندا پیار سجاوٹ دنیا دی جیندا پیار وی سجدا سجدا ہے.

جیندا ہر ہک بندہ دنیا توں پیا لنگھدا بھجدا بھجدا ہے.

اوں ذات کوں سجدہ کر "قادر" جہڑی ذات کوں سجدہ سجدا ہے.

شاعر:- سئیں ڈاکٹر حاجی قادر بخش گرمانی صاحب بانی و سرپرست اعلی! بزم قادر.

مصنف:- چندر مکھی.

### [[عید]]
ہر عید خوشی تے رورو کے اساں مونجھ دے ویلنڑے _ولدے ہیں.

سکھ سیت سمیت ہے بڈ ویندی جیہڑی آس دی بیڑی _ٹهلدے ہیں.

ہیں پاگل بهوئیں دے واسی تهی ودے چن اسمان کوں _ملدے ہیں.

اج عید ہے "قادر" کیا بنڑدے ڈیکهو روندے ہیں یا _کھلدے ہیں.

شاعر:-سئیں حاجی قادرگرمانی
احمدیت

**جماعت احمدیہ** 1889ء وچ مرزا غلام احمد (1835ء تا 1908ء) نے لدھیاݨہ وچ قائم کیتی۔ مرزا غلام احمد نے اعلان کیتا کہ انہاں کوں الہام دے ذریعے اپݨے پیروکاراں توں بیعت گھنݨ دی اجازت ݙتی گئی ہے۔ انہاں نے بیک وقت مجدد، امام مہدی تے عیسٰی مسیح یا مسیح موعود تے ظلی و بروزی نبی ہووݨ دا وی دعویٰ کیتا تے بعد وچ ہک صاحب شریعت نبی ہووݨ دا دعویٰ کر ݙتا. مرزا غلام احمد دی وفات دے بعد حکیم نورالدین کوں پہلا خلیفہ المسیح منتخب کیتا گیا.  1914ء وچ حکیم نور الدین دا انتقال تھیا تاں پیروکاراں دا اجتماع ݙو گروہاں وچ ونڈیج گیا جنہاں وچوں ہک احمدیہ جماعت (مرزا قادیانی کوں مکمل نبی و رسول منݨ والا گروہ) تے ݙوجھا احمدیہ انجمن اشاعت اسلام لاہور (مرزا قادیانی کوں مسیح موعود تے مجدد منݨ والا گروہ) سݙویندا ہے۔

## تاریخ
مرزا غلام احمد قادیانی نے ایں تحریک کوں 23 مارچ 1889ء وچ شروع کیتا جینکوں احمدی جماعت وی آکھا ویندا ہے۔ انہاں دی وفات دے بعد انہاں دے خلفاء نے ایں جماعت دی قیادت سنبھالی تے ہݨ ایہ مذہب 200 ملکاں وچ اگرچہ قلیل تعداد وچ اے مگر موجود ضرور اے ۔ ایں وقت ایں جماعت دے خلیفہ دا ناں مرزا مسرور احمد ہے جبکہ انہاں دے پیروکاراں دی تعداد کروڑ دے درمیان ہے جیہڑے کہ دنیا دے کئی ملکاں وچ کھنڈے ہوئے ہن۔

احمدیہ جماعت ہک منظم تے مربوط سیاسی و مذہبی عزائم رکھݨ والی جماعت ہے. ایہا وجہ ہے کہ ایندی صرف ہک ہی وڈی شاخ ہے۔ مرزا غلام احمد قادیانی دی نبوت دی نوعیت دے حوالے نال اختلافات دے سبب لاہوری احمدیہ جماعت اصل دھڑے توں الگ تھئی لیکن اج ایہ دھڑا ہک مختصر آبادی تے مشتمل ہے۔ احمدیہ عقائد کوں آغاز توں ہی اسلامی سنی و شیعہ عقائد دے برخلاف خیال کیتا ویندا رہا ہے تے ایں سلسلے وچ قادیانی حضرات مختلف پابندیاں دا وی شکار ہن تے سارے اسلامی گروہ ایں جماعت کوں کافر خیال کریندے ہن۔

## حوالے
قاری خلیل انس

قاری خلیل انس سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

ساڈی سرائیکی وسیب دے سجاک شاعر اج میں فخر نال آکھ سڳداں جو قاری خلیل انس سئیں دی شاعری وچوں میکوں میڈے استاد محترم سئیں واجد محمود واجد مرحوم دی شاعری دی خوشبو ڈیندی ھے 

ڈوہڑے 

( 1)

ہر ڳال دی کر پڑتال الاوں ساڈی ہر ھک ڳال دیوان لڳے

انسان توݨیں 6 فٹ ھووے کردار دا قد اسمان لڳے

جیویں باجھ وضودےٹھیک نہیں ہتھ پاک کتاب قران لڳے

ملے انس براق معراج کیتے ہر وقت سوار انسان لڳے 

( 2)

میڈی جان توں ودھ جند جان میڈی تیڈا پیار میکوں جند جان لڳے

جیویں ڈھندی کندھ کوں مل پووے کوی آسرا ایویں آن لڳے

بھنبھور توں گھن مکران تئیں میکوں سارا پندھ میڈا خان لڳے

ہک پل دا انس رسݨ تیڈا میکوں ڈو انڳلیں اسمان لکے

( 3)

میں عشق بدولت کیا آکھاں جگ سارا جمل جہان لڳے

ہر چیز پنل دے پیریں پئی رنگ رنگ دی بان و بان لڳے

تل جتنا اک چک تھینوݨ دا روہ جتلا ونج ارمان لڳے

میں جنتے بھالیے انس میڈا ہر پاسو خان ہی خان لڳے

انتخاب 

مختیار مونس جھوکوی
ونکی:سرائیکی شاعر
قاری محمد اکرم قادری

(لکھت:ملک عبدالخالق نعیمی)

ضلع لودھراں ہک علمی ادبی تے مختلف مکتبِ فکر نال تعلق رکھݨ والے سوجھواݨاں دا شہر ھے۔ ایں شہر دے آہروں ٻاہروں وسݨ والے لوک سوہݨے ، سِدھے سادے، خوش اخلاق تے ادیب لوک ہِن۔ مذہبی رُت دی ساول وی ایں وسیب وچ ڈھیر سوہݨی ݙسدی ھے۔ ’’ڄاݨ سُنڄاݨ ‘‘ دے حوالے نال احٖ اساں ایں وَسوں دے ہک سوہݨے نینگرقاری محمد اکرم قادری کوں سویل سنگت اچ شامل کیتے۔محبتیں والے ایں سنگتی کوں سرائیکی زبان تے ادب نال عشق ھے۔ اساں ضلع لودھراں توں جلا ل پور ݙے ونڄوں تاں اساکوں راہ وچ ہک بس اسٹاپ ’’نویں وستی ‘‘ توں گُزر کراہیں جلال پور پیر والا ونڄݨا پوندے۔ ایہ ایں نویں وستی بس اسٹاپ تے قاری محمد اکرم قادری اپݨا ہک جنرل سٹور ’’قادری جنرل سٹور‘‘ دے ناں نال چلائی پئے۔ قرۃ دے حوالے نال قاری محمد اکرم مہروی سئیں پورے اپݨے وسیب وچ عزت دی نگاہ نال ݙٹھا ویندے۔ سوہݨی آواز ہووݨ پاروں اینکوں وسیبی محافل وچ ہمیشہ یاد رکھیا ویندے۔ 
## حالات
قرآنِ پاک اپݨے بابا سئیں قاری غلام نبی ہوریں توں حفظ کیتس۔ 1992ء توں 2000ء تک ایہ اللہ دا پاک کلام حفظ کریندا ریہے۔ اٹھ سالاں وچ حفظ مکمل کرݨ دے بعد اینکوں ایہ شوق تھیا جو میں قرۃ دا وی مکمل علم حاصل کراں۔ اپݨے بابے توں اجازت گھِن 2000ء وچ ہی حُسنِ قرۃ دی تعلیم سانگے مسافر خانہ ضلع بہاول پوردے ہک عظیم اُستاد سئیں قاری عبدالستار مہروی دی خدمت اچ حاضر تھیا۔2000ء توں 2003تک اُنھاں دی خدمت کر تے قرۃ دا مکمل علم حاصل کیتُس۔ احٖ کل پورے مُلک اچ حُسنِ قراۃ دے حوالے نال محفلاں دی زینت بݨدے۔ اِنھاں دا گھرانا قرآنِ پاک دی تعلیم و تدریس دے حوالے نال علاقے وچ خاصہ مقبول ھے۔ اِنھاں دے بابا سئیں قاری غلام نبی ہوریں اپݨے دَور دے ٻہوں وݙے قاریِ قرآن ہِن۔ جئیں وجہ توں اِنھاں کوں پورے علاقے وچ احترام دی نگاہ نال ݙٹھا ویندے۔ اللہ دے ایں کلام دی برکت پاروں قاری محمد اکرم مہروی سئیں پورے وسیب دی جان ہِن۔ اللہ دے پاک کلام نال محبت ، سوہݨے مدینے والے دی الفت، آلِ نبیؐ اولادِ علی ؑ نال عشق تے صحابہ کرام دی سِک اِنھاں دے ایمان دا حصہ ھے۔ سرکارِ مدینہ دی محبت اِنھاں کوں وراثت وچ ملی ھے۔ ایہ اپݨے بابے سئیں دے نقشِ قدم تے ٹُردے پِن، بے لوث خلقِ خدا دی خدمت کریندن۔ ایں فقیر دا لالچ لوبھ والا پاسہ بالکل خالی ھے احٖ کل اپݨے پُتر محمد اویس قادری کوں قاریِ قرآن بݨاوݨ دا شوق رکھدن۔ ایں نیک کم اچ اللہ پاک اِنھاں دی مدد فرماوے۔ آمین
## حوالے
قازقستان

ایہ  براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ وسطی ایشیاء وچ ہے۔ 

## تاریخ
## جغرافیہ

## سیاست
## زبان
## حوالے
قاسم ضامن

قاسم ضامن سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل

## نمونہ کلام
رنگیں رُجھا ڈتا ہے 

سب کجھ بُھلا ڈتا ہے

اُوندا میں تھی گیا ہاں

میکوں اُوں کیا ڈتا ہے

تیکوں حُسن تے مانڑ اے

اے وی خدا ڈتا ہے

نفرت کریندیں میں توں

دنیا ڈسا ڈتا ہے

میکوں دعائیں دا تحفہ 

میڈی ہی ما ڈتا ہے

شیشے دے وچ میں خود کوں

جیویں سجا ڈتا ہے

ضامن کوں اُنویں اپنے

دل وچ بہلا ڈتا ہے

قاسم ضامن

### [[غزل]]
جڈاں معصوم بالیں دے اکھیں توں نیر ڈہدے ہیں 

نہ ول کوئی خواب ڈہدے ہیں نہ کوئی تعبیر ڈہدے ہیں 

پتہ نئیں کے تونڑیں ساڈی ضرورت زندگی کوں ہے 

اساں کھنڈ کھیر راہندے ہیں اونکوں کھنڈ کھیر ڈہدے ہیں 

بھرم دی بھینک منگدے ہیں کرم دی بھینک منگدے ہیں 

کرم کیویں کریندا ہے اوندی توقیر ڈہدے ہیں 

اساڈے دل دی خواہش ہے تیڈا دیدار تھی پووے 

ہٹا پردہ ڈکھا جلواہ تیڈی تصویر ڈہدے ہیں

اساڈا کوئی ضامن نئیں اساڈا صرف توں ضامن 

اساں ضامن دے ضامن دی جلو جاگیر ڈہدے ہیں

قاسم ضامن

## حوالے
قاصر فریدی

فیاض حسین قاصر فریدی سرائیکی زبان دا ادیب،  شاعر اوتے ناول نگار ہے۔قاصر فریدی دا اصل ناں فیاض حسین ہے ۔ فدا حسین خان کورائی بلوچ دے گھر دیرہ شمس رحیم یارخان اچ 28 فروری 1957 ء اچ پیدا تھئے ۔ ایف اے تئیں تعلیم حاصل کیتی تے درس و تدریس دا شعبہ اختیار کیتا ۔ سرائیکی نثر نگاری اچ ناں بݨایا ۔ انہاں دیاں کتاباں اچ سانول (ناول ) ، جوان تاں ݙیکھ ( خاکے ) ، کوجھے مور مکالمے شامل ہِن ۔ قاصر مرحوم دیاں خدمتاں کوں ہمیش یاد رکھیا ویسی ۔ 

## ڄم پل
٢٨ فروری 1957 کوں ڈیرے شمس وچ پیدا تھن

## کارنامے
سانول سرائیکی ادبی اکیڈمی دے چیئرمین ہن۔

سرائیکی زبان دا پہلا قاعدہ لکھے ۔ 

نثر دی تمام اصناف وچ ادب تخلیق کیتے۔ 

ناول ۔ افسانے ۔ مکالے ۔ شخصی خاکے ۔ ضرب المثال ۔ مشکل الفاظ دے معنی ۔ 

مولا علی  دے خطوط دا سرائیکی وچ ترجمہ 

## کتاباں

# سرائیکی قاعدے۔
# سانول(سرائیکی ادب کا مشہور ناول)
# آدم جایا۔(سرائیکی افسانے )
# کوجھے مور۔( مکالمے) 
# جوان تاں ڈیکھ(شخصی خاکے)
# مومل۔( اے حالی کینی چھپیا )
# ہا سئیں جیا سئیں "ناول"( اے حالی کینی چھپیا)  
# ڳالھ کنوں ڳالھ 
# بانھی "افسانے"( اے حالی نی چھپیا) 
# محبتیں دا کال ( اے حالی نی چھپیا ) 
# حضرت علی کرم اللہ وجہہ الکریم دے خطوط دا سرائیکی ترجمہ )(اے حالی نی چھپے)
# سرائیکی لغت ( تقریبا اسی ہزار مشکل لفظ دے معنی ۔ تے سرائیکی وچ اکھان )( اے وی نی چھپی )
# نت جان بلب ( سرائیکی نعتاں ۔ ایں کتاب دی حمد سرائیکی میڑک دی اسلامیات دی کتاب دے نصاب وچ شامل کیتی گئی اے ) 
# نت تانگھ طلب۔ ( سرائیکی نعتاں)
# زادِ سفر ( اردو شاعری ) 
# سامانِ بخشش(اردو شاعری )( اجنڑ نی چھپی) 
# بختاور ( سرائیکی افسانے ) ( اے حالی نی چھپی)

## اعزازات
سانول سنگت پاکستان،آفتاب سرائیکی ادبی تنظیم سرائیکی ویلفیئر،گڈو اتے  بلوچ ویلفیئر آرگنائزیشن ولوں آپ کوں انعامات ملے ہن

## وفات
6 ربیع الثانی بمطابق 23مارچ 2010ء بروز منگل

## شاعری
آپ نے ڈو زباناں وچ شاعری کیتی اے 

سرائیکی 

اردو

## سرائیکی شاعری
ثناء تیڈی کیتے زبان کتھوں آناں

تیڈی شان موجب او شان کتھوں آناں

محمد دے صدقے میں ذی جان ہاں پیا

جیڑھا ڈیوے ادراک بیان کتھوں آناں

توں مشرک تے منکر سب کوں پلیندیں

ڈسا تئیں جیھا مہربان کتھوں آناں

میں ادنی غلام آں مدینے دا سڳ ہاں 

تیڈے مصطفے جیھا جانان کتھوں آناں

تیڈے راز تے نیاز نرالے انوکھڑے

تیڈی قدرت فہم قرآن کتھوں آناں

میڈے عیباں تے پردہ پانویں کریماں

بے سملا بے عملا سامان کتھوں آناں

توں ختم الرسل ہیں تے مختار کل ہیں 

کرے چنتا دل پریشان کتھوں آناں

توں عربی کوں ڄاݨے تیکوں ڄاݨے عربی

میں قاصر گہنگار دھیان کتھوں آناں

## اردو شاعری

## حوالے
قاضی ابو یوسفؒ

قاضی ابو یوسفؒ (پیدائش: 113ھ/ 731ء – وفات: 5 ربیع الاول 182ھ/ 26 اپریل 798ء)،  امام ابوحنیفہ دے شاگرد اور حنفی مذہب دے ہک امام، یعقوب ناں، ابو یوسف کنیت اے.  آپؒ امام ابوحنیفہؒ دے بعد خلیفہ ہادی، مہدی تے ہارون الرشید دے عہد وچ قضا دے محکمے تے فائز رہے اور تاریخ اسلام وچ پہلے شخص ہن جنہاں کوں قاضی القضاۃ (چیف جسٹس) دے خطاب نال نوازا گیا.  لیکن بادشاہ دی ہاں وچ ہاں ملا کے نی رہے، بلکہ ہر معاملے وچ شریعت دا اتباع کریندے، اتھاں تک کہ بادشاہ دا مزاج درست کر ݙتا۔ آپؒ دی مشہور تصنیف کتاب الخراج،  فقہ حنفی دی مستند کتاباں وچ شمار تھیندی ہے۔
## نسب
ابو یوسف یعقوب بن ابراہم بن حبیب بن سعد بن بحیر بن معاویہ بن قحافہ بن نفیل بن سدوس بن عبد عناف بن اسامہ بن سحمہ بن سعد بن عبد اللہ بن قدار بن معاویہ بن ثعلبہ بن معاویہ بن زید بن العوذ بن بجیلہ انصاری البجلی۔
سعد اوہے صحابی ہن جیہڑے غزوہ احد وچ رافع بن خدیج تے ابن عمر دے نال حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے سامݨے پیش کیتے گئے مگر کم عمر ہووݨ دی وجہ نال جنگ وچ شرکت دی اجازت نہ ملی۔ بعد وچ خندق و دیگر غزوات وچ شرکت دا موقع ملا، عمر بن خطاب دے دور وچ کوفہ وچ وفات پاتی۔ ابن عبد البر نے استیعاب وچ نقل کیتا ہے کہ {{اقتباس|غزوہ خندق کے روز نبی اکرمؐ نے  سعد کوں ݙٹھا کہ کم عمر ہوݨ دے باوجود بڑی بہادری نال لڑدا پیا ہے تاں پچھا نوجوان تیݙا ناں کیا ہے؟ جواب ݙتا **سعد بن حبتہ**  نبی اکرمؐ نے فرمایا *اللہ تیݙے ݙاݙے کوں نیک بخت بݨاوے،  ذرا میݙے نیڑے آ*'، آپ،  نبی کریمؐ دے قریب تھئے تاں نبی اکرمؐ نے  آپ دے سر تے اپݨا دستِ شفقت پھیرا۔

## تالیفات
* 1- كتاب الْآثَار "مُسْند الإِمَام أبي حنيفَة"۔
* 2- كتاب النَّوَادِر۔ 
* 3- اخْتِلَاف الْأَمْصَار۔ 
* 4- أدب القَاضِي۔ 
* 5- المالي فِي الْفِقْه۔ 
* 6- الرَّد على مَالك بن أنس۔ 
* 7- الْفَرَائِض۔ 
* 8- الْوَصَايَا۔ 
* 9- الْوكَالَة۔ 
* 10- الْبيُوع۔ 
* 11- الصَّيْد والذبائح۔ 
* 12- الْغَصْب والاستبراء۔ 
* 13- كتاب الْجَوَامِع 
## حوالے
قاضی عظیم الدین بہاولپوری

thumb|Saraiki
قاضی عظیم الدین علوی، بہاولپور نال تعلق رکھݨ والے ہک علم دوست شخصیت ہن. آپ بہاولپور شہر دی مرکزی جامع مسجد الصادق دے سرکاری خطیب وی مقرر ہن. نواب صادق محمد خان پنجم عباسی دی رحلت دے بعد انہاں دی نماز جنازہ وی آپ نے پڑھائی. 

thumb|قاضی عظیم الدین علوی بہاولپوری، نواب صادق پنجم عباسی دی نمازِ جنازہ پڑھیندے ہوئے

ریاست دے آخری حکمران، نواب سر صادق نے ۲۴ مئی 1966؁ء کوں لندن وچ اپݨی رہائش گاہ سرے کاؤنٹی وچ انتقال کیتا تے انہاں دا جسدِ خاکی پاکستان گھن کے آیا گیا۔
ڈیرہ نواب صاحب دی عید گاہ وچ خطیبِ ریاست حضرت قاضی عظیم الدین علویؒ نے نمازِجنازہ پڑھائی تے نواب صاحب دی میت کوں 21 توپاں دی سلامی ݙتی گئی تے پاکستان آرمی دی توپ گݙی وچ پورے فوجی تے سرکاری اعزاز دے نال قلعہ ڈیراور گھن کے گئے، جتھاں شاہی قبرستان دے اندر مقبرہ نوابین وچ انہاں کوں دفن کیتا گیا۔پورے ملک وچ قومی سوگ دا اعلان کیتا گیا تے قومی پرچم سرنگوں ریہا۔

## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
قانون ساز اسمبلی

## قانون ساز اسمبلی

قانون ساز اسمبلی کہیں ملک دے وچ موجود صوبے یا ریاست دی او پارلیمنٹ ہوندی اے جیندے کول مرکز دی طرفوں ݙتے ہوئے اختیارات، صوبائی اسمبلی کولوں ودھ ہوندے. بھارت وچ انتظامی نظام صوبیاں دی بجائے ریاستاں تے مشتمل اے تے انہاں دیاں اسمبلیاں قانون ساز اسمبلیاں سݙیندیاں ہن. پاکستان وچ وی جزوی طور تے اے نظام موجود اے. 

### قانون ساز اسمبلی آزاد کشمیر

١٩٤٨ء دی پاک بھارت جنگ دے خاتمے تے اقوامِ متحدہ دی مداخلت دے بعد اے فیصلہ تھیا کہ مسئلہ کشمیر، کشمیری عوام تے سٹ ݙتا ونجے جیندا فیصلہ او خود کرن. ایں طرح پاکستان نے اپݨے زیر انتظام کشمیر کوں نیم خود مختاری ݙے کے آزاد کشمیر قانون ساز اسمبلی قائم کر ݙتی. جینکوں پاکستان دے کجھ حلقے مستقل صوبہ بݨاوݨ تے وی غور کریندے پن کیونکہ ریاست دے اندر ریاست دا نظام نقصان دہ ہے.  بھارت نے وی مقبوضہ کشمیر کوں مستقل ریاست دے طور قبضے وچ رکھا ہویا اے تے ایندی متنازعہ حیثیت تسلیم نی کیتی. 

### گلگت بلتستان، قانون ساز اسمبلی

شمالی علاقہ جات دی عرصہ دراز کولوں خواہش دے مطابق ٢٠٠٩ء وچ پیپلز پارٹی دی حکومت نے سوہݨا قدم چاتا تے گلگت بلتستان کوں ہک نیم خودمختار صوبے دا درجہ ݙے کے اتھاں قانون ساز اسمبلی قائم کر ݙتی تے الیکشن کروا کے وزیراعلٰی تے کابینہ بݨا ݙتی تے مرکز دے نمائندے دے طور تے گورنر وی مقرر کر ݙتا جیندا اتھوں دی عوام نے خیر مقدم کیتا تے ہݨ اتھوں دی عوام دا اے وی مطالبہ اے کہ اینکوں مکمل صوبے دا درجہ ݙتا ونجے. صوبہ بݨݨ توں پہلے اے علاقہ شمالی علاقہ جات دے ناں نال مرکز دے زیرانتظام ہئی تے اتھاں پولیٹیکل ایجنٹ نظام چلیندا ہئی.
قبائلی علاقے

قبائلی علاقہ  7 ایجنسیوں/اضلاع تے مشتمل ہے 

* خیبر ایجنسی 

* کرم ایجنسی 

* باجوڑ ایجنسی 

* مہمند ایجنسی 

* اورکزئی ایجنسی 

* شمالی وزیرستان  

* جنوبی وزیرستان 

انھاں دے علاوہ پشاور، ٹانک، بنوں، کوہاٹ اور ڈیرہ اسماعیل خاننال ملحقہ قبائلی علاقے وی موجود ہن۔ 

قبائلی علاقہ جات دے اہم شہراں وچ میران شاہ، باجوڑ، وانا اور درہ بازار شامل ہن۔
قدیم عرب قبائل

ہاشمی، 
قریشی، 
عباسی، 
علوی، 
فاروقی، 
صدیقی، 
عثمانی، 
گیلانی، 
ارائیں، 
کاظمی، 
باقری، 
بخاری/نقوی، 
گردیزی، 
کوریجہ، 
اعواݨ

## حوالے
قرآن دا سرائیکی ترجمہ

سرائیکی ترجمہ نال قرآن شریف 

شہزادعرفان

کہیں وی ٻولی تے اوندے الارے دا سُݨہپ تے مٹھاج اوندی وسیبی ثقافتی تاریخ دے پاروں ہوندے۔ سیاݨے آکھدن جو بھانویں کجھ پیا تھیوے اصل ٻولی "ماء بولی" ہوندی ء جیندے ءچ وسیب کوں ہک ٻئے دی پوری ڳالھ دا پک لگدے اتے باقی سبھو ٻولیاں ترجمہ یا ٻولی دا چھڑا وٹاندرا ہوندے ڄیہڑا کڈھائیں وی ماء ٻولی دا نہ متبادل تھی سگدے تے نہ ءی پورا مفہوم ادا تھیندے۔ عربی تے سرائیکی زبان دی ہک بئی اہم سانجھیاں تے وکھریاں بݨیاداں انہاں دا آپوں آپݨاں تے نویکلا جغرافیہ وس وسیب ء۔ سرائیکی زبان زرعی وسیب دی قدیم زبان ء بھل عربی زبان قبائلی وسیب دی قدیم زبان ء ڄیندی جھال تے سانجھ زرعی وسیب دے قبائلی علاقیاں ءچ موجود ء۔ کہیں وی ثقافت اُتے اوندے موسماں تے ماحول دے اثرات ہوندن ڄیہڑے زبان ماء ٻولی دی وُݨت گھڑت ءچ مُنڈھلا کردار ادا کریندن، سنجھا ماحول موسم سانجھے تشبیہہ تے استعارے تے دا مفہوم بݨدن ۔ جتھ بابل، نیل فرات سویں دریاواں دے تل ءچ عربی زبان دی پاڑاں لگے پئین اُتھاں سندھ ستلڄ دے ساگراں ءچ سرائیکی زبان دا سُلہوں نکھتے تے سومیری لِپیاں توں ملوہے (ملتان) دا حال ملدے وت ڄݙݨ وی سندھو وسیب دی لپیاں پڑھے ڳئاں تاں ابراہیمی وسیب سنگت تے وپار دے سانجھے ݙے گھن دا پتہ وی لگ ویسی۔ عربی تے سرائیکی زبان کوں سمجھݨ دا وکھرا تجربہ میں مکہ شریف ءچ ڄم پل ءچ چوڈاں سالاں ءچ حاصل کیتے۔ پہلی ٻولی عربی بھوم دی سُنڄاݨ توں لا سرائیکی دھرتی ماء ٻولی تئیں دا تجربہ ہنوکھڑا ء تہوں پورے یقین نال آکھداں جو قرآن شریف دا ڄیہڑا ترجمہ تے مفہوم تہاکوں سرائیکی زبان ءچ سمجھ آسگدے او دنیا دی کہیں ٻئی زبان ءچ نئیں آسگدا۔ ایندی وݙی مثال سرائیکی زبان ءچ مرثیہ المیہ تے ملود پڑھن دی ء جو ایران تے عراق تئیں سرائیکی مرثیہ اپݨی پوری چاہت ءچ لوڑیندے۔ ڄہڑے ویہلے اللہ دی کتاب قرآن شریف کہیں وی عام بندےکوں اینویں سمجھ آوے جیویں اوندی اپݨی ماء ٻولیء تاں وت اللہ تے بندے دے آدھل ءچ کاروبار کریندا ڈھڈھل مُلاں آپے واݨ وٹینداں ویندے ڄیہڑا اڄ لوکاں کوں عربی ٻولی تے مفہوں دا فیدہ چا تے گمراہ ٻیٹھا کریندے۔ سئیں محترم دلشاد کلانچویں مرحوم نال جتھ نانکہ ویڑھے دا رشتہ ء اُتھ سرائیکی علم ادب دا وی سانجھا رشتہ ء بھانویں جو ملک عبدللہ عرفان ہوراں نال قلمی علمی ݙاڈھی گھاٹی سنگت ہائی پر ݙوہاں دا نظریاتی اختلاف اپݨی جا تے ہا جو ہک محمد بن قاسم کوں ٻرہوپلا دھاڑل ڈاکو آکھدا ہا تے ڈوجھا اونکوں اپݨا ہیرو پر سرائیکی لغت زبان اصوات تے علمی بنیاد تے سانجھا موقف رکھیندے ہن۔ سئیں دلشاد کلانچوی صاحب ہوراں دی زندگی دا وݙا خاب ہا جو او قرآن شریف دا سرائیکی ترجمہ کرن تے جیندے نال وسیب کوں قرآن شریف دی مکمل سمجھ آوے۔ اڄ انہاں دے ڄماترے سئیں اسلم ملک صاحب ہوراں میکوں پی ڈی ایف کاپی بھیجی ء سوچے می جو اللہ دی کتاب کوں اپݨی ماء ٻولی ءچ پڑھن تے سمجھݨ دی دانش کوں سبھے وسیب نال سانجھا کراں۔ شہزادعرفان 
## حوالے
قرآن دا سنیہا

قرآن شریف ہک آسمانی کتاب ہے۔ ایہ کتاب حضرت محمد ﷺ تے عربی زبان وچ نازل تھئی ہے۔  سارے مسلماناں دا ایں کتاب تے ایمان ہے۔

## قرآن دا سنیہا
* ایمان

* عبادت

* لوکاں نال چنگا سلوک

* کائنات دا علم
قرآن شریف دے ترجمے

سرائیکی زبان وچ قرآن شریف دے ٢٠ کنوں ودھ ترجمے موجود ہن۔ پرفیسر ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی سرائیکی زبان وچ قرآن شریف دے ترجمے دے موضوع تے پی ایچ ڈی کیتی اے۔

## مترجمین
کجھ مترجمین دے ناں ایہہ ہن۔

# مولانا حفیظ الرحمان حفیظ، *قرآن مجید مترجم بزبان ریاستی*۔ ١٣٧٦ ہجری (بمطابق ١٩٥٦ء) 
# ڈاکٹر مہر عبدالحق سومرہ، *قرآن مجید ترجمہ بزبان سرائیکی*۔
# خان محمد لسکانی اور رفیق نعیم لسکانی، *قرآن مجید سرائیکی ترجمے نال*۔
# پروفیسر دلشاد کلانچوی، *سوکھے سرائیکی ترجمے والا قرآن شریف*۔
# مولانا مفتی عبدالقادر، *المرجان قرآن پاک دا سرائیکی ترجمہ*۔
# مولانا غلام محمد چاچڑانی، *تفسیر اتالیقی بزبان سرائیکی*۔
# مولانا نظام الدین نظامی، *تفسیر حسینی سرائیکی (سوغات نظامی)*۔
# پروفیسر ڈاکٹر، محمد صدیق شاکر، *تیسرالقرآن المعروف سوکھی تفسیر*۔
#ملک ریاض شاہد چنڑ، *نورالایمان (قرآن پاک دا سرائیکی ترجمہ)*۔
#ڈاکٹر طاہر خاکوانی
#عبدالتواب ملتانی ١٩٤٠ ء
#مولانا صابر ملتانی، بامحاورہ بزبان سرائیکی گیلانی پریس لہور ، ١٩٢٥ء
#مولوی احمد بخش، مترجم ملتانی، گلزار محمدی پریس لہور۔ ١٨٩٠ء
#مولانا نوراحمد سیال ١٩٧٦ء سرائیکی ادبی مجلس بہاولپور
#فدا حسین احمدانی، منظوم سرائیکی ترجمہ،
#ماسٹر واحد بخش لاکھا صاحب، جام پور شہر

## ٻاہرلے جوڑ

### آڈیو

*آݙیو مکمل سرائیکی ترجمہ قرآن
*[مکمل قرآن سرائیکی ترجمے نال](https://web.archive.org/web/20171225183104/http://mio.to/album/Abdul+Rehman+Al+Sudais/Quran+with+Saraiki+Translation+(2015))
*آڈیو ترجمہ محمد حنیف پہوڑ
*مفتی محمد شریف حسنی دی آواز وچ ترجمہ
*‌موبائل  انڈرائیڈ کیتے قرآن شریف دا مکمل آڈیو ایم پی ٣ سرائیکی ترجمہ
*قرآن شریف دا سرائیکی ترجمہ
*سرائیکی آݙیو ترجمہ ساون ویب سائٹ

### لکھت

*عربی عبارت تے نال نال سرائیکی ترجمہ سکربڈ دی ویب سائٹ تے ݙیکھو تے پڑھو
*قرآن شریف دا سرائیکی ترجمہ پنجند ڈاٹ کام تے پڑھو
*سکریبڈ دی سائٹ تے قرآن شریف سوکھے سرائیکی ترجمے آلا
*کراچی ڈاٖٹ کام تے قران شریف سرائیکی ترجمے نال
*قرآن حکیم ڈاٹ کام تے سرائیکی ترجمہ
*قران شریف دا سرائیکی زبان وچ ترجمہ

### ویڈیو

* مکمل ویڈیو ترجمہ قرآن طاہر خاکوانی

## حوالے
قراقرم پہاڑی سلسلہ

thumb|
سلسلہ کوہ قراقرم، پاکستان، چین تے بھارت دے سرحدی علاقیاں اچ واقع ہے۔ ایہ دنیا دے چند وݙے پہاڑی سلسلیاں وچ شامل ہے۔ قراقرم ترک زبان دا لفظ ہے جیندا مطلب ہے کالی بھربھری مٹی۔ کے ٹو، سلسلہ قراقرم دی سب توں اچی چوٹی ہے۔ جیہڑی بلندی وچ دنیا وچ ݙوجھے نمبر تے ہے۔ ایندی بلندی 8611 میٹر ہے اینکوں گوڈسن آسٹن وی آکھا ویندے۔  قراقرم اچ 60 توں زیادہ چوٹیاں دی بلندی 7000 میٹر توں زائد ہے۔ ایں سلسلہ کوہ دی لمبائی 500 کلومیٹر/300 میل ہے۔ دریائے سندھ ایں سلسلے دا اہم ترین دریا ہے۔ ایں پہاڑی سلسلے وچ وݙے وݙے گلیئشرز پاتے ویندن جنہاں وچ سیاچن ، ہسپر، بالتورو، بیافو تے بتورا اہم ہن۔ قراقرم دے پہاڑی سلسلے اچوں گزردی ہوئی  شاہرہ قراقرم یا شاہرہ ریشم ، درہ خنجراب دے ذریعے پاکستان تے چین کوں آپس اچ ملیندی ہے۔
## حوالے
قرامطہ

قرامطی یا قرامطہ، اسماعیلی غالی شیعاں دا ہک قدیم فرقہ اے جیہڑا آغاخانی اسماعیلیاں دے بر خلاف جاری امامت تے یقین رکھݨ دی بجائے ہیٹھاں ݙتے ہوئے ست اماماں تے ایمان رکھدے تے سب توں وݙی ڳالھ اے ہے کہ اے ختمِ نبوت کوں نہ منیندے تے زندیق دے زمرے وچ آندن نیز امام اسماعیل کوں مہدی دے نال رسول وی منیندن : 
*١. امام علی بن ابی طالب
*٢. امام حسن بن علی
*٣. امام حسین بن علی
*٤. امام علی زین العابدین
*٥. امام محمد الباقر
*٦. امام جعفر الصادق
*٧. امام اسماعیل بن جعفر صادق بطور امام مہدی
قرامطیاں کوں ست امامی شیعہ وی آکھیا ویندا اے. اے امام اسماعیل کوں آخری امام منیندن. فرقے دے بانی ہمدان قرمط دے ناں نال اے فرقہ قرامطہ سݙیندائے.

## سیاسی و مذہبی اصول
## حکومتاں
قرامطہ نے عالم اسلام دے مشرقی تے شمالی علاقیاں وچ جتھاں خلافت دی گرفت کمزور ہوندی ہئی اتھاں اپݨی حکومت قائم کر کے اپݨا ہک امیر مقرر کر گھندے ہن. انہاں دیاں حکومتاں اے ہن: 
## حکومت قرامطہ مشرق
ݙاہویں صدی عیسوی وچ مشرقِ وسطٰی، اومان تے خلیج فارس دے کئی زرخیز علاقیاں وچ انہاں دی اتنی مضبوط حکومت قائم تھئی کہ خلیفہ بغداد تے مصر دا اسماعیلی مستعلی خلیفہ انہاں کوں سالانہ خراج ادا کریندے ہن. 
## حکومت قرامطہ ملتان
مرکز خلافت توں دوری تے کمزور انتظامی گرفت دے پاروں اسماعیلی قرامطیاں کوں ملتان وچ اپݨی حکومت قائم کرݨ دا موقع مل ڳیا تے اے حکومت طویل عرصہ جاری رہی تے آخر کار محمود غزنوی تے دیگر سلاطین دہلی دے ہتھوں ایندا خاتمہ تھیا. ملتان دے سرائیکی اسماعیلی قرامطی حکمراناں وچ ابو فتح داؤد دا ناں سب توں اہم اے تے ایہو محمود غزنوی نال برسرِپیکار ریہا. 
## سیاہ کارنامے
## حرمین شریفین تے حملہ
## حجرِ اسود دی چوری
## قتل و غارت تے بدامنی
## قرامطہ فرقہ دی موجودہ باقیات

## حوالے
قرامطہ ولوں حجرِاسود دی چوری تے واپسی

ایہ اسلام وچ پہلا اینجھا موقع ہئی کہ حج بیت اللہ موقوف تھی گیا، ایں ابوطاہر قرمطی نے حجر اسود کوں بیت اللہ توں کڈھا تے اپݨے نال بحرین گھن گیا- ول بنو عباس دے خلیفہ مقتدر باللہ نے ابو طاہر دے نال معاہدہ کر کے فیصلہ کیتا تے تریہی ہزار دینار ݙتے تے حجر اسود خانہ کعبہ وچ واپس کیتا گیا-
## حجر اسود دی واپسی
ایہ واپسی 339ھ کوں تھئی، گویا کہ ٻاوی سال تک خانہ کعبہ حجر اسود توں خالی رہا، جݙݨ فیصلہ تھیا کہ حجر اسود کون واپس کیتا ویسی تاں اس سلسلہ وچ خلیفہ وقت نے ہک وݙے عالم محدث عبد اللہ کوں حجر أسود دی وصولی کیتے ہک وفد دے نال بحرین بھجوایا-

ایہ واقعہ علامہ سیوطی دی روایت نال اس طرح نقل کیتا گیا ہے کہ جݙݨ شیخ عبد اللہ بحرین پہنچے تاں بحرین دے حاکم نے ہک تقریب دا اہتمام کیتا جتھاں حجر اسود کوں انہاں دے حوالے کیتا ونجݨا ہئی- ہݨ انہاں نے ہک پتھر جیہڑا خوشبودار ہئی، خوبصورت غلاف توں کڈھا کہ ایہ حجر اسود ہے تے اینکوں گھن ونجو-

محدث عبد اللہ نے فرمایا کہ نہ،  حجر اسود وچ ݙو نشانیاں ہن اگر اس وچ ایہ نشانیاں پائیاں ویسن تاں ایہ حجر اسود ہوسی ورنہ نی! ہک تاں ایہ کہ ایہ ٻݙدا نی ، ݙوجھا ایہ کہ بھاہ نال وی گرم نی تھیندا- اس پتھر کوں جیہڑے ویلے پاݨی وچ سٹا گیا تاں ڈب گیا ول بھاہ وچ اینکوں سٹا گیا تاں سخت گرم تھی گیا اتھاں تک کہ پھٹ گیا-

محدث عبد اللہ نے فرمایا ایہ ساݙا حجر اسود نی.  ول ݙوجھا پتھر گھنایا گیا،  اس دے نال وی ایہو عمل تھیا تے اوہ پاݨی وچ ڈب گیا تے بھا تے گرم تھی گیا.  فرمایا کہ اساں اصل حجر اسود ہی گھنسوں- ول اصل حجر اسود گھنایا گیا تے بھاہ وچ سٹا گیا تاں ٹھڈھا نکلا ول پاݨی وچ سٹا گیا تاں اوہ پھل دی طرح پاݨی دے اتے تیرݨ لگا تاں محد ث عبد اللہ نے فرمایا ” ایہو ساݙا حجر اسود ہے تے ایہو خانہ کعبہ دی زینت ہے تے ایہو جنت والا پتھر ہے-"

اس وقت ابو طاہر قرامطی نے تعجب کیتا تے پچھا کہ ایہ ڳالہیاں آپ کوں کتھوں ملیاں ہن۔..؟ تاں محد ث عبد اللہؒ نے فرمایا،  ایہ ڳالھیاں ساکوں جناب رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم توں ملیاں ہن کہ حجر اسود پاݨی وچ نہ بݙسی تے نہ ہی بھاہ نال گرم تھیسی- ابو طاہر نے آکھا کہ ایہ دین روایات توں بڑا مضبوط ہے-

جݙں حجر اسود مسلماناں کوں مل گیا تاں اینکوں ہک کمزور ݙاچی دے اتے لݙا گیا جس تیز رفتاری دے نال اینکوں خانہ کعبہ پہنچایا، اوں ݙاچی وچ زبردست قوت آگئی اس واسطے کہ حجراسود اپݨے مرکز (بیت اللہ) دی طرف ویندا پیا ہئی لیکن جس وقت اینکوں خانہ کعبہ توں کڈھا گیا ہئی تے بحرین گھدی ویندے ہن تاں جس ݙاچی تے لݙا ویندا اوہ مر ویندی حتی کہ بحرین پہنچݨ تک چالیہ اٹھ تے ݙاچیاں اس دے تلے مر گئے- . تاریخی روایات دے مطابق قرامطی دی موت چیچک دی وجہ نال تھئی۔
## حوالے
قربان نوید خان

قربان نوید خاں میانوالی دا رہوݨ آلا سرائیکی زبان دا شاعر تے لکھاری ہے۔ ݙاہ مئی ١٩٩٧ کوں دوآبہ وچ ڄمے۔ نیازی پٹھاݨ برادری نال تعلق ہے۔
### نمونہ کلام
تیݙا چہرہ چن دا ٹوٹا ہے تیݙی اکھیاں مئے دے پیالے

تیݙے چمکدے ݙند ہن ہیرے رت تیݙے ناز انداز نرالے

ھاں کڈھ گھندائیں گورے بدن اتے جڈاں پیندائیں کپڑے کالے

تیکوں ڈیکھ کے وت قربان کیویں بندہ آپ کوں آپ سنبھالے

### غزل
یار    کوئی   کم   نواں  تاں نِم کیتا

پیار   کیتَم    گنانہہ   تاں   نِم  کیتا

آکھ   چھوڑَم   جو   ݙکھ  مقدر ہن

اج   توڑیں   تیݙا  ناں  تاں  نِم  کیتا   

ھا توں ہالیں وی  دل دے نِہڑے ہیں  

تیکوں دل  توں  پرہاں  تاں نِم کیتا   

اجے   کتھے   اجے   تاں   لوکاں دے 

ھاں نوں  ساڑَم دھواں تاں نِم  کیتا   

سیکڑاں   عیب  ہن  مگر خود کوں  

تیݙے رت ݙوں مونہاں تاں نِم  کیتا   

پروں   پروں  دا   رابطہ  ٹھیک اے 

اس دے  شاہر اچ گیاں تاں نِم کیتا   

جیویں   قربان   میݙا   تیں کیتائے 

تیݙا  حال  اس جیہاں تاں نِم کیتا

قربان نوید خان

### ݙوہڑہ
ساکوں  لٹ   کے  کہڑی   شاہی  وچ  جاگیر  خرید کریسیں

  اگے  کہڑی  حاجت  راہ ڳئی  ہے  جو  ظلم مزید کریسیں

جیلے  ہݨ  نی  ملدا  آخر  تے  کتھوں  آ  کے   دید کریسیں 

ساکوں پک ہن ساݙے مرݨ تے وی قربان توں عید کریسیں 

قربان نوید خان
قرویین یونیورسٹی، مراکش

جامعہ قرویین یا  قرویین یونیورسٹی (عربی: جامعة القرويين ) مراکش دے شہر فاس وچ واقع ہک جامعہ اے.  859ء وچ قائم تھیوݨ والی اے یونیورسٹی مسلم دنیا دے اہم تعلیمی مراکز وچوں ہک ہے تے دنیا دی سب توں قدیم یونیورسٹی ہے جتھاں اڄ تک تعلیم ݙتی ویندی ہے۔ گنیز بک آف ورلڈ ریکارڈز اینکوں ہݨ تک موجود دنیا دا سب توں قدیم تعلیمی ادارہ قرار ݙیندا ہے۔

قرویین یونیورسٹی نے قرون وسطیٰ وچ یورپ تے اسلامی دنیا دے درمیان ثقافتی تے اکادمی تعلقات وچ اہم ترین کردار ادا کیتا۔ ایندے وچ تعلیم حاصل کرݨ والے معروف غیر مسلماناں وچ یہودی فلسفی موسیٰ بن میمون (1135ء تا 1204ء) سب توں زیادہ مشہور ہن۔ معروف جغرافیہ دان محمد الادریسی دے بارے وچ آکھا ویندے کہ اوہنے فاس وچ کجھ عرصہ گزارا ہئی تے ایں دوران القرویین یونیورسٹی وچ  تعلیم حاصل کیتی۔ یورپ کوں عربی اعداد تے صفر دا نظریہ ݙیوݨ والے پوپ سلویسٹر ثانی نے وی ایں جامعہ وچ تعلیم حاصل کیتی ہئی۔

### تاریخ
قرویین یونیورسٹی کوں محمد الفہری نامی ہک دولت مند تاجر دی صاحبزادی فاطمہ الفہری نے 859ء وچ تعمیر کروایا ہئی۔ الفہری خاندان نویں صدی دے اوائل وچ تیونس دے شہر قیروان توں فاس ہجرت کر گیا ہئی۔ اعلیٰ تعلیم یافتہ فاطمہ الفہری تے انہاں دی بھیݨ مریم الفہری نے وراثت وچ والد کولوں بڑی دولت پاتی.  مریم نے اپݨے حصے وچ آوݨ والی تمام دولت ایں یونیورسٹی نال ملحقہ مسجد دی تعمیر تے خرچ کر ݙتی تے ایں مسجد کوں اپݨے آبائی شہر دا ناں ݙتا۔ اے واقعہ مسلم تہذیب وچ عورتاں دے کردار اور انہاں دے قربانیاں دا عکاس ہے تے موجودہ دور وچ اسلام دے بارے وچ پھیلائی گئی غلط فہمیاں دا بھرپور جواب وی۔ 1349ء وچ بنو مرین دے سلطان ابو انس فارس نے یونیورسٹی دے نال کتب خانے دا اضافہ کیتا جتھاں نادر قلمی نسخے رکھے گئے جنہاں وچ امام مالک دی موطا امام مالک، سیرت ابن اسحاق، 1602ء وچ سلطان منصور ذہبی دی جانب توں جامعہ کوں ݙتے گئے نسخۂ قرآن تے ابن خلدون دی کتاب العبر (Al-'Ibar) شامل ہن۔ اتھاں 4000 توں زايد ايسى كتاباں تے نسخے موجود ہن جیہڑے دنیا وچ ٻئے کہیں وی حصے وچ نی۔ مسجد دے نال جلد ہی اے ادارہ دنیا بھر دے علوم دا مرکز بݨ ڳیا۔ 1957ء وچ شاہ محمد پنجم نے ریاضی، طبیعیات، کیمیا تے غیر ملکی زباناں دے علوم وی متعارف کرائے۔ جامعہ وچ قرآن تے فقہ دے علامہ صرف و نحو، منطق، ادویات، ریاضیات، فلکیات، کیمیا، تاریخ، جغرافیہ تے موسیقی دی تعلیم ݙتی ویندی ہے۔
### یونیورسٹی دی مسجد
مختلف حکمراناں نے قرویین یونیورسٹی دی  مسجد وچ توسیع کیتی تے بالآخر اے شمالی افریقہ دی سب توں وݙی مسجد بݨ گئی جس وچ 20 ہزار نمازیاں دی گنجائش تھی گئی۔ اصل وچ مسجد صرف 30 میٹر طویل ہئی۔ ایندے وچ پہلی وݙی توسیع زیناتا قبیلے نے 956ء وچ کیتی۔ تاریخی ذرائع توں معلوم تھیندا ہے کہ اندلس وچ اموی خلیفہ عبدالرحمٰن الثالث نے ایندی توسیع کیتے کثیر رقم بھیجی۔ ایں توسیع وچ اس وچ مینار دا اضافہ وی کیتا گیا۔

موحدین دی حکومت وچ یونیورسٹی دی مسجد وچ مزید توسیع تھئی۔ 1135ء وچ امیر علی بن یوسف نے مسجد وچ 18 توں 21 صفاں دی توسیع دی ہدایت کیتی جس نال مسجد دا رقبہ ترے ہزار مربع میٹر تھی گیا۔

اِس وقت ایں مسجد وچ ݙو مینار ہن جنہاں وچ ہک قدیم تے ہک برج النفارہ نامی نواں مینار ہے۔ قدیم مینار فاس وچ قدیم ترین اسلامی یادگار ہے۔

قرویین یونیورسٹی دی مسجد دا طرز تعمیر قرطبہ دی جامع مسجد نال ملدا جلدا ہے۔

ایں مسجد وچ غیر مسلماں دے داخلے دی ممانعت ہے البتہ او باہروں مسجد دا دلکش نظارہ ݙیکھ سڳدن. 
## حوالے
قصہ قصولی

( قصہ قصولی)

قصہ قصولی

مرڳیا پولی

پولی دِی پَاݨ

چاڳیا درکھاݨ

درکھاݨ دی ݙُوئی

چاڳئ چُڑھوائی

چُڑھوئی دا بَھت

چاڳیا جَت

جَت دا ٹُکر

چاڳیا ککُڑ

ککُڑ دا مور

چاڳیا چور

چور دِی جُتی

چاڳئی کُتی

کُتی دا شور

بَھڄ ڳیا چور

چور دِی ڳاں

کرے بَھاں بَھاں

ڳاں دا چَم

آیامَنڈےموچی دے کم
قصہ ہک بادشاہ دا

لکھت: شمائلہ ملک

پٌرانڑیں زمانے دی گال اے کہ مٌلخ دے وچ جیکر بادشاہ مر ونجے ہا تاں نواں بادشاہ بنڑاونڑ دا طریقہ اے ہا کہ دارلخلافہ دے وچ سویرے سویرے جیہڑا بندا داخل تھیوے ہا اوکوں بادشاہ بنڑا ڈِتا ویندا ہا، 
ہوں مٌلخ وچ ہِک واری بادشاہ مٌکلا گیا، بئی ڈینہوار فضِر کوں نور حضور دے ویلھے سارے وزیر مشیر شَہر دے در تے نویں بادشاہ دے اِنظار وچ بہہ گئےتھوڑی دیر بعد ہِک مداری آپڑیں بھولوں کوں گِھن تے شہر وچ داخل تھیا، شہر دے سارے لوک اوندے آدر وچ اٌٹھی کھڑیئے اوکوں ہار پوایونے اوندا شان و شوکت نال استقبال کر تے اوکوں شاہی تاج پوا تے اعلان کر ڈِتا گیا کہ اے ایں مٌلخ دا نواں بادشاہ اے۔
بادشاہ سلامت دے ڈند ڈند وِچ کِھل ہئی، بادشاہ سلامت ہونڑیں دا سارا فوکس رعایا دی جاء تے آپڑیں بھولوں پالنڑ تے ہا۔ مٌلخ دے سلامتی دے مسئلے اٌٹھنڑ پئے گئے، مٌہانگ تے شئہیں دیاں قیمتاں اسمان کوں لگنڑ پئے گیاں، روزگار تے معشیت دا بیڑا غرق تھی گیا یعنی اوں مٌلخ دی عوام حد کنوں ڈھیر پریشان ہئی مٌڑی بادشاہ کوں اِیں پاسے کوئی چِنتا کائنا ہئی، عوام تے مٌلخ تے سیانڑیں لوک نال آلے مٌلخ دے بادشاہ کوں عرضی کیتی کہ ساکوں ایں چندرے بادشاہ کنوں بچاؤ۔

نال دے مٌلخ آلے بادشاہ نے عوام دی جند چھڑاونڑ کیتے اوں مٌلخ وچ فوج کشی کر ڈِتی، مختصر اے ہے کہ مداری بادشاہ کوں گرفتار کر گھدونے ہوندے کول پٌچھیا گیا بئی چبل آ توں مٌلخ دا کیا حشر کر ڈِتی ، بادشاہ نے آکھیا کہ کاکا " میں تاں آپنڑاں بھولوں پالنڑ آیا ہم، حکومتی کم میڈے وس دا روگ کائنی" 
اساڈی ریاست وی، پاکستان دی حکومتی گاڈی کوں چلاونڑ کیتے نیب، ایف آئی اے، میڈیا تے عدالت کوں ایندھن دے طور تے ورتیندی پئی اے، اخیر کےتک ہناں اداریں کوں اوٹ بنڑا تے تساں چلسو؟۔ کے تک خالی پیلی فلانا ڈاکو فلانا کرپٹ دے نعریں تے گاڈا گِھیلیسو؟
اخیر تساں ہتھ بدھ تے جند چھڑویسو کہ بابا اے ساڈے وس دا روگ کائنی اساں تاں آپڑاں بھولوں پالنڑ ائے ہاسے۔

## حوالے
قصیدہ

حب دار حسین دے کربل وچ شبیر دی عظمت ڄل ݙیکھو 

جئیں شہر تے ہر دم وسدی ہے حق پاک دی رحمت ڄل ݙیکھو

پر دیسی شہر مدینے دے ݙکھلایا شان شہادت دا 

پئی در اقدس تے جھکدی ہے ہر ملک دی خلقت ڄل ݙیکھو

جئیں ہیبت ناک زمین کنوں ڳئے پیغمبر وی پناہ منگدے

کیویں سر ݙے تے سنڄ نگری شاہ جوڑی ہے جنت ڄل ݙیکھو 

واہ نیک نصیب حبیب گھدی جا روضے دی اوراق دے وچ

اوں ٻݙھڑے یار تے مومنو پیر شبیر دی شفقت ڄل ݙیکھو

جئیں شیر نے لاماں تروڑ تے زوری بحر توں پاݨی ونڄ بھریا

اوہو رعب ہے اڄ تئیں روضے وچ عباس دی حشمت ڄل ݙیکھو

توڑے ناری ہا حر پل دے وچ کیویں مولا نوری کر چھوڑیا 

دارین دے وچ کہیں عاسی دی اینویں کھلدی قسمت ڄل ڈیکھو

کیا دھن دولت چا سر وی ݙتے راہ حق دے یثرب والیاں نے 

کیویں سرخرو کیتا کلمے کوں سادات دی محنت ڄل ݙیکھو 

ہر وقت شفیقا ملک وی جھک اوں خاک تے بوسے ݙیندے ہن

جئیں خاک تے سید سجدہ ݙتا اوں خاک دی عظمت ڄل ݙیکھو

لکھاری

[سید امام علی شاہ شفیق)
قطب الدین محمد اعظم شاه

thumb|
محمد اعظم شاہ (Muhammad Azam Shah) ہک قلیل مدت کیتے 14 مارچ، 1707ء توں 8 جون، 1707ء تک برائے نام مغل شہنشاہ ہئی۔ اوہ اورنگزیب عالمگیر دا سب توں وݙا پُتر ہئی۔ 

## حوالے
قرون وسطٰی

قرون وسطیٰ یا ازمنۂ وسطیٰ (انگریزی: medieval / middle ages) ترئے حصیاں وچ منقسم یورپ دی روایتی تاریخ دا درمیانی عہد ہے۔

یورپ دی تاریخ عام طور تے عہد عتیق دی قدیم تہذیب، قرون وسطیٰ تے زمانہ جدید دے درمیان تقسیم کیتی ویندی ہے۔ مغربی یورپ دا ازمنۂ وسطیٰ رومی سلطنت دی تقسیم (مغربی رومی سلطنت تے مشرقی بزنطینی سلطنت دے درمیان) تے غیر مہذب اقوام دے حملیاں یعنی 5ویں صدی عیسوی توں شروع تھی کے 16ویں صدی وچ پروٹسٹنٹ اصلاحِ کلیسیا (Protestant Reformation) دے دوران مسیحیت دی فرقہ بندی، فتح قسطنطنیہ تے سمندر پار جستجو کیتے دنیا بھر یورپی توسیع دے آغاز تے ختم تھیندا ہے۔ یعنی ایہ تقریباً ہک ہزار سال دا دور ہے جینکوں ازمنۂ وسطیٰ آکھا ویندا ہے ۔

یہ تمام تر مختلف تبدیلیاں ابتدائی عہدِ جدید دے آغاز کوں ظاہر کریندی ہن جیہڑا صنعتی انقلاب دا ضامن بݨا۔
## حوالے
قطب الدین محمد معظم

thumb|
بہادر شاہ اول (Bahadur Shah I) مغلیہ سلطنت دا ستواں شہنشاہ ہئی جیں نے ہندوستان تے 1707ء توں 1712ء تک حکومت کیتی۔ ایندا اصل ناں قطب الدین محمد معظم ہئی، جبکہ ایندے والد اورنگزیب عالمگیر نے اینکوں شاہ عالم دا خطاب ݙتا ہئی۔ ملا ابو سعید ایندے استاد ہن.

## حوالے
قطب جنوبی

جغرافیائی جنوبی قطب توں مراد زمین دا جنوبی ترین نقطہ ہے یعنی °90 درجے جنوبی عرض بلد۔ ایہ ایسا نقطہ ہے جیندے نال زمین دا گردشی محور زمین دی جنوبی سطح نال ٹکراندے۔ گردشی محور اوہ فرضی لکیر ہے جیندے تے زمین اپݨے اردگرد گردش کریندی ہے۔

## ٻیا ݙیکھو

* قطب شمالی
* قطبین

## حوالے
ونکی:جغرافیہ
قطبین

قطب (انگریزی: Pole) یا قطبین (انگریزی: Poles) محورِ زمین دا شمالی تے جنوبی سرا، یعنی زمین دے ݙوہیں سرے قطبین سݙیندن تے زمین دے محور دا کوئی ہک سرا قطب سݙیندے۔ جغرافیائی لحاظ نال زمین کوں ݙو قطبین وچ تقسیم کیتا ڳیا ہے۔
* قطب شمالی
*قطب جنوبی
## حوالے
ونکی:جغرافیہ