open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
زُہرہ

غیر سیاسی پوسٹ

تحریر: ارشد لاشاری

اے سیارا ونیس (زہرہ )ھے دھرتی دی جاڑی بھیݨ،، اجکل شام چھی وڄے تو لا کے رات ݙاھا وڄے تک اینکوں مغرب آلے پاسے ݙیکھ سکدے وے اسمان تے چندر دے بعد سبھ تو ودھ روشن ایہا سیارا ھے، ویسے جیکر موسم صاف اور شھار تو پرے ھیوے تاں اینکو ݙینھ وچ وی ڳول سگدے ھو،،

وطن عزیز وچ فلکیاتی سائنس دا شعبہ ویسے ہی شجر ممنوع ھے تے اتو جیکر ایں سائنس دا مضمون سرائیکی زبان وچ ھووے تاں ہوا کو ݙانگاں مارݨ دے برابر ھے، (برحال راقم دی زاتی دلچسبی ھے تے مختلف فورم تے انگریزی زبان وچ ایں موضوع تے لکھیندا رہندے، تے ھک عدد آسمان پرچول دوبین دا وی مالک ھے ) رات دا وڳڑا، کرونا لاک ڈاون تے پواندی سراندی دے سفر تو تنگ تھی آسمان تے دید بھوایم تے میݙا تریجھا من پسند سیارا ونیس (زہرہ )دی خوبصورت چمک میکوں اڄ سرائیکی وچ ہوا کو ݙانگاں مارݨ تے مجبور کر ݙتے،،، تے میں ایندی سرسری معلومات ھک کالم دی شکل وچ ݙیوݨ دی کوشت کیتی ہیم..

سیارا زہرہ باظاہر دھرتی دی جاڑی بھیݨ سمنجھیا ویندے پر اے جتنا چمکدار ھے اوں تو زیادہ خطرناک ھے ایندی سطح انسانی ساختہ کہیں وی قسم دی دھات سانگے قابل برداشت کینھی، مشیت خداوندی ایندا کوئی زاتی چندر کینھی ایں. سیارے دی ہوا دھرتی دی ہوا کنے 92% زیادہ وزنی ھے. جیندی وجہ تو ہر ویلے ایندی ہوا وچ خطرناک  ایٹمی تابکاری تھیندی راہندی ھے،گیلکسی دے اساݙے سجھ (سورج )دے وہیڑے وچ ایں سیارے دا نمبر ݙوجھا ھے، اور رقبے درحق دھرتی کنے تقریباً 12% ودھ ھے، نطام شمسی دے ݙوجھے سیاریاں دی نسبت ایندا حجم بیضوی دی بجاے بلکل گول کھدے (گیند)آلی کار ھے،ایندا زمین کنے فاصلہ تقریباً 4 کروڑ 10 لکھ کلو میٹر ھے ایں سیارے دا ھک ݙینھ دھرتی 116.75 ݙینھ دے برابر ھے اپݨی سست گردش دی وجہ تو اے سورج دے چدھارو اپݨے 224.65 ݙینھ وچ سال مکمل کرہندے یعنی دھرتی دے 80 سال مطابق ھک چکر،،،

کافی پروب مشن ایں سیارے تے بھیجے ڳن پر حالی تئیں کئی مشن 50 منٹ تو زیادہ ایندی فضاء وچ نی ثابت رہ سکیا، موجودہ انسانی ٹیکنالوجی دے مطابق اتھاں حالی کئی انسان بردار مشن نی ونڄ سگدا ایں سانگے فلکیات دان اتھاں انسانی آبادگاری یار کئی ݙوجھے پروجکٹ دے بارے کوئی منصوبہ نی سوچیا،،،

اڄ دا کالم پڑھ تے میکوں لازمی کومنٹ وچ ݙیسیسو جو تہاکو سرائیکی وچ فلکیات دی سائنس نال کتنی دلچسبی ھے تاکہ میں کجھ مزید کوشت کر سکا،، نتاں ولا اوہو پراݨی روٹین تے ول آسوں
زینت محل

زینت محل (پیدائش: 1823ء– وفات: 17 جولائی 1886ء) سلطنت مغلیہ دی آخری ملکہ تے بہادر شاہ ظفر دی زوجہ ہئی۔ زینت محل نے اپݨے شوہر بہادر شاہ ظفر دی حمایت نال 1840ء توں 1857ء تک مغلیہ سلطنت تے حکومت کیتی۔ 
thumb|زینت محل بیگم
بہادر شاہ ظفر دے مختصر خاندان دا قافلہ جلاوطنی دے نتیجے وچ 1859ء دے اوائل وچ رنگون پہنچا جیندے وچ زینت محل تے اُوندا بیٹا مرزا جواں بخت وی شامل ہئی۔ 7 نومبر 1862ء کوں بہادر شاہ ظفر دا رنگون وچ انتقال تھی ڳیا تے زینت محل مرزا جواں بخت دے ہمراہ اتھائیں مقیم رہی۔ 18 ستمبر 1884ء کوں مرزا جواں بخت دا وی انتقال تھی ڳیا تے زینت محل،  اپݨی نونہہ شاہ زمانی بیگم دے ہمراہ ہک مکان وچ مقیم رہی۔ 

زینت محل آخری عمر وچ افیون دی عادی تھی ڳئی ہئی، افیون دی اِیں عادت نال ضعف ودھدا ڳیا تے 63 سال دی عمر وچ 17 جولائی 1886ء کوں زینت محل نے رنگون وچ انتقال کیتا۔ تدفین بہادر شاہ ظفر دی قبر نال ملحق ہک قطعے وچ کیتی ڳئی۔ 1991ء وچ مغل خاندان دی اِنہاں قبور کوں پختہ کر ݙتا ڳیا جنہاں وچ بہادر شاہ ظفر، زینت محل، مرزا جواں بخت تے شاہ زمانی بیگم سمیت ݙو ٻال وی دفن ہن۔

## حوالے
س

*سومرہ
*سمہ
*سہو
*سہونترا
*سولنگی
*سندھڑ
*سندھا‍
*سیال
*سمیجہ
*سراء
*سرڳاݨہ
سئیں حبیب اللہ طارق دی کتاب، پلکیں ہیٹھ ستارا وچوں چوݨ

کتاب وچوں چند شخصیات دا حوالہ درج ذیل اے: 
## اسلم رسول پوری
اساں جیرھے ویلے حبیب اللہ طارق دی شاعری پڑھدوں تاں اوندے وچ خیال دی گہرائی ، جذبے دی شدت ، اتے شعری صفت دے کئی کمالات نظردن۔ ایہ سب خوبیاں حبیب اللہ طارقؔ دی شاعری وچ او اَثر تے رس پیدا کریندن جیرھا شعر کنوں کتھائیں اُتے ہوندے۔ اتے قاری کوں ہک خاص لذت تے سُرور نال سونہاں کریندے۔ ایہ حبیب اللہ طارق؂ؔ دے شعر دی او ’’دھوݨی ‘‘ ھے جیرھی اوندی شاعری کوں لوکیں دے دِلیں وچ جاہ ݙیندی ھے۔
## فرید ساجد لغاری
حبیب طارقؔ دیاں سوچاں کونجیں وانگوں قطار وچ تاں رہندین پر اِنھاں دی فِکری قطار اُبھے لمّے ، پوادھ پچادھ، توݨیں کھِنڈی ہوئی ھے ۔ حبیب طارقؔ دیاں سوچاں محل ، ماڑیں تے ڳوٹھ دے کوٹ دے کونڈے کھڑکاوݨ دا گُر وی ڄاݨدن۔ اِنھاں دی شاعری دا اَیرا صرف حُسن و عشق دا اَیرا نئیں ایندی سلھ سلھ تلے انقلاب دا ہوکا وی ھے۔ حبیب طارقؔ دا شعری پندھ وی غُنایت کنوں انقلاب والے پاسے پاسہ پتریندا نظر آندے۔
## سلیم انسب
حبیب اللہ طارقؔ ڄام پور جہیں زرخیز سرزمین دا فرزند اتے پڑھیے لکھیے گھرانے دا فرد ہے۔ جنہیں دے ڄمݨ والے ݙیہاڑے ہی انہیں دے ابا سئیں دی بصیرت افروز نگاہ نو مولود دے صلاحتیں کوں سُنڄاݨ تے اوندا پورا ناں حبیب اللہ طارقؔ تجویز کیتا ہا ۔ تہوں طارقؔ حبیب اللہ طارقؔ دا تخلص نئیں بلکہ ڄئے ڄم کنوں اوندے ناں دا حصہ ھے۔ حبیب اللہ طارقؔ پیغمبری پیشے نال وابستہ تے حقیقی گداز دِل شخص ھے ۔ اوندا دِ ل معاشرتی ناہمواری تے کُڑھدا رہندے جیندا اظہار اوندی شاعری وچ جاہ جاہ تے مِلدے۔

شاعری وچوں چوݨ

اوندی ضد ہے میکوں ہک چندر ہک تارا گھِنا ݙیوو

میکوں ہک بادشاہ، ملکہ ،لکڑ ہارا گھِنا ݙیوو

اوندی ضد ھے جنگل ہووے کہانی کوں اڳو ٹوراں

کوئی کاسہ تے گھنگرو نال یکتارا گھِنا ݙیوو

اوندی ضد ھے ایاݨے ٻال وانگوں بس وِگڑ ویندے

وِڳڑ ڳئے ہُݨ میکوں ایہ چندر آوارا گھِنا ݙیوو

اوندی ضد ھے میݙے ہر لاݙ کوں پورا کرو لازم

ہُݨ اَہدے جو اوندے زلفیں دا لشکارا گھِنا ݙیوو

پیش پئے ڳئی اِے بے گھری میکوں

ݙے سہارا اَے بوذری میکوں

کیندے کیندے میں منہ تے ہتھ ݙیواں

کیتا بدنام اِے شاعری میکوں

میں تماشا تے توں تماشائی

رات اَہدی ہئی بانسری میکوں

میݙے چہرے تے ݙیکھ ویرانی

تیݙی کھا ڳئی اِے ہمسری میکوں

کہیں محبت دا میں نمہی قائل

اوں لکھیا خط اِے آخری میکوں

اچھا سئیں او ! خدا حافظ مُسافر دا کیہاں جھیڑا

ایہ تِڑ تاݙا تہاݙا ھے تے بے گھر دا کیہاں جھیڑا

جیڑھا جھٹ خیر دا گُزرے سو بِسم اللہ سو بِسم اللہ

ہے دَر دے نال دَر ہر روز گھر دَر دا کیہاں جھیڑا

اساں نوکر، اساں ٻانہے اَساں تیݙے قصیدہ گو

بھَلا ݙس ہاں مزاریں تے مُزاور دا کیہاں جھیڑا

تیݙے دربار آ کے وَل کیڑھی نئیں چاکری کیتی

ھے کرݨی نوکری جیکر تاں نوکر دا کیہاں جھیڑا

تُساں ایں شہر دے وَسدے تُساں ایں شہر دے مالک

میں آوارہ جیہاں شاعر تے شاعر دا کیہاں جھیڑا

(ڄام راشد ریحاݨ)

## حوالے
سئیں دلنورؔ نور پوری

سئیں دلنورؔ نور پوری

پروفیسر ذوالفقار احمد راں ۔گورنمنٹ ایمرسن کالج (ملتان)

میݙا جٖم پَل سرائیکی دھرتی دا ھے۔ بابے ݙاݙے تے پتہ نی کتنی نسلاں توں ایں دھرتی تے وَسدے پئے ہئیں ۔ میں نہ شاعر ہاں ، نہ ادیب ہاں ، نہ کوئی وݙا دانشور ہاں پر ایں دھرتی دا پُتر ضرور ہاں۔ ایہا محبت میکوں کہیں کہیں ویلے سرائیکی دے تھیوݨ والے کٹھاں وچ دُھرکا ویندی ھے۔کُجھ ݙینھ پہلے میکوں صابر شفیق آکھیا جودلنور نور پوری دی یاد اچ ہک پروگرام تھیندا پئے، جُٖلوں؟۔ میں آکھیا ، ضرور جُٖلسوں۔اوں ݙینھوار صابر میݙے کول اَپڑ یاتے اساں جھوک سرائیکی تے پروگرام اچ پُجٖ ڳیوسے۔ وݙے وݙے سرائیکی مُہاندرے کٹھ وچ ٻیٹھے ہَن ۔ پروگرام شروع ہا ،عبدالباسط بھٹی سئیں کمپیئرنگ کریندے پئے ہَن اُنھاں میکوں وی سٹیج تے سݙ گھِدا۔ اوں موقعے میں اِتنا اَلا تے سٹیج چھوڑ ݙتا جو دلنور دی شاعری دا سایہ ساݙے سِراں تے قائم رہے،ایں توں ودھ نہ اَلا سڳیم ۔ پروگرام مُکیا تاں میں دلنور نورپوری دی کتاب’’متاں مِل پووے‘‘ گھِن گھر آ ڳیم اُنھاں دی شاعری پڑھی تاں چس آ ڳئی۔میں بُنیادی طور تے سیاسیات دا طالب علم ہاں ایں سانگے میکوں دلنور دی شاعری وچ اپݨے وسیب وچ موجود سماجی بُرائیاں تے سیاسی مسائل دا ڈھیر سارا عکس نشابر نظر آیا۔ دلنور ؔ دی شاعری پڑھیم تاں میکوں نیرو دا روم یاد آگیا اوندی بانسری یاد آڳئی تے ول میکوں یادآیا جو نیرو وی نہ ریہا اوندی بانسری وی نہ رہی تے روم دی تہذیب وثقافت دا نشان وی مِٹ ڳیا ۔ 

میکوں سپارٹا یاد آ ڳیا جتھاں طاقت دا ماݨ کیتا ویندا ہا جتھاں جنگجو وَسدے ہَن ۔ ایتھنز دے واسیاں کوں تنگ کریندے رہندے ہَن۔ کوجھی تاریخ دا ایہ باب وی بند تھی ڳیا اتے ایتھنز اڄ وی تاریخ دے لفظاں وچ موجود ھے جو اوندا نظام انصاف تے ہا۔ اینویں اسلامی تاریخ اچ یزیدیت دے کوجھے موڑ وی اکھیں سامݨیں آ ڳئے ۔میکوں ایں ڳالھ دا شدت نال احساس تھیا جو ظُلم زیادہ دیر تاݨیں زندہ نئیں رہندا تے ظلم دے سامہیں سچ دا ہوکا ݙیوݨ والا ہمیش زندہ رہ ویندے ۔ ہلاکو تے چنگیز خاں جہیں لوک وی مسمار تھی ڳئے۔ اینویں انصاف دی چوکھٹ تے برطانوی چرچل میݙیاں اکھیں دے سامݨے آڳیا جیندے کول برطانیہ دے اشراف آئے تے اکھیونے جو ہٹلر فرانس کوں کھادی ویندے۔ اوں موقعے چرچل ایہ تاریخی جُملہ اَلاݨا ’’جیڑھے مُلک اچ انصاف ہووے اونکوں کوئی فتح نئیں کر سڳدا ونجٖو تُساں سُم پوو و۔‘‘ وَل ہٹلر گُمنام تھی ڳیا تے جرمنی دے ݙوں حصے تھی ڳئے۔ سئیں دلنور ؔ نور پوری وی اساݙے وسیب اچ ایجھیاں بُرائیاں کوں ختم کرݨ دی ڳالھ ٹوری ھے۔ اُنھاں اپݨے دیس تے دھرتی نال محبت دے ڳانڈھے کوں جوڑئیے۔ اساݙی وَسوں وچ جنم گھِنݨ والیاں کئی بُرائیاں دا ذکر اپݨی شاعری اچ کیتے ۔ ہک قطعہ مثال دے طور تے پیش ھے:

قانون جتھاں کمزور ہووے

ہر عادل رشوت خور ہووے

ݙس مُلک ترقی کر سڳدے

جئیں مُلک دا حاکم چور ہووے

دلنورؔ نور پوری صوفی، درویش تے سادہ انسان ہا ۔ اوندی شاعری کوں پڑھ تے میکوں ایہ احساس تھیندے جودلنورؔ سرائیکی وسیب دے کہیں وی اقبال ؔ ، شیکسپیئر ، گوئیٹے اتے ورڈ ورتھ توں گھٹ کوئینی۔
## حوالے
سئیں مظہر مسعود صاحب

سئیں مظھر مسعود صیب، 

کڈھائیں سوچیا وی کیناں ھاسے جو ھک ڈینھہ ایویں بانھیں ولا تے اپنڑے استاد دے نال کھڑ تے کھل کھل تے فوٹو چھکویسوں جنھاں کوں چھڑا ڈیکھ تے ساڈا اتے دا ساہ اتے تے تلے دا ساہ تلے ریھہ ویندا ھا ؛ موں تے بارھاں وج ویندے ھن ؛ 
دل دی بھج دھرک ایڈی ودھ ویندی ھئی جو لگدا ھا ھنڑیں بت اچ نکھتا. 
ایڈی دھشت ھوندی ھئی سئیں مظھر مسعود صیب دی جو سلطانہ ڈاکو تے مغل بادشاھواں دی وی کیناں ھوسی. 
کٹیندے وی ایں ھن جو ننانوے تے ونج تے بھل ویندے ھن ھا ڈیکھاں ھک گال اے جو کھلے لگدے ھوں شرگد کوں ھن جیندا حق بنڑ ویندا ھا کھلیاں دا. 
پڑھانونڑ دے بادشاہ ھن بادشاہ
جئیں پڑھئیے انھاں کولوں او رنگیا گئے
جنھاں استاداں کیتے اساں منتاں منیندے ھوندے ھاسے تے دعاواں کر کر تھکدے ناں ھاسے اللہ سوھنڑے دے در تے جو بیمار تھیون یا کجھ تھیوے سکول ناں آنون انھاں اچوں سئیں اراں دا ناں اتے اتے ھوندا ھا ؛ اللہ سوھنڑیں دی ونڈ تاں ڈیکھو اوھے استاد ناں بیمار تھیندے ھن تے ناں چھٹی کریندے ھن جنھاں کیتے دعائیں منگ منگ تے ساڈا موں سک ویندا ھا. 
اللہ سوھنڑاں سکھی صحت دے نال وڈی حیاتی ڈیوے سئیں مظھر مسعود صیب کوں
علم تے ادب دا سنگھار تے سنھڑپ ھن ایجھے لوگ
ھنڑ تاں ایجھے استاد لبھدے ای کینی 
اللہ جانڑدے سئیں مظھر مسعود صیب دے نال فوٹو چھکواونڑ میڈے کیتے سچ مچ وڈی پھوت تے وڈائی آلی گال اے. 
جتھ پیر ھوونیں اتھ خیر ھوونیں شالا
آمین. 

5 دسمبر 2018 کوں الحاج شکیل کھوکھر ( شکیل جنرل سٹور آلے ) دے گھر (سلیم خان نیازی)
## حوالے
ساؤل

thumb|ساؤل، متحدہ مملکت اسرائیل دا پہلا بادشاہ
ساؤل (/sɔːl/; عبرانی: שָׁאוּל، جدید Šāʼûl ، طبری "دعا،کیتے پچھا"; لاطینی: Saul; عربی: طالوت، Ṭālūt یا عربی: شاؤل، Sha'ūl)، عبرانی بائبل دے مطابق، ساؤل مملکت اسرائیل تے یہوداہ دا پہلا بادشاہ ہئی۔ ایندا دور، روایتی طور تے یارہویں صدی ق م وچ ہئی۔ جیں نے ہک قبائلی معاشرے کوں ریاست بݨا ݙتا۔
## بائبل وچ ذکر
طالوت بن کش یا ساؤل تاریخ وچ قوم اسرائیل یعنی یہودیاں دے پہلے بادشاہ تسلیم کیتے ڳئے ہن جنہاں کوں نبی سموئیل علیہ السلام نے قوم دے اصرار تے 1020ق م وچ چݨا ہئی۔ کتھائیں اُنہاں دا زمانہ 1079ق م۔ 1007ق م ہے تاں کتھائیں ذرا فرق  نال کجھ ٻیا۔ کجھ دے مطابق زمانہ حکومت 1028 قبل مسیح تا 1012 قبل ہئی۔ ایہ طالوت اوہے ہن جنہاں دا ذکر توریت وچ ساؤل (Saul) دے ناں نال آیا ہے۔ توریت وچ انہاں دی نصب حکومت دا ذکر حسب دستور طوالت دے نال موجود ہے:۔

**(15) تے خُداوند نے ساؤُل دے آوں توں ہک ݙینہ پیشتر سموئیل تے ظاہِر کر ݙتا ہئی کہ۔(16)کل ہیں وقت وچ ہک شخص کوں بِنیمِین دے مُلک توں تیݙے پاس بھڄیساں ۔ تُوں اُونکوں مَسح کریں تاکہ اوہ میݙی قَوم اِسرائیل دا پیشوا تھیوے تے اوہ میݙے لوگاں کوں فِلستِیوں دے ہتھوں بچیسی کِیُونکہ مَیں اپݨے لوگاں تے نظر کیتی ہے ۔ اِیں واسطے کہ اُنھاں دی فریاد میݙے کول پُہنچی ہے۔**
۔ (سموئیل-1، باب 9 آیت 15 اور 16)
## قرآن وچ ذکر
**وَقَالَ لَهُمْ نِبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَن يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌ مِّمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَى وَآلُ هَارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلآئِكَةُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ**

ترجمہ :

”تے انہاں دے نبی نے انہاں کوں فرمایا: ایندی سلطنت (دے مِن جانِبِ اﷲ ہوݨ) دی نشانی ایہ ہے کہ تہاݙے کول صندوق آسی،  اوندے وخ تہاݙے رب دی طرفوں سکونِ قلب دا سامان ہوسی تے کجھ آلِ موسٰی تے آلِ ہارون دے چھوڑے ہوئے تبرکات ہوسن، اینکوں فرشتیاں نے چاتا ہویا ہوسی اگر تساں ایمان والے ہو تاں بیشک ایندے وچ تہاݙے کیتے وݙی نشانی ہے۔

## حوالے
سائر جگنو

سائر جگنو ݙوہڑہ دا خوبصورت شاعر ہے انہاں دا سانگا دیرہ غازی خان نال ہے۔

## نمونہ کلام
سـاکُـوں ݙینـہ دیـاں شوخیـاں دان نہ کـَر آگیـں رات دے ݙیـوݨ دار ہیسـے

کـوئی پـل وی ٹکـَریا نئیِـں سـاکُـوں حـالات دے ݙیـوݨ دار ہیسـے

ایـں ذات تـوں گھـن اُوں ذات تیـئں ہـر ذات دے ݙیـوݨ ہیسـے

سـاکُـوں اتنـا " سـائِـر" خـرچ کیتـی کـانئـات دے ݙیـوݨ دار ہیسـے
سائنسداناں دا انسائیکلو پیڈیا

انسانی تریخ پراݨے ویلیہاں توں سائنسی تجربات دے ذریعے ایجاداں تے ترقی نال بھری ہوئی اے۔ ایندے تے نگاہ کرݨ نال ٻہوں سارے عظیم لوگ ساݙے سامݨے آندن جنہاں نے انسانیت دی خدمت دی خاطر اپݨیاں حیاتیاں تیاڳ ݙتیاں تے سائنسی علم دے نال دنیا دا رخ موڑ ݙتا۔ انہاں سادھو منش لوڳاں نے دنیا دے جھڑکاں تے مذہبی انتہا پسنداں دے ظلم وی برداشت کیتے مگر انسانیت دی سیوا دے مشن توں ہک قدم وی پچھاں نہ ہٹے۔ سائنسداناں دی اے تریخ حضرت ادریس پیغمبر توں شروع تھیندی اے جنہاں نے انسان کوں سائنسی شعور عطا فرمایا۔ آپؑ نے تریخ وچ ٹاؤن پلاننگ تے ڈیویلپمنٹ دا فن شروع کیتا۔ سائنسی ترقی دی اے پندھ وہاݨی اتنی پراݨی اے کہ اساں ایں کتھا وچ ہزاراں ایہو جیہے سادھو طبیعت لوڳاں نال واقف تھیسوں جنہاں کوں دنیا سائنسدان آہدی اے۔ انہاں سائنسداناں نے مذہب، رنگ، نسل، قومیت تے علاقائیت دے تعصباں توں اتے تھی کے انسان دی سیوا کیتی اے، او سارے گزرے لوگ امر تھی ڳن تے جیہڑے سائنسدان اڄ دے دور وچ کم کریندے پن، او انسانیت دے سر دا تاج ہن۔ (اسماعیل بھٹہ، ٢٣ نومبر ٢٠١٨ء)

## (الف)
*ابرخس
*ابنِ ماسویہ الخوزی
*ابو ریحان البیرونی
*ابو القاسم الزہراوی
*ابو اسحاق ابراہیم الزرقالی
*ابوالحسن ابنِ یونس
*ابو الحسن علی ابن سیدہ
*ابن الرشد
*ابنِ جزلہ
*ابنِ النفیس
*ابنِ البناء مراکشی
*ابنِ بطلان
*ارسطو
*ارشیمیدس
*ابن الہیثم
*الفارابی
*الکندی
*ابو ریحان البیرونی
*آئزک نیوٹن
*الیگزینڈر گراہم بیل
*البرٹ آئن سٹائن
*ایڈیسن
*ارفع کریم
*ابنِ بیطار
*ابو سہل مسیحی گرگانی
*ابنِ مسکویہ
*ابو کامل الحاسب
*ابوالحسن الطبری
*ابو الوفاء البوزجانی
*احمد بن داود الدینوری
*احمد بن ماجد
*ابنِ وحشیہ
*احمد زیول
*ادریسی
*آدم سمتھ
*ابراہیم الفزاری
*ابراہام ڈی موافر
*احمد بن رستہ اصفہانی
*احمد بن اعثم
*احمد بن سراج
*اناکسی میندر
*ایمپیڈوکلیز
*اناکساغورث
*اوٹوڈیلس

## (ب، ٻ)
*بطلیموس
*بو علی سینا
*بل گیٹس
*بلیز پاسکل
*بارامانیاس
*بقراط
## (پ)
*پاسکل
*پروفیسر احمد حسن دانی
*پاؤلو روفینی
## (ت، ط)
## (ٹ)
## (ث، س، ص)
*سٹیفن ہاکنگ
*ثمرمبارک مند
*سلیمان بن جبریل

## (ج، ڄ)
*جعفر الصادق
*جالینوس
*جابر بن حیان
*جان ڈالٹن
*جے جے تھامسن
*جوزپا پیاتسی
*جارج اوہم
*جوزف ارلنگر
*جان کیپلر

## (چ)
*چانکیہ
## (ح، ہ)
*ہنری ماؤڈسلے
*ہنی مان
*ہرگوبند کھراݨہ
## (خ)
## (د)
*دیموقراطیس
*دمتری میندیلیف

## (ڈ، ݙ)
## (ذ، ز، ض، ظ)
*زُہر خاندان
## (ر)
*رائٹ برادران
*رینے ڈیکارٹ
*رافع بلوچ
*رابرٹ بنسن

## (ش)
## (ع)
*عباس ابن فرناس
*عمرخیام نیشاپوری
*عبدالقدیر خان
*عبدالسلام
*عطاءالرحمٰن
*عبدالکلام
*علی ابن عیسیٰ

## (غ)
## (ف)
*فروتاغورث
*فیثاغورث
*فریڈرک برجیاس

## (ک، ق)
*کیتھرینا روتھ فاؤ
*کلپنا چاولہ
*کیمیلو گولکی

## (گ، ڳ)
*گیلیلیو
*گیلیو ناٹا
*گبریل لیپمین
*گرہارڈ ڈومگٹ

## (ل)
*لوئی کوہنی
*لوئی پاسچر
## (م)
*محمد بن موسٰی الخوارزمی
*مارکونی
*مائیکل فیراڈے
*محمد بن زکریا الرازی
## (ن)
*نیلز بوہر
*نیل آرمسٹرانگ

## (و)
## (ی)
*یعقوب ابن اسحاق الکندی

## مزید ݙیکھو
*انجینئرنگ
*سائنسی ایجادات
## حوالے
سائنسی ایجادات

ایں مضمون وچ سائنسی ایجادات دا تفصیلی ذکر کیتا ڳیا اے.
## الف

#### آلۂِ حافظہ
آلہ حافظہ انگریزی: Memory Apparatus ایہ ہک آلہ ہے جیہڑا کہیں معمول دے حافظہ دی صلاحیت دی پیمائش کیتے استعمال کیتا ویندا ہے۔ اس وچ جیہڑا مواد حفظ کرݨا ہوندا ہے، اوہ مختلف وقفیاں تے سلسلہ وار معمول دے سامݨے گھنایا ویندا ہے۔

#### آلٹرنیٹر
تناوبگر (alternator) ہک ایسا آلہ ہے جیہڑا میکانیکی توانائی (mechanical energy) کوں برقی توانائی (electrical energy) (جیہڑی مناوب رَو دی صورت وچ ہوندی ہے) وچ بدلدا ہے۔

کہیں وی مناوب رو (alternating current) پیدا کرݨ والے مولّد (generator) کوں تناوبگر آکھیج سڳدا اے۔ تناوبگر اندرونی احتراقی انجناں، گݙیاں تے پاورپلانٹس وچ استعمال ہوندے ہن۔

آلٹرنیٹر دے موجد مائیکل فیراڈے Michael Faraday تے ہپولیٹ پکسی ہن۔

تناوبگر گھمدے ہوئے مقناطیسی میدان دی مدد نال بجلی پیدا کریندے ہن۔ آلٹرنیٹر مستقل مقناطیساں، کوائلز تے سٹیٹر تے مشتمل ہوندا ہے۔ چند کوائلز کوں لوہے دی کور تے وائنڈ کیتا ویندا ہے۔ اینکوں سٹیٹر آہدے ہن۔ سٹیٹر گول شکل دا ہوندا ہے۔ اس دے درمیان مستقل تے عارضی مقناطیساں تے مشتمل روٹر رکھا ویندا ہے۔ جس دے کئی پول ہوندے ہن۔
thumb| آلٹرنیٹر Alternator
### آلہ مسدس
آلۂ مسدس (انگریزی: Sextant) ہک 60° درجہ دار قوس تے مشتمل آلہ جیہڑا دور دے ݙو نقطیاں دا زاویائی فاصلہ ناپݨ دے کم آندا ہے۔ بحری فلکیات وچ اینکوں اجسام سماوی دی افق توں زاویہ ارتفاع دی پیمائش کیتے استعمال کیتا ویندا ہے۔ اس آلہ دے اصولاں تے سب توں پہلے 1730ء وچ عمل کیتا گیا۔ ایہ جان ہیڈلی (1682–1744) تے تھامس گاڈفرے (1704–1749) نے ایجاد کیتا۔ ایہ ڳالھ بعد وچ انیہویں صدی وچ آئزک نیوٹن (1643–1727) دی غیر مطبوعہ تحریراں توں پتا چلی۔
thumb|Using sextant swing آلہ مسدس

#### آلہ تخدیر
مریض کوں بے ہوش کرݨ کیتے مختلف gases سنگھاوݨ کیتے جیہڑی مشین استعمال تھیندی ہے اوہ anesthesia machine سݙیندی ہے۔ اس مشین نال آکسیجن تے نائیٹرس آکسائیڈ دے علاوہ halothane، isoflurane تے ݙوجھے inhalational anesthetic agents استعمال کریج سڳدے ہن۔ پراݨی مشیناں وچ کاربن ڈائی آکسائیڈ تے cyclopropane وی استعمال تھی سڳدی ہئی۔

## ب، ٻ
## پ
## ت، ط
## ٹ
## ث، س، ص
## ج، ڄ
## چ
## ح، ہ
## خ
## د
### دھوائی مشین
دھلائی مشین یا واشنگ مشین ہک ایسی مشین اے جس دے ذریعہ دھوائی دا مقصد (انسان دی کم از کم مداخلت دے نال) حاصل کریج سڳدا ہے۔ گویا دھوائی مشین توں کہیں وی شے دی دھوائی دا مفہوم ادا کریج سڳدا ہے مگر بکثرت استعمال دے بعد ایہ کلمہ اس آلے کیتے ہی مخصوص تھی چکا ہے کہ جیہڑے کپڑے (laundry) دی دھوائی وچ مستعمل ہووے.  کپڑیاں وچ لباس، تولیے، چادراں تے روزمرہ استعمال وچ آوݨ والی دیگر پوشاکاں شامل ہن۔

## ڈ، ݙ
## ذ، ز، ض، ظ
## ر
## ش
## ع
## غ
## ف
## ق، ک
## گ، ڳ
## ل
## م
## ن
## و
## ی

## حوالے
سابق ریاست بہاول پور

. تحریر ارشد لاشاری

سابق ریاست و صوبہ تے موجودہ ڈویژن بہاولپور روھی اوچ تے وادی ہاکڑہ (سرسوتی)دی تہزیب دا امین مسلسل آبادکاری تے وسائل دی لٹ مار کاݨ گزشتہ نصف صدی توں زوال پزیر تے تباھی دے چھیکڑی سرے تئیں پڄ چکے !

موجودہ بہاولپور ڈویژن ترے اضلاع بہاولپور ،بہاولنگر،تے رحیمیارخاں تے مشتمل ھے ،

پورے ڈویژن ءچ چؤݙا تحصیلاں ھن .

منچن آباد،بہاولنگر ،چشتیاں،فورٹ عباس،ہارون آباد ،

حاصلپور،خیرپور ٹامیوالی،یزمان،بہاولپور ،احمدپورشرقیہ ،

لیاقتپور ،خانپور ،رحیمیارخاں ،صادق آباد ،ھن

پورے ڈویژن ءچ 368 یونین کونسلاں ھن اور آبادی ھک کروڑ پندرھا لکھ ھے ،

پورے ڈویژن ءچوں قومی اسمبلی دی سیٹاں 15تےصوبائی اسمبلی دے32. ممبران ھن .

ایندا رقبہ 45550. مربع کلومیٹر ھس ،آبادی دے درحق کل پنجاب دا تقریبآ ݙھا فیصد اور پاکستان دا پنج فیصد ھس ،جبکہ رقبے دے حساب نال پنجاب دا 23 %دے برابر ،تے پاکستان دے کل رقبے دا %6دے قریب ھے ،

نسلی تقسیم مطابق پورے خطہ ءچ سرائیکی %53 ،پنجابی. %35.اڑدو %7 تے باقی مارواڑی سندھی بلوچی تے ݙوجھے. %5 ھن ...

مزہبی تقسیم ءچ مسلمان 94%ھن ہندو5%تے باقی کرسچن سکھ تے قادیانی وی شامل ھن ..ـ

تحریر و تحقیق

ارشد لاشاری
سابق ریاست بہاولپور دی ڈیموگرافی

ریاست بہاولپور، برطانوی ہند وچ صوبہ ملتان دے بعد ݙوجھی سرائیکی حکومت ہئی۔ 1947ء وچ تقسیم ہند دے بعد اس پاکستان نال الحاق کیتا لیکن 1955ء تک اس دی ریاستی حیثیت برقرار رہی۔ ریاست بہاولپور دریائے ستلج تے دریائے سندھ دے کنارے پر واقع ہئی۔ ریاست ترے اضلاع بہاولپور، بہاولنگر تے رحیم یار خان وچ تقسیم ہئی۔ ریاست وچ سرائیکی زبان دے تمام لہجے ٻولے ویندے ہن.

ریاست بہاولپور دا رقبہ 45,911 مربع کلومیٹر ہئی جیہڑا کہ موجودہ بہاولپور ڈویژن دا رقبہ اے. جغرافیائی طور تے اے خطہ موجودہ پاکستان دے مشرقی علاقے وچ آندے جیندے مشرقی پاسوں بھارتی صوبہ راجستھان، جنوب وچ سندھ، مغرب وچ بلوچستان تے شمال مغرب وچ سرائیکستان دے ملتان تے ڈیرہ جات سمیت تمام اضلاع ہن. اہم شہراں وچ ریاست دا راجڳڑھ بہاولپور، بہاولنگر، منڈی چشتیاں، احمدپور شرقیہ، اوچشریف، خان پور کٹورہ،رحیمیارخان تے صادق آباد شامل ہن. روحانی مقامات وچ خانقاہ شریف، مہار شریف،چاچڑاں شریف، دین پور شریف، اوچشریف تے بھونگ شامل ہن. سیاحتی مقامات وچ اوچ، دیراوڑ، مروٹ، لال سہانرا تے موج ڳڑھ اہم ہن. ریاست دا راڄڳڑھ، بہاولپور شہر، جغرافیائی اعتبار نال ریاست دے ابھے توں لا لمے تک بالکل درمیان وچ اے تے ݙوہاں پاسوں فاصلہ برابر اے.ایں لحاظ نال اے شہر، ریاست دے تمام سرائیکی لہجیاں دا تے ثقافت دا سوہݨاں امتزاج اے.

سارے سرائیکی خطے دی طرح سابق ریاست بہاولپور دا موسم سخت گرم تے خشک اے. پاݨی دی کمی تے دریاواں دے ویچݨ دے کارݨ اے خاصیت زیادہ ودھ ڳئی اے. باقی سرائیکی خطے دی طرح سابق ریاست دی زمین ریتلی اے مگر اتھوں دی ریت سونے دی طرح پیلی اے تے اے روہی دا خطہ سرائیکستان دا سہݨپ اے.

سابق ریاست بہاولپور دی مقامی، ثقافتی، اکثریتی تے سرکاری زبان سرائیکی ہئی. ایندی لمبائی شمالاً جنوباً 480 کلومیٹر اے. صرف ریاست دے ہک ضلع بہاولپور دی وسعت(ضلع دا رقبہ تقریباً 25000 مربع کلومیٹر)، دی وجہ نال ایندے وچ سرائیکی دے ترئے لہجے(ملتانی، ابھیچڑی تے اوچی) ٻولے ویندن. ایندی وجہ اے ہے کہ ملک دے باقی اضلاع دی طرح اینکوں تقسیم کر کے مزید ضلعے نی بݨائے ڳئے.
## حوالے
ساجد علی پوری

اصل ناں      محمد ساجد                                              

قلمی ناں      ساجد علی پوری    

جمن          1975ء    

تعلیم         بی کام ۔بی ایڈ

پیشہ          ٹیچر   

فون نمبر       03346991090

جاہ پتہ        محلہ قاضیاں نذد عید گاہ علی پور(مظفر گڑھ)

 شعری مجموعہ ’’الف توں پہلے‘‘دے خالق ساجد علی پوری زبر دست خدا داد شعری صلاحیت دے حامل شاعر ہن،انہاں دے تخیلات دی پرواز بلند تے مشاہدہ بہوں تیز ہے ۔اوندے سوچاں دے جگنوں ہر زاویئے کوں توڑ تائیںروشنی دان کریندے نظر آندن۔ساجد نویں زمانے دی نویں روشنی دا جدت پسند شاعر ہے ۔ڈوہڑہ ہووے تے بھانویں قطعہ،آزاد نظم ہووے تے بھانویں پابند نظم ہر صنف وڈی مہارت نال لکھدے۔یتیم جتوئی دے بعد ساجد علی پوری اجوکے دور دا وڈا نظم گو شاعر ہے ۔کاش ساجد صاحب پابند نظم چھوٹی بحراں وچ لکھدا تاں کیا ای بات ہئی۔بہر حال آپ نے غزل وی خوب لکھی ہے تے غزل وچ اچھوتے مضامین پیش کیتے ہن۔

## کتاباں
* الف توں پہلے

## نمونہ کلام
ڈیندے اساں تریہہ کئے نسے منگدے اساں چھل کئے نسے 

گم سم سمندر ھیں اساں کئ سہکدے تھل کئے نسے

سمجھیے اساکوں کھیڈ جئیں اوکوں کھڈایاھے اساں

ساکوں بنڑیئے جئیں مسلہ تھئے اوں کنوں حل کئےنسے

لیراں کہیں بیوہ دے ھیں بوچھنڑ دیاں تاں ٹھیک ھیں

شکر اے کہیں سردار دی دستار دا ول کئے نسے

پاگل تاں ہیں جو ٹر پیوں تیڈے پچھوں من کے تیڈی

من کے تیڈی ہنڑ ول ونجوں اتنا وی پاگل کئے نسے۔
ساجدہ علوی

= ساجدہ علوی =

## اصل ناں:

ساجدہ بتول 

## پیو داناں:

محمد اصغرعلوی۔

## جمن دی تریخ:

ستاویہہ مئی۔

## تعلیم:

ایم۔ اے (سرائیکہ)۔ 

## ادب دی صنف:

تحقیق تنقید۔ 

## ان چھپی کتاب:

سرائیکی نثری سفر نامے (مقالہ) 

## پتہ:

۶۱۱۔اے بلاک وائی، ماڈل ٹاؤن سی، بہاولپور۔

MubasherKaleem (talk) 12:18, 20 June 2019 (UTC)
ساحر رنگپوری دی شخصیت

رنگ پور کوں میں طائف سمجھدا ہم، رنگ پور کوں ہُنڑ وی میں کھیڑیں دا شَہر سمِجھ تے بے رنگ سمجھدا راہواں ہا جیکر میں رنگ پور دے ساحر کوں نہ ملاں ہا... ساحر سئیں جئیں ویلھے شعر پڑھدِن تاں ایویں لڳدے جو رانجھا وی ہُو بہو ایویں الیندا ہوسی. ہُنیں دے لہجے دی مٹھاس تے ہُنیں دی اکھیں دی چمک ݙیکھ کراہیں میکوں ایویں لڳدے جو ہنیں دی پیدائش ای محبت کرݨ سانگھے تے شاعری کرݨ سانگھے تھئی اے. محبت جئیں ویلھے کہیں بُت اچ آپنڑیں روح پُھوک ݙیندی اے تاں ول اوں جسم اچوں کوئی خاص مقناطیسی لہراں نِکلدن جیہڑیاں ݙسیندن جو ہِیں جسم دا رہائشی مُحب وی ہے تے محبوب وی ہے. ساحر سئیں کوں ملݨ آلا ہر سنگتی گواہی ڈیسی جو ہُنیں دے نال ٻہندے ہی او لہراں واضح طور تے محسوس تھیندِن.

ساحر رنگ پوری سئیں اوکاڑہ یونیورسٹی وچ ریاضی دے لیکچرار ہن. اج کل لہور ریاضی وچ پی ایچ ڈی کریندے پن. ہک انگریز آکھیا ہا کہ اگر کوئی انسان خدا تک واقعی پہنچ ڳیا تو او کوئی ریاضی دان ہی ہوسی کیوں جو میں کائنات دی ہر شئے وچ ریاضی دے کلیے استعمال تھئے ہوئے ݙٹھن. شاعری وچ ریاضی کتلا اثر انداز تھیندی ھ اے تاں ساحر سئیں آپ ہی ݙسا سڳدن میکوں تاں ہُنیں دی شاعری وچ حساب دی بجائے جذبات نظر آندِن. او جذبات جیہڑے انسان دی روح کوں شاد کریندِن تے شعور کوں پوِتر کریندِن... مرشد تواݙی زندگی دے چند لمحیں دی مل پووݨ والی سانجھ اساݙی ساری زندگی دا حاصل ھ... سدا سلامتی..

وݙ وݙیرے ݙس ڳئے ساکوں عشق دیاں ساریاں رمزاں
دل دے جندرے کیویں کُھلدِن کیڑھی کُنجی لڳدی (ســؔـاحر)

عثمان کریم بھٹہ

## حوالے
سام بن نوح

سام (عبرانی: שֵם; یونانی: Σημ; عربی: سام) ابراہیمی روایت دے مطابق نوحؑ دے پتراں وچوں ہک ہن۔ سام دی اولاد گورے رنگ دی ہے جبکہ حام دی اولاد سیاہ فام ہن۔

## تعارف
رسولِ خدا، حضرت نوحؑ دے اہل بیت وچ سب توں بلند مقام رکھدن تے آپؑ دے وݙے فرزند ہن. سامی مذاہب نال تعلق رکھݨ والے تمام انبیاءِ کرام بشمول حضرت محمد ‌صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم، دا تعلق نسلِ سام نال اے.

## حیاتِ طیّبہ
سئیں سام بن نوح، اپݨے پیؤ حضرت نوحؑ دے سب توں پیارے تے فرمانبردار پتر ہن تے زندگی دے ہرموڑ تے اپݨے پیؤ دے ٻانہہ ٻیلی تے وفادار پتر بݨ کے ریہے. طوفانِ نوح دے دوران تمام مومنین تے اہلِ بیت دے نال ٻیڑے وچ رسول اللہؑؑ دے نال ریہے. 
آپ دے وصال دے بعد کہیں نے آپکوں خواب وچ ݙٹھا کہ آپ دی ݙاڑھی بالکل سفید تھی ڳئی اے حالانکہ آپ دا وصال زیادہ عمر وچ کوئناں تھیا ہئی. پچھݨ تے آپ نے فرمایا کہ میݙی ݙاڑھی دے چٹے تھیوݨ دی وجہ موت دی تکلیف تے سختی اے جیندی وجہ کولوں میݙا اے حال تھی ڳیا اے. حالانکہ آپ دا تعلق اہلِ بیتِ پیغمبر وچوں ہئی. اے روایت موت دی سختی تے تلخی تے دلیل اے.
## حوالے
سامرا

thumb|سامرا دا سپائرل مینار
 
سامرا یا سامرہ (عربی اچ سامراء ) عراق وچ بغداد دے شمال وچ دریائے دجلہ تے محافظہ صلاح الدین وچ واقع آباد ہک شہر ہے۔ ایندا ہک ناں سرمن رائے وی ہے جیندا مطلب ہے 'جیں نے ݙٹھا اوں نے پسند کیتا'۔ ایہ ساسانیاں دے زمانے توں ہک فوجی مرکز چلا آندا ہئی جیندی ایہ حیثیت اسلامی دور اچ وی رہی۔ اتھاں امام علی نقی تے امام حسن عسکری رحمۃاللہ علیہم دے مزارات ہن۔ 2003 عیسوی دے امریکی قبضے توں پہلے ایہ شہر سنی تے شیعہ مسلماناں دی آپسی محبت تے میل ملاپ کیتے مشہور ہئی۔ اتھاں قدیم زمانے دی ہک مسجد ہے جیندا مینار انوکھی وضع دا ہے جینکوں امریکی قبضے توں پہلے سیاح ݙیکھݨ آندے ہوندے ہن ۔ سامراء دی مجموعی آبادی 348,700 افراد تے مشتمل ہے۔ 
## حوالے
سانجھ

دوست سبھے پُچھدن جو یار پاکستان آ تے لکھن کیوں چھوڑیں بیٹھیں ؟ ۔۔۔۔۔۔ یارو مُکدی گالھ اے ء جو ساری حیاتی وسیب ءچ کہیں وڈی مثبت تبدیلی گھن آنڑ دے ترلے ءچ لنگھا ڈتی جو اساں نئیں تاں اساڈی اگلی پیڑہیاں کیتے رستے کھول ونجوں پر ہر شئے اگے توں وی پِچھوویں تھی گئی ہے ۔۔۔۔ سیاست جیڑھی جو عبادت تے مقدس ہوندی ہے۔۔۔۔۔ ہُن خدا داعذاب لگدی ء۔ جتھ کتھ لوک اپناآپ بُھل تے کملیاں گالھیاں دے لئی لگ بنڑے ودن۔۔۔ وردی آلے ویہی ویہی سال ہک عذاب کوں لوکاں اُتے تھوپیندن ول ۔۔۔ انہاں نال رل مڈی کما عوام کوں ُلٹ پُٹ تے وت بیا نواں من پسند عذاب نازل کر ڈیندن ۔ پورے وسیب کوں مذہبی انتہا پسندی تے غربت دے عفریتاں دے اگوں بدھ تے بلہا ڈتے نے جو کتھاؤں ویہلے تھیسن تے نہ اگوہیں ٹرسن۔ اے لوکاں کوں اپنے باوردی اقتدار تے طاقت دی آپتی بھڑاند ءچ رُجھائی کھڑن۔ اکھانڑ ء جو " اُڈ مویا تاں تڈا۔۔۔۔ بُڈ مویا تاں تڈا" ۔۔۔۔۔ جیکوں ہالی وی نظردے جو "عوام طاقت کا سر چشمہ" او کہیں بُڈھے بُوہڑدے مُنڈھ ءچ سِر پا تے سو دفع آکھے جو "عوام طاقت کا سر چشمہ"۔۔۔۔۔۔۔ جو متاں دل کوں تسلی ملے۔۔۔۔۔۔ بس پِچھے سبھےدھندے چھوڑ روہی دو مونہہ کیتم ۔۔۔۔۔۔۔ سنگت نال سانجھ رلائی می ۔۔۔۔۔ دل خوش تھی گئے ۔۔۔۔۔ شاعر کوئی نمی پر جو جیویں آندا گئے لکھ چھوڑی می ۔۔۔ ٹھیک تے بھانویں غلط ۔۔۔ سوچینداں جو جیڑھے سیاسی کارکن اپنے وسیب دی ثقافت کلچر تے لوکاں نال جُڑے کوئی نئیں او ساہ کیویں گھندے ہوسن ۔۔۔۔۔۔ کوئی نظریے دی بوڑ بھاجی تے مذہب دا ٹُکر روز بھانویں کھاوے ۔۔۔۔ نِرا پھوگ ء ۔۔۔۔۔۔ جئے تئیں دھرتی دے رنگاں ءچ خود آپ نئیں رنگیندا۔۔۔۔۔ روہی دے انہاں ہر ہک مورتءچ لکھاریاں کیتے نظماں قصے سانبھے لاتھن ۔۔۔۔ آرٹسٹ دوستاں کیتے ڈھگ رج لُکا پئے کھٹنڑ جوگا۔ تہوں دوستاں سنگتیاں نال سانجھا کیتے می۔۔۔ اے سبھی مورتاں میڈے کیمرے توں نئیں لتھے۔۔۔ شہزاد عرفان ۔۔۔۔
## حوالے
سانحہ 11 ستمبر (نائن الیون)

11 ستمبر 2001ء دنیا دی تاریخ دا اوہ افسوس ناک واقعہ ہئی جس دنیا کوں ہلا کے رکھ ݙتا ۔ امریکا وچ چار فضائی مسافر بردار طیارے اغوا تھی کے خودکش انداز وچ امریکی سرمایہ دارانہ برتری دی علامت ورلڈ ٹریڈ سینٹر نال ٹکرا ݙتے گئے۔ جس دے نتیجے وچ ہزاراں انسان ہلاک تھئے تے پوری دنیا وچ خوف دا عالم طاری ریہا ۔ خبراں دے مطابق ایہ جہاز القاعدہ دے ارکان نے اغوا کر گھدے ہن جس دا بعد وچ ثبوت تے اعتراف وی ملا ۔ اس دہشت گردی دے واقعہ کوں امریکیاں نے 9/11(نائن الیون) دا ناں ݙتا۔

thumb|سانحہ نائن الیون

### نقصانات
اس حملے وچ انسانی جاناں دا ہک عظیم نقصان تھیا ۔

اس دے نال ہی امریکا تے اس دے حامیاں کوں مالی بحران دا شکار رہوݨا پیا ۔ عالمی مارکیٹ کریش تھیوݨ شروع تھی گئی ۔ جیہڑی چویہہ گھنٹیاں بعد کہیں حد تک سنبھلݨ لگی ہئی ۔

حملیاں دی اطلاع عام تھیندے ہی عالمی منڈی وچ تیل تے سونے دی قیمتاں وچ فوری اضافہ تھی گیا تے یورپی کرنسی یورو دے مقابلے وچ ڈالر کوں نقصان پہنچا ۔ لندن دی مارکیٹ وچ اگلے مہینے یعنی اکتوبر کیتے تیل دی قیمتاں 27۔26 ڈاٹر توں ودھ کے 30 اعشاریہ 10 ڈالر تک ونج پہنچیں جب کہ نیو یارک وچ تیل دی مارکیٹ حملیاں دی اطلاع دے نال ہی بند تھی ڳئی ۔

اس طرح سونے دی قیمت وچ لگ بھگ 19 ڈالر فی اونس دا اضافہ تھی گیا۔

دنیا بھر دی مالیاتی منڈیاں افراتفری دا شکار تھی گئیںاں ۔ دنیا دا سب توں وݙا اسٹاک ایکسچینج نیویارک بند کر ݙتا گیا ۔ برطانیہ وچ لندن اسٹاک ایکسچینج کوں خالی کرا گھدا گیا ۔ جرمنی ، پیرس ، ٹوکیو ، بون تے ماسکو وغیرہ دی مارکیٹاں وچ بھاری خسارہ تھیا ۔

تباہی دے نتیجے وچ انشورنس کمپنیاں نے نقصان دا تخمینہ 15 ارب ڈالر تک لایا ۔

## امدادی کم
ورلڈ ٹریڈ سینٹر دے جاڑے عمارتاں وچ سینکڑاں تجارتی دفاتر ، سرکاری ، نیم سرکاری ایجنسیاں دے مراکز تے عالمی تنظیماں دے دفاتر ہن ۔ ہر ہک ٹاور وچ 21 ہزار شیشے دیاں کھڑکیاں،  ہر ٹاور وچ 95 لفٹس ہن۔ تریہہ سال پہلے تعمیر تھیوݨ والی ایہ عمارت اسٹیل تے کنکریٹ دا ہک بے پناہ اسٹرکچر ہئی ۔ جس دا ملبہ صاف کرݨ تے بچ ونجݨ والیاں کوں باہر کڈھݨ وچ کئی ݙینہہ تے بے پناہ کوشش صرف تھئی. 
## حوالے
سانحہ نو نومبر

نوں نومبریوم اے سیاہ ۔۔۔نوں نومبرسن انوی سو ہک کوں  سرائیکی دشمن لارڈ کرزن نےدیرہ اسماعیل خاں کوں تخت پشور دا حصہ بنڑایا اساں سمجھدوں اے تقسیم غیر فطری ھئی ہیں گالھوں  اساں اج وی ایں وی تقسیم دے خلاف ھیں ھیں گالھوں اساں ایں تقسیم دی پر زور مزمت کریندے ھیں او تمام سرائیکی قوم کوں کانڈھا ڈیندوں او سارے رل کیں ایں نوں نومبر کالے ڈیہنہ کوں بھر پور طریقے نال مناوں اپڑیں یکجہتی دا اظہار کروں اور ڈسوں اپڑیں دیرہ اسماعیل خاں تیں ٹانک دے سرائیکی بھرانویں کوں ڈسوں اساں اتھو دے توھاڈے سرائیکی بھرا توھاڈے نال ھئیں  تساں مونجھے نہ تھیوو تساں اساں اللہ دے حکم نال بہوں جلدی ولاہک بے دے کٹھے تھی ویسوں جدوجہد شرط اے اول اے. (اکبر ملکاݨی)

اج دے بعدسرائیکی جماعت صرف ھونکوں تسلیم کیتا ویسی جیرھی کھلم کھلا سرائیکستان دی حامی ھوسی نظریہ اے ضرورت رکھنڑ الی کہیں سرائیکی جماعت نال ساڈا کوئ تعلق نہ ھوسی  نہ ای اساں انہیں دے اتحاد دا حصہ ھوسوں سرائیکی جماعتیں دا ہنڑ واضح موئقف ھونونڑاں چاہیدا اے کہیں وڈی یامرکزپرست جماعتیں یاحکومتی جماعت نال ملنڑ دا مقصد صرف سرائیکستان دے حوالے نال ھونونڑاں چاہیدا اے سرائیکی اجرکاں کہیں کوں نمودو نمائش واسطے نہ پوایاں ونجن اجرک دے احترام کوں مقدم سمجیا ونجے جنوبی پنجاب چھوت دی بیماری اے ٹی بی دا مرض اے جتنا ممکن تھی سگے انہیں دے کٹھے کھانونڑ پیونڑ کنوں انج رہنڑاں چاہیدا اے (اکبر ملکاݨی)

## حوالے
سانحۂ پشاور

16 دسمبر 2014ء کوں تحریک طالبان پاکستان دے 7 دہشت گرد ایف سی (فرنٹیئر کور) دے لباس وچ ملبوس پشاور دے آرمی پبلک اسکول وچ پچھلی طرفوں داخل تھی گئے تے ہال وچ ونج کے اندھا دھند فائرنگ کیتی، اس دے بعد کمریاں دا رخ کیتا تے اتھاں ٻالاں کوں گولیاں ماریاں، سربراہ ادارا کوں بھاہ لگائی، 9 اساتذہ، 3 فوجی جواناں کو ملا کے کل 144 ہلاکتاں تے 113 توں زائد زخمی تھئے۔ ہلاک تھیوݨ والے 132 ٻالاں دی عمراں 9 سے 18 سال دے درمیان ہن.  پاکستانی آرمی نے 950 ٻالاں تے اساتذہ کوں اسکول توں باحفاظت کڈھا۔ ہک دہشت گرد نے خود کوں دھماکے نال اݙا ݙتا جبکہ 6 مارے گئے. 

ایہ پاکستانی تاریخ دا مہلک ترین دہشت گردانہ حملہ ہئی، جس نے 2007 کراچی بم دھماکے دے واقعہ کوں وی پچھوں چھوڑ ݙتا۔ مختلف خبر رساں اداریاں تے مبصرین دے مطابق، عسکریت پسنداں دی ایہ کاروائی 2004ء وچ روس وچ تھیوݨ والے بیسلان اسکول تے حملے نال ملدی جلدی ہے. 

واقعے دی ذمہ داری کالعدم شدت پسند تنظیم تحریکِ طالبان پاکستان نے قبول کر گھدی۔ تنظیم دے مرکزی ترجمان محمد عمر خراسانی نے بی بی سی اردو دے نامہ نگار رفعت اللہ اورکزئی نال ڳالھ کریندے ہوئے آکھا کہ ’ساݙے چھی حملہ آور اسکول وچ داخل تھئے ہن‘۔ اوندا مزید آکھݨ ہئی کہ ایہ کارروائی شمالی وزیرستان وچ جاری فوجی آپریشن ضربِ عضب تے خیبر ایجنسی وچ جاری آپریشن خیبر ون دے جواب وچ ہے۔
## حوالے
سانحہ کالونی ٹیکسٹائل مل، ملتان

2 جنوری 1978ءکوں کالونی ٹیکسٹائل ملز، ملتان دے پرُامن ہڑتالی مزدوراں تے پولیس نے اندھادھند گولی چلا ݙتی۔ کتنے مزدور شہید تھئے؟ اڄ تک پتا نی چل سڳا۔ سرکاری موقف دے مطابق چوݙاں۔ مزدور تنظیماں دے مطابق 133۔  پاکستان اچ ٹریڈ یونین تحریک دا ایہ بد ترین ݙینہ ہئی۔
اے قتل عام بنیاد پرست ضیاء آمریت دا پاکستانی محنت کشاں کیتے ہک پیغام ہئی۔ مزدوراں نے سوشلسٹ نظریات اپنا گھدے ہن۔ کالونی ٹیکسٹائل ملز دا واقعہ اقتدار تے قبضے دے ہک سال بعد ضیاء آمریت دی طرفوں کیتی ونڄݨ والی پہلی خونی وارننگ ہئی۔

جݙݨ 1977ء اچ بھٹو حکومت دا تختہ الٹا ڳیا تاں سرمایہ داراں تے جاگیر داراں کوں درست طور تے توقع ہئی کہ ضیاء الحق دی آمریت بھٹو دور دی (بری بھلی جینجھی وی) زرعی اصلاحات تے نیشنلائزیشن دا خاتمہ کر ݙیسی۔ انہاں لوگاں نے بھٹو دے خلاف پی این اے دی تحریک دی حمایت کیتی ہئی۔ ضیاء آمریت وی اِیں احسان دا بدلہ چکاوݨا چاہندی ہئی۔
دریں اثنا کالونی ٹیکسٹائل ملز دے 1300 مزدور ہڑتال تے چلے ڳئے۔ جݙݨ توں بھٹو حکومت ختم تھئی ہئی انہاں کوں نہ تاں بونس ملا، نہ ہی دیگر مراعات جیہڑے انہاں دا حق ہن۔ حالانکہ مل دے منافعے اچ مسلسل اضافہ تھیندا رہا ہئی۔ مزدور ایہ وی ݙیکھدے پئے ہن کہ سیاسی تبدیلی دے بعد مالکان دے حوصلے بہت ودھ ڳئے ہن۔

کالونی ٹیکسٹائل ملز دے مالک شیخ مغیث دے جنرل ضیاء نال اچھے مراسم ہن۔ ݙوہاں دے درمیان ایہ مراسم اوں وقت بݨے ہن جݙݨ جنرل ضیاء ملتان اچ کور کمانڈر ہئی۔ شاید اوں ہی دوستی دے زعم اچ مل مالک دا رویہ مزدوراں ول انتہائی متکبرانہ ہئی۔
29 دسمبر 1977ء کوں مزدور ہڑتال تے چلے ڳئے۔ انتظامیہ نے مزدور نمائندیاں کوں مذاکرات کیتے سݙا۔ مزدوراں دی نمائندگی پیپلز لیبر یونین کریندی پئی ہئی جیندے کول سی بی اے سٹیٹس ہئی۔ یعنی او یونین دا انتخاب جیت کے آئی ہئی تے انتظامیہ نال قانونی طور تے مذاکرات کر سڳدی ہئی۔ 2 جنوری کوں تھیوݨ والے مذاکرات اچ مل دی انتظامیہ، مارشل لا انتظامیہ، لیبر ڈیپارٹمنٹ تے یونین دے رہنماواں نے حصہ گھدا۔ مذاکرات اچ مزدوراں دی سب ڳالہیاں من گھدے ڳئے ۔ صرف ہک ڳالھ تے اختلاف ہئی۔ مالکاں دا آکھݨا ہئی کہ ہڑتال غیر قانونی ہے لہٰذا ہڑتال دے دوران جیہڑے ݙینہ ضائع تھئے انہاں دی تنخواہ نہ ݙتی ویسی۔ یونین نے درست طور تے ایہ ڳالھ منݨ توں انکار کر ݙتا۔ کیونکہ اگر یونین، ہڑتال دا غیر قانونی ہووݨا من گھندی تاں اپݨے پیراں تے کہاڑا مریندی۔

حالی مذاکرات چلدے پئے ہن کہ مزدور مل اچ جمع تھیوݨا شروع تھی ڳئے۔ مل اچ پہلے توں پولیس موجود ہئی۔ پولیس نے مزدوراں کوں تتر بتر کرݨ کیتے لاٹھی چارج کر ݙتا۔ مزدور خوفزدہ تھی کے بھڄݨ دی بجائے ڈٹ ڳئے۔ اکثر مزدور مل دے اندر رہائشی کالونی اچ رہندے ہن۔ جݙݨ انہاں دے گھر والیاں کوں پتا چلا تاں او وی میدان اچ آ ڳئے۔ جݙݨ مجمع وݙا تھی ڳیا تاں پولیس نے گولی چلا ݙتی۔

سرکاری اعلان دے مطابق چوݙہاں مزدور مارے ڳئے۔ پیپلز پارٹی دے نمائندے، اخبار مساوات دے مطابق ٻاویہہ مزدور جان توں ڳئے۔ ایں واقعے دے بعد بݨݨ والی ورکرز ایکشن کمیٹی دے مطابق 133 مزدور شہید تھئے۔
ایں بد ترین ظلم دے خلاف ملک بھر اچ ٹریڈ یونینز نے نو تے ݙاہ جنوری کوں احتجاج کیتا۔ حکومت نے ہک ایس ایچ او خضر حیات تے ہک کانسٹیبل حاکم علی کوں معطل کر ݙتا۔حالانکہ اتنا وݙا اقدام ایہ نچلے اہلکار اپݨی مرضی نال نہ کر سڳدے ہن۔ ہک برگیڈئیر صاحب دی قیادت اچ تفتیشی کمیٹی بݨائی ڳئی پر اے واقعہ عوام دے ذہناں اچوں محو کر ݙتا ڳیا۔ 

## حوالے
*
سان٘جھ،رمضان آرائیں

تاثرات دی کتاب اچ
شیر لکھیے
ہر شئے ڈاڈھے کیتے
ہرنڑی لکھیے
ماس کھاونڑ بند کرو
مچھوارے لکھیے
دریا ساڈے کیتے
مچھی لکھیے
جال بنڑاونڑ بند کرو
شکاری لکھیے
بندوق روسی چنگی
مرغابی لکھیے
ساڈا چہرہ ڈر توں پیلا ہوندے
بندے لکھیے
میں توں کئ مخلوق نی چنگی
نانگ لکھیے
انسان بہوں زہریلا ہوندے
حاکم لکھیے
میڈے اگو سر نہ چوّے
صوفی لکھیے 
اللہ سئیں تو ڈرو
وردی آلے لکھیے
میڈے اگو کئ نہ بولے
شاعر لکھیے
ساڈے بندے واپس کرو۔۔
شہباز مہروی
غزل  Shahbaz Mehrvi

ساڈے کیتے ایہا گال وی تھوڑی کائنی
سک دی ولھ توں کچی دلڑی تروڑی کائنی
تساں اینجھے جگ تے ہک وی عشق نی کیتا
تساں انگل ماکھی دے وچ بوڑی کائنی
کُھسہ سیتے، روغن کیتے، ہار بنڑئے
ڈِنگی تھئ ہوئ چُنج تلوار دی جوڑی کائنی
اپڑی اکھ توں تیڈی دل تئیں ونجڑاں ہیسے
بھوئیں تو لا اسمانیں تونڑیں پوڑی کائنی
 یار دے باجھوں کھیر دا گُھٹ وی کوڑا لگے
یار دے ہتھو اَک وی ملے کوڑی کائنی
اوندی کنڈ تے عربی گھوڑے ان درکئے وے
جیندے گھر اچ سیویں آلی گھوڑی کائنی ۔۔
شہباز مہروی
غزل

ساڈے کیتے ایہا گال وی تھوڑی کائنی
سک دی ولھ توں کچی دلڑی تروڑی کائنی
تساں اینجھے جگ تے ہک وی عشق نی کیتا
تساں انگل ماکھی دے وچ بوڑی کائنی
کُھسہ سیتے، روغن کیتے، ہار بنڑئے
ڈِنگی تھئ ہوئ چُنج تلوار دی جوڑی کائنی
اپڑی اکھ توں تیڈی دل تئیں ونجڑاں ہیسے
بھوئیں تو لا اسمانیں تونڑیں پوڑی کائنی
 یار دے باجھوں کھیر دا گُھٹ وی کوڑا لگے
یار دے ہتھو اَک وی ملے کوڑی کائنی
اوندی کنڈ تے عربی گھوڑے ان درکئے وے
جیندے گھر اچ سیویں آلی گھوڑی کائنی ۔۔
شہباز مہروی
جاگیر دار.................

 کئ سو سال پراݨی ٻوہڑ

ماچا
او وی کئ سو سال پراݨا
دوری ، ݙنڈی ،ساوی، چھاݨا
تے منڈھ وچ چِھلڑ باداماں دے

گوڑی ککڑ کئ پِڑ جیت کے
توݨی کاݨے ودے
کلکی اگوں 
بھولوں دے رِنڈ 
بھولنڑی کڈھدی بیٹھی ھے

کئ سو سال پراݨی گھڑی اچ
اج فجر دا تازہ پاݨی
گھڑی اتے چھوݨی
نال فقیر دی دھوݨی

مخمور قلندری
من دی کاوڑ متھڑے اُتے بھلا کیوں گھن آندائیں
تیݙے میݙے جھیڑے دے وچ اللہ کیوں گھن آندائیں

ساکوں ساݙے در تے تیݙا ٹر آوݨ وی ٻہوں ہے
ساݙے در تے دِھیاں ٹور کے جھلا کیوں گھن آندائیں

میݙے ݙاݙے بابے سارے عشق دے خدمت گار ہَن
میکوں ہجر دی سولی اتے کلھا کیوں گھن آندائیں

تیݙے ہتھ اچ ہتھ ݙتا ہم انگلیں نال ناں ریہاں
ہݨ توں مونجھے ہتھاں کیتے چھلا کیوں گھن آندائیں

دولی ڄݙݨ تیݙے کٹھے دھرتی ہے " می رقصم "
مونجھ دے پِڑ تے نچݨ کاݨ محلہ کیوں گھن آندائیں
ساحر رنگ پوری
ساوݨ ماکوں

ساوݨ ماکوں سرائیکی شاعری دی صبف ہے، ایہ لکھاں سال پراݨی ہے،( کتاب حکمت مشتاق)

سانوݨ ماکوں سانوݨماکوں لڑھدے آئے لڑھے .

ذونقی یاراُچھک تھی ویسوں سیک زمین دا ودھسے شالا دریا چڑھے .

سانوݨ ماکوں سانوݨ ماکوں لڑھدے آئے امب .

مالک جنیکوں کیتا بھوئیں دا کیتا اپڑاں وارث انہیں ڈتے ڈمبھ .

سانوݨماکوں سانوݨ ماکوں لڑھدے آئےپھُل .

وت تقاضا وقت دا تھی گے ست جگ وانگوں ہک پھل سانویں تُل .

سانوݨ ماکوں سانوݨ ماکوں لڑھدے آئے پھل .

رکھ ریاضت ڈیوے اجر ست جگ وانگوں پھلیں سانویں تل .
[ونکی:[سرائیکی شاعری]]
ساوݨ رُت

ھک زمانہ ہا جڈاں بنی دے واسی سانونڑ رت دا سک نال بھالا رکھدے ہن۔ سانونڑ وس ہووے ہا تاں باقی یارھاں مہینے سکھیے تے خوشحال گزردے ہن۔
سانونڑ دا ہک ہک ڈینہہ آ س گھن کیں ابھردا ہا مینہ نہ تھیوے تاں کریہہ دے ڈر کیں رات پاسے پتریندیں گزردی ہائی۔ اٹھی اٹھی آسمان تیں چارے پاسے جھات مارڑیں، کڈاہو کھمنڑ ٹوہکدی ڈسے ہا تاں امید لا کے سم وجڑاں جو وڈے ویلھے آنڑنگ لیسوں۔۔
پہلی پندھری سانونڑ نہ وسے ہا تاں خیراتاں کیتیاں ویندیاں ہن۔۔ اتے بال منہ کالے کر کے
"کالی بکری کالا شینہہ" گھتو دانڑیں وسے مینہ"" اہدیں ہوئیں در در تے ونج کے پندے ہن اتے پنیے ہوئے دانڑیں دیاں گگھریاں خیرات کریندے ہن۔۔ تے ول اللّٰہ سوہنڑیں کوں وی ترس آ وینداں ہا۔۔ 
سانونڑ وس پوندا ہا رات دا آنڑنگ ہووے تاں آنڑگی پیرو ننگے کنڈیں ، نانگ وٹھوہیں دے ڈر کیں بے نیاز گھرو نکل پوندے ہن۔ تیز بارش اچ تلکنڑ کیں بچنڑ سانگے ڈانگ دی ٹیک نال کہی مونڈھے تے رکھ کیں ملخ دی لٹھ تے پھیری مار کے وکڑے تے ٹپے سٹن ہا۔ نئیں دا پانڑیں وکڑے نال ٹھاہکے ہا تاں اللّٰہ دے ناں دا نعرہ ماریا ویندا ہا۔

کجھ بند بھریندے ہن تاں کجھ ترٹ ای ویندے ہن لیکن سانونڑ دے وسنڑ نال ہر کہیں دے چہرے تیں رونق ہوندی ہائی۔ درخت ، چھینبڑ ، بوئی تے ساری جوہ پھٹ پوندی ہائی۔۔ سویل سویل پکھیں دیاں بولیاں خاص کر دور کتھائیں تتر بول پووے ہا تاں ہاں ٹھر ویندا ہا۔۔ مال بکریاں فجر نال جوہ اچ ہکل چھڑیندیاں ہن پچھاں کوں رج کے امن امان نال گھر ول اندیاں ہن۔۔ بکھ ہائی لیکن انسان اخلاقی طور تے اتنا گریا ہویا نہ ہا جو چوری کرے ہا۔

زمانہ بدل گئے سولر تے بجلی آلیاں ٹربائناں لگ گائن بنی بیٹ دا فرق نہیں ریہا۔ اللّہ پاک دی رحمت ہے انسان خوشحال ہے اتے لوکیں کوں سانونڑ دے وسنڑ دی وی او آس تے سک نہیں رہی۔۔ لیکن پتہ نہیں کیوں جو جڈاں ای سانونڑ لگدے، میکوں ڈکھنڑ دے گھلنڑ آتے سانونڑ دے وسنڑ دا بھالا ضرور ہوندے۔۔

کوئی شک نہیں جو سائنس تے ٹیکنالوجی زندگی کوں بہوں سکھیا کر ڈتے لیکن سانونڑ رت اچ جڈاں گزریا ویلھا یاد آندے تاں ہک عجیب جھئں مونجھ الی کیفیت طاری تھی ویندی ہے۔ اوں زمانے دے لو کیں دا ہک بئے دے نال جڑ کیں رہنڑ تے ڈکھ سکھ کوں آپڑاں سمجھنڑ زندگی کوں بہوں سونہڑاں کر ڈیندا ہا۔۔ اج دنیا گلوبل ولیج بنڑ چکی ہے جتھاں فاصلے سمٹ گئن اتھائیں ہکے گھر اچ رہنڑ آلے ہک بئے کیں کتھائیں دور تھی گئن۔ (شبیر لغاری)

## حوالے
ساڈے حکمران ساڈا ملک ساڈی جمہوریت

پچھلے ڈینہ میں وزیراعظم صاحب دی تقریر سنڑدا پیا ھم. جیندے وچ خطاب فرمیندے پے ہن جو اساں پاکستان کو ترقی آلے پاسے گدی ویندوں. کجھ لوگ ساڈی ایں پروگریس توں جیلس تھیندے پن تے ساڈی راہ وچ رکاوٹیں دا بحث بنڑدے پن. یعنی عمران خان 
میکوں سمجھ نی آمدی جو اے عوام کو کیا سمجھدے ہن. جو اساں اندھے ھوں یا پاگل ھوں لیکن بالکل ٹھیک سمجھدے ہن اساں واقعی ہی اندھے پاگل تے بے وقوف ھوں. 
ساڈے ماس کوں نوچ تے اے لوگ اپنڑے عالی شان محل تعمیر کریندے ہن. لکھنڑ بہوں کجھ چاہنداں پر لمبی پوسٹ پڑھنڑ دا ساڈے کول ٹائم کینی ہوندا. 

المختصر 
جیڑهی ترقی دی گال وزیراعظم صاحب کریندے پے ہن تساکوں میں اوندے کنوں کجھ آشنا کر ڈیواں. 
2017 دی ہک سروے دے مطابق سماجی ترقی یافتہ ملک دی لسٹ تیار کیتی گئ ھے جیندے وچ 133 ممالک شامل کیتے گن. ایندے وچ پاکستان دا نمبر 113 ھے یعنی 112 ملک ساڈے توں بہتر ہن اور صرف 20 ملک ساڈے توں تلے ہن سماجی تے عوامی ترقی وچ. 
بئی ہک سروے وچ دنیا دے 199 ممالک دے پاسپورٹ دی لسٹ بنڑائی گئی ھے جیندے وچ پاکستان دا نمبر 198 ھے یعنی ساڈے توں زیادہ گندہ تے مشکوک پاسپورٹ صرف ہک ملک دا ھے او ھے افغانستان. باقی 197 ملک ساڈے توں بہتر پوزیشن وچ ہن. 

لیبیا، نائجیریا، ایتھوپیا، بنگلہ دیش تے شام جے ملک وی ساڈے توں بہتر ہن. 
شرم کنوں مر ونجے بندہ ایں ترقی یافتہ ملک ایٹمی پاور کنوں. 
ھا ترقی وزیراعظم صاحب دی ذاتی مالیت وچ بے پناہ تھئی ھے. 
اساں ٹیکس ڈے ڈے کے مرنڑ آلے تھی گیوں ساڈے ملک دا حال اے ھے 
ایزی لوڈ سو دا کریندوں 75 روپے ساکوں ملدن یعنی 25 روپے ساڈے ٹیکس وچ گے جڈاں کہ کنکشن کمپنیاں کنوں علیحدہ ٹیکس وصول کریندے پن. ایویں کیڑھی کیڑھی مثال ڈیواں. گھی توں لا تے ماچس تک اساں ٹیکس ڈے تے گھندوں پر ساڈے حکمران ساڈا ملک ساڈی جمہوریت.
(رفیق احمد تائب)

## حوالے
ساہی وال

ساہیوال دا پراݨاں ناں منٹگمری ہے ۔1966ء اِچ ساہی قوم دے ناں تے ایندا ناں ساہیوال رکھیا ڳیا ، ضلعی ہیڈکوارٹر ہے تے ملتان ڈویژن اِچ شامل ہے۔ 

ساہی وال سرائیکستان دا ہک اہم ضلع ہے۔ ایہ کمیشنری وی ہے. ساہیوال کمیشنری/ڈویژن وچ ترائے ضلعے ہن. 

١ـ ضلع ساہیوال

٢ـ ضلع پاک پتݨ

٣ـ ضلع اوکاڑہ
ساݙا ہووݨ نہ ہووݨ ہکو جیہا

ساڈا ھوونڑ نہ ھوونڑ ہکو جھیاں ھے اساں آپڑیں آپ دے مجرم تے گنہگار ھیں اساں ڈو جنگھیں آلے جانور ہیں 
جنھیں کوں اُنھیں دے مالک سڑک تیں مریندن بازار ءچ تماشہ بنڑیندن ساڈی منڈی چوک ءچ لگدی ھے بے مُل دا کیرھا مُل لگڑیں ہک ڈینھ دا رزق ڈے کے سارا ڈینھ چمڑا لہاوے، ساڈی نسل دے کجھ جانور زرا حساس دل دے ہن اگر مالک کم کار کراکے تڑھا چھوڑے تاں روونڑ لگ ویندن 
بے عقل جو تھئے انھیں کوں اج تک شاید ایں گال دا پتہ کائینی کہ جانوریں ءچ جزبات نیں ھوندے، صرف وفاداری ھوندی ھے آقا دا حکم فرض عین ھوندے، ساڈا لہو پیوے یا ساکوں ویچ وٹا کے عزت پاوے، ساڈی چپ ساڈا سرمایہ ھے 
شام کوں ہکے ہنبھاہ تے کٹھے تھی کے صرف ایھے گالھیں کرنڑئن کیندا مالک ظالم ھے یا فرعون ھے، اساں بھک دے ماریے ہیں روٹی دے بدلے عزت وچیندے ہیں، ساڈے وسیب تے کال کُریھ ھے ساکوں حشر دی تس ھے میں آپڑیں نسل دے جانوریں کوں روہی ءچ پانڑی دی ہک بوتل تے عزت وچیندا ڈیٹھے، ھاھاھاھا، بھلا جانوریں دی کوئ عزت ھوندی ھے، عزت ھوندی تاں میڈی بھینڑ  کوں ویچنڑ آلے معزز ھوون ھا، میڈی دھی نال زیادتی کرکے قتل کرنڑ آلا میڈے سامنڑے پھردا ھووے ھا، میڈے جوان پتر دا قاتل میڈے پتر دے جنازے کوں ڈیکھ کے ٹکھارے مارے ھا، قرضے دی وصولی واسطے میڈے اماں ابے کوں بھٹے تے بدھ سٹے ھا، میڈھی دھی بھینڑ دے مونھ تے تیزاب سٹیا ونجے ھا، اجتماعی زیادتی کرکے ویڈو بنڑائ ونجے ھا، میڈی نسل دے قاتل میڈی قوم تے وطن دے قاتل معتبر سڈویجن ھا، اگر اساں جانور نہ ھوندے اے جرم نہ ھوندے،

اگر اساں انسان ھوندے ساکوں بندے دے پُتر ملدے، مگر افسوس ساڈا، مالک اج وی جڈاں ووٹیں دے شکار واسطے نکلدے او ساکوں ضرور نال گھن ویندے کیونکہ شکار واسطے،،،،،،،،،،،،، ھوونڑ ضروری ھے اساں مالک دی گڈی دے اگو پچھو دُرک کے آپکوں جانوریں ءچو وفادار جانور ھوونڑ دا یقین ڈویندے ہیں، تلخی معاف۔ (جمیل بلوچ)
سبز باغ ہاؤسنگ سکیم (انشائیہ)

= سبز باغ ہاؤسنگ سکیم  (انشائیہ) =

از: ڈاکٹر خالد اقبال
آپنے ذاتی مکان تے چھت نہ رکھن آلے بے آسرا لوکاں کُوں بہوں اَسان قسطاں تے پلاٹ ڈیون کیتے خواب ادراکی نے سبز باغ ہاؤسنگ سکیم دا منصوبہ بنائے۔ اے رہائشی منصوبہ کیا ہے۔ بقول اُنہاں دے سِدھے سادے تے غریب لوکاں کوں ٹھگن دا پروگرام ہے۔ خواب ادراکی دا اَکھان ہے۔ بھئی جتھاں ایں ملک اِچ بے بہوں سارے لوک اِنوں اُنوں دے منصوبیاں تے سازشاں نال عوام کول اُنہاں دی جمع پونجی چھکیندے آئے ہِن۔ اووی کجھ ہِیں قسم دا ارادہ رکھیندے ہن۔ اگوں سِدھے سادے لوکاں دی مرضی ہے۔ خواب ادراکی نے شہر تُوں کجھ میل دے فاصلے تے ہک بہوں وڈے رقبے تے سبز باغ ہاؤسنگ سکیم دے ناں توں ہک نواں شہر آباد کرن دا پروگرام بنایا ہے۔ منصوبے دے ناں توں اِی ظاہر ہے جو ایں منصوبے دا تقریباً 90 فیصد ترقیاتی کم آپنے توڑ کوں پُج چکے۔ رہائشی تے کمرشل پلاٹ بہوں سستی قیمت تے دستیاب ہِن۔ اے آپنی نوعیت دا کلہا منصوبہ ہے۔ جیہڑا جنت دا نمونہ ہوسی؟ بنیادی سہولتاں ڈیون اِچ یقیناً ہک عرصہ لگسی۔ پر اُنہاں دے خیال موجب عوام کوں جھانسہ ڈیون کیتے ایں طرحاں دیاں گالہیں کرن بہون ضروری ہے۔ تاں جو سِدھے سادے لوک ہک دفعہ وَل پھَس ونجن۔تے اُنہاں دی بلا نال 100 مہینے قسطاں اِچ قسطاں پوریاں کریندے راہون۔ او لوکاں دی جمع پونجی گھن تے ملک اچوں پھُٹا کھاویسن تے باقی زندگی باہر لے ملک ارام نال گزریسن۔ خواب ادراکی نے اے وی فرمایا ہے جو سبز باغ ہاؤسنگ سکیم دیاں سڑکاں 30۔ 40 فٹ کھلیاں ہوسن۔ ہک ادھی سڑک تے ترقیاتی کم جاری ہے۔ تاں جو موقعے تے آون آلے لوکاں دے دِل اِچ پلاٹ خرید کرن دی کجھ تاں اُمید پیدا تھیوے۔ اُنہاں دا اَکھان ہے جو سبز باغ ہاؤسنگ سکیم اِچ کمیونٹی سنٹر‘ مسجد‘ سکول‘ ہسپتال‘ گراسی پلاٹ تے قبرستان تے زندگیاں دیاں ڈوجھیاں سہولتاں ڈتیاں ونج سگدیاں ہِن۔ اے او سہولتاں ہِن جنہاں دے بارے اِچ ہر او بندہ ضرور سچیندے جیندی آپنی چَھت کینی۔ پر اے سب کچھ ہک لخطے تاں ناں تھی ویسی۔ اے آپنی نوعیت دا کلہا منصوبہ ہے۔ جیندے اُتے لوک اَکھیں بند کر کے یقین کرن۔ تے اللہ دا ناں گھن تے آپنی نیک کمائی اچوں قسطاں جمع کراون شروع کر ڈیون۔ تے ایندے بعد اَکھیں نوٹ کے خواب ڈیکھن شروع کر ڈیون۔ حقیقت کوں حقیقت بنن اِچ واقعی بہوں عرصہ لگدے پر خواب ڈیکھن تے اصلوں پابندی کینی۔ سدھے سادے لوک چھیکڑ بانڈز دیاں پرچیاں گھن تے وی تاں ایں ملک اِچ آپنی بدحالی کوں دور کرن کیتے اچھے بُرے خواب ڈیدھے اِی پن۔ مایوسی گناہ ہے۔ خواب ڈیکھن گناہ کینی۔

خواب ادراکی دا اَکھان ہے جو کرائے دے مکاناں اِچ آپنے بال بچیاں تے گھر آلیاں نال اوکھی زندگی گزارن آلیاں اِچوں زیادہ تعداد (سرکاری) چھوٹے ملازماں دی ہوندی اے۔ تے اے او طبقہ ہوندے جیہڑا رشوت کوں آپنے آپ تے حرام سمجھیندے۔ قناعت تے صبر شکر اُنہاں دا وطیرہ ہوندے۔ تے اَج دے ایں دور اِچ وی رشوت‘ سود خوری‘ناجائز منافع خوری یا 2 نمبر مال ویچ کے ہک رات اِچ ترقی کیتی ونج سگدی ہے۔ یا ول صبر شکر دی دولت دے سہارے آپنی حق حلال دی کمائی اِچوں سبز باغ ہاؤسنگ سکیم دے پلاٹ آسان قسطاں تے خریدے ونج سگدے ہن۔ تفصیلات سبز باغ ہاؤسنگ سکیم۔

(بشکریہ خواب ادراکی)

(اقتباس از کتاب: مُسکار (سرائیکی انشائیے)۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال)

MubasherKaleem (talk) 09:47, 10 June 2019 (UTC)
سبزیاں

سبزیاں زمین وچ رہیندیں ہاں۔تہ بھاجی پکاں تے کھاندے ہاں۔ایہں مزیدار ہوندیاں ہن۔ 

**سبزی** دا لفظ عموماً پودیاں دے اوں حصے کیتے  استعمال تھیندے جہڑا انسانی کھاوݨ کیتے  ممکن ہووے۔ کیونکہ ایں لفظ کوں روایتاً استعمال کریندن ایں سانگے ایندی سائنسی بنیاد کائنی تے بعض اوقات پھلاں کوں وی سبزی وچ شامل کر گھدا ویندے مثلاً ٹماٹر۔ سبزی دی مثالاں کریلا، میتھری، آلو، گوبھی، بھنڈی، توری، کدو، گاجر وغیرہ ہیں۔ فنجس کوں بھی سبزی وی شامل کریندن۔ ایندا مطلب ایہ تھیا جو  سبزیاں وچ مختلف پودیاں دے بیج، شاخاں، پھل اتےجڑاں سب دی مثالاں ملدیاں ہن۔ کجھ مشہور سبزیاں امریکا دی دریافت دے بعد براعظم امریکا توں آیاں جنہاں کوں لوک پندرہویں صدی عیسوی توں پہلے کائناں ڄاݨدے ہن۔ مثلاً ٹماٹر اتے آلو۔ اڄ آلو سبھ توں ودھ ورتیوݨ آلی سبزی ہے ۔ ایہ ہک قسم دی ڄڑھ ہے، ایہ وی امریکہ توں آئے۔

thumb|Marketvegetables سبزیاں
## حوالے
ست بسم اللہ

میݙے سائیں تے سیݨ میں تہاکوں سلام آکھدا شالا وسدے تے ہنسدے جیوو پئے نال خشاں دے میکوں خشی تھی کہ تساں میݙی جھوک تے آیو دل خش. تہاݙے آوݨ نال سنیڄی جھوک وس پئیء. سائیں ہوݨیں جیکر پھیرا پاوݨ دو چار ڄیاݙے دےتائیں میݙی سرکار کوں وکھو وکھ چیزاں پڑھݨ تے ݙیکھݨ کو ملسن. اتے جھوک کوں بناوݨ مقصد وی ایہوں ہر وکھو وکھ چیزاں مٹھڑے تے منٹھار نال وندلیسوں اللہ کریسی سوہݨے سانول کوں وی سوہݨیاں لگسن. کاہیں ہک شے اساݙا دہان نہ ہوسی بلکہ نویاں نویاں حال ݙیسوں تے نواں نکور چیزاں دے بارے وی اپݨے پنل کوں ݙسیسوں. ساݙے نال جڑسو اتے دنیا نال ٹرسو. میݙا آکھݨ دا مقصد اے ہے جو نت نواں چیزاں دے بارے سبھے کجھ آپ دی خدمت وچ ساریاں توں پہلیاں اگوں رکھݨ دی کوشش کریسوں تہاݙا دل کریسے تاں اپݨے سوہݨے ہتھ ساݙے سر پھیر کراہیں شباش وی ݙیسو اتے ساݙے مونݙھے تے ہی ہتھ ماریسوں چا. اچھا خیر سڳالی دا سنہیا اتھائیں ختم کریندوں اتے نوی لکھت وچ وت نویاں ڳالیں ہوسن. ہک ٻئی کم دی ڳال بھل ڳیا او اےٗء اتھاں کر ٻٹا نہ ہوسن بلکہ آسوں پاسوں دی خبر سدھ تے نال نال نویاں بݨاں مشیناں تے موبیل تے اناں تے کم کرن دا طریقہ وی ݙسیسں سائیں کوں بھاکل پا کراہیں تے سیݨیں دے سر تے ہتھ پھیر تے موکل گھناں ولدی لکھت ویلھے ملسوں اللہ کوں پارت اے.

## حوالے
ونکی:ست بسم اللہ
ستارہ نور

ستارہ نور سرائیکی شاعر ہے۔

## البماں

* بے رحم ماہیا
* ساݙی ہک وی نی منی ایپل تے

## حوالے
[ونکی:[سرائیکی گلوکار]]
ستاریاں دا علم (علم نجوم)

علم نجوم (عربی: نجم کی جمع نجوم)، اجرام و نقاط فلکی (گرہوں) بشمول کواکب دی بروج تے بیوت وچ حالت و حرکات دا مطالعہ تے انہاں نال پیش گوئی کیتے ممکنہ نتائج دا استخراج ہے۔ نجوم دی علمی بنیاداں توں لا علم افراد بسا اوقات اینکوں توہم پرستی، شگون تے قیاسی آرائی دا ناں ݙیندن۔ تاہم نجوم دا تعلق تاریخ انسانی دے قدیم ترین علوم نال ہے۔ ایہ علم صدیاں تک علم ہیئت، طب، ریاضی تے فلسفہ دا لازمی جزو ریہا ہے تے دنیا دے جید فلاسفہ، حکیم، شاعر تے سائنس دان اس دے طالب علم رہے ہن. 
### کواکب تے بروج
ساݙی ایہ زمین نظام شمسی دا حصہ ہے تے ایہ ممکن نہیں کہ زمین تے اس تے وسݨ والے افراد شمس، قمر تے دیگر کواکب دی موجودگی تے حرکات نال غیر مرئی طور تے متاثر نہ تھیون۔ علم نجوم دی مبادیات 7 کواکب، 12 بروج، 12 بیوت، 2 عقدتین تے دیگر ثانوی اصولاں تے ہے ۔ دراصل زائچہ یا کنڈلی (Horoscope) مخصوص وقت تے مقام تے انہاں سیارگان، بروج و بیوت دا علامتی نقشہ ہوندا ہے۔ کلاسیکی نجوم وچ انہاں ہفت سیارگان یا سبعہ کواکب دا مطالعہ کیتا ویندا ہے۔

*شمس
*قمر
*مریخ
*عطارد
*مشتری
*زہرہ
*زحل
یہاں واضح رہوے کہ شمس سیارہ نی بلکہ ستارہ ہے ایں طرح قمر بذات خود سیارہ نی بلکہ سیارہ زمین کا ذیلی ہے۔ اس دے باوجود علم نجوم وچ سہولت و یکسانی دی خاطر انہاں کوں سیارہ یا کوکب تصور کیتا ویندا ہے۔ جدید مکتب نجوم وچ حالیہ دریافت شدہ درجہ ذیل بعید ترین کواکب بھی شامل کیے جاتے ہیں۔

*یورینس
*نیپچون
*پلوٹو
مذکورہ بالا کواکب دے علاوہ نجوم وچ عقدتین (چھایاگرہ) کوں خاص حیثیت حاصل ہے۔ جیہڑے بذات خود نہ تاں سیارے ہن تے نہ ستارے بلکہ یہ زمین دے گرد قمری مدار تے ݙو مقابل قاطع نقاط ہن۔ انہاں کوں سنسکرت وچ راہو تے کیتو جبکہ عربی وچ راس تے ذنب آہدے ہن۔

12 بروج دی تفصیل اے ہے۔

*برج حمل
*برج ثور
*برج جوزا
*برج سرطان
*برج اسد
*برج سنبلہ
*برج میزان
*برج عقرب
*برج قوس
*برج جدی
*برج دلو
*برج حوت
## حوالے
ساݙا لانجا

ساݙا لان٘جا مُکدا ویندے  

1 اَساں کے تائیں رَت ورتاں خُوشبو ویڑھیاں     وِچ دفناؤں

اَساں کے تائیں اپݨیاں نِـسریاں نَسلاں  

مَس لَہندی والے ڳَبھرُو 

آزادی دے ہوکے ݙیندیاں بابل ڄائیاں 

پُھلیں دی ݙِکھ ݙیندیاں بھیݨیں    

تیݙے در بلِیدان کروں، قُربان کروں  

ساݙا لان٘جا مُکدا ویندے    

2

اَساں کے تائیں اپݨی جِیجل ما کُوں  

کُوڑ تَرسّلے ݙیووں     

اَساں کے تائیں تیݙی پَت دی خاطـر    

کہیں قاتِل ہَتھ دی بَـیعَت دا     اِقرار کَروں     اِتبار کَروں

ساݙا لان٘جا مُکدا ویندے     

3 

اَساں اپݨا ساہ بچاوݨ سانگے   

سِـر سُودھا پِـیو دے پَٹکے دا ٻَہہ وَݨج کَروں

ما دی شال تے بھیݨ دی چادر اُچھل بُھکاؤں   

ہُݨ تاں اپݨی بھیݨ کُوں ڳولݨ سانگے 

مِٹی کُوں کُھنڈریندے ٻـیٹھوں 

اَساں کے تائیں ساہ دا تھورا چاؤں 

اَوترے ساہن٘جا مُکدا ویندے وِچ لاتھا کیا ھِ 

بے مُرادے ساہیں وِچ اَساں کے تائیں جِـیسوں  

کے تائیں ساݙیاں جِھک نِوائیاں، کُوڑ کَمائیاں   

ساکُوں بے مُل کِیتی رَہسِن  

ساݙا لان٘جا مُکدا ویندے    

4

اَساں کے تائیں کُوفے بانگاں ݙیووں

کیا تَسبـیح پَڑھوں     اَساں کے تائیں ٻُوڑی مَسنَد دے 

کَھڑ در درسال چُموں     کے تائیں ہَن٘جُھوں ہارُوں 

ساݙا لان٘جا مکد ویندے

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی شاعری