open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
احتشام الحق تھانوی

ہک مشہور عالم دین ہن تے قصبہ تھاݨہ بھون (یو۔ پی، بھارت ) وچ ١٩١٥ء وچ پیدا تھئے۔ دارلعلوم دیوبند توں دینی علوم وچ سند فضیلت گھدی۔ تحریک پاکستان وچ سرگرم حصہ گھدا۔ ١٩٤٧ء وچ کراچی آ گئے تے جیکب لائین وچ مسجد تعمیر کرائی۔ حافظ قرآن تے خوش الحان قاری ہن۔ ١٩٤٨ء وچ ٹنڈوالہ یار (سندھ) وچ دیوبند دے نمونے تے ہک دارلعلوم قائم کیتا۔ ١٩٨٠ء وچ مدراس، (ہندوستان) وچ ، جتھاں سیرت کانفرنس وچ شرکت کیتے گئے ہن۔ اچانک دل دا دورہ پووݨ نال انہاں دا انتقال تھی ڳیا۔
اللہ تعالی نے آپ کوں بے پناہ کمالات نال نوازا ہئی، آپ دی تلاوت تے شعر خوانی وچ عجیب حسن پایا ویندا ہئی کہ سامع مسحور تھی ویندا ہئی۔  انہاں دی تلاوت قرآن انٹرنیٹ تے دستیاب ہے۔

## حوالے
احتشام حسین

احتشام حسین ہندوستان نال تعلق رکھݨ والے ادیب، مارکسی نقاد تے افسانہ نگار ہن۔
احتشام حسین 21 اپریل 1922ء کوں ہندوستان وچ اتر پردیش دے ضلع اعظم گڑھ دے ہک قصبے ماہل وچ پیدا تھئے۔ 1936ء وچ الہ آباد توں ایم اے کر کے لکھنؤ یونیورسٹی وچ اردو دے لیکچرر مقرر تھئے۔ ول الہ آباد یونیورسٹی وچ اردو دے پروفیسر رہے۔ نظریاتی حوالے نال ترقی پسند تحریک نال وابستہ رہے۔ اس واسطے انہاں دی تنقید تے مارکسی اثرات کوں بآسانی محسوس کیتا ونج سڳدا ہے۔ 1954ء وچ امریکا دی ہک انجمن نے اتھوں دے ذہنی رجحانات دا مطالعہ کرݨ کیتے  مدعو کیتا. ہک سال بعد امریکا تے لندن توں واپس آ کے اپݨے مشاہدات ساحل و سمندر دے ناں نال کتابی صورت وچ شائع کیتے۔ تنقیدی مضامین دے اٹھ مجموعے چھپ چکے ہن۔ جنہاں وچ تنقیدی جائزے، روایت و بغاوت، تنقید و علمی تنقید تے اعتبار نظر،  خصوصیت نال قابل ذکر ہن۔ ویرانے،  افسانیاں دا مجموعہ ہے۔
احتشام حسین دی وفات یکم دسمبر، 1972ء کوں الہ آباد، بھارت وچ تھئی ۔
## تصانیف
* اردو ادب کی تنقیدی تاریخ
* اردو لسانیات کا خاکہ
* تنقیدی جائزے
* تنقیدی نظریات
* تنقید اور عملی تنقید
* راویت اور بغاوت
* روشنی کے دریچے
* ہندوستانی لسانیات کا خاکہ
* ادب اورسماج
## حوالے
احسان اللہ احسان

احسان اللہ احسان،  اصل ناں (لیاقت علی) تحریک طالبان پاکستان دا سابق ترجمان ہے۔ ایں نے تحریک طالبان پاکستان وچ 2008ء وچ شمولیت اختیار کیتی۔ اپریل 2017ء کوں ڈائریکٹر جنرل آئی ایس پی آر آصف غفور نے ایہ اعلان کیتا کہ احسان اللہ احسان نے خود کوں پاکستان سیکورٹی ایجینسیز دے حوالے کر ݙتے۔ احسان اللہ احسان نے اپنی ہک اعترافی ویڈیو وچ ایہ دعویٰ کیتا ہے کہ بھارت دی خفیہ ایجنسی را، تحریک طالبان پاکستان کوں پاکستان وچ دہشت گردی کرݨ کیتے  فنڈ مہیا کریندی ہے۔

احسان اللہ احسان سنہ 2013ء تک کالعدم تحریک طالبان پاکستان دا ترجمان رہا ہئی۔ اوہ تے تحریک طالبان پاکستان دے بعض ݙوجھے سابق کمانڈر ہیں سال ایں دہشت گرد گروپ توں الگ تھی گئے ہن تے انھاں نے جماعت الاحرار دے ناں توں اپݨا نواں دھڑا بنا گھدا ہئی۔

احسان اللہ احسان کوں ایں نویں دھڑے دا ترجمان مقرر کیتا گیا ہئی۔ انھاں نے تݙہاں آکھا ہئی کہ تحریک طالبان پاکستان دے 70 توں 80 فی صد کمانڈر تے جنگجو جماعت الاحرار وچ شامل تھی گئے ہن۔ انہاں وچ سب توں معروف عمر خالد خراسانی ہئی۔

## حوالے
احسان چنگواݨی

احسان چنگواݨی دیرہ غازی دے رہوݨ آلے ہن۔ ماہنامہ اوتا دے ایڈیٹر ہن۔
 
جھوک اخبار دے دیرہ غازی خان وچ نمائندہ ہے،
 
## خدمات
 
سرائیکستان دا نقشہ چھاپݨ آلیاں وچوں ہے۔
 
## پیشہ

پیشی دے لحاظ نال صحافی تے ݙاکٹر ہے۔ ہک ماہر ہے۔  سرائیکی تحریک دا کارکن ہے۔
## حوالے
احمد آباد

thumb|احمد آباد
احمد آباد، ہندوستان دی ریاست گجرات دا سب توں وݙا شہر تے ہندوستان دا ستواں وݙا شہر ہے۔ دُنیا وچ سب توں تیز رفتاری نال ترقی کرݨ والا تریجھا شہر ہے۔ ایہ شہر دریائے سابرمتی دے کنارے آباد ہے۔ احمد نامی چار بزرگاں نے سلطان احمد شاہ دے ایما تے ایندی بنیاد رکھی۔ ایہ شہر سوتی کپڑے دی ملاں دی وجہ نال ہندوستان دا مانچسٹر سݙیندا ہئی۔ لیکن ہݨ سوتی کپڑے دی ساریاں ملاں بند تھی چکیاں ہن۔ یہار میونسپل کارپوریشن دے زیر اہتمام اُردو میڈیم اسکول دے 76 ابتدائی مدارس (پرائمری اسکول) ہن۔ ایندی آبادی تقریباً 52 لاکھ ہے۔ احمد آباد شہر،  احمد آباد ضلع دا صدرِ دفتر وی ہے۔ ایں شہر وچ صوفیائے کرام دے مزارات ایں کثرت نال ہن کہ ملتان دی طرح اینکوں وی مدینۃ الاولیا دے ناں نال ڄاݨا ویندا ہے۔ ایں شہر وچ ہواواں دے نال کثرت ناـ دھوڑ اُݙدی ہے، ایہ ݙیکھ کے مغل شہنشاہ اکبر اعظم نے اینکوں گرد آباد دے ناں نال موسوم کیتا ہئی۔

ایہ ریاست گجرات دا 1970ء تک دار الحکومت وی رہا جینکوں بعد وچ گاندھی نگر منتقل کر ݙتا گیا۔ گاندھی نگر، شہر احمدآباد توں 32 کلو میٹر دے فاصلے تے واقع ہے۔ گجرات دی ریاستی اسمبلی گاندھی نگر ہی وچ ہے۔

## حوالے
احمد الصاوی المالکی

احمد الصاوی المالکیؒ (پیدائش: 1761ء– وفات: 1825ء) فقیہ فقہ مالکی تے عالم اہل سنت ہن۔ اُنہاں دی وجہ شہرت تفسیر جلالین دا حاشیہ، حاشیۃ الصاوی علی تفسیر الجلالین ہے۔ احمد الصاوی دا ناں احمد بن محمد الصاوی المالکی الخلوتیؒ ہے۔ احمد الصاوی دی پیدائش مصر دے شہر صا الحجر وچ 1175ھ/ 1761ء وچ تھئی۔ احمد الصاوی دے حفظِ قرآن اپݨے آبائی شہر صا الحجر وچ ہی کیتا تے ابتدائی تعلیم وی حاصل کیتی۔ 1187ھ/ 1773ء وچ اوہ اعلیٰ دینی تعلیم دی خاطر جامعہ الازہر، قاہرہ منتقل تھی گئے۔ شیخ احمد الصاویؒ نے 64 سال دی عمر وچ مدینہ منورہ، حجاز وچ انتقال کیتا تے اتھائیں اُنہاں دی تدفین کیتی گئی۔ 
## آپؒ دے شاگرد
* احمد الششتی (متوفی 1235ھ/1820ء) 
* الهاشمی الرتبی (متوفی 1240ھ/ 1825ء) 
* یوسف بن محمد بن یحیىٰ البطاح الاهدل الزبیدی (متوفی 1246ھ/1831ء) 
* ابو حامد العربی بن محمد الدفتی الفارسی (متوفی 1253ھ/1837ء) 
* محمد بن حسین الكتبی الحنفی
* محمد الكفراوی
* أحمد محمد نصیر 
* محمد البنا الحنفی مفتی حنفیہ
## تصانیف
* مزید پڑھیے : **[[حاشیۃ الصاوی علی تفسیر الجلالین]]**، **[[بلغۃ السالک لاقرب المسالک]]**
* الأسرار الربانيۃ والفيوضات الرحمانية على الصلوات الدرديريۃ۔ 
* **[[بلغۃ السالک لاقرب المسالک]]**
* **[[حاشیۃ الصاوی علی تفسیر الجلالین]]**
* حاشیۃ علی الخریدۃ البہیۃ۔
* حاشيۃ لشرح تحفۃ الاخوان فی علم البيان
* شرح منظومۃ الدردير لاسماء الله الحسنى

## حوالے
احمد المستنصر باللہ

خلیفہ المستنصر باللہ الثانی دا براہِ راست تعلق بنو عباس نال ہے۔ اُنہاں دی کنیت ابوالقاسم، ناں احمد بن الظاہر ہے۔ المستنصر باللہ دے والد خلیفۃ الظاہر ہن جیہڑے 1225ء تا 1226ء تک خلیفہ رہے۔ امام جلال الدین السیوطی نے تاریخ الخلفاء وچ خلیفہ دا نسب ایویں لکھا ہے : احمد ابوالقاسم ابن الظاہر بامر اللہ ابی نصر محمد بن الناصر لدین اللہ احمد۔ المستنصر باللہ الثانی قاہرہ مصر وچ عباسیاں دے اٹھتیویں خلیفہ ہن۔ اوہ سال 659 ہجری وچ قاہرہ آئے جتھاں سلطان مصر الملک الظاہر رکن الدین بیبرس البندقداری نے اُنہاں دا اِستقبال کریندے ہوئے دوبارہ عہدہ خلافت تے متمکن کریندے ہوئے اُنہاں دی عوامی و سرکاری بیعت گھدی۔ المستنصر باللہ الثانی دا ہک بھائی اُنہاں توں قبل وی خلافت عباسیہ بغداد وچ خلیفہ تھیا ہئی،  اوہ مستنصر باللہ ہئی جیہڑا بغداد وچ 1226ء توں 1242ء تک خلیفہ دے عہدے تے فائز ہئی۔

## خلیفہ دی بیعت
خلیفہ المستنصر باللہ الثانی قاہرہ وچ دنیائے اسلام دے خلیفہ دی حیثیت نال 13 رجب المرجب 659ھ مطابق 13 جون 1261ء کوں خلیفہ مقرر تھئے۔ 

بروز پیر 13 رجب المرجب 659 ہجری مطابق 13 جون 1261ء کوں سلطان مصر، الظاہر رکن الدین بیبرس البندقدرای تے خلیفہ مذکور، قلعہ جبل دے اِیوان وچ نشست لا کے بیٹھے۔ وزراء تے قاضی اپݨے اپݨے طبقات دے مطابق ٻیہہ گئے۔ 
بیعت کیتے خلیفہ دے نسب کوں حاکم تاج الدین بن الاعز نے ثابت کیتا کہ ایہ خلیفہ خلیفہ مستنصر باللہ العباسی دا بھائی ہے جس بغداد وچ مستنصریہ دی بنیاد رکھی ہئی تے خلیفہ المستعصم باللہ العباسی دا چاچا ہے جنہاں کوں منگولاں نے صفر 656 ہجری وچ شہید کر ݙتا ہئی۔ 

خلیفہ المستنصر باللہ الثانی دی بیعتِ خلافت تمام ملکِ مصر وچ تھئی۔ سلطان مصر الملک الظاہر، قاضی تے اُمراء نے بیعت کیتی۔ بعد ازاں خلیفہ مجلسِ خلافت دے ہمراہ دیارِ مصر چلے تے اُمراء اُنہاں دے ہمراہ اگوں تے لوگ اِردگرد موجود ہن۔ 
13 رجب المرجب 659ھ مطابق 13 جون 1261ء کوں قاہرہ وچ خلیفہ بݨے۔ منبراں تے خلیفہ مذکور دا خطبہ ݙتا گیا، ناں دا سکہ ضرب تھیا۔ قاہرہ وچ شانِ شایان جشن منایا گیا کیونکہ گزشتہ ترے سالاں توں عہدہ خلافت خالی ہئی۔

## قاہرہ مصر میں خلیفہ المستنصر باللہ الثانی کا پہلا جمعۃ المبارک
17 رجب المرجب 659 ہجری مطابق 17 جون 1261ء کوں خلیفہ عوام دے نال سوار تھی کے قلعہ دی جامع مسجد دی جانب آئے۔ منبر تے خطبہ ݙتا جس وچ بنو عباس دی شرف و فضائل دا ذِکر کیتا۔ آغازِ خطبہ وچ سورۃ الانعام دا ابتدائی حصہ تلاوت کیتا تے ول رسول اکرم صلی اللہ علیہ وسلم تے درود پڑھا، ول صحابہ کرام رضی اللہ عنہم دی رضا مندی چاہی تے ول سلطان الظاہر کیتے دعا کیتی تے ول خلیفہ نے لوگاں کوں نماز پڑھائی۔
## خلیفہ دی شام توں بغداد روانگی تے شہادت
ماہِ ذوالحجہ 659 ہجری مطابق نومبر 1261ء کوں خلیفہ المستنصر باللہ الثانی شام توں عراق روانہ تھئے تے موصل، سنجار تے الجزیرہ دے حکمراناں دی مدد نال تکریت تے حدیثہ دے مقام تے قبضہ کر گھدا، اِیندے بعد اوہ بغداد روانہ تھئے۔ بغداد روانگی وچ ہی تاتاریاں نال مقابلہ تھیا۔ مصری فوج کوں شکست تھئی تے خلیفہ خود قتل تھی گئے۔ ابن کثیر دے بیان دے مطابق بروز پیر 3 محرم الحرام 660 ہجری مطابق 28 نومبر 1261ء کوں بغداد وچ بنو عباس دے اٹھتیویں خلیفہ وی شہید تھی گئے جیہڑا سقوطِ بغداد دے بعد ہک وݙا سانحہ ہئی۔

## حوالے
احمد بخت

احمد اول (عثمانی ترکی زبان: احمد اول Aḥmed-i evvel; ترکی: I. Ahmed) (پیدائش 18 اپریل 1590ء – وفات 22 نومبر 1617ء) سلطنت عثمانیہ دے چوݙویں سلطان تے خلیفہ ہن جیہڑے 1603ء توں اپݨی وفات تک سلطنت عثمانیہ دے حکمران رہے۔ آپ محمد ثالث دے سب توں وݙے بیٹے ہن۔
thumb|سلطان احمد ١

## دور خلافت
اپݨی حکومت دے ابتدائی دور وچ سلطان احمد اول نے زور قوت دا مظاہرہ کیتا لیکن بعد ازاں ایندے عمل توں ایندی قوت عملی دا ثبوت نہ مل سکا۔ ایندے دور حکومت وچ ہنگری تے ایران وچ لڑی ونجݨ والی تمام جنگاں دے نتائج سلطنت دے حق وچ نہ نکلے تے 1606ء وچ معاہدۂ ستواتورک دے نتیجے وچ سلطنت دی ساکھ کوں شدید نقصان پہنچا جیندے نتیجے وچ آسٹریا دی جانب توں ݙتا ونجݨ والا خراج ختم کر ݙتا گیا تے گرجستان تے آذربائیجان ایران دے حوالے کر ݙتے گئے۔

اج احمد اول کوں استنبول وچ واقع سلطان احمد مسجد دے باعث یاد کیتا ویندا ہے جیہڑی نیلی مسجد وی سݙیندی ہے۔ ایہ مسجد اسلامی و عثمانی طرز تعمیر دا ہک عظیم شاہکار ہے تے جب تک اسلامی فن تعمیر دا ایہ حسین نمونہ قائم رہسی، احمد اول دا ناں زندہ رہسی.  ایں مسجد دے گرد واقع علاقہ سلطان احمد دے ناں نال موسوم ہے۔ ہیں معروف مسجد دے دامن وچ ایں سلطان دی آخری آرامگاہ واقع ہے۔

## حوالے
احمد بشیر

معروف دانشور، مصنف تے نقاد۔ ممتاز مفتی تے اشفاق احمد دے دوست رہے۔ کئی کتب تصنیف کیتیاں۔ جنہاں وچ خاکے تے ناول وغیرہ شامل ہن۔ انہاں دی مشہور تصانیف وچ خاکیاں تے مبنی کتاب ’جو ملے تھے راستے میں‘ تے ’ دل بھٹکے گا‘ شامل ہن۔ ناول ’ منزل منزل دل بھٹکے گا‘ تے انگریزی ناول ’ رقص کرتے بھیڑیے ‘(ڈانسنگ وولف)شامل ہن۔ خود انہاں نے ہک فلم نیلا پربت بݨائی ہئی جیہڑی کامیاب نہ تھی سڳی ہئی۔ انہاں دی ݙو دھیاں سنبل تے نیلم بشیر مصنفہ ہن جبکہ انہاں دی ہک بیٹی بشریٰ انصاری ٹی وی دی معروف فنکارہ ہن۔ کینسر دے عارضے دی وجہ نال لہور وچ انہاں دا انتقال تھیا۔
## حوالے
احمد بن ابراہیم بن خالد الموصلیؒ

آپؒ احادیث دے راوی ہن۔ آپؒ دی پیدائش دے بارے وچ کوئی معلومات نی ۔ آپؒ موصلی ہن، ول بغداد وچ رہائش پزیر تھئے۔ آپؒ دی وفات 236 ھجری وچ بغداد وچ تھئی۔ آپؒ توں کجھ زیادہ احادیث روایت نی۔ ابو داودؒ نے آپؒ توں اپݨی سنن وچ ہک حدیث روایت کیتی ہے جبکہ ابن ماجہؒ نے اپݨی کتاب التفسیر وچ وی آپؒ توں روایت کیتی ہے۔

## اساتذہ
ابراہیم بن سعد بن ابراہیم، ابراہیم بن سلیمان ابو اسماعیل مؤدب، اسماعیل بن ابراہیم بن مقسم(ابن علیہ)، جعفر بن سلیمان ضبعی، حبیب بن حبیب کوفی، حکم بن سنان باہلی، حکم بن ظہیر فزاری، حماد بن زید، خلف بن خلیفہ، سعید بن عبد الرحمان، سلام بن سلیم حنفی(ابو احوص)، سلام بن سلیمان قاری، سیف بن ہارون برجمی، شریک بن عبد اللہ نخعی، صالح بن عمر واسطی، صبی بن اشعث بن سالم سلولی، عبشر بن قاسم، عبد اللہ بن جعفر بن نجیح، عبد اللہ بن مبارک، عمر بن عبید طنافسی، فرج بن فضالہ، محمد بن ثابت عبد ی، معاویہ بن عبد الکریم، ناصح بن علا، نوح بن قیس، وضاح بن عبد اللہ(ابو عوانہ)، یزید بن زریع، یوسف بن عطیہ صفار
## شاگرد
ابو داؤد(حدیثِ واحد)، ابراہیم بن عبد اللہ بن جنید، احمد بن حسن بن عبد الجبار، احمد بن علی بن مثنیٰ(ابو یعلیٰ موصلی)، احمد بن محمد بن خالد، احمد بن محمد بن عبد العزیز، احمد بن محمد بن مستلم، جعفر بن محمد بن قتیبہ، حسن بن علی بن شبیب، حماد بن مؤمل، عبد اللہ بن احمد بن حنبل، عبد اللہ بن محمد بن عبد العزیز (ابو قاسم بغوی)، عبد اللہ بن محمد بن عبید (ابن ابی دنیا)، عبید اللہ بن عبد الکریم (ابو زرعہ رازی)، عمر بن شبہ، فضل بن ہارون، محمد بن عبد اللہ بن سلیمان(مطین)، محمد بن عبد وس بن کامل سراج، محمد بن غالب بن حرب، محمد بن واصل مقری، موسیٰ بن اسحاق بن موسیٰ انصاری، موسیٰ بن ہارون بن عبد اللہ۔ ان سے کتابت کی: احمد بن حنبل، یحییٰ بن معین

## حوالے
احمد بن اعثم

احمد ابن اعثم (عربی: أبو محمد أحمد بن أعثم الکوفی) ہک مسلم مؤرخ ہن۔ انہاں دی مشہور تصنیف کتاب الفتوح ہے جیندے وچ انہاں نے علی بن ابی طالب دے خطبات تے اقوال قلمبند کیتے ہن۔
## حوالے
احمد بن داود الدینوری

احمد بن داود الدینوری الحنفی،  تریجھی صدی ہجری وچ عراق وچ پیدا تھئے، بہت سارے ملکاں دی سیاحت کیتی تے 281 ہجری کوں وفات پاتی. اناں دی تصانیف وچ صرف “کتاب النبات” باقی ہے.  ایں کتاب دا وی پنجواں حصہ استنبول لائبریری وچ دریافت تھیا تے 333 صفحات وچ شائع کیتا گیا.  ایں کتاب دا ہک مخطوط نسخہ سعودی عرب دے شہر مدینہ منورہ دی ہک لائبریری وچ وی موجود ہے۔ آپ ہک ماہر فلکیات،  جغرافیہ دان،  ریاضی دان،  مؤرخ،  منجم،  ماہر نباتیات،  ماہر حیاتیات تے ہک قابل  انجینئر ہن. 
## کتاباں
* کتاب تفسیرالقران
* کتاب الانواء (انواء = نوء دی جمع ہے تے مغرب وچ ستارہ ٹوٹݨ دے معنی وچ ہے)
* کتاب اصلاح المنطق
* امامت و سیاست
* کتاب لحن العامه
* کتاب الفصحا
* کتاب حساب الدور والوصایا
* کتاب الزیج
* کتاب النبات (ݙو جلد)
* کتاب الجبر و المقابلہ
* کتاب جواہرالعلم
* کتاب الرد علی رصد الاصبہانی
* کتاب الشعر و الشعراء
* کتاب التاریخ
* کتاب اخبار الطوال (شاید اوہا کتاب التاریخ ہے)
* کتاب فی حساب الخطائین
* کتاب البلدان
* کتاب القبلة و الزوال
* کتاب البحث فی حساب الہند
* کتاب الجمع و التفریق
* کتاب نوادر الجبر
* کتاب الاکراد

## حوالے
احمد بن رستہ اصفہانی

احمد ابن رستہ اصفہانی (انگریزی: Ahmad ibn Rustah) ݙوجھی صدی دے ہک فارسی سیاح تے جغرافیہ دان ہن۔ انہاں دی ولادت روستہ، اصفہان، ایران ضلع وچ تھئی۔
## حوالے
احمد بن زینی دحلان مکی

شیخ سید احمد بن زینی دحلان مکی شافعی حسنی ہک وݙے عالم دین، فقیہ، مؤرخ ہن تے اپݨے زمانے وچ علمائے حجاز دے شیخ الاسلام ہن۔

= ولادت =
علامہ دحلان 1232ھ مطابق 1817ء مکہ مکرمہ دے نیڑے ڄمیے ہن۔

= تعلیم و تربیت =
انہاں نے قرآن پاک تے ٻہوں سارے متون حفظ کیتے، تے حرم مکہ وچ ٻہوں سارے استاداں توں علم دین حاصل کیتا، جنہاں وچوں ہک شیخ عثمان بن حسن دمیاطی ازہری وی ہن۔

= مکہ وچ قیام =
خلافت عثمانیہ دے اخیر وچ 1288ھ 1871ء کوں مکہ المکرمہ وچ مفتی شافعیہ تے شیخ العلماء دا منصب سنبھالیا۔ انہاں نے ہک محقق، مدرس تے مصنف دی حیثیت نال مختلف علمی و فکری میداناں وچ عبور حاصل کیتا تے مختلف فنون وچ انہاں دیاں کتاباں ہن۔

= مدینہ منورہ وچ قیام =
شریف اعظم عون الرفیق ترکی دے نائب پاشا نال کہیں مخالفت دی بنا تے مکہ معظمہ چھوڑ کے مدینہ طیبہ چلے ڳئے تاں احمد بن زین دحلان وی انہاں دی تقلید وچ مدینہ منورہ چلیے ڳئے۔

= تصنیفی دور =
اپݨی زندگی دے آخری سالیں وچ علامہ زینی دحلان نے ہک مصنف دے طور تے ٻہوں سرگرمی ݙکھائی۔ انہاں نے نہ صرف روایتی اسلامی علوم کوں اپݨی تحریر دا موضوع بݨایا جنہاں دا مطالعہ انہاں دے زمانے وچ مکہ معظمہ وچ کیتا ویندا ہا، بلکہ کجھ وقتی طور تے زیر بحث مسائل تے وی ٻہوں سارے رسائل لکھیے تے مکہ معظمہ وچ انیسویں صدی وچ تاریخ نویسی دے واحد نمائندہ بݨ ڳئے۔

## تصنیفات
* الفتوحات الإسلامیہ 2 جلد
* خلاصۃ الكلام فی امرا البلد الحرام
* الفتح المبین فی فضائل الخلفاء الراشدین و أہل البیت الطاہرین
* السیرۃ النبویہ ۔( السیرۃ الدحلانیہ یا السیرۃ الزینیہ کہا جاتا ہے)۔ مصنف نے اپݨی تصنیف السیرۃ الدحلانیہ وچ سیرت رقم کرݨ تے اکتفا نی کیتا بلکہ آقائے دو جہاں ﷺ دے خصائص تے معجزات کیتے  الگ الگ باب ٻدھے ہن تاکہ حضور اکرم ﷺ دی شان والا بہتر بیان تھیوے۔
* رسالۃ فی الرد على الوہابیہ
* الجداول المرضيہ فی تاريخ الدول الإسلاميہ -
* شرح الاجرومیہ فی النحو
* فتنة الوهابيہ۔
* الدرر السنيہ فی الرد على الوهابيہ۔
* الفتوحات الإسلاميہ بعد مضي الفتوحات النبويہ۔
* اسنى المطالب في نجاة ابی طالب۔
* تاريخ الأندلس۔
* تيسير الأصول لتسهيل الوصول۔
* فضائل العلم۔
* منهل العطشان على فتح الرَّحمن۔
* فضائل الجمعة والجماعات۔
* بيان المقامات وكيفيّة السلوك.
* شرح على الألفيہ۔
* الأنوار السّنيّہ بفضائل ذرِّيَّة خير البريَّہ۔
* النَّصائح الإيمانية للأمة المحمَّديہ۔
* تاريخ الدُّول الإسلامية بالجداول المرضيہ۔
* طبقات العلماء۔
* متن الشاطبية الجامع بكلّ المرام في القراءات۔
* متن البهجة وأبي شجاع وعقود الجمان۔
* متن الألفيّة.
* تلخيص منهاج العابدين للإمام الغزالي.
* تلخيص أسد الغابة.
* تلخيص الإصابة في معرفة الصَّحابة.
* حاشية على الزّبد لابن رسلان۔
* فتح الجواد المنّان بشرح فيض الرَّحمن۔
* رسالہ في البسملہ۔
* رسالہ عن فضائل الجمعہ۔
* رسالہ الشُّكر للإمام الغزالی۔
* رسالہ فی البعث والنّشور۔
* إرشاد العباد في فضائل الجهاد۔
* تقريرات على تفسير البيضاوي.
* شرح على الألفيّہ۔
* تقريرات على الأشمونی والصبَّان۔
* تقريرات على السّعد۔
* حاشية البنانی۔

= وفات =
علامہ دحلان دی وفات 4 صفر 1304ھ مطابق 1886ء مدینہ منورہ وچ تھئی۔ تے جنت البقیع وچ تدفین عمل وچ آئی۔

## حوالے
احمد بن سراج

انہاں دا ناں “احمد بن ابی بکر بن علی بن السراج” ہے. اٹھویں صدی ہجری دے ریاضی دان ہن. انہاں دی تصانیف ایہ ہن : 

*مسائل ہندسیہ 
*رسالہ فی الربع المجنح فی معرفہ جیب القوس وقوس الجیب 
*رسالہ فی تسطیح الکرہ 

انہاں دی وفات 726ھـ دی ہے. 
## حوالے
احمد بن شعیب النسائی

امام نسائی (پیدائش: 829ء— وفات: 28 اگست 915ء) صحاح ستہ وچ موجود سنن نسائی دے مؤلف تے محدث ہن۔

امام نسائی آپ دا ناں " احمد " تے کنیت ابو عبد الرحمان تے والد دا ناں شعیب ہے۔ پورا نسب ایویں ہے: احمد ابن شعیب ابن علی ابن بحر ابن سنان ابن دینار النسائی۔ ابو عبد الرحمن کنیت ہے، لقب حافظ الحدیث ہے۔ ناں: احمد بن شعیب بن یحییٰ بن سنان بن دینار نسائی خراسانی ہے۔ شہر مرو دے قریب ”نساء“ ترکمانستانمیں 214ھ وچ ولادت تھئی، اسی دی طرف منسوب تھی کے ”نسائی“ تے کݙہیں ”نسوی“ سݙیندے ہن۔
## حصول علم
اپݨے دیار دے شیوخ توں اخذِ علم دے بعد، 23ھ وچ قتیبہ بن سعید دی خدمت وچ حاضر تھئے تے انہاں توں ݙو سال استفادہ کیتا، اس دے علاوہ خراسان، عراق، حجاز، جزیرہ، شام تے مصر وغیرہ مختلف مقامات دا سفر کیتا، اس دے بعد مصر وچ سکونت اختیار کر گھدی تے افادہ و تصنیف وچ مشغول ریہے۔ ذی قعدہ 302ھ وچ مصر توں دمشق آگئے۔
## تصانیف
امام نسائی نے مجاہد و ریاضت تے زہد و ورع دے نال نال جہاد اینجھی مصرفیات دے باوجود متعدد کتب تصنیف کیتیاں، جنہاں دا اجمالی ذکر ایویں ہے :

# السنن الکبریٰ
# المجتبیٰ
# خصائص علی
# مسند علی
# مسند مالک
# کتاب التمیز
# کتاب المدلسین
# کتاب الضعفاء
# کتاب الاخوۃ
# مسند منصور
# مسیخۃ النسائی
# اسماء الرواۃ
# مناسک حج
## حوالے
احمد بن طولون

پہلے عباسی خلافت ولوں والئی مصر تے بعد وچ خودمختار حکمران مصر ہئی.  ایندا پیو طولون ہک ترک غلام ہئی جینکوں خلیفہ مامون الرشید نے عباسی فوج وچ شامل کر گھدا ہئی۔ احمد، سامرا دی فوجی چھاوݨی وچ پیدا تھیا۔ فوجی تربیت پاوݨ تے علم دی تکمیل دے بعد ویہہ سال دی عمر وچ مصر دے والی امیر بایکباک دی فوج وچ شامل تھیا۔ 868ء وچ عباسی خیلفہ مہدی دے عہد وچ مصر دا والی مقرر تھیا تے 871ء وچ مصر دا خود مختار فرمانروا بݨ گیا۔ 877ء وچ ایں نے طرسوس پہنچ کے رومیاں کوں شکست ݙتی تے شام تے وی قبضہ کر گھدا۔ برقہ توں فرات تک ایندی مملکت وسیع تھی چکی ہئی۔ 904ء تک ایندا خاندان برسر اقتدار رہا۔ بڑا بہادر، منصف مزاج، مردم شناس، علم دوست تے فیاض حکمران ہئی۔
thumb|مسجد احمد بن طولون، قاہرہ

## حوالے
احمد بن عجیبہؒ

احمد بن عجیبہؒ اٹھارہویں صدی عیسوی وچ مراکش وچ درقاویہ صوفی سنی سلسلۂ طریقت دے درویش ہن۔ احمد بن محمد بن المہدی ابن عجيبہ، الحسنی الانجری 1160ھ، 1747ء وچ انجرا قبیلہ دی شاخ شریف دے ہک خاندان وچ پیدا تھئے جیہڑا مراکش دے بحیرہ روم دے ساحلی علاقے دے ساتھ طنجہ توں تطوان تک آباد ہے۔ آپؒ نے 1224ھ ([[1809ء) وچ طاعون توں وفات پاتی تے انجرہ وچ دفن ہن. 
## تصنیفات
آپؒ چالہی کتب دے مصنف ہن تے 19ویں صدی دے آغاز وچ تطوان دے علمی مرکز بݨݨ توں متعلق دلچسپ معلومات فراہم کرݨ والی ہک سوانح دے وی مصنف ہن۔ 
* البحر المديد فی تفسير القرآن المجيد - چار جلداں وچ ہے
* ازهار البستان 
* شرح القصيدة المنفرجہ
* شرح صلوات ابن مشيش
* تبصرة الطائفہ الزرقاويہ 
* الفتوحات الإلهيہ في شرح المباحث الأصليہ 
* الفتوحات القدوسيہ في شرح المقدمہ الآجروميہ 
* فهرسہ (اپݨے مشائخ دی) 
* ايقاظ الهمم فی شرح الحكم 

## حوالے
احمد بن علی البونی

احمد بن علی البونی،  پورا ناں الشیخ شرف الدین یا شہاب الدین احمد بن علی بن یوسف البونی الامازيغي المالکی ہے. ،مسلک مالکی دے بہت وݙے عالم ہن۔ اے تقریباً 520 ہجری وچ الجزائر دے شہر بونہ (ہݨ عنابہ) وچ پیدا تھئے تے 622 ہجری کوں وفات پاتی.  انہاں نے تیونس وچ قرآنِ مجید تمام قراتاں دے نال پڑھا. انہاں کوں کئی علوم تے دسترس ہئی. 

## تصنیفات
انہاں نے کوئی چالہی کتاباں لکھیاں ہن، کجھ درجِ ذیل ہن :

1- کتاب الوعظ۔ 

2 – شرح اسماء اللہ الحسنی (ݙو ضخیم جلداں) مقریزی ایں کتاب دے بارے فرمیندے ہن : ایندے وچ بڑے اچھے فوائد ہن .

3- کتاب اللمعہ النورانیہ 

4- کتاب الانماط 

5- شمس المعارف الکبری

## حوالے
احمد بن علی الثانی

شیخ احمد بن علی بن عبد اللہ بن جاسم بن محمد الثانی, (1920–1977) (عربی: أحمد بن علي بن عبد الله بن جاسم بن محمد آل ثاني)، قطر دے امیر ہن۔ 
## ازواج تے اولاد
شیخ احمد بن علی الثانی نے ترئے شادیاں کیتیاں جنہاں وچوں ہک دبئی دے حکمران راشد بن سعید المختوم دی دھی ہن۔ انہاں دے اٹھ ٻال ہن جنہاں وچ 7 پتر تے ہک دھی ہئی :
* عبدالعزیز بن احمد الثانی
* شیخ ناصر بن احمد الثانی
* شیخ حمد بن احمد الثانی
* شیخ سعود بن احمد الثانی
* شیخہ منیرہ بنت احمد الثانی
* شیخ عبد اللہ بن احمد الثانی
* شیخ خالد بن احمد الثانی
* شیخ منصور بن احمد الثانی

### وفات
شیخ احمد بن علی الثانی جلاوطنی دے بعد دبئی چلے گئے تے بعد ازاں لندن قچ سکونت پزیر تھئے تے اتھائیں 27 نومبر 1977 کوں فوت تھئے۔

## حوالے
احمد بن ماجد

thumb|احمد بن ماجد
عرب جہاز راں بحری ناخدا ”شہاب الدین احمد ابن ماجد“ جیہڑا پندرھویں صدی عیسوی دا ہک عرب جہاز راں ہئی تے اُوں نے علم بحریات تے ہک ایسی کتاب تصنیف کیتی ہئی جس وچ بحر ہند، بحر قلزم، خلیج فارس، بحیرہ چین دے مغربی حصے تے مجمع الجزائر وچ جہاز رانی دی ہدایات درج ہن۔ نیز عرب جہاز راں جیں نے واسکوڈے گاما کوں ہندوستان دا راستہ ݙسݨ وچ اوں دی مدد کیتی۔ اہل یورپ ایندے بحری معلومات دے معترف ہن تے اینکوں عرباں دا جان ہملٹن آہدے ہن ۔

## علمی کم
ایندی کتاب "کتاب الفوائد" مشہور ہے۔ ابن ماجد کوں مورخین نے اٹھتی کتاباں دا مصنف ݙسیا ہے جنہاں وچوں اکثر فلکیات، بحریات تے جہاز رانی دے موضوعات دا احاطہ کریندیاں ہن۔ فرانسیسی مستشرق فیراں لکھدا ہے کہ جہاز رانی تے بحری علوم تے جدید انداز وچ لکھݨ والا پہلا مصنف ابن ماجد ہے۔ اگر عرض بلد دی ناگزیر غلطیاں کوں نظرانداز کیتا ونجے تاں اج وی بادبانی جہاز رانی کیتے اُوندی کتب بے مثال ہن۔

## حوالے
احمد بن محمد ثعلبیؒ

ابو اسحاق احمد بن محمد بن ابراہیم الثعلبیؒ یارہویں صدی عیسوی دے مسلمان عالم دین ہن۔
سنی علما دی جانب توں آپؒ کوں بہت بلند مرتبہ ݙتا گیا۔ طبقات الکبریٰ جلد 3 صفحہ 23 تے ثعلبی کوں درج ذیل الفاظ وچ خراج تحسین پیش کیتا گیا:

علم القرآن دے حوالے نال علامہ ثعلبیؒ اپݨے دور دے عظیم عالم تے امام اہلسنت ہن۔ ابو قاسم القیشیریؒ بیان کریندے ہن : "میکوں خواب وچ اللہ تعالٰی دا دیدار تھیا، میں اوندے نال گفتگو کریندا پیا ہم، ساݙی گفتگو دے دوران، اللہ تعالٰی نے فرمایا 'ہک نیک شخص آندا پیا ہے، میں ݙٹھا کہ احمد بن ثعلبیؒ ساݙی جانب آندے پئے ہن۔
## کتاباں
*تفسیر ثعلبی
*عرایس المجالس فی قصص الانبیاء (انگریزی ترجمہ Lives of the Prophets از ولیم ایم برنر اور بیٹ ویس ملر) 
## حوالے
احمد بناکتی

احمد فناکتی یا احمد بناکتی (انگریزی: Ahmad Fanākatī or Ahmad Banākatī؛ فارسی: احمد فناکتی / احمد بناکتی) ہک فارسی مسلمان ہئی جیہڑا یوآن خاندان دے شہنشاہ قبلائی خان دا وزیر خزانہ ہئی۔ 
## حوالے
احمد تمول

احمد تمول (3 نومبر 1941ء - 27 اکتوبر 1971ء) ہک بھارتی نژاد جنوب افریقی نسل کشی مخالف کارکن تے افریقن نیشنل کانگریس دے رکن ہن۔

3 نومبر 1941ء کوں بریٹن، ٹرانسوال، جنوبی افریقا وچ انہاں دی پیدائش تھئی۔ انہاں دے والد دا ناں حاجی یوسف تمول تے انہاں دی ماں دا ناں حوا اسماعیل دیندار ہئی۔ احمد تمول دے ماں پیو سورت، گجرات نال تعلق رکھدے ہن۔

احمد تمول ہک سیاسی کارکن ہن جنہاں نے کھلے عام جنوبی افریقی حکومت دی نسل کشی پالسی دی مخالفت کیتی۔ ایں وجہ توں انہاں کوں ٹررنسوال انڈین کانگریس وچ شامل کیتا گیا.  بعد وچ انہاں کوں افریقن نیشنل کانگریس تے کمیونسٹ پارٹی وچ وی شامل کیتا گیا. 

تمول دی سوانح عمری دے مطابق اکتوبر 1971ء دے دوران اپارتھائیڈ پولیس نے بڑی بے رحمی نال انہاں دا قتل کروایا ہئی، لیکن پولیس دستاویز دے مطابق انہاں نے جان فاسٹر پولیس اسٹیشن وچ خودکشی کیتی ہئی۔
## حوالے
احمد تکودار

ایل خانی حکمراناں دا تریجھا حکمران جیہڑا ہلاکو خان دا پتر ہئی، اپݨے وݙے بھرا اباقا خان دے بعد تخت نشین تھیا۔
بادشاہی حاصل کریندے ہی تکودار نے اسلام قبول کر گھدا تے اپݨا ناں احمد رکھا۔
thumb|احمد تکودار

اباقا خان دے پتر ارغون نے ایندے قبول اسلام تے تاتاری امرا کوں برانگیختہ کیتا مگر احمد تکودار نے ایہ شورش دبا ݙتی تے ارغون کوں قید وچ سٹ ݙتا۔ کجھ مدت بعد تاتاری امرا نے ول بغاوت کر ݙتی تے ارغون کوں قید توں کڈھ کے بادشاہ بݨا ݙتا۔

احمد تکودار کوں فرار دے سوا کوئی رستہ نطر نہ آیا مگر گرفتار تھیا تے اے ݙو سال ترئے مہینے دی حکومت دے بعد شہید کر ݙتا گیا۔

## حوالے
احسن خان

احسن خان ہک پاکستانی فلم اتے ٹیلی ویژن اداکار، پروڈیوسر، میزبان اتے پرفارمر ہن۔ انہاں نے 1998ء وچ اداکاری شروع کیتی۔ او نکاح، بلی، گھر کب آؤ گے، عشق خدا، دل میرا دھڑکن تیری جیہو جیہیاں فلماں وچ جلوہ گر تھئے اتے بعد وچ ٹیلی ویژن دی طرف چلے ڳئے۔ انہاں نے 2011ء وچ رمضان دے دوران ہم ٹی وی تے ہک کوئز شو حی علی الفلاح دی میزبانی وی کیتی۔

## حوالہ جات

ونکی:پنجابی نژاد شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن پروڈیوسرز
ونکی:پاکستانی نژاد برطانوی لوک
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:لندن دیاں ڄمان٘درو شخصیتاں
احمد خان مدہوش

**احمد خان مدہوش** (انگریزی: Ahmed Khan Madhosh) (پیدائش: ۵ اپریل، ١٩۴١ - وفات: ٢٦ جون، ٢٠١٠) پاکستان نال تعلق رکھݨ والے سندھی زبان تے سرائیکی زبان دے وݙے کہنہ مشق تے مقبول شاعر ہن۔ اوہ کئی کتاباں دے مصنف ہن۔ انہاں دا شمار سندھی زبان دے وڈے غزل گو شعراء وچ تھیندا ہے۔

## حالات زندگی
احمد خان مدہوش ١۵ اپریل، ١٩٣١ کوں گاؤں سلطان چانڈیو، ضلع دادو، برطانوی ہندوستان وچ حاجی خان سومرو عرف شغلی فقیر سومرو دے گھر وچ پیدا تھئے۔ احمد خان مدہوش دی پیدائش دے بعد اوں دے والد خاندان دے نال ضلع دادو دے شہر جوہی وچ سکونت اختیار کیتی۔ ایں دے والد دھوبی دی دکان چلیندے ہن۔ ایں دے علاوہ ایں دے والد نعت خواں وی ہن.  اس واسطے شغلی دے ناں توں مشہور ہن۔ ١٩۵٣ وچ پرائمری دے استاد مقرر تھئے۔ انہاں نے ملازمت دے نال نال اپݨی تعلیم دی طرف وی توجہ ݙتی تے اوں نے ١٩۵٧ وچ سندھی فاضل تے ١٩٦۵ وچ ادیب فاضل دا امتحان پاس کیتا۔

## وفات
احمد خان مدہوش ٢٦ جون، ٢٠١٠ کوں کراچی وچ وفات پا گئے۔

## حوالے
احمد خصاف

احمد خصاف فقہ حنفی وچ امام دا درجہ رکھدے ہن۔
احمد بن عمرو بن مہران خصاف توں مشہور ہن. 
ابوبکر کنیت ہئی ۔
بڑے عالم فاضل محدث فقیہ زاہد پرہیزگار. تے عارف ہن۔ علم اپݨے پیو جیہڑے شاگرد ہن امام محمد حسن تلمیذ امام ابو حنیفہ توں پڑھا. شمس الائمہ حلوائی آہدے ہن کہ آپؒ انہاں علمائے کبار وچوں ہن کہ جنہاں دا مذہب دے معاملے وچ اقتداء کرنا صحیح ہے۔
خصّاف آپؒ کوں اس واسطے آہدے ہوندے ہن کہ آپؒ اپݨے ہتھ دی کمائی نعلین دوزی نال اپݨا گزارہ کریندے ہن۔
## تصنیفات
آپؒ دی تصنیفات وچوں ایہ کتاباں ہن :
:کتاؔب الحیل،کتاؔب الوصایا، کتاؔب الشروط الکبیر والصغیر، علیل الاقارب، کتاؔب احکام العصیر،کتاؔب المحاضر والسجلات، کتاؔب ادب القاضی ،کتاؔب لنفقات علی الاقارب، کتاؔ ب احکام العصیر،کتاؔب ورع الکعبۃ،کتاؔب احکام الوقف، کتاؔب اقرار الورثہ بعضہم بعض۔ کتاؔب المسجد والقبر۔
## وفات
اسّی سال دی عمر وچ 261ھ وچ بغداد وچ آپؒ نے وفات پاتی۔
## حوالے
احمد حاطب صدیقی

احمد حاطب صدیقی (پیدائش: 3 فروری 1956ء) ہک پاکستانی کالم نگار، مزاح نگار، شاعر تے ٻالاں دے ادیب ہن، ٻالاں کیتے شاعری وی کریندے ہن، انہاں دی نظم "یہ بات سمجھ میں آئی نہیں" ٻہوں مشہور تھئی ہے۔ حاطب صدیقی روزنامہ جسارت، کراچی وچ ابو نثر دے ناں توں کالم لکھدے ہن۔
## تصنیفات
* امام بخاری کا کارنامہ، دعوہ اکیڈمی، اسلام آباد
* زیر زبر، طنز و مزاح، المنشورات، لاہور
* جو اکثر یاد آتے ہیں، خاکوں کا مجموعہ
* ابو الجلال ندوی، صفحات 212، اسلاملک ریسرچ اکیڈمی، کراچی 2017ء
; ٻالاں دا ادب
* نٹ کھٹ نظمیں، مطبۃ الاطفال، راولپنڈی
* یہ بات سمجھ میں آئی نہیں، بچوں کے لیے نظمیں، دسمبر 2017ء
* وہ لڑکا کہاں گیا؟، اسلاملک ریسرچ اکیڈمی، کراچی 2017ء
* ٹنکو میاں کی نیکیاں، ایضاً
* بے چارے فکری ماموں، ایضاً
* کلاس روم، ایضاً
* مسلمان مصیبت میں گھبرایا نہیں کرتے!، ایضاً
* تم تو لڑکی ہو!، ایضاً
* مس مانو کی مزے دار میاؤں میاؤں، ایضاً

;تراجم
# قابل حصول قومیت
# روشن طبع مفکرین
# مغرب زدگی
# عالم گیر معاشی بحران
# تحریک اسلامی؛ اخلاقی محرکات، قوت حاکمہ اور انقلاب
# قربانی؛ مسلمان کو مسلمان بنانے والی صفت

## حوالے
ونکی:احمد حاطب صدیقی
احمد دوم

thumb|سلطان احمد دوم، جان ینگ دی بݨائی ہوئی ہک پینٹنگ
احمد ثانی (پیدائش: 25 فروری 1643ء – وفات: 6 فروری 1695ء) 1691ء توں 1695ء تک سلطنت عثمانیہ دے فرمانروا ہن۔ اے سلطان ابراہیم اول دے صاحبزادے ہن تے اپݨے بھائی سلیمان ثانی دی جگہ تخت سلطانی تے جلوہ افروز تھئے۔ مصطفٰی کوں پریلی دا بطور صدر اعظم انتخاب احمد ثانی دے مختصر دورِ حکومت دا بہترین قدم گردانا ویندا ہے۔ احمد دے سلطان بݨݨ دے چند ہفتیاں بعد ہی سلطنت عثمانیہ کوں لوئس ولیم دی زیر قیادت آسٹریا دے ہتھوں جنگ سلانکامن وچ بدترین شکست نال دوچار تھیوݨا پیا تے ایویں عثمانی ہنگری توں باہر کڈھ ݙتے گئے۔ چار سالہ دور حکومت وچ شکست در شکست دے بعد احمد ثانی غم و اندوہ تے بیماریاں دا شکار تھی کے چل وسا۔

## حوالے
احمد زیول

thumb|احمد زیول

احمد حسان زویل (مصری عربی: أحمد حسن زويل، بین الاقوامی اصواتی ابجدیہ: [ˈæħmæd ˈħæsæn zeˈwe:l]; 26 فروری 1946 – 2 اگست 2016ء[20]) امریکی شہریت یافتہ مصری کیمیادان ہن۔ انہاں کوں 1993ء وچ نوبل انعام برائے کیمیا ݙتا گیا جس دی وجہ کیمیاء دی شاخ فمٹو کیمسٹری نال جڑے انہاں دے کارنامے ہن.  انھاں کوں فیمٹو کیمسٹری دا بانی وی آکھا ویندا ہے۔ اوہ پہلے مصری تے مسلمان باشندے ہن جنھاں کوں نوبل انعام برائے کیمیا ملا.  اوہ آخری عمر کیلیفورننیا انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی وچ بطور پروفیسر کم کریندے پئے ہن۔ پروفیسر احمد زویل نے اپݨی تمام زندگی امریکا وچ صرف دی تے امریکی صدر براک اوباما دے مشیراں دی کونسل دے رکن وی رہے۔
## حوالے
احمد سعید ناگی

احمد سعید ناگی (انگریزی: Ahmed Saeed Nagi) (پیدائش: 2 فروری، 1916ء - وفات: یکم ستمبر، 2006ء) پاکستان نال تعلق رکھݨ والے عالمی شہرت یافتہ مصور ہن۔ انہاں کوں تحریک پاکستان دا سرکاری مصور ہوݨ دی وجہ توں شہرت حاصل ہے۔
## حالات زندگی
احمد سعید ناگی 2 فروری، 1916ء کوں امرتسر، برطانوی ہندوستان وچ پیدا تھئے۔ انہاں نے امرتسر، لاہور، دہلی تے پیرس وچ تعلیم پاتی۔ 1944ء وچ انہاں کوں قائد اعظم محمد علی جناح کوں روبرو ٻلہا کے انہاں دا پورٹریٹ بݨاوݨ دا اعزاز حاصل تھیا۔ احمد سعید ناگی دی مصوری دی نمائش پیرس، لندن، لوزان، نیویارک، زغرب، تہران، دہلی، شملہ، لاہور تے کراچی دے شہراں وچ تھی چکی اے۔ انہاں دی بݨائی ہوئی پینٹنگز زیارت ریذیڈنسی، گورنر ہاؤس کوئٹہ، گورنر ہاؤس کراچی، موہٹہ پیلس، قصر ناز، گورنر ہاؤس پشاور تے پنجاب اسمبلی بلڈنگ لاہور وچ آویزاں ہن ۔ انہاں کوں *تحریک پاکستان دا سرکاری مصور* وی آکھا ویندا ہے۔
## وفات
احمد سعید ناگی یکم ستمبر، 2006ء کوں کراچی، پاکستان وچ وفات پا گئے۔
## حوالے
اجمل مسݨ

اجمل مسݨ، بہاولپور نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی قومیتی تحریک دے سینئر رہنما تے دانشور ہن جنہاں دیاں تحریک واسطے قابل قدر خدمات ہن. مسݨ، سرائیکستان قومی رابطہ کمیٹی دے رکن وی ہن جیندے وچ کئی ݙوجھے ممبران وی شامل ہن. ایں کمیٹی دا مقصد سرائیکستان صوبے دے قیام واسطے راہ ہموار کرنا اے. 

## اجمل مسݨ دی ہک لکھت
بھرا عامر فہیم دی سرائیکستان نقشہ بارے پوسٹ اتے بھراویں دے Replyes دا جواب :-

سجنڑو :- اول تاں میں کڈھیں خود کہیں کوں نی آکھیا جو نقشہ میں بنڑایا ھا پر میڈا بھرا مجاھد جتوئی اج خود انکاری تھیا بیٹھے جناں خود کئی دفعہ تے ڈھر جاہ تے آکھیے جو اے کم اجمل مسن دا ھے، ایندے وچ رتی بھر کوڑ کینی جو SQM دے ابتدئی ڈینہیں اچ مجاھد بھرا دی ماڈل ٹاون اچ فوٹو گرافری والی دوکان دے چوبارے اتے اے بقشہ تیار تھیا ھا، میں سروے آف پاکستان دے صوبہ پنجاب، سندھ تے سرحد دے نقشے گھن آیا ھم تے بھرا مجاھد دی سرپرستی تے مشورے مطابق طے کیتا کیا جو کہڑا کہڑا ضلع نقشے اچ شامل کیتا ونجے، اے طے تھیونڑ دے بعد اچ اے سرائیکستان دا نقشہ سروے آف پاکستان دے نقشے توں ھر ضلع دی حدود دا خیال کریندیں اناں نقشیں توں میں خود تیار کیتا ھا پر مکمل رھنمائی بھرا مجاھد جتوئی دی ھئی تے اے اناں دے آکھنڑ تے تیار تھیا ، حقیقت تاں ایہا ھے پر میں کڈھیں کہیں کوں نی آکھیا جو میں بنڑے نہ کڈھیں ایندا کریڈٹ چاونڑ دی کوشش کیتی ھے،

بھرا عامر فہیم دی ایں پوسٹ لاونڑ تے تاریخ مسخ پئی تھیندی اے تاں اناں کوں آکھساں جو ادا ڈیلیٹ کر چھوڑ ایں پوسٹ کوں ، میڈے بھرا تے اساڈے تحریکی استاد توں اے برداشت نی تھیا جو ھک کارکن دا ناں کیوں آوے ، فوری آکھ ڈیتے جو تاریخ مسخ نہ کرو ، اے کم تاں صرف لیڈریں دے ھوندن ، بلکہ خود کئی دفعہ مجاھد بھرا خود میڈے ناں آکھیے خو اے کارنامہ اجمل مسن دا اے ۔ سئیں، اساں تاں اپڑں ناں تک نہ لکھیا ھا ، بعد اچ ایں نقشے تے بئے کجھ بندیں وی ناں لکھ تے شائع کیتا ھا تاں یندا مطلب اے نی جو نقشہ اناں بنڑے ۔ جیوے سرائیکی. 

## حوالے
احمد سوم

thumb|احمد تریجھا

احمد ثالث خلافت عثمانیہ دی باگ ڈور سنبھالݨ والے ہک مشہور سلطان ہن۔ اے 30 یا 31 دسمبر 1673ء کوں بلغاریہ دے ہک قصبے دو بریچ وچ پیدا تھئے تے یکم جولائی 1736ء کوں وفات پاتی۔ انہاں نے 1607ء وچ پیدا تھیوݨ والی عائشہ نال شادی کیتی۔ اے سلطان محمد رابع دے پتر ہن۔ انہاں دی والدہ،  یونان دے ہن جنہاں دا ناں ایمت اللہ رابعہ ہئی۔ 

## ذالاں یا ملکاواں
انہاں نے ݙو شادیاں کتیاں۔

*پہلی شادی آمنہ مہر شاہ نال کیتی (انہاں وچوں مصطفی سوم پیدا تھئے)
*ݙوجھی شادی رابعہ شرمی نال کیتی (انہاں وچوں عبدالحمید اول پیدا تھئے)

## حوالے
احمد شاملو

thumb|

احمد شاملو جدید فارسی شاعری دا منفرد ناں اے ،انہاں دا قلمی ناں "بامدار" ہئی۔ 12 دسمبر 1925 وچ تہران وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے والد دی پیدائش کابل / افغانستان وچ تھئی ہئی۔ شاملو دا تعلق فوجی خاندان نام ہے۔ شاملو شاعر ہوݨ دے علاوہ قاموس دان، صحافی تے سیاسی کارکن وی ہن۔ اوہ کجھ عرصے نیو جرسی / امریکا وچ وی مقیم رھے۔ اوہ ہک عرصے تک پروفیسر تے مدیر وی رہے۔ انہاں دی نظماں دے تراجم لٹریری رویو تے لٹریچر ایسٹ اینڈ ویسٹ وچ چھپ چکے ہن۔ انہاں دی بارہاں 12 کتاباں شائع تھی چکیاں ہن۔ انہاں دی اہم کتاباں وچ ،"آھنگ ھائی فراموش شدہ"، "زن پشت در مقری"، ھوائی تازہ" تے "قطغامہ" شامل ہن۔ شاملو دی تحریراں تے حافظ، خیام، نیما، بیاگی، رلکے، مایاوسکی، آرگن، لانگسٹن ہیوز تے لورکا دے گہرے اثرات ہن۔ انھاں نے ترئے/3 شادیاں کیتیاں۔ اوہ ایران دی کمیونسٹ پارٹی دے سرگرم رکن رہے تے شاملو ہک سال توں زائد پابند سلاسل وی رہے۔ زیباطیس / شوگر دے سبب انہاں دے سڄے پیر دی جراحت تھئی۔ اتوار 23 جولائی 2000ء وچ انتقال تھیا۔ تے "خراج"، ایران وچ پیوند زمین تھئے۔
## حوالے
احمد شاہ ابدالی

احمد شاہ درانی (1722ء – 16 اکتوبر 1772ء) جیکوں احمد خان ابدالی وی آکھیا وین٘دا ہِے، درانی سلطنت دا بانی ہَئی اَتے جدید ریاست افغانستان دے بانی دے طور تے مَنّیا وین٘دا ہِے۔ اُوہ نادر شاہ افشار دی فوج وِچ سپاہی دی حیثیت نال بھرتی تِھیا اَتے ٻہوں جَلتی ابدالی جَتّھے دا اڳواݨ بݨ ڳِیا، جہڑا چار ہزار ابدالی پشتون سپاہیاں دا گُھڑ سوار جَتّھا ہَئی۔

1747ء وِچ نادر شاہ افشار دے قتل دے بعد، احمد شاہ درانی کوں افغانستان دا شاہ چُݨیا ڳِیا۔ آپݨے اقتدار کوں تَکڑا کرݨ دے بعد، اُوں نے ہندوستان دی مغل اَتے مرہٹہ سلطنت کوں مشرق کَن، فارس دی کِھنݙی سلطنت افشاری کوں مغرب کَن اَتے بخارا دے خانات کوں شمال کَن دِھک ݙِتّا۔ کُجھ ورھیاں وِچ، اُوں نے مغرب وِچ خراسان کنوں گِھن کے مشرق وِچ کشمیر اَتے شمالی ہندوستان تئیں اَتے شمال وِچ آمودریا کنوں گِھن تے جنوب وِچ بحیرہ عرب تئیں آپݨاں اقتدار وَدھا گِھدّا۔

احمد شاہ درانی دا مقبرہ قندھار، افغانستان وِچ ہِے، جہڑا شہر دے وِچالے وِچ پوشاک دے مزار نال جُڑیا ہِے۔ افغانی اکثر اِیکوں "احمد شاہ بابا" آہدے ہِن۔

## وفات
درانی 16 اکتوبر 1772ء کوں صوبہ قندھار وِچ جھوک لݙا ڳِیا۔ 

## حوالے

ونکی:قندھار دیاں شخصیتاں
ونکی:ملتانی شخصیّتاں
ونکی:درانی ٹَٻَّر
ونکی:افغان مسلم
ونکی:تاریخ ہندوستان
ونکی:ہرات دیاں شخصیتاں
احمد شاہ قاجار

احمد شاہ قاجار (Ahmad Shah Qajar) (فارسی: احمد شاه قاجار) فارس (موجودہ ایران) دا شاہ تے قاجار خاندان دا آخری حکمران ہئی۔
thumb|احمد شاہ قاچار دے دستخط

## حالات زندگی
thumb|احمد شاہ قاچار
شاہ ایران احمد شاہ قاچار، زیادہ تر سرکار انگلشیہ دے رحم و کرم تے ہئی۔ شمال دی طرفوں روس نے ایران کوں ہضم کرنا شروع کر ݙتا ہئی تے 1923ء وچ روس تے ایران دی قلعہ انزیلی تے لڑائی وی تھئی تے کجھ عرصہ تھیندی رہی۔ انہاں ݙینہاں شاہ ایران اپݨے ملک وچ موجود ہئی یا سرکار انگلشیہ دا گھنایا ہویا ہئی۔ قلعہ انزیلی تے روس تے ایران دے درمیان لڑائی تھیندی پئی ہئی تے کوئی نتیجہ نکلدا ݙکھائی نہ ݙیندا ہئی کیونکہ روس دی قوت وی اس زمانے وچ زیادہ طاقتور تے منظم نہ ہئی۔

## حوالے
احمد شاہ مسعود

thumb|احمد شاہ مسعود دا مزار

احمد شاہ مسعود (پیدائش: 2 ستمبر 1953ء – وفات: 9 ستمبر 2001ء) افغانستان دے ہک سیاسی و عسکری رہنما ہن جیہڑے 1979ء توں 1989ء دے درمیان سوویت قبضے دے خلاف مزاحمت وچ تے بعد ازاں خانہ جنگی دے ایام وچ وی مرکزی حیثیت دے حامل ہن۔ اے 11 ستمبر 2001ء کوں امریکا تے تھیوݨ والے دہشت گرد حملے دے ݙینہ ہک خودکش حملے وچ جاں بحق تھئے۔

مسعود نسلاً تاجک تے مسلکاً سنی ہن تے انہاں دا تعلق شمالی افغانستان دی وادی پنجشیر نال ہئی۔ انہاں نے 1970ء دی دہائی وچ کابل یونیورسٹی توں انجینئری دی تعلیم حاصل کیتی جتھاں اوہ دوران تعلیم کمیونسٹ مخالف تحریک دا حصہ بݨے۔ 1979ء وچ سوویت اتحاد دے قبضے دے بعد مزاحمتی رہنما دا کردار نبھاوݨ تے انہاں کوں شیرِ پنجشیر دا خطاب ݙتا گیا۔ 1992ء وچ معاہدۂ پشاور دے تحت انہاں کوں افغانستان دا وزیر دفاع مقرر کیتا گیا۔ ول افغان خانہ جنگی دے ایام وچ اے گلبدین حکمتیار تے بعد ازاں طالبان دے خلاف نبرد آزما رہے۔

## حوالے
احمد شجاع پاشا

thumb|احمد شجاع پاشا
لیفٹننٹ جنرل احمد شجاع پاشا پاک فوج دے ہک ترئے ستارہ جنرل رہ چکے ہن۔ اوہ آئی ایس آئی دے ڈائریکٹر جنرل دے عہدے تے وی فائز رہے ہن۔ ایں توں قبل اے کمانڈ اینڈ اسٹاف کالج کوئٹہ دے کمانڈنٹ وی رہ چکے ہن۔

## حوالے
احمد شہزاد

احمد شہزاد ( پیدائش:23 نومبر 1991ء لاہور) پاکستان کرکٹ ٹیم دے کھلاڑی ہن جنھاں نے ہݨ تک 24 ہک روزہ کرکٹ میچ کھیݙے ہن ۔
احمد شہزاد پاکستان، پنجاب، لاہور وچ ہک پشتون خاندان وچ 23 نومبر 1991 ء کوں پیدا تھیا ہئی۔ احمد شہزاد انگریزی تے اردو دے نال پشتو وی ٻول سڳدے ہن . احمد شہزاد معروف قبیلے آفریدی نال تعلق رکھدے ہن، آفریدی قبیلے توں اس توں قبل بہت اہم کھلاڑی جیویں کہ شاہد آفریدی تے عمر گل وی تعلق رکھدے ہن۔

## حوالے
احمد صفا

احمد صفا (بنگالی: আহমদ ছফা؛ 30 جون 1943ء – 28 جولائی 2001ء) ہک بنگلہ دیشی مصنف، مفکر، ناول نگار، شاعر تے دانشور ہن۔ صفا کوں پروفیسر عبد الرزاق تے سلیم اللہ خان توں گھن کے کئی لوگ میر مشرف حسین تے قاضی نظر الاسلام دے بعد سب توں اہم بنگالی مسلمان مصنف منیندے ہن۔ صفا نے 18 غیر افسانوی کتاباں، 8 ناول، 4 شاعری دے مجموعے، 1 مختصر افسانیاں دا مجموعہ تے مختلف انواع دے کئی کتاباں لکھیاں۔

افسانوی، غیر افسانوی، مختصر افسانہ، شاعری
صفا دا مضمون بنگالی مسلمانیر من (بنگالی مسلماناں دے ذہن)، (1981ء) بنگالی مسلماناں دی پہچان دی تعمیر، انہاں دی نارضامندی دی وجہ، ہک برادری دے طور تے انہاں دی تصنیف تے انہاں دی عقلی ترقی دا ہک انتہائی مبصرانہ جائزہ ہے۔
## حوالے
احمد رشدی

احمد رُشدی (24 اپریل، 1934ء - 11 اپریل، 1983ء) پاکستان دی فلمی صنعت دے ہک مایہ ناز تے ورسٹائل گلوکار ہن۔ برصغیر پاک وہند وچ رُشدی دا ناں تے انہاں دی آواز کسے تعارف دی محتاج نی۔ آواز دے اس جادوگر نے ریڈیو تے نغمیاں نال اپݨے سفر دی ابتدا کیتی۔ نغمگی دا ایہ سفر بہت کامیاب رہا۔ انہاں نے اردو، گجراتی، بنگالی، بھوجپوری دے علاوہ کئی زباناں وچ گیت گائے۔ احمد رُشدی دی خاصیت ہئی کہ اوہ جس فنکار کیتے گاندے، ہوں دی آواز تے ہوں دے انداز کوں اپنیندے۔ اج دے دور وچ فلماں دے کئی مشہور گلوکار رُشدی کوں ہی اپݨا استاد منیندے ہن۔ انہاں نے تقریباً 583 فلماں دے 5000 گانے گائے۔
## حالات زندگی
احمد رُشدی دا تعلق ہک قدامت پسند سید گھراݨے نال ہئی۔ انہاں دے والد سید منظور احمد حیدرآباد دکن وچ عربی تے فارسی دے استاد ہن۔ انہاں دا رُشدی دے بچپن وچ ہی انتقال تھی گیا ہئی۔ رُشدی بچپن توں ہی موسیقی دے شوقین ہن۔ انہاں نے پہلا گیت ہندوستان دی فلم "عبرت"(1951ء) کیتے گایا۔ ول پاکستان آ کے 1954ء وچ "بندر روڈ سے کیماڑی" گا کے شہرت دی بلندیاں تے پہنچ گئے۔ ایندے بعد رُشدی نے کݙہیں پچھوں مڑ کے نی ݙٹھا۔ بڑے بڑے گلوکار انہاں دے اگوں وسم کے رہ گئے۔
## وفات
روک اینڈ رول دے بادشاہ تے آواز دے جادوگر احمد رُشدی 11 اپریل 1983 کوں کراچی وچ 48 برس دی عمر وچ دل دا دورہ پوݨ نال انتقال کر گئے . آپ کوں کراچی وچ ہی دفن کیتا گیا۔ انہاں دا شمار انہاں شخصیات وچ تھیندا ہے جیہڑے مرݨ دے بعد وی دنیا و  بہت زیادہ مقبول ہن۔

## حوالے
احمد ندیم قاسمی دی افسانہ نگاری

اوویں تاں احمد ندیم قاسمی مختلف اصناف ادب دی تحقیق تے تخلیق وچ مصروف رہے جنہاں وچ نظم، غزل، افسانہ، کالم نویسی، ٻالاں دی کتب، تراجم، تنقید تے ڈرامے وغیرہ شامل ہن۔ لیکن زیر نظر مضمون وچ صرف انہاں دے فن افسانہ نگاری تے بحث تھیسی۔ اگرچہ کوئی وی ادبی تخلیقی شخصیت مختلف اصناف دی تخلیق وچ اظہار تے موضوعات دے کجھ بنیادی رنگاں کوں اہمیت ݙیندی ہے۔ تاہم ادب دی ہک آدھ صنف ہی ایسی ہوندی ہے جس وچ صاحبِ تحریر اپݨے تخلیقی یا نفسیاتی پس منظر دے حوالیاں نال اظہار دی مناسب سہولت محسوس کریندا ہے۔ لیکن نثری ادب وچ افسانہ ہی اوہ واحد صنف ہے جس وچ ندیم دا قلم جولانیِ طبع دے امکانات روشن کریندا ہے۔ انہاں نے افسانیاں دے کئی مجموعے تخلیق کیتے! 

ندیم دے افسانیاں وچ زمین تے انسان نال انہاں دی بے پایاں محبت تے وی کھل کے سامݨے آندی ہے۔ انہاں دا تخیل پنجاب دی فضاواں وچ چپے چپے نال روشناس ہے تے ایں نے لہلہاندے کھیتاں، گنگناندے دریاواں تے دھپ وچ جھلسدے ہوئے ریت دے ذریاں کوں ہک نویں زبان دی ہے، نویں معنویت عطا کیتی ہے۔ پنجاب دی رومانی فضاء تے اتھاں دے لوگاں دی معصومیت و زندہ دلی، جرات و جفاکشی تے خدمت و ایثار دی تصویراں انہاں دے افسانیاں وچ آخر لازوال تھی گئیاں ہن۔ انہاں دے ہاں غم و غصے، تعصب و نفرت تے تنگ نظر و تشدد دا شائبہ تک نی۔

## حوالے
احمد نواز عادل

احند نواز عادل نلی دے ضلع خوشاب دے رہوݨ آلے ہک شاعر ہن۔

### نمونہ کلام
میݙی اکھ نوں کائی مکہ دل نئیں لڳدا، تیݙے ماہتاب توں وکھرا
تاہیں خواب وی تکݨ ڳناہ سمجھیندائے، تیں ڈھول دے خواب توں وکھرا
جیویں چن توں دور چکور ہوندی، جیوین مچھلی آب توں وکھرا
انڄے سڳویں عادل نبھدی پئی اے، ساݙی عمر جناب توں وکھرا
احمد پور حادثہ ٢٠١٧ء

25 جون 2017ء کوں، احمد پور شرقیہ، ضلع بہاولپور دے قریب ہک تیل ٹینکر دھماکے نال کم از کم 219 افراد ہلاک تے 34 توں زائد زخمی تھئے۔

دھماکا تقریباً پاکستانی وقت دے مطابق 06:00 وڄے تھیا۔ ریسکیو ذرائع دے مطابق آئل ٹینکر پھٹݨ دا واقعہ قومی شاہراہ تے پل پکا دے قریب اوں وقت پیش آیا جیہڑے ویلے آئل ٹینکر دے الٹݨ دے باعث پٹرول لیک تھیوݨ لگا تے بڑی تعداد وچ لوگ پٹرول جمع کرݨ اتھاں پہنچ گئے۔ مسلسل ݙاہ منٹ پیٹرول لیک تھیوݨ دے بعد آئل ٹینکر پھٹݨ نال قریب موجود 75 توں زائد موٹر سائیکلاں تے کئی گݙیاں وی سڑ کے خاکستر تھی گئیاں۔ بعض معلومات دے مطابق بھاہ سگریٹ دی وجہ توں لگی۔

## حوالے
احمد پور سیال

احمد پور سیال سرائیکی وسیب دا ہک اہم شہر ہے۔ ضلع جھنگ دی تحصیل ہے۔ **تحصیل احمد پور سیال** ضلع جھنگ، پنجاب، پاکستان دی ترے تحصیلاں وچوں ہک تحصیل ہے۔ اس تحصیل دا صدر مقام احمد پور سیال شہر ہے۔ احمد پور سیال دی مجموعی آبادی 13,131 افراد تے مشتمل ہے تے 119 میٹر سطح سمندر توں بلندی تے واقع ہے۔

## جغرافیہ
ایں تحصیل دا کجھ حصہ ٻیٹ ہے۔ کجھ تھل دے نال نال آلا ریتلا علاقہ ہے۔ زیادہ علاقہ آباد ہے۔
## احمد پور سیال دا تاریخی مندر
ضلع جھنگ دی تحصیل احمد پور سیال دے بارے وچ آکھا ویندا ہے کہ اتھاں ہک وقت وچ ہندواں دی اکثریت آباد ہئی تے انھاں نے شہر دے مختلف مقامات تے عبادات کیتے مندر تعمیر کر رکھے ہن۔تاریخ داناں دے مطابق تقسیم ہندوستان دے وقت شہر وچ ترے وݙے مندر، ݙو دھرم شالا، ہک گئوشالہ تے ہک یتیم خانہ موجود ہن جنہاں وچوں ہک سیتا رام مندر اج وی عہدِ رفتہ دی یاد ݙیویندا ہے۔ شہر دے مین چوک توں چند گز دے فاصلے تے میئو چوک وچ واقع اس تاریخی مندر دی عمارت ہندوستان دے لاثانی طرزِ تعمیر دا شاہکار نمونہ ہے لیکن وقت دی بے درد لہراں رفتہ رفتہ اس توں اس دا حُسن چھکدی ویندن۔ منا ویندا ہے کہ ایہ احمد پور سیال دا سب توں وݙا مندر ہئی جینکوں ہݨ بطور سنوکر کلب استعمال کیتا ویندا پیا ہے۔ 

## تاریخ
احمدپورسیال وچ پیر عبدالرحمنؒ دا مشہور میلا لڳدے۔ صوفی بزرگ پیر عبدالرحمنؒ (تابعی) سن37 ھجری کوں عباس بن ربیع قریشیؒ دے گھر عرب وچ پیدا تھئے.  سن86 ھجری کوں ھجرت کر کے ھندوستان دی سر زمین تے اسلام دی تبلیغ شروع کیتی۔ اسلامی تعلیمات دا درس ݙیندے ہوئے وسیب دے ضلع جھنگ دی تحصیل احمد پور سیال (موجودہ)آپہنچے۔ احمدپور سیال توں چند کلومیٹر جانب شمال اپݨا خیمہ لا گھدا۔ شروع وچ اسلامی درس ݙیوݨ وچ بڑی مشکلات دا سامݨا کرݨا پیا۔آہستہ آہستہ لوگ آپؒ دی تعلیمات سمجھݨ لگے تے آپؒ دے ھتھاں تے بیعت کرݨ لگے. 

دور دور توں لوگ آپؒ دا درس سݨن آندے تے اتھوں دے ہی تھی کے رہ ویندے۔ ہک خیمہ،  ہک شہر بݨ گیا جیہڑا آج پیر عبدالرحمنؒ دے ناں توں مشہور ہے. سن 122 ھجری کوں آپؒ تمام عقیدت منداں کوں روندا چھوڑ کے خالق حقیقی نال ونج ملے۔ ایں تاریخ کوں اج تک انہاں دی یاد وچ میلا لایا ویندا ھے. عقیدت مند انہاں دے دربار تے حاضری ݙیندے ہن تے اپݨی محبت دے پھل نچھاور کریندے ہن۔ ثقافت نال جڑے کھیݙ پیش کیتے ویندن۔مختلف قسم دے سٹال تے دوکاناں سجائے ویندن ۔

## شخصیات

* سلطان باہو
## حوالے
احمد پور شرقیہ

احمد پور شرقیہ ضلع بہاول پور دی تحصیل ہے۔ 
**تحصیل احمد پور شرقیہ** سرائیکی وسیب دے ضلع بہاولپور، دی پنج تحصیلاں وچوں ہک تحصیل ہے۔ اس تحصیل دا صدر مقام احمد پور شرقیہ ہے۔ اس وچ 31 یونین کونسلاں ہن۔ اس شہر دے ریلوے اسٹیشن دا ناں ڈیرہ نواب صاحب ہے جیہڑا مرکزی ریلوے لائن تے واقع ہے۔

احمد پور شرقیہ ضلع بہاولپور دا مشہور قصبہ تے تحصیل۔ایندا قدیم ناں احمد پور وڈایا احمد پور کلریانوالہ ہے۔ ایندی بنیاد قادر دینے خان دے فرزند احمد خان نے 1748ء اچ رکھی ہئی۔ اے شہر ابتدائی طور تے ایں توں مختلف جھاہ تے آباد کیتا ڳیا ہئی۔ 1758ء اچ سیلاب ایکوں تباہ کر ݙتا۔ تݙاں ایں جھاہ توں کجھ میل پرے موجودہ شہر تعمیر کیتا ڳیا۔موجودہ شہر توں تقریباً ݙو میل دے فاصلے تے پُراݨا شہر ’’احمد پور کہنہ‘‘ دے ناں نال ہُݨ تئیں موجود ہے۔ احمد خان دے اٹھ پُتراں اچوں مہابت خان نے شہر دا وݙا بازار سیابت خان تعمیر کرایا ہا۔ 1784ء اچ مہابت خان نے نواب بہاول خان ثانی عباسی کوں اپݨا جٖوانترا بݨا گھٖدا تے احمد پور شہر مع نہر قطب واہ اپݨی دھی دے جہیز اچ ݙے ݙتا تے ول اے علاقہ ریاست بہاول پور دا حصہ بݨ ڳیا۔

اتھاں ہک مضبوط قلعہ وی ہا جیڑھا ہُݨ شہر دے اندر ون اچ آ ڳے ٻہوں عرصے تئیں تحصیل دے دفاتر، تھاݨہ تے ݙوجھے سرکاری اداریاں قلعہ دی عمارت اچ ریہے۔ قلعے دے آثار ہُݨ وی موجودہن۔ مشرقی دروازے دے نیڑے قلعے دا قدیم کھوہ وی موجود ہے جیندا پاݨی ٻہوں مٹھا ہے۔ نواب بہاول پور دی رہائش گاہ ’’صادق گڑھ پیلس ‘‘ وی اتھائیں ہے۔  سرائیکی شاعری تے سرائیکی گائیکی دے حوالے نال ایں شہر کوں ٻہوں اُچا تے وݙا مقام حاصل ہے۔ 

## حوالہ
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء 

### تاریخ

## سانحہ احمد پور ٢٠١٧ء
٢٥ جون ٢٠١٧ء کوں، مرکزی ہائی وے تے پنجاہ ہزار لٹر دا پٹرول دا بھریا ٹرالر لیک تھی گیا تے لوگاں کوں قریبی مسجد دے لاؤڈ سپیکر توں لیک تھیندے پٹرول دی نوید سݨائی گئی تے پٹرول لٹݨ تے اکسایا گیا۔ بچیاں، عورتاں تے مرداں تے مشتمل ہک بڑا مجمعہ بوتلاں، بالٹیاں تے گھر دے ݙوجھے برتن گھن کے وہندا ہویا پٹرول کٹھا کرݨ پہنچ گیا۔ تے ول جیہڑلے کہیں نے ہتھوڑے دے وار نال آئل ٹینکر دے سوراخ کوں وݙا کرݨ دی کوشش کیتی تاں پٹرول نے بھاہ پکڑ گھدی۔ ٹینکر دھماکے نال پھٹ گیا تے بھاہ نے اتھاں موجود مجمعے کوں گھیر گھدا۔ 155 توٻ زائد لوگ عین اس جگہ دے قریب سڑ کے راکھ تھی گئے جتھاں غلام عباس کوں پنج سال پہلے ساڑ ݙتا گیا ہئی۔ 

## شخصیات
* خرم بہاولپوری
* غیور بخاری
* عبدالعزیز بھٹہ
* الطاف ݙاہر
* جہانگیر مخلص
* پُرسوز بخاری
* خورشید بخاری
* عدیل بخاری
* عبدالباسط بھٹی
* شاہد عالم شاہد
* سفیر لاشاری
* انجم لاشاری
* نقوی احمد پوری
* مظہر مسعود
* رفیق احمد پوری
* ثاقب قریشی
* ممتاز عاصم
* ظفر لاشاری

## حوالے
احمد پٹیل

احمد پٹیل دی پیدائش 21 اگست 1949ء کوں بھروچ، ریاست بمبئی، بھارتاب گجرات(بھارت)، بھارت وچ تھئی۔ آپ ہک پارلیمنٹ دے رکن تے انڈین نیشنل کانگریس دے سینئر رہنما ہن ۔2001ء توں آپ کانگریس دی صدر سونیا گاندھی دے سیاسی سیکرٹری وی ہے۔ پٹیل نے بھارت دی پارلیمنٹ وچ ست واری وچ ترئے واری ایوان زیریں لوک سبھا ( 1977-1989) تے ایوان بالا راجیہ سبھا (1993 توں ) چار مرتبہ نمائندگی کیتی ہے۔ اج تک اوہ گجرات دے واحد مسلم رکن پارلیمنٹ ہن۔ 9 اگست، 2017 کوں احمد پٹیل دوبارہ بی جے پی دے بلونت سنگھ کوں شکست ݙے کے راجیہ سبھا کیتے منتخب تھئے۔
## حوالے
احمدعبدالحق ابدالؒ

شیخ احمدعبدالحق ردولویؒ المعروف قطب الابدال جنہاں دے توسط نال سلسلۂ صابریہ چشتیہ کوں نویں زندگی ملی.  ایں وجہ توں آپؒ کوں مجدد سلسلۂ صابریہ چشتیہ آکھا ویندا ہے. آپؒ شیخ العالم دے ناں نال وی معروف ہن۔
## حالات زندگی
شیخ العالم دی آمد دی بشارت آپؒ دے والدین کوں پہلے ہی مل چکی ہئی۔ آپؒ تے بچپن ہی توں ذوق عبادت تے شوق و حال دا غلبہ رہندا ہئی۔ آپؒ اہل حقیقت دے استاد تے ارباب حقیقت دے قبلہ ہن۔ عبد القدوس گنگوہی نے انوار العیون وچ آپؒ دے حالات دے بارے وچ لکھا ہے کہ احمد عبدالحقؒ جݙݨ ست سال دے ہن تاں ہمیشہ اپݨی والدہ دے ہمراہ نماز تہجد کیتے اٹھی ویندے ہن۔ آپؒ دی والدہ محترمہ نے کئی مرتبہ آپؒ کوں آکھا کہ حالی تیݙے تے نماز فرض نی. لیکن احمد عبدالحؒ کوں والدہ دی ایہ ڳال دل کوں نہ لگدی ہئی آہدے ہن کہ جیہڑے کم آپؒ اپݨے کیتے پسند کریندی ہیوے،  اینکوں میݙے کیتے کیوں مضر خیال کریندی ہیوے ۔
## وفات
احمدعبدالحؒق 15جمادی الثانی 837ھ کوں ایں دارفانی توں رخصت تھئے۔ آپؒ دی آخری آرام گاہ رودلی بارہ بنکی ضلع،  انڈیا وچ اج وی منبع فیوض و برکات ہے۔

## حوالے
احیاء العلوم

**احیاء علوم الدین** مشہور بہ **احیاء العلوم** امام غزالیؒ دی شہرہ آفاق کتاب ہے. ایں دی تعریف وچ علما اسلام نے آکھا ہے کہ اگر دنیا توں تمام علوم مٹ ونجن تاں صرف ایہ کتاب ہی کافی ہے۔ درحقیقت ایہ سب توں پہلے امام غزالیؒ نے کیمیائے سعادت لکھی ہئی ول بعد وچ ہیں کوں پھیلا کے احیاء العلوم دا ناں ݙتا گیا۔ 
thumb|احیاء العلوم

* امام محمد غزالیؒ دی شہرہ آفاق تصنیف* احیاء العلوم *ظاہری و باطنی علوم تے مشتمل تے اصلاحِ نفس کرݨ والی ہک مایہ ناز کتاب ہے جیں دی تعریف وچ بڑے بڑے ائمہ رطبُ اللسان ہن جیسا کہ، سیِّدنا امام سبکیؒ ارشاد فرمیندے ہن :
* *احیاء العلوم انہاں کتب وچوں ہے جنہاں دی حفاظت تے اشاعت مسلماناں تے لازم ہے تاکہ زیادہ توں زیادہ مخلوق ہدایت یافتہ ہووے، جیہڑا وی ایں کتاب وچ غور کریندا ہے خوابِ غفلت توں بیدار تھی ویندا ہے۔ *
* آپ نے مزید فرمایا:
* * اگر لوگاں دے کول احیاء العلوم دے علاوہ اہل علم دی کوئی کتاب نہ رہوے تاں ایہا اُنہاں کیتے کافی ہے۔ مَیں فقہا دی تصنیفات وچ نظر و فکر تے نقل و اثر دے اعتبار نال اِیں کتاب دی مثل کوئی کتاب نی پاندا۔ * 
* ایں کتاب دی عربی وچ چار جلداں ہن المدینۃ العلمیہ نے ایں دا اردو ترجمہ پنج جلداں وچ کیتا ہے۔

## حوالے
احمد پرویز

احمد پرویز (انگریزی: Ahmed Pervez) (پیدائش: 7 جولائی 1926ء - وفات: 5 اکتوبر 1979ء) پاکستان نال تعلق رکھݨ والے بین الاقوامی شہرت یافتہ مصور ہن۔ اوہ تجریدی مصوری وچ اختصاص رکھدے ہن۔

## حالات زندگی
احمد پرویز 7 جولائی 1926ء کوں راولپنڈی، برطانوی ہندوستان وچ پیدا تھئے۔ انہاں نے اپݨی تعلیم سینٹ جوزف کالج، بارہ مولا تے گورڈن کالج راولپنڈی وچ حاصل کیتی۔ 1952ء وچ انہاں دی مصوری دی پہلی نمائش جامعہ پنجاب لاہور دے فائن آرٹس ڈپارٹمنٹ وچ منعقد تھئی جینکوں اہل فن نے بے حد سراہا۔ 1955ء توں 1964ء تک دا عرصہ انہاں نے لندن وچ تے ول 1966ء توں 1969ء تک دا عرصہ نیویارک وچ بسر کیتا۔

احمد پرویز تجریدی مصوری وچ ہک علٰیحدہ تے منفرد اسلوب دے مالک ہن۔ زندگی دے آخری دور وچ انہاں نے اپݨے کیتے گلدان تے پھل دے موضوع دا انتخاب کیتا ہئی تے ایں موضوع تے لاتعداد تصویراں بݨائیاں ہن۔ تیز تے شوخ رنگ انہاں دی مصوری دی ہک خاص شناخت ہن تے شاید انہاں دی ذات دا اظہار وی ہن۔

## حوالے
احمد نواز چھینہ

احمد نواز چھینہ سرائیکی دے معروف گلوکار ہن۔ انہاں نے کئی دیگر زباناں وچ گیت گائے ہن لیکن سرائیکی کلام نے انہاں دی گائیکی کوں دوام بخشا ہے۔ انہاں نے ترئے ہزار گیت گائے ہن۔ احمد نواز چھینہ نے سرائیکی گیتاں دی گائیکی دا منفرد انداز اپنایا تے نویں اسلوب متعارف کروائے۔ جس کوں عوام وچ خوب پزیرائی ملی۔ عطاء اللہ خان عیسی خیلوی دی طرح نہ صرف انہاں کوں ایں ملک وچ شہرت ملی بلکہ انہاں نے بیرونی ملک وی بہت محبت سمیٹی۔ انہاں دی شہرت دا آغاز گیت "سئیں پتݨ تے لایا اے ڈیرہ دھولے ایڈاؤں آوݨا اے" نال تھیا۔ اس دے بعد انہاں نے پچھوں مڑ کے نی ݙٹھا۔ ہر آوݨ والا گیت انہاں دی شہرت وچ مزید اضافے دا باعث بݨا۔ انہاں دے سݨݨ والیاں وچ نہ صرف سرائیکی لوگ شامل ہن بلکہ انہاں گیتاں کوں پسند کرݨ والیاں وچ ایسے لوگ وی شامل ہن جیہڑے سرائیکی زبان توں نا آشنا ہن۔
## مشہور گیت
انہاں دے سب توں زیادہ مشہور گیت درج ذیل ہن:

*ساݙا سجݨا دور ٹکاݨہ
*میڈا نکے الا دا ڈھولڑاں 
*تیکوں سجنڑ بنڑا کے غلطی وڈی کتوسے
*ڈھولا پردیسی ماہیا ردیسی
*ڈوجھا ڈینہہ رس گئے سجنڑ 
*اساں ڈیرے وال

## حوالے
اخباراں دا جنگ گروپ

اخباراں دا جنگ گروپ، میر خلیل الرحمان نے روزنامہ جنگ توں شروع کیتا۔ ایہ شرکہ ہݨ کئی اخبارات، جرائد کڈھدا ہے تے بعید نما جیو نیوز وی چلیندا ہے۔ شرکہ دا سربراہ خلیل الرحمن دا بیٹا میر شکیل الرحمن ہے جیہڑا زیادہ تر بیرون ملک قیام کریندا ہے۔

## حوالے
اخبارِ جہاں

اخبار جہاں پاکستان وچ اردو دا سب توں مقبول تے سب توں زیادہ چھپݨ والا ہفتہ وار رسالہ ہے۔ ایہ جنگ اخبار دی ملکیت تے کراچی توں چھپدا ہے۔ ایندے وچ عام لوگاں دے ذوق دے مطابق سب کجھ شامل ہے۔ سیاست، تاریخ، کہانیاں، فیشن، کھیݙ تے مذہب سب ایندے وچ شامل ہن۔

## حوالے
اخبارِ خیبر

روزنامہ اخبار خیبر، اے وی ٹی فلمز اینڈ پبلیکیشنز (پرائیویٹ) لمیٹڈ دا ہک روزنامہ اخبار ہے جیہڑا 2009ء توں باقائدگی نال شائع تھیندا پیا ہے۔ ایہ اخبار، اسلام آباد سمیت پشاور توں بیک وقت شائع تھیندا ہے۔ "نارتھ سٹار" دے ناں توں ایں اخبار دا ہک سنڈے میگزین وی شائع تھیندا ہے۔ ایں سنڈے میگزین دے خاص خاص سلسلیاں وچ مذہبی صفحات، سماجی مسائل تے مبنی اشاعتاں، شوبز تے کتاب نامہ شامل ہن۔

## حوالے