ہائی سن برگ دا غیر یقینیت دا نظریہ

## [HEISENBERG UNCERTAINTY PRINCIPAL]
ورنر ہائی سن برگ نے ہک اہم ترین قانون دریافت کیتا جو کوانٹم حالت اچ ہک الیکٹران کݙاہوں ہک خاص جاہ تے نیں ہوندا۔ ایں سانگو اے پتہ نیں رکھیا ونڄ سڳدا جو الیکٹران کیڑھے پاسے ویندا پے تے ہوندی سمت کجھ دیر بعد کیا ہوسی۔ مطلب ساکوں الیکٹران دے مستقبل دا کوئی پتہ نیں ہوندا۔ ہک وقت اچ اساں کہیں کوانٹم شئے دی جاہ ݙس سڳدوں یا ہوندی سمت ݙس سڳدوں۔ ہکے وقت اچ کوانٹم چیز دی جاہ تے سمت کٹھے نیں ݙسائی ونڄ سڳدی۔ 

اے ہیں کائنات اچ آزادی دی قیمت اے۔ 

اے نظریہ آہدے جو  اساں ذرے یا کوانٹم دے مقام دی جتنا زیادہ درست پیمائش کرݨ دی کوشش کریسو ںہوں نسبت نال ہوندی رفتار دی پیمائش دی درستگی گھٹ تھیندی ویسی۔ 

اے نظریہ فزکس دا ہک اہم ستون اے اور ہیں کائنات اچ ہیں نظریے کنوں آزادی تے فرار ممکن کینی۔ ساکوں ہر حال اچ ہیندی سچائی تسلیم کرݨی پوسی۔ 

اے نظریہ آہدے جو اگر اساں کائنات دی موجودہ حالت دی ٹھیک ٹھیک پیمائش نسے کر سڳدے تاں کائنات دے مستقبل دا پتہ کیویں چلا سڳدوں؟ 

اے نظریہ کوانٹم فزکس اچ ہک نویں خیال کوں پیدا کریندے۔ او خیال "امکان" ہے جیکوں فزکس دی زبان اچ پروبیبیلٹی[PROBABILITY] آکھیا ویندے۔ 

اساں کݙاہوں یقینی طور تے نسے ݙس سڳدے جو ہیں وقت کوانٹم چیز دا وجود کیڑھی جاہ تے اتے کیڑھے پاسے ہے۔ مگر اساں امکانات تے ڳالھ کر سڳدوں۔ مثال دے طور تے ایں ڳالھ دا امکان جو ہک الیکٹران کیڑھی مخصوص رفتار تے سفر کریسی۔ 

کوانٹم کہیں وی چیز دی او کم کنوں کم مقدار اے جیڑھی او چیز رکھ سڳدی اے۔ مثال دے طور تے روشنی دی گھٹ کنوں گھٹ مقدار ہک ذرہ اے جیکوں فوٹان آکھیا ویندے۔ تے فوٹان ہک کوانٹم اے۔ 

جیڑھے ایٹم روشنی خارج کریندن تاں اپݨی الیکٹران دی ترتیب دوبارہ بݨا گھندن۔ الیکٹران ایٹم دے وچ ہک توانائی والی سطح کنوںݙوجھی توانائی والی سطح تے جمپ مریندن۔ جیویں ہک ڳوڑھی پوڑئیں دے اْتے ڈھاندی اے۔ ایں جمپ دے نتیجے اچ فوٹان خارج تھیندن۔ ایں جمپ کوں کوانٹم لِیپ[QUANTUM LEAP] آکھیا ویندے۔ ایں مظہر کوں نیل بوہر نے 1913 اچ دریافت کیتا ہا۔ 

ہک کوانٹم لِیپ او چھوٹی کنوں چھوٹی تبدیلی ہے جیڑھی کہ کہیں چیز اچ تھی سڳدی اے۔

1920 اچ ہائی سن برگ، شروڈنگر [ERWIN SCHRODINGER]تے پال ڈیراک[PAUL DIRAC]نے ہک نواں نظریہ پیش کیتا۔ ایں نظریے کوں کوانٹم میکینکس آکھیا ویندے۔ ایں نظریے دے مطابق کائنات اچ ہک ذرے دا کوئی انجھ مقرر تھیا ہویا خاص مقام کینی ہوندا تے ناں کہیں خاص وقت اچ کہیںذرے دا مقام تے ہوندی رفتار معلوم کیتی ونڄ سڳدی اے۔ اے نظریہ آہدے جو ذرے دی حالت ہمیشہ ہک کوانٹم حالت اے جیڑھی مقام تے رفتار دا مجموعہ ہے۔ 

کوانٹم میکینکس ساکوں اے ݙسیندی اے جو کائنات کوانٹم سطح تے صرف اور صرف اتقاقات یا چانس دی بنا تے کم کریندی پئی اے۔ آئن سٹائن نے ایندی زبردست مخالفت کیتی۔ حالانکہ کوانٹم نظریے دی تکمیل اچ خود آئن سٹائن دا وݙا اہم حصہ ہا تے اْنیں کوں نوبل پرائز وی کوانٹم نظریے تے کم کرݨ دی وجہ کنوں ݙتا ڳیا ہا۔ آئن سٹائن ہیں ڳالھ کوں کݙاہوں قبول نہ کیتا ہا جو کائنات بائی چانس کم کریندی اے۔ آئن سٹائن دا ہک مشہور قول اْنیں دے خیالات دی ترجمانی کریندے جو  "خدا  جُوا نیں کھیݙدا"۔ 

اساں ݙیکھدوں جو حقیقت اچ اے ہک شاندار نظریہ ہے تے موجودہ سائنس دا انحصار ہیں نظریے تے ہے۔ ایں نظریے دی وجہ کنوں انسان نے ٹی وی، موبائل فون تے کمپیوٹر بنڑائن۔ کائنات دی چھوٹی دنیا ایں نظریے دی قید اچ اے۔ 

نیل بوہر اے آہدے جو ایٹم دی دھندلی تے غیر واضح حالت اصلیت دا چولا ہوں وقت پیندی اے جیڑھے ہوندا مشاہدہ کیتا ونڄے۔ مشاہدے دے بغیر ایٹم ہک وہم تے گمان ہے جیڑھا ہوں وقت اپݨی شکل اچ اندے جیڑھے ہوکوں تلاش کیتا ونڄے۔ مثال دے طور تے ا گر اساں ایٹم دا مقام تلاش کریندے پیوں تاں ایٹم ساکوں ہک خاص جاہ تے ملسی لیکن اگرساکوں ایٹم دی حرکت دی تلاش اے تاں ہوندی رفتار معلوم کیتی ونڄ سڳدی اے۔ لیکن ہکے وقت اچ اساں ایٹم دی جاہ تے رفتار معلوم نسے کر سڳدے۔ 

اے نظریہ دماغ کوں چکرا ݙیوݨ والا ہے۔ آئن سٹائن دا ووٹ ایں مسئلے اچ یقینی طور تے تواݙے پاسوں ہے۔ آئن سٹائن آہدے جو تواݙی باہرآلی دنیا اپݨی اصلیت اچ موجود اے چاہے تساں ہوندا مشاہدہ کرویاناں۔  ایٹم دی حقیقت کوں ساݙا مشاہدہ ظاہر تاں کر سڳدے لیکن ہوکوں تخلیق تاں نئیں کر سڳدا۔ 

بوہر اے آہدے جو بندوق کنوں جیڑھی گولی نکلدی اے او اپݨے ٹارگٹ تک ٹھیک رستے تے ویندی اے لیکن الیکٹران والی بندوق کنوں جیڑھے الیکٹران نکلدن او اپݨے سامݨے موجود سکرین دے ٹارگٹ تے کتھائیں وی ٹکرا سڳدن تے تواݙا نشانہ چاہے کتنا وی ٹھیک ہووے اے یقین نئیں کیتا ونڄ سڳدا جو الیکٹران ٹارگٹ تے لگسن۔ 

ہائی سن برگ دا غیر یقینیت دا اصول کوانٹم نظریے دا بنیادی ستون اے۔ اے نظریہ آہدے جو ذرے دی حالت دے مستقبل دے بارے اچ اساں کجھ نسے ݙسا سڳدے۔ 

کیا ہر واقعے دی کوئی وجہ لازمی ہوندی اے؟ شاید ہی کوئی بندہ ایندا منکر ہووے۔ ہر واقعے دی کوئی لازمی وجہ ہووݨ والی ڳالھ کوں خدا دے وجود دی دلیل دے طور تے پیش کیتا ویندے۔ مطلب جو خدا ہر چیز دا سبب اول ہے۔ 

بعض فزکس دانیں دا اے خیال اے جو کوانٹم نظریے دی حقیقت ایں رشتے کوں ختم کر ݙیندی اے۔ اینجھے واقعے وی ظہور اچ آ ویندن جیندا کوئی سبب نئیں ہوندا۔ 

فوٹان تے ݙوجھے ذرے اچانک بغیر کہیں وجہ دے ٹپ مار ݙیندن۔ یا ول اے ذرے بوتل دے کارک آلی کار ہن جیڑھے ناں نظر آوݨ والی طاقتیں دے سمندر اچ ٹُٻیاں مریندے پن۔ 

گھڑی دا وقت تے ہوندے قانون سنوکر دے کھیݙ تے تاں لاگو تھی ویندن لیکن جیڑھے ایٹمیں دا سوال اندے تاں اے ہک نِرا  جُوا اے۔ ہیں نظریے دی مخالفت مشہورعالم سائنسدان آئن سٹائن نے اے آکھ تے کیتی ہئی جو ____ خدا  جُوا نئیں کھیݙدا۔ 

کیا ایٹم واقعی ہک آزاد تے الگ حیثیت رکھیندے؟ اگر اے ڳالھ ٹھیک اے تاں کم از کم ایندا مقام، جاہ تے رفتار تاں معلوم تھیوݨاں چاہیدائے۔ کوانٹم نظریہ ایندی نفی کریندے۔

تجربئیں نال اے ثابت تھئے جو ایٹم دی خوردبینی دنیا اچ غیریقینیت فطری ہے۔ 

تجربات نے ہیں چیز کوں ثابت کیتے جو واقعہ بغیر سبب دے وی ہو سڳدے۔ 

ایندا ثبوت اے ہے جو اگر ݙو ذرے ہک ݙوجھے دے قریب آون تاں آپت اچ کوانٹم تعلق بݨاگھندن جیندی وجہ کنوں اگر ہک ذرے دے گھمݨ دی سمت[SPIN] تلے ݙو ہووے تاں ݙوجھے دی گھمݨ دی سمت [SPIN]اُتے ݙو تھی ویندی ہے۔ اے ڳالھ تاں سمجھ اندی اے لیکن جیڑھے اینجھے ݙو ذرے جنیں دا ہک دفعہ آپت اچ تعلق بݨ ڳیا ہا۔ اُنیں کوں ہک  ٻے کنوں انتہائی دور فاصلے تے رکھیا ڳیا تاں ولا وی ہنیں فوری اپݨاتعلق ظاہر کیتا۔ مطلب اگر ہک ذرے دا گھماؤ تَلوں تے ہا تاں ہوں کنوں ٻہوں زیادہ فاصلے تے موجود ہوندے نال تعلق رکھݨ والے ذرے دا گھماؤ اُتوں تے ہا۔ ہُݨ اگر اساں ہک ذرے دا گھماؤ اُتوں تے کر ݙیوں تاں ݙوجھا ذرہ جیڑھا لامتناہی فاصلے تے ہے اپݨی گھمݨ دی سمت فوری تَلوں تے کر گھندے۔ بالکل اینویں جینویں ݙوہیں ذرے آپت اچ ڳالھیں کریندے پئے ہوون۔ ہیکوں کوانٹم انٹینگلمنٹ[QUANTUM ENTANGLEMENT] آکھیا ویندے۔ 

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان