open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نیل کمال پوری

نیل کمال پوری (پیدائش سن 1956ء) ہک بھارتی مصنف، کالم نگار تے کالج ٹیچر ہِن۔ پنجاب دے شہر لدھیانہ وِچ پیدا تھئیاں، اوہ ریاست پٹیالہ وِچ پلیاں وݙیاں، جِتھاں اونے اپݨی تعلیم یادوندر پبلک اسکول توں حاصل کِیتی ہَئی۔ 1979ء توں، اوہ پٹیالہ تے چندی گڑھ دے مختلف کالجاں وِچ انگریزی ادب وِچ لیکچرر دی حیثیت نال کم کریندی پئی ہِن۔ اِیں وقت اوہ گورنمنٹ کالج برائے گرلز، چندی گڑھ وِچ ادب تے میڈیا اسٹڈیز پڑھیندی پئی ہِن۔

## کتاباں
نیل کمال پوری نے ݙو ناول لکھے ہِن جیندے وِچ پینگوئن انڈیا دے ذریعے شائع تھیا پٹیالہ کوآرٹیٹ (The Patiala Quartet) تے روپا پبلیکیشنز دے ذریعے شائع تھیا فراموش شدہ کی یاد (Remember to Forget) شامل ہِن۔ مشہور مصنف خشونت سنگھ نے پٹیالہ کوآرٹیٹ کوں ہک پنجابی شخصیت دے لکھے ہوئے انگریزی افسانے دی بہترین تخلیق وِچوں ہک قرار ݙِتّا ہِے۔ شہراں وِچ مقیم انّھاں کہانیاں دے بعد اوہ پیدا تھئیاں تے پلیاں وݙیاں۔ نیل کمال پوری ٹھیکا ٹیلز دے آنݨ والیاں شارٹ سٹوریز تے کم کریندی پئی ہِن۔

## حوالے

ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:بھارتی ناول نگار زنانیاں
ونکی:سکھ مصنف
ونکی:بھارت دے انگریزی مصنف
راج لکشمی

ٹھکاتھو امیان کوتو راج لکشمی (2 جون 1930ء – 18 جنوری 1965ء)، جو راج لکشمی دے نام نال زیادہ ڄاݨیاں ویندیاں ہن، ہک ہندوستانی زنانی ناول نگار، مختصر کہانی مصنف تے ملیالم ادب دی شاعر ہن۔ اوہ 3 ناولاں، 2 شعری انتھالوجیز تے ہک مختصر کہانی دی انتھالوجی دی مصنفہ ہن۔ کیرالہ ساہتیہ اکادمی نے انہاں کوں 1960ء وچ ناول کِیتے اپݨا سالانہ ایوارڈ ݙتا، جیندے نال اوہ ایہ ایوارڈ حاصل کرݨ والی تریجھی وصول کنندہ بݨ ڳئیں۔ انہاں دا ناول، اورو وازہیوم کورے نزہالوکالم، کوں ٹیلی سیریز دے نال نال آل انڈیا ریڈیو دے ہک ڈرامے وچ وی ڈھالا ڳیا ہے۔

## تعارف
link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Principal's_Office.JPG|left|thumb|مہاراجا کالج، راج لکشمی کا الما میٹر
راج لکشمی 2 جون 1930ء کوں جنوبی ہندوستان دی ریاست کیرالہ دے ضلع پلکاڈ دے چیرپلاسری وچ مرہٹھ اچوتہ مینن تے ٹھکاتھو امیان کوٹو کٹی مالو امّا دے ہاں انہاں دی سب توں چھوٹی ڄائی دے طور تے پیدا تھئیں۔ ٹی اے سرسوتی اماں، جو بعد وچ ہک مشہور ریاضی دان تے اسکالر بݨسی، انہاں دی وݙی بھیݨ ہئی۔ انہاں نے مہاراجا کالج، ایرناکولم توں فزکس وچ گریجویشن کیتی تے ایم اے ملیالم کِیتے یونیورسٹی کالج ترواننت پورم وچ داخلہ گھدا پر بنارس ہندو یونیورسٹی ونڄݨا چھوڑ ݙتا جتھوں انہاں نے فزکس وچ ماسٹر دی ڈگری حاصل کیتی۔ انہاں دے بعد، انہاں نے ہک لیکچرر دے طور تے اپݨے کیریئر دا آغاز کیتا تے پیرونتھنی، پنڈلم تے اوٹاپلم وچ نیر سروس سوسائٹی دے مختلف کالجاں وچ کم کیتا۔

## اعزازات
اوہ ملیالم دی ایملی برونٹی دے نام نال ڄاݨیاں ویندیاں ہن۔ مکال 1956ء وچ ماتھربھومی ہفتہ وار وچ شائع تھیوݨ والی ہک مختصر کہانی انہاں دی پہلی قابل ذکر تصنیف ہئی جیندے دے بعد ست نمبر دی مختصر کہانیاں تے نثر وچ ہک نظم شامل ہئی۔ مختصر کہانیاں تے 2 شعری انتھالوجیاں دے علاوہ، انہاں نے ترئے ناول لکھے جیندا آغاز اورو وازہیوم کورے نزہالوکالم (ہک راستہ تے چند سائے) نال تھیا جتھاں انہاں نے زنانیاں دے نازک جذبات کوں پیش کیتا۔ اورو وازہیوم کورے نزہالوکالم نے انہاں کوں 1960ء وچ ناول کِیتے کیرالہ ساہتیہ اکادمی ایوارڈ حاصل کیتا، جیندے نال اوہ ایہ اعزاز حاصل کرݨ والی تریجھی وصول کنندہ بݨ ڳئیں۔ ایہ بعد وچ ہک ٹی وی سیریل بݨ ڳیا تے ایہ آل انڈیا ریڈیو توں بطور ڈرامے نشر تھیا۔ انہاں دے ݙوجھے ناول نجیننا بھام تے اچاویلم الیوم نیلووم ہن جݙاں جو انہاں دا قابل ذکر شعری مجموعہ "ننیں نجان سنیہیکنو" ہے۔ پیرومبداوم سریدھرن دا 1967ء دا ناول ابھام راج لکشمی دی زندگی تے مبنی ہئی۔ رامو کریات دی 1970ء دی فلم ابیہام ایں ناول دی تصنیف ہئی۔ کراس ورڈ بک ایوارڈ یافتہ مصنفہ انیتا نائر نے اپݨے 2018ء دے ناول ایٹنگ واسپس کوں راج لکشمی دی زندگی تے مبنی بݨایا ہے۔ 

## خودکشی
18 جنوری 1965ء کوں راج لکشمی نے صبح گھر توں کالج ونڄݨا شروع کیتا پر گھر واپس آ کے خودکشی کر گھدی۔ انہاں دی لاش انہاں دے کمرے وچ چھت توں ساڑھی تے لٹکی ہوئی ملی۔ اس وقت انہاں دی عمر 34 سال ہئی۔

## حوالے

ونکی:ملیالم ٻولی دے مصنف
ونکی:ملیالم شعرا
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:ویہویں صدی دے بھارتی شعرا
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ماناسی پردھان

ماناسی پردھان (پیدائش: 4 اکتوبر 1962ء) ہِک بھارتی زنانیاں دے حقوق دی کارکن تے مصنفہ ہِن۔ اوہ آنر فار ویمن نیشنل مہم دی بانی ہِن جیڑھی بھارت وچ زنانیاں دے خلاف تشدد دے خاتمے کِیتے ہِک ملک گیر تحریک ہِے۔     2014ء وچ، اُنھاں کوں ہندوستان دے صدر نے رانی لکشمی بائی سٹری شکتی پراسکر نال نوازا ہئی۔ مشنریز آف چیریٹی دی عالمی سربراہ مریم پریما پیرک دے نال، اُنھاں نے 2011ء وچ 'آؤٹ اسٹینڈنگ ویمن ایوارڈ' جِتیا ہئی  ۔ پردھان کوں اکثر بین الاقوامی اشاعتیں تے تنظیماں دے ذریعے نمایاں کِیتا ویندا ہِے۔ 2016ء وچ نیویارک وچ مقیم بسٹل نے اُنھاں کوں 20 سب توں متاثر کن فیمنسٹ مصنفین تے کارکناں وچ شامل کِیتا۔ 2017ء وچ لاس اینجلس وچ مقیم ویلکر میڈیا انکارپوریشن نے اُنھاں کوں 12 طاقتور ترین حقوق نسواں تبدیلی سازاں وچ شامل کِیتا۔ 2018ء وچ آکسفورڈ یونیورسٹی دے آکسفورڈ یونین نے اُنھاں کوں یونین نال خطاب کِیتے مدعو کِیتا۔    اوہ نربھیا واہنی، نربھیا سماروہ تے OYSS ویمن دی بانی ہِن۔ اُنھاں نے سنٹرل بورڈ آف فلم سرٹیفیکیشن (بورڈ) برائے ہندوستان دے پینل تے قومی کمیشن برائے زنانیاں دی انکوائری کمیٹی وچ خدمات انجام ݙِتّیاں۔ اڈیشہ دے ہِک دور افتادہ گاؤں وچ ہِک غریب گھرانے وچ پیدا تھئِیاں، اُنھاں نے زنانیاں کوں تعلیم ݙیوݨ دے خلاف وسیع پیمانے تے رائج سماجی ممنوعہ دا کامیابی نال مقابلہ کِیتا، 15 سال دی عمر تک چلی ڳئِیاں۔ روزانہ کلومیٹر پہاڑی علاقیاں تے دلدل دے درمیان پورے علاقے دے واحد ہائی اسکول تک ڳئِیاں جیڑھیاں اپݨے گاؤں دی پہلی زنانی میٹرک تے اِس دے بعد اپݨے علاقے دی پہلی زنانی لا گریجویٹ بݨ کے ابھریاں۔ ماناسی پردھان دی زندگی دی کہانی کوں امریکا تے اسرائیل وچ دستاویزی فلمیں دے طور تے اپنایا ڳیا ہِے۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
پردھان اوڈیشہ دے کھوردھا ضلع دے بناپور بلاک وچ آیات پور ناں دے دور دراز گاؤں وچ ہِک غریب گھرانے وچ پیدا تھئِیاں۔ ہیمالتا پردھان تے گودابریش پردھان دے ہاں پیدا تھیوݨ والیاں ݙو ڄایِکیں تے ہِک پُتراں وچ اوہ سب توں وݙّیاں ہَن۔ اُنھاں دے والد ہِک کسان ہَن تے ماں گھریلو زنانی ہَن۔

## کیریئر
اُنھاں نے محکمہ خزانہ، حکومت اوڈیشہ تے آندھرا بینک دے نال مختصر مدت کِیتے کم کِیتا لیکن اپݨے شوق کوں اڳوں تے ودھاوݨ کِیتے ݙُون٘ہاں کوں چھوڑ ݙِتّا۔ اکتوبر 1983ء وچ 21 سال دی عمر وچ اُنھاں نے اپݨا پرنٹنگ کاروبار تے ہِک ادبی جریدہ شروع کِیتا۔ چند سالاں وچ، کاروبار وچ تیزی نال اضافہ تھیا جیندے اُنھاں کوں اپݨے وقت دی چند کامیاب زنانیاں کاروباریاں دی صف وچ پاتا ݙِتّا۔  

## چار نکاتی چارٹر آف ڈیمانڈ
2014ء وچ ماناسی پردھان دی سربراہی وچ زنانیاں کِیتے قومی مہم نے ہندوستان دی تمام ریاستی حکومتاں کِیتے چار نکاتی چارٹر آف ڈیمانڈ جاری کِیتا۔ چارٹر تحریک دا ہِک سنگ بنیاد ہِے تے اِسنے متعدد ریاستی حکومتاں کوں مناسب ترامیم کرݨ تے مجبور کِیتا ہِے۔

## ادبی کَم
ماناسی پردھان ہِک مشہور مصنفہ تے شاعرہ ہِن۔ اُنھاں دی چوتھی کتاب "ارمی-او-اچھواس" () دا اٹھ وݙّیاں زباناں وچ ترجمہ تھی چُکّا ہِے۔  

## حوالے

ونکی:سماجی کارکن
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:ویہویں صدی دے بھارتی شعرا
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
انیقہ مہدی

انیقہ مہدی بھٹی ہک پاکستانی سیاست دان اتے پاکستان دی قومی اسمبلی دی منتخب رکن ہن۔

## سیاسی کیریئر
سیاسی کیریئر انیقہ نے 2024 دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ این اے-67 (حافظ آباد) توں کامیابی حاصل کیتی۔

## ذاتی زندگی
انہاں دے پیو مہدی حسن بھٹی سابق ایم این اے ہن اتے انہاں دے بھرا شوکت علی بھٹی نے پنجاب وچ چوہدری پرویز الٰہی دی حکومت وچ ثقافت اتے نوجواناں دے امور دے وزیر دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں۔ 

## حوالہ

ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
دھیروبین پٹیل

دھیروبین گوردھن بھائی پٹیل (29 مئی 1926ء – 10 مارچ 2023ء) ہک بھارتی زنانی ناول نگار، ڈراما نگار تے مترجم ہن۔

## ابتدائی زندگی
دھیروبین گوردھن بھائی پٹیل 29 مئی 1926ء کوں بڑودہ (موجودہ وڈودرا، گجرات) وچ بمبئی کرانیکل دے صحافی گوردھن بھائی پٹیل تے سیاسی کارکن تے آل انڈیا کانگریس کمیٹی دی رکن گنگا بین پٹیل دے ہاں پیدا تھئیں۔ انہاں دے خاندان دا تعلق آنند دے نیڑے دھرمج گاؤں نال ہے۔ اوہ ممبئی دے مضافاتی علاقے سانتا کروز وچ پلی بڑھی تے رہندی ہئی۔ انہاں دی تعلیم ممبئی دے پودر اسکول وچ تھئی۔ انہاں نے ایلفنسٹن کالج توں اعلیٰ تعلیم مکمل کیتی۔ انہاں نے بھون کالج توں 1945ء وچ انگریزی وچ بی اے تے 1949ء وچ ایم اے مکمل کیتا۔ انہاں نے 1963-64ء وچ دہیسر کالج وچ انگریزی پڑھائی تے بعد وچ بھارتیہ ودیا بھون وچ انگریزی ادب پڑھایا ۔ پٹیل نے مختصر طور تے آنند پبلشرز دے نال کم کیتا۔ انہاں دے بعد، انہاں نے 1963-64ء وچ کالکی پرکاشن، ہک پبلشنگ ہاؤس قائم کیتا۔ 1966ء توں 1975ء تک انہاں نے گجراتی جریدے سودھا کوں ایڈٹ کیتا۔ بعد وچ انہاں نے گجرات ساہتیہ سبھا دی صدر دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں۔ انہاں نے 2003ء-2004ء وچ گجراتی ساہتیہ پریشد دی صدر دی حیثیت نال خدمات انجام ݙتیاں تے انہاں دے ڈرامیاں وچوں ہک بھوانی بھوائی کوں فلم وچ ڈھالا ڳیا ہے۔ 

## خدمات
دھیروبین پٹیل نے مختصر کہانیاں تے شاعری دے نال نال ناول، ریڈیو ڈرامے تے اسٹیج ڈرامے دے ڳݨتری مجموعے لکھے ہن۔ انہاں دا کم گاندھیائی نظریات توں متاثر ہئی۔ ناقدین سوسی تھارو تے کی للیتا نے لکھا ہے "اگرچہ دھیروبین خود کوں ہک فیمینسٹ نہیں مندیں جیویں جو ناول نگار کندنیکا کپاڈیہ، انہاں دا ماننا ہے جو زنانیاں دی کمتر حیثیت دی اصل وجہ انہاں دی اپݨی ذہنی حالت ہے۔" انہاں دا ابتدائی کم خاص طور تے زنانیاں دی زندگیاں تے انہاں دے تعلقات نال تعلق رکھدے تے جیڑھا تھارو تے للیتا نے وی "خود پسندی دی تلاش" دے طور تے بیان کیتا ہے۔ انہاں دا بعد دا کم بنیادی طور تے بچیاں تے نوجوان بالغاں کِیتے ریہا ہے تے انہاں نے انٹرنیٹ تے معلومات دی آسانی نال دستیابی دے باوجود بچیاں کِیتے ادب دی وکالت کیتی۔ دھیروبین پٹیل شروع وچ گجراتی وچ لکھدیاں ہن۔ 2011ء وچ انہاں دے ناول اگانتک دا ترجمہ راج سوپے نے انگریزی وچ کیتا، بطور رینبو ایٹ نون۔ ہک انٹرویو وچ پٹیل نے آکھیا جو اوہ سوپے کوں ایندا ترجمہ کرݨ ݙیوݨ تے راضی تھئیں کیوں جو "... اوہ میرے ہیرو تے انہاں دی جدوجہد کوں سمجھساں کیوں جو انہاں نے ایہو راہ تے سفر کیتا ہے۔" شاعری دا ہک حالیہ مجموعہ، کچن پوئمز انگریزی وچ لکھا ڳیا ہئی تے ایہ پہلی وار 2002ء وچ نیمرانا ادبی میلے وچ سݨایا ڳیا ہئی۔ ایہ بعد وچ شائع تھیا تے پھر پیٹر ڈی او نیل نے جرمن وچ تے اوشا مہتا دے ذریعے مراٹھی وچ ترجمہ کیتا۔ انہاں دے بعد انہاں نے انہی نظماں دا گجراتی وچ کچن پوئمز (2016ء) دے نام نال ترجمہ کیتا۔

## انتقال
پٹیل دا انتقال 10 مارچ 2023ء کوں 96 سال دی عمر وچ تھیا۔

## حوالے

ونکی:بھارتی افسانہ نگار زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی افسانہ نگار
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:بھارتی مترجم زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
میگھنا پنت

میگھنا پنت ہک بھارتی زنانی مصنفہ، صحافی تے مقرر ہِن۔ اوہ ادب، صنفی مسائل تے صحافت وِچ اپݨیاں خدمات کِیتے متعدد ایوارڈز جِت چُکیاں ہِن۔ 2012ء وِچ اونے اپݨے پہلے ناول ون اینڈ اے ہاف وائف کِیتے میوز انڈیا نیشنل لٹریری ایوارڈ ینگ رائٹر ایوارڈ جِتیا ہَئی۔ اوندیاں مختصر کہانیاں دا مجموعہ، ہیپی برتھ ڈے تے ٻئے کہانیاں فرینک او کونر انٹرنیشنل ایوارڈ کِیتے طویل فہرست وِچ شامل ہَن۔

## کیرئیر
پنت اِیں توں پہلے ممبئی تے نیویارک شہر وِچ ٹائمز ناؤ، این ڈی ٹی وی تے بلومبرگ-یو ٹی وی دے نال بزنس نیوز اینکر دے طور تے کم کر چُکیاں ہِن۔ اونے 2008ء دے مالیاتی بحران دے دوران نیویارک اسٹاک ایکسچینج توں رپورٹ کِیتا۔ اونے کل وقتی لکھݨ کِیتے 2013ء وِچ چھوڑ ݙِتّا تے ہندوستان واپس آ ڳئیاں۔ اوندے پہلے ناول ون اینڈ اے ہاف وائف (ویسٹ لینڈ، 2012ء) نے نیشنل میوز انڈیا ینگ رائٹر ایوارڈ (2014ء) جِتیا تے اِیں کوں ایمیزون بریک تھرو ناول ایوارڈ کِیتے شارٹ لسٹ کِیتا ڳیا۔ پنت دیاں مختصر کہانیاں دا پہلا مجموعہ ہیپی برتھ ڈے (رینڈم ہاؤس، 2013ء) فرینک او کونر انٹرنیشنل ایوارڈ (2014ء) کِیتے طویل فہرست وِچ شامل ہَئی۔ انّھاں دا ݙوجھا مختصر کہانی مجموعہ زنانیاں دے نال پریشانی 2016ء وِچ شائع تھیا۔ 2015ء وِچ اونے ممبئی وِچ "فیمنسٹ رانی" دے ناں نال ہک ماہانہ پینل ڈسکشن دا انعقاد شروع کِیتا جیندے وِچ ہندوستانی نسائی ماہرین دی ہک وسیع رینج دے نال انٹرویوز شامل ہَن۔ ترئے سال دی ڳالھ مہاڑ دے بعد، اونے 2018ء وِچ اپݨی پہلی غیر افسانوی کتاب فیمنسٹ رانی وِچ انٹرویوز دا ہک مجموعہ شائع کِیتا جیندے دی مصنفہ شیلی چوپڑا دے نال ہَن۔ اوندی ݙوجھی نان فکشن کتاب 2019ء وِچ ہندوستان وِچ کیویں شائع تھئی، اشاعتی صنعت دے اندرونی تے مصنفین دے انٹرویوز تے مبنی ہَئی۔

## تنقیدی استقبال
خلیج ٹائمز دی مشیل ڈی سوزا دے مطابق انّھاں دے کم مضبوط نسوانی جھکاؤ دے نال آندے ہِن تے کثیر جہتی کرداراں، خاص طور تے زنانیاں دی نمائش کریندے ہِن۔ انّھاں دے مختصر کہانی دے مجموعے زنانیاں دے نال پریشانی دا بزنس لائن دے آدتیہ منی جھا نے جائزہ گِھدّا، جیڑھے لکھدے ہِن جو کتاب وِچ پنت "اساں کوں ݙکھیندی ہِے جو ایہ کیویں تھیندے، ہک ہنر مند مصنف کیویں ہک قابل اعتماد، حساس افسانوی منظر نامے کوں تخلیق کرݨ کِیتے صحافتی بنیاد دا استعمال کریندے،" تے ہک اضافی مثال دے طور تے اوندے پچھلے کہانی دے مجموعے ہیپی برتھ ڈے دا حوالہ ݙیندے ہِن۔

## اعزازات

* سوسائٹی اچیورز ایوارڈ (2022ء) – فاتح 
* دی آکسفورڈ بک سٹور بک کور پرائز (2022ء) – لانگ لسٹ 
* FICCI ینگ اچیورز ایوارڈ (2019ء) – فاتح 
* لاڈلی میڈیا ایوارڈ (2018ء) – فاتح 
* بھارت تعمیر ایوارڈ (2017ء) – فاتح 
* FON (فیلو آف نیچر) ساؤتھ ایشیا شارٹ سٹوری ایوارڈ (2016ء) – فاتح 
* میوز انڈیا ینگ رائٹر ایوارڈ (2013ء) – فاتح 
* کامن ویلتھ شارٹ سٹوری پرائز (2018ء) – لانگ لسٹ 
* فرینک او کونر انٹرنیشنل شارٹ سٹوری ایوارڈ (2014ء) – لانگ لسٹ 
* دار چینی پریس ناول رائٹنگ ایوارڈ (2012ء) – شارٹ لسٹ 

## حوالے

ونکی:بھارتی افسانہ نگار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:اکویہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ساوتری بائی پھلے

ساوتری بائی پھلے (3 جنوری 1831ء - 10 مارچ 1897ء) ہِک سماجی کارکن، ماہر تعلیم تے شاعرہ ہَن۔ اُنھاں دا تعلق ہندوستان دی ریاست مہاراشٹر نال ہئی۔ اوہ ہندوستان دی پہلی زنانی معلمہ گُزری ہِن۔ اُنھاں نے اپݨے شوہر جیوتی راؤ پھلے دے نال مل کے بھارت وچ حقوق نسواں کِیتے ٻہوں آوازاں بلند کِیتِیاں۔ اُنھاں کوں بھارتی نسوانیت دی ماں آکھیا ویندا ہِے۔ 1948ء وچ اُنھاں نے اپݨے شوہر دے نال مل کے پونے وچ ہِک نسواں اسکول دی بنیاد رکھّی۔ اُنھاں نے بھارت وچ ذات پات تے جنس دی بنیاد تے امتیازی سلوک کوں ختم کرݨ دی جانب ٻہوں سارے کم کِیتے جیندے وچ اُنھاں دے شوہر نے اُنھاں دا ساتھ ݙِتّا۔ اوہ مہاراشٹر دی مایہ ناز سماجی کارکن دے طور تے ڄاݨیاں ویندیاں ہِن۔ اوہ مراٹھی زبان وچ لکھدِیاں ہَن تے شاعری کریندِیاں ہَن۔

## ابتدائی زندگی
اُنھاں دی ولادت 3 جنوری 1831ء کوں ضلع ستارا دے گاؤں نائیگاوں وچ تھئی۔ اُنھاں دی جائے پیدائش پونے توں 50 کلومیٹر دور ہِے۔ اُنھاں دے والد دا ناں نویشے پاٹل تے والدہ دا ناں لکشمی بائی ہئی۔ اوہ بھیݨاں وچ سب توں وݙّیاں ہَن۔ اُنھاں دا تعلق مالی قبیلے نال ہِے۔ 10 سال دی عمر وچ اُنھاں دی شادی جیوتی راؤ پھلے نال تھی ڳئی۔ جیوتی راو اُس وقت 13 سال دے ہَن۔ ݙُون٘ہاں دے کوئی اولاد کائنی تھئی۔ اُنھاں نے ہِک براہمن بیوہ دے پُتر یشونت راو کوں گود گِھن گِھدّا۔

## تعلیم
شادی تک ساوتری بائی نے کئی تعلیم حاصل کائنی کِیتی ہئی کیوں جو براہمناں نے نِچلی ذات دے لوکاں کِیتے تعلیم تے پابندی لا ݙِتّی ہئی۔ جوتی راو وی نِچلی ذات دی وجہ توں داخلے توں ممنوع قرار ݙِتّے ڳئے ہَن اتفاق نال اُنھاں کوں اسکوٹش مشنری اسکول وچ داخلہ مل ڳیا ہئی۔ اُتھاں اُنھاں نے ساتویں درجے تک تعلیم حاصل کِیتی۔ سرکاری دستاویزاں دے مطابق جوتی راو نے ساوتری کوں گھر تے ہی پڑھایا۔ ساوتری بائی نے اپݨے شوہر توں ابتدائی تعلیم حاصل کرݨ دے بعد اُنھاں دے دوستاں نے اُنھاں دی مزید تعلیم دا بھار اُٹھایا؛ سکھارام یشونت پرانجاپے تے کیشو شیورام بھاوالکر نے اُنھاں دی مدد کِیتی۔ اُنھاں نے ݙو ٹیچنگ تدریبی پروگراماں وچ وی حصہ گِھدّا۔ پہلا ادارہ احمد نگر وچ امریکی مشنری سنتھیا فرار دا ہئی تے ݙوجھا ادارہ پونے دا نارمل کالج ہئی۔ ساوتری بائی ہندوستان دی پہلی زنانی استاذہ تے ہیڈ مسٹریس ہَن۔

## حوالے

ونکی:بھارتی شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
میرا نندا

میرا نندا (پیدائش: 1954ء) ہک بھارتی زنانی مصنفہ تے سائنس دی تاریخ دان ہن جنہاں نے سائنس تے ہندوتوا، مابعد نوآبادیات تے مابعد جدیدیت دے اثر و رسوخ تے سیوڈو سائنس تے ویدک سائنس دے پھلݨ پھولݨ تے تنقید کریندے ہوئے ڳݨتری کم تصنیف کیتے ہن۔ 2019ء-2020ء وچ، اوہ IISER پونے وچ ہیومینٹیز تے سوشل سائنسز وچ مہمان فیکلٹی ہن ۔ 2023ء وچ اوہ کمیٹی برائے شکی تحقیقات دی ساتھی بݨ ڳئیں۔

## زندگی تے کیریئر
نندا نے سائنس تے فلسفے وچ انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی، دہلی توں بائیو ٹیکنالوجی وچ پی ایچ ڈی دے نال تعلیم حاصل کیتی تے رینسیلر پولی ٹیکنک انسٹی ٹیوٹ توں سائنس دے علوم وچ پی ایچ ڈی کیتی۔ اوہ مذہب تے سائنس (2005ء–2007ء) وچ جان ٹیمپلٹن فاؤنڈیشن دی فیلو ہن۔ جنوری 2009ء وچ اوہ سائنس، مابعد جدیدیت تے ثقافت وچ تحقیق کِیتے جواہر لعل نہرو یونیورسٹی وچ جواہر لعل نہرو انسٹی ٹیوٹ فار ایڈوانسڈ اسٹڈی وچ فیلو ہن۔ اوہ 2010ء توں 15 مئی 2017ء تک انڈین انسٹی ٹیوٹ آف سائنس ایجوکیشن اینڈ ریسرچ، موہالی وچ تاریخ تے فلسفہ سائنس دی وزٹنگ فیکلٹی وی ہن۔ اوہ 2019ء تے 2020ء وچ شعبہ ہیومینٹیز اینڈ سوشل سائنسز، IISER پونے دی وزٹنگ فیکلٹی ممبر ہن۔

## مذہب تے ہندو قوم پرستی
نندا نے مذہب تے ڳݨتری کم تصنیف کیتے ہن جنہاں وچ خاص طور تے پیغمبراں دا سامنا پسماندہ ہے: پوسٹ ماڈرن کرٹیکس آف سائنس اینڈ ہندو نیشنلزم ان انڈیا (2004ء) تے انہاں دی 2009ء دی کتاب دی گاڈ مارکیٹ جیندے وچ ایں ڳالھ دا جائزہ گھدا ڳیا ہے جو ہندوستان کین٘ویں مقبول ہندو ازم دی ودھدی ہوئی لہر دا سامݨا کریندا پیا ہے جیندے وچ ملک دی سیکولر خصوصیت دے باوجود ہندو مذہب دی حکومتی مالی امداد وی شامل ہے۔ آؤٹ لک میگزین وچ ولیم ڈیلریمپل نے کتاب دا جائزہ گھدا ہئی۔

## کتابیات

* *مابعد جدیدیت اور مذہبی بنیاد پرستی: ہندو سائنس کی سائنسی تردید* ۔ نئی دہلی: نویانا۔ 2000 آئی ایس بی این&nbsp;81-89059-02-5ء
* *دھرم اور دیگر مضامین کا جادو توڑنا* ۔ نئی دہلی: تھری ایسز کلیکٹو، 2002ء۔آئی ایس بی این&nbsp;81-88394-09-2
* *انبیا کا سامنا پسماندہ: ہندوستان میں سائنس اور ہندو قوم پرستی کی مابعد جدید تنقید* ۔ نیو برنسوک: رٹجرز یونیورسٹی پریس، 2004ء۔ISBN&nbsp;81-7824-090-4آئی ایس بی این&nbsp;81-7824-090-4 اقتباسات
* *مذہبی حق کی غلطیاں: سیکولرازم، سائنس اور ہندوتوا پر مظاہر* ۔ نئی دہلی: تھری ایسز کلیکٹو، 2005۔ISBN&nbsp;81-88789-30-5آئی ایس بی این&nbsp;81-88789-30-5
* *دی گاڈ مارکیٹ* ۔ رینڈم ہاؤس، 2010ء۔ISBN&nbsp;81-8400-095-2آئی ایس بی این&nbsp;81-8400-095-2
* *آیوروید آج : ایک تنقیدی نظر* ، سی. وشواناتھن کے ساتھ۔ پینگوئن، 2010ء۔ISBN&nbsp;9780143065128آئی ایس بی این&nbsp;9780143065128
* *زعفران میں سائنس: سائنس کی تاریخ پر شکی مضامین* ۔ نئی دہلی: تھری ایسز کلیکٹو، 2016ء۔ISBN&nbsp;978-93-83968-08-4آئی ایس بی این&nbsp;978-93-83968-08-4

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:اکویہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
حاجی امتیاز احمد چوہدری

چوہدری امتیاز احمد ہک پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے پاکستان دی قومی اسمبلی دے رکن رہ چکے ہن۔ انہاں دا تعلق گجر ٹبر نال ہے۔

## ذاتی زندگی
حاجی امتیاز احمد چوہدری 1958ء وچ پیدا تھئے۔ اوہ حاجی احمد دا پتر ہے۔ انہاں دے خاندان وچ ذال، 2 دھیریں اتے 3 پتر ہن۔ انہاں دی تعلیم میٹرک ہے۔ اوہ پیشے دے لحاظ نال ہک زمیندار اتے تاجر ہن۔ انہاں دی آمدنی دا ذریعہ زراعت اتے کاروبار ہے۔

## سیاست
اوہ حلقہ این اے 85 منڈی بہاؤ الدین توں منتخب تھئے ہن۔ اوہ 2004ء توں 2007ء تائیں سابق وزیر اعظم شوکت عزیز دے نال عوامی شکایات بیورو دے چیئرمین رہ چکے ہن۔  

## حوالہ

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
منجولا پدمنابھن

منجولا پدمنابھن (پیدائش: 23 جون 1953ء) ہِک بھارتی زنانی ڈراما نگار، صحافی، مزاحیہ پٹی آرٹسٹ تے ٻالاں دی کتاب دی مصنفہ ہِن۔ اُنھاں دے کم سائنس، ٹیکنالوجی، صنفی تے بین الاقوامی عدم مساوات کوں دریافت کریندے ہِن۔

## ابتدائی زندگی
پدمنابھن 1953ء وچ دہلی وچ ہِک ہندوستانی سفارت کار والد دے ہاں پیدا تھئِیاں۔ اُنھاں دی پرورش سویڈن، پاکستان تے تھائی لینڈ وچ تھئی ۔ اوہ مزاحیہ تے کارٹونز دی شوقین قاری ہَن تے اکثر بچپن وچ ڈرائنگ تے لکھݨ دا شوق رکھدیاں ہَن۔ جݙݨ پدمنابھن 16 سال دی ہَن، اُنھاں دے والد ریٹائر تھی ڳئے تے اُنھاں دا خاندان ہندوستان واپس آ ڳیا، جِتھاں اوہ زیادہ روایتی معاشرے توں حیران رہ ڳئِیاں تے ہندی یا مراٹھی نہ ڄاݨݨ دی وجہ توں محدود ہَن۔ پدمنابھن نے ایلفنسٹن کالج وچ تعلیم حاصل کِیتی۔ اسکول دے دوران، اُنھاں نے اپݨے خاندان توں مالی آزادی حاصل کرݨ کِیتے پارسیانہ وچ کم کِیتا۔

## کیریئر
پدمنابھن نے 20 تے 30 دی دہائی وچ بطور صحافی تے کتاب دے جائزہ نگار دے طور تے کم جاری رکھّا۔ اُنھاں نے اپݨے کیریئر دا آغاز بطور مصور 1979ء وچ علی بیگ دی کتاب "اندرانی اینڈ دی اینچنٹڈ جنگل" نال کِیتا۔ 1982ء وچ پدمنابھن نے ہِک کامک سٹرپ "ڈبل ٹاک" بݨائی جیندے وچ زنانی کردار "سوکی" کوں ݙکھایا ڳیا۔ اُنھاں نے دی سنڈے آبزرور دے ایڈیٹر ونود مہتا کوں ہِک پچ لکھّی جیڑھے کئی سالاں توں اِس دی پٹی شائع کریندا ہئی۔ سوکی پھر 1992ء توں 1998ء تک دہلی دے اخبار دی پاینیر وچ ہفتے وچ چھہ ݙین٘ہ شائع تھئی۔ جݙݨ ونود مہتا نے اشاعتیں چھوڑ ݙِتّیاں تے دی پاینیر نے کامکس شائع کرݨا بند کر ݙِتّا تاں پدمنابھن نے "ڈبل ٹاک" بݨاوݨا بند کر ݙِتّا۔ پدمنابھن نے اپݨے ڈرامے "ہارویسٹ" کِیتے پہلا اوناسس ایوارڈ جِتیا ہئی۔ اِس ڈرامے دی بنیاد تے گووند نہلانی دی طرفوں ایوارڈ یافتہ فلم "دہم" بݨائی ڳئی۔ پدمنابھن نے ہِک مصنف تے مصور دے طور تے کم جاری رکھّا ہِے تے کئی مختلف جلداں وچ مختصر کہانیاں شائع کِیتِیاں ہِن۔ پدمنابھن دی ہندو بزنس لائن کِیتے "سوکی یاکی" دی پٹی دے نال کامکس بݨاوݨ وچ واپس آئِیاں۔

## بطور ڈراما نگار

* 1995ء*- آرٹسٹ کا ماڈل۔*
* 1996ء - *سیکسٹیٹ* ۔
* 1997ء - *فصل* لندن: ارورہ میٹرو بکس
* 1983ء - "لائٹس آؤٹ" 

### بطور مصنف تے مصور

* 2015ء - *گمشدہ لڑکیوں کا جزیرہ۔* Hachette.
* 2013ء - *تین کنواریاں اور دیگر کہانیاں* نئی دہلی، انڈیا: زوبان کتب۔
* 2011ء - *میں مختلف ہوں!* *کیا آپ مجھے ڈھونڈ سکتے ہیں؟* واٹر ٹاؤن، ماس: چارلس برج پب۔
* 2008ء - *فرار* ۔ Hachette.
* 2005ء - *شہزادی!* نئی دہلی: پفن بکس۔
* 2005ء - *دوہری گفتگو* ۔ نئی دہلی: پینگوئن کتب۔
* 2004ء - *کلیپٹومینیا: دس کہانیاں* ۔ نئی دہلی: پینگوئن کتب۔
* 2004ء - *ماؤس حملہ آور۔* پین میک ملن۔ منجولا پدما کے نام سے لکھا گیا۔
* 2003ء - *ماؤس کا حملہ۔* پین میک *ملن* منجولا پدما کے نام سے لکھا گیا۔
* 2000ء - *یہ سوکی ہے!* نئی دہلی: ڈک فٹ پریس۔
* 1996ء - *گرم موت، ٹھنڈا سوپ: بارہ مختصر کہانیاں۔* نئی دہلی: خواتین کے لیے کالی۔
* 1986ء - *سٹی مارکیٹ کا دورہ* نئی دہلی: نیشنل بک ٹرسٹ۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی افسانہ نگار
ونکی:دہلی دیاں مصنفاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:دہلی دیاں ڄمان٘درو شخصیتاں
انیتا نائر

انیتا نائر دی پیدائش 26 جنوری 1966ء کوں تھئی۔ اوہ ہک ہندوستانی ناول نگار ہن جو اپݨیاں کتاباں انگریزی زبان وچ لکھدیاں ہن۔

## ابتدائی زندگی
نائر کیرالہ دے پلوکاد ضلع دے شورانور وچ پیدا تھئیں۔  نائر نے کیرالہ واپس آنݨ توں پہلے چنئی (مدراس) وچ تعلیم حاصل کیتی، جتھاں انہاں نے انگریزی زبان و ادب وچ بی اے دی تعلیم حاصل کیتی۔ اوہ اپݨے شوہر، سریش پرمباتھ تے ہک پتر دے نال بنگلور وچ رہندی ہن۔

## کیریئر
نائر بنگلور وچ ہک اشتہاری ایجنسی دے تخلیقی ڈائریکٹر دی حیثیت نال کم کریندی پئی ہن جݙاں انہاں نے اپݨی پہلی کتاب، سب وے دے ستیر نامی مختصر کہانیاں دا ہک مجموعہ لکھا، جیڑھا انہاں نے ہار آنند پریس کوں فروخت کیتا۔ ایہ کتاب نے ورجینیا سینٹر برائے تخلیقی فنون دی رفاقت حاصل کیتی۔ نائر دی ݙوجھی کتاب پینگوئن انڈیا نے شائع کیتی ہئی تے ایہ کہیں ہندوستانی مصنف دی پہلی کتاب ہئی جو پیکاڈر امریکا دے ذریعے شائع تھئی۔ افسانہ نگار تے شاعری دی بہترین فروخت تھیوݨ والی مصنف، نیر دے ناولاں دی بیٹر مین تے لیڈیز کوپ دا 21 زباناں وچ ترجمہ کیتا ڳیا ہے۔ نائر دے ناول دی بیٹر مین (2000ء) یورپ تے امریکا وچ وی شائع تھیا۔ 2002ء وچ، ملیبار منڈ دی نظماں دا مجموعہ شائع تھیا۔ 2001ء توں انیتا دا ݙوجھا ناول لیڈیز کوپ ہݨ تک ہندوستان توں باہر 15 ممالک جنہاں وچ امریکا، ترکی، پولینڈ، پرتگال وی شامل ہن، ناقدین تے قارئین ݙوہاں وچ ٻہوں پسند کیتا ڳیا۔ کوپ ناول مردانہ غلبہ پاوݨ والے معاشرے وچ زنانیاں دے حالات دے بارے وچ ہے، جیڑھا وݙی بصیرت، یکجہتی تے مزاح دے نال ݙسیا ڳیا ہے۔ لیڈیز کوپ 2002ء دی پہلی پنج کتاباں وچوں ہک قرار ݙتا ڳیا ہئی تے ایہ دنیا بھر دی 25 توں زیادہ زباناں وچ ترجمہ کیتا ڳیا ہئی۔ انہاں نے کجھ ٻیاں کتاباں وی لکھیاں ہن، جیویں مسٹریس (2003ء)، ایڈونچرز آف نونو، اسکیٹنگ اسکوائرل (2006ء)، لیونگ نیکسٹ ڈور ٹو ایلیس (2007ء) تے میجیکل انڈین میتھس (2008ء)۔ نائر دے کمماں وچ ٻہوں سارے سفری مقامات وی شامل ہن۔ نائن فیکس آف بائیننگ ڈرامے دے نال، سب توں زیادہ فروخت تھیوݨ والی مصنف انیتا نائر ڈراما نگار وی بݨ ڳئی ہن۔

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:بھارتی افسانہ نگار زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:ویہویں صدی دے بھارتی شعرا
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی افسانہ نگار
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:اکویہویں صدی دے بھارتی افسانہ نگار
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
سنیتی نامجوشی

سنیتی نامجوشی (پیدائش 1941ء ممبئی، ہندوستان) ہک شاعرہ تے افسانہ نگارہ ہِن۔ اوہ بھارت وِچ پلیاں وݙیاں، کینیڈا وِچ کم کِیتا تے اِیں وقت انگلش مصنف گیلین ہینس کامبی دے نال جنوب مغرب وِچ انگلینڈ وِچ رہندی ہِن۔ انّھاں دا کم شوخ، متخیلی ہِے تے اکثر تعصبات جیویں جو نسل پرستی، جنس پرستی تے ہومو فوبیا کوں چیلنج کریندا ہِے۔ انّھاں نے افسانےآں تے شاعری دے کئی مجموعے، کئی ناول تے ٻالاں دی ہک درجن توں زیادہ کتاباں لکھیاں ہِن۔ انّھاں دے کم دا متعدد زباناں وِچ ترجمہ کِیتا ڳیا ہِے، بشمول ہسپانوی، اطالوی، ڈچ، چینی، کورین، ہندی تے ترکی وغیرہ۔

## ابتدائی زندگی
سنیتی نامجوشی 1941ء وِچ ممبئی وِچ پیدا تھئیاں۔ انّھاں دے والد منوہر ونائک نامجوشی بنگلور وِچ ہندوستان ایئر کرافٹ وِچ سینئر ٹیسٹ پائلٹ ہَن۔ 1953ء وِچ انّھاں دا طیارہ ڳِر کے تباہ تھی ڳیا ہَئی۔ انّھاں دی والدہ، سروجنی نامجوشی، نی نائک نمبالکر، پھلٹن توں ہَن۔

سنیتی کوں ہمالیہ دے دامن وِچ واقع ہک امریکی مشن اسکول ووڈ اسٹاک وِچ بھیڄیا ڳیا، تے پھر آندھرا پردیش دی وادی رشی جِتھاں جدو کرشنا مورتی ہر سال کُجھ مہینے کِیتے ٻالاں نال ڳالھ مہاڑ کریندے ہَن۔

## عملی زندگی
1964ء وِچ آئی اے ایس پاس کرݨ دے بعد، انّھاں نے مزید تعلیم حاصل کرݨ توں پہلے انڈین ایڈمنسٹریٹو سروس وِچ بطور افسر کم کِیتا۔ انّھاں نے پبلک ایڈمنسٹریشن دی تعلیم حاصل کِیتی تے یونیورسٹی آف میسوری توں ماسٹر ڈگری حاصل کِیتی تے میک گل یونیورسٹی توں ازرا پاؤنڈ تے پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کِیتی۔

نامجوشی نے 1972ء توں 1987ء تک ٹورنٹو یونیورسٹی وِچ انگریزی دے شعبے وِچ پڑھایا۔ انّھاں نے 1981ء وِچ فیمنسٹ فیبلز لکھیاں۔ انّھاں نے 1987ء وِچ کل وقتی لکھݨا شروع کِیتا، افسانے تے شاعری دیاں تخلیقات شائع کِیتیاں۔ کلیوگ - سرکلز آف پیراڈائز (کھیل) تے فلش اینڈ پیپر (شاعری) گیلین ہینس کامبی دے اشتراک نال لکھے ڳئے ہَن۔ نامجوشی ورجینیا وولف، ایڈرین رچ، انّھاں دی دوست ہلیری کلیئر تے کیٹ ملیٹ دی جنسی سیاست توں متاثر ہِن۔ اوہ حقوق نسواں دی تحریک تے ہم جنس پرستاں دی آزادی دی تحریکاں وِچ سرگرم رہیاں ہِن۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:ویہویں صدی دے بھارتی شعرا
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
مہر پیسٹونجی

مہر پیسٹونجی ہِک بھارتی زنانی سماجی کارکن، فری لانس صحافی تے مصنفہ ہِن۔ پیسٹونجی نے 1970ء دی دہائی توں مظلوم تے پسماندہ لوکاں دے حقوق کِیتے جدوجہد کِیتی ہِے۔

## ابتدائی تعلیم
پیسٹونجی 19 ستمبر 1946ء کوں پیدا تھئِیاں۔ اوہ بھارت وچ پارسی برادری توں آندیاں ہِن تے اپݨیاں ݙو ڄایِکیں دے نال ممبئی وچ رہندیاں ہِن۔ پیسٹونجی دی شادی اُس وقت ٹُٹ ڳئی جݙݨ اُنھاں دے ٻال 4 تے 5 سال دے ہَن۔ اِس دے بعد اُنھاں نے فری لانس صحافت دا انتخاب کِیتا تاکہ اِسنوں اپݨے کم دے شعبےآں کوں وݙّھاوݨ تے آزادانہ طور تے تعاون کرݨ دا موقع ملے۔ پیسٹونجی سائیکالوجی توں فارغ التحصیل ہِن تے اُنھاں نے صحافت دی تعلیم حاصل کِیتی ہِے۔

## کیریئر
پیسٹونجی نے 1970ء دی دہائی وچ عصمت دری دے قانون وچ تبدیلی دی مہم وچ وݙّھا چڑھ کر حصہ گِھدّا۔ اُنھاں نے کچی آبادیاں دے رہائشی حقوق، ٻالاں دے حقوق تے فرقہ واریت دے خلاف مہم کِیتے جدوجہد کِیتی۔ 1992-93ء وچ بابری مسجد فسادات دے بعد، اُنھاں نے فرقہ پرستی تے فرقہ واریت دے خلاف لڑݨ دا بیڑا چاتا۔ اوہ فرقہ وارانہ ہم آہنگی دے کارکناں دے گروپ دا حصہ ہَن جیڑھے ممبئی فسادات دے بعد امن دی بحالی کِیتے کم کِیتا جیندے وچ تقریباً 900 افراد ہلاک تھی ڳئے ہَن۔ اُس وقت دے ارد گرد، اُنھاں نے تخلیقی تحریر کوں ہِک کیریئر دے طور تے اپنایا۔ 1980ء دی دہائی دے وسط وچ پیسٹونجی نے گلیاں دے ٻالاں دے نال کم کِیتا تے فلمساز آنند پٹوردھن دی کچی آبادیاں دی تباہی دے خلاف مہم کِیتے تعاون کوں متحرک کِیتا۔ ممبئی فسادات دے دوران اُنھاں نے دھاراوی وچ محلہ کمیٹیاں دے نال کم کِیتا۔ اپݨے کم کِیتے پیسٹونجی نے سائنسدانیں، کاروباری لوکاں تے سماجی کارکناں دا انٹرویو کِیتا۔ ٹائمز آف انڈیا کوں ہِک انٹرویو وچ اُنھاں نے خود کوں 'حادثاتی پارسی' آکھیا۔ 1992-93ء دے ممبئی فسادات دے بعد اپݨی برادری دے تئیں پیسٹونجی دا موقف وی بدل ڳیا۔ پارسی برادری دے تئیں پیسٹونجی دے خیالات کوں چیلنج کرݨ کِیتے تنقید تے ٻئے انٹرویوز وی تھئے ہِن۔ اُنھاں دے انٹرویو دے جواب وچ ایڈیٹر کوں ہِک خط بھیڄا ڳیا جیندے وچ انٹرویو نے پارسی قارئین کوں تھیوݨ والے خراب ذائقے دے بارے وچ ݙسایا۔

## کتابیات
پیسٹونجی دی تحریر اُنھاں دے ذاتی تے صحافتی تجربات دے نال معاشرے دے اِس طبقے نال وی گہرا تعلق رکھدی ہِے جیندے نال اوہ واقف ہِن۔ اِس دی کہانی سݨاوݨ دا انداز اِس دے کم دی خصوصیت توں ظاہر تھیندا ہِے۔ اُنھاں دی کتاباں اِیہ ہِن:

* مخلوط شادی تے ٻئے کہانیاں پارسی، ہارپر کولنز 1999ء۔
* پرویز ، ہارپر کولنز 2003ء۔
* سڑک چھاپ ، پینگوئن انڈیا 2005ء۔
* پیانو برائے فروخت
* کووں کوں کھانا کھلانا
* باہر والا

## حوالے

ونکی:بھارتی شخصیّتاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
گیری پال نابھان

## گیری پال نابھان (پیدائش 1952)
گیری پال نابھان امریکہ وچ پیدا تھیا ۔ اوں ایریزونا یونیورسٹی توں نباتاتیات اتے ثقافتی جغرافیہ وچ تعلیم حاصل کیتی ۔ اوں اپݨی زندگی دا وݙا حصہ حیاتیاتی گھݨ ونک دی حفاظت اتے مقامی ثقافتاں دے تحفظ وچ گزاریا ۔

نابھان خاص طور تے صحرائی علاقیاں اتے انہاں دے مقامی ٻوٹیاں اتے جانوراں دے مطالعہ وچ دلچسپی رکھدا ہے ۔ اوں مقامی ٻوٹیاں اتے جانوراں دے بارے وچ ٻہوں ساریاں کتاباں اتے مقالے لکھئے ۔ اوندی سب توں مشہور کتاب "بھل ڳئے زیرگی کنندہ" (Forgotten Pollinators) ہے ۔ ایں کتاب وچ اوں زیرگی کنندہ جانوراں دی اہمیت کوں بیان کیتا اتے انہاں دے تحفظ دی ضرورت تے زور ݙتا ۔

نابھان مقامی ٻوٹیاں اتے جانوراں دے تحفظ دے نال نال مقامی ثقافتاں دے تحفظ کیتے وی کم کیتا ہے ۔ اوں مقامی لوکاں دے علم اتے روایتاں کوں دستاویزی شکل ݙیوݨ دی کوشش کیتی اتے انہاں کوں حیاتیاتی گھݨ ونک دے تحفظ وچ شامل کرݨ دی وکالت کیتی ۔

اوں مقامی بیجاں دے بینک بݨاوݨ اتے مقامی ٻوٹیاں دی کاشت کوں فروغ ݙیوݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ہے ۔ اوندا خیال ہے کہ مقامی بیجاں اتے ٻوٹیاں دی حفاظت کر تے اساں حیاتیاتی گھݨ ونک کوں برقرار رکھ سڳدے ہیں ۔

نابھان دے کم ماحول دے تحفظ اتے مقامی ثقافتاں دے تحفظ دے شعبیاں اتے ٻہوں اثر انداز تھیا ہے ۔ اوں  زیرگی کنندہ جانوراں دی اہمیت کوں اجاگر کر تے اتے مقامی ثقافتاں دے تحفظ دی وکالت کر تے ماحول دے تحفظ دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ہے ۔

اوندے لکھئے ڳئے مضامین اتے اوندی کیتی ڳئی تحقیق اڄ وی ماحول دے تحفظ دے بارے وچ کم کرݨ والیاں تنظیماں اتے افراد کوں متاثر کریندی ہے ۔ اوندا کم حیاتیاتی گھݨ ونک دے تحفظ اتے مقامی ثقافتاں دے تحفظ دے درمیان تعلق کوں سمجھݨ وچ مدد کریندا ہے ۔ اوندے کم ایں ڳالھ تے زور ݙتا ہے کہ ماحول دا تحفظ اتے ثقافت دا تحفظ ہک ٻئے نال جڑے ہوئے ہن ۔
ڈیوڈ ناخمنسوہن

ڈیوڈ ناخمنسوہن (1899-1983) ، جرمن حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دان ، جئیں پٹھیاں دی توانائی دی پیداوار وچ فاسفوکریٹین دے کردار دی وضاحت کیتی ۔

ڈیوڈ ناخمنسوہن جرمنی دے ہک چھوٹے جئیں شہر برلن وچ پیدا تھیا ۔ اوں برلن یونیورسٹی توں طب دی تعلیم حاصل کیتی اتے بعد وچ حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) وچ دلچسپی گھنݨ لڳا ۔ اوں اپݨی زندگی دا وݙا حصہ پٹھیاں دی توانائی دی پیداوار دے مطالعہ وچ گزاریا ۔

ناخمنسوہن پٹھیاں دی توانائی دی پیداوار وچ فاسفوکریٹین دے کردار دی وضاحت کیتی ۔ اوں ݙسایا کہ فاسفوکریٹین ہک توانائی دا ذخیرہ اے جیڑھا پٹھیاں کوں فوری طور تے توانائی فراہم کریندا ہے ۔ اوں ایہ وی ݙسایا کہ فاسفوکریٹین پٹھیاں دے سنگڑݨ دے عمل وچ اہم کردار ادا کریندا ہے ۔

اوں پٹھیاں دے سنگڑݨ دے عمل وچ کولینرجک نظام دے کردار دی وی وضاحت کیتی ۔ اوں ݙسایا کہ ایسیٹیلکولین ہک نیورو ٹرانسمیٹر اے جیڑھا پٹھیاں دے سنگڑݨ دے عمل کوں شروع کریندا ہے ۔ اوں کولینرجک نظام دے بارے وچ ٻہوں ساریاں کتاباں اتے مقالے لکھئے ۔

ناخمنسوہن دا کم پٹھیاں دی حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دے شعبے اتے ٻہوں اثر انداز تھیا ۔ اوں پٹھیاں دی توانائی دی پیداوار اتے سنگڑݨ دے عمل دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اونکوں پٹھیاں دی حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دے بانیاں وچوں ہک سمجھا ویندے ۔

اوندے لکھئے ڳئے مضامین اتے اوندی کیتی ڳئی تحقیق اڄ وی حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) داناں کوں پٹھیاں دی حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دا مطالعہ کرݨ وچ مدد کریندی ہے ۔ اوندے کم پٹھیاں دے سنگڑݨ دے عمل کوں سمجھݨ اتے پٹھیاں دیاں بیماریاں دے علاج دے نویں طریقے ڳول کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوندی دریافت اتے وضاحت کیتی ڳئی پٹھیاں دی توانائی دی پیداوار دے بارے وچ معلومات اڄ وی پٹھیاں دی صحت کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد کریندیاں ہن ۔
کارل نیگلی

کارل نیگلی (1817-1891) ، سوئس ماہر نباتات ، جئیں خلیہ تقسیم اتے زیرگی دے عمل دا مطالعہ کیتا ۔ 

کارل نیگلی سوئٹزرلینڈ دے ہک چھوٹے جئیں شہر کلچبرگ وچ پیدا تھیا ۔ اوں زیورخ یونیورسٹی توں طب دی تعلیم حاصل کیتی اتے بعد وچ نباتات وچ دلچسپی گھنݨ لڳا ۔ اوں اپݨی زندگی دا وݙا حصہ ٻوٹیاں دے خلیات اتے زیرگی دے عمل دے مطالعہ وچ گزاریا ۔ 

نیگلی خلیہ تقسیم دے عمل دا تفصیلی مطالعہ کیتا ۔ اوں ݙسایا کہ خلیات کیویں تقسیم تھیندن اتے نویں خلیات کیویں بݨدن ۔ اوں خلیہ تقسیم دے عمل وچ کروموسوم دے کردار دی وی وضاحت کیتی ۔ 

اوں زیرگی دے عمل دا وی مطالعہ کیتا ۔ اوں ݙسایا کہ زیرگی کیویں تھیندی اے اتے ٻوٹے کیویں ودھ ویا کریندن ۔ اوں زیرگی دے عمل وچ کیڑیاں اتے ٻئے جانوراں دے کردار دی وی وضاحت کیتی ۔ 

نیگلی ٻوٹیاں دی درجہ بندی اتے انہاں دے ارتقا دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ اوں ٻوٹیاں دی کئی نویاں قسماں دی وضاحت کیتی اتے انہاں دے درمیان تعلقات کوں واضح کیتا ۔ 

اوندا کم نباتات دے شعبے اتے ٻہوں اثر انداز تھیا ۔ اوں خلیہ تقسیم اتے زیرگی دے عمل دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اونکوں خلیہ حیاتیات اتے نباتاتی ارتقا دے بانیاں وچوں ہک سمجھا ویندے ۔ 

اوندے لکھئے ڳئے مضامین اتے اوندی کیتی ڳئی تحقیق اڄ وی ماہر نباتاتاں کوں ٻوٹیاں دا مطالعہ کرݨ وچ مدد کریندی ہے ۔ اوندے کم خلیہ حیاتیات اتے نباتاتی ارتقا دے نویں شعبیاں کوں کھولݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوندی دریافت اتے وضاحت کیتی ڳئی خلیہ تقسیم اتے زیرگی دے بارے وچ معلومات اڄ وی ٻوٹیاں دی زندگی کوں سمجھݨ وچ مدد کریندیاں ہن ۔
یوہان فریڈرک ناؤمن

یوہان فریڈرک ناؤمن (1780-1857) ، جرمن سائنسی پرندیاں دے مطالعے دے بانی ، "جرمن پرندیاں دی قدرتی تاریخ" دے مصنف ۔

یوہان فریڈرک ناؤمن جرمنی دے ہک چھوٹے جئیں شہر زیبیگ وچ پیدا تھیا ۔ اوں اپݨی زندگی دا وݙا حصہ پرندیاں دے مطالعے وچ گزاریا ۔ اونکوں سائنسی پرندیاں دے مطالعے دا بانی سمجھا ویندے ۔

ناؤمن پرندیاں دی درجہ بندی اتے انہاں دے مطالعہ دے نویں طریقے متعارف کرائے ۔ اوں پرندیاں دی کئی قسماں دی وضاحت کیتی اتے انہاں دے درمیان فرق کوں واضح کیتا ۔ اوں پرندیاں دی ودھ ویا اتے انہاں دے ماحول دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔

اوندی سب توں مشہور کتاب "جرمن پرندیاں دی قدرتی تاریخ" ہئی ، جیڑھی 1820 توں 1844 تک 12 جلداں وچ شائع تھئی ۔ ایں کتاب وچ اوں جرمنی دے پرندیاں دی درجہ بندی کیتی اتے انہاں دی وضاحت کیتی ۔ اوں پرندیاں دی تصویراں وی بݨائیاں ، جیڑھیاں اوں ویلھے دے پرندیاں دے مطالعے وچ اہم کردار ادا کریندیاں ہن ۔ 

ناؤمن دا کم اوں ویلھے دے ٻئے سائنسداناں اتے ٻہوں اثر انداز تھیا ۔ اوں پرندیاں دی درجہ بندی اتے مطالعہ دے نویں طریقے متعارف کرائے ۔ اونکوں جرمن پرندیاں دے مطالعے دا بانی سمجھا ویندے ۔

اوندے کم اڄ وی سائنسداناں کوں متاثر کریندے ہن ۔ اوندی دریافت اتے وضاحت کیتی ڳئی پرندیاں دیاں ونکیاں اڄ وی سائنسداناں کوں پرندیاں دی زندگی کوں سمجھݨ وچ مدد کریندیاں ہن ۔ اوندی "جرمن پرندیاں دی قدرتی تاریخ" اڄ وی پرندیاں دے مطالعے دا ہک اہم ماخذ ہے ۔ اوندے کم جرمنی دے پرندیاں دی گھݨ ونک کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوندیاں بݨایاں تصویراں پرندیاں دی پہچاݨ وچ اڄ وی مدد کریندیاں ہن ۔
جان نیڈھم

جان نیڈھم (1713-1781) ، انگریز پادری اتے قدرتی سائنسدان ، جئیں خود بخود تخلیق دا مشاہدہ کرݨ دا دعویٰ کیتا ۔ 

جان نیڈھم انگلینڈ دے ہک چھوٹے جئیں شہر لندن وچ پیدا تھیا ۔ اوں کیمبرج یونیورسٹی توں پادری دی تعلیم حاصل کیتی اتے بعد وچ قدرتی تاریخ وچ دلچسپی گھنݨ لڳا ۔ اوں اپݨی زندگی دا وݙا حصہ مائکرو آرگنائزمز (چھوٹے جانداراں) دے مطالعہ وچ گزاریا ۔ 

نیڈھم ہک تجربہ کیتا جیندے وچ اوں شوربے کوں ابالیا اتے اونکوں ہک کارک نال بند کر ݙتا ۔ کجھ ݙینہاں بعد ، اوں شوربے وچ مائکرو آرگنائزمز ݙٹھے ۔ اوں ایں تجربے دی بنیاد تے دعویٰ کیتا کہ مائکرو آرگنائزمز خود بخود تخلیق تھیندن ، یعنی او بغیر کہیں پہلے توں موجود جاندار دے بݨ ویندن ۔ 

اوندے ایں دعوے کوں اوں ویلھے دے ٻئے سائنسداناں چیلنج کیتا ، خاص طور تے لازارو سپیلانزانی ۔ سپیلانزانی نیڈھم دے تجربے کوں دہرایا ، پر اوں شوربے کوں ودھ دیر تک اٻالیا اتے اونکوں ہوا توں مکمل طور تے بند کر ݙتا ۔ سپیلانزانی دے تجربے وچ ، شوربے وچ کوئی مائکرو آرگنائزمز پیدا نہ تھئے ۔ 

نیڈھم دا کم اوں ویلھے دے سائنسداناں وچ بحث دا موضوع بݨیا ۔ اوندے دعوے کوں سپیلانزانی دے تجربے غلط ثابت کر ݙتا ، پر اوندے کم مائکرو آرگنائزمز دے مطالعے کوں فروغ ݙتا ۔ 

اوندے تجربے اتے اوندے لکھئے ڳئے مضامین اڄ وی سائنسداناں کوں مائکرو آرگنائزمز دے بارے وچ سمجھݨ وچ مدد کریندے ہن ۔ اوندے کم خود بخود تخلیق دے نظریہ کوں غلط ثابت کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا اتے سائنسداناں کوں ایہ سمجھݨ وچ مدد کیتی کہ زندگی صرف پہلے توں موجود زندگی توں ہی پیدا تھیندی ہے ۔ اوندی غلطی توں وی سائنس سبق سکھیا ۔
وینڈی نیلسن

وینڈی نیلسن (1980 وچ تحقیقی مقالہ جمع کرایا) ، نیوزی لینڈ دی سمندری الجی دی ماہر ، جیڑھی سمندری گھاہ دا مطالعہ کریندی ہے ۔ 

وینڈی نیلسن نیوزی لینڈ دی ہک ماہر سمندری الجی ہے ، جیڑھی سمندری گھاہ دے مطالعے وچ ماہر ہے ۔ اوں اپݨی زندگی دا وݙا حصہ نیوزی لینڈ دے سمندری ماحول دے مطالعہ اتے سمندری گھاہ دیاں مختلف ونکیاں دی تحقیق وچ گزاریا ہے ۔ 

نیلسن سمندری گھاہ دی درجہ بندی اتے انہاں دے مطالعہ دے نویں طریقے متعارف کرائے ۔ اوں نیوزی لینڈ دے ساحلاں اتے پائے ونڄݨ والے سمندری گھاہ دی کئی قسماں دی وضاحت کیتی اتے انہاں دے درمیان فرق کوں واضح کیتا ۔ اوں سمندری گھاہ دی ودھ ویا اتے انہاں دے ماحول دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ 

اوں نیوزی لینڈ دے سمندری ماحول دے تحفظ کیتے وی کم کیتا ہے ۔ اوں سمندری گھاہ دے ماحولیاتی اہمیت کوں اجاگر کیتا اتے انہاں دے تحفظ دی ضرورت تے زور ݙتا ۔ اوں سمندری گھاہ دے تحفظ کیتے کئی منصوبیاں وچ حصہ گھدا اتے سمندری ماحول دے تحفظ دے بارے وچ عوامی آگاہی ودھاوݨ دی کوشش کیتی ۔ 

نیلسن سمندری گھاہ دے بارے وچ ٻہوں ساریاں کتاباں اتے مقالے شائع کیتے ہن ۔ اوندے کم نیوزی لینڈ دے سمندری گھاہ دے مطالعہ کوں ٻہوں اثر انداز کیتا ہے ۔ اونکوں نیوزی لینڈ دی سمندری الجی دے ماہرین وچوں ہک سمجھا ویندے ۔ 

اوندے لکھئے ڳئے مضامین اتے اوندی کیتی ڳئی تحقیق اڄ وی سائنسداناں کوں نیوزی لینڈ دے سمندری گھاہ دا مطالعہ کرݨ وچ مدد کریندی ہے ۔ اوندے کم نیوزی لینڈ دے سمندری ماحول دے تحفظ وچ اہم کردار ادا کیتا ہے ۔ اوندی دریافت اتے وضاحت کیتی ڳئی سمندری گھاہ دیاں ونکیاں اڄ وی سائنسداناں کوں سمندری زندگی کوں سمجھݨ وچ مدد کریندیاں ہن ۔ اوندے کم نیوزی لینڈ دے سمندری ماحول دی اہمیت کوں اجاگر کیتا اتے انہاں دے تحفظ دی ضرورت تے زور ݙتا ۔ انہاں دا تحقیقی مقالہ سمندری الجی دے مطالعہ وچ اہم سنگ میل ثابت تھیا ۔
رینڈولف ایم نیس

رینڈولف ایم نیس (پیدائش 1948) ، امریکی ارتقائی ماہر حیاتیات (بائیولوجسٹ) اتے نفسیات دان ، جئیں ٻڈھیپے دا مطالعہ کیتا ۔

رینڈولف ایم نیس امریکہ وچ پیدا تھیا ۔ اوں مشی گن یونیورسٹی توں طب دی تعلیم حاصل کیتی اتے بعد وچ ارتقائی حیاتیات اتے نفسیات وچ دلچسپی گھنݨ لڳا ۔ اوں اپݨی زندگی دا وݙا حصہ ٻڈھیپے دے ارتقائی پہلوواں دے مطالعہ اتے انسانی صحت اتے ارتقا دے اثرات دی تحقیق وچ گزاریا ۔

نیس ارتقائی طب دے شعبے وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوں ݙسایا کہ انسانی بیماریاں کوں سمجھݨ کیتے ارتقائی نظریہ کوں استعمال کرݨا کتنا ضروری ہے ۔ اوں ایہ وی ݙسایا کہ ٻڈھیپا ہک ارتقائی عمل ہے ، جیڑھا انساناں کوں ٻہوں سارے فائدے ݙیندا ہے ۔ اوں ٻڈھیپے دے ارتقائی پہلوواں اتے ٻہوں ساریاں کتاباں اتے مقالے لکھئے ۔

اوندی سب توں مشہور کتاب "اساں بیمار کیوں تھیندے ہیں؟" (Why We Get Sick) ہے ۔ ایں کتاب وچ اوں انسانی بیماریاں دے ارتقائی پہلوواں دی وضاحت کیتی اتے ݙسایا کہ ارتقا کیویں انسانی صحت اتے اثر انداز تھیندا ہے ۔ اوں نفسیاتی بیماریاں دے ارتقائی پہلوواں اتے وی پرکھ پرچول کیتی اتے ݙسایا کہ نفسیاتی بیماریاں کوں سمجھݨ کیتے ارتقائی نظریہ کتنا ضروری ہے ۔ 

نیس دا کم ارتقائی طب اتے نفسیات دے شعبیاں اتے ٻہوں اثر انداز تھیا ۔ اوں انسانی بیماریاں اتے ٻڈھیپے کوں سمجھݨ دے نویں طریقے متعارف کرائے ۔ اونکوں ارتقائی طب دے بانیاں وچوں ہک سمجھا ویندے ۔

اوندے لکھئے ڳئے مضامین اتے اوندی کیتی ڳئی تحقیق اڄ وی سائنسداناں کوں انسانی صحت اتے بیماری دا مطالعہ کرݨ وچ مدد کریندی ہے ۔ اوندے کم انسانی بیماریاں اتے ٻڈھیپے دے ارتقائی پہلوواں کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوندی دریافت اتے وضاحت کیتی ڳئی معلومات اڄ وی ڈاکٹرز اتے محققین کوں انسانی صحت کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد کریندیاں ہن ۔ اوندے کم ایں ڳالھ تے زور ݙتا ہے کہ انسانی صحت کوں سمجھݨ کیتے ارتقا دے نظریے کوں سمجھݨا ٻہوں ضروری ہے ۔ اوندے کم انسانی رویے اتے نفسیاتی بیماریاں کوں وی ارتقائی تناظر وچ سمجھݨ دی کوشش کیتی ہے ۔
سودھا مورتی

سودھا مورتی (انگریزی: Sudha Murty) کنڑ زبان دی ہِک بھارتی اُستانی تے لکھاری ہَن۔ انّھاں نے اپݨے پیشہ ورانہ حیاتی دا آغاز کمپیوٹر سائنس تے انجینئرنگ وِچ کِیتا۔ اوہ انفوسس فاؤنڈیشن دی صدر نشین تے گیٹس فاؤنڈیشن دی رُکن ہَن۔ انّھاں نے کئی یتیم خانے قائم کِیتے ہَن۔ اوہ دیہاتی ترقی دے کم وِچ سرگرم رہی ہَن تے کرناٹک دے سکولاں وِچ کمپیوٹر تے کتب خانہ دی سہولیات مہیا کرݨ کِیتے اوہ منسلک تحریکاں وِچ تعاون کریندی رہی ہَن۔ انّھاں نے ہارورڈ یونیورسٹی وِچ ‘دی مورتی لائبریری آف انڈیا‘ دے ناں نال ہِک کتب خانہ قائم کِیتا۔ انّھاں نے کرناٹک دے سکولاں وِچ کمپیوٹر کوں عام کرݨ کِیتے بہت محنت کِیتی۔ خود انّھاں نے کمپیوٹر سائنس پڑھایا۔ 1995ء وِچ انّھاں کوں روٹری کلب بنگلور دی طرفوں بہترین اُستانی دا خطاب ݙِتّا ڳیا۔ انّھاں کوں ہِک بہترین سماجی خدمت گار دے طور تے ڄاݨا ویندا ہِے۔ اوہ انگریزی تے کنڑ زباناں وِچ لکھدی وی ہَن۔ انّھاں نے کنڑ زبان وِچ ہِک ناول ڈولر دوسے (اردو: بہو) لکھیا جیڑھا بعد وِچ انگریزی وِچ ڈالر بہو دے ناں نال ترجمہ وی کِیتا ڳیا۔ 2001ء وِچ زی ٹی وی نے ایں ناول دی کہانی تے ہِک ٹی وی سلسلہ وی بݨایا۔ ایں سب دے علاوہ انّھاں نے ہِک مراٹھی فلم پترورون تے کنڑ فلم پرارتھنا وِچ اداکاری وی کِیتی۔ کون بنے گا کروڑ پتی دے 11ویں سیزن وِچ آخری ہفتے دے کرم ویر ایپیسوڈ وِچ وی آئیاں ہَن۔

## ابتدائی حیاتی تے تعلیم
سودھا مورتی دی ولادت 19 اگست 1950ء کوں شگلئی، جمخنڈی، کرناٹک، بھارت دے ہِک برہمن خاندان وِچ تھئی ہئی۔ والد دا ناں ڈاکٹر آی ایچ کولکرنی تے والدہ دا ناں وملا کولکرنی ہئی۔ انّھاں نے الیکٹریکل تے الیکٹرانک انجینئرنگ وِچ گریجویشن کِیتا تے کمپیوٹر سائنس وِچ انڈیا انسٹی ٹیوٹ آف سائنس توں ماسٹر کِیتا۔ انّھاں نے گریجویشن تے ماسٹر ݙوہاں وِچ طلائی تمغہ حاصل کِیتا۔

## کیرئر
مورتی ٹاٹا انجینئرنگ اینڈ لوکوموٹو کمپنی وِچ ملازمت حاصل کرݨ والی پہلی زنانی ہَن۔ ایہ کمپنی بھارت دی سب توں وݙی آٹو موبائل کمپنی ہِے۔ انّھاں نے پونے توں ملازمت دا آغاز کِیتا تے ایں دے بعد ممبئی تے ول جمشید پور وِچ کم کِیتا۔ انّھاں نے کمپنی وِچ جنسی استحصال دی شکایت کریندے ہوئے صدرنشین کوں ہِک دستی خط روانہ کِیتا ہئی جیڑھا دے بعد انّھاں دا انٹرویو تھیا تے انّھاں کوں ملازمت مل ڳئی ہئی۔ 1996ء وِچ انّھاں نے انفوسس فاؤنڈیشن دی بنیاد رکھی۔ اوہ انفوسس دی ٹرسٹی ہَن تے بنگلور یونیورسٹی وِچ پروفیسر ہَن۔ انّھاں نے کرائسٹ یونیورسٹی، بنگلور وِچ تدریسی خدمت انجام ݙِتی ہِے۔ انّھاں نے کئی کتاباں لکھیاں جِنّھاں وِچ 6 ناول، 3 تدریسی کتاباں، 2 تکنیکی تے ٻیاں تصنیفات شامل ہَن۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:سماجی کارکن
ونکی:اکویہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
چارلس نیوکومب

چارلس ایف نیوکومب (1851-1924) ، برطانوی ماہر نباتات ، جئیں شمالی امریکہ دی نباتات دا مطالعہ کیتا ۔

چارلس ایف نیوکومب برطانیہ وچ پیدا تھیا ۔ اوں اپݨی زندگی دا وݙا حصہ شمالی امریکہ دی نباتات دے مطالعے وچ گزاریا ۔ اوں خاص طور تے برٹش کولمبیا دے ساحلی علاقیاں دے ٻوٹیاں وچ دلچسپی رکھدا ہئی ۔

نیوکومب شمالی امریکہ دے ٻوٹیاں دی درجہ بندی اتے انہاں دے مطالعہ دے نویں طریقے متعارف کرائے ۔ اوں برٹش کولمبیا دے ٻوٹیاں دی کئی نویاں قسماں دی وضاحت کیتی اتے انہاں دے درمیان فرق کوں واضح کیتا ۔ اوں ٻوٹیاں دی ودھ ویا اتے انہاں دے ماحول دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔

اوں مقامی لوکاں دے ٻوٹیاں دے بارے وچ علم کوں وی دستاویزی شکل ݙتی ۔ اوں مقامی لوکاں دے ٻوٹیاں دے استعمال دے بارے وچ معلومات جمع کیتیاں اتے انہاں کوں سائنسی برادری دے سامݨے پیش کیتا ۔ اوں مقامی لوکاں دے ٻوٹیاں دے نال تعلق کوں وی سمجھݨ دی کوشش کیتی ۔

نیوکومب شمالی امریکہ دے ٻوٹیاں دے بارے وچ ٻہوں ساریاں کتاباں اتے مقالے شائع کیتے ہن ۔ اوندے کم شمالی امریکہ دی نباتات دے مطالعہ کوں ٻہوں اثر انداز کیتا ہے ۔ اونکوں شمالی امریکہ دی نباتات دے ماہرین وچوں ہک سمجھا ویندے ۔

اوندے لکھئے ڳئے مضامین اتے اوندی کیتی ڳئی تحقیق اڄ وی سائنسداناں کوں شمالی امریکہ دے ٻوٹیاں دا مطالعہ کرݨ وچ مدد کریندی ہے ۔ اوندے کم شمالی امریکہ دی نباتاتی گھݨ ونک کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ہے ۔ اوندی دریافت اتے وضاحت کیتی ڳئی ٻوٹیاں دیاں ونکیاں اڄ وی سائنسداناں کوں ٻوٹیاں دی زندگی کوں سمجھݨ وچ مدد کریندیاں ہن ۔ اوندے کم مقامی لوکاں دے ٻوٹیاں دے علم کوں وی محفوظ کیتا اتے انہاں دی ثقافتی اہمیت کوں اجاگر کیتا ۔ اوں برٹش کولمبیا دے ٻوٹیاں دے بارے وچ خاص طور تے اہم پرکھ پرچول کیتی ۔
فرینک نیوکک

فرینک نیوکک (1918-1999) ، نیوزی لینڈ دے ٻوٹیاں دے بیماریاں دے ماہر ، جئیں پھپھوندی دے بیماریاں پیدا کرݨ والے جراثیماں دا مطالعہ کیتا ۔ 

فرینک نیوکک نیوزی لینڈ وچ پیدا تھیا ۔ اوں اپݨی زندگی دا وݙا حصہ نیوزی لینڈ دے ٻوٹیاں دے بیماریاں دے مطالعے وچ گزاریا ۔ اوں خاص طور تے پھپھوندی دے بیماریاں پیدا کرݨ والے جراثیماں وچ دلچسپی رکھدا ہئی ۔ 

نیوکک پھپھوندی دے بیماریاں پیدا کرݨ والے جراثیماں دی درجہ بندی اتے انہاں دے مطالعہ دے نویں طریقے متعارف کرائے ۔ اوں نیوزی لینڈ دے ٻوٹیاں تے حملے کرݨ والی پھپھوندی دی کئی قسماں دی وضاحت کیتی اتے انہاں دے درمیان فرق کوں واضح کیتا ۔ اوں پھپھوندی دے ودھ ویا اتے انہاں دے بیماریاں پیدا کرݨ دے طریقے دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ 

اوں نیوزی لینڈ دے زرعی ٻوٹیاں کوں پھپھوندی دے حملیاں توں بچاوݨ کیتے وی کم کیتا ۔ اوں پھپھوندی دے حملیاں کوں کنٹرول کرݨ دے نویں طریقے تیار کیتے اتے انہاں کوں نیوزی لینڈ دے کساناں تک پڄایا ۔ اوں نیوزی لینڈ دے ٻوٹیاں دے بیماریاں دے مطالعے وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ 

نیوکک پھپھوندی دے بیماریاں پیدا کرݨ والے جراثیماں دے بارے وچ ٻہوں ساریاں کتاباں اتے مقالے شائع کیتے ہن ۔ اوندے کم نیوزی لینڈ دے ٻوٹیاں دے بیماریاں دے مطالعہ کوں ٻہوں اثر انداز کیتا ہے ۔ اونکوں نیوزی لینڈ دے ٻوٹیاں دے بیماریاں دے ماہرین وچوں ہک سمجھا ویندے ۔ 

اوندے لکھئے ڳئے مضامین اتے اوندی کیتی ڳئی تحقیق اڄ وی سائنسداناں کوں پھپھوندی دے بیماریاں پیدا کرݨ والے جراثیماں دا مطالعہ کرݨ وچ مدد کریندی ہے ۔ اوندے کم نیوزی لینڈ دے ٻوٹیاں دے بیماریاں دے کنٹرول وچ اہم کردار ادا کیتا ہے ۔ اوندی دریافت اتے وضاحت کیتی ڳئی پھپھوندی دیاں ونکیاں اڄ وی سائنسداناں کوں ٻوٹیاں دے بیماریاں کوں سمجھݨ وچ مدد کریندیاں ہن ۔ اوندے کم نیوزی لینڈ دی زراعت کوں پھپھوندی دے حملیاں توں بچاوݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق نیوزی لینڈ دے ٻوٹیاں دی صحت کوں برقرار رکھݨ وچ مدد کیتی ۔
ماساتوشی نی

ماساتوشی نی (1931-2023) ، جاپانی-امریکی ارتقائی ماہر حیاتیات (بائیولوجسٹ) اتے سالماتی آبادی جینیاتیات دان ۔

ماساتوشی نی جاپان دے ہک چھوٹے جئیں شہر میاکونوجو وچ پیدا تھیا ۔ اوں کیوشو یونیورسٹی توں زراعت دی تعلیم حاصل کیتی اتے بعد وچ ارتقائی حیاتیات اتے سالماتی آبادی جینیاتیات وچ دلچسپی گھنݨ لڳا ۔ اوں اپݨی زندگی دا وݙا حصہ ارتقائی حیاتیات اتے سالماتی آبادی جینیاتیات دے مطالعے وچ گزاریا ۔

نی سالماتی آبادی جینیاتیات دے شعبے وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوں جینیاتی گھݨ ونک کوں ماپݨ اتے ارتقائی تعلقات کوں سمجھݨ دے نویں طریقے تیار کیتے ۔ اوں جینیاتی فاصلے دے تصور کوں متعارف کرایا ، جیڑھا ݙو آبادیوں دے درمیان جینیاتی فرق کوں ماپݨ دا ہک طریقہ ہے ۔ اوں آبادی جینیاتیات دے بارے وچ ٻہوں ساریاں کتاباں اتے مقالے لکھئے ۔

اوندی سب توں مشہور کتاب "سالماتی ارتقائی جینیات" ہئی ، جیڑھی 1975 وچ شائع تھئی ۔ ایں کتاب سالماتی ارتقائی جینیات دے شعبے کوں تشکیل ݙیوݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوں ارتقائی حیاتیات دے بارے وچ وی ٻہوں سارے مضامین لکھئے ، جیڑھے اوں ویلھے دے سائنسداناں اتے ٻہوں اثر انداز تھئے ۔ 

نی دا کم ارتقائی حیاتیات اتے سالماتی آبادی جینیاتیات دے شعبیاں اتے ٻہوں اثر انداز تھیا ۔ اوں جینیاتی گھݨ ونک کوں ماپݨ اتے ارتقائی تعلقات کوں سمجھݨ دے نویں طریقے متعارف کرائے ۔ اونکوں سالماتی آبادی جینیاتیات دے بانیاں وچوں ہک سمجھا ویندے ۔

اوندے لکھئے ڳئے مضامین اتے اوندی کیتی ڳئی تحقیق اڄ وی سائنسداناں کوں جینیاتی گھݨ ونک اتے ارتقائی تعلقات دا مطالعہ کرݨ وچ مدد کریندی ہے ۔ اوندے کم ارتقائی حیاتیات دے نویں شعبیاں کوں کھولݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوندی دریافت اتے وضاحت کیتی ڳئی جینیاتی گھݨ ونک اتے ارتقائی تعلقات دے بارے وچ معلومات اڄ وی حیاتیات داناں کوں ارتقا کوں سمجھݨ وچ مدد کریندیاں ہن ۔ اوندے کم انسانی ارتقا اتے ٻئے جانوراں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوندے فارمولے اڄ وی جینیاتی گھݨ ونک دے مطالعہ وچ استعمال تھیندن ۔