محمود مہے

سیاݨے نینگر کہیں وی دھرتی دا سمل ہوندن۔انجم لاشاری آکھیا ہا:

حسین تے مہربان لوکو تُساں نہ ہوو تاں مر ونڄیجے

میکوں ماݨ اے میں جیندے تے ہتھ رکھیئے اوہو تریا ڳئے ۔ دِل اِچ خلوص ہووے ‘ نیت نیک ہووے تاں راہ رستے آپے نکل آندن ۔ میں پوݨ سٹ جیڑھے نینگر تے ہتھ رکھیا او تیرھاں چوڈاں سال دا چھوہر ہا ۔ سانولا سلوݨا‘ من بھاوݨا پر ہا شیطان دی ٹاکی ۔ کھڑاند بازی اوندا شغل ہا ۔ رُلݨ اوندی عادت ہئی ۔ زوریں نانگیں دیاں کھݙیں اِچ ہتھ ونڄ ݙیندا ہا ۔ کھیݙدے میدان اِچ لتھا تاں ’’اللہ آلے‘‘ دے ناں نال مشہور تھیا ۔ اساں ہتھ رکھیاتاں جہانگیر مخلص بݨ ڳیا۔ ݙوجھا نینگر میݙا یونیورسٹی فیلو ہا ۔ ناں ہس میاں نذیر ‘ذات دا پنوار ہا ۔ جݙاں میں اونکوں بہشتی دلشاد کلانچوی کول گھن ڳیم تاں کلانچوی صاحب مل تے ݙاڈھے خوش تھئے ۔ میکوں شاباش ݙتونیں تے آکھیونیں پُتر ایجھیں سُتھرے چھوہردٻ آیا کر ۔جیڑھے زبان و ادب دے شوقین ہووِن۔

پووݨ سٹ میاں نذیر ݙاڈھا ٹُریا ۔ ’’پلر پاݨی‘‘ دے ناں نال ہک مُٹھ افسانیاں دی وسیب کوں دان کیتس ۔ وَل او وݙا افسر بݨ ڳیا ۔ جیویں جیویں اوندا سماجی مقام مرتبہ ودھدا ڳیا  جوان دنیا داری دی چور گپ اِچ گپدا ڳیا۔ خواجہ فریدؒ سئیں  فرمایا ہا:

دنیا دا نہ تھی آشنا 

ایہ ہے مکاراں بے وفا

کھاویں نہ موزݨ دا دغا 

ہے پنج کݨی تیکوں گھݨی

دوست ڄاݨدن جیڑھاایں کھڑبݨ اِچ لتھے او وَل نی لبھیا ۔ ایندے بعد میں شاہد عالم لاشاری تے ہتھ رکھیا ۔ اینکوں سنگت ساتھ اِچ ٹوریا پھیریا۔ جوان ہُݨ ودھدا پھلدا ویندے ۔ ایویں میں ٻئے وی کئی نینگراں تے ہتھ رکھیئے پر مشہور ایہے تھن ۔ میں جݙاں ملتان آیم تاں میکوں پکی اُمید ہئی جو اللہ سئیں  اِتھوں وی کوئی داݨہ ݙیسی ۔تاں جو سرائیکی زبان و ادب اِچ نویں نینگر آنون تے کم اَڳونہاں تھیوے۔ بہاء الدین زکریا یونیورسٹی دے سرائیکی شعبے آ ونڄ شروع تھئی ۔ سنگت ساتھ ودھی‘ میں ݙوں چار نینگراں تے ہتھ رکھیا پر چس نہ آئی جے تئیں اپݨا رو نہ ہووے کم نی تھیندا ۔ ڳالھ نی ٹُردی ۔ ارمان وی ݙاڈھا لڳا پر بندہ کیا کر سڳدے ۔اَڄ کل دے نینگر کتاب دے نیڑے نی لڳدے۔ ہک ݙیہاڑے میں شعبے دی لائبریری اِچ ٻیٹھا ہم جو بارے بُت داہک نینگر ڈھلکدا ‘ کھلدا کھیݙدا لائبریری اِچ وڑیا ۔ کݨک رنگا رنگ ‘ من بھاندی مُسک ‘ اَچوی بھری روح ‘ میں اُٹھی بھاکل پاتم ‘ نال ٻلہایم ‘ ہتھ پھیریم ‘ حال ونڈایم ‘ تاں میکوں سدھ پئی نینگر دا رو ہے ۔علم و ادب دا شوقین نظردے ۔ نینگر ڈھیر سارے رسالے چاتی ودا ہا ۔ میں پُچھیا ’’ووے ٻال آ ایہ کیا چاتی ودیں‘‘۔ ولدی ݙتس سئیں  رسالے ہِن افسانے کٹھے ودا کرینداں۔

میں پُچھیا: ’’کتھ واسطے‘‘ … آکھݨ لڳا ’’سئیں  میݙی میڈم نسیم اختر دا حکم اے پنجابی ادیب حنیف چودھری سئیں  دی افسانوی چوݨ چھاپݨی ہے۔ توں افسانے کٹھے کر ݙے۔میں آکھیا افسانے تیݙی اُستانی چھاپݨن کٹھے توں ودا کریندیں خیر ہے۔‘‘

مُسک تے آکھݨ لڳا’’میکوں وی لکھݨ پڑھݨ دا شوق ہے۔‘‘

جوان دی حُٻ سِک ݙیکھ میݙی اَکھ پُھرکی۔

میں آکھیا :’’ٻال آ! تیݙا شوق میں پورا کر سڳداں۔ کیا یادکریسیں۔‘‘

ولدی ݙتس او کیویں؟

میں آکھیا ’’ووئے پُتر سرائیکی زبان و ادب تے توجہ کر رنگیا ویسیں۔‘‘

آکھݨ لڳا ’’سوہݨا! میں نویل آں میکوں وہوو کڈھو۔

پووݨ سٹ میں اونکوں اپݨی کتاب ’’کوکدے پندھ کُرلاندے پاندھی‘‘ ݙتی۔ ݙوجھے ݙینہہ جو آیا آکھے واہ سئیں  واہ مزہ آ ڳئے ۔ میکوں تسلی تھی ڳئی جو ہُݨ کݙاہیں نی ویندا۔ ݙوجھے ݙینہہ میں اونکوںحفیظ خاں ‘ ظفر لاشاری ‘ غلام حسن حیدراݨی ‘ عبداللہ عرفان تے مسرت کلانچوی دیاں کتاباں پڑھݨ کیتے آکھیا ۔ چار پنج ݙینہہ بعدجوان دا فون آیا ماما ! کتاباں مُک ڳن ۔ ہُݨ کیا کراں ۔ میں آکھیا شاباش ٻچہ تکڑا تھی ۔

تھل مارو دا پینڈا سارا تھیم ہک ٻلہانگ

جیڑھلے جوان کوں نشہ لڳ ڳیا میں اڳوں ہوواں تے جوان پچھوں پچھوں ۔ ایہ نینگر محمود مہے ہا ۔ مہے ملتانی اِن تے پورا موضع ’’صالح مہے‘‘ اِنھاں دا ہے ۔ ایں طرحاں ساݙی رام ست بݨی ۔ ہک ݙینہہ آکھݨ لڳا ماما ! میکوں وسیب دے ادیباں شاعراں نال ملوا ۔ میں آکھیا! ’’ووئے ٻال آ عقل کر ایہ لوک کتاباں اِچ سوہݨے لڳدن۔ مِلݨ دی ضد نہ کر‘‘۔

آکھے کائناں ۔ خیر سئیں  ہک ݙینہہ ہک ٹی وی چینل ملتان اِچ مشاعرہ سِتریا ۔ وسیب اِچ کانڈھے پھر ڳئے ۔ بھڄ آئو بھئی بھڄ آئو مشاعرہ اے۔ مشاعرے دا ناں سُݨ شاعراں دے چیتے رَل ویندن ۔ بُت اِچ اَچوی مچ ویندی اے ۔ کانڈھا سُݨ ڈھیر سارے شاعر ملتان بھڄ پئے ۔ ٹی وی دے دفتر پُڄ ڳئے ۔ ݙوں ترائے وڄئے چار پنج تھی ڳئے ۔ سر تے مغرب آ ڳئی ۔ شاعر سڳریٹ پاݨی منگن اڳوں منتظم کوئی نانگیں کھادا جوان ہا آکھے سئیں  ہُݨیں تہاݙی خدمت کریندے ہئیں۔ ہُݨیں ہُݨیں کریندے رات دے ݙاہ وڄ ڳئے ۔ شاعر آرٹس کونسل لݙیج آئے ۔ میں وی اُتھاہیں موجود ہَم ۔عزیزشاہد میکوںآکھیا بھٹی صاحب ! اَڄ تاں رُل ڳئے ہئیں۔ ظالماں نہ سڳریٹ ٻیڑی پُچھی اے نہ روٹی کھوائی اے۔ ساݙے کنوں مشاعرہ نی پڑھیندا ۔ اُٹھی اِتھوں نکلوں ۔ حال توں ٻاہر نکل آیوسے ۔ میں کیتا محمود مہے کوں فون جوان ٹھک آ تھیا ۔  عزیز شاہد جو اُٹھیا اوندے نال حضرت اقبال سوکڑی ‘ ریاض عصمت ‘ اصغر گورمانی تے ݙوجھے کئی پنج ست وی اُٹھیے آئے ۔ اساں چڑھیوسے موٹراں تے پُڄ ڳیوسے موضع صالح مہے محمود دے دیرے تے ‘ کھٹاں بسترے لڳ ڳئے۔ اَن پاݨی دا انتظام تھی ڳیا ۔ جیڑھلے شاعر ہوش اِچ آ ڳئے وَل اساں اُتھاہیں مشاعرے دا ماحول چا بݨایا ۔ میں آکھیا محمود خاں تیکوں شاعراں کوں مِلݨ دا ݙاڈھا شوق ہا ۔ ہُݨ سِکاں لہا گھن۔ ہوں ݙینہہ دا جوان پُھنڈیا ودے ‘ ہتھ نی آندا ۔ آہدے عزیز شاہد میݙا یار اے ۔ اقبال سوکڑی میݙا چاچا اے ۔ حالانکہ یار ابے دا سینگا ہِس تے چاچا ݙاݙے کنوں وی وݙا اے ۔ میں آکھیا وے بھلے مانس آ! پہلے رشتے تاں سدھے کر ۔ اقبال سوکڑی کنوں تاں پُچھ گھن ۔ متاں ناراض تھیوے ۔ آہدے ماما !نی تھیندا ۔ اللہ کرے ایویں ہووے ۔ محمود سرائیکی زبان و ادب دے رستے تے ٹُر پئے ۔ ایں حُب سِک نال ٹُردا رہ ڳیا تاں پندھ کر ویسی ۔ محمود دی وستی امباں دے باغاں اِچ لُکی ہوئی اے تے محمود امباں دے ٻور نال جوان تھئے ہِیں سانگوں ایندیاں ڳالھیں اِچوں ٻور دی مہک آندی اے ۔ مزاج اِچ امباں دا مٹھاس اے ۔ جیڑھلے آندے پرے کنوں کِھلدا آندے آہدے ماما ! کوئی کم کروں ہا ۔ میں ٻڈھڑا آدمی کیا کر سڳداں ‘ کم تاں نویں نینگر کریندن ۔ پُراݨے  لوک تاں چھڑا راہ رستہ ݙکھیندن ۔ محمود حالی ادب دی دھرتی تے بانبڑے پووݨ شروع تھئے ۔ جݙاں پیراں بھر تھیسی ‘ بھڄݨ سکھسی تاں سرائیکی زبان و ادب دی تاریخ اِچ ایہ وی کہیں چنڈ اِچ لشکداکھڑا ہوسی۔ پر شرط ہے جے تئیں رات اندھاری راہوے جنگ اساݙی جاری راہوے ۔ میں اپݨے پُراݨے لکھاری سنگتیاں کوں عرض کرینداں او سیاݨے نینگراں تے ہتھ رکھن ‘ پیار کرن ‘ نال ٻلہاون ‘ ادب دا دڳ ݙیکھاون کیوںجو ایہ ساݙا اڳوال اِن۔پنیری جتی ڈھیر ہوسی کھیت اُتی زیادہ تھیسن۔ نِکے نِکے ٻوٹے وَݨ بݨسِن تے گھاٹے وَݨاں دی گھاٹی چھاں ہوندی اے۔ ایہے ساݙے خاب اِن تے اساں سوہݨے خاباں نال جیندے ہَیں۔

## حوالہ
سانول سلوݨے(خاکے)، مصنف: عبدالباسط بھٹی۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان