open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خانہ کعبہ

thumb|خانہ کعبہ 2023
**خانہ کعبہ** مسلماناں دا سب توں مقدس مقام ہے جیڑھا سعودی عرب دے شہر مکہ مکرمہ وچ مسجد الحرام دے آدھی وچ واقع ہے۔ اینکوں بیت اللہ وی آکھیا ویندے جئیں دا مطلب ہے "اللہ دا گھر"۔ مسلمان نماز پڑھیندے ویلے تے حج دے دوران اِیں دی طرف منہ کریندن۔

## خانہ کعبہ دا تعارف:

### محل وقوع:
خانہ کعبہ مکہ مکرمہ وچ مسجد الحرام دے مرکز وچ واقع ہے۔

### شکل:
ایہ تقریباً مکعب نما عمارت ہے جئیں دی لمبائی، چوڑائی تیں اُچائی تقریباً برابر ہے۔

### تاریخ:
اسلامی روایات دے مطابق، خانہ کعبہ کوں سب توں پہلے حضرت آدم علیہ السلام نے بݨایا ہئی۔ ول حضرت ابراہیم علیہ السلام تے انہیں دے پتر حضرت اسماعیل علیہ السلام نے اینکوں ݙوجھی دفعہ تعمیر کیتا۔

### اہمیت:
خانہ کعبہ مسلمانیں دا قبلہ ہے یعنی اوہ اِیں دی طرف منہ کرکے نماز پڑھدے ہن۔ حج دے دوران مسلمان اِیں دے گرد طواف وی کریندن۔

### کسوہ:
خانہ کعبہ کوں کالے کپڑے نال ڈھکیا ویندا ہے جینکوں کسوہ آکھیا ویندے۔ ایہہ ہر سال تبدیل کیتا ویندے۔

### حجر اسود:
خانہ کعبہ دے ہک کونے وچ ہک کالا پتھر لڳا ہویا ہے جینکوں حجر اسود آکھیا ویندے۔ مسلمان اِیں دی تعظیم کریندن۔

### مذہبی حیثیت:
خانہ کعبہ اسلام دا مقدس ترین مقام ہے تے ہر صاحبِ حیثیت مسلمان تے زندگی وچ ہک دفعہ اِیں دا حج کرنا فرض ہے۔

### خانہ کعبہ دے اجزاء:
خانہ کعبہ صرف ہک عمارت نئیں بلکہ اِیندے نال کئی ٻئے حصے وی جُڑے ہوئے ہِن جنہی دی مذہبی اہمیت ہے۔ کُڄھ اہم حصے ایہ ہِن:

حجر اسود

ملتزم

میزاب رحمت

مقام ابراہیم

خانہ کعبہ مسلماناں کیتے عقیدت تے احترام دا مرکز ہے۔ ایہہ وحدت تے بھائی چارے دی علامت ہے۔ ہر سال لکھاں مسلمان حج تے عمرہ کیتے مکہ مکرمہ ویندن تے خانہ کعبہ دی زیارت کریندن۔
عمرہ

عمرہ اسلام دا ہک اہم رکن ہے جیہڑا مکہ مکرمہ وِچ ادا کیتا ویندے۔ حج دے برعکس، عمرہ سال دے کہیں وی ویلے کیتا ون٘ڄ سڳدے۔ ایندے کُجھ مخصوص ارکان ہوندن جنہاں کوں ترتیب نال ادا کرݨا ضروری ہوندے۔

## عمرہ دا لغوی معنیٰ :
عمرہ دے معنیٰ ہِن "زیارت کرݨا"۔ اصطلاحی معنیاں وِچ عمرہ توں مراد احرام ٻدھ کے، خانہ کعبہ دا طواف کرݨا ، صفا تے مروہ دے درمیان سعی کرݨا تے سر دے وال کٹواوݨ ہِن۔

## عمرہ دے ارکان:

### عمرہ دے چار اہم ارکان ہِن:

#### احرام:
میقات توں یا میقات توں پہلے احرام ٻدھݨ یعنی عمرہ دی نیت کرݨ تے تلبیہ پڑھݨ۔ احرام ٻدھݨ توں پہلے غسل کرݨا تے مخصوص لباس پاوݨ سنت ہے۔ مرداں کیتے سِیتے ہوئے کپڑے لَہاوݨے تے بغیر سِیتے ہوئے ݙو کپڑے (چادراں) پاوݨے ہوندن جݙاں کہ عورتاں اپݨے معمول دے سِیتے ہوئے کپڑے پا سڳدیاں ہِن پر اُنھاں دا چہرہ تے ہتھ کُھلے ہوݨے۔

#### طواف:
خانہ کعبہ دے ست چکر لاوݨ کوں طواف آکھیا ویندے۔ طواف حجر اسود توں شروع تھیندے تیں اُتھائیں مُکدے۔

#### سعی:
صفا تے مروہ ݙو پہاڑیاں دے درمیان ست چکر لاوݨ کوں سعی آکھیا ویندے۔ ایہہ طواف دے بعد کیتی ویندی ہے۔

#### حلق یا تقصیر:
مرداں کیتے پورے سَر دے وال کٹواوݨ یا کُجھ وال کٹواوݨ (تقصیر) تے عورتاں کیتے اُنگل دے ہک پورے دے برابر وال کٹواوݨ۔ اِیندے نال عمرہ مکمل تھی ویندے۔

## عمرہ دا طریقہ :

### احرام:
میقات تے یا جہاز وِچ میقات توں پہلے احرام ٻدھو تے عمرہ دی نیت کرو۔

### تلبیہ:
احرام ٻدھݨ دے بعد تلبیہ پڑھݨ شروع کرو: "لبیک اللّٰھم لبیک، لبیک لا شریک لک لبیک، ان الحمد والنعمۃ لک والملک، لا شریک لک"۔

### طواف:
مسجد الحرام وِچ داخل تھی کے خانہ کعبہ دا طواف شروع کرو۔ حجر اسود دا استلام کرو یا اُدھے پاسے اشارہ کرو تے طواف شروع کرو۔ ست چکر مکمل کرو۔

### نماز:
طواف دے بعد مقام ابراہیم تے ݙو رکعت نماز ادا کرو۔

### سعی:
صفا تے مروہ دے درمیان سعی کرو یعنی ست چکر لاؤ۔

### حلق یا تقصیر:
آخر وِچ سر دے وال کٹواؤ۔

### عمرہ دی اہمیت:
عمرہ ہک اہم عبادت ہے جیڑھی اللہ تعالیٰ دے نیڑے کریندی ہے تے گناہویں دی معافی دا ذریعہ ہے۔ اِیں سانگے ہر صاحبِ استطاعت مسلمان کوں اپݨی زندگی وِچ ہک دفعہ ضرور عمرہ ادا کرݨا چاہیدا ہے۔

## کُجھ ٻیاں اہم گالھیں:
عمرہ کیتے وضو شرط ہے۔

احرام دی حالت وِچ کُجھ چیزاں توں پرہیز کرݨا ضروری ہے جیویں کہ سِیتے ہوئے کپڑے پاوݨ، وال کٹݨ، خوشبو لاوݨ وغیرہ۔

عمرہ سکون تے توجہ نال ادا کرݨا چاہیدا ہے۔
مثنوی مولانا روم

مثنوی مولانا رومی ایہہ ہک اینجھی کتاب ہے جیہڑی مولانا رومی دی شہرت دا سب توں وݙا سبب ہے۔ ایہہ کتاب فارسی زبان وچ لکھی ڳئی ہے تے ایندے وچ عشق، محبت تے خدا دی معرفت دے موضوعات ملدن۔

## مثنوی دی اہمیت:

### شہرت:
مثنوی اینجھی کتاب اے جیہڑی فارسی دیاں ساریاں کتاباں توں زیادہ مشہور اے۔

### شرحیں:
مثنوی تے ٻہوں ساریاں شرحیں لکھی گئیاں ہن۔ ایہہ ڳالھ دا ثبوت اے کہ لوک اِیں کتاب نوں کتنی اہمیت ݙیندے ہن۔

### تعلیمات:
مثنوی وچ زندگی دے مختلف پہلوآں تے ٻہوں خوبصورت انداز وچ لکھیا ڳیا ہے۔ ایہہ کتاب لوکیں کوں زندگی دے راز سمجھاوݨ وچ مدد ݙیندی ہے۔

## مثنوی دیاں خاص ڳالھیں:

### عشق دا پیغام:
مثنوی وچ عشق دی اہمیت تے اوندا کردار ٻہوں واضح طور تے بیان کیتا ڳیا ہے۔

### تصوف دیاں ڳالھیں:
مثنوی وچ صوفیا دیاں تعلیمات نوں ٻہوں خوبصورت انداز وچ پیش کیتا ڳیا ہے۔

### زندگی دے سبق:
مثنوی وچ زندگی دے ہر پہلو توں متعلق سبق ملدن۔

## مثنوی دیاں شرحاں:
مثنوی تے ٻہوں ساریاں شرحیں لکھی ڳئیاں ہن ۔ ایہہ شرحاں مثنوی نوں سمجھݨ وچ ٻہوں مدد ݙیندیاں ہن۔

## ٻیا ݙیکھو

# فاطمہ جناح
# پیر پٹھان 
# باہو سلطان
جلال الدین رومی

مولانا رومی، اک وڈا شاعر تے صوفی ہن۔ اُنہاں دی شاعری اڄ وی لوکیں دے دل تے راج کریندی اے۔ اُنہیں دا ڄم بلخ وچ تھیا تے اُنہیں دیاں ساریاں تعلیماں اُنہیں دے پیو بہاؤ الدین نے ݙتیاں۔

## مولانا دی شاعری:
مولانا رومی دی شاعری وچ عشق، محبت تے خدا دی معرفت دے موضوعات ملدن۔ اُنہیں دی سب توں مشہور کتاب مثنوی اے۔ اے کتاب وچ اوں نے زندگی دے مختلف پہلوآں تے بہت خوبصورت انداز وچ لکھیا اے۔

= مولانا دا مزار: =
مولانا رومی دا مزار ترکی دے شہر قونیہ وچ اے۔ ہر سال ہزاراں لوک اُنہیں دی زیارت کیتے آندن۔

= مولانا دیاں تعلیمات: =
مولانا رومی دیاں تعلیمات بہت سادیاں تے سمجھداراں ہن۔ اُنہیں دا آکھݨ اے کہ انساناں کوں ہک ݙوجھے نال محبت کرݨی چاہیدی اے تے خدا نال ربط قائم کرنا چاہیدا اے۔

= مولانا دی وفات: =
مولانا رومی 67 سال دی عمر وچ قونیہ وچ وفات پا گئے۔

= مولانا دی اہمیت: =
مولانا رومی صرف ہک شاعر ہی نہیں بلکہ اک صوفی تے فلسفی وی ہن۔ اُنہیں دی شاعری دنیا بھر وچ پڑھی تے سمجھی ویندی ہے۔ اُنہیں دیاں تعلیمات اڄ وی لوکیں کوں راہ ݙکھیندیاں ہن۔

= ٻیا ݙیکھو =

# قائداعظم
# خواجہ غلام نظام الدین تونسوی
# لیہ
بحیرہ مردار

بحیرہ مردار اِک اُچا سمندر اے جیندے دا پانی بڑا کھارا اے۔ اے دنیا دا سب توں کھارا سمندر اے تے زمین دے سطح توں سب توں گہرا مقام اے۔ اے سمندر اردن تے اسرائیل دے درمیان وچ واقع اے۔ اے سمندر ایں کھارا اے جو اِیندے وچ کوئی مچھلی یا بوٹا نئیں رہ سکدا تے نہ ای کوئی انسان بݙ سکدے۔اِیندے پاݨی اِیویں کھارے ہن جو اے سمندر دے پانی توں 8 گناں زیادہ کھارے ہن۔ اِیندے پانی وچ بڑی مقدار وچ نمک ہوندا اے اِیندے کیتے اِینکوں بحیرہ نمک وی آکھیا ویندے۔بحیرہ مردار اِک کھارا سمندر اے جیندے وچ کوئی جیوݨ نئیں۔ اے سمندر لوکاں کیتے اک عجوبے جیہا اے۔بحیرہ مردار دنیا دا سب توں کھارا سمندر اے۔اِیندے پانی وچ کوئی جیوݨ نئیں ہوندا۔اے سمندر اردن تے اسرائیل دے درمیان واقع اے۔اِیندے پانی وچ ترݨ نال لوکاں کوں آرام ملدا اے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# علامہ محمد اقبال 
# خواجہ درویش محمد تونسوی 
# کوٹ سلطان
فارسی لوک

فارس یا ایران، ایشیا دے جنوب مغربی حصے وچ واقع ہک ملک ہے۔ ایہہ ہک پراݨی تے امیر تہذیب دا گہوارہ اے جیندے لوک اپݨی ثقافت تے روایات تے بہوں ناز کریندے ہن۔

## فارس دے لوک:
فارس دے لوک، جیہڑے کہ فارسی ٻولیندن، دنیا دے سب توں پراݨے تے امیر ثقافتاں وچوں ہک نال تعلق رکھدن۔ انہیں دی تاریخ بہوں پراݨی تے دنیا کوں بہوں ساریاں ڳالھیں ݙتیاں ہن۔ فارسی لوک اپݨی شاعری، فلسفہ، فن تے تعلیم دے حوالے نال دنیا وچ مشہور ہن۔

## فارس دی ثقافت:
فارس دی ثقافت ٻہوں امیر تے رنگارنگ ہے۔ انہیں دی ثقافت وچ شاعری، موسیقی، فن، کھانوݨا پیوݨا، تے روایات شامل ہن۔ فارسی لوک اپݨی ثقافت کوں ٻہوں اہمیت ݙیندے ہن تے اینکوں نویں نسلاں تائیں منتقل کریندے رہندے ہن۔

### شاعری:
فارسی شاعری دنیا دی سب توں مشہور شاعری وچوں ہک اے۔ حافظ، سعدی، اور عمر خیام ڄہیں شاعر فارسی شاعری دے مشہور ناں ہن۔

### موسیقی:
فارسی موسیقی بہوں نرم تے ملائم ہوندی ہے۔ انہیں دی موسیقی وچ روایتی آلات جئیں کہ تار، ستار، تے تنبور ورگے آلات استعمال کیتے ویندے ہن۔

### فن:
فارسی فن بہوں خوبصورت تے نفیس ہوندا ہے۔ انہیں دی فن کاری وچ مینیاچر پینٹنگ، قالین بافی، تے مٹی دے برتن بݨاوݨ جہیں کم شامل ہن۔

### کھاݨا :
فارسی کھاݨا بہوں مزیدار تے مصالحے دار ہوندا اے۔ انہیں دے کھاݨے وچ چاول، گوشت، سبزیاں، تے ݙہی ورگے اجزا شامل ہوندے نیں۔

### روایات:
فارسی لوک اپݨی روایات کوں ٻہوں اہمیت ݙیندے ہن۔ انہیں دی روایات وچ نوروز، یلدا، تے چہل تن جشن جاہیں تہوار شامل ہن پئے۔

## ٻیا ݙیکھو

# خواجہ شیراز
# باسط نعیمی
# خواجہ داؤد سلیمانی
بحیرہ ایڈریاٹک

ایڈریاٹک سمندر اٹلی تے بلقان دے وچ واقع ہک وݙا سمندر اے۔ ایہہ سمندر اٹلی تے بلقان دے وچکار واقع ہے تے اٹلی، سلووینیا، کروشیا، بوسنیا و ہرزیگووینا، مونٹی نیگرو تے البانیا دے ساحل کوں لگدا اے۔

## ایہ سمندر کیوں اہم اے؟

### تفریحیدی جگہ:
ایہہ سمندر اٹلی تے کروشیا دے لوکاں کیتے بہوں مشہور تفریحی جگہ اے۔ ایتھاں لوک ترݨ، سرفنگ تے ٻیے بہوں ساریاں پانی دیاں کھیڈاں کھیݙن آندے ہن۔

### مچھیاں:
ایہہ سمندر مچھیاں نال بھریا پئیا ہے۔ ایندے اچ مختلف قسماں دیاں مچھیاں پاتیاں ویندیاں ہن جیہڑی اٹلی تے بلقان دے لوکیں کیتے غذا دا اہم ذریعہ ہن۔

### تجارت:
ایہہ سمندر تجارت کیتے وی ٻہوں اہم اے۔ ایندے توں مختلف دیساں وچ سامان لایا ویندا ہے۔

## ایڈریاٹک سمندر دیاں خاص ڳالھیں:

### گہرائی:
ایہہ سمندر ٻہوں گہرا کوئنی۔ ایندا سب توں گہرا حصہ وی 1460 میٹر ہے۔

### لمبائی تے چوڑائی:
ایہہ سمندر 770 کلومیٹر لمبا تے اوسطاً 160 کلومیٹر چوڑا ہے۔

### ساحل:
ایہہ سمندر دے ساحل بہوں خوبصورت ہن۔ ایندے ٻہوں سارے جزیرے تے ساحلی شہر واقع ہن۔

## ٻیا ݙیکھو

# فارس دے لوک
#  خواجہ داؤد سلیمانی  
# خانہ کعبہ
ایلات

ایلات جنوبی اسرائیل دا ہک شہر ہے جینکوں برطانوی حکومت نے اسرائیل دے مجوزہ نقشے وِچ کُجھ تبدیلیاں کر کے صرف اِیں واسطے اسرائیل وِچ شامل کیتا تاکہ اینکوں خلیج عقبہ تئیں رسائی حاصل تھی سڳے۔ خلیج عقبہ دی وجہ توں اسرائیل دی رسائی براہِ راست سمندری رستے توں سعودی عرب تئیں تھی ڳئی تے ایہہ سعودی عرب دا او ساحل ہے جِتھاں جدہ دی بندرگاہ واقع ہے تے مکہ تے مدینہ زیادہ دور نئیں۔ ایلات دی ایہی بندرگاہ مصر تے اردن توں وی سمندری رستے توں رسائی ݙیندی ہے۔

= شمالی ساحل، ایلات۔ اسرائیل =
جنوبی اسرائیل دی بندرگاہ، خلیج عقبہ وِچ واقع ہے۔ اسرائیل دے قیام توں پہلے ایہہ ایلہ دے ناں نال مشہور ہئی۔

آبادی: 30000

اِیں بندرگاہ دی بنیاد 1949ء وِچ رکھی ڳئی ہئی۔ اِتھاں ہوائی اݙا وی موجود ہے۔

سیاحت: ایلات ہک مشہور سیاحتی مقام وی ہے کیوں جو اِتھاں دے سمندری مناظر، مرجانی چٹاناں تے گرم موسم سیاحواں کوں اپݨی طرف کھچیندن۔ اِتھاں کئی ریزورٹس تے ہوٹلز وی موجود ہِن۔

معیشت: ایلات دی معیشت دا وݙا حصہ سیاحت تے بندرگاہ دی سرگرمیاں تے مشتمل ہے۔

ایلات اسرائیل دا ہک اہم شہر ہے جیڑھا اپݨی جغرافیائی لوکیشن، تاریخی اہمیت تے سیاحتی کشش دی وجہ توں مشہور ہے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# تونسہ 
# خواجہ گل محمد تونسوی
# ڈیرہ غازی خان
حضرت ہاجرہ علیہا السلام

حضرت ہاجرہ علیہا السلام حضرت ابراہیم علیہ السلام دی ذال ہَن تے حضرت اسماعیل علیہ السلام دی والدہ ماجدہ۔ اُنہیں دا ذکر اسلام دی مقدس کتاب قرآن مجید تے احادیث مبارکہ وچ موجود ہے۔ 

= حضرت ہاجرہ علیہا السلام دا پس منظر: =
حضرت ہاجرہ علیہا السلام دا تعلق مصر نال ہئی۔ بعض روایات دے مطابق او فرعون مصر دی دھی ہَن جیندے سارہ (حضرت ابراہیم علیہ السلام دی پہلی ذال) کوں بطور خدمتگار ݙے ݙتا گیا ہئی۔ ول حضرت سارہ نے اُنہیں کوں حضرت ابراہیم علیہ السلام کوں عطا کر ݙتا۔

= حضرت اسماعیل علیہ السلام دی ولادت: =
حضرت ابراہیم علیہ السلام دی پہلی ذال حضرت سارہ دی کوئی اولاد نہ ہوندی پئی ہئی، ایں واسطے حضرت سارہ نے خود حضرت ہاجرہ دا نکاح حضرت ابراہیم علیہ السلام نال کروا ݙتا تاکہ اُنہیں دی نسل جاری رہے۔ اللہ دے حکم نال حضرت ہاجرہ کولوں حضرت اسماعیل علیہ السلام پیدا تھئے جیڑھے اللہ دے نبی بݨے۔

= مکہ دی طرف ہجرت: =
اللہ تعالیٰ دے حکم نال حضرت ابراہیم علیہ السلام، حضرت ہاجرہ تے ننھے اسماعیل علیہ السلام کوں فلسطین توں مکہ مکرمہ گھِن آئے، جݙاں مکہ ہک بے آب و گیاہ وادی ہئی۔ حضرت ابراہیم علیہ السلام اُنہیں کوں اُتھائیں چھوڑ کے واپس چلیے ڳئے۔ اُس ویلے حضرت ہاجرہ دے کول کجھ کھجوراں تے پاݨی دی ہک مشک دے سوا کجھ نہ ہئی۔

= زمزم دا معجزہ: =
جݙاں پاݨی مُک گیا تے ننھا اسماعیل تسا نال بے قرار تھی گیا تاں حضرت ہاجرہ پاݨی دی تلاش وچ صفا تے مروہ دیاں پہاڑیاں دے درمیان ٻھجی۔ اللہ تعالیٰ نے اُنہیں دی بے چینی ݙیکھ کے حضرت اسماعیل علیہ السلام دے قدماں ہیٹھوں زمزم دا چشمہ جاری کر ݙتا۔ اڄ وی ایہ چشمہ مکہ مکرمہ وچ موجود ہے تے مسلماناں کیتے ہک مقدس تبرک ہے۔

= حضرت ہاجرہ علیہا السلام دا صبر و استقلال: =
حضرت ہاجرہ علیہا السلام نے اللہ دے حکم تے اپݨے پُتر دے نال ہک ویران جگہ تے رہݨ دا فیصلہ کیتا تے وݙے صبر تے استقلال دا مظاہرہ کیتا۔ اُنہیں دی ایہہ قربانی تے اللہ تے کامل بھروسہ مسلماناں کیتے ہک مثال ہے۔

= حضرت ہاجرہ علیہا السلام دی فضیلت: =
حضرت ہاجرہ علیہا السلام ہک نیک، پارسا تے صابر خاتون ہَن۔ اُنہیں دی سب توں وݙی فضیلت ایہہ ہے کہ او حضرت اسماعیل علیہ السلام دی والدہ ہَن جیڑھے اللہ دے نبی تے آنحضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم دے جد امجد ہَن۔

= قرآن وچ ذکر: =
قرآن مجید وچ اگرچہ واضح طور تے حضرت ہاجرہ دا ناں نئیں آیا پر حضرت ابراہیم علیہ السلام دی دُعا دا ذکر موجود ہے جیندے وچ اُنہیں نے اپݨی اولاد کوں مکہ وچ آباد کرݨ دی دُعا کیتی ہئی۔ ایہہ دُعا حضرت ہاجرہ تے حضرت اسماعیل علیہ السلام دے مکہ وچ رہائش اختیار کرݨ دے واقعہ دی طرف اشارہ ہے۔

= احادیث وچ ذکر: =
کئی احادیث وچ حضرت ہاجرہ علیہا السلام دے واقعہ دا تفصیل نال ذکر موجود ہے۔ صحیح بخاری دی ہک حدیث وچ زمزم دے چشمے دے جاری تھیوݨ دا واقعہ تفصیل نال بیان کیتا گیا ہے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# مکہ 
# حضرت اسماعیل علیہ السلام
# حضرت ابراہیم علیہ السلام
پرنالہ

پرنالہ، جینکوں اردو وِچ میزاب وی آکھیا ویندے، کہیں عمارت دی چھت توں مینہہ یا کہیں ٻئی طرحاں دے جمع تھیوݨ آلے پاݨی کوں کَڈھݨ کیتے بݨایا ویندا ہے۔ ایہ عام طور تے کندھ دے نال لڳا ہویا ہک نالی نما ساخت ہوندا ہے جیڑھا چھت دے پاݨی کوں تَلے زمین تے سٹیندا ہے۔ پرنالے مختلف مواد توں بݨائے ون٘ڄ سڳدن جیویں کہ دھات (مثلاً لوہا، ایلومینیم یا تانبا)، پلاسٹک (PVC)، یا پتھر۔

= پرنالے دی اہمیت تے استعمال: =

### پاݨی دا نکاس:
پرنالے دا بنیادی کم چھت تے جمع تھیوݨ آلے مینہہ دے پاݨی کوں عمارت دی بنیاداں توں پرے گھِن ون٘ڄݨا ہوندا ہے۔ اگر پاݨی چھت تے جمع رہ ون٘ڄے یا کندھاں دے نال وہے تاں عمارت کوں نقصان پہنچ سڳدا ہے، جیویں کہ کندھاں وِچ نمی، بنیاداں دا کمزور تھی ون٘ڄݨ، تے رنگ دا خراب تھی ون٘ڄݨ۔

### عمارت دی حفاظت:
پرنالے عمارت کوں پاݨی دے نقصان توں بچیندن تے ایندی عمر کوں ودھیندن۔

### پاݨی دا استعمال:
کݙاہیں کݙاہیں پرنالیاں کوں پاݨی جمع کرݨ دے نظام نال جوڑ ݙتا ویندا ہے تاکہ مینہہ دے پاݨی کوں بعد وِچ استعمال کیتا ون٘ڄ سڳے۔

= پرنالے دیاں قسماں: =
پرنالے مختلف ڈیزائن تے مواد دے لحاظ نال مختلف قسماں دے ہوندن:

### عام پرنالے:
ایہہ سب توں عام قسم ہے جیڑھی عام طور تے گھراں تے چھوٹیاں عمارتاں وِچ استعمال تھیندن۔ ایہ کندھ دے نال لڳے ہوئے ہک نالی نما ساخت ہوندن۔

### لٹکے ہوئے پرنالے:
ایہ پرنالے چھت دے کنارے توں لٹکے ہوئے ہوندن تے پاݨی کوں عمارت توں پرے سٹیندن۔

### زیرِ زمین پرنالے:
اِنہاں پرنالیاں کوں زمین دے اندر نصب کیتا ویندا ہے تے پاݨی کوں زیرِ زمین پائپاں دے ذریعے پرے گھِن ون٘ڄایا ویندا ہے۔

## پرنالے دے اجزاء:
ہک عام پِرنالے دے کُجھ اہم اجزاء ایہ ہِن:

### نالی (Gutter):
ایہ او حصہ ہے جیڑھا چھت توں پاݨی جمع کریندا ہے۔

### ڈاؤن سپاؤٹ (Downspout):
ایہ او پائپ ہے جیڑھا نالی توں پاݨی کوں تَلے زمین تے گھِن ویندا ہے۔

### کونیکٹرز (Connectors):
ایہ نالی تے ڈاؤن سپاؤٹ کوں آپس وِچ جوڑیندن۔

### بریکٹس (Brackets):
ایہ پرنالے کوں کندھ یا چھت نال جوڑݨ کیتے استعمال تھیندن۔

## پرنالے دی ݙیکھ بھال :
پرنالے دی صحیح کارکردگی کوں یقینی بݨاوݨ کیتے ایندی باقاعدگی نال ݙیکھ بھال ضروری ہے۔ کُجھ اہم نکات ایہ ہِن:

### صفائی:
پرنالے کوں سال وِچ گھٹ توں گھٹ ݙو واری صاف کرݨا چاہیدا ہے تاکہ پتیاں، مِٹی، تے ٻئے کچرے توں بند نہ تھی ون٘ڄے۔

### معائنہ:
پرنالے دا وقتاً فوقتاً معائنہ کرݨا چاہیدا ہے تاکہ کہیں قسم دی خرابی یا لیک کوں جلد از جلد ٹھیک کیتا ون٘ڄ سڳے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# مدینہ
# حضرت اسماعیل علیہ السلام
# حضرت ابراہیم علیہ السلام
بیت المقدس

بیت المقدس، جینکوں القدس وی آکھیا ویندے، ہک تاریخی تے مذہبی شہر ہے جیڑھا فلسطین وچ واقع ہے۔ اے شہر وݙے مذاہب، اسلام، یہودیت تے مسیحیت کیتے ٻہوں اہمیت رکھدے۔ ایندا مطلب ہے "مقدس گھر" یا "پاکیزہ گھر"۔

= بیت المقدس دی تاریخی اہمیت: =

### قدیم تاریخ:
بیت المقدس دا شمار دنیا دے قدیم ترین شہراں وچ تھیندے۔ ایندی تاریخ ہزاراں سال پُراݨی ہے۔ اے مختلف سلطنتاں دے زیرِ نگیں رہیا ہے جیندے وچ کنعانی، اسرائیلی، بابلی، فارسی، یونانی، رومی، بازنطینی تے اسلامی سلطنتاں شامل ہِن۔

### یہودیت وچ اہمیت:
یہودیاں کیتے، بیت المقدس او جاء ہے جتھاں ہیکل سلیمانی بݨایا گیا ہئی، جیڑھا اُنہیں دا مقدس ترین مقام ہئی۔ اِیں ہیکل کوں بابلیوں نے تباہ کر ݙتا ہئی۔ اڄ وی اُنہیں دی عبادت گاہ، دیوار گریہ، اِتھائیں موجود ہے۔

### مسیحیت وچ اہمیت:
مسیحیاں کیتے بیت المقدس او شہر ہے جتھاں حضرت عیسیٰ علیہ السلام پیدا تھئے، تبلیغ کیتی تے صلیب تے چڑھائے گئے۔ اِتھائیں اُنہیں دا مقدس ترین چرچ، کلیسائے قیامت وی موجود ہے۔

### اسلام وچ اہمیت:
مسلمانیں کیتے بیت المقدس قبلہ اول ہئی یعنی مسلمان شروع وچ اِیں دی طرف مُنہ کرکے نماز پڑھدے ہَن۔ اِتھائیں مسجد اقصیٰ واقع ہے جینکوں مسلمان ٻہوں مقدس سمجھدِن۔ معراج دے واقعے وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم مسجد اقصیٰ تشریف گھِن ڳئے ہَن تے اُتھوں آسماناں تے تشریف گھِن ڳئے۔

= بیت المقدس دے اہم مقامات: =

### مسجد اقصیٰ:
ایہ مسلمانیں دا ہک مقدس مقام ہے جیڑھا حرم شریف دے اندر واقع ہے۔

### قبۃ الصخرہ (Dome of the Rock):
ایہ ہک سنہری گنبد والی عمارت ہے جیڑھی مسجد اقصیٰ دے نال واقع ہے۔ مسلمانیں دا عقیدہ ہے کہ اِتھوں حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم معراج تے تشریف گھِن ڳئے ہَن۔

### دیوار گریہ (Western Wall):
ایہہ ہیکل سلیمانی دی باقیات وچوں ہک دیوار ہے جیڑھی یہودیاں کیتے مقدس مقام ہے۔

### کلیسائے قیامت (Church of the Holy Sepulchre):
ایہہ مسیحیاں دا مقدس ترین چرچ ہے جیڑھا اُس جاء تے بݨیا ہویا ہے جتھاں مسیحیاں دے عقیدے دے مطابق حضرت عیسیٰ علیہ السلام کوں صلیب تے چڑھایا گیا تے دفن کیتا گیا۔

= بیت المقدس تے موجودہ صورتحال : =
موجودہ ویلے وچ بیت المقدس اسرائیل دے زیرِ قبضہ ہے پر فلسطینی وی اِیں شہر تے اپݨا دعویٰ رکھدِن۔ اِیں شہر دی ملکیت ہک پیچیدہ تے متنازع مسئلہ ہے جیڑھا کئی سالاں توں جاری ہے۔

بیت المقدس ہک تاریخی تے ثقافتی ورثہ ہے جیڑھا پوری دنیا کیتے اہمیت رکھدے۔ اِیں شہر دی حفاظت تے امن کیتے کوششاں جاری رہݨیاں چاہیدیاں ہِن۔

= ٻیا ݙیکھو =

# عیسائیت
# یہودیت
# ہیکل سلیمانی
دین ابراہیمی

دینِ ابراہیمی توں مراد او دین ہے جیڑھا حضرت ابراہیم علیہ السلام گھِن آئے تے جئیں دی تبلیغ کیتی۔ ایہہ دین توحید تے مبنی ہئی یعنی اللہ تعالیٰ کوں ہِک منݨا تے صرف اللّہ دی عبادت کرݨا۔ دینِ ابراہیمی کوں "ملتِ ابراہیمی" وی آکھیا ویندے۔ اِیں دین دیاں بنیادی تعلیمات ایہ ہِن:

### توحید:
اللہ تعالیٰ کوں ہِک منݨا تے صرف اللّہ دی عبادت کرݨا۔ کہیں ٻئے کوں اللّہ دا شریک نہ ٹھہراوݨا۔

### آخرت تے ایمان:
موت دے بعد ول دوبارہ زندہ تھیوݨ تے اپݨے اعمال دا حساب ݙیوݨ تے یقین رکھݨا۔

### نیکی تے پرہیزگاری:
چنڳے کم کرݨا تے بُرے کماں توں بچݨا۔

دینِ ابراہیمی دی پیروی کرݨ والیاں کوں "حنیف" آکھیا ویندے۔ حنیف دے معنیٰ ہِن سِدھے رستے تے چلݨ آلا، باطل توں کنارہ کش تے صرف اللہ تعالیٰ دی طرف متوجہ رہݨ آلا۔

= قرآن وِچ دینِ ابراہیمی دا ذکر: =
قرآن مجید وِچ کئی مقامات تے دینِ ابراہیمی دا ذکر آیا ہے تے مسلماناں کوں اِیں دی پیروی کرݨ دا حکم ݙتا گیا ہے۔ مثلاً:

سورۃ آل عمران (3:95): "آکھ ݙیوو کہ اللہ نے سچ فرمایا ہے پس ملت ابراہیم دی پیروی کرو جیڑھا یکسو ہئی تے مشرکاں وِچوں نہ ہئی۔"

سورۃ النحل (16:123): "ول اساں تیݙی طرف وحی کیتی کہ ملت ابراہیم دی پیروی کر جیڑھا یکسو ہئی تے مشرکاں وِچوں نہ ہئی۔"

اِنہیں آیات توں معلوم تھیندے کہ دینِ ابراہیمی ہک سِدھا تے سچا دین ہے تے مسلماناں کوں  اوہندی پیروی کرݨی چاہیدی ہے۔

= دینِ ابراہیمی اَتے ٻئے مذاہب : =
یہودیت، مسیحیت تے اسلام تریے مذاہب خود کوں دینِ ابراہیمی نال منسوب کریندن۔ اِنہیں مذاہب وِچ کُجھ مشترک ڳالھیں ہِن جیویں کہ توحید، آخرت تے ایمان تے نیکی دی تعلیم۔ پر اِنہیں وِچ کُجھ اختلافات وی ہِن جیویں کہ شریعت تے بعض عقائد وِچ فرق۔

مسلمانیں دا عقیدہ ہے کہ اسلام دینِ ابراہیمی دی مکمل تے آخری شکل ہے۔ اللہ تعالیٰ نے حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم تے قرآن نازل فرما کے دینِ ابراہیمی کوں مکمل کر ݙتا۔ اِیں سانگے ہُݨ قیامت تئیں اسلام ہی دینِ حق ہے تے تمام انساناں کوں  اوہندی پیروی کرݨی چاہیدی ہے۔

= دینِ ابراہیمی دیاں خصوصیات : =

### سادہ تے فطری دین:
دینِ ابراہیمی ہک سادہ تے فطری دین ہے۔ ایہہ انسان دی فطرت دے مطابق ہے تے اِیں وِچ کوئی پیچیدگی نئیں۔

### توحید تے مبنی
 اِیں دین دی بنیاد توحید تے ہے۔ ایہہ انسان کوں شرک توں پاک کریندا ہے تے صرف اللہ تعالیٰ دی عبادت دی طرف سݙ ݙیندا ہے۔

### عالمگیر دین:
ایہہ دین کہیں خاص قوم یا علاقے کیتے نئیں بلکہ تمام انساناں کیتے ہے۔

### مکمل دین:
اسلام دی شکل وِچ ایہہ دین مکمل تھی چُکیا ہے تے ہُݨ قیامت تئیں کیتے ایہی دینِ حق ہے۔

# حضرت ابراہیم علیہ السلام
# توحید
# اسلام
عبد مناف بن قصی

عبد مناف بن قصی، جنہاں دا اصل ناں مغیرہ ہئی، قریش دے ہک معزز فرد تے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے آباء و اجداد وِچوں ہَن۔ او اپݨی سخاوت، انصاف اَتے قائدانہ صلاحیتاں کیتے مشہور ہَن۔

= ناں، نسب اَتے القاب: =
**ناں:** مغیرہ (پر عبد مناف دے ناں توں مشہور تھئے)

**والد:** قصی بن کلاب

**والدہ:** حبہ بنت ہلیل

**القاب:** قمر البطحا (بطحا دا چند)، فیاض (سخی)

= عبد مناف دا مطلب: =
عبد مناف دے معنیٰ ہِن "مناف دا بندہ"۔ مناف مکہ دے ہک بُت دا ناں ہئی جئیں دی قریش عبادت کریندے ہَن۔ تاہم، عبد مناف دے اسلام قبول کرݨ توں پہلے ایہہ ناں رائج ہئی۔

= قصی بن کلاب دے جانشین: =
اپݨے پیو قصی بن کلاب دی وفات دے بعد، عبد مناف نے مکہ دی سرداری سنبھالی۔ قصی نے مکہ وِچ قریش کوں متحد کرݨ تے شہر کوں ہک اہم تجارتی مرکز بݨاوݨ وِچ اہم کردار ادا کیتا ہئی۔ عبد مناف نے اپݨے پیو دیاں پالیسیاں کوں جاری رکھیا تے مکہ دی ترقی وِچ اپݨا حصہ پایا۔

= سخاوت تے انصاف: =
عبد مناف اپݨی سخاوت تے انصاف کیتے مشہور ہَن۔ او غریباں تے محتاجاں دی مدد کریندے ہَن تے لوکاں دے درمیان انصاف دے نال فیصلے کریندے ہَن۔ اُنہیں دی سخاوت دی وجہ توں اُنہیں کوں "فیاض" دا لقب ݙتا گیا۔

= اولاد: =
عبد مناف دے پنج پُتراں دے ناں تاریخ وِچ ملدن:

**وہب بن عبد مناف:** اُنہاں دے بارے وِچ زیادہ معلومات دستیاب کوئی نئیں۔

**عبد شمس بن عبد مناف:** اُنہیں دی اولاد بنو امیہ دے ناں توں مشہور تھئی۔ بنو امیہ نے اسلامی تاریخ وِچ ہک اہم کردار ادا کیتا تے ہک وݙی سلطنت قائم کیتی۔

**ہاشم بن عبد مناف:** ایہہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے جد امجد ہَن۔ اُنہیں دی اولاد بنو ہاشم سݙوائی۔ بنو ہاشم قریش دا ہک معزز تے بااثر قبیلہ ہئی۔

**مطلب بن عبد مناف:** اُنہاں دے بارے وِچ وی زیادہ معلومات دستیاب نئیں۔

**نوفل بن عبد مناف:** اُنہیں دے بارے وِچ وی تاریخ وِچ زیادہ تفصیلات موجود نئیں۔

= بنو عبد مناف: =
عبد مناف دی تمام اولاد بنو عبد مناف سݙویندی ہے۔ بنو عبد مناف قریش دے چار وݙے قبیلے وِچوں ہک ہئی۔ ٻئے ترائے قبیلے بنو مخزوم، بنو تیم اَتے بنو عدی ہَن۔

= حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نال تعلق: =
حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا نسب عبد مناف دے پُتر ہاشم توں ملدا ہے۔ اِیں اوہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم بنو ہاشم نال تعلق رکھدے ہَن جیڑھے بنو عبد مناف دی ہک شاخ ہئی۔

# حضرت محمد صلی الله علیه وسلم
# بنو عبد مناف
# قریش
رقیہ بنت ہاشم

رقیہ بنت ہاشم بن عبد مناف ہاشمیہ قرشی، ہاشم بن عبد مناف دی دھی ہَن تے عبد المطلب تے اسد دی بھیݨ ہَن۔ او ہک چنڳی شاعرہ تے عقلمند خاتون ہَن۔ اُنہیں دی ماء دا ناں سلمہ بنت عمرو بن زید بن لبید بن خداش بن عامر بن غنم بن عدی بن النجار ہئی۔

= شاعری تے دانشمندی: =
رقیہ بنت ہاشم اپݨی شاعری تے دانشمندی کیتے مشہور ہَن۔ اُنہیں دے کُجھ اشعار تاریخ دی کتاباں وِچ محفوظ ہِن جنہیں توں اُنہیں دے جذبات تے خیالات دا پتہ لڳدے۔

= عبد المطلب تے مرثیہ: =
روایات دے مطابق، جݙاں عبد المطلب دا انتقال تھیا تاں رقیہ بنت ہاشم نے اُنہیں دی وفات تے ہک مرثیہ پڑھیا ہئی جیندے وِچ اُنہیں اپݨے بھرا دی خوبیاں دا ذکر کیتا تے اُنہیں دی جدائی تے اپݨے غم دا اظہار کیتا۔ تُساں عبد المطلب تے روندے ہوئیں ایہ وی آکھیا:

"براہِ کرم میݙی نیکی کوں ݙیکھو تے میکوں خوش رکھو اپݨے بے ساختہ ہنجوں دے نال اے اَکھ میکوں ہنجوں دے وہݨ توں بچا آپ دے دلائل دا انبار کوڑ ہے۔"

اِیں شعر توں اُنہیں دے دلی جذبات تے اپݨے بھرا نال محبت دا اندازہ لایا ون٘ڄ سڳدے

= ٻیا ݙیکھو =

# عبدالمطلب
# ابوطالب بن عبدالمطلب
# حضرت عبداللہ
بنو الاحمر

بنو الأحمر ہک عرب قبیلہ ہے جیڑھا قبیلہ کنانہ دی ہک شاخ ہے، جیڑھا مضر دی شاخ توں عدنان دے قبیلیاں وِچوں ہے، جیڑھے نبی حلیم اسماعیل ذبیح اللہ دے پُتر ہَن، جیڑھے آلِ ابراہیم خلیل الرحمن علیہم الصلاة والسلام دے گھرانے توں ہَن۔

قبیلے دا نسب الأحمر بن الحارث بن عبد مناة بن کنانہ بن خزیمہ بن مدرکہ بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان تئیں ون٘ڄ پُڄدے۔

انہیں دا نسب حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم دے نسب نال کنانہ بن خزیمہ وِچ ون٘ڄ مِلدے۔

اُنہیں دے بھیݨ بھرا ایہ ہِن: بنی الدئل، بنی لیث، بنی العریج، بنی ضمرة، بنی فراس، بنی شعبہ، بنی یعلیٰ۔

ایہہ قبیلہ احابیش قبیلیاں وِچوں ہئی جِئیں نے قریش نال معاہدہ کیتا تیں اُنہیں دی مدد کیتی۔

= ٻیا ݙیکھو =

# عرب قبائل
# کنانہ
# کوٹ ادو
بطحاء

البطحاء عراق دے صوبہ ذی قار دا ہک ضلع ہے، جیڑھا جنوبی عراق وِچ دریائے فرات دے پچھادھ کنارے تے واقع ہے۔ انتظامی طور تے ایہہ صوبہ ذی قار دے ماتحت ہے تے 2014ء دی مردم شماری دے مطابق ایندی آبادی 46 ہزار توں ودھ ہے۔ ایہہ الناصریہ تے السماوہ شہراں کوں ملاوݨ والی سڑک تے واقع ہے۔ ایہ دریائے فرات دے کھٻے پاسے یا جینکوں شامیہ وی آکھیا ویندے، وِچ واقع ہے۔ اِتھاں کئی مسجداں، ہک بازار تے ہک ریلوے سٹیشن ہے۔ ایہہ وی منیا ویندے کہ مشہور جنگ ذی قار اِیں شہر دی سرزمین تے تھئی ہئی۔ اِیندے نال دے شہراں وِچ ایہ شامل ہِن:

**الخضر شہر۔**

**الشطرة شہر۔**

= ناں : =
البطحاء دے معنیٰ ہِن "سہل" یعنی ہموار زمین، ہک کھلی تے وسیع زمین جیڑھی وِچ پاݨی وہندا ہے تے ریت تے چھوٹے پتھر چھوڑ ویندے۔

"أَبْطَحُ" (جمع: أباطِحُ اَتے بِطاح، مونث: بَطْحاءُ، مونث دا جمع: بَطْحَاوات اَتے بِطاح)

= ٻیا ݙیکھو =
# ذی قار دا ہک
# دریائے فرات 
# کربلا
حربِ فجار

حربِ فجار زمانہ جاہلیت دی ہک مشہور لڑائی ہئی جیڑھی 15 عام الفیل (یعنی عام الفیل توں 15 سال بعد) وِچ قریش تے بنی قیس دے درمیان تھئی۔ ایہہ لڑائی اُنہیں ݙیہاریاں وِچ تھئی جِیندے وِچ لڑݨ منع ہئی، اِیں واسطے اینکوں حربِ فجار آکھیا ویندے۔ ایہہ لڑائی ماہِ محرم وِچ تھئی۔

= وجہ: =
اِیں جنگ دی وجہ ایہہ ہئی کہ نعمان بن منذر، شاہِ حیرہ، ہر سال اپݨا تجارتی مال بازارِ عکاظ وِچ ویچݨ کیتے بھیڄیندے ہَن۔

= آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی شرکت: =
اِیں جنگ وِچ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم وی شریک تھئے۔ بھانویں جو قریش سچ تے ہَن پر آپؐ نے کشت و خون وِچ حصہ نہ گِھدا۔ صرف دُشمن دے سٹے ہوئے تیر چُݨ چُݨ کے اپݨے چاچیاں کوں ݙیندے ہَن۔

= صلح تے حلف الفضول: =
آخر کار ایہ جنگ صلح تے مُکی۔ آپس وِچ ایہ معاہدہ تھیا کہ مُلک وِچ ہر طرحاں امن قائم رکھا ویسی تے مُسافراں، غریباں تے مظلوماں دی مدد کیتی ویسی، بھانویں او کہیں وی قبیلے نال تعلق رکھدے ہون۔ رسول پاکؐ عہدِ رسالت وِچ وی اِیں معاہدے تے فخر کریندے ہَن تے فرمیندے ہَن کہ اِیں قسم دے معاہدے کیتے میں ہُݨ وی تیار ہاں۔ اِیں معاہدے دا ناں "حلف الفضول" رکھا گیا۔ کیوں جو معاہدے تے تیار کرݨ والے تِن سرداراں دے ناواں وِچ لفظ "فضل" مشترک ہئی۔

= حربِ فجار دی اہمیت: =
حربِ فجار زمانہ جاہلیت دی جنگاں وِچ سب توں زیادہ مشہور لڑائی سمجھی ویندی ہے۔ روایت ہے کہ حربِ فجار دی تعداد چار ہے تے ایہہ لڑائی جِیندے وِچ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے شرکت کیتی چوتھی تے آخری ہئی۔ ایہہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی ابتدائی زندگی دی پہلی جنگ ہئی جِیندے وِچ آپؐ نے شرکت کیتی ہئی۔

= تفصیل: =
جݙاں حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم دی عمر پندرہ سال تھئی تاں ماہِ محرم دے مہینے وِچ عکاظ دے بازار وِچ ہک لڑائی تھئی جِیندے وِچ ہک پاسے قریش تے کنانہ دے قبیلے ہَن تے ݙوجھے پاسے قیس عیلان دے قبیلے ہَن۔ ݙوہاں وِچ گھمسان دی جنگ تھئی تے ݙوہاں پاسیاں دے کئی کئی بندے ماریے ڳئے۔ ول انہیں صلح کیتی کہ ݙوہاں فریقاں دے مُردے ڳݨے ویسن، جیندے زیادہ مقتول ہوسن اُنہیں کوں بدلے وِچ زیادہ خون بہا ݙتا ویسی۔ اِیندے بعد جنگ مُک ڳئی تے آپسی ویر مِٹا ݙتا گیا۔

حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم اِیں جنگ وِچ اپݨے چاچیاں دے نال ہَن تے آپؐ دُشمناں دی طرفوں آوݨ والے تیر کٹھے کریندے ہَن۔ اِیں جنگ کوں جنگِ فجار اِیں واسطے آکھیا گیا کیوں جو ایہہ جنگ محترم مہینیاں وِچ تھئی ہئی۔ فجار ناں دے واقعات چار واری پیش آئے تے مذکورہ واقعہ چوتھا واقعہ ہے، اِیندے توں پہلے جیڑھے تِن واقعات تھئے ہَن او چھوٹے چھوٹے واقعات ہَن، اُنہیں وِچ سب توں وݙی لڑائی چوتھی ہئی جیڑھی ذکر کیتی ڳئی ہے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# عام الفیل
# عمرہ
# غلاف کعبہ
حضرت ام ایمن

اُمِ ایمن رضی اللہ عنہا دا اصل ناں ”برکۃ” ہئی۔ او حضور اقدس صلی اللہ تعالیٰ علیہ والہ وسلم دے پیو حضرت عبداللہ رضی اللہ تعالیٰ عنہ دی باندی ہَن، جیڑھی حضور اکرم صلی اللہ تعالیٰ علیہ والہ وسلم کوں اُنہیں دے والد ماجد دی میراث وِچوں ملی ہَن۔ اُوں نے حضور اکرم صلی اللہ تعالیٰ علیہ والہ وسلم دی بچپن وِچ ٻہوں زیادہ خدمت کیتی ہے۔ اوہی آپؐ کوں کھاؤݨا کھویندی ہَن، کپڑے پویندی ہَن، کپڑے دھوندی ہَن۔ اعلانِ نبوت دے بعد جلد ہی اُوں نے اسلام قبول کر گھدا، ول آپؐ نے اپݨے آزاد کردہ غلام حضرت زید بن حارثہ رضی اللہ تعالیٰ عنہ نال اُنہیں دا نکاح کر ݙتا۔ اُنہیں دے پیٹ توں حضرت اسامہ رضی اللہ تعالیٰ عنہ پیدا تھئے جنہیں نال رسول اکرم صلی اللہ تعالیٰ علیہ والہ وسلم اِتنی زیادہ محبت فرمیندے ہَن کہ عام طور تے صحابہ کرام رضی اللہ عنہم حضرت اسامہ رضی اللہ تعالیٰ عنہ کوں ”محبوبِ رسول” آکھیا کریندے ہَن۔ برکہ بنت ثعلبہ، جنہیں کوں عام طور تے اُمِ ایمن دے ناں نال ڄاݨا ویندا ہے، پیغمبرِ اسلام صلی اللہ علیہ وسلم دے والد بزرگوار عبداللہ بن عبدالمطلب دی خادمہ ہَن۔ حضور صلی اللہ علیہ وسلم دے منہ بولے پُتر زید بن حارثہ نال اُنہیں دا نکاح تھیا تے خلافتِ عثمان غنی وِچ وفات پاتی۔
مارکو پولو

مارکو پولو (1254ء-1324ء) وینس، اٹلی دا ہک تاجر تے مہم جو ہئی۔ اُوں نے دُنیا دے کئی مُلکاں دا سفر کیتا تیں اپݨے مُشاہدات کوں ہک کتاب وِچ قلم بند کیتا۔

مارکو پولو تُوں پہلے اُوندے پیو تے چاچا چین تئیں سفر کر چُکے ہَن۔ مارکو پولو اُنہیں دے نال ول ول چین تئیں گیا۔ اُوں ویلے چین تے چنگیز خان دے پوترے قبلائی خان دی حکومت ہئی۔ قبلائی خان منگول ہئی تے اُونکوں چینیاں تے اعتبار نہ ہئی، اِیں واسطے اوں نے مارکو پولو کوں اپݨی ملازمت وِچ رکھ گِھدا۔ مارکو 17 سال تئیں چین وِچ رہیاں تے ول اپݨے وطن واپس آ گیا۔

مارکو پولو نے اپݨے سفر دے دوران مشرق وسطیٰ تے وسطی ایشیاء دے مُلکاں دا سفر وی کیتا۔ چین دے سفر وِچ او شاہراہ ریشم تُوں گُذرا۔ اِیندے علاوہ اوں نے سمندری سفر وی کیتے۔

واپس آ کے مارکو پولو نے اپݨے سفراں دے بارے وِچ ہک کتاب لکھی جیڑھی "The Travels of Marco Polo" دے ناں نال مشہور تھئی۔ اِیں کتاب نے یورپیاں کوں ایشیاء دے بارے وِچ ٻہوں معلومات ݙتیاں۔

= ٻیا ݙیکھو =

# چنگیز خان
# چین
# ایشیاء
کاج

کاج تے کنجیتر سندھ وادی تہذییب نال تعلق رکھݨ والیاں ݙو وسندیاں ہن۔ انہاں دا تعلق سندھ وادی دی تہذیب دے ڈھلئے دور نال ہے۔ ایہ وسندیاں گجرات، ہندوستان دے ضلع گیر سومناتھ وچ واقع ہن۔ ݙوہیں ٹھیرھ شہر کوڈینار دے نیڑے ہن۔

### کنجیتر
کنجیتر (ملدوارکا دے قریب) دو مٹی دے ٹٻیاں تے مشتمل ہے۔ انہاں ٹٻیاں وچوں ہک ہک وستی پوادھی پاسوں ہک مندر دے نال واقع ہے۔ ݙوجھی وستی ݙو کلومیٹر پروبھری ہے تے ایہ زمین ہݨ رڑھ راہکی کیتے استعمال تھیندی ہے۔ قیاس ہے جو کنجیتر بندرگاہ والا شہر ہوسے۔

### کاج
کاج مٹی دے ہک ٹ ٻے تے کئی گھراں تے مشتمل ہے۔ ایویں ڄاپدے جو سندھ وادی دے دور دے بعد اینکو انہاں لوکاں آباد کیتا ہوسے جیڑھے رومی سلطنت نال وݨج وپار دا ڳانڈھا رکھیندے ہوسن۔ ایندے علاوہ پتھر دا ہک لنگر وی اتھوں لدھے جتھوں ڄاپدے جو کاج ہک بندر گاہی شہر ہوسے
کرن پورہ

کرن پورہ سندھ وادی دی تہذیب دا ہک ٹھیڑھ ہے۔ راجستھان دے ضلع ہنومان ڳڑھ وچ واقع ایں آثار قدیمہ دے ٹھیڑھ کنوں سندھ وادی دی تہذیب دے اہم ثبوت ملئے ہن۔ کھاٹیاں نال ہڑپہ جُڳ دے مٹی دے برتن، پک مٹی دیاں چیزاں تے ہڑپہ دے اڳاترے تے ڈھلئے جُڳ دے مٹی دیاں سلھاں دے مکاناں دیاں باقیات وی ملیاں ہن۔ 

### لبھتاں
وݨج وپار دا ڳڑھ: لاجورد، تانبا تے تانبے دے شیشے جہیں نایاب چیزاں دی موجودگی کنوں پتہ لڳدے جو کرن پورہ ہک وݙا تجارتی مرکز ہا جیندا ڳانڈھا افغانستان تک ہا۔
گینڈے کی موجودگی: گینڈے دیاں ہݙیاں دا لبھݨ ہڑپہ جُڳ وچ ایں خطے وچ ہک مختلف ماحول دی نشابری کریندا ہے
ساندھوڑاندھ لبھتاں کنوں پتہ لڳدا ہے جو ایں ٹھیڑھ تے 2800 قبل مسیح کنوں مستقل تے لمبے عرصے تک وسندی دی تاریخ ہے۔
بحیرہ اسود

بحیرہ بنطس کوں بحیرہ اسود وی آکھیا ویندے۔ اے سمندر جنوب مشرقی یورپ تے اناطولیہ دے درمیان واقع ہے۔ اینکوں اسلامی تاریخ دی کتاباں وچ بحیرہ بنطس لکھیا ڳئے 

۔ بحیرہ اسود اصل وچ انگریزی ناں Black Sea دا عربی ترجمہ ہے۔

ایہ سمندر بحر اوقیانوس تے مشرقی یورپ دے درمیان واقع ہے تے بحیرہ روم دے ذریعے ایندے نال جُڑیا ہویا ہے۔ اینویں ای ایہ سمندر آبنائے باسفورس تے بحیرہ مرمرہ دے ذریعے بحیرہ روم نال تے آبنائے کرچ دے ذریعے بحیرہ ازوف نال وی جُڑیا ہویا ہے۔

بحیرہ اسود 4 لکھ 22 ہزار مربع کلومیٹر رقبے تے پھیلا ہویا ہے تے ایندی ودھ توں ودھ گہرائی 2210 میٹر ہے۔ بحیرہ اسود وچ ݙھاوݨ آلا سب توں اہم دریا جرمنی توں نکلݨ آلا دریائے ڈینیوب ہے، جیہڑا 10 مُلکاں توں گزرݨ دے بعد رومانیہ دے ساحل تے بحیرہ اسود وچ ڈھہہ ویندے۔

بحیرہ اسود دے ساحلی مُلکاں وچ ترکی، بلغاریہ، رومانیہ، یوکرین، روس تے جارجیا شامل ہن۔ یوکرین دی خود مختار جمہوریہ کریمیا وی اینہی دے ساحل تے واقع ہے۔ ترکی دا شہر استنبول بحیرہ اسود دے کنارے واقع اہم ترین شہر ہے۔

سرائیکی وچ ایندی معلومات کجھ ایویں ہے:

**جگہ:** جنوب مشرقی یورپ تے اناطولیہ دے وچکار

**رقبہ:** 4 لکھ 22 ہزار مربع کلومیٹر

**ودھ توں ودھ گہرائی**: 2210 میٹر

**اہم دریا:** دریائے ڈینیوب

**ساحلی مُلک**: ترکی، بلغاریہ، رومانیہ، یوکرین، روس تے جارجیا

= ٻیا ݙیکھو =
بحیرہ بطنس
شرم الشیخ

شرم الشیخ مصر دا ہک مشہور ساحلی شہر ہے جیڑھا جزیرہ نما سینا دے جنوبی سرے تے واقع ہے۔ اے شہر بحیرہ احمر (سرخ سمندر) دے کنارے تے واقع ہے تے اپݨی خوبصورتی، مرجانی چٹاناں، تے آبی سرگرمیاں کیتے پوری دنیا وچ مشہور ہے۔

= مقام =
شرم الشیخ جزیرہ نما سینا دے جنوبی سرے تے، بحیرہ احمر دے کنارے واقع ہے۔ اے شہر خلیج عقبہ دے دہانے تے واقع ہون دی وجہ توں وی اہم ہے۔ 

= تاریخ: =
شرم الشیخ ویہویں صدی دے ادھ وچ ہک ماہی گیری دی چھوٹی جہی وستی ہئی، لیکن بعد وچ ایندی اسٹریٹجک لوکیشن تے سیاحتی پوٹینشل دی وجہ توں ایندی ترقی تھئی۔ اے شہر کجھ ویلے کیتے اسرائیل دے قبضے وچ وی رہیا ہے۔ 

= سیاحت: =
شرم الشیخ سیاحت دا ہک وݙا مرکز ہے۔ اِتھاں کئی عالیشان ریزورٹس، ہوٹلز، ریستوران تے تفریحی مقامات موجود ہِن۔ غوطہ خوری (ڈائیونگ)، سنورکلنگ، ونڈ سرفنگ تے ٻیاں آبی کھیݙاں اِتھوں دیاں مشہور سرگرمیاں ہِن۔

شرم الشیخ سیر سپاٹے دا ہک وݙا مرکز ہے۔ اِتھاں کئی وݙے وݙے رہائشی ہوٹل، ریستوران تے سیر سپاٹے دیاں جاہیں موجود ہِن۔ پاݨی وچ غوطہ لاوݨ، سنورکلنگ، ونڈ سرفنگ اتے ٻئے پاݨی دے کھیݙ اِتھوں دیاں مشہور چیزاں ہِن۔

**آبادی:** شرم الشیخ دی آبادی تقریباً 73,000 ہے۔ 

**موسم:** شرم الشیخ دا موسم سارا سال گرم تے خشک رہندے۔ سردیاں وچ وی درجہ حرارت معتدل رہندے۔ 

= اہم مقامات =

# راس محمد نیشنل پارک
# نعامہ بے
# اولڈ مارکیٹ

شرم الشیخ نہ صرف ہک سیاحتی مرکز ہے بلکہ اے ہک اہم سیاسی مقام وی ہے، اِتھاں کئی بین الاقوامی کانفرنسز وی منعقد تھیندیاں رہندیاں ہِن۔

= ٻیا ݙیکھو =

# امریکہ
# کراچی
# بلوچستان
طابا

طابا مصر دا ہک سرحدی شہر ہے جیڑھا خلیجِ عقبہ دے کنارے واقع ہے۔ ایہہ اسرائیل دی سرحد دے بالکل کول ہے۔ اے شہر سیاحت کیتے مشہور ہے۔ اِتھوں دے صاف پاݨی، مرجانی چٹاناں تے صحرائی نظارے سیاحواں کوں اپݨی طرف کھچیندن۔

= مقام: =
طابا مصر دے جزیرہ نما سینائی دے شمال مشرقی حصے وچ واقع ہے۔ 

= اہمیت: =
ایہہ ہک اہم سرحدی گزرگاہ ہے یعنی ایتھوں مصر دی سرحد ٹپ کے اسرائیل ونج سکدے او۔ تے اے ہک سیاحتی مرکز وی ہے۔

= سیاحت: =
طابا وِچ کئی ریزورٹس، ہوٹلز تے ڈائیونگ سنٹرز ہِن جیڑھے سیاحواں کوں تفریحی سہولیات مہیا کریندن۔ 

= ٻیا ݙیکھو =

# خلیج عقبہ
# سہرانی بلوچ
# بحیرہ عرب
کھیراسارا

کھیراسارا ہندوستان دی ریاست گجرات دے ضلع کچھ دے نکھترانہ تعلقہ وچ واقع سندھ وادی دی تہذیب دا ہک ٹھیڑھ ہے۔ کھاری دریا دے کنارے آباد ایہ قدیم وسندی ضلع ہیڈ کوارٹر بھج کنوں تقریبا 85 کلومیٹر دور واقع ہے۔

### کھیراسارا دی کھاٹی
کھیراسارا دے پچھوکڑ دی ابتدائی جھلک 1976 تے 1977 دے وچال کیتے ڳئے تحقیقی سروے دے دوران سامݨے آئی جݙاں ہندوستان دے آثار قدیمہ دے سروے دے اہکاراں ایندا کھوڄ کڈھیا۔ اتھوں ملݨ والے کافی سارے چوچنڈالے وزن کرݨ والے وٹے، مٹی دے برتناں دیاں ٹھیکریاں، رتے پالش والے برتن کھیراسارا دی رڄی کڄی پچھوکڑ کوں نشابر کریندے ہن۔ دسمبر 2009 وچ اتھاں 300 مربع میٹر دی ہک قلعہ بندی دی دیوار دریافت تھئی ہئی۔

### وسندی تے وسنیک
کھیراسارا دی کھاٹی نال ایں قدیم وسندی دے وسنیک دی زندگی تے گزر گزران بارے وی ودھیک معلومات ݙتیاں ہن۔ 
تجارت تے صنعت دا ثبوت: باریک سوراخ والے مٹی دے برتناں دی دریافت جیڑھی جو ہڑپہ جُڳ دی دستکاری دی ہک سنڄاݨ ہے۔ اتھوں وݨڄ وپار دے ڳانڈھے دے وی ثبوت ملئے ہن جیڑھے کھیراسارا کوں سندھ وادی دی تہذیب دے ٻنہاں حصہ نال ڳنڈھیندے ہن۔ 
ودھدی پھلدی معیشت: 14 دیواراں والے بھنڈار دی موجودگی جیندی پیمائش 28 میٹر ضرب 12 میٹر ہے، ہک اہم تجارتی ڳڑھ دے  طور تے کھیراسارا دے کردار دا زبردست ثبوت پیش کریندی ہے۔ ایں بھنڈار دیاں دیواراں 1.55 میٹر اچیاں ہن۔ 
روز ݙیہاڑی دا رہݨ سہݨ: کھاٹیاں نال سگھڑیمے نال بݨئے گھراں دے کھولیاں کوں نشابر کیتا ہے، جیڑھے وسنیکاں دے رڄ کڄ تے سگھڑیمے کوں ظاہر کریندے ہن۔ ایں گھر آپت وچ جڑیئے ہوئے مستطیل کمرے، چلھاݨے تے چلھاݨے کنوں دھوں کڈھݨ واسطے موریاں وی موجود ہن۔ انہاں گھراں دی بݨتر وچ سلھیں تے مٹی دا استعمال تھیا کھڑے، گھر دے رستیاں کوں ٹھیکریاں تے چھوٹے پتھراں نال پختہ کیتا ڳیا ہے۔ ایہ ایں وسندی دے وسنیکاں دے وسائل تے سگھڑیمے تے بݨتر دے فن تے ذہانت کوں نشابر کریندا ہے۔ 

### پچھوکڑ دی کھوڄ
کھیراسارا دے ٹھیڑھ ہڑپہ جُڳ دی زندگی دے مختلف پکھ نشابر کیتے ہن۔ 

تکنیکی ترقی: ڳڑھ والی وادی دے ناں نال مشہور ہک ٹھیڑھ توں ہک قابل ذکر سروے دے آلے دی دریافت جیندا موازنہ جدید پرزمیٹک کمپاس نال کیتا ونڄ سڳدا ہے، سندھ وادی دی تہذیب دی جدید ترین تکنیکی صلاحیتاں کوں ظاہر کریندی ہے۔ 
ثقافتی طرز عمل: ہݙیاں دے برتناں دا ملݨ، جنہاں بارے خیال ہے جو مرݨ دے بعد کیری تے ہݙیاں کوں سانبھݨ کیتے استعمال کیتا ویندا ہے، ہڑپہ جُڳ دے لوکاں دے جنازے دے طریقیاں دی جھلک درشیندا ہے۔ 
ٹائم لائن دی کھوڄ: ایں ٹھیڑھ دیاں پرتاں دا باریک بینی نال تجزیہ کر تے ماہرین آثار قدیمہ کھیر سارا دی تاریخ دی ٹائم لائن کوں کٹھا کر سڳدے ہن۔ اتلیاں پرتاں وچ لبھݨ والے مٹی دے برتناں دا تعلق پچھاترے جُڳ دے برتناں نال جڑدے۔ جݙاں جو جھکیاں پرتاں کنوں دریافت تھئے برتن آباد کاری دے اڳاترے جُڳ دی جھلک پیش کریندے ہن۔ 

### کھیراسارا دا عروج تے زوال
موجود شواہد کنوں پتہ لڳدے جو کھیراسارا ہڑپہ تے ڈھلدے جُڳ وچ ہک وݙا صنعتی مرکز ہا جئیں 2600 کنوں 2200 قبل مسیح دے درمیان آپݨا عروج ݙٹھا ہوسے۔ 
کھیراسارا دیاں لبھتاں تے بݨتر دیاں بچرانداں دے تجزیہ کرݨ نال توقع ہے جو ماہرین آثار قدیمہ کوں ایں خطے وچ سندھ وادی دی تہذیب دے سماجی، معاشی تے ثقافتی ڳانڈھے بارے ݙونگھی ڄاݨ ملسی۔
اچلپور

اچلپور، بھارت دے صوبے مہاراشٹر دا ہک چھوٹا جیہا شہر ہے۔ ایہ شہر اپݨی قدرتی خوبصورتی تے تاریخی اہمیت دی وجہ توں مشہور ہے۔ اچلپور تے پراٹواڑا کوں کٹھے جاڑے شہر وی آکھیا وینداں ہے۔

= جغرافیہ =
اچلپور ہک پہاڑی علاقے وچ واقع ہے تے ساپن تے بیچھن ندیاں دے کنارے وسیا ہویا ہے۔ ایہ شہر مہاراشٹر تے مدھی پردیش دی سرحد دے نیڑے واقع ہے تے کجھ جگہاں تے صرف 10 کلومیٹر دا فاصلہ ہے ݙوہیں ریاستاں کوں انج کریندا ہے۔ اچلپور دی اوسط بلندی 369 میٹر ہے۔

= لوک تے ثقافت =
اچلپور دی آبادی تقریباً 107,316 ہے۔ ایتھو دیاں لوکیں دیاں مذہبی تے ثقافتی روایات ٻہوں پراݨیاں ہن۔ ایتھاں ہندو، مسلمان تے دیگر مذہبی لوک رہندے ہن۔

= سیاحت =
اچلپور وچ ݙیکھݨ کیتے ٻہوں ساریاں خوبصورت تے تاریخی جاہیں ہن۔ ایتھو دے مندر، قلعے تے باغ ٻہوں مشہور ہن۔

بیابانی صاحب دا چبوترہ: ایہ چبوترہ اچلپور دی ثقافتی تے ادبی ورثے دا ہک اہم حصہ ہے۔

اچلپور دا قلعہ: ایہ قلعہ شہر دے تاریخی ماضی دی یادگار ہے۔

ساپن تے بیچھن ندیاں: ایہ ندیاں شہر دی خوبصورتی وچ اضافہ کردیندیاں ہن۔

= ٻیا ݙیکھو =

# حیدرآباد
# پنجاب 
# سرائیکستان
پونے ڈویژن

پونے ڈویژنپونے ڈویژن، بھارت دی ریاست مہاراشٹر دے چھی انتظامی ڈویژناں وچوں ہک ہے۔ ایہ ڈویژن اپݨی تاریخی اہمیت، ثقافتی ورثے تے تیزی نال ترقی کرݨ آلی معیشت دی وجہ توں مشہور ہے۔ پونے، جو کہ اینہ ڈویژن دا دارالحکومت ہے، ہک تعلیمی تے صنعتی مرکز دے طور تے ڄاݨیا ویندا ہے۔

= پونے ڈویژن دیاں اہم خصوصیات: =
تاریخی اہمیت: 

پونے ڈویژن وچ ٻہوں سارے تاریخی مقامات واقع ہن جنہیں وچ قلعے، مندر تے یادگاریاں شامل ہن۔ ایہ علاقہ مراٹھا سلطنت دا ہک اہم مرکز رہ ڳیا ہے۔

تعلیمی مرکز:

پونے وچ بہت ساریاں معروف یونیورسٹیاں تے کالج واقع ہن، جہری وجہ توں ایہ ہک تعلیمی مرکز دے طور تے ڄاݨیا ویندا ہے۔

صنعتی مرکز: 

پونے وچ آٹو موبائل، سافٹ ویئر تے دیگر صنعتاں دا ہک وݙا مرکز اے۔

کھیݙیں دا شہر: 

پونے کوں کرکٹ تے دیگر کھیݙیں کیتے وی ڄاݨیا ویندا ہے۔

سیاحتی مقامات:

پونے ڈویژن وچ ٻہوں سارے سیاحتی مقامات واقع ہن جنہیں وچ پہاڑی اسٹیشن، آبشار تے جنگلات شامل ہن۔

= پونے ڈویژن وچ شامل ضلعے: =

# پونے
# سولاپور
# ساتارا
# سانگلی

= پونے ڈویژن دی معیشت: =
پونے ڈویژن دی معیشت بنیادی طور تے صنعت، زراعت تے خدمات تیں مبنی اے۔ آٹو موبائل، سافٹ ویئر، تے فارماسیوٹیکل صنعتیں اینہ ڈویژن دی معیشت وچ اہم کردار ادا کریندے ہن۔

= پونے ڈویژن دی ثقافت: =
پونے ڈویژن دی ثقافت مہاراشٹری ثقافت دا ہک اہم حصہ ہے۔ ایندی ثقافت وچ موسیقی، رقص، تہوار تے کھاݨا شامل ہن۔

= پونے ڈویژن وچ سیاحت: =
پونے ڈویژن وچ سیاحاں کیتے ٻہوں کجھ ہے۔ تساں ایتھاں تاریخی مقامات ݙیکھ سکدے ہاؤ، پہاڑاں تیں ٹریکنگ کر سکدے ہاؤ، یا صرف آرام دہ تے پرسکون وقت گزار سکدے ہاؤ. 

= ٻیا ݙیکھو =

# انڈیا 
# ہندوستان 
# دہلی
شوکت تھانوی

شوکت تھانوی، جئیں نے اردو ادب وچ اپݨی منفرد شناخت بݨائی ، صرف ہک مزاح نگار ہی ناہن ، بلکہ اوہ ہک صحافی، ناول نگار، ڈراما نگار، افسانہ نگار تے شاعر وی ہن.اوہنیں دیاں تحریراں لوکیں دے دلاں تے راج کریندیاں تے اوہنیں کوں اردو ادب دا ہک نویں اونچائی تے پہنچا ݙتا۔

= جیوݨ تے کم =
شوکت تھانوی دا ڄم اتر پردیش دے ہک نکے جہیں شہر تھانہ بھون وچ تھیا۔ اونہہ اپݨی پڑھائی ادھیوری چھوڑ کے زندگی دی جدوجہد شروع کر ݙتی۔ اوہنیں صحافت نال اپݨے کیریئر دا آغاز کیتا تے ٻہوں سارے مشہور اخباراں نال جڑیے رہے۔ اوہنیں دیاں مزاحیہ تحریراں لوکیں کوں ٻہوں پسند آئیاں تے اوہنیں کوں ہک مشہور مزاح نگار بݨا ݙتا ۔

پاکستان بݨن دی وجہ توں اوہ کراچی آ ڳئے تیں اتھاں ریڈیو تے اخباراں نال جڑیے رہے۔ اوہنیں دا ریڈیو پروگرام 'قاضی جی' بہت مشہور تھیا۔

= شوکت تھانوی دیاں تحریراں =
شوکت تھانوی نے اردو ادب دیاں تقریباً ہر صنف وچ کم کیتا۔ اوہنیں دیاں کتاباں لوکیں وچ ٻہوں مقبول تھیاں۔ اوہنیں دی کچھ مشہور کتاباں ایہ ہن:

سودیشی ریل

قاضی جی

کارٹون

شیش محل

گہرستان

سسرال

بھابھی

تیسرا آدمی

= شوکت تھانوی دا ورثہ =
شوکت تھانوی نے اردو ادب وچ اک اہم کردار ادا کیتا۔ اوہنیں دی تحریراں اج وی لوکیں کوں کھلویندیاں ہن تے سوچݨ کیتے مجبور کریندیاں ہن۔ اوہنیں دیاں تحریراں وچ زندگی دی سچائی، سماجی مسائل تے انسان دی نفسیات کوں ٻہوں خوبصورتی نال پیش کیتا ڳیا ہے۔ 

## ٻیا ݙیکھو

# عبدالطیف بھٹائی
# علامہ محمد اقبال
# اقبال سوکڑی
جمشید انصاری

جمشید انصاری ہک پاکستانی دل دے لوکیں دا پیارا مزاحیہ اداکار ہا۔ اُو 31 دسمبر 1942ء کو ہندوستان وچ ڄمیا ہا۔ پاکستان بݨن دے بعد اُنہیں دا ٹٻر پاکستان آ ڳیا ۔ گریجویشن دے بعد جمشید لندن ڳیا جتھاں اُونہہ بی بی سی وچ کم کیتا تیں ٹی وی پروڈکشن دا کورس کیتا۔ لندن وچ رہندے ہوئے اُوہنے شوکت تھانوی دے لکھیے ہوئے ڈرامہ 'سنتا نہیں ہوں بات' پیش کیتا۔

1968ء وچ جمشید پاکستان واپس آیا تیں پی ٹی وی وچ کم شروع کیتا۔ اُوں اپݨے کریئر دا آغاز ڈرامہ 'جھروکے' توں کیتا۔ جمشید نے درجناں ٹی وی ڈرامے وچ کم کیتا۔ اُنہیں دے مشہور ڈرامے وچ 'گھوڑا گھاس کھاتا ہے', 'کرن کہانی', 'انکل عرفی', 'ان کہی', 'تنہائیاں', 'زیر زبر پیش', 'شوشہ' وغیرہ شامل ہن۔ اُوہنیں ݙو درجن دے قریب قومی سطح دے فن دے ایوارڈ وی حاصل کیتے۔ اُنہیں دے کُجھ مکالمے جِویں کہ 'چقو ہے میرے پاس', 'زور کس پے ہوا' تے 'قطعی نہیں' وغیرہ عام لوکاں وچ بہت زیادہ مقبول ہوئے۔

سر وچ رسولی دی وجہ توں کراچی وچ 24 اگست 2005ء کو اُوہ ایہہ فانی جہان چھوڑ کے چل ڳئے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# خواجہ غلام فرید
# عدیل سانول سہرانی
قربان جیلانی

قربان جیلانی ہک سرائیکی دل دا لوکاں دا پیارا اداکار ہا۔ اُو 18 ستمبر، 1938ء کو حیدرآباد، سندھ وچ ڄمیا ہائی۔ اُوہنے 1959ء وچ ریڈیو پاکستان حیدرآباد توں اپݨی فنی زندگی دا آغاز کیتا۔ بعد وچ ریڈیو پاکستان کراچی توں وی اپݨے فن دا مظاہرہ کیتا۔ پاکستان ٹیلی وژن دے قیام دے بعد اُوہنے ٹیلی وژن دے متعدد اردو تے سندھی ڈرامے وچ کم کیتا جیندے وچ انکل عرفی تے دیواریں دے نام سرفہرست ہن۔ اُوہنے 16 فلمیں وی کیتیاں جیندے وچ 8 اردو، 7 سندھی تے ہک پنجابی زبان وچ بݨیاں ہوئیاں ہن۔

قربان جیلانی نے ریڈیو، ٹیلی وژن تے اسٹیج دے فن کاراں دے حقوق دے تحفظ کیتے ایکٹر ایکویٹی دے ناں نال ہک تنظیم وی بݨائی ہئی۔ اُو 30 اکتوبر، 1996ء کو کراچی وچ انتقال کر ڳیا تے گلشن اقبال دے قبرستان وچ آسودۂ خاک ہے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# باسط نعیمی
# امام احمد رضا بریلوی
انکل عرفی ڈرامہ

انکل عرفی ہک پاکستانی ڈراما سیریل اے جیہڑا 1974 وچ پاکستان ٹیلیویژن تے پہلی وار ݙکھایا گیا ہائی۔ ایہ ڈراما اردو زبان وچ بݨایا ڳیا ہئی تے 26 قسطاں دا ہئی۔ ہر قسط 30 منٹ دی ہئی۔ ایہ ڈراما حسینہ معین نے لکھیا تے محسن علی ایندا پروڈیوسر ہئی۔

= ڈرامے دی کہانی =
ایہ ڈراما ہک عام پاکستانی خاندان دی کہانی ہے جتھاں انکل عرفی ناں دا ہک بندا ہوندا ہے جیہڑا خاندان دا سب توں پیارا تے مزاکرات کردار ہوندا اے۔ ڈرامے وچ خاندان دے رشتے، سماجی مسائل تے روزمرہ دی زندگی دے مناظر ݙکھائے گئے ہن۔

= ڈرامے وچ اہم کردار =
شکیل (انکل عرفی)

شہلا احمد

عذرا شیروانی

قربان جیلانی

جمشید انصاری

= ڈرامے دی اہمیت =
انکل عرفی پاکستان دے ڈرامہ سیریلز وچ ہک کلاسک ڈراما منیا ویندا ہے۔ ایہ ڈراما اپݨی سادگی، مزاحیہ مناظر تے خاندانی رشتیاں دی عکاسی کرݨ دی وجہ توں لوکاں دے دلاں وچ وس گیا۔

= ٻیا ݙیکھو =

# دنیا پور
# وصال
# میرے پاس تم ہو
تمغہ حسن کارکردگی

تمغہ حسن کارکردگی ایہ یک اینجھا اعزاز ہے جیندا پاکستان دی حکومت لوکیں کوں اوہناں دی چنڳے کم کاری تے ݙیندے ہن۔ ایہ تمغہ ملݨ دا مطلب ہے کہ آپ نے اپنڑے ملک تے اپنڑی کمیونٹی کیتے ٻہوں کُجھ کیتا ہے۔

= سرائیکی وچ ایندا مطلب =

### حسن کارکردگی دا نشان:
ایندا مطلب اے کہ آپ نے اپنڑے کم وچ ٻہوں چنگی کارکردگی ݙکھائی ہے۔

### عوامی خدمت دا صلہ:
ایہ تمغہ اوہناں لوکاں کوں دتا ویندا ہے جنہاں نے عوام دی خدمت کیتی ہووے۔

### ملک دا فخر:
ایہ تمغہ ملݨ دا مطلب ہے کہ آپ اپݨے ملک دا فخر بݨ ڳئے ہاؤ۔

## کون لوک ایہ تمغہ گھن سکدے ہم؟

### ہر کوئی:
کوئی وی شخص جو اپنڑے کم وچ بہترین ہووے اوہ ایہ تمغہ گھن سڳدا ہے. 

### کمیونٹی ورکر:
جہرے لوک اپنڑی کمیونٹی دی بہتری کیتے کم کریندے ہن۔

### پیشے ور:
ڈاکٹر، انجینئر، استاد تے ٻئے پیشے ور لوک۔

### کھلاڑی:
جو لوک کھیݙ وچ پاکستان دا ناں روشن کریندے ہن۔

### فنکار:
جہرے لوک فن دے مختلف شعبے وچ کم کریندے ہن۔

= ٻیا ݙیکھو =

# میجر عزیز بھٹی
# میجر شریف شریف
# جنرل رحیل شریف
ریڈیو پاکستان

ریڈیو پاکستان، پاکستان دا پہلا نشریاتی ادارہ ہے۔ ایندا آغاز 14 اگست 1947 کوں آزادی دے نال ہی تھیا ہئی۔ ایں ادارے پاکستان دے ثقافتی، سماجی، تے سیاسی منظر نامے وچ اہم کردار ادا کیتا ہے۔

= تاریخی اہمیت =
ریڈیو پاکستان نے ابتدائی ݙیہاڑیاں وچ معلومات، تفریح، تے تعلیم دے پھیلاؤ وچ اہم کردار ادا کیتا۔ اوں وقت وچ جݙاں ٹیلی ویژن عام نہ ہئی، ریڈیو ہی معلومات دا سب توں وݙا ذریعہ ہئی۔ ریڈیو پاکستان نے قومی یکجہتی کوں ودھاوݨ تے ثقافتی ورثے کوں محفوظ کرݨ وچ وی مدد کیتی۔

## سرائیکی پروگرام
ریڈیو پاکستان مختلف علاقائی زباناں وچ پروگرام نشر کریندا ہے، جیندے وچ سرائیکی وی شامل ہے۔ سرائیکی پروگراماں وچ لوک موسیقی، ڈرامے، خبریں، تے علاقائی مسائل تے مبنی پروگرام شامل ہوندے ہن۔ اے پروگرام سرائیکی ثقافت کوں ودھاوݨ تے سرائیکی زبان ٻولݨ آلیاں دی تفریح دا ہک اہم ذریعہ ہن۔

= سرائیکی پروگراماں دی اہمیت =

### ثقافت دا تحفظ:
اے پروگرام سرائیکی ثقافت تے ورثے کوں محفوظ رکھݨ وچ مدد کریندن۔

### زبان دی ترویج:
اے پروگرام سرائیکی زبان کوں ودھاوݨ تے ایندی مقبولیت کوں برقرار رکھݨ وچ مدد کریندن۔

### معلومات تے تفریح:
اے پروگرام سرائیکی ٻولݨ آلیاں کوں معلومات تے تفریح فراہم کریندن۔

### علاقائی مسائل تے بحث:
اے پروگرام علاقائی مسائل تے بحث کرݨ تے انہیں دے حل ڳولݨ دا ہک پلیٹ فارم فراہم کریندن۔

= ٻیا ݙیکھو =

# پی ٹی وی
# ایران
سنگاپور

سنگاپور جنوب مشرقی ایشیا دا ہِک چھوٹا جیہاں پر وݙا مشہور مُلک ہے۔ ایندا رقبہ تقریباً 719 مربع کلومیٹر ہے تے آبادی 57 لکھ توں ودھ ہے۔ سنگاپور ہِک جزیرہ نما مُلک ہے جیہڑا ملائیشیا دے جنوب وِچ واقع ہے۔

= تاریخ: =
سنگاپور دی تاریخ ٻہوں پُراݨی ہے۔ تریجھی صدی عیسوی وِچ ایندا ذکر ملدا ہے۔ پر جدید سنگاپور دی بُنیاد 1819ء وِچ برطانوی راج دے ویلے رکھی ڳئی جݙݨ سر اسٹیمفورڈ ریفلز نے اِتھاں ہِک تجارتی بندرگاہ بݨائی۔ ݙوجھی جنگِ عظیم وِچ جاپان نے اِتھاں قبضہ کر گِھدا ہئی۔ 1965ء وِچ سنگاپور ملائیشیا توں انج تھی کے ہِک آزاد مُلک بݨ ڳیا۔

= معیشت: =
سنگاپور دی معیشت ٻہوں مضبوط ہے تے اینکوں دُنیا دے امیر ترین مُلکاں وِچ شمار کیتا ویندے۔ اِتھوں دی معیشت وِچ تجارت، مالیات، سیاحت تے الیکٹرانکس اہم کردار ادا کریندن۔ سنگاپور دی بندرگاہ دُنیا دی مصروف ترین بندرگاہواں وِچوں ہِک ہے۔

= ثقافت: =
سنگاپور ہِک کثیر الثقافتی مُلک ہے اِتھاں چینی، مالائی، انڈین تے ٻئے کئی نسلی گروہ آباد ہِن۔ اِتھوں دی سرکاری زباناں وِچ انگریزی، مالائی، چینی تے تامل شامل ہِن۔ سنگاپور اپݨی صفائی، نظم و ضبط تے جدید طرزِ زندگی کیتے مشہور ہے۔

= اہم ݙیکھݨ آلیاں جاہیں: =
سنگاپور وِچ سیاحاں کیتے ٻہوں کُجھ ݙیکھݨ کوں ہے۔ کُجھ اہم جاہیں اے ہِن:

### * مرلیون پارک:
اِتھاں مرلیون دا مجسمہ ہے جیہڑا سنگاپور دی علامت ہے۔

### * گارڈنز بائی دی بے:
ایہ ہِک خوبصورت باغ ہے جِتھاں وݙے وݙے مصنوعی درخت تے ٻئے کئی دلچسپ چیزاں موجود ہِن۔

### * سینٹوسا جزیرہ:
ایہ ہِک تفریحی جزیرہ ہے جِتھاں یونیورسل اسٹوڈیوز تے ٻئے کئی تفریحی پارکس موجود ہِن۔

### * چائنا ٹاؤن تے لٹل انڈیا:
ایہ سنگاپور دے تاریخی علاقے ہِن جِتھاں چینی تے انڈین ثقافت کوں ݙیکھیا ونڄ سڳدے۔

مختصر اے کہ سنگاپور ہِک چھوٹا جہیں پر ترقی یافتہ مُلک ہے جیہڑا اپݨی خوبصورتی، جدیدیت تے ثقافتی تنوع کیتے مشہور ہے۔

= ٻیا ݙیکھو =

# برطانیہ
# برصغیر
# مکران
تھائی لینڈ

تھائی لینڈ جنوب مشرقی ایشیا دا ہک ملک ہے۔ ایندا سرکاری ناں مملکت تھائی لینڈ ہے۔ اینکوں پہلے سیام دے ناں نال وی سݙیا ویندا ہئی۔ تھائی لینڈ دا دارالحکومت تے سب توں وݙا شہر بینکاک ہے۔

= جغرافیہ: =
تھائی لینڈ دے شمال اچ میانمار تے لاؤس، مشرق اچ کمبوڈیا تے لاؤس، جنوب اچ خلیج تھائی لینڈ تے ملائیشیا، تے مغرب اچ بحیرہ انڈمان واقع ہن۔ ایندا جغرافیہ پہاڑاں، میدانی علاقیاں، تے ساحلی علاقیاں تے مشتمل ہے۔

= آبادی: =
تھائی لینڈ دی آبادی تقریباً 7 کروڑ ہے۔ اتھوں دے زیادہ تر لوک بدھ مت دے پیروکار ہن۔ تھائی زبان اتھوں دی سرکاری زبان ہے۔

= معیشت: =
تھائی لینڈ دی معیشت سیاحت، صنعت، تے زراعت تے مبنی ہے۔ اے ملک چاول، ربڑ، تے الیکٹرانکس دی برآمد کیتے مشہور ہے۔

= ثقافت: =
تھائی لینڈ دی ثقافت ٻہوں امیر تے متنوع ہے۔ اتھوں دے لوک اپݨے مہمان نواز رویے تے روایتاں کیتے مشہور ہن۔ بدھ مت دا اتھوں دی ثقافت تے ٻہوں گہرا اثر ہے۔

= اہم مقامات: =
* بینکاک:

دارالحکومت، مندریاں، محلات، تے مارکیٹاں کیتے مشہور

* چیانگ مائی: 

شمالی تھائی لینڈ دا ہک تاریخی شہر، پہاڑاں تے مندریاں کیتے مشہور

* پھوکیٹ:

ہک مشہور ساحلی مقام، اپݨے خوبصورت ساحلاں کیتے مشہور

= ٻیا ݙیکھو =

# بینکاک
لندن میٹروپولیٹن یونیورسٹی

لندن میٹروپولیٹن یونیورسٹی لندن، انگلستان اچ واقع ہک پبلک یونیورسٹی ہے۔ ایندی تاریخ 1848ء توں شروع تھیندی ہے پر باقاعدہ طور تے ایندا قیام 1 اگست 2002ء اچ تھیا۔ اے یونیورسٹی اپݨے طلباء کوں مختلف شعبیاں اچ انڈرگریجویٹ تے پوسٹ گریجویٹ پروگرام پیش کریندی ہے، جیندے اچ بزنس، قانون، سائنس، آرٹس اتے صحت شامل ہن۔

= اہم معلومات: =

* **قیام**: 1 اگست 2002ء (تاریخ 1848ء توں)
* **قسم**: پبلک یونیورسٹی
* **مقام**: لندن، انگلستان
* **شعار**: Knowledge in Abundance (علم دی فراوانی)
* **ویب سائٹ**: www.londonmet.ac.uk

= ٻیا ݙیکھو =

# یونیورسٹی آف لاہور
# بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی
قومی اسمبلی

قومی اسمبلی پاکستان دی پارلیمان دا ایوانِ زیریں ہے۔ ایندا مطلب اے ہے کہ اے پاکستان دے قانون بݨاوݨ آلےادارے دا پہلا تے اہم ترین حصہ ہے۔ جیویں کہ تساں ڄاݨدے ہاؤ کہ پاکستان دا نظامِ حکومت پارلیمانی ہے، ایں واسطے قومی اسمبلی دا کردار ٻہوں اہم ہوندا ہے۔

= قومی اسمبلی دے کجھ اہم کماں وچوں کجھ اے ہن: =

## قانون سازی:
قومی اسمبلی دا سب توں اہم کم ملک کیتے قانون بݨاوݨا ہے۔ اِتھائیں تے سارے ممبران رَل تے بحث مباحثہ کر کے نویں قوانین بݨیندن تے پراݨیاں قوانین وچ ترمیم کریندن۔

## حکومت دی نگرانی:
قومی اسمبلی حکومت دے کماں دی وی نگرانی کریندی ہے۔ سوالات پُچھ کے تے تحریکاں پیش کر کے حکومت کوں جوابدہ بݨایا ویندے۔

## بجٹ دی منظوری:
حکومت دا سالانہ بجٹ وی قومی اسمبلی توں منظور تھی تے ویندے۔

## وزیراعظم دا انتخاب:
عام انتخابات دے بعد جیہڑی پارٹی زیادہ سیٹاں گھندی ہے، اوں پارٹی دا سربراہ وزیراعظم بݨدا ہے تے اوندا انتخاب وی قومی اسمبلی دے ممبران کریندن۔

قومی اسمبلی دے ممبران کوں ایم این اے (Member of National Assembly) آکھیا ویندے۔ انہاں دا انتخاب براہِ راست عوام دے ووٹاں نال تھیندے۔ ہر حلقے توں ہک نمائندہ چُݨیا ویندے جیہڑا قومی اسمبلی وچ ونج تے اپݨے حلقے دی نمائندگی کریندے۔

قومی اسمبلی دا اسپیکر ہوندا ہے جیہڑا اسمبلی دے اجلاس دی صدارت کریندے تے کارروائی کوں چلیندے۔ اسپیکر دا انتخاب وی اسمبلی دے ممبران ہی کریندن۔

= ٻیا ݙیکھو =

# عمران احمد خان نیازی
# نواز شریف