خانپور ۔ وسدے لوکیں دی وستی

سرائیکی خطے دی تاریخ اتنی ای قدیم ہے جتنی جو انسان دی اپݨی تاریخ ، اے منی منائی حقیقت ہے جو کائنات دی ہر تہذیب دا تعلق ہمیشہ دریاویں دے نال ہوندے ۔ اساݙا پیارا شہر خانپور دریائے سندھ توں پچھاد پاسے 22 کلومیٹر دے فاصلے تے واقع ہے ۔ تحصیل خانپور دے علاقے کوں ست دریاویں دا سنگم ہووݨ دا شرف تے اعزاز وی حاصل اے ۔ اتھاں پاکستان دے سارے دریا کٹھے دریائے سندھ اچ رَلدن تے کشمور تے گڈو دے دڳ توں سمندر دا رُخ کریندن ۔ تاریخی طور تے ایں علاقے دی سرسبزی تے شادابی صدیاں توں مشہور امدی پئی اے ، ایں سانگے مختلف حملہ آوریں ، لُٹ مار دی نیت نال اِتھاں حملے کریندے رہ ڳئے ۔ تاریخ گوہا ہے جو 2300 قبل مسیح ، سکندر اعظم اوچ توں تھیندا ہویا دریا دے کنارے خانپور دے قصبہ چاچڑاں شریف توں لنگھیا۔ 712ء اچ مسلمان سپہ سالار محمد بن قاسم دیاں فوجاں سرائیکی وسیب دیاں ݙو سلطنتاں اوچ تے ملتان تے قبضے کیتے ٹھٹھہ توں تھیندے ہوئے خانپور دے نواحی قصبے ججہ اچ پڑاؤ کیتا ۔ روایت دے موجب عرب فوج دے سپاہی کھاوݨ اچ پنڈو زیادہ ورتیندے ہن ۔ ایں سانگے ججہ اچ قیام دے ویلھے کھجیں دی ڳکڑیں توں گھجیں دے وݨ زیادہ پیدا تھئے ۔ ججہ اچ اڄ وی کھجیں دے وݙے وݙے باغ ، عرب لوکیں دی نشانی دے طور تے موجود ہن ۔ 1025ء اچ حملہ آوریں محمود غزنوی دی سومنات دے مندر بھنݨ دے ناں تے ایں علاقے اچ لُٹ مار کیتی تے قلعہ مئو مبارک سمیت خانپور دے ٻہوں علاقے کوںاپݨی راجدھانی اچ شامل کیتا ۔ 

خانپور شہر دی بنیاد بہاولپور خان ثانی قلعہ گڑھی اختیار خان کوں فتح کرݨ دے بعد 1806ء اچ رکھی ، انہاں اِتھاں عالیشان مسیت بݨوائی ۔ خانپور دے ہک پراݨے قلعے دی تعمیر و مرت کرائی ۔ خانپور کوں نظامت دے صدر مقام دا درجہ ݙتا۔ ڈسٹرکٹ جیل ، عدالتاں تے ݙوجھیاں سرکاری عمارتاں وی بݨوائیاں ۔ ݙیکھدے ای ݙیکھدے خانپور عالیشان شہر بݨ ڳیا ، بازار تے تجارتی مرکز قائم تھئے ، جنس مثلاً پھُٹی ، اناج ، سبزی تے پھل فروٹ دی ٻہوں وݙی منڈی وی بݨ ڳئی ۔ ایںطرح بہاولپور دے بعد خانپور کوں ریاست دے سب توں وݙے تے مرکزی شہر دی حیثیت حاصل تھی ڳئی ۔ 1871ء اچ خانپور اچ تباہ کن سیلاب آیا جیندی وجہ توں خانپور غرق تھی ڳیا تے سب کجھ نیست و نابود تھی ڳیا ، پر خانپور دے باہمت لوکاں کجھ سال دے عرصے اچ خانپور کوں ہک دفعہ ولا تعمیر کر ݙتا۔ 1874ء اچ خانپور کوں میونسپلٹی دا درجہ ملیا تے اتھاں جدید طرز دی سولائزیشن زندگی دا آغاز تھیا ۔ میونسپل کمیٹی ہک خودمختار ادارہ ہئی ، اوندی آمدنی خرچیں توں وافر ہئی ، اے کمیٹی شہریاں کوں اعلیٰ سہولتاں ݙیوݨ دے نال نلا بچت اتنی کر گھندی ہئی جو درالحکومت بہاولپور دی میونسپلٹی خانپور دی بلدیہ توں قرض گھندی ہئی ۔ خانپور شہر دیاں سڑکاں تے ڳلیاں کوں پکا کیتا ڳیا ۔ خانپور دی صدر بزار کیتے ایجھیاں سلکھیں منگوائیاں ڳیاں جیڑھیاں چمکیلیاں تے لیسویاں ہن ، اوجھیں سلھیں دا نمونہ تے تصور صرف دلی یا ملتا ن اچ موجود ہا ۔

1880ء اچ ریلوے لائن وچھائی ڳئی تاں اہمیت دے پیش نظر انگریزاں خانپور کوں ٻہوں وݙے ریلوے اسٹیشن دا درجہ ݙتا تے خانپور اچ ریلوے اسٹیشن ، ریلوے کلب، ریلوے ہسپتال ، ریلوے سٹیڈیم تے ریلوے کالونی اچ پکیاں سڑکاں تے فوارے قائم کیتے ، جینکوں ݙیکھݨ کیتے پرے پرے توں لوک امدے ہن ، ایں لحاظ نال خانپور تجارتی تے ثقافتی مرکز ہووݨ دے نال نال بہترین تفریحی پوائنٹ دی حیثیت اختیار کر ڳیا ۔ چاچراں ریلوے لائن دے ذریعے خانپور کوں جنکشن دی حیثیت حاصل تھی ، اے ریلوے لائن اپݨے مرشد خواجہ فرید دے مسکن ( چاچڑاں شریف) تک آوݨ ونجٖݨ کیتے نواب آف بہاولپور اپݨے خرچے تے تعمیر کرائی ، ریلوے دی انتظامیہ چہندی تاں چاچڑاں کوٹ مٹھݨ دے وچکار پل بݨا تے اونکوں کوئٹہ تے پنڈی نال ملا سڳدی ہئی پر ریلوے ہیڈ کوارٹر لاہور دی بدکردار بیورو کریسی نے ایں لائن کوں وسعت ݙیوݨ دی بجائے چاچڑاں ریلوے لائن اکھاڑ تے ایندا لوہا نواز شریف دی اتفاق فاؤنڈری اچ سٹ ݙتا، ہُݨ وی ایں منصوبے کوں نویں سرے توں تشکیل ݙیوݨ دی لوڑھ ہے ۔ 

19 ویں صدیاچ ملتان تے سکھر وچالے سب توں وݙا تجارتی مرکز خانپور ہا ، خانپور دا ہوائی اݙا اوںویلھے قائم تھیا جݙاں لہور تے کراچی دے سوا کوئی اݙا نہ ہا ، خانپور ائیرپورٹ اڄ وی موجود اے پر او پی آئی اے دے جہازیں دا نی بلکہ ’’ ݙوجھے جہازیں ‘‘ دا اݙا بݨیا ہویا ہے ۔ خانپور دے ہندو تے مسلمان تاجر دلی دے نال براہ راست تجارت کریندے ہن ۔ خانپور دی واحد گھریلو صنعت ظروف سازی ہئی تے خانپور دے کٹورے جنہاں دا رنگ سونے دی طرح چمکدرا ہوندا ہا نہ صرف ہندوستان بلکہ انگلینڈ تک مشہور ہن تے محلہ ٹھٹھاراں کانپور دے کاریگریں دا کمال اے ہا انہاں این فن اچ عظمت دا لوہا منوایا تے کٹورے دی صنعت کوں اتنی ترقی ݙتی جو خانپور دا ناں خانپور کٹورہ پئے ڳیا ۔ بقول میاں انیس دین پوری انگریزی دے خلاف تحریک آزادی دے سب توں وݙے مرکز خانپور اچ گاندھی جی تے مولانا عبدالکلام آزاد تشریف گھن آئے تاں اہالیان خانپور دی طرفوں ’’ کٹورے ‘‘ دی سوکھڑی انہاں دی خدمت اچ پیش کیتی ڳئی ، اوںکٹورے کوں دلی اچچ ہک ہزار اچ لیلام کر تے اہلیان خانپور دی طرفوں ’’ تحریک ترک موالات ‘‘ اچ جمع کرایا ڳیا جیندے نال ایں تحریک کوں ودھارا تے حوصلہ ملیا تے بر صغیر اچ خانپور دا ناں ٻہوں چرچا تھیا ، خانپور دی ہک ٻئی سوغات خانپوری کھویا وی مشہور ہے پر ہُݨ صرف ایندا ناں باقی ہے ، اگر اتھوں دے حلوائی توجہ کرن تاں اے صنعت منافع بخش ثابت تھی سڳدی ہے ۔ 

تعلیمی لحاظ نال خانپور دا ریکارڈ ٻہوں چنڳا رہ ڳئے ، دین پور شریف جتھاں ٻہوں وݙے مدرسے تے یونیورسٹی دے طور تے طالب علمیں کوں علم دا سوجھلا ݙیندا ہا ،اُتھاں خانپور دا ہائی سکول جیڑھا 1927ء اچ قائم تھای ، تعلیمی خدمات سر انجام ݙیندا پیا ہے ۔ خانپور ضلعے دے چھوٹے چھوٹے قصبیں احمد پور لمہ ، صادق آباد، آباد پور ،نوشارا ( موجودہ رحیم یارخان ) ، اللہ آباد، پکا لاراں وغیرہ دے لوک اتھاں علم حاصل کرݨ امدے ہن ۔ خانپور دی سرزمین زرخیز ہووݨ دے نال نلا ہمیشہ مردم خیز وی رہی ہے ۔ ایں دھرتی خواجہ فرید ؒ ، خلیفہ غلام محمد بانی دین پور ؒ ، حضرت جیٹھ بھٹہ ؒ ، شیخ عبدالستار ؒ ، بابا گجݨؒ ، بابا جندن شاہ ؒ ، مولانا عبیدا للہ سندھی ؒ ، مولانا سراج احمد مکھن بیلوی ؒ ، حضرت سراج اہلسنت ؒ ، مولانا عبدالغنی جاجروی ؒ (ڈھنڈ گاگڑی دی نسبت توں مقامی زبان اچ لفظ گاگڑوی ، عربی ترکیب نال آپ نے اپݨا لقب جاجروی لکھیا ، رحیم یارخان اچ آپ دا ٻہوں وݙا مدرسہ اڄ وی موجود اے ) ۔ مقرر بے بدل ، مولانا عبدالشکور دین پوری ، مولانا خورشید احمد فیضی ، مولانا محمد عبداللہ درخواستی ( جنہاں کوں عرب دے علماء تے صلحاء دی طرفوں شیخ العرب و العجم دا خطاب ملیا ) سید الطاف حسین ( بانی آئی ہسپتال ) ، تحریک بحالی صوبہ دے ہیرو ریاض ہاشمی مرحوم تے ایں طرح دے بے شمار عالم ، فاضل ،ادیب ، شاعر ،دانشور ، دستکار و سپہ سالار ایں دھرتی نے پیدا کتین ۔ خانپور دا سب توں وݙا حوالے حریت ، آزدی تے ظلم دے خلاف جدوجہد اے دین پور تحریک آزدی دوران مولانا عبیداللہسندھی دی زیر قیادت انگریزاں دے خلاف تحریک آزادی ٻہور وݙا مرکز رہ ڳئے ۔ مسلم لیگ 1906ء اچ قائم تھئی ، جݙݨ جو سرائیکی دھرتی دے عظیم شاعر حضرت خواجہ فرید ( متوفی 1901ء ) ایں توں کئی سال پہلے ’’ اپݨی نگری آپ وسا توں پٹ انگریزی تھاݨے ‘‘ دا نعرہ لا تے انگریزاں دے خلاف عملی جدوجہد اچ حصہ گھدا۔ اوں ویلھے مصور پاکستان ’’سر ‘‘ علامہ اقبال آزادی دا نہ کوئی خاب ݙٹھا ہا تے نہ اناہں دے گمان اچ پاکستان دا کوئی نقشہ ہا ، پر ایں ظلم کوں کیا آکھوں جو پاکستان دی تریخ تے نصاب دیاں کتاباں اچ ’’ سر ‘‘ علامہ اقبال دے تعریفاں نال بھریاں پن ، جݙݨ جو خواجہ فرید تے مولانا عبیدا للہ سندھی ؒ دا ذکر نصاب دے کتاب اچ ڳولݨ نال نی ملدا ۔ 

تحریک آزدی دے وݙے مرکز خانپور کوں ’’ سزا ‘‘ ݙیوݨ کیتے انگریزاں دے حاشیہ برداراں خانپور دی ترقی روک تے تنزلی دا عمل شروع کیتا، ریاستی کابینہ دے اہم ارکان غلام میراں شاہ تے مخدوم مزادہ حسن محمود وغیرہ نے ایں سلسلے اچ اپݨے جوہر ݙکھائے ، خانپور دی ضلعی حیثیت ختم کر تے رحیم یارخان کوں ضلعی حیثیت ݙے ݙتی ڳئی ، خانپور دے کئی تجویز شدہ لیور برادر رحیم یارخان اچ قائم کر ݙتی ڳئی تے ریاست دی کابینہ اچ خانپور دی نمائندگی دی مخالفت کیتی ڳئی ۔ انگریزاں خانپور دی مخالفت اچ جو ( رتی لکیر ) چھِکی اوں تے عملدرآمد صرف پچھلے دور بلکہ اڄ وی جاری ہے۔

1871ء دے تباہ کن سیلاب دے ٹھیک ہک صدی ݙو سال بعد 1973ء اچ ہک دفعہ ول تباہ کن سیلاب آیا ، ایں واری نہ صرف خانپور شہر بلکہ تحصیل خانپور دا 70 فیصد دیہاتی علاقہ وی غرق تھی ڳیا ،خانپور دی غرقابی دے بعد پوری دنیا توں میڈیا دیاں تیماں مختلف حکومتاں دے عمائدین ، مخیر حضراتتے ڈونر ایجنسیں دے نمائندے خانپور آئے ، انہاں تصویراں ، فلماں بݨائیاں تے ارباں روپے دی امداد خانپور دے ناں بھیجی پر خانپور کوں اوندا ہک فیصد وی نہ ملیا ۔ خانپور کوں محروم رکھݨ اچ جتھاں لہور دی بیورو کریسی دی کھوٹ شامل ہئی ، اُتاھں خانپور دے نمائندے چوہدری کلیم اللہ دے غلطیں دا ذکر نہ کرݨ وی تاریخ نال کھوٹ تے وانجھ ہوسے ۔ بحالی دے کم اچ امداد توں محروم ی دی ہک وجہ چند عاقبت نا اندیش انہاں سایسی ورکراں دی وی ہئی جنہاں خانپور دے سیالب توں متاثرہ علاقیں دے دورے دے دوران وزیراعظم ذوالفقار علی بھٹو نال بد تمیزی کیتی ، سیلاب دے موقعے تے دورے ویلھے ذوالفقار علی بھٹو نال بد تمیزی کیتی ۔ 

1985ء دے غیر جماعت الیکشن اچ جنرل ضیا الحق دی خانپور قومی اسمبلی دا حلقہ کھس تے اونکوں لسانی بنیاد تے ونڈ ݙتا ڳیا ، خانپور اچ ایندے خلاف سخت اشتعال پیدا تھیا پر حکومت ہک نہ سݨی ، 1985ء دے الیکشن اچ خانپور دے لوکاں توں سب توں پہلے حاجی سیف اللہ دوکھا کیتا تے خانپور اچ چرب زبانی ، کوڑ تے فرید دی سیاست دی بنیاد رکھی ، ایندے بعد لسانی عصبیت رنگ ݙکھایا ، حاجی سیف اللہ دے بعد میاں عبدالخالق تے اوندے بعد ݙو دفعہ چوہدری جعفر گجر آئے ، حاجی سیف اللہ دی طرح انہاں ݙوہیں دا تعلق وی کانوپر توں ہا ، ایں سانگے انہاں ݙوہاں نے خانپور دی تنزلی اچ اپݨا پورا پورا کردار ادا کیتا ۔ جنرل مشرف دے نویں نظام دے تحت نویں سرے توں حلقہ بندیاں وجود اچ آیاں ، خانپور کوں قومی اسمبلی دا حلقہ واپس ملیا ، اکتوبر 2001ء الیکشن اچ قومی سیٹ تے ݙو ’’ نیم خانپوریں ‘‘ ( ہک دی اصل رہائش رحیم یارخان تے ݙوجھے دی لہور ) پی پی دے میجر تنویر تے ق لیگ دے سیٹھ انور دے وچکار مقابلہ تھیا ۔ پی پی دے جیالے نظریاتی بنیادیں تے ووٹ دے مسئلے تے اپݨے قریبی رشتے داریں حتیٰ کہ اپݨے بزرگیں دے وی ڳل پے ڳئے ، ݙوجھے امیدوار سیٹھ انور جئیں بھرے جلسے اچ اعلان کیتا ہا جو میں جتاں یا ہراں 24 اچوں 18 گھنٹے روزانہ خانپور اچ نہ گزراں تاں میکوں پھاسی ݙے ݙیویجو ،غائب ہِن ، ووٹر بے چارے ݙیوے چا چاتے انہاں کوں لبھیندے ودن پر انہاں دا کوئی اتہ پتہ کائنی ۔ جݙݨ الیکشن دا زمانہ ہا تاں 10 سال پہلے دیاں فوتگیاں دے مکاݨ ݙویندے پئے ہن ، اھٖ انہاں دی جماعت دے نیڑے دے ساتھی فوت تھئے تاں او تعزیت کیتے نہ آئے ۔ اپݨے والد سیٹھ اسلم ( جیڑھے لگاتار پنج واری کامیاب تھین ) دے سیاسی کیریئر کوں داغدار کرݨ کیتے یسٹھ انور چھوٹا موٹا کاروبار کرݨ آلے غریب محنت کشاں مثلاً ٹیکسی ڈرائیوراں ، پینٹرز تے پرنٹنگ پریس اونرز دے لکھاں دبا رکھن ‘ اناہں دے گھریں دے چولہے وسمیے پِن پر سیٹھ انور اناہں ویچاریں کوں فٹ بال بݨا تے لہور تے رحیم یارخان دے چکریں تے رکھیا ہویا ہے ۔ سیٹھ انور تے میجر تنویر ݙوہیں حضرات بر سر اقتدار جماعت دے نال وابستہ ہن ، پر خانپور دا ہک وی مسئلہ حل نی تھیا ، اے ظلم نی تاں ٻیا کیا ہے ؟

سیاسی ، ثقافتی تے تاریخی حوالے دے نال نال خانپور دے مسائل دا ذکر آوے تاں اساکوں معلوم تھیندے جو خانپور دا اہم مسئلہ چاچڑاں تے کوٹ مٹھݨ دے درمیان دریائے سندھ تے نشتر گھاٹ پُل دی تعمیر ہے ۔ مرحوم عبدالرب نشتر توں گھن تے نواز شریف تئیں سارے سیاستداناں تے حکمراناں پلدے وعدے کیتے پر وعدہ نبھاوݨ دی نوبت اڄ تئیں نی آئی ، نشتر گھاٹ بݨ ونجٖے تاں لکھاں انساناں دا بھلا تھیسے تے ڈھائی سو میل دی اضافی مسافت گھٹ تھی ویسے ۔ خانپور ضلع دی بحالی وی اتھوں دا دیرینہ تے حساس مسئلہ ہے ، حکومت خانپور دے مقابلے اچ چار گنا چھوٹے تے گھٹ ریونیو ݙیوݨ آلے شہراں کوں ضلعے درجہ ݙتے تاں خانپور ضلع دی بحالی اچ دیر کیوں ، خانپور اچ خام مال  دی پیداوار اتنی زیادہ ہے جو حکومت دے کول اجناس سٹور کرݨ کیتے گنجائش کینھی پر اتھاں انڈسٹری نی جیندی وجہ توں بے روزگاری زیادہ ہے ، نینگر خودکشیاں کریندے پن ۔ حیدر آباد دے سیٹھ خانپور دی واحد ٹیکسٹائل مل بی ٹی ایم فیصل آباد دے چور صنعتکار کوں ویچ تے چلے ڳئے ،انہاں سینکڑاں مزدوراں دا کروڑاں روپیہ ہڑپ کیتا تے کروڑاں روپے مزید حکومت توں قرض گھن تے بھجٖ ڳئے ، ہُݨ بی ٹی ایم دے کئی مزدور فاقیں توں فوت تھی ڳن تے کئی خودکشیاں کر چکین ، تے ٻہوں زیادہ مزدور حق ملݨ دی امید اچ قبر اچ ونجٖݨ کیتے تیار بیٹھن ۔ ایں طرح 1964ء اچ قائم تھیوݨ آلی حئی سنز شوگر مل دی فیصل آباد دی مالکان نے خریدی ، اناہں لوکاں خانپور کوں سب توں پہلی سوکھڑی اے ݙتی جو تمام مقامی مزدوراں کوں مل وچوں کڈھ ݙتا تے پنجاب توں بندوق نال مسلح ہٹے کٹے ، بدمعاش تعینات کر ݙتے ،معاشی قتل جیڑھا جو جسمانی قتل توں زیادہ جرم ہے ، دا کھلم کھلا ارتکاب تھیا ، پر کہیں حکومت ، کہیں عدالت یا ول کہیں منتخب نمائنداین وچوں کہیں دی ضمیر دی عدالت نے ہزاراںانساناں دے معاشی قتل دی ایف آئی آر صرف پڑھݨ تک دی زحمت گوارا نی کیتی ، ہپݨ مالکان نے چند سال دے عرصے اچ ہک توں ترائے شوگر ملاں بݨا گھدن ۔ مل دیاں بنیاداں اچ اپݨا خون پسینہ شامل کرݨ آلے انسان تے انہاں دیاں اولاداں در ددر دیاں ٹھوکراں کھمدیاں پئین تے اپݨے ارباب اختیار تے نمائندیاں دے سامݨے سوالیہ نشان بݨیئے ہوئے ہن ، کیا کوئی اساکوں اساݙا حق ݙیویسے ؟ یا ول حمزہ شوگر ملز دے مالکان ( جنہاں ست ست حج کیتے ہوئے ہن ) دے دل اچ کالی کملی ؐ والی سرکار دے صدقے خانپور دے مقامی مزدوراں تے رحم آؤسے ؟ 

خانپور دے سرمایہ داراں تے صنعتکاراں اتھاں دی شوگر ملن ہ خرید کیتی تے نویں انڈسٹری قائم نہ کر تے مجرمانہ غفلت دا مظاہرہ کیتا۔ تقسیم توں پہلے خانپور دے ہندو سیٹھ دلی توں ’’ ٹریول چیک ‘‘ ( اوں ویلھے دی مقامی اصطلاح اچ ’’ ٹیبھوں‘ ‘) دے ذریعے ہزاراں منگویندے تے ہسپتال ، سکول تے مسلم و ہندو بیوگان تے تعلیمی حاصل کرݨ آلے یتیم ٻالیں اچ ونڈیندے ہن ، اڄ خانپور اچ سیٹھ اسلم ، شیخ فیاض ، سیٹھ جاوید، حاجی مختار احمد بھولا تے ایں طرح دے درجناں ارب پتی موجود ہن پر فلاحی کماں دے حوالے توں انہاں دا کوئی کردار نی ۔ شہر دے کہٰں انسانیں کوں انہاں نے اپݨی دولت توں کوئی فیض نی پُجٖایا حالانکہ صرف دولت ای دنیا تے آخرت کیتے عزت و توقیر دی وجہ کینھی جے ایویں ہوندا تاں اھٖ قارون تے ہارون دا ناں لوک چمیندے پئے ہوندے لیکن ایویں لڳدے جو اے لوگ تریخ دے سبق توں ان پڑھ ہن ۔ اڄ لوڑھ ہے جو اے لوک خانپور اچ تعلیمی ادارے تے ہسپتال قائم کرتے اپݨے آپ کوں لہور دے دیال سنگھ تے گنگا رام توں بہتر ثابت کرن۔

خانپور کیتے وفاقی ، صوبائی تے ضلعی حکومت توں ترقی دے ناں تے فنڈ دی امید رکھݨ فضول اے ، خانپور دا کوئی ایجھا نمائندہ کینھی جو اتھوں کجھ حاصل کر سڳے ، جݙݨ جو ترقی کیتے واحد سہارا ، خانپور دی تحصیل ایڈمنسٹریشن ایجھے کمیں اچ اُلجھی ہوئی ہے جیندا آوݨ آلی نسلیں کوں کوئی فیدہ کائنی ،تحصیل ایڈمنسٹریشن کوں چہیدے جو او اپݨی نگرانی اچ کیڈٹ سکول تے کیڈٹ کالج قائم کراوے ۔ کمرشل کالج دی بلڈنگ کیتے زمین تے ایلمنٹری کالج تے حلقہ 5 سکول دی زمین قبضہ مافیا توں چھڑاوے ۔ خانپور ووکیشنل انسٹیٹیوٹ برائے خواتین بحال کراوے ۔ خانپور ووکیشنل ٹریننگ سنٹر جینکوں صادق آباد منتقل کیا ڳئے واپس کرایا ونجٖے ،ایں طرح خانپور دا انفارمیشن آفس وزارت اطلاعات حکومت پنجاب توں بحال کرایا ونجٖے ۔ ترقی تعلیم کالج دے جنوب اچ واقع آبادی دے مکینیں کوں متبادل جاہ ݙے تے تمام زمین ترقی تعلیم کالج دے حوالے کیتی ونجٖے ۔ ٻیا اے جو ترقی تعلیم ڈگری کالج تے ڈگری کالج برائے خواتین کوں پوسٹ گریجویٹ کالج دا درجہ ݙیوایا ونجٖے ،۔ کیونجو جیکر معمولی آبادی دے شہر چشتیاں دے گرلز تے بوائے کالج پوسٹ گریجویٹ تھی سڳدن تاں کثیر آبادی خانپور دے کالج کیوں نی تھی سڳدے ؟ مزید اے جو دیہاتاں اچ تعلیمی ادارے تے انہاں تعلیمی ادارے اچ سٹاف دی عدم دستیابی دی طرف توجہ ݙتی ونجٖے ۔ تحصیل ناظم حاجی مراد خان ، جیندا تعلق خوش قسمتی نال جاگیردار کلاسنال کائنی کوں چاہیدے جو او اپݨی تحصیل خانپور کیتے یادگار تے مثالی کم کرݨ ݙوجھی صورت اچ انہاں دا انہاں وی انہاں لوکیں نال امسے جو سرائیکی وسیب کیتے مندا تے نفرت دی علامت بݨ چکئن۔

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ