open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
افضل ندیم افضل

اصل ناں      افضل  الہٰی ندیم

قلمی ناں      افضل ندیم افضلؔ    

جمن           1955ء    

تعلیم          انڈر میٹرک

پیشہ           محنت مزدوری  

فون نمبر       03329163501

جاہ پتہ        مکان نمبر14،بلاک نمبر 50ڈیرہ غازیخان

سرائیکی زبان دے مہاندرے شاعر تے عظیم خدمت گار سئیں افضل ندیم افضل ما دھرتی ی زبان دی اتنی خدمت کیتی جو ما ڄایا نہ کر سڳسے.

### (1) غزل
    میڈے لبیں تے اج وی تیڈی ضیاء دے نغمیں

تَئیں تاں  چا  دان کیتن آہ و بکا دے نغمیں       

        چاہت تیڈی دے ورقے جئیں ڈینہ میں پھول بہواں 

گاندین نماناں  اکھیں  تیڈی جفا دے  نغمیں        

     میکوں اسیر کر کے غیراں دے نال پینگھاں؟

ہاں توں میڈے نکلدن ڈوڑی سزا دے نغمیں      

     ڈہدا نئیں میڈو  سانول پھیری نگاہ  ویندے

کیکوں میں ونج سنانواں اوندی دغا دے نغمیں       

      تَیں تاں وجائی ونجھلی نفرت دے راگ بھر کے

افضلؔ سُنیندا  رہ  گئے تیکوں  وفا  دے نغمیں        

ونکی:Wt/skr
افسانہ تے کہاݨی وچ فرق

١۔ افسانہ اصل وچ حقیقت کنوں چوری تھیوݨ آلی شئے دا ناں ہے، ڄݙاں جو کہاݨی گذرے ہوئے واقعہ دے بیان کوں آہدن۔
٢۔ کہاݨی وچ معروضیت تے ڄݙاں جو افسانے وچ موضوئیت دا پلڑا بارا ہوندے۔
٣۔کہاݨی افسانے کیتے خام مال ہے۔
٤۔ کہاݨی وچ کرادراں دی حرکت عمل تے زیادہ زور ݙتا ویندے ڄݙاں جو افسانے وچ کرداری ذہنی سوچ، جذبات، نظریات تے اوندی داخلی تے خارجی دُنیا کوں بحث ہیٹھ گھن آندن۔
٥۔ کہاݨی وچ واقعات کوں اہمیت ہون٘دی ہے تے افسانے وچ کرداریں کوں۔
٦۔ کہاݨی ٹھوس واقعات کنوں جنم گھندی ہے ڄݙاں جو افسانے دی بنیاد احساس تے خیال ہے۔ ایندے  وچ واقعات پَوڑی دے طور تے کم کریندے ہن۔ جیندے ذریعے کرداراں کوں ݙٹھا ویندے۔
٧۔ پُراݨی کہاݨی وچ سوال کرݨ تے اوندے جواب دیاں منزلاں طے تھیوݨ اصل پلاٹ سمجھیا ویندا ہا پر افسانے وچ اچا چیت کہیں خیال، واقعے یا منظر دے ذریعے کوئی خیال پیدا تھیندے جہڑا پلاٹ وچ ڈھَل وین٘دے۔
٨۔ کہاݨی وچ مافوق الفطرت عناصر کنوں وی کم گھدا وین٘دے ڄݙاں جو افسانہ حقیقت حال نال منضبط ہوندے۔
٩۔ کہاݨی کیتے پلاٹ ضروری ہے تے افسانے کیتے پلاٹ ضروری کائنی۔
١٠۔ کہاݨی وچ اصلاحی، اخلاقی سبق ݙیوݨ، تفریح و تحیر پیدا کرݨ مقصد ہے۔ ڄݙاں جو افسانے وچ نفسیاتی، جذباتی، طبقاتی تے وسیبی مسائل کوں بیان کرݨ دی کوشش کیتی ویندی ہے۔

[ونکی:[سرائیکی زبان تے ادب]]
افضل چوہان

اصل ناں    محمد افضل

قلمی ناں    افضلؔ چوہان

جٖمنْ        1960ء

جاہ پتہ     مظفر گٖڑھ شہر

افضل چوہان سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔شعری مجموعہ’’  ہنجھ دا سیک‘‘ تے بٖیا کئی کتاباں دے مصنف،ہر لعزیز شخصیت دے مالک تے حضرت مخدوم غفور ستاری مرحوم دے لاڈٖلے شاگرد افضلؔ چوہان اردو تے سرائیکی دے کہنہ مشق شاعر ہن ،آپ دے شاعرانہ تخیلات دی پرواز بلند تے مشاہدہ بٖہوں تیز ہے۔

## کتاباں
* ہنج دا سیک

## کلام تے تبصرہ
طاہر تونسوی لکھدن:

افضل چوہان دی غزل دی بہوں خوبی ایہ ہے جو اوندے وچ عصری شعور تے آگہی وی ہے۔ تے نویں دور دے مسائل دا ادراک وی۔ تے اے موضوع اوندے شعراں وچ ݙھل تے سامنے آ ویندے تے ایں طرح اوندی غزل وچ اوندا شعری تے فکری تجربہ واضح تھی کرائیں سامنے آندے البتہ ہک خوبی ایہ ہے جو غزل دی روایت نال اپناں تخلیقی عمل اڳوں تے ودھیندے”

پروفیسر عمران میر لکھدے ہن:

ہنجھ دا سیک”ہنجھ دا سیک اجوکے عہد دے ہر قسمے رنگاں دا اینجھا البم ہے جیندے وچ پورا وسیب اپنے خال و خد سودھا ‘آپنے ڳناہ ثواب سودھا پوری جزیات دے نال موجود ہے۔افضل چوہان ہنجھ نال آپنی وسوں اتے وسوں واناں دیاں تصویراں بنائن اتے ہر تصور لاتھی کہانی کوںشاعرانہ سلیقے نالب بیان کیتے اتے اے وی ݙسیے جو اے کہانی ساݙی آپنی ہے’مانگویں نی۔افضل چوہان شالا ایہو جیہاں تصویراں بݨیندا رہ ونڄے

## نمونہ کلام

### ݙو شعر
نہ جنگل نہ بَر کوں پھول

ہُن توں آپ کو آپ اچ ڳول

پہلے عشق سمند رجھاڳ

ول اسرار دی ڳنݙھڑی کھول

### ہک شعر
ولا منصور بیٹھا ضد کریندے

بیا جھوٹا ولا ہک کھانونا ہے

### غزل
عشق کوںظاہر کرا ں یا آپ کو بے گھر کراں

تُوںݙسا کیویں ہمالہ ذات دا میں سَر کراں

پتھراں کو موم کیتم ایہ تا ہا وس وچ میݙے

ہُن ݙسا میں موم کوں کیوں ولا پتھر کراں

چوراں دے دل چھوٹے ہوندن

ٹھڳاں دے دل وݙے ہوندن

غاصب دا دل ہوندا کائنی

### غزل
منہ کالا تھئے ڳُت مُنی

میں عشق اچ کے تئیں پُنی

میݙیاں لیر کتیر پوشاکاں

میݙی لیر لویراں چُنی

میکوں ساڑے ہجر حشر وچ

ڳئی درد دے سیک اچ بھُنی

پندھ رات اندھاری جنگل

میں ایویں تا نَیں رُنی

### کافی
کراں پُھل تعویذ وسیلے

متاں یار ملم کہیں حیلے

اساں تتڑی روہی جائے

ساݙے اندر ٹبڑے ٹیلے

اساں ݙیلھے لال کرینہ دے

اساں ساوے رتڑے پیلے

اساں بویاں ببلیں جالیں

ساݙے رنگ بہوں بھڑکیلے

سب سنگتی ساتھی ٹُر ڳئے

ودا افضل آپ کوں گھیلے

## حوالے

ونکی:سرائیکی شاعر
افغانستان دے صوبے

افغانستان پاکستان دے اُبھے ݙلہا آلے پاسے ہک اسلامی ملک ہے، پشتو تے فارسی ٻولݨ آلیاں دا ملک ہے۔ اسلام اکثریتی مذہب ہے۔

## افغانستان دے صوبے
 

اروزگان · بامیان · تخار · خوست · دایکنڈی · زابل · سر اے پول · سمنگان · ‎غزنی · غور  · فاریاب · لغمان · لوگڑ · نمروز · ننگرھار · نورستان · وردک · پروان · پنجشیر · كندز · پکٹیا · کابل · پکٹیکا · کاپیسا · قندھار · بدخشاں · بدغیس · بغلان · بلخ · جوزجان · فراہ · کنڑ · ھرات · ہلمند

## مزید ݙیکھو
*افغانستان
افلاطون ۔۔ مغربی نقاد

افلاطون ۔۔مغربی نقاد
 
کتاب دا ناں ۔جمہوریہ
 
تحریر ۔حیدر علی سرائیکی
 
افلاطون دا پہلا تصور ایہ ہا۔شاعر مجذوب ہوندن۔لہذا پاگل شخص تے مجذوب شاعر وچ کوئی زیادہ فرق کئینی ۔ایہ جیڑھا کجھ آہدن انہاں تے الہام تھیندے۔ایہ ایں الہامی لمحات کوں شاعری وچ تبدیل کریندے ۔
 
## اعتراضات
 
1۔شاعری حقیقت کنے بالکل الٹ اے۔ایہ علم و فہم دی کمزوری تے کمی کنیں پیدا تھیندی اے شاعری حقیقت کنے بالکل الٹ اے۔ایہ علم و فہم دی کمزوری تے کمی کنیں پیدا تھیندی اے ۔

2۔شاعری حقیقت کنیں پریں ہووݨ دی وجہ کنوں ایہ انسانی روح یا ذہن دی کہیں حقیر صفت کنوں پیدا تھیندی اے۔

3۔شاعری جذبات ابھریندی اے۔جذبات انسان دے عقل وفکر کوں نقصان ݙیندن۔

## حوالے
پروفیسر محمد احسان الحق، اصول تنقید، لاہور، علمی بک ھاوس،1992ء، ص ص ص 40،41،42
[ونکی:[سرائیکی زبان تے ادب]]
افغانستان

افغانستان پاکستان دا ہمسایہ ملک اے تے ایشیا دا ہک اہم  ملک ہے۔ جس دا سرکاری ناں اسلامی امارت افغانستان ہے۔ اس دے جنوب تے مشرق وچ پاکستان، مغرب وچ ایران، شمال مشرق وچ چین، شمال وچ ترکمانستان، ازبکستان تے تاجکستان ہیں۔ اردگرد دے تمام ممالک نال افغانستان دے تاریخی، مذہبی تے ثقافتی تعلق بہت گہرے ہن۔ اس دے بیشتر لوگ مسلمان ہن۔ 

thumb|افغانستان دا جھنڈا
### تاریخ
اے ملک بالترتیب ایرانیاں، یونانیاں، عرباں، ترکاں، منگولاں، برطانیویاں، روسیاں تے ہݨ امریکہ دے قبضے وچ ریہا ہے۔ مگر اس دے لوگ بیرونی قبضہ دے خلاف ہمیشہ مزاحمت کریندے رہے ہن۔ ہک ملک دے طور تے اٹھارویں صدی دے وسط وچ احمد شاہ ابدالی دے دور وچ اے ابھرا اگرچہ بعد وچ درانی دی سلطنت دے کافی حصے اردگرد دے ممالک دے حصے بݨ گئے۔

افغانستان وچ پنجاہ ہزار سال پہلے وی انسانی آبادی موجود ہئی تے اس دی زراعت وی دنیا دی اولین زراعت وچ شامل ہے۔ 2000 قبل مسیح وچ آریاواں نے افغانستان کوں تاراج کیتا۔ جینکوں ایرانیاں نے انہاں توں چھک گھدا۔ اس دے بعد اے عرصہ تک سلطنت فارس دا حصہ رہیا۔ 329 قبل مسیح وچ اس دے کئی حصے ایرانیاں توں سکندر اعظم نے چھک گھدے جس وچ بلخ شامل ہے مگر یونانیاں دا اے قبضہ زیادہ دیر نہ ریہا۔ 642 عیسوی تک اے علاقہ وقتاً فوقتاً ہناں، منگولاں، ساسانیاں تے ایرانیاں دے کول ریہا۔ جس دے بعد اس علاقے کوں مسلماناں نے فتح کر گھدا۔ مسلماناں دی اس فتح کوں تاریخ وچ عرباں دی فتح سمجھا ویندا ہے جو غلط ہے کیونکہ مسلماناں وچ کئی اقوام دے لوگ شامل ہن۔ اسلام توں پہلے اتھوں دے لوگ بدھ مت تے کچھ قبائلی مذاہب دے پیروکار ہن۔

### آمو دریا
آمو دریا (Amu Darya) وسط ایشیا دا سب توں وݙا دریا ہے تے ایہ دریائے جیحوں وی سݙیندا ہے۔ پامیر دے پہاڑاں توں نکلݨ والے اس دریا دی کل لمبائی 2400 کلومیٹر (1500 میل) ہے تے ایہ افغانستان، تاجکستان، ترکمانستان تے ازبکستان توں تھیندا ہویا بحیرہ ارال وچ ڈھہندا ہے۔ اس وش پاݨی دا سالانہ اخراج 55 مکعب کلومیٹر ہے۔

ایں دریا کوں افغانستان تے تاجکستان، افغانستان تے ازبکستان تے افغانستان تے ترکمانستان دے درمیان سرحد قرار ݙتا گیا ہے۔



## زباناں

* پشتو
* دری
* تاجک

## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
افغانستان تے حملہ

افغانستان ت حملے دے وقت پرویز مشرف امریکی فوج کوں اجازت ڈتی ھئ جو ساڈے ملک اچو ونجو پۓ....
کجھ لوکیں آکھیا ھا ایندا بہوں نقصان تھیسی...مشرف فرمایا ھا ایندے ثمرات مستقبل ءچ نظر آسن....
اور کل پشاور وچ............
اللہ ھر اوں بدبخت کوں ظالم کو نیست و نابود کرے جئییں وردی وچ دہشت گردی کوں فروغ ڈتے اتے ھر اوں ڈاڑھی آلے کوں اوندے انجام تک نیوۓ جیئیں شریعت دی آڑ اچ دھشت گردی کیتی ھ...(منصور شانی)

December 17, 2014 at 5:53 AM 

## حوالے
اقبال بانو

کلاسیکی موسیقی خصوصا غزل دی بہترین گائیکہ۔ دہلی وِچ 1928ء وِچ ڄَمّی ہَئی۔ پاکستان بݨن دے بعد لاہور آئی اَتے بعد وِچملتان آکے مستقل سکونت اختیار کیتی۔

## حیاتی دا احوال
آپ کراچی وچ رہندن تے صحافت دے پیشے نال وابستہ ہن۔ اردو دی معروف ادیبہ ہن۔ آپ سرائیکی زبان وچ افسانے تے ہک ناول لکھیئے۔ سرائیکی زبان وچ نظماں دا مجموعہ’’دل تانگھ تانگھے‘‘ شائع تھے۔ سرائیکی نظم وچ اقبال بانو دی آواز نویں فکری تجربے گھن آوݨ تے اُبھرتی اے۔ انھاں دیاں نظماں اَکھیں ݙٹھی بصرت دیاں شہادتاں ہن۔

## مشہور ڳاوݨیں
محبت دے تحفے

                       عورت محبت وچ

                       کجھ نیں کھٹیندی

                       ماسوائے

                       ہنجوں

                       ݙکھ ہجر … اتے رسوائیاں دے عذاب دے 

تُو لاکھ چلے ری گوری تھم تھم کے  

پائل میں گیت ہیں چھم چھم کے 

الفت کی نئی منزل کو چلا تو باہیں ڈال کے باہوں میں 

دِل توڑنے والے دیکھ کے چل ہم بھی تو پڑے ہیں راہوں میں 

## ذاتی حیاتی

### پیوداناں
حاجی ملک عاشق محمد

### جمن دی تریخ
پندرھان جولائی ۱۹۶۱ء

### جمن دی جاہ
جہانگیر آباد، ملتان

### تعلیم
ایم اے (اردو) ایل ایل بی

### اعزاز
سانول ایوارڈ۔ لیہ ۔ 

### صنفاں
ناول، افسانہ، شاعری، 

### چھپی کتاب
دل تانگھ تانگھے(نظماں)

### ان چھھپیاں کتاباں
* سانول موڑ مہاراں (ناول) 
* ایویں کوئی رل ڈیکھے (ناول) 
* کچ دے کھڈاونے (افسانے) 

### پتہ
۳۱۲۔ ڈی، شاہرکن عالم کالونی، فیزI، نیو ملتان، فون:۵۵۴۶۲۹

## حوالے

ونکی:ادیباں دی ڈائریکٹری
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی شخصیتاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دے ڳائیک
ونکی:لاہور دے گائیک
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی گائیک نغمہ نگار
ونکی:پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں گائیکاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی گائیک زنانیاں
ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیکاں
ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیک
اقبال حسن بھپلا

اصل ناں    ملک اقبال حسن

تخلص       اقبالؔ

جٖمنْ        1945ء

جاہ پتہ      وستی گھوٹیں ۔قاسم بیلہ۔ ملتان

اقبال حسن بھپلا سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ ملک اقبالؔ حسن بھپلا جدی پشتی زمیندار ہے ۔اوندی زندگی دا بیشتر حصہ زمیندارہ ٹھاٹھ باٹھ، عیش و عشرت تے سیاست وچ گزرے۔ادب دے میدان اچ اَئے اوکوں5-6سال تھین ۔مگر ایں تھوڑے جھئیں عرصے وچ اوندیاں ادبی تخلیقات حیران کن ہن۔ایں عرصے وچ اوندے 5شعری مجموعے تے کئی نثری کتاباںچھپ چکیاں ہن۔ڈٖوہڑے دے میدان اچ انہاں بٖہوں ناں کمائے۔

## ڄم پل
ملتان

## کتاباں
* کچے دھاڳے
* ٻیٹ چنانہہ دا
* ٻالو
* سینگی
* مہرو
* مندری
* ہیرا
* چنہاوڑ
* بسنتی
* مانک لعل

## نمونہ کلام
میڈے سر تے تیڈا ہتھ جو ہا میڈی دنیا تے ہئی ٹور عجب 

میڈی کہیں تےتک ناں پوندی ہئی منہ زوری دا ہئی زور عجب 

میڈی چنچل چال سٙلوری ہئی جیویں جنگل دے وچ مور عجب 

"اقبال" کوں وقت نے مار ڈِ تا نتاں جگ تے ہئی شاہ زور عجب

؎فقیراں دی نہ پچھ دنیا کنوں منہ موڑ گھندے ہن

بظاہر آدمی رب نال رشتے جوڑ گھندے ہن

انہاں دی خستہ حالی تے نہ کر تنقید کئی مُلّاں

جیکر گٖلیاں دے ککھ چنْدن تاں تارے توڑ گھندے ہن

؎ ول محبت دا وعدہ دوبارہ کروں

چاننْی رات دا آ نظارہ کروں

لوک اَہدن بھلا ڈٖے توں اوں یار کوں

کیویں اقبالؔ اساں وسارہ کروں
ونکی:سرائیکی شاعر
اقوام متحدہ

upright|thumb|اقوام متحدہ دا نشان

25 اپریل، 1945ء توں 26 جون، 1945ء تک سان فرانسسکو، امریکا وچ پنجاہ ملکاں دے نمائندیاں دی ہک کانفرس منعقد تھئی۔ اس کانفرس وچ ہک بین الاقوامی ادارے دے قیام تے غور کیتا گیا۔ چنانچہ اقوام متحدہ یا United Nations دا منشور یا چارٹر مرتب کیتا گیا۔ لیکن اقوام متحدہ 24 اکتوبر، 1945ء وچ معرض وجود وچ آئی. 

thumb|اقوام متحدہ دا پرچم

### اقوام متحدہ دا قیام تے ایندا پس منظر

پہلی تے ݙوجھی جنگِ عظیم دے ہولناک نتائج دے بعد 1945ء وچ اقوام متحدہ دا قیام عمل وچ آیا. 

thumb|اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی دا ہال

### اغراض و مقاصد

عالمی تنازعات دا پر امن حل ایندے اغراض و مقاصد وچ شامل اے. 

### رکن ممالک
اقوام متحدہ دے رکن ممالک دی تعداد 193 اے. پاکستان ہک اہم رکن اے. 

center|upright=2|thumb|اقوام متحدہ دے رکن ممالک دا نقشہ

### اقوام متحدہ دا کردار تے حیثیت
عالمی امن وچ اقوام متحدہ دا وجود اگرچہ جانبدارانہ ہوندے مگر ول وی ایندا ہووݨاں غنیمت اے.
الازہر یونیورسٹی، مصر

thumb|الازہر یونیورسٹی
فاطمی خلفاء نے جݙݨ مصر کوں فتح کرکے قاہرہ کوں اپݨا دارلحکومت بݨایا تاں جوہر الکاتب صقلبی نے،  جیہڑا ہک سپہ سالار ہئی 359ھ وچ ایں جگہ ہک مسجد تے دینی مدرسے دی بنیاد رکھی تے اے ݙو ساک بعد 361ھ میں تیار تھی گئی۔ اس دے بعد مختلف بادشاہواں نے اس وچ توسیع کیتی تے مسجد وچ ہک مدرسہ قائم کیتا گیا جیہڑا کجھ مدت بعد دینی تے دنیوی تعلیم دا سب توں وݙا مرکز بݨ گیا۔

چونکہ اتھاں دور دور توں طلبہ آندے ہن اس واسطے اس دی حیثیت اقامتی درس گاہ دی تھی گئی۔ اڄ وی نصف توں زیادہ طلبہ اقامت گاہواں وچ رہندن۔ شروع وچ اتھاں صرف دینی تعلیم ݙتی ویندی ہئی۔ 1930ء وچ پرائمری، ثانوی، ڈگری تے عالم ایم۔ اے دے مدارج قائم تھئے تے تعلیم کوں مسجد توں علاوہ کالجاں وچ وی منتقل کر ݙتا گیا۔ ہݨ صرف دینیات دا شعبہ قدیم مسجد نال وابستہ ہے۔ اے اسلام دی ہک  قديم ترين یونیورسٹی ہے. 
## حوالے
الامین

امین الرشید ، عباسی خلیفہ ہارون الرشید دا پتر ہئی۔ زبیدہ دے بطن توں ہئی۔ ہارون الرشید دی وفات 193ھ دے بعد خلافت سنبھالی۔ پیؤ نے سلطنت کوں ݙو حصیاں وچ تقسیم کرکے اپݨے ݙوہاں پتراں امین تے مامون دے حوالے کرݨ دی وصیت کیتی۔ تے یکے بعد دیگرے ݙوہاں کوں اپݨا ولی عہد بݨایا۔ بعد وچ امین نے مامون دی ولی عہدی دا معاہدہ خانہ کعبہ توں منگوا کے پھاڑ ݙتا۔ تے اپݨے پتر دی ولی عہدی دا اعلان کیتا۔ ایویں مامون نے خراسان توں بغداد تے حملہ کر ݙتا۔ دجلہ وچ فرار تھیندے ہوئے امین کوں قتل کر ݙتا ڳیا۔ اے کاہل تے عیش پسند ہئی ایں واسطے سلطنت توں ہتھ دھو ٻیٹھا۔ ایندے بعد مملکت دی زمام مامون الرشید دے ہتھ وچ آئی۔

امین دیوانگی دی حد تک ہم جنس پرست ہئی۔ مسعودی لکھدن کہ ایندی ما زبیدہ بنت جعفر ایندے ذوق دی تسکین کیتے مجبوراً مرد نما لونڈیاں لبھدی ہئی تے انہاں کوں مردانہ لباس پوا کے پتر دی خلوت وچ بھڄیندی ہئی ۔ اپݨے غلام کوثر نال ایندا جنسی تعلق گندی حد تک مریضانہ ہئی۔ انہاں عباسی خلفا دے محلاں نے مرد نما لڑکیاں دے فیشن کوں جنم ݙتا تے ”الغلامیات“ ادب دی ہک باقاعدہ صنف بݨ ڳئی۔ 

## حوالے
البرٹ آئنسٹائن

البرٹ آئنسٹائن (Albert Einstein)، ویہویں صدی دا سب توں وݙا طبیعیات دان سمجھا ویندا ہے۔ جرمنی دے شہر اولم وچ 14 مارچ 1879ء کوں پیدا تھیا۔ پیو دا ناں ہرمین (Hermann Einstein) تے ماں دا ناں پالین (Pauline Koch) ہاسی۔
thumb|البرٹ آئنسٹائن
## حالات زندگی
آئنسٹائن دا خاندان جرمنی دے خوشحال یہودی النسل خانداناں وچ شمار تھیندا ہئی۔ پیو کاروباری ہئی مگر زیادہ کامیاب نہ ہئی۔ جݙݨ آئنسٹائن چھی ورہیاں دا ہئی، ایہ لوگ میونخ آ ڳئے۔ ابتدائی تعلیم ہک کیتھولک مدرسہ وچ پاتی۔ اتھوں دا سخت ماحول ایں ٻال کوں ناگوار گزردا ہئی۔ 1894ء وچ آئنسٹائن کوں بورڈنگ مدرسہ وچ پچھوں چھوڑ کے، ایں دا پیو کاروباری وجوہات دی بناء تے خاندان سمیت اٹلی منتقل تھی ڳیا۔1902ء وچ آئنسٹائن دے والد دا انتقال تھی ڳیا۔ آئنسٹائن عارضی استاد دے طور تے مختلف جگہ کم کریندا ریہا، حتٰی کہ جون 1902ء وچ سوئٹزرلینڈ دے شہر برن دے patent دفتر وچ نوکری مل ڳئیوس۔ 1901ء وچ آئنسٹائن سویٹزرلینڈ دا شہری وی بݨ ڳیا۔ جنوری 1903ء وچ ملیوا نال شادی تھی ڳئیوس۔ پیٹنٹ دفتر وچ کم دے دوران وچ آئنسٹائن فزکس دے مسائل تے وی تحقیق کریندا ریہا تے ایں دوران وچ اوں نے اپݨی زندگی دے عظیم تریں مقالات شائع کیتے۔ کجھ محققین نے خیال ظاہر کیتا ہے، کہ آئنسٹائن دی تحقیق وچ ملیوا مارِک وی شریک ہئی۔ ایہ شبہات آئنسٹائن تے ملیوا دے خطوط نال پیدا تھئے جنہاں وچ آئنسٹائن "ساݙے نظریے" دا ذکر کریندا ہے۔ ایں دے علاوہ روسی سائنس دان Abraham Joffe نے مبینہ طور تے ایہ ݙسیا کہ جݙݨ آئنسٹائن نے اپݨے مقالے جریدہ Annalen der Physik کوں بھیجے تاں انہاں تے پیٹنٹ دفتر وچ کم کرݨ والے Einstien-Maric نامی کہیں شخص دے دستخط ہن۔

## اہم مقالے
آئنسٹائن دا مقالہ جیہڑا جون 1905 وچ شائع تھیا، او خصوصی اضافیت (special theory of relativity) تے ہئی۔ اوندے نال زمان و مکاں کوں الگ الگ تصور کرݨ دی بجائے "وقت۔ فضاء" یا "زمان و مکاں " (space-time) دا نظریہ سامݨے آیا۔ پتہ چلا کہ اگر کوئی چیز زیادہ (مگر یکساں) سمتار نال حرکت کرے تاں جیہڑے مشاہد دے حوالے نال حرکت تھیندی پئی ہوسی، اوں مشاہد کوں اوں چیز دی کمیت زیادہ، لمبائی کم تے وقت آہستہ گزردا نظر آسی۔ البتہ روشنی دی رفتار سب کوں ہک ہی (تقریباً \ 3 \times 10^8 metres/second) نظر آسی۔ تے ایہ وی کہ کوئی مادہ چیز کوں تیز رفتار کریندے ہوئے روشنی دی رفتار تک نی پہنچایا ونج سڳدا۔ تے یکساں (uniform) سمتار نال سفر کرݨ والے جمودی حوالہ جاتی قالب (inertial frame of reference) وچ کوئی ایسا تجربہ ممکن نی جیندے نال جمودی حوالہ جاتی قالب وچ موجود مشاہد ایہ معلوم کر سڳے کہ اوہ یکساں سمتار (Velocity) نال سفر کریندا پیا ہے یا "ساکن" ہے۔ واضح رہے کہ اضافیت دا نظریہ اوندے توں پہلے ہنڈرک لورنٹز تے Henri Poincare پیش کر چکے ہن۔ آئنسٹائن نے ایہ اضافہ کیتا کہ ایسا تجربہ ناممکن ہوݨ دا اطلاق Maxwell دی برقناطیسی موجاں تے وی ہوندا ہے۔ ݙوجھے الفاظ وچ طیبیعات دے قوانین تمام غیر اسراعی (non-accelerated) جمودی حوالہ جاتی قالب وچ یکساں لاگو تھیندن۔ 

ہک ٻیا مقالہ جیہڑا ستمبر 1905ء وچ شائع تھیا۔ طبیعیات دی مشہور ترین مساوات  E=mc^2 تے مشتمل ہئی، جس وچ مادہ تے توانائی دا آپس وچ تبدیل تھیوݨ ممکن ݙسیا ڳیا۔ حال وچ ہک محقق نے رائے ݙتی ہے کہ ایہ مساوات ہک اطالوی نے آئنسٹائن توں کجھ سال پہلے شائع کیتی ہئی، اگرچہ اضافیت نظریہ دے سیاق و سباق وچ نی۔

## حوالے

ونکی:سائنس
الراشد باللہ

راشد باللہ، (پیدائش: 1109ء - وفات: 1138ء) تریہواں عباسی خلیفہ ہئی۔ اوں نے 1135ء/529ھ توں گھن کے 1136ء/530ھ تک خلافت دا عہدہ سنبھالا۔ مسترشد باللہ نے اپݨی زندگی وچ ہی اپݨے پتر کوں ولی عہد نامزد کرکے اوں دی بیعت گھن گھدی ہئی۔ 1135ء/529ھ اچ پیؤ دے قتل دے بعد راشد باللہ تخت نشین تھیا۔

## دور حکومت
سلطان مسعود تے راشد باللہ اچ سخت اختلاف پیدا تھیا۔ خلیفہ نے لوگاں توں مال و دولت کٹھی کرݨ کیتے ظلم و زیادتی نال کم گھدا۔
لوگاں دی شکایت تے سلطان کوں موقع ملا تے اوں نے بغداد تے چڑھائی کر ݙتی لیکن خلیفہ موصل چلا ڳیا۔
اوندی غیر حاضری توں سلطان مسعود نے فائدہ چاتا تے لوگاں دی شہادتاں گھن کے مسئلہ فقہا تے قضاۃ دے سامݨے پیش کیتا کہ اینجھے ظلم دے مرتکب شخص کوں معزول کریج سڳدا ہے یا نی۔ قاضی نے نائب السلطنت کوں خلیفہ دی معزولی دا فتوی ݙے ݙتا، جیندے تے اونکوں معزول کر ݙتا ڳیا۔ 1136ء/530ھ وچ بعض عجمیاں نے اونکوں قتل کر ݙتا تے مقتول حکمراناں دی فہرست وچ مزید ہک ٻئے دا اضافہ تھی ڳیا۔ بغداد اچ ایندے  قتل دا رد عمل تھیا تے ایندی ظلم و زیادتی دے باوجود لوگاں نے ایندے قتل دا سوڳ منایا۔ اینکوں قتل کرݨ والے حشاشین ہن۔
## حوالے
الراضی باللہ

الراضی باللہ خلافت عباسیہ دا ویہواں خلیفہ ہئی جیں نے 322ھ/ 934ء توں 328ھ/ 940ء تک حکومت کیتی۔ مختصر مدت حکومت وچ اُوں نے اُمور مملکت کوں منظم تے بہتر کرݨ دے کوششاں کیتے مگر وزراء تے امرا دے ہتھاں وچ اختیارات ہوݨ دے باعث او اِیندے وچ ناکام رہیا۔ اُوندے زمانے وچ قرامطہ دنیائے اسلام کیتے خطرہ بݨے رہیے تے بغداد وچ حنابلہ دے شورشاں نے ہنگامے برپا کیتی رکھے۔ نظام سلطنت مفلوج رہیا تے محض کجھ نویں کماں دے الراضی باللہ دا عہد وی مزید انحطاط و زوال دی جانب گامزن رہیا۔ خلافت عباسیہ دے اُنھاں خلفاء وچ الراضی باللہ وی شامل ہے جنہاں دے ادوارِ حکومت وچ سلطنت مزید رُو بہ زوال تھئی۔

## حوالے
الطاف ݙاہر

پروفیسر الطاف ݙاہِر سرائیکی زبان دے دانشور ہن۔ ڈاکٹر جاوید چانڈیو دے شاگرد خاص ہن۔
## ڄم پل
احمد پور

## تعلیم
ایم اے ، ایم فل  پی ایچ ڈی سکالرسرایکی

## کتاباں
*سرایکی خوشبو

## حوالے
الظاہر بامراللہ

الظاہر بامراللہ بن ناصر لدین اللہ، (پیدائش: 1176ء - وفات: 1226ء) ہک عباسی خلیفہ ہئی۔ اوں نے 1125ء/622ھ توں گھن کے 1126ء/623ھ تک خلافت دا عہدہ سنبھالا۔ اوں نے صرف ہک سال حکومت کیتی۔ اوں نے اپݨے مختصر دور خلافت اچ لوگاں تے ٹیکس دا ٻوجھ گھٹ کر ݙتا تے ہک مضبوط فوج بݨائی تاکہ علاقیاں تے شہراں کوں فتح کیتا ونڄ سڳے۔

## خصوصیات
ایندے دور اچ عدل و انصاف کوں قائم رکھا ڳیا۔

رعایا کوں راحت و سکون پہنچایا تے لوگاں تے تمام لاگو ٹیکس کوں معاف کر ݙتا۔

ضبط شدہ جائیداداں لوگاں کوں واپس کر ݙتے ڳئے۔
قرض داراں دے قرض ادا کیتے ڳئے۔

علماء کی قدردانی کیتی ڳئی تے بہت مال و زر انہاں کوں عطا کیتا ڳیا۔

ایں خلیفہ کوں دولت جمع کرݨ نال کوئی لگاؤ نہ ہئی تے اے اپݨے پیؤ دی طرح حریض نہ ہئی۔ ایں نے لوگاں تے بے دریغ خرچ کیتا۔
## وفات
ایندا عہد اصلاحات دا عہد ہئی، اس واسطے مورخین نے ایندے عہد کوں حضرت عمر بن عبد العزیز رحمتہ ﷲ علیہ دے عہدے نال مشابہ قرار ݙتے۔ لیکن زندگی نے ساتھ نہ ݙتا تے مختصر حکومت دے بعد اوندی وفات 10 جولائی 1226ء/623ھ وچ تھئی۔ ایندے انتقال دے بعد ایندا پتر مستنصر باللہ بن ظاہر تخت خلافت تے ٻیٹھا۔

## حوالے
الف توں پہلے

معروف شاعر ساجد علی پوری دی کتاب (الف توں پہلے) دے اندر ہک جھات 
سب توں پہلے سئیں علی پوری دی نظم ماں بولی دا درشن آخری 6 لائناں 
جیڑھا کجھ اج الینداں میں 
میڈی اماں دی بولی ء
میڈی بولی زمانے ءچ 
جیویں شفقت ونڈیندی اے
میکوں لگدے میڈے اندر 
میڈی اماں الیندی اے۔۔۔۔
شاعری شعور دل دماغ تے دور پرے توں کئو امدی ہے یار دے پاسوں جیرہی عرشوں لاہندی ہے ایندا ناں ملاں دے خوف کنوں وجدان پے لکھدوں اے سارے سنگ سمولے تھی نظماں لکھدن شعر بنڑیندن پیار دے قصے عشق دے حصے من موہنڑیاں سوہنڑیاں غزلاں لکھدن جیرہی شاعری ءچ دھرتی ما ء دا ناں کینی ماں بولی دی چھاں کینی مظلوم مقامی لوگیں دا زکر نہیں او شاعری یتیم اے لاوارث ہے انات ہے ایں گالہوں ساجد سئیں دی کتاب الف توں پہلے وڈی بھاگ وند تے صاحب اولاد ہے
اے کتاب اپنڑے( ناں الف توں پہلے ) دی وجہ کنوں پر اسرار ہے میڈے اندر دا صوفی مچل گئے جو میں (الف توں پہلے) دے معنی و مفہوم خلق خدا کوں ڈسینداں عقل آکھے متاں ملاں ماری بلھے شاہ دا پاسا گھن ونج اوتوں شعر ادھارے منگ چا جیویں سئیں فرمائے اساں الف توں پہلے ہاسے اساں الف کوں آپ ٹھہایا بیا ہک مصرعہ پٹھانے خاں اہدا ہا کن فیکون تا کل دی گالھ ہے اساں پہلے پریت لگائ 
کتاب دے ورقے ورقے تے جہان آباد ہے کتاب دے وچ چندر ہن تارے ہن پکھیاں دے چلکارے ہن صحرا ہن بلدے ہوے تھل ہن اتنا وسیع ہن جو قیس "مجنوں ڈیکھے تاں خوف کھاوے تے ساجد سئیں سرکار دے ID دے اتے عشق لیلہ توں فراغت دی پوسٹ لاوے کتاب دے اندر دریا پتن ،واہ وہیرے ،جنگل ،جھڑ تے برساتاں کالیاں شمور گنگیاں راتاں کتاب دے اندر لکھ مسیتاں ہزار مندر تے ملوک لفظیں دا منہ تار سمندر ۔۔۔۔۔
کتاب کیا ہے ؟ 
ہک بجھارت 
رازیں بھری پوتھی ۔۔۔
ایں کتاب وچ قلندری ہے پئ جیکوں راس آوے سکندری ہے پئ ۔۔۔
ہیندے اندر خزاں ہے پئ بہار ہے پئ ۔۔سئیں ساجد لفظیں دی پرشاد ونڈاوے ہر ہک گھر رے اندر اکھریں دی سوغات پچاوے ۔۔
ساجد سوچیندے پہلوں الیندے بعد اچ ۔۔ہیندی شکل نہ ڈیکھو ہیندے لفظ پڑھو۔۔ہیندے مصرے ڈیکھو۔۔

طلب دا یوسف بزار آوے
کہیں زلیخا کوں پیار آوے

یا اے لائن ڈیکھو 
اجاں تماشے کوں ڈھیر دیر اے 
ہیندیاں نظماں 
"سارا خدا صرف میڈا"
"ہے کون آخر"
شاعر دے شعور دا چشم دید گواہ ڈو لائناں پڑھو۔۔۔

ڈیکھ تاں سہی زمانے دی مستک اتے کتنے لہور دے لگے سرخ چھٹے کھڑن۔۔
میڈا غافل قلم آں ذرا جاگ ہن ورق تاریخ دے ڈھیر چٹے کھڑن۔۔
عزیز شاہد تے نظم لکھ تے میڈا ہاں ٹھاریس۔۔۔
نظم "مٹھا خواب" ہر سرائیکی سوجھوان کوں زبانی یاد ہوونی چاہیدیے۔۔ میڈا خیال اے میں قاری دی خاطر وی کجھ بچاواں یکی کتاب میں نہ سناواں ۔۔میڈی سک نئیں لتھی 
میں ساجد سرکار دا لفظ لفظ پڑھساں 
رب دی طرفوں زبان مل گئ تاں میں الیساں نہ تاں کاغز قلم تے مس ہے پئ۔۔۔۔۔۔تے نال لفظیں دے میڈی چس ہے پئ۔۔میں لکھساں ساجد دی دائ. (تاج محمد گوپانگ)

## حوالے
الفارابی

ابو نصر فارابی (Pharabius) معلّم ثانی،  ابونصر فارابی دا پورا ناں ’’محمد بن ترخان ابو نصر‘‘ اے. ابن ابی اُصیبیہ نے اس دا ناں ’’ابو نصر محمد بن اوزیغ بن طرخان‘‘ لکھا ہے۔
## حالات
ترکستان دے مقام ’’فاراب‘‘ وچ 872ء وچ پیدا تھئے۔ انہاں نے 950ء وچ دمشق وچ وفات پاتی۔

فارابی دی ابتدائی زندگی نہایت ہی غربت تے تنگدستی وچ گزری مگر غربت و تنگدستی انہاں دے علم و جستجو تے غالب نہ تھی سڳی۔

ابتدائی دور وچ ایہ ہک واری رات دے ویلے مطالعہ وچ مصروف ہن کہ تیل ختم تھیوݨ نال چراغ وسم ڳیا۔ انہاں وچ اتنی مالی وسعت نہ ہئی کہ تیل مل گھندے۔ مگر شوق مطالعہ انہاں کوں چھک کے ٻاہر گھن آیا تے گشت کریندے ہوئے پہرے دار دے سامݨے گھن کھڑا کیتا۔ فارابی نے پہریدار کوں سارا ماجرا آکھ سݨایا تے اتھاں تھوڑی دیر رکݨ دی گزارش کیتی تاں جو اوہ اپݨا سبق یاد کر گھنے۔ پہریدار اوں ݙینہ من ڳیا، مگر ݙوجھے ݙینہ اوں نے رکݨ توں صاف انکار کر ݙتا۔ مگر فارابی نے گزارش کیتی کہ اوہ اوں دے پچھوں پچھوں چلدا راہسی تاں جو اوندی لالٹین دے سوجھلے وچ مطالعہ کر سڳے۔ کجھ ݙینہاں تک ایہ سلسلہ چلدا رہا مگر ہک ݙینہ پہریدار نے اوندی علمی لگن تے جستجو توں متاثر تھی کے اونکوں نویں لالٹین گھن کے ݙے ݙتی۔ فارابی دے حصول علم دا ایہ بے مثال واقعہ رہندی دنیا تک ہک مشعل راہ ہے۔ انہاں نے تقریباً 50 سال حصولِ علم وچ صرف کیتے۔

انہاں نے مسیحی طبیب یو حنا بن حیلان توں وی استفادہ کیتا۔ ایندے بعد تحقیق و تدریس دی طرف متوجہ تھی کے سیف الدولہ ہمدانی دے دربار نال وابستہ تھی ڳئے۔
thumb|فارابی دے اعزاز وچ ایران دا جاری کردہ ہک ڈاک ٹکٹ

## سائنسی خدمات
علم ریاضی، طب، فلسفہ تے موسیقی وچ تحقیق و تحاریر،  منطق (logic) دی علمی گروہ بندی کیتی۔ انہاں کوں ارسطو دے بعد ݙوجھا وݙا فلسفی وی آکھا ویندا ہے۔ انہاں نے علم طبیعیات وچ وجود خلا تے اہم تحقیقات کیتیاں۔ ایندے علاوہ ماہر عمرانیات، سیاسیات و موسیقیات وی ہن۔ فارابی، ارسطو تے افلاطون توں بے حد متاثر ہن۔ انہاں نے ارسطو دی اکثر کتاباں دی شرح لکھی.  ایں وجہ نال انہاں کوں ’’معلّم ثانی‘‘ وی آکھا ویندا ہے۔ انہاں شرحاں وچ شرح ’’ایساغوجی‘‘ تے بطلیموس دی ’’المجسطی‘‘ بہت مشہور ہن۔

فارابی نہ صرف حکیم تے فلسفی ہن بلکہ سائنس، نجوم تے موسیقی دے علوم تے وی انہاں کوں دسترس ہئی۔ انہاں دی دیگر تصانیف وچ الموسیقی الکبیرہ، معافی العقل تے ’’ارا ء اہل المدینۃ الفاضلہ‘‘ تے ’’السیرۃ الفاضلہ‘‘ معروف ہن۔ انہاں دی تصانیف دی تعداد سینکڑاں تک پہنچدی اے ۔

فارابی شاعر وی ہن۔ انہاں دی ہک طویل دعا وی بہت مشہور و معروف ہے، جینکوں بعض تذکرہ نگاراں نے نقل کیتا ہے۔
## حوالے
اللو ارجن

**اللو ارجن** اک تیلگو فنکار ہئی۔ ہن تیلگو فلماں وچ کم کیتا اے۔ ایدیاں فلماں وچ *دوواڈا جگناتھم*، *ویدم* تے *نا پیرو سوریا نا الو انڈیا* بڑیاں مشہور نے۔ انے اپنی فنکاری دی شروعات 2003ء وچ فلم *گنگوتری* نال کیتی۔ باد چو انے بڑیاں مشہور فلماں کیتیاں۔
فائل:Allu Arjun at Vaishali audio launch.jpg
اللّہ میاں سچے

(اللّہ میاں سچے)

اَدھی چھٹی ساری

مُلاں مَچھی ماری

مُلاں ڳیا دِلّی

گھن آیا ٻِلی

ٻِلی دے ݙو ٻچے

اللّہ میاں سچے

## ٻیا ݙیکھو

* ٻال ادب
* ٻالاں دیاں نظماں

ونکی:لوک ادب
اللّہ ݙیوایا پُرجوشؔ

اللّہ ݙیوایا پُرجوشؔ
مُنشی اللہ ڈیوایا پُرجوشؔ تحصیل شجاع آباد دے ہِک زمین٘دار گھراݨے وچ 1875ء دے نیڑے تیڑے پیدا تھئے.اُنہاں دا کافیاں دا ہِک مجموعہ ݙوہڑیاں دا ہِک مجموعہ چھپا ہویا مِلدے..
پُرجوشؔ ٻہوں وَݙے چن٘ڳے شاعر ھَن.
اللہ

thumb|162x162px
اللہ عربی زبان اچ خالق دے کیتے استعمال ہووݨ‏ آلا لفظ اے۔ خالق بݨ‏اوݨ‏ آلے (تخلیق کرݨ‏ آلا) کو آہدن۔

## اسلام اچ اللہ (جل جلالہ) دا تصور
مسلمان **اللہ** کو تمام جہاناں دا خالق، مالک تے رب منیدن۔ اسلام اچ اللہ دی ذات دے نال جیہڑیاں خصوصیات جُڑیاں ہن انہا کولو توحیدیت دا پتا لگدے تے شرک و کفر دی نفی کیتی وندی اے۔ اسلام دے بنیادی تصورات تے مسلمان علماء دین دے رلے اتفاق دے مطابق ؛ اللہ ہک کَلھی ذات اے، اوندے سوا ٻیا کوئی عبادت دے لائق کائنی، ایندے خاطر کئی شبیہ (شکل یا تصویر یا مشابہت یا مثال) کائنی، کوئی اوندے جھیاں کائنی، اوندی کئی اولاد (پتر یا دھی) کائنی، اوندے کوئی والدین (اوکوں بݨ‏اوݨ‏ آلا / اماں یا ابا) کائنی، اوندی کئی صاحبہ (شریک حیات یا زال) کائنی 
 تے اوندا کوئی شریک کائنی۔

## اللہ جل جلالہ دے ننانوے ناں
اللہ دے ننانوے ناں مشہور ہن جناں وچو اکثرا قرآن اچ ہن۔ 'اللہ' ذاتی ناں ہے تے ننانوے صفاتی ناں ہن جنہاں کوں **أسماء الله الحسنى** آکھیا ویندے۔ مثلاً الرحمٰن، الرحیم، النور وغیرہ۔ 

## مزید ݙیکھو
* اسلام
* ایمان دے حصے
* محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم

## اللہ لکھݨ دا انداز
thumb|112x112px
thumb|116x116px
اللہ بچایا خان( بھشتی )

اللہ بچایا خان( بھشتی )
وستی پٹواریاں دا راھنڑ آلا ھا, 
عمرہ کرنڑ ونجنڑاں ھس تے جتھ باھندا ھا لوگاں کوں آھدا ھا جو میڈے کیتے دعا کرائے میڈا عمرہ اللہ پاک قبول فرماوے تے میکوں موت وی اتھائیں آوے ؛ مرنڑاں تاں اونویں وی ھے اتھائیں آوے تے اتھائیں دفنیج ونجاں تاں کھٹ ویسیں، 
اللہ پاک دعا قبول چا کیتی اے تے اللہ بچایا خان سعودی عرب اچ ایں کوڑی دنیا توں جھوک لڈا گئے تے اتھائیں اج جمے دے وڈے ڈینھہ کوں جنازہ پڑھیا گے تے دفنیج وی گئے، 
انا لللہ وانا علیہ راجعون. 
اللہ بچایا خان مٹیا ھویا بندہ ھا، 
ناں پھوت پھات ناں آکڑ تے وڈائی، 
ھمیشاں کھدا ملے ھا، 
مٹھا بلیندا ھا، 
سموری عمراں پورھیا کیتس. 

اللہ پاک بخشش کرے آمین. سلیم خان نیازی. 
23 نومبر 2018

## حوالے
القاہر باللہ

آپ خلافت عباسیہ دے اُنیہویں خلیفہ ہن جنہاں نے 932ء توں 934ء تک حکومت کیتی۔ آپ دا ناں محمد کنیت ابو منصور تے لقب القاہر باللہ ہے ۔ آپ دی پیدائش 286ھ وچ تھئی آپ دے والد دا نام ابو العباس احمد المعتضد باللہ ہے تے آپ دی والدہ ام ولد ہئی جہاں دا نام فتنہ ہئی۔
آپ دا سلسلہ نسب ایہ ہے:

ابو منصور محمد القاہر باللہ ابن ابوالعباس احمد المعتضد باللہ ابن ابو احمد طلحہ الموفق باللہ ابن جعفر المتوکل علی اللہ ابن ابو اسحاق محمد المعتصم باللہ ابن ہارون الرشید ابن ابو عبد اللہ محمد المہدی باللہ ابن عبد اللہ ابو جعفر المنصور ابن محمد بن علی ابن علی بن عبد اللہ بن عباس ابن عبد اللہ بن عباس ابن عباس بن عبد المطلب ابن عبدالمطلب ابن ہاشم۔

آپ دے مندرجہ ذیل چار پتر ہن۔

*عبد الصمد بن القاہر باللہ
*ابو القاسم بن القاہر باللہ
*ابو الفضل بن القاہر باللہ
*عبد العزیز بن القاہر باللہ

## حوالے
اللہ دتہ لونے والا

اللہ ݙتہ لوݨے والا چنیوٹ نال تعلق رکھݨ والا، ھک نامور سرائیکی ڳویا ہے جیہڑا کئی ݙہاکیاں توں سرائیکی فن موسیقی دی دنیا تے راج کریندا پیا اے سرائیکی گائیکی دا اے نامور فنکار پورے وسیب وچ مقبول اے تے ایندے کئی آڈیو تے ویڈیو کیسٹاں تے ڈسکاں مارکیٹ وچ با آسانی مل ویندن. 
اللہ ݙتہ لوݨے والے پتر وی اپݨے عظیم والد دی طرح ایں فن دی خدمت کریندے پن تے ایں شعبے وچ خاصی محنت کریندے پن.
اللہ روٹی ݙیسی

اوں جمعے دی تقریر ءچ رٹایا ھویا مولوی صاحب دا جملہ اج ولا روزانہ دی قار بالیں کوں آکھۓ پتر "اللہ روٹی ڈیسی".

ہک ڈینہہ نکڑے پتر پچھ ہی گھدے "ابا تہاڈا اللہ نال جھیڑا تاں کائنیں تساں روزانہ آہدے ہاؤ اللہ روٹی ڈیسی پر سنجھ ویہلے تساں تاں خالی ہتھ آندے وے؟

اج او پیو ،بالیں دا ٹکر کما کے کوئٹے توں ولدیں ہوئیں اپنڑیں ہی وطن وسدیئں دی اندھی فائرنگ نال لقمہ ء اجل بنڑ گۓ.....

اتے اج فذر نال مولوی صاحب مسجد کوں بانگ سنڑاونڑ ویندے پۓ ھن تاں بالیں دی ماء بالیں کوں آھدی بیٹھی ھئ "اماں تہاڈا ابا تہاڈے واسطے اللہ کولو روٹی گھننڑ لنگھ گۓ....

مولوی صاحب مائک دے کن ءچ اپنڑے کن بند کر کے بانگ ڈینونڑ شروع کر ڈتی ھے......
اللہ اکبر اللہ اکبر....

لکھت منصور شانی

کتاب(زیر_طبع)
"گونگا"

December 31, 2014 at 6:05 AM 
## حوالے
اللہ نواز ساحل

اللہ نواز ساحل سرائیکی شاعر ہے۔

اصل ناں       اللہ نواز

قلمی ناں      اللہ نواز ساحل

جٖمنْ           1986ء

تعلیم           مڈل

پیشہ            محنت مزدوری

فون نمبر        0346 3680578

جاہ پتہ         موضع حافظ آباد تحصیل پہاڑ پور ضلع ڈیرہ اسماعیل خان

### ݙوہڑہ
ساکوں اپنےراہ تےآپ ٹرا تیڈےراہ تےٹرسوں راہ ملسی ,

رخ پھیر بہاراں آپ آسن ہر پاسوں سکھ دا ساہ ملسی ,

مل پوسی جیونڑ جگ ساکوں تیڈے درتے جڈنڑ پناہ ملسی ,

بئ حسرت,ساحل,کیاراہسی جڈاں سئیں دے قدمیں جاہ ملسی

### ݙوہڑہ
بے رحم سلاخاں وقت دیاں کر ڈیون قید ارمان یکے

توڑے بھوئیں بھا لاوے پیراں کوں سرچئی راہسی اسمان یکے

کہیں حال ناشکرے نا تھیسوں ڈکھ ڈیون پئے نقصان یکے

ھک پیار دا ساحل قال مکے بئے جھل گھنسوں طوفان یکے

اللہ نواز ساحل

### [[غزل]]
محبت وچ ضروری ھے بندہ سچ سچ ڈسا چھوڑے ,

ڈسو کیندے وچوں ھوسی جہرا سچ کوں لکا چھوڑے ,

ضرورت ھن اساکوں ھنڑ رلے تیڈے گزارن لیئوں

اساڈی تاں حیاتی دےضرورت ڈینہہ مکاچھوڑے,

کڈانہہ غمناک ویہڑے دی تیڈو ارداس گھن آسی

ڈھٹھےدرگھرکڈاں دےپئےہواکوں سب ڈکھاچھوڑے ,

ھے ٹالہی وی وچالےوچ حویلی وی وڈیندی پئ

پکھی اڈراک تھیون توں پہلے کیئں تاں اڈاچھوڑے ,.

نغارے ھن تماشے ھن اساکوں کون سنڑدا ھا

تونڑیں دیوان غزلیں دےمشاعرےوچ سنڑاچھوڑے ,

تیڈے درتے تاں آگئے ھیں تیڈی سائیاں سخا سنڑ کے

اونویں حاتم تاں بہوں ٹکرے اساں رستے وٹاچھوڑے ,

تیڈے قرب ءچ تاں بئی چس ھےانوویں وی کوئ شکایت نہیں

تیڈیاں یاداں دےوچ ساحل اساں ڈکھ سکھ بھلا چھوڑے,

اللہ نواز ساحل
اللہ ݙتا ڄلواݨا

ردار اللہ ݙتہ خان جلوانہ جگمشھور اے ڈی خان
 
ایندا ویس ݙیکھ تے اے ناں سمجھائے جو اے ڈی خان ملنگ اے یا منگݨ پنݨ آلا ھے
 
اللہ دیاں رحمتاں ھنس ؛ اللہ سئیں ڈھڳ ݙتس

لپوڑے مار مار تے وی کھاوے تاں مکسی کیناں

اے ڈی خان دل دا فقیر ھے ؛ چنڳا سچیندے ؛ چنڳا بلیندے ؛ سجݨاں بھراواں کوں رلا جاݨدے

جیندا سجݨ اے اوندی نموشی کنڈ پچھوں ناں کریندا ناں کرݨ ݙیندے

ݙکھ سکھ اچ مونڈھے نال مونڈھا لیندے ؛ جنھاں کوں اپݨاں جاݨدے انھاں کیتے تاں جند گھولݨ کیتے ودا راھندے
بھرپی نبھاوݨ سکھݨیں تاں ول اے ڈی خان دا موں مٹھا کراو

فٹ بال دا منیا تنیا کھڈکار ھا ؛ ھݨ صحافی ھے تاں او وی منیا تنیا ؛ اونویں کھیݙ جیھڑی وی ھووے کھیݙ جاݨدے

ھاری منݨ گناہ سمجھدے مکدے ساہ توݨیں لڑݨ آلا ھے اے ڈی خان

اللہ سوھݨیں پتراں دا برگیڈ ݙتس ؛ جیون ھوون او وی ساڳی پیوء تے ڳن ؛ پڑھدے پن ؛ اللہ سوھݨاں انھاں دے پورھیئیے کوں رنڳ لاوے آمین

ڳال کرݨ تے منواوݨ جاݨدے
غریباں تے گنگے باتے لوگاں کیتے تݨدے

میݙے ھاں اچ وسدے ؛ نکا بھرا ھے میݙا اے ڈی خاں

میݙی رج تے عزت کریندے ؛ اے وی تھی سگدے میکوں رھیندا ھووے جے کر رھیندا وی ھے تاں ول وی میکوں اپݨے سکے بھراواں وانگݨ بھاندے
جیوے جگ تے

جتھ پیر ھووس اتھ خیر ھووس شالا

23 فروری 2019(سلیم نیازی)
## حوالے
المامون

ربیع الاول 107 ھ (786ء ) وچ پیدا تھیا۔ ایندی ولادت دی رات وی عجیب ہئی۔ جیندے وچ ہک خلیفہ (ہادی) نے وفات پاتی۔ ݙوجھا (ہارون الرشید) تخت نشین تھیا تے تریجھا (مامون) عالم وجود وچ آیا۔ خلیفہ مہدی نے وصیت کیتی ہئی کہ میݙے بعد ہادی تخت نشین تھیوے تے اوندے بعد ہارون۔ ہادی نے بدنیتی نال ہارون کوں محروم کرݨا چاہا مگر موت نے اوندی تمام امیداں کوں خاک وچ ملا ݙتا۔ مامون دی ماں ہک کنیز ہئی جیندا ناں مراجل ہئی تے بارغیس (ہرات دا ہک شہر) وچ پیدا تھئی ہئی۔ علی ابن عیسٰی گورنر خراسان نے ایں کوں ہارون دی خدمت وچ پیش کیتا ہئی۔ مراجل، مامون دی پیدائش دے ݙو چار ݙینہ بعد انتقال کر ڳئی تے مامون کوں مادر مہربان دے دامن شفقت وچ پلݨا نصیب نہ تھیا۔

مامون رشید کوں ݙوجھے زباناں دے تراجم دا از حد شوق ہئی، ایں نے بہت سارے یونانی کتاباں دے عربی تراجم کروائے تے انہاں تراجم تے زر کثیر صرف کیتا، انہاں تراجم وچ اقلیدس دا ترجمہ خاص اہمیت دا حامل ہے، مگر انہاں تمام تراجم تے انہاں تے کافی تحقیقی کماں کوں اوں وقت دریا برد کر ݙتا ڳیا جݙݨ ہلاکو خان نے بغداد کوں تباہ و تاراج کیتا، مامون رشید نے 190ھ توں 218ھ تک حکومت کیتی۔ 

## حوالے
المتوکل علی اللہ

ابوجعفر المتوکل علی اللہ، خلافت عباسیہ دا ݙاہواں خلیفہ ہئی جیں نے 847ء توں 861ء تک حکومت کیتی۔ ایندی پیدائش 31 مارچ 822ء کوں تھئی تے وفات 11 دسمبر 861ء کوں 39 سال دی عمر وچ سامراء وچ تھئی۔ ایندی اولاد وچ منتصر باللہ، المعتز باللہ، المؤید، المعتمد علی اللہ تے الموفق باللہ شامل ہن۔ ایں خلیفہ دا والد المعتصم باللہ ہئی 
تے الواثق باللہ ایندا بھرا ہئی۔ 

## حوالے
المسترشد باللہ

المسترشد باللہ انتریہویں عباسی خلیفہ ہن جنہاں دا تعلق خلافت عباسیہ، بغداد نال اے۔ آپ نے 
6 اگست 1118ء توں 29 اگست 1135ء تک حکومت کیتی۔ آپ دے پیشرو المستظہر باللہ تے جانشین الراشد باللہ ہن۔ آپ دی ملکہ دا ناں ملکہ
فولانا خاتون بنت محمد ہئی۔ آپ دی پیدائش
اپریل یا مئی 1092ء دی ہے تے وفات
29 اگست 1135ء کوں 43 سال دی عمر وچ تھئی۔

## حوالے
المستعصم باللہ

ابواحمد المستعصم بالله عبد اللہ بن منصور المستنصر (1213-1258) آخری عباسی خلیفہ ہن جنہاں دے دور اچ منگول وحشی بغداد تے حملہ آور تھئے تے اینکوں تباہ و برباد کیتا۔ ایں خلیفہ کوں قالین اچ لپیٹ کے گھوڑیاں دی سماں نال بیدردی نال ہلاک کیتا ڳیا کیونکہ توہم پرست منگولاں کوں باآور کرایا ڳیا ہئی کہ اگر خلیفہ دا خون دوران ہلاکت زمین تے ڈھٹھا تاں رنگ گھنائے بغیر نہ رہسی۔
thumb|مستعصم دے دور دا دینار
انہاں دا سولہ سالہ دور خلافت (1244-1258) زیادہ تر عیش وعشرت تے غفلت اچ گزرا۔ انہاں کوں منگول یلغار تے انہاں دے ہتھوں اسلام دی بیخ کنی دا بالکل ادراک نہ تھی سڳا۔ حتیٰ کہ انہاں دا وزیر ابن العلقلمی انہاں دے پہلو اچ ٻیہہ کے منگولاں نال خط کتابت کریندا ریہا تے انھاں کوں بغداد تے حملہ کرݨ دی ترغیب ݙیندا ریہا۔

## حوالے
المستعین باللہ

المستعین باللہ (پیدائش: 836ء– وفات: 27 اکتوبر 865ء) خلافت عباسیہ دا ٻارہواں خلیفہ ہئی جیں نے 862ء توں 865ء تک حکومت کیتی۔ المستعین باللہ دے مختصر عہد خلافت وچ خلافت عباسیہ کوں سرحدی حدود وچ مختلف نقصانات جھیلݨے پئے۔ المتوکل علی اللہ دے بعد المستعین ݙوجھا خلیفہ ہئی جینکوں قتل کیتا ڳیا۔ مستعین باللہ دا عہد خلافت انتشار سامراء دے دورانیے وچ گزرا۔ 865ء میں اینکوں معزول کرݨ دے بعد نویں خلیفہ المعتز باللہ دے حکم تے قتل کر ݙتا ڳیا۔ 

## حوالے
المستنجد باللہ

مستنجد باللہ دا اصل ناں یوسف ہئی۔ ایں خلیفہ نے 1160ء/555ھ توں گھن کے 1170ء/566ھ تک خلافت دا عہدہ سنبھالا۔ ایہ خلیفہ مکتفی باللہ (اصل ناں محمد بن مستظہر) دا بیٹا ہئی۔ مستنجد باللہ اپݨے پیؤ دی زندگی اچ ہی ولی عہد نامزد تھی چکا ہئی ۔ ایندے انتقال دے بعد 1160ء/555ھ اچ ایندی خلافت دا آغاز تھیا۔

## نسب
مستنجد باللہ دا نسب ایویں ہے:

المستنجد باللہ یوسف بن محمد المقتفی لامر اللہ بن احمد المستظہر باللہ بن عبد اللہ المقتدی بامر اللہ بن محمد بن القائم بامر اللہ بن احمد القادر باللہ بن اسحاق بن جعفر المقتدر باللہ بن احمد المعتضد باللہ بن محمد الموفق باللہ بن ابوالفضل جعفر المتوکل علی اللہ بن محمد المعتصم باللہ بن ابوجعفر ہارون الرشید بن ابوعبداللہ محمد المہدی باللہ بن ابوجعفر المنصور بن محمد بن علی بن عبد اللہ بن علی بن عبد اللہ بن عباس بن عبد اللہ بن عباس بن عباس بن عبد المطلب۔
## واقعات
556ھ/1159ء اچ کئی بغاوتاں ترکاں تے عرباں دی جانب توں تھیاں۔ خلیفہ مستنجد باللہ نے انہاں کوں  فرو کیتا۔

558ھ/1161ء اچ خلیفہ مستنجد باللہ نے بنی اسد دے خلاف فوج کشی کیتی تے انہاں کوں عراق توں کڈھ ݙتا۔

559ء/1162ء اچ واسط وچ بغاوت تھئی، جینکوں فرو کیتا ڳیا۔

شام و مصر دی اسلامی طاقت صلیبی حملیاں اچ مصروف رہی۔ نورالدین زنگی نے صلیبیاں نال کئی معرکے کیتے۔

تمام بے جاٹیکس عوام تے معاف کر ݙتے ڳئے تے ضبط شدہ مال واپس کیتا ڳیا۔

کئی مقامات تے فتوحات حاصل تھیاں۔
عراق، فارس تے دیگر مقامات تے علاقیاں تے حکومت بغداد دا اثر و اقتدار قائم ریہا۔

ایہ زمانہ امن و امان تے مسلماناں دے اطمینان دا زمانہ ہئی۔
ملک تمام دجالی فتنیاں توں محفوظ ریہا۔
## وفات
1170ء/566ھ اچ خلیفہ مستنجد باللہ دا بیماری دے بعد انتقال تھیا۔ 

## حوالے
المستکفی دوم

المستکفی باللہ ثانی (وفات: 5 فروری 1451ء) قاہرہ، مصر وچ قائم سلطنت مملوک (مصر) دے ماتحت خلافت عباسیہ دا انونجواں عباسی خلیفہ ہئی جیں نے 1441ء توں 1451ء تک خلیفہ دے طور تے ذمہ داری نبھائی۔

## وفات
المستکفی باللہ نے 63 سال دی عمر اچ بروز جمعہ 3 محرم الحرام 855ھ/ 5 فروری 1451ء کوں قاہرہ وچ وفات پاتی۔
## حوالے
المعتز باللہ

المعتز باللہ (پیدائش: 847ء– وفات: جولائی/ اگست 869ء) خلافت عباسیہ دا تیرہواں خلیفہ ہئی جیں نے 865ء توں 869ء تک حکومت کیتی۔ معتز باللہ کوں انتشار سامراء دے خلفائے عباسیہ وچ شمار کیتا ویندے۔ ایندے مختصر  عہد حکومت اچ شورشاں تے بغاوتاں عام رہیاں۔ ترک امراء دی بے جا مداخلت دے سبب خلفاء کٹھ پتلی بݨ کے رہ ڳئے ہن، معتز وی اِنہاں وچوں ہک ہئی۔ 869ء وچ ترکاں نے اینکوں قتل کر ݙتا۔

## حوالے
المستنصر باللہ

المستنصر باللہ خلافت عباسیہ دا چھتیہواں خلیفہ ہئی جیہڑا 1226ء اچ تخت نشیں تھیا تے 1242ء تک خلیفہ رہیا۔ او خلافت عباسیہ دے عہد زوال اچ ݙوجھا آخری خلیفہ ہئی۔ مستنصر باللہ دی ولادت بغداد وچ بروز پیر یکم صفر 588ھ مطابق 17 فروری 1192ء کوں تھئی ۔ مستنصر دی والدہ دا ناں ترکیہ ہئی جبکہ والد ظاہر باللہ بن ناصر ہن۔ 

خلیفہ ظاہر بامراللہ بن ناصر دی وفات دے بعد بروز جمعہ 13 رجب المرجب 623ھ مطابق 10 جولائی 1226ء کوں خلیفہ المستنصر باللہ کیتے  بیعت عامہ گھدی ڳئی۔ اوں روز اُوندے سر تے تاج شاہی رکھا ڳیا تے اہل حِل و عقد اچ عوام و خواص نے اُوندی بیعت کر گھدی۔ بروز تختِ نشینی خلیفہ المستنصر باللہ دی عمر 35 سال 5 مہینے 11 ݙینھ ہئی۔ مستنصر باللہ دے والد ظاہر بامراللہ بن ناصر دے زمانہ خلافت اچ جیہڑے لوگ امراء ہن، اوہے مستنصر باللہ دے عہد خلافت اچ وی امیر رہیے۔
## وفات
المستنصر باللہ نے بروز جمعہ 10 جمادی الثانی 640ھ مطابق 5 دسمبر 1242ء کوں 52 سال قمری تے 50 سال شمسی دی عمر اچ وفات پاتی۔ 

## حوالے
المعتضد باللہ

المعتضد باللہ (پیدائش: 854ء– وفات: 5 اپریل 902ء) خلافت عباسیہ دا سولہویں خلیفہ ہن جنہاں نے 892ء توں 902ء تک حکومت کیتی۔ آپ دا ناں احمد، کنیت ابو العباس تے لقب المعتضد باللہ ہے۔ 
## پیدائش
آپ دی پیدائش 242ھ یا 247ھ اچ تھئی آپ دے والد دا ناں ابو احمد طلحہ الموفق باللہ یے۔ آپ دا سلسلہ نسب یہ ہے:

ابوالعباس احمد المعتضد باللہ ابن ابو احمد طلحہ الموفق باللہ ابن جعفر المتوکل علی اللہ ابن ابو اسحاق محمد المعتصم باللہ ابن ہارون الرشید ابن ابو عبد للہ محمد المہدی باللہ ابن عبد اللہ ابو جعفر المنصور ابن محمد بن علی ابن علی بن عبد اللہ بن عباس ابن عبداللہ بن عباس ابن عباس بن عبد المطلب ابن عبدالمطلب ابن ہاشم۔ 
## دور حکومت
بنی عباس وچ آپ عقل و دانش، تدبیرِ سیاست تے جاہ و جلال وچ ہک امتیازی درجہ رکھدے ہن۔ ایں دل و دماغ تے حوصلہ و ہمت والا خلیفہ ایں تخت تے بہت عرصے بعد ٻیٹھا۔ آپ کݙہیں ترک امراء دا کھݙوݨا نہ بݨے بلکہ تمام سرکش امراء کوں زیر رکھا تے مخالف قوتاں کوں ابھرݨ نہ ݙتا۔ آپ دا دور عام فلاح و بہبود، امن و امان تے عدل و انصاف وچ مشہور ہئی۔ انہاں نے ہی خلافت بنی عباس دے بے روح جسم وچ جان پاتی۔ اس واسطے آپ کوں سفاح ثانی دے لقب نال یاد کیتا ویندے۔ 

## حوالے
المعتمد علی اللہ

معتمد علی اللہ (پیدائش: 842ء– وفات: 15 اکتوبر 892ء) خلافت عباسیہ دا پندرہواں خلیفہ ہئی جیں نے 870ء توں 892ء تک حکومت کیتی۔ انتشار سامراء دے دور دا او آخری خلیفہ ہئی جیندے بعد خلافت عباسیہ دا دار الحکومت بغداد دوبارہ منتقل تھی ڳیا۔ 892ء وچ معتمد علی اللہ فوت تھیا۔ معتمد علی اللہ دے زمانے اچ خلافت عباسیہ رُو بہ زوال تھیندی ڳئی تے اِیں سلطنت دے مختلف حصے ݙوجھے سلطنتاں دا حصہ بݨدے ڳئے۔

## حوالے
المقتدر باللہ

ابوالفضل جعفر بن احمد المعتضد (عربی: أبو الفضل جعفر بن أحمد المعتضد) جیہڑا اپݨے دور خلافت اچ لقب المقتدر باللہ (انگریزی: Al-Muqtadir) توں زیادہ بہتر ڄاݨا ویندے، بغداد وچ عباسی خلیفہ ہئی جیندا دور خلافت 908ء توں 932ء تک (295–320 ہجری) ہئی۔

## حوالے
المستکفی باللہ

عبداللہ المستکفی (عربی: عبد الله المستكفي) جیہڑا اپݨے دور خلافت دے لقب المستکفی باللہ (انگریزی: Al-Mustakfi) توں پہتر طور تے ڄاݨا ویندے، بغداد وچ عباسی خلیفہ ہئی جیندا دور خلافت 944ء توں 946ء تک ہئی۔

## حوالے
المنتصر باللہ

thumb|منتصر دے دور دا درہم
المنتصر باللہ خلافت عباسیہ دا یارہواں خلیفہ ہے جیہڑا محض 6 مہینے تک خلافت دے عہدے تے براجمان ریہا۔ مؤرخینِ اسلام نے اینکوں ساسانی سلطنت دے شہنشاہ شیرویہ قباد الثانی نال مشابہت ݙتی ہے جیں نے اپݨے پیؤ خسرو پرویز کوں 628ء وچ قتل کر ݙتا ہئی۔ چونکہ المنتصر باللہ العباسی نے وی اپݨے پیؤ خلیفہ المتوکل علی اللہ کوں قتل کروا ݙتا ہئی اِیں واسطے عوام اُونکوں شیرویہ ثانی آکھݨ لڳے ہن۔ ݙوہاں وچ مماثلت ایہ ہے کہ شیرویہ قباد الثانی تے المنتصر باللہ محض چھی چھی مہینے ہی حکومت کرسڳے۔ المنتصر باللہ دے عہدِ حکومت دا کوئی نمایاں کارنامہ نی ، اوہ عین شباب وچ تختِ خلافت تے آ ٻیٹھا تے وزراء دے ہتھاں وچ کٹھ پتلی حکمران بݨا۔ انتشار سامراء وچ المنتصر پہلا خلیفہ ہے جیں دے بعد خلافت عباسیہ دی شان و شوکت ویندی رہی۔ 6 مہینے دی مختصر حکومت دے بعد 248ھ وچ فوت تھیا تے خلافت عباسیہ رُو بہ زوال تھیوݨ لڳی ۔

## حوالے
الموت

الموت (Alamut) ایران دے شمال مغربی حصے وچ ہک علاقہ ہے۔ ایہ علاقہ کئی سال تک اسماعیلی نزاری فرقے دے داعی حسن بن صباح دی دہشت پسند تے خفیہ جماعت حشاشین (Assassins) دا مرکز وی رہا۔ قلعہ الموت حشاشین تنظیم دا مرکز ہئی۔ اے قلعہ صرف ایں اسماعیلی تنظیم دا ای مرکز نہ ہئی بلکہ اے اسماعیلی نزاری سلطنت دا دارالحکومت وی ہئی۔
[thumb|[ایران اچ الموت دا محل وقوع]]
thumb|
thumb|

## حوالے
المکتفی باللہ

المکتفی باللہ خلافت عباسیہ دا ستارہواں خلیفہ ہئی۔ او اُوں زمانے وچ خلیفہ بݨا جیہڑلے خلافت عباسیہ اپݨے عہدِ زوال توں گزردی پئی ہئی۔ ترکاں دی خودسری المعتصم باللہ دے زمانے توں ہی ودھ چکی ہئی تے اُنھاں دے ہتھاں نال خلفاء دا تقرر تھیندا رہیا۔ المکتفی باللہ وی صرف چھی سال ہی خلافت کر سڳا، اُونکوں موت نے مزید مہلت نہ ݙتی تے اوہ جواں عمری وچ ہی 908ء وچ فوت تھیا۔

## حوالے
المہتدی باللہ

المہتدی باللہ (وفات: 19 جون 870ء) خلافت عباسیہ دا چوݙہواں خلیفہ ہئی جیں نے 869ء توں 870ء تک حکومت کیتی۔ اُوندا عہدِ حکومت یارہاں مہینے رہیا۔ مہتدی باللہ دے عہد خلافت وچ خلافت عباسیہ دا ہک حصہ جیہڑا مصر تے بلاد شام تے واقع ہئی، دولت طولونیہ دی شکل وچ ہک نویں باقاعدہ مسلم سلطنت دے طور تے سامݨے آیا اگرچہ اے نویں سلطنت اعتقادی طور تے عباسی خلافت دے ماتحت ہئی ۔ اے خلیفہ باغیاں دے ہتھوں بے دردی نال قتل تھیا۔

## حوالے
المہدی

المہدی باللہ العباسی (پیدائش: 744ء یا 745ء— وفات: 24 جولائی 785ء) ، خلافت عباسیہ دا تریجھا حکمران تے خلیفہ اسلام ہئی۔ منصور دی وفات دے بعد 158ھ 775ء وچ مہدی منصب خلافت تے متمکن تھیا۔ اوں وقت ایندی عمر تقریباً 33 برس ہئی۔ اوہ ہݨ ہک سرد و گرم دا ڄاݨݨ آلا انسان ہئی۔ منصور نے عیسٰی بن موسیٰ کوں بزور خلافت توں دستبردار کرا کے اینکوں اپݨا ولی عہد مقرر کر ݙتا ہئی۔ جݙݨ مہدی نے عنان حکومت سنبھالی تاں ملک وچ امن و سکون دی فضا قائم تھی چکی ہئی۔ علویاں تے بنو امیہ دے حامیاں دا خاتمہ تھی چکا ہئی۔ مخالفین دے بچے کھچے لوگ قید و بند دی زندگی گزریندے پئے ہن۔ ملک دی اقتصادی حالت مستحکم ،خزانہ پر تے لوگ خوشی و خوشحالی دی زندگی گزارݨ دے عادی تھی چکے ہن۔ ملکی نظم و نسق مضبوط تے مرتب ہئی۔ عدل و انصاف تے دارسی نے معاشرے کوں خیر و فلاح نال معمور کر ݙتا ہئی تے تعلیم و تعمیرات دا ذوق و شوق اپݨی برق رفتاری نال عباسی خلافت کوں دنیا وچ معزز اور ممتاز بݨاوݨ دی ابتدا کر چکا ہئی۔

## وفات
وفات توں پہلے مہدی نے تاریخ کوں دہریندے ہوئے ولی عہدی وچ تبدیلی کر ݙتی۔ ایں نے عیسٰی بن موسٰی کوں تحدید و ترغیب تے دباؤ پا کے ولی عہدی توں دسبردار کرکے اپݨے بیٹے ہادی تے ہارون کوں اپݨا جانشین نامزد کر ݙتا۔ عیٰسی کوں ایں دے عوض ہک کثیر رقم تے بہت ساری جاگیر عطا کیتی ڳئی۔ مہدی 12 محرم، 25 جولائی 785ء، 169ھ کوں تیرتالیہہ سال دی عمر وچ وفات پا ڳیا۔ ایندی مدت خلافت ݙاہ سال ہک مہینہ ہئی۔ 
 
## حوالے
الواثق باللہ

thumb|واثق باللہ دے دور دا عباسی دینار
واثق باللہ، نانواں عباسی خلیفہ ہئی جیندا تعلق  خلافت عباسیہ، بغداد نال اے۔ اے 5 جنوری 842ء توں 10 اگست 847ء تک خلافت دے عہدے تے ریہا۔
ایندا پیشرو المعتصم باللہ عباسی ہئی تے جانشین
المتوکل علی اللہ ہئی۔ ایندی ملکہ دا ناں فریدہ ہئی۔
ایں عباسی خلیفہ دا مکمل ناں ، ابو جعفر ہارون ابن محمد المعتصم الواثق باللہ العباسی الہاشمی بغدادی اے۔ ایندا والد المعتصم باللہ ہئی تے والدہ دا ناں قراطیس ہئی۔ ایندی پیدائش اتوار یکم شعبان 196ھ/ 18 اپریل 812ء کوں تھئی تے وفات ٻدھ 24 ذوالحجہ 232ھ/ 10 اگست 847ء کوں تھئی۔ ایں خلیفہ نے 36 سال قمری، 35 سال شمسی عمر پاتی۔ 

## حوالے
الٰہ آباد

بھارت دی ریاست اتر پردیش دا ہک قدیم شہر ہے۔ گنگا و جمنا دے سنگم تے آباد ہے۔ تجارتی مرکز، ہندواں دا مقدس مقام تے ریلوے دا بہت وݙا جنکشن ہے۔ مسلماناں دے دور حکومت توں قبل اس دا ناں پراگ ہئی۔ اکبر دا ایوان، جامع مسجد، اشوک دی لاٹھ، زمین دوز قلعہ تے خسرو باغ قابل دید تاریخ عمارات ہن۔ 1857ء وچ جنگ آزادی دے دوران اتھاں انگریزاں تے حریت پسنداں وچ زبردست لڑائی تھئی۔ 1861ء وچ انگریزاں دی عملداری وچ آیا۔
thumb|الٰہ آبار شہر دے مختلف مناظر
بھارت دی ہک شمالی ریاست اترپردیش دے جنوب وچ واقع میٹروپولیٹین شہر تے ضلع الہ آباد دا صدر مقام، ریاست دا سب توں وݙا تجارتی مرکز تے فی کس آمدن وچ ریاست دا ݙوجھا شہر، اندازہ 1.74 ملین آبادی دے نال اترپردیش دا ستواں گنجان ترین شہر اے.  2011 وچ اینکوں دنیا دا 130 واں تیزی نال ودھدا شہر قرار ݙتا گیا ہئی۔ اتھاں ہندو، مسلمان، سکھ، عیسائی، پارسی، جین تے بودھ مذہب دے منݨ والے امن و آشتی دے نال رہندے ہن۔ زباناں اردو، اودھی، ہندی، انگریزی، بنگالی تے پنجابی ہن۔ الہ آباد کے رہݨ والے الہ آبادی سݙیندے ہن. 

الہ آباد کالجاں تے تحقیقی اداریاں دا گھر ہے۔ تے ایہ شہر دور قدیم توں ہی علمی اہمیت رکھدا ہے اس دے بارے وچ ایہ کہاوت وی مشہور ہے کہ الہ آباد وچ آکے تعلیم حاصل کرݨ تے مقابلہ جاتی امتحانات وچ شرکت نال نمایاں کامیابی حاصل کریج سڳدی ہے۔ قابل دید تاریخی عمارات وچ اکبر دا ایوان، جامع مسجد، اشوک دی لاٹھ، زمین دوز قلعہ تے خسرو باغ وغیرہ شامل ہن۔
## حوالے
الٰہ آباد یونیورسٹی

جامعہ الہٰ آباد،  الٰہ آباد بھارت دی ہک عوامی جامعہ ہے۔ ایندا آغاز اترپردیش، بھارت اچ 23 ستمبر 1887ء وچ تھیا۔ ایہ بھارت دی چوتھی قدیم ترین جامعہ ہے۔
thumb|الٰہ آباد یونیورسٹی دا ہک ہال
thumb|یونیورسٹی دی سائنس فیکلٹی دی عمارت
## ایں یونیورسٹی توں پڑھے ہوئے سیاست دان
موتی لال نہرو، گووند ولبھ پنت، شنکر دیال شرما، سابقہ صدر بھارت، سابقہ بھارت نائب صدر گلزاری لال نندا، سابقہ وزیراعظم بھارت; وی پی سنگھ، دسویں وزیراعظم بھارت; چندر شیکھر، سابقہ وزیراعظم بھارت; مادن موہن مالاویا;
## مصنفین
شاعر تے مصنفاں اچوں فراق گورکھپوری، اردو تے انگریزی مصنف، ہری ونش بچن، مصنف، کملیشور
## دیگر
فلم ہدایت کار; مہا رشی مہیش یوگی، قبل از تقسیم رائل انڈیا نیوی وچ معلم; محمد ہدایت اللہ

## حوالے
الہادی

ابو محمد موسیٰ الہادی العباسی (پیدائش: 25 مارچ 764ء— وفات: 14 ستمبر 786ء) خلافت عباسیہ دا چوتھا حکمران تے خلیفہ اسلام ہئی۔ ابوموسیٰ الہادی نے محض ہک سال (785ء سے 786ء تک) حکمرانی کیتی۔ چوتھے عباسی خلیفہ نے اپݨے والد المہدی دی وفات دے بعد 785ء وچ عنان حکومت سنبھال گھدی۔ مہدی دی وفات دے وقت الہادی جرحان دی مہم وچ مصروف ہئی۔ ایندی عدم موجودگی وچ ہارون الرشید نے ایندے کیتے بیعت گھدی تے اطراف و اکناف وچ مہدی دی وفات دی خبر کر ݙتی۔ ویہہ روز دے بعد الہادی جرحان توں بغداد پہنچا تے تخت تے ٻہوݨ دے بعد حاجب ربیع کوں اپݨا وزیر مقرر کر ݙتا۔ ملکہ خیزران دی خواہش ہئی کہ مہدی اپݨے پتر ہادی دی بجائے ہارون الرشید کوں جانشین بݨاوے لیکن مہدی دی اچانک وفات دی وجہ توں ایویں نہ تھی سڳا۔ الہادی کوں اپݨے بھرا ہارون الرشید توں ہک گونہ بدگمانی ہئی تے اپݨی والدہ خیزران دے طرز عمل توں بھی شاکی ہئی لہذا اوں نے آہستہ آہستہ اپݨی والدہ کوں امور سلطنت توں بے دخل کر ݙتا۔ ایں طرح ما پتر دے درمیان دوری دی فضا پیدا تھی ڳئی۔

## وفات
15 ربیع الاول 170ھ، 786ء کوں سوا سال دی حکمرانی دے بعد ہادی اچانک وفات پا ڳیا۔ مرݨ توں پہلے ایں نے ہارون دی ولی عہدی دی تصدیق کیتی تے ایں طرح جھگڑے دی ہر صورت ختم تھی ڳئی۔

## حوالے
الیکشن ݙوہزار اٹھارہ

ایں ٹیئم پی ٹی آئی کنوں وفاق سمیت ملک دے ترائے صوبیئں وچ بھاری اکثریت وی حے،اگر پی ٹی آئی پنجاب وچ نواں صوبہ بنڑاونڑ دی حمایتی حے تے پنجاب وچ اپڑاں وزیراعلی بنڑا کے نویں صوبے دا بل پنجاب اسمبلی اچوں وی پاس کروا سگدی اے.
اگر وٹے دا سٹا کے پی کے دے بدلے پنجاب وچ نون کوں حکومت بنڑاون  ڈتا گئیا،یا کہیں جمہوری عزر بہانے دے بدلے اپڑاں وزیر اعلی نا بنڑایا پچھیں سمجھائے پی ٹی آئی وی اے پنج سال صوبہ نہیں ڈیوونڑ چاہندی۔

(وٹہ سٹہ مطلب کے پی کے وچ نون لیک نے اپڑیں بھاری اکثریت ہوونڑ دے باوجود حکومت پی ٹی آئی کوں بنڑاون ڈتی ہئی،ہنڑ پنجاب وچ پی ٹی آئی نون کوں حکومت بنڑاون ڈیووے)

ہک بئی اہم گال اے وی حے جو دیرہ اسماعیل خان،ٹانک کوں اگر سرائیکی صوبہ اچ رلاونڑ چاہوے تے ایں ٹیئم کے پی کے وچ وی پی ٹی آئی دی حکومت بنڑدی پئی حے تے بغیر کہیں پریشانی دے اعوام دی امنگیں مطابق دیرے،ٹانک کوں نویں صوبے اچ رلایا ونج سگدے۔
اے یاد رہے اینجھا سوہنڑاں موقع نون دے علاوہ اج تک کہیں وی جماعت کوں نہیں ملیا۔
صرف نیک نیتی ہونڑیں ضروری اے بس۔ (فیض کھوسہ)

## حوالے
الیکٹرانز

**الیکٹرانز** یا **برقیہ** جوہر دا ہک حصہ جیندے اتے نفی دا بار (charge) ہووے اوکوں برقیہ آہدن 
اے جوہر دے گرد ہک چکر دے وچ گھومدے نویہ ایندا مرکز ہوندے کیونکہ اوندے وچ موجود اولین (protons) ایکو آپ دو چھکیندن اور برقین (electrons) ہک توازن دے اندر گھومنڑ لگ ویندن۔
ہک برقیہ تے جیہڑا بار ہوندے اوکوں اکائی (unit) برقی بار آہدن تے۔
تے بار ہک برقیہ تے ہک اشاریہ سٹھ ضرب دا دی طاقت نفی انوی کولمب (1.60*10^-19) ہوندے۔
تے وزن ہک برقیہ دا نو اشاریہ یارہ ضرب ڈاہ دی طاقت نفی اکتری (9.11*10^-31) کلوگرام ہوندے۔
برقیہ کہئ وی جوہر دا سب تو ہلکا ترین حصہ ہوندے ات واسطے اس کو بے وزنا آکھیا ویندے تعدیلہ (neutron) تے اولیہ (proton) دے مقابلے وچ۔
اور ات واسطے جیہڑلے پورے جوہر دا وزن عدد معلوم کیتا ویندے او ویلے برقیہ دے وزن کو شامل نئیں کیتا ویندا کیونکہ اے بہوں ہی گھٹ ہوندے۔
برقیہ کو جے جے تھامسن سن 1897 وچ ایجاد کیتا ہئ ۔

## حوالے