open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سرائیکی قصے دی ٹور تے پندھ

قصے دا تعلق سُݨݨ تے سُݨاوݨ نال ہوندے ۔ سرائیکی وسیب وچ ایندی سُݨݨ سُݨاوݨ دی ریت ٻہوں پُراݨی ہے ۔ اَتے ہزاراں دی تعداد وچ ‘ انوکھڑے تے چسولے قصے وسیب وچ گردش کریندے ودن ۔ ایہ قصے دورِ قدیم کنوں سینہ بہ سینہ پندھ کریندے ہوئے اساݙے تئیں اپڑن ۔ پچھوال وچ جتھ رات گزارݨ سانگے تے چساں چاوݨ سانگے ساری ساری رات قصولی قصّے دا پِڑ ٻدھیندا ہا اُتھ عُرساں اَتے میلیاں وچ وی قصولیاں دے مقابلے تھیندے ہَن اَتے دور دور کنوں وݙے وݙے قصولی اَتے پٹکے ٻدھ انہاں مقابلیاں وچ شرکت کریندے ہِن تے جیڑھے قصہ گو دا قصہ ٻہوں زیادہ چسولا ہوندا ہئی اونکوں انعام ݙتا وینداہئی اَتے پٹکا ٻدھ کراہیں اوندی جیت کوں نشابر کیتا ویندا ہئی ۔ اَحٖ دے مصروف دور وچ حیاتی دے تیز تھیوݨ تے الیکٹرونک میڈیا دے آ ونڄݨ نال قصّے دیاں محفلاں مُکدیاں ویندن۔ وَل وی ریڈیو ملتان اَتے بہاول پور ایں ریت کوں کہیں نہ کہیں شکل وچ جاری رکھیا ہوئے ۔ جدید دور وچ لوکیں دے رجحانات بدلݨ نال قصے دی روایت کوں وݙا دھک لڳیئے ۔ ہولے ہولے پٹکے ٻدھ  قصہ گو مُکݨ لڳ ڳئے ایں المیے کوں محسوس کریندے ہوئے جو اساݙے لوک ادب دا ہک وݙا سمل (خزانہ) مُکدا ویندے ۔ کئی سڄاکے (باشعور) لکھاریاں انہاں قصیاں کوں کٹھا کر تے کتابی شکل وچ چھاپݨ دا آہر شروع کر ݙتا تے ایں طرحاں اساݙے وسیب دے ٻہوں سارے قصے کتابی شکل وچ آوݨ شروع تھی ڳئے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
آراس دی جنگ 1917

## آراس دی جنگ 1917
آراس دی جنگ ، جینکوں آراس دی ݙوجھی جنگ وی آکھیا ویندے ، پہلی عالمی جنگ دے دوران پچادھی محاذ تے ہک برطانوی جارحیت ہئی ۔ 9 اپریل توں 16 مئی 1917 تک ، برطانوی فوجاں پچادھی محاذ تے فرانسیسی شہر آراس دے نیڑے جرمن دفاع تے حملہ کیتا ۔ برطانوی فوج خندقاں دی جنگ شروع تھیوݨ دے بعد سب توں وݙی وِکھ ودھائی کیتی ، جیڑھی 1 جولائی 1916 کوں فرانسیسی چھیویں فوج دے قائم کردہ ریکارڈ توں وی ودھ ہئی ۔ برطانوی وِکھ ودھائی اڳلے کجھ ݙینھاں وچ سست تھی ڳئی اتے جرمن دفاع بحال تھی ڳیا ۔ ایہ جنگ ݙوہاں پاسیاں کیتے ہک مہنگا تعطل بݨ ڳئی اتے جنگ دے اختتام تک ، برطانوی تریجھی فوج اتے پہلی فوج کوں تقریباً 160,000 اتے جرمن چھیویں فوج کوں تقریباً 125,000 نقصان تھیا ۔ 

ایں جنگ وچ برطانوی فوج جرمن فوج دے خلاف آراس شہر دے نیڑے حملہ کیتا ۔ برطانوی فوج دا مقصد جرمن دفاع کوں تروڑݨا اتے وِکھ ودھائی کرݨا ہئی ۔ انہاں خندقاں وچ موجود جرمن فوج تے توپ خانے نال بمباری کیتی اتے فیر پیادہ فوج نال حملہ کیتا ۔ 

برطانوی فوج ابتدائی طور تے کامیابیاں حاصل کیتیاں اتے جرمن دفاع کوں تروڑ ݙتا ۔ پر ، جرمن فوج ستت دفاع کوں تکڑا کیتا اتے برطانوی فوج دی وِکھ ودھائی کوں روک ݙتا ۔ ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی اتے ݙوہاں پاسیاں کوں باری نقصان تھیا ۔ 

آراس دی جنگ پہلی عالمی جنگ وچ ہک اہم معرکہ ہئی ۔ ایں جنگ وچ برطانوی فوج ابتدائی طور تے کامیابیاں حاصل کیتیاں ، پر او جرمن دفاع کوں مکمل طور تے تروڑݨ وچ ناکام رہی ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ خندقاں دی جنگ وچ وِکھ ودھائی کرݨ ٻہوں مشکل ہئی اتے ݙوہاں پاسیاں کوں باری نقصان تھیندا ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ ݙوہاں پاسیاں دا علاقے تے کنٹرول تھوڑا ٻہوں تبدیل تھیا ، پر کوئی وی فیصلہ کن فتح حاصل نہ کر سڳیا ۔ ایں جنگ وچ ݙوہاں پاسیاں کوں باری جانی نقصان تھیا ، جیڑھا پہلی عالمی جنگ دی خونی نوعیت دا ثبوت ہئی ۔
’’ملتانی سٹوریز‘‘از ایف ڈبلیو سکیمپ(1917ء)،تبدیلی رسم الخط شوکت مغل(1997ء)

ایں سلسلے دی سبھ کنوں موہری کتاب ایف ڈبلیو سکیمپ دی’’ملتانی سٹوریز‘‘ ہے ۔ ایف ڈبلیو سکیمپ ضلع مظفرگڑھ اِچ اسسٹنٹ کمشنر دے طور تے کم کریندا ریہا ۔ اتھاں اوں تھاݨہ قریشیاں دے مولوی عبدالرحمن تے کجھ ٻنہاں لوکیں کنوں کہاݨیاں سُݨیاں تے اِنہاں سرائیکی کہاݨیاں کوں رومن لکھت وچ انگریزی ترجمے نال لکھیا تے اپݨی کتاب دا ناں ’’ملتانی سٹوریز‘‘ رکھیا ۔ ایہ کتاب پہلی واری 1917ء وچ پنجاب حکومت گورنمنٹ پرنٹنگ پریس لہور توں چھپی۔ ایندے بعد پنجابی ادبی لہر ایندا ݙوجھا ایڈیشن 1983ء وچ چھاپیا ۔1997ء وچ پروفیسر شوکت مغل ہوراں سرائیکی رسم الخط وچ ایندا تریجھا ایڈیشن چھاپیا اَتے ایندے وچ ڈھیر ساریاں فنی تے تحقیقی خوبیاں وی شامل کیتیاں ۔

’’ملتانی سٹوریز ‘‘ اِچ بمطابق شوکت مغل انہاں کہاݨیاں دی تعداد ایں طرحاں ہے:

1بہاول خان دیاں کہاݨیاں ۔ 8عدد

2نواب مظفر خان دیاں کہاݨیاں۔ 4عدد

3دیوان ساوݨ مل دیاں کہاݨیاں۔ 4

4متفرق کہاݨیاں۔ 11

5۔پٹواریاں دیاں کہاݨیاں۔3

6۔ کجھ ٻئیاں کہاݨیاں          4

ایہ کہاݨیاں اُوں زمانے دے حکمراناں بارے وی ہِن تے لوکاں وچ مشہور شخصی تاریخ تے ذاتی حوالے نال وی۔

ایف ۔ ڈبلیو ۔ سکیمپ ضلع مظفرگڑھ اِچ اسسٹنٹ کمشنر دے طور تے کم کریندا ریہا ۔ اتھاں او نیں تھاݨہ قریشیاں دے مولوی عبدالرحمن کنوں عربی پڑھی ‘ مولوی عبدالرحمن اوکوں سرائیکی کہاݨیاں سُݨائیاں ۔

سکیمپ انہاں کہاݨیاں کوں رومن لکھت اِچ انگریزی ترجمے نال لکھیا اَتے چوتری کہاݨیاں دا ہک سوہݨاں گلدستہ ۔ ست گیتاں تے ہک وار سمیت سرائیکی وسیب کیتے جوڑیا ۔ 

ایف ڈبلیو سکیمپ انہاں کہاݨیاں دے ماخذ بارے لکھدن:

  " The Stories were taken down at the dictation 

of three People:                                                                  

(1)  The abduction of Mr Gray from Shah 

Muhammed Shah, Durbari of Shahpur, Tehsil, 

Leiah.                                                                          

(2)    All the Verse and the last three prose Stories  

from Mazhar Khan leghari, a  teacher of  Biluchi

Language, living in the leghari country, Distt. Dera Ghazi Khan."                                                

(3)   The reminder from Kazi Abdur Rahman of  

qureshi, Tehsil Muzaffar Garh, who assisted the late Mr. Edwerd o,Brein with his Multani 

                                                  Glossary."(42).

پروفیسر شوکت مغل ،سکیمپ تے مستشرقین دے کم بارے لکھدن:

’’سکیمپ دیاں ملتانی کہاݨیاں وِچ سرائیکی وسیب دی دَناوت ، اِیندی ثقافت ، لوکاں دیاں چاہتاں ، رہݨ سہݨ ، بعض شخصیتاں دے کرداری رنگ ڈَھنگ اَتے ہاسے مخول دیاں بعضیاں ڳالھیںدااِظہار کیتا ڳے۔ سکیمپ سمیت سارے مستشرقین نے سرائیکی وسیب اِچ ریہہ کے جہڑا لسانی کم کیتے اُوندے پِچھوں اُنہاں دی حاکمانہ سوچ ہئی اَتے اِتھوں دے کلچر ، رسماں ، ریتاں کوں سمجھݨ دے بعد لوکاں اُتّے اپݨی پکڑ کوں ٻیا پکاّ کرݨ ہا ۔ نال اِی او اَپݨے مذہبی مشن کوں وی اڳاں وَدھاوݨ چاہندے ہَن ۔ اے مستشرقین اپݨے مقصد اِچ کے تئیں پُڄے ۔ میݙے نزیک اُنہاں دا اے کم سرائیکی دے لسانی سمّل کوں کٹھا کرݨ اِچ ٻہوں فیدہ وَند ثابت تھیا۔‘‘(43)

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
آرسوف دی جنگ 1191

## آرسوف دی جنگ 1191
آرسوف دی جنگ 7 ستمبر 1191 کوں تریجھی صلیبی جنگ دے حصے دے طور تے تھئی ۔ ایں جنگ وچ رچرڈ اول دی اڳواݨی وچ صلیبیاں دی کثیر القومی فوج صلاح الدین دی اڳواݨی وچ ایوبی بادشاہی دی ٻہوں وݙی فوج کوں شکست ݙتی ۔ 

ایں جنگ وچ رچرڈ اول دی اڳواݨی وچ صلیبی فوج صلاح الدین دی اڳواݨی وچ ایوبی فوج تے حملہ کیتا ۔ صلیبی فوج دا مقصد یروشلم ول وِکھ ودھائی کرݨا ہئی اتے ایوبی فوج کوں شکست ݙیوݨا ہئی ۔ 

صلیبی فوج دی تعداد ایوبی فوج توں گھٹ ہئی ، پر انہاں دے کول بہتر جنگی حکمت عملی ہئی اتے او زیادہ منظم ہن ۔ رچرڈ اول ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او اپݨی فوج کوں بہترین طریقے نال استعمال کرݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ 

ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ صلیبی فوج دلیری نال مقابلہ کیتا اتے ایوبی فوج کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور کر ݙتا ۔ ایوبی فوج کوں باری نقصان تھیا اتے صلاح الدین کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

آرسوف دی جنگ تریجھی صلیبی جنگ وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ صلیبی فوج دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں یروشلم ول اپݨی وِکھ ودھائی جاری رکھݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ ایوبی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ رچرڈ اول ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او صلاح الدین دی فوج کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ صلیبی فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے ایوبی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح صلیبیاں کوں یروشلم ول اپݨی وِکھ ودھائی جاری رکھݨ اتے تریجھی صلیبی جنگ وچ ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔
آرٹوئیس دی تریجھی جنگ 1915

## آرٹوئیس دی تریجھی جنگ 1915
آرٹوئیس دی تریجھی جنگ (25 ستمبر – 4 نومبر 1915 ، جینکوں لوس-آرٹوئیس جارحیت وی آکھیا ویندے) پہلی عالمی جنگ دے پچادھی محاذ تے فرانسیسی ݙاہویں فوج جرمن چھیویں فوج دے خلاف لڑی ۔ ایں جنگ وچ برطانوی پہلی فوج ولوں لوس دی جنگ وی شامل ہئی ۔ جارحیت ، جیڑھی شیمپین دی ݙوجھی جنگ دی تکمیل کیتے ہئی ، فرانسیسی کمانڈر ان چیف جوزف جوفرے دی اوں سال جرمنی تے اتحادی عددی برتری دا فائدہ چاوݨ دی چھیکڑی کوشش ہئی ۔ اٹیگنی وچ ریلوے تے قبضہ کرݨ کیتے شیمپین-آرڈین وچ اتے ڈوائی توں ریلوے لائن تے قبضہ کرݨ کیتے آرٹوئیس وچ بیک وقت حملیاں دا منصوبہ بݨایا ڳیا ہئی ، تاں جو نویون سیلینٹ توں جرمن انخلاء تے مجبور کیتا ونڄے ۔ 

ایں جنگ وچ فرانسیسی ݙاہویں فوج اتے برطانوی پہلی فوج جرمن چھیویں فوج تے حملہ کیتا ۔ اتحادی فوجاں دا مقصد جرمن دفاع کوں تروڑݨا اتے وِکھ ودھائی کرݨا ہئی ۔ انہاں شیمپین-آرڈین اتے آرٹوئیس وچ بیک وقت حملے کیتے ۔ 

اتحادی فوجاں ابتدائی طور تے کامیابیاں حاصل کیتیاں اتے جرمن دفاع کوں تروڑ ݙتا ۔ پر ، جرمن فوج ستت دفاع کوں تکڑا کیتا اتے اتحادی فوجاں دی وِکھ ودھائی کوں روک ݙتا ۔ ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی اتے ݙوہاں پاسیاں کوں باری نقصان تھیا ۔ 

آرٹوئیس دی تریجھی جنگ پہلی عالمی جنگ وچ ہک وݙی جارحیت ہئی ۔ ایں جنگ وچ اتحادی فوجاں ابتدائی طور تے کامیابیاں حاصل کیتیاں ، پر او جرمن دفاع کوں مکمل طور تے تروڑݨ وچ ناکام رہی ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ خندقاں دی جنگ وچ وِکھ ودھائی کرݨ ٻہوں مشکل ہئی اتے ݙوہاں پاسیاں کوں باری نقصان تھیندا ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ ݙوہاں پاسیاں دا علاقے تے کنٹرول تھوڑا ٻہوں تبدیل تھیا ، پر کوئی وی فیصلہ کن فتح حاصل نہ کر سڳیا ۔ ایں جنگ وچ ݙوہاں پاسیاں کوں باری جانی نقصان تھیا ، جیڑھا پہلی عالمی جنگ دی خونی نوعیت دا ثبوت ہئی ۔ ایں جنگ وچ اتحادی عددی برتری دا فائدہ چاوݨ وچ ناکام ریہے ۔
’’سرائیکی لوک قصّے ‘‘: عبداللہ عرفان(1992ء)

عبداللہ عرفان قصہ گوئی وچ ہک نشابر ناں ہے، انہاں دے قصیاں دی وݙی خوبی انہاں دا اندازِ بیان ہے ۔ او سرائیکی دے ٹھیٹھ ، وسیبی اَتے لوک ریت نال وابستہ الفاظ کوں اپݨی تحریر دا حصہ بݨیندن ۔ جیندے نال انہاں دا قصہ ناصرف فکر دے حوالے نال لوکیں کوں اپݨی ڳالھ ڄاپدے بھل انہاں دے طرز بیان وچ وی اَپݨت اَتے پیو ݙاݙے دا ڈھنگ لڳدے ساکوں اینویں ڄاپدے جینویں اساں کہیں اَݨ ڄاݨو بندے کنوں کہاݨی نئیں سُݨدے پئے ہیں بھل اپݨے خاندان دے کہیں وݙیرے ‘ اپݨے پیو ݙاݙے دی کچاہری وچ ٻہہ تے قصہ سُݨدے ٻیٹھے ہیں۔

مذکورہ کتاب وچ چھپیل قصے پہلے انج انج کر تے وکھو وکھ رسالیاں وچ چھاپے ڳئے تے بعد وچ ’’سرائیکی لوک قصے‘‘ دی صورت وچ کتابی طور تے کٹھا کر ݙتا ڳیا ۔ انہاں وچ ہک کہاݨی’’سیاݨیاں دی وستی‘‘ وچ انہاں دے بعد وچ چھپݨ(1994ء) آلی کتاب ’’ناتھ جی‘‘ وچ وی شامل کیتی ڳئی ہے۔

کتاب دی پہلی کہاݨی ’’وڳ ڈنڈن دا‘‘ سرائیکی وسیب دی ٻہوں اِی مشہور تے مقبول کہاݨی ہے جینکوں طاہر غنی وی اپݨی کتاب ’’ہک ہا بادشاہ وچ ’’کہاݨی گانموں دی‘‘ دے ناں نال شامل کیتے ۔ݙونہیں قصولیاں دا اندازِ بیان نویکلا ،آپوواݨا اَتے چسولا ہے ۔

’’وڳ ڈنڈن دا‘‘ لوبھ ‘ لالچ تے مترپ کوں نشابر کریندی کہاݨی اے جیڑھی عام لوکیں بھل وستی دے وسدیاں دا قصہ ہے۔ڈنڈن دی ماء اوندی تھنڄ تے اِی مرویندی ہے تے پیو ݙوجھی شادی کر گھندے ۔ مترائی ماء تے مترائے بھرا اوندے نال دھرو کریندن تے او اپݨی دناوت تے ہوشیاری نال انہاں دا مقابلہ کریندے تے اپݨے حق دا حصہ وی گھندے تے ظالم متریاں کنوں وی جان چھڑویندے۔

ݙوجھی کہاݨی ’’مَچھی کھلی کیوں‘‘ طبقہ اشرافیہ طبقہ تے شاہی خاندان دیاں تریمتیں وچ پاتی ونڄݨ آلی جنسی بے راہ روی دی کہاݨی ہے ۔ جو اشرافیہ دیاںتریمتیں نقاب تے ݙاڈھی پردہ داری دے پچھوں کیا کیا منہ مکالے کریندیاں ہن تے کیا کیا چالاں چلدیاں ہِن۔

تریجھی کہاݨی ’’سیاݨیاں دی وستی‘‘ وی سرائیکی وسیب دی ہک مقبول کہاݨی ہے جیندے وچ عام لوکیں دی دناوت کوں پدھرا کیتا ڳئے ۔ کہاݨی دا ماحول ٻہوں مخولی ہے پڑھدے ہوئے قاری چس چیندے تے عام لوکیں دیاں دناوت آلیاں ڳالھیں کوں پڑھ تے حریان وی تھیندے تے خوش وی ۔ کہاݨی وچ ٻلپݨ ‘ جوانی اَتے ٻڈھیپے سبھے عمراں دے لوکیں دی دناوت تے سِݨپ ݙکھا یاڳئے۔

چوتھی کہاݨی ’’تیوت تے تلواڑا‘‘ سرائیکی وسیب دی قدیم تہذیبی آثار کنوں نسردی ہوئی کہاݨی ہے جیندے وچ عام طبقے دے لوکیں وچ رشتے ناطے تے بھیݨ بھرپی وچ محبت کنوں شک و شبہ تے لوبھ لالچ وچ بدلدے ہوئے جذبات دی عکاسی کیتی ڳئی ہے ۔ اے قصہ ہک رنڈر تریمت ’’تیوت‘‘ دا ہے جیندا بھرا’’ تلواڑا‘‘ ٻہوں رئیس ہے تے او اپݨی بھیݨ دا سر کڄݨ دی بجائے اونکوں اپݨے گھر نوکراݨی رکھ گھندے تے ول اپݨی ذال دے پچھوں لڳ تے بھیݨ تے چوری دا الزام لا تے اونکوں بے بھرما کر سٹیندے ۔ سیاݨے آہدن ’’پیکے مانواں نال تے ماݨ بھراواں نال ‘‘ ایں کہاݨی وچ بھرا بھیݨ تے چوری دا الزام لا تے اوندا ماݨ تروڑ چھڑیندے ۔ ایہ کہاݨی رشتے ناطیاں تے بھیݨ بھرپیاں دے حساس تے رشتیاں وچ جذبات تے احساسات دے بدلدے ہوئے رویاں کوں نشابر کریندی ہے تے گھریلو کرداریں دے کوجھے رویاں توں گُھنڈ لہیندی ہے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
آرٹیمیسیئم دی جنگ 480 ق م

## آرٹیمیسیئم دی جنگ 480 ق م
آرٹیمیسیئم دی جنگ یا آرٹیمیسیئن یونان تے ݙوجھے فارسی حملے دے دوران ترائے ݙینھاں تک بحری جھڑپاں دا سلسلہ ہئی ۔ ایہ جنگ تھرموپیلی دی زمینی جنگ دے نال ای اگست یا ستمبر 480 قبل مسیح وچ یوبویا دے ساحل تے تھئی اتے سپارٹا ، ایتھنز ، کورنتھ اتے ٻئے یونانی شہر ریاستاں دے اتحاد اتے زریکس اول دی فارسی بادشاہی دے درمیان لڑی ڳئی ۔ 

ایں جنگ وچ یونانی شہر ریاستاں دے اتحاد دی بحری فوج زریکس اول دی فارسی بادشاہی دی بحری فوج تے حملہ کیتا ۔ یونانی بحری فوج دا مقصد فارسی بحری فوج کوں روکݨا ہئی اتے انہاں کوں یونان تے حملہ کرݨ توں منع کرݨا ہئی ۔ 

یونانی بحری فوج دی تعداد فارسی بحری فوج توں ٻہوں گھٹ ہئی ، پر انہاں دے کول بہتر جنگی حکمت عملی ہئی اتے او زیادہ تجربہ کار ہن ۔ یونانی بحری جہاز چھوٹے اتے تیز ہن ، جیڑھے انہاں کوں فارسی بحری جہازاں دے مقابلے وچ زیادہ چست بݨیندے ہن ۔ 

ݙوہاں بحری فوجاں وچ ترائے ݙینھاں تک سخت لڑائی تھئی ۔ یونانی بحری فوج دلیری نال مقابلہ کیتا اتے فارسی بحری فوج کوں باری نقصان پہنچایا ۔ پر ، فارسی بحری فوج دی تعداد ٻہوں ودھ ہووݨ دی وجہ توں ، یونانی بحری فوج کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

آرٹیمیسیئم دی جنگ ݙوجھے فارسی حملے وچ ہک اہم معرکہ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ یونانی بحری فوج دی مزاحمت فارسی بحری فوج دی وِکھ ودھائی کوں سست کر ݙتا اتے یونانیاں کوں تھرموپیلی دی زمینی جنگ وچ دفاع کرݨ دا موقع ݙتا ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ یونانی بحری فوج فارسی بحری فوج دے مقابلے وچ زیادہ تجربہ کار ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ یونانیاں دے حوصلے ودھ ڳئے اتے انہاں فارسی حملے دے خلاف مزاحمت جاری رکھی ۔
آصل اتر دی جنگ 1965

## آصل اتر دی جنگ 1965
آصل اتر دی جنگ 1965 دی ہند-پاک جنگ دے دوران لڑی ونڄݨ والی سب توں وݙیاں ٹینکاں دیاں جنگاں وچوں ہک ہئی ۔ ایہ جنگ 8 توں 10 ستمبر 1965 تک لڑی ڳئی ، جݙاں پاکستانی فوج اپݨے ٹینک اتے پیادہ فوج کوں بھارتی علاقے وچ پلھا ݙتا ، جیندے نال بین الاقوامی سرحد توں 5 کلومیٹر دور بھارتی شہر کھیم کرن تے قبضہ کر گھدا ڳیا ۔ بھارتی فوج جوابی کارروائی کیتی اتے ترائے ݙینھاں دی سخت لڑائی دے بعد ، ایہ جنگ آصل اتر دے نیڑے پاکستانی فوجاں دے پچھوں تے دھکیلے ونڄݨ نال ختم تھئی ۔ 

ایں جنگ وچ پاکستانی فوج کھیم کرن تے قبضہ کرݨ دے بعد آصل اتر ول وِکھ ودھائی کیتی ۔ بھارتی فوج پاکستانی فوج کوں روکݨ کیتے اپݨی پوزیشن مضبوط کیتی اتے انہاں دے کول بہتر جنگی حکمت عملی ہئی ۔ 

بھارتی فوج پاکستانی ٹینکاں کوں روکݨ کیتے اپݨے ٹینکاں اتے پیادہ فوج کوں استعمال کیتا ۔ انہاں پاکستانی ٹینکاں کوں دلدل وچ بھساوݨ دی حکمت عملی استعمال کیتی ، جیندے نال پاکستانی ٹینکاں کوں باری نقصان تھیا ۔ 

ترائے ݙینھاں دی سخت لڑائی دے بعد ، پاکستانی فوج پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھی ڳئی ۔ بھارتی فوج پاکستانی فوج کوں آصل اتر دے نیڑے توں پچھوں تے سور ݙتا ۔ آصل اتر دی جنگ 1965 دی ہند-پاک جنگ وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔
’’قصّہ قصولی ‘‘سجاد حیدر پرویز(1999ء)

ایہ کتاب 1999ء اِچ پہلی واری چھپی ۔ ایندے وچ سرائیکی دے 12قصے شامل ہِن ۔ جنہاں وچ بادشاہ ‘ وزیر تے بادشاہ زادے ‘ وزیر زادے چلدے پھردے نظر آندن ۔ کتاب دے شروع وچ مرتب سرائیکی لوک قصّے دی روایت کوں وی بیان کیتے ۔ جیندے پاروں ایہ کتاب سرائیکی لوک ادب وچ ہک خاص اہمیت رکھیندی ہے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
قصہ چوڑھے وزیر زادے تے بادشہزادے دی وفائی دا

مافوق الفطرت عناصر نال … ایہ کہاݨی جیندے وچ پکھی ٻولیندے نظردن۔ غاصب دھیہ نانگ ‘ چوہا ‘ ݙݙ دے کردار وی اہم ہِن ۔ کہاݨی وچ وزیر زادے دی شہزادے نال یاری لاوݨ تے توڑ پڄاوݨ اَتے وفاداری آلا کردار نشابر کیتا ڳئے ۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
قصہ فیض بخش بادشاہ تے گݙوی شہزادی

مافوق الفطرت کرداریں جینویں جو دھیہ دے کردار تے شہزادی دے کھیر دی تھنڄ جیہے عناصر نال سجی ایہ کہاݨی فیض بخش بادشاہ دا ایڈونچر ہے جیندے بعد او اپݨی ماء تے پُتر کوں لبھ گھندے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
قصہ پھل وزیر دا

وسیب دا مشہور قصہ جیڑھا طاہر غنی تے کجھ ٻئے لکھاریاں وی لکھے ۔ ایں قصے وچ وزیر دی ذال اَتے بادشاہ دی ملکہ دی جنسی بے راہ روی کوں بیان کیتا ڳئے تے وزیر دے کِھلݨ نال پُھل کِردن جیہا مافوق الفطرت عنصر کوں وی ٻہوں سوہݨے ڈھنگ نال پیش کیتا ڳیا ہے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
قصہ یار دی یاری دا

ایہ وی ہک جڳ مشہور قصہ ہے جیندے وچ وسیب دے عام لوکیں ڄٹ ‘ چور ‘ اَتے وݙے زمیندار اَتے بادشاہ دی یاری دی اَزمائش تے یاری لاوݨ تے توڑ پُچاوݨ کوں پیش کیتا ڳئے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ، ملتان
قصہ لکڑ ہارے بادشاہ دا

اے قصہ ہک لکڑ ہارے دی مہم جوئی دا ہے جیڑھا نانگ تے احسان کرݨ تے ہک مݨکا گھندے تے وَل اوندے نال سونے چاندی دے محل بݨیندے تے ملک دی شہزادی نال شادی کریندے ۔ قصے وچ مکاراں ‘ لوبھی تے ہوس پرست بادشاہ ‘ نانگ‘ ٻلی ‘ ڳیلھڑ‘ کانواں اَتے ݙݙاں دے کردار ٻہوں اہم ہِن ۔ نانگ دا ݙتا طلسمی مݨکا تے لکڑ ہارا بادشاہ دی زناوریں تے رحم دلی اوندے ٻہوں کم آندی ہے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
قصہ بادشاہ دے خواب دا

ایہ ترائے شہزادیاں دی مہم جوئی دی کہاݨی ہے جنہاں دا پیو خواب وچ ہک سونے چاندی دا وَݨ ݙہدے تے اپݨے پُتراں کوں او وَݨ لبھݨ کیتے گھل ݙیندے وݙے ݙو شہزادے بدنیتے ہَن تے چھوٹا مترایا بھرا سدھ نیتا ۔ او انہاں ݙو دے نال نوکر بݨ تے ٹُردے تے ہک دھیہ تے احسان کرتے اوندے ترائے وال گھن گھندے جیندے ذریعے او اپݨیاں ترائے چاہتاں پوریاں کریندے تے اَنت نبو سٹݨ آلی شہزادی کوں جیت گھندے تے وَل اوندے ذریعے ہک ٻئے دھیہ کوں مار تے سنہری ‘ چاندی اَتے ساوے والاں آلیاں شہزادیاں کوں حاصل کریندے تے بادشاہ دے حضور پیش کرتے تخت دا حقدار بݨدے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
قصہ زور بادشاہ دا

پنج ٻانہہ ٻیلی تے زیر تھئے دھیاں دے کرداراں نال متھی ہوئی ایہ کہاݨی زور بادشاہ دا ایڈونچر ہے جیندے وچ او اپݨے چھی پُتراں کوں چھی شہزادیاں پرنیندے ۔ ستواں پُتر ونڄیجݨ تے ایہ مہم سر کریندے تے امن وامانی انہاں کوں گھر گھن آندے تے کھوہ وچوں ہک سوہݨی شہزادی نونہہ وی گھن آندے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
قصہ ماچھی وزیر دا

ایہ وی ہک جڳ مشہور قصہ ہے جیندے وچ ہک ماچھی کوں دریا وچوں ہک صندوق لبھدے تے اوندے وچ ہک سوہݨی نِینگر ہوندی ہے جیڑھی ماچھی کوں ست شاہیاں جتی قیمتی لعل ݙیندی ہے تے اونکوں امیر بݨا تے وزیر بݨوا ݙیندی ہے ۔ اوندا بادشاہ اوندی ذال تے عاشق تھی ویندے تے اونکوں مرواوݨ کیتے وکھو وکھ مُہمّاں تے بھڄیندے تے او ہرمُہم وی سَر کریندے تے اپݨی سدھی نیتائی توں سوہݨیاں سوہݨیاں نینگریں وی حاصل کریندے ۔ کہاݨی وچ ݙݙ ‘ دھیہ جیندی جِند طوطے وچ ہے اَتے سِر کپی شہزادی دے کردار ٻہوں اہم ہِن۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
آراس دی جنگ 1654

## آراس دی جنگ 1654
آراس دی جنگ ، جینکوں اوں ویلھے "سیکورس ڈی آراس" یعنی آراس امداد دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہئی ، 25 اگست 1654 کوں لڑی ڳئی ، جیڑھی ٹیورین دی اڳواݨی وچ فرانسیسی فوج دی ڈان فرڈیننڈ ڈی سالیس اتے پرنس ڈی کونڈے دی کمان وچ ہسپانوی فوج دے خلاف فتح ہئی ۔ 

ایں جنگ وچ ٹیورین دی اڳواݨی وچ فرانسیسی فوج ڈان فرڈیننڈ ڈی سالیس اتے پرنس ڈی کونڈے دی اڳواݨی وچ ہسپانوی فوج تے حملہ کیتا ۔ فرانسیسی فوج دا مقصد آراس شہر کوں ہسپانوی قبضے توں آزاد کرواوݨا ہئی ۔ 

فرانسیسی فوج ہسپانوی فوج تے کئی حملے کیتے اتے انہاں کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور کر ݙتا ۔ ہسپانوی فوج کوں باری نقصان تھیا اتے انہاں کوں آراس شہر توں دستبردار تھیوݨا پیا ۔ 

آراس دی جنگ فرانسیسی اتے ہسپانوی جنگاں وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ فرانسیسی فوج دی فتح انہاں دی ݙاڈھ ورائی کوں ودھایا اتے انہاں کوں ہسپانوی فوج دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ ہسپانوی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ فرانسیسی فوج ہسپانوی فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ فرانسیسی فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے ہسپانوی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح فرانسیسی فوج کوں آراس شہر تے قبضہ کرݨ اتے ہسپانوی فوج کوں اوں علاقے توں کڈھݨ وچ مدد ݙتی ۔
ایش ڈاؤن دی جنگ 871

## ایش ڈاؤن دی جنگ 871
ایش ڈاؤن دی جنگ تقریباً 8 جنوری 871 کوں مغربی سیکسن دی ڈینش وائیکنگ فوج تے فتح ہئی ۔ ایش ڈاؤن دی جاہ معلوم نئیں ، پر ایہ برکشائر وچ کنگ اسٹینڈنگ ہل ہو سڳدی ہے ۔ ٻئے لکھاریاں ایہ جنگ سٹارویئل دے نیڑے لکھی ہے ، جیڑھی الڈورتھ پنڈ دے اُبھے پاسوں تھوڑے فاصلے تے اتے لوبرری ہل دے لمے پوادھی پاسوں ہے ۔ 

ایں جنگ وچ مغربی سیکسن دی فوج ڈینش وائیکنگ فوج تے حملہ کیتا ۔ مغربی سیکسن فوج دا مقصد وائیکنگاں کوں پچھوں تے دھکیلݨا ہئی اتے انہاں دے حملیاں کوں روکݨا ہئی ۔ 

مغربی سیکسن فوج دی اڳواݨی بادشاہ ایتھلریڈ اتے شہزادہ الفریڈ کریندے پئے ہن ۔ وائیکنگ فوج دی اڳواݨی مختلف وائیکنگ اڳواݨ کریندے پئے ہن ۔ ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ 

مغربی سیکسن فوج دلیری نال مقابلہ کیتا اتے وائیکنگ فوج کوں پچھوں تے تے ہٹݨ تے مجبور کر ݙتا ۔ وائیکنگ فوج کوں باری نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

ایش ڈاؤن دی جنگ مغربی سیکسن اتے وائیکنگاں دے درمیان جنگاں وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ مغربی سیکسن دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں وائیکنگاں دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ وائیکنگ فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ مغربی سیکسن فوج وائیکنگ فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ مغربی سیکسن دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے وائیکنگ فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح مغربی سیکسن کوں وائیکنگ حملیاں دا مقابلہ کرݨ اتے اپݨے علاقے دا دفاع کرݨ وچ مدد ݙتی ۔
قصہ مترائی ماء دا

ایہ ہک ہلکا پھلکا قصہ ہے جیندے وچ ہک ڄٹ دا پُتر اپݨی مترائی ماء کنوں جند چھڑاوݨ کیتے پیو کنوں ݙو آنے گھن تے ٹُردے تے اپݨی دناوت کنوں کم گھندے ہوئے بھیݙ ‘ گھوڑا ‘ پیسے اَتے پیو کیتے نویں ذال گھن تے آندے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
قصہ ترائے صفتاں آلی شہزادی دا

شہزادہ خواب وچ ترائے صفتاں آلی سوہݨی شہزادی کوں ݙہدے تے وَل اونکوں حاصل کرݨ کیتے ہک وزیرزادہ نا ل مہم تے نکل پوندے تے ہک ارائیݨ دے سانگے اونکوں حاصل کر گھندے پر اوندی مترئی بھیݨ اونکوں مار تے شہزادے دی ݙولی وچ ٻہہ ویندی ہے ۔ پتہ لڳݨ تے اونکوں ولدا جیویندے ۔ کہاݨی وچ وزیر زادے دی یاری تے شہزادی دے ڳل آلے ہار وچ اوندی جند ہووݨ دا بیان ٻہوں چسولا ہے ۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
قصہ امیر زادی دا

ݙو بھرانواں دی کہاݨی ہے جیندے وچ او ٻال تھیوݨ تے وعدہ کریندن جو جیندی دھی تے جیندا پُتر ڄمیا او آپت وچ شادی کریسن۔ غریب دا پُتر ڄمدے تے امیر دی دھی ۔ امیر جوان تھیوݨ تے اپݨی ڳال توں مکر ویندے تے دھی بھڄ تے اپݨے سوتر کول آ ویندی ہے تے وَل اَڳوں اوندی مہم جوئی منڈھ پکڑیندی ہے تے امیر زادی ہک چور ‘ چار لوبھی شہزادیاں ۔ ہوس پرست سوداگر کنوں دناوت نال بچدی تے ہک ملک دی ملکہ بݨ ویندی ہے تے اپݨے سوتر کوں اپݨے نال تخت تے ٻلہیندی ہے تے ٹھڳ بازاں کوں سزا ݙیندی ہے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
قصہ سوداگر زادے دا

ایہ قصہ ہک نیک نیت تے رحم دِل سوداگرزادے دا ہے جیڑھا ہک مردے دا قرض لہیندے تے قرض خواہ دا بھائیوال بݨ ویندے تے تقدیر اوندے تے یاوری کریندی ہے تے او ہک شاہی دا بادشاہ بݨ ویندے تے شہزادی نال شادی کریندے تے اُٹھ گھوڑے ݙاج دے لݙ تے گھر آندے تے اپݨے بھائیوال کنوں ادھی وی بچیندے تے اپݨی ذال کو وی اَدھی تھیوݨ کنوں بچویندے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
اسنپنک کریک دی جنگ 1777

## اسنپنک کریک دی جنگ 1777
اسنپنک کریک دی جنگ ، جینکوں ٹرینٹن دی ݙوجھی جنگ وی آکھیا ویندے ، امریکی اتے برطانوی فوجاں دے درمیان ہک جنگ ہئی جیڑھی 2 جنوری 1777 کوں امریکی انقلابی جنگ دے دوران ٹرینٹن ، نیو جرسی اتے اوندے نیڑے تیڑے تھئی ، اتے جیندے نتیجے وچ امریکی فتح تھئی ۔ 

ایں جنگ وچ امریکی فوج برطانوی فوج تے حملہ کیتا ۔ امریکی فوج دا مقصد ٹرینٹن شہر تے قبضہ برقرار رکھݨا ہئی اتے برطانوی فوج کوں پچھوں تے دھکیلݨا ہئی ۔ 

امریکی فوج دی اڳواݨی جنرل جارج واشنگٹن کریندے پئے ہن ۔ برطانوی فوج دی اڳواݨی جنرل چارلس کارنوالس کریندے پئے ہن ۔ ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ 

امریکی فوج دلیری نال مقابلہ کیتا اتے برطانوی فوج کوں پچھوں تے تے ہٹݨ تے مجبور کر ݙتا ۔ برطانوی فوج کوں باری نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

اسنپنک کریک دی جنگ امریکی انقلابی جنگ وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ امریکی فوج دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں برطانوی فوج دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ برطانوی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ امریکی فوج برطانوی فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ امریکی فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے برطانوی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح امریکی فوج کوں امریکی انقلاب جتݨ وچ مدد ݙتی ۔
ایتھنز دی جنگ 1861

## ایتھنز دی جنگ 1861
ایتھنز دی جنگ امریکی خانہ جنگی دا ہک چھوٹا جہیا معرکہ ہئی جیڑھا 1861 وچ اُبھے پوادھی مسوری وچ اڄوکے ریویئر دے نیڑے اتے لمے پوادھی آئیووا وچ ڈیس موئنس دریا دے نال کروٹن (فارمنگٹن توں 3 میل لمے پوادھی پاسوں) دے سامݨے تھیا ۔ یونین دی فتح کوں مسیسیپی دے مغرب وچ لڑی ونڄݨ والی خانہ جنگی دیاں جنگاں وچوں سب توں شمالی ہووݨ اتے آئیووا دی سرحد دے نال لڑی ونڄݨ والی کلھی جنگ ہے ۔ 

ایں جنگ وچ یونین فوج اتے کنفیڈریٹ حامی ملیشیا آمݨے سامݨے آئیاں ۔ یونین فوج دا مقصد مسوری وچ یونین دا کنٹرول برقرار رکھݨا ہئی اتے کنفیڈریٹ حامیاں کوں پچھوں تے سورݨ ہئی ۔ 

یونین فوج دی اڳواݨی کرنل ڈیوڈ مور کریندے پئے ہن ۔ کنفیڈریٹ حامیاں دی اڳواݨی جنرل مارٹن گرین کریندے پئے ہن ۔ ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ 

یونین فوج دلیری نال مقابلہ کیتا اتے کنفیڈریٹ حامیاں کوں پچھوں تے تے ہٹݨ تے مجبور کر ݙتا ۔ کنفیڈریٹ حامیاں کوں نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

ایتھنز دی جنگ امریکی خانہ جنگی وچ ہک اہم معرکہ ہئی ۔ ایں جنگ وچ یونین فوج دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں مسوری وچ یونین دا کنٹرول برقرار رکھݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ کنفیڈریٹ حامیاں دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ یونین فوج کنفیڈریٹ حامیاں دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ یونین فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے کنفیڈریٹ حامیاں دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایہ جنگ مسیسیپی دے مغرب وچ لڑی ونڄݨ والی خانہ جنگی دیاں جنگاں وچوں سب توں اُبھی جنگ ہئی اتے آئیووا دی سرحد دے نال لڑی ونڄݨ والی کلھی جنگ ہئی ۔
اٹو دی جنگ 1943

## اٹو دی جنگ 1943
اٹو دی جنگ (کوڈ نام آپریشن لینڈکریب) ، جیڑھی 11-30 مئی 1943 کوں تھئی ، ریاستہائے متحدہ دیاں فوجاں ، کینیڈا دی جاسوسی اتے فائٹر بمبار امداد دی مدد نال ، اتے جاپان دے درمیان الاسکا دے علاقے دے ساحل توں دور اٹو جزیرے تے امریکی تھیٹر اتے بحرالکاہل تھیٹر دے دوران الیوشین جزائر مہم دے حصے دے طور تے لڑی ڳئی ۔ اٹو کلھی زمینی جنگ ہے جیندے وچ جاپانی اتے امریکی فوجاں برفیلے حالات وچ جنگ لڑی ، جیڑھی باقی بحرالکاہل دے استوائی آب و ہوا دے برعکس ہئی ۔ ایہ جنگ اوں وقت ختم تھئی جݙاں زیادہ تر جاپانی محافظ چھیکڑی بنزائی حملے دے بعد امریکی لائناں کوں تروڑݨ دے بعد ہتھو ہتھ لڑائی وچ ماریئے ڳئے ۔

ایں جنگ وچ امریکی فوج جاپانی فوج تے حملہ کیتا ، جیڑھی اٹو جزیرے تے موجود ہئی ۔ امریکی فوج دا مقصد جاپانی فوج کوں شکست ݙیوݨا اتے اٹو جزیرے تے قبضہ کرݨا ہئی ۔ اٹو جزیرہ الیوشین جزائر وچ ہک اہم تزویراتی مقام ہئی ۔

اٹو جزیرے تے برفیلے حالات ہن ، جیندے نال جنگ ٻہوں مشکل تھی ڳئی ۔ جاپانی فوج مضبوط دفاع کیتا اتے امریکی فوج کوں باری نقصان پہنچایا ۔ پر ، امریکی فوج ساندھوڑاندھ حملے جاری رکھئے اتے چھیکڑبازی جاپانی فوج کوں پچھوں تے تے ہٹݨ تے مجبور کر ݙتا ۔

جاپانی فوج چھیکڑی بنزائی حملہ کیتا ، جیندے وچ انہاں امریکی لائناں کوں تروڑ ݙتا اتے ہتھو ہتھ لڑائی شروع تھی ڳئی ۔ پر ، امریکی فوج جاپانی فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں کوں مار ݙتا ۔

اٹو دی جنگ ݙوجھی عالمی جنگ وچ ہک اہم معرکہ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ امریکی فوج دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں جاپانی فوج دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ جاپانی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ امریکی فوج جاپانی فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ امریکی فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے جاپانی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح امریکی فوج کوں بحرالکاہل وچ اپݨی وِکھ ودھائی جاری رکھݨ وچ مدد ݙتی ۔ اٹو دی جنگ ݙوجھی عالمی جنگ وچ برفیلے حالات وچ لڑی ونڄݨ والی کلھی وݙی جنگ ہئی ۔
جینا اتے آورسٹڈ دیاں جنگاں 1804

## جینا اتے آورسٹڈ دیاں جنگاں 1804
جینا اتے آورسٹڈ دیاں ݙو جڑواں جنگاں 14 اکتوبر 1806 کوں اڄوکے جرمنی وچ دریائے سالے دے پچادھی پاسوں سطح مرتفع تے نپولین اول دی فرانسیسی فوج اتے فریڈرک ولیم سوم دی پروشیا دی فوج دے درمیان نپولینی جنگاں دے دوران چوتھے اتحاد دی جنگ دے آغاز تے لڑیاں ڳئیاں ۔ پروشیا دی فوج دی شکست 1813 وچ چھیویں اتحاد دے بݨݨ تک پروشیا دی بادشاہی کوں فرانسیسی بادشاہی دے تابع کر ݙتا ۔ 

ایں جنگ وچ نپولین بوناپارٹ دی اڳواݨی وچ فرانسیسی فوج فریڈرک ولیم سوم دی اڳواݨی وچ پروشیا دی فوج تے حملہ کیتا ۔ فرانسیسی فوج دا مقصد پروشیا دی فوج کوں شکست ݙیوݨا اتے پروشیا تے قبضہ کرݨا ہئی ۔ 

فرانسیسی فوج دی تعداد پروشیا دی فوج توں ودھ ہئی اتے انہاں دے کول بہتر جنگی حکمت عملی ہئی ۔ نپولین بوناپارٹ ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او اپݨی فوج کوں بہترین طریقے نال استعمال کرݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ 

ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ فرانسیسی فوج پروشیا دی فوج کوں ݙو وکھریاں جنگاں وچ شکست ݙتی ، جینا اتے آورسٹڈ ۔ پروشیا دی فوج کوں باری نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

جینا اتے آورسٹڈ دیاں جنگاں نپولینی جنگاں وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئیاں ۔ ایں جنگ وچ فرانسیسی فوج دی فتح نپولین بوناپارٹ دی ݙاڈھ ورائی کوں ودھایا اتے انہاں کوں یورپ تے قبضہ کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ پروشیا دی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ نپولین بوناپارٹ ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او پروشیا دی فوج کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ فرانسیسی فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے پروشیا دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح فرانسیسی بادشاہی کوں یورپ تے اپݨا تسلط قائم کرݨ وچ مدد ݙتی ۔
آسٹرلٹز دی جنگ 1805

## آسٹرلٹز دی جنگ 1805
آسٹرلٹز دی جنگ (2 دسمبر 1805/11 فریمیر این XIV FRC) ، جینکوں ترائے شہنشاہواں دی جنگ وی آکھیا ویندے ، نپولینی جنگاں دے سب توں اہم فوجی معرکیاں وچوں ہک ہئی ۔ ایہ جنگ آسٹریا دی بادشاہی (اڄ کل چیک جمہوریہ وچ سلاوکوف یو برنا) دے شہر آسٹرلٹز دے نیڑے تھئی ۔ ایں جنگ وچ تقریباً 158,000 فوجیاں حصہ گھدا ، جیندے وچوں تقریباً 24,000 ماریئے ڳئے یا پھٹوڑی تھئے ۔ 

ایں جنگ وچ نپولین بوناپارٹ دی اڳواݨی وچ فرانسیسی فوج آسٹریا دے شہنشاہ فرانسس دوم اتے روسی شہنشاہ الیگزینڈر اول دی مشترکہ فوج تے حملہ کیتا ۔ فرانسیسی فوج دا مقصد اتحادی فوج کوں شکست ݙیوݨا اتے یورپ وچ اپݨا تسلط قائم کرݨا ہئی ۔ 

فرانسیسی فوج دی تعداد اتحادی فوج توں گھٹ ہئی ، پر نپولین بوناپارٹ ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او اپݨی فوج کوں بہترین طریقے نال استعمال کرݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ نپولین اتحادی فوج کوں دھوکہ ݙیوݨ کیتے ہک چال چلی اتے انہاں کوں یقین ݙیوایا کہ او کمزور پوزیشن وچ ہے ۔ 

اتحادی فوج نپولین دی چال تے یقین کر گھدا اتے فرانسیسی فوج تے حملہ کر ݙتا ۔ پر ، نپولین اپݨی فوج کوں بہترین طریقے نال استعمال کیتا اتے اتحادی فوج کوں گھیر گھدا ۔ اتحادی فوج کوں باری نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے  ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

آسٹرلٹز دی جنگ نپولینی جنگاں وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ فرانسیسی فوج دی فتح نپولین بوناپارٹ دی شہرت کوں ودھایا اتے یورپ وچ فرانسیسی تسلط قائم کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ اتحادی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ نپولین بوناپارٹ ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او اپݨے دشمناں کوں دھوکہ ݙیوݨ اتے شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ فرانسیسی بادشاہی دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے اتحادی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح فرانسیسی بادشاہی کوں یورپ تے اپݨا تسلط قائم کرݨ اتے نپولینی جنگاں جتݨ وچ مدد ݙتی ۔
نکیتا ٹھکرال

نکیتا ٹھکرال ہک بھارتی اداکارہ تے ماڈل ہن جنہاں نے تمل، تیلگو، کنڑ تے ملیالم فلماں وچ کم کیتا ہے۔ انہاں دا فلمی سفر 2002 دی تیلگو فلم "Hai" نال شروع تھیا۔ نکیتا نے مختلف زباناں وچ اپݨی اداکاری دے ذریعے ناظرین دے دل جیتے ہن۔ انہاں دیاں مشہور فلماں وچ "Saroja" (2008) تے "Prince" (2011) شامل ہن۔

## متعلقہ روابط

* بھارتی فلمی اداکارا ؤں کی فہرست
* بھارتی سنیما

## حوالہ

ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:ممبئی دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ملیالم فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:کنڑا سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:تیلگو سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:تمل سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:بھارتی ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ایتھنز دی جنگ 1864

## ایتھنز دی جنگ 1864
ایتھنز دی جنگ 26 جنوری 1864 کوں ایتھنز ، الاباما (لائم اسٹون کاؤنٹی ، الاباما) وچ امریکی خانہ جنگی دے حصے دے طور تے لڑی ڳئی ۔ یونین فوج 9ویں الینوائے ماؤنٹڈ انفنٹری رجمنٹ توں کپتان ایمیل ایڈمز دے تحت ہک کمپنی ہئی ۔ کنفیڈریٹ فوج لیفٹیننٹ کرنل موزز ڈبلیو ایچ ہینن دے تحت پہلی الاباما کیولری ہئی ۔ 

ایں جنگ وچ یونین فوج کنفیڈریٹ فوج تے حملہ کیتا ۔ یونین فوج دا مقصد ایتھنز شہر تے قبضہ برقرار رکھݨا ہئی اتے کنفیڈریٹ فوج کوں پچھوں تے دھکیلݨا ہئی ۔ 

یونین فوج دی اڳواݨی کپتان ایمیل ایڈمز کریندے پئے ہن ۔ کنفیڈریٹ فوج دی اڳواݨی لیفٹیننٹ کرنل موزز ڈبلیو ایچ ہینن کریندے پئے ہن ۔ ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ 

یونین فوج دلیری نال مقابلہ کیتا اتے کنفیڈریٹ فوج کوں پچھوں تے تے ہٹݨ تے مجبور کر ݙتا ۔ کنفیڈریٹ فوج کوں نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

ایتھنز دی جنگ امریکی خانہ جنگی وچ ہک معرکہ ہئی ۔ ایں جنگ وچ یونین فوج دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں کنفیڈریٹ فوج دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ کنفیڈریٹ فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ یونین فوج کنفیڈریٹ فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ یونین فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے کنفیڈریٹ فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح یونین فوج کوں امریکی خانہ جنگی جتݨ وچ مدد ݙتی ۔
نیہاریکا سنگھ

نیہاریکا سنگھ ہک بھارتی اداکارہ تے سابق مس انڈیا ہن۔ انہاں نے 2005 وچ مس انڈیا دا تاج جتیا تے بعد وچ فلمی دنیا وچ قدم رکھیا۔ انہاں دی پہلی فلم "Mithya" (2008) ہئی، لیکن انہاں کوں پہچاݨ  2012 دی فلم "Miss Lovely" نال ملی، جئیں نے کئی بین الاقوامی فلمی میلیں  وچ داد وصول کیتی۔ نیہاریکا دی اداکاری کوں تنقید نگاراں نے سراہیا ہے۔

## حوالہ

ونکی:بھارتی زنانیاں
__FORCETOC__
سپہ سالار

جینویں پہلے بیان کیتا ڳئے جو لوک کہاݨیاں درحقیقت مقامی سرداراں تے وݙیریاں بادشاہواں دے قصے ہوندِن اَتے انہاں وچ ساڳی منظر نامہ ،دربار اَتے دربار نال وابستہ لوک ہوندن جیڑھے تل وطنی سرداراں تے وݙیریاں کول ہوندن ۔ تہوں لوک قصے کہاݨیاں وچ مکمل حکومتی نظام نئیں ݙکھایا ویندا ۔ ایندے بادشاہ کوں ملݨ کیتے کہیں موکل دی لوڑ کائنی ہوندی جیڑھے ویلے ونڄو بادشاہ دربار لئی ٻیٹھے ݙوجھے لفظاں وچ وݙیرہ دیرے تے ٻیٹھے ۔ بادشاہ عام لوکیں رِیت ڳلیاں ، محلیاں تے جنگلاں وچ ٹُردا پھردا ودے او کہیں ݙوجھی ریاست تے چڑھ مار نئیں کریندا ۔ بھل انعام دے طور تے دھی دا ساک تے اَدھ راج وی ونڈ ݙیندے۔

ایجھے امن پسند تے محدود بادشاہ کوں فوج ، کٹک ،تے سپہ سالار دی کوئی لوڑ نئیں ہوندی کوئی وی اوکھ پووے تاں بادشاہ خود مسئلے دا حل کڈھݨ کیتے ٹُر پوندے یا اپݨے وزیر کوں بھڄیندے یا ولا شہزادیاں کوں مہم تے بھیڄ ݙیندے پر بادشاہ کݙاہیں وی کیں وی مسئلے کیتے سپہ سالار کوں نئیں سݙیندا اَتے نہ اِی فوج دی ڈیوٹی لیندے جو او ایہ کم کرے۔

فوج تے سپہ سالار دا کردار داستانیں وچ تاں لبھدے جینویں سیف الملک وچ بادشاہ شہزادہ سیف الملوک دے نال فوج دے ترائے ٻیڑے تیار کرتے بھڄیندے۔کݙاہیں دشمناں دیاں فوجاں بادشاہ دے ملک دا محاصرہ کر گھندین۔

’’آ دربان سُݨائے شہہ کوں سُخن جنگاور تتے

میل کٹک بادشاہ کوں وی آ گرد شہر دے لتھے

سُرخ، سفید ،سیاہ ، ݙسیجن سہنس تنبو رنگ رتے

جنگ اُتے چڑھ آئے جو اِتھ آ نسنگ نکھتے

ݙیکھ اُنہاں دی حشمت ہیبت لوک نواحی نٹھے

لطف علی وچ شہر پرائے لشکر تھر تھل گھتے‘‘(32)

ہر داستان  تے لوک قصے وچ ٻہوں فرق ہے ۔داستاناں دا حدود اربعہ ملک کنوں ٻاہر سمندر پار ݙوجھیاں ملکاں تئیں وی کھنڈیا ہوندے پر لوک قصہ تاں ہک ٹوٹے زمین دا تے ہک تل وطنی نال وابستہ ہوندے تہوں تاں اوندے وچ فوج تے سپہ سالار رکھݨ دی کوئی لوڑ نئیں پوندی ۔ بھل کتھائیں کہیں قصے وچ سپہ سالار دا کردار آ وی ڳئے تاں اوندی حیثیت ثانونی یا قصے دے واقعاتی عنصر کوں پوراکرݨ سانگے ہوندی ہے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز   ملتان
کوتوال

سپہ سالار آلی کار کوتوال دا کردار وی ٻہوں محدود ہوندے بھل ایہ قصے دے عناصر پورے کرݨ کیتے ہوندے ۔ سرائیکی لوک کہاݨیاں وچ سپہ سالار دا کردار تاں مول کائنی پر کوتوال دا کردار ہک ݙو کہاݨیاں وچ نظردے جینویں ’’نامی چور‘‘ قصے وچ کوتوال دا کردار ہے اینویں اِی ’’سوجا ملاح‘‘ وچ سپاہیاں تے پیادیاں دا کردار نظردے ۔ سپاہیاں تے کوتوال دے کردار خصوصاً اتھاں نظردن جتھاں بادشاہ کہیں کوں چور یا اَݨ ڄاݨ بندے کوں پھدݨ مقصود ہوندا ہئی تے ایہ واقعات وی ٻہوں گھٹ قصیاں وچ بیان کیتے ڳن۔

درحقیقت سرائیکی لوک کہاݨیاں دے بادشاہ بذات خود متحرک ہوندن او ہر کم تے مہم کیتے خود ٹُردن تے پندھ کریندن ۔ تہوں تاں قصیاں وچ سپہ سالار تے کوتوال دی گنجائش نئیں بݨدی تے جیکراہیں بادشاہ جامد ہوندا تاں او تخت تے ٻیٹھے ٻیٹھے حکم ݙیندا تے سپہ سالار اَتے کوتوال اوندے حکم دی تعمیل کیتے بھڄ پوندے اَتے او کم کرتے پیش کریندے۔ کوتوال دا کردار دراصل ہک پورے محکمے دا متقاضی ہے ۔ یعنی محکمہ پولیس ، تھاݨہ ہووے تے نال سپاہی ہووِن وغیرہ ۔ پر مقامی بادشاہواں کوں تھاݨے ، سپاہیاں دی لوڑ نئیں ہوندی ۔ عدل و انصاف دا کم اُنھاں دے اپݨے ہتھ وچ ہوندے۔ کہاݨیاں وچ مدعی تے ملزم خود اِی دربار وچ پیش تھی ویندن تے اپݨا فیصلہ کرویندن جینویں کہاݨی قصہ مترائی ماء وچ ݙکھایا ڳئے۔

’’چھوہر آکھیا :’’ٻکری تاں میں تیݙے پُتر کنوں مُل گھدی اے۔‘‘ 

پیو آکھیا :’’اچھا ڄل منہ مہاکڑی تھی‘‘ 

چھوکرے آکھیا :’’ڳالھ اے ایویں ڳپّل پندھ دا میں کر آیاں تیݙا گھر پرے ہے۔ بادشاہ دا دربار نال ہے ۔ اِتھاں ڄلدے ہَیں ۔ منصفی چا کرویندے ہیں۔‘‘(33)

جے کتھائیں کوتوال دا کردار آ وی ویندے تاں او وی کہاݨی دے سسپنس کوں ودھاوݨ کیتے ہے تے عموماً اپݨے کم وچ ناکام رہندے تے اَنت بادشاہ کوں خود یا وزیر اَتے شہزادے کوں ایں مہم تے ٹوریا ویندے جینویں ’’نامی چور‘‘ وچ ݙکھایا ڳئے۔

سپہ سالار کلی کوتوال دا کردا ر وی داستان دا حصہ تاں ہوندے پر لوک کہاݨیاں وچ ایندا کردار نہ ہووݨ تئیں محدود تے مختصر ہے ۔ جینویں ہیر رانجھے دی داستان وچ شہر قبولہ دے کوتوال تے سپاہی ݙکھائے ڳن جیڑھے ݙوہائیں کوں ٻدھ تے راجہ اردلی دے پیش کریندن ۔ لوک کہاݨیاں وچ بادشاہ دے حکم دی تعمیل کیتے کوتوال وی حاضر راہندن تے کتھائیں کتھائیں ہیرو تے ہیروئن دا ویس وَٹا کوتوال بݨ ویندن ۔ قصہ سوداگر دا وچ کوتوال دا کردا رہک تریمت نبھائے۔

’’سیما سپاہیاں آلا لباس چا پایا ۔ وردی اونویں ݙاڈھی سوہݨی لڳے۔ شہر وچ پہنتی ۔ بادشاہ اونوں شہر دا کوتوال چا مقرر کیتا ۔ وزیر سڑ تے بادشاہ کوں آکھے جو :

’’اللہ نہ بھلائے تاں کوتوال عورت ہے۔‘‘

بادشاہ آکھݨ لڳا … ’’توں دھی دا ساک تاں ݙے پتہ لڳ ویسی‘‘(34)

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
لوک قصیاں وچ درباری ، غلام ، کنیزاں تے پہرے دار

ایہ سبھے ثانوی کردار ہوندن ایہ کݙاہیں وی مرکزی حیثیت وچ پیش نئیں تھیندے ۔ بھل دربار یا محل دا منظر نامہ بݨاوݨ وچ ورتے ویندن اَتے بادشاہ دے حکم تے چھوٹے موٹے کم کریندن ۔ درباری عموماً وزیر ہوندن جنہاں دا کردار اُتے بیان کر ݙتا ڳئے ۔ ٻئے عام لوک تے بادشاہ دے خاص بندے وی درباری بݨ ویندن جیڑھے بادشاہ اڳوں سوال پیش کریندے پئے ہوندن یا مشورے ݙیندے ٻیٹھے ہوندن۔

پہرے دار تے غلام عموماً دربار نال جُڑ ے ہوئے ہوندن تے او ہر آوݨ ونڄݨ آلے تے نظر رکھیندن ۔ بھل کہیں پہرے دار اَتے غلام کوں ایہ اختیار نئیں ہوندا جو او کہیں بندے دے دربار وچ پیش تھیون، روک ٹوک کرن تے اپݨا اختیار ݙکھاون ۔ بھل ہر بندہ بے دھڑک دربار وچ پیش تھی سڳدے ۔ ایہ بادشاہ دیاں کہاݨیاں وچ عام طور تے گھٹ اِی نظردن ۔ کݙاہیں وی محفل تے دربار دی منظر کشی نئیں کیتی ڳئی جیندے وچ ایہ لوک نظر آون۔ بس ایہ آکھیا ویندے جو بادشاہ دربار لئی ٻیٹھا ہئی تے سوالی پیش تھیندے پئے ہن ۔ کݙاہیں کݙاہیں بادشاہ کوئی اہم شئے منگواوݨی ہووے تاں ایہ کردار نشابر تھیندن اَتے بادشاہ دے حکم دی تعمیل کریندن۔

کنیزاں دا کردار محل تے زنان خانے تئیں محدود ہوندے ایہ وی عموماً گھٹ اِی نظردیاں ہِن اگر کوئی کنیز ملکہ یا شہزادی دی آلہ کار بݨے تاں اوندا کردار سامݨے آندے ۔ نئیں تاں ایہ کردار وی غلاماں کلی قصے کہاݨیاں وچ گھٹ اِی نظردن ۔ انہاں کرداراں دا کہاݨیاں وچ نہ نظرݨ وی ایں ڳالھ دی دلیل ہے جو ایہ قصے کہاݨیاں بادشاہواں دے درباراں تے محلاں دی نئیں بھل وݙیرے تے سرداراں دیاں حویلیاں تے دیریاں دیاں ہن ۔ جتھاں انہاں دے سپہ سالار تے کوتوال کلی گنجائش اِی نئیں بݨدی ۔ اِتھوں دا بادشاہ ہر ویلے دبار وچ موجود تے Availableہوندے ۔ دربار لڳے پئین تے فیصلے تھیندے پن نہ ہٹک نہ ہوڑ۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز،ملتان
گھڑوال ؍ چروے دار

گھڑ وال دا کردار وی ٻئے چھوٹے تے سپورٹنگ Supportingکرداراں ریت ہے ۔ بادشاہ ہمیش شکار کیتے گھوڑے تے سوار مِلدے پر کݙاہیں ایں نئیں تھیا جو اوں گھڑ وال کو ںحکم ݙتا ہووے جو گھوڑا تیار کرے۔ قصے دا مزاج اختصار آلا ہوندے تہوں ایہو جیہے منظر نئیں ݙکھائے ویندے جیندی وجہ توں کہاݨی وچ لمبیڑ تھیوے۔

’’قصہ پُھل وزیر دا‘‘ وچ گھڑوال دا مختصر جیہا کردار ہے ۔جہڑے ویلے بادشاہ سپاہیاں کو ںحکم ݙیندے جو پُھل وزیر کوں طبیلے وچ ڈھک ݙیوو تاں اتھاں ہک لِسّا گھوڑا ݙیکھ تے او گھڑوال کنوں پُچھدے جو ایہ بنہاں کنوں لِسّا کیوں ہے تاں گھڑوال ݙسیندے جو بادشاہزادی روز رات کوں اپݨے یار کوں مِلݨ کیتے ایں تیز رفتار گھوڑے تے ویندی ہے ۔ روز دی جھپیڑ کنوں ایہ گھوڑا لِسا تھی ڳئے۔

ایں کہاݨی کنوں انج ٻیا کتھائیں وی گھڑوال دا کردار نشابر یا متحرک کائنی ۔ جے ہے وی سہی تاں اتنا جو گھڑوال گھوڑا پیڑتے شاہی خاندان دے کہیں فرد کوں پیش کریندے تے بس۔

زمانہ قدیم وچ گھوڑا اِی شاہی سواری دے طور تے ورتیا ویندا ہئی ۔ تہوں بادشاہ مال مویشی کیتے انج بھاݨے تے گھوڑیاں کیتے انج طبیلے بݨویندا ہئی تے طبیلے دا سارا نظام انہاں دے حوالے ہوندا ہئی ۔اَتے ٻہوں سیاݨے لوک ہوندن جیڑھے گھوڑیاں دیاں اقسام ، روئیے ، رجحان ،عادتاں ، مرضاں ، تکلیفاں ، علاج اَتے سدھاوݨ دے سارے کم ڄاݨدن ۔ تے انہاں دا وسیب وچ وݙا ناں ہوندا ہئی۔

کݙاہیں کݙاہیں لوک کہاݨیاں وچ شہزادے تے مہم جو ہیرو اپݨے مقصد دی تکمیل سانگے کہیں ٻئے بادشاہ دا چروہے دار یا گھڑوال بݨ تے وقت لنگھیندن۔جیویں جو ہک شہزادے دا کردار چروے دار دی صورت وچ ’’قصہ ڳیا جھر کو ں‘‘دے وچ ݙکھایا ڳئے:

’’جیڑھی شہزادی کوں پرناوݨ ڳئے ودے ہَن او اڳوں ٻیلی بݨائی کھڑی ہئی ۔ او وی کہیں بادشاہی دا شہزادہ ہا ۔ اوندے نال پیار محبت تھیا تے او اوندا چروے دار بݨ ڳیا ۔ او ہُݨ (شہزادہ) اوندے گھوڑیاں دیاں لݙوں کھڑا ملیندے۔‘‘ 

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز  ملتان
ارائیݨ…مالݨ

ارائیݨ دا کردار ہک نوکراݨی آلا ہے ۔ ایہ وݙے گھراں وچ ریڑکے رڑکیندی ہے تے لسی ،مکھݨ ، کھیر بݨیندی تے کھیر ڈوٖہیندی ہے۔ ایندے توں انج ایندا کم ہار پووݨ وی ہے ایہ شاہی گھراں وچ ہار پوتے ونڄ وچیندی ہے ۔ تریمتیں ہووݨ کاݨ انہاں توں گھر دے اندر تئیں دی رسائی ہوندی ہے ایہ گھر گھر دی اُنگ سنگ رکھیندِن ۔ گھر دیاں ذالیں نال ڈھیر یارانہ ہووݨ کاݨ گھر دیاں راز آلیاں ڳالھیں وی انہاں کول ہوندن۔

لوک قصیاں وچ ایہ ہک ٻہوں متحرک کردار ہے جیڑھا گھراں وچ وڑا ودے تے گھراں دے سبھے حال حویلے سُݨیندے ۔ بھل ایہ تاں گھر دیاں تریمتیں دا راز دار وی ہوندے تے کݙاہیں کݙاہیں یاریں کیتے پیغام رسانی دا کم وی کریندے ۔ اِیݙوں دی اُݙے لاوݨ انہاں دی فطرت وچ شامل ہوندے ۔پیسے دی لوبھ لالچ وچ ایہ ݙوجھیاں دے جھڳے دے جھڳے برباد کر ݙیندے ہر آئے ڳئے نال تعلق واسطہ ڳنڈھݨ انہاں دے کھٻے ہتھ دا کم ہوندے ۔ انہاں دے ہتھ کنوں وݙی خوبی انہاں دی دناوت تے ہوشیاری ہوندی ہے ۔ لوک قصیاں وچ انہاں دا کردار ہک اخبار آلا ہوندے ۔ بھل ہک لائیو ٹی وی چینل آلا جو کجھ جتھاں وی ݙٹھے اونکوں اڳوں پُچاوݨ فرض عین سمجھدے۔

ایہ لوکیں دیاں سوہݨیاں ذالیں کوں ݙیکھ تے امیراں ، بادشاہواں اَتے سوداگراں کوں ونڄ ݙسیندے جو تیݙیاں کیا ذالیں ہِن جیڑھی اوندی ہے ۔ کہاݨی ہک ہا بادشاہ وچ مالݨ دا کردار ݙیکھو۔

’’اوں زمانے وچ سوداگرسفر وچ ذال تے اپݨے ٻال نال رکھیندے ہن تے جݙاں سوداگر دے ٻیڑے کندھی لڳن ہا تاں مالݨ سوداگراں دیاں ذالیں تے ٻالاں کیتے گجرے تے سہرے گھن آون ہا ۔ ہک ݙینہ ہک جہاز کندھی لڳا ۔ مالݨ سوداگر کیتے ہار گھن تے آ ڳئی ۔ سوداگردی زال اصلوں بدشکل تے کوجھی ہئی ۔ مالݨ ہار ݙتے تے ٻاہر نکلی تاں سوداگر مِل پیُس۔ آکھݨ لڳی:

’’زال جھلی ٻیٹھا ایں ۔ زال اے تاں گودی دے مزدور چن شہزادے دی چکوری اے ۔ جیندے حُسن دیاں دُھماں چوکوٹ ہِن۔‘‘

’’مالݨ دی ڳال سُݨ تے سوداگر دے دِل وچ چکوری کوں ݙیکھݨ دا شوق تھیا ۔ مالݨ کوں آکھݨ لڳا………

’’چکوری میکوں ݙکھا تیکوں انعام ݙیساں۔‘‘ 

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
وسیبی کردار

سرمایہ داریں لفظ ’’کمی‘‘ کوں اہانت آلا بݨا ݙتے بھل ’’کمی‘‘ دا لفظ زرخرید غلام کنوں وی گندا تے مندا تصور کیتا ویندے ۔ دنیا دا کیڑھا معاشرہ ایجھا ہے جیندے وچ ایں پیشے نال وابستہ لوک نئیں پاتے ویندے ۔ پر سرائیکی وسیب بلکہ ہندوستان، پاکستان وچ پیشیاں تے ذاتیں کوں آپت وچ رَلا ملا ݙتا ویندے تے پشیاں کوں ذاتاں بݨا ݙتا ویندے جو ایہ موچی ہِن ، ایہ پاولی ہِن ، ایہ نائی ہے ۔ حالاںجو ڄٹ ، خان ، سیّد وی تاں ایہ پیشے اپݨا سڳدِن ایندے وچ اہانت آلی کوئی ڳالھ کائنی پر سرمایہ دار لوک تے فخرے ہوئے زمینداریں انہاں محنتی لوکیں کوں ہندوانہ ذہنیت دے تحت طبقاتی ونڈ ویتر کریندے ہوئے تلویں درجے دے لوک بݨا ݙتا ہے حالانکہ حضورؐ فرمائے:

الکاسب حبیب اللہ

محنت کش اللہ سوہݨے دا یار ہے۔

صابر چشتی وسیبی کرداراں بارے گالھ کریندے ہوئے ’’ناتھ جی‘‘ دے دیباچے وچ لکھدن:

’’ٻنھاں قدیم قوماں دے لوک قصیاں واکݨ انہاں سرائیکی قصیاں اِچ وی ساکوں انسانی وسیب تے اوندے سماجی ارتقاء بارے سبھ کجھ علامتاں اِ چ مِلدے۔ ظالم تے منصب بادشاہ سورمے ، عاشق ، شہوزادے ، ویکیاں دے مارئیے ، سیاݨے تے وݙے لوک ، ٹھڳی ، سریسی ، جادوگر تے جھون وٹاوݨ آلے ماݨس اَتے رڑھ واہی تے وپار وَٹے دے طور طریقے ۔ اینویں اِی ہک ٻئے نال وانج کݨس ، سِݨپ ݙڈھپ تے لوس کشامت آلے انسانی وسب وی انہاں قصیاں اِچوں نشابر تھیندن۔‘‘ 

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
سرائیکی لوک قصیاں وچ شکاری

سرائیکی لوک قصیاں وچ شکاری دا کردار وی کتھائیں کتھائیں نظردے ۔ لکڑ ہارے کلی ایندا وی منظر نامہ جنگل ہے ۔ اے ٻہوں سیاݨے ہوندن ۔ زناور دا کھرا ݙیکھ تے ݙسا سڳدن جو ایہ کیڑھا زناور ہے ۔ نر ہے یا مادہ ۔ ڳبھݨ ہے یا لیاری تے انہاں دا نشانہ ایݙا ہوندے جو او اُݙدے پکھی کوں وی سٹ سڳدن۔ کݙاہیں کݙاہیں بادشاہ ، وزیر ، شہزادے وی شکار کھیڈݨ ۔ جنگل وچ پُڄدن شکاری نال نت نویں واقعات تے حادثات تھیندے راہندن جنہاں اِچوںنویاں نویاں کہاݨیاں ڄمدِن ۔ انہاں دی مہارت نال عجیب و غریب تے چسولیاں کہاݨیاں بݨدن ۔ طاہر غنی دی بیان کردہ کہاݨی ’’بھلو بھلی دا اَنت نئیں‘‘ وچ شکاری دی مہارت وی ݙیکھو تے اوندا کرتݨ وی۔شکاری ایݙے ذہین ہوندن جو شکار پاروں انہاں کوں جنگل ٻیلیاں تے روہی دے سفر کرݨے پوندن تے کئی ݙینہ، رات اُتھائیں رہ ویندن تے جنگل تے روہی دے وچ راتیں کوں راہ اَسمان تے تارے ݙیکھ تے ڳول گھندن تے منزل تئیں پُڄ ویندن۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
لوک قصیاں وچ نائی

سرائیکی لوک کہاݨیاں وچ انہاں کم کرݨ آلے وسیبی کرداریں دیاں وی کہاݨیاں موجود ہِن یا وَل ایہ کردار قصے کہاݨیاں وچ ثانوی تے مددگار حیثیت نال وی نشابر تھیندن ۔ جینویں نائی ٻہوں ہشیار،ٻلیارتے ہر ڳالھ دی کؤ رکھݨ آلا تصور کیتا ویندے اے جیکراہیں بادشاہ کول ہووے تاں ہک جسوس تے مخبر دا کردار ادا کریندے تے شہر اَتے ملک دے حالات و واقعات بادشاہ کوں اوں ویلے سݨویندے جیڑھے ویلے او ایندے کنوں وال کٹویندا پیا ہووے ۔ ہک جڳ مشہور قصوصہ ہے۔

’’جو ہک بادشاہ دی ریاست دے حالات ٻہوں خراب ہن ۔ چوری چکاری ، بدعنوانی ، مہانگ ، نشہ پتہ عام ہئی ۔ وزیر بادشاہ دے گوش گزار کرن جو بادشاہ سلامت ملکی حالات ٻہوں خراب ہِن تے تساں ایندے تے توجہ ݙیوو پر بادشاہ کوئی پرواہ نہ کرے ۔ وزیر پریشان جو بھل ووے بادشاہ ملکی حالات پاروں پریشان کیوں نئیں تھیندا ۔ ہوے ناں تاں ایندا حال چاواں اوں بادشاہ دی نگرانی کروائی تاں پتہ ایہ لڳا جو جیڑھے ویلے نائی بادشاہ دے وال مُنیندے تے ݙاڑھی بݨیندے تاں او نائی کنوں ملکی حالات پُچھدے تاں او سبھ ٹھیک ہے دی رپورٹ ݙیندے تہوں تاں بادشاہ فکر نئیں کریندا ۔ نائی دے گھر تاں سَتے خیراں ہن تے لوک اونکوں بادشاہ دا نائی ہووݨ کاݨ رو رعایت وی کریندے ہَن تہوں اوندی جُتی کوں وی پرواہ کائنی ۔ وزیر ایں کیتا جو بندے گھل تے نائی دے گھروں چوری کروا گھدی ۔ چوری جو تھئی تاں ٻئی ݙینہوار بادشاہ دی ݙاڑھی بݨیندے ہوئے اوں پُچھیا میاں پیر بخش آ ملکی حالات کیویں ہِن تاں جوان دی دھاڑ نکل ڳئی تے آکھݨ لڳا جو سئیاں ۔ ملک اِچ تاں ظلم تے قہر تپیا کھڑے، کہیں دی جان مال محفوظ کائنی ۔ روز چوریاں چکاریاں ہِن ۔ لوک لُٹیندے پِن ۔ چور ݙاکو گھر جو وڑدِن تاں بوکھر پھیر ویندن ۔ کوتوالی دا نظام ایݙا خراب ہے مجال ہے جو کوئی چور کݙیہیں پکڑیجا ہووے تے کوتوال دے ݙر توں چوریاں رُکیاں ہوون ۔ بادشاہ ایہ جو سُݨیا تاں او فوراً سبھے وزیراں مشیراں کوں سݙیا تے ملکی حالات درست کرݨ دے احکامات تے اختیارات ݙے ݙتونِس بس وَل کیا مارکہ تھولے ݙینہاں بعد ملک دے سبھے حالات ٹھیک تھی ڳئے ۔‘‘ ایہ تاں ہئی نائی دا کردار جیڑھا اپݨیاں ڳالھیں نال ملکی حالات درست کروا سڳدے۔‘‘ 

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ، ملتان
پاؤلی

پاؤلی کوں سرائیکی وسیب دا بھولا ترین شخص سمجھا ویندے ۔ بھل پاولیاں کوں ہک بھولی تے کودن قوم قرار ݙتا ویندے تہوں تاں انہاں بارے لوک آہدن جو 

’’بندہ ہیں یا پاولی ہیں‘‘۔

ایہ بھولے ، محنتی اپݨے کم نال کم رکھݨ آلے ہُوندِن ۔ قوتِ فیصلہ انہاں وچ ٻہوں گھٹ ہوندی ہے انہاں دا کم کھݙی تے کپڑا، دوہراںتے کھیس بݨاوݨ ہوندے ۔ سرائیکی لوک کہاݨیاں وچ انہاں دا کردار ٻہوں محدود ہے۔ نواب آف بہاول پور دے حوالے نال ہک واقعہ مشہور ہے جو ہک دفعہ نواب صاحب شکار کھیݙݨ ڳئے تے نال کجھ پاولی وی ہن انہاں کنوں ہک شینہہ مریج پیا۔نواب صاحب ٻہوں خُش تھئے تے انہاں آکھیا منگو کیا منگدے انہاں ہتھ جوڑ تے ولدی ݙتی سئیں جیندی تاݨی وݨوں وݨوں ، نہ وݨوں نہ وݨوں ۔ نواب صاحب کھل پئے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
ندھی سبئیا

ندھی سبئیا ہک بھارتی اداکارہ تے ماڈل ہن جیہڑی  زیادہ تر کنڑ تے ہندی فلماں وچ نظر آندیاں ہن۔ انہاں نے اپݨے کیریئر دا آغاز کنڑ فلم "Abhimaani" (2009) نال کیتا۔ ندھی دیاں مشہور فلماں وچ "Pancharangi" (2010) تے "Krishnan Marriage Story" (2011) شامل ہن۔ انہاں نے ہندی فلم "Oh My God" (2012) وچ وی کم کیتا ہے۔

## حوالہ

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:کنڑا سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:تیلگو سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی ماڈل زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے