open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پوڳا

پوڳا

اے کھیݙ وی میݙے وسوں دی سونہڑی کھیݙ ھ. ایندے وچ وی کھݙکاراں دی کئی اڑیک کائنی ہوندی. ایندے وچ وی ہر کھݙکار کول ݙنے ہوندن، ایں کھیݙ وچ وی ڳوڑھی شودی کٹیندی ھ تے واری ݙیوݨ آلے کوں وی ݙاڈھے رودھے اندن. 
ایں کھیݙ وچ سبھائیں کول پہلے پُکھے پمدن. چھیکڑی نمبر آلا بندہ واری ݙیندے پکھے کیویں 
پمدن ایندی تفصیل منڈی آلی کھیݙ وچ ݙسا ڳیاں.
کھیݙ دا منڈھ ٻدھݨ کنے پہلے سارے کھݙکار تقریبا پنج پنج فٹ دے پندھ تے نکیاں نکیاں کھݙوکلیاں مار گھندن تے ݙنے چا تے کھڑ ویندن. انہاں دا ہک پیر اوں کھݙ وچ راہندے. ول جیندے اُتے واری امدی ھ او ویہہ قدم پرے ونج تے ڳوڑھی اتے سٹیندے. ڳوڑھی جیہڑے کھݙکار دے نال ونجے اوہو اوں ڳوڑھی کوں ٹلا مار پرے سٹیندے. واری ݙیوݨ آلا اوں ڳوڑھی کوں پَِلو وچ جھݨ دی کوشد کریندے یا وت ریڑھدی ڳوڑھی کوں پلو وچ پا گھنے تاں جیہڑا ٹلا مریندے اوندے اتے واری آ ویندی ھ. جے واری ݙیوݨ آلا ڳوڑھی پلو وچ نہ پا سڳے تاں وال ڳوڑھی چا تے کہیں ہک کھݙکار کوں تک تے مریندے جے کہیں کھݙکار کوں او ڳوڑھی لڳ ونجے تاں واری اوں کھݙکار تے آ ویندی ھ. ݙنے آلے کھݙکار ݙنے ناک ڳوڑھی کوں ݙک تے. ٹلا مریندن. جے تھوڑی پرے ہووے تاں ول ہک لت تے ٹر تے ٹلا مریندن. ایں دوران جے واری ݙیوݨ آلا اوں کھݙکار دی کھݙ تے قبضہ کر ونجے تاں واری اوں کھݙکار تے آ ویندی اے ول او اپڑاں ݙنا اوں بندے کوں ݙیسی جیہڑا اوندی گُھری تے قبضہ کر ویسی. ول او کھݙکار اتھاؤں ڳوڑھی کوں ٹلا مریسی جتھاں ڳوڑھی پئی ہوسی ول اے کھیݙ اونویں چلسی پئی.
ایں کھیݙ وچ کئی کھݙکار پوڳا وی منگ سڳدے مطلب ڳوڑھی جتھاں پئی ہوسی. جیہڑا کھݙکار آکھسی پوڳا اے. تاں ول او کھݙکار آپڑیں گھری چھوڑ تے ہک لت تے ویسی تے ڳوڑھی کوں ٹلا مریسی. جݙاں ٹلا لڳ ویسی ول واری ݙیوݨ آلا تے ٹلا مارݨ آلے دی گھری دو بھڄسی تے ٹلا مارݨ آلا ہک لت تے منڈا تھی اپڑیں گھری دو ولدے. جیہڑا پہلے گھری تگ قبضہ کر گھنے گھری اوندی تے ݙوجھا واری ݙیندے. ایں طرحاں دو صورتحال اوں ویلھے بݨدی ھ جئیں ویلھے ڳوڑھی کہیں کھݙکار دے ٻہوں نیڑے ہووے. ول کھݙکار پوگا منگدے. 
اے کھیݙ وݙی مزیدار ہوندی ہئی پر افسوس اے مزیدار کھیݙاں مکدیاں ویندین. انہاں کھیݙاں کو جے #سکولاں وچ کھیݙایا ونجے تاں ٻالاں دی صحت وی چنگی راہسی تے ساݙیاں اے کھیݙاں وی محفوظ تھی ویسن.
[ونکی:[سرائیکی کھیݙاں]]
پَکّے تے کچّے لفظ

لفظ جملے وچ آکے، کئی کئی صورتاں تے حیثیتاں اختیار کر ویندن۔ ہکو لفظ ہک ویلے ہک صورت یا حالت وچ ہوندے اوہو لفظ ٻئے ویلے کہیں ٻئی صورت یا حالت وچ ہون٘دے۔ این٘ویں بعض لفظ آپݨی ذات وچ پورے معنے رکھیندن۔ انھاں کوں **پکے یا مستقل لفظ** آکھسوں۔

کئی لفظ ٻنھاں لفظاں دے ملݨ نال اپݨا مطلب ظاہر کریندن۔ انھاں کوں **"کچے یا غیرمستقل لفظ"** آکھسوں۔پکے لفظاں دیاں پنج قسماں ہن۔

١۔ اسم: او لفظ جہڑا کہیں شئے یا شخص یا جاہ یا کیفیت دا ناں ہووے۔ 

٢۔ صفت: او لفظ جہڑا کہیں اسم دی حالت، چنگائی یا برائی یا ایندے وصف کوں بیان کرے۔ جاہل بندہ، نکمے لوک، شرارتی چھوہر 

٣۔ ضمیر: او لفظ جہڑا کہیں اسم دی جاہ تے اوندا عوضی بݨ کے استعمال تھیوے۔ مثلاً اق نھیں آیا، اوں روٹی پکائی۔ انھاں فقریاں وچ او تے اوں ضمیر ہن۔ 

٤۔ فعل: او لفظ جیں کنوں کہیں کم دا تھیوݨاں ظاہر تھیوے۔ 

٥۔ تمیز: او لفظ جہڑا کہیں صفت یا فعل یا کہیں ٻئی تمیز دے معنیاں کوں گھٹاوے ودھاوےیا انھاں دی حالت یا کیفیت ݙسے۔ 

کچے یا غیرمستقل لفظاں کوں حرف آہدن۔ اُنھاں دیاں چار قسماں ہن۔  

١۔ ربط: جہڑے لفظ کنوں ہک لفظ دا تعلق ٻئے لفظ نال ظاہر تھیوے اوں کوں حرفِ ربط آہدن، مثلاً دا، دی، دے، کوں 

٢۔ علت: جہڑا لفظ ݙو لفظاں یا جملیاں کوں ملا ݙیوے اوں لفظ کوں حرفِ علت آکھیا وین٘دے۔ مثلاً تاں جو، ایں سانگے، کیوں جو 

٤۔ تخصیص: جہڑا لفظ کہیں اسم یا فعل نال آکے انھاں وچ تخصیص پیدا کرݙیوے۔ اوں کوں حرف تخصیص آہدن۔ مثلاً پر، ہک، ٻس، ہکو 

٥۔ فجائیہ: جہڑے لفظ کنوں کوئی جوشیا جذبہ ظاہر تھیوے او فجائیہ ھرف ہوندے۔ واہ، ہائے 



[ونکی:[سرائیکی زبان تے ادب]]
پُرسوز بخاری

سید احمد حسن پُرسوز بخاری سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
انھاں دی حیاتی وچ چھپنْ والا اِنھاں دا ادبی پورہیا ایہ ہے

## کتاباں:

* کچی تند
* حُسین میڈا یزید تیڈا
*خالق دا مانْ محمد۠
کتابچے:
* ارمان لگدے
* سِدھا راہ
* الشمس

اُنھاں دی حیاتی دے بعد چھپنْ والیاں کتاباں:
* مدینہ نجف کربلا
* سانول سِک سکرات

پُرسوز بخاری سئیں اپنْی حیاتی وچ ڈوں سلسلہ وار سرائیکی ادبی مجلے
* شعاع سرائیکی
* دھانہہ
دے کُجھ شمارے وی شائع کیتے

## اولاد
* غیور بخاری پتر ہے۔

## نمونہ کلام

### قطعہ
مظلوم جیکوں ظلم دا سامان وی رو پئے

دردیں دا وزن ݙیکھ تے میزان وی رو پئے

سامت کوں جݙاں سانگ تے ناطق نے پڑھیا ھے

جبریل جیہاں قاریِ قرآن وی رو پئے

پُرسوز بخاری

### ݙوہڑہ
سو سُول سمندر میں جھاڳاں پر توں نہ ککھ بھَن ݙوڑا کر،، 

میݙے سامہیں سیجھ توں لہہ نہ توں نہ ماھی مَیلا جوڑا کر،، 

میں سہساں سہݨ سہاپ سبھے کن غیر دی ڳالھ توں ٻوڑا کر،، 

ہر ڳالھ ذمے پُرسوز دے لا بس تھوڑی کوں چن تھوڑا کر،،

(سیئں پُرسوز بخاری)

### غزل
اڄ نی نیڑے اَمدے میݙے،، 

کل ہَن ڳاوݨ گمدے میݙے،،

ویندن نین وسمدے میݙے،، 

ساہ تے ساہ نیئں ممدے میݙے،،

توں جے ڳئیں تاں ساہ وی چا ونڄ،، 

ایہ ہُݨ کائینی کمدے میݙے،،

اوں آکھیے ہُݨ کائناں آساں،، 

کاں کیوں در تے لمدے میݙے،،

یاد ہئی منہ دو ݙہدا ہانویں،، 

اڄ تاں ٻول نی بھمدے میݙے،،

روھی، تھل، دامان دے وارث،، 

ایہ بھیئوال اِن غم دے میݙے

ہر پُرسوز کوں ݙاݙھے بھاندن،، 

لکھیے شعر قلم دے میݙے
ونکی:سرائیکی شاعر
پِلاک ایوارڈ تے سیئں جہانگیر مخلص دا مؤقف

میݙے وسیبی بھراوو تقریباً دوستاں کوں خبر ہے جو ہک لکھ روپیہ میݙے سانگے کُئی اہمیت نیئں رکھدا، ایں توں وی ڈھیر میں ہر مہینے حکومتِ پنجاب کنوں تنخواہ وصول کریندا ہاں،جیڑھے جو سارے گھِندے کھڑن، ایوارڈ وصول کرݨ دے ݙوجھے ہی ݙینھ تقریباًطے تھی ڳیا ہا جو دوست پِلاک دے معاملے تے کٹھے تھیسن تے پلاک دے منشور تے تبدیلی اتے سرائیکی زبان منواوݨ سانگے طریقہ کار اختیار کیتا ویسی، پر ایں دوران یار لوکاں فیس بک تے اپݨی کھیݙ شروع کر ݙتی، اوندے وچ فیس بک تے کھیݙݨ آلے اپݨی سوچ تے سوجھ بوجھ دے مطابق حصہ پیندے رہ ڳئے. 

ملتان ریلی اچ رات کوں ول بیٹھک تھئی تے محمود مودی، شاہنواز مشوری، ارشاد امین، عرفان ہوت اتے شاہد عالم شاہد ہوراں ہک کٹھ رکھݨا ہا، موبائل تے رابطے وی رہ ڳئے، مگر کیوں جو ملتان اتے فاضل پور اچ سرائیکی سیاسی پِڑ سج ڳئے ہن تے ایہ سارے ول رُجھ ڳئے، انھاں دے رُدھیمیں کوں ݙیکھ تے ایوارڈ بمع چیک واپس کریندا پیاں، ہُݨ دوستاں کوں مزید ایں سانگے کٹھا تھیوݨ اتے ایندے اُتے بحث کرݨ دی لوڑ کائینی، ڳالھیں ضرور چیتے رکھو: 

١ـ جو پلاک توں اپݨا حق گھِنݨ دی آھر کرݨی ضروری ہے یا کائناں. 

٢ـ صرف انکار کر تے ہیرو بنݨ دی لوڑ اے.

٣ـ کیا تُساں اپݨے علاقے توں ریونیو تے ٹیکس حکومت پنجاب کوں نیئں ݙیندے. 

٤ـ پلاک دے منشور وچ ترمیم کراوݨ دی آھر کیوں نی کیتی ڳئی.

٥ـ کیا سرائیکی زبان دے طلباء و طالبات کوں پلاک دی طرفوں لکھاں روپے رقم نیئں ݙتی ڳئی.
ڈیپارنمنٹ ہیڈ کوں کہیں احتجاجی مراسلہ بھیڄیا.

٦ـ جیکر منشور وچ ڈڈھپ ہے تاں دوستاں صوبائی اسمبلی اچ احتجاج کراوݨ دی کیوں آہر نی کیتی.حالانکہ منشور وچ تبدیلی ممکن ہے. 

٧ـ میݙا ایوارڈ خواجہ غلام فریدؒ ایوارڈ ہا اتے سجادہ نشین درگاہ عالیہ کوٹ مٹھن شریف تے سیݨ ثریا ملتانیکر دے ہتھوں گھِدا ڳیا اتے ایوارڈ تے دوبارہ سرائیکی شاعری وی لکھیا ڳیا.

٨ـ میݙا ایوارڈ پرائیڈ آف پنجاب نہ ہا نہ ہی پنجابی زبان و ادب تے ݙتا ڳیا ہا.

٩ـ کیا اساں صرف فیس بک تے صوبہ بݨائی ٻیٹھے ہاسے تے ہُݨ ایں ایوارڈ گھِنݨ نال کھسیج ڳئے؟ 

١٠ـ کیا انھاں ڳالھیں تے کٹھا تھیوݨ دی لوڑ ہئی یا کائناں؟ ملتان وچ ٻیٹھے ہوئے دانشور انھاں ڳالھیں تے ضرور غور کرن تے فوراً فتویٰ جاری نہ کر ݙتا کرن، کیوں جواُنھاں دے فتوے تے کُجھ نادان دوست اکھیں نوٹ تے جھمر کھیݙݨ پئے ویندن تے آپݨیاں دے پیر لتاڑ گھتیندن. اڄاں ملتانی توپاں دا دُھواں نہ مُکیا ہا تے اسلام آباد اچ ٻیٹھی ہوئی این جی او مافیا دی ٻُڈھی توپ کھڑیں کھڑیں چل پئی، ایہا توپ میکوں دھرتی ماء دا درس ݙیسی؟حیرت اے. جیڑھے جھٹے سرائیکی صوبے دی ڳالھ کریندن تے جھٹے جنوبی پنجاب تے ول آندن، ڈیرہ اسماعیل خان تے ٹانک کوں بُھل ویندن... ایہ سوہرا تے ڄوائی. صرف ذاتی مفاد، تے باقی تباہی. پچھلے سالیں لاہور وچ مشاعرے دے دوران سرائیکی زبان کوں علیحدہ زبان منوا تے مشاعرہ پڑھیا ہاسے ایندے وچ سرائیکی شعراء دا تیمور لنگ وی شامل ہا.

میکوں نی پتہ سیئں ارشاد امین تے سیئں عامر فہیم دے درمیان کیا ڳالہیں تھن، لیکن کُئی وی استعفیٰ نہ ݙیوے میݙی ݙوہیں کوں ارداس اے، سوشل میڈیا فساد وچ میں ڈو پُھل وی آئن تے پتھر وی، ݙوہیں دا تھورائیت ہاں. میݙا بھر پور دفاع کرݨ الیاں کنوں ٻہوں معذرت، میں قومی نظریاتی معاملات سمجھداں میکوں کُئی دھرتی ماء نال جُڑت، وسیب نال محبت تے زبان نال پیار دے درس نہ ݙیوے، ایوارڈ واپس کرݨ اچ دیر دوستاں دے رُدھیمے تے کٹھے نہ تھیوݨ دی وجہ ہے، ایوارڈ وصول کرݨ دے بعد وسیب دے واسیاں دی دل آزاری تھیوݨ تے معذرت. ایوارڈ بمع چیک واپس تھی ڳئے.(غیور بخاری)

## حوالے
پِنڈ

thumb|کھجی تے پنڈ

پنڈ ٻہوں مشہور پھل یے۔ ایند اوچا تے لمبا درخت ہوندے. 

### فائدے

غذائت کنوں بھرپور ہے،  ٻہوں مٹھی ہوندی ہے،  درخت دے سارے حصے کم آندن. ایندے پتراں کوں پھڑھے اہدن،  پھڑیاں نال پڑچھے، پٹی، چھٻیاں بݨدیاں ہن، 

### علاقے

سعودی عرب کھجور دا آبائی علاقہ ہے. ایہ پاکستان وچ سرائیکی وسیب وچ وی ڈھیر ساری تعداد وچ موجود ہے۔

## حوالے
پِڑ

پِڑ جم چُکا ہے ہولے ہولے تال تیز تھیندی ویسی تے رنگ جمدا ویسی فی الحال ڈسڑاں اے ہے جو جناب افضل عاجز، عصمت گل خٹک، سلیم شہزاد، اسد خان، اختر مجاز، قیوم خان (ایس ایچ او)، نسیم بخاری،صائم جی تے نجف بلوچ پِڑ تے پہنچ چکے ہن. 

افضل عاجز صاحب پنڈال اچ آئے ہن تاں گھمر شروع کر ڈتی نیں، انہاں کوں سلیم شہزاد آکھئے جو بھائی صبر... دول تاں وگنڑ ڈے. مسیں کنجیں انہاں کوں کرسی تے بلہایا ہے وت کرسی تے باہ کے سلیم شہزاد کوں رقص کرنڑ دے ٹپس ڈیونڑ لگ گئے ہن. قیوم خان اعلان کیتا ہے جو خبر دار اگر کئیں افضل عاجز دے پیسے چُڑنڑ دی کوشش کیتی تاں اس کوں پولیس دے حوالے کیتا ویسی ... او نچسن تاں انہاں تے واہے گئے پیسے انہاں کوں ڈتے ویسن. ضیاء قریشی، نسیم بخاری،صائم جی، نجف بلوچ، عصمت گل خٹک بالخصوص اسد خان فی الحال شرم کیتی بیٹھن امید اے ساڈا بے شرمی آلا گھمر ڈیکھ کے میدان اچ آ ویسن. (محمد ظہیر احمد مہاروی، ٢٦ نومبر ٢٠١٦ء)
## حوالے
پِڑ آباد تاں اساں آباد

پِڑ آباد تاں......... اساں آباد "

پِڑ سج گیائے کجھ مزمانڑ اپڑ گئے ہن کجھ رستے وچ ہن اُڈوں ٹینٹ آلے اللہ اللہ کر کے ہنڑ ولائے ہسے پلیٹاں ،دیگاں، ٹپ، کرسیاں، کناتاں، تنبو، چُلہے، کاشت، ڈونگے ہر شئے گنڑ گَنڑ کے گنتی یاد تھی گئی اے. اُڈوں پکاوی آلے دماغ دی چٹڑیں بنڑائی کھلوتن ساکوں تاں ہالیں کوئی شئے پکا کے ننے ڈتی البتہ پنج دفعہ چاہ پی چُکن. چھور سارے بزرگاں دے حکم مطابق کِلی تے ٹنگے کھلوتن، گھبرو دے وال شال کٹا کے مُچھاں سیٹ کروا ڈتیاں گیاں ہن. کھارا پنج وجے ہوسی اس توں بعد گانہاں بدھاوی تے گھڑولی بھری ویسی. اسے ماروں سارے ٹکر کھا کے تیاریاں وچ لگ ویسن. پنج وجے چاچا نورنڑ پِڑ تے پہنچ ویسی تے وت راتیں چراں تئیں ساڈی ریت دا پرانڑاں جہان وت آباد تھی پوسی. گھومری سارے آپڑیں ہن انہاں کوں تاں سڈنڑ دی لوڑ کونئی پر عید گاہ آلی وانڈھی چوں بابے دے پرانڑیں سنگتی تے کجھ ساڈے یار خصوصی طور تے گھمر اچ شامل تھیسن. راتیں مہندی دی رسم ہوسی جس وچ گھبرو دے مسیر، پتریر تے ملویر گھبرو تے مہندی لیسن. 

کجھ دوست لائیو کوریج دی خواہشمند ہن کوشش کرساں جو راتیں پڑ توں کجھ ویڈیوز آپ لوڈ کر سکاں اگر موبائل دی بیٹری وفا کیتی تاں.
افضل عاجز صاحب کلہوکے لہوروں پیدل ٹُرے ہوئے ہن. کڑاہیاں، دیگاں تے چھپے ٹُکر آلے دیاں تصویراں انہاں کوں بھیج ڈتیاں گئین جس توں بعد انہاں قدم تیز تیز بھرڑیں شروع کر ڈتن امید اے جلدی پہنچ ویسن. 
پڑ آج وت آباد تھیندا پیا ہے اس دا مطلب اساں آباد تھیندے پئے ہاں..... دوست جیون پئے.(محمد ظہیر احمد مہاروی، ٢٦ نومبر ٢٠١٦ء)
## حوالے
ونکی:پِڑ آباد تاں اساں آباد
پٹھاݨ و ترک قبائل

وسیب وچ مقامی تے قدیم نسلی سرائیکی قبائل دے نال نال ترک، مغل تے پٹھاݨ قبائل وی آباد ہن جنہاں دی تفصیل اے ہے. 

*نیازی
*چغتائی
*روکھڑی
*مغل
*لودھی
*غوری
*خلجی
*سدوزئی
*بارک زئی
*ترین
*علیزئی
*خاکوانی
پٹھو گرام

پٹھو گرام

اے کھیݙ وسیب دی وݙی مزیدار تے بھڄ دھرک آلی کھیݙ ھ. ایندے وچ جیہڑیاں چیزاں استعمال تھیندین انہاں وچ ہک پٹھو ہوندن مطلب پھیکریاں دے گول گول ٹکڑے بݨائے ویندن. انہاں کوں پٹھو آہدن. ایندے علاوہ ہک ست رٻڑی ڈیں یعنی ڳوڑھی بال وی ہوندی ھ اتے ݙو پالٹاں ہوندین. 
سارے کماں کول پہلے ٹاس، بجھارت تھیندی ھ، جیہڑا ٹاس جت ویندے اوھا پالٹی واری کھیݙدی ھ تے ݙوجھی واری ݙیندی ھ. ایں کھیݙ وچ کھݙکاراں ڳݨتری تے کئی پابندی کائنی ہوندی. جتلی کھݙکار کھیݙن کھیݙ سڳدن. ول ایں کھیݙ وچ پٹھو ہک جاہ ہک ٻئے دے اتے رکھ ݙتے ویندن جیویں منارہ اسریندے. اوندے باد ہک دائن وی طے تھیندی ھ. 
اے سبھو کرݨ توں بعد ٹاس جیتݨ آلی پالٹی دا مورھی کھݙکار ڳوڑھی چا تے دائن تے آویندے اتے مخالف پالٹی پٹھوواں دے پچھوں کھڑی تھی ویندی ھ. پہلی ٹیم دا کھݙکار دائن توں پٹھوواں کوں نشانہ لیندے. اوندی کوشش ہوندی ھ جو ہک پٹھو ڈھاوے تے پچھوں کھڑے مخالفاں کول ڳوڑھی وی ناں پکڑیجے. کیچ نہ تھیوے. ایں وجہ نال او ڳوڑھی پٹھوواں کوں زور نال مریندے، ڳوڑھی زمین تے ٹپہ کھندی ھ تے پچھوں کھڑی کھݙکار ڳوڑھی کوں جھپیندن، ڳوڑھی جھپیج ونجے تاں اوں کھݙکار دی واری مک پمدی ھ ناں تاں او ول ٹک مریندے جے پٹھو ڈیہہ ونجن تاں ول او تے اوندی ٹیم پٹھو ول اونویں کھرکیندن، کھرک لانوݨ توں پہلے اوندی پالٹی یا پٹھوواں دی کھرک لانونڑ آلے کوں ڳوڑھی لڳ ڳئی تاں او واری مک ویندی ھ، ایویں سارے کھݙکار کھیݙدن تے ݙوجھی پالٹی دی واری امدی ھ او وی ایویں کھیݙدن. ایں کھیݙ وچ پٹھوواں دے ڈھانوݨ نال کھݙکار پرے بھج ویندن تاں جو کہیں کو ڳوڑھی نہ لڳے، ایں وجہ توں ایں کھیݙ وچ وݙی بھڄ دھرک ھ. ایں کھیݙ کوں زیادہ تر نینگر کھیݙدن، 
اے کھیݙ تفریح ویلھے سکولاں وچ کھیݙی ویندی ہئی. اڄکل تاں اے کھیݙ شئیت کتھائیں کھیݙی ویندی ہووے.
پُچھ کوں مارے چک

چھتی تھئ کُتی پُچھ کوں مارے چک

میں سوچینداں اگر خلائ مخلوق نہ ھوندی اے زمینی شیطانی مخلوق تاں میڈے ملک دے ٹکڑے کر کے کھا گئے ھوون ھا میڈے کجھ جٹاکے قسم دے سوال ھن اگر کوئ مسلم لیگ نون دا ورکر جواب ڈیونڑ چاھوے 
کلبھوشن یادیو اگر تھاکوں یاد ھے انڈیا دی ناپاک نسل جئیں میڈی دھرتی ءچ خون ریزی کیتی ھے اوندے خلاف کوئ ہک بیان ،میاؤں، صاحب دا ڈیکھا ڈیو 
جٹاکا سوال نمبر 2،ساڈے وسیب دی ریت ھے رسم و رواج ھے اساں لوک پُتر دی شادی تیں ہر ایرے غیرے سنگھت ساتھ برادری سک سکاوت ساریں کوں کانڈھا ڈیندے ہیں مگر دھی بھینڑ دی شادی تیں صرف خاص لوکیں کوں کانڈھا ڈیندے ھیں جئیندے بغیر ساڈی نہ نبھدی ھووے او لوک سڈیندے ھیں میاؤں صاحب دی ڈوھتری دی شادی تیں ھزاراں مسلمانیں دا قاتل مودی بغیر ویزے دے میاؤں صاحب دے گھر دانگی ملنڑ آیا ھا۔

3،کجھ مہینے پہلے اگر کہیں بھرا کوں ڈان لیکس دی خبر یاد ھووے اُو خبر اے ھئ میاؤں صاحب آکھیا ھا اساں تاں دھشت گردی دے خلاف کم کرنڑ چاھندے ھئیں ساکوں فوج نیں کرنڑ ڈیندی اگر اُڈھائیں میاؤں صاحب دی گچی ءچ رسہ پاء کے جُھوٹا ڈے چھوڑو ھا اج ایں بیان دی تکلیف وی نہ کرے ھا، اج جیرھے لوک کتے کوں شیر سمجھ کے فوج دے خلاف بڑ بڑ کریندے بیٹھن ایں گالھی مخلوق کوں اے نیں پتہ کہ انڈیا اسرائیل امریکہ تیں میاؤں صاحب دی ایھا پالیسی ھے کہ عوام دے دل ءچ فوج دی نفرت پاء ڈیو کیونکہ جڈاں تئیں عوام دی فوج نال محبت دا رشتہ قائم ھے کوئ، مائ دا لال پاکستان دو بھینگی اکھ نیں ڈیکھ سگدا، 
ہر غیر ملکی ایجنسی دا ایھو مشن ھے فوج کوں کمزور کرو او بھانویں الطاف حیسن دا روپ ھووے، منظور پشتین دی شکل ءچ ھووے، اسفند یار ولی دے بُتھاڑ ءچ ھووے، محمود اچکزئ دی منحوس صورت ءچ ھووے یا میاؤں صاحب دی بک بک ءچ ھووے، اصل نشانہ فوج ھے، مزے دی گال اے ھے فوج ءچ وی کجھ گندے انڈے انھیں کوں لبھ ویندن جیرھے ملک واسطے بدنامی دا باعث بنڑدن مگر شکر ھے رب سوھنڑے دا نوے فیصد ایں ملک تیں ایں دھرتی تیں قربان تھیونڑ فرض عین سمجھدن، اے یاد رکھو اگر آپڑیں ملک نال محبت ھیوے تاں فوج ایں ملک دی بقاء دی ضامن ھے، ساڈی فوج ساڈا مانڑ ھے ساڈا فخر ھے، جمیل بلوچ
## حوالے
پکی روٹی

پکی روٹی سرائیکی زبان وچ عوام کوں یاد کرائی ون٘ڄݨ آلی ہک چھوٹی لیکن قدر وچ ٻہوں وݙی کتاب دا ناں ہے۔ "پکی روٹی" دا مطلب ہے روحانی غذا۔ ایں دے مصنف مولوی غلام رسول ہن۔ پکی روٹی سرائیکی دینی ادب وچ اسلامی فقہ بارے ہک مختصر کتاب ہے۔ پکی روٹی سرائیکی دے شاہ پوری لیجے وچ لکھی ڳئی ہے۔ ایہ پنجاب تے سرائیکی علاقیاں وچ ٻہوں پڑھی ویہندی ہائی۔ اٹھارویں صدی وچ لکھی ڳئی ایں کتاب وچ دین اسلام دیاں ساریاں او ڳالھیں ہن جیندے نال ہک مسمان دا واقف ہووݨ ضروری ہے۔ ایں کتاب دا انداز کجھ ایں طرحاں دا ہے۔
"جے کوئی پُچھ توں بندہ کس دا ہیں؟ توں آکھ خدا تعالیٰ دا"
"جے کوئی پُچھے توں امت کس دی ہیں؟ توں آکھ جی حخرت محمدؐ دی"
ایں کتاب کیتے پکی روٹی دی مثال ایں واسطے اختیار کیتی ڳئی ہے کہ جیویں روٹی دی تیاری وچ ٻہوں محنت کرݨی پوندی ہے۔ پہلے کݨک رہائی ویندی ہے۔ ، ول ایندی کپائی تھیندی ہے، ول اینکوں پیہیندے ہن،  تے ول ایندے آٹے نال روٹی پکائی ویندی ہے۔ کھان٘وݨ آلے کوں اتنی اوکھیاں منزلاں توں نی لنگھݨاں پوندا۔ اوں دے سامݨے تاں پکی پکائی روٹی آویندی ہے۔ایں طرحاں گھٹ پڑھے لکھے مسماناں کوں تفسیر فقہ دیاں کتاباں پڑھے بغیر پکی روٹی دی شکل وچ اسلام دی تعلیمات دی آگاہی مل ویندی ہے۔ ایں واسطے ایندا ناں پکی روٹی رکھیا ڳئے۔ 
پکی روٹی وچ اتلی سادہ تے سوکھی زبان ورتی ڳئی ہے جو ݙیہدے ݙیہدے سرائیکی علاقے دے نال نال پنجاب وچ ایہ رسالہ مشہور تھی ڳیا۔ ایں دے بعد کہیں پکی روٹی کلاں (وݙی) لکھی تے کہیں مٹھی روٹی تے کہیں مِسی روٹی، ول وی پکی روٹی دا مقابلہ کوئی نہ کرسڳا۔ ماضی قریب وچ پکی روٹی عام پڑھائی ویندی ریہی ہے بلکہ کہیں دی کم از کم تعلیم دے بارے وچ آکھیا ویندا ہا، "پکی روٹی" پڑھا ہویا ہے۔

ملتانی قاعدے آلی کار پکی روٹی ’’ جو کوئی پُچھے تئیں کنوں ‘‘ وانگے پڑھیندی اے ۔ نور نامے تے معراج نامے آلی کار اے کتاب وی سرائیکی وسیب دے ہر گھر وچ مشہور ہے تے لوک اینکوں محبت نال پڑھدن ۔ آکھیا ویندے جو ایندا مصنف خوشاب ( سرگودھا ) دا کوئی بزرگ شاعر ہا ۔ اجٖݨ تک اوندے ناں دا پتہ نی لڳ سڳیا تے پکی روٹی دی عمراں بارے وی وکھووکھ ڳالھیں ہِن پر اے پکی ڳالھ اے جو اے نظم صدیاں پہلے دی ہے پی۔ پکی روٹی سرائیکی ءِ چ تصنیف تھیوݨ آلی فقہ دی معتبر کتاب اے ۔ ایندے وچ سادہ لوظیں وچ فقہی مسائل گھن آندے ڳن تے شریعت دیاں ڳالھیں سوہݨے اسلوب نال ݙسݨ تے سمجھاوݨ دی کوشش کیتی ڳی اے ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
پہاکہ

پہاکے وی اکھاݨ ہن۔ انھاں کوں تریمت ذات نے بݨائے۔ ایہ سرائیکی زبان دے او تیر تے نشتر ہن۔جنہاں وچ طنز تے عیب جوئی دا پکھ ہووے اتے جہڑے عورت ذات دیاں کوتاہیاں تے خامیاں دیاں نشان دہی کریندیاں ہوئیں نصیحت تے اصلاح دا پہلو وی نال نال پیش کرن۔ پہاکے دیاں مونڈھی صفتاں ایہ ہن۔

١َ۔ تریمت دی زبان وچوں ادا تھیندے

٢۔ ایندے وچ طنز ہوندے

٣۔ ایندے طنز وچ اصلاح دا پہلو ہوندے

٤َ ایندے اجزاء عام طور تے ہم قافیہ ہوندن

ایں لحاظ نال دناوت دیاں او ڳالھیں جہڑیاں طنز، ٹوک، سکال، اتے کھل ہاسے نال اصلاح دے طور تے کیتیاں ویندیاں ہن، پہاکے ہن۔

* مُنہ نہ متھا جن پہاڑوں لتھا
* آپ لُڑھدی ویندی ٻنھاں کوں متیں ݙیندی
* اڳوں بھا، پچھوں کن٘دھ، ان٘دھا ون٘ڄے کہڑے پن٘دھ
* ارائیں طمعے تائیں
* پٹیا پہاڑ تے نکلیا چوہا
* سوئی دکھ وچوں اُٹھاں دی قطار لنگھ ویندی ہے
* سوہݨی چلی وے بزار، مارے اکھ  اُٹھاوے یار، تیݙا یار ہے سُنار
* سُنار ݙیوے جھان٘جراں، سُنار ݙیوے ہار،توں ڄُل بازار، تیݙا یار ہے سُنار

ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
پہلا پہلا پوسٹر (رفعت عباس)

حکایت

پہلا پہلا پوسٹر

(ایہ تریمت ہئی جیں حاکم دے خلاف ہوٹھیں اُتے پہلا پہلا پوسٹر لاتا'اوں سرخی نال ہوٹھیں اُتے لکھیا"لوک اپنڑی مرضی موجب جیونڑ چاہندن" )

ایہ گالھ پہلے شہر دے ہک شاعر کیتی'کجھ مدت تئیں بئے لوکی وی کٹھے تھی آئے'ہک ڈو کالج دے استاد'ڈو ترے شاگرد'سٹھ ورہے دا ہک ریٹائرڈ سپاہی'مشہور ہک کالم نگار تے جیڑھے ہوٹل وچ اوہ چا پیندے اوندے ڈو بیرے

کم بہوں نواں تے مَن چِھکواں ہئی'تریمتیں وانگوں ہوٹھیں تے سرخی لاونڑی'پُھلیں والے کپڑے پاونڑے'شہر بزار وچوں لنگھنڑا'قلعے دی چاڑھی اُتے چڑھنا تے لاہی اُتوں لاہنڑا'انہاں پُھلاں والے کپڑے پاتے'ہوٹھیں اُتے سرخی لاتی باغ وچ کٹھے تھئے'اوہ باغ وچوں سڑک اتے آ گئے چوک وچوں لنگھے بزار وچ پُج گئے'لوک پِچھوں ٹرے کِھلے وت رُک گئے'پولیس اگوں آ گئی گھیرا انہاں گھت گھدا ڈرایا دھمکایا پر جلدی پتہ لگ گیا ایہ لوک پولیس دی پکڑ وچ نی آندے'فوج اگوں آگئی بندوقاں انہاں تانڑ گھدیاں توپاں اگوں چھک آئے پر جلدی پتہ لگ گیا ایہ ڈیس دروہی کینھی'ملاں قاضی کٹھے اگوں تھی آئے 'انہاں بہوں شور مچایا رہ جَھلیا پر لوکی بئے پاسوں نکل گئے

حاکم کوں خبر وت مِل گئی جو کجھ لوکیں جلوس ہک کڈھیا ہے بغاوت ہک کیتی ہے'جنہاں پوسٹراں بینراں دی شہر وچ ہَٹک ہے اُنہاں ہوٹھیں اُتے لاتے ہِن'حاکم وت لشکر اپنڑا چاڑھیا پر چاڑھی اُتے چڑھدے اوہ لاہی اتوں لیہ گئے

اُنہاں شہر وچ تریمتیں وانگوں پورا ڈینہ گزاریا تےانہاں کوں پتہ لگیا جو تریمت ہوٹھیں تے سرخی لا تے ماہنڑو دی سُجاکی دا کتنا وڈا ہوکا ڈِتے. (رفعت عباس)
## حوالے
پی ٹی آئی دی چڄ بازی

پی ٹی آئی دی چج بازی ڈیکھوذرا؛ شاہ محموداہدے جوصوبائی اسمبلی وچوں قرارداد منظوری سانگے 2/3اکثریت چہیدی اے،اوچٹاکوڑمریندے۔۔۔پہلے مرحلے وچ صوبے دی قراردادسانگے سادہ اکثریت دی لوڑھ اے۔
2۔ ڈوجھامرحلہ پارلیمنٹ(قومی اسمبلی،سینیٹ) وچوں آئین دے آرٹیکل239دے تحت ترمیمی بل دی منظوری سانگے 2/3اکثریت دی لوڑھ ہوسی، پی ٹی آئی،پی پی پی،اے این پی،بی این پی، ایم کیوایم کوں نال رلاکے بل منظورکرواسگدی اے۔
3۔ پارلیمنٹ وچوں منظوری دے بعد صوبے دابل ولدا صوبائی اسمبلی ول ویسی جتھاں منظوری سانگے 2/3اکثریت دی لوڑھ پوسی۔
اساں پی ٹی آئی کوں اہدوں جو تساں سرائیکی صوبہ بنڑاون دے پہلے ڈومرحلے تاں پورے کرو، تریجھامرحلہ سرائیکی قوم خودپوراکرگھنسی، جیکر چھیکڑ تئیں ن لیگ مخالفت کیتی تاں سرائیکی وسیب وچوں ول کڈاہیں ن لیگ دا کونسلروی نہ بنڑسی!!(راݨا ابرار خالد)

## حوالے
پی ٹی وی ملتان

پاکستان ٹیلی ویژن نے تمام صوبائی مراکز تے وفاقی دارالحکومت دی طرح ملتان وچ وی نشریاتی مرکز قائم کیتا اے جیہڑا خطہ سرائیکستان دے فنکاراں تے اتھوں دی ثقافت دی نمائندگی کریندے تے سرائیکی بولی وچ وی پروگرام پیش کریندے۔ پی ٹی وی ملتان مرکز دا افتتاح 2006ء وچ کیتا ڳیا تے نشریات دا آغاز 2008ء وچ تھیا۔

## حوالے
پی پی دا سرائیکی نال ظلم

سینیٹ ءچ قومی زباناں دا ٻل ہئی جیندے وچ صوبائیت دی بݨیاد تے پیپلزپارٹی نےصرف چار زباناں کوں قومی زباناں قرار ݙتا ڳیا تے سرائیکی زبان کوں قومی زبان تسلیم نہ کیتا ڳیا
پورے سرائیکی وسیب ئچ ایندے خلاف واویلا کیتا ڳیا جیندے متوں وسیب ئچ پیپلز پارٹی دا گراف ٻہوں سارا ڈھہے ڳیا
میں اے ڳالھ کیویں بھل سڳداں جو ایہیں حق تلفی توں تاں میݙا دل پیپلز پارٹی کنوں بر تھیا ہئی جو زرداری نے سندھی زبان کوں قومی زبان منوانوݨ کیتے سرائیکی زبان کوں وتآء تے سٹ گھتیا ، حالانکہ سرائیکی زبان خود زرداری دی مادری زبان ہئی پر سیاست ٻہوں بے رحم شئے ہے ۔ زرداری تاں ساݙے نال دآء کھیݙ ڳیا ۔

ول وی میݙا ریکارڈ ء جو جݙاں میں ووٹ ݙیوݨ دا اہل تھیا ہم تاں پہلا ووٹ تلوار تے لاتا ہم تے ات واری وی ووٹ تیر کوں ݙتم چا ، صرف اے سوچ تے جو شاید اے میݙی حیاتی دا آخیری ووٹ ہووے تاں میݙا لائف ریکارڈ نہ ترٹ ونجے جو ساری حیاتی صرف پیپلز پارٹی کوں ہی ووٹ ݙیندا ریہاں۔ فیاض علی شہباز

## حوالے
پہلا کرکٹ ورلڈ کپ

کرکٹ دا پہلا عالمی کپ جون 1975ء وچ انگلستان وچ کھیݙا گیا۔ پہلے عالمی کپ دا اعزاز ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم نے جیتا۔

## میزبان
پہلے تریہاں کرکٹ عالمی کپ مقابلیاں دی میزبانی انگلینڈ نے کیتی، کیونکہ اس وقت انگلینڈ ہی بین الاقوامی مقابلے دی میزبانی دے قابل ہئی، تریجھے عالمی کپ دے وقت بھارت نے پیش کش کیتی ہئی، مگر آئی سی سی دے رکن ممالک نے اس نال اختلاف کیتا، کیونکہ جون وچ انگلینڈ وچ ݙینہہ دے وقت ہک پورا مقابلہ منعقد کیتا ونج سڳدا ہئی۔

## شریک ممالک
8 ممالک دے ٹیماں نے فائنل مرحلہ (عالمی کپ) وچ شرکت کیتی، جنہاں وچ سری لنکا تے مشرقی افریقا کرکٹ ٹیم صرف ݙو ایسے ممالک ہن جیہڑے ٹیسٹ کرکٹ دی اہلیت نہ رکھدے ہن۔

*مشرقی افریقا کرکٹ ٹیم
*ویسٹ انڈیز
*بھارت
*پاکستان
*سری لنکا
*آسٹریلیا
*نیوزی لینڈ
*انگلستان (میزبان)
## حوالے
پیؤ پتری دی یادگیری ءچ

پیو پُتری دی یادگیری ءچ۔۔۔

اے شاندار خیال ملک عبدللہ عرفان ہوراں دا ھا جو مزدوراں تے دےعالمی ݙیہنوار یکم مئی کوں چولستان توں اُٹھ تےٹٻہ بدر شیر توں ݙاند ریڑھےمنگوائے ونڄن تے اُٹھاں دا جلوس پورے شہر ءچ بلخصوص اندرون  شہرہک پاسوں بیکانیری دروازے توں لا شکارپوری دروازے تئیں سارے بزار ءچ لنگھایا ونڄے۔یوم مئی تے ایں احتجاج کوں چولستانءچ سینکڑاں وریہاں پُراݨے قبرستان دی غیر قانونی  الاٹمنٹ دے خلاف احتجاج نال جوڑیا ڳیا ہا ۔ مرحوم تاج محمد خان لنگاہ ہوراں دی قیادت ءچ پاکستان سرائیکی پارٹی دے ایں وکھرے احتجاج ءچ چولستانی سرائیکی بہاولپوری عوام دے نال نال ݙاند ریڑیھے وی شامل تھیندے ڳئے جینکوں عالمی میڈیا بی بی سی تے رُائٹرز دی خصوصی توجہ حاصل تھئی۔

آج پیو پُتری دے عالمی ݙیہنوار تے ہک مہان ترقی پسند  صحافی تے سرائیکی تحریک دے مُہاندرے سئیں اکرم ناصر ہوراں 25 سال پُراݨی ہک شاندار فوٹو سیٹ بھیڄے جیندے ءچ اے ݙوہیں پیو پُتر سرائیکی صوبے کوں تمام مسائل دا آخری حل پئے ݙسیندن۔ یادگیری ءچ سنگت نال سانجھا پیا کریندان۔  شہزاد عرفان.
پیر عبدالرحمان

## پیر عبدالرحمان

پیر عبدالرحمان آپ دی درگاہ مبارک ضلع جھنگ دی تحصیل احمد پور سیال دے موضع پیر عبدالرحمان وچ مرجع خلائق ہےـ
پیامی صاحب

پیامی صاحب دیرہ اسماعیل خان دے سرائیکی تے اردو شاعر ہن۔ 
## کتاباں
* ککراں پُھل چاتے
* سوچاں دے ڈیوے 

(اردو شاعری)
* تنہا تنہا پھول
* اعتراف

## نمونہ کلام
(سرائیکی)

آئی رُت ساونٹرں دی کِکراں پھل چاتے

سکیاں لڑیاں ساوے کپڑے چا پاتے

پچھلے سال وی کوئل کو کو کردی رہی

دُکھاں ماری دُھپاں دے وچ سڑدی رہی

کیں نہ اُوندے سدراں دے ہن مل جاتے

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

اَسیڈے بعد سیڈے یار روسن

ودے پپلاں توں اک دا کھیر ڈھوسین

نہ ہوساں میں تاں کیڑا فرق پوسی

کیڑاں روہ پٹ گھن آسین جیڑے ہوسین

(اُردو)

بہا کے لے گیا سُکھ چین پانیوں کی طرح

کہ رہ گئے ہیں فقط غم نشانیوں کی طرح

عجیب لگتاہے وہ شخص جب سناتا ہے

ہماری بیتیاں ہم کو کہانیوں کی طرح

مجھے غسل دینے مئے سے مجھے جام سےنہلانا

بڑی دھوم سے جنازہ میرا مے کدہ سے لانا

نہ بتانا مہ کشوں کو کہ پیامی مرگیا ہے

وہ جو پوچھیں اُن سے کرنا کوئی اور ہی بہانا
ونکی:سرائیکی شاعر
پیلوں گوشہ اسلم رسولپوری

پیلوں گوشہ اسلم رسول پوری، 
بشکریہ ڈاکٹر انوار احمد

ایں جیندے جہان تے آیم تے میں ڈٹھم وہندا ہک دریا۔ایں دریا دی منڑ تے ساڈی وستی جیندا ناں ھا وستی کوٹلی خدائی مطلب ایندا خدا دی وستی۔دل دریا کوں ڈیکھاں شام سویرے روح کوں آوےتار متاراں مستی ۔ ایں دریا توں نکلن واہ وہیرے ناڑیاں کڑیے کھالے انت شمار توں باہروں اتھاوں لبھم رمز الستی۔جیڑھا بھریاہریا ھووے اوہو ونڈ تے کھاوے۔ جیویں دل دریا وچ وہندن ناڑیاں کڑیے کھالے۔میں وستی چھوڑی دریا میکوں ناں چھوڑے میڈے دل وچ وہندا راھوے۔میں شہر بزاریں گوٹھ ہنبھاہ پھردا پھردا رسول پور احمدانی قوم دی یونیق وستی رسول پور دی سانجھی اوطاق تے بریک لایم اتھاں بیٹھا اسلم خاں رسول پوری تے نال ہوندے نو ڈاہ بندے ۔

اسلم خاں میڈی وستی وہندے دریا دیاں بھاندا ڈیوے بندے نظرن میکوں کڑیے کھالے ناڑیاں وہندے واہ وہیرے۔میں سوچیم ایہو دریا میڈے اندروں وہندے ایندے نال الاواں ہکے لحظے میڈے چوڈاں طبق روشن تھی گے ۔علم دا سندھو مت منہ تار پیا وہندا ہا میں ایں دریا توں علم دیاں سو غاتاں گھدیم ۔ایں خواجہ خضر دے سنگتی دا ڈوجھا درشن ڈاکٹر انوار دے جگ مشہور رسالے پیلوں دے وچ پاتا گوشہ اسلم رسول پوری دی سرخی کاتب خوب ٹھہائی۔حق با حق رسید شکریہ ڈاکٹر انوار آپ کا شکریہ آپ نے روشنیوں کی چین ماڑی دور دیہات میں بیٹھے ہوئے قلندر کو تلاش کیا اور اس کے رتبے کے مطابق تخت پر بٹھایا۔آپ کی شناخت کے کئی معتبر حوالے ہیں سرائیکی خطے میں پیلوں کا اجرا تاریخی کارنامہ ہے۔ ہر کتاب اپنے خالق کی بقاء کی ضامن ہوتی ہے۔مثنوی ہے تو مولانا روم تھا ۔ مثنوی نہ ہوتی تو مولانا روم کو کہاں ڈھونڈھتے۔ دیوان فرید موجود ہے تو فرید صدیوں کا سفر بڑے وقار سے جھاگ آیا ہے۔ پیلوں میں چار زبانیں ہیں میں نے اپنے قاری پر ترس کرتے ہوئے یہ پوسٹ دو زبانوں میں کی ہے۔

صوفی تاج گوپانگ

## حوالے
پہلوان

میڈی وستی دا پہلوان ھا جئیندے کٹھے کوئ پہلوان کشتی کرنڑ تیں راضی نہ تھیندا، جیکوں آھدے ہاسے  اُو اوندا ناں سُنڑ کے بھج ویندا ھا، ساڈا، پہلوان کہیں ویلھے اکھاڑے دی ہک چُنڈ تیں ونج ڈنڈ مارے کہیں ویلھے بی ُچنڈ تیں ونج کے ٹپوسڑیاں ماریے وت وی کوئ پہلوان اوندے نال پنگا نہ پئیندا، تساں اے نہ سوچو جو ساڈا پہلوان کوئ الطاف ڈاھی ھا یا بشیر بھولا بھالا ھا، بلکہ ساڈے پہلوان کوں اے خدا دا قہر ھا اُو منیندا نہ ھا بھانویں جو ہینڑاں تھیندا ھا کنڈ اتوں تیں چاء پوندا ھا مار گھتو تاں ھاؤ ڈاڈھے نتاں  پہلوان ایں گال تیں بضد راھندا ھا حالی کنڈ نیں لگی 
اساں وی اُوں پہلوان وانگوں کنڈ اُتو تیں چئ پئے ہیں جتناں ساکوں سُجائے نے، مونھ متھا ہکو جھئیاں کر سٹیے نے مجال ھے  ساکوں اغرا وی آیا ھووے. 

پیپلز پارٹی جئیں ساڈی مٹھی بولی کوں تسلیم ہی نیں کیتا اساں انھیں دے بھٹو دی لاش گل ءچ پاء کے ٹپوسڑیاں مریندے ودے ھئیں جو حالی بھٹو زندہ ھے، یعنی کنڈ اُتو تیں چائ پئے ہیں، 
مسلم لیگ نون، وسیب دی ازلی دشمن سارے جانڑدے ہیں وت وی شیر تیں مُھر لئیندے ہیں جو ساڈا گودا جن، اوں، پارٹی دا ھے وڈی دلیل اے ھے ساڈے وسیب دا ھے بندہ پُچھے ایں لکڑ بھگڑ گودے کڈاھیں وسیب دے بارے تخت لاھور دے رھزنیں کوں گال کیتی ھے جواب زیرو،گودا ساڈی بدبختی واسطے جایا اتھائیں ھا باقی راھندا اسلام آباد یا لاھور ھے وت وی مقامی منیندے ھئیں، یعنی کنڈ اتو تیں چائ پئے ہیں، 
گودا ہر الیکشن تیں آپڑاں مفاد ڈیکھ کے پارٹی وٹا چھوڑیندے ساکوں سمجھ نیں آئ جو اے لالچی مطلب پرست تیں خود غرض ھے اے ساڈے حلقے دا وسیب دا کیا بھلا کریسی ہر دفعہ پارٹی بدلنڑ آلے دی اگو کیا عزت ھوسی کائینا اے ساریاں گالھیں ساڈے موٹے عقل ءچ کتھاں آندن، جیرھے گودے جیرھے پگڑ پوش جیرھے پیر اتناں وی نیں کیتا جو پیونڑ دا پانڑی کوئ ہسپتال، کوئ سکول کوئ روڈ نہ بلکل کائینا بس اساں کنڈ اتو تیں چائ پئے ہیں، 
ہک دفعہ ولا انھیں کوں ووٹ ڈے کے اساں اوں پہلوان دی روح کوں سکون پہنچا سگدے ہیں آؤ سارے رل کے نعرہ ماروں اساں ھریے کاٰئینسے کیوں جو حالی اساں، کنڈ اُتو تیں چائ پئے ہیں۔

(جمیل بلوچ)
ڄ

ڄ سرائیکی دا ہک خاض اکھر ہے۔ ایں کوں ڄے یا وݙی جیم آہدے ہن. مثالاں: ڄموں، ڄوانترہ، ڄہا، ڄام، ڄنگھ، ڄُل، ڄٹ، ڄبھ، ڄلم، ڄواہاں، ڄلم،

### صوت
سرائیکی وچ تے خصوصاً سرائیکی دے مشرقی لہجے وچ ٻ ڄ ڳ ݙ دیاں آوازاں ہوندیاں ہن، انھاں صوتاں کوں ٻُچکار صوتاں اہدن ، ایں سانگے ایں لہجے کوں ٻُچکاری سرائیکی وی اہدن۔ ٻُچکار صوتاں کوں انگریزی وچ implosive اہدے ہن۔ ٻُچکار صوت وچ ہوا ٻاہروں اندر آلے پاسے مُن٘ہ وچ چھک تے گھن ویندن۔ سُرکݨ ، چوپݨ تے چُوسݨ دا عمل وی این٘ویں ہوندے۔ ٻیا ، ٻُوہا، شئے کوں آپݨے پاسے چھک ونڄݨ نال مماثلت رکھیندن۔ ݙوجھی ڳالھ ایہ ہے جو ہوا مُن٘ہ وچ گھن ون٘ڄݨ کیتے پہلے مُن٘ہ کھُلدا ہے۔ ول اندر ساہ آلی نالی جھٹکے نال بند تھی ویندی ہے۔ ایں جھٹکے دی وجہ کنوں انگریزی وچ implosive اہدے ہن۔

انھاں کوں "دبی ہوئی صوت" وی آہدے ہن۔ کیوں جو ایہ صوتاں ٻولݨ ویلے مُنہ تے ڳلا بالکل بند تھی ویندن تے وت یکدم کھلدن۔ تے ہک کھوکھلی جہیی آواز نکلدی ہے، جینویں ہک کراڑے کاک کوں بند بوتل توں کھولو تاں بوتل کھُلݨ دی آواز نکلدی ہے۔

### ٻیا ݙیکھو

* ٻ

* ݙ

* ڳ

ونکی:ڄ
ڄالھ

ڄــالــھ 

تحریر:  ارشدلاشاری

وسیب دا پیارا وݨ (درخت) ڄالھ، جو وسیب دے ہر بشر تے حیوان دا سنڄاپو وݨ ھے، روہی،  تھل،  دمان تے ابھے دے ہر ویرانے کون آباد کرݨ دا آہر کرݨ والا اے وݨ (درخت)سرائیکی زبان دے وچ کئی ضرب المثال، قصے، تےسسپنس دا نمائندہ ھے، ایندی لکڑ کافی مضبوط تے لمبے عرصے تک محفوظ راہندی ھے، 

پر افسوس اڄ اے وݨ وسیب ءچ چھیکڑی ہݙکیاں گھندا پے، محکمانہ بے حسی تے ملی بھگت نال ھر ایرا غیرا ایں وݨ کو وسیب اچوں دیس نکالا کرݨ سانڳے اپݨا کردار بھرپور طریقے نال ادا کریندا پے، 

ایندے نال نال تل وسیبی سرائیکی لوک وی اینکوں بچاوݨ دی بجاے ہتھوں وس جوگی فائیدا چاوݨ کیتے ایندی نسل مکاوݨ دے برابر زمہ وار ھن، 

سرائیکی وسیب کیونجو بنیادی طور صحرائی ساخت دا خطہ ھے ایں سانگے قدرت نے اینکوں ڄالھ جیا بہترین وݨ ݙتے، جو ہر موسم دے وچ ہرا بھرا رہ تے جتھاں جانوریں سانگے بطور خوراک مہیا کریندے بلکہ موسمی تغیرات دے وچ بیلنس رکھݨ دا اہم کردار ادا کریندے، ڄالھ جو کہ اساݙے پیارے وسیب دا ھک تل وطنی درخت ھے روہی، تھل، دمان، تے کوہ سلیمان دے علاقیاں ءچ بکثرت پاتا ویندے، ایندے علاوہ وسیب دے ݙوجھے اضلاع دی زمین وی ایندے کیتے موزوں ھے، وسیب ءچ ساول دے نال نال زناوریں دا من بھاوݨا کھاجڄ وی ھے، اے انتہائی گھٹ پاݨی تے ھر قسم دی زمین ءچ خودرو وݨ ھے بغیر کہیں توجہ دے سیکڑاں سال ھرابھرا رہ سکدے، ایندی مثال بلکل صحرائی مینگروز آکھیا ونڄ سکدے، اے اساݙی دھرتی دے ھر بشر، پکھی، تے زناوریں دا سنڄاپو تے قدیم سرائیکی تہزیب دا حصہ ھے، پر ارمان ھے جو ایں وݨ دا ایں ویلے غستانیں دے اندر ہی تھولا بہت وجود بچیے، 

اینکوں بچاوݨ کیتے کجھ تل وطنیاں، دے ناں نال ھک تنظیم بڑائی ھے اور وس جوگی کوشت کریندے پن. پر ضرورت ایں گالھ دی ھے جو وسیب دے ھر شخص کو ایندی حفاظت کرنی پوسی، نتاں وسیب کو سنگین ماحولیاتی نقصان تھیوݨ دا سخت اندیشہ ھے،
ڄام اظہر مراد دی صلاح

صاحبان
ڄام اظہر مراد صیب ٻہوں سوہݨی صلاح ݙتی اے، جتھوں تک میں سمجھ سڳیاں ڄام اظہر صیب اے آکھݨ چاہندن جو سرائیکی قومیتی تحریک کوں جیکر آرگنائز کیتا ونڄے تاں ایندے نتائج مزید بہتر، تیز اتے دور رس ہوسن. ایندا ہک طریقہ اے تجویز کیتینے جو تمام قیادت کٹھی تھیوے، ٻئی اے صلاح ݙتی ہینے جو ہک نویں تنظیم بݨائی ونڄے اتے تنظیمی اتے عہدیداریں دا خاکہ وی ݙتینے. 
دوستو اصولا تاں اے ڳالہیں ٹھیک ہن مگر عملا کیا کیتا ونڄ سڳدے اوندے تے ذغور کرݨ دی لوڑھ اے. 
کون کیا ہائی کیا کریندا رہ ڳئے کیا کیتس کائیں لتا چجکیاں کائیں کپیاں وغیرہ غیرہ ایندے تے ٹائیم لانوݨ پندھ کھوٹا کرݨ آلی ڳالھ ھ. 
الیکشن وچ حصہ گھنݨ اتے نہ گھنݨ اے بحث گزشتہ پنجوی تریہ سالاں توں چلدی پئی. 
نویں پارٹی بݨاوݨ نہ بݨاوݨ اے وی قریبا تریہ سال توں چلدا پئے.
اتحاد کرانوݨ اتے اتحاد بݨاوݨ کیتے میں اتے میݙے ساتھی قریبا تریہ ٻتری سالہ کنوں کوشش وچ ہیسے. 
اتے ݙو سال پہلے میں ہک جھنڈا ہک ایجنڈا سرائیکستان دا نعرہ لاتا اتے تقریبا تمام سرائیکی قیادت انفرادی طور تے ایندی حمائت اتے تائید کیتی. 
سرائیکی تھنک ٹینک دے قیام کیتے وی ہک ابتدائی خاکہ اتے کمیٹی تشکیل ݙتی ڳئی جیندا باضابطہ اعلان اتے اجلاس بوجوہ نی تھی سڳیا. 
ہر مسئلے اتے خرابی دا حل اے ھ جو اوندی بنیاد کنوں کم شروع کیتا ونڄے. 
سرائیکی قومیتی تحریک دا آغاز سئیں ریاض ہاشمی سئیں نے کیتا انہاں تـہر مکتبہ فجر، یر سیاسی سوچ،. مختلف نظریات، مسالک، طبقات دے لوکاں صرف ہک نقطہ سرائیکستان تے کٹھا کیتا اتے اکھیونے جیہری پارٹی وچ ونڄو مگر اپݨی ہارٹی یا فورم وچ سرائیکستان دی ڳالھ کرو اتے او بھر پور کامیاب رہ ڳئے اتے اڄ تساں اساں انہاں دے ݙتے یوئے شعور موجب سرائیکی سرائیکی کریندے ٻیٹھوں. 
ایں کم دی ابتدا میݙی صلاح موجب اینوے کیتی ونڄ سڳدی اے جو سرائیکستان قومی رابطہ کمیٹی جیہری جو تقریبا تمام پارٹیاں اتے قائیدین دی حمائت نال تشکیل ݙتی ڳئی ہائی ایں کمیٹی. دے کنوئنئر سئیں پروفیسر عامر فہیم صیب کوں برقرار رکھیندئیں ایندی دوبارہ تشکیل نو کیتی ونڄے اتے ایندے وچ سیاسی رہنماواں دے علاوہ ادیب، دانشور، مفکر، صحافی، تاجر کسان وکلا،، اقلیت، خواتین سمیت تمام مکاتب فکر کوں شامل کیتا ونڄے اتے سرائیکی وسیب، زبان اتے قوم دی ترقی کیتے ترجیحات اتے طریقہ کار ڈسکس کیتے ونڄن. دوست اپݨی رائے ݙیون. 
عبید خواجہ
## حوالے
ڄام امتیاز فرید دی مکاݨ

میڈا یار میڈا ساتھی کامریڈ، قوم پرست لیڈر، سرائیکی شاگرد سانجھ دا سابقہ صدر جیکوں مرحوم لکھدے انکھیں ترآئین جام امتیاز فریدہارٹ اٹیک نال جھوک لڈا گئے انہاں دا جنازہ سویرے 9 وجے جلال پور پیر والا وستی بھنڈی بیٹ کیچ پڑھیا ویسی۔ جام امتیاز واحد سرائیکی ہیرو ء جیئں دی شاندار قیادت ءچ 1989 ءچ زکریا یونیورسٹی ملتان ءچ جمعیت سویں مذہبی دھشت گرد فاشسٹ تنظیم کوں باہر کرتے سرائیکی شاگرد سانجھ دی قیادت ڈتی ۔۔۔۔۔۔۔ اوہو بنیاد تے تسلسل ءِ اج ملتان ءچ سرائیکی تحریک تے بئی سرائیکی سیاسی پارٹیاں دا۔۔۔۔۔۔۔ اج سرائیکی تحریک دا ہیرو رانجھا ونجا بیٹھے ہیں ۔۔۔۔۔ سُرخ سلام کامریڈ جام امتیاز فرید ۔۔۔۔ شہزاد عرفان

April 20, 2017 at 12:57 PM 

## حوالے
ڄام ایم ڈی گانگا

جام ایم ڈی گانگا سرائیکی دانشور ہے، سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## ڄم پل
## کتاباں
## نمونہ کلام

### سرائیکی ترانہ
سرائیکی ترانہ... جام ایم ڈی گانگا

ــــــــــــــــــــــــــــــــ

استحکام وطن دی ضمانت سرائیکستان 

نال ایندے متوازن تھیسے پاکستان

کورس.... سرائیکستان سرائیکستان

ــــــــــــــــــــــــــــــ

اینکوں اپݨے پیریں اسّاں ٹور ݙتوسے

تن من دھن اے دیس بہاول پور ݙتوسے

ݙُکھ ھے بُھل گِن قوم سرائیکی دا احسان

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

کئیں دل دیاں کالیاں کوٹھیاں مانجاں کائینی

ملک ہا سانجھا پر ہݨ ساڈیاں سانجھاں کائینی

ایں واروں تاں ملک اچ نفرت دائے طوفان

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

ترائے کاریں دے ہک ٹریکٹر دا ھے ٹائر

بس کر وُئے ہݨ تخت لاہور آ ظلمی فائر

آخر ہک ݙینھ گِھن گِھنسوں اپݨی پہچان 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

ہݨ نہ چلسی ٻیا کُئی سازش دا منصوبہ

ایندا ہک ھے سوھنڑاں حل سرائیکی صوبہ

ونݙ ݙے ساکوں حصہ کر نہ توں پریشان

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ

گانگا دیس ھے اپݨا جندڑی واری رکھسوں

دیس دے وچ گِھن صوبہ اپݨا سنواری رکھسوں

ساڈی پاک وطن تے ھے پئی جند قربان 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پیپلز پارٹی دا مقصد

پیپلز پارٹی آلے اے ساری کہانی " سندھ ءچ 70 فیصد سرائیکی آبادی" دی کہانی ختم کرنْ سانگے ٹوری کھڑن ۔۔۔۔۔ جیویں اساں سرائیکی پنجاب ءچ مجبوراََپنجابی ہیں ، دیرہ اسماعیل خان ءچ سرائیکی مجبوراََ پٹھانْ تے بلوچستان دے سبی ڈھاڈھر، کچھ تے نصیرآباد دے سرائیکی مجبوراََ بلوچ ہن۔ ۔۔۔۔۔۔ سندھ ءچ پیپلز پارٹی نے دانستہ طور تے سندھ دے اکثریت سرائیکیاں کوں سندھی بالادستی ءچ رکھنْ کیتے سیاسی تے قانونی چال چلی ء تاکہ اتھوں دے سرائیکیاں نال اوہو کیتا ونجے جیویں پنجاب ءچ پنجابی سرائیکیاں نال کریندے پئیں۔۔۔۔ فرق اے ء جو سندھی قومی، قومیتی شعور، قومیتی تحریکاں کنیں واقف ہے سیانْاں ء جو اج جہیڑا مطالبہ سرائیکی پنجابیاں توں کریندے کھڑن او کل سندھ نال کریسن۔۔۔۔۔۔۔ اے ساری کہانی ءے تہوں اے بل پیپلز پارٹی دے اندرون سندھ دے سینیٹرز نے پیش کیتا جیکوں پنجابیاں (اعتزاز احسن) موقع غیمت سمجھا جو پیپلز پارٹی دے ہک قومی نشان "تیر" نال ڈوشکار کیتے نے۔ اے پیپلز پارٹی دے سندھی تے پنجابی لیڈرشب دی مشترکہ سرائیکی دشمن سوچ ہائی جیہڑی رل تے نبھائی نے ۔۔۔۔۔۔ اے فرسودہ دقیانوسی سوچ نہ بےنظیر بھٹو دی ہائی نہ ذولفقار علی بھٹو دی ۔۔۔۔۔ وت اے کون ہن سرائیکی دشمن تساں خود کُھرا چاؤ۔

شہزاد عرفان
## حوالے
ڄام شوکت عزیز

جام شوکتؔ عزیز شوکت شہر فاضلپور ضلع راجنپور دے نوجوان سرائیکی شاعر ہن. بی ایس سی تک تعلیم ہنیں. سرائیکی ادیب , دانش ور سئیں جاوید آصف (مصنف لئ ہار, کھارے چڑھدی سک تے سرائیکی متھالوجی) کولو اصلاح گھندن.
سکول ٹیچر ہن.
## نمونہ کلام:

### [[غزل]]
ساݙی وستی جئے ھَن پتھر

لوکیں شئیت رہائے ھَن پتھر

میں جو تیݙی تات ھئ چولی
 
چارے پاسوں آئے ھَن پتھر

ݙیکھ آ میکوں لڳدے ھانی

لہو لہو کیویں تھئے ھَن پتھر

میݙی حالت ݙیکھ کرائیں

شودے روندے ڳئے ھَن پتھر

آخر اساں پتھر ٻݨ ڳیوں

ساݙے حق ہمسائے ھَن پتھر

پہلے مر پئیں شوکتؔ مرِیں

اڄاں راہندے پئے ھَن پتھر

### [[غزل]]
درد حد توں ودھ ڳیا ھ دِلرُبا

تیݙے ہتھ وِچ ھُݨ شِفا ھ دِلرُبا

تھی سڳی تاں ھُݨ میکوں دیدار ݙے

مونجھ تیݙی بـے بہا ھ دِلرُبا

دم نکلدا ھِ خوشی کولوں میݙا.

تئیں جو میکوں آکھیا ھ دِلرُبا

ضد کریندے تیکوں ݙہدا رہ ونڄاں

میݙا دل وی بادشاہ ھ دِلرُبا

توں نا نظرِیں چین نئیں مِلدا میکوں

کجھ نا کجھ تاں تھی ڳیا ھ دِلرُبا

آپ ݙس ھاں کلہا شوکتؔ کیا کرے

مونجھ دا ہک قافلہ ھ دِلرُبا

### قطعہ
ناں مِلِـــــــیں تاں یار  تیݙی مرضی اے

مِلݨ دِیاں صُورتاں تاں ڈھیر ساریاں ھِن.

توں میݙی  سَب توں وݙی ضرورت ہئیں

اونویں  ضرورتاں تاں ڈھیر  ساریاں ھِن.

### سرائیکو ...
کون کہیں کوں کُئ شئے ݙیندے

اساں ݙِتے اوکوں دِل

صِلہ ڳے ھُݨ مِل
## حوالے
ڄٹ برادری

[ڄَٹ قوم ۔ برادری دی جنیٹکس: سبھ گول مول ہے] لکھت: مشتاق ڳاڈی

میں کُجھ مُدت کنیں زور و شور نال جنیٹکس تے خاص کر ساؤتھ ایشیا دی جنیٹکس کوں پڑھدا پیاں۔ کیوں؟ اصل وچ تاں وادی سندھ دی قدیم (ہڑپہ) تہذیب دا کورس پڑھینداں تے ایں حوالے نال ننویں جنیٹکس ریسرچ دے ڈھڳ حوالے پڑدھدا ریہم۔ وت سوچیم جو ذرا اینکوں ودھیک ڈونگھپ وچ پڑھاں۔ جیویں ہر ننویں فیلڈ وچ کئی ننواں شئیں حیرت دا موجب بݨدن، ایں پڑھائی نال وی کُجھ اینویں ای تھیندا پئے۔ مثال کیتے سوات تے پشاور وادی دے پٹھاݨیں دی ہک ننویں تفصیلی جنیٹک ریسرچ کوں پڑھ کنیں ڄاݨ تھئی جو بھائی اتھاں وسدے "اُتمان خیل" دا پٹھاݨیں نال کئی خاص جنیٹک رلیشن یا سانگا نئیں بݨدا جݙاں جو :اُتمان خیل" اپݨے آپ کوں پٹھاݨ آہدن تے جڳ مشہور پختون قوم پرست باچا خان دا اُنہیں نال تعلق بݨدے۔

اڄ انڈیا تے پاکستان وچ وسدی ڄٹ قوم ۔ برادری بارے ہک ننویں جنیٹک ریسرچ پڑھی ہے جئیں کنیں ڄاݨ تھئی ہے جو انہیں دی کئی اپݨی وکھری یا نویکلی جنیٹکس کائیں نی۔ انہیں دی جنیٹکس دا سانگا  نو (9) انجو انج آباواجداد تے کہیں حد تائیں ریجنز نال بݨدے۔ ایں کیتے اے جنیٹک مکسچر دا وݙا نمونہ ہن۔ ݙو پراݨیاں تھیوریز جو اے انڈو آریائی یا سکیتھئین نسل نال سانگا رکھدن، ایندی وی کئی خاص پریتی تصدیق نئیں تھیندی۔

ودھ امکان اے ہے جو جٹ قوم یا برادری دا ہزاریں سالیں وچ جنیٹک مکسچر تھیندا ریہے تے اے سوشل یا کلچرل گروپ ودھ ہے۔ اینکوں ہک نسلی گروہ سمجھݨ غلط ہوسی
ڄلم بن شبان

ملتان وچ اسماعیلی حکومت 763ء دے درمیان وچ قائم تھئی ہئی۔ ہݨ اے امر حل طلب ہے کہ اے اوہو بنو سامہ دا خاندان ہڑی تے سنی توں اسمٰعیلی تھی گئے ہن یا کوئی ٻیا خاندان ہئی۔ بہرحال ملتان یا سرائیکی وسیب دے پہلے اسماعیلی حکمران دا ناں جلم بن شبان تاریخ وچ ݙسا ویندے.

دور ستر دے انیہویں داعی ادریس بن حسن (238ھ توں 278ھ) دی کتاب ’عیون الاخبار‘ اسمٰعلیوں وچ نہایت مستند تے معتبر منی ویندی ہے۔ اس کتاب وچ درج ہے کہ مصر دے اسماعیلی خلیفہ معز نے ہک داعی علم بن شبان کوں دہلی بھیجا ہئی۔ اس داعی کے بارے وچ روایت ملدی ہے کہ اس سیتا پور دے راجا تے اتھوں دے اکثر باشندیاں کوں تبلغ دے ذریعے مسلمان کر گھدا ہئی۔ (اے علم بن شبان غالباً نقل دی غلطی ہے کیوں کہ بعد دی کتاب ’موسم بہار‘ وچ اے ناں ناں جلہ بن شبان ہی ملدا ہے۔

ملتان دا حکمران جلم بن شبان ہی اسماعیلی داعی جلہ بن شبان معلوم تھیندا ہے۔ معز دی وفات 563ھ وچ تھئی ہئی۔ گویا اے اس توں پہلے آیا ہوسی۔ کیوں کہ اس دی آمد دی تاریخ نی ملدی. شاید اے تقریباً ویہہ سال پہلے آیا ہوسی تے اس اس عرصہ وچ اتھوں دے لوگاں کوں تبلیغ دے ذریعے اسمٰعیلی بݨ گھدا ہوسی تے مقامی طور تے بغاوت کر کے بنو سامہ کوں برطرف کر کے جلم بن شبان نے اقتدار سنھال گھدا ہوسی۔

جلم بن شبان نے صوبہ ملتان تے قبضہ کر کے فاطمی سکہ و خطبہ جاری کیتا۔ اونکوں آس پاس دے اسلامی حکومتاں کولوں تعاون دی امید نہ ہئی، اس واسطے اس ہندو راجاواں نال معاہدے کر کے اپݨی سلطنت کوں مضبوط بݨایا۔ جلم بن شبان نے ملتان پر کے تک حکومت کیتی اس دی صراحت نی ملدی تاہم قیاس اے کہ او دے بعد وی زندہ ریہا ہوسی۔
## حوالے
چائے خانے وچ (رفعت عباس)

حکایت

چائے خانے وچ

ہکے چائے خانے وچ شاعر تے پَڑھاک ڈوہیں کٹھے تھئے ' اوہ انج انج ونج بیٹھے

اُنہاں ساکوں آکھیا " پَڑھاک تہاڈے آئے بیٹھن ' انہاں کوں سلام کرو " ایہ ہک سوہنڑی تے مَن چِھکویں گالھ ہئی پر اگوں اُنہاں آکھیا " پڑھاک نال مٹھڑیاں گالھیں تے جِھک نوائی لکھاری دے حق وچ ہِے ' پَڑھاکیں کوں ڈیکھ تے دیر تانڑیں خوش تھیونڑ لکھاری دا بھاگ اے ' تساں بس ہک پھیریں پڑہاکیں کول ونج باہوو اگوں تہاڈی لکھت بارے گالہیں ازل تے ابد دیاں اوہ گِھدی بیٹھن ' اُٹھو "

اساں اپنڑی میز توں اُٹھے پَڑھاکیں کوں سلام کیتا تے چائے خانے وچوں نکل گئے
............................................................
پَڑھاک: پڑھن والا , قاری

## حوالے
چاچڑ

چاچڑ سرائیکی وسیب دی ہک ذات  تے برادری ہے۔ 

## تاریخ

## علاقے
*ضلع رحیمیارخان(خان بیلہ، لیاقت پور، صادق آباد)
*ضلع ملتان (تحصیل جلالپور پیروالہ)
*ضلع راجن پور
*ضلع مظفر ڳڑھ (جتوئی)

## علاقیاں دے ناں

* چاچڑاں

## شخصیات

## حوالے
ونکی:سرائیکی قبائل
چار روحانی قوانین

چار روحانی قوانین ہک دِڳ ہِن نجات دی خوشخبری کوں ونڈݨ دا جو جیڑھا یسوع مسیح تے ایمان گھن آوݨ نال حاصل تھیندی ھے ۔ اے ہک سادہ جیہا طریقہ ھے جو ہک اھم تعلیم کوں چار حصیاں اچ ونڈیندے۔

چار روحانی قوانین اچوں پہلا اے ھے، " خداوند تہاݙے نال پیار کریندے ، تُہاݙی حیاتی کیتے حیرت انگیز منصوبہ رکیندے" ، یوحنا ٣ باب ١٦ آیت ݙسیندی ھے ، " کیوں جو خدا دنیا نال ایجھی محبت رکھی جو اوں اپنا کلہا پُتر بخش ݙتا تاں جو کوئی وی اوں تے ایمان گھن آوے ہلاک نہ تھیوے بھلکہ ہمیشاں دی حیاتی پاوے"۔ یوحنا ١٠ باب ١٠ آیت اساکوں او وجہ ݙسیندی ھے جیں واسطے یسوع آیا ، " میں ایں واسطے آیا جو او حیاتی پاون اتے ودھ ہنڈاون" کیا کوئی اساکوں خدا دی محبت توں روکھیندے؟ کیا کوئی اساکوں تابعداری دی حیاتی گزارݨ توں روکیندا پیا ہے۔

چار روحانی قوانین اچوں ݙوجھا اے ھے ، بنی نوع انسان گناہ آلودہ تھی ڳئے اتے خدا توں جدا تھی ڳئے۔ ایندا نتیجہ اے تھیا ، جو اساں ڄاݨ نہ سڳے کہ خدا دا حیرت انگیز منصوبہ اساݙی زندگیاں کیتے کیا ہِن ۔ رومیوں ٣ باب ٢٣ آیت اساکوں گناہ اتے انجام بارے ݙسیندی ھے ، " گناہ دی مزدوری موت ھے " ۔ خدا نے اساکوں اپݨی اپݨے نال ڳانڈھا رکھݨ کیتے بݨایا۔ ایندے باوجود، انسان دنیا اچ گناہ گھن تے آوے ، اتے ایں واسطے خدا توں انج تھی ڳئے۔۔ اساں اوندے نال اپݨے رشتے کوں برباد کر ݙتے ایندے باوجود اساکوں مدِ نظر رکھیا۔ ایندا حل کیا ھے؟

چار روحانی قوانین اچ تریجھا ھے ، " خد ا دے کول اساݙے گناہ دا ہک ھی حل ھے یسوع مسیح" ۔ یسوع مسیح دے ذریعے اساں اپݨے گناہ معاف کروا سڳدوں اتے خدا دے نال ہک چنڳا رشتہ بحال کر سڳدوں ۔ رومیوں ٥ باب ٨ آیت اساکوں اے ݙسیندی ھے ، " لیکن خدا اپݨی محبت دی خوبی اساں تے اینویں ظاہر کریندے ، جو اساں جیڑھے ویلے گناہ گار ھے ھاسے تاں مسیح اساݙی خاطر مُوا" ۔١ کرنتھیوں ١٥ باب ٣ تا ٤ آیت اساکوں ݙسیندی ھے جو اساکوں کیا ڄانݨ دی لوڑھ ھے اتے اوندے اُتے یقین رکھوں تاں نجات پیسوں ، " جو مسیح کتابِ مقدس دے موجب اساݙے کیتے مُوا۔ اتے دفن تھیا اتے تریجھے ݙینھ کتابِ مقدس دے مطابق جی پیا۔ " یسوع نے یوحنا ١٤ باب ٦ آیت اچ اعلان کیتے جو صرف میں ھے نجات دا رستہ ہان ، " راہ اتے حق اتے حیاتی میں ھاں ، کوئی میݙے وسیلے دے بغیر پیئو دے کول نئیں آندا" ۔ میں کیویں نجات دے ایں حیرت انگیز تحفے کوں حاصل کر سڳدا ہاں؟ چار روحانی قوانین اچوں چوتھا ھے ، " اساکوں ضرور ایمان رکھݨا ھے جو یسوع مسیح ھی اساݙا نجات دھندہ ھے

ایں طرح نجات دا اے تحفہ اساکوں مل سڳدے اتے خدا دے حیرت انگیز منصوبے کوں اپݨی حیاتی اچ ڄاݨ سڳدے ہیں "۔ یوحنا ١ باب ١٢ آیت اساکوں ݙسیندی ھے ، " لیکن جیڑھیں وی اونکوں قبول کیتا اوں نے انہاں کوں خدا دے فرزند بݨݨ دا حق بخشیا یعنی انہاں کوں جیڑھے اوندے ناں تے ایمان گھن آندن " ۔ اعمال ١٦ باب ٣١ آیت واضع طور تے اے آہدی ھے ، " انہاں آکھیا خدا یسوع تے ایمان گھن آ ، تو اتے تیݙا گھرانہ نجاتے پیسے"۔ اساں صرف فضل ھی نجات پا سڳدوں ، صرف ایمان دے ذریعے ، جو صرف اتے صرف یسوع مسیح تے ھووے (افسیوں ٢ باب ٨ تا ٩ آیت)۔
ڄام پور

ڄام پور ضلع راجن پور دا اہم شہر اے۔ اے تحصیل ہیڈکوارٹر وی ہے۔ اتھوں دی مقامی تے اکثریتی زبان سرائیکی ہے۔

## ڄغرافیہ
## تاریخ
نانویں صدی عیسوی وچ موضع خانواہ وچ  باسُو  دے مقام تے مانک قبیلہ دے لوک آباد ہن۔ ایہ باسو دا علاقہ دریا بُرد تھی ڳیا تاں ݙو بھرا جادم تے پاندھی جنھاں دا تعلق جکھڑ قبیلے نال ہائی رلدے پھلدے باسو دے علاقے وچ  موجودہ ڄام پور دے مقام تے آئے۔ تاں سارا علاقہ معاہدہ نال گھن گھدا۔ تے علاقے دا نال جادم پور رکھا۔

جادم تے پاندھی دیاں قبراں ہݨ وچ ڄام پور دے قبرستان وچ موجود ہن۔

## شخصیات
* عبیداللہ سندھی
* اسماعیل احمداݨی
* ڈاکٹر محمد عبداللہ
* ذوالفقار احمداݨی
## حوالے
چقندر

ایہ مٹھے ذائقے دی ہک مشہور سبزی ہے جینکوں سلاد، جوس تے دیگر کئی طرح نال استعمال کیتا ویندئے. چقندر دی چار خصوصیات درج ذیل ہن جنہاں کنوں تساں وی مستفید تھی سڳدے ہیوے۔
چقندر (Beetroot) پودے دی جڑاں ہن جنہاں کوں کھاوݨ،  بطور سبزی تے سلاد دے طور تے استعمال کیتا ویندا ہے۔ چقندر ہک ایسی فصل ہے جس دا استعمال متعدد اشیاء دی تیاری وچ کیتا ویندا ہے۔ چقندر دی چار اقسام ہوندیاں ہن، ہک قسم چینی کڈھݨ کیتے جبکہ باقی سبزی دے طور تے استعمال تھیندے ہن۔ چقندر دی کاشت سولہویں صدی وچ یورپ توں شروع تھئی۔ اس اہم سبزی نے دنیا وچ جلد ہی ہک اہم مقام حاصل کر گھدا تے ایہ سب کجھ ہک نہایت قلیل عرصہ وچ سائنسی علوم دی بدولت تھیا. 

ایندے چند فائدے درج ذیل ہن:

## مجموعی طور  تے صحت کیتے مفید
چقندر وچ مینگانیز  تے بیٹین کافی مقدار وچ موجود ہوندا ہے جیندے نال نروس سسٹم بہتر انداز وچ کم کریندا ہے۔ چقندر کوں لال رنگ ݙیوݨ آلے اجزاء بیٹالین تے ویٹامن سی قوت مدافعت وچ اضافہ کریندے ہن اتے بیماریاں کنوں بچاوݨ وچ کردار ادا کریندے ہن۔ ایہ کینسر سیلز کوں ڄمݨ کنوں وی  روکیندے ہن۔  ایہ جوائنڈس، فوڈ پوائزننگ اتے ہیپاٹائٹس دی شدت گھٹ کرݨ وچ وی مدد کریندا ہے۔
## ریلیکس رکھݨ وچ مدد کریندا ہے
ہک تھکا ݙیوݨ آلے ݙین٘ہ دے بعد چقندر نال بݨی چاء تہاکوں سکون فراہم کریسی کیوں جو ایندے وچ  نرو سیلز کوں ریلیکس کرݨ آلے اجزاء شامل ہن۔ ایں کوں پیوݨ نال  جسم وچ ہک ایجھے ہورمون دا اجراء تھیندا ہے جیکوں خوشی تے سکون آور سمجھا ویندا  ہے۔
## بلڈ پریشر کنٹرول کریندا ہے
ہر روز سویرے اٹھ تے ہک گلاس چقندر دے شربت نال بلڈ پریشر کنٹرول تھی ویندا ہے اتے خاص کر ہائی بلڈ پریشر دے مریضاں کیتے ایہ انتہائی مفید ہے۔ ایندے علاوہ ایہ دل دے امراض  وچ وی فائدہ مند ہے۔
## حاملہ خواتین کیتے مفید
تریمتاں دے ڈاکٹرز حاملہ خواتین کوں چقندر کھاوݨ  دا مشورہ ݙیندیاں ہن۔ کیوں  جو ایندے وچ  وݙی مقدار وچ آئرن موجود ہوندا ہے جہڑا ریڈ بلڈ سیلز بݨاوݨ وچ مددگار ثابت تھیندا ہے اتے اکثر حاملہ خواتین دے اندر آئرن دی کمی تھی ویندی ہے۔
thumb|چقندر
## کاشت دے علاقے
پاکستان وچ چقندر دی کاشت موسم خزاں جبکہ کٹائی مئی تے جون میں کیتی ویندی ہے۔ فصل دی اچھی تے مناسب بڑھوتری کیتے ضروری ہے کہ ݙینہ دا درجہ حرارت 25 توں 30 درجہ تے رات دا درجہ حرارت 17 سے 20 سینٹی گریڈ ہووے.  چقندر دی اچھی پیداوار حاصل کرݨ کیتے زمین زرخیز ہووݨی چاہیدی اے.  وادی پشاور دی بیشتر زمین اچھی اقسام دی پیداوار کیتے موزوں ہے. شوریت تے سیم زدہ زمین چقندر دی کاشت کیتے موزوں نی.  تجربات نال ثابت تھیا ہے کہ درمیانی زرخیز زمین تے اس دی پیداوار اچھی تھئی ہے۔ پہلے صرف پشاور، چارسدہ، صوابی تے مردان وچ چقندر دی کاشت کیتی ویندی ہئی مگر ہݨ ڈیرہ اسماعیل خان وچ وی اس دی کامیاب کاشت تھیندی پئی ہے. چقندر بھارت، پاکستان، شمالی افریقہ تے یورپ وچ کثرت نال سبزی دے طور پر کاشت کیتا ویندا ہے۔

## حوالے
چن شی ہوانگ

چن شی ہوانگ (秦始皇) (259 BC – 210 BC)، ذاتی ناں ینگ زنگ (嬴政) چن خاندان دے بانی تے متحدہ چین دے پہلے شہنشاہ ہن۔ آپ تیرہاں ورہیاں دی عمر اچ چینی ریاست چن اچ 246 ق م اچ بر سر اقتدار آئے تے 238 ق م تک انہاں دے نال قائم مقام بادشاہ حکمرانی کریندا ریہا۔ 221 ق م اچ تمام جاگیر دارانہ ریاستاں فتح کر کے اوہ متحدہ چین دے پہلے حکمران بݨے۔ انہاں نے اپݨے کیتے شی ہوانگ تی ناں منتخب کیتا جیندا مطلب ہے پہلا شہنشاہ۔شی ہوانگ تی 210 ق م اچ وفات پا ڳئے۔
## حوالے
چنانہہ دریا

**دریائے چنانہہ**  یا چنھاں یا چناب دا ناں 'چن' تے 'آب' توں مل کے بݨدے جس وچ چن دا مطلب چندر تے آب دا مطلب پاݨی ہے، (چندر بھاڳ،  دریائے چناب دا پراݨا ناں ہے۔) دریائے چندرا تے دریائے بھاڳا دے بالائی ہمالیہ وچ ٹنڈی دے مقام تے ملاپ نال بݨدے، جیہڑا بھارت دی ریاست ہماچل پردیش دے ضلع لاہول وچ واقع ہے۔ بالائی علاقیاں وچ اینکوں چندرابھاڳا دے ناں نال وی پکارا ویندے۔ ایہ جموں و کشمیر دے جموں دے علاقہ توں وہندا ہویا پنجاب دے میداناں وچ داخل تھیندے۔ پاکستان دے ضلع جھنگ وچ تریموں بیراج دے مقام تے ایہ دریائے جہلم نال ملدے تے ول دریائے راوی کوں ملیندا ہویا اوچ شریف دے مقام تے دریائے ستلج نال مل کے پنجند بݨیندے، جیہڑا کوٹ مٹھن دے مقام تے دریائے سندھ وچ ونڄ ڈہندے ۔ دریائے چناب دی کل لمبائی 960 کلو میٹر ہے تے سندھ طاس معاہدے دی رو نال ایندے پاݨی تے پاکستان دا حق تسلیم ہے۔ ویدک زمانہ (قدیم ہندوستان) وچ اینکوں اشکنی یا اسکمتی دے ناں نال تے قدیم یونان وچ آچے سائنز دے ناں نال ڄاݨا ویندا ہئی۔ 325 قبل مسیح وچ سکندر اعظم نے سکندریہ (جیہڑا اڄ شاید اوچ شریف یا مٹھن کوٹ یا چچارن ہے) ناں دا ہک شہر دریائے سندھ دے نزدیک پنجند دے سنگم تے تعمیر کیتا۔ پنجابی تے سرائیکی تہذیب وچ چناب دا مقام ہک علامت دے طور تے ہے جس دے گرد پنجابی تے سرائیکی سوجھ ٻوجھ گھمدی ہے تے ہیر رانجھا دی سرائیکی رومانوی داستان دریائے چناب دے گرد ہی گھمدی ہے۔ ہندوستان ریلوے، جموں و کشمیر وچ دریائے چناب تے دنیا دا سب توں اچا پل بݨیندی پئی ہے ۔

## حوالے
چنجݨ

چنجݨ ہک سرائیکی برادری ہے. چنڑ برادری دی شاخ ہے۔ 
## علاقے

* مظفر ڳڑھ

* رحیم یار خاں
* بہاول پور وچ اوچ شریف
## پیشہ
* اکثر رڑھ واہی کریندن. 

## ٻیا ݙیکھو

* نسلی سرائیکی ڳوتھاں دی فہرست

## حوالے
چندر دے حلقے

تحریر. ارشد لاشاری 

گزشتہ کچھ ݙینھ تو چندر دے حلقیاں بارے ایجھی تصویراں سوشل میڈیا تے گردش وچ ھن، تے ایندے نال کئی کئی اقسام دی توہمات، ٹوݨے، خوف تےافواہ جہی خرافات جوڑیاں ویندیاں پن، کوئی اینکوں کرونا وائرس نال جوڑن دی کوشت کریندن، اور کجھ کمزور عقائد دے یار لوک تاں فوراً اپݨے عقائد کو سچا ثابت کرݨ سانگے اینکوں اپݨے دین مزہب نال کوڑا سچا رلا خود کو وݙا دین دا خدمتگار سمنجھدن، 

خدارا ایجھی افواہیں دا حصہ نہ بڑو، 

ایندی حقیقت اے ھے جو اینکوں چندر دے حلقے یا دائرے آکھیا ویندے، تے اللہ سئیں دی قدرت نال چندر دے ٻاہروں گول دائرے دی شکل وچ ہوندی ھے جہیڑی فضا وچ کروڑاں برف دے کرسٹل یا ول پاݨی دے نکے نکے قطرے نال رل تے سجھ دی روشنی  دی ٹکر نال پیدا تھیوݨ آلی قوس قزا ھوندی ھے چندر دے ایجھے دائرے ٹھنڈے ملخاں وچ عام نظردن تے گرم ملخاں وچ موسم دی مناسبت نال کݙی کݙی نظر آندن، 

پر آجکل پاکستان دے موسمی سسٹم وچ کچھ بگاڑ ھے ایں سانگے تقریباً ہر شھار دا انج انج موسم نظر آندے، تے ایں کاݨ اے دائرے نظرآوݨ دا سلسلہ الگ الگ شھاریں وچ مخلتف اوقات وچ جاری ھے،، 

پر ایندا تعلق موجودہ کرونا وائرس وباء یا کہیں عقائد دی کوڑ سچ نال کوئی تعلق کینھی اے دائرے لکھاں کروڑاں سال تو مخصوص موسم نال بنڑدے راہندن
چندر شیکھر

ڈیرہ غازی خان توں بھارت منتقل تھئی ہوئی سرائیکی فیملی نال تعلق اے. بھارتی ٹی وی چینل دور درشن دے سرائیکی پروگرام وچ انہاں نے اپݨا کلام پیش کیتا.
چغتائی خان

thumb|چغتائی خان
چغتائی خان - (Mongolian: Цагадай, Tsagadai) چنگیز خان دا پتر ہئی۔
چغتائی خان دی زندگی وچ ماوراالنہر، قازقستان، کاشغر تے ترکستان دے علاقے اوندی تحویل اچ ہن۔ اوں نے اپݨے پیؤ دی وصیت دے مطابق اپݨے وزیر اعظم قراچار نوئیاں نال اپݨی دھی توکل خانم دی شادی کر کے رشتہ داری قائم کیتی تے اپݨے علاقیاں دا انتظام سپرد کر کے خود اوکتائی خان دے کول سکونت اختیار کر گھدی تے امور سلطنت وچ اوندا ہتھ ونڈدا ریہا۔ ایہ شخص مسلماناں دا بہت بڑا دشمن ہئی۔ المالیق چغتائیاں دا پایہ تخت ہئی۔
## موت
چغتائی خان دی موت شکارگاہ وچ ہک بازگشتہ تیر سٹݨ نال تھئی۔ ایہ تیر اوندی کنڈ تے لڳا تے مہلک ثابت تھیا۔ ایہ واقعہ 1241ء وچ اوکتائ خان دی موت توں 6 مہینے پیشتر پیش آیا۔
## حوالے