open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جنگ

جنگ ݙو فریقاں، قبیلیاں، قوماںیا ملکاں  دے درمیان اختلاف دے نتیجے وچ تھیوݨ آلے تصادم کوں آہدے ہن۔ جنگ دی کئی قسماں ہن۔ جنگ مسلح وی ہوندی تے سرد جنگ وی جنگ ہوندی ہے۔  جنگ وچ بے شمار جانی تقصان وی تھیندے ہن۔ لکھاں لوک مارے ویندن۔ تریمتاں بیوہ تھی ویندیاں ہن۔ ٻال یتیم تھی ویندن۔ 

## جنگ دی نوعیت
جنگ کی نوعیت توں مراد سیاسی حصول تے سفارتی مقاصد کوں حاصل کرݨ

## نگار خانہ

فائل:Greek-Persian duel.jpg|
فائل:MS Ghent - Battle of Tewkesbury.jpg|
فائل:Schwäbischer Bund Luzerner Schilling.jpg|
فائل:Battle of Ravenna (1512).JPG|
فائل:Bad-war.jpg|
Autor nieznany (malarz z kręgu Lukasa Cranacha Starszego), Bitwa pod Orszą.jpg|
فائل:Battle of Lepanto 1571.jpg|
فائل:Schlacht am Weißen Berg C-K 063.jpg|
فائل:Van Soest, Four Days Battle.jpg|
فائل:Marten's Poltava.jpg|
فائل:Charge of the French Cuirassiers at Waterloo.jpg|
فائل:Battle of Fort Fisher.jpg|
|
صغریٰ ربابی

thumb|صغریٰ ربابی|232x232px
thumb|صغریٰ ربابی دا آپ بݨایا ہویا اپݨاں پورٹریٹ|197x197px
صغریٰ ربابی (اردو: صغرا ربابی) (انگریزی: Sughra Rababi) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٢٩ اگست ١٩٢٢ء) (فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٣٠ جنوری ١٩٩٤) ہِک پاکستانی فنکارہ ہَن۔ ١٩٤٠ء دے ݙہاکے وِچ ہِک نوجوان زنانی آرٹسٹ دی حیثیّت نال، اُوہ آل انڈیا پینٹنگ مقابلہ ایوارڈ جِتَّݨ آلی پہلی زنانی ہَن۔

ہِک ورسٹائل پینٹر، ڈیزائنر اَتے مجسمہ ساز ہووݨ دے نال نال صغریٰ ربابی اپݨے زمانے تُوں ٻہوں اڳّوں دی تِریمت ہَن۔ اُوہ ٻہوں وسیع وِچار دی مالک زنانی ہَن، جیڑھی ٻہوں اڳّوں دا سُچین٘دی ہئی اُنّھاں نے اپݨے فن کُوں ویچݨ نال حاصل تِھیوݨ آلی زیادہ تر رقم انسانی اسباب دی ترقی کِیتے عطیہ کِیتی۔

اُنّھاں دے فن دی ٻاہْرلے مُلخ وی ٻہوں قدر کِیتی وین٘دی ہِے۔ اِنّھاں دی فنکارانہ اَتے فلاحی خدمتاں دے اعتراف اَتے اِنّھاں دی یاد وِچ، یونیسف نے ہِک صغریٰ ربابی فنڈ تشکیل ݙِتّا اَتے سان فرانسسکو دے میئر نے ١٩ جنوری ١٩٩٤ء کُوں سان فرانسسکو وِچ صغریٰ ربابی دا ݙیہاڑا مناوݨ دا اعلان کِیتا۔ ہِک کامیاب پاکستانی مصورہ، صغریٰ ربابی، نے کراچی دے سارناگتی سکول آف آرٹ وِچ گریجویٹ اَتے ہندوستان دے بنگال وِچ شانتینیکیٹن فنونِ لطیفہ یونیورسٹی وِچ پوسٹ گریجوایٹ تعلیم حاصل کِیتی۔

اُنّھاں دی فنّی حیاتی دا انجام پنڄ ݙہاکیاں تُوں وَدھ عرصے اُتّے محیط ہِے اَتے اُنّھاں نے اپݨی حیاتی وِچ کَلِّھی (سولو) اَتے ساجھی (گروپ) نمائشاں وِچ اپݨے فن دا مظاہرہ کِیتا۔ اُنّھاں دی اَخِیرلی کَلّھی نمائش ١٩٩٢ء وِچ کیلیفورنیا دے سان فرانسسکو وِچ تھئی ہئی۔ ربابی دا فن اصلی ہئی اَتے اُون٘دا انداز، ورسٹائل اَتے واقعتاً اِنّھاں دا اپݨا ہئی۔ جین٘دی سبھ تُوں وݙّی خوبی اِین٘دا اصل ہووݨ ہئی۔ اُوہ ہِک مایہ ناز فنکارہ ہَن اَتے اُنّھاں نے مناظر، علامتی اَتے خطاطی دے فن پارے تخلیق کِیتے اَتے اپݨے میڈیمز دے طور تے تیل اَتے ایکریلک کُوں ورتیا ہئی۔ ربابی ہِک ڈیزائنر اَتے ہِک مجسمہ ساز وی ہئی۔ اِنّھاں دے فن کُوں بعد وِچ تولیدی عمل انسانیت دی حمایت کِیتے ویچ ݙِتّا ڳیا ہئی۔ 

## حوالہ جات

ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فنکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فنکار
ونکی:پاکستانی مصور
ونکی:پاکستانی مجسمہ ساز
ونکی:پاکستانی خطاط زنانیاں
ونکی:پاکستانی خطاط
ہما صفدر

ہما صفدر ہِک اُستانی، آرٹسٹ، تھیٹر فنکارہ اَتے زنانی تھیٹر "سنگت" دی ڈائریکٹر ہِن۔ بحیثیت آرٹسٹ، اُنّھاں نے اجوکا تھیٹر اَتے پنجاب لوک رہس دے نال وی کَم کِیتا۔ اُنّھاں نے لاہور گرائمر سکول وِچ بطورِ آرٹ اَتے پنجابی ٻولی دی اُستانی دی حیثیّت نال پڑھایا ہِے۔ اُنّھاں نے پنجابی تھیٹر، ادب اَتے لوک داستان دے فروغ کِیتے ٻہوں کَم کِیتا ہِے۔ اُوہ تِریہہ ورھیاں تئیں تھیٹردے کَم تُوں ڄڑی رہی ہَن۔

## ابتدائی حیاتی اَتے کَم کار
ہما نے ١٩٨١ء وِچ نیشنل کالج آف آرٹس، لاہور وِچ داخلہ گِھدّا۔ اَتے امتیاز دے نال فائن آرٹس وِچ گریجوایشن کِیتی۔ اُنّھاں نے اُتّھاں مصوری کرݨ سِکّھیا۔ ضیاء الحق دے آمریت دے دور وِچ ہِک طالبِ علم دی حیثیت نال، اُنّھاں نے پنجابی ٻولی، زنانیاں، اقلیتاں اَتے زیرِ استحصال مزدور طبقے دے حق کِیتے سیاست کِیتی۔ اُوہ سوشلسٹ زنانیاں دے پنجابی تھیٹر وِچ فنکارہ بݨ ڳئی۔

ہما نے سیاسی طور تے فعال ٹَٻَّر وِچ اَکھ کھولی۔ اِنّھاں دے پِیؤ صفدر رشید اَتے چاچا انور رشید مزدور کسان پارٹی دے ارکان ہَن اَتے اُنّھاں دے نال اُوہ کئی واری احتجاج وِچ رَلی ہَن۔ ہُما دے پئے اکرم وڑائچ ہِک پینٹر اَتے شاعر وی ہِن جیڑھے معاشرے اَتے تَکڑی جمہوری روائت کُوں اُسارݨ دے بارے وِچ ساجھے خدشیاں دا اظہار کرین٘دے ہَن۔ ݙُون٘ہیں نجم حسین سید دے تھیٹر جَتھے "سنگت" دے سرگرم رکن ہَن جِتّھاں پنجابی صوفی شاعری اَتے سکھ گروؤاں دے کلام کُوں پڑھیا اَتے ڳایا وین٘دا ہِے۔ اِنّھاں دا ہِک پُتر ہِے جین٘دا ناں راول ہِے۔

ہما نے امیراں دے ہِک سکول، لاہور گرائمر سکول وِچ آرٹس اُستانی دی حیثیّت نال کَم کِیتا۔ زبان دے کارکن دی حیثیّت نال، صفدر دی کاوِشاں نے ݙو طریقیاں نال کَم کِیتا: طلبہ کِیتے پنجابی ٻولی اَتے پنجابی تھیٹر دی اُستانی دے طور تے اَتے سکول دے نصاب وِچ پنجابی ٻولی کُوں سُن٘ڄݨوا تے۔ اُنّھاں نے پنڄویں جماعت تُوں اُتّے دی جماعتاں کِیتے پنجابی ٻولی سُنڄݨوائی جِتّھاں اُوہ پڑھین٘دی ہَن۔ پنجاب وِچ کوئی پنجابی میڈیم سکول کائے نِیں جاں جو ٥٠ فیصد تُوں ودھ پاکستانی پنجابی اَتے سرائیکی ٻُلین٘دے ہِن۔ اُوہ ڈرامے دے انعقاد تُوں پہلاں اپݨے طالبِ علماں کُوں تھیٹر دی کارکردگی کِیتے ݙو مہینیاں دی شدید ورکشاپ فراہم کرین٘دی ہَن۔ اُوہ مدیحہ گوہر دے اجوکا تھیٹر جَتّھے وِچ بطورِ اداکرہ شامل تِھی ڳئی ہَن۔ بعد و،چ، اُنّھاں نے اپݨا ہِک جَتّھا، "لوک ریہس" بݨایا۔ جئیں معاشرتی معاملیاں اُتے شعور اُجاگر کرݨ اَتے روائتاں اَتے لوک داستاناں کُوں وَلا ڳویڑݨ دا ٻیڑا چاتا۔

## دُھم پاوݨ آلے تھیٹر ناٹک
صفدر نے تَلّے ݙِتّے ڳئے ناٹکاں دی ہدایات ݙِتّیاں:

* "ایویں نئی او گل"	 ”
* "جوگی ہویکے آ"
* "نانگ ول"
* "ہیر رانجھا"
* "وارث میاں لوکاں کملیاں نوں قصہ جور ہوشیار سنیا ہی"
* "براہ تو سلطان"
* "چھپن توں پہلاں"
* معاشرے وِچ مزدور طبقے دے پورھیے دے بارے وِچ اشعار اُتے مبنی "چوگ کسو منبے دی"۔ اِیہ ناٹک ٻُلّھے شاہ دی نظم "کافی" اُتے مبنی ہِے۔ جین٘دے وِچ سَت زنانیاں دا کردار محنتی کھیت دی زنانیاں دے طور تے کَم کرین٘دی ہِن، کھیتاں تُوں پُھل چین٘دیاں ہَن ڄاں جو اِیہ فائدہ تاجراں دے ٻوجھے وِچ چَلا ڳیا، جئیں غریباں اَتے مسکیناں کِیتے اقتصادی نا ہمواری اُساری۔
* "رجنی"
* "اک رات راوی دی"
* "انی چنی دی ٹکی"
* "نکڑ ناٹک"۔

## حوالہ جات


ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی فنکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فنکار
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:فنکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی اداکار
لیلیٰ شہزادہ

لیلیٰ شہزادہ (انگریزی: Laila Shahzada) (ڄَمَّݨ دا سال: ١٩٢٦ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٢٠ جولائی ١٩٩٤ء) پاکستان نال تعلّق رکھݨ آلی بین الاقوامی مہان٘در آلی مصورہ ہَن۔

## حیاتی دا احوال
لیلیٰ شہزادہ ١٩٢٦ء کُوں لٹل ہیمپٹن، برطانیہ وِچ ڄَمّے ہَن۔ اُنّھاں نے ڈرائنگ سوسائٹی لندن تُوں مصوری دی تعلیم گِھدّی۔ ١٩٥٨ء تُوں ١٩٦٠ء دے وِچالے اِنّھاں کُوں مہان٘درے مصور احمد سعید ناگی تُوں مصوری دی سِکھلائی گِھنَّݨ دا موقع مِلیا۔ ١٩٦٠ء وِچ آرٹس کونسل کراچی وِچ اِنّھاں دی مصوری دی پہلی کَلّھی (سولو) نمائش تھئی۔ اِنّھاں دی مصوری دا خاص مضوع بدھ ازم اَتے وادیٔ سندھ دی تہذیب ہئی۔ اِنّھاں دی مصوری دی نمائشاں پاکستان دے اَنجو انج شہراں، لندن، ٹوکیو، پیرس، مونٹی کارلو اَتے نیو یارک وِچ تھئیاں۔

## اعزازات
حکومتِ پاکستان نے لیلیٰ شہزادہ دی خدمتاں کُوں چِتوین٘دے ہوئے اُنّھاں کُوں ١٩٨٤ء وِچ تمغائے امتیاز اَتے ١٩٩٥ء کُوں صدارتی اعزاز تمغائے حسنِ کارکردگی دا اعزاز عطا کِیتا۔ پاکستان پوسٹ نے ١٤ اگست ٢٠٠٦ء کُوں پاکستان دے عظیم مصوراں اُتے مبنی ٤٠ روپے مالیت دی ڈاک ٹِکٹ شیٹ دا اجراء کِیتا، اُنّھاں وِچ لیلیٰ شہزادہ وی شامل ہَن۔

## وفات
لیلیٰ شہزادہ ٢٠ جولائی، ١٩٩٤ء کُوں اسلام آباد، پاکستان وِچ فوت تِھی ڳئی۔

## حوالہ جات

ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:تمغۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مصور
ونکی:پاکستانی فنکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فنکار
ونکی:فنکار زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:مصور زنانیاں
زندگی

زندگی کوں سرائیکی وچ حیاتی یا ڄیوݨ آہدے ہن۔ ساکوں آپݨی حیاتی اللہ دا حکماں دے مطابق تے ٻنھاں لوکاں دی خیرخواہی کیتے گذارݨی چاہیدی ہے۔
نگار نذر

thumb|نگار نذر
نگار نذر (اردو: نگار نذر) (انگریزی: Nigar Nazar) (ڄَمَّݨ دا سال: ١٩٥٣ء) پہلی پاکستانی زنانی کارٹونسٹ ہِن۔ اِنّھاں دا کردار "گوگی" ہِک شہری پاکستانی زنانی ہِے جیڑھی صنف پرست معاشرتی اُصولاں دے تناظر وِچ اپݨے ٻِیلے پَن دے نال پورھیا کرین٘دی پئی ہِے۔ اُوہ گوگی سٹوڈیو دی چیف ایگزیکٹو آفیسر ہِن۔ ٢٠٠٢ء اَتے ٢٠٠٣ء دے وِچالے وِچ، اُوہ یونیورسٹی آف ارویگون دے آرٹ ڈیپارٹمنٹ وِچ فلبرائٹ پروفیسر ہَن۔

## حیاتی دا احوال
thumb|نگار نذر مصوری کرین٘دے ہوئے
نگار نے ١٩٦٨ء وِچ میڈیل تُوں فنونِ لطیفہ وِچ اپݨی ڈگری بَدل چھوڑی۔ اِنّھاں دے کارٹون "گوگی" پہلی واری ١٩٧٠ء وِچ کراچی دے انسٹی ٹیوٹ آف آرٹس اینڈ کرافٹس دے سَلانہ رسالے وِچ چَھپّے۔ اِنّھاں نے پنجاب یونیورسٹی، لاہور، تُوں فنونِ لطیفہ دی تعلیم حاصل کِیتی۔ اُوہ آسٹریلیائی نیشنل یونیورسٹی، کینبرا وِچ وی کورسز کِیتے ڳئی ہَن۔ ٢٠٠٢ – ٢٠٠٣ء وِچ اُوہ یونیورسٹی آف اوریگون آرٹ ڈیپارٹمنٹ وِچ فلبرائٹ سکالر ہَن اَتے ٢٠٠٩ء وِچ، اُوہ کولوراڈو کالج وِچ فلبرائٹ وزیٹنگ سپیشلسٹ ہَن۔ اُنّھاں نے منیلا وِچ ہنا-باربیرا سٹوڈیوز وِچ متحرک فلم دے بارے وِچ یونیسف دے زیرِ اہتمام تربیتی سیشن وِچ وی شرکت کِیتی۔ گوگی سٹوڈیوز اِیہو جئیں منصوبیاں اُتے کَم کرین٘دا ہِے جیڑھے معاشرتی مسئلیاں کُوں فعال طور تے حل کرین٘دے ہِن۔ ٢٠٠٩ء وِچ نذر نے "معاشرتی مسئلے جیویں جو انتہا پسندی، بد عنوانی، فرقہ وارانہ تشدد، چھوہِرِیں دی تعلیم اَتے زنانیاں دے حقوق دے بارے وِچ اَگاہی دے بارے وِچ پنڄ اَگاہی مزاخیہ "مکمل کِیتے۔" ترے کِتاباں جیڑھیاں اِنّھاں دے کارٹوناں دی تالیف ہِن چَھپ چُکیاں ہِن، اِین٘دے نال نال کئی کیلنڈراں، بروشراں، ڈائریاں اَتے پوسٹر چَھپ چُکّے ہِن۔ لوکاں وِچ اَگاہی اُجاگر کرݨ کِیتے اُوہ سماجی پیغام پُچاوݨ کِیتے غیر سرکاری تنظیم دے اشتراک نال، پبلک ٹرانسپورٹ دی ١٢ بساں ٢٠٠٤ء وِچ گوگی کارٹوناں نال سن٘وار چُکی ہِن۔

## گوگی
نگار نذر دا مرکزی کارٹون کردار "گوگی" دُنیا بھر دے اخباراں وِچ ہِک مزاخیہ مزاح رِیہا ہِے۔ گوگی نے ہِک جدید پاکستانی مسلمان زنانی کُوں نِکّے والاں، لمّے محرماں اَتے پولکا ڈاٹ پہناوے دے نال ݙکھایا ہِے۔ گوگی کُوں بیان کرݨ کِیتے ہِک انٹرویو وِچ پُچّھے ون٘ڄݨ تے، نذر نے آکھیا:"یونیورسٹی دے ہِک طالبِ علم دے لوّظاں وِچ، جئیں میرے کَم اُتے چنڳی طرحاں نال تحقیق شدہ مقالہ کِیتا ہِے، "گوگی اپݨے سبھے مہم جوئی اَتے روز ݙیہاڑے دی حیاتی وِچ فرار تُوں بَچَّݨ دے نال، پاکستان وِچ زنانی دی علامت ہِے۔ جیکُوں مرد نفوذ آلے معاشرے وِچ ہر ݙیہاڑے سامھݨاں کرݨاں پون٘دا ہِے۔"

## حوالہ جات


ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی فنکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فنکار
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:فنکار زنانیاں
بشریٰ رحمان

ڈاکٹر بشریٰ رحمان / بشریٰ رشید (اردو: بشری رحمن) (انگریزی: Bushra Rahman) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٢٩ اگست ١٩٤٤ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٧ فروری ٢٠٢٢ء) ہِک پاکستانی مصنف زنانی ہَن۔ اِنّھاں نے کئی کتاباں لِکھیاں۔

## ڄَم پَل اَتے ابتدائی حیاتی
بشریٰ ٢٩ اگست ١٩٤٤ء وِچ برطانوی ہند دی ریاست بہاولپور (بعد ازاں بہاول پور، پاکستان) دے ہِک سرائیکی ٹَٻَّر سئیں "حکیم عبد الرشید" دے گھر ڄَمّی ہَن۔ بشریٰ ہِک سرائیکی اَتے اردو مصنف زنانی ہِن۔ اُنّھاں نے کئی کتاباں لِکھیاں۔ ٢٠٠٧ء وِچ اُنّھاں کُوں صدارتی اعزاز ستارۂ امتیاز نال نوازیا ڳیا۔ ١٧ تُوں وَدھ ناول اَتے سفرنامے اِنّھاں نے لِکّھے ہَن۔ اِنّھاں نے جامعہ پنجاب تُوں ایم اے صحافت دی سند حاصل کِیتی۔

## سیاسی اَتے ادبی پن٘دھ
اِنّھاں نے اپݨاں سیاسی پن٘دھ ١٩٨٣ء وِچ شروع کِیتا۔ بشریٰ رحمان ١٩٨٥ء اَتے ١٩٨٨ء وِچ رکنِ پنجاب اسمبلی بݨی، ٢٠٠٢ء اَتے ٢٠٠٨ء وِچ مسلم لیگ ق دے ٹِکٹ تے رکنِ قومی اسمبلی بݨی۔ پی ٹی وی اَتے پرائیویٹ پروڈکشن کِیتے کئی ڈرامے وی لِکّھے، اِنّھاں دے ناول اَتے افسانیاں نے زنانیاں وِچ ٻہوں دُھم پاتی اِنّھاں دے افسانیاں دے کئی مجموعے چَھپ چُکّے ہِن۔ بشریٰ رحمان دے دُھم پاوݨ آلے ناولاں وِچوں "اللہ میاں جی"، "بہشت"، "براہِ راست"، "بُت شکن"، "چاند سے نہ کھیلو" اَتے "چارہ گر" شامل ہِن۔ روزنامہ جنگ وِچ "چادر چار دیواری اور چاندنی" دے ناں نال کالم وی لکھین٘دی رہی ہَن۔ اِنّھاں دی شادی لاہور دے صنعت کار میاں عبدالرحمٰن نال تھئی ہئی۔ ٢٠٠٧ء وِچ اِنّھاں صدارتی اعزاز ستارۂ امتیاز وی گِھدّا ہئی۔

### ادبی پورھیا

# چپ (افسانے)
# خوبصورت (ناول)
# مولانا ابو الکلام آزاد، ایک مطالعہ
# چاند سے نہ کھیلو           
# لازوال (حصہ اول)
# دانا رسوئی
# صندل میں سانسیں چلتی ہیں (شاعری)
# بے ساختہ
# کس موڑ پر ملے ہو (ناول، 2007ء)
# اللہ میاں جی
# تیرے سنگ در کی تلاش میں (ناول)
# پارسا (ناول)
# شرمیلی (ناول)
# باؤلی بھکارن (1982ء)
# ٹک ٹک دیدم ٹوکیو(1989ء/سفرنامہ)
# لگن (ناول)
# لازوال (حصہ دوم/، 1990ء/ ص390/ناول)
# درد دیس (سفرنامہ)
# بہشت (افسانے)
# عشق عشق (افسانے)
# ایک آوارہ کی خاطر (ناولٹ)
# لالہ صحرائی (ناولٹ)
# پے انگ گیسٹ (ناولٹ)
# پشیمان(افسانے)
# قلم کہانیاں(، اگست1988ء، /925ص /50 افسانے)
# بت شکن (1990ء، \ناولٹ)
# پیاسی(ناول)
# چارہ گر(ناول)
# رٹھے یار ڈاڈھے اوکھے منین٘دے (ناولٹ) (سرائیکی وِچ) (اَݨ چَھپّیا)

### وفات
٧ فروری ٢٠٢٢ء کُوں ٧٧ ورھیاں دی حیاتی وِچ فوت تِھی ڳئی، اِنّھاں دی وفات کورونا دے پارُوں تھئی، اُوہ لَمّے ویلے تُوں بِمار ہَن، اِنّھاں دی نمازِ جنازہ چار وڄے شام ٨ سی احمد بلاک گارڈن ٹاؤن لاہور وِچ ادا کِیتی ڳئی۔

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی
ونکی:قومی اسمبلی پاکستان دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:ستارۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے
ونکی:پنجاب صوبائی اسمبلی دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی سیاسی زنانیاں
ونکی:پاکستانی سیاسی تِریمتاں
ونکی:پاکستانی ناول نگار
ونکی:کالم نگار زنانیاں
ونکی:ٌپاکستانی کالم نگار زنانیاں
بپسی سدھوا

thumb|بپسی سدھوا دی ٢٠٠٨ دی ہِک تصویر
بپسی سِدھوا (اردو: بیپسی سدھوا) (انگریزی: Bapsi Sidhwa) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١١ اگست ١٩٣٨ء) ہِک پاکستانی امریکی، گجراتی، پارسی نسل دی مصنف زنانی ہِن۔ جیڑھی امریکہ وِچ رہن٘دی ہِن۔ بپسی سِدھوا ہِک مُتھاڄ زنانی ہِن۔ اِنّھاں دی مہان٘دری دی وجہ اِنّھاں دے ناول، "آئس کینڈی مین"، "جنگل والا صاحب (کرو ایٹر)" وغیرہ ہِن۔

اِنّھاں دے انگریزی ناولاں اُتے کینیڈی بھارتی فلم ساز دیپا مہتا نے فلماں بݨائیاں ہِن، ١٩٩١ء دے ناول "آئس کینڈی مین" اُتے ١٩٩٨ء وِچ فلم "ارتھ" بݨائی اَتے اِنّھاں دے ناول "واٹر" اُتّے ٢٠٠٦ء وِچ اِیں ناں دی ای فلم بݨائی۔ بپسی اُتے ہِک دستاویزی فلم "بپسی: سیلنس آف مائی لائف" دے ناں نال اِیں ویلے زیرِ تکمیل ہِے جیڑھی جَلتی جاری کِیتی وییسی۔

## حیاتی دا احوال
بپسی سِدھوا ہِک گجراتی پارسی ٹَٻَّر وِچ پشتونان اَتے تہمینہ دے گھر ڄَمّی ہئی۔ جیڑھے اُوں ویلے کراچی وِچ رہن٘دے ہَن سِدھوا دے ماں پِیؤ بعد وِچ لاہور کوچ کر ڳئے۔ ݙو ورھیاں دی ع٘مر وِچ پولیو دا شکار تھئی اَتے ٩ ورھیاں دی عُمر وِچ، ١٩٤٧ء دے متعلق اِنّھاں دے ناول "آئس کینڈی مین" وِچ لینی ناویں کردار اِنّھاں ݙیہاڑیاں دے حقیقی واقعیاں دی عکاسی کرین٘دے ہِن۔ سِدھوا نے ١٩٥٧ء وِچ لاہور دے کنیئرڈ کالج برائے زنانیاں تُوں بی اے مکمل کِیتا۔

١٩ ورھیاں دی حیاتی وِچ شادی کِیتی اَتے ممبئی چلی ڳئی، اِین٘دے پنڄ ورھیاں بعد اِیکُوں طلاق تِھی ڳئی ہئی، وَلا موجودہ پئے نوشیر نال شادی کِیتی اَتے لاہور ٹِک پئی۔ پاکستان وِچ ناول نگاری دا اَغاز کرݨ تُوں پہلاں اِنّھاں دے ترے ٻال تھئے۔ اِنّھاں دی ہِک دِھی، امریکی ریاست ایریزونا وِچ ریاستی نمائندے دی اُمیدوار ہِن۔

سِدھوا اِیں ویلے ہوسٹن، امریکا وِچ رہن٘دی ہِن اَتے آپ کُوں ہِک پاکستانی پنجابی پارسی اَکھوِین٘دی ہِے۔ اِنّھاں دی مادری ٻولی گجراتی اَتے گھر دی ٻولی اردو ہئی جاں جو انگریزی وِچ لکھین٘دی ہِن۔ اُوہ لِکّھݨ پڑھݨ دا کَم انگریزی وِچ سَوکھ نال کرین٘دی ہِے، جاں جو اردو اَتے گجراتی وِچ ڳالھ مُہاڑ وی سَوکھ نال کر گِھن٘دی ہِے، اِین٘دے تُوں اَنج سِدھوا ضرورت دے مطابق گجراتی یا اردو تُوں انگریزی وِچ لفظی ٻولی وٹار ورتین٘دی ہِے۔

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:تمغۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی ناول نگار
ونکی:پارسی شخصیّتاں
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
بینا شاہ

بینا شاہ (انگریزی: Bina Shah) (ڄَمَّݨ دا سال: ١٩٧٢) کراچی وِچ رہوݨ آلی ہِک پاکستانی مصنف زنانی، کالم نگار اَتے بلاگر ہِن۔

### تعلیم
ترے ٻالاں وِچُوں سبّھوں تُوں وݙی، بینا شاہ دی ہِک سندھی ٹَٻَّر وِچ کراچی وِچ پیدائش تھئی۔ اِنّھاں نے بی اے تعلیم حاصل کِیتی۔ ویلزلے کالج تُوں نفسیات وِچ اَتے امریکہ دے ہارورڈ گریجوایٹ سکول آف ایجوکیشن تُوں تعلیمی ٹیکنالوجی وِچ ایم ایڈ کِیتا۔ بین الاقوامی تحریری پروگرام (٢٠١١ء) دے بطورِ طالبِ عالم، شاہ آئیووا یونیورسٹی دی طالب علم ہِن۔ اُوہ بین الاقوامی مصنفین دی ورکشاپ دی حیثیّت نال ہانگ کانگ بیپٹسٹ یونیورسٹی دی فیلو وی ہِن۔

### میڈیا
بینا شاہ چار ناولاں اَتے مختصر کہاݨیاں دے ݙو مجموعاں دی مصنف ہِن۔ اِنّھاں کتاباں انگریزی، اطالوی، فرانسیسی، ہسپانوی، ڈینش، چینی، جرمن، اَتے ویتنامی ٻولیاں وِچ چَھپ چُکیاں ہِن۔ اِنّھاں دا ناول "کچی چھاپہ" سن ٢٠٠٨ وِچ چَھپیّا ہئی، جاں جو سندھ دے بارے وِچ ہِک تاریخی افسانہ نگاری، ای سیزن فار شہداء ٢٠١٤ء وِچ ڈیلفینیم بوکس نے جاری کِیتا ہئی۔ بینا شاہ انٹرنیشنل نیو یارک ٹائمز اَتے ڈان کِیتے ہِک اوپن ایڈیٹ کالم نگار، کراچی پاکستان وِچ چَھپَّݨ آلے ہِک اخبار دی معاون رائے نگار وی ہِن۔ اِیں ویلے اُوہ ڈان دی کتاباں اَتے مصنفاں دے حِصّے کِیتے وی ہِک کالم لکھین٘دی ہِن۔ اِنّھاں نے الجزیرہ، ہفنگٹن پوسٹ، گارڈین، اَتے "آزاد" کِیتے وی لِکھیا ہِے۔ بینا شاہ پاکستانی ثقافت اَتے معاشرے، زنانیاں دے حقوق، چھوہِرِیں دی تعلیم، ٹیکنالوجی، تعلیم اَتے اظہارِ رائے دی اَزادی تُوں متعلق مسائل دے بارے وِچ وݙّے پیمانے تے لکھین٘دی ہِن۔ اِنّھاں دے کالم اَتے اِنّھاں دے بلاگ "فیمینستانی" نے بینا شاہ کُوں پاکستان دی ہِک مہان٘دری زنانیت اَتے ثقافت دے مبصّر دے طور تے پیش کِیتا ہِے، اُوہ بی بی سی، پی آر آئی دی دی ورلڈ اَتے این پی آر وِچ اکثر مِمھان رہن٘دی ہِن۔

### کتاباں
بینا شاہ دی پہلی کتاب، "جانوروں کی دوائیاں" دے ناں نال مختصر کہاݨیاں دی جلد ٢٠٠٠ء وِچ چَھپّی ہئی۔ اِنّھاں دا پہلا ناول، "وہ خواب میں بلیو" ٢٠٠١ء وِچ الحمرا تُوں چھاپیا ڳیا ہئی۔ ݙُوجھا ناول، "دی ٧٨٦ سائبر کافی"، الحمراء نے ٢٠٠٤ء وِچ چھاپیا ہئی۔ 

## حوالہ جات


ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی ناول نگار
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی بلاگر زنانیاں
ونکی:بلاگر زنانیاں
ونکی:کالم نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی کالم نگار زنانیاں
زیب النساء حمید اللہ

thumb|زیب النساء حمید اللہ
بیگم زیبُ النساء حمید اللہ (اردو: بیگم زیب النسا حمید اللہ) (انگریزی: Zaib-un-Nissa Hamidullah) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٢٥ دسمبر، ١٩٢١ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ١٠ ستمبر ٢٠٠٠ء) پاکستان نال تعلق رکّھݨ آلی انگریزی ٻولی دی مہان٘دری مصنف زنانی، شاعرہ، صحافی، پبلشر اَتے مہان٘درے انگریزی جریدے "مرر" دی ایڈیٹر ہَن۔ اُوہ پاکستان دی پہلی زنانی ایڈیٹر ہووݨ دی پارُوں مہان٘در رکھین٘دی ہَن۔

## حیاتی دا احوال
زیبُ النساء حمید اللہ ٢٥ دسمبر ١٩١٢ء کُوں کلکتہ (موجودہ بھارت دی ریاست مغربی بنگال دا دارالحکومت)، برطانوی ہند وِچ ڄَمّی ہَن۔ اِنّھاں نے اپݨی صحافتی حیاتی دا اَغاز روزنامہ ڈان تُوں کِیتا۔ اکتوبر ١٩٥١ء وِچ اُنّھاں نے کراچی دے مہان٘درے انگریزی جریدے "مرر" دا اجراء کِیتا، جیڑھا اپݨے گیٹ اَپ اَتے خبراں اَتے مضامین دی سوہݨی پیشکش دی پارُوں ٻہوں جَلتی پاکستان دا ہِک مقبول جریدہ بݨ ڳیا۔ اِیہ جریدہ اپریل ١٩٧٢ء تئیں جاری رِیہا۔ اِیں وِچالے اِیکُوں ہِک واری بندش دا وی سامھݨاں کرݨاں پِیا جاں جو بیگم زیب النساء حمید اللہ نے اِیں بندش کُوں سپریم کورٹ آف پاکستان وِچ چیلنج کر ݙِتّا۔ جِتّھاں اُنّھاں دے حق وِچ فیصلہ تِھیا اَتے اِین٘ویں "مرر" دی اشاعت وَلا بحال تِھی ڳئی۔ بیگم زیبُ النساء حمید اللہ انگریزی ٻولی دی شاعرہ وی ہَن۔ اِنّھاں دے شعری مجموعے The Indian Bouqet، The Lotus Leaves، اَتے The Flute of Memory دے ناں نال جاری تھئے۔

## تصنیفاں

* Indian Bouquet - 1941
* Lotus Leaves - 1946
* Sixty Days in America- 1956
* The Young Wife - 1958
* The Flute of Memory - 1964
* Poems - 1972

## وفات
بیگم زیبُ النساء حمید اللہ ١٠ ستمبر، ٢٠٠٠ء وِچ کراچی، پاکستان وِچ فوت تِھی ڳئی ہَن۔ اَتے اُتھائیں (کراچی وِچ) پُور ݙِتّی ڳئی ہَن۔

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:انگریزی ٻولی دے مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی ایڈیٹر زنانیاں
ونکی:مدیر زنانیاں
ونکی:شاعرہ
ونکی:پاکستانی شاعرہ
زاہدہ حنا

زاہدہ حِنا (اردو: زاہدہ حنا) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٥ اکتوبر ١٩٤٦ء) پاکستان دی مہان٘دری کالم نویس ہِن اَتے برصغیر وِچ مہان٘دری حیثیّت رکّھݨ آلے پاکستانی شاعر، فلسفی، سوانح نگار جون ایلیا دی مطلقہ ذال ہِن۔

## ذاتی حیاتی
زاہدہ حِنا ہند دی ونڈ دے بعد ہندوستان وِچ ڄَمّی ہَن۔ اِنّھاں دے پِیؤ محمد ابو الخیر بعد وِچ کوچ کر تے پاکستان آ ڳئے اَتے کراچی وِچ اَباد تِھی ڳئے جِتّھاں زاہدہ حِنا دی پرورش تھئی اَتے کُجھ ویلے تئیں اُوہ گھر وِچ ای پڑھدی لِکھدی رہی۔ سَتویں جماعت تُوں زاہدہ حِنا نے ہیپی ہوم سکول توں رسمی تعلیم دا اَغاز کِیتا۔ ٩ ورھیاں دی عمر وِچ زاہدہ حِنا نے پہلی کہاݨی لکھی۔ زاہدہ حِنا نے کراچی یونیورسٹی تُوں گریجوایشن کِیتی اَتے اِنّھاں دا پہلا مضمون ماہنامہ "انشاء" وِچ ١٩٦٢ء کُوں چَھپیا۔ ١٩٦٠ء دے ݙہاکے وِچ اِنّھاں نے صحافت کُوں بطورِ کَم کار اپݨا گِھدّا۔ ١٩٧٠ء وِچ اِنّھاں دی شادی مہان٘دری شاعر جون ایلیا نال تھی ڳئی۔ زاہدہ حِنا نے روزنامہ جنگ وِچ ١٩٨٨ء تُوں ٢٠٠٥ء تئیں کَم کِیتا اَتے وَل اُوہ روزنامہ ایکسپریس، پاکستان نال ڄُڑ ڳئ۔ زاہدہ حِنا نے وائس آف امریکہ، بی بی سی اردو اَتے ریڈیو پاکستان وِچ وی کَم کِیتا ہِے۔ ٢٠٠٦ء تُوں اُوہ رس رنگ وِچ ہفتہ وار کالم پاکستان ڈائری وی لکھین٘دی ہِن جیڑھی ہندوستان دے سبھ تُوں وݙّے ہندی اخبار دینک بھاسکر دا سنڈے میگزین ہِے۔

## ازدواجی حیاتی
زاہد حِنا نے پئے جون ایلیا ہِک ادبی رسالے "انشاء" نال بطورِ مدیر ڄُڑے ہوئے ہَن، جِتّھاں اُنّھاں دی ملاقات زاہدہ حِنا نال تھئی بعد وِچ اِنّھاں ݙُون٘ہائیں نے شادی کر گِھدّی۔ زاہدہ حِنا اپݨے انداز دی ہِک ترقی پسند دانشور ہِن اَتے ہُݨ وی ݙو روزنامیاں، روزنامہ جنگ اَتے روزنامہ ایکسپریس وِچ حالاتِ حاضرہ اَتے معاشرتی موضوعاں اُتے لکھین٘دی ہِن۔ جون ایلیا اَتے زاہدہ دی ݙو دِھیاں اَتے ہِک پُتر ڄَمّیا ہئی۔ ١٩٨٠ء دے ݙہاکے دے وِچالے وِچ اُنّھاں دی طلاق تِھی ڳئی۔

## تصنیفاں
زاہدہ حِنا دے بے مثال افسانے اِیہ ہِن:

* رقصِ بسمل ہے۔

* تتلیاں ڈھونڈنے والی۔   

* عورت زندگی کا زنداں۔

* نہ جنوں رہا نہ پری رہی۔

* قیدی سانس لیتا ہے۔

* راہ میں اجل ہے۔

* درد کا شجر۔

* درد آشوب۔

* زرد پتوں کا بین (ٹی وی ڈرامہ)۔

* تنہائی کا گھر (The House of Loneliness)۔ (زاہدہ حِنا دے افسانیاں دا انگریزی ترجمہ۔

* زاہدہ حِنا دی کتاباں کوں انگریزی وِچ فیض احمد فیض، ثمینہ رحمان اَتے محمد عمر میمن ترجمہ کر چُکّے ہِن۔

## ایوارڈ

* فیض ایوارڈ

* ادبی پرفارمنس ایوارڈ

* ساغر صدیقی ادبی ایوارڈ

* کے پی ایوارڈ

* سندھ اسپیکر ایوارڈ

* سارک لٹریری ایوارڈ، 2002ء وِچ صدر انڈیا دی طرفُوں

* اگست ٢٠٠٦ء وِچ اِنّھاں کُوں حکومتِ پاکستان دی طرفُوں صدارتی تمغائے حسنِ کارکردگی کِیتے چݨیا ڳیا ہئی ڄاں جو فوجی آمر دے خلاف احتجاج دے طور تے اُنّھاں نے اِیں ایوارڈ کُوں مسترد کر ݙِتّا۔

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:کالم نگار زنانیاں

ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ثروت نذیر

ثروت نذیر (اردو: ثروت نذیر) (انگریزی: Sarwat Nazir) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٣١ دسمبر) ہِک پاکستانی مصنف زنانی افسانہ نگار، ناول نگار، سکرین لِکّھت کار اَتے ڈرامہ نگار ہِن۔ اُوہ اپݨے سکرین پلے "میں عبدالقادر ہوں" اَتے "اُمِ کلثوم" کِیتے مہان٘دری ہِن۔ اُنّھاں نے ہِک ٻئے غیر معمولی شو "دو بول" وی کِیتا ہے۔ جئیں غیر معمولی کامیابی حاصل کِیتی ہِے اَتے اُوکُوں پاکستانی ڈرامہ انڈسٹری دا ہُݨ تئیں دا سبھ تُوں چنڳا شو آکھیا وین٘دا ہِے۔

## چوݨواں کَم

### ناول
ثروت نذیر کے مکمل ناولاں دی تن٘دِیر: 

* فیصلے کا لمحہ
* روشن ستارہ
* مین عبد القادر ہوں
* ستمگر
* ام کلثوم
* روشن ستارہ
* محبت ایسا دریا ہے
* صراطمستقیم
* گواہ رہنا
* خواب ہیں ہم
* سچ کی پری
* فصلے کا لمحہ
* بے شرم

### ڈرامے
ماضی وِچ اُوہ اَݨ ڳِݨت ڈرامے لکھ چُکّے ہِن اَتے اُوہ اَڄ کَل ناولاں تُوں وَدھ سکرین پلے لکھین٘دی پئی ہِن:

** کُجھ قابلِ ذکر ڈرامے ایہ ہِن:
* *میں عبدالقادر ہوں*
* *بے شرم (ٹی وی سیریز)*
* *شکوہ (ٹی وی سیریز)*
* *ممکن*
* *ایک پل*
* *ام کلثوم*
* *روشن ستارہ*
* *ستمگر (ٹی وی سیریز)*
* *صراط مستقیم*
* *تیرے بغیر*
* *نورِ زندگی*
* *صحرا میں سفر*
* *چھوٹی سی زند گی*
* *تنہائی (ٹی وی سیریز)*
* خدا پرست
* *خاص*
* *قیامت (ٹی وی سیریز)*

## ایوارڈز اَتے نامزدگی

* **نامزدگی**
** پہلا ہم ایوارڈ 2013 وِچ روشن ستارہ کِیتے مہان٘دری مصنف ڈراما سیریل 

## حوالہ جات


## بیرونی روابط

* http://www.facebook.com/pages/Sarwat-nazir/201029056604631
* انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس (IMDb) پر ثروت نذیر

ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی ناول نگار
ونکی:ناول نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار
کھڑی ݙیندی ہاں

ایہ سرائیکی دا ہک ڳاوݨ ہے۔ ایہ ریاست بہاول پور دی فوج دا سرکاری ترانہ ہائی۔ پہلی جنگ عظیم وچ نواب صاحب نے آپݨی ملوک فوج انگریزاں کیتے محاذ تے بھیڄی تاں بہاول پور دی فوج دے ٻہوں سارے فوجی شہید تے بیمار تھی ڳئے۔ حالت جنگ برداشت نہ کر سڳے۔ اوں دستے کوں خراج تحسین پیش کرݨ کیتے ایہ گیت لکھا ڳیا تے بہاول پور دی فوج دی دھن تے طور تے سرکاری سرپرستی وچ ڳایا ویندا ریہا۔ فوج پاکستان وچ شامل تھی ڳئی، وت ٻہوں عرصہ بعد وچ بہاول پور وچ فوج دی کور بݨی۔

## کھڑی ݙیندی ہاں
کھڑی ݙیندی ہاں سنیہڑا اِنہاں لوکاں کُوں

اللہ آن وساوے ساݙیاں جھوکاں کُوں

پِیر پیغمبرا، سلطان سکندرا

میں مَر ڳئی، میں مَر ڳئی

ہائے ترس نی آندا اِنہاں لوکاں کُوں

اللہ آن وساوے ساݙیاں جھوکاں کُوں

کُونجاں وانڳوں وَیݨ وَلاواں

اللہ ہُݨ میݙا، اللہ ہُݨ میݙا

ہائے کیا میں ݙَساں اِنہاں لوکاں کُوں

اللہ آن وساوے ساݙیاں جھوکاں کُوں

کِینکوں جانی ݙُکھ سُݨاواں

کوئی نئیں میݙا، کوئی نئیں میݙا

ہُݨ کِینویں ݙیواں دھان٘ہ اِنہاں لوکاں کُوں

اللہ آن وساوے ساݙیاں جھوکاں کُوں

## وڈیو

* کھڑی ݙیندی ہان سنہڑا

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی قومی ݙین٘ہ 
* سرائیکی قومی ترانہ
* سرائیکستان دا جھنڈا
اُٻالھ اَنت نہیں

کویلی کوں جݙاں وی میں ݙٹھے ہر وقت اُٻالھ وچ ہوندی ہے، پتہ نئیں کیڑھا اینجھا ضروری کم ہوندے جیندی وجہ کنوں او اتنی پریشان ہوندی ہے، جے اساں اے سمجھ سڳدے جو کویلی کوں اے کائنات اتنی وݙی لڳدی تاں شاید ساکوں وی کجھ پتہ لڳدا ویندا جو کیڑھا اینجھا ضروری کم ہے جیڑھا اساں وساریا ہوئے۔ کم از کم کویلی کوں اے پتہ ہے پیا جو کیڑھا ضروری کم ہے جیڑھا اوں مُکا کے آرام کرنے یا پتہ نہیں ارام کرݨا اِی ہے یا کائناں۔ تساں جتنا وقت اونکوں تکی رکھو او ایڈے اوݙے بھوہندی راہسی، اَخیر تساں تھک ویسوں پر اِیں ڳالھ دا پتہ وَل وی نہ لڳ سڳسی جو او کیڑھا ضروری کم ہے جیڑھا کیڑھا اونکوں ہک جاہ تے ٹِک کے نہیں ٻہݨ ݙیندا۔ ایندے مقابلے اِچ وݨ کوں تاں لڳدے جو اونکوں کوئی کم اِی کائنی۔ بس چُپ کیتی ہکی جاہ تے کھڑے تھیا۔ نہ کوئی فکر نہ کوئی۔ ہا البتہ ہوا گُھلے تاں آپو آپ جھمر پاوݨ شروع کرݙیندے یا رُت بدلے تاں اپݨا رنگ بدلاوݨ شروع کرݙیندے۔ اے ٻئی ڳالھ ہے جو لوک اوکوں ݙیکھ تے کہیں ویلے خوش تھی ویندن تے کہیں ویلھے مونجھے او خود کہیں نال اَلیندے کہیں کوں آپ دو سݙیندے، وَلا اینویں تھیندے جو چُپ چپاتے سُکݨ پئے ویندے۔ ہر ڳالھ اینویں نہیں او سب کجھ ڄاݨدے اونکوں رُت بدلݨ توں پہلے پتہ لڳ ویندے۔ چیتر اِچ اوندی کھِل کہیں کنوں ڳُجھی نہیں رہندی۔ اوندی ہاڑ دی ہاچُپ تے پوہ دارووݨ تے چُپ چپاتے پترے کِرݨ کہیں دے کلھے ٻہہ کے ہنجوں وہاوݨ کنوں مختلف تاں نہیں ہوندا۔ اینویں لڳدے جو جیوݨ دے سارے ُگجھ رَمزیں کوں جتلا او ڄاٹدے جے بندہ ڄاݨدا ہوندا تاں اتنا صبر وی ہوندے وچ ہوندا۔ ایہا وجہ خدا جیڑھے محلیں، مسیتیں، مندریں تے کلیسائیں وچ نہیں لبھدا تاں کہیں گھاٹے ٻوہر دے درخت ہیٹھ لبھ ویندے نہ تاں گیا تے کپل وداستو خدا دی ایں دھرتی کنوں تاں ٻاہر تاں کائنی۔ آخر ٻُدھ کوں جے ٻہوں اُٻالھ ہوندی تاں کویلی تاں اونکوں اپݨے گھر وچ لبھ سڳدی ہئی۔ ساکوں جو اِتلی اُٻالھ ہے کتھائیں اساں جیوݨ کوں کویلی دی اَکھ نال نہیں ݙیہدے پئے۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی وِچ شاعر۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب وِچ علامت۔
ونکی:سرائیکی شاعری وِچ علامتاں
سرائیکی دیاں خاص آوازاں

## سرائیکی دے خاص اوازاں دے اکّھر
سرائیکی زبان ٻہوں قدیم تے پُراݨی زبان ہے این٘دے وِچ کُجھ آوازاں ایہجیہاں ہِن جہڑیاں دنیا دیاں ٻیاں زباناں اِچ کوئنیں (سوائے سندھی دے) سندھی وچ ایہ خاص آوازاں سرائیکی کنوں ڳِن۔ ای آوازاں ادا کرݨ ویلے ہوا سنگ دے اندر کَن وین٘دے ہے۔ اوہ حرف ایہ ہن: 

ٻ، ڄ، ݙ، ڳ، ݨ 

ہرزبان دا حرف اُون٘دی کئیں آوازاں کوں ظاہر کرین٘دے۔ سرائیکی دے اِنہاں خاص لفظاں کوں جِہڑیاں خاص آوازاں کوں ظاہر کرین٘دن، سرائیکی ماہرین لسانیت نے اُتّے لکھے ڳئے خاص وادھو لفظیاں نال لکھݨ دا فیصلہ ١٩٧٩ء اِچ کیتا ہا اَتے ہُݨ سارے لِکھاری اِنہاں علامتاں نال سرائیکی دیاں خاص آوازاں کوں لِکھدِن ہر حرف دے تلّے ݙو وادھو نقطے لائے وین٘دِن البتہ 'ݨ' دے اُتّے 'ط' آئی وین٘دی ہے۔ سرائیکی دیاں خاص آوازاں کوں ادا کرݨ یا نہ کرݨ نال ہِک سرائیکی تے غیر سرائیکی وِچکار نظر آن٘دے۔ جِہڑے لوک سرائیکی لکھݨ کیتے اِنہاں آوازاں کوں آپݨیاں لکھتاں اِچ لکھݨاں چاہوِن، او ہر خاص آواز آلے لفظ دے تلے ݙُ٘و کھڑاویں نقطے لا چھوڑِن، باقی ساری لکھت اردو وانگ لِکّھی وَن٘ڄن (سوائے 'ݨ' دی آواز دے، جین٘دے اُتّے نِکّی جیہیں طوئے لاتی ونڄے) تاں سمجھو اُ٘نہاں کوں سرائیکی لِکھّݨ دا ݙاں آڳئے۔  

## سرائیکی اسمائے صوت
ساݙے آسُوں پاسُوں ماحول وچ بندہ، ݙَنگر، مشین یا قدرتی شئیں دیاں جِہڑیاں آوازاں سُݨݨ اِچ آن٘دیاں ہن اُنہاں کوں 'اَسمائے صوت' یعنی آوازاں دے نال آکھیا وین٘دے۔ اے ناں اَن کھُت ہِن۔ اَساں تہاکُوں کُجھ خاص خاص آوازاں دے ناں ݙَسین٘دے ہَیں: 

### سرائیکی اسمائے صوت دے مثالاں:

* آں آں آں          گونگے کے بولنے کی آواز
* آہ آہ               ہل چلاتے ہوئے بیل کوں دائیں سے بائیں موڑنے کی آواز
* اُڑِش اُڑِش        کتّے کو اُکسانے کی آواز
* اَہ اَہ               مرغیوں کو بلانے کی آواز 
* بھاں بھاں         گائے کے بولنے کی آواز 
* پٹاخ پڑاخ پھڑاخ       غبارے کے پھٹنے کی آواز 
* پوشا پوشا               لوگوں کو ہٹانے کی آواز 
* پھڑ پھڑ                 پرندوں کے پھڑ پھڑانے کی آواز 
* تاڑ تاڑ                   گستاخانہ جواب دینے کی آواز 
* تاہ تاہ                    ہل چلاتے ہوئے بیل کو دائیں سے بائیں موڑنے کی آواز
* تَراپڑ تَراپڑ             گھوڑوں کے یا آدمیوں کے بھاگنے کی آواز 
* تکَ تکَ تُوں تُوں      روئی دھننے کی آواز 
* تُوں تُوں          طنبورے کی آواز

ونکی:سرائیکی لوک ادب
ونکی:سرائیکی زبان
ونکی:سرائیکی اکّھر
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب
ٻُڈھڑی مئی دا پھُلّا

ہک ہئی ٻڈھڑی مئی۔ اوپھُلّے بھُنوائی وین٘دی ہئی۔ تھیݙا جولڳیئس تاں پھُلّے وِٹیج پَئے۔ ٻُڈھڑی مونجھی تھی،آپݨے پھُلّے'چنن' ٻہ ڳئی۔ نال دے وَݨ تے ٻیٹھے ہک کاں وِٹیے ہوئے پھُلّے ݙِٹّھے تاں آکے ٻُڈھڑی کولو پچھّیئُس:

"ماسی ری ماسی!میں تیکوں پھُلّے چُݨ ݙیواں"

مئی آکھیا: "ماسی دا کم کراچا،اللہ سوہݨاں تیکوں بھاڳ لیسی تے ساوا سوکھا کریسی"

کاں پھُلّے چُݨ چُݨ ماسی ٻُڈھڑی کوں ݙین٘دا ریہا۔ اَخیر اِچ ہِک وَݙا پھُلّا چاکے وݨ دی اُچّی ٹِنگریں تے وݨِ ٻیٹھا۔ مئی ٻُڈھڑی کوں اپݨے پھُلّے دا داݙا اَرمان لڳا۔ اُونیں کاں کنوں اپݨا پھُلّا مَنگیا پر کاں نے کن ای ناں ݙِتّا۔ ٻُڈھڑی رون٘دی رَڑدی رہئی اَتے کاں مون٘ہ تے مَلّی ٻیٹھا ریہا۔ ٻُ٘ڈھڑی کاوڑ کنوں لال پِیلی تھین٘دی وݨ کول پُڄّی اَتے وھان٘ہ ݙین٘دے ہوئیں آکھیسُ:

"بِھراوݨ آیا!آہݨیاں ٹِنگڑیاں بَلا بَلا کے اِیں بھیڑے کاں کوں اُݙا ݙے جِہڑا میݙا پُھلّا نِھیں ݙین٘دا۔" 

وݨ ٻُڈھڑی دے پَھٹ تے لوݨ بُرکین٘دا ہوئیاں ولدا ݙِتّا"اِیں کاں میݙا کیا وَنّڄائے جو میں اِیکوں اُݙا ݙیواں؟"

ٻڈھڑی کُوں ݙا ڈھاوَت چُڑھیا۔ آکھیٔسُ:"ذرا کھڑ سہی۔ میں تیڈی خبر کڈھینی آں۔ 

او بھج کے کے درکھان کُول ڳئی اَتے آکھیٔسُ:"اِیں درخت کُوں کَپ سَٹ جِہڑا کاں کوں نئیں اُݙین٘دا۔"

درکھاݨ ٻولیا"میݙا کیا مطلب؟میں اِیکوں کیوں کَپّاں؟اِینیں میکوں کیا ݙُکھ ݙِتّے؟"

ہݨ تاں مئی ٻُڈھڑی اے سِتر گِھدّا جے تئیں اِنہاں کوں سِدّھاناں کر گِھنساں گھر نا ویساں۔ درکھاݨ کوں مَت ݙیوݨ کیتے ٻُڈھڑی لوہار کول ڳئی تے آکھیٔس:

"تُوں اِیں درکھاݨ کوں لوہے دے سَندھرناں بݨاڈے"

لوہار آکھیا:"میں کیوں نہ بݨا ݙیواں اِینیں میݙا کیا وَن٘ڄائے؟"

ٻُݙھڑی کٹوال کول ڳئے تے آکھیٔس:"تُوں اِیں لوہار کوں ٻَدھ گِھن جِہڑا میݙا آکھیا نھیں منین٘دا۔"

کٹوال آلھیا میں کیوں ٻَدھّاں؟"

ٻُدھڑی بادشاہ کول ڳئی تے آکھیٔس: تُوں اِیں کٹوال کوں اَپݨے مُلخ اِچوں کَڈھ ݙے"

بادشاہ آکھیا:"اِینیں میݙا کیا وڳاڑے جو میں اِیکوں کَڈھ ݙیواں؟"

ٻُڈھڑی راݨی کول ڳئی تے آکھیٔس:تُوں بادشاہ نال رُس پو۔اے میں رے سینکی ٻُڈھڑی دا آکھیا نِھیں منین٘دا"

راݨی آکھیا میں کیوں رُس پوواں؟"

راݨی نے تریمت تھ کے تریمت دا ماݨ ناں رکھیا تاں ٻُڈھڑی دا ڈھی مونجھی تھی ڳئی۔ او مونجھی تے کماݨی تھی سوچیں پئے ڳئی جو ہُݨ کیا کراں؟ اُونیں سوچ گِھدّا جو اپݨا حق نانہں چھوڑناں۔

۔ 
۔ 
۔ 
۔ 

## ٻیا ݙیکھو

* لوک ادب

ونکی:سرائیکی لوک ادب
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں
ونکی:لوک کہاݨی
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨی
ونکی:لوک کہاݨیاں
پروین شاکر

پروین شاکر (اردو: پروین شاکر) (انگریزی: Parveen Shakir) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٢٤ نومبر ١٩٥٢ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٢٦ دسمبر ١٩٩٤ء)  کُوں اردو دی وکھرے لہجے دی شاعرہ ہووݨ دی پارُوں ٻہوں ای گھٹ مُد وِچ اُوہ مہان٘در مِلّی جیڑھی ٻہوں گَھٹ لوکاں کُوں مِلدی ہِے۔

## ابتدائی احوال
٢٤ نومبر ١٩٥٢ء کُوں پاکستان دے شہر کراچی وِچ ڄَمّی ہئی۔ اِنّھاں دے اَبّا سئیں دا ناں سید شاکر حسین ہئی۔ اِنّھاں دا ٹَٻَّر صاحبانِ علم دا ٹَٻَّر ہئی۔ اِنّھاں دے ٹَٻَّر وِچ کئی مہان٘درے شعراء اَتے ادباء بݨے ہَن۔ جِنّھاں وِچ "بہار حسین آبادی" دی شخصیّت ٻہوں اُچّی اَتے مہان٘دری ہِے۔ اِنّھاں دے نانا حسن عسکری چَنڳا ادبی ذوق رکھین٘دے ہَن۔ اِنّھاں نے نِکّے لاء وِچ پروین کُوں کئی شاعراں دے کلام نال سُن٘ڄݨوایا۔ پروین ہِک ہونہار طالبہ ہَن۔ تعلیم دے وِچالے اُوہ اردو مباحثاں وِچ حِصّہ گِھندی رہی ہَن۔ اِین٘دے نال نال ریڈیو پاکستان دے اَنجو انج علمی ادبی پروگراماں وِچ سنڳت کرین٘دی رہی ہَن۔ انگریزی ادب اَتے زبان دانی وِچ گریجوایشن کِیتا اَتے بعد وِچ اِنھائیں مضموناں وِچ جامعہ کراچی تُوں ایم اے دی ڈگری گِھدّی۔ پروین شاکر اُستانی دی حیثیّت نال درس تے دریس دے شعبہ نال ڄُڑی رہی اَتے وَل بعد وِچ اِنّھاں نے سرکاری ملازمت اختیار کر گِھدّی۔

## حیاتی دا احوال
سرکاری ملازمت شروع کرݨ تُوں پہلاں نؤں ورھیاں تئیں شعبہ تدریس نال ڄُڑی رہی اَتے ١٩٨٦ء وِچ کسٹم ڈیپارٹمنٹ، سی بی آر اسلام آباد وِچ سیکرٹری دوم دے طور تے اپݨی خدمتاں انجام ݙیوݨ لڳی۔ ١٩٩٠ء وِچ ٹرینٹی کالج جیڑھا امریکہ نال تعلق رکھین٘دا ہئی تُوں تعلیم گِھدّی اَتے ١٩٩١ء وِچ ہاورڈ یونیورسٹی تُوں پبلک ایڈمنسٹریشن وِچ ماسٹرز دی ڈگری گِھدّی۔ پروین دی شادی ڈاکٹر نصیر علی نال تھئی جین٘دے تُوں بعد وِچ طلاق گِھن گِھدّی۔

## ادبی خدمتاں
شاعری وِچ اِنّھاں کُوں احمد ندیم قاسمی صیب دی اڳواݨی حاصل ریہی۔ اِنّھاں دا زیادہ تر کلام اُنّھاں دے رسالے "فنون" وِچ چَھپدا رِیہا۔

## نمونۂ کلام
یاد کیا آئیں گے وہ لوگ جو آئے نہ گئے

کیا پذیرائی ہو اُن کی جو بُلائے نہ گئے

اب وہ نیندوں کا اُجڑنا تو نہیں دیکھیں گئے

وہی اچھّے تھے جنھیں خواب دکھائے نہ گئے

بھر میں نے کھُلی آنکھوں سے سپنا دیکھا

رنگ وہ پھیلے کہ نیندوں سے چُرائے نہ گئے

بارشیں رقص میں تھیں اور زمیں ساکت تھی

عام تھا فیض مگر رنگ کمائے نہ گئے

پَر سمیٹے ہوئے شاخوں میں پرندے آ کر

ایسے سوئے کہ ہَوا سے بھی جگائے نہ گئے

تیز بارش ہو ، گھنا پیڑ ہو ، اِک لڑکی ہو

ایسے منظر کبھی شہروں میں تو پائے نہ گئے

روشنی آنکھ نے پی اور سرِ مژگانِ خیال

چاند وہ چمکے کہ سُورج سے بجھائے نہ گئے
## تخلیقاں
اِنّھاں دی شاعری دا موضوع پِرِیت اَتے زنانی ہِے۔

# خوشبو (1976ء)،
# صد برگ (1980ء)،
# خود کلامی (1990ء)،
# انکار (1990ء)
# ماہ تمام (1994ء)

thumb|پروین شاکر دی قبر دی تختی

## وفات
٢٦ دسمبر ١٩٩٤ء کُوں ٹریفک دے ہِک حادثے وِچ اسلام آباد وِچ ٻِتالِہیہ ورھیاں دی عمر وِچ فوت تِھی ڳئی۔ لواحقین وِچ اِنّھاں دے پُتر دا ناں "مراد علی" ہِے۔ اِنّھاں کُوں اسلام آباد دے مرکزی گُستان وِچ پُوریا ڳیا۔ اِنّھاں دی مرقد اُتے اِنّھاں دے ای اِیہ اشعار ڳڑھے ہوئے ہِن:

یا رب مرے سکوت کو نغمہ سرائی دے

زخمِ ہنر کو حوصلۂ لب کشائی دے

شہرِ سخن سے روح کو وہ آشنائی دے

آنکھیں بھی بند رکھوں تو رستا سجھائی دے

## حوالہ جات

ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی شاعرہ
ونکی:شاعرہ
ونکی:اردو ٻولی دے شاعر
سارہ شگفتہ

سارہ شگفتہ (اردو: سارہ شگفتہ) (انگریزی: Sara Shagufta) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٣١ اکتوبر ١٩٥٤ – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٤ جون ١٩٨٤ء خود کُشی نال)  اردو اَتے پنجابی ٻولی وِچ شاعری کرین٘دی ہَن۔

## ابتدائی حیاتی
سارہ شگفتہ ٣١ اکتوبر، ١٩٥٤ء کُوں گوجرانوالہ وِچ ڄَمّی ہَن۔ اُوہ اردو اَتے پنجابی وِچ شاعری کرین٘دی ہَن۔ اِنّھاں دی شاعری دی مرغوب صنف نثری نظم ہئی جیڑھی اُنّھاں دے ہِک وکھرے اسلوب نال مرصّع ہئی۔

## حیاتی دا احوال
غریب اَتے اَن پڑھ ٹَٻَّر وِچ پس منظر دے باوجود اُوہ پڑھݨاں چاہن٘دی ہَن جاں جو میٹرک پاس نہ کر سڳّے ہَن۔ اِنّھاں دی مترائی اَمّاں، گَھٹ عمر دی شادی اَتے وَل ٻئے ترے شادیاں (اِنّھاں دے ݙو پئے شاعر ہَن) نے اِنّھاں کوں ذہنی ݙُکھ وِچ پاء چھوڑیا۔ اِنّھاں کُوں دماغ امراض دے ہسپتال گَھلّیا ڳیا جِتّھاں اِنّھاں نے خود کشی دی ناکام کوشِت کِیتی۔ 

## شعری مجموعے
سارہ شگفتہ دی پنجابی شاعری دے مجموعے:

* "بلدے اکّھر"
* میں ننگی چنگی
* لکن میٹی

اَتے اردو شاعری دے مجموعے:

* "آنکھیں"
* "نیند کا رنگ" دے ناں نال چَھپّے ہَن۔ 

## وفات
٤ جون ١٩٨٤ء کُوں اُنّھاں نے کراچی وِچ ریل ڳَݙّی دے تلّے آ تے جِند ݙے چھوڑی۔

## مرݨ دے بعد خراجِ تحسین
اِنّھاں دی ناگہانی موت تے اِنٌّھاں دی حیاتی اَتے شاعری کُوں ہِک نوی جہت ݙِتّی۔ اِنّھاں دے فوت تِھیوݨ دے بعد اِنّھاں دی شخصیّت اُتے امرتا پریتم نے "ایک تھی سارہ" اَتے انور سن رائے نے "ذلتوں کے اسیر" دے ناں نال کتاباں لِکّھیاں اَتے پاکستان ٹیلی ویژن نے ہِک ڈرامہ سیریل پیش کِیتا جین٘دا ناں "آسمان تک دیوار" ہئی۔

## نمونہ کلام ([[اردو]])

### قرض
میرا باپ ننگا تھا 

میں نے اپنے کپڑے اتار کر اسے دے دیے 

زمین بھی ننگی تھی 

میں نے اسے 

اپنے مکان سے داغ دیا 

شرم بھی ننگی تھی میں نے اسے آنکھیں دیں 

پیاس کو لمس دیے 

اور ہونٹوں کی کیاری میں 

جانے والے کو بو دیا 

موسم چاند لیے پھر رہا تھا 

میں نے موسم کو داغ دے کر چاند کو آزاد کیا 

چتا کے دھوئیں سے میں نے انسان بنایا 

اور اس کے سامنے اپنا من رکھا 

اس کا لفظ جو اس نے اپنی پیدائش پہ چنا 

اور بولا             

میں تیری کوکھ میں ایک حیرت دیکھتا ہوں 

میرے بدن سے آگ دور ہوئی 

تو میں نے اپنے گناہ تاپ لیے 

میں ماں بننے کے بعد بھی کنواری ہوئی 

اور میری ماں بھی کنواری ہوئی 

اب تم کنواری ماں کی حیرت ہو 

میں چتا پہ سارے موسم جلا ڈالوں گی 

میں نے تجھ میں روح پھونکی 

میں تیرے موسموں میں چٹکیاں بجانے والی ہوں 

مٹی کیا سوچے گی 

مٹی چھاؤں سوچے گی اور ہم مٹی کو سوچیں گے 

تیرا انکار مجھے زندگی دیتا ہے 

ہم پیروں کے عذاب سہیں 

یا دکھوں کے پھٹے کپڑے پہنیں

     ........ 

### شیلی بیٹی کے نام
تجھے جب بھی کوئی دکھ دے 

اس دکھ کا نام بیٹی رکھنا 

جب میرے سفید بال 

تیرے گالوں پہ آن ہنسیں رو لینا 

میرے خواب کے دکھ پہ سو لینا 

جن کھیتوں کو ابھی اگنا ہے 

ان کھیتوں میں      

میں دیکھتی ہوں تیری انگیا بھی 

بس پہلی بار ڈری بیٹی 

میں کتنی بار ڈری بیٹی 

ابھی پیڑوں میں چھپے تیرے کمان ہیں بیٹی 

میرا جنم تو ہے بیٹی 

اور تیرا جنم تیری بیٹی 

تجھے نہلانے کی خواہش میں 

میری پوریں خون تھوکتی ہیں

## ٻِیا ݙیکھو

* خود کشی کرݨ آلے شاعر

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی شاعرہ
ونکی:شاعرہ	
ونکی:اردو ٻولی دے شاعر
ونکی:پنجابی ٻولی دے شاعر
شاہ بانو بلگرامی

شاہ بانو بِلگرامی (اردو: شاہ بانو بلگرامی) (انگریزی: Shahbano Bilgrami) (ڄَمَّݨ دا سال: ١٩٧٣ء)  پاکستان نال تعلّق رکّھݨ آلی ہِک مصنف زنانی، ایڈیٹر، شاعرہ، اَتے کتاب / فلم دا جائزہ گِھنَّم آلی پاکستانی شخصیّت ہِن۔  

## حیاتی دا احوال
راولپنڈی، پاکستان وِچ ڄَمَّݨ آلی شاہ بانو نے اپݨی ابتدائی حیاتی کینیڈا دے کیوبیک، مونٹریال وِچ لنگھائی۔ ادب وِچ دلچسپی گِھنَّݨ دی باروں، اِنّھاں نے ہائی سکول وِچ مضمون نویسی اَتے تخلیقی تحریری مقابلیاں وِچ اِنّھاں کُوں انجو انج اِنامات نال نوازیا ڳیا۔ ١٩٩١ء وِچ، اُوہ اَتے اُنّھاں دا ٹَٻَّر اپݨے اَبائی دیس وَل ڳیا، جِتّھاں اُنّھاں نے اے لیول مکمل کِیتا۔ اِین٘دے بعد شاہ بانو نے انگلینڈ وِچ بی اے آنرز اَتے کنگز کالج لندن تُوں وِیہوِیں صدی دے ادب وِچ ایم اے کرݨ کِیتے لندن یونیورسٹی کَن رُخ کِیتا۔ اُوہ مغربی ورجینیا دے مورگن ٹاؤن وِچ ٢٠٠٢ء وِچ اپݨے پئے اَتے ݙو دِھیاں دے نال رہن٘دی ہَن۔

## ادبی اَتے نصابی خدمتاں

آکسفورڈ یونیورسٹی پریس دی کراچی برانچ وِچ اپݨے اَٹھ ورھیاں دے وِچالے، اُوہ ایجوکیشن ڈویژن دی ایڈیٹر اَتے مصنف ہَن۔ اُتّھاں کَم کرین٘دے ہوئے، اُنّھاں نے ٻالاں دے اَݨ ڳِݨت درسی کتاباں لِکّھیاں اَتے اُنّھاں وِچ معاوݨت کِیتی۔

## تصانیف اَتے اعزاز
١٩٩٧ء وِچ اُنّھاں دی شاعری آکسفورڈ یونیورسٹی پریس دے ذریعہ ہِک "انتھالوجی" وِچ چَھپّی ہئی۔ اِیہ پاکستانی نژاد شاعراں دے لِکّھے ہوئے شعراں دا مجموعہ ہِے۔ "خوابوں کے بغیر"، شاہ بانو دا پہلا مکمل لمائی آلا ناول، مین ایشین ادبی اِنام ٢٠٠٧ء دے لانگ لسٹ وِچ رکّھیا ڳیا ہِے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* مین ایشیاء ادبی اِنام 2007 لانگ لسٹنگ

## حوالہ جات

* ہارپر کولنز سوانح
* مین ایشیاء ادبی انعام سوانح
* شاہبانو بلگرامی کی ایک کتاب کا جائزہ
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:شاعرہ
ونکی:پاکستانی شاعرہ
ونکی:ناول نگار زنانیاں
شاہدہ حسن

[thumb|شاہدہ حسن ([اردو شاعرہ)]]
شاہدہ حسن (اردو: شاہدہ حسن) (انگریزی: Shahida Hassan) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٢٤ نومبر ١٩٥٣ء) (ڄَمَّݨ دی جاء: چٹا گناگ، بنگلہ دیش)  ہِک ہم عصر اردو شاعرہ ہِے۔ پاکستان وِچ رہن٘دی ہِے۔ اُوہ اپݨی نظماں اَتے غزلاں کِیتے مہان٘دری ہِن۔ شاہدہ حسن نے اردو شاعری وِچ ٻہوں کُجھ لِکھیا ہِے، جیڑھا ݙو مجاز مجموعاں وِچ چَھپّیا ہویا ہِے۔ "یہاں کچھ پھول رکھے ہیں" (ترجمہ: اِتّھاں کُجھ پُھل رکّھے ہِن) اَتے "ایک تارا ہے سرہانے میرے" (ترجمہ: ہِک تارا ہِے میݙے سِراݨے)۔ اِنّھاں نے جامعہ کراچی توں انگریزی وِچ ماسٹر کِیتا ہویا ہِے۔

## غزل نگاری
شاہدہ حسن اردو شاعری وِچ خصوصاً پاکستان وِچ اپݨی خدمتاں کِیتے مہان٘دری ہِن۔ اِنّھاں کُوں پاکستان اَتے انجو انج ٻئے مُلخاں دے ادب توں متعلق اݨ ڳِݨت اردو شعری سیشناں اَتے پروگراماں وِچ سَݙّیا ڳیا ہِے۔ اِنّھاں دی غزلاں اَتے نظماں، جِنّھاں دی ہم عصری رابطے ہِن، خاص طور تے اردو ادب دے دانشوراں وِچ اِنّھاں دی تعریف کِیتی وین٘دی ہِے اَتے اکثر مشاعراں وِچ اِنّھاں دی تعریف کِیتی وین٘دی ہِے۔ جِتّھاں اِنّھاں کُوں اپݨی تحریری تخلیقاں سݨاوݨ کِیتے اکثر سَݙّیا وین٘دا ہِے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* پاکستانی مصنف زنانیاں۔

* پاکستانی مصنف زنانیاں دی تن٘دِیر

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:شاعرہ
ونکی:پاکستانی شاعرہ
ونکی:پاکستانی اردو مصنف
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مصنف زنانیاں
شیلا عبد اللہ

شیلا عبد اللہ (اردو: شیلا عبداللہ) (انگریزی: Shaila Abdullah) (ڄَمَّݨ دا سال: ١٩٧١ء) ہِک پاکستانی نژاد امریکی مصنف زنانی، لکھاری اَتے ڈیزائنر ہِن۔  

## حیاتی دا احوال
شیلا عبد اللہ نے اَݨ ڳِݨت ایوارڈ حاصل کِیتے ہِن جِنّھاں وِچ انگریزی ٻولی کِیتے پطرس بخاری ایوارڈ، گولڈن کُوِل ایوارڈ، ریڈر ویوز ایوارڈ، رٹن آرٹ ایوارڈ شامل ہِن۔

شیلا عبد اللہ کوں ہوبسن فاؤنڈیشن دی طرفُوں گرانٹ وی مِل چُکّی ہِے۔ بیونڈ دا کاین وال (Beyond the Cayenne Wall) اُتے اِنّھاں کُوں سبھ تُوں چنڳے فکشن دا جیوری پرائز مِلیا جیڑھا نورمیگا فکشن ایوارڈ وِچ سبھ تُوں ودھایا ایوارڈ ہِے۔ 

## تصنیفاں
اِنّھاں دی کتاباں وِچوں کُجھ کتاباں اِیہ ہِن:

* سیفرون ڈریمز (Saffron Dreams)۔
* کاین وال توں پرے (Beyond the Cayenne Wall)۔  ٻالاں دے ترے کتاباں۔ 
* رانی قوس قزح دی ڳویڑ وِچ (Rani in Search of a Rainbow)۔ 
* میݙی ٻیلی سوہانا (My Friend Suhana)

اِنّھاں نے خصوصی لوڑاں آلے (مُتھاج) ٻالاں کِیتے کتاباں وی لِکّھیاں ہِن۔ 

٢٠١٤ء دے اوائل وِچ، واشنگٹن اَتے لی یونیورسٹی دی ہِک تحقیقی ٹیم نے ہِک مطالعہ کِیتا جین٘دے وِچ اِنّھاں کوں تحقیق نال اِیہ پتہ لڳیا جو "زعفران خواب (Saffron Dreams)" توں ٣،٠٠٠ لوظیں دا اقتباس پڑھݨ نال انسان گھٹ نسل پرست تِھی سڳدا ہِے۔    

اِیں ناول کوں اَزاد تعلیمی ڈیٹابیس کے تارکینِ وطن ادب وِچ پہلاں پنجھاہ عظیم کمّاں وِچُوں ہِک تسلیم کِیتا ڳیا اَتے بطورِ حوالہ اݨ ڳِݨت جائیں اُتّے اِیکُوں شامل کِیتا ڳیا۔ 

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* شیلا عبداللہ کی باضابطہ ویب سائٹ
* اگر  یہ دیواریں بات کر سکیںآرکائیو شدہ، نیرالی میگزین ، اپریل 2007
ونکی:ٻالاں دے مصنف
ونکی:ٻال ادب
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی نژاد امریکی
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
رضیہ بٹ

رضیہ بٹ (اردو: رضیہ بٹ) (انگریزی: Razia Butt) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩ مئی ١٩٢٤ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٤ اکتوبر ٢٠١٢ء) پاکستان نال تعلّق رکھݨ آلی اردو دی مہان٘دری ناول نگار اَتے کہاݨی نویس ہَن۔ اِنّھاں نے پاکستانی زنانیاں وِچ سبھ تُوں وَدھ پڑھی ون٘ڄݨ آلی ناول نگار ہووݨ دا درجہ حاصل کِیتا ہِے۔ اِنّھاں دے ناول اَتے کہاݨیاں اُتے اَݨ ڳِݨت ٹی وی ڈرامے اَتے فلماں بݨ چُکّیاں ہِن۔

## ابتدائی حیاتی
رضیہ بٹ ١٩ مئی ١٩٢٤ء کُوں وزیر آباد، پنجاب  وِچ ڄَمّی ہَن۔ اِنّھاں نے اپݨی حیاتی دا وَدھ ویلا پشاور وِچ لنگھایا ہِے۔ ݙاہویں جماعت وِچ اردو وِچ ١٠٠ فیصد نمبر حاصل کِیتے، جین٘دے اُتّے اُستانی نے آکھیا جو ڄیکر میݙے وَس وِچ ہون٘دا تاں میں ہِک سو نمبراں وِچوں ہِک سو پنجھاہ نمبر ݙین٘دی۔

## ادبی پن٘دھ
١٩٤٠ء دے نیڑے تیڑے اِنّھاں دا پہلا کَم ادبی جریدے وِچ چَھپّیا۔ اِیں ویلے رضیہ بٹ دی عمر وِیہہ ورھیاں توں وی گھٹ ہئی۔ اپݨی پہلی کہاݨی کُوں بعد وِچ اُنّھاں نے ناول "نائلہ" دی شِکّل وِچ ڈھال تے چھاپیا۔ ١٩٤٦ء وِچ شادی دے بعد کُجھ ورھیاں تئیں اُوہ ادبی سرگرمیاں تُوں دور رہی۔ ١٩٥٠ء وِچ اُنّھاں نے وَلا لِکّھݨ دا اَغاز کِیتا۔ 

## مہان٘درا کَم کار
رضیہ بٹ دے ناولاں اُتّے کئی فِلماں بݨ چُکّیاں ہِن جِنّھاں نے دُھم وی پاتی۔ فکشن نگاری وِچ اِنّھاں کُوں خاص مقام حاصل ہِے۔ 

مغربی پاکستان دی پہلی رنگین فلم "نائلہ" اِنّھاں دے ای ہِک ناول اُتے بݨی ہئی۔

## وفات
٥ اکتوبر ٢٠١٢ء کوں اِیہ لاہور وِچ لَمّی بِماری توں بعد فوت تِھی ڳئی ہَن۔ 

## کتاباں

### ناول

* آدھی کہانی
* آگ
* آئینہ
* انیلہ
* بانو
* بینا
* چاہت
* ڈارلنگ
* فاصلے
* میں کون ہوں؟
* نائلہ
* ناسور
* نورینہ
* ریتا
* روپ
* سبین
* صائقہ
* ثمینہ
* سوانح
* زندگی
* آمنہ
* مہرو
* زری

### ناول اُتے مبنی ڈرامے

* اماں (احمد نوید نے پی ٹی وی کِیتے ڈرامائی پیشکش کِیتی)
* بانو (ہم ٹی وی اُتے داستان دے ناں نال ٢٠١٠ء وِچ ڈرامہ بݨیا)۔ 
* نائلہ
* نورینہ (١٩٩٥ وِچ پی ٹی وی ڈرامہ)
* صاعقہ (ہم ٹی وی اُتّے ٢٠٠٩ء وِچ ڈرامہ)

### ناول اُتے مبنی فلماں

* نائلہ (1965)
* صاعقہ (1968)
* انیلہ (1969)
* نورین (1970)
* محبت (1972)
* خلش (1972)
* پیاسا (1973)
* محبت ہو تو ایسی (1989)
* گلابو (2008)

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ
BBC Urdu۔ ناول نگار رضیہ بٹ فوت تھی ڳئی
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:ناول نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ناول نگار
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:افسانہ نگار
ونکی:پاکستانی افسانہ نگار
ونکی:اردو افسانہ نگار
رخسانہ خان

رخسانہ خان (اردو: رخسانہ خان) (انگریزی: Rukhsana Khan) (ڄَمَّݨ دا سال: ۱۹۶۲ء) پاکستان نال تعلّق رکھݨ آلی اردو دی مہان٘دری ٻال ادب دی مصنف زنانی اَتے کہاݨی نویس ہِن۔ 

## ابتدائی حیاتی
رخسانہ خان ١٩٦٢ء کُوں لاہور، پاکستان وِچ ڄَمّی ہئی۔ اُوہ ہِک پاکستانی ہِن جیڑھی کینیڈا وِچ رہن٘دی ہِن۔ اُوہ ٻالاں دی مصنف زنانی اَتے کہاݨی نویس ہِن جِنّھاں دی کہاݨیاں نے سبھے ثقافتاں دے ٻالاں کُوں مشرقی نسل دی ثقافتاں نال جوڑݨ دے قابل بݨایا ہِے۔

رخسانہ خان ١٩٦٢ء وِچ پاکستان دے شہر لاہور وِچ ڄَمّی ہئی۔ اُوہ ترے ورھیاں دی حیاتی وِچ اپݨے ٹَٻَّر دے نال کینیڈا کوچ کر ڳئی اَتے ڈنڈاس، اونٹاریو وِچ پَلّی وَدّھی۔ اِنّھاں نے سینیکا کالج آف اپلائیڈ آرٹس اینڈ ٹیکنالوجی تُوں گریجوایشن کِیتی اَتے حیاتیاتی کیمیائی ٹیکنیشن بݨ ڳئی۔ اِنّھاں دے چار ٻال ہِن جِنّھاں وِچ ترے دِھیاں اَتے ہِک پُتر شامل ہِن اَتے اُوہ اونٹاریا دے شہر ٹورنٹو وِچ اپݨے پئے دے نال رہن٘دی ہِن۔

### تحریری کَم کار
رخسانہ خان دے تحریری کَم کار دا اَغاز ایڈم ورلڈ ٻالاں دے ویڈیوز کِیتے ڳاݨے لِکھ تے تِھیا اِنّھاں دی کہاݨیاں میسج انٹرنیشنل اَتے کہاݨی رسالیاں وِچ شائع تھئیاں ہِن۔ ٻالاں دی اِنّھاں دی ایوارڈ یافتہ کتاباں وِچ تصویری کتاباں، مختصر کہاݨی دے مجموعے اَتے ناول شامل ہِن۔ اُوہ سوسائٹی آف چلڈرنز بک رائٹرز اینڈ السٹریٹر، رائٹرز یونین آف کینیڈا، کینسکاپ اَتے سٹوری ٹیلنگ ٹورنٹو دی رکن ہِن۔ رخسانہ خان بین الاقوامی کہاݨی آکھݨ آلے نیٹ ورک دی وی ممبر ہِن۔ رخسانہ خان کینیڈا وِچ ٻالاں دی مہان٘دری مصنف زنانی ہِن جیڑھی کہاݨیاں کُوں تنوع ݙساوݨ تے مرکوز ہِن۔ اِنّھاں دی کتاباں دا اطالوی اَتے جاپانی سمیت اݨ ڳِݨت ٻولیاں وِچ ترجمہ کِیتا ون٘ڄ چُکیا ہِے۔ اِنّھاں نے ڈنمارک، کوپن ہیگن وِچ ٢٠٠٨ء دے آئی بی بی وائی (بین الاقوامی بورڈ برائے کتب برائے نوڄواناں) دی عالمی کانگریس وِچ، تقریر دی اَزادی دے مقابلے وِچ ثقافتی حساسیت دے مقابلہ: اَزادنہ طور تے تخلیق کرݨ دا حق اَتے لوکاں دا احترام کرݨ دی توازن دے مُکھ نال ہِک تقریر پیش کِیتی۔

### ایوارڈز

* بگ ریڈ لولی پوپ نے گولڈن کائٹ ایوارڈ سن 2011 وِچ جِتّیا۔
* بگ ریڈ لولی پوپ نے سن 2011 وِچ شارلٹ زولوٹو ایوارڈ جِتّیا ہئی۔ 
* بین الاقوامی ریڈنگ ایسوسی ایشن دی طرفوں ٢٠١٠ء وِچ بین الاقوامی ریڈنگ ایسوسی ایشن دے ذریعے مطلوب مور کوں عالمی سوسائٹی کِیتے قابلِ ذکر کتاب دے طور تے مَنّیا ڳیا۔ 

### کتاباں
تصویری کتاباں

•بگ ریڈ لالی پاپ (2010)

•سلی چکن (2005)

•رولر آف دا کورٹ یارڈ (2003)

•کنگ آف دا سکائز(2001)

•دا روزز ان مائی کارپٹ (1998)

•بیڈ ٹائم با-اے-ایل کے (1998)

### ناولز
•وانٹنگ مور (2009)

•ڈہلنگ ، اف یو لو می وڈ یو پلیز پلیز، سمائل (1999)
مختصر کہاݨیاں

•آ نیو لائف (2009)

مینی ونڈوز کو-آوتھرڈ ود ایلیزا کاربون اینڈ اوما 

کرشناسوامی (2008)

مسلم چائلڈ(1999)

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:ٻالاں دے مصنف
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی ناول نگار
ونکی:ناول نگار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں