مُہاڳ

اَسّاں کَھلاّ تاں ہِک ٻے تے پَٹّی وَدّوں پر اے وِی ڳݨی اِوّے جو پنجاپی ‘ سندھی ‘ سِرائیکی  ہندکو دی تختی تاں اُڑدو دی دِھر تے ٻدھیندی ویندی اِے ‘ اَدھوگھا ٻر سرائیکی ‘پنجاپی ‘ سندھی ‘ ہندکو تے ٻیاں آن بچئن۔ تئیں وی اَسّاں تݨکیئے وَدّوں ‘ لَوز اَساں سَبھنئیں کَنّیں آپݨے ہِن ۔ چَھڑی آلس ‘ اَساڈا کُٹّا کڈّھی ویندی اے ۔ چوک دے جو تھیؤسے ۔ آپݨی مادیاں ٻٹّری دھارݨا وِسارݨ سرائیکیں کنوں پِچھّے ٻنّاں اے۔

اَبّے ݙاڈھی تَݨ ماری پُٹر پَڑھ پَوِّن ۔ میکوں رئیس احمد جعفری دے ہتھ وچ ݙتونیں ۔ ٻیا تاں جیڑھا میں پَڑھئیم ‘ اَلاوݨ ڳلھانوݨ ایجھا سکھیئم جو اَصلوں ’’ہندوستانی‘‘ بَݨ ڳئم ۔آکھ تاں پیئو ݙاݙے کنوں۔ ’’کیا کرریائے بے ۔ اَمّاں کہاںجاتے ہو‘ بیٹھو بھی ۔ اَجی حضرت تشریف رکھیئے گا۔‘‘دا پُٹرہم ۔ کنھ ناں وَٹ کڈھیا ایہو پنا نھ گیر دَا پُٹرکونھیں۔ اَبّا خوش جو پُٹر ٻول پے ‘ پنجاہ سَٹھ سال اُڑدو وِچ کڈھیئے پیئو میݙے ۔ پچھاڑی دا یارھاں سُو مثالاں سرائیکی دیاں وِی گݙ کر ڳیا ۔ آپݨے پیریں تے وَلݨ دِی سُدھ وَلا وی اَساکوں ناں پی ‘ توݨی جو سرائیکی صوبے دی نشانی بہاول پُر دی برحالی کِتے اَڄ کنوں پنجوی سالھ اَڳے وی میں لکھیّا تے مہر صاحب نال اَٹکیا وی ہَم۔ سرائیکی دی لوری لَڳل تاں ہئی پر چوتا کڈھوا ڳے چودھری صابر ذکی ۔ میں ٻے دَہمان جوگاٖ تاں ناں ہم ‘ آن سرائیکی پڑھن لِکھّݨ تے زور رَکھیئم۔ ہِکّے سالھ ٻارھاں سرائیکی  مُہانڈرے چِھک تے پَرے چا سَٹیئم۔ مُہانڈرا لِکھّݨ میݙے کِتے سُتھرا ناں ہا پَر اُڑدو وِچ وی تاں ایہو کجھ کَمتی وَدا ہَم ۔ سرائیکی جیڑھی اُڑدو دی اَدھار تے پی لکھیندی ہئی ۔ اُوں کوں سور پور تے اَلانوݨ آلی ٻولی کوںلکھت وچ آندِم ۔ میں سرائیکی کُوں پَرائے آتھر لَہا تے اپݨا چولا بوچھݨ پَوائے ۔ اِیہا ڈَراڑ مارݨ کنوں میکوں کوئی ناں جھلّے۔ ٻی جا تے ایجھی نِج سرائیکی ݙکھئو چا تاں میں پِچھّے پُھوت ناں چا مریساں۔ ڄاݨی واݨی میں کنوں اَڳے خرم نِج سرائیکی دا ٻاݨ مار ڳے ۔ میں اَجݨ لِکھ لِکھ تے سَند کئیں کوں ݙسلݨ تے سُݨاوݨ دیاں چَسّاں ٻیٹھا گِھندا ہم تے اوݙوں یار ہوریں قاصر فریدی میں وانگݨ لِکھّݨ وِی پَے ڳے۔ میݙی اِتلی جَلتی ایجھی کمّئی تھولہی اے ڄݨا۔

گاٖلھ اے ہے جو بادشاہ تے رعیت دی وِتھی ’’سارک‘‘ دے سبھنئیں مُلخیں وِچ ہکّو جہی ایجھی اے جو نِجھا تے ݙیکھو تاں سَبّھے چَرٻٹ اِن ‘ٻیا کجھ کونھیں ۔ بادشاہیں آپ کوں دھار ڳݨوانوݨ کِتے آپݨیاں ٻولیاں بے مانیاں کر ٻہرلیاں ایجھاں چاتیاں جو آپݨیاں ڳیاں وِسردیاں پَر گریب آپݨی سُجاݨ ‘ اپݨی ٻولی ‘ اپݨیاں رِتیاں ‘پانوݨ ہنڈانوݨ آپ کوں آپ سانبھی اَئے۔ تکڑیاں کِتی ٻیٹھے۔ ہِک ݙوں ناں کئی پیڑھیاں لنگھا آئن ۔ صدیاں ٹرَپ ڳن ‘ تے اوݙوں بھاڳوند مݙی مال دے زور تے آپݨئیں کوں پہیندا اَمدے رڳڑیندا وَدّے ۔ سرائیکی وݙیرہ لہور دا ایجھا چھاڑتائے جو جیڑھے سرائیکی دھرتی دے ڄئے ڄپنے پَکّے سرائیکی ‘ پنجاپی اِن اُنھیں کوں وِی ݙرائی کھڑِن ‘ مَتّاں سرائیکی صوبے دی ہا کِتّی اِوّے سرائیکی کھاویسن وے ‘ اَڳے گھݨا کنھ کوں کھادھا ہا سِرائیکئیں‘ وَہ جُوانو تُساݙی سِرائیکی غیرت ۔ مُلّیں مُلواݨیںوی گھݨیاں عربیاں فارسیاں بِھیڑ بِھیڑ تے سرائیکی ٻولی کُوں دھوتے۔

اساںکوں ایجھے سرائیکی ‘ایجھے دُھوتے سرائیکیں کنوں اِتھئوں دے اُوہے پنجاپی چگن جیرھے اِتھئیں کمیندن ‘اِتھئیں خرچیندن ‘اِتھئیں پُریندِن ۔ اَساݙی پنجاپ تے پنجاپئیں نال کوئی باشت تاں کونھی ۔ پنجاپ خوش پیا وَسّے ۔ اَسّاں وِی وَسدے ہاسے ‘ اَسّاںکوں اَساݙا وَسَݨ وسیپ وَلا ݙیؤ۔ ٻیا ناں جھیڑا ناں جَھٹّی ۔ اقبال مرِحئت آپݨے برہمن پُٹر ڳݨواوݨ تے وَݙئی کر تے ݙکھالئے ۔ اَسّاں جھلیئے ۔ رامے صیب اپݨے سَت سُورمیں لکھئین ۔ اَسّاں ٻیلی کیوں ناں رکھوں ۔ اَساݙئیں اَکھیں تے ۔ کوئی پنجاپ کوں جگاٖوے اَسّاں خوش تھیندُوں ۔ پَر پنجاپ سُتل کِتھوں ہا۔ اَسّاں جے کر خواجے کوں ڳئوں تاں کَنھ کُوں کیوں مِرچاں لڳن تے ڳلّیں لڳے ۔ جیرھا سِرائیکی کُوں پنجاپی آکھدے ہُوں کنوں پُچھو تاں سئی ’’مُہانڈرا ݙیکھنس‘‘ کیا ہوندے ۔ چِٻ لَڑکا ڈوُل سُڄاتے ٻہہ رَہسے۔

سرائیکی وچ مُہانڈرا لکھینداتاں اَمدا ہوسے ‘ کَیں اَلا ہے لکھیجن پَے ڳے ۔ مَیں آپݨی ڄاݨ وِچ کم کوں اَڳیتے سورئیے ۔ سرائیکی کوں سرائیکی دِھر ݙتی اِم ۔ چھڑا سوریا کِتھّاں اِم آپݨی ڄاݨ وِچ وَݨ وَڄائم تے حدیث مُکئی اِم۔

نیاز وند              

انیس           

۲دسمبر۱۹۹۰ء؍۱۴۱۱ھ

محمد آباد‘ تحصیل صادق آباد

## حوالہ
مُہانڈرا ݙیکھِنس، مصنف : سید انیس شاہ جیلانی، چھاپہ خانہ: جھوک پرنٹرز ملتان