کِکّر دے پُھل

عبدالصمد لغاری ایف۔ اے پاس کرکے دفتراں دے دروازے کھڑکاوݨ لڳا۔ کوئی دروازہ وی نہ کُھلیا۔ ٻہوں مشکل نال اوہ ہک پرائیویٹ فرم وچ مزدور بھرتی تھیا۔ فرم دے مالک الحاج نبی بخش صاحب ٻہوں نمازی ہن۔ متھے تے سجدہ گزاری دا کالا داغ ہا تے چہرے تے نبیؐ دی سُنت پوری’’یک مُشت دو انگشت‘‘ سجی ہوئی ہا ۔ اوہناں ہکے مہینے وچ اِی معلوم کر گھدا جو عبدالصمد لغاری کم دا آدمی ہے ۔ ہک ݙینہہ اُس نوں دفتر وچ سݙایا۔ لغاری تھر تھر کنبدا آیا۔ الحاج نبی بخش صاحب ٻہوں پیار نال آکھیا:

’’پُتّر کرسی تے ٻہہ میں تیں نال کجھ ڳلاں کرݨیاںچاہونداں۔‘‘ عبدالصمد لغاری ٻہہ تھیا۔ اوہناں فرمایا :

مینوں پتہ لڳا ہے جوتوں پڑھیا لکھیا آدمی ہیں۔ تیݙی کتنی تعلیم ہے؟۔‘‘

’’جی میں پچھلے سال سیکنڈ ڈویژن وچ ایف ۔ اے کیتاہے ۔‘‘

’’کیہڑے کیہڑے مضمون ہن‘ میݙا مطلب ہے لازمی مضموناں نوں چھوڑ کے ۔‘‘

’’جی میں معاشیات ‘ سوکس تے اسلامیات رکھی ہوئی ہائی۔‘‘

’’ماشاء اللہ  ماشاء اللہ آرٹس وچ کم دے مضمون ہوندے وی ایہا ہِن۔‘‘

’’جی‘‘

’’پُترا اساں تینوں پیکنگ تے لایا ہویا ہے ‘ ایہہ اساݙی غلطی ہے ۔ مینوں ایہہ پتہ نہ ہائی جو توں لِکھیا پڑھیا آدمی ہیں۔‘‘

’’جی میں آپݨی درخواست وچ تاں ہر ڳل لِکھی ہائی۔‘‘

’’خیر میں ٹھیک طرح نہ پڑھ سڳیا ہوساں ۔ ہُݨ توں کلرک ہیںتے تیݙی تنخواہ وچ پنجاہ روپیاں دا وادھا کیتا ویندا ہے۔‘‘

’’شکریہ جی مہربانی۔‘‘

’’پُتر شُکر صرف خدا دا کرݨا چاہیدا ہے۔ نماز تاں باقاعدگی نال پڑھدا ہیں نا!‘‘

’’جی ہاں‘‘

وَت اوہناں اکائونٹنٹ نوں سݙ کے آکھیا:

’’غلام حسین نوں اس مہینے دی تنخواہ ݙے چا‘ اس نُوں فارغ کیتا ویندا ہے تے اس دی جاہ تے عبدالصمد لغاری نوں ٻلھا ݙے ۔ ایہہ ایف ۔ اے پاس ہے۔‘‘

’’جی ناراض نہ تھیوو تاں میں پُچھ سڳداں جو غلام حسین دی کیہڑی غلطی ہے؟۔‘‘

’’ایس ڳل نوں چھوڑو ۔ اوہ ٻہوں غلط آدمی ہے ۔ ہک تاں اوہ نماز نہیں پڑھدا ݙوجھا اُس ملازماں دی یونین بݨاوݨ دی کوشش کیتی ہے۔ یونین وغیرہ نال مینوں فرق نہیں پیندا ۔ میں ساریاں نوں کڈھ چھوڑیساں ۔ تہانوں پتہ ہے بے روزگاری عام ہے ۔اَڄ ایہناں نوں کڈھاں تاں کل نوں ایہہ منتاں زاریاں کرݨ آکھلوسݨ۔‘‘تے وَت عبدالصمد لغاری کلرک تھی ڳیا ۔ اس دا ہک خاص کم ایہہ ہائی جو اوہ ملازماں دی تنخواہ دے ݙو رجسٹررکھے ۔ ہک اصل حساب کتاب ٹھیک رکھݨ لئی تے ہک حکومت دا مونہہ ٻنھݨ لئی ‘انکم ٹیکس توں بچݨ لئی ۔ پہلے عبدالصمد لغاری نوں ایہہ سمجھ نہ لڳی جو ݙو رجسٹر کیوں ہِن …؟ ۔ ہک ݙینہہ اوہ شام دی نماز پڑھ کے مسیت وچوں نکلیا تے اتفاق نال اوہنوں غلام حسین مِل ڳیا۔ اُس آکھیا:

’’واہ تہاݙی نماز ہے ۔ بھئی ‘ نمازاں وی پڑھدے ہائو تے بے ایمانیاں وی کریندے ہائو ۔ اللہ دی نماز تاں بے ایمانیاں توں روکیندی ہے ‘ تساݙی نماز بے ایمانیاں توں کیوں نہیں روکیندی۔ تے وَت بے ایمانیاں وی آپݨے واسطے نہیں۔ الحاج نبی بخش واسطے۔‘‘

عبدالصمد لغاری ڳل سُݨی تے وَت تفصیل پُچھی تاں اَکھیں کُھل ڳئیاں۔ ݙوجھے ݙینہہ اُس الحاج نبی بخش نوں آکھیا:

’’جناب میکوں اوہا پُراݨی پیکنگ والی نوکری ݙیو میںایتھے کم نہیں کرݨا چاہوندا ۔‘‘

’’عبدالصمد لغاری ! سودے دی ڳل ہے ۔ تیں آپݨے آپ نوں میݙے تے ویچ چھوڑیا ہے ۔جتنے تائیں میݙا ملازم رہسیں تیݙی مرضی میں تے وِکی رہسی ‘ تیݙے چاہوݨ دی ڳل نہ ہوسی ۔ جو کجھ میں چاہساں اوہ کرݨا پوسی۔‘‘

’’جناب میں محنت ویچی ہے ۔ ضمیر تے ایمان نہیں ویچیا۔‘‘

’’جیہڑا آپݨے آپ نوں وکائو مال بݨیندا ہے اوہ ہک ہتھیار ہوندا ہے ۔اُس دا ضمیر ‘ ایمان نال کوئی تعلق نہیں رَہندا ۔ مالک دی مرضی ہے جو چُھرے نال آدمی ذبح کرے یا ٻکری ۔ تینوں کِس غلط پٹی پڑھائی ہے ۔خیر میں قائل کرݨ دی کوشش نہیں کریندا ‘ توں اَڄ توں فارغ ہِیں۔ ونجٖ آپݨے ضمیرتے ایمان نوں چٹ چٹ کے آپݨی تے آپݨے گھر والیاں دی بُکھ مِٹا۔‘‘

عبدالصمد لغاری وَت ہک مِل وچ ملازم ہویاتے ٹریڈ یونینسٹ بݨ ڳیا ۔ اِتھے اُس دی ملاقات مصطفی جعفری نال ہوئی ۔اُس اُس نوں ݙسیا جو مزدور دی سیاست صرف مِل مالک تے مزدور دی جنگ تائیںمحدودنہیں۔ایہہ تاں ہک نظام دے خلاف جنگ ہے ‘ اس نظام دے خلاف جیہڑامِل مالک پیدا کرینداہے۔ عبدالصمد لغاری دے جذبے جوان ہَن اوٻہوں سرگرم تھی ڳیا ۔ مِل وچ پاکٹ یونین وی ہائی ۔ ہک ݙینہہ مزدوراں دا جھگڑا تھی ڳیا تے پاکٹ یونین دا ہک مزدور قتل تھی ڳیا۔ مِل انتظامیہ اَڳے ہی تاڑ وچ ہائی ۔ عبدالصمد لغاری تے قتل دا پرچہ کرا ݙتا ڳیا۔ موقعے دے گواہ وی پیدا کر گھدے۔عبدالصمد لغاری رو پوش ہو ڳیا۔ مختلف تھانواں تے چُھپدا چھپاندا تھل دے علاقے وچ ونجٖ پہنتا۔اوتھے اُس گزر اوقات داایہہ ذریعہ بݨایا جو جنگل وچوں لکڑیاںکپ کے شہر ویچ آوے۔ٻہوں ݙینہہ اُس دے اندر دا لغاری سُتا رہیا تے اوہ سلطان بݨیا رہیا ۔ ناں دا سلطان ۔ اوتھے اُس دی ملاقات ہک کسان دی دھی مہتاب بی بی نال تھی ڳئی ۔ ݙوہائیں ہک ݙوجھے دی محبت وچ غرق تھی ڳئے۔ عبدالصمد لغاری سُتھری محبت داقائل ہائی ۔ اُس مہتاب بی بی نوں آپݨے متعلق سبھ کجھ ݙسا ݙتا ۔ مہتاب بی بی آکھیا : ’’توں جو کجھ وی ہِیں میکوں منظور ہیں۔‘‘ ݙینہہ ٹھیک ٹھاک پئے گزردے ہَن۔ نہاموں زمینداراں کساناں نوں آپݨی زمین وچوں بے دخل کرݨ لڳ پئے۔ایہہ وݙی ظالم تحریک ہائی۔ سالاں توں ہک جاہ تے وَسدے رَسدے ہالی کِنج گھراں نوں چھوڑݨ تے وَت عبدالصمد لغاری جاڳ پیا۔ اوہ سلطان والا چولاپاڑ کے ٻاہر آڳیا۔کساناں نوں منظم کرݨ لئی اس تحریک چلائی ۔ زمینداراں اُس نوں چُپ کراوݨ لئی پولیس سݙ گھدی ۔وَت عبدالصمد لغاری روپوش تھی ڳیا۔ بھلا ہُݨ اوہ اس تھل نوں نہیں چھوڑ سڳدا ۔اوتھے ذرے ذرے تے اس آپݨی محبت دیاںکہاݨیاں لِکھیاں ہن ۔ اوہناں ذریاں مہتاب بی بی دے ننگے پَیرچُمے ہَن ‘ اوہناں ہواواں مہتاب بی بی دیاں زُلفاں نوں چھیڑیاہائی ‘ اوہناںکِکراں ہک ݙوجھے دیاںٻاہواں وچ ٻاہواں پاکے اس تے اَتے مہتاب بی بی تے چھاں کیتی ہائی ۔ اوہناں نوں چھوڑ کے کیݙے ونجٖے ہا۔ اس چُھپݨ دی ہک جاہ ڳول گھدی تے وَت مہتاب بی بی نال چھپ چھپ کے ملاقاتاں کرݨ لڳ پیا۔ ایہہ ملاقاتاں عام طور تے تتّے بھڑکدے ݙوپہر ویلے تھیندیاں ہن ۔ ہک ݙینہہ ݙوہیں کِکراں تھلے ٻیٹھے ہَن تے مہتاب بی بی آکھیا:

’’عبدالصمد لغاری ! کݙاہیں اساݙے وی ݙینہہ پھرسن۔‘‘

’’مہتاب بی بی اوہ ݙینہہ دور نہیں ‘ رات توں پچھے ݙینہہ ضرور تھیندا ہے ۔ اوہ وقت ضرور آوݨا ہے جیںویلے ہالی تے زمیندار دا فرق مِٹ ویسی تے کوئی کیں دی محنت تے ݙاکہ نہ مار سڳسی۔ کوئی عبدالصمدلغاری نوں جھوٹے مقدمیاں وچ نہ پھسایا ویسی تے کوئی مہتاب بی بی اُجٖڑی پُجٖڑی بہار بݨ کے آپݨے اتھرواں نال آپݨے ڈھول دے نوحے نہ لکھیسی۔‘‘

مہتاب بی بی دیاں اَکھیں چھم چھم وَسݨ لڳ پئیاں۔عبدالصمد لغاری اُس دا بوچھݨ لاہ کے اس دیاں ہجھواں پونجھیاںتے اس دیاںزُلفاں نال کھیݙدیاں کھیݙدیاں اُس نوں ہک اجیہا خیال آیا جو آپ ہس پیا تے زمین تے کِھلرے ہوئے کِکّردے پُھل چُݨ چُݨ کے اس دی مانگ وچ پروݨ لڳ پیا۔

’’عبدالصمد لغاری ایہہ کیہ پیا کریندا ہیں؟‘‘

’’مہتاب بی بی میں تیݙی مانگ وچ افشاں پیا بھریندا ہاں۔‘‘

’’کِکّر دے پُھلاّں نال؟‘‘

’’ہاں ‘ مہتاب بی بی باغیاں دے تحفے ایہا پُھل ہوندے ہن۔‘‘

وَت ٹھاہ دی اَواز آئی ۔ سکندر خان زمیندار دی گولی عبدالصمدلغاری دا متھا چِیردی ہوئی نِکل ڳئی ۔ ݙوجھے ݙینہہ میݙے مُلک دے اخباراں شہ سُرخیاں نال خبر چھاپی:

’’قتل دا مفرور ملزم تے معروف ڈاکو عبدالصمدلغاری پولیس مقابلے وچ ماریا ڳیا۔‘‘

ماہتاب بی بی پاڳل تھی ڳئی …… شہر دیاں سڑکاں تے ہک عورت میلی جیہی ڳنڈھڑی چا کے بھجٖدی رہندی ہائی ۔ تھک کے کتھائیں ذرا ٻہندی ہائی ‘ لوک اُس نوں روٹی آݨ ݙیندے ہَن ۔ کجھ کھا کے وَت بھجٖ پوندی ہائی ۔ ٻالاں اُ س دی چیڑھ بݨاگِھدی:۔

’’مائی ڳنڈھڑی تاں ݙے۔‘‘

تے اوہ ڳنڈھڑی ہاں نال لا کے بھجٖ پوندی ہائی ۔ ہر کوئی حیران ہائی جو اس ڳنڈھڑی وچ کیہ شے ہے ؟ ایہہ ڳنڈھڑی ہک معمّہ ہئی ‘ ہک گنجھلدار ٻجھارت ہائی ۔ ہک سر بند رازہائی۔

اُس ݙینہہ ماہتاب بی بی ہک ٹرک تلے آ کے مر ڳئی تے ایہہ معمّہ ‘ ایہہ گنجھل دار ٻجھارت تے ایہہ سر بند رازکُھل ڳیا ۔ کپڑے دے ٻہوں سارے پرتاں وچ کِکّر دے سُکّے ہوئے تے بُھرے ہوئے پُھل ٻدھے ہوئے ہَن۔

٭…٭…٭

## حوالہ
کِکّر دے پُھل (سرائیکی افسانے) مصنف: سید نصیر شاہ، جھوک پبلشرز  ملتان