کھاوݨ کھوݨ

اَڄ پنجواں ݙینہہ ہائی ۔ برف پئی ڈھاندی ہائی تے اوہ پہاڑی علاقہ اُکا انجٖے چِٹا ݙسیندا ہائی جنجٖے کَیں زمین نوں کفن چا پوایاہووے ۔ ٹھڈی ہواآری آر چلدی پئی ہائی ۔ کتھائیں کوئی جاندار نظر ناہی آندا معلوم تھیندا ہائی جو موت سِراں دی فصل کپ کے سُکھ دے ساہ پئی گھندی ہائی۔ہک غار وچ ہک بگیاڑ (بھیڑیا) بُکھ توں لاچار ہائی ۔ اُس اُٹھیوݨ دی کوشش کیتی پر طاقت جواب ݙتی کھلی ہائی ۔ٻہوں مُشکل نال اوہ اُٹھا تے جنجے اُس تے انھی ݙوری تے گُنگی فطرت نوں ترس آڳیا ۔ نہاموں جیہے برف ڈھاوݨی بند تھی ڳئی تے بدل ٹُرݨ لڳ پئے ۔ ہوا ہلکی تھی ڳئی ۔ بگیاڑ ہولے ہولے ٹُردا غار دے ٻوہے تے آ کھلا ۔ سر کڈھ کے ٻاہر ݙٹھا تے سر پھیر کے آپݨے جُثے تے نظر ماری ۔ وَت اُس دا گزرا زمانہ اُس دے دماغ وچ پھرݨ لڳ پیا۔

اوہ کیݙا ستھولا ہوندا ہائی ۔ اُس دیاں لتاں وچ بجلیاں نچدیاں ہَن تے اُس دیاں کُھریاں تلے انڳارے ہوندے ہَن۔ سارا ݙینہہ اوہ شکار مار کے کھاندا ہائی تے ساراݙینہہ بھجٖدا ہائی تے مجال اے جو راتیں اُسدیاں لتاں ݙکھن ہا یاجسم دے کَیں حصّے وچ درد تھیوے ہا ۔ ہݙیاں تے ماس انجے جٖما ہویا ہائی جنجٖے کَیں لوہے تے سیمنٹ نوں ہک جان کر ݙتا ہووے اُس دی ایہا سوہݨی صحت ہائی جو سارے بگیاڑاں اُس نوں سردار من گھدا ہائی ۔

اوہ جتھوں لنگھ پووے ہا ‘ ݙوجھے جانور کمبݨ لڳ پوندے ہَن تے ہُݨ پنج ݙینہہ دی بُکھ اُس دی ساری طاقت نپیڑ گھدی ہائی ۔ سچ آہدے ہِن بُکھ تے ݙکھ بھیڑی شے ہن ۔ پر بُکھ تاں اُس نوں ݙکھ توں وی زیادہ ونجٖا ݙتا ہائی ۔ اُس سوچا اصل مصیبت بُکھ ہے ݙکھ سارے اُسے دی پیداوار ہِن۔ اوہ ہولے ہولے ٻاہر نکلا ۔ برف تے زبان پھیر کے اُس محسوس کیتا کجھ طاقت جسم وچ ہلݨ لڳ پئی اے ۔ کھِش کھِش دی آواز آئی۔ اُس کن کھلے کیتے ۔ ’’میں توں علاوہ کوئی ہور وی جِیندا ودا ہے۔‘‘ تے اُس نوں حوصلہ آ ڳیا ۔ بھانویں اس واسطے جو موت دی وادی وچ اوہ لُڳا ناہیں۔ اُس دا کوئی سنگتی وی ہائی تے بھانویں اُس واسطے جو اُس نوں جیوݨ واسطے شکار لبھیوݨ آلا ہے ۔ کھِش کھِش دی اَواز نیڑے آڳئی ۔ اوہ ہک لومڑ ہائی ۔ اُس بڑے ادب نال اُس نوں آ کے سلام کیتا تے آکھیا:

سردار صاحب ! نوبگیاڑ اُس غار وچ وی جیندے ٻیٹھے ہن ۔ آئو ہولے ہولے ٹُر کے اُنہاں دے کول ونجٖاں۔‘‘

’’انہاںنوں کیہ کرݨا اے ‘ مینوں کوئی بُکھ دا علاج ݙسا۔‘‘

’’بس تُساں میݙے نال لڳے آئو ۔‘‘  بگیاڑ سمجھا کتھائیں خوراک دا کوئی ذخیرہ ہے ۔ ݙوویں ٹُردے ٹُردے ݙوجھے غار وچ ڳئے اُتھے نو بگیاڑ ٻیٹھے ہن ۔ سردار وی اُنہاں کول ونجٖ کے ٻہہ ڳیا تے وَت بدل دی گاج تھئی ۔

’’مصیبت وَت پئی آندی اے بھرائو۔‘‘ لومبڑ وݙے لیڈراں آر آکھا ۔ ’’اس مصیبت نوں ٹالݨ داتے جتنے ݙینہہ ایہہ ظلمی موسم رہندا اے اتنے ݙینہہ جیوݨ دا ہِکا طریقہ اے۔‘‘

’’کیہڑا بھائی … تِرکھے ݙسا۔‘‘ ساراں بے چینی نال آکھا ۔

’’میں ساری ڳل کھول کے ݙسیندا ہاں ۔‘‘  لومڑ گلا صاف کیتا تے کُجھ دیر چُپ رہیا ۔ جیہڑے ویلے سسپنس زیادہ تھی ڳیاتے ہر کَیں اُتے بے قراری دا زور تھیوݨ لڳا تاں لومبڑ اُٻرا:

’’بھائیو! اَسمان توں جتنیاں کتاباں زمین آلاں دی رہنمائی کݨ اُتریاں ہِن اوہناں ساریاں دے وچ لِکھا ہویا ہے جو مصیبت آپس وچ اتحاد نال تے راتیں جاڳ کے خدا نوں یادکرݨ نال ٹلدی اے تے اتحاد کنجٖے تھی سڳدے‘ اُسے وقت جیہڑے ویلے اساںکیں ہک دی اطاعت قبول کراں تے آپݨی ٻدھی چُھٹی اُسے دے ہتھ وچ ݙے کے اُس نوں سردار بݨا ݙواں۔ تُساں جٖاݨدے ہائو جو تساݙے وچوں سردار کیہڑا ہووݨا چاہیدا ہے۔ اوہا جیہڑا اَڳے وی سردار ہائی ۔ آئو اُس دے ہتھ تے بیعت کراں۔‘‘

اَڄ لومڑ دی زبان چ خداوݙی تاثیر پا ݙتی ہائی ۔ سارے بگیاڑ اَڳے ودھ کے سردار دے ہتھ تے بیعت کرݨ لڳ پئے ۔ بیعت توں پچھے لومڑ آکھا:

’’سردار صاحب ہُݨ تُساں فرمائو کیہ کراں اس مصیبت توں کنجٖے جان چھُڑائیں ‘ خدا دے عذاب نوں کنجٖے ٹلاں؟‘‘ لومڑ اَڄ ٻہوں سوہݨیاںڳلاں پیا کریندا ہائی۔

’’ڳل صاف ہے اَڄ اساں جڳ راتا کڈھساں۔‘‘ سردارزور نال آپݨی آواز وچ شان پیدا کرݨ دی کوشش کیتی۔

’’ٹھیک ہے اُنجٖے وی ساݙیاںنیندراں کتھے رہ ڳیاں ہِن۔‘‘

رات تھی ڳئی لومڑ بڑی عاجزی نال خدا توں دُعا منگی تے جڳ راتے واسطے بگیاڑ سارے اکٹھے ٻہہ ڳئے۔

بدل وَت گجا تے ہوا اُنجٖے سرڑ سرڑ کریندی چلی ‘ جِنجٖے آہدی پئی ہووے۔

’’ہاں ‘ایہہ بگیاڑاں دا کیہا اکٹھ ہے ۔اینہاں اَڄ ہک ݙوجھے نال کنجٖے صلح کر گھدی اے۔‘‘

اَدھی رات لنگھ ڳئی ۔ سارے ٻہوں خلوص نال جاڳدے رہے۔ ہک کمزور جیہا بگیاڑ بُکھ توں نڈھال ہا ۔ اُس نوں وَت وَت غشی آ ویندی ہائی تے سارے پریشان تھی کے اُسدیاں تلیاں ملیندے ہن تے وَت اوہ اَکھیں کھولیندا ہائی ۔ اسے ہُسڑ گھسڑ وچ اُس نوں پکّی نیندر آڳئی تے ساہ نکل ڳیا۔ ساراں ٻہوں افسوس نال ہک ݙوجھے ݙئیں ݙٹھا۔ لومڑ وݙا ٹھڈا ساہ بھر تے آکھا:

’’سردار جی موت ہر کیں نوں آوݨی اے پر ایہہ جی سوہݨی موت ٻہوں تھوڑے لوکاں نوں آندی اے ۔ بچارہ جڳ راتے وچ اللہ دی عبادت کرینداہویا مر ڳیاتے خُدا ہر کَیں دی سُݨدا ہے۔ بنی اسرائیل تے من و سلویٰ نازل کریندا ہائی تے ہک دفعہ تاں دستر خوان اُتار ݙتوس جیہڑے نوں ’’مائدہ‘‘ آہدے تے اُس دی یاد منیندے ہِن ۔خدا مرݨ آلے نوں وی سوہݨی موت ݙتی تے تہاݙے واسطے وی مائدہ اُتار ݙتا ۔مرحوم دی رُوح نوں ثواب بخشینداں اُس نوں کھائو ۔ آئو جی سردار جی بسم اللہ کرو۔‘‘

سارے کھاوݨ لڳ پئے تے لومڑ وی آپݨی مرضی دا حصہ کڈھ گھدا ۔ ہُݨ سردارنوںڳل سمجھ آئی ۔ اُس ایہہ قانون بݨایا بھئی جیہڑا جڳ راتے وچ اُونگھ پوے اُس نوں چٹ کر ݙیوو۔

لومڑ اس دی تائید کیتی تے روز ہک بگیاڑ تھوڑا تھیوݨ لڳ پیا ۔ تِھیناں تھیناں سارے ختم تھی ڳئے تے ہک سردار تے ہک لومڑ رہ ڳئے ۔ موسم اجٖیں وی خراب ہائی پر سردار دی ٻہوں ساری طاقت بحال تھی ڳئی ہائی۔

’’لومڑ ہُݨ تیں تے مَیںجڳ راتا کٹݨااے۔‘‘

’’سردار جی جڳ راتے آلی کتاب ختم تھی ڳئی ۔ہُݨ کوئی نواں حکم اَسمانوں لہسی تاں پتہ لڳسی ۔ ایہہ آکھ کے لومڑ ویندا تھیا ۔ پورے چار ݙینہہ بگیاڑ انتظار کیتا‘ لومڑ وَل کے نہ آیا ۔ اَڄ وَت بگیاڑ ٻہوں بُکھا ہائی۔

اوہ بھیڑے حال ٻاہر نکلا تے وَت آپݨے گزرے زمانے نوں یاد کرینداہولے ہولے ٹُرا ۔ اَڄ کوئی کھشکار اُس نوں نہ سُݨا۔ بُکھ توں نڈھال ویندا پیا ہائی جو اَکھیں دے اڳوں اندھارا آڳیوس تے اوہ ہک کھائی وچ ونجٖ لڳا ۔ہک پتھر دا چُنج آر نکلا ہویا تِرکھا جیہا حصہ اُس دے پیٹ وچ لڳا تے آندراں ٻاہر آڳئیاں۔ بُکھے بگیاڑ آپݨیاں آندراں تے چک مارا تے ڈنڈ ہلاوݨ لڳ پیا تے آپݨیاں آندراں کھاندا کھاندامر ڳیا۔

بدل وَل زور نال گجے تے کݙائوں لومڑ وی آ نِکلا ۔ اُس آپݨے سردار دا بچا کُھچا حصہ بڑے مزے نال کھادا تے ݙکار مریندا ٹُر ڳیا۔

٭…٭…٭

## حوالہ
کِکّر دے پُھل (سرائیکی افسانے) مصنف: سید نصیر شاہ، جھوک پبلشرز  ملتان