آرتھر کومپٹون

### آرتھر کومپٹون
آرتھر ہولی کومپٹون (10 ستمبر 1892 – 15 مارچ 1962) ہک امریکی ماہر طبیعیات ہن جنہاں 1927 وچ طبیعیات دا نوبل انعام سی ٹی آر ولسن دے نال مشترجو طور تے کومپٹون اثر دی دریافت کیتے حاصل کیتا، جنہاں الیکٹرومیگنیٹک ریڈی ایشن دے ذرہ فطرت کوں ݙکھایا۔ ایہ اوں وقت ہک سنسنی خیز دریافت ہئی: روشنی دی موجی فطرت چنگی طرح ثابت تھی ڳئی ہئی، لیکن ایہ خیال جو روشنی وچ موج تے ذرہ ݙوہیں خصوصیات ہوندیاں ہن، آسانی نال قبول نہ کیتا ڳیا۔ او مین ہٹن پروجیکٹ دے دوران شکاگو یونیورسٹی وچ میٹالرجیکل لیبارٹری دی قیادت کیتے وی ڄاݨئے ویندے ہن، تے 1945 توں 1953 تک سینٹ لوئس وچ واشنگٹن یونیورسٹی دے چانسلر دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں۔
1919 وچ کومپٹون کوں پہلے ݙو نیشنل ریسرچ کونسل فیلوشپس وچوں ہک نال نوازیا ڳیا جنہاں طلبا کوں ٻاہر تعلیم حاصل کرݨ دی اجازت ݙتی ڳئی۔ انہاں انگلینڈ دی کیمبرج یونیورسٹی دی کیونڈش لیبارٹری ونڄݨ دا فیصلہ کیتا، جتھاں انہاں گاما شعاعاں دی سکریٹنگ تے جذب دا مطالعہ کیتا۔ انہاں لائناں تے مزید تحقیق کومپٹون اثر دی دریافت دا باعث بݨی۔ انہاں ایکس رے کوں فیرو میگنیٹزم دی تحقیق کیتے استعمال کیتا، ایں نتیجے تے پہنچے جو ایہ الیکٹران سپنز دی ترتیب دا نتیجہ ہے، تے کائناتی شعاعاں دا مطالعہ کیتا، ایں دریافت کیتا جو او بنیادی طور تے مثبت چارج والے ذرات تے مشتمل ہوندیاں ہن۔
ݙوجھی عالمی جنگ دے دوران، کومپٹون مین ہٹن پروجیکٹ وچ ہک اہم شخصیت ہن جنہاں پہلے ایٹمی ہتھیار تیار کیتے۔ انہاں دیاں رپورٹس پروجیکٹ شروع کرݨ وچ اہم ہن۔ 1942 وچ او ایگزیکٹو کمیٹی دے رکن بݨے، تے ول "X" پروجیکٹس دے سربراہ بݨے جنہاں میٹالرجیکل لیبارٹری دی نگرانی کیتی، جنہاں یورینیم کوں پلوٹونیم وچ تبدیل کرݨ کیتے نیوکلیئر ری ایکٹرز تیار کرݨ، پلوٹونیم کوں یورینیم توں علیحدہ کرݨ دے طریقے ڳولݨ تے ایٹمی بم ڈیزائن کرݨ دی ذمہ داری ہئی۔ کومپٹون اینریکو فرمی دی شکاگو پائل-1 دی تخلیق دی نگرانی کیتی، جیڑھا پہلا نیوکلیئر ری ایکٹر ہا۔ میٹالرجیکل لیبارٹری اوک رج، ٹینیسی وچ X-10 گریفائٹ ری ایکٹر دے ڈیزائن تے آپریشن دی وی ذمہ دار ہئی۔ پلوٹونیم 1945 وچ ہینفورڈ سائٹ ری ایکٹرز وچ تیار تھیوݨ لگا۔
جنگ دے بعد، کومپٹون سینٹ لوئس وچ واشنگٹن یونیورسٹی دے چانسلر بݨ ڳئے۔ انہاں دے دور وچ یونیورسٹی رسمی طور تے اپݨے انڈر گریجویٹ ڈویژنز کوں غیر جانبدار کر ݙتا، اپݨی پہلی زنانی مکمل پروفیسر دا ناں ݙتا، تے جنگی تجربہ کاراں دے امریجو واپس آوݨ دے بعد ریکارڈ تعداد وچ طلبا داخل کیتے۔

### ابتدائی زندگی
آرتھر کومپٹون 10 ستمبر 1892 کوں ووسٹر، اوائیو وچ ایلیاس تے اوٹیلیا کیتھرین (née آگسپرجر) کومپٹون دے پتر دے طور تے پیدا تھئے ہن، جنہاں 1939 وچ امریکی مدر آف دی ایئر دا ناں ݙتا ڳیا ہا تے او جرمن مینونائٹ نسل نال تعلق رکھدے ہن۔ او ہک تعلیمی خاندان ہا ۔ ایلیاس یونیورسٹی آف ووسٹر (بعد وچ کالج آف ووسٹر) دے ڈین ہن، جتھاں آرتھر وی تعلیم حاصل کیتی۔ آرتھر دے وݙے بھائی، کارل، جنہاں ووسٹر وچ وی تعلیم حاصل کیتی، 1912 وچ پرنسٹن یونیورسٹی توں فزکس وچ ڈاکٹر آف فلاسفی (پی ایچ ڈی) دی ڈگری حاصل کیتی، تے 1930 توں 1948 تک میسوچوسٹس انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی دے صدر ریہے۔ انہاں دے ݙوجھے بھائی ولسن وی ووسٹر وچ تعلیم حاصل کیتی، 1916 وچ پرنسٹن توں معاشیات وچ پی ایچ ڈی حاصل کیتی تے اسٹیٹ کالج آف واشنگٹن دے صدر ریہے۔ تنے بھائی الفا تاؤ اومیگا فریٹرنیٹی دے رکن ہن۔
کومپٹون شروع وچ فلکیات وچ دلچسپی رکھدے ہن، تے 1910 وچ ہالے دے دومکیت دی ہک تصویر گھدی ہئی۔ تقریباً 1913 وچ انہاں ہک تجربے دا ذکر کیتا جتھاں ہک گول ٹیوب وچ پاݨی دی حرکت دی جانچ پڑتال زمین دی گردش کوں ݙکھیندی ہئی، جیڑھا ہݨ کومپٹون جنریٹر دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہے۔ اوں سال، انہاں ووسٹر توں بیچلر آف سائنس دی ڈگری دے نال گریجویشن کیتی تے پرنسٹن وچ داخل تھئے، جتھاں انہاں 1914 وچ ماسٹر آف آرٹس دی ڈگری حاصل کیتی۔ کومپٹون ول ہیرورڈ ایل کک دی نگرانی وچ فزکس وچ اپݨی پی ایچ ڈی دی تعلیم حاصل کیتی، انہاں دا مقالہ ایکس رے ریفلیکشن دی شدت، تے ایٹم وچ الیکٹرانز دی تقسیم تے ہا ۔
جݙݨ آرتھر کومپٹون 1916 وچ اپݨی پی ایچ ڈی حاصل کیتی، تاں او، کارل تے ولسن تنے بھائی پرنسٹن توں پی ایچ ڈی حاصل کرݨ والے پہلے گروپ بݨ ڳئے۔ بعد وچ او ایں طرح دا پہلا تریو بݨ ڳئے جنہاں بیک وقت امریکی کالجاں دی سربراہی کیتی۔ انہاں دی بھیݨ میری ہک مشنری، سی ہربرٹ رائس نال شادی کیتی، جیڑھے لاہور وچ فورمین کرسچن کالج دے پرنسپل بݨ ڳئے۔ جون 1916 وچ کومپٹون بیٹی چیریٹی میک کلوسکی نال شادی کیتی، جیڑھی ووسٹر دی ہم جماعت تے ساتھی گریجویٹ ہئی۔ انہاں دے ݙو پتر ہن، آرتھر ایلن کومپٹون تے جان جوزف کومپٹون۔
کومپٹون 1916–17 وچ یونیورسٹی آف منی سوٹا وچ ہک سال فزکس انسٹرکٹر دے طور تے گزارا، ول پٹسبرگ وچ ویسٹنگ ہاؤس لیمپ کمپنی دے نال ݙو سال بطور ریسرچ انجینئر گزارے، جتھاں انہاں سوݙیم-واپور لیمپ دی تیاری تے کم کیتا۔ پہلی عالمی جنگ دے دوران انہاں سگنل کور کیتے ہوائی جہاز دے آلات تیار کیتے۔
1919 وچ کومپٹون کوں پہلے ݙو نیشنل ریسرچ کونسل فیلوشپس وچوں ہک نال نوازیا ڳیا جنہاں طلبا کوں ٻاہر تعلیم حاصل کرݨ دی اجازت ݙتی ڳئی۔ انہاں انگلینڈ دی کیمبرج یونیورسٹی دی کیونڈش لیبارٹری ونڄݨ دا فیصلہ کیتا جتھاں انہاں جارج پیجٹ تھامسن دے نال کم کریندے ہوئے، جے جے تھامسن دے پتر، گاما شعاعاں دی سکریٹنگ تے جذب دا مطالعہ کیتا۔ انہاں مشاہدہ کیتا جو منتشر شعاعاں اصل منبع دے مقابلے وچ زیادہ آسانی نال جذب تھیندیاں ہن۔ کومپٹون کیونڈش دے سائنسداناں، خاص طور تے ارنسٹ ردرفورڈ، چارلس گالٹن ڈارون تے آرتھر ایڈنگٹن توں ٻہوں متاثر تھئے، تے انہاں آخر کار اپݨے ݙوجھے پتر دا ناں جے جے تھامسن دے ناں تے رکھیا۔ انہاں آکھیا، "سائنس دا کہیں ایسے مذہب نال کوئی جھگڑا نی تھی سڳدا جیڑھا ہک اینجھے خدا کوں منیندا ہے جنہاں کیتے انسان انہاں دے ٻال ہن۔"

### کومپٹون اثر
امریجو واپس آوݨ تے، کومپٹون کوں 1920 وچ سینٹ لوئس وچ واشنگٹن یونیورسٹی وچ ویمین کرو پروفیسر آف فزکس تے فزکس ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ مقرر کیتا ڳیا۔ 1922 وچ انہاں دریافت کیتا جو آزاد الیکٹرانز ولوں منتشر ایکس رے کوانٹا دی طول موج لمبی ہئی تے، پلانک دے تعلق دے مطابق، آنے والی ایکس رے توں گھٹ توانائی ہئی، اضافی توانائی الیکٹرانز کوں منتقل کر ݙتی ڳئی ہئی۔ ایہ دریافت، "کومپٹون اثر" یا "کومپٹون سکریٹنگ" دے ناں نال ڄاݨی ویندی ہے، الیکٹرومیگنیٹک ریڈی ایشن دے ذرہ تصور کوں ݙکھایا۔
1923 وچ کومپٹون فزیکل ریویو وچ ہک پیپر شائع کیتا جنہاں ایکس رے دی تبدیلی کوں فوٹوناں کیتے ذرہ نما مومینٹم قرار ݙیندے ہوئے بیان کیتا، جیڑھا آئن سٹائن فوٹو الیکٹرک اثر دی اپݨی 1905 دی نوبل انعام یافتہ وضاحت کیتے پیش کیتا ہا ۔ میکس پلانک ولوں 1900 وچ پہلی وار پیش کیتے ڳئے، انہاں کوں روشنی دے عناصر دے طور تے تصور کیتا ڳیا جنہاں "کوانٹائزڈ" ہا جنہاں وچ صرف روشنی دی فریکوئنسی تے منحصر ہک مخصوص مقدار وچ توانائی ہئی۔ اپݨے پیپر وچ کومپٹون فرض کریندے ہوئے ایکس رے دی طول موج وچ تبدیلی تے ایکس رے دے سکریٹنگ زاویے دے درمیان ریاضیاتی تعلق اخذ کیتا جو ہر منتشر ایکس رے فوٹون صرف ہک الیکٹران نال تعامل کریندا ہے۔ انہاں دا پیپر انہاں تجربات دی رپورٹ ݙیندے ہوئے ختم تھیندا ہے جنہاں انہاں دے اخذ کردہ تعلق دی تصدیق کیتی:
λ′ − λ = h/mₑc (1 − cos θ)،
جتھاں
λ ابتدائی طول موج ہے، λ′ سکریٹنگ دے بعد طول موج ہے، h پلانک کانسٹنٹ ہے، mₑ الیکٹران دا آرام ماس ہے، c روشنی دی رفتار ہے، تے θ سکریٹنگ زاویہ ہے۔
مقدار h/mₑc کوں الیکٹران دی کومپٹون طول موج دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہے؛ ایہ 2.43 × 10⁻¹² میٹر دے برابر ہے۔ طول موج دی تبدیلی λ′ − λ صفر (θ = 0°) تے الیکٹران دی کومپٹون طول موج (θ = 180°) دے ݙوگݨا دے درمیان ہوندیاں ہن۔ انہاں دریافت کیتا جو کجھ ایکس رے وݙے زاویے توں منتشر تھیوݨ دے باوجود کہیں طول موج دی تبدیلی دا تجربہ نی کریندے؛ انہاں وچوں ہر ہک کیس وچ فوٹون الیکٹران کوں کڈھݨ وچ ناکام ریہا۔ ایں طرح تبدیلی دی شدت الیکٹران دی کومپٹون طول موج نال تعلق نی رکھدی، بھل جو پورے ایٹم دی کومپٹون طول موج نال تعلق رکھدی ہے، جیڑھی 10,000 گناں توں وی ودھ چھوٹی تھی سڳدی ہے۔
"جݙݨ میں 1923 وچ امریکن فزیکل سوسائٹی دی ہک میٹنگ وچ اپݨے نتائج پیش کیتے،" کومپٹون بعد وچ یاد ݙیوایا، "تاں ایندے نال سب توں ودھ مقابلہ کیتا ونڄݨ والا سائنسی تنازعہ شروع تھیا جیڑھا میں کݙاہیں ڄاتا ہے۔" روشنی دی موجی فطرت چنگی طرح ثابت تھی ڳئی ہئی، تے ایہ خیال جو ایندی ݙوہری فطرت تھی سڳدی ہے آسانی نال قبول نہ کیتا ڳیا۔ ایہ خاص طور تے ݙسیندا ہا جو کرسٹل جالی وچ ڈفریکشن کوں صرف ایندی موجی فطرت دے حوالے نال بیان کیتا ونڄ سڳدا ہے۔ ایندے تے کومپٹون کوں 1927 وچ طبیعیات دا نوبل انعام ملیا۔ کومپٹون تے الفریڈ ڈبلیو سائمن ہک ای ویلھے وچ انفرادی منتشر ایکس رے فوٹون تے ریکوئل الیکٹرانز دا مشاہدہ کرݨ دا طریقہ تیار کیتا۔ جرمنی وچ والتھر بوتھے تے ہانس گائگر آزادانہ طور تے ہک ملدڑ طریقہ تیار کیتا۔

### ایکس رے
1923 وچ کومپٹون شکاگو یونیورسٹی وچ فزکس دے پروفیسر دے طور تے منتقل تھی ڳئے، ہک ایسی پوزیشن جیڑھی انہاں اڳلے 22 سال تک سنبھالی۔ 1925 وچ انہاں ݙکھایا جو متواتر جدول (ہائیڈروجن توں گندھک تک) دے پہلے سولہ عناصر توں 130,000 وولٹ ایکس رے دی سکریٹنگ پولرائزڈ ہئی، جیڑھا جے جے تھامسن پیش کیتا ہا ہک نتیجہ ہا ۔ ہارورڈ یونیورسٹی دے ولیم ڈوین ایہ ثابت کرݨ دی کوشش دی جو کومپٹون دی کومپٹون اثر دی تشریح غلط ہئی۔ ڈوین کومپٹون کوں غلط ثابت کرݨ کیتے کئی تجربات کیتے، لیکن ایندے بجائے ایہ ثبوت ڳولے جو کومپٹون درست ہن۔ 1924 وچ ڈوین تسلیم کیتا جو ایہ معاملہ ہا ۔
کومپٹون لوݨ وچ سوݙیم تے کلورین نیوکلیائی تے ایکس رے دے اثر دی تحقیق کیتی۔ انہاں فیرو میگنیٹزم دی تحقیق کیتے ایکس رے استعمال کیتے، ایں نتیجے تے پہنچے جو ایہ الیکٹران سپنز دی ترتیب دا نتیجہ ہے۔ 1926 وچ او جنرل الیکٹرک وچ لیمپ ڈیپارٹمنٹ کیتے کنسلٹنٹ بݨ ڳئے۔ 1934 وچ او آکسفورڈ یونیورسٹی وچ ایسٹمین وزٹنگ پروفیسر دے طور تے انگلینڈ واپس آ ڳئے۔ اتھائیں جنرل الیکٹرک انہاں جنرل الیکٹرک کمپنی پی ایل سی دی ویمبلی وچ ریسرچ لیبارٹری وچ سرگرمیاں تے رپورٹ ݙیوݨ کیتے آکھیا۔ کومپٹون کوں فلوروسینٹ لیمپ وچ اتھائیں تحقیق دے امکانات متوجہ کیتا۔ انہاں دی رپورٹ امریجو وچ ہک تحقیقی پروگرام شروع کرایا جنہاں اینکوں تیار کیتا۔
کومپٹون دی پہلی کتاب، ایکس رے اینڈ الیکٹرانز، 1926 وچ شائع تھئی۔ ایندے وچ انہاں ݙکھایا جو انہاں دے ایکس رے ڈفریکشن پیٹرنز توں ڈفریکٹنگ مواد دی کثافت کݙاں معلوم کیتی ونڄ سڳدی ہے۔ انہاں سیموئل تے ایلیسن دی مدد نال اپݨی کتاب کوں ایکس رے ان تھیوری اینڈ ایکسپیریمنٹ (1935) تیار کرݨ کیتے نظر ثانی کیتی۔ ایہ کم اڳلے ترائے دہائیاں تک ہک معیاری حوالہ ریہا۔

### کائناتی شعاعواں
1930 دی ݙہاکے دے اوائل تک، کومپٹون کائناتی شعاعاں وچ دلچسپی گھنݨ لڳے ہن۔ اوں وقت، انہاں دا وجود ڄاݨیا ویندا ہا لیکن انہاں دی ابتدا تے نوعیت قیاس آرائی تے مبنی ہئی۔ انہاں دی موجودگی کوں کمپریسڈ ہوا یا آرگون گیس تے مشتمل ہک گول "بمب" استعمال کریندے ہوئے تے ایندی برقی چالکتا کوں ماپدے ہوئے ڳولیا ونڄ سڳدا ہا ۔ یورپ، انڈیا، میکسیکو، پیرو تے آسٹریلیا دے دوریاں کومپٹون کوں مختلف اونچائیاں تے عرض بلد تے کائناتی شعاعاں ماپݨ دا موقع ݙتا۔ ٻئے گروہاں دے نال جنہاں پوری دنیا وچ مشاہدات کیتے، انہاں دریافت کیتا جو کائناتی شعاعاں خط استوا دے مقابلے وچ قطباں تے 15 فیصد زیادہ شدید ہوندیاں ہن۔ کومپٹون اینکوں ایں ڳالھ تے منسوب کیتا جو کائناتی شعاعاں بنیادی طور تے چارج والے ذرات تے مشتمل ہوندیاں ہن، نہ جو فوٹون جیویں جو رابرٹ ملیکن تجویز کیتا ہا، عرض بلد دا اثر زمین دے مقناطیسی میدان دی وجہ نال ہا ۔

### مین ہٹن پروجیکٹ
اپریل 1941 وچ وینور بش، جنہاں جنگ دے ویلھے نیشنل ڈیفنس ریسرچ کمیٹی (NDRC) دی سربراہی کیتی، کومپٹون دی سربراہی وچ ہک خصوصی کمیٹی قائم کیتی تاں جو NDRC یورینیم پروگرام تے رپورٹ ݙیوے۔ کومپٹون دی رپورٹ، جیڑھی مئی 1941 وچ پیش کیتی ڳئی ہئی، ریڈیولاجیکل ہتھیار تیار کرݨ دے امکانات، جہازاں کیتے نیوکلیئر پروپلشن، تے یورینیم-235 یا حال ہی وچ دریافت تھیوݨ والے پلوٹونیم کوں استعمال کریندے ہوئے نیوکلیئر ہتھیار تیار کرݨ دے امکانات دا ذکر کیتا۔ اکتوبر وچ انہاں ایٹمی بم دی عملیت تے ہک ٻئی رپورٹ لکھی۔ ایں رپورٹ کیتے، انہاں اینریکو فرمی دے نال یورینیم-235 دے نازک ماس دے حساب تے کم کیتا، قدامت پسندانہ طور تے اینکوں 20 کلوگرام (44 پونڈ) تے 2 ٹن (2.0 لمبی ٹن؛ 2.2 مختصر ٹن) دے درمیان اندازہ لایا۔ انہاں ہیرولڈ یوری دے نال یورینیم اینرچمنٹ دے امکانات تے وی ڳالھ مک کیتی، یوجین وگنر نال ڳالھ مک کیتی جو نیوکلیئر ری ایکٹر وچ پلوٹونیم کݙاں تیار کیتا ونڄ سڳدا ہے، تے رابرٹ سیربر نال ڳالھ مک کیتی جو ری ایکٹر وچ تیار تھیوݨ والے پلوٹونیم کوں یورینیم توں کݙاں علیحدہ کیتا ونڄ سڳدا ہے۔ انہاں دی رپورٹ، جیڑھی نومبر وچ پیش کیتی ڳئی ہئی، وچ آکھا ڳیا ہا جو بم ممکن ہے، بھانویں جو او مارک اولیفنٹ تے انہاں دے برطانوی ساتھیاں دے مقابلے وچ ایندی تباہ کن طاقت دے بارے وچ زیادہ قدامت پسند ہن۔
کومپٹون دی نومبر دی رپورٹ دے آخری مسودے وچ پلوٹونیم استعمال کرݨ دا کوئی ذکر نہ ہا، لیکن ارنسٹ لارنس نال تازہ ترین تحقیق تے ڳالھ مک کرݨ دے بعد، کومپٹون قائل تھی ڳئے جو پلوٹونیم بم وی ممکن ہے۔ دسمبر وچ کومپٹون کوں پلوٹونیم پروجیکٹ دا انچارج بݨایا ڳیا۔ انہاں جنوری 1943 تک ہک کنٹرولڈ چین ری ایکشن حاصل کرݨ دی امید ہئی، تے جنوری 1945 تک ہک بم تیار کرݨ دی امید ہئی۔ ایں مسئلے نال نمٹݨ کیتے، انہاں کولمبیا یونیورسٹی، پرنسٹن یونیورسٹی تے یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، برکلے وچ پلوٹونیم تے نیوکلیئر ری ایکٹر ڈیزائن تے کم کرݨ والے تحقیقی گروہاں کوں شکاگو وچ میٹالرجیکل لیبارٹری دے طور تے اکٹھا کیتا۔ ایندے مقاصد یورینیم کوں پلوٹونیم وچ تبدیل کرݨ کیتے ری ایکٹرز تیار کرݨ، پلوٹونیم کوں یورینیم توں کیمیائی طور تے علیحدہ کرݨ دے طریقے ڳولݨ، تے ہک ایٹمی بم ڈیزائن کرݨ تے بݨاوݨا ہا ۔
جون 1942 وچ یونائیٹڈ سٹیٹس آرمی کور آف انجینئرز نیوکلیئر ہتھیار پروگرام دا کنٹرول سنبھال ڳیا تے کومپٹون دی میٹالرجیکل لیبارٹری مین ہٹن پروجیکٹ دا حصہ بݨ ڳئی۔ اوں مہینے، کومپٹون رابرٹ اوپن ہائمر کوں بم ڈیزائن دی ذمہ داری ݙتی۔ کومپٹون تے ایہ فیصلہ کرݨا ہا جو میٹالرجیکل لیبارٹری دے سائنسداناں جنہاں مختلف قسم دے ری ایکٹر ڈیزائن تیار کیتے ہن انہاں وچوں جوڑے ڈیزائن تے عمل کیتا ونڄے، بھانویں جو ہک کامیاب ری ایکٹر اڄ تئیں تعمیر نہ تھیا ہا ۔
جݙݨ محنت دے تنازعات آرگون فاریسٹ پریزرو وچ میٹالرجیکل لیبارٹری دے نویں گھر دی تعمیر وچ تاخیر کیتی، کومپٹون فیصلہ کیتا جو شکاگو پائل-1، پہلا نیوکلیئر ری ایکٹر، سٹیگ فیلڈ وچ اسٹینڈز دے تھلے تعمیر کیتا ونڄے۔ فرمی دی ہدایت ہیٹھ، ایہ 2 دسمبر 1942 کوں نازک تھی ڳیا۔ کومپٹون مالنک روڈٹ کوں یورینیم ایسک دی تطہیر دا کم شروع کرݨ دا بندوبست کیتا، تے ڈوپونٹ دے نال اوک رج، ٹینیسی وچ پلوٹونیم سیمی ورکس تعمیر کرݨ دا بندوبست کیتا۔
پلوٹونیم پروگرام کیتے ہک وݙا بحران جولائی 1943 وچ پیش آیا، جݙݨ ایمیلیو سیگری دے گروپ تصدیق کیتی جو اوک رج وچ X-10 گریفائٹ ری ایکٹر وچ تیار تھیوݨ والے پلوٹونیم وچ پلوٹونیم-240 دی اعلا سطح موجود ہے۔ ایندے خود بخود فشن پلوٹونیم کوں گن قسم دے نیوکلیئر ہتھیار وچ استعمال کرݨ توں خارج کر ݙتا۔ اوپن ہائمر دی لاس الاموس لیبارٹری ایمپلوژن قسم دے نیوکلیئر ہتھیار ڈیزائن تے تعمیر کر تے ایں چیلنج نال مقابلہ کیتا۔
کومپٹون ستمبر 1944 وچ ہینفورڈ سائٹ تے ہن تاں جو پہلے ری ایکٹر کوں آن لائن ݙیکھ سڳن۔ یورینیم سلگز دا پہلا بیچ نومبر 1944 وچ ہینفورڈ وچ ری ایکٹر B وچ پایا ڳیا، تے لاس الاموس کوں پلوٹونیم دی کھیپ فروری 1945 وچ شروع تھئی۔ پوری جنگ دے دوران، کومپٹون ہک ممتاز سائنسی مشیر تے منتظم ریہے۔ 1945 وچ انہاں لارنس، اوپن ہائمر، تے فرمی دے نال، سائنسی پینل وچ خدمات انجام ݙتیاں جنہاں جاپان دے خلاف ایٹمی بم دے فوجی استعمال دی سفارش کیتی۔ انہاں مین ہٹن پروجیکٹ وچ انہاں دیاں خدمات کیتے میڈل فار میرٹ نال نوازیا ڳیا۔

### واشنگٹن یونیورسٹی وچ واپسی
جنگ ختم تھیوݨ دے بعد، کومپٹون شکاگو یونیورسٹی وچ چارلس ایچ سوئفٹ ڈسٹنگوئشڈ سروس پروفیسر آف فزکس دے طور تے اپݨا عہدہ چھوڑ ݙتا تے سینٹ لوئس وچ واشنگٹن یونیورسٹی واپس آ ڳئے، جتھاں انہاں 1946 وچ یونیورسٹی دے نویں چانسلر دے طور تے افتتاح کیتا ڳیا۔ کومپٹون دے چانسلر دے طور تے وقت دے دوران، یونیورسٹی رسمی طور تے 1952 وچ اپݨے انڈر گریجویٹ ڈویژنز کوں غیر جانبدار کر ݙتا، اپݨی پہلی زنانی مکمل پروفیسر دا ناں ݙتا، تے جنگی تجربہ کاراں دے امریجو واپس آوݨ تے ریکارڈ تعداد وچ طلبا داخل کیتے۔ قومی سائنسی حلقیاں وچ انہاں دی ساکھ تے رابطیاں انہاں کوں یونیورسٹی وچ ٻہوں سارے قومی سطح تے مشہور سائنسی محققین بھرتی کرݨ دی اجازت ݙتی۔ کومپٹون دیاں کامیابیاں دے باوجود، انہاں اوں وقت، تے بعد وچ مورخین ولوں، مکمل نسلی انضمام دی طرف ٻہوں آہستہ رفتار نال ودھݨ تے تنقید دا نشانہ بݨایا ڳیا، جنہاں واشنگٹن یونیورسٹی کوں سینٹ لوئس دی اعلا تعلیم دا آخری وݙا ادارہ بݨایا جنہاں افریقی امریکیاں کیتے اپݨے دروازے کھولئے۔
کومپٹون 1954 وچ چانسلر دے عہدے توں ریٹائر تھی ڳئے، لیکن 1961 وچ مکمل وقتی فیکلٹی توں ریٹائر تھیوݨ تک ڈسٹنگوئشڈ سروس پروفیسر آف نیچرل فلاسفی دے طور تے فیکلٹی وچ ریہے۔ ریٹائرمنٹ وچ انہاں ایٹمی کویسٹ لکھی، جنہاں مین ہٹن پروجیکٹ وچ انہاں دے کردار دا ذاتی حساب ہا، جیڑھی 1956 وچ شائع تھئی ہئی۔

### فلسفہ
کومپٹون انہاں چند سائنسداناں تے فلسفیاں وچوں ہک ہن جنہاں آزاد مرضی دا ݙو مرحلہ ماڈل تجویز کیتا۔ ٻئے وچ ولیم جیمز، ہینری پوئنکارے، کارل پوپر، ہینری مارگینو، تے ڈینیئل ڈینیٹ شامل ہن۔ 1931 وچ کومپٹون کوانٹم انڈیٹرمینیسی دی بنیاد تے انسانی آزادی دے خیال دی حمایت کیتی، تے خوردبینی کوانٹم واقعات دی توسیع دا تصور ایجاد کیتا تاں جو موقع کوں میکرو اسکوپک دنیا وچ گھن آیا ونڄے۔ اپݨے کجھ عجیب و غریب میکانزم وچ انہاں اپݨے ایمپلیفائر نال جڑی ڈائنامائٹ دی لاٹھی دا تصور پیش کیتا، جنہاں شروڈنگر دی ٻلی دے تضاد دی توقع کیتی، جیڑھا 1935 وچ شائع تھیا ہا ۔
ایں تنقید تے رد عمل ݙیندے ہوئے جو انہاں دے خیالات موقع کوں لوکاں دے اعمال دا براہ راست سبب بݨایا، کومپٹون 1955 وچ اٹلانٹک منتھلی آرٹیکل وچ اپݨے خیال دی ݙو مرحلہ نوعیت کوں واضح کیتا۔ پہلے ممکنہ بے ترتیب واقعات دی ہک رینج ہئی، ول کوئی پسند دے عمل وچ ہک متعین عنصر شامل کریندا ہے۔
معلوم جسمانی حالات دا ہک سیٹ ایہ واضح طور تے واضح کرݨ کیتے کافی نی ہا جو اڳلا واقعہ کیا ہوسی۔ ایہ حالات، جتنے جو ڄاݨے ونڄ سڳدے ہن، ایندے بجائے ممکنہ واقعات دی ہک رینج کوں بیان کریندے ہن جنہاں وچوں کجھ خاص واقعہ پیش آسی۔ جݙݨ کوئی آزادی استعمال کریندا ہے، تاں او اپݨے پسند دے عمل نال ہک عنصر شامل کریندا ہے جیڑھا جسمانی حالات ولوں فراہم نی کیتا ڳیا تے ایں طرح خود ایہ طے کریندا ہے جو کیا تھیسی۔ او ایہ ڳال صرف اوں شخص کوں معلوم ہئی۔ ٻاہروں کوئی وی ایندے عمل وچ صرف جسمانی قانون دا کم ݙیکھ سڳدا ہے۔ ایہ اندرونی ڄاݨ ہے جو او دراصل او کریندا پیا ہے جیڑھا ایندا ارادہ ہے جیویں کردار خود کوں ݙسیندا ہے جو او آزاد ہے۔

### مذہبی خیالات
کومپٹون ہک پریسبیٹیرین ہن۔ انہاں دے پیو ایلیاس ہک مقرر کردہ پریسبیٹیرین وزیر ہن۔ کومپٹون 1934–35 وچ ییل یونیورسٹی، ویسٹرن تھیولوجیکل سیمینری تے یونیورسٹی آف مشی گن وچ "خدا دی دنیا وچ انسان دی جڳہ" تے لیکچر ݙتے۔ لیکچرز انہاں دی کتاب دی بنیاد بݨے، دی فریڈم آف مین۔ انہاں دے باب "موت، یا ابدی زندگی؟" وچ مسیحی لافانیت دی دلیل ݙتی ڳئی تے بائبل دیاں آیات نقل کیتیاں ڳیاں۔ 1948 توں 1962 تک، کومپٹون سینٹ لوئس وچ سیکنڈ پریسبیٹیرین چرچ دے بزرگ ہن۔ انہاں دے بعد دے سالاں وچ انہاں کتاب مینز ڈیسٹنی ان ایٹرنٹی دی شریک تصنیف کیتی۔ کومپٹون یسوع کوں خدا دی ابدی منصوبہ بندی وچ اپݨے ایمان دا مرکز قرار ݙتا۔ انہاں ہک وار تبصرہ کیتا جو او یسوع دی روح کوں دنیا وچ کم کریندے ہوئے ݙیکھ سڳدے ہن جیویں جو خدا مرداں تے زنانیاں وچ زندہ ہے۔

### موت تے ورثہ
کومپٹون 15 مارچ 1962 کوں برکلے، کیلیفورنیا وچ دماغی ہیمرج دی وجہ نال فوت تھی ڳئے۔ انہاں دی بیوی (جیڑھی 1980 وچ فوت تھی ڳئی) تے پتر زندہ رہ ڳئے۔ کومپٹون کوں ووسٹر، اوائیو دے ووسٹر قبرستان وچ دفن کیتا ڳیا ہے۔ انہاں دی موت توں پہلے، او بہار 1962 کیتے یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، برکلے وچ پروفیسر ایٹ لارج ہن۔
کومپٹون کوں انہاں دی زندگی وچ ٻہوں سارے ایوارڈ ملئے، جنہاں وچ 1927 وچ فزکس دا نوبل انعام، 1930 وچ میٹیوچی گولڈ میڈل، 1940 وچ رائل سوسائٹی دا ہیوز میڈل تے فرینکلن انسٹی ٹیوٹ دا فرینکلن میڈل شامل ہن۔ انہاں 1925 وچ امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی، 1927 وچ یونائیٹڈ سٹیٹس نیشنل اکیڈمی آف سائنسز، تے 1928 وچ امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز وچ چݨیا ڳیا۔ انہاں کوں مختلف طریقیاں نال یاد کیتا ویندا ہے۔ چندر تے کومپٹون کریٹر دا ناں کومپٹون تے انہاں دے بھرا کارل دے ناں تے مشترکہ طور تے رکھیا ڳیا ہے۔ سینٹ لوئس وچ واشنگٹن یونیورسٹی دی فزکس دی تحقیقی عمارت انہاں دے ناں تے رکھی ڳئی ہے، جیویں جو یونیورسٹی دی ریاضی، فزکس، یا سیاروی سائنس دا مطالعہ کرݨ والے انڈر گریجویٹ طلبا کیتے اعلیٰ ترین فیلوشپ ہے۔ کومپٹون "ہولی ہمپ" ناں دی اسپیڈ بمپ دا ہک زیادہ نرم، لمبا تے ڈھلوان والا ورژن ایجاد کیتا، جنہاں وچوں ٻہوں سارے واشنگٹن یونیورسٹی کیمپس دیاں سڑکاں تے ہن۔ یونیورسٹی آف شکاگو کومپٹون تے انہاں دیاں کامیابیاں کوں یاد کریندے ہوئے آرتھر ایچ کومپٹون ہاؤس انہاں دے اعزاز وچ وقف کیتا۔ ایہ ہݨ ہک نیشنل ہسٹورک لینڈ مارک دے طور تے درج ہے۔ کومپٹون دا سینٹ لوئس واک آف فیم تے وی ہک ستارہ ہے۔ ناسا دے کومپٹون گاما رے آبزرویٹری دا ناں کومپٹون دے اعزاز وچ رکھیا ڳیا ہا۔ کومپٹون اثر آبزرویٹری وچ موجود گاما رے دیٹیکشن آلات کیتے مرکزی حیثیت رکھدا ہے۔