open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ہیوے ہِیں ݙا دے

آکھدن اَتے سچ آکھدن جو ہار دی مار وݙی بُری ہوندی اے ‘ بندے کوں نِساہ کر گھتیندی اے‘ جیرھے شودے نبھا ڳے ہُݨ ایں الیکشن اِچ ہَرین ۔ ہار دی مار چاتی ہنیں۔ اُنھائیں کوں ݙیکھ تے اُنھائیں کوں مِل تے اُنھائیں دیاں ڳالھیں سُݨ تے پتہ لڳدے ‘ اندازہ تھیندے جو اَڄاں تئیں وِسمیے وَدّن ۔ ساݨے تے وَیڑے ہِن ۔ اُنھاں دا چیتا ہالیں جھاہ تے نی آیا ۔ اوہُݨ تائیں کہیں لیکھے سٹیس نی اَئے شودیں کوں ہِکا خفتار اے ۔ ایں تھی ڳیا تے اُوں تھی ڳیا ۔ ایں نہ تھیوے ہا تاں اوں نہ تھیوے ہا ۔کوئی اَکھیندے میکوں ایبِے ہروائے ‘ کوئی اَکھیندے میکوں اوٻے ہروائے ۔ ہک اَکھیندے میݙے مال اَلاݨے دروہ کیتے ۔ݙوجھا اَکھیندے میݙے نال فلاݨے دلاب کیتے۔

جتھاں ݙوں کنوں وَدھکی امیدوار ہَن اُتھاں سبھے ہَریّے ہوئے ہک ٻے کوں قصور وار ڳݨدن تے پِٹ پلوت کریندن۔ ڄاݨ سُنڄاݨ آلا ایہو جیہا ہک واقف کار مِل پیا ۔ مونہہ دی پنّی لتھی ہوئی ۔ ’’شیب‘‘ وَدھی ہوئی ‘ کپڑیں اِچ تندمَل پی ہوئی ۔ چپیں تے روّیاں ‘ اَکھیں تݨیاں ہوئیاں بُرے حال تے بانکے ݙیہارے ۔ 

منشی مُک مکا ہر ڳیں۔ اے کیویں تھی ڳے؟ تیݙی ’’پوزیشن‘‘ تاں وݙی ’’ٹیٹ‘‘ ہئی۔ اُوں ٹھڈا ساہ بھریا تے ولدی ݙتی ۔ ’’ووئے سئیں کیا پُچھدو؟…… دی ڄنگھ بَھنی ۔ ایئیں اَڄائی دا ٻوک چاتس باشت اِچ آ کھڑ ڳیا ۔ کئی واری ٹُر ڳیوسے ۔ ٻلہاوݨ کیتے ‘ نہ ٻیٹھا ۔ اصلوں نہ ٻیٹھا۔ ہکو ننّاں چا وٹیُس ۔ مانہہ دے اَٹے آنگے اَکڑیج ڳیا ۔ کہیں دی نہ منیُس ۔ اوڑک آپ اِی ڈھٹھا تے اسیکوں اِی سٹیُس ۔ ہُݨ تاں پرتاݨاں وَدے ‘ اَپݨے مونہہ اِچ آپ بُجے مریندے ۔ پر سئیں کیا فیدہ ؟ کݙاہیں ݙدھی وی تھݨیں پی؟ سیٹ تاں ونڄا کھڑوسے ناں ۔ خیر گھن ڳے ۔ نہ اوندے لیکھے نہ اسیݙے لیکھے ۔ پَرائے پُتر ہُݨ پنجیں سالیں تئیںاساں ݙوہیں دے ہاں تے مُنگ ݙلیسن قذرتی … وی مِل پیا او اَپݨی جھاہ تے بھریا پیتا وَدّا ہا … منشی ‘ اوندے نال ارمان کیتا تے اونکوں ݙسایُس جو …… اَکھیندے غلطی تیݙی ہئی تے اوندا آکھیا من تے ٻہہ رہندا تاں او نہ ہردا اُو تاں ایہ وی اَکھیندے جو تُوں ہُݨ پرتاݨاں وَدیں اَتے اپݨے مونہہ اِچ آپ بُجے مریندن …… ایہ سُݨ تے او چِمک پیا اوندیاں کیا ڳالھیں سُݨدو ۔ کُوڑا زٹلی اے تلی واٹویں رڑھیندے اپݨی پھکت لُکاوݨ کیتے ٻنہیں تے ایئیں اَڄائی دے بے لیندے ۔ سچی ڳالھ تاں ایہ ہے جو تݙ ہوں کیتی ہئی ۔ اَپݨے پرائے دی سُنڄاݨ ہِس کائناں ۔ مخالفین اپݨے بندے سِکھلا تے ایندے نال چا لاتے ۔ ایہ ہُنائیں دی اِنڈ تے چڑھ پیا ‘ اسیݙے اپݨیں اِچوں وی گݙیاں ݙیوݨ آلے ہَن پے او اینکوں پک کرائی رہ ڳے جو تُوں اصلوں نِوھی ہردا‘ ایہ ٹنڈریج ڳیا ‘ پُھوت اِچ آ ڳیا ۔ اپݨی اوقات بُھل ڳیا ۔ کئی کٹھ تھئے ۔ سنگتیں ساتھیں سمجھایُس ۔ وݙیں ہٹکیُس ۔ آکھیوسے ‘ کُݨاں چا پیندوں جیندا ناں نکلے او الیکشن لڑے ݙوجھا ایمان دی سلامتی دِلوں بجانوں امداد کرئے کہیں دے آکھیے نہ لڳا کہیں دی ہک نہ منیُس ‘ وݙی فونق ہئی جُوان کوں ۔ نِت اَپݨی وی نموشی کرایُس تے اسیکوں وی کتھاہیں نک چاوݨ جوڳا نہ رکھیُس ۔ مولوی بھن تروڑ اَپݨی عادت موجب ڈھڈھ تے ہتھ پھیر تے آکھیا میݙے وَس اِچ ہووے میں تُساں ݙونہیں کوں آمھوں سامھوں ہک ٻے دے ڄنگھیں تے ڄنگھاں رکھ تے ٻلہاواں تے ہک کنوں ݙوجھے دے مونہہ اِچ بُجّے مرونواں جئیں رڑھ اِچ مال ونڄ پووے تاں ’’ڄٹ‘‘ چھڑوئیں کنوں مرویندے ہن تُساں ݙونہیں ہیوے ہِیں ݙا دے۔

29؍جنوری1992ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
کال ٻتھاڑے

کال مونہے! یا ’’کال ٻتھاڑے‘‘ کوں فارسی ٻولی اِچ ’’روسیاہ‘‘ اَکھیندن ۔ فارسی ٻولی آلا ایہو لوظ ’’روشا‘‘بݨ ڳے اَکھیندن تاں جو ایہ فلاݨے دا روشا اے یا او روشا کیتی ٻیٹھے ۔ مطلب ایہ ہے جو مونہہ تے توّی یا توّا پھیری ٻیٹھے۔ بدنامی مُل گھدی ٻیٹھے ۔ ننگ نموز ونڄائی ٻیٹھے ۔ وَل ایہ وی ہے جو ’’مونہہ کالا‘‘ کرݨ تے ’’مونہہ کالا مَلݨ‘‘ اِچ وݙا فرق اے ۔ کہیں بندے دا ’’مونہہ کالا‘‘ کریندے تاں ٻے اِن ۔ پر بندہ ’’مونہہ کالا‘‘ ملیندا آپ اے ۔ اَپݨی مرضی نال کݙاہیں کݙاہیں وَت ایہ وی تھی ویندے جو ’’ٻچے مرنِس‘‘ فلاݨی بھنوا گھتیسے یا کیا تھی پیا؟ … اسیݙی عزت ڳی مُلاں دا ایمان تاں پرکھیج ڳیا ۔ اونویں تاں ’’روشا‘‘ تے ’’مونہہ کالا کرݨ ‘‘یا ’’مونہہ کالا ملِݨ‘‘بارے اخباریں اِچ ݙیہاڑی ونکو ونکی دیاں خبراں چھپدیاں رہندین ۔ پر لہور ہائیکورٹ دی طرفوں ہک تھاݨیدار دا مونہہ کالا کرݨ دا حکم ݙیوݨ دی ’’خبر‘‘ ودھ جو ہے ایہو حکم ہائیکورٹ دے ہک جج مسٹر جسٹس محمد منیر خاں ہوریں ݙتے ۔ ہک بندے خواجہ تنویر عدالت اِچ دعویٰ دائر کیتا ہا جو پولیس آلیں اونکوں نحق مارئیے کُٹیے تے بے متھا کرݨ دی خاطر مونہہ کالا کر تے بزار اِچ پھیرئیے۔ سئیں جسٹس محمد منیر خان ہوریں ہِیں دعوے دا فیصلہ ݙیندیں ہوئیں مدعی کوں حکم ݙتے جو او اپݨے علاقے دی ’’فوجداری عدالت‘‘ اِچ مقدمہ کرے اتے مقدمے دی درخواست اِچ لکھے جو ’’عدالت‘‘ تھاݨیدار خالد فاروقی تے پولیس دے سپاہی دے مونہہ کالے کر کراہیں بزار اِچ پھراوݨ دا حکم ݙیوے ۔ جج صاحب ماتحت چھوٹی عدالت کوں حکم ݙتے جو ہِیں استغاثے دا فیصلہ شریعت دے ’’قصاص ‘‘ اَتے ’’دیت‘‘آلے قانون موجب کیتا ونڄے ۔ شریعت دے ہِیں قانون موجب جان دے بدلے جان ‘ اَکھ دے بدلے اَکھ ‘ نک دے بدلے نک ‘ کن دے بدلے کن ‘ ݙند دے بدلے ݙند اَتے جتی پھٹ ہووے اُتی پھٹ ݙیویجے۔ 

سئیں جسٹس محمدمنیر خاں ہوریں اَپݨے ہِیں فیصلے اِچ لکھیے جو اسیݙے ملک اِچ پولیس آلیں لوکیں کیتے دھرتی تراماں کیتی ہوئی اے ‘ کالج دے پروفیسریں کوں تھاݨے وچ کنونڑیاں پکڑوا تے ککڑ بݨاوݨ دا واقعہ وی تھی گزرئیے ۔ بندیں کوں دھرتی تے مونہہ دے بھرݨے سُمھا ‘ اُگھاڑا کرتے لِتر مریندن ۔ بہاول پور اِچ ہک بندے کوں باندر آنگے نچوایونے ‘ ہک بندے کوں کُتے آنگݨ بھونکوایونے ۔ ہک ٻے بندے دے نک اِچ نتھ مار ‘ ورھی پا نچوایونے ۔ ظلم تے ݙڈھپ دی اَنت مُک ڳئی ۔ ایندا تدراک تھیوݨاں چہیدا اے ۔ ہُݨ جیرھا قانون لاڳو اے اوندے اِچ سِدھی پدھری سزا کوئی کائنی پر اسلام دی شریعت اِچ پوری پوری سزا اے ۔ عدالت تاں ہک لیکھے اِچ اپݨا فرض پورا کر چھوڑیے اَتے ایئیںڄاݨ لوکیں کوں ݙکھاوݨ آلے تے قانون دیاں خلاف ورزیاں کرݨ آلے ظالم پولیس دا مونہہ کالا کر چھوڑیے ۔ ہُݨ ݙیکھوں جو مدعی اڳوں تے دِل ٻدھیندے یا پولیس مقابلے اِچ مرݨ کنوں ݙر تے گھر تھی ٻہندے۔ ’’ٻارھی خیر‘‘ آلی ٻارہویں ترمیم وی نال ہے پی ۔ ڳالھ اِچوں ڳالھ نکلدی اے۔ اَکھیندن جو ہک تھاݨیدار ݙاڈھا کالا ہا ۔ توّے دا تلواں پُڑ ۔ ککِر دا کِٹھ ۔ ریل گاݙی دے پُراݨے انجݨ آنگے ۔ کہیں بندے کنوں کوئی غلطی تھی ڳی ۔ شودا تھاݨے پکڑیج آیا ۔ ہوں تھاݨیدار حکم ݙتا جو اوں بندے دا مونہہ کالا کر تے کالے گݙانہہ تے چڑھا بزار اِچ پھیرے مرائو ۔ او بندہ کِھل پیا تے آکھیُس تھاݨیدار صاحب ایہ سزا نہ ݙیو تُسیݙی نموشی تھیسے ۔ اُوں بندے وَلدی ݙتی سئیں ! مونہہ کالا تھیوݨ دے بعد میݙی تُسیݙی شکل تے مہاندرے اِچ فرق کائنا رہسے ۔ شہر آلے سمجھسن جو تھاݨیدار صاحب کھوتے تے چڑھ تے گشت ودے کریندن۔

17؍ نومبر1991ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
کوڑیسن نہ تاں ٻیا ٹھرسِن

ہا سئیں! تاں کلھ ڳالھ تھیندی پئی ہئی اَپݨے سرائیکی لیڈریں دی جو ہنائیں جݙاں دی ’’سرائیکی‘‘ سرائیکیں اَتے سرائیکی وسیب دے حق حقوق دے ناں تے سیاست کرݨ دا مُنڈھ ٻدھے بھڑبھٹے دے والیں آنگے ہِکی جھاہ تے کھڑن ‘ مجال اے جو ہک سُتر وَدھیے ہووِن ‘ ہک صلاح ‘ ہک مُٹھ تھی تے مونڈھے نال مونڈھا رَلا ہک ݙوجھے دے ٻانہہ ٻیلی تھیون ہا ‘ سرائیکی وَسیب دی وستی وستی ‘ گھر گھر وَنڄن ہا ‘ وسیب اِچ وَسݨ آلیں گھر دے سبھنائیں بھاتیں کوں اَپݨی ڳالھ ݙساوِن ہا‘ ہک ہک کوں اَپݨے نال ٹُرݨ تے راضی کرِن ہا ‘ پر تھیا اونویں ہے جو ایہ آپ کٹھے نی تھی سڳیے ‘ آپ نِکھڑ کھڑن ۔ لوکیں کوں کانو کان کر آپو اَپݨی لیڈری پکی کر ٻیٹھن ‘ سئیں تاج لنگاہ صاحب ہووِن ‘ سئیں حمید اصغر شاہین ہوریں ہوون ‘ سئیں عبدالمجید کانجو صیب ہووِن یا سیٹھ عبیدالرحمن صیب ہووِن ‘ آپت اِچ ٹھر نی کھمدے ‘ ہر کوئی اَپݨا اَپݨا کُکُڑ کچھ اِچ پئی وَدّے ۔ ہر ہک اَپݨی اپݨی جھاہ تے ’’لیڈر‘‘ اے ۔ ݙوجھے کہیں کوں ’’لیڈر‘‘ مَنݨ کیتے تیار کائنی ۔ ایں ڳالھوں بیگانے اَپݨے آپ ہنائیں کوں نی منیندے ‘ لوکیں نال ڳانڈھا نہ ہووݨ سببوں ایہے سبھے لوکیں کنوں ݙردِن ‘ الیکشن اِچ نی کھڑدے‘ جیرھے کھڑدِن او ووٹیں دی پنبیڑ پی کھڑدِن‘ اُونویں عوام کنے لنگھ نہ وَنڄن ووٹ گھنݨ کیتے بھڄ پَوِن تاں ایہو کجھاِی تھیوݨے۔

اسیݙے ایس کیو ایم آلے بھرا سردے کراڑے اِن ۔ یا ایئیں آکھ ٻنہائیں آنگے ’’شرمُوں‘‘ کائنی۔ ݙوں چار چھوہر چِھٹکر گھن تے اِی سڑکیں تے نِکل پَمدن ‘اَپݨے لیکھے تاں او جلوس کڈھیندِن پر تھیندا اینویں ہے جو اَپݨے ہتھیں اَپݨا جلوس آپ کڈھوا کھڑدِن۔

ٻی سوچݨ سمجھݨ تے پُچھݨ ݙسݨ آلی ڳالھ ایہ ہے جو ہُݨ پی پی دی حکومت بݨݨ دے بعد اَپݨے ہنائیں مارکے کوں ایہ ’’شونق‘‘ کیوں چاتے ‘ جݙاں پی پی پی دی حکومت طرفوں نشتر پُل واسطے رَکھے ہوئی 77کروڑ روپے دی رقم شربر تھئی ہئی۔ مسلم لیگ دی حکومت کیتی ہئی ‘ ہُنائیں ڄیہاڑے ایہ کتھاں ہَن ؟ جݙاں خواجہ فرید سئیں دی اولاد اِچوں خواجہ محمداصغرکوریجہ سئیں کنے پنجاب اوقاف دا محکمہ ہا ‘ ہنائیں ایں بارے کیا ڈھال بھنوائی ہئی تے ’’ہنائیں‘‘ ہنائیں کنوں کیا پُچھ ڳچھ کیتی ہئی؟ شیت جنرل ضیاء اَتے اوندے ٻالکیں دی حکومت پی پی پی کنوں وَدھ تے ’’سرائیکی‘‘ سرائیکیں اَتے سرائیکی وسیب دی سنبھال لدھی ہوسے؟ ایں ڳالھوں پی پی پی تے ہنائیں دی کاوڑ ڈھری نی پی تھیندی‘ اسیݙا یار مُنشی مُک مُکا وَت ٻی ڳالھ کریندے اوندے آکھݨ موجب پی پی پی سرائیکی وسیب دا نویکلا تے انج ’’کلچرل ونگ‘‘ بݨا تے ‘ ٹی وی تے ’’سرائیکی‘‘ کیتے ٹائم ݙے تے ‘ اکادمی ادبیات دے مقابلیں وچ سرائیکی کوں شامل کرتے اَتے آدم شماری آلے فارم اِچ سرائیکی دا خانہ رکھ تے اسیݙے سرائیکی لیڈریں دے مونہہ اِچوں ٻہوں سارے نعرے کھس گھدن‘ ایہ اِی بھلا کوئی سڄݨیپا اے؟ پی پی پی تے کوڑیسن نہ تاں ٻیا ٹھرسِن؟۔

ٻدھ 21؍ستمبر1994ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
فقیر تاں ایں عمرہ دے بھولوں چھوڑ ݙیندن

گزری اے کئی وِرہیوں وہا ڳے ہوسِن ۔ فلم ݙیکھݨ چھور ݙتی ہیسے‘ نہ منڈوے وِچ ‘ نہ ٹیلی ویژن تے ’’سنگتی ساتھی ‘ یار دوست‘ وی سی آر‘ تے کوئی ’’فلم‘‘ دا پروگرام بݨاوِن اِی سئی تاں اُنہیں کنوں ہتھ ٻدھ کراہیں معافی منگ گھندوں ‘ مانی ٹُکر کھاوݨ تئیں رَلے رَہ ڳیا وَل موکل گھن تے کِھسلݨ دی کیتی ۔ کون اَڄائی ایئیں ٻیٹھا ویلھا وِنڄاوے‘ اَڄ کلھ دے نینگر تھتھوں چُکے ٻڈھے لٹھے معززین وَت ‘ سُنیسے وی سی آر تے ایجھیاں فِلماں ݙیکھدِن جنہیں بارے سوچیندیں ہوئیں وی چھنڈ آ ویندی اے اللہ ڄاݨے ایہ کیہاں چَس ٻہہ گھندن؟ ایجھیں ’’فلمیں‘‘ کوں عام طور تے ’بی پی فلماں‘‘ سݙیندن تے ہنیں دی وَݙی مانگ اے جو شہر شہراِچ جھاہ جاہ تے ویڈیو سنٹر دے ناں تے ہٹیاں کُھلیاں ہوئیاں ہِن ۔’’ کلاشنکوف‘‘ کُپی تے ہیروئن آنگے ‘ بی پی فلمیں‘‘ دا رواج وی اُنہیں نیک پڑاک‘ حاکمیں دی حکومت دے زمانے اِچ پیا ہا جیرھے لوکیں کوں رزق حلال کماوݨ دیاں مَتاں ݙیندے ہَن ۔ کلاشنکوف ’’کُپی اَتے ہیروئن ویچݨ آلیں کار ‘ بی پی فلمیں دا ونڑج وپار تے ݙے گھن کرݨ آلے وی ݙاڈھے سوکھے ساوے اِن اُنہیں دے ساوے سوکھے ہووݨ دا اندازہ اُنہیں دیاں سنگریاں پُنگریاں ہوئیاں شوشا آلیاں دکاناں ݙیکھ تے تھی ویندے ‘ اُنہیں اِچوں ہک دکاندار دے آکھݨ موجب سئیں اللہ دا وݙا فضل اے ۔ لاڳت گھٹ اے تے آمدݨ ودھکی اے ۔ ݙوجھا فیدہ وَت ایہ ہے جو وَݙے وَݙے بندیں اُنہیں دی آل اَولاد تے افسریں نال سلام دُعا تھی ویندی اے ۔ اوکھے سوکھے ویلھے ایہا سلام دُعا تے ڳانڈھا کم وی آ ویندے ۔ جتی اساں فلمیں کنوں وَدں ویندوں ‘ اسیݙے یار مُنشی مُک مُکا اَتے ماسٹر ڳنڈھ تروپ فلمیں ݙیکھݨ دے اُتی شوقین اِن ۔ اُنہیں دا آکھݨ اے جو اَکھیں سیکݨ تے روح وِندلاوݨ کیتے فلماں ݙیکھݨ ‘ تُسیکوں کیا پتا ‘ جیرھے ویلھے پنجاب دی ’’مُٹیار ‘‘ انجمن پنجاب دے ڳبھرو سلطان راہی کوں انڈیاں مریندی اے ۔ ہوں ویلھے کیجھی چس اَمدی اے ؟ 

پر ہک ڳالھ ہے ایہا اوتری ’’انجمن‘‘ مرݨ دے بعد اصلوں کائناں بخشیسے‘ او ہِیں ڳالھوں جواو ہَر فلم اِچ ’’سلطان راہی‘‘ کوں ’’سوہݨا آکھ تے اَلویندی اے‘ اَتے ایہ وَت اتنا وَݙا کُوڑ اے جو اللہ سئیں کݙاہیں معاف نہ کریسے ۔ ٻی ڳالھ ایہ ہے جو پاکستانی فلمیں وچ اَڄاںتئیں سن پنجاہ آلے ’’ہیرو‘‘ اونویں ہیرو اَمدے پِن ’’فقیر‘‘ لوک اِنہیں دی عمرہ دے بھولو چھوڑ ݙیندِن‘ پر پاکستانی فلمیں بݨاوݨ آلے اِنہیں ’’ہیروئنیں‘‘ کوں نی پے چھوڑیندے۔

ایہے ’’ڈِڈھل‘ چُتڑیل‘ بے ݙکھے‘‘ تے بے ݙولے’’ہیرو‘‘ اَپݨیں ’’ݙوہتریں‘ پوتریں‘ ‘ جیݙیں ہیروئنیں نال جیرھے ویلھے عشق کریندن ‘ نچدن تے ڳانوݨے ڳمدن اوہے ’’سین‘‘ ݙیکھݨ لائق ہوندن‘ کئی وَت ہیروئناں وی ایہو جیہاں ہِن جنہیں کوں اَپݨی ہمراہ دے موجب فلمیں وچ ’’نانی‘‘ یا ’’ݙاݙی‘‘ بݨݨاں چہیدا اے پر او نویاں نینگریں بݨ’’ ہیروئناں‘‘ بݨیاں وَدیاں ہوندِین’’شوٹنگ‘‘ دے ویلھے اچاچیت نِچھ آ ونڄے تاں ݙندیں آلی بݨاوٹو ٻتری چَوّ تے ’’ہیرو‘‘ دی جھولی اِچ وَنڄ پوسے ۔ منشی ہوریں دے آکھݨ موجب چیتے کریندن اَتے چس چیندن ۔ اخبار اِچ مُورت نال خبر ہوئی ہئی جو فلم کیتے ناچ نچدیں ہوئیں فلم ایکٹریس ریما دی چیل اِچ درد تھیوݨ پئے ڳیا ۔ خبر پڑھ تے منشی آکھیا شکر اے ۔ اِتھوں دی ہک ایکٹریس تاں ایہو جہی اے جیندی چیل اِی ہے تے اوں چیل اِچ درد وی پئے ویندے ‘ نتاں اکثرہ ایکٹریساں تاں ایجھیاں ہِن جو اُنہیں کوں پیار نال ٻاتھیں تے چیندیں ہوئیں ہیرو  دی چُک نکل ویندی اے اَتے چیل دے لَچے تُرٹ پَمدن۔

ٻدھ یکم جنوری1992ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
اپݨے اِن آں چوک آلے

اللہ بخشے اسیݙا اُستاد ݙاڈھا سیاݨا بندہ ہا ‘ کِھلدیں کِھلدیں ‘ڳالھیں ڳالھیں اِچ سُدھ سُرت اَتے سِینڑھپ آلیاںڳالھیں سُݨا تے مَتّاں ݙیندا ہا ۔ اَکھیندا ہا پُتر ! کُتے دے پُچھ تے پیر نہ ݙویجو ‘ کھکھر اِچ ݙھل نہ مریجو تے مکوڑیں دی کھݙ اِچ نہ متریجو۔

کُتے دے پُچھ تے پیر ڄاݨ تے ݙیسو یا اینویں ݙے ٻہسو تاں وَل ایہ تھیسے جو کُتا بھاگا ہویا تاں اُٹھی تے تُسیݙی پِنّی اِچ چیھ تھیسے ‘ جے لوسی ہویاتاں بھڄ تے روڑی تے وَنڄ ٻہسے‘ تے اُتے منہہ چا تے زور زور نال کُوکسے‘ کانس کانس کر تے وستی دے سبھنے کُتیں کوں کٹھا چا کریسے ‘ تُساں اینویں اَڄائی بیشم تھی کھڑسو۔

کھکھر اِچ ݙلھ مریسو یا مار ٻہسو اَتے بھڄݨ جوڳے نہ ہوسو تاں ݙینبھوں مَانھاں چھوڑ تے اُݙسِن ‘ اُݙ تے تُسیݙے بُت تے آ ٻہسن اَتے ݙنگ مارمار تے تُسیݙا سِر مونہہ سُڄا ہک کر چھوڑیسن۔ سوڄ تے تھو تھرکنوں شکل ایں ٻدلسے جو تُسیݙے اپݨے گھر دے بھاتی وی تسیکوں اوکھا سُنڄݨیسِن ۔

مکوڑیں دی کھݙ اِچ مُترسو یا مُتر ٻاہسو‘ تاں تُسیݙے اُٹھدیں اُٹھدیں تائیں او تَلویں دھڑ کوں ولھیٹ ویسن ‘ دَھرتی تے سَو دڑنگے مریسو کائناں چھوڑیسن ۔ مطلب ایہ ہے جو خدا دی خلقی ہوئی مخلوق اِچوں کہیں کوں گھٹ نہ ڄاݨو ‘ کُتا‘ ݙینبھوں ‘ مکوڑا تُسیݙے لیکھے کُجھ نہ سہی ۔ اپݨی اپݨی جھاہ تے ٻہوں کجھ اِن ‘ اَتے اِتی جوڳے ہوندن جو جیرھا ہُنیں کوں کجھ آکھے اونکوں نسک ݙیوݨ دی خاطر مَر بُھر اِی ویندن۔

کلھ اسیݙا یار منشی مُک مُکا آ نِکتا ہا ‘ ڈِھیر ڄیہاڑیں دے بعد آیا ہا ‘ بھاکل پَا تے مِلیوسے ‘ خیر سَلا پُچھ ‘ جی آئیں کوں آکھیوسے تے ٻٹھوسے ‘ تاں اسیݙے مونہہ ݙے ݙیکھ تے کِھلݨ پئے ڳیا ۔ اپݨی عادت موجب جُتی لہا کُرسی تے اوکڑوں تھی ٻیٹھا ‘ سڳریٹ بَکھا چھیکواں سُوٹا مار تے پُچھدے ناں ہُݨ تُسیݙا او لیکھا آن بݨیے جو ‘ ساریاں کھیݙاں کھیݙیاں ‘ بِھر بھٹی کھیݙݨ ݙے اے ‘ باقی لݙو رَہ ڳی ہئی ؟ او اِی کھیݙسو کائناں ‘ کھݙویسو ‘ کݨاں ٻے سَٹیسن۔ تُساں چھڑے ڳنتری تے ہوسو۔ اساں اونکوں آکھیا جو لُݙو دے ٹورنامنٹ رِتھݨ آلے شوقین نینگریں نہ اساں کنوں پُچھیا ہا نہ گُچھیا ہا ۔ ایئیں مہمان خصوصی بݨاوَݨ بارے خبر چھپوا ݙتی ہئی جنہیں دے ناں ݙتے ہانیں‘ ہُنیں اِچوں کہیں کوں وی کائناں چِتایا ہانیں ‘ ایں بارے وی ’’جھوک‘‘ اِچ خبر چھپ ڳئی ہئی تے اساں ٻٹ کڑاک اِچ اِی معافی منگی ہئی جواساں ہِیں لیق کینھسے ۔ سُݨیا ہیسے جو مارکہ پُھوکیے تُوکیے وَدِن ۔ دَھاڑ ٻڑینگ تے راں راں اِیں ‘ ہِن وَت کنیں دے کچے ۔ کوئی کُجھ وَنڄ اَکھیندینے تے کوئی کجھ ‘ نہ سوچیندن نہ سمجھدن ‘ پِٹکا گھت ݙیندن ۔ سڳریٹاں پُھوک پُھوک تے ایئیں اڄائی اپݨا ہاں پِتا ساڑی ویندن۔ 

اللہ سئیں عقل دی جیرھی ذرّی بھوری ݙتی اے او ‘ نی وَرتیندے ‘ وؤ بھئی ! بھلے لوکو ! اسیݙا نہ ربیع نہ خریف ‘ اساں تُسیݙے ٹورنامنٹ دی بھلا کیوں مخالفت کریسوں  تے کیوںکہیں کوں شکایت وَنڄ لیسوں ۔ ہک دی جاہ تے ݙاہ ٹورنامنٹ کرواء ‘ اسیݙا کیا؟مُنشی مُک مُکا اسیݙی ایہ تقریر سُݨ تے پُچھدے جو مارکہ ہِن کون؟ اَساں وَلدی ݙتی جو پَرائے یا اوپرے تھولے اِن ‘ اپݨے اِن ۔ آن چوک آلے جیرھے ہرویلھے چوک اِچ لبھدن ‘ایجھے کم چوک آلے اِی کر سڳدن۔

منگل21؍جولائی 1992ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
ڳوھ مُلاں دے گھر ونڄ وَڑی اے

او ویلھے کݙوکݨیں وِہا ڳن جݙاں لوک ذات ذمات ‘ قوم قبیلے تے اپݨے پیو ݙاݙے دے پِچھوں سُنڄݨیندے ہَن۔اَڄ کلھ علم ‘ لیاقت ‘ ہُنر تے کسب دا زمانہ اے ‘ وݙکیں ‘ وݙیریں‘ذات ذمات اَتے قوم قبیلے دے ناں تے وَݙائی ‘ ٹنڈیر‘ آکڑ تے پُھوت ٻدھݨ آلی ڳالھ ایں زمانے اِچ کہیں لیکھے اِی پھونی کھمدی‘ جیندے ہتھ اِچ کوئی ہُنر اے ‘ جیرھا کوئی کسب ڄاݨدے اُوہو ماݨ تے من منیج آلا ڳݨیندے‘ ڳݨ ہوونس تاں بندہ کہیں ڳنتری اِچ اَمدے ‘ لل لِکھݨ آلے بندے دی ہر جھاہ تے سُنڄاݨ تے سُݨیج ہوندی اے ‘ او جتھاں وَنڄے اگھدے ‘ بے للے تے بے لَکھݨے بندے کوں کتھاہیں کوئی نونہہ تے اِی نی کھیندا ‘ بھانویں او جِتی اُچّی کنوں اُچی ذات دا کیوں نہ ہووے ‘ سوچݨ تے سمجھݨ آلی ہک ٻی ڳالھ ایہ ہے جو کم تے کسب کوں ذات ذمات نال چَا ڳنڈھینے۔ پولی ‘ موچی ‘ ڳنڈھیرا ‘ کُٹاݨا ‘ موہاݨہ ‘ دَرکھاݨ ‘ لوہار ‘ کمبھار ‘ ٹھٹھار ‘ نائی ‘ پرھائیں ‘ قصائی ‘ چڑھوآ ‘ طباخی ‘ تنوری ‘ چاکی ‘ چوڑیگر ‘ والوٹ ‘ بک بیں ‘ نال کپاہ پنڄݨ آلا پینڄا ‘ ٻکر وال ‘ جتوال ‘ کُٹوال کوئی ذات کائنی ۔ ایئیں بھنڈ ‘ ڈھاڑ… پانڈی اَتے مراثی وی کوئی قوم یا قبیلہ کائنی ایہے سبھے مارکہ اپݨے کم تے …… سانگے ایویں سُنڄیݨدے تے سݙویندن ‘ اَتے اسیݙی اپݨی …… موجب ہِیں لیکھے کمی یا کسبی ہووَݨ کوئی عیب تے مینڑھیں آلی ڳالھ…… انہیں اِچوں کئی کسب تے ہُنر ایجھے وی ہِن جیرھے اُچیں ذات ذمات آلے وݙے لوک اپݨے شونق کنوں سِکھدن ‘ اپݨے سرائیکی وسیب دے …… سیاستدان ‘ طبلہ ݙاڈھا سوہݨا وَڄیندے ہن ۔ ہِیں تَل دے ہک … سیاستدان کنوں رِدھّے پَکّے دا ݙاڈھا شونق ہا ۔ چولہا چوکا سنبھالی رکھدے ہَن ‘ وَنکو وَنکی دے ٻوڑ بھاڄیاں پکیندے ہَن ۔ ایہے ݙوہیں بہشتی سیاستدان خیر نال ’’سید‘‘ ہَن ۔ اُنہیں کوں طبلچی یا طباخی کوئی کائناں سݙیندا ہا ۔ پاکستان دی وزارت خارجہ دے سیکرٹری شہریار خان وی طبلہ ٻہوںچنڳاں وَڄیندن۔

اسیکوں ایہے ڳالھیں ’’جھوک‘‘ اِچ چھپی ہوئی ہک خبر پڑھ تے یاد آ ڳئین ۔ خبر ہئی ’’بُھٹہ واہݨ اِچ میراثی قوم دا کٹھ ‘‘ خبر پڑھ تے سچی ڳالھ اے جو اسیݙی کِھل نِکل ڳئی اے ‘ سوچݨ پَے ڳیسے جو ایہ میراثی وَت کتھوں دی قوم اے؟ اساں تاں وَݙے وَݙے حسبی نسبی سیدیں کوں میراثیں آلا کم کریندا ݙٹھیسے ۔ ݙوجھی ڳالھ ایہ ہے جو شبیر ٻرڑے کوں کہیں سختی چَا تے ؟ کھکھر اِچ ݙلھ ماریس ‘ ایہ تاں نانگیں دیں کھیݙیں اِچ ہتھ مَارݨ آلا لیکھا اے ‘ یا ایئیں آکھ ڳوھ مُلاں دے گھر وَنڄ وڑی اے۔

شئیت کلتھوں دی ڳالھ اے ‘ قاصر فریدی ‘ راہی گبول ‘ بشیر دیوانہ ‘ منظور اعواݨ تے رفیق ساحل ’’جھوک‘‘ دے دفتر اَئے ٻیٹھے ہَن ‘ رفیق ساحل کاوڑ کنوں ذیلی ݙینبھوں آنگے زنگ تھیا ٻیٹھا ہا ۔ ایہا ڳالھ اِی چُلی ہئی ‘ سبھے کِھلدے ہَسدے ٻیٹھے ہاسے ۔ اساں ڄاتا جو ڳالھ ‘ کِھل ٹوک تے بھوڳ اِچ مُک ویسے ۔ پَر اَڄ خبر پڑھ تے مَلُوم تھیندے ‘ ڳالھ وَدھ ڳی اے ‘ اَتے جے ’’جھوک‘‘ آلیں دی ایہا دِھر رہی تاں لَسّی دے لُوݨے کنگے آنگے ڳالھ وَدھدی ویسے ۔ وَصل چِھلݨ دا فائدہ؟ شبیر ٻرڑا میراثیں نال مَتھا ݙیوݨ جوڳا ہے تاں وَل ݙاڈھا اے ٻی ہلا اے ۔ اِنہیں دے اڳوں تاں وٖݙے وٖݙے باں پے ویندن۔

خمیس 18؍جون1992ء 

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
ٻی ڳالھ سُݨی

یار ! ٻی ڳالھ سُݨی؟ مَیں ہک اِی کائنی سُݨی ٻی وَت کِتھوں سُݨ گھدی ہَم ؟ اچھا سُݨ تاں سہی میکوں ہک ڳالھ سمجھ نی اَمدی ‘ واہ بھئی ! واہ وَل تاں وَݙا سیاݨا تھیوں ۔ کیا مطلب۔؟

مطلب ایہ جوتیکوں ٻیاں سبھے ڳالھیں سمجھ اَمدیّن تے چھڑی ہک ڳالھ پلے نی پمدی ‘ ایہ وَت کئیں آکھیئے؟ تئیں آ پ تاں آکھیئے ہُݨ ‘ مَیں ایہ تاں کائنی آکھیا جو میکوں سبھے ڳالھیں سمجھ اَمدِین تے چھڑی ہک ڳالھ سمجھ نی اَمدی ‘ جیرھی ڳالھ تئیں کنوں پُچھݨی ہئی او تاں تئیں سُݨی کائنی ۔ میݙی ڳالھ اَدھ اِچ ٹُک تے ایئیں لُڑھ مَارَݨ پئے ڳیں ۔ ٻڑدھک مارݨ پئے ڳیں ‘ اچھا تاں مَیں تیݙے لیکھے لُڑھ مرینداں ‘ لٻاڑی آں !میں کݙاں آکھیئے ؟ ایہ ہُݨ تاں آکھی جو مَیں ٻڑدھک گھت ݙتی اے ‘ لُڑھ مَارݨ پئے ڳیاں ‘ آکھ تے مُکریا اِی ویندیں؟

ووئے بھلے لوک آ ! میݙا سئیں آکھݨ دا مطلب او کائناں ہا‘ جیرھا توں ڄاتی ٻیٹھیں ‘ ہِیں کوئی اصلوں زور آور بندہ ۔ کیا آکھی؟! مَیں زور آور آں؟ کہیں زور آوری کیتی ہِم ؟۔ کیہاں ݙڈھپ کیتم تئیں نال؟ زور آوری تے ݙڈھپ وَت توں کیا کریسیں ‘ ہِیں کیا جوڳا؟ اَچھا تئیں میکوںایجھا ہیݨاں ڄاتے جو مَیں کہیں لیکھے اِی کائنی؟ نہ بابا ! نہ تیکوں کون ہیݨاں آہدے ‘ توں تاں وَݙا حاتو خان ایں ؟ ہر لیکھے ݙاڈھا اِیں‘ مَن ڳیاں ایہ ݙیکھ کن پکڑی ٻیٹھاں؟ ایہ میݙے ہتھیں ٻدھیں ݙے ݙیکھ تے ٹَل وَنڄ معافی ݙے ۔ نا میکوں اے ݙسا مَیں کوئی پِنݨاں ہاں جو توں مَیں کنوں ہتھ ٻدھ تے جان پیا چُھڑویندیں؟ تُوباںتوباں مَلُوم تھیندے ‘ تیݙی مَت اصلوں پُٹھی اے‘ آکھو کجھ اڳوں اوندا مطلب کجھ کڈھی ٻیٹھا ہوندیں۔

واہ وے وݙا سیاݨا سِدھی مَت آلا ‘ ایہ ہُݨ اَساں پُٹھی مَت آلے تھی ڳیسے؟ تے جوان سینڑھپ دے ترنگڑ سِر تے چَئی وَدّے ۔ووئے میݙی توباں ‘ توں تاں کوئی ڳیڑی ڳویڑی بندہ اِیں ۔ ٻے دی ڳالھ پوری تھیوݨ نِوی ݙیندا ‘ ایئیں اڄائی دیاں انڈیاں مَارݨ پَے ویندیں ‘ اچھا مَیں ڳیڑی ڳویڑی بندہ آں؟ اَڄائی دیاں انڈیاں مَرینداں ؟ میکوں ایہ ݙسا جو اَلاوݨ دا لل لِکھݨ ایہو سکھیں؟ تئیں جہے بندے نال کیا ڳالھ مُہاڑ کریجے؟ کیا ݙکھ سُکھ ونڈیجے‘ تے کہیں ٻٹ کڑاک مَریجے؟۔

مَیں آیا ہَم جو کئی لحظہ تئیں کنے ٻہہ تے ٻٹاں مریساں ‘ روح وندلیساں‘ تئیں آوَݨ سَیتی اَوازار چا کیتے ‘ اپݨی مَارݨ پے ڳیں ‘ چیتا چُڳ چاتی ‘ مَیں ہُݨ وینداں اَبّا سئیں وَل اَئے ہوسن‘ تیݙے اَبّا سئیں گھر کائنی وَلیئے ۔ ہسپتال وَنڄ پُنِن ۔ ایہ توں کیا پیا اَکھیندیں؟ تیکوں کئیں ݙسائے؟ تیݙے بھرا دا ٹیلی فون آیا ہَا ۔ جو سکول دے ٻاہروں لنگھدیں ہوئیں ہک چُھوہر بھڄ تے اڳوں آ ڳیا ہا‘ اونکوں بچیندیں ہوئیں موٹر سائیکل کندھی نال وَنڄ لڳی اے ‘ تیݙے اَبّا سئیں چوَیّن سڑک تے وَنڄ ڈھٹہن تے ٹانگے تلوں آ تے لتڑیج ڳن‘شئیت ہک ݙوں پسلیاں وی تُرٹ ڳیاں ہینے ‘ تیݙے بھرا آکھیا جو اَدا اوݙاہیں لنگھ اَئے ‘ اونکوں آوَݨ سیتی ݙسا ݙیو تے ہوݨیں ہُݨیں ہسپتال پٹھو ‘ وَل تئیں آوَݨ سیتی میکوں کیوں نی چِتایا‘ میں تاں تیکوں چِتاوݨ کیتے آکھیا ہَم جو ٻی ڳالھ سُݨی؟ پر تئیں تاں ہک اِی نیں سُݨی ؟ ٻی کتھوں سُݨیں ہا‘ اچھا ہُݨ نواں خرخسہ نہ ڳنڈھ ‘ چیٹھ کر ہسپتال پُڄ مَیں وی اَمدا پیاں‘ اللہ کرے خیر ہووے۔

سنوار 13؍اپریل 1992ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
ووٹ کینکوں ݙتنسِے؟

احپ الیکشنیں آلا ناٹک اِی واہ جو ناٹک اے۔ ݙوں مہینے تھی ڳن مُکݨ اِچ نی پیا اَمدا ۔ ہک لیکھے تاں مُک ڳے جواساں جیہے ہماتڑ تماتڑ بندے عام لوکیں جنہیں کوں حاکم تے وݙے لوک عوام سݙیندن ۔ پچھلے مہینے دی اٹھاوی تریخ کوں پرچی پا تے اَپݨا پاند چُھڑا کھڑے ہَن ۔ ڄٹ ڄاݨے تے وِڄوں ڄاݨے ۔ ناٹک دا پہلا ’’پاٹ‘‘ ہوں ݙینھ مُک ڳیا ہا ۔ کئی مُٹھاں گُھٹی پِے ہَن ۔ تلیاں ملویندے پے ہَن ۔ ݙندوݨ پے پے ہانے ۔ تے کئی وَت جُھمراں پئی وَدے ہَن ۔ مٹھائیاں وَدّے ونڈیندے ہَن ۔ بھاکلاں تے ڳلکڑیاں وَدّے پیندے ہَن۔ تھورے وَدّے منیندے ہَن ۔ ’’مبارخاں‘خیر مبارخاں‘ لکھ لکھ مبارخاں‘ تسیکوں مبارخاں‘‘ لئی وَدے ہَن ۔ الیکشن کنوں پہلے ایہ ’’ٻنہائیں‘‘ کوں چئی وَدّے یہَن ۔ خُشامتاں ‘ چاپلوسیاںتے سیوا ٹنہوال وَدے کریندے ہَن ۔ جیرھے ڄیہاڑے دے ایہ آپ چُنڑیج تے ’’ممبر‘‘ بݨئین ’’ٻے‘‘ ہِنائیں کوں چئی وَدِن ۔ اِنہائیں دیاں خُشامتاں ‘ چاپلوسیاں تے سیوا ٹنہوال پئی تھیندی اے۔ ’’پجاروئیں‘‘ تے موٹر کاریں تے چڑھیئے وَدِن ۔ اُلخیں مُلخیں دیاں سیراں وَدّے کریندن ۔ خرچے ٻنہائیں دے چوݨ ہینائیں دی ۔ ہِیں مہینے دی اَٹھاوی تئیں انہائیں دی رات اے جھوٹے جھل گھنن ۔ نویں دے نوں ڄیہاڑے پِچھے وَدی لِݙ ٻہارے۔ چیئرمین تاں چُنڑیجݨ ݙیو ۔ وَل انہائیں کوں نونہوں تے اِی کہیں نِھیں لِکھݨاں۔ اَپݨے آنے آلے ٹِکاݨے تے وَل اَوسِن ۔ جئیں ایہ ووٹ گھنݨ دے بعد ووٹریں ݙے مونہہ نی کریندے ۔اینویں ووٹ گھن گھنݨ دے بعد چیئرمین اِنہائیں کوں سِدھا مونہہ نی ݙیوݨا۔

خیر سئیں ! ایہ ڳالھیں تاں رَہ ڳیاں اَپݨی جھاہ تے الیکشن آلے ہِیں ناٹک آلی ایہ ڳالھ وݙی سوادی تے چسولی ہئی جو الیکشن لڑݨ آلے ’’امیندوار ‘‘ بندے اِی کائناں ریہے ہَن ۔ اساں سبھنائیں اَپݨے ووٹ بھلا بندیں کوں ݙتے ہَن؟۔ ذہن تے زور ݙے تے یاد کرو ہاں۔ چیتا جھاہ تے کر کراہیں امیندواروں دے ’’نشان‘‘ تے دید بھنوائو ہاں ۔ بندے دا تاں کتھائیں ناں اِی کائناں ہا ۔ ’’کرسی‘ کُہاڑا‘ لغڑ‘ تختی ‘ سلیٹ ‘ ریڈیو ‘ ٹی وی ‘ ٹیلی ویژن‘ کار ‘ بلب ‘ رکشہ ‘ سکوٹر ‘ ہیلی کاپٹر ‘ ٹریکٹر ‘ ٹرک ‘ ٹانگہ ‘ ݙاندیں آلی گاݙی ‘ کھوہ ‘ ڈھینڈا ‘ کہی‘ کانڈی ‘ قینچی ‘’’چاقو‘ آری ‘ رندا ‘ چرکھا ‘ پوڑ‘ پنسل قلم تے مسواݨی ‘ کنگھی ‘ کوٹ ‘ صدری ‘ لالٹین ‘ ݙیوا ‘ موم بتی ‘ ماچس ‘ ریل آلا کالا انجݨ ‘ پُل ‘ پکھا ‘ کتاب ‘ ٹوپی ‘ پٹکا ‘ میز ‘ جندرا ‘ سوٹ کیس ‘ اِستری ‘ عینک ‘ گھڑی ‘ ٹَلی ‘ ٻالٹی ‘ وَݨ ‘ مندری ‘ سیٹی ‘ سلائی آلی مشین ‘ بُرش ‘ بلب ‘ کرکٹ آلا بلا ‘ ہاکی‘ چانہہ داݨی ‘ کوپ ‘ دِلا ‘ جڳ ‘ گلاس ‘ پیالہ ‘ اَستاوا ‘ بدناں تے اللہ ڄاݨے ٻیا کیا کیا؟۔

سوچو ہاں ! اساں تُساں‘ آپاں سبھنائیں ’’ووٹ‘‘ کینکوں ݙتن؟ بندے دا تاں ناں کیناں ریہا ہا ۔ اَدھ اِچ ۔ او تاں آپ وَدّے اَکھیندے ہَن ’’حُقے‘‘ کوں ووٹ ݙیو ۔ ’’ٻیڑی‘‘ کوں ووٹ ݙیو ۔ ’’کھٹڑے‘‘ کوں ووٹ ݙیو ۔ ’’بسترے‘‘ کوں ووٹ ݙیو ۔ ’’ٹانگے‘‘ کوں ووٹ ݙیو ۔ اَستاوے‘‘ کوں ووٹ ݙیو ۔ الیکشن آلے ناٹک دے ہِیں اُتلے پاٹ دے مُکݨ تے جیڑھے ویلھے ڳنتری تھئی ہئی تاں ہوں ویلھے وی ایہا ڳݨ مُنڄ تھئی ہئی ۔ ایہو لیکھا چوکھا تھیا ہا جو ’’دِلے‘‘ کوں کِتی ووٹ ملیئے ہَن؟ تے ’’ڈھکݨی‘‘ چوکھے ووٹ گھن ڳئی اے؟۔’’قینچی‘‘ کوں چوکھے ووٹ مِلن؟ تے اُسترا‘‘ کِتی ووٹ گھن ڳے؟ … حاکمیں کیجھا کم ݙکھائے ۔ بے جان تھڄوں اُنہائیں دے ناں اِی کھس گھدے نیں ۔ بے جان شہیں ہُنائیں دی سُنڄاݨ تے پچھاݨ بݨین۔

اتوار26؍جنوری1992ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
اخبار بین ‘ ڳنتری تے ویلھ

نَٹیں اِچوں چار پنج بندے اَدھ اِچ حُقہّ رَکھ گُرڑہ وَٹی ٻیٹھن ۔ ہک بندہ اُتھاہوں لنگھدے ‘ اوندی اخبار اے ‘ او سلام کریندے‘ اُنہیں اِچوں ہک سلام دا جواب ݙے تے اوں کنوں پُچھدے ‘ میر صاحب ’’بین‘‘ وڄیندیں وَڄیندیں اخبار بین بݨ ڳیو؟ میں کیوں ’’بین‘‘ وَڄاواں‘‘؟مَیں کوئی تئیں آلی کار جوڳیں دی اولاد آں ‘ آپاں تاں بینسریاں وَڄاوئن ‘ ڈھولکیاں وَڄائن ‘ وَڄاوݨیاں پِن تاں وݙے وٖݙے سخی سرور آلے دول وَڄاننسے۔ نغاریں تے نوبتاں ݙتن سے ۔ توں حُکم کر کئی شئے وَڄواوݨی ہووے تاں؟۔ میکوں ٻڈھڑا تے ہیݨاں نہ ݙیکھ ‘ بھنی ہوئی ݙنگی تھانویں بَھنݨ لائق ضرور رَہ ویندی اے ۔ واہ میر صاحب واہ ! ٻالیں نال وی کوڑیج وَنڄیندے ۔ اَچھّا ہُݨ کاوڑ تُھک سَٹو ۔ حُقے دی واری گھنو تے اخبار وِچوں کوئی خبر چا سُݨوائو ۔

اَڄ دی اخبار اِچ اسیݙے لیکھے وݙی ’’خبری‘‘ ایہ ہے جو پیر پگارہ سئیںآکھیئے اَتے اساں اِتھوں جنہیں کوں چُݨ تے بھیڄئے اُنہیں کوں آکھیئے؟ اساں تُساں وَت کِتھوں چُݨیا ہے اُنہیں کوں او تاں اُونویں اِی چُݨیئے ہوئے ہن ‘ چُنڑیج ڳن ‘ رِہی کجھ ’’آکھݨ نہ آکھݨ ‘‘آلی ڳالھ؟ اُنہیں کئی اسیݙی ڳالھ کیتی ہئی جو ہُݨ کریسن؟ … او تاں اُنہیں اِچوں ہِن جیرھے  اسمبلی اِچ مونہہ ہوں ویلھے کُھلیندن جیرھے ویلھے ’’اُٻاسی‘‘اَمدی ہِنیں … ہک اُٹھی کھڑدے تے اَکھیندے ۔ اُٹھو وئوے بابا اَڄ بدلیا ٻیٹھے‘ ڈھکویسے سبھنئیں کوں‘ ککھیں کوں وی ’’کن‘‘ ہوندن ۔ توباں توباں کنیں کوں ہتھ لیندے ۔ سبھے اُٹھی تے ٹُر پمدن۔

ہک ’’نٹ‘‘ پِڑی اِچ اَمدی ‘ دھرتی تے اَوکڑوں تھی ٻہندے ‘ پٹکی لہا گوݙے تے رَکھدے ‘ کھٻا ہَتھ متھے تے رَکھ کجھ سوچݨ ٻہہ ویندے ۔ وَل ’’تِیلا‘‘ چا زمین کھتورݨ شروع کر یندے ۔ ݙوجھے پاسوں ہوندا ہک سنگتی اَمدے ‘او اونکوں  اَلویندے میر صاحب ! خیر تاں ہے؟ گھروں نِکل ’’درَسال‘‘ مَلی ٻیٹھو؟ او سِر چا تے اُوں ݙے ݙہدے ۔ اَکھیندے! کجھ کائنی یار ! ٻالیں دے تَتّے گھروں نِکتا ٻیٹھاں ۔ 

او کیوں؟ ٻال تیکوں کھمدِن؟

کھاوِن وَت کیوں؟کوئی ݙائݨ دی اولاد ہِن کیا۔؟ڳالھ ایہ ہے جو اُنہںی وَنڄݨیں سکول ‘ آہدن ’’وَسل‘‘ گھن ݙیو۔ او کیوں؟ اُنہیں ݙسیے جو ’’ماسٹر صاحب‘‘ ڳنتری سِکھیسن‘ کہیں ٻال کوں آکھیے نیں ݙاہ ’’وَسل‘‘ چئی آنویں ‘ کہیں کوں آکھیے نیں (10)آلو ‘ چئی آنویں ‘ کہیں کوں آکھیے نیں ’’تھوم‘‘ دیاں ݙاہ ڳنڈھیں چئی آنویں ‘ کہیں کوں آکھیے نِیں 10گوگلوں چئی آنویں ‘ کہیں کوں آکھیے نِیں 10مولیاں چئی آنویں ‘ ݙوجھا کِھل پیا تے ایہ کہیں کوں کائنیں آکھیا جو ’’ہک کلو ’’گوشت‘‘ دیاں اِتی ٻوٹیاں کرا تے چئی آنویں۔ آکھیا ہوسنے کہیں کوں پر میݙے ٻالیں دے ذمے تاں ’’تھوم‘‘ تے ’’وَسل‘‘ لڳن۔ بھوڳ آ ڳے یار! وسلیں تے تھوم دے اَگھ دا تاں تیکوں پتہ اے ‘ کیݙے ونڄوں؟ پھاسی کھئوں؟۔

نَٹ پِڑی اِچ اَمدے‘ ہتھ اِچ ݙاہ روپے دا نوٹ ہوندس’’نوٹ‘‘ کوں ݙوہیں ہتھیں اِچ گھن ‘ سجھ سامھیں کر ۔ اَدلا بَدلا تے ݙہدے ‘ وَل پِڑی دے اَدھ اِچ آ تے ’’ہوکا‘‘ ݙیوݨ کیتے مونہہ کُھلیندے۔ ویلھ اے سئیں10روپے دی ویلھ اے ۔ تھاݨیدار صاحب او اَڄݨ اِتی اَکھیندے تے اوندا ہک سنگتی بھڄ کراہیں اوندے مونہہ تے آن ہتھ ݙیندے ۔اَپݨے متھے تے تلی مار تے آہدے ’’بس ‘ بس  تھی ڳیا ۔ ہِیں کوئی اصلوں ’’ہبنقا‘‘ ڳنی گٹکیا‘ جیویں تھاݨیدار صاحب لوکیں کنوں ویلھ گھول گھن ۔ چُپ کر تے کھیسے اِچ پا گھندن ‘ اینویں اُنہیں دی ݙتی ہوئی ’’ویلھ‘‘ وِی چُپ کر تے اَپݨے کھیسے اِچ پا گھن۔

جمعۃ المبارک 12؍جولائی 1991ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
ووئے آؤ سئیں

وَوئے آئو سئیں! کتھاں رہ ڳیو؟ رات وی نِوے اَئے ۔ آکھ ڳیووے جو ولیئے اَمدوں تے وَل نہ آیووے ۔ تُسیݙی تانگھ اِچ اساں ٹُکر مانی وی دیر نال کھادی تے ڈیڈھی دا دروازہ وی چرکے تئیں نہ ماریوسے جو شئیت آ نِکلِن۔

بس یار نہ پُچھ اساں رات ہک جلسے اِچ ونڄ پھتھے ہاسے ۔ اُتھوں اُٹھݨ روح نیں تھیا۔ جیرھے ویلھے جلسہ مُکے مولوی بھن تروڑ اپݨے نال گھدی ڳے ۔ اُݙاہیں نِکتے ڳے ہاسے اوندے گھر ۔ ہُݨ اُتھاہوں دھاں شاں نِران شِران کر تے اَمدے پیوں اساں ۔آکھیا جوان کاوڑیا ٻیٹھا ہوسے ۔ اوں کنوں تھیندے ونڄوں ۔

کاوڑ شاوڑ کیا دی؟ ڈھیر ݙینھیں بعد اَئے ہاوے دِل آہدی ہئی جو رَل ٻہوں ہا ۔ کوئی گزری وِہاݨی یاد کروں ہا ۔ ٻٹاں ماروں ہا ‘ کُوڑ سچ کُٹوں ہا ۔

یار! سچی ڳالھ اے دِل تاں میݙی وی ایہو آہدی ہئی جو ݙکھ سُکھ وَنڈائوں ہا ۔ چار ککھ کالے کروں ہا ۔ پر جلسے اِچ مولانا دستاویزی دی تقریر ایجھی چسُولی تے سوادی ہئی جو پُچھ نا۔ مولانا صاحب او کُہاڑے گھتین تے او چھوݙے لاتھن ’’مارکے‘‘ دے جو ’’نک‘‘ ہونیں تاں ڈھکݨی اِچ پاݨی پَا تے ٻݙ مرن … 

یار ! بریک تے پیر ݙے ساہ تاں گھن تُوں تاں ’’یک لس‘‘ بݨیا ٻیٹھیں جلسہ کیندا ہا ۔؟ اے ’’مولانا دستاویزی‘‘ کون ہِن؟ اَتے اُنہائیں کینکوں کُہاڑے گھتین ۔ کیندے چھوݙے لاتھن؟ یار توں مولانا دستاویزی کوں کینوی ڄاݨدا؟ اَپݨے مولانا دستاویزی ہِیں ڳالھوں جو او اپݨی تقریریں اِچ جیرھی ڳالھ کریندن اُوندے ثبوت کیتے دستاویز وی نال پیش کریندن۔

اَڄ کل او اُنہیں اُمیدواریں دے جلسیں اِچ تقریراں کریندے وَدن جنہیں دا انتخابی نشان ’’کتاب‘‘ ہے ۔ جیرھا جلسہ اساں سُݨیے اوندے اِچ مولانا دستاویزی لوکیں کوں ݙسیا جو ’’آئی جے آئی ‘ اسلامی جمہوری اتحاداِچ نہ ’’اسلام‘‘ اے نہ جمہوریت اے تے نہ وَت اتحاد اے ۔ مولانا دستاویزی آکھیا جو ’’اسلام‘‘ اُنہیں دا ایہ ہِے جو ہُݨ اُوں شریعت ٻل دا ناں نی گِھندے جیندے پِچھوں اسمبلی دی بلڈنگ ساڑ تے سُواہ کرݨ دیاں تڑیاں ݙیندے ہَن ۔ ’’شیعیں‘‘ کوں’’مسلمان‘‘ کائنی منیندے۔ پر آغا مرتضیٰ پویا کوں آئی جے آئی دا سیکرٹری اطلاعات بݨیندن۔ بی بی عابدہ حسین کوں سی او پی دا عہدے دار بݨا تے اوندی صدارت اِچ اجلاس کریندن ۔ بی بی بینظیر وزیر اعظم ہووے تاں شریعت دی خلاف ورزی اے بی بی عابدہ حسین وزیر ہووے ۔ بی بی حمیدہ کھوڑو  وزیر ہووے تاں کئی حرج کائنی ۔ اِنہیں دے لیکھے شئیت ایہ تریمتیں کائنی ۔ اِنہیں آئی جے آئی آلیں دی جمہوریت ایہ ہے جو ’’ٹکٹیں‘‘ونڈاوݨ ویلھے ہک ٻے دے ݙاڑھی چوݨیں گھدی پے ہن ۔ ہک ݙوجھے دے سِر پھاڑ تے ’’جھیرݨے‘‘ کیتی کھڑے ہِن ۔ کلاشنکوفاں چلائی کھڑے ہَن تے رَتو رَت تھئے کھڑے ہَن ۔ انہیں دی جمہوریت جنرل ضیاء آلی جمہوریت اے ۔ ہیروئن ‘ کلاشنکوف ‘ کوڑے ‘ غنڈہ گردی ‘ دادا گیری ‘ تڑی تٻاڑی ‘ ٻنہائیں دے جھنڈے لہاوݨ ‘ ٻنہائیں دے بینر پھاڑݨ ‘ باقی رہ ڳیا انہیں دا ’’اتحاد‘‘ بندوبستی وزیر اعظم کجھ اَکھیندے تے اوندا وزیر داخلہ کجھ اَکھیندے ‘ انہیں دے ’’اتحاد‘‘ دا ایہ حال اے جو ہر کوئی اپݨا کُکڑ کَچھ اِچ پئی وَدّے ۔ نواز شریف ہووے ‘ غلام مصطفی جتوئی ہووے ‘ محمد خان جونیجو ہووے یا جنرل ضیاء دا پُتر اعجاز الحق ہووے ایہے سبھے ’’وزیر اعظم‘‘ بݨݨ کیتے ’’ڳکل پکیندے وَدِن ‘ مولانا دستاویزی آکھیا جو ’’مسیت‘‘ بݨی کائنی تے ’’امام‘‘ بݨݨ کیتے ’’اندھے‘‘ اَڳے تیار اِن۔

واہ بھئی واہ تُوں تاں مولانا دستاویزی دی پوری تقریر یاد کیتی وَدیں …… کتھاں یار ! ایہ تاں ݙوں چار ڳالھیں ہَن ۔ ڳالھیں تاں ڈھیر ہِن ۔ ہوویں ہا تاں سُݨ تے چَس چانویں ہا ۔ ہُݨ جݙاں جلسہ تھیا ‘تیکوں نال گھن ڄلساں ۔ اچھا ! ہُݨ میکوں مُوکل جِیندے اَتے لنڳیں پیریں خیر تاں وَل مِلسوں ۔ اللہ ٻیلی۔

آݙتوار21اکتوبر1990ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
اُٹھ اَلیسے تاں ڄال دِی بُوں کڈھیسے

اَپݨی سرائیکی ٻولی دا ہک پہاکا ہِے ’’اُٹھ اَلیسے تاں ڄال دِی بُوں کڈھیسے‘‘ ایہ ہوں ویلھے اَکھیندن جیرھے ویلھے کوئی داہیات بندہ مونہہ اِچوں بُتھی ڳال یا ’’گڑشول‘‘ کڈھ مریندے۔ اَڄ کل جیݙے کیݙے اُٹھ ’’ٻڑکدِے وَدِن تِے ہر پاسوں ڄال دی بُوں اَمدی اے ۔ ایجھیاں ایجھیاں ڳالھیں سُݨدوں تے پڑھدوں جنہیں کوں سُݨ اَتے پڑھ تے روح ٻدلݨ پئے ویندے اَتے ’’چھنڈ‘‘ آوݨ پئے ویندی اے ۔ اَہدن جو بندے دا مونہہ چنگاں نہ ہووے تاں ڳالھ تاں چنڳیں کرے ۔ پراللہ میݙا معاف کرے ۔ اسیݙے پاسے تاں ایہ حال تھی ڳے جو جنہیں کوں اللہ سئیں سوہݨاں تے چنگاں مونہہ متھا ݙتے اوہے وِی ’’چٻیں ٻوتھیں‘‘ آلیں نال رَل تے چڑاٻیاں وَدے کھڑکیندن اَتے ’’وَا‘‘ وَدِے پُݨدِن۔

پچھلے ݙیہاڑیں’’لہور‘‘ دی شاہی مسیت دے اِمام ’’فتویٰ‘‘ ݙتا ہا جو جیڑھے لوک پیپلز پارٹی کوں ’’ووٹ‘‘ ݙیسن او کافر اِن تے دوزخ اِچ ویسن ہِیں ’’وݙی بَلا مُلاں‘‘ شہید ذوالفقار علی بھٹو دی حکومت دے زمانے اِچ ہک ہزار مُلاں مُلواݨے کٹھے کر تے اُنہیں کنوں حکومت دے حق اِچ بیان ݙیوائے ہانس … تے نمبر بݨاوݨ دِی خاطر فتویٰ ݙتا ہَس جو جیرھے لوک پاکستان پیپلز پارٹی چھوڑ تے ویسن اَتے اوندی مخالفت کریسن او بہشت اِچ داخل کائناں تھیسن ۔ ایہ تاں کوئی ڳالھ کائنی …… پیٹ دے پچھوں اپݨا ایمان وِیچݨ آلے ایجھے ’’مولویں‘‘ تے ’’مفتیں‘‘ دے فتوے ’’حکومتیں‘‘ بدلݨ نال بدلدے رہندن تے لوک ایجھیں ’’فتویں‘ دی ’’ویلیو‘‘ کنوں وی واقف ہِن ۔ اَتے ڄاݨدِن جو ’’کوڑ‘‘ کوں سچ تے سچ کوں کوڑ‘ آکھݨ آلے اَتے فتوے ویچݨ آلے مُلاں ہر زمانے اِچ رہ ڳن۔ شاہی مسیت دے امام دا ’’فتویٰ‘‘ پڑھ تے ہک ٻیا مُلاں وی نی رہ سڳیا …… اُوں وی فتویٰ جَڑ ݙتے … ایں ’’لوکیں‘‘ کوں تاں معاف کر ݙتے اُنہیں کیتے دوزخ دے دروازے کینیسی کھولئے تے نہ بہشت دے دروازے بند کیتے نِسں۔ پر سبھو کاوڑ بی بی بے نظیر تے کڈھی ہِس ۔ ایہو مُلاں بندوبستی وزیر اعظم سئیں غلام مصطفی خان جتوئی دا ’’مشیر مذہبی امور‘‘ ہِے … اُوں نمبر بݨاوݨ کیتے ایہ وی آکھیئے جو جیرھے لوک پاکستانی فوجئیں کوں سعودی عرب بھیڄݨ اَتے امریکی ‘ فرانسیسی ‘ برطانوی فوجئیں دے اِتھاں آوݨ دی مخالفت کریندے پِن او غلطی تے ہِن کیوں جو امریکہ ‘ برطانیہ ‘ فرانس اَتے ٻنہائیں ملکیں دے فوجی ’’عیسائی‘‘ اَتے ’’یہودی‘‘ ہِن ۔ عیسائی تے یہودی ’’اہل کتاب‘‘ ہِن ۔ ایں واسطے کہیں کوں کئی اعتراض نی کرݨا چہیدا ۔ ہُݨ ہِیں ’’سرکاری درٻاری‘‘ فتوے فروش مُلاں کنوں پُچھے جو ’’مقاماتِ مقدسہ‘‘ دی حفاظت کیتے یہودی تے عیسائی فوجیں دا آوݨ درست اے تاں وَل ’’مسجد اقصیٰ‘‘  تے یہودیں دے قبضے تے کہیں دھاڑ دھاڑ اے؟۔ تُسیݙے آکھݨ مُوجب ’’اہل کتاب‘ مقامات مقدسہ‘‘ دی حفاظت کر سڳدِن ۔ کیا امریکہ ‘ برطانیہ تے فرانس دے یہودی ‘ عیسائی ’’اہل کتاب‘‘ نیں۔؟ اسرائیل آلے ’’یہودی‘‘ اہل کتاب کائنی۔؟ … مر جو ڳیا مُراد شاہ نتاں تُساں جئیں کوں ’’کنڈیریں‘‘ دے ڳاہ ڳواہوے ہا……

جمۃ المبارک 19؍ اکتوبر1990ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
اسلام تے پاکستان دے مامے

’’جھوک‘‘ اِچ (14؍اکتوبر) ہک خبر چھپی اے سیٹھ اسلم دے ’’الیکشن’ کٹھ دی ‘ جیرھا سیٹھ نور دین ‘ سٹلائٹ ٹائون اِچ کرایا ہا ‘ ایں کٹھ اِچ اِتھاہوں دا ہک ٻیا وݙا تے مشہور سیٹھ بھولا وی موجود ہا‘ خبر موجب ‘ سیٹھ بھولے سٹیج سیکرٹری کوں سرائیکی اِچ اعلان کرݨ کنوں جھل ݙتا ‘ ایندے اُتے حاجی محمد مراد خان احتجاج کیتا جو سرائیکی اِچ اعلان نہ کیتاونڄے؟ ایں خبر تے کجھ وی آکھݨ دی لوڑھ کائنی ‘ ایہ خبر آپو آپ ٻولیندی پی اے‘ سیٹھ بھولا کون اے؟ ایہ سارا شہر تے سارا علاقہ ڄاݨدے کلھ تئیںمختیار دلال ‘ مختار بروکر سݙواوݨ والا اَڄ دا سیٹھ بھولا ‘ اِتھاہوں دا ڄم پَل اے ۔ او حاجی وی ہے ‘ نمازی وی ہے‘ متھے تے محراب وی ہِس ‘ ݙاڑھی وی رکھی ہوئی ہِس ۔ ݙینھ رات اسلام دی تسبیح وی پڑھدے…! پر تعصب تے دِل دے بغض دا ایہ حال اے جو مسلمان بھرانویں دی ماء ٻولی اِچ ڳالھ مہاڑ کرݨ تا ہک پاسے سُݨدے تے وَٹ پئے ویندنیں اَتے برداشت کائنی کر سڳدا‘ شئیت اسلام ہیندا ناں ہے؟

ݙٹھا ونڄے تاں کوئی سرائیکی ایجھا کائناں ہوسے جَیں کݙاہیں کہیں پنجابی کوں آکھیا ہووے جو او اپݨی ماء ٻولی پنجابی اِچ ڳالھ مہاڑ نہ کرے ‘ ہتھوں اساں سرائیکی ایجھے…… ہیسے جو اَلاوݨ ݙاہ آوے نہ آوے منہ ’’چِٻا‘‘ کر تے سیٹھ اسلم آلی کار پنجاپی ٻولیندے وَدّے ہوندوں۔

سوچݨ آلی ڳالھ ایہ ہے جو جیرھے ویلھے کوئی پنجابی اَپݨی ماء ٻولی ’’پنجاپی‘‘ ٻولیندے تاں ہوں ویلھے اسلام تے پاکستان خطرے اِچ کیوں نی اَمدا؟۔

جیرھے ویلھے کوئی سندھی ‘ اپݨی ماء ٻولی ۔ ’’سندھی‘‘ اِچ ڳالھ مہاڑ کریندے تاں ہوں ویلھے اسلام تے پاکستان خطرے اِچ کیوں نی اَمدا؟ جیرھے ویلھے کوئی پٹھاݨ پشتو ٻولیندے ‘ ہوں ویلھے اسلام تے پاکستان خطرے وچ کیوں نی اَمدا؟ تے جیرھے ویلھے کوئی مہاجر (43سال) گزر ڳن اَتے اَڄݨ مہاجر اِن) اُردو ٻولیندے ہوں ویلھے ’’اسلام‘‘ تے پاکستان خطرے وچ کیوں نی اَمدا؟ انہائیں دا اسلام تے پاکستان وی ہوں ویلھے خطرے اِچ اَمدے جئیں ویلھے کوئی ’’سرائیکی‘‘ اپݨی ماء ٻولی اِچ ڳالھ مہاڑ کریندے یا سرائیکیں دے حق حقوق دی ڳالھ کریندے‘ اسلام تے پاکستان دے ایہو جیہیں ’’مامے‘‘ مشرقی پاکستان کوں جدا کرا تے بنگلہ دیش بݨایا ہا۔

سیٹھ بھولے آلی کار سیٹھ اسلم دی اتھاہوں دا ڄم پَل اے ۔ سرائیکی ٻولݨ تاں ہک پاسے رَہ ڳیا ‘ سرائیکی سمجھ اِی کائنی سڳدا۔ ٻنہائیں معززین وانگیں حاجی محمد مراد خان وی خیر نال پنجاپی ٻولݨ اِچ فخر محسوس کریندن (اوندی ہک ٻی وجہ وی ہے) چس ہوں ویلھے اَمدی اے جیرھے ویلھے سیٹھ اسلم تے حاجی محمد مراد خان ہک ٻے نال اَلیندے ٻولیندے ٻیٹھے ہوندِن۔ اینویں لڳدے جیویں ہک ݙوجھے دیاں ’’نقلاں‘‘ کڈھیندے پِن۔ اَڄ دی اخبار اِچ ہک ٻی خبر وی چھپی اے ‘ سرائیکی دے ہک شاعر بے رنگ دی طرفوں ‘ صوفی محمد یار بیرنگ سئیں! بھولے’’او کائنی‘ جیرھے ’’دلالی‘‘ کریندیں کریندیں‘ دلال‘‘ تے ’’بروکر‘‘ کنوں سیٹھ بݨ ڳن ‘ بھولے ‘ ڳالھے اساں سرائیکی ہیسے ‘ جیرھے ’’اسلام‘‘ تے پاکستان دے ناں تے ’’بُھل پَمدوں‘‘ جنہائیں کوں تُساںاپݨے گھر وَل آوݨ دی صلاح ݙتی اے ‘ او تُسیݙے اسیݙے آکھیے کینھاں وَلسِن ‘ جیرھے ویلھے ایہ ‘ اُنہیں دے کہیں کم جوڳے کائناں رہسن‘ او اُنہائیں کوں آپ دَھکّے ݙے ‘ تُھݙے تے …… مار تے پَرے بھڄیسن‘ ݙیکھ گھنا ہے‘ ویلھا آوݨ آلااے۔

15اکتوبر 1990ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
اَلاہے کݙاں تئیں اِنویں رَہسوں؟

ایہ قدرت دا قانون ایں اَتے مَنّی منائی ڳالھ اے جو ہر بَندے دی آپو اَپݨی سوچ ہوندی اے‘ اَپݨا اَپݨا رایا ہوندی اے ‘ سوچݨ سمجھݨ تے اقاس کرݨ دی اَپݨی اَپݨی دِھر ہوندی اے ‘ سوچ سَن تے عمرہ لیکھے اِی ہوندی اے ‘ ٻال دی سوچ ٻی ‘ ٻڈھڑے دی سوچ ٻی ‘ وَل پڑھیے لِکھیے‘ تے اَݨ پڑھ دی سوچ اِچ اِی فرق ہوندے ‘ وسیب تے وَسندی دی وی سوچ تے چھاپ ہوندی اے‘ شہریں تے وستیں اِچ رَہݨ آلیں دی سوچ ہک ݙوجھے کنوں وَکھری ہوندی اے ۔ وَل ’’کم ‘‘ تے ’’کسب‘‘ موجب بندے دی سوچ بݨدی اے ‘ وَݨج وپار کرݨ آلے وَپاری اَتے رَڑھ رَہکی کرݨ آلے رَہک دی سوچ ہکو جہی نی تھی سڳدی‘ اِنویں ’’مَردانوی‘‘ تے ’’زلانویں‘‘ سوچ اِچ اَنجو اَنج ہوندی اے۔!

ایں لیکھے سوچوں تاں ایہ کوئی میہھݨے تے مِیار دی ڳالھ کائنی اَتے ایہ ہر بندے دا ڄماندروحق اے جو او ہَر معاملے بارے اَپݨی لیاقت تے سوچ لیکھے اَپݨا نویکلا رایا رَکھے اَتے وَل ایہ وی اوندا ڄماندرو حق اے جو او اَپݨا رایا ٻنہائیں کوں ݙساوے ‘ ڳالھ مہاڑ کر تے بھانویں لکھت لِکھ تے ۔ ہا ایہ ضرور اے جو او اَپݨی ڳالھ دلیل ݙے تے سمجھاوے اَتے ٻے دی ڳالھ ٹھڈے ہاں نال کَن ݙے سُݨے۔ پر اَپݨے پاسے ایہ رواج کائنی۔ ’’دین دھرم‘‘ اَتے سیاست دے معاملے اِچ اساں سبھے چھڑا اَپݨے آپ کوں حق تے ڄاݨدوں ‘ چھڑی اَپݨی سوچ صحیح ڳݨدوں ‘ ٻیا جیرھا کجھ لِکھدا پے ‘ یا آکھدا پے ‘ اونکوں نہ چنڳیں رِیت سمجھ تے پڑھدوں نہ وَت اوندی ڳالھ سُݨ تے اِقاس کریندوں ‘ وَلدی ݙیندیں ہوئیں اِیئیں اَڄائی کوڑیج وِیندوں ‘ ٻے دی نیت تے شک کر تے وَا پُݨݨ پے وِیندوں ‘ اَکھیں مُوٹ تے اوجھڑ مَریندوں تے ہِک لیکھے ٻڑدھک گھت تے ویلھا وِنڄیندوں۔

ایں بارے اَساں سرائیکی خاص طور تے پُھل ݙکھݨیں تھیندوں ‘ کہیں اَپݨے دی کوئی ڳالھ نی بھاݨی یا اِیئیں آکھ سمجھ نی آئی تاں چیِٹیں آ وِیندوں۔ اونکوں ’’پرایا‘‘ تے ’’ویری‘‘ ڄاݨ کراہیں اوندی نیت تے شک کرݨ پئے ویندوں ‘ وَل اَپݨی سوچ ‘ اَپݨے ذہن ‘ اَپݨی لیاقت اَتے اَپݨے علم دی جھکاڑ تے رِڑھ پَمدوں ۔ تلونگ تے وَنڄ ڈھہندوں ‘ بغلولیاں مار تے لوکی کِھلویندوں ‘ ظاہر اے پَھو کھمدی ڳالھ نہ کریسن تاں پر اے پَرائے اَپݨے اِی کِھلسِن ‘ اَلاہے کݙاہیں تئیں اِنویں رَہسوں؟

آݙتوار 9؍اکتوبر1994ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
اَپݨے مریندن تاں چھاں تے سَٹیندن

پَرائے پُتریں کنوں ’’کُھتی ٹَھپوا‘‘ تے جتوئی ہوریں روح وِندلاوݨ کیتے ’’امریکہ‘‘ روانہ تھی ڳے ۔ امریکہ روانہ تھیوݨ کنوں پہلے ہک ’’اخباری ڳالھ مہاڑ‘‘ اِچ پنجابی کوں وزیر اعظم بݨاوݨ کیتے ’’مہم چلاوݨ آلیں کوں وݙے گِلے اُلہامے ݙتونے ۔ وَل اخباریں اِچ ’’خبر‘‘ چھپی جو آپ ’’خیر نال‘‘ پچھی تے ۔ پاکستان کینھاں وَلسِن اَتے ۔ مستقل اُتھاہیں رہسِن ۔ کوڑیج کراہیں پَکّے لݙ ڳن۔ پَر اِیہا ’’خبر‘‘ کوڑی نِکتی۔ رُٹھے رُٹھے کیئیں مَنائے ۔ چُپ کرو جو آپے اَئے ۔ ہِیں لیکھے آپ اِی آپے وَل آئے ۔ وَل تاں آئے پرچُپ چُپاتے کوئی کؤ کِڑوا نہ تھی ۔ چَھو ماری رَہ ڳے ۔ قومی اسمبلی تے صوبائی اسمبلیں دیں خالی سیٹیں تے الیکشن لڑݨ کیتے امیدواریں اِچ ’’ٹِکٹاں‘‘ ونڈاوݨ داویلھا آیا تاں ’’مارکے‘‘ دا آپت اِچ پِھیٹا پَے ڳیا ۔ جتوئی ہوریں وِی اَپݨا ’’چُپ‘‘ دا روزہ کھولیا ۔ تے ’’بیان بازی‘‘ شروع کیتی اُنہیں آکھیا جو ’’ٹِکٹاں‘‘ مسلم لیگ آلیں آپت اِچ ’’وِلہائن‘‘ جیئیں اَندھے کرن خیرایت تے وَل وَل ݙیون اَپݨے کوں۔ 

آئی جے آئی نال رَیں ہوئیں جماعتیں کنوں کہیں کائنی پُچھیا ۔ نوابزادہ نصراللہ خان آلی سیٹ بارے ’’چخ ڑخ‘‘ وَدھی تاں جتوئی ہوریں بیان ݙتا جو پہلے الیکشن وِچ وی نواب زادہ نصراللہ خان ‘ خان عبدالولی خان ‘ مولانا فضل الرحمن ‘ پیر پگاڑا تے سیدہ عابدہ حسین کوں ڄاݨ تے ہَرایا ڳیا ہا او ہِیں ڳالھوں جو اسمبلی اِچ ’’انگوٹھے چھاپ ممبریں دی لوڑ ہئی ۔ ہِیں بیان تے ݙاڈھی دھاڑ دھاڑ پی ‘ جتوئی ہوریں اَپݨے بیان دے کئی مطلب ݙسائے پر ڳالھ اُتھاہیں دی اُتھاہیں رہی ۔ ہُݨ لوک ایہ پُچھدِن جو جتوئی صاحب وزیر اعظم ہوندیں ہوئیں نوابزادہ نصراللہ خان دے خلاف تھیوݨ آلی ڳنڈھ تروپ کنوں واقف ہَن پَر اُنہیں دے آکھݨ موجب او بے وَس ہَن اَتے کجھ نہ کر سڳدے ہَن ۔ او ٻنہائیں سیٹیں تے صحیح الیکشن تھیوݨ دا ہوکا کینویں ݙے سڳدن؟جیرھاکُجھ نوابزادہ نصراللہ خان دی سیٹ تے تھیا ہا یا ہُݨ آلے الیکشن اِچ تھئے ۔ اوہو کجھ ٻیں سیٹیں تے کینویں نہ تھیا ہوسے؟۔ جے ہک ’’سیٹ‘‘ تے دھاندلی تھی سڳدی اے تاں ݙوجھیں سیٹیں تے کیویں کائنی تھی سڳدی۔ خاص طور تے اُنہیں سیٹیں تے جتھاں آئی جے آئی دے اَپݨے خاص بَندے کھڑے ہَن یا جِتھاں اُنہیں دے ’’کٹر مخالف‘‘ کھڑے ہَن ۔ کیا کجھ نہ تھیا ہوسے؟ الیکشن اِچ تھیوݨ آلی ’’دھاندلی‘‘ کنوں واقف ہوندیں ہوئیں وِی جتوئی صاحب اونکوں صاف سُتھرا تے صحیح الیکشن کینویں ڳنڑیا تے آکھیا ہا؟ تے وَل بعد اِچ گِندی دے آبھُوں کڈھیے ہِنیں تاں قوم کوں ’’سبھو کجھ‘‘ ݙس کیوں نِہی ݙیندے؟ او کہیں کنوں ݙردے اِن ؟ یا اُنہیں کوں اَڄݨ اِی ایہ اُمید ہے جو پرائے پُتر وَلا وی اُنہیں کوں اَڳوں اَنیسِن؟ پَر ہُݨ تاں پَرائے پُتر جیئیں کیئیں کر تے الٰہی بخش سومرو کوں ’’جِتوا‘‘ تے ’’پارلیمنٹ‘‘ اِچ گھن اَئے ہِن ۔ اَتے ایہ کوئی لُکی چھپی ڳالھ کائنی جو الٰہی بخش سومرو ’’افسر شاہی‘‘ دے خاص الخاص اعتمادی بندے ہِن ۔ او آپ اِی افسر رَہ ڳن ۔ صدر اسحاق دے پُراݨے واقف کار ہِن تے قومی اسمبلی اِچ ٻہوں سارے ’’ممبر‘‘ اُنہیں دے نال 1985ء آلی اسمبلی اِچ ممبر رَہ ڳن ۔ جݙاں او جنرل ضیاء دی حکومت دے ’’وزیر‘‘ وی ہوندے ہَن ۔ ہُݨ جتوئی صاحب کوں ایہ کون یاد ݙیوائے جو اَپݨے مَریندن تاں چھاں تے سٹیندِن ۔ پَرائے مَار تے دُھپ تے سٹیندن‘ جیئیں تُسیکوں ‘ سُکڑیں سٹیا ہینے۔

خمیس17؍جنوری1991ء
نہ تاں او ایجھے کݙاں

پاکستان ‘ ہندوستان‘ بنگلہ دیش اَتے دنیا دے ایہو جیہے ٻے ملکیں اِچ سیاستدانیں ‘ لیڈریں اَتے سیاسی ورکریں کیتے ڈھکیجݨ ‘ جیل وَنڄݨ کوئی نویں ڳالھ کائنی ‘ ایہ ہک پُراݨی رِیت اے ‘ سیاسی لیڈریں تے وَرکریں دا ڈھکیج وَنڄݨ ہنائیں کیتے وݙا مَاݨ ہوندے ‘ فخر اَتے وَݙائی دا موجب ہوندے‘ اَڳے تاں ایئیں ہوندا ہا جو عوام دے مَنّے مَنائے لیڈریں دی یا ریل اِچ گزردی ہئی‘ یا جیل اِچ اَتے جیرھے چَھڑے ناں دے لیڈر کینھاں ہوندے ہَن او جیل اِچ ٻہہ کراہیں تے اَپݨی سوچ ‘ اَپݨے علم ‘ اَپݨے تجربے تے اَپݨی پارٹی دے پروگرام موجب عوام کوں دَڳ لیندے ہَن ‘ حق سچ دی راہ تے جیل وَنڄݨ ‘ سُنتِ یوسفی‘ وی ڳݨیندی اے ‘ اسلام تے مسلمانیں دی تاریخ ݙسیندی اے ‘جو امام ابوحنیفہ ‘ امام ابو حنبل ‘ حضرت مجدد الف ثانی اَتے ہُنائیں آنگے ٻنہائیں اَݨ ڳیݨویں ‘ عالمیں جیلاں بھوڳیاں ہَن ‘ دنیا دی تاریخ ایں ڳالھ دی وی گواہی ݙیندی اے ‘جو سقراط ‘ گلیلیو ‘ والٹیئر تے اِنہائیں جیہے ٻہوں سارے سُدھ سُرت آلے سیاݨے بندیں کوں وی جیل وَنڄݨاں پیا ہا ‘ اَتے ایہ وی ہِک مَنّی مَنائی ڳالھ اے جو جیل وَنڄݨ آلے ایجھے وݙے لوکیں کتاباں لکھ کراہیں ’’علم‘ادب‘ شاعری ‘ فلسفہ ‘ سائنس تے سیاست دے راہیں تے سوجھلا کیتا ۔ مولانا عبدابوالکلام آزاد رانچی جیل اِچ ٻہہ تے ’’غبار خاطر‘‘ جیہی کتاب لکھی ۔ شیخ ایاز ‘ فیض ‘ حبیب جالب ‘ احمد ندیم قاسمی جہے شاعریں جیل اِچ یاد گیری آلیاں غزلاں‘ نظماں لکھیاں ‘ اخبار نویسیں اِچوں مولانا ظفر علی خان ‘ مولانا عبدالمجید سالک ‘ مولانا محمد علی جوہر ‘ شورش کاشمیری ‘ حمید اختر اَتے سبط حسن ہوریں لِکھتاں لِکھ تے سُدھ سُرت دے ݙیوے ٻالیئے۔

وَل ایہ وی ہے جو ’’جیلیں‘‘ اساں کنوں شہید حسن ناصر‘ شہید ذوالفقار علی بھٹو اَتے شہید نذیر عباسی جیہے لعل وی کھیسے ہِن اَتے جنوبی افریقہ آلیں کوں نیلسن منڈیلا ‘ جیہے لیڈر وی ݙتِن‘ جئیں اَپݨی حیاتی دے ستاوی وِرہیوں جیل دی ہکو کوٹھڑی اِچ گزار ݙتے ‘ اَپݨے پاسے سیاست آلے کھاتے اِچ ڈھکیجݨ تے جیلاں بھوڳݨ دے لیکھے خان عبدالغفار خان بہشتی ‘ خان عبدالولی خان ‘ سئیںجی ایم سید ‘ میر غوث بخش بزنجو بہشتی ‘ عبدالصمد خان اچکزئی بہشتی اَتے ڄام ساقی جیہے سیاسی لیڈریں تے ورکریں دا نمبر اے ‘ ایں لیکھے مسلم لیگی ماریے طاق ہِن ‘ جیئیں حبیب جالب ‘ خان قیوم دے بارے آکھیا ہا:

سامنے جیل ہو تو اُوئی اَللہ

اور مسند پہ مَاجھے گامے ہیں

اَڄ آلی ہڑتال سانگے جیرھے مارکہ ’’جھلیج‘‘ ڳن ہُنائیں کوں ہُنائیں دے لیڈر بھنوا گھتیے نہ تاں او ایجھے کݙاں۔

ٻدھ12اکتوبر1994ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
مُلاں نہیں کہیں کار دے

مولا کریم اَتے اوندے محبوبؐ دی مرضی موجب مخلوق کوں سِدھا دڳ لانوݨ آلے مولوی ہر ہمیش مُراد وند رہ ڳن ۔ ایہ اللہ دے پیارے لوک ‘ لوکیں کوں پیار محبت تے اخلاق اقلاس نال سچ کُوڑ ‘ نیکی بَدی اَتے چنڳائی پوݨائی سمجھیندے ریہن اُنہیں دے دِلیں اِچ کوئی کھوٹ کائناں ہوندا ہا ۔ دروھ تے دُلاب کائناں کریندے ہَن اَتے سبھ توں وَݙی ڳالھ ایہ جو ڈھِڈھ دی خاطر دین کوں کائناں وِچیندے ہَن ‘ حق سچ دا ساتھ ݙیوݨ آلے ایجھیںسچے عالمیں ساری دُنیا اِچ دین اسلام کھنڈایا ۔ دُنیا دی ہَر چُنڈ ڳٹھ اِچ پُنے ‘ اپݨے اَتے لوکیں دے دین ایمان کوں بچاوَݨ کیتے جیلاں ماݨیونے ‘ ماراں چاتونے ‘ قیداں تے سختیاں بھوڳیونے پَر وݙے وَݙے ظالم ’’خلیفیں‘‘ تے ’’بادشاہیں‘‘ دے اڳوں سیس نہ نِوایونیں ‘ نہ اُنہیں دے آکھیئے موجب فتوے ݙتونے ‘ ہِیں ڳالھوں لوکیں دی دِلیں اِچ اُنہیں دی بادشاہیں کنوں وَدھیک عزت ہئی ۔ تݙیں تے تروہیں تے ٻہݨ آلے اِنہیں درویشیں کنوںتخت تے ٻہݨ آلے بادشاہ ووَں ویندے ہَن ۔ وݙے وَݙے بادشاہ مَر بُھر ڳے اَڄ اُنہیں دا ناں گھنݨ آلا کوئی کائنیں ‘ پر اُنہیں درویش عالمیں کوں اَڄ وی دُنیا یاد کریندی اے ‘ اُنہیں دے علم دے دَریا اَڄ اِی وَہندے پِن ۔ فیض دے ’’سومے‘‘ اَڄ اِی سِمدے پِن علم دے ایہے دریا قیامت تئیں وہندے راہسِن ‘ فیض دے ایہے سومے قیامت تئیں سِمدے رہسِن ۔

تاریخ دیں کتابیں اِچ اَمدے جو جتھاں ایجھے نیک بخت لوک ہَن اُتھاں بدبخت لوکیں دی وی کھوٹ کائناں ہئی ‘اُنہیں دے نال نال ایہ وی ہَر زمانے اِچ رَہ ڳن تے ایہ وی اَپݨے کم ݙکھائی رَہ ڳن۔ سݙویندے ایہ وی اَپݨے آپ کوں عالم ہن ۔ پر ہَن اصلوں بھاڑ دے تَل ۔ دین تے شریعت اِچ بھن تروڑ کرݨ آلے خلیفیں تے بادشاہیں دی مرضی موجب فتوے ݙیوݨ آلے ‘ ظالم دے مونہہ ݙے ݙیکھ تے ’’آہیں‘‘ یا ’’ناہیں‘‘ اِچ سِر ݙیوݨ آلے ‘ کفر دے فتوے ݙیوݨ دا مُنڈھ ٻدھا تے رواج پاتا۔ حضرت امام عالی مقام سیدنا حسینؓ دے خلاف تے یزید دے حق اِچ فتوے ݙیوݨ آلے وی ایہو جیہے بھاڑی ہَن او ۔ مُراد وند اَتے اے مَردود۔ او مُراد وند ڳݨیندے رَہسن ‘ اے مَردُود ڳݨیندے رَہسن‘ تے وَل چس دی ڳالھ ایہ ہے جو اِنہیں مَردودیں کوں ہر کہیں پُݨیے ۔ پُݨیندے رہسِن ‘ کرتوت جو ایہو جیہے ہِن ۔

اُونویں تاں اسیݙا پیر فریدݨ سئیں فرما ڳے ۔ 

مُلاں نہیں کہیں کار دے

شیوے نہ ڄاݨن یار دے

واقف نہ بھیت اسرار دے

وَنڄ ڈَٹھے کنڈ دے بھر دَڑیں

تے مولوی محمد یارصاحب مرحوم گڑھی شریف آلے وی اُنہیں کوں پِٹدے مَر ڳے ۔ آکھدن:

مُلاں پھرن مَغرور وَل

رَہندے حضوروں دُور وَل

دِل بغض دے ناسُور وَل

مطلب وِنڄایا کیا کر آں؟

پر جیرھی چس نال سئیں خُرم بہاول پوری ہوریں مُلاں کوں اَلوائے ‘ کوئی اَلویسے:

مُلاں جیرھا رَت آن کیتی

شالا کڑکی غیبی ‘ گولا

پئے یار اُبھاریاں ترسِن

سَڑ سَڑ تے مُلاّں مَرسِن

اَڄ اَسیکوں ایہے سبھے ڳالھیں مُلاں عبدالبُش دا ہک بیان پڑھ تے یاد آیاں ہِن ۔ اوندے بیان بارے وَل کہیں ٻے ویلھے سَہی!

ٻدھ ؍13فروری 1991ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
وَاہ وَاہ سوہݨا پیر آ!

شالا چر جُڳ جیون ‘ سلامت رَہن ‘ اَپݨے پیر پگاڑا سئیں ہِن وَݙے روݨقی بندے ۔ نِت نویں کنوں نویں ڳالھ کڈھ مَریندن ۔ اُنہیں دیاں ڳالھیںاخبار اِچ چھپدِین ویندیاں تے روݨقاں لڳ ویندین‘ لوک پڑھ پڑھ تے چَس چیندِن ۔ سَواد گھندِن ‘ کِھلدن ہَسدِن ‘ پَر وَل کُھتی کھنݨ پئے ویندن ۔ او ہِیں کاݨ جو ایہے ڳالھیں چھڑیاں کِھل ٹوک آلیاں ڳالھیں کائنی ہوندیاں ۔ اِنہیں ڳالھیں اِچ وی کئی ڳالھیں ہوندین‘ جنہیں بارے بندے کوں زوریں رِیت سوچݨا پَمدے ۔ اخباراں پڑھݨ آلے اساں جیہے ہماتڑ تماتڑ عام بندے تاں ریہے ہک پاسے وݙیں وݙیںاخباریں دے دفتریں اِچ ٻیٹھے ہوئے وَݙے وَݙے اخباری لکھاری وی اَپݨے مَتھے تے ہَتھ رَکھ تے پیر پگاڑا سئیں دی ڳالھ مُہاڑ بارے اَپݨی اَپݨی اخبار اِچ چھپی ہوئی رپورٹ پڑھدِن ۔ پڑھ کراہیں پہلے کِھلدِن ‘ وَل سوچیندن اَتے سوچ سوچ تے کجھ نہ کجھ اُوں بارے لِکھݨ کیتے مجبور تھی ویندن‘ ایہے لکھتاں پڑھݨ آلے کوں سوچݨ تے مجبور کریندِین ۔ او ہِیں ڳالھوں جو پیر سئیں کِھلدیں کِھلدیں وَݙے سِݨہپ دیاں ڳالھیں کریندن ۔ سُدھ سُرت اَتے سِیݨہپ آلیں لِکھیں دی جھاہ تاں اَپݨی ہوندی اے ‘ کِھل ٹوک اَتے ٻٹ کڑاک آلیاں لکھتاں لکھݨ آلیں دی تاں اُونویں موج تھی ویندی اے‘ او اِی اَسّاں آنگے پیر سئیں دیاں ڳالھیں نقل کر تے ݙوں چار ڳالھیں آپوں رَلا تے واندے تھی ٻہندن اَتے پیر سئیں دے دَرحق دُعائیں کریندن۔ جیئیں اَڄ اساں مُنڈھ ٻدھے!

اخباریں اِچ پیر سئیں دی جیرھی ہُݨ ڳالھ مُہاڑ اَتے ’’ٻٹ کڑاک‘‘ چھپی اے اوندے موجب اُنہیں آکھیے جو ہُݨ جیرھی حکومت ہے او اَݨ بھانوݨی حکومت اے ‘ اَتے لوکیں کوں مُنڈھ لاء کنوں نِیں بَھمدی ! پِیر سئیں دے آکھݨ موجب پہلے ’’بیلٹ‘‘ (پرچی) آلا مارشل لاء اَئے وَل الیکشن دے نتیجے بَدلیے ڳے ۔ اوں کنوں بعد بے ایمانی تے ‘ بے ایمانی تھی ۔ اُنہیں آکھیا جو اُنہیں حاکمیں دے وعدے کجھ ہَن تے کیتا کجھ ہینے‘ اُنہیں آکھیا جو 5؍ فروری کوں ’’سرکاری‘‘ تے 10فروری کوں عوامی ہڑتال تھیسے ۔ وَنڑنج وَپار اونویں چَٹ تھیا پے ۔ تیل اُونویں مہانگا تھی ڳے ‘ ٻال اُونویں پڑھݨ کائنی ویندے ۔ جیرھا پہلے جھیڑے جھٹی گھتویندا رَہ ڳے تے بانسیں کوں ٻانہیں ݙیندا رَہ ڳے ‘ اُوں ہُݨ کلہیں ٻہہ تے آپ ڳݨ مُنج کرݨی ایں جو او سِدھے دَڳ تے کیئیں وَلّے! جیندے نال بھاہ نہ بھڑکے اُوہا چُو نئیں سورَݨ دا فَیدہ ؟ اُنہیں کنوں پُچھیونے جو حالات دَا اُٹھ کیرھے پاسے ٻہسے؟ اُنہیں وَلدی ݙتی جو پہلے ایہ پتہ کرݨا پوسے جو ’’اُٹھ‘‘ ہے یا ’’ݙاچی‘‘ اے ؟ پِیر سئیں آکھیا جو اَپݨے مُلک اِچ گڑ بڑ گھٹالے بارے کُجھ آکھیا تاں پہلے اُنہیں کوں ’’اندر‘‘ وَنڄݨاں پوسے تے وَل نوابزادہ نصراللہ خان کوں ‘اُنہیں آکھیا جو ہُݨ ݙیکھݨا ایہ ہے جو جیرھا دڳ اُنہیں دے یار نواب زادہ نصراللہ خان گھدے ۔ اللہ سئیں اُنہیں کوں سوگھا کرویندے یا سوگھا کراوݨ آلیں کوں سوگھا کرویندے اُنہیں آکھیا جو او کھاوݨ پیوݨ تے تھولی گھݨی گڑ بَڑ تائیں تاں نواب زادہ صاحب تاں ’’گھٹالے‘‘ اَتے گھوٹے آلے دَڳ تے ٹُر پِن ‘ پیر سئیں ایہے ڳالھیں نواب زادہ نصراللہ خان دے لہور آلے دیرے تے اخبار آلیں نال ڳالھ مُہاڑ کریندیں ہوئیں کیتیاںاُنہیں اَپݨے وعدے موجب نواب زادہ صاحب کوں سگاریں دے ݙوں ݙٻے وی سوکھڑی دے طور تے ݙتے۔

جمعۃ المبارک 8فروری 1991ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
مولانا نور احمد خان فریدی دی جُدائی

اَدا سئیں! اللہ دی مرضی 

بندے دی مَت مَاری ونڄے تاں او (نعوذ باللہ) رَبّ دی ذات دا وی مُنکر تھی سڳدے۔ پر ایئیں ہوندیں وی او موت دا مُنکر نی تھی سڳدا‘ ایہ ہک ایہو جیہا ویلھا جیرھا ہر کہیں تے آوݨے ۔ ہَر ساہ دار تے اَمدے ‘ کوئی نی بچ سڳدا ‘ اپݨی خلقی ہوئی  ’’ساہ دار ‘‘مخلوق اِچوں رَبّ سئیں انسان کوں اُچیچا خلقیے اَتے اونکوں مخلوقات اِچوں چوݨویں مخلوق بݨائے ‘ ہِیں چوݨویں مخلوق اِچ کئی بندے ایجھے ہوندن‘ جیرھے اوندے چوݨویں بندے ڳݨیندن او بندے ایں ڳنتری اِچ اینویں اَڄائی نی آ ویندے ‘ او اَپݨی حیاتی ایں طور نبھیندن جو ٻنائیں کنوں نشابر تھی تے ݙسدن ۔ جڳ مشہور مسلمان سیاݨے عالم فاضل شاعر تے فارسی زبان دے ٻہوں وݙے لکھاری شیخ سعدی آکھیا ہا:

یاد داری کہ وقتِ زادِن تو

ہمہ خنداں بود ندو تو گرِیاں

آنچناں زی کہ وقت مُردِن تو

ہمہ گریاں بوندو تو خنداں

ترجمہ : تیکوں یاد ہے جو توں جیرھے ویلھے ڄایا ہانویں سبھے کِھلدے پے ہَن تے توں روندا پیا ہانویں‘ ہُݨ ایئیں کر حیاتی ایں لیکھے گزار جو جݙاں توں مَریں تیݙے مرݨ تے سبھے روندے پے ہووِن تر توں کِھلدا پیا ہوویں۔

اَپݨی حیاتی ایں طور گزارݨ آلے ٻہوں گھٹ ہوندن‘ ایہ او لوک ہوندن جیرھے اَپݨی ہک اَنج نویکلی سُنڄاݨ رَکھدن۔ اَپݨا ہک نویکلا رُتبہ تے شان رَکھدن ۔ او ایہ سُنڄاݨ اے تُتبہ اے ‘ شان ایئیں نی پاگھندے۔ ایہ تئیں پُڄݨ کیتے ہُنائیں کوں پورھیا کرݨا پَمدے ‘ کشالے کٹݨے پَمدن او ایجھے کم اَتے کارنامے کریندن جو لوک اُنہائیں کوں وِسار نی سڳدے ‘ ہر ہمیش یاد رَکھدن ‘ جیوݨ اِی تاں ہِیندا ناں اِیں جو بندہ لوکیں دیں ’’دِلیں‘‘ تے دماغ اِچ وَسدا رَہے۔

اسیݙے مونہاندرے وَݙکے سئیں مولانا نور احمد فریدی وی ایہو جہے بھاڳوند لوکیں اِچوں ہَن او سرائیکی وسیب دی او ہستی ہَن جیرھی اَپݨے مَٹ آپ ہئی ۔ 

سیاݨے اَکھیندن جو شکر کُھٹیں سواد اَمدے ‘ اسیکوں ہُݨ سُدھ پمسے جو کیجھا جوان مُکلا ڳے ‘ اَدّے عمر علی خان کنے مُکاݨ کیتے کیا وَنڄوں تے کیا عُذر خواہی آکھوں ۔ او اسیݙے اِی تاں وَݙکے ہَن ۔ جنہائیں دا ناں گھن تے سِر اُچا کر سڳدوں وَل اِی اِتی ضرور آکھݨا پَمدے اَدا سئیں ! اللہ دی مرضی ‘ حکم رَب دا۔

جمعۃ المبارک14؍ اکتوبر 1994ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان