گیبریل لیپمین

### گیبریل لیپمین

جوناس فرڈیننڈ گیبریل لیپمین (16 اگست 1845 – 12 جولائی 1921) ہک فرانسیسی فزکس دان تے موجد ہن جنہاں دا رنگین فوٹوگرافی وچ کم، جیڑھا روشنی دے مداخلت دے اصول تے مبنی ہئی، انہاں کوں 1908 وچ فزکس دا نوبل انعام ݙیوایا۔ انہاں دے سائنس وچ شراکتاں ایں کامیابی توں وی زیادہ وسیع ہن، جنہاں وچ بجلی، بصریات تے وقت دی پیمائش ورڳے مختلف شعبے شامل ہن۔

لکسمبرگ دے شہر بونووائے وچ پیدا تھئے، لیپمین دا خاندان پیریس منتقل تھی ڳیا جݙاں او چھوٹے ہن۔ بھانویں جو او اپݨے جوانی دے دور وچ ہک مستقل طور تے نمایاں طالب علم کائنا ہن، پر انہاں دے فکری تجسس، خاص طور تے ریاضی وچ، واضح ہئی۔ انہاں École normale supérieure، ہک معتبر ادارے وچ داخلہ گھدا، پر آخر کار انہاں تعلیم دے بجائے فزکس دے اپݨے شوق کوں اڳوں تے ودھایا۔ انہاں ہائیڈلبرگ یونیورسٹی وچ گسٹاف کِرچہاف دی رہنمائی وچ اپݨی تعلیم جاری رکھی تے 1874 وچ اپݨی ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی۔ او ول پیریس واپس آئے تے آخر کار 1878 وچ سوربون وچ فزکس دے پروفیسر بݨ ڳئے، جتھاں انہاں صوتیات تے بصریات پڑھایا۔

### اہم ایجادات تے دریافتاں

لیپمین دی سائنسی سفر وچ کئی اہم شراکتاں شامل ہن:
لیپمین الیکٹرومیٹر: 1873 وچ تیار کیتا ڳیا، ایہ نہایت حساس کیپلری الیکٹرومیٹر ابتدائی الیکٹروکارڈیوگراف مشیناں کیتے انتہائی اہم ہئی۔ ایہ معمولی برقی ممکنہ فرق کوں ناپدا ہئی، جیڑھا فزیالوجیکل تحقیق وچ اہم کردار ادا کریندا ہئی۔
پیزو الیکٹرک اثر: 1881 وچ، لیپمین نظریاتی طور تے پیزو الیکٹرک اثر دی پیش گوئی کیتی، ہک اینجھا مظہر جیندے وچ کجھ مواد تے برقی وولٹیج لاوݨ نال او تبدیل تھیندے ہن۔ ایہ دریافت جدید ٹیکنالوجیز، جیویں کہ الٹراساؤنڈ ڈیوائسز تے سینسرز، دی بنیاد بݨائی۔

لیپمین دی رنگین فوٹوگرافی: ایہ انہاں دی سب توں مشہور کامیابی ہئی۔ لیپمین دا طریقہ، جیڑھا 1891 وچ پیش کیتا ڳیا، روشنی دی لہراں دے مداخلت کوں استعمال کریندے ہوئے رنگین فوٹوگرافی کوں دوبارہ پیش کریندا ہئی۔ او ہک تصویر کوں ہک خاص فوٹوگرافک پلیٹ تے پیش کریندا ہئی جیندے وچ انتہائی باریک ایملشن ہئی تے ہک پارے دے آئینے نال بیک کیتا ہویا ہئی۔ منعکس تھیوݨ والی روشنی ایملشن وچ کھڑیاں لہراں بݨیندی ہئی، جیڑھی روشنی دی طول موج دا ریکارڈ چھوڑیندی ہئی۔ خاص روشنی دے تحت ݙیکھݨ تے، ایہ پلیٹس اصل منظر دے رنگاں کوں حیرت انگیز طور تے دوبارہ پیش کریندیاں ہن۔ بھانویں جو ایہ طریقہ پیچیدہ ہئی تے آخر کار وسیع پیمانے تے استعمال کیتے غیر عملی ثابت تھیا، پر ایہ ہک سائنسی عجوبہ ہئی تے جدید رنگین فوٹوگرافی تے ہولوگرافی دا پیش خیمہ ہئی۔ ہر تصویر منفرد ہئی تے اوںکوں نقل نہ کیتا ونڄ سڳدا ہئی، جیڑھی اونکوں انتہائی قیمتی بݨیندی ہئی۔

انٹیگرل فوٹوگرافی: 1908 وچ، لیپمین "انٹیگرل فوٹوگرافی" دی بنیاد رکھی، جیڑھی 3D امیجنگ دا پیش خیمہ ہئی۔ ہک منظر دے متعدد نقطہ نظر کوں کیپچر کرݨ کیتے چھوٹے لینز دے ہک سرے کوں استعمال کریندے ہوئے، انہاں اینجھاں تصویراں بݨائیاں جنہاں کوں ہک اینجھے لینز سرے دے ذریعے ݙیکھݨ تے منظر کوں ترائے جہتی طور تے پیرالیکس دے نال دوبارہ بݨایا ونڄ سڳدا ہئی۔ ایہ تصور لائٹ فیلڈ کیمرے تے ٻیاں 3D امیجنگ ٹیکنالوجیز دی بنیاد بݨایا۔

ٻیاں ایجادات: لیپمین دا ایجاداتی ذہن وقت دی پیمائش دے مسائل کوں وی حل کریندا ہئی، انہاں ذاتی غلطی کوں ختم کرݨ کیتے فوٹوگرافک رجسٹریشن دا طریقہ تیار کیتا۔ انہاں پینڈولم گھڑیاں کوں بہتر کیتا تے ݙو پینڈولم دے اوسیلیشنز دے موازنہ کیتے ہک طریقہ وی ایجاد کیتا۔ انہاں کوئیلوسٹیٹ وی ایجاد کیتا، ہک فلکیاتی آلہ جیڑھا زمین دے گردش کوں کمپینسیٹ کریندا ہئی، جیڑھا رات دے آسمان دی طویل نمائش فوٹوگرافی کوں آسان بݨیندا ہئی۔ انہاں ہک نظریاتی "براؤنین ریچیٹ" وی پیش کیتا، میکسویل دے شیطان دا ہک میکینیکل ورژن، تھرموڈینامکس دے دوسرے قانون کوں دریافت کرݨ کیتے۔

### سائنسی برادری وچ ہک قابل احترام شخصیت

لیپمین دیاں شراکتاں کوں وسیع پیمانے تے تسلیم کیتا ڳیا۔ او فرانسیسی اکیڈمی آف سائنسز دے رکن ہن، 1912 وچ اونکوں صدر بݨایا ڳیا، تے لندن دی رائل سوسائٹی دے غیر ملکی رکن وی ہن۔ او بیورو ڈیس لونگیٹیوڈز تے گرینڈ ڈیوکل انسٹیٹیوٹ آف لکسمبرگ دے نال وی منسلک ہن۔ او Société française de photographie دے صدر وی ہن تے Institut d'optique théorique et appliquée دے بانی وی ہن۔

### ذاتی زندگی

لیپمین 1888 وچ ناول نگار وکٹر چیربولیز دی دھی نال شادی کیتی۔ او 1921 وچ کینیڈا توں سفر دے دوران SS France تے انتقال کر ڳئے۔ انہاں دی میراث انہاں دی ایجادات تے دریافتاں دے نال نال لکسمبرگ وچ Centre de Recherche Public Gabriel Lippmann دے ذریعے زندہ ہئی، جیڑھا بعد وچ Luxembourg Institute for Science and Technology (LIST) وچ شامل تھی ڳیا۔ گیبریل لیپمین دی زندگی تجسس، ایجادات تے روشنی تے فزکس دے بنیادی اصولاں دی گہری سمجھ دی طاقت دی ہک مثال ہئی۔