لوتھل

### لوتھل
لوتھل قدیم سندھ وادی دی تہذیب دے لمے علاقیاں وچوں ہک وݙا تے اہم ٹھیڑھ ہئی، جیڑھا بھارت دی ریاست گجرات دے بھال علاقے وچ واقع ہے۔ ایہ شہر تقریباً 2200 ق م وچ تعمیر کیتا ڳیا ہئی۔ لوتھل احمد آباد ضلع دے دھولکا تعلقے وچ سراگوالا وستی دے نیڑے واقع ہے۔ ایہ لوتھل-بھرکھی ریلوے اسٹیشن توں 6 کلومیٹر لمے پوادھی پاسوں ہے تے احمد آباد، بھاونگر، راجکوٹ تے دھولکا دے شہراں نال سڑکاں دے ذریعے منسلک ہے۔ 

### دریافت
لوتھل دی دریافت 1954ء وچ آرکیالوجیکل سروے آف انڈیا  دے ذریعے کیتی ڳئی۔ لوتھل دی کھدائی 13 فروری 1955ء کوں شروع تھئی تے 19 مئی 1960ء تک جاری رہی۔
آرکیالوجیکل سروے آف انڈیا دے مطابق لوتھل وچ دنیا دی قدیم ترین بندرگاہ ہئی، جیڑھی شہر کوں قدیم سابرمتی دریا دے رستے نال جوڑیندی ہئی۔ ایہ تجارتی رستہ سندھ دے ہڑپہ جُڳ دے شہراں تے سوراشٹر دے جزیرہ نما تک پھیلا ہویا ہئی، جتھاں اڄ دا کچھ دا صحرا بحیرہ عرب دا حصہ ہئی۔ البتہ، ایہ تشریح ٻئے ماہرین آثار قدیمہ دے نزدیک متنازعہ ہے، جنہاں دا خیال ہے کہ مصر دے وادی الجرف وچ واقع خوفو دی بحیرہ احمر دی بندرگاہ قدیم تر ہے تے لوتھل ہک نسبتاً چھوٹا شہر ہئی تے ایندی بندرگاہ دراصل ہک آبپاشی دا ٹینک ہئی۔
گوا دے نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف اوشینوگرافی لوتھل دی مستطیل ساخت وچ فورامینیفیرا (سمندری مائیکروفوسلز) تے لوݨ، جپسم کرسٹل دریافت کیتے، جیڑھے ایں ڳالھ دی نشاندہی کریندے ہن کہ ایندے وچ سمندری پاݨی بھریا ویندا ہئی تے ایہ یقینی طور تے ہک بندرگاہ ہئی۔

### تاریخی اہمیت
لوتھل دی دریافت 1954ء وچ ہک بھارتی ماہر آثار قدیمہ ایس آر راؤ دی قیادت وچ کیتی ڳئی ہئی۔ ایہ شہر سندھ وادی دی تہذیب دے ݙوجھے وݙے شہراں جیویں موئنجودڑو تے ہڑپہ دے نال ملدے جلدے ثقافتی تے معاشی تعلقات دا مرکز ہئی۔ لوتھل دی اہمیت ایندے بندرگاہ ہووݨ دی وجہ توں وی ہئی، جیڑھی اس وقت دی سمندری تجارت دا مرکز ہئی۔

### شہری منصوبہ بندی
لوتھل دی شہری منصوبہ بندی سندھ وادی دی تہذیب دے ٻئے شہراں دے طرز تے ہئی۔ شہر کوں منظم انداز وچ تعمیر کیتا ڳیا ہئی تے اوندے وچ ڳلیاں، نکے نکے مکانات تے وݙیاں عوامی عمارتاں شامل ہن۔ شہر دے مرکز وچ ہک قلعہ نما عمارت ہئی، جیڑھی ممکنہ طور تے انتظامی یا مذہبی مقاصد کیتے استعمال کیتی ویندی ہئی۔

لوتھل دی سب توں وݙی خاصیت اوندی بندرگاہ ہئی، جیڑھی ہک مصنوعی طور تے تعمیر کیتی ڳئی ہئی۔ ایہ بندرگاہ شہر کوں سمندر نال جوڑیندی ہئی تے تجارتی سرگرمیاں دا مرکز ہئی۔ بندرگاہ دے نزدیک گودام تے کارخانے وی موجود ہن، جتھاں تجارتی سامان کوں ذخیرہ کیتا ویندا ہئی۔

### معیشت تے تجارت
لوتھل ہک اہم تجارتی مرکز ہئی تے ایتھوں وسیع پیمانے تے تجارت کیتی ویندی ہئی۔ شہر دے باشندے موتی، قیمتی پتھر، کپڑے تے ٻئے دستکاری دے سامان دی تجارت کریندے ہن۔ لوتھل دی بندرگاہ دے ذریعے ایہ سامان ٻنہاں علاقیاں تے تہذیباں تک پڄدا ہئی۔

لوتھل وچ کھدائی دے دوران مہراں، موتی تے قیمتی پتھر ملے ہن، جیڑھے ایندے تجارتی تعلقات دی نشاندہی کریندے ہن۔ ایہ شہر میسوپوٹیمیا تے ٻیاں قدیم تہذیباں نال وی تجارتی تعلقات رکھدا ہئی۔

### ثقافت تے مذہب
لوتھل دے باشندے وسیع ثقافتی تے مذہبی زندگی گزریندے ہن۔ کھدائی دے دوران ملݨ والے مذہبی مجسمے تے مہراں ایندیاں مذہبی رسومات دی نشاندہی کریندے ہن۔ لوتھل وچ ہک عظیم الشان حمام وی ملا ہئی، جیڑھا ممکنہ طور تے مذہبی یا سماجی تقریبات کیتے استعمال کیتا ویندا ہئی۔

### زوال
لوتھل دا زوال تقریباً 1900 ق م وچ تھیا، جیڑھا سندھ وادی دی تہذیب دے عمومی زوال دے نال منسلک ہئی۔ موسمیاتی تبدیلیاں، دریائی رستے بدلݨ تے معاشی بدحالی ایندے زوال دے اہم عوامل ہن۔ لوتھل دے زوال دے بعد ایہ شہر ویران تھی ڳیا تے وقت گزرݨ دے نال نال مٹی تلے دفن تھی ڳیا۔

### آثار قدیمہ دی کھدائی
لوتھل دی کھدائی دے دوران وسیع پیمانے تے آثار قدیمہ دے نمونے ملے ہن، جنہاں وچ مٹی دے برتن، مہراں، مجسمے تے تعمیراتی بچرانداں شامل ہن۔ ایہ نمونے سندھ وادی دی تہذیب دی ترقی یافتہ معیشت، ثقافت تے فن تعمیر دی عکاسی کریندے ہن۔

لوتھل سندھ وادی دی تہذیب دا ہک اہم شہر ہئی، جیڑھا اپݨی شہری منصوبہ بندی، تجارتی سرگرمیاں تے ثقافتی اہمیت دی وجہ توں ممتاز ہئی۔ ایہ شہر قدیم دنیا دے تجارتی تے ثقافتی تعلقات دا ہک اہم مرکز ہئی تے ایندے آثار قدیمہ دے نمونے اوں دور دی ترقی یافتہ تہذیب دی عکاسی کریندے ہن۔ لوتھل دی تاریخ تے ثقافت اساکوں قدیم تہذیباں دے بارے وچ گہری بصیرت فراہم کریندی ہے۔