open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سیمون سینورے

سیمون سینیورے (انگریزی: Simone Signoret) (تلفظ: فرانسیسی: simɔn siɲɔʁɛ؛ پیدائشی ناں: سیمون آنریئت شارلوت کامنیکر؛ 25 مارچ 1921ء – 30 ستمبر 1985ء) ہک فرانسیسی اداکارہ ہئی۔ انہاں مختلف اعزازات حاصل کیتے، جنہاں وچ ہک اکیڈمی ایوارڈ، ترائےبافٹا ایوارڈز، ہک سیزر ایوارڈ، ہک پرائم ٹائم ایمی ایوارڈ اتے کانز فلم فیسٹیول ایوارڈ برائے بہترین اداکارہ، اتے گولڈن گلوب ایوارڈ کیتے ݙو نامزدگیاں شامل ہن۔

## '''ابتدائی زندگی'''
سیمون سینیورے دا پیدائشی ناں سیمون آنریئت شارلوت کامنیکر ہا اتے اوہ وایزباڈن، جرمنی وچ ڄمی۔ اوندی ماءُ جارجیٹ (شادی توں پہلے سینیورے) اتے پیو آندرے کمینکر ہَن اتے اوہ انہاں دے ترائےٻالاں وچوں سبھ توں وݙی ہئی، اوندے ݙو نِکّے بھرا وی ہَن۔ اوندے پیو، ہک اہم مترجم جیڑھے جمعیت اقوام وچ کم کریندے ہَن، پولش یہودی ٹٻر نال تعلق رکھݨ آلے فرانسیسی نژاد فوجی افسر ہَن، جیڑھے خاندان کوں پیرس دے نیڑے نوئی سور سین ڳھن آئے ہن۔ اوندی ماءُ، جارجٹ، جنہاں کنوں انہاں اپݨا سٹیج دا ناں ڳھدا، ہک فرانسیسی کیتھولک ہئی۔ 

سیمون سینیورے پیرس وچ ہک فکری ماحول وچ پلی ودھی اتے انگریزی، جرمن اتے لاطینی ٻولیاں دی پڑھائی کیتی۔ نازیاں دے قبضے دوران ثانوی اسکول مکمل کرݨ دے بعد، سیمون سینیورے اپݨے خاندان دی کفالت دی ذمہ دار بݨ گئی اتے ہک فرانسیسی اشتراکی اخبار کیتے ٹائپسٹ دے طور تے کم کرݨ تے مجبور تھی ڳئی۔ 

## '''کیریئر'''
فرانس تے قبضے دے دوران، سیمون سینیورے لکھاریاں اتے اداکاراں دے ہک فنکارانہ گروہ نال مل ڳئی جیڑھا ساں جرمین دے پرے دے کیفے ڈی فلور وچ ملدا ہا۔ اوں ویلھے تک، اوکوں اداکاری وچ دلچسپی پیدا تھی چکی ہئی اتے اوندے سہیلیاں ، جنہاں وچ اوندے چاہوݨ آلے، ڈینیئل گیلن وی شامل ہَن، اوکوں اپݨے عزائم تے عمل کرݨ کیتے حوصلہ افزائی کیتی۔ 1942ء وچ اوہ نِکّے موٹے کرداراں وچ نظر آوݨ لڳی اتے اپݨی ماءُ اتے ݙو بھراواں دی کفالت کیتے کافی رقم کماوݨ وچ کامیاب تھی ڳئی، کیوں جو اوندے پیو، جیڑھے ہک فرانسیسی محب وطن ہَن، 1940ء وچ ملک کنوں بھڄ تے انگلستان وچ جنرل چارلس ڈیگال دے گروہ نال رَل ڳئے ہَن۔ انہاں اپݨیاں یہودی جڑاں کوں لُکاوݨ وچ مدد کیتے اسکرین کیتے اپݨی ماءُ دا خاندانی ناں استعمال کیتا۔

## ٻیا ݙیکھو

* اداکارہ

## حوالہ

ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
توفیق ابو الہدی

توفیق ابو الہدی (انگریزی: Tawfik Abu Al-Huda) (عربی: توفيق ابو الهدى) اردن دے ستویں وزیر اعظم دے طور تے کئی واری خدمات انجام ݙتیاں۔ سب  توں پہلے انہاں 28 ستمبر 1938ء توں 15 اکتوبر 1944ء تک امارت شرق اردن دے وزیر اعظم دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں اتے انہاں 28 دسمبر 1947ء توں 12 اپریل 1950ء تک ݙوجھی مدت کیتے خدمات انجام ݙتیاں۔ 25 جولائی 1951ء اتے 5 مئی 1953ء دے درمیان اتے 4 مئی 1954ء توں 30 مئی 1955ء تک اوہ اردن دے وزیر اعظم رہ ڳئین۔ وزیر اعظم دے طور تے آپݨی چھیکڑی مدت دے دوران، انہاں پارلیمانی انتخابات کروا تے شاہ حسین بن طلال دی طاقت کوں مستحکم کرݨ دی کوشش کیتی جئیں تے ٻہوں سارے لوکاں دھاندلی دا الزام لایا۔ اوندے دور 1948ء دی عرب اسرائیلی جنگ کیتے قابل ذکر ہن، جیندے  دوران امارت شرق اردن نے مغربی کنارہ فتح کیتا اتے بادشاہ طلال بن عبداللہ دی جبری دستبرداری تھئی۔

## دفتر وچ
توفیق ابو الہدی نے بطور وزیر اعظم آپݨیاں خدمات دے دوران 12 حکومتاں تشکیل ݙتیاں جیڑھی مشرق وسطیٰ وچ ݙوجھی جنگ عظیم دے پورے دور تک جاری رہیاں۔

## ٻیا ݙیکھو

* وزیر اعظم اردن

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ݙوجھی جنگ عظیم دے سیاسی رہنما
ونکی:خودکشی کرݨ آلے سیاستدان
ونکی:اردن دے وزیراعظم
لولوہ بنت عبدالعزیز

لولوہ بنت عبد العزیز آل سعود (1928 - 17 ستمبر 2008) آل سعود دی رکن اتے شاہ عبدالعزیز اتے حصہ بنت احمد السدیری دی دھی ہئی۔

## '''ابتدائی زندگی'''
لولوہ بنت عبد العزیز 1928 وچ ڄمی ۔ اوندے ماء پیو شاہ عبد العزیز اتے حصہ بنت احمد السدیری ہَن۔  اوہ سدیری سبعہ دی بھیݨ ہئی۔

## '''ذاتی زندگی'''
شہزادی لولوہ دی شادی اوندے ݙوجھے سوتر فیصل بن ترکی بن عبد اللہ بن سعود آل سعود نال تھئی ہئی، جیڑھے 19ویں صدی دے سعودی حکمران سعود بن فیصل بن ترکی دی اولاد وچوں ہَن، جیڑھے شہزادی لولوہ دے ݙاݙے عبدالرحمٰن بن فیصل دے بھرا ہن۔ شہزادی لولوہ اتے شہزادہ فیصل دے اٹھ ٻال ہن جنہاں وچ عبد اللہ بن فیصل سمیت پنج پُتر اتے ترائے دھیریں ہن۔

لولوہ دی دھی عبیر سعود بن نایف دی ذال ہے۔ اوندی ݙوجھی دھی الجوارہ دی شادی سلطان بن فہد نال تھئی ہے اتے ہک ٻئی، نوف، عبدالرحمن بن عبداللہ الفیصل دی ذال ہے۔  لولوہ دے پُتر محمد بن فیصل وزارت خارجہ وچ مشیر ہَن۔  ݙوجھا پُتر سلطان ہوابازی دا افسر اتے تاجر ہا۔ لولوہ دے بھرا شہزادہ سلمان بن عبدالعزیز (بعد وچ شاہ سلمان) دے پُتر شہزادہ احمد دی نماز جنازہ وچ شرکت کیتے جدہ توں ریاض ویندے ہوئیں اوہ 23 جولائی 2002 کوں 41 سال دی عمر وچ ہک کار حادثے وچ فوت تھی ڳیا۔ شہزادی لولوہ دے پُتر خالد کوں اکتوبر 2015 وچ اردن وچ سعودی عرب دا سفیر نامزد کیتا ڳیا۔ 

## '''موت اتے میراث'''
شہزادی لولوہ 17 ستمبر 2008 کوں 80 سال دی عمر وچ انتقال کر ڳئی۔ اوندی نماز جنازہ اوندے مترائے بھرا شاہ عبداللہ نے شاہی خاندان دے کئی وݙے ارکان اتے سعودی شہریاں دی شرکت نال پڑھائی اتے ستمبر 2008 کوں مکہ دی وݙی مسجد، مسجد الحرام وچ ادا کیتی ڳئی۔ اوندے حقیقی بھراواں وچوں ہک، ولی عہد شہزادہ سلطان نے 18 اتے 19  ستمبر 2008 کوں جدہ دے الخالدیہ ضلع وچ اوندے محل تے اوندی موت ا تے تعزیت وصول کیتی۔

2015 وچ سعودی چیمبر دی کونسل وچ تریمتیں دی کمیٹی نے ٹٻر ، کاروبار اتے نینگراں رہنماواں دے شعبیاں وچ کامیاب تریمتیں دی شناخت کیتے شہزادی لولوہ بنت عبد العزیز اعزاز دا آغاز کیتا۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:آل سعود
ونکی:سعودی اسلام پسند
ونکی:عبدالعزیز بن عبدالرحمن دیاں دھیریں
ونکی:سعودی زنانیاں
عبد اللہ دوم

عبد اللہ دوم بن الحسین اردن دے ہݨ دے بادشاہ ہن۔ او اپݨے پیو شاہ حسین بن طلال دی وفات دے بعد 7 فروری 1999ء کوں تخت نشین تھئے۔ ہݨ صرف او بنو ھاشم دے ٹٻر نال تعلق رکھݨ آلے حکمران ہن۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:عمّانی شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:عسکری عہدہ ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
جوزیف گوئبلز

گوئبلز ہٹلر دا پراپیگنڈا وزیر ہئی۔ نازی سوشلسٹاں دا پیغام 'تھرڈ رائش' دے ہر شہری تک پہنچاوݨ ہک کٹر سامی دشمن گوئبلز دی سب توں وݙی ذمہ داری ہئی۔ گوئبلز نے پریس دی آزادی تے قدغن لائے، ہر طرح دے ذرائع ابلاغ، فنون تے معلومات تے حکومتی کنٹرول سخت کر ݙتا تے ہٹلر کوں 'ٹوٹل وار' یا 'مکمل جنگ' تے اکسایا۔ گوئبلز نے 1945ء وچ اپݨے چھی ٻالاں کوں زہر ݙیوݨ دے بعد اپݨی ذال سمیت خود کشی کر ڳھدی ہئی۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:جرمن دے چانسلرز
ونکی:خودکشی کرݨ آلے سیاستدان
بہیہ سلطان

بہیہ سلطان (عثمانی ترکی ٻولی: بهیہ سلطان؛ 20 ستمبر 1881 – 5 مارچ 1948) شہزادہ محمد صلاح الدین (1861–1915) دی سب توں وݙی دھی ہئی، جیہڑے عثمانی سلطان مراد پنجم (1876ء دور حکومت) دے پتر ہن۔ انہاں دی ماء نازیکناز خانم ہن۔ مارچ 1924ء وچ شاہی خاندان دی جلاوطنی تے، او قاہرہ وچ آباد تھی ڳئی۔ او روڈ 13 تے ہک نکے جاہیں ولا وچ رہندی ہئی۔ انہاں دے ہمسائی، واحد رفعت ٹٻر نے کݙاہیں کہیں کوں اوندے نال ملݨ ویندے نی ݙٹھا۔

ابتدائی سال

بہیہ سلطان دی پیدائش 20 ستمبر 1881ء کوں چراغاں محل وچ تھئی ہئی۔ انہاں دے پیو شہزادہ محمد صلاح الدین، مراد پنجم تے رفتاردل قادین دے پتر ہن تے انہاں دی ماء نازیکناز خانم ہن۔ انہاں دا ہک بھرا ہئی، شہزاد احمد نہاد، جیہڑا اوندے توں ݙو سال نکا ہئی۔

بہیہ نے حافظ حقی پاشا (1878ء–1915ء) نال شادی کیتی، جیہڑے شاہی عثمانی فوج دے ہک جنرل ہن، جیہڑے انہاں دی بھیݨ رقیہ سلطان دے نال شادی شدہ ہن۔ شادی دا عہد فروری 1910ء تے اورتاکوئے محل وچ تھیا ہئی۔ او بے اولاد رہی۔ انہاں نے 1915ء وچ اپݨے پئت دی موت دے بعد ݙوجھی شادی نئی کیتی۔

جلاوطنی مارچ 1924ء وچ شاہی خاندان دی جلاوطنی تے، او قاہرہ وچ آباد تھی ڳئی۔ او روڈ 13 تے ہک نکے جاہیں ولا وچ رہندی ہئی۔ انہاں دے ہمسائی، واحد رفعت ٹٻر نے کݙاہیں کہیں کوں اوندے نال ملݨ ویندے نئی ݙٹھا۔

## موت
انہاں دا انتقال 5 مارچ 1948ء کوں اپݨے گھر معدی، قاہرہ، مصر وچ تھیا، تے انہاں کوں عبد الحلیم پاشا دے مقبرے وچ دفن کیتا ڳیا۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
شادیہ سلطان

شادیہ سلطان (عثمانی ترکی ٻولی : شادیہ سلطان؛ 30 نومبر 1886ء - 20 نومبر 1977ء) ہک عثمانی شہزادی ہئی، جیہڑی سلطان عبدالحمید دوم تے امثال نور قادین دی دھی ہئی۔

## ابتدائی زندگی اتے تعلیم
شادیہ سلطان 30 نومبر 1886ء کوں یلدز محل وچ ڄمی ہئی ۔ اوندے پیو سلطان عبدالحمید دوم ہن، جیہڑے عبدالمجید اول تے ترمیجگان قادن دے پتر ہن۔ اوندی ماء امثال نور قادین ہن۔ او ناواں ٻال ہئی تے اپݨے پیو دی پنجویں دھی تے ماء دی کلہی اولاد ہئی۔

شادیہ سلطان دی تعلیم یلدز محل دے لیزر چانسلری دے ہک اسٹڈی روم وچ تھئی، اوندے نال اوندے نکی بھیݨ آیشے سلطان وی ہئی۔ انہاں دے انسٹرکٹر پرائیوی سیکرٹری حسیب آفندی تے پرائیویٹ اینسیفرنگ سیکرٹری کامل آفندی ہن۔ حسیب آفندی قرآن، عربی تے فارسی دے اسباق ݙیندے ہن اتے  کامل آفندی کوں ترکی پڑھݨ لکھݨ، عثمانی گرامر، ریاضی، تاریخ تے جغرافیہ سکھاوݨا ہئی۔

## منگݨی
31 مارچ 1909ء کوں عبد الحمید نے اوندی شادی کوک سید پاشا دے پتر علی نامک بے نال کیتی۔ 1909ء وچ اپݨے پیو دی معزولی تے، شہزادی تھیسالونیکی وچ جلاوطنی وچ اپݨے پیو دے پچھوں چلی ڳئی۔ اگلے سال او استنبول ول آئی۔ ت سید پاشا دے اپݨے پیو دے خلاف رویہ دی وجہ توں منگݨی ترٹ ڳئی۔ انور پاشا نے وی اوں نال شادی وچ ہتھ منڳا، لیکن اوں نے ایں تجویز کوں پلٹ ݙتا، کیوں جو او اوندے پیو دی معزولی وچ شامل ہئی۔ اوندے بعد اوندی منگݨی ذوالفلو اسماعیل پاشا دے ہک پتر نال طے پاتی۔ او ملنسار تے خوبصورت ہئی۔ تاہم اوں ویلے دی حکومت نے ایں جوڑے دی مخالفت کیتی ہئی۔

## پہلی شادی
شادیہ دی منگݨی مصطفٰی فضل بے دے پتر فہیر بے نال تھئی ہئی تے غالب پاشا دے پوہترے، جیہڑے تقویٰ دی بنیاداں تے طویل عرصے تک کم کرݨ آلے وزیر ہن، جیہڑے اپݨی راستبازی تے دیانتداری کیتے بجا طور تے مشہور ہن۔ فہیر ہک پرکشش، نیک طبیعت تے سلجھے ہوئے بندے ہن۔ ایہ شادی 2 دسمبر 1910ء کوں نیشا تاسی محل وچ تھئی ہئی۔ ایں جوڑے دی ہک دھی ہئی، سمیہ خانم سلطان 1918ء وچ ڄمی ہئی ۔ 27 ستمبر 1922ء کوں فہیر دی موت دے بعد سعدیہ رڈڑتھی ڳئی۔

## ݙوجھی شادی
مارچ 1924ء وچ شاہی ٹٻر دی جلاوطنی تے، سادیہ سلطان پیرس وچ آباد تھی ڳئی، جتھاں اوں نے 28 اکتوبر 1931ء کوں ریساد ہالیس بے نال شادی کیتی۔ 1940ء وچ، ݙوجھی جنگ عظیم دے دوران، جرمنیاں نے پیرس تے حملہ کیتا، جیندے بعد اوندے پئے نے اونکوں مشورہ ݙتا کہ او فرانس چھوڑ تے کہیں ٻئی جاہ تے آباد تھی ونڄے۔ تاں  سعدیہ نے ایں توں اتفاق نؤی کیتا تے آکھیا کہ "فرانس میرا ݙوجھا گھر ہے۔ میں اتھاں آرام نال زندگی گزیندی ہاں۔ فرانس دی تباہی میݙی تباہی ہے۔ میں زخمی فوجیاں دی مدد کریساں۔" نومبر 1944ء وچ اوندی  وفات تے او ولا رنڈڑ تھی ڳئی۔

## بعد دی زندگی تے موت
اپݨے پئے دی موت دے بعد، شادیہ ہوٹل سینٹ-ہونور چلی ڳئی تے شہزادیاں کیتے قانون دی منسوخی دے بعد 1952ء وچ استنبول واپس ول آئی تے اپݨے بھرا شہزادے عبد الرحیم ہیری دے نال آلا ہک کمرہ ڳھن ڳھدا۔
right|thumb|193x193px| شادیہ سلطان جوان
right|thumb|233x233px| شادیہ سلطان دے پئے فہیر بے اتے اوندی دھی  سمیعہ ہنمسلطان

## حوالہ جات

* 
* 
* 
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
سرائیکی زبان وچ ذخیرہ الفاظ دی وسعت

سرائیکی بر صغیر دی ہک وݙی زبان ہے تے کہیں زبان دے وݙے ہووݨ دا اندازه اوندی ذخیره الفاظ دی وسعت توں لایا ویندے۔ سرائیکی زبان وچ ذخیرہ الفاظ دی تعداد ٻہوں زیادہ ہے جہیں دا اندازه ایں ڳالھ توں لایا ونڄ سڳدے جو سرائیکی وچ لفظ "اونٹ" کیتے ویہہ توں پنجھی لوظ ورتائے ویندن جیہڑے جو اوندی مختلف عمراں، جسمانی حالتاں تے جنس کوں بیان کریندن۔

•اُٹھ: عام طور تے استعمال تھیندے۔

•ݙاچی: اُٹھ دی مؤنث۔

•ٻہاݨ : اُٹھ دے نکے ٻال کوں آکھیا ویندے۔

•مارہا : سواری کیتے استعمال تھیوݨ آلے اُٹھ کوں آکھیا ویندے۔

•توݙا : جیہڑا اُٹھ بار چاوݨ یا سواری کرݨ دے کم آوݨ دے نیڑے ہووے اونکوں آکھیا ویندے۔

•توݙی : توݙے دی مؤنث

•لوارہ : نویں ڄمݨ آلے یا ہک سال دی عمر دے اُٹھ کوں آکھیا ویندے۔

•لواری : لوارے دی مؤنث۔

•کٹھیلا : ہک سال دی عمر دے اُٹھ کوں آکھیا ویندے۔

•مزات: ݙو سالاں دی عمر دے اُٹھ کوں آکھیا ویندے۔

•ترہاݨ : ترائے سالاں دی عمر دے اُٹھ کوں آکھیا ویندے۔

•لہاک : چار سالاں دی عمر دے اُٹھ کوں آکھیا ویندے۔

•دُوڳ: پنڄ سالاں دی عمر دے اُٹھ کوں آکھیا ویندے۔

•چھتر : چھی سالاں دی عمر دے اُٹھ کوں آکھیا ویندے۔

•چوڳا : سَت سالاں دی عمر دے اُٹھ کوں آکھیا ویندے۔

•چِھڳا : اَٹھ سالاں دی عمر دے اُٹھ کوں آکھیا ویندے۔

•پراف : ہک توں چار سال دی عمر دے اُٹھ کوں آکھیا ویندے۔

•نیش : جوان اُٹھ کوں آکھیا ویندے۔

•کھامبا : بݙھڑے اُٹھ کوں آکھیا ویندے۔

•کھپڑ : ٻہوں بݙھڑے اُٹھ کوں آکھیا ويندے۔

•جھروٹ: کھپڑ دی مؤنث۔

•چانڳا :چنڳے اُٹھ کوں آکھیا ویندے۔

•کریہل :ساوے رَن٘گ دا اُٹھ۔

دوستو ہک جانور کیتے ایݙے لوظاں دا ہووݨ زبان دی بلاغت و فصاحت اَتے وݙپ دا ثبوت ہے جیہڑا جو سرائیکی کوں دنیا دی ساری زباناں وچوں ہک بݨیندے۔

ضروری وضاحت:
 
کافی کوشش کرݨ دے بعد اَساکوں سرائیکی زبان وچ اُٹھ دے ایہ 23 ناں ملن۔ ایندے علاوہ وی اَساکوں کجھ لوظ ملن جیویں ضاگا وغیرہ پر اَساکوں اُنہاں لوظاں دا درست تلفظ تے معنی پتہ کائنا ہا اَتے ہُنائیں دے بارے وچ پَک کائنا ہا جو اوہ اُٹھ کیتے استعمال تھیندن نال اساں ای کوشش ای کیتی ہے جو یکے لوظاں دے درست معنی لکھوں جیکر کوئی غلطی تھئی ہووے تاں تساں اونکوں ٹھیک کر سڳدو۔ ایہ وی ظاہر ڳالھ جو سرائیکی زبان ہک ٻہوں وسیع زبان ہے ایندے علاوہ وی اُٹھ کیتے کجھ لوظ ہوسن۔ جیکر تہاکوں کجھ ٻئے لوظ وی اَمدن جیہڑے سرائیکی زبان وچ اُٹھ کیتے استعمال تھیندن تاں تساں اُنہائیں کوں اِتھ لکھ سڳدو۔
المقتفی لامراللہ

المکتفی لامر اللہ (پیدائش: 9 مارچ 1096ء – وفات: 12 مارچ 1160ء) خلافت عباسیہ دے اکتریہویں خلیفہ ہن جنہاں نے 1136ء توں 1159 تک حکمرانی کیتی۔

## سوانح
آپ کوں منصب امامت و خلافت دی بشارت رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے خواب اچ تشریف گھن آ کے کے فرمائی تے ایں واسطے آپ نے المکتفی لامر اللہ دا لقب اختیار کیتا ۔ آپ اہل اسلام دے ٻارہاں اماماں وچوں یارہویں نمبر تے امام منے ویندے ہن۔ آپ دے دور امامت وچ انتہائی زوال پزیر ادارہ خلافت بھرپور انداز وچ واپس قائم تھیا ۔ آپ زبردست عالم، فقیہہ فقہ عباسیہ بردار، خوش اخلاق تے ایسی عمدہ خوبیاں دے مالک ہن کہ ائمہ اچ آپ جیہے گھٹ ہی ملدن ۔آپ دے دور اچ چھوٹے توں چھوٹا امر خلافت آپدے حکم و اجازت توں ظاہر تھیندا۔
## نسب
المقتفی لامر اللہ محمد بن احمد المستظہر باللہ بن عبد اللہ المقتدی بامر اللہ بن محمد بن القائم بامر اللہ بن احمد القادر باللہ بن اسحاق بن جعفر المقتدر باللہ بن احمد المعتضد باللہ بن محمد الموفق باللہ بن ابوالفضل جعفر المتوکل علی اللہ بن محمد المعتصم باللہ بن ابوجعفر ہارون الرشید بن ابوعبداللہ محمد المہدی باللہ بن ابوجعفر المنصور بن محمد بن علی بن عبد اللہ بن علی بن عبد اللہ بن عباس بن عبد اللہ بن عباس بن عباس بن عبد المطلب۔

## حوالے
سِہرا

سِہرے (Sihray) عام طور تے "سِہرا" (Sihra) دی جمع ہے۔ سِہرا ہِک روایتی گہݨاں یا سِنگھار ہے جیڑھا جنوبی ایشیا، خاص کر پاکستان اتے بھارت وچ، شادی (ویاہ) ویلھے گھوٹ آپݨے سر یا مُنہ تے پیندا ہے۔

ایندے بارے کجھ ڳالھیں ایویں ہِن:

# **مقصد:**
#* گھوٹ کوں سَجاوݨ اتے اوندے ٹھاٹ ٻَݨاوݨ۔
#* روایتی طور تے اِیہ نظرِ بد (یا پُھٹّی اَکھ) توں بچاوݨ کیتے وی پاتا ویندا ہے۔
#* کجھ روایتاں وچ، اے گھوٹ دا مُنہ تھوڑا جھئیں لُکیندے، جیڑھا نکاح یا مالا دی رسم تئیں ہِک تجسس رکھیندے۔
# **اے کیڑھی شئے نال بݨدے؟**
#* سِہرے عام طور تے تازے پُھلاں (جیویں گلاب، موتیا) نال بݨائے ویندن۔
#* اے موتیاں، دھاگیاں، گوٹے یا کجھ دھاتی چیزاں نال وی بݨائے ونڄ سڳدن۔
# **سِہرا بَنّھݨ دی رسم:**
#* اِیہ ہِک اہم رسم ہے جیڑھی گھوٹ دے جَنڄ (بارات) گھِن تے ونجݨ توں پہلُوں کیتی ویندی ہے۔
#* اِیں رسم وچ گھوٹ دیاں بِھیݨاں، ماءُ یا ٻیاں نیڑے دیاں زنانہ رشتے دار گھوٹ دے متھے تے سِہرا بَنّھیندیاں ہِن۔
#* اِیں موقع تے خاص گیت وی گائے ویندن، جنہاں کوں "سِہرے دے گیت" یا صرف "سہرے" وی آہدے ہِن۔ اے گیت گھوٹ اتے اوندے ٹبر کیتے دعاواں اتے خوشی دا اظہار ہوندن۔
# **گیت / گاوݨ:**
#* "سِہرے" دا لفظ انہاں گیتاں کیتے وی ورتیا ویندا ہے جیڑھے سِہرا بَنّھݨ ویلھے ڳائے ویندن۔ انہاں وچ گھوٹ دی صفت، خاندان دی خوشی اتے آندے جیون کیتے نیک خواہشاں ہوندیاں ہِن۔

خلاصہ ایہ ہے جو "سِہرے" گھوٹ کیتے شادی دا ہِک اہم روایتی حصہ ہِن، جیڑھے نہ صرف سوہݨپ ودھیندن بلکہ انہاں دی ثقافتی اتے رسمی اہمیت وی بہوں ہے۔
ٻیر

ٻیر 

سرائیکی وسیب اچ جیویں ملتان دے امب علی پور دے انار سرگودھا دے مالٹے ڈھکی پہاڑ پور دی پنڈ (کجھور) مشہور ہے ایویں دامان دے ونڑ اچ ٻیر کوں اتنی ہی اہمیت ڈتی ویندی ہے بیر ہک تس اچ تھیوݨ آلا ونڑ ہے جہڑے درخت تے چیتر دے موسم اچ پھل لگ کے پک ویندے دامان دیاں ٻیریں وی دامان دے لوگاں وانگوں مٹھیاں ہوندن تے انہاں تے لگے کنڈے تس تریح دا وی احساس ڈیویندن 

ٻیر دا پھل وانگوں ایندی ماکھی وی مشہور تے ٻہو اعلیٰ ہوندی ہے 

سموری وسیب اچ ٻیر کوں ٻہو وکھری محبت نال پیش کیتا ویندے ہر شاعر آپݨی شاعری اچ ٻیر دا زکر کہیں نہ کہیں موقع تے ضرور کریندے 

جݙاں ٻیریں تے ٻیر آئے ہوسن نال طوطے وی ڈھیر آیے ہوسن 

لوگ پھولاں کوں چہہ کے چمدے ہن

تیڈے پھولاں تے پیر آئے ہوسن

تیڈا بخت جو ہے ہر وقت تہوں تیڈے در تے شام سویل کھڑن

تیڈے ہتھ دھو دھو کھڑے پیندے ہن تیڈے چپ کر چمدے پیر کھڑن

ساڈا کوئ کائنی ہک ساہ جتنا توں ڈھیر جو ہیں تیڈے ڈھیر کھڑن

پر اُشتر طوطے ن او تانڑی جے تانڑی بیر تے بیر کھڑن
قائد سرائیکستان

سرائیکی علاقے کوں سرائیکستان اہدے ہن. سرائیکستان ہک وحدت ہے۔ سرائیکی وسیب وچ وسݨ آلے سارے لوک سرائیکی شمار تھیندے ہن۔ سرائیکی وسیب وچ ہر مذہب، ہر فرقہ، ہر مشرب دے لوک راہندے ہن۔ قائد سرائیکستان  سرائیکی وسیب وچ وسݨ آلے ہر سنی، ہر شعیہ، ہر بدمذہب، ہر عیسائی، ہر ہندو تے ہر سکھ دا سیاسی قائد ہے۔ سرائیکی علاقے وچ پنجابی، بلوچ، پٹھاݨ، ہریانوی، مارواڑی وسدے ہن۔ انہاں ساریاں دا قائد ، قائد سرائیکستان ہے۔ قائد سرائیکستان ہر بریلوی، دیوبندی، تبلیغی، ممودودی، وہابی، حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی، چشتی، قادری، سہرودی، نقشبندی دا قائد ہے۔ سارے سرائیکی کامریڈ، سرخے، شاعر، ادیب، لکھاری، چھوٹے وݙے، فلسفی، سیاݨے، کملے، بھولے قائد سرائیکستان دے اشاریاں تے چلدن.  

قائد سرائیکستان کوں سرائیکی وسیب  دا ہر ہر سید، قریشی، ارائیں، بھٹہ آپݨاں قائد منیندے۔
موسیقی

موسیقی ہِک ایہو جیہا فن اے جِتھاں اساں آوازاں اَتے ویلے کوں ترتیب ݙے کر سوہݨیاں اَتے جذبات ونݙݨ آلیاں دھناں بݨیندے ہیں.

موسیقی دے کجھ مکھ انگ ہِن:

# **سُر (Sur / Melody):** ایہو جیہا ہِک سِلسلہ جِتھاں آوازاں ہِک ٻئے دے پِچھے آندیاں ہِن اَتے ہِک پچھاݨݨ جوڳی دُھن بݨیندیاں ہِن.
# **تال (Taal / Rhythm):** ایہو جیہا انتظام جِتھاں آوازاں اَتے چُپ ویلے دے لحاظ نال ہوندیاں ہِن، اِیہ موسیقی کوں چَلݨ اَتے رُکݨ دا انداز ݙیندا اے.
# **میل یا ہِک جھول (Mail / Harmony):** جݙاں اساں ٻہوں ساریاں آوازاں کوں ہِکّو ویلھے سُݨدے ہیں اَتے اُوہ رَل مل کر چنڳا لڳدیاں ہِن.
# **آواز دا رَنگ (Awaz da Rang / Timbre):** اِیہو جِہی خصوصیت جیہڑی ہِک ساز دی آواز کوں ٻئے ساز توں یا ہِک بَندے دی آواز کوں ٻئے بَندے توں وکھرا کریندی اے.
# **شکل (Shakal / Form):** اِیہ موسیقی دے ٹُکڑیاں دی ترتیب اَتے ڈھانچہ ہوندا اے.

موسیقی پوری دنیا دی ہِک سانجھی زبان ہے جیہڑی لوکاں دے دِلاں کوں جوڑیندی اے اَتے جذبات دا اِظہار کریندی اے. دنیا وچ ٻہوں قسماں دی موسیقی ہوندیاں ہِن، جیویں کلاسیکل، لوک موسیقی، پاپ، راک اَتے ٻیاں ٻہوں ساریاں.
خوند شہزادی

خوند شہزادی (عثمانی ترکی زبان: خوند شاهزادہ؛ 1422 - جولائی 1455) عثمانی سلطنت دی ہک شہزادی ہئی، تخت دے دعویدار سلیمان سلیبی دی پوہتری ہئی تے سلطنت عثمانیہ دے سلطان بایزید اول (r. 1389 – 1402) دی پڑپوتی ہئی۔ او بارسبے دی ذال ہئی تے بعد وچ برجی خاندان دے مصری سلطان سیف الدین جقمق دی ذال بݨی۔ 

## ابتدائی حیاتی
1422 وچ ڄمی ہئی، فاطمہ شہزادے دے طور تے، او اورحان چیلیبی دی دھی ہئی، جیہڑا سلیمان چیلیبی دا پتر ہئی، جیہڑا خود سلطان بایزید اول دا پتر ہئی۔ اوندے ہک نکے بھرا دا ناں سلیمان سلیبی ہئی (1423 – 1437)۔  

## پہلی شادی
1436 وچ، کرمان دے ابراہیم دوم نے، بیلیک ذولقادر تے حملہ کیتا تے متنازع قصبہ قیصری تے اوندے آلے ݙیوالے دے ٻئے قلعیاں تے قبضہ کر ڳھدا۔ تاہم، دلکادریاں نے عثمانیاں دی مدد نال دسمبر 1436 وچ قیصری تے اوندے آلے ݙیوالے دیاں وستیاں  کوں کرامنیاں توں واپس ڳھن ڳھدا۔ جݙاں اے خبر بارسبے کوں ملی تاں اوں مارچ 1437 وچ اپݨی مشاورتی کونسل سݙی تے ابراہیم بے دی مدد کیتے شام دا گورنر بھیڄݨ دا فیصلہ کیتا۔ تاہم، ایں توں پہلے جو بحران ودھدا تے فوجی تصادم وچ بدلدا، عثمانی تے مملوک سلطنت دے حکمراناں نے ݙو مہینے بعد مئی وچ اپݨے اختلافات مکا ڳھدے۔ بارسبے دی شہزادے نال شادی دے نال ہک امن معاہدہ طے پایا۔

1438 وچ بارسبے دی موت دے بعد، اوندے جانشین سلطان سیف الدین جقمق نے عثمانیاں نال چنگے تعلقات کوں مضبوط کرݨ کیتے شہزادے نال شادی کر ڳھدی۔ 5 جنوری 1447 کوں، اوں جقمق نال شادی دے ویلے ملݨ آلے جہیز دے نال حج کیتا۔

انہاں دے ہک ٻئے نال چار پتر ہن۔ او سارے 26 مارچ 1449 کوں قاہرہ وچ طاعون نال مر ڳئے۔ وݙے دا ناں احمد ہئی تے او ست سال دا ہئی۔ جقمق نے اینکوں 25 دسمبر 1450 کوں طلاق ݙے ݙتی۔

## تریجھی شادی
جقمق دے شہزادے کوں طلاق ݙیوݨ دے بعد، او الجودریہ وچ ہک گھر وچ رہوݨ لڳی تے صاحب الحجاب بارسبے بوجاشی نال شادی کر ڳھدی۔

## موت
شہزادی جولائی 1455 وچ قاہرہ وچ فوت تھی ڳئی۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
خوارج دے فرقے

خوارج (یا خارجی) اسلام دے او لوک ہن جنہاں نے حضرت علی کرم اللہ وجہہ دے دور وچ انہاں توں اختلاف کیتا تے انہاں دے خلاف بغاوت کیتی۔ خوارج دے کئی ذیلی فرقے ہن، جنہاں دے بارے وچ سرائیکی وچ تفصیل ݙتی ویندی اے۔

## فرقے
خوارج (یا خارجی) اسلام دے او لوک ہن جنہاں نے حضرت علی کرم اللہ وجہہ دے دور وچ انہاں توں اختلاف کیتا تے انہاں دے خلاف بغاوت کیتی۔ خوارج دے کئی ذیلی فرقے ہن، جنہاں دے بارے وچ سرائیکی وچ تفصیل ݙتی ویندی اے:

### 1.اَزَارِقہ (Azariqah)

- بنیاد: نافع بن ازرق دے ناں تے،

- عقائد: 

او سمجھدے ہن کہ جو کوئی انہاں دے نظریات نہ منے، اوہ کافر اے۔ ݙوجھے مسلماناں کوں "مشرک" سمجھدے ہن تے انہاں دے نال جنگ کوں جائز منیندے ہن تے اپݨے مخالفین دے علاقیاں کوں "دار الکفر" قرار ݙیندے ہن۔

### 2. نَجْدَات (Najdat)

- بنیاد: نجدة بن عامر حنفی دے ناں تے۔

-عقائد:

او سمجھدے ہن کہ گناہ کرݨ والا شخص کافر نی، بلکہ "منافق" اے۔ امام (لیڈر) دے غائب تھیوݨ تے وی جماعت دا وجود برقرار رہ سڳدا اے۔ ݙوجھے فرقیاں نال نسبتاً نرم رویہ رکھدے ہن۔

### 3. صُفْرِیّہ (Sufriyyah)
- بنیاد:زیاد بن الاصفر دے ناں تے۔

- عقائد:

ݙوجھے خوارج دے مقابلے وچ اعتدال پسند ہن۔
غیر خوارج کوں فوراً کافر قرار نہ ہن ݙیندے۔
سیاسی اختلافات تے زور ݙیندے ہن۔

### 4. اِبَاضِیّہ (Ibadiyyah)

- بنیاد: عبداللہ بن اباض دے ناں تے۔

- عقائد:

خوارج دے سب توں معتدل فرقے وچوں ہن۔
ݙوجھے مسلماناں کوں کافر نی سمجھدے، بلکہ "مخالف" مندے ہن۔ اڄ وی موجود ہن تے عمان، شمالی افریقہ تے زنجبار وچ آباد ہن۔

### 5. عَجَارِدَہ (Ajaridah)
- بنیاد: عبدالکریم بن عجرد دے ناں تے۔

عقائد:

قرآن دے بعض حصیاں کوں منݨ توں انہاں نے انکار کیتا۔
انہاں دے نزدیک گناہگار مسلمان "مشرک" ہن۔
انہاں دا اثر زیادہ تر ایران تے خراسان تک رہیا۔

### 6. ثَعَالِبَہ (Tha'alibah)
- بنیاد: ثعلبہ بن مشکان دے ناں تے۔

- عقائد:

امامت دے نظام تے زور ݙیندے ہن۔ ݙوجھے فرقیاں نال سخت مخالفت رکھدے ہن۔

### 7. بَیْہَسِیّہ (Bayhasiyyah)
-بنیاد: ابوبیہس ہصیم بن جابر دے ناں تے۔

- عقائد:

گناہگار کوں "کافر" نی، بلکہ "فاسق" سمجھدے ہن۔ انہاں دے نزدیک ایمان صرف عقیدے نال نی، بلکہ عمل دے بغیر مکمل نی تھی سڳدا۔

### خوارج دی عمومی خصوصیات:
1. سخت گیر: اسلام دے معاملے وچ بہت سخت نظریات رکھدے ہن۔

2. تکفیر: مخالفین کوں کافر قرار ݙیوݨ دا رجحان رکھدن۔

3. بغاوت: حکمراناں دے خلاف بغاوت کوں جائز سمجھدے ہن۔

4. عمل تے زور: ایمان کیتے عمل کوں ضروری سمجھدے ہن۔

خوارج دے اے فرقے وقت دے نال نال ختم تھی ڳئے، پر انہاں وچوں ہک اباضیہ فرقہ اڄ وی موجود اے۔

## حوالے
خارجی سلطنتاں

*امارت بنو مدرار، خوارج صفریہ، مراکش
*رستمی سلطنت، خوارج اباضیہ ، الجیریا، تیونس، لیبیا
*نبھانی سلطنت، خوارج اباضیہ ، عمان
*امارت بنی یعرب، خوارج اباضیہ، عمان 
*سلطنت زنجبار، خوارج اباضیہ ، عمان
*آل بوسعید، خوارج اباضیہ ، عمان، زنجبار
*سلطنت عمان، خوارج اباضیہ ، عمان
## حوالے
عبداللہ بن اباض

عبداللہ بن اباض تمیمی ہک مشہور اسلامی شخصیت ہن جیہڑے خوارج دے ذیلی فرقے اباضیہ دے بانی سمجھے ویندن۔ اباضیہ اسلام دے قدیم فرقیاں وچوں ہک ہے تے اے خوارج دے نال تعلق رکھدے، البتہ اے نسبتاً معتدل نظریات رکھدے۔ عبداللہ بن اباض دا تعلق بنی تمیم قبیلے نال ہئی تے او اموی دور دے اوائل وچ فعال رہیے۔

## زندگی
عبداللہ بن اباض 7ویں صدی عیسوی (پہلی صدی ہجری) وچ موجود ہن، خاص طور تے اموی خلیفہ عبدالملک بن مروان (685ء–705ء) دے دور وچ فعال رہیے۔  او خوارج دے ہک اہم دھڑے نال تعلق رکھدے ہن، جیہڑے حضرت علیؑ تے معاویہؓ دے درمیان تنازعات دے بعد وجود وچ آئے۔  
 
خوارج دے انتہائی شدت پسند گروہاں (جیویں ازارقہ تے نجدات) دے برعکس، عبداللہ بن اباض نے ہک معتدل راہ اختیار کیتی۔  
انہاں دے پیروکاراں کوں اباضیہ آکھا ڳیا، جیہڑے اڄ وی عمان، الجزائر، لیبیا تے زنجبار (تنزانیہ) وچ موجود ہن۔  اباضیہ غیر اباضیاں کوں کافر نی سمجھدے بلکہ انہاں نال رواداری دا رویہ رکھدن۔  
او سیاسی جبر دے خلاف مسلح مزاحمت دے قائل ہن، پر ݙوجھے مسلماناں دے خلاف جنگ کوں ناپسند کریندن۔  اباضیہ دے نزدیک گناہ کرݨ والا مسلمان "مؤمن" تاں ہے، پر اوہدا ایمان ناقص ہے۔

## وفات تے ورثہ
عبداللہ بن اباض دی وفات 700ء دے لڳ بڳ تھئی۔  انہاں دی تعلیمات دا اثر عمان تے شمالی افریقہ وچ ٻہوں ودھ ڳیا، جتھاں اباضیہ ہک نمایاں فرقے دے طور تے موجود ہے۔  
  
اگرچہ عبداللہ بن اباض دا تعلق عرب نال ہئی، پر انہاں دے فرقے دے پیروکاراں دی ہک تعداد بلوچستان تے سندھ دے کجھ علاقیاں وچ وی موجود ہے، جیہڑے سرائیکی ، سندھی تے بلوچی ثقافت نال جڑے ہوئے ہن۔ اباضیہ فرقہ عام سنی تے شیعہ مسلماناں دے مقابلے وچ گھٹ تعداد وچ ہے، پر انہاں دا تاریخی کردار اسلام دے ابتدائی فرقیاں دے مطالعے وچ اہم ہے۔  
## حوالے
صلاح الدین ایوبی

صلاح الدین ایوبی (Salahuddin Ayyubi) تاریخ اسلام دے ہک وݙے ہیرو ہن جنہاں نے اپݨی بہادری، انصاف تے رحم دلی دی وجہ نال مشہوریت حاصل کیتی۔ اوں دی زندگی دے کجھ اہم پہلو درج ذیل ہن:

## پیدائش تے خاندان:
صلاح الدین ایوبی 1137ء یا 1138ء وچ موجودہ عراق دے شہر تکریت وچ پیدا تھئے۔ انہاں دا تعلق کرد نسل نال ہئی۔ انہاں دے والد نجم الدین ایوب ہک قابل فوجی کمانڈر ہن تے زنگی سلطنت دے دور وچ خدمت کیتی۔
## تعلیم تے تربیت:
صلاح الدین نے دمشق وچ پرورش پاتی تے اسلامی علوم، فقہ، تے جنگی فنون دی تربیت حاصل کیتی۔ اوں نے قرآن، حدیث، تے فقہ دی تعلیم گھدی تے نال نال گھڑ سواری تے تلوار زنی وچ وی مہارت حاصل کیتی۔

## فوجی کیریئر دا آغاز:
صلاح الدین نے اپݨے چاچا اسد الدین شیرکوہ دے نال فوجی خدمات شروع کیتیاں، جیہڑا مصر دے فاطمی حکمراں دے دربار وچ ہک اہم فوجی کمانڈر ہئی۔ 1169ء وچ شیر کوہ دی وفات دے بعد صلاح الدین مصر دا وزیر اعظم بݨ ڳیا۔
## مصر تے شام تے حکومت:
صلاح الدین نے فاطمی خلافت دا خاتمہ کر تے سنّی اسلام کوں بحال کیتا۔ اوں نے مصر تے شام تے اپݨی حکومت قائم کیتی تے ایوبی سلطنت دی بنیاد رکھی۔ اوں دا مقصد صلیبیاں دے خلاف جہاد کرݨ ہئی۔
## حطین دی لڑائی تے بیت المقدس دی فتح (1187ء):
صلاح الدین دی سب توں وݙی فتح حطین دی لڑائی ہئی، جتھاں اوں نے صلیبی فوجاں کوں شکست ݙتی۔ ایں فتح دے بعد اوں بیت المقدس (یروشلم) کوں صلیبیاں کنوں آزاد کرایا۔ ایں واقعے نے اونکوں تاریخ وچ ہک عظیم فاتح بݨا ݙتا۔

## انصاف تے رحم دلی:
صلاح الدین نے اپݨی فتوحات دے دوران رحم دلی دا مظاہرہ کیتا۔ جݙݨ اوں نے بیت المقدس فتح کیتا تاں اوندا رویہ صلیبیاں دے نال نرم ہئی۔ اونہاں کوں تاوان گھدے بغیر محفوظ طریقے نال شہر چھوڑݨ ݙتا۔

## تریجھی صلیبی جنگ تے وفات:
انگلستان دے بادشاہ رچرڈ شیردل سمیت یورپ دے بہت سارے بادشاہاں نے صلاح الدین دے خلاف تریجھی صلیبی جنگ لڑی، پر صلاح الدین نے اپݨی حکمت عملی نال انہاں دا مقابلہ کیتا۔ آخر کار 1193ء وچ دمشق وچ اوں دی وفات تھئی۔

## میراث:
صلاح الدین ہک عظیم حکمران، بہادر جنگجو تے عادل انسان ہئی۔ اوں دی زندگی دا مقصد اسلامی اتحاد تے ظلم دے خلاف جدوجہد ہئی۔ اوندا ناں اج وی دنیا بھر وچ احترام نال گھدا ویندے۔
## حوالے
امارت ملتان

امارتِ ملتان (**Emirate of Multan**)موجودہ  سرائیکی علاقے وچ ہک آزاد اسلامی مملکت ہائی۔ایہ سرائیکی تاریخ دا ہک وݙا تے اہم دور ہئی جیہڑا 855ء توں 1026ء تک قائم رہیا۔ ایہ دور ملتان تے سرائیکی خطے دی سیاسی، مذہبی تے ثقافتی تاریخ وچ خاص اہمیت رکھیندا ہے۔

## بنیاد تے ابتدائی تاریخ
امارتِ ملتان دی بنیاد 855ء وچ بنو سامہ (Banu Sama) دے ہک عرب سردار محمد بن قاسم الثقفی دے جانشیناں نے رکھی۔ ملتان اُتے عرباں دے حملے دے بعد اے خطہ ہک اسلامی ریاست دے طور تے ابھریا۔ ابتدائی دور وچ ملتان عباسی خلافت دا حصہ ہئی، پر بعد وچ ایہ خود مختار تھی ڳیا۔  
## اسماعیلی دور تے فاطمی اثر
10ویں صدی دے آغاز وچ ملتان تے قرامطی اسماعیلیاں دا اثر ودھ ڳیا۔ جعفر بن محمد (908ء–914ء) دے دور وچ ملتان فاطمی خلافت (مصر) دے اثر تلے آ ڳیا۔ اسماعیلی داعیاں نے ملتان وچ اپݨا عقیدہ پھیلایا تے اے خطہ ہک اہم اسماعیلی مرکز بݨ ڳیا۔  

## ہندو شاہی تے محمود غزنوی دا حملہ
11ویں صدی دے شروع وچ ہندو شاہی خاندان (کابل شاہی) نے ملتان تے حملہ کیتا تے کجھ عرصے تک ایں تے قبضہ وی کر گھدا۔ پر محمود غزنوی نے 1005ء تے 1026ء وچ ملتان تے حملے کیتے تے اسماعیلی حکومت دا خاتمہ کر ݙتا۔ آخرکار 1026ء وچ ملتان غزنوی سلطنت دا حصہ بݨ ڳیا۔  
## ثقافت تے معیشت
- ملتان اسماعیلی دور وچ علم تے تجارت دا مرکز ہئی۔  

- ملتانی مسجد (موجودہ جامع مسجد) اسلامی تعمیرات دا شاہکار ہئی۔  

- سرائیکی زبان تے ثقافت کوں اسماعیلی داعیاں نے فروغ ݙتا۔
thumb|امارت ملتان دا نقشہ
thumb| ٨٥٠ عیسوی وچ ۔ ملتان د‏‏ی امارت بنو منبیح دے ماتحت

## حکمران خاندان
*بنو منبیہ دے حکمران، 855ء - 959ء
*جلم بن شبان، اسماعیلی قرامطی حکمران، 959ء - 985ء
*شیخ حمید، حاکمِ ملتان دے حکمران ، 985ء - 997ء 
*ابوفتح داؤد، اسماعیلی قرامطی حکمران، 997ء - 1010ء

## اختتام تے میراث
محمود غزنوی دے حملے دے بعد ملتان دی خود مختار حیثیت ختم تھی ڳئی، پر ایندا ثقافتی تے مذہبی اثر سرائیکی خطے تے برقرار رہیا۔ بعد وچ ایہ خطہ غوری سلطنت تے دہلی سلطنت دا حصہ تے ہک صوبہ بݨ ڳیا۔  
امارتِ ملتان سرائیکی تاریخ دا ہک روشن باب ہے جیہڑا اسلامی تے سرائیکی ثقافت دے امتزاج دی عکاسی کریندے۔

## ٻیا ݙیکھو

* لودھی حکومتِ ملتان 

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
لودھی حکومتِ ملتان

## حکمران
امارت ملتان دی لودھی حکومتِ دے حکمران ایہ ہن۔
### 1.شیخ حمید لودھی
جلم بن شبان دے بعد ملتان دے اسمٰعیلی حکمران دا ناں شیخ حمید لودھی (دور حکومت : 985ء-997ء) ملدا ہے۔ اے امیر ناصر الدین سبکتگین دا ہم عصر ہئی۔ امیر سبکتگین 663ھ وچ تخت نشین تھیا ۔ اس طرح اے جلم بن شبان تے شیخ حمید ݙوہاں دا ہم عصر ہوسی۔ عام طور تے گمان کیتا ویندا ہے کہ اسمٰعیلیاں وچ پیو دا جانشین پتر ہوندا ہے۔ اس واسطے خیال کیتا ویندا ہے کہ شیخ حمید جلم بن شبان دا پتر ہوسی۔مگر ایسا اس وقت ہوندے کہ جݙݨ امام مستور ہو یا امام نال رابطہ ترٹا ہویا ہووے۔ لیکن جݙݨ امام ظاہر ہووے تاں اس وقت داعی کوں اپݨا جانشین بݨاوݨ کیتے اجازت گھنݨی پوندی ہے۔ لیکن جݙݨ امام مستور ہووے تاں اس وقت داعی امام دے الہام دی مدد نال اپݨا جانشین مقرر کریندا ہے، اینکوں داعی المطلق سݙیندن ۔ داعیاں وچ (برخلاف اماماں دے ) پتر دا قائم مقام ہووݨ ضروری نی ہوندا تے نہ ہی کہیں خاندانی خصوصیات تے ملکی خصوصیت دا لحاظ کیتا ویندا ہے۔اسماعیلی مذہب والے جنہاں امور دی شدت نال پابندی کریندے ہن انہاں وچ او تبلیغ کیتے کم از کم ݙو داعیاں کوں ہمیشہ بھڄیندے ہوندے ہن۔ تاکہ ہک اگر کہیں وی ناگہانی مصیبت وچ گرفتار تھی ونجے یا انتقال کر ونجے۔ تاں ݙوجھا اس دی نیابت کیتے موجود رہوے۔اس طرح تعین کیتا ونج سڳدا ہے کہ شیخ حمید جلم بن شبان دا شاید پتر نہ ہووے ، بلکہ اس دا ساتھی داعی ہو سی تے جلم بن شبان دے نال ملتان آیا ہوسی۔ گو اس دے بارے وچ تاریخ توں کوئی صراحت نہیں ملدی کہ شیخ حمید کون ہئی؟ لیکن حمید دے نال شیخ دا لاحقہ لگا ہویا ہے تے اسمٰعیلی داعیاں کوں شیخ دے لاحقے نال پکاردے ہن۔ اس واسطے یقیناً او جلم بن شبان دا نائب تے اس دے نال آیا ہوسی تے اس دی وفات دے بعد شیخ حمید، خطہ ملتان یا سرائیکی وسیب دا حاکم بݨ گیا ہوسی۔

سلطان سبکتگین نے 281/283ھ وچ ملتان تے حملہ کیتا ہئی۔ جس تے شیخ حمید نے خراج ݙیوݨ منظور کر گھدا۔ شیخ حمید دا پتر شیخ نصر ہئی۔ مگر اس صوبہ ملتان تے حکومت کیتی یا نی اس دا کوئی حوالہ نی ملدا

### 2.ابوفتح داؤد لودھی
سلطان محمود غزنوی نے جݙݨ ہندو راجاواں دے خلاف فوج کشی کیتی تاں ابوفتح داؤد بن نصر (دور حکومت : 997ء - 1010ء) اس وقت خطہ ملتان یا موجودہ سرائیکی وسیب دا حکمران ہئی۔ جیہڑا شیخ نصر دا پتر ہئی۔ داؤد نے ہندو راجاواں دا ساتھ ݙتا۔ خاص کر جݙݨ محمود نے راجا بھاٹیہ دے خلاف فوج کشی کیتی تاں خطہ ملتان دے اسماعیلیاں نے راجا بجے رائے دی مدد کیتی ہئی۔ اس واسطے سلطان محمود نے اگلا حملہ ملتان تت کرݨ دا فیصلہ کر گھدا۔

چنانچہ او درہ بولان دا قریبی رستہ چھوڑ کے درہ خیبر دے رستے توں اس واسطے روانہ تھیا کہ داؤد کوں علم نہ تھیوے کہ او ملتان تے حملہ آور تھیندا پیا ہے۔ رستے وچ راجا انند پال نے محمود دا رستہ روکݨ دی کوشش کیتی۔ حالآنکہ سلطان محمود غزنوی نے پہلے ہی اونکوں خبر ݙے ݙتی ہئی کہ او ملتان تے حملہ آور تھیندا پئے ۔ پشاور دے مقام تے آنند پال نے سلطان محمود غزنوی دا رستہ روکݨ دی کوشش کیتی مگر شکست کھادی تے پچھوں ہٹ گیا۔ اوݙوں داؤد کوں وی خبر تھی ڳئی ، اس واسطے او سلطان محمود دی آمد دا سݨ کے قلعہ بند تھی گیا۔ سلطان محمود نے قلعہ دا محاصرہ کر گھدا تے اے محاصرہ ست روز تک جاری ریہا۔ آخر داؤد سلطان دی خدمت وچ عاجزانہ صلح دی درخواست کیتی۔ سلطان محمود نے ݙو لکھ درہم سالانہ خراج تے، تے دریائے سندھ نال متصل علاقہ سلطان کوں ݙے کے صلح کر گھدی۔

## حوالے
نصاب ضروری

## فارسی توں سرائیکی لغت
سرائیکی زبان دی پہلی فارسی توں سرائیکی  لغت 879ھ بمطابق 1475ء وچ لکھی گئی۔ایندا ناں " نصاب ضروری" ھے۔ایں عظیم کتاب دے مصنف مولوی خدا بخش  سوکڑ تحصیل تونسہ ضلع ڈیرہ غازی خان دے راہوݨ آلے ہن۔

ایں کتاب وچ فارسی الفاظ دے معانی سرائیکی زبان وچ ݙتے ڳن۔ایں کوں فارسی توں سرائیکی لغت آکھیا ڳے۔

## موضوع
کتاب دا موضوع روزمرہ زندگی دیاں ضرورتاں کیتے استعمال تھیوݨ آلے الفاظ ہن۔

اے ٻالیں دی تعلیم کیتے لکھی گئی ہے تے اسم بامسمی ھے۔ کتاب دے 31 باب اتے پنج ہزار الفاظ ہن۔جیندے وچ سرائیکی الفاظ دی تعداد 1490 ھے ۔دیگر الفاظ وچ فارسی، فارسی وچ آے ہوے عربی اتے عربی  وچ ڈھالے ڳے یونانی، ترکی الفاظ شامل ہن۔

## علامتاں
فارسی لفظیں کیتے علامت "ف" عربی کیتے "ع" عربی فارسی مشترک الفاظ کیتے " عف " اتے سرائیکی الفاظ کیتے علامت " ہ " ورتی گئی ھے۔کیونکہ ہک وقت وچ سرائیکی کوں ہندی دا ناں وی ݙتا ویندا ہئی۔
سرائیکی سرکاری زبان

## سرائیکی سرکاری زبان
سندھ وچ سومرو خاندان دی حکومت (1300ء تا 1439ء) وچ سرائیکی زبان کوں عروج حاصل تھیا۔بلکہ ایں کوں سرکاری سطح تے وی تسلیم کیتا ڳیا۔

ڈاکٹر محمد علی صدیقی لکھدن :

سومرو خاندان دے عہد وچ جیہڑا  بھٹی راجپوتیں دا ہک قبیلہ ہئی سرائیکی زبان کوں ملتان تے سندھ وچ پہلی واری سرکاری سرپرستی حاصل تھئی۔۔۔۔سومرو حکمرانیں سرائیکی زبان کوں ملتان تے سندھ سندھ دی سرکاری زبان قرار ݙتا۔

ایندی وجہ اے ہئی کہ سومرہ  خاندان قرامطہ دے ہتھوں مسلمان تھیا اتے قرامطہ جیہڑے ملتان دے حکمران ہن انھاں دی زبان سرائیکی ہئی۔ایں ڳالھوں سومرہ نے وی ایں زبان کوں ترقی ݙتی۔۔
ضلع میانوالی دی تاریخ

ضلع میانوالی دی قدیم تاریخ

ضلع میانوالی، جیہڑا اج پنجاب دا ہک اہم ضلع اے، دی تاریخ ہزاراں سال پراݨی اے۔ ایں خطے دا ذکر قدیم تریخی کتاباں اتے آثار قدیمہ توں ملدا اے، جیہڑے اتھاں دی بھرپور ثقافت اتے تمدن دی گواہی ڈیندن۔

## وادی سندھ اتے ویدک دور
تاریخ داناں دے مطابق، میانوالی دا علاقہ وی وادی سندھ دی تہذیب دا حصہ ہئی۔ اوں ویلھے اتھاں زراعت ہوندی ہئی اتے جنگلات وی موجود ہن۔ وادی سندھ دے بعد، اے علاقہ ویدک تہذیب دے اثر تھلے آیا۔

## مختلف حکمران اتے سلطنتاں
وقت گزرݨ نال میانوالی دا خطہ مختلف وݙیاں سلطنتاں اتے حکمراناں دے ہتھوں تھل گزریا۔ ایں وچ اچیمینیڈ (ہخامنشی) سلطنت، موریہ سلطنت، ہند-یونانی بادشاہت (Greco-Bactrian)، غزنوی سلطنت، دہلی سلطنت، مغلیہ سلطنت اتے سکھ سلطنت شامل ہن۔ ای سارے حکمران اپݨے نقوش اتے اثرات ایں دھرتی تے چھوڑ ڳئن۔

## اسلام دی آمد اتے صوفیاء کرام دا اثر
مرکزی ایشیاء توں مسلم حملہ آوراں اتے فاتحین دی آمد دے بعد، اے خطہ وی اسلامی سلطنت دا حصہ بݨیا۔ ایں دوران، میانوالی اتے اردگرد دے علاقیں وچ اسلام صوفیاء کرام دے ذریعے پھیلیا۔ انہاں صوفیاء دی تعلیمات اتے کوششاں پاروں اتھاں دی وݙی آبادی مسلمان تھئی۔ میانوالی شہر دا ناں وی ہک عظیم صوفی بزرگ حضرت میاں علیؒ دے ناں تے رکھیئے ڳیا، جیہڑے بغداد توں تشریف گھن آئے اتے اتھاں رشد و ہدایت دا سلسلہ شروع کیتا۔

## اعوان قبیلے دی تاریخ
میانوالی دی ہک اہم اتے قدیم آبادی اعوان قبیلے تے مشتمل اے۔ انہاں دی تریخ حضرت قطب شاہؒ نال جڑدی اے، جیہڑے 1090ء دے نیڑے ایں خطے وچ آئے اتے انہاں دی اولاد اتھاں آباد تھئی۔ اعوان قبیلے دا میانوالی دی تریخ اتے ثقافت تے گہرا اثر اے۔

## کافرکوٹ دا قلعہ اتے نمک کوہستان
میانوالی ضلع دی قدیم تاریخ دے اہم ثبوتیں وچوں ہک تاریخی مقام کافرکوٹ دا قلعہ اے۔ اے قلعہ دفاعی لحاظ نال ٻہوں اہم ہائی اتے مختلف ادوار وچ استعمال تھیندا رہیا۔ ایں قلعے اتے اردگرد دے علاقیں توں آریائی، کشان، غزنوی، منگول اتے مغل حملہ آوراں دے گزرن دے آثار ملدن۔ نمک کوہستان (Salt Range) وچ وی کئی قدیم تاریخی جگہیں موجود ہن، جیہڑیاں چوتھی صدی قبل مسیح (سکندر اعظم دے دور) توں گھن تے مختلف دوراں دی نشاندہی کریندن۔

## ڳکھڑاں دی حکمرانی
ضلع دے اتلے علاقیں تے ہک ویلھے ڳکھڑ قبیلے دی حکمرانی ہئی، جیہڑے مغلیہ سلطنت دے باجگزار ہن۔ بھن 1748ء وچ درانی فوج دے آوݨ دے بعد ڳکھڑاں دی حکمرانی مک ڳئی۔

## برطانوی دور اتے ضلع بݨݨ دا سفر
برطانوی راج ویلھے میانوالی کوں بݨوں ضلعے دی تحصیل بݨایا ڳیا، اتے بعد وچ ایہ ڈیرہ اسماعیل خان ڈویژن دا حصہ رہیا۔ سن 1901ء وچ میانوالی کوں باقاعدہ طور تے ہک وکھرا ضلع بݨایا ڳیا۔

اڄ وی ضلع میانوالی وچ موجود قدیم عمارتاں، قلعے، اتے قبرستان اتھاں دی ہزاراں سال پراݨی تریخ اتے ایں دھرتی تے رہݨ والے لوکاں دی کہانی سݨیندن۔ اتھاں دی ثقافت، زبان (جیہڑی سرائیکی، پشتو اتے ہندکو دے اثرات گھن رکھی اے) اتے رہتل وچ قدیم اتے نویں دور دے رنگ رلے ملے نظر آندن۔
ونکی:تاریخ سرائیکستان
ہخامنشی دور

سرائیکستان وچ ہخامنشی دور دی تاریخ  

سرائیکستان (موجودہ پاکستان دے جنوبی پنجاب، سندھ، تے خیبر پختونخواہ دے کجھ حصیاں) قدیم دور توں وݙے سلطنتاں دا حصہ ریہا ہے۔ ہخامنشی سلطنت (550–330 قبل مسیح)، جیہڑی سائرس اعظم دے ہتھوں قائم تھئی، ایں خطے تے وی اپݨا اثر رکھدی ہئی۔ ہخامنشی دور دے دوران سرائیکی علاقے ہخامنشی سلطنت دی مشرقی سرحد دا حصہ ہن، جیہڑا تاریخی طور تے گندھارا تے ہندوش (سندھ وادی) دے ناں نال مشہور ہئی۔  

## ہخامنشی دور دے اہم پہلو
1. انتظامی تقسیم:  

   ہخامنشی سلطنت نے اپݨے علاقیاں کوں سٹریپیاں (صوبےآں) وچ تقسیم کیتا ہویا ہئی۔ سرائیکی خطہ گندھارا سٹریپی دا حصہ ہئی، جیہدے دا مرکز ٹیکسلا (موجودہ اسلام آباد دے نیڑے) ہئی۔ ہخامنشی گورنرز ("سٹرپ") ایں علاقے دے انتظام تے محصولات اکٹھے کرݨ دا کم کریندے ہن۔  

2. تجارت تے معیشت:  

   ہخامنشی دور وچ روائل روڈ (شاہی سڑک) دا ہک حصہ سرائیکی علاقیاں توں وی گزردا ہئی، جیہڑا پرشیا (ایران) کوں سندھ وادی تے وسطی ایشیا نال جوڑیندا ہئی۔ ایں سڑک دی بدولت سرائیکی خطے وچ کپڑا، زیورات، تے غلے دی تجارت کوں فروغ ملا۔  

3. ثقافتی تے مذہبی اثرات:  

   ہخامنشی حکمران زرتشتی مذہب دے پیروکار ہن، پر انہاں نے مقامی ثقافت تے مذہبی روایات کوں زبردستی نہیں ٹھونسیا۔ سرائیکی علاقے دے لوک ویدک مذہب تے مقامی دیوی دیوتاواں دی پوجا کریندے ہن، جیہڑا ہخامنشی دور وچ وی جاری ریہا۔  

4. لِپی تے زبان:  

   ہخامنشی انتظامیہ دی سرکاری لِپی آرامی ہئی، جیہڑی بعد وچ خروشتی لِپی (گندھارا دی لِپی) تے اثرانداز تھئی۔ سرائیکی زبان دے قدیم لفظاں وچ فارسی تے آرامی دے اثرات دے شواہد موجود ہن۔  

5. فوجی اہمیت:  

   ہخامنشی سلطنت دی فوج وچ گندھارا دے سپاہی وی شامل ہن، جیہڑے ایرانی فوج دے نال یونان تے مصر دے محاذاں تے وی لڑے۔ سرائیکی خطے دے لوکاں دی جنگی مہارت ہخامنشی حکومت کیتے مفید ہئی۔  

## آثار قدیمہ تے شواہد
- سرائیکی علاقیاں وچ ہخامنشی دور دے سکے، مٹی دے برتن، تے تعمیراتی باقیات ملدن، جیہڑے اوندے زمانے دی تجارتی سرگرمیاں دی نشاندہی کریندن۔  

- ٹیکسلا تے موہنجوداڑو دے آثار قدیمہ وچ ہخامنشی طرز دی مہراں تے فن تعمیر دے نمونے وی دریافت تھئین۔  

## ہخامنشی دور دا خاتمہ
330 قبل مسیح وچ سکندر اعظم دے ہتھوں ہخامنشی سلطنت دے خاتمے دے بعد، سرائیکی خطہ یونانی-بدھ مت تے موریہ سلطنت دے اثر وچ آیا، پر ہخامنشی دور دے انتظامی تے ثقافتی اثرات مقامی تہذیب وچ ڳنڈھے ہوئے ہن۔  

## نتیجہ
سرائیکستان دا ہخامنشی دور بین الثقافتی رابطیاں تے انتظامی جدیدیت دا دور ہئی۔ ایں دور دے اقتصادی تے لسانی اثرات سرائیکی ثقافت دے ارتقاء وچ ہک اہم سنگ میل ہن۔ ٻہوں سارے تاریخی راز حالے تحقیق تے کھدائی دے منتظر ہن، جیہڑے سرائیکی خطے دی عظمت رفتہ کوں اجاگر کر سڳدن۔
ونکی:تاریخ سرائیکستان
سرفراز احمد سہرانی

سردار محمد سرفراز خان سہرانی پاکستان اچ سہرانی بلوچ قبیلے دے ہک سرکردہ رہنما شخصیت ہن۔ او سماجی کماں، پڑھائی کوں ودھاوݨ، اتے سیاسی قیادت دے میداناں اچ نامور ہن۔ محمد سرفراز  خان آل پاکستان سہرانی اتحاد کونسل اتے سہرانی نوجوان اتحاد دے صدر ہن۔

## زندگی اتے خاندانی پس منظر
سردار محمد سرفراز خان سہرانی دا تعلق بلوچیں دے سہرانی قبیلے نال ہے۔ آپ دے والد محترم دا ناں حاجی نزیر احمد خان سہرانی ہے۔ آپ دے والد دی درویش صفت اتے شریف النفس سوچ و طبیعت نے انہاں دی تربیت تے ڳھاٹا اثر پاتا، جیندے پاروں آپ انسانی ہمدردی اتے سادگی جیہاں وصفاں نال مالامال تھیے۔

## تعلیمی خدمات
سردار سرفراز احمد خان سہرانی پڑھائی کوں قوم دی ترقی دی بنیادی کنجی سمجھدے ہن۔ آپ پڑھائی کوں ودھاوݨ سانگے عملی قدم چاتے ہن، اپنڑیں مدد آپ دے تحت زمین دا ہک حصہ سکول سانگے وقف کرݨ وی شامل ہے۔ ایں اقدام نال غریب اتے مستحق ٻالاں سانگے پڑھائی دے دروازے کُھلے ہن۔ او نویں نسل کوں تعلیم اتے ثقافت نال جوڑݨ سانگے ہمیشہ کوشاں رہندے ہن۔

## تنظیمی اتے سیاسی کردار
سردار محمد سرفراز خان،سہرانی برادری دی سطح تے اتحاد اتے تنظیم سازی سانگے اہم کم کیتا ہے۔ آپ آل پاکستان سہرانی اتحاد کونسل اتے سہرانی نوجوان اتحاد دے صدر ہن۔ اینہاں تنظیماں دے پلیٹ فارم توں آپ سہرانی قوم کوں پاکستان دے چارے صوبیاں اچ متحد کرݨ سانگے کوششاں کیتیاں ہن۔

سیاسی میدان اچ، آپ سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی دے مرکزی رہنما دے طور تے سرگرم ہن۔ آپ سرائیکی صوبے دے قیام اتے مادری زبان (سرائیکی) دے بچاوݨ سانگے جدوجہد اچ اڳو ہن۔تے آپ اپنڑیں بلوچ قوم دی خاطر وی سرگرم ہِن   تے  ڈو تنظیماں بلیدی ویلفئیر ایسوسی ایشن اَتے چاکر اعظم فاؤنڈیشن دے سئنیر نائب صدر ہِن۔

## سماجی خدمات اتے وژن
سردار محمد سرفراز  خان سہرانی سماجی کماں دے میدان اچ وی ودھ چڑھ تے حصہ ڳھندے ہن۔آپ دا دیرہ سہرانی ہاؤس دے ناں نال مشہور ہےجیرھا ہر ویلھے آباد ہےسہرانی ہاؤس دے دروازے 24 گھنٹے ہر امیر تے غریب واسطے کھُلے پئین۔

آپ دینی لحاظ نال نماز روزے دے پابند ہن اتے ہک سادہ زندگی گزاریندے ہن۔ آپ خلوص اتے سادگی پاروں عوام دے دلاں اچ آپ دے سانگے ڳھٹا احترام پیدا تھیا ہے۔ سردار سرفراز احمد خان سہرانی دی قیادت کوں نہ صرف سہرانی قبیلے سانگے بلکہ پورے سرائیکی وسیب سانگے امید دی علامت سمجھیا ویند ہے۔

## حوالہ جات
ونکی:سیاسی اڳواݨ
ونکی:سیاست دان
ونکی:تنظیمی رہنماء
عبد ا لکلام

عبد ا لکلا م ضلع د یر ہ اسما عیل خا ن تحصیل پر و آ ہز ا ر ہ پکے د ا وا سی ہے ملا نہ قبیلے نا ل تعلق ہے سرائیکی ادبی سما جی تے سیا سی کم کر ݨ اچ د لچسپی ر کھد ن
میریل فرینکلن

**میریل فرینکلن** لندن دی راہونڑ آلی مصنفہ تے فنکار ہے۔ او ہک ناول "بانڈنگ" لکھنڑ دے کتے مشہور ہے۔

## حوالے
حنا نیازی

حنا نیازی ہک نامور پاکستانی ٹی وی اینکر، صحافی تے میزبان ہن جیہڑے خاص طور تے سرائیکی ثقافت تے زبان دی نمائندگی کرݨ دے حوالے نال ڄاݨے ویندن۔ اُنہاں دے کم نے نہ صرف پاکستانی میڈیا بلکہ سرائیکی خطے دے لوکاں دے دل وی جیتے ہن۔  
## ذاتی حیاتی تے تعلیم
حنا نیازی دا تعلق پاکستان دے سرائیکی خطے دے ضلع میانوالی نال ہے۔ اُنہاں نے اپݨی تعلیم مکمل کرݨ دے بعد صحافت دے شعبے اچ قدم رکھا۔ اُنہاں دی ذہانت، محنت تے عوامی مسائل نال جُڑت نے اُنہاں کوں میڈیا اچ تھورٖے وقت اچ ہی نمایاں بݨا ݙتا۔  

## پیشہ ورانہ حیاتی
حنا نیازی نے اپݨے کیریئر دا آغاز مقامی نیوز چینلز نال کیتا تے بعد اچ وݙے نیٹ ورکس نال منسلک تھئے ہن۔ اُنہاں دی میزبانی  پر اثر ہوندی ہے جیندے اچ او عوامی مسائل کوں واضح تے بے لاگ طریقے نال پیش کریندن۔ خاص طور تے سرائیکی خطے دے مسائل، ثقافت تے زبان دی نمائندگی اُنہاں دے پروگرامز دا خاصہ ہن۔  

## سرائیکی ثقافت تے زبان دی ترجمانی
حنا نیازی سرائیکی زبان تے ثقافت دی سچی ترجمان ہن۔ اُنہاں دے پروگرامز اچ سرائیکی لوک گیت، رسم و رواج تے مقامی مسئلیاں کوں وݙے پلیٹ فارم تے پیش کیتا ویندے۔ او سرائیکی زبان اچ وی ڳالھ مہاڑ کریندین جیندے نال عوام نال اُنہاں دا رابطہ گہرا تھیندے۔  

## مشہور پروگرامز
حنا نیازی کئی مشہور ٹاک شوز تے خبراں دے پروگرامز دی میزبان رہ چُکے ہن، جنہاں اچ سیاسی مباحثے، سماجی مسائل تے ثقافتی موضوعات شامل ہوندے ہن۔ اُنہاں دے پروگرامز اچ غیر جانبدارانہ صحافت دے معیار کوں ترجیح ݙتی ویندی ہئی۔ انہاں دا سب توں مشہور پروگرام "سنو تو سہی" ہے۔

حنا نیازی کوں نہ صرف سرائیکی خطے بلکہ پورے پاکستان اچ پذیرائی ملی ہے۔ اُنہاں دی محنت تے عوامی خدمت دے جذبے نے اُنہاں کوں عوام دی ہمدردی دا حقدار بݨا ݙتا۔  

## سماجی خدمات
صحافت دے نال نال حنا نیازی سماجی خدمت اچ وی پیش پیش رہند ۔ او خواتین دے حقوق، تعلیم تے صحت جیہاں موضوعات تے کم کریندن تے عوامی بہبود دے کماں اچ حصہ گھندن۔  
حنا نیازی ہک اینجھے صحافی ہن جیڑھے اپݨی مٹی تے ثقافت نال جُڑی ہوئن۔ اُنہاں دے کم نے نہ صرف سرائیکی زبان کوں فروغ ݙتے بلکہ پاکستانی میڈیا اچ ہک مثالی مقام وی پیدا کیتے۔ اُنہاں دا انداز دلکش تے پر اثر ہوندے جیندا مقصد عوامی آگاہی تے اصلاح ہوندے۔  
سرائیکی عوام اُنہاں دے کم کوں سچے دل نال قبول کریندن تے اُنہاں دی محنت دی تعریف کریندن۔
## حوالے
ہنسا بائی

ہنسا بائی پندھرویویں صدی دے شروع وچ میواڑ دی راجپوت سلطنت دی ملکہ ہئی۔ او مہارانا لکھ سنگھ دی ذال اتے انہاں دے وارث موکل دی اماں ہئی۔

منڈور دی راٹھور شہزادی دے طور تے پیدا تھئی، اوں اپݨے قبیلے اتے اپݨے پئے، سسودیاواں دے وچ امن قائم کیتا، جیہڑا اوندے پوہترے، رانا کمبھا دے دور تک قائم رہیا۔ اوں اپݨے دور حکومت دے شروع وچ اپݨے پتر کوں نصیحت کیتی، میواڑی رئیساں دے ارادیاں تے سوال چاتے اتے ایہ وی خیال کیتا ویندے جو اوں رانا کمبھا کوں تعلیم ݙتی ہئی۔

## '''ابتدائی زندگی اتے شادی'''
ہنسا بائی، جیندا پیدائشی ناں ہنسا کماری ہئی، منڈور دے چندا راٹھور اتے ملکہ سورم سنکھلی دی دھی ہئی۔ بادشاہ دی دھی ہوݨ دی وجہ توں، او اپݨی اماں  دے نال محل دے حرم (رانی محل) وچ رہندی ہئی۔ ہنسا اے سکھیا جو ہک زنانی اپݨی مترایئی اماں  سونا موہل کوں ݙیکھ تے کتنا مؤثر طریقے نال حکومت کر سڳدی ہے۔ سونا ہنسا دے پیؤ کوں متاثر کیتا جو او اپݨے پتر رنمل دی بجائے سونا دے پتر کنہا کوں اپݨا جانشین مقرر کرے۔ جیندے جواب وچ رنمل خود ساختہ جلاوطنی وچ منڈور چھوڑ ݙتا۔

ایندی پہلی شادی میواڑ دے مہارانا لکھ سنگھ دے وݙے پتر شہزادہ چوندا سسودیا نال طے تھئی ہئی۔ تاہم، جݙاں منڈور دا وفد چتور وچ شادی دی رسم ادا کرݨ کیتے پہنچا ہئی، تاں چوندا عدالت توں دور ہئی۔ لکھ وفد دے نال شہزادے دے واپس آوݨ تک انتظار کریندا رہیا۔ چتور دے بزرگ رہنما آکھیا جو اے تجویز انہاں جئیں "چٹے والاں آلیاں" کیتے نئیں ہئی اتے انہاں مذاق وچ انکار کر ݙتا۔ جݙاں شہزادہ چوندا کوں بعد وچ ایں تبصرے دا علم تھیا تاں شہزادے شادی توں انکار کر ݙتا، کیوں جو او ایں تجویز کوں قبول نئیں کر سڳدا ہئی جینکوں اوندے پیؤ نے عوامی طور تے مسترد کر ݙتا ہئی، تاہم اوں انکار کر ݙتا ہئی۔ مہارانا اپݨے پتر دا ذہن بدلاوݨ وچ ناکام رہی اتے ہنسا دے طاقتور خاندان کوں ناراض کرݨ دی بجائے، خود شہزادے نال شادی کرݨ تے مجبور تھی ڳئی۔ جیندے بدلے وچ، چوندا وراثت دا اپݨا حق ہنسا بائی توں پیدا تھیوݨ آلے وݙے پتر کیتے چھوڑ ݙتا۔

## '''موت'''
ہنسا دی موت دی صحیح تاریخ معلوم نئیں اتے ایہ ممکن ہے جو او اپݨے بھرا دے قتل کوں ݙیکھݨ کیتے زندہ نہ رہی اتے اوندے پوہترے دی حکومت شروع تھیوݨ دے فوراً بعد ہی فوت تھی ڳئی اتے ایں وجہ توں رئیس رنمل کوں قتل کرݨ دا انتظار کریندے رہے، ملکہ ݙاݙی کوں ناراض نئیں کرݨ چاہندے ہن۔ ایندی اولاد میواڑ دے بادشاہ ہن اتے ایندی موت دے بعد راٹھوراں اتے سسودیاواں دے وچ امن ترٹ ڳیا ہئی اتے کئی ݙیاکیاں تک افراتفری ول شروع تھی ڳئی ہئی۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:سلطنت ددہ
محمد بن نایف

شہزادہ محمد بن نایف بن عبدالعزیز سعودی عرب دے سابق ولی عہد ہن۔ او 30 اگست 1958ء کوں جدہ وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے پیو شہزادہ نایف بن عبدالعزیز سعودی عرب دے وزیر داخلہ تے سابق ولی عہد ہن۔ شہزادہ محمد دی والدہ شہزادی الجوہرہ بنت عبدالعزیز بن مساعد آل سعود دے ناں توں مشہور ہن۔ انہاں شہزادی ریما بنت سلطان بن عبدالعزیز آل سعود نال شادی کیتی۔ ایں دے نتیجے وچ انہاں دیاں ݙو دھیریں شہزادی سارہ تے شہزادی لولو ہن۔

## تعلیم
شہزادہ محمد نے ابتدائی، مڈل تے ہائی سکول دی تعلیم ریاض توں حاصل کیتی۔ گریجویشن کیتے او امریکہ چلے ڳئے جتھاں 1981ء وچ سیاسیات وچ گریجوایشن دی ڈگری حاصل کیتی۔ انہاں اندرون تے بیرون ملک کئی اعلیٰ سطحی فوجی کورس وی کیتے جنہاں وچ حفاظتی امور تے انسداد دہشت گردی دے شعبیاں وچ تربیت حاصل کیتی۔

## ادارہ جاتی رکنیت
سعودی عرب دی پارلیمنٹ دی طرفوں انسداد منشیات کمیٹی دے قیام دے بعد توں ہݨ تائیں شہزادہ محمد بن نایف کمیٹی دے مسلسل رکن چلے آندے پِئین۔ شاہی فرمان دے تحت انہاں کوں 28 شوال 1430ھ کوں سعودی عرب دی اقتصادی کونسل دا مستقل رکن مقرر کیتا ڳیا۔ ایں توں علاوہ وی او کئی اداریاں دے رکن ہن۔

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
شہریار جاوید چھینہ

چاہ لپی (نوتک) ضلع بھکر نال تعلق رکھݨ والے سکواڈرن لیڈر شہر یار جاوید چھینہ کوں پاک فضائیہ دے اوں ہراول دستے دا حصہ ہووݨ دا اعزاز حاصل اے جیں نے مئی 2025ء دے پاک بھارت لڑائیاں وچ بھارت دے 3 رافیل سمیت 6 طیاریاں کوں ملبے دی ڈھیری بݨا ݙتا تے پاکستان دی جوابی کاروائی اچ کم از کم ترئے بھارتی ائیر بیس تے متعدد ملٹری اہداف کوں تباہ کر کے پاکستانی قوم تے سرائیکی وسیب دا سر فخر نال بلند کر ݙتا۔
ذیشان روکھڑی

ذیشان روکھڑی ، سرائیکی وسیب دے مشہور فوک سنگر شفاء اللہ خان روکھڑی مرحوم دے صاحبزادے ہن تے ہک نامور سرائیکی گلوکار ہن۔ انہاں دا تعلق سرائیکی وسیب دے پہلے ضلعے میانوالی دے علاقے روکھڑی نال اے۔
ذیشان روکھڑی ہک مشہور سرائیکی گلوکار، موسیقار تے نغمہ نگار ہن۔ اوں سرائیکی موسیقی دے میدان اچ ہک نمایاں مقام حاصل کیتے تے سرائیکی ثقافت تے زبان دے فروغ کیتے انہاں دے کم کوں بہت سراہیا ویندے۔
## ذاتی تے پیشہ ورانہ زندگی
ذیشان روکھڑی دا تعلق پاکستان دے علاقے سرائیکی وسیب دے شہر روکھڑی ضلع میانوالی نال ہے۔ انہاں نے اپݨی موسیقی دی شروعات مقامی سطح تے کیتی تے بعد اچ سرائیکی موسیقی اچ اپݨا ہک منفرد مقام بݨایا۔
ذیشان روکھڑی نے سرائیکی لوک گیتاں، غزلاں تے جدید نغمیں کوں اپݨی مخصوص انداز اچ پیش کیتے۔ انہاں دی گائیکی وچ سرائیکی لوک دھناں دا امتزاج جدید ترتیبات نال ملدے۔ انہاں دے گیتاں وچ سرائیکی تہذیب، محبت تے روایتی قصّے بیان تھیندن۔
انہاں دے البمز سرائیکی وسیب وچ بہت پسند کیتے ویندن تے انہاں دے نغمے یوٹیوب تے وی وائرل تھیندن۔
ذیشان روکھڑی دی آواز وچ سرائیکی لوک موسیقی دی رچاس تے جدید سوز دی آمیزش موجود ہے۔ او سرائیکی زبان دے لہجے کوں خاص انداز نال پیش کریندن جیندا لوک بہت پسند کریندن۔
## سرائیکی ثقافت دی خدمت
ذیشان روکھڑی صرف ہک گلوکار کائنی بلکہ سرائیکی زبان تے ثقافت دے سفیر وی ہن۔ انہاں دے کم دی وجہ نال نویں نسل کوں سرائیکی موسیقی نال جوڑݨ وچ مدد ملی اے۔
ذیشان روکھڑی یوٹیوب، فیس بک تے انسٹاگرام تے موجود ہن تے انہاں دے فالوورز دی تعداد لکھاں اچ ہے۔ او اپݨے مداحاں نال باقاعدگی نال رابطہ رکھیندن۔
ذیشان روکھڑی دا کم سرائیکی موسیقی دے فروغ کیتے ہک اہم باب ہے تے انہاں دی محنت دی وجہ نال سرائیکی گیتاں کوں نہ صرف پاکستان بلکہ پوری دنیا اچ پزیرائی ملی اے۔
## حوالے
دی آنکولوجی برادرز

**دی آنکولوجی برادرز** توں مراد ڈو بھرا ہن، ڈاکٹر راہول گوسائیں تے ڈاکٹر روہت گوسائیں، جیڑھے آنکولوجی دے شعبے دے ماہر ہن۔

## حوالے
ریاست ٹانک

ٹانک بادشاہت (Taank Kingdom)

ٹانک بادشاہت ہک قدیم ریاست ہئی جیہڑی موجودہ پاکستان دے علاقے پنجاب تے سرائیکستان وچ قائم ہئی۔ ایہ بادشاہت قرونِ وسطی دے دور وچ ہک طاقتور حکومت ہئی تے ایندا مرکز ٹانک شہر ہئی، جیہڑا ہݨ پاکستان دے صوبہ سرائیکستان وچ واقع ہے۔  

## تاریخ
ٹانک بادشاہت دا ذکر قدیم ہندوستانی تے بدھ مت دیاں تحریراں وچ ملدے۔ ایں ریاست تے *ٹانک قبیلے* دی حکمرانی ہئی، جیہڑا ہک جنگجو قبیلہ ہئی۔ ایہ علاقہ *گندھارا تہذیب* دے اثر ہیٹوں وی گزرے۔  

- بدھ مت دا دور: ٹانک بادشاہت ٻدھ مت دے دور وچ ہک اہم مرکز ہئی، اتھاں کئی بدھ مت دے مٹھ تے استوپ موجود ہن۔  
- مسلم دور حکومت: جݙݨ عرب مسلمان فاتحین ہندستان آیاں تاں ٹانک بادشاہت مسلم حکمرانی ہیٹوں آئی۔ بعد وچ ایہ علاقہ *سلطنت دہلی* تے مغل سلطنت دا حصہ بݨ ڳیا۔  

## ثقافت تے زبان
ٹانک بادشاہت دے لوک *سرائیکی،  تے پشتو* ڳالھیندے ہن۔ ایں علاقے دی ثقافت وچ ہندو، بدھ مت تے اسلامی اثرات شامل ہن۔  

## موجودہ دور
ہݨ ٹانک شہر پاکستان دے صوبہ سرائیکستان وچ ہک ضلع ہے۔ ایں علاقے دے لوک اڄ وی ٹانک بادشاہت دی تاریخ تے ثقافت نال جڑے ہوئے ہن۔  

ٹانک بادشاہت ہک اہم تاریخی ورثہ ہے جیہڑا سرائیکی تے پاکستانی تہذیب دا حصہ ہے۔