open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آرنے ولہیم کاورین ٹیسیلیئس

### آرنے ولہیم کاورین ٹیسیلیئس
آرنے ولہیم کاورین ٹیسیلیئس (10 اگست 1902 – 29 اکتوبر 1971) ہک سویڈش بائیو کیمیا دان ہا جنھاں 1948 وچ کیمسٹری وچ نوبل انعام جتیا "الیکٹروفورسس اتے ایڈسورپشن تجزیہ تے انھاں دی تحقیق کیتے ، خاص طور تے سیرم پروٹینز دی پیچیدہ نوعیت دے بارے وچ انھاں دیاں دریافتاں کیتے ۔ "

### تعلیم
ٹیسیلیئس سٹاک ہوم وچ پیدا تھیا ہا ۔ انھاں دے پیو دی موت دے بعد ، خاندان گوٹن برگ منتقل تھی ڳیا جتھاں او سکول ڳیا ، اتے 1921 وچ مقامی "ریال جیمنازیم" توں گریجویشن کرݨ دے بعد ، انھاں اپسالا یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کیتی ، جتھاں انھاں کیمسٹری وچ مہارت حاصل کیتی ۔ 

### گزر گزران اتے پرکھ پرچول
ٹیسیلیئس 1925 وچ تھیوڈور سویڈبرگ دی لیبارٹری وچ تحقیقی معاون بݨ ڳیا اتے پروٹینز دے الیکٹروفورسس دا مطالعہ کرݨ دے حرکت پذیر باؤنڈری طریقہ تے 1930 وچ ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی ۔ اتھوں تئیں 1935 تئیں انھاں قدرتی طور تے تھیوݨ والے بیس ایکسچینجنگ زیولائٹس وچ ڈفیوژن اتے ایڈسورپشن تے ٻہوں سارے مقالے شائع کیتے ، اتے ایہ مطالعہ راک فیلر فاؤنڈیشن دی فیلوشپ دی حمایت نال پرنسٹن یونیورسٹی وچ ہیوگ سٹوٹ ٹیلر دی لیبارٹری دے ہک سال دے دورے دے دوران جاری ریہے ۔ اپسالا واپس آوݨ تے انھاں پروٹینز وچ اپݨی دلچسپی دوبارہ شروع کیتی ، اتے حیاتی کیمیائی مسائل کیتے جسمانی طریقیاں دی درخواست ݙتی ۔ ایندی وجہ توں الیکٹروفوریٹک تجزیہ دا ہک ٻہوں بہتر طریقہ ساہمݨے آیا جیڑھا انھاں بعد دے سالاں وچ بہتر کیتا ۔ 

ٹیسیلیئس ݙوجھی عالمی جنگ دے بعد دے سالاں وچ سویڈن وچ سائنسی تحقیق دی تنظیم نو وچ سرگرم کردار ادا کیتا ، اتے 1951–1955 تئیں انٹرنیشنل یونین آف پیور اینڈ اپلائیڈ کیمسٹری دے صدر ریہے ۔ او 1960 توں 1964 تئیں نوبل فاؤنڈیشن دے بورڈ دا چیئرمین ہا ۔ 

### آرنے ٹیسیلیئس دا قول
اساں ہک اینجھی دنیا وچ رہندے ہیں جتھاں بدقسمتی نال سچ اتے جھوٹ دے درمیان فرق حقائق نال چھیڑ چھاڑ کرݨ ، غیر تنقیدی ذہنوں دا استحصال کرݨ ، اتے زبان دی آلودگی نال ودھدی ہوئی دھندلی لڳدی ہے ۔ 

آدر اتے ایوارڈ

1948 کیمسٹری وچ نوبل انعام

1949 نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دے غیر ملکی ایسوسی ایٹ منتخب تھئے

1953 امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز وچ منتخب تھئے

1957 رائل سوسائٹی دے غیر ملکی رکن (ForMemRS) منتخب تھئے

1961 پال کارر گولڈ میڈل

1964 امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی وچ منتخب تھئے

چندر دے قمری کریٹر ٹیسیلیئس دا ناں انھاں دے اعزاز وچ رکھیا ڳیا ہا ۔ 

### ذاتی زندگی
ٹیسیلیئس شادی شدہ ہا ، جنھاں دے ݙو ٻال ہن ۔ انھاں دی موت 29 اکتوبر 1971 کوں اپسالا وچ دل دا دورہ پوݨ نال تھئی ۔ انھاں دی ذال 1986 وچ فوت تھی ڳئی ۔
کرٹ ایلڈر

### کرٹ ایلڈر
کرٹ ایلڈر (10 جولائی 1902 – 20 جون 1958) ہک جرمن کیمیا دان اتے نوبل انعام یافتہ ہا ۔ 

### جیوݨ جوڳ
ایلڈر کنگشٹے ، سلیشیا (جدید دور چورزوف ، اپر سلیشیا ، پولینڈ) دے صنعتی علاقے وچ پیدا تھیا ہا ، جتھاں انھاں اپݨی ابتدائی تعلیم حاصل کیتی ۔ ایلڈر ایں علاقے کوں چھوڑ ݙتا جݙاں کنگشٹے 1922 وچ پولینڈ دا حصہ بݨ ڳیا ۔ انھاں 1922 توں یونیورسٹی آف برلن وچ اتے بعد وچ یونیورسٹی آف کیل وچ کیمسٹری دی تعلیم حاصل کیتی جتھاں انھاں دی پی ایچ ڈی 1926 وچ اوٹو پال ہرمین ڈیلز دی نگرانی وچ کم کیتے ݙتی ڳئی ۔ 

1930 وچ ایلڈر کوں کیل وچ کیمسٹری کیتے ریڈر مقرر کیتا ڳیا ، اتے 1934 وچ لیکچرر دے طور تے ترقی ݙتی ڳئی ۔ 1936 وچ انھاں کیل چھوڑ ݙتا اتے لیورکوزن وچ آئی جی فاربن انڈسٹری وچ شمولیت اختیار کیتی ، جتھاں انھاں مصنوعی ربر تے کم کیتا ۔ ول 1940 وچ انھاں کوں یونیورسٹی آف کولون وچ تجرباتی کیمسٹری اتے کیمیکل ٹیکنالوجی دا پروفیسر اتے اتھاں انسٹی ٹیوٹ آف کیمسٹری دا ڈائریکٹر مقرر کیتا ڳیا ۔ ایں تمام عرصے دے دوران اتے اوں وقت یورپ وچ اصل تحقیق وچ ٻہوں ساریاں رکاوٹاں ہووݨ دے باوجود ، انھاں نامیاتی مرکبات دی ترکیب وچ اپݨی خاص دلچسپی دی منظم تحقیقات دا ہک پروگرام جاری رکھیا ۔ کل ملا تے انھاں ایں شعبے وچ 151 توں ودھ مقالے شائع کیتے ۔ 

1945 وچ انھاں EDTA دے موجد ، فرڈیننڈ منز نال قریبی تعاون کیتا ۔ 1949 وچ انھاں ڈائین ترکیب اتے اضافے تے ہک مشترکہ مقالہ شائع کیتا ۔ 

ایلڈر کوں کئی اعزازی ڈگریاں اتے ٻئے ایوارڈز ملئے ، جیویں جو 1950 وچ کیمسٹری وچ نوبل انعام جیڑھا انھاں اپݨے استاد ڈیلز نال سانجھا کیتا جنھاں دے کم کوں ہݨ ڈیلز-ایلڈر رد عمل دے طور تے ڄاݨیا ویندا ہے ۔ چند دا قمری کریٹر ایلڈر انھاں دے اعزاز وچ ناں رکھیا ڳیا ہے ۔ ڈیلز-ایلڈر رد عمل دے ذریعے بݨݨ والا کیڑے مار دوا ایلڈرین وی سائنسدان دے ناں تے رکھیا ڳیا ہے ۔ 

ایلڈر جون 1958 وچ 55 سال دی عمر وچ فوت تھی ڳیا ۔ انھاں دی موت دی وجہ معلوم نی ، تاہم انھاں دی لاش ݙو ہفتے بعد جرمنی دے کولون وچ انھاں دے اپارٹمنٹ وچوں ملی ۔ انھاں دی بھݨی ، جنھاں لاش دریافت کیتی ، ݙسایا جو سڑیل گوشت دی بو اتنی خراب ہئی جو او ٻاہر دی گلی توں وی محسوس تھیندی ہئی ۔ گیرٹروڈ ایلڈر رپورٹ کیتا جو جݙاں انھاں آخری وار انھاں کوں ݙٹھا تاں انھاں دے پتی ناقابل یقین حد تک پریشان ہن اتے اکثر اپݨی تحقیقی نوٹس لکھدے ہوئے "لیس جارڈینز ݙو سووینیر" (دی میموری گارڈن) دی عبارت بڑبڑاندے ہوندے ہن ۔
اوٹو پال ہرمین ڈیلز

### اوٹو پال ہرمین ڈیلز
اوٹو پال ہرمین ڈیلز (23 جنوری 1876 – 7 مارچ 1954) ہک جرمن کیمیا دان ہا ۔ انھاں دا سب توں قابل ذکر کم کرٹ ایلڈر نال ڈیلز-ایلڈر رد عمل تے تھیا ، جیڑھا سائیکلوہیکسینی ترکیب دا ہک طریقہ ہے ۔ ایں جوڑی کوں انھاں دے کم کیتے 1950 وچ کیمسٹری وچ نوبل انعام نال نوازیا ڳیا ۔ سائیکلک آرگینک مرکبات دی ترکیب دے انھاں دے طریقے ثابت کیتا جو مصنوعی ربڑ اتے پلاسٹک دی تیاری کیتے قیمتی ہے ۔ انھاں اپݨی تعلیم یونیورسٹی آف برلن وچ مکمل کیتی ، جتھاں انھاں بعد وچ کم کیتا ۔ ڈیلز یونیورسٹی آف کیل وچ ملازم ہا جݙاں انھاں اپݨا نوبل انعام جیتݨ والا کم مکمل کیتا ، اتے 1945 وچ ریٹائر تھیوݨ تئیں اتھاں ریہا ۔ ڈیلز شادی شدہ ہا ، جنھاں دے پنج ٻال ہن ۔ انھاں دی موت 1954 وچ تھئی ۔ 

### ابتدائی زندگی
ڈیلز 23 جنوری 1876 کوں ہیمبرگ ، جرمنی وچ پیدا تھیا ہا ، اتے جݙاں او ݙو سال دا ہا تاں اپݨے خاندان نال برلن منتقل تھی ڳیا ۔ انھاں 1895 وچ یونیورسٹی آف برلن وچ شرکت کرݨ توں پہلے برلن وچ جواکیمسٹھالسچس جمنازیم وچ تعلیم حاصل کیتی ۔ یونیورسٹی وچ ڈیلز ایمیل فشر دے ماتحت کیمسٹری دی تعلیم حاصل کیتی ، اتے آخر کار 1899 وچ گریجویشن کیتی ۔ 

### پیشہ ورانہ زندگی
یونیورسٹی آف برلن توں گریجویشن کرݨ دے فوراً بعد ، انھاں کوں سکول وچ انسٹی ٹیوٹ آف کیمسٹری وچ ہک پوزیشن دی پیشکش تھئی ۔ او سکول وچ صفاں وچ تیزی نال اگوں ودھیا ، اتے آخر کار 1913 وچ ڈیپارٹمنٹ ہیڈ بݨ ڳیا ۔ او 1915 تئیں یونیورسٹی آف برلن وچ ریہا ، جݙاں انھاں یونیورسٹی آف کیل وچ ہک پوزیشن قبول کیتی ، جتھاں او 1945 وچ اپݨی ریٹائرمنٹ تئیں ریہا ۔ ایہ کیل وچ انھاں دے وقت دے دوران ہا ، جتھاں انھاں کرٹ ایلڈر نال کم کریندے ہوئے ڈیلز-ایلڈر رد عمل تیار کیتا ، جنھاں کیتے انھاں کوں 1950 وچ کیمسٹری وچ نوبل انعام نال نوازیا ڳیا ۔ ایلڈر نال انھاں دے کم ہک مصنوعی طریقہ تیار کیتا جیڑھا غیر سیر شدہ سائیکلک مرکبات دی ترکیب دی اجازت ݙیندا ہے ۔ ایہ کم مصنوعی ربر اتے پلاسٹک مرکبات دی تیاری وچ اہم ہا ۔ 

### ذاتی زندگی
ڈیلز 1909 وچ پولا گیئر نال شادی کیتی ۔ ایں جوڑی دے پنج ٻال ہن ، ترائے پتر اتے ݙو دھیاں ۔ انھاں دے ݙو پتر ݙوجھی عالمی جنگ دے دوران مارے ڳئے ہن ۔ اپݨے فارغ وقت وچ ، ڈیلز پڑھݨ ، موسیقی اتے سفر کرݨ توں لطف اندوز تھیندا ہا ۔ انھاں دی موت 7 مارچ 1954 کوں تھئی ۔
آرچر جان پورٹر مارٹن

### آرچر جان پورٹر مارٹن
آرچر جان پورٹر مارٹن (1 مارچ 1910 – 28 جولائی 2002) ہک برطانوی کیمیا دان ہا جئیں رچرڈ لارنس ملنگٹن سنج نال پارٹیشن کرومیٹوگرافی دی ایجاد تے 1952 دا کیمسٹری دا نوبل انعام سانجھا کیتا ۔ 

### ابتدائی زندگی
مارٹن دا پیو ہک جی پی ہا ۔ مارٹن بیڈفورڈ اسکول تے پیٹر ہاؤس ، کیمبرج وچ تعلیم حاصل کیتی ۔ 

### گزر گزران
پہلے فزیکل کیمسٹری لیبارٹری وچ کم کرݨ دے بعد ، او ڈن نیوٹریشنل لیبارٹری وچ چلا ڳیا ، تے 1938 وچ لیڈز وچ وول انڈسٹریز ریسرچ انسٹیٹیوشن وچ چلا ڳیا ۔ او 1946 توں 1948 تئیں بوٹس پیور ڈرگ کمپنی دے بائیو کیمسٹری ڈویژن دا سربراہ ہا ، جݙاں او میڈیکل ریسرچ کونسل وچ شامل تھیا ۔ اتھے ، انہاں کوں 1952 وچ نیشنل انسٹیٹیوٹ فار میڈیکل ریسرچ دے فزیکل کیمسٹری ڈویژن دا سربراہ مقرر کیتا ڳیا ، تے 1956 توں 1959 تئیں کیمیائی مشیر ہا ۔ 

او بائیو کیمسٹری وچ ماہر ہا ، وٹامن ای تے بی 2 دے کجھ پہلوواں وچ ، تے انہاں تکنیکاں وچ جنہاں کئی نویں ونکی دی کرومیٹوگرافی دی بنیاد رکھی ۔ انہاں امینو ایسڈز دی علیحدگی تے کم کرݨ دے دوران پارٹیشن کرومیٹوگرافی تیار کیتی ، تے بعد وچ گیس-لیکویڈ کرومیٹوگرافی تیار کیتی ۔ ٻہوں سارے اعزازات وچ ، انہاں 1952 وچ اپݨا نوبل انعام حاصل کیتا ۔ 

یونیورسٹی آف سسیکس توں ریٹائرمنٹ دے بعد ، او ٹیکساس دی یونیورسٹی آف ہیوسٹن تے سوئٹزرلینڈ دی ای پی ایف ایل (École Polytechnique Fédérale de Lausanne) ݙونہاں وچ وزیٹنگ پروفیسر ہا ۔ 

انہاں عام نوبل انعام جتݨ والیاں توں ٻہوں گھٹ پیپرز شائع کیتے—کل 70—لیکن اوندے نویں پیپر وچ او کم شامل ہا جیڑھا آخر کار انہاں کوں نوبل انعام ݙیویندا ۔ یونیورسٹی آف ہیوسٹن انہاں کوں 1979 وچ (جݙاں او 69 سال دے ہن) اپݨی کیمسٹری فیکلٹی توں کڈھ ݙتا کیوں جو او کافی شائع کائنی کر ریہے ہن ۔ 

### ایوارڈ
آرچر مارٹن رچرڈ سنج نال پارٹیشن کرومیٹوگرافی دی ایجاد تے 1952 دا کیمسٹری دا نوبل انعام ونڈیا ۔ 

آرچر مارٹن دے 1954 دے پیپر اے ٹی جیمز نال ، "گیس-لیکویڈ کرومیٹوگرافی: وولٹائل میٹریلز دے تجزیہ تے شناخت کیتے ہک تکنیک" وچ گیس-لیکویڈ کرومیٹوگرافی دی دریافت دی اطلاع ݙتی ڳئی ۔ ایں اشاعت کوں امریکن کیمیکل سوسائٹی دے ڈویژن آف ہسٹری آف کیمسٹری دی طرفوں کیمیکل بریک تھرو ایوارڈ فار سائٹیشن نال نوازیا ڳیا جیڑھا 2016 وچ فرانسس کرک انسٹیٹیوٹ کوں پیش کیتا ڳیا ۔ 

تحقیق دراصل مل ہل وچ نیشنل انسٹیٹیوٹ فار میڈیکل ریسرچ وچ کیتی ڳئی ہئی ، جیڑھا 2015 وچ فرانسس کرک انسٹیٹیوٹ بݨ ڳیا ۔ 

مارٹن 1950 وچ رائل سوسائٹی دا فیلو چݨیا ڳیا ، تے 1960 وچ سی بی ای بݨایا ڳیا ۔ 

### ذاتی زندگی
1943 وچ انہاں جوڈتھ بیگنال (1918–2006) نال شادی کیتی ، تے انہاں دے ݙو پتر تے ترائے دھیاں ہن ۔ اپݨی زندگی دے آخری سالاں وچ او الزائمر دی بیماری دا شکار ہا ۔
رچرڈ لارنس ملنگٹن سنج

### رچرڈ لارنس ملنگٹن سنج
رچرڈ لارنس ملنگٹن سنج (28 اکتوبر 1914 – 18 اگست 1994) ہک برطانوی بائیو کیمیا دان ہا ، تے اوں آرچر جان پورٹر مارٹن نال پارٹیشن کرومیٹوگرافی دی ایجاد تے 1952 دا کیمسٹری دا نوبل انعام سانجھا کیتا ۔ 

### زندگی
رچرڈ لارنس ملنگٹن سنج 28 اکتوبر 1914 کوں ویسٹ کربی وچ پیدا تھیا ، لارنس ملنگٹن سنج دا پتر ، جیڑھا لیورپول دا ہک سٹاک بروکر ہا ، تے اوندی ذال ، کیتھرین سی سوان ۔ 

سنج ویلنگٹن ، شاپ شائر دے اولڈ ہال تے ونچسٹر کالج وچ تعلیم حاصل کیتی ۔ ول اوں ٹرینیٹی کالج ، کیمبرج وچ کیمسٹری دی تعلیم حاصل کیتی ۔ 

اوں اپݨا سارا کیریئر تحقیق وچ گزاریا ، وول انڈسٹریز ریسرچ ایسوسی ایشن ، لیڈز (1941–1943) ، لسٹر انسٹیٹیوٹ فار پریوینٹیو میڈیسن ، لندن (1943–1948) ، روئٹ ریسرچ انسٹیٹیوٹ ، ایبرڈین (1948–1967) ، تے فوڈ ریسرچ انسٹیٹیوٹ ، ناروچ (1967–1976) وچ ۔ 

ایہ اوندے لیڈز وچ قیام دے دوران ہا جݙاں اوں آرچر مارٹن نال کم کیتا ، پارٹیشن کرومیٹوگرافی تیار کیتی ، ہک تکنیک جیڑھی ملدے جلدی کیمیکلز دے مرکباں دی علیحدگی وچ استعمال تھیندی ہے ، جئیں تجزیاتی کیمسٹری وچ انقلاب برپا کر ݙتا ۔ 1942 تے 1948 دے درمیان اوں پروٹین گروپ گرامیسیڈین دے پیپٹائڈز دا مطالعہ کیتا ، جیڑھا کم بعد وچ فریڈرک سینگر انسولین دی ساخت دا تعین کرݨ وچ استعمال کیتا ۔ مارچ 1950 وچ انہاں کوں رائل سوسائٹی دا فیلو چݨیا ڳیا جیندے کیتے اوندی امیدوار دی سند وچ لکھیا ہا:

بائیو کیمیا دان دے طور تے ممتاز ۔ این-ایسیٹیلامینو ایسڈز دی علیحدگی وچ کاؤنٹر کرنٹ مائع-مائع نکالݨ دے استعمال دی امکان کوں ݙیکھݨ والا پہلا شخص ہا ۔ اے جے پی مارٹن دے نال مل تے ایں پارٹیشن کرومیٹوگرافی دی تیاری تھئی ، جینکوں انہاں پروٹین ، خاص طور تے وول کیراٹین دی ساخت تے ساخت نال متعلق مسائل وچ واضح کامیابی نال لاگو کیتا ہے ۔ گرامیسیڈین دی ساخت تے ساخت تے سنج دا حالیہ کم شاندار اے تے انہاں تکنیکاں دی وݙی پیش رفت کوں واضح طور تے بیان کریندا اے جیندے کیتے او تے مارٹن ذمہ دار ہن ۔ 

1963 وچ انہاں کوں رائل سوسائٹی آف ایڈنبرگ دا فیلو چݨیا ڳیا ۔ اوندے تجویز کنندگان میگنس پائک ، اینڈریو فلپسون ، سر ڈیوڈ کتھبرٹسن تے جان اینڈریو کرائٹن ہن ۔ 

او کئی سالاں تئیں رائل سوسائٹی آف کیمسٹری دے کیمیکل انفارمیشن گروپ دا خزانچی ہا ، تے 1968 توں 1984 تئیں یونیورسٹی آف ایسٹ اینگلیا وچ بائیولوجیکل سائنسز وچ اعزازی پروفیسر ہا ۔ انہاں کوں 1977 وچ یونیورسٹی آف ایسٹ اینگلیا توں اعزازی ڈاکٹر آف سائنس (ایس سی ڈی) تے 1980 وچ سویڈن دی اپسالا یونیورسٹی دی فیکلٹی آف میتھمیٹکس اینڈ سائنس توں اعزازی ڈاکٹریٹ نال نوازیا ڳیا ۔ 

### ذاتی زندگی
1943 وچ سنج این ڈیوس سٹیفن (1916–1997) نال شادی کیتی ۔ این سٹیفن ماہر نفسیات کیرن سٹیفن تے ماہر نفسیات ایڈرین سٹیفن دی دھی ہئی ۔ اوندی بھیݨ جوڈتھ (1918-1972) دستاویزی فنکار تے فوٹوگرافر نائجل ہینڈرسن نال ویاہی ہوئی ہئی ۔
راݨی جھانسی

راݨی جھانسی، جینکوں انگریزی وچ "رانی آف جھانسی" یا "Rani of Jhansi" آکھیا ویندے، ہک تاریخی شخصیت ہن جنہاں دا تعلق بھارت دی جنگ آزادی 1857ء نال ہئی۔ او ہک بہادر تے دلیر خاتون ہن جنہاں نے برطانوی استعمار دے خلاف اپݨی ریاست جھانسی دی حفاظت کیتے لڑائی کیتی۔

راݨی جھانسی دا اصل ناں "منیکرنیکا" ہئی، پر او "لکشمی بائی" دے ناں نال وی مشہور ہن۔ او 19 نومبر 1828ء کوں وارانسی (بنارس) وچ پیدا تھئین۔ او ہک مرہٹہ خاندان نال تعلق رکھدیاں ہن تے انہاں دی شادی جھانسی دے مہاراجہ گنگادھر راؤ نال تھئی۔ شادی دے بعد او جھانسی دی راݨی بݨ ڳئے۔

1853ء وچ انہاں دے شوہر دی وفات دے بعد، برطانوی حکومت نے "عدم قبولیت" (Doctrine of Lapse) دے تحت جھانسی کوں برطانوی سلطنت وچ شامل کرݨ دا فیصلہ کیتا، کیوں جو راݨی جھانسی دا کوئی پتر نہ ہئی۔ ایں فیصلے دے خلاف راݨی جھانسی نے مزاحمت کیتی تے اپݨی ریاست دی آزادی کیتے لڑائی شروع کر ݙتی۔

1857ء دی جنگ آزادی وچ راݨی جھانسی نے اہم کردار ادا کیتا۔ او ہک بہادر جنگجو ہن تے انہاں نے اپݨی فوج دی قیادت کیتی۔ او گھوڑے تے سوار تھی کے تلوار نال لڑدیاں ہن تے انہاں دی بہادری دی داستان ہر طرف پھیل ڳئی۔ آخر کار، 17 جون 1858ء کوں گوالیار دی لڑائی وچ انہاں نے اپݨی جان قربان کر ݙتی۔
راݨی جھانسی دی بہادری تے قربانی کوں بھارت وچ ہک علامت دے طور تے یاد کیتا ویندے۔ او بھارت دی آزادی دی تحریک دی ہک اہم شخصیت ہن تے انہاں دا ذکر سرائیکی تے ٻئے زباناں وچ وی تھیندے۔ 
## حوالے
نور ظفر خان

نور ظفر خان (اردو: نور ظفر خان، کنوں) پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ہِن۔ اداکارہ سارہ خان دی بھیݨ ہِن۔ انّھاں نے "پریت نا کریو کوئی (2015ء)" وِچ نور العین دے کردار نال اداکاری دا اَغاز کِیتا۔ نور ظفر خان نے اَخِیرلی واری "ہم ٹی وی " دی ڈراما سیریز "بھرم (2019ء) وِچ بطورِ نور اداکاری کِیتی۔

## ابتدائی حیاتی
نور ظفر خان 8 اگست 1994ء کوں سعودی عرب دے شہر مدینہ وِچ ہِک پاکستانی پِیؤ اَتے لبنانی اَمّاں دے گھر ڄَمّی ہَئی۔ انّھاں نے آپݨی حیاتی دے ابتدائی سال مدینہ منورہ وِچ گُزارے اَتے 7 ورھیاں دی عُمر وِچ آپݨے ٹٻّر دے نال پاکستان وَل آئی۔

## کَم کار آلی حیاتی
نور ظفر خان نے آپݨی کَم کار آلی حیاتی دا اَغاز ماڈلنگ نال کِیتا اَتے اَݨ ڳِݨَت ٹیلی ویژن اشتہاراں وِچ نظری۔  

## ٹیلی ویژن

## حوالے

ونکی:پشتون زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:مدنی شخصیتاں
ونکی:لبنانی نژاد پاکستانی شخصیتاں
ندا یاسر

ندا پاشا (اردو: ندا یاسر، کنوں) (ڄَمّݨ  دی تریخ: 12 اکتوبر 1973ء) جہڑی ندا یاسر دے ناں نال مشہور ہِن، پاکستانی ٹیلی ویژن دی میزبان، سابقہ پاکستانی اداکارہ اَتے ماڈل ہِن۔ انّھاں کوں ٹیلی ویژن ڈراما "ہم تُم" وِچ صائمہ دے کردار کِیتے سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔ ندا اے آر وائی ڈیجیٹل دے مارننگ ٹیلی ویژن شو "گڈ مارننگ پاکستان" دی میزبانی وی کرین٘دی ہِن۔

## ابتدائی حیاتی
ندا یاسر 12 اکتوبر 1973ء کوں پاکستان دے شہر کراچی وِچ  ڄَمّی ہَئی۔ اُوہ ٹیلی ویژن دے ہدایت کاراں دی پروڈیوسر "کاظم پاشا" اَتے "فہمیدہ نسرین" دی دِھی ہِن۔

## کَم کار آلی حیاتی
ندا یاسر نے بطورِ پروڈیوسر اتے ماڈل آپݨے کَم کار دا اَغاز کِیتا۔ ہُݨ نِدا یاسر اے آر وائی ڈیجیٹل دے مارننگ ٹیلی ویژن شو "گڈ مارننگ پاکستان" دی میزبانی وی کرین٘دی ہِن۔

ندا یاسر نے 2015ء وِچ آپݨی پہلی فلم "رانگ نمبر" پروڈیوس کِیتی۔ 

## ٹیلی ویژن

### میزبان

* *[[:ur:Good_Morning_Pakistan|گڈ مارنگ پاکستان]]*

### پروڈیوسر

* بال بال بچ گئے

### اداکارہ

* نادانیاں

## فلم

### پروڈیوسر

* *[[:ur:رانگ_نمبر_(2015ء_فلم)|رانگ نمبر]]* (2015ء)
* *[[:ur:Mehrunisa_V_Lub_U|مہرونسا وی لب یو]]* (2017ء)
* *رانگ نمبر 2* (2019ء)

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی صحافی زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ناہید شبیر

ناہید شبیر (اردو: ناہید شبیر، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ اَتے ماڈل ہِن۔ ناہید شبیر پی ٹی وی ، جیو ٹی وی اَتے ہم ٹی وی دے ڈرامیاں وِچ کَم کر چُکی ہِن۔ اِنّھاں دے ڈرامیاں وِچ : بنتِ آدم، بے زباں، بچھڑیں گے اب کیسے، یادیں، اَتے خواب ٹوٹ جاتے ہیں شامل ہِن۔

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
مومنہ اقبال

مومنہ اقبال (انگریزی: Momina Iqbal، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ: 23 نومبر 1989ء) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ہِن۔ پاکستانی ڈرامہ "عہدِ وفا"، "عشق میں کافر" اَتے "پارلر والی لڑکی" وِچ آپݨے کرداراں کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِن۔

## حیاتی دا احوال
مومنہ اقبال 23 نومبر 1989ء کوں پاکستان دے صوبہ پنجاب دے شہر ضلع لہور وِچ ڄَمّی ہَئی۔ 

مومنہ نے 2019ء وِچ فلم "دال چاول" دے نال فلمی دُنیا وِچ پیر رکّھیا۔ 

## فلمو گرافی

### فلم

* دال چاول (2019ء)۔ 

### شارٹ فلماں

* ہائے جاناں تیرا غم (2020ء)۔

### ٹیلی ویژن

* پارلر والی لڑکی
* اجنبی لگے زندگی
* عشق میں کافر
* عہدِ وفا
* ستارہ
* بھول جا اے دِل
* خُدا اور محبت -3
* لا پتہ
* صلۂ محبت
* میرے ہم نشین
* سایہ 2
* ملن
* گرفت
* سمجھوتہ
* احسان فراموش
* گھاٹا
* تیرے جانے کے بعد
* توبہ

## حوالے

ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
مومل شیخ

مومل شیخ (اردو: مومل شیخ، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ اَتے پروڈیوسر ہِن۔ 2013ء دی فلم "ناچ" کنوں انّھاں نے اداکاری وِچ پیر رکّھیا۔ ڈرامیاں وِچ مومل شیخ دے مشہور کَم 2008ء وِچ "یہ زندگی ہے" اَتے 2013ء وِچ "مراۃُ العروس" ہِن۔ بھارتی فلم "ہاپی بھاگ جائے گی" کنوں مومل شیخ نے بالی ووڈ وِچ پیر رکّھیا۔ مومل شیخ نے 2018ء دی فلم "وجود" پروڈیوس کِیتی جین٘دے وِچ دانش تیمور اَتے سعیدہ امتیاز مرکزی کردار وِچ نظردے ہِن۔

## فلمو گرافی

### فلم

### ٹیلی ویژن

## حوالے

ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:سندھی شخصیتاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
مومل خالد

مومل خالد (اردو: مومل خالد، کنوں) ہِک پاکستانی ٹی وی اداکارہ اَتے ماڈل ہِن۔ اِیں نے آپݨے شوبز دے کَم کار دا اَغاز نمائش دے نال کِیتا اَتے وَل اداکاری دا اَغاز کِیتا۔ مومل خالد پاکستان وِچ ڄَمّی ہَئی۔

## کَم کار آلی حیاتی
مومل دا تعارفی شو "جیو ٹی وی" کِیتے "خود غرض" ہَئی۔ ایہ شو انّھاں نے سنبل اقبال، اشنا شاہاَتے آغا دے نال رَل مِل کے کر گِھدّا۔ مومل دے ڈرامیاں دی تن٘دِیر اِیہ ہِے:

## ٹیلی ویژن

## ذاتی حیاتی
انّھاں نے اداکار عثمان پٹیل نال 2017ء وِچ شادی کِیتی۔ 

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹی وی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
منی باجی

منی باجی (اردو: منی باجی، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ اَتے ریڈیو دی فنکارہ ہَن۔

## حیاتی دا احوال
ریڈیو فنکار : منی باجی

### اصل ناں :
پروین اختر

### ڄَمّݨ دی تریخ تے جاء:
1941 شملہ، ہماچل پردیش، برطانوی ہندوستان

### فوتڳی :
حرکت قلب بند تِھیوݨ دے پاروں 14 فروری ،2007 

### قد:
چار فٹ دو انچ

### ازدواجی حیثیت :
ساری حیاتی کَلّھی ریہی

### قریبی ٻیلی :
شکیل احمد، انوربہزاد، عرش منیر، ایس ایم سلیم، طلعت حسین، ظفر صدیقی، قاضی واجد، امیر خان، رفعت قدیر ندوی، سنتوش رسل، جمشید انصاری،زینت یاسمیں، وراثت مرزا، محمود علی، قربان جیلانی، ماجد علی اور منور سعید وغیرہ۔

### اعزاز:
حکومت پاکستان دی طرفوں "پرایڈ آف پرفورمینس" ملیا۔

"نگار" ایوارڈ سے بھی نوازہ گیا۔
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ریڈیو میزبان
ونکی:پاکستانی ریڈیو دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ریڈیو اداکار زنانیاں
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی ریڈیو صدا کار
ونکی:پاکستانی ٹی وی دیاں اداکارائیں
منشا پاشا

منشا پاشا (اردو: منشا پاشا، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِن۔ انّھاں نے "ہم ٹی وی" دے ڈرامے "شہرِ ذات" وِچ روشنا دے کردار کنوں شہرت پاتی۔ اُوہ اِیں ڈرامے دی تخلیق کار وی ہَن۔ اِین٘دے کنوں اَن٘ج اُنّھاں دے مشہور ڈرامیاں وِچ: "زندگی گلزار ہے"، "وراثت"، "میرا نام یوسف ہے"، اَتے "مدیحہ ملیحہ" شامل ہِن۔

## ڈرامے

## حوالے

ونکی:سندھی شخصیتاں
ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
مشعل خان (اداکارہ)

مشعل خان  یا مشال خان (اردو: مشعل خان (اداکارہ)، کنوں) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ اَتے ماڈل ہِن۔

## حیاتی دا احوال
مشعل خان نے فلمی حیاتی دا اَغاز 2018ء وِچ "سنو چندا" وِچ بطورِ ٹیلی ویژن اداکارہ نال کِیتا۔ انّھاں نے "سنو چندا" وِچ "کنزہ" دا کردار ادا کر کے مقبولیت حاصل کِیتی۔ اِیہ ڈرامہ ݙاڈھا مقبول ریہا۔ 2019ء وِچ، مشعل خان نے "سنو چندا 2" وِچ وَلا کنزہ دا کردار ادا کِیتا۔ مشعل نے ڈرامہ "میرے ہمدم" وِچ بطورِ پارس اَتے ڈرامہ خاص وِچ بطورِ سونیا اداکاری کِیتی۔ 

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن

### فلماں

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
منال خان

منال خان (اردو: منال خان، کنوں) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ہِن۔ انّھاں نے "کاش میں تیری بیٹی نہ ہوتی" وِچ  (2011ء) وِچ بطورِ ٻال اداکار، اداکاری نال اَغاز کِیتا۔  

## ٹیلی ویژن

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹی وی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
مریم نفیس

مریم نفیس (اردو: مریم نفیس، کنوں) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ہِے۔ مریم نے "ہم ٹی وی" دے ڈرامے "دیارِ دِل" وِچ زرمینی دے کردار نال ٹیلی ویژن وِچ پیر رکّھیا اَتے بعد وِچ "کچھ نہ کہو" وِچ تانیہ دی حیثیت نال نظری۔

## ٹیلی ویژن

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:اسلام آباد دیاں شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
سیما بیگم

سیما بیگم (اردو: سیما بیگم، کنوں) ہِک پاکستانی فلمی اداکارہ ہَن جِنّھاں نے 1964ء کنوں 2009ء تئیں اردو اَتے پنجابی فلماں وِچ معاون کردار کِیتے۔

## حیاتی دا احوال
لاہور وِچ شمیم کوثر دے طور ڄَمّݨ آلی سیما نے آپݨے فلمی کَم کار دا اَغاز 1964ء وِچ پنجابی فلم "لاڈلی" نال کِیتا۔ اِنّھاں دی یاری گائیکہ نسیم بیگم نال تھئی، جہڑی اُوکوں فلمساز شباب کرنوی دے کول گِھن ڳئی جہڑے فلم پروڈیوس کرین٘دے پئے ہَن۔ پہلی فلم وِچ اُوہ اداکار حبیب دی ہیروئن ہَئی۔ سیما نے 1992ء وِچ ہِک فلم "آگ" دی ہدایت کاری وی کِیتی جین٘دے وِچ ریما اَتے شان نے مرکزی کردار ادا کِیتے۔  

## چوݨویں فِلمو گرافی

* *لاڈلی* (1964)
* *عید مبارک* (1965)
* *جاگ اٹھا انسان* (1966)
* *ماں باپ* (1967)
* *نادرہ* (1967)
* *برہم* (1967)
* *سنگدل* (1968)
* *شہنشاہ جہانگیر* (1968)
* *عشق نہ پوچھے جات* (1969)
* *لنگوٹیا* (1969)
* *آنسو بن گئے موتی* (1970)
* *عطا خدا دا ور* (1970)
* *دنیا مطلب دی* (1970)
* *[[:ur:ہیر_رانجھا_(فلم_1970ء،_پنجابی)|ہیر رانجھا]]* (1970)
* *آنسو* (1971)
* *اسو بلا* (1971)
* *ظلم دا بدلہ* (1972)
* *ہیرا موتی* (1972)
* *دامن اور چنگاری* (1973)
* *جادو* (1974)
* *خطرناک* (1974)
* *شرافت* (1974)
* *معصوم* (1975)
* *بن بدل برسات* (1975)
* *[[:ur:شبانہ_(فلم)|شبانہ]]* (1976)
* *انسان اور فرشتہ* (1976)
* *وہاشی جاٹ* (1975)
* *سارجنٹ* (1977)
* *[[:ur:مولا_جٹ|مولا جٹ]]* (1979)
* *لندن میں جاٹ* (1981)
* *تیری میری اک مرزی* (1984)
* *جورا* (1986)

## حوالے

ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:لاہور دیاں شخصیتاں
ونکی:لاہور دی اکارائیں
ونکی:لاہور دیاں اداکارائیں
مرینہ خان

مرینہ خان (اردو: مرینہ خان، کنوں) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اَتے فلم اداکارہ، ہدایت کارہ اَتے پروڈیوسر ہِن۔ مارینہ 1980ء دے ݙہاکے دی مشہور اداکاراواں وِچوں ہِک ہِن۔ انّھاں دے ٹیلی ویژن شوز وِچ:تنہائیاں (1986ء)، دھوپ کنارے (1987ء)، نجات‎ (1993ء) اَتے تنہا (1997ء) شامل ہِن۔ مارینہ خان نے 2000ء دے ݙہاکے دے وِچالے وِچ فلمی دنیا چھوڑ ݙِتّی اَتے وَل تنہائیاں نئے سلسلے (2012ء) کنوں واپسی کیتی جیڑھی  1986ء دی  تنہائیاں دا سیکوئل (sequel) ہَئی۔ مرینہ خان نے آپݨی فلمی شروعات 2016ء وِچ فلم  لالا بیگم‎ وِچ اہم کردار نال کِیتی ہَئی۔

## فلمو گرافی

### فلماں

## حوالے

ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:پشتون زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
نادیہ حسین

نادیہ حسین (اردو: نادیہ حسین، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے۔

نادیہ حسین خان (ڄَمّݨ دی تریخ: 11 جنوری 1979ء) ہِک پاکستانی  ٹیلی ویژن اداکارہ، میزبان، سُپر ماڈل، کاروباری شخصیت اَتے فیشن ڈیزائنر ہِن۔ اُوہ پاکستان دی پہلی سُپر ماڈلز وِچوں ہِک  دے طور تے پِچھاݨی وین٘دی ہِن۔

## ٹیلی ویژن

* عشق جنون دیوانگی ( ہم ٹی وی )
* لیڈیز پارک ( جیو انٹرٹینمنٹ )
* مانے نہ یہ دل (ہم ٹی وی) بطور رباب
* نور بانو (ہم ٹی وی) بطور سارہ
* عمر دادی اور گھروالے ( اے آر وائی ڈیجیٹل )
* سیتا مگر (ہم ٹی وی) زیبا کے طور پر
* چھوٹی سی کہانی ( پی ٹی وی ہوم ) بطور مشال
* شیرٹ ( اردو 1 ) بطور افروز
* مٹھو اور آپا (ہم ٹی وی)
* کتنی گرہیں باقی ہیں (ہم ٹی وی)
* اتحاد رمضان
* تیرا یہاں کوئی نہیں۔
* راجا کی راجی
* شاہستہ کے طور پر
* جالان (اے آر وائی ڈیجیٹل) بطور کنزا
* چپکے چپکے (ہم ٹی وی) بطور اماں چھومنتر
* یون تو ہے پیار بہت (ہم ٹی وی)
* پہچان ( ہم ٹی وی ) میں بطور شاہینہ

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:1979ء دے ڄمان٘درُو
سویرا ندیم

سویرا ندیم (اردو: سویرا ندیم، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ، پروڈیوسر اَتے ہدایت کارہ ہِن۔

## حیاتی دا احوال
سویرا ندیم 1974ء وِچ پاکستان دے شہر لاہور وِچ ہِک کشمیری ٹٻّر وِچ ڄَمّی ہَئی۔ انّھاں دے پِیؤ شاہد ندیم ہِک مشہور صحافی ہِن۔ سویرا ندیم دا کلاسیکی موسیقی پس منظر وی ہِے۔

### اداکاری
سویرا ندیم نے اداکاری دا اَغاز 1989ء وِچ پندرھاں سالاں دی عمر وِچ کِیتا ہَئی۔ انّھاں دا پہلا ڈرامہ "کرن " 1989ء وِچ پاکستان ٹیلی ویژن اُتے نشر تِھیا ہَئی۔

## فلمو گرافی

### فلم

* منٹو، (2015ء)
* گڈ مارننگ کراچی، (2015ء)

### ٹیلی ویژن

* تیری بیروخی
* منزل
* کتنی گرہیں باقی ہيں
* میرے پاس تم ہو
* میرا یقین
* لوٹ کے چلے آنا

## حوالے

ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:کشمیری نژاد پاکستانی شخصیتاں
ونکی:کنیئرڈ کالج دے فضلا
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن ہدایت کار
سوہائے علی ابڑو

سوہائے علی ابڑو (اردو: سوہائے علی ابڑو، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ، رقاصہ اَتے ماڈل ہِن، جہڑی پاکستانی ٹیلی ویژن دے سیریلز اَتے فِلماں وِچ نظردی ہِن۔ 

### فلمو گرافی

## حوالے

ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:سندھی شخصیتاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی رقاصائیں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
سورن لتا

سورن لتا (اردو: سورن لتا، کنوں) 1950ء اَتے 1960ء دے ݙہاکے دی مشہور ترین پاکستانی اداکارہ ہِن۔ سورن لتا 1944ء وِچ ہندوستان دی مقبولِ عام اداکارہ ہَئی۔ پاکستان وِچ فلمسازی اَتے ہدایت کاری دے بانیاں وِچ ڳِݨی وین٘دی ہِن۔ 1924ء وِچ ضلع راولپنڈی وِچ ڄَمّی ہَئی اَتے 8 فروری 2008ء کوں فوت تھئی۔ اُوہ آپݨے مسلم ناں "سعیدہ بانو" دی بجائے سورن لتا دے ناں نال مشہور تھئی۔

## فلماں

* آواز (1942ء)
* تصویر (1943ء)
* پرتگیا (1943ء)
* اشارہ (1943ء)
* اُس پار (1944ء)
* رونق (1944ء)
* رتن (1944ء)
* گھر کی شوبھا (1944ء)
* پریت (1945ء)
* لیلہ مجنوں (1945ء)
* پرتیما (1945ء)
* چاند تارا (1945ء)
* وامق عذار (1946ء)
* شام سویرا (1946ء)
* عابدہ (1947ء)
* **گھربار** (1948ء)
* **سچائی** (نمائش: 13 مئی 1949ء)
* **پھیرے** (نمائش: 28 جولائی 1949ء)
* **لارے** (نمائش: 17 فروری 1950ء)
* **انوکھی داستاں** (نمائش: 17 نومبر 1950ء)
* **بھیگی پلکیں** (نمائش: 4 جنوری 1952ء)
* **شہری بابو** (نمائش: 13 جون 1953ء)
* **خاتون** (نمائش: 25 مارچ 1955ء)
* **نوکر** (نمائش: 24 مئی 1955ء)
* **ہیر** (نمائش: 28 اکتوبر 1955ء)
* **سوتیلی ماں** (نمائش: 6 جولائی 1956ء)
* **صابرہ** (نمائش: 13 جولائی 1956ء)
* **نورِ اسلام** (نمائش: یکم نومبر 1957ء)
* **شمع** (نمائش: 16 اکتوبر 1959ء)
* **بِلو جی** (نمائش: 13 جولائی 1962ء)
* **عظمتِ اسلام** (نمائش: 5 مارچ 1965ء)
* **سوال** (نمائش: 6 مئی 1966ء)
* **دنیا نہ مانے** (نمائش: 7 فروری 1971ء)
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پوٹھوہاری شخصیتاں
ونکی:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
سنیتا مارشل

سنیتا مارشل (اردو: سنیتا مارشل، کنوں) ہِک پاکستانی فیشن ماڈل اَتے ٹیلی ویژن اداکارہ ہِے۔ اُوہ اے آر وائی ڈیجیٹل سیاسی ڈرامہ سیریز "میرا سائیں" وِچ آپݨے کردار دی وجہ کنوں مشہور ہِن۔ بطورِ ماڈل سنیتا دا کَم کار ݙاڈھا وسیع ہِے اَتے اُوکوں اَݨ ڳِݨَت ایوارڈز کِیتے چُݨیا ون٘ڄ چُکیا ہِے۔

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن

## ایوارڈز اتے نامزدگیاں

* 7 واں لکس اسٹائل ایوارڈز - بہترین ماڈل - زنانیاں کِیتے  لکس اسٹائل ایوارڈ
* چوتھا ہم ایوارڈز - بہترین ماڈل زنانیاں کِیتے ہم ایوارڈ  

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
سلمی ممتاز

سلمیٰ ممتاز (اردو: سلمی ممتاز، کنوں) 1926ء وِچ جالندھر (برطانوی ہند) وِچ ڄَمّی ہَئی۔ انّھاں دا تعلق ٻہوں ای غریب ٹٻّر نال ہَئی۔ انّھاں دے امّاں دے رول اُتے مبنی تقریباً 300 فلماں بݨیاں۔ سلمی ممتاز ہِک ایہو جیہیں فنکارہ ہَئی جئیں ترے ݙہاکیاں تئیں پاکستان دی سکرین اُتے راج کِیتا۔ آپݨے ابتدائی دور وِچ تاں اُوہ اردو فلماں وِچ آئی پَر بعد وِچ اُوہ پنجابی فلماں دی ساریاں کنوں سُپر اکریکٹر اداکارہ بݨی۔

### حیاتی دا احوال
سلمی ممتازدے نال انّھاں دی وݙّی بھیݨ شمی بھی ہَئی جہڑی پاکستان دے ابتدائی فلمی دور وِچ کئی فلماں وِچ ہیروئن آئی۔ جنّھاں نے اِیں دور وِچ فلم "محبوبہ"، "تڑب"، "خزاں کے بعد" اَتے "روحی" وغیرہ وِچ بطورِ ہیروئن کَم وی کِیتا ہَئی اَتے 1963ء تئیں اِیہ فلماں وِچ ہیروئن آن٘دی رہی۔ 

پاکستانی فلماں دی اِیں فنکارہ نے پاکستان دے ہر ہیرو اَتے ہیروئن دے امّاں دا کردار ادا کِیتا اَتے ہُݨ تئیں کئیں وی اداکارہ نے ماؤاں دے ایݙے کردار ادا نِھیں کِیتے جِتّی سلمی ممتازدے حِصّے وِچ آئے۔ 

### فوتڳی
سلمی ممتاز 20 جنوری 2012ء کوں لاہور وِچ 85 ورھیاں دی عمر وِچ فوت تھی ڳئی۔

## ٻاہرلے جوڑ

* ، ورلڈ فلم (CITWF) ویب گاہ پر مکمل انڈیکس پر سلمی ممتاز کا نام

## حوالے

ونکی:لاہور دے فلم ہدایت کار
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلم ہدایت کار
ونکی:پاکستانی فلم پروڈیوسر
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
ونکی:جالندھر دیاں شخصیتاں
سردار اختر

سردار اختر (اردو: سردار اختر، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ: 9 ستمبر 1907ء – فوتڳی دی تریخ: 28 مئی 1964ء) بھارتی سینما دی ہِک ہندی/ اردو اداکارہ ہَئی۔ اُوہ بھارتی فلم ساز محبوب خان دی ذال ہَئی جہڑے مدر انڈیا (1957ء) دی ہدایت کار کِیتے مشہور ہِن۔ اِیں فلم کوں بہترین فلم اَتے بہترین ہدایت کار کِیتے فلم فیئر ایوارڈ، ݙُو قومی فلم ایوارڈ مِلّے اَتے بہترین غیر مُلکی زبان فلم دے اکیڈمی ایوارڈ کِیتے چُݨیا ڳِیا ہَئی۔سردار اختر نے آپݨی اداکاری دا اَغاز اردو سٹیج کنوں کِیتا۔ انّھاں دی ابتدائی فلماں سروج موویوتون دے نال ہَن، جتّھاں انّھاں نے اسٹنٹ (ایکشن) دے زیادہ تر کردار ادا کِیتے ہَن۔ سردار اختر "سہراب مودی" دی فلم "پکار (1939ء)" وِچ رامی دھوبن دے کردار وِچ واشر تریمت دی حیثیت نال مقبول تھئی۔ انّھاں نے فلم وِچ جہڑا مقبول گاݨاں گایا ہَئی اُوہ "کاہے موہے چھیڑے" ہَئی۔

## فوتڳی
سردار اختر 2 اکتوبر 1986ء کوں امریکہ دے شہر نیو یارک وِچ فوت تھئی۔ 

## حوالے

ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:بھارتی شخصیّتاں
ونکی:بھارتی زنانیاں
ونکی:بھارتی اداکارائیں
ونکی:بھارتی اداکارہ
ونکی:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
الرشید بن شریف

الرشید بن شریف (انگریزی: Al-Rashid of Morocco) (عربی: مولاي الرشيد بن شريف) مراکش دا سلطان  ہئی تیں1666ء توں 1672ء تک رہیا۔ اوہ علوی شاہی سلسلے دے بانی شریف بن علی دا پتر ہئی، جیہڑے نے 1631ء وچ **[[تافیلالت]]** دے علاقے وچ حکومت قائم کیتی۔

## ڄم تے وفات:
اوہ 1631ء وچ تافیلالت (مراکش) وچ ڄمیا ہا تے 9 اپریل 1672ء کوں مراکش شہر وچ گھوڑے توں ݙیہہ کے مرڳئے۔

## حکومتی عہدے:
1664ء توں 1666ء تک تافیلالت دا سلطان ریہا، تے 1666ء وچ مراکش دا سلطان بݨیا۔اوندے دور وچ **فاس** تے **مراکش** شہر فتح تھئے، تے **دیلائٹس** (Berber تحریک) دا خاتمہ کیتا۔

## فتوحات تے اثرات:
1669ء وچ سوس تے اینٹی ایٹلس دے علاقے تے قبضہ کرکے علوی سلطنت کوں مضبوط کیتا۔اوندے دور وچ مراکش دے ٻہوں سارے قبیلیاں کوں متحد کیتا، جیہڑا جدید مراکش دی سیاسی بنیاد بݨیا۔

## خاندانی تعلقات:
اوندے بھائی سیدی محمد نال جھیڑے تھئے، جیہڑے 1664ء دی لڑائی وچ ماریے ڳئے۔ الرشید نے اپݨے بھرا  دے بعد اقتدار سنبھالیا۔اوندے بعد اوندے مترائے بھرا مولائے اسماعیل نے حکومت سنبھالی۔

## ثقافتی تے مذہبی کردار:
سنی اسلام دی پیروی کیتی تے مذہبی تنظیماں دے اثر کوں کم کرکے مرکزی حکومت کوں مضبوط کیتا۔

## تاریخی اہمیت:
الرشید بن شریف کوں علوی سلطنت دا حقیقی بانی سمجھیا ویندے، جیہڑے نے مراکش کوں ہک منتشر خطے توں ہک متحد ریاست وچ تبدیل کیتا۔ اوندی موت دے بعد وی ایہ سلطنت 1912ء تک قائم رہی۔

= حوالہ =
جولیو ناٹا

### جولیو ناٹا
جولیو ناٹا (26 فروری 1903 – 2 مئی 1979) ہک اطالوی کیمیائی انجینئر تے نوبل انعام یافتہ ہن ۔ انہاں 1963 وچ کارل زیگلر دے نال اعلیٰ کثافت والے پولیمرز تے کم کرݨ تے کیمسٹری دا نوبل انعام جتیا ۔ انہاں 1969 وچ لومونوسوف گولڈ میڈل وی حاصل کیتا ۔ 

### ابتدائی سال
ناٹا امپیریا ، اٹلی وچ پیدا تھئے ۔ انہاں 1924 وچ میلان دے پولیٹیکنیکو دی میلانو یونیورسٹی توں کیمیائی انجینئرنگ دی ڈگری حاصل کیتی ۔ 1927 وچ انہاں اتھاں پروفیسر بݨݨ کیتے امتحانات پاس کیتے ۔ 1929 توں 1933 تئیں ، او یونیورسٹی آف میلان دی فیکلٹی آف سائنسز وچ فزیکل کیمسٹری دے انچارج وی ریہے ۔ 1933 وچ او مکمل پروفیسر تے پاویا یونیورسٹی دے انسٹی ٹیوٹ آف جنرل کیمسٹری دے ڈائریکٹر بݨئے ، جتھاں او 1935 تئیں ریہے ۔ ایں دوران انہاں فاسفائن ، آرسائن تے ٻیئں سمیت مالیکیولز دی وسیع قسم دی بݨتر کوں واضح کرݨ کیتے کرسٹالوگرافی دا استعمال کرݨ شروع کیتا ۔ اوں سال انہاں کوں یونیورسٹی آف روم وچ فزیکل کیمسٹری دے مکمل پروفیسر مقرر کیتا ڳیا ۔ 

### کیریئر
1936 توں 1938 تئیں او مکمل پروفیسر تے ٹیورن دے پولیٹیکنک انسٹی ٹیوٹ وچ انسٹی ٹیوٹ آف انڈسٹریل کیمسٹری دے ڈائریکٹر دے طور تے منتقل تھئے ۔ 1938 وچ انہاں پولیٹیکنیکو دی میلانو یونیورسٹی وچ کیمیائی انجینئرنگ ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ دے طور تے عہدہ سنبھالیا ، ہک قدرے متنازعہ انداز وچ ، جݙاں انہاں دے پیشرو ماریو گیاکومو لیوی کوں یہودی مخالف نسلی قوانین دی وجہ توں دستبردار تھیوݨ تے مجبور کیتا ڳیا جیڑھے فاشسٹ اٹلی وچ متعارف کروائے ڳئے ہن ۔ 

پولیٹیکنیکو دی میلانو وچ ناٹا دے کم کارل زیگلر دے پچھلے کم وچ بہتری تے زیگلر-ناٹا کائٹالسٹ دی تیاری دا باعث بݨا ۔ انہاں اعلیٰ پولیمرز وچ انہاں دی تحقیق کیتے 1963 وچ کارل زیگلر دے نال کیمسٹری دا نوبل انعام حاصل کیتا ۔ 

### ذاتی زندگی
1935 وچ ناٹا روزیٹا بیٹی نال شادی کیتی  ادب وچ گریجویٹ ، انہاں پولیمرز کیتے "آئسوٹیکٹک" ، "اٹیکٹک" تے "سنڈیوٹیکٹک" دی اصطلاحات وضع کیتیاں جیڑھے انہاں دے شوہر دریافت کیتے ہن ۔ انہاں دے ݙو ٻال ہن ، جیوسیپے تے فرانکا ۔ روزیٹا 1968 وچ فوت تھی ڳئی ۔ 

ناٹا کوں 1956 وچ پارکنسنز دی بیماری تشخیص تھئی ہئی ۔ 1963 تئیں ، انہاں دی حالت ایں حد تئیں ودھ ڳئی ہئی کہ انہاں کوں سٹاک ہوم وچ نوبل تقریبات وچ اپݨی تقریر پیش کرݨ کیتے اپݨے پتر تے چار سنگتیاں دی مدد دی لوڑ ہئی ۔ ناٹا 76 سال دی عمر وچ برگامو ، اٹلی وچ فوت تھی ڳئے ۔
شباب للت

شباب للت اردو سرائیکی تے ہندی دے معروف شاعر ہن، 3 اگست 1933ء کوں خان گڑھ اچ پیدا تھئے۔ ہماچل پردیش دی کلا سنسکرتی و بھاشا اکیڈمی انہاندے شعری مجموعہ ’’ سمندر پیاسا ہے ‘‘ تے 1986ء کوں ایوارڈ توں نوازیا۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
شہزادہ آصف علی گیلانی

معروف سرائیکی شاعر تے گلوکار آصف علی گیلانی کرم حسین شاہ گیلانی دے گھر ٹبی سیداں جہان پور جلال پور پیر والا اچ 1968 اچ پیدا تھئے ۔ میٹرک اچ تعلیم چھوڑ ݙتی تے گلوکاری شروع کر ݙتی ۔ 1993 ء اچ شاعری دا شوق تھیا تاں صوفی نجیب اللہ نازش دی شاگردی اختیار کر گھدی ۔ انہاں دیاں مشہور کتاباں اچ ٹھرکی مزاج ، عاشق مزاج ، آصف دے ݙوہڑے شامل ہِن ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
شہرِ ملتان دا ارتقاء

ملتان دی تہذیب و ثقافت اتنی قدیم تے عظیم ہے جتنی جو انسانی تاریخ۔ ملتان دنیا دے تہذیب و تمدن دے قدیم ترین مراکز اچوں ہک ہے۔اساں محمد بن قاسم ؒ دی فتوحات پڑھوں یا ابن بطوطہ دا سفر نامہ ، چینی سیاح تے مورخ ہیون سانگ دے واقعات سفر پڑھوں یا سکندر اعظم دے حملے دے واقعات، مہاراجہ بکرما جیت دے عہد دی تاریخ پڑھوں یا چندر گپت تے سمندر گپت موریہ دے حالات، اساں تزکِ تیمور ی پڑھوں یا تزکِ بابری۔ اساکوں انہاں تمام مختلف الاقامت تے مختلف النوع تواریخ اچ اگر مشترک ملدی تاں صرف ہک گاٖل ، تے ا و ہے ملتان تے ایندے تہذیبی تے ثقافتی حالات و واقعات۔ نہ سکندر اعظم نے کݙاہیںمحمد بن قاسم کوں ݙٹھا تے نہ ای ابن بطوطہ نے ہیون سانگ کوں، نہ تیمور نے کݙاہیں بابر کوں ݙٹھا تے نہ ای بکر ماجیت نے کݙاہیں چند گپت موریہ کوں لیکن انہاں سب دیاں اکھیں نے ہک چیز کوں ݙٹھا ہا تے او ہے ملتان تے ایندی تہذیب و ثقافت۔ ملتان دی ایں عظمت و قدامت کوں ݙیکھ تے اے خیال اَمدے جو خدا نے ’’کُن‘‘ آکھیا تے نتیجے دے طور تے آدمؑ دے نال ملتان وی موجود ہا۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
رونالڈ جارج وری فورڈ نورش

رونالڈ جارج وری فورڈ نورش

رونالڈ جارج وری فورڈ نورش (9 نومبر 1897 – 7 جون 1978) ہک برطانوی کیمیا دان ہن جنہاں کوں 1967 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ 

تعلیم تے ابتدائی زندگی

نورش کیمبرج وچ پیدا تھئے ہن تے انہاں دی پرس سکول تے ایمانوئل کالج ، کیمبرج وچ تعلیم حاصل کیتی ۔ او ایرک رائیڈل دے سابق شاگرد ہن ۔ گھٹ عمری توں ہی انہاں کوں کیمسٹری وچ دلچسپی ہئی ، او کیمبرج یونیورسٹی دی کیمیکل لیبارٹری وچ آلے دوالے گھمدے ہن تے سارے ساز و سامان دی تعریف کریندے ہن ۔ انہاں دے والد انہاں کوں اپݨے باغ دے شیڈ وچ ہک چھوٹی لیبارٹری بݨاوݨ تے لیس کرݨ دی ترغیب ݙتی تے تجربات کرݨ کیتے درکار سارے کیمیکل فراہم کیتے ۔ ایہ ساز و سامان ہݨ سائنس میوزیم دے مجموعہ دا حصہ ہے ۔ او فارماسیوٹیکل جرنل ولوں بھیڄے ڳئے مرکبات دے تجزیے کیتے مقابلیاں وچ حصہ گھندے ہن تے اکثر انعامات جتدے ہن ۔ 1915 وچ نورش ایمانوئل کالج کیتے فاؤنڈیشن سکالرشپ جتیا ، پر اپݨی عمر وچ کجھ وادھا کر تے رائل فیلڈ آرٹلری وچ شمولیت اختیار کیتی تے لیفٹیننٹ دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں ، پہلے آئرلینڈ وچ تے ول پچادھی محاذ تے ۔ 

سائنسی پرکھ پرچول

نورش ݙوجھی عالمی جنگ وچ قیدی ہن تے بعد وچ انہاں افسوس نال تبصرہ کیتا کہ کیمبرج وچ انہاں دے ٻہوں سارے ہم عصر تے ممکنہ حریف جنگ وچ زندہ نہ بچے ۔ فوجی ریکارڈ ݙیکھیندے ہن کہ رائل آرٹلری دے 2nd لیفٹیننٹ نورش 21 مارچ 1918 کوں لاپتہ (گرفتار) تھی ڳئے ہن ۔ 

نورش 1925 وچ ریسرچ فیلو دے طور تے ایمانوئل کالج وچ دوبارہ شامل تھئے تے بعد وچ یونیورسٹی آف کیمبرج وچ فزیکل کیمسٹری ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ بݨئے ۔ ٻہوں سالاں تئیں ، فزیکل کیمسٹری ڈیپارٹمنٹ لینس فیلڈ روڈ دی عمارت دے کھٻے پاسے تے مشتمل ہئی جیندے نال (تے علیحدہ) 'کیمسٹری' دا ٻیا ڈیپارٹمنٹ (جیندے وچ نامیاتی ، نظریاتی تے غیر نامیاتی کیمسٹری شامل ہئی) لارڈ الیگزینڈر آر ۔ ٹوڈ دی اڳواݨی وچ ہئی جیڑھا مین اینٹری تے سڄے مڑ تے رسائی حاصل کریندا ہئی ۔ ݙونہاں ڈیپارٹمنٹ دے علیحدہ انتظامی ، تکنیکی تے تعلیمی اہلکار ہن اتھوں تئیں کہ او جان میورگ تھامس دے ماتحت 1980 دے ݙہاکے دی موہر وچ ہک کیمسٹری ڈیپارٹمنٹ بݨݨ کیتے ضم تھی ڳئے ۔ نورش مسلسل روشنی دے ذرائع (بشمول جنگ دے بعد ، سرچ لائٹس) استعمال کر تے فوٹو کیمسٹری تے تحقیق کیتی ۔ 

نورش اپݨی لیبارٹری دے کم دے مسائل وچ جیڑھی مہارت ݙیکھائی او انہاں کوں انہاں دے ہم عصراں وچوں ہک غیر معمولی طور تے باصلاحیت تے پرجوش تجربہ کار دے طور تے نشان زد کریندی ہئی ، جیڑھا فوٹو کیمسٹری تے گیس کائنیٹکس وچ اہم پیش رفت کرݨ دے قابل ہئی ۔ 

### ایوارڈ تے آدر
نورش 1936 وچ رائل سوسائٹی دے فیلو (ایف آر ایس) منتخب تھئے ۔ فلیش فوٹولائسس دی ترقی دے نتیجے وچ ، نورش کوں 1967 وچ مینفریڈ آئیگن تے جارج پورٹر دے نال انتہائی تیز کیمیائی رد عمل دے مطالعے کیتے کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ انہاں دی ہک سوبھ نورش رد عمل دی ترقی ہے ۔ کیمبرج وچ ، نورش روزالینڈ فرینکلن دی نگرانی کیتی ، جیڑھی مستقبل دی ڈی این اے محقق تے جیمز واٹسن تے فرانسس کرک دی ساتھی ہئی ، تے انہاں دے نال کجھ تنازعہ دا وی تجربہ کیتا ۔
شاہد نجمی

شاہد نجمی دا اصل ناں غلام اکبر ہے ۔ لڈݨ میلسی اچ محمد بخش مگسی بلوچ دے گھر یکم اپریل 1955 ء کوں پیدا تھئے ۔ایف اے تئیں تعلیم حاصل کیتی تے تجارت نال منسلک تھی ڳئی ۔ 1984 ء اچ شاعری شروع کیتی ۔ منظور حسین اسد دے شاگرد ہِن ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
شہزاد جعفری

شہزاد جعفری درہڑ واہݨ تحصیل میلسی اچ میاں اللہ ݙیوایا وریا دے گھر پہلی جون 1963 ء اچ ڄمئے ۔ ایف اے تئیں تعلیم حاصل کیتی تے سرکاری ملازم تھی ڳئے ۔ 1980 ء اچ شاعری شروع کیتی ۔ ڈاکٹر منظور حسین اسد انہاں دے استاد ہِن ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
شاہد دھریجہ

شاہد دھریجہ سئیں اللہ بخش دھریجہ دے گھر دھریجہ نگر اچ 15 دسمبر 1983 ء کوں اکھ کھولی ۔ میٹرک تئیں تعلیم حاصل کیتی تے ول صحافت دا پیشہ اختیار کر گھدا ۔ انہاں دی ہِک کتاب زندہ ہے بے نظیر سامݨے آئی اے۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
صادق گنج منڈی

صادق گنج منڈی سرائیکی وسیب دے ضلع بہاول نگر دا ہک قصبہ تے ریلوے سٹیشن ہے۔ بہاول نگر توں 34کلو میٹر دے فاصلے تے ہے۔ ایندا سنگ بنیاد 14نومبر 1904ء کوں امیر بہاول پور صادق محمد خاں عباسی خامس نے رکھیا تے انہاں دے ناں تے ’’صادق آباد‘‘ وانگوں ’’صادق گنج‘‘ موسوم تھیا۔ اتھاں دی زمین ٻہوں زرخیز ہئی لیکن 1958ء دے شدید سیلاب دی وجہ نال پورا علاقہ سیم تے تھور دا شکار تھی ڳیا ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
صوبہ اوچ

اُچ کہیں زمانے اچ اپݨی حیثیت صوبہ دی رکھدا ہا اے شہر علم و ادب دا مرکز ہا پرے پرے کنوں لوک اتھاں علم گھنݨ کیتے امدے ہن ، اتے ہزاراں میلاں دا پندھ تے مشکلات دا سامھا کر تے اپݨا مقصد پورا آن کریندے ہن ، ایں شہر اچ بے شمار کتب خانے تے لائبریریاں ہن، ٹھٹھہ دی طرح اے شہر عالماں ،ادیباں ، رئیساں تے بادشاہاں دا شہر ہا ، جیکر تریخ ورقے پھرول تے ݙٹھے ونجن تاں پتہ لڳدے جو بر صغیر اچ اوچ کوں علم و ادب دا لحاظ نال علم دا خزانہ آکھیا ونڄ سڳدے ، سیاح لوک پرے پرے دے علاقیاں دا پندھ کر تے ایندی تاریخی حیثیت خوبصورتی کوں ݙیکھݨ کیتے امدے ہن ، 1833 اچ ابن بطوطہ اوچ آیا ہئی ۔ کئی ٻئے سیاحواں اپݨے سفر نامیاں اچ اوچ شریف دی عظمت تے خوبصورتی دا ذکر وݙے سوہݨے لفظاں نال کیتے۔

محمد بن قاسم نے وی اوچ اچ قیام کیتا ہا، سلطان محمد غوری تاں اینکوں گھر بݨائی رکھیا ۔ اے شہر کئی واری برباد تے ول آباد تھیندا رہ ڳئے ،اتھاں ٻئے بزرگاں دے نال نال سرائیکی دے ٻہوں وݙے کردار گانمݨ سچار دی قبر وی موجود ہے ۔ سرائیکی دے جڳ مشہور شاعر حضرت بلھے شاہ سئیں دی پیدائش اوچ شریف دی ہے ، بعد اچ آپ قصور تشریف گھن آئے ۔ اوچ شریف دے جتنے وی حوالے ہن اوندی شان تے عظمت دے حوالے ہن ۔ سرائیکی تاریخ تہذیب تے تمدن دے حوالے نال ایں شہر دا ناں اُچا ہے ۔ ایں شہر دی تاریخ تے ثقافت تے ٻہوں کم دی ضرورت ہے ۔ تاریخ اوچ دے حوالے نال شہاب دہلوی تے ٻئے مصنفین دیاں کتاباں شائع تھی چکین ۔ اے شہر بلا شبہ اپݨے ناں والی کار ٻہوں اُچا ہے ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
صادق محمد خان عباسی

صادق محمد خان عباسی خامس امیر ریاست بہاول پور ہن۔ 1904ء اچ پیدا تھئے ، حالی ترائے سال دے ہن تے انہاں دے ابا سئیں نواب محمد بہاول خامس فروری1907ء اچ بندرگاہ عدن توں سفر حج دی واپسی تے فوت تھی ڳئے۔ ہک مجلس نیابت بݨائی ڳئی جئیںٻہوں ذمہ داری نال اپݨے فرائض ادا کیتے۔ نواب صادق محمد خان نے 1924ء اچ کاروبار حکومت سنبھالیا۔ انہاں دے عہد اچ ریاست نے تعلیمی تے فلاحی اعتبار نال ٻہوں ترقی کیتی ، نویاں نویاں نہراں نال ریاست دے اکثر بنجر تے گھٹ آبادی آلے علاقے سر سبز و شاداب کر ݙتے۔ نواب صاحب نے تحریک پاکستان دا ساتھ ڈتا تے آزادی دے بعد بہاول پور دا الحاق پاکستان دے نال کر گھٖدا۔ قیام پاکستان دے ویلھے جݙاں ملک دی مالی تے معاشی حالت ٻہوں خراب ہئی تے سرکاری ملازمیں کوں تنخواہواں ݙیوݨ کیتے وی رقم نہ ہئی ، ایں ویلھے آپ نے پاکستان دی بھرپور مالی امداد کیتی۔

1955ء تئیں بہاول پور ہک آزاد یونٹ دے طور تے پاکستان داحصہ ریہا تے امور خارجہ، دفاعی تے کرنسی دے علاوہ دیگر تمام امور اچ خود مختار ہی۔ 1955ء اچ ون یونٹ دے قیام دے بعد بہاول پور کوں مغربی پاکستان اچ شامل کر گھٖدا ڳیا۔ 1970ء اچ جݙاں ون یونٹ دا خاتمہ تھیا تاں اہل بہاولپور نے مطالبہ کیتا جو انہاں دا سابقہ تشخص بحال کیتا ونڄے پر حکومت پاکستان نے ایں ریاست کوں صوبہ پنجاب اچ شامل کر تے ہک ڈویژن بݨاݙتا۔ نواب سر صادق محمد خان عباسی 24 مئی 1966ء کوں وفات پا ڳے تے نواب الحاج محمد عباس خان عباسی انہاں دے جانشین بݨے۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
صوبہ سرحد اِچ ریفرنڈم

تقسیم توں پہلے صوبہ سرحد اِچ ریفرنڈم تھیا ریفرنڈم کوں کامیاب کرݨ اِچ دیرہ اسماعیل خان ، ٹانک، بنوں تے صوبہ سرحد اِچ شامل ٻئے علاقیں دا حصہ سب توں زیادہ ہے ، پشتو ناں دے مقابلے اِچ سرائیکی ہزار تے ہند کو آلئیں ودھ چڑھ ریفرنڈم اِچ حصہ گھٖدا تے پاکستان دے حق اِچ ریفرنڈم کوں کامیاب کرایا، پشتون رہنما خان عبد الغفارخاں دی مخالفت دے مقابلے اِچ دیرہ اسماعیل خان توں پیر آف زکوڑی سئیں عبداللطیف زکوڑی، عطاء اللہ خان کنڈی، عبداللہ جان پوٹہ، نواب آف ٹانک قطب الدین خان سدوزئی تے دیرے ٹانک دے ہک ہک ڄݨے ݙینھ رات ورک کر تے ریفرنڈم کوں پاکستان دے حق اِچ کامیاب کرایا، دیرے دے سرائیکیں کوں اُمید ہئی جو پاکستان بݨسے اساکوں انصاف ملسے پر پاکستان بنݨ دے مخالفت کرݨ آلے پشتونیں کوں سب کجھ ݙے ݙتا ڳیا تے سرائیکیں کوں ہُݨ تئیں عذاب ملدا پے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
صابر سودائی

آپ دااصل ناںمحمدوارث تے قلمی ناں صابرسودائی ہے ۔ یکم دسمبر 1958ء کوں غلام محمد دے گھر فروکہ ضلع سرگودھا اچ ڄمئے ۔ میٹرک تئیں فروکہ اچ پڑھیے ۔ گورنمنٹ کالج جھنگ اچ بطور لیبارٹری اسسٹنٹ کم کیتا، ایں توں بعد محکمہ خوراک وچ ملازم لڳیے۔ شاعری دا شونق  سکول دے زمانے توں ای شروع تھیا۔ شاعری دے گر توں چنڳی ریت جگایو نیں۔ غزل ، نظم ، گیت، قطعہ ، ݙوہڑہ تے ماہیا لکھدے ہن ۔ انہیں دیاں ݙو کتاباں ’’نین سمندر‘‘ اَتے ’’پلکاں ہیٹھ چنھاں‘‘ چھپ چکین ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
صوبہ ملتان دیاں حداں

سرائیکی وسیب کیڑھے علاقیاں تے مشتمل ہے ؟ ایندی پیداوار کیا ہے ؟ اتھاں کیا کیا موجود اے ؟ ایں بارے جاݨ سنڄاݨ ہے تاں ادھوری تے نامکمل پر ول وی سرائیکی وسیب دے لوکیں خاص طور تے طالب علمیں تے نینگریں کوں ایں بارے آگاہ کرݨ ضرور ی ہے ۔آکھیا ویندے جو سرائیکی خطے دی تاریخ اتنی پراݨی ہے ، جتنی کہ انسان دی خود اپݨی تاریخ، اتھاں پہلی واری انسان اپݨے اپݨے ݙو پیریں تے ٹرݨ سِکھیا تے اوں انسان کوں انسان بݨاوݨ دی ریت کوں اڳوں تے ٹوری۔

ہک دور ہا جݙاں سرائیکی وسیب دی سلطنت ملتان دیاں حداں ہک پاسے اجمیر ، ٻئے پاسے جالندھر امرتسر، ٻئے پاسے کیچ مکران تے ٻئے پاسے ٹھٹھہ سندھ تئیں کھنڈیاں ہویاں ہَن۔ملتان دا شمار کائنات دے انہاں عظیم شہریں وچ تھیندے جیڑھے جو ہزار ہا سالیں توں کہیں نہ کہیں شکل وچ آباد چلے آندن ، ملتان کوں کائنات دا مذہبی مرکز ہووݨ دا اعزاز وی حاصل ہے۔ہک ویلھے سرائیکی دیاں سرحداں وسیع ہن ، پر ہُݨ جݙاں حداں سُنگڑدے سُنگڑدے ہک ݙویژن تے آ کھڑے ۔ 
thumb|مغل دور وچ صوبہ ملتان (سرائیکستان)

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
صابر مبارک پوری اُتے تحقیق

سئیں صابر مبارک پوری نال عقیدت میکوں ترکے وچ ملی۔ میݙے ݙاݙا سئیں ڄام غوث بخش دھریجہ بہشتی تے میݙے ابا سئیں مولانا کریم بخش دھریجہ مولوی صابر سئیں نال محبت کریندے ہن۔ انہاندی شاعری تے انہائیں دی آواز کوں ݙاڈھا پسند کریندے ہن۔ مولوی صیب اسیݙی وستی امدے ہن۔ میں نکے لا انہائیں دی زیارت کیتی ۔ انہائیں کوں سݨیا تے میں خود وی انہائیں دا دیوانہ تھی ڳیم۔ وقت ویلہا لنگھدا ریہا۔ اللہ سئیں میݙی روزی دا حیلہ وسیلہ کتابت تے پریس دے کاروبار کوں بݨایا۔ میکوں تھتھ متھ لکھݨ دا لل وی آ ڳیا ۔ میں ارادہ کیتا جو سئیں مولانا نور محمد صابر مبارک پوری تے کم کریساں تے انہائیں دی شاعری تے وسیب نال محبت بارے کتاب لکھساں پر ہک تاں جڳ جہان دے ردھیمے تے ݙوجھا روزی دا پٹکا سر کھنݨ دی ویل نی ݙیندا۔ ݙوجھا اے جو میݙا کوئی ٻانہہ ٻیلی نہ بݨدا ہا ، بہاولپور دے بزرگ دوست علامہ مغفور سعیدی تے پیارے سنگتی دلنور نور پوری میکوں نت آکھی رکھدے ہن جو مولانا بارے لکھو  جو اے کم رہ ڳیا تاں ول کوئی نہ لکھسے تے سرائیکی دے اتنے وݙے بندے دے کم توں آوݨ آلی نسل محروم رہ ویسے ۔ ایویں کافی آکھݨ دے بے تاج بادشاہ تے صابر سئیں دے ݙوہترے سئیں ریاض حامد فریدی ، جامی صابری ، ماسٹر اسحاق فریدی ،عارف صابری ، طارق صابری وی ویلے کویلے آکھی رکھدے ہن۔ میکوں اے وی پتہ ہا جو مولانا صیب جتنی وݙی ہستی اے میں انہائیں دی شان بارے نہ لکھ سڳساں ۔ کئی واری میں ٻہوں وݙے لکھاری شیخ سعید احمد صیب کوں ارداس کیتی جو تُساں لکھو، پر انہاں وی میکوں آکھیا جو تُساں کم کرو۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
صوفی یار محمد بے رنگ

صوفی یار محمد بے رنگ خان پور اچ محمد سونہارا بھٹی دے گھر 1940ء اچ ڄمئے ۔ پرائمری تئیں تعلیم حاصل کیتی ۔ 1965 ء اچ محمد نواز خوشتر دی شاگردی شاعری شروع کر ݙتی ۔ دیوانِ بے رنگ تے ٻیاں ڈھیر ساریاں کتاباں چھپ چکین ۔ سئیں صوفی محمد یار بے رنگ دے پُتر وی اپݨے والد دے نقشِ قدم تے سرائیکی دی ٻہوں خدمت کریندے پِن ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
صدیق اڄݨ

محمد صدیق المعروف صدیق اڄݨ وستی ورانی شریف رحیم یار خان اچ عبدالوہاب اُڄݨ دے گھر یکم جنوری 1967 ء اچ پیدا تھئے ۔ قرآن شریف حفظ کیتا ۔ 1990 اچ ادبی ذوق ودھ ڳیا ، نثر لکھݨ شروع کر ݙتی ۔ انہاں ہک سرائیکی فلم وی ڈائریکٹ کیتی جیں دا ناں روہی دی راݨی ہے ۔ سرائیکی فلم سازی اچ سئیں صدیق اڄݨ دی ٻہوں خدمات اِن ، سرائیکی ماء ٻولی دے دیوانے ہِن ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
صابرہ شاہین ڈیروی

دیرہ غاز یخان اچ الٰہی بخش کھہاوڑ دے گھر اکھ کھولݨ آلی صابرہ شاہین ایم اے اردو کیتا تے درس و تدریس دے شعبے نال منسلک تھی ڳئی ۔ 1985 اچ شاعری شروع کیتی تے وحید تابش دی شاگردی اختیار کر گھدی ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
صادق کاشف بزدار

صادق کاشف بزدار محمد حسن خان بزدار دے گھر سکھاݨی والا اچ 25 اپریل 1952ء کوں ڄمئے۔ اسلامیات تے سیاسیات اچ ایم اے کیتا ۔درس و تدریس دا پیشہ اختیار کیتا ۔ 1980 اچ شاعری شروع کیتی تے معروف شاعر سئیں سید محسن نقوی دے شاگرد بݨئے ۔ انہاں دی تصانیف اچ آس کے جگنو ، سرخاب دے پَر ، تاب صادق ، سینے چترے لاتھن، کاشف دے ݙوہڑے، لوں لوں کھیݙ دھمال ، سناٹے کی شکست ،سُول سوائے شامل ہِن ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء