open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پرہلاد

راج کُمار پرہلاد راجہ ہرناکشپ دا ساریاں کنوں نِکڑا ٻال ہَئی۔ 
thumb 

## پرہلاد کوں ساڑݨ دا واقعہ
اِیہ پاٹھ شالہ پڑھݨ وین٘دا ہون٘دا ہَئی۔ رستے وِچ کمبھار دا آواز پون٘دا ہَئی۔ ہِک ݙِین٘ہہ جہڑیلے اُوہ اِتّھوں لنگھیا تاں اُوں ݙِٹّھا جو کُمبھار ٻٹّھی کھول تے تھاں کڈھین٘دے پئے ہِن۔ پرہلاد ذری دیر کِیتے رُک ڳِیا۔ اَچّݨ چیتی جہڑیلے کُمبھاراں نے وِچلا تھاں کڈھیا تاں اُون٘دے وِچوں ہِک ٻلّی اَتے اُون٘دے ٻال نِکل آئے۔ پرہلاد وݙا حریان تِھیا جو تریہ ݙِین٘ہ تئیں ٻتّھی برابر ٻلدی رہی وَل اِیہ ٻلّی اَتے این٘دے ٻال کیویں ٻچ ڳئے۔ اُون٘دے دِل وِچ وِچار پَکّا تھی ڳِیا جو مہا راج راجہ ہرناکشپ کنوں اَن٘ج کُئی ٻئی طاقت ضرور موجود ہِے، جہڑی آپݨی مخلوق دی اِین٘ویں راکھی کرین٘دی ہِے۔ اُوں نے پاٹھ شالے ون٘ڄ کے آپݨے گُرو کوں اِیہ واقعہ ݙسیُس پَر اُوہ ٹال ڳئے۔ وَل اِیہ ہونہار ٻار محل وِچ وَل آیا اَتے مہا راج کوں برملا آکھ ݙِتّا جو تُساں خُدا کِین٘ویں تھی سڳدے ہِیوے۔ خُدا تاں اُوہ ہِے جئیں کمبھار دی ٻٹّھی وِچ ٻلّی اَتے اُون٘دے ٻالاں کوں سڑݨ کنوں بچایا ہِے۔ راجہ ݙاݙھا وِڳڑ ڳِیا، اُوں نے حُکم ݙِتّا جو اِیں گُستاخ کوں قلعے دی فصیل کنوں تَلّے سَٹ ݙِتّا ون٘ڄے۔ نوکر چاکر راج کمار کوں پَھد کے قلعے دی اُچّی فصیل اُتے گِھن ڳئے اَتے اُوکوں اُتّھوں کنوں تَلّے سٹ ݙِتّا۔ پَر حقیقی خالق نے اِیں معصوم موَحد کوں ٻچا گِھدّا اَتے تَتّے تیل دے کڑھا وِچ سٹوا ݙِتّا، پَر اُوکوں کُجھ نہ تِھیا۔ دریا وِچ غرق کرݨ دی کوشِت کِیتی ڳئی، مگر کُئی فَیدہ نہ تِھیا۔ راجہ دی بھیݨ رانی ہولکا جہڑی راجہ دی ہم خیال ہَئی۔ اُون٘دا دعویٰ ہَئی جو اُوہ ریاضت کر کے بَھا کوں مسخّر کر چُکی ہِے، اُوہ اِین٘دا وال وی نِھیں ساڑ سڳدی۔ اِیں کِیتے اُوہ راج کمار پرہلاد کوں جھولی وِچ گِھن کے چِتا اُتے ٻیٹھی۔ فضلِ ایزدی نال پرہلاد تاں صحیح سالم ٻچ نِکلیا پَر راݨی ہولکا سڑ کے سُؤاہ تھی ڳئی۔ تہوں اِیں عبرت ناک واقعہ دی یاد تازہ کرݨ کِیتے ہندو ہالی تئیں ہولی دا سَوَب منین٘دے ہِن اَتے اُوہ جاء جِتّھاں پرہلاد کوں ساڑݨ دی کوشِت کِیتی ڳئی ہَئی، ہِک مختصر جئیں کمرے دی شِکّل وِچ موجود ہَئی۔ 
### راجہ ہرناکشپ دی موت
راجہ ہرناکشپ کوں جہڑیلے اِیں واری وی کامیابی نہ تھئیں تاں وِڳڑ ڳِیا۔ اُوں نے حُکم ݙِتّا جو لوہے دے کولے کوں بَھا نال تَتّا کر کے پرہلاد کوں اُون٘دے نال ٻدّھ ݙِتّا ون٘ڄے۔ تہوں سارا ݙِین٘ہہ اِیہ کَولا تَپدا رِیہا اَتے شام کوں جہڑیلے وشنو جی شیرِ نر دی شِکّل وِچ ظاہر تھئے اَتے راجے کوں آپݨے ڳوݙیاں وِچ دبا کے مار ݙِتّا۔ اُوں ݙین٘ہہ کنوں راج کمار پرہلاد "پرہلاد بھگت" دے ناں نال مشہور تھئے، اَتے ہِک مندر انّھاں دی یادگار دے طور تے اُساریا ڳِیا جہڑا ہُݨ تئیں پُراݨے قلعے اُتے موجود ہِے۔ 
## ٻِیا ݙیکھو
* ملتان دے راجے۔
* راجہ جے بادین۔ 
* راجہ ہرناکشپ۔
* سورج مندر۔ 

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتانی مندر
ونکی:ملتان دے مندر
ونکی:ملتان دے راجے
ونکی:ملتانی راجے
پرہلاد نگر

راجہ ہرناکشپ دے خاتمے دے نال ای سِڄ دیوتا دی پوجا وی بند تھی ڳئی پرہلاد جی دی تعلیم دے مطابق ملتان دے لوک خالص خُدائے واحد دی پرستش کرݨ لڳے اَتے کشپ پور دا ناں وی پرہلاد نگر پے ڳِیا۔ بھان٘ویں جو بعد وِچ ملتان نے کئی ناں اختیار کِیتے، پَر اِیں ناں کوں اُوں نے کݙان٘ہیں نِھیں بُھلایا۔ ہالی وی ہُݨ وی متھرا اَتے کانشی کَن ہندو رشی اِیکوں پرہلاد نگری آہدے ہِن۔  ۔
ݙُو صدیاں تئیں ملتان اُتے اہلِ توحید دا غلبہ ریہا، پَر جہڑیلے پرہلاد دا پوترا بانا گدّی اُتے ٻیٹھا تاں اُون٘دے حریف راجہ سنبہ نے اُوکوں ہَرا ݙِتّا اَتے مُلتان اُتے قبضہ کر گِھدّا۔ اَتے اِین٘دا ناں وی آپݨے ناں اُتے سنب پور رکّھیا۔ سِج دی پُوجا کوں جہڑی پرہلاد دے دور وِچ مُک ڳئی ہَئی وَلا رائج کِیتا۔ اُوں نے آدتیہ دے ناں نال سورج دیوتا دا ہِک سوہݨاں بُت بݨوایا اَتے اُوکوں جلوس دی صورت وِچ گِھن آ کے آدتیہ استھان ناں دے مندر وِچ رکھوا ݙِتّا۔ اِیہو بُت بعد وِچ مولا استھان دے ناں نال مشہور تِھیا۔ 

## ٻِیا ݙیکھو
* راجہ ہرناکشپ۔
* سورج مندر۔ 
* پرہلاد۔ 

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتانی مندر
ونکی:ملتان دے مندر
ہندوش ساتراپی

ساتراپی ہِندوش (ہندوش ساتراپی) بارے سرائیکی معلومات

ہِندوش ساتراپی (Hindush Satrapy) ہک اہم تاریخی خطہ ہئی جیہڑا قدیم فارسی سلطنت (ہخامنشی سلطنت) دے ویلے موجود ہئی۔ ایہ سلسلہ تقریباً 500 قبل مسیح توں 330 قبل مسیح تک قائم رہیا۔ سرائیکی وسیب دا کجھ حصہ وی ایندے وچ شامل ہئی۔

اہم گالھیں:

1.  ناں دا مطلب: "ہِندوش" دا مطلب اے "انڈس دریا دے پار دا علاقہ"۔ فارسی بادشاہ داریوش اول دے کتبیاں وچ وی ایہ ناں درج ہے۔

2.  تھاں ٹکانہ: ایہ ساتراپی ڄمّݨ تے ستلج دریاواں دے درمیانی علاقے (اجوکے پاکستان دے صوبہ پنجاب، خیبر پختونخواہ تے سرائیکی وسیب دا شمالی حصہ) تے مشتمل ہئی۔ اہم شہر ہن: گندھارا (پشاور دے کول)، تکشلا (ٹیکسلا)، تے ملتان دے کول قدیم شہر۔

3.  حکمرانی: ہخامنشی بادشاہ ایں علاقے تے ساتراپ (گورنر) مقرر کریندے ہن۔ ساتراپ ٹیکس وصولیندا ہئی، امن قائم رکھیندا ہئی تے بادشاہ کوں جوابدہ ہوندا ہئی۔

4.  فوج وچ حصہ: ہندوش ساتراپی دے لوگ فارسی فوج وچ شامل تھیندے ہن۔ داریوش اول دی یونان تے چڑھائی (جنگ ماراتھن) وچ وی ایں علاقے دے سپاہی شامل ہن۔

5.  معیشت: ایہ علاقہ زرخیز ہئی۔ کھیتی باڑی (خاص طور تے کپاہ)، وپار (انڈس دریا دے رستے)، تے ٹیکس فارسی سلطنت کیتے آمدنی دا ذریعہ ہن۔

6.  ثقافت تے اثر: فارسی سلطنت دے دور وچ فارسی رسم الخط (خط میخی)، سکے، انتظامی نظام تے ثقافتی اثرات ایں علاقے تے پئے۔ بعد وچ سکندر اعظم دے حملے دے بعد ایہ ساتراپی ختم تھی ڳئی۔

7.  سرائیکی وسیب نال تعلق: سرائیکی وسیب دا شمالی حصہ (خاص طور تے ملتان، مظفر گڑھ، ڈیرہ غازی خان دے علاقے) ایں ساتراپی وچ شامل ہن۔ ایہ علاقے زراعت، دریاواں تے جغرافیائی اہمیت دی وجہ نال ہخامنشیاں کیتے اہم ہن۔

## سرائیکی وسیب دی اہمیت
   دریاواں دے کنڈیاں تے واقع ہووݨ دی وجہ نال ایہ فوجی تے معاشی لحاظ نال اہم ہئی۔

   وپار دے رستے (خاص طور تے انڈس دریا دے رستے) ایں علاقے کوں مرکز بݨیندے ہن۔

   ایندے وچ شامل تھیوݨ نال سرائیکی خطہ وڈی سلطنت دا حصہ بݨ ڳیا، جیندے نال بیرونی رابطے تے ثقافتی تبادلا تھئے۔

خلاصہ: ہندوش ساتراپی قدیم فارسی سلطنت دا ہک صوبہ ہئی جیہڑا انڈس دریا دے پار دے علاقیاں تے مشتمل ہئی۔ سرائیکی وسیب دا کجھ حصہ وی ایندے وچ شامل ہئی۔ فارسی اثرات، فوجی حصہ داری تے معاشی اہمیت ایندے خاص پہلو ہن۔ ایہ سکندر اعظم دے حملے تک قائم رہیا۔

## ٻیا ݙیکھو

* ہخامنشی دور 

ونکی:تاریخ سرائیکستان
اسواپتی

رامائن دے مطالعے نال پتہ لڳدے جو جہڑے ݙیہاڑیاں اجودھیا اُتے راجہ دشرتھ راج کرین٘دا ہَئی۔ سندھ دی وادی کیکیا ناں دی ہِک سلطنت دے وِچ ہَئی۔ راجہ دشرتھ دی سُوݨی تے من موہݨی راݨی، جین٘دی تریاہٹ نے رام چندر جی کوں چوݙاں ورھیں کِیتے بن باس گِھنّݨ اُتے مجبور کر ݙِتّا ہَئی اِیں ملک دے راجہ دی بھیݨ ہَئی اَتے اِیں وجہ کنوں کیکئی یعنی مُلک کیکیا آلی اکھوین٘دی ہَئی۔ ٻئے لوّظاں وِچ اِین٘ویں سمجھو جو اُنّھاں ݙیہاڑیاں ملتان اَتے اُون٘دے ملحقہ علاقیاں اُتے راجہ دشرتھ دے سان٘ڈھو دی حکومت ہَئی۔ اِیں راجے دا ناں اسواپتی ݙسایا وین٘دا ہِے۔ پَر اِیہو ناں مہا بھارت وِچ وی مِلدا ہِے۔ اِین٘دے نال اِیہ نتیجہ مرتّب تِھین٘دا ہِے جو اِیں مملکت دا ہر راجہ اسواپتی اکھوِین٘دا ہَئی۔ یعنی گھوڑیاں دا مالک، لا محالہ اِیہ ملک گھوڑیاں دی کثرت اَتے ودھائے ہووݨ دی وجہ کنوں مشہور ہوسی اَتے ہُݨ وی پنجاب دے گھوڑے آپݨاں جواب نِھیں رکھین٘دے۔ "نگر" دے علاقے وِچ تانبے دی ہِک تختی لبّھی ہَئی اُون٘دی عبارت نال پتہ لڳدے جو راجہ اسواپتی کوں ہستنا پور دے مہا راجہ جناجیا نے قتل کِیتا ہَئی۔ اِیں تختی وِچ عِلمِ نجوم دی رو نال جہڑا زمانہ ݙسایا ڳِیا ہِے ڄیکر اُون٘دا حِساب لایا ون٘ڄے تاں اِیہ واقعہ حضرت عیسیٰ علیہ السلام دے ڄَمّݨ کنوں 2990 ورھیں پہلاں دا مَنّݨاں پون٘دا ہِے۔ اِین٘دے نال پتہ لڳدے جو اُنّھاں ݙیہاڑیاں وادیٔ سندھ دا راجہ جین٘دی مملکت وِچ ملتان وی رَلا ہوئیا ہَئی، ایݙا ݙاڈھا ہَئی جو اُوکوں ہَراوݨ وِچ پانڈو ٹٻر وی وݙائی محسوس کرین٘دا ہَئی۔ 

ملتان اَتے اُون٘دے نیڑے تیڑے دے علاقیاں کوں راݨی کیکئی نال جہڑا تقرب مِلیا ہِے اُون٘دا ثبوت رام چوترہ مندر اَتے رام تیرتھ مندر نال مِلدا ہِے۔ عام طور تے مشہور ایہ ہِے جو مہا راجہ رام چندر جی بحالت بن باس اِیں پاسے تشریف گِھن آئے ہَن۔ پَر اِیہ امر قرینِ قیاس نِھیں کیوں جو بن باس دے وِچالے رام چندر جی دا سارا ویلا جنوبی ہند وِچ لَنگھیا ہِے، غالب گُمان ایہ ہِے جو مہا راجہ رام چندر جی راݨی سیتا نال شادی کرݨ دے بعد سیر تے تفریح کرݨ آپݨی نِکّی امّاں دے وطن وِچ آئے ہوسِن۔ رام چوترہ اَتے خاص طور تے رام تیرتھ اِیں امر دا وݙّا ثبوت ہِے جو ملتان ای راݨی کیکئی دے پِیؤ دا دارالسلطنت ہَئی۔ کیوں جو کشمیر اَتے شمالی پنجاب وِچ کُئی جاء اِیہجی نِھیں مِلدی، جِتّھاں مہا راجہ رام چندر دا ون٘ڄݨ ثابت تِھیا۔ یا کُئی ٻئی جاء انّھاں نال موسوم ہووے۔ اِیہ شرف صرف ملتان دی پوِتّر بُھومی کوں ای مِلا ہِے۔ 

## ٻِیا ݙیکھو
* راجہ ہرناکشپ۔
* رام چوترہ مندر۔ 
* پرہلاد۔ 

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتانی مندر
ونکی:ملتان دے مندر
ونکی:ملتان دے راجے
ونکی:ملتانی راجے
رام چوترہ مندر

## محل وقوع
اِیہ جاء سرائے سدھو کنوں شمال مشرق دے پاسے دریائے راوی دے پار واقع ہے اَتے اِین٘دے محاذ وِچ دریا دے اُوں پار لچھمن چوترہ مندر ہے اَتے اُوں جاء کنوں اَٹھ میل مشرق کوں سیتا کُنڈ واقع ہے۔ دریا سیتا کُنڈ کنوں رام چوترہ تئیں تِیر آلی کار سِدّھا وہن٘دا ہِے۔ ہزاراں ورھیاں کنوں اِیہ صورتِ حال چلدی آن٘دی ہے۔ اَتے دریا نے کݙان٘ہیں اِنّھاں ݙُون٘ہائیں جائیں دے وِچالے بے اعتدالی نِھیں کِیتی۔ اَڄ وی سیتا کُنڈ کنوں رام چوترہ نظردا ہے۔ بھان٘ویں جو انّھاں دے وِچالے اَٹھ میلاں دی وِتّھی ہِے۔ 

### وجہ
آکھیا وین٘دے جو مہا راجہ رام چندر جی آپݨی ذال محترمہ راݨی سیتا اَتے پیارے بِھرا لچھمن دے نال سیر تے تفریح کِیتے تشریف گِھن آئے تاں انّھاں ساریاں نے سِیتا کُنڈ دی جاء اُتے ٹِکاݨاں کِیتا۔ وَل رام چندر اَتے لچھمن جی ݙُون٘ہائیں کپڑے لہا کے اشنان کِیتے دریا وِچ وَڑ ڳئے۔ اَتے دھان٘دے تَردے سِیتا جی کنوں اَٹھ میل پَرے چَلے آئے۔ پَر مہا راݨی سِیتا برابر انّھاں کوں ݙیہدی رہی۔ اَتے اِیہ وی پِچّھاں مُڑ کے راݨی کوں ݙیکھ گِھن٘دے ہَن۔ جہڑیلے اِیں جاء اُتے اَپڑے جہڑی ہُم اُنّھاں دے ناں نال مشہور ہے تاں مہا راجہ رام چندر دریا کنوں نِکّل کے ہِک اُچّی جاء اُتے عبادت وِچ مصروف تھی ڳئے اَتے لچھمن دریا دے اُوں پار انّھاں دے اصلوں سامھݨے ہِک چبوترے اُتے ٻَہہ کے پُوجا کرݨ لڳّے۔ 

### اہمیّت
ہندؤواں دا اَکھاݨ ہِے جو پہلے دریا سِدّھا نہ وہن٘دا ہَئی۔ رام چندر جی مہا راج دے اشنان اَتے سِیتا جی دی بھال نال سِدّھا تِھی ڳِیا کُجھ آہدے ہِن جو جہڑیلے رام چندر ݙاہ میل مغرب کوں نِکل آئے اَتے انّھاں کوں سِیتا جی دا خیال آیا تاں اُنّھاں نے کھڑو کے سِیتا جی کوں ݙِٹّھا۔ انّھاں دے ݙیکھݨ نال سارے اَڑان٘داں ہَٹ ڳئے اَتے دریا تِیر آلی کار سِدّھا تھی ڳِیا۔ اِنّھاں تریہائیں جائیں اُتے مندر بݨے ہوئے ہِن اَتے وِچلے ݙاہ میل وِچ دریا دے ݙُون٘ہائیں پاسوں کَھڄّی، بڑ اَتے شیشم دے گھاٹے وَݨ ہِن۔ بساکھی دے موقع اُتے اِتّھاں ݙاڈھا چَنڳا میلہ لڳدا ہَئی، جین٘دے وِچ ہزاراں ہندو آ رلدے ہَن۔ 

## ٻِیا ݙیکھو
* راجہ ہرناکشپ۔
* اسواپتی۔ 
* پرہلاد۔ 
* رام چندر جی۔

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتانی مندر
ونکی:ملتان دے مندر
ونکی:ملتان دے راجے
ونکی:ملتانی راجے
رام تیرتھ مندر

ایہ مندر ملتان شہر کنوں مشرق دے پاسے ہِک میل دے پن٘دھ اُتے واقع ہَئی۔ ہُݨ شہر دی حد وِچ آ ڳِیا ہے۔ آکھیا وین٘دے جو مہا راج رام چندر جی جہڑیلے ملتان آئے ہَن تاں اُنّھاں نے اِیں جاء اُتّے ٹِکاݨاں کِیتا ہَئی اَتے انّھاں نے یادگار دے طور تے ہِک تَلاء بݨوایا اَتے اعلان کِیتا جو جہڑا بندہ اِیں تَلاء وِچ دھان٘سی اُوکوں تیرتھ اشنان دا ثواب مِلسی۔ انتقالِ اَبادی کنوں پہلاں بھادوں وِچ پورنماشی دے موقع اُتے اِتّھاں ہِک زبردست میلہ لڳدا ہَئی، جین٘دے وِچ ملتان شہر دے سارے ہندو شرکت کرین٘دے ہَن۔
 
اِیہ مندر اِیں امر دی نشاندہی کرین٘دے ہِن جو مہا راج رام چندر جی آپݨی راݨی اَتے بِھرا دے نال دریائے راوی دے رَستے ملتان آئے ہَن، اُنّھاں نے ملتان شہر دے ٻاہر کُھلّی جاء کوں آپݨے ٹِکاݨے کِیتے پسند کِیتا، اَتے راوی دے مَݨ تے ہِک مینو سواد جاء وِچ ٹِکاݨاں کِیتا۔ اِنّھاں تاریخی شواہد نال اِیہ شَک پَک وِچ بدل وین٘دا ہِے جو راݨی کیکئی دے ڄَمّݨ دی جاء ملتان ہَئی۔ 

## ٻِیا ݙیکھو
* راجہ ہرناکشپ۔
* رام چوترہ مندر۔ 
* پرہلاد۔ 

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتانی مندر
ونکی:ملتان دے مندر
لوہور

صرف مہا راج رام چندر جی ای نِھیں، بلکہ اُنّھاں دے راج کماراں دا وی ملتان آلے پاسے آوݨ ثابت ہِے۔ پتہ اِیویں لڳدے جو راݨی سیتا دے حادثہ فاجعہ دے بعد نہ صرف اِیہ جو مہا راجہ رام چندر جی دی حیاتی اَوکھی تھی ڳئی، بلکہ اُنّھاں دے پُتراں نے وی اِیں مُلک وِچ رہوݨ پسند نہ کِیتا جِتّھاں اُنّھاں دی امّاں اُتے اِیہو جئیں صبر آزما ویلے لنگھے ہَن۔ اُوہ پنجاب کَن منتقل تھی آئے۔ راج کمار لو نے دریائے راوی دے مَݨ تے اُوں جاء ٹِکاݨاں کِیتا جہڑا ہُݨ اُنّھاں دے ناں اُتے لاہور / لہور مشہور ہے۔ اِین٘دا اصل ناں لوہور ہَئی۔ پُراݨے تذکریاں وِچ لوہور ای مِلدا ہِے۔ ۔ 

## ٻِیا ݙیکھو
* راجہ ہرناکشپ۔
* رام چوترہ مندر۔ 
* رام چندر جی۔ 
* لاہور۔ 

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتانی مندر
ونکی:ملتان دے مندر
آل پارٹیز سرائیکستان کانفرنس

سرائیکستان دے حصول کیتے روزنامہ جھوک دے زیر اہتمام آل پارٹیز کانفرنساں تھیاں. 

## پہلی کانفرنس
پہلی آل پارٹیز سرائیکستان کانفرنس ملتان وچ 18جون 2023ء کوں تھئی۔

## ݙوجھی کانفرنس
ݙوجھی آل پارٹیز سرائیکستان کانفرنس ملتان وچ ݙو جون 2024 ء کوں تھئی۔

## تریجھی کانفرنس
ونکی:تاریخ سرائیکستان
مید

اسواپتی دے بعد پنجند دی وادی وِچ مید اَتے ڄاٹ ناں دیاں ݙُو قوماں دا ذِکر مِلدا ہِے۔ اِیہ ݙُون٘ہائیں قوماں ݙاڈھی شِین٘ہ اَتے لڑاکا ہَن۔ اَتے دریائے سندھ دے مَݨاں اُتے اَباد ہَن۔ موجودہ علم فیلالوجی اَتے انسانی خد و خال دی بصیرت نال ثابت تھی چُکیا ہِے جو اِیہ ݙُون٘ہائیں اُوہے وحشی اَتے غارت گر قوماں ہِن جِنّھاں نے آرین دی نقل مکانی کنوں پہلاں  انجو انج مُلکاں وِچ تباہی مچا رکّھی ہَئی۔ تِھی سڳدا ہِے جو اِیہ مید اِیں مشہور قوم نال تعلق رکھین٘دے ہووِن جئیں اسیریا دی سلطنت کنوں پہلاں وادیٔ فرات وِچ میدیا دی عظیم الشان سلطنت دی بنیاد رکّھی ہَئی۔ مید اَتے ڄاٹ ݙُون٘ہائیں ہِک ݙُوجھے دے تَکڑے حریف ہَن اَتے انّھاں وِچ ہمیشاں خوفناک جنگاں تِھین٘دیاں رہن٘دیاں ہَن۔ جہڑیلے ایہ سلسلہ لمباݨ پکِڑ ڳِیا تاں ہر ݙیہاڑے دیاں لڑائیاں کنوں تنگ آ کے اُنّھاں نے آپݨے وکیلاں کوں راجہ دریودھن دے کول دہلی گَھلّیا اَتے عرضی ݙِتّی جو اَساں لوک تُہاݙے اطاعت قبول کرین٘دے ہیں۔ تُساں آپݨی طرفوں کُئی نائب گَھلّو، جہڑا اَساݙے اُتّے حکومت کرے۔ ۔ 
## ٻِیا ݙیکھو
* ڄاٹ۔ 
* راجہ ہرناکشپ۔
* رام چوترہ مندر۔ 
* رام چندر جی۔ 
* دریودھن۔ 

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتانی مندر
ونکی:ملتان دے مندر
ونکی:ملتان دے راجے
ونکی:ملتانی راجے
اسکلندہ

## محلِ وقوع
اِیں عظیم شہر دے کھنڈرات موضع ٹھٹھ گھلواں تحصیل شجاع آباد وِچ مِلدے ہِن۔
## راݨی [[دھسلہ]] دی حکومت
راجہ دریودھن نے آپݨی شِین٘ہ دِل بھیݨ راݨی دھسلہ کوں جہڑی راجہ جیدارتھ دی راݨی ہَئی، آپݨاں نائب مقرر کر کے وادیٔ سندھ کَن ٹوریا۔ اِیں نے آپݨاں پایۂ تخت اُچ اَتے ملتان دے وِچالے ہِک شہر کوں بݨایا جہڑا بعد وِچ اسکلندہ دے ناں نال مشہور تِھیا۔ جہڑے پَرے پَرے تئیں پھیلے ہوئے ہِن۔ کیوں جو اِیں ملک وِچ تعلیم دی کمی ہَئی۔ اِیں کِیتے راݨی نے آپݨے بِھرا کوں چِٹّھی لکھ کے تِرِیہ ہزار برہمݨ  مال تے اسباب نال درآمد کِیتے۔ جین٘دے نال مُلک دے گوشے گوشے وِچ درس تے تدریس دا سلسلہ شروع تھی ڳِیا۔ اِیہ وݙی چَنڳی حکومت ہَئی جہڑی گَھٹ وَدھ وِیہہ ورھیاں تئیں رہی۔ پَر کورؤواں دے ہرَݨ نال اِیہ مُلک وی اثر گِھدّے مُتُّوں نِھیں رِیہا اَتے برہمیں ناں دے ہِک برہمݨ نے نہ صرف ملتان اَتے سندھ بلکہ پُورے بر صغیر پاک تے ہند اُتے قبضہ کر گِھدّا۔ اُوں نے سبّھے پانڈؤواں کوں نیست تے نابود کر ݙِتّا اَتے ہِک ݙاڈھی تَکڑی سلطنت دا ایرا پاتُس۔ اُون٘دی اَل کنوں تقریباً پندرھاں راجاواں نے اِیں برصغیر اُتے حکومت کِیتی۔ پَر انجامِ کار آپݨے ظلم تے سِتم دی پاداش وِچ حرفِ غلط آلی کار مِٹا ݙِتّے ڳئے۔ 
## ٻِیا ݙیکھو
* راجہ ہرناکشپ۔
* رام چوترہ مندر۔ 
* ملتان اُتے ایرانی حملے۔ 
* دریودھن۔ 

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتان دے علاقے
ملتان اُتے ایرانی حملے

پانڈؤواں کنوں ایرانیاں دے حملے تئیں ملتان دی تاریخ خموش ہِے۔ ویلے دے کُراڑے پَردیاں نے خُدا معلوم کِتّی قہرمان تاجداراں دی سطوت تے شوکت کوں آپݨی جھولی وِچ لُکا رکّھیا ہِے۔ ایرانی تاریخ نال اِتّی پتہ لڳدا ہِے جو جہڑیلے شہنشاہ گشتاسپ دے شِین٘ہ جرنیل بہمن نے وادیٔ پنجاب اُتے حملہ کِیتا انّھاں ݙیہاڑیاں اِتّھاں راجہ کفند دی حکومت ہَئی۔ اُوں نے ایرانی فوجاں دا ڈَٹ کے مقابلہ کِیتا اَتے نہ صرف آپݨے مقبوضہ علاقیاں کوں ایرانی دست بُرد کنوں بچا گِھدّیا، بلکہ سیوستان تئیں دے وݙّے علاقے کوں کَھس کے آپݨی قلمرو وِچ رَلایا۔ اِین٘دے بعد راجہ ایند گدّی اُتّے ٻیٹھا۔ اُون٘دے زمانے وِچ ملتان ریاست اسکلندہ دا ٻہوں وݙا شہر ہَئی۔ 
اسکلندہ ملتان کنوں پنڄاہ میل جنوب کوں واقع ہَئی۔ اُون٘دے جنوب وِچ بانبیہ اَتے بھاٹیہ دے شہر اَباد ہَن۔ راجہ ایند دے بعد اُون٘دا پُتر راجہ راسل تخت اُتے ٻیٹھا، پَر ہالی اُوکوں ذری مُد لنگھی ہَئی جو ہِک ݙاڈھی غنیم نے حملہ کر کے اُون٘دے کنوں راج پاٹ کَھس گِھدّا۔ پَر اُون٘دا پُتر راج کمار برکما ریس وݙا صاحبِ اقبال اَتے بخت بیدار ثابت تِھیا۔ اُوں نے نہ صرف پِیؤ دے مقبوضاں علاقے دُشمن کنوں وَلائے بلکہ سارے ہند دا مطلق العنان فرمانروا بݨ ٻیٹھا۔ 
## ٻِیا ݙیکھو
* مصریاں دا ݙوجھا حملہ۔ 
* ملتان اُتے اسائرس دا حملہ۔ 
* ملتان اُتے حملے۔

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتان دے علاقے
ونکی:ملتان اُتے حملے۔
ملتان اُتے اسائرس دا حملہ

سید محمد لطیب پنجاب دی تاریخ وِچ لکھین٘دے ہِن جو مصریاں دا باشاہ جیکوں عہدِ عتیق دے مؤرخ اسائرس آہدے ہَن۔ عرب اَتے یمن کوں پامال کرین٘دا ہوئیا وادیٔ پنجاب اُتے حملہ آور تِھیا۔ اَتے دریائے گنگا تئیں کئیں وی مزاحمت مُتُّوں ودھدا چَلا ڳِیا۔ اُوں نے برصغیر ہند دی ترقی کِیتے وݙا کَم کِیتا۔ اُوں نے ہندؤواں کوں تہذیب اَتے شائستگی سِکھلائی۔ زراعت اَتے فنونِ جنگ دے نویں طریقیاں نال آگاہ کِیتا۔ بونے جوتݨ دیاں نویاں نویاں تدبیراں ݙسائیاں جین٘دا نتیجہ اِیہ نِکلیا جو لوک اُون٘دے اُتے ہزار جان کنوں عاشق تھی ڳئے اَتے دیوتا دے طور تے اُون٘دی پُوجا کرݨ لڳے۔ اُوہ تاں تَرے ورھیں ریہ کے وَلا ڳِیا پَر اِتّھاں آپݨے اخلاقِ فاضلہ دی مستقل یادگار چھوڑ ڳِیا۔  
## ٻِیا ݙیکھو
* مصریاں دا ݙوجھا حملہ۔ 
* ملتان اُتے ایرانی حملے۔ 
* ملتان اُتے حملے۔

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتان دے علاقے
ونکی:ملتان اُتے حملے۔
ایشور تے ڳاں دی پُوجا

تحقیق کرݨ آلیاں دا وِچار ہِے جو ہندؤواں وِچ ایشور دے ناں نال جہڑا دیوتا مشہور ہے اُون٘دے نال مصری باشاہ اسائرس (جئیں برصغیر اَتے مُلتان اُتے حملہ کِیتا ہَئی) مُراد ہے۔ کیوں جو عوام وِچ اسائرس کنوں ایسور اَتے ایسور کنوں ایشور مشہور تھی ڳِیا ہَئی۔ اَتے ڳاں دی پُوجا وی اِیں دور دی یادگار ہِے۔ کیوں جو مصر وِچ ای سامری نے ڳؤ سالہ پرستی دا ایرا رکّھیا ہَئی۔ پاکستان دے بݨن کنوں پہلاں اِیں مُلک وِچ وی ٻہوں سارے ڳؤ شالے موجود ہَن۔ اِین٘ویں ای بھارت وِچ ایہڄاں کہڑا شہر ہِے جین٘دے وِچ ڳؤ شالہ نہ ہووِن۔   
## ٻِیا ݙیکھو
* اسکلندہ۔ 
* ملتان اُتے ایرانی حملے۔ 
* ملتان اُتے اسائرس دا حملہ۔ 

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتان دے علاقے
ونکی:ملتان اُتے حملے۔
ونکی:ملتانی مذاہب۔
مصریاں دا ݙوجھا حملہ

سر زمینِ ملتان اُتے مصریاں دا ݙوجھا حملہ فرعون سیاستریس نے کِیتا، اِیہ نا ممکن ہِے جو کوئی فاتح مصر کنوں گنگا دی بھوئیں تئیں پامال کر ݙیوے، پَر ملتان اَتے اُون٘دے نیڑے تیڑے دے علاقے متأثر نہ تِھیوِن۔ مصریاں دے بعد اہلِ بابل اَتے اہلِ تاتار نے اِیں سر زمین کوں لانگھے دی جاء بݨایا۔ شاہنامہ دے مندرجات کنوں پتہ لڳدا ہِے جو دارائے ایران فریدوں نے پنجاب اُتے حملہ کر کے قبضہ کر گِھدّا ہَئی۔ اِیہ ملک تقریباً 529 قبل مسیح تئیں ایرانیاں دے قبضے وِچ رِیہا۔ ۔   
## ٻِیا ݙیکھو
* ملتان اُتے ایرانی حملے۔ 
* ملتان اُتے اسائرس دا حملہ۔
* ملتان اُتے حملے۔

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتان اُتے حملے
سرائیکستان دے قدیم ناں

* وادی سندھ
* سپت سندھو
* ملُوہا (2600 ق م توں 1900 ق م)، ملُوہا دا ݙوجھا ناں ملک ملہیر وی ہائی۔
* ہند
* ہندوش ساتراپی (500 ق م) 
* ہند یونانی سلطنت
* ہند پارتھی سلطنت
* صوبہ ہند ساسانی
* سندھ دا صوبہ ملتان
* امارت ملتان
* ملتان سلطنت
* صوبہ ملتان

ونکی:تاریخ سرائیکستان
خدا یار بے کس

سرائیکی تے بلوچی دے وݙے شاعر   خدا یار بے کس جیڑھے سرائیکی دی معروف ادبی شخصیت ڈاکٹر شکیل پتافی دے ݙاݙا ہن انھاں تے تحقیق دا کم ” کلام بےکس” دے عنوان نال کیتا ڳئے ۔ڈاکٹر شکیل پتافی اے پی پی سرائیکی نیوز سروس نال ڳالھ کریندے ݙسایا جو میݙے ݙاݙا    سرائیکی شاعری اچ حضرت خواجہ فرید سئیں دے شاگرد ہن۔ انہاں دا اپݨا اے شعر ایں ڳالھ دا ثبوت ہے۔

پیر فرید فقیر نے فقرے نکتے سبھ سمجھائے

دفتردردبرہوں دےسارے حرف بہ حرف پڑھائے

ڈاکٹر شکیل پتافی دا بیا آکھݨ ہا جو میں 2010ء اچ انہاں دے سرائیکی کلام دی تدوین کیتی ہئی اتے جھوک پبلشرز ملتان توں “کلام بےکس” دے ناں نال انہاں دا سرائیکی کلام چھپوایا ہا۔ 2017ء اچ کوٹ مٹھݨ دی ہک طالبہ سائرہ سیف انہاں تے بی۔ایس دی سطح دا ہک مقالہ وی لکھیا ہئی۔ ہݨ 2021-2023 دے سیشن اچ   “سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر” بہاءالدین زکریا یونیورسٹی ملتان اچ محنت نال میݙے ݙاݙا سئیں تے ایم۔فل سرائیکی دا مقالہ مظفر گڑھ دے ہک سکالر مسعود الرحمن  مکمل کیتے۔
مُلک ملہیر

ملک ملہیر سرائیکستان دا ہک پراݨا ناں ہے۔ ایہ ناں قدیم دور دی تہذیب یا ریاست "ملُوہا" توں جُڑیا ہویا ہے، جیہڑی ٣٣٠٠ ق م کنوں ١٩٠٠ ق م تائیں موجود ہائی۔ بعض محقق ایہ وی آکھدے ہن کہ ملُوہا، اڄ دے  سرائیکستان دا ہی ناں ہائی۔ ملہیر ناں دے حوالے ملتان، تھل تے روہی دے علاقے وی آوندے ہن۔ ایہ خطہ  قدیم تمدن، تجارت تے ثقافت دا مرکز ہائی۔ باقی پوری دنیا وچ ملک ملہیر کوں اتھوں دے لوک آپݨی آپݨی زباناں وچ ملُوہا وی آہدے ہن۔
بلو ٹائم واچ کمپنی لمیٹڈ

**بلو ٹائم واچ کمپنی لمیٹڈ** شینزین، چین اچ واقع ہک گھڑی بناونڑ آلی کمپنی ہے۔ کمپنی دی بنیاد 2004 وچ بلو ٹائم واچ فیکٹری کمپنی، لمیٹڈ دے طور تے چن فوجون، وانگ جیان، تے ڈو بئے شریک بانی نے رکھی ہئ۔

## حوالے
ابراہیم غریب مسافر

ابراہیم غریب مسافر سرائیکی شاعر ہے۔ محلہ فتح شیر میانوالی وچ 1901ء وچ ڄمے۔

**’د دَرزی ہک قمیض سِی ڈے جیہڑی کہیں دے معشُوق نہ پائی ہووے**

**گَز حُسن دے نال تُوں ناپ گِھنے قینچی عشق دے نال کٹائی ہووے**

**دھاگے فِراق دے نال تُوں سِی ڈیویں سُوئی ہِجر دے نال سِلائی ہووے**

**اِبراہیم آکھے جَد مِلنڑ میں وَنجاں اُوہا گل سجنڑاں نیں پائی ہووے ‘**

## '''نمونہ کلام'''
**اللہ بیلی ہووی یار مسافرا وطن تساڈا دُور اے**

**ٹردے ویلے کوئی نشانی ڈتی ونجنڑاں یار ضرور اے**

**یاد تساڈی بھلسی نہیں میری عرضیں کرو منظور اے**

**ابراہیم یار پردیسیاں دی ہوندا دل دا خاص قصور اے**

**میکوں کا علاج**

**بٹھ پئی یاری پردیسیاں دی پردیسیاں نال نہ لاویں**

**مٹھا یار وطن دا ہوندا جیندے کول ہمیشہ راہویں**

**ہجر و چھوڑا نہ تھیسی آ،نہ روندیاں عمر لنگھاویں**

**ابراہیم غریب نصیحت کریندا کوئی وطن دایار بنڑاویں**

## حوالے
ونکی:سرائیکی شاعر
قمر بخاری

قمر بخاری سرائیکی شاعر ہے، بکھر نال تعلق ہے۔

## نمونہ کلام

### ݙوہڑا
کٸہیں ٻٸے سانگے تیݙا سنگ چھوڑاں ساہ مُک پوون سنگ ترٹ پووے

جے اوپری سیج دو پیر ٹرن میݙی آدھل چوں جہنگ ترٹ ہووے

تیݙے رنگ چوں نکل کے رنگ ݙیکھاں بے رنگ تھیواں رنگ ترٹ پووے

تیݙا قمربخاری ھتھ چھوڑاں ٻاہیں کڑک پوون ونگ ترٹ پووے

سید قمر بخاری بھکر

### ݙوہڑا
ہر پاسوں ونجھلی کوکدی ہٸی ساݙے وسدے بیٹ تے ٻیلے ہن او ویھلے ہن

گھنڈ ٹلیاں مال مہاڳیں ہن ساݙے بھیݙے ٻاکرے لیلے ہن او ویھلے ہن

ݙکھ سکھ ہن سانجھے قمر ساݙے رل ٻاہندے شام سویلے ہن او ویھلے ہن

ہر میل تے جھمر دے پڑ پکݨے ساݙی جھوک تے لڳدے میلے ہن او ویھلے ہن

قمر بخاری
ونکی:سرائیکی شاعر
رام فش

**رام فش** ہک امریکی ٹیک ایگزیکٹو تے کاروباری شخصیت ہے۔ جیہڑا 19Labs دا سی ای او ہے، ہک ہیلتھ کیئر ٹیکنالوجی کمپنی جیڑہی لاطینی امریکہ وچ دیہی برادریوں دی مدد کریندی ہے۔

## حوالے
رائے چچ

سیلاج پنڈت دا چھوہَر چچ ممولی کلرک دی حیثیت نال راجے دی فوج وِچ بھرتی تِھیا۔ اَتے ترقی کرین٘دے کرین٘دے راجہ دا پرائیویٹ سیکرٹری بݨ ڳِیا۔ ۔ 
راجہ دی راݨی سوبھن دیوی این٘دے اُتے سو جان نال فِدا ہَئی۔ جہڑیلے راجے دا انتقال تِھیا تاں اُوں نے چچ کوں سندھ دے تخت اُتے ٻِلھا ݙِتّا۔ آنجہانی راجہ دے ہِک قریبی ساکدار راجہ مہرت نے این٘دے اُتے حملہ کِیتا۔ پَر رور دے نیڑے لڑدا ہوئیا ماریا ڳِیا۔ اُون٘دے بعد رائے چچ نے ملتان دا رُخ کِیتا۔ پہلے شہر بانبیہ کوں فتح کِیتا۔ اُون٘دے بعد اسکلندہ اُتے آپݨاں پرچم لہران٘دے ہوئے سکہ اپڑیا۔ ممولی جھڑپ دے بعد سکّہ دے حاکم نے شکست کھادی اَتے قلعہ چھوڑ کے بَھڄ ڳِیا۔   
ملتان دا راجہ بجے راؤ زوراور لشکر گِھن تے نِکلیا۔ اُوں نے پوری شدّت نال چچ اُتے حملہ کِیتا، پَر اُوکوں شکست نہ ݙے سڳیا اَتے قلعہ بند تھی ٻیٹھا، اُوکوں کشمیر کنوں کمک مِلّݨ دی توقع ہَئی۔ جہڑیلے اُݙّوں کُئی مَدَت نہ مِلّی تاں اُوں نے چچ نال صُلح کر گِھدّی، اَتے آپݨے متعلقین سمیت قلعہ وِچوں نِکل ڳیا اَتے چچ فتح تے نصرت دے پھریر نال لہران٘دا ہوئیا ملتان وِچ وڑ آیا۔ 
رائے چچ نے مندر وِچ وَڑ تے دیوتاؤاں  دے اَڳّوں سرِ اِرادت نِوایا نذرانے چڑھائے۔ ہِک ٹھاکر کوں شہر دا حاکم مقرر کِیتا اَتے اُون٘دے بعد کشمیر کَن قدم ودھائے۔ بجے راؤ دے مغلوب تِھیوݨ نال چچ دا اِیہجاں رعب ٻہہ ڳِیا ہَئی جو ہر پاسے دے حکام آپوں آپ مطیع تھی ڳئے۔ برہما پور، کروڑ اَتے اشہار دے حکمراناں نے وی سرِ اطاعت نِوا ݙِتّا۔ ہُݨ راجہ چچ کمبھ اَتے کشمیر کَن وَدّھیا اَتے اِنّھاں مُلکاں کوں فتح کرݨ دے بعد وَلدا رور وَل ڳِیا۔ چالہیہ ورھیاں حکومت کرݨ دے بعد 50 ہجری وِچ چچ نے انتقال کِیتا۔  
## ٻِیا ݙیکھو
* رائے چچ دا عروج۔ 
* بکرما جیت۔ 
* راجہ داہر۔ 
* راجہ ہرناکشپ۔

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتان اُتے حملے۔
ونکی:ملتانی مندر ونکی:ملتان دے مندر
ونکی:ملتان دے راجے
ونکی:ملتانی راجے
راجہ داہر

رائے چچ دے بعد اُون٘دا نِکّا بِھرا رائے چندر تخت نشین تِھیا۔ اِیہ راجہ بُدھ مت دا پیرو ہَئی۔ اُون٘دے زمانے وِچ بُدھ ازم کوں وݙا فروغ تِھیا۔ ہر شہر وِچ اِیں تحریک نے نویں سِروں حیاتی پاتی۔ تبلیغ تے ارشاد کِیتے بُدھ پرچارک مقرر تھئے۔ آپ راجہ سارا ݙِین٘ہہ درویشاں اَتے فقیراں دی مجلس وِچ ٻہہ تے مذہبی ڳالھیں کرین٘دا رہن٘دا ہَئی۔ اَٹھ ورھیں ݙاڈھے جاہ تے جلال دے نال حکومت کرݨ دے بعد اِیہ نیک ناں راجہ دارِ فانی کنوں عالمِ باقی کوں ٹُر ڳِیا۔ 
رائے چچ دے بعد بھان٘ویں جو تخت دے ٻہوں سارے دعویدار اُٹّھی پئے، پر رائے چچ دا نِکّا پُتر داہر انّھاں ساریاں اُتے غالب آیا۔ اُوں نے پِیؤ دے تخت اُتے ٻہن٘دے ای مکران تئیں سارے قلمرو دا دورہ کِیتا۔ کُجھ مُد اُوں نے برہمن آباد وِچ لنگھائی۔ اُون٘دے بعد رور وِچ شاندار عمارتاں بݨوا تے اُوکوں گرمائی صدر مقام قرار ݙِتّا۔ اِیں طرح اُوں نے آپݨی حکومت دے ابتدائی اَٹھ ورھیں وݙے ٹھاٹھ نال لنگھائے۔ 
## رائے رنمل دا حملہ
جہڑیلے راجہ داہر عروج تے اقبال دی انتہائی اُچائیاں تئیں اپڑ پِیا تاں ہندوستان دے رجیاں مہا راجیاں کوں اُون٘دی طاگت کنوں خوف تھی ڳیا۔ اُنّھاں نے متفقہ طور تے ہِک وݙا لشکر مرتب کر کے رائے رنمل دی اڳواݨی وِچ ٹوریا، جہڑا شب دروز یلغار کرین٘دا "رور" دیاں فصیلاں تئیں اپڑ پِیا۔ اُنّھاں ݙیہاڑیاں عرب سردار محمد علانی عبد الرحمن بن اشعث کوں قتل کر تے سندھ وِچ آ لُکیا ہَئی۔ تقریباً پنڄ سو سپاہیاں دا ہِک تَکڑا دستہ وی اُون٘دے نال ہَئی۔ بقولِ مرزا محمد ناظم برلاس راجہ آپ سوار تھی تے اُون٘دے کول ڳِیا۔  محمد علانی نے راجہ دا حون٘صلہ ودھایا۔ دشمن دے مقابلے وِچ لشکر کوں مرتب کرݨ دے مفید مشورے  ݙِتّے۔ اَتے ہِک رات آپݨے پنڄ سو ٻیلیاں دے نال رائے رنمل اُتے اِیہجاں شب خون ماریا جو اُنّھاں ساریاں کوں کَپ تے رکھ ݙِتّا۔ راجہ کوں علانی دی اِیں بہادری نال ݙاڈی خُشی تھئی اَتے اُوں نے انّھاں دی وݙی قدر تے منزلت کِیتی۔ ۔ اُون٘دے بعد راجہ داہر کوں ہند دے راجاؤاں کنوں کُئی ݙُکھ نِھیں پُہنچیا۔ تقریباً پنڄیہ ورھیں اُوں نے وݙی شان تے شوکت نال حکومت کِیتی۔ اَخِیرلے دور وِچ اُون٘دے دماغ وِچ نخوت تے تکبّر نے گھر کر گِھدّا، جہڑا اُون٘دے ذوال دا سبب بݨیا اَتے اُون٘دے نال ای سرزمینِ سندھ کنوں ہندو سلطنت دا خاتمہ تھی ڳِیا۔   
## ٻِیا ݙیکھو
* چندر گپت موریا۔ 
* بکرما جیت۔ 
* رائے چچ۔ 
* راجہ ہرناکشپ۔

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتان اُتے حملے۔
ونکی:ملتانی مندر ونکی:ملتان دے مندر
ونکی:ملتان دے راجے
ونکی:ملتانی راجے
جلیل پور

جلیل پور، عبدالحکیم دے نیڑے واقع ہے، جتھاں آثارِ قدیمہ دی ٻہوں وݙی تاریخی اہمیت اے۔155x115x3.00m دے ایں  آثار دا تعلق : 3500 ق م - 1800 ق م  

نال ہے۔ ایہہ  جاء قدیم تمدن دا مرکز رہ چکیا ہے، جتھوں ماہرین کوں ٻہوں سارے قیمتی اوزار، برتن، سکے تے مٹی دے مجسمے ملے ہن۔

جلیل پور دے آثار اس گل دا ثبوت ہن کہ ایہہ علاقہ ہزاراں ورھیاں پہلاں وی آباد ہائی تے اوتھے ترقی یافتہ انسانی بستیاں موجود ہائیاں۔ ایہہ آثار زیادہ تر ہڑپہ تہذیب دے نال تعلق رکھدے ہن، جیہڑی تقریباً 2500 ق م توں 1500 ق م تک پھلئی۔

ماہرینِ آثارِ قدیمہ دے مطابق، جلیل پور وچ مٹی دے گھر، اناج محفوظ کرݨ دے کنوئیں، تے قدیم طرز دے قبرستان وی ملے ہن۔ ایہہ سب کچھ اس گل دی گواہی اے کہ ایہہ تھان معاشی، سماجی تے ثقافتی لحاظ نال ٻہوں اہم ہائی۔

جلیل پور نہ صرف ملتان بلکہ ساری سرائیکی وسیب دی تاریخ وچ وݙی اہمیت رکھدا اے۔ ایہہ جگہ ساݙے ماضی کوں سمجھݨ تے اپنی تہذیبی وراثت نوں محفوظ کرݨ کیتے ٻہوں ضروری اے۔

## ٻیا ݙیکھو

* جلیل پور اتے ملتان دی قدیم تہذیب
ڳڑ تے کھنڈ دا تلاوڑا

ڳڑ تے چینی دا تلاوڑہ

ڳڑ تے چینی ݙوہیں ڳنے دے راؤھ نال بݨدن۔ پر ڳڑ تے چینی دے انسانی صحت تے پووݨ والے اثرات وچ زمین اسمان دا فرق ہے۔ ڳڑ یا چینی دے استعمال دا فیصلہ کرݨ کنوں پہلے ڳڑ تے چینی دی کیمیکل کمپوزیشن دا تلاوڑہ کرݨ ضروری ہے۔  

جے ڳڑ بݨاوݨ دے عمل وچ ݙنگ فریب نہ ہووے تاں ڳڑ دے وچ ہیٹھ درج کݨ موجود ہوندن:

1۔ سکروز: 50 توں 70 فیصد

2۔ فروکٹوز تے گلوکوز: 10 توں 20 فیصد

3۔ پاݨی: 5 توں 15 فیصد 

4. منرلز:

(آئرن ، میگنیشیم ، پوٹاشیم ، کیلشیم ، فاسفورس)

5. وٹامنز: 

( وٹامن B1 (تھیامین)، وٹامن B2 (ریبوفلاوین)، وٹامن B3 (نیاسین))

6. فائبر: 2 توں 5 فیصد 

7. اینٹی آکسیڈنٹس (Antioxidants): فینولک کمپاؤنڈز تے فلیوونائڈز

ڳڑ دے مقابلے وچ اگر چینی کوں ݙٹھا ونڄے تاں چینی دے وچ ہیٹھ درج کݨ موجود ہوندن۔

1۔ سکروز: 99 فیصد

2۔ پاݨی: 0.5 فیصد کنوں گھٹ

3۔ منرلز: نہ ہووݨ دے مٹ (ریفائننگ دے دوران ختم تھی ویندن)

4۔ وٹامنز: بالکل کائنی ہوندے

5۔ فائبر: بالکل کائنی ہوندے

ڳڑ دے صحت تے مثبت اثرات ہیٹھ درج ہن

1. توانائی دا وݙا ذریعہ: ڳڑ وچ موجود گلوکوز تے فروکٹوز ٹھک پھک توانائی ݙیندے ہن۔  

2. آئرن دی تھوڑھ (انیمیا) کنوں بچاؤ: ڳڑ وچ موجود آئرن خون دی کمی کوں دور کرݨ وچ مدد کریندا ہے۔  

3. ہاضمے کیتے فائدے وند: ڳڑ ہاضمے کوں بہتر بݨاوݨ تے قبض کنوں نجات ݙیوݨ وچ مدد کریندا ہے۔  

4. جگر دی صفائی: ڳڑ جگر کوں صاف کرݨ تے زہریلے مادے خارج کرݨ وچ ٻانہہ ٻیل تھیندا ہے۔  

5. سردی تے کھنگھ وچ فائدے وند: گرم پاݨی نال ڳڑ دا استعمال سردی تے کھنگھ وچ آرام ݙیندا ہے۔  

6. اینٹی آکسیڈنٹ وسب: ڳڑ وچ موجود اینٹی آکسیڈنٹس جسم کوں فری ریڈیکلز دے نقصان کنوں بچیندے ہن۔  

جݙاں جو چینی دے وچ موجود کݨ دی وجہ توں چینی دے خینسی اثرات ٻہوں زیادہ ہوندن۔ 

ایں سانگوں آپݨی تے آپݨے ٹٻر دی سکھی صحت واسطے ڳڑ دے استعمال کوں ودھاوݨ تے چینی دے استعمال کوں گھٹاوݨ ویلھے دا سݙ ہے۔ ڳنے دی راہکی کرݨ والے بھرانویں کوں ارداس ہے جو اپݨے کماد دی فصل کوں شوگر ملیں دے مالکاں دے منافع وچ ودھارے دے بجائے انسانی مفاد کوں سوچیندے ہوئیں آپݨے ویلݨے لا تے ڳڑ بݨاوݨ آلے پاسے توجہ کرن تے انسانیں کوں چینی دے عذاب کنوں جان چھڑواوݨ وچ ٻانہہ ٻیل تھیون ۔۔۔
چمن کیٹنر

**چمن کیٹنر** ہک امریکی-کینیڈین قانونی اسکالر تے قانون دی پروفیسر ہے۔ اوہ ایں وقت یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، ڈیوس اسکول آف لاء وچ مارٹن لوتھر کنگ جونیئر دی پروفیسری تے فائز ہے۔

## حوالے
سرائیکی زبان دی قدیم تاریخ

سرائیکی زبان دی تاریخ ٻہوں پراݨی ہے۔

## وادی سندھ دا دور
٣٣٠٠ ق م توں ١٥٠٠ ق م دا دور وادی سندھ دا دور ہے۔ موہنجودڑو وچوں کجھ تحریراں لبھیاں ہن۔ ایندے نال عیاں تھیندے جو اوں دور وچ وی لکھت دا کم تھیندا ہائی۔ ٻیا ایہ وی واضح ہے جو ایہ لکھتاں اوں دور دیاں ٻیاں معلوم زباناں وچ کائنی، جتھوں ایہ پتہ لڳدے جو ایہ لکھتاں مقامی زبان سرائیکی وچ ہن۔

## ویدک دور
١٥٠٠ ق م توں ٦٠٠ ق م دا دور ویدک دور ہے۔

ایں دور وچ سنسکرت زبان بݨائی ڳئی، سنسکرت تے سرائیکی زبان وچ ہزاراں الفاظ مشترک ہن۔ جیندے نال ظاہر تھیندے جو ایں دور وچ سرائیکی الفاظ وی لکھے ویندے ہن۔

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی زبان دا قدیم ادب
سرائیکی تحریک دے جھنڈے رن٘گ

سرائیکی تحریک دے جھنڈے وچ رتے، ساوے تے پیلا رنگ شامل ہوندے ہن، تے ہر رنگ دا خاص مطلب ہے:

١. رتا رنگ (سرخ)

ایہ قربانی، بہادری تے جدوجہد دی علامت ہے۔ سرائیکی وسیب دے لوکاں نے اپنی شناخت، زبان تے دھرتی کیتے جیہڑی قربانیاں ݙتیاں، اوندی نمائندگی کریندا ہے۔

٢. ساوا رنگ (سبز)

ایہ امن، خوشحالی تے زرخیزی دی علامت ہے۔ سرائیکی وسیب دی دھرتی زرخیز ہے، اتے سرسبز و شاداب ثقافت رکھدی ہے۔

٣. پیلا رنگ

ایہ تہذیب، علم تے روحانیت دی علامت ہے۔ پیلا رنگ فریدی رنگ وی کہلائے ہے، جیہڑا حضرت خواجہ فرید سئیں نال منسوب ہے تے روہی، تھل  دا رنگ وی پیلا ہے. 

ایں طرح ایہ جھنڈا سرائیکی وسیب دی قربانی، امن تے روحانیت کوں کٹھے ظاہر کریندا ہے۔
روری ڈگلس

**روری ڈگلس** (پیدائش اکتوبر 29، 1963) ہک امریکی مالیاتی خواندگی دے وکیل تے مصنف ہے۔ اوہ "دولت کی طاقت: کوئی پیسہ درکار نہیں" دا مصنف ہے۔

## حوالے
سرائیکی تریمت ݙین٘ہ

سرائیکی تریمت ݙین٘ہ

پندرھاں اکتوبر

کتیں دی سغراند، سیالے دا پہلا ݙین٘ہ 

ہر سال پندرھاں اکتوبر کوں سرائیکی تریمت ݙینہ منایا ویندے۔ ایں ݙین٘ہ دے موہری وسیب نیشنل تحریک دے آصف خان لغاری ہن۔ 

## دیہاتی تریمت دا عالمی ݙین٘ہ
دیہاتی تریمت دا عالمی ݙین٘ہ *15 اکتوبر* کوں منایا ویندے۔ ایں ݙین٘ہ دا مقصد دیہات دیاں تریمتاں دیاں خدمات، انہاں دے مسائل تے انہاں دی ترقی کوں اجاگر کرݨ ہے۔

## دیہاتی تریمت دی اہمیت
- *محنت تے خدمات*: دیہاتی تریمتاں زراعت، گھریلو کم، تے سماجی خدمات اچ اہم کردار ادا کریندن۔

- *چیلنجز*: انہاں کوں تعلیم، صحت، تے معاشی مواقع اچ کئی چیلنجز دا سامݨا ہوندے۔

- *بااختیار بݨاوݨ*: دیہاتی تریمتاں کوں بااختیار بݨاوݨ نال دیہی ترقی تے معاشرتی بہتری آندی ہے۔

## سرائیکی دیہاتی تریمت
سرائیکی خطے دیاں تریمتاں وی اپݨی محنت تے ثقافتی ورثے نال اہم کردار ادا کریندن۔ او سرائیکی زبان، ثقافت تے روایات دی پاسداری کریندن۔

## دیہاتی تریمت دا عالمی ݙین٘ہ دے موقعے تے
ایں ݙین٘ہ تے دیہاتی تریمتاں دی ترقی، انہاں دے حقوق تے انہاں دیاں کامیابیاں کوں منایا ویندے۔ انہاں دی آواز بلند کرݨ تے انہاں کوں ہر سطح تے برابر دے مواقع ݙیوݨ دی کوشش کیتی ویندی ہے۔

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی قومی ݙین٘ہ
عالمی تریمت ݙین٘ہ

عالمی تریمت ݙینہ (International Women's Day) ہک اہم عالمی تہوار ہے جیڑھا ہر سال 8 مارچ کوں منایا ویندے۔ ایں ݙینہ کوں خواتین دیاں کامیابیاں، حقوق، تے صنفی برابری دی اہمیت کوں اجاگر کیتا ویندے۔

عالمی تریمت ݙینہ دی اہمیت

- *خواتین دے حقوق دی ڳالھ*: عالمی تریمت ݙینہ خواتین دے حقوق، انہاں دی کامیابیاں، تے صنفی برابری دی اہمیت کوں نمایاں کریندے۔

- *عالمی سطح تے تقریباں*: ایں ݙینہ کوں دنیا بھر وچ مختلف تقریباں، سیمینارز، تے مہمات دے ذریعے منایا ویندے۔

- *صنفی برابری دی کوشش*: ایں ݙینہ دا مقصد صنفی برابری کوں فروغ ݙیوݨ تے خواتین دے خلاف امتیاز کوں ختم کرݨ دی کوشش کرݨ ہے۔

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی تریمت ݙین٘ہ
استاد فدا حسین گاڈی

استاد فدا حسین گاݙی (Fida Hussain Gadi) سرائیکی وسیب دے ہِک عظیم دانشور، مُصنّف، اَتے سیاسی رہنما ہَن۔ اُنہاں دی علمی اَتے سیاسی حیاتی  ٻہوں لمبی اَتے پیچیدہ ہئی۔ اُنہاں سرائیکی ثقافت اَتے قوم پرستی کوں وَدّھاوݨ کیتے قیمتی خدمات ݙِتّیاں۔

## تعارف
استاد فدا حسین گاݙی دی شخصیت کئی پاسیاں تُوں ݙیکھݨ دے قابل ہے ۔ اُوہ ہِک دانشور ہووݨ دے نال نال سرائیکی خطے دے لوکاں دے حقاں کیتے آواز چاوݨ آلے ہِک فعال سیاسی کارکن وی ہَن۔ اُنہاں دیاں خدمتاں دا دائرہ وسیع ہئی، جیندے وِچ علمی کَم تُوں ڳھن تے عوامی جدوجہد وی شامل ہئی۔

## ادبی اَتے علمی خدمتاں
استاد فدا حسین گاݙی نے سرائیکی ٻولی، ثقافت اَتے تاریخ تےڳھاٹا تحقیقی کَم کِیتا۔ اُنہاں دیاں تحریراں وِچ سرائیکی وسیب دے جغرافیائی اَتے ثقافتی پاسیاں دا اظہار مِلدے۔ اُنہاں دے مضامین وِچ بَنّی، تھل اَتے چولستان دے ݙکھاں، اَتے کَچّی دے لوکاں دی محبت دا اظہار نمایاں ہئی۔ اُنہاں دے کَم نے سرائیکی لوکاں دی محرومیاں اَتے کسمپرسی کوں اِیں طرحاں پیش کِیتا جو دِل کوں ٻھاڳیا۔ اُنہاں سرائیکی ثقافت اَتے قومی شناخت دی بھرپور وکالت کیتی۔ اُنہاں دے مضامین، جیڑھے شاید ہِک کتاب کیتے نہ لِکھے ڳئے ہَن، بعد وِچ کتابی شکل وِچ شائع کیتے ڳئے، جیڑھے اُنہاں دی علمی محنت دا ہِک نمونہ ہِن۔

## سیاسی حیاتی
استاد فدا حسین گاݙی دی سیاسی زندگی وی اُنہاں دی علمی زندگی وان٘گوں اہم ہئی۔ اُوہ اپݨے سیاسی نظریات اَتے جدوجہد دے حوالے نال منفرد پچھاݨ رکھیندے ہَن۔ اُنہاں دے چاہݨ آلے اَتے ساتھی اُنہاں دے نال نظریاتی اختلافات اَتے اتفاق ݙوہائیں رکھیندے ہَن، مگر ایندے باوجود اُنہاں دے درمیان محبت اَتے عقیدت دا رِشتہ ہمیشہ قائم رہیا۔ اُوہ اپݨے ساتھیاں کوں ہمیشہ رہنمائی ݙیندے اَتے اُنہاں کوں سرائیکی ثقافت کوں سمجھݨ اَتے اُوندے بارے وِچ لِکھݨ دی ترغیب ݙیندے ہَن۔

## وراثت اَتے اثرات
استاد فدا حسین گاݙی دی وفات دے بعد وی اُنہاں دا علمی کَم زندہ ہے۔ اُنہاں دی پہلی کتاب **"سرائیکی کلچر"** جنوری 1994 وِچ شائع تھئی، جیڑھی جو اُنہاں دی وفات دے ہِک سال بعد منظرِ عام تے آئی۔ اِیں کتاب وِچ اُنہاں دیاں چُݨیاں ہویاں تحریراں شامل ہَن۔ بعد وِچ، اِیہ کتاب نایاب تھی ڳئی اَتے کئی سال بعد، 26 سال دے لَمّے عرصے دے بعد، "سرائیکی لوک سانجھ (اسلام آباد)" نے اُنہاں دیاں غیر مطبوعہ تحریراں کوں شامل کریندے ہوئے ہِک نواں ایڈیشن شائع کِیتا۔ اِیہ کتاب اُنہاں دے کَم دی اہمیت اَتے سرائیکی ادب و ثقافت تے اُنہاں دے ڳھاٹے اثرات دی گواہی ہے۔

استاد فدا حسین گاݙی کوں سرائیکی وسیب وِچ ہِک رہنما اَتے دانشور دے طور تے ہمیشہ یاد رکّھیا ویسی۔ اُنہاں دا کَم نہ صرف سرائیکی زبان اَتے ادب کیتے ہِک قیمتی اثاثہ ہے بلکہ اِیہ خطے دے لوکاں دی تاریخ اَتے ثقافت کوں سمجھݨ کیتے وی ہِک اہم ذریعہ ہے۔

## حوالہ
راوا

راوا یا راوی دا علاقہ

دریا راوی اتے دریا ستلج دے وچکار ہک قدرتی جغرافیائی خطہ ہے، جیندے وچ ملتان، لودھراں، وہاڑی اتے خانیوال دے نیم ریتلے علاقے شامل ہن۔

راوے دے ترائے پاسوں ترائے دریا ہن، دریاواں دے نال ٻیٹ دے علاقے ہن۔ ٻیٹ تے راوے دے درمیان آلے علاقے کوں بار وی آہدے ہن۔ 

ایں علاقے دی مٹی ریتلی ہوندی ہے اتے ایتھے دی آب و ہوا خشک ہے۔ ایں علاقے دے لوکاں دی زبان سرائیکی ہے اتے انہاں دی ثقافت وی سرائیکی ثقافت دا ہک اہم حصہ ہے۔

## فصلاں
راوا دے علاقے دی اہم فصلاں وچ کݨک ، کپاہ، ڳنا، اتے چاول شامل ہن۔ ایں علاقے دے لوکاں دی اکثریت رڑھ واہی نال وابستہ ہے۔

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکستان دا جغرافیہ 
* روہ 
* روہی 
* تھل 
* دامان 
ونکی:سرائیکستان
سرائیکی زبان لاطینی وچ

جیوکس سرائیکی دی ڈکشنری لکھی ہے۔

اوندے وچ انھاں سرائیکی کیتے رومن /لاطینی حروف تجویز کیتے ہن۔
گھوڑیاں دے رنگ

گھوڑا ہک جانور ہے۔

گھوڑیاں دے رنگ دے لحاظ نال انج انج ناں ہوندے ہن۔

مُشکی:کالے رنگ دا گھوڑا

کُمیت: رتے لال رنگ دا گھوڑا

کِٹھا کُمیت: چوکھا لال تے پھِکے کالے رنگدا گھوڑا

سبزہ: گھنا ساوا گھوڑا

ساوا: ہلکا ساوا گھوڑا

نیلا:

سبزہ دیناری: اوہ گھوڑا جیہدا رنگ ساوا پر اوہدے وچ چِٹے چِٹے دینار وانگوں گول گول ٹیکے ہوون

ککا؛ ہلکا پیلے تنگ دا

ککابور: جیہدیاں جاداں تے پُچھ کالیاں نہ ہوون۔ گھوڑے دا سا جسم یک رنگا (ککا) ہووے

پنج کلیان: جیندا رنگ کالا سیاہ ہووے۔ مُنہہ تے چِٹی ناب ہووے پیر چاراں کھُراں تہیں چِٹے ہوون

سمند: بدامی رنگ دا گھوڑا

کُلھا سمند: بدامی رنگ دا اوہ گھورڑا جیندے جاداں دے وال دے تے پُچھ دے وال کالے ہوون

نُقرہ: چِٹے رنگ دا گھوڑا

ابلخ: ڈبے رنگ دا گھوڑا

کاہی: چوہا رنگ

چینہ: جیندے چارے پیر تے متھا چِٹا ہووے

چینہ تے گرڑا ہِکا چیز ہن

چھِیٹ: لال رنگ جیندے اُتے مینہہ دی کار چھینٹے ہوون

سنجاف: کالے رنگ دا مینہہ دی کار چھِٹے
ویندی تاں اُون٘ویں پئی

سرائیکی نعت شریف

ویندی تاں اُویں پئی ہیں بادِصباء مدینے

ݙُکھیاں دا حال چائی ون٘ڄ ݙیویں سُݨا مدینے

اللہ دی بارگاہ وچ ہر جاہ توں پُجدی ہے پر

مقبول ہے او جیہڑی منگو دعا مدینے

آؤ گنہگارو بخشش کرا گھنو ہا 

جھولی نہویجے خالی ویندی ہے بھر مدینے

میݙی مرض طبیبو کیویں بھلا ہٹیسو

دل تاں ہے میݙے سینے دل دی دوا مدینے

لکھاں پڑھو نمازاں پر او سرُور کائے نئیں

کوئی ہک تاں تھی ون٘ڄے ہا سجدہ ادا مدینے

کافر کوں رکھو سُکڑیں، مومن دا تاں ایمان ہے

موجود چا پجا ہے، ملدے خدا مدینے

ہر دید والے کیتے زندگی دے کل مقاصد

بے دید کوں ݙساؤ، ملدا ہے کیا مدینے

زندگی رہئی تاں آخر ملسوں نماشاں ویلے

مکے عشاء ہوسی پڑھسوں فجر مدینے

الحمدللہ شاکر ٻہوں ہے خدا دا ݙِتڑا

تن دی فکر تاں کائے نئیں من دی غذا مدینے

کلام شاکر شجاع آبادی صاحب
سرائیکی تحریک دا منشور

سرائیکی تحریک دا پنج نکاتی منشور ایہ ہے:

thumb|سرائیکستان دا نقشہ
thumb|سرائیکستان دا جھنڈا
١- سرائیکستان صوبہ

سرائیکی وسیب دے تاریخی، ثقافتی تے لسانی حق دے تحفظ کیتے سرائیکستان صوبہ بݨاوݨ۔

سرائیکی وسیب (ملتان، ڈیرہ غازی خان، بہاولپور، میانوالی، ٹانک، دیرہ اسماعیل خان، بکھر) کوں ہک وکھرا صوبہ بݨایا ونڄے۔ 

٢- سرائیکی زبان سرکاری حیثیت نال

سرائیکی زبان کوں تعلیمی، عدالتی، سرکاری تے دفتری زبان دا درجہ ݙتا ون٘ڄے، تے سکولاں، کالجاں تے یونیورسٹیاں وچ سرائیکی ذریعہ تعلیم بݨے۔

٣- وسیب دے وسائلاں اُتے اختیار

سرائیکی وسیب دے قدرتی وسائلاں (تیل، گیس، دریائی پاݨی، کپاہ، کݨک) اُتے وسیب دے لوکاں دا اختیار ہووے، تے ایندے نال وسیب دی ترقی کیتی ون٘ڄے۔

٤-ثقافتی شناخت

سرائیکی ثقافت، ورثہ، لوک فنون تے تاریخی مقامات دی سرکاری سطح اُتے حفاظت تے فروغ۔

سرائیکی کلچر، ادبی ورثہ، صوفیانہ روایت، میلیاں، مقامی لوک فنکاراں تے تاریخی مقامات دی سرکاری سطح اُتے سرپرستی کیتی ون٘ڄے۔

٥- معاشی سیاسی تے معاشرتی برابری

سرائیکی عوام کیتے روزگار، نمائندگی، ترقیاتی منصوبے تے قومی اداریاں وچ برابری دا حق یقینی بݨاوݨ۔

سرائیکی وسیب کوں نوکریاں، سکالرشپاں، ترقیاتی منصوبے تے سہولتیں وچ برابر دا حصہ ݙتا ون٘ڄے، تاکہ وسیب پسماندگی توں نکلے۔
سرائیکستان دا جھنڈا

سرائیکستان دے جھنڈے وچ ترائے رنگ ہن۔ ایہ ترائے رنگ حالات کوں ظاہر کریندن۔ ایہ رنگ سرائیکستان دے ثقافتی رنگ ہن۔ انھاں رنگاں تے مشتمل جھنڈے  دی بنیاد سابقہ ریاست بہاول پور دا جھنڈا ہے۔ ایہ جھنڈا سرائیکستان دی وحدت تے ہکڑپ کوں ظاہر کریندا ہے۔ 

## ساوا رنگ
پاکستانی جھنڈے دے رنگ کوں ظاہر کریندے۔ ایہ سرائیکستان دی موجودہ صورت حال ہے۔ ساوا رنگ ساول تے قدیم ریاست مُلک ملہیر کوں ظاہر کریندا ہے۔ ایہ پاکستان نال محبت تے پیار کوں ظاہر کریندے۔

## رتا رنگ
رتا رنگ کئی مختلف شیئیں دی علامت ہے، انہاں وچوں کجھ اہم ایہ ہن:

* **محبت اَتے جوش:** رتا رنگ اکثر محبت، رومانس اَتے جوش دی علامت ہوندا ہے۔
* **طاقت اَتے غصہ:** اے رنگ طاقت، غصے اَتے جارحیت کوں وی ظاہر کر سگدے۔
* **جنگ اَتے قربانی:** تاریخی طور تے رتا رنگ جنگ، بہادری اَتے قربانی نال وی جوڑیا ویندے۔
* **خوشی اَتے جشن:** کجھ ثقافتاں وچ، خاص طور تے ایشیائی ثقافتاں وچ، رتا رنگ خوشی، خوش قسمتی اَتے جشن دی علامت ہوندا ہے۔

## پیلا رنگ
پیلا رنگ سرائیکی دھرتی دا رنگ ہے تے ٻیا ٻہوں ساریاں شئیاں دی علامت ہے، انہاں وچوں کجھ ایہ ہن:

* **خوشی اَتے مسرت:** ایہ رنگ اکثر خوشی، امید اَتے زندگی نال جوڑیا ویندے۔
* **سوجھلا اَتے چانݨ:** سورج دی روشنی اَتے چانݨ کوں وی پیلے رنگ نال ظاہر کیتا ویندے۔ پیلا رنگ سورج دیوتا کوں وی ظاہر کریندے۔ 
* **سونا اَتے دولت:** قدیم ثقافتاں وچ سونا اَتے دولت کوں پیلا رنگ علامت منیا ویندے۔
* **علم اَتے سمجھداری:** بعض اوقات پیلا رنگ علم اَتے عقل دا وی نشان ہوندا ہے۔
* روہی تے تھل دا رنگ وی پیلا ہے تے ملتانی مٹی دا رنگ وی پیلا ہوندا ہے۔
* سرہوں دے پیلے پھل بہار دے موسم دی خوشخبری ݙیندن۔ 
* مُکدی ڳالھ ایہ ہے پیلا رنگ روٹی تے کݨک دا رنگ ہے۔

### برادریاں تے ذاتاں  نال تعلق
سرائیکستان دا جھنڈا سرائیکستان وچ وسݨ آلیاں دی برادریاں تے پیشیاں دی نمائندگی وی کریندے۔
* سرائیکستان وچ جہڑے لوک رڑھ واہی کریندے ہن، او ڄٹ سݙیجݨ پئے ڳئے۔ انہاں کوں فصلاں تے آمدن تھیندی ہائی ، انہاں دا نسبتی رنگ ساوا ہے۔
* جہڑے لوک فوجی یا ملازم یا مزدور پیشہ ہن، انہاں کوں تنخواہ ماہانہ یا ہفتے وار ملدی ہے، ایہ راج کرݨ آلے راجپوت بݨے تے انہاں دا نسبتی رنگ رتا ہے۔
* جہڑے لوک کاروباری ہن، انہاں دا ہر ویلے پیسیاں نال تعلق ہائی۔ انہاں دی برادری شیخ بݨی تے انہاں دا نسبتی رنگ پیلا ہے۔

## اہمیت
سرائیکستان دے جھنڈے تے نقشے کوں وائرل کرݨ دی اہمیت تے ضرورت ایہ ہے جو ایں توں سرائیکی قوم دی شناخت، اتحاد تے حقوق دی ڳالھ تھیندی ہے۔ سرائیکستان دا جھنڈا تے نقشہ سرائیکی لوکاں دی وحدت، تہذیب تے ثقافت دی نمائندگی کریندن۔ 

سرائیکستان دے جھنڈے تے نقشے کوں وائرل کرݨ نال:

* سرائیکی قوم دی آواز بلند تھیندی ہے۔

* سرائیکی خطے دے لوکاں وچ ہک سن٘ڄاپ، سٻدھ تے اتحاد دی فضا پیدا تھیندی ہے۔

* سرائیکی ثقافت، تاریخ تے جغرافیے بارے لوکاں دی آگاہی ودھدی ہے۔

* سرائیکستان دے حقاں دی ڳالھ کرݨ آلیاں دی حمایت ودھدی ہے۔

سرائیکی لوکاں کیتے ایہ ہک علامتی عمل ہے جیڑھا انہاں دی قومی تشخص دی ڳالھ کریندے۔ ایں توں سرائیکی وسیب دے لوکاں وچ ہک جذبہ پیدا تھیندے جو او آپݨی دھرتی، زبان تے ثقافت نال جڑن۔

سرائیکستان دے جھنڈے تے نقشے دی تشہیر نال سرائیکی قوم دی سیاسی، سماجی تے ثقافتی پہچاݨ دی ڳالھ تھیندی ہے۔ ایہ ہک غیر سیاسی تے ثقافتی عمل ہے جیڑھا سرائیکی لوکاں دی وحدت تے آگاہی دا سبب بݨدے۔

## حوالے
مٹھے مدنی کین٘ویں رنگ لایا

ایہ ہک جگ مشہور سرائیکی نعت ہے۔

ایہ نعت حافظ رسول بخش مانہ احمداݨی دی ہے۔

صل اللہ سبحان اللہ، صل اللہ سبحان اللہ

صل اللہ سبحان اللہ، صل اللہ سبحان اللہ

مٹھے مدنی کین٘ویں رنگ لایا حلیمہ کولوں پُچھ سڳدیں 

ہاسی جھولی کوں آݨ سُوہایا، حلیمہ کولوں پُچھ سڳدیں 

صل اللہ سبحان اللہ، صل اللہ سبحان اللہ

صل اللہ سبحان اللہ، صل اللہ سبحان اللہ

ݙاچی حلیمہ والی، ݙاڈھی کمزور ہائی

قدم قدم تے ڈھاندی ایہ جئی بے زور ہائی 

ݙاچی دے بھاڳ بھلے مدنی دے قدماں تلے

ݙاچی پئی تیز چلے، کین٘ویں کرم کریم کمایا

حلیمہ کولوں پُچھ سڳدیں 

مٹھے مدنی کین٘ویں رنگ لایا

مٹھے مدنی کین٘ویں رنگ لایا

صل اللہ سبحان اللہ صل اللہ سبحان اللہ

صل اللہ سبحان اللہ صل اللہ سبحان اللہ

دائی حلیمہ بی بی ٹر پی ہے مکے دے پاسے

جیندی غریبی اتے خلقت کریندی  ہاسے

جھولی لجپال پاتُس، صاحب کمال پاتُس

آمنہ دا لال چاتُس، کین٘ویں کرم کریم کمایا

حلیمہ کولوں پُچھ سڳدیں 

صل اللہ سبحان اللہ، صل اللہ سبحان اللہ

صل اللہ سبحان اللہ، صل اللہ سبحان اللہ

پینگھے سما کے دائی، جھولا جھلاوے پئی

سوہݨے محمدﷺ کوں، لوریاں سݨاوے پئی 

پکھے جھلیندی پئی ہے، پینگھا ہلیندی پئی ہے

لوریاں سݨیندی پئی ہے

کین٘ویں جھولا نبی دا جھلایا

حلیمہ کولوں پُچھ سڳدیں

صل اللہ سبحان اللہ، صل اللہ سبحان اللہ

صل اللہ سبحان اللہ، صل اللہ سبحان اللہ

پینگھے سما کے دائی، اکھ اُُتاں جو چائی،

چن اسمانی ݙٹھس کھڑا ہا موج لائی،

ڄیݙے اَنگِل پئی ہلے، چن اُوݙاہیں ولّے،

آکھے دائی بلے بلے،

کینویں چن کوں کھݙوݨاں بݨایا، حلیمہ کولوں پُچھ سڳدیں

صل اللہ سبحان اللہ، صل اللہ سبحان اللہ

صل اللہ سبحان اللہ، صل اللہ سبحان اللہ

ٻکریاں چراوݨ جتھاں، اللہ دا نور ڳیا

آمنہ دا پاک جانی، سوہݨا حضور ڳیا

جتھے نبی پئے سُمن، ٻکریاں پئیاں پیر چُمِن

گردِ نبی دے گھمن، پئیاں ݙیون کھیر سوایا

حلیمہ کولوں پُچھ سڳدیں 

دائی حلیمہ بی بی ٹر پی ہے مکے دے پاسے

دائی حلیمہ بی بی ٹر پی ہے مکے دے پاسے

صل اللہ سبحان اللہ صل اللہ سبحان اللہ

صل اللہ سبحان اللہ صل اللہ سبحان اللہ

صدقے نبی دے حافظ، اللہ احسان لاوے

ہر بے اولاد مائی دی، جھولی کوں رب وساوے

روندے پئے شاد تھیون، صاحب اولاد تھیون ویہڑے آباد تھیون

کین٘ویں مدنی آ ویہڑا وسایا

حلیمہ کولوں پُچھ سڳدیں 

صل اللہ سبحان اللہ، صل اللہ سبحان اللہ

صل اللہ سبحان اللہ، صل اللہ سبحان اللہ”

صل اللہ سبحان اللہ، صل اللہ سبحان اللہ

صل اللہ سبحان اللہ، صل اللہ سبحان اللہ
ونکی:نعت
پُرنم وٹُو

پُرنم وٹو سرائیکی شاعر ہے۔ لیہ نال تعلق ہے۔

## نمونہ کلام
بݨے غیر تاں غیر غضب دا ہے ہا یار تاں یار غضب دا ہا 

اوندی قاتل اکھ ترکش وچ ہر تیر تیار غضب دا ہا 

میݙی ڳالھ تے نئیں اعتبار اونکوں او بے اعتبار غضب دا ہا 

اونکوں پرنم خار غضب دی ہائی ساکوں پرنم پیار غضب دا ہا
ونکی:سرائیکی شاعر
ڈاکیومینٹری سیریز ہیومن

"اساں یقیناً خاص نہ ہاوے ہئیں، پر ہُݨ اساں صرف اوہو ہئیں جیہڑے باقی بچے ہن": پی بی ایس دے نویں سیریز 'ہیومن' وچ، بشریات دان ایلا الشاماحی ایں ڳول کریندی پئی ہے جو انساناں زمین تے غلبہ کیویں حاصل کیتا
اشرف حسین باقر

اشرف حسین باقر سرائیکی شاعر ہے۔

## ڄم پل
مظفر ڳڑھ

## کتاباں

* درد وچھوڑے دا
* صبر دا پھل
* تسے بال
* جھیڑا عاشق تے معشوق 
* سُجھاول
* ہج دا جھیڑا 
* مظلوم دی دھاں
* اجڑی سیجھ 
* مقتل
، پڳ دا وارث

## نمونہ کلام
غزل.

اُونکوں آکھیں ڄو پیا ہاں بیمار کُلہوکا

تُوں وی تاں نہویں آیا میݙا یار کُلہوکا

سݙَ مَاراں بَھلا کیویں وَلدا ڄو نی مِلدا

سَݙ سَݙ تے تیکوں یار گیاں ہار کُلہوکا

ہَتھ یار اُلاراں تاں بَھلا کیندو اُلاراں

تُوں وی گیوں ڄانیاں دَر مَار کُلہوکا

تُر تُر تے میݙیاں اَکھیں اُوندے راہ دُو تکِدن

ُاُو وی ودَا یاد ھے غَم خَار کلُہوکا

نفرت دا وݙا زُور ھے کیویں سَنبھالاں

اِیویں لگدے ڄو مریندے اُوندا پیار کلُہوکا

آوے تاں اُوندی مرضی ھے  پیغام پُڄا ݙے 

میݙے سر تے کھڑے لٹکیا ہک دَار کلُہوکا

حُبدار ہاں اُوندا اُونکوں سُدھ وی ھے باقر

ونڄ کے وَلا ٹِک پئے کیوں پار کلُہوکا

شاعر اشرف حسین باقر صدر وسیب ادب ادبی سنگت پاکستان 03088999157

چوݨ کتاب پڳ دا وارث
عبداللہ بابو

عبداللہ بابو بنگلہ دیش دا کاروباری بندہ ہے تے پوچھ کئیر کمپنی دا مالک ہے۔ 

## حوالے:
آر او پلانٹ

آر او پلانٹ (RO Plant) دا پورا ناں ریورس اوسموسس پلانٹ (Reverse Osmosis Plant) ہے۔ اے پاݨی صاف کرݨ دا ہک جدید ترین طریقہ ہے۔
آر او پلانٹ ہک ایجھاں آلہ ہے جیہڑا پاݻی وچوں نمکیات، گندے تے زہریلے مادے علیحدہ کر کے اونکوں مِٹھا تے صاف ݙیندے۔ ایں عمل کُوں "اُلٹا پسوݨ" (Reverse Osmosis) آکھیا ویندے۔

## آپریشن سسٹم

*پاݻی کوں زور نال ہک مخصوص پردے (Membrane) دے پار کیتا ویندے۔
*اے پردا صرف پاݻی دے مہین ذرّیاں کوں گُزرن ݙیندے، نمک، کیڑے مار دواواں، بکٹیریا تے ٻئے مضر مادے روک گھندے۔
نتیجے وچ خالص پاݻی حاصل تھیندے۔
## استعمال
*گھریلو استعمال کِیتے پاݻی صاف کرݨ۔
*صنعتاں وِچ استعمال تھیندے۔ 
*پاݻی دے ٹھنڈے مشیناں (Water Coolers) وِچ
*کھارے پاݻی (Brackish Water) کوں پیوݨ دے قابل بݨاوݨ کِیتے
## فائدے
*پاݻی دا ذائقہ چَنڳا تھیندے۔
*بیماریاں کولوں بچاؤ تھیندے۔
*پاݻی دی کھارایت ختم تھیندی ہے۔

نوٹ: آر او پلانٹ پاݻی وچوں معدنیات (Minerals) وی کَٹ گھندے، ایں سانگے کجھ لوک معدنیات واپس شامل کرݨ کِیتے اضافی فِلٹر استعمال کریندن۔

 "آر او پلانٹ ہک ایجھاں پلانٹ ہے جیڑھا کھارے، میٹھے یا گندے پاݻی کوں چَنڳے پاݻی وِچ تبدیل کر ݙیندے۔"
## حوالے
دامان دیاں قطاری پہاڑیاں تے ریخ ریتلی دشت

دامان دیاں قطاری پہاڑیاں ،ریخ ریتلی دشت

کالم نگار: اورنگزیب اورنگ بغلانی 

خدا دے وسیع زمین تے قدرت دے انمول شاہکار ݙٹے ونڄن تاں ساکوں پاکستان دا دامان علاقہ ہک عجیب تے دلچسپ منظر پیش کریندے۔ ایں خطے دیاں پچادھ چوٹی بالا دیاں قطاری پہاڑیاں تے ریخ ریتلی دشت ساکوں ہک انوکھی داستان ڈیکھنڑ کوں ملدی ہے 

پچادھ چوٹی بالا دیاں پہاڑیاں ایں خطے دا دل نیں، بلکہ ایں دے سینے دی زینت ہن۔ ایہ پہاڑیاں جیویں قدیم زمانے دے محافظ ہوون، اپݨی چوٹیاں آسمان نال ڳلھیں کریندے ہوئے۔ انہاں پہاڑیاں تے ہک خاص قسم دی خاموشی تے سکون ہے، جیڑھا شہر دے ہلڑ بھلڑ توں بالکل الگ ہے۔ ایں سکون وچ ہک عجیب طرح دی طاقت ہے جو انسان کوں اپݨے اندر توجہ کرݨ تے مجبور کر ݙیندی ہے۔

ایں خطے دیاں پہاڑیاں نہ صرف منظر کشی کریندی ہے 

بلکہ ایہ اپݨے اندر قدرتی وسائل دے خزانے سمیٹے ہوئے ہے انہاں پہاڑیاں تے ہوݨ والی بارش دا پاݨی زمین دے اندر seep تھی تے زیر زمین پاݨی دے ذخیرے کوں replenish کریندے۔ ایہ پہاڑیاں مقامی لوکاں کیتے ہک طرح نال فطری تحفظ دا کم ݙیندے ۔ اتے انہاں دی معیشت تے ثقافت تے وی انہاں دے گہرے اثرات ہن۔

پہاڑیاں دے نال نال ایں خطے دی ریخ ریتلی دشت وی ہک الگ ہی دنیا ہے۔ ایہ دشت اپݨے وسیع ریتلی میداناں تے پھیلے ہوئے صحرائی منظراں کیتے مشہور ہے۔ ایں دشت وچ ہک طرف تاں سخت گرمی تے خشکی ہے، پر ݙوجھی طرف ایہ اپݨے اندر حیاتی دے مختلف رنگ سمیٹے ہوئے ہے۔ ایں دشت دے ریتلے ٹیلے ہوا دے نال اپݨی شکل بدلدے رہندے ہن۔ جیویں ہک مصور اپݨے کینوس تے نویں نویں تصویراں بݨیندا پیاء ہووے۔

ریتلی دشت وچ رہݨ والے لوک ایں سخت ماحول نال ہم آہنگ تھی کے رہندے ہن۔ انہاں دے رہݨ سہݨ، ریت تے پاݨی دے انتظام، سب کجھ ایں خطے دی خصوصیات دے مطابق ہے۔ ایہ لوک اپݨی روایات تے ثقافت کوں نہ صرف محفوظ رکھیے ہوئے ہن بلکہ ایں سخت ماحول وچ وی خوشی نال رہندے پئے ہن 

پچادھ چوٹی بالا دیاں پہاڑیاں تے ریخ ریتلی دشت درحقیقت ہک ڈوجھے دے خاطر تکمیل ہن۔ پہاڑیاں دی ٹھنڈھی ہوا تے دشت دی گرمی، پہاڑیاں دی سرسبزی تے دشت دی خشکی، ایہ سب مل کے ہک متوازن ماحول تشکیل ݙیندے ہن۔ ایہ خطہ ساݙے کیتے ہک سبق وی رکھیندے جو قدرت کینویں مختلف عناصر کوں ہک جاہ کٹھے کر تے ہک حسین توازن قائم کریندی ہے۔

ایں خطے دی حفاظت تے اساں سب دی ذمہ داری ہے۔ اساں ایں دی خوبصورتی کوں برقرار رکھݨ کیتے ہر ممکن کوشش کرݨی چاہیدی ہے۔ پہاڑیاں تے دشت نہ صرف اساݙی ثقافت دا حصہ ہن بلکہ ایہ اساݙی تاریخ تے فطرت نال جڑت دا وی اظہار ہن۔

اساں ایں خطے دی قدر کروں، ایں دے حسن کوں محفوظ رکھوں تے آنے والی نسل کیتے ایں کوں ہک بیش قیمتی ورثے دے طور تے چھوڑوں۔