آپݨی ڳالھ

سرائیکی ادب دے اڄوکے دور تیں دید بھنوائوں تاں ایں دڳ تیں لڳے ہوئے پیرے ایندی ٹور دا پتا ݙیندن ۔ سرائیکی ادبی دنیا وچ جتھاں کئی ݙہاکیںتوں لکھݨ والے تن مارݨ وچ لڳے پئین اُتھاں نویں لکھاری وی ٻانہہ ٻیل تھیندے آندن تے ایں طرحاں اے پندھ کجھ سوَّلا تھیندا ویندے ۔یونی ورسٹی دے نصابی سلسلے دے بعد کالج دی سطح تیں سرائیکی پڑھݨ پڑھاوݨ دی ڳالھ ٹُری ہے تاں تحقیق دے دَر وی کُھلین۔تحقیق کرݨ والے ادب تے زبان دیں کئی ونکیاں کوں سامݨے گھن آوݨ دی کوشش وچ لڳے ہوئن۔ ویلھے دا تقاضا ہے جو ہمسایہ زبانیں وچ آپݨی نویکلی سُنڄاݨ بݨاوݨ والی زبان ’’سرائیکی‘‘ کوں اڳونہاں توں اڳونہاں ٹورݨ کیتے آپݨے پاروں گھٹی نہ کیتی ونڄے ۔

سرائیکی ادبی دڳ تیں لڳݨ والے پیرے ڳولݨ کیتے اکویہویں صدی دے ابتدائی سالیں وچ ہک کتاب ’’لکھت تے لکھاری‘‘ نال حاضر تھیاں ہَم جیندے وچ سرائیکی ادب دیاں کجھ ونکیاں (اصناف) اَتے کجھ اہم لکھاریں دے حوالے نال جہڑی ڳالھ ٹوری ہئی او اُتھائیں مُک نہ ڳئی ہئی بل کہ ویلھے دے نال نال ہر صِنف وچ ودھارا تھیندا ڳئے ، ہر لکھاری نویاں توں نویاں لکھتاں دان کریندا رہ ڳئے ، کئی پُراݨے لکھݨ والے آپݨیاں تحریراں کوں سامݨے گھن آوݨ دے جتن کریندے رہے اَتے کئی نویں لکھݨ والے وی ادبی میدان وچ آ ڳئے تے چھا ڳئے ۔ ایں کیتے ضروری ہا جو ’’لکھت تے لکھاری‘‘ دے بعد نویں مضمونیں نال نویں کتاب گھن آوݨ دا سایو کیتا ونڄے تاں جو سرائیکی پڑھݨ تے پڑھاوݨ والیں دے نال نال تحقیق کرݨ والیں دی لوڑ کوں کہیں نہ کہیں حد تئیں پورا کیتا ونڄ سڳے۔ممکن ہے میݙا پیروآڈھی بݨ کے ادبی پندھ تیں لڳے پیرے چاتی رکھݨ نال سرائیکی ادب دی ٹور کوں اڳونہاں ٹورݨ کجھ سوّلا تھی ونڄے ۔ ظاہر ہے اساں گزریے ویلھے کوں تاں پچھلے پیرے ٹورݨ توں ریہوسے بھل اِتلا ضرور تھی سڳدے جو آپݨے ادبی سرمایے دا ہوکا ایں انداز نال ݙیوں جو ساݙے راہ وچ اُسریے کوٹ ایں اَلّا توں کنب ونڄن۔

’’لکھت ویورا‘‘ وچ زیادہ تر نویں مضمون شامل ہووݨ دے نال چند ہک او وی ہِن جہرے شعری اصناف دی نمائندگی کریندن بھل اُنھیں وچ ڈھیر ساریں نویں کتابیں دا جائزہ رَل ونڄݨ نال او وی نویں شکل اختیار کر ڳئین ۔ ایں کتاب دی ونڈ کریندیں ہوئیں جہڑے جہڑے موضوع سامݨے آندے ڳئین اُنھیں وچوں ’’زبان تے زباندانی‘‘ دے حوالے نال سرائیکی زبان دی تاریخ وچ ایں ز بان مختلف ناں خاص طور تیں بحث دا حصہ ہِن اَتے ’’سرائیکی‘‘ ناں دی وضاحت کرݨ دی کوشش وی کیتی ڳئی ہے ۔ انھیں دے علاوہ ڈاکٹر مہر عبدالحق تے محمد اسلم رسول پوری دیاں لسانی خدمات اَتے امان اللہ کاظم دی سرائیکی گرائمر (صرف و نحو) بارے کوشش دا جائزہ گھدا ڳئے ۔ ’’فریدیات‘‘ دے موضوع ہیٹھ ہُݨ تئیں تھیوݨ والے فرید شناسی دے کم دا ویورا کرݨ دے نال نال کجھ فریدی افکار وی شامل کیتن ۔ ’’نثری ڳانڈھا‘‘ دے حوالے نال جتھاں نویکلیاں ونکیاں (ناول ، افسانہ ، ڈراما) دا پندھ کچھݨ دی کوشش کیتی ڳئی ہے اُتھاں سرائیکی ادب دے ودھارے سانگے چھیکڑی دم تک کم کرݨ والے ڈاکٹر طاہر تونسوی تے شوکت مغل دے ادبی قد کاٹھ دا مختصر جائزہ گھدا ڳئے اتے نثر دے لکھاریں وچوں ڈاکٹر قاسم جلال ، ڈاکٹر مزمل حسین ، جاوید آصف تے اقبال نسیم صحرائی دیں خدمات دا اعتراف وی کتاب دا حصہ ہے ۔ جے تئیں ’’شعری سُرت‘‘دی ڳالھ ہے تاں سرائیکی ادب وچ شاعری کجھ ڈھیر ہووݨ پاروں ایں حصے دی فہرست وی کجھ درِّگھی ہے ۔ کافی ، ݙوہڑہ ، غزل تے آزاد نظم دیاں ونکیاں بارے ڳالھ مہاڑ کرݨ دے علاوہ اقبال سوکڑی ، سرور کربلائی ، عاشق بزدار ، احمد خان طارق ، عزیز شاہد ، اشو لال ، صابر چشتی ، شفقت بزدار ، خادم حسین مخفی ،عبدالقدوس ساجد، مظہر نیازی ، جمشید ناشاد ، ڈاکٹر گل عباس اعواݨ ، ارشاد ڈیروی ، قاسم سہاݨی تے غفور بلوچ جھئیں شاعریں دے فکری جائزے ’’لکھت ویورا‘‘ دا حصہ ہِن ۔ ’’تریمت ادب‘‘ کوں ݙٹھا ونڄے تاں سرائیکی ادب وچ مردیں دے مونڈھے نال مونڈھا رَلا کے کم کرݨ والیں خواتین دے ادب بارے ہک مفصل مضمون شامل کیتا ڳئے اَتے ڈاکٹر نسیم اختر دی نثری تحقیق دے نال نال ڈاکٹر صابرہ شاہین دی ادبی سُنڄاݨ کوں وی ایں حصے وچ شامل کیتا ڳئے ۔ کجھ ’’متفرق‘‘ تحریراں وی ایں کتاب اِچ موجود ہن۔جنھیں وچ سرائیکی کتاباں دے چھپݨ دا مُنڈھ، سرائیکی ادب وچ اقبالیات دے ترجمے تے انگریزیں دے خلاف تحریک چلاوݨ والے محمد اسلم خان ملغاݨی بارے مضمون ایں حصے دا حصہ ہے ۔ جݙاں جو ’’نَیں‘‘ (رودکوہی) دے حوالے نال انشائیہ نما لکھت اَتے ’’دمان‘‘ دے عنوان نال ہک مضمون وی پاتا ویندے ۔’’دمان‘‘ دے عنوان نال مضمون سرائیکی نصاب دا حصہ ہووݨ پاروں شامل کیتا ڳئے کیوں جو نصاب دی ضرورت پاروں سامݨے آوݨ والیں کجھ کتابیں وچ ایں مضمون کوں پیش کریندیں ہوئیں اَݨ ڄاݨیاں غلطیاں رہ ویندیاں ہَن ۔ اُمید ہے اے مضمون جتھاں پڑھݨ تے پڑھاوݨ والیں دے کم آسی اُتھاں کتاباں چھاپݨ والے ادارے وی اَݨ ڄاݨیاں غلطیاں توں بچ ویسِن ۔

’’لکھت ویورا‘‘ دی اشاعت دے سلسلے وچ میں سرائیکی ادبی بورڈ ملتان دے صدر ڈاکٹر اسلم عزیز درانی تے سیکرٹری جنرل (اعزازی) عامر حفیظ ملک دا تھوریت ہاں جو اُنھیں میݙی ایں کاوش کوں اشاعت دے قابل سمجھ کے میکوں ایں فکر توں آزاد کر ݙتا۔

21جنوری 2021ء؁                                                        ڈاکٹرحمید اُلفت ملغاݨی

                                                                                               0334-6944819

                       hameedulfatmalgahani@gmail.com

## حوالہ
لکھّت ویورا، ڈاکٹرحمیداُلفت ملغاݨی ،چھاپہ خانہ: جھوک پرنٹرز ملتان