open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
صابر بھریوں

صابر بھریوں سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل
١٩ دسمبر ١٩٧٧ء کوں میانوالی وچ ڄمے۔

## نمونہ کلام
اعتراز اساتے کر ناں جیویں تیں آپ تروڑے سانگے

ساکوں سستا سمجھ کے سٹ گھتاای مِل گے نی جڈنڑ دے ماھنگے

خوش راھویں جیں نل خوش تھینداایں ھَیا ازل توں جیندی تانگ اے

ساڈی قبر تےصابر ھک ڈیہنہ توں سنڑ باھسیں آخری بانگ اے

### ݙوہڑہ
توں ٹُراایں ٹُر کے ولیا نی پچھوں میں برباد ھو گئی آں.

ناں پیکے ھاں تے پوندے ھِم ناں ساوراں جوگی رھئی آں.

میڈا چہرہ زرد ڈسیندا ھےڈکھاں نال نہیل آ تھئی آں.

منجی تیڈی صابر خالی ھِے اسے ماروں روندی پئی آں.

### ݙوہڑہ
تیڈی نیت تے شک نَم کر سکدا،تونڑیں سچ تے نائیں، میں سچ سمجھئے

ہر حکم تے کیتم بسم اللہ جِڈے ٹوریا  تئیں، میں سچ سمجھئے

جذباتی تھی کے آھدا ہائیں ڈوہیں توڑ وسائیں، میں سچ سمجھئے

اتبار اچ صابر مار گھتائی توں کُوڑ تے ہائیں، میں سچ سمجھئے

### ݙوہڑہ
بوہا جڈنڑ وی جئیں کھڑکایا ہے میں بھجدی تھئی متاں توں ہونویں

ڈٹھا سِر دا بوچھنڑ پیرووانڑی ،تھاں ڈھیندی گئی، متاں توں ہونویں

کئی وار اُباہل توں کملی دی ونگ ونگ تُرٹ پئی، متاں توں ہونویں

آ صابر مینڈھیاں چٹیاں تھئیاں اِسے آس تے رہی، متاں توں ہونویں

(صابر بھریوں)
صابر بھیریوں

صابر بھیریوں میانوالی نال تعلق رکھݨ والا سرائیکی شاعر اے.
صابر حسین صابر

صابر حسین صابر سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## نمونہ کلام

### ݙوہڑہ
جتھاں پھل وی خوشبو ڈیندے دے اساں اینجھے یاد جہان

اچ ھیں

اساں کہیں انسان کوں نیں پرکھیا اساں میں دی خان گمان

اچ ھیں

نیسیں آکھیا کہیں کوں آؤ ساڈو بھاویں دردیں دے طوفان

اچ ھیں

ساڈا حال تـوں صـابـر کـیـا پچھدی اسـاں اندر دے غستان

اچ ھیں

صابر حسین صابر

### ݙوہڑہ
توں دشمن ہئی تاں دشمن رہے اساں دشمن نال نبھا گھنسوں

توں نہ ہو سیں تاں کول ساڈے اساں اپڑیں نال علا گھنسوں

توں خوشیاں مانڑی خوش تھی کے اساں ہجری ہجر سجا گھنسوں

بھلا کر تے صابر انڑ پھر دا ودے جگ دے کول دعا گھنسوں

### ݙوہڑہ
تیڈے ناں دی نیں کوئی آہ نختی بھاویں ظلم دے عین پہاڑ اچ ہیں

دل باغی نیں تھیا پیار کنوں بھاویں دھڑ کن دی لتاڑ اچ ہیں

اساں ڈیکھ سمندر پیتے ہن انویں قہر دی تس ہے باڑ اچ ہیں

ایویں لگدے صابر ہر ویسوں کہیں بے اماں دی آڑ اچ ہیں

صابر حسین صابر

### ݙوہڑہ
نسیں غور دے نال اساں ڈیکھ سگیے ایں غربت ہتھ چھڑوائے ہن

کیا لکھڑاں ہا کیا لکھ بیٹھاں ڈکھ قلم دے نال الائے ہن

نسیں ڈس سگدے بے حال اساں کئیں زوراں زور ڈیکھائے ہن

تیڈا صابر ناں وی نہ چئیسوں جیرھےخیر دے کرم کمائے ہن

### ݙوہڑہ
میں خواب دے وچ ہک خواب ڈٹھے میں خواب دی انت اخیر ڈٹھی

جـیویـں کـامـل پـیر فـقیر آکھیــے اونـویں تـھیندی میں تعبیر ڈٹھی

ایـں پـیـار پـریـت دے رسـتـے تـے ہـک رانـجھـے نـال مـیں ہـیر ڈٹھی

نـاں بھلسی صابر جـیندیں تئیں جـیری خواب اچ میں تصویر ڈٹھی

صابر حسین صـابـر

### قطعہ سجڑیں دی محبت سانگے
سـزائیں ہـن پـر کـوئـی سـزا کائنی

درد اے شدید پر کوئی انتہا کائنی

ہـر پاسے رُت ہے خزائیں دی صابر

بہـاریـں دی کـوئـی وی ہـوا کائنی

صابر حسین صـابـر

### غزل
فــطـرت وی بـیـج دا ہـک خـلا ہـے

ہـک جـا تـے نـیـں ھـر جـا بـجـا ہـے

کـیتھیں وفـائیں کـیتھیں جفـائیں

کـیتـھـیـں وفـا دا جـو نـاں وڈا ہـے

کـیتھیں نـیـں رہـے گی رنـگ رونـق

کـیتھیـں تـاں خـوشیـں دا سمـا ہـے

کوئی نہ سمـجـھے نہ سلـجے کوئی

انـــا پــــر ســـتــــی وی لا دوا ہـــے

اجاں تاں زندگی کوں سمجھا کعنی

ہـتـھـوں نـکـلـدی دا کـیـا معاملہ ہـے

نئیں لـگـدی صـابـر سمجھ ایہا ہـنـڑ

مــلــی دعــا ہــئـی کـہ بـد دعــا ہــے

صـابـر حسـیـن صـابـر

### غزل
سجڑیں دی محبت سانگے

نصیب اپڑاں ولا گولیندے ہیں

عجیب ہے نہ وفا گولیندے ہیں

اوندا نکھڑنڑ ہا ساہ دا نکھڑنڑ

وجہ وی بے وجہ گولیندے ہیں

غم ہے جئیندا او کھا لتھا ہے

غم دی ہنڑوی دوا گولیندے ہیں

ملدی نیں پئی بیمار پئے ہیں

اے چارہ گرہنڑشفا گولیندے ہیں

جیرھی تھیوے قبول ونج تیں

صبر دی صابر دعا گولیندے ہیں

صابر حسین صابر
ونکی:سرائیکی شاعر
صابر مبارک پوری

نور محمد صابر مبارک پوری سرائیکی شاعر تے نعت خوان ہے۔
## ڄم پل
مولوی نور محمد صابر وستی کھجی آلا کھوہ۔ کوٹلہ موسیٰ خان تحصیل احمد پور شرقیہ ضلع بہاول پور وچ ١٩٠٤ء وچ ڄمے۔ ایہ وی ہک اتفاق ہے جو ریست بہاول پور  دے چھیکڑی نواب سر صادق محمد خان عباسی وی ایں ݙیہاڑے ڄمے۔ نواب صادق عباسی وان٘ڳوں مولوی صابر وی وݙا ناں کمایا۔
## اولاد
صابر سائیں دا ݙوہترا خلیل احمد خلیل شاعر تے نعت خوان ہے،
## کتاباں
* مولود شریف
* مدنی سئیں دا میلاد
* کافیاں
* نعتاں
## وفات
١٩٧٢ء وچ اللہ کوں پیارے تھئے۔آپ دی مرقد وستی گرواں مبارک پور ضلع بہاول پور وچ ہے،
## نمونہ کلام
### کافی
جانی رات رہ پو سانگا خدائی ہے

متاں  ول نہ ٹکروں جندڑی پرائی ہے

چوری جے ویسیں ون٘ڄݨ نہ ݙیساں

ڳل پا پلو سئیں منتاں کریساں

پیراں فقیراں دا ناں گھن ٹِکیساں

سکدئیں جو معراج دی رات آئی ہے

مُد ڈھیر ڳذری قاصد پٹھیندئیں

سئیں کاں اُݙیندئیں تے فالاں پیندئیں

جوسی توں پوتھی پھلیندئیں پُچھین٘دئیں

منتاں منیاں ہم تے پیریں پُڄئی ہے۔

سُدھ ہوندی وین٘دے مُنڈھوں نہ سݙین٘دی

ہِیں دل مٹھی کوں نہ روڳ لین٘دی

کن٘وارای مراں ہا خواری نی چین٘دی

تیݙی ذمے نی میں آپ لائی ہے

رہسے ایہو درد ہر آن  دل وچ

ویسے قبر تئیں ایہو کان دل وچ

قسمت دیاں ڳالھیں ہے ارمان دل وچ

میں جاء وچھائی ہے پُنل کن٘ڈ ولائی ہے

اَڄکل دی نی، ہاں دھُر دی لُٹڑی

ݙٹھڑا نہ ہم یار ناں سُݨ تے مُٹھڑی

ڄاوݨ والی رات لو عشق گھُٹڑی

میں کرماں ماری کوں مئی دائی پلائی ہے

ڄمدیوں پُنل خاں تیݙی ہُلی ہاں

سِک ݙے کے سینے تیݙی لُڑھ ڄُلی ہاں

ݙکھ ڈھیڑ ݙٹھڑم تے پوری تُلی ہاں

رَبّ پاک ڄاݨے جیڑھی میں نبھائی ہے

سٹ سیج خالی ون٘ڄݨاں وفا نی

ہک رات رہسیں تاں ایہ کئی خَطا نی

ہِیں دِل دا لاوݨ تاں ہے کئی گناہ نی

رَبّ نی پُچھن٘دا اُوں آپ لائی ہے

صابرؔ لڳی پیت اصلوں نہ توڑیں

سر تئیں تݨیں مردیں تئیں من٘ہ نہ موڑیں

ایہا نن٘در چھوڑیں مگر سِک نہ چھوڑیں

ایں پِیت وی رِیت نازک سکھائی ہے

### نعت
دلربا سیدا سوہݨاں مکھڑا ݙکھا

ݙیکھ مکھڑا تیڈا سک لہائی رہساں میں

توݨیں ناں منھ ݙیویں تے ولا کنڈ بہیں

تیݙی ایں کنڈ اتوں جند گھمائی رہساں میں

تیݙے در دی بھلی رلی جنتے ونجے

جہڑی در مل گئی خیر گھن کے ون٘ڄے

توݨیں دھر دھر کریں کتی کنتے ون٘ڄے

ٻیٹھی در تے ایویں اکھ رلائی رہساں میں

جنت توں بھلی تیݙی پاک ڳلی

جئیں آ کے ملی خالی نہ ولی

حاتم دی تلی تیݙے در تے جھلی

ملے کجھ نہ ملے دھواں لائی رہساں میں
ونکی:سرائیکی شاعر
صابر حسین صابری

صابر حسین صابؔری سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل
دریا خان نال تعلق ہے۔

## نمونہ کلام
جیویں نال میڈے تئیں کیتی ھے

ایویں کڈݨ حبیب کریندن

،،

نِت کوڑے لارے لپے تاں

میڈا یار رقیب کریندن

،،

جہڑا حال میڈا تئیں کیتا ھے

کیا حال طبیب کریندن

،،

اوہو  ملدائے دنیاں تے

جو دان نصیب کریندن

،،

کلام: » صابر حسین صابؔری مرحوم

(دریا خان)

### ݙوہڑہ
ناں سمجھ ہامی ناہی سمجھ میکوں

اوندے نال جو پیار چا کیتائے

،،

میں پُچھیائے میکوں چاہندی ھیں

اگوں اوں اقرار چا کیتائے

،،

اُوندے منہ دی سُنڑ کے میں کملے

اکھیں نوٹ اتبار چا کیتائے

،،

وت سبھ کجھ لُٹ کے  دا

اوں صاف انکار چا کیتائے

،،

کلام » صابر حسین صابؔری مرحوم
صاحب لغارۍ

صاحب لغارۍ سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## ڄم پل
## نمونہ کلام
ہزار سِکاں ہزار چِھکاں،

اجاں وی دل وِچ تَراٹ گِھندین!

او گُزریے ویلھے ولّا وَلِن ہا،

توں ٹھاہ کریں ہا میں ڈر ونجاں ہا““

صاحب لغاری

**مونجھ دی شدت**

مونجھ دی شدت میݙی توبہ 

عشق محبت میݙی توبہ

دھاڑ خدا دی درد مریندن 

دل دی حالت میݙی توبہ

تیݙو ݙیکهنڑ مئے دے مٹ ہے 

مئے دی عادت میݙی توبہ

عشق عذاب ہے عشق ہے آتش

عشق دی لذت میݙی توبہ

تیݙی قربت رب دی رحمت 

تیݙی نفرت میݙی توبہ

رس نہ سئیاں دهاں نہ ݙیسوں

رب کوں پارت ، میݙی توبہ

خیر اے اج تاں کھل الوئےوے

اتنی عزت میݙی توبہ

ریشم ہتھ اج کنڑک کپیسن

هائے ڑی غربت میݙی توبہ

نظراں پھیری چیتے پھر گئے 

اتنی نفرت میݙی توبہ

توبہ زاری ، صاحب لغاري 

رس گئے نا وت، میݙی توبہ

صاحب لغارۍ
ونکی:سرائیکی شاعر
صادق آباد

صادق آباد ضلع رحیم یار خان تے سرائیکی وسیب دی آخری تحصیل ہے۔ اے شہر سرائیکی وسیب تے سندھ دے سنگم تے واقع ہے ۔ جغرافیائی طور تے اے سابقہ ریاست بہاول پور دا حصہ ہا تے بہاو ل پور ہُݨ ہک ڈویژن ہے۔ بھارت دی سرحد اتھوں کر تقریباً 20میل دے فاصلے تے ہے ۔ اے شہر رحیم یار خان توں صرف14میل دے فاصلے تے ہے۔ ایں نویں شہر دا سنگ بنیاد نومبر1948ء اچ امیر بہاولپور ، صادق محمد خان عباسی خامس نے رکھیا تے انہاں دے ناں نال ’’صادق آباد‘‘موسوم تھیا۔ ایندی بنیاد رکھے ونڄݨ تو ں پہلے احمد پور لمہ ایں تحصیل دا صدر مقام ہا۔ جدید شہر ہووݨ دے باوجود ایں ٻہوں تیزی نال ترقی کیتی اے۔

تحصیل صادق آباد دے لوکاں دی اَݨ گھٹ محنت د ے نتیجے نال اے علاقہ صنعت، تجارت تے زراعت دا قابد تقلید نمونہ ہے۔ اتھاں ہُݨ 20کاٹن جننگ فیکٹر یاں ہن، 2عدد آئل ملاں ہن، یونائیٹڈ شوگر ملز ہے ، فوجی فائونڈیشن دی ایشیاء دی سب توں وݙی کھاد فیکٹری ایف ایف سی ہے۔ ادویات بݨاوݨ آلی شاریکس لیبارٹریز ہے۔ شیر پاک دے ناں نال بوتلاں تے بند کھیر اتھائوں پورے ملک کوںفراہم کیتا ویندے۔ اتھاں چار کالج تے ٻارہاں ہائی سکول ہن ، علاج معالجے کیتے بہترین کلینک ہن۔ دینی تعلیم کیتے مدرسہ انوار القرآن، دارالعلوم مدینہ، مدرسہ رفیق العلماء ، مدرسہ عربیہ فیض الاسلام، مدرسہ عربیہ رشیدیہ تعلیم القرآن مشہورہن۔ تحریک پاکستان دے ݙو انتہائی اہم کارکن اتھاں مقیم ہن، میر زاہد حسین، تے مولوی بشیر ا ٹھگر۔ میر زاہد حسین دا قائم کردہ ’’بیت الحکمت‘‘ سنٹرل لائبریری بہاولپور دے بعد پورے بہاول پور ڈویژن دا سب توں معیاری کتب خانہ ہے تے اہل علم کیتے قابل دید ۔ اتھاں قابل دید مقامات ٻئے وی ہن۔ بھونگ دی مسیت، یا گڈو بیراج جیڑھا صرف ہک گھنٹے دی مسافت تے ہے یا احمد پور لمہ جیندے قدیمی تاریخی قلعے دے آثار حالی تئیں موجود ہن ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
صادق بزدار دا ارمان

صادق بزدار مرگئے صرف اپ نئیں مویا سنگت کوں وی نال ماری گئےصادق بزدار سندھ دریا دی مھبت بھری منڑ ہا
کردار دا صادق پیار دا صادق گال مہاڑ دا صادق ۔۔۔صادق موئے ساڈے سانگے مہرے الا مویا گئے بدھی سنگت دانڑاں دانڑاں تھئی گئی ول یاریں دا ملنڑ مہانگ تھی گیا ول ایں کھیرو کھانڈتھئے ھئیں جو ہک بے دا اتہ پتہ نئیں ریہا ساہ ساہ ہجر دی سانگ تیں ٹنگیچ گئے  ھاں ہسیئے تاں کرب اچ کوہیچ گئے  ہک کارواں ھا پیاردا لٹیج گئے مرکیں پئے جیندے ھوسن سدھ بدھ نئیں کتھ ھوسی سرور کربلائی رانڑاں امام بخش  غلام عباس جاڑا منظور خاں دریشک تاج خاں گوپانگ استاد نزیر فیض مگی سمیع مجاز جاوید اصف مسیع اللہ گورچانی ماسٹر رسول بخش گلفاز   عبدالطیف بھٹی ملک سجاد ماڑھا عمرخاں بزدار درخواست جمال خاں عابد مراڑانی  عزیز شاھد۔ریاض عصمت بشیر غمخوار مصطفے خادم اصغر گورمانی فضل عباس ظفر ۔ظفر جتوئی رشید اشتر منظور ٹھلا اسلم ملکانڑیں سعید احمدانی نزیراحمدانی کریم نواز خاں کورائی خادم خاں گشکوری چاچامریداحمد خاں گلفاد لیاقت خاں گلفاد پیلا خاں گلفاد حضور بخش خاں گلفاد ملک حسن عبدالواحد ملنگ اقبال نصرت فیض علی فیض ملنگ واجد بزدار درمحمد راوی حسن لشاری سلیم گورمانی ڈاکٹر فداحسین غلام یسین خاں علیانی ایڈوکیٹ سرور اعوان اسلم مشوری خلیل بھٹی حاجی غلام شبیر خاں بزدار استاد حکیم مرید موچی جام حضورن امیربخش پراھائیں اقبال بزدار ھوٹل الا کوئی منے یا منے صادق خاں دے مرنڑ اچ صرف عاشق بزدار کلہا تھئے عاشق خاں امدنڑ خیر دی ھووی. (اکبر ملکاݨی)

## حوالے
صادق سنجراݨی

صادق سنجرانی پاکستانی سیاست دان تے چیئرمین سینیٹ ہن۔ صادق سنجرانی 14 اپریل 1978ء کوں بلوچستان دے ضلع چاغی دے علاقے نوک کنڈی وچ ڄمیے۔صادق سنجرانی نے ابتدائی تعلیم نوک کنڈی وچ حاصل کیتی تے ولا بلوچستان یونیورسٹی توں ایم اے کیتا۔انہاں دے پیو خان محمد آصف سنجرانی دا شمار علاقے دے قبائلی رہنماوئیں وچ تھیندے تے اوہ انہاں ݙینہاں ضلع کونسل چاغی دے رکن ہن۔میر صادق سنجرانی پنڄ بھراویں وچوں سب توں وݙے ہن تے انہاں دے ہک بھرا اعجاز سنجرانی نواب ثناء اللہ زہری دے دور حکومت وچ محکمہ ریونیو دے مشیر بݨیے۔

حکومت دی تبدیلی دے باوجود وزیر اعلیٰ عبدالقدوس بزنجو نے انہاں کوں ایں عہدے تے برقرار رکھیا۔میر صادق سنجرانی دے ہک بھرا محمد رازق سنجرانی سینڈک پروجیکٹ دے ایم ڈی رہے۔صادق سنجرانی 1998ء وچ سابق وزیر اعظم نواز شریف دے کوآرڈینیٹر رہے تے 2008ء وچ جݙاں یوسف رضا گیلانی وزیر اعظم پاکستان بݨیے تاں انہاں دی جانب توں قائم کیتے ڳئے شکایات سیل دا سربراہ میر صادق سنجرانی کوں بݨایا ڳیا تے اوہ 5 سال تک ایں سیل دے سربراہ رہے۔صادق سنجرانی نے 3 مارچ 2018ء کوں بلوچستان توں آزاد حیثیت نال بطور رکن ایوان بالا پاکستان تے امیر مجلس ایوان بالا پاکستان منتخب تھئے۔

## حوالہ
صادق میر

صادق میر بیگ سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل
٢١ فروری ١٩٧٧ء کوں ڄمے۔

## کتاباں

## نمونہ کلام

### ݙوہڑه
تیݙی یاد بنا بی کوئی شئے نئی میݙے لب تیں وی تیݙا ناں ہوندے

ݙہنہ چیتر دے ایویں کئی ہوندن کجه موسم ڈهیر خزاں ہوندے

تیݙے آونڑ دا ول پک تهیندے جݙاں کنده تے کرکدا کاں ہوندے

ایں میر دے سینے وسدا ہئیں جیویں نقطہ ن دا هاں ہوندے

صادق میر

### ݙوہڑه
تیݙے ہتھ اچ واگ ہے ویلهے دی تیکوں ظلم دے زائقے راس کهڑن

ساݙے حال تے کهلدے جگ سارا ساݙے کڈهدے هاں ارداس کهڑن

تیݙے گندر گناه دی واچهڑ تیں ساݙے جزبے نت بے آس کهڑن

توں میر ہئیں قاتل نسلیں دا سا کوں منڈھ لا دے وسواس کهڑن

صادق میر

### ݙوہڑه
متاں آ نکلے ایں آس اتیں اساں مݨ تے لارے لڳ کهڑ ڳئے

سا ݙے حال انویں بے حال کهڑن او روز ٹهڳیدا ٹهڳ کهڑ ڳئے

ساݙو آندا ہے یا نئیں آندا اے وہم سدا رڳ رڳ کهڑ ڳئے

اساں میرتاں پار دو  ݙیہدے ره ساݙو ݙیکھ تماشہ جگ کهڑ ڳئے

صاد ق میر

### غزل
مردے دم تئیں ساݙی توڑ دی یاری ہے

خون دے رشتے وانگوں رشتے داری ہے

لیپے پولے کر کے کر محفوظ گهدی

جہری پیار دی پیاری کنده اساری ہے

ویل ہکیساں جندڑی تیݙے نانویں دی

انویں ہرشئے تیݙے ناں تے واری ہے

ݙیکهیں وت کرلاٹ اے سارا جگ سنڑسی

وت تیݙ ی پرد یس جو خان تیاری ہے

لو لو تس ہے لمس تیݙے دی ول آ توں

اکهیاں تانگھ ہے دلڑی مونجھ دی ماری ہے

کهلد یں چا الوایا کر احسان تیݙے

ساری عمرا روند یں میر گزاری ہے

صادق میر

### غزل
سئں شہر ہوندیں وی نئں نظر دا نظردے ساکوں بهلا ݙتا ہئی

ایں عجز ساݙے فقیر ویں کوں رواج جگ دا بنڑا ݙتا ہئی

توں ونج کے پردیس بہہ گیا ہئیں کیوں غیر نگری تیں ٹهہہ گیا ہئی 

میں قرب دی تس توں مردا وینداں بغیر یادیں دے کیا ݙتا ہئی

اجاں تئں دل پئے تڑپدا توں ساݙے پهڑکار وی نئیں ݙیہدا 

اکهیں کوں قاتل بنڑا کے ٹریو اے قہر وکهرا وسا ݙتا ہئ

میں مونجه سئں کوں پوائم کپڑے تیں آپ لتهے ہنڈائم کپڑے 

ٹرایو چٹکے تیں پیرو راہڑاں خلوص دا کیا صلہ ݙتا ہئی

اوکهے رستے تے سٹ گیا ہئیں سجنڑ تعلق وی کٹ گیا ہئیں 

سئں ݙکھ تاں تهیندے توں ݙیکھ کے ساکوں رستہ اپڑاں وٹا ݙتا ہئی

میں میر کوں چا فقیر کیتو تیں روگ روح دا جاگیر کیتو

ہے لیر چولا نئی ہوش جگ دا ء عشق کینجها خدا ݙتا ہئی

صادق میر

### غزل
جان اپڑ یں کوں جان ڈے آیاں

د ل د ا کچا مکا ن ڈے آیاں

میڈی سک وی ادھوری رہ گئی ہے

اوکوں سک دا سامان ڈے آیاں

اوندے آکھیے تیں خود کوں رولیاہم

او کو ں وسد ا جہان ڈے آیاں

ہجر اوندی زبان مند ری ہئی

او کوں اپڑیں زبان ڈے آیاں

وقت کجھ وی وگاڑ نئیں سگدا

میں تاں خود کوں امان ڈے آیاں

جیڑھی پونجی ہئی میر دے کولوں 

سا ری تیکو ں میں خان ڈے آیاں

صادق میر

### غزل
خو د کو ں ازیت نہیں ڈیونڑیں

غم کوں ایہا سہولت نہیں ڈیونڑیں

اگیں آکھیا وی ہم جو محبت نہ کر

ہنڑ تاں دل کوں اجازت نہیں ڈیونڑیں

اے نظردا ہے میکوں زمانے دے وچ

تئیں کہیں کوں محبت نہیں ڈیونڑیں

جو الیند ا نہیں کجھ ڈسیند ا نہیں

اوں کہیں کوں وی راحت نہیں ڈیونڑیں

جان منگے تاں حاضر ہے جانی میڈا

میں تاں حرفیں دی قیمت نہیں ڈیونڑیں

صادق میر
ونکی:سرائیکی شاعر
صباحت عروج

صباحت عروج دا تعلق خطہ سرائیکستان دے ضلع ڈیرہ غازی خان دے نال اے تے انہاں دی پیدائش 8 ستمبر 1995ء دی اے۔ اے اردو تے سرائیکی دی نامور شاعرہ ہن۔ سوشل میڈیا تے انہاں دے اکثر مشاعرے ݙیکھݨ کوں ملدن۔ انہاں دی شاعری سݨݨ نال تعلق رکھدی اے۔

## تعلیم

## کتاباں

## نمونہ کلام

### میں کِھل ہاں سوہݨے چُھوہٙر دی
میں کِھل ہاں سوہݨے چُھوہٙر دی

میݙے اندر ݙُکھی دِھی

میں ہووݨ ہووݨ منگدی ہاں

ہووݨ تے راضی تھی

میں وخت دے تخت دا تاج ہِمی

میݙا ٻُݙدا ویندے جی

میں ہووݨ ہووݨ منگدی ہاں

ہووݨ تے راضی تھی

میں رُل کے آپ کو ڳول ویساں

میں سسؔی ہاں تھل دی

میں ہووݨ ہووݨ منگدی ہاں

ہووݨ تے راضی تھی

میں الف تے لام تے میم ہوساں

میں مومن دی تختی

میں ہووݨ ہووݨ منگدی ہاں

ہووݨ تے راضی تھی

میݙا تیرہاں ویہاں سئّو بݨدے

میں ہیݨے دی دھمکی

میں ہووݨ ہووݨ منگدی ہاں

ہووݨ تے راضی تھی

صباحت عروج

### ہک شعر
تیݙی مونجھ کنوں منہ پیلا ہے

میکوں لوک آہدن سفرا تھی ڳئے

ایویں ڳالہیاں ڳالہیں ہوندن ہݨ

ہر کوئی پچھدے تیکوں کیاں تھی ڳئے

صباحت عروج 

### جیندا اندر ہے خالی
جیندا اندر ہے خالی ، بشر  ݙیکھ گِھن  

اپݨاں دل ڈیکھ گھن اپݨاں گھر ݙیکھ گِھن

واقعاتی مسائل دا حل نئیں مِلیا 

حادثاتی اِتھاں معتبر ݙیکھ گِھن

موت بندے کوں مسکن بݨا چھوڑا ہے 

زندگی ہے اڄاں در بدر ݙیکھ گِھن

اوندے  منزل تے پہنچݨ دا ݙکھ ہے تیکوں 

اوندی منزل توں پہلے سفر ݙیکھ گِھن 

بندہ بندے دا ڳاٹا لہیندا ودے 

اپݨی تبلیغ دا اے اثر ݙیکھ گِھن

پُتراں دی پڳ تے کلفاں لویندا ودیں 

چاندی تھیندے ہوئے ِدھیاں دے سر ݙیکھ گِھن

ریت دی ڈھا مقدر دی کندھ کھا ڳئی 

ساݙے تھل دے کنارے تے گھر ݙیکھ گِھن

تیکوں اللہ دے نزدیک کر چھوڑیم 

این منگالی دے وچ میݙا پھر ݙیکھ گِھن

صباحت عروج

### تیــݙی ہـک مسکـــان دے کیتــے
تیــݙی ہـک مسکـــان دے کیتــے 

راضــی ہــاں نقصــان دے کیتـے 

گھـر دی ڄــاہ میـں دان کریساں 

وستــی دے غستـــان دے کیتـے 

امــــڑی اپݨــــے ڳـــاݨھــے ویچـے 

بچــڑے نــافرمــــــان دے کیتــے 

ہنڄــــوں اپݨــے کیتــے رکھئیــم 

کِھـل رکھسـاں مہمـان دے کیتے

لکـھ پـڑھ قـول قـرار فضـول ان

تیــݙے ڄھئیـں ٻئیمان دے کیتے 

میـݙے کیتـے ڄــان نئیـں ݙینـدا 

ݙیســـی پـاکستــــان دے کیتــے؟

روشنـــدان ہـــے چـڑیــــاں کیتـے

چـڑیــــاں روشنــــدان دے کیتــے

رب کوں ٻُکھ نئیں کہیں شئے دی

کڄــھ کـر ڳھـن انسـان دے کیتـے

✍🏻صباحت عروج صاحبہ              

## حوالے

ونکی:سرائیکی شاعرہ
صبیحہ قریشی

= صبیحہ قریشی =

## اصل ناں:

 صیبحہ صبا ہاشمی۔

## پیوداناں:

حاجی الہی بحش (مرحوم)۔ 

## عمر:

اکتریہہ سال۔

## تعلیم:

 بی اے۔ 

## ادب دے صنفاں:

افسانہ، مضمون، شاعری۔ 

## پتہ:

معرفت سرفراز ملک۔ ۳۹۔ ڈی بلاک ڈبلیو۔سٹریٹ سی ماڈل ٹاؤن سی بہاولپور۔

MubasherKaleem (talk) 12:22, 20 June 2019 (UTC)

ونکی:مصنفاں دی ڈائریکٹری
صدارتی نظام

صدارتی نظام ہک جمہوری نظام حکومت ہے۔ جنیدے وچ سربراہ مملکت انتظامیہ دا سربراہ ہوندے۔ انتظامیہ مقننہ کنوں وکھری ہوندی ہے۔ ایں سربراہ مملکت کوں صدر اہدن۔ عدلیہ مقننہ تے انتظامیہ ترائے وکھرے وکھرے ادارے ہوندن۔ 

## صدارتی تے پارلیمانی نظام وچ فرق
١۔ پارلیمانی نظام وچ مقننہ تے انتظامیہ ݙون٘ہاں دا سربراہ وزیراعظم ہوندے  تے اسمبلی دے اڳوں جوابدہ ہوندے۔ صدارتی نظام وچ مقننہ تے انتظامیہ وکھرے وکھرے ہوندن۔

٢۔ صدارتی نظام وچ اسمبلی دا کم صرف قنون سازی ہوندا ہے تے صدر اسمبلیاں کائنی توڑ سڳدا نہ لوڑ ہوندی ہے۔

٣۔ صدارتی نظام وچ اسمبلیاں توں منظور تھیا قنون صدر مسترد کر سڳدے۔

٤۔ صدارتی نظام وچ سربراہ مملکت یا بادشاہ  صدر ہوندے۔

٥۔ پارلیمانی نظام جمہوری ہوندے۔ اوندے وچ بادشاہت کائنی۔
صحبت پور

صحبت پور بلوچستان دا ہک ضلع ہے، صحبت پور دی زبان سرائیکی ہے۔

## جغرافیہ

## تاریخ

## آبادی

## شخصیات
* قادر بخش
صفدر بلوچ

صفدر بلوچ سرائیکی تے اردو دا خوبصورت شاعر ہے. خان پور ضلع رحیم یار خاں نال تعلق ہے۔
صفدر مولائی

صفدر موالائی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## ڄم پل
بکھر نال تعلق ہے۔
## نمونہ کلام
سر سر ہے سر دی پگ کیتے سر نئیں کرنڑے خم ڈوجھاں دے 

ساڈا صفدر ہے کم کار ہکو اساں آندے ہیں کم ڈوجھاں دے
ونکی:سرائیکی شاعر
صفدر کربلائی

اصل ناں      صفدر حسین

قلمی ناں       صفدر کربلائی   

جمن           1985ء   

تعلیم         ایم اے اردو

پیشہ          تدریس   

فون نمبر       03338907977

جاہ پتہ        محلہ سردار بخش۔بھکر

صفدر کربلائی ہک خوبصورت لب و لہجے دے شاعر ہن ۔ انہاں دی موزوں طبع شاعری پڑھ کے قاری کوں مزہ آویندے۔مجال ہے جو کتھائیں الفاط کوں چھک سنگوڑ کے بدھن بلکہ ہر لفظ کوں ناپ تول کے اوندی نشست تے ایجھی سلیقہ مندی نال بدھیندن جو روانی اچ ذراوی جھول نہیںآندا ۔تے اوہ عمدہ خیالات دی عمدہ شاعری کریندن۔آپ دے کئی شعری مجموعے وی چھپ چکے ہن ۔تے ایویں شاعری دے نال نال اوہ ہک پختہ کار نثر نگار وی ہن ۔زیادہ تر اوہ تحقیقی کم اچ رُجھے رہندن،تے تحقیق دے میدان اچ اوہ بہوں سارا کم کر چکے ہن ۔جڈاں جو انہاندیاں زیرِ طبع کئی نثری کتاباں تکمیل دے مراحل اچ ہن ۔

جتھوں تک صفدر صاحب دی غزل دا تعلق ہے تاں اوہ اپنی غزل اچ ہر قسمی موضوعات گھن آندن ،لیکن غزل اچ انہاندا مرکزی موضوع محبوب دے لب و رخسار تے اوندی زلف کنڈل دی   تعریف کرن ہے ۔

صفدر کربلائی سرائیکی زبان
دا ٻہوں وݙا شاعر ہے

## کتاباں


مرثیہ  
                          
* شام توں پہلے**
*بحرین دے موتی
*پیراں ہیٹھ اسمان**
*ساڈی جھوک تے آ
*محبت رول ڈیندی ہے
*مرا حسین ابھی کربلا نہیں پہنچا
* اردو کفتاں
*ثنائے مظہرالعجائب              
*سرایکی مرثیے (سید غلام حسن شاہ تائب) 
مرتب صفدر کربلائی
*کچھی دی الہامی کتاب
شاعر غلام سکندر خان غلام
*سرائیکی مرثیے
مرتب صفدر کربلائی
( زیرطبع)

## نمونہ کلام

### غزل
ریت ، مٹی ، تے ڈاب ککھاں تے

سارے جگ دے عذاب ککھاں تے

اے درختاں کوں زیب نئیں ڈیندا

پکھی بیٹھن خراب ککھاں تے

ڈھیر پُھلاں دے تذکرے کیتن

ہنڑ لکھیسوں کتاب ککھاں تے

چوب خیمے دی لکھدی رہ گئی اے

کربلا دا نصاب ککھاں تے

ہک شکاری کھنڈا کے رکھ چھوڑن

ہک پرندے دے خاب ککھاں تے

لگدائے صفدر بہار آ گئ ہے

کِھلدئے پئے ہن غلاب ککھاں تے

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ صفدر کربلائی۔۔ بکھر
*
*
ونکی:سرائیکی شاعر
صوبائی انتخابات ہند، 1937ء

گول میز کانفرنس دی ناکامی دے بعد برطانوی پارلیمنٹ نے ہندوستان وچ ہک حکومتی ڈھانچہ قائم کرݨ کیتے 4 اگست 1935ء کوں ہک مسودۂ قانون دی منظوری ݙے ݙتی۔ اس کوں ’’قانون ہند مجریہ 1935ء ‘‘ دے ناں نال ڄاݨا ویندے ۔ اس قانون دے ݙو حصے ہن۔

1۔ وفاقی حصہ

2۔ صوبائی حصہ

قانون ہذا دے مطابق مرکزی سطح تے تمام صوبیاں تے ریاستاں دے باہمی اشتراک نال ہک آل انڈیا فیڈریشن دا قیام عمل وچ گھن آوݨ دا فیصلہ کیات گیا۔ جبکہ باہمی صوبائی سطحاں تے 1919ء دی اصلاحات دی رو نال رائج الوقت ݙو عملی نظام حکومت کوں ذمہ دار حکومت نال تبدیل کر ݙتا گیا۔ اڑیسہ کوں ہک نواں صوبہ بݨا ݙتا گیا۔ صوبہ سرحد کوں مکمل طور تے صوبے دا درجہ ݙتا گیا۔

جتھاں تک اس قانون دے وفاقی حصے دا تعلق ہئی، آل انڈیا نیشنل کانگریس تے آل انڈیا مسلم لیگ ݙوہاں سیاسی جماعتاں نے اینکوں مسترد کر ݙتا تے ریاستاں دی طرفوں وی اس تے کافی اعتراضات کیتے گئے۔

ݙوجھی طرف اس قانون دے صوبائی حصہ کوں مسلم لیگ تے کانگریس ݙوہاں نے قبول کر گھدا۔ جس دے تحت جنوری 1937ء وچ ہندوستان دے کل ١١ صوبیاں وچ انتخابات منعقد تھئے۔ نتائج دے مطابق کانگریس کوں پنج صوبیاں، مدراس، متحدہ صوبہ جات، مرکزی صوبہ جات بہار تے اڑیسہ وچ قطعی اکثریت حاصل تھی گئی۔ کانگریس دی لیڈر شپ نے انہاں صوبیاں وچ مخلوط حکومت بݨاوݨ توں انکار کر ݙتا تے اس طرح انہاں صوبیاں وچ واحد پارٹی کانگریس دی حکومتیں تشکیل ݙتی گئی۔ چند ݙینہاں بعد کانگریسی رہنماؤاں نے بمبئی تے سرحد وچ وی چند اقلیتی پارٹیاں دی مدد نال حکومتاں قائم کر گھدیاں۔ اس طرح ہندوستان دے کل اا صوبیاں وچ کانگریس نے ست صوبیاں وچ اپݨیاں وزارتاں قائم کر گھدیاں۔

قانون مجریہ 1935ء دے تحت قائم تھیوݨ والیاں کانگریسی وزارتاں کوں سوا ݙو سال تک کم کرݨ دا موقع ملا۔ نومبر 1939ء وچ کانگریس تے انگریز دے درمیان ݙوجھی جنگ عظیم وچ ہندوستان دی شمولیت دے سوال تے اختلافات دی وجہ نال وزارتاں کوں مجبوراً مستعفی تھیوݨاں پیا۔ مسلم لیگ نے قائد اعظم محمد علی جناح دی ہدایت تے 22 دسمبر 1939ء کوں یوم نجات منایا۔

## نتائج

*انہاں وزارتاں دی وجہ نال مسلم لیگ صحیح معناں وچ آل انڈیا مسلم لیگ بݨی۔

*انہاں وزارتاں دے بعد قائد اعظم محمد علی جناحؒ کوں صحیح معناں وچ مسلماناں دا ہک عظیم لیڈر بݨݨ دا موقع ملا. 

*انہاں انتخابات دے بعد ہی مسلماناں نے ہک الگ وطن دے مطالبے کیتے مسلم لیگ دے پلیٹ فارم توں قراردادِ پاکستان منظور کیتی۔
## حوالے
صوبہ آگاہی مہم (اکبر ملکاݨی)

صوبہ اگاہی مہم دے سلسلےاچ روزانہ میں ہک ڈو پوسٹاں فیس بک تیں لیندا ھامیں ول فیس بک دے کجھ دوست اے ولدی ڈیندے ھن کہ میاں صوبہ کوئی فیس بک تیں پوسٹیں لانونڑ نال تیں ملڑاں کجھ ڈیہنہ تک میں انہیں کوں اے جواب ڈیندا ریہم پوسٹیں لانونڑ کنیں مراد صوبہ نئیں ھوندا بلکہ پوسٹاں دا مقصد صوبہ اگاہی مہم دا ہک ناں ھے مگر انہیں کوں ول وی سمجھ نہ ائی اخر کار ڈوچار جیہاڑے تھیندن میں پوسٹاں لانونڑ چھوڑ ڈتین ول چپ کتھاو کوئی کاو ای کئینی پریشان تھی گیاں اصلو جیڈو کیڈو چپ غڑپ تھی گئی اے ول سوچم کم تیں ھا صرف صوبہ اگاہی مہم دا کہیں تیں منت الا کم وی نہ ھا کریندے تیں اپڑیں مرضی سانگے ھاسے کہیں دے جواب دہ تیں کئیناں ھاسے ہنڑ ول فیصلہ کیتیمیں پوسٹاں لاونڑ شروع کریندا پیاں نکمیں بہنڑ کولھو بہترے کجھ نہ کجھ کم تاں تھیندارھے کہیں کوں پسنداوے تیں بھانویں نہ اوے او انہیں دی مرضی اساں تیں اپڑاں فرض نبھاوں بیٹھے کوئی اے تاں نہ اکھسی جو تھک تیں گھر بہے تھئین اللہ خیر کرے جیوو پئے، سرائیکستان زندہ باد، جیون سرائیکی عوام. (٢٩ نومبر ٢٠١٨ء)

## حوالے
صفیہ ملک

صفیہ ملک سرائیکی گلوکار ہے۔
## وڈیو

* جوگیا
* ݙتا کر دیدار ساکوں چنڳا لڳدایں

## ٻیا ݙیکھو
* سرائیکی گلوکار
*اجمل ساجد

ونکی:سرائیکی گلوکار
صندوقڑی

صندوقڑی

عبداللہ عرفان ملک

وت پورے وسیب اچ کئی اینجھا بنوارا آیاجو وسیب دا کرنگا ای اکھینداترٹ پیا، وسیب واسی کانا کانا تھی ڳئے، کئی ڄلئے کئی مرسدھاݨے تے جیڑھے بچ ڳئے اوگھتاں اچ لک وسر مول تھی کراہیں، اکھیں بھرکا بھرکا تے کھٹ کمت دے سبھݨاں وسیبی وسیلیاں کوں موٹے ڈھوراں واکن ڳجھیں توں تمبیندا ݙہدے رہے. بھلا اینجھے تماشے انہاں گھتاں اڳے ݙٹھے ای کݙݨ ہن جو کتھاوں کئی ڄنڈ ٻنا بچاوݨ کاݨ ٻکیں ہتھیں پووݨ دا دھرک مریندے. پر تھیا اے انہاں گھتاں اچ وی اکرس تے سوڑسنگوڑ شروع تھی ڳئی تے بکھ انج نچݨ لڳ پئی. پچھے اے وی ویہر ویلے تھیندے، پنگھر پونجھیندے، ڈڈھ دیاں سٻیاں کھولݨ سانگے ہک ٻئے توں نکھڑ ڳئے. وت جیویں چھل مینہہ آنوݨ توں اڳے کویلیاں اپݨیاں اڳلیاں آساں مراداں دے آنے چا کراہیں ایجھی تھارھاں سانبھ آندئین جتھوں ایں ݙر بھئو کنیں پچھے کڈھ پرتا وی آنون، ایویں ای ایں وسیبی بھویمپ اچ نکڑے ٻالاں نال وی تھیا ہا. انہاں دی ڄموڑ ال وی انہاں دیاں نکڑیاں نکڑیاں خوشیاں تے آساں دے ہلکے جیجاں کوں چا تے انہاں دی مجالی دے کہیں ایجھے اکھے اچ سانبھ آئی ہئی جیکوں او جوانی دے ٻے الکے ݙینہاں اچ ای ٻاہر ونڄ کڈھݨ ہݨ تاں اکھیندا ویلے کویلے دے ݙر بھئو دی انہاں کوں وی بھوم تھی ڳئی ہئی.

صندوقڑی..... ملک عبداللہ عرفان
## حوالے
صوبہ بہاولپور دا شوشہ

زردار صاحب دی بہاولپور صوبہ بحالی تحریک دی مکمل حمایت دا اعلان

تحریر شہزاد عرفان
پیارے لوک سانجھیو تے میݙے ہاں دے گوشے پیپلزپارٹی دے سرائیکی جیالیو۔۔۔۔۔۔ 
اڄ پاکستان دے تمام قومی اخباراں ءچ اے خبروڈی سُرخیاں نال چھپی ء جو زرداری صاحب نے بہاولپور صوبہ بحالی تحریک دی حمایت کرڈتی ء۔ ہک ہفتہ پہلے میں فیس بک تے ایہا نیوز بریک کیتی ہائی جو جناب آصف زردای صاحب نے سرائیکی صوبہ دی مخالفت کریندے ہوئے، بہاولپور صوبہ بحالی تحریک دے لیڈر جناب مجتبی احمد خان رند صاحب نال اسلام آباد اپݨے گھر سڈوا تے تفصیلاََ ملاقات کیتی تے اپݨی مکمل حمایت دا یقین ݙیوایاـ میݙی ٹائم لائین ݙیکھ سگدے وے۔ ایں خبر دی تصدیق تے وت اپݨی لیڈرشپ نال اختلاف تے احتجاج کرݨ دی بجائے دوستاں جیالے ساتھیاں میکوں بُرا بھلا آکھیا ۔ انتہائی اہم ڳالھ ھُݨ وی ایہا ہے جو سرائیکی وسیب نال سرائیکی لوکاں نال تھیندا کیا پئے ۔ آخر اے سبھو کُجھ اچانک تے خودبخود تاں نئیں تھیندا پیا۔ ۔ مسلم لیگ یا تحریک انصاف یا کوئی بئی مذہبی جماعتاں ڄیڑھے جو اقتدار ءچ ہن اے دشمنی کرن تاں دشمنی سمجھ آندی ء جو اے دراصل اسٹبلشمنٹ دی پارٹیاں ہن سرائیکی دشمن ہن ، پر جیکر اے بی بی شہید دی پیپلز پارٹی ء تے او کیویں الیکشن دے اتنے قریب آتے اپݨے سرائیکیاں نال اتنا وݙا ہتھ چا کرے جو ہک ہفتہ پہلے سینٹ ءچ بھرپور اکثریت ہوݨ دے باوجود سرائیکی زبان دی پاڑ قانونی تے آئینی طور تے پٹ تے ولدا ڈکار ءی نہ مارے، وسیب ءچ احتجاج تھیوے اوندے کیتے بے معنی ہو وے معذرت تا دور اپنْی بھونڈی حرکت تے عوام کوں وضاحت وی نہ ڈیوے ۔۔۔ وت ہالی ݙُکھ دے ھنڄوں نہ مُکے ہن اُتوں سرائیکی دُشمنی دا اینجھا بیا وار جو سرائیکی قوم کوں تقسیم کرݨ سانگھے، پنجاب دی موجودہ طاقت کوں برقرار رکھݨ کیتے، پنجاب ءچ مِنی پنجاب بݨاتے ریاست ءچ آبادکاراں کوں سیاسی طاقت تے سرائیکی کوں نسلاََ انھاں دا غلام بݨاوݨ کیتے بہاولپور صوبہ بحالی دی اینٹی سرائیکی سازش کو پیپلزپارٹی اپݨے ڳل دا ہار بݨا تے اسلام آباد ءچ نچدی پھرے ۔۔۔۔ بی بی تے زیڈ بھٹو دی سیاسی افکار تے عوامی مینڈیٹ کوں اینویں نِند تے رکھ ڈیوے۔ کوئی پُچھے جو اے کیا ء تے " شاہ توں پہلے شاہ دے ٹٹے" ( شٹٹے)جواب ڈیون پئے ونجن جو ایں نئیں تے ایں ہے ، او نا ہا تے اے ہا، ایں نہ ہوسی تا اوں ہوسی وغیرہ وغیرہ ۔۔۔۔۔۔۔ہُنْ اے دانش دانی ءچو نکی جہئیں دانش بازی بند کرتے عوام کوں سرائیکی کاماسوترا سکھاونْ دی بجائے ونج تے زرداری صاحب دے حضور پیش تھی تے اےنہ پچھو جو بیا حُکم سئیں بھل اے پچھو جو سئیں اج سرائیکی عوام ءچ سرائیکی صوبے دی امید روشن ء تے پیپلزپارٹی پنجاب دی اشرافیہ تے پنجابی اسٹیبلشمنٹ دی لونڈی بݨ کیوں نچدی کھڑی ء ؟ تے سرائیکیاں پیپلزپارٹی دا یا زرداری صاحب دا کیا قصور کیتے جو تساں پنجابی اسٹبلشمنٹ دا حکم من تے سرائیکی دشمنی تےلہہ آئے وے؟ ۔ کوئی نویں ڳالھ ہے ضرور پیپلز پارٹی ءچ اندر خانہ کیا چلدا پئے کوئی تاں ڈساوے جیہڑے روز سرائیکی کوں علم سیاست دا بھاشݨ سُݨیندے ہو پی پی پی دی حمائیت ءچ ۔۔۔۔ سرائیکی تاں کل وی سرائیکی ہائی اڄ وی ہے تے اڳوں تے وی رہسی ۔اساݙی سیاسی جدوجہد دی سیاسی تحریک ہے کوئی سیاسی پارٹی دا اسٹبلشمنٹ نال حصول اقتدار دا کوئی اندر خانہ خفیہ سمجھوتہ تے ڈیل نئیں جو اللہ وسطے ہک واری بئی کرسی جھوٹݨ ݙیو جو آکھیسوں کریسوں تے بھانویں وقت آوݨ تے بی بی بھٹو کوں غدار جوآکھݨاں پیا اکھیسوں ٻس ہک واری ٻیا جھوٹا سَر ، اسان توهان جي ٻانھي، سر ۔۔ 

شہزاد عرفان
## حوالے
صوبے تے اعتراض دا جواب

ہنڑیں ہیک پوسٹ پڑھی ہے، فرخ سہیل گوئندی دی، پوسٹ دے لوظ اے ہن:

"صوبے نئی، جاگیراں ونڈو
پنجاب نہ ونڈن تے نہ ہی وڈن دیاں گے"

پیھلو تاں اے واضح کر ڈیواں جو تساں ریاست دے بنڑائے پنجاب دی ونڈ دے مخالف ہو، نتاں پنجاب تاں انگریز ونڈ گیا ہا، تاں تساں آپنڑے پنجاب دی ونڈ تیں انگریز سامراج دی چاپلوسی اچ اگو اگو رہ گیو، اوں ویلھے صرف پنجاب ہی ہا جینکوں سبھ توں ڈھیر مسلمان قوم دی فکر ہائی اتے تساں ڈو قومی نظریے دے پرچارک ہاوے، اوں ویلھے تہاکوں پنجاب ڈو نظردے ہن ہیک مسلمان پنجاب تیں بیا ہندو پنجاب، ہنڑ جیہرے ویلھے تساں پنجاب ٹُکوائی بیٹھو تاں وادی سندھ تیں قبضہ کر تیں اونکوں پنجاب دا ٹیگ لا کراہیں آپنڑاں رقبہ پورا کرنڑ چاہندو ؟
میں تاں کجھ پنجابی قوم پرستاں توں اے وی سنڑیم جو اساں کوٹری ،کینجھر تے تھر یعنی موجودہ صوبہ سندھ کوں وی پنجاب دا حصہ سمجھیندے ہیں،
شناخت توں وڈی کیہری جاگیر ہوسی ؟
جیکر شناخت جاگیر کائنی اتے تساں جاگیراں دی ونڈ دے وی حق اچ او تے صرف فیڈریشن دے یونٹاں دا مسئلہ ہے تاں وت پنجابی نیشنل ازم دا تڈا وچھیندے ہیں چا ؟
تساں جاگیراں ونڈنڑ دے حق اچ تے صوبے ونڈنڑ دے خلاف او۔ تے ول ڈرامہ کیا دا ہے ؟
اساں کڈھاں وی پنجاب ونڈنڑ دے حق اچ کائنی بلکہ اساں تاں ہزاراں ورہیاں توں سندھو نال جڑی تہذیب دی وسوں توں پنجاب دے قبضہ تروڑنڑ دی گالھ کریندے کھڑے ہیں۔
میکوں بہوں حیرت تھائی اے، مطلب اے تساں کہیں وسوں تے ریاست دے جبر اتے قبضے کوں مکاونڑ دی بجائے اوں وسوں دے وسائل دی ریشو بنڑا کے ونڈ چھوڑو اتے آکھو چا جاگیراں ونڈو صوبے نہ ونڈو؟
مطلب اے تساں ون یونٹ بنڑاون چاہندے او ؟
صرف جاگیر دا مسئلہ ہے تاں وت یونٹ کیوں ہن فیڈریشن دے ؟
وت تساں اے ختم کرو چا،
انگریزاں دی ونڈ ویلھے تہاڈا ایمانی جذبہ کہیں کوں سمھنڑ نہ ڈیندا ہا اوں ویلھے جاگیراں ونڈنڑ دا نعرہ کیوں نہ لایا گیا ؟
ہنڑ وی تساں جاگیراں دی ونڈ دی گالھ کر کے آپنڑاں پنجاب بحال کرو، انڈیا آلا پنجاب گھنو، اتھاں محنت کرو، ساڈے اتیں پنجاب دا ٹھپہ لا تیں کڈھاں تساں آپنڑے پنجاب دی ونڈ کوں ڈک نوہے سگدے
ایں ریاست کوں ہر وسوں دی گالھ سنڑنی پوسی، پنجاب شالا آباد راہوے، سندھ، سرائیکی وسیب تے بلوچستان مترائے کینی،
پنجاب اینجھے ویلھے تاریخی غلطی پیا کریندے جیں ویلھے وسیبیاں دی نظریاتی طاقت بنڑدی پائی اے اوں ویلھے پنجاب سرمایہ دار دی تڈ تیں، اتے ڈڈھپ دی بنیاد تیں ساکوں ہینڑا سمجھ تیں ہٹلر گیری کریندے/ کرنڑ چاہسی تاں ایندا نقصان اونکوں تھیسی، ریاست کوں وی سوچنڑاں چہیدا ہے جو فیڈریشن صرف پنجاب نئیں، ہنڑ گالھ ٹر پائی تاں اساں توڑ جُلسوں۔

میم حسین

## حوالے
صوفی تاج محمد گوپانگ

عنوان

### موبائل
موبائل فون ہر شئے کوں کھادی ویندے رجدا نئیں میں آپنڑیں پوترے ریحان خان کنوں پچھیم موبائل فون کیرہی کیرہی ایجاد کوں کھا گئے ہوں میکوں موبائل دے فائدے ڈسنڑ شروع کر ڈتن میں ہوکوں آکھیے میڈا بیٹا پہلے گال دی پتھاری بنڑائوں پچھیں لکھوں پوسٹ جیویں ایں دنیا تے وڈی مچھی چھوٹی مچھی کوں کھا تے اپنڑیں حیاتی اچھق کریندی ہے دروغ ور گردن راوی میں ہتھیں نئیں کھوائ بیٹھا آہدن وہیل مچھی 35 من گوشت روز کھمدی ہے او ریاض ملک دے لنگر ءچوں ویندے اوندا پوڑی ءچ انتظام تھی ویندے۔۔۔۔۔ایویں سائنس ہے صرف جاندار تے بے جان دا فرق ہے روز جہاڑی نوی ایجاد پرانی کوں کھا ویندی ہے سب کنوں وڈا خوش خوراک موبائل فون ہے۔۔۔۔۔
جیندے فائدے لکھ ہن ۔۔۔
تاں ہیں قتلام ڈھیر کیتن۔۔
اے خط کوں کھاگے 
چٹھی میری سیاں جی کے نام لکھ دے 
منشی بے روزگار لفافہ کینجھا ہوندا ہا گال بھل گئ ہے ڈاکیا گار تھی گئے منی آرڈر فارم ردی ءچ نئیں وکدے یار دا قاصد جابلیس تھی گئے کانگا کندھی تے ول نئیں آیا کاں دی تانگھ مکی مہمان فون کرتے آہدے امداں پیاں ریڈیو آنجہانی تھی گئے سرکاری فون جیرہا بلڈ پریشر دی مشین دی شکلاں ہوندا ہا پرویز مشرف وانگوں انڈر گرائونڈ تھی گئے۔۔۔۔
میڈی گال ادھوری ہے 
کوئی دوست ہیندے اتے مضمون لکھے
صوفی تاج گوپانگ۔۔۔۔
صوفی نجیب اللہ نازش

سئیں صوفی نجیب اللہ نازش 1954ء اچ سئیں قادر بخش مرحوم دے گھر ڄمئے ۔ مڈل تئیں تعلیم حاصل کیتی ۔ آپ ہِک علمی ادبی گھرانے نال تعلق رکھیندن ۔ 1983ء اچ شاعری شروع کیتی تاں امیر بخش خان دانش دے شاگرد بݨیئے ۔ نازش دے ݙوہڑے ، توں تاں وفا کریں ہا ، میݙا دیس، زکریا ایکسپریس دی ٹکر، پتہ نی توں کیا ہِیں آپ دیاں مشہور کتاباں ہِن ۔ صوفی نجیب اللہ نازش تے انہاندے خاندان دیاں سرائیکی واسطے عظیم خدمات ہِن ۔ انہاندے بھرا صوفی فیض محمد دلچسپ دے سینکڑاں شاگرد ہِن ، صوفی صاحب دے اپݨے وی شاگرد سو توں ودھ ڳن ، آپ سرائیکی گیت دے بے مثال شاعر ہِن ۔ 

جڈاں تئیں محبت بھلا ڈیوݨی ہے
اساں اپنی زندگی مکا ڈیوݨی ہے

مریندا ہیں ساکوں غریبی دے طعنے
اساکوں وی روزی خدا ڈیوݨی ہے

محبت دا ناں سنڑ تے چھرکیاں بھریسے
ایں دل کوں ایہو جیں سزا ڈیوݨی ہے

جیندی دید سینے دے اندر نی پوندی
بشارت اوں محشر دی کیا ڈیوݨی ہے

جیڑھی قوم نندراں کرے اکھ نہ بھالے
خدا قوم ایجھی مٹا ڈیو٘ݨی ہے

خبر ڈیسوں نازش ازل توں حشر تئیں
جڈاں ساقی ڈو گھٹ پلا ڈیوݨی ہے

میݙا جہاں میݙی عاشقی ' میݙی سلطنت میݙی شاعری 

صدقے تھیواں کتھ آ کھڑئے' میکوں میݙی آوارگی 

زر مال نا جاگیر ھ ' میݙا فخر تسخیر ھ 
سامہے ہکا تصویر ھ ' میݙی ھ وکھری بندگی 

سڄݨاں دے تھئے احسان ہِن  ' درداں دے تحفے دان ہِن 

کجھ لوک تھئے حیران ہِن' ݙہدن نظر حسرت بھری 

میݙا عقیدہ ھ وفا ' میݙی عبادت ھ جدا 
میں مست ہاں کہیں نال کیا ' نا دشمنی نا دوستی 

ݙکھڑے توں میں ݙردا نمہی' پک ھ میکوں ہردا نمہی 
نازش میں ہݨ مردا نمہی' میݙے گیت ہِن میݙی زندگی

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
صوفیاء تے اولیاء دی تاریخ

## صوفیاء تے اولیاء دی تاریخ

### تصوف دی تعریف

### صوفیاء دا مسلک تے اسلام وچ تصوف دامقام

### سلاسلِ طریقت

## (الف)

*ابوالحسن خرقانی رحمۃاللہ علیہ

## (ب، ٻ)

*بایزید بسطامی رحمۃاللہ علیہ

## (پ)

## (ت، ط)

## (ٹ)

## (ث، س، ص)

*سری سقطی رحمۃاللہ علیہ

## (ج، ڄ)

## (چ)

## (ح، ہ)

## (خ)

## (د)

## (ڈ)

## (ذ، ز، ض، ظ)

## (ر)

## (ش)

## (ع)

## (غ)

## (ف)

*فضیل بن عیاض رحمۃاللہ علیہ

## (ق)

## (ک)

## (گ)

## (ل)

## (م)

## (ن)

## (و)

## (ی)
صَرف

اساݙی ہر ڳالھ جیندے ذریعے اساں آپݨے دل دا مطلب سُݨݨ آلے تے واضح کرین٘دے ہیں۔  ہک جُملہ ہوندے۔ تے جملے کوں فقرہ وی آہدے ہن۔ جملے دا چھوٹے کنوں چھوٹا جُزو لفظ ہوندے۔ لفظ دے کجھ نہ کجھ معنے ضرور ہوندن۔ جہڑے ٹھیک طرحاں جملے وچ آکے کھُلدے ہن۔ بعض  لفظاں دے معنے اون٘ویں کجھ ٻئے ہوندن لیکن جملے وچ آوݨ نال کجھ ٻئے تھی سڳدن۔ بعض لفظ مہمل یا بے معنی  وی تھی سڳدن۔ ایجھیں بے معنی الفاظ قاعدے قنون توں ٻاہر ہوندن، ایں کیتے انھاں مہمل لفظاں کوں "قواعد زبان" دی بحث وچوں خارج کر ݙتا ویندے۔ قواعد زبان دا جہڑا حصہ بامعنی الفاظ نال تعلق رکھیندے اوں کوں **علم صَرف** آکھیا ویندے۔ 

ایجھے اصول تے ضوابط جیندے ذریعے ہک کلمہ کوں ݙوجھا کلمہ بݨاوݨ تے اُوندے وچ تبدیلی کرݨ دا طریقہ معلوم تھیوے، صرف ہوسن۔ علم صرف کوں صرف ایں واسطے آہدے ہن جو ایندا لُغوی معنی پھیرݨ ہے تے ایں علم وچ ہک کلمہ کوں پھیر تے ایندی مختلف صورتاں بݨاوݨ دا طریقہ بیان کیتا ویندے۔ ایں واسطے ایں کوں صرف آہدے ہن۔

صرف تے نحو: او علم ہے جیندے وچ لفظاں دا جوڑ توڑ تے ایندے ٻولݨ تے ورتاوݨ دا قاعدہ بیان کیتا ون٘ڄے۔

ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
ضروری اعلان

ہک ضروری اعلان 
"اعلانِ بنگلہ کورائی دے پہلے کٹھ ءچ تمام سرائیکی اگوانْاں دے متفقہ فیصلے دی مطابق "سرائیکی لوک سانجھ" وسیب ءچ سرائیکی حقوق دے حصول دی خاطر سیاسی ثقافتی شعوربیدار کریسی ۔ اے ہک آزاد تنظیم ہوسی جیہڑھی پاکستان دی کہیں وی چھوٹی وڈی سیاسی تنظیم دی بانہہ بیل یا ذیلی تنظیم نہ ہوسی نہ ء کہیں سیاسی پارٹی دے سیاسی اجنڈے کوں پروموٹ کریسی البتہ سرائیکی وسیب ءچ موجود سرائیکی حقوق دی بحالی وستے انھاں سیاسی گروپس تنظیماں یا پارٹیاں کوں مکمل سپورٹ تے تعاون ڈیسی جیہڑھے خالصتاََ سرائیکی قومی حقوق، سرائیکی صوبہ دے قیام کیتے سیاسی جدوجہد جاری کریندے پئے ہوسن "۔۔۔۔۔ اساں سارے وسیب ءچ سرائیکی لوک سانجھ دے بنیادی ممبرز ہیں تے اعلان بنگلہ کورائی آیئن دے سیگنیٹری ہیں۔
سرائیکی لوک سانجھ دے آئیں دی ایں واضاحت دے بعد کوئی شک نئیں جو سرائیکی عوام دا احتجاج مقامی زباناں دے حقوق دی معطلی دی ذمہ دار پیپلزپارٹی دے خلاف ہے۔ 
جئےسرائیکی ------- سرائیکی عوام دے قومی حقوق دی جدوجہد رنگ گھن آسی تے سرائیکی صوبہ ضرور بنْسی ۔۔۔۔۔ 

شہزاد عرفان (٢٠١٧ـ٥ـ١٨)
## حوالے
ضروری پوسٹ

اے پوست لاوݨ ات وستے ضروری ء جو سنگت کو علم تھیوے جو ہر او بندہ اج پُݨیندہ پئے مندے کھاندا پئے  ڄیہڑا انہاں "چار یار ڈو رشتہ دار" اینڈ این ڄی او کمپنی دی جنوبی پنجاب سازش ءچ شامل نئیں تھئے یا مخالفت کیتی نے او ہݨ بھانویں وسیٻ دے قیدی تخت لہور دے " دا خالق سئیں محترم عاشق بزدار سئیں ہون، سئیں محترم نزیر لغاری صاحب ہون ، ارشاد امین ہون یا شہزاد عرفان ہوے یا رانا ابرار ہوے یا کوئی وی ہوے جئیں انہاں دی پوچھڑ چا تے سرائیکی عوام کوں انہاں دا نگیج نشابُر کیتے او ہر بندہ انہاں دا مخالف ء ۔۔۔۔۔ تے کوئی پُچھے انہاں سرائیکی دے سوداگراں توں جو ول پچھوں تہاݙے نال کون بچدے تے ولدا آندے " چار یار ݙو رشتہ دار" تے پوری پیپلز پارٹی ۔۔۔۔ رل تے سرائیکی وسیب ءچ ووٹ گھنسن جیہڑے سرائیکی وسیب  تے پیپلز پارٹی دے سب توں وݙے مہاندرے سئیں عاشق خان بزدار تے سرائیکی حقوق دا پردھان بے ایمان سڈیجے تے ول ایسی تیسی لوک سانجھ تے  اوندے چند افراد تے شاکا ماکا اینڈ این جی او کمپنی تے نال کارخانہ جنجال سئیں احسن واگھا صاحب جنہاں دے اے سارے باندر ٻچے روز ڄہاڑے وسیب دے مہاندریاں کوں مندے  تے سرائیکی صوبے دی تحریک کوں ویچݨ دا وپار کریندے کھڑن۔۔۔۔۔۔۔

اے لُنڈ تے بھانویں لنڈ  بغیر اپݨے استاد دے ہک لفظ منہہ ءچوں نئیں کڈھیندے جے تئیں وڈے اُستاداں دی پچھوں ٻُچکر نہ ہو وے ۔۔۔۔۔۔ ہُݨ اُستاد ہوریں کوں چتاوݨی ء جو اپݨے چٻے منہہ آلے بولی کوں پٹہ پاؤ ۔۔۔ اے نہ ہو ؤے جو جنوبی پنجاب صوبہ دی کمپئین کریندے کریندے لیر کتیر پٹکی نہ لاہا ٻواہے ۔۔۔۔۔۔ تے ول ایں فیس بُک کوں روزنامچہ نامہ اعمال سمجھائے ۔۔۔۔۔۔ لوک اگے سرائیکی وسیب دی سودے بازی کرݨ تے ݙاݙھے تپے ودن ۔۔۔۔۔۔ موڈ ہو وے تے وت ککھ سہی دا چا سمجھو ۔۔۔۔۔ تے روز دا میلہ شروع۔۔۔۔۔۔۔۔۔ کتے ٻلے کوں پٹہ پاوݨ تہاڈا کم ء ۔۔  نتاں ذاتی رنجش بھانویں خیر پور دی ہوے تے بھانویں ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ ہوے اتھائیں پوری کرڈیساں ۔۔۔ قصہ وی او جیندے کردار اصلی تے جیندے جاگدے ہون تے قصہ کرݨ دا فن میں اپݨے بابے سئیں عبدللہ عرفان ہوراں توں ڳدے۔۔۔۔وت گلہ نہ پئے کراہے ۔

شہزاد عرفان
ضروری ہوکا

"ہک انتہائی ضروری ہوکا"

سئیں محترم حمید اصغر شاھین جنہاں دی سرائیکی وسیب وستے سیاسی خدمات دا کوئی شمار کوئی۔ جنہاں دے حوالے دے بغیر سرائیکی سوال دی تاریخ مکمل نئیں تھیندی، جنہاں دی طبقاتی جدوجہد تے قومی حقوق دی جدوجہد دی مسلسل انتھک محنت دے نتیجہ ءچ اج سرائیکی سوال ہندوستان پاکستان تے عرب ممالک ءچ واضح تھئے۔ سرائیکی وسیب کیتے سئیں حمید اصغر شاھین سئیں ہک اگوانْ قومی اثاثہ تے سرائیکی تحریک دے لیڈر ہن جیہڑے اج جناح ھسپتال ملتان وچ زندگی موت دی کشمکش ءچ ہن۔ سارے وسیب کوں ہوکا تھی گیا جو اپنْا قومی اخلاقی فرض سمجھدے ہوئے انھاں کوں ہسپتال ءچ ونج تےعیادت کرن، دور ہوِن تا فون تے انہاں تے انہاں دے بالاں نال خیر خیریت دے ڈو بول الا تے بزرگ مہان سرائیکی اگوانْ کوں حوصلہ ڈیون جو او اپنْی زندگی دی جدوجہد باقی رکھن۔ (١٦ اگست ٢٠١٦ء)

## حوالے
ضلع اوکاڑہ

ضلع اوکاڑہ صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* تحصیل اوکاڑہ
* تحصیل رینالہ خورد
* تحصیل دیپالپور

## جغرافیہ
دریائے ستلج تے دریائے راوی دا درمیانی علاقہ ہے۔

## تاریخ
پہلے ایہ ضلو ساہیوال دا حصہ ہائی۔

## تعلیم

* ایجوکیشن یونیورسٹی اوکاڑہ کیمپس
* اوکاڑہ یونیورسٹی

## شخصیات

* آفتاب اقبال
* اجمل قصاب
* جنید سلیم 
* ذکی الرحمٰن لکھوی
* سائیں ظہور
* عبدالرؤف

## حوالے
ضلع اٹک

ضلع اٹک صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ
اٹک حضرو پنڈی گھیب جنڈ تے حسن آبدال تحصیلاں ہن۔

## جغرافیہ
پہاڑی علاقہ ہے۔ سطح مرتفع پوٹھوہار دا مغربی علاقہ ہے۔

## تاریخ
## تعلیم
## شخصیات

## زباناں
پشتو ہندکو  تے سرائیکی مقامی زباناں ہن۔

## حوالے
ضلع بدین

ضلع بدین صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ
* تحصیل بدین
* تحصیل ماتلی
* تحصیل شہید فاضل راہو
* تحصیل تلہار
* تحصیل ٹنڈو باگو

## جغرافیہ
ساحل سمندر ی علاقہ ہے۔ کل رقبہ ٦٧٢٦ مربع کلومیٹر ہے۔

## تاریخ

## زباناں
سندھی  تے سرائیکی

## تعلیم
## شخصیات
## حوالے
ضلع بکھر

ضلع بکھر صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ
بکھر، کلورکوٹ، منکیرہ، دریا خاں چار تحصیلاں ہن۔

## جغرافیہ
تھل دا علاقہ ہے

## تاریخ

## زبان
مقامی زبان سرائیکی ہے۔

## تعلیم
سرگودھا یونیورسٹی دا سب کیمپس

## فصلاں
گنا، چھولے، کݨک تے کرنے دا تیل

## ذاتاں
عباسی، آنگرہ، انصاری، آرائیں، اعوان، بلوچ، بھٹی، چدھڑ، چھپ، چھڈو، چوہدری، کمبوہ، ڈھنڈھلا، گورچہ، کھوکھر، لودھی، قریشی، رانا،سید، نیازی تے سیال۔ 

## شخصیات

* قاری وقار احمد
* نعیم اللہ شاہانی 
* مشہور سیاسی خاندان شاہانی،ڈھنڈلا تے خان خیل ہن،
* محمد ثناء اللہ خان مستی خیل ایم این اے
* محمد افضل خان، ایم این اے

## حوالے
ضلع جامشورو

ضلع جام شورو صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* کوٹری
* سیہون
* تھانہ بولا خان
* مانجھند

## جغرافیہ
## تاریخ
## تعلیم

* جامعہ سندھ جام شورو

* جامعہ مہران برائے مہندسی و طرزیات(MUET) 

## شخصیات

* لال شہباز قلندر

## حوالے
ضلع جھنگ

ضلع جھنگ صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* جھنگ
* شور کوٹ
* احمد پور سیال
* اٹھارہ ہزاری

## جغرافیہ
وادی سندھ دے اُتلے میدان وچ دریائے چناب تے جہلم دے علاقے وچ جھنگ دا علاقہ ہے۔

 == تاریخ == == تاریخ ==

## تعلیم

* گورنمنٹ کالج جھنگ
* ویٹرنری یونیورسٹی کیمپس

## شخصیات

* علامہ طاہر قادری
* صاحبزادہ محمد سلطان محبوب ایم این اے
* غلام بی بی بھروانہ
* محمد احمیر سلطان

## حوالے
ضلع جہلم

ضلع جہلم صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* تحصیل پنڈ دادن خان
* تحصیل جہلم
* تحصیل دینہ
* تحصیل سوہاوہ

## جغرافیہ
دریائے جہلم کنوں ابھے آلے پاسے زیادہ تر پہاڑی علاقہ ہے۔

## تاریخ

## زباناں
سرائیکی، پوٹھوہاری، 

## تعلیم

## شخصیات

### سیاسی شخصیات

* چوہدری فرخ الطاف، ایم این اے
* فواد احمد، ایم این اے، وفاقی وزیر اطلاعات تے نشریات

## حوالے
ضلع جیکب آباد

ضلع جیکب آباد صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* ٹھل
* جیکب آباد
* گڑھی خیرو

## جغرافیہ

## زباناں

* سندھی
* سرائیکی

## تاریخ
## تعلیم
## شخصیات

* الٰہی بخش سومرو - سابق اسپیکر قومی اسمبلی
* محمد میاں سومرو -موجودہ ایم این اے  چیئرمین سینیٹ (بمطابق 2009ء)، سابق قائم مقام صدر و نگراں وزیر اعظم
* عبد الرزاق تھہیم - سابق جج سندھ ہائیکورٹ، و سابق وفاقی وزیر بلدیات
* اعجاز جکھرانی - موجودہ وفاقی وزیر کھیل (بمطابق 2010ء)
* عبد الحفیظ شیخ - سابق وفاقی وزیر تجارت
* عبد الکریم گدائی - سندھی زبان کے معروف شاعر

## حوالے
ضلع حیدر آباد

ضلع حیدر آباد صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* حیدرآباد شہر
* حیدرآباددیہی
* لطیف آباد
* قاسم آباد

## جغرافیہ
دریائے سندھ دے کنارے آباد علاقہ ہے

## تاریخ
## تعلیم

## شخصیات
## حوالے
ضلع خانیوال

ضلع خانیوال صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* تحصیل جہانیاں
* تحصیل خانیوال
* تحصیل کبیروالہ
* تحصیل میاں چنوں

## آبادی
## جغرافیہ
میدانی تے آباد علاقہ ہے۔ پیروال دے نیڑے کجھ  جنگلات ہن۔

## تاریخ
## تعلیم

* پوسٹ گریجویٹ کالج خانیوال

## زبان
سرائیکی  پنجابی

## شخصیات
* نذر محمد ناشاد
* فہد قتال پوری
* طارق جمیل
### ممبران اسمبلی
* سید فخر امام
* محمد خان ݙاہا

## کجھ مولومات
خانیوال وچ 17 پولیس اسٹیشن، 20 نیشنل بنک برانچز، 7 کپڑے دی فیکڑی، 1 چینی بݨاوݨ دی فیکڑی، 71 کاٹن فیکڑیاں اتے 26 ٹیلی فون ایکسچینزز ہن

## حوالے
ضلع بہاولنگر

ضلع بہاولنگر صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ
*تحصیل چشتیاں 
*تحصیل بہاولنگر
*تحصیل فورٹ عباس
*تحصیل منچن آباد 
*تحصیل ہارون آباد

## جغرافیہ
کل رقبہ ٧٨٧٨ مربع کلومیٹر ہے۔ میدانی دریائی تے زیادہ صحرائی علاقہ ہے۔

## زبان
ایں ضلعے اچ پنجابی زبان ٻولݨ آلے پنجابی زبان اتھوں دی مقامی زبان ہئ۔

## تاریخ
## تعلیم
پوسٹ گریجویٹ کالج

## شخصیات

* خواجہ نور محمد مہاروی

### سیاسی شخصیات

* محمد عبدالغفار وٹو ایم این اے 
* علم داد لالیکا ایم این اے
* احسان الحق باجوہ ایم این اے
* نور الحسن تنویر ایم این اے

## حوالے
ضلع تھرپارکر

ضلع تھر پارکر صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* ڈیپلو
* چھاچھرو
* مٹھی
* ننگرپارکر

## جغرافیہ
صحرائی علاقہ ہے۔ ایں صحرا کوں تھر اہدے ہن۔

## تاریخ
## تعلیم

## زباناں
سرائیکی، سندھی، ڈھاٹکی

## شخصیات

* آفتاب شاہ جیلانی - موجودہ وفاقی وزیر کھیل (بمطابق 2009ء)، سابق وفاقی وزیر زراعت
* ارباب غلام رحیم - سابق وزیر اعلی سندھ
* علی نواز شاہ - سابق وفاقی وزیر زراعت
* رانا چندر - سابق وفاقی وزیر اقلیتی امور
* مائی بھاگی - مشہور لوک گلوکارہ

## حوالے
ضلع خیرپور

ضلع خیر پور صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* خیرپور
* نارا
* کوٹ ڈیجی
* صوبھو دیرو
* ٹھری میرواہ
* کنگری
* فیض گنج
* گمبٹ

## جغرافیہ
ابھے آلے حصے وچ تھر دا صحرا ہے۔

## زبان
سرائیکی سندھی

## تاریخ
## تعلیم

* شاہ لطیف یونیورسٹی خیر پور

## شخصیات

* سچل سرمست – اٹھارویں صدی کے مشہور صوفی شاعر
* صبغت اللہ شاہ راشدی - حر تحریک کے بانی، انگریزوں کے خلاف جدوجہد کرنے والی معروف شخصیت
* پیر پگارا - فنکشنل لیگ کے سربراہ (بمطابق 2009ء)
* علی مراد ٹالپر – ریاست خیرپور کے سابق حکمراں
* قائم علی شاہ – صوبہ سندھ کے موجودہ وزیر اعلیٰ (بمطابق 2009ء)، پہلے بھی وزارت اعلیٰ پر فائز رہ چکے ہیں
* غوث علی شاہ – سابق وزیر دفاع پاکستان اور وزیر اعلیٰ سندھ
* علامہ علی شیر حیدری – سرپرست اعلیٰ سپاہ صحابہ پاکستان فہرست علماء اہل سنت
* علامہ ثابت علی نجفی~سرپرست اعلی اہل تشیع سندہ

### سیاسی شخصیات

* ڈاکٹر نفیسہ شاہ، ایم این اے
* سید فضل علی شاہ جیلانی ایم این اے
* سید جاوید علی شاہ جیلانی ایم این اے

## قبیلے
سید، بھنبھرو,جمالی، ٹالپر،بھٹی، ٹگڑ، خواجہ، ابڑو، میمن، شیخ، پھلپوٹو، وسن، سولنگی، میتلہ، سولنگی، شر، بھنگو، جسکانی، خاصخیلی، ملاح، ملک، بیہن، سومرو، جونیجو، رند، لغاری، جتوئی،لاشاری، چنہ، کھرل، چغتائی، عباسی تے بوزدار۔

## حوالے
ضلع دیرہ اسماعیل خان

ضلع ڈیرہ اسماعیل خان صوبہ خیبر پختونخواہ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* دیرہ اسماعیل خان
* پروا
* کلاچی
* پہاڑ پور

## جغرافیہ
وادی گومل ہک میدانی علاقہ ہے۔ 

## تاریخ

## پیشے

* اسلحہ سازی
* رڑھ واہی

## تعلیم

* گومل یونیورسٹی
* زرعی یونی ورسٹی
* میڈیکل کالج

## سوغات

* سوہن حلوہ

## شخصیات

* فیصل کریم کنڈی
*سعید اختر سیال
*نصیر سرمد

## حوالے
ضلع دیرہ غازی خان

ضلع دیرہ غازی خان صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* تحصیل ڈیرہ غازی خان
* تحصیل تونسہ شریف
*تحصیل کوٹ چھٹہ
* تحصیل قبائلی ڈیرہ غازی خان

## جغرافیہ
دریا سندھ دے ݙلہا آلے پاسے دامان تے روہ دا علاقہ ہے۔

## تاریخ
## تعلیم

* غازی یونی ورسٹی
* غازی میڈیکل کالج

## شخصیات

* سخی سرور

## مشہور سرائیکی شاعر
* سرور کربلائی
* نور محمد سائل
* رمضان طالب
* عزیز شاہد
* بشیر غمخوار
* فدا حسین احمدانی
* رشید اشتر
* محسن نقوی

## سرائیکی صحافت

ضلع دیرہ غازیخان توں
* روزنامہ سرائیکی کاؤ
* ماہنامہ فرید رنگ
* ماہنامہ اوتا
* ماہنامہ وسیب
* ماہنامہ سنگھار سرائیکی
* ماہنامہ شناس
* سہ ماہی وسوں ویہڑھے چھپدے رہ ڳئین

### سیاسی شخصیات

* خواجہ شیراز محمود ایم این اے
* محمد امجد فاروق خان کھوسہ ایم این اے
* زرتاج گُل ایم این اے
* سردار محمد خان لغاری ایم این اے

## حوالے
ضلع راجن پور

ضلع راجݨ پور صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* تحصیل ڄام پور
* تحصیل راجن پور
* تحصیل روجھاݨ مزاری
*  قبائلی علاقے

## جغرافیہ
دامان تے روہ دا علاقہ ہے۔

## تاریخ
## تعلیم
## شخصیات

* ابراہیم جاہد
* حافظ گلاب فیاض
* جاوید آصف
* صوفی تاج گوپانگ

### سیاسی شخصیات

* سردار محمد جعفر خان لغاری ایم این اے
* سردار نصراللہ خاں دریشک  ایم این اے
* سردار ریاض محمود خاں مزاری ایم این اے 

## حوالے
ضلع دادو

ضلع دادو صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* تعلقہ میہڑ
* تعلقہ خیر پور ناتھن شاہ
* تعلقہ دادو
* تعلقہ جوہی

## جغرافیہ
ضلع دادو دے مغرب وچ کھیرتھر دا پہاڑی سلسلہ ہے جہڑا بلوچستان کنوں وکھرا کریندا ہے۔

## تاریخ
دادو ضلع وچ کئی قدیم آثار ہن۔این جی مجمدارنے قبل مسیح دے زمانے دے آثار دریافت کیتے ہن۔ تفریح اتے سیاحت وچ 5688 فٹ بلند گورکھ ہل اسٹیشن ہے جہڑا سیاحت دا مرکز ہے۔

## تعلیم
## شخصیات

* لیاقت علی جتوئی  جہڑے معروف قبائلی سردار عبد الحمید خان جتوئی دے صاحبزادے ہن۔ 

* لیاقت علی دے صاحبزادے کریم علی خان جتوئی ضلع  ناظم ۔ 

* وفاقی ریلوے وزیر ظفرعلی لغاری
* سابقہ صوبائی سینیئر منسٹر تعلیم صوبہ سندھ پیر مظہرالحق،
* ایم این اے سردار رفیق احمد جمالی 

### ادباُ اور شعراُ

* استاد بخاری
* تاج صحرائی،
* عبداللہ مگسی،
* عزیز کنگرانی 
* اکبر جسکانی 

### سیاسی شخصیات

* عرفان علی لغاری ۔ ایم این اے 
* رفیق احمد جمالی ایم این اے

## قبیلے
اہم قبائل وچ اتیرو ،جتوئی مگسی، سومرو، شاہانی، کلہوڑو، ڈاہری، چنہ، پنہور، سولنگی، قاضی، شیخ، میرانی، ملاح، میربحر، چانڈیو، جمالی، کھوسہ، گبول، لوند، بوزدار، لغاری، انڑ کنگرانی، مستوئی، آلکھانی، گنب، خاصخیلی،لاشاری،برہمانی رودنانی وغیرہ ہن۔ جنہاں وچ جتوئی،جمالی، لغاری اور شاہانی ٻہوں اہم ہن۔

## حوالے
ضلع راولپنڈی

ضلع راولپنڈی صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔

## انتظامی ونڈ

* تحصیل راولپنڈی
* تحصیل مری
* تحصیل ٹیکسلا
* تحصیل کلر سیداں
* تحصیل کوٹلی ستیاں
* تحصیل کہوٹہ
* تحصیل گوجر خان

## جغرافیہ
سطح مرتفع پوٹھوہار

## تاریخ

## ہسپتال

* راولپنڈی ادرہ قلب (RIC)

* کمبائنڈ ملٹری ہسپتال
* ملٹری ہسپتال
* ڈسٹرک ہیڈ کواٹرز ہسپتال
* ریلوے ہسپتال
* ہولی فیملی ہسپتال
* جنرل ہسپتال
* الشفاء ٹرسٹ آئی ہسپتال
* فوجی فاؤنڈیشن ہسپتال
* ہارٹ انٹرنیشنل ہسپتال
* ویلی کلینک

## تعلیم

* یونی ورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی ٹیکسلا

## شخصیات

* صدقات علی خان ایم این اے
* راجہ پرویز اشرف ایم این اے
* غلام سرور خان، ایم این اے
* عامر محمود کیانی ایم این اے
* شیخ رشید احمد، ایم این اے، وفاقی وزیر ریلوے
*
link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Rawalpindi_District_Sub_Div.svg|left|thumb|237x237px|ضلع راولپنڈی دی انتظامی ذیلی تقسیم.
link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Pothohar_map.jpg|thumb|خطہ پوٹھوہار دا نقشہ

## حوالے
ضلع ساہیوال

ضلع ساہیوال صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* ساہیوال
* چیچہ وطنی

## جغرافیہ
دریائی تے میدانی علاقہ ہے۔ ایہ نیلی بار دا علاقہ ہے

## تاریخ
ہڑپہ دا قدیمی علاقہ وی ساہیوال وچ ہے۔
## تعلیم

* ساہیوال یونی ورسٹی

## زبان
سرائیکی پنجابی

## مشہور شئے
نیلی بار دی ڳاں

## شخصیات
## حوالے
ضلع سجاول

ضلع سجاول صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ دریا سندھ ایں ضلع ٹھٹہ کنوں جدا کریندے،
## انتظامی ونڈ
سجاول - کھاروچھان - میرپور بٹھورو-جاتی اتے شاہ بندر 

## جغرافیہ
ساحل سمندر تے ڈیلٹا دا علاقہ ہے۔

## تاریخ
پہلے ضلع ٹھٹھہ وچ ہائی۔

## تعلیم
## شخصیات
 روشن علی لغاری ولد نظرعلی لغاری

### سیاسی شخصیات

* سیس ایاز علی شاہ شیرازی ۔ ایم این اے 

## حوالے
ضلع سرگودھا

ضلع سرگودھا صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ
* تحصیل بھلوال
* تحصیل سرگودھا
* تحصیل سلانوالی
* تحصیل شاہ پور
* تحصیل ساہیوال (سرگودھا)
* تحصیل کوٹ مومن

## جغرافیہ
جہلم تے چناب دے درمیان دواٻہ دا علاقہ ہے۔

## رقبہ
رقبہ 5854 مربع کلومیٹر ہے

## تاریخ
## تعلیم

* سرگودھا یونیورسٹی
* سرگودھا میڈیکل کالج

## شخصیات

* محمد مختیار احمد ملک، ایم این اے
* محسن نواز ران٘جھا، ایم این اے
* چوہدری محمد حامد حمید ایم این اے
* ذوالفقار علی بھٹی ایم این اے
* سید جاوید حسنین ایم این اے

## حوالے
ضلع سانگھڑ

ضلع سانگھڑ صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* سانگھڑ تحصیل
* سنجھورو تحصیل
* شہدادپور تحصیل
* ٹنڈو آدم تحصیل
* جام نواز علی تحصیل
* کھپرو تحصیل
* ہتھونگو تحصیل

## جغرافیہ
صحرائی تے میدانی علاقہ ہے۔

## تاریخ

## زبان
سندھی

## تعلیم
## شخصیات

### سیاسی شخصیات

* نوید ݙیرو ایم این اے
* شازیہ مری ایم این اے
* روشن دین جوݨیجو ایم این اے

## حوالے
ضلع شہید بے نظیر آباد

ضلع شہید بے نظیر آباد صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* نواب شاہ
* دولت پور
* سکرنڈ
* دوڑ

## جغرافیہ
میدانی تے دریائی علاقہ ہے۔ کل رقبہ ٤٥٠٢ مربع کلومیٹر ہے۔

## تاریخ
## تعلیم

* قائد عوام یونیورسٹی آف انجینئرنگ، سائنس اینڈ ٹیکنالوجی
* پیپلز میڈیکل یونیورسٹی

## شخصیات

* آصف علی زرداری
* سیدخیرشاہ- 1937ء کو ممبر آف سندھ لیجیسلیٹواسمبلی ہوئے
* سید نظرشاہ- 1962ء کو ممبر پروینشل سندھ اسمبلی ویسٹ پاکستان رہے
* سید شفقت حسین شاہ- 1997ء کو (PML-N) کی نشست پر آصف علی زرداری کی بہن PPP کے فریال تالپور کو شکست دی
* ظفر علی شاہ - سابق وفاقی وزیر قانون
* گلاب چانڈیو - مشہور سندھی و اردو اداکار
* مصری خان بلوچ - معروف الغوزہ نواز
* سید عرفان رفیع زیدی - معروف ثناء خواں اور نعت خواں

## حوالے
ضلع عمرکوٹ

ضلع عمر کوٹ صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ میر پور خاص ڈویژن وچ شامل ہے۔
## انتظامی ونڈ

* عمرکوٹ
* کنری
* سامارو
* پتھورو

## جغرافیہ
تھر دا علاقہ ہے۔

## تاریخ
## تعلیم

## زباناں
ﺳﻨﺪﮬﯽ، سرائیکی، مارواڑی، ﮈﮬﺎﭨﮑﯽ تے ﭘﺎﺭﮐﺮﯼ

## شخصیات

* یوسف تالپر
* سید مظفر حسین شاہ
* عمر ماروی
* جلال الدین اکبر

### سیاسی شخصیات

* نواب محمد یوسف تالپور ایم این اے 

## حوالے
ضلع قمبر شہداد کوٹ

ضلع قمبر شہداد کوٹ صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* قمبر
* وارہ
* شہدادکوٹ
* میرو خان
* نصیرآباد
* سجاول جونیجو
* قبو سعید خان

## جغرافیہ

### جھیلاں

* ڈرگ جھیل
* حمل جھیل

## تاریخ
## تعلیم
## شخصیات
## حوالے