open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چین وِچ تِرِیمتاں

thumb|جیانگشی دے ہِک دِیہ دی تِرِیمت
چین وِچ تِرِیمتاں دی حیاتیاں کُوں چنگ ٹَٻَّر دے عہد دے اَخِیر وِچ وسیع اصلاحات نے پوری طرح بَدَل ݙِتّا، جمہوری عہد، چینی خانہ جنگی اَتے عوامی جمہوریہ چین دے دورِ عروج وِچ عوامی سطح اُتے صنفی برابری کُوں مشتہر کِیتا ڳیا۔ تَرِیخی طور تے مرداں دے غلبے والے چینی سماج وِچ مزاحمت دے نال صنفی برابری کِیتے نویں کمیونسٹ حکومت کِیتے کوشِش کِیتی ڳئی۔ چین وِچ مکمل برابری دے حصول کِیتے تِرِیمتاں کُوں رَستے وِچ اَڑان٘داں دا سامھݨاں کرݨا پون٘دا ہِے۔

## تِرِیمتاں دے خلاف جرائم
تفصیلی مضون کِیتے بندش پاء ݙیکھو۔ 

بندش پاء چین دی ہِک رِیت ہئی جین٘دے وِچ نوخیز ٻالڑیاں دے پیراں کُوں کَس تے ٻَدّھ ݙِتّا وین٘دا ہئی جاں جو اُنّھاں دے قدم سوہݨے اَتے اُون٘دا جُسّہ متناسب تھی ون٘ڄے۔ اِیہ رِیت تانگ ٹَٻَّر دے عہدِ حکومت تُوں وِیہوِیں صدی عیسوی تئیں رائج رہی اَتے اِیں عرصے وِچ اِیکُوں ذی حیثیّت تِرِیمتاں دی علامت نیز سُݨھَپ دی نشانی وی سمجھیا وین٘دا ہئی۔ بندش پاء دا عمل ٻہوں ڳَیڑ وات ݙیوݨ آلا ہئی اَتے عام طور تے طبقۂ اشرافیہ دے ٹَٻَّراں تئیں اِی محدود رِیہا، بسا اوقات اِیں عمل تُوں لنگھݨ آلیاں ٻالڑیاں دائمی طور تے معذور وِی تِھی وین٘دیاں ہَن۔ تاہم جیڑھے پیر اِیں عمل دی پارُوں سوہݨی شکّل اختیار کر گِھندے ہَن اُنّھاں کُوں کن٘ول آلی کار پیر آکیا وین٘دا ہئی۔

غالباً ݙاہوِیں صدی عیسوی وِچ پَنڄ ٹَٻَّراں اَتے ݙاہ باشاہتاں دے دور دے درباری رقاصائیں نے اِیں رِیت دا اَغاز کِیتا اَتے وَل تانگ ٹَٻَّر دے عہدِ حکومت وِچ اشرافیہ دے وِچالے اِیہ رِیت رائج تھئی اَتے چنگ ٹَٻَّر دے عہدِ حکومت تئیں بتدریج سبھے سماجی طبقیاں وِچ پھیل ڳئی۔ بندش پاء دی اَنج اَنج شکلاں مروّج تھئیاں جِنّھاں وِچ سبھ تُوں وَدھ ݙُکھ ݙیوݨ آلی شِکّل سولہویں صدی عیسوی وِچ سامھݨے آئی۔ ہِک تخمینے دے مطابق اُنوِیہوِیں صدی تئیں چالہِیہ تُوں پنجاہ فیصد چینی تِرِیمتاں اَتے چینی اشرافیہ دی سو فیصدد تِرِیمتاں اِیں عمل تُوں لنگھ چُکّیاں ہَن۔ تاہم دیس دے اَنجو انج حِصّیاں وِچ اِیں رِیت دی اَنجو انج شکلاں رائج رِیہاں ہِن۔

## حکومتی احکامات
٢٠١٧ء وِچ فیوشن علاقے وِچ تِرِیمتاں کُوں روائتی اخلاقیات سکھاوݨ آلے ہِک ادارے اُتّے جیڑھا ٦ سال تُوں کَم کرین٘دا پِیا ہئی، اِین٘دے اُتّے پابندہ لاء ڈِتّی ڳئی، اِین٘دے اُتّے الزام ہئی جو اُوہ تِرِیمتاں کپوں اپݨے پِیؤ، پئے اَتے پُتر دی اطاعت، اپݨے کُؤارے پَن کُوں اہمیّت ݙیوݨ اَتے اُون٘دی حفاظت کرݨ اَتے اِیں ڳالھ کُوں سمجھݨ جو تِرِیمت قابل کائے نِھیں اُوہ نیک و کار ہِے، اِیں تربیّت دا حِصّہ ہئی۔ جولائی ٢٠١٧ء وِچ چین دے صوبے گوانگ ڈونگ دی میٹرو ریل نے تِرِیمتاں کِیتے مخصوص ریل سروس دا اَغاز کِیتا۔ اِیہ ریل ڳݙّیاں پنڄ ݙیہاڑے سویل ساڈھے سَت تُوں ساڈے نَو وڄّے تئیں اَے شام پنڄ وڄے تُوں سَت وڄے تئین چلدیاں ہَن۔

٢٠١٩ء وِچ، حکومت نے ہدایتاں جاری کِیتیاں جو اِیہو جئیں آجرین اُتّے پابندی لائی ون٘ڄے جیڑھے نوکریاں کِیتے مرداں کُوں ترجیح یا صرف مرداں کِیتے اشتہار ݙیوِن یا اِداریاں اُتّے پابندی لاوݨ دا آکھیا جیڑھے تِرِیمتاں کُوں حاملہ حالت وِچ کَم کرݨ، اپݨی شادی دی منصوبہ بندی یا حمل متعلقہ ٹیسٹ کرواوݨ دے وِچالے وِچ کَم کرݨ اُتّے مجبور کرِن۔ 

## ٻِیا ݙیکھو
* چین وِچ تِرِیمتاں دی تحریک
* چینی انتظامی ونڈ بلحاظ جنسی تناسب دی تن٘دِیر
* داشتہ

## حوالہ جات

ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں دی تن٘دِیر
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
ونکی:چین وِچ تِرِیمتاں
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
سرائیکی لوک ادب وِچ نور نامہ دی اہمیّت

نور نامہ سرائیکی زبان دی ہِک لوک نظم اے، جین٘کُوں اساں قدیم ترین نی بلکہ قدیم سرائیکی لٹریچر دا نمنونہ آکھ سڳدوں، نور نامے تے معروف ماہرِ لسانیات "پروفیسر شوکت مغل" جدید انداز نال تحقیق کِیتی اے۔

نور نامہ ہِک لوک نظم ہِے جیڑھی اِیں وقت ہر گھر وِچ پڑھی وین٘دی اے۔ حافظ خالد محمود شیرانی مرحوم اینکُوں ١٠٥٤ء دی تصنیف تسلیم کرین٘دِن۔ پر اے نظم اپنے متّن تُوں ظاہر کرین٘دی ہِے جو اے ٻہوں پہلے دی تصنیف اے۔ ہِک جاہ تے اشارہ ملدے جو:

پنج سو سال جو گزرے آہے ہجرت بعد رسولوں

ملاں کہے غریب وچارا کم علماواں کولوں

نیکی عمل نہ کیتم کوئی شامت نفس جہولوں

عمر گزری توں پچھوں تاواں بھرلہاں قبولوں

جو کُجھ روئے زمین تے پیدا سب کُجھ ہوسی فانی

نام نشان نہ رہسی کائی جز ایمان نشانی

اگر شاعر دا اے بیان تسلیم کِیتا ون٘ڄّے تاں نور نامے دا سنِ تصنیف ٦٠٠ ہجری دے بعد دے زمانے دا ثابت تِھین٘دے تے ہِک لحاظ نال اے قابلِ تسلیم وی ہِے۔ کیوں جو ٧٠٠ ہجری دے لگ بھگ اساکوں ٻئے نمونے وی مل وین٘دِن۔ پر نور نامے دی زبان اَڄ کل دی زبان کنُوں مختلف اے۔ ول وی اُوں وقت یعنی ٦٠٠ ہجری دی زبان نی، بعد دے زمانیں دے لوکاں نے خصوصاً چھاپے والیاں زبان کوں اپݨے رنگ وِچ رنگ گِھدّے۔ بہر حال ایں ڳالھ دا شُبّہ ضرور ہِے جو اے ٦٠٠ ہجری دی یادگار لوک نظم اے۔

لہور تے دلّی دے چھاپے خانیں والئیں صرف نور نامے نی بلکہ سرائیکی زبان دے ٻئے کتابیں نال وی ایویں حشر کِیتے، اتے انّھاں دی زبان وڳاڑ ݙِتّی اے، اَڄ ضرورت ہِے جو پچھلے تمام چھپئے ہوئے کتابیں دا جائزہ گِھن تے اُنّھاں دی زبان درست کِیتی ون٘ڄے۔

## ٻیا ݙیکھو

* شمالی سندھ دی زبان وی سرائیکی اے۔

* سرائیکی قدیم زبان اتے تہذیب۔

* اُردو دی ماء۔

* سرائیکی زبان دا قدیم ادب۔

* سرائیکی دا معنیٰ۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔    ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔
لوک قصّہ سیفل نامے بارے روایتاں

لوک قصّہ سیف الملوک بارے خوش عقیدہ لوکیں مختلف روائتاں ہُلایاں ہویا ہن، اِنّھاں لوکیں دا خیال اے جو سیف الملوک سچّا لوک قصّہ ہِے۔

## کُراڑے مذہب دے لوکاں دی روایت
ہِک روائت اے مشہور کِیتی ڳئی جو مولوی لطف علی کول کُجھ کراڑے مذہب دے لوک ڳئے جو اِیں قصّے نال تُساں ہِک دُنیا کُوں پاڳل بݨا چھوڑے، اے ݙسّو جو اِین قصّے دی حقیقت کیا ہِے؟
آکھیا وین٘دے جو مولوی صاحب جلال وِچ آ ڳئے اَتے اپݨے تݙے دا پاند چاتا تاں مولوی صاحبان کُوں مصر دا بادشاہ، بدیع البانو تے اُوندے لڑھدے ٻیڑے ݙکھا ݙتّے، حالانکہ اے روایت کوڑی ہِے کیوں جو مولوی لطف علی اپݨے قصّے بارے لکھیے جو "لطف علی آپوں کُجھ نہ بولیا آن٘دا نقل کتابوں" در اصل لوک قصّہ سیف الملوک عربی کتاب "الف لیلیٰ (ہزار داستان)" دا ہِک حِصّہ ہِے۔ 

## پاڳل تِھیوݨ دی روایت
سرائیکی وسیب خصوصاً ریاست بہاولپور وِچ اے ڳالھ مشہور کر ݙِتّی ڳئی جو جیڑھا بندہ مولوی لطف علی دا لوک قصّہ سیف الملوک پڑھدے او پاگل تے چَریا تھی وین٘دے۔ خان پور دے ہِک شخص دے بارے روایت ہِے جو او کتاب سیف الملوک کوں ݙانگ نال کُٹّی ون٘ڄے، ٻئے بندے اُونُکُوں ہَٹکیا جو تُوں کتاب کُوں کیوں کُٹّی وین٘دی؟ اُوں بندے ولدی ݙِتّی جو میکُوں لوک آکھدے ہِن جو جیڑھا بندہ سیف الملوک پڑھدے پاگل تھی وین٘دے، میں تاں اِیں کتاب کُوں کئی واری پڑھیے پر پاگل نی تھیا، ݙوجھے بندے ولدی ݙتّی جو بے جان کتاب کوں ماری وین٘دیں اِیں تُوں ودھ کیا پاگل تھیسیں؟  
 	
## ٻیا ݙیکھو

* لوک قصّہ سیف الملوک دے شاعری تے اثرات۔
* سرائیکی لوک ادب وِچ نور نامہ دی اہمیّت۔
* ملتان دی لوک تہذیب۔
* سرائیکی زبان دا قدیم ادب۔
* لوک قصّے دا سیفل خواں۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے
	
* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔
* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔     ونکی:سرائیکی لوک قصّے ۔  ونکی:سرائیکی قدیم زبان ۔  ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:سیف الملوک لوک قصّہ ۔  ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔  ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے ۔  ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری ۔
لوک قصّے دا سیفل خواں

مولوی لطف علی دے لوک قصّے سیف الملوک دا ا ندازہ اِیں ڳالھ تُوں لایا ون٘ڄ سڳدے جو لوک قصّہ سیفل ملوک سرائیکی وسیب دی ہر کچاری، وساخ تے کٹھ میل وِچ وݙی محبّت نال پڑھیا تے سُݨیا وین٘دا ہا، سیفل ملوک پڑھݨ والئیں کُوں مولود خواں دے وزن تے سیفل خواں آکھیا وین٘دا ہا، اساں 1992ء نیو دہلی دی پہلی عالمی سرائیکی کانفرنس تے ڳئے تاں ہِک ٻڈّھے ہندو "سیفل خواں]] وݙّی سِک نال لوک قصّہ سیف الملوک سُݨایا اَتے آکھیا جو اَدھ صدی گزرݨ دے باوجود وی میکُوں اِیہ لوک قصّہ سیف الملوک یاد ہے حالانکہ کتاب سیف الملوک میݙے کول کینھی، اِنّھاں ݙسیا جو میں خان پور کٹورے والا وِچ سیفل خواں مشہور ہَم اَتے رات کُوں سارے ہندو مسلم وݙّی محبّت نال لوک قصّہ سیف الملوک سُر نال سُݨدے ہَن۔ خانپور دے علاقے گڑھی اخیتار خان دے احسن فقیر، کھائی خیر شاہ دے رسول بخش الفت مہشور سیفل خواں ہِن۔ صوفی محمد یار بے رنگ اڄ وݙی محبّت نال سیفل پڑھدِن۔

میݙے اٻّا سئیں مولوی کریم بخش بہشتی تقریباً پنجاہ سال پہلے ٢٢ روپے دی بکری ویچ تے قصّہ سیف الملوک نقل کرایا اساݙی وستی دے لوکیں ݙاݙھے چبول بنائے اَتے آکھیا جو مولوی چریا تھی ڳے بکری ویچ تے کتاب نقل کرائی اے، اَتے ویہہ سارے روپے مولوی امان اللہ کُوں لکھائی بھری اے۔ میݙے ابّا سئیں وݙّی سِک تے چاہت نال قصّہ سیف الملوک پڑھدے ہَن۔ 

مولوی لطف علی سرائیکی زبان دے ٻہوں وݙّے شاعر ہَن اِنّھاں اَڄ تُوں ݙو سو سال پہلاں سرائیکی زبان وِچ لوک قصّہ سیف الملوک لِکھ تے سرائیکی زبان کُوں زندہ کر چھوڑیا۔ سیف الملوک اپݨے وقت دی شاہکار کتاب اے جِینکُوں پڑھ تے کئٰ لوک شاعر بݨ ڳئے۔ سیف الملوک دی مقبولیت دی حالت اے ہئی جو سرائیکی وسیب وِچ لوک یا قُرآن مجید دے حافظ ہَن یا وَل سیف الملوک دے۔ 
 	
## ٻیا ݙیکھو

* لوک قصّہ سیف الملوک دے شاعری تے اثرات۔
* سرائیکی لوک ادب وِچ نور نامہ دی اہمیّت۔
* ملتان دی لوک تہذیب۔
* سرائیکی زبان دا قدیم ادب۔
* لوک قصّہ سیفل نامے بارے روایتاں۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔
* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔     ونکی:سرائیکی لوک قصّے ۔  ونکی:سرائیکی قدیم زبان ۔  ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:سیف الملوک لوک قصّہ ۔  ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔  ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے ۔  ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری ۔
ملتان دی لوک تہذیب

ملتان ٻہوں وݙّا لوک تہذیب، لوک ادب، لوک رِیت اَتے لوک مذہب دا مرکز ہِے۔ اِتّھاں سین٘کڑاں جہیں ایجھیاں ہِن جِتّھاں کم کرݨ دی ضرورت ہِے مگر کم کِیتے ایں جذبے تے سرمائے دی ضرورت ہِے جو جیڑھا سابق حکمراناں دے دِل اِچ لاہور کِیتے موجود ہا۔ ملتان دا تاریخی قلعہ تہذیبی تے ثقافتی اثاچہ ہووݨ دے نال نال بر صغیر جنوبی ایشیاء دا ٻہوں وݙّا روحانی مرکز وی ہِے، اِتّھاں غوث العالمین حضرت بہاء الدین زکریا ملتانی، شاہ رُکنِ عالم، شاہ صدر الدین، والیٔ ملتان نواب مظفر خان شہید دے مزارات ہِن پر زائرین کُوں کہِیں طرح دی کوئی سہولت میّسر کائے نِیں۔ اِتّھاں داتا دربار لاہور دے بر عکس کوئی میوزیم، کانفرنس ہال، مدرسہ، لائبریری تے مسافر خانہ کائنی، ٻیا تاں ٻیا زائرین کِیتے اِتّھاں پِیوݨ دا پاݨی وی میّسر کائنی اِیں پاسے توجّہ ݙیوݨ دی خاص ضرورت ہِے۔ 

قلعے تے موجود ہزاراں سال پُرانی ہندوؤاں دی عبادت گاہ تے پرہلاد مندر کُوں ݙَہا تے اِتّھاں دی تریخ کُوں مسمار کرݨ دی کوشش کِیتی ڳئی اے اِین٘کُوں اِیں جذبے نال بحال کرݨ دی لوڑھ ہِے جیویں جو نواز شریف دورِ حکومت اِچ سکّھاں دے گردواراں دی بحالی کِیتے چار کروڑ روپے دی گرانٹ مہیّا کِیتی ڳئی اِین٘دے نال قلعے تے نا جائز تجاوزات ایس ٹی این، پولیس کاؤنٹر تے فون ٹاور وغیرہ کُوں مسمار کر تے اِین٘دی اصل حیثیّت کُوں بحال کرݨ دی لوڑ ہِے، تاں جو حضرت زکریا سئیں دی روح قبر تُوں خوش تِھی تے اے آکھ سڳے:

ملتانِ ماء بجنتِ اعلیٰ برابر است

آہستہ پابنہ کہ مَلک سجدہ می کنند
 
 	
## ٻیا ݙیکھو

* ٧٥٢ ہجری دے سرائیکی لوک اشعار۔
* سرائیکی لوک ادب وِچ نور نامہ دی اہمیّت۔
* لوک قصّہ سیف الملوک دے شاعری تے اثرات۔
* سرائیکی زبان دا قدیم ادب۔
* ملتان، لوک تہذیب تے روحانیّت دا مرکز۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے
	
* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔
* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔     ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب ۔  ونکی:سرائیکی قدیم زبان ۔  ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔  ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔  ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے ۔  ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری ۔
ملتان، لوک تہذیب تے روحانیّت دا مرکز

تاریخی اعتبار نال ملتان ہِک ذات دا نی ہِک کائنات دا ناں ہِے۔ ماہرینِ آثارِ قدیمہ نے اِیں ڳالھ تے اتفاق کِیتے جو ملتان کائنات دے اِنّھاں شہراں وِچُوں ہِک ہِے جیڑھے ہزاراں سال تُوں مسلسل آباد چلے آن٘دِن، ماہرین دا اِین ڳالھ تے وی کامل اتّفاق ہِے جو تاریخِ عالم وِچ ملتان صرف ہِک شہر دے طور تے نی بلکہ ہِک لوک تہذیب تے ہِک سلطنت دے طور تے کرۂ ارض تے موجود رہ ڳے۔ ٣٧٣ ہجری دی ہِک تصنیف "حدود العالم بن المشرق الی المغرب" اِچ سلطنت ملتان دے بارے لکھیا ڳے جو ملتان دیاں سرحداں جالندھر تے ختم تِھین٘دِن، ہِک ٻئی کتاب "سید المتاخرین" اِچ لکھیے جو اے خِطّہ ٻہوں زیادہ زرخیز ہووِن دے نال نال وسیع و عریض وی ہِے، ہِک پاسے ٹھٹھہ، ݙُوجھے پاسے فیروز پور، جیسلمیر، تے کیچ مکران تک دے علاقے اِین٘دے اِچ شامل ہَن۔ ابوالفضل دی مشہور کتاب "آئینِ اکبری" اِچ درج ہِے جو ملتان ٻہوں وݙّی اقلیم ہِے اِین٘دے وِچ ترائے سرکاراں ملتان خاص، دیپالپور تے بھکر شامل ہَن۔ ملتان دی لوک تہذیب تے لوک ثقافت ٻہوں مضبوط ہِے، اے علاقہ ٻہوں وݙّا تجارتی تے ثقافتی مرکز ہِے، انقلاباتِ زمانہ تے ہزاراں سالاں توں حملہ آوراں دی ریشہ دوانیاں دے باوجود اِیں خطّے اپݨی منفرد تہذیبی شناخت کُوں قائم تے زندّہ رکھیا ہویا ہِے۔ اے وی وقت تے حالات دی ستم ظریفی ہِے جو اَڄ ملتان کُوں جنوبی پنجاب بݨاوݨ دے دلاسے ݙتّے وین٘دے پئن، کل ملتان کیا ہا؟ تے لہور دی کیا حیثیّت ہئی؟ اِین٘دا تذکرہ حضرت داتا گنج بخش علی ہجویریؒ دی کتاب "کشف المحجوب" یکّے از لاہور مضافاتِ ملتان دی صورت اِچ موجود ہِے۔ اڄ اساں لَہور تے ملتان دے بارے اتنا عرض کریسوں جو

کیسے کیسے لوگ ایسے ویسے ہو گئے

ایسے ویسے لوگ کیسے کیسے ہو گئے
	

 
## ٻیا ݙیکھو

* ٧٥٢ ہجری دے سرائیکی لوک اشعار۔
* سرائیکی لوک ادب وِچ نور نامہ دی اہمیّت۔
* اُردو دی ماء۔
* سرائیکی زبان دا قدیم ادب۔
* ملتان دی لوک تہذیب۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے
	
* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔
* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔     ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب ۔  ونکی:سرائیکی قدیم زبان ۔  ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔  ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔  ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے ۔  ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری ۔
شمالی سندھ دی زبان وی سرائیکی اے

سرائیکی خطّہ دریاویں دی سرزمین اے تے لَوظ سندھ دا لغوی معنی وی دریا تھیندے۔ ایندا مطلب اے سرائیکی خطّہ جینکوں سَت دریاویں دی دھرتی آکھیا وین٘دے اون٘دا ہِک حِصّہ سندھ وِی ہِے۔ اِیں حساب نال سرائیکستان ست سندھ ز دا مالک اے تے سندھ سرائیکستان ہِک اِن۔ سئیں ڈاکٹر مہر عبدالحق اِیں بارے لکھدِن:

"سندھ جِین٘دا ہِک اہم حِصّہ سرائیکی زبان دا علاقہ ہِے اِین قدر پُر آشوب ہِے جو کہیں لٹریچر دا صحیح سالم بچ ون٘ڄݨ کہیں معجزے تُوں گھٹ کینھی۔ اِیں علاقے کُوں امن نصیب تھیا تاں کُجھ حد توڑِیں مغلیہ عہد حکومت وِچ تھیا یا وَل انگریزاں دے زمانے وِچ تھیا۔ اتے اِیں وقت دی کہیں لکّھت دے نمونے ملّݨ دی اُمین٘د رکّھݨ خام خیالی اے۔ البتہ کُجھ چیزاں حافظے دی مدد نال سینہ بہ سینہ چلیاں آن٘دیاں ہِن پر اُنّھاں تے اعتماد نی کِیتا ون٘ڄ سڳدا۔ کیوں جو اے زبان دا اصلی رنگ پیش نی کر سڳیاں۔ مختلف ادوار دے لوکاں نے اپݨے دور دی زبان دا رنگ چڑھا ݙِتّا ہِے تے اِیں طرحاں تے زبان دی شکل تے اُوندے اصلی خدّو خال لُک ڳئے ہِن۔ اِیں ویلے اساں کول تدریجی ترقی ݙیکھݨ کِیتے سرمایہ کینھی، اے ڳالھ یقینی ہے جو محمود غزنوی دی یورش کنوں پہلے دے سوا ترائے سال وِچ عربی، فارسی تے مقامی بولی دی آمیزش تُوں ہِک پچ میل قسم دی زبان ضرور وجود وِچ آ چُکّی ہئی تے ١١١ ہجری دے بعد ݙُو حِصّیاں وِچ تقسیم تھی ڳئی، ہِک شمالی سندھ وِچ تے ݙُوجھی جنوبی سندھ وِچ۔ شمالی سندھ والی زبان کُوں اساں سرائیکی آکھدوں تے جنوبی سندھ والی زبان کُوں سندھی۔              

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی وسیب اَڄ وی عظیم اے۔

* سرائیکی قدیم زبان اتے تہذیب۔

* اُردو دی ماء۔

* سرائیکی زبان دا قدیم ادب۔

* سرائیکی دا معنیٰ۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔    ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔
 ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب۔ 
ونکی:سرائیکی قدیم زبان۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
لوک قصّہ سیف الملوک دے شاعری تے اثرات

مولوی لطف علی سرائیکی زبان دے ٻہوں وݙّے شاعر ہَن اِنّھاں اَڄ تُوں ݙو سو سال پہلاں سرائیکی زبان وِچ لوک قصّہ سیف الملوک لِکھ تے سرائیکی زبان کُوں زندہ کر چھوڑیا۔ سیف الملوک اپݨے وقت دی شاہکار کتاب اے جِینکُوں پڑھ تے کئٰ لوک شاعر بݨ ڳئے۔ سیف الملوک دی مقبولیت دی حالت اے ہئی جو سرائیکی وسیب وِچ لوک یا قُرآن مجید دے حافظ ہَن یا وَل سیف الملوک دے۔

مولوی لطف علی چوک بہادر پور ضلع رحیم یار خان دے رہݨ والے ہَن۔ ابّے سئیں دا ناں غیاث الدین ہا اَتے ذات دے نیجڑے ہَن۔ نیجڑے دی شاخ میرانی وِچُوں نِکلی اے اِیں واسطے مولوی لُطف علی اپݨے آپ کُوں میرانی وی لکھیے۔ آکھیا وین٘دے جو لوک قصّہ سیف الملوک مولوی لطف علی ہوراں گڑھی اختیار خان وِچ ٻہہ تے لکّھیا۔

لوک قصّہ سیفُ الملوک نہ صرف سرائیکی وسیب بلکہ سندھ، پنجاب دے شاعریں کُوں وی متأثر کِیتا۔ ڈاکٹر نبی بخش بلوچ سندھی ادبی بورڈ دی مطبوعہ کتاب "سیفل نامو" وِچ لکھدِن جو سندھ دے مشہور شاعراں لعلن خان لغاری، حمل خان فقیر تے اِیں طرح تے ٻئے ٻہوں سارے شاعراں مولوی لطف علی دے لوک قصّہ سیف الملوک تُوں متأثر تِھی تے شاعری شروع کِیتی۔ حضرت خواجہ غلام فرید سئیں فرمایا جو شاعری دی فصل لطف علی کپ ڳے اَساں وݙھ ودے چݨدوں۔ اِیں طرح پنجابی زبان دے شاعراں وِی لوک قصّہ سیف الملوک دی مقبولیّت تُوں متأثر تِھی تے قصّے لکھیے۔ ڄݙاں لوک قصّہ سیف الملوک سرائیکی زبان وِچ آیا تاں سین٘کڑاں سرائیکی شاعر پیدا تھئے اَتے اِنّھاں اپݨی اپݨی دُھر تے اپݨے اپݨے انداز نال شاعری کِیتی، سیفل نامے وے لکھیے ڳئے جِنّھاں وِچُّوں مئو مبارک ضلع رحیم یار خان دے مخدوم محمد بخش دا لوک قصّہ سیفل ملوک قابلِ ذکر ہِے۔  

## ٻیا ݙیکھو

* لوک قصّے دا سیفل خواں۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ نور نامہ دی اہمیّت۔

* ملتان دی لوک تہذیب۔

* سرائیکی زبان دا قدیم ادب۔

* ملتان، لوک تہذیب تے روحانیّت دا مرکز۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔

 ونکی:سرائیکی لوک قصّے۔ 
ونکی:سرائیکی قدیم زبان۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سیف الملوک لوک قصّہ۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
تِرِیمتاں دا سینما

تِرِیمتاں دا سینما کئی موضوعاں اُتّے مبنی ہِے جِنّھاں کُوں کٹّھا کر تے فِلماں وِچ تِرِیمتاں دے کَم کُوں تخلیق کِیتا وین٘دا ہِے۔ اِین٘دے وِچ ممکن ہِے جو منظر دے پِچُّھوں دے کردار وی شامل ہووِن جین٘ویں جو ہدایت کار، فلمساز، مصنف، وغیرہ تِھی سڳدے ہِن جیڑھے ہِک اِیہو جئیں کہاݨی دا حِصّہ ہووِن جیڑھی تِرِیمتاں دے کَم اَتے اُنّھاں دے کردار دی ڈرامہ نگاری دے ذریعے ترّقی پذیر ہون٘دے ہِن۔

تِرِیمتاں دا سینما دُنیا بھر دے تِرِیمتاں دے تعاون کُوں تسلیم کرین٘دا ہِے، جیڑھا ناں صرف بیانیہ فِلماں وِچ پایا وین٘دا ہِے جاں جو دستاویزاں وِچ وی ݙِٹّھا وین٘دا ہِے۔ تِرِیمتاں دے کَم دا تسلیم کِیتّا ون٘ڄݨ کئی فلم فیسٹیول اَتے انعاماں دی شِکّل وِچ ہون٘دا ہِے، جین٘ویں جو سنڈیس فلم فیسٹیول۔

تِرِیمتاں دا سینما پیچیدہ، تنقیدی، نظریاتی اَتے ادارہ جاتی تخلیق ہِے، جین٘ویں جو الیسن بٹلر نے سمجھایا ہِے۔ اِیں تصوّر دی اپݨی تنقید وی جاری رہی ہِے، جین٘دی وجہ کنُوں تِرِیمتاں فلم ساز خود کُوں حاشیے اُتے کھڑا تِھیوݨ اَتے نظریاتی تنازع تُوں بچین٘دیاں آن٘دیاں ہِن۔ 

## فلماں وِچ تِرِیمتاں دا کِردار
بھارت وِچ آبرو ریزی اَتے اجتماعی آبرو ریزی جئیں جُرم ٻہوں وَدھ چُکّے ہِن۔ تاہم اِیں جُرم کُوں فِلماں وِچ سوہݨے انداز وِچ فحاشی دے نال پیش کِیتا ڳیا ہِے۔ اِین٘دے نتیجے وِچ کئی خبراں وِچ چھپِّن اَتے کئی غیر مطبوعہ جرائم واقع تھئے ہِن۔ ناقدین دے مطابق فلمی صنعت کُوں اپݨے اندر جھاتی پاوݨ دی لوڑ ہِے، جو اَساں فِلماں وِچ تِرِیمتاں کُوں کین٘ویں پیش کرین٘دے پئے ہِسے، تاں یقینی طور تے اِیں بارے وِچ ٻہوں کُجھ کرݨ دی لوڑ ہِے۔

## ٻیا ݙیکھو

* تِرِیمتاں دے رسالے
* تَرِیخی تِرِیمتاں دے رسالے
* تِرِیمت مارچ

## حوالہ جات

ونکی:فلم وِچ تِرِیمتاں
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:نسائیت
نسوانیت

thumb|نسوانیت دی نمائندہ علامتاں وِچ مادریّت سبھ تُوں واضح ہِے۔
**نسوانیت** (انگریزی: Femininity) دے سادہ لفظی اَتے لغوی معنے سادہ جنس دے ہووݨ دے ہون٘دے ہِن۔ اِین٘دے وِچ اُوہ سبّھے کیفیّتاں، صفتاں یا درجے شامل ہِن جیڑھے تِرِیمت یا مرد دی مخالف جنس دی حامل کہِیں بندے وِچ ہووݨے چاہِیدے ہِن۔ بھان٘ویں جو نسوانیت اَتے نسائیت وِچ کئی فرق کرݨ دی کوشش کِیتی وین٘دی ہِے، جین٘دے وِچ جو اول الذکر تِرِیمت پَن یا تِرِیمت ہووݨ دی کیفیّت دا ناں ہِے جاں جو ݙوجھے ذکر وِچ ہِک تحریک ہِے تِرِیمتاں کُوں سماج وِچ مناسب مقام دے حصول نال جُڑی ہِے۔ تاہم علمی استعمال وِچ اکثر گڑبڑ تِھین٘دی رَہن٘دی ہِے کیوں جو اِیہ ݙُون٘ہائیں ڳالھیں ہِک ݙوجھے تُوں کہِیں قدر اَنجو انج تِھی تے وِی کئی نزدیکی پان٘سیاں دا اشارہ کرین٘دے ہِن۔ کُجھ ناقدین نسائیت دے کُجھ نا انصافی دے پان٘سیاں کُوں مغرب دے سرمایہ دارانہ نظام آلے دیساں وِچ تِرِیمتاں دے وقار نال سمجھوتہ کِیتے ون٘ڄݨ نال جُڑین٘دے ہِن اَتے اِیہ ݙسین٘دے ہِن جو تِرِیمتاں کُوں استحصال کِیتے شئیں وِچ بَدَل ݙِتّا ڳیا ہِے۔ اِین٘دی مثال اُوہ دُنیائے فیشن کُوں ݙین٘دے ہِن جِتّھاں جو بے شرمی دے نال اِین٘دی اَدھ نن٘ڳیڄ آلے تصویراں اَتے اِین٘دی جنسیّت کُوں تجارتی طور تے استحصال کِیتا وین٘دا رِیہا ہِے۔ اِنّھاں دے مطابق اِیہ تِرِیمت دے وقار اَتے حُرمت دے تصوّر دے بر خلاف ہِے۔ اِیہ ناقدین اِیں ڳالھ اُتّے وِی تاسف دا اظہار کرین٘دے ہِن جو کئی مغربی حقوقِ نسواں دی علم بردار اِیکُوں قابلِ اعتراض تصوّر نئیں کرین٘دیاں ہِن جاں جو اِیکُوں تِرِیمتاں دی اَزادی دے حِصّے دے طور تے قبول کرین٘دیاں ہِن۔ اِیہ تئیں جو کُجھ لوک (بھان٘ویں جو ٻہوں سارے کائے ناں) جسم فروشی دا تِرِیمت دے کماوݨ دے حق دے طور تے وکالت کرین٘دے ہِن۔ 

## نسوانی خاصیّتاں
اُون٘ویں تاں نسوانی ہووݨ ہِک حیاتیاتی اَتے جنس اُتّے مبنی خاصیّت ہِے۔ اِیہ کئی جنسی اَتے سماجی عوامل دے نال شخصی خصائل اُتے وی مبنی ہون٘دا ہِے۔ تاہم کُجھ خاصیّتاں روائتی طور تے تِرِیمتاں نال منسوب کِیتیاں ڳئیاں ہِن جیڑھیاں کُجھ اِین٘ویں ہِن:

* جذباتیت
* اشتراک
* پرورش
* ٻِیلے ہِیوے
* ٻِنّھاں دی بھال رکھݨ دا جذبہ
* انکسار

## ٻیا ݙیکھو

* نسائیت
* نسائیت دی تَرِیخ

## حوالہ جات

ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں
ونکی:نسائی تحریکاں اَتے وِچار
ونکی:نسائیت اَتے جذباتیت
ونکی:زنانیت
ونکی:زنان پُݨاں
زنانیت

upright|thumb|زنانیاں دا علامتی نشان

(اردو: نسائیت تُوں) زنانیت سماجی تے سیاسی تحریکاں اَتے نظریات دا ہِک ٻَنّاں ہِے جین٘دا مقصد جِنساں دی سیاسی، معاشی، ذاتی اَتے سماجی برابری دی وضاحت اَتے اُوکُوں اُساری رکّھݨ ہِن۔ زنانیاں دے حقوق اِیں حیثیّت کُوں رَلین٘دے ہِن جو معاشرے مرداں دے نقطۂ نظر کُوں ترجیح ݙین٘دے ہِن، اَتے اِیہ جو اِنّھاں معاشریاں وِچ تِریمتِیں / زنانیاں دے نال نا انصافی کِیتی وین٘دی ہِے۔ تبدیلی دے کوشِتاں جِنّھاں وِچ صنف دے بارے پُراݨے تصوراں دے خلاف لڑݨ اَتے زنانیاں کِیتے تعلیمی، کَم کار دے اَتے آپتی مواقع اَتے نتیجے کُوں اُسارݨ رَلّا ہویا ہِے جو اُوہ مرداں دے برابر ہِن۔

زنانیت دے تحریکاں نے زنانیاں دے حقوق کِیتے مہمّاں چلائیاں اَتے جاری رکّھیاں ہِن، جِنّھاں وِچ: چوݨ، عوامی عہدہ رکّھݨ، کَم کرݨ، برابر اُجرت کماوݨ، جائیداد دی ملکیّت، تعلیم حاصل کرݨ، وعدہ کرݨ، پرنیوے وِچ برابر حقوق، اَتے ٻال ڄماوݨ دے ناغے دا حق ہِے۔ زنانیت دے تنظیماں نے قانوںی اسقاطِ حمل اَتے سماجی انتظاماں تئیں پُڄّݨ کُوں یقینی بݨائے، اَتے تِریمتِیں اَتے چھوہِریں کُوں عصمت دری، جنسی ہراسانی اَتے گھروڳی مار کُٹ تُوں بچاوݨ کِیتے وی کَم کِیتا ہِے، زنانیاں دے پہناوے دے معیار وِچ تبدیلیاں اَتے زنانیاں کِیتے قابلِ قبول جُسّے دی سرگرمیاں اکثر زنانیت دے تحریکاں دا حِصّہ رِیہاں ہِن۔
[thumb|مرداں دی جاء تے جنگ وِچ لڑݨ آلیاں [امریکی زنانیاں دی تصویر]]
thumb|زنانیاں دی لکھاری اَتے سماجی ہرکارِن دی ہِک تصویر
thumb|جنسی ہراسانی دے خلاف احتجاج دا ہِک منظر
[thumb|2017ء وِچ واشنگٹن ڈی سی [امریکہ وِچ زنانیاں دا مارچ]]

## ٻیا ݙیکھو

* نسوانیت
* زنان پُݨاں
* زنانیاں دا ادب

## حوالہ جات


## ٻاہرلے رابطے

### انگریزی مضمون

* ''Topics in Feminism'', at the Stanford Encyclopedia of Philosophy

### جاری تحقیق
Feminist Perspectives Scale : And academic survey to determine acceptance or rejection of feminist ideas from:

### ملٹی میڈیا اَتے دستاویزاں

* ''Early Video on the Emancipation of Women'', documentary filmed ca. 1930, which includes footage from the 1890s
* Documents from the Women's Liberation Movement, Special Collections Library, Duke University
* History of feminism at *Heritage Calling*, Historic England
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں
ونکی:تِرِیمتاں دا احتجاجی مارچ
ونکی:زنان پُݨاں
ونکی:زنانیت
آ چُݨوں رَل یار سرائیکی لوک گیت

## تعارف
"آ چُݨوں رَل یار" اَساݙی مٹّھی تے پیاری سرائیکی زبان دے عظیم لوک ادب دے شاعر سئیں حضرت خواجہ غلام فرید دی مشہور کافی ہِے۔ اِیں ساری کافی وِچ پِیلھُوں چُݨݨ، خاص طور تے رَل تے پِیلھُوں چُݨݨ دا ذکر مِلدے۔

## ڳائیکی دا حوالہ
اِیں کافی کُوں سرائیکی وسیب دے ٻہوں سارے گلوکاریں اپݨی اپݨی دِھر تے اپݨی طرز نال چسّاں گِھن گِھن تے ڳائے اے لوک کافی زبان زدِ عام ہووݨ دی وجّہ تُوں شہرت دوام دا درجہ حاصل کر چُکّی اے۔

## ترجمہ اَتے تشریح دی روائت
مختلف ادیبیں تے دانشوریں اپݨے اپݨے عِلم تے اپݨے انداز موجب اِیں لوک کافی دا ترجمہ تے تشریح کِیتی اے، ابتدائی طور تے اسلامی سلطنت بہاول پور دے وݙّے جج محمد اکبر خان بہاولپوری (جِنّھاں پُوری اسلامی دُنیا وِچ قادیانیں کُوں کافر قرار ݙیوݨ دا فیصلہ سبھ تُوں پہلا) اِسلامی تاریخ دے حوالے نال ترجمہ کِیتا جیڑھا جو بہاولپور دے ادبی رسالے "العزیز" وِچ مارچ تے مئی ١٩٤٢ء دے شماریں وِچ چَھپّیا ہئی۔ کُجھ ٻئے لکھاریاں اِیں لوک کافی دا ترجمہ تصوّف دے رنگ وِچ کرݨ دی کوشِت کِیتی پر حقّی تے سچّی ڳالھ اے ہِے جو "آ چُݨوں رَل یار" وِچ خواجہ فرید اپݨی مٹّی اپݨی دھرتی تے اپݨے وسیب دے نال نال انسان دوستی دے عالمگیر جذبے دی ڳالھ کِیتی اے۔

## کافی دے لوک اشعار
آ چُݨوں رَل یار

پِیلُھوں پکّیاں نی وے

حوراں پریاں ٹولے ٹولے

حسن دیاں ہِیلاں برہوں دے جھولے

راتیں ٹھڈیاں ٹھار

ڳوئلیں تتیاں نی وے

## تشریح
اِیں لوک کافی دے اِیں بند وِچ خواجہ فرید روہی دے ماحول دی منظر کشی کِیتی اے تے روہی کُوں بہشت دا نمونہ بݨا تے آکھیے جو اِتّھاں حُوراں تے پریاں ٹولیں دی صورت وِچ موجود اِن اتے اپݨے حُسن دی ہیل نال راتیں کُوں ٹھڈا ٹھار تے برہوں دے جھولے نال ڳوئلیں کوں تتّا تے گرم کرین٘دیاں نظر اَمدِن، دوستو! ہیل ایجھا پیارا لوّظ اے جِین٘دا مترادف بادِ نسیم وی نی تِھی سڳدا ڄیکر ڳالھ صرف ہِیل تے کرین٘دے رہوں تاں ورقے اِتھائیں مُک ویسِن۔

## ٻیا ݙیکھو

* لوک قصّہ سیف الملوک دے شاعری تے اثرات۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ نور نامہ دی اہمیّت۔

* لوک قصّہ سیفل نامے بارے روایتاں۔

* سرائیکی زبان دا قدیم ادب۔

* لوک قصّہ سیف الملوک وِچ ثقافتی رنگ۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔

ونکی:سرائیکی لوک قصّے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک گیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:خواجہ فرید دا لوک ادب۔ 
ونکی:خواجہ غلام فرید سرائیکی لوک شاعر۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
لوک قصّہ سیف الملوک وِچ ثقافتی رنگ

لوک قصّہ سیف الملوک سرائیکی وسیب دی ہِک ثقافتی تخلیق ہِے۔ کتاب دے مصنّف مولوی لطف علی ہِک دیہات دے رہݨ والے ہن، اِنّھاں دے زمانے وِچ کُھوہ ہَن، جھلاریں ہَن، کٹھ ہن، میل ہن، صحبتاں تے سنگتاں ہن، اِیہا وجہ ہِے جو انّھاں دے کلام وِچ جاہ جاہ تے ثقافتی رنگ نظر اَمدِن، اِنّھاں ثقافتی رنگاں کُوں نشابر کرݨ دی ضرورت اے۔ مولوی لطف علی دے کلام تے تحقیق کرݨ دی لوڑ اے۔ اُون٘ویں تاں لوک قصّہ سیف الملوک ١٨٧٢ء وِچ لیتھو پریس لہور، ١٨٨٤ء وِچ وکٹوریہ پریس لہور، ١٨٨٨ء بعد وِچ محبتائی پریس لہور، نواں سکھر سندھ (سن نہ ملُوم) اَتے ١٩٦٠ء وِچ سندھی ادبی بورڈ حیدر آباد تُوں شائع تھیا۔ بعد وِچ لوک قصّہ سیف الملوک دا اُردو ترجمہ سئیں بشیر احمد نظامی ہوراں کِیتا اَتے اِین٘کُوں اردو اکیڈمی بہاولپور نے شائع کِیتا پر قصّہ سیف الملوک تے اُون٘ویں کَم نی تھی سڳیا جیویں تھیوݨ دا حق ہون٘دے۔ مبارک لائبریری محمد آباد تحصیل صادق آباد وِچ سیف الملوک دے ٻہوں سارے قلمی نسخے موجود ہِن اَتے سید انیس شاہ جیلانی سیف الملوک تے کَم کرین٘دے پئن، اسیڈی دُعا ہِے جو اُنّھاں دا کَم جلدی سامھݨے آوے تاں جو اساں جئیں ہزاراں طالبِ علمیں کُوں فیض حاصل کرݨ دا موقع مِلّے۔ (آمین)۔  
 
لوک قصّہ سیف الملوک دے لِکّھت کار سئیں مولوی لطف علی دا مزار مبارک "مئو مبارک ضلع رحیم یار خان وِچ ہِے۔ پہلے سادہ قبر ہئی ١٩٨٢ء وِچ مخدوم سجاد حسین قریشی گورنر بݨیے تاں مہان٘درے سرائیکی لکھاری سئیں صدیق طاہر مرحوم دی اَرداس تے اُنّھاں ہِک لَکھ روپیہ مزار کِیتے منظور کِیتا۔ مزار بݨایا ڳیا پر ٹھیکیداریں دی بے ایمانی تے سرائیکی قوم دی بے حسی تے مزار دی ݙیکھ بھال نہ ہووݨ دی وجہ کنُوں اے مزار صدیاں پُراݨی لڳدی اے۔ 
 		
## ٻیا ݙیکھو

* لوک قصّہ سیف الملوک دے شاعری تے اثرات۔
* سرائیکی لوک ادب وِچ نور نامہ دی اہمیّت۔
* لوک قصّہ سیفل نامے بارے روایتاں۔
* سرائیکی زبان دا قدیم ادب۔
* آ چُݨوں رَل یار سرائیکی لوک گیت۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔
* ونکی:سرائیکی لوک قصّے ونکی:سرائیکی قدیم زبان ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سیف الملوک لوک قصّہ
سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔   ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔  ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے ۔  ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری ۔
سرائیکی لوک ثقافت وِچ خَجّی دی اہمیّت

سرائیکی وسیب دی لوک ثقافت وِچ خَجّی کُوں ٻہوں اہمیّت حاصل اے، خَجّی تُوں حاصل تِھیوݨ والے میوے کُوں پِنڈ آکھیا وین٘دے، اِیں پِنڈ دیاں قسماں، وَنکیاں، آپوواݨیاں اتے اِنّھاں دے سواد، ذائقے، رنگ اَتے شکلاں وی آپو واݨیاں ہون٘دِن۔ اپݨی دھرتی دی لوک ثقافت دے حوالے نال شاعری کرݨ والے شاعریں خَجّی تے پِنڈ دا ذکر وݙّی محبّت نال کِیتے۔ سرائیکی وسیب وِچ پِنڈ دیاں سین٘کڑاں قِسماں تے ونکیاں ہِن، اِنّھاں وِچ کُجھ ناں اِیں طرح ہِن:

* ساوی۔

* ݙینڈا

* سوکڑ۔

* لونڑیں

* خَسی۔

* ݙوݙی

* سونا پِنڈ

* گری پِنڈ

* چھوہانرا۔

* تپاشہ۔

* ڈوہڑا

* مکّے آلی

* مدینے آلی

* ݙوکا

* سندھی ݙوکا

* وَݨ

* اَدھ وَݨ

* خسّی ݙوکا

* مِٹّھا ݙوکا

* پِھکّا ݙوکا۔

* سَنگھ گُھٹ

* پوپ

* بصرے آلا پوپ

اتے اِیں طرح پِنڈ دے ٻئے سین٘کڑاں ناں موجود ہِن۔

خَجّی تے چڑھ تے پنڈ چُݨݨ والے کُوں چاڑھا آکھیا وین٘دے۔ چاڑھا خَجّی تے چڑھݨ تُوں پہلے کمند ٻدھین٘دے اَتے خَجّی تے سڄّا پیر رکّھݨ تُوں پہلاں آکھدے "بسم اللہ الرحمٰن الرحیم یا اللہ یا محمد یا پیر اُستاد یا لقمان حکیم حکمت دا بادشا"۔ ہمیش مادی کُوں پَھل لڳدے، نر خَجّی کُوں مادی بݨاوݨ کِیتے اُون٘کُوں مادی دا ٻور ݙِتّا وین٘دے۔ سرائیکی لوک شاعری وِچ ڄاہ ڄاہ تے خَجّی تے پِنڈ دا ذکر وݙّی محبّت نال مِلدے۔

 

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی وسیب دے لوک مذاہب۔ 

* ملتان دی لوک تہذیب۔

* سرائیکی وسیب دے لوک پہناوے۔

* سرائیکی وسیب دے لوک گھاٻوٹ۔

* ملتان، لوک تہذیب تے روحانیّت دا مرکز۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* 
* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔ 

ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
سرائیکی وسیب دے لوک پہناوے

thumb|سرائیکی لوکاں دا لوک ویس
سرائیکی وسیب دے لوک چولا یا کُرتا پین٘دِن اَتے منُجھلا ٻدھین٘دِن، سِر تے پٹکا اَتے پیریں کنیں چھیکویں جُتّی یا طِلّے آلا کُھسّہ پین٘دِن۔

## طِلّے والا کُھسّہ کیا ہِے؟
عربی وِچ طِلّا سونے کُوں آکھدِن، سرائیکی وسیب کائنات دا واحد خطّہ ہِے جِتّھاں سونے دے تاریں نال بݨیا ہویا کُھسّہ یا جُتّی پاتی وین٘دی ہئی، سونے دی جُتّی تُوں سرائیکی وسیب دی عظمت تے اَمارت دا اندازہ تِھین٘دے، سرائیکی وسیب وِچ حملہ آوریں دی لُٹ مار دے بعد لوک سونے دے تاریں نال بݨیے ہوئے کُھسّے تاں نی پا سڳدے البتہ طِلّے والے کُھسّے ضرور پین٘دِن، جِنّھاں دی قیمت پنڄ سو تُوں گِھن تے پنڄ ہزار تھی سڳدی اے۔

## منجھلا تے لُنگی
سرائیکی وسیب وِچ منجھلے دے نال لُنگّی وی پاتی وین٘دی اے۔ منجھ ٻدّھݨ کِیتے سرائیکی وسیب دی ہِک سوکھڑی لانچا وی ہے، جیڑھا جو ݙاڈھا سوہݨاں ہون٘دے۔ سرائیکی وسیب دے عظیم لوک ثقافت آلے خِطّے جھنگ وِچ لانچے کُوں ہُݨ وی وݙّی چاہ تے محبّت نال پاتا وین٘دے۔ مرداں دے نال نال جھنگ، شور کوٹ تے چنیوٹ دے سرائیکی علاقے وِچ تِریمتاں ہُݨ وی لُنگی تے لانچا ٻدھین٘دِن۔

## گھگھرا تے سُتّھݨ
سرائیکی علاقے وِچ پہلے تِریمتاں گھگھرا پین٘دیاں ہَن، ہُݨ اے رواج ختم تھی ڳے تے تِریمتاں سُتّھݨ پین٘دِن، ایویں مرد نینگر وی منجھلا یا لُنگی چھوڑ تے شلوار پاوݨ پے ڳئن۔ البتہ روہی وِچ تِریمتاں ہُݨ وی گھگھرے پین٘دِن۔  

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی وسیب اَڄ وی عظیم اے۔

* ملتان دی لوک تہذیب۔

* سرائیکی دا معنیٰ۔

* چولستان دے پُراݨے سرائیکی وستیاں۔

* ملتان، لوک تہذیب تے روحانیّت دا مرکز۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔
* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔    ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔  ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب ۔  ونکی:سرائیکی لوک پہناوے ۔  ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی ۔ ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔  ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔  ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے ۔  ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری ۔
قِصّہ کراں پُٹّھا

نِکّے ٻالیں واسطے سرائیکی وسیب دے سبھے جماعتیں کُوں، سبّھے ادبی اداریاں کُوں، سبّھے شاعریں، دانشوریں، سبّھے لکھاریاں بلکہ وسیب دے ہر نین٘گر تے ہر تِریمت کُوں رَل تے کَم کرݨا چاہِیدا ہِے جاں جو سرائیکی وسیب دے نِکّے ٻالاں کِیتے لوک ادب کُوں ڳندھیا ون٘ڄ سڳیڄے۔ نِکّے ٻالا دا سرائیکی لوک ادب انٹرنیٹ تے تاں ٻہوں گَھٹ ہِے پر اساݙے پوتھیاں اَتے لائبریریاں بھرے پئے ہِن۔ اَڄ اساں تُہاکُوں ٻالیں بارے کُجھ لوک قِصّے اَتے کُجھ لوک ڳاوݨ پیش کریندوں تاں جو ٻال اپݨے اصل ادبی سرمائے دی چَس چاوݨ اَتے اپݨی اصلی مُڑی تے میراث کُوں ہَتھیکا کرݨ دی کوشِت کرِݨ۔ ہِک پُراݨے لوک قِصّے "قِصّہ کراں پُٹّھا" دا رنگ ݙیکھوَ۔ ایہ قِصّہ اساݙیاں ٻُڈھڑیاں خصوصاً نانیاں ݙاݙیاں اساکُوں سݨوین٘دیاں ہَن۔

قِصّہ کراں پُٹّھا

مل بکریاں قصائیاں کُوں کُٹّھا

مین٘ہ اُتے چَھپّر وُٹّھا

چھپر وچّوں نکھتیاں ترے نائیں

ݙو سکیاں ہن ہک وہندی نئیں

جہڑی وہندی نئیں اوندے وچوں نکتن ترے شہر،

ݙو بَر ہن ہِک وسدا نئیں

جِہڑا وسدا نئیں اوندے وچوں نکتِن ترے کمبھار،

ݙو کنڈ ہِن ہِک جاݨدا نئیں

جِہڑا جاݨدا نئیں اونیں بݨائن ترے کنے

ݙو کچّے ہِن ہِک پکدا نئیں

جِہڑا پکدا نئیں اوندے وچ چاڑھݨ ترے موٹھ

ݙو کچّے ہِن ہک گلدا نئیں

جِہڑا گلدا نئیں اوکوں کھاوݨ آ ٻیٹھن ترے چنے،

ݙو ٻُکھے ہِن ہِک رَجدا نئیں

جِہڑا رجدا نئیں اوندے ہن ترے وچھیر،

ݙو اِڑک ہِن ہِک وہندا نئیں

جِہڑا وہندا نئیں اوندا پاتا ہݨیں ترے روپے مُل،

ݙو کھوٹے ہِن ہِک وَجدا نئیں

جِہڑا وجدا نئیں اوکوں آ ٻیٹھن پرکھن ترے سنارے،

ݙو اندھے ہِن ہِک کوں سُجھدا نئیں

جِیکُوں سُجھدا نئیں اونیں بݨائن ترے موتی،

ݙو تُرٹّے ہِن ہِک جُڑدا نئیں   

جِہڑا جُڑدا نئیں اُونکُوں سَٹیونیں بھاہ وِچ،

اوندی مُک ڳئی آب

قِصّہ ڳیا جھر

اساں ولیوسے گھر

قصّے دے اُتّے کالی کنّی

تیݙے میݙے اُتّے لال چُنّی

اِیہو جِیہاں قصّہ سُݨ کے سیاݨیاں آکھیا ہا: "پڑھیا ٻال کُمبھار دا، سولھاں ڈونی اَٹھ"۔

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی ٻالاں کِیتے لوک ادب۔

* سرائیکی وسیب دے لوک پہناوے۔

* سرائیکی وسیب دے لوک گھاٻوٹ۔

* سرائیکی لوک ثقافت وِچ خَجّی دی اہمیّت۔

* سرائیکی وسیب دے لوک مذاہب۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔
* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔

ونکی:سرائیکی ٻالاں کِیتے لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
سرائیکی وسیب دے لوک گھاٻوٹ

سرائیکی وسیب دی دھرتی اَڄ تُوں نی بلکہ ازل دی زرخیز اَمدی پی ہے، اِتّھاں دی زرعی پیداوار وِچ وݙیاں وݙیاں فصلاں دے علاوہ گھاٻوٹ وی خاص اہمیّت دے حامل ہِن، اَتے اِنّھاں تُوں حُکماء حضرات پورا پورا کَم گِھندے پئن۔ سرائیکی وسیب دا اکثر علاقہ اَباد ہِے پر کُجھ علاقے مثلًا تھل تے چولستان وغیرہ غیر آباد ہِن۔ اِنّھاں غیر آباد علاقیاں وِچُوں چولستان اَتے اِتّھاں پیدا تھیوݨ آلے نباتات تے ٻہوں تحقیق تِھین٘دی پئی اے۔ چولستان وِچ عرب شہزادے اَتے پاکستان دِیاں وڳڑیاں نسلاں جِین٘دے وِچ وݙے وݙے جاگیردار، سرمایہ دار، ساہوکار، زمیندار تے افسر شامل ہِن، چولستان دے اصل سُݨھَپ، چرند پرند اَتے گھاٻوٹ دی نسل کشی کِیتے اَمدن اَتے اساݙی محبّت تے اَمن دے مرکز چولستان بندوخیں نال ساڑ چھوڑیے اِنّھاں دے مقابلے وِچ بقول ڈاکٹر طاہر تونسوی
 "یورپ خصوصاً جرمنی دی ہومیو پیتھی نال وابستہ کُجھ حضرات روہی وِچ آ تے اِتّھاں دی لوک نباتاتی شئیں مثلًا لانڑاں، کھپ، کرین، جنڈ، ڈودھک، لونگ، راٹ سٹ، گندی ٻوٹی، گھوڑے وال، لانی، کھار، بوپھلی، پھتوکڑ، چھپری، قطرن، بکھڑا، پرم ݙنّی، گورکھ پان، ڄال، ٻونا ٻوٹی، کھوی وغیرہ تے تحقیق شروع کِیتی اے، اَتے اِینکُوں حکمت دے اعتبار نال بہترین قرار ݙِتّے۔"
کیا ایہ بہتر ناں ہوسے جو حکومتِ پاکستان چولستان ریسرچ سنٹر قائم کرے ڄیکر حکومت اِین٘ویں کرے تاں اَساکوں یقین اے جو اِتُّھوں ٻہوں کُجھ حاصل تِھیسے، اَتے چولستان دی نباتات، معدنیات اَتے ریت دے ذرّات تے تحقیق کرے، ان شاء اللہ اے ریت دے ذرّے سونے تُوں وَدھ قیمتی ثابت تِھیسِن۔

                     

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی وسیب اَڄ وی عظیم اے۔ 

* ملتان دی لوک تہذیب۔

* سرائیکی وسیب دے لوک پہناوے۔

* سرائیکی وسیب دے لوک مذاہب۔

* ملتان، لوک تہذیب تے روحانیّت دا مرکز۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* 
* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔
* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔

ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
سرائیکی ٻالاں کِیتے لوک ادب

ٻال پُھل ہِن، پُھل جِتّھاں ہووِن، جیہو جہِے ہووِن اَتے جیڑھے رنگ دے ہووِن ۔ ۔ ۔ پیارے لگدن ۔ ۔ ۔ ٻال اساݙی اَڄ دی مُڑی وی ہِن اَتے کل دا سرمایہ وی، آوݨ آلے دور وِچ ساریاں ذمّہ واریاں اُنّھاں دے سِر تے اَمسِن، اِیں واسطے اساکوں اپݨے ٻالیں دی تعلیم اَتے تربیّت تے سبھ تُوں وَدھ بھال ݙیوݨ دی لوڑ اے۔ سرائیکی سُنڄاݨ دا کَم اَڄ تُوں چالِہیہ سال پہلاں شروع تھئے پر اَساݙے بے سوچ اڳواݨیں اپݨا کَم نکّے ٻال تُوں شروع کرݨ دی بجائے ٻُڈّھے طوطیں کُوں پڑاھوݨ شروع کر ݙِتّا، ٻہوں سارے اساݙے لیڈر تے سوجھوان ٻاہروں سرائیکی سرائیکی اَتے اندروں گھر ون٘ڄ تے اپݨے ٻالیں نال اُردو اَلا تے اُنّھاں کُوں ڳلین٘دے رہ ڳے۔ ڄیکر این٘ویں نہ ہووے تاں چالِہی سال پہلے والا ٻال اَڄ جیڑھی جاہ تے جیڑھے مقام تے ہووے اَڄ اساݙا ہووے ہا، پر امسوس جو اساکوں اپݨے ناں دے وݙّے اڳواݨیں بَھن گھتیے۔

اَڄ اساݙے ٻالیں کُوں ہزار ہا سالیں تُوں سینہ بہ سینہ چلّے آوݨ آلے لوک قِصّے قصولیاں تے ڳاوݨ یاد کینھی، اَڄ اسیݙے ٻالیں کول ڈش ہے، سٹلائٹ ہے، انٹرنیٹ ہے پر لوک اَدب کینھی، اساݙے ٻال اَڄ وی اپݨے لوک ادب کِیتے سِکدے ٻیٹِھن پر اِنّھاں کوں لوک ادب ݙیوݨ والا کوئی کینھی۔ اَساں اپݨے اخبار دے ذریعے "پُھلواڑی" دے ناں تے ٻالیں واسطے چھوٹیاں موٹیاں کوشِتاں کرین٘دے رہ وین٘دوں۔ میݙا بھڑین٘جا نذیر احمد بزمی،  چھوٹا بِھرا فاروق احمد دھریجہ، بھتریڄا محمد شاہد اَتے وݙّا پُتر طاہر محمود دھریجہ "چندر تارے" اَتے "قصّہ قصولی" دے ناں نال وسیب دے ٻالیں کِیتے رسالے وی شائع کرین٘دِن، اِیں طرح اساں جھوک پبلشرز دی طرفُوں پروفیسر شوکت مغل دیاں کتاباں "الف بے ٻٹوا"، "آٹی ماٹی" اَتے ٻہوں ودھ ڳِنتری وِچ قاعدے وِچ شائع کِیتن پر مَیں سمجھداں جو اے کَم ٻہوں تھولا ہِے، ٻالیں واسطے سرائیکی وسیب دے سبھے جماعتیں کوں، سبّھے ادبی اداریاں کُوں، سبّھے شاعریں، دانشوریں، سبّھے لکھاریاں بلکہ وسیب دے ہر نین٘گر تے ہر تِریمت کُوں رَل تے کرݨا چہِیدے۔                               

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی لوک ثقافت وِچ خَجّی دی اہمیّت۔ 

* قِصّہ کراں پُٹّھا۔

* سرائیکی وسیب دے لوک پہناوے۔

* سرائیکی وسیب دے لوک گھاٻوٹ۔

* سرائیکی وسیب دے لوک مذاہب۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔

ونکی:سرائیکی ٻالاں کِیتے لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
زنان پُݨاں

(اردو: نسوائیت تُوں) (انگریزی: Femininity تُوں)۔ زنانیت تُوں بر عکس اِین٘دے وِچ اُوہ سبّھے کیفیّتاں، صفتاں یا درجے شامل ہِن جیڑھے زنانی یا مرد دی مخالف جنس دی حامل کہِیں بندے وِچ ہووݨے چاہِیدے ہِن۔ بھان٘ویں جو زنان پُݨاں اَتے زنانیت وِچ کئی فرق کرݨ دی کوشش کِیتی وین٘دی ہِے، جین٘دے وِچ جو اول الذکر زنان پُݨاں یا زنانی ہووݨ دی کیفیّت دا ناں ہِے جاں جو ݙوجھے ذکر وِچ ہِک تحریک ہِے زنانیاں کُوں سماج وِچ مناسب مقام دے حصول نال جُڑی ہِے۔ تاہم علمی استعمال وِچ اکثر گڑبڑ تِھین٘دی رَہن٘دی ہِے کیوں جو اِیہ ݙُون٘ہائیں ڳالھیں ہِک ݙوجھے تُوں ٻہوں حد توڑِیں اَنجو انج تِھی تے وِی کئی نزدیکی پان٘سیاں دا اشارہ کرین٘دے ہِن۔ کُجھ ناقدین زنانیت دے کُجھ نا انصافی دے پان٘سیاں کُوں مغرب دے سرمایہ دارانہ نظام آلے دیساں وِچ زنانیاں دے وقار نال سمجھوتہ کِیتے ون٘ڄݨ نال جُڑین٘دے ہِن اَتے اِیہ ݙسین٘دے ہِن جو زنانیاں کُوں استحصال کِیتے شئیں وِچ بَدَل ݙِتّا ڳیا ہِے۔ کُجھ لوک (بھان٘ویں جو ٻہوں سارے کائے ناں) جسم فروشی دا تِرِیمت دے کماوݨ دے حق دے طور تے وکالت کرین٘دے ہِن۔    

اَتے ݙُوجھے پاسے زنانیت سماجی تے سیاسی تحریکاں اَتے نظریات دا ہِک ٻَنّاں ہِے جین٘دا مقصد جِنساں دی سیاسی، معاشی، ذاتی اَتے سماجی برابری دی وضاحت اَتے اُوکُوں اُساری رکّھݨ ہِن۔ زنانیاں دے حقوق اِیں حیثیّت کُوں رَلین٘دے ہِن جو معاشرے مرداں دے نقطۂ نظر کُوں ترجیح ݙین٘دے ہِن، اَتے اِیہ جو اِنّھاں معاشریاں وِچ تِریمتِیں / زنانیاں دے نال نا انصافی کِیتی وین٘دی ہِے۔ تبدیلی دے کوشِتاں جِنّھاں وِچ صنف دے بارے پُراݨے تصوراں دے خلاف لڑݨ اَتے زنانیاں کِیتے تعلیمی، کَم کار دے اَتے آپتی مواقع اَتے نتیجے کُوں اُسارݨ رَلّا ہویا ہِے جو اُوہ مرداں دے برابر ہِن۔ 

## ٻیا ݙیکھو

* زنانیت
* نسوانیت
* زنانیاں دا ادب۔
* تِرِیمتاں دے رسالے۔

## حوالہ جات


ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں
ونکی:زنانیت
ونکی:زنان پُݨاں
ونکی:نسائی تحریکاں اَتے وِچار
ونکی:نسائیت اَتے جذباتیت
سرائیکی لوک ثقافت وِچ روہی

دیوانِ فرید وِچ ٢٢٢ لمبر تے آوݨ آلی لوک کافی "روہی وٹھڑی ٹوبھا تار وے"، آ مل تُوں سینگا یار وے، یارھاں شعراں تے مشتمل اے، کافی دے سبّھے شعراں وِچ روہی وِچ مِین٘ہ تِھیوݨ نال ٹوبھے تار، تھلڑے باغ بہار، مِین٘گھ ملھار، پکھیاں دے چہکار، مٹیاں دے گُھٻکار، ڳاج دے دھدکار تے کھیوݨ دے لسکار دا ذکر مِلدے۔ شاعرِ مناظرِ فطرت حضرت خواجہ غلام فرید سئیں روہی وِچ مِین٘ہ وَسَّݨ یا بارش تِھیوݨ دی منظر کشی جئیں طرح کِیتی اے اِیں طرح دی منظر کشی اَڄ تک کوئی نی کر سڳیا، کافی دا ہِک ہِک بول سونے نال تول گِھنَّݨ دے ݙا دا ہِے۔

خواجہ فرید کُوں روہی نال عِشق ہا، اِنّھاں دیوانِ فرید وِچ سین٘کڑاں جہِیں تے روہی دا ذکر وݙّی سِک، محبت تے عقیدت نال کِیتے، روہی خواجہ فرید دی شاعری دا وݙّا حوالہ تے وݙّا استعارا ہِے، کلامِ فرید وِچ جاہ جاہ تے اساکوں روہی دے ون پونّے ذائقیں دی چَس چوائی اے، آپ دے کلام وِچ روہی دے لئی لاݨے، کرڑ کنڈا، ڄال ڄلوٹے، تے کھپ کھاروں دا ذکر مِلّݨ دے نال نال روہی واس، روہیلیں دے رہن سہن، رسماں رِیتاں، مرجی، خوشی غمی تے ٻُکھ تریہہ دا ذکر ہِک وار نی، وار وار بلکہ کئی سو وار آئے خواجہ فرید سئیں کُوں اپݨی دھرتی اپݨی مٹّی اتے اپݨے وسیب نال بے پناہ محبّت ہئی، ہِک جاہ تسّی تے تتڑی روہی کوں اِیں طرح نذرانۂ عقیدت پیش فرمین٘دِن:

میݙا ملک ملہیر تے مارو تھلڑا

روہی چولستان وی تُوں

ہِک ٻئی جاہ روہی دے پاݨی تے اُون٘دے ہر قطرے کُوں آبِ کوثر، مٹی تے گرد غبار کُوں مشک تے عن٘بر، کرڑ کنڈے کُوں شمشاد تے صنوبر حتّٰی جو خار کُوں وی بہار نال تشبیہہ ݙین٘دِن ملاحظہ فرماؤ ہِک کافی دا سوہݨاں بند:

ہر ہر قطرہ آب ہے کوثر

گرد غبار ہے مشک تے عنبر

کِرڑ کنڈا شمشاد صنوبر

خار دی شکّل بہار دی ہے

## ٻیا ݙیکھو

* لوک قصّہ سیف الملوک دے شاعری تے اثرات۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ نور نامہ دی اہمیّت۔

* لوک قصّہ سیفل نامے بارے روایتاں۔

* آ چُݨوں رَل یار سرائیکی لوک گیت۔

* لوک قصّہ سیف الملوک وِچ ثقافتی رنگ۔

## ٻاہرے رابطے

* حضرت خواجہ غلام فریدؒ دا اُردو وِچ تعارف 
* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

ونکی:سرائیکی لوک قصّے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک گیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:خواجہ فرید دا لوک ادب۔ 
ونکی:خواجہ غلام فرید سرائیکی لوک شاعر۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
زنانیاں دا ادب

thumb|زنانیاں دے ادب دی ہِک انگریزی پوتھی دا مُکھ پَنّاں
**زنانیاں دا ادب ([[اردو]]: نسوانی ادب)** (انگریزی: Women's writing) ہِک علمی مطالعے دا شُعبہ ہِے جین٘دا اِیہ مفروضہ ہِے جو ادبی مطالعہ جیڑھا زنانیاں دے تجربیاں اُتّے مبنی ہِے، تاریخی طور تے اُنّھاں دی جنس دی وجہ کنُوں مختلف ہون٘دا ہِے۔ اِیں وجہ کنُوں اِیکُوں مطالعہ دا ہِک خاص شعبہ قرار ݙتّا وین٘دا ہِے۔ اِیہ آکھیا ڳیا ہِے جو "زنانیاں دے مسوّدے اُنّھاں حالات اَتے صورتِ حال نال رونما تِھین٘دے ہِن جیڑھے مصنّف مرداں دے تیار تھئے ہوئے تُوں انجو انج ہون٘دے ہِن۔ 

اِیں حقیقت کُوں سامھݨے رکھین٘دے ہوئے جو زنانی اپݨے جُسّے اَتے جُسّے دے بدلدے حالتاں، اَمّاں بݨݨ دی صلاحیّتاں اَتے اپݨی جِݨس دی بِناء اُتّے مرد تُوں انجو انج ہِے اَتے اِین٘دے اُتّے دریدا دا binary opposites، یعنی مرد / تِریمت دا تصوّر منطبق ہون٘دا ہِے، جین٘دے نتھارے نال تِریمت، جنسی، جسمانی، اَتے نفسیاتی طور تے مرد تُوں وَکھ ہِے۔ فن کارانہ سطح اُتّے اپݨے غالب سامھݨے آلے جنس دی ٻولی وِچ جیڑھی بقول “Oppressor’s Language”  ٻہوں مہان٘دری / وسیع ہِے اپݨے ٻِیلے، سوہݨے اَتے گریزاں محسوسات کُوں پیش کرݨ دی کوشِت کرین٘دی ہِے اَتے حتّٰی المقدور مرد ادیباں دے مقابلے وِچ اپݨے لِکھتاں وِچ زبان، وَنکی، انداز، لب و لہجہ، رویّے، کردار، صنف اَتے تجربیاں دے تعلق نال فرق روا رکھین٘دی ہِے۔ اُوہ مرد دے مقابلے وِچ زنانی دے درجے، طرزِ حیاتی، مذاخ، شُغل، رنگ، نسل اَتے آساں کُوں وی زنانی رنگ ݙین٘دی ہِے۔ اِیں کِیتے اِیہ آکھݨ غلط نہ ہوسی جو اُوہ ہِک وکھرے تانیثی ادبی رِیت کُوں صورت پذیر کرݨ دا پورھیا کرین٘دی ہِے۔ 

اُوہ مہان٘دی تانیثی نقاد شووالٹر دے اکھاݨ دے مطابق "حیات، لسانیات، تحلیل نفسی اَتے مدّن" چار اَنجو اَنج اندازاں کُوں واضح کرین٘دی پئی ہِے۔ اِیں طرح نال تانیثی ادب وِچ لسانی سُݨھَپ اَتے تخلیقیّت دی سُن٘ڄاݨ دے دیرۂ امکان وِچ آن٘دی ہِے۔ مجموعی طور تے زنانے قلم کاراں دی شخصیّت دی مزاحمت، اوکھاں، پورھیے، بے وسّی دے نال نال خواب ݙیکھݨ، مثالیت، رومانویت، عافیت بھان٘وݨ اَتے جنسی سُن٘ڄاݨ دے علاوہ باغیانہ ردِ عمل اتے مفاہمانہ رویّے دے تضادات اُتے محیط تِھی وین٘دی ہِے۔ 

## ٻِیا ݙیکھو

* نسوانیت
* زنان پُݨاں
* تِرِیمتاں دے رسالے
* زنانیاں دی اَزادی
* ٻالاں دا ادب
* دلّت ادب

## حوالہ جات

ونکی:زنانیت
ونکی:زنان پُݨاں
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمت دے مرداں دے آساں
ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں
ونکی:رسالے اَتے تِرِیمتاں
ونکی:نسائیت
ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں مزاج

ݙوہڑا کہِیں حد تئیں لوک رُباعی نال مِلدا جُلدا ہِے۔ رُباعی تے ݙوہڑا ہِک ہِکّے وزن، ہکّی بحر، اِچ لکّھے ونڄ سڳدِن۔ پر ݙوہاں دی شکّل اِچ فرق ہون٘دے۔ ݙوہڑے دے چارے مصرعے ہم قافیہ ہون٘دِن، پر رُباعی دا تریجھا مصرعہ ہم قافیہ نئیں ہون٘دا۔

ہجر، وصال، عشق، عشق دے رنگ تے عشق دیاں ڳالھیں، جتنیاں تِرِیمت / زنانیاں کُوں ٹھان٘دین، اُتنیاں شئیت مرد کُوں نئیں ٹھان٘دیاں۔ اِیں سانگھے ݙوہڑا مزاجًا، تِریمت مزاج / زنان پُݨاں مزاج ہِے۔ ݙوہڑے اِچ عشق تے عشق دے جذبات دا اظہار زیادہ تر اساکوں تِریمت دی طرفُوں نظردے۔

ݙوہڑے دی تاریخ دو، دِید بھن٘واؤں تاں اساکُوں سرائیکی اِچ پہلا ݙوہڑا، سئیں حضرت بہاء الدین زکریا ملتانی ؒ دا مِلدے، جیڑھا اُنّھاں حضرت حمید الدین حاکمؒ کُوں لکھیا ہِے۔ آپؒ تُوں بعد اساکُوں سرائیکی ݙوہڑے پاکپتن اِچ مِلدِن، حضرت بابا فرید الدین گنج شکرؒ دوہے لِکّھن۔ اُنّھاں تُوں ٻہوں بعد لوک قصّہ ہِیر ران٘جھا دے پہلے خالق "دمودر داس" جیڑھے اکبرِ اعظم دے عہد دے (موجودہ ضلع لیّہ، تے جھنگ دے درمیان دے علاقہ اِچ) شاعر ہَن۔ اُنّھاں اِیں لوک قِصّے کُوں ݙوہڑیاں دی صورت اِچ بیان کِیتے۔ نمونہ ݙیکھو:

ہِیر دے من وِچ رانجھݨ وَسّے، حال نہ ڄاݨے کوئی

رانجھا رانجھا کیکُوں آکھاں، آپے رانجھݨ ہوئی

رانجھݨ ہِیر تے ہِیرے، رانجھݨ دی، رَتّی فرق نہ کوئی

آکھ دمودرؔ بہار عشق دی، دوئی جان سکوئی

اِیں عہد تُوں بعد اساکُوں سید علی حیدر ملتانی، لطف علی، حمل خان لغاری ٻہوں اہم ناں مِلدن۔ علی حیدر ملتانی (١٧٤٧ء تُوں ١٨١١ء) ݙوہڑے اِچ سماجی تے سیاسی موضوعات کوں متعارف کرائے۔

سرائیکی ݙوہڑہ بنیادی طور تے بے قابو جذبات دے پُر وقار انداز اِچ اظہار دا ذریعہ ہِے۔ گُزرے ویلے یاد کرݨ، من پرچاوݨ، یاداں کُوں ڳل لا رووݨ، کہیں یاد تے جُھمَّر پاوݨ، تے کہیں یاد تے شرماوݨ، جہیں موضوعات تُوں گِھن کے معاشرے دے ہر موضوع تے لکھیا وین٘دا پئے۔ اِیکُوں گادھی تے ٻیٹھے بندے تُوں گِھن تے چاندݨی رات اِچ اُٹھیں تے سفر کرین٘دے پندھیڑو تے جتوالاں خوب ڳائے تے رَڄ ٹھہائے۔ اِیکُوں چھیڑو مُرلی تاں ڳاء کے دِل تے تار چھیڑن، تے کتھائیں کہیں ویلھے شام کُوں ولدے چھیڑو ڳاء تے ساری شام کُوں مُونجھا کر، ݙین٘دِن۔

اِیکُوں گھڑا بھرین٘دی نِین٘گر / زنانی ادا کِیتے، تاں آپݨیاں ساریاں اَداواں وی اِین٘دے اِچ شامل کر چھوڑین۔ قوال قوالی اِچ شامل کر کے سامعین تے وجد طاری کر ݙِتّے، ذاکر حسینی ݙوہڑے پڑھ کے ہر اَکھ کوں روا ݙِتّےک، تے اِیکُوں احمد خان طارق، نیں فن تے فکر دی معراج تے پُچائے۔ سرائیکی ݙوہڑے اِچ سرائیکی وسیب جاڳدا تے ساہ گِھن٘دا محسوس تِھین٘دے۔

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی ٻالاں کِیتے لوک ادب۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑے دا پندھ۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑا۔

## حوالہ جات

            

## ٻاہرے رابطے

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب۔ 
ونکی:سرائیکی قدیم زبان۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑا

ݙوہڑے دی سب توں سوہݨی ڳالھ تے نویکلا پَن اے ہِے جو سرائیکی لوک شاعری دی اے ونکی صرف تے صرف سرائیکی لوک شاعری دا حِصّہ ہِے۔ سرائیکی شاعری اِچ اے ونکی اتنی عام ہِے جو اکثر شُعراء اپݨی سرائیکی لوک شاعری دا اَغاز، ݙوہڑہ لِکھ تے کرین٘دِن، پر اے ونکی اتنی مشکل ہِے جو کئی نامور شعراء ایندے اِچ طبع آزمائی وی نئیں کرین٘دے، حالانکہ اُوہ شاعری دیاں ٻیاں صنفاں اِچ نامور شاعر ڳݨیے وین٘دِن۔

## ݙوہڑا کیا ہِے؟
ݙوہڑے دیاں ݙو مختلف تعریفاں سامݨے آندین۔

* پہلی تعریف اے ہِے جو بیت (یعنی ہِک شعر) کُوں ݙوہڑا (یعنی ݙبل، دُہرا) کرݨ دا عمل ہِے۔ پر ضروری ہِے جو اِیں ݙوہڑے اِچ بیان کِیتے ڳئے بیت دا مضمون ہِک مُٹھ (یکجا۔ Compact) ہووے۔

* ݙوجھی تعریف اے ہِے جو اے "ݙو،۔۔ہڑا" ہِے۔ "ہڑ" سرائیکی اِچ طغیانی کُوں آہ٘دِن۔ یعنی شاعر دا اپݨی جذباتی طغیانی کُوں بیان کرݨ ہِے۔ اِیں تعریف دے مطابق ݙوہڑے دے پہلے ݙو مصرعیاں اِچ جذبات دی لہر، اُچّی، بلند تے فراز ہووے، تریجھا مصرعہ وَل دھیماں تے چوتھے مصرعے اِچ جذبات دی لہر وَل اُچّی ہووے یعنی "طغیانی" "ہڑ" ݙو، واری آوے۔ اِیں سانگھے اِیکُوں "ݙو، ہڑا" آکھیا وین٘دے۔

## ݙوہڑا تے رُباعی
ݙوہڑا کہِیں حد تئیں لوک رُباعی نال مِلدا جُلدا ہِے۔ رُباعی تے ݙوہڑا ہِک ہِکّے وزن، ہکّی بحر، اِچ لکّھے ونڄ سڳدِن۔ پر ݙوہاں دی شکّل اِچ فرق ہون٘دے۔ ݙوہڑے دے چارے مصرعے ہم قافیہ ہون٘دِن، پر رُباعی دا تریجھا مصرعہ ہم قافیہ نئیں ہون٘دا۔

میݙے نزدیک سرائیکی لوک ݙوہرے کُوں اَساں ترائے ونکیاں وِچ ونڈ سڳدے ہِسے:

1۔     ہعیت (شکل Form) دے لحاظ نال ݙوہڑا

2۔     موضوع دے لحاظ نال ݙوہڑا

3۔     مزاج دے لحاظ نال ݙوہڑا

### ہئیت دے لحاظ نال ݙوہڑا
ݙوہڑا اپݨی ہئیت (شکل Form) دے لحاظ نال گو کہ، رُباعی دے نال مِلدے جُلدے، پر رُباعی دا پہلا، ݙوجھا تے چوتھا مصرعہ ہم قافیہ ہون٘دِن۔ جݙاں جو ݙوہڑے دے سارے مصرعے ہم قافیہ ہون٘دِن۔ اِبتداء اِچ ݙوہڑا چار تُوں وَدھ یعنی چھی چھی تے سَت سَت مصرعیاں دا، وی لکھا وین٘دا ہئی۔

### موضوع دے لحاظ نال ݙوہڑا
موضوع دے لحاظ نال ڳالھ کروں تاں ہجر، فراق، سوز تے گداز دے موضوعات اِچ گُندھا ہویا ݙوہڑا تصوّف، حمد، نعت، واقعاتِ کربلا، داستانوی کردار (سسّی، پُنّل، ہِیر ران٘جھا) فطرت دے مناظر تے موسماں دے موضوع تے ڳالھ کرین٘دا ہویا، جدید موضوعات کُوں اپݨی ٻُکّل اِچ پا اَتے ٹُردا وین٘دے۔ اڄوکا ݙوہڑا وسیب دے مونڈھے نال مونڈھا مِلا تے کھڑے تے وسیب دے ہر مسئلے کُوں اپݨا موضوع بݨین٘دا پئے۔

### مزاج دے لحاظ نال ݙوہڑا
ہجر، وصال، عشق، عشق دے رنگ تے عشق دیاں ڳالھیں، جتنیاں تِرِیمت / زنانیاں کُوں ٹھان٘دین، اُتنیاں شئیت مرد کُوں نئیں ٹھان٘دیاں۔ اِیں سانگھے ݙوہڑا مزاجًا، تِریمت مزاج / زنان پُݨاں مزاج ہِے۔ ݙوہڑے اِچ عشق تے عشق دے جذبات دا اظہار زیادہ تر اساکوں تِریمت دی طرفُوں نظردے۔ 

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی ٻالاں کِیتے لوک ادب۔

* سرائیکی قدیم زبان اتے تہذیب۔

* ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں مزاج۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب۔ 
ونکی:سرائیکی قدیم زبان۔ 
 ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔