اُچیچا لفظ

اُچیچا توں مراد اینجھا لفظ ہے جیڑھا ہر جا تے فِٹ آوے تیں ویلھے دے نال مٹ نہ سڳے ۔ ہر ویلھے تیں ہر کئیں دے کم آوے ، جِتلا استعمال کرو ختم تھیوݨ دا ناں نہ گھنے ۔ جیڑھے نُکرے ݙیکھو کھلا نظر آوے ۔ پُھل کِھڑدِن سُک ویندن ۔ بہار دا موسم آندے مُک ویندے ، خوشی مِلدی ہے ختم تھی ویندی اے ، بدل ویندی اے ، مُسک خوشی دی علامت اے جو عارضی ہوندی اے ۔ غم ہک پاسوں آندے ، خوشی ݙوجھے توں نکھتی ویندی اے ۔ ہمیش دا لفظ تاں ربّ دی صفت اے پر مَیں جیڑھا اُچیچا لفظ تہاݙے سامݨے پیش پیا کرینداں اے وی ہمیش دے طور تیں استعمال تھیندے۔

فلسفی آہدن جو اپݨی ڳال وَݨ دے اُتلے حصّے کنوں شروع کرو ولدے پھردے تلوں تے آئو تیں آخر تیں پاڑیں کوں آن پکڑو جے کر تساں پہلے اِی پاڑیں کوں کپ ݙتا تاں وَݨ سُک ویسی یا وَت ڈھہ پوسی ۔ حیران نہ تھیوو اساݙے کول اینجھا لفظ ہے جہڑا جو اپݨی مثال آپ اے ۔ آہدے جو لائل پور وچ ہک گھنٹہ گھر اے اوکوں جݙاں وی ݙیکھو ہکو جیہاں ݙسدے ، اساݙا اے لفظ وی ایویں اُچیچا اے۔

ایندے وچ مزا اے ، لذت اے ، اے کھنڈ کھیر اے ، اے تسلی دا باعث بݨدے ، اے دِل وچ ٻہہ ویندے، وݙا اثر کریندے جیڑھا بندا ایکوں ڳل نال لا گھنے تاں اوندے نال گوند تھی تے چنبڑ ویندے ۔ تھنمبڑ تھی ویندے ۔ بندے دا سر جِھکا نہیں تھیوݨ ݙیندا ۔ بندے کوں زمین توں چا تے اَسمان تے پُچا ݙیندے جو اوندا زمین تے وَل آوݨ دا دِل نہیں کریندا ۔ ایہ ساری حیاتی دی لاٹھی دا کم وی ݙیندے بندہ جِتلے تئیں جیندا ودے اے لفظ اوندے ڳل دا ڳاہݨاں بݨ تے رہندے ۔ اے سونا نئیں ، چاندی نئیں ، روپیہ پیسہ وی نئیں پر ایندا مُل ساریاں توں ودھیک اے۔

ایندے آوݨ نال بندے دی سُنڄاݨ قائم رہندی اے شملہ اُچا رہندے ، طرّہ کݙاہیں جِھکا نہیں تھی سڳدا ۔تساں حیران تھیسو جو اے حیاتی دا سنگتی تاں ہے ہر بندے دے مرݨ دے بعد وی اے اوندی سُنڄاݨ کوں قائم رکھدے اوندے ناں کوں مرݨ نئیں ݙیندا ۔ او بندا وساخاں تیں میلیاں تے بازاریں وچ تے شادی غمی ہر جاہ تے اوندی یاد کوں بُھلݨ نئیں ݙیندا ۔ اے جے کر نہ ہووے ہا تاں او بندا گمنامی دی موت مر ونڄے ہا تیں اوندا ناں تھاں نہ رہوے ہا۔

تساں پُچھسو آخر اے اُچیچا لفظ ہے کیا جو ایندی اِتلی تمہید تعریف پئی تھیندی اے ۔ تھوڑا جنب تاں ونڄو اُٻالھے نہ تھیوو ، میݙی کار تساں وی ایندی تعریف کریندے رہسو تے میݙی ڳول تے میکوں انعام وی ݙیسو ۔ آخر اے ہے کیا شئے ۔ اے کتھاں کتھاں استعمال تھیندے ۔ اے مزا کرکرا کریندے یا منافع ݙیندے ۔ایندا استعمال کرݨ دے بعد اساں اصلی سݙویسو یا جعلی لڳسوں ۔ آخر ایندادرجہ اِتلا کیوں اے جو اے دِل دیں پھڑکݨ کوں تِکھا تِکھا چلیندے ۔ وَسدا وی اوندے اندر اے۔

تساکوں تجربہ ہوسی جو کݙاہیں اَچݨ چیتی بُری خبر ملے یکدم خوشی دا ویلھا آ ونڄے ۔ کوئی پیارا بندا اچانک مر ونڄے ، کوئی روپے پیسے دا وݙا نقصان تھی ونڄے ۔ کہیں جنگ یا محبت وچ ناکامی دا منہ ݙیکھݨاں پووے ۔ تجارت اِچ گھاٹا آ ونڄے ۔ الیکشن ہَر پووے امتحان اِچ فیل تھی ونڄے ۔ عہدے توں لَہہ ونڄے ۔ ایں طرحاں تے حیاتی دے ہر اُچ جِھک دے آنوݨ نال خدا دے سہارے دے بعد اے لفظ وݙا کم آندے ۔ نقصان کوں برداش کرݨ دا حوصلہ ݙیندے ۔ نویں سِروں سنبھالݨ دی ٹیک ݙیندے ۔ حیاتی کوں نویں سِر توں شروع کرݨ دا تھمبا نبیڑ ویندے ۔ دماغ دا وزن گھٹ کر ݙیندے اونکوں ہولا پُھل بݨا ݙیندے۔ہک اینجھا بندہ جیندے نہ کم چنگے نہ شہرت چنگی ، ہک بیکار تے فضول بندے دی ٹیک اے لفظ بݨ ویندے ۔ او بھانویں دھرتی تیں ٻوجھ کیوں نہ ہووے ، لوک اوندے کولوں ݙر دے ہووݨ او زیادتیاں کریندا ہووے لُٹ مار تیں خون خرابہ کریندا ہووے ۔ ݙوہیں ہتھ ݙوہیں پیر پورا مُنہ تے سارا دماغ استعمال کیوں نہ کریندا ہویو او کُوڑ دے مارے تیں دھرتی ساڑ رکھے ۔ کوڑے وعدے ٹال مٹول ۔ گردن کوں مایہ لا کے ٹُرݨ ، آکھݨ کجھ تے کرݨ کجھ دا عادی ہووے ۔ لوکی اوندا ناں سُݨ تے کنیں کوں ہتھ لیندے ہووِن ۔ اوندے ہر عیب کوں لُکا سڳدے ، اوندے زخمیں دا علاج ہے نہ اوندی بدماشی کوں ڈھک سڳدے۔

اَحٖ تائیں جِتلے لوکیں ایندے کولوں نفع چاتے او اُتلیں ہوائیں تیں اُُݙدن ، ہیٹھ تے ݙیکھݨ گوارا نہیں کریندے ۔ میݙے ہک سنگتی کوں جماعت دی منڈلی آنووݨ آلے الیکشن اِچ ایم این اے دی سیٹ تے اُٹھݨ کیتے پرچی ݙے ݙتی ۔ او ٻہوں زیادہ مونجھا ہا ، پِھکی تیں پیلی شکل بݨائی ودا ہا اوندے سارے گھر آلے وی مونجھے ہَن او مشورے واسطے میݙے کول آیا تیں اَپݨی پریشانی بیان کیتُس ۔ آکھݨ لڳا مَیں ٻڈھا تھی ڳیاں ہک اَکھ ماری ڳئی اے روپیہ پیسہ ، کار تے سرکار وی میݙے نال کائنی برادری ، قبیلہ وی لمبا چوڑا نئیں ، مَیں ہُݨ کیا کرا ں۔ جماعت کوں جواب وی نمی ݙے سڳدا ۔ تھاݨے کچہری دا سوبھ نئیں ، مَیں کیویں بُھڳتیساں ، میں کِھل پیُم تے اوندے کن اِچ صرف ہک لفظ آکھیا توں اوں ویلھے اَکھ جھمکݨ توں پہلے او وی کِھل پیا ، خوش تھی ڳیا تے الیکشن دی تیاری وچ جُپ ڳیا۔

سیاست وݙی بے پتی ہے ۔ سیاسی آوݨیاں جاوݨیاں ،خربازیاں تے لُک چَھپ ہر بندے دے وَس اِ چ نہیں۔ بندا پاڳل ہووے ، ݙوجھیں کوں پاڳل بݨا سڳے ۔ پورے دا پورا کُوڑا ہووے اِتلا کوڑ مار سڳے جو او سچ نظر آوے ۔ اے کم نکمیں دا اے پیر وݙیرے زمیندار ، جاگیردار اے کم سوکھیں سوکھیں کر سڳدن او اپݨے اولادیں کوں وی گُر سکھیندن تے ایں طرحاں تے اے سیاست ݙاݙے کنوں پُتر تیں پوتریں ، پڑپوتریں تائیں لڳا ویندے۔

اے وی سچ اے جو نندر اَدھی موت اے تیں موت پوری ، نندر اے تے کہیں دی بھال یا انتظار موت کولوں وی سخت اے ۔ میں تہاکوں ٻہوں دیر تائیں انتظار نہ کر ویساں بس ایں لفظ دی گُھنڈی کھولݨ والیاں دے لفظ اے ’’سابقہ‘‘ یا پِچھلا ۔ ہے تاں پِچھلا پر لڳدا اڳونہاں اے ۔ ایندے اُتے کوئی گلیہ ، ٹوٹکا فٹ نہیں آندا لمبی کوں لُنڈا کریندے ہوئے اے آکھ سڳدے ہائیں جو اے ہر طرحاں دے لوکیں ، گُجھے تیں ݙسدے کماں وچ مندیں تیں چنڳیں بندیں دے نال وی وفا کریندے ۔ ہک بندہ سرکار دا ملازم ہا ۔ کہیں کوں لوکیں ووٹ ݙتا تیں او ممبر بݨ ڳیا اڳوں ونڄ تیں او سپیکر کرسی نشین ، وݙا وزیر تیں سب توں وݙا وزیر ملک دا صدر بݨ ڳیا۔ اے سمجھدئیں بغیر جو اپݨے دور اِچ کیا ہا۔ چنگا ہا مندا ہا ۔ کینجھیں کم کریندا ہا ۔ لوک اوندے کولوں خوش ہَن یا ناراض ، اوندی عزت تھیندی ہائی یا کائناں۔ لوک کیوں چُپ ہائن ۔ ٻالی بال دے بلیڈر اِچوں ہوا نکل ویندی اے تیں او بے کار ہوندے ۔ ایویں کہیں وݙے بندے دے ٻڈھا تھیوݨ نال ۔ معذور تھیوݨ نال یا ریٹائر تھیوݨ دے بعد بندہ کہیں کار دا نہیں رہندا۔

ایں صورت اِچ او بندہ جتھاں وی ویندے اوندے اُتے اَنڳل اُٹھدی رہندی اے ۔ کوئی اوکوں گھاہ نہیں پیندا۔ او منہ لَڑکا تیں پھردا ہوندے اوندا آکھݨ کوئی نہیں مَنیندا۔ اوندا کم کوئی کم نہیں کریندا ،نیڑے ہوندے جو او مایوسی دا شکار تھی ونڄے اینجے موقعے تیں میݙا اے اُچیچا لفظ اوندا سہارا بݨدے ۔ اوکوں حیاتی تے دھرتی تیں وسݨ دا موقع ݙیندے اونکوں جیوݨ دا حوصلہ ݙیندے اوکوں ہر مایوسی کنوں بچویندے ۔ نہ ہووݨ توں ہووݨ دے دائرے ولا گھن آندے ایویں جیویں ہک آجڑی دا اَڄڑ ایݙے اُݙے کھنڈ پُنڈ ونڄے تیں او اونکوں کٹھا کرتے ولا ہک جا گھن آوے ، اے لفظ اونکوں تھڑکݨ توں کڈھ تیں واپس حیاتی دی دھمک وچ رَلا آندے۔

او ایں لفظ کوں اپݨے ناں ،اپݨے عہدے توں پہلے لکھ ݙیوے تاں اوندی ڳئی ہوئی عزت وَل آسی۔ ہُݨ ݙسو جو اے لفظ کیتلی طاقت رکھدے ۔ مُکے ہوئے کوں وَلا اُٹھا آندے ، اے لفظ اَحٖ تئیں کل دی قید کنوں آزاد اے تساںجتھاں چاہو جیڑھے ویلھے چاہو اینکوں اپݨے ناں تے عہدے توں پہلے ڳنڈھ ݙیو تہاݙی زندگی دی گݙی چل پوسی ۔ تہاݙا ڳیا ہویا رُتبہ واپس آ ویسی ۔ مزیدار ڳال اے ہے جو اپݨے عہدے تیں نوکری تیں نے تسیں ڳݨیں چُݨیے سال رہندے او پر اے لفظ تہاݙی باقی حیاتی تئیں تہاݙا سہارا رہسی ۔ جِتلے تک جِیندے او ایکوں نال چمباڑی رکھو اے تہاکوں بے عزت نہ تھیوݨ ݙیسی ۔ ٻیا تے ٻیا تہاݙی قبر دی تختی تیں وی ایکوں بغیر روک ٹوک لکھیا ونڄ سڳدے ۔ ٻالیں کوں وصیت کر تے ونڄو۔

اساں روز اخباریں دیاں سرخیاں پڑھدے ہائیں ، ٹی وی چینل تے تصویراں ݙیہدے ہَیں ، وَن سوّنے کم پئے تھیندے ہوندن۔ کتھائیں عمارتیں ڈیمیں دے رکھݨ دی مہورت ، کتھائیں جھمر تاڑی ، کتھائیں موت فوت ، جنازے ، جلوس ، تقریراں سب کجھ ساݙے سامݨے ہوندے ، وݙے افسراں تے سرکاری بندیں دے نال نال میݙے رَلے ریٹائر بندے وی کھڑے ہوندن ۔ اخباریں اِچ انہاں دا ناں چھپدے تاں نال ’’سابق‘‘ لکھیا ہوندے ۔ ٹی وی والے شامل تھیوݨ والیں دے نال گھن تیں انہاں دے ناں نال ’’سابق دا لفظ رَلا تیں گھندن۔ البتہ لفظ دی برکت نال تہاݙی سُنڄاݨ وی موجود اے نہ تاں تہاکوںاینجھیں موقعیں تیں کوئی دعوت ݙیوے ہا نہ تساں بغیر سݙے ونڄو ہا ۔ ایہیں لفظ تہاݙے حوصلے تیں جرأت کو ںاِتلا ودھارا ݙتے جو تساں بغیر ݙر تیں خوف ہر مجلس تیں کٹھ اِچ پہنچ سڳدے او ۔ کہیں قیمتی شئے کوں لُکاوݨ واسطے اونکوں کجَ ݙتا ویندے ۔ جنگ ویلھے گݙیاں تیں ساوے درخت دیاں ٹنگلیاں لا ݙتیاں ویندن ۔ اینکوں ’’کیموفلاج‘‘ آہدن ۔ اے لفظ بے مُل تھیوݨ آلے بندے کوں عزت دار بݨاوݨ اِچ اپݨا کردار بغیر کہیں پابندی دے ادا کریندا رہسی۔

تہاݙی مرضی ہے جو اپݨا پِچھلا کچا چٹھا گم کر ݙیو ۔ اچھا اَحٖ ہک کم کرو ذرا بازار لڳے ونڄو پہلے ڈاکٹریں د ے بورڈ پڑھو وَل ممبران آلے ویڑھے لڳے ونڄو اُتھوں آ تے سرکاری ریٹائر ملازمین دے گھر دیاں تختیاں پڑھو وَل تہاکوں اے لڳسی جو مَیں اِتلا کجھ لکھ تیں تہاݙا وقت ضائع نہیں کیتا ۔ اے سارا سچ اے ۔ ڈاکٹر سابق لکھ تیں اپݨی ڈاکٹری دے عیب لُکا گھندے ا و ہوسی ڈسپنسر ۔ او ہوسی عام ایم بی بی ایس پر لکھی کھڑا ہوسی سابق ہائوس فزیشن ، سابق سرجن ، سابق فلاں ، ماہر امراض فلاں ، وغیرہ ۔ ملازم شودا سابق اے سی ، سابق ایس ایچ او ، سابق منیجر ، سابق پرنسپل ، سابق ہیڈ ماسٹر لکھسی تاں اوندا شملہ کجھ اُچاراہسی ورنہ تاں اونکوں کتھائیں اندر اِی کوئی نہ ونڄݨ ݙیسی ۔ مَیں وی ہک سابق پرنسپل ہاں تہاݙا فرض اے جو میݙی وی عزت کرو مَیں سابق اُستاد نمی جو اُستاد تاں مرݨ دے بعد وی استاد سݙویندن ، شرط اے ہے جو اصلی اُستاد ہووے۔ پر تساں اپݨے ناں نال ’’سابق‘‘ دا اُچیچا لفظ لکھیا کرو تیں اپݨا تعارف وی ایندے نال کرایا کرو ، وݙے سوکھے رہسو۔

## حوالہ
کتاب: پیریں دے ٻیر ، مصنف : پروفیسر(ر) ملک منظور احمد بھٹہ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ملتان