غلام حُر خان دی پوتھی

اگر سرور خان کربلائی دی کتاب ’’سجھ دا سینہ‘‘ نہ چھپدی تاں شاید غلام حُر خان بطور ہک لکھاری دے دنیا توں لُکیا رہندا ۔ ادبی سرائیکی دنیا وچ اے تاں نہ کہیں کوں معلوم ہا جو غلام حُر خان ادب تے شاعری چاہے اُردو ہووے یا سرائیکی دا ہک ٻہوں وݙا عالم ہے ۔ نجی محفلاں دے وچ ادب تے شاعری دے بارے اِچ اُنہاں دی ڳالھ مہاڑ تے ادیباں تے شاعراں نال اُنہاں دے سوالات توں اے بالکل پتہ لڳدا ہا جو انہاں چیزاں تے اُنہاں دی مکمل گرفت ہائی۔

سرور کربلائی دے کلام دی اشاعت غلام حُر خان دا ہک خواب ہا جیکوں کئی دفعہ اُنہاں سرور دی زندگی اِچ تعمیر ݙیوݨ دی کوشش کیتی لیکن سرور خان دی خود داری تے اَنا پرستی ہمیشہ اوندے آڑے آندی رہی۔ لیکن سرور اپݨے جیندیں اتنی اجازت ضرور ݙتی ہائی جو اوندی وفات دے بعد اوندے کلام دی اشاعت دے بارے غلام حُر خان تے انہاں دا پُتر دودا خان جیڑھا وی فیصلہ کریسن اُنہاں دی مرضی۔

سرور خان دی وفات دے فوراً بعد غلام حُر خان ݙینہہ رات محنت کرکے جاڳ کے ’’سجھ دا سینہ‘‘ دی ترتیب و اشاعت دا بندوبست کیتا تے کجھ اِی عرصے بعد سجھ دا سینہ غلام حُر خان دے خواب دی تعبیر بݨ کے دنیا دے سامݨے یا جتھاں ’’سجھ دا سینہ‘‘ سرائیکی شاعراں دے ہک انمول پیرا ثابت تھیا اُنھاں پیش لفظ دی صورت اِچ غلام حُر خان علم و ادب دے اے جئیں موتی جُڑے جنہاں غلام حُر خان کوں بطور ہک لکھاری تے علم و ادب دی دنیا نال متعارف کرا ݙتا۔

’’سجھ دا سینہ‘‘ دے بعد سرور خان دے مذہبی شاعری دا مجموعہ ’’نغمے نوک سنان دے‘‘ شائع تھئی تاں اوندے پیش لفظ حسینی شاعری دے حوالے نال ایجھاں تحقیقی تے علمی مضمون دی صورت اِچ دنیا دے سامݨے آیا جو وݙے وݙے عالم وی حیران رہ ڳئے جو غلام حُر خان دے اندر ایݙوا وݙا محقق تے لکھاری لُکیا ٻیٹھا ہا ۔ ایندے بعد ’’ارشاد عباسی‘‘ مرحوم دا مجموعہ کلام ’’رموز مودت‘‘ شائع تھیا اوندا پیش لفظ لکھݨ سانگے وی غلام حُر خان دا انتخاب کیتا ڳیا ۔ ہک ݙینہہ بھکر میݙے کلینک تے انساں دوست فائونڈیشن دے سربراہ ملک احمد خان صاحب تشریف گھن اَئے اُنھاں سرائیکی زبان دے بارے گفتگو تھئی تاں میں آکھیا جو سرائیکی دے ٻہوں سارے ایجھیں لفظ ہن جیڑھے مردے ویندن یا کم از کم نویں نسل کوں اُنہاں دی سُنڄاݨ کائنی ۔ جیویں مثال دے طور تے پُراݨے زمانے دے کھول ہوندے ہَن تے دنیا دے مختلف حصے جیویں گادھی ‘ پاڑچھہ ‘ مالھ ‘ لوٹے وغیرہ اساں تاں ݙٹھے پر ساݙی اولاد کوں انہاں چیزاں دا بالکل علم کائنی ۔ اُتھاں اساں اے فیصلہ کیتا جو ہک اینجھی کتاب ترتیب ݙتی ونڄے جیندے وچ سرائیکی ادب تے سرائیکی وسیب دے اینجھیں لفظاں تے چیزاں کوں محفوظ کر ݙتا ونڄے جیڑھے رُلدے ویندن یا مردے ویندن ۔ ایں فیصلے دے بعد اڳلا مرحلہ اے ہا جو اے کم کیندے ذمے لایا ونڄے جیکوں اے کم کرݨ دا معاوضہ وی ݙتا ونڄے تانجو اوندا جیڑھا وقت خرچ تھیوے اوندا ذکرپورا پورانہ تاں کم از کم کجھ مداوا کیتا ونڄ سڳے۔ بھکر اِچ جنہاں ݙو بندیاں تے ساݙی نظر ہئی او ہَن غلام حُر خان کنداݨی ‘ ملک مظفر اعوان ۔ خیر اساں غلام حُر خان نال پہلے رابطہ کیتا تاں اُنہاں ایں شرط تے ساݙی ڳالھ منی جو او اے کم تاں ضرور کریساں مگر ایندا کئی معاوضہ نہ گھنسن۔ اوندے بعد اُنہاں کم شروع کیتا تے اے کم گھٹیا کائنا ہا جو غلام حُر خان دی زندگی دے ݙینہہ کُھٹ ڳئے۔

اُنہاں دی وفات دے بعد اساں اَتے اُنہاں دے پُتراں او ڈائریاں کٹھیاں کیتیاں جنہاںتے او لکھدے رہ ڳئے ہَن اَتے ایں ادھورے کم کوں ترتیب ݙیوݨ سانگے مالک اُشتر سئیں کوں عرض کیتی ڳئی جیڑھی اُنہاں خوشی نال قبول یتی تے اے کتاب دی صورت اِچ تہاݙے سامݨے ہے۔

’’سجھ دے سینے‘‘ اِچوں اُبھرݨ آلے لکھاری غلام حُر خان سرائیکی ادب کوں کتنا سوجھل بخشے اے فیصلہ آوݨ آلیاں نسلاں تے ہے۔

ڈاکٹر محمد افضل خان ڈھانڈلہ

## حوالہ
پوتھی , نویکلی سرائیکی لُغت  ، مصنف: غلام حُر خان کندانی، ناشر : عوام دوست فاؤنڈیشن (بھکر) پاکستان