تنویر سحر . ڄاݨ سنڄاݨ

ج: 22دسمبر 1953ء 

                        تنویرسحر دا ناں تنویر احمد خاں اے۔ 22دسمبر 1953ء اچ احمد پور شرقیہ دے محلے ’’سرور شاہ اچ ڄمیے ڄائے۔میٹرک گورنمنٹ صادق عباس ہائی سکول احمد پور شرقیہ توں 1970ء اچ ، ایف اے انٹر کالج بہاول پو روں 1972ء اچ بی ایس ای 1974ء اچ تے ایم اے تاریخ تے سیاسیات 1978-79ء اچ اسلامیہ یونیورسٹی بہاول پور اچوں پاس کیتی ۔تنویر سئیں نقوی احمد پوری دے شاگر دہن ۔ انہاں دی مادری زبان پنجابی اے ۔ ایندے وݙ وݙیرے پٹیالہ اچوں لݙ ریاست بہاولپور اچ آباد آ تھئے۔تنویر طبیعت دا ملاوڑ اے ، خلوص تے محبت ایندی گھٹی اچ اے ۔نقوی احمد پوری نال ایندا احترام دا رشتہ رہ ڳئے تے مرݨ دے بعد وی او قائم اے ۔ زبان ݙاڈھی سوہݨی ہس۔ اَڄکل بزم نقوی احمد پور شرقیہ دا سرپرست اے ۔ ہُݨ توݨی ایندیاں ݙوں کتاباں (۱)تاریاں بھریا اسمان (۲)روہی ریت کنارے ۔ چھپ چکین۔ تاریاں بھریا اسمان سرائیکی قطعات دی پہلی تے ݙاڈھی سوہݨی کتاب اے ۔ ایہ کتاب 1992ء اچ چھپی ہئی۔ ݙوجھی غزلاں دا مجموعہ اے جینکوں انسٹی ٹیوٹ آف پالیسی اینڈریسرچ ملتان 2008ء اچ چھاپے۔ تنویر سحر پڑھیا لکھیا تے با شعور شاعر اے جیندی زندگی دے ہر شعبے تے نظر ہوندی اے ۔ معروف بینکار ہووݨ دے باوجود وی شاعری کر گھندے۔ سماجی تے سیاسی شعور رکھݨ آلا ایہ شاعر ’’روہی ریت کنارے ‘‘ اچ نویں رنگاں نال نشابر تھئے۔ تنویر دی غزل قاری کوں اپݨی وٹھ اچ گھن گھندی اے ۔

؎                     دل آہدے تنویر سحر دا کوئی تاں ساݙے وانگوں 

                       پیر فرید ؒ دی کافی گاٖوے‘ روہی ریت کنارے 

٭                      بمطابق شناختی کارڈ ، ملاقات شاعر، محلہ سرور شاہ احمد پور شرقیہ۔3مارچ2012ء

کلام  ٭

(1)

کوئی ساوی چادر کترݨ دی کوئی بھریل ٹوبھہ نہیں ݙٹھا

اِیں پھیرے روہی وُٹھی نیں کہیں ہرݨ دا پیرا نہیں ݙٹھا

ساݙا کھِلدا ہسدا وسبہ آئے جئیں ݙینھ چُپ دے چنبے وچ

کوئی سالھ ٻلیندی نہیں ݙٹھی ، کوئی گوپہ اَلیندا نہیں ݙٹھا

اَساں اُوں وستی دے واسی ہیں جتھاں احٖ تئیں نِکے ٻالاں دے

کہیں ہتھ وچ تختی نہیں ݙٹھی ، کہیں ڳل وچ بستہ نہیں ݙٹھا

پیا ٻیلے مشکی شوکدا ہے کوئی شہریں جنگل کوکدا ہے 

گھُلی تیز ہوا ہے وحشت دی اساں منظر ایجھا نہیں ݙٹھا

اَساں مونجھے اللہ راسی ہیں اَساں چولستان دے واسی ہیں

اساں غربت توں زِچ تھی ڳئے ہیں تُساں حال اَساݙا نہیں ݙٹھا

بُکھے سُمدے ٻال اَساݙے ہِن ساݙے وِک ڳئے تِڑ تے تاݙے ہِن

تسے مر ڳئے مال اَساݙے ہِن اساں پاݨی دا پھینگا نہیں ݙٹھا

اساں کونجاں وانگوں جاء جاء تے ودّے ڈھاندے ہیں کُرلاندے ہیں

ساکوں وقت بھنوالی ݙتی ہے اَساں لحظہ سُکھ دا نہیں ݙٹھا

ساݙی سونہہ ثقافت رُل ڳئی ہے تنویرؔ محبت رُل ڳئی ہے 

ساکوں کہیں مکاݨ آ ݙتی نئیں ساکوں کہیں نے روندا نہیں ݙٹھا

(2)

ساوݨ اتنا کھُل تے وَسے روہی ریت کنارے

تھیون تار متاراں ٹوبھے روہی ریت کنارے

پتݨ منارا ورثہ ساݙا جیوے ساݙے اندر

چنݨ پیر دا میلہ لڳدے روہی ریت کنارے

اَج بگڑائوں تے چیلاں والا ݙہر وی فصلاں کھا ڳن

آبادی دے وچ ہِن آ ڳئے روہی ریت کنارے

اندر لیکھ  دا  سیک بھُڳیجے کیکوں  حال  ݙویجے

کیکوں اپݨا یار بݨیجے روہی ریت کنارے

شیش محل اچ راہݨ والیو اَڄ تاں ڄل تے ݙیکھو

کتنے سوہݨے لڳدن گوپے روہی ریت کنارے

پیلھوں ، ݙیلھے کھُمبیاں یارو! کیا کیا رنگ ݙکھیندن

جݙاں بدلیاں لیندن دیرے روہی ریت کنارے

دل آہدے تنویر سحرؔ دا کوئی تاں ساݙے وانگوں

پیر فریدؒ دی کافی گاٖوے روہی ریت کنارے

(3)

پھَلیاں پھُلیاں ڄالیں اُتوں پیلھوں چنڈا رہ ونڄ

اللہ ھُو دا وِرد کریندا، لحظہ لحظہ رہ ونڄ

اِیں توں پہلے کاسنی پھُلاں والا موسم مُکے

آوݨ والی رُت دے کیتے بݨدا جُݨدا رہ ونڄ

لحظے لحظے وسے بدلی ، روہی ریت کنارے

اکھیں دی توں طاقی کھول تے منظر ݙہدا رہ ونڄ

دُھپ ہووے یا چھاں ہووے یا بھانویں کجُھ نہ ہووے

اپݨی دُھن وچ آپ ڳلُیندا اپݨا رستہ رہ ونڄ

امبیں والی ٻور دی خوشبو روح دے وچ ہے لتھی

جے تئیں تیݙا دل آکھے توں جھُمر پیندا رہ ونڄ

پکھی سِر توں لنگھدے ہوئے بس اِیہو کجُھ ہن آہدے

ہر دم ٹُردا رہ ونڄ پاندھی، ہر دم ٹُردا رہ ونڄ

تیݙی حیاتی اک دیاں پاڑاں نال ہے ٻدھی توݨیں

ول وی سحرؔ توں طوفانیں دی راہ رُکیندا رہ ونڄ

(4)

اندر دی رُت جاگدی ہے جݙاں بھاگاٖں بختاں آلی

گھنگروں ٻدھ تے کجُھ نی ݙہدے نچدن مست موالی

لوٹیاں والے کھوہاں دی سُر سا د ہئی ٹُردیں ٹُر ڳئی

ویندی رُت دی شام دے وانگوں اساں نی سُرت سنبھالی

کیڑھی گاٖلھوں دھرتی کوں نی ساوݨ نے ڳل لایا

کیڑھی گاٖلھوں اَمباں تے نی کوئل کوکی حالی

سِجھ وی اپݨیاں سوجھل کرناں ڳولݨ کیتے نکلے

تاریاں توں وی تھی ڳئی ہے اَسمان دی جھولی خالی

روہی ریت کنارے والے منظر جاگدے راہون

کہیں ویلے نہ وِسرے ساکوں دھرتی کرماں والی

کچ دیاںممٹیاں ماڑیاں اُتوں پکھی اُݙدے ویندن

ٹوبھے وی تل برد تھئے ہن تل تئیں تھی ڳن خالی

منہ تے جتنے جندرے لاوو ، جتنیاں چھمکاں مارو

اصلوں نہ تنویرؔ اجھکسی گاٖلھ کریسی چھالی

(5)

گوپے مونجھے مونجھے ݙسدن لانگھا مونجھا مونجھا

اَڄ روہی وچ ݙسدا ہے ہر چہرہ مونجھا مونجھا

نِکے ٻال سکولاں دے وچ بھوئیں امب پاروں مر ڳن

کاپیاں ٻسیاں ٻسیاں رہ ڳن بستہ مونجھا مونجھا

اُوݙوں کیں نی ہکل ماری نہر دی پارلی بھر توں

اِیݙوں کوئی ݙینھ لتھے گھر ݙو ٹُریا مونجھا مونجھا

جے تئیں مݨ تے راہندے سوہݨا پیر چمیندے پاݨی

اُوندے ونڄݨ دے بعد ہے واہندا دریا مونجھا مونجھا

کہیں نے اپݨے کمرے دا دَر کھولیے ہولے ہولے

رات تھیوݨ توں پہلے پہلے گھر ہا مونجھا مونجھا

ہک منظر تنویر سحرؔ کیا جھوک لݙائی ویندے

تھی ڳے شہر دا شہر اُداس تے رستہ مونجھا مونجھا

(6)

ساکوں صاف ݙسیندن سوہݨے منظر سُرخ کرینہاں دے

جھوٹے کھاندیاں لائیاں ہنڈھدِن کیویں موسم دُھپاں دے

کے تئیں راند رَسی راہسی پیار تے قربت والی سئیں

کے تائیں میݙے رَلے راہسن ایہ غوشے میݙے ہاں دے

مٹی دے وچ رُلدے ݙہدن پکھی اپݨے آلہݨے اَڄ

رب ڄاݨے کیں کپ سٹیے ہن وݨ ٹھݙڑی مٹھڑی چھاں دے

ساکوں شہر دی رونق وچ وی اپݨی وستی بھُلی نئیں

حالی تئیں ہن ذہن تے اکرے چہرے سڄݨاں مِتراں دے

کہیں کہیں ویلے شرینہاں اُتے شور مچیندیاں آ ویندن

شالا پندھ سلامت راہون بھولیاں بھالیاں چڑیاں دے

اساں سدا حیاتی اپݨی جاڳیاں وچ گذار ݙتی

ساݙے کیتے سِکدے رہ ڳے نشے گھاٹیاں نندراں دے

اَڄ تاں اِیں دریا دی مݨ تے ٻہہ تے لہراں نال سحرؔ

دل آہدا ہے فوٹو چھکوں اُچیاں لمبیاں کھجیاں دے

(7)

سونہیاں رونہیاں شکلاں وِچوں سدا اَ لیندا رہ ڳیاں

اپݨے آپ کوں مٹی کر تے چاک وہیندا رہ ڳیاں

ڄاہیں سُنڄیاں سُنڄیاں رہ ڳیاں پکھی ڄاݨو اُݙڳئے

اَݨ ݙٹھی دردیلی رُت دے نال نِبھیندا رہ ڳیاں

روہی دے وچ کیجھی ہئی اُو ہک کترݨ دی خوشبو

اَڄ تئیں جیندی مستی دے وچ جھُمر پیندا رہ ڳیاں

ٹوبھے تار متار تاں تھئے ہَن سوہݨیاں ہرنیاں کیتے

کیوں جتوالاں نال شکاری آپ بھجیندا رہ ڳیاں

ایں پھیرے تاں ساوݨ دے وچ ہکو کم ہے کیتا

اپݨیاں چھتوں اپݨیاں کندھاں آپ ڈہیندا رہ ڳیاں

کھجیاں دا پرچھاواں نو تے دھرتی کوں ڳل لیندے

میں تنویرؔ اَڄائی سِر کوں ساݨ تے لیندا رہ ڳیاں

(8)

اپݨے وِچھڑے ساتھی دے ارمان وِچ

ہک چڑی ٻیٹھی ہے روشندان وِچ

خاک تھئے ہن دوست لیکن حسرتاں

لِکھ تے سڄݨاں رکھ ݙتن گُستان وِچ

جیندے باعث تھی ویندے جگ تے امر

کوئی خوبی ہوندی ہے اِنسان وِچ

کھس گھدا ہے جبر نے جیوݨ دا حق 

ہاکڑا لبھدا نی چولستان وِچ

جلدی اپݨیاں بندیاں توں گھنساں حساب

اللہ سئیں فرمیندا ہے قرآن وِچ

کیوں گُلیندیں عیب ݙوجھاں دے سحرؔ

جھاتی پا چا آپݨے گِروان وِچ

(9)

اِیویں تاں نی پھردا اکثر سڑکاں تے

گھن آئے ہن اَڄ قوم دے رہبر سڑکاں تے

سوچ سمجھ تے ٹُریں ݙیکھیں توڑ تلک

وِچھے پئے ہن موت دے منظر سڑکاں تے

پیٹ دی خاطر تکھی دُھپ وچ شام تئیں

پھُل جیہیں لوک کُٹیندن پتھر سڑکاں تے

گھر وچ ٻہہ تے تھیندا نی معلوم کِڈہیں

جو کجُھ تھیندے گھر توں ٻاہر سڑکاں تے

اِتنی تیز ٹریفک تھی ہے اَڄ ساکوں

پیدل ٹُر دیں لڳدا ہے ݙر سڑکاں تے

شہر دا حاکم آندا پئے تنویر سحرؔ

ݙسدا ہے پہرے دا منظر سڑکاں تے

(10)

کالیاں چِٹیاں سُرمئی بدلیاں آندیاں ویندیاں راہندن

تسیاں ڄالیں تُر تُر ݙہدیاں بھلیندیاں راہندن

بابے سئیں نے ویڑھے اندر نِم دا وݨ کیا لاتے

روز اسور دے ویلے چڑیاں شور کریندیاں راہندن

اُوݙوں رَتے پھُل پئے کھڑدن دریاویں دی مݨ تے

اِیݙوں مست الست جوانیاں جھمر پیندیاں راہندن

ݙیکھیں ہا گُستان دیاں بھُردیاں کچاں پکیاں قبراں

جیڑھیاں ہولے ہولے اپݨا بھید کھُلیندیاں راہندن

کیا آکھوں جو کیڑھی گاٖلھوں سوہݨیاں سوہݨیاں شکلاں

گھنگھرو اپݨے پیراں دے وچ آپ ٻدھیندیاں راہندن

پاندھی پندھ کریندے اَوڑک منزل تے پُڄ ویندن

ٹھِلݨ والیاں ٻیڑیاں دریا پار کریندیاں راہندن

منہ اسمان ݙو کر تے کوئی ہک واری جے آکھے

سحرؔ سخی سرور دے پھیرے کونجاں پیندیاں راہندن

٭                       تنویر سحر، روہی ریت کنارے، ملتان ، ملتان انسٹی ٹیوٹ آف پالیسی اینڈ ریسرچ2008ء

## حوالہ
کتاب احمد پور شرقیہ اِچ سرائیکی غزل دی ٹور، مصنف : عبدالباسط بھٹی ، ناشر : جھوک پبلشرز ، ملتان