open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بہاولپور وچ سرائیکی لوک سانجھ دا ہک کٹھ

سرائیکی لوک سانجھ بہاولپور دے شاندار کٹھ توں واپسی. . .
ملک قمر ایڈوکیٹ دی رہائش ماڈل ٹاون بہاولپور اچ تھئیل ایں کٹھ اچ مہان سرائیکی سوجھوانڑیں جیویں ڈاکٹر احسن واگھا سئیں،پروفیسر اکرم میرانی، پروفیسر جاوید چانڈیو،پروفیسر شمیم عارف قریشی، محمد اکرم ناصر،پروفیسر وارث ملک، ملک حبیب اللہ بھٹہ، شیخ عبدالغفار ایڈوکیٹ، پروفیسر عصمت اللۂ شاہ، پروفیسر ممتاز بلوچ ،اظہر لاشاری، پروفیسر مشتاق گاڈی،خلیل بخاری سئیں، مظہر خان لاشاری، محبوب تابش ،غضنفر عباس لنڈ،جہانگیر مخلص،ساحل لاشاری، ظہور دھریجہ،ملک جاوید چنڑ ایڈوکیٹ، اکبر انصاری ایڈوکیٹ تے بے بہوں سارے سنگتیں شرکت کیتی. . . سرائیکی خطے دی موجودہ حالات تے پرمغز گفتگو کیتی گئی . .کٹھ اچ محترمہ بے نظیر بھٹو شہید کوں خراج عقیدت پیش کیتا گیا تے آخر اچ مطالبات قرار داد دی شکل اچ پاس کیتی گئۓ . .سوہنڑے میوزک پروگرام دے بعد پروگرام مکا. .
نوٹ. . اعلان بہاولپور دے نام تے مطالبات قرارداد دی شکل اچ لوک سانجھ دے دوست شئیر کریسن. . اے سرسری ویورا ہا. . .خیر ھووۓ

December 26, 2015 at 5:50 PM
(بلال بزدار)
## حوالے
بہاولپور ہاؤس، نویں دِلّی

[thumb|[بہاولپور ہاؤس نویں دلی]]
تقسیم توں پہلے نواب اف بہاولپور نے بہاولپور ہاوس نیو دہلی 1 سکندر روڈ تے تعمیر کروایا ہئی ۔ دہلی دے دورے دے دوران نواب صاحب اس عظیم الشان عمارت وچ قیام کریندے ۔  ریاست دے ملازمین اس دی ݙیکھ بھال تے تعینات ہن ۔ تقسیم ہند دے بعد وزارت ثقافت نے اس عظیم الشان عمارت دی ݙیکھ بھال اپݨے ذمے گھدی۔ 

1969ء توں فروری 1974ء تک اس وچ امریکن لائیبریری عارضی طور تے کم کریندی رہی ۔ بعدازاں اس عمارت دی عظمت و شان دے پیش نظر وزارت ثقافت نے نیشنل سکول آف ڈرامہ دا ہیڈ کوارٹر بݨا ݙتا ۔ اس وچ فن و ادب و ثقافت دا مرکز وی قائم ہے۔ اس عمارت کوں مزید وسیع وی کیتا گیا ہے ۔ 

2011ء وچ دہلی میٹرو ریلوے کارپوریشن نے زیر زمین ریلوے لائن کوں وسعت ݙیوݨ دا پراجیکٹ بݨایا ۔ ہک زیر زمین ریلوے ٹریک بہاول پور ہاوس دے تلوں گزرنا ہئی لیکن عوام تے پریس نے شور مچا ݙتا کہ اس ریلوے منصوبے نال اس عظیم الشان عمارت کوں نقصان دا اندیشہ ہے ۔ بہاولپور ہاوس نیو دہلی میونسپل کونسل دے ریکارڈ وچ "قومی ورثہ" دے طور تے وی درج ہے ۔

اس عظیم قومی ورثے کوں محفوظ رکھݨ کیتے لیے کمیشن بݨایا گیا ۔ اس ضمن وچ دہلی میٹرو ریل کارپوریشن دے ڈائریکٹر  سری دھرن تے یونین اربن ڈویلپمنٹ دے وزیر کمال ناتھ دی اس مسئلے تے ملاقات تھئی ۔ دہلی میٹرو ریل کارپوریشن نے زیر زمین ریلوے لائن دے نقشے کوں تبدیل کرݨ دی یقین دہانی کرائی ۔ وزارت ثقافت نے وی سخت نوٹس گھدا تے اس عظیم الشان عمارت کوں محفوظ رکھݨ کوں یقینی بݨایا ۔

## حوالے
بی بی سی

thumb
**بی بی سی** (**BBC**) دنیا دا سب توں وݙا نشریاتی ادارہ ہے، 
ایہ برطانیہ وچ ہے.
بیجاپور سلطنت

بیجاپور سلطنت (Bijapur Sultanate) یا عادل شاہی خاندان (Adil Shahi dynasty).  عادل شاہی خاندان جنوبی بھارت دے مغربی علاقے دکن وچ 1490 توں 1686 تک بیجاپور سلطنت دا حکمران ہئی۔ ہݨ ہندوستان دے صوبے کرناٹک وچ شامل ہے۔ شہر بیجاپور کپاہ دی تجارت دا مرکز ہے۔ اتھوں دی قدیم عمارات وچ گول گنبد خصوصاًً قابل دید ہے۔
thumb|ہندوستان وچ سلطنت بیجاپور دا نقشہ

## حکمران
# یوسف عادل شاہ 1490-1510
# اسماعیل عادل شاہ 1510-1534
# مالو عادل شاہ 1534-1535
# ابراہیم عادل شاہ اول 1535-1558
# علی عادل شاہ اول 1558-1580
# ابراہیم عادل شاہ دوم 1580-1627
# محمد عادل شاہ، سلطان بیجاپور 1627-1656
# علی عادل شاہ دوم 1656-1672
# سکندر عادل شاہ 1672-1686

## حوالے
بیلاروس

thumb|سرکاری نشان
thumb|جھنڈا
thumb|یورپ دے نقشے اچ بیلاروس
بیلا روس (Belarus) مشرقی یورپ دا ہک ملک ہے۔ ایندے مشرق اچ روس، جنوب وچ یوکرائن، مغرب اچ پولینڈ تے شمال اچ لتھووینیا تے لٹویا واقع ہن۔
## حوالے
بین الاقوامی مالیاتی فنڈ

thumb|Headquarters of the International Monetary Fund (Washington, DC) آئی ایم ایف ہیڈکوارٹر واشنگٹن

بین الاقوامی مالیاتی فنڈ یا آئی ایم ایف (انٹرنیشنل مونیٹری فنڈ:IMF) ہک عالمی مالیاتی ادارہ ہے جیہڑا ملکی معیشتاں تے انہاندی باہمی کارکردگی بالخصوص زر مبادلہ، بیرونی قرضہ جات تے نظر رکھدا ہے تے انہاندی معاشی فلاح تے مالی خسارے توں نمٹݨ کیتے قرضے تے تیکنیکی معاونت فراہم کریندا ہے۔ ݙوجھی جنگ عظیم دی وجہ نال بہت سارے یورپی ممالک دا توازن ادائیگی دا خسارہ پیدا تھی گیا ہئی۔ اینجھے ممالک دی مدد کرݨ کیتے ایہ ادارہ وجود وچ آیا۔ ایہ ادارہ جنگ عظیم دوم دے بعد بریٹن وڈز دے معاہدے دے تحت بین الاقوامی تجارت تے مالی لین دین دی ثالثی کیتے دسمبر 1945 وچ قائم تھیا۔

ایندا مرکزی دفتر امریکہ دے دار الحکومت واشنگٹن وچ ہے۔ ایں وقت دنیا دے 185 ممالک اس دے رکن ہن۔ شمالی کوریا، کیوبا تے کجھ ݙوجھے چھوٹے ممالک دے علاوہ تمام ممالک اس دے ارکان وچ شامل ہن۔ بین الاقوامی مالیاتی فنڈ تے وݙی طاقتاں دا مکمل راج ہے جس دی وجہ اس دے فیصلیاں کیتے ووٹ پاوݨ دی غیر منصفانہ تقسیم ہے۔ ایہ ادارہ تقریباً تمام ممالک کوں قرضہ ݙیندا ہے جیہڑا انہاں ممالک دے بیرونی قرضہ وچ شامل ہوندے ہن۔ انہاں قرضیاں دے نال غریب ممالک دے اتے کچھ شرائط وی لائیاں ویندن جنہاں دے بارے وچ ناقدین دا خیال ہے کہ ایہ شرائط اکثر اوقات مقروض ملک دی معاشی حالت کوں بہتر بݨاوݨ دی بجائے اینکوں بگاڑدے ہن۔ بین الاقوامی مالیاتی فنڈ جیہے بین الاقوامی اداریاں دے ڈھانچے کوں بدلݨ دی ضرورت وقت دے نال نال زیادہ محسوس کیتی ویندی پئی ہے۔

## حوالے
تابش دے ناں

محبوب تابش دے نانویں

میڈا راول میڈا سانول توں جیرھیاں پُٹھیاں گالہیں چہرہ والی کتاب(فیس بک) تے لکھدیں جیرے شول مریندیں خود بے چہرہ تھی ویندی۔کینجھیاں سوہنڑیاں نظماں لکھدا ہانویں۔کینجھے کینجھے شعر ٹھہینداں ہانویں۔یک دم اوپرا تھیا گئیں۔

نوہی لگدا ارشد اوہو ہئیں ؎

جے اوہو ہئیں تیکوں کیا تھی گے

میں تیڈے اکھریں دا عاشق آں تے تیڈیاں نظماں لوڑھ اِن ہر دم۔توں سانگھڑ دا سینگھا توں کاک ندی دا کھاٹو ۔ہاکڑہ وہنداں ڈٹھا ۔تئیں جانی رام توں یکتارے اُتے خواجہ پیر دی کافی سُنڑی۔اتنا بلندی تے ول فیس بُک تے پَستی دے شبد کتھوں آگِن۔ میڈا 
سوہنڑاں اساں مسافر بے انت سفریں دے۔ساکوں شغان نہ ماروں۔اساں تہاڈیں لکھتیں دے وینڑ سُنڑ تے آیوں۔تیڈے گھر الماریں دے وچ لاتھیاں انمول کتاباں ہاں لہا گِن بٹ بٹ روندیں۔نیر وہیندین۔پِٹ پِٹ قسماں چیندیں۔آہدین آدم دی تحقیر دیاں سطراں نئیں پڑھائیاں تابش سئیں کوں۔
صوفی تاج گوپانگ، 
سرپرست سوجھل دھرتی واس
## حوالے
تاج خان دے نانویں

اج داڈیہنہ سارا ڈیہنہ صرف اور تاج خاں دے نانویں ۔۔۔۔دوست دشمن سارے رل کیں تاج خاں کیتیں دلوں دعا منگو اللہ سئیں محمد وا ل اے محمد دے صدقے ساڈے تاج خاں کوں ٹھیک کر ڈیوے اساں مظلوم تیں بے یارو مدد گار لوک سارے سئیں دی بارگاہ اچ ارداسی ھیئں ساڈا تاج خاں ساکوں انویں بنڑا ڈے جیویں او پہلے ھا بیشک ساکوں اوہو کنجوس تاج خاں ولا ڈے میڈا اللہ سئیاں بیا کیکوں ونج دھاں ڈیوں اللہ سئیاں او اپڑیں اتیں پیسے لاوے ھا توھاکوں کیوں اکھوں ھا اللہ سئیاں سوائے کنجوسی دے بیا تیں اوندے وچ کوئی عیب کئیناں ھا اللہ سئیاں کنجوسی دی کجھ ھدایت تاں تساں اپ ای کیتی اے اے بی گال اے کجھ او اگوں تیں ٹپیا گئے لیکن اللہ سئیاں معافی الا خانہ تیں ھے جناب کنوں اللہ سئیاں تاج خاں پوری سرائیکی قوم دا نجات دہندہ تیں ولی اے ساڈے اتیں کرم کر رحم کر ساکوں ساڈا تاج خاں ٹھیک کرڈےباقی اللہ سئیاں تاج خاں دے بقول میں کنجوس کئینی میں ناجائیز خرچ نئیں کریندا اواہدے میڈے ایں عمل دا میڈے اللہ سئیں کوں پتہ اے اواہدے میں ساد مرادا ادمی اں میں لوکیں الی کار فضول خرچ کئینمیں میں اپڑیں خود نمائی تیں فضول پیسہ خرچ نمہیں کرینداں ائے ممہان دی وی عزت بہوں کرینداں اپڑیں گھر ٹکر نئیں لاتھا ھوندا کہیں نہ کہیں سنگتی دے گھرو کھویندا تیں ھاں اللہ سئیاں اے تیڈے الی کار اپڑیں اتیں ہتھ نئیں انونڑ ڈیندااللہ سئیاں توں ہنڑ ویندا کر مہربانی کر پوریں سرائیکیں دے باہیں بدھیں دو اڈیں ھوئے ہتہیں دو ڈیکھ ساڈا تاج خاں ساکوں ٹھیک کرڈے ساڈا سرائیکستان دا کم سارا رکیا پئے اے ٹھیک تھیوے اے رکیا ھویا کم پایا تکمیل کوں پجے اللہ سئیاں اینکوں ٹھیک کرکیں اینکوں گودیں سرداریں بھتاریں دے در کنوں وی سختی نال منع کر چھوڑیں اینکوں سختی نال حکم ڈے چھوڑاھے اے صرف ساڈی نماندگی کرے امین. (اکبر ملکاݨی)
## حوالے
تاج محمد لنگاہ

میڈا قائد میڈا ہیرو 

سرائیکی دھرتی دا ہک مہان انسان جنہاں دی پوری حیاتی اپنْی دھرتی اپنْے لوک تے انھاں دی حقوق دی جدوجہد ءچ لنگھا ڈتی۔ مضبوط نظریاتی بنیاداں، تاحیات انقلابی قومی جدوجہد تے سیاست ءچ صاف ستھرا ماضی میڈے قائد میڈے لیڈر سئیں تاج محمد خان لنگاہ توں علاوہ اے اعزاز پاکستان دی تاریخ ءچ کہیں سیاست دان کنیں کوئی نئیں۔ میکوں فخر ء جو میں لنگاہ صاحب نال پاکستان سرائیکی پارٹی دے بطور ڈپٹی سیکریٹری جنرل کئی سال کم کیتے۔ اج ہر موڑ تے انہاں دی یاد آندی ء۔ سئیں تاج محمد خان لنگاہ تے ملک عبداللہ عرفان ڈوہیں ہکے شہر کہروڑ پکا،۔۔۔۔۔۔ وستی کھاڑکیں تے وستی بھیئیں دے بنّا سانجھیاں ڈو وستیاں دے وسیندڑ ۔۔۔۔۔ کہروڑ پکا ہائی سکول ءچ چھوٹے لا دے یار تے جتھاں ڈونہاں کوں استاد فداحسین گاڈی سویں چناکیہ (چانکیہ) مہاراج دے خاص شگرد ہونْ دا اعزاز حاصل ء۔۔۔۔۔۔۔ چھوٹے لا توں استاد فدا حسین گاڈی سئیں انہاں ڈو بالاں دی تدریسی تعلیم دے نال نال نظریاتی تربیت مارکسی طرز فکر تے سرخ انقلابی جدوجہد دے ایریاں تے کیتی۔ ڈونہاں رل تے پاکستان سرائیکی پارٹی دی بنیاد رکھی - ہونہار سیانْا چانکیہ سرائیکی وسیب کوں چندرگپت تے اشوکا ہک واری وت ڈے گیا۔
شہزاد عرفان

## ڄم پل

## تعلیم
بریسٹری کیتی ہے

## پیشہ
وکالت

## سیاست
پاکستان سرائیکی پارٹی 

## وفات

## اولاد

* نخبہ تاج لنگاہ
تاج محمد گوپانگ دی عیادت (اکبر ملکاݨی)

کل میں تیں عنایت اللہ مشرقی مہار ابوبکر صوفی تاج خاں گوپانگ کوں اوندی عیادت سانگے ملنڑ اوندےگھر ملتان گئے ھاسے پورے ڈو گھنٹے اساں تاج خاں نال گزاریئے کل اساں تاج خاں کوں مل کیں مایوس کئینسے تھئے کیوں جو اجکل او جیرھی مخصوص عربی الیندے کل اوندی او عربی ساکوں واضع سمجھ اندی رھے گئ اے اساں بہوں خوش تھئے سے جو تاج خاں ٹھیک تھیندا پئے ایں گال دی سارے دوستیں کوں ایڈ وانس مبارخ ھووے کل تاج خاں نال سرائیکی سیاسی مسئلیں تیں ڈس کس وی تھئی اے کل تاج خاں دے مخصوص کھل الے ٹھکارے وی سنڑینسے کل تاج خاں مکمل فارم اچ ھاتاج خاں نے اپڑیں نویں چھپی کتاب قصہ کراں ست پٹھا وی پیش کیتی ول تاج خاں نال دوست وی ڈس کس تھئے استاد نذیر فیض مگی سردار عاشق خاں بزدار سردار کریم نواز خاں کورائی کل تاج خاں گال گال تیں مخصوص کھل دے ٹھکارے لیندا ریہا جیرھی گال اخر اچ محسوس کیتی او اے ھے جو تاج خاں دے مخصوص دوست جنہیں نال او خوش تھیندے او ایویں اپڑاں قیمتی ٹائم کڈھ سگن میں گارنٹی ڈیندا تاج خاں ٹھیک تھی ویسی ویسے اللہ سئیں دے حکم نال تاج خاں ہنڑ وی ڈھیر سارا ٹھیک اے تاج خاں ساڈی تحریک واسطے ساڈے واسطے چرک تئیں جیندا رھ ایہا سارے رل کیں دعا کرو چا تاج خاں زندہ باد۔
۔سرائیکستان زندہ باد

## حوالے
تاج محمد گوپانگ دی کہاݨی

منکہ مسمی صوفی تاج گوپانگ پیشہ وکالت ( جہڑا جو زبان بندی دے بعد ختم تھی گے ) سکنہ کوٹلی خدائی جو کجھ آکھساں نال ایمان دے سچ آکھساں 
علم ادب کی خدمت میں 
حفیظ کا جو حصہ ہے 
وہ نصف صدی کا قصہ ہے 
دو چار برس کی بات نہیں 
میں تہاڈے سامنڑیں جوگی بنڑ تے وسیب دی ہک ہک وستی ہک ہک شہر تے سارے گوٹھ ہنمبھا پھردا رہ گیاں میڈی سیاست دی سی ڈی وچ کوئی سکرائج کائنی کوئی تلخی کائنی ہر دوست ہر کارکن نال محبت دا الاپ کیتم نگر نگر وچ کجل مساگ دے ہوکے ڈتم رین سوہنڑی نبھدی پئی ہئی جیویں احمد خان طارق آکھیے

ہر پاسوں ہئی توں توں گھنڈیاں دی 
کلے کٹیاں کانڑ کھڈاوے ہن 
بقول نذیر فیض انڑ ڈودھیاں منجھیں چھڑدیاں ہن 
مقدر ہمیشہ توں سڑول میڈے کیتے اپنڑیں سینے وچ کینے دے انبار رکھدے 
بیماری میڈے صحن اگواڑ دے پکا دیرہ لایا پہلے پہلے تاں حق ہمسایا پچھنڑ آیا نویں نویں گال ہئی ساری سنگت من پرچایا جوں جوں ویلھا وہندا آیا پیر پچھوہیں تھیندے گے ہولے ہولے پوری سنگت منہ وٹایا 
گالھ ٹردی پئی ہئی میں بیماری دی وجہ کنوں تنہائی دا شکار تھیم میں سوچئے میں کنوں بیا آدم نئیں بنڑیندا آدم زاد ڈھگ ہن 
وسدا نگر ہے جاگدا شہر ہے .گرو بزدار کوں سڈیم صالح پیر کوں سوریم سچے دوست ڈاکٹر خلیل چنگوانی کوں فون کیتم ایویں واری واری ٹبے تے چڑھ تے ہکلاں ماریم میڈے سڈ تے سارے آگئین 
شاہنواز مشوری .عثمان کریم بھٹہ .رزاق شاہد صفدر دریشک تے کیندا کیندا ناں گنڑانواں تنظیم دا عارضی ڈھانچہ بنڑ گیا
تنظیم دے ہر ہک نوجوان خوب محنت کیتی ساریں دے نام لکھاں یا ہک امام لکھاں ایویں ٹردا امدے دھرتی دا نظام کیکوں کیکوں داد ڈیواں کیندا کیندا انعام لکھاں 
ٹردی گھوڑی اے ناں سوار دا تھیندے پورھیا کیتا پانڑیں لایا راکھی کیتی گھر گھر دا بوہا کھڑکایا چوتھی میٹنگ تے ہوٹل دا وڈا جیندا ناں شاہنواز خان مشوری سوجھل ہال رکھیے نوجوانیں نال بھریج گیا. 

## حوالے
تاج محمد گوپانگ دے نانویں

مرشد تساں جیہڑی مثال قائم کیتی ایندے پاروں تہاڈا احترام ساڈے دلیں وچ ودھیک تھی گئے ،پر آپڑیں نویں پوسٹ اچ تساں جیہڑی بزاری کہانی دی گالھ کیتی اے۔۔۔۔۔او وی اونویں ای کوڑی تے بہتان طرازی تے مبنی کہانی اے جیویں 10 مئی دے بعد کجھ بزاری لوکیں بزاری کہانیں دا کرخانہ لاگھداہئی تے صوفی تاج گوپانگ ،عاشق بزدار سمیت سرائیکی وسیب دے لکھیں لوکیں کوں پیپلزپارٹی کن بدگمان کرکے بوٹیں آلی سرکار دی خدمت انجام ڈتونے ۔۔۔۔۔۔جیکر یقین نہ آوے تاں ہیٹھلی خبر پڑھ گھنو " ملتان سیکرٹریٹ بنانے کا منصوبہ ٹھپ ہونے کےخلاف پنجاب اسمبلی میں قرارداد جمع 
لاہور ( این این آئی) ملتان سیکرٹریٹ بنانے کا منصوبہ ٹھپ ہونے کے خلاف پنجاب اسمبلی سیکرٹریٹ میں قرارداد جمع کروا دی گئی ۔ پیپلز پارٹی کے رکن اسمبلی خواجہ محمد نظام المحمود کی جانب سے جمع کرائی گئی قرار داد کے متن میں کہا گیا ہے کہ منصوبے کے لیے 14 کمیٹیاں تشکیل دی گئی، 38اجلاس ہوئے ان اجلاسوں پر لاکھوں روپے خرچ کئے گئے،اس سلسلے میں بجٹ میں رقم مختص نہ ہوئی بلکہ 2 ارب روپے کے فنڈز جنوبی پنجاب سے بکال کو دیگر منصوبوں پر لگا دئیے گئے،جس سے جنوبی پنجاب کے عوام میں شدید تشویش پائی جاتی ہے۔قرارداد ومت سے مطالبہ کیا گیا ہے کہ وہ جنوبی پنجاب کی عوام کو سہولیات فراہم کرے اور ملتان سییکرٹریٹ بنانے کے لیے فنڈز فراہم کئے جائیں " ۔ 
مرشد ، اے خبر راناابرا اُ تیرا دی نئیں بلکہ این این آئی نیوزایجنسی نے 16 جون 2017 کوں جاری کیتی اے ۔ ایں قرارداد اے دے پنجاب اسمبلی وچ پیش تھیون دے بعد ثابت تھیندے جو بزاری کہانیں دا کرخانہ حالی تئیں چلدا پئے ،تے ایندی ہک برانچ فاضل پور وچ وی موجود اے جیندا ناں چاہے جوہووے پراوندا مقصد صوفی تاج گوپانگ ،عاشق بزدار تے بئے سرائیکی دانشوریں کوں پیپلزپارٹی کنوں بدگمان کرکے بوٹیں آلی سرکار کوں خُش کرن اے !!
جیکر بزاری کہانیں دے مصنف قوم پرست ہوندے تاں او سپیکرپنجاب اسمبلی کوں اُ تے آلی قرارداد فوری طور تے ایوان وچ منظوری سانگے پیش کرن دا مطالبہ کرن ہا ،پرایں کنوں لگدے جو او صرف اورصرف بوٹ پالشیے ہن ،بجائے ایندے انہاں ہک بزاری کہانی گھڑ کے ایں قرارداد کوں دباون سانگے انہاں بوٹیں آلی سرگار دے اشارے تے قراردادپیش کرن آلی جماعت (پی پی پی ) دے خلاف پروپیگنڈا شروع کرڈتے ۔۔۔۔۔۔۔ہک آپت دی گالھ اے ۔۔۔۔۔۔۔سپیکرپنجاب اسمبلی تاں پھول نگر دا اے ۔۔۔۔پرڈپٹی سپیکر اہدن ساڈے آسوں پاسوں دااے ،ایں بزاری کہانی دا گانڈھا کتھاہیں لعل گڑھ نال نہ جُڑدا ہووے ! 
میکوں یقین اے جواے جسارت کرن تے میکوں مندیں دی صورت وچ ڈھگ سارا ثواب ڈھہیسی !!!!!!!
نیازمند : راناابرارخالد اُتیرا
## حوالے
تاج محمد گوپانگ نال نشست

لفظیں دی جادوگری نال دِل موہ گِھنݨ والی شخصیت، کمالِ آذَری نال حرفیں کوں صورت ݙیونڑ والی مہان ہستی تے ہمیش مزاحمت اور انقلاب دا درس ݙیونڑ والے عظیم انسان صوفی تاج گوپانگ سئیں دے نال فاضل پور دی سب توں معتبر جاہ استاد نذیر فیض مگی دی بنچ تے سردار منظور احمد خان دریشک تے سعید خان پٹھان دے نال سوجھل نشست.. 

صوفی تاج محمد گوپانگ سرپرستِ اعلٰی سوجھل دھرتی واس ہِن.. سابق صدر سرائیکی لوک سانجھ تے سابق چیئرمین سرائیکی تھنکرز فورم ہِن. ہُنیں دی ساری زندگی مجاہدے وچ گزری اء.. صدیئیں دا سچ الیندے گزری اے، زندگی جیون دے رمز ݙسیندا اے بزرگ آپنڑیں ساری زندگی آپنڑیں مقصد تے وار چُکیے اور ہݨ وی آپنڑیں زندگی دے دان کوں نَویں نسل دے مستقبل دا سوبھ بنڑدا ݙیکھݨ چاہندے..

زبان کھسیج پئی اے تاں کِیا تھیا، چُپ نِسی کیتی، مزاحمت کار جو ہا، اُنگلیئں دے ݙوݙیں کوں اَواز ݙے ݙِتی ہِس.. ہوندی دھاڑ، ہوندی پُکار اڄ حرفیں تے لوظیں دا چولا پا وِچ بزار دھمالاں پیندی کھڑی اے..

32 سال توں ہر سال تھیوݨ والا عاشق بزدار دا سرائیکی میلہ ہِیں دفعہ صوفی تاج دی خدمات دے اعتراف اِچ ہُنیں دی دستار بندی دا منظر ݙیکھسی.. (ہک لائن دے وچ ݙوں مہان ہستیں دا ذکر کیتم میݙے لفظیں دا سِر وی فخر نال اُچا تھیوݨ پئے ڳئے) عاشق بزدار سیئں نے ہمیشہ ہِیں دھرتی دی سوجھواݨ ہستیئں کوں خِراج تحسین پیش کِیتے، اَکھیں ہِیں منظر کوں ݙیکھنڑ کیتے اُباہلیاں ہِن. 

جڈاں وی میں کہیں نال ناراض یا غصے ہوواں صوفی تاج سئیں دا ہک فقرہ میکوں ہوش اچ گِھن امدے.. او آہدن "میݙے نال اج تک جیہڑی وی زیادتی تھئی اے تے اج توں بعد وی جیہڑا ظلم وی تھیسی میں سب دا سب، معاف کِیتم" 
صوفی جو ہے. 

عثمان کریم بھٹہ
## حوالے
تاجکستان

ایہ  براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ وسطی ایشیاء وچ ہے۔ ایہ ہک اسلامی ملک ہے۔جمہوریہ تاجکستان (تاجک: جمہوری توجکستون) وسط ایشیا دا ہک خشکی وچ گھرا ہویا (landlocked) ملک ہے۔ اس دے سرحداں جنوب وچ افغانستان، مغرب وچ ازبکستان، شمال وچ کرغزستان تے مشرق وچ چین نال ملدے ہن۔ اے تاجک نسل دے باشندیاں دا وطن ہے، جنہاں دی ثقافتی و تاریخی جڑاں ایران وچ پیوست ہن تے اے فارسی نال انتہائی قربت رکھݨ والی زبان تاجک بولیندن.  سامانی سلطنت دا گہوارہ رہݨ والی اے سرزمین 20 ویں صدی وچ سوویت اتحاد دی باضابطہ جمہوریہ رہی جینکوں تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ (Tajik Soviet Socialist Republic) آکھا ویندا ہئی.

## تاریخ
## جغرافیہ
## سیاست
## زبان
## حوالے
تاریخ. دا ہک قانون

"تاریخ دا اے قانون وی بٻہوں چسولا ہے جو ہک ویلھے دی بتھی ریت کوں مکاوݨ کیتے ہک نویں ریت وٹاپھیر،تبدیلی اتیں انقلاب دا پرچار کریندی ہے. وت جیرھلے سماج کوں ہک مزید نویں ریت دی لوڑھ پوندی ہے تاں اوہا تبدیلی پرچارݨ والی ریت اڳلے وٹا پھیر دے خلاف فتوے ڈیوݨ شروع کر ݙیندی ہے. اتھ ݙو لفظیں دے لسانی ورتارےEpistemology
دی مثال ݙیوݨ چنڳالڳسی.

اسلام صحرائے عرب دے اتیں پوری دنیا دے پراݨے مذہبیں اتیں رواجیں (قیصروکسری) کوں ہلاوݨ اتیں وٹاوݨ دا نغارہ وڄ کیں آیا. . . ڈھیر مد نہ گزری جو بدعت (بدع، تجدید ، نواں پن) دی مناہی کرݨ مفتیاں اتیں قاضیاں دا نت دا ہتھیار بݨ ڳیا. . جیرھا کئی ضروری تبدیلی دی ڳالھ کرے ہا، آہدے ہئین "بدعتی" ہے. . . .
اینویں سوشلزم دے روسی اتیں چینی انقلابیں دے آوݨ سیتی وݙئیں کمیونسٹ پارٹیں مارکس اتیں لینن دے فرمانیں کوں اسمانی درجہ ݙے ݙتا ہر سوشلسٹ ریاست دے لیڈریں دے اتیں ایندی ہو بہو عملدرآمد کوں لازمی بݨاݙتا. .چنانچہ ریولیوشنRevolution
تبدیلی کوں ݙکݨ اتیں مندا آکھݨ کیتے جیرھا لفظ ورتیا او ہا ریویژنزم Revisionism
یعنی تبدیلی ہک مندا بݨ ڳئی."

ڈاکٹر احسن واگھا

## حوالے
تاریخ ائمہ اہل بیت

**ائمہ اثنا عشریہ**  شیعہ فرقیاں ، ٻارہاں امامی، علوی تے باقی اہل تشیع دے نزدیک پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے سیاسی تے روحانی جانشین ہن۔ شیعی نظریئے دے مطابق اے ٻارہاں حضرات بنی نوع انسان دے کیتے ناصرف مثالی، عدل و انصاف دے نال حکومت کرݨ دا حق و اہلیت رکھدے ہن بلکہ او شریعت تے قرآن دی وی اکمل تاویل کرسکدے ہن۔ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم تے انہاں ائمہ دی سنت دی پیروی انہاں دے مریداں کوں ضرور کرنی چاہیدی اے تاکہ او غلطیاں تے گناہواں توں بچ سڳن، امام ہووݨ کیتے ضروری ہے کہ او گناہ توں معصوم تے غلطیاں توں پاک ہوون تے انہاں دی نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم نال جانشینی گزشتہ امام دی نص (وصیت) نال ثابت ہووے۔

## ائمہ شیعان اثنا عشریہ

شیعہ امامیہ اثنا عشریہ دے سیاسی تے روحانی نظریات دے مطابق حضورؐ دے وارث حضرت علی تے انہاں دے یارہاں جانشین ہن تے ایں حساب نال ائمہ دی کل تعداد ٻارہ اے جنہاں دی تاریخ تے سوانح درج ذیل اے.

*1.امام علی المرتضیٰ، 600ء توں 661ء
*2.امام حسن مجتبیٰ، 625ء توں 670ء
*3.امام حسین ابن علی، 626 ء توں 680ء
*4.امام زین العابدین، 658/659ء توں 712ء
*5.امام محمد الباقر،677ء توں 732ء  
*6.امام جعفر الصادق، 702ء توں 765ء
*7.امام موسیٰ الکاظم، 744ء توں  799ء
*8.امام علی الرضا، 765ء توں 817ء
*9.امام محمد التقی، 810ء توں 835ء 
*10.امام علی النقی، 827ء توں 868ء
*11.امام حسن عسکری، 846ء توں 874ء
*12.امام محمد المہدی، ولادت 868ء ، بطور امام بحالتِ غیبتِ کبرٰی،  (امام العصر) بمطابق شیعہ اثنا عشریہ

ٻارہاں امامی شیعاں دے نزدیک ٻارہاں امام، انبیاء کرام دے روحانی تے سیاسی وارثین ہن جنھاں نے انھاں کوں عقل، علم و حکمت سکھائی ہے نیز انہاں دی پیروی وچ مصائب برداشت کرنا انہاں دے پیروکاراں دے نزدیک ہک اہم خوش نصیبی ہے جیہڑی خدا دی جانب توں بخشی ویندی ہے۔

## ٻیا ݙیکھو
*اخباری شیعہ
*اصولی شیعہ
*شیعہ اثنا عشریہ
## حوالے
تاریخ ائمہ زیدیہ

زیدیہ شیعہ، اہل تشیع دا ہک فرقہ ہے جیندے وچ حضرت امام سجاد (پیدائش 702ء) دی امامت تک اثنا عشریہ اہل تشیع نال اتفاق پایا ویندے.  اے فرقہ امام زین العابدین دے بعد امام محمد باقر دی بجائے انہاں دے بھرا امام زید بن علی زین العابدین دی امامت دا قائل اے۔ ایں فرقے دے عقائد دے مطابق حسنی یا حسینی اہل بیت وچوں کوئی وی شخص جیہڑا خود بزور شمشیر امامت دا اہل ثابت کرے او امام بݨ سڳدے تے امام دا ہر دور وچ موجود ہووݨ ضروری اے۔ ایں لحاظ نال انہاں دی امامت کہیں دور وچ منقطع نی تھیندی یا مخصوص تعداد تے ختم نی تھیندی تے آخر کار زیدی امام کجھ علاقیاں تے اپݨی مذہبی حکومت قائم کرݨ وچ کامیاب تھی ڳئے۔ 
یمن وچ انہاں دی اکثریت ہے۔ ایندے علاوہ ݙوجھے ممالک وچ وی ہن۔ 
او ائمہ جنہاں کوں زیدی معصوم سمجھدے ہن:

*1.امام علی المرتضیٰ، 600ء توں 661ء
*2.امام حسن مجتبیٰ، 625ء توں 670ء
*3.امام حسین ابن علی، 626 ء توں 680

انہاں دے بعد زیدی شیعاں وچ کوئی وی اینجھا فاطمی سید خواہ او امام حسن دی نسل توں ہووے یا امام حسین دی نسل توں ،  امامت دا دعوی کر سڳدا ہے۔ زیدی شیعاں دے نزدیک پنجتن پاک دے علاوہ کوئی امام معصوم نی ، کیونکہ انہاں حضرات دی عصمت قرآن توں ثابت ہے۔ زیدیاں وچ امامت دا سلسلہ تاحال جاری ہے۔ اے فرقہ اثنا عشری دی طرح امامت ، توحید ، نبوت تے معاد دے عقائد رکھدے تاہم انہاں دے ائمہ امام زین العابدین دے بعد اثنا عشری شیعاں توں مختلف ہن۔ لیکن اے فرقہ اثنا عشری دے اماماں دی وی عزت کریندے ہن تے انہاں کوں "امام علم" منیندے ہن ، ایہا وجہ ہے کہ زیدی کتاباں وچ امام باقر ، امام جعفر صادق تے امام عسکری وغیرہ توں وی روایات مروی ہن۔

## ائمہ شیعان زیدیہ
#امام علی المرتضیٰ، 656ء - 661ء
#امام حسن مجتبیٰ، 661ء - 670ء
#امام حسین ابن علی، 670ء - 680ء 
#امام زین العابدین ، 680ء - 713ء
#امام حسن مثنیٰ، 713ء – 715ء
#امام زید بن علی ، 715ء - 739/740ء
#یحییٰ بن زید ، 740ء - 743ء
#محمد النفس الزکیہ ، 743ء - 762ء
#ابراہیم بن عبداللہ ، 762ء - 763ء
#عبداللہ شاہ غازی ، 763ء - 773ء
#الحسن بن ابراہیم ، 773ء - تاریخ نامعلوم 
#الحسین ابن علی العابد ، تاریخ نامعلوم- 786ء
#عیسیٰ بن زید ابن علی ، 786ء - تاریخ نامعلوم 
#یحییٰ بن عبداللہ الکامل ، تاریخ نامعلوم - 803ء
#ادریس بن عبداللہ ، 788ء - 791ء ، بانی ادریسی سلطنت 
#ابن طباطبا علوی ، 803ء - 815ء
#محمد بن محمد ابن زید ، 815ء - تاریخ نامعلوم 
#محمد ابن سلیمان ابن داؤد ، تاریخ نامعلوم - 
#قاسم بن ابراہیم الرسی ، تاریخ نامعلوم - 860ء
#یحییٰ ابن عمر ، 860ء - 911ء
اے شیعان زیدیہ دے پہلے ویھ متفقہ امام ہن۔ انہاں دے بعد شیعان زیدیہ عالم اسلام دے مختلف علاقیاں اچ اپݨے حکومتاں قائم کرݨ اچ کامیاب تھی ڳئے تے اتھوں دے حکمران علاقائی امام بݨ ڳئے۔ انہاں حکومتاں اچ جستانی سلطنت ، کرکیا سلطنت ، العلوی سلطنت ، ادریسی سلطنت ، سلطنت بنوالاخیضر تے متوکلی سلطنت شامل ہن۔ حتیٰ کہ انہاں دی آخری حکومت، جیندے حکمران امامان یمن سݙویںدے ہن ، یمن اچ ویہویں صدی دے وسط توں زیادہ تک قائم رہی تے ہک جمہوری انقلاب دے نتیجے اچ ختم تھئی۔ یمن دی موجودہ حوثی جماعت شیعان زیدیہ دی ہے۔ انہاں دے عقیدے دے مطابق امامت ہک مسلسل تے غیر منقطع عمل ہے ایں واسطے حوثیاں دے رہنما بجا طور تے اڄ دے زیدیہ شیعاں دے امام ہن۔

## ٻیا ݙیکھو
*بتریہ، ہک زیدی شیعہ فرقہ

## حوالے
تاریخ اسلام

610ء وچ قرآن دی پہلی صدا دی بازگشت ہک صدی توں گھٹ عرصے وچ بحر اوقیانوس توں وسط ایشیا تک سݨیجݨ لگی ہئی تے پیغمبرِ اسلامؐ دے وصال (632ء) دے عین سو سال بعد ہی اسلام 732ء وچ فرانس دے شہر تور (tours) دی حدود تک پہنچ چکا ہئی۔

thumb|اللہ

اسلام ہک مکمل ضابطہ حیات اے. اسلام دے مختلف فرقیاں تے مسالک دے سیاسی نظریات البتہ مختلف ہن تے انہاں سیاسی نظریات دی روحانی حیثیت ہر فرقے دے نزدیک مسلم تے اہم اے. اسلام دے وݙے چھوٹے فرقیاں دے روحانی سیاسی نظریات جنہاں تے انہاں نے اپݨے عقائد دی بنیاد تے حکومتاں قائم کیتیاں یا کرݨ دی جدوجہد کیتی یا اپݨے زیر اثر علاقیاں وچ اپݨے عقیدے دے مطابق اسلامی نظام قائم کیتے یا نظام تجویز کیتے انہاں سیاسی نظریات دی تفصیل تاریخ اسلام دا حصہ اے.ایں حصے وچ اساں مذہبی تے روحانی تقدس دے حامل سیاسی ادوار دی تاریخ دا جائزہ گھنسوں. جیہڑے کہ مندرجہ ذیل ہن: 

*محمد رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم
*تاریخِ انبیاء علیہم السلام
*تاریخ خلافت
*تاریخ ائمہ اہل بیت
*تاریخ ائمہ زیدیہ
*تاریخ خوارج

تاریخ اسلام وچ اسلام دے مرکزی فرقے اہل سنت سمیت تمام مرکزی دھارے نال منسلک اسلامی مذہبی حکومتاں یا سیاسی تحریکاں دی تاریخ بیان کیتی ڳئی اے جیندے وچ خوارج کوں وی شامل کیتا ڳیا اے. اسلام دا دعویٰ کیونکہ اے ہے کہ آدمؑ توں عیسیٰؑ تک تمام انبیاء تے انہاں دے متعلقین نے اسلام دا ہی پرچار کیتا اس واسطے انبیاءؑ دی تاریخ وی تاریخ اسلام وچ شامل کیتی ڳئی اے. 
## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
تاریخ خلافت

آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم دی ذات کوں دنیائے اسلام وچ مرکزی حیثیت حاصل ہئی۔ آپ ﷺ مسلماناں کیتے مذہبی پیشوا ہن تے دنیاوی امور وچ وی انہاں دی رہنمائی فرماتے تھے۔ افواج کی سپہ سالاری، بیت المال  نگرانی تے نظم و نسق دے جملہ فیصلے آنحضرت ﷺ دی مرضی تے ہدایت دے بموجب تھیندے ہن۔آنحضرت ﷺ دے وصال دے بعد اس اسلامی مرکزیت کوں برقرار رکھݨ کیتے  آپ ﷺ دے جانشین مقرر کرݨ دا جو طریقہ اختیار کیتا گیا اونکوں انتخاب خلافت آہدے ہن۔ پہلے پنج خلفاء ’’ حضرت ابوبکر رض، حضرت عمر رض، حضرت عثمان رض، حضرت علی رض تے حضرت حسن بن علی‘‘ کوں عہد خلافت راشدہ دے ناں نال یاد کیتا ویندا ہے کیونکہ انہاں دے نائبین رسول نے قرآن و سنت دے مطابق حکومت کیتی تے مسلماناں دی مذہبی رہنمائی وی احسن طریقے نال کیتی۔ اور ہر طرح توں اے خلفاء اللہ تعالیٰ دے بعد اہل اسلام دے سامݨے جوابدہ ہن۔ تے انہاں دا چناؤ موروثی نہ ہئی بلکہ وصیت/اکابر اصحابہ رض دی مشاورت نال انہاں دا انتخاب کیتا ویندا ریہا. 

حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم بحیثیت بانی خلافت اسلامی، 570ء توں 632ء
*خلافت راشدہ، ربیع الاول 11ہجری تا ربیع الاول 41 ہجری/جون 632ء تا جولائی 661ء
*خلافت راشدہ دوم، (غیر مسلسل)
*خلافت بنی امیہ، ربیع الاول 41 ہجری تا جمادی الثانی 132ہجری/ جولائی 661ء تا جنوری 750ء
*خلافت عباسیہ، 30 اکتوبر 749ء توں 10 فروری 1258ء
*سقوط خلافت عباسیہ بغداد، فروری 1258ء
*خلافت عباسیہ قاہرہ، 1258ء توں 1517ء
*خلافت بنی امیہ ہسپانیہ، (خلافت قرطبہ، یورپ)، 929ء توں 1031ء
*خلافت موحدین، شمالی افریقہ تے جنوبی اندلس، 1145ء توں 1266ء
*سوکوٹو خلافت، سوڈان، 1804ء توں 1903ء
*خلافت عثمانیہ، ذوالحجہ 922ھ تا رجب المرجب 1342ھ / جنوری 1517ء تا مارچ 1924ء
*سقوط خلافت اسلامی، مارچ 1924ء

خلافت راشدہ دی مدت فقط 30 سال رہی۔ حضرت علی رض دی شہادت تے امام حسن بن علی دی دستبرداری دت بعد شام دے حاکم حضرت امیر معاویہ رض خلیفہ بݨ گئے۔ تے اس طرح اے خلافت ملوکیت دی طرف چلی گئی۔ تے خلیفہ نے ہک بادشاہ دی حیثیت اختیار کر گھدی۔ جیہڑا کہیں دے سامݨے جوابدہ نہ ہئی۔ اس دے علاوہ خلیفہ دا چناؤ موروثی بنیاداں تے تھیوݨ لگا۔ عالم اسلام تے تقربیا نوے سال تک بنو امیہ نے حکومت کیتی جنہاں دا دار الخلافہ دمشق ریہا۔۔ بنو امیہ دے دور وچ عمر بن عبدالعزیز رح ہک ایسے خلیفہ ہن جنہاں نے خلافت راشدہ دے طرز تے حکومت کیتی تے  خلیفہ راشد سݙویجے۔ اس دے بعد بنو عباس بر سر اقتدار آئے۔ انہاں دا دار الخلافہ بغداد ہئی۔ انھاں نے تقریباً 500 سال تک حکومت کیتی۔ خاندان بنو عباس دی حکومت دا خاتمہ ہلاکو خان دے ہتھوں تھیا۔ بنو عباس کولوں خلافت دی منتقلی ترکان عثمان وچ تھئی جیہڑی 1924ء تک سقوط خلافت تک قائم رہی تے اتحادی قوتاں نال سو سال دے معاہدے دے تحت ختم تھی ڳئی.

## مزید ݙیکھو
*اسلام (اہلِ سنّت) دے خلفاء دی فہرست
## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
تاریخ سرائیکستان

سرائیکی وسیب یا خطہ سرائیکستان دی تاریخ بہوں قدیم اے. ایں تاریخ دا تفصیلی جائزہ درج ذیل اے. کہیں زمانے اچ راوی دا دریا ملتان دے پراݨے قلعے دے نال وہندا ہا، تے اینکوں ہک دریائی بندرگاہ دی حیثیت حاصل ہائی ، ٻیڑیں ( کشتیوں) دے ذریعے صرف سکھر بھکر ہی نئی، بلکہ منصورہ ، عراق ، ایران ، مصر ، کا بل، دلی (دہلی) تے حیدرآباد دکن تک دی تجارت ہوندی ہئی، ایں واسطے ملتان کوں دنیا دے بہوں وݙے علمی، تجارتی تے مذہبی مرکز دی حیثیت حاصل تھئی، تے صرف ہندوستان ہی نہی بلکہ پوری دنیا اچ ملتان دی شہرت ہای ۔قلعہ ملتان دی قدامت بارے آکھیا ویندے ، کہ اے پنج ہزار سال پرانا ھ، لیکن ہو سگدے، کہ اے ہنیں تو وی زیادہ پراݨا ہووے ،ایں ڳال تے پر سارے مورخین دا اتفاق ھ، کہ ملتان تے قلعہ ملتان دا وجود قبل از تاریخ دیو مالائی دور کنوں وی پہلے دا ہے. 

افسوس دا مقام ایہ ہے۔ ، جو حملہ آوراں نے ہمیشہ ایں قلعے کوں نشانہ بنڑا تے اینکوں فتح کرݨ توں بعد خوب لُٹ مار کریندے رہ ڳئے، پر اینکوں بحال کرݨ دا کہیں نا سوچیا، 1200قبل مسیح " دارا " نے اینکوں تباہ کیتا ، 325 قبل مسیح سکندر اعظم نے ایندے اُتے چڑھائی کیتی، ولا عرب ، افغان ، سکھ تے انگریزاں حملہ آوراں قدیم قلعہ ملتان کوں برباد کرݨ اچ کوئی کسر نہ چھوڑی ، ہنڑ فرزندان ملتان تے سرائیکی وسیب دے سارے واسیاں دا فرض ھ، کہ او اپنڑی پراݨی کوتاہیں تے غور کرِن ، تے اپنڑے وسیب دے نال تھیوݨ والی پنج ہزار سالہ زیادتیاں دی تلافی کرݨ، تے اپنڑے فخر (عظمت رفتہ) کوں سنڄاݨن. 

thumb|Map of India during Mughal empireمغل دور وچ صوبہ ملتان (سرائیکستان)

*قدیم سلطنت ملتان، ایندی تاریخ تے جغرافیہ
*ریاست بہاول پور
*ریاست جھنگ
*دیرہ جات
*سیت پور
*ریاست بکھر
*ریاست ٹانک
*تالپوران سندھ
*صوبہ ملتان
*موجودہ خطہ سرائیکستان
*سلطنت ملتان

### مزید ݙیکھو
*سرائیک ڳوتھاں
## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
تاریخ وچوں: شیخ رکن الدین مُلتانی (سُہروردی) اتے سلطنتِ دہلی

تُرک دہلی سلطنت دے ویلہے ہندوستان وچ سُہروردی سلسلہ دے بانی  بہاالدین زکریا مُلتانی (شیخ الاسلام، ہند) دے پوہترے شیخ رکن الدین مُلتانی (1251-1335 عیسوی) دا تغلق  بادشاہت (1320-1420 عیسوی) نال ٻہوں گھاٹا اتے کولہا سانگا بݨ ڳیا۔غیاث الدین تغلق دے دور وچ شیخ رکن الدین کئی سالیں (وریہیں) تائیں دِلی وچ شاہی مہمان بݨ کنیں رہندا ریہا۔ آکھیا ویندے جو شیخ رکن الدین کوں سُلطان محمد ابن تغلق دی پاسوں ہک سو موضع جات دی جاگیر ݙتی ڳئی۔ اے تغلق دی پاسوں کہیں کوں ݙتی ڳئی سبھ توں وݙی جاگیر ہئی۔

ایندا نتیجہ نکھتیا جو خانگاہ (خانقاہ) ہولیں ہولیں سلطانِ دہلی دے انتظام وچ لڳی ڳئی۔خانگاہی معاملات اُتیں حکومت دی پاسوں ٻہوں سخت دھیان رکھیا ویندا ہئی۔ ابنِ بطوطہ اوں ویلہے مُلتان آیا تاں او لِکھدے جو والیِ ملتان دے اجازت نامہ مُتوں شیخ رکن الدیں کہیں بندے کوں خانگاہ وچ پیر نہی رکھݨ ݙیندا۔سلطنت دے ایں کنٹرول دی وجہ توں سُہروردی سلسلہ دی حثیت ہک حکومتی ادارہ جہیں تھی ڳئی۔ شیخ بہاالدین زکریا مُلتانی (1170-1267 عیسوی) دے ویلہے خانگاہ وچ ونکو ونک دے مسافریں ، اُمرا، غُربا، سبھ دا آوݨ ونڄݨ ہوندا ہئی ابنِ بطوطہ دے مطابق تُغلق دور وچ سُلطان دی اجازت مُتوں کوئی بندہ خانگاہ نہی رَیہے سڳدا۔ 

Translation and adopted from:
Qamar-ul Huda (1998) The Sufi Order of Shaikh ‘Abu Hafs ‘Umar al-Suhrawardiand the Transfer of Suhrawardiyya Religious Ideology to Multan, Ph.D. thesis submitted to University of California, Los Angles (USA). P. 151

"Shaikh Rukn al-din’s contacts with government services increased under
the Tughluqs. During Ghiyath al-din Tughluq’s reign, the shaikh stayed in Delh
for several years as a guest. It is reported that the shaikh accepted a grand
donation of a hundred villages from Sultan Muhammad ibn Tughluq. The
khanqah gradually came under the control the sultan, and strict supervision
became an issue so that even Ibn-Battuta reported that Shaikh Rukn al-din would
not allow anyone to enter the khanqah until formal permission was obtained from
the wali of M ultan.^ Tughluq’s control over Shaikh Rukn al-din’s khanqah
transformed the Suhrawardi silsila into another government institution. Under
Shaikh Zakariyya the Suhrawardi khanqah attracted a combination of travelers,
cultural elites, and lower-class members. Ibn-Battuta reported that the Tughluq
control of the khanqah forbade any traveler to stay there unless permission was

granted by the Sultan."

(شاکا سانگھڑی)
تاریخ یونان

یونان یا جمہوریہ ہیلینیہ جنوب مشرقی یورپ وچ جزیرہ نما بلقان دے نشیب وچ واقع ملک ہے۔ اس دے سرحداں شمال وچ البانیا،مقدونیہ تے بلغاریہ تے مشرق وچ ترکی نال ملدیاں ہن- مغرب وچ بحیرہ ایونی تے جنوب وچ بحیرہ ایجین واقع ہے-

یونان کوں فنون لطیفہ دی ماں وی آکھا گیا ہے۔ اتھاں سنگ مرمر افراط نال ملدا ہئی لہذا فن تعمیر وچ غیر معمولی ترقی کیتی۔

جمہوریت دا تصور سب توں پہلے یونان وچ قائم تھیا تے اتھوں ایہ طرز حکومت دنیا دے ݙوجھے ملکاں تک پہنچی۔ یونان وچ ہر نوجوان کوں اٹھارہ سال دی عمر وچ ایتھنز دی دیوی دے حضور وچ وفاداری دا حلف چاوݨا پونداا ہئی۔

‘‘‘گریس‘‘‘ (انگریزی:Greece), سرکاری نام “ہیلینک ریپبلک“ (Hellenic Republic) (یونانی: Ελληνική Δημοκρατία Ellīnikī́ Dīmokratía ) جنوبی مشرقی یورپ وچ موجود ہک ملک اے، جس دے حدود وچ، شمال وچ البینیا، بلغاریہ تے ماضی دے یوگوسلیویائی مقدونیہ (FYROM)، مشرق وچ ترکی، بحیرہ ایجیئن،  جنوب وچ بحیرہ ایونی موجود ہے۔

thumb|ورجینا سورج، یونان دا ہک نشان
thumb|ریاست مقدونیہ دا نقشہ بمطابق ٣٣٦ قبل مسیح

### یونان دی علمی تاریخ

*ارسطو
*سقراط
*جالینوس
*بطلیموس
*بقراط
*افلاطون
*ارشیمیدس
*فیثا غورث

### مزید ݙیکھو
*یونان
*سکندرِ اعظم
*آخیل

## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
تاریخِ انبیاء علیہم السلام

اسلام وچ نبی یا رسول او انسان ہوندا ہے جیہڑا خدا دی طرفوں ہک خصوصی مقصد واسطے انساناں دی رہنمائی کیتے بھیڄا ویندے ۔آسمانی مذاہب دی تعلیمات دا سارا دارومدار انبیاءؑ دی تعلیم و تبلیغ تے ہے. ایں باب وچ چند مشہور انبیاء دا جائزہ گھدا ڳیا اے. 

*حضرت آدم علیہ السلام
*ابلیس تے آدم
*حضرت حوا علیہ السلام
*ہابیل
*حضرت شیث علیہ السلام
*حضرت ادریس علیہ السلام
*حضرت نوح علیہ السلام
*حام بن نوح
*سام بن نوح
*یافث بن نوح
*حضرت ابراہیم علیہ السلام
*حضرت لوط علیہ السلام
*حضرت صالح علیہ السلام
*حضرت حنظلہ علیہ السلام
*حضرت یونس علیہ السلام
*حضرت ذوالکفل علیہ السلام
*حضرت اسحاق علیہ السلام
*حضرت اسماعیل علیہ السلام
*حضرت حضرت یعقوب علیہ السلام
*حضرت یوسف علیہ السلام
*یہوداہ بن یعقوب و قبائل بنی اسرائیل
*حضرت ایوب علیہ السلام
*حضرت شعیب علیہ السلام
*حضرت موسٰی علیہ السلام
*حضرت آسیہ علیہ السلام
*حضرت خضر علیہ السلام
*حضرت الیاس علیہ السلام
*حضرت ہارون علیہ السلام
*حضرت یوشع بن نون
*حضرت سیموئل علیہ السلام
*حضرت دانیال علیہ السلام
*حضرت داؤد علیہ السلام
*حضرت سلیمان علیہ السلام
*حضرت عزیر علیہ السلام
*حضرت یحیٰ علیہ السلام
*حضرت زکریا علیہ السلام
*حضرت مریم علیہ السلام
*حضرت عیسٰی علیہ السلام
*سکندر ذوالقرنین
*زرتشت
*اصحاب کہف
*اصحاب الرس
*حضرت لقمان علیہ السلام
*بہشتِ شداد
## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
تامل سینما

thumb|اے وی ایم سٹوڈیو گلوب

تامل سنیما توں مراد تامل زبان دے موشن پکچرز ہن جیہڑے بنیادی طور تے بھارت وچ تیار کیتے ڳئے ہوون ۔ چنائی شہر ، تامل ناڈو وچ واقع تامل فلمی صنعتی مرکز ہے۔ عام ٻول چال وچ اینکوں کولی وڈ آکھا ویندے ، جیہڑا کڈمبکم تے ہالی وڈ دے الفاظ دے اجزا کوں ملا کے بݨایا ڳیا ہے۔

## حوالے
تبسم بخاری دی مکاݨ

سید تبسم علی بخاری ایڈووکیٹ( بھشتی )
کیجھے کیجھے لوگاں کوں جھوک لڈاونڑیں پوندی اے ؟ ھائے ووئے ھائے
بخاری صیب میڈے شھھر احمد پور شرقیہ دا سنگھار ھن سنگھار ؛ محلہ کٹڑہ احمد خان اچ راھندے ھن ؛ آندے پئے ھوون ھا تاں پتہ لگدا ھا جو کوئی ماء دا جایا آندا پئے ؛ بخاری صیب جیھری کچاھری اچ ان باھون ھا کچاھری کوں رنگ لگ ویندے ھن تے کچاھری اچ سبھے کن لا باھندے ھن جو بخاری صیب کیا گال کریندن ؟ کچاھریاں دے وڈکے سکدے ھوندے ھن جو بخاری صیب بولن ؛ بخاری صیب گال گھٹ کریندے ھن جیھڑی گال کریندے ھن سونے اچ تولنڑ دے ڈاہ دی کریندے ھن ؛ کوڑے ، لڈھ ، چندرے ، تے سنجے بندے نال رام ست کیناں رکھیندے ھن
سچے تے کھرے سید ھن ؛ شاناں آلے سید ھن ؛ سوھنڑے ایڈے جو لوگ ڈیھدے ھن تاں اکھیں رجدیاں ناں ھن ؛ کپڑا جیھڑا پاون ھا چھکدا ھا ؛ پرے کنوں آندے پئے ھوون ھا تاں ھاں ٹھر ٹھر ویندا ھا
متھے تے وٹ کیناں پیندے ھن ؛ کھلدے ملن ھا تے ڈکھ سکھ ونڈاون ھا تاں ایویں لگدا ھا جیویں کوئی اپنڑاں وڈکا ھووے
صاف ستھرے راھندے ھن
ڈاکدار عاشق علی بخاری صیب بھشتی دی اولاد ھن تے شھھر دا وڈا گھر ھا انھاں دا
رج رج تے عزت کرنڑ آلے ھن ؛ لوگاں دے کماں کاراں کیتے بھج دھرک کریندے ھن ؛ لوگاں دے کماں کیتے جیندے در تے ٹر ویندے ھن مجال اے او ناں کرے ھا ؛ اللہ سوھنڑیں دیاں وڈیاں رحمتاں ھن انھاں تے
خیراں منگنڑ آلے ھن
ایں وڈے گھر کوں ایجھی نظر لگی جو ھک ھک کر تے سبھے بخاری بھرا اپنڑاں گھر بار تے ترکہ ویچ تے شھھر کوں کلھا کر گئے
بخاری صیب دا ھکو ھک پتر اے او جیون جوگا بخاری صیب کوں کراچی گھن گیا ؛ بخاری صیب ڈاڈھے مونجھے راھندے ھن کراچی ؛ ڈوں دفا جھیھڑا کر تے ول اتھائیں ول آئے ھن ؛ پتر رھا تے ڈٹ لاء تے ول منا گیا ؛ بخاری صیب ملدے ھن تاں ڈسیندے ھوندے ھن جو انھاں دا رو نی لگدا کراچی اچ ؛ کراچی تاں جنگل اے جنگل کوئی کھھیں کوں جانڑدا ای کینی ؛ ناں کوئی کھھیں دا ڈکھ سکھ ونڈیندے اتھاں بندے نی راھندے مشیناں ھن مشیناں ؛ ھمسایہ ھمسائے کوں نی جانڑدا 
اوڑک بخاری صیب کوں شھھر دیاں مونجھاں مار گھتیا
شھھر آلیاں کوں تاں پتہ وی ھنڑ لگدا ودے جو بخاری صیب جھوک لڈا گن. 
انا لللہ وانا علیہ راجعون
01 جنوری 2019 (سلیم خان نیازی)
## حوالے
تحریک انصاف تے سرائیکی صوبہ

سائیں جو ادھین کے PTI عمران خان کھل تے صوبہ سرائیکستان دی حمایت کیوں نہی کریندہ 
تاں گال سیدھی سادی ہے اگر عمران خان اگر کھل کے سامنے آ ویند ے تاں اپر پنجاب ہوندے ہتھاں ویچو ں نکلدے کیوں کے فورن جاگ پنجابی جاگ دا نعرا لگسی تخت لاہور ول مضبوط تھی ویسی 
اور ہا معذرت دے نال اساں 7کروڑ آبادی سرائیکی دا نعرا لیند و یقین نال قوم پرست گواہی ڈیوے چا جو چوکھے لوگ ماں دھرتی واسطے نکلدن ہا اگر ppp,pmln,pti,یا کوئی وی پارٹی ساڈے ول ہر بندا ویندے مگر ماں دھرتی واسطے کہی کول نا تا ٹائم ہے اور نا وسائل ،
تاں محترم اگر سرائیکی وچ ایکا تھی ونجے اور حکی صف وچ 2کروڑ سرائیکی وی ہوون 
رب دی پاک ذات دی قسم ساری پارٹی توساں کنے اپے امسن ساکوں منت کرن دی ول ضرورت کیناں پمسے ۔
اگر ہی ٹائم ضرورت ہے تاں یکجہتی دی ضرورت ہے 
ہک جھنڈے تے ہک اجنڈے تلوں اونڈ دی ضرورت ہے 7کروڑ سرائیکی کوں ۔

وضاحت ۔
میں کسی وی کسی سیاسی پارٹی دا حصہ کہنی 
میں صرف قوم پرست ہاں اور اپنی ماں دھرتی دا پہریدار ہاں (اسماعیل گوپانگ)

## حوالے
تحریک دی سچائی

میں اپڑیں سچی تحریک اچ غلط بیانی ایں گالھوں شامل نئیں کریندا میں اگو ترائے بندیں دا جواب دہ اں سرور کربلائی رمضان خالد برمانی تیں حمید اصغر شاہین صاحب دا انہیں ترییں بندے دیں درس اچ کوڑدی گنجائش وی کئینی میڈی فقط ایہا مجبوری اے نہ تاں یاریں دے رلے ھونووں ھا تحریک چلے نہ ساڈا کیا صوبہ بنڑے نہ بنڑے ساڈا کیا لیکن مجبوری اے ھ عوام نال تھئے ھوے سچے وعدے دی پاسداری کرنڑ ضروری اے میں سمجھداں میڈے اچ اگر تھوڑی جہیں وی کمی کوتاہی وی تھئی تاں میں سرور کربلائی صاحب کوں کیویں مونہہ ڈکھلیساں رمضان خالد برمانی دا کیویں سامنا کریساں حمید اصغر شا ہین دے نظریں تیں واجب القتل ھوساں ہنڑ تساں ڈسو میں تحریک کوں کیرھی نہج تیں چلانواں جیوو پئے سرائیکستان زندہ باد

اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔
## حوالے
تحریک دی محنت

اساں ساری زندگی ایمانداری نال تحریک واسطے کم کیتے کتھائیں وی رتی بھر بلکہ راعی بھر بددیانتی نسے کیتی ساڈی تحریک دے پچھو ہک پوری عمر کھڑی اے پولیس کنوں چھٹنڑ دے بعد دیرہ غازیخاں دے دوست بضد تھئے تساں سارے ہنڑ دیرے او اساں توھاڈے استقبال دا پرو گرام بنڑائی کھڑوں ساکوں ول فاضل پور دے دوستیں وڈی محبت نال دیرے روانہ کیتا دیرے اساں جڈاں پل ڈاٹ تیں پجوسے ساڈا دوستیں ذوالفقار خاں ملکانڑیں دی قیادت اچ بھرپور استقبال کیتا ھارپوونییں پھل سٹیونییں بہوں وڈے استقبال نال ساکوں سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی گھن ائے جتھاں قائدین نے تقریراں کیتیاں جتھاں مجاھد جتوئی نے بہوں جزباتی تقریر کرکیں مجمعے کوں گرما ڈتا وت بے شھر دی کہانی بی واری. (اکبر ملکاݨی، ٥ جنوری ١٩ء)
## حوالے
تحسین بخاری

تحسین بخاری سرائیکی شاعر ہے۔

## ڄم پل
پہلی اکتوبر ١٩٧٧ء کوں رحیم یار خان وچ ڄمے۔

## تعلیم
پنجاب یونیورسٹی لہور وچ پڑھے۔

## پیشہ

* روزنامہ اوصاف وچ کرائم رپورٹر ہے

* مخدوم سید احمد محمود دا میڈیا ایڈوائزر ہے۔

## کتاباں

## نمونہ کلام

### غریب دی عید
ݙیواں کیجھا حال بھتار تکیوں سب ݙیکھدا پئیں ݙکھ کیا پچھدیں

ݙکھ عید دے ݙینہہ میݙے گھر آڳے غم میل کرھئیں ݙکھ کیا پچھدیں 

تیݙے محل ݙے رہ ڳی دید میݙی ݙینہہ ڈھلدے تئیں ݙکھ کیا پچھدیں

میݙے بالیں ݙے لپ سیویں دی پٹھی تئیں وی نئیں ݙکھ کیا پچھدیں۔

منہ ݙیکھ نماݨاں بالیں بالیں دا رو وقت گزاریم عید دے ݙینہہ

منگیے عید دے کپڑے بالیں تاں چھک چاٹاں ماریم عید دے ݙینہہ

کلام۔تحسین بخاری

### پردیس دی عید
اساں وطن توں دور مسافر ہئیں توں عید منا ساݙی عید کیہی

اساں راہ رلدے ساݙیاں سب خوشیاں تھیاں خاک سوا ساݙی عید کیہی

لڳی وطن دی سک لب کھل بھل ڳے بیٹھوں نیر وہا ساݙی عید کیہی

اساں کہیں دے وطن تے بے وطنے خود سوچ بھلا ساݙی عید کیہی

اساں عید دے ݙینہہ تحسین تیݙی تصویر تےدل وندلائ رہ ڳیوں

تیݙی یاد دی چادر تاݨ کرھئیں تیݙی مونجھ کوں سینے لئ رہ ڳیوں

### عید
لنگھی پچھلی کلھیپے وچ آ ݙھول مٹھا میݙی عید تھیوے

اکھیں دگ ݙہدین تیݙا شام فجر میکوں نہ ترسا میݙی عید تھیوے

کھڑے کھلدن ݙیکھ رقیب میکوں نہ غیر کھلا میݙی عید تھیوے

نتاں روندییں مر تحسین ویساں ہیں عید تے آ میݙی عید تھیوے

(تحسین بخاری)
ونکی:سرائیکی شاعر
تحقیق، نظریہ تے عمل

## فن تحقیق

### تحقیق تے تنقید

### تحقیق دیاں قسماں

### ادبی تحقیق

### لسانی تحقیق

### دستاویزی تحقیق

## متن دی تحقیق تے تجزیہ

### متن، روایت متن تے تالیف متن

### تصیح متن، حوالہ تے صحت متن

## تحقیقی عمل دے مراحل

### موضوع دا انتخاب، خاکہ تے معروضات

### مواد دی حصول یابی تے وسائل

### لائبریری دا استعمال

### حواشی، حوالہ جات، اقتباسات تے اشاریہ سازی

## مقالے دی تیاری

### پڑھݨ دی اہمیت تے نوٹس گھنݨ

### مقالے دی ترتیب تے تسوید

### اجزائے مقالہ تے انہاں دی تشکیل

## سرائیکی وچ تحقیق دی روایت دا تنقیدی تے تحقیقی جائزہ
ڈاکٹر مہر عبدالحق دی تحقیق
ونکی:تحقیق
تخت لہور دی وانج

دوستو ،تخت لہور دے وانج دے حوالے نال اکنامک رپورٹ ڈڈھ سال دی عرق ریزی نال چھیکڑی مراحل وچ ہے ،جیندے وچ گزریل ساڈھے چھی سال دے دوران ستویں این ایف سی ایوارڈدے تحت پنجاب حکومت کوں ملنڑ والے فنڈزدی تقسیم داتفصیلی جاءزہ گھدا گے ،جلدی اے رپورٹ جاری کرڈتی ویسی ،جیندے نال ملوم تھیسی جو پنجاب اےتلا ترقی یافتہ کیوں اے ، ول سراءیکی وسیب اےتلا پسماندہ کیوں اے !!
اے رپورٹ سرائیکستان دا معاشی مقدمہ اے، اگرکوءی دوست ایں حوالے نال آپڑآں قیمتی مشورہ ڈیونڑ چاہے یاول ہتھ بھڑاءی کرن چاہے تاں سراکھیں تے ، ویلکم

## حوالے
تدوین متن

تدوین متن ہک ترکیب ہے جہری جو اضافت دے واٹوں تدوین تے متن کوں جوڑی کھڑی ہے۔ لفظ تدوین عربی زبان دا لفظ ہے۔ جہڑا ہیئت وچ مؤنث ہےتے ہک فن دی حیثیت رکھنیندا ہے تے ایندا معنی تالیف کرݨ، جمع کرݨ یا مرتب کرݨ ہے۔ تدوین یعنی متن دی تصیح وترتیب تحقیق دی ہک شاخ ہے۔ ایندی اہمیت کہیں ٻئی ادبی تحقیق کنوں گھٹ اصلوں کائنی۔ بلکہ کجھ حوالیْاں نال ایندی اہمیت ٻئی  وی ودھ ویندی ہے۔ کیونکہ جے توݨیں ساکوں ادب دے صحیح نمونے کائنی مِلدے اوں ویلے توݨیں کہیں ادیب، دور، دبستان یا تحریک دے بارے درست رائے کائنی قائم کر سڳدے۔ تدوین وچ کہیں پراݨے پَر اہم متن کوں پوری صحت دے نال ولدا اوں شکل وچ مرتب کیتا ویندے جیں شکل وچ اوندے تخلیق کرݨ آلے کوں منظور ہا۔ کہیں مخطوطے کوں مرتب کرݨ دا مقصد محض ہک کتاب کوں گمنامی توں کڈھ تے شائع کر ݙیوݨ کائنی بلکہ ایندا مقصد مصنف دے اصل افکار، اندا تحریر تے زبان تائیں پہنچݨ ہے۔

سرائیکی  زبان  ٻہوں پراݨی  زبان ہے تے عربی رسم الخط وچ لکھی وین٘دی ہے۔  شروع وچ چھاپے خانے دی سہولت نہ ہووݨ پاروں سرائیکی دا قدیم ادب بیشتر مخطوطات دی شکل وچ منظرعام تے آندا ریہا  تے موجودہ دور وچ  قدیم  کتاباں کوں مرتب کرݨ دا رواج عام تھی ڳیا ہے۔ ہُݨ تائیں مدوَن  کیتیاں ڳیاں کتاباں ٻہوں گھٹ ہن جنہاں کوں جدید اصول تحقیق دی روشنی وچ معیاری آکھیا ون٘ڄ سڳے۔ تدوین متن ݙیکھݨ وچ تاں ٻہوں سوکھا کم لڳدے پَر اصل وچ ٻہوں مشکل تے اوکھا کم ہے۔ ایندے وچ ٻہوں سارے اوکھے راہ آندے ہن۔ شاید ایں کیتے کجھ لوک ایں کوں مرض خیال کریندے ہن۔ پَر ایہ نہ   تاں  مرض ہے تے نہ ہی سائنس۔ شرط ایہ ہے جو ایں کوں پوری دیانت داری تے  شوق نال اصولاں دی پیروی کریندے ہوئے کیتا ون٘ڄے۔

## ٻیا ݙیکھو

* تدوین متن دے محقق دے اوصاف

ونکی:تحقیق
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
ترائن دیاں جنگاں

شہاب الدین غوری، زبردست جنگجو تے ہک ماہر سپہ سالار ہئی۔ اوہ اپݨی سلطنت کوں محمود غزنوی دی سلطنت توں وی وسیع کرݨا چاہندا ہئی۔ اوں نے 1175ء وچ ہندوستان تے پہلی وار حملہ کر کے خطہ ملتان، موجودہ سرائیکی وسیب یا سرائیکستان کوں فتح کر گھدا، ایں دے بعد اوہ اُچ پہنچا جیہڑا ہݨ سرائیکستان دے ضلع بہاولپور  وچ ہے. ہندوستان تے قبضے کیتے تھیوݨ والی جنگ نہایت نزدیک ہئی.  شہاب الدین دے کول اجمیر و دہلی دے راجہ تے زبردست لڑاکا پرتھوی راج نال مقابلے کیتے اچھی فوج موجود ہئی۔

پہلے معرکے وچ پرتھوی راج دا پلہ بھاری رہا تے شہاب الدین کوں پنجاب وچ تھانیسار دے نزدیک ترائین دے مقام تے شکست تھئی.  شہاب الدین غوری شدید زخمی تھیا تے غوری افواج میدان چھوڑ کے بھڄ گئیاں. جس تے غوری کوں شدید شرمندگی تھئی تے اوں نے اپݨے انہاں تمام فوجیاں کوں سزا ݙتی جنہاں نے دشمن کوں کنڈ ݙکھائی ہئی۔ 1192ء وچ اوہ مکمل تیاری تے پہلے توں مضبوط فوج دے نال واپس آیا.  پرتھوی راج وی اپݨے اتحادیاں دے ہمراہ اڳوں ودھا.  ہندؤاں تے مسلماناں دے درمیان ہک ہولناک جنگ چھڑی مگر ایں وار شہاب الدین غوری فاتح رہا تے پرتھوی راج چوہان،  دوران جنگ مارا گیا۔ قنوج دے راجہ جے چند نے کافی مزاحمت کیتی مگر شہاب الدین نے اینکوں وی شکست ݙتی تے راجہ میدان جنگ وچ مارا گیا۔ انہاں جنگاں کوں ہندوستان دی تاریخ وچ ترائن دے جنگاں آکھا ویندا اے. 
## حوالے
تدوین متن دے محقق دے اوصاف

تدوین متن دے محقق کیتے وی انہاں خوبیاں دا ہووݨ ضروری ہے جہڑیاں عام تحقیق کیتے ضروری ہوندیاں ہن۔ تاہم این٘جھے محقق وچ کجھ ٻیاں وادھوں خوبیاں وی ہووݨیاں چاہیدیاں ہن۔ حواشی ، متن دا زمانہ تصنیف، مصنف، تے اوندے عہد دیاں خصوصیات، داخلی شواہد دا تعین کجھ این٘جھیاں ڳالھیں ہن جنھاں دا تعین کرݨ کیتے کہیں قابل تے اہل فرد دی لوڑ ہوندی ہے۔ ایہ فریضہ آوہو بندہ سرانجام ݙے سڳدے جہڑا تحقیق دے آداب کوں چنگی طرحاں ڄاݨدا ہووے۔ این٘جھا محقق صحیح طریقے نال حقائق کوں پرکھݨ تے اوندے کھوج لاوݨ دے فن نال آشنا ہووے۔ 

جہڑا بندہ قدرتی طور تے تحقیقی مزاج نہ رکھدا ہووے او تدوین دا کم کائنی کر سڳدا۔

## تدوین متن  دیاں  منزلاں
نسخیاں دی ڳول تے حصول، املا دیاں اوکھائیاں  کوں ڄاݨݨ، الحاقی کلام دی سُن٘ڄاݨ، نسخیاں داموازنہ تے مرتب کرݨ، حواشی تے تعلیقات پیش کرݨ تے تصیح متن دا مرحلہ لنگھا تے مقدمہ یا تعارف وغیرہ لکھݨ تدوین متن دے سلسلے دیاں نمایاں منزلاں ہن۔ سرائیکی تحقیق وچ ایہ منزلاں اڄݨ چنڳی طرحاں تے معیاری انداز وچ طے کائنی تھیاں۔ پر ایندے پاسے توجہ ݙتی ویندی پئی ہے۔
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
ونکی:تحقیق
ترکلا

اے ساوے رنگ دا چیڑی نما انتہائی خوبصورت پکھی اے جیہڑا خاص طور سرائیکستان وچ پایا ویندا اے. ایندا اݙاری مریندے ہوئے فضا وچ ہک جگہ کھڑ ونجݨ دا انداز وکھرا تے نرالا ہوندے.
## حوالے
ترکی

thumb|Coat of Arms of Turkey قومی نشان
thumb|ترک پرچم Flag of Turkey

ترکی (انگریزی: Turkey یا Republic of Turkey) (سرکاری ناں: Türkiye Cumhuriyeti یعنی ترکیہ جمہوریتی) یوریشیائی ملک ہے جو جنوب مغربی ایشیا وچ جزیرہ نما اناطولیہ تے جنوبی مشرقی یورپ دے علاقہ بلقان تک پھیلا ہویا ہے۔

ترکی دے سرحداں8 ممالک نال ملدیاں ہن جنہاں وچ شمال مغرب وچ بلغاریہ، مغرب وچ یونان، شمال مشرق وچ گرجستان (جارجیا)، مشرق وچ آرمینیا، ایران تے آذربائیجان دا علاقہ نخچوان تے جنوب مشرق وچ عراق تے شام شامل ہن۔ علاوہ ازیں شمال وچ ملکی سرحداں بحیرہ اسود، مغرب وچ بحیرہ ایجیئن تے بحیرہ مرمرہ تے جنوب وچ بحیرہ روم نال ملدے ہن۔

ترکی ہک جمہوری، لادینی، آئینی جمہوریت ہے جس دا موجودہ سیاسی نظام 1923ء وچ سقوط خلافت و سلطنت عثمانیہ دے بعد مصطفیٰ کمال اتاترک دی زیر قیادت تشکیل ݙتا گیا۔ اے اقوام متحدہ تے موتمر عالم اسلامی دا بانی رکن تے 1949ء توں یورپی مجلس تے 1952ء توں شمالی اوقیانوسی معاہدے دا رکن ہے۔ ریاست دی یورپی اتحاد وچ شمولیت کیتے مذاکرات طویل عرصے توں جاری ہن۔

یورپ تے ایشیا دے درمیان محل وقوع دے اعتبار نال اہم مقام تے واقع ہووݨ دی وجہ نال ترکی مشرقی تے مغربی ثقافتاں دے تاریخی چوراہے تے واقع ہے۔

## تاریخ
سلطنت عثمانیہ دے بعد مصطفیٰ کمال نے ترکی کوں جمہوری بݨایا ہے۔جدید ترکی دا موجودہ علاقہ دنیا دے انہاں قدیم ترین علاقیاں وچوں ہے جتھاں مستقلاً انسانی تہذیب موجود ہے۔ چتل خیوک، چایونو، نیوالی جوری، خاجی لر، گوبکلی تپہ تے مرسین دے علاقے انسان دی اولین آبادیاں وچوں  ہک ہن۔

ترکی دے اناطولیہ ریجن دی تاریخ بہت قدیم ہے۔ اتھاں پتھر دے زمانے توں انسان موجود ہے۔ بحر اسود دے ارد گرد دے علاقے وچ ہݨ توں ١٠ ہزار سال پہلے آبادی دے آثار ملدن.  آسانی کیتے اساں ترکی دی تاریخ کوں انہاں ادوار وچ تقسیم کر سکدے ہیں:

* زمانہ قبل ازتاریخ: 2500 ق م توں پہلے

* کانسی دا دور: 2500 ق م توں 700 ق م

* لوہے دا دور: 700 ق م توں 330 ء

* رومن بازنطینی دور: 330 ء توں 1453ء

* سلجوقی دور: 1071ء توں 1300ء

* عثمانی دور: 1299ء توں 1923ء

## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
تخت لہور تے اقبال سوکڑی نال شام

لکھت راݨا ابرار خالد

ہک وستی وچ تھئی جتھاں پلاک ولوں سئیں رفعت عباس دے پنجاپی شاعری ایوارڈ گھنݨ توں انکاردے بعد اقبال سوکڑی سئیں کوں چادر پوائی گئی جوانہاں ضیامردود دے دور وچ رائیٹرزگلڈ دا ایوارڈ گھنݨ توں انکار کیتاہائی (رفعت عباس سئیں اوں کٹھ وچ نہ آئے تے انہاں کوں چادر بعد وچ ملتان انہاں دے انکارآدٌر اچ پوائی گئی)۔۔۔۔۔۔اقبال سوکڑی سئیں دے بارے وچ سݨیج ملدی رہئی جوانہاں اردوشاعری چھوڑکے سرائیکی شاعری شروع کیتی ہائی، ول شاعریں دے انہاں نال جھیڑے یا انہاں دے بنہاں شاعراں نال جھیڑے، گروپ بندیاں، عام طور تے ڈٹھا گئے جو سوکڑی سئں ڈھیر ساراویلھا شاعریں نال اٹکیے ضرور رہ گئین تے انہاں کوں کہیں نہ کہیں توں ہمیش گۭلہ ای رہ گئے۔۔۔۔۔گزریل ڈینہاں نیشنل پریس کلب اسلام آباد وچ انہاں دے اعزاز وچ کجھ لوکاں شام منائی جیندے وچ سامعین دی اکثریت خالی کرسیاں ہن، شئیت انہاں دا ترسلہ نہ تھیا ہوسی جو اج بھٹوصیب دی شہادت دے ڈیہاڑے خالی کرسیاں نال شام مناوݨ لہور دے دربار وچ پلاک دے پلیٹ فارم تے پُج گئین ۔۔۔۔۔ایں توں ایہو نتیجہ نکلدے جو انہاں دا اےشعر۔۔۔۔۔

اے وقت ڈے سزامگرپتھرتاں گݨکے مار

ہوسگدے وقت ساڈا وی بانہہ بیل کل بݨے

انہاں اے شعر آپڑیں محبوب سانگے نہ آکھیاہوسی نہ ای انہاں سرائیکی قوم دی ترجمانی کیتی، ہووے نہ ہووے انہاں دے مخاطب اوہے شاعر ای ہوسن جنہاں کوں سوکڑی صیب ہمیش آپڑاں مخالف جاݨدے رہ گئین۔

اتھاں ہک سوال وی بݨدے، کیاسوکڑی صیب کوں تخت لہور دی راہ اٌنہاں لوکیں ڈکھلائی جنہاں گزریل ڈینہاں نیشنل پریس کلب اسلام آباد وچ اقبال سوکڑی نال شام منائی تے جیہڑھے ہرویلھے پارلیمنٹ دے مونڈھے تے بندوخ رکھ کے (استادفداحسین گاڈی کوں کٌوڑا کرن سانگے) سرائیکی سنجاݨکوں نشانہ بݨائی رکھدن، یا ول کئی بیامہربان وی ملوث اے۔۔۔۔۔۔۔!!

پر، تخت لہورکوں آپڑاں بانہہ بیل بݨاون دے بعد سرائیکی شاعر(جنہاں کوں سوکڑی صیب آپڑاں مخالف جاݨدے رہ گئین تے انہاں کوں بہوں پہلے آکھیا ہائی ”ہوسگدے وقت ساڈا وی بانہہ بیل کل بݨے“) او ہݨ اقبال سوکڑی سئیں کوں شئیت ایہوکجھ ای اہدے رہ ویسن۔۔۔۔

بناہے شاہ کامصاحب پھرے ہے اۭتراتا

وگرنہ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔!!
تریمت آکھیا (رفعت عباس دی حکایت)

حکایت

تریمت آکھیا.....

ہک تریمت کول رنگیں دا ڈبہ ہئی اوں ڈبے اندر کئی وت رنگیں دے ڈبے ہَن'اوندے چودھاروں جے تئیں نگاہ ونجے چِٹے چِٹے پُھلاں دے کھیت ہَن'اوں ڈبے وچوں رنگ نیلا کڈھیا ہک پُھل کوں لاتا تے جے تئیں نگاہ ونجے پُھل سارے نیلے تھی گئے'اوں کاسنی وت ڈبے وچوں رنگ کڈھیا تے سارے پُھل کاسنی'اوں ویہہ توں زیادہ رنگ ڈبے وچوں کڈھ تے ورتائے' ہک پُھل کوں رنگیا تے کھیت پورے رنگے گئے

اساں اُتھوں لنگھدیاں تریمت توں پُچھیا اوندے کول ایہ کیڑھا جادو ہِے'اوں آکھیا جو سارا جادو ڈبے وچ ہِے'رنگیں دا ایہ ڈبہ ساکوں کِتھوں ملسی اساں اگوں پُچھیا'اوں آکھیا جے مرد اپنڑے ہوٹھیں اتے سرخی لا سگن' پُھلیں والی چِھیٹ دے کپڑے پا سگن تاں ایں ڈبے دا جادو اُنہاں تے کُھلے'اساں اگوں کھِل پئے تے ساکوں اوہ شاعر سارے یاد آئے جیڑھے تریمت بنڑ تے شاعری تاں کریندے ہِن پر ہوٹھیں تے سرخی نی لا سگدے'پُھلیں والی چِھیٹ دے کپڑے نی پا سگدے. 
## حوالے
تساہل

10 مئ کوں جیہرا سرائیکی زبان کوں قومی زبان بنڑاونڑ کنوں تساہل تھے یا ساڈی غلط فہمی تھئ ہے اساں ساڈے پھاکے تے لڑھ لابے دے ردعمل وچ کئ دوست سیخ پا تھن....
فیسبک تے ساڈے خلاف پوسٹاں لگن اساں ہر مخالف پوسٹ دے جواب اچ "thank u"
لکھیے آپنڑے عزیزان کوں کیا اکھیجے 
عزیز شاہد آکھیا ہا" نوی نسل دے شوخیں تے بے شول نہ تھی 
چھوہریں اچ اے گرمیاں سردیاں ہوندن پیاں
کہیں دے جھاتی کوں محسوس نہ کیتا کر چھوٹی کندھ دیاں بے پردیاں ھوندن پیاں"
قوت برداشت دا ہک کورس ہے ترے مہینے دا ٹیلی فون دی گھنٹی تے اوکوں میں پورا کیتے...
ایں سانگے میکوں کاوڑ نئیں لگدی... میڈے شانت راہنڑ دے بعد فیس بک تے مشتاق گاڈی رانا ابرار جئیں سلیقے نال گال سمجھئ ہے....

June 16, 2017 at 8:11 PM، تاج محمد گوپانگ
## حوالے
تصورعاصم دستی

تصور عاصم دستی سرائیکی شاعر ہے

## نمونہ کلام

### نظم
چڑیاں دی لولی اے

کاواں دی ڈولی اے

دریا کوں راگ

ڈیو

بیڑی کوں مساگ ڈیو

چنی نپو سوجھلےدی

تارےگنڈھ کھولنڑن۔۔

طوطےسارےکھول ڈیو

لالیاں کوں دول ڈیو

تاڑیاں رلا بہو

کونجاں مہندی چا بہو

روٹھےوی مناونڑن

ڈیوےاجاں چاونڑن۔۔

سنی سنی جال ھے 

شال نال پسی اے

تاریاں دےادھ وچ 

رات بیٹھی رسی اے

تصورعاصم دستی

### (ڈوهڑہ)
ساڈے پیریں شوق دے گهنگهرو بده اساں نچنڑں دهمال دا راہ ڈیکهوں"

جتهاں رستے ونج کے ہک تهیندن راہ ویندے نال دا راہ ڈیکهوں"

ہر آندی ہنج دے آدر وچ اکه دے پنڑیال دا راہ ڈیکهوں"

هنڑیں عاصم دیگر نکهڑ ویسی اوندے ولدے مال دا راہ ڈیکهوں"

تصور عاصم دستی

### غزل۔۔۔۔۔۔
چانڈنی کجھ ودھا سوجھلا سوجھلا۔۔۔۔

ریت شیشہ بنڑا سوجھلا سوجھلا۔۔

چٹا چولا جو ھا تیکوں ڈیوے پواے۔۔۔

رات رج کے ھنڈا سوجھلا سوجھلا۔۔

میں وی اکھیں دے اتھ قافلے نیونڑن۔۔۔

نال ہنجوں رلا سوجھلا سوجھلا۔۔۔

ڈیکھ پلکاں توں پیریں تایئں سترے کھڑن۔۔۔

دولی ھنڑ تاں سڈا سوجھلا سو جھلا۔۔۔

پتے پیراں دا تھل اے اے کتھ ونج کھڑے۔۔

حالیں اٹھ نہ بھجا سوجھلا سوجھلا۔۔۔۔

نال دریا دے بیڑی دی شادی جو ھے۔۔

لئ کوں بوچھنڑ پوا سوجھلا سوجھلا۔۔۔

رس پیان جال توں میکوں لگدے ایویں۔۔۔۔

سیئں دے لٹھا منا سوجھلا سوجھلا۔۔۔

جیویں لفظیں دے وچ تھوڑا سجھ باقی ھے۔۔

اونکوں عاصم کھڑا سوجھلا سوجھلا۔۔۔

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

تصور عاصم دستی

### شعر
آپنڑی وسوں نال بلہیندی ونجنڑں نہ ڈیندی مونجھاں۔۔

اے نہاں پتہ رستے دے وچ ماریاں ویسن کونجاں۔۔

تصور عاصم دستی