open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ادبی تحقیق دیاں ونکیاں

تحقیقی مواد دا جائزہ گھنن وسطے تحقیقی نمونے اچ ایجھے طریقے وضع کیتے ویسن جیڑھے ساکوں ایہہ ݙسیسین۔ 

# ݙوجھیاں نے کیا آکھیے تے کتنا(حوالہ جات)؟
# تحقیق کار نے کیا آکھیے تے کتنا(آرا۔استدلال)؟
# تحقیق کار کیا کم انڄام ݙتے(طریق تحقیق)؟

ہݨ لوک ادب تحقیق روایت آلے پاسے آندے ہیں۔ ڈاکٹر سلطان بخش ایں تحقیقی سرمائے کوں چار حصّیاں اچ تقسیم کیتے۔ 

# اصل ماخذ دی اشاعت      
# تنائج دی پیش کش
# لسانی تحقیق 
# حوالے دیاں کتاباں دی تیاری 

پہلی قسم دی تحقیق تدوین متن تے منحصر ہوندی اے۔ ایندے اِچ مَتناں دا موازنہ داخلی تے خارجی نتارے دا طریق کار تے تاریخی مواد دی فراہمی اُتے تجزیئے تے زور ݙتا ویندے۔ پر تحقیق دے مقاصد،فرضیے،طریق کار،استدلال وغیرہ دا فقدان ہوندے۔ ایندے وچ "احوال وآثار" دے مقامات اُو وی دے طریقہ تحقیق دے بجائے تاریخ نگاری یا سوانح نگاری دے تصنیفی طریقاں تے لکھے ویندن۔ انہاں دا معیارہ ہووݨ زیر بحث نی۔ تحقیقی اصولاں تے اُسرݨ اہمیت رکھیندے۔ لسانی تحقیق اچ وی نظریہ سازی تاں سامݨے آندی اے پر فرضیے موجود نی ہوندے۔ حالاکہ نظریئے دے اندر وی ٻہوں سارے متغیرات ہوندن۔ ایں وسطے اردو دی ساری لسانی تحقیق متغیرات دا مطالعہ نہ کرݨ دے باعث موضوعی تھئی کے رہ ویندی اے۔ ایندا جواز تے وثوق تحقیقی اعتبارے تے معروضیت دی روشنی اچ قائم نی رہ سڳدا۔ متغیرات دی اثر اندازی دا مطالعہ لسانی تحقیق کوں تاریخی دی بجائے تقابلی تے بیانیہ تے کتھہیں کتھہیں تجرباتی تحقیق دے میداناں اچ انجام ویوݨا چاہیدے۔ ول ساݙے پاسے زیادہ تر تحقیق علم زبان دے متعلق ہوندی اے۔ لسانیاتی نی ہوندی۔ افسوس دی ڳالھ ایہہ ہے جو اردو اچ ڈاکٹر سہیل بخاری تے عصمت جاوید دے کماں سمیت سائنسی لحاظ نال ہک وی لسانی تحقیق دنیا دے سامݨے پیش نی کیتی ونج سڳدی۔ کتب حوالہ دی تیاری،یعنی کتابیات،اشاریہ سازی وغیرہ دے کم اکادمیاں،اشاعتی اداریاں دے کرݨ دے ہݨ۔ ایہہ آلات تحقیق یا تحقیقی وسائل دا ناں نی۔ انہاں کوں اساں کہیں طور وی اصول تحقیق دے مطابق جائز  اور واثق قرار نی ݙے سڳدے۔ مختصر ایہہ کہ اردو اِچ تحقیق اَڄاں تئیں کتاباں دی تصنیف وتالیف دی سطح توں اڳوں نی ودھی۔ اصول تحقیق تے کتاباں لکھݨ آلیاں مثلاً عبدالرازاق قریشی،ڈاکٹر عند لیب شادانی،ڈاکٹر عبدالستار دلوی،رشید حسن خان،ڈاکٹر گیان چند وغیرہ تحقیقی نمونے بارے کجھ وی آکھیا۔ البتہ تحقیقی طریقہ کار دیاں منزلاں گݨوائن۔ جیندے وچ خاکہ بناوݨ وی ہک منزل ہے۔ یعنی تحقیقی ڈایزائن دے صرف چھیکڑی نکتے تے زور ݙتا ڳے۔ خاکہ بݨاوݨ اچ وی عموماً تاریخی ترتیب ای ملحوظ رکھی ویندی پئی اے۔ ڈاکٹر گیان چند وی جتنے خاکے بݨائن۔ سارے تاریخ نگاری دے انداز دے حامل ہن۔ تقابلی،تجزیاتی،بیانیہ یا تجرباتی تحقیق کتھہیں وی سامݨے نی آندی۔

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
موسیقی تے ٹُکّر

چیزیں دا آپس اِچ تعلق ہک رُخہ نہیں کئی رُخا ہوندے،او تعلق بھانویں کتنا اِی معموی کیوں نہ نظر آندا ہووے اتنا اِی پیچیدہ ہوندے جتنا جو کئی ٻہوں پیچیدہ تے بظاہر نہ سمجھݨ آوݨ والا تعلق۔ تے اوں تعلق کوں قائم اِچ بے شمار تے نہ نظر آوݨ والے عوامل شامل ہوندن۔ چیزیں دے آپس دے ایں تعلق کوں سمجھݨ اِی زندگی کرݨ دا آرٹ ہے۔ جتنا کوئی ایں تعلق کوں سمجھݨ دی کوشش کریسی اتنا اِی او جیوݨ کوں بہ معنی کریسی۔ داݨے اتے روٹی دے تعلق کوں کتنا سوکھا ہے پر روٹی تے موسیقی دے تعلق کوں صرف او بندہ سمجھ سڳدے جَیں پوہ دے راتیں کوں کݨکیں پاݨی ل ایا ہووے یا جَیں جاڳ کے خواہ سی موسیقی سُݨی ہووے او ا،ی جاݨ سڳدے جو بھنگڑے دا رِدم دراصل کتھوں آئے کھوہ دے ٹھاکݨ دی آواز کنوں۔ ایں تعلق کوں ذرا اڳوں تے ودھاؤں تاں روٹی تے موسیقی دا تعلق وی سمجھ آسڳدے۔ بظاہر بے جوڑ تعلقات مل کے ہک وݙے سماجی عمل سی شکل بݨدِن تے اے سارے مِل کے ساݙے شخصی خدوخال دی صورت گری کریندن۔ 

ساوݨ دا پینگھیں نال تعلق باغیں دے بغیر ملکمل نہیں تھیندا،ہرباغ ساوݨ تے پینگھاں اڳوں کہیں انسانی تعلق نہیں جُڑدیاں تاں بے رنگ تھی ویندن۔ آخر کھمݨ کھمدی اے تاں خواجہ غلام فرید کوں جھوکاں کیوں یاد آوݨ پئے ویندے اوندے اَکھیں وچ جھڑی کیوں لڳ یوندے ہے۔ فرائڈ دے نزدیک نفرت دراصل کہیں شدید محبت دا نتیجہ ہوندی ہے تے کہیں کوں بھُلاوݨ دی خواہش دے پِچھوں اونکوں مِلݨ دا شدید جذبہ کار فرما ہوندے۔ نفرت،محبت دے شدید جذبے دی انتہا ہے۔ جیڑھلے ویلھے انہیں تعلقات کوں اساں کہیں متوازن شکل وچ گھن آںدے ہئیں تاں تعلقات دی ہک نویں نوعیت ساݙی سمجھ وچ آندی اے تے اتھائیں آکے عقل تے وجدان کہیں حدِ فاصل دے بغیر آپس اِچ مل ویندے تاں اتھاہیں ہک نویں Enlighten بندے دا ظہور تھیندے،پر اتنے اتنے تک پہنچݨ کیتے عاجزی کرب دے سوچ دے ہک ٻہوں وݙی دوذخ وچوں گزرݨا ہوندے۔ جے چیزیں دے ایں تعلق کوں اَنج اَنج کر کے ݙیکھوں تاں زندگی،تَتے کالے پیلے نکتے کنوں ودھ کجھ نہیں۔ 

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی ڈراما

* لوک کہاݨیاں دے ڈرامے

* سرائیکی وسیب وِچ تھیٹر
* سرائیکی افسانوی نثر
* سرائیکی لوک قصّہ

ونکی:لوک قصے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک قصے۔ 
ونکی:لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ 
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
کاملہ شمسی

thumb|کاملہ شمسی ٢٠١٦۔ ہے فیسٹیول دے وِچالے
کاملہ شمسی (اردو: کاملہ شمسی) (انگریزی: Kamila Shamsie) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ۱۳ اگست ۱۹۷۳ء) ہِک انگریزی ٻولی دی پاکستانی نژاد برطانوی مصنف زنانی اَتے ناول نگار ہِن جیڑھی اپݨے ایوارڈ یافتہ ناول "ہوم فائر" کِیتے مہان٘دری ہِن۔ اِنّھاں دی اَمّاں منیزہ ہاشمی وی مصنف زنانی ہَن۔

### ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
کاملہ شمسی ١٣ اگست ١٩٧٣ء کُوں ہِک پاکستانی دانشور ٹَٻَّر وِچ ڄَمّی ہَن۔ اِنّھاں اَمّاں صحافی اَتے ایڈیٹر منیزہ ہاشمی ہَن۔ اِنّھاں دی ماسی مصنف زنانی عطیہ حسین ہَن اَتے اُوہ اردو دی مہان٘دری مصنف زنانی "جہاں آرا حبیب اللہ" دی پوتری ہِن۔ اِنّھاں دی پرورش کراچی وِچ تھئی جِتّھاں اِنّھاں نے کراچی گرائمر سکول وِچ تعلیم گِھدّی۔ اِنّھاں نے ہیملٹن کالج تُوں تخلیقی تحریر وِچ بی اے کِیتا ہِے اَتے میسا چوسٹس ایمہرسٹ یونیورسٹی وِچ شاعراں اَتے ادیباں کِیتے کرائے ون٘ڄݨ آلے ایم ایف اے پروگرام دے تحت گریجویشن کِیتا۔ اُوہ کشمیری شاعر آغا شاہد علی توں ٻہوں متأثر ہِن۔

### کَم کار آلی حیاتی
کاملہ شمسی نے کالج وِچ رہن٘دے ہوئے اپݨا پہلا ناول "ان دی سٹی بائی دی سمندر" لِکّھیا ہئی اَتے اِیہ ١٩٩٨ء وِچ چَھپّیا ہئی جِہڑیلے اُوہ ٢٥ ورھیاں دی ہَن۔ اِیکُوں یو کے وِچ جان لیوللن رائس پرائز کِیتے چُݨیا ڳیا ہَئی اَتے کاملہ شمسی کُوں ١٩٩٩ء وِچ وزیرِ اعظم ایوارڈ برائے ادب برائے پاکستان مِلیا۔ اِنّھاں دا ݙوجھا ناول، "سالٹ اور زعفران" اِین٘دے بعد ٢٠٠٠ء وِچ چَھپّیا ہئی۔ اِنّھاں دے تریجھے ناول "کارٹو گرافی" (٢٠٠٢ء) کُوں وݙّے پیمانے تے تنقید دا نشانہ بݨایا ڳیا اَتے اُوکُوں برطانیہ وِچ جان لیویلین رائس ایوارڈ کِیتے چُݨیا ڳیا ہئی۔ کارتو گرافی اَتے اُنّھاں دے اڳلے ناول، "بروکن ورسیس" (٢٠٠٥ء) ݙُون٘ہائیں نے، اکادمی ادبیات پاکستان دی طرفوں پطرس بخاری ایوارڈ حاصل کِیتا۔ اِنّھاں دے پنڄویں ناول "برنٹ شیڈو" (٢٠٠٩ء) کُوں اوریج اِنام برائے افسانہ کِیتے شارٹ لسٹ کِیتا ڳیا ہئی اَتے افسانے کِیتے انیس فیلڈ-ولف بک ایوارڈ جِتّیا ہئی۔ خپدا کے ہر پتھر (٢٠١٤ء) کُوں ٢٠١٥ء  والٹر سکاٹ پرائز اَتے بیلیس ویمنز فکشن آف فکشن کِیتے چُݨیا ڳیا ہئی۔

### ذاتی حیاتی
کاملہ شمسی نے ݙسایا ہِے جو اُوہ اپݨے آپ کُوں مسلمان منین٘دی ہِن۔ اُوہ ٢٠٠٧ء وِچ لندن چلّی ڳئی اَتے ہُݨ اُوہ برطانیہ اَتے پاکستان دی ݙوہڑی شہری ہِن۔

## ٻاہرلے جوڑ

* کاملہ شمسی دا نقطہ نظر
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی نژاد برطانوی
ونکی:ناول نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ناول نگار
ونکی:افسانہ نگار
ونکی:پاکستانی افسانہ نگار
ونکی:افسانہ نگار زنانیاں
ونکی:اردو افسانہ نگار
ونکی:اردو ناول نگار
ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں
صبا امتیاز

صبا امتیاز (اردو: صبا امتیاز) (انگریزی: Saba Imtiaz) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٨ جون ١٩٨٥ء) ہِک پاکستانی مصنف زنانی، صحافی، میوزک نقاد اَتے کراچی نال تعلق رکّھݨ آلی سکرین رائٹر ہِن۔ اِنّھاں نے پہلے دی نیوز انٹرنیشنل اَتے ایکسپریس ٹریبیون وِچ کَم کِیتا ہئی، اَتے اِیں ویلے اُوہ نیو یارک ٹائمز، دی گارڈین، اَتے کرسچن سائنس مانیٹر کِیتے لِکھین٘دی پئی ہِن۔ "کراچی، آپ مجھے مار رہے ہو" اِیہ اِنّھاں دا پہلا ناول ہِے جیڑھا سبھ تُوں پہلاں ٢٠١٤ء وِچ چَھپّیا ہئی۔ صبا امتیاز نے رومانٹک کامیڈی "دیکھ مگر پیار سے" (٢٠١٥ء) دا سکرپٹ وِی لِکّھیا۔  

### کَم کار آلی حیاتی
صبا امتیاز نے اپݨے کَم کار دا اَغاز ہِک اَزاد صحافی اَتے کالم رائٹر دے طور تے کِیتا ہئی۔ اِنّھاں دی نیو یارک ٹائمز، دی گارڈین، اَتے کرسچن سائنس مانیٹر کِیتے لِکّھݨ دا اَغاز کرݨ تُوں پہلاں انجو انج اخباراں جیویں دی نیوز انٹر نیشنل اَتے ایکسپریس ٹربیون کِیتے کَم کِیتا ہئی۔ 

### فرشتیاں دا کوئی جَتّھا کائے نِھیں
صبا امتیاز نے اپݨا ݙوجھا ناول "نو ٹیم آف اینجلس"، کراچی دے تنازعہ دے بارے وِچ لکھیا ہِے، اِیہ ناول ہالی چَھپّیا کائے نِھیں۔ 

### فلمی کَم کار
صبا امتیاز ہِک سکرین رائٹر وی ہِن، اِنّھاں دا پہلا سکرپٹ "دیکھ مگر پیار سے" ہئی اَتے اِین٘دی ہدایتکاری اسد الحق نے کِیتی ہئی، جین٘دے وِچ ہمایما ملک اَتے سکندر رضوی نے اداکاری کِیتی ہئی۔ اِیہ فلم ١٤ اگست، ٢٠١٥ء کُوں جاری کِیتی ڳئی ہئی۔ اَتے وݙی تجاری کامیابی حاصل کرݨ آلی فلم ہئی۔ 

### کتاباں

* "کراچی، آپ مجھے مار رہے ہو!" (٢٠١٤ء)۔ 
* فرشتوں کی کوئی ٹیم نہیں (ٹی بی اے)۔ 
* فلمی گرافی
* ٢٠١٥: دیکھ مگر پیار سے (سکرین رائٹر)۔ 
* صبا تمیاز ٢٠١٩ء کِیتے آئی ڈبلیو ایم ایف دے کَم وال میموریم فنڈ دی گِھنَّݨ آلی ہَن۔ 
* ٢٠١٧ء وِچ اِنّھاں کُوں صنف اَتے ایل جی بی ٹی آئی حقوق توں متعلق رپورٹ کرݨ کِیتے بین الاقوامی رپورٹنگ پروجیکٹ دی رفاقت حاصل تھئی۔ 

## ٻاہرلے جوڑ

* باضابطہ ویب سائٹ

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی ناول نگار
ونکی:ناول نگار زنانیاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:صحافی
ونکی:صحافی زنانیاں
ونکی:پاکستانی صحافی زنانیاں
ونکی:اردو ناول نگار
فاطمہ ثریا بجیا

فاطمہ ثریا بجیا (اردو: فاطمہ ثریا بجیا) (انگریزی: Fatima Surayya Bajia) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١ ستمبر ١٩٣٠ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ١٠ فروری ٢٠١٦ء) پاکستان ٹیلی ویژن اَتے ادبی دُنیا دی مہان٘دری شخصیت ہَن جیڑھی ناول نگاری، ڈراما نگاری اَتے اردو ناولاں دے حوالے نال پِچھاݨی وین٘دی ہِن۔ اِنّھاں نے ٹیلی ویژن توں انج ریڈیو اَتے سٹیج تے وی کَم کِیتا۔ سماجی اَتے فلاحی حوالے نال وی اِنّھاں دے کَم قابلِ قدر ہِن۔ محترمہ فاطمہ ثریا بجیا دا ٹَٻَّر وی ادبی دُنیا وِچ ہِک نمایاں مقام رکھین٘دا ہِے۔    

## حیاتی دا احوال
فاطمہ ثریا بجیا نے رسمی سکول دی تعلیم کائے ناں گِھدّی ہئی جاں جو اُون٘دے باوجود اُنّھاں نے ادب اَتے تحریر دی دُنیا وِچ وݙّا ناں پیدا کِیتا۔ اُوہ ریڈیو، ٹی وی، سٹیج، سماجی خدمتاں دے حوالے نال ڄاݨی پِچھاݨی شخصیّت ہَن۔ لاہور اَتے اسلام آباد پی ٹی وی مرکز کِیتے اُنّھاں نے اَغاز تُوں ای لِکّھݨ دا اَغاز کر ݙِتّا ہئی۔ اپݨاں پہلا لَمّا ڈراما مہمان لِکّھیا۔ اُنّھاں نے کئی ادبی پروگراماں وِچ وی سنڳت کِیتی جِنّھاں وِچ آرائش خام  کا کل نمایاں ہِے۔ فاطمہ ثریا بجیا نے ٻالاں کِیتے وی ٻہوں سارے پروگرام کِیتے اَتے زنانیاں دے حقوق دی علمبردار وی ہَن۔

### ابتدائی حیاتی
اُوہ یکم ستمبر ١٩٣٠ء کُوں بھارتی ریاست حیدر آباد دے ضلع رائچور (موجودہ کرناٹک ریاست) وِچ ڄَمّی ہَن۔ ون٘ڈ دے فوراً بعد اپݨے ٹَٻَّر دے نال پاکستان آ ڳئی۔ 

### ٹَٻَّر
اِنّھاں دے ٹَٻَّر وِچ ٻئے وی مہان٘درے شخصیّتاں ادبی دُنیا وِچ مصروفِ عمل ہِن جیویں جو بِھران٘واں وِچ احمد مقصود اَتے انور مقصود، بھیݨیں وِچ سارہ نقوی، زہرہ نگاہ اَتے زبیدہ طارق وی ٻہوں مہان٘دریاں ہِن۔

## نمایاں کَم
بجیا دی مہان٘در دی وجہ اُوہ ڈرامے ہِن جیڑھے پی ٹی وی نے جاری کِیتے۔ 

### ڈرامے

#### ماخوذ

* شمع (ماخوذ از ناول مصنفہ“اے آر خاتون“)
* افشاں (ماخوذ از ناول مصنفہ“اے آر خاتون“)
* عروسہ (ماخوذ از ناول مصنفہ“زبیدہ خاتون“)
* تصویر (ماخوذ از ناول مصنفہ“اے آر خاتون“)
* زینت (ماخوذ از سندھی ناول مصنف“مرزا قلیچ بیگ“)

#### تخلیق

* انا
* آگاہی
* آبگینے
* بابر
* تاریخ و تمثیل
* گھر ایک نگر
* فرض ایک قرض
* پھول رہی سرسوں
* تصویر کائنات
* اساوری
* سسّی پنّوں
* انارکلی
* اوراق

فاطمہ ثریا بجیا نے ٻالاں کِیتے وی ٻہوں سارے پروگرام کِیتے

## ایوارڈ اتے اعزازات
١٩٩٦ء وِچ اِنّھاں کُوں حکومتِ پاکستان دی طرفُوں تمغائے حسنِ کارکردگی ݙِتّا ڳیا۔ اِین٘دے تُوں انج اُنّھاں کوں کئی قومی اَتے بین الاقوامی اعزازت وی مِلّے جِنّھاں وِچ جاپان دا اعلیٰ سول ایوارڈ وی شامل ہِے۔ ٢٠١٢ء وِچ اِنّھاں کُوں صدرِ پاکستان دی طرفُوں ہلالِ امتیاز وی ݙِتّا ڳیا۔

## وفات
فاطمہ ثریا بجیا ١٠ فروری ٢٠١٦ء کُوں کراچی وِچ لَمّا عرصہ بِمار رہَݨ دے بعد ٨٥ ورھیاں دی عمر وِچ فوت تِھی ڳئی۔

## ٻِیا ݙیکھو

* انور مقصود
* زبیدہ طارق
* زہرا نگاہ

## حوالہ جات

ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:اردو ناول نگار
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی ناول نگار
ونکی:ناول نگار زنانیاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:ڈرامہ نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار
ونکی:اردو ڈرامہ نگار زنانیاں
عمیرہ احمد

عمیرہ احمد (اردو: عمیرہ احمد) (انگریزی: Umera Ahmad) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ۱۰ دسمبر ۱۹۷۶ء) ہِک پاکستانی مصنف زنانی، سکرین لکھاری، ناول نگار اَتے ڈرامہ نگار ہِن۔

## ابتدائی حیاتی
عمیرہ احمد ۱۰ دسمبر ۱۹۷۶ء وِچ پاکستان دے شہر سیالکوٹ وِچ ڄَمّی ہَن۔ اَتے "مرے کالج سیالکوٹ" انگریزی ٻولی وِچ ماسٹر دی ڈگری حاصل کِیتی۔ اَتے آرمی پبلک کالج دے کیمبرج شعبے نال ڄُڑ ڳئی۔

## کَم کار آلی حیاتی
اپݨے تحریر پن٘دھ دا اَغاز اُنّھاں نے زنانیاں دے ماہنامیاں تُوں کِیتا اَتے وَل ٹی وی انڈسٹری وِچ آ ڳئی، اِنّھاں دا پہلا ڈراما "وجودِ لاریب" انڈس ویژن توں ٢٠٠٥ء وِچ جاری تِھیاں جین٘دے کِیتے اِنّھاں کُوں بیسٹ رائٹر دا ایوارڈ مِلیا۔ اِین٘دے بعد "دام"، "قید تنہائی"، اَتے اَݨ ڳِݨت ڈرامے اُوہ لِکھ چُکّے ہِن۔ "نور کا مسکن" دے ناں نال ہِک ریڈیو ڈراما وی لِکھیا۔

عمیرہ احمد اپݨی کتاب "پیرِ کامل" دی پارُوں مہان٘دری تھئی اَتے وَل اپݨے اَݨ ڳِݨت ناولاں اُتے مبنی ٹی وی ڈرامیاں دی پارُوں ٻہوں دُھم پاتی۔ اِنّھاں دے ناولاں اُتے بݨݨ آلے ڈرامیاں وِچ "میری ذات ذرہ بے نشاں"، "دوراہا"، "پیرِ کامل"، "مٹھی بھر مٹی"، "شہرِ ذات"، "الف"، "میرا نصیب" اَتے "زندگی گلزار ہے" شامل ہِن۔ تن٘دِیر وِچ ݙوجھا عمیرہ احمد دا "الف" ہِے۔ جیڑھا ناں صرف جدید دور دا کلاسک ہِے جاں جو صدی دے اِیں پہلوں وِچ سبھوں تُوں وَدھ پڑھے ون٘ڄݨ آلے ناولاں وِچُوں ہِک ہِے۔ جیویں ای ہدایت کار حسیب حسن نے اِعلان کِیتا جو اُوہ اِیں ناول کُوں ٹی وی کِیتے ڈھلین٘دے پئے ہِن، اِین٘دی وِکری وَدھ ڳئی کیوں جو لوک اِیں پلاٹ، کہاݨی اَتے کرداراں دے بارے وِچ ڄاݨݨاں چاہن٘دے ہَن۔ ڈائریکٹر نے ہُشیاری دے نال اِیں بیان کُوں لکیری توں غیر لکیری شکل وِچ بدل ݙِتّا، جین٘دے نال ݙیکھݨ آلے اِیں سسپنس دی تانگھ کرݨ لڳے جو بعد وِچ ڈراما وِچ آیا جاں جو ناول دے اَغاز وِچ قارئین دے سامھݨے عُقدہ کُھلّیا۔

## ناول اتے کہاݨیاں

* پیر کامل
* زندگی گلزار ہے
* میری ذات ذرہ بے نشان
* ایمان امید اور محبت
* حسنہ اور حسن آرا
* حرف سے لفظ تک
* میرے 50 پسندیدہ سین
* من و سلوا
* حاصل
* لا حاصل
* واپسی
* شیریں
* میں نے خوابوں کا شجر دیکھا ہے
* سحر ایک استعارہ ہے
* دربار دل
* امبر بیل
* عکس
* آب حیات
* ہم کہاں کے سچے تھے

* پیر کامل
* زندگی گلزار ہے
* میری ذات ذرہ بے نشان
* ایمان امید اور محبت
* حسنہ اور حسن آرا
* حرف سے لفظ تک
* میرے 50 پسندیدہ سین
* من و سلوا
* حاصل
* لا حاصل

* واپسی
* شیریں
* میں نے خوابوں کا شجر دیکھا ہے
* سحر ایک استعارہ ہے
* دربار دل
* امبر بیل
* عکس
* آب حیات
* ہم کہاں کے سچے تھے

## ڈرامے

* وجود لاریب (2004)
* دام محبت (2009)
* ٹی وی ون گلوبل (2009)
* میری ذات ذرہ بے نشاں (2009)
* تھوڑا سا آسماں (2009)
* عمیرہ احمد (2010)
* اڑان (2010)
* مات (2011)
* شہر ذات (2012)
* کنکر (2013)
* بے حد (2013)
* زندگی گلزار ہے (2013)
* محبت صبح کا ستارہ ہے (2014)
* ہم کہاں کے سچے تھے (2021)
* ڈائجسٹ رائٹر (2014)

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی ڈراما
* ڈرامہ
* سرائیکی ڈرامہ نویسی

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:ڈرامہ نگار زنانیاں
ونکی:اردو ڈرامہ نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار
ونکی:ناول نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ناول نگار
ونکی:اردو ناول نگار
فرحت اشتیاق

فرحت اشتیاق (اردو: فرحت اشتیاق) (انگریزی: Farhat Ishtiaq) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٢٣ جون ١٩٨٠ء) ہِک پاکستانی مصنف زنانی، سکرین رائٹر اَتے ناول نگار ہِن۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
٢٣ جون ١٩٨٠ء کُوں کراچی پاکستان وِچ ڄَمَّݨ آلی اِیں مصنف زنانی نے ابتدائی تعلیم جاپان اَتے کراچی وِچ حاصل کِیتی۔ نِکّے لاء دا ہِک حِصّہ اٹلی وِچ وی لنگھایا۔ اعلیٰ تعلیم کراچی دی ہِک یونیورسٹی تُوں حاصل کِیتی اَتے سول انجینئرنگ وِچ گریجویشن اَتے جرنلزم وِچ ماسٹرز کِیتا۔

## کَم کار آلی حیاتی
فرحت اشتیاق نے سول انجینئرنگ وِچ ماسٹر ڈگری گِھن رکّھی ہِے۔ ٢٠٠٥ء وِچ اِنّھاں نے انجنیئرنگ چھوڑ تے اپݨی بھال لِکّھݨ کَن کر چھوڑی۔ زنانیاں دے رسالیاں وِچ لِکّھݨ دا اَغاز کِیتا اَتے ٻہوں جَلتی صفِ اوّل دے مصنف زنانیاں وِچ اِنّھاں کُوں ڳِݨیا ون٘ڄݨ لڳیا۔ اِین٘دے بعد ٹیلی ویژن کِیتے اردو ڈراما سیریل "ہمسفر" لِکّھیا جیڑھا ہم ٹی وی اُتے جاری کِیتا ڳیا اَتے پاکستانی دورِ حاضر دے ٹیلی ویژن دی تاریخ کِیتے ہِک سنگِ میل ثابت تِھیا۔ فرحت اشتیاق اَڄ کل اَنجو انج کتاباں دے نال نال ٹی وی کِیتے سکرپٹس اُتے کَم کرین٘دی پئی ہِن۔ اِیں ویلے فرحت دا ڈراما "یہ دِل میرا" ہم ٹی وی اُتے ٹاپ ریٹنگ تے ہِے۔

## کتاباں (اردو)

* بن روئے آنسو
* وہ جو قرض رکھتے تھے جان پر
* ہم سفر
* متاع جان ہے تو
* میرے ہمدم میرے دوست
* سفر کی شام
* جو بچے ہیں سنگ سمیٹ لو

* دیارِدل
* وہ یقین کا نیا سفر 
* دل سے نکلے ہیں جو لفظ
* کچھ پاگل پاگل سے
* تم ہنستی اچھی لگتی ہو
* جنوں تھا کہ جستجو
* خوشبو بادل چاند ہوا
* ابھی کچھ دن لگیں گے
* موسم گل
* اپنے اپنے دام میں
* وہ اک ایسا شجر ہو

## ڈرامے (اُردو)

* ہم سفر
* دیارِدل (2015)
* متاعِ جان ہے تو
* یہ دل میرا
* رہائی
* میرے ہم دم میرے دوست
* اڈاری
* بن روئے
* یقین کا سفر
* یہ دل میرا
* جو بچے ہیں سنگ سمیٹ لو 
*

## فلماں (اُردو)

* بن روئے
* پرواز ہے جنون (2018)

## ٻولی وٹار
فرحت اشتیاق نے اپݨے مہان٘درے ناول "وہ یقین کا سفر" دا ہندی ترجمہ ایمازون اُتے جاری کِیتا۔ اُنّھاں نے اپݨے افسانے "ریت سے بت نہ بنا" کوں رومن اردو وِچ وی جاری کِیتا۔

## ایوارڈ اَتے اعزازات

* ہم سفر(2013) ڈرامے کِیتے ہم اعزازی ایوارڈ برائے بہترین لکھاری (اعلی سیریل)
* 13ویں لکس اسٹائل ایوارڈ (2014) وِچ رہائی کِیتے بہترین لکھاری دی نامزدگی 
* 15ویں لکس اسٹائل ایوارڈ (2016) وِچ دیار دل کِیتے بہترین لکھاری دی نامزدگی 
* چوتھے ہم ایوارڈ وِچ دیار دل کِیتے بہترین لکھاری ایوارڈ
* 1ویں لکس اسٹائل ایوارڈ وِچ اُݙاری کِیتے بہترین لکھاری ایوارڈ 
* پنڄویں ہم ایوارڈ وِچ اڈاری کِیتے بہترین لکھاری ایوارڈ 

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:ناول نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ناول نگار
ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ڈرامہ نگار
ونکی:ڈرامہ نگار زنانیاں
ونکی:اردو ناول نگار
ونکی:اردو ڈرامہ نگار زنانیاں
مُرشد روشن ضمیر

اساں تھوڑا جیہاں وی اپݨی اَکھ دا زاویہ بدلوں تاں چیزاں ساکوں ٻئی طرح لڳݨ لڳ پوندین۔ او چیزاں جیڑھیاں تہاکوں عام طور تے بُریاں لڳدن،چنگیاں لڳدن تے جیڑھیاں سوہݨیاں ہوندن،کوڑھیاں لڳدین،پر کئی چیزاں پر زاویے توں چنگیاں لڳدین۔ ایندا مطلب ایہ اساں تھوڑا جے اَکھ کوں بدل ݙیوں تاں چیزاں دا مطلب اِی بدل ویندے۔ اصل ڳالھ اے ہے جو اساں چیزاں کوں ݙہدے کینویں ہیں،اساں چیزاں کوں اینویں ݙہدے ہئیں جیویں ساکوں ݙیکھݨ اِچ اَسانی رہے۔ لہٰذا ساکوں کوڑھیاں تے گندیاں چیزاں وی ݙیکھݨیاں پئے ویندین۔ اِتھائیں آکے تے ہک عام بندے تے *[[معین الدین اجمیری]]* اِچ نکھیڑا تھی ویندے ناتاں انسان تاں او ہکو جھئیں ہِن کیوں جو اَکھ دا زاویہ بدلݨ جے ایݙا اَسان ہوندا تاں ہر بندہ معین الدین اجمیری ہوندا۔ معین الدین اَکھ دے تمام زاویے کوں یار دو جوڑا ہویئے تاں اونکوں کوئی چیز جے او یار دے زاویے تے ونڄے تاں او کوڑھی کینویں رہوے۔ اینویں تاں ہک مُرشِد کامل اے نہیں آکھیا۔ دید آں باشد کہ دید دوست است

اوندے کیتے تاں غلام شمس تبریز تھیوݨا پوندے۔ اے پتھر کوں ساہ پاوݨ کنوں تھوڑی ڳالھ نہیں،اَکھ دا زاویہ تاں کوئی مُرشِد روشن ضمیر ای بدل سڳدے۔ اَکھ دا زاویہ بدلیئے بغیر مولانا روم کوئی نہیں تھی سڳدا۔ مثنوی مولانا روم اُوں اَکھ دے جلوے ہِن جتھاں ہر سے یار دا روپ بݨ ڳئی ہے۔

قونیہ اِچ ہک بندہ مجمسے وچوں اُٹھی کھڑدے۔

*[[الہ الدین]]* توں آہدیں میں ٻہتر فرقیں کوں منینداں"

جی منینداں!

توں منافق ایں،کمینہ شخص ایں!

"جی میں اینکوں وی منینداں 

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی لوک قصّے تے کتاباں

* سرائیکی لوک قصّیاں دیاں وَنکیاں

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی لوک قصّہ

* لوک قصّے دا منڈھ

ونکی:لوک قصے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک قصے۔ 
ونکی:لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
عشرت آفرین

عشرت آفرین (اردو: عشرت آفرین) (انگریزی: Ishrat Afreen) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٢٥ دسمبر ١٩٥٦ء) ہِک پاکستانی مصنف زنانی، اردو شاعرہ، اَتے حقوقِ نسواں دی سرگرم کارکن اَتے اردو ادب وِچ سبھ تُوں وَدھ با اثر پنڄ زنانیاں وِچُوں ہِک ہِن۔ اِنّھاں دی تخلیقاں دا انگریزی، جاپانی، سنسکرت،  اَتے ہندی دے نال نال ٻِنّھاں ٻولیاں وِچ ٻولی وٹار کِیتا ڳیا ہِے۔

## ابتدائی حیاتی اَتے کَم کار
عشرت جہاں پنڄ ٻالاں وِچُوں سَبھ تُوں وَݙّی ہَن۔ اُوہ کراچی، پاکستان وِچ ہِک پڑھے لکّھے ٹَٻَّر وِچ ڄَمّی ہَن۔ بعد وِچ اِنّھاں نے اپݨاں ناں بدل گِھدّا اَتے قلمی ناں "عشرت آفرین" رکھ گِھدّا۔ اِنّھاں دا پہلا کلام ٣١ اپرین ١٩٧١ء وِچ "روزنامہ جنگ" وِچ ١٤ ورھیاں دی عمر وِچ چَھپّیا ہئی۔ اِنّھاں نے لکھݨ دا کَم جاری رکھیا اَتے ہندوستان اَتے پاکستان بھر وِچ ٻہوں سارے ادبی رسالیاں وِچ اِنّھاں دا کلام چَھپّیا۔ اُوہ اَخِیر اِچ ماہنامہ رسالے "آواز" کِیتے اسسٹنٹ ایڈیٹر بݨ ڳئی، اِیں رسالے دی ایڈیٹر مہان٘دری شاعرہ "فہمیدہ ریاض" ہَن۔ اپݨے تحریری کَم کار دے متوازی اِنّھاں نے ١٩٧٠ تُوں ١٩٨٤ء وِچ ریڈیو پاکستان دے اَݨ ڳِݨت ریڈیو شوز وِچ حِصّہ گِھدّا ہئی جیڑھے قومی اَتے عالمی سطح اُتے نشر تھئے ہَن۔ بعد وِچ اِنّھاں نے مرزا جمیل دے نال عالمگیر "نوری نستعلیق اردو سکرپٹ" برائے ان پیج اُتے کَم کِیتا۔

اِنّھاں نے ١٩٨٥ء وِچ ہِک ہندوستانی وکیل سید پرویز جعفری دے نال شادی کِیتی اَتے ہجرت کر ڳئی۔ اِین٘دے پنڄ ورھیاں بعد اُوہ اپݨے ݙو ٻالاں دے نال امریکہ منتقل تِھی ڳئے۔ اُوہ ہُݨ اپݨے ترائے ٻالاں دے نال ٹیکساس دے ہیوسٹن وِچ رہن٘دی ہِن۔

عشرت آفرین اِیں ویلے آسٹن دے ہندو اردو فلیگ شپ پروگرام وِچ یونیورسٹی آف ٹیکساس دی پرنسپل اردو لیکچرار ہِن۔

## تعلیم
عشرت نے علامہ اقبال گورنمنٹ کالج کراچی توں انڈر گریجویٹ تعلیم گِھدّی اَتے بعد وِچ اردو ادب وِچ ماسٹر ڈگری جامعہ کراچی، پاکستان تُوں گِھدّی۔ اُوہ آغا خان سکول اَتے بورڈنگ ہاؤس وِچ وی پڑھین٘دی ہَن۔

## ادبی انداز
عشرت آفرین اردو ادب وِچ زنانیاں دے حقوق دی تحریک دا حِصّہ ہِن۔ اِیں تحریک وِچ شامل ٻئے زنانیاں وِچ ادا جعفری، زہرا نگار، فہمیدہ ریاض، کشور ناہید، اَتے پروین شاکر شامل ہِن۔

عشرت آفرین اردو شاعر علامہ اقبال اَتے فیض احمد فیض دے نال تَکڑی سُن٘ڄاݨ رکھین٘دی ہِن اُوہ اِنّھاں دے نفیس اَتے روائتی انداز کُوں ورتین٘دی ہِن۔ اَتے اِین٘دی صلاحیت دے نال انفرادیت اَتے پادری اَتے جابرانہ معاشرتی اُصولاں دے برعکس بد ناں زمانہ پیغامات تخلیق کرین٘دی ہِے۔

## ایوارڈز اتے اعزازات
آفرین کُوں ١٩٨٦ء وِچ سجاد ظہیر ایوارڈ دے نال نال اَݨ ڳِݨت پُر وقار ایوارڈاں تُوں نوازیا ڳیا ہئی۔

اُوہ پورے یورپ، امریکہ اَتے ایشیاء وِچ مشاعراں وِچ لیکچر ݙیوݨ، ورکشاپاں کراوݨ، کانفرنساں وِچ سنڳت کرݨ اَتے اپݨی شاعری پڑھدی ہِن۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* سرکاری سائٹ
* وسکونسن یونیورسٹی میں اردو مطالعہ
* بی بی سی: 2005 کی اہم ترین اردو اشاعتیں
* "دھوپ اپنے حصے کی" کا ڈان کتاب جائزہآرکائیو شدہ 
* اردو میں آرٹیکل
* ڈان انٹرویو آرٹیکل
* ابتدائی ڈی اے ڈبلیو این آرٹیکل 1آرکائیو شدہ 
* "دھوپ اپن ہسے کی" کے اجراء سے متعلق مضمون
* اردو میں اخبار پھیلانے کی شبیہہآرکائیو شدہ 
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی شاعرہ
ونکی:اردو ٻولی دے شاعر
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:اُستانیاں
ونکی:شاعرہ
رقص موسیقی تے مامتا (افسانہ)

موسیقی دے باقاعدہ ابتداء پتہ نہیں کݙاں تھئی ہے۔ کرسٹوفر کارڈ ویل دے نزدیک اے پورھیاں کرݨ آلے دی چیخ اے جیڑھی اوں تھک کے تیں والا اپݨی طاقت کٹھی کرݨ کیتے ماری تے ولا کم وچ جُپ ڳیا جیڑھلے ویلھے کم کراوݨ والے کوں ایں ڳالھ دا پتہ لڳا تاں او اینکوں کم دی رفتار ودھاوݨ کیتے باقاعدہ شکل ݙے ݙتی۔ ڳالھ جیڑھلے ویلھے ٹُر پوندی ہے تاں وَل اڳوں تیں اِی ودھدی وہندی ہے۔ پہلے کنوں ٻہوں زیادہ کم گھنݨ دے نتیجے وچ پورہیت کوں جیڑھی تھکاوٹ تھئی اوندے مالک کوں فکر پئے ڳئی جو کل کیتے اینکوں کم کیتے کینویں تیار کیتا ونڄے تاں او انہیں سازیں کوں اوں وقت انہیں دی جو وی شکل ہئی۔ ہک نویں ڈھنگ نال وڄواوݨ دا سوچا۔ اونکوں اے ݙیکھ تے ٻہوں خوشی تھئی جو تھکیڑے کیوں لہاوݨ واسطے وی اِناہیں سازیں کوں استعمال کیتا ونڄ سڳدے۔ ٻس اوں ایہو کجھ کیتا جو انہیں سازیں دی لَے تے سُر کوں تھوڑا جیہاں مَٹھا کر ݙتا ۔ ایندے اِی اونکوں ایں ڳالھ دا احساس وی تھیا جو انہیں سازیں دی اُچی جِھکی تے خود اوندے کیتے وی اوہو کم کریندی اےجیڑھا کھیت تے گھر وچ مزدور نال اُ٘وں مزدوریں کیتے تاں اوندے اِچ کوئی تبدیلی نہ کیتی کیوں جو مزدوریں کوں کم کرݨ تے سمجھݨ دے علاوہ ٻیا کوئی کم نہ ہا پر اونکوں ویلھا ٻہہ کے وقت گزارݨ مشکل تھی ویندا ہا۔ فرصت اونکوں اے سوچݨ دا موقع وی ݙتے جو انہیں سازیں تے سُریں اِچ تبدیلیاں کرکے نویاں کیفیتاں وی پیدا کیتیاں ونڄ سڳدِن۔ اوں ایں ڳالھ کوں محسوس کیتا جو کم دے دوران جیڑھے ویلھے تیز لَے تے سازو ڄائے ویندن تاں نہ صرف اے جو کم دی رفتار ودھ ویندے ہے بلکہ مزدوریں دی حرکات و سکنات وچ وی ہک خاص قسم دی باقاعدی پیدا تھی ویندی ہے ایں باقاعدگی اونکوں موسیقی کنوں وی زیادہ چس ݙتی تاں اوں اونکوں گھر وچ ٻیٹھیں ہوئیں جوان تریمتیں تے وی ورتیا تاں نتیجہ اوندی توقع کنوں وی زیادہ چنگا نکھتا۔ پراے سب کجھ ہک ݙینہ دی ڳالھ ویں عمل کوں ایں موجدہ شکل تیں پُڄدیں کئی صدیاں لنگھ ڳیاں تے اَڄ ہُݨ ساکوں اے یاد وی نہیں رہ ڳیا جو جاگیردارانہ سماج دی تہذیب دا سارا انکھار کتنی خوفناک غلامی تے پورھیے نال وجود وچ آئے جیویں ذاتی ملکیت کنوں ماء دا رشتہ تے اوندی مامتا۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی لوک ادب وِچ مزاحمتی شاعری

* اَسَاں قیدی تخت لہور دے نِیں!
* سرائیکی افسانہ
* سرائیکی قصہ

## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دا اُردو وکیپیڈیا تے تعارف

* ہٻڑاس (پوتھی) آن لائن پڑھݨ کِیتے۔

* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی (مرحوم) دا ٻِیا پورھیا

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:لوک افسانہ۔ 
ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ 
ونکی:لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔
ونکی:سرائیکی افسانہ
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
سچ تے کُوڑ (افسانہ)

جو کجھ ساݙے چودھاروں تھیندا پئے،میکاولی دے مطابق تاں ایہو کجھ اِی تھیوݨا ہا۔ اے ساری ڳالھ کُوڑی نہیں پراے تمام سچ وی نہیں تاں وَل اے سوال جو تمام سچ کیا ہے؟ کیا کوئی تمام سچ ہے وی سہی یا کوئنی۔ میݙا خیال ہے جو تمام سچ تے تمام کُوڑ دا کوئی نروار تھی سڳدا تاں ہُݨ تئیں تھی چُکا ہوندا۔ سچ دی کوئی حتمی شکل ہوندی تاں ساری کھیݙ اِی مُک ویندی،وَل اساں پہلی ڳالھ تے آندے ہئیں جو ساݙے چودھاروں جو کجھ تھیندا پئے ایہو سچ ہے،جے ایہو سچ ہے تاں وَت ساریں کیتے کیوں قابلِ قبول کائنی۔ کیا اساں اِتھاں محض اُوں ڳالھ کوں سچ سمجھدے ہیں جو ساݙی سمجھ وچ آندے یا اونکوں جو ساݙے فائدے وچ ہوندے؟ جے اے ݙوہائیں ڳالھیں سچ ہِن تاں وَل کُوڑ کیا ہے؟ انسان اَزل کنوں انہیں ݙو ڳالھیں اِچ پھسیا ہووے تاں ابد تک پَھسیا رہسی،اَزل دے ابد دی تصور دی ساکوں ایندا میچا کرݨ دا وی کوئی اَوزار کائنی جو اَزل کتھوں تے کیویں شروع تھئے تے ابد کتھاں مُکسی تے آخر شروع اِی کیوں تھئے،اساں ایندا کوئی وی جواب ݙیوݨ دے اندھارے اِچ ٹٹارے مارݨ والی ڳالھ ہوسی۔ اساں تمام مذہبی صحیفیں کوں سوچ من گھنوں تاں وی سوال اپݨی جاہ تے رہسی۔ کیوں جو بندہ جے کر مطمئن ہوندا تاں اوندی بے چینی ختم تھی ویندی اوندا ݙُکھ ختم تھی ویندا،پر اساں ݙیہدے ہیں جو ہر جواب دے بعد بندے دا ݙُکھ مُکا نہیں،اوندی بےچینی ختم نہیں تھئی ہتھوں ودھی ہے،ہو نویں جواب اونکوں زیادہ بے چین کر ݙتے۔ ادب،آرٹ،شاعری،مصوری،موسیقی،صحیفیں دیاں تفسیراں ایں ڳالھ دی دلیل ہِن جو بندہ پہلی ڳالھ توں مطمئن نہیں۔ ادب تے آرٹ دے بارے اے ڳالھ آکھی ونڄ سڳدی ہے جو اے کجھ لوکیں دے ذاتی ناآسودگی دا اظہار ہے جے ایہا ڳالھ ہے تاں وَل وی اے سوال اپݨی جاہ تے قائم ہے جو اے ناآسودہ کیوں ہِن؟ آسودگی بذاتہ کیا ہے؟ 

کوئی آسودگی دی وی حمتی شکل ہے تاں او کیا ہے؟

جے نالفرض سارے بندیں کوں مطمئن کر ݙتا ونڄے تاں اوندے بعد جیڑھی شکل بݨسی اوندا وی کہیں کوں اندازہ ہے؟۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی افسانہ

* سرائیکی قصہ

## ٻاہرلے جوڑ

* ہٻڑاس (پوتھی) آن لائن پڑھݨ کِیتے۔

* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:لوک افسانہ۔ 
ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ 
ونکی:لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔
ونکی:سرائیکی افسانہ
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
اساں من اپݨا پرچاوݨاں

لوکیں کوں جے توجہ نہ ݙیسو تاں ݙاڈھا چنگا تعلق وی آہستہ آہستہ پتلا پئے ویسی۔ کہیں نال جے تعلق رکھݨے تاں مسلسل اونکوں توجہ ݙیوݨی پوسی جے تعلق دی نوعیت وچ صورتِ حال دے مطابق تبدیلی آسڳسی تاں ہک سطح تے آ کے او بے منعی تھی ویسی۔ ساݙا کہیں دے نال دا اصل اپݨی ذات دے اَدھورے پن کوں پورا کرݨ کیتے ہوندے ایں واسطے جݙاں تساں اے محسوس کریسو جو تساں اے تعلق محض اوندی خاطر نبھیندے پئے وے پئے وے تاں یقین کرو جو اوں لحظے کنوں تعلق وی کمی اویسی بلکہ او محض مکینیکل بݨ کے رہ ویسی۔ ایں واسطے تعلق وچ کہیں قسم دے احسان دے جذبے دی کوئی حقیقت نہیں بلکہ اے خیال ظاہر کریندے جو شاید ہُݨ ایں تعلق دی تہاݙے نزدیک کوئی اہمیت نہیں۔ شعوری نوعیت دے تعلق وقت دے نال نال زیادہ  Rationalize تھیندے ویندے رہندن اگر اِیں وقت نال کوئی مالیتی تبدیلی نہیں آندی تاں ایندا مطلب ہے جو تہاݙے اندر کہیں قسم دی بد نیتی آڳئی ہے بھانویں اوندی بظاہر تہاکوں سمجھ نہ آوے،عشق اپݨے تمام تر حالتیں وچ تہاݙی ذات دی تکمیل کریندے جے کر اینویں اوندا تاں ہک خاص Objective دے حصول لدے بعد ساݙے کیتے خود عشق اِی ہک احقانہ فعل دے بغیر کجھ نہ ہوندا۔ ہُݨ وی سارے لوک جیڑھے عشق کوں اپݨی ہک اپر وچ نال ݙہدن او اپݨے کہیں Complex دے ہتھوں مجبور ہوندے یاں اندروں اندروں توجہ دے طالب ہودن۔ دراصل انہیں دے اندر وی ہک محبوب موجود ہوندے تے کہیں دی شکل وچ او اپݨٰ پوجا پئے کریندے ہوندن جو او اوں سارے دے بارے سوچیندے ہئین پرجَیں وقت انہاں کوں اے احساس تھیندے تے اوندے وچ وقت فاصلہ ٻہوں ودھ چکا ہوندے تے سوائے پسپائی دے کوئی چارہ نہیں ہوندا۔ شاہ حسین کوں مادھو لال نال عشق تاں ہے،شاہ حسین دی ضرورت ہئی۔ من پر جاوݨ دےسارے طریقے بآخر من پرجاوݨ دی کوشش توں علاوہ کجھ نہیں ہوندے۔ 

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی لوک قصّیاں دیاں وَنکیاں

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی لوک قصّہ

* لوک قصّے دا منڈھ

## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی لائبریری ݙیکھو
* ہٻڑاس (پوتھی) آن لائن پڑھݨ کِیتے۔
* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:لوک افسانہ۔ 
ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ 
ونکی:لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔
ونکی:سرائیکی افسانہ
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
ڳوے دی بھاء

بھاء دیاں وی کئی قسماں ہوندن بندے دی کار،ہک بھاء جیڑھی جھڑڳ وِسم ویندے ہے۔ اوندا سوجھلا کجھ لحظے کیتے اَکھیں بشرا ݙیندے۔ چݨگ ڈھیر دیر تائیں پئی رَہندے ہے پر بھابنھݨ شاید اوندے لیکھ اِچ نہیں ہوندا۔ اوندا بھاء بݨݨ باہر دے حوالے نال ہوندے،جے ٻاہر کوئی ککھ کُلنجر ہوا نال اُݙ تے آپووے تاں بھڑک پوندی ہے نا تاں کیری تھی ویندی ہے، کیری وی ݙوونک دی ہوندی ہے،تتی جے بُھل کے پیر اُتے پئے ونڄے تاں ساڑ گھتدی ہے جے ٹھڈی ہووے تاں کپڑے کالے کر ݙیندی ہے۔ ہک بھاہ جو اتنی دی وی ہوندی ہے آپ وی روندی رہندی ہے تے اوندے نال آلے وی۔ سب توں چنگی بھاء ڳوے وی ہوندی ہے۔ چُپ چپاتی نہ ٻُجھدی ہے نہ مچدی ہے،پھوکاں مارو تاں وَلدا ضرور ݙیندی ہے تے وَت اپݨی اصلی حالت تے وَل ویندی ہے۔ بندہ وی بھاء دی کار ہوندے جھڑخ پووے تاں لحظے اِچ بُھنیج ویندے۔ چݨگ دی کار ہووے تاں ہمیشں ککھیں دی لوڑ ہوندی ہِس۔ بس بندہ ڳوے دی کار ہووے تاں چنگا ہے۔ اشولال دے ڳوے دی بھاء آلے بندے دی کار وے جے اشولال اے نظم لکھدا تاں وَل اڳلی نسل کوں کینویں سمجھاوے ہا کوئی جو ڳوہے دی بھاءکینویں ہوندی ہے۔ ڈھیر سارا جیوݨ اوندے نال گزار کے وی ساکوں اے نہ پتہ لڳدا جو آخر اساں اوندے سوجھلے کنوں اوندے سیک کنوں کیوں محروم ریہے ہیں۔ جینویں جو ہک جھوٹی کوں جھوٹ دے دھوئیں دی بھا کوں جنڈی دے انگارے کنوں نکھیڑݨ دا وَل نہ آندا ہووے۔ ڳوہے دی بھاء تاں اوندے کولوں سوجھلے تے سیل دی آخری اُمید ہے۔ جنڈی دا انگارہ تاں ہُݨیں بکَھ تاتے وِسم ویسی تے جے چو اتنی کنوں بھاء بکھاوݨی پووے تاں اَکھیں ݙیوݨیاں پوندین۔ اونویں ڳوہے دا کیا ہے جو اونکوں جَنڈی دے انگارے کنوں چنگا آکھو یا ماڑا۔ بالکل استاد صاحب دی کار اونکوں *[[عزیز نیازی فدوگاݙی]]* آکھے یا احسن واگھا *[[اُستاد فدا حسین خاں]]"۔* 

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی لوک قصّیاں دیاں وَنکیاں

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی لوک قصّہ

* لوک قصّے دا منڈھ

## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی لائبریری ݙیکھو

* ہٻڑاس (پوتھی) آن لائن پڑھݨ کِیتے۔

* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:لوک افسانہ۔ 
ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ 
ونکی:لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔
ونکی:سرائیکی افسانہ
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
شہر آشوب

شہرِ آشوب ہِک اہڄی لوک کہاݨی / لوک قصّہ ہِے جیڑھا اساݙے سرائیکی وسیب دے لوک ادب وِچ ٻہوں مہان٘درا زبانی قصّہ (Oral Folklore) ہِے۔

کہیں شہر نال واقفیت دا مطلب اے ہے جو اوں شہر دے کیتے لوک تہاݙے واقف ہِن بلکہ اوں شہر دے بازار،کوچے،ڳلیاں محلے،در دروازے تہاݙے کتنے واقف ہِن۔ کتنیاں یاداں تہاݙیاں اوں شہر نال ہِن ہوندے ڳئیں نال تہاݙی کتنی یاری ہے۔ کتنیاں جاڳدیں راتیں تساں اوندی سڑکیں،اوندے ریستورانیں نال گزارین لوک تاں پتہ نہیں تساں ݙوجھی دفعہ ونڄو تاں کوئےنہ ہوون۔ الف لیلیٰ  جیڑھے بغداد دی ڳلیں دا ذکر کریندی ہے آنہیں وچوں تاں شاید کوئی ہندیرہ بچا کھڑا ہووے۔ پر جیڑھے بندیں دا ذکر کریندی ہے او تاں الف لیلیٰ دے صفحیں اِچ رہ ڳئین۔ پتہ نہیں اوندے بعد کتنے لوک آں تے ڳئین۔ شاید اوں شہر دے ڳلیں نال لوکیں دی واقفیت مُک ڳئی ہے تہوں کوئی ٻئی الف لیلیٰ نہیں لکھی ڳئی۔ او لوک جنہیں شہر آشوب لِکھن،اُنہیں لوکیں دا اوں شہر نال کتنا پیار ہا،کتنیاں روشن یاداں ہَن اُنہیں لوکیں دیاں دا کتنے وݙے اندھارے تے ہجرت دا تجربہ اے شہر آشوب لِکھݨ دے پِچھوں۔ شہر آشوب محض اُنہیں شہریں دیاں نظماں نہیں جیڑھے اُڄڑ ڳئین،اُنہیں شہریں دے نوحے وی ہِن جیڑھے چھُٹ ڳئیں۔ شہر آشوب ہجرتیں دیاں کہانیاں ہِن،وِچھوڑے دے قصّے ہِن۔ اے وِچھوڑا تاں شہر دے وچ رہندیں ہوئیں عی تھی سڳدے۔ چہر آشوب اُڄڑیئے شہریں دا نہیں وَسدے شہریں دا نوحہ وی تھی سڳدے تے بندے دے اندر وی ہک شہر وسدا ہوندے اُڄڑݨ دا نوحہ لکھدا رہندے۔ اوں شہر دے وَسݨ تے اُڄڑݨ دیاں وی کئی شکلاں ہوندن،اے صرف اوں بندے کوں پتہ ہوندے جیندا چہر اُڄڑیا ہووے۔ اَمرالقیس جیڑھے جاہیں دے اُڄڑݨ دا ذکر کریندے کیا پتہ او ذہن تے ہِن وی سہی یا نہ۔ *[[غلام حیدر یتیم]]* دی نظم "چِڑی دا آلہݨا" وی تاں ہک شہر آشوب ہےـ

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی لوک قصّیاں دیاں وَنکیاں

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی لوک قصّہ

* لوک قصّے دا منڈھ

## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی لائبریری ݙیکھو

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی (مرحوم) دا ٻِیا پورھیا

* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی لوک قصّیاں دیاں وَنکیاں

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی لوک قصّہ

* لوک قصّے دا منڈھ

## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی لائبریری ݙیکھو
* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی (مرحوم) دا ٻِیا پورھیا 
* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:لوک افسانہ۔ 
ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ 
ونکی:لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔
ونکی:سرائیکی افسانہ
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
سوڄا ملاح

سوڄا ملّاح ہِک اہڄی لوک کہاݨی / لوک قصّہ ہِے جیڑھا اساݙے سرائیکی وسیب دے لوک ادب وِچ ٻہوں مہان٘درا زبانی قصّہ (Oral Folklore) ہِے۔

## فکری فنی جائزہ
قصے ساݙے لوک ادب ٻہوں وݙا سرمایہ ہن۔ تے لوک قصے ساݙے وسیب دی دانش کوں نشابر کریندن۔ قصے وچ عجیب و غریب واقعات دا بیان ہوندے۔ جیکوں سنݨ تے پڑھݨ نال دلچسپی اتے جستجو ودھدی ویندی ہے۔ قصہ گوئی ہک لطیف فن ہےتے ہزاراں سالاں توں ساݙے ویسب وچ سینہ بہ سینہ ٹریا آندے۔ ایں لطیف فن کوں لکھت پڑھت دا رُوپ سئیں طاہر غنی ہوراں ݙتے۔ انہاں قصہ گوئی کوں اپݨے منفرد انداز بیان نال اُچیرا مقام عطا کر ݙتے۔ اُنہاں دے قصیاں وچ تقریر دا لطف محسوس تھیندے تے اُنہاں دی قصہ بیانی دی مہارت دا ثبوت ہے۔ "ہک ہک بادشاہ"طاہر غنی ہوراں دے چونڑویں قصیاں دی کتاب ہے تے ایندے وچ ہک قصہ "سوجاملاح" وی شامل ہے۔ "سوجاملاح" طاہر غنی ہوراں دا ہک مشہور تے چونڑواں قصہ ہےجینکوں انہاں ٻہوں چسولے انداز نال بیاں کیتے۔ ایں قصے وچ حیرت وی ہے خوشی وی ہے تے کئی سبق آموز پکُھ وی ہن۔ بھانویں ایں قصے کوں علامتی انداز نال بیان کیتا ڳئے پر حقیقت توں دور وی نئیں۔ کیوں اے قصہ پئھ تے اینویں لڳدے جینویں اے ساݙے آسے پاسے جیندے جاڳدے بندیاں دی کہاݨی ہے۔ کیوں جو ایندے وچ او سبھے جذبے شامل جیڑھے کو انسان دی نفسیات اتے اُنہاں دے جذبات وچ شامل ہوندن۔ اینویں چا آکھو جو قصہ"سوجاملاح" ہر مرد تے تریمت دی کہاݨی ہے سوجاملاح ہک خوش قسمت مگر لالچی تے حرص رکھݨ والا کردار ہے تے او ہک سگھڑ،وفا کرݨ والی سوہݨی شہزادی بیوی ہووݨ دے باوجود ݙوجھی شادی کر گھندے تے پہلی بیوی نال وفائی کریندے۔ ایں قصے وچ سوجاملاح دی پہلی ساتھ توڑ نبھاوݨ چاہندی ہے کیوں جو او اوندے ہر ݙکھ سکھ وچ نال رہندی ہے۔ اوندی ہر اوکھے ویلے مدد کریندی ہے۔ ایں قصے وچ ݙوجھے پاسے،ݙوجھی شہزادی بیوی پہاج دا کردار ہے جیڑھی جو پہلی بیوی دے حق اُ٘تے ݙاکہ آن مریندی ہے۔ ایں قصے توں اے وی پتہ لڳدے جو ݙوجھی شادی ہک ٻہوں وݙا مسٔلہ ہے۔ جینکوں ٻہوں خوبصورت انداز نال طاہر غنی ہوراں پیش کیتے۔ ایں قصے وچ بادشاہ دے دربار وچ وزیراں دے حسد،کاوڑ تے سازشاں کوں وی بے نقاب کیتا ڳئے کو کینویں لوک ݙوجھے بندے دی ترقی اتے خوشی دے راہ رستے وچ رُکاوٹ بݨردن۔ خاص طور تے ایں قصے دے کردار سوجاملاح دی اچل چیت قسمت جاڳݨ تے ول اُندی احسان فرموشی تے لالچ کوں عمدگی نال سامݨے گھن آںدا ڳئے۔ طاہر غنی ہوراں اے قصہ جھنگ تے ملتان وچ ٻولی ونڄݨ والی زبان سرائیکی وچ لکھئے تے ایندے وچ محاورے،ضرب الامثال،چٹخارے دار جُملے،قصے دے بیان کوں مزید خوبصورت تے ولچسپ بݨا ڈیندن۔

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی لوک قصّیاں دیاں وَنکیاں

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی لوک قصّہ

* لوک قصّے دا منڈھ

## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی لائبریری ݙیکھو

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی (مرحوم) دا ٻِیا پورھیا

* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:لوک افسانہ۔ 
ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ 
ونکی:لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔
ونکی:سرائیکی افسانہ
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
خوف دی نفسیات (کہاݨی)

خوف دی نفسیات تے منطق ہِک اہڄی لوک کہاݨی / لوک قصّہ ہِے جیڑھا اساݙے سرائیکی وسیب دے لوک ادب وِچ ٻہوں مہان٘درا زبانی قصّہ ہِے۔

ݙریا بھَوکلھے بندے دا مسٔلہ نہیں اوندے اجتماعی لاشعور دا مسٔلہ ہے۔ کئی واری تاں خوف دے پِچھو کوئی معقول وجہ اِی نہیں ہوندی۔ ٻس بندہ بلاوجہ کہیں خوف دا شکار تھی ویندے یا وت خوف دے پِچھو وجہ کئی ٻئی ہوندے تے اوندا اظہار کہیں ٻئے طریقے نال تھیندا پیا ہوندے۔ میں خود ہک دفعہ استاد فدا حسین خان گاݙی نال اے ڳالھ کیتی جو میں پمیشہ ایں خوف دا شکار رہنداں جو کتھائٰں میݙی نوکری ختم نہ تھی ونڄے۔ اُنہیں اپݨے مخصوص انداز اِچ آکھیا،بندے دا ٻچہ جے اے خوف نہ ہوسی تاں کوئی ٻیا خوف ہوسی،ایندا مطلب اے ہے جو بندہ ہر وقت کہیں نہ کہیں خوف اِچ مبتلا رہندے۔ بھانویں اوں خوف دی سمجھ آوے بھانویں نہ آوے۔ ڳالھ اے ہے جو آکر اے خوف ہے کیا؟ ایں ٢٠وی صدی اِچ جیڑھلے بندہ اتنا مضبوط ہے او اَڄ وی اونویں خوف دا شکار ہے جیویں اوندی صدیاں پہلے دے وݙ وݙرے۔ ایندے پِچھوں شاید اے وجہ ہے جو ابتداء اِچ جہدِبقادی جیڑھی کوشش وچ بندہ مبتلا رہ ڳئے جبلت وچ اَڄ وی اونکوں نہیں کڈھا ونڄ سڳدا۔ اَڄ وی اوندا او ݙر کہیں نہ کہیں شکل وچ اوندے اندر موجود ہے۔ اُوں بندے بس ݙو کم ہَن یا خوراک کٹھی کرݨ تے یا باقی درندے کینوں اپݨے آپ کوں بچاوݨ،جیندے وچ اوندے ہم جنس وی شامل ہن۔ اَڄ بندہ جیڑھے ویلھے انہیں ݙوحالتیں وچوں کہیں دے وچ مبتلا تھیندے تاں اوندے وچوں اوندا او پُراݨا ݙاݙ نکل آںدے جیکوں صرف ہک ڳالھ دا پتہ ہا جو میݙے زندہ رہݨ دی ہک اِی صورت ہے ج؛ے میں ݙوجھی صورت حال کوں ختم کر ݙیواں۔ اوں ویلھے اوندی ساری سفاکی ،ساری خود غرضی،تہذیب دے اعلیٰ آدرش بھُلا کے اپݨے پراݨے ݙاݙے دی جبلت اونکوں آخری سچائی دے طور تے قبول کر گھنیندی ہے۔ دنیا دے تمام قوانین،تمام اعلیٰ ادرش تمام اَسمانی صحیفے خوف دی ایں نفسیات دے خلاف کوئی یقین فراہم نہیں کرسڳے۔ اَڄ وی طاقت دے خلاف دلیل تے منطق اتنی ای کمزور ہے جتنی غار دے آدمی کیتے اپݨے طاقتور ہم جنس کنوں ݙوگر انہہ اپݨی بکُھ مِٹاوݨ دے خاطر حاصل کرݨ۔

## ٻِیا ݙیکھو

* حق سچ دے اَکھراں دا خالِق۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ مزاحمتی شاعری

* اَسَاں قیدی تخت لہور دے نِیں!۔

## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دا اُردو وکیپیڈیا تے تعارف

* ہٻڑاس (پوتھی) آن لائن پڑھݨ کِیتے۔

* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی (مرحوم) دا ٻِیا پورھیا

ونکی:لوک قصے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک قصے۔ 
ونکی:لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
رنگ (لوک نظم)

رنگ ہِک اہڄی لوک نظم ہِے جیڑھی اساݙے سرائیکی وسیب دے لوک ادب وِچ ٻہوں مہان٘درے زبانی قصّہ (Oral Folklore) دے وِچ ڳِݨی وین٘دی ہِے۔

## تنقیدی اُپڄ
سرائیکی لوک نظم "رنگ" دے شاعر رفعت عباس ہن۔ "رنگ" بظاہر ساݙے آسوں پاسوں کھنڈے ہوئے طرحاں طرحاں دے روپ ݙکھیندے رنگاں دی خوبصورتی کوں نشابر کرݨ دی ڳالھ ہے مگر رنڳاں دی خوبصورتی کائنات دی جمالیات کوں ساݙے سامݨے گھن آندی ہے۔ وَن پَونے رنگ سبھ کنوں پہلے ساݙیاں اکھیں تے بعد وچ دل،دماغ دی حسیات اُتے تازگی،ملائمت تے خوبصورتی دے احساس کوں راحت ݙیندن۔ ہک پاسوں ایں کائنات دی جلوہ آفرینی اتے رنگینی انہاں رنگاں دی وجہ نال ہے تے ݙوجگے پاروں ایہے ہی ہن جیڑھے بندے دے داخلی کیفیات تے محسوسات کوں جڳیندن۔ رنگ در حقیقت حسن دے اظہار دا ہک روپ ہن اتے ایں روپ دیاں اَݨ گِنت پرتاں ہِن جینویں بندہ آپ تے اوندی حیاتی۔ رنگ جمال آفرینی دا ہک اینجھا نمونہ ہن جیہڑے انسانی حیاتی سنگھارتا عطا کریندن۔ رنڳاں دا انسانی روح دے نال وی ہے۔ اے رنگ مینہ لہوݨ توں پہلے یا بعد وچ وقت ویلے دی تِکھی مٹھی ٹور،دھجی تھیوے،دیگو ہووے یا دُھپ دے ویلے بزاراں ڳلیاں اندر یا کہیں کھلݨ الاوݨ،رووݨ،شہر دیاں فصیلاں،درد روازیاں،رِلی پاتی ودے فقیر دے رلے یاوت من منوتیاں منیندی لٹھیاں کوں چوڳا سٹیندی نیگر،جاڳدے ݙسدے ہن۔ شاعر نے ایں نظم راہیں مختلف طرحاں دے رنڳاں رنگی کوں انسانی حیاتی دے اعمال،افعال نال جوڑ تے ہک متحرک منظرنامہ پیش کیتے۔ اے منظر دنیا دے قدیم ترین ملتان دے النگ،ایندیاں ڳلیاں،اتھ وسدے لوکاں دی حیاتی،اُنہاں دی گذاراں،محسوسات تے جھات پیندا کائنات دے کینوس اُتے پھیل تے یعنی طرفع دی سطح تے آویندے۔ تے اِتھاؤں نظم دی معنویت دا عرفان ڳوڑھی دلچسپی دا موجب بݨدے۔

## ٻیا ݙیکھو

* نَوِیں وَسّوں دِی تریہہ لوک نظم۔

* نصیحت سرائیکی لوک نظم
	
* تَھل مارُو اپَینڈا سَارا لوک نظم۔

* ہِک ہِک تھِی تے ملک بچاؤ لوک نظم

## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی لائبریری ݙیکھو

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی (مرحوم) دا ٻِیا پورھیا

* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں

ونکی:سرائیکی لوک ادب
ونکی:سرائیکی لوک شاعری
ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:لوک افسانہ۔ 
ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ 
ونکی:لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔
ونکی:سرائیکی افسانہ
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
منیزہ شمسی

مُنیزہ شَمسی (اردو: منیزہ شمسی) (انگریزی: Muneeza Shamsie) (ڄَمَّݨ دا سال: ۱۹۴۴ء) ہِک پاکستانی مصنف زنانی، نقاد، ادبی صحافی، کتابیات نگار اَتے ایڈیٹر ہَن۔

## ابتدائی حیاتی اَتے کَم کار
مُنیزہ شمسی ۱۹۴۴ء وِچ برطانوی ہند (موجودہ پاکستان) دے شہر لاہور وِچ ڄَمّی ہِن۔ اِنّھاں دا ٹَٻَّر ١٩٤٧ء وِچ ونڈ دے ویلے کراچی، پاکستان کوچ کر ڳیا۔ اِنّھاں دے آکسفورڈ تعلیم یافتہ اَبّا سئیں، ایشات حبیب اللہ (١٩١١ء – ١٩٩١ء)، جیڑھے ہِک برطانوی فرم وِچ کمپنی دے ایگزیکٹو ہَن، نے نویں بݨائے ڳئے پاکستان وِچ کارپوریٹ سیکٹر کُوں ترقی ݙیوݨ وِچ اہم کردار ادا کِیتا اَتے اُوہ دیس وِچ کثیر الملک دی اڳواݨی کرݨ آلے پہلے پاکستانی بݨ ڳئے۔  اِنّھاں دی اَمّاں، جہاں آرا حبیب اللہ (١٩١٥ء – ٢٠٠٣ء) ہِک یاد داشت دی مصنف زنانی ہِن، جیڑھی پہلے انگریزی ترجمے دے طور تے جاری تِھیا اَتے بعد وِچ، اصل اردو وِچ حیاتی دی یاداں دے طور تے: ریاست رام پور دا نوابی دور ہِک اَزاد صحافی دی حیثیّت نال، اِنّھاں نے آثارِ قدیمہ، آرٹ، فنِ تعمیر، ترقی، ماحولیات اَتے زنانیاں دے اُمور دے نال نال اَݨ ڳِݨت مضامین اُتے لِکّھیا ہِے۔ اُوہ کراچی دے ہِک ہسپتال دی کڈنی سنٹر اَتے ایسوسی ایشن آف چلڈرن ود جذباتی اَتے لرننگ دشواریوں (ACELP) دی حیاتی دی رکن ہِن اَتے ١٩٧٠ء دے ݙہاکے وِچ ACELP دے سکول وِچ موسیقی سِکھاوݨ وِچ رضاکارانہ کَم کرین٘دی ہَن۔ ١٩٦٨ء وِچ، مُنیزہ شمسی نے کمپنی دے ایگزیکٹو سید سلیم شمسی نال شادی کِیتی اَتے اِنّھاں دی ݙو دِھیاں، ہِن جِنّھاں وِچُوں ہِک ناول نگار زنانی کاملہ شمسی ہِن۔

### حیاتی دا احوال
مُنیزہ شمسی ہِک ادبی تاریخ ہائبرڈ ٹیپٹرس پاکستانی انگریزی ادب دی ترقی (آکسفورڈ یونیورسٹی پریس) دی مصنف زنانی ہِن اَتے دولتِ مشترکہ ادب دے جرنل دی کتاباں دی نمائندہ ہِن۔ اُوہ ڈان اخبار دی باقاعدہ حصہ دار ہِن، ٻِیا ہیرالڈ اَتے نیوز لائن رسالے کِیتے ادبی کَم کرین٘دی ہِن اَتے آن لائن لٹریری انسائیکلوپیڈیا نال وی ڄُڑی ہوئی ہِن۔ اُوہ انٹرنیشنل ایڈوائزری بورڈ آف جرنل آف پوسٹ کلونیل رائٹنگ نال وی ڄُڑے ہوئے ہینوہ جنوبی ایشین ادب کِیتے ڈی ایس سی پرائز دی مشاورتی کمیٹی وِچ وی شامل ہِن اَتے اِنّھاں نے ٢٠١٣ء دے جیوری ممبر دی حیثیّت نال خدمتاں وی انجام ݙِتّیاں ہِن۔ ٢٠٠٩ توں ٢٠١١ء تئیں اِنّھاں نے دولتِ مشترکہ مصنفین دے ایوارڈ کِیتے علاقائی کرسی (یوریشیا) دی حیثیّت نال خدمتاں انجام ݙِتّیاں۔ اُوہ پاکستانی انگریزی ادب دے ترے اہم اداریاں دی ایڈیٹر ہِن، جِنّھاں وِچوں امریکی زنانیاں دی طرفُوں پاکستانی زنانیاں دے ذریعہ دی ورلڈ چینجڈ ہم عصر کہاݨیاں کُوں گولڈ آپی ایوارڈ اَتے ریاست ہائے متحدہ وِچ تِرامیں دا ایوارڈ وی مِلیا ہِے۔

## حوالہ جات


ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی صحافی زنانیاں
ونکی:صحافی زنانیاں
سکیمپ دی کہاݨیاں

الیف ڈبلیو سکیمپ دی کہاݨیاں دی زبان بارے مطمئن کوئے نی۔ انہاں کہاݨیاں سݨاوݨ آلے ترے بندیاں وچوں مولوی عبدالرحمٰن سرائیکی ہا۔ جاں جو ٻئے دو بندے خالص سرائیکی ناں ہَن۔ جیندے پاروں کہاݨیاں اُتے اردو زبان دے اثرات وی ہن۔ اسکیمپ انہاں کہاݨیاں وچ "ݨ" دی آواز کیتے "N" دے تلے نقطہ لائے پر کتھائیں کتھائیں اے علامت نھیں وی لائی ڳئی۔ پر،پروفیسر شوکت مغل ہوراں سرائیکی ترجمہ کاری دے عمل وچ سرائیکی ایں آواز دی اِملا درست کر تے لکھ چھوڑی ہے۔ ایندے علاوہ اُنہاں سکیمپ دیاں کہاݨیاں بارے آپ ٻہوں آہر کیتے،اصض جائیں تک پڄن۔ تاں جو تاریخ دے سچ،مقامی روائیاں کوں پرکھ پڑچول کر تے یکجا کیتا ونڄ سڳے۔ سکیمپ دی کتاب دے مواد دا خلاصہ کجھ ایں طرحاں ہے۔ 

* بہاول خاں دیاں کہاݨیاں                
* نواب مظفر خاں دیاں کہاݨیاں 
* ویوان ساوݨ مل دیاں کہاݨیاں 
* پٹواری دی کہاݨیاں 
* رلیاں ملیاں کہاݨیاں 
* گیت
* وار۔ ہک

سکیمپ دیاں  سرائیکی ریتل دی تہذیب تمدن،ثقافت،لوک دانش،شخصی کرداراں دے جذبات تے اُنہاں دی نفسیات کوں نشابر کریندین۔ اسکیمپ دیاں اے کہاݨیاں "ملتانی سٹوریز" دے ناں نال پہلی واری ١٩١٧ء وچ حکومت پنجاب ولوں گورنمنٹ پرنٹنگ پریس لہور توں چھاپیاں ڳئیاں۔ اسکیمپ دیاں اے کہاݨیاں وسوں دی دناوت تے لوک ادب دا اہم سَمّل ہن۔ 

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی لوک قصّے تے کتاباں

* سرائیکی لوک قصّیاں دیاں وَنکیاں

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی لوک قصّہ

* لوک قصّے دا منڈھ

ونکی:لوک قصے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک قصے۔ 
ونکی:لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:لوک افسانہ۔ 
ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ 
ونکی:لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔
ونکی:سرائیکی افسانہ
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
مین٘گھ مَلہار (پوتھی)

جینویں پوری دنیا دی قوماں دے لوک ادب وچ لوک قصے ملدن۔ اینویں سرائیکی لوک ادب وچ لوک قصے پاتے ویندن تے ایہ قصے سرائیکی تاریخ، تہذیب تے ثقافت دی نمائندگی کریندن۔ سرائیکی وسیب وچ لوک قصیاں دی روایت ٻہوں قدیم ہے۔ لوک قصے تجربے، تخیل، تجسس تے مشاہدے دا خوبصورت نمونہ ہوندن۔ اِیں پوتھی وِچ کُجھ زبانی لوک قصے اَتے اِنّھاں کُوں کٹھا کرݨ آلیاں دی حیاتی دے احوال لکّھے ڳئے ہِن۔

## تعارف
’’مینگھ ملہار‘‘ … جیندے مُرتبین: امید ملتانی، خادم ملک ملتانی تے فرحت ملتانی ہن۔ ایہ کتاب سرائیکی مجلس ملتانی دی طرفوں 1979ء کوں 500 دی تعداد وچ چھاپی ڳئی ہے۔ تعداد کل صفحات کتاب 299 ہن۔ جیندی قیمت 40 روپئے ہے۔ ایہ کتاب سرائیکی مجلس ملتان دے طرحی مشاعرے (1972-73ء) وچ شریک تھیوݨ والے شاعراں دے کلام اتے مشتمل ہے۔

## مشاعریاں دا احوال
سرائیکی ادبی مجلس دے زیراہتمام کل 29 مشاعرے منعقد تھئے جیندے وچ 231 شاعراں دا حمد، نعت تے مجموعی طور تے غزلاں تے مشتمل کلام محفوظ تھی ڳئے۔ اے ہک اینجھا تذکرہ ہے جیندے وچ سرائیکی زبان دے نمائندہ شاعراں دا مصرع طرح اتے تخلیق کیتا گیا کلام موجود ہے۔ ایہ کتاب ہک طرحاں نال تاریخی شعری ورثہ ہے۔ جیندے ذریعے نال سرائیکی زبان وچ غزل جھئیں صنف دی روایت کوں مضبوط کرݨ دی شعوری کوشش نظر آندی ہے۔

## پیش لفظ
ایں کتاب دے پیش لفظ وچ مرتب امید ملتانی لکھدن:

’’ایں مجموعے دی اشاعت دے نال سرائیکی شاعری کوں ہک ایہو جھئیں موڑتے گھن آئے ہیں۔ جتھوں سرائیکی شاعری تے ادب دے بے شمار رستے نکلدن۔ ایں مجموعے دی اشاعت دے نال اے گاٖلھ ساریاں تے کھلسی جو نویں سرائیکی شاعری کیڈے بے انت امکانات توں پُر ہے۔ اوں نے زندگی دے نویں تجربیاں نویاں سوچاں، نویں مسائل تے نویاں جذبیاں کوں اپݨے دامن اچ سمیٹݨ واسطے کیا کجھ کیتے۔‘‘ 

## مقدمہ
ایں کتاب مینگھ ملہار دے مقدمہ وچ پروفیسر اسلم انصاری لکھدن:

’’اے ہک امر واقعہ ہے جو سرائیکی شعر و ادب دے رشتے اپݨے علاقے دی ثقافت دے نال ٻہوں ڳوڑھے ہن ایندے وچ واقعی زندگی دے سارے تموجات موجود ہن۔ زندہ زباناں دا ادب ہر عہد دیاں سچائیاں کوں قبول کریندا ہے۔ اِت پاروں ایندے وچ تبدیلی دا عمل ہووݨاں لازمی ہے۔ جیکر کݙاہیں سرائیکی شاعری دی کوئی جامع اَتے مستند تاریخ لکھی ڳئی تاں باآسانی محسوس کیتا ویسی جو سرائیکی شاعری وچ زبان ، اسالیب ، موضوعات ، علامات ، استعارات دے اعتبار نال تاریخی ارتقاء موجود ہے اتے عہد بہ عہد تبدیلیاں دے واضح نشانات ایندے وچ موجود ہن۔ ایندے وچ رومانوی تے کلاسیکی ادوار دی درجہ بندی وی کیتی ونڄ سڳدی ہے تے بعض عقلی تحریکاں دا سراغ وی لایا ونڄ سڳدے۔‘‘ 

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی افسانوی نثر۔

* مظفر گڑھ، تاریخ، ثقافت تے ادب

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر