open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جمانہ بنت ابی طالب

**جُمَانَہ بنت ابی طالب** (عربی : جمانة بنت أبي طالب) اک صحابیہ، محمد د‏‏ی پہلی عم زاد تے علی بن ابی طالب د‏‏ی بھیݨ ہئی۔

## ناں تے نسب
جمانہ محمد دے چاچا ابوطالب د‏‏ی دھی تے حضرت علی د‏‏ی بھیݨ ہَئی۔ انہاں د‏‏ی امّاں  دا ناں فاطمہ بنت اسد ہئی۔ جمانہ د‏‏ی پیدائش 38 پہلے ہجرت مکہ وچ ہوئی۔ انہاں د‏‏ی شادی انہاں دے عم زاد ابو سفیان بن حارث نال تھئی ہئی انہاں تو‏ں جعفر بن ابی سفیان (عربی: جعفر بن أبي سفيان) تے شہید کربلا عبداللہ بن ابی سفیان ڄَمّے ہَن۔ ابن سعد نے ذکر کيتا ہے جو عبداللہ بن ابی سفیان د‏‏ی امّاں فغمہ بنت حمام بن افکم ہئی۔ پَر ابو احمد العسکری نے آکھیا: اوہ عبد اللہ بن ابی سفیان بن الحارث بن عبد المطلب دی امّاں ہَن۔

## اسلام
جمانہ نے اسلام قبول کيتا تے پیغمبر اسلام محمد صلی اللہ علیہ وسلم تے آپ دے گھر آلیاں تو‏ں بیعت کيتی تے مدینہ ہجرت کيتی۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم تے آپ دے گھر والیاں نے انھاں خیبر تو‏ں تریہہ وسق ݙتے سن تے آپ صلی اللہ علیہ وسلم اوکوں اوں ویلے تئیں نئيں ݙتّے جہڑیلے تئیں جو اوہ مسلما‏ن نہ تھئے۔

## سوانح
جمانہ بنت ابی طالب دا ناں کتاباں وچ ٻہوں گھٹ ملدا ہے۔ قاضی محمد سلیمان منصور پوری نے آپݨی تحریر وچ لکھیا ہے جو ابو طالب د‏‏ی اولاد وچ جمانہ دا ناں وی ملدا اے پَر انہاں دے حالات تو‏ں کوئی آگاہی نئيں مِلدی۔ اسحاق بن راہویہ نے لکھیا اے جو  حضور ﷺ نے پیداوار خیبر وچوں تِریہ وسق خرما جمانہ بنت ابی طالب کِیتے مقرر فرمائے ہَن۔ اِیں بیان کنوں اِیہ پتہ لڳدا ہے جو اُوہ خلعت اسلام کنوں مشرف ہَن اَتے جمانہ فتح خیبر تئیں جین٘دی ہَن۔ 

## وفات
بعض منابع نے بیان کيتا ہے جو اوہ واقعہ کربلا وچ شریک تھئی ہَن تے واقعہ طف دے بعد انہاں کو‏‏ں اسیراں دے وِچالے وچ اسیر ک‏ر گِھدّا ڳِیا ہَئی تے ول اوہ امام سجاد علیہ السلام (امام حسین) دے نال مدینہ وَل آئی ہَن۔ روایت دے مطابق اوہ کربلا وچ حاضر تھئی ہَن، انہاں دا انتقال 60 ہجری دے بعد تھیا تے جنت البقیع وچ پُوری ڳئی ہَن۔ ٻئے ذرائع نے بیان کيتا ہے جو اوہ مدینہ وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی حیات مبارکہ وچ فوت تھئی ہَن تے اُتھائیں  پُورے ڳئے ہَن۔

## حوالے


ونکی:علی ابن ابی طالب
ونکی:صحابیات
ونکی:اسلام دی مہان٘دری تِریمتاں
ونکی:اسلام دی مہان٘دری زنانیاں
فاطمہ بنت منذر

**فاطمہ بنت [[منذر بن زبیر|منذر]] بن [[زبیر بن عوام|زبیر]] بن عوام** ، تابعیہ ، ہشام بن عروہدی ذال اتے عاصم بن منذر دی بھیݨ ہئی۔ انّھاں دی ݙاݙی اسماء بنت ابی بکر ہَن، آکھیا وین٘دا ہے جو اِنّھاں دی امّاں حفصہ بنت عبد الرحمن بن ابی بکر ہَن اَتے اِیہ وی آکھیا وین٘دا ہے جو انّھاں دی امّاں ام ولد ہَن، انّھاں دے پُترعروہ اتے محمد ہَن۔ واللہ اعلم۔  

## روایت حدیث
انّھاں نے آپݨی ݙاݙی اسماء بنت ابی بکر، عمرہ بنت عبد الرحمٰن اتے اُم سلمہ رضی اللہ عنہما کنوں حدیثاں روایت کیتیاں۔ راوی: محمد بن اسحاق بن یسار، محمد بن سقع اَتے انّھاں دے پئے ہشام بن عروہ۔ـ اِیکوں امام بخاری، امام مسلم، ابو داؤد، امام ترمذی، النسائی، احمد اَتے ابن ماجہ نے آپݨیاں کتاباں وِچ روایت کِیتا ہِے۔

### جراح تے تعدیل

* احمد بن عبداللہ عجلی نےانّھاں دے بارے وِچ آکھیا: "ہِک قابلِ اعتماد تابیعہ ہَن"۔
* ہشام بن عروہ نے آکھیا: "اُوہ میں کنوں تیرھاں ورھیں وݙی ہَن اَتے ہشام دی ڄَمّݨ 61 ہجری وِچ تِھیا، اِیں کِیتے انّھاں دی ولادت 50 ہجری وِچ تھئی۔

### فوتڳی
فاطمہ بنت منذر بن زبیر بن عوام 120 ہجری کوں جھوک لݙا ڳئی ہَن۔ 

## حوالے

ونکی:محدثہ
ونکی:اسلام دیاں عالمہ زنانیاں
ونکی:عالم زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:اسلام دی مہان٘دری زنانیاں
ونکی:اسلام دی مہان٘دری تِریمتاں
ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں
ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:زنانی محدثات
نوار بنت مالک

نوار بنت مالک الانصاریہ ہِک صحابیہ ہَن اَتے اُوہ صحابی رسول حضرت زید بن حارث اَتے یزید بن ثابت رضی اللہ عنہما دی امّاں ہَن۔

### سیرت
نوار بنت مالک بن سرمہ بن مالک بن عدی بن عامر بن غنم دا تعلق بنو عدی بن النجار نال ہِے جہڑے خزرج قبیلہ کنوں ہِن اَتے انّھاں دی امّاں دا ناں سلمیٰ بنت عامر بن مالک بن عدی ہے۔ النوار نے ثابت بن الضحاک بن زید نال شادی کیتی اَتے اُون٘دے نال زید بن ثابت اَتے اُون٘دا بِھرا یزید بن ثابت ڄَمّے ہَن۔ ول ثابت کوں بعثت دے ݙین٘ہ قتل کر ݙِتّا ڳِیا اَتے زید دی عمر چھی ورھیں دی ہَئی، تاں عمارہ بن حزم، جئیں غزوہ بدر اتے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے نال سارے غزویاں وِچ شرکت کیی، انّھاں نال شادی کیتی اَتے انّھاں توں مالک ڄَمّے ہَن۔ النوار نے پیغمبرِ اسلام دے یثرب آوݨ کنوں پہلے اسلام قبول کِیتا اَتے صحابی مصعب بن عمیر دے ہَتھ توں قرآن حفظ کرݨ شروع کِیتا۔ النوار نے پیغمبر محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کنوں کُجھ حدیثاں روایت کیتیاں۔ مومناں دیاں مان٘واں اَتے اُم سعد بنت زرارہ نے انّھاں دی سند کنوں روایت کِیتی ہے۔ النوار مدینہ وِچ نبی کریم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کوں ݙتّے ڳئے پہلے تحفے دی مالک ہَن، جہڑیلے اُنّھاں نے آپݨے پُتر زید بن ثابت کوں کھاوݨ دا ہِک ٹوٹا نبی صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے کول بھیڄیا جہڑیلے اُوہ ابو ایوب الانصاری دے گھر ٹِکّے ہوئے ہَن۔ حضرت النوار دا گھر مسجد نبوی دے چَودھار دے گھراں وِچوں ساریاں کنوں اُچّا ہَئی، اِیں کیتے حضرت بلال رضی اللہ عنہٗ اُون٘دے اُتّے کنوں اذان ݙیوݨ کِیتے چڑھدے ہَن، اِیں کِیتے انّھاں دا گھر پہلا مینار ہَئی جین٘دے اُتّے اذان ݙِتّی وین٘دی ہَئی۔ النوار بنت مالک دا انتقال اُوں ویلے تِھیا جہڑیلے اُنّھاں دا پُتر زید جِین٘دا ہَئی اَتے اُوں نے ای انّھاں دی نماز جنازہ پڑھائی۔

## حوالے

ونکی:صحابیات
ونکی:مدینہ منورہ دے ڄماندرو
ونکی:صحابہ تے صحابیات
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:اسلام دی مہان٘دری تِریمتاں
ونکی:اسلام دی مہان٘دری زنانیاں
ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں
ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں
اسماء بنت ابی بکر

اسماء، لقب ذات اللنطاقین۔ خلیفہ اول حضرت ابو بکر رضی اللہ عنہٰٗ دی دِھی۔ ہجرت کنوں 27 ورھیں پہلاں مکہ وِچ ڄَمّی ہَن۔ اِنّھاں دی زبیر بن العوام نال شادی تَھئی ہَئی۔ 73ھ کوں 100 ورھیاں دی عمر وِچ جھوک لݙا ڳئی ہَن۔

## وجہ تسمیہ
آنحضرت صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم جہڑیلے مکہ کنوں ہجرت کر کے مدینہ ٹُرݨ لڳے تاں حضرت ابو بکر صدیق رضی اللہ عنہٗ نے اُنّھاں نے آپݨی پیٹی دا پٹکا پاڑ کے ناشتے دان دا مُون٘ھ بند کِیتا۔ عربی وِچ پٹکے کوں نطاق آہدے ہِن۔ تہوں حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے ذات النطاقین دا لقب ݙِتّا۔ اَتے ابو بکر صدیق غارِ ثور وِچ ریہے تاں اِیہو اُنّھاں دا کھاݨاں پُچین٘دے ہَن۔

## حوالے

ونکی:صحابی راویان حدیث
ونکی:عالم زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:خلفائے راشدین دے ٻال
ونکی:مسلم علماء
ونکی:مسلم زنانیاں
ونکی:مسلم زنانی شخصیّتاں
حنا جاوید

حنا جاوید (ڄمّݨ دی تاریخ: 25 اگست 1985ء) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِن۔ اُوہ اردو ڈرامیاں "جیا نہ جائے"، "زید"، "الف اللہ اور انسان"، "سیلا"، "پردیس" اَتے "میرے پاس تم ہو" وِچ آپݨے کرداراں کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِے۔

### ابتدائی حیاتی
اُوہ 25 اگست 1985ء کوں جدہ، سعودی عرب وِچ پاکستانی پِیؤ ماء دے گھر ڄَمّی ہَئی اَتے حِنا دا پِیؤ ماء دا تعلق جنوبی ہندوستان دے حیدر آباد دکن دے علاقے کنوں ہَئی۔

### کَم کار آلی حیاتی
اُوں نے اے آر وائی ڈیجیٹل سیٹ کام ٹیمی جی سیریز وِچ بطورِ اداکارہ آپݨے کَم دا اَغاز کِیتا۔ اُوہ اردو ڈرامیاں "ٹمی  جی سیزن ٢"، "جیا نا جائے"، "زید" اَتے "سیلا" وِچ آپݨے کرداراں کِیتے مشہور ہَن۔

### ذاتی حیاتی
حنا دی نِکّیاں بھیݨیں ثنا جاوید اَتے تہمینہ جاوید ݙُون٘ہائیں اداکارہ ہِن۔ حِنّا دے  بِھرا عبد اللہ جاوید ہِک ماڈل ہِن۔ ثنا دی شادی گلوکار عمیر جسوال نال تَھئی ہِے۔

## حوالے

ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹی وی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ڈرامہ اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ڈرامہ اداکارہ
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکارائیں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:اداکار زنانیاں
سمیہ بنت خباط

**سمیہ بنت خباط یا سمیہ بنت خبط**

## ناں تے نسب
انھاں دا ناں سمیہ بنت خباط یا سمیہ بنت خبط ہئی ابو حذیفہ بن مغیرہ بن عبد اللہ بن عمرو مخزوم دی ٻانّھی ہَن عمار ابن یاسر دی امّاں ہَن۔ 

## نکاح
یاسر عبسی نال جہڑے ابو حذیفہ دے حلیف ہَن، نکاح تِھیا عمار ڄ۔مّے تاں ابو حذیفہ نے اِنّھاں کوں اَزاد کر ݙِتّا۔ 

## قبول اسلام
مکہ مکرمہ وِچ سمیہ یاسر اَتے عمار تریہائیں نے اسلام قبول کِیتا، ابو جہل اَتے ٻئے کافراں دے ہَتّھوں ݙُکھ چاتے۔ سمیہ اسلام منّݨ آلیاں وِچ سَتّویں نمبر تے ہَن، کُجھ ݙین٘ہ سکون نال گُذرے ہَن جو قریش دا ظلم تے ستم شروع تھی ڳیا اَتے ہولے ہولے ودھدا ڳِیا، تہوں جہڑا بندہ جہڑے مسلمان اُتے وَس رکھین٘دا ہائی طرح طرح دے ݙُکھ ݙیوݨ آلے اَوکھاں ݙین٘دا ہَی۔ سمیہ کوں وی ٹٻر مغیرہ نے شرک اُتے مجبور کر ݙتّا پر اُوہ آپݨے عقیدے اُتّےݙاڈھی شدّت نال قائم رہی ہَن، جین٘دا اجر اِیہ مِلّیا جو مشرکاں کوں انّھاں کوں مکہ دی سڑدی ٻلدی ریتڑ اُتے لوہے دی زرہ پوا کے دُھپ وِچ کھڑا کرین٘دے ہَن، پر انھاں دے عزّم تے استقلال دے اڳّوں آتش کدہ ٹھڈا پے وین٘دا ہَئی۔ آنحضرت صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اُتّھوں لنگھے تاں اِیہ حالت ݙیکھ کے اکھیونیں: "آلِ یاسر! صبر کرو۔ اِین٘دے بدلے تُہاݙے کِیتے جنّت ہِے۔"

## شہادت
اِسلام گِھن آوݨ دے وجہ کنوں مکہ دے کافراں نے انّھاں کوں ٻہوں ڈھیر اوازار کِیتا، ہِک واری ابو جہل نے نیزہ تان کے انّھاں کوں دھمکا کے آکھیا جو کلمہ نہ پڑھ نئیں تاں میں تیکوں اِیہ نیزہ مار ݙیساں۔ حضرت بی بی سمیہ رضی اللہ عنہا نے سینہ تان کے زور زور نال کلمہ پڑھݨ شروع کر ݙتّا ابو جہل نے غصے وِچ بھریڄ کے انّھاں دی دُھنّیں دے نیڑے اِیں زور نال نیزہ ماریا جو اُوہ رَت وِچ لِوڑیڄ کے ڈھیہ پئی ہَن اَتے شہید تھی ڳئی ہَن۔ 

غزوہ بدر وِچ جہڑیلے ابو جہل ماریا ڳِیا، تاں آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے عمار کوں آکھیا: "ݙیکھو تہاݙی امّاں دے قاتل دا خُدا نے فیصلہ کر ݙِتّا۔"

## حوالے

ونکی:ستویں صدی دے ٻانھیں
ونکی:صحابیہ
ونکی:مسلم زنانیاں
ونکی:مسلم زنانی شخصیّتاں
ریکارڈو گیاکونی

### ریکارڈو گیاکونی
ریکارڈو گیاکونی (6 اکتوبر ، 1931 – 9 دسمبر ، 2018) ہک اطالوی-امریکی نوبل انعام یافتہ فلکی طبیعات دان ہن جنھاں ایکس رے فلکیات دیاں بنیاداں رکھی ۔ او جانز ہاپکنز یونیورسٹی وچ پروفیسر ہن ۔ 

### جیوݨ جوڳ
اٹلی دے جینوا وچ ڄمے ، گیاکونی فزکس ڈیپارٹمنٹ ، یونیورسٹی آف میلان توں اپݨی لوریئا حاصل کیتی ، امریکہ ونڄݨ توں پہلے فلکی طبیعات دی تحقیق وچ کیریئر بݨاوݨ کیتے ۔ 1956 وچ ، انھاں دی فلبرائٹ فیلوشپ انھاں کوں ریاستہائے متحدہ امریکہ وچ انڈیانا یونیورسٹی وچ فزکس دے پروفیسر آر ڈبلیو تھامسن نال تعاون کرݨ تے ڳئی ۔

چونکہ کائناتی ایکس رے ریڈی ایشن زمین دے ماحول ولوں جذب تھی ویندی ہے ، ایں کیتے ایکس رے فلکیات کیتے خلائی مبنی دوربیناں دی ضرورت ہے ۔ ایں مسئلے تے توجہ ݙیندے ہوئے ، گیاکونی ایکس رے فلکیات کیتے آلات تے کم کیتا 1950 دے ݙہاکے دے چھیکڑ تے 1960 دے ݙہاکے دی موہر وچ راکٹ اتے مبنی ڈیٹیکٹرز توں گھن کے 1970 دے ݙہاکے وچ Uhuru تئیں ، جیڑھا جو پہلا گردش کرݨ والا ایکس رے فلکیات سیٹلائٹ ہا ۔ گیاکونی دی شاندار تحقیق 1978 وچ آئن سٹائن آبزرویٹری نال جاری رہی ، جیڑھا جو خلا وچ بھیجا ونڄݨ والا پہلا مکمل طور تے امیجنگ ایکس رے دوربین ہا ، تے بعد وچ چندرا ایکس رے آبزرویٹری دے نال ، جیڑھا جو 1999 وچ لانچ کیتا ڳیا ہا تے اڄ وی کم کریندا پیا ہے ۔

گیاکونی اپݨی مہارت کوں فلکیات دے ٻئے شعبیاں تے لاڳو کیتا ، اسپیس ٹیلیسکوپ سائنس انسٹیٹیوٹ (ہبل اسپیس ٹیلیسکوپ کیتے سائنس آپریشن سینٹر) دے پہلے مستقل ڈائریکٹر (1981-1993) بݨے ۔ ایندے بعد 1993 توں 1999 تئیں یورپیئن سدرن آبزرویٹری (ESO) دے ڈائریکٹر جنرل بݨے ، ویری لارج ٹیلیسکوپ دی تعمیر دی نگرانی کیتی ، ول ایسوسی ایٹڈ یونیورسٹیز ، انکارپوریشن دے صدر (1999-2004) بݨے ، ALMA ارے دے ابتدائی سالاں دا انتظام کیتا ۔

گیاکونی کوں 2002 وچ "فلکی طبیعات وچ شاندار ݙات کیتے ، جنھاں کائناتی ایکس رے ذرائع دی دریافت کوں ممکن بݨایا ہے" کیتے طبیعات دے نوبل انعام دا ہک حصہ ݙتا ڳیا ۔ اوں سال دے انعام دے ٻئے حصے ماساتوشی کوشیبا تے ریمنڈ ڈیوس جونیئر کوں نیوٹرینو فلکیات کیتے ݙتے ڳئے ہن ۔

گیاکونی جانز ہاپکنز یونیورسٹی وچ فزکس تے فلکیات دے پروفیسر (1982–1997) تے تحقیقی پروفیسر (1998 توں 2018 وچ انھاں دی موت تئیں) دے عہدے تے فائز ہن ، تے ہک یونیورسٹی پروفیسر ہن ۔ 2000 دے ݙہاکے دے دوران او ناسا دی چندرا ایکس رے آبزرویٹری دے نال وݙے چندرا ڈیپ فیلڈ-ساؤتھ پروجیکٹ کیتے پرنسپل انویسٹیگیٹر ہن ۔ گیاکونی 9 دسمبر ، 2018 کوں فوت تھی ڳئے ۔ 

### اعزازات تے ایوارڈز
·        ہیلن بی وارنر پرائز فار آسٹرونومی (1966)

·        نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دے ممبر (1971)

·        امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دے ممبر (1971)

·        بروس میڈل (1981)

·        ہینری نورس رسل لیکچر شپ (1981)

·        ہینیمن پرائز (1981)

·        رائل فلکیاتی سوسائٹی دا گولڈ میڈل (1982)

·        وولف پرائز برائے فزکس (1987)

·        امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی دے ممبر (2001)

·        نوبل انعام برائے فزکس (2002)

·        نیشنل میڈل آف سائنس (2003)

·        ایسٹروئڈ 3371 گیاکونی
زنانیت دی تحریک

[link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:A_'free-bleeding'_girl_from_the_Netherlands.jpg|thumb|[نیدر لینڈ دی ہِک چھوہِر ماہواری دے ݙیہاڑیاں وِچ زنانیت تحریک دے حِصّے دے طور تے ساریاں دے سامھݨے آپݨے حیض دے رَت دے وَہاء دا مظاہرہ کرین٘دی پئی ہے۔ ایہوں جیہیں مظاہرے اِیں مُلک وِچ کئی واری ݙِٹّھے ڳئے ہِن۔]]
**زنانیت بھان٘وݨی تحریک** (اردو: **تحریک نسائیت**، انگریزی: Feminist movement) جیکوں ٻئے لوّظاں وِچ زنانیاں دی تحریک یا زنانیت پسند تحریک یا صرف زنانیت وی آکھیا ویندا ہے، انّھاں سلسلہ وار سیاسی مہماں کوں آکھیا وین٘دا ہے جہڑے تولیدی حقوق، گھروڳا تشدد، زچگی دی رخصت، مساوی اجرت، چوݨ دا حق، جنسی ہراسانی اتے جنسی تشدد جئیں موضوعاں اُتے محیط ہے۔ اِیں تحریک دی اولیتاں ملک در ملک اَتے بیادری در بیادری انجو انج ہِن، جہڑیاں زنانی طہور دی پُر زور مخالفت کنوں گِھن کے زنانیاں کِیتے ہر حد اَتے ظاہری اڑچن کوں پار کرݨ اُتے مشتمل تھی سڳدی ہے۔ مغربی دُنیاں وِچ زنانیت پسند تحریکاں انجو انج لہراں یا دوراں کنوں لنگھ چُکیاں ہِن اَتے اُنّھاں وِچ ہر دور اَتے لہر دا آپݨاں نویکلا پَن اَتے مرکوزیت رہی ہے۔

## اکویہویں صدی وِچ زنانیت پسند تحریک دی ہِک مثال
میݙا جسم میݙی مرضی حقوق نسواں دے علم برداراں دا نعرہ گَھڑا ڳِیا ہے۔ جہڑا پاکستان وِچ زنانیاں دے حقوق دے تناظر وِچ ہُلایا ون٘ڄݨ لڳیا ہِے۔ پاکستان وِچ 2018ء دے بعد کنوں زنانیاں دے عالمی ݙِین٘ہ دے موقعے تے منائے ون٘ڄݨ آلے تریمت مارچ نے اِیں نعرے کوں ݙاڈھا ہُلایا ہَئی۔ عام طور تے اِیں نعرے دا مقصد ایہ ہون٘دا ہے جو زنانیاں کوں اُنّھاں دی مرضی دے بغیر ہَتھ نہ لایا ون٘ڄے اَتے اُنّھاں دے نال زیادتی، ہراسانی یا عصمت دری نہ کِیتی ون٘ڄے جئیں مقصداں اُتے مبنی ہَئی۔  

## ٻِیا ݙیکھو

* زنانیت
* زنانیاں دے حقوق
* نسوا

## حوالے

ونکی:زنانیت
ونکی:زنانیت اَتے معاشرہ
ونکی:زنانیت دے نظریات
ونکی:سماجی تحریکاں
ونکی:تحریک زنانیت
ونکی:زنانیاں دا اختیار
ونکی:زنانیاں دے حقوق
ونکی:زنانیاں دے تحریکاں
ٻوک

حیاتی دیاں ٻئیاں لوڑاں آلی کار **ٻوک** (اردو: **جنسی خواہش**، انگریزی: Sexual desire) وی ہِک بنیادی لوڑ ہے جہڑی مرد اَتے تریمت ݙُون٘ہائیں وِچ بغیر کئیں شک تے شبہ دے فطری طور تے موجود ہے۔ اِین٘دا اکثر ذِکر انسانی معاشرے دے ضمن وِچ تِھین٘دا ہے، تاہم ایہ آس نہ صرف انساناں وِچ موجود ہے، بلکہ اِیہ زانوراں دا وی ہِک حِصّہ ہِے۔ اِین٘دی تسکین اَتے تکمیل دے ذریعے زانور وی جوڑے بݨین٘دے ہِن جین٘دے نتیجے وِچ اُوہ یا تاں انڈرے ݙین٘دے ہِن یا براہِ راست ٻال ڄمین٘دے ہِن۔ انسان دا جنسی ردِ عمل، سماجی، ہارمونی، جسمانی اتے نفسیاتیعنصراں دا ڳݙمَݙ مجموعہ ہے۔ اِنّھاں وِچوں اکثر دے بارے وِچ مغالطے پائے وین٘دے ہِن۔ معاشرہ جہڑے عمل کوں ٻوک / جنسی ٻُکھ دے طور تے قابلِ قبول سمجھدا ہے اِین٘دے وِچ ہِک کردار ادا کرین٘دا ہے: مذہبی عقیدے، ٹٻّر دیاں قدراں اَتے پرورش سب انسان دے رویّے اتے جنسی آساں دے بارے اہم کردار ادا کرین٘دے ہِن۔ بالغاں مرداں وِچ ٹیسٹرون اَتے زنانیاں وِچ آسٹروجن دے ہارموناں دا اُتار چڑھا قبل از جنسی سرگرمی نوجوانی کنوں بلوغت دی تبدیلی وِچ ٻہوں اہم ہون٘دا ہِے۔

## ٻوک پوری نہ تھیوݨ تے جھیڑے
مرداں تے زنانیاں وِچٻوک دی عدم تکمیل انّھاں ݙُون٘ہائیں دے ذاتی تکلیفاں دے علاوہ سماج وِچ وی انتشار دا سبب بݨ سڳدیاں ہِن۔ کئی مرد جہڑے گھر اُتے آپݨیاں خواہشاں دی تکمیل نِھیں کر سڳدے، اُوہ اکثرغیر زوجی جنسی تعلق یا آبرو ریزی کَن مائل تھین٘دے ہِن۔ اِنّھاں وِچوں اوّل الذکر کُجھ مُلکاں وِچ قنونی طور تے جرم کائے نِھیں، پر کُجھ ٻئے مُلکاں وِچ سماجی قباحت دے نال نال ہِک ݙاڈھا جُرم وی ہے۔  

## ٻِیا ݙیکھو

* شادی
* جِنسیّت دی محدودیّت
* زنان پُݨاں

## حوالے

ونکی:نفسیاتی تجزیہ
ونکی:شہوانیت
ونکی:انسانی حقوق
ونکی:جنسیّت
ونکی:جنسی تحریک
عریج چودھری

عریج چودھری (اردو: عریج چودھری) (ڄَمّݨ دی تریخ: 7 مئی 1997ء) ہِک پاکستانی ماڈل اَتے ڈراما اداکارہ ہِن۔ اُوہ مس پاکستان ورلڈ 2020ء دی فاتح ہِے اَتے اِیکوں مس ارتھ 2020ء وِچ پاکستان دی نمائندگی کرݨ کِیتے گَھلّیا ڳِیا ہَئی، اُوہ اپݨے پیشے دے اعتبار نال ماہر طبیعیات وی ہِے۔ اُوہ پاکستان دی پہلی چھوہِر ہَئی جیکوں پاکستان دی سرزمین کنوں براہِ راست مقابلہ حسن کِیتے چُݨیا ڳِیا۔ چودھری نے پاکستانی ڈرامہ انڈسٹری وِچ اُوں ویلے شمولیت اختیار کیتی جہڑیلے اُوہ کومسٹس انسٹیٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی وِچ زیرِ تعلیم ہَن۔ 

## مقابلہ حسن

### مس پاکستان ورلڈ
چودھری نے اگست 2020ء وِچ مس پاکستان ورلڈ دا ٹائٹل جِتّیا۔ اُوہ پاکستان دی پہلی چھوہِر ہَئی جیکوں پاکستان دی سرزمین کنوں براہِ راست مقابلہ حسن کِیتے چُݨیا ڳِیا۔

## ٹیلی ویژن

## فلمو گرافی

## حوالے

ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹی وی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی زنانیاں
عفیفہ بنت احمد اصفہانیہ

عفیفہ بنت ابو بکر احمد بن عبداللہ بن محمد بن عبداللہ بن حسن بن مہران فارفانیہ (ہِک قول دے مطابق) فارقانیہ اصفہانیہ، کنیت اُمِ ہانی ہے۔ عالمہ، فقیہ، محدثہ اَتے حدیث دی راویہ ہِن۔ پنڄویں اَتے چھین٘ویں صدی ہجری دی ایران وِچ واقع اصفہان دے ہِک دِیہ فارفان یا فارقان کنوں نسبت ہے، اِیں وجہ کنوں فارفانیہ یا فارقانیہ نسبت ہے۔ 

## ڄَمّݨ اَتے تعلیم
عفیفہ اصفہانیہ دی پیدائش اصفہان دے دِیہ "فارقان" وِچ ذوالحجہ دے مہینے وِچ سنہ 510 ہجری وِچ تَھئی۔ اِنّھاں دی پرورش وی اُتھائیں تھئی۔ نِکّے لاء کنوں ای شرعی علوم کَن مائل تھی ڳئی، اِیہ توڑیں جو عبدالواحد بن محمود شیخ کنوں حدیث دی سماعت 7 ورھیاں دی عُمر وِچ کِیتی۔

اِنّھاں کنوں ان٘ج اَتے بعض اساتذہ حدیث اَتے شیوخ کنوں حدیث دی اجازت مِلی۔ مثلاً:

### اُستاد

* **[[عبد الواحد بن محمد دشتج]]**
* **[[حمزہ بن عباس علوی]]**
* **اسحاق بن احمد اشنانی**
* **[[فاطمہ بنت عبد اللہ جوزدانیہ]]** جو مسندۃ اصبہان (اصفہان دی سند) دے لقب نال مشہور ہَن، انھاں کنوں "المعجم الکبیر" مکمل، "المعجم الصغیر" اتے "کتاب الفتن لنعیم بن حماد" حفظ کیا تھا۔
* **جعفر بن عبد الواحد ثقفی**

* ابو علی حداد
* ابو علی بن مہدی
* ابو الغنائم بن مہتدی باللہ
* ابو سعد بن طیوری
* ابو طالب یوسفی 

## شگِرد
ٻہوں سارے کبار محدثین اَتے راویاں نے اِنّھاں کنوں روایت اَتے حدیث ݙَسائی ہے۔ 

* ابو موسیٰ بن عبد الغنی
* شیخ الضیاء
* رفیع اسحاق ابرہوقی
* ابو بکر بن نقطہ
* احمد بن سلامہ
* برہان بن درجی
* ابن شیبان
* فخر علی
* خدیجہ بنت شہاب بن راج

## فوتڳی
عفیفہ اصفہانیہ ربیع الثانی وِچ جھوک لݙا ڳئی، ہِک قول دے مطابق جمادی الاولیٰ وِچ سنہ 606 ہجری وِچ اصفہان، ایران وِچ جھوک لݙا ڳئی ہَن۔ تقریباً 96 ورھیاں دی عُمر مِلّی۔

## حوالے

ونکی:اصفہان دیاں ڄماندرو شخصیتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:اسلامی مذہبی اڳواݨ
ونکی:عالم زنانیاں
حنا خواجہ بائیات

حنا خواجہ بائیات (انگریزی: Hina Khawaja Bayat) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے۔ ہم سفر، زندگی گلزار ہے اَتے شہر ذات این٘دے مشہور ڈرامے ہِن۔ اُوہ آپݨے مُلک دے ڈرامیاں، انّھاں دی جاذبیت اَتے ماورائے مُلک شہرت دے بارے وِچ ٻہوں مطمئن ہِے۔ اِین٘دے مطابق پاکستانی ڈرامیاں دے کردار حقیقت کنوں ٻہوں نیڑے ہون٘دے ہِن۔  

حنا خواجہ بائیات دے مطابق پاکستانی ڈرامیاں نال لڳاء کوئی تازہ نِھیں بلکہ 80 دے ݙہاکے وِچ وی پاکستانی ڈرامے نہ صرف پاکستان بلکہ بھارت وِچ وی مشہور ہَن اَتے اُوں ویلے بھارتی چینلاں اُتے ایہ ڈرامے ݙکھائے ون٘ڄݨ دے باوجود سیٹلائٹ اَتے ڈی دے ذریعے بھارت وِچ ݙِٹّھے وین٘دے ریہے ہَن۔

## ٹیلی ویژن

## ٻِیا ݙیکھو

* پاکستانی ڈرامے

## حوالے

ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی اداکارہ
ونکی:پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی اداکارائیں
ونکی:کراچی دے ڄماندرو
نجمہ بیگم

نجمہ بیگم (انگریزی: Najma Begum) (ڄَمّݨ دی تریخ: 4 فروری 1967ء) ہِک پاکستانی سیاست دان ہِے جہڑی مئی 2013ء کنوں مئی 2018ء تئیں پنجاب دی صوبائی اسمبلی   دی ممبر رہ چُکی ہِے۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
نجمہ بیگم  4 فروری 1967ء کوں پاکستان دے شہر ڈیرہ غازی خان وِچ ڄَمّی ہَئی۔ اُنّھاں نے 2014ء وِچ علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی کنوں گریجوایشن کِیتی ہَئی۔

## سیاسی حیاتی
نجمہ بیگم 2013ء دے پاکستانی عام چوݨ وِچ زنانیاں کِیتے مخصوص نشست اُتے مسلم لیگ (ن) دی اُمیدوار دے طور تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی کِیتے چُݨی ڳئی ہَئی۔

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی زنانیاں سیاست دان
ونکی:زنانیاں ارکان پنجاب صوبائی اسمبلی
ونکی:پنجاب صوبائی اسمبلی دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
ونکی:بقید حیات شخصیات
ونکی:اکویہویں صدی دی زنانیاں سیاست دان
ونکی:پنجاب دیاں زنانیاں سیاست دان
ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:ڈیرہ غازی خان دے ڄماندرو
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
یونان وِچ زنانیت

یونان وِچ زنانیت (اردو: **یونان میں نسائیت**، کنوں) نے وِیہویں صدی وِچ آپݨیاں ڄڑاں تَکڑائی نال ݙُونگھیاں کِیتیاں، اُنویہویں صدی دے وِچالے اَتے وِیہویں صدی دے اَغاز وِچ برطانیہ اَتے آئر لینڈ، ریاستہائے متحدہ امریکا اَتے باقی دُنیاں وِچ زنانیت دے نظریے کوں مقبولیت حاصل تِھیوݨ دے فوراً بعد اِیں تحریک نے ساری دُنیاں وِچ سماجی اَتے سیاسی حیاتی وِچ بَدلیاں گِھن آوݨ دا اَغاز کر ݙِتّا۔ یونان وِچ 1952ء وِچیونانی زنانیاں کوں چوݨ دا حَق مِلیا۔ یونان نے 1983ء وِچ تریمتیں دے خلاف نسلی وِتھ دیاں ساریاں ونکیاں دے خاتمے دے کنونشن اُتے گُھڳّی ماری اَتے اُون٘دی توثیق کِیتی۔

ایتھنز جیہیں وݙّے یونانی شہر وِچ زنانیاں دا معاشرے اَتے بِیادری وِچ وَدھ اہم کردار ہَئی۔

## زنانیاں کِیتے قنُون بݨاوݨ
یونانی زنانیاں دی ذِمّے واری روایتی طور تے گھروڳے کَمّاں تئیں محدود ہَئی۔ بھان٘ویں اُوں نے گھر دا کَم کِیتا ہووے یا ٹَٻَّر کِیتے کھاݨاں پکایا ہووے۔ گھر یونانی زنانیاں دی حیاتی وِچ ایݙا اہم عنصر ہَئی جو لوک گھر دی صفائی کوں اِین٘دے وِچ رہوݨ آلی تریمت دے کردار نال جڑین٘دے ہَن۔

جِتّھاں تئیں ٻال ڄَماوݨ دا تعلق ہے، ٹَٻّر دا حجم اَتے اُون٘دا مستقبل پئے دیاں آساں اُتے منحصر ہے۔ 

گھروڳے تشدّد روایتی طور تے ہِک ذاتی مسئلہ ریہا ہے پر حالیہ ݙہاکیاں وِچ وِچار بدل ڳئے ہِن۔ 2006ء وِچ یونان نے 2006ء دا قانون نمبر 3500 گھروڳے تشدّد دا مقابلہ کرݨ کِیتے پاس کِیتا جہڑا گھروڳے تشدّد کوں جرم قرار ݙین٘دا ہے این٘دے وِچ ازدواجی عصمت دری وی شامل ہِے۔ 

یونان نے 2009ء وِچ ٻالاں دے جنسی استحصال اَتے بد سلوکی کنوں تحفظ کِیتے کونسل آف یورپ کنونشن دی توثیق کِیتی، اِیہ پہلا بین الاقوامی معاہدہ ہے جہڑا گھر یا ٹٻّر دے اندر ٻالاں کوں جنسی طور تے ہراساں کِیتے ون٘ڄݨ دے موضوع نال متعلق ہے۔

## حوالے

ونکی:زنانیت
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں دا اختیار
ونکی:زنانیاں بلحاظ خطّہ
ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیت بلحاظ ملک
زنانیاں دی تعلیم

تعلیم نسواں، تریمتیں دی خواندگی اَتے چھوہِریں دی تعلیم اُوہ جامع اصطلاحواں ہِن جہڑیاں خاص طور تے اَبادی وِچ شامل تریمتیں اَتے چھوہِریں دی تعلیم اُتے زور ݙین٘دے ہِن۔ اِیہ تعلیم انجو انج درجیاں اَتے سطحاں دی تھی سڳدی ہِے۔ مثال دے طور تے کُجھ اَبادیاں وِچ، جہڑیاں ہُݨ بھان٘ویں جو دُنیاں وِچ ٻہوں گَھٹ ہِن، پر اُتھاں چھوہِرِیں کوں سکول دی تعلیم منع ہے۔ کُجھ جائیں اُتے روایتی تعلیم دی جاء اُتے چھوہِرِیں گھر وِچ ای کُجھ پڑھݨ لِکّھݨ سِکھ گِھن٘دیاں ہِن جہڑا جو ہِک خاص مقصد کِیتے مفید تھی سڳدا ہے۔ ایہ مقصد مذہبی تعلیم تھی سڳدا ہِے یا ول گھروڳی لوڑاں کوں پورا کرݨ توں متعلق تھی سڳدا ہے، جیویں جو پکوان دیاں کتاباں یا خیاطی کنوں متعلق کتاباں۔ کُجھ کتاباں چھوہِریں وِچ معمولی درجے دا سہی، پر ضروری ہُنر پیدا کرین٘دیاں ہِن، جیویں جو مہندی لاوݨ کنوں متعلق تعلیم۔ کُجھ گھراں وِچروایتی تعلیم نسواں دا تصور صرف سکول دی تعلیم کوں ای سمجھیا وین٘دا ہِے۔ اِین٘دے وِچ کالج دی سطح کی تعلیم شامل نِھیں ہون٘دی۔  اِین٘دی بنیاد تے ݙُو وجوہاتاں تھی سڳدیاں ہِن۔ ہِک تاں اِیہ جو لوک چھوہِر کوں گھر وِچ روزگار کماوݨ آلا جݨاں نِھیں بݨاوݨاں چاہن٘دے۔ ݙُوجھا ایہ تصوّر ہون٘دا ہِے جو محدود خواندگی دے باوجود اُوہ چھوہِریں جہڑیاں آپݨی سکولی تعلیم مکمل کرین٘دیاں ہِن، اَڳّوں ون٘ڄ کے آپݨے ٻالاں دی پرورش اَتے اُنّھاں کوں سکولی تعلیم دے وِچالے مَدَت کر سڳدیاں ہِن۔ کُجھ جائیں تے تریمتیں کوں خاص طرز دی پیشہ ورانہ تعلیم اُتے زور ݙِتّا وین٘دا ہِے۔ اِیہ تعلیم عام طور تے تدریس دے شعبے کنوں متعلق ہون٘دی ہِے۔ کیوں جو اِیہ تصور ہون٘دا ہِے جو تدریسی عمل تریمتیں دی سرشت ہِن اَتے تدریس دا شعبہ تریمتیں کیتے اِیں وجہ کنوں محفوظ ہے جو اِین٘دے وِچ اُنّھاں کوں گَھٹ کنوں گَھٹ ٹُرناں پِھرناں پون٘دا ہِے، 

## تعلیم نسواں دی اہمیّت اقبال دی نظر وِچ
شاعرِ مشرق علامہ محمد اقبال تریمت کوں تمدّن دا مُن٘ڈھ قرار ݙین٘دے ہِن۔ اِنّھاں دی رو نال ڄیکر ݙِٹّھا ون٘ڄے تاں اِیہ مُنڈھ ہِن یعنی "تریمتیں دی صرف نگہداشت اَتے ݙیکھ بھال تعلیم دے ذریعے ای تھی سڳدی ہِے۔ ڄیکر تریمت کوں تعلیم ݙِتّی ون٘ڄے تاں تمدّن دا وَݨ بار آور تھی ویسی اَتے پَھلسی وَدھسی، نہیں تاں کائے نہ۔

## ٻِیا ݙیکھو

* تعلیم
* بھارت وِچ تریمتیں دی تعلیم
* پاکستان وِچ تریمتیں دی تعلیم

## حوالے

ونکی:تعلیمی مسئلے
ونکی:نسائیت اَتے تعلیم
ونکی:تریمت اَتے تعلیم
ونکی:زنانیاں دا اختیار
جنسی حیاتی

جنسی حیاتی (اردو: **جنسی زندگی**، انگریزی: **sex life**) ، شہوانیت یا جنس نال آگاہی ہر مرد اَتے تریمت دی لوڑ ہے۔ ماہرین عمرانیات ٻہوں مُد کنوں انّھاں لوکاں دیاں حیاتیاں دی پَرَکھ کِیتی اَتے جہڑے آپݨی حیاتی کنوں مُون٘جھے نظردے پئے ہَن، پر جہڑیلے اُنّھاں کوں ذرّی جِتّی رہنمائی ݙِتّی تاں اُنّھاں لوکاں دے آپتی کلھیپے وِچ چَنڳا احساس ݙیکھݨ وِچ آیا۔ اِیں موضوع تے ٻہوں گَھٹ کتاباں بَزار وِچ موجود ہِن جہڑیاں صحیح رہنمائی کرین٘دیاں ہِن۔ جذباتاں کوں بھڑکاوݨ آلیاں کتاباں تاں ٻہوں ہِن پر سان٘بھݨ آلی کُجھ کتاباں ضرور ہووݨیاں چاہیدیاں ہِن۔ مغربی مُلکاں، خاص طور تے یورپ دی حیاتی جنسی لحاظ نال اَکّھیں ݙِٹّھا حال حریان کرݨ آلے کرشمے شرمناک کارنامے، یورپی غُسل اَتے برسر عام ہم بستری، آفتابی غسل، عریانیت اَتے یوپری مرد ٻُڈھڑا تاں تھی سڳدا ہے پر اُون٘دے کرتوت ݙیکھو تاں پتہ لڳدے جو اُوہ بہ کثرت سیکس شاپ یا جنسی دُکان دا خوگر ہِے اَتے انھاں دیاں زیادتیاں دا حصّہ ہِے، حاملہ تریمت یورپ وِچ ٻالاں دی ابتدائی جنسی تعلیم عجیب و غریب ٻُڈھڑا ٻارھاں سالاں دی چھوہِر دے نال اَتے عدالت دا فین٘صلہ کین٘دے حق وِچ ݙیکھو یورپ دے بارے وِچ تفصیل نال پِیؤ دی دِھی نال حرام کاری، بھیݨ بِھران٘واں دے جنسی تعلق، سؤر دی حیاتی، ہم بستری اندھیرے وِچ ہووے نئیں تاں (قارئین پریشان نہ تِھیوِن اِیہ شئیں اِیں کِیتے ݙسائیاں وین٘دیاں پئیاں ہِن جو جہڑیلے شرم تے حیا ای نہ ہوسی) یورپ دا وی پتہ چلے اُتّھاں کیا پِیا تِھین٘دا ہِے۔ اِین٘دے برعکس مشرقی دنیاں وِچ جنسی معاملیاں وِچ قدامت پسندی نمایاں ہِے۔ لوک اکثر انھاں معاملیاں وِچ گَھٹ واقف ہِن یا سُݨی سُݨائی ڳالھیں اُتے عمل کرین٘دے ہِن۔ کُجھ جائیں اُتے خاندانی قدراں اَتے سماجی قدراں نیز مذہبی اخلاقیات دا وَدھ دخل ہون٘دا ہِے۔ 

## زنانیاں دی جنسی حیاتی اُتے کیتی ون٘ڄݨ آلی تحقیق دے نتیجے
تریمتیں نال جنسی بہبود اُتے کِیتی ڳئی نویں تحقیق نال پتہ لڳدا ہے جو لوک آپݨی جنسی حیاتی کنوں مطمئن کائے نِھیں اُوہ کلھیپے کنوں پرے رہن٘دے ۃِن۔ تفتیش کاراں نے ݙِٹّھا ہے جو 18 کنوں 39 ورھیاں دی عمر دی 50 فیصد آسٹریلوی تریمتاں نے کئیں نہ کئیں طرحاں دی جنسی طور تے یا این٘دے کنوں متعلقہ ذاتی پریشانی دا سامھݨاں کِیتا ہے اَتے ہر پنڄ وِچوں ہِک تریمت کوں ہِک یا وَدھ ونکی دا جنسی ہِیݨاں پَن ہون٘دا ہِے۔ اِیہ تحقیق 24 فروری 2020ء کوں جرنل فرٹیلیٹی اینڈ سٹرلٹی وِچ چَھپّی ہَئی۔ 

## حوالے

ونکی:ذاتی حیاتی
ونکی:انسانی شہوانیت
ونکی:زنانیت دے نظریات
ونکی:زنانیت
ونکی:زنانیت اَتے معاشرہ
ونکی:نسائیت اَتے جذباتیت
ونکی:جذبے
آزاد خیال زنانیت

آزاد خیال  زنانیت (اردو : **آزاد خیال نسائیت**، کنوں) جیکوں مین سٹریم فیمینزم وی آکھیا وین٘دا ہے، زنانیت / نسائیت دی ہِک وِچلی ٹِنڳ ہے جہڑی اِین٘دی بھال اَزادانہ جمہوریت دے دائرہ کار وِچ سیاسی اَتے قانونی اصلاحواں دے ذریعے صنفی مساوات دے حصول تے مرکوز ہِے۔ زنانیت دے ترے وݙے مکاتبِ فِکر دے ساریاں کنوں پُراݨے سکول دی حیثیت نال، 19 ویں صدی دی زنانیت دی پہلی لہر دیاں ڄڑاں خاص طور تے تریمتیں دے استحصال اَتے تعلیم تئیں رسائی اُتے مرکوز ہَن اَتے اِین٘دا تعلق 19 ویں صدی دیازاد خیالی اَتے ترقی پسندی نال ہَئی۔ روایتی ازاد خیالی زنانیت دی سیاسی اَتے قانونی اصلاحواں اُتے ہِک خاص بھال ہے جین٘دا مقصد تریمتیں کوں مساوی حقوق اَتے موقعے فراہم کرݨاں ہِے۔ ازاد خیال ماہرین زنانیت دا موقف ہے جو معاشرہ اِیں غلط عقیدے دا حامل ہے جو تریمت فطرت دے لحاظ نال مرد کنوں فکری اَتے جسمانی ݙُونہائیں طور تے گَھٹ قابل ہِے۔ اِیں طرح اِین٘دا اکادمی، فورم اَتے بزار وِچ تریمت دے نال امتیازی سلوک تِھین٘دا ہِے۔ اَزاد خیال ماہرین زنانیت دا خیال ہے جو "تریمتیں دے ماتحت تِھیوݨ دی وجہ رواج اَتے قانونی اَڑان٘داں دے ہِک اِیہو جیہیں مجموعے وِچ ہے جو تریمتیں دے داخلے اَتے ناں نہاد عوامی دُنیاں وِچ کامیابی کوں روکین٘دی ہے" اَتے اِیں کِیتے سیاسی اَتے قانونی اصلاحواں وِچ جنسی مساوات کِیتے کوشش کرو۔ اَزاد خیال زنانیت مرکزی دھارے وِچ شامل معاشرے دے ڈھانچے وِچ زنانیاں کوں این٘دے وِچ ضَم کرݨ کِیتے کَم کرین٘دی ہِے۔

## مصنفین
اِیں نظریہ نال جُڑئیل زنانیت دے مصنفاں وِچ میری والسٹن کرافٹ، جان سٹوئرٹ مل، ہیلن ٹیلر، الزبیتھ سٹنٹن اَتے جینا کروگ شامل ہِن۔ ݙوجھی لہر دے زنانیت پسنداں وِچ بٹی فریڈن، گلوریا سٹینیم، سیمون دی بووار، اَتےزنانیت دی تریجھی لہر وِچ ربیکا واکر شامل ہِن۔

## حوالے

ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں
ونکی:سیاسی ثقافت
ونکی:معاشرتی نظریات
ونکی:حریت پسندی
ونکی:زنانیت دے نظریات
ونکی:زنانیت اَتے معاشرہ
ونکی:آزاد خیال زنانیت
ونکی:زنانیت اَتے تاریخ
ونکی:نسائیت
ونکی:نسائیت اَتے جذباتیت
ونکی:نسائیت اَتے تعلیم
صنفی وِتھ

ہِک صنف دی وِتھ (اردو: صنفی تفریق)، انجو انج صنفاں دے لوکاں دے وِچالے نسبت دی وِتھ، ٻہوں سارے معاشریاں وِچ انجو انج شعبیاں وِچ ظاہر تھین٘دا ہے۔ معاشرتی، سیاسی، فکری، ثقافتی، سائنسی یا معاشی حصول یا رویاں کنوں ظاہر تھین٘دا ہے جو مرد اَتے زنانیاں دے وِچالے انجو انج وِتّھاں یا جھیڑے موجود ہِن۔

صنفی وِتھ دیاں کُجھ مثالاں تَلّے درج ہِن:

* تنخواہ وِچ صنفی وِتھ، مرداں یا زنانیاں کِیتے معاوضے دے وِچالے وِتھ، زنانیاں کوں اکثر مرداں دے مقابلے وِچ گَھٹ ادائیگی کِیتی وین٘دی ہِے۔
** آسٹریلیا وِچ تنخواہ وِچ صنفی وِتھ، آسٹریلیا وِچ ہِک مستقل یا بعض ویلے صنف دی تنخواہ وِچ وَدھارے دی وِتھ
** ہندوستان وِچ تنخواہواں وِچ صنفی وِتھ، ہندوستان وِچ ادا کیتی ون٘ڄݨ آلی اُجرت ملازمت اَتے مزوری منڈی وِچ زنانیاں اَتے مرداں دے وِچلے آمدنی وِچ وِتھ۔
** نیوزی لینڈ وِچ تنخواہیں وِچ صنفی وِتھ، نیوزی لینڈ وِچ مرداں اَتے زنانیاں دے وِچالے اوسطاً فی گھنٹہ اوسط اُجرت وِچ وِتھ۔
** روس وِچ صنفی تنخواہیں وِچ وِتھ، روس وِچ صنف اَتے لیبر مارکیٹ وِچ امتیاز دے لحاظ نال پیشہ ورانہ علیحدگی، خاص طور تے 1991ء کنوں۔
** ریاستہائے متحدہ وِچ صنف دیاں تنخواہیں وِچ وِتھ، امریکا وِچ کل وقتی کارکناں وِچ زنانیاں کنوں مرد اوسط یا اوسطاً آمدنی دا تناسب۔
** کھیݙاں وِچ صنف دیاں تنخواہیں وِچ وِتھ، کھیݙاں وِچ غیر مساوی تنخواہ، خاص طور تے ایہو جیہیں تریمتیں ایتھلیٹس جنہاں کوں کھیݙ دے لحاظ نال مساوی محصول نِھیں مِلدا۔
* پاکستان وِچ صنف دی وِتھ، قانونی امتیاز، معاشی عدم مساوات اَتے ثقافتی رویّاں دے معاملے وِچ پاکستان وِچ مرد اَتے زنانیاں شہریاں دے وِچالے نسبتاً وِتھ۔

## اِیہ وی ݙیکھو

* صنفی عدم مساوات، اُوہ معاشرتی عمل جین٘دے ذریعے مرداں اَتے زنانیاں کوں ہِکّو سن٘وّاں نِھیں سمجھیا وین٘دا اَتے معاملے انجو انج طریقے نال کیتے وین٘دے ہِن۔
* عالمی اقتصادی فورم دے ذریعے جاری کردہ ہِک انڈیکس، جہڑا صنف دی مساوات کوں ناپݨ کِیتے ڈیزائن کِیتا ڳِیا ہِے، ہِک عالمی اشیا وِتھ رپورٹ، ہِک انڈیکس۔

## حوالے

ونکی:صنفی تفریق
ونکی:صنفی وِتھ
ونکی:زنانیاں دا اختیار
ونکی:زنانیاں دے حقوق
ونکی:تریمتیں دے حقوق
عرب دنیا وِچ زنانیاں

[thumb|413x413px|1880ء دے ݙہاکے وِچ [الجزائر دیاں ترے تریمتاں؛ کنڈھ لائی ٻیٹھی چھوہِر نے سگریٹ پکڑیا ہوئیا ہِے]]
عرب دُنیا وِچ زنانیاں (انگریزی: Women in the Arab world) تریمتاں / زنانیاں صدیاں دے وِچالے شہری علاقیاں، دیہی علاقیاں اَتے عُمر دے جَتّھیاں دے وِچلے واضح وِتھ دے نال ثقافتی اَتے سماجی اُصولاں کوں بدلین٘دیاں رہن٘دیاں ہِن۔ اِنّھاں جھیڑیاں کوں مقامی روایتاں، ثقافت اَتے مذہب، تریمتیں دی سماجی یا قانونی حیثیت، اُنّھاں دی تعلیم دی سطح، صحت یا خود آگاہی نال منسوب کِیتا ون٘ڄ سڳین٘دا ہِے۔ مصر، لبنان اَتے شام وِچ عرب نشاۃ ثانیہ، اَتے سلطنت عثمانیہ دے مُکّݨ دے بعد، عرب دنیا وِچ سماجی اَتے اقتصادی بَدلیاں ٻہوں تِکّھے اَتے متنوع تھی ڳئیاں ہِن۔

تاریخی طور تے، عرب دنیا وِچ تریمتیں نے اپݨے معاشریاں وِچ اہم کردار ادا کیتے ہِن، جیویں امّاں، معلماں اَتے بیادری دی اڳواݨ دے طور تے۔ تاہم، زنانیاں دی حیثیت اَتے حقوق ویلے دے نال نال تیار تھئے ہِن اَتے ثقافتی، مذہبی اَتے قانونی عوامل دے امتزاج دی وجہ کنوں پورے خِطّے وِچ ٻہوں اَن٘ج ہون٘دے ہِن۔ 

روایتی طور تے عرب معاشرے پدرانہ طرز دے ریہے ہِن۔ اِین٘دے نتیجے وِچ اکثر زنانیاں کوں تعلیم، روزگار دے موقعے اَتے سیاسی شرکت تئیں محدود رسائی حاصل تھین٘دی ہِے۔ کُجھ قدامت پسند بِیادریاں وِچ، زنانیاں دے کردار بنیادی طور تے خاندانی اَتے گھروڳے ذِمّے واریاں اُتے بھال مرکوز کرین٘دے ہوئے نجّی شعبے تئیں محدود ریہے ہِن۔ 

## دنیا میں تریمتیں دی تاریخ دی کہاݨی

### عرب دیاں زنانیاں اسلام کنوں پہلاں
right|thumb|عورتوں دے لباس، چوتھی کنوں چھیویں صدی۔ عربی زنانیاں دا ویس۔
ٻہوں سارے مصنفاں نے اسلام کنوں پہلاں عرب وِچ زنانیاں دی حیثیت اُتے بحث کیتی ہے، اَتے اُنّھاں دے نتیجیاں کوں ملایا ڳِیا ہے۔ انھاں کوں انھاں دے سرپرستاں نے ہِک خاص رقم دے بدلے شادی کِیتے ویچ ݙِتّا ہَئی، جہڑا پئے ہر شے اُتے وَس رکھین٘دا ہے، آپݨی مرضی نال اتحاد کوں مُکا سڳدا ہے، اَتے تریمتیں کوں جائیداد یا وراثت اُتے ٻہوں گَھٹ یا کوئی حَق حاصل نہ ہَئی۔ 

## حوالے

ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں بلحاظ خطّہ
ونکی:زنانیاں دی تاریخ
ونکی:زنانیاں دا اختیار
ونکی:زنانیاں بلحاظ براعظم
ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات
سیدہ شہر بانو نقوی

**سیدہ شہر بانو نقوی** ہِک پاکستانی پُولس افسر ہِے جہڑی لاہور دے علاقے گلبرگ وِچ اسسٹنٹ سپرنٹنڈنٹ برائے پُولس (اے ایس پی) دے طور تے خدمتاں انجام ݙین٘دی پئی ہِے۔ 

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
شہر بانو نقوی فیصل آباد، پنجاب، پاکستان وِچ سیّد حسنات جاوید اَتے مصباح نقوی دے  گھر ڄَمّی ہَئی۔ اِین٘دے ٹٻَّر دا تعلق اصل وِچ ضلع اوکاڑہ دے دیہی علاقے نال ہَئی، جہڑا پاکستان دے پنجاب وِچ ہِے۔ اِیں نے آپݨی  ابتدائی تعلیم کِیتے فیصل آباد وِچ لٹل اینجلز وِچ تعلیم حاصل کِیتی۔ اِیں نے بیکن ہاؤس سکول سسٹم کنوں او-لیول مکمل کِیتا۔ اِیں نے لاہور دے علاقے گلبرگ وِچ واقع ایس آئی سی اے ایس کنوں اپݨی اے-لیول مکمل کِیتی۔ اِیں نے پبلک مینجمنٹ وِچ بی ایس آنر مکمل کرݨ کِیتے لاہور وِچ پنجاب یونیورسٹی کیمپس وِچ تعلیم حاصل کِیتی۔ اِین٘دی مہارت پبلک پالیسی اَتے گورننس ہَئی۔ اِیں نے پبلک پالیسی اَتے گورننساَتے چائلڈ لیبر وِچ مہارت حاصل کرݨ آلی پنجاب یونیورسٹی وچوں ایم فل وی کِیتا۔

## کیرئیر
اِین٘دی پہلی پُولس نوکری فیصل آباد دے علاقے صدر وِچ ہَئی جین٘دے وِچ سندلبار، صدر اَتے ٹھکڑی والا شامل ہَن۔ 

## سرگرمیاں
اِیں نے ٹرانس جینڈر کمیونٹی اَتے زانوراں کوں بد سلوکی کنوں بچاوݨ کِیتےفعال طور تے وکالت کِیتی۔ ٻِیا ایہ جو اُوہ نوجواناں کوں معاشرے وِچ پنجاب پُولس دے سفیر دے طور تے خدمتاں انجام ݙیوݨ دی ترغیب ݙین٘دی رہی ہِن۔

شہر بانو نقوی نے ہِک پریشان تریمت کوں مشتعل جَتّھے کنوں بچاوݨ کِیتے مداخلت کِیتی۔ جین٘دے تے اِیکوں با وقار قائد اعظم پُولس میڈل نال نوازیا ڳِیا، جہڑا بہادری دا ساریاں کنوں وݙّا اعزاز ہِے۔ 

آن لائن وݙے پیمانے اُتے جاری تِھیوݨ آلی ویڈیو وِچ، نقوی کوں لوکاں دے ہِک جَتّھے دی گرما گرم صورتحال کوں مُکاوݨ دی کوشش کرین٘دے ہوئے ݙِٹّھا ڳِیا ہَئی، جیکوں مبینہ طور تے ہِک مقامی کھاݨے دی دُکان تے ہِک تریمت دے نال مشتعل کِیتا ڳِیا ہَئی۔ اِیں تریمت نے عربی لِکھت نال سن٘وریا ہِک لباس پاتا ہوئیا ہَئی، جین٘دے نال اُتّھوں دے موجود لوکاں وِچ غصہ پھیل ڳیا جو غلطی نال اِیہ مَنین٘دے پئے ہَن جو اِین٘دے وِچ قرآن دیاں آیتاں لکھیاں ہوئیاں ہِن۔

## انعام یافتہ
پنجاب دی وزیر اعلیٰ مریم نواز نے تریمت دی جان بچاوݨ کِیتے اُنّھاں دی ہمّت، دانش مندی اَتے ذِمّے واری کوں سراہیا۔  

## حوالے

ونکی:پاکستانی پولیس افسران
ونکی:پاکستانی تریمت پولیس افسران
ونکی:فیصل آباد دیاں شخصیتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
اعصابی تنوّع

link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Neurodiversity_Crowd_2.png|left|thumb|انسانی ذہناں دے قدرتی تنوع دی عکاسی کرݨ آلا آرٹسٹک آرٹ
**نیورو ڈائیورسٹی** انسانی دماغ دے کَم اَتے ذہنی بیماری کوں سمجھݨ کِیتے ہِک فریم ورک ہِے۔ این٘دا استدلال ہِے جو انسانی ادراک وِچ تنوّع عام ہِے اَتے اِیہ جو ذہنی بِماریاں دے طور تے درجہ بند کُجھ حالتاں اختلافاں اَتے معذوری ہِن جہڑیاں ضروری نِھیں جو روڳ آلیاں ہووِن۔

اِیہ فریم ورک آٹزم دے حقوق دی تحریک کنوں نِکلیا اَتے معذوری دے سماجی ماڈل اُتے مبنی ہِے، اِیہ دلیل ݙین٘دے ہوئے جو معذوری جزوی طور تے معاشرتی اَڑان٘داں نال تِھین٘دی ہِے، بجائے اِین٘دے جو معذوری کوں خالصتاً موروثی خسارے نال جوڑیا ون٘ڄے۔ اِین٘دے بجائے اِیہ حیاتیاتی تنوع اَتے اقلیتی جَتّھے دی سیاست دے تناظر وِچ انسانی عملی تغیرات کوں پیش کرین٘دا ہِے۔ کُجھ نیورو ڈائیورسٹی دے حامی اَتے محققاں دا آکھݨاں ہِے جو نیورو ڈائیورسٹی دا نمونہ ہِک مضبوط طبّی ماڈل اَتے ہِک مضبوط سماجی ماڈل دے وِچالے وِچلی کیفیت ہِے۔

نیورو ڈائیورسٹی دا نمونہ معذوری دے حامیاں وِچ متنازع رِیہا ہِے، مخالفاں دا آکھݨاں ہِے جو اِین٘دے نال کُجھ معذوریاں نال جڑیل اَوکھاں کوں گَھٹ کرݨ دا خطرہ ہِے اَتے اِیہ اِنّھاں شئیں دی قبولیت دا مطابلہ کرین٘دا ہِے جِنّھاں دا علاج کرݨاں چاہسوں۔

## تاریخ
لوّظ "نیورو ڈائیورسٹی" پہلی واری 1998ء وِچ امریکی صحافی ہاروی بلوم دے ہِک مضمون وِچ چَھپّیا ہَئی، لوّظ "نیورولوجیکل ڈائیورسٹ" دے ہِک مجموعہ دے طور تے، جہڑا 1996ء دے اَغاز وِچ آن لائن جاہیں جیویں اَزادانہ حیاتی وِچ استعمال تِھین٘دا ہَئی تاں جو انسانیت دے اعصابی اظہار وِچ قدرتی تنوّع دے ودھدے ہوئے تصوّر کوں بیان کِیتا ون٘ڄ سڳیڄے۔ بعد وِچ اِیکوں جوڈی سنگر نے مقبول کِیتا،جہڑا ہِک سماجی سائنسدان ہِے جئیں آپ کوں "ممکنہ طور تے آٹسٹک سپیکٹرم اُتے آکھو" دے طور تے بیان کِیتا ہِے۔  

## حوالے

ونکی:ذہنی صحت
ونکی:عمرانی اصطلاحواں
نمو (پاکستانی اداکارہ)

**نورین بٹ**، جیکوں **نیمو** دے ناں نال وی سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔ (اگست 1950 – 16 دسمبر 2010ء) ہِک پاکستانی اداکارہ اَتے ماڈل ہَئی۔ اُوہ فلماں وِچ آپݨے گلیمرس کرداراں دی وجہ کنوں دی ڈول آف سینما سکرین دے ناں نال ہُل ڳئی۔ اُوں نے اردو اَتے پنجابی ݙُون٘ہائیں فِلماں وِچ اداکاری کِیتی اَتے بشیرا، زرق خان، دلی، چاہت، فرز اَتے ممتا، خانزادہ، حشر نشر، عینا، ڈانکا، سنگم، چور سپاہی، نظام ڈاکو اَتے بہرام ڈاکو وِچ اپݨے کرداراں کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِے۔

## ابتدائی حیاتی
نورین 3 اگست 1950ء کوں لاہور، پاکستان وِچ ڄَمّی ہَئی۔ نمّو دے پِیؤ شہزاد محمود جیکوں راجپال دے ناں نال وی سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے، برطانوی ہندوستان دے وِچالے ہندی سینما دے ہِک مہان٘درے اداکار اَتے مصنف ہَن۔ وَل اُوں نے اُتّھاں ہِک ہندوستانی تریمت نال شادی کِیتی، جین٘دے نال اُنّھاں دا ہِک پُتر ہَئی جہڑا بالی ووڈ وِچ ونود کھنہ دے ناں نال ہِک وݙّا فِلمی ستارہ بݨ ڳِیا، جہڑا نمو دا  وݙّا مَترائیا بِھرا ہِے۔ بعد اِن اُون٘دی ذال اُوکوں چھوڑ کے وَلدی ہندوستان ٹُر ڳئی اَتے وَل اُون٘دی طلاق تھی ڳئی۔

1970ء وِچ اُوں نے ہِک فلم کِیتے سکرین ٹیسٹ ݙِتّا پَر اِیں اَوکھ دا سامھݨاں کرݨاں پِیا جو فلم ساز اُوکوں کردار کِیتے غیر موزوں قرار ݙیسن۔ بعد وِچ اُوں نے فلمسازاں دے فیصلے خلاف عدالت وِچ اپیل دائر کِیتی اَتے اُوہ کیس اپݨے حق وِچ جِت ڳئی۔ جہڑیلے شباب پروڈکشن نے اپݨی نویں فِلم فسانہ دِل دا اَغاز کِیتا تاں اُوہ ہِک نویں چھوہِر کوں کاسٹ کرݨاں چاہن٘دے ہَن اَتے نورین نے فوری طور تے اُنّھاں دی بھال اپݨے کَن کر گِھدّی اَتے اُنّھاں نے اِیکوں مرکزی کردار وِچ اداکار ندیم دے مد مقابل ہیرو دے طور تے کاسٹ کِیتا۔

## ذاتی حیاتی
اِیں نے اپݨے کیرئیر دے عروج دے ویلے شادی کِیتی اِیہ اُون٘دے پِیؤ دی طرفوں ہِک طے تھئی ہوئی شادی ہَئی پَر اِیہ شادی چنڳی طرحاں نال کَم نِھیں کر سڳی کیوں جو اِین٘دے پئے دا نمو دے نال آن اَتے آف رشتہ ہَئی جیکوں اِیں نے بد سلوکی قرار ݙِتّا۔ 

## فوتڳی
اِین٘دا انتقال 16 دسمبر 2010ء کوں لاہور وِچ تِھیا اَتے اِیکوں لاہور دے قبرستان وِچ پُوریا ڳِیا۔

## حوالے


ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پنجابی سینما دے اداکار
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
احمد اَتے بانو پری

link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:More_tales_from_the_Arabian_nights-14566176968.jpg|thumb|ولی پوگنی دی مثال، 1915ء
link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Album_lithographi%C3%A9_de_1833_La_P%C3%A9ri_pour_gage_de_son_retour_offre_au_ciel_la_larme_d'un_p%C3%A9cheur_repentant._G.6301(3)_(cropped).jpg|thumb|لیتھوگراف بذریعہ اچیل ڈیوریا، 1833ء
احمد اتے پری بانو یا شہزادہ احمد اَتے پری بانو دی کہاݨی (اُردو: احمد اور بانو پری)  الف لیلہ و لیلہ دیاں کہاݨیاں وِچوں ہِک ہِے۔

## ٻِیا ݙیکھو
ہندوستان دے  اسلامی باشاہواں وِچوں ہِک دے ترے پُتر ہَن، حسین، علی اَتے احمد اَتے ہِک بھتریڄی جین٘دا ناں نور النہر ہَئی۔ شہزادہ احمد، حسین دا نِکّا بِھرا ہَئی۔ اَخِیر وِچ ذِکر کیتے ڳئے دے کول حیرت انگیز طاقتاں آلا جادوئی قالین ہَئی۔ احمد دے کول موجود ہِک جادوئی خیمے وِچ وی اِیہو جیہیں طاقت ہَئی، جہڑی بانو پری نے اِی اُوکوں تُحفہ ݙِتّا ہَئی، اِیہ خیمہ پھیلݨ تے پوری فوج کوں کَڄ گِھن٘دا ہَئی، وَل وی اِتّی نِکّی جاء وِچ آ وین٘دا ہَئی جو اُوکوں کئیں وی جیپ وِچ چا کے ون٘ڄ سڳین٘دا ہَئی۔

## تجزیہ

### کہاݨی دی ونکی
اِیہ کہاݨی بین الاقوامی آر نے – تھامپسن- اوتھر انڈیکس وِچ درج ݙُو کہاݨیاں دا مجموعہ ہے: ATU 653A: "دُنیا دی نایاب شے" اَتے ATU 465: "مُݨس آپݨی سوہݨی ذال دی وجہ کنوں ستایا وین٘دا ہِے"۔ 

### اصل
اِیں کہاݨی کوں عربی الف لیلہ و لیلہ کتاب دی ناں نہاد "یتیم کہاݨیاں" وِچوں ہِک سمجھیا وین٘دا ہِے، کیوں جو ٻئے کہاݨیاں دے برعکس اِیں کہاݨی دا کُئی فارسی یا ہندوستانی اصل متن نِھیں مِلدا۔ الریچ مارزولف دے نال کُجھ محققاں اَتے روتھ بوٹیگھائمر، اِیں دا ماخذ حنا دیاب ناں دی ہِک مارو نائٹ مسیحی نال ݙسین٘دے ہِن، جین٘دے نال فرانسیسی مصنف اینٹون گیلینڈ نے کہاݨی گِھدّی ہَئی۔

* پری
* جن
* اسلام اَتے جادو

## حوالے

ونکی:پریاں دیاں کہاݨیاں وِچ مرد کردار
ونکی:پریاں دیاں کہاݨیاں
ونکی:لوک کہاݨیاں
قومی مرکز برائے سائنسی تعلیم

قومی مرکز برائے سائنسی تعلیم (نیشنل سینٹر فار سائنس ایجوکیشن) امریکہ وِچ ہِک ایہو جیہاں ادارہ اے جِہڑا کوئی نفع نہیں کماؤندا تے اِیندا مقصد لوکاں کوں سائنس بارے سکھاوݨاں ہے۔ خاص طور تے اے ادارہ لوکاں کوں ایہ سکھاوݨاں چاہندا ہے جو دُنیا کیویں بݨی تے موسم کیوں بدلدا پِیا ہِے۔ اے ادارہ چاہندا ہے جو سکولاں وِچ سائنس کوں اِین٘ویں پڑھایا ونڄے جیندا کوئی مذہبی تعلق نہ ہووے۔ اِیندا مطلب ایہ ہے جو اوہ چاہندے ہِن کہ سائنس کوں سائنس دے طور تے ای پڑھایا ونڄے۔ ایہ ادارہ امریکہ وِچ ٻہوں سارے سائنسداناں، استاداں تے عام لوکاں نال جڑیا ہویا ہے۔ 

## تاریخ
1980 وِچ، آئیووا دے ہِک استاد سٹینلے ایل وینبرگ نے پورے امریکہ وِچ لوکاں کوں خط لکھݨ کِیتے ہِک گروپ بݨا گِھدّا۔ ایہ لوک اینویرامنٹ تے ارتقا بارے پڑھاوݨ دے حق وِچ ہَن۔ اُنّھاں دا مقصد ایہ ہَئی جو لوکاں کوں ایہ ڳالھ ݙسائی ونڄے جو سائنس کیا ہے تے اِیکوں سکولاں وِچ کیویں پڑھایا ونڄݨاں چاہیدا ہے۔

ایہ گروپ وݙا تِھین٘دا گیا تے 1983 وِچ ایندا ناں این سی ایس ای رکھ ݙتا گیا۔ 1987 وِچ، یوجینی سکاٹ نامی ہِک سائنسدان اِیندا اڳواݨ بݨ گیا۔

ایں ادارے دے بورد آف ڈائریکٹرز تے حمایتی سائنسدان تے استاد ہِن۔

1990ء دے ݙہاکے وِچ، تخلیق پسندانہ کوشتاں دی نگرانی دی بنیاد تے، اِیں نے ارتقاء دے خلاف سرکاری مخالف ارتقاء پسندی دی اُچیری سطحاں اَتے ارتقاء اُتے تخلیق پسندانہ حملیاں وِچ "تِکّھا ودھارا" دے بارے وِچ چِتاوݨیاں جاری کِیتیاں، جین٘دے وِچ ارتقاء کوں "حقیقت" کنوں "نظریہ" وِچ گھٹاوݨ دیاں کوشتاں (نظریہ اَتے حقیقت دے طور تے ارتقاء کوں ݙیکھو یا "ارتقاء دے مخالف ثبوت" ݙیؤ۔ 

تنظیم دے حمایتیاں وِچ بروس البرٹس نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دے پِچھوکڑ صدر ڈونلڈ جوہانسن، "لوسی" فوسل دے موجد اَتے ارتقائی ماہر حیاتیات فرانسسکو جے ایالا رلّے ہوئے ہِن۔ اِین٘دے کنوں اَن٘ڄ مرحوم ماہر آثار قدیمہ اَتے مصنف اسٹیفن جے گولڈ ہِک لَمّی مُد کنوں حمایتی ہَن۔ 

## سرگرمیاں اَتے پروگرام
این سی ایس ای تخلیقیت اَتے انقلاب مخالف وکالت دے نال نال ارتقاء دی تعلیم دے بارے وِچ موجودہ واقعیاں اَتے معلومات دیاں تازہ ترین تن٘دِیراں کوں برقرار رکھین٘دا ہِے۔ سائنس دے تاریخ دان مائیکل شیر مرن نے آپݨی ویب گاہ کوں "ارتقاء / تخلیق دے موضوع تے انٹرنیٹ اُتے موجود ݙُو بہترین وسیلیاں" وِچوں ہِک قرار ݙِتّا ہِے (ݙوجھا ٹاک اریجنز آرکائیو ہِے) این سی ایس ای ارتقاء دے ذہین ڈیزائن اَتے ٻئے "متبادلاں" دی وی مخالفت کرین٘دا ہِے کیوں جو اِین٘دا آکھݨاں ہِے جو اُوہ تخلیقیت کِیتے گُمراہ کرݨ آلیاں تعریفاں ہِن۔ 

## حوالے

ونکی:امریکہ دیاں تعلیمی تنظیماں
ونکی:تعلیمی تنظیماں
ونکی:بین الاقوامی تعلیمی تنظیماں
تحریک آزادی ہند دیاں تریمتاں

تحریک آزادی ہند وِچ 1947ء تئیں جاری رہݨ والی برطانوی حُکمرانی کوں مُکاوݨ دے پورھیے وِچ تریمتیں نے آپݨاں حصّہ اوں ویلے دیاں رسماں اَتے رواجاں وِچ موجود اَزادی کنوں وَدھ کے پاتا۔ ازادی ہند دی اِیں تحریک وِچ تریمتیں نے مُن٘ڈھلا اَتے مہان٘درا کردار ادا کیتا۔ تحریک وِچ تریمتیں دا رلّݨ اَٹھارہویں صدی وے شروع وِچوں ای شروع تِھی ڳِیا ہَئی۔

## مہان٘درے تریمتاں

### رانی ویلو ناچیار
رانی ویلو ناچیار (3 جنوری 1730 – 25 دسمبر 1796ء) 1780ء – 1790ء تئیں شیو گنگا ریاست دی ملکہ ہَئی۔ اُوہ ہندوستان وِچ ایسٹ انڈیا کمپنی دے نال جنگ کرݨ آلے شاہی ٹَٻَّر دے لوکاں وِچوں ہِک ہَئی۔ اُوہ تامل وِچ ویر امنگائی (بہادر تریمت) دے ناں نال سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہَئی۔ جاگیرداراں، ماروتھو بِھراواں اَتے ٻئے کارکناں دی حمایت نال، اُوں نے ایسٹ انڈیا کمپنی نال جنگ کِیتی۔

### لٹور چننما
کٹور چننما (23 اکتوبر 1778 – 21 فروری 1829) اِیں ویلے کرناٹک دی ہِک پِچھوکڑ شاہی ریاست کٹور دی ملکہ ہَئی۔ اُوں نے ریاست اُتے آپݨاں تسلّط برقرار رکّھݨ دی کوشِت وِچ پیرا ماؤنٹسی دی خلاف ورزی کرین٘دے ہوئے، برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے خلاف مسلح مزاحمت دی اڳواݨی کِیتی۔ اُنّھاں نے 1824 وِچ پہلی جنگ وِچ کمپنی دیاں فوجاں کوں ہَرایا پَر 1829ء وِچ ݙوجھی بغاوت دے بعد جنگی قیذی دی حیثیت نال پَھدِیڄ ڳئی اَتے قیذ دے وِچالے اِی جھوک لݙا ڳئی۔

### اونتی بائی
اونتی بائی (16 اگست 1831ء – 20 مارچ 1858ء) رام گڑھ دی ملکہ ہَئی۔ 1857ء دی ہندوستانی بغاوت دے وِچالے برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دی مخالف، اونتی بائی نے منڈلا دے نیڑے کھیری دِیہ دے نیڑے تِھیوݨ آلی جنگ وِچ انگریزاں دے خلاف فوج دی اڳواݨی کِیتی اَتے انگریزاں کوں ہَراوݨ وِچ کامیاب تَھئی۔ پَر، رام گڑھ اُتے نویں حملیاں دے بعد اُنّھاں کوں میدان چھوڑ کے دیوہری گڑھ دیاں پہاڑیاں اُتے ون٘ڄݨاں پِیا، جِتّھوں توں اُوں نے بعد وِچ گوریلا جنگ لڑی۔

### جھلکاری بائی
جھلکاری بائی (22 نومبر 1830ء – 5 اپریل 1858ء) ہِک تریمت سپاہی ہَئی جئیں 1857ء دی ہندوستانی بغاوت وِچ اہم کردار ادا کِیتا۔ اُنّھاں نے جھانسی دی راݨی لکشمی بائی دیاں زنانیاں دی فوج وِچ خدمتاں اَنجام ݙِتّیاں اَتے اَخِیر وِچ رانی جھانسی دی ممتاز مشیر دے مُنڈھلے عُہدے تئیں پُڄ ڳئی۔ جھانسی دے محاصرے دے عروج تے اُنّھاں نے ملکہ دا ویس وٹایا اَتے اُون٘دی طرفوں جنگی محاذ اُتے جھیڑا کِیتا، جین٘دی وجہ نال ملکہ کوں قلعے وِچوں حفاظت نال بَھڄّݨ دا موقع مِلیا۔ اُوہ جھانسی دی راݨی کوں حفاظت نال دُشمن دی پُہنچ کنوں پرے تِھیوݨ وِچ مَدَت ݙیوݨ وِچ تاں کامیاب رہی پَر اُوہ آپ جنگ دے وِچالے جِند دی بازی ہار گئی۔  

## حوالے

ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:تحریک آزادی ہند
ونکی:تحریک آزادی ہند دیاں تریمتاں
صادق پبلک اسکول

صادق پبلک سکول، ضلع بہاولپور، صوبہ پنجاب، پاکستان دا ہِک مشہور اقامتی مدرسہ ہِے۔ اِیہ 18 جنوری 1954ء کوں قائم تِھیا ایں طرح اِیکوں بݨے ہوئے 50 ورھے دا ویلا تھی ڳِیا ہِے۔ 

## تشکیل
صادق پبلک سکول دا ایرا  4 مارچ 1953 کوں نواب سرصادق محمد خان عباسی پنجویں نے رکھیا ہئی۔ ایہ سکول بہاولپور دے وزیر اعظم مخدوم زادہ سید حسن محمود دی نگرانی وِچ بݨایا گیا ہئی۔ بہاولپور دی حکومت نے اِیں سکول کیتے 19 لکھ روپے تے 450 ایکڑ زمین ݙتی ہئی۔ ایہ سب کُجھ 9 مہینے وِچ ای بݨ کے تیار تھی ڳیا ہئی۔ صادق پبلک سکول انگریزاں دے دور دے سکولاں وانگوں ہے۔

## تنظیم
صادق پبلک سکول ترے حِصّیاں وِچ ونڈیا ہوئیا ہِے۔ 

* جونیر اسکول (گریڈ 1-5)
* پریپ اسکول (گریڈ 6-8)
* سینیر اسکول (گریڈ 9-12)

## ادارے دے اڳواݨ
جناب خان انور سکندر خان صادق پبلک سکول دے پہلے پرنسپل ہن۔ شروع وِچ سکول وِچ 37 طالب علم تے 7 استاد ہن۔ خان صاحب 18 سال تئیں ایں سکول دے پرنسپل ریہے۔ اُنّھاں دی خدمت دے بدلے اُنّھاں کوں ستارہ خدمت دا ایوارڈ ݙتا گیا۔ 1972 وِچ جݙݨ خان صاحب ریٹائر تھئے تاں اُنّھاں دی جاء تے ابو ظفر حنیف کوں پرنسپل بݨایا ڳیا۔ اُنّھاں دے بعد 1974 توں 1990 تئیں کرنل (ر) ظہور الحق تے 1990 توں 2001 تئیں آغا خلیل احمد پرنسپل ریہے۔ اُنّھاں دے بعد پروفیسر محمد آصف ملک ستمبر 2002 وِچ پرنسپل بݨے تے نومبر 2007 تئیں ایہ کم کریندے ریہے۔ ہُݨ موجودہ پرنسپل میجر (ر) سید منیر احمد ہِں۔ اوہ نومبر 2007 کنوں ایہ کم کریندے پئے ہِن۔ 

## ٥٠ سال

* 18 جنوری 2004ء کوں سکول دے قیام دے 50 ورھے پورے تھئے۔ 
* سکول دیاں 50 ورھیاں آلی تقریب دے موقع تے پاکستان ڈاک نے ہِک 4 روپے دی یادگاری ڈاک ٹکس جاری کِیتی۔ ایہ ڈاک ٹِکس 28 جنوری 2004 کوں جاری کِیتی ڳئی۔ 

ونکی:بہاولپور دیاں عمارتاں
ونکی:پنجاب، پاکستان وِچ سکول
ونکی:بہاولپور وِچ سکول
ونکی:بہاولپور دے سیاحتی مقام
ونکی:پاکستان وِچ سکول
ونکی:پاکستان دے درسی ادارے
گورنمنٹ ایس ای کالج بہاولپور

link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Old_Building_of_Sadiq_Egerton_College_Bahawalpur.jpg|right|thumb|پراݨی عمارت، صادق ایجرٹن کالج، بہاولپور
گورنمنٹ صادق ایجرٹن کالج (عام طور تے ایس ای کالج دے طور تے سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے) اِین٘دا ناں نواب بہاولپور صادق محمد خان عباسی چہارم اتے پنجاب دے لیفٹیننٹ گورنر سر رابرٹ آئلس ایجرٹن نے رکّھیا ہَئی۔ اِین٘دے وِچ ہِک اِیہو جیہیں تعلیم فراہم کرݨ دی روایت ہِے جہڑی تعلیمی، کھیݙاں اَتے ہم نصابی سرگرمیاں کوں کردار دے ودھارے دے اوزار دے طور تے استعمال کرین٘دی ہِے۔ 
link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:The_new_and_present_building_of_Sadiq_Egerton_College_bahawalpur.jpg|right|thumb|صادق ایجرٹن کالج بہاولپور دی نویں اتے موجودہ عمارت

## تاریخ
گورنمنٹ ایس ای کالج بہاولپور ایہو جیہیں تعلیمی اداریاں وِچوں ہِے جِہڑا ایشیا وِچ بہوں پہلے قائم تِھیا ہا۔ اِیندی تاریخ 127 سالاں تے مشتمل اے۔ ایہ ادارہ 1886ء وِچ انٹرمیڈیٹ دی تعلیم ݙیوݨ کِیتے قائم کیتا ڳیا ہَئی۔ 1896ء وِچ ایں کالج وِچ بی۔ اے دیاں کلاساں شروع کیتیاں گئیاں پر تھولے ویلے بعد بند کر ݙتیاں ڳئیاں۔ شہریاں تے کالج انتظامیہ دیاں کوششاں نال 1926ء وِچ بی۔ اے دیاں کلاسیں ولا شروع کیتیاں ڳئیاں۔ 1927ء وِچ انٹرمیڈیٹ دی سطح تے سائنس دے مضامین دی تعلیم دا آغاز تِھیا۔ 1955ء وِچ پنجاب یونیورسٹی نے کالج وِچ بی ایس سی دیاں کلاساں شروع کرݨ دی اجازت ݙتی۔ ادارے دی عمرِ عزیز دے سو سال پورے تھیوݨ تے 1986ء وِچ صد سالہ تقریبات بھرپور طریقے نال منائیاں ڳئیاں۔ انھاں تقریباں وِچ ملک بھر دیاں ممتاز شخصیتاں نے شرکت کیتی۔ اپریل 2010ء وِچ ایںدی ہِک سوپچیس سالہ تقریبات شایانِ شان طریقے نال منعقد کیتیاں گئیاں۔ ایس ای کالج دے فارغ التحصیل طلبہ نے زندگی دے ہر شعبے وِچ نمایاں مقام پیدا کیتا ہے۔ این٘دے توں تعلیم حاصل کرݨ والے احمد ندیم قاسمی، منیر نیازی، محمد خالد اختر تے دلشاد کلانچوی نے ادب وِچ اتے  سمیع اللہ خان تے ایم این جہاں نے کھیݙ دی دنیا وِچ ناں پیدا کیتا۔ ٻہوں سارے لوکاں نے ڈاکٹری، انجینئرنگ، سیاست تے دُوجے شعبیاں وِچ شہرت پائی اے۔ علاوہ ازیں بہت سارے نامور لوک بطور استاد اس ادارے نال وابستہ رہے ہَن۔ اج کل کالج وِچ ایم اے، ایم ایس سی تے بی ایس دیاں کلاساں تھین٘دیاں ہِن۔

## مہان٘درے فضلا

* احمد ندیم قاسمی
* منیر نیازی
* محمد خالد اختر
* دلشاد کلانچوی
* سمیع اللہ خان
* ایم این جہاں
* ڈاکٹر اظہر حسین اسسٹنٹ پروفیسر آئی یو بی۔ 

## حوالے

ونکی:بہاولپور دیاں عمارتاں
ونکی:بہاولپور وِچ سکول
ونکی:بہاولپور دے سیاحتی مقام
ونکی:پاکستان دے درسی ادارے
ونکی:پاکستان وِچ سکول
سنٹرل لائبریری بہاولپور

thumb|بہاولپور سنٹرل لائبریری 1924ء وِچ اُساری ڳئی

سنٹرل لائبریری بہاولپور، بہاولپور شہر وِچ واقع ہِک پُراݨی اَتے مہان٘دری پاکستانی لائبریری ہِے۔ اِین٘دے وِچ ہِک لَکھ پنڄاہ ہزار کتاباں وی ہِن۔ 

## اَیرا
بہاولپور دی مرکزی لائبریری دی عمارت دا سنگ بنیاد 8 مارچ 1924 کوں بہاولپور دے نواب سر صادق محمد خان عباسی دی تاجپوشی دے موقع تے رکھیا گیا ہَئی۔ ایہ کم سر روفس ڈینئل آئزک، جہڑا اُوں ویلے ہند دا گورنر جنرل ہا، نے کیتا ہَئی۔

## عمارت
**سنٹرل لائبریری بہاولپور دی عمارت دا انداز اطالوی تے اسلامی طرز دا اک خوبصورت ملاپ اے۔** ایہ عمارت بݨواوݨ کِیتے بہاولپور دے لوکاں تقریباً ہِک لکھ روپے جمع کیتے۔ ایہ رقم سرکاری طور تے جمع کیتی گئی تے اِیندے وِچ بہاولپور ریاست دے ملازم اپݨی اپݨی تنخواہ دا کُجھ حصہ ݙیندے ریہے۔ عمارت کیتے زمین بہاولپور دے نواب نے ݙِتی۔ عمارت بݨاوݨ دا کم 1927 توں 1934 تئیں چلدا رہیا پر پیسے گھٹ تھی ڳئے تے عمارت کوں بلدیہ بہاولپور کوں ݙے ݙتا گیا۔ بلدیہ نے اِیندی مرمت کروا کے اِیندے وِچ اپݨے دفتر بݨا گِھدّے تے اُتے چھوٹی جیہی لائبریری بݨا ݙتی۔

قیام پاکستان توں تھولے ویلے پہلے مشتاق احمد گورمانی (جہڑے اُوں ویلے بہاولپور دے وزیر اعظم ہن) نے فیصلہ کیتا کہ اے عمارت پوری طرح لائبریری دے کم وِچ آوے۔ اِیندی وجہ توں اے عمارت سرکار دے حوالے کر ݙتی گئی تے اِیندا ناں بَدل  کے سنٹرل لائبریری رکھ ݙتا ڳیا۔ اِیندا مقصد ایہ ہا جو اے پورے علاقے دی مرکزی لائبریری ہووے تے اِیندی نگرانی حکومت کرے۔ 1947 وِچ عمارت دی اُتلی منزل تے سنٹرل لائبریری قائم کر ݙتی گئی تے اِیندے ساریاں خرچاں کِیتے  سرکار توں پیسے ملݨ لڳ ڳئے۔

## ٻاہرلے جوڑ

* تو پھر چلیں: بہاولپور سنٹرل لائبریری (اُردو مضمون)

## حوالے

ونکی:بہاولپور دے سیاحتی مقام
ونکی:ضلع بہاولپور
ونکی:ضلع بہاولپور دیاں عمارتاں
ونکی:ریاست بہاولپور