open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تیزاب

thumb|تیزاب
تیزاب (عربی: حمض، انگریزی: Acid) اوہ کیمیائی مرکبات ہن جیرھے پاݨی وچ حل تھیوݨ تے ہائیڈروجن آئن پیدا کریندن۔

تیزاب فارسی زبان دے ݙو لفظاں 'تیز' تے 'آب' دے مرکب توں ماخوذ ہے۔ فارسی وچ ایندا مطلب ہک قسم دا انتہائی درجے دا تیز تے ترش کیمیائی سیال مادہ ہے جینکوں تُرشہ وی آکھیا ویندے۔

## خواص
•ذائقے وچ عموماً کھٹے ہوندن۔

•طاقتور یا مُرتکز تیزاب غشا مخاطی تے چبھن پیدا کریندن۔

•پی۔ ایچ کاشفہ دا رنگ اینجھاں بدل ݙیندن: نیلے لٹمس کوں رتا تے فینول تھلین کوں بے رنگ۔

•دھاتاں دے نال تعامل کرکے دھاتی لوݨ تے ہائیڈروجن بݨیندن۔

•دھاتی کاربونیٹ دے نال تعامل کر تے کاربن ڈائی آکسائیڈ، نمک تے پاݨی بݨیندن۔

•اَساس دے نال تعامل کرکے نمک تے پاݨی بݨیندن۔
دھاتی آکسائیڈ دے نال تعامل کر تے لوݨ تے پاݨی بݨیندن۔

•بجلی دی ایصالیت کریندن، جیندا اِنحصار درجۂ اِفتراق تے ہوندے۔
ونکی:سائنس
حافظ قادر بخش میتلا

سئیں حافظ قادر بخش میتلا رحیم یارخان اِچ7جون 1955ء کوں ڄام رسول بخش میتلا دے گھر پیدا تھئے ۔ فاضل فارسی ، ایم اے اسلامیات تے ایم اے عربی تک تعلیم حاصل کیتی ۔ آپ شعبہ تعلیم نال رہ تے ڈسٹرکٹ ایجوکیشن آفیسر دی حیثیت نال 2015ء کوں محکمہ تعلیم توں ریٹائرمنٹ گھدی ۔ ریٹائرمنٹ دے بعد آپ دا کم تصنیف و تالیف ہے ۔ سلطان الذاکرین تے بزرگان سہروردیہ دے ناں نال شائع تھیوݨ آلی کتاب دی تالیف وچ وی آپ ٻہوں کم کیتے ۔

آپ بزم فرید دے صدر وی ہِن ۔ خواجہ فخر جہاں سئیں دی زیرِ نظر کتاب دیوان اُوحدی دا ترجمہ کرتے انہاں ٻہوں وݙا کم کیتے ۔ݙوجھا ایڈیشن وی شائع تھی ڳے۔درویش تے مٹیے ہوئے آدمی ہِن ، اجمیر شریف دی سجادہ نشین آپ دے علمی تے ادبی کم کوں ٻہوں پسند کیتا تے پڳ ٻدھائی کیتی۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مخدوم چراغ شاہ

وادی سندھ دی تہذیب ءِ چ ضلع رحیم یارخان کوں خاص مقام حاصل ہے ۔پتن منارا علاقے دا تاریخی تے تہذیبی مینار اے ، ضلعے دے ٻئے شہراں دے نال نال قصبہ میاں والی قریشیاں کوں ٻہوں وݙا سیاسی مقام حاصل اے ، مخدوم چراغ شاہ 1949ء ءِ چ ریاست بہاول پوردی ریاستی اسمبلی دے ممبر ہَن ۔اِتھوں ایں گاٖلھ دی وضاحت تھیندی اے کہ بہاول پور صوبہ نہ ہئی بلکہ ریاست ہئی ۔ایں خاندان دی ہک نامور شخصیت مخدوم الطاف احمد ہئی جو کہ ٻہوں نامور تے طاقتور سیاستدان ہَن ۔ پر تخت لاہور آلیں کوں برداشت نہ تھئے تے اُنہاں رستے توں ہٹا ݙتا ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مخدوم محمد ادریس

سئیں مخدوم محمد ادریس سئیں مخدوم نور محمد ہاشمی دے چھوٹے بھرا تے اصول پسند سیاستدان ہِن ۔اُنہاں دی خوبی اے ہے جو اپݨی دھرتی ، اپݨی مٹی تے اپݨے وسیب نال ٻہوں محبت کریندن  تے سرائیکی زبان ، ادب دی ترقی واسطے کوششاں کریندے رہ ویندن ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مرزا حسین ارغون

مرزا حسین ارغون شاہ بیگ دا پُتر ہا۔ ارغوناں سندھ اِچ دھاریجوقوم تے ٻہوں ظلم کیتے ۔ دھریجہ برادری دے لوکاں جاناں ݙے ݙتیاں پرظالم ارغوناں دی حکومت کوں تسلیم نہ کیتا ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
جولین ڈی گراف

جولین ڈی گراف ہک ڈچ اماراتی کاروباری ہے۔ 2016 اچ جولین تے کرسٹن الیٹ رینٹل دی بنیاد رکھی ہے۔

## حوالے
مسجد ملک واہن

میلسی توں چڑھدے پاسے تقریباً پنج میل دے پندھ تے موضع ملک وہن واقع ہے ، جیندی اپݨی ہک تاریخی اہمیت ہے ،ہک تریخی مسیت اتھاں بݨی ہوئی ہے ۔ 

’’ملتان دیاں کنجیاں میݙے پیٹ اچ ہِن‘‘:

1818ء دے شروع اچ مسلماناں دے غدار نواب عبدالصمد خان بادوزئی نے رنجیت سنگھ کوں ملتان تے حملے دی دعوت ݙتی جیندے نتیجے اچ سکھاں دی بھنگی مثل جدید اسلحہ تے  جنگی سازو سامان نال سنبھر تے ملتان تے حملہ کر ݙتا، قلعہ ملتان کوں فتح کرݨ کیتے ترائے مہینے جنگ تھیندی رہی ، پر سکھا فوج ملتان دا قلعہ فتح نہ کر سڳی، ایندے بعد سکھاں نویں کمک منگوائی، چنانچہ سکھاں دی بارہ مثلاں نال ہزاراں گھڑ سوار فوج ملتان تے حملہ آور تھئے ، جنہاں آندے ای ملتان تے چڑھئی کر ݙتی تے قلعے دی دیوار تے دراڑ پا تے اندر داخل تھی ڳئے ، ایں موقع تے متلان دی سیاہ دے نال نال نواب مظفر خان تے انہاں دے پُتر سرفراز خان ،ذوالفقار خان ،شاہ نواز خان ، ممتاز خان ، شہباز خان ، اعزاز خان ، امیر باز خان تے ہک دھی صبیحہ بی بی جنگ اچ شریک تھئے، جنگ دے دوران رنجیت سنگھ دی طرفوں نواب مظفر کان کوں ہتھیار سٹݨ دا حکم ݙتا ڳیا، نواب مظفر خان انکار کیتا تے آکھیا جو مسلمان کافر دے اڳوں ہتھیار نی سٹیندا ۔ انہاں آکھیا جو مسلمان کوں جان دی نی ایمان دی فکر ہووݨی چاہیدی اے ۔ نواب مظفر خان چند سو سپاہیاں  دے نال ہزاراں سکھاں دا مردانگی دے نال مقابلہ کریندے رہے تے سینکڑاں سکھاں کوں دوزخ پُڄایا ۔ ایں دوران نو اب مظفر دا پُتر ذوالفقار خان شہید تھی ڳیا ۔ سکھا فوج دی طرفوں ول سنیہا آیا جو ’’ ٻڈھا مظفر ! ہیل تیݙی چیل ترٹ ڳئی ہُݨ ملتان دی کنجی اساݙے حوالے کر ݙے ‘‘۔ نواب مظفر خان آکھیا ’’ او میݙے پیٹ اچ اے ‘‘ ۔ سکھاں ݙو ٻئے پُتر تے دھی کوں وی شہید کر ݙتا تے آکھیا جو ہُݨ ہتھیار سٹ ݙیو ، نواب مظفر خان جواب ݙتا جو ایں مٹی تے اٹھ تاں کیا اٹھ لکھ پُتر ہوون تاں وی ہک ہک کر تے قربان کر سڳداں ، نواب مظفر خان چھیکڑی دم تئیں سکھ فوج دے نال جنگ کیتی تے ہتھیار نہ سٹ تے رسم شبیری ادا کیتی ۔ نواب مظفر خان دی شہادت دے بعد وݙے پُٹر سرفراز خان تے سب توں چھوٹے امیر ایاز خان عمر 3 سال کوں قید کر تے لاہور چا ڳئے تے ملتان تے ہک دفعہ ول لُٹ مار تے قتل و غارت دا بازار گرم کریندے ہوئے ظلم دے پہاڑ توڑ ݙتے۔ تاریخ دیاں کتاباں گواہ ہن جو سکھا فوج دے ملتان دے قبضے دے بعد گھراں اچ داخل تھی ڳئی ، گھریں کوں لُٹیا ، سونا، ڳئو، ڳہݨا چاتا تے نال عصمت مآب تریمتاں دی آبرو ریزی کرݨ دی کوشش کیتی ۔ تاریخ عالم اچ پہلی واری تھیا جو سرائیکی وسیب دے غیرت مند چھوکریاں تے عورتاں عزتاں بچاوݨ کیتے کھوہ تے کھوہیں اچ ترپ مار ݙتے، جان ݙے ݙتی، آن نہ ݙتی ، بعد اچ نہ ملتان بلکہ وسیب دے اکثر علاقیاں وچ کھوہ لاشین نال ٹٻ تھی ڳئے تے انہاں کوں اجتماعی قبراں قرار ݙتا ڳیا ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مسعود حسن شہاب

صحافی، ادیب ، شاعر اَتے محقق ہن۔ 20اکتوبر 1922ء کوں دہلی اچ پیدا تھئے ۔ بی اے تئیں تعلیم حاصل کیتی۔ 1940ء اچ دہلی توں ’’الہام‘‘ دے ناں نال ہک ادبی مجلہ جاری کیتا۔   سئیں مسعود حسن شہاب دہلوی سئیں دیاں ٻہوں خدمات ہِن ،مسلم لیگ نال وابستگی ،صدر پریس کلب بہاول پور،اُردو اکیڈمی دے اڳواݨ تے سہ ماہی رسالہ ’’الزبیر‘‘ دے ایڈیٹر دے نال نال ٻہوں سارے کتابیں دے مصنف ہِن۔29اگست 1990ء کوں رحلت کیتی ۔ بہاول پور اچ دفن ہن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
فیاض الدین شیخ

سئیں شیخ فیاض الدین خان پور توں ممبر قومی اسمبلی ہِن ،بنیادی طور تے صنعت کار ہِن ،آپ دے والد شیخ امیر الدین خان پور دے وݙے تاجر ہَن ۔ شیخ صاحب دا خان پور دی سیاست ء ِچ ٻہوں وݙا ناں ہے۔ اُنہاں شہر دی ترقی واسطے ٻہوں اقدامات کیتے ۔آپ دا شمار شریف النفس سیاستدانیں ءِ چ تھیندے ۔ سرائیکی صوبہ تحریک ءِ چ آپ دی ٻہوں خدمات ہِن ۔ خان پور وچ سرائیکی ادبی تقریبات کریندے رہ ڳن۔عالمی شہرت یافتہ سرائیکی لوک فنکار عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی دی تاج پوشی سب توں پہلے خان پور ءِ چ شیخ فیاض صاحب کرائی ۔میاں فیاض الدین شیخ 15دسمبر1945ء ءِ چ پیدا تھئے ۔ 1979ء تے 1984ء ݙو واری بلدیہ خان پور دے چیئرمین رہ ڳئے ۔ خان پور دے حلقے کوں لسانی بنیاد تے تقسیم کیتا ڳیا تاں اُنہاں ضیاء الحق دے نامزد امیدوار حاجی سیف اللہ دا1985ء تے میاں عبدالخالق دا پی پی دے ٹکٹ تے 1988ء ءِ چ ڈٹ تے مقابلہ کیتا۔ایں ویلے قومی اسمبلی ءِ چ سرائیکی صوبے دی جیڑھے ارکان کھل تے گاٖلھ کریندن اُنہاں وچ شیخ فیاض الدین دا ناں سرفہرست ہے۔شیخ صاحب دے صاحبزادے شیخ عمادالدین وی اپݨے وسیب نال ٻہوں محبت کریندن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مندر پرہلاد

اے مندر قلعہ کہنہ دی سطح مرتفع تے بݨیا ہویا ہا ایکوں خود پرہلاد بھگت بݨوایا ہا۔اے ملتان اچ ہندو عہد دی سب توں پُراݨی یادگار ہے جیڑھی جو بہائو الحق زکریاؒ دے بالکل سامݨے ہے۔2دسمبر 1992ء کوں ملتان دے لوکاں نے ایں ہندو یادگار کو ݙہا ݙتا۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مزار یوسف شاہ گر دیزی

اے ایں مقام تے واقع ہے جتھاں سید یوسف گردیز توں آتے 1088؁ء ءِ چ دریا کنارے ریہے ۔روغنی سِلہاں دی عمدہ عمارت اے جیندے چھت تے چھوٹے چھوٹے آئینے ٻیل ٻوٹے دی طرح لڳیے ہوئے ہن ۔ اے لاثانی عمارت باعثِ افتخار ملتان اے ۔قلعہ دے دیہہ دروازے دی سائیڈ اُچی جاہ تے ہے ۔اندروں 51فٹ 9انچ دے قطر ءِ چ ہے ۔دیواراں 40فٹ 4انچ اُچیاں ہِن اَتے 13فٹ 3انچ موٹی ہن۔ہک دے اُتوں ݙو مثمن عمارتاں ہن ۔بالائی مثمن دا قطر 25فٹ 8انچ اَتے اونچائی 26فٹ 10انچ ہن ۔ ساری عمارت قُبہ توں مستصف ہے ۔ قطر 58فٹ ہے ۔ پوری عمارت دی اونچائی ہک سو فٹ ہے ۔ سے لال سِلہیں نال بݨی ہوئی اے جیندے ٻاہر روغنی سلہیں اَتے پچی کاری اَتے بروج نال سوہݨی منیا کاری کیتی ڳی ہے ۔ روغنی سِلہیں تے پُھل پتیاں اُبھریاں ہوئیاں ہِن ۔ جیندے نال خوبصورتی ودھدی اے ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
معدنیات

سرائیکی وسیب ءِ چ دنیا دی سب تو زائد مہانگی معدنیات دیرہ اسماعیل غازی خان ءِ چ تھیندی اے ۔ تیل گیس وی ملدے ۔قیمتی پتھر ،ملتانی مٹی ،قیمتی ریت ،چیکی مٹی ،گندملک ،لوہے دے ذخیر ے ،چونے آلا پتھر ،کولا ،جپسم ،ایندے نال نال ٻئی معدنیات ہر شئے اتھاں موجود اے ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مولانا یار محمد دھریجہ

دینی مدرسہ دھریجہ نگر دے بانی مولانا یار محمددھریجہ ٻہوں وݙے عالم دین ہووݨ دے نال نال فارسی تے سرائیکی دے ٻہوں وݙے شاعر وی ہن۔اُنہاں دھریجہ نگر وچ مدرسے دی بنیاد رکھ تے سارے جڳ جہان اچ علم دی روشنی کھنڈائی ۔ آپ ٻہوں وݙے زمیندار ہن تے اپݨیں سارے وسائل مدرسے دے نال نال وسیب دے غریب لوکیں دے ضرورتیںتے خرچ کریندے ہن۔ٻہوں وݙے مہمان نواز تے سخی ہن ،مسافر طلباء دے نال نال روزانہ ڈھیر سارے راہ وٹائو تے مہمان اُنہیں دے دسترخوان تے ہوندے ہن۔انہاں ساری حیاتی انسانیت دی خدمت کیتی ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
میاں انیس دین پوری

سئیں میاں انیس دین پوری ہِک شخص نی ہِک عہد دا ناں اے، آپ 1940ء اچ خانپور دے وݙے گھراݨے خلیفہ غلام محمد دین پوری دے خاندان اچ پیدا تھئے، سئیں کوں سرائیکی دے پہلے کالم نویس ہووݨ دا شرف تے اعزاز حاصل اے ، چنڳے لکھاری ہووݨ دے نال نال آپ  ٻہوں اچھے انسان ہن ،  اُنہاں اپݨی صحافت دا آغاز روزنامہ کوہستان توں کیتا، بعد اِچ امروز نال وابستہ تھی ڳے ، ایندے نال نال انہاں انگریزی اخبار وچ وی لکھݨ شروع کیتا۔ 11 جون 1990 کوں پہلا سرائیکی اخبار ’’جھوک‘‘ خان پوروں شروع تھیا تاں او اپݨی جھوک اِچ آ ڳے۔ اُنہاں کھل ہس یعنی ’’ ٻٹ کڑاک‘‘ دے ناں نال لکھݨ شروع کیتا ۔ اے کالم اتنا مشہور تھیا جو پڑھݨ آلے ایندا انتظار کریندے ہن ول اے وی تھیا جو جھوک دے اداریے تے کالم دی ٹرانسلیشن انگریزی اخبار ڈان وچ شفقت تنویر مرزا کریندے رہ ڳے تے اے لکھتاں سرائیکی توں انگریزی دے وچ وی شائع تھیندیاں ریہاں ۔سئیں میاں انیس دین پوری کوں اردو، انگریزی تے سرائیکی دے نال نال سندھی دا وی ٻہوں مطالعہ ہئی ۔سئیں میاں انیس دین پوری 11 فروری 2014ء اچ خانپور اچ طویل علالت دے بعد فوت تھی ڳئے ۔ انہاں دی کتاب ٻٹ کڑاک آپ دی وفات دے بعد جولائی 2016 ء اچ جھوک پبلشرز شائع کیتی ۔  

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ملتان اچ کتب خانے

جدید عہد اچ ملتان اچ انگریزاں دی آمد دے بعد ملتان اچ ہک سوسائٹی 1850ء اچ قائم تھئی جیں توں پہلے پہل انگریز ای استفادہ کریندے ہن۔ ایندے بعد ہند قارئین دی اجارہ داری رہی۔ ویہویں صدی دے آغاز اچ مسلمان قارئین کوں وی استفادہ دا موقع ملیا تے لائبریری دی انتظامیہ اچ وی مسلمانیں کوں شریک کیتا ونڄݨ پے ڳیا۔ ایندے بعد ایندا ناں پبلک لائبریری باغ لانگے خان رکھیا ڳیا۔ ایندے اچ اُردو، عربی، فارسی، ملتانی، سندھی،بلوچی، پنجابی،پشتو، سنسکرت، ہندی، گورمکھی زلآنوں تے 25000 توں ودھ کتاباں موجودہن۔ ایندے علاوہ میونسپل لائبریری 1954ء اچ قلعہ کہنہ قاسم باغ دے غربی پاسے قائم کیتی ڳئی جیندا افتتاح سید علمدار حسین گیلانی نے کیتا۔ ایندے اچ وی قدیم تے نویاں کتاباں موجود ہن۔ ایندے اچ باقاعدگی نال اُردو، انگریزی روزنامے ہفت روزہ ، ماہنامے، منگوائے ویندے ہن۔ ایں نسبتاً وݙی لائبریریاں دے علاوہ تمام تعلیمی اداریاں نے وی اپݨی اپݨی لائبریریاں قائم کر رکھیاں ہن ۔ جنہاں اچ درسی ضرورتاںدے علاوہ وی کتاباں دستیاب ہن۔

نجی لائبریریاں ،کتب خانہ ناصر گردیزی اچ گردیزی خاندان دے سید محمد ناصر گردیزی نے کُتب خانہ قائم کیتا۔ جئیں وچ مطبوعہ کتب دے علاوہ نادر محفوظات وی موجود ہن۔ درگاہ موسیٰ پاک شہید اچ موجود کتب خانہ اچ وی مطبوعہ دے علاوہ قلمی نسخے موجودہن۔ عبدالحلیم خوئیداد اچ وی نادر مخطوعات موجود ہن۔ سید عباس حسین گردیزی نے وی ذاتی لائبریری اچ مطبوعہ دے علاوہ نادر قلمی نسخے جمع کر رکھیے ہن۔ علامہ عتیق فکری نے ذاتی شوق دی تکمیل اچ ہزاراں کتب دا ذخیرہ کیتا۔

سردار پور جھنڈیر جھنڈیر لائبریری (میلسی)اچ مسعود جھنڈیر ریسر لائبریری پاکستان دی سب توں وݙی پرائیوٹ لائبریری قائم شدہ ہے جو جھنڈیر بھراواں (میاں مسعود احمد ، میاں غلام احمد )دی علم دوستی دا بھرپور اظہار ہے۔ ایں لائبریری اچ ہک لکھ ݙاہ ہزار کتاباں پنجھتر ہزار رسالے تے جرائد ترائے ہزار مخطوطات ہن۔ قرآن مجید دے 1133قلمی نسخے موجود ہن۔ ٻنہاں مخطوطات اسلامی علوم دے علاوہ فلسفہ منطق طب زبان منظوم و نثر ادب تصوف تاریخ ہندسہ وغیرہ تے مشتمل ہن۔ مخطوطات اچ ست سو سال تک پُراݨے مخطوطات موجود ہن۔ علامہ اقبال دے ہتھ نال لکھئے ہوئے او خط وی ایں ذخیرہ اچ شامل ہن۔

قاضی اللہ بخش (جلالپور پیروالا)دے کتب خانے  اچ وی مخطوطات دا ذخیرہ ہے۔ ایں طرح اسد نظامی (جہانیاں)دے کول ہزاراں قدیم مطبوعہ کتاباں تے سینکڑاں مخطوطات تے مشتمل کتب خانہ موجود ہے۔ زیادہ ترکتاباں انہاں کوں وراثت اچ ملیاں ہن۔ انہاں دے انتقال دے بعد اے کتب خانہ بند پیا ہے۔ ول او اپݨی وفات توں پہلے (2001ء )توں پہلے کتب تے اخبارات جیڑھے ڈھیر دی شکل اچ پے ہن کوں جلد بندی کرا ڳئے ہن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مولانا نور احمد خان فریدی

سرائیکی ادب دی دنیا ء ِ چ مولانا نور احمد خان فریدی کوں وݙا مقام حاصل اے۔ اُنہاں دا تعلق شجاع آباد دے علاقے جگو آلا دے نال ہئی پر او ملتان آ ڳے تے 1938ء ءِ چ لکھݨ پڑھݨ دا کم شروع کیتا۔دیوان فرید دے ترجمے دے نال نال تاریخ ملتان تے تصوف دے ٻہوں ساریاں کتاباں اُنہاں لکھیاں ۔ 1971ء ءِ چ اُنہاں سرائیکی رسالہ ’’سرائیکی ادب‘‘ جاری کیتا۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
میاں سراج الدین سانول

میاں سراج الدین سانول دا تعلق رحیم یار خان نال ہے۔ ٻہوں وݙے گھرانے دے آدمی ہن سرائیکی نال ٻہوںمحبت کریندے ہن اُنہیں دا کارنامہ سرائیکی لغت ہے۔ارمان ایں گاٖلھ دا ہے جو اُنہیں دی حیاتی اچ سرائیکی لغت نہ چھپ سڳی تے اُنہیں دے فوت تھیوݨ دے بعد وسیب تاں وسیب اُنہیں دی اولاد وی اپݨے ابے سئیں دے کارنامے کوں رول ݙتے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ملتان ءِ چ ریلوے نظام

ریلوے اصل ءِ چ اُ وں نظام دی شکل اے جیڑا پہلے پہل سولہویں تے اٹھارویں صدی تئیں انگستان ءِ چ گھوڑے نال ویگن کوں چھِکݨ دا عمل شروع تھیا ۔لکڑ دے تخت تے پہیہ لاتا ڳیا اَتے بعد ءِ چ لکڑ دے تخت دے بجائے لوہے کوں پہیے لاتے ڳئے ۔جݙاں لوہے دیاں استعمال تھیوݨ لڳیاں تاں پہلی دفع ریلوے لائن وینڈز ورتھ تاکوریڈن شروع کیتی ڳئی ۔اے سال 1804ء ءِ چ کیتا ڳیا ۔ ایں نظام ءِ چ ترقی دی صورت حال 1825ء ءِ چ تھی جݙاں سٹیم ریلوے سٹاکین اَتے ڈارلنگٹن دے اَدھ ءِ چ سامان چا ونڄݨ کیتے کھولی ڳی ۔اے ریلوے لائن 38میل وݙی ہئی ۔اَتے جارج اسٹیفن پہلالوکیڈٹو انجݨ خود چلایا ہا ۔پاکستان دے علاقے ءِ چ ریلوے دا نظام 13مئی1861ء کوں متعارف کیتا ڳیا جݙاں کراچی توں کوٹری تئیں 105میل لمبی ریلوے لائن کھولی ڳی اَتے ملتان ءِ چ ریلوے دی تاریخ ݙو سال بعد 1863ء ءِ چ شروع کیتی ڳئی ۔ہک چھوتا جیہا سیکشن جیڑا 11میل لمبا ہا کھولا ڳیا جیڑا شیر شاہ دے نال کشتیاں دے گھاٹ کنوں شروع تھی تے ملتان شہر تک امدا ہا ۔ لاہور توں ملتان سیکشن 1865ء ءِ چ کھولیا ڳیا ۔ریلوے دی بھرتی اَتے تیاری کیتے لاہور دے کھنڈرات اَتے ہڑپہ دے کھنڈرات دا مواد حاصل کیتا ڳیا ۔ملتان توں کوٹری براستہ لودھراں لودھراں ریلوے لائن دی تکمیل 1870ء ءِ چ تھی اَتے 1870توں 1876ء دے درمیان وقفے وقفے کنوں مختلف حصیاں ءِ چ بݨائی ڳی ۔سکھر دا پُل بݨݨ تے 1889ءِ چ کراچی تئیں ریل چلݨ پئے ڳئی۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مندر طوطلاں مائی

ہندوواں دا تریجھا قدیمی آثار حرم دروازہ دے اندر مندر طوطلائی مائی ہے جیڑھا جو طوطل دیوی دے ناں نال منسوب ہے۔ اورنگزیب نے ایندی مورتی کھوہ اچ سٹوا ݙتی ہئی۔ایں مندر دی مرمت دیوان ساون مل نے کروائی ہئی۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
محسن خان پوری

محسن خان پوری اپݨے ناں والی کار خان پور دے محسن ہن ۔1867ء ء ِ چ پیدا تھئے تے 1944ء وچ وفات پاتی۔خان پور دی علمی ادبی دنیا وچ اُنہاں دیاں ٻہوں خدمات ہن ۔محسن خان پوری دا ریختی زبان دا دیوان ’’رنگیلی بیگم‘‘ دے ناں نال 1921ء ء ِ چ عشرت پریس لکھنؤ توں چھپیا۔ واضح تھیندے جو اُوں ویلے اُردو کوں ریختی زبان سݙیندے ہن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مندر جوڳ مایا

ہندوواں دااے چوتھا آثار ہے۔ اے ملتان دے ریلوے اسٹیشن دے نیڑے ابتداً چبوترا شکل اچ ہا۔ دیوان ساول مل نے ایندے تے مندر دی تعمیرشروع کروائی تے مولراج نے ایندی تکمیل کیتی۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ملوک شاہ

بہاولپور شہر دے جنوب وچ نور محل دے نیڑے ہک وسیع قبرستان ایں ناں توں مشہور ہے جئیں وچ ݙھیر اولیاء اللہ اَتے بزرگانِ دین دیاں قبراں ہن پر انہاں وچ ݙو قبراں خاص طور تے عوام اَتے خواص کیتے جذب اَتے کشش دا سامان رکھیندن ۔ انہاں وچ ہک قبر تاں خلیفہ اول حضرت ابو بکر صدیق رضی اللہ عنہ دے پوترے سعد بن عبداللہ دی اَتے ݙوجھی حضرت امام حسین علیہ السلام دے اتالیق سعید بن محمد دی ݙسائی ویندی ہے ۔ آکھدن جو اے حضرات سیاحت اَتے تجارت دی غرض توں اتھاں آئے ہن ۔ دوران سفر بیمار تھئے اَتے اللہ کوںپیارے تھی ڳے ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مزارات صحابہ کرام

ڈراور دے مقام تے چار مزار ہن جنہاں کوں صحابہ رسول اکرم ؐ دے مزار ݙسایا ویندے۔انہاں دے چارے پاسوں چار دیواری اے۔جیندے وچ دروازہ نسب کیتا گے۔چولستانی انہاں مزاراں کوں عقیدت دی نگاہ نال  ݙیکھدن۔ایں طرح باقی مزارات دی طرح اینکوں کھلا نی چھوڑیا ڳیا۔بلکہ چار دیواری اتے دروازے نال محفوظ کیتا ڳے۔ تربتاں اتے لوح مزار نصب ءِ جیندے اُتے صاف لکھیا ڳے کہ اُو مزارات اصحاب رسول ؐ دے ہن۔انہاں مبارک ہستیاں دے ناں کہیں کوں معلوم کائنی۔تربتاں دی طوالت غیر معمولی طور تے ودھا ݙتا گیا اے۔تاکہ ایندے شہداء دے مراتب زائرین بآسانی آگاہ تھی سٖگن۔

اے روایت اے کہ چاراں اصحاب تبلیغ اسلام اتے تجارت دی غرض نال سندھ اتے بنارس ونجݨ آلے ٹولے نال آئے ہن۔پوپلا قوم دے افراد کوں انہاں حضرات نے اسلام دا عالمگیر پیغام پُڄایا۔جانڈہ کھانڈہ(قلعہ ڈراور دے سامݨے آلے کھنڈر) دے راجہ نال مقابلہ کریندے ہوئے شہید تھیے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مسجد ڈراور دا پتھر

ڈراور دی خوبصورت مسیت دے جنوبی دروازے دے ادھ وچ ہک پتھر نصب اے جیں دے اندر از خود غلام فرید ؒ دا ناں ابھر آئے۔لوک ایندی زیارت کریندن اتے اینکوں فریدؒ سائیں دی کرامت سمجھدن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ملک واہن

ایہہ موضع میلسی توں چڑھدے پاسے تقریباً چھے میل پرے واقع ہے ۔ اتھاں دی تاریخی مسیت مغل بادشاہ اورنگ زیب عالمگیر دے دور اچ تعمیر تھئی ہئی ، جیڑھی ݙیکھݨ دے لائق ہے تے تعمیر دے فن دا نادر نمونہ ہے ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مینارہ یادگار

قلعہ ملتان دے عین اَدھ اچ انگریزاں نے اپݨی فتح تے عیدگاہ اچ قتل تھیوݨ آلے مسٹر ایگینو تے مسٹر اینڈرسن دی یاد اچ اے مینار تعمیر کرایا ۔ اے مینار گائو دُم سُرخ پتھر نال بݨیا ہویا ہے تے پنجاہ فُٹ اُچا ہے۔ چبوترہ دے غربی پاسے سنگ مر مر دے ہک ٻہوں وݙے پتھر تے ہک کتبہ کنندہ ہے۔ 

مینارہ یادگار مشرقی پاسے ترائے ٻیاں انگریزی یادگاراں وی ہن جنہاں تے درج ذیل دے کتبے درج ہن۔’’میجر جارج شیف مونٹیز بمبرٹ دی مقدس یاد اچ جوہز مجسٹی دی ݙاہویں پلٹن دی کمان کریندے ہوئیں 12دسمبر 1848ء کوں 34سال دی عمر اچ قتل تھئے تے کپتان لنگز ورتھ جیڑھے 30سال دی عمر اچ 9ستمبر 1848ء زخمی تھی تے فوت تھئے ‘‘۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مسجد چہار یار

قصبہ دیوان صاحب وچ چاہ فرید دے نال ای لہندے آلے پاسے ہک نکہی جہی مسیت اڄاں وی موجود ہے ، آکھیا ویندے جو ایں مسیت دے نال ای بابا فریدؒ ہوراں دا گھر ہئی تے ایندے کول ای بابا جی ہوراں دے پُتر نصیر الدین دی قبر وی ہے ، کجھ عرصہ پہلے ایں دی چھت نویں سرے توں بݨائی ڳئی ہے ۔ آکھیا ویندے جو اتھاں اللہ دے چار ولی کٹھے ٻہندے اُٹھدے ہن ۔ اپݨی محفل لیندے ہن تے رب دی عبادت کریندے ہن ،صوفیاء اچ چہار یار مشہور ہن ، اُنہاں توں اے چار مشائخ مراد ہِن:۔

1۔ شیخ الاسلام حضرت بہاؤ الدین زکریا ؒ

2۔ سید السادات حضرت مخدوم جلال الدین بخاریؒ

3۔ قطب المشائخ حضرت فرید الدین گنج شکر ؒ

4 ۔ حضرت مخدوم لعل شہباز قلندر ؒ 

انہاں چار یاریں دی بیٹھکاں پورے پاکستان اچ چپے چپے تے ملدیاں ہن ۔ منگھو پیر انہاں دا خادم ہا ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مقبرہ طاہر خان ناہڑ، سیت پور

پندھرویں صدی دے آخری ایام وچ اے مقبرہ طاہر خان ناہڑ نے اپݨی زندگی وچ بݨوایا ہا،مقبرہ ہشت پہلو تے مقبرہ ملتان شاہ رکن عالم دے نال گھاٹی مماثلت رکھیندا ہا ۔مقبرہ 45 فٹ بلند تے پہلے چبوترے تے بݨیا ہویا اے ۔ایندا اندرونی حصہ ساوے گھاٹے نیلے تے سفید رنگ دی روغنی ٹائلان نال جیومیٹری تے پھلدار طریقے نال سجایا ڳیا اے۔مقبرہ ہشت پہلو تے نصف کرہ گنبد ہشت پہلو تے بنڑایا گیا اے۔مقبرہ وچ روشنی کیتے اٹھ محرابی دروازے بݨائے گے ہن ۔مقبرہ دا باہرلا حصہ  پھل دار طریقے نال سڄایا گیا اے ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مندر نرسنگھ پوری

اے مندر قلعہ دے اندر واقع ہا۔ایں سانگے پُجاریاں کوں حاکم وقت دی اجازت دے بغیر اندر ونڄݨ دی اجازت نہ ہئی۔ انہاں دی ایں تکلیف مُکاوݨ سانگے پرہلاد پوری دے پجاری نے سبزی منڈی دے نیڑے ہک نواں مندر بݨواتے کرنر سنگھ اوتار دی مورتی ایندے ا چ رکھ ݙتی ۔جیکوںہک خزانچی نے ݙاہ ہزار دی لاگت نال ہک پکا تے شاندار مندر اچ بدل ݙتا۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ملتان آرٹس کونسل

سٹیٹ بنک بلڈنگ توں چوک ایم ڈی اے آلے پاسے ویندے ہوئیں کھٻے ہتھ تے ملتان آرٹس کونسل دی نویں عمارت مکمل تھی چکی اے۔ ایندا ہال 620نشستاں تے مشتمل ہے۔ سٹیج کافی کشادہ بݨایا ڳیا ہے۔ 

آرٹس کونسل دی عمارت دی تعمیر اچ ملتان دی قدیم تے جدید ثقافت کوں خصوصی طور تے مد نظر رکھیا ڳیا ہے۔ بیرونی د یواراں تے لال گُٹکا استعمال کیتا ڳیا ہے جئیں اچ نیلی تے فیروزی ٹائلاں نال سوہݨے بارڈر بݨائے ڳے ہن۔ صدر دروازہ وی ٻہوں سوہݨا بݨایا ڳے۔ اے عمارت ملتان دی پُر شکوہ عمارتاں اچ ہک ٻہوں سوہݨا ودھارا ہے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ماء ٻولی نہ الاوݨ

ڈھیر سارے سرائیکی اپݨے گھریں دے وچ اپݨی اولاد نال سرائیکی نی الیندے ۔ اے ٻہوں وݙا جرم اے ۔ کہیں وی ٻال توں اوندی ماء ٻولی کھسݨ اوندی زبان کوں قتل کرݨ وانگے ہے۔ جیں کنے چار پیسے آ ونڄن ‘ او ول منہ چِٻا کر تے اپݨی اولاد نال ٻیاں ٻولیاں ٻولݨ پئے ویندے ۔ میں ہِک تکڑے بندے کوں آکھیا جو تُساں اپݨی اولاد نال سرائیکی کیوں نی الیندے ۔ اوں ولدی ݙتی نہ سئیں اساں اپݨے نوکریں نال سرائیکی الیندوں ۔ میکوں مکنی چڑھ ڳئی تے میں اونکوں سِدھیاں سݨائیاں ۔ ول میں اوندے نال الاوݨ چھوڑ ݙتا ۔ ایجھے لوک قابلِ نفرت ہِن۔ جو اپݨی اولاد نال اپݨی ماء ٻولی نی ٻولیندے ۔ ایں مرض دا شکار سرائیکی استاد وی ہِن تے ایں مرض دا شکار سرائیکی پڑھاوݨ آلے استاد وی ہِن ۔ میکوں تاں لکھدیں ہوئیں شرم  امدی اے جو اساکوں اے وی اطلاع ملی ہے سرائیکی شعبے دے وچ وی لیکچر اردو اچ ݙیوݨ آلے موجود اِن تے کجھ ایجھے لوک وی ہِن جیرھے سرائیکی شعبے دے دفتریں دے وچ ہِک ٻئے نال اردو الیندن۔ میݙی ایں ڳالھ دا مطلب اے نی جو میں اردو دے خلاف نفرت کھنڈیندا پیاں ۔ میں اردو دے خلاف نفرت دی ڳالھ نی کریندا ، بلکہ میںاپݨی سرائیکی کون نفرت توں بچاوݨ دا آکھینداں۔ اے ڳالھ کرینداں جو جیرھے لوک سرائیکی دے نال نفرت کریندن ، سرائیکی کوں ݙوجھے درجے دی زبان سمجھدن تے سرائیکی شعبیں دے وچ ٻہہ تے وی سرائیکی نی الیندے یا سرائیکی دے وچ لیکچر نی ݙیندے تاں او قومی مجرم ہِن ۔ ایجھے لوکیں کوں سرائیکی قلم قبیلے دے لوک کن کنوں پکڑ تے ٻہر پُڄا آون۔ جے تئیں گندے کوں گندا نہ اکھیسوں ، کوڑ کوں کوڑ نہ اکھیسوں ، برے کوں برا نہ اکھیسوں تاں ول اساں آپ منافق ہوسوں تے منافقت کفر توں وی بری شئے ہے ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
میانوالی قریشیاں

ایہ قصبہ تحصیل رحیم یارخان تقریباً 25 میل دے فاصلے تے واقع ہے۔ اتھاں مئو مبارک دے مشہور بزرگ شیخ حمید الدین حاکم دی اولاد آباد ہے۔ اتھاں ایں قریشی علوی خاندان دے چند اکابر دے مزارات وی ہن۔ شیخ حاکم دے سجادہ نشین مخدوم حمید الدین ہن ،جنہاں دا تعلق ایں قصبہ نال ہے۔ میانوالی قریشیاں دا مخدوم پاکستان دی سیاست اچ نمایاں مقام رکھیندا ہے۔ ایں خاندان دے سیاستدان مخدوم حمید الدین ہن جیڑھے اعلیٰ تعلیم یافتہ ہن، آپ پنجاب یونیورسٹی توں بی اے دی ڈگری تے فیڈرل یونیورسٹی کراچی توں ایل ایل بی دی ڈگری امتیازی حیثیت نال حاصل کیتی ۔

میانوالی قریشیاں دے معزز بزرگاں اچ مخدوم روشن چراغ سابق ریاست بہاولپور دی ہک اہم سیاسی شخصیت ہن۔ آپ ریاست دی پہلی اسمبلی اچ حزب اختلاف دے لیڈر ہن۔ مخدوم چراغ دے پنج پُتر مخدوم سلطان احمد، مخدوم احمد شاہ، مخدوم مصطفی شاہ ،مخدوم ارشاد احمد شاہ، مخدوم فضل حسین شاہ ہن۔ مخدوم سلطان احمد شاہ ڈسٹرک کونسل رحیم یارخان دے ممبر رہ چکئے ہن ۔

ایں مخدوم خاندان دی ہک ٻئی مشہور شخصیت مخدوم اختر شاہ ہن۔ جیڑھے آنریری مجسٹریٹ ہن۔ انہاں دی اولاد مخدوم نور محمد، مخدوم مظفر حسین، مخدوم مشرف حسین تے مخدوم اطہر حسین شاہ ہن۔ ملکی سیاست اچ مخدوم نور محمدہاشمی دا مقام نہایت ای اُچا ہے۔ ایں توں علاوہ مخدوم رکن الدین شاہ، مخدوم محمد ابراہیم شاہ ، مخدوم شہاب الدین، مخدوم خسرو بختیار، مخدوم ہاشم جواں بخت دے اسمائے گرامی وی قابل ذکر ہن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ملک ضیاء الحق عیسیٰ خیلوی

عیسیٰ خیل دھرتی دی ضیاء عیسیٰ خیلوی ہوراں دا اصل ناں ضیاء الحق ہے ۔آپ 1949ء اچ شیخ موسیٰ خیل ضلع میانوالی اچ پیدا تھئے۔ایم اے۔ بی ایڈ تئیں تعلیم حاصل کرݨ دے بعد بطور ایجوکیشن آفیسر تعینات تھئے۔ اڄ کل ریٹارڈ ہن۔سرائیکی شاعری دیاں تمام اصناف اچ طبع آزمائی کیتی تے سوہݨا کلام لکھیا۔

ضیاء عیسیٰ خیلوی دا شمار ضلع میانوالی دے نمائندہ شعراء وچ تھیندے ۔آپ ادبی تنظیم ’’حلقہ ءِ اربابِ ذوق‘‘ عیسیٰ خیل دے صدر ہن تے آپ دی سربراہی وچ ایہ تنظیم ماشاء اللہ 30سالاں توں فعال کردار ادا کریندی پئی ہے ۔جتھوں تک ضیاء صاحب دی شاعری دا تعلق ہے تاں خوبصورت شاعری کریندن۔ سرائیکی ماء ٻولی نال ٻہوں محبت کریندن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
منیرݨ ؔبلوچ

اصل ناں منیر احمد ہے۔ 1972ء کوں پیدا تھئے۔ایف اے توݨیں تعلیم حاصل کیتی۔ سائونڈ سروس دے پیشے نال وابستہ ہن۔سرائیکی زبان نال ٻہوں محبت رکھدن۔ آپ وی سرائیکی شاعری ڈاڈھی کریندن۔ جلالپور پیر والا ملتان دے رہائشی ہن۔سرائیکی وسیب تے سرائیکی ادب دے دیوانے ہن۔

منیرن بلوچ جلال پور پیر والے دے ہک ہوشیار تے متحرک نوجوان شاعر ہن ۔ ’’پیر قتال سرائیکی ادبی سنگت ‘‘ جلال پور دے جنرل سیکرٹری ہن ،تے منیرن بلوچ دے طفیل ای ایہ تنظیم عرصہ دراز توں فعال  کردار ادا کریندی پئی ہے سرائیکی زبان و ادب دے حوالے نال منیرن بلوچ ہر ویلے ایکٹِو(ACTIVE)نظر آندن۔جتھوں تک منیرن دی شاعری دا تعلق ہے تاں خوبصور ت شاعری کریندن۔تے سرائیکی شاعری دیاں تمام مروجہ اصناف لکھدن ۔ہُن تائیں ڈوشعری مجموعے چھپ چکے ہن تے تریجھا مجموعہ ’’سوچاں دا سفر ‘‘ عنقریب چھپن والا ہے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مجید امجد

مجید امجد29جون1914ء کوں جھنگ اچ پیدا تھئے ۔ پنجاب یونیورسٹی توںبی اے دی ڈگری حاصل کیتی۔ ابتداء اچ صحافت دا پیشہ اختیار کیتا تے ہفتہ روزہ ’’عروج‘‘ جھنگ توں جاری کیتا۔ ول سرکاری ملازمت اختیار کیتی تے محکمہ خوراک اچ اسسٹنٹ فوڈ کنٹرولر دی حیثیت نال ساری عمر ساہیوال اچ گذاری۔ 11جنوری 1974ء کوں وفات پاتی۔ انہاں دی یادگار دے طور تے ساہیوال اچ’’مجید امجد پارک‘‘ قائم کیتا ڳیا ہے۔ آپ دا مجموعہ کلام ’’شب رفتہ‘‘ دے ناں نال آپ دی حیاتی اچ ای چھپ ڳیاہا۔ باقی کلام تاج سعید صاحب نے مرتب کر تے ’’اے خدا مرے دل‘‘ دے ناں نال آپ دی وفات دے بعد شائع کیتا۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ملتان دے عرس

ملتان کوں مدینۃالاولیا آکھیا ویندے ، سوالکھ پیر اتھاں دفن ہن سال د ا کوئی ݙینھ ایجھا کینی جݙاں عرس نہ ہووے ،اڄ کل عرس آکھدن پہلے میلہ آکھیا ویندا ہا انہاں وچ سخی سرور دے سنگ ،بہاوالحق سئیں ، شاہ رکن عالم سئیں ، حافظ جمال سئیں، شیر شاہ سئیں، شاہ شمس سئیں، مخدوم رشید سئیں ، پیر جہانیاں سئیں، شیخ سرور سئیںتے ٻے میلے مشہور ہن ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
میاں چنوں

میاں چنوں ضلع خانیوال دی تحصیل ہے۔ کراچی پشاور شاہراہ تے مین ریلوے لائن تے خانیوال توں 28میل دے فاصلے تے واقع ہے۔ ہک وݙی کاروباری منڈی ہے۔ قیام پاکستان دے بعد زرعی آلات تے مشیناں دی صنعت دی وجہ نال شہرت ملی۔ اتھاں ہک ٹیکسٹائل مل، اَٹا پیہݨ ، کپاہ ، برف بݨاوݨ تے تیل کݙھݨ دے کئی کارخانے ہن۔ طلبہ تے طالبات کیتے کالج تے ہائی سکول ہن۔ بزرگ میاں چنوں دی نسبت نال اے ناں پیا۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مولانا محمد عبداللہ درخواستی

حضرت مولانا محمد عبداللہ درخواستی مدرسہ مخزن العلوم دے بانی ، جمعیت علمائے اسلام دے سابق صدر، حضرت دین پوری دے خلیفہ مجاز، علم حدیث دے حافظ تے عابد و زاہد عالم ہووݨ دی وجہ توں علمائے حق اچ نمایاں مقام دے حامل ہن۔ آپ تحریک خلافت دے ایام اچ حضرت عطاء اللہ شاہ بخاری تے حضرت مولانا احمد علی لاہوری دے نال مل تے شاندار خدمات سر انجام ݙتیاں، تحریک ریشمی رومال اچ حضرت دین پوری دے نال کم کیتا تے تحریک ختم نبوت اچ ریاست بہاولپور اچ ایں تحریک دی آبیاری کیتی ۔ تحریک نظام مصطفی اچ آپ اہم خدمات سر انجام ݙتیاں ۔ 

حضرت درخواستی 1905ء اچ وستی درخواست ( خانپور ) اچ پیدا تھئے۔ ابتدائی تعلیم مدرسہ صدیقیہ راشدیہ دین پور اچوں حاصل کیتی تے عربی تعلیم حضرت مولانا محمد صدیق توں حاصل کیتی جیڑھے جو ہک جید عالم تے اہل دل بزرگ ہن، علم حاصل کرݨ دے بعد حضرت دین پوری آپ کوں دستار فضلیت عطا کیتی تے مدرسہ کھولݨ دا حکم ݙتا۔ ابتداء اچ وستی درخواست اچ مخزن العلوم دے ناں توں مدرسہ کھولیا جیں کوں بعد وستی مومن ( ماڑی اللہ بچایا ) منتقل کیتا ڳیا تے ایں دے بعد خانپور مرکزی شہر اچ ایہ مدرسہ منتقل کیتا ڳیا جیڑھا جو پاکستان دی مثالی درسگاہ ہے۔ آپ شاہ ولی اللہ محدث دہلوی علیہ الرحمتہ دے طریق تے تفیسر پڑھیندے ہن، آپ تفسیر اچ رئیس المفسرین حضرت مولانا احمد علی لاہوری توں وی تلمذ حاصل کیتی ، آپ کوں ہک لکھ احادیث زبانی یاد ہن، آپ دے مرید تے طلباء ہزاراں دی تعداد اچ ملک بھر اچ کھنڈیئے ہوئے ہن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
محمد آباد

ضلع رحیم یار خان دا ہک چھوٹا جیہاں قصبہ ہے۔ پیر سید محمد شاہ جیلانی دی نسبت نال ایندا ناں محمد آباد پیا۔ اتھاں سید مبارک شاہ جیلانی (متوفی 21نومبر 1969ء )نے ’’مبارک اُردو لائبریری‘‘ قائم ہئی جیڑھی ذاتی کتب خانیاں اچ وݙی اہمیت دی حامل ہے۔اتھاں چار ہزار توں ودھ کتاباں، قدیم رسالے تے مخطوطات محفوظ ہن۔انہاں توں بعد ہُݨ انہاں دے صاحبزادے سید انیس شاہ جیلانی ایں مشن کوںاڳوں ودھیندے رہ ڳن۔ او خود صاحب تصنیف ہن تے نیاز فتح پوری تے رئیس امروہوی تے سوانحی کتب شائع کر چکے ہن۔ہُݨ سید انیس شاہ جیلانی وی تھی ڳن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مخدوم دائود جہانیاںؒ

برصغیر وچ اسلامی حکومت دا قیام ملتان وچ ای تھیا جڈݨ محمد بن قاسم نے ملتان فتح کیتا۔ ایندے بعد عرب اقوام تے خاندان صدیاں تئیں اتھا ںحکمران ریہے۔ ایں طرح اولیاء کرام دی وی آمد پہلے پہلے اتھائیں تھئی۔ شیخ بہاء الدین زکریا جنہاں نے بغداد ونڄ کے سید شہاب الدین سہروردی نال خرقہ خلافت حاصل کیتا نے ملتان کوں اپݨا مسکن بݨایا تے دین اسلام دی تبلیغ تے علم دی اشاعت دا سلسلہ جاری کیتا انہاں دے بعد انہاں دے پتر سید صدر الدین عارف تے انہاں دے پوترے ابوفتح شیخ رکن الدین نے ایں سلسلے کوں اڳوں تے ودھایا۔اوچ وی اولیاء مشائخ دی سرزمین رہی ہے تے ملتان تے اوچ دے اولیاء صوفیا دا آپت دا گہرا سلسلہ ارادت رہے۔ سید جلال الدین سرخ تے شیخ بہاء الدین زکریا دا ٻہوں گہرا تعلق ہئی۔ تحفتہ الکرام دے مصنف میر شیر علی قانع ٹھٹھوی لکھدن جو شیخ بہاء الدین شیخ فرید الدین ‘ سید عثمان مروندی (قلندر شہباز) تے سید جلال سرخ چار یار اکھویندے ہن۔ سید جلال الدین سرخ بخاری دے پوترے تے سید کبیر دے پتر سید جلال الدین جہانیاں جہانگشت 607ھ 1308ء وچ اوچ وچ پیدا تھئے ۔ آپ نے تمام روئے زمین دی سیر کیتی ہئی۔ (بحوالہ حدیقتہ الاولیائ۔ مفتی غلام سرور لاہور ص 156) ایں طرح مصنف سیر الاولیا ء مولانا جمالی صفحہ 226 تے رقم طراز ہن جو مخدوم جہانیاں نے دنیا دی ہر سمت وچ سفر کیتا تے ایں حقیر(جمالی) نے وی مکہ معظمہ‘ مدینہ منورہ‘ بیت المقدس‘ بغداد تے ٻہوں سارے ݙوجھے مقاماں تے انہاں دے متبرک حجرے ہن تے اتھاں نماز دوگانہ ادا کیتی ہے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مبارک پور

تحصیل احمد پور شرقیہ، ضلع بہاول پور دا ہک قصبہ ایکوں 1751ء اچ امیر بہاول پور ‘نواب محمد مبار ک خان ثانی نے آباد کیتا ہا۔ اے بہاول پور اچ اُچ ونڄݨ آلی سڑک تے واقع ہے۔ نور پور تے اُچ توں پکیاں سڑکاں اتھاں آ تے ملدین۔ یونین کونسل ایندا انتظام سنبھلیندی ہے۔ اتھاں اسکول تے ڈسپنسری وی ہے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ماچھی ڳوٹھ

تحصیل دے صدر مقام صادق آباد توں پنج میل دے فاصلے تے ماچھی گوٹھ دا علاقہ دریائے سندھ دے کنارے آباد ہے۔ جیڑھا سندھ دے قدیم قوم ماچھی آباد کیتا ہا ۔ ریاست بہاولپور دے دورا اچ ماچھی گوٹھ تحصیل احمد پور لمہ اچ شامل ہا۔ ریاست دے میر ناصر خان ماچھی گوٹھ سمیت کوٹ سبزل دا علاقہ امیر بہاولپور توں کھس گھدا۔ امیر بہاولپور دی فوجی مدد توں خوش تھی تے برطانوی حاکم سر چارلس نیپیئر 1844ء اچ ایہ علاقے نواب بہاول خان ثالث کوں واپس کر ݙتے۔ ماچھی گوٹھ ݙو فیکٹریاں دی وجہ توں پاکستا ن بھر اچ مشہور ہن۔ ہک یونائیٹڈ شوگر ملز تے ݙوجھی فوجی فرٹیلائزرز کمپلیکس ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
نادیہ جمیل

نادیہ جمیل (اردو: نادیہ جمیل، کنوں) (انّھاں کوں نادیہ فضل جمیل دے ناں نال وی سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے) ہِک پاکستانی اداکارہ اَتے میزبان ہِن جہڑی "بالو ماہی"، "بے حد" اَتے "دمسا" ڈرامیاں وِچ اداکاری دی وجہ کنوں مشہور ہِن، دمسا ٻالاں دی سمگلنگ توں متعلق ہِک کہاݨی ہِے۔

## فلمو گرافی

#### ٹیلی ویژن

## حوالے

ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فنکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی زنانیاں
ونکی:پاکستانی اداکارائیں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
نغمہ (اداکارہ)

نغمہ بیگم یا صرف نغمہ (اردو: نغمہ (اداکارہ)، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے۔ انّھاں نے 1960ء کنوں 2018ء تئیں 350 کنوں وَدھ اردو اَتے پنجابی فلماں وِچ کَم کِیتا۔ 2000ء وِچ، انّھاں کوں  انّھاں دے 50 ورھیاں دی لَمّی مُد دی اداکاری کِیتے "ساری حیاتی کامیاب نگار ایوارڈ" نال نوازیا ڳِیا۔  

## ابتدائی حیاتی
نغمہ 25 مارچ 1945 کوں لاہور، پنجاب، برطانوی ہند، (موجودہ: پاکستان) وِچ ڄَمّی ہَئ۔ ڄَمان٘درو ناں "زبیدہ بیگم" ہَئی۔ 

## چوݨویں فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن سیریز

### فلماں

## اعزازات اَتے پِچھاݨ

## حوالے

ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پشتو سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
نوید شہزاد

نوید شہزاد (اردو: نوید شہزاد، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ، مصنفہ اَتے ماہرِ تعلیم ہِن۔ اِنّھاں نے آپݨے کَم کار دا اَغاز بطورِ اداکارہ 1970ء دے ݙہاکے وِچ کِیتا اَتے اُون٘دے بعد کئی ٹیلی ویژن سیریز وِچ نظر آئی۔ نوید 1970ء دے ݙہاکے دی مقبول اَتے کامیاب اداکارہ ہَئی۔ اِیں نے آپݨے فلمی کَم کار دا اَغاز ندیم بیگ دی فلم "پنجاب نہیں جاؤں گی" وِچ معاون کردار نال کِیتا۔ 2019ء وِچ جہڑیلے انّھاں دی پہلی کتاب "اسلان کی رور" چَھپّی تاں اُوہ مصنف بݨ ڳئی۔ شہزاد صدر دے "پرائیڈ آف پرفارمنس" دے گِھنّݨ آلی ہِن، جہڑا پاکستان دا سارایاں کنوں وَݙّا ادبی اعزاز ہِے۔

## چوݨویں فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن سیریز

### فلماں

## حوالے

ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی مصنف
نیلی

نیلی (اردو: نیلی، کنوں) ہِک پاکستانی مشہور ماڈرن اداکارہ ہِے۔ اِین٘دا اصل ناں نیلوفر ہِے اَتے پِچھاݨ 1986ء وِچ فلم "آخری جنگ" نال مِلی، جین٘دے وِچ ساریاں کنوں اُتّے ہیروئن آسیہ اَتے انجمن مولا جٹ اَتے شیر خان ناں دے ڈائریکٹر یونس ملک دے وِچالے ہِک جھیڑا ہَئی۔ نیلی نے ہِک وݙا ڈائمنڈ جوبلی موسیقی اَتے ایکشن فلم دے نال شروع کِیتا۔

## چوݨویں فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن سیریز

### فلماں

### حوالے

ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:سندھی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
مینا شوری

مینا شورے (اردو: مینا شوری، کنوں) ہِک پاکستانی فلمی اداکارہ ہَئی جئیں آپݨے کَم کار دا اَغاز ہندوستانی سینما نال کِیتا اَتے بعد وِچ پاکستانی سینما وِچ وی کَم کِیتا۔ اُوہ ہندی، اردو اَتے پنجابی فلماں وِچ نظر آئی۔ فلماں وِچ اُوں نے آپݨے فلمی ناں "مینا" استعمال کِیتا اَتے اصل وِچ اِین٘دا ناں "خوشید جہاں" ہَئی۔

## کَم کار آلی حیاتی

#### ٹیلی ویژن

## فلماں

#### [[ہندوستان]] وِچ
link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:MeenaShorey_(1949).jpg|left|thumb|فلم انڈیا وِچ اگست 1949ء وِچ "ایک تھی لڑکی" دا اشتہار

## حوالے

ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
میرا سیٹھی

میرا سیٹھی (اردو: میرا سیٹھی، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ اَتے ماڈل ہِن۔ اُوہ صحافی پِیؤ ماء: نجم سیٹھی اَتے جگنو محسن دی دِھی ہِن۔

## ٹیلی ویژن

ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی صحافی زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دے صحافی
ونکی:لاہور گرامر سکول دے فضلا
ونکی:پنجاب، پاکستان دیاں مصنف زنانیاں
اساس(کیمیا)

thumb|صابن جیہڑا ہک کمزور اساس ہوندے
کیمیا وچ اساس توں مراد عام طور تے ہک اینجھی آبی شئے ہے جیہڑی:

1۔ پروٹان (proton) قبول کرݨ آلی ہووے۔

2۔ پاݨی وچ H+رواں یا آئن ݙیوے۔

3۔ رتے لتمس کاغذ کوں نیلا کر ݙیوے۔

4۔ الیکٹران دا ہک جوڑا کہیں کیمیائی تعامل وچ ݙیوے۔  

5۔ ذائقے وچ کوڑی ہووے۔  

6۔ پی ایچ (pH) اسکیل تے 7 توں زیادہ دا عدد ݙیوے۔  

7۔ کہیں تیزاب نال مل تے لوݨ بݨاوے۔  

8۔ فینول تھلین کوں گلابی رنگ ݙیوے۔  

اساس اینجھے کیمیائی مرکبات ہن جیہڑے پاݨی وچ (حل تھیوݨ تے) OH- منفی آئن پیدا کریندن۔ اساس تے تیزاب ہک ݙوجھے دے الٹ عمل کریندن۔ جے اساس کوں تیزاب یا تیزاب کوں اساس وچ ملاوݨ تے اوہ ہک ݙوجھے کو بے اثر کر ݙیندن، جینکوں عملِ تعدیل آکھیا ویندے۔ عملِ تعدیل دے نتیجے وچ لوݨ اَتے پاݨی(H2O) بݨدے ہن۔

## ٻیا ݙیکھو
تیزاب
ونکی:سائنس
میرا (اداکارہ)

ارتضیٰ رباب المعروف میرا (اردو: میرا (اداکارہ)، کنوں) پاکستان دی ہِک مشہور فلم سٹار، ٹی وی میزبان اَتے ماڈل ہِن۔

## فلماں

## حوالے

ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:کنیئرڈ کالج دے فضلا
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
مہرین سید

مہرین سید (اردو: مہرین سید، کنوں) ہِک پاکستانی فیشن ماڈل، اداکارہ اَتے فعالیت پسند زنانی ہِن۔

## حیاتی دا احوال
لاہور، پاکستان، مہرین اتے این٘دی بھیݨ-بھرا وچ ہِک مسلمان سیّد ٹٻّر وچ ڄَمّے ہَن، این٘دیاں ترے بھیݨیں اَتے بھرا، انّھاں دی اماں نے انّھاں دی ݙیکھ-بھال کیتی ہَئی، جہڑیلے مہرین ترے ورھیاں دی ہَئی تاں اُون٘دا پِیؤ فوت تھی ڳِیا ہَئی۔ این٘دی اماں نے قانون دے کَم کار دا پیشہ کیتا، پہلاں پریکٹس کرݨ آلے وکیل دے طور تے، وَل قانون دے پروفیسر دے طور تے، اتے اَخِیر وچ ہِک امتحان بورڈ دے حصے دے طور تے۔

فروری 23، 2013 کوں لاہور وچ اک تقریب وچ مہرین سید نے احمد ہیاموند شیخ نال شادی کروا گِھدّی ہَئی۔شیخ ہامیؤن شیخ دا پتر ہے، جہڑا لگزری فیشن ہاؤس دا مالک ہِے اتے ہِک کامیاب وپاری وی ہِے۔مارچ 2014 وچ اِیں نے ہِک دِھی امان شیخ کوں ڄمایا۔

## ایوارڈز
٭ 2005 – International Model of the Year Award ٭ 2007 – "Face of the Year" by Indigo ٭ 2009 – "16th" hottest 50 Asian women ٭ 2010 – "Glamorous Entrepreneur" award ٭ 2010 – PTV Best Model award ٭ 2011 – "Model of the year" award by Pakistan Fashion UK ٭ 2012 – "Best Model" award by Pakistan Press Club ٭ 2012 - #10 by World's Sexiest Asian Women ٭ 2013 – Lux Style Awards "Model of the Year 2013" 

## حوالے

ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
مہر حسن

مہر النّساء حسن (اردو: مہر حسن، کنوں) ہِک امریکی ماڈل، اداکارہ اَتے کلاسیکی رقاصہ ہِن۔

## چوݨویں فلمو گرافی

## حوالے

ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:امریکی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی نژاد امریکی فنکار
ونکی:پاکستانی نژاد امریکی
منوراما

منوراما (اردو: منوراما، کنوں) بالی ووڈ وِچ ہِک ہندوستانی اداکارہ ہَئی جہڑی "سیتا اور گیتا (1972ء)"، "ایک پھول دو مالی (1969ء)" اَتے "ڈو کلیاں" جہیں فلماں وِچ بالی ووڈ وِچ مزاخیہ ظالم چاچی دی حیثیت نال سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِن۔

## چوݨویں فلمو گرافی

* "اک مسافر" (1940) پنجابی فلم
* خازنچی (1941)
* سہتی مراد 24 جنوری (1941) پنجابی فلم
* میرا ماہی (1941) پنجابی فلم
* خندان (1942)
* کوئل (1944) بطور مرکزی ہیروئن پنجابی فلم میں تارو کے طور پر
* گھر کی عزت (1948) بطور رادھیکا
* لچھی (1949) پنجابی فلم
* پوسٹی (1950) پنجابی فلم
* ہنستے آنسو (1950)
* جگنی (1952) پنجابی فلم بطور مالتی
* پرینیتا (1953)
* کندن (1955)
* لاجونتی (1958)
* خازنچی (1958)
* دلہن (1958)
* سانتن (1959)
* چاچا زندہ باد (1959)
* فیشن ایبل وائف (1959)
* گوکل کا چور (1959)
* پتنگ (1960)
* میا بی بی رازی (1960)
* مطلوب (1961)
* روپ کی رانی چوروں کا راجہ (1961)
* پیار کی پیاس (1961)
* شادی (1962)
* رپورٹر راجو (1962)
* ما بیٹا (1962)
* ہاف ٹکٹ (1962)
* ممی ڈیڈی (1963)
* مجھے جینے دو (1963)
* دل ہیلو تو ہے (1963)
* آپ کی پرچھائیاں (1964)
* نیلا آکاش (1965)
* نمستے جی (1965)
* جنور (1965)
* مدراس سے پانڈیچیری (1966)
* نیند ہماری خواب تمہارے (1966)
* کشمیر میں جوہر (1966)
* دس لاکھ (1966)
* Budtameez (1966)
* میرا منا (1967)
* بہاروں کے سپنے (1967)
* میرے حضور (1968)
* دو کلیاں (1968)
* ایک پھول دو مالی (1969)
* پاویترا پاپی (1970)
* مستانہ (1970)
* میرا پیار (1970)
* دیوی (1970)
* محبوب کی مہندی (1971)
* آدمی مندر (1971)
* لڑکی پسند ہے (1971)
* جوہر محمود ہانگ کانگ میں (1971)
* جواری (1971)
* دنیا کیا جانے (1971)
* کارواں (1971)
* بمبئی سے گوا (1971)
* گومتی کے کنارے (1972)
* سیتا اور گیتا (1972)
* شور (1972)
* جیت (غیر تصدیق شدہ) (1972)
* بنارسی بابو (1972)
* زہریلا انسان (1973)
* نیا دن نئی رات (1974)
* بین الاقوامی کروک (1974)
* دلہن (1974)
* سنیرہ سنسار (1975)
* لافنج (1975)
* مہا چور (1976)
* عدالت (1976)
* گمراہ (1976)
* گدھا (1976)
* آج کا مہاتما (1976)
* ہیرا اور پتھر (1976)
* صاحب بہادر (1977)
* لڑکی جوان ہو گئی (1977)
* چرنداس (1977)
* لاوارس (1981)
* سہاس (1981)
* کاتیلوں کے کاتیل (1981)
* مہربانی (1981)
* "دھرم کانتا" (1981)
* دھرم کانتا منی بائی (1982)
* تیری مانگ ستاروں سے بھر دون (1982)
* ہادسا (1983)
* میں آوارہ ہوں (1983)
* پانی (2005)

## حوالے

ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
حیاتیاتی ٹیکنالوجی

thumb|ہک ماہرِ حیاتیات حیاتیاتی ٹیکنالوجی تے تحقیق کریندے ہوئے
حیاتیاتی ٹیکنالوجی (انگریزی: Biotechnology)؛ ٹیکنالوجی اَتے حیاتیات دے باہمی اشتراک نال حاصل تھیوݨ آلا علم یا سائنس ہے جیندے وچ ٹیکنالوجی کوں زندہ اجسام نال تعلق بݨا تے استعمال کیتا ویندے۔ بالفاظِ دیگر ایویں وی آکھ سڳدے ہیں جو حیاتیات دے مختلف شعبہ جات وچ، ٹیکنالوجی دیاں اختراعات تے اوندی جدت کوں اختیار کریندے ہوئے تخلیق کیتی ویندی ہے۔ اقوام متحدہ دے میثاق حیاتیاتی تنوع (Convention on Biological Diversity) دے مطابق حیاتی ٹیکنالوجی دی تعریف ایویں کیتی ڳئی ہے جو:

حیاتی ٹیکنالوجی توں مراد کوئی وی اینجھا طرزیاتی نفاذ ہے جو حیاتی نظام کوں، زندہ نامیات یا انہاں توں ماخوذات کوں پیداوار بݨاوݨ یا ایندے وچ ترمیم کرݨ کیتے یا مخصوص مصارف دی عملکاری وچ استعمال کریندے۔
ونکی:سائنس
وراثی ہندسیات

thumb
وراثی انجینئری جینکوں انگریزی وچ genetic engineering آکھیا ویندے، اِچ بنیادی طور تے وراثی مادہ (ڈی این اے) کوں استعمال کیتا ویندے۔ اہم ترین قدم کہیں اوپری ڈی این اے دا کہیں منتخب میزبان خلیے (host cell) وچ انتقال (ٹرانسفر) کرݨ ہوندے۔ جیندے وچ مندرجہ ذیل اہم مراحل انجام ݙتے ویندن:  

1. حقیقی المرکز تے بدائی المرکز ݙوہاں طرح دے خلیات وچ ڈی این اے دے تداوُل یعنی (manipulation) دے مراحل۔  

2. استخراج (extraction) یا اینکوں خلیات کنوں کڈھ کے ایندی علیحدگی۔  

3. تضخیم (ضخیم کنوں ماخوذ لفظ) جینکوں انگریزی وچ (amplification) آکھیا ویندے۔  

4. خامراتی ترمیم (enzymatic modification)۔  

5. توصیف(characterization)۔  

6. متوالیت (sequencing)۔  

7. تخلیق کیمیاوی۔  

8. تے ول مثل تولید (cloning) تے تعبیر (expression) جہیں مراحل شامل ہوندن۔  

ایں صورت حال وچ، جیویں جو اندازہ کیتا ونڄ سڳدے، نسل (offspring) وچ آونݨ آلا وراثی مادہ غیر اجدادی (non-parental) الیل رکھیندے، کیوں جو اُتے درج کردہ مراحل وچ ڈی این اے دی ماشوبیئت (recombination) کر ݙتی ویندی ہے۔ ایہو وجہ ہے جو اڳوں وراثی انجینئر کیتے ماشوب ڈی این اے ٹیکنالوجی (recombinant DNA technology) دی اصطلاح وی متبادل ناں دے طور تے استعمال کر ݙتی ویندی ہے۔  

ایں طرز یا ٹیکنالوجی دے موجودہ استعمالات تاں ایں مضمون وچ کہیں ٻئی جاہ تے آسن، اتھاں اِیݙا ذکر ہے جو ایندے ذریعے موراثہ (genome) دا تداول کر تے اصطناعی طور تے جاندار دے خاصات (traits) وچ ترمیم کیتی ونڄ سڳدی ہے، نویں خاصات دا اضافہ کیتا ونڄ سڳدے تے/یا اینکوں مفید طور تے اپݨے کیتے استعمال کیتا ونڄ سڳدے۔  

ہک ٻئی خاص ڳالھ جیہڑی اتھاں درج کرݨ مناسب ہے، اوہ ایہ ہے جو وراثی انجینئری **مُختبری** (in vitro) طریقے تے زیادہ انحصار کریندی ہے، برعکس وراثیات دے۔ مزید ایہ جو وراثی ہندس وچ طرزظاہری کنوں پہلے طرزوراثی نال واسطہ پوندے تے جے ایں لحاظ کنوں اینکوں معکوس وراثیات آکھ ݙتا ونڄے تاں بے جا کائنا ہوسی۔
ونکی:سائنس
منور سلطانہ

منور سلطانہ (اردو: منور سلطانہ، کنوں) بھارتی سینما دی ہِک ہندی / اردو اداکارہ ہَئی۔ 1940ء دے ݙہاکے دے اَخِیر کنوں اَغاز 1950ء تئیں دے ݙہاکے تئیں نور جہاں، سورن لتا دے نال ہِک مقبول اداکارہ ہَئی۔

## چوݨویں فلمو گرافی
تن٘دِیر :

## حوالے

ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:ممبئی دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
ممتاز شانتی

ممتاز شانتی (اردو: ممتاز شانتی، کنوں) برصغیر پاک تے ہند دی معروف فلمی اداکارہ ہَئی جہڑی ساریاں کنوں وَدھ 1940ء دے ݙہاکے وِچ آپݨے کَم کِیتے مشہور ہَئی۔

## چوݨویں فلمو گرافی

## حوالے

ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی اداکارائیں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
کمپیوٹر دا استعمال

سرائیکی دی ترقی وچ کمپیوٹر دا استعمال
ٻہوں اہم کردار ادا کریندے۔ اڄوکے دور وچ کمپیوٹر ٹیکنالوجی نے ہر شعبے وچ انقلاب برپا کر ݙتے اَتے سرائیکی زبان وی اِتھوں ٻاہر کائنی۔ کمپیوٹر دے ذریعے سرائیکی زبان دی ترقی کیتے کئی طریقے استعمال کیتے ونڄ سڳدن، جنہاں وچوں کجھ اہم طریقے ہیٹھاں ݙتے ڳئے ہن:

## سرائیکی رسم الخط دی ترویج

کمپیوٹر تے سرائیکی لکھݨ کیتے سرائیکی کی بورڈز اَتے فونٹس بݨائے ونڄݨ اَتے انہاں کوں عام لوکاں تک پُہنچاوݨ ٻہوں ضروری ہے۔ ایندے نال لوکاں کوں سرائیکی وچ لکھݨ اَتے پڑھݨ وچ آسانی تھیسی۔

## آن لائن سرائیکی مواد

سرائیکی زبان وچ مختلف موضوعات تے ویب سائٹس، بلاگز اَتے مضامین بݨاوݨ ٻہوں ضروری ہن۔ ایندے نال سرائیکی ادب، ثقافت اَتے تاریخ کوں پوری دنیا وچ پھیلایا ونڄ سڳیندے۔

## سرائیکی سافٹ ویئر اَتے ایپس

سرائیکی زبان وچ مختلف سافٹ ویئر اَتے موبائل ایپس بݨاوݨ ٻہوں اہم ہن، جیویں کہ لغت (dictionaries)، ترجمہ (translation) ایپس، اَتے تعلیمی ایپس وغیرہ۔ ایندے نال سرائیکی ٻولݨ والے لوکاں کوں ٻئی زباناں سکھݨ اَتے سرائیکی زبان کوں ودھاوݨ وچ مدد ملسی۔

## سوشل میڈیا دا استعمال

سوشل میڈیا پلیٹ فارمز جیویں کہ فیس بک، ٹویٹر اَتے یوٹیوب تے سرائیکی وچ مواد شائع کرݨ اَتے سرائیکی کمیونٹیز بݨاوݨ نال زبان کوں ودھایا ونڄ سڳیندے۔

## سرائیکی ڈیجیٹل لائبریری

سرائیکی کتاباں، رسائل اَتے ٻئے مواد کوں ڈیجیٹل شکل ݙے کے آن لائن لائبریری بݨائی ونڄ سڳیندی ہے۔ ایندے نال سرائیکی ادب کوں محفوظ کیتا ونڄ سڳیندے اَتے لوکاں کوں آسانی نال دستیاب تھی سڳیندے۔

## سرائیکی وچ تحقیق

کمپیوٹر دی مدد نال سرائیکی زبان تے ادب تے تحقیق کیتی ونڄ سڳیندی ہے۔ ایندے نال زبان دے مختلف پہلوواں کوں سمجھݨ اَتے ایندی ترقی کیتے نویں راہواں لبھݨ وچ مدد ملسی۔

کمپیوٹر دی مدد نال سرائیکی زبان کوں نہ صرف محفوظ کیتا ونڄ سڳیندے بلکہ اینکوں ٻہوں ترقی وی ݙتی ونڄ سڳیندی ہے۔ اَتے اڳلے نسلاں کیتے محفوظ بݨایا ونڄ سڳیندے۔

شان سرائیکی
پروٹین

thumb|اوہ خوراکاں جنہاں وچ پروٹین ہوندی ہے
حمیہ یا پروٹین (Protein) دراصل مکثورہ (Polymer) سالمات ہن جو نکے سالمات یا موحود (Monomer) نال مل تے بݨدن۔ ایں موحود سالمات کوں امائنو ایسڈ آکھیا ویندے۔  

## پروٹین دا کم
پروٹین مالیکیولز دا مجموعہ ہوندے۔ پروٹین امائنو ایسڈز نال مل تے بݨدے۔ پروٹین دا کم جسم وِچ تھیوݨ والے تمام کیمیائی عوامل وِچ عمل انگیزی دا کم کرݨ، جسم دے خلیات دی ودھا، ٹوٹ پھوٹ تے ڈی این اے بݨاوݨ ہے۔ ایہ خلیات دی مرمت کریندے۔ جنہاں ٻالاں کوں پروٹین کائنی ملدی، انہاں دا قد تے وزن رک ویندے۔ پروٹین دی وجہ نال جسم وِچ آکسیجن دے جذب تھیوݨ دی رفتار درست رہندی ہے۔ ایندی غیر موجودگی وِچ خون دے رتے ذرات دی گِݨتی گھٹ تھی ویندی ہے۔ ایہ ساݙے جسم وِچ ایندھن دا کم ݙیندے تے ساݙے جسم کوں طاقت تے حرارت پُڄا تے قوت ݙیندے۔ انسانی خلیے وِچ پاݨی دے بعد سبھ توں اہم مالیکیول امائنو ایسڈ ہوندن۔

## پروٹین دے فائدے
پروٹین انسانی جسم دے ودھارے کیتے بنیادی کردار ادا کریندے۔ پروٹین دی کمی دا مطلب پتلاپن، وال ڈھاوݨ، جسمانی کمزوری، یاداشت دی کمی، سُوکھے دا روگ، جسمانی تھکاوٹ تے ٹوٹ پھوٹ، غرض جو پورا جسم متاثر تھیندے۔ جسم دے عضلات ودھاوݨ سانگے پروٹین دا کردار بنیادی ہے۔ ایہو وجہ ہے جو باڈی بلڈر حضرات پروٹین دی مقدار دا خاص خیال رکھدن۔ جے تساں فربہ تھیوݨ چاہندو، وزن ودھاوݨ چاہندو، پتلاپن ختم کرݨ چاہندو تاں ٻہوں پروٹین کھاؤ۔  

## پروٹین دے ذرائع
پروٹین دے اہم ترین ذرائع ایہ ہن:  
- 100 گرام ککڑ (بریسٹ پِیس) کنوں 30 گرام پروٹین  

- 100 گرام مچھی کنوں 26 گرام پروٹین  

- 100 گرام پنیر کنوں 32 گرام پروٹین 
 
- 100 گرام بیف (گائے دے گوشت) کنوں 36 گرام پروٹین 
 
- 100 گرام لوبیا (چٹا، رتا، ساوا) کنوں 18 گرام پروٹین 
 
- 100 گرام مسور دی دال کنوں 26 گرام پروٹین
  
- 100 گرام چݨیاں وِچ 19 گرام پروٹین 
 
- 100 گرام آناں کنوں 13 گرام پروٹین  

- 100 گرام کھیر کنوں 6 گرام پروٹین
  
- 100 گرام خشک میوے (مثالً بادام، پستہ، مونگ پھلی) کنوں 33 گرام پروٹین
ونکی: سائنس