open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
راجا داہر دے بارے وچ ہک مضمون

اپڑیں ماء دھرتی تے قربان تھیونڑ
والے راجہ داہر سئیں کو سلام
اج سئیں راجہ داہر دا یوم شہادت اے جیہرا دھرتی دا سچا سجاک پتر ہا.
او عربی لٹیراں دے اگے دیوار بنڑ تے کھڑ گیا. کون اے اساڈا ہیرو، او محمد بن قاسم عربی لٹیرا جیہرا حجاج بن یوسف جئیں جابر حاکم دا سالار ہئی.
ریاست دی تاریخ لکھت اچ کتلا کوڑی تے کوجھی تے بے ڈھنگی اے.. محمد بن قاسم ہک تریمت خط تے پج گئے تے کراچی کن ملتان تک فتح کیتس.

جھلیجھو ذرا، اے حجاج بن یوسف کون ہا؟ اوہو نا جئیں مکہ تے مدینہ تے حملہ کر تے عبداللہ بن زبیر دی خلافت دا خاتمہ کیتا. ول مکہ تے مدینہ دے تریمتیں کوں حلال آکھ تے ریپ دی اجازت ڈیونڑ والے خلیفہ دا خونخوار گورنر ہئی نا..
ہوکوں سندھ اچ قید تریمت دا درد پئے گئے اپنڑی وسوں تے آپ کاتا چلائی رہ گے.

ول دیبل یعنی اجوکا کراچی فتح کرتے تریمت چھڑا گدس تے ملتان تک رت وہاونڑ دی کیا لوڑھ ہئی. ہنے وحشی، بدنسلے عربی ڈاکوآں دی نیت دا پتا اتھو لگدے جو سئیں راجہ داہر دے دھیاں کیتے آپت اچ جھیڑا لگا تے اے ڈاکو بن قاسم قتل ونج تھیا.
اسلام اینجھے غلیظ ڈاکو نہی بلکہ قلندر، سچل، بھٹائی ، شاہ حسین، فرید، دی وجہ کن پھیلیے.
جیرھا ساڈی وسوں تے رت وہائس ، ساڈیاں دھیاں بھینڑاں دمشق دے بازاراں اچ نیلام کیتس او وحشی درندہ کتا ڈاکو رہسی. ریاستی وکاؤ لکھاریں دے کوڑ گھنڈھنڑ نال تاریخ تبدیل نہی تھیندی.
راجہ داہر ساڈا شہید تے ساڈی دھرتی دا پتر جئیں عربی ڈاکوآں دے اگو سر نہی نیوا کیتا، وج گج تے لڑیے
اج وی سندھ اچ دھمال چلدی اے، اج وی جئے شاہ نورانی دا نعرہ وجدے ، اج وی وسیب اچ جھمر چلدی اے، عربی ڈاکو دی قبر کتھاں اے.
جڈاں جڈاں سندھ وادی تے حملے تھیسن سندھڑی دے بچڑے رت دے تے سرخرو تھیسن ۔
جئے وادی سندھ،
جئے راجہ داہر، لکھت،
Hassan Murtaza

## حوالے
راجن پور

ڈیرہ غازی خان ڈویژن دا ہک ضلع ہے۔ ایں ضلع دے شمال اچ ضلع ڈیرہ غازی خان ہے۔ مشرقی سرحد دے نال نال دریائے سندھ وی واہندے۔ دریا دے پار ضلع رحیم یار خان تے ضلع مظفر گڑھ ہے۔ مغرب اچ کوہ سلیمان دے سلسلے ہن جیڑھے ضلع راجن پور کوں بلوچستان دے ضلع سبی توں جدا کریندن۔ جنوب مغرب اچ صوبہ سرحد دے ضلع جیکب آباد دی حداں ایں ضلع توں ملدین۔ پہلے راجن پور ضلع ڈیرہ غازی خان دی ہک تحصیل ہئی۔ جولائی 1982ء اچ ایکوں انج ضلع بݨایا ڳیا۔ ایندیاں ترائے تحصیلاں ہن۔ راجن پور ، جام پور، تے روجھان۔ راجن پور ضلع دی لمبائی 110میل تے چوڑائی 60میل ہے ۔ شہر راجن پور ڈیرہ غازی خان توں 70میل تے دریائے سندھ توں 17میل دے فاصلے تے ہے۔  تقریباً پنج سوسال پہلے اتھاں پٹھاݨاں دے ہک خاندان ناہر نے حکومت قائم کیتی۔ مغلیاں دے عہد اچ ناہر سرداراں نے انہاں دی اطاعت کیتی۔ ول احمد شاہ ابدالی نے ایں علاقے تے قبضہ کر گھٖدا۔ 1732ء اچ سیت پور دے ہک زمیندامخدوم شیخ راجن نے اے شہر راجن پور آباد کیتا۔1883ء اچ اتھاں ٻہوں سیلاب آیا۔ چنانچہ حکومت نے ہک وݙا پشتہ تعمیر کرایا۔ 22اپریل 1973ء کوں جݙاں ایکوں ریلوے لائن نال مربوط کر ݙتا ڳیا تاں ایندی تجارتی حیثیت اچ نمایاں تبدیلی آ ڳئی ۔

## ناں دی وجہ
راجن پور دا ایرا مخدوم راجن شاہ 1931ء کنے 1933ء ءِچ ٻَݙھاـ مخدوم سائیں سیت پور دا درباری ہا وت جݙاں نہڑیں دی حکومت ڈھلی تھائیں تے مخدوم سائیں ہوݨی راجن پور دی زمین ہتیکی کر کھدی تے امیری دی لکھت دلی سرکار مغل بادشاہ کنے کھدی تاہوں سیت پور دے نہڑیں کجھ نہ کر سڳےـ مخدوم راجن شاہ بھلے لوکیں کیتے جنگھل دے وݨ تھݙ کراہیں رہاکی کیتے زمیں بݨوائی تے کئی دھنڈیں کڈھوائیاں کیوں جو دربھیں تے رہاکیاں کو پاݨی پلایا ونڄےـ لوکیں کیتے مہان کرݨ دی وجہ نال مخدوم راجن شاہ لوکیں دے اگواݨ بݨ گےـ مدتیں تیکر لوک انہاں کوں یاد کریندے ریہےـ 
## راجن پور تحصیل کیویں بݨیا
1862ء وچ سندھو سائیں دی ٻوڑ کوٹ مٹھن دے وسدے شاہر کوں بر چا کیتُس جاہ ٹکاݨے آلے،  مال دھار تے ڈانگرے آلے، وپاری سبھیں چٹے پدھر ان تڑرٹھے اوں ویلھے کوٹ مٹھن تحصیل ہائی پر ٻوڑ دی وجہ نال جھوک تاں ٻُݙ ڳئی تے تحصیل دا درجہ لݙ ڳیاـ کوٹ مٹھن دے ٻݙݨ دے باد راجن پور کوں عارضی تحصیل ٻݨا ݙتی ڳی کوٹ مٹھݨ وت اسرا پر تحصیل دا تھاݨ وت نہ ملاـ 1982ء راجن پور ضلع بݨ ڳیا تے حالی تائیں ضلع ہـیے پیا۔ 
روجھاݨ، عمر کوٹ، شاہوالی، بنگلہ اچھا،بنگلہ ھدایت،مرغائی،بنگلہ دھیگن،کوٹ مٹھن،راجن پور، کوٹلہ نصیر،کوٹلہ عیسن، فاضل پور، محمد پور،ڄام پور،ہڑند،حاجی پور،فتح پور کمال راجن پور دے اہم علاقے ہن۔
## مزید ݙیکھو
*بہاولنگر
*بہاولپور
*بھکر
*دیرہ غازی خاں
*جھنگ
*خانیوال
*خوشاب
*لیہ
*لودھراں
*میانوالی
*ملتان
*مظفر گڑھ
*اوکاڑہ
*پاکپتن
*رحیم یار خان
*ساہیوال
*سرگودھا
*ٹوبہ ٹیک سنگھ
*وہاڑی

## حوالے
رائے احمد خان کھرل شہید تے مہاراجا رنجیت سنگھ دی دوستی

مہاراجہ رنجیت سنگھ ملتان دا دورہ کر کے واپس لاہور ویندا پیا ہئی تاں اوں نے سیّدوالہ وچ وی ہک پڑاؤ سٹا تاکہ وسطی علاقے دے عمائدین نال وی ہک ملاقات کیتی ونجے، رنجیت سنگھ نے عمائدین تے ہک طائرانہ نظر سٹی تاں سڄی طرف کھڑے سردار تے ونج کے اس دی نظراں ٹھہر گئیں، مہاراجہ سب دے بارے وچ پوچھدا ویندا ہئی، ایہ کون ہے، اوہ کون ہے تے معتمد اونکوں سب دا تعارف ݙیندا ویندا ہئی ، ول پچھا ایہ جوان کون ہے؟ اس دے بارے وچ زرا تفصیل نال بیان کرو، معتمد نے ݙسیا کہ ایہ اس علاقے دے حاکم تے اس پرگنہ دے والی صالح خان کھرل دا بھتریجا، رائے احمد خان کھرل ہے۔

رائے صاحب دے آبا ؤ اجداد سیاسی طور تے مغل سلطنت دے نال وابستہ ہن، گوگیرہ دی جاگیر انہاں کوں اورنگزیب عالمگیر نے الاٹ کیتی ہئی، گزشتہ ݙیڈھ صدی توں او اس علاقے دے رئیس تے سردار ہن، رنجیت سنگھ کوں خطہ پنجاب وچ زیادہ مزاحمت دا سامݨا اس واسطے نہ ہئی کہ اس دے پیش رو درانیاں دے دور توں اہل پنجاب بالخصوص اہل لاہور بہت تنگ ہن، رنجیت سنگھ اݨ پڑھ ہووݨ دے باوجود بہت معاملہ فہم انسان ہئی، اس تلوار نال وی کم کڈھا لیکن بیشتر جگہ اوں نے بات چیت، خوش اخلاقی تے دوستانہ طرز عمل نال فتح پاتی ہئی، ماضی وچ رائے صاحب دے خاندان دی سکھاں نال وی کجھ جھڑپاں تھیاں ہن تاہم رنجیت سنگھ دی ایہ بیٹھک اس حال وچ برخواست تھئی کہ اس مجلس وچ اوں نے رائے احمد خان کھرل کوں اپݨی سیاسی حکمت عملی دے تحت اپݨا پگڑی بدل بھرا بݨا گھدا ہئی، ایہ تعلق زبانی جمع خرچ نہ رہا بلکہ مہاراجہ نے ایں تعلق کوں خوب اچھی طرح نال نبھایا ہئی، سکھا شاہی دور دے مقامی اہلکار وی اپݨی نوکریاں بچاوݨ کیتے، زمین جائداد، مال مویشی تے لڑائی بھڑائی دے معاملات وچ رائے صاحب دا عمل دخل تے فیصلہ منیندے ہن۔
## حوالے
راز جتوئی

حضرت رازؔ جتوئی دا اصل ناں مرید حسین خان جتوئی ہا۔آپ28دسمبر1917ء کوں نبی بخش خان جتوئی دے گھر ضلع مظفر گٖڑھ دے شہر جتوئی وچ پیدا تھئے۔آپ ہک اچھے شاعر ہوونْ دے نال نال ہک پختہ کار نثر نگار وی ہن ۔یاد رہوے جو حضرت راز جتوئی ماہرِ فریدیات مجاہد جتوئی دے والدِ محترم ہَن۔نمونہ کلام۔ 

غزل

اجٖ دردوں جیڑا ماندا ہے

ہر ڈٖکھ تحفہ متراندا ہے

ہِم دھاڑ کڈھنْ کوں جی چاہندا

پر لب تے حرف نہ آندا ہے

ہاں آپ کوں آپ پھسا بٖیٹھا

کیویں آکھاں ڈٖوہ سجٖنْاندا ہے

ہِن ظلم دے اتنے تیر لگٖے

سوئی سندھ نہ اصلوں واندا ہے

جیڑھا جان تے مانْ کریندا پئے

ایہو گوشہ میڈٖے ہاندا ہے

ہُنْ صُمُّ‘بُکمُ‘ تھی گٖئے ہیں

اجٖ جیونْ ساڈٖا ناندا ہے

کیوں مانْ کریں نہ توں سوہنْاں

ہر رازؔ جو تیڈٖا بھاندا ہے

دل خوش تھیندے .ہاں ٹھردے جیرھے ویلھے کئی عام انسان . خاص طور تے نینگر خود کوں سرائیکی تحریک نال جڑیندے .وابستگی دا اظہار کریندے .تے اہدے جو . . میں اے کیتے . میں او کیتے
اونکوں اے پتہ ای کئینی جو ایں تحریک دا ائیرا کئیں رکھیئے . 
ارمان اوں ویلھے لگدے . دل اوں ویلھے ڈکھدے جیرھے ویلھے کجھ لوک جیرھے خود کوں دانشور تے مورخ اکھویندن .پر تاریخ نال بدیانتی کریندن .سچ لکیندن . پتہ نی کتھوں کتھوں بندے ودے لبھیندے ہوندن جو سئیں ایں صیب اے کیتا ہا تے اوں صیب او کیتا ہا . فلانڑے نقشہ بنڑایا ہا فلانڑے جھنڈا بنڑایا ہا . فلانڑے پہلی واری لفظ . .سرائیکستان . ورتیا ہا . انہاں وچوں کجھ جیا کجھ لوکیں دا مسئلہ صرف ساڑ . ہوندے .جو مفکرسرائیکستان بابا راز جتوئی دا ناں سامنے نہ آوے .تے جیکر سامنے آوے وی سہی تاں صرف اتنا جو . . ہا او وی ہن پئے . . تے بس .
بابا راز جتوئی کوں نام نمود دی خواہش نہ ہئی انہاں دا مشن تے ایمان تے یقین ہا .انہاں 96 سال دی عمراں تے چھیکڑی ساہ تئیں کم جاری رکھیا .کہیں دی وی بھل بھل دی تانگھ نہ رکھی . پلاشبہ ہزاریں لوکیں کوں وسیبی شناخت تے حقوق دا شعور ڈتا .سرائیکی سیاسی تحریک دا دگ سدھا کیتا . زندگی لا ڈتی .وسائل لا ڈتے .کڈاہیں کہیں توں چندہ نہ منگیا .ہتھ نہ اڈیا 
. عام آدمی کوں اے خبر ہووے تے بھاویں نہ ہووے خیر اے . . پر حیرانی اوں ویلھے تھیندی اے جیرھے ویلھے کجھ باخبر لوک بدیانتی کریندن تے ہر کم دا کریڈٹ ڈیونڑ کیتے بندے لبھیندن ودے ہوندن . .سارے لوکیں دا کم سر اکھیں تے پر بدیانتی تاں نہ کرو . تہاڈے کریڈٹ ڈیونڑ نہ ڈیونڑ نال بابے راز مفکر سرائیکستان کوں کیا فرق پوسے . کیا کجھ لوکیں دی ہتھ ٹھوکویں گھڑتو تاریخ اصلوں حتمی تاریخ ہے . کیا سچ لک ویسے . کیا اے کجھ لوک حقیقت کوں نگل سگدن . اے تصویر بابے راز سئیں 7 ستمبر 1974 وچ شائع کیتی . آپ سوچو جو اوں ویلھے کون کتھاں ہا تے او ہا کیرھی عمراں دا . .جو وی جیندا کریڈٹ ہے اونکوں ضرور ضرور ملے پر تاریخ نال مڈاق تاں نہ کیتا ونجے .
ہا جے کر کہیں کوں مجاھدجتوئی چنگاں نی لگدا تاں کاوڑ اوندے نال کڈھے ساڑا اوندے نال مارے تاریخ تاں نہ وگاڑے . بابا راز سئیں مفکر سرائیکستان اہدے ہن
اساں ول وی پھپھڑ پوسوں
تساں خود کوں اگھاڑو ناں 

(مجاہد جتوئی)
## حوالے
راشد عزیز بھٹہ

راشد عزیز بھٹہ سرائیکی وسیب  دا  ہک سیاست دان ہے۔ 

راشد عزیز بھٹہ 3 اکتوبر 1974 ء کوں عبدالعزیز درخواستی دے گھر محلہ خواجگان خانپور اچ ڄمئے ۔ ایم اے تئیں تعلیم حاصل کیتی تے صحافت دا شعبہ اختیار کیتا ۔ راشد عزیز بھٹہ جھوک نال وابستہ رہ ڳئے تے سرائیکی واسطے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاندے خلاف پنجاب حکومت تے پولیس دی طرفوں مقدمے وی درج تھئے پرچے کٹیئے ڳئے ، پولیس تشدد وی کیتا ، ول وی او خانپور تھاݨے سرکاری دیواریں تے لکھ امدے ہن ’’ اساں باغی تخت لاہور دے ‘‘ ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
راشد محمود

بہاولپور نال تعلق رکھݨ والے پاکستان ٹیلی ویژن دے مایہ ناز اداکار ہن. فلماں وچ وی اداکاری دے جوہر ݙکھیندے رہ ڳن.
راجیو ڳاندھی انٹرنیشنل ائیرپورٹ

راجیو ڳاندھی بین الاقوامی ہوائی اݙا (آئی اے ٹی اے: HYD، آئی سی اے او: VOHS) ہک بین الاقوامی ہوائی اݙا ہے جیہڑا حیدرآباد دی ضروریات دی تکمیل کریندے جیہڑا بھارت دی ریاست تلنگانہ دا سب توں وݙا شہر ہے۔ ایہ شمس آباد اچ موجود ہے جیہڑا حیدرآباد دے جنوب توں 20 کلومیٹر (66,000 فٹ) دے فاصلے تے ہے۔ 
thumb|Rajiv Gandhi International Airport
## حوالے
راحت ملتانی

راحت ملتانی،  سرائیکی دی ہک مایہ ناز  گائیک ہے۔ اوہ ملتان دی وسݨیک اے تے مشہور گلوکارہ ثریا ملتانی دی دھی اے. ہݨ پاکستان ٹیلی ویژن، ملتان مرکز نال وابستہ ہے.

## تعلیم
ایم اے انگریزی کیتی ہوئی ہے،

## پیشہ
گورنمنٹ کالج وچ انگریزی دی پروفیسر ہے۔
## حوالے
راشدہ ماہین ملک

راشدہ ماہین ملک سرائیکی زبان دی شاعرہ ہے۔
## ڄم پل
ملتان وچ ١٠ ١کتوبر کوں ڄمی۔
## پیشہ
وفاقی اردو یونیورسٹی اسلام آباد وچ اسسٹنٹ پروفیسر ہے۔
## کتاباں
## نمونہ کلام
تیڈی تصویر اکھیاں وچ سجا کے روز سمدی ہاں 

اے کیں آکھائے تیکوں جانی بھلا کے روز سمدی ہاں

نظر اسمان تے کر کے مخاطب چن دے نال ہوکے

تیڈے ناں دی غزل ہک گنگنا کے روز سمدی ہاں

محبت نال میں اپنے سجنڑ دل دے مکان اندر

تیڈی چاہت دی شمع کوں جلا کے روز سمدی ہاں

کیڈا خوش بخت ہیں رج کے میڈا ماہی تیکوں ڈیدھئے

اے گل ماہین شیشے کوں ڈسا کے روز سمدی ہاں

### سرائیکی سہہ غزلہ
ہک ہاسے وچ ہک شہزادہ

بے مُل گیا وک شہزادہ

اج دی رات دسمبر والی

اج دی رات تاں ٹک شہزادہ

اج تاں اپنے نال بلہا کے

میڈا فوٹو چھک شہزادہ

تیکوں میڈی سک ہے جیویں

میکوں تیڈی سک شہزادہ

غیراں دے انج لگ کے آکھے

پا نیں پیار اچ پِھک شہزادہ 

۔۔۔۔۔۔۔۔

پہلے وانگوں کھل شہزادہ 

ٹھار ڈے میڈا دل شہزادہ

قسمیں میکوں بہوں بھاندا ہے

تیڈے مُکھ دا تل شہزادہ

کہیں توں ڈر نیں پیار اچ ایویں

نعرے مار کے مل شہزادہ

سامنے توں ماہین دے ہوویں

دل ویندا ہے ول شہزادہ 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔

اکھ نوں ڈے درشن شہزادہ 

اج تاں میڈی من شہزادہ

میں ہاں تیڈی چن شہزادی

توں ہیں میڈا چن شہزادہ

دل تڑپاونڑ والے ہائے

کیں سکھلائے نی فن شہزادہ

تیڈے خواب روزانہ ڈیکھاں

بنڑ کے میں دلہن شہزادہ

اپنے دل دی صاف ڈساچا

بھول نہ میڈے بھن شہزادہ

بس ماہین دا تیڈے کیتے

حاضر ہے تن من شہزادہ

ماہین ❤️❤️

### غزل
کر نہ بہوں پریشان وے ڈھولا

میں وی ہاں انسان وے ڈھولا

ایویں تیکوں لوگ بچھیندن

لوگ تاں ہن بیمان وے ڈھولا

بیشک میں توں قسم چوا گھن

توں میڈی جند جان وے ڈھولا

تیڈے باجھوں قسم خُدا دی 

بہوں آوکھی گزران وے ڈھولا

چھوڑ فضول دے جھگڑے جھیڑے

بنڑ نہ توں نادان وے ڈھولا

خالص دیسی گھیو دی چُوری

کھا آ کے مُلتان وے ڈھولا

تیڈے بن ماہین کوں لگداے

سارا جگ ویران وے ڈھولا

❤️ ماہین
ونکی:سرائیکی شاعر
راشٹریہ سوایم سیوک سَنگھ

thumb|کیشاو بالی رام، بانی
**راشٹریہ سوائم سیوک سنگھ** یا **آر ایس ایس** بھارت دی ہک ہندو تنظیم اے.  ایہ خود کوں قوم پرست تنظیم قرار ݙیندی ہے۔ لیکن ایہ وی ݙٹھا گیا کہ چند دہشت گردانہ معاملیاں وچ ایں تنظیم دا ہتھ رہا ہے ۔۔ ایں دی بنیاد 1925 ء کوں ناگپور وچ رکھیجی۔ ایں دا بانی کیشوا بلی رام ہیڑگیوار ہے۔ ایہ ہندو سوائم سیوک سنگھ دے ناں نال بیرون ممالک وچ سرگرم ہے۔ ایہ بھارت کوں ہندو ملک گرداندی ہے۔ تے ایہ ایں تنظیم دا اہم مقصد وی ہے۔ بھارت وچ برطانوی حکومت نے ہک واری  اور آزادی دے بعد حکومتِ ہند نے ترئے وار ایں تنظیم کوں ممنوع کر ݙتا ہئی۔

## حوالے
رام گڑھ کے شعلے

رام گڑھ کے شعلے بالی ووڈ دی ہک ہندی فلم اے جیہڑی کہ 1975ء وچ رہلیز تھیوݨ والی انتہائی کامیاب ہندی فلم شعلے نال ملدی ہوئی کہاݨی نال نوے دی دہائی وچ فلمائی گئی جیہڑی شعلے فلم دی طرح کامیابی دے جھنڈے نہ گاڑ سڳی۔ ایں فلم وچ رام گڑھ کوں اوں دور دے مطابق جدید دور دے لحاظ نال ترقی یافتہ ݙکھایا ڳیا تے شعلے فلم دی طرح گھوڑیاں دی بجائے کاراں دا استعمال کیتا ڳیا تے اسلحہ وی اوں وقت دے لحاظ نال جدید ورتیا ڳیا۔ ایں فلم وچ دھرمیندر تے امیتابھ دی جگہ کجھ غیر معروف اداکاراں نے کم کیتا البتہ گبر سنگھ ولد ہری سنگھ دا رول امجد خان نے ہی خوبصورتی نال ادا کیتا تے مشہور زمانہ ٹھاکر دا کردار وی سنجیو کمار ہوراں نے ادا کیتا۔ فلم دا ہک گیت "آؤ پیار کر لیں" زیادہ مشہور تھیا۔ مجموعی طور تے اے ہک خوبصورت فلم ہئی۔ اے فلم، شعلے دی طرح بھارت دے علاقے رام نگر وچ ہی فلمائی ڳئی۔ 

## حوالے
رامائن

رامائن (ہندی/سنسکرت: रामायण) سنسکرت لفظ۔ راماینا بمعنی رام دی سرگزشت۔ سنسکرت دی ہک طویل رزمیہ نظم جیندے اچ ہندواں دے اوتار رام چندر دے حالاتِ زندگی بیان کیتے ڳئے ہن گئے۔ بعض روایات دے مطابق اینکوں سنسکرت دے ہک شاعر والمیکی (ہندی/سنسکرت: वाल्मीकि) نے تریجھی صدی قبل مسیح وچ، مختلف لوک گیتاں توں استفادہ کرکے تالیف کیتا ہئی۔ تقریباً 500 سال تک دیگر شعرا ایندے وچ اضافے کریندے رہے۔ رامائن وچ 24 ہزار اشعار ہن تے ایہ مہابھارت دے مقابلے وچ مختصر لیکن معاملہ بندی دے لحاظ نال زیادہ منظم، اسلوب دے اعتبار نال کم فرسودہ، زیادہ رومانی تے کم المناک ہے۔ تلسی داس دی رامائݨ ایندے توں بہت بعد (ستارھویں صدی) دی تصنیف ہے۔
## حوالے
راوت قیصراݨی

راوت قیصراݨی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل
٢ ستمبر ١٩٨٨ء کوں تونسہ وچ ڄمے۔

## نمونہ کلام

### شعر
مونہو نٸیں الوایا راوؔت شانداں او نہیں سمجھا۔۔۔۔۔

اکھیں نال الایا منہ توں گونگے باتے ہاسے۔۔۔۔۔

راوتؔ قیصرانی

### ڈٌو (2) ڈوہڑے
چن یاد کھڑن اڄاں نئیں وسریے جݙاں خان توں نین روائے ہَن...

سارے شہر دے لوکاں تکیا ہئی ٻہوں دیر تئیں روندے راے ہَن...

ہاوی بے تکیائی دی حد کیتی ٻہوں اوکھے وقت لنگھائے ہَن....

میݙے ہاں تیں راوتؔ نقش کھڑن جیڑھے تئیں الفاظ الائے ہَن.....

ہر گاہل تیݙی ریہا سݨدا ہم میں منہ کوں جندرے لائے ہَن...

آپیں رب ڄاݨے تے توں ڄاݨے ہتھ اُٹھ اسمان دو ڳئے ہَن...

بھر بھر ݙسکیاں اکھیں بند کرکے ٹھڈے ساہ نکلدے راے ہَن...

میݙے راوتؔ خان دو خیر ہووے بے ساختہ لب چُل پئے ہَن.....

راوتؔ قیصراݨی

### [[غزل]]
کاغذ تیں چا اُٹھ چَھپویسوں گھوڑے چا چھپویسوں

گھر گھر ونڄ کے ݙے آسوں کُجھ کَندھیں اُتے لیسوں

بھولوں آلے آندے پئے ہِن رِچھیں آلے آسن

نَٹیں آلے چا سݙویسوں جھومری چا سݙویسوں

پَنڈ کِھݙوݨے گھن کیں اساں ہک ہَٹی چا لیسوں

او جو گھنݨ آسی اونکوں گُݙا گݙی ݙیسوں

قصہ گو کوں آکھ کراہیں ایں قصہ ودھویسوں

ساری رات جڳیسوں اوکوں من دی مونجھ مٹیسوں

پیلے پٹکے ٻدھ کے ہتھیں دیوچ ݙانگاں چیسوں.

ایجھیں بین وڄیسوں سارے نانگیں کوں نچویسوں

راوتؔ ݙوہیں رل کراہیں ہک فوٹو چھکویسوں

وت قصولی کولوں اوندا قصہ چا بݨویسوں

-- راوتؔ قیصراݨی

## حوالے
راول گھنجیڑا

راول گھنجیڑا میانوالی نال تعلق رکھݨ والے ہک ترقی پسند دانشور ہن جنہاں دیاں سرائیکی قومیتی تحریک وچ اہم خدمات ہن. سرائیکی تحریک واسطے میانوالی ضلعے وچ انہاں دے کاوشاں قابلِ قدر ہن. تاج لنگاہ مرحوم نال ہمیشہ منسلک ریہے تے انہاں دی زیرِ سرپرستی اپݨے کم کوں ٹوردے ریہے. انہاں دے کافی سرائیکی آرٹیکل وی سوشل میڈیا تے موجود ہن جنہاں وچوں کجھ حسبِ ذیل ہن: -
## ہینڑیاں دے کہڑے جواب ہن
معظم خان ہاتھی خیل روکھڑی دا راہوݨ آلا ہائی ،جس دی ساری زندگی چوریاں،ݙاکے تے گندے کم کریندیاں گزری۔او ڄݙاں ٻݙھا تھی ڳیا تاں منجی تے پیا رہندا ہائی تے نالے کھنڳدا رہندا ہا۔رمضان تے روزے آئے تاں ہک ݙینہ اس دی ڄنݨری اس نوں آکھیا۔۔۔! وے بھیڑا معظم ۔۔۔۔ ساری زندگی ڄو گندے کم کریندا رہیاں تے ہݨ تاں کوئی نماز روزہ کیتا چا کر ڄو اڳلے جہان خدا نوں کہ جواب ݙیسیں؟۔۔۔۔۔۔معظم خان ٹھڈا ساہ وی بھریا تے نالے آکھییوس۔۔۔۔۔اوہ کملی رن ہیڑیاں دے کہڑے ڄواب ہن۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔؟(ہک شارٹ سٹوری)
## دریا نال ہک جھیڑا
"وسوں" روز مال چھڑیندی ہا تے دریا سندھ دی مݨ تے ٻے کے ݙنڳراں دا خیال رکھیندی ہاتے اے اس دا روز دا معمول ہا پیا۔ہک ݙینہ اوں دا ہک ٻال دریا اچ دھاوݨ لڳا تاں بݙ کے مر ڳیا،وسوں کوں اس دے ٻال دی لاش وی نہ مل سڳی۔وسوں نوں اپݨے ٻال دے دریا اچ بݙ کے مرݨ دا ݙکھ ساری زندگی نہ ڳیا۔
وسوں روز مال گھن کے آوے تے دریا دی مݨ دے ٻا ونڄیں،دریا دے پاݨی کوں ݙیدھی راوے۔پاݨی دیاں لہراں آون ،دریا دی مݨ نال ٹکراون تے مٹی پاݨی اچ ݙھا پووے تے نالے" ڈابک"دی آواز آوے۔"ڄوں ڈابک "دی آواز آوے وسوں اڳوں آکھے" ڈابک تیݙی ما ڈابک تیݙا پیئو"وسوں روز ساجھری ایلے توں گھن کے شام تک دریا نال اے جھیڑا لائی رکھیندے ہا تے 
دادریا نال اس دا اے جھیڑا اس ویلے تک چلدا رہیا جݙاں تک او ݙنڳر چریندی رہی ہا( ہک لوک شارٹ سٹوری)
## صابر عطاء دے بارے وچ
سائیں صابر عطا ہک منجھے ہوئے لکھاری ہن تے انہاں دے مضامین مختلف اخبارات اچ چھپدے رہندن، پر اس توں زیادہ وہ سنگتیاںیاں تے سنگتی ہن تےاساݙے او ٻہوں پراݨے جگردار،مینوں نئیں یاد ڄو انہاں کݙاں وی کہں سجݨ دی کنݙ لکھݨ ݙتی ہووے،میݙیاں انہاں نال چوک اعظم اچ ٻہوں ملاقاتاں تھیندیاں ریاں ہن۔مینوں یاد ہے ڄو اساں چوک اعظم دے ،چوک اچ تے کئی ݙوجھیاں جھائیں تے چاہ دی پیالی ،کھانݨے تے مختلف پروگراماں اچ سرائیکی تحریک ،سرائیکی لکھاریاں، ادب و صحافت تے ݙوجھے موضوعات گھنٹوں ڳلاں کریندے رہے تے انہاں توں مستفید تھیندے رہےپر ہر ملاقات ادھوری رہی،ہر واری سوچیا ڄو انہاں نال ول ملسوں تے ہور سکھسوں۔۔۔۔۔۔اج انہاں ہک ٻہوں پراݨی تصویر اپݨے رائت اپ نال پوسٹ کیتی ہے ،میݙا دل تھیندا پیا ڄو مارکے نال ورتائی انڄیں۔
## افضل عاجز بارے
ساتھیو ۔ݙو تراہ ݙیہنہ پہلے افضل عاجز دے بارے لکھا ہم تے نال اے ݙسیا ہم ڄو میکوں انہاں نال ہمیشہ اے گلہ رہیا ڄو انہاں مزاحمتی شاعری چھوڑ کے تھل دے غریب سراءیکاں کوں کلہہ چھوڑ ݙتا ہے ۔
افضل عاجز ہن گیت ،نغمہ تے کمپوزنگ ول نکل ڳے ہن تے تھل دی مزاحمتی آوازوݙے شہراں دے شور اچ ڳم تھی ڳءی ہے ۔میݙی کوشت ہوندی ہے ڄو پڑاݨا افضل عاجز توھاݙے سامݨے پیش کریندا راہوں تان ڄو اساں اپݨے آپ کوں کلہہ نہ سمڄھوں،نال عاجز کوں احساس ݙیویندے راہوں جو اساں ،اس افضل عاجز کون نیں بھلے ڄہڑا اساݙے ݙکھاں تے درداں دا درمان ہا تے اساݙے جذبات نال کت کتاڑیاں کریندا ہا،اساݙے وچ وسدا تے ہسدا ہا نال اساݙے جذبات دی ترجمانی وی کریندا ہا۔۔۔انہاں دا ہک ہور شعر پیش کرݨ دی اجازت گھنساں۔۔۔۔۔

بکھ تے ݙکھ توں ڄہڑے ݙیہنہ فرصت مل ونڄیں

تیݙے ناں دے ݙھڑے ماہیے ڳا گھندے ہاں. 

## حوالے
راڑاشم

راڑا شم ضلع موسیٰ خیل بلوچستان دا ہک شہر ہے۔

## جغرافیہ
پہاڑی علاقہ ہے،

## تاریخ

## آبادی
سرائیکی زنان الیندے ہن۔

## شخصیات
راں پٹی ہک دی

ٻالاں کوں گنتری سکھاوݨ کیتے ہک نظم:

راں پٹی ہک دی

وی پٹی دو دی

ری پٹی ترائے دی

لی پٹی چار دی

جھاں پٹی پبجیں دی

اِٹ پٹی چھیں دی

تر پٹی ستیں دی

سی پٹی اٹھیں دی

وے پٹا نوے دا

آئو پٹا سو دا

## ٻیا ݙیکھو

* ٻال ادب
*ٻالاں دیاں نظماں
رام چندر

ہندواں دے اعتقاد دے مطابق رام، وشنو دا ستواں اوتار ہے۔ ہندواں دی مقدس کتاب رامائن دے مطابق شمالی ہند دی ہک ریاست ایودھیا (اودھ) تے سورج بنسی خاندان دا ایک کھتری راجا دشرتھ راج کریندا ہئی۔ اوندے تریے بیویاں ہن تے چار بیٹے؛ رام چندر، لکشمن، شتروگھن تے بھرت ہن۔ رام چندر جی اپݨی شہ زوری، دلیری تے نیک دلی دے سبب پرجا وچ بہت ہر دل عزیز ہن۔ انہاں دی شادی متھلا پوری (موجودہ جنک پور واقع نیپال) دے راجا جنک دی بیٹی سیتا نال تھئی ۔ راجا دسرتھ دی چھوٹی راݨی کیکئی نے کہیں جنگ وچ راجا دی جان بچائی ہئی جیندے تے راجا نے وعدہ کیتا ہئی کہ ایندے بدلے وچ اوہ اوندی ہک خواہش پوری کریسی۔
thumb|
## تفصیل
راجا دشرتھ لب گور تھیا تاں اوں نے رام چندر کوں اپݨا جانشین بݨاوݨا چاہا۔ لیکن کیکیئی نے اونکوں اپݨا عہد یاد ݙوایا کہ اوہ بھرت کوں اپݨا ولی عہد نامزد کرے تے رام چندر جی کوں چوݙاں سال دا بن باس ݙے ݙتا ونڄے۔ راجا نے رام چندر جی کوں کیکئی دی خواہش تے اپݨے عہد نال آگاہ کیتا تاں سعادت مند تے وفا کیش پتر نے سر تسلیم خم کر ݙتا تے جنوبی ہند دے جنگلاں وچ چلا ڳیا۔ اوں برے وقت وچ اوندی بیوی سیتا تے بھائی لکشمن نے اوندا ساتھ ݙتا۔

ہک ݙینہ لنکا دے بدقماش راجا، راوݨ دا اوں جنگل توں گزر تھیا تے او سیتا کوں چا کے گھن ڳیا۔ رام چندر نے باندراں دے راجا سکریو دی فوج ، جیندا سپہ سالار ہنومان ہئی دی مدد نال لنکا تے چرھائی کیتی تے راوݨ کوں ہلاک کرکے سیتا کوں رہا کرایا۔ دشہرا دا تہوار ایہیں فتح دی یاد وچ منایا ویندا ہے۔ ایں عرصے وچ 14 سال پورے تھی ڳئے ہن۔ رام چندر جی، سیتا تے لکشمن دے ہمراہ ایودھیا واپس آ ڳئے۔ جتھاں انہاں دا مترایا لیکن نیک نہاد بھرا بھرت انہاں دے کھڑاویں تخت تے رکھ کے انہاں دے ناں نال راج کریندا پیا ہئی۔ انہاں دی آمد دی خوشی وچ گھر گھر چراغاں کیتا ڳیا۔ ہولی دا تہوار ایں واقعے دی یادگار ہے۔ ہندو، رام چندر کوں وشنو بھگوان دا ستواں اوتار منیندن۔ محقیقین تا حال انہاں دے زمانے دا تعین نی کر سڳے۔
## حوالے
راݨا محبوب اختر

رانا محٻوب اختر سرائیکی وسوں دی قدیمی  حکمت دا اجوکا  نشان بݨ کر ابھرن ۔ انہاں دی عمومی ڳالھ مہاڑ ہووے ، ادبی تہذیبی سیاسی مکالمہ یا پرت در پرت لکھتاں اوہ ایں کرہ ارض دے حقیقی وارثیں دا وکیل بݨ کے ٻولن ۔ تل وطنی دلیل وچوں نِسردے انہاں دے بیانیے دنیا جہان دے مظلومیں نال ڳنڈھیڄݨ دی راہ کݙھی ہِے ۔ انہاں سندھ وادی دے تَل تیں پیر ٹکا کے پورے جگت دی خیر منگی ہے ۔ ایہ سرائیکی زبان ادب ، تہذیب ثقافت تے تاریخ  دی ہک نویں پرت ہے جیڑھی انہاں بَکھالی ہے ۔

        انہاں کوں پتہ ہے جو ایہ خطہ اپݨے زمانیاں وچوں کہیں زمانے سماجی گندرپ تے  تہزیبی بھل بھلاندریاں وچ پَیہ ڳیا ہا ۔ ایں توں اڳونہی ڳالھ کریجے تاں دھرتی واس اپݨے ݙکھ تے وچھوڑے دے پاتال وچ لیہ ڳئے ہَن ۔ ایں پاتال وچوں اوہ مونجھ کوں نال گِھن کے پَرتن ۔ ایہ مونجھ ایں دھرتی تیں ساندو ڑاند چڑھت ، شہریں دی بربادی ، قتلام ، حملہ آوریں دے ݙڈھپ  تے اوپری حکمرانی وچوں نِسری ہے ۔ ایں اوپرپ وچوں تَل جایاں دیاں ما بولیاں اگوں فاتح دیاں زباناں دا اِجرا اتم ہے ۔  ایں ݙڈھپ وچوں لوکیں دی تاریخ ، تہزیب ، اساطیر ہک وݙے دروہ وچ آ ویندی ہے ۔ ایہا کارݨ ہے جو ایہ دھرتی ہزاریں سالیں دے کلہیپے دی مار تیں ہے ۔ گزرل ݙو ترے صدیں دی استعماریت ایں کلہیپے کوں ڈھیر تکھا کیتے ۔ ایں چڑھ ماری کوں اپݨی مونجھ اندروں سمجھݨ ہتھوں مونجھ دا ودھارا ہے ۔ ݙوجھی بد نصیبی ایہ تھیندی ہے جو مونجھ دی مار تے آیل قوماں مونجھ کوں ہی اپݨی نجات سمجھ ٻاہندن ۔ مونجھ سماجی ڈکھ تے محرومی دی اوہ وہیند ہے جیڑھی ساݙی روز دی حیاتی وچ ایں رلدی ہے جو اساں اینکوں اپݨا تہزیبی ورثہ منݨ پئے ویندے ہیں ۔ ایہا اوہ جاہ ہے جتھاں کہیں وسوں دے آرٹ وچ لِجلجا رومان اپݨی رقت آمیزی کوں اگونہاں کریندے ۔ ایہا اوہ مقام ہے جتھاں قوماں اپݨی رزمیہ شاعری تے ناول توں دور تھی ویندن ۔ 

       رانا محبوب اختر ایں مونجھ توں اگونہی مزاحمت دی ڳالھ کیتی ہے ۔ انہاں دے دھیان وچ جے تاݨیں کہیں خطے دے لوکیں دی مونجھ مزاحمت تئیں نئیں پڄدی قوماں اپݨے گندرپ تے بھل بھلاندریاں توں ٻاہر نہیں نکل سڳدیاں ۔ انہاں سرائیکی وسوں دی شاعری وچوں ایں وسوں دا متبادل بیانیہ ترتیب ݙتے ۔ انہاں اپݨے اسلوب وچوں دھرتی جایاں کوں نویں اکھ تے ݙِکھالی تئیں تَکڑا کیتے تے میݙے خیال وچ ایہ ہک سیاسی کم ہے جیڑھا کہیں وسوں دی دَھڄ ودھیندے ۔

رفعت عباس ملتان
راݨا پرتاب سنگھ گنوری

جہان پور ضلع مظفر گڑھ دا ڄم اے تے ہݨ بھارت دے علاقے گنور وچ رہائش اے. سرائیکی شاعری وچ اہم ناں اے تے انہاں دا سب توں وڈا کم ملتانی ہندی شبد کوش اے.

ڈاکٹر رانا پرتاپ سنگھ گنوری ۔۔۔۔”

——————————————

ناں : رانا پرتاپ سنگھ۔۔۔۔۔۔۔۔۔

قلمی ناں :رانا پرتاپ گنوری۔۔۔

تاریخ پیدائش : 3 جون 1938ء

مقام پیدائش: جہان پور ، قصبہ جتوئ۔ تحصیل علی پور۔ ضلع مظفر گڑھ۔  ( موجودہ پاکستان)

ولدیت : جے منی لال بھوٹانی

والدہ : شریمتی رام دیوی ۔۔۔

تعلیم : درجہ اول۔۔ پرائمری سکول جہان پور

درجہ دوم : گورنمنٹ سکول امرتسر۔۔۔

درجہ سوم : گورنمنٹ سکول منٹگمری ( ساہیوال )

درجہ  چہارم :گورنمنٹ سکول شجاع آباد

ہجرت :15.اگست 1947ء

سکونت : گنور منڈی کشن پورہ۔ضلع سونی پت۔ 

شاعری دا آغاز : 1956ء..

استاد شاعری : ہریش چندر ناز سونی پتی۔۔۔۔۔

تعلیم : ایم ۔اے ( اردو)، ایم ۔اے ( ہندی)، ایم۔ اے ( سنسکرت )۔ ادیب فاضل

آغاز تدریس :1959ء۔۔۔۔۔۔۔۔

ملازمت بطور لیکچرار: 1971ء

ریٹائر منٹ :30 جون 1998ء

موجودہ رہائش :E.4/2 Ganga Triveni apartment sector 9,Rohini Delhi . India. 110085

جنم بھومی دی زیارت /پاکستان دا سفر :جولائ 1987ء

## تصانیف:
اردو شاعری• ترنگیں ۔۔۔•فانوس خیال۔۔۔• رعنائ خیال۔۔۔• سناٹے کی آواز۔۔۔• احساسِ کرب۔۔۔۔

منظوم ترجمہ :۔۔ میگھ دوت ( کالی داس )

تذکرہ: تذکرہ شعراۓ ہریانہ، ہریانہ کے شاعر۔، دیوناگری ( شاعری) رشمیاں۔۔، روشنی کی لکیر، ۔۔، میٹھے بول۔۔، کچھ شگوفے کچھ شرارے۔

سفر نامہ : خواب تھا جو کچھ کہ دیکھا

لُغات : ملتانی ( سرائیکی) ہندی شبد کوش

( ملتانی ہندی ڈکشنری )

سرائیکی مجموعے : مہک مٹی دی( ناشر، سرائیکی ادبی بورڈ ملتان ( 2016ء )، نویاں نویاں ریجھاں۔۔۔، سُواہ یادیں دی

سوانح حیات:• تو اپنی داستاں کہتا ہوںمیں۔۔، •اور اب آگے۔۔۔

اعزازات :فخرِ ہریانہ ایوارڈ 2013ء

فون نمبر :919953090007  +

فیس بُکID : 

Rana Pratap Singh Gannouri

## منتخب اشعار:
کیا لاتھے ہیں جہان  اچ اگوں دی سوچ رانا۔۔۔

اے نال کجھ نہ ویسی ماڑی، مکان، مڋی۔۔۔۔!

رب جانڑیں کیا تھیسی  ہِنیں اندھیں دا۔۔۔۔

اندھا اندھیں کوں رستہ ڈکھلیندا پے۔۔۔۔۔۔!

کامیابی دے گُر اویں تاں ڈھیر ہِن۔۔۔۔۔۔۔۔!

ایندا ہِک خاص گُر جی حضوری وی ہے۔۔۔!

نہ تھئ ہےنہ تھیسی  ڳنڑیں آدمی دی۔۔۔۔۔۔۔۔!

جے تھیسی تاں بس ہِک گنڑیں  رب دی تھیسی

خدا جے تساڈی سمجھ وچ نہ آوے۔۔۔۔۔۔۔

محبت کوں سمجھو، خدا ہے محبت۔۔۔
رب نواز مخموؔر

رب نواز مخمور سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

اصل ناں      ربنواز

تخلص        مخمور    

جمن          1970ء    

تعلیم         پرائمری

پیشہ          نکاح رجسٹرار   

فون نمبر       03328837588

جاہ پتہ        جھوک منجھانی،عمر کوٹ تحصیل روجھان ضلع راجن پور

شعری مجموعہ ’’زمانہ چندر تے پُج گئے‘‘ تے ڈوہڑہ جات دا مجموعہ ’’مونجھے خواب‘‘دے خالق سئیں ربنواز مخمور د ا تعلق عمر کوٹ تحصیل روجھان ضلع راجن پورنال ہے۔آپ سرائیکی دے مہاندرے شاعر ہن۔سرائیکی شاعری دیاں تقریباََ ساریاں صنفاں لکھدن۔جڈاں جو ڈوہڑہ تے غزل انہاں دیاں پسندیدہ صنفاں ہن۔جتھوں تائیں مخمور صاحب دی شخصیت دا تعلق ہے تاں آپ ہک خوش اخلاق ،ملنسار تے ہر دلعزیز شخصیت دے مالک ہن ایہا ای وجہ ہے جو آپ دا حلقہئِ احباب بہوں وسیع ہے۔بہر حال آپ یاریں دے یار بیلی تے یاریں توں محبت حاصل کرن آلے خوش نصیب شاعر ہن۔

### [[غزل]]
تَہوں دنیاتوں پچھی تے رہ ڳیوں

تیݙی محفل ہئ چُنڈیتے رہ ڳیوں

سچ الاوں تاں الاوں کیویں

چپ دا اےزہر جو پی تے رہ ڳیوں

جیئں لھے پرکھیے تاں پرایا نکھتے

ہک ایجھےشخص دےتھی تےرہ ڳیوں

کُئ تاں ہووے جو انا الحق ٻولے

اپݨےلب تاں اساں سی تے رہ ڳیوں

کون ساݙاھے بھریے شہر دیوچ

صرف تیئں یار دے کیتے رہ ڳیوں

ہا تیڈا قرب رقیبیں کارݨ 

ساݙی قسمت ہَئ کنڈیتے رہ ڳیوں

رہ ڳئ سوچ پِچھُونہی ساݙی

اپݨی ڄاݨ اچ تاں اڳیتے رہ ڳیوں

یاتاں ہاسے اساں بزم اچ مخمور

تیئں جومونہہ پھیرےکَنی تےرَہ ڳیوں

""رب نواز مخموؔر عمرکوٹ""
رحمت عزیز چترالی

شمالی پہاڑاں دے برف پوش چوٹیاں تے جݙݨ برف پگھلدی ہے تاں پاݨی آبشاراں، جھرنیاں، ندیاں تے نالیاں دی شکل اچ رستے دے وادیاں کوں سیراب کریندا ہویا میدانی علاقیاں وچ وہندے دریاواں دا حصہ بݨ کے پورے ملک کوں زرخیزی تے شادابی نال ہمکنار کریندے۔ لیکن انہاں بلندیاں توں علم و دانش دے او سوتے وی پھوٹدن جیہڑے پہاڑاں دے گمبھیر خاموشیاں کوں زبان ݙے ݙیندن۔ چترال دے دور افتادہ پہاڑاں دے دامن وچ ہک غیر معروف جیہی وادی "کھوت" وچ وی علم و دانش دا ہک اینجھا سرچشمہ ہے جینکوں لوگ رحمت عزیز چترالی دے ناں نال ڄاݨدن۔ رحمت عزیز بیک وقت ممتاز سائنسدان، موجد، شاعر، ادیب، مترجم، محقق تے سماجی رہنما ہن۔ 

رحمت عزیز نے علاقائی زبان کھوار دی اولین کلیدی تختی یعنی "کی بورڈ" تیار کیتے تے احساسِ حب الوطنی دے نال اپݨی اے ایجاد ضرورت منداں تک مفت پہنچیندے پئے ہن۔ کھوار پاکستان، افغانستان، ہندوستان تے چین وچ ٻولیجݨ والی زبان ہے۔ رحمت عزیز نے ایں زبان کوں اپݨے سافٹ وئیر دے ذریعے ایں قابل بݨا ݙتے کہ ہݨ کھوار اچ آکھے ہوئے ڳالہیں اردو، پنجابی، بدغہ، فارسی، ڈوما تے دیگر پاکستانی زباناں وچ سمجھے تے سمجھائے ونڄ سڳدن۔ ایں سافٹ وئیر کوں کمپیوٹر نال منسلک کرݨ کیتے ایندی موجودہ سیٹنگز وچ کوئی وݙی تبدیلی وی نی کرݨی پوندی۔  

رحمت چترالی ایں اعتبار نال وی غیر معمولی ذہن دے آدمی ہن کہ انہاں نے شاعر ِمشرق علامہ اقبال دے ٻہوں سارے کلام کوں کھوار زبان وچ ترجمہ کر کے علاقے دے لوگاں تک انہاں دا پیغامِ خودداری تے ایمان پرستی پہنچایا ہے۔ او خود ہک صاحب فن شاعر وی ہن۔ انہاں دے شعری مجموعیاں وچ گلدانِ رحمت، گلدستۂِ رحمت، گلرخ، گلشنِ کھوار دے علاوہ چترالی وچ فروغِ تعلیم دے حوالے نال انہاں دی کاوش کھوار قاعدہ تے اقبال فہمی دے سلسلے اچ ہک ضخیم کتاب گلِ افشانیات اقبال، معرضِ اشاعت اچ آ چکے ہن۔ 

رحمت عزیز سماجی سطح تے وی ہک معروف تے ممتاز شخصیت ہن۔ ادب تے سائنس و ٹیکنالوجی دے شعبے وچ نمایاں خدمات انجام ݙیوݨ تے انہاں کوں متعدد ملکی تے بین الاقوامی اعزازات مل چکن۔ لیکن کھوار زبان وچ اولین کی بورڈ انہاں دا سب توں اہم کارنامہ ہے۔ ہک اینجھا کارنامہ جیں نے پاکستان دی ہک معدوم تھیندی ہوئی زبان تے تہذیب کوں نکھار تے بݨا سنوار کے پاکستان دے دیگر زباناں دے نال آݨ کھڑا کیتے۔ انہاں دی ایجاد نال کھوار دے واسی، بالخصوص طالبعلم، معملین تے محققین فائدہ چیسن تاں پاکستان دے باقی زباناں دے دانشور وی کھوار دے روایات شعر و ادب تے علم و فن توں استفادہ کر سڳسن۔ 

نظریۂِ پاکستان کونسل دی طرفوں چترال دے ایں ذہین سائنسدان تے لکھاری کوں قومی خدمات خصوصاً سائنسی ایجاد دے اعتراف وچ ڈاکٹر اے کیو خان میڈل 2015ء پیش کیتا ویندے۔ 

## حوالے
رب سئیں دی تعریف

= رَبّ سئیں دی تعریف (حمد شریف) =

## " سَتَّارِ العُیُوبِ وَغَفَّارِ الذُّنُوبِ"

(شاعری: ابن کلیم احسن نظامی)

ستار العیوب و غفّار الذنوب

بھیت دِلِّیں دے جاݨے عَلّامُ الغیُوب

ڄیکوں عِلم غیب ہِے

اُوہُو ہِک لَا رَیب ہِے

ذات اُوندی بے عَیب ہِے

بندہ اُوندا نائِب ہِے

ڄیڑھا توباں تَیب ہِے رَبّ دا ہِے محبُوب

سَتّارِ العیُوبِ و غفّارِ الذَّنوبِ

سَبھ دے عیب لُکیندا ہِے

گُناہاں کُوں بخشیندا ہِے

مُونجِھیاں کُوں کِھلویندا ہِے

وِچھڑِیاں کُوں مِلویندا ہِے

سَبھ تے رحم کریندا ہِے سَانگے محبُوبؐ

سَتّارِ العیُوبِ و غفّارِ الذَّنوبِ

پاک نبیؐ دِی تَابعداری

ڄَیں وِی کِیتی عُمراں ساری

اُوکُوں نِیں کہیں جا وِی خواری

رَبّ دے اَڳُّوں کروں زَاری

پارت ݙیسی محشر ءِچ اے سوہݨاں مطلوب

سَتّارِ العیُوبِ و غفّارِ الذَّنوبِ

بَندگی کِیتے بَندہ آیا

ڳالے نہ کوئی وقت اَجَایا

ڄَیں وِی چَنگا عمل کمایا

اُوں تے تِھیسی کرم سَوایا

سَبق ساکُوں مُرشد پاک اِیہو ݙِتے خوب

سَتّارِ العیُوبِ و غفّارِ الذَّنوبِ

وِیہڑے ساݙے آوے کوئی

عِشق دا سبق پڑھاوے کوئی

اُڄڑی جھوک وساوے کوئی

رَبّ دی دِید کراوے کوئی

شفاعت سوہݨے مدنی دِی ہِے ساݙا مطلوب

سَتّارِ العیُوبِ و غفّارِ الذَّنوبِ

بھیت دِلِّیں دے جاݨے عَلّامُ الغیُوب

(اقتباس از کتاب: (سرائیکی منظوم) تَرِیخ نامہ (عہدِ رسالتﷺ تُوں مُظفّر خان شہیدؒ تَئیں)۔ مصنف، نظماں دا تخلیق کار (شاعر):ابنِ کلیم احسنؔ نظامی۔ تزئین و تکمیل: مبشر کلیم بن ابنِ کلیم احسن نظامی۔ تعاون: دبستان فروغِ خطاطی رجسٹرڈ ملتان۔ اشاعت: جولائی 2014 ء)
MubasherKaleem (talk) 16:19, 3 September 2018 (UTC)
## حوالہ جات
رشی کپور

رشی کپور (انگریزی:Rishi Kapoor) ہک بھارتی، بالی ووڈ اداکار، فلم پروڈیوسر تے ہدایت کار ہن۔ انہاں نے بے شمار سپرہٹ تے لازوال ہندی فلماں اچ اداکاری دے جوہر ݙکھائے۔
thumb|Rishi Kapoor
رشی کپور، ہندوستان دے شہر بمبئی اچ پیدا تھئے ہن تے انہاں دا خاندان ہندو پنجابی برادری نال تعلق رکھدا ہے۔ کپور نے 1980ء اچ اداکارہ نیتو سنگھ نال شادی کیتی جنہاں دے نال انہاں نے متعدد فلماں اچ کم کیتا ہئی۔ 
## حوالے
رضوان گرمانی

ناں رضوان ظفر گورمانی ولدیت ظفر حسین گورمانی قوم گورمانی، لکھاری تے مصنف ہے۔

## ڄم پل
ڄمݨ ݙین٘ہ 15/02/1990 ابتدائی تعلیم کوٹ ادو توں گھدی ہے۔

کوٹ ادو وچ رہندے

## پیشہ
پیشے دے لحاظ نال صحافی ہے، خبریں اخبار دا کالم نگار ہے۔ نامہ نگار ہن۔ انہاں اخباراں وچ وی کالم لکھدن۔

* مبلٌغ ، اسلام آباد
* اتحاد
* مکالمہ 
* سڄاگ 
*جہان پاکستان

## حوالے
رحیم یار خان

رحیم یار خان سابقہ ریاست بہاولپور دا ہک پراݨا شہر ہے۔ اے تحصیل و ضلع رحیم یار خان دا صدر مقام اے۔ سرائیکی ثقافت دا اے شاہکار شہر اپݨی خوبصورتی تے ترقی دے پاروں شہرت رکھدے۔  

## تاریخ
بہاول پور ڈویژن دا ہک ضلع ہے۔ایندا رقبہ چار ہزار 394مربع میل تے موجودہ آبادی 20لکھ توں ودھ ہے۔ ضلع رحیم یار خان دے شمال اچ ضلع مظفر گڑھ تے ضلع راجن پور ہن۔ مشرق اچ ضلع بہاول پور، مغرب اچ ضلع جیکب آباد تے ضلع سکھر، جنوب اچ بھارت دا علاقہ ہے۔ضلعے دی چار تحصیلاں ہن رحیم یار خان، لیاقت پور، خان پور تے صادق آباد ۔ ضلع دا ݙو ہزار 555مربع میل دا علاقہ چولستان اچ شامل ہے تے آخری کنارہ بھارت دی سرحداں نال ونڄ ملدے۔او علاقہ جیڑھا جنوب اچ دور تک چلا ڳیا ہے۔ صحرائے کبیر سݙویندے۔ ایندی سطح اُچی ہے تے زمین ریتلی ہے۔صحرائے کبیر دا کل رقبہ ست ہزار مربع میل ہے۔ چولستانی جݙاں ’’روہی ‘‘ دا ناں گھندے ہن تاں انہاں دی مراد صحرائے کبیر ہوندا ہے۔ شہر رحیم یار خان دی بنیاد 1751ء اچ فضل الٰہی خان نے رکھی تے ایندا ناں نو شہرہ رکھیا۔ 1880ء اچ اتھاں ریلوے لائن وچھائی ڳی۔ ریاست بہاول پور دے حکمران سر صادق محمد خا عباسی چہارم نے ایندا ناں تبدیل کر تے اپݨے مرحوم پُتر دے ناں تے ’’رحیم یار خان‘‘ رکھ ݙتا۔1881ء اچ نظامت خان پور توں رحیم یار خان تبدیل کر ݙتی ڳئی۔1866ء توں عدالتی نظام شروع تھیا۔ 1905ء اچ ایکوں ’’ٹائون کمیٹی‘‘ دا درجہ ݙتا ڳیا۔ 1923ء اچ میونسپل کمیٹی بݨا ئی ڳئی ۔ قیام پاکستان دے بعد 1949ء اچ میونسپل کمیٹی دا پہلا اجلاس تھیا تے ست ارکان منتخب تھئے۔ 1954ء اچ امپرومنٹ ٹرسٹ دے ذریعے ٹائون پلاننگ دی سکیم تیار کیتی ڳئی جیندے تحت بزنس مین کالونی، آفیسرز کالونی ، زمیندار ہ کالونی، ماڈل ٹائون ، صادق بازار ، شاہی روڈ تے بانو بازار وجود اچ آئے۔

## تعلیم
* خواجہ فرید یونیورسٹی برائے انجینئرنگ تے انفارمیشن ٹیکنالوجی (RYK ) 
* ڈگری کالج خواتین ( RYK) 
* تاج ڳڑھ کالج
thumb|سرائیکستان دا نقشہ

## کارخانے
* یونی لیور 
* فوجی فرٹیلائزر ( کھاد) 
* فاطمہ فرٹیلائزر 
* اتحاد شوگر مل
* JDW شوگر مل 
* گندم دا گودام  (چک 64/NP )
* ڄیٹھہ بھٹہ شوگر مل

## شخصیات
لکھاری و شاعر ۔ حضرت فیاض حسین قاصر فریدی 

شاعر ۔  سراج احمد گل ( گل آرٹس شیخ واہن ) 

شاعر ۔ فرھاد فریدی ( چک 64/Np غلہ گودام ) 

نعت خواں ۔ منیر احمد فریدی واصفی 

نعت خواں ۔ مشرف حسین نوناری ( بستی روشن آباد) 

شاعر و نعت خواں ۔ عبدالمجید گانگا ( یوسف آباد) 

شاعر ۔ عبدالحکیم ( ٹبی کورائیاں ) 

شاعر ۔ اختر حسین زخمی ( ٹبی کورائیاں ) 

شاعر ۔ صوفی رسول بخش ثاقب ( دنیا پور گانگا) 

## اولیاء
سلطان التارکین حضرت حمیدالدین حاکم ( مئو مبارک ) 

مولوی لطف علی ( جیں سیفلوالملوک ) 

حضرت خواجہ غلام فرید ( کوٹ مٹھن) 

## حوالے

ونکی:آباد شہر تے وستیاں
رستم علی

رستم علی سرائیکی شاعر ہے، لودھراں دا رہوݨ آلا ہے۔
### نمونہ کلام
میݙے سر تے چھاں وی نئ آندی بہوں اچا ڈھیر آسمان کھڑے .

میݙے دل وچ کوئی نی کھڑ سگدا پہلے آہدن کوئی انسان کھڑے .

کجھ آہدن دل وچ رب وسداۓ کجھ آہدے ہن بھگوان کھڑے .

میں رستم دل کوں چیر ݙٹھم ہکو دل وچ رب رحمان کھڑے .

### ݙوہڑہ
لتھا سکھاں دا سورج فجریں کوں ڈینھ رات اچ تھی تبدیل گیا .

گۓ کھل دروازے ڈکھاں دے در سکھاں دا یکدم تھی سیل گیا .

میڈی پھلاں جہی نازک جندڑی کوں کوئ کنڈیاں تے ظالم گھیل گیا .

تھیا اوڈھر رستم اکھیاں توں میڈا بنڑ مہمان عزریل گیا 
ونکی:سرائیکی شاعر
رفیعہ عباسی (غ۔ م)

= رفیعہ عباسی (غ۔ م) =

## جمن دی تریخ:

تریہویہ اپریل ۰۶۹۱ء۔ 

## جمن دی جاہ:

سعید آباد۔ 

## ادب دی صنف:
افسانہ۔

## پتہ:

شجاع منزل،جیل روڈ، رحیم یار خان

MubasherKaleem (talk) 12:14, 20 June 2019 (UTC)
رفیع الدولہ

thumb|شاہجہاں دوم
شاہ جہاں دؤم ، مغل شہنشاہ جیں نے 6 جون 1719ء توں 19 ستمبر 1719ء تک حکومت کیتی۔ شاہجہان ثانی (پیدائش: 7 جون 1696ء— وفات: 19 ستمبر 1719ء) پیدائشی ناں رفیع الدولہ مغلیہ سلطنت دا یارہواں شہنشاہ ہئی، اوہ اپݨے بھائی رفیع الدرجات دے بعد تخت تے ٻیٹھا۔

## حوالے
رفیق حسین حیدری

رفیق حسین حیدری پروفیسر ہے۔

## ڄم پل

## تعلیم

## پیشہ
اظہار خیال

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

اج اساں جیڑھی شخصیت دے اعزاز اچ اتھاں کٹھے تھئے سے اوندے بارے گالھ کریندیں نہ صرف شام تھی سگدی ہے بلکہ اوندے گن گمدیں رات دھمائی ونج سگیندی ھے۔ پروفیسر رفیق حسین حیدری نال میڈا محبت و عقیدت دا دیرینہ تعلق ھے۔ میڈے گھر دی چار دیواری دے اندر رفیق حسین حیدری دا بچپن گزریے۔ میڈے بزرگیں نال حیدری صاحب دا صرف استادی شاگردی دا نئیں بلکہ پیو پترائی والا رشتہ ھے۔ میڈے گھر وچ موجود کتابیں انہاں دے علمی ادبی ذوق کوں جلا بخشی ھے۔ میڈے گھر وچ رفیق حسین حیدری روزے رکھین تے افطاریاں کیتن۔ میں رفیق حسین حیدری کوں طالبعلمی دے دور وچ عزم و ہمت کا مینار ، ذوالفقار ذوالفقار دے نعرے لیندا ڈٹھے۔ حیدری صاحب آپ وی عزم و ہمت دا مینار ھے جئیں بھٹو وانگ بے مثال کامیابیاں حاصل کیتن ۔ اے میڈے واسطے باعث اطیمنان تے خوشی دی گالھ اے جو میڈے گھر دے بندے زندگی وچ مہان مقام حاصل کیتے۔ اے حیدری صاحب دی انڑ تھک محنت دا نتیجہ ھے جو اج حیدری صاحب آپڑے وارڈ وچ جیکوں امیدوار نامزد کر ڈیوے اوندی کامیابی یقینی تھی ویندی اے۔ حالیہ بلدیاتی انتخابات وچ ملک دی ہک وڈی پارٹی نے وی ڈو سیٹاں حاصل کیتن تے کلھے رفیق حسین حیدری دے وی ڈو کونسلر کامیاب تھئین ۔ حیدری صاحب ماہر تعلیم ہوونڑ دی نال نال خوبصورت شاعر وی ہن افسوس سیاست تے ملازمت ہنیں دے ایں وصف تے پردہ پا ڈتے۔ اساں امید کریندوں ریٹائرمنٹ دے بعد سیاست کرنڑ دے نال ادبی دنیا وچ آپڑی واپسی کوں یقینی بنڑیسن۔ 

پروفیسر رفیق حسین حیدری بہترین منتظم، شفیق افسر، غریب پرور تے ادب نواز شخص ہن۔ میڈی خواہش رہ گئی اے ایں درسگاہ دے کہیں گوشے کوں حضرت کیفی جام پوری دے ناں نال منسوب کیتا ونجے۔ میں ایں گالھ دا مطالبہ کرنڑ دے حق وچ نہ ہم پر میڈا اندر گواہی ڈی۔دا ھا جو کڈاہیں ایندی سربراہی کہیں علمی ادبی شخصیت کوں ملسی تاں اے کم ضرور تھیسی۔ اے اعزاز حیدری صاحب کوں نصیب تھیونڑاں ہوسی انہاں گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج جام پور دی لائبریری کوں کیفی جام پوری سنٹرل لائبریری دا ناں ڈے تے اے نیک نامی حاصل کر گھدی اے۔ میں بزم کیفی دا سیکرٹری جنرل ہوونڑ دے ناطے انہاں دا شکریہ ادا نمھی کریندا بلکہ بزم دے عہدیداریں تے ممبران دی طرفوں انہاں کوں مبارک باد پیش کرینداں۔ انہاں حضرت خواجہ غلام فرید ، حضرت سخی لعل پروانہ، ملک غلام رسول ڈڈا تے ڈاکٹر اسلم عزیز درانی دے ناویں وی انتساب پیش کیتن جیڑھا انہاں دے آپڑے وسیب تے اسلاف نال عقیدت دا ثبوت ھے۔ انہاں آپڑی زندگی وچ ڈھیر سارے نشیب و فراز ڈٹھے ہوسن تے آپڑئیں اوپرئیں دا حسد وی بھگتائے ۔ جویں جو آپڑی ہک غزل دے مطلع وچ آہدن

جیڑھے لوگ میڈے قتل تے تیار نظردن 

افسوس اکثر او میڈے یار نظردن 

بھل حیدری صاحب اے پر خار جنگل سرخرو تھی کرائیں جھاگ آئن۔ اساں انہاں دی ریٹائرمنٹ دے بعد وی انہاں دی صحت و سلامتی واسطے دعا گو ہیں۔ 

(محمد سلیم انسب)

نیلاب کلچرل ونگ جام پور دے زیر اہتمام پروفیسر رفیق حسین حیدری دے اعتراف خدمات وچ منعقدہ تقریب اچ پڑھیا گیا
رفیق ساحل

رفیق ساحل سئیں سرائیکی وسیب دے مہاندرے شا عر ہن ۔انھیں دے گاون سرائیکی فلماں ءِ چ گائے تے فلمائے ویندن۔انھاں دے مشہور گیتاں ءِچ اساں لوک سرائیکی،روہی دی رانی...

جگ مشھور شاعر رفیق ساحل سرائيکی فلم فراڈی وچ اداکاری وی کیتی ہے۔

## نمونہ کلام
شاعر : رفیق ساحل

ساکوں اکھی کیوں ڈیکھلیندا پئی 

کُجھ سوچ سمجھ کے گال کری 

ساڈا حق ہے اپنا حق منگدوں 

نہ موفتا ٹال مٹال کری 

ساڈی سئیت دا سجھ ابھردہ پاۓ 

ہن سوچ غلط پامال کری 

اہیے گجر چیمے چٹھے سڈ 

توں بیشک چا بھائیوال کری 

اساں سبق سیکھا ہے کربل توں 

ہے فخر شبیر تے گھن گھنسوں 

ساکوں صوبہ سرائیکی انج کر ڈیوو 

نتاں واچھاں چیر تے گھن گھنسوں
رنجیت سنگھ

مشرقی و مغربی پنجاب، کشمیر، صوبہ سرحد تے خطہ سرائیکستان تے بزور طاقت قبضہ کر کے اپݨی سلطنت قائم کرݨ والا سکھ حکمران، مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ناں نال مشہور ہے. گوجرانوالا دے علاقے اکال گڑھ وچ جمیا۔ پنجابیاں دے نزدیک ہک ہیرو تے بہترین خوبیاں آلا بادشاہ ہائی۔ ٢ جون ١٨١٨ء کوں مظفرخاں کوں شہید کرت ملتان دا حاکم بݨیا۔ تے سرائیکی علاقے تے قبضہ کر گھدس۔
رنجیت سنگھ دے مددگار

رنجیت سنگھ کوں جتناں برا آکھوں گھٹ ہے مگر رنجیت سنگھ دی مدد کرنڑ آلیں کوں پیر و مرشد سڈ کے ہتھ چُمدے ہئیں۔ ساڈے سرائیکی نام نہاد دانشور ہر پنجابی کوں رنجیت سنگھ دی جماعت ءچ کھڑا کر کے آپڑیں منافقیں کوں مخدوم و قریشی دے القاب ڈے کے انھیں دے جھنڈے چاء کے انھیں کنیں مفاد گھن کے آپڑاں قد اُچا کرنڑ دی بھؤنڈی کوشش کریندے رہ گئین ۔تیں کریندے ودن 
انھیں اگوانیں ساری زندگی ہک سندھی دا بلکہ میں آھداں اندھی منجھ دا پُوچھڑ پکڑیے ۔ایں توں وڈا ظلم اے کیتے نے خود تاں غلام ہن نال قوم کوں وی اے درس ڈتے نے کہ تھاڈا مسیحا ہک سندھی ہے ۔سندھی پنجابی توں ودھ چالاک ہا اوں اگوان سندھ پٹی دے بنڑائن تساں ڈیکھسو جتنے نام نھاد اگوان ہن انھیں دے ہر میلے تے ہر مشاعرے تے سندھی جماعت دا پرچم لگا کھڑا ہا سرائیکی حقوق دی گال صرف شاعری دے رنگ ءچ تھیندی ہئ زیادہ تر ورکری ووٹ دی تھیندی ہئ اے آکھ کے کہ ایھا جماعت ہے جیرھی تھاڈی خیر خواہ ہے ۔خدا جیکوں چاھوے خراب کرے جڈاں اوں جماعت دے سامنڑے سرائیکی بُولی دا بل پیش تھیاء اوں جماعت سرائیکی کوں قومی بُولی ہی تسلیم نہ کیتا ۔

وت وی ساڈے اگوان نندر ہن ۔تھاکوں بی مزے دی گال ڈساں انھیں سندھ تے سندھی دی محبت ءچ راجہ داہر جھئیں کُتے کوں ہیرو بنڑا کھڑائے محمد بن قاسم کوں ولن بنڑا ڈتے نے ۔اے چند واھیات لوک پنجابی ءچ ت سرائیکی ءچ موجود ہن ۔چند چاپلوس پنجابیں رنجیت سنگھ کوں۔ت۔چند مفتے سرائیکی دانشور یا اسلام بیزار دانشوریں ہندو تاریخ کوں پڑھ کے ہک مجاھد کوں بدمعاش من گھدے ایں کاوڑ توں کہ چنگے بھلے ہندو ہاسے خوامخواہ مسلمان بنڑنڑا پئے گئے ۔ میں ہک سرائیکی لیڈر جیکوں گھر دے بندے ووٹ نیں ڈیندے پُچھے ۔محمد بن قاسم کوں آھدے ہاؤ اے لُٹیرا ہا ۔سلطان غزنوی ۔نورالدین زنگی۔
صلاح الدین ایوبی۔طارق بن زیاد۔انھیں دے بارے کیا خیال ہے موصوف جواب ڈتے حملہ آور ولن ہوندے ۔اگوں ت جلوں صحابہ کرام ۔خیبر دا قلعہ ۔کیسر و کسری ۔خندق ۔حنین ۔بدر۔کیا معاذاللہ ۔ایھو خیال کراں ۔کہ حملہ آور ٹھیک نہ ہن۔محمد بن قاسم ت راجہ داہر دی جنگ کفر و اسلام دی جنگ ہئ۔اوندی وجہ نال سندھ ءچ اسلام آیا ۔

رنجیت سنگھ مسلمانیں دا قاتل ہا اوں قتل ء عام ءچ تھاڈے پیر و مرشد دا ٹبر وی شامل ہا ۔بلکہ تھاڈے سرائیکی شامل ہن بھکر آلے ت ملتان آلے ۔انھیں کوں کجھ آھدیں بوتھاڑ ترٹدے ۔بس پنجابی برے ہن تاکہ ووٹ سندھی کوں ملے ۔تھاڈا ڈیڈھ بھریجے ۔سرائیکی دی گال کرنڑی ہے تاں میدان ءچ آ کے کرو کہیں دے مونڈھے تیں چڑھ کے نہ کرو ۔منافقت چھوڑو ۔قوم کنیں وسیب کنیں معافی منگو۔ڈسو جیویں پنجابی مہاجر منافق ہن انویں سندھی لیڈر منافق ہن ۔۔۔۔میں صرف سرائیکی ہاں کہیں سرائیکی کوں لیڈر منیساں۔اے دھرتی میڈی ماء ہے ۔
جمیل بلوچ
## حوالے
رواداری دی مثال

مولوی روایت پیش کریندے جو ایں امت دے تہتر فرقے بݨ سن ۔ تے میکوں نئیں پتہ ایں ویلھے تک کتنے فرقے بݨ چکن ۔ بھل میڈا فرقہ چوہترواں ھے۔ میڈے فرقے وچ انسان اتم ھے ۔ ایں فرقے وچ مسلک دی بنیاد تے کوئی طعن تشنیع کئے نی ۔ میڈے فرقے مطابق کوئی نماز پڑھدیں رفع یدین کریندے تاں نماز تھی ویندی ھے جیہہ کوئی ہتھ بدھ پڑھدے تاں وی ٹھیک ھے تے ہتھ کھول تے پڑھݨ وی درست ھے ۔ ہر طریقے نال نماز پڑھݨ والا جیہہ رکوع وچ سبحان ربیع العظیم پڑھدے تے سجدے وچ سبحان ربی الاعلی آہدے تاں وت کوئی جھیڑا نئیں ۔ مقصد سبھے دا اللہ پاک دی حمد و ثناء ھے ۔ کوئی ھے جیڑھا خدا دی وحدانیت دا اقرار کرے ۔ میڈے نال رل تے مہینے دا پہلا جمعہ بریلوی مسیت ڈوجھا جمعہ امام بارگاہ تریجھا جمعہ دیوبندی تے چوتھا جمعہ اہلحدیث مسیت جل تے پڑھے ۔ سلیم انسب

متاں دنیا توں نفرت دی چھاں ڈھل پووے

متاں دھرتی تے الفت دا سجھ چڑھ پووے

## حوالے
روبیک کیوب

**روبیک مکعب**، (انگریزی:Rubik's Cube)، مکعب ٹکڑیاں تے مشتمل ہک کھݙوݨا پہیلی اے جیہڑا پہلی وار 19 مئی 1974 کوں ہنگری اچ بݨایا ڳیا۔ ایہ دنیا اچ سب توں زیادہ وکݨ والے کھݙوݨیاں اچوں ہک ہے، جیہڑا 2005 تک ترئے کروڑ دی تعداد اچ وک چکا ہئی۔ اینکوں ہنگری دے ہک ماہر تعمیرات، مجسمہ ساز، پروفیسر **ارنو روبیک** نے ایجاد کیتا۔ انہاں ہی دے ناں نال اینکوں **روبیک دا مکعب** آکھا ویندے۔
thumb|Rubik&#039;s cube
### اقسام
ایندے اچ مختلف تعداد دے مکعب والے کھݙوݨے بݨائے ویندن، جیویں کہ 
* 2×2×2 = 8 مکعب ٹکڑے جیبی مکعب، (Pocket/Mini Cube )
* 3×3×3= 27 مکعب ٹکڑے اصلی پہیلی، (the standard cube)
* 4×4×4= 64 مکعب ٹکڑے ماسٹر مکعب، (Master cube)
* 5×5×5= 125 مکعب ٹکڑے پروفیسر مکعب، (Professor's Cube)
* 6×6×6=216 مکعب ٹکڑے وی-مکعب 6،(V-Cube )
* 7×7×7=483 مکعب،ٹکڑے وی- مکعب 7، ( V-Cube)
ایندے علاوہ 9×9×9، 11×11×11 تے 17×17×17 مکعب دے وݙے کھݙوݨے وی دستیاب ہن۔
## حوالے
روتھ فاؤ

ڈاکٹر روتھ فاؤ پاکستان دی ہک مشہور ڈاکٹر  ہے جیں کوڑھ دے مرض کیتے دے علاج کیتے آپݨی زندگی وقف کر رکھی ہائی۔

## ڄم پل
ڈاکٹر روتھ فاؤ  ٩ ستمبر ١٩٢٩ء کوں جرمنی وچ ڄمی۔

## ڈاکٹر روتھ فاؤ بارے ہک نظم
امڑی

ڈاکٹر روتھ فاؤ دے ناں .......

او ہک پری ہائ ہک پری.

قہقاف توں آئ ہک پری.

اپڑا قبیلہ چهوڑ آئ 

وطناں کنوں منہ موڑ آئ

رشتے وی سارے تروڑ ائ

کینجهی پرائ ہک پری.

ساڈے اُتیں احسان لاے.

روندیں ہویں کو ان کھلاے.

کوڑھ توں ساکو بچاے.

کیتی بھلائ ہک پری.

حیران ہاں لگدی ہائ کیا.

سب کجھ جہری گئ اے لُٹا.

دِلیں دے وچ رہسی سدا.

حوا دی جائ ہک پری.

بے دا ہوندے تھیوڑ چنگا.

پاڑیں دے پھٹ سیونڑ چنگا.

کہیں دے کیتے جیونڑ چنگا.

گئ اے سِکھائ ہک پری..

یاسین حاتم.
روح اللہ خمینی

ایران دے مذہبی رہنما،  بانی اسلامی جمہوریہ ایران،  آیت اللہ العظمٰی روح اللہ موسوی خمینی 24 ستمبر 1902ء کوں خمین وچ پیدا تھئے.  تہران توں ترے سو کلومیٹر دور ایران، عراق تے اراک (ایران دا ہک شہر) وچ دینی علوم دی تکمیل کیتی۔ 1953ء وچ رضا شاہ دے حامی جرنیلاں نے قوم پرست وزیراعظم محمد مصدق دی حکومت دا تختہ الٹ کے تودہ پارٹی دے ہزاراں ارکان کوں تہ تیغ کر ݙتق تاں ایرانی علما نے درپردہ شاہ ایران دے خلاف مہم جاری رکھی تے چند سال بعد آیت اللہ خمینی ایرانی سیاست دے افق تے ہک وݙے رہنما دی حیثیت نال ابھرے- انہاندے خاندان نے کشمیر توں ایران ہجرت کیتی ہئی تے خاندان دی نسبت سید علی ہمدانی نال ملدی ہے. 

امام خمینى جݙݨ 1 فرورى 1979ء كوں سولہ سالہ جلا وطنى دے بعد وطن واپس ولے تاں تہران دے مہر آباد ہوائى اڈے توں بہشت زہرا دے قبرستان تک لكهاں ایرانیاں نے انہاں دا استقبال کیتا تے آخرکار انقلاب دے ذریعے شاہ ایران دا تختہ الٹ کے شیعہ مسلک دے مطابق اسلامی نظام قائم کر ݙتا ڳیا. 
thumb|خمینی
## وفات
کینسر دی وجہ نال انہاں دا انتقال 3 جون 1989ء وچ تھیا۔ تہران دے قریب دفن تھئے۔
## مکتوبات خمینی

## حوالے
روس

thumb|قومی نشان

[thumb|[روس دا جھنڈا]]

ایں ملک کوں سرکاری طور تے روسی وفاق (Russian Federation) آکھا ویندا ہے. اے شمالی یوریشیائی ملک ہے۔ اے ہک وفاقی جمہوریہ ہے. شمال مغرب توں جنوب مشرق دی طرف روس دت زمینی سرحداں ناروے، فنلینڈ، استونیا، لٹویا، لتھووینیا تے پولینڈ (ݙوہیں کیلننگراڈ اوبلاست)، بیلاروس، یوکرین، جارجیا، آذربائیجان، قازقستان، چین، منگولیا، تے شمالی کوریا نال ملدیاں ہن۔ جبکہ اس دء آبی سرحداں جاپان نال بواسطہ بحیرہ اخوتسک، ریاست ہائے متحدہ امریکہ دی ریاست الاسکا نال بواسطہ آبنائے بیرنگ تے کینیڈا دے بحر منجمد شمالی دے جزائر نال ملدے ہن. روس ستمبر 2012ء دے مطابق 143 ملین افراد دے نال دنیا دا ناہواں سب توں زیادہ آبادی والا ملک ہے۔

### [[روس]] دے وفاقی مواضعات
[thumb|[روس دے وفاقی مواضعات]]

روس ہک وفاق ہے جیہڑا 1 مارچ، 2008ء دے بعد  83 موضوعات وچ تقسیم ہے۔ 
وفاقی موضوعات دی چھ اقسام ممیز ہن۔ جنھاں دی تفصیل مندرجہ ذیل ہے۔

* 21 جمہوریات
* 9 کرائیات
* 46 اوبلاست
* 2 وفاقی شہر
* 1 خود مختار اوبلاست
* 4 خود مختا آکرگ

## نسلی گروہ

* 81.0% روسی
* 3.7% تاتاری
* 1.4% یوکرینی
* 1.1% باشکیر
* 1.0% چوواش قوم
* 0.8% چیچن قوم
* 11.0% دیگر / غیر متعینہ
## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
روشن خیال پنجابیاں دا رویہ

میڈی پچھلی ہک پوسٹ دے نتیجہ ءچ روشن خیال پنجابی دوستاں دا مثبت ردِعمل سامنْے آئے جہیڑا سرائیکیاں توں ودھ پنجابی دوستاں وستے لمحہ فکریہ ہے۔ شہزاد عرفان

"شہزاد صاب ۔ اے گل عام پنجابی وی کر دے نے , نال پنجابی نوکر شایی کولو پوچھ دے نے ۔ سوہنی طنزیہ تحریر اے ۔ ساڈھے ذل ذے ٹوٹے ای کر چھڈۓ سو ۔ مظلوم پنجابی جو ہئویا ۔"

سئیں میڈا۔۔۔۔ میکوں خوشی تھئی ہے میڈی گالھ روشن خیال ترقی پسند پنجابی دوستاں تئیں پُجی ءے۔ تے انھاں محسوس کیتے جو جئے تئیں پاکستان دی سول تے فوجی اسٹیبلشمنٹ ءچ " پنجابی بحثیت ہک قوم" اپنْا عوام دوست کردار ادا نئیں کریندے، اپنْی قومی شناخت کوں ریاستی شناخت توں وکھ نئیں کریندے، اوں تئیں پاکستان وچ بئی سانجھی ثقافتی، سیاسی تحریکاں دا اعتماد حاصل نئیں کرسگدے ۔ اے باقی تمام تحریکاں لوکائی دی تحریکاں ہن عوام دی تحریکاں ہن۔ پنجابیاں کوں اپنْی بقاء وستے ریاست دی خدمت تے تمغے چھوڑ تے باقیاں نال سیاسی طور تے کھڑنا پوسی نتاں اے آپ تاں امریکیاں تے سعودیاں دی جنگاں لڑتے مُک ویسن پر پنجابیاں کوں نال گھن تے بُڈسن۔ انھاں اپنْے کالے کرتوتاں اچ بنجابی اشرافیہ کوں نال رلا تے عام مظلوم مڈل کلاس ورکنگ کلاس پنجابی قوم دا سر شرم کنیں نیواں کرڈتے۔ اج انھاں دی وجہ توں عام بنجابی عوام سندھ بلوچستان، پشتون خواہ تے سرائیکی وسیب ءچ عدم تحفظ داشکار ہن ۔ پاکستان دی موجودہ تمام پارلیمانی سیاسی پارٹیاں دراصل اسٹیبلشمنٹ دی فیکٹری دی تیار شدہ صوبائی قومیتی پارٹیاں ہن جنہاں کوں زکواۃ تے فترانہ طور اقتدار ءچ حصہ داری ملدی ءے۔ سندھی پیپلز پارٹی دی شکل ءچ تے بنجابی مسلم لیگ دی شکل ءچ اپنْی خیرات دی اُگاڑی کریندن۔ جیہڑی دراصل اپنْی قوم تے دھرتی ماء نال غداری ءِ۔ باقی چھوٹی وڈی لاٹ الیکشن شو دی بھرتی دا مال ہے--- شہزاد عرفان
## حوالے
روشن ضمیر ملک دیاں یاداں

روشن ضمیر ملک پکہ گھنجیرا ،میانوالی دے ہک غریب کسان گھرانے اچ ڄمے ،انہاں اپݨی مڈھلی تعلیم اپݨے گاوں دے سکول اچوں حاصل کیتی ۔بھٹو شہید دے سیاسی نظریات تھوں متاثر تھیاں نہ رہ سڳے،اوں زمانے اچ میانوالی اچ مزدور کسان پارٹی دی قیادت اچ کسان تحریک دا زرو ہا تے کسان زمین دے مالکانہ حقوق کیتے ٻہوں متحرک ہن،علاقے دے جاگیر دار اس تحریک تھوں ٻہوں خوفزدہ تھی ڳے ہن۔میجر اسحاق محمد،دوست محمد بھچر،محمد شیر بھچر،ولی محمد انجم ،استاد عادل رشید تے ٻہوں سارے نینگر ایں تحریک دا حصہ ٻݨ کے ہراوال دستے دا کم کریندے ہویاں جاگیرداری تے اس دیاں چیرہ دستیاں کوں چیلنج کریندے رہے۔روشن ملک صحافتی محاذ دے اس تحریک دے رکھوالے ہن تے اوہ ایں سانڳے اگلے مورچے اچ ݙٹے رہے۔

بعد اچ ڄݙاں سراءیکی تحریک شروع تھءی تاے اوہ اس دا حصہ ٻݨ گءے تے استاد فدا حسین ڳاݙی صاحب دی سراءیکی لوک سانجھ اچ شامل تھی ڳءے۔انہاں میانوالی دی تاریخ اچ پہلی دفعہ منصور آفاق تے عباس شاکر نال مل کے "سراءیکی میگزین پرچول"شاءع کیتا۔تے سراءیکی مشاعراں دے انعقاد دی بنیاد رکھی۔بعد ازاں انہاں سراءیکی اخبار سچل کݙھیا۔انہان سراءیکی لوک ڳیتاں کوں اکٹھا کیتا تے انہاں دی نوک پلک سنوار کے سراءیکی رسالیاں شاءع کرݨ دا اہتمام کیتا۔

انہاں عالاقے دے مہاندرے سراءکی شاعراں دے تعارف چھاپݨ دا وی اہتمام کیتا ایں انہاں ٻہوں سارے شاعراں کوں قومی سطح تے متعارف کراوݨ اچ اپݨا حصہ پاتا۔اوہ سراءکی تحریک دی آبیاری کیتے سید نصیر شاہ نال ملے کے وی کم کریندے رہے ڳے۔ سید نصیر شاہ دا مشہور افسانہ "ککراں دے پھل "توں بعد میانوالی سراءکی ادبی تحریک دا قیادت کر یندا کھڑا ہا۔بعد ازاں پروفیسر محمد اسلم گھنجیرا،پروفیسر سلیم احسن،فیروز ںصیرالدین شاہ،پروفیسر سرور نیازی ،افضل عاجز تے منصور آفاق این تحریک اچ رنگ بھر ڈتے۔روشن ضمیر ایں قافلے دا با ضمیر راکݨ بݨ کے اپݨا حصہ پیندا رہیا۔اج روشن ملک دی یاد آندی ہے تاں پوری تاریخ سامݨے آݨ کھولندی ہے۔اوہ میانوالی دا ہک مہاندرہ انسان ہا جہڑا مظلوم طبقاں دے حقوق کیتے آخری ساہ تک لڑدا رہیا ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔جھوک فنا دی۔ (راول گھنجیڑا)

## حوالے
رَلی مِلی سرائیکی شاعری

وار دشمن تے چھیکڑی کیتے، 
گھر کوں ساڑیے می روشنی کیتے۔۔

پتہ ہوندا جو تیں ایویں کرݨے، 
راہ تاں چھوڑاں ہا واپسی کیتے۔۔
 
توں نکھڑ گئیں تاں خیر میکوں وی، 
غم ضرورت ہا زندگی کیتے۔۔

دل تاں رکھدا ہے درد نئیں رکھدا، 
اے تاں مہݨاں ہے آدمی کیتے.۔۔ 

خود کوں آیا نمھی میسر میں، 
دل تاں اہدا ہا خود کشی کیتے۔۔

عابد بلال
رَلوڑمِلوڑ،پورھیا رمضان آرائیں

## وِیس
بوچھݨ=دوپٹہ
پَٹکا: پگڑی
قبض: قمیض
ٻوجھا،کھیسہ: جیب
تکُمابنن: بٹن
مَثاں: جُرابیں
چادر،رومال: چادر
گِڈی: واسکٹ
شملہ،طُرا: طرہ
دُھسہ،کنمبل: کمبل
بُنین: بُنیان
وِہاݨا،سِراݨا: سرہانہ
طُول: گَدّا
تکیہ: تکیہ
جُتی: جوتا
رُمال: رومال
چولا: کُرتہ
سُتھݨ: شلوار
نالا: ازاربن٘د
دستانے: دستانے
مَن٘جھلا،دھوتی،ݙیݙھا: تہمد
کوٹ: کوٹ
ٹوپی: ٹوپی
پَجامہ: پاجامہ
جفہ: جفعہ
کَچھا: زیر جامہ
سَوَڑ: رضائی
گدیلہ: گدا
چَپلی: چپل
## رن٘گ
پیلا: زرد
رَتّا،لال: سُرخ
کرمچی: قرمزی
خاکی: خاکی
سَاوا: سبز
کالا: سیاہ
نیلا: نیلا
غُلابی: گلابی
سُنہری: سنہری
کھٹاپیلا: گہرازرد
کیری رَن٘گا،سلیٹی،بسونا: خاکستری
جامنی: جامنی
## بیماریاں
تَپ،مَروڑ،ٻَرا،کوسہ،پَچیڑ: بُخار
مِرڳی: مرگی
زکام: زکام
مُترڈَھک: پیشاب کی رُکاوٹ
بواسیر: بواسیر
سوڄ: ورم
سَٹ: چوٹ،ضرب
پَھٹ: زخم
چیرا: آپریشن
دَان٘گ: داغ
رَتّ: خون
پُوں،گَن٘د: پیپ
کَھن٘گ: کھانسی
خَرسی: خارش
مَلّا: پھوڑا
اُبّھاسہئ: دَمّہ
ڈھڈاَپھریجݨ: نفسخ
صفرا: یرقان
زیخ،سڑیھ: جلن
اُلٹی: قَے
ٻُڈوَن٘ڄݨ: بےہوش ہوجانا
ٻُوݙ: بےہوشی
ٻلانویں: اُم العبیان
دَھارت: جریان
ٻیرگیکڑا: چیچک
اَدھڑن٘گ: فالج
کَمّبارا: رعشہ
سیسہ: کپکی
ہِݙکی: ہچکی
ہاں دا ٻُݙݨ: دل ڈوبنا
پَگّھر: پسینہ
اَکّھیں مَچݨ،آوݨ: آن٘کھیں دُکھنا
نَاس: نکسیر
پھیرے: اسہال
قبض: قبض
وَݙی کَھن٘گ: کالی کھانسی
سینےدی مروڑ: تپ مرزہ
ہاں داپَھڑکار: خفقان
پاسےدا درد: ذات الخیب
مُونھ بَھر: نزلہ زکام

## کَسب
چاکی: تیلی
چڑھویا: پکوان
لوہار: لوہار
دَرکھاݨ: بڑھئ
پاؤلی: جولاہا
طَباخی: باورچی،خانساماں
نَئی: نائی
مِراثی: مَراثی
مولی،مُلّاں: مولوی
اُستاد: اُستاد
ڄَٹ: کاشتکار
منچاری: کریانہ فروش
کُمبھار: کمہار،مٹی کی برتن بنانےوالا
موچی: موچی
قصائی: قصاب
نرالی،نیلداری: رنگریز
کمنگر: تیربنانےوالا
چاڑھا: کھجوربنانےوالا
کاردار: زمیندار کامُلازم جوارضات کی نگرانی کرے
رَکّھا: فصل یا ڈھیرکی نگرانی کرنےوالا
دنبیر: تولا،زمیندار کی جنس تولنےوالا
درزی: درزی
دھوٻی: دھوبی
## ادویات
ہفیم: افیون
پھٹکڑی: پھٹکڑی
سونف: بادیان،سونف
عرق: عرق
شربت: شربت
نَسوار: نسوار
کَھنڈ: کھانڈ،چینی
ماکھی: شہد
لاچی: الائچی
کیسر: زعفران
نِشادر: نوشادر
ٻَاجھری: باجرہ
چَݨے: چنے
مکائی: مکئ
ایلسی: السی
بَھن٘گ: بھن٘گ
جیرہ: زیرہ
لُوݨ: نمک
کݨ٘ک: گن٘دم
جوار: جوار
کنوار ٻُوٹی: کن٘وارگندل