open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محسن ضیاء ملاح

محسن ضیاء ملاح شاعر ہے۔

## ڄم پل
پنڈی بھٹیاں نال تعلق ہے۔

## وڈیو

* خط لکھݨ وسار ضیاء چھوڑے

## نمونہ کلام

### ݙوہڑہ
جہڑے دوروں دوروں دھمکیاں دے لگھدن آئے کھننڑ اچیچے چس آسی

اِس ملکھ تے ساڈیاں جراتاں دے پئے جدنڑ وی پیچے چس آسی

لفظاں دی تنڑی ھوئی چادر دے بَر ضیاء ھوراں میچے چس آسی

وڈے راٹھ کجاک تے رانڑی خان سانویں کوڈیاں ویچے چس آسی

محسن ضیاء ملاح

### لیبر ڈے یکم مئ 2020
تئیں وقت دے شاہ نوں کی خبراں کے درد ھوندن مزدوراں دے

تینوں بلکل ویل نہی شاھیاں توں بھکھے فرد ھوندن مزدوراں دے

تیرے مکھ تے لالی دولت دی رنگ زرد ھوندن مزدوراں دے

خالی موسم ضیاء نہی سرد ھوندا چولہے سرد ھوندن مزدوراں دے
محسن علی محسن

ہک سرائیکی شاعر ہے

=نمونہ کلام=

اس شہر اچ حسن دی نگری دا
سردار تاں جند کڈ لینداے 

ہتھ وندیاں ھاں تے آ وینداے 

حبدار تاں جند کڈ لینداے 

جاداں متھے اوتھے زلف سجا کے ٹرداے

دلدار تاں جند کڈ لینداے 

میرے ڈھول دے مکھ تے کالا تل

پہردار تاں جند کڈ لینداے 

ونگاں کالیاں دا گوری وینڑیں وچ

چھنڑکار تاں جند کڈ لینداے 

ﷲ ہر نوں ایہوں جیا سجنڑ دیوئے

ہے (محسن) مثال زمانے دی 

تیرا یار تاں جند کڈ لینداے

## حوالے
محترم گاݙی صاحب

محترم گاڈی صاحب ۔ 
 
سمجھ نہی آئ کہ تساں سارا الزام سرائیکی قوم پرستیں تے سٹ ڈتے ۔ کیا تساں خود کوں قوم۔پرست نوے سمجھدے؟؟
 
بقول تہاڈے کہ قوم پرست صوبہ دی رکاوٹ ان. تہاڈی گالھ نال اختلاف اے ۔ کیہرے قوم پرست نے ایں موشن بل دے خلاف مظاہرہ کیتے ؟۔ کائئیں روڈ بند کیتی اے؟ 
رد کر رنڑ تے اختلاف کرنڑ وچ فرق اے ۔ بل موشن تے جس وقت نون نے ووٹ نہیں کیتا تے سب قوم پرستیں نے اوندے خلاف سوشل میڈیا تے روڈ تے اوندے رویے کوں نشانہ بنڑائے ۔ کون ان جیہرے نون دے وسیبی ایم این اے کوں ملدے پن۔ کون ان جنہیں پی پی تے پی ٹی آئ دا شکریہ ادا کیتے 
البتہ اختلاف جغرافیہ تے ناں تے ہے ۔ کیا تہاکوں انہیں ڈوہیں گالہیں تے اختلاف کائنی ? 

اسااں ولا ولا آھدوں کہ قومیتی تحریک چومکھی لڑائ اے ہر بندہ اپنڑے طریقہ نال لڑدا پے ہک بے کوں غلط آکھنڑ دی بجائے رخ تخت لاہور دی طرف ہووے ۔ اساں الیکشن وچ جنوبی صوبہ محاذ صوبہ کوں نہ صرف ووٹ کیتا ہے بلکہ الیکشن مہم وچ حصہ گھدا ہا ۔کل وی جنوبی پنجاب تے جغرافیہ تے اختلاف ھا اج وی ہے پیا ۔ اساں ہنڑ وی رابطہ وچ ہاوں پے ۔ اساں سب دا پریشر give & take دا رستہ کھلیسے ۔
الزام ساڈے اتے روزانہ مختلف لگدن اگر اساں انہیں گالہیں تے وقت ضائع کیتوسے تے شاید اسٹیبلشمنٹ خوش تھیسے ۔ ہر بندہ ادھ بھریے گلاس کوں اپنڑی نظر نال ڈھدا کھڑے مگر تقسیم دا مخالف کوئ کائنی ۔ پریشر ،خواہش تے اگوں تے تحریک دے رستے واسطے ضروری اے کہ ساکوں بولنڑا چاہیدا اے ۔ 
امید اے کہ میڈی گال کوں مثبت گھنسو ۔ جیوو پے شالا ۔ شاہ نواز مشوری

## حوالے
محسن ہیروی

محسن ہیروی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## نمونہ کلام
ول آئے چیتر بہار وے سانول

ول. آ توں ہݨ پار وے سانول

پھلیں دے مہکار. وی. بھاندن

بلبل. دے چہکار وی بھاندن

گھن. ݙے میکوں. ہار. وے سانول

کجھ عرصے. توں. بر لاتھیاں ہن

نیر نیگال توں تر لاتھیاں ہن

بݨ ون٘ڄ. توں مسکار. وے سانول

رل. منجھیاں دے. ٹھالے. ویندن

تیݙے. رہے. ساکوں. بھالے. ویندن

نئیں. سݨ. دا پٹکار. وے سانول

تیݙی سک وچ مردی پئی. ہاں

بݙ. بݙ. کیں. میں. تردی پئی. ہاں

آ. ہݨ میکوں. تار وے سانول

محسن. ول آئے سال. دا. میلا

دین پناہ یے. نال دا میلا

ول آئے میلہ یار. وے سانول

محسن ہیروی

### ݙوہڑہ
ہیں ہیلک دوکھے کھاوݨ دے ایھا یار دوا ہے ݙے تاں ون٘ڄ

تیݙے کولوں تیݙی مونجھ دی سئیں غمخوار دوا ہے ݙے تاں ون٘ڄ

میں سݨے ساقی تئیں کولوں میخار دوا ہے ݙے تاں ون٘ڄ

ویندے مونجھ توں محسن مردے ہیں دیدار دوا ہے ݙے تاں ون٘ڄ

محسن ہیروی

### ݙوہڑہ
اڄ آ ڳئیں شالا خیر ہووئ تیݙے ناں دا میل لویندی ہاں

جیرھا تئیں بن اڄ تئیں نئیں آیا میں او مہیوال سݙیندی ہاں

جیرھی پچھلی عید تیں بر تھی ڳئ اوھا اوجڑی جھوک وسیندی ہاں

اڄ ٻہ تھی محسن نال میݙے تیکوں رڄ رڄ کھیر پلیندی ہاں

محسن ہیروی

### عیداں وی ہن آیا نیویں
عیداں وی ہن آیا نیویں

خوشیاں وی ہن آیا نیویں

بھال تیڈی بھالی ہامی

پیت تیڈی پالی ہامی

عمراں. بھاویں گالی. ہامی

پیتاں وی ہن. آیا نیویں

کل اے. کتنے پیار. وی. ہن

نال تیڈے. تاں. یار. وی. ہن

جان. ڈیونڑ کیتے. کار. وی. ہن

نیتاں. وی ہن. آیا نیویں

اکھ نال. اکھ میلاونڑی. ہئ

کھل نال کھل رلاونڑی. ہئ

ہر. گال تیڈی. بھاونڑی. ہئ

ریتاں. وی. ہن. آیا نیویں

سوٹ تیڈے. سوائی پئ. ہامی

ہار تیڈے. بنڑائی. پئ ہامی

سنگھت. ساری سڈائی پئ ہامی

جمھراں وی ہن آیا نیویں

ہر شام کوں بھالے. رکھم

محسن. لب. تیں تالے رکھم

تیڈی. مونجھ. کوں ٹالے رکھم

آساں وی ہن. آیا نیویں

محسن ہیروی
ونکی:سرائیکی شاعر
محمد اجمل ملک

ریڈیو پاکستان بہاولپور دے سابقہ کمپئر ہن. نقابت و خطابت وچ مہارت رکھدن. مذہبی و سماجی محفلاں دی میزبانی کریندن.
محمد بن زکریا الرازی

ابوبکر محمد بن زکریا الرازی (پیدائش: 854ء– وفات: 925ء) (انگریزی: Rasis /Rhazes) فارس دے سائنسدان، ماہرِ طبیعیات، ہیئت دان تے فلسفی ہن۔

ابو بکر محمد ابن زکریا الرازی 250ھ/ 864ء وچ ایران دے شہر رے وچ پیدا تھئے تے ایں نسبت نال رازی سݙیجے.  آپ نامور مسلمان عالم، طبیب، فلسفی، ماہر علم نجوم تے کیمیاء دان ہن۔ جالینوس العرب دے لقب نال مشہور تھئے۔ آکھا ویندا ہے کہ بقراط نے طب ایجاد کیتا، جالینوس نے طب دا احیاء کیتا، رازی نے متفرق سلسلہ ہائے طب کوں جمع کر ݙتا تے ابن سینا نے تکمیل تک پہنچایا۔ جوانی وچ موسیقی دے دلدادہ رہے ول ادب و فلسفہ، ریاضیات و نجوم تے کیمیا و طب وچ خوب مہارت حاصل کیتی۔ پہلے رے ول بغداد وچ سرکاری شفاخانیاں دے ناظم رہے۔ طب وچ آپ کوں اوہ شہرت دوام ملی کہ آپ طب دے امام وقت ٹھہرے۔
## سائنسی خدمات
دنیا دی تاریخ و  جتھاں بہت سارے طبیباں دا ناں آندا ہے اتھاں "ابوبکر محمد بن زکریا رازی" دا ناں علم طب دے امام دی حیثیت نال گھدا ویندے۔۔ جݙݨ زندگی دی ذمہ داریاں ودھیاں تاں کیمیا گری دے فن کوں اپنایا۔ انہاں دا خیال ہئی کہ کیمیا گری دی بدولت اوہ کم قیمت دھاتاں کوں سونے وش تبدیل کرکے بہت جلد امیر تء دولت مند بن ویسن ۔ کیمیاگری دے جو طریقے اس زمانے وچ مشہور ہن، انہاں وچ مختلف جڑی بوٹیاں کوں ملا کے ݙینہاں بلکہ مہیناں تک دھات کوں بھاہ تے رکھݨا پوندا ہئی، زکریا رازی نے وی ایہو طریقہ اختیار کیتا۔ دواؤاں تے جڑی بوٹیاں دے حصول کیتے انہاں کوں دوا فروشاں دی دکاناں تے ونجݨاں پوندا ہئی۔ اس سلسلے وچ انہاں دی ہک دوا فروش نال دوستی تھی گئی۔ چنانچہ اوہ فرصت دے لمحات وچ عموماً اس دی دکان تے ٻیہہ ویندے۔ اس نال انہاں وچ رفتہ رفتہ طب دے علم وچ دلچسپی پیدا تھی گئی۔ ہک ݙینہہ کیمیاگری دے شوق وچ بھاہ کوں پھونکاں مریندے ہوئے انہاں دی انکھیاں جھلس گئیاں۔ اوہ علاج دے کیتے ہک طبیب دے کول گئے۔ طبیب نے علاج کرݨ کیتے اچھی خاصی فیس طلب کیتی۔ اس وقت رازی دے ذہن وچ ایہ ڳال آئی کہ اصل کیمیا گری تاں ایہ ہے نہ کہ اوہ جس وچ اوہ ہݨ تک سرکھپیندے رہے۔ چنانچہ رازی نے ہݨ اپݨی توجہ علم طبِ دی تحصیل وچ صرف کیتی۔ اوہ طب دی تعلیم حاصل کرݨ کیتے  بغداد روانہ تھی گئے۔ بغداد وچ اس وقت ’’فردوس الحکمت‘‘ دا نامور مصنف علی بن ربن طبری بقید حیات ہئی۔ رازی نے اس بزرگ استاد توں طب دے تمام رموز سکھے اور بڑی محنت نال اس وچ کمال حاصل کیتا۔ 908ء وچ بغداد دے مرکزی شفا خانے وچ، جیہڑا اس زمانے وچ عالم اسلام دا سب توں وݙا شفا خانہ ہئی، انہاں کوں اعلیٰ افسر دا عہدہ پیش کیتا گیا جتھاں اوہ 17 سال تک کم کریندے رہے۔ ایہ عرصہ انہاں نے طبی تحقیقات تے تصنیف وتالیف وچ گزارا۔ انہاں دی سب توں مشہور کتاب "حاوی" این زمانے دی یاد گار ہے۔ حاوی دراصل ہک عظیم طبی انسائیکلوپیڈیا ہے جس وچ انہاں نے تمام طبی سائنس کوں جیہڑی متقدمین دی کوششاں نال صدیاں وچ مرتب تھئی، ہک جگہ جمع کر ݙتا تے ول اپݨی ذاتی تحقیقات نال اس دی تکمیل کیتی۔
## اہم تصانیف
**رازی** دی تصانیف سترہویں صدی عیسوی تک یورپ وچ وݙی مستند تصور کیتی ویندے ہن، انہاں دے تراجم لاطینی وچ کیتے گئے تے یورپ دی درسگاہواں وچ بطور نصاب پڑھائی ویندے ریہے۔

* کتاب الجدری والحصبہ
* کتاب الحاوی
## وفات
ابو ریحان البیرونی دے قول دے مطابق محمد بن زکریا الرازی نے بدھ 5 شعبان 313ھ مطابق 26 اکتوبر 925ء کوں 61 سال شمسی دی عمر وچ رے شہر وچ وفات پاتی۔
## حوالے
محمد بن سیرین

آپ دا ناں محمد، کنیت ابو بکر تے والد دا ناں سیرین ہئی ۔ابن سیرین دے ناں نال معروف ہن. 
## نسب
آپ دا نسب ایویں ہے :ابو بکر محمد بن ابی عمر سیرین الانصاری بن البصری 
آپ خادم محمد رسول اللہؐ انس بن مالک دے آزاد کردہ غلام ہن۔ آپ دے والد سیرین جرجرایا (عراق ) دے باشندے ہن۔ فن تعبیر خواب دے بہت ماہر ہن۔
## ولادت تے وفات
آپ دی پیدائش بصرہ وچ تھئی اس بارے وچ انس بن سیرین آہدے ہن کہ عثمان غنی دی خلافت دے ݙو سال رہندے ہن جیہرلے میݙے بھائی محمد پیدا تھئے تے میں انہاں توں ہک سال چھوٹا ہاں۔ وفات 110ھ وچ بصرہ وچ تھئی. 
## شیوخ
ابن سیرین، انس دے تربیت یافتہ ابو ہریرہ دے شاگرد تے حسن بصری دے ہم نشین ہن جنہاں وچوں ہر ہک حدیث دا رکن اعظم ہئی۔ انہاں تریہے بزرگاں دے علاوہ انہاں نے اس دا علم مختلف صحابہ توں گھدا جنہاں وچ زید بن ثابت، عمران بن حصین، ابن عباس، ابن عمر تے دیگر صحابہ توں حدیث سݨی۔ انہاں بزرگاں دے فیض نے انہاں کوں علم حدیث دا دریا بݨا ݙتا ہئی۔ ابن سعد، حافظ ذہبی، امام نووی تے ابن حجر انہاں کوں امام الحدیث لکھدے ہن۔

آپ ہک لمبے عرصے تک انس بن مالک دے منشی تے زیر تربیت رہے۔ انس بن مالک دے علاوہ اکابر صحابہ وچ انہں نے ابو ہریرہ دی زیادہ صحبت چاتی ہئی تے انہاں دے اصحاب وچ انہاں دا شمار تھیندا ہے۔ پارچہ فروش ہن تے فقہ دی تعلیم وی حاصل کریندے رہے. 
## حوالے
محمد ابراہیم ذوقؔ

آپ آخری مغل فرماں روا بہادر شاہ ظفر دے استاد تے اردو دے شاعر تے غالب دے معاصر ہن۔
thumb|شیخ محمد ابراہیم ذوقؔ
شیخ محمد ابراہیم ذوق (پیدائش: 22 اگست 1790ء – وفات: 16 نومبر 1854ء) ہک اردو شاعر ہن۔ ذوقؔ انہاں دا تخلص ہئی۔
## زندگی
دبستان دہلی وچ ذوق کوں بڑی اہمیت حاصل ہے۔ محمد ابراہیم ناں تے ذوق تخلص ہئی۔ ہک غریب سپاہی محمد رمضان دے لڑکے ہن۔ 1789ء وچ دلی وچ پیدا تھئے۔ پہلے حافظ غلام رسول دے مکتب وچ تعلیم پاتی۔ حافظ صاحب کوں شعر و شاعری دا شوق ہئی۔ ذوق وی شعر آکھݨ لگے۔ اوں زمانے وچ شاہ نصیر دہلوی دا طوطی بولیندا پیا ہئی۔ ذوق وی انہاں دے شاگرد تھی گئے۔ دل لا کے محنت کیتی تے انہاں دی شاعرانہ مقبولیت ودھݨ لگی۔ بہت جلد علمی و ادبی حلقیاں وچ انہاں دا وقار اتنا بلند تھی گیا کہ قلعہ معلیٰ تک رسائی تھی گئی۔ تے خود ولی عہد سلطنت بہادر شاہ ظفر انہاں کوں اپݨا کلام ݙکھاوݨ لگے۔ شاہ اکبر ثانی نے ہک قصیدے دے صلے وچ ملک الشعراء خاقانی ہند دا خطاب مرحمت فرمایا۔ شروع وچ چار روپے ماہانہ تے ظفر دے استاد مقرر تھئے۔ آخر وچ ایہ تنخواہ سو روپیہ تک پہنچ گئی۔ مسلسل عروس سخن دے گیسو سنوارݨ دے بعد 16 نومبر 1854ء وچ دنیائے ادب دا ایہ مہردرخشاں ہمیشہ کیتے غروب تھی گیا۔ مرݨ توں چند ساعت پہلے ایہ شعر آکھا ہئی۔
thumb|شیخ ذوق دی آخری آرامگاہ، پہاڑ گنج، دہلی

کہتے آج ذوقؔ جہاں سے گزر گیا

کیا خوب آدمی تھا خدا مغفرت کرے

ذوقؔ کوں عربی فارسی دے علاوہ متعدد علوم موسیقی، نجوم، طب، تعبیر خواب وغیرہ تے کافی دسترس حاصل ہئی۔ طبیعت وچ جدت و ندرت ہئی۔ تمام عمر شعر گوئی وچ بسر کیتی۔

## وفات
ذوقؔ نے 16 نومبر 1854ء کوں 65 سال دی عمر وچ دہلی وچ انتقال کیتا تے دہلی وچ تدفین کیتی گئی۔

## حوالے
محمد بن قاسم

محمد بن قاسم (عربی: محمد بن القاسم الثقفي) دا پورا ناں عماد الدین محمد بن قاسم ہئی جیہڑا بنو امیہ دے ہک مشہور سپہ سالار حجاج بن یوسف دا بھتریجا ہئی۔ محمد بن قاسم نے 17 سال دی عمر وچ سندھ فتح کرکے ہندوستان وچ اسلام کوں متعارف کرایا۔ اینکوں ایں عظیم فتح دے باعث ہندوستان و پاکستان دے مسلماناں وچ ہک ہیرو دا اعزاز حاصل ہے تے ایں واسطے سندھ کوں "باب الاسلام" آکھا ویندا ہے کیونکہ ہندوستان تے اسلام دا دروازہ اتھاؤں کھلا۔

thumb|محمد بن قاسم

بچپن ہی توں محمد بن قاسم دا ذہین تے قابل نظر آندا ہئی۔ غربت دی وجہ نال اعلی تعلیم حاصل کرݨ دی خواہش پوری نہ کر سڳا اس واسطے ابتدائی تعلیم دے بعد فوج وچ بھرتی تھی گیا۔ فنون سپہ گری دی تربیت اوہنے دمشق وچ حاصل کیتی تے انتہائی کم عمری وچ اپݨی قابلیت تے غیر معمولی صلاحیت دی بدولت فوج وچ اعلی عہدہ حاصل کرکے امتیازی حیثیت حاصل کیتی۔

15 سال دی عمر وچ 708ءکوں ایران وچ کرداں دی بغاوت دے خاتمے کیتے سپہ سالاری دے فرائض سونپے گئے۔ اس وقت بنو امیہ دے حکمران ولید بن عبدالملک دا دور ہئی تے حجاج بن یوسف عراق دا گورنر ہئی۔ اس مہم وچ محمد بن قاسم نے کامیابی حاصل کیتی تے ہک معمولی چھاؤنی شیراز کوں ہک خاص شہر بݨا ݙتا۔ اس دوران محمد بن قاسم کوں فارس دے دار الحکومت شیراز دا گورنر بݨایا گیا،اس وقت اس دی عمر 17 برس ہئی،اپݨی تمام خوبیاں دے نال حکومت کرکے اپݨی قابلیت و ذہانت دا سکہ ٻلہایا تے 17 سال دی عمر وچ ہی سندھ دی مہم تے سالار بݨا کے بھیجا گیا۔ محمد بن قاسم دی فتوحات دا سلسلہ 711ء وچ شروع تھیا تے 713ء تک جاری ریہا۔ اوں نے سندھ دے اہم علاقے فتح کیتے تے ملتان کوں فتح کرکے سندھ دی فتح کوں پایۂ تکمیل تک پہنچایا لیکن شمالی ہند دی طرف ودھݨ دی خواہش حالات نے پوری نہ تھیوݨ ݙتی۔

محمد بن قاسم ہک نو عمر نوجوان ہئی۔ اس کم عمری وچ اوں نے سندھ دی مہم تے سپہ سالار دی حیثیت نال جیہڑے کارنامے انجام ݙتے اوہ اوندے کردار دی پوری طرح عکاسی کریندن۔ اوہ زبردست جنگی قابلیت تے انتظامی صلاحیتاں دا مالک ہئی۔ اوندی انہاں صلاحیتاں دے ثبوت کیتے سندھ دی مہم دی کامیابی ہی کافی ہے۔ اوندے  اخلاق و کردار دا اندازہ اس ڳالھ توں وی لگیج سڳدے کہ ہک غیر قوم اوندی گرویدہ تھی گئی ۔ سندھ دے عوام اوندے نال حد درجہ چاہت دا اظہار کریندے ہن۔ تاریخ سندھ دے مصنف اعجاز الحق قدوسی تحریر کریندن:  

"محمد بن قاسم جݙݨ سندھ توں رخصت تھیوݨ لڳا تاں سارے سندھ وچ اوندے ونجݨ تے اظہار افسوس کیتا گیا۔ اوندی وفات تے شہر کیرج دت ہندواں تے بدھاں نے اپݨے شہر وچ اوندا ہک مجسمہ بݨا کے اپݨی عقیدت دا اظہار کیتا۔" 

## ٻاہرلے جوڑ
* چچ نامہ، آخری تجدید 3 ستمبر 2007
* ''محمد بن قاسم دے ذریعے ہندوستان وچ اسلام دا آغاز۔"'', آخری تجدید 12 ستمبر 2007
* عرب سندھ دا معاشرہ تے ثقافت بقلم ڈیرل این مکلین

## حوالے
محمد بہادر شاہ ظفر

thumb|بہادر شاہ ظفر
 
ابوالمظفر سراج الدین محمد بہادر شاه غازی، اکبر شاہ ثانی دا ݙوجھا بیٹا جیہڑا لال بائی دے بطن توں ہئی۔ ایندا سلسلہ نسب یارھویں  پشت وچ شہنشاہ بابر نال ملدے۔ ایہ دہلی وچ پیدا تھیا۔ خاندان مغلیہ دا آخری بادشاہ تے اردو دا ہک بہترین و مایا ناز شاعر ہئی، ابراہیم ذوق دا شاگرد ہئی۔ ذوق دی وفات دے بعد مرزا غالب توں شاعری وچ رہنمائی حاصل کریندے ہن۔ 1252ء ھ مطابق 1837ء کوں لال قلعہ دہلی وچ ایندی تخت نشینی دی رسم ادا کیتی ڳئی۔

1857ء دی جنگ آزادی دی ناکامی دے بعد اکتوبر 1858ء وچ اینکوں زندگی بھر کیتے رنگون بھیڄ ݙتا ڳیا ایں طرح ہک محب وطن نے ملک توں دور رہ کے وی ملک دی آزادی کیتے خود کوں قربان کریندے ہوئے اپݨے قلم نال آزادی دی لڑائی کوں جاری رکھا۔ ایں دوران ایں نے جیہڑے غزلاں لکھیاں اوہ اپݨی مہارت تے ترقی کیتے ہندوستان دی آزادی دے متوالیاں دے دلاں وچ کشادہ جگہ رکھدن ۔ رنگون وچ 6 نومبر 1862ء کوں ایں آخری مغل تاجدار تے 1857ء دی جنگ آزادی دے رہبر نے اپݨی جان خالق کائنات دے شپرد کر ݙتی ۔
## بہادر شاہ ظفر دی ہک مشہور غزل

لگتا نہیں ہے دل مرا اُجڑے دیار میں

،
کس کی بنی ہے عالمِ ناپائدار میں

بُلبُل کو باغباں سے نہ صَیَّاد سے گلہ

،
قسمت میں قید لکھی تھی فصلِ بہار میں

کہہ دو اِن حسرتوں سے کہیں اور جا بسیں

،
اتنی جگہ کہاں ہے دلِ داغدار میں

ایک شاخ گل پہ بیٹھ کے بلبل ہے شادمان

،
کانٹے بچھا دیے ہیں دل لالہ زار میں

عُمْرِ دراز مانگ کے لائے تھے چار دن،

دو آرزو میں کٹ گئے دو انتظار میں

دِن زندگی کے ختم ہوئے شام ہو گئی،

پھیلا کے پاؤں سوئیں گے کُنجِ مزار میں

کتنا ہے بدنصیب ظفر دفن کے لیے،

دو گز زمین بھی نہ ملی کوئے یار میں

بہادر شاہ ظفر

## حوالے
محمد شاہ رنگیلا

thumb|محمد شاہ
محمد شاہ، المعروف محمد شاہ رنگیلا، روشن اختر، نصیر الدین شاہ، مغلیہ سلطنت دا تیرہواں بادشاہ ہئی۔ (پیدائش: 17 اگست 1702ء— وفات: 26 اپریل 1748ء)۔ محمد شاہ اورنگ زیب عالمگیر دے بعد قیادت تے سیاسی ابتری دے بحران وچ طویل المدت بادشاہ گزرا ہے۔ محمد شاہ رنگیلا نے اپݨی مدتِ حکومت دا زیادہ تر وقت عیش و نشاط پرستی وچ گزارا۔ سلطنت مغلیہ دے زوال دا پہیا جیہڑا اورنگ زیب عالمگیر دے بعد توں چلنا شروع تھی چکا ہئی اوندا سد باب محمد شاہ دے 27 سالہ طویل دور وچ کیتا ونڄ سڳدا ہئی ۔ مگر بدقسمی کہ بادشاہ دی عیش پسندی تے بے فکری دے سبسب نظم و نسق دی ذمہ داری وزراء دے کنڈیاں تے ہئی  جنہاں دی سیاسی چشمک نے ملک کوں سیاسی تے اقتصادی بحران نال دوچار کر رکھا ہئی۔ نظام الملک آصف جاہ نے جیہڑا ہک مخلص امیر ہئی، حالات تے قابو پاوݨ دی بہت کوشش کیتی مگر اوہ وی مایوس تھی کے دکن واپس چلا ڳیا ۔ مرہٹیاں تے سکھاں دی بغاوت جینکوں اورنگ زیب عالمگیر نے کچل کے رکھ ݙتا ہئی، دوبارہ سر چاوݨ لڳے ہن لیکن محمد شاہ انہاں توں بے خبر عیش و طرب وچ وقت گزریندا رہا۔

## حوالے
محمد صابر

محمد صابر سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## ڄم پل
تونسہ شریف ضلع دیرہ غازی خان نال تعلق ہے۔
## نمونہ کلام
کیویں بھلسوں نقش نگار تیݙے 

بہوں سوہنڑے ہن رخسار تیݙے 

ساکوں مارے زلف سیاہ تیݙی 

ہے قاتل مست نگاہ تیݙی 

کیتے پاڳل ڳل دے ہار تیݙے 

تیݙے پیار دے پاڳل ہیں ڈھولا 

تئیں یار دے پاڳل ہیں ڈھولا 

بھاویں کوڑے ہن اعتبار تیݙے 

تیݙیاں سوہنڑیاں چالاں ہاں کڈھدن 

کنیں سوہنڑیاں والیاں ہاں کڈھدن 

ہاں کڈھدن ہنڑ چمکار تیݙے 

تیݙے نخرے اختر نرالے ہن

کء رل ڳئے اللہ والے ہن

کئی کئی ہن تابیدار تیݙے   

## حوالے
محمد حنیف جڳمشہور گانمن خان (سلیم نیازی)

محمد حنیف جگمشھور گانمن خان
ساڈے وسیب اچ جیندا ناں غلام محمد ھووے اوکوں گانمن سڈیا ویندے ؛ حنیف خان دے وڈیاں نے ایں ریت روایت کوں لتاڑ تے رکھ ڈتے انھاں حنیف خان کوں گانمن خان سڈ تے نوی ریت روایت دا منڈھ بدھ ڈتے
گانمن خان محلہ مدنی اچ راھندے
اج کل او حال اے جو چنگے بھلے تکڑے لوگ وی سجنڑاں بھراواں دی خدمت داری کنوں بھجدن بس گالھیں گالھیں نال رھابازی کر تے گانڈھیاں دی جڑت کیتی رکھدن تے ایجھے تکڑے لوگاں دی رھابازی کوں ڈیھدے ھویاں وی گانمن خان جئیں ایڈے وڈے دل جگرے آلے وی ھن جو ھتھوں سجنڑاں بھراواں کوں زورے مسائیں سڈ تے انھاں کیتے اپنڑاں دل تے اکھیں وچھا ڈیندن تے انھاں دی خدمت داری کر تے خش تھیندن
گانمن خان دے سڈے تے میں اج اوندی ھٹی تے گیاں
گانمن خان نے کولیاں تے چاہ بنڑا تے ساکوں پلوائی اے ؛ اللہ جانڑدے ھاں ٹھر گے چاہ پی تے ؛ حق اے جو ایجھی چاہ پیھلے نی پیتی
گانمن خان دل دا نواب اے
بھراواں دے آنونڑ تے ٹھردے انھاں دیاں خیراں منگدے
حق حلال دی روزی کماندے ؛ خش راھندے
اللہ پاک دی امان ھووس شالا
عابد بھٹی ؛ منصور بھٹہ تے ملک سعید احمد آرائیں وی نال ھن
8 نومبر 2018

## حوالے
محمد جاوید سرائیکی شاعر

محمد جاوید سرائیکی شاعر

محمد جاوید نوجوان سرائیکی شاعر  محمد اسماعیل دے گھر دری پیر  عادل ضلع ڈیرہ غازیخان اچ جمئن. گریجویشن تک تعلیم اپڑا تے ہنڑ سرکاری ملازم ہن. 2014 کنوں شعر آہدن, سرائیکی شاعری دی ہر صنف اچ  شعر آہدن. استاد الشعراء امجد بلوچ انہیں دی شاعری دے استاد ہن.

### نمونہ کلام:

### [[غزل]]
زلف رخ تو جڈاں ہٹیندا ہے

اے نظارہ تاں ہاں کڈھیندا ہے

میڈے اتیں خمار چھا ویندے

جام اکھ  دا جڈاں پلیندا ہے

کیوں خفا ہیں میڈے اتے اجکل

درد ٻاکاں ودا بھریندا ہے

نہ دعا کر دراز عمراں دی

او تاں خود کوں ودا مریندا ہے

صرف اوندا قصور اتنا ہے

دار تیں وی او سچ الیندا ہے

خود کشی دا جڈاں وی سوچاں میں

ہجر تیڈا میکوں بچیندا ہے

### قطعہ:
زندگی توں وی خوبصورت ہے

موت تئیں کیں وڈی حقیقت ہے

ہک نہ ہک ڈینہ سنبھال گھنسی او

زندگی موت دی امانت ہے

### غزل:
سَاݙے مُصّور دا خَواب کِتھ ہے

جَوان سَاݙا عُقاب کِتھ ہے؟

ہِے جیندی خُوشبو جَہان دے وچ

پھُلیں دا شاہ او گُلاب کِتھ ہے؟

ہَا ماݨ تیکوں وی جیندے اُتّیں

اُو تیݙا جانی شَباب کِتھ ہے؟

مَیں مُنتظر ہاں تیݙی عطا دا

بَقایا مَیݙا عَزاب کِتھ ہے؟

نَمازی مارین رُکوع دے وچ جئیں

ثَواب کیتے ثَواب کِتھ ہے؟

اَساں نکھڑسوں نہ زندگی تئیں

اَساݙیں اکھیں دا خَواب کِتھ ہے؟

مَیں صدقے گھُولی ہزار واری

دِلیں دی دھڑکن جَناب کِتھ ہے؟

حَیا نئیں رہ گئی شَباب رنگ ءچ

اَساݙا وِرثہ حِجاب کِتھ ہے؟

ہَا جیندا عنوان صرف الفت

سُنہرا ساݙا او بَاب کِتھ ہے؟

### غزل:
رات وکھرا میں خواب ڈِٹھے می

تیڈیں نیناں  دا جام پیتے می

مڑ کے آسی میڈی حیاتی وچ

اپݨے دل کوں فریب ڈتے می

مونجھ تیڈی ملوک زادی ہے

خون اپݨا میں ڈے کیں پالئے می

پیار  میکوں وی کئی کریندا ہا

میں کڈاں دا وسار چھوڑیے می

اپنے اندر میں جھانک ڈِٹھا ہے

مثلء دنیاں میں خود کوں پاتے می

چھوڑ میکوں نئیں فرق پوندا ہݨ

ڈینہ ہجر دے گزار ڈٹھے می

درد تیڈا وصال کیتے میں

اپݨے رب کیں میں آپ منگے می

عشق تیڈے دا بھوت میں جانی 

اپݨے سر توں اتار چھوڑے می

تیرگی کوں مٹاوݨا  ہے میں

تہوں قلم دا سہارا گھدے می

پیار جاوید نال کرکے میں

اپݨا جیوݨ حرام کیتے می
محمد عمران قادر

محمد عمران قادر ہک سائنس دان، محقق، موجد تے دوا شناس ہے۔

## ڄم پل
٣ ستمبر ١٩٧٨ء کوں شجاع آباد ضلع ملتان وچ ڄمے۔
thumb|٢٠٠٠ء وچ بی فارمیسی دے دوران کھٻے پاسے

## تعلیم
زکریا یونی ورسٹی توں بی فارمیسی کیتی۔ قائداعظم یونی ورسٹی اسلام آباد توں پی ایچ ڈی کیتی۔

## خدمتاں
کیسنر دی تشخیص کیتے ہک سستا ٹیسٹ ایجاد کیتے۔

## اعزاز

* ایچ ای سی طرفوں کم عمر نینگر سائنسدان ہووݨ دا اعزاز وی ملیا ہے۔

## تحقیقاں

* کرونا  دا علاج وی دریافت کیتے۔

## حوالے

ونکی:سائنس
* * *
محمد فرخ سیر

thumb|محمد فرخ سیر
شہزادہ معین الدین محمد فرخ سیر، شہزادہ عظیم الشان (حاکم بنگال) دے نال بنگال وچ مقیم ہئی۔ 1712ء وچ بادشاہ شاہ عالم اول دی وفات دی خبر سݨ کے عظیم الشان نے فرخ سیر کوں بنگال وچ اپݨا قائم مقام مقرر کیتا تے خود تخت دہلی دے حصول کیتے اپݨی فوج دے ہمراہ روانہ تھیا۔ شہزادیاں دی تخت نشینی دی خونریز جنگاں دے بعد شہزادہ معزالدین جہاں دار شاہ تخت طاؤس دا وارث بݨا۔
## دور حکومت
جہاں دار شاہ نے اپݨے ہک سال توں کم مختصر دور حکومت (1712 تا 1713) وچ لاتعداد مغل شہزادے موت دے گھاٹ اتار ݙتے۔ ایں اثناء وچ جہاں دار شاہ نے فرخ سیر دی گرفتاری کیتے بنگال دی طرف فوج روانہ کرݨے دا حکم صادر کر ݙتا۔ ایہ خبراں بنگال وی پہنچ ڳئیاں، جس توں فرخ سیر، ایندی والدہ اور دیگر بھیݨاں بھراواں وچ خوف دی لہردوڑ ڳئی، کیونکہ اوہ دیگر رشتہ داراں دا حشر ݙیکھ چکے ہن۔
فرخ سیر نے نہایت سوچ وچار دے بعد طاقتور امرا (سید برادران) توں مدد حاصل کرݨ دا فیصلہ کیتا۔ چنانچہ شہزادہ فرخ سیر نے 11 جولائی 1713ء کوں معزالدین جہاں دار شاہ کوں شکست ݙے کے مغلیہ سلطنت دی واڳ ݙور سنبھال گھدی۔ فرخ سیر کوں حکومت سید برادران دی وجہ توں ملی ہئی، ایں واسطے اوہ انہاں دے ماتحت ہیئ، تمام امور سلطنت انہاں دے مشوریاں نال سر انجام ݙتے ویندے ہن۔ 

## حوالے
محمد نواز عظیمی

محمد نواز عظیمی، میاں مشتاق احمد عظیمی دے انتقال توں بعد سلسلہ عظیمیہ دے موجودہ خانوادہ حضرت خواجہ شمس الدین عظیمی دی طرفوں مراقبہ ہال، لاہور دے نگران مقرر کیتے ڳئے ہن۔
## حوالے
محمد ظہیر مہاروی دی شاعری

تخیل دے گھنگروں لفظیں دے کنگنڑ پا کے غزل دے دربار وچ دھمال ءچ ھن محمد ظہیر احمد دی شاعری تے شخصیت وچ خوب حسن_تضاد ھے جتنا اوندا اندر فقیر ھے اتنا اوندا باھر شوخ ھے اندر دے اندھارے ، اندری اندر بلدے رہ ویندن چہرے تائیں صرف بلدے ھوۓ اندھارے دا نور آندے موسیقیت، ظہیر سرکار دی شاعری وچ میانوالی دا ھوون دے حوالے نال ھے. فلسفہ، اوندے اندر جیرا بلا دا ذھین شخص بیٹھے او عطا کریندے درد دی چس اوندا اپنا احساس چویندے کجھ شاعر ھوندن جیرے اگر شاعر نہ ھوندے تاں مر ویندے اے او لوک ھوندن جیرے اتنے حساس ھوندن کہ اگر اناں دی کیفیت کاغذ دی بیعیت نہ تھیوے تاں ذندگی کن کافر تھی ویندن محمد ظہیر احمد اپنڑی ھوند دے قرب دی چس وچ ھے . 

مخمور قلندری

## حوالے
محمد یارفریدی

محمد یارفریدی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ گڑھی اختیار نال تعلق ہے۔ 
## کتاباں
* دیوان محمدی

## نمونہ کلام
**ﺁ میݙﺍ ﮈﮬﻮﻻ ﮐﺮﺍﮞ ﺑﯿﭩﮭﯽ ﺯﺍﺭﯼ**

ﻣﯿﮟ ﻣُﮑﺪﯼ ﻣُﮑﺎﻭﺍﮞ ﺗُﻮ ﺟِﺘﯿﺎ ﻣﯿﮟ ﮨﺎﺭﯼ

ﻣﯿﮟ ﻟِﮑﮫ ﻟِﮑﮫ ﮐﮯ ﭼِﮭﭩﯿﺎﮞ ﮨﺰﺍﺭﺍﮞ ﻧﮯ ﭘﺎﯾﺎﮞ

ﮐﻮﺋﯽ ﺩﯾﺲ تیݙﮮ ﺗﻮﮞ ﺧﺒﺮﺍﮞ ﻧﮧ ﺁﯾﺎﮞ

ﻧﮧ ﺩَﺳﯿﺎ ﭨِﮑﺎﻧﮍﺍ ﮐﻮﺋﯽ ﺟﺎﻧﺪﯼ ﻭﺍﺭﯼ

ﺁ میݙﺍ ﮈﮬﻮﻻ ﮐﺮﺍﮞ ﺑﯿﭩﮭﯽ ﺯﺍﺭﯼ

ﺗَﮑﺎﮞ ﺭﺍﮦ تیݙﺍ ﻣﯿﮟ ﺍَﮈﯾﺎﮞ ﻧﻮُﮞ ﭼﺎ ﮐﮯ

ﺑﯿﭩﮭﯽ ﮨﺎﮞ ﺗﺎﺋﺐ ﻣﯿﮟ ﺟِﻨﺪﮌﯼ ﮔﻨﻮﺍ ﮐﮯ

ﮐﺪﻭﮞ ﺁﻭﮮ ﮔﯽ تیݙﯼ ﺳﻮﮨﻨﯽ ﺳﻮﺍﺭﯼ

ﺁ میݙﺍ ﮈﮬﻮﻻ ﮐﺮﺍﮞ ﺑﯿﭩﮭﯽ ﺯﺍﺭﯼ

ﺣﮑﯿﻤﺎﮞ ﻃﺒﯿﺒﺎﮞ ﺩﮮ ﻭَﺱ ﺩﯼ ﺍﯾﮩﮧ ﮔﻞ ﻧﺌﯿﮟ

میݙﯼ ﻣﺮﺽ ﺩﺍ ﮨﻮﺭ ﮐﻮﯼ ﻭﯼ ﺣﻞ ﻧﺌﯿﮟ

ﮈِﮐﮭﺎ ﺩﮮ ﺫﺭﺍ ﺁ ﮐﮯ ﺻﻮﺭﺕ ﭘﯿﺎﺭﯼ

ﺁ میݙﺍ ﮈﮬﻮﻻ ﮐﺮﺍﮞﺒﯿﭩﮭﯽ ﺯﺍﺭﯼ

ﺗُﻮ ﻟﺠﭙﺎﻝ ﮨﯿﮟ ﺗُﻮ ﻟﺠﭙﺎﻝ ﮈﮬﻮﻻ

میݙﯼ ﺯِﻧﺪﮔﯽ ﮨﮯ تیݙﮮ ﻧﺎﻝ ﮈﮬﻮﻻ

ﺗُﻮ ﭼﻨﮕﯿﺎﮞ ﺗﻮﮞ ﭼﻨﮕﺎ ﻣﯿﮟ ﺳﺐ ﺗﻮﮞ ﻧﮑﺎﺭﯼ

ﺁ میݙﺍ ﮈﮬﻮﻻ ﮐﺮﺍﮞ ﺑﯿﭩﮭﯽ ﺯﺍﺭﯼ

ﮐَﺪﮮ ﺟﮭﻮﮎ ﺍُﺟﮍﯼ ﻭَﺳﺎ میݙﺍ ﮈﮬﻮﻟﻦ

ﮐﺮﻡ ﮐﺮ ﺩﮮ میݙﮮ ﺗﮯ ﺁ میݙﺍ ﮈﮬﻮﻟﻦ

ﻣﯿﮟ ﺭﻭ ﺭﻭ ﮐﮯ ﺑﺲ ﺍﯾﮩﺎ ﻋﺮﺽ ﮔُﺰﺍﺭﯼ

ﺁ میݙﺍ ﮈﮬﻮﻻ ﮐﺮﺍﮞ ﺑﯿﭩﮭﯽ ﺯﺍﺭﯼ

### نعت شریف
حقیقت محمد دی پا کوئی نیئں سگدا. 

اِتھاں چُپ دی جا ھے الا کوئی نیئں سگدا. 

محمد دی صورت ھے صورت خدا دی. 

میݙے دل توں نقشہ مِٹا کوئی نیئں سگدا. 

جے ݙاڈھے الیسو عمل ضبط تھیسن. 

عمل ضبط تھیں کوں ولا کوئی نیئں سگدا.  

مزاہب دے جھڳڑے اساں چھوڑ ٻیٹھے. 

محبت دا جھڳڑا چُھڑا کوئی نیئں سگدا. 

حقیقت محمد دا لا حل معما. 

نہ حل تھیا اینکوں حل کرا کوئی نیئں سگدا. 

زَ آغاز و انجام پاک اَست یارم.

زبان ݙلدی ھے حق الا کوئی نیئں سگدا. 

از کتاب: دیوانِ محمدی

شاعر: خواجہ محمد یار فریدی
محمد یوسف تارڑ

محمد یوسف تارڑ شاعر ہے۔۔ مسٹر جُوزی دے ناں نال مشہور ہے۔
## علاقہ
ضلع منڈی..تحصیل پھالیہ وچ ..چک مٹھا ..میرا خاص گراں ایں 

زندہ دل لوگ اوتھے وسدے  ہن..نہیں رکھدے دل دے وچ آنا ایں 

گوندل، واڑائچ تے رانجھے.. نال اکثریت تارڑاں  دی..سیداں دی خاص پناہ ایں
 
مسٹر جوزی من لوگ پیار تو کہندے.. یوسف تارڑ اصل اچ میرا ناں ایں 
## نمونہ کلام

### میرے مرنڑ توں بعد میری کہانی سناویں
میرے مرنڑ توں بعد میری کہانی سناویں.

 کیویں برباد ہوئی اے جوانی دساویں.

تھرتھراندے ہوٹھاں دی التجا وی دسیں. 

میری اکھیں چو واہندا ایہہ پانی دساویں.

نالے دسیں اڈیکنڑ دی حد کیتی ہس۔ 

میری ہچکی دی اس نوں روانی دساویں.

لکھاں دے مالک نوں ککھ وی نہی لدھا. 

زر دی ہائی کیڈی فراوانی دساویں.

مردے ویلے وی "جوزی" دعائیں دیندا ها 

ہتھ باہر هائے کفن چوں نشانی دساویں

### ݙوہڑہ
گل دسداں وسدے ویلے دی--کدی میں وی وقت دا شاہ ہائی--لا پرواه ہائی

پرکشش کسے دے نین ڈٹهے--گئی نکل بے وسیاں آہ ہائی--مست نگاہ ہائی

اوهدے تل رخسار دے قسم خدا--کیتا امن سکون تباہ ہائی--آخری ساہ ہائی

لگی اوڈهر هون دی ڈهل(جوزی)-- گیا اپڑ جنازے گاہ ہائی--خلقت واہ ہائی

## ٻاہرلے لنک

* بزم چک مِٹھا

## حوالے
مختی

## معانی و مطلب
مختی سرائیکی زبان دا لفظ اے جیندا مطلب کھلا، مفت یا آزاد اے. جیندا انگریزی وچ مترادف لفظ فری (Free) اے. اے لفظ انسائیکلوپیڈیا یا بھوم ڳوجھی دے حوالے نال مستعمل اے. 
## حوالے
*بحوالہ سرائیکی ماہر لسانیات مجاہد جتوئی
مختیار حسین مخلص

مختیار حسین مخلص سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ 
## ڄم پل
 
  کوٹ ادو ضلع مظفر گڑھ دا رہائشی ہے۔پہلی جنوری ١٩٦٥ کوں ڄمے۔
## نمونہ کلام

### قطعے
پل. ݙو. پل دے. راہ. دا پندھ ء

زندگی بس ہک ساہ دا پندھ ء

بھوئیں اسمان توں چوکھی دورء

ہک .مظلوم. دی آہ دا. پندھ ء

**قطعہ**

جیکر اوپرے راہ توں بچسوں۔

ول تاں بلدی بھاہ توں بچسوں

۔ اوں ڈھینہ مخلص عید کریسوں

۔ جیئیں ڈھینہ عیب گناہ توں بچسوں۔
مختیار لغاری

مختیار لغا ری سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## نمونہ کلام

#### ݙو ہڑے
تُوں جٖانڑدا ہئِیں جو وس تانڑی نمِی آہ کڈهدی نمی دهاں کڈهدی

دل جیکر ڈھیر بهریج ونجٖے کوئی گالھ ہاں موُنہو تاں کڈهدی

اےہاں دا درّدےبھن گهتدےتیڈٖےسامیں ڈُکھ نتاں ناں کڈهدی

مُختیار میکوں بٖیا کُجھ کائنی ایہا عید جیکر نئیں ہاں کڈهدی

مختیار لغاری صاحب

اسا ں خد مت کر نے لو ک ہسے سا ݙی نہ سہی یا ری پئے راہسو ں

تیݙی خان وسا خ تے ہر ویلھے ݙیسو ں رو ز بہا ری پئے راہسو ں

تیݙے ہر مہما ن دے پیر دھوا خو ش وقت گزاری پئے راہسو ں

تیݙے نوکر نا ل ضروری ہِن مختیار لغاری پئے راہسو ں

٭٭٭

میں آہدی رہی اسا ں نکھڑو ں  نہ او کر نر وار نکھڑ دا ڳئے

میں  وَل آکھے میں مر پو سا ں  مر آکھ تے یا ر نکھڑدا ڳئے

کݙی مو نجھیں دے ،کݙی نفر ت دے ݙے با ر تے با ر نکھڑدا ڳئے

مختیا ر میں ݙاݙھے پنج ہا رے ، او ہا سے کا ر نکھڑدا ڳئے

٭٭٭

ہا نال تا نازیں نال ہامی وݙی خو ش ہا می اوند ی منگ ہا می

نہ بخت بھنو ر وچ ہا میݙا نہ جی بت دی انویں جنگ ہا می

نہ رو رو رو ز میں اختی ہم نہ زند گی تو ں انویں تنگ ہا می

مختیا ر میں انت نکھڑا ہا تیݙی با نہہ نہ ہم تیݙی ونگ ہا می

٭٭٭

کجھ کھا ڳئے میہڑے خلقت دے ، کجھ خان دے جیہڑے کھا ڳئے ہِن

جیہڑے اُٹھدن رو ز اُشا وانگو ں میکوں در د او یڑے کھا ڳئے ہِن

او ندے ہو ندیں ہَن جیہڑے دو بہو ں او ݙکھ تھی نیڑے کھا ڳئے ہِن

گھن آسرا کند ھ دا ٹُر دی ہا ں  مختیار نکھیڑے کھا ڳئے ہِن

٭٭٭

تیڈی موُنجھ نہیں تاں کیاھے ڈس کیوں کھِیر فقیِرکوں اَک لگدے

کیوں ہُس نئیں ویندی سینے دی ، کیوں اَہڑ میکوں پوّہ تَک لگدے

کیوں نِندرءِچ نِیر نِکِل پَوندن میڈا ساہ کیوں میں توں ََکک لگدے

ونجاں کِن تے مَر مُختیار آخِر، اجاں پیار تیں تیکوں شَک لگدے

مختیار لغاری

### غزل
تیݙا رشتہ سا ریں نال ہو ئے ، تیݙے رشتے سا رے میں ہو واں

تیݙی اکھ ہو واں ، تیݙے خواب ہو وا ں ، تیݙے نندر جگا رے میں ہوواں

تو ں واہدا دریا مستی دا ، تیݙی مرضی بھا نویں جنتے وہہ ،

تیݙی ہر بے چنتی موج کیتے بے انت کنارے میں ہوواں

تیݙی چا ننڑی لہہ آسمان کنوں ، گھر گھر وِچ سو جھلاکر ݙیوے

تو ں چَن ہو ویں ہر چو ݙی دا چو دھا رو ں تا رے میں ہو واں

پاجھا تیاں تا ر حویلیں تو ں ،تو ں کہیں دے نا ں دا سݙ ما ریں

جݙا ں لب چولیں مختیار آکھیں ، تیݙے شا ند اشا رے میں ہو وواں

### غزل
میڈا چھوٹا جھیاں ھک کم کر ڈے

میڈیاں ڈوھیں اکھیں نم کر ڈے

تیڈو ول ول لجھدے دل میڈا

ایندا ایہو شوق ختم کر ڈے

تیکوں اپنڑی مونجھ دی دروہی ء

میکوں اپنڑی ذات ءچ ضم کر ڈے

سکھ سارے اپنڑے آپ ہنڈھا

میڈے نانویں اپنڑے غم کر ڈے

تیڈیاں گالھیں اللہ من گھندے

میڈے دل اچ درد ء دم کر ڈے

جی چھٹسی تیڈیں پیریں دا

میڈے ہتھ مختیار قلم کر ڈے.

شاعر سئیں مختیار لغاری(مرحوم)

### عید
کوئ اینجھی عید توں یاد ڈیوا 

جڈاں اکھ توں نیر نہ آئے ہوون 

جئیں ڈینہہ تئیں جھنڑکیا نا ہووے

تیڈے کول فقیر نہ آئے ہوون

تیڈی اکھ تو گھن میڈی اکھ توڑیں

جڈاں چھٹ کے تیر نا آئے ہوون

جڈاں ڈکھ مختیار اسمان کنوں 

میڈی بنڑ تقدیر نا آئے ہوون

شاعر:سئیں مختیار لغاری مرحوم
محی الدین محمد اورنگزیب عالمگیر

thumb|اورنگزیب عالمگیر
اورنگزیب عالمگیر یا محی الدین محمد (پیدائش: 3 نومبر 1618ء— وفات: 3 مارچ 1707ء) مغلیہ سلطنت دا چھیواں شہنشاہ ہئی جیں نے 1658ء توں 1707ء تک حکومت کیتی۔ اوہ مغلیہ سلطنت دا آخری عظیم الشان شہنشاہ ہیی۔ اُوندی وفات نال مغل سلطنت زوال دا شکار تھی ڳئی۔

شاہجہان دی بیماری دے دوران داراشکوہ نے تمام انتظام حکومت اپݨے ہتھ وچ گھن گھدا۔ داراشکوہ دی ایں جلدبازی توں شاہجہان دی موت دیاں افواواں پھیلݨ لڳیاں تے ملک وچ ابتری پھیل ڳئی۔ شاہ شجاع نے بنگال وچ اپݨی بادشاہت قائم کر گھدی تے آگرہ تے فوج کشی دے ارادے نال روانہ تھیا۔ بنارس دے قریب دارا تے شجاع دی فوجاں وچ جنگ تھئی جس وچ دارا کوں فتح تے شجاع کوں شکست تھئی۔ اورنگزیب نے مراد نال مل کے داراشکوہ دے مقابلے دی ٹھاݨی۔ اجین دے قریب ݙوہاں فوجاں دا آمݨا سامݨا تھیا۔ اورنگزیب عالمگیر کوں فتح تھئی۔ ساموگڑھ دے قریب ول لڑائی تھئی جس وچ اورنگزیب کوں دوبارہ کامیابی تھئی۔

## حوالے
مذکر مؤنث

سرائیکی وچ مذکر کنوں مؤنث بݨاوݨ دے کجھ طریقے ایہ ہن۔

١۔ چھیکڑ وچ "ی" مؤنث بݨاوݨ کیتے ورتیا ویندے۔ پر "ی" ہمیشہ ایں مقصد کیتے کائنی ہوندا۔ اکثر بݨاؤݨ آلا دے معنی وچ ہوندے، مثلاً پرکھنڈی (پرکھنڈ بݨاوݨ آلا)، ترکیبی (منصوبہ بݨاوݨ آلا)

٢۔ کݙان٘ہیں کݙان٘ہیں صفت بݨاوݨ کیتے وی "ی" لڳدی ہے۔ مثلاً خمیر کنوں خمیری (صفت)

٣۔  صفت کنوں اسم بݨاوݨ کیتے  نال "ی" لیندن: مثلاً خوار کنوں خواری( بے عزتی)

٤۔ اسم مصغر بݨاوݨ کیتے "ی" لڳدی ہے مثلاً دبلا (ݙبہ) کنوں دبلی

٥۔ اسم مصغر بݨاوݨ کیتے "ڑی" لڳدے مثلاً حوض کنوں حوضڑی
[ونکی:[سرائیکی زبان تے ادب]]
مردی غیرت

جتھو تک میکوں یاد ھے سب توں پہلے بیغرتی دا فتوی اوں بندے تے لگا ھا جئیندے گھر ریڈیو وگدا ھا ساری وستی آلے ہر جھوک وساخ ہنباہ تے بیھ کے اُوں بندے تے لعنتاں بھجیندے ہن جو دھریں بھینڑیں دے ادھ ءچ بیھ کے ریڈیو تے گانڑے سُنڑدے ،خیر وقت پاسہ وٹایا ساڈے ہتھیں سانیو ٹیپ آیا ٹیپ وی اینجھا آیا جو اوکوں اینجھا سجائ ودے ھوندے ہن جیویں اجکل پٹھانڑ آپڑیں ٹرک کوں سجیندن. 

گلوکار چند ہوندے ہن عطاءاللہ ،کریم بخش پروانہ،فرید گشکوری،وغیرہ،جڈاں ٹیپ وجے ھا فُل آواز ءچ وستی آلے آھدے ہن اے ہنے کمی کمین انھیں نال مر  جی  وی رکھڑاں نا جائز ھے ، 
اجاں اے مصیبت گچی ءچ ھئ اتے ٹی وی ٹھاہ تھئ پچھیں تاں اُو گھرانہ واجب القتل ھا جئیندے گھر ءچ اے تمیز کائینا ھئ کہ جوان بچیں دے ھوندیں ھوئیں غیر مردیں دا ڈرامہ ڈکھیندا پئے،مزے دی گال اے ھے  اوں ویلھے جئیندے گھر ٹی وی ھئ او وڈی مصیبت ءچ ھا کیوں جو محلے دا ہر بال اوں گھر ہوندا ھا آخر اساں ایں گال تے تھوڑے جھئیں بیغرت تھئے کہ ساڈے بال پرائے گھر ٹی وی ڈیکھنڑ ویندن تہوں آپڑیں گھدی سے. 

آؤ سئیں اج ڈاہ ڈاہ روپے جمع کراؤ ویسیار کرائے تے چئیندے پئے ہیں اے وت نویں بلا ھئ اوندے وچ ڈانس ہن سلطان راھی تے دھرمیندر دے پُوزے ہن ،ساری رات کہیں شیطان قسم دے سنگھتی دی جاہ تے اے پروگرام بنڑدا ھا ساری رات مونھ تے پانڑی دے چھٹے مار مار فلماں ڈیکھوں ھا تے وڈ وڈیریں دے نظریں ءچ اساں ابلیس توں گھٹ کائینا ھاسے. 

اجاں شاید ساڈی غیرت کجھ ودی ھئ کیونکہ ساڈی وستی دے واٹ اگر کوئ ٹریکٹر آلا ٹیپ وجائ آئے اوندے سر تیں ڈانگ لازمی پٹی گئے ہیں وائے کنجر آ  ساڈے گھر تک تیڈے کنجرپ دا الا آندا پئے. 

ترقی یافتہ دور ءچ پیہ آئے ہیں سی ڈی آ گئی اُو کجھ ڈینھ تاں کرائے تیں چلیاں قسمت خراب ھئ دوکانداریں دی کہ او بہوں سستیاں ملنڑ لگ گیاں ہر بندے گھن کے گھر ولا رکھی ،اجاں سی ڈی لاتھی ہئ کیبل پہنچ گئے ،غیرت آلی بلا دے وی آخری ساہ ہن جڈاں موبائل پہنچے،اج اساں ہیں موبائل ھے یو ٹیوب ھے اُوپرا منی تے یوسی بروژر ھے  چس ھی چس ھے تے غیرت ،اللہ دا بخش ھووس ھئ وڈی چنگی. (جمیل بلوچ)  
 
## حوالے
مرزا عبداللہ علی گوہر

thumb|شاہ عالم ثانی
شاہ عالم ثانی (پیدائش: 25 جون 1728ء– وفات: 19 نومبر 1806ء) مغلیہ سلطنت دا سولہواں شہنشاہ ہئی جیں نے 1760ء توں 1806ء تک بحیثیتِ مغل شہنشاہ ہندوستان تے حکومت کیتی۔ شاہ عالم مغلیہ سلطنت دے عہدِ زوال دا آخری با اَثر مغل شہنشاہ ہئی جیندے دورِ حکومت وچ مغلیہ سلطنت وچ خود مختار ریاستاں تے سلطنتاں دا قیام عمل وچ آیا تے مغلیہ سلطنت دی حدود سمٹ کے دہلی تک محدود تھی چکی ہن۔ شاہ عالم دے آخری دور وچ ایہ مقولہ مشہور تھی چکا ہئی کہ: "حکومت شاہ عالم، از دہلی تا پالم" (پالم، دہلی دا ہک قریبی علاقہ ہے)۔ شاہ علم ثانی دا پورا ناں مرزا عبد اللہ علی گوہر بہادر ہئی۔ شاہ عالم نے 18 سال بینائی دے بغیر گزارے تے 19 نومبر 1806ء کوں 78 سال دی عمر وچ لال قلعہ، دہلی وچ انتقال کیتا۔ مہرؤلی وچ ایندی تدفین کیتی ڳئی۔

## حوالے
مردم شماری 2017ء پاکستان

thumb|Phases of 2017 Pakistani Census مردم شماری دے مراحل
پاکستان دی پنجویں مردم و خانہ شماری ١٥ مارچ ٢٠١٧ء وچ شروع کیتی ڳئی جیہڑی ٢٥ مئی کوں مکمل تھئی. ایں مردم شماری دے نتائج جیہڑے حالی مکمل طور تے نی ݙسے ڳئے مگر جیہڑے ݙسے ڳن انہاں دی تفصیل درج ذیل اے: -
### کل آبادی
مردم شماری دے نتائج دے مطابق پاکستان دی کل آبادی 20 کروڑ 77لکھ تک پہنچ گئی اے جس وچ مرداں دی تعداد 10کروڑ 64لکھ 50ہزار تے خواتین دی آبادی 10کروڑ 13لکھ 15ہزار ہے۔
مشترکہ مفادات کونسل اجلاس وچ پیش کیتی گئی  جب کہ کل آبادی وچ ٹرانسجینڈر دی تعداد 10ہزار 418 ہے، ابتدائی نتائج دے مطابق 1998ء توں 2017ء تک گروتھ 2.4 فیصد رہا۔
### صوبیاں دی آبادی
مردم شماری 2017ء نتائج دی سمری دے مطابق پنجاب دی آبادی 11کروڑ، خیبر پختونخواہ 3 کروڑ 5 لکھ، بلوچستان دی 1 کروڑ 23 لکھ جبکہ سندھ دی 4 کروڑ 78 لکھ آبادی ہے، فاٹا دی آبادی 50 لکھ افراد تے وفاقی دارالحکومت دی آبادی 20 لکھ نفوس تے مشتمل ہے تاہم آزاد جموں کشمیر تے گلگت بلتستان دی مردم شماری دے نتائج سمری وچ شامل نہیں ہن۔
### آبادی بلحاظ زبان
### آبادی بلحاظ مذہب
## حوالے
مرقس دی انجیل

مرقس دا پورا ناں یوحنا مرقس ہئی۔ اوہ پولس دا ساتھی ہئی۔ اُوں نے اپݨی عمر دا آخری حصہ روم وچ گزارا تے اتھئیں اُوں نے پطرس دیاں اُنہاں ڳالہیں کوں جیہڑے اُونکوں یاد ہن، تحریر کیتا۔
ایہ 60 تا 65 عیسوی دے درمیان تحریر کیتی ڳئی۔
## تفصیل
ایں انجیل دے مطالعے نال ساکوں ایویں محسوس تھیندے جیویں کوئی چشم دید گواہ اپݨا مشاہدہ بیان کریندا ہووے ۔ ایں انجیل دا آخری حصہ حضرت عیسیٰ علیہ السلام دی زندگی دے آخری ہفتے دے واقعات تے مبنی مواد تے مشتمل ہے۔ ایہ انجیل حضرت عیسیٰ علیہ السلام دی عوامی خدمت دے واقعات تے خدا دی بادشاہی دی خوشخبری دی منادی توں شروع تھیندی ہے۔ ایں کتاب وچ حضرت عیسیٰ علیہ السلام دی وفات دے پیشن گوئیاں درج کیتے ڳئے ہن تے حضرت عیسیٰ علیہ السلام دے دنیا دے گناہواں دی خاطر مصلوب تھیوݨ دا ذکر وی ہے۔
مرقس ایں کتاب وچ حضرت عیسیٰ علیہ اسلام کوں خدا دے اینجھے خادم دے طور تے پیش کریندے جیہڑا خدا دی مرضی کوں پورا کرݨ آیا ہئی۔ آپ دے بیماراں کوں شفاء ݙیوݨ، بدروحاں تے فتح پاوݨ تے مردیاں کوں زندہ کرݨ کوں ہی مسیحی آپ دے ابن اللہ دے ثبوت دے طور تے ڳݨدن ۔
مرقس دی ایں انجیل توں ایہ مقصد وی ہئی کہ رومی مسیحی جنہاں تے رومی بادشاہ ظلم وستم دے پہاڑ تڑیندے ہوندے ہن، دی ہمت ایذارسانی دے انہاں ݙینہاں اچ ٻدھی رہوے۔
## حوالے
مروان بن حکم

مروان بن حکم دا تعلق بنو امیہ دی ݙوجھی شاخ بنی عاص نال ہئی۔ حکم نے فتح مکہ دے بعد اسلام قبول کیتا۔ حضور (ص) نے ایں کوں تے ایں دے بیٹے مروان کوں ایں وجہ توں شہر بدر کر ݙتا کہ اوہ اپݨی محفلاں وچ آپ دی نقل کریندے ہن۔ حضرت عثمان نے اینکوں تے مروان کوں واپس سݙوا گھدا ہئی۔ (بحوالہ خلافت و ملوکیت۔ مولانا مودودی) ۔ جݙݨ یزید دی وفات دی خبر مدینہ پہنچی تاں حاکم مدینہ مروان بن حکم دی ہمت دیگر اموی افراد دی طرح ایں حد تک پست تھی چکی ہئی کہ اوں نے عبداللہ بن زبیر دے ہتھ تے بیعت کرݨ کیتے آمادگی دا اظہار کیتا۔ ایں دا بیٹا عبدالملک وی بیماری دی حالت وچ مدینہ وچ موجود ہئی۔ ابن زبیر نے بنو امیہ دے خلاف اپݨی آتش انتقام تے نفرت دی رو وچ ویہہ کے مروان تے دیگر امویاں کوں فوراً ہوں حالت وچ مدینے توں نکل ونڄݨ دا حکم ݙتا۔ 

مروان دے دمشق آ ونڄݨ نال بنو کلب دے بہت سارے افراد ایندی حمایت تے اتر آئے۔ مروان ایں صورت حال توں سخت پریشان ہئی تے چاہندا ہئی کہ ابن زبیر دی اطاعت کرے لیکن عین اوں وقت عبیدا اللہ ابن زیاد نے پہنچ کے تمام نقشہ بدل ݙتا۔ اوں نے مروان کوں قریش دا سردار ہوݨ دی حیثیت نال عبداللہ بن زبیر دی بیعت کرݨ توں منع کر ݙتا۔
مروان کوں ابن زیاد دے مشورہ توں حوصلہ تھیا تے اوں نے ابن زبیر دی بیعت نہ کرݨ دا فیصلہ کر گھدا۔ بالآخر مقام جابیہ وچ بنوامیہ دے حامی جمع تھئے تاکہ کوئی متفقہ لائحہ عمل تیار کریج سڳے۔ اتھاں تمام وݙے وݙے اموی سردار تے عمائدین حکومت جمع ہن۔ چنانچہ بحث و تمحیص دے بعد فیصلہ تھیا کہ مروان کوں خلیفہ نامزد کر ݙتا ونڄے تے خالد بن یزید تے عمرو بن سعید کوں علی الترتیب ولی عہد مقرر کر ݙتا ونڄے۔ اتھائیں مروان دے ہتھاں تے بیعت کر گھدی ڳئی تے اینکوں 64ھ وچ خلیفہ منتخب کر گھدا ڳیا۔ مروان نے رمضان 65 ہجری کوں 63 سال دی عمر وچ وفات پاتی تے عام خیال دے مطابق مروان دی وفات ایں دی بیوی ام خالد دے ہتھوں تھئی۔ مروان بن حکم یزید دی طرح ہک متنازعہ خلیفہ ہئی جینکوں اوں وقت موجود صحابہ کرام غلط خیال کریندے ہن۔ 

## حوالے
مرکز قومی بچت آلیاں دا رویہ

مرکز قومی بچت اچ وڑو تاں منیجر صیب کوں ڈیکھ تے نکل چھرکی ویندی ھے ؛ ھاں مٹھ اچ آ ویندے ؛ پیھلا خیال ایھو امدے جو رقم چھکوا ناں کھڑوں ؛ خان لگدا دیرے تے بندے چوا تے انھاں کوں کٹواونڑ تے انھاں دے رقبے زورے مسائیں اپنڑے ناں کراونڑ آلا ھے پر اللہ سوھنڑیں دی قسم ایویں کینی 
اے تاں شکر ھے جو خان بلیندا ڈاڈھا مٹھا ھے جے کر بلیندا ناں تے بس ڈٹھی رکھدا تاں ھنڑ تونڑیں نکے دل آلیاں دا ھاں پھٹ گیا ھووے ھا
چھڑا ڈیکھ تے ناں ڈرائے کجھ دیر خان نال رام ست وی کرائے تاں جو جھاکا لاھوے تھاڈا
مرکز تے خاناں دا قبضہ ھے ھک کنوں ھک وڈے ناں آلا خان اتھاں ملسی تھاکوں
سیکنڈ منیجر وی خان اے
گالھیں گالھیں اچ اپنڑاں بنڑا گھندے
ڈھولنڑ تے مٹھا ماکھی جوان اے ؛ اے بئی گال اے جو چاہ پھکی پیندے. 

میڈا جماتی اے ؛ اج میکوں وی پھکی پھڑک چاہ پلوائی ھس ؛ وڈے منیجر دے سامنڑیں بیٹھا ھم ؛ کسکیا ای نمی ؛ پیونڑ دی کیتی ھم ھتھوں واہ واہ کیتی ھم
رقم ڈیونڑ تے گھننڑ کیتے بسم اللہ دے ویلے دا نینگر بیٹھے ؛ ایڈے پیار ناں بلیندے جو اپنڑے سکے وی اج کل ایویں نی بلیندے
ڈاڑھی رکھوائی نسی ؛ آھدے شیو ودھی ودی ھے ؛ لگدے منیجر صیب ڈاڑھی رکھوا تے چھڑیسی ؛ نینگر نال گال کرو تاں ھاں ٹھر ویندے تے زبان آپے دعا کرنڑ پئے ویندی اے نینگر دا ویھوار ایجھا ھے
ڈاڑھی مچھاں صفا نینگر بلیندا گھٹ اے تے اپنڑے کم کوں وختی مکاونڑ تے لگا راھندے ؛ نینگر کھلدا وی ھے یا کیناں ؟ میں تاں کڈھائیں مچکدا وی نی ڈٹھا نینگر کوں ؛ اللہ جانڑے کیھاں ڈکھ ھس ؛ عشق دے چکراں آلا تاں نی لگدا ؛ کھھیں کوں اکھ بھر تے تاں ڈیھدا نی عشق کیا کریسی؟ گجھے رازاں دا رب کوں پتہ اساں تاں ایویں ٹک لا سگدوں
میڈے شھر احمد پور شرقیہ دا مرکز قومی بچت انھاں چنگے تے ڈھولنڑ لوگاں دے پورھیئے باجھوں جیھرے ویلے ونجو بھریا پیا ھوندے
اللہ پاک دی امان ھوونیں
ایں مرکز قومی بچت اچ کم کرنڑ آلے لوگاں نے مرکز کوں اپنڑی محنت تے اخلاق نال آنونڑ آلے سبھے لوگاں کیتے نویکلی مثال بنڑایا ھوئے
جتھ پیر ھوونیں اتھ خیر ھوونیں. 

جیون جگ تے شالا

18 ستمبر 2018(سلیم خان نیازی)
 
## حوالے
مرکزی مراقبہ ہال، کراچی

سلسلہ عظیمیہ دا روحانی و تربیتی مرکز سرجانی ٹاؤن کراچی وچ ہے جتھاں ہر سال ٢٧ جنوری کوں قلندر بابا اولیاء دا عرس منایا ویندا اے جیندے وچ پوری دنیا توں لوگ شرکت کریندن. مرکز وچ ہک جامع مسجد، مرکزی مراقبہ ہال، مزار قلندر بابا اولیاء، زائرین واسطے رہائشی بلاک، لنگرخانہ وغیرہ شامل ہن. مرکزی مراقبہ ہال دے زیر نگرانی ملک سمیت دنیا دے کئی شہراں وچ مراقبہ ہال قائم کیتے ڳن. انہاں مراقبہ ہالز وچ سلسلے دے تعلیمات تے مبنی کتاباں تے لیکچر ݙتے ویندن تے انہاں دی تشریح کیتی ویندی اے. انہاں کتاباں وچوں لوح و قلم (قلندر بابا اولیاء)، مراقبہ (خواجہ شمس الدین عظیمی)، پیراسائیکالوجی (خواجہ شمس الدین عظیمی)، خطبات ملتان (خواجہ شمس الدین عظیمی) وغیرہ قابل ذکر ہن.
## حوالے
مریخ تے پاݨی دا وجود

دور حاضر اچ اگرچہ مریخ تے پاݨی دی تھوڑی جیہی مقدار کرۂ فضائی اچ بطور آبی بخارات موجود ہے تاہم اتھاں  زیادہ تر پاݨی صرف برف دی صورت اچ پایا ویندے۔ جبکہ کݙہیں کݙہیں تھوڑے جیہے نمکین پاݨی دی مقدار مریخ دی مٹی اچ گھٹ گہرائی اچ وی پاتی ویندی ہے۔ اوہ واحد جگہ جتھاں  پاݨی دی برف سطح تے نظر آ سڳدی ہے اوہ شمالی قطبی برفیلی ٹوپی ہے۔ پاݨی دی برف دی فراواں مقدار مریخ دے جنوبی قطب تے سدا بہار کاربن ڈائی آکسائڈ دی برفیلی ٹوپی دے تلے تے معتدل عرض البلد وچ سطح زمین توں قریب موجود ہے۔ پنجاہ لکھ مکعب کلومیٹر توں زیادہ برف دا سراغ مریخ دی سطح تے یا اوندے قریب لایا ونڄ چکا ہے۔ ایہ مقدار ایں قدر ہے کہ پورے سیارے دی سطح کوں 35 میٹر دی گہرائی اچ ݙٻو سڳدی ہے۔ بلکہ سطح توں تلے تے گہرائی اچ مزید برف دی موجودگی دا امکان ہے۔
## حوالے
مرید حیسن راز

معروف سرائیکی دانشور ہن۔

خانپور نال تعلق ہے۔

## ڄم پل
٢٥ دسمبر ١٩١٦ء کوں ڄمے۔

## اولاد
مجاہد جتوئی

## وفات
٢١ فروری ٢٠١٢ء  کوں فوت تھئے، اکوی فروری کوں عرس منایا ویندے،
مرید عارف

مرید عارف سرائیکی زبان دا لکھاری تے محقق ہے۔راجن پور دھرتی دے شاعر مرید عارف سئیں دا قلمی ناں اسجد ؔ ہے۔ابے سئیں داناں اللہ بخش تے چاچڑ برادری نال تعلق رکھدن۔ فاضل پور اچ 6جولائی1982ء کوں پیدا تھئے۔ مطالعہ پاکستان اچ ایم اے دی تعلیم جاری رکھی پن تے نال نال زمیندارہ وی کریندن۔شاعری دا آغاز 2000ء توں کیتا ۔ فاضل پور ضلع راجن پور اچ رہائش پذیر ہن۔ سرائیکی ماء دھرتی تے ماء ٻولی نال بے حد محبت کریندن۔

## ڄم پل
فاضل پور راجن پور وچ ٧ جون ١٩٩٠ء کوں جمے۔

## کتاباں
* کَھرّے اَکھّر

## نمونہ کلام
حاتم بلوچ دے طرح مصرعے تے کجھ لایناں

ہَن٘جوں دے شَپکار تے کِھلݨ نی بَݨدا 

مُون٘جھ مَتام کوکار تے کِھلݨ نِی بَݨدا

مَاء دَھرتی دا ݙُکھ نَئ جین٘دے جِیڑے وِچ

اِین٘جھے وی بےکار تے کِھلݨ نی بَݨدا؟

ہُݨ مَقتول دِیاں دِھّیاں رووَݨ آگیاں ہِن

قاتِل دے اَگواڑ تے کِھلݨ نی بَݨدا

ہر اِنسان آزاد فطرتوں ڄَایا ھے

ݙُوجھے دے تَہوار تے کِھلݨ نی بَݨدا

ݙاݙھے دے وَن٘ج پِڑ پُو تِیکوں ݙیکھاں مَیں

ہِیݨے دِی کَڈھ مَار تے کِھلݨ نی بَݨدا

چُوچک دا مَپ مَار وَن٘ڄݨ وی غیرت نَئ

کَیدو دے کِردار تے کِھلݨ نی بَݨدا

وَسبے دی کوئی چُنڈ نَئ خالی ݙُکھاں تُوں

ݙُکھاں دے وچکار تے کِھلݨ نی بَݨدا

شادی عید برات تے عارفؔ کِھلدا رَہ

ݙاہویں دے ݙینہہ ، وار تے کِھلݨ نی بَݨدا
مروان دوم

مروان ثانی، بنو امیہ دا آخری حکمران ہئی۔ 740ء وچ خلیفہ بݨا۔ مروان، عمر رسیدہ، تجربہ کار، مستقل مزاج تے بہادر خلیفہ ہئی۔ جیہڑے ویلے تخت نشین تھیا تاں اس وقت اموی حکومت درہم برہم تھی چکی ہئی۔ خود اموی حکومت وچ اختلافات پیدا تھی چکے ہن۔ مروان نے تخت نشین تھیوݨ دے بعد دمشق دی بجائے حران کوں دار الخلافہ بݨایا۔ ایں تبدیلی نے شامیاں دے حاسدانہ جذبات کوں برانگیختہ کیتا تے اوہ مروان دے خلاف متحد تھی ڳئے۔ ایں تفریق توں عباسی داعیاں نے خوب فائدہ چاتا۔ اگر شامی اپݨی وفاداری تے اطاعت توں روگردانی نہ کریندے، مضری تے یمنی قبائل خانہ جنگی وچ مبتلا نہ تھیندے تاں مروان کوں عباسی دعوت کچلݨ کیتے وقت تے طاقت ݙوہیں حاصل تھی ویندے تے اینجھی صورت وچ خلافت بنو امیہ دے قائم رہݨ دے امکانات تھی سڳدے ہن لیکن چونکہ مروان اپݨی گوناگوں مصروفیات دی بنا تے عباسی تحریک کوں بروقت نہ دبا سڳا لٰہذا انھاں نے ودھ کے اموی حکومت دا تختہ الٹ ݙتا۔ 

انہاں پریشان کن حالات وچ جب کہ مروان کئی محاذاں تے مخالفین دے خلاف سرگرم عمل ہئی، عباسی تحریک دے داعیاں نے حالات کوں سازگار محسوس کریندے ہوئے بنو ہاشم دے حامیاں کوں کھلم کھلا بغاوت دی دعوت ݙتی تے مئی 747ء دا ہک ݙینہ مقرر کرکے باقاعدہ خروج دا اعلان وی کر ݙتا۔ امام ابراہیم عباسی دے سوگ وچ باغیاں دے علم تے لباس دا رنگ سیاہ قرار ݙتا ڳیا۔ وقت مقررہ تے خراسان دے کونے کونے توں ہزار ہا انسان اپݨے ہتھاں وچ چھوٹے چھوٹے ݙنڈے گھدے ہوئے نکل کھڑے تھئے جنہاں دا ناں انہاں نے کافر کوب رکھا ہویا ہئی۔

## خلافت بنی امیہ دا خاتمہ
امام ابراہیم عباسی دے خط تے نصر دی بار بار دی یاد دہانی دی وجہ توں اموی خلیفہ مروان دی اکھیاں کھل چکیاں ہن۔ خوارج نال نبݨݨ دے بعد ہݨ مروان ثانی ہک لکھ ویہہ ہزار دا لشکر گھن کے دریائے زاب دے کنارے خیمہ زن تھیا۔ عباسیاں تے امویاں دے درمیان آخری وار ایں مقام تے زبردست معرکہ آرائی تھئی جس وچ مروان ثانی کوں شکست تھئی ۔ ایہ تاریخ واقعہ 11 جمادی الثانی 132ھ، 25 جنوری 750ء کوں پیش آیا۔ 
## مروان ثانی دی موت
ایں شکست نے تاریخ اسلام دا رخ بدل ݙتا۔ ہݨ قوت اقتدار امویاں دی بجائے عباسیاں دے ہتھ منتقل تھی ڳیا۔ مروان شکست کھا کے موصل وچ پناہ گزین تھیا۔ عبد اللہ بن علی ایندے تعاقب وچ اتھاں پہنچا۔ مروان بھڄ کے حران تے شام توں تھیندا ہویا مصر ونݨ نکلا۔ عباسیاں نے شام تے قبضہ کر گھدا تے صالح بن عون کوں مروان دے تعاقب وچ روانہ کیتا۔ ہݨ مروان کیتے نہ جائے رفتن ، نہ پائے ماندن دی کیفیت پیدا تھی ڳئی ہئی۔ چنانچہ زی الحجہ 132ھ کوں اپݨی مختصر جماعت دے ساتھ لڑدا ہویا، ابوصیر دے مقام تے مارا ڳیا ۔ ایندی وفات دے نال ہی اموی اقتدار دا سورج ہمیشہ کیتے غروب تھی ڳیا۔
## سیرت تے کردار
مروان ثانی ، بنو امیہ دا آخری تاجدار ہئی۔ ہمت، شجاعت تے مستقل مزاجی وچ کہیں وی اعلٰی اموی حکمران توں گھٹ نہ ہئی۔ تخت نشینی دے بعد ایں نے تمام مشکلات، مصائب تے پیچیدہ مسائل دا نہایت ہی خندہ پیشانی نال مقابلہ کیتا۔ اگر اوہ سازگار حالات وچ حکمران بݨدا تاں شاید ہک بہتر تے کامیاب حکمران ثابت تھیندا۔  
## حوالے
مزدور یا کمی

کیہرا مزدور اونکوں تاں اساں کمیں کمین آھدوں:
۔

ساڈے وڈ وڈیرے عراق اچوں اٹھی آئے ہن، شئیت پانڑی دا کال پیا ہوسی، کوئی بئی مشکل پیش پئی ہوسی، اتھاں پہاڑیں دے وچ رہائش کیتونے، کوئی جنڑاں سندھ لنگھ آئے تاں اونکوں سمجھ لگی اساں تاں بہوں پرانڑی زندگی گزریندے پیوں، اتھو دے لوک تاں تہذیب یافتہ ہن، اے وت آہستہ آہستہ انھائیں تے آونڑ لگے، سندھیاں جاہ ڈتی، بھوئیں ڈتی، پانڑیں ڈتے، او لوک ہولیں ہولیں اتھائیں دے تھی گئے۔
لیکن قبائلی آکڑ اتے پھوت دا مچ انھیں دے دماغ اچ نمرود آلے چخے وانگ بلدا رہ ویندا ہا، انگریز اتھاں آ پجیا او قابض تھیا، تہذیب یافتہ لوکاں اوکوں پسند نہ کیتا، لیکن آپ کوں سبھ توں وڈا وفادار آکھنڑ آلیں انگریزاں نال رل تیں اتھو دے لوکاں توں ہر شئے کھس گھدی، اے انگریزاں دی ** پوشی کریندے ہن۔
انگریز انھاں کوں مقدس اتے افضل تے اتھو دے مقامیاں کوں کمیں اکھوایا اتے مشہور کیتا،
حالانکہ مقامی کم کار کریندے ہن، کجھ لوک ایگریکلچر نال جڑیے ہوئے ہن، کجھ لائیو سٹاک دا، کوئی چمڑے دا، کوئی کپڑے دا ، کم کریندے ہن
کمیں یعنی کم کار کرنڑ آلے، لیکن انگریز دے غیر محسوس سامراجی پروپیگنڈے نال ملاں دی زبان اردو دے وچ کم کار آلے کوں کمی یعنی کم تر قرار ڈتا۔
اتے اج تائیں نکمے کم چور ڈھیٹ اتے مترڈ سردار تے نواب ہن پئے۔
اتے کم کار آلا چڑھویا، نائی، موچی، ماچھی ، موہانڑاں، دھوبی، مراثی کمی یعنی کم تر ہن۔
اینجھے معاشرے اچ پورھیا کرکے ڈڈھ دا دوزخ بھرنڑ آلے دی کیا اوقات ہوسی اندازہ لا گھنو۔ (مظہر حسین)
## حوالے
مزدوراں واسطے

دوستو!
میں انشاءاللہ اگو ت زیادہ تر اپنڑے آسے پاسے غریب مزدور نال تھیونڑ آلیاں زیادکیاں دے عنوان ت اشعار لکھساں!
دعاء کرو اللہ استقامت ڈیوے آمین
پہلے ڈو ڈوھڑے(رو ڈیسن دی ردیف نال) دوستاں دی خدمت ءچ [خاص طور ت عبدالمجید نتکانی صدر بانگ ادبی فورم پاکستان] حاضر ہن...

رو پوسن پیر دیاں پکرائیں ڈکھ بھوگنڑ آلے رو ڈیسن

رنگ پیلا بکھ توں ڈیکھ کرائیں منصور نوالے رو ڈیسن

وت ہاڑ دیاں ہنجوں رکسن نہ اتھ پوہ دے پالے رو ڈیسن

ڈینہہ محشر دے جڈاں بت بولیا ساڈے ھتھیں چھالے رو ڈیسن
ڈوھڑا

تیکـوں حال سبھو ، کیا حال ڈیــواں اگیں بہـوں بےحال ءن رو ڈیـسن

ھئ خـان یتیـمک قسمت وچ سر سۓ گڑدھـال ءن رو ڈیـسن

سر ننـگے پیرو راھنڑے ھـن اڈو بت بے شـال ءن رو ڈیـسن

میڈے گــھر وچ ٹکر دا ناں ناں چــا اے بکھے بال ءن رو ڈیـسن

نیاز مند -:-
منصــور شـانــی

## حوالے
مسافر، فلم

مسافر 2004ء وچ ریلیز تھیوݨ والی تھرلر ایکشن بالی ووڈ فلم اے جیہڑی ہندی زبان وچ ہے جیندے ڈائریکٹر تے پرڈیوسر سنجے گپتا ہن۔ مرکزی کرداراں وچ انیل کپور، ادیتیا پنچولی، سمیرا ریڈی تے سنجے دت شامل ہن۔ 
## کاسٹ
*انیل کپور، Anil Kapoor as Lucky
*سنجے دت، Sanjay Dutt as Billa
*سمیرا ریڈی، Sameera Reddy as Sam
*ادیتیا پنچولی، Aditya Pancholi as Inspector Tiger
*مہیش منجریکر، Mahesh Manjrekar as Lukka
*شکتی کپور، Shakti Kapoor as Whacko Jacko
*کوئنا مترا، Koena Mitra as Lara
*منوج پاہوا، Manoj Pahwa
*آشوینی کالسیکر، Ashwini Kalsekar as Angela

## حوالے
مسجد وزیر خان

مسجد وزیر خان شہر لاہور وچ دہلی دروازہ، چوک رنگ محل تے موچی دروازے توں تقریباً ہک فرلانگ دی دوری تے واقع ہے۔ ایہ مسجد نقش ونگار وچ کاریگری دا منہ بولیندا ثبوت ہے۔ علم الدین انصاری جیہڑے عام طور تے نواب وزیر خان دے ناں توں ڄاݨے ویندن۔ مغلیہ سلطنت دے عہد شاہجہانی وچ لاہور شہر دے گورنر ہن تے ایہ مسجد انہی دے ناں نال منسوب ہے۔ مسجد دی بیرونی جانب ہک وسیع سرائے ہے جینکوں چوک وزیر خان آکھا ویندے۔ چوک دے ترئے محرابی دروازے ہن۔ اول مشرقی جانب چٹا دروازہ، دوم شمالی جانب راجہ دینا ناتھ دی حویلی نال منسلک دروازہ، سوم شمالی زینے دا نزدیکی دروازہ- مسجد دے مینار 107 فٹ اچے ہن۔ ایں مسجد دی تعمیر دسمبر 1641ء وچ ست سال دی طویل مدت دے بعد پایۂ تکمیل کوں پہنچی۔ مسجد وزیر خان سلطنت مغلیہ دے عہد وچ تعمیر کیتی ونڄݨ والی ہݨ تک دی نفیس کاشی کار و کانسی کار خوبصورت مسجد ہے جیہڑی بادشاہی مسجد دی تعمیر توں 32 سال قبل (یعنی 1641ء وچ) تکمیل کوں پہنچی۔

## حوالے
مسرت زیبی نیازی

مسرت زیبی نیازی سرائیکی زبان دا ہک ٻہوں وݙا شاعر ہے۔
## نمونہ کلام

میکوں سنگدل جیویں رول ݙتائ شالا دنیا تے نا آسرا ڈهیوی.

ݙکھ سٹ چهوڑے نی جهولی وچ اونڄے دم نال همیشہ تهیوی.

ساری زندگی کندهاں نل لگدا رہویں کدی وی نا درد ونݙیوی.

جیویں ظلم وساۓ نی مسرت تے انڄے قبر تئیں

*جدوں ملک الموت سسی تے آیا .سسی تڑپ ڈٹها اسمان ڈائیں.

نا رستہ روک آۓ موت میڈا میکوں ونجنڑ دے کیچ دے خان ڈائیں 

.کر بیشک روح میڈا کڈه لۓ توں منہ پهیر سٹیں مکران ڈائیں.

جے مصرت جیندیاں نئیں ملنڑاں بهجیں پن
مسلم بن الحجاجؒ

thumb|
مسلم بن حجاج جیہڑے امام مسلمؒ دے ناں نال معروف ہن، محدثین کرام وچ ہک بلند پایہ مقام رکھدے ہن جیہڑا کہیں توں مخفی نی۔ 
## دینی خدمات تے آپؒ دا مرتبہ
علمائے اسلام دا اگرچہ فیصلہ ہے کہ قرآن مجید دے بعد پہلا مرتبہ صحیح بخاری شریف دا ہے تے ول صحیح مسلم شریف دا، جتھوں صحیح مسلم دے جامع امام مسلمؒ دی عظمت دا کافی اندازہ تھی ویندا ہے لیکن بعض علما دا خیال ایہ وی ہے کہ صحیح مسلم شریف دا درجہ اگر صحیح بخاری شریف توں بلند نی تاں مساوی ضرور ہے کیونکہ صحیح مسلم شریف دے احادیث کافی تحقیقات دے بعد جمع کیتیاں گئیاں ہن تے بعض اعتبارات نال تحقیقات وچ حضرت امام مسلمؒ دا درجہ امام بخاری توں ودھا ہویا ہے۔ بہر نوع حضرت امام مسلمؒ دا پایہ محدثین کرام وچ اس قدر بلند ہے کہ اس درجہ تے امام بخاری دے سوا کوئی ݙوجھا محدث نہیں پہنچدا تے انہاں دی کتاب صحیح مسلم شریف اس قدر بلند پایہ کتاب ہے کہ صحیح بخاری دے سوا کوئی کتاب اس دے سامݨے نی رکھیج سڳدی۔
## حالات زندگی
امام مسلمؒ دا پورا ناں ابوالحسین مسلم بن الحجاج بن مسلم القشیری بن دردینؒ ہئی۔ ابولحسین آپؒ دی کنیت ہئی تے عساکر الدین لقب ہئی۔ قبیلہ بنو قشیر نال آپؒ تعلق رکھدے ہن جیہڑا عرب دا ہک مشہور خاندان ہئی تے خراسان دا مشہور شہر نیشاپور آپؒ دا وطن ہئی۔ حضرت امام مسلمؒ 203ھ یا 206ھ وچ باختلاف اقوال آپ ؒپیدا تھئے لیکن اکثر علما تے مؤرخین دی تحقیق ایہ ہے کہ آپؒ دا سنہ ولادت 206ھ زیادہ معتبر ہے۔ حضرت امام نوویؒؒ،  شارح صحیح مسلم لکھدے ہن کہ حضرت امام مسلمؒؒ،  206ھ وچ پیدا تھئے، 55 سال دی عمر پاتی تے 24 رجب 261ھ کوں اتوار دے ݙینہ شام دے وقت وفات پاتی تے نیشاپور وچ دفن تھئے۔
## حوالے
مسلمانانِ ہند دیاں علمی تحریکاں

سرسید احمد خان نے حکومت برطانیہ دی مخالفت دی بجائے صلح دا رستہ اختیار کیتا تے مسلماناں کوں تعلیم ول راغب کیتا تے تاج برطانیہ کولوں مسلماناں واسطے مراعات گھنݨ وچ کامیاب تھئے. تحریک پاکستان دے حوالے نال انہاں کوں ݙو قومی نظریہ دا بانی قرار ݙتا ویندے. سرسید نے مسلماناں واسطے تعلیمی میدان وچ ٻہوں کارنامے سرانجام ݙتے.
## تحریکِ دیوبند
دیوبندی مسلک تے تحریک دی بنیاد یوپی دے شہر دیوبند توں پئی۔ دارالعلوم دیوبند جتھاں اسلامی عقائد وچ ہک خاص مکتب فکر تے مدرسہ دی بنیاد رکھی گئی۔ اس فرقہ دے علما تے اُنہاں دے پیروکار حنفی دیوبندی دے ناں نال جاݨے ویندے ہن۔
## ندوی تحریک
علمائے اسلام دے باہمی اختلافات کوں ختم کرنا تے مسلماناں دے کیتے موزوں نصاب تعلیم فراہم کرنا ایں تحریک دے بنیادی مقاصد ہن.جتھاں تک ندوة العلماء دے اغراض و مقاصد دا تعلق ہئی اے مسلماناں دے بہترین مفاد وچ ہئی اس واسطے پوری قوم وچ اس دی پزیرائی تھئی۔ اتھاں تک کہ سرسید احمد خان تے محسن الملک نے وی انہاں کوں پسندیدگی دی نگاہ نال ݙٹھا۔ حقیقت وچ شبلی نعمانی ندوۃ العلماء دے روح رواں ہن۔ جݙݨ اس ادارے کوں برے ݙینہہ ݙیکھݨے پئے تاں شبلی نعمانی 1904ء وچ اپݨی ملازمت کوں خیرباد آکھ کے لکھنؤ آئے تے ندوۃ العلماء وچ نئی روح پھونک ݙتی۔ اے آپ ہی دی انتھک کوششاں دا نتیجہ ہئی کہ ندوہ دا شمار امت مسلمہ دے قابل فخر اداریاں وچ تھیوݨ لگا۔
## بریلوی تحریک
جنوبی ایشیا خصوصاً برصغیر پاک و ہند وچ مسلک اہلسنت و الجماعت یا اہلِ سُنت والجماعت دی ہک شاخ کوں امام احمد رضا خان دی مناسبت نال بریلوی مسلک دے ناں نال وی ڄاݨا ویندا ہے۔ عالمی مذاہب دی اجمالی آکسفورڈ ڈکشنری (مطبوعہ سن 2000ء) دے مطابق اس مکتب فکر دے منݨ والے بھارتی تے پاکستانی مسلماناں دی تعداد 200 ملین توں زیادہ ہے۔ دار العلوم جامعہ رضویہ منظر اسلام بریلی قادری صوفی بزرگ، امام احمد رضا (متوفیٰ 1921ء) نے 1904ء وچ قائم کیتا.
## حوالے