خواجے سئیں دے دیوان نال دَرُّوہ

دیوان فریدبالتحقیق دے سلسلے دے وچ تخت لاہور آلے بھرانویں دی طرفوں اخلاق توں ڈٹھی ہوئی سخت زبان استعمال کیتی ویندی پئی اے ۔ حالانکہ ایہ مسئلہ مِلخ مربعے یا گدی نشینی دا نی بلکہ ہک قومی سوال اے ۔ او سوال ایہ ہے کہ کیا خواجہ فرید وی تخت لاہور دے غلام ہَن ؟ یا ول تخت لاہور دے اڄوکے غلام خواجہ فرید دے مونڈھے تے بندوق رکھ تے اپݨا مقصد پورا کرݨ چہندن ۔ محترم مجاہد جتوئی آپݨے مرتب کیتے ہوئے دیوان وچ تخت لاہور دی حمایت تے سرائیکی قوم نال جیرھا ظلم کیتے اوندے وچ او اڄ کل خواجہ طاہر محمود کوریجہ دے مونڈھے تے بندوق رکھ تے چلاوݨ پئے ڳن ۔ پہلی ڳالھ تاں اے ہے جو خواجہ طاہر محمود دے مرتب کیتے ہوئے دیوان دی ڳالھ کریندوں تاں پہلے ایہ ݙسݨ چاہندوں جو جیکر خواجہ طاہر محمود وی اپݨے سسرال تخت لاہور دی حمایت وچ کجھ لکھسن تاں سرائیکی قوم انہاں دی ڳالھ کوں وی تسلیم نہ کریسی ۔ کیوںجو خواجہ فرید کوریجہ قوم دے شاعر نی سرائیکی قوم دے شاعر ہِن ۔ ٻئی ڳالھ اے ہے جو خواجہ طاہر محمود دے مرتب کیتے ہوئے دیوان وچ جیرھا دروھ تے فراڈ تھیا کھڑے ایندے بارے او خود ݙساون جو ایہ فراڈ تخت لاہور آلیں انہاں توں پُچھ تے کیتے یا انہاں توں پُچھے بغیر کیتے ؟ 

محترم مجاہد جتوئی ہوراں فیس بک تے میݙے خلاف سخت زبان استعمال کریندیں ہوئیں لکھئے جو 2006 تے2010ء دے دیوان وچ خواجہ طاہر محمود کوریجہ شہر بھنبھور دی بجائے تخت لاہور تے ملک پنجاب لکھئے ۔ جو شخص اپݨے آپ کوں محقق تے ریسرچ سکالر آکھے اوندے واسطے ضروری ہے جو او اڳوں پِچھوں ݙیکھ تے جچی تُلی ڳالھ کرے ۔ اونویں نہ ہووے جو ہک بندہ شور مچائی ودا ہا جو اے ݙیکھو جو قرآن مجید ءِ چ لکھیا کھڑے جو ’’ نماز دے نیڑے نہ ونڄو ‘‘ پر او شخص ہِیں ڳالھ دے اڳوں پِچھوں دی کوئی ڳالھ نہ کریندا ہا ۔ مجاہد جتوئی صاحب وی خواجہ طاہر محمود کوریجہ صاحب 2006 ء تے 2010ء دے دیوان دا حوالہ تاں ݙتے پر پہلا نسخہ جیرھا جو جون 2002ء وچ الفیصل ناشران و تاجران کتب اردو بازار لاہور توں شائع تھیا ، دا حوالہ نی ݙتا۔ جیندے وچ کافی نمبر 47 صفحہ نمبر 272 دے وچ ملاحظہ کرو جو صاف صاف لکھیا کھڑے :

میں تے یار فرید مݨیسوں ۔ رَل مِل شہر بھنبھور 

ہک ٻئی ڳالھ وی ݙسی ونڄوں جو ایں کوں مکافاتِ عمل آکھو یا قدرت دا انتقام جو جون 2002ء دے وچ جݙاں خواجہ طاہر محمود کوریجہ دا دیوان شائع تھیا تاں ایں دیوان دے خلاف سب توں زیادہ طوفان اٹھاوݨ آلے مجاہد جتوئی صاحب ہن ، انہاں محترم قیس فریدی صاحب دی تحقیق کوں بنیاد بݨا تے اپݨے ناں نال خواجہ طاہر محمود کوریجہ دے خلاف دُدِڑ اُݙائی ، انہاں دی کردار کُشی کیتی تے سارے جمل و جہان دے وچ فوٹو سٹیٹاں کرا تے بھیڄیاں ۔ اڄ اوہو مجاہد جتوئی ہے جو اپݨے بلا تحقیق دیوان فرید دے بعد خواجہ طاہر محمود کوریجہ دے دیوان دے چولی دی اوڈھ دے وچ لُکدا ودے تے اکھیندا ودے جو خواجہ طاہر محمود کوریجہ صاحب آپݨے دیوان دے وچ ایویں لکھئے ۔ اساں ایں کوں مکافات عمل آکھ سڳدوں ۔انسان کوں اللہ کنوں ݙرݨا چاہیدے ، توبہ کرݨی چاہیدی اے ۔ کہیں انسان دی توہین نی کرݨی چاہیدی ۔ سرائیکی ءِ چ اکھیندن ’’ نہ کر سس برائیاں ، متاں لہنی اپݨیاں ڄائیاں ‘‘ ۔ البتہ جتھاں ماء ٻولی یا وطن وسیب دے خلاف غیرت دا سوال آوے تاں ول اُتھاں چپ رہݨ کوڑ تے بے غیرتی ہے ۔ 

ہُݨ اساں ݙوجھے پاسوں اَمدوں ۔ خواجہ طاہر محمود کوریجہ صاحب دے مرتب کیتے ہوئے دیوان دی کافی نمبر 9 وچ ہک تاریخی مغالطہ نی بلکہ ٻہوں وݙا دھوکہ تھیا کھڑے ، جیویں جو سرائیکی وچ اکھیندن ’’ کوڑ دے پیر نی ہوندے ‘‘ یا ول فارسی والے اکھیندن ’’ دروغ گو حافظہ نہ باشد ، بہ مصداق ‘‘ ۔ کافی نمبر 9 دے متنازعہ مصرے ’’عرب وی تیݙی ، عجم وی تیݙی ۔ ملک پنجاب دا راجہ ‘‘کوں ایویں لکھیا ڳئے پر ترجمہ ملاحظہ کرو اتھاں لکھیا ہویا ہے ’’ عرب بھی آپ کے زیر نگیں ، عجم بھی آپ کے زیر اثر ، سندھ اور پنجاب پر بھی آپ کی روحانی حکمرانی ہے ‘‘۔گویا صاف ظاہر تھی ڳیا جو تخت لاہور آلیں تحریف تاں کیتی ہے پر ترجمہ نی وٹا سڳئے۔ ترجمہ توں صاف ظاہر تھیندے جو اُتے لفظ ’’ سندھ پنجاب ‘‘ لکھیا ہویا ہئی جیں کوں بعد ءِ چ سندھ پنجاب کٹ تے ’’ ملک پنجاب ‘‘ کیتا ڳئے ۔ ہک گذارش محترم مجاہد جتوئی صاحب توں ہے جو او خواجہ طاہر محمود کوریجہ صاحب دا مونڈھا ورتݨ توں پہلے ایہ تاں ݙیکھ گھنن جو انہاں دے مونڈھے دے وچ کتنا ٻل اے ۔ ݙوجھی گزارش خواجہ طاہر محمود کوریجہ صاحب توں ہے جو سرائیکی قوم نال انہاں دے ساہورے تخت لاہور ظلم آپوں ڄاݨ کیتے یا اُنہاں توں پُچھ تے کیتے ۔ہک ٻئی ڳالھ اے جو خواجہ فرید دی پیدائش 1845 ء دی ہے تے 1849ء دے وچ انگریزاں پنجاب سکھاں توں کھس تے ہندوستان دا صوبہ بݨا ݙتا ہئی ۔ جݙاں خواجہ فرید سئیں شاعری فرمیندے بیٹھے ہن اوں ویلھے پنجاب ملک نی بلکہ صوبہ ہا تاں ول کیڑھی بنیاد تے خواجہ فرید دے اُتے ابھر ٻدھے ویندے پن تے خواجہ فرید دا سندھ توں رشتہ کمزور کر تے سرائیکی قوم دے غاصب پنجاب نال جوڑیا ویندا پے ۔ 

میں ہک واری ول آکھداں جو مسئلہ کہیں دی ذات دا نی بلکہ قومی مسئلہ ہے ۔ میکوں ݙسیا ڳئے جو مجاہد جتوئی صاحب آکھدن جو ایہے لفظ ظہور دھریجہ کوں ݙکھاوݨ دے بعد چھاپئے ڳن ۔ حالانکہ ایہ غلط ہے ۔ چھپݨ توں پہلے میں تاں کیا میݙے فرشتیں کوں وی انہاں مکروہ لفظیں دا پتہ نہ ہئی تے نہ ہی ایں بارے میکوں آگاہ کیتا ڳیا ۔ البتہ دیوان فرید دے فوری آوݨ دے بعد جݙاں میں 21 فروری 2014ء جناح ہال خانپور دے بھرے مجمع ءِ چ ایں تے ڳالھ کیتی تاں ول تخت لاہور دے سارے حواری میݙے پِچھوں لکھݨ پئے ڳئے۔ محترم حیدر جاوید سید تے محترم عامر حسینی وی قلم دے نشتر چلائے پر سچ سچ ہوندے ۔ایں سلسلے ءِ چ میں مجاہد جتوئی صاحب کوں خود فون کیتا تے آکھیا جو تُساں صرف خواجہ فرید نال نی سرائیکی قوم نال وی ظلم کیتے ۔ خواجہ فرید کوں پنجابی شاعر آکھݨ آلیں دے کیس کوں مضبوط بݨاوݨ دی کوڑھی کوشش کیتی ہے ۔ انسان توں بھُل تھی ویندی ہے ، تُساں مہربانی کرو جو ایں ڳالھ دا اعلان کر ݙیو جو میں توں بھُل تھئی ہے آندے ایڈیشن دے وچ ایں کوں درست کر تے چھاپیا ویسے ۔ مجاہد جتوئی صاحب آکھیا جو میں ایں دے اُتے غور کریساں ۔ ایندے بعد جیرھے ݙوجھے مارکہ بیٹھے ہن انہاں کوں شاید کاوڑاں تاں کوئی آپݨیاں ہوسن پر انہاں مجاہد جتوئی کوں اپݨی ہمدردی ڄݨواوݨ کیتے توپیں دے منہ کھول ݙتے ۔ انہاں دے ڳالھیں مندیں دا جواب وی میں حوصلے تے دلیل دے نال ݙتا تے چُپ تھی ڳئی ۔ اوندے بعد میݙے چھوٹے بھرا امیر عباس ہاشمی دی طرفوں ݙسیا ڳیا جو مجاہد جتوئی صاحب سئیں جہانگیر مخلص ، سئیں اختر شاکر ملک دے سامݨے کوٹ مٹھݨ ءِ چ 17 مئی کوں  دیوان ءِ چ دانستہ تھیوݨ آلی غلطیاں دا اعتراف کیتے ، ایویں سرائیکی نال ٻہوں محبت کرݨ آلے کراچی دے سئیں شایان سرائیکی میکوں ݙسیا مجاہد جتوئی صاحب میکوں آکھئے جو ٻہہ تے مسئلہ مُکیندوں پر ایندے بعد اپݨے عزیز زبیر دھریجہ ݙسیئے جو ( میݙی کوتاہی یا کمزوری اے ہے جو میں خود کمپیوٹر اڄ تک نی چلایا ) مجاہد جتوئی صاحب عباس ہاشمی صاحب دی تردید کر ݙتی ہے ۔ ایندا مطلب ایہ تھیا جو مجاہد جتوئی صاحب تخت لاہور دی حمایت تے تخت لاہور تے ملک پنجاب توں تَلے آوݨ توں تیار کائنی تے ݙوجھے پاسے اساں تخت لاہور تے ملک پنجاب کوں کݙاہیں تسلیم نہ کریسوں توݨے اساݙے بدن دے سو ٹکڑے کر ݙیون تاں ول وی اساݙی ہک ہک ٻوٹی دے وچوں تے ہک ہک ساہ دے وچوں ’’ اساں باغی تخت لاہور دے ‘‘ دی آواز آؤسے ۔ 

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ