open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ٻارہویں صدی عیسوی وچ سائنس دی ٹور

## ٻارہویں صدی عیسوی وچ سائنس دی ٹور
ٻارہویں صدی عیسوی سائنس دے میدان وچ ہک اہم منتقلی دا دور ہئی ۔ اوں دور وچ اسلامی دنیا وچ سائنس تے علم دے میدان وچ مزید ترقی تھئی ، پر یورپ وچ وی سائنسی علوم دی نویں شروعات تھیاں ۔ ابن رشد تے جابر بن افلح ورڳے سائنسداناں مختلف شعبیاں وچ بھرویں اڳونہیں کیتی ۔ اوں دور وچ طب ، ریاضی ، ایسٹرونومی ،  کیمسٹری ، تے فلسفہ دے شعبیاں وچ بھرویں اڳونہیں تھئی ۔ تجرباتی طریقیاں کوں مزید بہتر بݨایا ڳیا تے نویاں دریافتاں کیتیاں ڳئیاں ۔ ایں صدی وچ سائنسی علوم دی ترقی اڳلے دور دے سائنسداناں کیتے دڳ سدھا کیتا ۔

طب دے میدان وچ ، ابن رشد گیلن دے کم تے تبصرے لکھئے تے طب دے میدان وچ اہم کم کیتا ۔ انہاں مختلف بیماریاں دے علاج دے نویں طریقے دریافت کیتے تے طبی آلات کوں بہتر بݨایا ۔ انہاں نفسیاتی بیماریاں تے وی کم کیتا ۔ ہسپتالاں وچ مریضاں دے علاج دے نویں طریقے متعارف کرائے ڳئے ۔ طبی علم دی منتقلی تے حفاظت تے زور ݙتا ڳیا تاں جو اڳلے دور دے سائنسداناں کیتے دڳ پدھرا تھی سڳے ۔ اوں دور وچ طبی تجربات تے مشاہدات تے زیادہ زور ݙتا ڳیا ۔ اوں دور وچ یورپ وچ وی طبی علوم دی منتقلی شروع تھئی ۔

ریاضی دے میدان وچ ، جابر بن افلح ٹرگنومیٹری دے میدان وچ اہم کم کیتا تے "اصلاح المجسطی" (Islah al-Majisti) لکھی جیڑھی بطلیموس دے "المجسطی" (Almagest) تے تبصرہ ہئی ۔ شرف الدین طوسی الجبرا دے میدان وچ اہم کم کیتا تے کیوبک مساواتاں (cubic equations) حل کرݨ دے طریقے دریافت کیتے ۔ انہاں کیلنڈر دی اصلاح وی کیتی ۔ ریاضی دے علم دی منتقلی تے حفاظت تے زور ݙتا ڳیا تاں جو اڳلے دور دے ریاضی داناں کیتے دڳ پدھرا تھی سڳے ۔ اوں دور وچ ریاضی دے ڳنجھل مسائل تے کم کیتا ڳیا ۔ اوں دور وچ یورپ وچ وی ریاضی دے علوم دی منتقلی شروع تھئی ۔

فلکیات دے میدان وچ ، جابر بن افلح (Geber) فلکیاتی مشاہدات دے ذریعے ستاریاں دی حرکات کوں مزید بہتر بݨایا ۔ انہاں زمین دی گردش تے سیاریاں دی حرکات دے بارے وچ درست معلومات ݙتی ۔ انہاں فلکیاتی آلات دے استعمال تے انہاں دی بہتری تے کم کیتا ۔ فلکیاتی رصد گاہاں وچ فلکیاتی مشاہدات کیتے ڳئے ۔ ایسٹرونومی دے علم دی منتقلی تے حفاظت تے زور ݙتا ڳیا تاں جو اڳلے دور دے ایسٹرونومی دے ماہرین  کیتے دڳ پدھرا تھی سڳے ۔ اوں دور وچ فلکیاتی مشاہدات تے حساب کتاب تے زیادہ توجہ ݙتی ڳئی ۔ اوں دور وچ یورپ وچ وی فلکیاتی علوم دی منتقلی شروع تھئی ۔ ایں صدی وچ سائنسی علوم دی ترقی اڳلے دور دے سائنسداناں کیتے دڳ سدھا کیتا ۔
پندرہاں سو عیسوی وچ سائنس دا سفر

پندرہاں سو عیسوی وچ سائنس دا سفر

پندرہاں سو عیسوی دا سال سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان وچ اہم تبدیلیاں دا سال ہا ۔ ایں سال وچ کئی نویاں ایجاداں تھیاں تے پراݨے سائنسی نظریات وچ تبدیلیاں آئیاں ۔ یورپ وچ نشاۃ ثانیہ دا دور عروج تے ہا ، جیندے پاروں سائنسی تحقیق تے تجربات وچ تیزی آئی ۔ اوں ویلھے دے سائنسداناں کائنات ، طب ، تے انجینئرنگ دے شعبیاں وچ بھرویں اڳونہیں کیتی ۔ ایں سال وچ چھاپہ خانہ دی ایجاد علم دے پھیلاؤ وچ اہم کردار ادا کیتا ، جیندے پاروں سائنسی کتاباں تے نظریات عام لوکاں تک پڄݨ لڳے ۔

اوں سال وچ ایسٹرونومی دے میدان وچ وی اہم تبدیلیاں آئیاں ۔ سائنسداناں ستاریاں تے سیاریاں دے بارے وچ نویاں معلومات حاصل کیتیاں ۔ نقشے بݨاوݨ دے فن وچ وی بہتری آئی ، جیندے پاروں سمندری سفر آسان تھیا ۔ اوں ویلھے دے انجینئراں نویاں مشیناں بݨاوݨ دا کم شروع کیتا ، جیندے پاروں زراعت تے صنعت وچ ترقی تھئی ۔ طبی شعبے وچ وی نویاں دوائیاں تے علاج دے طریقے دریافت تھئے ۔ اوں ویلھے دے ڈاکٹراں انسانی جسم دے بارے وچ نویاں معلومات حاصل کیتیاں ، جیندے پاروں بیماریاں دا علاج آسان تھیا ۔ اوں سال وچ لیونارڈو ڈا ونچی جیہے سائنسداناں اہم کردار ادا کیتا ، جیندے پاروں سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان وچ نویاں راہاں کھلیاں ۔

اوں سال وچ جغرافیائی دریافتاں وی شروع تھیاں ۔ واسکو ڈے گاما ہندوستان دا سمندری رستہ دریافت کیتا ، جیندے پاروں یورپ تے ایشیاء دے درمیان تجارت وچ اضافہ تھیا ۔ اوں ویلھے دے جہاز سازاں وݙے تے مضبوط جہاز بݨاوݨ دا کم شروع کیتا ، جیندے پاروں سمندری سفر آسان تھیا ۔ اوں سال وچ بارود دی ٹیکنالوجی وچ وی بہتری آئی ، جیندے پاروں جنگی ہتھیاراں وچ تبدیلی آئی ۔ اوں ویلھے دے ماہرین توپاں تے بندوقاں بݨاوݨ دا کم شروع کیتا ، جیندے پاروں جنگاں دے طریقے تبدیل تھئے ۔

اوں سال وچ سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان وچ تھیوݨ والیاں تبدیلیاں مستقبل دی دنیا تے گہرا اثر پاتا ۔ اوں ویلھے دے سائنسداناں تے انجینئراں جیڑھیاں بنیاداں رکھیاں ، انہاں تے بعد وچ وݙیاں وݙیاں عمارتاں تعمیر تھیاں ۔ پندرہاں سو عیسوی دا سال سائنس تے ٹیکنالوجی دی تاریخ وچ ہک اہم موڑ ہا ۔ ایں سال وچ تھیوݨ والیاں تبدیلیاں انسانی زندگی کوں بدل تے رکھ ݙتا ۔
چوݙویں صدی عیسوی وچ سائنس دی ٹور

چوݙویں صدی عیسوی وچ سائنس دی ٹور

چوݙویں صدی عیسوی سائنس دے میدان وچ ہک ملے جلے اثر دا دور ہئی ۔ اوں دور وچ اسلامی دنیا وچ سیاسی عدم استحکام تے طاعون  دی وجہ توں سائنسی تحقیق وچ کمی آئی ، پر یورپ وچ سائنسی علوم دی نویں شروعات تھیاں ۔ ابن خلدون تے نکولس اورسمے ورڳے سائنسداناں مختلف شعبیاں وچ بھرویں اڳونہیں کیتی ۔ اوں دور وچ طب ، ریاضی ، ایسٹرونومی ،  کیمسٹری ، تے فلسفہ دے شعبیاں وچ بھرویں اڳونہیں تھئی ۔ تجرباتی طریقیاں کوں مزید بہتر بݨایا ڳیا تے نویاں دریافتاں کیتیاں ڳئیاں ۔ ایں صدی وچ سائنسی علوم دی ترقی اڳلے دور دے سائنسداناں کیتے دڳ سدھا کیتا ۔

طب دے میدان وچ ، طاعون دی وجہ توں طبی تحقیق تے توجہ ݙتی ڳئی ۔ طبیباں بیماری دے پھیلاؤ تے علاج دے بارے وچ نویں نظریات پیش کیتے ۔ ابن خلدون اپݨی کتاب "مقدمہ" وچ طبی تے معاشرتی عوامل دے بارے وچ اہم بحث کیتی ۔ اوں دور وچ یورپ وچ وی طبی علوم دی منتقلی جاری رہی تے طبی تجربات تے مشاہدات تے زیادہ زور ݙتا ڳیا ۔ اوں دور وچ طبی آلات دی بہتری تے وی کم کیتا ڳیا ۔

ریاضی دے میدان وچ ، نکولس اورسمے ریاضی تے فزکس دے میدان وچ اہم کم کیتا ۔ انہاں حرکات دے بارے وچ نویں نظریات پیش کیتے تے فریکشنل پاورز دے استعمال تے وی کم کیتا ۔ انہاں گرافیکل نمائندگی دے ذریعے حرکات کوں سمجھݨ دی کوشش کیتی ۔ اوں دور وچ یورپ وچ ریاضی دے علوم دی منتقلی جاری رہی تے ریاضی دے ڳنجھل مسائل تے کم کیتا ڳیا ۔ ریاضی دے علم دی منتقلی تے حفاظت تے زور ݙتا ڳیا تاں جو اڳلے دور دے ریاضی داناں کیتے دڳ پدھرا تھی سڳے ۔

فلکیات دے میدان وچ ، فلکیاتی مشاہدات تے حساب کتاب تے زیادہ توجہ ݙتی ڳئی ۔ نکولس اورسمے زمین دی گردش دے بارے وچ بحث کیتی تے ایہ نظریہ پیش کیتا کہ زمین اپݨے محور دے گرد گھمدی ہے ۔ انہاں فلکیاتی آلات دے استعمال تے انہاں دی بہتری تے کم کیتا ۔ اوں دور وچ یورپ وچ فلکیاتی علوم دی منتقلی جاری رہی تے فلکیاتی رصد گاہاں وچ فلکیاتی مشاہدات کیتے ڳئے ۔ ایسٹرونومی دے علم دی منتقلی تے حفاظت تے زور ݙتا ڳیا تاں جو اڳلے دور دے ایسٹرونومی دے ماہرین  کیتے دڳ پدھرا تھی سڳے ۔ ایں صدی وچ سائنسی علوم دی ترقی اڳلے دور دے سائنسداناں کیتے دڳ سدھا کیتا ۔
پندھرویں صدی عیسوی وچ سائنس دی ٹور

## پندھرویں صدی عیسوی وچ سائنس دی ٹور
پندھرویں صدی عیسوی وچ، سائنس دے میدان وچ وݙے کارنامے انجام ݙتے ڳئے۔ یورپ وچ، نشاۃ ثانیہ (Renaissance) دا دور شروع تھی چکیا ہئی، جیڑھا علم اتے فنون لطیفہ دے دوبارہ عروج دا زمانہ ہئی۔ لوک قدیم یونانی اتے رومی علمی ورثے کوں دوبارہ پڑھدے پئے ہن، اتے نویاں یونیورسٹیاں بݨاوݨ اتے سائنس دی تعلیم کوں اہمیت ݙیندے پئے ہن۔

اوں ویلھے ، پرنٹنگ پریس دی ایجاد تھی ڳئی ہئی، جیندے نال کتاباں کوں چھاپݨ آسان تھی ڳیا۔ ایں وجہ توں، علم پوری دنیا وچ تیزی نال پھیلݨ لڳ ڳیا۔ لوک نویاں چیزاں پڑھدے پئے ہن، اتے نویں خیالات کوں سمجھدے پئے ہن۔

فلکیات دے میدان وچ وی وݙے کارنامے انجام ݙتے ڳئے۔ سمرقند دی رصدگاہ، جتھاں الغ بیگ کم کریندے ہن، فلکیات دے میدان وچ وݙی اہمیت رکھدی ہئی۔ انہاں ستاریاں دے بارے وچ وݙی تحقیق کیتی، اتے انہاں دے نقشے بݨائے، جیڑھے اج وی استعمال تھیندے پئے ہن۔ انہاں دا "زیج سلطانی" ناں دا فلکیاتی جدول ٻہوں مشہور تھیا۔

ریاضی دے میدان وچ وی مسلمان سائنسداناں وݙے کارنامے انجام ݙتے۔ انہاں الجبرا اتے جیومیٹری وچ نویاں چیزاں دریافت کیتیاں۔ انہاں اعشاریہ (decimals) دا استعمال وی شروع کیتا، جیڑھا حساب کتاب کوں ٻہوں آسان بݨا ݙیندا ہئی۔

طب دے میدان وچ، ابن نفیس، جیڑھے تیرہویں صدی وچ فوت تھی ڳئے ہن، انہاں دے کم دا اثر پندھرویں صدی وچ وی جاری رہیا۔ انہاں دوران خون دی گردش دے بارے وچ وݙی تحقیق کیتی، اتے انہاں ݙسایا کہ پھیپھڑیاں وچ خون صاف تھیندے۔ انہاں دے کم طب دی دنیا وچ وݙی تبدیلی گھن آندی۔

چین وچ وی، سائنسداناں وݙے کم کیتے۔ انہاں بحری جہاز بݨاوݨ اتے سمندر دی تحقیق وچ وݙے کارنامے انجام ݙتے۔ ژینگ ہی دے بحری سفر، جیڑھے پندھرویں صدی دے شروع وچ تھئے، انہاں دنیا دے کئی حصیاں کوں دریافت کیتا۔ انہاں نقشے بݨائے اتے نویاں چیزاں دے بارے وچ ڄاݨکاری ݙتی۔

پندھرویں صدی عیسوی وچ، سائنس دی دنیا وچ وݙی تبدیلی آندی پئی ہئی۔ پراݨے خیالات کوں چیلنج کیتا ویندا پیا ہئی، اتے نویاں چیزاں دریافت تھیندیاں پئیاں ہن۔
1501 عیسوی وچ سائنس دا سفر

## 1501 عیسوی وچ سائنس دا سفر
1501 عیسوی دا سال سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان وچ بھرویں اڳونہیں دا سال ہا ۔ ایں سال وچ ایسٹرونومی ، جغرافیائی دریافتاں ، طب تے سائنسداناں دی پیدائش تے وفات دے حوالے نال اہم واقعات پیش آئے ۔ ایں سال وچ یورپ وچ نشاۃ ثانیہ دا اثر مزید واضح تھیندا پیا ہا ، جیندے پاروں سائنسی سوچ تے تجربات کوں ودھارا ملدا پیا ہا ۔ اوں ویلھے دے اہم سائنسداناں وچ لیونارڈو ڈا ونچی تے نکولس کوپرنیکس شامل ہن ، جنہاں اپݨیاں تحقیقات جاری رکھیاں ۔ ایں سال وچ ایسٹرونومی ، جغرافیائی دریافتاں ، طب ، تے سائنسداناں دی پیدائش تے وفات دے حوالے نال اہم واقعات پیش آئے ۔

فلکیات دے میدان وچ نیلاکانتا سومیاجی اپݨی فلکیاتی کتاب "تنتراسمگرا" مکمل کیتی ۔ امیریگو ویسپوچی الفا سینٹوری تے بیٹا سینٹوری ستاریاں دے نال نال کرکس نکشترے دے ستاریاں دا نقشہ بݨایا ، جیڑھے یورپ وچ افق توں تلے ہن ۔ جغرافیائی دریافتاں وچ 25 مارچ کوں پرتگالی جہازران جوآؤ دا نووا غالباً جزیرہ اسینشن دریافت کیتا ۔ 1 نومبر (آل سینٹس) کوں امیریگو ویسپوچی برازیل وچ بایا ڈی ٹوڈوس اوس سینٹوس دریافت کیتا تے اونکوں ناں ݙتا ۔ گاسپر کورٹ-ریئل ایں ہزار صدی وچ مغربی یورپی کھوڄ کار دی طرفوں شمالی امریکہ وچ پہلی معلوم لینڈنگ کیتی ۔ روڈریگو ڈی باسٹیداس استھمس آف پاناما دی کھوڄ کاری کرݨ والا پہلا یورپی بݨیا ۔

طب دے میدان وچ 1587 تک جاری رہݨ والا بخار ، سر درد ، پگھر تے کالی زبان دا وبائی مرض پورے یورپ وچ پھیل ڳیا ۔ شروع وچ اونکوں موربس ہنگاریکس (ہنگری دی بیماری) آکھیا ویندا ہا ، بعد وچ اونکوں ٹائیفس دی وبا سمجھیا ڳیا ۔ ایں سال وچ اہم سائنسداناں دی پیدائش وی تھئی ، جیندے وچ 17 جنوری کوں لیونہارٹ فوکس (جرمن نباتات دان) ، 23 مارچ کوں پیٹرو اینڈریا ماتیولی (اطالوی معالج تے نباتات دان) ، 24 ستمبر کوں گیرولامو کارڈانو (اطالوی ریاضی دان تے معالج) ، تے گارسیا ڈی اورٹا (پرتگالی سیفرڈی یہودی معالج) شامل ہن ۔ ایں سال وچ گاسپر کورٹ-ریئل (پرتگالی کھوڄ کار) دی وفات وی تھئی ۔

1501 عیسوی وچ تھیوݨ والیاں سائنسی تے تکنیکی اڳونہیں مستقبل دی دنیا تے گہرا اثر پاتا ۔ اوں سال وچ رکھی ونجݨ والیاں بنیاداں تے بعد وچ وݙیاں وݙیاں عمارتاں تعمیر تھیاں ۔ ایں سال وچ تھیوݨ والیاں تبدیلیاں انسانی زندگی کوں مزید آسان تے بہتر بݨایا ۔ سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان وچ تھیوݨ والی ہر اڳونہیں انسانی ترقی دا حصہ بݨدی ڳئی ۔ اوں سال وچ تھیوݨ والیاں تبدیلیاں یورپ دی معیشت تے سماجی زندگی تے وی گہرا اثر پاتا ۔
مشال حسین ملک

مشال حسین ملک (پیدائش 23 اکتوبر 1986ء) ہک پاکستانی مصور تے سماجی کارکن ہن، جو اس وقت 17 اگست 2023ء توں انوارالحق کاکڑ دی سربراہی وچ نگراں حکومت دے تحت انسانی حقوق تے خواتین کوں بااختیار بݨاوݨ کِیتے وزیر اعظم پاکستان دے خصوصی مشیر دے طور تے خدمات انجام ݙیندی پئی ہن۔ مشال حسین ملک ہک امن کارکن، مخیر، مصور، تحفظ پسند، جنگ/تنازع والے علاقیاں وچ خواتین تے بچیاں دے حقوق دے علمبردار ہن۔ اوہ خواتین دی ترقی وچ مدد کِیتے اپݨا آرٹ ورک چیریٹی کِیتے فروخت کریندی ہن۔ اوہ جموں کشمیر لبریشن فرنٹ دے رہنما تے سربراہ محمد یاسین ملک دی اہلیہ ہن۔ ہک این جی او پیس اینڈ کلچر آرگنائزیشن دی چیئرپرسن دے طور تے، اوہ عالمی امن تے ہم آہنگی کِیتے کم کریندی ہن تے کشمیر دے تنازعے دے پرامن حل کِیتے مہم چلیندی ہن۔ سیاسی معیشت وچ انھاں دی دلچسپی نے انھاں کوں کشمیر دے ثقافتی ورثے کوں فروغ ݙیوݨ تے ایندے تحفظ دی طرف راغب کیتا۔

اوہ کشمیری علیحدگی پسند رہنما یاسین ملک دی شریک حیات ہن، جو جموں تے کشمیر لبریشن فرنٹ (JKLF) دے کمانڈر ہن، جو اس وقت بھارت (تہاڑ جیل، دہلی) وچ عمر قید دی سزا کٹ رہے ہن۔  

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
ہک کشمیری گھرانے وچ پیدا تھئی، انھاں دے مرحوم والد ایم اے حسین ملک ہک ماہر معاشیات ہَن جنھاں نے بون یونیورسٹی، جرمنی وچ معاشیات دے شعبے دے سربراہ دی حیثیت نال خدمات انجام ݙتیاں تے نوبل انعام جیوری دے رکن دے طور تے وی کم کیتا جݙݨ جو انھاں دی والدہ ریحانہ حسین ملک مسلم لیگ ن دے ونگ خواتین دی سیکرٹری جنرل رہ چکیاں ہن۔ انھاں دے بھائی حیدر علی حسین ملک امریکہ وچ مقیم خارجہ پالیسی دے ماہر ہن، 2023ء تک نیول پوسٹ گریجویٹ اسکول وچ استاد ہن، جݙݨ جو انھاں دی بھیݨ سبین حسین ملک ہک سماجی کارکن ہن۔

مشال نے لندن سکول آف اکنامکس توں پولیٹیکل اکانومی وچ پوسٹ گریجویٹ ڈگری حاصل کیتی ہے۔

## حوالے

ونکی:پاکستانی سیاسی زنانیاں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:کشمیری نژاد پاکستانی شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
نصرت سحر عباسی

نصرت بانو سحر عباسی ہک پاکستانی سیاست دان ہِن جیڑھیاں 2008ء توں مئی 2019ء تے 2023ء تئیں صوبائی اسمبلی سندھ دی رکن رہی ہِن۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
اوہ روہڑی وِچ 29 جنوری 1969ء کوں پیدا تھئیں ہَن۔

انّھاں نے معیشت وِچ بیچلر آف آرٹس، بیچلر آف قانون (ایل ایل بی) تے اقتصادیات وِچ ماسٹر آف آرٹس، تمام شاہ عبداللطیف یونیورسٹی توں حاصل کِیتے۔

اوہ پاکستان دے عام انتخابات 2008ء وِچ خواتین کِیتے مخصوص سیٹ تے پاکستان مسلم لیگ (ف) دی امیدوار دی حیثیت نال صوبائی اسمبلی سندھ وِچ منتخب تھئیں۔

اوہ 2013ء دے عام انتخابات وِچ خواتین کِیتے مخصوص سیٹ تے مسلم لیگ ن دی امیدوار دی حیثیت نال صوبائی اسمبلی سندھ وِچ وَلا منتخب تھئیں۔ 

اوہ عام انتخابات 2018ء وِچ خواتین کِیتے مخصوص سیٹ تے گرینڈ ڈیموکریٹک الائنس (جی ڈی اے) دی امیدوار دی حیثیت نال صوبائی اسمبلی سندھ وِچ وَلا منتخب تھئیں ہَن۔

## حوالے

ونکی:سندھی سیاست دان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی سیاسی زنانیاں
ونکی:سندھی شخصیتاں
ونکی:سندھ ارکان صوبائی اسمبلی 2018ء کنوں 2023ء
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:سندھ دیاں شخصیتاں
ونکی:سندھ دے سیاستدان
وڑانگہ لونی

وڑانگہ لونی انسانی حقوق کارکن تے مصنفہ ہن جو شمالی بلوچستان، پاکستان وچ سنجاوی شہر نال تعلق رکھدیاں ہن۔ اوہ پشتون تحفظ تحریک (پی ٹی ایم) دے رہنماواں وچوں ہک ہن تے اوہ تحریک دی بانی رکن وی ہن، جیندے دا مقصد پشتون خواتین وچ سیاسی شعور اجاگر کرݨ ہے۔ اوہ ابراہیم ارمان لونی دی بھیݨ ہن جنھاں کوں حملے وچ شہید کر ݙتا ڳیا ہئی۔

## سماجی سرگرمی
وڑانگہ نے اپݨے وݙے بھائی ارمان لونی دے نال فروری 2018ء وچ پشتون تحفظ تحریک وچ شمولیت اختیار کیتی ہئی۔ انھاں ݙوہاں نے پی ٹی ایم عوامی اجتماعات دے انعقاد وچ وݙا چڑھ کر حصہ گھدا، عام طور تے ہک ہفتہ پہلے محفل دی جاہ دا سفر کریندے ہَن تاکہ مقامی لوگاں وچ آگاہی مہم چلائی ونڄ سڳے۔ وڑانگہ نے یاد دلایا: "ارمان نے آکھا جو امن تے انسانی وقار دے نال اساݙے مستقبل دی بقا کِیتے خواتین دی آگاہی اہم ہے۔"

اجتماعات وچ، وڑانگہ زیادہ تر اسٹیج توں تقریراں کریندیاں ہَن پر ارمان عام طور تے پردے دے پچھوں رہوݨ پسند کریندے ہَن۔ارمان تے وڑانگہ دی سرگرمیاں نے مقامی قبائلی سرداراں کوں مشتعل کر ݙتا، جیندے دی وجہ نال ارمان دا کنبہ اپݨے آبائی سنجاوی توں پشتون قبائلی سردار نواب ایاز جوگزئی دے آبائی شہر قلعہ سیف اللہ منتقل تھی ڳیا، جتھاں انھاں کوں پناہ دی پیش کش کیتی ڳئی۔

2 فروری 2019ء کوں، وڑانگہ تے ارمان لورالائی پریس کلب دھرنے وچ ہک احتجاج وچ شرکت دے بعد لورالائی وچ، انھاں دے بھائی کوں مبینہ طور تے پولیس دی طرفوں ہک کریک ڈاؤن دے دوران ہلاک کر ݙتا ڳیا ہئی۔ تاہم پولیس نے ایف آئی آر درج کرݨ توں انکار کر ݙتا، جیندے تے پاکستان دے وزیر انسانی حقوق شیریں مزاری نے تنقید کیتی ہئی۔ 9 فروری 2020ء کوں، پی ٹی ایم دے ارمان لونی دی پہلی برسی دے موقع تے لورالائی وچ عوامی اجتماع توں پہلے، سیکیورٹی فورسز نے وڑانگہ لونی، ارفع صدیق، ثنا اعجاز تے ٻیاں خواتین پی ٹی ایم کارکناں کوں اس وقت گرفتار کر گھدا جݙݨ جو اوہ اجتماع دی جاہ تے ویندی پئی ہَن۔ تاہم، جݙݨ سماجی کارکناں نے پولیس اسٹیشن دے ٻاہر جمع تھی تے انھاں دے خلاف احتجاج کیتا تاں انھاں کوں رہا کر ݙتا ڳیا۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:زنانیت پسند پاکستانی
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:پشتون زنانیاں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
ونکی:پاکستانی سیاسی زنانیاں
ونکی:پاکستانی زنانیاں
ونکی:پاکستانی انسان دوست
ونکی:پاکستان وِچ زنانیت
ونکی:پاکستان وِچ زنانیاں دے حقوق
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
گلالئی اسماعیل

گلالئی اسماعیل (پیدائش: 1986ء) ہک پاکستانی زنانی ہِن، جیڑھی 12 سال توں انسانی حقوق کِیتے کم کرین٘دی پئین۔ انّھاں دے کم تے کئی بین الاقوامی اعزازات تے انعامات نال نوازیا ڳیا ہِے۔ گلالئی نے "اویئر گرلز" دے ناں نال ہک ادارہ قائم کِیتے جیڑھا نوجوان لڑکیوں کوں انّھاں دے حقوق دے بارے وِچ آگاہی فراہم کریندا ہِے۔ 2013ء دے پاکستان دے عام انتخابات دے دوران وِچ انّھاں نے 100 زنانیاں  دی ہک ٹیم تشکیل ݙتی جیڑھی گھر گھر ون٘ڄ کے لوکیں کوں گھریلو تشدد تے کم عمری دی شادی دے بارے وِچ آگاہی فراہم کِیتی۔

## تنظیم
چھوہِرِیں دی بیداری یا "اویئر گرلز" ناں دی تنظیم دی بنیاد 2012ء وِچ رکھی ڳئی، جیندے دا مقصد خیبر پختونخوا دے دیہی علاقیاں وِچ گھریلو تشدد دی ثقافت تے عورتاں تے جبر دے خلاف کم کرݨا ہئی۔ 2011ء دی ہک بات چیت دے دوران وِچ انّھاں نے آکھیا:"میں نے اویئر گرلز دی بنیاد رکھی، حالانکہ میں 16 سال دی ہاں، میں نے لڑکیوں تے لڑکیاں وِچ تفریق تھیوݨ ݙٹھا، میری چچا زاد بہن دی شادی 15 سال دی عمر وِچ ݙوگنی عمر دے مرد نال کر ݙتی ڳئی۔ اوہ اپݨی تعلیم مکمل نہ کر سڳی، پر میرا چچا زاد بھائی پڑھدا رہیا۔ ایہو تصور کِیتا ویندا ہِے۔ لڑکیاں ایں امتیازی سلوک کوں سہین٘دیاں ہِن – جیڑھی خاتون تشدد برداشت کریندی ہِے تے کُجھ نہیں آہدی، اُون٘ہاں کوں دیہی علاقیاں وِچ مثالی نمونہ قرار ݙِتا ویندا ہِے۔"

## اعزازات

* فارن پالیسی میگزین دی 2013ء دی گلوبل تھنکرز
* ڈیموکریسی ایوارڈ
* انٹرنیشنل ہیومنسٹ ایوارڈ
* دولتِ مشترکہ دا یوتھ ایوارڈ

## ٻِیا ݙیکھو

* فضا فرحان
* ملالہ یوسفزئی
* ارفع کریم

## حوالے


## ٻاہرلے جوڑ

* "مجھ پر پاکستان میں خواتین کی برابری کے لیے وکالت کرنے پر حملہ کیا گیا تھا۔"، گلالئی اسماعیل کا مضمون، *TheHumanist.com*، 29 مئی2014
* 2013 ڈیموکریسی ایوارڈ میں گلالئی اسماعیل کو خراج تحسین پیش، *National Endowment for Democracy*، 17 جولائی 2013
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند زنانیاں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
ونکی:زنانیت پسند پاکستانی
ونکی:ضلع صوابی دیاں شخصیتاں
ونکی:خیبر پختونخوا دیاں شخصیتاں
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:پشتون زنانیاں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
ونکی:پاکستانی سیاسی زنانیاں
ونکی:پاکستانی انسانیت پسند
ونکی:پاکستانی انسان دوست
ونکی:پاکستان وِچ زنانیت
ونکی:پاکستان وِچ زنانیاں
ونکی:پاکستان وِچ زنانیاں دے حقوق
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ظل ہما عثمان

ظِل ہُما عثمان (16 ستمبر 1971 - 20 فروری 2007) ہک پاکستانی سیاست دان تے زنانیاں دے حقوق دی کارکن ہَن۔ اوہ پرویز مشرف دی فوجی آمریت دے دوران وزیر دے طور تے خدمات انجام ݙیندی رہیاں یہاں تک جو انھاں کوں قتل کر ݙتا ڳیا۔

## ذاتی زندگی
ذوالحما نے 1997ء وچ اپݨی ایل ایل بی دی ڈگری حاصل کیتی تے بعد وچ یونیورسٹی آف پنجاب، لاہور توں سیاسیات وچ ماسٹرز دی ڈگری مکمل کیتی۔عثمان دی شادی ڈاکٹر محمد عثمان حیدر نال تھئی ہئی۔ انھاں دے ݙو پتر ہن۔

## کَم کار آلی حیاتی
اوہ اپݨے خاندان دی واحد رکن ہَن جیڑھی سیاست وچ شامل ہئی تے پاکستان مسلم لیگ (ق) نال وابستہ ہَن۔

2002ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ، عثمان نے پنجاب دی صوبائی اسمبلی دی ہک سیٹ کِیتے مقابلہ کیتا تے نمایاں ووٹ حاصل کیتے۔ 2003ء توں 2006ء تک، اوہ ترقی تے منصوبہ بندی کِیتے پارلیمانی سیکرٹری دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں، تے 2006ء وچ، انھاں کوں خواتین کِیتے سماجی بہبود دی وزیر مقرر کیتا ڳیا۔[

## قتل تے مقدمہ
پنجاب وچ سماجی بہبود دی صوبائی وزیر دے طور تے خدمات انجام ݙیندے ہوئے، عثمان کوں 20 فروری 2007ء کوں گوجرانوالہ وچ گولی مار کے ہلاک کر ݙتا ڳیا، جو لاہور توں 70 کلومیٹر (43 میل) شمال وچ واقع ہے۔ اوہ پارٹی دے ارکان نال ملاقات کر رہی ہَن جݙݨ گروپ وچ ہک مرد نے فائرنگ کیتی تے انھاں دے سر وچ گولی لڳی۔ عثمان کوں پہلے گوجرانوالہ دے ہک مقامی اسپتال وچ منتقل کیتا ڳیا پر بعد وچ لاہور لیجایا ڳیا۔ اوہ سرجری دے دوران اپݨیاں چوٹاں دی وجہ توں فوت تھی ڳئی۔

انھاں دے قاتل، محمد سرور، کوں انھاں دے اسلامی لباس دے کوڈ تے عمل نہ کرݨ تے خواتین دی سیاست وچ شمولیت دے مخالف ہووݨ دی وجہ توں محرک قرار ݙتا ڳیا۔ سرور پہلے وی چار طوائفاں دے قتل تے مسخ کرݨ دے جرم وچ قید ہئی تے ہک ٹیلی ویژن انٹرویو وچ آکھیا ہئی، "میں انھاں تمام خواتین کوں مار ݙیساں جو صحیح راستے تے نہیں چلدیاں، جے میں دوبارہ آزاد تھی ڳیاں"۔ 20 مارچ 2007ء کوں، انھاں کوں موت دی سزا سݨائی ڳئی؛ پر اوہ 27 جنوری 2012ء کوں سنٹرل جیل لاہور وچ تپ دق دے سبب فوت تھی ڳیا۔

## حوالے

ونکی:زنانیت پسند پاکستانی
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی سیاسی زنانیاں
ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:پاکستانی زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:نسائیت پسند مسلمان
ونکی:مقتول پاکستانی سیاست دان
طوبیٰ سید

طوبیٰ سید (پیدائش: 29 مئی 1991ء) ہک پاکستانی فیمنسٹ، سرگرم سیاسی کارکن تے صنفی تعلیم دی محقق ہِن۔ اوہ ہک فیمنسٹ تنظیم ویمن ڈیموکریٹک فرنٹ تے عوامی ورکرز پارٹی پنجاب دی سیکریٹری اطلاعات و نشریات ہِن۔ اوہ قائد اعظم یونیورسٹی دے شعبہ جینڈر سٹڈیز دی فیکلٹی دا حصہ رہی ہِن۔

## زنانیت پسندی
طوبیٰ پاکستان وِچ حقوق نسواں دی تحریکاں دی تاریخ تے کم کریندی رہی ہِن تے 1980ء دی دہائی دے بعد توں حقوق نسواں دی مانند پئے ون٘ڄݨ والیاں مزاحمتی تحریکاں دے دوبارہ جنم گِھنݨ دی کوششاں وِچ پیش پیش ہِن۔ اوہ دور حاضر دی نوجوان نسل دیاں زنانیاں کوں مختلف تنظیماں دے نال چلݨ دی ترغیب ݙین٘دی ہِن۔ جنوبی ایشیا دی فیمنسٹ تحریکاں نال منسلک ہِن تے سنگت جیہاں تنظیماں دے نال مل کے کم کریندیاں ہِن۔ اوہ پاکستان وِچ می ٹو جیہاں تحریکاں دی حامی ہِن تے زنانیاں تے تھیوݨ والے ہر طرح دے تشدد دی مخالفت کریندیاں ہِن۔  بطور عوامی ورکرز پارٹی کارکن، 2017ء وِچ تھیوݨ والے عالمی خواتین دے موقع تے انّھاں نے کملا بھاسین کوں مدعو کِیتا جیڑھیاں جنوبی ایشیا دی مشہور فیمنسٹ تے ادیب ہِن۔

### ویمن ڈیموکریٹک فرنٹ
طوبیٰ ہک سوشلسٹ فیمنسٹ تنظیم، ویمن ڈیموکریٹک فرنٹ دی انفارمیشن سیکریٹری ہِن، جیندے بݨاوݨ وِچ ملک بھر دیاں محنت کش خواتین تے سیاسی کارکنان نے حصہ گِھدّا ہئی۔

## حوالے

ونکی:زنانیت پسند پاکستانی
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
ونکی:پاکستانی سیاسی زنانیاں
ونکی:پاکستان وِچ زنانیت
ونکی:پاکستان وِچ زنانیاں
ونکی:پاکستان وِچ زنانیاں دے حقوق
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
سعدیہ عباسی

سعدیہ عباسی  ہک پاکستانی سیاست دان ہِن جیڑھیاں پاکستان مسلم لیگ (ن) توں منتخب سابقہ رکن ایوان بالا پاکستان ہِن۔ اوہ خاقان عباسی دی دِھی تے وزیراعظم پاکستان شاہد خاقان عباسی دی بھیݨ ہِن۔ سعدیہ مارچ 2018ء توں ایوان بالا دی رکن ہِن۔ ایں توں پہلے اوہ مارچ 2003ء توں فروری 2009ء تئیں ایوان بالا دی رکن رہیاں ہِن۔

## سیاسی حیاتی
سعدیہ عباسی مارچ 2003ء دے ایوان بالا دے انتخابات وِچ پنجاب توں خواتین کِیتے مخصوص نشست تے مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دی حیثیت نال ایوان بالا دی رکن منتخب تھئیں ہَن۔

فروری 2009ء وِچ، جݙݨ مسلم لیگ (ن) نے مارچ 2009ء دے ایوان بالا انتخابات وِچ انّھاں کوں ٹکٹ جاری کرݨ توں انکار کر ݙِتّا تاں انّھاں نے سیاسی جماعت مسلم لیگ (ن) توں استعفیٰ ݙے ݙِتّا تے نال ای ایوان بالا وِچ مدت پوری تھیوݨ توں کُجھ پہلے ہی استعفیٰ ݙے ݙِتّا۔

دسمبر 2011ء وِچ، اوہ پاکستان تحریک انصاف وِچ شامل تھی ڳئی۔

17 اکتوبر 2018ء کوں عدالت عظمیٰ نے دہری شہریت دی وجہ نال عباسی دی ایوان بالا دی رکنیت کوں نااہل قرار ݙِتّا۔

## حوالے

ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی سیاسی زنانیاں
ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
طاہرہ مظہر علی

طاہرہ مظہر علی (5 جنوری 1924ء - 23 مارچ 2015ء) بائیں بازو دی ہک پاکستانی سیاسی کارکن، خواتین دے حقوق دی مہم چلاوݨ والی تے بے نظیر بھٹو دی استانی ہَن۔ انھاں دے بچیاں وچ برطانوی پاکستانی سیاسی کارکن طارق علی، توصیف حیات تے آسٹریلیائی صحافی ماہر علی شامل ہن۔

## ابتدائی اَتے پیشہ ورانہ حیاتی
طاہرہ، برطانوی ہندوستان دے شہر لاہور وچ پیدا تھئیں ہَن۔ انھاں نے اپݨی بنیادی تعلیم لاہور دے قوئین میری اسکول توں حاصل کیتی۔ انھاں دی شادی 17 سال دی عمر وچ تھئی۔ انھاں دے شوہر مظہر علی خان (1917 – 1993) پاکستان ٹائمز دے ہک صحافی تے ایڈیٹر ہَن تے سوشلسٹ جھکاؤ رکھدے ہَن۔ طاہرہ پنجابی سیاست دان تے برطانوی پنجاب دے سابق وزیر اعلیٰ سکندر حیات خان (1892 – 1942) دی دھی تے سردار شوکت حیات خان (1915 – 1998) تے بیگم محمودہ سلیم خان (1913 – 2007) دی نِکّی بھیݨ ہَن۔

طاہرہ اپݨے شوہر دے نال کمیونسٹ پارٹی تے پروگریسو پیپرز لمیٹڈ (پی پی ایل) دا حصہ ہَن۔ طاہرہ مظہر علی کوں جنرل محمد ضیاء الحق دی آمریت دی بھرپور مخالفت کرݨ تے جیل بھیج ݙتا ڳیا ہئی۔ اوہ خواتین دے حقوق دی جنگ کِیتے کارکناں دے احتجاج وچ شامل تھیوݨ والی پہلی خاتون ہَن، خواتین دے حقوق تے ضیا دے حملے دی مزاحمت کر رہی ہَن۔ اگرچہ اوہ ہک متمول خاندان وچ پیدا تھئیں ہَن، پر 60 سال توں زیادہ عرصہ تک مزدوری تے خواتین دے حقوق کِیتے سرگرم کارکن رہیاں ہَن۔ طاہرہ مظہر علی نے 1950ء وچ پاکستان وچ ڈیموکریٹک ویمن ایسوسی ایشن (DWA) تشکیل ݙتی۔ پاکستان وچ پہلی واری انھاں دی سربراہی وچ خواتین دا عالمی دن منایا ڳیا جتھاں کھلے عام توں مطالبہ کیتا ڳیا جو خواتین کوں مساوی حیثیت تے حقوق ݙتے ونڄن۔ زندگی دے آخری سالاں وچ انھاں کوں فالج دے حملے تھئے، جیندے نال اوہ جزوی طور تے مفلوج تھی ڳئیں ہَن۔ انھاں نے بہت ساریاں ممتاز پاکستانی خواتین دی استاد دی حیثیت نال خدمات انجام ݙتیاں۔

## موت اَتے میراث
طاہرہ مظہر علی 23 مارچ 2015ء کوں لاہور وچ فوت تھئی۔ تجربہ کار پاکستانی صحافی تے انسانی حقوق دے کارکن آئی اے رحمان نے ڈان اخبار وچ انھاں کوں خراج تحسین پیش کریندے ہوئے آکھا جو اوہ "سچی کارکن" ہَن۔ تے انھاں نے ہندوستان تے پاکستان دے درمیان زنانیاں دے حقوق تے قیام امن دی کوششاں کِیتے انھاں دی خدمات دا ذکر کیتا ہے۔

## حوالے

ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
ونکی:پاکستانی سیاسی زنانیاں
ونکی:پاکستان وِچ زنانیاں دے حقوق
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
ثنا اعجاز

ثنا اعجاز خیبر پختونخوا، پاکستان نال تعلق رکھݨ والی صحافی تے انسانی حقوق دی کارکن ہن۔ اوہ پشتون تحفظ تحریک (پی ٹی ایم) دے اڳواݨاں  وچوں ہک ہن۔اوہ امن دی تعمیر، مفاہمت تے سماجی سرگرمیاں وچ خواتین دے کردار کوں فروغ ݙیوݨ کِیتے وکالت تے توجہ ݙیندی ہن۔ اوہ واک موومنٹ دی بانی رکن وی ہن، جیندے دا مقصد پشتون خواتین وچ سیاسی شعور اجاگر کرݨ ہے۔ اوہ پہلے عوامی نیشنل پارٹی (اے این پی) دے یوتھ ونگ دی نائب صدر ہَن۔

## تعلیم
ثنا اعجاز پشاور وچ پیدا تھئیں ہَن۔ انھاں دی والدہ، شاہدہ بیگم، سماجی کارکن ہَن۔ والد پی ٹی وی وچ ملازم ہَن۔ کالج جانے دے بعد ثنا نے باچا خان ٹرسٹ ایجوکیشن فاؤنڈیشن وچ شمولیت اختیار کیتی۔ ایندے دے نال نال انھاں نے جرنلزم وچ ماسٹرز وی کیتا۔ باچا خان یونیورسٹی وچ نوکری کیتی، لکھݨا شروع کیتا۔ 2013ء وچ عوامی نیشنل پارٹی وچ شامل تھی ڳئیں۔ پاک چین راہداری منصوبے وچ پشتوناں دے حق کِیتے ڳالھ کیتی، گرفتار وی تھئیں۔ محسود تحفظ موومنٹ دی حامی ہووݨ دی وجہ توں عوامی نیشنل پارٹی تے پی ٹی وی ݙوہاں نے کڈھ ݙتا۔

## کَم کار آلی حیاتی اَتے سرگرمی
ثنا نے ڈھائی سال تک پاکستان دی سرکاری ٹیلی ویژن کارپوریشن (پی ٹی وی) وچ اینکر تے میزبان دی حیثیت نال کم کیتا۔ تاہم، پی ٹی ایم وچ سرگرمی دی وجہ توں 9 مئی 2018ء کوں انھاں کوں ملازمت توں برطرف کر ݙتا ڳیا ہئی۔ 2018ء دے آخر وچ، اوہ شرکت گاہ نامی ہک غیر سرکاری وکالت تنظیم وچ وی اپݨی ملازمت توں ہتھ دھو بیٹھی۔ پی ٹی ایم نال وابستگی دے بارے وچ، انھاں نے آکھا: "میں انصاف، آئینی حقوق تے قیام امن دے پرامن مطالبے دی حمایت کر تے کجھ غلط نی کریندی پئی ہاں۔ میں پچھوں نہ ہٹساں۔" 9 فروری 2020ء کوں، پی ٹی ایم دے ارمان لونی دی پہلی برسی دے موقع تے، لورالائی، بلوچستان وچ عوامی اجتماع توں پہلے، سیکیورٹی فورسز نے ثنا اعجاز، وڑانگہ لونی، ارفع صدیق تے ٻیاں خواتین پی ٹی ایم کارکناں کوں اس وقت گرفتار کر گھدا جݙݨ جو اوہ اجتماع وچ ویندی پئی ہَن۔ تاہم، جݙݨ سماجی کارکناں نے پولیس اسٹیشن دے ٻاہر جمع تھی تے انھاں دے خلاف احتجاج کیتا تاں انھاں کوں رہا کر ݙتا ڳیا۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:زنانیت پسند پاکستانی
ونکی:عوامی نیشنل پارٹی دے سیاست دان
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:پشتون زنانیاں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
ونکی:پاکستانی سیاسی زنانیاں
ونکی:پاکستانی صحافی زنانیاں
ونکی:پاکستانی انسان دوست
ونکی:پاکستان وِچ زنانیاں دے حقوق
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ثروت فاطمہ

ثروت فاطمہ ہک پاکستانی سیاست دان ہِن جیڑھیاں خواتین دی مخصوص نشست تے تحریک لبیک پاکستان دی طرف توں 2018ء دے انتخابات دے بعد رکن صوبائی اسمبلی سندھ منتخب تھئیں ہِن۔ ایہ تحریک لبیک پاکستان دی واحد خاتون رکن صوبائی اسمبلی ہِن۔

ثروت فاطمہ شادی شدہ ہِن تے انّھاں دے شوہر دا ناں منظور لغاری ہِے۔ ثروت فاطمہ نے طب دے مضمون وِچ ایم بی بی ایس دی ڈگری حاصل کر رکھی ہِے تے پیشے دے لحاظ نال اوہ ڈاکٹر ہِن۔

## سیاسی حیاتی
ثروت فاطمہ 2018ء دے عام انتخابات وِچ خواتین کِیتے مخصوص نشست تے تحریک لبیک پاکستان دی امیدوار دی حیثیت نال سندھ دی صوبائی اسمبلی کِیتے منتخب تھئیں۔ ثروت فاطمہ سن 2018ء توں سندھ دی صوبائی اسمبلی دی رکن ہِن، انّھاں نے 13 اگست 2018ء کوں سندھ صوبائی اسمبلی دی رکنیت دا حلف چاتا۔  اوہ تحریک لبیک پاکستان دی واحد خاتون سیاست دان ہِن جیڑھیاں مخصوص نشست تے منتخب تھی کے سندھ دی صوبائی اسمبلی تئیں پُڄیاں ہِن۔ ثروت فاطمہ غیر متحرک تے زیادہ فعال عمل صوبائی اسمبلی رکن کائے نِھیں، انّھاں نے کُجھ اسمبلی دیاں قرارداداں وِچ شرکت کِیتی پر ایں توں زیادہ اوہ اسمبلی دی کارروائی وِچ حصہ نِھیں گِھندیاں۔

### صوبائی اسمبلی قرارداد
ثروت فاطمہ نے پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائن دے ہیڈ کوارٹر کوں کراچی توں اسلام آباد منتقل کرݨ دے منصوبے تے مذمتی قرارداد پیش کِیتی۔

میڈیکل طالب علم نمرہ احمد دی ڈاکوؤں تے پولیس دے درمیان فائرنگ دے تبادلے وِچ ہلاک تھیوݨ تے افسوس دے اظہار تے مذمت دے نال نال اعزازی ڈگری ݙیوݨ کِیتے سندھ دی صوبائی اسمبلی وِچ قرارداد دا حصہ بݨیں۔

## حوالے

ونکی:پاکستانی سیاسی زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:سندھ ارکان صوبائی اسمبلی 2018ء کنوں 2023ء
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:تحریک لبیک پاکستان دے سیاست دان
ونکی:پاکستانی سیاستدان
ونکی:پاکستانی سیاسی تِریمتاں
ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:پاکستانی سیاست دان زنانیاں
زنانی اول يا مرد اول پاكستان

زنانی اول یا مرد اول پاکستان (انگریزی: First Ladies and Gentlemen of Pakistan) صدر پاکستان تے وزیر اعظم پاکستان دی اہلیہ یا شوہر کوں اَکثر تبادلے دے طور تے، ہک غیر سرکاری لقب ݙِتا ویندا ہِے۔ صدر پاکستان عارف علوی دی اہلیہ، ثمینہ علوی، پاکستان دی خاتون اول ہِن تے وزیر اعظم عمران خان دی اہلیہ بشریٰ مانیکا، پاکستان دی دوسری خاتون اول ہِن۔ اپݨے شریک حیات تے ٻالاں دے نال، خاتون اول یا مرد اول خاندان اول دے رکن تِھین٘دے ہِن۔

## شاہی ذال /شوہر، خاتون اول یا مرد اول

### شاہی ذال /شوہر دی فہرست ([[پاکستان]] دے بادشاہ – 1956ء وِچ عہدہ ختم کر ݙِتا ڳیا)

### زنانی اول دی تن٘دیر ([[:ur:گورنر_جنرل_پاکستان|گورنر جنرل پاکستان]] – 1956ء وِچ عہدہ ختم کر ݙتا ڳیا)

### خاتون اول يا مرد اول – [[:ur:صدر_پاکستان|صدر پاکستان]]

## حوالے

ونکی:وزرائے اعظم پاکستان دے حیاتی ٻیلی
زنانی اول اَتے مرد اول پاکستان

زنانی اول تے مرد اول ہک خطاب ہے۔ خاتون اول وزیر اعظم یا صدر مملکت دی بیوی کوں آکھا ویندا ہے تے مرد اول کہیں وی خاتون وزیر اعظم دے شوہر کوں آکھا ویندا ہے۔

## تن٘دیر بلحاظ وزیر اعظم

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی شخصیتاں دیاں تندِیراں
ونکی:پاکستانی سیاست
ونکی:پاکستانی سیاستدان
ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:وزرائے اعظم پاکستان دے حیاتی ٻیلی
ونکی:زنانی اول
ناہید مرزا

ناہید اسکندر مرزا (6 فروری 1919 – 23 جنوری 2019، لندن، برطانیہ)، سابقہ ناں ناہید افگمی یا جنہاں کوں ناہید عامر تیمور دے ناں نال وی ڄاݨا ویندا ہِے، ہک ایرانی-پاکستانی سوشلسٹ ہَن جیڑھیاں 1956ء توں 1958ء دے درمیان پاکستان دی پہلی خاتون اول رہی ہَن۔ اوہ پاکستان دی ہک ٻئی خاتون اول، نصرت بھٹو دی کزن وی ہَن۔ بعض دے مطابق انّھاں نے ہی نصرت بھٹو دے نال ذوالفقار علی بھٹو کوں سیاست وِچ آنے دی ترغیب ݙتی ہئی۔

## ذاتی حیاتی
اوہ ہک سرکاری افسر ایرانی امیر تیمور کلالی دے ہاں پیدا تھئیں، ناہید دی پہلی شادی پاکستان وِچ ایرانی سفارت خانے وِچ اُوں وقت دے ملٹری اٹاشی لیفٹیننٹ کرنل افگامی نال تھئی۔ اِیں دوران، اسکندر مرزا پاکستان وِچ وزارت دفاع دے سکریٹری ہَن۔ کراچی وِچ روسی سفارت خانے وِچ ہک تقریب دے دوران، انّھاں دی اسکندر مرزا نال پہلی وار ملاقات تھئی۔ 1952ء وِچ، افگامی دوبارہ پاکستان توں تہران کِیتے روانہ تھئے۔ اِیں دے بعد ناہید لندن وِچ اپݨی دِھی دے نال رہوݨ لڳیاں، جیڑھی اُوں وقت شہر دے ہک بورڈنگ اسکول وِچ داخلے دی تیاری وِچ ہئی۔ دسمبر 1953ء وِچ انّھاں نے افگامی توں طلاق گِھن گِھدّی تے ستمبر 1954ء وِچ اسکندر مرزا نال شادی کر گِھدّی جیڑھے ہک طیارہ حادثے وِچ اپݨی بیوی تے پُتر کوں کھو ݙِتّا ہئی۔ پاکستان ٹوڈے دے مطابق، انّھاں نے میرجاواہ نال تعلق رکھݨ والے پاکستان تے ایران دے درمیان سرحدی تنازع دے حل وِچ وی اہم کردار ادا کِیتا ہئی۔ 1956ء وِچ، اسکندر مرزا پاکستان دے صدر بݨ ڳئے تاں اوہ پاکستان دی خاتون اول بݨ ڳئیاں۔ 1958ء وِچ پاکستان وِچ فوجی بغاوت دے بعد، اسکندر مرزا کوں جلاوطن کر ݙِتا ڳیا جِتھاں نومبر 1969ء وِچ اسکندر مرزا دی موت تھی ڳئی۔ اوہ 23 جنوری 2019ء کوں لندن وِچ وفات پا ڳئیاں۔

## حوالے

ونکی:پاکستانی سوشلائٹ
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
عنبرین ارشد

عنبرین ارشد (پیدائش 22 اپریل 1992ء، بہاولپور) پاکستان نال تعلق رکھݨ والی فیلڈ ہاکی دی ہک خاتون کھلاڑی ہن۔ اوہ قومی ٹیم دی موجودہ نائب کپتان ہن (20 نومبر 2020ء تک)۔ جنوری 2018ء تک انھاں نے 7 گول اسکور کیتے ہن تے 28 بین الاقوامی میچاں وچ پاکستان دی نمائندگی کیتی ہے۔ انھاں دے کھیل دی پوزیشن 'لیفٹ ان' ہے۔

## کَم کار آلی حیاتی

### قومی
قومی سطح تے ارشد واپڈا دی طرفوں فیلڈ ہاکی کھیݙدیاں ہن۔

### بین الاقوامی
عنبرین ایں ٹیم دی رکن ہَن جیڑھی ٹیم نے 2012ء وچ تھائی لینڈ دے شہر بینکاک وچ منعقدہ جونیئر ایشیا کپ وچ اٹھویں پوزیشن حاصل کیتی۔ ایں ٹیم کوں پول بی وچ جنوبی کوریا، جاپان، تھائی لینڈ تے قازقستان دے نال رکھا ڳیا ہئی۔ اوہ 2012ء وچ سنگاپور وچ منعقدہ تریجھے خواتین اے ایچ ایف کپ وچ چھیویں نمبر تے آن والی ٹیم دا حصہ ہَن۔ عنبرین نے ستمبر 2013ء وچ تھائی لینڈ دے شہر بینکاک وچ منعقدہ ݙوجھے ایشین ہاکی چیلنج وچ حصہ گھدا ہئی جیندے دوران انھاں نے 2 گول اسکور کیتے ہَن تے 3/4 پلے آف سمیت تمام 6 میچاں وچ کھیݙیاں ہَن۔ 13ویں منٹ وچ کھیل وچ شامل تھیوݨ دے بعد انھاں نے میانمار تے 4-0 توں جیت وچ ݙو واری (فیلڈ گول) اسکور کیتا۔ ارشد نے 2014ء وچ بھارت دے شہر جالندھر وچ منعقدہ 31ویں سرجیت سنگھ ہاکی ٹورنامنٹ وچ حصہ گھدا ہئی۔

#### بین الاقوامی گول

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:بہاولپوری شخصیتاں
ونکی:بہاولپور دے شخصیتاں
ونکی:بہاولپور دے ڄماندرو
ونکی:پاکستانی فیلڈ ہاکی دیاں کِھݙار زنانیاں
ونکی:بہاولپور دے فیلڈ ہاکی کِھݙار
ثمن اسلم

ثمن اسلم پاکستان نال تعلق رکھݨ والی پہلی پاکستانی تے کم عمر خاتون تحریر شناس  تے گرافو تھراپسٹ ہِن۔ تحریر شناسی ہک علم ہِے تے ایں علم وِچ تحریر کنندہ دی تحریر دا جائزہ گِھن کے اُون٘دی شخصیت دی خصوصیات دا اندازہ لایا ویندا ہِے۔ تحریر شناسی دی سائنس کوں عام طور تے کاذب سائنس دے طور تے تصور کِیتا ویندا ہِے تے ایہ علم فرانس وِچ وݙے پیمانے تے استعمال وِچ ہِے۔

## کَم کار آلی حیاتی
ثمن سعودی عرب وِچ پیدا تھئیں تے سعودی عرب وِچ ہی انّھاں دی پرورش تھئی۔ انّھاں کوں سعودی عرب وِچ پہلی غیر ملکی رہائشی تحریر شناس دے طور تے ڄاݨا ویندا ہِے۔ ثمن اسلم واحد دو لسانی (انگریزی تے عربی زبان) دی تحریر شناس ہِن۔

ثمن کوں اپݨے کم دی جاہ تے تحریر شناس نال تعارف تھیا۔ اُتّھاں انّھاں کوں ہک قرآنی آیت "'بسم اللہ الرحمن الرحیم" لکھݨ کوں آکھا ڳیا۔ جِہڑیلے انّھاں نے ایہ آیت لکھی تے اوہ تحریر جِہڑیلے اُتّھاں موجود تحریر شناس ماہرین نے ݙٹھی تاں اوہ ایہ ڄاݨ کے حیران رہ ڳئے جو انّھاں ماہرین نے اِیں تحریر کوں پرکھ کے انّھاں دی شخصیت دے کُجھ خصائص کوں صحیح طور تے بیان کر ݙِتّا۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:جدہ دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی تحریر شناس زنانیاں
ونکی:ریاض دیاں شخصیتاں
ونکی:سعودی عرب وِچ پاکستانی تارکین وطن
راحت خان (فیلڈ ہاکی)

راحت خان ہک پاکستانی فیلڈ ہاکی کھلاڑی تے خواتین ہاکی لیگ آفیشل ہِن۔ اوہ بی بی سی فور دے پروگرام انڈیاز فرنٹیئر ریلوے دی ہک قسط وِچ نظر آئیاں جِہڑیلے اوہ لڑکیاں دی ہاکی ٹیم دے نال بھارت وِچ تھیوݨ والے ہک ٹورنامنٹ کِیتے سفر کریندیاں ہَن۔ اوہ 1985ء توں "ہاکی کوئین" دے ناں نال مشہور ہَن۔ 1996ء وِچ، انّھاں کوں پاکستانی ریلوے دی طرف توں "بہترین کھیل کِیتے خواتین ٹرافی" ݙتی ڳئی۔ اُون٘دی ریلوے دی ہاکی ایسوسی ایشن کِیتے 12 سال تک بطور کھلاڑی تے ٹرینر کھیڈیا تے کم کِیتا۔ 2017ء تئیں، اوہ پاکستانی پنجابی ویمنز ہاکی ایسوسی ایشن دی سیکرٹری تے انڈر 19 پنجابی چھوہِرِیں دی ٹیم دی منیجر ہَن۔

## حیاتی دا احوال
اُون٘دی بہن ثروت خان وی پاکستانی فیلڈ ہاکی دی کھلاڑی ہَن۔ تاہم اُون٘دے پُتر کوں ہاکی وِچ کُئی دلچسپی کائنی تے اوہ صرف کرکٹ وِچ دلچسپی رکھین٘دا ہِے۔

پاکستان دی پہلی ویمن ہاکی لیگ قومی ہاکی اسٹیڈیم وِچ ایکشن وِچ آئی جیندے وِچ شرکت کرݨ والیاں پنج ٹِیماں ملک دے مشہور شہراں دے ناں نال منسوب ہَن۔ خواتین ہاکی ایسوسی ایشن دی سیکرٹری راحت خان نے آکھا جو "ایہ لیگ خواتین دی ہاکی کوں تاریخ دی کتاباں وِچ گِھن ون٘ڄے گی تے اساں اِیں ایونٹ کوں سالانہ بنیاداں تے منعقد کرݨ کوں یقینی بݨیسوں تاکہ خواتین ہاکی کوں فروغ ݙیوݨ وِچ مدد ملے"۔ انّھاں نے آکھا جو شرکت کرݨ والیاں ٹِیماں لاہور لائنز، پشاور ڈیرز، کراچی ڈولفنز، کوئٹہ پینتھرز تے اسلام آباد شاہین شامل ہِن۔ انّھاں نے آکھا جو پنجاب سپورٹس بورڈ تے ہاکی ایسوسی ایشن پنجاب دے اشتراک نال آل پاکستان ویمن ہاکی لیگ دے انعقاد نال کھیلاں دے میدان وِچ خواتین دی حوصلہ افزائی تھیسی۔ انّھاں نے آکھا جو ہاکی اساݙا قومی کھیل ہِے تے اُون٘دا فروغ محکمہ سپورٹس پنجاب دی اولین ترجیح ہِے۔ سیکرٹری ہاکی ایسوسی ایشن راحت خان نے آکھا جو تمام ٹِیماں دے کھلاڑیاں دا انتخاب بہترین دی بنیاد تے کِیتا ڳیا ہِے جیڑھے تجربہ کار کوچز دی نگرانی وِچ پریکٹس کریسن۔

پاکستان ہاکی فیڈریشن (پی ایچ ایف) نے راحت خان کوں پنجاب ویمن ہاکی ایسوسی ایشن دا جنرل منیجر مقرر کر ݙِتّا۔

## حوالے

ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فیلڈ ہاکی دیاں کِھݙار زنانیاں
بینش حیات

بینش حیات سابقہ پاکستانی بین الاقوامی ہاکی کھلاڑی تھئی ہَئی تے ہُݨ بین الاقوامی زنانیاں امپائر ہِن۔ اوہ پاکستان دی واحد بین الاقوامی زنانیاں امپائر ہِن ۔ 2017 دے بعد توں انّھاں کول "پرامسنگ امپائر" دا اعزاز ہے جیڑھا ایہ مطلب رکھیندا ہے جو اوہ کِسے وی بین الاقوامی میچ دی امپائرنگ دے فرائض سر انجام ݙیوݨ دی اہلیت رکھیندی ہِن۔

## کَم کار بطورِ کِھݙار
بینش حیات نے گورنمنٹ کالج برائے زنانیاں وحدت روڈ لاہور توں تعلیم حاصل کِیتی۔ انّھاں نے ہاکی دے کھیل دا آغاز اپݨے کالج دے ݙینہاں توں کِیتا ۔ 

#### قومی کِھݙار
اپݨے کھیل دے پورے کیریئر (2004-2011) دے دوران بینش حیات نے واپڈا دی نمائندگی کِیتی ۔

#### بین الاقوامی کِھݙار
بینش حیات 2004 تے 2011 دے درمیان 10 کیپس حاصل کرݨ والی قومی ٹیم دا حصہ تھئی ہَئی۔

انّھاں دا واحد بیرون ملک ٹورنامنٹ  2006 وچ ایشین گیمز دے کوالیفائنگ میچ ہَن جیڑھے جون وچ ملائیشیا دے شہر کوالالمپور وچ منعقد تھئے  جِتھاں انّھاں دی ٹیم چوتھے نمبر تے آئی ۔

انّھاں دی ٹیم نے دوحہ قطر وچ 2006 وچ منعقدہ ایشین گیمز کِیتے کوالیفائی کِیتا ہئی پر بعد وچ اوہ دستبردار تھی ڳئیں ۔

### کیریئر بطور امپائر
انّھاں نے امپائرنگ دی تربیت پاکستانی بین الاقوامی امپائر حیدر رسول توں گِھدّی ۔

#### قومی امپائر
بینش حیات نے اکتوبر – نومبر 2020 وچ لاہور وچ منعقدہ مرداں دی نیشنل ٹرے ہاکی چیمپئن شپ وچ امپائرنگ دے فرائض سر انجام ݙتّے ۔

#### بین الاقوامی امپائر
بینش حیات نے دسمبر 2012 وچ سنگاپور وچ منعقدہ ویمن ایشیا کپ وچ اپݨے پہلے میچ وچ امپائرنگ کِیتی  تے ہُݨ تک 49 میچاں وچ امپائرنگ دے فرائض سر انجام ݙے چُکی ہِن ۔ 2013 وچ تھائی لینڈ دے بینکاک وچ ایشین چیلنج وچ اپݨی کارکردگی دے نتیجے وچ انّھاں کوں ایف آئی ایچ نے باضابطہ طور تے "بین الاقوامی امپائر" دا درجہ ݙِتّا۔ انّھاں نے ایہ حیثیت 2017 تک جاری رکھّی، جِتھاں انّھاں دی ترقی تھئی تے پھر انّھاں کوں "پرامسنگ امپائر" دا درجہ ݙِتّا ڳیا۔ ایں حیثیت نال اوہ ایف آئی ایچ سمیت دنیا بھر دے میچاں وچ فرائض انجام ݙیوݨ دی حقدار ہِن۔

انّھاں نے سینئر تے جونیئر (21 سال توں کم عمر) سطحاں تے میچ کھیݙے ہِن ۔ انّھاں نے اولمپک یکجہتی تکنیکی کورس برائے کوچز تے ایف آئی ایچ کوالیفائڈ ہاکی اکیڈمی مدارس سمیت متعدد کورسز وی کِیتے ہِن۔ 2018 ایشین گیمز وچ، اوہ پول اے دے زنانیاں میچاں دے نال نال 9-10 درجہ بندی میچ وچ وی فرائض انجام ݙیندی ہَن ۔ اوہ 4 میچاں وچ فیلڈ امپائر، 2 وچ ریزرو امپائر تے 1 وچ ویڈیو امپائر ہَئی ۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:لاہور دے فیلد ہاکی کِھݙار
ونکی:اِکویہویں صدی دیاں پاکستانی زنانیاں
ونکی:پاکستانی فیلڈ ہاکی دیاں کِھݙار زنانیاں
رخسانہ پروین

رخسانہ پروین (پیدائش: 5 مئی 1992) جیڑھی رخسانہ پروین دے ناں نال وی سُنڄاݨی ویندی ہِن، پاکستان دی خاتون باکسر ہِن۔ 2016ء وِچ، اوہ گوہاٹی، ہندوستان وِچ تھیوݨ والے ساؤتھ ایشین گیمز وِچ شریک تھیون دے نال، اوہ ݙو ٻئے ٹیم دے ساتھیاں دے نال بین الاقوامی مقابلے وِچ حصہ گِھنݨ والی پہلی خواتین باکسر بݨ ڳئی۔ ایشین گیمز وِچ بھیڄی ڳئی پہلی ٹیم وِچ وی اوہ شامل ہَن۔

## کَم کار آلی حیاتی
پروین نے ݙسایا ہِے جو اوہ ہندوستانی باکسر مریم کوم دی سوانح حیات والی فلم ݙیکھݨ دے بعد باکسنگ کرݨ دی تحریک گِھن رہیاں ہِن۔ انّھاں نے 2015ء وِچ اِیں کھیل وِچ حصہ گِھدّا تے ہندوستان دے گوہاٹی وِچ منعقدہ 2016ء دے ساؤتھ ایشین گیمز وِچ شرکت کِیتے منتخب تھیوݨ توں پہلے صرف 8 مہینے تک نعمان کریم نے انّھاں دی کوچنگ کِیتی ہئی۔

### قومی
پنجاب دی نمائندگی کریندے ہوئے، پروین نے 2018ء وِچ لاہور وِچ منعقدہ پہلی قومی ویمن باکسنگ چیمپینشپ وِچ ہلکے وزن دے زمرے وِچ سونے دا تمغہ جِتیا ہئی۔

### بین الاقوامی

#### ساؤتھ ایشین گیمز
پروین دی کوچنگ شہناز کمال کریندیاں پئیاں ہَن جِہڑیلے انّھاں دی خوشی بانو تے صوفیہ جاوید دے نال مل کے پاکستان باکسنگ فیڈریشن نے نعرہ لایا تے ہندوستان دے گوہاٹی وِچ منعقدہ 2016ء دے ساؤتھ ایشین گیمز وِچ شرکت کِیتے ٹیم وِچ شامل کِیتا ڳیا۔ پروین 60 کلوگرام کیٹیگری وِچ سیمی فائنل تئیں پُڄیاں تے کانسی دا تمغہ جِتیا۔ اِیں تمغے دے نال، اوہ باکسنگ وِچ بین الاقوامی تمغہ جِتن والیاں (صوفیہ جاوید دے بعد) ݙوجھی پاکستانی خاتون بݨ ڳئیاں۔ نیپال دے کھٹمنڈو وِچ 2019ء وِچ تھیوݨ والے ساؤتھ ایشین گیمز وِچ پروین نے ہک ٻیا کانسی دا تمغہ جِتیا پر اِیں واری 64 کلو کیٹیگری وِچ شامل تھیون۔

#### ایشین گیمز
انڈونیشیا دے جکارتہ وِچ منعقدہ 2018ء دے ایشین گیمز دی تیاری کِیتے، پروین دے نال پنج ٻئے خواتین دار الحکومت اسلام آباد وِچ منعقدہ تربیتی کیمپ دا حصہ ہَن۔ اِیں دے بعد اوہ رضیہ بانو دے نال براعظمی سطح تے مقابلہ کرݨ والی پاکستان دی پہلی ٹیم دے حصے دے طور تے منتخب تھئی جِتھاں انّھاں نے 60 کلو کیٹیگری وِچ حصہ گِھدّا۔   16 دے راؤنڈ وِچ اوہ ہندوستانی باکسر پیویترا توں ہار ڳئی۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اِکویہویں صدی دیاں پاکستانی زنانیاں
ونکی:پنجاب، پاکستان دیاں کِھݙار زنانیاں
ونکی:پاکستان وِچ زنانیاں دے کھیݙ
ثناء محمود

ثناء محمود پاکستان دی زنانیاں دی قومی باسکٹ بال ٹیم تے ویمنز نیشنل فٹ بال ٹیم دی سابقہ کپتان ہِن ۔

## ذاتی حیاتی
ثناء اسلام آباد وچ پیدا تھئی ہَن۔ ثناء دے والدین نے اپݨے بچّیاں کوں ٹیلی ویژن تے زیادہ وقت گُزارݨ دی حوصلہ شکنی کِیتی تے چاہندے ہَن جو اوہ زیادہ وقت باہر گُزارن۔ ایں توں ثناء کوں کھیلاں تے بیرونی سرگرمیاں وچ بہت زیادہ نمائش مِلی تے بہت چھوٹی عمر توں ہی ثناء کھیلاں دی زنانیاں بݨݨ چاہندی ہئی۔ ثناء دی عمر 17 سال ہئی جِہڑیلے اوہ باسکٹ بال تے فٹ بال وچ قومی سطح دے پہلے ٹورنامنٹ کھیݙے۔

## تعلیم
ثناء نے اپݨی بیچلر بحریہ یونیورسٹی، اسلام آباد توں کِیتی ہئی۔ بعد وچ انّھاں نے فلبرائٹ اسکالرشپ حاصل کِیتی تے اوہائیو یونیورسٹی توں بین الاقوامی ترقی وچ ماسٹرز دی تعلیم حاصل کرݨ ڳئیں ۔

## کَم کار آلی حیاتی
ثناء نے اپݨا پہلا قومی کھیل 17 سال دی عمر وچ کھیݙا ہئی۔ انّھاں نے ینگ رائزنگ اسٹارز دی آزمائشاں دے بارے وچ سُݨا ہئی تے اپݨی قسمت آزماوݨ دا فیصلہ کِیتا ہئی۔ اوہ 70 وچوں 35 کوں منتخب تھیوݨ والیاں لڑکیاں وچ شامل ہَن۔ جلدی ہی ثناء غیاث الدین بلوچ دے تخلیق کردہ ینگ رائزنگ اسٹارز فٹ بال کلب وچ اپݨی ٹیم دی کپتان بݨ ڳئی۔ ثناء نے 2008، 2010، 2011، 2012، 2013 وچ وائی آر ایس دے نال ایہ اعزاز جِتیا ہئی ۔ اوہ پاکستان نیشنل ویمن فٹ بال ٹیم (2010 - 2012) دی کپتان ہَن۔ اوہ 2010 وچ اپݨے پہلے بین الاقوامی دورے تے ڳئی ہَن جِہڑیلے اوہ پہلی سیف ایف ویمن وچ ڳئی ہَن۔ بنگلہ دیش وچ فٹ بال چیمپیئن شپ جِت کے سیمی فائنل وچ جگہ بݨا گِھدّی ۔

ثناء نے اپݨے یونیورسٹی دے سالاں وچ باسکٹ بال تے فٹ بال کھیݙݨ شروع کِیتا۔ ثناء پاکستان وچ پہلی باسکٹ بال قومی ٹیم دی کپتان بݨ ڳئی۔ کیریئر دے دوران انّھاں دی ٹیم افغانستان دے خلاف جِت ڳئی تے ثناء میچ وچ سب توں زیادہ اسکورر بݨی۔ ثناء نے جنوبی ایشین گیمز (ہندوستان، 2016) تے اسلامک گیمز (آذربائیجان، 2017) جیہے بین الاقوامی مقابلیاں وچ حصہ گِھدّا۔ ثناء نے اپݨے کیریئر وچ 32ویں قومی کھیلاں وچ باسکٹ بال وچ طلائی تمغا جِتیا ہے۔ انّھاں نے 2015 دی قومی چیمپیئنشپ وچ سب توں زیادہ قابل قدر پلیئر دا ایوارڈ جِتیا ہئی۔ ثناء نے ایچ ای سی مقابلے وچ سولہویں قومی باسکٹ بال چیمپینشپ وچ سلور میڈل وی جِتیا ہے   ۔

ثناء اسلام آباد باسکٹ بال ایسوسی ایشن وچ اعزازی منصب تے فائز ہِن جِتھاں اوہ زنانیاں دے باسکٹ بال کوں فروغ ݙیوݨ وچ مدد کریندی ہِن ۔

ثناء نے انسان دوست تے ترقیاتی شعبے وچ وی کم کِیتا ہے ۔ سال 2019 وچ، ثناء نے پاکستان-یو ایس دی جانب توں ایلومنی سمال گرانٹ (ASG) جِتیا ہئی۔ ایلومنی نیٹ ورک (پی یو اے این) تے پاکستان وچ امریکی مشن تے انّھاں نے زنانیاں باسکٹ بال دی ترقی دے پروگرام وی گوٹ گیم دے ہک پروجیکٹ دی قیادت کِیتی ۔ ثناء نے مسلم ایڈ وچ ٹریننگ آفیسر دی حیثیت نال وی کم کِیتا ہے، برطانیہ وچ قائم ہک بین الاقوامی این جی او۔ ثناء مسلم ایڈ وچ کم کریندی ہِن زنانیاں تے لڑکیاں دی تربیت دا اہتمام کرݨ۔ ثناء نے گرلز فٹ بال کوں فروغ ݙیوݨ کِیتے، ٹوٹل فٹ بال دے نال وی کم کِیتا ہے ۔

ثناء بچّیاں کوں کھیلاں دی تعلیم ݙیوݨ والی تنظیم رائٹ ٹو پلے وچ پروجیکٹ مینیجر وی ہِن ۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:پاکستانی فٹ بال کِھݙار زنانیاں
ونکی:پاکستانی زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اسلام آباد دیاں شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:پاکستانی باسکٹ بال کِھݙار زنانیاں
ونکی:پاکستانی بین الاقوامی فٹ بال کِھݙار زنانیاں
ونکی:اسلام آباد دے کِھݙار
نسیم حمید

نسیم حمید (اردو: نسیم حمید؛ جنم 1 مئی 1988) ہک پاکستانی ٹریک اینڈ فیلڈ ایتھلیٹ ہِن، جیڑھی جنوبی ایشیا دی تیز ترین زنانی بݨی جِہڑیلے اوہ 2010 دے جنوبی ایشیائی کھیلاں وچ ڈھاکہ وچ 100 میٹر وچ سونے دا تمغہ جِتیا ۔

## کَم کار آلی حیاتی
نسیم نے اپݨا کیریئر ہک ایتھلیٹ دے طور تے اپݨے سکول توں شروع کِیتا۔ اوہ سکول تے کالج دی سطح تے مختلف کھیلاں دی سرگرمیاں وچ حصہ گِھندی رہی۔ کالج دے دوران، اوہ فوج دے کوچز دی نظر وچ آئی تے اونکوں کورنگی دے نیڑے فوج دے میداناں وچ مشق کرݨ دی اجازت ݙتی ڳئی۔ ایں دے بعد اوہ مختلف مقامی مقابلیاں جِتیاں تے پھر پاکستان ریلوے ولوں ایتھلیٹ دے طور تے چُݨی ڳئی۔ نسیم دی مستقل کارکردگی دی وجہ توں اوہ 2010 دے سیف گیمز وچ پاکستان دی نمائندگی کرݨ دا موقع مِلیا، جِتھاں اوہ 100 میٹر وچ 11.81 سیکنڈ دے نال سونے دا تمغہ جِتیا تے جنوبی ایشیا دی تیز ترین زنانی دا خطاب حاصل کِیتا تے ٹریک دی رانی دے طور تے سامݨے آئی ۔

12 فروری 2010 کوں، پاکستان دے صدر آصف علی زرداری نے نسیم کوں سیف گیمز وچ اُنّھاں دی کامیابی دے اعتراف وچ سپورٹس دی سفیر مقرر کِیتا ۔ جولائی 2010 وچ پاکستان دے معروف موبائل آپریٹر موبائل لنک نے نسیم کوں اپݨے برانڈ ایمبیسیڈرز دے پینل وچ شامل کِیتا ۔ موبائل لنک پاکستان دے نائب صدر بلال منیر شیخ نے نسیم حمید دی کوششاں تے کامیابیاں تے مبنی گیت دے اجراء دی تقریب وچ اِیہ ڳالھہ کِیتی:

"موبائل لنک جاز اِیں ڳالھ تے یقین رکھیندا ہے جو اساں جیڑھے رشتے بݨیندے ہیں تے اِیں خراج تحسین دا مقصد اُنّھاں لوگاں کوں حوصلہ ݙیوݨا ہے جیڑھے خواب ݙیکھدے ہِن جو اوہ اپݨے عزیزاں توں مدد گِھنّݨ کِیتے آگے تِھیوݨ تاکہ اوہ اپݨے مقاصد حاصل کر سڳن تے اِیں توں وی زیادہ۔ نسیم ہک ہیرو ہے جیڑھی اساݙے سبھ کوں چاہیدی ہئی تے اساں اُمید کریندے ہیں جو جاز دے پلیٹ فارم دے ذریعے اوہ ٻہوں سارے لوگاں کوں متاثر کریسی۔ اساں واقعی فخر تے اعزاز محسوس کریندے ہیں جو اوہ اساݙی برانڈ ایمبیسیڈر ہِن۔"

## بائیوپک
نسیم حمید دی حقیقی تے اَن سُݨی زندگی دی کہانی تے مبنی ہک ٹیلی فلم "بھاگ امینہ بھاگ" جیو ٹی وی تے نشر تھئی۔ ٹیلی فلم ہک عظیم پاکستانی زنانی ایتھلیٹ کوں خراج تحسین پیش کرݨ دی ہک قابل تعریف کوشش ہئی۔ ڈرامے دی ہدایت کاری یاسر نواز نے کیتی تے اِیہ سمیعہ حمید سعید نے پروڈیوس کِیتا۔ نسیم حمید دا مرکزی کردار آمینہ شیخ نے ادا کِیتا۔ فلم ہک لڑکی دی کہانی بیان کریندی ہے جیڑھی اپݨے خواب تے خواہشات کوں پورا کرݨ چاہندی ہے چاہے اِیں کِیتے اونکوں جیڑھے مشکل حالات توں گُزرݨا پووے، ایہ ہک ایسی کہانی ہے جیڑھی اساݙے معاشرے وچ گہری جَڑاں رکھیندی ہے ۔

## حوالے

ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی کِھݙار زنانیاں
ونکی:کراچی دے کِھݙار
نجمہ پروین

نجما پروین (پیدائش: 20 دسمبر 1990) ہک پاکستانی سپرنٹر ہِن۔ انّھاں نے پاکستان دی نمائندگی 2016ء تے 2020ء گرمائی اولمپکس وِچ کِیتی۔ جولائی 2021ء تک، اوہ 200 میٹر، 400 میٹر تے 400 میٹر رکاوٹاں وِچ قومی ریکارڈ ہولڈر ہِن۔

## کَم کار آلی حیاتی
پروین ملک دے اعلیٰ ترین ایتھلیٹاں دے پول دا حصہ ہِن۔

### قومی
پروین تمام قومی مقابلیں وِچ واپڈا دی نمائندگی کریندیاں ہِن۔ انّھاں نے 2019ء وِچ پشاور وِچ تھیوݨ والے 33ویں قومی کھیلاں وِچ 200 میٹر دا ریکارڈ توڑ ݙِتّا۔ ہک مہینے بعد انّھاں نے اِیں کوں نیپال وِچ دوبارہ توڑ ݙِتّا۔

### بین الاقوامی
اوہ 2016ء گرمائی اولمپکس وِچ خواتین دے 200 میٹر ریس وِچ حصہ گِھدّا؛ ہیٹس وِچ اُون٘دا وقت 26.11 سیکنڈ ہئی جیڑھا انّھاں کوں سیمی فائنل کِیتے کوالیفائی نہ کرا سڳیا۔ انّھاں نے 2020ء گرمائی اولمپکس وِچ ایہو ای ایونٹ وِچ حصہ گِھدّا، اپݨے کوالیفائنگ ہیٹ وِچ آخری پوزیشن تے رہیاں، البتہ سیزن دا بہترین وقت حاصل کِیتا۔

## قومی ریکارڈ

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:فیصل آباد دے ڄمان٘درو شخصیتاں
مائیرہ لکڈاوالا

مائرہ نور لکڈوالا دے ناں نال مشہور مائرہ لکڈوالا پاکستان دی سابقہ کھلاڑی ہِن۔ اوہ 3,000 میٹر وچ قومی ریکارڈ ہولڈر ہِن  ۔

## پس منظر
لکڈوالا امریکہ دے شہر شکاگو وچ پرویز تے روزینہ لکڈوالا دے ہاں پیدا تھئی ہَن ۔ انّھاں نے امریکہ دی کیلیفورنیا وچ واقع پیسیفک یونیورسٹی توں انگریزی تے فلسفہ وچ بیچلر ڈگری حاصل کِیتی۔

لکڈوالا نے  وچ سان فرانسسکو وچ جانی میتیس انویٹیشنل وچ پاکستان کِیتے ہک نواں ریکارڈ  قائم کِیتا ۔ اِیں مقابلے وچ انّھاں نے اولمپک کھلاڑی سومرا ظہور دے قائم کردہ پراݨے ریکارڈ  کوں توڑ ݙِتّا۔ انّھاں نے پنج کلومیٹر دی دوڑ کوں گھڑی تے 19 منٹ تے 3.01 سیکنڈ دے نال ختم کِیتا ۔ پورے شمالی کیلیفورنیا وچ یونیورسٹیاں تے کالجاں دے کل 33 شرکاء وچوں لکڈوالا نے 20ویں پوزیشن حاصل کِیتی۔

پیسیفک یونیورسٹی وچ قیام دے دوران، انّھاں نے یونیورسٹی ٹیم دے ٹریک رنر دے طور تے ریکارڈ بݨاوݨ دی فاتح ساکھ برقرار رکھّی۔

اوہ پہلی پاکستانی زنانی ہِن جیڑھیاں نے نیشنل کولیجیٹ ایتھلیٹک ایسوسی ایشن (این سی اے اے) وچ اپݨے ملک دی نمائندگی کِیتی۔

انّھاں نے 2016 وچ دبئی وچ منعقدہ جوبلی گیمز وچ زنانیاں دی 1500 میٹر ریس کِیتے سونے دا تمغہ وی حاصل کِیتا ہئی ۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے