والیاں

توڑیں جو میݙی اَݨ سونہی ہئی کݙاہیں ہک ٻئے کوں ݙٹھا کوئنا ہاسے ۔ قدرتی ہک شادی دے موقے تے سنجوک نال ملیوسے ، میں اُٹھدی جوانی ،ڳبھرو نینگر جوان ، کشتی لڑدا ہَم ، میکوں گاٖوݨ دا ݙاڈھا شوق ہوندا ہئی ۔ آواز ٻہوں سوہݨی ہئی ۔ ہیر وارث شاہ، خواجہ فرید سئیں دے ݙوہڑے ، کافیاں گاٖندا ہَم ۔ یاراں دوستاں دی محفل وچ ٻٹ کڑاک وچ مشہور ہم ۔ شادی تے ڈھول دی ڳت  تے ہک جوان گاٖوے ٻیٹھا ، میکوں فرمائش کیتی ڳئی میں حسینی ݙوہڑے ݙاکݨی سُر اِچ آکھیے ، کئی زالیں جوان رو پئے ۔ ولا جوگی دا روپ دَھار تے مَیں ہیر پڑھی تے کئی دِلیں کُس ڳیاں ۔ ساری رات گاٖندے کھیݙدیں لنگھ ڳئی ۔ ٻئے ݙینہ اساݙے کجھ سکے آئے اُنھاں کوں رات والی رونق ݙسائی ڳئی ۔ ہک بندے میکوں فرمائش کیتی جو ہیر دے چند شعر سُݨوا ، میں عنایت حسین بھٹی دا شیدائی ہم ، میں اونداڳانویا ہویا لوک گیت ’’سڑ سڑ آکھے جند نماݨی رو رو آکھن چاہ‘‘ سُݨوایا تاں جیکوں میں کݙاہیں ݙٹھا نہ ہا بغیر کہیں دے آکھݨ گیت آکھیس ’’نہ ہاوی یاد نبھاوݨ دی تے ݙس مجبور کیتو کیوں‘‘ ساریاں تاڑی لا ݙتی ۔ اے بھئی مقابلہ تھی ڳیا ، میکوں آکھن آ بھئی مجبوری دا جواب ݙے ، میں ہک ݙوہڑہ مجبور دے لفظ دی تکرار تے آکھیا ۔ میݙے حق اِچ تاڑی لڳڳئی ، کوئی کوتری نیت والا بندہ ٻیٹھا ہئی ایجھا چَٹیس میکوں گھر ویندے ہی بخار تھی ڳیا ۔ بخار وی اوہ تھیا سِیئے تھڑِک تھڑِک تے اَدھا تھی ونڄاں ۔ پاݨی پیواں پہلی چھنڈ آ ونڄے ۔ ہک ہمسایہ بزرگ آیا ۔ سیاݨیاں دیاں سیاݨیاں گاٖلھیں ’’اوں ݙسیا جو گرائݨ دا گھر خمرے وچ پُسا رَکھ اوندا پاݨی نِتار تے پی چھنڈ رُک ویسی ۔ اساݙی سالھ دے اندر چھپر نال گرائݨ دا گھر لڳیا کھڑا ہا ۔ پٹ ہک کُوری ٹِنڈ وچ پسایا ، گُھلڳیا ۔ پاݨی نِتریا میکوں ݙتونے ۔ پاݨی پینداڳیم چھنڈ رُکڳئی ۔ کہیں آکھیا جو میاں شہر ہسپتال ونڄ ، کہیں ڈاکٹر دا علاج کرا ، اِتھاں ایویں بے سینکا پیا رہسیں ۔ ہک آکھے ٻیا مَنے ،میں ٻئے ݙینہ اپݨے وسیب دے ہک بندے دی منت کیتی ، اوں میکوں سائیکل تے اسٹیشن تے وَنڄ پُچایا۔ٹکٹ گھن گاݙی تے چڑھاڳیا ۔ میں شہر اپݨے بھرا دے گھر ونڄ ڈٹھم۔ میںبھرا دےڳل لڳ رووݨ پئےڳیُم ۔ بھرا دِلاسہ ݙتا ، ہوں ویلے رکشے تے ہسپتال ایمرجنسی ڈاکٹر کوں وَنڄ ݙکھایا ۔ ڈاکٹر صاحب چیک اپ کرتے داخل کر گھدا ۔ میں وارڈ وچ بیڈ تے پیا ہَم ۔ ہک نرس آئی میکوں ترائے گولیاں پاݨی نال کھوایاں تے ہک ٹیکہ لایا ۔ میکوں نندر آڳئی ۔ بخار وی کجھ ہَولا تھی ڳیا ۔ میں سُک سُک تے لکڑ تھی ڳیا ۔ چَم ہئی یا ہݙیاں ، رنگ پوݨی وانگوں چِٹا ساہ ایویں ٹونکے پیا ۔ میݙے سر وچ درد ہووے ݙاڈھا میں درد کنوں ہونگدا پیا ہَم ، نرس آئی اوں انسانی ہمدردی نال میݙا سِر گُھٹیا ۔ میݙا ذہن گندے ماحول دا پروردہ ہئی ۔ میں غلط سوچیا اوہ شودی روز آوے جھٹ جھٹ سِر گُھٹے توڑیں جو بیماری کنوں مُکیا پیا ہَم پَر ذہن غلیظ ہئی ۔ اوݙوں نال دے بیڈ مریض آکھے اوئے ڄٹ آ تیݙے سر دا درد مُکدا ہے سہی ۔ روز کولے کولے ہتھاں نال گھٹوائی رَکھدیں ۔ اوہ وی یکی تیݙے اُتوں کھڑی ہے رَہندی۔ کجھ اوں بندے دیاں گاٖلھیں میݙے ذہن تے سوار تھی ڳیاں ۔

نرس میکوں ٹیکہ لاوݨ آئی میں اوندے کنوں ہولے نال اوندا ناں پُچھیا اوہ تاں کاوڑکنوں لال پیلی تھی ڳئی میکوں ڈھوڈھے جوڳے داݨے ݙتس ، ٹِکا تے میں آپݨی پلیت نیت کوں لُکیندے ہوئے آکھیا ’’میں’’ مس رضوانہ‘‘ سمجھیا ہم تہاکوںایں واسطے پُچھیا ہے اوہ چلی ڳئی ۔ آہدِن جے رب سِدھی کرے تاں بندہ پُٹھی کرے تاں سِدھی تھیندی ہے ۔ میں سوچیا چلو لائی ہیسے لا ݙکھائی سے لڳڳئی تاں ٹھیک نیں تاں رَن پرائی اے ‘‘۔ میکوں نندر آڳئی پہر کنوں پِچھے آئی میکوںڳلہاں تے ہلکیاں ہلکیاں چاٹاں مار تے جگوایُس ، میں سُڄاک تھی تے ݙٹھا تاں نرس دے نال ہک موٹی تازی با رُعب سٹاف نرس کھڑی ہووے ۔ نرس ٻولی ’’بھئی اے ہن ’’مس رضوانہ‘‘ میں بجائے مونہوں ٻولݨ دے ایویں گونگیاں وانگوں سلام کیتا۔ اوں ہمدردی نال میکوں پُچھیا کیا حال ہے بھئی ۔ طبیعت کیویں ہے میں اشارے نال آکھیا اے حال ہے تے ٻولݨ دی ہمت نہ تھئی۔ میکوں وِپرا لڳ ڳیا جو میکوں ہسپتالوں کڈھیندن پر اے غلط ہئی ۔ اللہ اوں مائی کوں سلامت رکھے اوں میݙا چارٹ ݙٹھا ، ݙیکھ تے نرس کوں حکم نال آکھیا جو گلوکوز دی بوتل تے ٹیکے چا وا ، نرس چا آئی اوں مالی ٹیکے بھن بوتل اِچ یا میݙی ٻانہہ وچ لاݙتی تے میکوں تسلی ݙے تے چلی ڳئی ۔ میں اپݨے نفس پلیت کوں ملامت پیا کراں ۔ بوتل مُکڳئی ، نرس آ تے سوئی کڈھی میݙی طبیعت کجھ اُچھک تھی ڳئی ۔ سٹاف نرس روزانہ آوے میݙی طبیعت ݙیکھ تے بوتل لوا وَنڄے میں جیڑھا کھٹ توں اُٹھی نہ سڳدا ہَم آپے ٹُر تے غسل خانے تک ونڄ تے ہتھ منہ دھو آواں ۔ سٹاف نرس میکوں ہدایت کیتی جو سویلے اُٹھی تے وضوکر نماز پڑھی کر اللہ تیکوں نویں زندگی ݙتی ہے ۔ میں اَڄاں کمزور ہم شام ویلا تھیا میݙے بیڈ دے نال والے بیڈ دا مریض مَرڳیا ۔ اوندے وارثاں رووݨا پِٹݨا شروع کر ݙتا ۔ میݙا حوصلہ چھوڑڳیا ،میں وارڈ والیاں کوں ݙسݨا پُچھݨا کیا ہئی ۔ ہولے ڄئے نِکلدا رکشے تے ٻہندا بھرا دے گھر مُٹھیں کیتیاں ، ݙوں مہینے بیماری دا مُکیا پیا ہم میکوں بُکھ لڳے ، بے سَری کھاندا کھاندا رَڄݨ وچ نہ آواں ۔ میکوں نرم تے ٹھڈی غذا ݙسائی ڳئی ۔ آہستہ آہستہ طبیعت سنبھلدی سنبھلڳئی ۔ میں سارا ݙینہ نِکما رَہندا ہَم ۔ 

میکوں کوئی کم کار نہ ݙساوِن ، میں کجھ چرارا تھی ڳیم تاں وَلا اپݨے وسیب وچ وَل آیُم ۔ سنگتی ساتھی میکوں ݙیکھ تے اَرمان کھاون جو اے بندہ کیا جوان ہا تے بیماری نال کیا آن رہیا ہے ۔سارا ݙینہ ایویں پھر ٹُر تے گزرے ، کم دا نہ کاج دا دشمن اَناج دا ، بُکھاں دا ماریا کھاندا کھاندا رَڄاں نہ ، میکوں ٻٹ کڑاک ورثے وچ ملی ہئی ، میں حاضر جواب ہَم کوئی گاٖلھا کرے ہا تاں نقد جواب گھنّے ہا ۔ میں ضرورت کنوں زیادہ موٹا تھی ڳیم ، لوک میکوں ݙیکھ تے کِھل پوون ،سنجوک نال ہک شادی آڳئی ۔ میکوں شادی تے بھیج ݙتاڳیا ۔ اُتھاں اُوہا ٻٹ کڑاک قدرتی ہوں عورت نال وَلا ہک دفعہ جوڑ پئےڳیا ۔ اوہے سوال جواب ، ݙوہڑے ، گیت چلدے رہیے ۔ آخر خود میکوں فرمائش کیتس جو اوہو گیت سُݨوا’’سڑ سڑ آکھے جند نماݨی میں اَڄ کُھل تے اے گیت آکھیا اوہ رووݨ ٻہہڳئی ۔ میں چُپ کرڳیُم اوہ اُٹھی تے کھٹ تے ونڄ ݙٹھی اوہ اپݨے گھر نال بکھیڑا کیتی وَدی ہئی تے اپݨی بھیݨ دے گھر رَہندی ہئی تے کݙاہیں ساݙے گھر آ ونڄے ہا۔ ہک دفعہ اساݙے گھر جو آئی تے قدرتی ہک سُنارا میݙا یار ہئی ۔ گاٖہݨے ویچݨ آیا ہ جوڑی والیاں دی ݙاڈھی سوہݨی پسند کیتس تے میکوں آکھیُس ایہے اپݨی نشانی طور میکوں گھنوا ݙے ۔ تیݙا اے احسان لہا گھتیساں ، میں اوکوں بے پاوڑی سمجھ تے گھنوا ݙتیاں ۔ اوں گھن تے چُم اَکھیں نال لا کنیں چا پائیاں ۔ میں اپݨا بے پرواہ اُٹھی تے ٻاہر چلیاڳیم ۔ آیم تاں میکوں والیاں پاتیاںہوئیاںݙکھا تے ٻولی ’’میں کیویں لڳدی آں تیکوں‘‘ چنگی لڳدی ایں ۔ والیاں سوہݨیاں لڳدیاں پئین ۔ اَچھا میکوں توں وی چنگا لڳدیں ۔ اساݙی ایں ٻٹ کڑاک کوں میݙے گھر والیاں ٹِپ گھدا ، ایہ گاٖلھیںڳجھیاں نیں رَہندیاں اوہ پہلے مشکوک ہئی ۔ وَل میݙیاں تنواراں کوئی ٻیاں ہَن ۔ میݙے مارکے ہکو دھندہ مُکاوݨ دا سوچیا کہ رَن کوں اِتھوں کڈھوں ، میں کہیں کم کوں نال دے موضعےڳیُم ۔ دیگریں کوں گھر جو وَلیم تاں اوہ میکوں نظر نہ آئی ، میں اپݨی چاچی کنوں پُچھیا اوں میکوں ٹوک مار تے آکھیا باز ہتھوں اُݙڳیوہی ۔ اوندے پچھلیاں کوں سݙوا تے ٹور چھوڑئیے ۔ میں سُݨیا تاں میݙے تاں پیراں تلوں زمین نکل ڳئی ۔ میں ایویں ٻرلیج ڳیم ، میں ݙٹھا تازے سائیکل دے ٹائراں دے نشان ہامی چاتا جو حالی اتنا پندھ نہڳئے ہوسِن ۔ ایویں گاٖلھیاں وانگوں پِچھوں بھڄ پئےڳیُم ۔ بھڄدے بھڄدے اَڳوں ہک جا تے رستہ ریتلا آڳیا ہئی ۔ ریت تے اوندے پیراں دے نشان نظر آئے میں اُتھاہیں ڈھہ تے پیرے چُمݨ پئےڳیُم ۔ عشق دی ایجھی چماٹ لڳی جو ساریاں کِھل کھیݙاں وِسرڳیاں ، اَکھیں پَھٹڳیاں ۔ زبان نکل آئی میں اوکوں خیالاں وچ گھن ااواں ، تصور اِچ اوندی تصویر نہ آوے ۔ دل آکھے ہووے تاں ݙیکھاں پر ہُݨ کتھوں نظر آوے ہا جہان دی وِیّار دا ݙر وی ہووے ۔ عشق ٻوتھ بَھنوا ݙتا۔ کجھ نہ سُجھے جو کیا کراں ،کھاوݨ پیوݨ بُھل ڳیاں۔ جوانی خِلوخانڄ تھی ڳئی ۔ میکوں رَہ رَہ تے اوندیاں پیار محبت دیاں گاٖلھیں یاد آوِن ۔ کملیاں وانگوں اُٹھی اُٹھی تے بھڄ پوواں ، کوئی کُوڑ جولا چُھوڑے کہ اوہ فلاݨے موضعے اِچ فلاݨے دے گھر ہے ۔ میں اُݙاہیں بھڄ پوواں آخر ہک بندے میکوں پک پتہ ݙتا جو دریا دی بَھر تے اُچیاں کجھیاں والی وستی وچ ہے ، میںاُݙاہیں بھڄ پئےڳیُم ۔ وستی دے ٻاہروں ہک پِنݨ والی فقیرنی کوں واسطے ݙے تے آکھیم اوکوں میݙا اے سنیہا ݙے آ ۔ اوہڳئی تے میں اوندے آوݨ دی تانگھ اِچ ٻہہ تھیم اوہ جھٹ کنوں پچھے آئی تے میکوں آکھیس ’’ݙیکھ بھرا میں تیکوں دردی سمجھ تے تیݙے تے تھورا لایم میں توڑ سئیݨ تک وَنڄ پُڄی ہاں‘‘۔

اَچھا وَل اوں نے کیا آکھیے ’’اوں جو کجھ آکھیے ، میں ݙسا نیں سڳدی ، کیوں توں اپݨی جوانی کوں حرام کیتی وَدیں ، میݙی مَنیں تاں چُپ کر تے گھر وَل ونڄ ، اے عشق دا کھیڑا چھوڑ انہاں تِلاں وچوں تیل نہوی نکلدا‘‘۔ 

اوں مائی میکوں لکھ سمجھایا پر میݙے دل تے ہک نہ پئی ، میکوں ہک دفعہ آپ مِل پووے جیڑھی کرے آپ کرے ۔ ایہ ہئی تاں میݙا پاڳل پوݨا،پر لڳی دے پندھ نیارے ہوندن ۔ میݙا کھاوݨ پیوݨ چُھٹڳیا ہئی ۔ فقیراں لوہ تھی ڳیم اوہو ہݙیاں تے چَم اَن بچیا ۔ عشق دا زہر بندہ ڄاݨ ٻجھ تے کھاندے جیڑھا جو وچوں وچ مُکا ݙیندے ۔ بندہ نہ مرݨ دا نہ جیوݨ دا ، راتیں ݙینہاں رووݨ نال وپار ، ترائے سال گزرڳئے ۔ آخر ہک سیاݨے بندےڳویڑ کیتا جو جے تائیں اوہ سنواݨی ایکوں نہ ٹھکراوے یا خود ایکوں ……اوہ زمیندار بندہ ہئی اوں موضعے دیاں سواݨیاں کوں واڑ چُݨݨ دا سݙا بھڄوایا ۔ ٻئے ݙینہ اوہ واڑ چُݨݨ دی بھانڄی کرݨ آئی اوکوں پڑھایاڳیا تے میکوں آکھیاڳیا جو آ بھئی جے سنواݨی توں مَنا گھنیں تاں ایکوں اَڄ پِچھاں نِسے ونڄݨ ݙیندے ۔ میں ہک نانڈھ اِچ ٻہہ تھیم اوہ آڳئی ، میݙیاں گھنوائیاں ہویاں والیاں کنیں ہووِن ، میں نشانی دا واسطہ ݙے تے آکھیا ’’ہک دفعہ میݙے کول آ ونڄ ہُݨ تیکوں پرے نہ تھیوݨ ݙیساں ۔ اوں والیاں لہا میݙے منہ تے ماریاں تے پَھکا نہ رکھیس میݙا ، میں والیاں چا تے وَلدیاں اوندے منہ تے ماریاں ، ایجھی نفرت تھئی ، وَل اوندا نہ نہ گھدا ۔

## حوالہ
کتاب: ڳاہݨے ڳٹھڑے، مصنف : محمد شریف نسیم بھٹی . ناشر جھوک پبلشرز ملتان