صابر چشتی: سِر مِٹی دی ویل

صابرصبر حَمیل سُہیندا ، جیوݨ کوں اُتم جوڳ دا ناواں ݙیندا، وسیب دے سنگ سنگ ٹُردا ٹُریندا ، سارے سنگ توں اڳونہیں پیر کریندا، پَو پُھٹݨ توں پہلے ہووݨی دی شارت ݙیندا ، راند رساوݨ دی پارت ݙیندا ، ویس وٹیندا مُکھ لُکیندا ، سِرمٹی دی ویل ہُوکیندا ، او پیا ویندا ، او پیاویندا ۔

جی سئیں! ایویں لڳدے جو صابر چشتی ہتھیں ہتھیں وچوں نکتھا ڳئے ۔ اوکوں ایں جڳ وچ او جاڳ لڳی جو پہریں وچ اوں جڳ اَپڑ ڳئے۔ بے شک جیوݨ دا اَنت نکھیڑا ہوندے ۔ بھل ایں نکھیڑے دے بعد اساں ݙیہدے ہئیں جو ٻیڑی کندھی لڳݨ دے جہڑے آوازے ٻیڑی ٻوڑݨ دی کوشش کرݨ والے لیندے پئین تاں اوندے پِچھوں وی اَکھیں توں اوڈھر تھئے ڈھیر سارے مُکھڑے درّک بھڄ کریندے ݙسدن جنھیں وچ صابر چشتی دی اَݨ کُھٹ دروک توں کوئی سڄݨ مُکھ نیں موڑ سڳدا ۔ صابر چشتی آپݨے رَل وسدیں نال حُج دی ڳالھ ٹُریندیں آکھیے:

سوہݨا سئیں آں!

ݙاڈھیاں دے نال پیت ودھا کے

نمیاں ناویں چھیت وِچھا کے

کے تئیں ڈھاندے تخت لہور کوں پُستیاں ݙیسو

یا وَت اینہہ ڳالھ کوں ایں انداز نال ٹورݨ دی کوشش کیتی ہے:

آہدِن اپݨا چور نئیں ہوندا

ہووے تاں سر زور نئیں ہوندا

جَیندے اندروں کیچ اَلاوے

اوندا ماݨ لہور نئیں ہوندا

دھرتی واس دھرتی دی وسوں سانگے لکھاں ترلے کریندِن ۔ ماء دھرتی نال اَݨ کُھٹ محبت دا اظہار اُنھاں دی لُوں لُوں وچ رَچا ہوندے ، اَپݨے وسیب نال سَچا تے سُچا ڳانڈھا رکھݨ والیں کیتے صابر چشتی آپݨے من دی آواز ایں طرحاں پیش کیتی ہے:

توں وی ڄاݨدیں

ملک سرائیک دے سارے واسی

اپݨے وانگوں

دِھیر سریر دے ڳݨاں والے

اَحٖ وی جے کر تریہہ لڳے تاں

بھوئیں اپݨی تے متھا ٹیک تے

سئیں اپݨے توں پاݨی پِندن

بُکھ لڳے تاں ماء دھرتی توں اَن طلبیندِن

مِل پووے تاں جی بسم اللہ

نہ مِلے وی لکھ شُکرانے

آپݨی مٹی نال جُڑت آپݨی پریم وِہاݨی ہوندی ہے تے آپݨا ناں آپݨی سُنڄاݨ ہوندے ۔ ناں دے بغیر کݙاہیں وی سُنڄاݨ مکمل نئیں تھی سڳدی ۔ ٻئے دے ناں نال سُنڄاتا ونڄݨ کوئی وی پسند نئیں کریندا ۔ جݙاں وی کہیں حوالے نال کہیں دا ناں نکلدے تاں ہر ہک دے اندروں اے ہُوک اُٹھدی ہے جواوندا ناں وی چار چودھار سُنڄاتا ونڄے ۔ ایں ناں کوں مِٹاوݨ والے وقتی طور تیں خود کوں سُرخرو آہدن بھل ہک ݙینہ ضرور آندے جو او حقیقت کوں پرکھ کے آپݨے ناں وانگوں رَل وسدیں دے ناں وی تسلیم کر گھندن ۔ ایں ہووݨی دی شارت ݙیندین آکھیا ڳئے:

سوہݨا سئیں آں!

کیا آکھوں اساں ناں ڳیاں دی

نِڳو ساویں وسوں دا

مُکھ نانواں ، کینویں

ولدا اتنا باکھ پیا ہے

جواَحٖ جڳ دے

وݙے وݙے نانواں والے

سارے وسبے

اپݨے وس وسیب دی رِیس کریندے پئے ہن

پورے وسیب دے ہک ہک وسبے دے ڳانڈھے ہک ٻئے نال ڳنڈھیندیں ہوئیں تس تے کُریہہ دی ڳالھ نال ہر علاقے دی نمائندگی کیتی ڳئی ہے :

روہی راوا تسا رہ ڳئے

تھل دمان اِچ تریہہ

وسیب نال پاتی ونڄݨ والی پیت دے رنگ نویکلے ہونِدن ۔ ہر رنگ دے آپو آݨے انگ تے ہر انگ دی جھلکی دی تاب ہر کہیں دے وس دا روڳ نئیں ۔ صابرچشتی دے شعری اکھریں وچ وسیب دی ہر وسوں کوں سُنڄاپوں کرݨ دا جہڑا اَہر نظر آندے ایں جھیا ںاظہار ممکن ہے کہیں وچ ہووے ۔ تھل نال جنم جنم دے پیار دا اظہار کئی جئیں تیں ورتیا ڳئے جیویں جو:

سوہݨا سئیں آں!

اساں تاں واسی ریت دی مݨ دے

دریا ساݙی ڈھاک

سارا تھل ہے ویڑھا اپݨا

نہ ٻوٹا نہ طاق

ہک ٻئی جاہ ایں طرحاں ڳالھ ٹوری ہے:

اساں وی تاں جِیندے جی ہئیں

ساݙا جیوݨ تھل

تھل دے اُچے اُچے ٹِٻے

ساݙا تاج محل

تھل دی ڳالھ ٹورݨ دے نال نال روہی نال ڳنڈھیے ڳانڈھے وی اتنے ڳوڑھے ہن جو انھیں دیاں ڳنڈھیں کہیں دے کھولیں وی کُھل نئیں سڳدیاں۔ اے چِیڑھیاں ڳنڈھیں من دی موکھ دا حوالہ ہن:

اساں وی اپݨی

کئی سو سال دی وستی اندروں

اپݨے ناں دی چھنوری سالھ توں

سَے کوہاں دا پندھ پُڳا کے

چھانوݨی تھئے ایں نور محل دے

چڑھدے پاسوں

ٻڈھڑی ڄال دی جھولی پیہندے

من دی موکھ سِجھیندے پئے ہئیں

یا وَت بہاول پور شہر نال تھیوݨ والی بے نرواری دا تذکرہ کریندیں لکھیے:

ݙیکھ تاں سہی

ایں موئے دریا دی کھٻی کُکھ اِچ

ساہ گھندا اے دولے سئیں دا شہر

اَڄاں تئیں جِیندا لڳدے

وسیب دی ڳالھ تھیوے تے ملتان دا تذکرہ نہ ہووے تاں اے کیویں تھی سڳدے ۔ ملتان نال تاں پورے وسیب دی وسوں دا اندازہ تے قدامت دا احساس تھیندے ۔ کئی واری دِھڑ تھیندے ایں شہر دی داستان سب توں نویکلی تے سب توں نِرالی ہے ۔ اِتھوں دی سُنڄاݨ چِھکیج ونڄݨ دا نقشہ چِھکیندیں ہوئیں آکھیا ڳئے:

نئیں سُدھ ایں شاہر ملوہے کوں

کہیں بِھٹ تھئے راحٖ دی پِٹ پئی اے

یا موسمیں دی اَکھ لڑ ڳئی اے

کہیں چھانوݨی دی چھاں پئے ڳئی اے

یا سانوݨی دی وِس چڑھ ڳئی اے

مُد تھئی اے ماڑ اَموندھے ہِن

رُس پکھݨوں ڳئے وَݨ مونجھے ہِن

وسیب دے ݙکھڑے بیان کرݨ دے نال نال وسیبی سوہݨپ تے اُمید دی لاٹ کوں نشابر کرݨ دی ذمہ داری وی صابر چشتی ہک خاص انداز نال نبھاوݨ دا حق ادا کیتے ۔ اپݨا آپ وساوݨ سانگے کئی خواب ݙٹھن تے کئی راہ رُلدیں کوں منزل دی ݙس ݙتی ہے ۔ دھوݨی دُکھاوݨ تے ٻال ݙکھاوݨ دا ݙاݙسیے ۔ دھرتی ڄائے لوکاں کوں جِیندا جہان سُہاوݨ کیتے ’’سِر مِٹی دی ویل‘‘ دا درس ݙیوݨ کیتے اے کم کر وی ݙکھائے:

لکھ جِیوے

لکھ پال وی جِیوے

تاں لکھ پالی تھیوے

وستی وستی جڳدے راہوِن

شالا جیوݨ ݙیوے

جِیندیاں نال جہان سُہاوے

جِیندیاں دے سِر میل

سِر مٹی دی ویل

## حوالہ
لکھّت ویورا، ڈاکٹرحمیداُلفت ملغاݨی ،چھاپہ خانہ: جھوک پرنٹرز ملتان