سرائیکی وسیب دے گلوکار

سرائیکی زبان در اصل موسیقی دی زبان اے ، قدرتی طور تے جتنی نغمگی مٹھاس تے لطافت سرائیکی زبان اچ ہے او کہیں ٻئی زبان اچ کائنی ۔ موسیقار آکھدن جو کہیں زبان دی پسندیدگی کیتے نرم تے ملائمت تے چاشنی لازمی عنصر ہوندن ، جیڑھے جو سرائیکی زبان اچ بدرجہ اتم موجود ہن ، جݙݨ جو سرائیکی دے مقابلے اچ پاکستان دی ݙوجھی زباناں وچ سختی ، کرختگی تے درشتی زیادہ ہے ، جیندی وجہ توں موسیقی دے ماہر ٻئی زباناں دے مقابلے اچ سرائیکی کوں موسیقی دی زبان قرا ݙیندن ۔ سرائیکی زبان دی مٹھاس تے مقبولیت دی حالت اے ہے جو موسیقی دے فن توں اݨ واقف کہیں ملک وی کن تے ہتھ رکھ تے سُر چا ماری اے تاں او گلوکار بݨ ڳئے تے اوندا ناں دھرتی وچوں چَوّ تے اسمان تے پُجٖ ڳئے ۔ پر ارمان ایں ڳالھ دا ہے جو سرائیکی گلوکاریں ناں کمائے ، پیسہ کمائے تے فن موسیقی تے زیادہ محنت کرݨ چھوڑ ݙتی ہے ۔ ایویں لڳدے جو سرائیکی موسیقی کوں بریک لڳ ڳیا ہووے ۔

پٹھاݨے خان بزرگ سرائیکی گلوکار ہَن ۔ انہاندی رہائش گاہ کوٹ ادو ہئی۔ انہاں اپݨی زبان دے ذریعے ہک زمانے کوں متاثر کیتا ، خاص طور تے عارفانہ کلام ڳاوݨ اچ او اپݨی مثال آپ ہن ۔ پٹھاݨے خان سرائیکی دی ٻہوں زیادہ خدمت کر ڳن ۔ ایویں زاہدہ پروین ، مینا لودھی ، کنور بھگت ، فقیرا بھگت ، دلدار بلوچ تے ٻئے سارے گلوکار سرائیکی دی بے پناہ خدمت کر ڳن۔

منصور ملنگی سرائیکی زبان دے او اعظم گلوکار اِن جینکوں خدا پاک بہترین آوز دی دولت عطا فرمائی ہے ۔ منصور ملنگی کلچرل سنگرت اے تے اوندی آواز وچ قدرتی طور تے سوز تے درد موجود اے ، سرائیکی وچ منصور ملنگی دے نال دا کوئی گلوکار کائنی پر شرط اے ہے جو اے شخص اپݨے آپ کوں اندھے کھو دی ریڑھ توں بچا گھنے۔ منصور ملنگی کوں ڈھیر نشہ ، ڈھیر ذالیں تے ڈھیر غربت رَل تے مُکا چھوڑیئے ۔ ایہا وجہ ہے جو اوندی گلوکاری اڳوں ودھݨ دی بجائے ہک جاہ تے کھڑ ڳئی اے ، جیکر اے شخص محنت کرے ہا ’’ عذاباں ‘‘ توں پرے رہے تاں ناں کماوے ہا تے میکوں یقین ہا جو ہک ݙینھ لتا منگیشگر خواہش کرے ہا جو میں منصور ملنگی دے کٹھے ڳاواں ، پر افسوس جواساݙے وسیب دی عظیم ثقافتی دھرتی جھنگ دے عظیم گلوکار اپݨی قدر آُ نی جاتی تے اپݨے آپ کوں بربادی دے حوالے کیتا ہوئے ۔ اساں وسیب دے لوک آس تے ارداس کریندوں جو منصور ملنگی واپس ول آون تے سرائیکی موسیقی دے شائقین کوں چس چواون۔

عطا اللہ عیسیٰ خیلوی ہک ایجھی عظیم ہستی دا ناں ہے جئیں سرائیکی کوں دھرتی توں چا تے اسمان تے پُجٖائے ، انہاں دا کمال اے ہے جو پاکستان دے نال نال پیرس تے نیویارک دے محلاں اچ سرائیکی سُݨا ݙتی اے ۔ عطا اللہ خان عیسیٰ خیلوی صرف گلوکار نی بلکہ سرائیکی ماء ٻولی نال سچی محبت کرݨ آلے انسان وی ہے ۔ انہاں کوں اپݨی دھرتی تے اپݨی زبان نال سچی محبت ہے ، انہاں سرائیکی کوں تے سرائیکی انہاں کوں ٻہوں کجھ ݙتے پر چنڳی ڳالھ اے ہے جو عطا اللہ خان سرائیکی زبان توں کروڑاں کمائن تاں سرائیکی جاگیردار سیاستدانیں دی طرح کوٹھیاں لہور ، اسلام آباد نی بݨوایاں بلکہ پݨی کوٹھی ، اپݨا گھر تے اپݨی جھوک عیسیٰ خیل بݨواوݨ کوں ترجیح ݙتی ہے ۔ جتھاں عطا اللہ عیسیٰ خیلوی دیاں اے ڳالھیں اساکوں پسند اِن اُتھاں اساں اے وی چاہندون جو سرائیکی گلوکاری دے حوالے نال انہاندا ناں اُچا رہے تے او اڳوں تے ودھدے رہن ، کجھ عرصے توں اے محسوس کیتا ویندا پے جو عطا اللہ خان عیسیٰ خیلوی دی موسیقی توں دلچسپی گھٹ ڳئی اے تے انہندای مقبولیت دا گراف اُتے ونجٖݨ دی بجائے تلے آوݨ پئے ڳئے ۔ عطا اللہ خان لوکیں دے ایں تاثر بارے توجہ کرن ، ایندے نال نال او سرائیکی وسیب دے شاعریں دی شکایت دا وی ازالہ کرن جو عطا اللہ صرف میانوالی ، جھنگ تے بھکر کوں سرائیکی سمجھدن تے وسیب دے ٻئے شاعراں کوں سرائیکی وچ شمار نی کریندے ۔ میکوں ہک سندھی دوست شکایت کیتی ہے جو سندھی فنکار وسیع القلب ہن تے سرائیکی کلام شوق نال ڳاندن جݙاں جو سرائیکی فنکار ایں معاملے اچ تنگ دل ہن ، این موقع تے انہاں خاص طور تے عطا اللہ خان دا ناں گھدا تے آکھیا جو عطا اللہ خان سرائیکی دے نال پنجابی ڳاوݨ دی کوشش رکیندے ، پنجابی انہاں گیتاں کوں پسند کرݨ دی بجائے مندے ݙیندن پر سندھ دے سرائیکی تے سندھی انہاں توں اپݨی زبان سنݨ چاہندن پر ایویں نی کریندے ۔ میں سمجھداں جو سندھی بھرانویں دا شکوہ جائز ہے ،سرسائیکی فنکاریں کوں چہیدے جو او ٻئے زباناں وچ وی اپݨے فن دا جادو جڳاون ، فنکار زبانیں دے سفیر ہوندن ، انہاںکوں چہیدے جو او اپݨی زبان کوں ٻئے زباناں دے قریب گھن آوݨ واسطے موسیقی دی سفارتکاری دا فریضہ سر انجام ݙیون ۔ جیویں جو عابدہ پروین ، شازیہ خشک ، صنم ماروی تے ٻئے سندھی فنکار کریندن ۔

ملتان دا ناں ٻہوں وݙا ہے ۔ ایں طرح ملتان وچ ٻہوں وݙے فنکار پیدا تھئے ، انہاں وچ ثریا ملتانیکر ہے ناں دے نال ملتانیکر دا لاحقہ لڳ ونجٖݨ نال اساݙی اے عظیم فنکارہ تاریخ دا حصہ بݨ ڳئی ہے ۔ ’’ کھڑی ݙیندی آں سنہیڑا انہاں لوکاں کوں ‘‘ ڳاوݨ آلی سرائیکی فنکارہ کوں اساں جتنا خراج تحسین پیش کرروں گھٹ ہے ، ثریا ملتانیکر دی دھی تے ٻئے ڳاوݨ آلیاں تریمتیں کوں چہیدے جو ثریا ملتانیکر دی تقلید کرن تے سرائیکی ماء ٻولی وچ نویں تجربے کرن۔

اللہ ݙتہ لوݨے والا وݙی آوز آلا سرائیکی گلوکار ہے ، پر لہور دی چمک اوں توں اوندی دید کھس گھدی ہے ، او اپݨے آپ کوں سنجٖانݨ توں وی عاجز تھی ڳئے ۔ اللہ ݙتہ لوݨے والا عظیم سرئیکی گلوکار ہے ، پر او خوامخواہ پنجابی گلوکار بنݨ دی کوشش کریندے ، پنجابی اونکوں قبول نی کریندے ، سرائیکی والے پاسے او خود نی آندا۔ ہُݨ حالت اے ہے جو اللہ ݙتہ لوݨے والا اُروار دار ہے نہ پار دا بلکہ ادھ وچ غار یا پر گلوکار ٻہوں چنڳا تے عظیم اے ، اللہ اونکوں سلامت رکھے ۔

عظیم شہر ملتان دا عظیم فنکار سلیم گردیزی ہک ایجھا فنکار ہا جیڑھا موسیقی دے فن کوں سمجھدا ہا ، پڑھیا لکھیا ہا ، شعر پرست ہا ، شعر کوں سمجھدا ہا ، چنڳی شاعری دا انتخاب اوندا خاص وصف ہا ، سلیم گردیزی چنڳا گلوکار ہووݨ دے نال نال ٻہوں چنڳا انسان وی ہا ۔ عاجزی ، انکساری ، خلوص ، محبت و مروت تے ایثار اوندے سرائیکی ہووݨ دایں نشانیاں ہن ۔

سرائیکی موسییق دے پہاڑ حسین بخش خان ݙاڈھی اپݨے پُتر شہزادہ سخاوت حسین بارے تبصرہ کریندے ہوئے آکھیا ہا جو میݙے ولا انگ ڈھنگ تے رنگ سب کجھ ہے پر آواز اچ میں والا سوز کائنی ۔ ایں بارے میں تبصرہ نی کرݨ چہندا پر اپݨے بھرا شہزادہ سخاوت حسین کوں صلاح ݙیساں جو او زیادہ توں زیادہ محنت کرن ، ریاض کرن ، موسیقی کوں ہک رنگ تے ہک ڈھنگ وچ پیش کرݨ دی بجائے جدتاں تے نویں ترجبے کرن تے وݙے پیو دے وݙے پُتر ہووݨ دا ثبوت ݙیون۔

روہی دے ݙو فنکاریں دی ہک آوز، جݙاں کن اچ رس گھولے تاں پتہ لڳ سڳے جو اے ݙو آوازاں ہِن پر جݙاں سامھے ٻہہ تے سݨو تاں مستادے دی مستانگی تے پروانے دے تبسم آمیز چہرے توں لفظاں دی گل پوشی تھیندی نظر آوے ۔ احمد پور شرقیہ دے انہاں ݙو بھرانویں وݙے وݙے فنکاریں کوں ناک آؤٹ کر تے ٻہوں وݙی کامیابی حاصل کیتی پر دل تے ہتھ رکھ تے ارمان نال لکھݨا پوندا پے جو انہاں عظیم فنکاریں اپݨے آپ کوں یا اپݨے فن کوں احمد پور شرقیہ اچ قید کر چھوڑیئے ۔ لوک انہاں کوں سنݨ چہندن پر اے چُپ اِن ۔ انہاندی مقبولیت پاکستان دے علاوہ ٻاہرلے ملک وچ وی ہے پر پتہ نی انہاں کوں کیا تھی ڳئے ، حالانکہ ݙوہیں بھرا سیاݨے تے سمجھدار ہِن اساں خواہش تے ازمید کریندوں جو او ٻاہر نکلن تے کجھ سݨاون ۔ لوک انہاں کوں سنݨ چہندن تے انہاندے فن نال بے پناہ محبت کریندن ۔ ایویں احمد پور شرقیہ دے فنکار عاشق رمضان ، حسینہ ممتاز تے ٻئے فنکار وی ماء ٻولی دی ݙاڈھی خدمت کیتی اے ۔

سندھ دے عظیم فنکاریں مثلاً عابدہ پروین ،شازیہ خشک ، جلال چانڈیو ، صنم ماروی وغیرہ سرائیکی وچ ٻہوں ناں پیدا کیتے ۔ عابدہ پروین جݙاں سرائیکی شعراء بابا فرید پاکپتن ، شاہ حسین ، بابا بلھے شاہ ، سلطان باہو تے خواجہ فرید سئیں دا کلام ڳاندن تاں سب کوں بے خود کر ݙیندن ، اللہ انہاں کوں خوش رکھے ۔

سرائیکی دے فنکار سجاد رسول ، کوثر ملک ، ساجد علی خان ملتانی ، شہزادہ آصف علی گیلانی ، اعجاز راہی ، عارف بابر ، جمیل انجم ، گلزار لالی ، نجمہ شکیل ،رفیق حیدری ، نسیم سیمی ، نسیم اختر، پروین نذر، عنبر آفتا، نواز میاںوالی ، احمد نواز چھینہ ، نواز بھٹہ ،عبدالسلام ساغر، سجاد ساقی ، روزینہ مشرف، فاروق محرم ، شفیع وتہ خیلوی ،عبدالحمید نیازی ، سجاد بلوچ، امداد اللہ امداد، جام ارشاد، عابد لودھی ، ایوب نیازی ، عبدالستار زخمی ، گل تری خیلوی ، امجد نواز کارلو، اجمل ساجد ، مشتاق خان علوی ، رفیق ساحل ، انجمن ، غلام فرید ، کومل انجم ، صابر مور، صادق مور، قار احمد، مرید ، موہن لال بھیل ، فرید لاشاری ، لیاقت ، مرید حسین ، استاد شرف ، رمضان شاکر، اظہری ، سجاد ، شبیر تے انہاندے نال نال ٻئے فنکار سرائیکی زبان دی ٻہوں خدمت کریندے پن ۔

سرائیکی ڳاوݨآلیں دی تعداد سینکڑاں نی بلکہ ہزاراں اچ ہے، انہاں وچوں ٻہوں سارے ایہو جہے ہن جنہاں ٹیلی ویژن ، ریڈیو تے آڈیو ،ویڈیو کیسٹاں دے ذرفیعے سرائیکی زبان دی ٻہوں خدمت کیتی ہے ،انہاندے ناں ایں مختصر مضمون اچ زیر بحث کائنی آ سڳئے ، مضمون دا مقصد رائیکی موسیقی تے فن دا جائزہ پیش کرݨ نی بلہ ایں مضمون دا مقصد سوال دے پِچھوں لُکی ہوئی اپݨی تشویش دا اظہار کرݨ ہے ، جیکر میݙی تشویش جائزہ ے تاں میݙے فنکار تے گلوکار بھرا میݙے سمیت کروڑاں وسیبی بھرانویں دی پریشانی دا ازالہ کرن تے سرائیکی موسیقی کوں نویں نویں رنگ ݙیون ، کلاسیکل انداز چ جدید تے عوامی موسیقی پیش کر تے وسیب دے لوکاں کوں روح دی غذا مہیا کرن ۔

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ