خمیسیٰ پولی

’’ سئیں! اینکوں کجھ کائنی ، ݙکھالے کیتے پاڳل بݨیا ودے تے لوکیں کوں بودن بݨائی ودے ۔ ‘‘

چغلی چاوݨ آلے کوں کچاری دے وݙیرے آکھیا : ’’چٻل دا پُتر آ کوئی آپو جٖاݨ وی بودن بݨدے ۔ ‘‘

’’وݙا سئیں ! تُساں میݙی منو‘ میں اینکوں چنڳی روت جٖاݨداں ، مولویں دی وستی دے زمیندار دا پُتر اے ، کھمدے پیندے گھر دا آدمی اے ، کجھ سال پہلے میں انہائیں دے ٹھاٹھ باٹھ  ݙیکھ آیاں ، اینکوں کجھ کائنی ، اینکوں کجھ کائنی۔ ‘‘ ٻیلی اپݨی ڳالھ تے اصرار کیتا تے آکھیا جو : ’’اے بہانے باز تے بہانے باز اے ۔‘‘ 

’’ ووئے لقمان حکیم دا پُتر آ، کیوں شودے دے پیش پئے ڳیں ، تیکوں کیا آکھدا ودے ، چھڑا ݙو روٹیاں کھمدے ، اپݨی مستی ءِ چ مست اے ، کہیں دے نال لڑدا تاں کائنی ، اوڑک کوئی تاں روڳ ہِس، شودا اپݨا ماس چری ویندے ۔ ‘‘ 

وݙیرے دی ڳالھ تے ٻیلی آکھدے : ’’ جیاسئیں جیا سئیں! اینکوں کوئی نہ کوئی روگ ہے۔ اندر دی کوئی سٹ ہِس ، ہِیں سانگوں بہانے پھلائی ودے …… ۔ ‘‘

’’ چپ ووئے چپ افلاطون دا پُترآ، بہانے کیتی ودے تاں پتہ لڳ ویسے ۔ ݙاکدار کنے ونڄ تے ایندا دماغ چیک کرویسوں تے نال تیکوں وی ݙکھا گھنسوں ۔ آپے پتہ لڳ ویسے جو کون پاڳل تے کون بہانے باز اے ؟ ‘‘ وݙیرے دی جھنڑک تے ٻیلی تلے منہ کر تے ہولے ہولے الاݨاں ’’ چنڳا سئیں چنڳا!ݙاکدار کنے جُٖل تے سرکھری کراؤ چا ، آپے نتارا نتر ویسے ۔ ‘‘

کملے مسافر مانی کھا گھدی، وݙیرے سݙ تے کول ٻلہایا ۔ ݙو چار سوال کیتے ، کملے مسافر دا حال سوال گندم جواب چݨے آلا ہا۔ وݙیرے ٻیلی کوں نال کیتا تے کملے مسافر دے کٹھے ݙاکدار دے کول پُڄ ڳے۔ دماغی معائنہ کرایا ۔رزلٹ صاف ہا۔ ݙاکدار آکھیا ’’ ایندا دماغ ٹھیک اے ۔ ‘‘ وݙیرے آکھیا ’’ تے ول اینکوں کیا ہے ۔‘‘ ݙاکدار آکھیا : ’’ اے ڳالھ میں کنوں نہ خود ہِیں کنوں پُچھو۔ ‘‘ 

وݙیرا ݙاڈھا بیشم تھیا ۔ ٻیلی دے سامھے اکھیں جھکیاں کر تے آکھیا ’’ جٖل وو ٻیلی ایں کنوں گھر جُٖل تے پچھدوں ۔ ‘‘ گھر امدے ہوئیں وݙیرا کہیں ویلے کیاڑی کھنے تے کہیں ویلے  مونجھا لڳے ۔ ’’ وݙیرا سئیں خیر تاں ہے ، کیا سوچیندے ٻیٹھو ؟ ‘‘ 

’’ میں سوچیندا ٻیٹھاں جو کملا مسافر نال کیا کوا کراں ؟ ‘‘ وݙیرے ٻیلی کوں ولدی ݙتی ۔

اے سارا ماجرا کملا وی ݙیکھدا ٻیٹھا ہا ، اونکوں ایں ڳالھ دی سُدھ پئے ڳی جو ہُݨ ݙبے ݙاند آلیاں ݙنگیاں اوڑاں نہ چلسن ، سدھا وہنڑا ں پمسے ۔ 

گھر پُڄ تے وݙیرے کملے مسافر کوں ہک پاسے ٻلہایا ۔ سوٹی اُلار تے آکھیا : ’’ بندے دا پُتر آ ، سِدھی سِدھی …… ‘‘ 

‘‘ بس بس سئیں ، میکوں کجھ نہ آکھو ، میں سارا ماجرا سݨینداں ۔ ڳالھ اے ہے جو میں ساوے سوکھے گھر دا ہاں ۔ اللہ دا ݙتا سب کجھ اے ۔ ماء مر ڳی اے ۔ پیو جیندا اے ۔ ماء پیو دا ہک آں ، گھر ءِ چ نوکر چاکر ، یار ٻیلی ڈھیر ہِن ۔ اللہ سئیں اولاد وی ݙتی اے ۔ ٻوک چاتا ہک رنڈڑ نال دل لا ٻیٹھم تے پرنا تے گھر گھن آیم۔ اوندے نال اُٹھدی جوانی آلی دھی وی ہئی۔ میں اپݨے کمیں کاریں ، ابا سئیں چھوکری تے کھِر تھی ڳے۔ دولت چمک چھوہَر کوں وی ویٻلا کر ݙتا۔ ابا سئیں نکاح پڑھا تے چھوہر کوں اپݨے کوٹھے ءِ چ ولا ڳے۔ چٻولے تھیوݨ پے ڳے۔ میں یاریں ءِ چ ٻہاں تاں لوک میکوں آکھن، سُݨا تیݙی دھی تے تیݙا جٖوانترا خوش ہِن ۔ ڈھیٹ بݨ تے چھو مار ونجٖاں ۔ کیا آکھاں تے کیا باشت کراں ؟ وقت ویلہا لنگھدا ریہا ۔ میں اندر ای اندر اپݨے آپ کوں کھادی رکھیا ، سال  توں پہلے میݙے گھر دھی تے ابے سئیں دے گھر پُتر جٖایا۔ ‘‘ 

نروآ تھی تے کملے وݙیرے کوں آکھیا : ’’ وو سئیں سݨدے ٻیٹھو ؟ ‘‘ وݙیرے جھکی جھوݨ ءِ چ ولدی ݙتی ’’ سݨدا تاں ٻیٹھاں پر ایں آکھ کائنی سݨدا ٻیٹھا ، توں اپݨا بیان جاری رکھ ۔ ‘‘ 

’’ جیا سئیں میں آکھدا پیا ہم ، میݙے گھر دھی تے ابے سئیں دے گھر پُتر جٖا پیا ۔ لوک مبارکباد ݙیون، بخت خان توں صئی سچ دا خوش قسمت ایں ۔ہکے ویلے تیݙے گھر بھرا وی جٖائے تے ݙوہترا وی ، دول چا تے میراثی آ ڳے۔ ہتھ ٻدھے ݙو چار ݙے تے ویندا کیتا۔ اجٖاں او گھر نہ پُجٖے ، سرخی پوڈر لا تے ہیجڑے پرے کنوں تاڑیاں مریندے آئے۔ او ݙو چار تے کݙاں راضی تھیوݨ آلے ہَن۔ جج دے منشی کوں وڈھی ݙے تے جیویں نویں تاریخ گھنیندی اے ، ایویں لُکا تے پنجاہ پنجاہ ݙتے تے آکھیا کجھ مہینیں تئیں وݙی خوشی کریسوں ۔ تُساں آویجو، سو سو آلے نوٹ گھولیسوں ۔ کوئی چیز سواد نہ ݙیوے ، کہیں دی کوئی ڳالھ چنڳی نہ لڳے۔ اپݨے کوٹھے ءِ چ ٹیپ کوں ولا ولا پچھیتے پھیر تے ہکو ڳاوݨ سݨاں ’’ نندراں حرام تھی ڳن ، جاڳاں تاں چین کائنی ‘‘ ۔ میݙی نویں ذال شودی اپݨی جاہ تے بیشم تے پریشان ،او میݙی پریشانی کوں ݙیکھ تے اے پُچھݨ کیتے منہ تاں بݨاوے جو بݨاوے جو سئیں تہاکوں کیا ہے ؟ پر آکھے بناں چپ کر ونجٖے جو اونکوں اندروں پتہ تاں ہا جو میکوں کیا ہے ؟ ‘‘ 

’’ سویل سویل چاچا خمیسہ پولی آ ڳے ۔ سنگتی تاں پیو میݙے دا ہا پر ڈھیر بھوڳ میݙے نال کریندا ہا۔ سیاݨا ݙاڈھا ہا ، مذاق پکی کریندا ہا ، اوندی ہک ہک ڳالھ مذاق دی مذاق تے مت دی مت ہوندی ہئی۔ اساں اکثر اوندے وگتی ، کھل ہس، ٹوک مذاق، ٻٹ کڑاک ، بھوڳ تے ہاسے دی ولدی نہ ݙے سڳوں ہا تاں بسیج تے اونکوں آکھدے ہاسے : چاچا خمیسے اوہو پولی دا پولی رہ ڳیوں ۔ ‘‘

آوݨ سیتی چاچا خمیسے میکوں آکھدے : ’’ بھتریجا مبارخاں تھیونی ، اللہ سئیں سکیں لدھا بھرا ݙتی ، مبارخاں تھیونی ، ویلے توں وی ڈھیر پہلے نانا بݨ ڳئیں۔تیݙے پیو کوں وی مبارخ ہووے ، اوندے گھر اوندے پُتر دا ݙوہترا جٖائے ۔ تیݙی ذال جیرھی تیݙے پیو دی سس وی ہے ، کوں وی مبارخ تھیوے جو آپ وی ودھی پھلی اے تے پیو دی جاہ تے پیو تے سوہرے دی جاہ تے سوہرا۔  گھر کوں بھاڳ وند کیتس ۔ اللہ سئیں تیکوں جیرھی دھی ݙتی اے او تیݙی دھی وی ہے تے تیݙی ماء دی بھیݨ وی تے ول اے وی تاں ہے ، خیر نال تیݙا جیرھا بھرا جٖائے توں اوندا نانا وی ہیں۔‘‘

چاچا خمیسہ پولی رشتے گنڈھیندا تے ݙسیندا آیا ۔ میݙا سر جھکا تھیندا ڳیا ۔ چاچے خمیسے ول آواز ݙتی ’’ بخت خاں سر اُتے چا، کن لا تے ڳالھ سُݨ ،توں خوش بخت ایں ، ایجھے میل تاں اللہ ملاوے ، تیݙی مترائی ماء جو تیݙی دھی دی بھیݨ ہے تے ݙاݙی وی ، تیݙا مترایا بھرا تیݙی ذال دا ݙیر وی لڳدے تے تیݙی ذال اوندی ݙاݙی ……… ! ‘‘

وݙیرے ہکل ݙتی : ’’ بس کر ، بس کر یار کملا مسافر بس کر ، توں آپ کیا تھیا ہوسیں تئیں تاں میکوں وی پاڳل کر چھوڑئے ، یار! توں کملا نی اساں کملے ہاسے ، تیکوں تے تیݙے ݙکھ کوں نہ سمجھ سڳئے ، ایویں اساں اپݨی وستی دے ہر کسبی کوں کجھ نی جٖاݨدے ،پر تیݙی کہانی تاں صاف ݙسیندی اے جو پولی خمیسہ نی اساں آپ ہیسے ۔ ‘‘

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ