open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بانگ ادبی فورم دا ہک اجلاس

بانگ ادبی فورم پاکستان دی طرفوں پریس سیکرٹری منصور شانی ت مستقل ممبر سئیں بشیر غازی نے احمد خان طارق سرائکی ادبی سنگت دے منتظمین ت عہدیداران سئیں عمران شاکر مہروی، سئیں عبدالرزاق زاہد، سئیں حیدر شیراز، سئیں اشرف مشکور، سئیں شبیر شرر، سئیں ..... ت مستقل ممبر سئیں عباسی ھوران نال میٹنگ کیتی.جئیں وچ سرکار قبلہ مرشد سئیں احمد خان طارق واسطے فاتحہ خوانی کیتی گئ.

کجھ لوک سمجھدن جو احمد خان طارق دے نال نال ڈوھڑہ ت کافی وی دفن تھی گئی اے جبکہ حقیقت اے ہے جو احمدخان طارق ت اوندے الفاظ اج وی سرائیکی وسیب اچ زندہ ہن ت اینویں محسوس تھیندے جو احمد خان طارق اپڑے بیٹ ت اپڑے وسیب اچ زندہ و جاوید ہے۔۔ ایں تعزیتی کٹھ اچ احمدخان طارق ادبی سرائیکی سنگت ت بانگ ادبی فورم پاکستان اپڑے پلیٹ فارم توں انہیں ڈوہائیں صنفیں کوں اجاگر کرن واسطے ادبی کردار ادا کریسن۔ (١٦ فروری ٢٠١٧ء)
## حوالے
بحرین

ایہ  براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ مشرق وسطیٰ وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔

## تاریخ
## جغرافیہ
## سیاست
نظامِ حکومت: آئینی ملوکیت

بادشاہ : حمد بن عیسیٰ

وزیرِ اعظم: خلیفہ بن سلمان الخلیفہ

## زبان
عربی زبان ہے. 

## صوبے

* عاصمه
* وسطی
* مُحَرّق
* شمالیه
* جنوبیه

## مشہور شہر

* منامہ

* محرق
* رفاع شرقی
* رفاع غربی
* مدینه حمد
* شهرک عیسی
* الحد
* جدحفص
* مدینة زاید
* الزلاق
* عراد
* عالی (بحرین)
* البدیع
* ستره

## مشہور شئے
بحرین دا سونا پوری دنیا وچ مشہور ہے۔

## حوالے
بحیرہ جنوبی چین

بحیرۂ جنوبی چین (انگریزی: South China Sea) چین دے جنوب اچ واقع ہک سمندر ہے۔ ایہ بحر الکاہل دا حصہ ہے تے سنگاپور توں گھن کے آبنائے تائیوان تک 35 لاکھ مربع کلومیٹر تے پھیلا ہویا ہے۔ ایہ پنج ابحار (اوقیانوس، کاہل، ہند، منجمد جنوبی، منجمد شمالی) دے بعد سب توں وݙا آبی ذخیرہ ہے۔
## حوالے
بحیرہ بالٹک

thumb|بحیرہ بالٹک دا نقشہ
بحیرہ بالٹک، شمالی یورپ دا ہک سمندر ہے جیہڑا جزیرہ نما اسکینڈے نیویا(سکاندیناویا)، برعظیم شمالی، مشرقی تے وسطی یورپ تے ڈینش جزائر نال گھرا ہویا ہے۔ ایہ بحیرہ آبنائے اوریسنڈ(اورے سوند) تے خلیج کیٹیگٹ (کاتتے گات) دے ذریعے بحیرہ شمال نال منسلک ہے۔
انگریزی دے علاوہ دیگر تمام جرمینک زباناں اچ ایہ بحیرہ مشرق جبکہ بالٹو۔ فنک زباناں مثلا اسٹونین وچ ایہ بحیرہ مغرب اکھیندا ہے۔ انگریزی وچ بحیرہ بالٹک دا لفظ دراصل لاطینی لفظ Balticum توں نکلا ہے۔ فرانسیسی، اطالوی، پرتگیزی، ہسپانوی، پولش، بلغاری، روسی تے دیگر زباناں اچ اینکوں بالٹک ہی آکھا ویندے۔

اے سمندر 1610 کلومیٹر طویل تے اوسطا 193 کلومیٹر چوڑا ہے۔ ایندی اوسط گہرائی 55 میٹر (180 فٹ) ہے تے زیادہ توں زیادہ گہرائی 459 میٹر (1506 فٹ) ہے۔ ایندا سطحی رقبہ 377،000 مربع کلومیٹر تے حجم 21 ہزار مکعب کلومیٹر ہے۔ ایندے ساحلاں دی لمبائی 8 ہزار کلومیٹر ہے۔
ایہ سمندر روسی تیل دی برآمد دی اہم ترین تجارتی آبی گذرگاہ ہے۔
بحیرہ بالٹک دے کنارے واقع ممالک وچ ڈنمارک(دانمارک)، اسٹونیا(ایستونیا)، فن لینڈ(فنلاند/سوؤمی)، جرمنی، لٹویا(لات وِیا)، لتھووینیا(لیتوانیا)، پولینڈ، روس تے سوئیڈن(سوَے رئیے) شامل ہن۔
سینٹ پیٹرز برگ (سانت پیترس بورگ)(روس)، اسٹاک ہوم (سوئیڈن)، ریگا (لیٹویا)(لات وِیا)، ہیلسنکی (فن لینڈ/سوؤمی)، کوپن ہیگن (ڈنمارک)، ٹالن (اسٹونیا) تے مالمو (سوئیڈن) ایں سمندر دے کنارے تے اہم شہر ہن۔

## حوالے
بحیرہ شمالی

بحیرہ شمال (تاریخی نام: بحر جرمن، انگریزی: North Sea) بحر اوقیانوس دا ہک حصہ ہے جیہڑا مشرق اچ ناروے تے ڈنمارک، مغرب وچ اسکاچستان تے انگلستان تے جنوب وچ جرمنی، نیدرلینڈز، بیلجیئم تے فرانس دے درمیان ہے۔ بحیرہ شمال جنوب وچ آبنائے ڈوور تے رودباد انگلستان دے ذریعے تے شمال وچ بحیرہ ناروے دے ذریعے بحر اوقیانوس نال منسلک ہے۔

بحیرہ شمال وچ ڈھہݨ والے اہم دریاواں وچ دریائے فورتھ، دریائے ایلب، دریائے ویزر، دریائے ایمس، دریائے رائن، دریائے میوس، دریائے شیلٹ، دریائے ٹیمز تے دریائے ہمبر شامل ہن۔ دنیا دی مصروف ترین مصنوعی آبی گذرگاہواں وچوں ہک "نہر کائل" بحیرہ شمال کوں بحیرہ بالٹک نال منسلک کریندی ہے۔
## حوالے
باندر کلا

باندر کلا...
باندر کلا سرائیکی وسیب دے بالیں دا ھک من پسندیدہ کھیڈ ھوندا ھا جیندے وچ ھک بال جیندے سر ایٹی ھووے ھا او ھک کلے نال رسہ بدھ کے پکڑ کھڑدا ھا ت اوں کلے نال سارے گھر دیاں جتیاں کٹھیاں کر کے رکھ ڈیندے ھن ایں چیز دا خیال کریندیں ھوئیں جو کوئ باری جتی نہ ھووے.
باقی بال اڈو اڈو جپٹھیاں مار کے جتیاں چیندے ھن اگر جتیاں چیندے ھوئیں کیں بال کوں ہتھ لگ ونجے تاں ایٹی اوندے سر آ ویندی ھئ پر اگر جتیاں ختم تھی ونجن ھا تاں ایٹی آلے بال دی شامت شروع تھی ویندی ہئ. او اگو اگو ت باقی سارے بال پچھو پچھو ھک پڑ شا تک پجنڑ ضروری ھوندا ھا پر اوتے تک اوندی قسمت جتنے کھلے چھپیج ونجن.
اے کھیڈ پرنے دی ھک رسم واسطے وی تھوڑی جھئیں تبدیلی نال کھیڈی ویندی ھے جو سالیاں گھوٹ دی جتی چا گھندین تیں ول گھوٹ بنرے کوں وڈا عوضانہ ڈیونڑا پوندے ت نال نال سالی اے وی ڈس ڈیندی ھے جو خبردار ھنڑ اے جتی تاں بھنڑویا صاحب تہاڈی ھے پر ہتھیں ساڈے ھے خیال کراھے...
ویسے وی اج کل چائنا دیاں جتیاں آ گئن جیہڑیاں گھنیدیاں تاں پیریں واسطے ھن پر پۓ گچی اچ ویندین.
خیر گال تھیندی پئ ہئ باندر کلے دی ھنڑ اے کھیڈ بال نئ کھیڈدے کیوں جو نسل تھری جی تھی گئ ھے.ھنڑ اے کھیڈ وڈیں سنبھال گھدی ھے.
مثال دے طور ت پوری دنیا کوں ھک رسے نال بدھنڑ دی کوشش کرنڑ آلا صدر بش جیہڑا جو پوری دنیا دا بھنڑویا بنڑنڑ دی کوشش اچ ھا جیہرلے عراق ت حملہ کیتس اوندے بعد غالبا" پہلی دفعہ باندر کھلا کھیڈیا گۓ...
ایویں بئ وی کئ دفعہ اے کھیڈ کھیڈیا گۓ...
کل دا واقعہ ھے جو ھک وڈے افسر دے دفتر دے باھرو ھک زنانی افسر کوں ایٹی آلا سمجھ کے پڑ شا تک پچاۓ ت آپنڑی اکلوتی جتی دا وڈی مہارت نال استعمال کیتے...
میں سرائیکی بالیں دے ایں کھیڈ کوں وڈے لوکیں وچ مشہور تھیندا ڈیکھ ت وڈا خوش تھینداں...
کیا تہاکوں وی خوشی ھے؟؟؟ (منصور شانی)

## حوالے
[ونکی:[سرائیکی کھیݙاں]]
بختاور کریم

بختاور کریم سرائیکی شاعرہ ہے۔  

## ڄم پل
داجل وچ ڄمی۔ پیؤ دا ناں کریم بخش ہائی۔

## تعلیم
پیؤ کریم بخش سرکاری ملازم ہائی ۔ بختاور کریم وی نال رہ ڳئی تے دلی، فیصل آباد، امرتسر، ملتان تے علی ڳڑھ وچوں تعلیم حاصل کیتی۔

## پیشہ
ریاضی انہاں دا مضمون  ہائی۔ شعبہ تدریس نال وابستہ ہن۔  وت گورنمنٹ سکول وچ ہیڈمسٹریس بݨی۔ مظفرگڑھ، راجݨ پور تے وت یارھاں سال دیرہ غازی خاں وچ ملازمت کیتی۔ گھر آلے ݙوجھی شادی کیتی تاں آپݨے پتر طفیل احمد عرشی دی تعلیم کیتے آپݨاں تبادلہ لہور کروا گھدا۔ ݙیڈھ سال لہور ملازمت کیتی تے ١٩٧٦ء وچ ریٹائرمنٹ گھن تے لہور ٹک پئی۔

## کتاباں

* اٹک مٹک دیداں (١٩٨٤ء) ایندے ١٥٦ صفے ہن تے ایندے وچ عقیدتاں، ڈوہر ے، ربا عیاں، کافیاں، غزلاں تے  نظماں شامل ہن۔
* قرآن شریف دی سرائیکی تفسیر
* کلام فرید دی تفہیم دے مضامین
* ”پھل پھل خوشبو“ بخت آور کریم دا غیر مطبوعہ کلام ہے۔
*  ”مضامین گلدستہ“ نومبر 1980ء وچ  ادبی سنگت لاہور نے شائع کیتا۔



## اولاد

* طفیل عرشی ، کتاب دا ناں پریت دیا ڳٹیاں۔ سرائیکی روزنامہ سان٘ول۔ ٢٩ اپریل ١٩٩٥ء کوں پیروال دے نیڑے کار حادثے وچ فوت تھی ڳئے
* عمرانہ پروین ( ایہ وی شاعرہ ہن، عنبر تخلص ہے۔ وکالت پیشہ ہائی) چاہت فرید کتاب لکھی۔ سپریم کورٹ بار دی نائب صدر بݨی۔

## حوالے


ونکی:سرائیکی شاعرہ
ونکی:سرائیکی شاعر
بدرو ملتانی

مس بدرالنساء عرف بدرو ملتانی دا جمنْا 1910 شہر ملتان ءچ تھیا۔ مس بدرو ملتانی ملتان دے مشہور سرائیکی گائیکی دے وڈے گھرانے ءچوں ہن۔ مولتان دے اے فنکار گھرانے ہندوستان دے تمام وڈے شہراں ءچ سرائیکی گائیکی بلخصوص ملتانی کافی گاونْ ءچ مشہور ہن۔ ایندے توں علاوہ پنجابی ٹپے فلمی گیت سہرے تے ڈوہڑے وی گاندے ہن۔ 1930ءچ پنجاب، بمبئی تے راجستھان ءچ انہاں دی سرائیکی گائیکی دی دھانکاں اُبھے لمے سُنْیج ہائی ۔ انہاں 1930 ءچ ہندوستان دی مشہور گراموفون دی کمپنی ایچ ایم وی تے ریڈیونال مستقل جُڑ گئے۔ پہلی دفعہ سرائیکی لوک سانجھ دی ذیلی تنظیم میلہ سانجھ دے مہاندرے تے لوک گائیک سئیں ڈاکٹر رفیق (سندھی فقیر) ہوراں وسیب ءچوں پرانْے ریکارڈ تھالیاں کٹھے کرنْ اہرشروع کیتا جیہڑا جو انتہائی مشکل اوکھا کم ہا۔ استاد سندھی فقیر ہوراں دی انتھک محنت، بھج دھرُک تے پرانْی قدیم سرائیکی گائیکی کوں کٹھا کرنْ دا جنون انہاں کوں سرائیکی موسیقی دے خزانے دا وارث بنْ چھوڑیا۔ لالہ رفیق نال میں کئے جگراتے کٹھے انہاں تھالیاں کوں ہتھ نال چابی بھرے گراموفون تے سُنْے۔ پہلی دفعہ سندھی فقیر سئیں ہوریں مس بدرالنساء عرف بدرو ملتانی دے ڈاہ خوبصورت چونْویں گاونْاں دی کیسیٹ تیار کیتی تے اوندیاں کئی کاپیاں کرا تے دوستاں کوں ونڈیاں گیاں۔ اوں ویہلے انٹرنیٹ دا عام زمانہ نہ ہا۔ اوہا کیسٹ دے ڈاہ گیت ول لوکاں اپنْے اپنْے ناواں نال یوٹیوب تے چاڑھےنے تے اج سندھی فقیر دے بنیادی کم پاروں ہر کوئی مس بدرو ملتانی کوں سنْدا پئے ۔ سرائیکی وسیب سئیں ڈاکٹر رفیق ہوراں دے تھورائت راہسن۔

شہزاد عرفان 

## حوالے


ونکی:سرائیکی گلوکار
برزخ

لغوی اعتبار نال برزخ ݙو چیزاں دے درمیان روک تے آڑ کوں آہدن۔ اصطلاحِ شریعت وچ ایندے توں مراد موت توں قیامت تک دا درمیانی عرصہ ہے۔ مرݨ دے بعد تمام جن و انس حسبِ مراتب برزخ اچ رہسن۔ روحانیت اچ ایں کوں عالم اعراف آکھا ویندے۔ 
## حوالے
برطانوی راج ہند

برطانوی راج یا برطانوی ہند (غیر باضابطہ نام: سلطنت ہندوستان) (انگریزی: British Raj یا British India، باضابطہ ناں Indian Empire) دی اصطلاح 1858ء توں 1947ء تک برطانیہ دے زیر نگیں بر صغیر کیتے استعمال کیتی ویندی ہے۔
thumb|Star-of-India-gold-centre
thumb|British Raj Red Ensign
thumb|British Indian empire in 1936
thumb|British Indian Empire 1909 Imperial Gazetteer of India
سلطنت ہندوستان علاقائی و بین الاقوامی سطح تے "ہندوستان" دے ناں نال ڄاݨی ویندی ہئی۔ "ہندوستان" جمعیت اقوام دا تاسیسی رکن تے 1900ء، 1920ء، 1928ء، 1932ء تے 1936ء دے گرمائی اولمپک کھیݙاں وچ شامل تھیا۔

## شامل علاقے
ایں عرصے اچ برطانیہ دے زیر قبضہ رہݨ والے علاقیاں وچ موجودہ بھارت، پاکستان تے بنگلہ دیش شامل ہن جبکہ کݙہیں کݙہار عدن (1858ء توں 1937ء)، زیریں برما (1858ء توں 1937ء)، بالائی برما (1886ء توں 1937ء) شامل ہن۔ (مکمل برما 1937ء وچ برطانوی ہند توں الڳ کر ݙتا ڳیا)، برطانوی ارض صومالیہ (1884ء توں 1898ء) تے سنگاپور (1858ء توں 1867ء) کوں وی برطانوی راج دا حصہ شمار کیتا ویندے ۔ مشرق وسطٰی، جنگ عظیم اول دے فوراً بعد برطانیہ دے زیر قبضہ بین النہرین (موجودہ عراق) دا انتظام وی حکومت برطانیہ دے ہندی دفتر توں چلایا ویندا ہئی۔ ہندوستانی روپیہ مشرق وسطٰی دے کئی علاقیاں تے مشرقی افریقہ وچ زیر استعمال ریہا۔
## غیر شامل علاقے
خطے دے دیگر ممالک وچ 1802ء وچ معاہدۂ ایمینز دے تحت برطانیہ دے زیر نگیں آوݨ والا علاقہ سیلون (موجودہ سری لنکا) برطانیہ دی شاہی نو آبادی ہئی تے برطانوی ہند دا حصہ شمار نہ تھیندا ہئی۔ علاوہ ازیں نیپال تے بھوٹان دی بادشاہتاں برطانیہ نال معاہدے دے تحت آزاد ریاستاں دی حیثيت نال تسلیم کیتیاں ڳئیاں ہن تے برطانوی راج دا حصہ نہ ہن۔ ۔ 1861ء دے معاہدے دے نتیجے وچ سکم دی ریاستی خود مختاری تسلیم کیتی ڳئی ۔ جزائر مالدیپ 1867ء توں 1965ء تک برطانیہ دے زیر نگیں ریہے تے برطانوی راج دا حصہ شمار نہ تھیندے ہن۔
## آغاز و خاتمہ
ہندوستان وچ برطانوی راج دا آغاز 1858ء وچ (جنگ آزادی ہند 1857ء دے بعد) ایسٹ انڈیا کمپنی دے اقتدار دے خاتمے تے ہندوستان دے براہ راست تاج برطانیہ دے زیر نگیں آوݨ نال تھیندے تے خاتمہ 1947ء اچ تقسیم ہند تے بھارت و پاکستان دے قیام دے نال تھیندے۔
## حوالے
بدھ مت

بدھ مت ہندوستان توں شروع تھیا مگر اے مشرقی ایشیائی ممالک وچ رائج تھیا تے ایندے علاوہ افغانستان، پوٹھوہار تے سرائیکی وسیب وچ وی اسلام دے آوݨ توں پہلے موجود ہئی. ہݨ ایندے اکثریتی ممالک وچ برما، چین، تھائی لینڈ، ہانگ کانگ، جاپان، منگولیا وغیرہ سرِ فہرست ہن.  

thumb|گوتم ٻدھ دا مجسمہ

## اگارتھا
تقریباً 500 سال قبل مسیح ءچ نیپال دے ہک علاقے 'کپل وسطو'دے اندر مہراج شدھودھن دے گھر کافی مَنتیں اور دعائیں نال ہک شہزادے دی پیدائش تھئ، جیندا ناں سدھارتھ 'سدھارتھا' رکھیا گیا انھیں کوں گھر ءچ گوتم ووی سڈیا ویندا ہا. مہاراجہ شدھودھن ہندو ہَن اور برہمن قبیلے نال تعلق رکھدے ہن.
مہان رشی اور جوگی لوکیں اے پیشین گوئی کیتی ہئ کہ اے شہزادہ وڈا تھی کنو دنیا وچ محبت دے سوجھلے کوں ودھارا ڈیسی. مگر مہراج شدھودھن اے ناہ چاہنا اور اپنے پُتر کوں سلطنت دا بادشاہ بنڑاونڑ چاہندا ہا اتلو شدھودھن اپنے پتر دی شادی ووی کر ڈتی مگر اللہ کوں کجھ اور ہی منظور ہا
گوتم دے گھر ہک پُتر ووی پیدا تھیا مگر ہک رات گوتم اپنی زال ماہامایا اور پُتر کو سُتا چھوڑ کرائیں سچ دی تلاش ءچ جنگلیں کوں نکل گئے
جتھاں 12 سال دی ریاضت دے بعد انھیں کو‌ نروان حاصل تھیا.. اور پچھیں انھیں اپنے مذہب دی تبلیغ شروع کر ڈتی. اُنھیں دے مذہب دے چار بنیادی اصول ہن جنھیں ءچ پیار کرنڑن اور خواہشات کوں مارنڑ دا درس ڈتا گئے.. نروان حاصل کرن دے بعد انھیں کوں بُدھ سڈیا گئے یعنی  سمجھدار..
کجھ مسلمان محققین انھیں کوں پیغمبر آھدن اور عربی ءچ اوندا ناں ذُلقفل ڈسیندن..
گوتم بدھ دے مذہب "بُدھ مت" کوں پوری دنیا ءچ پھیلاونڑ والا بادشاہ مہاراج اشوک ہا. چین، دریائے سندھ، اج دے ایران اور اج دے ہندوستان تک اشوک اینھ مذہب کوں پھیلایا ہا.. 1971 دی جنگ کنو پہلے سندھ وچ کُجھ بدھ گھرانے ہن مگر جنگ دے بعد او اِتھو کنو لڈیج گئے. 
## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
برات

برات شادیاں دی رسم وچوں سبھ کنے اہم رسم تے رواج ہے۔

دھیتے گھر، گھوٹ پرناوݨ تے کنوار دے موکلاوے کیتے جنج گھن کے پتریتیاں تے سنگت دے ونجݨ کوں برات آکھدن. جیندے وچ جھمرتاڑی، آتشبازی تے کئی ڈوجھیاں سرگرمیاں شامل ہوندیاں ہن.

## ٻیا ݙیکھو

* پرنیوے دیاں رسماں
برطانوی ہند

[thumb|[صوبہ ملتان دے سقوط دے بعد 1893ء دا برطانوی ہند دا نقشہ]]
انگریزاں نے اپݨے دور حکمرانی اچ برصغیر کوں انتظآمی طور تے مختلف علاقیاں تے صوبیاں اچ ونڈ رکھا ہئی تے اے کم انھاں نے سنہ 1612 ء توں 1947 تک جاری رکھا۔ ایں انتظامی تایخ کوں ترئے مختلف ادوار اچ تقسیم کیتا ویندے۔

#### (برطانوی ہند، 1612ء–1947ء)
*برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی
1612ء–1757ء
*کمپنی راج
1757ء–1858ء
*برطانوی راج
1858ء–1947ء
*برما میں برطانوی راج
1824ء–1948ء
*نوابی ریاستیں
1721ء–1949ء
*تقسیم ہند
1947ء
ایسٹ انڈیا کمپنی نے ہندوستان دے مشرقی علاقیاں تے مغل بادشاہواں دی تے مقامی راجاواں دی اجازت نال کجھ علاقیاں دی اجارادری حاصل کیتی۔ جنہاں ااچ مدراس، بمبئی تے کلکتہ شامل ہن۔ 

## حوالے
برطانیہ

thumb|قومی نشان

thumb|برطانیہ دا جھنڈا

مملکت متحدہ برطانیہ عظمٰی و شمالی آئرلینڈ (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland)، جینکوں عام طور تے مملکت متحدہ (United Kingdom) یا برطانیہ (Britain) دے طور تے ڄاݨا ویندا ہے، شمال مغربی یورپ دا ہک ملک ہے۔ اے جزیرہ برطانیہ تے شمالی آئرلینڈ دے علاوہ ملحقہ سمندر دے مختلف جزائر تے پھیلا ہویا ہے۔

## محل وقوع

برطانیہ دے چاراں طرف بحر اوقیانوس تے اس دے ذیلی بحیرے ہن جنہاں وچ بحیرہ شمال، رودباد انگلستان، بحیرہ سیلٹک تے بحیرہ آئرش شامل ہن. 

برطانیہ چینل سرنگ دے ذریعے فرانس نال منسلک ہے جیہڑی رودباد انگلستان دے تلوں گذردی ہے جبکہ شمالی آئرلینڈ جمہوریہ آئرلینڈ دے نال ملتا ہے۔

## جغرافیہ

thumb|محل وقوع

## آبادی
چھی کروڑ کنوں ودھ ہے

## زبان
سرکاری زبان انگریزی ہے۔

## [[سیاست]]
برطانیہ آئینی راجشاہی دے تحت ریاست ہے۔ ملکہ ایلزبتھ دوم پندرہ دیگر دولت مشترکہ ریاستاں دا فرمانروا ہووݨ دے علاوہ برطانیہ دا صدر ملک ہے۔ فرمانروا کوں مشورہ ݙیوݨ دق، حوصلہ ݙیوݨ دا تے انتباہ ݙیوݨ دا حق ہے۔ برطانیہ دنیا دے انہاں چار ممالک وچوں ہک ہے جنہاں دا کوئی تدوین شدہ آئین نہ ہووے۔ لہٰذا برطانیہ دا آئین زیادہ تر الگ الگ تحریری ذرائع تے مشتمل ہے، بشمول تحریری قانون، منصف ساختہ نظائری قانون تے بین الاقوامی معاہدے، آئینی رواجاں دے نال چونکہ عام تحریری قانون تے آئینی قانون وچ کوئی خاص فرق نی ہے، برطانوی پارلیمان آئینی اصلاح کر سکدا ہے صرف پارلیمانی قانون جاری کرݨ نال تے لہٰذا آئین دی تقریباًً کوئی وی  یا غیر تحریر شدہ عنصر کوں منسوخ کرݨ دی سیاسی حیثیت رکھدا ہے۔ تاہم کوئی پارلیمان ایسا قانون جاری نی کر سکدا جیہڑا آئندہ پارلیمان بدل نہ سڳے۔
## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
برفانی دور

لاف جیہڑا عمل تھیندا ہے جیندے وچ تختہ یخ دی دبازت تے جسامت سکڑݨ لڳدی ہے۔ برف حاشیاں دے مرکز دی بلندیاں آلے پاسے کٹھی تھیندی ویندی ہے۔ ایڈا جو ایہ تختہ یخ غائب تھی ویندا ہے۔ ایہ مدت نایخ زدگی (Deglaciation) سݙیندی ہے۔ نایخ زدگی دے بعد تے اڳلے یخ زدگی توں پہلے معتدل آب و ہوا دا زمانہ آندا ہے جینکوں بین یخ زدگی (Inter Glaciation) آہدے ہن۔ یکے بعد دیگرے یخ زدگی تے بین یخ زدگی دے تواتر دی مجموعی مدت ہک تا 10 ملین سال یا اس توں زیادہ ہوندی ہے جینکوں برفانی دور یا برفانی عہد (Ice Age) آہدے ہن۔

گذشتہ ڈھائی توں ترے ملین سالاں وچ زمین تے صرف ہک برفانی دور آیا۔ برفانی عہد دا عنوان سب توں پہلے ہک ماہر فطرت لوئی اڳاسیز (Louis Agassez) نے انیہویں صدی دے تریجھے ݙہاکے وچ استعمال کیتا۔ ایں زمانے اساں بین یخ زدگی دے دور وچ ہیں جیہڑا نایخ زدگی دے دور دے بعد آیا جیہڑا ہݨ توں تقریباً 15 ہزار سال پہلے شروع تھیا۔

ایں توں پہلے آوݨ آلے یخ زدگی دے دور کوں جدید ترین برفانی عہد (The Pleistocene Ice Age) اکھیج سڳدا ہے۔ ایں دور کوں وسکنسنین یخ زدگی (Wisconsinan Glaciation) دے ناں نال موسوم کیتا ویندا ہے۔

## حوالے
برمی زبان

برمی زبان (Burmese language) (برمی: မြန်မာဘာသာ, نقل حرفی: میانما بھاسا, [mjəmà bàðà]) میانمار دی سرکاری زبان ہے، تاہم میانمار دے آئین دے مطابق زبان دا انگریزی نام میانمار زبان (Myanmar language) سرکاری تسلیم کیتا ویندے لیکن ہݨ وی زیادہ تر لوگ اینکوں برمی زبان دے ناں نال ہی ڄاݨدن۔
thumb|Idioma birmano
## حوالے
بروشسکی زبان

بروشسکی اوہ زبان ہے جیہڑی نگر، ہنزہ تے یاسین دے بروشو قوم ٻلیندی ہے۔ ایہ زبان بہت قدیم زبان ہے تے ایندی ابتدا دے بارے ءچ کوئی نی ڄاݨدا۔ بروشسکی دی ترائے اقسام ہن تے ایہ ترئے مختلف علاقیاں یعنی یاسین، نگر تے ہنزہ وچ ٻولی ویندی ہے۔ انہاں اچ یاسین والی قسم کوں خالص سمجھا ویندے۔

بُروشَسکی، بروشو قوم دی زبان ہے تے ایہ نگر،ہنزہ تے یاسین اچ ٻولی ویندی ہے۔ کھوار اکیڈمی نے ایں زبان دے حروف تہحی، بلتی قاعدہ تے ای  زبان کیتے یونی کوڈز بݨائن۔
## حوالے
بروشو قوم

thumb|A Hunza Rajah and Tribesmen
بروشو قوم (Burusho people)، گلگت بلتستان ڈے وادیاں نگر، ہنزہ تے یاسین اچ آباد ہک قوم ہے۔ بنیادی طور تے ایہ مسلمان ہن تے بروشسکی زبان ٻلیندن۔
## حوالے
برہم پترا

تبت دے جنوب مغرب توں نکلدے جیہڑا ستارہاں سو میل لمبا ہے۔ تبت اچ ایندا ناں تسانگ پو ہے ۔ اے دریا ست سو میل تک مشرق کوں ویندے ، ول ایہ جنوب دی طرف ݙڈھ سو میل تک بھارت دے صوبہ آسام وچ دیہانگ دے ناں نال وہندے۔ تے ول برہم پترا دے ناں نال مغرب دی طرف ویندے ۔ آسام تے بنگلہ دیش توں تھیندا ہویا دریائے گنگا وچ مل ویندے تے ڈیلٹا بݨیندا ہویا خلیج بنگال اچ ونڄ ڈھہندے۔ ایہ ہک اہم آبی شاہراہ ہے۔ ہندو اینکوں متبرک منیندن۔ ایندی وادی بڑی زرخیز ہے۔ دریا دی اوسط گہرائی 124 فیٹ، جبکہ سب توں زیادہ گہرائی 390 فیٹ ہے۔ ایندا اوسط اخراج 19300 کیوبک میٹر فی سیکنڈ (یعنی 680،000 کیوبک فیٹ فی سیکنڈ) ہے۔
thumb|

## حوالے
بزرگ ہستیاں دے عرس

= بزرگ ہستیاں دے عرس =

* حضرت بہاؤ الدین زکریاملتانی  ؒ                                ۷ صفر المظفر

* حضرت شاہ رکن عالم  ؒ                                                  ۷ جمادی الثانی

* حضرت شاہ یوسف گردیزی ؒ                                      ۳۱۔ربیع الاوّل

* حضرت موسیٰ پاک شہید ؒ                                                           ۲۲۔شعبان المعظم

* حضرت شاہ شمس سبزواری ؒ                                                   ۵۲۔صفر المظفر

* حضرت حافظ محمد جمال اللہ ملتانی  ؒ                                      ۳۔۵جمادی الاوّل

* حضرت منشی غلام حسن شہیدؒ                                         ۹۱۔محرم الحرام

* حضرت شیخ عبدالرشید ملتانی  ؒ                                 ہاڑ

* حضرت پیر پٹھان حضرت خواجہ شاہ محمد سلیمان تونسوی                        ۵تا۷ صفرالمظفر

* حضرت سید احمد سلطان سخی سرور(دامن کوہ ڈیرہ غازیخان) پھگن چیتر ہر خمیس

* حضرت پیر عادل ؒ                                              چیتر دے پہلے سوموار

* حضرت شاہ صدر دین  ؒ                                                  چیتر دے پہلے سوموار

* حضرت دین پناہ  ؒ                                               چیتر پہلا جمعہ

* حضرت خواجہ عاقل  ؒ                                                     ۸۔رجب المرجب

* حضرت خواجہ فخر جہاں ؒ                                              ۵ جمادی الاوّل

* حضرت خواجہ غلام فرید                                                     ۵ تا ۷ ربیع الثانی

* حضرت شیخ محمد یوسف المعروف لعل عیسن قصبہ کہروڑ‘لیہ   ۴۱۔بدراں 

* حضرت قبلہ عالم خواجہ نورمحمد مہاروی                                   ۳ ذی الحجہ

* حضرت خواجہ محکم الدین سیرانی  ؒ                                        ۵تا ۷ ربیع الثانی

* حضرت مخدوم جلال الدین شرخ بخاری ؒ                                       ۹۱ جمادی الاوّل

* حضرت چنن پیر ؒ                                                مارچ ہر خمیس

* حضرت صدر الدین راجن قتال ؒ                                           ۹۱ جمادی الثانی

* حضرت سلطان باہو                                              ۱ تا ۴ جمادی الثانی

* حضرت بابا فرید گنج شکر ؒ                                                 ۵ تا ۹ محرم الحرام

MubasherKaleem (talk) 14:20, 10 June 2019 (UTC)
بزم شاد

بزم شاد آل پاکستان رجسٹرڈ سرائیکی زبان دی ہک ادبی تنظیم ہے۔ 
## بانی
بزم شاد دے بانی ڈاکٹر غلام شبیر شاد ہن۔
بزم کیفی ڄام پور

بزم کیفی جام پور مہا محقق ،ادیب تے شاعر حضرت کیفی جام پوری دے نام_ نامی دی نسبت نال قائم کیتی گئی ادبی ثقافتی تنظیم ھے جئیں مسقتل مزاجی نال آپڑاں پندھ جاری رکھیا ہویا ھے۔ اے ضلع راجن پور دی واحد تنظیم ھے جیندا پندھراں ڈیہنواری اجلاس باقاعدگی نال منعقد تھیندے ۔ ایں کنوں علاوہ شعراء نال شاماں مناونڑ کتابیں دی رونمائی ، ادبی ثقافتی سماجی حوالے نال خدمات سر انجام ڈیونڑ والی شخصیات دے آدر اچ تقریبات منعقد کیتیاں ویندن ۔ ماشااللہ بزم کیفی اشاعتی ادارے دے طور تے وی آپڑی خاص سنجانڑ رکھیندی ھے ہنڑ تک سولھاں صفحاتی ڈھگ کتابچیں دے نال نال بزم دے صدر حبیب اللہ طارق دیاں کتاباں پیریں پراگڑے پیار دے ۔ پلکیں ہیٹھ ستارا چھپ چکن ۔ ایں ویلھے وی حبیب اللہ طارق تے سلیم انسب دیاں ڈو کتاباں پریس اچ موجود ان تے کجھ ڈینہہ تک تہاڈے ہتھیں ہوسن ۔ محرالحرام اچ محفل سلام و منقبت، ربیع الاول اچ نعتیہ مشاعرہ ۔ عیدین دے موقعے تے شام_سخن ، یکم اپریل کوں حضرت کیفی جام پوری دی سالگرہ اکتوبر اچ انہاں دی برسی اتے اکویہہ فروری کوں ماء بولی دا عالمی ڈینہہ بزم کیفی دے سالانہ پروگرام ہن ۔ گزریل کلھ وی اے ڈیہنوار حسب سابق پورے جوش و خروش نال منایا گئے ۔ جیندی صدارت بزم دے صدر حبیب اللہ طارق کیتی ۔ کارروائی دا باقاعدہ منڈھ تلاوت قرآن مجید نال بدھا گئے تلاوت دی سعادت فیاض شاد بھٹی (نائبصدر ) دے حصے اچ ائی۔ پہلی نشست اچ ماء بولی دے ڈینہہ دے حوالے نال کلیم اللہ بھٹی لیڈر ، ملک ریاض حیدر، ملک اسحاق علیم ، آفتاب نواز مستوئی تے سلیم انسب آپڑے خیالات دا اظہار کیتا ڈوجھی نشست اچ شعراء کرام حبیب اللہ طارق، ملک اسحاق علیم، سلیم انسب، فیاض شاد، ناصر ڈینہ، جمیل احسن بھٹی، ندیم نصرت، شعیب زمان، جنید قریشی ، غلام عباس ہکدل، نصر اللہ جامی، اکرم لنجوانی، رمضان رمضی، رمضان راوی، تے سیف اللہ آتش، آپڑاں کلام سنڑا تے داد حاصل کیتی جڈانجو گلوکار کاشف اقبال کاشی، طالب حسین بھٹی گیت پیش کیتے معززین علاقے دی کثیر تعداد شریک محفل ہئی ۔جنہاں وچ محمد اختر نسیمی، رؤف بالم، ریحان خان، صابر حسین ، محمد یوسف ببر، شاھد حسین بابا، دے ناں شامل ہن ۔ ایں موقعے تے منڈھلی تعلیم مادری زبان اچ ڈیونڑ، سرائیکی صوبے دے قیام سرائیکی اساتذہ دی بھرتی سمیت بیاں قرارداداں وی منظور کیتیاں گیاں ۔ چیھکڑ تیں محمد اختر نسیمی وسیب اچ امن تے بابا راز تاجدار دے درجات دی بلندی دی خصوصی دعا کرائی۔ ایویں اے شاندار تقریب رات دے بارھاں وجے تئیں جاری رہ گئی. (سلیم انسب)
## حوالے
بزمِ کیفی جامپوری

بزم‘ کیفی جام پوری وسیب دی واحد نمائندہ ادبی تنظیم ہے جیندی باقاعدہ ممبر شپ ہے۔ ایں تنظیم دا پندرہ روزہ اجلاس باقاعدگی نال منعقد تھیندے ویلھے سِر شعراء کرام نال شاماں منایاں ویندین تے عید دے موقعے تے عید ملن مشاعرہ‘ ربیع الاول اِچ نعتیہ شعری نشست ‘ محرم الحرام اِچ محفل سلام و منقبت دے پرگرام داسالانہ بنیادیں تے اہتمام کیتا ویندے۔ بزم کیفی دا کتابیں دی اشاعت وچ وی بھرواں حصہ ہے۔آپڑیں روایت کوں برقرار رکھیندیں ہوئیں گزریل ݙینہاں بزم دا پندرہ روزہ اجلاس بزم دے صدر سئیں حبیب اللہ طارق دی زیر صدارت منعقد تھیا اجلاس دا باقاعدہ منڈھ تلاوت قران مجید نال ٻدھا ڳیا تلاوت دی سعادت بزم دے جنرل سیکرٹری محمد سلیم انسب حاصل کیتی تے نظامت دے فرائض سرانجام ݙتے۔موہراچ سابق اجلاس دی کارروائی پڑھ تے سݨائی جیندی حاضر ممبران توثیق کیتی۔اجلاس اِچ جام پور دی دھرتی نال تعلق رکھݨ آلی ادب نوازشخصیت لالہ حمید خان دی یاد اِچ تعزیتی ریفرنس منعقد کرݨ بارے صلاح مشورہ کیتا گیا ۔حاضرین تعزیتی پرگرام کرݨ دی بھر پور تائید کیتی تے آپڑیں تعاون دا یقین ݙیوایا۔ متفقہ فیصلہ تھیا ماہ اکتوبر اِچ ای ایہ پرگرام منعقد کیتا ویسی ۔چھیکڑ تیں محفل سلام و منقبت سجائی ڳئی بزم دے اردو /[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] شعراء کرام بحضور امام عالی مقام آپݨیں عقیدت دے پھل نچھاور کیتے۔ کُجھ شعرا ء کرام دا نمونہ ذوقِ قارئین دی نذر:

سفر کے آگے بھی اک سفر ہے جو بولتا ہے

بلادِصحرا پہ نینوا کا وجود سر چڑھ کے بولتا ہے

(نذیر ثاقب)

حسینؑ دے نال پیار یارو ؂

نبی ؐدی الفت ہے در حقیقت

ہے جیندے جیندے وی دل دے اندر

ایہا محبت عظیم تر ہے

(فیاض شاد بھٹی)

کیویں ناصر شان بیان کرے

جینداذاکر خود قدیر اے او شبیرؑ اے

(ناصر ڈینہ)

اس کی آنکھ لہو کے دیپ جلا دے گی

جو کربل کے غم کے اندر جھانکے گا

(شعیب زمان)

اساں

ݙاڈے بابے دی نیک نامی کیتے

سُنجٖاݨ اپݨی بچاوݨ دی خاطر

گھر جھیاں مدینہ چھوڑ ݙتے سے

بکھے ترسے

لاشاں وی چیندے ریہوں

ھل مِن ناصر دے نعرے

وی لیندے ریہوں

اڄ حجت تمام تھی ڳئی ہے

ہُݨ یقینا

ساݙے قبیلے وچوں

مختار ثقفی بݨ تے

اُبھرسی کوئی

(سلیم انسب)
## حوالے
بشریٰ رحمٰن

= بشرٰی رحمن  =
## اصل ناں
بشرٰی رشید
## پیوداناں
حکیم عبدالرشید
## جمن دی تریخ
انتر یہہ اگست ۱۹۴۴ء
## جمن دی جاہ
بہاولپور
## تعلیم
ایم اے (جرنلزم) بی ایڈ
## کم کار
مدیرہ ماہنامہ وطن دوست لاہور
## ادب دے صنفاں
افسانہ ، ناول /شاعری 
## ان چھپی کتاب
رٹھے یار ڈاڈھے او کھے منیندے (ناولٹ) 
## پتہ
وطن دوست۔ ۸ سی احمد پارک نیوگارڈن ٹائون ۔ لاہور فون ۵۸۶۳۴۶۵،۵۸۶۳۴۸۲

ونکی:ادیباں دی ڈائریکٹری

مبشر کلیم (گرافک ڈیزائنر، وکیپیڈین، مترجم، ایڈیٹر، کیلی گرافر) وحید پلازہ، حسن پروانہ روڈ، ملتان ۔03061241415۔ (&#91;&#91;User talk:MubasherKaleem&#124;talk&#93;&#93;) (talk) 15:30, 29 September 2020 (UTC)
بشیر ارمان

دیرے دے شاعر سئیں بشیر ارمان صاحب غلام محمد خان کھوسہ بلوچ دے گھر1958ء کوں پیدا تھئے،میٹرک  تک تعلیم حاصل کیتی ،در میانے درجے دے زمیندار ہن۔اپنے وطن ،اپنی ماء ددھرتی تے اپنی تہذیب و ثقافت نال بے پناہ محبت رکھدن۔1985ء کنوں شاعری کریندے پئین ،اصلاح ِ سخن احمد خان طارقؔ(مرحوم) کنوں گھندے رہ گئے۔ارمان صاحب ہر صنفِ سخن اچ طبع آزمائی کرچکے ہن،کتھائیں وی انہاں دی شاعری اچ کچا پن نظر نہیں آندابلکہ اوہ پختہ کار مشاق شاعر ہن۔ڈیرہ ادبی سنگت ،ڈی جی خان دے صدر تے روح رواں سمجھے ویندن۔

بشیر ارمان سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

اصل ناں       بشیر احمد

قلمی ناں       بشیر ارمانؔ

جمن           1958ء

تعلیم           میٹرک

پیشہ            میوزک سنٹر

فون نمبر         03366252114

جاہ پتہ          چاہ نواں شاہ صدر دین ڈیرہ غازیخان

بشیر ارمان صاحب غلام محمد خان کھوسہ بلوچ دے گھر1958ء کوں پیدا تھئے،میٹرک  تک تعلیم حاصل کیتی ،در میانے درجے دے زمیندار ہن۔اپنے وطن ،اپنی ماء ددھرتی تے اپنی تہذیب و ثقافت نال بے پناہ محبت رکھدن۔1985ء کنوں شاعری کریندے پئین ،اصلاح ِ سخن احمد خان طارقؔ(مرحوم) کنوں گھندے رہ گئے۔ارمان صاحب ہر صنفِ سخن اچ طبع آزمائی کرچکے ہن،کتھائیں وی انہاں دی شاعری اچ کچا پن نظر نہیں آندابلکہ اوہ پختہ کار مشاق شاعر ہن۔ڈیرہ ادبی سنگت ،ڈی جی خان دے صدر تے روح رواں سمجھے ویندن۔جتھوں تک آپ دی غزل دا تعلق ہے تاں خوبصورت غزل لکھدن۔ نمونہ کلام حاضر ہے۔

## نمونہ کلام
میݙے در دا ککھ لکھ ککھ اچ رکھ توڑے جھل وچ پئی ونج بجھ گھنسی

اوکوں دنیــــا دے ݙکھ گنڑ سنڑوائیں میݙا درد بھلائی ونج بجھ گھنسی 

کوئی وال جھبــــــــارو پپلی دا ارمان لــــُـــــکائی ونج بجھ گھنسی

ھے کیرھی مہلک مرض میــــکوں میـــــݙا چولا چئی ونج بجھ گھنسی

بشیر ارمان

### غزل
متاں قسمت سنور پووے حسن دا میر ݙیہدے ہیں

بھلا کے تئیں رلیندی ھے ولا تقدیر ݙیہدے ہیں

تیݙی میندی دا مل ماہی اساں تاں پھر نسے سگدے 

رتی رت دی متاں ہووے جگر کوں چیر ݙیہدے ہیں

زخم ہک بے دے کن وچ کرکدن وت سرخرو تھیووں 

جڈاں یاریں دے ہتھ دے وچ ولا کئی تیر ݙیہدے ہیں

تیڈی الفت دے وچ نقصان جتلا تھئے مگر وت وی

ولا دل تے ہجر تیڈے کوں کھنڈ تے کھیر ݙیہدے ہیں

چمن چلمن چنبیلیاں کیا چٹیاں ڈدھ چاندڑیاں راتیں

فضا مہکی صبا دیوچ تیڈی تصویر ݙیہدے ہیں

بہار آوے یا ھووے عید دا میلہ نماشاں تئیں 

اکھیں توں واہندے ھوے ارمان رت دے نیر ݙیہدے ہیں

ونکی:سرائیکی شاعر
بشیر دیوانہ

1965ء تا2020ء  

بشیر دیوانہ (مرحوم) ضلع رحیم یار خان دے مقبول ترین شاعر ہن، سرائیکی شاعری دیاں تمام مروجہ اصناف وڈٖی مہارت نال لکھدے ہَن۔شعری مجموعہ ’’ سوچیں دا سفر‘‘ توں علاوہ انہاں دے کئی شعری کتابچے وی چھپ چکے ہن۔آپ اپنْی دھرتی ، اپنْی ماء بٖولی نال انتہائی محبت کریندے ہَن۔بشیر دیوانے دے سوچیں دا سفر اجٖاں جاری ہا جو موت دا فرشتہ وقت توں پہلے آ گٖیا تے آپ 2020ء اچ ایں دنیا فانی توں کوچ کر گٖئے۔

بشیر دیوانہ سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ صادق آباد نال تعلق ہے۔ تخلص دیوانہ تے ناں بشیر احمد ہے، اٻے دا ناں فقیر بخش ذات ولیاݨی۔    

## جم پل
بستی گوٹھ جھوڑا 

## اولاد

* عمران بشیر 
* عرفان بشیر 
* کامران بشیر 
* مہران بشیر 
* ذیشان بشیر 
* عدنان بشیر 
* سلمان بشیر 

بشیر دیوانہ  فی البدیہ شاعر ، گلوکار ،ایڈیٹر ، ناشر ، مخلص کارکن ہے۔

## کتاباں
* سوہݨا ساوا روضہ
* عطائی ݙاکدار
* تھکل
* ایکسپریس
* ماء دا پیار
* خونی زلزلہ
* سرائیکی سہرے
* دیوانے دے ݙوہڑے
*چمکدے تارے
## نمونہ کلام
### گھڑی
ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک

گھڑی تے وڄ ڳئے پورا ہِک

ہِک  ݙوجھے دی رکھو سِک

ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک

ہِک ݙُوں ترَے چار

دشمن اڳوں بݨو دیوار

کوئی نہ خالی  ون٘ڄے وار

ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک

ݙوں ترَے چار چار پنج چھی

جیڑھا ویند کاوِڑ پی

اُوں کوں ہر کوئی اہدے جی

ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک

چھی ست اَٹھ اَٹھ نَوں ݙاہ

ایجھے کم توں کر ݙکھلا

دنیا آکھے واہ بھئی واہ

ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک

نَوں ݙاہ یارھاں ݙَاہ یارھاں ٻارھاں

ہر دم رہوو باغ بہاراں

علم ادب دے چاؤو ٻاراں

ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک ٹِک



## وفات
٢٨ ١پریل ٢٠٢٠ء
ونکی:سرائیکی شاعر
بشیر غمخوار

اصل ناں      بشیر احمد

تخلص         غمخوارؔ  

جمن          1951ء    

تعلیم          ایف اے ،سی ٹی

پیشہ           مدرس   

فون نمبر       03338591127

جاہ پتہ        موضع تونسہ شریف نذد انڈس ہائی وے،تونسہ شریف

بشیرغمخوار سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔اے سچ ہے جو تونسے دی دھرتی شعر و ادب دے حوالے نال بہوں زرخیز ہے۔تہوں ایکوں علم و ادب دے حوالے نال یونانِ صغیر آکھیا ویندے۔ایہا ای وجہ ہے جو تونسے نال تعلق رکھن آلے شعراء نے ملکی سطح تے اپنے آپ کوں منوائے۔سرائیکی شاعری اچ بشیر غمخوار دا اوہ نشابر ناں ہے جئیں تونسے دی تس تے اِتھوں دے معاشرتی مسائل تے محرومیاں کوں وڈے دھڑلّے نال پیش کیتے ۔تے اپنی مزاحمتی شاعری دے ذریعے ظالم جاگیر داراں تے روایتی وڈیریاں کوں ہک واری چونکا ڈتے ۔بشیر غمخوار غربت دی چکی وچ پسیجن آلے غریب طبقے دا صحیح معنے غمخوار ہے۔ مگر اوہ کہیں تمندا ر وڈیرے دی خوشامد نہیں کریندا ۔ بلکہ اوندا قلم ظالم جابر دے خلاف تے مظلوم دا حامی ہے غمخوار دی مزاحمتی شاعری پورے سرائیکی وسیب اچ مقبولِ عام ہے ۔جئیں مشاعرے وچ غمخوار نہ ہووے اوہ مشاعرہ ناکام سمجھا ویندے ۔کیوں جو عوامی مشاعریاں وچ غریب عوام دی جیڑھی ترجمانی غمخوار کریندے اوہ اونہی دا خاصہ ہے۔جیویں جو آپ دا ہک شعر ہے۔

زباناں خشک تھی ویندین الا کہیں دا نکلدا نئیں

جیڑھا مردے او پانی دا اشارا کر کرائیں ویندے

## ڄم پل
یکم اکتوبر ١٩٥١ء کوں جھوک مبارک والی موجودہ نام عباس نگر ’’تونسہ، وچ ڄمے۔

## استاد شاعر
آپ شاکر تونسوی دے شاگرد ہن

## نمونہ کلام
نہ خِزاں ݙکھا نہ بہار ݙَس🍂🥀

ڄݙاں ترس آئی او ݙینہیوار ݙَس 

میکوں سٹ کرائیں 

جیکوں جُٹ بݨائی

اُوندی وصف ݙس 

میݙی خار ݙس.💙

سائیں بشیر غمخوار

### ݙوہڑہ
ݙر خلق دے سنگھ ایں بہیہ ڳئےکوئی حلق آواز دے قابل نہیں

شاہ ناز نفیس نزاکت دے کئیں نخرے ناز دے قابل نہیں

مونہہ منتاں کرن دا ݙا بھل ڳئے ہتھ عجز نیاز دے قابل نہیں

کوئی راز نہ ݙے غمخوار میکوں میݙا سینہ راز دے قابل نہیں

سئیں بشیرغمخوار

### ݙوہڑہ

ایہ ٹھیک ہے ،او اَلـویندا نئیں

میکوں مِہنڑے ݙیوَنڑ شہر آڳۓ

ہر مِہنڑاں ہاں تـے ٹَھک لـڳدے

ہاں مـانـدا ءِ ، ہاں تـے بار آڳـۓ

مجبور جـو ہیـں مجبوری توں 

اوں بــے پـرواہ تــے پیـار آڳـۓ

غمخــوار! اڳَیـں اَلـویندا نئیں 

میکوں لوک آہدِن تیݙا یار آڳۓ

بشیر غمخوار



### اشعار
میڈا یقین وی جیکوں گمان لگدا ھِ

اوندا ضمیر کرپشن دی کان لگدا ھِ

سوا حرام دے کوئی شئے جیکوں پسند کائینی

میڈے وسیب کوں او وڈا جوان لگدا ھِ

میکوں کل کڑکدی دھپ کھڑے ہوئے ہک یتیم آکھے

تیڈے حلقے دا ممبر چھوٹر ی اولاد نئیں رکھدا

روحیں دی عام شام ہے دھرتی دمان دی

مردا ہے بکھ توں مال کوئی زخم ڈے کے ونج

زباناں خشک تھی ویندن الا کہیں دا نکلدا نئیں

جیرھا مردے او پانی دا اشارہ ڈے کرائیں ویندے

### غزل

کیا ہوندے وفائیں دا صلہ کائے نسے پچھدے

ڈیندا ہے سزا جَون خطا کائے نسے پچھدے

ایں سال نواں حال ہے لجپال طلب دا 

آندے ہیں تیڈے شہر تیڈا کائے نسے پچھدے

کوئی بہر کنوں روز ملا قات لو آندے

گھلدی ہے کہ نئیں گھلدی ہوا کائے نسے پچھدے

ہُن کون ہے سرکار دے پیریں دا پجاری

روز آندی ہے راہ واٹ صبا  کائے نسے پچھدے

منگدے ہیںدعاء روز رُٹھے جلد منیجن

کر ڈیندے خدا دیر ولا  کائے نسے پچھدے 

سر گھن کے نکلدی  ہے  محبت دی  بیماری

ایں واسطے  غمخواؔر  دوا کائے نسے  پچھدے
ونکی:سرائیکی شاعر
بـاندری

باندری

اے کھیݙ ساݙے وسوں دی خاص (چونݨویں) کھیݙ ھ ایں کھیݙ وچ کھݙکاراں دی کئی ہٹک نی ہوندی. جو کتلی کھݙکار کھیݙسن. ایں کھیݙ وچ ݙو توں گھن اڳوں تے جتلی دل آکھے کھݙکار رلا سڳدو. اے دیہاتاں، وستیاں دی چونݨویں کھیݙ ھ جیکوں ٻال تے نینگر شوق نال کھیݙدن. اے کھیݙ ݙوپاھر دے ویلھے ڈھڳ کھیݙی ویندی ھ. 
اے کھیڈ وݨاں تے کھیݙی ویندی اے۔ سبھ توں پہلاں پکھے پاتے ویندن یا وت پڳیا ویندے، جیندے اتے واری آوے او ہک بندہ واری ݙیندے تے باقی جتلی وی ہوون او کہیں وی ہک، ݙو یا ترائے مقررہ وݨاں تے چڑھ ویندن۔ ہک کانا یا ݙناں بݨایا ویندے جیکوں ہک کھݙکار زور نال لت دے تلوں لنگھا تے سٹیندے تاں جو پرے ونج پووے تے او کھݙکار وی کہیں وݨ تے چڑھ ونجے. واری ݙیوݨ آلا کھݙکار بھڄ تے ݙناں چانوݨ ویندے تاں جو جلدی جلدی کہیں ہک کوں ہتھ لا گھنے.  واری ڈیوݨ آلے کوں کہیں ہک کوں ہتھ لانوݨاں ہوندے۔ جینکوں ہتھ لڳ ویسی ول واری اوہو ݙیسی. باقی جتلے کھݙکار ہوندن او وݨ توں ٹپہ کھا تے یا وت لڑے نال لڑک تے لہہ اندے تے ݙنے کوں لت تلوں لنگھا تے چمدے اتے او واری مک ویندی ھ تے ول اوہو بندہ ݙنے کوں انویں زور نال لت تلوں سٹیندے، پہلی واری ݙیوݨ آلا ول انویں ݙناں چانوݨ بھڄدے. تے انویں واپس امدے. جے تئیں کہیں کھݙکار کوں ہتھ نہ لڳسی او ایویں واری ݙیندا رہ ویندے.  تے اے کھیݙ ایویں چلدی رہ ویندی اے.

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی کھیݙاں

## حوالے
بلال محسن

بلال مُحسِن  سرائیکی وسیب دا سُجاک سرائیکی شاعر ہے ۔

## ڄم پل
٤ اگست ١٩٨٧ء کوں لودھراں وچ ڄمے۔

## نمونہ کلام

### غزل
آپ میں اپڑاں حال ونڈینداں بیٹھا راہنداں

جُھمر تاڑی نال مرینداں بیٹھا راہنداں

میڈی کوئ اہمیت ہوسی دنیا اُتے

ایویں خود خیال سُچینداں بیٹھا راہنداں

گودے دے میں گوڈے پھد کے ملدا کائنی

ایہو ہک کمال کرینداں بیٹھا راہندا

دھی تاں حالی پورہیے کر کے روٹی ڈیسی

گھر دے رشتے ٹال چھوڑینداں بیٹھا راہنداں

دُنیا داری کیا ہے محسؔن پتہ کائنی

میں تاں بُکھا مال چَرینداں بیٹھا راہنداں

بلال محسؔن

### غزل
رُوح تھئے پیدل وسبے وچوں ٹُردا پِھردا آیاں

ہاں توں لتھے کیجھے کیجھے منظر ݙیدھا آیاں

میݙی مُونجھ دی بُکھ آ لتھی رُوح وی راضی تھی پئے

باجھری کھاندیاں چڑیاں دی میں جھار اُݙیندا آیاں

پل نی گزرے ولدے واپس ساہ نی نکلیا ولدا

مٹیاں دے گھپکارءن اُنویں میں وی جیندا آیاں

نہ کوئ کہیں جاہ دُکھدا دھوہاں نہ کوئ بڈھڑا ٹکریے

آپوں جاݨ تاں وسوں دے میں نالوں لنگھدا آیاں

بین دی بیشک چس چوائ اے میکوں ݙاݙے بشکو

ٹُر ڳئے چاچا نازو دُولی مُونجھا مُونجھا آیاں

میکوں میݙے من دیاں سسیاں جݙاں دُورو نظرین

جوڑ ٹھہیندا ریہاں پٹکا جُڑدا بݨدا آیاں

عشق عمر دی قید ءچ کائنی نہ کوئ ایندے قاعدے

پچھلے پاہرے محسؔن نُکریاں ٹوراں ٹُردا آیاں

بلال محسؔن

### غزل
(سب دوستاں دی نظر)

پیئو وی بڈھڑا ماء ہے ٻڈھڑی

مرض اے لادوا ہے ٻڈھڑی

تئیں تئی مالک کیویں پُجسی

آسرے نال دعا ہے بڈھڑی

عُشر زکاتاں کٹھیاں کر کے

گھندی ونج دوا ہے ٻڈھڑی

نو نئیں تیݙے رلے راہندی

تیݙی کیا صلا ہے ٻُڈھڑی

رُکھی سُکھی کھا ویندی ہے

گھندی کیندا ساہ ہے ٻُڈھڑی

میں توں رُس کے رُو نہ اماں

کہڑی ݙس خطا ہے ٻڈھڑی

مردیں دم تئیں سُکدا کائنی

اُلفت دا دریا ہے ٻُڈھڑی

جیکوں یاد ورہݨا کائنی

او کیا جاݨے کیا ہے ٻُڈھڑی

بݨ کے مُفتی فتوے نہ لا

درس دی ابتدا ہے ٻڈھڑی

مالک راضی اُونہاں کیتے

رب دی خاص عطا ہے ٻُڈھڑی

ساری رات میں کھنگدا رہیاں

اُو وی بے پروا ہے ٻڈھڑی

ہتھ ٻدھ محسؔن عرضی میݙی

گوݙے نال ٻلھاہے ٻڈھڑی

بلال محسؔن

### غزل :-
اج ضروری ہے کل ضروری ہے 

جیونڑ جوگا عمل ضروری ہے

ونجاں نہ سالاں دے سال ندر ءچ

تیڈے کیتے تاں پل ضروری ہے

سجا توں سیرت اے ہے ضروری

نہ سُہنڑی صورت شکل ضروری ہے

عیب اے لوکاں دے عیب نہ گنڑ

عیب اپنڑا در اصل ضروری ہے

ضرورتاں وی ضروری ہودین

ضمیر لیکن اٹل ضروری ہے

توں چھوڑ اینکوں کتاب پڑھ کوئ

کیا میڈی محسن غزل ضروری ہے

بلال محسن

### غزل
لاج بوچھنڑ دی نئے رکھیندا تاں نال میڈے مُکا کے ٹُر ونج

سوال سینگھیاں دے سر توں لہسن ڈوچار گالھیں الا کے ٹُر ونج

میں سیجهہ سِک دی سجا کے سانول جواب تیڈے دی منتظر ہاں

دل دی دنیا اُجاڑی ویندیں ولا وسیسیں ڈسا کے ٹُر ونج

سنگھار سارا بےکار میڈا رنگین ونگاں ڈیکھیساں کیکوں

پیساں باہیں میں کیندے گل ءچ اے ہار اپنڑاں توں پا کے ٹُر ونج

مونجھ تیڈی مُکا نہ چھوڑے معصوم دل دا احساس کر چا

راہواں تیڈیاں بھلیندی راہساں توں روندے دل کوں رہا کے ٹُر ونج

جوانی تانگ ءچ میں گال ڈیساں بڈھہیپے کولوں ہے خوف میکوں

جہان جیونڑ نہ ڈیسی جگ تے اے بار ہتھاں تے چا کے ٹُر ونج

بے چین دل کوں آ چین ویسی ہے عرض میڈی قبول کر چا

اے پیرے تیڈے کڈاھیں تاں ولسِن توں پیر محسن چُما کے ٹُر ونج

سئیں بلال محسن

### ݙوہڑہ

ہاویں مقصد میݙی زندگی دا تیݙی تانگ جہان ءچ گھن آئی اے

ٻݨی سِک سئیں  دی پہچاݨ میݙی  تاثیر زبان ءچ گھن آئی اے

چھڑا سُݨ کے محسؔن ناں تیݙا دل ݙیکھ ایمان ءچ گِھن آئی اے

کر یار بہانہ شاعری  دا تیݙی  مُونجھ  میدان ءچ  گِھن آئی اے

ونکی:سرائیکی شاعر
بلاول زرداری دی ملتان آمد

بلاول زرداری دی ملتان آمد تیں، سرائیکی دے نام نھاد، خود ساختہ، ریموڈ کنٹرول لیڈر بہوں جوش ءچ ہن، انھیں جلدی جلدی زداری، بلاول، قمر زمان کائرہ دی دی گچی ءچ خود ساختہ سرائیکی اجرک جئیندا سرائیکی کلچر تیں ثقافت ءچ دُور دور دا واسطہ کائینی، بلکہ سندھ ثقافت دی نقل ھے، اُو اجرک پواء کے انھیں کنیں صرف ایھے لوظ اکھوا سگئن کہ سرائیکی میٹھی زبان ھے تیں چاریں صوبیں ءچ الائ ویندی ھے، شکر ھے نتاں ساکوں پتہ کائینا،، گھنسوں گھنسوں صوبہ گھنسوں مگر سرائیکی زبان کوں تسلیم نہ کریسوں، صوبے دا نعرہ تاں لئیسوں مگر سرائیکی صوبے دا ناں نہ گھنسوں، زرداری صاحب اگر عوام دے رش کوں ڈیکھ کے خوش تھینداں پئیں تاں اے تیڈی غلط فہمی ھے اساں سرائیکی ھئیں کتھائیں پٹھانڑ درخت کپیندے پئے ھوون ویھ بندے کٹھے تھی کے ڈیھدے ھئیں. 

بُھولوں دے تماشے تیں وی کافی تعداد ءچ عوام کھڑی ھوندی ھے، بلاول بھرا، تیڈی پارٹی دی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] وسیب نال دشمنی کوئ اج دی نئیں تیڈے نانے سئیں دے احسان ساکوں نئیں بُھلیے بہاولپور تاں یاد ھوسی، تساں تاں ایں تقریر ءچ نواز شریف کوں وی ھرا ڈتے، نواز شریف آھدے ترقی لاھور ان ڈیکھو، تُوں آھدیں علاج سندھ ءچ ان کراؤ اُتھاں جدید ہسپتال ھن، واہ تیڈی تقریر تیں واہ ساڈے سرائیکی قوم پرست لیڈر جیرھے تھاکوں، مسیحا سمجھدن،انھیں دے اکھیں تیں تساں لالچ خود غرضی دی پٹی بدھی ھے، پر اساں اندھے نسے ساڈی خیر خواھی بعد ءچ کریں پہلے تھر پارکر ءچ بُھک توں مردے ھزاریں بچیں دا حساب ڈے، باقی ریھے سرائیکی دا چُولا پاکے تھاڈی وفاداری تیں بیعت تھئے ھوئے میر جعفر مردار، انھیں دی اوقات تاں ٹکے دی نئیں اُو تاں اُوڈ دی کُتی وانگوں نہ اِیڈوں دے ھن نہ اُوڈوں دے ھن، صوبہ ساڈا حق ھے پاکستان کہیں دے پیؤ دا نئیں اساں ساریں دا ھے، مگر صوبہ سرائیکی قوم کوں بھیک ءچ گھنڑاں پسند کائینی، زور نال گھنسوں، زرا غلامی دا زنگ لہنڑ ڈیو وت رنگ ڈیکھیں۔

جمیل بلوچ
بلتی قوم

بلتی لوگ تبتی نسل تے کمبوجا نسل نال تعلق رکھدن  جیہڑے گلگت بلتستان، لداخ تے پاکستان و بھارت دے مختلف وݙے شہراں اچ چھوٹی وݙی تعداد اچ آباد ہن۔ لداخی نسل تے پوریگ نسل وی ہیں نسل دے ہن۔ بلتی لوگاں دی زیادہ آبادی پاکستان دے نیم صوبے گلگت بلتستان اچ آباد ہے جبکہ ہک چھوٹا گروہ بھارت دے زیر قبضہ کشمیر دے لداخ علاقے اچ آباد ہے۔ بلتی لوگ بلتی زبان ٻلیندن تے انہاں دا اکثریت مذہب شیعہ اسلام ہے۔ گلگت بلتستان دے علاوہ بلتی لوگاں دے چھوٹے چھوٹے گروہ پاکستان دے وݙے شہراں (جیویں کہ کراچی، راولپنڈی، لاہور تے اسلام آباد وغیرہ) اچ آباد ہن۔
## حوالے
بلغاریہ

thumb|قومی نشان

thumb|بلغاریہ دا جھنڈا

بلغاریہ یا جمہوریہ بلغاریہ جنوب مشرقی یورپ دا ہک ملک ہے۔ اس دے سرحداں شمال وچ رومانیہ،  مغرب وچ سربیا، مقدونیہ تے جنوب وچ یونان تے ترکی نال ملدن.
بلتی زبان

بلتی زبان بلتستان اچ ٻلیجݨ والی ہک ساینو-تبتی، تبتو-برمن زبان ہے ۔ بلتستان اچ ایں زبان کوں خطرات لاحق ہن تے بلتستان دے لوگاں نے ایں زبان کوں بچاوݨ دی طرف حالی تک توجہ نی ݙتی۔ کھوار اکیڈمی نے چترال تے شمالی علاقہ جات دی جنہاں معدوم تھیوݨ والی زباناں کوں بچاوݨ کیتے یونیسکو (UNESCO) توں اپیل کیتی ہے انہاں زباناں اچ بلتی وی شامل ہے۔
thumb|Balti in nastaliq
## آبادی
ترے لکھ کنوں ودھ ہے۔
## علاقے
گلگت بلتستان دے علاقے سکردو دی زبان بلتی ہے۔ چترال دے کجھ علاقے وچ وی ہے۔ ڄموں کشمیر  دے علاقے کارگل وچ وی ٻولیندے ہن۔
thumb|پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ
## حیثیت
ڄموں کشمیر دے سکولاں وچ پڑھائی ویندی ہے۔
## حروف
## کتاباں
* خزینۃ البکاء (مرثیے و نوحے)قدیم بلتی شعرا دے کلام دا مجموعہ
* زبدۃ المناقب ( بلتی قصائد) قدیم تے جدید شعرا دے کلام دا مجموعہ
* گلدستہ عباس ( مجموعہ کلام ملک الشعراء حضرت بواشاہ عباس ؒ)
* بلتی حروف تہجی
* ریاض الحسینی ( مجموعہ کلام آخوند حسین قمراہ)
* گلزار حسن ( مجموعہ کلام آخوندحسن ڑگیہ یُل)
* بلتی قاعدہ
* بلتی لغت(راجہ محمدعلی شاہ صبا)
* بلتی تم لو ( غلام حسن حسنی)
## حوالے
بلاول ہوراں تے تجزیہ

بلاول زرداری نال تھوڑے وقت دی ملاقت ءچ جہڑا میں نتیجہ اخذ کیتے او اے ء جو لفظ "[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] " زرداری فیملی دی سیاست دا نہ سنجیدہ موضوع ہے تے نہ ہی ایں ویہلے کوئی ترجیہہ البتہ کل کوں مخصوص حالات ءچ وقت آوݨ تے لفظ سرائیکی کوں پنجاب ءچ بطور سیاسی ہتھیار استعمال کریسن جیندا ثبوت ݙاہ جون دے تمام قومی تے لوکل اخبارات ءچ ہِکے صفحے تے بہاولپور صوبہ بحالی دی حمایت تے سرائیکی صوبے دی یقین دیھانی موجود ہے پر ایں توں پہلے بہاولپور صوبہ دے کارڈ لاہوریاں وستے کھیڈݨ چاہندن تاکہ ݙوجھے پاسے پنجابی آبادکار کوں بھاولپور ءچ ہک سیاسی طاقت ور مستقل دھڑا انھاں دے ہتھ ءچ ہوے جیکوں سندھ دی سرحد دا فائیدہ وی ہے۔ ہُݨ باقی پنجاب تے وفاق کوں خوش رکھݨ کیتے لفظ سرائیکی کوں کڈھ تے جنوبی پنجاب دا نواں صوبہ تشکیل دا منصوبہ ہے جیھڑا جو ہک انتظامی یونٹ دا کم کریسی۔ پر پیپلزپارٹی دے ایں سارے مستقبل دے منصوبے ءچ سرائیکی قوم سرائیکی صوبہ تے ایں سیاسی ایشو تے پنجاب دی تقسیم دا دور دور تک کوئی نام و نشان کوئی نئیں۔ تے جیکر کݙاہیں سرائیکی عوام کٹھے تھی کراہیں پاور پلے دی پوزشن ءچ آ وی ڳئے تاں لگدے سب توں پہلے پیپلزپارٹی ہی سرائیکی صوبہ دے سوال تے اڳوں ولسی تے رکاوٹ بݨسی۔ تہوں انھاں ہک پاسی سینٹ ءچ سرائیکی کوں مسترد کرتے صرف پنج زباناں کوں قومی زبان یا ریست دی قومی زباناں دا بل پاس کیتے جو آئیندہ کڈھایں وی سرائیکی صوبے دا آئینی تے قانونی جواز نہ رہوے تے ݙوجھے پاسوں سرائیکی صوبے دے سیاسی سوال دے تابوت ءچ چھیکڑی کِل ٹھوکݨ کیتے بھاولپور صوبہ دی بحالی تے جنوبی پنجاب صوبہ دا ایجنݙا مکمل ء کیوں جو ایندے نال وفاق راضی تھیندے ـ سرائیکی دھرتی اتے قوم کوں تقسیم کریندے ہوئے بھاوپور دے پراݨیں مقامی ریاستیاں تے نویں طاقتور پنجابی ابادکار سیاسی کاروباری اشرافیہ کوں خوش کریندے ہوئے پنجاب ءچ طاقتور چھوٹا پنجاب بݨیسن ۔ جنوبی پنجاب دا مطلب پنجاب ء نہ کہ سرائیکی صوبہ ۔ تہاکوں یاد ہوسی جو سب توں پہلے جنوبی پنجاب تے بھاولپور صوبہ بحالی دا اے فارمولہ فوج نے یعنی پرویز مشرف نے اپݨی کئی تقاریر ءچ ݙتا ہا جیکوں بعد ءچ قاف لیگ دے چوہدری برادران اپݨے منشور ءچ شامل کرتے باقاعدہ اعلان کیتا ہا تے دبی دبی آواز ءچ بھاولپور دے ن لیگی لیڈرز اپنی تقریراں تے جلسیاں ءچ وی ایہا آکھدے ہن ـ پیپلزپارٹی نے وی تہوں فوج دے آکھݨ تے مائنس سرائیکی ݙوصوبیاں دی تجویز من تے ایوان ءچ اپݨی کاروائی کیتی کیوں جو اے اسٹبلشمنٹ دا فیصلہ ہا لہٰاذا ایندی پیروی کرݨ وفاقی پارٹیاں تے لازم ہے۔ سرائیکی صوبہ دا قیام اڄ دے ݙینہہ پاکستان دی کہیں وی وݙی مین سٹریم پارٹی دا ایجنڈا ہی کوئی نئیں۔ صاف ظاہر ہے جو سرائیکی صوبہ آپے مُک ویندے جیہڑیلے ہک ٻاںہہ تے ہک لت کپ تے آکھو" شاباش ہُݨ پِن ودا"۔۔۔۔۔۔۔ پیپلز پارٹی کوں ایندا ہک وݙا فائیدا اے ہے جو سندھ ءچ آباد نسلََا بلوچ تے ثقافتی اعتبار نال سندھیاں توں وکھ ابادی دے تناسب ءچ ڈھیر سرائیکی ہن ڄہڑے جو کل کوں سرائیکی ہوݨ دے ناطے سندھ کنیں علہیدگی دی بنیاد تے سرائیکی صوبے نال شمولیت دی تحریک بݨ سگدی ہے جیندا ٹھِکر پیپلزپارٹی اپݨے سِر تے بھنݨ نئیں چاہندی ۔ 

شہزاد عرفان
## حوالے
بلوچستان

بلوچستان پاکستان دا صوبہ ہے۔ کوئٹہ صوبہ بلوچستان دا دارالحکومت ہے۔

## ڄغرافیہ
پہاڑی علاقہ، میدان تے ساحل دا علاقہ ہے۔
## رقبہ
٣٤٩٠٧١ مربع کلومیٹر ہے۔

## تاریخ

## زباناں
بروہی، نلوچی سرائیکی تے پشتو اہم زباناں ہن

## سیاست

## انتظامی ون٘ڈ
بلوچستان دے ٣٣ اضلاع ہن۔
بلوچی زبان

بلوچی زبان پاکستان دے صوبے بلوچستان وچ الیندے ہن۔

## علاقے
بلوچستان ، افغانستان تے ایران وچ الائی ویندی ہے۔

## آبادی
سٹھ لکھ کنوں ودھ آبادی ہے۔ بلوچستان وچ پینتری لکھ بلوچی ٻولݨ آلے رہندن، تے باقی پنجوی لکھ سندھ، خصوصاً کراچی وچ ہن۔

## لہجے

* جنوبی بلوچی ایہ ساحل سمندر نال الائی ون٘ڄݨ آلی معیاری بلوچی ہے۔ ایں کوں مکرانی بلوچی وی اہدن۔
* مشرقی بلوچی: این کوں سلیمانی بلوچی وی اہدن۔
* مغربی بلوچی: ایہ ایران دی بلوچی ہے

## حیثیت
پرائمری وچ بلوچی لازمی ہے، یونیورسٹی تے کالاجاں وچ بلوچی دے شعبے وی ہن، ریڈیو ٹی وی تے بلوچی دا ورتاوا تھیندا ہے۔ پاکستان وچ بلوچی کوں صوبائی حیثیت حاصل ہے۔ بول نیوز ، اے پی پی سمیت بلوچی دیاں کئی ویب سائٹاں ہن۔

## حروف
بلوچی دے کوئی وکھرے خاص اکھر کائنی۔ اردو آلے اکھر ورتیندن۔

## حوالے
بلیز پاسکل

بلیز پاسکل، فرانس دا ہک فلسفی، ریاضی دان تے سائنسدان ہئی۔ 1654ء وچ بھیݨ دی ترغیب تے پادری بݨ ڳیا۔ اے پہلا شخص ہئی جیں نے ریاضی دا فلسفہ مرتب کیتا۔ مائعات دے دباؤ دے بارے وچ ایندے کم کوں بڑی اہمیت حاصل ہے۔ ایں نے ثابت کیتا کہ مائع ہر سمت وچ اپݨا دباؤ یکساں رکھدے۔ ایں نے ہک حسابی مشین وی ایجاد کیتی ہئی ۔ پاسکل نے پیرس وچ وفات پاتی۔

## حوالے
بمبئی بم دھماکے ١٩٩٣ء

بھارت وچ 13 سلسلہ وار بم دھماکیاں دا دہشت گردانہ واقعہ جیہڑا بمبئی (موجودہ، ممبئی) مہارشٹرا وچ 12 مارچ 1993ء کوں تھیا۔ ایہ بھارت دی تاریخ وچ سب توں زیادہ تباہ کن مربوط بم دھماکے ہن۔

خیال ظاہر کیتا ویندا ہے کہ ایہ بم دھماکے داؤد ابراہیم دے حکم نال یا امداد نال اس دے کارندے ٹائیگر میمن نے کیتے تے اے وی خیال کیا ویندا ہے کہ ایہ کم بیرون ملک دے چنگی چوراں دی مدد نال کیتا گيا جیویں حاجی احمد، حاجی عمر، توفیق جلیانوالہ اس دے نال نال پاکستانی چنگی چور، داؤد جٹ وغیرہ۔

بھارت عدالت عظمیٰ نے اس مقدمہ دے 20 سال بعد اپݨا فیصلہ 21 مارچ 2013 کوں ݙتا۔ تاہم، مقدمہ دے ݙو اہم ملزمان داؤد ابراہیم تے ٹائیگر میمن حالی تک گرفتار نی کیتے گئے۔ مہارشٹرا حکومت نے یعقوب میمن (ٹائیگر میمن دا بھرا) کوݨ اس دی 53 ویں سالگرہ دے ݙینہہ 30 جولائی 2015ء کوں پھانسی ݙیوݨ دا ارادہ کیتا ۔ پھانسی توں پہلے اپݨے آپ کوں بچاوݨ کیتے یعقوب میمن نے آخری کوشش کیتی تے رحم دی درخواست ݙتی، مگر اونکوں رد کر ݙتا گیا۔ جبکہ سماجی کارکنان تے وکیلاں دے ایک گروہ نے یعقوب میمن دی سزائے موت کوں عمر قید وچ بدلݨ دی درخواست پیش کیتی ۔
## حوالے
بنارس

وارانسی (ہندی: वाराणसी؛ جینکوں بنارس وی آکھا ویندے) بھارت دی ریاست اتر پردیش دا ہک تاریخی شہر ہے۔ ایندا ہک  ٻیا ناں کاشی وی ہے۔ دریائے گنگا دے گھٻے کنارے آباد ہے۔ اصل ناں وارانسی ہے جیہڑا بگڑ کے بنارس تھی ڳیا۔ اے ہندواں دے نزدیک بہت متبرک شہر ہے۔ اتھاں ہک سو توں زائد مندر ہن۔ ہر سال تقریباً ݙاہ لاکھ یاتری اتھاں اشنان کیتے آندن۔ ایں شہر اچ شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر دی تعمیر کردہ مسجد اسلامی دور دی بہترین یادگار ہے۔ بنارس ہندو یونیورسٹی جیہڑی 1916ء وچ قائم کیتی ڳئی ہئی، بہت بڑی درس گاہ ہے۔ ایندے وچ سنسکرت دی تعلیم دا خاص انتظام ہے۔ ہندومت دے علاوہ ٻدھ مت تے جین مت وچ وی اینکوں مقدس سمجھا ویندے۔

## حوالے
بندہ ٻدھݨے وچ ہک رب ہے

بندہ ٻدھݨے وچ ہک رب ہے۔ ویلھا ٻدھݨا ہے۔ آکاش ٻدھݨا ہے۔ مَاس ٻدھݨا ہے اتیں ایں طرانح سبھے انوبھوتی اتے وچیت ٻدھݨے وچ ہن۔ ما اے ڄاݨدی ہے جو ٻدھݨا آپ ٻال نئیں پر ٻال اے ڳالھ نئیں ڄاݨدا۔  
اڄاں تائیں بندے کوں اے سُدھ نئیں تھئی جو او ہک ٻدھݨے وچ ہے جیڑھا ہر ݙینہہ، ہر یُگ وٹیندا ریہہ ویندے۔ ایں ڳالھوں اوندی سُدھ ٻدھ وہیند وانگوں ہے اتیں اوندے لفظ ،جیڑھے اوندی ایں سُدھ ٻدھ دا پتہ ݙیندن، کݙاہیں وی سِدھی اتے صاف ݙس نئیں ݙیندے۔ ایں ڳالھوں اوندی ڄاݨ ہک کُہیڑ وچ ولہیٹی ہوئی ہے اتیں اوندا جیوݨ کہیں تُل وچ نَہی۔ اے بندے دی اینجھی وبھرم ہے جیڑھی اوندے چوپھیر کھنڈی ہوئی ہے۔ ایں طرانح بندہ مدد دی پُکار کریندے۔ اوندی چیک دی پڑڈو یُگ یُگ کنیں سُݨی ویندی پئی ہے۔ اوندے ݙُسکیں نال ہر شے سوگوار ہے۔ اوندے ݙسکیں نال ہوا سوگوار ہے، ساگر اوندے ہنجواں نال لوݨ بݨ ڳئے۔ بھوئیں اوندے مزاریں نال بھریج ڳئی ہے، سُرگ اوندی دعائیں نال گونگی تھی چکی ہے۔ ایں وجہ توں بندہ ہالی اپݨی اوں "میں"  دا مطلب نئیں ڄاݨ سڳیا جیڑھی اوندے کیتے ہک ٻدھݨا ہے اتے جیندے وچ ٻال ٻدھیا ہوئے۔

جئیں ویلھے بندہ "میں" آہدے تاں ایں لفظ دے ݙو ٹوٹے تھی ویندن: ہک اوندا ٻَدھݨا بݨ ویندے اتے ݙوجھی رب دی موت کنوں مُکت ہوند۔ سچ تاں اے ہے جو بندہ اکھنڈ دی ونڈ وچ لڳ ویندے، جݙاں جو رب کولہوں وی اے شکتی نئیں جو او اکھنڈ دی ونڈ کرے۔ بندے اپݨے ٻلپݨ وچ ہک اینجھی ونڈ دی منوت کریندے۔ بندہ ایں ٻلپݨ وچ اننت دے خلاف یُدھ اتیں بھیڑی وچ جُتیج ویندے۔ او اے یقین کرݨ لڳ پوندے جو اے اننت اوندا ویری ہے۔

ایں بے میل بھیڑی وچ بندہ رَت دیاں ہنجوں اتے نیر وہیندے۔ جݙاں جو رب۔۔اوندا ما پیو۔۔مہر دی نگاہ نال اوندو ݙیہدا رہ ویندے۔ او (رب) چنڳی تراویں ڄاݨدے جو بندہ ہک گہرے پردہ دے ٹوٹے کریندا پئے جئیں اونکوں اپݨے آپ دے ہکڑپ کوں ݙیکھݨ کنیں اندھا کرݙتے۔اے بندے دی تقدیر ہے جو او بھڑے لڑے، پھٹو پھٹ  اتے بے ہوش تھی چھیکڑ وچ جاڳت بݨے تاں جو اپݨی "میں" دی ݙل کوں اپݨے ماس نال بھر اپݨی رت دی مُہر لاوے۔ ایں ڳالھوں، اے فقیرو، تساکوں خبردار کیتا ویندا پئے جو اپݨی "میں" دے ورتارے وچ کیری سواہ بݨ ونڄو۔ جے تائیں تُساں ٻدھݨے وچ رہ ٻال کوں ٻھُلئے رہسو، جے تائیں تُساں گھرٹ وچ نہ پہیسو، اُتلے تائیں تُساں بھوڳ وچ رہ اپݨے کیتے اینجھی موت بݨیدے رہسو جیڑھی سبھے ݙکھیں سولیں اُتے کُرک تھی ٻہندی ہے۔ (میخائیل نیمی، سرائیکی ترجمہ از شاکاہاری)

## حوالے
بندے بندے ہوندن گھوٻی گھوٻی ہوندی اے

سردار آپڑیں وارث کوں سیاسی میدان ءچ آنڑنڑ کنیں پہلے اوکوں سیاست دے گُر تال سکھاونڑ لُو ہک پرانڑے سیاسی دی خدمت حاصل کیتی اوندے اگو مٹھائ دا ڈبہ رکھ کے آکھیس مرشد ایکو آپڑیں شگردی ءچ قبول کرو ایکوں میں، وانگوں گریٹ لیڈر مخلص مسیحا تے کھرا سیاسی بنڑا ڈیو، مرشد پہلے ڈینھ اوکوں ڈسیا میڈا پتر سب توں، پہلے توں لومڑی وانگوں، چالاک بنڑ ڈیکھال سجی، مار کھبی، اے زھن ءچ، رکھ توں کوئ عام انسان نہویں، نہ عام انسانیں، آلی سوچ رکھڑیں ھے، امریں نال توں، بزنس مین بنڑ کے الاونڑے تے عام انسانیں نال تئیں گودا بنڑ کے الاونڑے، سال ڈو ءچ کہیں غریب دے جنازے تیں ونجے تاں گڈی وڈی ءچ ونجیں بھانویں جوان دی لاش ھووے توں، کاٹن شاٹن لاء کے اوندے وارثیں کنیں زیادہ اوندے انھیں رشتے داریں کوں گلکڑیاں پاویں جیرھے تیڈے ووٹر تے سپوٹر ھوون. 
 
اگر تیڈا کوئ ووٹر تھانڑے ءچ بند ھووے خبردار بھانویں، جنیجھاں چھوٹا کیس ھووے پہلے ڈینھ نیں چُھڑوانڑاں نتاں گالھیں کریسن کیرھا کیس ھا، اونویں چُھٹ ونجوں ھا، تھانڑے ونجنڑ کنیں پہلے تھانڑے دی کالا ماتا یعنی ایس ایچ او کوں فون کرکے آکھیں میں آندا پیاں توں گشت تے چخے تھی ونج، میں ملزم کوں آکھساں بجرنگ بلی گشت تے ھے، اے ول آ وے پچھیں تیڈی گال کریساں، 
چل ہُنڑ اے ڈس تقریر کرنڑ آندی ھئ، شاگرد آکھیے نہ مرشد میں تقریر نمھیں کر سگدا، مرشد اوکوں سبزی دے کھیت ءچ گھن گیا جتھاں گوبھیاں پھل چائ کھڑیاں ہن، مرشد آکھیے انھیں گوبھیں کوں بندے سمجھ کے تقریر شروع کر ڈے، جتاما صاحب شروع تھی گیا تقریر تے، کجھ ڈینھ بعد جڈاں ووٹیں دے موقع تے تقریر شروع کیتی، لوکیں سوال کیتے، لتاں کنبنڑ لگ گیاں کیونکہ بندے بندے ھوندن گوبھی گوبھی ھوندی ھے۔

جمیل بلوچ