چھلا

اڳلے ݙینہ جمعہ ہئی ، میں چھٹی دا ݙیہاڑا اپݨے موضعے گھر ونڄ گزریندا ہَم ۔ گھر ونڄݨ کیتے میں چوک کنوں ٹانگے تے ٻیٹھم ۔ ترائے چار سواریاں ٻیاں وی ٻہہڳیاں ۔ ٹانگہ ٹُر پیا ، ایݙوں ݙٹھوسے تاں ٻکروال زور دی گٹھ اُٹھی آوے ۔ میݙے نال ہک ٻڈھڑی مائی کوئی ڳنڈھ منڈھ چائی ودی ہئی ٻیٹھی ہووے ۔ کھمݨ تے گاجاں ہوون ۔ ٹانگے والا گھوڑے کوں دُرکائی ونڄے ۔ ہلکی پھلکی پھنگار لہہ پئی ۔ ہک دم جھڑ دی گاج آئی ، کڑ کڑ کریندی بجلی چمکی۔ مائی فضل مولا دے دُعائیں منگݨ پئےڳئی ۔ شاید کہیں جا تے بجلی ݙٹھی ہئی ۔ ٹانگہ ویندا پیا ہائی ۔ سڑک تے چک چل تھی ڳئی ۔ مینہ زور دا لہہ پیا ہائی ۔ اسٹیشن آڳیا ٹانگہ مسافر خانے دے دروازے تے ونڄ کھڑوتا ۔ سواریاں لہہ تے مسافر خانے ونڄن پیاں میں ٹانگے والے کوں کرایہ ݙے مائی دی ڳنڈھڑی چا مائی دا ہتھ پکڑ سنبھال تے مسافر خانے ہک بنچ تے آن ٻلہایا ۔ لوہے دیاں چادراں دی چھت تے کاڑ پھاڑ آوݨ پئےڳئی ۔ شاید نناواں ڈھہݨ پئےڳیا ہئی ۔ ننانواں پاء پاء دا گولا ہووے ۔ ہک گولا ہوا دی چھاٹ نال مسافر خانے دے اندر آ ڈٹھا ، میں چا تے مائی ٻڈھڑی دے ہتھ چا ݙتا ۔ مائی ڳنڈھڑی وچوں چُھرکلی کڈھ گولا کپیا ۔ ٹوݨا کیتس ۔ ننانواں ہَولا پئےڳیا ۔ ٻس ایویں چھولے چھولے ، جتنا پووے پیا ۔ ننانوے نال زمین چِٹی تھی ڳئی ۔ گاݙی لیٹ تھی ڳئی ۔ مسافر خانے وچ اندھارا ہووے ہتھ کوں ہتھ نہ سُجھے ۔ مینہ کجھ اَجھکڳیا ، ݙکھݨ دی ہوا گُھل پئی ۔ جھڑ کھنڈڳیا ہئی ۔ پرکھرا تھی ڳیا۔ ٻاہر ٻاہر پاݨی پاݨی ہووے ۔ درخت دھوتے پوتے کھڑے ہوون اتنے تائیں گھنٹی وَڄی لوک ٹکٹاں گھنݨ دری دے اَڳوں ونڄ کھڑے ۔

میں اپݨی ٹکٹ گھدی ، ٻڈھڑی مائی ترائے چار سٹیشن میں کنوں اَڳوں وَنڄݨاں ہا اوکوں ٹکٹ گھنوا ݙتی ۔ گاݙی چھک چھک کریندی پلیٹ فارم تے آن رُکی ۔ کئی لوک لتھے ، کئی چڑھن پئے ۔ میں مائی دی ٻانہہ پکڑ چھکڑے وچ ہک کرسی تے آن ٻلہایا تے آپ نال اِی اُتلے پھٹے تے تھی ٻیٹھم۔ گاݙی دا انجݨ پاݨی گھنݨ چلیاڳیا ۔ لوک سیاست تے جہان دنیا دی قبل مقال شروع کر ݙتی ۔ انجݨ پاݨی گھن تے آیاتاں اچاچیت زور دے دِھکے نال آن لڳیا ۔ لوک سیٹاں توں تلے ونڄ ڈٹھے ۔ مائی ٻڈھڑی تلے ڈھہ پئی ۔ گاݙی والیاں کوں اَبع طبع کرݨ پئےڳئی ۔ میں پھٹے توں لہہ مائی کوں سہارا ݙے سیٹ تے ٻلہایا ۔مائی میکوں دُعائیں کیتیاں ۔ گاݙی کوک مار تے ٹُر پئی ۔ مائی دی سیٹ دے پچھوں نال والی سیٹ تے ہک بُرقعے وچ نینگِر چھوہِر ٻیٹھی ہووے ۔ ہک شٹٹا لُنب جیہا چھوکرا ایویں ایݙوں دا ایں ونڄے ، ایݙوں دا ایں ونڄے ۔ لنگھدے ٹپدے نینگر دے گوݙیاں نال گوݙا لائی ونڄے او شودی گوݙے کٹھے کر سیٹ تے سُس تے ٻہہ تھئی ۔ وَلا ہک واری چھوکرا لنگھیا تاں بیہودہ ٻولی درازی ماریس ۔ میں پھٹے تے ٻیٹھا سب کجھ ݙہداتے سُݨدا ٻیٹھا ہم ۔ مائی ٻڈھڑی اوکوں لعنت توّو کیتی ۔اڳوں ہتھوں ٹِنڈر تے بدتمیزی نال ٻولیا ۔ میں تلے لہہ تے چوݨیاں کنوں پکڑ تے ݙوں سٹیاں ۔ اڳوں اسٹیشن تے گاݙی رُکی اوہ چھوکرا تلے لتھا ولا نظر نہ آیا ۔ گاݙی ݙوں ترائے اسٹیشن ٹپڳئی۔ اَڳوں میݙا اسٹیشن آڳیا ۔ میں لہہ پیُم ۔ اسٹیشن ماسٹر میݙا یار ہئی ۔ میں اوندے نال دُعا سلام کرݨ کھڑڳیومی ۔ گاݙی چلی ڳئی ۔ نینگِر وی اُتھائیں لہہ ،کانٹے والے کنوں کھڑی پُچھے میں فلاݨے موضع ونڄݨا ہے ۔ اُتھوں نمبردار سواری بھیڄݨی ہئی۔ کوئی گھوڑی والا آیا تاں کوئنی بی بی ۔ اتھاں مینہ وَسیا ہے زور دا اِتھوں تاں سواری کوئی نیں آئی ۔ گھوڑی والا وی کوئنی آیا ، میں ݙٹھا تاں میں نمبردار کوں ڄاݨدا ہَم ۔ میں ایویں ڄاݨ نہ سُنڄاݨ تے میں تیݙا مہمان ۔ آکھیا جو کوئی گاٖل نیں اگر اِتھاں کوئی نیں آیا تاں میں تہاکوں اِتھاں پُچا ݙیساں ۔ اوندے کول ہک ٹرنک ہووے اوہ میں چا گھدا ۔ سڑک کچی تے پاݨی ہووے ۔ جُتی لہا کچھمے چا ماری ۔ چھوہر جتی لہا ہتھ چا کیتی ٹُر پیوسے ۔ اڳوں سڑک دے ݙوہاں جوار ہووے ۔ مینہ تے ہوا نال کئی جوار دے ٹانڈے سڑک تے ڈٹھے پئے ہوون۔

نینگِر دا پیر جو ٹانڈے نال اَڑیا تا ں دَڑیں کر تے ڈَٹھی۔ خیر جا سُکی تے ڈَٹھی ، برقعہ منہ توں لہہ پیا ۔ میں ٻانہہ اَڳوں تے کیتی اوہ میݙی ٻانہہ پکڑ تے اُٹھی کھڑی تھئی۔ میں اوندی شکل ݙٹھی ، ݙوجھا اوں میݙی ٻانہہ پکڑی تے ایویں ڄاپے جیویں جو ہُݨ کݙاہیں وی جُدا نہ تھیسوں ، پر میں وسیب دے اشراف خاندان دا ٻال ہم میں منہ پھیر تے ٹُر پیومی ۔ اساں وَلا ٹُر پیوسے میݙے دِل اِچڳئی ۔ خیال اُبھرݨ تے بغیر کہیں اظہار دے آپے ٻݙ وَنڄن شاید اوندے دل دا وی ایہو حال ہا میں چپ قدماں تے زور ݙتی ونڄاں ۔ ساوݨ دی موسم ہئی وَل مینہ وَسیا ہویا ہا اَڳوں رستے تے کھپرا نانگ پیا ہا ۔ شوکیا جو سہی تاں میں کَھلّا ہک سٹیا ، پُٹھا تھیاڳیا ۔ ہائے اللہ پتہ ہوندا ایجھے پندھ اَڑانگے ہن تاں میںانہاں راہاں تے کݙاہیں نہ آندی اوں بغیر کہیں اَجھک دے آکھیا ، اساݙا تاں روز دا کم ہے ۔ اَساں اندھارے سوجھلے جنگلیں دے پَندھ کریندے ہیسے جیڑھے جو شہر دی رونق کنوں زیادہ چنگیرے لڳدے ہِن ۔ میں وَلدا سُݨوایا ۔ ٹھیک ایجھے راہاں دی سنگت چنگی ہووے تاں وَلا منزل ملے نہ ملے پندھ………

میں گاٖلھ سُݨی تاں دماغ وچ کئی اُمنگاں اُبھرن پر حیا ،شرم کنوں مونہوں نہ ٻولاں ۔ چوری چھپے ہک ٻئے کوں ݙیکھ گھنوں ، میں ہک واری بے غنولی دے وچ پچھاں بھوں تے اوندے کن ݙٹھا پیر جو تِلکیا تاں چُو طاق وَنڄ ڈٹھم او کِھل کنوں ولھٹیجڳئی ، میں ہمت نال سنبھل تے اُٹھی کھڑا تھیم ۔ ٹرنگ سِر تے اونویں ہا ۔ کجھ لحظے کنوں پِچھے ٻولی میݙی وجہ کنوں تہاکوں بھوڳ بھوڳݨا پئےڳئے ۔ پندھ نیارے ہوون تاں ایجھے ݙکھ بھوڳݨے پوندن بلکہ خوشی تھیندی ہے اوہ شرم کنوں مُسک تے ٹُر پئی اوندی مُسکار میݙے دِل تے بجلی وانگوں کڑک تے ڈَٹھی ، میں وِٻلڳیومی ۔ میں اَڄ تائیتں کہیں چھوکری نال ایویں گاٖلھ نہ کیتی ہئی ۔

ٹُردیں ٹُردیںمَیں ناں پُچھیا اَٹکل نال ٻلواوݨ دا بہانہ بݨایا او یکدم پچھاں بھوں تے ݙٹھس تے بغیر ٻولے منہ دھیان ٹُردی تھئی۔ شاید چنگا نہ سمجھیں میں وی ہَچا پِھکا تھی ڳیُم ۔ خیر ٹُردیں ٹُردیں واڑیں دی رَڑھ اِچ ہک بندہ کاری دے گھاہ دی پنڈ  ٻدھی کھڑا ہا ۔ میکوں سݙیس جو گھاہ دی پنڈ سر تے رکھوا چا میں ٹرنک لہا تے رَکھیا چا ، اوکوں پَنڈ چوائی تے پُچھیا فلاݨا موضعے دا پندھ چوکھا رہڳئے ۔ اے سامݨے والی وستی اوہا ہے ، اوں کہیں جھوک تے ونڄݨا ہا ، اپݨا راہ گھدا ۔ میں وَل اوں ٹرنک کوں سر تے رَکھیا  ، ٹُر پیوسیجھٹ پل دا ساتھ عمراں دیاں یاداں چھوڑ ویندن ۔ نانواں وچ کجھ نیں رَکھیا ۔ ہتھ پا تے چھلیاں دی جوڑی وچوں ہک چَھلا لہا تے میکوں چا ݙتس ، اے چھلا میݙی یاد ݙویندا رَہسی ۔ میں چھلا گھدا تاں خوشی کنوں پُھنڈڳیم۔ چھلا کھیسے وچ گھتیا ۔ میں ہک نواں رومال لفافے وچوں کڈھ اوکوں چا ݙتا ۔ ناں اوں ݙسیا نہ میں۔ 

وستی کنوں ݙوں کِلے پندھ ٻاہروں ہک بندہ مِلڳیا اوہ اوں وستی دا لوہار ہئی اوندے کنوں نمبردار دا گھر پُچھیا ۔ اُچی ماڑی والا گھر ݙسایس میں ٹرنک اوندے سر تے رکھیا تے آکھیا ۔ اے نمبردار دے گھر ویسی توں ایکوں نال گھدی ونڄ۔ نمبردار میݙی اماں دے پیکیاں وچوں ہا پر مَیں انہاں دے گھر نہ ویندے ہاسے نہڳیم میں اپݨے موضعے دا راہ گھدا او وی ٹُردے تھئے میں ہک واری ویندی کوں وَل تے ݙٹھا ۔ اڳوں اوں وی وَل تے ݙٹھا ۔ ایویں ٹُردے ٹُردے وَل وَل تے ہک ٻئے کوں ݙیدھےڳیوسے۔ آخر اوں ہتھ ہَلا تے مُکلایا تے نظرݨ کنوں اوڈھر تھی ڳئی ۔ ایݙوں گگھ مُگھ اندھارا تھیندا پیا ہا ۔ میں وڳݨ تے زور ݙتا ، میں چھلے والی دے بارے سوچیندا ونڄاں ۔ چَھلا کہیں ویلے انڳل وچ چا پانواں کہیںویلے  لہا تے کھیسے چا گھتاں ۔ ہِیں کھیݙ لڳیا ویندا ہم ۔ ذہن تے یکا ہوندا وِپرا ہووے ۔ اوندا تِلک تے ڈھہݨا، ولا میݙا ڈھہݨ نال اُٹھاوݨا ، مُدعا سارے رستے ہوندے سفنے ݙیدھا آیم ۔ 

عشاء دیاں بانگاں ویلے اپݨے گھر پُڄڳیومی ، اَمّاں تانگھ وچ ہئی ، میں اَماں دے قدمیں ہتھ لا مِلیُم ، میں نلکے تے ہتھ منہ دھو کھٹ تے آن ٻیٹھم ، اماں لالٹین دی وَٹ اُچی کر میکوں روٹی ݙتی ، میں روٹی کھاندیں چَھلّے والی دے خیالاں وچ ٻیٹھا ہوواں ۔ اَمّاں میݙی چیچی اِچ چَھلاّ پاتا ݙٹھا تے آکھیُس پُتر اے چھلّے دا شوق تیکوں کتھوں لڳڳیا ہے ۔ولا جوڑی تاں گھنیں ہا ، میں خیالاں کنوں واندا تھی تے میݙے منہ وچوں نکلی ’’ہونہہ‘‘ ۔ اماں اے چھلّا میکوں لبھیا ہے ’’چھلاّ‘‘ تاں لبھیا ہے چیتا ونڄیا لڳدے ۔ میں شرم کنوں جھکی جھونڈ چا سَٹی ۔ پُتر جوان چیچیاں اِچ چھلے نی پیندے ، اے میکوں لَہا ݙے ، میں چَھلا اماں کوں لہا ݙتا ۔ پر میݙے اندروں کہیں نہ وَڑ پُچھیا میں روٹی کھا تے اپݨے مال ڈھانڈے والے پاسےڳیُم ۔ منجھیں کوں کنڈتے ہتھ پھیریا ۔ میݙا ہک لاکھا وَہڑا میکوں ݙاڈھا سوہݨاڳمٹیل میکوں ݙیکھڳڑھکݨ کھڑڳیا ۔ میں اوکوں گھیو دی چُوری کھویندا ہَم ، میں اوندے منہ تے ہتھ پھیریا تاں  او میݙیہتھ چٹݨ کھڑڳیا ۔میںاوکوں پیار کیتا۔

ہر جمعے ملہݨ لڳدی ہئی تے ݙانداں دی ہاٹھ دا جلسہ وی ہوندا ہا ، ٻئے ݙینھ جمعہ نماز پڑھ تے میراثی ڈھول وَڄا تے ملہݨ تے جلسے دا اعلان ودا کرے ، ہر کوئی نالے تے ہاٹھ ݙیکھݨ ونڄݨ پئےڳئے ۔ میں کشتی لڑدا ہَم ۔ آدم کٹھا تھی ڳیا پہلے ملہݨ لڳی ، وݙے جوڑ لڑئیے ، میݙا جوڑ لاہوروں آیاہویا ہا ۔ نامی گرامی پہلوان ہووے ، قدرت لے لوا ݙتا ۔ میں ڈھہا گھتیا ، پِڑی دا چکر لایم ، ڈھول والا نال وسیب دے پہلوان میکوں چاتی ودے ہوون۔ ہاراں نال میݙی ڳچی لُکڳئی ہئی ۔ وسیب دے سارے موضعیاں دے وݙیرے کٹھے ہوون ، ݙانداں دی ہاٹھ شروع تھی ڳئی ۔ میݙا وَہڑا وی سنگار پُنگار تے میݙا نوکر گھن آیا ہئی ۔ نال دے موضعے دے زمیندار دا ݙاند چھی مقابلے جیتی کھڑا ہئی ۔ میݙا وَہڑا پنج ہاٹھاں ݙوہیں دا جوڑ ہوکیجڳیا ۔ ݙاند گھرلے تے پنجال تے جُوہ ݙتےڳئے ۔ بندوق دے ٹھاکے تے بھڄ پئے ، میݙا نوکر ݙاند دے نال دُرکیا ونڄے ۔ وَہڑا کنڈ تے ہتھ نہ رَکھݨ ݙیوے ، میݙے وَہڑ اَڳوں وَل تے مخالف ݙاند دی گوݙی لَوا ݙتی ۔ میݙے وَہڑے دے حق اِچ تاڑی وَڄڳئی ۔ ݙاند پورے جلسے دا چکر لوایا ۔  گوہمٹ اِچ ہار ماون نہ آخر میݙے کول گھن آئے ۔ میں پیار کیتا تے اپݨے ہارھڳلوں لہا تے میں وَہڑے دے سنگاں وچ چا پاتے ۔ وسیب اِچ بھل بھل تھی ڳئی ۔ لوک میکوں مبارکاں ݙیوݨ والے ہوون ۔ اساݙے وسیب دے چیئرمین میݙے ݙاند کوں حمیل پوائی تے میکوں جوان مردی دی پڳ ٻدھائی۔ اساں وڄدیں واڄیں نال نچدے ٹپدے جھمریں مریندے گھرڳیوسے ۔ ایں جیت دے سلسلے وچ اساں ٻئے ݙیہاڑے ہک ٻہوں وݙی دعوت دا سمل کیتا ۔ وسیب دے سارے موضعیاں دے مہاندرے بندے آئے ۔ سارا ݙینھ لنگر پاݨی چلدا رہیا ۔ غریب غربا ء، کمی کاسبی ، راہی پاندھی ، دعوت کھاندے رہیئے ۔ اساݙے سو وِگھہ زمین ہئی ،شہر آڑھت دی دکان ہئی ۔ شہر مکان دی ٹھیک ٹھاک ہئی ۔ اَماں کوں میݙے پرناوݨ دی ہئی ۔ پَرے پَرے دیاں زالیں دی دعوت تے آیاں ہَن ۔ زالیں دے وچ کال مقلیمی اماں ݙوں ترے سئوریاں سَکیاں نال کر ٹُر پئی ۔ اَڄ آپت دے سانگے نیں بݨدے غیراں وچ وَل وی کجھ وفا ہے ۔ ہک موضعے دے نمبردار اپݨی پیکائݨ والے دے گھرڳیا ،اَڳوں نمبردار دی زال آکھیا بسم اللہ بی بی میݙیاں ݙوں دھیاں ہِن ہک پرنا ݙتی ہِم ٻئی پئی مگائی ٻیٹھی ہاں ۔ انہاں دے گھر ویہڑھے پاڑے دیاں زالیں وی آئیاں ۔ ہک سوہݨی نینگر پڑھی لکھی سگھڑ سیاݨی اماں نال حال احوال ونڈیندی رہی ۔ نمبردارݨی آکھیا بی بی اے میݙی بھڑینجی ہے اِتھائیں سکول اِچ اُستانی آن لڳی اے شہر رہندے ہن اماں جو اوکوں ݙیکھݨ ٻیٹھی تے اوندے پاتا چَھلاّ ݙٹھس تے اوں وی اماں دے ہتھ پاتا چھلا ݙٹھا تاں ٻس اماں کوں بھاکل پا گھدس۔

## حوالہ
کتاب: ڳاہݨے ڳٹھڑے، مصنف : محمد شریف نسیم بھٹی . ناشر جھوک پبلشرز ملتان