open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
منشی محمد رمضان بہار ملتانی

بہار ملتانی ‘ مولوی گل محمد عاشق ملتانی دے شاگرد ہن ۔ تنویر الابصار بحرمعافی ‘ حسینی زوار ‘ ساغر معافی ‘ شمس الانوار ‘ صحیفہ انوار ‘ ہاشمی دربار ‘ گلدستہ اشعار ‘ مجالس چہاردہ ‘ گلزار حیدری وغیرہ دے خالق منشی محمد رمضان بہار ملتانی دا رنگ ٻہوں دل چھکواں تے پُر سوز ہے ۔ آپ دا کلام ہر طرح تے فنی معیار تے پورا اتردے ۔کلام وچ انسانی جذبیاں دی حقیقی عکاسی ݙسدی ہے۔

چا کر لاشے ٻالاں دے شاہ گنج شہداء وچ آیا

سݨ فریاد خدایا

پاک ہمشیر دی جوڑی کوں اَڄ  خاک تے آن لٹایا

سُݨ فریاد خدایا

نیر وہاوے کمر جھکاوے سئیݨ بتول دا ڄایا

سُݨ فریاد خدایا

جوڑ کے لاشے ٻالاں دے ول بھیݨ کوں آ پرچایا

سُݨ فریاد خدایا

ݙیکھ کے حالت شاہ بیکس دی بیبیاں پٹڑاں لایا

سُݨ فریاد خدایا

رو فرمایا زینبؑ خاتوں درداں مار مُکایا

سُݨ فریاد خدایا

بہار حسین دے در اقدس توں عالی رتبہ پایا

سُݨ فریاد خدایا

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان
سید امام علی شفیق

سید امام علی شفیق شاہ پور دورسہ ضلع مظفر ڳڑھ دے وسوں واݨ ہن۔ آپ غلام حیدر فدا دے شاگرد ہن۔ آپ نے ٻہوں ساریاں مرثیے دیاں کتاباں یادگار چھوڑن۔ بہارستان کربلا ‘ گلستانِ کربلا ‘ چمنستانِ کربلا‘ فردوسِ کربلا ‘ سلیمانِ کربلا‘ بیانِ کربلا ‘ گلزارکربلا ‘ مختیارِ کربلا ‘ شہدائے کربلا ‘ ‘ بلاغِ شہداء‘ بوستانِ کربلا ‘ شانِ کربلا ‘ گلشن اسلام ‘ مسافرانِ کربلا۔

فریاد کیتی ہمشیر حسینؑ دی نپ کے سانگ بھرا دی

ݙیکھ وے ویرݨ بھیݨ تیݙی ہے پیدل ٹُرݨ دے ݙا دی

اڳے ہر منزل تے نویں نویں تکلیف ݙٹھوسے راہ دی

ہُݨ اَہدن شامی شام تائیں آوے زینبؑ پیر پیادی

تیریں میلاں توں شہر دے وچ آیاں ٹُردیاں سید زادیاں

ویرݨ سانگ سوار آہن اتے بھیݨیں پیر پیادیاں

شام دیاں کوچے ڳلیاں وچ تھیاں ہر ہر طرف منادیاں

آئو  وے لوکو  آ ݙیکھو  اَڄ لٹیاں  موت  بھرا دیاں

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان
حاجی نبی بخش شوق کربلائی

حاجی نبی بخش شوق کربلائی کوں پڑھ تے اینویں معلوم تھیندے جو علم دا ہک دریا ہے جیڑھا موجاں پیا مریندے۔ آپ دی نثر توں شوقِ کربلائی ‘ علمیت ‘ عربی فارسی زباناں تے عبور ‘ دینی تعلیمات تے دسترس تے زورِ بیان دا منہ ٻولیندا ثبوت ملدے ۔ اینویں آپ دی شاعری وچ وݙی روانی ‘ لفظاں دی پُرکاری ‘ جوش تے حقیقی جذبیاں دی کھری عکاسی ݙسدی ہے۔ آکھیا ونڄ سڳدے جو شوق کربلائی سارے مرثیہ گو شاعراں وچ اپݨے ہک وکھرے مقام دے مالک ہن۔ انہاں دا اندازِ بیان تے نثر دا اندازِ تحریر ٻہوں پُر کشش ہے تے انتہائی سُوہݨپ رکھدے۔ حاجی نبی بخش شوق کربلائی عاشق ملتانی دے سب توں وݙے شاگرد ہن۔ مرثیہ دے علاوہ آپ نے سیرت رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم وی لکھی ہے ۔ سیرت دی کتاب او مکمل نہ کر سڳیئے۔ صرف5ھ تئیں پنج سو صفحات تحریر کر سڳیئے۔ آپ دیاں چھپݨ والیاں کتاباں دے ناں اے ہن۔ انوارِ ذوق ‘ سامانِ شوق ‘ انوارِ شوق ‘ اخبار شوق ‘ اقرار شوق ‘ دبستانِ شوق‘ سامانِ غم ‘ وغیرہ ‘ گفتار ذوق وچوں کلام دا نمونہ۔

قاسمؑ دی ماء رو کر آکھیے ماریا سہریانوالا

ماء اکبرؑ دی آکھے ماریا اکبر ماہ متوالا

ماء اصغرؑ دی آکھے ماریا ہے اصغر گل لالہ

ہے دعا وچ دنیا دے کئی ایں نہ اُڄڑے شالا

ماریا موت عزیزاں دا بھی نیر وہیندا آندے

وین فراق دے سُݨ کے قیدی صبر کریندا آندے

ݙیکھ کے لاشے بھائیاں دے دل داغ اُٹھیندا آندے

صبر کرو  مستوراں  کوں تعلیم کریندا  آندے

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان
منشی نور محمد گدائی

منشی نور محمد گدائی شعر و ادب دی دنیا اِچ گدائی دے ناں نال مشہور ہن۔ آپ تحصیل لیاقت پور دے مردم خیز علاقے دے وسوں واݨ ہن۔ بعد اِچ آپ ملتان شریف آ وسیئے ۔سئیں نورن گدائی ہک ہمہ گیر شخصیت دے مالک ہن۔ مرثیہ گوئی دے علاوہ قصے ‘ ناٹک ‘ گیت تے ݙوجھا کافی کلام یادگار چھوڑئیے۔ آپ دیاں مرثیے دیاں وی ڈھڳ ساریاں کتاباں شائع تھی چکن۔کلام اِچ شعریت تے روانی ہے ۔ نورن گدائی دیاں کجھ کتاباں مرثیے بارے اے ہن۔ اظہارِ شیدائی ‘ اعجاز کربلائی حصہ اول و دوم ‘ انوارِ کبریائی ‘ بیاض شہدائی ‘ داستان غم ‘ دربار کربلائی ‘ ذوالفقار شہدائی ‘ روضہ رضوان ‘ غوغاء کربلائی‘ گلزار شہدائی ‘ گلزار کربلائی ۔ سئیں نورݨ گدائی دے دفعہ فقیر والے کوں وݙی شہرت حاصل تھئی ۔ ایں دفعہ دے 49شعراں وچ حضرت امام حسینؑ دی سخاوت تے میدانِ کربلا وچ ہک اجنبی فقیر درویش نال ڳالھ مہاڑ بیان کیتی ڳئی اے۔ نورݨ گدائی دے ایں دفعہ دا آغاز حمدیہ اشعار توں تھیندے تے ول کربلا دا دردناک منظر پیش کیتا ڳے۔

سُݨ کر عرض فقیر نے ول کر ایہا ݙس مسافر

یا کہیں شہر دا ہیں سوداگر یا ہیں سید صابر

شاہ فرمایا بندہ ربّ دا قصہ ݙکھاں دا بھارا

سُݨ نہ سنگسیں حال میݙا ہاں تھیا پارا پارا

اے میں غریب دے مارݨ کیتے کھڑا ہے عالم سارا

ݙیکھ گھنیں اویں لحظے تائیں جو ہووݨا ہے یارا

پیا جو توں پچھدا ہیں میݙا میکوں ڄاݨے کل زمانہ

نام جیندے دا کلمہ پڑھدیں میں حسین دا نانا

بابل میݙا شاہ مردانہ اَمڑی مالک ݙوں جہاناں

اَڄ میں غریب دے مارݨ کیتے کھڑے چا تیر کماناں

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان
مخدوم نور بہار سیری

مخدوم نو بہار سیری حقانی مخدوم رشید دے ہک اچھے نعت گو تے مرثیہ گو شاعر ہَن۔ آپ دے نعتیہ کلام دے مجموعے تے مرثیے کئی واری شائع تھی چکین۔ باغ ارم وچوں حضرت عباس ؑدی جنگ دا احوال ݙیکھو۔ تلوار دا ہک وار ‘ دشمناں دیاں ڳچیاں دا کپ کپ تے زمین تے ڈھہݨ ‘ نور بہار دی رزمیہ شاعری دا کمال ہے۔

فر فر کریندی تیغ گذر شررّ بار ڳئی

ایں صف دے پار ہائی اُوں صف دے پار ڳئی

نازاں بھری کریندی مریندی شکار ڳئی

ہک ٻئے کوں اَہدے لشکری او میکوں مار ڳئی

سر کپ تے تیغ آ دھڑ تے ٹھک تھئی

سر  اُوݙ  ڳیا  زمین تے آ لاش پھک تھئی 

اساں پہلے آکھ چکے ہیں کہ چوݙھویں صدی سرائیکی مرثیے دے عروج دی صدی ہے ۔ تمام قدیم و جدید اصناف اِچ شعراء نے مرثیے دا مضمون قلم بند کیتا۔ ہک ہک شاعر دیاں ݙاہ ‘ ݙاہ تے وِیہہ ‘ وِیہہ کتاباں شائع تھیاں۔ لوکاں اِچ مرثیے آکھݨ تے سُݨݨ دا حد توں زیادہ رواج ودھیا تے مرثیہ گو شعراء نے اپݨی فکر ‘ جذبیاں ‘ عقیدتاں تے فن دے اظہار نال سرائیکی مرثیے دی ادب دی دنیاوچ چھاں ٻدھ ݙتی۔ اساں صرف نمائندہ مرثیہ گو شعراء دا تذکرہ کروں تاں وی اَڄاں کئی دفتر درکار ہوسن ۔ ہِیں کیتے اساں صرف انھاں شعراء دا کلام پیش کیتے جنھاں دی استادی ‘ فن تے مرثیے کوں ہر کہیں نے منیے۔

’’ملتانی مرثیے‘‘دے عنوان اُتے ڈاکٹر کرسٹو فر شیکل نے ہک مفصل مضمون چھاپیے‘ جیندے وچ انھاں سرائیکی زباندے بارے وی لکھیئے تے ملتانی مرثیے دے رواج پاون دے متعلق ‘ ایندیاں مختلف قسماں دے متعلق اتے ایندے موضوعات تے مواد مسالے دے متعلق ٻہوں کھول پاڑ تے بحث کیتی ہے تے نال نال سرائیکی وچ مرثیہ نگاری دی ٹور کوں چلا ݙیکھائس ۔ خاص طور تے ملتانی مرثیے دے موضوعات تے مواد و مسالے دا بیان کافی تفصیل نال لکھیئے اتے مثالاں ݙے ݙے تے آپنے بیان کوں وزن دار تے قابل توجہ بݨائے۔ڈاکٹر شیکل دا ایہ مضمون توڑے جو ݙاہ ٻارہاں صفحیاں تیں درگھیا ہوئے۔ پر ایندے وچ ملتانی مرثیے دیاں ساریاں چُنڈاں گٹھاں ظاہر کیتیاں ڳن تے وݙی محنت نال ظاہر کیتیاں ڳن‘ ملتانی مرثیے دی ابتداء دے بارے وچ انھاں دی تحقیق اتے انھاں دے خیالات دا کجھ اظہار ایں مضمون وچوں کڈھیاں ہوئیاں انھاں سطراں وچوں تھی سڳدے۔ 

’’آخری ڳالھ ایہ ہے جو سرائیکی اِچ توڑے جو فارسی کنوں قدیم ترجمیاں دی تصدیق مناسب طور تے نھیں تھی سڳی‘ ول وی ہک ٻئی شکل صورت دی شئے انہویویں صدی دے اَدھ وچ ضرور بݨ ٹھݨ تے سامݨے آ ڳئی ۔ جئیں انگریزاں دی حکمرانی دے دور دے آخری سالاں وچ پورے طور تے ترقی کر گھدی ۔ ایہ ہئی ملتانی مرثیہ ‘ اتے ایہ ٻہوں واضح طور تے ݙوجھیاں زباناں دے مرثیاں دے طرز تے انداز کنوں وکھرا ہے ۔ نہ صرف آپݨی زبان دے لحاظ نال بلکہ ہک مخصوص اسلوب دی وجہ کنوں وی جیندے وچ نظم تے نثر دا ہک انوکھا امتزاج ملدے ۔ ٻیا ایہ جو ایندے وچ سرائیکی نثر نگاری دے موجودہ دور تئیں دے کلھے نمونے وی ہن۔‘‘

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان
سندھ وچ سرائیکی مرثیہ

پورے سندھ وچ زیادہ تر ملتان تے بکھر دے علاقیاں دے ذاکرین ونڄ تے مجلساںپڑھدن تے مرثیہ خوانی کریندن۔ اے روایت منڈھ قدیم توں چلی آندی ہے ۔ جیکر سندھ وچ مرثیہ نگاری دا جائزہ گھنیجے تاں سب توں پہلا ناں سوہݨے بھٹائی گھوٹ دا آندے جنہاں سندھی زبان وچ مرثیہ نگاری دا منڈھ ٻدھا۔ شاہ دے رسالے ’’سُرگیڈارو‘ دے عنوان نال شاہ سئیں دے کافی بیت مرثیہ دے ملدن‘ اگرچہ کجھ محققین اے آہدن کہ اے سُر شاہ سئیں دا کائنی۔ 

بھٹائی سوہݨے نے سرائیکی زبان وچ وی مرثیے لکھیے:

میندی لاوݨ ݙے جیویں شاہ میندی لاوݨ ݙے

شاہ قاسم سیج وِچھاوݨ ݙے میندی لاوݨ ݙے

میندی تیݙی رنگ رنگیلی میندی لاوݨ ݙے

ماء پیئو ݙتا اے سہرا ‘ خیر نہالی دے نال ‘ میندی لاوݨ ݙے 

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان
سید ثابت علی شاہ ثابت

سید ثابت علی شاہ ثابت ملتانی دا ناں وی سندھی زبان دے قدیم مرثیہ گو شعراء وچ سرفہرست ہے ۔ آپ ملتان دے رہݨ والے ہن۔ شروع وچ سندھ دے مشہور فارسی شاعر محسن ٹھٹھوی دے پتر غلام علی مداح دے درس وچ شامل ریہے ۔ میاں سرفراز کلہوڑے نال انھاں دی سنگت پئے ڳئی۔ میاں سرفراز دے زوال دے بعد ثابت ٹھٹھہ توں سہوݨ شریف منتقل تھی ڳئے۔ تالپوراں دے دور وچ آپ کوں وݙی عزت ملی ۔ میر کرم علی خان نے آپ کوں اپݨا درباری شاعر بݨایا۔ سندھ وچ مرثیہ نگاری دی تاریخ تے آپ دے اشعار سند دا درجہ رکھدن ۔جیندا مطلب اے ہے ’’ایں توں پہلے سندھ وچ مرثیہ موجود کائنا ہئی اگر کہیں جا ہا وی سہی تاں ہر جا مشہور نہ ہا۔ میکوں دوست نے آکھیا ہندی زبان وچ مرثیہ ٻہوں دردناک ہے ۔ توں وی کجھ سندھی شعر وچ ماتم تے مرثیہ تصنیف کر۔‘‘

ثابت سئیں دا ہک شعر ہے:

شاہ جے تابوت ساں مصطفی روندے ہیلوو 

مصطفیٰ روندے ہیلو تاں خود خدا روندے ہیلوو 

  سید ثابت علی شاہ ثابت دے بارے اِچ آکھیا ویندے کہ سندھی ‘ فارسی دے علاوہ اپݨی مادری زبان سرائیکی دے وی مرثیہ گو شاعر ہن۔ آپ1810ء وچ سیہوݨ شریف وچ فوت تھئے۔

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان
رحیم یار خان ریلوے ٹیشݨ

رحیم یار خان ریلوے ٹیشݨ، رحیم یار خان شہر وچ واقع ہے جیہڑا کہ صوبہ پنجاب دا جنوبی حصہ ہے۔ اے پاکستان ریلویز دا ہک اہم ٹیشݨ ہے تے کراچی–پشاور ریلوے لائن تے واقع ہے۔ ایں واسطے ملک دے تقریباً سارے وݙے شہریں نال ریل دے ذریعے جڑیا ہویا ہے۔

رحیم یار خان ٹیشݨ دا کوڈ RYK ہے۔ اتھو روزانہ کئی مسافر تے مال گاڑیاں گزردیاں ہن۔ کیوں جو اے علاقہ زرعی ہے ایں واسطے اتھو دی زرعی پیداوار دی نقل و حمل وی ریلوے دے ذریعے تھیندی ہے۔ ٹیشݨ تے مسافریں کیتے بنیادی سہولتاں موجود ہن۔ شہر دی معاشی تے سماجی زندگی وچ ایں ٹیشݨ دا اہم کردار ہے۔ اے ٹیشݨ انگریزیں دے دور وچ بݨایا گیا ہئی تے اڄ وی اپݨی تاریخی اہمیت برقرار رکھی ہوئی ہے۔

= حوالہ =
صادق آباد ریلوے ٹیشݨ

صادق آباد ریلوے ٹیشݨ، صادق آباد شہر وچ واقع ہے جیہڑا کہ صوبہ پنجاب دا حصہ ہے۔ اے کراچی–پشاور ریلوے لائن تے واقع ہے تے ایندی وجہ توں پورے ملک نال جُڑیا ہویا ہے۔

اے ٹیشݨ انگریزاں دے دور وچ بݨایا گیا ہئی تے اوں ویلے توں مسافراں تے مال دی آمد و رفت دا اہم ذریعہ ہے۔ اتھو روزانہ کئی ٹریناں گزردیاں ہن جیہڑیاں ملک دے وݙے شہریں کوں ویندیاں ہن۔ ٹیشݨ تے مسافریں کیتے بنیادی سہولتاں موجود ہن۔ صادق آباد ہک زرعی علاقہ ہے ایں واسطے اتھو دی زرعی پیداوار دی نقل و حمل وی ریلوے دے ذریعے تھیندی ہے۔ اسٹیشن دا کوڈ SDK ہے۔ اے شہر دی معاشی تے سماجی حیاتی دا اہم حصہ ہے۔

= حوالہ =
خان پور ریلوے ٹیشݨ

خان پور ریلوے ٹیشݨ، خان پور شہر وچ واقع ہے جیہڑا کہ صوبہ پنجاب دا حصہ ہے۔ اے پاکستان ریلوے دا ہک اہم جنکشن ہے جتھوں ݙو اہم ریلوے لائناں ملدیاں ہن: کراچی–پشاور ریلوے لائن تے خان پور–چاچڑاں ریلوے لائن۔ ایں واسطے اینکوں جنکشن آکھیا ویندے۔

خان پور ٹیشݨ دا کوڈ KPR ہے۔ اتھو روزانہ کئی ٹریناں گزردیاں ہن جیہڑیاں ملک دے مختلف شہریں کوں ویندیاں ہن جنہیں وچ کراچی، لاہور، فیصل آباد، راولپنڈی، ملتان تے پشاور شامل ہن۔ خان پور دی تاریخی اہمیت وی ہے تے ایندا ریلوے ٹیشݨ وی ایں تاریخ دا حصہ ہے۔ انگریزیں دے دور وچ بݨیے ہوئیے آثار اڄ وی اتھائیں موجود ہن۔ خان پور–چاچڑاں ریلوے لائن ہک چھوٹی لائن ہے جیہڑی خان پور کوں چاچڑاں نال ملیندی ہے۔

= حوالہ =
صادق آباد ریلوے اسٹیشن

روہڑی جنکشن ریلوے ٹیشݨ صوبہ سندھ دے شہر روہڑی وچ واقع ہے تے پاکستان دے اہم ترین ریلوے جنکشناں وچوں ہک ہے۔ ایندی اہمیت ایں ڳالھوں وی ہے جو اتھو ہک اہم ریلوے لائن شروع تھیندی ہے جینکوں روہڑی-چمن ریلوے لائن آکھیا ویندے۔

روہڑی-چمن ریلوے لائن جینکوں مین لائن 3 (ML-3) وی آکھیا ویندے، پاکستان ریلویز دی ہک اہم لائن ہے۔ اے روہڑی توں شروع تھی تے جیکب آباد، سبی توں تھیندی ہوئی چمن تک ویندی ہے جیہڑا کہ بلوچستان وچ افغانستان دے بارڈر دے نیڑے ہے۔ ایں لائن دی لمبائی تقریباً 523 کلومیٹر ہے۔ روہڑی جنکشن تے کراچی، پشاور، کوئٹہ سمیت ٻئے شہریں توں آوݨ آلیاں ٹریناں وی رکدیاں ہن۔ روہڑی جنکشن ہک تاریخی ٹیشݨ ہے تے اتھو دی ریلوے ورکشاپ وی مشہور ہے۔

= حوالہ =
پڈ عیدن جنکشن ریلوے ٹیشݨ

پڈ عیدن جنکشن ریلوے ٹیشݨ صوبہ سندھ دے ضلع نوشہرو فیروز دے شہر پڈ عیدن وچ واقع ہے۔ اے پاکستان ریلویز دا ہک اہم جنکشن ہے۔ اینکوں جنکشن ایں واسطے آکھیا ویندے کیوں جو اتھو کئی ریلوے لائناں ملدیاں ہن۔ خاص طور تے اے کراچی–پشاور ریلوے لائن تے واقع ہے۔

پڈ عیدن ٹیشݨ دا کوڈ PDN ہے۔ اتھو روزانہ کئی مسافر تے مال گاڑیاں گزردیاں ہن۔ اے ٹیشݨ علاقے دی آمدورفت کیتے اہم ہے۔ اتھو دے لوک ریل دے ذریعے ٻئے شہریں ویندے ہن تے مال دی نقل و حمل وی اتھو تھیندی ہے۔ بھانویں جو اے ہک چھوٹا شہر ہے پر ریلوے جنکشن ہوݨ دی وجہ توں ایندی اہمیت ودھ ہے۔ ٹیشݨ تے مسافریں کیتے بنیادی سہولتاں موجود ہن۔

= حوالہ =
نواب شاہ ریلوے ٹیشݨ

نواب شاہ ریلوے ٹیشݨ صوبہ سندھ دے شہر نواب شاہ وچ واقع ہک اہم ریلوے ٹیشݨ ہے۔ اے کراچی-پشاور ریلوے لائن تے واقع ہے تے نواب شاہ - ٹنڈو آدم لوپ تے نواب شاہ - میرپورخاص میٹر گیج ریلوے لائنیں دا جنکشن وی ہئی۔ ایندے علاوہ اتھو ہک ٻئی اہم ریلوے لائن شروع تھیندی ہئی جیہڑی نواب شاہ کوں سکرنڈ جنکشن نال ڳنڈھیندی ہئی۔ اینکوں نواب شاہ - سکرنڈ جنکشن ریلوے آکھیا ویندا ہئی۔

سکرنڈ ریلوے ٹیشݨ نواب شاہ دے اٻھے پچادھ وچ واقع ہئی۔ اے لائن بھٹ شاہ تے ٻیاں وستیاں کوں نواب شاہ نال ملیندی ہئی۔ پر افسوس دی ڳالھ اے ہے جو ہُنڑ اے لائن چالو کوئنی تے اتھو ٹریناں دی آمد و رفت بند تھی چکی ہے۔ ماضی وچ اے علاقہ ریلوے دے ذریعے پورے ملک نال جڑیا ہویا ہئی پر ہنڑ اے سہولت موجود کوئنی۔ البتہ نواب شاہ ریلوے ٹیشݨ ہُنڑ وی ہک مصروف ٹیشݨ ہے جتھوں ٻیاں شہریں کیتے ٹریناں ملدیاں ہن۔

= حوالہ =
ٹنڈو آدم جنکشن ریلوے ٹیشݨ

ٹنڈو آدم جنکشن ریلوے ٹیشݨ، ضلع سانگھڑ، سندھ دے شہر ٹنڈو آدم وچ واقع ہے۔ اے پاکستان دا ہک اہم ریلوے جنکشن ہے جتھوں ݙو اہم ریلوے لائناں ملدیاں ہن: کراچی–پشاور ریلوے لائن تے ٹنڈو آدم–محراب پور برانچ لائن۔ ایں واسطے اینکوں جنکشن آکھیا ویندے۔

اے ٹیشݨ کراچی توں اٻھے دی طرف ونڄݨ آلیاں ٹرینیں کیتے ہک اہم سٹاپ ہے۔ اتھو روزانہ کئی مسافر تے مال گاڑیاں گزردیاں ہن۔ ٹنڈو آدم دی زرعی اہمیت دے پیش نظر، اتھو زرعی مصنوعات دی نقل و حمل وی ریلوے دے ذریعے کیتی ویندی ہے۔ ٹیشݨ تے مسافریں کیتے بنیادی سہولتاں موجود ہن۔ ایندا ٹیشݨ کوڈ TDM ہے۔ اگرچہ اے ہک چھوٹا شہر ہے لیکن ریلوے جنکشن ہوݨ دی وجہ توں ایندی اہمیت ودھ ہے۔

= حوالہ =
حیدرآباد جنکشن ریلوے ٹیشݨ

حیدرآباد جنکشن ریلوے ٹیشݨ سندھ دے شہر حیدرآباد وچ واقع ہک اہم ریلوے ٹیشݨ ہے۔ اے کراچی-پشاور ریلوے لائن تے واقع ہے تے اتھو ݙو اہم برانچ لائناں وی شروع تھیندیاں ہن: حیدرآباد-کھوکھراپار برانچ لائن تے حیدرآباد-بدین برانچ لائن۔

حیدرآباد-کھوکھراپار برانچ لائن میرپور خاص توں تھیندی ہوئی کھوکھراپار تک ویندی ہے جیہڑا کہ بھارت دی سرحد دے قریب ہے۔ اے لائن پاکستان تے بھارت دے درمیان تجارت تے آمد و رفت کیتے وی استعمال تھیندی ہے۔

حیدرآباد-بدین برانچ لائن بدین شہر تک ویندی ہے تے ایندے ذریعے بدین دے علاقے دے لوکیں کوں ریلوے دی سہولت میسر آندی ہے۔ حیدرآباد جنکشن ہک مصروف ٹیشݨ ہے جتھوں روزانہ کئی ٹریناں گزردیاں ہن تے اے علاقے دی معاشی تے سماجی زندگی وچ اہم کردار ادا کریندے۔ اے ٹیشݨ 1861ء وچ بݨایا ڳیا ہئی تے ایندے 8 ٹریک ہن۔

= حوالہ =
کوٹری جنکشن ریلوے ٹیشݨ

کوٹری جنکشن ریلوے ٹیشݨ پاکستان دے قدیم ترین تے اہم ریلوے ٹیشݨیں وچوں ہک ہے۔ اے سندھ دے ضلع جامشورو وچ کوٹری دے مقام تے واقع ہے۔ ایندی خاص ڳالھ اے ہے جو اتھو کئی ریلوے لائناں شروع تھیندیاں ہن، جنہیں وچوں ہک اہم لائن کوٹری-اٹک ریلوے لائن ہے۔

کوٹری-اٹک ریلوے لائن پاکستان دی ہک اہم ریلوے لائن ہے جیہڑی سندھ کوں پنجاب تے خیبر پختونخواہ  ناال ڳنڈھیندی ہے۔ اے لائن کوٹری توں شروع تھی تے دادو، لاڑکانہ، جیکب آباد، کشمور، راجن پور، ڈیرہ غازی خان، کوٹ ادو، لیہ، بھکر، میانوالی توں تھیندی ہوئی اٹک جنکشن تک ویندی ہے۔ اینکوں مین لائن نمبر 2 وی آکھیا ویندے۔ اے لائن کراچی توں پشاور ونڄݨ آلی مین لائن ون دے علاوہ ہک متبادل راستہ وی ہے۔ کوٹری جنکشن دی اہمیت ایں ڳالھوں وی ودھ ہے کیوں جو اے دریائے سندھ دے کنارے تے واقع ہے تے اتھو دی ریلوے پل وی مشہور ہے۔

= حوالہ =
کیماڑی ریلوے ٹیشݨ

کیماڑی ریلوے ٹیشݨ کراچی دے کیماڑی ٹاؤن وچ واقع ہے۔ اے کراچی شہر دا ہک اہم ریلوے ٹیشݨ ہے جیہڑا بندرگاہ دے نیڑے ہوݨ دی وجہ توں تجارتی سرگرمیاں کیتے وی استعمال تھیندے۔ ایندی تاریخی اہمیت وی ہے کیونکہ اے برطانوی دور وچ بݨایا ڳیا ہئی۔

کیماڑی ٹیشݨ کراچی سرکلر ریلوے دا حصہ وی ہئی پر ہُنڑ ایندیاں کُجھ لائناں بند تھی چکیاں ہن۔ ایندے کولوں منوڑہ ٻیٹ ونڄݨ کیتے کشتیاں وی ملدیاں ہن جیہڑا ہک مشہور تفریحی مقام ہے۔ کیماڑی بندرگاہ دی وجہ توں، اینکوں مال برداری کیتے وی استعمال کیتا ویندا ہئی۔ اگرچہ ہُنڑ مسافریں دی آمد و رفت کجھ گھٹ تھی ڳئی اے، پر ول وی اے کراچی دے ریلوے دے نقشے تے ہک اہم مقام رکھدے۔ ایندے علاوہ کیماڑی ہک یونین کونسل وی ہے۔
بن قاسم ریلوے ٹیشݨ

بن قاسم ریلوے ٹیشݨ کراچی دے بن قاسم ٹاؤن وچ واقع ہے۔ اے کراچی–پشاور ریلوے لائن دا ہک حصہ ہے۔ بھانویں جو اتھاں کجھ مخصوص ٹریناں ہی رکدیاں ہن، پر ایندی اہمیت صنعتی علاقے دے نیڑے ہوݨ دی وجہ توں ودھ ہے۔

خاص طور تے اتھاں صرف عوام ایکسپریس ٹرین رکدی ہے۔ ایندے نیڑے جمعہ گوٹھ تے بادل نالا ٹیشݨ وی ہن۔ کراچی سرکلر ریلوے دے حوالے نال وی ایندا ذکر آندے۔ بن قاسم کراچی دا ہک صنعتی علاقہ ہے تے اتھوں مال دی آمد و رفت وی ہوندی رہندی ہے، ایں واسطے ریلوے دی موجودگی اتھو دی معیشت کیتے اہم ہے۔ بھانویں جو مسافر ٹریناں دی تعداد گھٹ ہے پر مال گاڑیاں دی آمد و رفت جاری رہندی ہے۔

= حوالہ =
کراچی شہر ریلوے ٹیشݨ

کراچی شہر ریلوے ٹیشݨ پاکستان دا پہلا تے قدیم ترین ریلوے ٹیشݨ ہے۔ اے کراچی وچ آئی آئی چندریگر روڈ دے نیڑے حبیب بینک پلازہ دے کول واقع ہے۔ اینکوں شروع وچ میکلوڈ روڈ ریلوے اسٹیشن وی آکھیا ویندا ہا۔

اے ٹیشݨ کراچی-پشاور ریلوے لائن تے کراچی سرکلر ریلوے دا حصہ ہے۔ ایندی تاریخی اہمیت ایں ڳلھوں وی ہے جو اے برطانوی راج دے دور وچ تعمیر کیتا ڳیا ہا۔ اڄ وی اے ٹیشݨ مسافریں دی آمد و رفت دا اہم مرکز ہے۔ اگرچہ ہُنڑ ایندی پہلی جھم جھال کُجھ ڳھٹ تھی ڳئی اے، پر ول وی اے کراچی دے ریلوے نظام دا ہک اہم حصہ ہے۔ ایندے نال کراچی کینٹ ریلوے ٹیشݨ وی جُڑیا ہویا ہے جیہڑا جو کراچی دا ہک ٻیا وݙا ریلوے ٹیشݨ ہے۔

= حوالہ =
کراچی چھاؤنی ریلوے ٹیشݨ

کراچی چھاؤنی ریلوے ٹیشݨ، جینکوں کراچی کینٹ ٹیشݨ وی آکھیا ویندے، کراچی شہر دا ہک اہم تے تاریخی ریلوے ٹیشݨ ہے۔ اے صدر دے علاقے وچ داؤد پوتا روڈ تے واقع ہے۔ اینکوں برطانوی راج دے دور وچ 1896ء وچ بݨاوݨ دا کم شروع کیتا ڳیا ہئی تے 1898ء وچ اے 80,000 روپے دی لاڳت نال مکمل تھیا۔ شروع وچ اینکوں فریئر اسٹریٹ ریلوے ٹیشݨ آکھیا ویندا ہا۔

اے ٹیشݨ کراچی–پشاور ریلوے لائن تے کراچی سرکلر ریلوے دا حصہ ہے۔ ایندی عمارت رومن تے اطالوی طرزِ تعمیر دا ہک خوبصورت نمونہ ہے۔ حکومت سندھ اینکوں محفوظ ورثہ قرار ݙے چکی ہے۔ اڄ وی اے ٹیشݨ مسافریں دی آمد و رفت دا ہک اہم مرکز ہے۔ ایندے پلیٹ فارم تے ٹرینیں دے علاوہ مسافریں کیتے ٻیاں سہولتاں وی موجود ہن۔ اے ٹیشݨ کراچی دی تاریخ دا ہک اہم حصہ ہے۔

= حوالہ =
لانڈھی ریلوے ٹیشݨ

لانڈھی ریلوے ٹیشݨ کراچی دا ہک اہم ریلوے ٹیشݨ ہے جیہڑا شہر دے مشرقی حصے وچ قائد آباد دے نیڑے لانڈھی دے علاقے وچ واقع ہے۔ اینکوں کراچی دا تریجھا وݙا تے ݙوجھا مصروف ترین ٹیشݨ وی سمجھیا ویندے۔

ماضی وچ اے ٹیشݨ لانڈھی-کورنگی ریلوے لائن دا جنکشن ہوندا ہا پر ہُنڑ کُجھ لائناں بند تھی چکیاں ہن۔ اتھوں کجھ ٹریناں تے تمام ڈاؤن ٹریناں رکدیاں ہن یعنی کراچی توں باہر ونڄݨ آلیاں ٹریناں اتھاں ضرور رکدیاں ہن۔ ایندی اہمیت ایں ڳالھوں وی ہے جو اے کراچی دے صنعتی علاقے دے نیڑے ہے۔ اگرچہ ہنڑ ایندی پہلی رونق کجھ گھٹ تھی گئی ہے، پر ول وی اے کراچی دے ریلوے نظام دا ہک اہم حصہ ہے۔ مسافریں دی آمد و رفت اتھاں عام طور تے رہندی ہے۔

= حوالہ =
حبیب میٹروپولیٹن بینک

حبیب میٹروپولیٹن بینک پاکستان دا ہک وݙا بینک ہے جیڑھا 1992 وچ بݨیا ہئی۔ ایندا ہیڈ آفس کراچی وچ ہے۔ اے بینک سوئس بینک حبیب بینک ہے جی زیورخ دا ذیلی ادارہ ہے۔ حبیب میٹروپولیٹن بینک پورے ملک وچ اپݨیاں شاخیں دے ذریعے مختلف بینکاری خدمات ݙیندا ہے جیندے وچ بچت کھاتے، قرضے، تے ڈیجیٹل بینکنگ شامل ہن۔ اے بینک اپݨے گاہکیں کوں جدید بینکاری سہولیات فراہم کرݨ کیتے مشہور ے۔
جے ایس بینک

جے ایس بینک پاکستان دا ہک تیزی نال ودھݨ والا بینک ہے جیڑھا 2007 وچ قائم تھیا۔ اے جہانگیر صدیقی اینڈ کمپنی لمیٹڈ دا ماتحت ادارہ ہے۔ جے ایس بینک دا ہیڈ آفس کراچی وچ ہے۔ اے بینک پورے پاکستان وچ اپݨیاں شاخیں دے ذریعے مختلف بینکاری خدمات ݙیندا ہے جیندے وچ بچت کھاتے، قرضے، کاروباری مالیات تے ڈیجیٹل بینکنگ شامل ہن۔ جے ایس بینک دا مقصد اپݨے گاہکیں کوں جدید بینکاری سہولیات فراہم کرݨ ہے تے ملک دی معاشی ترقی وچ حصہ پاوݨ ہے۔

= حوالہ =
این آئی بی بینک

این آئی بی بینک پاکستان دا ہک بینک ہئی جیہڑا 2003 وچ بݨیا ہئی۔ ایندا پورا ناں نیشنل انڈسٹریل بینک ہئی۔ ایندا ہیڈ آفس کراچی وچ ہئی۔ اے بینک مختلف بینکاری خدمات ݙیندا ہئی جیندے وچ بچت کھاتے، قرضے، تے کاروباری مالیات شامل ہن۔ 2017 وچ این آئی بی بینک کوں ایم سی بی بینک نے مل ڳھدا ہئی تے اینکوں اپݨے وچ ضم کر ڳھدا ہئی۔ ایں طرح ہݨ این آئی بی بینک ہک الگ بینک دی حیثیت نال موجود کوئنی۔

= حوالہ =
سونیری بینک

سونیری بینک پاکستان دا ہک تجارتی بینک ہے جیہڑا 1992 وچ بݨیا ہئی۔ ایندا ہیڈ آفس کراچی وچ ہے۔ اے بینک پورے مُلک وچ اپݨیاں شاخیں دے ذریعے مختلف بینکاری خدمات ݙیندا ہے جیندے وچ بچت کھاتے، قرضے، کاروباری مالیات تے ڈیجیٹل بینکنگ شامل ہن۔ سونیری بینک اپݨے گاہکیں کوں جدید بینکاری سہولیات فراہم کرݨ کیتے مشہور ہے۔ اے بینک جوبلی لائف انشورنس دے نال رل تے انشورنس دی سہولیات وی ݙیندا ہے۔

= حوالہ =
سمٹ بینک

سمٹ بینک پاکستان دا ہک نجی بینک ہئی جیہڑا 2009 وچ بݨیا ہئی۔ ایندا ہیڈ آفس کراچی وچ ہئی۔ اے بینک مختلف بینکاری خدمات ݙیندا ہئی جیندے وچ قرضے، کریڈٹ کارڈ، بچت تے کنزیومر بینکنگ شامل ہن۔ پر ہُݨ سمٹ بینک دا ناں تبدیل تھی کے بینک مکرمہ لمیٹڈ تھی ڳیا ہے۔ اسٹیٹ بینک آف پاکستان نے اسلامی بینکاری دے ودھارے کیتے ایں تبدیلی دی منظوری ݙے ݙتی ہئی۔ ایں واسطے ہُݨ سمٹ بینک دے ناں نال کوئی بینک موجود کائنی۔

= حوالہ =
فرسٹ مائیکروفنانس بینک

فرسٹ مائیکروفنانس بینک پاکستان دا ہک اہم مائیکروفنانس بینک ہے جیڑھا غریب لوکایں تے چھوٹے کاروباریں کوں مالی امداد ݙیندا ہے۔ اے بینک آغا خان مائیکروفنانس ایجنسی دا ہک حصہ ہے۔ ایندا مقصد غریب لوکیں کوں چھوٹے قرضے ݙے تے انہیں دی معاشی حالت بہتر بݨاوݨا ہے۔ فرسٹ مائیکروفنانس بینک پورے پاکستان وچ اپݨیاں شاخیں دے ذریعے خدمات ݙیندا ہے تے خاص طور تے دیہی علاقیں دے لوکیں دی مدد کریندا ہے۔

= حوالہ =
بینک اسلامی پاکستان

بینک اسلامی پاکستان ہک اسلامی بینک ہے جیہڑا 2006 وچ قائم تھیا ہئی۔ ایندا مقصد شریعہ دے مطابق بینکاری خدمات فراہم کرݨ ہے. ایندا ہیڈ آفس کراچی وچ ہے تے پورے پاکستان وچ ایندیاں شاخاں موجود ہن۔ بینک اسلامی بچت کھاتیاں، فنانسنگ، تے سرمایہ کاری سمیت مختلف اسلامی بینکاری مصنوعات تے خدمات پیش کریندے۔ اے بینک اسلامی اصولیں تے عمل کریندے ہوئے لوکیں کوں مالی سہولت ݙیوݨ کیتے کوشاں ہے۔

= حوالہ =
دبئی اسلامک بینک

دبئی اسلامک بینک پاکستان دا بینک نئیں۔ دبئی اسلامک بینک متحدہ عرب امارات (یو اے ای) دا ہک بینک ہے جیہڑا 1975 وچ قائم تھیا ہئی تے اے دنیا دے پہلے مکمل اسلامی بینکیں وچ ہک ہے۔ ایندا ہیڈ آفس دبئی وچ ہے۔ اگرچہ اے پاکستان وچ براہ راست موجود نئیں، پر ایندیاں کئی بین الاقوامی شاخاں تے ذیلی ادارے ہن جیہڑے دنیا بھر وچ اسلامی بینکاری خدمات پیش کریندن۔ اے بینک شریعہ دے اصولیں تے عمل کریندے ہوئے مختلف مالیاتی مصنوعات تے خدمات پیش کریندے۔

= حوالہ =
البرکہ بینک پاکستان

البرکہ بینک پاکستان ہک اسلامی بینک ہے جیہڑا 1991 وچ قائم تھیا ہئی۔ اے البرکہ بینکنگ گروپ دا ہک حصہ ہے جیہڑا بحرین وچ موجود ہے۔ البرکہ بینک پاکستان شریعہ دے مطابق بینکاری خدمات پیش کریندے جیندے وچ بچت کھاتے، فنانسنگ، تے سرمایہ کاری شامل ہن۔ پورے پاکستان وچ ایندیاں کئی شاخاں موجود ہن جتھوں لوک اسلامی بینکاری دیاں سہولیات حاصل کر سڳدن۔ البرکہ بینک دا مقصد اسلامی اصولیں دے مطابق مالیاتی خدمات فراہم کرݨ ہے.

= حوالہ =
برج بینک

برج بینک پاکستان دا ہک اسلامی بینک ہئی جیہڑا 2006 وچ قائم تھیا ہئی تے 2016 وچ البرکہ بینک وچ ضم تھی ڳیا۔ ایندا مطلب اے ہے کہ ہُݨ برج بینک ہک الگ بینک دی حیثیت نال موجود کوئنی۔ اے پہلے داؤد اسلامی بینک دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہئی تے بعد وچ ایندا ناں برج بینک رکھ ݙتا ڳیا ہئی۔ اگر تہاکوں اسلامی بینکاری دی لوڑ ہے تاں تساں البرکہ بینک نال رابطہ کر سڳدےہاؤ جیہڑا ہُݨ برج بینک دے اثاثیاں تے گاہکیں دا مالک ہے۔
ڈوئچے بینک

ڈوئچے بینک ہک جرمن ملٹی نیشنل انویسٹمنٹ بینک ہے تے مالیاتی خدمات دی کمپنی ہے جیہڑا 1870 وچ برلن وچ بݨیا ہئی۔ ایندا ہیڈ آفس فرینکفرٹ، جرمنی وچ ہے۔ اے بینک 58 ملکیں وچ کم کریندا پئے جیندے وچ یورپ، امریکہ تے ایشیا شامل ہن۔ ڈوئچے بینک دنیا دے وݙے بینکیں وچوں ہک ہے۔ اے بینک مختلف مالیاتی خدمات ݙیندا ہے جیندے وچ سرمایہ کاری بینکنگ، کارپوریٹ بینکنگ تے پرائیویٹ بینکنگ شامل ہن۔
سٹینڈرڈ چارٹرڈ بینک

سٹینڈرڈ چارٹرڈ بینک پاکستان دا ہک وݙا تے پراݨا بین الاقوامی بینک ہے۔ ایندا ہیڈ آفس کراچی وچ ہے۔ اے بینک 1863 وچ بݨیا ہئی تے پاکستان سمیت کئی ملکیں وچ اپݨیاں خدمات ݙیندا پئے۔ سٹینڈرڈ چارٹرڈ بینک مختلف بینکاری خدمات ݙیندا ہے جیندے وچ بچت کھاتے، قرضے، کریڈٹ کارڈز تے اسلامی بینکاری شامل ہن۔ اے بینک اپݨے گاہکیں کوں جدید بینکاری سہولیات فراہم کرݨ کیتے مشہور ہے۔
خوشحالی بینک

خوشحالی بینک پاکستان دا پہلا مائیکروفنانس بینک ہے جیڑھا 2000 وچ بݨیا ہئی۔ ایندا مقصد غریب لوکیں تے چھوٹے کاروباریں کوں مالی مدد ݙیوݨا ہے۔ اے بینک اسٹیٹ بینک آف پاکستان دے زیر نگرانی کم کریندے۔ خوشحالی بینک پورے ملک وچ اپݨیاں شاخیں دے ذریعے چھوٹے قرضے ݙیندا ہے تاکہ لوک اپݨا کاروبار شروع کر سڳن یا ودھا سڳن۔ اے بینک دیہی علاقیں وچ وی اپݨیاں خدمات ݙیندا ہے تے غریب لوکیں دی معاشی بہتری کیتے کم کریندا ہے۔

= حوالہ =
این آر ایس پی مائیکرو فنانس بینک

این آر ایس پی مائیکرو فنانس بینک پاکستان دا ہک مائیکروفنانس بینک ہے جیڑھا 2008 وچ بݨیا ہئی۔ اے نیشنل رورل سپورٹ پروگرام (NRSP) دا ہک حصہ ہے جیڑھا 1991 وچ قائم تھیا ہئی۔ این آر ایس پی مائیکرو فنانس بینک دا مقصد غریب لوکیں تے چھوٹے کاروباریں کوں مالی مدد ݙیوݨا ہے۔ اے بینک چھوٹے قرضے، بچت کھاتے تے ٻئیاں مالیاتی خدمات پیش کریندے۔ ایندا مقصد دیہی علاقیں وچ رہوݨ آلے لوکیں دی معاشی بہتری کیتے کم کرݨ ہے۔

= حوالہ =
تعمیر مائیکرو فائنانس بینک لمیٹڈ

تعمیر مائیکرو فائنانس بینک لمیٹڈ پاکستان دا ہک وݙا تے پہلا نجی مائیکروفائنانس بینک ہے۔ اے بینک ستمبر 2005 وچ قائم تھیا ہئی تے ایندا ہیڈ آفس کراچی وچ ہے۔ تعمیر بینک دا مقصد غریب لوکیں تے چھوٹے کاروباریں کوں مالی مدد ݙیوݨا ہے۔ اے بینک چھوٹے قرضے، بچت کھاتے تے ٻئیاں مالیاتی خدمات پیش کریندے۔ تعمیر بینک ٹیلی نار مائیکروفائنانس بینک دے ناں نال وی ڄاݨیا ویندے۔

= حوالہ =
فیصل بینک

فیصل بینک پاکستان دا ہک تجارتی بینک ہے جیڑھا کے ایس اے ہولڈنگز دا ذیلی ادارہ ہے۔ اے بینک 3 اکتوبر 1994 کوں قائم تھیا ہئی تے ایندا ہیڈ آفس کراچی وچ ہے۔ فیصل بینک کارپوریٹ بینکنگ، سرمایہ کاری بینکنگ، قرضے، کنزیومر بینکنگ، کریڈٹ کارڈ تے بچت سمیت مختلف مالیاتی خدمات پیش کریندے۔ پورے پاکستان وچ ایندیاں کئی شاخاں موجود ہن جتھوں لوک اپݨیاں بینکاری ضرورتاں پوریاں کر سڳدن۔ فیصل بینک اپݨے گاہکیں کوں جدید بینکاری سہولیات ݙیوݨ کیتے مشہور اے۔

= حوالہ =
یونائیٹڈ بینک لمیٹڈ

یونائیٹڈ بینک لمیٹڈ (یو بی ایل) پاکستان دے وݙے بینکیں وچوں ہک ہے۔ اے 7 نومبر 1959 کوں بݨیا ہئی۔ ایندا ہیڈ آفس کراچی وچ ہے۔ یو بی ایل دی پورے ملک وچ 1300 توں ودھ شاخاں ہن تے اے پاکستان توں علاوہ ٻاہر ملکیں وچ وی اپݨیاں خدمات ݙیندا پئے۔ یو بی ایل مختلف بینکاری خدمات ݙیندا ہے جیندے وچ بچت کھاتے، قرضے، کریڈٹ کارڈز، تے ڈیجیٹل بینکنگ شامل ہن۔ اے بینک اپݨے گاہکیں کوں بہترین بینکاری سہولیات فراہم کرݨ کیتے مشہور ہے۔

= حوالہ =
سٹی بینک

سٹی بینک ہک ملٹی نیشنل انویسٹمنٹ بینک ہے جیڑھا امریکہ وچ بݨیا ہئی۔ ایندا پورا ناں سٹی گروپ ہے۔ اے دنیا دے وݙے بینکیں وچوں ہک ہے۔ اگرچہ پاکستان وچ ایندیاں محدود شاخاں ہن پر اے دنیا دے کئی ملکیں وچ اپݨیاں خدمات ݙیندا پئے۔ سٹی بینک مختلف مالیاتی خدمات ݙیندا ہے جیندے وچ کنزیومر بینکنگ، کارپوریٹ بینکنگ، انویسٹمنٹ بینکنگ تے سیکیورٹیز ٹریڈنگ شامل ہن۔

= حوالہ =
ایم سی بی بینک لمیٹڈ

ایم سی بی بینک لمیٹڈ پاکستان دا ہک وݙا بینک ہے جینکوں پہلے مسلم کمرشل بینک دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہئی۔ اے بینک 1947 وچ بݨیا ہئی تے ایندا ہیڈ آفس لاہور وچ ہے۔ ایم سی بی بینک پورے ملک وچ اپݨیاں 1000 توں ودھ شاخیں دے ذریعے مختلف بینکاری خدمات ݙیندا ہے جیندے وچ بچت کھاتے، قرضے، کریڈٹ کارڈز، تے ڈیجیٹل بینکنگ شامل ہن۔ اے بینک پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ وی لسٹڈ ہے۔ ایم سی بی بینک اپݨے گاہکیں کوں جدید بینکاری سہولیات فراہم کرݨ کیتے مشہور ہے۔

= حوالہ =
عسکری بینک

عسکری بینک پاکستان دا ہک کمرشل بینک ہے جیہڑا 9 اکتوبر 1991 کوں بݨیا ہئی۔ ایندا ہیڈ آفس اسلام آباد وچ ہے۔ اے بینک فوجی فاؤنڈیشن دی ملکیت ہے۔ عسکری بینک پورے ملک وچ اپݨیاں شاخیں دے ذریعے مختلف بینکاری خدمات ݙیندا ہے جیندے وچ بچت کھاتے، قرضے، تے ڈیجیٹل بینکنگ شامل ہن۔ بینک دا مقصد گاہکیں کوں بہترین بینکاری سہولیات فراہم کرݨ ہے۔

= حوالہ =
زرعی ترقیاتی بینک لمیٹڈ

زرعی ترقیاتی بینک لمیٹڈ (ZTBL)، جینکوں پہلے زرعی ترقیاتی بینک آف پاکستان دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہئی، پاکستان دا ہک اہم مالیاتی ادارہ ہے جیڑھا زراعت دے شعبے دی ترقی کیتے کم کریندا پئے۔ اے بینک 1961 وچ بݨیا ہئی تے ایندا مقصد کسانیں کوں مالی مدد ݙیوݨا تے زرعی پیداوار کوں ودھاوݨا ہے۔

ZTBL پورے ملک وچ اپݨییں شاخیں دے ذریعے کسانیں کوں قرضے ݙیندا ہے تاکہ او بیج، کھاد، مشینری تے ٻئیاں زرعی ضرورتاں پوریاں کر سڳن۔ اے بینک نہ صرف قرضے ݙیندا ہے بلکہ کسانیں کوں جدید زرعی طریقے وی سکھیندا ہے تاکہ او اپݨی پیداوار کوں ودھا سڳن۔ ZTBL پاکستان دی زرعی معیشت کوں مضبوط بݨاوݨ وچ اہم کردار ادا کریندا پئے۔

= حوالہ =
انڈسٹریل ڈیویلپمنٹ بینک

انڈسٹریل ڈیویلپمنٹ بینک او بینک ہوندن جیہڑے کہیں ملک دی صنعتی ترقی کیتے بݨائے ویندن۔ انہیں بینکاں دا مقصد نویں صنعتاں لاوݨ تے موجودہ صنعتاں کوں ودھاوݨ کیتے مالی مدد فراہم کرݨ ہوندے۔ اے بینک عام طور تے لمبے عرصے کیتے قرضے ݙیندن تے انہیں دی شرح سود وی عام بینکیں توں گھٹ ہوندی ہے۔

پاکستان وچ وی ماضی وچ انڈسٹریل ڈیویلپمنٹ بینک موجود ہن جیہڑے ہݨ ٻئے بینکیں وچ ضم تھی ڳئے ہن۔ مثال دے طور تے پاکستان انڈسٹریل کریڈٹ اینڈ انویسٹمنٹ کارپوریشن (PICIC) ہک اہم صنعتی مالیاتی ادارہ ہئی جیہڑا بعد وچ ہک کمرشل بینک بݨ ڳیا۔

عام طور تے صنعتی ترقیاتی بینک کہیں ملک دی معیشت کوں ودھاوݨ وچ اہم کردار ادا کریندن۔ اے بینک صنعتیں کوں مالی مدد ݙے تے روزگار دے موقع پیدا کریندن تے ملک دی پیداواری صلاحیت کوں ودھیندن۔

= حوالہ =
فرسٹ ویمن بینک لمیٹڈ

فرسٹ ویمن بینک لمیٹڈ پاکستان دا ہک منفرد بینک ہے جیڑھا خاص طور تے تریمتیں کیتے بݨایا ڳیا ہئی۔ اے بینک 1989 وچ اوں ویلہے دی وزیرِ اعظم بینظیر بھٹو دے حکم تے قائم کیتا ڳیا ہئی تاکہ تریمتیں کوں بینکاری دیاں سہولتیں آسانی نال مل سڳن۔ اے بینک پبلک سیکٹر دی کمپنی اے تے ایندا ہیڈ آفس اسلام آباد وچ ہے۔

فرسٹ ویمن بینک دا مقصد تریمتیں کوں مالی طور تے مضبوط بݨاوݨا ہے تے انہیں کوں کاروبار شروع کرݨ تے ودھاوݨ کیتے قرضے ݙیوݨا ہے۔ اے بینک بچت کھاتے، کاروباری قرضے، تے ٻئیاں بینکاری خدمات وی پیش کریندے۔ اے بینک تریمتیں دی مالی مدد تے انہیں دی ترقی وچ اہم کردار ادا کریندا پئے۔
سندھ بینک لمیٹڈ

سندھ بینک لمیٹڈ پاکستان دا ہک شیڈول بینک ہے جیہڑا 24 دسمبر 2010 کوں بݨیا ہئی۔ ایندا ہیڈ آفس کراچی وچ ہے۔ ایندا مقصد عام طور تے ملک دی تے خاص طور تے صوبہ سندھ دی معاشی ترقی وچ مدد کرݨ ہے۔ سندھ بینک دی پورے پاکستان وچ 200 توں ودھ شاخاں ہن جتھوں لوک بچت کھاتے کھلوا سڳدن، قرضے گھن سڳدن تے ٻئیاں بینکاری سہولتاں حاصل کر سڳدن۔ سندھ بینک دا وژن اے ہے جو او ہک اینجھا وݙا بینک بݨیے جیڑھا لوکیں کوں مالی مدد ݙے تے روزگار دے موقع پیدا کرے۔ بینک دی ویب سائٹ  ہے۔
بینک آف پنجاب

بینک آف پنجاب (بی او پی) پاکستان دا ہک وݙا بینک ہے جیہڑا 1989 وچ بݨیا ہئی۔ ایندا ہیڈ آفس لاہور وچ ہے۔ اے بینک پورے ملک وچ اپݨیاں 600 توں ودھ شاخیں دے ذریعے خدمات ݙیندا پئے۔ بینک آف پنجاب کوں پاکستان کریڈٹ ریٹنگ ایجنسی (PACRA) دئ طرفوں AA ریٹنگ ملی ہوئی ہے۔

اے بینک مختلف قسم دیاں بینکاری خدمات پیش کریندے جیندے وچ بچت کھاتے، جاری کھاتے، قرضے، زرعی قرضے، تے ڈیجیٹل بینکنگ شامل ہن۔ بینک آف پنجاب خاص طور تے چھوٹے تے درمیانے درجے دے کاروباراں (SMEs) کوں مالی معاونت فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کریندا ہے۔ اے بینک پنجاب حکومت دے زیر انتظام چلدا ہے تے صوبے دی معاشی ترقی وچ اہم کردار ادا کریندا پئے۔

= حوالہ =
نیشنل بینک آف پاکستان

نیشنل بینک آف پاکستان (این بی پی) پاکستان دا ہک وݙا سرکاری بینک ہے جیڑھا اسٹیٹ بینک آف پاکستان دا ذیلی ادارہ ہے۔ ایندا ہیڈ آفس کراچی وچ ہے۔ ایندیاں پورے ملک وچ 1500 توں ودھ شاخاں ہن تے اے ملک دے ہر چھوٹے وݙے شہر وچ موجود ہے۔ این بی پی مختلف بینکاری خدمات ݙیندا ہے جیندے وچ بچت کھاتے، قرضے، زرعی قرضے تے ڈیجیٹل بینکنگ شامل ہن۔ اے بینک سرکاری ملازمیں دی تنخواہیں دی ادائیگی کیتے وی اہم کردار ادا کریندے۔
بینک دولت پاکستان

بینک دولت پاکستان پاکستان دا مرکزی بینک ہے، جینکوں انگریزی وچ اسٹیٹ بینک آف پاکستان وی آکھیا ویندے۔ اے بینک 1948 وچ بݨیا ہئی تے ایندا مقصد ملک دی مالیاتی پالیسی بݨاوݨا تے پیسے دے نظام کوں کنٹرول کرݨا ہے۔ بینک دولت پاکستان کراچی وچ واقع ہے۔ اے بینک پاکستان وچ نوٹ چھاپݨ دا وی ذمہ دار اے۔ اے بینک ملک دی معیشت کوں مستحکم رکھݨ وچ اہم کردار ادا کریندے۔
الائیڈ بینک

الائیڈ بینک پاکستان دے وݙے بینکیں وچوں ہک ہے، جیندا ہیڈ آفس لاہور وچ ہے۔ اے بینک 1942 وچ آسٹریلیشیا بینک دے ناں نال بݨیا ہئی، تے اے پاکستان دا پہلا مسلم بینک ہئی۔ 1974 وچ اینکوں نیشنلائز کر ݙتا گیا ہئی۔ الائیڈ بینک دی پورے مُلک وچ 1350 توں زیادہ شاخاں تے اے ٹی ایمز ہِن۔ اے بینک مختلف بینکاری خدمات ݙیندا ہے جیندے وچ بچت کھاتے، قرضے، تے ڈیجیٹل بینکنگ شامل ہِن۔

= حوالہ =
میزان بینک

میزان بینک پاکستان دا پہلا تے سب توں وݙا اسلامی بینک اے جئیں نے جنوری 2002 وچ باقاعدہ اسلامی بینکاری شروع کیتی۔ اے بینک کے ایس اے ہولڈنگز دا ذیلی ادارہ ہے۔ میزان بینک ملک دے تقریباً 120 شہراں وچ 900 توں ودھ شاخاں دے ذریعے اپݨیاں خدمات ݙیندا پئے۔ اے بینک اسلامی اصولیں دے مطابق مختلف بینکاری مصنوعات تے خدمات پیش کریندے جیندے وچ بچت کھاتے، سرمایہ کاری، تے تمویل شامل ہن۔ میزان بینک کوں اسلامی بینکاری وچ نمایاں مقام حاصل اے۔

## حوالہ
بینک آف خیبر خیبر پختونخواہ

بینک آف خیبر خیبر پختونخواہ دا ہک صوبائی بینک ہے جیڑھا 1991 وچ بݨیا ہئی۔ ایندا ہیڈ آفس پشاور وچ ہے۔ اے بینک خیبر پختونخواہ حکومت دی ملکیت ہے۔ پورے ملک وچ ایندیاں 130 توں ودھ شاخاں ہن۔ بینک آف خیبر مختلف بینکاری خدمات ݙیندا ہے جیندے وچ بچت کھاتے، قرضے، کاروباری مالیات تے اسلامی بینکاری شامل ہن۔ بینک خاص طور تے صوبے دی معاشی ترقی کیتے کم کریندا ہے تے چھوٹے کاروباراں تے زرعی شعبے کوں مالی مدد ݙیندا ہے۔ بینک آف خیبر سرکاری ملازمیں کیتے وی خاص سکیم چلیندا ہے۔

= حوالہ =
بینک الفلاح

بینک الفلاح پاکستان دا ہک وݙا نجی بینک ہے جیڑھا ابوظہبی گروپ دی ملکیت ہے۔ اے بینک 21 جون 1997 کوں کراچی وچ بݨایا ڳیا ہئی۔ پاکستان دے وݙے بینکیں وچوں ایں دا ستواں نمبر ہے۔ بینک الفلاح دیاں پورے مُلک وچ 662 توں ودھ شاخاں ہن، تے بنگلہ دیش، بحرین، متحدہ عرب امارات تے افغانستان وچ وی ایندیاں شاخاں موجود ہن۔ اے بینک مختلف مالیاتی خدمات ݙیندا اے جیندے وچ بچت کھاتے، کاروباری قرضے تے سرمایہ کاری شامل ہِن۔
علیزے شاہ

علیزے شاہ ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے جیڑھی اردو ٹیلی ویژن وِچ کم کریندی ہِے۔ اُوہ 9 جون 2000 کوں کراچی وِچ ڄمی ہئی۔ علیزے شاہ نے اداکاری دا اغاز 2017 وِچ ہم ٹی وی دے ڈرامے "چھوٹی سی زندگی" نال کیتا۔ اُوہ "عشق تماشا" وِچ اپݨے کردار پلوشہ دی وجہ توں مشہور تھئی تے اِیں ڈرامے کیتے اُنہیں کوں ہم ایوارڈ وی مِلیا۔ علیزے شاہ کئی مشہور ڈرامیاں تے فلماں وچ کم کر چُکی ہِے جِنہیں وِچ "عہدِ وفا" تے "سپر سٹار" شامل ہِن۔ اُوہ اپݨی خوبصورتی تے اداکاری دی وجہ توں نوجواناں وِچ ٻہوں مقبول ہِے۔

= حوالہ =
وہاج علی

وہاج علی ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار ہن۔ انہیں 2015 وِچ اپݨے کیریئر دا آغاز ڈرامہ سیریل "عشق عبادت" نال کیتا۔ وہاج علی اپݨی خوبصورت اداکاری تے دلکش شخصیت دی وجہ توں ٻہوں گھٹ عرصے وچ مقبول تھی ڳئے۔ اوں نے کئی مشہور ڈرامیاں وِچ کم کیتا ہِے جِنہیں وِچ "تیرے بن"، "احرامِ جنون"، تے "دل نہ منا" شامل ہن۔ وہاج علی دے مداح اُنہیں دی اگلی پرفارمنس دا ٻہوں بے صبری نال انتظار کریندے ہن۔

= حوالہ =
ڈاکٹر خالد سعید بٹ

ڈاکٹر خالد سعید بٹ ہِک مشہور پاکستانی مصنف، ڈائریکٹر تے اداکار ہن۔ اوں نے پاکستان نیشنل کونسل آف دی آرٹس (PNCA) دے بانی ڈائریکٹر جنرل، ڈائریکٹر جنرل لوک ورثہ، تے ایم ڈی نیف ڈیک سمیت کئی اہم عہدیاں تے خدمات سرانجام ݙتے۔ اوں نے فن تے ثقافت دے شعبے وِچ ٻہوں کم کیتا تے کئی ایوارڈز وی حاصل کیتے، جِنہیں وِچ پرائیڈ آف پرفارمنس ایوارڈ وی شامل ہِے۔ اُنہیں دے پُتر عثمان خالد بٹ وی ہِک معروف اداکار ہِن۔ ڈاکٹر خالد سعید بٹ دی وفات نال فن دی دُنیا ہِک وݙے نقصان اچ پئے ڳئی۔
عثمان خالد بٹ

عثمان خالد بٹ ہِک پاکستانی اداکار، مصنف تے کوریوگرافر ہِن۔ اوندا تعلق لاہور نال ہِے۔ اوندے پیو ڈاکٹر خالد سعید بٹ ہِک مشہور مصنف تے ڈائریکٹر ہن جِنہیں کوں پرائیڈ آف پرفارمنس ایوارڈ وی مِل چُکیا ہِے۔

عثمان خالد بٹ نے اپݨے کیریئر دا اغاز تھیٹر توں کیتا تے ول ٹیلی ویژن تے فلماں وِچ وی کم کیتا۔ اُنہیں دے مشہور ڈرامیاں وِچ "عون زارا"، "دیارِ دل" تے "صباۃ" شامل ہِن۔ اُنہیں فلماں وِچ وی اداکاری کیتی ہِے جِنہاں وِچ "جل" تے "پرچی" شامل ہِن۔

عثمان خالد بٹ اپݨے ورسٹائل اداکاری دے انداز تے مزاحیہ کرداراں کیتے مشہور ہِن۔ اوں نے اپݨی لکھائی نال وی لوکاں کوں متاثر کیتا ہِے۔

## حوالہ
احمد علی اکبر

احمد علی اکبر ہِک پاکستانی اداکار، گلوکار تے سابقہ قومی سطح دے ٹینس کھلاڑی ہِن۔ انہیں دا تعلق راولپنڈی نال ہِے۔ انہیں دے والد محمد علی اکبر ہِک پاکستانی ٹینس کوچ ہِن۔

احمد علی اکبر نے تیرہ سال دی عمر وِچ پی ٹی وی دے ڈرامہ "سٹاپ واچ" توں اداکاری دا اغاز کیتا۔ اوں نے 2008ء وِچ تھیٹر توں وی کم شروع کیتا تے اپݨے کم دی وجہ توں ٻہوں تعریف حاصل کیتی۔ اداکاری توں پہلے احمد علی اکبر قومی سطح تے ٹینس وی کھیݙدے ہَن۔ اُوہ کلب دی سطح تے کرکٹ تے فٹ بال وی کھیݙدے ہَن۔

اوں نے کئی مشہور ڈرامیاں وِچ کم کیتا ہِے جِنہاں وِچ "یہ رہا دل"، "عہدِ وفا" تے "پری زاد" شامل ہِن۔ "پری زاد" وِچ انہیں دے کردار کوں ٻہوں پسند کیتا گیا تے اِیں ڈرامے نے اُنہیں ں کوں بے پناہ مقبولیت ݙیوائی۔ اوں نے فلم "لال کبوتر" وِچ وی اداکاری کیتی ہِے۔
احد رضا میر

احد رضا میر ہک پاکستانی کینیڈین اداکار ہے جیڑھا اردو ٹیلی ویژن تے فلمیں وچ کم کرݨ کیتے مشہور ہے۔ او 29 ستمبر 1993 کوں کراچی وچ ڄمیا۔ اوندے پیو آصف رضا میر وی ہک مشہور اداکار ہن۔

احد نے ابتدائی تعلیم کینیڈا وچ حاصل کیتی تے ول یونیورسٹی آف کیلگری توں فائن آرٹس دی ڈگری حاصل کیتی۔ اداکاری دے شوق اینکوں واپس پاکستان گھن آیا جتھاں ایں نے ٹی وی ڈرامیاں توں کم شروع کیتا۔

احد رضا میر نے کئی مشہور ڈرامیاں وچ کم کیتا ہے جنہیں وچ "یقین کا سفر"، "عہدِ وفا" تے "ہم تم" شامل ہن۔ اینہیں دے اداکاری کوں لوکیں نے ٻہوں پسند کیتا تے اینکوں کئی ایوارڈز وی مل چکیے ہن۔ اوہ نہ صرف ہک اچھا اداکار ہے بلکہ ہک اچھا گلوکار وی ہے۔ ایں نے کوک سٹوڈیو وچ وی اپݨی آواز دا جادو ڄگایا ہے۔

احد رضا میر نوجوان نسل وچ ٻہوں مقبول ہے تے اپݨی محنت تے لگن نال شوبز انڈسٹری وچ اپݨا مقام بݨایا ہے۔

= حوالہ =
عدنان صمد گاݙی

عدنان صمد گاݙی ہک پاکستانی اداکار ہے جیڑھا ڈرامہ سیریل "عہدِ وفا" وچ اپݨے کردار گلزار حسین دی وجہ توں مشہور تھیا۔ او ضلع ڈیرہ غازی خان دی تحصیل تونسہ شریف دی بستی گاݙی جنوبی وچ ڄمیے ہن۔ ایں نسبت نال اینکوں عدنان گاݙی دے ناں توں وی ڄاݨیا ویندے۔

عدنان صمد گاݙی نے ابتدائی تعلیم اپݨے آبائی علاقے وچ حاصل کیتی۔ بعد وچ اوں نے کوٹ ادو دے پنجاب کالج توں ایف ایس سی کیتی۔ اداکاری دے شوق دی وجہ توں اوں نیشنل اکیڈمی آف پرفارمنگ آرٹس (ناپا) کراچی توں پرفارمنگ آرٹس دی ڈگری حاصل کیتی ہے۔

عدنان صمد گاݙی نے کراچی وچ سینئر اداکار طلعت حسین دی اکیڈمی توں وی اداکاری دی تربیت حاصل کیتی۔ اینکوں "عہدِ وفا" وچ کردار وی اتھاؤ ملا۔ اوندے سرائیکی لہجے تے عبور دی وجہ توں اینکوں اے کردار ݙتا ڳیا۔

"عہدِ وفا" وچ ایندی اداکاری کوں ٻہوں پسند کیتا ڳیا تے اینکوں ٻہوں مقبولیت ملی۔ ایں ڈرامے دے علاوہ اوں نے کجھ ٻئے ڈرامیاں وچ وی کم کیتے جیندے وچ "سکون" شامل ہے۔ عدنان صمد گاݙی ہک باصلاحیت اداکار ہے تے مستقبل وچ ایندے توں مزید چنڳی پرفارمنس دی توقع کیتی ویندی ہے۔
کمال پارک تونسہ شریف

کمال پارک تونسہ شریف، ضلع ڈیرہ غازی خان، پنجاب، پاکستان وچ ہک تفریحی جا ہے۔ بھانویں جو ایندے بارے زیادہ معلومات دستیاب کوئنی، پر اے مقامی لوکیں وچ سیر و تفریح دی ہک مشہور جاء ہے۔ جتھاں لوک تفریح کیتے ویندن۔
توقیر احمد سہرانی

توقیر سہرانی ہک پاکستانی سرائیکی قوم پرست تے سماجی رہنما ہن جنہیں دا تعلق بلوچیں دے سہرانی قبیلے نال ہے۔ 

## تعلق:
توقیر سہرانی دا تعلق ضلع ڈیرہ غازی خان دی تحصیل تونسہ شریف نال ہے۔ انہیں دا قبیلہ، سہرانی، بلوچیں دا ہک وݙا قبیلہ ہے۔

## سیاسی سرگرمیاں:
توقیر سہرانی سرائیکستان قومی موومنٹ لیہ دے نائب صدر ہن۔ ایہ تنظیم سرائیکی صوبے دے قیام کیتے جدوجہد کریندی پئی ہے۔

## سماجی خدمات:
توقیر سہرانی سہرانی بلوچ اتحاد کونسل دے رکن وی ہن۔ ایں کونسل دے ہک ٻئی تنظیم نال رَل ونڄݨ دے بعد توقیر احمد سہرانی آل پاکستان سہرانی اتحاد دے مرکزی رہنما بݨ ڳئے ہن۔ ایہ اتحاد سہرانی قبیلے دی فلاح و بہبود کیتے کم کریندا ہے۔

= حوالہ =
ابو جعفر یزید بن القعقاعؒ

ابو جعفر یزید بن القعقاعؒ ہک مشہور تابعی، قاری قرآن تے مدینہ منورہ دے امام ہن۔ انہیں کوں یزید مدنی دے ناں نال وی سݙیا ویندا ہئی۔ انہیں دا شمار قراءِ سبعہ وچ تھیندے۔ یعنی قرآن مجید دی جنہیں ست مشہور قراءتاں تے امت دا اجماع ہے، انہیں وچوں ہک قراءت ابو جعفر یزید بن القعقاعؒ دی وی ہے۔

اوں نے ٻہوں سارے صحابہ کرامؓ تے تابعینؒ توں علم حاصل کیتا۔ خاص طور تے اوں نے حضرت عبداللہ بن عباسؓ، حضرت ابو ہریرہؓ تے حضرت عائشہ صدیقہؓ جئیں وݙے صحابہ توں فیض پایا۔ انہیں دی قراءت مدینہ منورہ وچ ٻہوں مشہور ہئی تے لوگ دور دور توں انہیں توں قرآن پڑھݨ آندے ہَن۔

ابو جعفر یزید بن القعقاعؒ صرف قاری ہی نہ ہَن بلکہ فقیہ تے عالم دین وی ہَن۔ انہیں توں ٻہوں سارے لوکاں نے حدیث دا علم وی حاصل کیتا۔ انہیں دی وفات ۱۳۲ ہجری وچ مدینہ منورہ وچ تھئی۔ انہیں دا مزار وی اُتھائیں ہے۔ انہیں دی زندگی قرآن مجید دی تعلیم تے اشاعت کیتے وقف ہئی تے اوں نے اپݨی علم تے تقویٰ نال ٻہوں سارے لوکاں کوں فائدہ پہنچایا۔

= حوالہ =
نافع بن عبدالرحمن المدنی

نافع بن عبدالرحمن المدنیؒ ہک جلیل القدر تابعی، قاری قرآن تے فقیہ ہَن۔ انہیں دی کنیت ابو عبدالرحمن یا ابو رویم ہئی۔ انہیں دا سلسلہ نسب اینویں ہے: نافع بن عبدالرحمن بن ابی نعیم۔ انہیں دا تعلق اصل وچ اصفہان نال ہئی پر ساری زندگی مدینہ منورہ وچ رہوݨ دی وجہ توں مدنی سݙویندے ہَن۔ انہیں دی پیدائش تقریباً 70 ہجری وچ تھئی۔

نافعؒ دا شمار انہیں برگزیدہ تابعین وچ تھیندے جئیں نے علم و فن کوں ودھاوݨ وچ اہم کردار ادا کیتا۔ قرآن مجید دی جنہاں ست قراءتاں تے امت دا اجماع ہے، انہیں وچوں ہک قراءت امام نافع مدنیؒ دی وی ہے۔ تجوید و قراءت وچ انہیں کوں خاص مہارت حاصل ہئی۔ ستر تابعین توں قرآن پڑھݨ دا شرف حاصل ہئی۔ حضرت عبداللہ بن عباسؓ تے ابی بن کعبؓ جئیں صحابہ کرام دے شاگرد بݨیے۔ بعض روایات دے مطابق اوں نے کجھ چھوٹے صحابہ دی زیارت وی کیتی ہئی۔ اصمعی دا قول ہے کہ اوہ قراء، فقہا تے عبادت گزاراں وچوں ہن۔ انہیں کوں قراءت وچ امام اہل المدینہ وی آکھیا ویندے۔ انہیں دا قبیلہ بنی لیث ہئی تے کجھ نے انہیں دا قبیلہ جفویہ وی ݙسیا ہے۔ انہیں دے پیو ابو نعیم تے ݙاݙا عبد الرحمن ہک نال اسلام گھن آئے ہَن جݙاں ایہ ٻال ہَن۔ انہیں دے ݙاݙا دا اسلامی ناں نعمان رکھا ڳیا ہئی تے ابو نعیم کنیت ہئی۔ نافع دی نسبت کݙہیں پیو تے کݙہیں ݙاݙا دی طرف کیتی ویندی ہے ایں واسطے نافع بن عبدالرحمن وی آکھیے ویندے ہن تے نافع بن ابی نعیم وی۔ اوں حدیثاں ٻہوں سارے تابعین توں روایت کیتیاں ہن پر قراءت وچ انہیں دے اصل استاد عبدالرحمن بن ہرمز الاعرج تے ابو جعفر یزید بن القعقاع ہَن۔
نافعؒ

نافعؒ مدینہ دے مشہور عالم تے فقیہ ہَن۔ اُوہ صحابی رسول حضرت عبداللہ بن عمرؓ دے غلام ہَن تے بعد اچ انہیں انہیں کوں آزاد کر ݙتا ہئی۔ نافعؒ علم و فضل اچ وݙا مقام رکھدے ہَن۔ اوں نے حضرت عبداللہ بن عمرؓ توں خوب علم حاصل کیتا تے انہیں دے شاگرد بݨ گئے۔

نافعؒ دی علمیت دا ایہ عالم ہئی کہ حضرت عمر بن عبدالعزیزؒ نے انہیں کوں مصر دے مسلمانیں کوں سنت دی تعلیم ݙیوݨ کیتے بھیڄیا۔ حضرت عبداللہ بن عمرؓ کوں نافعؒ نال ٻہوں محبت ہئی، ایں واسطے جݙاں لوک انہیں کوں خریدݨ چاہندے ہَن تاں اُنہیں منع کر ݙتا۔ آخر کار اُنہاں نے نافعؒ کوں آزاد کر ݙتا۔ نافعؒ نے ۱۱۷ ہجری وچ وفات پاتی۔ اُنہیں دا شمار وݙے تابعین تے علمائے کرام وچ تھیندے۔
قاضی خان

قاضی خان (متوفی 592ھ) ہک وݙے فقہی عالم ہن۔ انہیں کوں "فقیہ النفس" تے "فخرالاسلام" وی آکھیا ویندے۔ انہیں دا پورا ناں شمس الائمہ ابو الحسن فخر الدین حسن بن منصور بن عبد العزیز الفرغانی الاوزجندی ہئی۔ اوہ فقہ حنفی دے منے ہوئے عالم ہن تے انہیں دے فتاویٰ "فتاویٰ قاضی خان" یا "فتاویٰ خانیہ" دے ناں نال مشہور ہن جیہڑے ترائے جلداں تے مشتمل ہن۔ ایہ کتاب فقہ حنفی وچ ہک اہم مقام رکھدی ہے۔ قاضی خان دے علاوہ، انہیں ٻیاں کئی کتاباں وی لکھیاں جنہیں وچ "شرح جامع الصغیر" تے "الواقعات" شامل ہن۔ انہیں دی وفات 16 رمضان 592ھ وچ تھئی۔
شہلیلا بلوچ

شہلیلا احمدزئی بلوچ (12 مارچ 1996ء – 12 اکتوبر 2016ء) ہک پاکستانی پیشہ ور زنانی فٹبال کھلاڑی تھئی، جیڑھی بلوچستان یونائیٹڈ تے پاکستان دی زنانیاں دی قومی فٹبال ٹیم دی طرفوں فارورڈ دے طور تے کھیݙدی ہَن۔

## حیاتی دا احوال
بلوچ 1996ء وِچ پیدا تھئی۔ انّھاں نے 7 سال دی عمر وِچ فٹبال کھیݙݨا شروع کِیتا تے فیفا دی طرفوں کم عمر ترین کھلاڑی دا ایوارڈ حاصل کِیتا۔ انّھاں نے 2009، 2011ء تے 2013ء وِچ پاکستان دی بہترین فٹبال کھلاڑی دا اعزاز اپݨے ناں کِیتا۔ انّھاں پہلی پاکستانی زنانی فٹبال کھلاڑی ہَن، جیڑھیاں نے ملک توں ٻاہر مالدیپ وِچ ہیٹ ٹرک کِیتی۔ بلوچ نے 2014ء وِچ سیف ویمن چیمپئن شپ، اسلام آباد وِچ پاکستان دی نمائندگی کیتی، ایہ آخری بین الاقوامی ایونٹ تھیا جیندے وِچ پاکستان دی زنانیاں دی ٹیم نے حصہ گھِدا۔ انّھاں نے 4–1 نال بھوٹان کوں 2014ء سیف ویمن چیمپئن شپ وِچ ہرایا۔

اوہ پاکستان دی زنانیاں دی قومی فٹبال ٹیم دی صدر تے سینیٹر روبینہ عرفان دی دِھی تے بلوچستان یونائیٹڈ تے قومی ٹیم منیجر راحیلہ زرمین دی بھیݨ ہَن۔ اوہ بلوچستان دے سابق صوبائی وزیر آغا عرفان کریم احمدزئی دی دِھی ہَن۔

## فوتڳی
شہلیلا بلوچ دی وفات 12 اکتوبر 2016ء کوں کراچی وِچ کار حادثے وِچ تھئی۔ انّھاں دی کار کوں حادثہ ڈیفنس وِچ سی ویو دے نزدیک پیش آیا، جیندے وِچ اوہ موقع تے ہی دم توڑ ڳئی ہَن۔

## حوالے


## ٻاہرلے جوڑ

* Profile at پاکستان فٹ بال فیڈریشن (PFF)
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فٹ بال کِھݙار زنانیاں
ونکی:بلوچ شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:کراچی وِچ فوت تھیوݨ آلیاں شخصیتاں
سلیمان دوم

سلیمان دوم، عثمانی سلطنت دا ویہواں سلطان ہئی۔ اونکوں اپݨے بھرا محمد چهارم کوں تخت توں لہا کے تخت نشین کیتا ڳیا۔ اوندا دورِ حکومت ٻہوں زیادہ طویل نہ ہئی تے اونکوں کئی مشکلات دا سامݨا کرݨا پیا۔

## دورِ حکومت
تخت نشینی تے مشکلات: سلیمان دوم کوں تخت نشینی دے بعد کئی مشکلات دا سامݨا کرݨا پیا۔ ملک اندرونی تے بیرونی ݙوہاں طرح دیاں مشکلات دا شکار ہئی۔

لڑائیاں تے شکستاں: اوندے دورِ حکومت وچ عثمانی سلطنت نے کئی لڑائیاں لڑیاں پر زیادہ تر شکستاں ملیاں۔

مختصر دورِ حکومت: اوندا دورِ حکومت ٻہوں مختصر ہئی تے اونکوں اپݨے مقاصد حاصل کرݨ دا موقع نہ مل سڳا۔

## شخصیت
سلیمان دوم دی شخصیت بارے وچ مختلف رائے موجود ہن۔ کُجھ مورخین اونکوں ہک کمزور تے نااہل حکمران سمجھدن، جبکہ کُجھ مورخین اونکوں ہک اچھا انسان پر سیاسی طور تے ناکام سمجھدن۔
## حوالے
معاونت:ترمیم

**معاونت: ترمیم** دا سرائیکی وچ مطلب ہے  کہیں وی چیز کوں ولا ٹھیک کرݨا، درست کرنا یا او کوں پہلے جیہاں بݨاوݨا۔ ایہ لفظ عام طور تے کمپیوٹر یا ویکیپیڈیا جئیں جگہیں تے ورتیا ویندے۔
آصف رضا میر

آصف رضا میر پاکستانی فلم اداکار اتے ڈراما پروڈیوسر ہن، انہاں دا اداکاری دا زمانہ زیادہ تر 1980ء دے دوران ہئی۔ او پاکستان دے مشہور ڈراما پروڈکشن ہاؤس  A & B دے بانی ہن۔

## ٹیلی ویژن

* دروازہ
* سمندر
* دشت تنہائی
* ابھی ابھی -بطور احمد بیگ ( عمران عباس کے والد)
* چھوٹی چھوٹی باتیں
* تنہائیاں
* نشان حید-ر ڈراما سیریل بطور انڈین آرمی آفیسر
* اماوس
* آنگن ٹیڑھا
* تانسین
* میرے درد کو جوزبان ملے
* بادلوں پہ بسیرا
* سرکار صاحب بطور سرکار صاحب
* تیرے لیے
* باریش کے آنسو
* آسمان چون دو
* انوکھا بندھن
* اگر تم نا ہوتے
* ابھی دور ہے کنارا
* عشق گمشدہ
* دل ہے چھوٹا سا
* بھوت
* مجھے اپنا بنا لو
* کیسی ہیں دوریاں
* دن ڈھلے۔
* روگ
* شہر دل کے دروازے
* حال دل
* قصہ چار درویش
* دیا جلے۔
* قید تنہائی
* مین عبد القادر ہون
* تنہائی
* تنہائیاں - نئے سلسلے
* سسکیاں
* مقابل 2016 بطور محمود
* مورے سائیاں 2017
* کتنی گرہیں باقی ہیں بطور حمید اظفر (Ep:8) اور عاطف (Ep:30)
* پرچھائیں
* نباہ
* خلش

## فلم

* دامن
* بدلتے موسم
* کائنات
* ساتھی
* پلے بوائے
* میرے اپنے
* ہائے یہ شوہر
* مان جاو نا (2018)
* پرواز ہے جنون (2018)

## حوالہ جات

## ٻاہرلے لنک

* 
* آصف رضا میر پر '''Mag4you'''

ونکی:کشمیری نژاد پاکستانی شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن پروڈیوسرز
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
بیدل فقیر سندھی

پ(1230ھ؍1814ء)وفات 14ذی یقعد 1289)ھ ؍ 1872ء)

حضرت قادر بخش بیدل روہڑی اِچ پیدا تھئے ۔ انہاندا اصل ناں عبدالقادر ہا‘ پر حضرت عبدالقادر جیلانی دے احترام اِچ اپݨا ناں قادر بخش رکھ گھدونے‘ والد صاحب دا ناں خلیفہ محمد محسن ہانے۔ نکی عمر اِچ ظاہری علم حاصل کر گھدونے ۔ حضرت لعل شہباز دی درگاہ تے حاضری ݙیندے ریہے۔ اِتھاں غیبی اشارا تھیوݨے حضرت پیر پگاڑا محمد راشد صاحب دے روضے تے مقکف آن تھئے ۔ اتھوں دے سجادہ نشین دے پتر علی گوہر شاہ اصغر تے نگاہ کتونے تاں او وݙے شاعر بن ڳئے۔ اعلیٰ اخلاق تے علم و فضل دے مالک ہن۔ روہڑی دے میر جان اللہ شاہ دے باقاعدہ مرید تھئے ۔ جیڑھے ویلے آپ دے فرزند محمد حسن بیکس14سال دے ہن تاں آپ دنیا توں ٹُر ڳئے۔(75)۔ وݙے خوددار ہن انھاں دیاں لکھتاں انھاندی علمیت دا وݙا ثبوت ہن۔ آپ فارسی کلام وچ یادگار چھوڑین۔بیدل شاہ لطیفؒ ‘ سچل سرمستؒ ‘ مولانا رومیؒ تے مولانا جامیؒ توں ٻہوں متاثر ہن۔ ’’وحدت نامہ‘‘ اتے سرود نامہ‘‘ انھاندے سرائیکی شعری مجموعے ہن۔ قلبی واردات دا اظہار ݙاڈھے سوہݨے انداز وچ کیتے ۔ محبوب دے ناز اداواں کوں خونخوار ہتھیاراں نال تشبیہہ ݙتی ہے۔ انھاندیاں کافیاں پختہ اتے برجستہ ہن۔ کلام فصیح اتے بلیغ ہے زبان سلیس ورتیندن‘ صاف ستھریاں ترکیباں شعراں اِچ گھن آندن۔ روانی‘ رنگینی اتے دلکشی پیدا کرݨ کیتے صنعت تجنیس استعمال کیتی اے۔ منظر نگاری اتے سیرت نگاری دے اعلیٰ نمونے انھاندے کلام وچ لبھدن ‘ بیدل فقیر عربی فارسی ‘ سندھی ‘ سرائیکی ‘ اردو سب زباناں تے قدرت رکھدے ہن۔ انہاندا نظم دا ہک بند ملاحظہ فرمائو ۔ جیندا ہر مصرعہ ہک ہک زبان وچ ہے ایں پنج آتشہ مخمس دا نمونہ:

لیس فی الدّین الاھو‘ ھوالحق المبین (عربی)

اوست جسم و اوست جان و اوست ‘ افلاک و زمین                                           (فارسی)

وہ ہے روح اللہ مریم ہے روح الامین                                          (اردو)

ہر طرف اس دا تماشہ کیا مغ و کیا اہل دین                                      (سرائیکی)

سبھ صفت میں کیو ظہورو یار جانیِٔ دلربا                                                                        (سندھی)(ص:20)

### (کافی)
صورت دا وپاری 

آیا ساݙے دیس

عشق دے کیتے رانجھݨ کیتا

چھوڑ کے تخت ہزاری

جوگی والڑے ویس

رنگ پور دے وچہ دیرا کرکے

شاہ پھرے بِکھیاری

درد کیتا درویش

درد فراقوں در در رانجھو

رو رو کریندے زاری

عشق دا ہے آبیس

آ اتھاہیں سر تے چاتس

بار ݙکھاندے باری

پرت لائی پردیس

بیدل جہی کیتی یارو

ہزاریں ہک واری

نارک ناز دی نیس 

دم اللہ عشق کیتے میں ڄائی وے

عشق کہیں دے نال نہ کیتی جہی نال اماماں

سر انھاں پا کاندھی ہویا بے جد ہُل ہنگاماں

کربلائی دی سر زمین تے ہوئی قیامت ڄائی وے

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان
ہمت علی شاہ رضوی

آپ دی پیدائش 20ربیع الاول 1290ھ وچ تھئی۔آپ روہڑی دے رضوی سادات گھراݨے دے ڄم پل ہن۔ روہڑی سٹیشن دے نیڑے یعقوب علی شاہ دی ڳوٹھ اِچ رہندے ہن۔ انہاں دے ہتھ دی لکھی ہوئی کتاب موجب انھاں دی تاریخ پیدائش معلوم تھئی اے۔ پَر انہاں دی وفات بارے صحیح معلوم نہیں تھی سڳیا۔ صرف اتنا پتہ لڳ سڳے جو تیرھویں صدی دے اخیر اِچاو زندہ ہن۔ ہک چنگے شاعر ہن۔ انھاں دے کلام وچ رَس ٻہوں ہے کئیاں صنفاں اِچ طبع آزمائی کیتونے۔

انہاں مذہبی رنگ اِچ گھڑولی لکھ تے آپݨی عقیدت دا اظہار سوہݨے انداز وچ کیتے۔ ہمت علی شاہ دی گھڑولی سی حرفی دی شکل اِچ ہے۔

ث ثابت میݙا ہے مدامی شاہ حسین حمایت حامی

رکھے شہادت طلب تمامی چاش چُکھیُس تے خنجر دی

وو مولیٰ گھڑولی بھریندی آہٹیاں میں تاں گھڑولی

الف اللہ ہے صاحب ستاری

صدقے نبی توں جان پیاری

علی دی تے ہے لاج ہمارے

گولی ہاں میں تنہیں دے دردی

وو مولیٰ گھڑولی بھردی آہیاں میں تاں گھڑولی

ث ثبوت میݙا ہے مدامی شاہ حسین حمایت حامی

رکھے شہادت طلب تمامی چاش چکھن تے خنجر دی

وئو مولیٰ گھڑولی بھریندی آئیاں میں تاں گھڑولی

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان
قائم فقیر :(1274ھ۔1324ھ)

قائم فقیر سرائیکی شاعر ہے۔

شمس قمر قربان تھیون واہ صدق صدق صدر بار ݙوہیں

شوق شبیر شبر دا شامل دوست میکوں درکار ݙوہیں

حسن حسین حمایت میݙی مولا دے مختیار ݙوہیں

قائم حامی وچ حشر دے علی نبی سردار ݙوہیں

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان
سید ہادی بخش شاہ مسکین

(1297ھ۔1360ھ)

اکبر ارڑھن سال دا ‘ ݙیکھو حال سید دے ٻال دا

تھیا زخمی ݙینہ زوال دا ‘ اے اُمت ٻال بھلایا

ݙیکھ حسن دے پتر دی شادی ‘ بے وارث تھی مرشد زادی

آپے گھوٹ کوہائے نیں

ایجھے ستم ستائے نیں

اتھاں اساں صرف چند شعراء دا تھوڑا تھوڑا کلام ݙیوݨ تے اکتفا کیتے ورنہ سندھ دے اکثر سرائیکی شعراء نے کہیں نہ کہیں صورت وچ اپݨیاں کافیاں ‘ سی حرفیاں ‘ بحراں ‘ غزلاں ‘ ݙوہڑیاں وچ کربلا دے واقعات کوں بیان کیتے۔

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان