open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ثروت گیلانی

ثروت گیلانی (اردو: ثروت گیلانی، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ: 22 دسمبر 1982ء) پاکستان دی ماڈل، ٹی وی اَتے فِلم اداکارہ ہِن۔ انّھاں نے اَݨ ڳِݨَت ٹی وی ڈرامیاں وِچ اداکاری دے جوہر ݙِکھائے پَر اِنّھاں دی شہرت فلم "جوانی پھر نہیں آنی2" نال تھئی۔

## حیاتی دا احوال
ثروت گیلانی 22 دسمبر 1982ء کوں صوبہ خیبر پختونخوا دے تاریخی شہر پشاور وِچ ڄَمّی ہَئی۔ انّھاں دا تعلق ہِک پشتون ٹٻّر نال ہِے۔ ثروت نے کراچی دے انڈس ویلی سکول آف آرٹس اینڈ آرکیٹیکچر کنوں کمیونیکیشن وِچ بیچلر اَتے فلم میکنگ وِچ ماسٹر ڈگری گِھن رکھی ہِے۔جیو ٹی وی دے ڈرامہ سیریل "آزر کی آئے گی بارات" نال ثروت دی انٹری ڈرامہ انڈسٹری وِچ تھی ڳئی۔ ثروت دی پہلی شادی علی سلیم (المعروف بیگم نوازش علی) نال 2005ء وِچ تھئی پَر 2008ء وِچ ݙُون٘ہائیں وِچ علیحدہ تھی ڳئی۔ 2014ء وِچ ٹی وی ایکٹر اَتے کاسمیٹک سرجن فہد مرزا نال انّھاں دے ݙوجھی شادی تھئی، جین٘دے کنوں ثروت دے ݙو ٻال ہِن اَتے ݙُون٘ہیں ہِک کامیاب ازدواجی حیاتی لنگھین٘دے پئے ہِن۔

جیو ٹی وی دے ڈرامے "میری ذات ذرۂ بے نشاں" نے ثروت دی پِچھاݨ وِچ نمایاں کردار ادا کِیتا۔ اِیں کنوں انج انّھاں نے کئی ٻئے معروف ڈرامیاں  اَتے ٹیلی فِلماں وِچ کَم کِیتا۔ پَر انّھاں دی اصل شہرت 2018ء وِچ ریلیز تھیوݨ آلی مزاخیہ فلم "جوانی پھر نہیں آنی2" نال تھئی، جین٘دے وِچ انّھاں دا کردار ݙاڈھا پسند کِیتا ڳِیا۔ 

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پشتون زنانیاں
ونکی:گجراتی نسل دیاں پاکستانی شخصیتاں
ونکی:پشاور وِچ ڄَمّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹی وی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
اینجلا تھورن

اینجلا مارگریٹ لیسلی تھورن (اردو: اینجلا تھورن، کنوں) (25 جنوری 1939ء – 16 جون 2023ء) سٹیج، ٹیلی ویژن اَتے فلم دی ہِک انگریزی اداکارہ ہِے جہڑی ٹودی مینور بورن وِچ آپݨے کرداراں دی پاروں مشہور ہے۔

## ابتدائی حیاتی
اینجلا تھورن 1939ء وِچ اُوں ویلے دے برطانوی ہند دے شہر کراچی وِچ ڄَمّی ہَئی۔ ہندوستانی فوج دے ہِک ڈاکٹر پِیؤ، ولیم ہربرٹ الفریڈ تھورن اَتے اُستاد اَمّاں، سلویہ (لیسلی) دی دِھی، انّھاں نے آپݨی حیاتی دے پہلے پنڄ ورھے ہندوستان وِچ گُزارے۔ بعد وِچ اُوں نے ہورشام، ویسٹ سسیکس دے فارلنگٹن سکول کنوں تعلیم گِھدّی۔

بی بی سی دے پروگرام "آپ کے خیال میں آپ کون ہیں؟" اگست 2010ء  وِچ نشر تِھیوݨ آلے پروگرام وِچ انّھاں دے پِیؤ روپرٹ نے ݙسایا جو تھورن دے پِیؤ ولیم نے مونٹی کیسینو دی لڑائی وِچ انڈین میڈیکل کور دے نال خذمتاں انجام ݙِتّیاں۔ 

## اداکاری دا کیرئیر
انّھاں دی پہلی پیشہ ورانہ مصروفیت کیرل جینر چلڈرن تھیٹر دے نال ہَئی۔ 

1984ء وِچ انّھاں نے ایان اوگلیوی اَتے سٹیفنی بیکم دے بالمقابل، جائلز کوپر دے ڈرامے ہیپی فیملی دے ویسٹ اینڈ بحالی وِچ سوسن، "ڈی ڈچس" دا کردار ادا کِیتا۔ 

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:لندن وِچ فوت تھیوݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:انگریز فلمی اداکارائیں
ونکی:انگریزی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:انگریز ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں
بادشاہی عید گاہ ملتان

بادشاہی عید گاہ ملتان دی تریخ 300سال ہے، مغلیہ طرز دی یادگار عظیم الشان بادشاہی عید گاہ والیٔ ملتان نواب عبدالصمد خان تورانی 1735ء اِچ بݨوائی۔ عید گاہ کوں ہردور وچ احترام تے شرف حاصل رہ ڳے پر 1818ء وچ جݙاں سکھاں ملتان تے چڑھائی کیتی تاں عیدگاہ تے مسیت کوں سکھ فوجیں اپݨی کمین گاہ بݨایا، گھوڑے وچ واڑ ݙتے ، اسلحے دا ڈپو بݨایا تے ایں مقدس جاہ کوں اپݨے حرام زدگیں سانگے ورتیا۔ سکھیں دے بعد عیدگاہ ولا مسلمانیں کول آئی تے ایکوں پاک صاف کیتا ڳیا۔ آکھیا ویندے جو جݙاں سپیکر آئے تاں سپیکر دی پہلی آواز شاہی مسجد عیدگاہ ملتان وچوں گونجی ۔

## حوالہ
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ایان علی

ایان علی (اردو: ایان علی، کنوں) ہِک پاکستانی ماڈل، ڳائیکہ اَتے اداکارہ ہِے۔ 

## ذاتی حیاتی
14 مارچ، 2015ء کوں پاکستان ایئر پورٹ سیکیورٹی فورس نے ایان علی کوں منی لانڈرنگ دے جُرم وِچ پَھد گِھدّا۔ 

## اعزازات اَتے نامزدڳیاں

## حوالے

ونکی:ہم ایوارڈز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹی وی دیاں اداکارائیں
ونکی:دبئی دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ
ونکی:پاکستانی ڳائیکاں
ونکی:ڳائیکہ
ونکی:ڳائیک
ایمن خان

ایمن مبین خان (اردو: ایمن خان، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ: 20 نومبر، 1998ء) جہڑی ایمن خان دے ناں نال ڄاݨی وین٘دی ہِن، ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ہِن۔ ایہ 2018ء دے ڈرامہ سیریل "بے دردی" وِچ "بِیا" دے کردار کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِے۔ ایمن نے ٻہوں سارے پاکستانی ڈرامے وِچ کَم کِیتا ہے۔ حال وِچ ای اُوہ ڈرامہ سیریل "گھر تتلی کا پر" وِچ شفق، "کیف بہاراں" وِچ سیرت اَتے "عشق تماشا" وِچ مرہا دا کردار نبھین٘دی رہی ہِے۔

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن

### ٹیلی فلماں

### خصوصی ظہور

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
اجمل خاموشؔ

سرائیکی وسیب دے قدیم شہر ملتان دے شاعر مہر اجمل خاموش دا اصل ناں محمداجمل ہے۔ 1976ء کوں پیدا تھئے۔ سرائیکی زبان دے دیوانے ہووݨ دے نال سرائیکی شاعری وی ٻہوں سوہݨی کریندن۔ سرائیکی مشاعریں تے سرائیکی کٹھ میل اچ آپ ضرور شریک تھیندن۔ سرائیکی وسیب نال ٻہوں پیار رکھدن۔

گورنمٹ ہائی سکول شمس آباد دے سابق ہیڈ ماسٹرمہر گُل محمد( مرحوم) نال کیوں جو میڈی نیاز مندی ہئی۔غالباََ 1988ء وچ انہاں میکوں اپنی کتاب ’’پاکستان میں پرائمری تعلیم‘‘عنایت کیتی،تے ول محبت دا ایہ رشتہ تا حیاتی انہاں نال قائم ریہا۔مہرصاحب ہک بہوں وڈی علمی و ادبی شخصیت ہن۔میر غلام حسن خان حیدرانی دے سرائیکی افسانے انہاں دی وفات دے بعد شائع کر کے مہر صاحب بہوں وڈا کارنامہ سر انجام ڈتاہا تے سرائیکی دانشوراں دے دل جیت گھدے ہن۔اللہ تعالیٰ مہر صاحب کوں جنت الفردوس اچ اعلیٰ مقام و مرتبہ عطا کرے۔

جتھوں تک اجمل خاموش دا تعلق ہے تاں ایہ مہر گُل محمد دے سکے بھتریجے ہن۔کیوں جو مہر صاحب دی اولاد کائنا ہئی ،تہوں انہاں خاموش صاحب کوں اپناں پتر بنایا ہویا ہا۔جیڑھے جو اجکل انہاں دی قلم تے جائیداد دے وارث ہن۔شاعری دے حوالے نال اجمل خاموش ہک پُر گو،مشاق شاعر ہے۔ہُن تائیں آپ دیاں ایہ چار کتاباں ،دل دی مرضی،درداں دا کشکول،،تانگھ تے پلکاں ہیٹھ چناں،چھپ چکیاں ہن۔آپ دا غزلیہ کلام بطور نمونہ حاضر ہے۔

ناں.. محمد اجمل

قلمی ناں... مہر اجمل خاموش

جم پل.... 1976

جاہ جم پل.... شکرووالا

تصانیف.... 1.دل دی مرضی 2002, 2. دردیں دا کشکول 2003, 3. تانگھ2027, 4. پلکاں ہیٹھ چناں 2017

چیف ایڈیٹر... سہ ماپی. صدائےخاموش ملتان. میگزین. ادبی پندھ.. بانی و صدر ( بزم گل ملتان )، سرپرست اعلی (نجمی قلم قبیلہ سرائے سدھو کبیر والا)، چئیرمین (پاکستان سرائیکی رائٹرز فورم). بانی و چئیرمین(فکر سوختہ)

CEO.... ریڈیو بزم گل ملتان (فیسبک یعنی سوشل میڈیا دا پہلا ریڈیو)

مہر اجمل خاموش 4 کتابیں دے مصنف ہن اتے. بہوں ساریں ادبی تنظیمیں بانی. وی ہن اتے. اسٹیج دے بادشاہ ہن کوئی اسٹیج ہووے تاں مہر اجمل خاموش اپݨے من دی گالھ کر ݙیندن خاموش سئیں ہک مخلص تے کھرے انسان ہن اے یاریں دےیار تے بیلیں دے بیلی ہن انھیں دا اندر ہر انسان کیتے صاف ہوندے انھیں دے دوستیں دا حلقہ احباب بہوں وسیع اے

## نمونہ کلام
کدے وت آ کے اساں کلہاں نوں خاموش کلہیپا دے ونج

ہنڈ گئی پوشاک جدائیاں دی کوئی ہور ہنڈیپا دے ونج

ݙولی چڑھدی ہر ہک حسرت نوں ہنڑیں نال رنڈیپا دے ونج

سدراں دیاں مٹدیاں قبراں نوں کدی آن کے لیپا دے ونج

......

سچ توں دوری حضور نی تھیندی

گل ادھوری حضور نی تھیندی

جو وی آکھو حضور تھی سگدے

جی حضوری حضور نی تھیندی

## حوالہ
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
انمول بلوچ

انمول بلوچ (اردو: انمول بلوچ، کنوں) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ اَتے ماڈل ہے۔    انمول بلوچ نے ہم ٹی وی ٹیلی ویژن سیریز قربتیں وِچ عریبہ دا کردار ادا کِیتا۔   انمول ہم ٹی وی دے ای ہِک ڈرامے "ایک لڑکی عام سی" وِچ انمول  اَتے ٹی وی 3  اُتے ملائشیا دے اشتراک نال بݨن آلے ڈرامہ "سارا سجیدہ" وِچ سجیدہ دا کردار ادا کِیتا۔ 

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:کشمیری نژاد پاکستانی شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پشتون زنانیاں
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:بلوچ شخصیتاں
اقرا عزیز

اقراء  عزیز (اردو: اقرا عزیز، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ: 24 نومبر 1997ء) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے۔ اِیں نے 2018ء وِچ "مومنہ دُرید" دی تمثیل "سُنو چندا" وِچ اجیہ دا کردار ادا کِیتا۔ انّھاں نے آپݨی اداکاری دا اَغاز 2014ء وِچ ہم ٹی وی دے ڈرامے "کسے اپنا کہیں" وِچ ہِک معاون کردار نال کِیتا اَتے آپݨاں پہلا مرکزی کردار 2015ء وِچ ہم ٹی وی دے ڈرامے "مقدس" وِچ نِبھایا۔ بعد وِچ انّھاں کوں ڈرامیاں ات مول (2015ء)، دیوانہ (2016ء)، لاج (2016ء)، سوچا نہ تھا (2016ء)، چھوٹی سی زندگی (2016ء)، ناٹک (2016ء)، گستاخ عشق (2017ء)، غیرت (2017ء)، قربان(2017ء)، تعبیر(2018ء) اَتے رانجھا رانجھا کردی (2018ء) وِچ آپݨی جاندار اداکاری دے پاروں ناقابلِ فراموش شہرت مِلّی۔

## تمثیلات

### ٹیلی ویژن

### موسیقی منظر

## تمغات وِچ نامزدگی

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:سندھی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
اشیتا محبوب

اشیتا محبوب سیّد (اردو: اشیتا محبوب، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ: 5 اگست 1988ء) ہِک پاکستانی ماڈل اَتے اداکارہ ہِے۔

## حیاتی دا احوال
اشیتا محبوب 5 اگست 1988ء کوں پاکستان دے شہر کراچی وِچ ڄَمّی ہَئی۔ این٘دی پرورش کراچی وِچ تھئی اَتے اشیتا نے اِیں شہر وِچ ای آپݨی تعلیم پوری کِیتی۔ اشیتا محبوب دے ݙُون٘ہائیں پِیؤ ماء نسلی طور تے بنگالی ہَن۔ اُوہ ہُݨ جیو ٹی وی، اے آر وائی ڈیجیٹل اَتے ہم ٹی وی دے انجو انج ڈرامیاں وِچ اداکاری کرین٘دی پئی ہِے۔

### ٹیلی ویژن

* ایک نئی سنڈریلا بطور زینی 
* کھٹی میٹھی زندگی
* کتنی گرہیں باقی ہيں
* من چلے
* مار جائیں بھی تو کیا
* سنجھا
* میری جان
* شریک حیات (قسط 4)
* کسے آپ کہیں
* میرے خدا
* دیار دل بطور لیلیٰ
* زندگی تجھ کو جیا بطور سمرا
* دل درد دھواں - اے آر وائی ڈیجیٹل
* موڑ اس گلی کا - اے آر وائی ڈیجیٹل
* راستے دل کے - ٹی وی ون
* لڑکیاں محلے کی - ہم ٹی وی
* میری جان - ہم ٹی وی
* نازیہ - ہم ٹی وی
* ایک محبت کافی ہے - بول ٹی وی
* 100 دن کی کہانی
* بھر دے جھولی - اے آر وائی ڈیجیٹل

### فلم

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
اشنا شاہ

اشنا شاہ یا عشنا شاہ (اردو: اشنا شاہ، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ: 12 فروری 1990ء) ہِک پاکستانی اداکارہ ہے جہڑی اردو فلماں اَتے ڈرامیاں وِچ کَم کرین٘دی ہِے۔ اُوہ اداکارہ عصمت طاہرہ دی دِھی اَتے اسری غزل دی بھیݨ ہِے۔ 2013ء وِچ "میرے خوابوں کا دیا" کنوں اَغاز کرݨ دے بعد 2014ء وِچ "بشر مومن" نال کامیابی مِلّی۔ شہرت تئیں پُڄّݨ وِچ "دُعا (2015ء)"، "نیلم کنارے (2016ء)"، "اب کر میری رفو گری"، "تھوڑا سا آسمان"، "روبرو عشق تھا (2018ء)" جیہیں سیریل وِچ مرکزی کردار ادا کِیتا۔ میرے خوابوں کا دِیاتے چوتھے پاکستان میڈیا ایوارڈ وِچ بہترین اُبھردی زنانی ٹیلنٹ دا ایوارڈ مِلیا۔

## فلمو گرافی

### ٹی وی

* میرے خوابوں کا دیا 
* کتنی گرہیں باقی ہیں 
* شہرِ یاراں
* رخسار
* آگ
* ہم ٹھہرے گنہگار
* بشر مومن
* پیا من بھائے
* دعا 
* بھیگی پلکیں 
* نیلم کنارے 
* بٹیا ہمارے زمانے میں
* اب کر میری رفو گری 
* تھوڑا سا آسمان 
* الف اللہ اور انسان 
* یہ عشق ہے
* لشکارا 
* روبرو عشق تھا 
* بلا 
* چیخ 
* ہیلپ می دردانہ 
* چھوٹی چھوٹی باتیں 
* پنکی کا دلہا 
* بے وفا 
* دکھاوا 
* بندھے ایک ڈور سے 

### فلم

* تیری میری لو اسٹوری (ریلیز نہیں ہوئی)
* اوئے کچھ کر گذر
* پنجاب نہیں جاؤں گی

### ٹیلی فلم

* انوکھے رقیب
* دل کلیجی ہو گیا
* مجھ سے شادی کرو گی
* رب نے بنا دی جوڑی

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:فلمی اداکارائیں
ارجمند رحیم

ارجمند رحیم (اردو: ارجمند رحیم، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ: 1 جنوری 1974ء) پاکستانی ماڈل، اداکارہ، ہدایت کارہ اَتے فلم تحقیق کار ہِے۔ انّھاں نے انجو انج چینلاں دے کئی ڈرامیاں وِچ کَم کِیتا ہے۔ ارجمند "سنو چندا 2" وِچ آپݨے کردار "پری" کِیتے ݙاڈھی مشہور ہِے۔

## فلمو گرافی

### فلم

* *[[:ur:شاہ_رخ_خان_کی_موت|شاہ رخ خان کی موت]]* - 2005ء (پروڈیوسر)
* *[[:ur:منٹو_(2015ء_فلم)|منٹو]]* بطور نازنین- 2015ء

### ٹیلی ویژن

* پہلا انڈس ڈراما ایوارڈ *بطورپیش کنندہ- 2005ء*
* ایریل موڈرس بطور خود- 2005ء
* آخری بارش 
* ہوٹل- (پروڈیوسر)
* عذر کی آئے گی برات- 2009ء
* کس کی آئے گی برات - 2010ء
* نیسلے نڈو ینگ اسٹارز *بطورخود- 2010ء*
* *[[:ur:لیڈیز_پارک|لیڈیز پارک]]* بطورروبینہ- 2011ء
* بڑی آپا بطورفردوس- 2012ء
* من کے موتی بطورراحیل کی بیوی - 2012ء
* رشتے کچھ ادھورے سے بطورعالیہ - 2013ء
* بیلوببلو اور بھیا - 2013ء
* کتنی گرہیں باقی ہيں - 2013ء
* چپ رہو بطورمنال - 2014ء
* *[[:ur:من_مائل|من مائل]]* بطورکوکی - 2016ء
* کبھی بینڈ کبھی باجا (قسط 9)
* *[[:ur:سنو_چندا_2|سنو چندا 2]]* بطورپری - 2019ء
* پھانس - 2021ء

## ٻاہرلے جوڑ

* 
* Arjumand Rahim at the TV.com.pk

## حوالے

ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن پروڈیوسرز
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن ہدایت کار
ونکی:ہدایت کار زنانیاں
ونکی:پروڈیوسر زنانیاں
آمنہ شیخ

آمنہ شیخ (اردو: آمنہ شیخ، کنوں) پاکستانی اداکارہ اَتے پِچھوکڑ فیشن ماڈل ہِے جہڑی زیادہ تر ٹیلی ویژن ڈرامیاں وِچ کَم کرین٘دی ہِے۔ اُوہ امریکی شہرنیو یارک وِچ ڄَمّی ہَئی پَر ہُݨ اُون٘دا ٹِکاݨاں کراچی وِچ ہِے۔ آمنہ شیخ کوں اردو ٹیلی ویژن سیریز اَتے آرٹ فلماں وِچ آپݨے کَم کِیتے ستائشی نظر نال ݙِٹّھا وین٘دا ہِے، اُوہ لکس سٹائل ایوارڈ کِیتے 9 واری نامزد تھئی ہے اَتے 4 واری ایوارڈ جِت چُکّی ہِے۔ نیو یارک شہر وِچ ڄَمی، کراچی اَتے ریاض (سعودی عرب) وِچ پرورش پاتی، آمنہ شیخ نے ہیمپشائر کالج وِچ ویڈیو پروڈکشن دی تعلیم گِھدّی۔

آمنہ شیخ نے اَݨ ڳِݨَت ڈرامیاں وِچ کردار ادا کِیتے جِنّھاں وِچ: 

* دام (2010)
* مات (2010) ، اڑان (2010)
* میرا سائیں (2010)
* میں عبد القادر ہوں (2010)
* میرا سائیں 2 (2012) ،
* مراۃ العروس (2013)
* جیکسن ہائٹس (2014)

## حیاتی دا احوال
2007ء وِچ، آمنہ شیخ نے شرجیل بلوچ اَتے خالد احمد دی ٹیلی فلم گور مکھ سنگھ کی وصیت نِکڑے پردے اپتے کَم دا اَغاز کِیتا۔ اِیہسعادت حسن منٹو دے ناول، دا وِل آف گورمکھ سنگھ اُتے مبنی ہَئی۔ فرانسیسی برانڈ لوریل (حُسن نکھارݨ دی مصنوعات بݨاوݨ آلی کمپنی) دی ترجمان دی حیثیت نال انّھاں کوں بین الاقوامی پِچھاݨ مِلّی۔ 2008ء وِچ آمنہ شیخ ترے وݙیاں ٹیلی فِلماں وِچ نظر آئی: "آسمان چھو لے، پچیس قدم پہ موت، اَتے بارش میں دیوار"۔  

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
زیبا علی

زیبا علی یا زیبا علی شیخ (اردو: زیبا علی، کنوں)  ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ اَتے ماڈل ہِے۔ انّھاں نے ماڈل دی حیثیت نال آپݨے کَم کار دا اَغاز کِیتا اَتے ٹیلی ویژن سیریلز وِچ نظر آئی جنّھاں وِچ "مٹھی بھر مِٹّی"، "حسن بے حجاب"، اَتے "من و سلوا" شامل ہِن۔

## حیاتی د احوال
علی نے 2001ء وِچ ماڈل دی حیثیت نال آپݨے کَم کار دا اَغاز کِیتا۔ ٹیلی ویژن وِچ انّھاں دی پہلی فلم "آئینہ" ہَئی جہڑی ٹی وی وَن اُتے نشر تھئی۔ زیبا علی  اے آر وائے ڈیجیٹل دے رئیلٹی شو "مہم جوئی" وِچ وی ہِک مد مقابل ہِن۔ 

## فلمو گرافی

* *آئینہ*
* *حسن بے حجاب*
* *لاہور جنکشن*
* *[[:ur:Madventures_(ARY_Digital_show)|مہم جوئی]]*
* *[[:ur:من_و_سلوہ|من و سلوہ]]*
* *میری بہن میری دیورانی*
* *[[:ur:میری_ذات_زرہ_بے_نشاں|میری ذات زرہ بے نشاں]]*
* *[[:ur:مجھے_روٹھنے_نہ_دینا|مجھے روٹھنے نہ دینا]]*
* *[[:ur:مٹھی_بھر_مٹی|مٹھی بھر مٹی]]*
* *پیاری شمو*
* *تیرے آنے کے بعد*
* *تم ہو کہ چپ*

## ایوارڈز اَتے نامزدڳیاں

* نامزد: پہلا انڈس ڈراما ایوارڈ 2005ء وِچ معاون کردار وِچ بہترین اداکارہ ڈراما سیریل۔ 

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
شہر فرید دیاں کھݙیاں

بہاولنگر وچ کھݙی تے کپڑا بݨاوݨ دی قدیم روایت اڄ وی قائم ہے، رنگ برنگے دھاگیاں نال تیار شالاں، کھیس تے ٻئے گرم کپڑے نہ صرف ملک بھر وچ مقبول ہن بلکہ ٻاہرلے ملک وی بھیجے ویندے ہن۔

کھڈیاں دی کھٹ کھٹ دی آواز بہاولنگر دے نواحی ڳاؤں شہر فرید دی سُن٘ڄاݨ ہے، اتھوں دے کاریگر جدید مشیناں دے دور وچ وی اپݨیاں روایتی کھڈیاں تے کپڑا تیار کریندے پئے ہن۔

رنگ برنگے دھاگیاں نال شاہکار تخلیق کرݨ والے ایہ ہنر مند قیام پاکستان توں ہݨ تک نہ صرف سرائیکی وسیب دی ثقافت کوں زندہ رکھے ہوئے ہن بلکہ اپݨی محنت نال دنیا بھر وچ اپݨے علاقے دا ناں وی روشن کریندے پئے ہن۔

کھڈی تے بݨی دیدہ زیب شالاں، لنگیاں، گرم سوٹ تے کھیس اڄ وی لوکاں کوں ٻہوں پسند ہن۔ انہاں دی منگ نہ صرف ملک بھر وچ بلکہ ٻاہرلے ملک وی ایہ تحفے دے طور تے بھیجے ویندے ہن۔

رنگ برنگے دھاگیاں دا خاص طریقہ کار دے تحت کھڈی نال ٻدھݨا تے ول کپڑا بُݨݨا انہاں کاریگراں دی مہارت تے ہنر دا منہ ٻولا ثبوت ہے لیکن انہاں کوں شکوہ ہے۔

ثقافتی رنگاں تے گرم چادراں وچ لپٹی ایہ کہاݨی ݙسیندی ہے کہ کھڈیاں دی ایہ کھٹ کھٹ نہ صرف ہنر دا شاہکار ہے بلکہ ساݙی ثقافت دی دھڑکن وی ہے۔
زیبا بختیار

زیبا بختیار (اردو: زیبا بختیار، کنوں) ہِک معروف پاکستانی فلم اَتے ٹی وی اداکارہ اَتے ڈائریکٹر ہِے۔ انّھاں نے آپݨے کَم کار داَغاز پی ٹی وی دے ڈرامہ "انار کلی (1988ء)" نال کِیتا۔ انّھاں نے بالی ووڈ وِچ آپݨے کَم دا اَغاز 1991ء وِچ فلم "حنا" نال کِیتا۔ انّھاں دی شادی عدنان سمیع نال تھئی اَتے علیحدہ وی خبراں دا حِصّہ بݨی۔

## دورِ اداکاری
پی ٹی وی اُتے ڈراما انار کلی وِچ آپݨی پرفارمنس ݙکھاوݨ دے بعد اُوہ فِلم "حنا" وِچ آئی۔ 

## ذاتی حیاتی
زیبا بختیار پاکستان دے سابق اٹارنی جنرل یحیٰی بختیار دی دِھی ہِے۔ جہڑے ہِک کوئٹہ دے پٹھاݨ ہَن۔ انّھاں دے امّاں ہنگری نال تعلق رکھین٘دی ہَئی۔ 1995ء وِچ فلم سنگم وِچ کَم کرݨ دے بعد انّھاں نے ڳائیک عدنان سمیع خان نال شادی کِیتی جہڑی صرف 1997ء وِچ ای طلاق اُتے مُک ڳئی۔ این٘دے کنوں انّھاں دا پُتر اذان سمیع خان جہڑا آپ وی ہِک نو آموز فلم پروڈیوسر ہے۔

## حوالے

ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:کنیئرڈ کالج دے فضلا
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:برطانوی نژاد پاکستانی شخصیتاں
ونکی:کوئٹہ دیاں شخصیتاں
ونکی:ایرانی نژاد پاکستانی شخصیتاں
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:ہندی فلمی اداکارہ
ونکی:ہندی فلمی اداکار زنانیاں
زرنش خان

زرنش خان (اردو: زرنش خان، کنوں) ہِکپاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ہِے۔ اُوہ اردو ٹیلی ویژن دے سیریل وِچ آپݨی اداکاری کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِے۔ زرنش نے "سسرال میرا (2015ء)" وِچ علیزہ دا کردار ادا کِیتا ہے  جین٘دے کِیتے انّھاں کوں بہترین سوپ اداکارہ دا ہم ایوارڈ مِلیا۔ بعد وِچ انّھاں نے "اے زندگی (2015ء)" وِچ سمرہ اَتے "صحرا میں سفر (2015ء)" وِچ اقراء دا کردار ادا کِیتا۔ انّھاں نے ہم ایوارڈز وِچ بہترین معاون اداکارہ کِیتے نامزدڳی حاصل کِیتی۔ اُوہ ٻئے تعریفی سیریلز "لاج (2016ء)، سن یارا، من چاہی (2017ء)، دی اجازت (2018ء)اَتے ایک محبت کافی ہے(2018-19ء) " وِچ وی ہِک اہم کردار وِچ نظری۔  

## کَم کار آلی حیاتی

#### ٹیلی فلم
زرنش نے تلّے ݙتّے ڳئے ٹیلی فلماں وِچ کَم کِیتا:

## ایوارڈز اَتے نامزدڳیاں

## حوالے

ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
فلپ لینارڈ

**فلپ لینارڈ** جرمنی دے ہک طبیعیات دان ہن، جینکوں1905ء وچ نوبل انعام برائے طبیعیات ݙتا ڳیا جیندی وجہ ایٹم بم دی ہک وجہ  اہم جز مطلب کیتھوڈ شعاعیں دی دریافت دی ہئی۔

## حوالہ
زینب شبیر

زینب شبیر (اردو: زینب شبیر، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ: 26 جون 1998ء) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہہِے۔ زینب نے بالترتیب ہم ٹی وی اَتے ایل ٹی این فیملی اُتے نشر تھیوݨ آلے "سانوری (2018ء)" اَتے "ایمان (2019ء)" وِچ مرکزی کردار ادا کِیتا ہے۔ انّھاں کنوں اَن٘ج انّھاں نے "پیا نام کا دیا (2019ء)"، "ملال یار (2019ء)"، اَتے "مہر پوش (2020ء)" وِچ معاون کردار ادا کِیتا اَتے نظری ڈراما "حقیقت (2019ء)"، "مکافات (2020ء)" اَتے "دیکھا (2020ء)" وِچ معمولی کردار ادا کِیتے ہِن۔ زینب کوں آخری واری جیو ٹی وی دے ڈرامے "مہر پوش" وِچ بطورِ آیت ݙِٹّھا ڳِیا ہَئی جین٘دے وِچ عائزہ خان اَتے دانش تیمور وی مرکزی کردار وِچ ہَن۔

## ٹیلی ویژن

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹی وی دیاں اداکارائیں
زینب قیوم

زینب قیوم (اردو: زینب قیوم، کنوں) (ڄَمّݨ دا سال: 1975ء) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ، ٹیلی ویژن دی میزبان اَتے سابقہ ماڈل ہِے۔ اِنّھاں نے 2004ء وِچ لکس سٹائل ایوارڈز دا سال دی بہترین ماڈل دا خطاب جِتّیا۔ زینب قیوم دے کَمّاں وِچ "ریاست، سرکار صاحب، محبت اب نہیں ہوگی، یہ زندگی ہے، پھر وہی محبت" شامل ہِن۔

## فلمو گرافی

### فلم

* 2014ء - سلطانت
* 2015ء - جوانی پھر نہیں آنی

### ٹیلی ویژن

* 2005ء - ریاست
* 2007ء - سرکار صاحب
* 2008ء - یہ زندگی ہے
* 2010ء – 2011ء - ڈیڈی
* 2014ء – میرے ہمدم میرے دوست
* 2015ء – ایک تھی مثال
* 2017ء – یقین کا سفر
* 2019ء – دو بول

## ایوارڈز اَتے نامزدڳیاں

* 2004ء - لکس اسٹائل اعزاز، سال دی بہترین ماڈل
* 2006ء - انڈس اسٹائل ایوارڈ، ݙاڈھی اسٹائلیش ٹی وی اداکارہ

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:کنیئرڈ کالج دے فضلا
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
مارکونی

### گلیلمو مارکونی

گلیلمو مارکونی (25 اپریل 1874 – 20 جولائی 1937) ہک اطالوی موجد تے الیکٹریکل انجینئر ہن، جنہاں کوں ریڈیو مواصلات دے نظام دی ایجاد تے ترقی کیتے مشہور کیتا ڳیا۔ انہاں دے کم جدید وائرلیس کمیونیکیشن دی بنیاد رکھی تے انہاں کوں 1909 وچ فزکس دا نوبل انعام ݙتا ڳیا۔ مارکونی کوں اکثر "ریڈیو دا باپ" آکھیا ویندے۔  

### شروعاتی زندگی تے تعلیم
مارکونی اٹلی دے شہر بولونیا وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے والد ہک امیر زمیندار ہن تے والدہ آئرلینڈ نال تعلق رکھݨ والی ہن۔ مارکونی اپݨی تعلیم بولونیا تے فلورنس وچ حاصل کیتی تے بعد وچ لیورنو دے ہک ادارے وچ داخلہ گھدا۔ انہاں کوں فزکس تے الیکٹریکل سائنس وچ گہری دلچسپی ہئی۔  

### ریڈیو دی ایجاد
1890 دے ݙہاکے وچ، مارکونی ریڈیو ویز دے ذریعے پیغامات پڄاوݨ تے کم شروع کیتا۔ 1895 وچ، انہاں ہک اینجھا نظام تیار کیتا جیڑھا ریڈیو سگنلز کوں دور تک پڄاوݨ دے قابل ہئی۔ انہاں اپݨی ایجاد دا مظاہرہ کیتا تے 1896 وچ برطانیہ ہجرت کر ڳئے، جتھاں انہاں اپݨی کمپنی "مارکونی وائرلیس ٹیلیگراف کمپنی" قائم کیتی۔  

1899 وچ، مارکونی انگلینڈ توں فرانس تک ریڈیو سگنلز پڄاوݨ وچ کامیابی حاصل کیتی۔ 1901 وچ، انہاں اپݨی سب توں وݙی کامیابی حاصل کیتی جݙاں انہاں بحر اوقیانوس پار ریڈیو سگنلز پڄاوݨ وچ کامیابی حاصل کیتی۔ ایہ کارنامہ انہاں انگلینڈ دے کارن وال توں نیو فاؤنڈ لینڈ تک سگنلز پڄاوݨ نال حاصل کیتا۔  

### نوبل انعام تے بعد دے کم
1909 وچ، مارکونی کوں کارل فرڈیننڈ براون دے نال فزکس دا نوبل انعام ݙتا ڳیا۔ انہاں دے کم ریڈیو ٹیکنالوجی کوں ترقی ݙتی تے ایں ٹیکنالوجی کوں تجارتی تے فوجی استعمال کیتے قابل بݨایا۔  

پہلی عالمی جنگ دے دوران، مارکونی ریڈیو ٹیکنالوجی کوں فوجی مقاصد کیتے استعمال کیتا۔ بعد وچ، انہاں مختصر لہراں (شورٹ ویوز) تے مائیکرو ویوز تے کم کیتا، جیڑھیاں جدید ریڈیو تے ریڈار سسٹمز دی بنیاد بݨیاں۔  

### ذاتی زندگی تے وفات
مارکونی دیاں ٻہوں ساریاں شادیاں تھئیاں تے انہاں دے کئی ٻال ہن۔ او اپݨے آخری ݙینہاں وچ اٹلی واپس آئے تے 20 جولائی 1937 کوں روم وچ انہاں دا انتقال تھی ڳیا۔  

### ورثہ
گلیلمو مارکونی دی ایجادات دنیا وچ مواصلات دے طریقے کوں بدل ݙتا۔ انہاں دے کم جدید وائرلیس کمیونیکیشن، ریڈار، تے ٻہوں ساریاں ٹیکنالوجیز دی بنیاد رکھی۔ انہاں کوں ہک سائنسی انقلاب دا ہیرو منیا ویندے تے انہاں دا ناں سائنس تے ٹیکنالوجی دی تاریخ وچ ہمیشہ یاد رکھیا ویسے۔
کارل فرڈیننڈ براون

### کارل فرڈیننڈ براون
کارل فرڈیننڈ براون (6 جون 1850 – 20 اپریل 1918) ہک جرمن فزکس دان تے موجد ہن، جنہاں کوں الیکٹرانکس تے ریڈیو کمیونیکیشن وچ انہاں دے کم کیتے مشہور کیتا ڳیا۔ انہاں کوں 1909 وچ گلیلمو مارکونی دے نال فزکس دا نوبل انعام ݙتا ڳیا۔ براون کیتھوڈ رے ٹیوب (CRT) دی ایجاد تے ترقی وچ اہم کردار ادا کیتا، جیڑھا بعد وچ ٹیلی ویژن تے آسلسکوپ جیہاں ٹیکنالوجیز وچ استعمال تھیا۔  

### شروعاتی زندگی تے تعلیم
براون جرمنی دے شہر فولڈا وچ پیدا تھئے۔ انہاں ماربرگ یونیورسٹی تے برلن یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کیتی تے 1872 وچ پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی۔ انہاں اپݨے کیریئر دا آغاز ہک استاد دے طور تے کیتا تے بعد وچ مختلف یونیورسٹیاں وچ پروفیسر دے طور تے کم کیتا۔  

### سائنسی کم تے ایجادات
براون دے کم دا مرکز الیکٹریکل انجینئرنگ تے فزکس ہئی۔ انہاں دیاں اہم ایجادات تے دریافتاں وچ شامل ہن:  

### کیتھوڈ رے ٹیوب (CRT)
براون 1897 وچ کیتھوڈ رے ٹیوب ایجاد کیتی، جیڑھا بعد وچ ٹیلی ویژن، کمپیوٹر مانیٹر، تے آسلسکوپ جیہاں ڈیوائسز وچ استعمال تھیا۔ ایہ ایجاد الیکٹرانکس دی دنیا وچ ہک انقلاب ثابت تھئی۔  

### ریڈیو کمیونیکیشن
براون ریڈیو سگنلز کوں بہتر کرݨ کیتے ہک نظام تیار کیتا، جیڑھا مارکونی دے نظام نال ملدا ہئی۔ انہاں ریڈیو ٹرانسمیشن کوں زیادہ موثر بݨاوݨ کیتے ہک "براون ٹیوب" ایجاد کیتی، جیڑھا ریڈیو ویز کوں زیادہ دور تک پڄاوݨ وچ مددگار ثابت تھئی۔  

### سیمی کنڈکٹر تے ریڈیو ویز
براون سیمی کنڈکٹر مواد تے وی کم کیتا تے ریڈیو ویز دی ترسیل تے استقبال کوں بہتر بݨاوݨ وچ اہم کردار ادا کیتا۔  

### نوبل انعام
1909 وچ، براون کوں گلیلمو مارکونی دے نال فزکس دا نوبل انعام ݙتا ڳیا۔ ایہ انعام ریڈیو کمیونیکیشن وچ انہاں دے کم تے کیتھوڈ رے ٹیوب دی ایجاد کیتے ݙتا ڳیا۔  

### آخری ایام تے وفات
پہلی عالمی جنگ دے دوران، براون امریکہ وچ ہن تے جنگ دے بعد او جرمنی واپس نہ آسڳے۔ انہاں دا انتقال 20 اپریل 1918 کوں نیویارک شہر وچ تھیا۔  

### ورثہ
کارل فرڈیننڈ براون دی ایجادات الیکٹرانکس تے کمیونیکیشن ٹیکنالوجی کوں تبدیل کر ݙتا۔ انہاں دی کیتھوڈ رے ٹیوب ایجاد جدید ڈسپلے ٹیکنالوجی دی بنیاد رکھی تے انہاں دے ریڈیو سسٹمز وائرلیس کمیونیکیشن کوں ترقی ݙتی۔ انہاں دا ناں سائنس تے ٹیکنالوجی دی تاریخ وچ ہمیشہ یاد رکھیا ویسے۔
جوہانس ڈیڈرک وان ڈیر والز

### جوہانس ڈیڈرک وان ڈیر والز

جوہانس ڈیڈرک وان ڈیر والز (23 نومبر 1837 – 8 مارچ 1923) ہک ولندیزی (ڈچ) فزکس دان ہن، جنہاں کوں گیساں تے مائعات دیاں خصوصیات کوں سمجھݨ وچ انہاں دے کم کیتے مشہور کیتا ڳیا۔ انہاں "وان ڈیر والز فورسز" دی دریافت کیتی، جیڑھے مالیکیولز دے درمیان کمزور قوتیں ہن تے کیمسٹری تے فزکس وچ اہم کردار ادا کریندے ہن۔ انہاں دے ایں کم کیتے انہاں کوں 1910 وچ فزکس دا نوبل انعام ݙتا ڳیا۔  

### شروعاتی زندگی تے تعلیم
وان ڈیر والز ہالینڈ دے شہر لیڈن وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے والد غریب ہن، تے انہاں کوں اپݨی تعلیم کیتے سخت محنت کرݨی پئی۔ انہاں ابتدائی تعلیم اپݨے گھر دے نیڑے حاصل کیتی تے بعد وچ لیڈن یونیورسٹی وچ داخلہ گھدا۔ انہاں ریاضی تے فزکس وچ مہارت حاصل کیتی تے 1873 وچ اپݨی ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی۔  

### وان ڈیر والز مساوات
وان ڈیر والز دا سب توں وݙا کارنامہ "وان ڈیر والز مساوات" ہئی، جیڑھا گیساں دے رویے کوں بیان کریندا ہئی۔ ایہ مساوات گیساں دے مالیکیولز دے درمیان قوتاں تے حجم کوں مدنظر رکھیندی ہئی، جیڑھا آئیڈیل گیس لاں توں مختلف ہئی۔ ایہ مساوات گیساں تے مائعات دے رویے کوں سمجھݨ وچ انتہائی اہم ثابت تھئی تے بعد وچ تھرموڈینامکس تے کیمسٹری وچ وسیع پیمانے تے استعمال تھئی۔  

### وان ڈیر والز فورسز
وان ڈیر والز مالیکیولز دے درمیان کمزور قوتاں کوں دریافت کیتا، جیڑھے بعد وچ "وان ڈیر والز فورسز" دے ناں نال مشہور تھئے۔ ایہ قوتاں کیمسٹری وچ مالیکیولز دے جڑݨ، مائعات دے رویے، تے ٻہوں سارے حیاتیاتی تے کیمیائی عملاں وچ اہم کردار ادا کریندے ہن۔  

### نوبل انعام تے اعزازات
1910 وچ، وان ڈیر والز کوں فزکس دا نوبل انعام ݙتا ڳیا۔ ایہ انعام انہاں دے گیساں تے مائعات دے رویے کوں سمجھݨ وچ انہاں دے کم کیتے ݙتا ڳیا۔ انہاں دے کم سائنس دے میدان وچ ہک نویں دور دا آغاز کیتا تے انہاں کوں ہک عظیم سائنسدان دے طور تے تسلیم کیتا ڳیا۔  

### آخری ایام تے وفات
وان ڈیر والز اپݨی زندگی وچ سائنس دے میدان وچ وݙے کم کیتے۔ انہاں دا انتقال 8 مارچ 1923 کوں ایمسٹرڈیم، ہالینڈ وچ تھیا۔  

### ورثہ
جوہانس ڈیڈرک وان ڈیر والز دے کم فزکس تے کیمسٹری دے میدان وچ انقلاب برپا کر ݙتا۔ انہاں دی مساوات تے دریافتاں سائنسدانوں کوں گیساں تے مائعات دے رویے کوں بہتر طور تے سمجھݨ وچ مدد ݙتی۔ انہاں دا ناں سائنس دی تاریخ وچ ہمیشہ یاد رکھا ویسے تے انہاں دے کم جدید سائنس دی بنیاد رکھی۔
ولہیم وین

### ولہیم وین
ولہیم وین (13 جنوری 1864 – 30 اگست 1928) ہک جرمن فزکس دان ہن، جیڑھا تھرمل ریڈی ایشن (حرارتی شعاع ریزی) تے انہاں دے کم کیتے مشہور ہا۔ انہاں وینز ڈسپلیسمنٹ لا دی دریافت کیتی، جیڑھا ایہ ݙسیندا ہے کہ گرم چیزاں توں نکلݨ والیاں شعاعاں دی طول موج کیویں تبدیل تھیندی ہے۔ انہاں دے ایں کم کیتے انہاں کوں 1911 وچ فزکس دا نوبل انعام ݙتا ڳیا۔  

### شروعاتی زندگی تے تعلیم
ولہیم وین پروشیا (ہݨ جرمنی) دے شہر گفکن وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے والد زمیندار ہن، تے انہاں دی تعلیم گھر تے شروع تھئی۔ انہاں گوٹنگن یونیورسٹی تے برلن یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کیتی تے 1886 وچ اپݨی ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی۔ انہاں اپݨے کیریئر دا آغاز ہک استاد دے طور تے کیتا تے بعد وچ مختلف یونیورسٹیاں وچ پروفیسر دے طور تے کم کیتا۔  

### وینز ڈسپلیسمنٹ لا
ولہیم وین دا سب توں وݙا کارنامہ "وینز ڈسپلیسمنٹ لا" دی دریافت ہئی۔ ایہ لا ایہ ݙسیندا ہے کہ گرم چیزاں توں نکلݨ والیاں شعاعاں دی طول موج انہاں دی حرارت دے نال کیویں تبدیل تھیندی ہے۔ ایہ دریافت تھرمل ریڈی ایشن کوں سمجھݨ وچ انتہائی اہم ثابت تھئی تے بعد وچ کوانٹم فزکس دی بنیاد بݨئی۔  

### وینز ریڈی ایشن لا
وین ہک ٻیا اہم کم "وینز ریڈی ایشن لا" دی صورت وچ کیتا۔ ایہ لا ایہ ݙسیندا ہے کہ گرم چیزاں توں نکلݨ والی شعاعاں دی شدت کیویں انہاں دی طول موج تے حرارت تے منحصر ہوندی ہے۔ ایہ لا بعد وچ میکس پلانک دی کوانٹم تھیوری دی بنیاد بݨی ہئی۔  

### نوبل انعام تے اعزازات
1911 وچ، ولہیم وین کوں فزکس دا نوبل انعام ݙتا ڳیا۔ ایہ انعام انہاں دے تھرمل ریڈی ایشن تے انہاں دے کم کیتے ݙتا ڳیا۔ انہاں دے کم فزکس دے میدان وچ ہک نویں دور دا آغاز کیتا تے انہاں کوں ہک عظیم سائنسدان دے طور تے تسلیم کیتا ڳیا۔  

### آخری ایام تے وفات
ولہیم وین اپݨی زندگی وچ سائنس دے میدان وچ وݙے کم کیتے۔ انہاں دا انتقال 30 اگست 1928 کوں میونخ، جرمنی وچ تھیا۔ 

### ورثہ
ولہیم وین دے کم فزکس دے میدان وچ انقلاب برپا کر ݙتا۔ انہاں دیاں دریافتاں سائنسدانوں کوں تھرمل ریڈی ایشن تے کوانٹم فزکس کوں سمجھݨ وچ مدد ݙتی۔ انہاں دا ناں سائنس دی تاریخ وچ ہمیشہ یاد رکھا ویسے تے انہاں دے کم جدید سائنس دی بنیاد رکھی۔
گوستاف ڈالین

### گستاف ڈالین (Gustaf Dalén)
گستاف ڈالین، جیندا پورا ناں نلس گستاف ڈالین ہئی، ہک سویڈش انجینئر تے موجد ہن۔ او 30 نومبر 1869 کوں سویڈن دی ہک وستی سٹینسفورس وِچ پیدا تھئے۔ گستاف ڈالین اپݨی زندگی وِچ روشنی دے نظاماں تے ٹیکنالوجی وِچ وݙے کم کیتے، خاص طور تے لائٹ ہاؤساں تے سمندری روشنی دے نظاماں وِچ۔ انہاں اپݨے کم دی وجہ توں 1912 وِچ فزکس دا نوبل انعام وی جتیا۔

### شروعاتی زندگی تے تعلیم
گستاف ڈالین دا تعلق ہک سادہ کسان گھرانے نال ہئی۔ او بچپن توں ہی ایجادات تے سائنس وِچ دلچسپی رکھدے ہن۔ اُنہاں اپݨی تعلیم گوٹھے دے سکول توں شروع کیتی تے بعد وِچ انجینئرنگ وِچ مہارت حاصل کرݨ کیتے سویڈن دے مشہور انسٹیٹیوٹ چلے ڳئے۔ اُنہاں دی محنت تے لگن اُنہاں کوں ہک ماہر انجینئر بݨا ݙتا۔

### کم تے ایجادات
گستاف ڈالین اپݨی کمپنی "AGA" (ایکٹیبولاگٹ گیس ایکومولیٹر) وِچ وݙے کم کیتے۔ اُنہاں دی سب توں وݙی ایجاد "سولر ویلو" ہئی، جیڑھی لائٹ ہاؤساں وِچ خودکار طریقے نال روشنی کوں کنٹرول کریندی ہئی۔ ایہ ایجاد سمندری جہازاں کیتے رستہ ݙکھاوݨ وِچ بہت مددگار ثابت تھئی۔ اُنہاں دی ہک ٻئی مشہور ایجاد "ڈالن لائٹ" ہئی، جیڑھی گیس دے ذریعے روشنی پیدا کریندی ہئی تے ایہ لائٹ ہاؤساں وِچ استعمال تھیندی ہئی۔

### نوبل انعام تے اعزازات
1912 وِچ، گستاف ڈالین کوں فزکس دا نوبل انعام ݙتا ڳیا۔ ایہ انعام اُنہاں دی ایجادات تے روشنی دے نظاماں وِچ اُنہاں دے کم دی وجہ توں ݙتا ڳیا۔ اُنہاں دی ایجادات نہ صرف سمندری سفر کوں محفوظ بݨایا بلکہ انسانی زندگی کوں وی آسان کیتا۔

### ذاتی زندگی تے انتقال
گستاف ڈالین دی شادی الزا اینڈرسن نال تھئی تے اُنہاں دے چار ٻال ہن۔ 1912 وِچ ہک حادثے وِچ اُنہاں دی بینائی چلی ڳئی، پر اُنہاں ہمت نہ ہاری تے اپݨے کم کوں جاری رکھیا۔ او 9 دسمبر 1937 کوں انتقال کر ڳئے، پر اُنہاں دیاں ایجادات تے کم ہݨ وی اُنہاں دی یاد تازہ کر ݙیندیاں ہن۔

### ورثہ
گستاف ڈالین دا ورثہ ہک عظیم موجد تے انجینئر دے طور تے قائم ہئی۔ اُنہاں دیاں ایجادات نہ صرف سویڈن بلکہ پوری دنیا وِچ روشنی دے نظاماں کوں بہتر بݨایا۔ اُنہاں دی کہانی ہک اینجھے انسان دی کہانی ہئی جئیں اپݨی محنت تے لگن نال دنیا کوں تبدیل کر ݙتا ہئی۔
ہیک کیمرلنگ اونس

### ہیک کیمرلنگ اونس
ہیک کیمرلنگ اونس (Heike Kamerlingh Onnes) دی کہانی ہک اینجھے سائنسدان دی کہانی ہئی جئیں اپݨی محنت تے لگن نال سائنس دے میدان وِچ وݙے کارنامے انجام ݙتے۔  ہیک کیمرلنگ اونس ہک ڈچ فزکس دان ہن، جیڑھے 21 ستمبر 1853 کوں ڈچ لینڈ دے شہر خروننگن وِچ پیدا تھئے۔ اُونہاں کوں سپر کنڈکٹیویٹی (Superconductivity) دی دریافت دی وجہ توں مشہوری ملی، جیڑھا فزکس دا ہک اہم تصور ہئی۔ اُنہاں دی ایہ دریافت سائنس دے میدان وِچ ہک انقلاب ثابت تھئی تے اِیں ڳالھ کیتے اُنہاں کوں 1913 وِچ فزکس دا نوبل انعام ݙتا ڳیا۔

### شروعاتی زندگی تے تعلیم
ہیک کیمرلنگ اونس دی تعلیم خروننگن یونیورسٹی وِچ تھئی، جتھوں اُنہاں فزکس وِچ ماسٹر دی ڈگری حاصل کیتی۔ بعد وِچ اُنہاں جرمنی دے شہر ہائیڈلبرگ وِچ وی تعلیم حاصل کیتی، جتھوں اُنہاں اپݨی تحقیق کوں اڳوں تے ودھایا۔ اُنہاں دی تعلیمی زندگی وِچ اُنہاں دے استاداں اُنہاں دی صلاحیت کوں سنڄاتا تے اُنہاں کوں سائنس دے میدان وِچ اڳوں تے ودھݨ کیتے حوصلہ افزائی کیتی۔

### کیریئر تے تحقیق
1882 وِچ، ہیک کیمرلنگ اونس کوں لیڈن یونیورسٹی وِچ فزکس دا پروفیسر مقرر کیتا ڳیا۔ اِتھاں اُنہاں اپݨی تحقیق دا آغاز کیتا تے ٹھنڈک (Low Temperature Physics) دے میدان وِچ کم کرݨ شروع کیتا۔ اُنہاں دی سب توں وݙی دریافت "سپر کنڈکٹیویٹی" ہئی، جیڑھی اِیہو جہیں ہئی جو کجھ دھاتاں انتہائی ٹھڈھے درجہ حرارت تے بغیر کہیں رکاوٹ دے بجلی کوں گزار سڳدیاں ہن۔ اِیں دریافت سائنس دے میدان وِچ نویں دروازے کھول ݙتے۔

اُونہاں 1908 وِچ ہیلیم گیس کوں مائع شکل وِچ تبدیل کرݨ وِچ کامیابی حاصل کیتی، جیڑھا اِیں وقت کیتے ہک وݙا کارنامہ ہئی۔ اِیں ڳالھ اُنہاں کوں انتہائی ٹھڈھے درجہ حرارت تے تحقیق کرݨ وِچ مدد ݙتی۔

### نوبل انعام تے اعزازات
1913 وِچ، ہیک کیمرلنگ اونس کوں فزکس دا نوبل انعام ݙتا ڳیا۔ اِیہ انعام اُنہاں دی "سپر کنڈکٹیویٹی" دی دریافت تے انتہائی ٹھڈھے درجہ حرارت تے اُنہاں دے کم دی وجہ توں ݙتا ڳیا۔ اُنہاں دی تحقیق نہ صرف فزکس دے میدان وِچ نویں راہاں کھولیاں بلکہ جدید ٹیکنالوجی کوں وی متاثر کیتا۔
ذاتی زندگی تے انتقال  
ہیک کیمرلنگ اونس دی شادی ماریا ایڈریانا وِلمینا (Maria Adriana Wilhelmina) نال تھئی تے اُنہاں دے ٻال وی ہن۔ اُنہاں دی زندگی وِچ اُنہاں دے خاندان اُنہاں کوں ہمیشہ سپورٹ کیتا۔ اُنہاں دا انتقال 21 فروری 1926 کوں لیڈن، ڈچ لینڈ وِچ تھیا۔

### ورثہ
ہیک کیمرلنگ اونس دا ورثہ ہک عظیم سائنسدان دے طور تے قائم ہئی۔ اُنہاں دی دریافت "سپر کنڈکٹیویٹی" جدید سائنس تے ٹیکنالوجی کوں گہرا اثر پاتا۔ اُنہاں دی کہانی اِیں ڳالھ دی مثال ہئی جو محنت تے لگن نال انسان وݙے توں وݙے کارنامے انجام ݙے سڳدا ہئی۔
عبد المجید اول

سلطان عبدالحمید اول 25 جنوری 1725ء کوں استنبول وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے والد دا ناں سلطان احمد ثالث ہئی تے والدہ دا ناں رابعہ شرمی سلطان ہئی۔
## دور حکومت
عبدالحمید اول ہک امن پسند تے نرم دل بادشاہ ہن۔ انہاں نے سلطنت عثمانیہ کوں جنگاں توں بچاوݨ دی کوشش کیتی تے اصلاحات نافذ کیتیاں۔ پر انہاں دے دور وچ سلطنت عثمانیہ کوں کئی مشکلات دا سامݨا کرنا پیا۔ روس نال جنگ وچ شکست تھئی تے کریمیا روس دے قبضے وچ ݙے ݙتا ڳیا۔

انہاں دے دور دے اہم واقعات اے ہن:
* 1774: روس تے سلطنت عثمانیہ دے درمیان معاہدہ کوچک کناری تھیا۔ ایندے تحت کریمیا کوں روس دے حوالے کر ݙتا گیا۔
* 1787-1792: روس تے سلطنت عثمانیہ دے درمیان ٻئی جنگ تھئی جیندے وچ وی سلطنت عثمانیہ کوں شکست تھئی۔
* 1789: فرانسیسی انقلاب تھیا جیندے اثرات سلطنت عثمانیہ تے وی پئے۔

## وفات
سلطان عبدالحمید اول 7 اپریل 1789 کوں وفات پا ڳئے۔ انہاں دی وفات دے بعد انہاں دے پتر سلیم ثالث تخت تے ٻیٹھے۔
## شخصیت
سلطان عبدالحمید اول دی شخصیت دے بارے وچ مؤرخین دی مختلف رائے ہے۔ بعض انہاں کوں ہک کمزور بادشاہ سمجھدے ہن جݙکہ بعض انہاں کوں ہک امن پسند تے اصلاح پسند بادشاہ قرار ݙیندے ہن۔

## حوالے
بُت ملتان

ملتان دی شہرت اچ قدیم عہد دے آدیتہ دیوتا دے ایں طلائی بُت دا ٻہوں وݙا حصہ ہے۔ جیندی وجہ نال ملتان ’’بیت الذاہب‘‘ یعنی سونے دا گھر سݙویجا۔ مسعودی (915ء )لکھدا ہے جو ملتان دی سرحدی اسلامی ریاست دے امیر دے کول فوج تے دولت ہے، ملتان دے تابع ایندے چارے پاسے ہک لکھ ویہہ ہزار دیہات شمار اچ آندن۔ اتھائیں مشہور بُت خانہ ہے۔

## حوالہ
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
بہاولپور دربار

بہاولپور دی عظیم خدمات دے پیش نظر علامہ اقبال ریاست بہاولپور دی اسلام تے علم دوستی دی تعریف کیتی ،سرائیکی ریاست بہاولپور کوں اے اعزاز حاصل اے جو ایندی شان وچ علامہ اقبال’’دربار بہاولپور‘‘ دے ناں تے طویل قصیدہ لکھیا۔ 

تفصیل ایویں ہے جو 1903ء وچ جشن تاج پوشی تقریب وچ وائسرائے ہند، والیان ریاست ہائے متحد ہندوستان تے پوری دنیاں وچوں اکابر آئے ہوئے ہن۔ علامہ اقبال کوں وی ایں کٹھ وچ شریک تھیوݨ دی دعوت ہئی ، علامہ اقبال آوݨ دی اطلاع بھیجی تے آکھیا ہا جو او ایں موقع تے قصیدہ پڑھسن پر کہیں وجہ توں او نہ آ سڳیے پر دربار بہاولپور دے ناں تے قصیدہ لکھیا جو کتاب باقیات اقبال وچ درج ہے قصیدے دا رنگ ݙیکھو، ایندے وچ بہشت بریں وانگے سوہݨی تے من موہݨی سرائیکی دھرتی دی تصویر کشی کیتی ڳی اے ۔ پنجاب بارے ’’ہیں اہل نظر کشور پنجاب سے بیزار‘‘ آکھݨ آلے علامہ اقبال سرائیکی سلطنت اَتے ایں زمین دی کتنی تعریف کیتی اے ؟ ایہا ساری گاٖلھ سوچ وچار ، غور و فکر اَتے سݨݨ سمجھݨ نال تعلق رکھیندی اے ، علامہ اقبال دی اے وی عظمت اے جو انہاں ایں طویل قصیدے وچ نواب بہاولپور کوں اے وی آکھیے جو ’’بادشاہواں دی عبادت ہے، رعیت پروری ‘‘اتھوں اندازہ تھیندے جو علامہ اقبال قصیدے وچ نصیحت تے ہدایت دے پہلو کوں نظر انداز نی کیتا۔ ایہا انہاں دی وݙائی اے ۔

## حوالہ
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
بی بی جیوندی

بی بی جیوندی دا اصل ناں جند وڈی ہاجیرھی حضرت سید جلال بن سید حمید دی دختر ہن ۔ سید جلال حضرت مخدوم سید جلال بخاری دے فرزند سید بہائو الدین دی اولاد وچوں ہن ۔ بی بی جیوندی وݙی مستجاب الدعوات اَتے عابدہ و زاہدہ خاتون ہن ۔ انہاں دا انتقال اُچ اچ  805ہجری وچ تھیا اَتے 900ہجری وچ خراسان دے بادشاہ محمد دلشاد نے آپ دا موجودہ مقبرہ تعمیر کرایا۔ 1233ہجری وچ اچانک دریائے ہاکڑہ وچ طغیانی آئی تاں ایں مقبرے دا اَدھا حصہ منہدم تھی ڳیا۔ 

## حوالہ
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
بہاولپور دا عجائب گھر

اے عجائب گھر وی ٻہوں اہم جاہ ہے ۔ ایندے وچ کئی تریخی ، ثقافتی تے عام دلچسپی دیاں شہیں کافی تعداد وچ جمع کر ݙتیاں ڳئیاں ہن ۔ ٻہوں پراݨے وقتاں دیاں پوشاکاں، زیور اَتے سکے وغیرہ رکھیے ڳن ۔ انہاں شہیں کوں ٻہوں سوہݨے ڈھنگ نال سجایا ڳے ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
بیرسٹر جگدیش چندر بتراؔ

1938ء اچ غضنفر گڑھ ضلع مظفر گڑھ اچ پیدا تھئے ۔ بھارت دے ممتاز قانون دان ہن، اتھاں سرائیکی زبان و ادب کیتے خدمات سر انجام ݙتین او لائق صد تحسین ہن۔ سرائیکی ساہتیہ سنگم نامی تنظیم دا قیام، ماہنامہ ’’ سرائیکی انٹرنیشنل ‘‘دا اجراء سرائیکی زبان نال انہاں دی والہانہ لگاؤ دا ثبوت ہے ۔ بھارت اچ سرائیکی کنونشن منعقد کرایا۔ اتھوں سرائیکی دانشوراں کوں دعوت ݙیوݨ کیتے خود پاکستان آئے ۔ قیام پاکستان توں پہلے والدین دے نال سرائیکی وسیب دے مختلف شہراں اچ قیام ریہا۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
بھگوان چمن المعروف نقش صحرائی

بھگوان چمن المعروف نقش صحرائی مظفر گڑھ اچ پیدا تھئے۔ ہفت روزہ تیج دہلی دے مدیر تے معاون ریہے۔ کالم نگار تے چنڳے صحافی ہن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
باوا کرشن گوپال مغموم

18 دسمبر 1917ء موضع داؤد خیل اچ پیدا تھئے۔ تلوک چند محروم توں اصلاح گھدی ، انہاں رابطیاں دی وجہ توں سرائیکی وسیب آوݨ ونجٖݨ لڳیا راہندا ریہا۔ بھارت اچ چندی گڑھ اچ ریہے۔ ول ہک عرصہ تلاش معاش اچ امریکا، کینیڈا دا وی سفر کیتا۔ متعدد شعری مجموعے شائع تھی تے مقبول عام ہن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
بھگوان داس اعجاز

بر صغیر دے ممتاز دوہانگار بھگوان داس اعجاز بہاولپور اچ پیدا تھئے تے بصد افتخار انہاں پاک و ہند دے ادبی جرائد اچ ایں حقیقت کوں آشکار کیتا۔ ’’ گنگا جمنا‘‘ شعری مجموعہ کوں ادبی حلقیاں اچ خاص پذیرائی ملی ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
بشیر لعل دھون

1925ء اچ چنیوٹ اچ پیدا تھئے ۔قلمی ناں بشیر پردیب ہا، اتر پردیش سرکار دے پبلک ورکس ڈیپارٹمنٹ دے ریسرچ انسٹیٹیوٹ اچ بطور ڈپٹی ڈائریکٹر (سائنسدان ) ریہے۔ پنج افسانوی مجموعے پیاس کاجل اور دھواں ، پھر سے اجنبی ، پہلی بار ، ٹکڑے ٹکڑے آئینہ شائع تھئے۔ ملتان اچ وی کجھ عرصہ زیر تعلیم ریہے ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
بخاری لائبریری

ملتان چھائونی اچ سید عبدالغنی بخاری نے اپݨی ذاتی جائیداد تے 1910ء اچ ہک لائبریری قائم کیتی جیندے اچ تقریباً چار ہزار مطبوعہ کتاباں دا خزانہ کٹھا کیتا ڳیا۔ تے سید سلیمان ندوی نے ایندا افتتاح کیتا۔ اے لائبریری انجمن نصرت الاسلام دے تحت قائم رہی۔

## حوالہ
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
بلند پور

آکھیا ویندے جو موضع بلند پور آباد تھیاں ہویاں گھٹ توں گھٹ ہک ہزار سال توں ودھ عرصہ تھی چکیا ہے ۔ایں وجہ توں تحصیل میلسی دا ایہہ ہک قدیم قصبہ ہے تے اپݨے علاقے دا مرکز ہے ۔ اتھاں یونین کونسل دا دفتر وی ہے ۔ ایں علاقے دی اکثریت پاک فوج اچ ملازم ہے ۔ کجھ آبادی کاشتکاری کر تے پیٹ پلیندی ہے ۔ اتھاں گورنمنٹ دی طرفوں سکول بݨایا ڳئے ۔ پر اتھاں علاج معالجے دیاں سہولتاں کائنی تے نہ ای کوئی بنک ہے ، پچھلے 30 سالاں توں ہک پرانچ پوسٹ آفس ہے ، جیں دی تکمیل نہ تھیوݨ دی وجہ توں اتھاں دے عوام کوں پنشن دے لین دین اچ اوکھ تھیندی ہے ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
بادشاہی مسجد جلہ جیم

آکھیا ویندے جو مغل شہنشاہ اکبر 1596ء اچ جلہ ارائیں دے شہر دے وچالے قلعہ بݨوایا تے نال مضبوط فصیل وی تعمیر کرائی ۔ جلال الدین دے پُتر مولوی رکن الدین شاہجہاں دے دور اچ اتھاں ہک وݙی سوہݨی مسیت بݨائی جیڑھی کاشی تے چوبکاری دا نادر نمونہ ہے ، جیکوں ݙیکھݨ نال فن تعمیر دی تے حسن ذوق دی داد ݙیوݨی پوندی ہے ، ایہہ سوہݨی مسیت اڄ وی اپݨی عظمت تے شان ݙکھویندی ہے تے اپݨے دور دی عظیم داستان سݨویندی ہے ،ضلع وہاڑی تے خاص طور تے میلسی دے علاقے اچ آوݨ آلے رہائشی ایں مسیت کوں ضرور ݙیکھندے ہن ،جیندے مینار اوں ویلھے دے بݨاوݨ آلے ہستیاں دی شان بیان کریندن ۔ مسیت دا برانڈہ تے مینار بعد اچ بݨائے ڳئے ہن ۔ جلہ جیم جیڑھا کݙاہیں وݙی اہمیت دا حامل ہئی ، ہُݨ تحصیل میلسی دا ہک نِکا جہا قصبہ ہے تے ایں ترقی یافتہ دور اچ غیر ترقی یافتہ علاقہ سمجھیا ویندے پر غور کریجے تاں ایں علاقے وچ ساݙی تریخی تے ثقافتی ورثہ موجود اے ، جنہاں کوں محفوظ کرݨ دی ݙاڈھی لوڑھ ہے ، مسیت فی الحال کجھ چنڳی حالت اچ ہے۔

ایں تریخی مسیت دے اندر لکڑ دے چار پِلر موجود ہن ، انہاں اُتے سوہݨی نقش و نگار دی کھدائی دی صورت اچ موجود ہن جہاں اچوں ہک پلر تے تریخ 1200 ہجری لکھی ڳئی اے ۔ اتھاں پِلرں دے اُتے چھت دے نال نال لکڑ دے ای ٻہوں سوہݨے لاٹو جہے بݨئے ہوئے ہن جیڑھے فن کاریگری دا بہترین نمونہ ہے ۔

ایں مسیت دا ہک وݙا ٻوہا تے اوندے سجٖے کھٻے ݙو نِکے نِکے ٻوہے ہن ، مسجد دے اندر وی سجٖے کھٻے ݙو ٻاریاں بݨیا ہویاں ہن ، برانڈہ وی اے ، ایں مسیت دے ݙو مینار سلامت ہن، چھت دیاں ٹائلاں اُتے وی نقش ونگار بݨئے ہوئے ہن ، نیلے رنگ دیاں سِلھاں اُتے اللہ تے محمد لکھیا ہویا ہے ، اے سلھاں مسیت دے اُتے متھے تے لڳیاں ہویاں ہن ، ایں مسیت دے سامݨے چوک کوں چوک مغل آکھیا ویندے ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
بھٹہ واہن

وسیب دی ہک قدیم وستی بھٹہ واہن صادق آباد دے پچادھی لَمے اچ واقعہ ایہ قصبہ آثار و قدیمہ اچ شمار تھیوݨ دے قابل ہے، ایہ قصبہ اتنا قدیم ہے جتنا مئو مبارک ، ایہ قصبہ ݙاہراں دے زمانے اچ وسایا ڳیا۔ ݙاہویں صدی اچ بھٹہ قوم دے اتھاں تسلط دی وجہ توں ایں دا ناں بھٹہ واہن رکھ ݙتا ایں زمانے اچ دریائے سندھ بھٹہ واہن توں ہک میل دے فاصلے تے واہندا ہا ۔ ایں دی اُجٖڑی سیج جیں کوں لڑھوانی آکھدے ہن ہُݨ وی ڈھیر گھاٹی ہے،تے ہک جھیل دی شکل اختیار کر چکی ہے۔ خانواہ کینال دا بچا ہوا پاݨی ایں وچ سٹ ݙتا ویندے ، ایں وچ کشتی چلائی ویندی ہے۔ سندھ دے مشہور رومان سسی پنوں دی ہیروئن ایں قصبے اچ جٖئی تے ایں کوں پیدا تھیندے ای جیں مقام تے دریا دی تند و تیز لہراں دے سپرد کیتا ڳیا او ایہا لڑھوانی ہے۔ مقامی روایت دے مطابق سسی تھانی ہک برہمن دی دھی ہئی جیں دی پیدائش تے ایہ پیشین گوئی کیتی ڳئی جو ایہ وݙی تھی تے کہیں مسلمان بلوچ دے عشق اچ گرفتار تھی ویسے ، پیو خاندان دی رسوائی توں بچݨ کیتے نوزائیدہ ٻال کوں بکس اچ بند کرتے دریا اچ وہاݙتا۔ عطا نامی ہک دھوٻی جیڑھا دریا کنارے کپڑے دھووݨ اچ مصروف ہا ،ا یں دی نظر ایں صندوق تے پئی تاں ایں کوں کڈھیا تے اپݨے گھر گھن ڳیا۔  دھوٻی دی دھی ایں دی پرورش کیتی تے ایں دا ناں سسی رکھیا۔ جوان تھیوݨ تے سسی ہک مسلمان بلوچ تے فریفتہ تھی ڳئی تے ایں طرح پیشین گوئی پوری تھی ڳئی۔ جیں دے خوف توں ایںدے پیو ایں کوں دریا دے سپرد کر ݙتا ہا۔ سسی پنوں دا ایہ رومان عشقیہ داستاناں اچ کافی شہرت رکھیندا ہے۔ بھٹہ واہن توں متعلق ہک روایت ایہ وی ہے جو ملا مبارک دے پُتر ابو الفضل تے فیضی وی اتھائیں پیدا تھئے جیڑھے شہنشاہ اکبر دے مشہور درباریاں اچ شمار تھیندے ہن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
بہاولپور دا شاہی قبرستان

وسیب دا جڳ مشہور غستان شاہی قبرستان ݙیراور اچ واقع ہے ، مندرجہ ذیل قبراں واقع ہن۔سب توں پہلی قبر صاحبزادہ جند وݙا خان عباسی دی ہے جیڑھے خود فرما نروائے ریاست کائنا ہن لیکن محمد بہاو ل خان عباسی ثانی حکمران ریاست دے بھرا ہن تے اپݨے بھرا دی زندگی اچ رحلت فرما ڳئے۔

* ݙوجھا مزار نواب محمد بہاول خان ثانی متوفی 1224ھ دا ہے ۔
* تریجھا نواب صادق محمد خان ثانی متوفی 1241ھ دا ہے۔
* چوتھا مزار نواب بہاول خان ثالث متوفی 1269ھ دا ہے۔
* پنجواں مزار نواب فتح محمد خان متوفی 1275ھ دا ہے ۔ ایں دے سجٖے پاسے نواب بہاول خان چہارم دے صاحبزدے دا ہے جیں دا ناں فتح خان ہے۔
* ستویں مزار نواب بہاول خان چہارم متوفی 1282ھ دا ہے۔
* اٹھواں مزار نواب سر صادق محمد خان رابع عباسی دا ہے، سال رحلت 1316ھ ہے
* آخری کنارے تے مرقد نواب الحاج محمد بہاول خان عباسی دا ہے انہاں دی تاریخ وفات 1907ء دی ہے۔
* ایں چبورے دے تلے ایں خاندان دے مندرجہ ذیل صاحبان دیاں قبراں کائنی
* امیر صادق خان عباسی اول شہید ، انہاں دامزار شکار پور اچ ہے۔
* نواب محمد بہاول خان عباسی اول بانی بہاولپور ، انہاں دا مزار بہاولپور اچ واقع ہے ۔
* نواب محمد مبارک خان والئی بہاولپور دا مزار وی بہاولپور اچ ہے۔

بہاولپور دے قبرستان مستیانوالہ اچ جیں کوں ہُݨ ملوک شاہ دے ناں توں سݙیا ویندے ، ایہ ترائے قبراں ہن جنہاں اچ بہاول خان اول تے مبارک خان فرما نروا ہن تے تریجھی قبر صاحبزادہ فتح خان دی ہے ، جیڑھا فرمانروا کائنا ہا۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
بخشݨ خان

بخشݨ خان تحصیل چشتیاں دا ہک وݙا قصبہ ہے ۔ ایہ قصبہ بہاولپور کوں ونجٖݨ آلی مین روڈ تے واقع ہے ۔ ایں دی وجہ شہرت زرخیزی دے علاوہ حضرت عبدالخالق اویسی دا مزار شامل ہے ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
بہاولپور دی سنٹرل لائبریری

اے لائبریری ہک پراݨی شاہی عمارت وچ قائم ہے تے برصغیر دی تقسیم توں پہلے دی قائم ہے۔ کتاباں دی نوعیت تے گنتی ولوں اے پاکستان دیاں ݙوں ترائے وݙیں لائبریریاں وچوں ہے۔ اتھاں ٻہوں پراݨیاں کتاباں وی رکھیاں ہوئیاں ہن اَتے اخبار تے رسائل وی سبھ وݙی حفاظت نال جمع کیتے ویندے رہندن۔ ایندے وچ اڄ کل سرائیکی شعبہ وی کھول ݙتا ڳے جئیں دے کیتے سرائیکی دیاں قدیم تے جدید کتاباں پروفیسر دلشاد کلانچوی مفت پیش کر ڈِتیاں ہن ۔ اجݨ وی اے سلسلہ جاری ہے۔ ایں طرح انہاں اپݨی سرائیکی لائبریری ایں لائبریری وچ مدغم کر ݙتی ہے۔ پڑھاکو لوکاں کیتے اتھاں آ تے پڑھݨ ، امتحاناں دی تیاری کرݨ تے ٻیاں معلومات حاصل کرݨ دے مواقع میسر کیتے ہوئے ہن ۔ تحقیقی کم کرݨ والیاں کیتے انج نشست گاہیں بݨیاں ہوئیاں ہن ۔ اے لائبریری وی ہِک وݙے باغ اَتے سبزہ زار وچ کھڑی ہے تے ٻہوں سوہݨی لڳدی ہے۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
بہاولپور دی عید گاہ

شہر بہاولپور دی عید گاہ ٻہوں وسیع ہے۔ اے آبادی دے لحاظ نال ٻہوں چھوٹی ہے، عیداں دے موقعیاں تے نمازاں پڑھݨ آلے عید گاہ دے اندر جاہ نہ ہووݨ پاروں ٻاہر دے پلاٹاں تے صفاں بدھ گھندن تے ٹریفک رُک ویندی ہے۔ ایں طرح لوکاں کوں کافی تکلیف تھیندی ہے۔ عید گاہ دے چارے منارے ٻہوں اُچے ہن ، انہاں اُتے چڑھ تے بندا سارے شہر دا نظارہ کر سڳدے ۔ شہر دی جامع مسیت بالکل شہر دے ادھ وچ ہے۔ پراݨی مسیت ٻہوں چھوٹی تے تنگ ہئی ۔ اوں کوں ہٹا تے اوں جاہ اُتے نویں جامع الصادق کھڑی کیتی ڳئی ہے جیرھی ٻہوں کھلی ہے۔ مُکدی گاٖلھ اے ہے جو ضلع بہاولپور ݙوجھیاں عام ضلعیاں دے مقابلے وچ سیر و تفریح ، تاریخی اَتے ثقافتی دلچسپیاں تے شاہی عمارتاں دے لحاظ نال ڈھیر اڳوں ہے۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
بہائو الدین زکریا یونیورسٹی

مشہور صوفی بزرگ حضرت بہائو الدین زکریا نال منسوب ہک جدید یونیورسٹی جیڑھی جو 1975ء کوں ملتان اچ قائم تھئی۔ ایں یونیورسٹی دے قیام توں پہلے ایم اے اُردو، معاشیات تے سیاسیات دی جماعتاں گورنمنٹ کالج بوسن روڈ اچ تھیندیاں ہن۔ یونیورسٹی دا نیو کیمپس ہک ہزار ایکڑ اراضی تے کھنڈیا ہویا ہے۔ شہر توں کافی فاصلے تے واقع ہے۔ اتھاں تک پُڄݨ کیتے پختہ سڑک تے بجلی و گیس دی سہولتاں دستیاب ہن۔ طلبہ تے طالبات کیتے انج انج ہوسٹل ہن۔ یونیورسٹی دی اپݨی ٹرانسپورٹ سروس ہے۔ اُستاداں کیتے رہائش کالونی، بینک تے ڈاک خانے دی سہولت وی موجود ہے۔ ستمبر1977ء توں لاء کالج وی یونیورسٹی توں ملحق تھی ڳیا۔ حال ای وچ انجینئرنگ دی تدریس وی شروع تھی ڳئی اے۔ یونیورسٹی دے پہلے وائس چانسلر ڈاکٹر خیرات ابن رسا ہن۔ انہاں دے بعد آنوݨ والے وائس چانسلراں دے اسمائے گرامی اے ہن۔ پروفیسر ڈاکٹر الطاف علی قریشی، ڈاکٹر محمدنذیر ربانی، ڈاکٹر خواجہ امتیازعلی، ڈاکٹر محمد اسحاق اختر،تے ڈاکٹرعاشق محمد خان دُرانی ہن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء