سرائیکی وسیب یک جان

اڄوکا سرائیکی وسیب پراݨے سرائیکی وسیب کنوں انج اے جیویں اج دا انسان پچھوال دے انسان کنوں انج اَتے اُوپراہےگزرے کل دا سرائیکی وسیب یک جان ، متحد تے ہک بئی ۔ او خوشی ، غمی دے موقعے ، رڑھ واہی دے کم کاراں اتے حیاتی دے مسئلیاں وچ ہک مٹھ تھی تے رَہندا ہئی۔ اَتے بئے دے مسئلیں کوں آپݨاں مسئلہ سمجھدا ہئی۔ او ہر موقع تے ہک ٻئے نال سانجھا تھیندا ہئی۔ ایں سانجھ دی خاطر ٻئے دے کم کار کوں آپݨاں کم، ٻئے دی پریشانی کوں آپݨیں پریشانی اتے ہر نکی وڈی مشکل کوں آپݨی مشکل سمجھدا ہئی۔ اوں ویلے دے لوک بھانویں انجوانج رہندے ہن پَر ہک ٻئے دے ذاتی تے گھر وڳے گالھیں کنوں نہ صرف آگاہ ہن بلکہ صلاح مشورےوی پُچھےمُتوں ݙیندے ہن۔

               کل دی تریمت دیہات وچ جیڑھے ویلے آپݨیں حَالی کوں روٹی ݙیوݨ ویندی ہئی تے لسی دا مَٹورا سرتے رکھ تے ٹردی ہئی تاں جتھوں جتھوں لنگھدی ہئی لوکاں نال الیندی ٻلیندی ، کھِلدی ہَسدی ، سݨیندی دسیندی اَتے آہدی پچھدی ویندی ہئی۔ ول کھوہ تے جیڑھے ویلے کپڑے دھووݨ آندی ہئی تاں ٻنہاں آیاں ہویاں تریمتیں نال دل دا حال حویلہ سانجھا کریندی ہئی ۔ گھر دے نکے وڈے دا حال پچھدی تے ݙسیندی ہئی کوئی بیمار ہووے ہاتاں اوندے کیتے دوا ٹوݨاں وی ہک ٻئے کوں ڈسیندی ہئی۔ اَݨ جاݨ تے اَݨ سکھندڑ دے گھر ونج کے اونکوں کم دا ݙا سکھیندی اَتے اوندے کیتے ہک وݙا سہارا بݨدی ہئی۔ نتیجہ اے نکلدا ہئی جو ہر مشکل مُک ویندی ہئی اَتے ہر گھر ݙکھ کنوں پَریرے اَتے سُکھ دے نیڑے تھیندا ہا ویندا۔ ایویں ای وسیب دی ہر تریمت گھر وچ آپݨیں مَرداں نال اوں گھر دے مسئلیں کوں سانجھا کریندی ہئی۔بس ایں سمجھو جو اوں ویلے دا سرائیکی وسیب انج انج گھر نہ ہَن بلکہ ہک وݙا یونٹ ہئی جتھاں خوشیاں نچدیاں ہن ڈکھ ویندے واٹ تھیندے ہن۔ اوں ویلے روٹی پاݨی تے اَن دی کوئی کمی یا تُھوڑ نہ تھیندی ہئی۔ کیوں جو جتھاں کوئی تروٹ پووے ہا وسیب دے بانہہ ٻیلی اتھائیں کٹھے تھی ویندے ہَن اَتے وسیب دے مرد جوان تے تریمتیں ہک ٻئے دے گھراں دے ہر پُکھ دے جاݨوں ہوندے ہَن۔

               زمانے دے ترقی تے وسیب کوں کھیرو کھانڈ کر ݙتے اج اساں اُوں وسیب کوں آپݨیں ناولیں ، کہانیں ، افسانیں تے گیتیں وچ ݙہدے ہیں تاں ساکوں ہک اُپرا جھیاں ، عجیب و غریب اَتے نہوکڑا جھیاں تصور نظر آندے۔ 

               کل دے دیہاتی وسیب وچ سڑک ، بجلی ، مدرسہ، ہسپتال، ٹیلی فون ، موبائل ٹاور، ٹیوب ویل اَتے ایہو جَھئیں جدید مشینیں دا کوئی دخل نہ ہئی او وسیب شہر دی حیاتی کنوں انج تے کٹیا ہویا ہئی ۔ اساں ایں دور کوں 19ویں صدی دے پہلے ادھ تئیں آکھ سڳدے ہیں۔ اُوں صدی دا ڈوجھا ادھ 21ویں صدی دے پہلے ادھ دے درمیان تبدیلی دا دور آکھیا ونج سڳدےایں دور وچ پاکستان آزاد تھئے ۔ 21ویں صدی دے ڈوجھے ادھ وچ وسیب وچ بہوں تبدیلی آئی سڑکاں تے بجلی دیہاتیں وچ آ گئی۔ ٹیوب ویل، ٹریکڑ تے جدید فارونگ دا منڈھ بدھیے ۔سکول کالج تے ہسپتال دیہاتیں وچ بݨین۔ اَتے دیہات دی معاشرت تیزی نال وٹیجݨ لگی اے۔ 19ویں صدی دے آخر اِچ کمپیوٹر تے مبائل دی ٹیکنالوجی عام تھی گئی۔ دنیا گلوبل ویلج بݨ گئی اے۔ 

               سرائیکی وسیب دیاں وستیاں اَتے ایندی حیاتی وچ تبدیلی نظر آوݨ لگ گئی اے۔ لوکیں کھدر دی جاہ تے کیمبرک پاوݨ شروع کر ݙتے۔ ایندے علاوہ ہُکے دی جاہ تے سگریٹ ، پَگ دی جاہ تے ٹوپی تے مَغلر، بوچھن دی جاہ تے شال تے ݙوپٹے، جھیٹ تے مراکین دی جاہ تے پرنٹ ، بوتیک دا رواج آ گئے۔ لسی دی جاہ تے چاہ ، جوس اَتے ملک شیک آگئین۔ راہݨ پاہݨ کیتے کلُہی دی جاہ تے کوٹھی بݨ گئی اے۔ مادی زبان سرائیکی دی جاہ تے انگریزی اَتے اردو زبان آگئی اے روز مرہ دی ٻولی اِچ آپݨیں زبان دے لفظ گھسیندے تے گھٹدے ویندن اتے انگریزی تے اردو دے لفظ آندے ویندن۔ دینی مدرسے انگلش میڈیم سکول وچ تبدیل تھی گین۔ رَہندی سہندی کَسر مشینری یعنی تھریشر، رُوٹی ویٹر، ایکسی ویٹر ، ٹریکٹر، رِجر، کَلٹی، بلیڈ، ڈریل ، سُہاگا، ہیرو، وَیپر، بھوم تے بجلی دے آلاتیں پوری چا کیتی اے بس ایں سمجھوں اجوکا دیہات اصلوں بدل گئے۔ جیندے نال لوکاں دی حیاتی ، ثقافت ، رویے، کردار، زبان ، ہر شے بدل گئی اے۔ عورتاں مرداں جتھاں پاوݨ ہنڈاوݨ (پہناوے) بدلین اتھاں سولہاں سنگار وی وٹیج ڳین۔لوک وال ودھاوݨ دی جاہ گھٹاوݨ لگ گین فیشن ودھدا ویندے اَتے دل حُب گھٹدی ویندی اے۔ نمائش زیادہ ہے اَتے دل دی خوشی گھَٹ اے۔ نتیجہ اے نکھتے جو سبزی ، پھل اچ او مزہ کائنی ۔ پاݨی کھاد کیمیکل آلی ہے۔ اَتے لوک بݨاوتی گالھ کرݨ لگ گئین۔

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی