open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کدم راؤ پدم راؤ

کدم راؤ پدم راؤ اردو ادب دی قدیم ترین دریافت شدہ مثنوی ہے جینکوں دکنی اُردو دی دستیاب شدہ قدیم ترین منظوم ادب سمجھا ویندا ہے۔ ایں مثنوی کوں فخرالدین نظامی نے لکھیا ہئی۔ ایندی کہانی ہیرا نگر دا راجا کدم راؤ اتے ایں دا وزیر پدم راو (جیہڑا ہک ناگ ہے) تے مبنی ہے۔ کدم راؤ پدم راؤ ہݨ تک دی دریافت و دستیاب شدہ اردو زبان دی پہلی اتے قدیم ترین مثنوی ہے جیہڑی اردو زبان دے ہک قدیمی لہجے دکنی وچ لکھی ڳئی ہے۔ ایں مثنوی دے تخلیق کار شاعر فخرالدین نظامی ہن جنہاں دا تعلق بیدر توں ہئی۔ ڈاکٹر جمیل جالبی دی تحقیق دے مطابق فخرالدین نظامی نے اے مثنوی بہمنی سلطنت دے مشہور فرمانرواء احمد شاہ بہمنی دے عہدِ حکومت یعنی 825ھ توں 839ھ یعنی 1421ء توں 1435ء وچ لکھی۔ ڈاکٹر جمیل جالبی دی تحقیق غالباً مثنوی دے متن توں قیاس کیتی ڳئی ہے۔

## ٻیا ݙیکھو

* فخرالدین نظامی
* دکنی اُردو

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ٹموتھی روئٹر

ٹموتھی روئٹر (1947–2002) قرون وسطیٰ دا جرمنی دی تاریخ دا ڄاݨ وند

ٹموتھی روئٹر قرون وسطیٰ دے جرمنی دی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی اوں دور دی سیاسی ، سماجی اتے ثقافتی تاریخ دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے قرون وسطیٰ دے جرمنی دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

روئٹر 1947 وچ ڄمے اتے 2002 وچ فوت تھئے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے اوٹونیئن اتے سالیان خانداناں دے دور وچ جرمنی دی سیاسی تاریخ ، اتھوں دے سماجی ڈھانچے اتے اتھوں دے ثقافتی تبادلے تے مرکوز ہئی ۔ انہاں دیاں کتاباں ایں ڳالھ تے زور ݙیندیاں ہن جو قرون وسطیٰ دا جرمنی ہک ڳنجھل سماج ہئی ، جیندے وچ کئی اہم سیاسی ، سماجی اتے ثقافتی تبدیلیاں آئیاں ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو اوٹونیئن اتے سالیان خانداناں دے دور وچ جرمنی دی سیاسی طاقت وچ وادھا تھیا ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو قرون وسطیٰ دے جرمنی دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دے سیاسی ، سماجی اتے ثقافتی عوامل کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو قرون وسطیٰ دا جرمنی اڄ وی جرمن تاریخ دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

ٹموتھی روئٹر دی تحقیق قرون وسطیٰ دے جرمنی دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دے جرمنی دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں قرون وسطیٰ دے جرمنی دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
اوفیلیہ رے کاسٹیلاؤ

اوفیلیہ رے کاسٹیلاؤ (ڄمݨ 1956) ہسپانوی گالیشین زنانیاں دی تاریخ دی ڄاݨ وند

اوفیلیہ رے کاسٹیلاؤ ہسپانوی گالیشین تریمتیں دی تاریخ دی ہک وݙی ڄاݨ وند ہن ۔ انہاں اپݨی زندگی گالیشیا دیاں تریمتیں دی سماجی ، ثقافتی اتے سیاسی تاریخ دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے ایں خطے دیاں تریمتیں دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

رے کاسٹیلاؤ 1956 وچ ڄمے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے گالیشیا دی تاریخ وچ تریمتیں دے کردار ، انہاں دی سماجی حیثیت ، انہاں دی ثقافتی روایتاں اتے انہاں دی سیاسی جدوجہد تے مرکوز ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں ایں ڳالھ تے زور ݙیندیاں ہن جو گالیشیا دیاں تریمتیں ایں خطے دی تاریخ وچ اہم کردار ادا کیتا ہے ، اتے انہاں دی زندگی اتھوں دی سماجی اتے ثقافتی تاریخ دا ہک اہم حصہ ہے ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو گالیشیا دیاں تریمتیں کئی طرحاں دی سماجی اتے سیاسی جدوجہد وچ حصہ گھدا ہے ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو گالیشیا دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دیاں تریمتیں دی تاریخ کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو گالیشیا دیاں تریمتیں دی تاریخ اڄ وی ایں خطے دی سماجی اتے ثقافتی سنڄاݨ کوں سمجھݨ کیتے اہم ہے ۔ 

اوفیلیہ رے کاسٹیلاؤ دی تحقیق گالیشیا دیاں تریمتیں دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے ایں خطے دیاں تریمتیں دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں گالیشیا دیاں تریمتیں دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
ہنری اے رینالڈز

ہنری اے رینالڈز (ڄمݨ 1938) آسٹریلیا دی تاریخ دا ڄاݨ وند

ہنری اے رینالڈز آسٹریلیا دی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی آسٹریلیا دے تل وطنی لوکاں اتے نوآبادیاتی دور دے تعلقات دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے آسٹریلیا دی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

رینالڈز 1938 وچ ڄمے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے آسٹریلیا دے تل وطنی لوکاں دی زمین تے حق ، نوآبادیاتی دور وچ انہاں دے نال تھیوݨ والے ظلم اتے آسٹریلیا دی قومی سنڄاݨ تے مرکوز ہے ۔ انہاں دی کتاب  (The Other Side of the Frontier) آسٹریلیا دے تل وطنی لوکاں اتے نوآبادیاتی دور دے تعلقات دا تفصیلی جائزہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو آسٹریلیا دی تاریخ وچ تل وطنی لوکاں دے نال تھیوݨ والے ظلم کوں تسلیم کرݨا ضروری ہے ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو آسٹریلیا دے تل وطنی لوکاں دی زمین تے حق ہے ، اتے انہاں دے نال تھیوݨ والے ظلم دا ازالہ تھیوݨا چہیدا ہے ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو آسٹریلیا دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے تل وطنی لوکاں دے نال تھیوݨ والے ظلم کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو آسٹریلیا دی تاریخ اڄ وی ایں ملک دی قومی سنڄاݨ کوں سمجھݨ کیتے اہم ہے ۔ 

ہنری اے رینالڈز دی تحقیق آسٹریلیا دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے آسٹریلیا دے تل وطنی لوکاں اتے نوآبادیاتی دور دے تعلقات دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں آسٹریلیا دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
اردشیر سوم

ہنحامنشی شہنشاہ اردشیر دوم دا پتر ہئی۔ ایندی ماء یونانی ہئی۔ اپݨی مترائی ماء  اتوسا نال مل کے اپݨے ݙونہاں وݙے بھراواں، دارا اتے اریاسپ، کوں پیو دے عہد وچ قتل کروا ݙتا۔ تخت نشین تھی کے باقی ماندہ شہزادیاں اتے شہزادیاں کوں موت دے گھاٹ اتار ݙتا۔ اسدون اتے مصر دی بغاوت کوں وݙی سفاکی نال کچلا اتے بہ کثرت لوکاں کوں قتل کیتا۔ آپس دیوتا دے مقدس سانڈ کوں مار کے اُس دا گوشت ضیافت وچ استعمال کیتا۔ اتے مصری شہراں اتے مندراں کوں تباہ و برباد کر کے ایران واپس تھیا۔ پنجاب دا صوبہ ایندے زمانے وچ خود مختار تھیا۔ اردشیر سوم اپݨے بااثر خواجہ سرا باگواس دے ہتھوں قتل تھیا۔ باگواس نے بادشاہ دے سب پتراں کوں قتل کر ݙتا اتے ہنحامنشی خاندان دے ہک رکن کدومینس کوں درا سوم دے لقب نال تخت تے ٻلہایا۔

**ارتخشتر یا ارد شیر سوم (359۔ 338 ق م)**

اردشیرسوم ٻہوں ہی باہمت اتے دلیر بادشاہ ہئی، مگر ایندے نال تند خو اتے سنگدل وی۔ اوں نے تخت نشینی دے بعد تمام شہزادیاں کوں قتل کروا ݙتا ہئی، تاکہ کوئی دعوے دار باقی نہ رہے۔ مگر ہک سال دے اندر شام، ایشائے کوچک، قبرض و فنیقہ وچ بغاوتاں تھیوݨ لڳ پئیاں۔ انہاں بغاوتاں دی سب توں وݙی وجہ مصر وچ ایرانی حکومت دی شکست ہئی۔ اردشیر نے محسوس کیتا کہ جݙݨ تک مصر وچ تسلط قائم نہ تھیسی بغاوت دی بھاہ نہ بجھ سڳسی۔ مگر مصر تے قبضہ کرݨ توں پہلے شام دی شورشاں کوں فرد کرݨ ضروری ہئی، کیوں کہ اے وچالے حائل ہئی۔ چنانچہ اوں نے سب توں پہلے فنیقی علاقے صیدا یا سدروم Sidon دا محاصرہ کر ڳھدا۔ شہریاں نے مایوس تھی کے خود شہر کوں بھاہ لا ݙتی یا خود کشی کر ڳھدی، صیدا دا بادشاہ طینس Tennes قتل تھیا۔ ایندے بعد اردشیر نے مصر دی طرف پیس قدمی کیتی اتے جنگ دا سلسلہ ݙو سال تک جاری ریہا۔ آخر مصر دے تریجھے خاندان دا آخری بادشاہ نخت نیب Nachtta Nep شکست کھا کے حبشہ دی طرف بھڄ ڳیا اتے مصر ݙوجھی واری 346 ق م وچ ایرانی سلطنت وچ شامل تھی ڳیا۔

ایرانی فوجاں نے ایں موقع تے بری بیدردی نال مصر کوں غارت کیتا۔ شہراں کوں لُٹیا اتے ہزاراں مصریوں کوں موٹ دے ڳھاٹ اتار ݙتا۔ ارشیر نے مصر دے مقدس بیل آپسAips ذبیح کوں کروا ݙتا، جیندی وجہ توں مصریں دے اندر وݙی بے چینی پھیلی۔ اے وجہ ہے کجھ سال دے بعد سکند اعظم دا انہاں نے پر جوش خیر مقدم کیتا اتے ایرانی حکومت توں آزاد تھیوݨ دیاں خوشیاں منائیاں۔ اردشیر نے فرندات Pharendates کوں مصر دا حاکم بݨا کے واپس تھیا۔

## ٻیا ݙیکھو

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ایرانی شخصیتاں
سوسن رینالڈز

سوسن رینالڈز (1929–2021) قرون وسطیٰ دی تاریخ دی ڄاݨ وند

سوسن رینالڈز قرون وسطیٰ دی تاریخ دی ہک وݙی ڄاݨ وند ہن ۔ انہاں اپݨی زندگی قرون وسطیٰ دے سماجی ، سیاسی اتے قانونی نظاماں دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

رینالڈز 1929 وچ ڄمے اتے 2021 وچ فوت تھئے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے قرون وسطیٰ دے شہراں دی تاریخ ، اتھوں دے قانونی نظاماں اتے اتھوں دے سماجی ڈھانچے تے مرکوز ہئی ۔ انہاں دی کتاب "بادشاہتاں اتے برادری : اٹھارویں توں تیرہویں صدی دے یورپ وچ قانون ، حکومت اتے عوامی شعور" (Kingdoms and Communities) اوں دور دی تاریخ دا تفصیلی جائزہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو قرون وسطیٰ دا سماج ڳنجھل ہئی ، جیندے وچ کئی طرحاں دے سماجی اتے سیاسی نظام موجود ہن ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو قرون وسطیٰ دے شہراں اوں دور دی تاریخ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو قرون وسطیٰ دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دے قانونی اتے سماجی نظاماں کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو قرون وسطیٰ دی تاریخ اڄ وی یورپی تاریخ دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

سوسن رینالڈز دی تحقیق قرون وسطیٰ دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دے یورپ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں قرون وسطیٰ دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
رچرڈ روڈز

رچرڈ روڈز (ڄمݨ 1937) ہائیڈروجن بم دی تاریخ دا ڄاݨ وند

رچرڈ روڈز ݙوجھی عالمی جنگ اتے ہائیڈروجن بم دی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی اوں دور دی سائنسی ، سیاسی اتے انسانی تاریخ دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دے واقعات دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

روڈز 1937 وچ ڄمے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے ایٹمی بم دی تیاری ، ݙوجھی عالمی جنگ وچ ایں دے استعمال اتے ہائیڈروجن بم دی ترقی تے مرکوز ہے ۔ انہاں دی کتاب "ایٹمی بم دی تیاری" (The Making of the Atomic Bomb) اتے "اندھیرے دی تخلیق" (Dark Sun) اوں دور دی تاریخ دا تفصیلی جائزہ پیش کریندیاں ہن ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو ایٹمی اتے ہائیڈروجن بم دی تیاری اتے استعمال انسانی تاریخ دا ہک اہم اتے خطرناک موڑ ہئی ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو اوں دور دے سائنسی اتے سیاسی فیصلے انسانیت تے گہرے اثرات چھڈ ڳئے ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو اوں دور دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے سائنسی ، سیاسی اتے انسانی عوامل کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو ایٹمی اتے ہائیڈروجن بم دی تاریخ اڄ وی انسانیت کیتے ہک وݙا سبق ہے ۔ 

رچرڈ روڈز دی تحقیق ݙوجھی عالمی جنگ اتے ہائیڈروجن بم دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دے واقعات دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں اوں دور دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
سارنگ پور

ہندوستان دے صوبہ مدھیہ پردیش دے ضلع راج گڑھ دا ہک شہر ہے جیہڑا دریائے کالی سندھ دے کنارے آباد ہے۔ سارنگ پور بھارت دے قدیم تاریخی مقامات وچوں ہک ہے جتھاں کئی بادشاہواں، راجاواں نے حکمرانی کیتی اتے اپݨے دور دی وݙیاں وݙیاں سلطنتاں دے درمیان ایں مقام تے جنڳاں تھیاں، اے ہک لمبے زمانے تک مختلف اوقات وچ اے مالوہ دا دار الحکومت ریہا ہے، مشہور باز بہادر اتے روپ متی دی داستان محبت ایں شہر نال وابستہ ہے، جبکہ اکبر دی فوجاں نے ایں محبت کوں خاک وچ ملا ݙتا ہئی۔

## حوالہ جات
نکولس وی ریاسانوفسکی

نکولس وی ریاسانوفسکی (1923–2011) روس دی تاریخ دا ڄاݨ وند

نکولس وی ریاسانوفسکی روسی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی روسی بادشاہی دی سماجی ، سیاسی اتے ثقافتی تاریخ دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے روسی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

ریاسانوفسکی 1923 وچ ڄمے اتے 2011 وچ فوت تھئے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے روسی بادشاہی دی تاریخ ، روسی فکری تحریکاں اتے روسی قومی سنڄاݨ تے مرکوز ہئی ۔ انہاں دی کتاب "روسی تاریخ" (A History of Russia) روسی تاریخ دا ہک تفصیلی جائزہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو روسی تاریخ ہک ڳنجھل اتے متنوع تاریخ ہے ، جیندے وچ کئی اہم سماجی ، سیاسی اتے ثقافتی تبدیلیاں آئیاں ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو روسی فکری تحریکاں روسی سماج اتے سیاست تے گہرا اثر پایا ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو روسی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دے سماجی ، سیاسی اتے ثقافتی عوامل کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو روسی تاریخ اڄ وی روسی سماج اتے سیاست دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

نکولس وی ریاسانوفسکی دی تحقیق روسی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے روسی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں روسی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
حافظ احمد یسوی

خواجہ حافظ احمد یسوی نقشبندی نقشبندیہ دے بزرگ اتے صاحب خوارق و کرامات ہن۔

تساں خواجہ احمد یسوی ترکستانی دی اولاد وچوں ہن۔ اپݨے وطن توں نکل کے عرب دے تمام علاقے مکہ، مدینہ، بیت المقدس، شام، عراق، روم اتے روس وغیرہ دی سیاحت کیتی۔ ایندے بعد ہندوستان دا رُخ کیتا۔ ہندوستان توں کشمیر چلے ڳئے۔ اتھاں ہک جاء پسند آئی اتے مخلوق خدا توں کنارہ کش تھی کے عبادت و ریاضت وچ مشغول تھی ڳئے۔ انہاں شیخ ملا شاہ دی خانقاہ تے کݙہیں کݙہیں تشریف ڳھن ویندے ہن۔ کجھ سال انہاں معمولات وچ جݙݨ گزرے تاں خواجہ نظام الدین بن معین الدین بن خواجہ خاوند محمود انہاں دی خدمت وچ حاضر تھئے اتے اپݨے نال گھن ونجݨ تے آمادہ کیتا اتے اپݨے شہر وچ انہاں کیتے ہک رہائش دی جاء وی مختص کر ݙتی۔

خواجہ نظام الدین دی وفات دے بعد انہاں دے جانشین خواجہ نور الدین محمد آفتاب دے مرید تھی ڳئے اتے سلوک نقشبندیہ دی تکمیل کیتی۔ مخلوق خدا انہاں طرف بھڄدی آندی ہئی اتے فیض یاب تھیوݨ لڳی۔

تساں کجھ عرصہ تک اینہہ  مسند ارشاد تے سالکان طریقت دی تربیت کریندے رہے اتے 3 ذی الحجہ 1114 وچ وفات پاتی اتے کشمیر وچ مدفون ہن۔

## حوالہ جات
دارسی ریبیرو

دارسی ریبیرو (1922–1997) برازیل دی ثقافتی تاریخ دا ڄاݨ وند

دارسی ریبیرو برازیل دی سماجی اتے ثقافتی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی برازیل دی سماجی تشکیل ، تل وطنی لوکاں دی ثقافت اتے اتھوں دی تعلیمی اصلاحات دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے برازیل دی تاریخ اتے سماج دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

ریبیرو 1922 وچ ڄمے اتے 1997 وچ فوت تھئے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے برازیل دے تل وطنی لوکاں دی ثقافت ، اتھوں دی سماجی طبقاتی نظام اتے برازیل دی تعلیمی اصلاحات تے مرکوز ہئی ۔ انہاں دی کتاب "برازیلی لوک"  برازیل دی سماجی تشکیل دا تفصیلی جائزہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو برازیل دی تاریخ اتھوں دے تل وطنی لوکاں دی ثقافت اتے سماجی طبقاتی نظام نال گہری طرحاں جڑی ہوئی ہے ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو برازیل دی تعلیمی نظام وچ اصلاحات دی ٻہوں ضرورت ہے ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو برازیل دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دے سماجی اتے ثقافتی عوامل کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو برازیل دی تاریخ اڄ وی ایں ملک دے سماجی اتے ثقافتی مسائل کوں سمجھݨ کیتے اہم ہے ۔ 

دارسی ریبیرو دی تحقیق برازیل دی سماجی اتے ثقافتی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے برازیل دے سماجی اتے ثقافتی ارتقاء دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں برازیل دی تاریخ اتے سماج کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
خانزادہ بیگم

خانزادہ بیگم (ڄمݨ دی تاریخ: 1478ء - وفات دی تاریخ: ستمبر 1545ء) حاکم فرغانہ عمر شیخ مرزا دی دھی اتے بانیٔ مغلیہ سلطنت ظہیر الدین محمد بابر دی وݙی بھیݨ اتے محمد شیبانی خان دی ذال ہئی۔

## ازدواج

* مزید پڑھیں: **[[ابو الفتح محمد شیبانی خان|محمد شیبانی خان]]**، **[[مہر نگار خانم]]**، **[[ظہیر الدین بابر|ظہیر الدین محمد بابر]]**، **عمر شیخ مرزا**

### [[ابو الفتح محمد شیبانی خان|محمد شیبانی خان]] نال عقدِ نکاح
[thumb|259x259px|[ابو الفتح محمد شیبانی خان|محمد شیبانی خان]]

## حوالہ جات

## ٻیا ݙیکھو

* عمر شیخ مرزا
* ظہیر الدین محمد بابر
* محمد شیبانی خان
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
پیر محمد خاں شروانی

پیر محمد خاں شروانی (وفات: 1562ء) مغلیہ سلطنت دے ابتدائی عہد وچ مغل فوج دا کماندار (کمانڈر) اتے مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر دے خاص امرا وچوں ہئی۔ ملاپیر محمد خاں دے ابتدائی حالات دے متعلق معلومات فراہم نہیں تھی سڳدیاں۔ البتہ اوندے مغل فوج وچ شمولیت دے بعد ہی اوندی شخصیت کتب ہائے تاریخ وچ نظر آوݨ لڳدی ہے۔

## کتابیات

* صمصام الدولہ شاہنواز خان: مآثر الامراء، جلد 3، مطبوعہ اردو سائنس بورڈ، لاہور، 2007ء

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
نیکوسیر

محمد نیکوسیر (ڄمݨ دی تاریخ: 6 اکتوبر 1679ء توں قبل - وفات دی تاریخ: 12 اپریل 1743ء) مغلیہ سلطنت دا اعزازی شہنشاہ ہئی۔ مورخین اینکوں غاصب مغل حکمران دے ناں نال یاد کریندن۔ نیکوسیر نے 1719ء وچ کجھ ݙینہاں تک مغلیہ سلطنت دے شہنشاہ دی حیثیت نال حکومت کیتی۔

## ٻیا ݙیکھو

* مغلیہ سلطنت
* سادات بارہہ
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
چارلس رچیسن

چارلس رچیسن (1925–2011) اینگلو-امریکی تعلقات دا ڄاݨ وند

چارلس رچیسن 1775 توں 1815 دے درمیان اینگلو-امریکی تعلقات دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی اوں دور دے سیاسی ، سفارتی اتے سماجی تعلقات دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دے اینگلو-امریکی تعلقات دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

رچیسن 1925 وچ ڄمے اتے 2011 وچ فوت تھئے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے امریکی انقلاب دے دوران اینگلو-امریکی تعلقات ، 1812 دی جنگ اتے اوں دور دے سفارتی اتے تجارتی تعلقات تے مرکوز ہئی ۔ انہاں دیاں کتاباں ایں ڳالھ تے زور ݙیندیاں ہن جو اوں دور دے اینگلو-امریکی تعلقات ڳنجھل ہن ، جیندے وچ کئی طرحاں دے سیاسی ، سفارتی اتے معاشی عوامل شامل ہن ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو امریکی انقلاب اتے 1812 دی جنگ اینگلو-امریکی تعلقات تے گہرا اثر پایا ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو اوں دور دے اینگلو-امریکی تعلقات کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دے سیاسی ، سفارتی اتے معاشی عوامل کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو اوں دور دے اینگلو-امریکی تعلقات اڄ وی امریکی اتے برطانوی تاریخ دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

چارلس رچیسن دی تحقیق 1775 توں 1815 دے درمیان اینگلو-امریکی تعلقات دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دے اینگلو-امریکی تعلقات دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں اوں دور دے اینگلو-امریکی تعلقات دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
ہمایوں قریشی

ہمایوں قریشی لولی وڈ دے مشہور ولاین ہیرو ہن، او پاکستان وچ سب توں پہلے مزاحیہ قسم دے ھلنایک اداکار ہن۔ ہمایوں قریشی 1971ء وچ پشتو فلم بہادر خان وچ متعارف کرایا ڳیا۔ انہاں نے کئی سالاں وچ جدوجہد کیتی اتے 1990ء دے دہائیاں وچ سلطان راہی دی کارروائی دی فلماں وچ خلیج اداکار دے طور تے کامیابی حاصل کیتی۔ انہاں نے فلمی اداکارہ سنگیتا نال شادی کیتی۔ انہاں دیاں اہم فلماں وچ رنگیلے جاسوس (1989ء)، جنگل دا قانون (1995ء) اتے پرندے قابل ذکر ہن۔

## حوالہ جات

### بیرونی روابط

* 
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
پیر جندوڈا شاہ

پیر جندوڈا شاہ (محمد سدید الدین) دا تعلق عیسی خیل دے خانودہ سادات نال ہئی۔ ایہہ سیال شریف دے روحانی پیشوا خواجہ شمس الدین سیالوئ دے خلیفہ خاص ہن۔

## سلسلۂ نسب

* خواجہ پیر جندوڈا شاہ (سدید الدین) بن سید معظم شاہ بن سید دولت شاہ بن غوث زماں سید پیر شاہ زماں بن سید حضور شاہ بن سید کریم شاہ بن سید محمد شاہ بن سید عبد اللہ شاہ بن سید رجب شاہ بن سید حبیب شاہ بن سید پیر عبد الرحمن شاہ دہلوی بن سید عبد الطیف شاہ بن سید عبد القادر ثانی بن سید احمد شاہ بن سید یاسین شاہ بن سید شمس الدین شاہ بن سید ابو الصالح نصر شاہ بن سید عبد الرزاق شاہ بن محبوب سبحانی شیخ عبد القادر جیلانی

## اولاد

# غلام دستگیر شاہ 

## حوالہ جات
امتیاز محل

امتیاز محل مغلیہ سلطنت دی ملکہ اتے مغل شہنشاہ جہاں دار شاہ دی ذال ہئی۔ او ہک سابق رقاصہ ہئی جیندا شہنشاہ تے انتہائی اثر رسوخ ہئی۔
ونکی:ہندوستانی طوائفاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
اینڈریو رابرٹس

اینڈریو رابرٹس (ڄمݨ 1963) برطانیہ دی تاریخ دا ڄاݨ وند

اینڈریو رابرٹس برطانیہ دی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی برطانوی تاریخ ، خاص طور تے برطانوی سیاست ، جنگاں اتے اہم شخصیات دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے برطانوی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

رابرٹس 1963 وچ ڄمے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے برطانوی بادشاہی دی تاریخ ، ݙوجھی عالمی جنگ اتے ونسٹن چرچل دی زندگی تے مرکوز ہے ۔ انہاں دی کتاب "ونسٹن چرچل" (Winston Churchill) اوں دور دی تاریخ دا تفصیلی جائزہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو برطانوی تاریخ ڳنجھل ہے ، جیندے وچ کئی اہم سیاسی ، سماجی اتے فوجی تبدیلیاں آئیاں ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو برطانوی بادشاہی عالمی تاریخ تے گہرا اثر پایا ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو برطانوی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دے سیاسی ، سماجی اتے فوجی عوامل کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو برطانوی تاریخ اڄ وی برطانوی سماج اتے سیاست دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

اینڈریو رابرٹس دی تحقیق برطانوی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے برطانوی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں برطانوی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
جیفری رابرٹس

جیفری رابرٹس (ڄمݨ 1952) ݙوجھی عالمی جنگ دی تاریخ دا ڄاݨ وند

جیفری رابرٹس ݙوجھی عالمی جنگ وچ سوویت یونین دے کردار دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی اوں دور دی فوجی ، سیاسی اتے سفارتی تاریخ دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے ݙوجھی عالمی جنگ وچ سوویت یونین دے کردار دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

رابرٹس 1952 وچ ڄمے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے مشرقی محاذ دی جنگ ، سوویت یونین دی جنگی حکمت عملی اتے اتحادی طاقتاں دے نال سوویت یونین دے تعلقات تے مرکوز ہے ۔ انہاں دی کتاب "سٹالن دیاں جنگاں " (Stalin's Wars) اوں دور دی تاریخ دا تفصیلی جائزہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو سوویت یونین ݙوجھی عالمی جنگ وچ ہک اہم کردار ادا کیتا ، اتے مشرقی محاذ دی جنگ ایں جنگ دا ہک فیصلہ کن محاذ ہئی ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو سوویت یونین دی جنگی حکمت عملی اتے اتحادی طاقتاں دے نال تعلقات ڳنجھل ہن ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو ݙوجھی عالمی جنگ وچ سوویت یونین دے کردار کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دی فوجی ، سیاسی اتے سفارتی حرکیات کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو ݙوجھی عالمی جنگ وچ سوویت یونین دا کردار اڄ وی ایں جنگ دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

جیفری رابرٹس دی تحقیق ݙوجھی عالمی جنگ وچ سوویت یونین دے کردار دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں ݙوجھی عالمی جنگ وچ سوویت یونین دے کردار دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
منتخب التواریخ

منتخب التواریخ اکبری عہد دے مؤرخ ملا عبد القادر بدایونی (ڄمݨ دی تاریخ: 5 اگست 1540ء - وفات دی تاریخ: 5 نومبر 1605ء) دی فارسی تالیف ہے، جیندے  وچ مؤلف نے سلطنت غزنویہ دے بانی امیر ناصر الدین سبکتگین دی تخت نشینی (377ھ/ 977ء) توں ڳھن کے 1004ھ یعنی عہد اکبری دے 40 سال تک دے واقعات درج کیتے ہن۔ ایں کتاب دے مخطوطات برٹش میوزیم اتے ہندوستان دے مختلف کتب خانیاں وچ موجود ہن۔ ایں کتاب دے مشمولات تے نظر پاوݨ توں معلوم تھیندا ہے کہ مؤلف نے مختلف تواریخ دا مطالعہ کر کے آسان زبان وچ انہاں دا خلاصہ بیان کر ݙتا ہے اتے بکھری ہوئی معلومات کوں یکجا کر ݙتا ہے۔

## ٻیاݙیکھو

* ملا عبد القادر بدایونی

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
عبداللطیف مرزا

عبد اللطیف مرزا، وسط ایشیا دے فاتح امیر تیمور دا پڑپوہترا ہئی اتے تیموری سلطنت دے مرکز سمرقند اتے ہرات توں او مختصر مدت کیتے تیموری حکمران ریہا۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
خواجہ سید عنایت اللہ شاہ

خواجہ سید عنایت اللہ شاہ ہارونی گیلانی (پیدائش 1999ء، تاروجبہ، نوشہرہ) اک نوجوان صوفی، عالم دین تے پیر سید ہارون علی شاہ دے صاحبزادے نيں۔ اوہناں نے روایتی دینی تعلیم (دور نظامی، حدیث) دے نال پشاور یونیورسٹی توں اسلام وچ ماسٹرز کیتا اے تے علمی تے روحانی خدمات انجام دے رہے نیں۔

## استاد
شيخ نعمت الله نعمانی،
شیخ مولوی حماد ربانی،
مولانا محمد قندوزی،
مولوی جلال الدین محمدی،
مولانا رحمت اللہ حقانی،
مولانا حضرت اللہ حقانی،
مولانا صفی اللہ حقانی،
مولوی عصمت اللہ لوگری،
مولوی محمد طاہر مظھری،
مولانا داؤد شاہ ہشتنگری،
مولوی ثناء اللہ بلوچستانی،
مولوی عبد الستار حذیفہ۔

## حوالہ جات
نکاح حلالہ

نکاح حلالہ ہک متنازعہ عمل ہے جیندے وچ ترائے طلاقاں آلی تریمت اپݨے پہلے پئے نال ولا نکاح کیتے کہیں ٻئے مرد نال نکاح، جنسی تعلق اتے طلاق ڳھندی ہے، جیندے بعد او عدت گزار کے پہلے پئے نال نکاح کر سڳدی ہے۔ اگرچہ کجھ علماء اینکوں قرآن دی ہک آیت دی بنیاد تے جائز قرار ݙیندن، لیکن ٻہوں سارے ٻئے علماء احادیث دی روشنی وچ اینکوں ناپسندیدہ اتے تریمت دی تذلیل، غیر فطری عمل اتے معاشرتی بدنامی دا باعث سمجھدن۔

## ٻیا ݙیکھو

* اسلام میں طلاق
* اسلامی فلسفہ ازدواج
* مسلم پرسنل لا
* نکاح مسیار
* نکاح متعہ

## حوالہ جات
راؤ مالدیو راٹھور

مالدیو راٹھور مارواڑ دے فرماں روا ہن، مارواڑ بعد وچ جودھ پور سݙوایا (موجودہ دور وچ راجستھان انڈیا)۔ انہاں دے پیو دا ناں راؤ گنگا جی اتے ماء دا ناں رانی پدماوتی ہئی۔ راؤ ملدیو نے خانواہ دی لڑائی وچ ہک شہزادے دی حیثیت نال حصہ ڳھدا ہئی گو اے لڑائی راجپوت ہار ڳئے ہن جئیں توں تمام راجپوت حکمران بھارت وچ کمزور تھی ڳئے ہن۔ مالدیو دی عمدہ حکمرانی وچ مارواڑ ہک تگڑی ریاست راجپوت ریاست بݨ ڳئی جیں نے شمالی بالادستی کوں للکارا اتے بدیشی راج دے خلاف بھرپور مزاحمت کیتی۔ مالدیو نے مغل اتے سوری ݙونہاں سلطنتاں نال اتحاد کرݨ توں انکار کیتا اتے ایں پالیسی تے ایں دے بعد راجا بݨݨ والا پتر چندرسین راٹھور وی قائم ریہا۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ملک جہان خانم

ملک جہاں خانم، مہد اولیا (فارسی: ملک جهان خانم، مهدِ عُلیا)، (ڄمݨ دی تاریخ: 26 فروری 1805ء - وفات دی تاریخ: 2 اپریل 1873ء) فارس دے محمد شاہ قاجار دی بیوی اتے ناصر الدین شاہ دی ماء  ہن۔ او 5 ستمبر توں 5 اکتوبر 1848ء تک، اپݨے پئے دی موت اتے اپݨے پتر دے تخت تے فائز تھیوݨ دے درمیان، ہک مہینے کیتے فارسی سلطنت دی ڈی فیکٹو حکمران ہن۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:تہران دیاں ڄماندرو شخصیتاں
خواجہ احمد میروی

خواجہ احمد میروی (1826-1911) انویویں صدی دے ہک مشہور صوفی بزرگ ہن جنہاں دا تعلق میرا شریف، تحصیل پنڈی گھیب، ضلع اٹک نال ہئی۔ او سلسلہ چشتیہ نظامیہ نال وابستہ ہن اتے خواجہ شاہ محمد سلیمان تونسوی دے مرید اتے خلیفہ ہن۔ خواجہ احمد میروی دی تعلیمات تصوف، اسلام اتے اخلاقیات تے مبنی ہن۔ انہاں نے اپݨے پیروکاراں کوں خدا دی محبت، انسانیت دی خدمت اتے شریعت دی پابندی دی تلقین کیتی۔ انہاں دی تعلیمات وچ رواداری، صبر اتے محبت تے زور ݙتا ویندا ہئی۔ انہاں نے میرا شریف وچ ہک دینی مرکز قائم کیتا جیہڑا اڄ وی انہاں دے پیروکاراں کیتے ہک اہم زیارت گاہ ہے۔

## خلفاء

# خواجہ احمد خان میروی (سجادہ نشین میرا شریف)
# مولانا حافظ فضل کریم (مہتم مدرسہ اسلامیہ اشاعت العلوم چکوال)
# مولا نور محمد (چکڑالہ)
# مولانا محمد اکبر علی (میانوالی)
# الحاج میاں مہر (پشاور)
# احمد دین (بمبئی)
# شاه محمد حسین (جھنگ)
# مولانا محبوب الرحمن (ملتان)
# مولانا غلام جیلانی (میانوالی)
# سید محمود شاہ (کراچی)
# سید فیض اللہ شاہ (چھبر شریف ضلع جہلم)
# لعل شاہ
# خواجہ امیر احمد بسالوی (جنڈ ضلع اٹک)
# مولانا فخر الدین بیربلوی (بیربل شریف ضلع خوشاب)
# سید عنایت الله شاه (چھبر شریف ضلع جہلم) 

## حوالہ جات
اردو مرثیہ نگار

اردو مرثیہ نگاری ہک قدیم اتے اہم ادبی صنف ہے جیہڑی واقعہ کربلا اتے حضرت امام حسین رضی اللہ عنہ اتے انہاں دے ساتھیاں دی شہادت دے غم وچ لکھی ویندی ہے۔ برصغیر پاک و ہند وچ ایں صنف نے ٻہوں ترقی کیتی اتے کئی نامور شعراء نے ایں وچ اپݨی مہارت دا لوہا منوایا۔

## تقسیم بلحاظ صدی

### اٹھارویں صدی توں پہلے
شاہ قلی شاہ شاہی، ملک الشعراء نصرتی، کمال خان رستمی، ملا وجہی، غواصی، علی عادل شاہ ثانی شاہی، نصرتی، ملک خوشنود، ہاشمی، ایاغی، مومن، حسینی، عبد اللہ قطب شاہ، مرزا دبیر، میر محمد صلاح، مرزا بیجا پوری، نوری ،کاظم خان کاظم، ہاشم علی گجراتی، ہمت علی خان ہمت، قلی خان درگاہ، عباس علی خان، احسان، سلطان علی عادل شاہ ثانی ، نصرتی، ملک خوشنود، ہاشمی، ایاغی، مومن، حسینی، مرزا

### اٹھارویں صدی دے مرثیہ گو
قاسم، قیس، درگاہ قلی خان درگاہ، ہاشم علی بیجا پوری، ولی ولوری، علی محمد خان برہان پوری

### انویویں صدی دے مرثیہ گو
ویہیوں صدی دے مرثیہ گو

 میر نفیس (1824ء - 1901ء)، میر جلیس، صفی امروہوی ( 1842ء - 1901ء)، علی میاں کامل لکھنوی ( 1835ء - 1904ء)، حسین کامل امروہوی ( 1852ء - 1906ء)، ماہر لکھنوی ( مہدی حسین )، زائر زید پوری،، میر جلیس، اعظم امروہوی ،

## مرثیہ گو شاعرات
ملکہ زمانی، سلطان عالیہ، تاجدار لکھنوی، حاجی لکھنوی ( زیب النسا بیگم )، سیدہ مدینہ خاتون مدینہ،۔ ۔۔ ۔۔ ۔، دیوی روپ کماری اکبر آبادی،۔ ۔۔ ۔۔۔، نشاط مقبول رضوی،۔۔ ۔۔، سلطانہ ذاکر ادا

## غیر مسلم مرثیہ گو
مہاراجا بلوان سنگھ مہاراجا، راجا الفت رائے الفت، راجا دھنپت رائے محب، لالہ چھنو لال دلگیر، ذہین لکھنوی، فراقی دریابادی، دلو رام کوثری، پہاراجہ پرشاد شاد، منی لال جوان، رام راؤ بیجا سیوا پوری، مکھن داس، بالا جی تسمبک تارہ، سوامی پرشاد اصغر، وحید اختر، دیوی روپ کماری اکبر آبادی ،بیگم شہرت

## حوالہ جات
ولیم لیڈیارڈ راجرز

ولیم لیڈیارڈ راجرز (1860–1944) قدیم بحریہ دی تاریخ دا ڄاݨ وند

ولیم لیڈیارڈ راجرز قدیم بحریہ دی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی قدیم بحری جنگاں ، بحری جہازاں دی تعمیر اتے بحری حکمت عملی دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے قدیم بحریہ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

راجرز 1860 وچ ڄمے اتے 1944 وچ فوت تھئے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے قدیم یونان اتے روم دی بحری تاریخ ، اتھوں دے بحری جہازاں دی تعمیر اتے اتھوں دی بحری جنگاں تے مرکوز ہئی ۔ انہاں دی کتاب "قدیم بحری جنگاں" (Greek and Roman Naval Warfare) اوں دور دی تاریخ دا تفصیلی جائزہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو قدیم بحری جنگاں اوں دور دی تاریخ دا ہک اہم حصہ ہن ، اتے انہاں قدیم تہذیباں دے ارتقاء وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو قدیم بحری جہازاں دی تعمیر اتے بحری حکمت عملی ڳنجھل ہئی ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو قدیم بحریہ دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دے تکنیکی اتے جنگی عوامل کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو قدیم بحریہ دی تاریخ اڄ وی بحری جنگ دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

ولیم لیڈیارڈ راجرز دی تحقیق قدیم بحریہ دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے قدیم بحریہ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں قدیم بحریہ دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
میکسیم روڈنسن

میکسیم روڈنسن (1915–2004) مشرق وسطیٰ دی ثقافتی تاریخ دا ڄاݨ وند

میکسیم روڈنسن مشرقی علوم دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی مشرق وسطیٰ دی تاریخ ، ثقافت اتے سماجیات دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے مشرقی علوم دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

روڈنسن 1915 وچ ڄمے اتے 2004 وچ فوت تھئے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے اسلامی تاریخ ، عرب سماج اتے مشرق وسطیٰ دی سیاست تے مرکوز ہئی ۔ انہاں دی کتاب "محمد" (Muhammad) اوں دور دی تاریخ دا تفصیلی جائزہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو مشرق وسطیٰ دی تاریخ اتے ثقافت ڳنجھل ہے ، اتے اتھوں دے سماجی اتے سیاسی مسائل کوں سمجھݨ کیتے گہرے تاریخی اتے ثقافتی تناظر دی ضرورت ہے ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو مشرق وسطیٰ دے سماجی اتے سیاسی مسائل کئی تاریخی اتے ثقافتی عوامل توں متاثر تھیندن ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو مشرقی علوم دی تحقیق وچ غیرجانبداری اتے تنقیدی سوچ ٻہوں ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو مشرق وسطیٰ دی تاریخ اتے ثقافت اڄ وی عالمی سیاست دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

میکسیم روڈنسن دی تحقیق مشرقی علوم دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے مشرق وسطیٰ دی تاریخ اتے ثقافت دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں مشرقی علوم دی تحقیق کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
والٹر روڈنی

والٹر روڈنی (1942–1980) گیانا دی تاریخ دا ڄاݨ وند

والٹر روڈنی گیانا دی تاریخ اتے سیاست دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی گیانا دی نوآبادیاتی اتے بعد وچ دی تاریخ ، اتھوں دی سماجی اتے سیاسی جدوجہد دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے گیانا دی تاریخ اتے سیاست دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

روڈنی 1942 وچ ڄمے اتے 1980 وچ فوت تھئے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے گیانا دی نوآبادیاتی تاریخ دے اثرات ، اتھوں دی نسلی سیاست اتے اتھوں دی سماجی تحریکاں تے مرکوز ہئی ۔ انہاں دی کتاب "یورپ انڈر ڈویلپڈ افریقہ کیویں کیتا" (How Europe Underdeveloped Africa) نوآبادیاتی دور دے اثرات دا تفصیلی جائزہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو گیانا دی تاریخ اتھوں دی نوآبادیاتی ماضی اتے اتھوں دی سماجی اتے سیاسی جدوجہد نال گہری طرحاں جڑی ہوئی ہے ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو گیانا دی نسلی سیاست اتھوں دی سماجی اتے سیاسی ترقی تے گہرا اثر پایا ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو گیانا دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دی نوآبادیاتی ماضی اتے نسلی سیاست کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو گیانا دی تاریخ اڄ وی ایں ملک دے سماجی اتے سیاسی مسائل کوں سمجھݨ کیتے اہم ہے ۔ 

والٹر روڈنی دی تحقیق گیانا دی تاریخ اتے سیاست دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے گیانا دی سماجی اتے سیاسی ارتقاء دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں گیانا دی تاریخ اتے سیاست کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
ڈیوڈ روڈیگر

ڈیوڈ روڈیگر (ڄمݨ 1952) سیاسی تاریخ دا ڄاݨ وند

ڈیوڈ روڈیگر سیاسی تاریخ ، محنت دی تاریخ اتے غلامی دی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی امریکی سماج وچ نسل ، طبقاتی جدوجہد اتے غلامی دے اثرات دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

روڈیگر 1952 وچ ڄمے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے امریکی مزدور تحریک دی تاریخ ، سفید فام سنڄاݨ دی تشکیل اتے غلامی دے سماجی اتے سیاسی اثرات تے مرکوز ہے ۔ انہاں دی کتاب "سفید مزدوری دی اجرت" (The Wages of Whiteness) امریکی مزدور تحریک اتے نسلی تعلقات دا تفصیلی جائزہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو امریکی مزدور تحریک اتے نسلی تعلقات گہرے طور تے جڑے ہوئے ہن ، اتے سفید فام سنڄاݨ دی تشکیل ایں عمل دا ہک اہم حصہ ہے ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو غلامی امریکی سماج اتے سیاست تے گہرا اثر پایا ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو امریکی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دی مزدور تحریک ، نسلی تعلقات اتے غلامی دے اثرات کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو امریکی سماج وچ نسل اتے طبقاتی جدوجہد اڄ وی ایں ملک دے سماجی اتے سیاسی مسائل کوں سمجھݨ کیتے اہم ہے ۔ 

ڈیوڈ روڈیگر دی تحقیق سیاسی تاریخ ، محنت دی تاریخ اتے غلامی دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے امریکی سماج وچ نسل ، طبقاتی جدوجہد اتے غلامی دے اثرات دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں امریکی سماج دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
ضلع نارووال

ضلع نارووال صوبہ پنجاب، پاکستان وچ ہے۔ ایندا قیام 1991ء وچ عمل وچ آیا جݙݨ اینکوں ضلع سیالکوٹ توں الگ کیتا ڳیا۔ ضلع نارووال ترائے تحصیلیں تے مشتمل ہے: نارووال، شکرگڑھ اتے ظفروال۔

## '''تاریخ'''
انگریز دور حکومت وچ نارووال سیالکوٹ ضلع دی تحصیل رایا خاص دا ہک قصبہ ہئی۔ آزادی دے بعد، اینکوں نارووال تحصیل دا صدر مقام بݨایا ڳیا اتے 1991ء وچ اینکوں ضلع دا درجہ ݙتا ڳیا۔

## '''جغرافیہ'''
ضلع نارووال شمال مغرب وچ ضلع سیالکوٹ، شمال وچ جموں و کشمیر، مشرق وچ ضلع گرداسپور (بھارت)، جنوب وچ ضلع امرتسر (بھارت) اتے جنوب مغرب وچ ضلع شیخوپورہ نال ملحق ہے۔ ضلع دا کل رقبہ تقریباً 2,337 مربع کلومیٹر ہے۔

## '''آبادی'''
2023ء دے اندازے دے مطابق ضلع نارووال دی آبادی 1.951 ملین ہے۔ اتھوں دی اکثریت مسلم آبادی تے مشتمل ہے، تاہم عیسائیاں دی وی چنگی خاصی تعداد موجود ہے۔

## '''معیشت'''
ضلع نارووال دی معیشت بنیادی طور تے زراعت تے مبنی ہے۔ اتھوں دی اہم فصلاں چاول، گندم، مکئی اتے گنے ہن۔ ایندے علاوہ، فٹ بال دی تیاری اتے دستکاری دی صنعت وی اتھاں موجود ہے۔

## تحصیلاں

* تحصیل نارووال
* تحصیل شکرگڑھ
* تحصیل ظفروال

## ذاتاں
باجوہ ، نارو، سنگیال ملک، گجر، مہیس، تاجوکے گجر، لنگاہ، انصاری، سادات، مہر، جرپا، میو راجپوت، ککے زئی ، سلہریا، اعوان، چیمہ، مغل، وغیرہ نارووال میں آباد ہیں،

## ٻیا ݙیکھو

* رامبڑی
* داراپور

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ملکہ راجی

ملکہ راجی سلطان ناصر الدین محمود شاہ شرقی دی زوجہ، جونپور سلطنت دی ملکہ اتے سلطان محمد شاہ شرقی دی ماںء ہن۔ ملکہ راجی نے اپݨے فرزند سلطان محمد شاہ شرقی دے اوائل عہدِ حکومت وچ بطور نائب السلطنت فرائض انجام ݙتے۔ انہاں کوں ہندوستان دی مشہور ترین مسلم حکمران تریمریں وچ سرفہرست شمار کیتا ویندا ہے۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
وادیم روگووین

وادیم روگووین (1937–1998) ٹراٹسکی ازم دی تاریخ دا ڄاݨ وند

وادیم روگووین سوویت یونین دی تاریخ اتے ٹراٹسکی ازم دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی سوویت یونین وچ سٹالن دے دور دے ظلم اتے ٹراٹسکی دے نظریات دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

روگووین 1937 وچ ڄمے اتے 1998 وچ فوت تھئے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے سٹالن دے دور وچ سیاسی ظلم ، ٹراٹسکی دے نظریات اتے سوویت یونین وچ اپوزیشن دی جدوجہد تے مرکوز ہئی ۔ انہاں دی کتاب "کیا کوئی متبادل ہئی؟" (Was There An Alternative?) سوویت یونین وچ ٹراٹسکی دی جدوجہد دا تفصیلی جائزہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو سٹالن دے دور وچ سیاسی ظلم سوویت یونین دی تاریخ دا ہک اہم اتے المناک حصہ ہئی ، اتے ٹراٹسکی دے نظریات اوں دور دی سیاست کوں سمجھݨ کیتے اہم ہن ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو سوویت یونین وچ اپوزیشن دی جدوجہد ڳنجھل ہئی ، اتے ایں جدوجہد وچ ٹراٹسکی دے نظریات اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو سوویت یونین دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے سٹالن دے دور دے ظلم اتے ٹراٹسکی دے نظریات کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو سوویت یونین دی تاریخ اڄ وی ایں ملک دی سیاست دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

وادیم روگووین دی تحقیق سوویت یونین دی تاریخ اتے ٹراٹسکی ازم دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے سوویت یونین وچ سٹالن دے دور دے ظلم اتے ٹراٹسکی دے نظریات دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں سوویت یونین دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
تھیوڈور روپ

تھیوڈور روپ (1911–2000) فوجی تاریخ دا ڄاݨ وند

تھیوڈور روپ فوجی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی فوجی حکمت عملی ، جنگاں دی تاریخ اتے فوجی نظریات دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے فوجی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

روپ 1911 وچ ڄمے اتے 2000 وچ فوت تھئے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے جدید فوجی حکمت عملی ، ݙوجھی عالمی جنگ اتے فوجی نظریات دے ارتقاء تے مرکوز ہئی ۔ انہاں دی کتاب "جنگ دا ارتقاء" (War in the Modern World) جدید فوجی تاریخ دا تفصیلی جائزہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو فوجی تاریخ انسانی تاریخ دا ہک اہم حصہ ہے ، اتے فوجی حکمت عملی اتے نظریات دا ارتقاء سماجی اتے سیاسی تبدیلیاں نال گہری طرحاں جڑیا ہویا ہے ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو ݙوجھی عالمی جنگ فوجی حکمت عملی اتے نظریات تے گہرا اثر پایا ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو فوجی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے فوجی حکمت عملی ، جنگاں دے سماجی اتے سیاسی اثرات کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو فوجی تاریخ اڄ وی فوجی حکمت عملی اتے جنگاں دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

تھیوڈور روپ دی تحقیق فوجی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے فوجی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں فوجی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
مباح

مباح عربی زبان دا لفظ ہے جیندا مطلب ہے "جائز" یا "اجازت شدہ"۔ اسلامی شریعت وچ مباح انہاں کماں کوں آکھیا ویندا ہے جنہاں دے کرݨ یا نہ کرݨ تے کوئی شرعی پابندی کوئنی ہوندی اتے انہاں تے کوئی ثواب یا گناہ نئیں ملدا۔ مباح کماں دی اجازت یا تاں نص (قرآن و حدیث) توں ثابت ہوندی ہے یا ول او کم جنہاں دے بارے وچ شریعت خاموش ہے، مباح شمار ہوندن۔ مثال دے طور تے، لذیذ کھاوݨے کھاوݨ اتے چنڳے کپڑے پاوݨ عام حالات وچ مباح ہن۔ تاہم، مباح کم وی نیت دے مطابق مستحب یا مکروہ بݨ سڳدن۔ اگر کوئی مباح کم نیک نیتی نال کیتا ونجے تاں او مستحب بݨ ویندے اتے اگر بری نیت نال کیتا ونجے تاں مکروہ یا حرام قرار پا سڳدا ہے۔ ایں کیتے، حقیقی معنیاں وچ مومن دا کوئی فعل مباح نہیں ہوندا، بلکہ او مستحب یا سنت ہوندا ہے، جبکہ فاسق دا ہر فعل مکروہ یا حرام ہوندا ہے۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ڈبلیو جے رورابو

ڈبلیو جے رورابو (1945–2020) امریکہ دی تاریخ دا ڄاݨ وند

ڈبلیو جے رورابو انویہویں اتے ویہویں صدی دے امریکہ دی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی امریکی سماجی ، ثقافتی اتے سیاسی تاریخ دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دے امریکہ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

رورابو 1945 وچ ڄمے اتے 2020 وچ فوت تھئے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے امریکی ثقافت دی تاریخ ، اتھوں دی سماجی تحریکاں اتے اتھوں دی سیاسی تبدیلیاں تے مرکوز ہئی ۔ انہاں دی کتاب "دی الکوہل ریپبلک" (The Alcoholic Republic) انویہویں صدی دے امریکہ وچ شراب دے استعمال دا تفصیلی جائزہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو انویہویں اتے ویہویں صدی دا امریکہ ہک ڳنجھل سماج ہئی ، جیندے وچ کئی اہم سماجی ، ثقافتی اتے سیاسی تبدیلیاں آئیاں ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو امریکی سماجی تحریکاں امریکی سماج اتے سیاست تے گہرا اثر پایا ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو اوں دور دے امریکہ دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دے سماجی ، ثقافتی اتے سیاسی عوامل کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو انویہویں اتے ویہویں صدی دا امریکہ اڄ وی امریکی سماج اتے سیاست دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

ڈبلیو جے رورابو دی تحقیق انویہویں اتے ویہویں صدی دے امریکہ دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دے امریکہ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں اوں دور دے امریکہ دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
مرزا اظفری

thumb|286x286px|نواب اَوَودھ، نواب آصف الدولہ
[thumb|399x399px|نواب عمدۃ الامراء غلام حسین علی خان، [کرناٹک دے نواب|نواب کرناٹک]]
مرزا اظفری – میرزا علی بخت بہادر محمد ظہیر الدین اظفری گورگانی دہلوی (ڄمݨ دی تاریخ: 1758ء - وفات دی تاریخ: 1819ء) مغلیہ سلطنت دے عہد متاخر دا ہک مغل شہزادہ ہئی جیہڑا ہک ویلے وچ اُردو، ترکی اتے فارسی دا شاعر، ادیب، نقاد اتے انشاء پرداز ہئی۔

## حوالہ جات

ونکی:فارسی ٻولی دے شاعر
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:دہلی دیاں ڄمان٘درو شخصیتاں
رون روزنبام

رون روزنبام (ڄمݨ 1946) ہٹلر دی تاریخ دا ڄاݨ وند

رون روزنبام ہٹلر دی شخصیت اتے اوندی سوچ دی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی ہٹلر دے نفسیاتی پہلوآں ، اوندی سیاسی سوچ اتے اوندی شخصیت دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے ہٹلر دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

روزنبام 1946 وچ ڄمے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے ہٹلر دی نفسیاتی حالت ، اوندی سیاسی سوچ دے ارتقاء اتے اوندی شخصیت دے اثرات تے مرکوز ہے ۔ انہاں دی کتاب "ہٹلر کوں سمجھاوݨ دی وضاحت" (Explaining Hitler) ہٹلر دی شخصیت دا تفصیلی جائزہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو ہٹلر دی شخصیت ڳنجھل اتے متنازعہ ہے ، اتے اوندی سوچ اتے اوندے اعمال عالمی تاریخ تے گہرا اثر پایا ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن اوندی ہے جو ہٹلر دی نفسیاتی حالت اتے اوندی سیاسی سوچ گہرے طور تے جڑے ہوئے ہن ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو ہٹلر دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اوندی نفسیاتی حالت اتے سیاسی سوچ کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن اوندی ہے جو ہٹلر دی شخصیت اڄ وی اوں دور دی تاریخ دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

رون روزنبام دی تحقیق ہٹلر دی شخصیت اتے اوندی سوچ دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے ہٹلر دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں ہٹلر دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
چارلس ای روزنبرگ

چارلس ای روزنبرگ (ڄمݨ 1936) طب اتے سائنس دی تاریخ دا ڄاݨ وند

چارلس ای روزنبرگ طب اتے سائنس دی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی امریکی طب ، سائنس اتے سماج دے تعلق دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے ایں شعبے دی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

روزنبرگ 1936 وچ ڄمے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے امریکی طب دی سماجی تاریخ ، سائنس اتے سماج دے درمیان تعلق اتے وبائی امراض دے سماجی اثرات تے مرکوز ہے ۔ انہاں دی کتاب "دی کیئر آف سٹرینجرز" (The Care of Strangers) امریکی ہسپتالاں دی تاریخ دا تفصیلی جائزہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو طب اتے سائنس سماج توں جدا نئیں ، بھل سماجی ، ثقافتی اتے سیاسی عوامل توں گہرے طور تے متاثر تھیندے ہن ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن اوندی ہے جو وبائی امراض دے سماجی اثرات گہرے اتے ڳنجھل ہوندن ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو طب اتے سائنس دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے سماجی ، ثقافتی اتے سیاسی عوامل کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن اوندی ہے جو طب اتے سائنس دی تاریخ اڄ وی ایں شعبے دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

چارلس ای روزنبرگ دی تحقیق طب اتے سائنس دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے ایں شعبے دی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں طب اتے سائنس دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
سٹیفن راسکل

سٹیفن راسکل (1903–1982) برطانوی بحریہ دی تاریخ دا ڄاݨ وند

سٹیفن راسکل برطانوی بحریہ دی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی برطانوی بحریہ دی ݙوجھی عالمی جنگ وچ کارکردگی ، اتھوں دی جنگی حکمت عملی اتے اتھوں دے سماجی پہلوآں دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے برطانوی بحریہ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

راسکل 1903 وچ ڄمے اتے 1982 وچ فوت تھئے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے ݙوجھی عالمی جنگ وچ برطانوی بحریہ دا کردار ، اتھوں دی جنگی حکمت عملی اتے اتھوں دے بحری افسراں دی زندگی تے مرکوز ہئی ۔ انہاں دی کتاب "سمندر دی جنگ" (The War at Sea) ݙوجھی عالمی جنگ وچ برطانوی بحریہ دی تاریخ دا تفصیلی جائزہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو برطانوی بحریہ ݙوجھی عالمی جنگ وچ ہک اہم کردار ادا کیتا ، اتے اتھوں دی جنگی حکمت عملی اتے سماجی ڈھانچہ ایں جنگ وچ فتح دا ہک اہم سبب ہئی ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن اوندی ہے جو برطانوی بحریہ دی جنگی حکمت عملی اتے سماجی ڈھانچہ ڳنجھل ہئی ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو برطانوی بحریہ دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دے سیاسی ، سماجی اتے فوجی عوامل کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن اوندی ہے جو برطانوی بحریہ دی تاریخ اڄ وی بحری جنگ دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

سٹیفن راسکل دی تحقیق برطانوی بحریہ دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے برطانوی بحریہ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں برطانوی بحریہ دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
بی بی راستی والدہ شاہ رکن عالم

انہاں دا اسم گرامی بی بی راستی ہے۔ انہاں دا تعلق فرغانہ دے شاہی خاندان نال ہئی۔ انہاں دے پیو  فرغانہ دے حاکم ہن جنہاں دا ناں سلطان جمال الدین ہئی۔

آپ بہاؤ الدین زکریا ملتانی دی نونہہ، صدر الدین عارف دی ذال اتے زمانے دے قطب شاہ رکن الدین عالم دی ماء ہن۔ آپ حافظہ قرآن ہن اتے باوضو تھی کے اپݨے پتر کوں ݙدھ پلیندیاں ہن اتے لوری وچ وی اپݨے ٻال کوں قرآن سݨیندی ہن۔

آپ وفات 695ھ وچ تھئی اتے آپ دا مقبرہ ملتان سٹی ٹیشݨ توں ݙو فرنگ جنوب وچ واقع ہے۔

آپ عوام و خواص وچ ام المریدین بی بی پاکدامن توں مشہور ہن۔

آپ اپݨے سوہرے مخدوم بہاؤ الدین زکریا ملتانی دے دست حق تے بیعت تھیاں ہن۔ بی بی راستی دے مزار دے نال ہک کھوہ ہے جتھاں تریمتیں اتے مرداں کیتے انج انج دھاوݨ دی جاء بݨی ہوئی ہے اتے بیمار دھاوݨ دے بعد شفا پیندن اتے منت دے طور تے مچھی اتے روٹی مزار تے تقسیم کریندن۔ اکثر تریمتیں دا ازدحام رہندا ہے۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے