من دا کھوٹ

### لکھت: بشریٰ قریشی
شہاب کالج دا ہک ذہین طالب علم ہا۔ اوندی ذہانت صرف تعلیم دی ای نہ ہئی بلکہ او کالج دے ہر میدان وچ اؤل آنوݨ دا عادی وی ہئی۔ اونکوں خدا داد صلاحیت ملی ہوئی ہئی۔ او ہر کم کوں ٻہوں جلدی سمجھ گھندا ہئی۔ او استادیں تے سنگتیں وچ چنڳا ڄاݨیا ویندا ہا۔ شہاب دا تعلق ہک متوسط طبقے نال ہئی جتھاں کئی خواہشاں پوریاں تھیندن تے کئی حسرت دے ڈبے وچ بند کر کے اُمید دا تالا لا ݙیویندے۔ جیکر وقت گزرݨ دے نال نال ایہ حسرت مک ونڄن تاں ٹھیک ورنہ ایہ انسان دی زندگی دا ناسور بݨ ویندین۔۔

کݙھائیں ایہ خواہشاں تے ایݙوںاُݙوں دا ماحول انسان کوں ݙوں حصیں وچ تقسیم کر ݙیندے۔جیویں زمین دا جیڑھا حصہ سجھ دے سامݨے ہووے او روشن ہوندے اتے جیڑھا ٻئی پاسوں ہووے او سیاہ نظر آندے۔ اینویں بندے دا وسیب اوندے کیتے سجھ بݨ ویندے جیڑھے وسیب وچ او راہندے ہووے اوندی شخصیت تے ایندا عکس ہوندے۔ماحول روشن ہووے تاں بندے دی شخصیت نکھر ویندی اے،گھٹیا ہووے تاں ٻہوں ساریاں صلاحیتاں پچھوں تے لڳیاں ویندن۔کجھ لوگ تاں ایں شے دی سمجھ رکھیندن جو انہیں نال کیا تھیندا پئے۔جیڑھے حال وچ راہون مست تے خوش راہندن، ایجھے لوگ اپݨی زندگی وٹانوݨ دے آرزو مند کائنی ہوندے نہ او کہیں شے کوں گھنݨ کیتے کوشش کریندن۔ قسمت دی پاسو ں ݙتے ہوئے موقع وی ضائع کرݙیندن۔

شہاب ایجھی اُچی فکر تے سوچ رکھݨ آلا کائناں ہئی پر ہک خوبی اونکوں ترقی دے پہاڑ وی سر کروا سڳدی ہئی۔موقع ضائع نہ کریندا ہا۔ خاص کر جیڑھے کم وچ اوندا کوئی فائدہ ہووے ہا۔ ہیں ڳالھوں اوں کالج وچ اپݨا داخلہ ڳھدا ہئی۔ اوندے سینگے اوندے نال سنگت تیں فخر محسوس کریندے ہن ہر کہیں دی مشکل حل کرݨ، ہر کہیں دے کم آنوݨ کیتے ہر ویلے تیار راہندا ہئی۔ اوں ویلے یاری اوندا ایمان ہئی،تے رشتیں دی خوب سنڄاݨ رکھیندا ہا۔کہیں کہیں ویلے او آپ اپݨی ایں خصوصیت وی وجہ نال اکڑیج ویندا ہئی۔زندگی دی خوبصورتی اوندے خیال وچ سوہݨے جذبیں نال عبارت ہئی۔بے لوث تے بے غرض امداد اوندی فطرت وچ شامل ہئی۔کالج دے بعد او سارا وقت فارغ ہوندا ہئی۔ مصروفیت دے بغیر او آپ کو بیکار سمجھدا ہئی۔ وقت گزاری کیتے او دوستیں،رشتہ داریں اتے ہمسائیں دا کم آندا یا۔ اوں اپݨے اردگرد ہک چنڳائی تے نیکی دا حصار بݨا ڳھدا ہئی اوکوں چنڳے سݙیجݨ دا نشہ تھی ڳیا ہئی۔ جیڑھے ݙینھ لوک اوندی تعریف نہ کرن ہا اونکوں اپݨا آپ ٻہوں بے وقعت لڳدا ہا۔

تعریف دا حرص اوندی چنڳائی کوں کھاوݨ پئے ڳیا۔حالانکہ او انسانیت دی ٻہوں گھٹیا شکل آلے پاسے ویندا پیا ہئی۔پر دل وچ خوش ہئی جو او چنڳا اے۔اوندی ہک بھیݨ اوندے نال  ٻہوں پیار رکھیندی ہئی۔ او وی شہاب کوں ہر ویلے آہدی رہ ویندی ہئی شہاب اے سب  ݙیکھاوا اے آپ کوں مصروف رکھݨ تیݙی ضرورت اے، میں تیکوں چنڳا اوں ݙینہہ سمجھساں جیڑھے ݙینہہ اپݨے کم کولوں وقت کڈھ کیں ݙکھییں دے ݙکھ دور کریسیں شہاب آکھے ہا میں انہیں لوکیں وچوں نمہیں جیڑھے عہدے تے دولت دی پٹی اکھیں تیں ٻدھ کے معصوم لوکیں کوں لتاڑ ݙیندن۔  ایہ جیݙے وݙے ٻول الانوݨ سوکھا تے انھیں دا پالݨ وݙا مشکل اے شہاب! میڈی دعا اے جو توں زندگی دے ہر میدان وچ ترقی کریں اتے انسانیت دے پیرے کولوں کݙاھائیں نہ تھڑکیں بھیݨ دی ڳالھ دا اختتام ایں ڳالھ تیں تھیندا ہا تے شہاب اٰیں ڳالھ کوں کوئی اہمیت نہ ݙیندا ہا۔ بی۔اے کر گھنݨ دے بعد شہاب دی منگݨی وی خاندان دی چھوہر نال کرݙتی ڳئی جیکوں شہاب وی کہیں حد تئیں پسند کریندا ہئی۔ نماز قرآن دی پابندی، حقوق العباد دی ادائیگی وچ سچی سچ اوندا کوئی ثانی نہ ہا۔ منگݨی دے بعد شہاب ایم۔ اے کیتے یونیوڑسٹی وچ داخلہ گھنݨ چہندا ہئی، پر شفارش تے رشوت کوں  ٻہوں غلط سمجھندا ہئی،ہر سفارشی چھوہر کولوں نفرت کریندا ہئی۔بی اے وچ کجھ نمبر گھٹ ہووݨ دی وجہ کولھوں یونیورسٹی وچ اوندا ناں نہ چݨیا ونڄ سڳیا۔ اونکوں ایں ڳالھ دا ٻہوں ارمان تھیا، او مونجھا ٻیٹھا ہئی اتے اوندا ماما گھر آیا، اوں آکھیا ایہ تاں کوئی مسئلہ نہیں۔ چل! میں تیݙا یونیورسٹی وچ داخلہ کرانواں۔ او فوراَ اوندے نال لڳاڳیا۔ داخلہ مل  ڳیا تاں اوندے منہ تے رونق آڳئی۔یونیورسٹی ونڄ کے وی اوں اپݨا رویہ نہ وٹایا، او ہر دلعزیز شہاب یونیورسٹی وچ سب دے ݙکھیں دا دارو تے بیمارئیں دا مسیحا ہئی۔ او ہر ویلے سچائی، دیانتداری، تے ایمانداری دا سبق ݙیندا ہئی،جتھاں وی ٻیٹھا ہووے ہا اتے اپݨے سینگئیں تے ہم جماعتیں کوں ایہو آکھے ہا جو ہک ٻئے دا ساتھ ݙتا کرو جیکر اساں ہک ٻئے دا حق مارݨ چھوڑ ݙیوتاں ساݙے وسیب وچوں برائی دے سارے کنڈے نکل ونڄن۔

اے ڳالھیں او گھرکر ے ہا تاںبھیݨ اوکوں آکھے ہا ٻولݨ تے کرݨ وچ وݙا فرق ہوندے، جیڑھے ویلے وقت آسی تاں ڳالھ میں کریساں، میں کوڑ دے ڳل نئیں بݨیندا، تیکوں واقعی ایہ وقت ݙسیسی جومیں کیا ہاں؟میں ٻہوں مضبوط انسان ہاں، میکوں دنیا دے حالات نی وٹا سڳدے، میں ترقی دی جتنی اچی چوٹی تیںٻہہ ونڄاں زمین آلیں نال میݙا تعلق قائم راہسی، اللہ کرے اینویں تھیوے! بھیݨ ٹھڈا ساہ بھر کے آکھیا ہا۔

او یونیورسٹی دیاں سرگرمیاں وچ حصہ گھندا ہا، ایں ڳالھوں اوندا کافی قیمتی وقت بغیرپڑھیے گزر ڳیا۔امتحان سر تے آئے تاں انکوں احساس تھیا جو میں ہݨ تئیں کیا کیتے، ایم اے دا امتحان پاس کرݨ ٻہوں ضروری ہا، کیوںجو اوندے پیو اونکوں آکھ ݙتا ہا، اوندی تقدیر وی اوندا ساتھ ݙیندی ہئی یا اونکوں ازماوݨ چہندی پئی جو او کے تئیں سچا اے؟ امتحان وچ اوندا ہک رشتہ دار ممتحن بݨ کے آڳیا تاں اوندی جیویں لاٹری نکل آئی۔ او فوراَ اوندے گھر ڳیا، پیو دے خیالات ݙس کے اونکوں آکھس جو میݙے حال تے رحم کر، جیکر میں پاس نہ تھیوم تاں میݙی تعلیم دا سلسلہ ختم تھی ویسی، رشتہ داری دی وچہ کولوں ممتحن سنڳیتا تھی ڳیا، اوں ہامی بھر ٖگھدی جو میں تیݙی امداد کریساں، او مطمئن تھی ٖیا، اپݨی مرضی نال اوں سارے پرچے حل کیتے تاں امتحان وچ چنڳے نمبر گھن تے پاس تھی ڳیا، او قدم قدم تیں اپݨے دعوے دی نفی کریندا رہیا۔ او اے سب کجھ اپݨا حق سمجھ تے کریندا رہ ڳیا، اوندے ہک ٻہوں قریبی سنگتی تے اوندی پوزیشن ہکو جہی ہئی۔

اخبار وچ نوکری دا اشتہار آیا تاں ساریں درخواستاں ݙتیاں، شہاب تے اوندا سنگتی مقابلے وچ آڳے، قابلیت دے حساب نال اے نوکری تیں شہاب دے ٻیلی دا حق بݨدا ہئی، پر اوندے اندروں لکیا ہویا خود غرض انسان اوندے قول قرار تیں غالب آڳیا، اوں سفارش تے رشوت دے زور تیں اے نوکری  اپݨے یا ر کولوں گھس ڳھدی،بظاہر اوندے کیتے جان ݙیوݨ کوں تیار رہندا ہئی، اے اندروں ٻاہروں داتضاد شاید ترقی دی پوڑی تئیں تاں گھن ویندا ہوسی پر اے انسان دا اندر کاݨا کر ݙیندے، جیڑھی شئے کوں عیب لڳ ونجْے او کتی ݙینھوار کڈھیندی اے۔

نوکری ملݨ دے بعد او ہولے ہولے دولت دے سنہرے ڄال وچ الجھدا ڳیا، رشوت دا زہر غیر محسوس طریقے نال اوندے من وچ لہندا رہ ڳیا، جیڑھے ویلے حرام دا لقمہ اندروں ڳیا تاں ہک ہلچل مچ ڳئی، اے سوچ کے او آپ کوں سمجھا ڳھدا  ہا جو اے صرف میں نی کریندا پیا ہر بندہ کریندا پئے،جیکر میں ایویں نہ کراں تاں اے نظام میکوں تھݙے مار کے ٻاہروں کدھ سٹیسی۔ اے سوچاں آپ کوں متطمئن کر  ݙیوݨ کیتے کافی ہن، او پیسہ کماوݨ دی او دروک وچ شامل تھی ڳیا، جیندے وچ اپݨے پرائے یار دوست تے سنگتی ٻیلی سب بھل ویندن، کہیں کوں ملݨ دا اوندے کولوں وقت کینا ہئی، اوں وݙی سیٹ حاصل کرݨ کیتے اپݨی منگ کوں وی چھوڑ ݙتا تے ہک وݙے افسر دی دھی نال شادی کر گھدی،جئیں اوند ا عہدہ ودھا ݙتا، اے ترقی دا پہلا ذینہ اوں اپݨی منگ دے ارماناں دی لاش تے پیر رکھ کے طے کیتا۔ پچھے پتہ نئیں کتنے حسرتیں دا خون پیندا ہویا او ٻہوں وݙے افسر دے عہدے تئیں پہنچ ڳیا، پہلے آلا شہاب اوندے اندر کتھائیں گم تھی ڳیا، شاید اے شہاب وی اوندے اندروں کتھائیں موجود ہئی وقت گزرݨ نال او ٻاہروں نکتے۔ اوندی بھیݨ دی وی شادی تھی ڳئی ہئی جیڑھی اوکوں چھکی ݙیندی ہئی شہاب کیا دا کیا تھی ڳیا، ہک ݙینہہ اوندی ملاقات اپݨے اوں سنگتی نال تھئی جیکوں لتاڑ کے اوں پہلی نوکری حاصل کیتی ہئی، منیر ہ ایں علاقے دا ہک وݙا کاروباری ہئی، اوں حیاتی دے پندھ کریندے ہوئیں ڳل وچ سچ دی کفنی پاتی رکھی، جے کئی دفعہ انکوں منہ دے بھر سٹیا پر وت وی اوندے دل دا شیشہ محفوظ ریہا۔

اے شیشہ صرف بے ایمانی تے بے ضمیری ترڑیندی اے تے دھندلیندی اے، او کوئی کم کراوݨ سانگے دفتر آیا، اتھاں اوکوں پتہ لڳا جو افسر بغیر رشوت دے کم نئیں کریندا، منیر رشوت ݙیوݨ دا عادی کینا ہئی، اوں آپ افسر نال ڳالھ کرݨ دا پروگرام بݨایا، اوندا کم جائز ہئی جیڑھا کوئی وی کر سڳدا ہئی، منیر دفتر لت رکھی تاں شہاب کوں ݙیکھ تے ہݨ آلیاں اوندے نال منصوب ڳالھیں تے یونیورسٹی آلے شہادب دیاں پر جوش تقریراں بازگشت آلی کار اوندے ذہن وچ گونجݨ پئے ڳیاں۔

او یکدم سر پکڑ تے ٻہہ ڳیا۔ شہاب وݙے جوش نال اٹھی کے ملݨ آیا، منیر وݙی بے دلی نال ہتھ ݙے کے ہک پاسے ٻہہ ڳیا، کوئی ڳالھ کر یار منیر! اتنے عرصے بعد ملیں چپ کیتی ٻیٹھیں، او لمبی چپ بعد ٻولیا تاں اوندی آواز کھوہ وچوں آندی پئی ہے،ہا شہاب! میکوں ٻولݨا چاہیدا اے جیکر میں نہ ٻولیا تاں توں اپݨے گریبان اچ جھاتی کینویں پیسیں، میں اوں شہاب کوں ملݨ چہنداں جیڑھا میݙے کیتے زندگی کیتے زندگی گزارݨ دا نمونہ ہئی، شہاب سر تلے سٹ کے رہ ڳیا، منیر تاں لڳا ڳیا پر شہاب کوں آگہی تے کرب دے ٻہوں وݙے عذاب وچ پاتی ڳیا۔

شہاب کوں پچھلا زمانہ تے اپݨیاں کیتیاں ہویاں ڳالھیں یاد آئیاں، بھیݨ دیاں ڳالھیں وی پچھاںواں بݨ کے اوندے ذہن تیں ابھر آئیاں، اوندے دماغ بھنووݨ لڳ پیا،اوکوں احٖ احساس تھیا جو او واقعی من دا کھوٹاہئی، کݙائیں او سوچیندا ہا جو اوں ݙینھ میں مر ویساں جیڑھے ڈینھ من دا کھوٹا سݙیساں، اونکوں احٖ پتہ لڳا جو انسان برائی تے چنڳائی نال مل کے بݨدے، سونے دے ڳاہنڑیں دی مضبوطی کیتے انہاں وچ کھوٹ ملاوݨ ضروری ہوندے شاید اے انسان دی مضبوطی کیتے وی ضروری ہووے، پر ایہ کھوٹ زیادہ تھی ونڄے تاں سونے کوں کھا ویندے، اینویں شہاب نال تھیا، کھوٹے شہاب موقع ملݨ تے ٻاہروں آنووݨ وچ دیر نہ کیتی تے او شہاب من دی گندگی تے کوڑ دی ذلت وچ ٻڈ کے اپݨی زندگی مکا ٻیٹھا ہا  جیکوں نویں زندگی ملݨ دی وی کوئی اُمید نہ ہئی، اوں اصل شہاب دی ڳول کیتی جاہ جاہ تیں کوڑ دے کنڈیاں پیر لہو لہاݨ کر ݙتے، ایں کشمکش وچ او ٻیا کوئی کم نہ کر سڳیا، جیڑھے ویلھے مایوس تھی ڳیا تے من وچ اوں شہاب کوں کتھائیں نا ݙٹھس تاں دفتر کنوں اٹھی کے گھر آڳیا، احٖ زندگی وچ پہلی واری اوں کہیں نال نہ آلایا۔

اونکوں ہر کم جلدی کرݨ دی ہیلک ہئی او احٖ فیصلے تیں پڄݨ چہندا ہئی اوں کیا حاصل کیتے تے کیا گم کر آئے، پر اتی سالیں دا حساب اتنا جلدی نکلݨ کائناں ہئی، ٻہوں ݙینھ دی اذیت دے بعد او فیصلہ کیتا جو او نوکری چھوڑ ݙیوے، ایہ کم ٻہوں جلدی کر تے او اپݨٰی سچی تے اوکھی دنیا وچ وڄݨ چہندا ہئی، نوکری چھوڑ کے منیر کولوں ڳیا تاں اوں منہ پھیر گھدا، نویں دور دے سنگتی جیڑھے کرسی دے یار ہن انھیں وی کوئی ڳالھ نہ پچھی، دور دا ایہ المیہ سمندر او کہیں دے سہارے پار کرݨ چہندا ہئی، ہر ویلے بندے دی خواہش پوری نئیں تھیندی، او وی کلہا رہ ڳیا، رتبے، دولت تے سنگتیں دی قربانی ݙے کے وی او بے ایمانی دی سیاہی نہ دھو سڳیا،مسلسل پریشانی اعصاب شل کر ݙتے۔

اونکوں ہک ݙینھ پہلو وچ درد محسوس تھیا تاں ایں کم دی وی اوں جلدی کیتی،بغیر بیمای دے جنگ کیتی او حیاتی دی بازی ہار ڳیا،ساری زندگی بے ایمانی نال گزارݨ دے باوجود وی اوں اپݨا ایہ قول سچ کر ݙکھایا جو جیڑھے ݙینھ میں ایہ جاڳیا جو میں ضمیر فروش ہاں اوں ݙینھ دے بعد میں ٻیا سجھ نہ ݙیکھساں، منیر کوں پتہ لڳا تاں او اوندے جنازے تیں آیا، ایہ پچھتاوا دل وچ گھم کے کاش! او مل گھنے ہا، منیر دیاں اکھیں روندیاں کھڑیاں ہن تے شہاب دے رخ تیں فتح دی مسکان ہئی۔

## حوالہ: کتاب لڑی چھی ماہی "حوا" [[بہاول پور]] توں چوݨ