open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ایلن یورگنسن

ایلن یورگنسن (1877–1948) ، ڈنمارک دی تاریخ دان

ایلن یورگنسن ڈنمارک دی ہک وݙی تاریخ دان تے تاریخ نگار ہن ۔ انہاں ڈنمارک دی تاریخ تے خاص طور تے قرون وسطیٰ دی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق تے لکھتیں ڈنمارک دی تاریخ دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وݙا ودھارا کیتا ۔ 

ایلن یورگنسن دی تعلیم کوپن ہیگن یونیورسٹی وچ تھئی ، جتھاں انہاں تاریخ تے ادب دی گہری سمجھ حاصل کیتی ۔ انہاں بعد وچ یونیورسٹی وچ ای تریخ پڑھاوݨ دا کم شروع کیتا ، تے انہاں دی پڑھاوݨ دی صلاحیت تے تحقیق دی وجہ توں انہاں دی وݙی عزت تھیندی ہئی ۔ انہاں دے شاگرد انہاں دی ذہانت تے علم توں ٻہوں متاثر ہن ۔ 

انہاں ڈنمارک دی قرون وسطیٰ دی تاریخ تے ٻہوں کجھ لکھیا ، خاص طور تے اوں دور دی سماجی تے ثقافتی تاریخ تے ۔ انہاں دیاں کتاباں وچ ڈنمارک دے قدیم دستاویزاں تے لکھتیں دی تفصیل ملدی ہے ۔ انہاں ڈنمارک دے قدیم بادشاہاں ، کلیسا ، تے عام لوکاں دی زندگی بارے وݙی تحقیق کیتی ۔ 

ایلن یورگنسن دی تحقیق تے لکھتیں ڈنمارک دی تاریخ دے علم وچ وݙا حصہ پاتے ۔ انہاں تاریخ دے طالب علماں تے اسکالرز کیتے ٻہوں وݙی مدد کیتی ۔ انہاں دیاں کتاباں تے لیکچرز اڄ وی تاریخ دے طالب علماں کیتے اہم ہن ۔ انہاں دی محنت تے علم دی وجہ توں انہاں دا ناں ڈنمارک دے وݙے اسکالرز وچ گݨیا ویندے ۔ انہاں ڈنمارک دی تاریخ دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ، جیندے نال ڈنمارک دی تاریخ دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا تھیا ۔ انہاں دیاں خدمات ڈنمارک دی تاریخ کیتے ٻہوں وݙیاں ہن ۔
کانہوجی انگرے

سرکھیل کانہوجی انگرے 18 ویں صدی وچ مرہٹہ بحریہ دا سربراہ ہئی۔ این نے اپݨی پوری زندگی انگریزی، پرتگالی، ڈچ، فرانسیسی بحریہ دے خلاف لڑدے ہوئے گزاری۔ اوں ویلے ، غیر ملکی طاقتاں ہندوستان دے مغربی ساحل تے غلبہ حاصل کرݨ اتے اسٹریٹجک بندرگاہاں اتے قلعیاں تے قبضہ کرݨ کیتے لڑدی پئی ہئی۔ انہاں کوں ہندوستان دی ساحلی بندرگاہاں کوں کنٹرول کرݨ اتے اپݨا سامان یورپ ڳھن ونڄݨ کیتے استعمال کرݨ دی ضرورت محسوس تھئی۔ سمندری تجارت دے تحفظ کیتے اسٹریٹجک مقامات تے سمندری قلعیاں تے قبضہ کرݨ وی ضروری ہئی۔

کانہوجی نے اپݨے بیڑے دے قیام توں ڳھن کے پورے ساحل تے اپݨی بے قابو حکمرانی تک ایں الجھن دا استعمال کیتا۔ انگریزی اتے پرتگالی بحری بیڑے دی انتھک کوششاں دے باوجود، کانہوجی انگرے دا مرہٹہ بیڑا اپݨی موت تک ناقابل تسخیر ریہا۔
thumb

## ادب وچ ذکر

* کانہوجی انگری (ناول) مصنف : مرینالینی دیسائی
* کانہوجی انگرے ( ص:..) ایل دیشپانڈے ، ناول-ترجمہ ، اصل انگریزی مصنف : منوہر مالگاؤںکر )۔ ناشر : سورج کی اشاعت
* کانہوجی انگری کی زندگی پر ، مسٹر. منوہر ملگاؤںکر کا انگریزی ناول
* سینا سرخیل کانہوجی انگرے (کردار) مصنف کرشنکانت نائک (طلبہ کی اشاعت)
* سرکھیل کانھوجی انگارے ... مراٹھا آرمر۔ مصنف : ڈاکٹر دتاترایا رامچندرا کیٹکر ، پبلشر مرون ٹیکنالوجیز http://www.merven.org/SarkhelKanhoji انگریز مراٹھا آرمر۔چٹیل
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:عسکری عہدہ ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
سیموئیل کاماکاؤ

سیموئیل کاماکاؤ (1815–1876) ، ہوائیئن تاریخ دان

سیموئیل کاماکاؤ ہوائی دے ہک وݙے تاریخ دان ہن ۔ انہاں ہوائی دی قدیم تاریخ کوں محفوظ کرݨ وچ وݙا کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی لکھتیں وچ ہوائی دے لوکاں دی روایتاں ، ثقافت ، تے تاریخی واقعات دا ذکر ملدے ۔ انہاں ہوائی دی زبانی تاریخ کوں لکھت وچ بدلݨ دا وݙا کم کیتا ۔ 

کاماکاؤ ہوائی دی قدیم کہانیاں ، گیت ، تے روایتاں کوں جمع کیتا ۔ انہاں دی لکھتیں وچ ہوائی دے بادشاہاں ، جنگاں ، تے عام لوکاں دی زندگی دا ذکر ملدے ۔ انہاں ہوائی دے لوکاں دی تہذیب تے ثقافت دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔ انہاں دیاں کتاباں ہوائی دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہن ۔ 

انہاں دی لکھتیں نال ہوائی دی قدیم تاریخ کوں محفوظ رکھݨ وچ مدد ملی ۔ انہاں دی محنت نال ہوائی دے لوکاں دی ثقافت تے تاریخ اڄ وی محفوظ ہے ۔ انہاں دیاں خدمات ہوائی دی تاریخ کیتے ٻہوں وݙیاں ہن ۔
راج ناراین باسو

راج ناراین باسو ہک ہندوستانی مصنف اتے بنگالی نشاۃ ثانیہ دے نقیب ہن۔ او cwi پرگنہ دے بورل ڳوٹھ وچ پیدا تھئے اتے اوں ویلے دے کلکتہ دے معروف تعلیم گاہاں ہیئر اسکول اتے ہندو کالج وچ تعلیم حاصل کیتی۔ ویہہ سال دی عمر وچ انہاں نے برہمویت کوں اپنا ڳھدا اتے سبک دوشی دے بعد انہاں کوں "رشی" دے اعزازی خطاب نال نوازا ڳیا۔ مصنف دی حیثیت نال انویویں صدی دے بنگالی نثر نگاراں وچ راج ناراین دا مقام نمایاں ہئی۔ راج عموماً برہمو سماج دے مشہور رسالے "تتو بودھنی پتریکا" وچ لکھدے ہوندے ہن۔ برہمویت دے دفاع دی وجہ توں انہاں کوں "بابائے ہندوستانی قوم پرستی" دا خطاب وی ملا۔

## حوالہ جات

ونکی:بنگالی شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
قطب الدین بہادر شاہ

قطب الدین بہادر شاہ، پیدائشی بہادر خان مظفری خاندان دا ہک سلطان ہئی جیں نے 1526 توں 1535 اتے ول 1536 توں 1537 تک ہندوستان دی ہک قرون وسطیٰ دی سلطنت گجرات تے حکومت کیتی۔ او اپݨے بھراواں نال مقابلے دے بعد تخت تے چڑھا۔ ایں  نے اپݨی سلطنت کوں وسعت ݙتی اتے پڑوسی ریاستاں دی مدد کیتے مہمات کیتیاں۔ 1532 وچ، گجرات مغل بادشاہ ہمایوں دے حملے دی زد وچ آیا اتے ݙھاہے ڳیا۔ بہادر شاہ نے 1536 وچ سلطنت ولا حاصل کیتی لیکن پرتگالیاں نے انہاں نال معاہدہ کریندے ہوئے جہاز تے سوار تھی تے مار ݙتا۔ بہادر شاہ دی فوج وچ کولی قبیلہ اتے حبشی شامل ہن۔ گجرات دے کولاں نے خلیج کھمبات وچ بہادر شاہ دی مدد وچ ہمایوں تے حملہ کیتا۔     
thumb|309x309px| مغل شہنشاہ ہمایوں
thumb|327x327px|

## حوالہ جات
عبیداللہ مہدی

عبیداللہ المہدی یا المہدی باللہ دولت فاطمیہ دا بانی ہئی جیں نے 909ء توں 934ء تک حکومت کیتی۔ دولت فاطمین دا بانی جیہڑا تاریخ وچ المہدی دے ناں نال مشہور ہے اتے ایندا ناں عبد اللہ یا عبید اللہ ݙسیا ویندا ہے، او فاطمی ہووݨ دا دعویٰ کریندا ہے۔ ایندی نسبت توں اے دولت خلفائے فاطمیون یا خلفائے عبید یون وی سݙویندن۔ اے مذہبی اتے شیعی حکومت ہئی۔ اسمعیلی جیہڑے شیعیاں دا فرقہ ہے نال تعلق رکھدے ہن اتے ایں نسبت توں اسماعیلی وی سݙویندن۔

## حوالہ جات

## بیرونی روابط

* Imam al-Mahdi, the 11th Fatimi Imam.
* Institute of Ismaili Studies London.
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
کونسٹنٹین کاویلن

کونسٹنٹین کاویلن (1818–1885) ، روسی قنوناں دی تاریخ دا ڄاݨ وند

کونسٹنٹین کاویلن روس دے ہک وݙے تاریخ دان ہن ۔ انہاں روسی قنوناں دی تاریخ تے روسی سماجی نظام تے وݙا کم کیتا ۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ روسی قنوناں دے ارتقاء تے روسی سماج دے مختلف پہلوآں دا ذکر ملدے ۔ انہاں روسی تاریخ دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔ 

کاویلن روسی قنوناں دی تاریخ تے وݙی تحقیق کیتی ۔ انہاں دیاں کتاباں وچ روسی قنوناں دے پراݨے دور توں گھن تے جدید دور تک دے ارتقاء دا ذکر ملدے ۔ انہاں روسی سماجی نظام ، زمین دے قانون ، تے روس دے لوکاں دے حقوق تے وی کم کیتا ۔ انہاں دیاں لکھتاں نال روسی قنوناں دی تاریخ تے روسی سماج دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا تھیا ۔ 

انہاں دی محنت نال روسی قنوناں دی تاریخ تے روسی سماج دے بارے وچ ٻہوں کجھ پتہ لڳا ۔ انہاں دیاں خدمات روسی تاریخ کیتے ٻہوں وݙیاں ہن ۔ انہاں روسی قنوناں دی تاریخ تے روسی سماج دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا جیندے نال روسی قنوناں دی تاریخ تے روسی سماج دی سمجھ وچ اضافہ تھیا ۔
ایکارٹ کیر

ایکارٹ کیر (1902–1933) ، جرمنی دی معاشی تاریخ دا ڄاݨ وند

ایکارٹ کیر جرمنی دے ہک ذہین تاریخ دان ہن ۔ انہاں جرمنی دی سماجی تے معاشی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ جرمنی دے سماجی طبقیاں ، معاشی نظام ، تے سیاسی حالات دا ذکر ملدے ۔ انہاں جرمنی دی تاریخ دے بارے وچ نواں نقطہ نظر پیش کیتا ۔ 

کیر جرمنی دی سماجی تے معاشی تاریخ تے وݙی تحقیق کیتی ۔ انہاں دیاں کتاباں وچ جرمنی دے صنعتی انقلاب ، سماجی تبدیلیاں ، تے معاشی بحراناں دا ذکر ملدے ۔ انہاں جرمنی دے لوکاں دی زندگی ، روزگار ، تے سماجی مسائل تے وی کم کیتا ۔ انہاں دیاں لکھتاں نال جرمنی دی سماجی تے معاشی تاریخ دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا تھیا ۔ 

انہاں دی محنت نال جرمنی دی سماجی تے معاشی تاریخ دے بارے وچ ٻہوں کجھ پتہ لڳا ۔ انہاں دیاں خدمات جرمنی دی تاریخ کیتے ٻہوں وݙیاں ہن ۔ انہاں جرمنی دی سماجی تے معاشی تاریخ دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا جیندے نال جرمنی دی سماجی تے معاشی تاریخ دی سمجھ وچ اضافہ تھیا ۔ انہاں دی تحقیق جرمنی دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔
كورنیلی كیكیلیدز

كورنیلی كیكیلیدز (1879–1962) ، جارجیائی ادب دی تاریخ دا ڄاݨ وند

كورنیلی كیكیلیدز جارجیا دے ہک وݙے ڄاݨ وند ، ادبی محقق اتے تاریخ دان ہن ۔ انہاں دا جنم 1879 وچ تھیا اتے 1962 وچ انہاں دا انت تھیا ۔ انہاں جارجیائی ادب دی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا اتے انہاں دی تحقیق اڄ وی جارجیائی ادب دے طالب علمیں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں قدیم جارجیائی مخطوطات تے خاص توجہ ݙتی اتے انہاں دی تدوین اتے تشریح کیتی ۔ انہاں دا کم جارجیائی ادب دی تاریخ کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھیا ۔ انہاں دے لکھئے ہوئے کتاباں اتے مضامین جارجیائی ادب دے وݙے خزانے ہن ۔ انہاں دے کم نال جارجیائی ادب دی تاریخ اتے ثقافت کوں بین الاقوامی سطح تے وی سراہا ڳیا ۔
علی شیر خان انچن

علی شیر خان انچن سولہویں صدی دے بلتستان دے ہک طاقتور بادشاہ ہن۔ 1595 توں 1633 تک حکومت کرݨ آلے انچن نے گلگت، ہنزہ، نگر، چلاس، چترال اتے لداخ دے وسیع علاقے فتح کیتے۔ او مقپون خاندان نال تعلق رکھدے ہن اتے اپݨے پیو غازی میر دی وفات دے بعد تخت نشین تھئے۔

انچن نے لداخ کوں فتح کیتا اتے اتھوں دے حکمران جمیانگ نمگیل کوں قید کر ڳھدا، جیندے بعد ݙوہیں وچ صلح تھئی اتے نمگیل نے اپݨی دھی دی شادی انچن نال کر ݙتی۔ ایں صلح دے نتیجے وچ ݙوہیں ریاستاں دی سرحداں طے تھیاں اتے لداخ نے سالانہ خراج ݙیوݨ دا وعدہ کیتا۔

مغرب وچ، انچن نے استور، گلگت اتے چترال کوں وی اپݨی سلطنت وچ شامل کیتا۔ انہاں نے ترائے سال تک مسلسل فتوحات حاصل کیتیاں، لیکن مفتوحہ علاقیاں دی انتظامی ساخت کوں زیادہ تبدیل نہ کیتا۔ گلگت وچ انہاں نے ہک پولو گراؤنڈ وی تعمیر کروایا۔

ڈاکٹر احمد حسن دانی دے مطابق، انچن نے گلگت دے حکمران دی مدد کریندے ہوئے چترال تک دے علاقے کوں فتح کیتا ہئی۔ اگرچہ دردستان ناں دی کوئی الگ ریاست موجود نہ ہئی، لیکن انچن نے دردستان توں جنگی قیدی ڳھن آ تے سکردو اتے ایندے گرد و نواح وچ آباد کیتے۔

مغلاں اتے گلگت دے حکمراناں دے نال انچن دے چنڳے تعلقات ہن جیہڑے انہاں دی سفارتی صلاحیتاں دا ثبوت ہن۔ انہاں کوں اپݨیاں وسیع فتوحات، ترقیاتی کماں اتے بہترین انتظامی صلاحیتاں دی وجہ توں "انچن" یعنی "اعظم" دا لقب ݙتا ڳیا۔ پروفیسر دانی دے مطابق، انہاں دے دور حکومت وچ عوامی فلاح، نویاں تعمیرات اتے آباد کاری تے خصوصی توجہ ݙتی ڳئی۔

مغلیہ بادشاہ جہانگیر دے سامݨے انہاں دا مضبوط موقف انہاں دی فوجی حکمت عملی دا مظہر ہئی۔ تاہم، انہاں دی وفات دے بعد انہاں دے ترائے پتر آپس وچ لڑ پئے اتے اپݨے عظیم پیؤ دی سلطنت کوں برقرار رکھݨ وچ ناکام رہے۔
thumb|سکردو قلعہ کھر فچو

ونکی:تاریخ پاکستان
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
فرانسوا کرسٹوف ایڈمنڈ ڈی کیلرمین

فرانسوا کرسٹوف ایڈمنڈ ڈی کیلرمین (1802–1868) فرانس دی سیاسی تاریخ دان

فرانسوا کرسٹوف ایڈمنڈ ڈی کیلرمین فرانس دا ہک مشہور سیاسی تاریخ دان ہا ۔ انہاں دا جنم 1802 وچ تھیا اتے انہاں دا انت 1868 وچ تھیا ۔ انہاں فرانسیسی سیاسی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا اتے انہاں دے لکھئے ہوئے کتاباں اڄ وی فرانسیسی تاریخ دے طالب علمیں کیتے ٻہوں اہم ہن ۔ انہاں خاص طور تے فرانسیسی انقلاب اتے نپولین دے دور دی تاریخ تے کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے تجزیہ اوں دور دی سیاسی صورتحال کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھیا ۔ انہاں دے کتاباں وچ اوں دور دے سیاسی واقعات ، شخصیات اتے انہاں دے اثرات دا تفصیلی ذکر ملدے ۔ انہاں دی تحریر وچ اوں دور دے سیاسی پس منظر کوں سمجھݨ دی صلاحیت ہئی ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی فرانسیسی سیاسی تاریخ دے مطالعہ کیتے روشنی دا منارہ ہے ۔
ہانس کیلزن

ہانس کیلزن (1881–1973) ، قنون دی تاریخ دا ڄاݨ وند

ہانس کیلزن ہک مشہور آسٹرین قانون دان ہن ۔ انہاں دا جنم 1881 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1973 وچ تھیا ۔ انہاں قانون دے فلسفے اتے آئینی قانون وچ ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دا "خالص قانون دا نظریہ" قانون دی دنیا وچ ٻہوں مشہور تھیا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت قانون دے بنیادی اصولاں کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دا خیال ہا جو قانون ہک آزاد اتے غیر جانبدار نظام ہے ، جیندے وچ اخلاقیات یا سیاست دا کوئی عمل دخل نہ ہووے ۔ انہاں دے لکھئے ہوئے کتاباں اتے مضامین اڄ وی قانون دے طالب علمیں کیتے ٻہوں اہم ہن ۔ انہاں دی محنت اتے لگن قانون دی دنیا وچ ہک وݙا مقام رکھدی ہے ۔ انہاں دے نظریات اڄ وی قانون دے مطالعہ کیتے اہم ہن ۔
خلیل سلطان

## ذاتی زندگی

### ذالیں
خلیل دیاں ترائے ذالیں ہن۔

* جہاں سلطان آغا ، علی مرزا ارلات دی دھی۔
* شاد ملک آغا؛
* علی مرزا دی والدہ؛

### پتر
خلیل  دے چار پتر ہن:

* علی مرزا۔ والدہ کا نام نامعلوم؛
* محمد بہادر مرزا۔ جہاں سلطان آغا؛
* برکول مرزا۔جہاں سلطان آغا؛
* محمد بقرہ مرزا۔ شاد ملک آغا؛

### دھیریں

* خچک آغا ، شیرین بیگ آغا - جہاں سلطان آغا دے نال۔
* سارے ملک آغا - شاد ملک آغا دے نال۔
* سلطان بدیع الملک آغا - شاد ملک آغا دے نال ، شاہ رخ دے پتر الغ بیگ توں شادی شدہ؛

## حوالہ جات
قاضی محمد اقبال چغتائ : وسط ایشیا کے مغل حکمران۔ چغتائ ادبی ادارہ، لاہور۔ 1983ء۔ صفحہ 66-67۔
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ایڈریان کاشچینکو

ایڈریان کاشچینکو (1858–1921) ، یوکرینی تاریخ دان

ایڈریان کاشچینکو یوکرین دے ہک مشہور تاریخ دان ہن ۔ انہاں یوکرین دی تاریخ تے ثقافت تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی لکھتیں وچ یوکرین دی قدیم تاریخ ، لوک کہانیاں ، تے روایتاں دا ذکر ملدے ۔ انہاں یوکرین دے لوکاں دی ثقافت تے سنڄاݨ کوں محفوظ کرݨ وچ وݙا کردار ادا کیتا ۔ 

کاشچینکو یوکرین دی تاریخ دے مختلف دوراں تے وݙی تحقیق کیتی ۔ انہاں دیاں کتاباں وچ یوکرین دے کازاکاں ، لوک گیت ، تے پراݨی کہانیاں دا ذکر ملدے ۔ انہاں یوکرین دے لوکاں دی زندگی ، روایتاں ، تے ثقافت دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔ انہاں دیاں لکھتاں نال یوکرین دی تاریخ تے ثقافت کوں محفوظ رکھݨ وچ مدد ملی ۔ 

انہاں دی محنت نال یوکرین دے لوکاں دی قدیم تاریخ تے ثقافت اڄ وی محفوظ ہے ۔ انہاں دیاں خدمات یوکرین دی تاریخ کیتے ٻہوں وݙیاں ہن ۔ انہاں یوکرین دی تاریخ تے ثقافت دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا جیندے نال یوکرینی لوکاں دی سنڄاݨ تے ثقافت دے بارے وچ ساݙی معلومات وچ وادھا تھیا ۔
فتح محمد خان

نواب فتح محمد خان (صاحبزادہ حاجی خان) ریاست بہاولپور دے اٹھویں نواب ہن۔ او نواب محمد بہاول خان سوم دے وݙے پتر ہن۔ انہاں نے پنج سال حکومت کیتی۔

انہاں دے جانشین نواب محمد بہاول خان چہارم بݨے۔

## سلسلۂ نسب
نواب آف بہاولپور عباس بن عبد المطلب دے خاندان نال تعلق رکھدن۔ انہاں دا شجرہ نسب کجھ ایں طرحاں ہے:

* فتح محمد خان بن محمد بہاول خان سوم بن صادق محمد خان دوم بن محمد بہاول خان دوم بن نواب فتح خان اول بن نواب صادق محمد خان اول بن نواب مبارک خان اول بن بہادر خان دوم بن فیروز یا پیروج خان بن امیر محمد خان دوم بن بھکھر خان دوم بن بہادر خان بن بھکھر خان بن ہیبت خان بن امیر صالح خان بن امیر چندر خان بن داؤد خان دوم بن بن محمد خان بن محمود خان بن داؤد خان بن امیر چنی خان بن بہاءاللہ عرف بھلا خان بن امیر فتح اللہ خان بن سکندر خان بن عبد القدر یا قاہر خان بن امیر اِبان خان بن سلطان احمد ثانی بن شاہ مزمل بن شاہ عقیل بن سلطان سہیل بن سلطان یاسین بن احمد المستنصر باللہ الثانی بن الظاہر بامر اللہ بن الناصر لدین اللہ بن ابو محمد الحسن المستضی بامر اللہ بن المستنجد باللہ بن المقتفی لامر اللہ بن المستظہر باللہ بن المقتدی بامر اللہ بن القائم بامر اللہ بن القادر باللہ بن المقتدر باللہ بن المعتضد باللہ بن الموفق باللہ بن المتوکل علی اللہ بن المعتصم باللہ بن ہارون الرشید بن المہدی باللہ بن ابو جعفر المنصور بن محمد بن علی بن عبداللہ بن عباس بن عبد المطلب۔ 

## کابینہ

* وزیر : فقیر سراج الدین
* سپہ سلار : فقیر شاہ نور الدین
* فوج کا کرنل : آقا اقبال
* فوج کا کمان دار : عقیل محمد خان اچرانی
* فوج کا بخشی : محمد یار خان اچرانی
* توشہ خانہ کا سربراہ : فضل محمد کہیری
* آب دار خانہ کا افسر : قابل محمد
* پروانہ نویس : مولوی مظفر الدین
* قاضی الضاة : مولوی جمیل الدین
* احمد پور اور بہاولپور کا قاضی : قاضی محمود الدین
* جمعدار : سردار خان اچرانی، محمد عارف، اسد اللہ خان اور اللہ بچایا
* نجی امور کا آفیسر : نباہو رام
* عدالتی (جج) : مولوی فیض محمد، قاضی احسان اللہ، مولوی ولی محمد

## اولاد

# صاحبزادہ رحیم یار خان (نواب محمد بہاول خان چہارم)
# صاحبزادہ محبت خان 

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
فلپ مور کیلو کرموڈ

فلپ مور کیلو کرموڈ (1855–1932) ، رونک تحریراں دا ڄاݨ وند

فلپ مور کیلو کرموڈ ہک مینکس ڄاݨ وند ہن ۔ انہاں دا جنم 1855 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1932 وچ تھیا ۔ انہاں مینکس کراساں اتے رونک تحریراں تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت مینکس تاریخ اتے ثقافت کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں خاص طور تے مینکس کراساں دی تاریخ اتے انہاں اتے لکھیل رونک تحریراں تے توجہ ݙتی ۔ انہاں دی محنت نال مینکس کراساں دی اہمیت اتے انہاں دی تاریخی قدر کوں سمجھݨ وچ مدد ملی ۔ انہاں دے لکھئے ہوئے کتاباں اتے مضامین اڄ وی مینکس تاریخ دے طالب علمیں کیتے ٻہوں اہم ہن ۔ انہاں دی تحقیق نال مینکس ثقافت اتے انہاں دی قدیم تحریراں کوں محفوظ رکھݨ وچ مدد ملی ۔ انہاں دی محنت اتے لگن مینکس تاریخ دے مطالعہ کیتے اڄ وی اہم ہے ۔
الیگزینڈر ولیم کنگلیک

الیگزینڈر ولیم کنگلیک (1809–1891) ، کریمین جنگ دا تاریخ دان

الیگزینڈر ولیم کنگلیک ہک انگریز لکھاری اتے تاریخ دان ہن ۔ انہاں دا جنم 1809 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1891 وچ تھیا ۔ انہاں کریمین جنگ تے ٻہوں کم کیتا اتے انہاں دی کتاب "انویژن آف کریمیا" اڄ وی ایں جنگ دی تاریخ دا ہک اہم ماخذ سمجھی ویندی ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ ایں جنگ دے واقعات اتے انہاں دے پس منظر کوں تفصیل نال بیان کیتا ڳیا ہے ۔ انہاں دی تحقیق اتے تجزیہ ایں جنگ دے سیاسی اتے فوجی پہلوواں کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دی کتاب وچ اوں دور دے سیاسی حالات ، فوجی حکمت عملی اتے جنگ دے اثرات دا تفصیلی ذکر ملدے ۔ انہاں دی تحریر وچ اوں دور دی سیاسی اتے فوجی صورتحال کوں سمجھݨ دی صلاحیت ہئی ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی کریمین جنگ دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔
ولیم کنگزفورڈ

ولیم کنگزفورڈ (1819–1898) ، کینیڈا دا تاریخ دان

ولیم کنگزفورڈ کینیڈا دے ہک مشہور تاریخ دان ہن ۔ انہاں دا جنم 1819 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1898 وچ تھیا ۔ انہاں کینیڈا دی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا اتے انہاں دی کتاب "تاریخ کینیڈا" اڄ وی کینیڈا دی تاریخ دا ہک اہم ماخذ سمجھی ویندی ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ کینیڈا دے ابتدائی دور توں گھن تے اوں دور دے اہم واقعات کوں تفصیل نال بیان کیتا ڳیا ہے ۔ انہاں دی تحقیق اتے تجزیہ کینیڈا دی سیاسی اتے سماجی تاریخ کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دی کتاب وچ کینیڈا دے ابتدائی نوآبادیاتی دور ، فرانسیسی اتے برطانوی دور اتے کینیڈا دے وفاق دے قیام دا تفصیلی ذکر ملدے ۔ انہاں دی تحریر وچ اوں دور دی سیاسی اتے سماجی صورتحال کوں سمجھݨ دی صلاحیت ہئی ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی کینیڈا دی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔
واسیلی کلیوچیفسکی

واسیلی کلیوچیفسکی (1841–1911) ، روسی تاریخ دان

واسیلی کلیوچیفسکی روس دا ہک مشہور تاریخ دان ہن ۔ انہاں دا جنم 1841 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1911 وچ تھیا ۔ انہاں روسی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا اتے انہاں دی کتاب "روسی تاریخ دا کورس" اڄ وی روسی تاریخ دا ہک اہم ماخذ سمجھی ویندی ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ روسی ریاست دے قیام توں گھن تے اوں دور دے اہم واقعات کوں تفصیل نال بیان کیتا ڳیا ہے ۔ انہاں دی تحقیق اتے تجزیہ روسی سماجی اتے اقتصادی تاریخ کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دی کتاب وچ روسی سماج دے مختلف طبقیاں ، روسی ریاست دے ارتقاء اتے روسی ثقافت دے اثرات دا تفصیلی ذکر ملدے ۔ انہاں دی تحریر وچ اوں دور دی سماجی اتے اقتصادی صورتحال کوں سمجھݨ دی صلاحیت ہئی ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی روسی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔
ڈیوڈ نولز

ڈیوڈ نولز (1896–1974) ، انگلینڈ دی تاریخ دا ڄاݨ وند

ڈیوڈ نولز انگلینڈ دے ہک مشہور تاریخ دان ہن ۔ انہاں دا جنم 1896 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1974 وچ تھیا ۔ انہاں انگریزی قرون وسطیٰ دی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت انگریزی خانقاہی تاریخ تے خاص طور تے توجہ ݙیندی ہے ۔ انہاں دی کتاب "انگریزی خانقاہی آرڈر" اتے "انگریزی مذہبی زندگی" اڄ وی ایں دور دی تاریخ دا ہک اہم ماخذ سمجھی ویندی ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ انگریزی خانقاہاں دی تاریخ ، انہاں دی سماجی اتے مذہبی اہمیت کوں تفصیل نال بیان کیتا ڳیا ہے ۔ انہاں دی تحقیق اتے تجزیہ اوں دور دے مذہبی اتے سماجی پہلوواں کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دی کتاب وچ اوں دور دے مذہبی حالات ، خانقاہی زندگی اتے انہاں دے اثرات دا تفصیلی ذکر ملدے ۔ انہاں دی تحریر وچ اوں دور دی سماجی اتے مذہبی صورتحال کوں سمجھݨ دی صلاحیت ہئی ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی انگریزی قرون وسطیٰ دی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔
للیئن نولز

للیئن نولز (1870–1926) ، انگریز اقتصادی تاریخ دان

للیئن نولز انگلینڈ دی ہک مشہور اقتصادی تاریخ دان ہن ۔ انہاں دا جنم 1870 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1926 وچ تھیا ۔ انہاں انگریزی اقتصادی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت خاص طور تے انگریزی تجارت اتے نوآبادیاتی معیشت تے توجہ ݙیندی ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی انگریزی اقتصادی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ماخذ سمجھے ویندن ۔ انہاں دی لکھت وچ انگریزی تجارت دے ارتقاء ، نوآبادیاتی معیشت دے اثرات اتے اوں دور دے اقتصادی حالات کوں تفصیل نال بیان کیتا ڳیا ہے ۔ انہاں دی تحقیق اتے تجزیہ اوں دور دے اقتصادی پہلوواں کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دی کتاب وچ اوں دور دے تجارتی پالیسیاں ، نوآبادیاتی نظام اتے انہاں دے اثرات دا تفصیلی ذکر ملدے ۔ انہاں دی تحریر وچ اوں دور دی اقتصادی صورتحال کوں سمجھݨ دی صلاحیت ہئی ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی انگریزی اقتصادی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔
لڈوگ وون کوشیل

لڈوگ وون کوشیل (1800–1877) موسیقی دی تاریخ دا ڄاݨ وند

لڈوگ وون کوشیل ہک وݙے سوجھواݨ ہن ، انہاں دا جنم 1800 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1877 وچ تھیا ۔ انہاں لکھت ، نباتات اتے موسیقی دی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دا ناں خاص طور تے وولف گینگ امادیس موزارٹ دے کماں دی فہرست بݨاوݨ کیتے مشہور ہے ۔ انہاں دی "کوشیل فہرست" موزارٹ دے کماں کوں ترتیب ݙیوݨ وچ اڄ وی استعمال تھیندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت موسیقی دی تاریخ کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں نباتات تے وی کم کیتا اتے انہاں دے لکھئے ہوئے مضامین اتے کتاباں اڄ وی پڑھݨ والےآں کیتے اہم ہن ۔ انہاں دی محنت اتے لگن علم دے وکھرے شعبیاں وچ اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال موسیقی دی تاریخ کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے نباتات دی تحقیق وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
میہائل کوگالنیسیانو

میہائل کوگالنیسیانو (1817–1891) ، رومانیائی تاریخ دا ڄاݨ وند

میہائل کوگالنیسیانو رومانیہ دا ہک وݙا سیاستدان ، تاریخ دان اتے لکھاری ہن ۔ انہاں دا جنم 1817 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1891 وچ تھیا ۔ انہاں رومانیہ دی تاریخ اتے سیاست وچ ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں رومانیہ دی جدید ریاست بݨاوݨ وچ وݙا کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی لکھت اتے تقریراں رومانیہ دے قومی شعور کوں ودھاوݨ وچ ٻہوں اہم ہن ۔ انہاں رومانیہ دی تاریخ تے ٻہوں کتاباں لکھیاں ، جنہاں وچ رومانیہ دے ثقافتی اتے سیاسی ارتقاء دا ذکر ملدے ۔ انہاں دی محنت نال رومانیہ دی سنڄاݨ مضبوط تھئی ۔ انہاں زرعی اصلاحات وی کیتیاں ، جنہاں نال کساناں دی زندگی بہتر تھئی ۔ انہاں دی لگن اتے سیاسی سوجھ ٻوجھ رومانیہ دی تاریخ دا ہک اہم حصہ ہے ۔ انہاں دا کم اڄ وی رومانیہ دے لوکاں کیتے اہم ہے ۔
ہانس کوہن

ہانس کوہن (1891–1971) ، یورپی قوم پرستی دا تاریخ دان

ہانس کوہن یورپ دے ہک وݙے سوجھواݨ ہن ، انہاں دا جنم 1891 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1971 وچ تھیا ۔ انہاں یورپی قوم پرستی تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت قوم پرستی دے ارتقاء کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں قوم پرستی دے مختلف پہلوواں تے روشنی پاتی ، جینویں جو انہاں دی تاریخ ، اثرات اتے مختلف قسماں ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی یورپی قوم پرستی دے مطالعہ کیتے اہم ماخذ سمجھے ویندن ۔ انہاں دا خیال ہا جو قوم پرستی ہک پیچیدہ اتے بدلݨ والا عمل ہے ۔ انہاں دی تحریر وچ قوم پرستی دے مثبت اتے منفی ݙوہاں پہلوواں دا ذکر ملدے ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی یورپی قوم پرستی دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال قوم پرستی دے مختلف نظریات کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے یورپ دی تاریخ کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
محمد فواد کوپرولو

محمد فواد کوپرولو 5 دسمبر 1890ء کوں پیدا تھئے- انہاں دا انتقال 28 جون 1966ء کوں تھیا۔ انہاں کوں کوپرولو زادہ محمد فواد دے ناں توں وی ڄاݨا ویندا ہئی۔ او ہک انتہائی بااثر ترک ماہر معاشیات، ماہر ترکیات، عالم، وزیر برائے امور خارجہ اتے جمہوریہ ترکی دے نائب وزیر اعظم ہن۔ او نامور البانوی کوپرولو خاندان دے ہک فرد ہن جئیں نے 1656ء توں 1711ء دے درمیان سلطنتِ عثمانیہ کوں مستحکم کرݨ دیاں کوششاں وچ خاندانِ آلِ عثمان کوں وی پچھوں چھوڑ ݙتا ہئی۔ او 20ویں صدی دے اوائل وچ ترکی وچ اسکالرشپ اتے سیاست دے حوالے نال اہم شخصیت ڳݨے ویندے ہن۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
یانیس کورڈاتوس

یانیس کورڈاتوس (1891–1961) یونان دی تاریخ دا ڄاݨ وند

یانیس کورڈاتوس یونان دا ہک مہاندرا تاریخ دان ہن ، انہاں دا جنم 1891 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1961 وچ تھیا ۔ انہاں قدیم یونان ، بازنطینی تاریخ اتے جدید یونان تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت یونان دی تاریخ دے ارتقاء کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں یونان دی تاریخ دے مختلف پہلوواں تے روشنی پاتی ، جینویں جو انہاں دی سماجی ، اقتصادی اتے سیاسی تاریخ ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی یونان دی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ماخذ سمجھے ویندن ۔ انہاں دا خیال ہا جو تاریخ کوں عام لوکاں دی نظر نال ݙیکھݨا چاہیدے ۔ انہاں دی تحریر وچ یونان دی تاریخ دے مختلف دوراں دا ذکر ملدے ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی یونان دی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال یونان دی تاریخ دے مختلف نظریات کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے یونان دی تاریخ کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
پیٹر کروپوٹکن

پیٹر کروپوٹکن (1842–1921) ، معاشی تاریخ دا ڄاݨ وند

پیٹر کروپوٹکن ہک وݙا دانشور ہن ، انہاں دا جنم 1842 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1921 وچ تھیا ۔ انہاں معاشیات ، سماجیات اتے سیاسی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت سماجی انصاف ، تعاون اتے آزادی دے نظریات کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دا خیال ہا جو انسان فطرتی طور تے تعاون پسند ہوندے اتے ریاست دی مداخلت دے بغیر وی خوشحال معاشرہ بݨ سڳدے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی سماجی اتے سیاسی نظریات دے مطالعہ کیتے اہم ماخذ سمجھے ویندن ۔ انہاں دی تحریر وچ سماجی ارتقاء ، تعاون دی اہمیت اتے ریاست دے کردار تے بحث ملدی ہے ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی سماجی انصاف دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال سماجی اتے سیاسی نظریات دے مختلف پہلوواں کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے انسانی سماج کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
لیونارڈ ووڈز لیباری

لیونارڈ ووڈز لیباری (1897–1980) بنجامن فرینکلن دے کاغذات دا تدوین کار

لیونارڈ ووڈز لیباری امریکہ دا ہک وݙا ڄاݨ وند ہن ، انہاں دا جنم 1897 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1980 وچ تھیا ۔ انہاں بنجامن فرینکلن دے کاغذات دی تدوین تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت بنجامن فرینکلن دی زندگی اتے کماں کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں بنجامن فرینکلن دے خطوط ، مضامین اتے ٻئے دستاویزات کوں ترتیب ݙتا اتے انہاں کوں کتابی شکل ݙتی ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی بنجامن فرینکلن دے مطالعہ کیتے اہم ماخذ سمجھے ویندن ۔ انہاں دا خیال ہا جو بنجامن فرینکلن دے کاغذات دی صحیح تدوین ضروری ہے ۔ انہاں دی تحریر وچ بنجامن فرینکلن دی زندگی دے مختلف پہلوواں دا ذکر ملدے ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی بنجامن فرینکلن دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال بنجامن فرینکلن دے مختلف نظریات کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے امریکی تاریخ کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
قلعہ بیلاپور

بیلا پور فورٹ، ہندوستان دی ریاست مہاراشٹر دے شہر، نوی ممبئی (نیو بمبئی) وچ بیلا پور دی وستی دے نیڑے واقع ہک قلعہ ہے۔ اے قلعہ جنجیرا دے شیدیاں نے تعمیر کیتا ہئی۔ بعد وچ پرتگالیاں اتے ول مرہٹیاں نے این تے فتح حاصل کیتی۔ انویویں صدی دے اوائل وچ، قلعے تے انگریز نے قبضہ کر ڳھدا۔ بمبئی ایوان صدر دی توسیع دے نال ہی، ایں خطے وچ انگریزاں دی بالادستی حاصل تھیوݨ دے بعد، قلعے دی اسٹریٹجک اہمیت ڳھٹ تھی ڳئی اتے او بیکار تھی ڳیا۔

## تاریخ
شیدیاں نے 1560–1570 وچ تعمیر کیتا ہئی، جݙاں انہاں نے پرتگالیاں توں ایں علاقے تے قبضہ کر ڳھدا ہئی، تاں اے ہک پہاڑی دے اتے واقع ہے، اے پانیل کریک دے منہ دے نیڑے ہے۔ 1682 وچ، قلعہ پرتگالیاں نے ولا قبضہ کر گڳدا، جیہڑے بیلا پور دے نیڑے (اوں وقت شباز دے ناں نال ڄاݨا ویندا ہئی)، شیدیاں دے زیر کنٹرول علاقیاں کوں اپݨے نال منسلک کرݨ وچ کامیاب تھی ڳئے ہن۔  

## بحالی
اے قلعہ سٹی اینڈ انڈسٹریل ڈویلپمنٹ کارپوریشن (سیڈکو) دے دائرہ اختیار وچ آندا ہے۔ اے ہک خستہ حال حالت وچ ہے۔ قلعے دی تزئین و آرائش دے منصوبے جاری ہن جیہڑے تجاوزات توں ضائع تھیوݨ دا خطرہ ہن۔ رہائشیاں نے قلعے کوں سٹݨ اتے ملبے توں بچاوݨ کیتے حق اطلاعات دا قانون استعمال کیتا ہے۔ ایں علاقے کوں پاݨی ݙیوݨ آلے آس پاس دے ہک تالاب وچ وی ڳلا گھٹݨ دا خطرہ ہے۔ جنوری 2018 تک ݙتے ڳئے حوالہ دے مطابق کوئی تزئین و آرائش یا بحالی کائنی۔ اتے قلعہ (یا کھنڈر) قابل رحم حالت وچ ہے۔ 

## ٻیا ݙیکھو

* مہاراشٹر میں قلعوں کی فہرست

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
حنیف پتافی

ڈیرہ غازی خان دی معروف سماجی شخصیت حنیف خان پتافی 8 مارچ 2018ء وچ اسلام آباد وچ عمران خان نال ملاقات کر تے تحریک انصاف وچ شمولیت اختیار کر ڳھدی، ایں توں پہلے حنیف خان پتافی مسلم لیگ (ن) دے نال وابستہ ہن، ایہہ رکن پنجاب اسمبلی منتخب تھئے، اتے نال مشیر صحت وی ہن۔
ونکی:پاکستانی سیاستدان
ونکی:سیاستدان
علمدار مصطفی پاشا

علمدار مصطفی پاشا، جینکوں بائریکٹر مصطفی پاشا وی آکھیا ویندا ہے، دا انتقال 15 نومبر 1808ء کوں تھیا۔ او عثمانی فوجی کمانڈر ہئی اتے ایندا شمار وݙے وزیراں  وچ تھیندا ہئی۔ او 1765ء وچ اوں ویلے دے عثمانی علاقے یوکرین وچ پیدا تھیا۔ او علمدار اتے بائیکٹر دے معنی "معیاری بردار" ہن۔ علمدار مصطفی پاشا کوں اکثر انہاں اہم عوامی شخصیات وچ شمار کیتا ویندا ہے جنہاں نے ہک جدید فوج دی ضرورت کوں تسلیم کیتا۔ او 1622ء اتے 1623ء وچ سلطنت عثمانیہ دے ݙو واری گرینڈ وزیر رہے۔ ایں توں پہلے 1620 توں 1622 دے درمیان مصر دے عثمانی گورنر ہن۔

## حوالہ

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
خلف بن ایوب

**خلف بن ایوب بلخی** امام زفر و امام محمد اصحاب میں سے فقیہ محدث ،عابد،زاہد صالح تھے۔

خلف بن ایوب بلخی، ابو سعید کنیت آلے، امام زفر اتے امام محمد دے جلیل القدر اصحاب وچوں ہک ہن جیہڑے فقہ، حدیث، عبادت اتے زہد و تقویٰ وچ بلند مقام رکھدے ہن۔ انہاں نے فقہ دی تعلیم امام ابو یوسف توں حاصل کیتی اتے حدیث دا علم اسرائیل بن یوسف اتے ٻئے محدثین توں حاصل کیتا، جݙاں کہ امام احمد بن حنبل جیہیں اکابرین نے انہاں توں روایات نقل کیتیاں ہن۔ زہد و سلوک وچ او ابراہیم بن ادہم دے صحبت یافتہ ہن۔ انہاں دی سیرت وچ عبادت گزاری دا اے عالم ہئی کہ بیماری دے باوجود نماز باجماعت ادا کریندے اتے سلام پھیریندیں ہی ضعف توں ݙیہہ پوندے، اتے دنیاوی امور توں بے نیازی دا اے عالم ہئی کہ نماز وچ بھڑ دے کٹݨ دا وی احساس نہ تھیا۔ امیر داؤد دی عیادت دے ویلے انہاں توں حدیث دی رو نال امیراں نال ڳالھ کرݨ دی کراہیت دی وجہ توں منہ پھیر ڳھدا، جیندے تے امیر داؤد نے گڑگڑا تے دعا کیتی اتے آکھیا ویندا ہے کہ ایں دعا دی برکت نال انہاں دی مغفرت تھئی۔ خلف بن ایوب بلخی دی وفات صحیح قول دے مطابق 215 ہجری وچ تھئی۔

## حوالہ جات
شجاعلپور

شجاعلپور ہک شہر اتے بلدیہ ہے جیہڑا بھارت دے صوبہ مدھیہ پردیش دے شاجا پور ضلع نال منسلک ہے۔

## حوالہ جات
امیر محمد یعقوب خان

محمد یعقوب خان افغانستان دے امیر ہن جیں نے 21 فروری توں 12 اکتوبر 1879 تک حکومت کیتی۔ او امیر شیر علی خان دے پتر اتے ہرات دے سابق گورنر ہن۔ 1870 وچ انہاں نے اپݨے پیو دے خلاف بغاوت کیتی جیندے نتیجے وچ 1874 وچ انہاں کوں قید کر ڳھدا ڳیا۔

ݙوجھی اینگلو-افغان جنگ دے دوران شیر علی خان دے فرار دے بعد یعقوب خان امیر بݨے اتے مئی 1879 وچ برطانیہ دے نال گندمک دا معاہدہ کیتا۔ ایں معاہدے دے تحت افغانستان دے خارجہ امور دا کنٹرول برطانیہ کوں منتقل تھی ڳیا۔ تاہم، محمد ایوب خان نے ایں معاہدے دی مخالفت کیتی جیندے باعث اکتوبر 1879 وچ یعقوب خان نے استعفیٰ ݙے ݙتا اتے انہاں دی جاء تے ایوب خان امیر بݨے۔

گندمک دے مقام تے برطانوی نمائندے کاواگنری دے نال مذاکرات دے بعد ایں معاہدے تے دستخط تھئے، جیندے تحت یعقوب خان نے کجھ علاقے برطانیہ دے حوالے کیتے اتے کابل وچ برطانوی سفیر دی موجودگی کوں تسلیم کیتا۔ کاواگنری جولائی وچ کابل وچ برطانوی ریذیڈنٹ بݨے لیکن ستمبر وچ بغاوت دے دوران مارے ڳئے۔ ایں واقعے دے بعد انگریزاں نے کابل تے قبضہ کر ڳھدا۔ یعقوب خان نے اقتدار توں دستبردار تھی تے برطانوی کیمپ وچ پناہ ڳھدی اتے دسمبر وچ انہاں کوں ہندوستان بھیڄ ݙتا ڳیا۔ انہاں دا انتقال 15 نومبر 1923 کوں تھیا۔
right|thumb|300x300px
thumb| مستنفی حبیب اللہ خان آف امیر یعقوب خان

## ٻیا ݙیکھو

* افغانستان کے بادشاہوں کی فہرست

## حوالہ جات

ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
حکیم صفدر علی وارثی

حکیم صفدر علی وارثی 1840ء وچ اتر پردیش دے ضلع بارہ بنکی دے موضع گدیا وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے  پیو دا ناں شیخ سعادت علی ہئی۔ حکیم صفدر علی وارثی مشہور صوفی بزرگ حاجی وارث علی شاہ دے مرید اتے خلیفہ ہن۔ حاجی وارث علی نے انہاں کوں حکیم مہاجن دا لقب ݙتا ہئی۔ انہاں حکیم خاذق دے ناں نال پورے ضلع بہرائچ وچ مشہور ہاوے۔  

## وفات
حکیم صفدر علی وارثی دا انتقال 1952ء وچ 122 سال دی عمر وچ شہر بہرائچ وچ تھیا اتے انہاں کوں رہائش گاہ وچ باہری کمرے وچ دفن کیتا ڳیا جتھاں ایہہ مریضاں کوں ݙیکھدے ہن اتے لوکاں نال ملاقات کریندے ہن۔  

## حوالہ جات

* اردو ویکیپیڈیا کے لیے اظہار وارثی کا انٹرویو
* نقوش رفتگاں از عبرت بہرائچی
حبیب اللہ ڈیروی

حبیب اللہ ڈیروی ہک پاکستانی سنی عالم دین، مبلغ، مدرس، مناظر، محقق، مصنف اتے شیخ الحدیث ہن۔ انہاں نے متعدد تحقیقی کتاباں تصنیف کیتیاں۔ مسلکِ احناف دے دفاع وچ تحریر و تقریر اتے بحث و مناظرہ دے ذریعے گراں قدر خدمات سر انجام ݙتیاں۔

## تصانیف

* نورالصباح
* نذرلغیراللہ حرام ہے بریلوی حضرات کا فتوی
* العروج بالفروج
* بریلوی حقائق
* نفحات العطر فی ابحاث الوتر
* اظهار التحسین في اخفا التامین
* تنبیہ الغفلین علی تحریف الغالین
* توضیح الکلام پر ایک نظر
* ہدایہ علما کی عدالت میں بجواب ہدایہ عوام کی عدالت میں
* قربانی کے صرف تین دن ہیں
* احقاق حق
* قہرحق بر صاحب ندائے حق
* ضرب المهند على القول المسند
* حالات و کمالات اعلیٰ حضرت بریلوی
* کوا حلال ہے بریلوی حضرات کا فتوی

### مکتبہ حبیب اللہ ڈیروی

* 

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
دولہ دریا خان

مبارک خان لاشاری یا زیادہ مقبول ناں دریا خان لاشاری سما سلطنت سندھ دا ہک مشہور جنرل ہئی۔ او ہک طاقتور سیاست دان اتے سما سلطنت جام فیروز دے دربار وچ ریجنٹ ہئی۔ ایندی بہادری دے گن سندھ دے لوک اڄ تئیں ڳاندن۔ دریا خان جام نظام الدین دوم دا لے پالک پتر اتے وزیر اعظم ہئی جیں نے درہ بولان وچ بی بی نانی دے نیڑے جلوہ خیر دی لڑائی وچ ارگن دی فوج کوں شکست ݙتی۔ ایں جیت نے دریا خان لاشاری کوں سندھ دا 'دولہ' (ہیرو) بݨا ݙتا۔ جام نظام الدین نے ایندی موت دے بعد دریا خان کوں اپݨی بادشاہی، اپݨا خزانہ، اپݨا ٹبر اتے اپݨے پتر جام فیروز دی نگہداشت سونپ ݙتی۔ دریا خان لاشاری زمین دا اصل پتر اتے محب وطن ہئی جیہڑا اپݨی موت تک وطن دی آزادی دی جنگ لڑدا ریہا اتے فتح پور دی جنگ وچ بہادری نال لڑدے ہوئے شہید تھی ڳیا۔ 21 دسمبر 1521ء کوں ہک تیر ایندے ڳلے وچ لگا اتے ایندی موت واقع تھی ڳئی۔ ایں طرح جام فیروز دی بطور آزاد حکمرانی دا دور اختتام پزیر تھی ڳیا۔      
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:سندھی شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
سید نوبہار شاہ

خواجہ سید نوبہار شاہ دا تعلق جیلانی سادات نال ہئی۔ ایہہ سیال شریف دے روحانی پیشوا خواجہ شمس الدین سیالوی دے خلیفہ خاص ہن۔

## سلسلۂ نسب

* سید نوبہار شاہ بن سید محمد حسن شاہ بن سید قادر بخش شاہ بن سید ہدایت شاه بن سید فتح اللہ شاہ بن سید نور تاج عالم شاہ بن سید حبیب اللہ شاہ بن سید فتح اللہ شاہ بن سید عبد الغنی بن سید عطاء اللہ بن سید اسماعیل بن سید جان عالم بن سید احمد ابدال الحق بن صوفی عارف باللہ بن اسحاق جمال الحق بن محمود شیخ امرار بن سید محمد شاہ بن سید برگز سلطان شاہ بن سید اسماعیل شاہ بن سید موسی تاج الدین بن سید شہاب الدین بن سید محی الدین داؤد بن سید ابو نصر موسی بن سید تاج محمود بن سید عبد الرزاق بن شیخ عبد القادر جیلانی

## حوالہ جات
میانی، چکوال

میانی، چکوال پاکستان دی ہک یونین کونسل ہے جیہڑی ضلع چکوال وچ واقع ہے۔ اتھاں سلسلہ چشتیہ نظامیہ اویسیہ دے بزرگاں دے مزارات ہن۔ جنہاں وچ حضرت خواجہ پیر سید امام الدین سیالوی (خلیفہ مجاز پیر آف علاول شریف حضرت خواجہ سید محمد حیات شاہ ہمدانی من خلفائے پیر سیال)  انہاں دے پتر علاقہ ونہار دی معروف سماجی شخصیت حضرت خواجہ پیر سید قمر الدین شاہ سیالوی (خلیفہ مجاز حضرت خواجہ سید شاہ محمد غوث ہمدانی من خلفائے پیر سیال)  اتے انہاں پوہترے حضرت خواجہ پیر سید عبد الغفور شاہ سیالوی دے مزارات شامل ہن۔ میانی وچ ݙو ٻئے بزرگاں دے مزارات وی ہن۔ جنہاں وچ حضرت سید بادشاہ المعروف بابا پرانا فقیر اتے حضرت میاں غوث صلاح الدین شامل ہن۔   

## ٻیا ݙیکھو

* پاکستان
* فہرست پاکستان کے شہر

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
خواجہ صوفی محمد علی

خواجہ صوفی محمد علی نقشبندی ہک جلیل القدر ولی، قطب الاولیاء اتے خواجہ سید محمد حسین شاہ دے خلیفہ خاص ہن۔ تساں خواجہ رکن الدین آلو مہاروی دے فرزند اتے سیدنا صدیق اکبر رضی اللہ عنہ دی اولاد توں ہن۔ پیدائشی ولی ہووݨ دی وجہ توں بچپن توں ہی عشق و مستی دی کیفیات غالب رہیاں۔ ظاہری خلافت خواجہ سید محمد حسین شاہ توں اتے باطنی خلافت امام ربانی مجدد الف ثانی توں حاصل تھئی۔ ایہہ حضور اکرم صلی اللہ علیہ وسلم، امام ربانی اتے خواجہ سید محمد امین شاہ دے اویسی ہن۔

انہاں نے متعدد اولیاء کرام توں فیض حاصل کیتا اتے اہل قبور تے حاضری ݙے تے روحانی استفادہ کیتا۔ انہاں اعلیٰ اخلاق، غریب پرور، پیکر عشق و محبت اتے زہد و توکل دے مجسم ہن۔ راتیں عبادت اتے ݙینہہ ریاضت وچ بسر کریندے، مہماناں اتے درویشاں دی خدمت وچ پیش پیش رہندے۔ حق گوئی انہاں دا شعار ہئی اتے کمزوراں و بیماراں تے بے حد شفقت فرمیندے ہن۔ سادگی انہاں دا پسندیدہ طرز زندگی ہئی۔

انہاں تہجد توں فجر تک تلاوت، کثرت نال درود و اذکار اتے مراقبہ وچ مشغول رہندے۔ انہاں نے طویل عرصہ جذب و مستی دی حالت وچ جنگلاں اتے بیاباناں وچ گزارا، جتھاں انہاں دی غذا ذکر الٰہی اتے پتے وغیرہ ہن۔ ایں دوران انہاں توں کئی کرامات صادر تھیاں۔

انہاں نے ابو البیان محمد سعید احمد مجددی سمیت کئی نامور شخصیات کوں خلافت نال نوازا۔ انہاں دا وصال 22 نومبر 1974 کوں تھیا اتے انہاں دی نماز جنازہ وسیع پیمانے تے ادا کیتی ڳئی۔

### اکتسابِ فیض

* شمس الہند خواجہ سید محمد چنن شاہ نوری دائم الحضوری (آلومہار شریف)
* خواجہ پیر سید جماعت علی شاہ لاثانی (علی پور شریف)
* خواجہ پیر سید حیدر شاہ کالی چادر والے (چورہ شریف)
* میاں شیر محمد شرقپوری (شرقپور شریف)

### اہل قبور توں فیض

* سید مخدوم علی ہجویری المعروف داتا گنج بخش
* حاجی دیوان شیر چاولی از مشائخ ضلع ساہیوال

## خلفاء

* ابو البیان محمد سعید احمد مجددی* میاں محمد یونس نقشبندی، شرقپور شریف
* جناب حاجی محمد شریف نقشبندی، پرانی انارکلی لاہور
* مولانا محمد حسین نقشبندی، گوجرانوالہ
* صوفی محمد امیر خان نقشبندی، گوجرانوالہ

## بیرونی روابط
https://web.archive.org/web/20120719165915/http://www.tanzeemulislam.org/newsite/2009/12/19/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D9%86%D9%88%D9%85%D8%A8%D8%B109%D8%A1-%D8%B0%DB%8C%D9%82%D8%B9%D8%AF%DB%B1%DB%B4%DB%B3%DB%B0%DA%BE/ قطب الاولیاء، مظہر انوار خفی و جلی حضرت خواجہ صوفی محمد علی نقشبندی قدس سرہُ العزیز از افادات حضرت ابو البیان محمد سعید احمد مجددی
ہیرلڈ لیمب

ہیرلڈ لیمب (1892–1962) مشرق وسطیٰ دی تاریخ دا ڄاݨ وند

ہیرلڈ لیمب امریکہ دا ہک وݙا لکھاری اتے تاریخ دان ہن ، انہاں دا جنم 1892 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1962 وچ تھیا ۔ انہاں خاص طور تے ایشیا اتے مشرق وسطیٰ دی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت منگولاں ، صلیبی جنگاں اتے ٻئے تاریخی واقعات کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی انھاں موضوعات دے مطالعہ کیتے اہم ماخذ سمجھے ویندن ۔ انہاں دا انداز تحریر ٻہوں دلچسپ ہا ، جیندے نال تاریخ پڑھݨ والےآں کیتے آسان تھی ویندی ہئی ۔ انہاں دی تحریر وچ تاریخی واقعات دے نال نال اوں دور دے لوکاں دی ثقافت اتے زندگی دا ذکر وی ملدے ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی انھاں موضوعات دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال ایشیا اتے مشرق وسطیٰ دی تاریخ کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے تاریخی ادب وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
کارل لیمپرچٹ

کارل لیمپرچٹ (1856–1915) جرمن فن اتے اقتصادی تاریخ دا ڄاݨ وند

کارل لیمپرچٹ جرمنی دا ہک مہاندرا تاریخ دان ہن ، انہاں دا جنم 1856 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1915 وچ تھیا ۔ انہاں جرمن فن اتے اقتصادی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت جرمنی دی تاریخ دے ارتقاء کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں جرمنی دی تاریخ دے مختلف پہلوواں تے روشنی پاتی ، جینویں جو انہاں دی سماجی ، ثقافتی اتے اقتصادی تاریخ ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی جرمنی دی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ماخذ سمجھے ویندن ۔ انہاں دا خیال ہا جو تاریخ کوں صرف سیاسی واقعات دی بجائے سماجی اتے اقتصادی عوامل دی بنیاد تے ݙیکھݨا چاہیدا ہے ۔ انہاں دی تحریر وچ جرمنی دی تاریخ دے مختلف دوراں دا ذکر ملدے ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی جرمنی دی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال جرمنی دی تاریخ دے مختلف نظریات کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے جرمنی دی تاریخ کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
ولیم ایل لینگر

ولیم ایل لینگر (1896–1977) سفارتی تاریخ دا ڄاݨ وند

ولیم ایل لینگر امریکہ دا ہک مہاندرا تاریخ دان ہن ، انہاں دا جنم 1896 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1977 وچ تھیا ۔ انہاں عالمی اتے سفارتی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت عالمی جنگاں اتے سفارتی تعلقات کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی انھاں موضوعات دے مطالعہ کیتے اہم ماخذ سمجھے ویندن ۔ انہاں دی تحریر وچ عالمی جنگاں دے اسباب ، سفارتی تعلقات دی پیچیدگی اتے انہاں دے اثرات دا ذکر ملدے ۔ انہاں دا خیال ہا جو تاریخ کوں حقائق دی بنیاد تے لکھݨا چاہیدا ہے ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی عالمی اتے سفارتی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال عالمی اتے سفارتی تاریخ دے مختلف پہلوواں کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے عالمی تعلقات کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
ولادیمیر لینن

ولادیمیر لینن (1870–1924) سیاسی تاریخ ، ثقافتی تاریخ ، اقتصادی تاریخ ، سماجی تاریخ ، فلسفے دی تاریخ

ولادیمیر لینن روس دا ہک وݙا سیاسی مفکر اتے انقلابی اڳواݨ ہن ، انہاں دا جنم 1870 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1924 وچ تھیا ۔ انہاں محنت ، سیاسی ، ثقافتی ، اقتصادی ، سماجی تاریخ اتے فلسفے دی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت روسی انقلاب اتے کمیونزم دے ارتقاء کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی انھاں موضوعات دے مطالعہ کیتے اہم ماخذ سمجھے ویندن ۔ انہاں دا خیال ہا جو تاریخ کوں طبقاتی جدوجہد دی نظر نال ݙیکھݨا چاہیدا ہے ۔ انہاں دی تحریر وچ روسی سماج دے مختلف پہلوواں ، انقلاب دے اسباب اتے انہاں دے اثرات دا ذکر ملدے ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی انھاں موضوعات دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال روسی انقلاب دے مختلف نظریات کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے روس دی تاریخ کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
اینا لیوس

اینا لیوس (1885–1961) امریکہ دی تاریخ دی ڄاݨ وند

اینا لیوس امریکہ دے جنوب مغربی علاقے دی ہک وݙی تاریخ دان ہن ، انہاں دا جنم 1885 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1961 وچ تھیا ۔ انہاں ایں علاقے دی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت ایں علاقے دے ابتدائی دور ، مقامی قبائل اتے نوآبادیاتی دور کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی ایں علاقے دی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ماخذ سمجھے ویندن ۔ انہاں دا خیال ہا جو ایں علاقے دی تاریخ کوں مقامی لوکاں دی نظر نال ݙیکھݨا چاہیدا ہے ۔ انہاں دی تحریر وچ ایں علاقے دے مختلف قبائل ، انہاں دی ثقافت اتے روایتاں دا ذکر ملدے ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی ایں علاقے دی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال جنوب مغربی امریکہ دی تاریخ دے مختلف پہلوواں کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے ایں علاقے دی ثقافت کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
آرتھر آنکن لووجوئے

آرتھر آنکن لووجوئے (1873–1962) ، فکری تاریخ دا ڄاݨ وند

آرتھر آنکن لووجوئے ہک وݙا دانشور ہن ، انہاں دا جنم 1873 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1962 وچ تھیا ۔ انہاں فکری تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت انسانی سوچ اتے خیالات دے ارتقاء کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دی کتاب "دی گریٹ چین آف بینگ" فکری تاریخ دے مطالعہ کیتے ہک اہم ماخذ سمجھی ویندی ہے ۔ انہاں دا خیال ہا جو خیالات دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے انہاں دے بنیادی اکائیاں کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحریر وچ مختلف فلسفیانہ اتے مذہبی خیالات دا ذکر ملدے ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی فکری تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال انسانی سوچ دے مختلف پہلوواں کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے فلسفے دی تاریخ کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
الفریڈ تھیئر ماہن

الفریڈ تھیئر ماہن (1840–1914) ، امریکی بحری تارخ دا ڄاݨ وند

الفریڈ تھیئر ماہن امریکہ دا ہک وݙا بحری تاریخ دان ہن ، انہاں دا جنم 1840 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1914 وچ تھیا ۔ انہاں بحری طاقت دی اہمیت تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت بحری طاقت دے ارتقاء کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دی کتاب "سمندری طاقت دی تاریخ تے اثر" ٻہوں مشہور تھئی ، جیندے وچ انہاں بحری طاقت دے مختلف پہلوواں تے روشنی پاتی ۔ انہاں دا خیال ہا جو بحری طاقت کسے وی ملک دی ترقی اتے عالمی اثر و رسوخ کیتے ضروری ہے ۔ انہاں دی تحریر وچ بحری جنگاں ، تجارتی راستیاں اتے بحری حکمت عملی دا ذکر ملدے ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی بحری تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال بحری طاقت دے مختلف نظریات کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے عالمی سیاست کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
فریڈرک ولیم میٹ لینڈ

فریڈرک ولیم میٹ لینڈ (1850–1906) قرون وسطیٰ دا تاریخ دان

فریڈرک ولیم میٹ لینڈ انگلینڈ دا ہک وݙا قانونی اتے قرون وسطیٰ دی تاریخ دان ہن ، انہاں دا جنم 1850 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1906 وچ تھیا ۔ انہاں انگریزی قانون اتے قرون وسطیٰ دی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت انگریزی قانون دے ارتقاء اتے قرون وسطیٰ دے سماجی اتے قانونی نظام کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی انگریزی قانون اتے قرون وسطیٰ دی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ماخذ سمجھے ویندن ۔ انہاں دا خیال ہا جو انگریزی قانون دی تاریخ کوں قرون وسطیٰ دے سماجی تناظر وچ ݙیکھݨا چاہیدا ہے ۔ انہاں دی تحریر وچ قرون وسطیٰ دے قانونی نظام ، زمینداری نظام اتے سماجی ڈھانچے دا ذکر ملدے ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی انگریزی قانونی اتے قرون وسطیٰ دی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال انگریزی قانون اتے قرون وسطیٰ دی تاریخ دے مختلف نظریات کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے انگریزی قانونی نظام کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
رمیش چندر مجمدار

رمیش چندر مجمدار (1888–1980) ، بھارتی تاریخ دان

رمیش چندر مجمدار بھارت دے ہک وݙے تاریخ دان ہن ، انہاں دا جنم 1888 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1980 وچ تھیا ۔ انہاں بھارتی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت قدیم اتے قرون وسطیٰ دی بھارتی تاریخ کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی بھارتی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ماخذ سمجھے ویندن ۔ انہاں دا خیال ہا جو بھارتی تاریخ کوں حقائق دی بنیاد تے لکھݨا چاہیدا ہے ۔ انہاں دی تحریر وچ قدیم بھارتی سلطنتاں ، ثقافت اتے سماجی نظام دا ذکر ملدے ۔ انہاں برصغیر دی ونڈ تے وی کم کیتا ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی بھارتی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال بھارتی تاریخ دے مختلف نظریات کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے بھارتی ثقافت کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
تھامس میکالے

تھامس میکالے (1800–1859) ، برطانوی تاریخ دا ڄاݨ وند

تھامس میکالے برطانیہ دا ہک وݙا لکھاری ، سیاست دان اتے تاریخ دان ہن ، انہاں دا جنم 1800 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1859 وچ تھیا ۔ انہاں برطانوی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی کتاب "انگلینڈ دی تاریخ" ٻہوں مشہور تھئی ، جیندے وچ انہاں برطانوی تاریخ کوں دلچسپ انداز وچ لکھیا ۔ انہاں دی لکھت وچ برطانوی سیاسی اتے سماجی تاریخ دا ذکر ملدے ۔ انہاں دا خیال ہا جو تاریخ کوں عام لوکاں کیتے قابل فہم بݨاوݨا چاہیدا ہے ۔ انہاں دی تحریر وچ اوں دور دے واقعات اتے شخصیات دا ذکر ملدے ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی برطانوی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال برطانوی تاریخ دے مختلف پہلوواں کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے برطانوی ادب وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
ہربرٹ مارکیوز

ہربرٹ مارکیوز (1898–1979) ثقافتی ، سیاسی تاریخ دا ڄاݨ وند

ہربرٹ مارکیوز ہک وݙا سوجھواݨ ہا ، انہاں دا جنم 1898 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1979 وچ تھیا ۔ انہاں سماجی تاریخ ، ثقافتی تاریخ اتے سیاسی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت جدید سماج دے تنقیدی تجزیے کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی انھاں موضوعات دے مطالعہ کیتے اہم ماخذ سمجھے ویندن ۔ انہاں دا خیال ہا جو جدید سماج وچ فرد دی آزادی تے کنٹرول ودھدا ویندا پئے ۔ انہاں دی تحریر وچ سماجی تبدیلیاں ، ثقافتی اثرات اتے سیاسی جدوجہد دا ذکر ملدے ۔ انہاں جدید صنعتی سماج دے تنقیدی تجزیے تے زور ݙتا ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی انھاں موضوعات دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال سماجی ، ثقافتی اتے سیاسی تاریخ دے مختلف نظریات کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے جدید سماج کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
کارل مارکس

کارل مارکس (1818–1883) ، یورپی سماج اتے معیشت

کارل مارکس یورپ دا ہک وݙا دانشور ہا ، انہاں دا جنم 1818 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1883 وچ تھیا ۔ انہاں یورپی سماج اتے معیشت تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت یورپی سماج دے ارتقاء اتے معاشی نظام کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دی کتاب "داس کیپیٹل" اڄ وی انھاں موضوعات دے مطالعہ کیتے اہم ماخذ سمجھی ویندی ہے ۔ انہاں دا خیال ہا جو یورپی سماج طبقاتی جدوجہد دی بنیاد تے بݨیا ہے ۔ انہاں دی تحریر وچ یورپی سماج دے مختلف دوراں ، صنعتی انقلاب دے اثرات اتے معاشی نظام دے مسائل دا ذکر ملدے ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی انھاں موضوعات دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال یورپی سماج اتے معیشت دے مختلف نظریات کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے سماجی اتے اقتصادی تاریخ کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
البرٹ میتھیز

البرٹ میتھیز (1874–1932) ، فرانسیسی انقلاب دا تاریخ دان

البرٹ میتھیز فرانسیسی انقلاب دا ہک مہاندرا تاریخ دان ہن ، انہاں دا جنم 1874 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1932 وچ تھیا ۔ انہاں فرانسیسی انقلاب تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت فرانسیسی انقلاب دے ارتقاء کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں خاص طور تے روبسپیئر اتے اوں دور دے سیاسی واقعات تے توجہ ݙتی ۔ انہاں دا خیال ہا جو روبسپیئر ہک انقلابی اڳواݨ ہن ، جنہاں انقلاب کوں بچاوݨ کیتے سخت اقدامات کیتے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی فرانسیسی انقلاب دے مطالعہ کیتے اہم ماخذ سمجھے ویندن ۔ انہاں دی تحریر وچ انقلاب دے مختلف دوراں ، سیاسی دھڑیاں اتے انہاں دے اثرات دا ذکر ملدے ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی فرانسیسی انقلاب دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال فرانسیسی انقلاب دے مختلف نظریات کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے فرانس دی تاریخ کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
خوزے کارلوس ماریاتیگی

خوزے کارلوس ماریاتیگی (1894–1930) لاطینی امریکہ اقتصادی تاریخ دان

خوزے کارلوس ماریاتیگی لاطینی امریکہ دا ہک وݙا دانشور ہن ، انہاں دا جنم 1894 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1930 وچ تھیا ۔ انہاں لاطینی امریکہ ، خاص طور تے پیرو دی سیاسی اتے اقتصادی تاریخ اتے فلسفے دی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت لاطینی امریکہ دے سماجی اتے سیاسی مسائل کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دی کتاب "پیرو دی حقیقت دی ست تشریحات" لاطینی امریکہ دے مطالعہ کیتے ہک اہم ماخذ سمجھی ویندی ہے ۔ انہاں دا خیال ہا جو لاطینی امریکہ دے مسائل دا حل مارکسی نظریات وچ موجود ہے ۔ انہاں دی تحریر وچ پیرو دی سماجی اتے اقتصادی تاریخ ، اتے لاطینی امریکہ دے سیاسی مسائل دا ذکر ملدے ۔ انہاں مقامی ثقافت اتے مارکسی نظریات کوں ملا تے لاطینی امریکہ دے مسائل دا حل کڈھݨ دی کوشش کیتی ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی لاطینی امریکہ دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال لاطینی امریکہ دی تاریخ دے مختلف نظریات کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے لاطینی امریکہ دی ثقافت کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔
فریڈرک مائنیک

فریڈرک مائنیک (1862–1954) ، جرمن فکری اتے ثقافتی تاریخ دان

فریڈرک مائنیک جرمنی دا ہک وݙا دانشور اتے تاریخ دان ہن ، انہاں دا جنم 1862 وچ تھیا اتے انہاں دا انتقال 1954 وچ تھیا ۔ انہاں جرمن فکری اتے ثقافتی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت جرمن قومیت ، ریاست دے ارتقاء اتے جرمن فکری روایتاں کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی انھاں موضوعات دے مطالعہ کیتے اہم ماخذ سمجھے ویندن ۔ انہاں دا خیال ہا جو جرمن تاریخ وچ ریاست اتے فرد دے تعلقات دی اہمیت ہے ۔ انہاں دی تحریر وچ جرمن فکری روایتاں ، قومی ریاست دے ارتقاء اتے ثقافتی تبدیلیاں دا ذکر ملدے ۔ انہاں جرمن تاریخ کوں یورپی تناظر وچ ݙیکھݨ دی کوشش کیتی ۔ انہاں دی محنت اتے لگن اڄ وی جرمن فکری اتے ثقافتی تاریخ دے مطالعہ کیتے اہم ہے ۔ انہاں دے کم نال جرمن تاریخ دے مختلف نظریات کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد ملی اتے جرمن ثقافت کوں سمجھݨ وچ وی انہاں دا حصہ اہم ہے ۔