open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
طاہرہ نقوی

طاہرہ نقوی (اردو: طاہرہ نقوی، کنوں) ہِک کامیاب پاکستانی اداکارہ ہَن۔ ستّر دے ݙہاکے وِچ انّھاں نے اداکاری وِچ آپݨے جوہر ݙِکھائے۔ انّھاں دی 25 ورھیں دی عُمر وِچ فوتڳی تھئی۔

## حیاتی دا احوال
[link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Tahira_Naqvi_(16534566798).jpg|thumb|میاں میر دے قبرستان [ضلع لہور|لاہور وِچ نقوی دی قبر]]

## فلموگرافی

### ٹیلی ویژن سیریز

* *دستک نا دو*
* *زنجیر*
* *مدن محبت*
* *زندگی بندگی*
* *منزل ہے کہاں*
* *خانہ بدش*
* *[[:ur:وارث_(ڈراما)|وارس]]*
* *ایک حقیت ایک پھسانہ*
* *دلیز*
* *ایشان*
* *سیاہ کرن*
* *اور ڈرام*
* *سائین اور ماہر نفسیات*

### ٹیلی فلم

* *ماداوا*

### فلماں

* *بادلتے موسم*
* *میاں بیوی رازی*

#### تھیٹر

* *ہاش*

## حوالے

ونکی:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی سٹیج اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
صبور علی

**صبور علی** (اردو: صبور علی، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ: کراچی، ستمبر 18, 1990) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے۔

## کَم کار آلی حیاتی
صبور نے اآپݨاں اداکاری دا کیریئر *محمودآباد دی ملکائیں* نال شروع کیتا۔ اُون٘دے بعد اوہ ہم ٹیوی اُتے **کتنی گرہیں باقی ہیں** وچ نظر آئی اتے اُوں نے بنٹی آئی لوَ یو وچ وی نظر آئی۔

## فلموگرافی

* 2016 *ایکٹرنلاء* (شبانہ)

## ٹیلیوژن

## حوالے

ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
جین پیئر سوواج

## جین پیئر سوواج: فرانسیسی کیمیاء دان تے نوبل انعام یافتہ
جین پیئر سوواج (ڄمݨ 21 اکتوبر 1944) ہک فرانسیسی کوآرڈینیشن کیمیاء دان ہن جیڑھے سٹراسبرگ یونیورسٹی اچ کم کریندن ۔ انہاں 1967 اچ نیشنل سکول آف کیمسٹری آف سٹراسبرگ (جیڑھا ہݨ ECPM سٹراسبرگ دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہے) توں گریجویشن کیتی ۔ انہاں سپرا مالیکیولر کیمسٹری اچ مہارت حاصل کیتی اے جیندے کیتے انہاں کوں سر جے فریزر سٹوڈارٹ تے بین فیرنگا دے نال 2016 دا نوبل انعام کیمسٹری اچ ݙتا ڳیا ۔ 

### جیوݨ جوڳ
سوواج 1944 اچ پیرس اچ پیدا تھیا ہا ، تے انہاں جین میری لین دے زیر نگرانی یونیورسیٹی لوئس پاسچر توں پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی ، جیڑھے خود 1987 اچ کیمسٹری اچ نوبل انعام دے فاتح ہن ۔ اپݨے ڈاکٹریٹ دے کم دے دوران ، انہاں کرپٹینڈ لیگینڈز دی پہلی سرت سلھاڑاں اچ سانجھ کیتی ۔ میلکم ایل ایچ گرین دے نال پوسٹ ڈاکٹریٹ تحقیق دے بعد ، او سٹراسبرگ واپس ڳیا ، جتھاں او ہݨ ایمریٹس پروفیسر ہن ۔ 

سوواج دا سائنسی کم اینجھے مالیکیولز بݨاوݨ تے توجہ ݙیندا ہا جیڑھے بیرونی سگنل دے جواب اچ اپݨی کنفرمیشن کوں تبدیل کر تے مشیناں دے افعال دی نقل کریندن ۔ 

انہاں دا نوبل انعام والا کم 1983 اچ تھیا ہا ، جݙاں او کینٹینین ، ݙو انٹر لاکنگ رنگ شکل والے مالیکیولز دے کمپلیکس کوں سرت سلھاڑ کرݨ والے پہلے شخص ہن ، جیڑھے کیمیائی طور تے بجائے میکانکی طور تے جڑے ہوئے ہن ۔ کیوں جو ایہ ݙو رنگ ہک ݙوجھے دے نسبت حرکت کر سڳدن ، نوبل انعام اینکوں مالیکیولر مشین بݨاوݨ دی جانب ہک اہم ابتدائی کوشش قرار ݙتا ۔ انعام دے ٻئے ݙو وصول کنندگان بعد اچ روٹاکسانے تے مالیکیولر روٹر بݨا تے اینکوں اڳوں ودھایا ۔ 

انہاں دے کم دا ہک وݙا موضوع مالیکیولر ٹوپولوجی ہے ، خاص طور تے میکانکی طور تے انٹر لاکڈ مالیکیولر آرکیٹیکچرز ۔ انہاں کوآرڈینیشن کمپلیکس دی بنیاد تے کینٹینز تے مالیکیولر نوٹس دی سرت سلھاڑاں بیان کیتیاں ہن ۔ 

انہاں کوں 26 مارچ 1990 کوں فرانسیسی اکیڈمی آف سائنسز دا نمائندہ ممبر چݨا ڳیا ہا ، تے او 24 نومبر 1997 کوں ممبر بݨ ڳئے ۔ او فی الحال یونیورسٹی آف سٹراسبرگ (Unistra) اچ ایمریٹس پروفیسر ہن ۔ 

انہاں 2016 دا نوبل انعام کیمسٹری اچ "مالیکیولر مشیناں دے ڈیزائن تے سرت سلھاڑ کیتے" سر جے فریزر سٹوڈارٹ تے فیرنگا دے نال سانجھا کیتا ۔ انہاں کوں اپریل 2019 اچ امریکی نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دا غیر ملکی ایسوسی ایٹ چݨا ڳیا ہا ۔ 

2021 تک ، گوگل سکالر دے مطابق سوواج دا ایچ انڈیکس 109 اے تے سکوپس دے مطابق 100 ہے ۔
صبا فیصل

صبا فیصل (اردو: صبا فیصل، کنوں) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن دی سابقہ نیوز میزبان اَتے ڈرامیاں دی اداکارہ ہِن۔ صبا فیصل نے آپݨے ہِک ݙہاکے کنوں وَدھ فلمی حیاتی وِچ کئی ڈرامیاں اَتے فلماں وِچ، مرکزی طور تے اردو ٻولی وِچ کَم کِیتا۔

## فلم

## ٹیلی ویژن

## ایوارڈز اَتے نامزدگی

* نامزد - لکس اسٹائل اعزاز، بہترین اداکارہ، ڈراما **پل بھر میں** کِیتے

## حوالے

ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
صاحبہ افضل

صاحبہ افضل (اردو: صاحبہ افضل، کنوں)  ہِک پاکستانیفلم اَتے ٹی وی دی اَداکارہ اَتے پروڈیوسر ہِن۔ اُوہ نیشو اَتے انعام ربانی دی دِھی ہِے۔ اُوہ پاکستان وِچ کئی فلماں وِچ نظر آ چُکی ہِن جِنّھاں وِچ: ہیرو (1992) ہاتھی میرے ساٹھی (1993) منڈا بگڑا جائے (1995) چور مچائے شور (1996) لور دا شیٹن (1996) یاا گنا بالا سہی (1996) ہم تو چلائے سسرال (1996) اور منافق (2013) " شامل ہِن۔

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن سیریز

### ٹیلی فلماں

### فلماں

## حوالے

ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:پشتو سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
شیاما

شیاما (خورشید اختر) (اردو: شیاما، کنوں) ہِک بھارتی فلمی اداکارہ ہَئی۔ شیاما 1950ء اَتے 1960ء دے ݙہاکے دی مشہور ترین ہندوستانی اداکارہ ہَئی۔

## فلماں

## حوالے

ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
صبا حمید

صبا حمید (اردو: صبا حمید، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِن جہڑی پہلے "صبا پرویز" دے ناں نال مشہور ہَن۔ ہُݨ صبا حمید ناں ہِے۔ اُوہ 21 جون 1957ء کوں ڄَمّی ہَن، پاکستان دے ٹی وی ڈرامیاں وِچ کَم کرین٘دی ہِن۔ مشہور کالم نگار حمید اختر دی دِھی ہِن۔

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن سیریز

### ٹیلی فلماں

### فلماں

## حوالے

ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی سٹیج اداکارائیں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
شہلا گل

شہلا گل (اردو: شہلا گل، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے۔ انّھاں نے اردو اَتے پنجابی فلماں وِچ کَم کِیتا اَتے فلماں: "مٹھی بھر چاول (1978)" ، "اجازت (1979)"، "2راستے (1979)"، "ساتھی (1980)"، "انوکھا رداج (1981)"، "وہشی ڈاکو (1982)" اَتے "ایک دِن بہو کا (1982)" وِچ آپݨے کرداراں کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِن۔

## فلمو گرافی

### فلماں

## حوالے

ونکی:پاکستانی سٹیج اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:پشتو سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
جواخم فرینک

## جواخم فرینک: بایو فزیکسٹ تے نوبل انعام یافتہ
جواخم فرینک (ڄمݨ 12 ستمبر 1940) کولمبیا یونیورسٹی اچ ہک جرمن امریکی بایو فزیکسٹ ہن تے نوبل انعام یافتہ ہن ۔ انہاں کوں سنگل پارٹیکل کرایو الیکٹران مائیکروسکوپی (کرایو-ای ایم) دا بانی سمجھا ویندا ہے ، جیندے کیتے انہاں 2017 اچ جیکس ڈوبوشیٹ تے رچرڈ ہینڈرسن دے نال کیمسٹری دا نوبل انعام سانجھا کیتا ۔ انہاں بیکٹیریا تے یوکیریوٹس توں رائبوسوم دی بݨتر تے فعل اچ وی اہم سانجھاں کیتیاں ۔ 

### زندگی تے کیریئر
فرینک ویڈیناؤ دے بورو اچ سیگن اچ پیدا تھیا ہا ۔ فرائیبرگ یونیورسٹی (1963) اچ فزکس اچ اپݨی وورڈیپلوم (بی ایس) دی ڈگری مکمل کرݨ تے لوڈوگ میکسمیلیئن یونیورسٹی آف میونخ اچ والٹر رول ویگن دی رہنمائی اچ "شمیلزپنٹ اچ سونے دے سیکنڈری الیکٹران ایمیشن دی انٹیرسچنگ" ( پگھرݨ دے مقام تے سونے دے سیکنڈری الیکٹران ایمیشن دی تحقیق) (1967) دے نال ڈپلومہ کرݨ دے بعد ، فرینک میکس پلانک انسٹیٹیوٹ فار ایویس-اینڈ لیڈر فورسچنگ (ہݨ میکس پلانک انسٹیٹیوٹ آف بایو کیمسٹری) اچ والٹر ہوپے دی لیب اچ گریجویٹ تعلیم کیتے ٹیکنیکل یونیورسٹی آف میونخ توں پی ایچ ڈی حاصل کیتی ۔ ایہ تھیسس الیکٹران مائیکرو گراف دے تجزیہ اچ ڈیجیٹل امیج پروسیسنگ تے آپٹیکل ڈفریکشن دی ورتوں دی کھوج کریندا ہے ، تے کراس کورلیشن فنکشن استعمال کریندے ہوئے امیجز سدھی کریندا ہے ۔ 

بطور ہارکنس پوسٹ ڈاکٹریٹ فیلو ، انہاں کوں ریاستہائے متحدہ اچ ݙو سال تعلیم حاصل کرݨ دا موقع ملا جیٹ پروپلشن لیبارٹری ، کیلیفورنیا انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی اچ رابرٹ ناتھن دے نال ڈونر لیب ، یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، برکلے اچ رابرٹ ایم گلیزر دے نال تے کارنیل یونیورسٹی ، ایتھاکا ، نیو یارک اچ بینجمن ایم سیگل دے نال ۔ 1972 دے خزاں اچ او مختصر طور تے مارٹنزریڈ اچ میکس پلانک انسٹیٹیوٹ آف بایو کیمسٹری واپس ڳیا بطور ریسرچ اسسٹنٹ ، الیکٹران مائیکروسکوپی اچ جزوی کوہیرنس دی تھیوری تے کم کریندا ہا ، ول ، 1973 اچ ، او کیونڈش لیبارٹری ، یونیورسٹی آف کیمبرج اچ ورنن ایلس کوسلیٹ دے ماتحت سینئر ریسرچ اسسٹنٹ دے طور تے شامل تھیا ۔ 

1975 اچ فرینک کوں لیبارٹریز اینڈ ریسرچ ڈویژن (ہݨ وڈس ورتھ سینٹر) ، نیو یارک اسٹیٹ ڈیپارٹمنٹ آف ہیلتھ اچ سینئر ریسرچ سائنٹسٹ دی پوزیشن دی پیشکش تھئی ، جتھاں انہاں الیکٹران مائیکروسکوپی اچ سنگل پارٹیکل اپروچ تے کم کرݨ شروع کیتا ۔ 1985 اچ انہاں کوں یونیورسٹی ایٹ البانی ، اسٹیٹ یونیورسٹی آف نیو یارک دے نویں بݨئے ڈیپارٹمنٹ آف بایومیڈیکل سائنسز اچ ایسوسی ایٹ تے ول (1986) فل پروفیسر مقرر کیتا ڳیا ۔ 1987 تے 1994 اچ ، او یورپ اچ سبیٹیکلز تے ڳیا ، ہک رچرڈ ہینڈرسن ، لیبارٹری آف مالیکیولر بائیولوجی میڈیکل ریسرچ کونسل کیمبرج نال کم کرݨ کیتے تے ݙوجھا ہمبولڈٹ ریسرچ ایوارڈ ونر دے طور تے کینتھ سی ہومز ، میکس پلانک انسٹیٹیوٹ فار میڈیکل ریسرچ ہائیڈلبرگ دے نال ۔ 1998 اچ فرینک کوں ہاورڈ ہیوز میڈیکل انسٹیٹیوٹ (HHMI) دا انویسٹیگیٹر مقرر کیتا ڳیا ۔ 2003 توں او کولمبیا یونیورسٹی اچ لیکچرر وی ہا ، تے او 2008 اچ کولمبیا یونیورسٹی اچ بایو کیمسٹری اینڈ مالیکیولر بایو فزکس تے بایولوجیکل سائنسز دے پروفیسر دے طور تے شامل تھیا ۔ 

### آدر تے ایوارڈ
1994 الیگزینڈر وان ہمبولڈٹ فاؤنڈیشن دا ہمبولڈٹ ریسرچ ایوارڈ

2006 امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دا فیلو

2006 نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دا ممبر

2014 فرینکلن انسٹیٹیوٹ دا لائف سائنس اچ بینجمن فرینکلن میڈل

2017 بایومیڈیکل سائنسز اچ وائلی انعام

2017 کیمسٹری دا نوبل انعام

2018 یونیورسٹی آف سیگن (جرمنی) دی اعزازی ڈاکٹریٹ

2018 رائل مائیکروسکوپیکل سوسائٹی دا اعزازی فیلو
شمیم ہلالی

شمیم ہلالی (اردو: شمیم ہلالی، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے جئیں فلم اَتے ٹیلی ویژن ݙُون٘ہائیں وِچ اداکاری کِیتی ہِے۔ اُوہ پی ٹی وی ڈرامیاں وِچ اداکاری کِیتے مشہور ہِن۔ اُوہ 1990ء دے ݙہاکے دے وِچالے "میگھ ملہار" وِچ آپݨی اداکاری دے جوہر ݙِکھا چُکی ہِن۔ اُوہ پاکستان دی ہِکلی انگریزی ٻولی دی فلم "بی یانڈ دی لاسٹ ماؤنٹین (1976ء)" وِچ وی کَم کر چُکی ہِن۔

## ابتدائی حیاتی
ہلالی نے آپݨی باقاعدہ تعلیملاہور کنوں کنوینٹ آف جیسس اینڈ مریم اَتے کنیئرڈ کالج برائے زنانیاں کنوں گِھدّی۔

## ٹیلی ویژن
ہلالی دے کَم کار دا اَغاز ڈرامے "الف نون" نال تِھیا ہَئی۔ اِین٘دے کُجھ مشہور ڈرامے اِیہ ہِن:

### ہم ٹی وی

* شناخت
* دل مضطر
* سائقہ
* مات
* مانے نہ یہ دل
* عشق گمشدہ
* ملال
* کتنی گرہیں باقی ہیں
* اے زندگی
* دل جانم
* پھر وہی محبت

### جیو ٹی وی

* اک نظر میری طرف
* میری بہن مایا
* میری ادھوری محبت
* دل ہے چھوٹا سا
* جل پری
* اڑان
* نوک جھونک (ٹیلی فلم ستمبر 2015)
* تم سے ہی تعلق ہے
* دل کیا کرے

### اے آر وائی ڈیجیٹل

* موڑ اس گلی کا
* شہر دل کے دروازے
* شک 
* گویا
* تیری رضا 2017
* قربان 2017
* میرے پاس تم ہو 2019
* پریم گلی 2020

### ٻئے ڈرامے

* تلخیاں
* پڑوسی (این ٹی ایم)
* وقت کو تھام لو (پی ٹی وی)
* میرے دل کو جو زباں (پی ٹی وی)
* کوک کہانی (پی ٹی وی)
* دل کی مدھم بولیاں (ٹی وی ون)

## فلمو گرافی

* آخری پہاڑ سے پرے (1976)
* دوبارہ پھر سے (2016)
* چلے تھے ساتھ (2017)
* موٹرسائیکل گرل (2018)
* پنکی میم صاب (2018)

## حوالے

ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ممبئی دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:کنیئرڈ کالج دے فضلا
ونکی:طیب جی ٹٻّر
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
شمیم بانو

شمیم بانو (اردو: شمیم بانو، کنوں) جیکوں عام طور تے "شمیم" یا "شمیم بانو بیگم" دے ناں نال وی سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔ (1914ء – 1984ء) ہندوستانی اَتے پاکستانی سینما دی ابتدائی اداکاراواں وِچوں ہِک ہَئی۔ اِیں نے آپݨی پہلی فلم "جوار بھاٹا" وِچ دلیپ کمار دے نال اداکاری کِیتی ہَئی۔ اِیہ فلم 1944ء وِچ ریلیز تھئی ہَئی۔ شمیم بانو مشہور پاکستانی فلم ڈائریکٹر اَتے پروڈیوسر انور کمال پاشا دی ݙوجھی ذال ہَئی اَتے اِیں طرح شاعر، مصنف اَتے سکالر حکیم احمد شجاع دی نون٘ہ ہَئی۔

## فلموگرافی

### فلماں

## حوالے

ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:پشتون زنانیاں
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیک
ونکی:لاہور دے ڳائیک
ونکی:پنجابی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
شہناز شیخ (اداکارہ)

شہناز شیخ  (اردو: شہناز شیخ (اداکارہ)، کنوں) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ، میزبان اَتے منچ ہدایت کارہ ہِن۔ شہناز شیخ نے ڈراما سیریل "تنہائیاں" اَتے "ان کہی" دے نال نال "انکل سرگم" شو وِچ وی کَم کِیتا ہِے۔ آپݨی ٹیلی ویژثن دی حیاتی دے کامیاب کَم کار دے بعد، اُنّھاں نے 1990ء دے ݙہاکے دے وِچالے وِچ فلمی دُنیا کوں چھوڑ ݙِتّا ہَئی اَتے اِین٘دے بعد ہُݨ تئیں کئیں فِلم یا ڈرامے وِچ کَم نِھیں کِیتا۔

## ابتدائی حیاتی
شہناز شیخ  برما دے کالا وِچ 11 جون 1962ء کوں ڄَمّی ہَئی، اَتے پِیؤ ماء دے نال 1965ء وِچ اقوامِ متحدہ دے مہاجر دی حیثیت نال پاکستان ہجرت کر کے آئی اَتے آپݨی ماسی، کلاسیکل موسیقار سیفیا بیگ دے نال اَتے آپݨے ٹٻّر دے نال پاکستان دے شہر لاہور وِچ ٹِک پئی ہَن۔

## ذاتی حیاتی
شہناز شیخ نے سیرت حاضر نال 24 دسمبر 1982ء کوں شادی کِیتی، جہڑے ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن دی شخصیت وی ہِن۔ 

نومبر 2005ء وِچ، شہناز شیخ نے آپݨے پئے دے نال رَل کے شمالی پاکستان وِچ 8 اکتوبر 2005ء دے زلزلے دے متاثرین دی مدد کِیتے ہِک فلاحی تنظیم ایف ای ایم دے نال کَم کِیتا۔

## کَم کار

* بلالا – *پی ٹی وی*
* *[[:ur:ان_کہی_(ڈراما)|ان کہی]]* (1982) – *پی ٹی وی*
* *مرے جن کے لیے* – *پی ٹی وی*
* *[[:ur:تنہائیاں_(ڈراما)|تنہائیاں]]* (1985) – *پی ٹی وی*
* *ڈاک ٹائم ود [[:ur:انکل_سرگم|انکل سرگم]]* – *پی ٹی وی*
* *یس سر نو سر* – *پی ٹی وی*
* *شوبز مسالا* – *این ٹی ایم*
* *میری پسند* – *پی ٹی وی*

## حوالے

ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
شمیم آرا

شمیم آرا (اردو: شمیم آرا، کنوں) (22 مارچ 1938ء – 5 اگست 2016ء) ہِک پاکستانی اداکارہ، فلمی ہدایت کارہ، فلم پروڈیوسر ہَن۔ اُوہ 1950ء دے ݙہاکے کنوں 1970ء دے ݙہاکے تئیں پاکستان دی مقبولِ عام اَتے صفِ اوّل دی اداکارہ ہَئی۔

## فلموگرافی

### فلماں

## حوالے

ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دے فلم ہدایت کار
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلم ہدایت کار
ونکی:پاکستانی فلم پروڈیوسر
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
کرن حق

کرن حق (اردو: کرن حق، کنوں) ہِک پاکستانی فلم اَتے ٹیلی ویژن دی اداکارہ ہِے۔ کرن نے آپݨی اداکاری دا اَغاز 2011ء دے ٹیلی ویژن ڈرامہ "اکبری اصغری" وِچ معاون کردار نال کِیتا ہَئی۔

## فلمو گرافی

### فلماں

### ٹیلی ویژن

## حوالے

ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
کامنی کوشل

کامنی کوشل (اردو: کامنی کوشل، کنوں) برطانوی ہند، لاہور وِچ ڄَمّݨ آلی ہِک بھارتی فلمی اداکارہ ہِے۔

## فلمو گرافی

## حوالے

ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:کنیئرڈ کالج دے فضلا
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
ونکی:فلم فیئر ایوارڈ جِتَّݨ آلے
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی شخصیتاں
ونکی:بھارتی ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی ٹیلی ویژن اداکار
ونکی:بھارتی ٹیلی ویژن پروڈیوسر
ونکی:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
گیبریل ڈریک

گیبریل ڈریک (اردو: گیبریل ڈریک، کنوں) ہِک برطانوی اداکارہ ہِے۔ اُوہ 1970ء دے ݙہاکے وِچ ٹیلی ویژن سیریز دی برادرز اَتے یو ایف او وِچ نمودار تھئی۔ 1970ء دے ݙہاکے دے اَغاز وِچ اُوہ سکرین اُتے کئی شہوانی، شہوت انگیز کرداراں وِچ نظری۔ بعد وِچ اُوں نے سوپ اوپیرا کراس روڈ اَتے کورونشن سٹریٹ وِچ اداکاری کِیتی۔ اِین٘دے کنوں اَن٘ج اُوں نے سٹیج اُتے وی اداکاری کِیتی۔

اِین٘دا بِھرا موسیقار نک ڈیک ہَئی، جین٘دے کَم کوں سن 1974ء وِچ اُون٘دے مرݨ دے بعد کنوں جاری رکّھݨ وِچ مستقل مدد کِیتی ہِے۔ 

## حیاتی اَتے کَم کار

### ابتدائی حیاتی
ڈریک برطانوی ہند دے شہر لاہور وِچ ڄَمّی ہَئی۔ اُوہ روڈنی ڈریک دی دِھی اَتے شوقیہ نغمہ نگار مولی ڈریک دی دِھی ہئی۔ اُون٘دا پِیؤبمبئی برما ٹریڈنگ کارپوریشن وِچ کَم کرݨ آلا انجینئر ہَئی۔ جہڑیلے اُون٘دی عُمر اَٹھ ورھیں دی ہَئی تاں اِین٘دا ٹٻّر برما کنوں برطانیہ چلا ڳِیا۔  

### ٹٻّر
link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Much_Wenlock,_the_priory_from_the_northeast_-_geograph.org.uk_-_1627231.jpg|thumb|قرونِ وسطیٰ دے دور دے کھنڈر کنوں جُڑیل ڈریک دا گھر وینلاک ایبی (کَھٻّے)

## چوݨویں فِلماں

* *دی مین آؤٹ سائیڈ* (1967)
* کراس پلاٹ (1969)
* *کنیکٹنگ رومز* (1970)
* *میرے سوپ میں ایک لڑکی ہے* (1970)
* *مضافاتی بیوی* (1971)
* *مسافر شوہر* (1972)
* *آو جوڑی لڑکیاں* (1972)
* *ایک پریما بالرینا کے بارے میں* (1980)
* *چوری* (1995)

## آڈیو ریکارڈنگ

* *مولی ڈریک دے ڳاوݨے اَتے نظماں* (2017)

## حوالے

ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
ونکی:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
ونکی:برطانوی اداکار زنانیاں
کنزہ ہاشمی

کنزہ ہاشمی (اردو: کنزہ ہاشمی، کنوں) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ہِن۔ انّھاں نے آپݨی اداکاری دے کَم کار دا اَغاز 2014ء وِچ کِیتا ہَئی اَتے اَݨ ڳِݨَت ٹیلی ویژن اشتہاراں اَتے سیریلز وِچ وی آپݨے فن دا مظاہرہ کِیتا۔ انّھاں نے ہم ٹی وی دے ڈراما سیریل "عشق تماشا (2018ء)" وِچ روشنا دا کردار ادا کِیتا جین٘دے کِیتے انّھاں کوں ہم ایوارڈز وِچ بہترین منفی اداکارہ کِیتے چُݨیا ڳِیا ہَئی۔ 

## فلموگرافی

### ٹیلی ویژن

### ٹیلی فلماں

### موسیقی ویڈیوز

## حوالے

ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
ونیزہ احمد

ونیزہ احمد (اردو: ونیزہ احمد، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ اَتے ماڈل ہِن جہڑی کݙان٘ہیں کݙان٘ہیں گائیکی وی کرین٘دی ہِن۔ ہِک ماڈل دی حیثیت نال اُوہ مقبول برانڈ ٻُتھاڑاں وِچوں ہِک ہِے اَتے ڈونا کرن اَتے کلوین کلائین جئیں مشہور بین الاقوامی ڈیزائنرز کِیتے ریمپ اُتے ٹُرݨ آلی پہلی پاکستانی ماڈل ہِن۔

## فلمو گرافی

### فلم

### ٹیلی ویژن ڈرامے

### ٹی وی کمرشلز

* (1996) | "ایسا اثر دکھائے کہ بہار بھی دھوکا کھائے" | *تبت سنو*
* (1997) | "کیونکہ یہ دل کا معاملا ہے" | *حبیب آئل*
* "سَب سے گاڑھا دودھ" | *حلیب مِلک*
* پیپسی ڈائیٹ | *پیپسی*
* *ہیڈ اینڈ شولڈرز*
* (2001) | "ایکسپریس یوئرسیلف" | *انسٹافون*
* *لِپٹن یونی لیور*
* (2006) | "رمضان مبارک" | *اولپرز*
* (2006) | "50 سال" | *لکس یونی لیور*
* (2007) | برِنگز پیپل کلوزر | *اِنڈیگو بائے جیز پاکستان*
* (2007) | صبح بخیر زِندگی | *اولپرز*
* (2008) *سن سِلک بائے یونی لیور*
* (2009) *ڈیٹول*
* (2010) | "گھی" | *کسان آئل*
* (2011) | "پرِنٹس" | *وی لان*
* (2016) | "غذائیت بھرا ہَر گھونٹ" | *اولپرز*
* (2020) | "کُھلے تو دِل کُھلے" | *[[کوکا کولا]]*

## حوالے

ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:کنیئرڈ کالج دے فضلا
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پنجابی ماڈل زنانیاں
ونکی:پنجاب، پاکستان دیاں ماڈل زنانیاں
ونکی:فیشن ڈیزائنر زنانیاں
ونکی:پاکستانی فیشن ڈیزائنر
نادیہ افغان

نادیہ افغان (اردو: نادیہ افغان، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے۔ نادیہ افغان ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے جہڑی اردو فلماں اَتے ٹیلی ویژن ڈرامیاں وِچ اداکاری دے جوہر ݙِکھلین٘دی ہِن۔ اُوہ تھیٹر اَتے ٹیلی ویژن وِچ آپݨی اداکاری کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِن۔

## فلموگرافی

### فلماں

### ٹیلی ویژن
* ہوم سویٹ ہوم
* شاشلک
* زندان
* تیسرا آدمی
* یہ جگنو ہمارے
* راجو راکٹ
* بلقیس کور
* افسر بے کار خاص (صائمہ)
* مایا
* میرے حضور
* دل محلے کی حویلی
* شہر ذات (تابندا)
* لڑکا کراچی کا کڑی لاہور دی (انجمن)
* لاڈوں میں پلی
* کتنی گرہیں باقی ہیں - کہانی#9 اتے کہانی#17  ===

### ویب سیریز

## حوالے

ونکی:ہم ایوارڈز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:کوئٹہ دیاں شخصیتاں
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
کراون دی ہنٹر (فلم)

کراون دی ہنٹر (Kraven the Hunter) 2023 وچ ریلیز تھیوݨ آلی ہک امریکی سپرہیرو فلم ہے، جیہڑی مارول کامکس دے کردار سرگئی کراوینوف (Sergi Kravinoff) یا کراون دی ہنٹر تے مبنی ہے۔ ایہ فلم سونی پکچرز دی اسپائیڈر مین یونیورس (Spider-Man Universe) دا حصہ ہے تے اینکوں جے سی چینڈور (J.C. Chandor) نے ڈائریکٹ کیتے۔ فلم دے کردار وچ آرون ٹیلر جانسن (Aaron Taylor-Johnson) نے کراون دا کردار ادا کیتے، جبکہ ایندے نال اریانا ڈی بوز (Ariana DeBose)، فریڈ ہیچنگ (Fred Hechinger)، کرسٹوفر ایبٹ (Christopher Abbott)، تے رسل کرو (Russell Crowe) وی شامل ہن۔

فلم دی کہانی سرگئی کراوینوف دے اتیں بنڑی ہے، جیہڑا ہک مہان شکار ہے تے اینکوں غیر معمولی طاقتاں حاصل تھیندن۔ اینکوں اپݨے خاندان دے ماضی تے اپݨے اندرونی شیطاناں نال نمٹݨا پوندے، جیہڑا اینکوں ہک خطرناک شکاری بݨیندے۔ فلم وچ اینکوں اپݨے ماضی دے سائے توں نکلݨ تے اپݨی طاقت کوں سمجھݨ دی کوشش کریندی نظر آندے۔

کراون دی ہنٹر دی کہانی وچ جذباتی گہرائی تے ایکشن دی بھرپور مقدار شامل ہے۔ فلم وچ کراون دے کردار کوں ہک اینجھے شکاری دے طور تے پیش کیتا ڳئے جیہڑا صرف جانوراں دا شکار کریندے، بلکہ اینکوں اپݨے اندر دے درندے کوں وی قابو کرݨا پوندے۔ فلم دے ولنز تے اینٹی ہیروز دے درمیان دی کشمکش فلم کوں دلچسپ بݨیندی ہے۔

فلم دی پروڈکشن تے ویژول ایفیکٹس کوں خاص طور تے سراہا ڳئے۔ این وچ جنگلاں تے شہری ماحول دی عکاسی کوں بہترین طریقے نال پیش کیتا ڳئے۔ فلم دی موسیقی وی ایندے ماحول تے جذبات کوں اُبھارݨ وچ اہم کردار ادا کریندی ہے۔

کراون دی ہنٹر کوں ناقدین تے ناظرین دی طرفوں ملی جلی رائے ملی۔ کجھ ناقدین اینکوں مارول یونیورس دی ہک تازہ تے منفرد کوشش قرار ݙتے، کجھ اینکوں روایتی سپرہیرو فلمیں نال موازنہ کرݨ تے اینکوں گھٹ درجے دا سمجھیا۔ پر، آرون ٹیلر جانسن دی اداکاری کوں ہر طرفوں سراہیاڳئے۔

= حوالہ =
مارول سنیماٹک کائنات: فیز چھی

مارول سنیماٹک یونیورس (MCU) دے فیز  چھیکوں "ملٹی ورس ساگا" دا آخری حصہ سمجھیا ویندے، جیڑھا 2025 توں 2027 تک ریلیز تھیوݨ آلیاں فلماں تے ٹی وی سیریز تے مشتمل ہے۔ ایں فیز دے اہم پروجیکٹس وچ **[[دی فینٹاسٹک فور]]: [[فرسٹ سٹیپس]]**، **[[ایوینجرز]]: [[ڈومزڈے]]**، تے **[[ایوینجرز]]: [[سیکرٹ وارز]]** شامل ہن، جیڑھے ملٹی ورس دے تصور کوں مکمل کرݨ دا وعدہ کریندن ۔

### اہم فلماں تے کہاݨیاں

# **دی فینٹاسٹک فور: فرسٹ سٹیپس (2025)**:  ایہ فلم مارول دے مشہور کرداریں ریڈ رچرڈز، سو سٹورم، جانی سٹورم، تے بین گریم کوں متعارف کرویسی، جیڑھے زمین 616 تے گالیکٹس جیویں ولنز نال ٹکریندن۔ ایں فلم دا بنیادی مقصد "پہلے خاندان" کوں MCU وچ شامل کرݨ تے ملٹی ورس ساگا دی شروعات کرݨ ہے ۔
# **ایوینجرز: ڈومزڈے (2026)**:  اصل وچ کینگ دی کہاݨی تے مرکوز ایہ فلم ہݨ **ڈاکٹر ڈوم** (رابرٹ ڈاؤنی جونیئر) کوں مرکزی ولن بݨاوݨ دا فیصلہ کیتا ڳیا ہے، جیندا تعلق فینٹاسٹک فور تے سیکرٹ وارز نال ٻہوںہے۔ کینگ ایکٹر جاناتھن میجرز دے قانونی مسائل دے بعد ایں تبدیلی کوں ضروری سمجھا ڳیا ۔
# **ایوینجرز: سیکرٹ وارز (2027)**:  ایہ فلم ملٹی ورس ساگا دا اختتامی حصہ ہوسی، جیندے وچ ہیروز تے ولنز دے درمیان آخری جنگ پیش کیتی ویسی۔ ڈاکٹر ڈوم دی قیادت وچ "بیائنڈر" دے تخلیق کردہ "بیٹل ورلڈ" تے ٹکراءوݨ دا اندازہ ہے ۔

### ٹی وی سیریز تے ٻئےپروجیکٹس

* **اسپائیڈر مین 4 (2026)**: ٹوم ہولینڈ دی واپسی نال ایہ فلم پیٹر پارکریندی نویں زندگی تے چیلنجز کوں ݙکھیسی۔
* **وژن کوئیسٹ (2026)**: پال بیٹنی دی واپسی نال ایہ سیریز وائٹ وژن دے سفر تے مرکوز ہوسی ۔
* **ونڈر مین (2025)**: یحییٰ عبدالمتین دوم دی اداکاری نال ایہ سیریز ہالی ووڈ سٹائل دی طنز کوں پیش کریسی ۔

= حوالہ =
جارج پیئرسن سمتھ

## جارج پیئرسن سمتھ: امریکی ماہر حیاتیات تے نوبل انعام یافتہ
جارج پیئرسن سمتھ (ڄمݨ 10 مارچ 1941) ہک امریکی ماہر حیاتیات تے نوبل انعام یافتہ ہن ۔ او کولمبیا ، میسوری ، یو ایس اچ یونیورسٹی آف میسوری اچ حیاتیاتی سائنسز دے کیوریٹرز دے ممتاز پروفیسر ایمریٹس ہن ۔ 

کیریئر

نارواک ، کنیکٹیکٹ اچ پیدا تھئے ، انہاں ہاورفورڈ کالج توں حیاتیات اچ اے بی دی ڈگری حاصل کیتی ، ہک سال تک ہائی سکول ٹیچر تے لیب ٹیکنیشن ہن ، تے ہارورڈ یونیورسٹی توں بیکٹیریولوجی تے امیونولوجی اچ پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی ۔ او کولمبیا ، میسوری منتقل تھیوݨ تے 1975 اچ یونیورسٹی آف میسوری دی فیکلٹی اچ شامل تھیوݨ توں پہلے یونیورسٹی آف وسکونسن اچ پوسٹ ڈاک ہن ۔ انہاں 1983–1984 دا تعلیمی سال ڈیوک یونیورسٹی اچ رابرٹ ویبسٹر دے نال گزاریا جتھاں انہاں او کم شروع کیتا جیندے پاروں انہاں کوں نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ 

او فیج ڈسپلے کیتے مشہور ہن ، ہک تکنیک جیندے اچ ہک مخصوص پروٹین ترتیب مصنوعی طور تے بیکٹیریوفیج دے کوٹ پروٹین جین اچ داخل کیتی ویندی ہے ، جیندے نال پروٹین بیکٹیریوفیج دے ٻاہرلے حصے تے ظاہر تھیندی ہے ۔ سمتھ پہلی وار 1985 اچ ایں تکنیک کوں بیان کیتا جݙاں انہاں دلچسپی دے پیپٹائڈ کوں فیلامینٹس فیج دے جین III تے فیوز کر تے فیلامینٹس فیج تے پیپٹائڈز ظاہر کیتے ۔ انہاں کوں ایں کم کیتے 2018 دا کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ، انہاں اپݨا انعام گریگ ونٹر تے فرانسس آرنلڈ نال سانجھا کیتا ۔ 

### انسانی حقوق دی وکالت
سمتھ فلسطینیاں تے اسرائیلی یہودیاں کیتے انہاں دے مشترکہ وطن اچ مساوی حقوق دے وکیل ہن ، تے بائیکاٹ ، ڈیویسٹمنٹ اینڈ سینکشنز تحریک دے مضبوط حامی ہن ۔ مذہب دے موضوع تے ، سمتھ دا قول اے کہ "میں پیدائشی طور تے مذہبی یا یہودی کینی ۔ پر میری ذال یہودی اے تے اساݙے پتر بار مٹزواہڈ ہن ، تے میں یہودی ثقافت تے سیاست نال ٻہوں جڑیا ہویا ہاں ۔ "

### آدر تے ایوارڈ
2000 یونیورسٹی آف میسوری کیوریٹرز پروفیسر

2001 فیلو چݨیا ڳیا – امریکن ایسوسی ایشن فار دی ایڈوانسمنٹ آف سائنس (AAAS)

2007 امریکن سوسائٹی فار مائیکروبائیولوجی پرومیگا بایو ٹیکنالوجی ریسرچ ایوارڈ

2018 گریگ ونٹر تے فرانسس آرنلڈ دے نال مشترکہ طور تے کیمسٹری دا نوبل انعام

2020 ممبر چݨیا ڳیا – یونائیٹڈ سٹیٹس نیشنل اکیڈمی آف سائنسز (NAS)

2023 افتتاحی میززو میڈل آف ڈسٹنکشن – یونیورسٹی آف میسوری کالج آف آرٹس اینڈ سائنسز
ایمی بائی جناح

ایمی بائی جناح (1878–1893) بانی پاکستان محمد علی جناح دی پہلی ذال ہَن۔ اوہ قائد اعظم دی چاچے  دی دھی ہئی، جندے نال انہیں دی  شادی 1892ء وچ تھئی۔ ایہ شادی محمد علی جناح دی ماء مٹھی بائی دے اصرار تے طے تھئی، کیوں جو اوہ اپݨے پتر دے انگلستان ونجݨ توں پہلے اینکوں شادی شدہ ݙیکھݨ چاہندی ہئی ۔

### شادی
ایمی بائی (اصل ناں: سکینہ) دی عمر شادی ویلے صرف 14 سال ہئی، جبکہ جناح 16 سال دے ہَن۔ شادی سادہ طریقے نال پنیلی موتی (گجرات) دے ہک دیہات وچ تھئی، جتھوں ایمی بائی دا تعلق ہئی۔ شادی دے کجھ ہی مہینیاں بعد، محمد علی جناح وکالت دی تعلیم کیتے انگلستان روانہ تھی ڳئے۔ ایمی بائی کوں کراچی وچ چھوڑݨ دے بعد، اوہ ہک وبا وچ مبتلا تھی ڳئی تے 1893ء وچ صرف 15 سال دی عمر وچ انتقال کر ڳئی ۔

### قائد اعظم تے اثرات
ایمی بائی دی موت نے جناح کوں گہرا صدمہ ݙتا۔ انہاں دی کوئی اولاد نہ ہئی، تے ایہ واقعہ جناح کیتے اڳلیے کئی سالاں تک شادی نہ کرݨ دا سبب بݨیا ۔ بعد وچ 1918ء وچ انہاں نے رتن بائی پیتت (مریم جناح) نال شادی کیتی، جیڑھی پارسی گھراݨے نال تعلق رکھدی ہئی۔

= حوالہ =
رتن ناتھ سرشار

رتن ناتھ سرشار 1846ء وچ لکھنؤ (برطانوی ہند) دے ہک کشمیری پنڈت گھراݨے وچ ڄمیے۔ چار سال دی عمر ا چ اُنہاں دے پیو دا انتقال تھی ڳیا، جیندی وجہ نال اُنہاں دی پرورش اُنہاں دی ماں نے کیتی۔ لکھنؤ اچ اُنہاں نے عربی، فارسی تے انگریزی زباناں دی تعلیم حاصل کیتی، پر ڈگری مکمل نہ کر سڳے۔ بعد ا چ اُنہاں نے ہک اسکول اچ استاد دی حیثیت نال کم کیتا تے اخباراں کیتے مضامین لکھݨ شروع کیتے ۔

**ادبی خدمات تے شہرت**

سرشار دا سبھ توں مشہور کم **"**فسانۂ آزاد**"** ہے، جیڑھا 1878ء ا چ "اودھ اخبار" ا چ قسط وار شائع تھیا۔ ایہ ناول لکھنؤ دی معاشرتی تہذیب، زوال، تے عیش پرستی دی عکاسی کریندا ہے تے ایندے وچ **آزاد** تے **خوجی** دے کرداراں دے ذریعے طنز تے مزاح دا رنگ شامل ہے۔ اِیکوں اردو ادب دا پہلا "صحافتی ناول" وی آکھیا ویندا ہے، جیندے وچ کردار نگاری تے بیگماتی زبان دا استعمال قابل ذکر ہے ۔

**ٻیاں تصانیف تے ترجمے**

* **سیر کوہسار**: سفرنامہ جیہڑا پہاڑی علاقیاں دی رومانوی کہاݨی بیان کریندا ہے۔
* **جام سرشار**: سماجی مسائل تے مرکوز ہک ناول۔
* **الف لیلہ دا اردو ترجمہ**: جیڑھا اردو ادب وچ ہک شاہکار منیا ویندا ہے ۔

**ذاتی حیاتی تے عادات**

سرشار دی حیاتی وچ لاپرواہی تے شراب نوشی دے اثرات نمایاں رہے۔ آخر عمر اچ ایہ عادت اِنہاں دی صحت کیتے تباہ کن ثابت تھئی تے 21 جنوری 1903ء اچ حیدرآباد اچ انتقال کر ڳئے ۔

**ادبی مقام تے ورثہ**

اُنہاں کوں نذیر احمد دے نال اردو ناول دے بانیاں وچوں ہک منیا ویندا ہے۔ اُنہاں دے کم وچ لکھنؤ دی ترڈدی تہذیب دی گہری عکاسی، سماجی طبقات دی زبان دا حقیقی استعمال، تے فنکارانہ اسلوب شامل ہے۔ "فسانۂ آزاد" کوں اردو ادب دا کلاسیکل درجہ حاصل ہے تے اِیکوں اردو زبان دی ترقی وچ ہک سنگ میل سمجھیا ویندا ہے ۔

## حوالہ
مورٹن میلڈال

### مورٹن میلڈال
مورٹن پیٹر میلڈال (ڄمݨ دی تریخ 16 جنوری 1954) ہک ڈینش کیمیاء دان تے نوبل انعام یافتہ ہن ۔ او کوپن ہیگن ، ڈنمارک وچ یونیورسٹی آف کوپن ہیگن وچ کیمسٹری دے پروفیسر ہن ۔ او ویلیری وی فوکن تے تے ۔ بیری شارپلیس توں آزادانہ طور تے پر انہاں دے نال نال CuAAC-کلک رد عمل تیار کرݨ کیتے ڄاݨئے ویندن ۔ 

### جیوݨ جوڳ
میلڈال ٹیکنیکل یونیورسٹی آف ڈنمارک (DTU) توں کیمیکل انجینئرنگ وچ بی ایس تے پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی انہاں دے پی ایچ ڈی دا کم کلاؤس بوک دی نگرانی وچ ہا تے کاربوہائیڈریٹس دی مصنوعی کیمسٹری تے مرکوز ہا ۔ 1983 توں 1988 تئیں او آرگینک کیمسٹری وچ پوسٹ ڈاکٹریٹ فیلو ہن ، پہلے DTU وچ ، ول کیمبرج یونیورسٹی وچ MRC لیبارٹری آف مالیکیولر بائیولوجی وچ تے ول یونیورسٹی آف کوپن ہیگن وچ ۔ 1996 وچ انہاں کوں DTU وچ اسسٹنٹ پروفیسر مقرر کیتا ڳیا ۔ 1998 توں او کارلسبرگ لیبارٹری دے کیمسٹری ڈیپارٹمنٹ وچ سنتھیسس گروپ دی اڳواݨی کریندے پئے ہن ۔ 

میلڈال اپݨے کیریئر دے شروع وچ پیپٹائڈ سنتھیسس کیتے کئی تکنیکی تکنیکاں تے آلات تیار کیتے ۔ انہاں پیپٹائڈ تے آرگینک سنتھیسس آلات وچ ورتیجݨ والی ملٹیپل کالم سنتھیسس تیار کیتی ، نال ہی وݙی سپلٹ مکس لائبریریز کوں اسمبل کرݨ کیتے وی تیار کیتی ۔ انہاں سب توں پہلے ایسیٹیلینز تے ایزائڈز دے سائیکلوایڈیشن کوں پیش کیتا جیڑھا پیپٹائڈ تے پروٹین کنجگیشنز ، پولیمرز وچ تے مٹیریل سائنسز وچ استعمال تھیندا ہے ۔ میلڈال دے گروپ ول ݙیکھایا جو ایہ رد عمل زیادہ تر فنکشنل گروپ کیمسٹریز کیتے آرتھوگونل ہے ۔ 

حالیہ ویلیاں وچ میلڈال ہک آپٹیکل انکوڈنگ تکنیک تیار کیتی ہے تے ٹھوس سپورٹ تے آرگینک کیمسٹری تے پیپٹائڈ کیمسٹری دے انضمام تے توجہ مرکوز کیتی ہے ۔ انہاں این-ایسائل ایمینیم آئنز دی تیاری کیتے نویں طریقیاں دی ہک رینج تیار کیتی ہے جیندے وچ انہاں کمپاؤنڈز دی کمبی نوریئل لائبریریز تیار کیتیاں ویندن تے سیل بیسڈ آوݨ بیڈ سکریننگ وچ جی پروٹین کپلڈ ریسیپٹرز دی طرف سرگرمی والے مادیاں کیتے اسکرین کیتیاں ویندن ۔ 

2019 وچ ، میلڈال کمپنی Betamab Therapeutics ApS دی مشترکہ بنیاد رکھی ، جیڑھا بیٹا باڈیز دے تصور تے مبنی ہے ، یعنی اینٹی باڈیز دی پیپٹائڈ نقالی ۔ ایہ کمپنی 2021 وچ بند تھی ڳئی ۔ 

### آدر تے ایوارڈ
میلڈال کوں 2022 دا کیمسٹری دا نوبل انعام ، کیرولین برٹوزی تے بیری شارپلیس دے نال مشترکہ طور تے "کلک کیمسٹری تے بائیو آرتھوگونل کیمسٹری دی تیاری کیتے" ݙتا ڳیا ۔
الیکسی ایکیموف

### الیکسی ایکیموف
الیکسی ایکیموف یا الیکسی یکیموف (ڄمݨ 1945) ہک روسی ٹھوس حالت دا طبیعیات دان تے نینو میٹریلز دی تحقیق وچ ہک علمبردار ہن ۔ انہاں 1981 وچ ویویلوف سٹیٹ آپٹیکل انسٹی ٹیوٹ وچ کم کریندے ہوئے سیمی کنڈکٹر نینو کرسٹلز دریافت کیتے جنہاں کوں کوانٹم ڈاٹس دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہے ۔ 2023 وچ ، انہاں کوں ایں دریافت کیتے کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ 

### ابتدائی سال تے تعلیم
ایکیموف 1945 وچ لینن گراڈ ، سوویت یونین وچ پیدا تھئے ہن ۔ 1967 وچ ، انہاں فزکس دی فیکلٹی ، لینن گراڈ سٹیٹ یونیورسٹی توں گریجویشن کیتی ۔ انہاں 1974 وچ روسی اکیڈمی آف سائنسز دے آئیوف انسٹی ٹیوٹ توں فزکس وچ پی ایچ ڈی حاصل کیتی ۔

### تحقیق تے کیریئر
گریجویشن توں بعد ، ایکیموف تحقیق کرݨ کیتے ویویلوف سٹیٹ آپٹیکل انسٹی ٹیوٹ منتقل تھی ڳئے ۔ انہاں شوٹ گلاس دے ناں نال ڄاݨئے ونڄݨ والے سیمی کنڈکٹر ایکٹیویٹڈ شیشے دا مطالعہ کرݨ شروع کیتا ، تے انہاں دے رنگ دی وضاحت کیتے نظریات تیار کیتے ۔ جݙاں شیشے کوں گرم کیتا ڳیا تے ول ٹھنڈا کیتا ڳیا ، تاں ایکس رے ولوں پتہ لڳݨ والے تانبے دے کلورائیڈ کرسٹلز بݨئے ، جئیں نیلے رنگ پیدا کیتے ۔ چھوٹے کرسٹلز زیادہ نیلا شیشہ پیدا کیتا ۔ 1981 وچ ، ایکیموف الیکسی اے اونوشینکو دے نال رل تے شیشے وچ تانبے دے کلورائیڈ نینو کرسٹلز وچ کوانٹم سائز ایفیکٹس دی دریافت دی اطلاع ݙتی ، جیڑھا ہک اینجھا رجحان ہے جینکوں ہن کوانٹم ڈاٹس دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہے ۔ انسٹی ٹیوٹ وچ اپݨے وقت دے دوران انہاں ایں نظام دی مزید تحقیق کیتی تے الیگزینڈر ایفروز دے نال رل تے کوانٹم کنفائنمنٹ دا نظریہ تیار کیتا ۔ 

1999 توں ، ایکیموف ریاستہائے متحدہ وچ نیو یارک سٹیٹ وچ واقع ہک کمپنی نینو کرسٹلز ٹیکنالوجی کیتے ہک سائنسدان دے طور تے رہندے ہن تے کم کریندے پئے ہن ۔ 

### آدر تے ایوارڈ
ایکیموف کوں سیمی کنڈکٹرز وچ الیکٹران سپن اورینٹیشن تے کم کیتے 1975 وچ سائنس تے انجینئرنگ وچ یو ایس ایس آر سٹیٹ پرائز نال نوازیا ڳیا ۔ او الیگزینڈر ایفروز تے لوئس ای ۔ بروس دے نال مشترکہ طور تے "نانو کرسٹل کوانٹم ڈاٹس دی دریافت تے انہاں دی الیکٹرانک تے آپٹیکل خصوصیات دے شاندار مطالعہ کیتے" آپٹیکل سوسائٹی آف امریکہ دے 2006 آر ڈبلیو ووڈ انعام دے شریک وصول کنندہ ہن ۔ 

ایکیموف ،لوئس بروس تے مونگی باوندی 2023 وچ "کوانٹم ڈاٹس دی دریافت تے تیاری کیتے" کیمسٹری وچ نوبل انعام دے وصول کنندہ ہن ۔
رتن ہندی

رتن ہندی، جینکوں "بابا رتن ہندی" یا "ہندوستانی صحابی" وی آکھیا ویندے، دے بارے روایات دے مطابق اوہ موجودہ بھارتی پنجاب دے شہر بٹھنڈہ نال تعلق رکھݨ آلا ہک ہندو تاجر ہئی۔ اوہ عرب دے علاقیاں وچ تجارت کیتے ویندا ریہا تے اینجھے ای ہک سفر دے دوران اُوندی ملاقات نبی محمد ﷺ نال تھئی ہے۔ کجھ روایات دے مطابق، اوہ اصل وچ چوہان خاندان نال تعلق رکھیندا ہئی تے بعد اچ اسلام قبول کرݨ دے بعد تبلیغ دا کم کیتا ۔

**اسلام قبول کرݨ دی کہاݨی**

رتن ہندی دی سبھ توں مشہور روایت ایہ ہے جو اوہ ہک ݙینہہ تجارت دے سلسلے اچ مکہ دے ہک دیہات  ا چ ہک چھوہر (جیڑھا بعد اچ نبی محمد ﷺ ثابت تھئے) کوں ہک ندی پار کراوݨ وچ مدد ݙتی۔ اینہہ چھوہر نے اوندے کیتے ۷ وار دعا کیتی: "اللہ تہاݙی عمر دراز کرے"، جیندے نال رتن ہندی دی عمر ۷۰۰ سال تئیں پُڄی  ہے ۔ کجھ عرصے بعد، اوہ چندر دے ٻہوں ٹکڑے تھیوݨ دے معجزے (شق القمر) دے گواہ بݨیا تے اینکوں سمجھݨ کیتے عرب تاجراں کنوں نبی محمد ﷺ دے بارے ڄاݨکاری ڳھدی۔ اوہ مدینہ ڳیا تے اسلام قبول کرݨ دے بعد ہندوستان واپس آڳیا، جتھاں اوندا انتقال ۶۲۵ھ (تقریباً ۱۲۳۴ء) ا چ تھیا ۔

**صحابیت دا تنازعہ**

رتن ہندی دے صحابی ہووݨ دا دعویٰ تاریخی طور تے متنازعہ ہے۔ اہل حدیث دے مطابق، آخری صحابی ابو طفیل عامر بن واثلہ ہَن، جیڑھے ۱۱۰ھ اچ فوت تھئے۔ رتن ہندی دا ظہور ۶ویں صدی ہجری اچ تھیا، جیڑھا نبی ﷺ دے دور کنوں ۶۰۰ سال بعد دا ہے۔ علماء دی اکثریت، جنہاں وچ امام ذہبی تے حافظ ابن حجر شامل ہن، اینکوں جعلی قرار ݙیندن تے اینہہ دی روایات کوں "موضوع" (من گھڑت) سمجھیندن ۔ البتہ، کجھ صوفی تے مقربی دانشور، جیویں مولانا عبدالصمد صارم، اینکوں صحابی منیندن تے اوندے مزار دی تعظیم کریندن ۔

**مزار تے ثقافتی اثرات**

رتن ہندی دا مزار بٹھنڈہ (بھارت) ا چ واقع ہے تے اینکوں مسلماناں دے نال نال ہندو تے سکھ وی عقیدت نال ویندن۔ ایہ درگاہ صوفیانہ روایات دا مرکز ہے تے ایندے نال "بیٹل ورلڈ" دے قصے وی منسلک ہن، جیڑھے اینکوں روحانی طاقت دا حامل ثابت کریندن ۔ مغل دور اچ ایں مزار دی تعمیر تے توسیع تھئی، جیڑھی اڄ وی ثقافتی یکجہتی دی علامت سمجھی ویندی ہے ۔

= حوالہ =
جان جمپر

### جان جمپر
جان مائیکل جمپر (ڄمݨ 1985) ہک امریکی کیمیاء دان تے کمپیوٹر سائنسدان ہن ۔ او فی الحال گوگل ڈیپ مائنڈ وچ ڈائریکٹر دے طور تے خدمات انجام ݙیندے پئے ہن ۔ جمپر تے انہاں دے سنگتیاں الفا فولڈ تیار کیتا ، جیڑھا ہک مصنوعی ذہانت (AI) ماڈل ہے جیڑھا پروٹین ڈھانچیاں کوں انہاں دے امینو ایسڈ سیکوینس توں ٻہوں درستگی نال پیش گوئی کرݨ کیتے تیار کیتا ڳیا ہے ۔ جمپر آکھیا جو الفا فولڈ ٹیم 100 ملین پروٹین ڈھانچے جاری کرݨ دا منصوبہ بݨیندی ہے ۔ 

سائنسی جریدے نیچر جمپر کوں 2021 وچ سائنس وچ ݙاہ "لوک جنہاں دی اہمیت ہئی" وچوں ہک دے طور تے شامل کیتا ۔ جمپر تے ڈیمس ہسابس کوں پروٹین ڈھانچہ دی پیش گوئی کیتے 2024 دا کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ 

### تعلیم
جمپر 2007 وچ وینڈربلٹ یونیورسٹی توں فزکس تے ریاضی وچ میجرز نال بیچلر آف سائنس دی ڈگری حاصل کیتی ، 2010 وچ مارشل سکالرشپ تے یونیورسٹی آف کیمبرج توں نظریاتی کنڈینسڈ میٹر فزکس وچ ماسٹر آف فلاسفی ، 2012 وچ یونیورسٹی آف شکاگو توں نظریاتی کیمسٹری وچ ماسٹر آف سائنس ، تے 2017 وچ یونیورسٹی آف شکاگو توں نظریاتی کیمسٹری وچ ڈاکٹر آف فلاسفی حاصل کیتی ۔ یونیورسٹی آف شکاگو وچ انہاں دے ڈاکٹریٹ دے مشیر ٹوبن آر ۔ سوسنک تے کارل فریڈ ہن ۔ 

### کیریئر
جمپر دی تحقیق پروٹین ڈھانچہ دی پیش گوئی کیتے الگورتھم دی تحقیق کریندی ہے ۔ 

### الفا فولڈ
الفا فولڈ جمپر تے انہاں دی ٹیم ولوں ڈیپ مائنڈ وچ تیار کردہ ہک ڈیپ لرننگ الگورتھم ہے ، جیڑھا گوگل دی پیرنٹ کمپنی الفابیٹ انکارپوریشن ولوں حاصل کردہ ہک تحقیقی لیب ہے ۔ ایہ ہک مصنوعی ذہانت پروگرام ہے جیڑھا پروٹین ڈھانچہ دی پیش گوئی کریندا ہے ۔ 

### آدر تے ایوارڈ
نومبر 2020 وچ ، الفا فولڈ کوں چوݙویں کریٹیکل اسسمنٹ آف سٹرکچر پریڈکشن (CASP) مقابلے دا فاتح قرار ݙتا ڳیا ۔ ایہ بین الاقوامی مقابلہ الگورتھم کوں بینچ مارک کریندا ہے تاں جو ایہ معلوم کیتا ونڄے جو کون سا پروٹین دے 3D ڈھانچے دی سب توں بہتر پیش گوئی کر سڳدا ہے ۔ الفا فولڈ مقابلہ جتیا ، ٻئے الگورتھم کوں پچھاڑ ݙتا جیڑھے CASP دے گلوبل ڈسٹینس ٹیسٹ (GDT) وچ تقریبا ݙو تریہائی پروٹینز کیتے 90 توں ودھ سکور کریندے ہن ، جیڑھا ہک ٹیسٹ ہے جیڑھا ایں ڈگری کوں ماپیندا ہے جئیں وچ ہک کمپیوٹیشنل پروگرام ولوں پیش گوئی کردہ ڈھانچہ لیب تجربے ولوں طے شدہ ڈھانچے نال ملدا جلدا ہے ، 100 ہک مکمل میچ ہوندے ہوئے ، GDT دی حساب کتاب کیتے استعمال تھیوݨ والے فاصلے دی کٹ آف دے اندر ۔ 

2021 وچ ، جمپر کوں "بائیولوجی اینڈ بائیو میڈیسن" دے زمرے وچ BBVA فاؤنڈیشن فرنٹیئرز آف نالج ایوارڈ نال نوازیا ڳیا ۔ 2022 وچ جمپر کوں بائیو میڈیکل سائنسز وچ وائلی پرائز ملا تے 2023 کیتے الفا فولڈ تیار کرݨ کیتے لائف سائنسز وچ بریک تھرو پرائز ملا ، جیڑھا پروٹین دے ڈھانچے دی درست پیش گوئی کریندا ہے ۔ 2023 وچ انہاں کوں کینیڈا گائرڈنر انٹرنیشنل ایوارڈ تے بنیادی طبی تحقیق کیتے البرٹ لاسکر ایوارڈ نال نوازیا ڳیا ۔ 

2024 وچ ، جمپر تے ڈیمس ہسابس پروٹین فولڈنگ پیش گوئیاں کیتے کیمسٹری دا ادھا نوبل انعام ونڈیا ، ٻیا ادھا ڈیوڈ بیکر کوں کمپیوٹیشنل پروٹین ڈیزائن کیتے ݙتا ڳیا ۔
جدید ابلاغ

سرائیکی زبان دی ترقی وچ جدید ابلاغ دا کردار

## رسائی ودھاوݨ

جدید ابلاغ، جیویں جو انٹرنیٹ، سوشل میڈیا، اتے موبائل فون، سرائیکی زبان کوں دنیا بھر دے لوکاں تئیں پہنچاوݨ وچ مدد ݙیندن۔ ایندے نال سرائیکی ادب، موسیقی، اتے ثقافت کوں ودھارا ملدے۔

## تعلیم اتے معلومات

آن لائن ذرائع اتے ایپس دے ذریعے، سرائیکی زبان سکھݨ اتے ایں زبان اچ معلومات حاصل کرݨ آسان تھی ڳئے ۔ آن لائن لغت (ڈکشنری)، گرائمر گائیڈ اتے ٻئے تعلیمی مواد دستیاب ہن۔

## تخلیقی اظہار

سوشل میڈیا اتے ٻئے آن لائن پلیٹ فارم سرائیکی لکھاریاں، شاعراں اتے فنکاراں کوں اپݨے کم کوں دنیا دے سامݨے پیش کرݨ دا موقع ݙیندن۔ ایندے نال سرائیکی ادب اتے فنون لطیفہ کوں ترقی ملدی ہے۔

## رابطہ اتے نیٹ ورکنگ

جدید ابلاغ سرائیکی ٻولݨ والے لوکاں کوں ہک ٻئے نال ڳالھ مُہاڑ کرݨ اتے اپݨے تجربات ونڈݨ دا موقع ݙیندے۔ ایندے نال سرائیکی برادری مضبوط تھیندی ہے۔

## تحقیق اتے دستاویزی

جدید ٹیکنالوجی سرائیکی زبان اتے ثقافت تے تحقیق کرݨ اتے ایں کوں محفوظ کرݨ وچ مدد ݙیندی اے۔ ڈیجیٹل لائبریریاں اتے آرکائیوز سرائیکی کتاباں، رسالیاں اتے ٻئے مواد کوں محفوظ کریندن۔

مختصر اے جو جدید ابلاغ سرائیکی زبان دی ترقی اتے ودھارے وچ اہم کردار ادا کریندا پئے۔ ایندے نال زبان کوں ودھایا ونڄ سڳدے، تعلیم ݙتی ونڄ سڳدی اے اتے ثقافت کوں محفوظ کیتا ونڄ سڳدے۔
چوڑا انا ݙے جیسلمیر دا

شاعر: حضرت خواجہ غلام فریدؒ

کافی نمبر:6

مصرعے:14

الفاظ:66

راگ:جوگ
## کافی
چُوڑا اَنا ݙے جیسلمیر دا 

سُوہا، رَنگا ݙے خاص اجمیر دا 

ہووے اصلی خاص مَڑیچہ

نہ نقلی وَل پھیر دا 

جلدی آوے نہ چِر لاوے
 
کم نہیں اِتھ دیر دا 

بِرہُوں دا چُوڑا پِرِیت دا سُوہا

کَاک ندی دے گھیر دا 

بَچھوا بِیکانیری گھنساں

سَڄڑے کَھٻڑے پیر دا 

سَہجُوں پیساں پا ٹَھمکیساں

تھورا چیساں ڈیر دا 

یار فرید ؔ مَنِیندِم آکھیے

کیا غم ٻئے دے ویر دا

## اَوکھے لفظاں دے معانی
•چوڑا:چوڑیاں دا دستہ،جیسلمیر وچ ہاتھی دے ݙند دا چوڑا بݨایا ویندا ہا۔جیہڑا ٻہوں نفیس تے قیمتی ہوندا ہا

•سوہا:بوچھݨ زیادہ تر ساوا یا رتا

•انا ݙے: منگوا ݙے

•مڑیچہ: مارواڑ(ہک ہندوستانی علاقہ) دا

•چِر: دیر،تاخیر

•برہوں:عشق

•پریت: محبت 

•کاک ندی: محبت دی ندی 

•بچھوا:پیراں دیاں انگلیاں تے پیراں دا زیور

•تھورا: احسان 

منیندم آکھیے: میݙا آکھݨ منیندے

## اوکھے لفظاں دے تلفظ
•ٹھمکیساں: ٹھم کے ساں

•پیساں:پے ساں

•منیندم:منے ں دِم
## ذو معنی الفاظ
•انا:منگوا ݙے/خودپسندی/خودی/انا الحق

•دا: دا/داؤ

•چر:دیر/چیرݨ دے حوالے نال چر

## مختصر وضاحت
•چُوڑا اَنا ݙے جیسلمیر دا

سُوہا، رَنگا ݙے خاص اجمیر دا

وضاحت: اِیں شعر وِچ خواجہ سئیں چوڑے اَتے سوہے دا ذکر کریندن آپ اَپݨے دِل دی سِک بیان کریندے ہوئے فرمیندن جو میکوں جَیسلمیر دا چوڑا منگوا ݙیوو اَتے  خاص اَجمیر تُوں بوچھݨ رَنگوا ݙیوو۔ ماہرین دے مُطابق، آپ اِتھاں اَجمیر نال اَپݨی عقیدت دا اِظہار وی کریندن۔

•ہووے اصلی خاص مَڑیچہ

نہ نقلی وَل پھیر دا

وضاحت: اِیں شعر وِچ آپ فرمیندن جو چوڑا تے سوہا ݙوہَیں دوکھے بازی آلے نہیں ہووݨے چاہیدے، بلکہ بالکل اَصلی اَتے خاص مارواڑ(ہک ہندوستانی علاقہ)دے علاقے دے ہووݨے چاہیدن۔

•جلدی آوے نہ چِر لاوے

کم نہیں اِتھ دیر دا

وضاحت:اِیں شعر وِچ آپ فرمیندن جو ایہ کَم جلدی تُوں جلدی تھیوݨا چاہیدا ہے، اِیندے وِچ کوئی وی دیر نہیں تھیوݨی چاہیدی، اِتھاں دیر دا کوئی کم کائنی۔

•بِرہُوں دا چُوڑا پِرِیت دا سُوہا

کَاک ندی دے گھیر دا

وضاحت:اِیں شعر وِچ آپ فرمیندن جو چوڑا اَتے سوہا ݙُوہیں پیار اَتے مُحبت آلے ہوݨے چاہیدن اَتے کَاک ندی دی دے گِھیر دے یعنی پیار مُحبت دے دائرے وِچ گِھرے ہوئے ہووݨے چاہیدن۔

•بَچھوا بِیکانیری گھنساں

سَڄڑے کَھٻڑے پیر دا

وضاحت:اِیں شعر وِچ آپ بچھوے دا ذکر کریندن۔ آپ فرمیندن جو میں بیکانیر (جیہڑا ہِک ہندوستانی علاقہ ہے) دا بچھوا گھِنساں سڄے تے کھٻے ݙوہیں پَیراں دا۔

•سَہجُوں پیساں پا ٹَھمکیساں

تھورا چیساں ڈیر دا

وضاحت:اِیں شعر وِچ آپ فرمیندن جو میں خوشی نال ایہ شیئاں پَیساں اَتے پا ٹھمکیسان۔ بھاویں میکوں اِیندے کیتے ݙیر (جِیہڑا گھن تے ڈیسی) دا احسان چاوݨا پووے۔

•یار فرید ؔ مَنِیندِم آکھیے

کیا غم ٻئے دے ویر دا

وضاحت:اِیں شعر وِچ آپ فرمیندن جو  یار میݙی ڳالھ منیندے تاں  ٻئے دی مُخالفت یا دُشمنی دا کیا غم ہے۔

## نتارا
اِیں کافی وِچ حضرت خواجہ غلام فرید ؒ ݙو لگظ اَپݨی اِصطلاح وِچ بیان فرمیندے ہِن۔ ہِک لفظ چوڑا اَتے ݙوجھا سوہا۔ چوڑا تِریمتیں اپݨیاں ہتھاں وِچ زیب و زینت کیتے پیندیاں ہِن اَتے سوہا رنگین بوچھݨ ہوندے جِیہڑا جو اَجمیر شریف دا ٻہوں مشہور ہِے۔ اِیں کافی وِچ چولستانی ثقافت اَتے اُنہاں دی رُوحانی عقیدت، جیندا اُنہاں خاص طور تے اَجمیر شریف نال  اظہار کیتے، روہی دے زیورات دے پردے وِچ واضح کیتا ہے۔

## ٻیا ݙیکھو
•تیرے نیناں تیر چلایا

•تھئی تابع خلقت سب

•بݨ دلبر شکل جہان آیا

•اساݙے ایں کم دے بارے وچ ڄاݨݨ سانگے ایہ مضمون ݙیکھو:

•وکیپیڈیا تے کلام فرید

## حوالہ
•دیوان فرید بالتحقیق،مجاہد جتوئی
ونکی:دیوان فرید
امام حسین ابن علی

امام حسین (ع) دی حیاتی اسلام دے تاریخ اچ ہک روشن باب ہے۔ آپ دی ولادت 3 شعبان 4 ہجری کوں مدینہ منورہ اچ تھئی۔ آپ حضرت علی ابن ابی طالب (ع) تے حضرت فاطمہ زہرا (ع) دے پتر ہن تے رسول اللہ (ص) دے ݙوہترے ہن۔
امام حسین (ع) دی تربیت رسول اللہ (ص) تے حضرت علی (ع) دے گھر اچ تھئی۔ آپ نے اپݨے والد حضرت علی (ع) دے نال کئی معرکیاں اچ حصہ گھدا۔ آپ دی زندگی دے ابتدائی سال مدینہ منورہ اچ گزرے، جتھاں آپ نے علم تے تقویٰ دی تعلیم حاصل کیتی۔

امام حسین (ع) دے والد حضرت علی (ع) دی شہادت دے بعد آپ دے وݙے بھرا امام حسن (ع) امام بݨے۔ امام حسن (ع) دی شہادت دے بعد امام حسین (ع) امامت دے منصب تے فائز تھئے۔ امام حسین (ع) نے اپݨے دور امامت اچ حق تے عدل دی راہ تے چلݨ دا عہد کیتا تے ظلم دے خلاف آواز بلند کیتی۔

## واقعہ کربلا تے امام دی شہادت
امام حسین (ع) دی حیاتی تے شہادت اسلام دے تاریخ اچ ہک انتہائی اہم واقعہ ہے۔ امام حسین (ع) حضرت علی ابن ابی طالب (ع) تے حضرت فاطمہ زہرا (ع) دے پتر ہن تے رسول اللہ (ص) دے نواسے ہن۔ آپ دی ولادت 3 شعبان 4 ہجری کوں مدینہ منورہ اچ تھئی۔

امام حسین (ع) دی شہادت دا واقعہ محرم الحرام دے مہینے اچ 61 ہجری کوں کربلا دے میدان اچ پیش آیا۔ اے واقعہ یزید بن معاویہ دی خلافت دے دور اچ پیش آیا، جیہڑا کہ ہک ظالم تے نااہل حکمران ہئی۔ یزید نے امام حسین (ع) کوں اپݨے حق اچ بیعت کرݨ دا حکم ݙتا، پر امام حسین (ع) نے ایں ظالم حکمران کوں بیعت کرݨ توں انکار کر ݙتا تے حق تے عدل دی راہ تے چلݨ دا فیصلہ کیتا۔

امام حسین (ع) اپݨے خاندان تے چاہوݨ والیاں دے نال کربلا پہنچے، جتھاں یزید دی فوج نے انہاں کوں گھیر گھدا۔ 10 محرم (عاشورہ) دے ݙینہہ امام حسین (ع) تے انہاں دے ساتھیاں نے یزید دی فوج دے خلاف بہادری نال لڑائی لڑی۔ ایں لڑائی اچ امام حسین (ع) تے انہاں دے 72 ساتھیاں نے شہادت پاتی۔ امام حسین (ع) دی شہادت اسلام دے تاریخ اچ ہک اہم موڑ ہئی تے ایں واقعے نے ظلم دے خلاف مزاحمت تے قربانی دی ہک نویں روح پھکائی۔

امام حسین (ع) دی شہادت مسلماناں کیتے ہک سبق ہے جو حق تے عدل دی راہ اچ قربانی ݙیوݨ دی اہمیت کوں واضح کریندی ہے۔ ایں واقعے کوں ہر سال محرم دے مہینے اچ یاد کیتا ویندے تے عزاداری دے مجالس منعقد کیتے ویندن۔

سرائیکی زبان اچ امام حسین (ع) دی شہادت تے کربلا دے واقعے کوں خاص اہمیت حاصل ہے تے ایں موضوع تے شاعری تے ادب تخلیق تھیا ہے۔ سرائیکی شاعری اچ امام حسین (ع) دی قربانی تے شہادت کوں انتہائی احترام نال یاد کیتا ویندے تے انہاں دے پیغام کوں عام کرݨ کیتے کوشش کیتی ویندی ہے۔
## حوالے
خلیائی تقسیم

thumb|مائٹوسس بمقابلہ میوسس
خلیائی تفریق یا خلیہ تقسیم (cell division) ہک نظام یا عمل ہے جیندے وچ ہک خلیہ (cell) ٻئے ݙو یا چار خلیاں وچ تقسیم تھی ویندے۔ جیویں جیویں خلیے تقسیم تھیندن، ہک خلیے کنوں ٻئے خلیے بݨدے ویندن۔ ایں طرحاں انسان ودھدا ہے۔ ٻݙھیپے وچ انسان ایں واسطے ݙینہہ بہ ݙینہہ کمزور تھی ویندے کیوں جو خلیے تقسیم تھیوݨ بند تھی ویندے ہِن اتے ایں طرح انسان نہ تاں ودھدا ہے اتے نہ ای چنگی خاصی توانائی حاصل کر سڳدا ہے۔ خلیائی تقسیم دیاں ݙو اہم قسماں ہن:

**•مائٹوسس**: اوہ خلیائی تقسیم جیندے وچ ہک عام خلیہ ٻئے ݙو دختر خلیاں (daughter cells) وچ تقسیم تھیندے۔  

**•میوسس**: اوہ خلیائی تقسیم جیندے وچ ہک خلیہ ٻئے چار دختر خلیاں وچ تقسیم تھیندے۔ ایہ عمل گیمٹ (اوہ خلیے جنہاں کنوں نویں ٻال پیدا تھیندن) خلیاں وچ تھیندے۔
ونکی: سائنس
ملتان دیاں عورتاں

ملتان دیاں عورتاں سوہݨے لباس دے نال پیریں ءِ چ چمڑے دے جُتیاں مثلاً کھسہ، پوٹھوہار ، منڈا، کنالی وغیرہ دے اُتلے حصے تے چٹے یا سنہری تلے یا ریشم نال سوہݨیاں بیلاں بݨایاں ویندیاں ہن۔ جئیں نال جُتیاں وݙیاں دیدہ زیب تھی ویندیاں ہن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مخدوم عمادالدین ہاشمی آف میانوالی قریشیاں

مخدوم عمادالدین قریشی ہاشمی میانوالی قریشیاں دے مخدوم خاندان دے چشم و چراغ ہن ۔ آپ ایم اے ہسٹری ہِن، ترائے مرتبہ آپ ممبر قومی اسمبلی رہ چکن،ہݨ وی سیاست اِچ  اعلیٰ تے ارفع مقام رکھیندے ہِن ۔ خدمت خلق دا اے عالم ہے کوئی وی بندہ دَر تے اَمدا ہے جیڑھا کجھ منگدا ہے ،خالی ہتھ کائنی ویندا ۔ آپ نہایت اِی ملنسار تے خوش مزاج ہِن۔ آپ دا علاقے دے تعمیر و ترقی اِچ ایک اہم کردار ہے ۔ آپ چاچڑاں شریف دے تاریخی قصبے چاچڑاں شریف کوں دریائے سندھ دے کٹائو توں بچاوݨ کیلئے ترائے سپر بند منظور کرائے ، سپر بنداں دی وجہ نال اَڄ تاریخی قصبہ چاچڑاں شریف موجود ہے تے لوک سُکھ چین دی زندگی گزریندے پئے ہن ۔ آپ وسیب دے لوکاںدے ہر ݙکھ سُکھ اِچ بذاتِ خود شرکت فرمیندے ہِن ۔ آپ اپݨے بزرگاں دی تعلیمات کوں عام کرݨ کیتے کتاباں’’تحفۃ الذاکرین تے بزرگانِ سہرورد‘‘چھپوا تے لوکاں اِچ تقسیم کریندے پئے ہن۔کتاباں دی اشاعت ٻہوں وݙا کارنامہ ہے ۔ وسیب دے ہر مخدوم تے ساوے سوکھے تے دولت مند لوکاں کوں مخدوم عمادالدین سئیں دی تقلید کرݨی چہیدی ءِ ۔ (حافظ قادر بخش میتلا)

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مٹھاٹواݨہ

ضلع خوشاب دا مشہور قصبہ جیڑھا خوشاب توں 22کلو میٹر دے فاصلے تے واقع ہے۔ ایندی بنیاد 1680ء اچ احمد خان نے رکھی جیڑھا ہک ہندو راجپوت رائے شنکر دی اولاد اچوں ہا۔ اے لوگ مسلمان تھیوݨ دے بعد دریائے سندھ دے کنارے جہانگیر دے مقام تے آ تے آباد تھی ڳے ہن۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مروٹ

قلعہ مروٹ فورٹ عباس توں 40کلو میٹر دے فاصلے تے واقع ہے۔ فورٹ عباس یزمان روڈ ایندے اَدھ اچو ں لنگھدی ہوئی ایکوں ݙو حصیاں اچ تقسیم کریندی ہے۔ایں توں کجھ کلو میٹر تے ریت دے ہک 80فٹ اُچے ٹٻے تے قلعہ مروٹ واقع ہے ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مخدوم نور محمد ہاشمی

سئیں مخدوم نور محمد ہاشمی 16فروری 1937ء کوں پیدا تھئے۔ آپ دا پاکستان دی سیاست ءِ چ ٻہوں وݙا مقام ہے ۔انہاں ساری زندگی اصولی سیاست کیتی تے پاکستانی سیاست ءِ چ ٻہوں وݙا مقام پیدا کیتا۔ آپ دی سُنڄاݨ شرافت ، دیانت تے خدمت ہے ۔  آپ 1970ء دے الیکشن اِچ رحیم یارخان تو ں قومی اسمبلی دے ممبر بݨیئے تے اسمبلی دے وچ وسیب دے حقوق دی گاٖل کیتی ،آپ دا سارا گھراݨہ اپݨی دھرتی ، اپݨی مٹی تے اپݨے وسیب نال محبت کریندے ۔ سئیں مخدوم نور محمد ہاشمی دے بھرا سئیں مخدوم مظفر حسین ہاشمی ، سئیں مخدوم مشرف حسین ہاشمی ، سئیں مخدوم اطہر حسین ہاشمی ،سئیں مخدوم عماد الدین ہاشمی تے سئیں مخدوم محمد ادریس ہاشمی وسیب واسطے ٻہوں خدمات ہِن ۔سئیں مخدوم نور محمد ہاشمی دے صاحبزادگان سئیں مخدوم صفی الدین ہاشمی ، سئیں مخدوم معین الدین علی ہاشمی ، سئیں مخدوم عدیل الرحمن ہاشمی ، سئیں مخدوم صہیب حسن ہاشمی وسیب نال محبت کرݨ آلے ہِن ، سئیں مخدوم نور محمد ہاشمی تے آپ دے بزرگ سئیں میاں نظام الدین حیدر  1973ء دے آئین تے اے آکھ تے دستخط نہ کیتے جو اساں صوبے دے ناں تے ووٹ گھدن تے اساں اوں آئین تے دستخط نہ کریسوں جیندے وچ اساݙاصوبہ نہ ہووے۔انکار دے جرم ءِ چ مخدوم صاحب دے خلاف انتقامی کارروائیاں تھیاں پر آپ پرواہ نہ کیتی۔آپ دا وصال 17دسمبر2009ء کوں تھیا ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ماء دی خدمت

مولانا عبید اللہ سندھی مسلماناں دے عظیم پیشوا ہووݨ دے باوجود اپݨی سکھ والدہ دی عزت‘ شان تے خدمت وچ کݙاہیں کوتاہی نہ کیتی ۔اے ہے ماء دی شان۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ملتان اچ طباعت و صحافت دا ارتقا

ملتان اچ طباعت دی تاریخ صرف اَدھ صدی دے مختصر عرصے اچ کھنڈی ہوئی ہے سب توں پہلا پریس غالباً 1920ء اچ بلدیہ نے اپݨے دفتری کم کیتے لاتا ہا۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء