انقلاب دی ڳالھ دیوانہ کریندے

دیوانہ ، مستانہ ، پروانہ ، یتیم ، مسکین ، بسمل ، وسمل ، بے رنگ ، بے تاب ، پُرسوز ، پُر درد ، فریادی ، کمزور ، دِل سوز ، نادان ، غلام ، ٻاہنا ، نوکر ، غریب ، شیدا سرائیکی ، باندا ، بردا ، سائل ، سوالی ، موالی ، مجنوں ، نماݨاں ، نادار ، پُر عیب ، پریشان ، پُر خطا ، عاصی ، مزدور ، ناقص ، دلبند ، دلچور ، اَݨ ڄاݨ ، نادان ، ابتر ، عارض ، فارق ، گگدام ، خاکی ، نادم ، ناچیز ، بے زور ، فانی ، بیدم ، مجروح ، مہجور ، زخمی ، مفلس ، خادم، شودا ، ناشاد ، بے وس ، اَݨ پھر ، اُشتر ، گدا ، فقیر ، ارمان ، فریاد ، پُرنم ، پُرخوف ، بے زر ، پردیسی ، بے مُل ، بے شُم ، خاموش ، مدہوش ، بے دام ، بدنام ، بے خود ، مغموم ، ملنگ ، بے کس ، ملنگی ، منگتا ، پاندھی ، بیدل ، مجبور ، بے حال ، غمگین ، اُداس ، عاجز ، ڳالھا ، بھولا ، کملا۔ اِنہاں دے علاوہ ایں مفہوم دے ٻے وی اَݨ ڳݨت شاعرانہ تخلص سرائیکی شاعری وچ موجود ہِن ، تنقید کرݨ آلے اساݙے اُتے کِھلدن تے آکھدن کیا تہاݙے شاعریں کوں چنگے تخلص نی مِلدے ۔؟ اعتراض کرݨ آلئیں وچ غیریں دے نال اپݨے وی ہوندن ۔ ایں بارے میݙا نقطہ نظر ایہ ہے جو شاعر اپݨے وسیب دا ترجمان ہوندے ۔ اوندی سوچ ، اوندی فکر ، اوندا خیال ، اوندا شعر ، اوندا ݙوہڑا ، اوندا ماہیا ، اوندا گیت ، اوندی کافی ، غزل ، غرض اوندا ہک ہک لفظ ، اوندی زیر زبر اوندا ناں ، اوندا تخلص تے او خود اپݨے وسیب وانگوں ہوندے۔ جیویں سرائیکی وسیب وچ ڈُٖکھ درد اِن ۔ شاعر ، اُنہاندی شاعری تے اُنہاں شاعراں دے تخلص وی اونویں ہِن ، وسیب تے وسیب دے لوکیں وچ جیویں عاجزی ، انکساری ، نِوڑت تے نمانتا ہے ۔ اینویں اُنہاندے قلمی ناں تے تخلص ہِن، اَڄ سوال اے نی جو کیا سرائیکی شاعریں کوں چنگے تخلص نی مِلدے بلکہ سوال ایہ ہے جو سرائیکی وسیب تے اوندے وسیبیاں دے نال اوندے شاعراں کوں ایں حال تک کئیں پڄائے؟ جیکر ایں ڳالھ دا پیرا چائوں تاں ڳالھ کِھلاں کرݨ آلے غیریں دے نال اُنہاں نادان ، اَݨ ڄاݨ تے بے سُنڄاݨ اپݨیں تک وی پُڄسے جیڑھے ظلم تاں سہندن بغاوت نی کریندے ۔ سچی آکھیے:

کملا کملا لوک اَکھیندن کملا تئیں سݙوایا ہے

آئو! وَل تہاکوں ہک واقعہ سُݨائوں ، جھوک دے دفتر ٻیٹھے ہاسے ، استاد سرور کربلائی دے جگری یا تے اساݙے بزرگ دوست غلام حُر خان کندانی بلوچ ، سرائیکستان دی ڳالھ کریندے ٻیٹھے ہن تے آکھدے ٻیٹھے ہن جو وسیب دے وݙے تے ’’سیاݨے‘‘ سیاستدان تاں صوبے دی ڳالھ نی کریندے ، تساں ’’ڳالھے‘‘ کیا کریسو ، اتنے تئیں ہک نینگر ٹھک تھئے ، اسلام ترٹ ݙتس ، غلام حُر خان و علیکم السلام آکھ تے پُچھدن ، سئیں آپ شاعر ہیوے؟۔ جواب ملیا ’’جیا سئیں ! ‘‘ ۔ ’’تہاݙی تعریف‘‘ ول پُچھیا ۔ ’’ سئیں میکوں دیوانہ بلوچ آکھدن‘‘ دیوانہ جواب ݙتا ۔ غلام حُر خان آکھدے’’ لاحول واللہ، ہک سپ ݙوجھا اُݙݨاں ، پُتر! ڳالھ اے ہے جو دیوانہ بلوچ تے شاعر اُنہاں ساریاں دا مطلب ہکو ہے ، دُہرے وَلے مارݨ دا فیدہ؟‘‘

جھوک دی کچاری ساری کِھل پئی ، غلام حُر خان دا مطبل وی ہتک یا توہین کرݨ نہ ہا بھل ساریں کوں کِھلاوݨ ہا پر جیکر اساں ڳالھ تے گہرائی وچ ونڄ تے غور کروں تے پچھوں جو تاریخ وچ کتنے سیاݨے انقلاب گھن آئن؟ کیرھے ’’عقل وند‘‘ ہوا دے مخالف رُخ تے سفر کیتے؟ کیرھے ’’سیاݨے‘‘ تخت چھوڑ تے تختے کوں ڳل لائے؟ کیرھے ’’ذی شعور‘‘ مخمل تے قالیناں چھوڑ تے کنڈیں دا پندھ کیتے؟ یار! سچی ڳالھ تاں ایہ ہے جو جیرھے وی اینویں کریندے رہ ڳن او سارے ڳالھے بھولے تیدیوانے ہِن ۔ جیکر تاریخ دے اپݨے اُبترائوں تاں کل انگریز کوں ’’ظل الٰہی‘‘ دے خطاب ݙیوݨ والے ایہے ’’وݙے‘‘ تے ’’سیاݨے‘‘ سیاستدان ہِن ، اَڄ وی غور کروں تاں انگریزاں دی معنوی اولاد دے سامھے ایہے سیاݨے تے وݙے سیاستدان سجدہ ریز ہِن ، جݙاں جو سرائیکی وسیب دا دیوانہ وی خود اپݨے شاعریں کوں سنیہا ݙیندا ٻیٹھے۔

اینویں مفتا وقت ونڄا نہ ہُݨ ، توں اپݨی سوچ تے خیال بدل

کر ڳالھ نہ چلے مندری دی ، توں رویہ وقت دے نال بدل

ہُݨ چھوڑ دیوانہؔ پن اپݨا ،ہر لفظ بدل ہر ڳال بدل

آوے کہیں دے سر تے آلس دی کئی شام نہ شام دیاں ڳالھیں کر

جے آپ کوں شاعر سݙواݨا ہئی تاں وت عوام دیاں ڳالھیں کر

سرائیکی شاعری دے ذریعے سرائیکی ماء ٻولی دی محبت ، سرائیکی قومی سُنڄاݨ تے اپݨے وطن سرائیکستان دی ڳول دا جیڑھا پندھ نور پور نورنگا دے ہک ’’کملے‘‘ دلنور نور پوری چالھی سال پہلے چُݨیا ہا ، اَڄ اوں پندھ تے سئیں دیوانہ بلوچ جہے ہزاراں دیوانے ٹُر پِن ، میکوں پک اے جو جیویں ہر انقلاب کہیں دیوانے دے جگر دی رَت وچوں پیدا تھیندے ، اینویں سرائیکستان دا انقلاب وی دیوانہ بلوچ جہے دیوانے گھن آئوسن۔

## '''حوالہ'''
·        معروف سرائیکی دانشور سئیں ظہور دھریجہ دی کتاب سرائیکی قلم قبلیہ وچوں چوݨ