open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ٹوٹکے انشائیہ

= ٹوٹکے انشائیہ =

از: ڈاکٹر خالد اقبال

## سڑی ہوئی کھیرنی ٹکانے لاون:

جیکر تہاڈی پکائی ہوئی کھیرنی (جیہڑی جو تُساں وڈی مشکلاں نال پکائی ہائی) کجھ سڑ گئی ہے تے ایندے اِچوں ہلکی ہلکی سڑاندی آندی پئی اے۔ تاں ایند ا اے مطلب کینی جو تُہاکوں کھیرنی پکاون دا ڈاں نی آندا۔ تُہاڈی ذال دا تہاڈے اُتے اعتماد غلط ناں ہائی۔ کھیرنی ٹھڈی تھیون کیتے فریج اِچ رَکھ ڈیوو۔ ذال کوں سَویں سنج نال چائینز تے گھِن ونجو۔ تھوڑا جیاں خرچہ ودھ ویسی پر تہاڈی عزت رَہ ویسی۔ کھیرنی رات کوں کہیں ویلے وی نِکانے لائی ونج سگدی ہے۔

## سالن اِچ لُون گھٹ کڑنا:

سالن اِچ مقدار توں ودھ لُون پاونا کوئی نویں گالہہ کینی۔ لُون سستا ملے۔ گوشت سبزی دی قیمت اِچ کجھ فرق نہ ہووے۔ گھر اِچ اَٹھے ویلے دی لڑائی ہووے تاں سالن اِچ آئے دینہہ لُون زیادہ پاون بہوں سوکھی گالہہ ہے۔ جڈاں جو سالن اِچوں لُون گھٹ کرنابہوں اوکھا ہے۔ لہٰذا چنگی گالہہ ایہا ہے۔ جو لُون زیادہ لگے تاں رُکھے سُکھے گھراں وی کھا دے ونج سگدے ہِن۔ اے سبھ کجھ تہاڈے صبر تے منحصر ہے۔

## وسل کپو......... روون دی لوڑ ھووے تاں:

ڈینہہ بہ ڈیہنہ ودھدی ہوئی آلودگی تے مہنگائی تے ڈوجھے مسلیاں پاروں جیکر تہاڈا دل کریندے جو تساں رووو۔ پر کوشس دے باوجود اَکھیں اِچوں ہنجوں نی نِکلدے تاں وَسل کپو۔ وَسل کپیندے ہوئے تُہاڈیاں اَکھیں اِچوں پانی وَہہ پوسی۔ حالات دارووناروون تے ذال نال محبت جتواون دا اے ہک چوکھا طریقہ ہے۔

## دیر تائیں سبزی کوں تازہ رکھیا ونج سگدے:

سبزی ویچن آلے کولوں تازہ سبزی خرید کرن خود آپنے آپ کوں فریب ڈیون توں گھٹ کینی۔ جیڑی سبزی ۔ تساں تازہ سمجھ کے مُل گھن آندے وے او یقیناً ترائے چار ڈینہاں دی پُروتھی ہوندی ہے۔ جیکوں سبزی ویچن آلا پانی دا تُرکا مار مار کے تازی کیتی رکھیندے۔ لہٰذا تہاڈی ذال آپنیاں سہیلیاں کوں وَل وَل آکھ چُکی ہے جو تُساں تازی سبزی گھن آون تے اُوں کوں سُوہنا کر کے پکاون دے ماہر ہیوے۔

## چٹے والاں کوں کالا کرن:

چِٹے والاں کوں کالا کرن چُھٹی دا ڈینہہ ضائع کرن دے برابر ہے پر وَل ای اے کم جاری رکھو۔ کیون جو جیویں تہاڈے اُتے بزرگی آندی ویسی گھر اِچ تہاڈا مرتبہ ودھدا ویسی۔ اے گالہہ تہاڈے حق اِچ چنگی کینی۔ جڈن وال چٹے تھیون شروع تھیون تاں بندے کوں آپنے حال تے رحم کرنا چآہیدا اے۔ اِتھا تائیں جو تُساں ہمسایاں دا خیال رکھو۔ بدلدے ہوئے ویلے اِچ جتھاں بندے دا خون سفید تھینداپے۔ تے کہیں کوں کہیں دی فکر کینی۔ تاں وَل چٹے والاں کوں کالا کرن دی کیا لوڑ ہے۔ اوئیں وی چٹے والاں کوں کالا کریندے ہوئے منہ کالا تھی ویندے۔ ساڈا مشورہ ایہو ہے جو منہ متھا کالا کرن توں بہتر ہے جو ایھ پریشانی مُل نہ گھنو۔

## جُتیاں:

جتیاں خرید کرن ہک محبوری ہے۔ بھاویں مہانگیاں ای کیوں ناں پووِن۔ سمجھدار مَرد آپنی جُتی خریدن کرن توں پہلے بیوی کیتے جُتیاں دی شاپنگ ضرور کر گھندن۔ ایں طرحاں آپنی خرید کیتی ہوئی جُتی چنگی پوندی ہے تے زیادہ پریشانی نی تھیندی۔ جُتیاں سال اِچ ہکی دفعہ خرید کیتیاں ونج سگیندن۔ ہِیں کیتے جُتیاں دی حفاظت دی بہوں لوڑ ہے۔ جُتیاں تے نِکی جئیں توجہ ڈیون تے احتیاط ورتن نال تُساں انہاں دی عمر ودھا سگدے ہیوے۔ کتھائیں کوئی مشاعرہ ہووے تاں فرشی نشست دی صورت اِچ جُتیاں آپنے سامنے رکھو۔ جیکر کتھائیں بھیڑ بھاڑ اِچ موقع ملے تاں جُتیاں تُساں وَٹا وی سگدے ہیوے۔ ایں گا لہہ دا تعلق سراسر تہاڈی ذہانت تے ہمت نال ہے۔
***

(اقتباس از کتاب: مُسکار (سرائیکی انشائیے)۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال)

MubasherKaleem (talk) 13:34, 11 September 2018 (UTC)
ٹٹیہر

ٹٹیہر ساڈے وسیب دا مشہور پکھی اے جیکوں اساں زندگی اچ درخت تے بیٹھا ہویا نئیں ݙیٹھا ۔اے پکھی جب تک اݙدا راہوے تاں ٹھیک اے جڈاں بہسی تاں زمین تے بہسی
ٹک پل

ٹَک پِل

گھچی توں باد وسبے دی اے مشہور تے زیادہ کھیݙی ونجݨ آلی کھیݙ ھ. ایں کھیݙ وچ وی کھݙکاراں دی پابندی کائنی ہوندی پر چار اٹھ کھݙکاراں توں ودھ ایں کھیݙ وچ وی کھݙکار نی کھیݙدے. ہک جاہ تےپل ماری ویندے ھ ول ہر کھݙکار ہک ہک برولی ہکے بندے دے ہتھ ݙے ݙیندن. ول او اے ساریاں بیرولیاں ہک ٻک وچ پا کھڑکا تے بھوکیندے. جیہڑی بیرولی ساریاں توں پرے ہوسی اوھا پہل ہوسی. او پہلی واری کھیݙسی. کھیݙݨ آلا اپڑیں نال آلی بیرولی کوں ٹک مریندے ٹک لڳ ونجے تاں ول ٹک توں باد اوندا اینٹھا بیرولی جتھاں لاتھی ہووے اتھاؤں پل وچ بیرولی ماٹھا سٹیسی. جے ماٹھا پل تھی ڳیا تاں ول او کھݙکار ٻئے کھݙکار دی بیرولی کوں ٹک مریندے، ہک کھیݙ ایویں تے ٻئی وچ ہو ٹک توں باد پل کرانوݨاں پمدے. 
ہک ٹک تے پل توں باد جیندی برولی کوں ٹک لڳے او ٹک تے مکیاں ہوئیاں برولیاں ٹک مارݨ والے کوں ݙیندے اتے اے کھیݙ ایویں چلدی ھ پئی سارے کھݙکار ہک ٻئے کوں مار تے پل کرانوݨ توں باد بیرولیاں جھݨݨ وچ لڳے رہ ویندن. جیندے کول برولیاں مک ونجن اونکوں پھدو کر تے کھیݙ وچوں کڈھ ݙتا ویندے.
[ونکی:[سرائیکی کھیݙاں]]
ٹھُل

تُساں لفظ ٹھُل توں واقف ہوسو ۔ پُرانڑے زمانے وچ حکومتاں کُجھ کُجھ فاصلے تے کافی اُچیاں جائیں تعمیر کریندیاں ُہن ۔ اے اُچیاں جائیں (ٹھُل) دشمن دی فوج کوں ڈیکھنڑ سانگے

OP یعنی Observation Post دا کم گھندے ہم ُہن ۔ اساڈے وسیب وچ کافی تعداد وچ اے ٹھُل موجود ُہن۔

ٹھُل حمزہ ، ٹھُل گامزن ، ٹھُل لالو والا ، ٹھُل خیر مُحمد تے بے ڈھیر سارے اینجھے ٹھُل آج وی موجود ُہن پے۔ جیڑھے اُچے ٹنے بلکہ تساڈے ایں ' معبد' دی شکل وچ موجود ہن ۔
ٹماٹر

ٹماٹر ہک پودے دا پھل ہے جیکوں سبزی دے طور تے استعمال کیتا ویندا ہے۔ ایہ جنوبی اتے مرکزی امریکا دا پھل ہے اتے پندرھویں صدی عیسوی وچ باقی دنیا وچ آیا ہا۔ یورپ وچ اینکوں سولہویں صدی عیسوی وچ استعمال کرݨ شروع کیتونیں پر برطانیہ نے اٹھارویں صدیدے آغاز تائیں اینکوں استعمال نہ کیتا ، کیونکہ ایں کوں زہریلا سمجھدے ہن۔ ہسپانوی لوکاں یورپ وچ سب توں پہلے  ٹماٹر استعمال کیتا۔ ایندا رنگ عموماً رتا ہوندا ہے اتے حیاتین جیم اتے فولاد نال بھرپور ہے۔

## ورتاوا
thumb|Bright red tomato and cross section02

* بھاڄی
* اچار
* چٹݨی
## حوالے
ٹورنٹو وچ ڈی جی خان

ٹورونٹو ءچ ڈی جی خان

شہزاد عرفان 

آہدن جو زرعی سماج دی ڈھیر ساری خوبیاں ءچوں سب تو اُتم تے ودھیک سُنْھپ لوکاں دا آپسی مضبوط ڳانڈھا ہے۔ ہک ویہڑے ءچ لوکاں دا آپسی رشتہ، گھر دا وستی نال تے وستی دا شہراں نال ہک تندیر جُڑت دراصل وسیبی سنجانْ آ بنْدی ءے۔ اویں تاں پورا سرائیکی وسیب دا تانْا پیٹا زریعتی وسوں نال وُنْا پئے پر ہر پاسے دا آپوآپنْا سنْھپ تے چس ءے جیندا کوئی حد ٻنا کوئی نئیں۔ 
دیرہ کیفے سرائیکی کنیں گھن قائداعظم یونیورسٹی دے جھرنے تئیں حال حویلے، بٹاں خچاں، قہقے ، لانتاں ملامتاں، دانشوریاں، چھیٹے سگرٹاں سبھے گالھیں چیتے رکھ مارکہ اج کوئی کتھ تے کوئی کتھ ۔ پر سنگت جتھ جو لبھ پو وے مارکہ اُتھائیں ٻِکے پئین۔
جی ہا۔۔۔۔۔ کل خالد بزدار کنیں ہک شاندار دعوت دا اہتمام ہا جیندے ءچ روایتی دسترخوان اُتے لالہ اسماعیل لغاری دی ٻٹاں ہن جو مارکہ کُکھاں نیوائی پئے ہن ـ اصلوں لگدا نا ہا جو ست سمندروں پار کنیڈا ءچ بیٹھوں۔ دیرے دے سنگتی کٹھے ہن تے اُوہا چس ہئی جیکوں چھوڑے ہک مُد ٹپ گئی ہائی۔ لگدا ہئی جو اوہو ویہلا ول پئے ۔ دیرے آلاں دی اے خوبی جو "ہر دم مست تے ہردم ساوے" وسیب دے باقی مزاج تو اصلوں وکھری ءِ۔ جتھ ونج وسدن اُتھائیں دیرہ غازی خان ۔ اپنْا ڈی جی خان نال چاتی ودِن ۔ آپسی جُڑت دی سنگت دا اے قیمتی رشتہ صرف دیرے آلاں ءچ لبھدے۔ شہزاد عرفان

## حوالے
ٹی خلیات

thumb|ٹی خلیہ
ٹی خلیات (T cells) اصل وچ خون وچ پائے ونڃݨ والے اینجھے خلیات کوں آکھا ویندے کہ جنہاں دا تعلق سفید خونی خلیات (WBCs) دی ہک ذیلی قسم نال ہوندے۔ انہاں خلیات کوں ٹی خلیہ آکھݨ دی وجہ ایہ ہے کہ انہاں خلیات دی نمو وچ تھائمس (thymus) نامی غدود دا اہم کردار ہوندے تے ایہیں تھائمس دے ناں دے پہلے حرف یعنی ٹی دی وجہ نال انہاں خلیات کوں ٹی خلیات آکھا ویندے۔  سورج دی روشنی دے طیف (spectrum) وچوں  نیلی روشنی جلد دی گہرائی تک ویندی ہے تے ٹی خلیے (T cells) کوں حرکت ݙیندی ہے۔ دھپ گھنݨ نال ٹی خلیہ مزید توانا تے طاقتور تھی کے امراض نال لڑن دے قابل تھی ویندے ۔

## حوالے
ٹی وی دے افطاری پروگرام

روزہ کھولنڑ کنیں تھوڑا پہلے ٹی وی تیں نظر ماری تاں افطار پروگرام ءچ میڈے ملک دے ہر مسلک دے علماء کرام نعت خوان عشق رسول ءچ سرشار ہن، ٹی وی پروگرام دا جیرھا میزبان ھوندے اوندی کرسی ادھ ءچ ھوندی ھے تیں زرا وکھری یعنی معزز قسم دی ھوندی ھے مہمانیں واسطے زرا کمتر قسم دے صوفے یا کرسیاں وغیرہ ھوندن، معزز قسم دی کرسی تیں پاکستان دے نامور اداکار تیں اداکارہ تشریف فرما ہوندن عام کرسیں تیں علماء تیں نعت خوان لاتھے ہوندن، عجیب منافقت ھے ایھے مولوی مسجد ءچ بیھ کے ہک ڈُوجھے کوں کافر مشرک گستاخ سڈیندن، مگر کیمرے دے سامنڑے ساکوں اتحاد و اتفاق دا درس اینجھا ڈیندن کہ بندہ سُنڑ کے مسلمان تھی ونجے، 
مسجد ءچ بیھ کے ساکوں عورتیں دے پردے بارے اینجھاں گالھیں سُنڑیسن کہ اساں گھر ونجنڑ کنیں پہلے شھر ءچو ٹوپی آلا برقعہ گول کے ویندے ہیں حالانکہ ساکوں اے وی پتہ ھوندے ساڈی حور بےمثل چڑیل کوں کوئ چنگی اکھ نال نیں ڈیھدا گندی اکھ تاں دور دی گال ھے، خیر مولوی صاب دا حکم ھے پردہ ضروری ھے، پَر ایھے مولوی ٹی وی تیں بیھ کے شکل حور عورتیں نال ایویں کھل کھل کے گال کریندے بیٹھے ھوندن جیویں اے ساریاں انھیں دیاں بھنڑیجاں ھوون.  

نعت خوانیں دے لباس تیں جڈاں نظر ویندی ھے یقین منو میکوں اُو پتلیاں پتلیاں تریمتیں یاد آویندن جیرھاں فیشن شو تیں مٹک مٹک کے ٹردئن، پھل بوٹے گوٹے کنارے آلا لباس پاء کے نعت رسول عشق رسول دا حق ادا پیاء تھیندے، 
پتہ نیں اینجھے مولوی تیں نعت خوان اے ٹی وی آلے گول کتھو آندن جنھیں دا دین ساڈے دین کنیں جُدا ھے، ساکوں تاں دین آھدے تساں اکھ دا وی روزہ رکھنڑے کتھائیں غیر محرم تیں نہ ونج پووے، ٹی وی آلے ملاں تاں انھیں کوں گوڈے نال بلہا کے روزہ کھولندن، میں گالھے کوں تاں ایھا سمجھ لگی ھے کہ اے ساڈا ایمان تازہ نیں بلکہ ساڈے ایمان تیں ڈاکہ مریندے پئین اے ٹی وی آلے ملاں جیرھے سحری افطاری پروگرامیں ءچ آندن اے شودے سستی شہرت تیں پیسے دی لالچی ہن، عام لوظیں ءچ آکھاں تاں منافق ہن، ہُنڑ بھانویں میڈے اتیں فتوی لاؤ یا سوچو۔

جمیل بلوچ
ٹیکنالوجی

ٹیکنالوجی، سائنس تے معلومات دے فنی تے عملی استعمال کوں آکھا ویندا ہے تے ایں شعبے دے دائرہ کار وچ اوہ تمام آلات وی آویندن تے اوہ تمام طریقۂ کار وی کہ جیہڑے علمی معلومات دے عملی استعمال نال متعلق ہوندے ہن۔ ٹیکنالوجی دی اصطلاح عام طور تے طرازاں (techniques) دے ہک مجموعے کیتے استعمال تھیندی ہے (مثال دے طور تے space technology) تے بعض اوقات ایں کوں ہندسیات (engineering) دی طراز یا ٹیکنیک استعمال کریندے ہوئے بݨائی ونجݨ والی کہیں چیز (پیداوار یا پروڈکٹ) کیتے وی استعمال کیتا ویندا ہے جیویں کہ کوئی تکنیکی کاروباری ادارہ اپݨی بݨائی ہوئی پیداوار کوں ہک ٹیکنالوجی آکھ سڳدا ہے، مثلاً ہٹاچی technology تے ABI technology وغیرہ وغیرہ۔
thumb|
thumb|

## تفصیلی جائزہ
ٹیکنالوجی ہک بہت وسیع اصطلاح ہے تے نوع انسان دا ایندے نال تعلق اوں وقت توں ہی جاری ہے کہ جݙݨ توں ایں نے قدرتی اسباب تے وسیلیاں کوں سادہ اوزاراں وچ بدلݨا سکھا۔ زمانہ قبل از تاریخ دے ادوار وچ حضرت انسان دا بھاہ لاوݨ دے طریقے دا دریافت کرنا تے کہیں وزنی چیز دے تلے کوئی گول چیز رکھ کے اونکوں دِھکݨا (جس نال پہیے دی ایجاد تھئی) سب کجھ ٹیکنالوجی ہی دی ابتدائی اشکال ہن۔ موجودہ دور وچ بہت ساری ایسی ایجادات و طراز ہن جنہاں نے ایں دنیا کوں ہک نویں شکل وچ ڈھال ݙتا ہے، انہاں وچ www انٹرنیٹ ݙومین تے ایں دی بنیاد یعنی شمارندہ (computer) وغیرہ اہم ہن۔ ہک ٻیا پہلو ایہ ہے کہ تمام تر ٹیکنالوجی نے انسانی بھلائی دی جانب ہی رخ نی کیتا بلکہ کثیر تعداد وچ ایسی ٹیکنالوجی وی تخلیق کیتی ونج چکی ہے تے کیتی ویندی پئی ہے کہ جیہڑی انسانیت ہی کوں مٹا ݙیوݨ دی بھر پور صلاحیت نال مالا مال ہے.  چند مثالاں وچ Atom bomb تے Neutron bomb جیہے مہیب ہتھیار شامل ہن۔
## حوالے
ٻارھاں تریݨ

ٻارھاں تریݨ

اے کھیݙ وسیب دی ہراݨی کھیݙاں وچوں ہک کھیݙ ھ. ایں کھیݙ وچ ݙو کھݙکار کھیݙ سڳدن. اتے ہر کھݙکار کوں ٻارھاں گوٹیاں دی لوڑھ ہوندی ھ جیویں ناؤں تریݨ وچ ناؤں گوٹیاں دی لوڑھ ہوندی ھ. ایں کھیݙ وچ وی کھݙکار ڳوٹیاں واسطے بھیݙ یا بکری دیاں پھینگڑیاں، پنڈ دیاں ڳٹکیں، مٹی دے چھوٹے چھوٹے وٹے، یا چھوٹی بجری دے داݨے یا لکڑ دے چھوٹے چھوٹے ٹکڑے ایں طرحاں دیاں چیزاں کوں ڳوٹیاں بݨندن. 
ݙوہیں کھݙکار ٻارھاں ٻارھاں ڳوٹیاں دا سامان کریندن. ول دھرتی تے یا وت کہیں، ڳتے تے، کاغذ یا وت کہیں پھٹے تے تریݨ لکیندن. 
ایں تریݨ وچ ٻارھاں ٻارھاں ڳوٹیاں رکھݨ دی ھاہ ہوندی ھ تے صرف چول چلݨ دی وی جاہ ہوندی ھ. 
ہک کھݙکار پہلے چول چلدے. ایں تریݨ وچ ڳوٹی مارݨ سانگے ݙوجھے کھݙکار ڳوٹی دے اتوں گوٹی لنگھ ونجے تے اڳوں ڳوٹی رکھݨ کیتے خانہ وی خالی ہوے ناں تاں ڳوٹی دی چول کائنی ہوندی. ایویں ݙوہیں کھݙکار ہک ہک ٻئے دیاں ڳوٹیاں مریندن ویندے تے جیندیاں ڳوٹیاں پہلے مرونجن او ہر ویندے. یا وت ہک کھݙکار دی ڳوٹیاں پھس ونجن چال نہ بچے او وی ہر ویندے. اتے ناؤں تریݨ وچ وی کھݙکار ہک ٻئے دی چال ٻدھݨ دی کوشت کریندن جیہڑا کھݙکار ݙوجھے کھݙکار دی چال ٻدھ ونجے او وݙا کھݙکار سمجھیا ویندے
ٻالاں دیاں نظماں

تساں نکے لا اے آہدے ہاوے ؟

اللہ ہو،،،،،،،،،،،،،،

پکوڑے ڈُو،، ،،،،،،،،،

کھانواں میں،،،،،،،،،،،،،

ڈھکیجیں تو،،،،،،،،،،،،،،،

یا

موٹی مَنجھ،،، ،،،،،،،،

پکوڑے پَنج،، ،،،،،،،،،

گڈی آئی،،،،،،،،،،،،

تے پھاٹک بند،،،

## اسی ہک اکاسی
اَسی تے ہک اکاسی

بلی تیڈی ماسی

چوہا تیڈا نانا

کڈھ میڈا آنا

آنا تیڈا کھوٹا

پیو تیڈا موٹا

ماء تیڈی پتلی

پئی ودی چپلی

چپلی وچ سوئی

تیڈی میڈی پھــوئی

## پیسہ کھوٹا
اٹکݨ مٹکݨ شام شٹوک‍‍‌ݨ اکڑ ٻکڑبمبے بؤ اسی نوے پورا سو سو کلہوٹا تتر موٹا چل مزاری پیسہ کھوٹا

* ٻال ادب
ونکی:ٻال ادب
ٻ

ٻ سرائیکی دا ہک خاص اکھر ہے۔ ایں کوں وݙی بے آہدن. 

### صوت
سرائیکی وچ تے خصوصاً سرائیکی دے مشرقی لہجے وچ ٻ ڄ ڳ ݙ دیاں آوازاں ہوندیاں ہن، انھاں صوتاں کوں ٻُچکار صوتاں اہدن ، ایں سانگے ایں لہجے کوں ٻُچکاری سرائیکی وی اہدن۔ ٻُچکار صوتاں کوں انگریزی وچ implosive اہدے ہن۔ ٻُچکار صوت وچ ہوا ٻاہروں اندر آلے پاسے مُن٘ہ وچ چھک تے گھن ویندن۔ سُرکݨ ، چوپݨ تے چُوسݨ دا عمل وی این٘ویں ہوندے۔ ٻیا ، ڳُڑ، شئے کوں آپݨے پاسے چھک ونڄݨ نال مماثلت رکھیندن۔ ݙوجھی ڳالھ ایہ ہے جو ہوا مُن٘ہ وچ گھن ون٘ڄݨ کیتے پہلے مُن٘ہ کھُلدا ہے۔ ول اندر ساہ آلی نالی جھٹکے نال بند تھی ویندی ہے۔ ایں جھٹکے دی وجہ کنوں انگریزی وچ implosive اہدے ہن۔

انھاں کوں "دبی ہوئی صوت" وی آہدے ہن۔ کیوں جو ایہ صوتاں ٻولݨ ویلے مُنہ تے ڳلا بالکل بند تھی ویندن تے وت یکدم کھلدن۔ تے ہک کھوکھلی جہیی آواز نکلدی ہے، جینویں ہک کراڑے کاک کوں بند بوتل توں کھولو تاں بوتل کھُلݨ دی آواز نکلدی ہے۔

### مثالاں
ٻلی، ٻکری، ٻوہا، ٻال، ٻلونگڑا، ٻلہݨ، ٻکاٹ، ٻیر، ٻُہاری، ٻاگھڑ ٻلا، ٻچہ، ٻڈھا، ٻُدھ، ٻلہانگ، ٻلی ٻوہاری

### ٻیا ݙیکھو

* ݙ

* ڳ

ونکی:ٻ
ٻال لوک ادب

بال لوک ادب سرائیکی زبان دا ٻہوں وݙا خزانہ ہے۔
## اڄڑ دا میں آڄڑی
اجڑ دا میں آجڑی ناں میݙا مور 

بکریں دا کھیر پیتم 

پئے گیا میکوں زور 

وال میݙے ونگھرے 

کنگھی رکھاں جوڑ 

پنج مݨ دی منگلی چاتم 

ونج سٹیم لہور 

لہور آلے ہکے بکے 

ݙیکھن میݙی ٹور 

## آوازہ
اکا اکاتے ہک دا آوازہ

ٻا ٻتے ݙو دا آوازہ

تے ترائے ترائے دا آوازہ

چو چرا چار دا آوازہ

پنجو پن پنج دا آوازہ

چھا چھو چھی دا آوازہ

ستا ستتے ست دا آوازہ

اٹھا اٹھتے اٹھ دا آوازہ

ان انت تے نؤں دا آوازہ

## پٹی
آں پٹی ہک دی 

وی پٹی ڈو دی 

ری پٹی ترئے دی 

لی پٹی چار دی 

جھا پٹی پنجیں دی 

اٹ پٹی چھیہیں دی 

تر پٹی ستیں دی 

سی پٹی اٹھیں دی 

وے پٹی نویں دی 

آؤ پٹی سو دی
ٻر ٻر رابھا

حکایت

بُر بُر رابھا

ہک ہا بُر بُر رابھا ' اوہ پہلے ہک نِکے جہیں شہر وچ راہندا ہا وت وڈے ہک شہر وچ لگا گیا ' اوں بہوں سارے کم کیتے اونکوں چَس نہ آئی ' وت اونکوں مرضی دا ہک کم لَدھا

اوہ بُڈھڑیاں کوں نَپیندا ہا ' اُنہاں کوں کہیں باغ وچ بَنچ تے بِلہیندا ہا ' اَن ڈِٹھی ہک رسی نال اُنہاں کوں بَدھیندا ہا ' بًڈھڑے وت بَنچ اُتوں اُٹھی جو نہ سَگن ہا کِھلدا ہا ' اوہ پکھیاں دے کھنبیں کوں ان ڈِٹھی ہک چیڑھ چِنباڑے ہا ' پکھی وت باغ اندر اُڈ جو نہ سگن ہا کِھلدا ہا ' اوہ مسخریں پچھوں بَھجدا ہا ' جوکریں کوں ڈریندا ہا ' میلے وچ چَڈول کوں پُٹھا گِڑیندا ہا ' سرکس وچ بازی گر گولے اُچھالے ہا ' اوہ پنج وچوں ڈو گولے ان ڈٹھے ہتھیں نال تَلے سَٹواوے ہا کِھلے ہا

مسٹر بُر بُر رابھا گھر وچوں دھمی نال نکلے ہا ' بہوں جلدی اونکوں بال تریمتیں بُڈھڑے نقلی جوکر شاعر سیاسی ورکر ڈِس کتھاہیں پوون ہا ' اوندی چَس بَنڑ وَنجے ہا۔ رفعت عباس۔ 
## حوالے
ٻلی

ٻلی ہک جانور ہے ۔ ایہ ہک گوشت خور ممالیہ جانور ہے۔ ٻلیاں کوں پہلے پہل چوہیاں کوں کھاوݨ کیتے پالا ڳیا ہائی۔  جتھاں داݨے محفوظ کریندن، اتھاں ٻلیاں پلیندن تاں جو چوہے غلہ خراب نہ کر ون٘ڄن۔ ہݨ ایہ انسان دیاں دوست تے پالتو جانور ہن۔

پالتو ٻلیاں دے جسم تے لمبے یا چھوٹے وال ہوندے ہن، انہاں والاں دی بنیاد تے انہاں ٻلیاں دیاں قسماں تے نسلاں دا تعین کیتا ویندا ہے۔ او پالتو ٻلیاں جنہاں دی نسل دا مخصوص تعین نہ تھی سڳے انھاں عرف عام  وچ “چھوٹے والاں آلی پالتو“  تے “لمبے والاں آلی پالتو“ ٻلیاں دی نسل قرار ݙتا ویندا ہے۔

لفظ “ٻلی“ ایں خاندان دے ݙوجھے جانوراں کیتے  وی استعمال کیتا وین٘دا ہے۔ ٻلی دا خاندان یا گربہ خو جانوراں وچ عموماً وݙی تے چھوٹی ٻلیاں ڳݨین٘دیاں ہن۔ وݙی ٻلیاں جیویں ببر شیر،چیتا، تیندوا، باگ وغیرہ ہن۔ چھوٹی ٻلیاں دی کئی قسماں ہن جنھاں وچوں زیادہ تر پالتو ہن۔ وݙی ٻلیاں عموماً جنگلی ہوندیاں ہن تے خطرناک تھی سڳدیاں ہن۔
## حوالے
ٻولی، ناں تے یادداشت

شاکا سانگھڑی 

ہر قبضہ گیر، جیتݨ ہار بھوئیں اتے اوندے وسنیکیں کوں اپݨے تصور وچ دھالݨ کیتے اوں جاہ اتے اوندے لوکیں کیتے ننویں ناں رکھݨ دا اختیار ہتھیکا کریندے۔ اوندا وݙا مطالبہ ہوندے جو اوندی پاسیو رکھے نانویں اتے رہݨ سہݨ کوں منیا ونڄے۔  جئیں ویلھے جاپان دا 1906 وچ کوریا اُتے قبضہ تھیا تاں اُنہیں پیلھا کم کورین نانویں اُتے پابندی لاوݨ تے اوندی جاہ تے جاپانی ناں رکھݨ دا مطالبہ ہئی۔

نانویں وچ اینجھا کیا چمتکار ہے؟ آکھیا ویندے جو گلاب دے پُھل دا جو وی ناں رکھیجے پر اوندی خوشبو تاں ہک ای رہسی۔  سچ تاں اے ہے جو اوندی سُنڄاݨ گلاب دے پھل دے طور نہ تھیسی بلکہ او ہک ٻئے ناں نال سُنڄاتا ویسی۔ نانویں دا تعلق شئیں دی شناخت اتے ونڈ کرݨ نال ہے تاں جو او ساݙی یادگیری وچ ریہہ ونڄن۔ جیڑھی کہاݨی اچوچیتی آندی ہے او رابن سن کروسو اتے ہک بے نام بندے دا میل ہے۔۔۔۔۔۔۔۔۔"میں اونکوں مل کنیں ٻہوں خوش ہامی،" رابن سن کروسو آہدے، "اتے میں ایں کم وچ رُجھ ڳیا جو اونکوں ہر او شے سکھاواں جیڑھی اونکوں میݙے کیتے فیدہ مند، ہتھ لدھائی اتے مددگار بݨاوے؛ پر ایں سبھ کیتے لازم ہئی جو میں اونکوں ٻولݨ سکھاواں تاں جو میݙا ہر آکھیا او سمجھ ونڄے؛ او ہک قابل سکھݨ ہار (سکالر) ثابت تھیا۔۔۔۔۔۔۔۔" جیڑھی سکھت پڑھت دا پروگرام رابن سن کروسو اوندے کیتے ستریا، اوندا مُنڈھ نانویں نال ٻدھیندا ہئی۔  کروسو نے اے زحمت نئیں کیتی جو اوں بندے کنیں اوندا ناں پُچھے ہا۔۔۔۔" سبھ توں پیلھوں میں اونکوں ݙسیے جو اڄ کنیں اوندا ناں فرائی ڈے ہوسی ، اے او ݙینہہ ہئی جݙاں میں اوندی جند بچائی ہئی؛۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

ایں طرانح میں اونکوں 'آقا ' آکھݨ سکھایا اتے اونکوں ݙسیم جو میݙا ایہو ناں ہوسی۔"  وت آقا اتے غلام دے اے ناں اُنہیں دے ݙے گھن (رشتے) دی بݨیاد بݨ ڳئے۔ خیر کُلامی پُچھݨ وی اُنہیں دے اُچ جھک دے رتبہ دا پتہ ݙیندے ہئیں۔ جیویں جو، " کیا حال ہے، فرائی ڈے؟ میں ٹھیک ہاں میݙا آقا۔" ایں طرانح فرائی ڈے دی اپݨی پچھلی سُنڄاݨ دی یاد گیری مُک ویندی ہے جیندے نال او اپݨے اُتے تھوپی ہوئی ننویں شناخت کنیں انکار کر سڳے۔    

ٻولی دا ساݙی یادداشت نال ݙونگھا سمبندھ یا رشتہ ہوندے۔ اے یادداشت کوں محفوظ رکھدی ہے، ہک پیڑھی کنوں ٻئی پیڑھی تائیں پڄاوݨ دا ذریعہ ہے اتے ایں طرانح کلچر کوں ڄماوݨ اتے اوندے ودھارے دی بݨیاد ہے۔ فرانز فینن لکھدے جو ٻولی وچ پوری تہذیب سمائی ہوندی ہے۔ولاٹر بن یامین دے مطابق ساݙی یادداشت کلہا ماضی دے ورتارے دا سندر سلو نئیں بلکہ ہک ذریعہ ہے۔ اے ڳالھ ٻولی اتے یادداشت کیتے وی ایتلی ہی سچ ہے۔ ٻولی نال وانڄ یا اونکوں مُکاوݨ لوکیں دی سانجھی یادداشت کوں مکاوݨ ہوندے۔اے ڳالھ وی درُست ہے جو کہیں اوپری ٻولی کوں ٻئے اُتے تھوپݨ اوپرے تجربے تے سُنڄاݨ تھوپݨ دے برابر ہے۔
ٻَالیں دیاں لوک نظماں

اکڑ ٻَکڑ بنبےبو
اَسّی نوے پورا سَو
سو کلہوٹا، تِتّر مُوٹا
چَل مداری پیسہ کھوٹا

## ٻیا ݙیکھو

* ٻالاں دیاں نظماں
ٻُلھے شاہ

ٻلھے شاہ سرائیکی زبان دے شاعر ہن۔
## کتاباں
* دیوان
## وفات
١٧٥٧ وچ قصور وچ تھئی تے مزار وی قصور وچ ہے۔
## نمونہ کلام
**میں ویساں جوگی دے نال، متھے تلک لگا کے**

**میں ویساں نہ رہساں ہوڑے**

**کون کوئی جاندی نوں موڑے**

**مینوں مڑنا ہویا محال، سر تے میہنا چاکے**

**میں ویساں جوگی دے نال متھے تلک لگا کے**

**جوگی نہیں ایہہ دل دا میتا، بھل گئی میں پیار کیوں کیتا**

**مینوں رہی نہ کجھ سنبھال، اس دا درشن پا کے**

**میں ویساں جوگی دے نال، متھے تلک لگا کے**

**ایس جوگی مینوں کیہیاں لائیاں، ہین کلیجے کنڈیاں پائیاں**

**عشق دا پایا جال، مٹھی بات سنا کے**

**میں ویساں جوگی دے نال متھے تلک لگا کے**

**میں جوگی نوں خوب پچھاتا، لوکاں مینوں کملی جاتا**

**لٹیوس جھنگ سیال، کنیں مندراں پا کے**

**میں ویساں جوگی دے نال متھے تلک لگا کے**

**جے جوگی گھر آوے میرے**

**مُک جاون سبھ جھگڑے جھیڑے**

**لال سینے دے نال لکھ لکھ سگن منا کے**

**میں ویساں جوگی دے نال متھے تلک لگا کے**

**مائے نی اک جوگی آیا**

**در ساڈے اوس دھواں پایا**

**منگدا ہیر سیال، بیٹھا بھیس وٹا کے**

**میں ویساں جوگی دے نال متھے تلک لگا کے**

**طعنے نہ دے پھوپھی تائی**

**ایتھے جوگی نوں قسمت لیائی**

**ہن ہویا فضل کمال، آیا ہے جوگ سدھا کے**

**میں ویساں جوگی دے نال متھے تلک لگا کے**

**ماہی نہیں کوئی نور الہی**

**انہد دی جس مُرلی واہی**

**مٹھیوس ہیر سیال، ڈاڈھے کا من پا کے**

**میں ویساں جوگی دے نال متھے تلک لگا کے**

**لکھاں گئے ہزاراں آئے**

**اس دے بھیت کسے نہ پائے**

**گلاں تاں موسے نال، پر کوہ طور چڑھا کے**

**میں ویساں جوگی دے نال متھے تلک لگا کے**

**ایس جوگی دے سنو اکھاڑے**

**حسن حسین نبی دے پیارے**

**ماریوس وچ جدال، پانی بن ترسا کے**

**میں ویساں جوگی دے نال متھے تلک لگا کے**

**ایس جوگی دی سنو کہانی**

**سوہنی ڈوبی ڈونگھے پانی**

**پھیر رلیا مہینوال، سارا رخت لٹا کے**

**میں ویساں جوگی دے نال متھے تلک لگا کے**

**ڈانواں ڈولی لے چلے کھیڑے**

**مڈھ قدیمی دشمن جیہڑے**

**رانجھا تاں ہویا نال، سر ٹمک چا کے**

**میں ویساں جوگی دے نال متھے تلک لگا کے**

**جوگی نہیں کوئی جادو سایا**

**بھر بھر پیالہ ذوق منگایا**

**میں پی پی ہوئی نہال، انگ بھورت رما کے**

**میں ویساں جوگی دے نال متھے تلک لگا کے**

**جوگی نول کریندے جھیڑے**

**کیہے پا بیٹھے قاضی گھیرے**

**وچ کیدو پائی مقال، کوڑا برا لگا کے**

**میں ویساں جوگی دے نال متھے تلک لگا کے**

**بلھا میں جوگی نال ویاہی**

**لوکاں کملیاں خبر نہ کائی**

**میں جوگی دا مال، پنجے پیر مناکے**

**میں ویساں جوگی دے نال متھے تلک لگا کے**
ٻکری

ٻکری ہک چھوٹا چوپایا ہے، جہڑا گھریلو سطح تے پالتو جانور دے طور تے پالی ویندی ہے۔ ایکوں کھیر تے گوشت واسطے پالا ویندا ہے۔ ایندے علاوہ ایندے کولوں ریشہ، کھلاں، قدرتی کھاد تے وال حاصل تھیندے ہن۔ 

## ٻکری دا گوشت
ٻکری دے گوشت کوں چھوٹا گوشت اہدے ہن۔ صحت کیتے ٻہوں مفید ہوندے۔

## ٻکری دے کھیر دے فائدے
ٻکری دا کھیر ٻالاں کیتے ٻہؤں مفید ہے، جلدی ہضم تھی ویندے۔ آندراں تے معدہ خراب نی تھیندا۔ ٻکری دا کھیر تپ دق دے جراثیماں کنوں پاک ہوندے۔

ٻکری دے کھیر نال کولیسٹرول نی بݨدا۔

ٻکری دا خھیر پہوݨ نال جلد کولی تے ملائم تھیندی ہے۔

دماغی کم کرݨ آلیاں کیتے ٻکری دا کھر ہک ٹک ہے۔
thumb|Hausziege 04

## '''ٻیا ݙیکھو'''

* بھیڈ
ٻیا حکم کرو

ڳالھ تاں سوشل میڈیا تے اینویں ٹُردی پئی ء جو " ٻیا حُکم کرو۔۔۔۔ تساں پنجاب ءچوں سرائیکی صوبہ منگدے ہاوے اساں پورا پنجاب تہاڈے ہتھ ءچ رکھ ڈتے" ہُݨ سرائیکی صوبہ یا پنجاب دی تقسیم دی کُر کُر بند کرو۔۔۔۔۔۔ ہک معصوم غُلام سرائیکی چیف منسٹر دی اوقات ہی کیا جو سرائیکی صوبے دی ڳالھ کرے ۔۔۔۔۔ البتہ ہݨ سرائیکیاں تے ہک ٻیا ٹھوٹھا چڑھ ڳیا جو " فاروق لغاری تمہارا، یوسف رضا گیلانی تمہارا، ترین مخدوم، قریشی مزاری لشاری سب تمہارے اور اب سی ایم بزدار بھی تمہارا ۔ 

ہم تو سرائیکیوں کو آگے لاتے ہیں بڑے بڑے عہدوں پر بٹھاتے ہیں اور ہم کیا کریں اب اگر یہ سب تمہارے اپنی قوم کے بندے خود اپنی قوم سے غداری کریں اور کام نہ کریں سرائیکی صوبہ نہ بنائیں تو ہم کیا کرسکتے ہیں ہم نے تو تمام موقع دیا سرائیکیوں کو" ۔۔۔۔۔۔ کوئی انہاں ݙورواں دی سرکار توں پُچھے جو انہاں دی سرکار ءچ اوقات طاقت تے اجازت کتنی ہئی یا ہے جو مُتر جو آوے او وی فوجی ٻوٹاں آلیاں توں پُچھے بغیر نئیں کریندے او سرائیکی صوبہ بݨیسن ؟۔۔۔۔ ونڄو چوتیا کہیں ٻئے کوں بݨاؤ ۔۔۔۔ سرائیکی ہُݨ ݙھیر سیاݨے تھی آئین۔۔۔۔ سی ایم دا مٹھا لولی پاپ صرف پاپ ء۔ (شہزاد عرفان)

## حوالے
ٻیڑی کندھی لڳ ونجے

سارے لوک کلمہ پڑھ پڑھ دعا کریندے بیٹھے ہن اللہ کرے ٻیڑی پرلی کندھی لگ ونجے، جڈاں سیت ہردے ورد وظیفے کم نیں آندے، ٻیڑی بھنور توں نکل کے چکڑ ءچ پھس گئ، کجھ مسافریں سارا قصور ٻیڑی تیں تھپ ڈتا نہ اے ٻیڑی ہوندی نہ اساں زلیل تھیندے، کجھ مسافریں موہاݨیں کوں مندے گالھیں کڈھ کے آپڑاں دل ٹھڈا کیتا، تھوڑی دیر تاں بک بک کریندے ریہ آخر کار فیصلہ کیتونے سارے رل کے ٻیڑی کوں دھکا لؤ ہک مُٹھ تھی کے جڈاں زور لئیسوں اللہ پار کریسی،مسافریں اے مشورہ ونج کے موہاݨیں کوں ڈتا کیونکہ ٻیڑی دے کرتا دھرتا اوھے ہن، مسافریں دی گال سُݨ کے کجھ موہاݨیں خوش تھئے اکثر ناراض تھی پئے، کہ مسافریں کوں اے حق کئیں ڈتے کہ ٻیڑی دے بارے کوئ فیصلہ کرن، موہاݨیں تیں مسافریں دی ساری بحث بانس آلا موہاݨاں چپ کرکے سُݨدا ریھ گئے، بانس آلا موہاݨاں اُو ہوندے جیرھا ٻیڑی دے کناریں تیں بانس چاء کے، ٻیڑی کوں جیرھے پاسے گھن ونجے، ٻیڑی دے سارے مسافر ایندے رحم وکرم تیں ھوندن اے چاھوے تاں ٻیڑی کوں سیدھے راہ ٹور ڈیوے یا وت آپڑیں مرضی دے موہاݨے ٻیڑی تیں مسلط کرکے مسافریں دیاں چیکاں سُݨے، خیر، جڈاں مسافریں دا شور زیادہ تھیاء ٻیڑی کوں ہر حال کنارے لاوݨ دا.  

پچھیں ڈانگ آلے موہاݨے آخری فیصلہ کیتا کہ میں جیویں آکھساں تساں انویں کرو تاں ٻیڑی کوں کڈھدے ھئیں، ساریں رل کے آکھیاء سئیں تساں ٻیڑی دے محافظ ھاؤ جیویں آکھسو انویں کریسوں، بھلا تساں کنیں وڈا خیر خواہ ایں دنیاں تیں کون ھے، مکدی مکاؤں ڈانگ آلے موہاݨے ڈو پارٹیاں مقرر کیتاں ہک پارٹی ٻیڑی دے پچھو کھڑ گئ ڈوجھی اگو ونج کے کھڑ گئ، مسافریں کوں ترسلا تھیاء چلو ہُݨ کنارے لگسوں، آخر ڈانگ آلے موہاݨے حکم ڈتا ڈھائیں پارٹیں کوں شاباش لاؤ زور، اگو آلی پارٹی پچھو تیں زور لایا پچھو آلی پارٹی اگوں تیں زور لایا، مسافریں ڈانگ آلے موہاݨے دے حق ءچ آن نعرے ماریے، جڈاں نعرے مار مار تھک پئے،، آنے پٹ کے ٻیڑی دو ڈیٹھا ٻیڑی نکلݨ دے بجائے، صرف ہلدی کھڑی ھئ، کجھ مسافریں ہمت کرکے ڈانگ آلے کوں آکھیا حضور حالت تھاڈے سامݨے ھے مناسب سمجھو تاں پارٹیاں وٹاؤ ڈانگ آلے اوں ویلھے حکم ڈتا شاباش اگو آلی پارٹی پچھو تیں پچھو آلے اگو ول آؤ،مسافر پہلے بہوں خوش تھئے، ہݨ ٻیڑی ضرور نکلسی مگر کتھاں اوھے دھکے نصیب تھئے آخر مسافر تنگ تھی کے ولا ڈانگ آلے کنیں گئے ڈھائیں پارٹی آلیں کوں مندے کڈھیے تیں نویں لُوکیں دا مطالبہ کیتا ڈانگ آلے اوں ویلھے آڈر جاری کیتا نویں بندے آ گئے مسافر جوش ءچ ہن، تاڑیں دا شور ھا، ھر پاسے ھکو گال ھئ ہݨ تاں ٻیڑی نکھتی ضرور نکھتی، ڈانگ آلا مسافریں کوں ڈیکھ کے کھل پئے، انھیں کملیں کوں کیا پتہ آڈر تاں پہلے آلا ھے ٻیڑی کوں کڈھݨاں نیں صرف ہلاوݨے،،، جمیل بلوچ. 

## حوالے
پئیوت

پئوت ( عبرانی وچ פֵּאָה) پائوث اشکنازی تلفظ ہے، اے اصطلاح یہودی مذہبی عقائد دے مطابق سر دے ݙوہیں طرفاں یعنی کناں دے اتوں والے حصے دے والاں یا قلماں کیتے استعمال تھیندے. پئوت کجھ راسخ العقیدہ یہودی مرد تے لڑکے بائبل دے ہک حکم دی تاویل تے یعنی سر دے "جانب دے وال نہ کٹݨ " دے تحت جانبی لٹھ رکھدے ہن . لفظ، پیہ دا مطلب ہے "کونے، طرف، کنارے". حاریدی / حسیدی ، یمنی ، تے چردل یہود وچ پئیوت رکھݨ دے مختلف انداز ہن . یمنی یہود اپݨے جاںبی لٹھ کوں سمونیم آہدن  (لفظی، "نشانیاں"، انہاں دے طویل ونگرے وال یمنی معاشرے وچ ہک واضح نشانی دے طور تے ݙٹھے ویندن ، جیہڑے انہاں کوں انہاں دے غیر یہودی پڑوسیاں توں نمایاں کریندن.

## ٻیا ݙیکھو

* یہودیت

## حوالے
پاؤل سیمیولسن

پاؤل سیمیولسن ، امریکا دے ہک ماہر اقتصادیات ہن۔ اقتصا دیات وچ انہاں دے کم دی اہمیت کوں ݙیکھ کے 1970ء وچ انھاں کوں نوبل میموریل انعام برائے معاشیات ݙتا ڳیا ۔

## حوالے
پاؤلو روفینی

پاؤلُو رُوفینی ہک اطالوی ریاضی دان ہن جیہڑے 1765ء کوں پیدا تھئے تے 1822ء کوں وفات پاتی۔

### وجہِ شہرت

ہک کثیر رقمی نال ہک خطی کثیر رقمی دی تقسیم دے طریقے کوں 1809ء وچ متعارف کرایا۔ ایں طریقے کوں ترکیبی تقسیم آہدن ۔ اِنہاں دے سر اعداد دی مدد نال کثیر رقمی نال ہک خطی کثیر رقمی دی تقسیم آسان تھی ڳئی۔

## حوالے
پاؤلو کوئلیو

پاؤلو کوئلیو تلفظ (پرتگیزی: [ˈpawlu kuˈeʎu] (پاؤلو کو ویل یو)) پیدائش 24 اگست 1947ء۔ پاؤلو برازیلی ناول نگار جیہڑا ناول کیمیا گر، 11 منٹ تے بریدا دے حوالے نال ساری دنیا وچ ڄاݨا ویندا ہے۔ پاؤلو دا ناول کیمیا گر دنیا بھر وچ 80 توں زائد زباناں وچ ترجمہ تھی چکا ہے، پاؤلو، پرتگالی زبان دا ہݨ تک دا سب توں زیادہ پڑھیجݨ والا ناول نگار اے۔ ایندا  ناول کیمیا گر (الکیمسٹ) دنیا بھر وچ  165 ملین توں زیادہ دی تعداد وچ چھپ چکا ہے۔

## حوالے
پاؤلا ہٹلر

پاؤلا ہٹلر (Paula Hitler)، ہرایڈولف ہٹلر دی چھوٹی بھیݨ تے الوئس ہٹلر دی تریجھی بیوی کلارا پولزل توں آخری اولاد ہئی۔ پاؤلا ایڈولف ہٹلر دے بھیݨ بھراواں وچوں جوانی تک زندہ رہݨ والی کلہی سکی بھیݨ ہئی۔

## حوالے
پاؤلو البونی

پاؤلو البونی (پیدائش: 1671ء– وفات: 5 اکتوبر 1734ء) اطالوی مصور ہئی۔ اُینکوں نشاۃ ثانیہ دے عہد دے مصوراں وچ شمار کیتا ویندے ۔

## سوانح
پاؤلو البونی 1671ء وچ بولونیا وچ پیدا تھیا تے بولونیا وچ ہی مصوری دی تعلیم حاصل کیتی۔ اتھائیں اوہ فطرت دی طویل ترین مصوری دے ماہرین وچ شمار کیتا ونڄݨ لڳا ہئی۔ کجھ سال اوہ ناپولی تے روم وچ وی مقیم ریہا۔ 1710ء وچ اوہ ویانا چلا ڳیا حتھاں اُوں دا قیام 13 سال توں زائد تک رہا۔ محنت شاقہ دے سبب فالج دے ہک حملے نال اُوں دے بدن دا سڄا حصہ مفلوج تھیا، سڄی اکھ دی بینائی وی متاثر تھئی تے اوہ واپس بولونیا چلا آیا تے کھٻے ہتھ نال ہی مصوری کریندا ریہا۔ پاؤلو البونی دی دھی لوئیا ماریا روسا وی مصور ہئی، جیں نے 1759ء وچ وفات پاتی۔ 5 اکتوبر 1734ء کوں پاؤلو البونی نے 63 سال دی عمر وچ بولونیا وچ وفات پاتی۔

## حوالے
پائل گھوش

پائل گھوش ہک بھارتی بالی وڈ فلم اداکارہ ہن۔ انہاں نے ہندی، بنگالی تے تیلگو زبان دی فلماں وچ کم کیتا ہے۔ 
## اداکاری
پائل گھوش نے اپݨی اداکاری دی شروعات ہک بنگالی فلم توں کیتی ہئی۔ جیندے وچ انہاں نے ہک مجاہد آزادی (فریڈم فائٹر )دی دھی دا کردار ادا کیتا ہئی۔ انہاں نے ہک کناڈا فلم وچ وی کم کیتا جیندے وچ اوہ ہک اسکول دی لڑکی دا کردار ادا کریندی پئی ہئی جینکوں پڑوس دے گھر دے نوکر نال پیار تھی ویندے۔ ایندے بعد انہاں دے خاندان کوں انہاں دا فلماں وچ آوݨا اچھا نہ لڳا تے ایں وجہ نال اوہ کلکتے توں ممبئی آ ڳئی تے انہاں کوں چندر شیکھر يلیٹی نے پرينم نامی فلم وچ مرکزی کردار دے طور تے  جگہ ݙتی۔   ایندے بعد بہت ساری فلمیں کیتیاں۔ 2012ء وچ انہاں کوں بالی وڈ فلم فریڈم وچ گھدا ڳیا اور ایندے بعد فلم " پٹیل کی پنجابی شادی" وچ وی کم کیتا۔
## فلماں

پٹیل کی پنجابی شادی (2015)

## حوالے
پائے تھیاس

**پائے تھیاس** اوہ پہلا یورپی ہئی جیں نے 325 توں 323 قبل مسیح دے دوران شمالی اوقیانوس وچ واقع جزائر برطانیہ تے شمالی مغربی یورپ دے جزیرہ نما اسکینڈے نیویا کوں دریافت کیتا۔
## حوالے
پابلو اسکوبار

پابلو امیلیو اسکوبار گاویریا (ہسپانوی: Pablo Emilio Escobar Gaviria; ہسپانوی تلفظ: [ˈpaβ̞lo eˈmiljo eskoˈβ̞aɾ ɣ̞aˈβ̞iɾja]) ہک کولمبیائی منشیات دا بادشاہ ہئی۔ اوندی تنظیم اپݨے عروج تے ریاستہائے متحدہ وچ کوکین دا تقریباً 80 فیصد حصہ سپلائی کریندی ہئی تے اوندی ذاتی آمدن فی سال 21.9 بلین امریکی ڈالر توں تجاوز کر ڳئی ہئی۔

## حوالے
پابلو پکاسو

دور جدید دا سب توں وݙا مصور، تجریدی مصوری دا موجد۔ شہر ملاگا ’’سپین‘‘ وچ پیدا تھیا۔ جوانی بارسلونا وچ بسر تھئی۔ جتھاں پیؤ اکیڈیمی آف آرٹس وچ پروفیسر ہاسی۔

پابلو پکاسو 25 اکتوبر 1881ء کوں مالاگا ( اسپین ) وچ پیدا تھیا۔ ایندے والد آرٹ دے ٹیچر ہن۔ ایندے  والدین بعد وچ لاکارونا نامی شہر منتقل تھی ڳئے ہن جیہڑا بحر اطلانتک دے علاقے وچ واقع ہے ۔ پکاسو نے ابتدا ہی توں روایتی تعلیم توں بغاوت کیتی۔ ایندے والد نے جیہڑے ویلے بیٹے دی ڈرائنگز ݙٹھیاں تاں اپݨے پینٹ تے برش پکاسو دے حوالے کر ݙتے تے ول کݙہیں خود پینٹ نہ کیتا۔ اڳوں چل کے اوہ میڈرڈ چھوڑ کے ہورٹاڈي نامی ایبرو نامی پہاڑي گاؤں وچ وس ڳیا ہئی۔ 1900ء وچ اینکوں پہلی سولو نمائش دی اجازت ملی ۔

پکاسو پیش رو ہئی ہک ماسٹر ہئی تے ہک دیو مالائی عفریت، ویہویں صدی دی ہر تحریک وچ ایندا ہتھ ہئی۔ 1904ء و  پیرس جیہے آرٹ دے مرکز وچ رہݨ لڳا۔ ایندے اسٹوڈیو دا ناں Bateau Laboir ہئی ۔

## حوالے
پاراچنار

پاڑاچنار یا پاراچنار، پاکستان دے قبائلی علاقے کرم ایجنسی دا دار الحکومت ہے۔ پاڑاچنار، پاکستان دے دار الحکومت اسلام آباد توں مغرب دی طرف 574 کلومیٹر دے فاصلے تے واقع ہے۔ اے کرم ایجنسی دا ہک خوبصورت تے اہم شہر ہے جیہڑا افغانستان دی سرحد دے نال واقع ہے۔ اے ہک تاریخی اہمیت دا حامل شہر ہے جیہڑا تمام قبائلی ایجنسیاں دے شہراں توں وݙا تے دلکش و خوبصورت شہر اے۔

## حوالے
پارتھینون

پارتھینون ، یونانی دیوی ایتھنا دا مندر ہے جینکوں موجودہ یونانی دار الحکومت ایتھنز دے مشہور زمانہ ایکروپولس وچ 5 ویں صدی وچ تعمیر کیتا ڳیا۔ ایہ قدیم یونان دی عمارات وچوں سب توں زیادہ بہتر حالت وچ ہے۔ اس وچ موجود بت یونانی آرٹ دے عروج دی داستاناں بیان کریندن ۔ سب توں زیادہ سیاحاں کوں اپݨی جانب چھکݨ والے یونانی آثار قدیمہ پارتھینون ، قدیم یونان تے ایتھنز دی جمہوریہ دی علامت تے دنیا دی عظیم ثقافتی یادگاراں وچوں ہک ہے۔ یونانی وزارت ثقافت ایندی بحالی تے تعمیر نو کیتے  منصوبے تے کم کریندی پئی ہے۔

## حوالے
پارس

پارس ہک خیالی پتھر ہے۔ ایندے بارے وچ مشہور ہے کہ اگر ایہ لوہے نال چھو ونڄے تاں اونکوں سونا بݨا ݙیندے ۔

## محاورہ
* پیا پارس ویچا تیل یعنی کہیں دے کول پارس پتھر موجود ہئی مگر اونکوں معلوم نہ ہئی تے اوہ زندگی بھر تیل وچیندا ریہا۔ آکھا ویندے کہ ایہو محاورہ بعد وچ بگڑ کے "پڑھی فارسی بیچا تیل" بݨ ڳیا۔

## حوالے
پارسک

پارسک، لمبائی دا ہک پیمانہ ہے جیہڑا انتہائی طویل فاصلیاں دی پیمائش کیتے  استعمال تھیندے ، اینکوں pc توں ظاہر کریندن ۔ ہک پارسک 3.26156 نوری سال دے برابر ہوندا ہے۔
### میگا پارسک
ݙاہ لکھ پارسک کوں میگا پارسک آکھا ویندا ہے۔
### گیگا پارسک
ہک ارب پارسک کوں گیگا پارسک آکھا ویندے۔

## ٻیا ݙیکھو

* لمبائی دے پیمانے

## حوالے
پارلیمنٹ

پارلیمنٹ یا قانون ساز ایوان، ک ایوان ہوندے جتھاں اپہ قانون سازی کیتی ویندی ہے۔ پارلیمان تمام تر جمہوری ممالک وچ ہوندن۔ پارلیمان دا ناں انگریزی دے پارلیمنٹ توں گھدا ڳیا ہے جیہڑا فرانسی لفظ پارلماں توں آیا ہے، جیندا مطلب اے بحث و مباحثے دی جگہ۔ پارلیمان وچ ملکی مسائل تے بحث تھیندی ہے تے ول اتھوں مسائل دے حل کیتے اقدامات چاتے ویندن  تے قوانین بݨائے ویندن ۔

## حوالے
پاروتی

پاروَتی ہندی دیومالا دی یک دیوی اے جیہڑی شیو جی دی شکتی دی نسوانی مظہر اے۔ انہاں دی استری تے مہاوت (مہالہ) دی دھی ہے۔ ایندے متعدد وصفی اسما ہن۔ اُما (شفیق)، گوری (روشن)، پھیروی (ݙراکلی)، امسیکا (پیدا کرݨ والی)، ستی (معیاری بیوی) کالی تے درگا (ناقابل رسائی) بنگال وچ درگا تے کالی دی حیثیت نال ایندی پرستش کیتی ویندی اے  ۔ درگاپوجا بنگالیاں دا سب توں بڑا تیوہار ہے۔ ݙوجھے مقامات تے اینکوں دسہرہ یا دشہرا آہدن ۔ کالی بنگالیاں دے نزدیک قربانی دی دیوی ہے۔ تے ایندی پرستش تے پوجا ہیں حیثیت نال کیتی ویندی ہے۔

## حوالے
پارکر ڈیم

پارکر ڈیم ، Parker Dam، ریاستہائے متحدہ امریکا دا ہک بند ڈیم اے جیہڑا  کیلی فورنیا وچ واقع ہے۔پارکر ڈیم ہک کنکریٹ آرچ گریویٹی ڈیم ہے۔https://web.archive.org/web/20180729200554/https://www.iamcivilengineer.com/2017/03/arch-dam-economical-yet-complex.html

## حوالے
پاسکل دا قنون

جیڑھے ویلے مائع(وھݨ آلی شئے) کوں دباؤں تاں اے دباؤ وھݨ آلی شئے ایں دباؤکوں ھر پاسے پورا پورا ونڈیدے٠ مثال:ڳݙیاں دی پریشربریک

ایندا مطلب ایہ جو مائع (پاݨی) دباؤ کوں برابر رکھدے ہوئے قوت کو بے تحاشہ ودھا سڳدے۔

پاسکل دے قنون دی تفصیل مثالاں دے نال:

پاسکل دا قنون بنیادی طور تے مائعات (liquids) تے گیساں دے بارے وچ ہک اصول ہے۔ اے قنون اے ݙسیندے کہ جݙݨ ہک بند نظام (closed system) وچ کہیں مائع یا گیس تے دباؤ لایا ونڄے تاں او دباؤ پورے مائع یا گیس وچ یکساں طور تے پھیل ویندے۔ ایندا مطلب اے ہے کہ دباؤ کہیں ہک خاص سمت وچ محدود نی ہوندا بلکہ ہر طرف یکساں اثر کریندا ہے۔

ایندیاں کجھ مثالاں ݙیکھو:

* ہائیڈرولک بریک (Hydraulic Brakes): گاݙیاں وچ جیہڑیاں بریکاں لڳیاں ہوندیاں ہن، او پاسکل دے قنون تے کم کریندیاں ہن۔ جݙݨ ڈرائیور بریک پیڈل کوں دٻیندا ہے تاں او ہک چھوٹے جیہے سلنڈر وچ دباؤ پیدا کریندے۔ اے دباؤ بریک فلوئڈ دے ذریعے وݙے سلنڈراں تک پہنچدے جیہڑے وہیلز (wheels) تے لڳے ہوندے ہن۔ چونکہ دباؤ ہر طرف یکساں ویندا ہے، ایں واسطے سارے وہیلز تے برابر قوت لگدی ہے تے گاݙی رک ویندی ہے۔
* ہائیڈرولک لفٹ (Hydraulic Lift): ورکشاپاں وچ گاݙیاں چاوݨ کیتے جیہڑی لفٹ استعمال تھیندی ہے، او وی ایں قنون تے کم کریندی ہے۔ ہک پمپ دے ذریعے مائع تے دباؤ پایا ویندے، تے اے دباؤ ہک وݙے سلنڈر تک پہنچ کے گاݙی کوں چا گھندا ہے۔ تھوڑھا دباؤ لا کے وی وݙا وزن چایا ونڄ سڳیندے۔
* ہائیڈرولک پریس (Hydraulic Press): فیکٹریاں وچ مختلف چیزاں کوں دٻاوݨ یا شکل ݙیوݨ کیتے ہائیڈرولک پریس استعمال تھیندیاں ہن۔ پاسکل دا قنون اینکوں قابل بݨیندے کہ تھوڑی قوت لا کے وی ٻہوں زیادہ دباؤ حاصل کیتا ونڄ سڳے۔

مختصر ڳالھ ایہ ہے کہ: پاسکل دا قنون اے ݙسیندے کہ جݙݨ کہیں بند مائع یا گیس تے دباؤ لاؤ تاں او پورے نظام وچ برابر پھیل ویندے۔ اے اصول ٻہوں سارے میکینیکل نظاماں وچ کم آندے۔
ونکی:فزکس
پاشا

پاشا (Pasha یا Pascha) (عثمانی ترکی زبان: پاشا، ترکی: paşa ،  ماخوذ فارسی، pādšā ('Padishah') فارسی: پادشا ،
سلطنت عثمانیہ وچ سیاسی تے فوجی نظام وچ ہک اعلیٰ عہدہ ہئی جیہڑا عام طور تے گورنراں، جرنیلاں تے اعلیٰ شخصیات تے دیگر اہم افراد کوں ݙتا ویندا ہئی۔

## حوالے
پافتینوس طیبی

پافنتیوس طيبی/مصری، انگریزی نام، Paphnutius of Thebes، جو **معترف پافنتیوس** دے ناں نال ڄاݨے ویندن، اینتھونی اعظم دے ہک شاگرد ہن تے ابتدائی چوتھی صدی وچ طیبس دے اسقف رہے۔ پافنتیوس نیقیہ دی پہلی مجلس دے ہک اہم رکن ہن جیہڑی 325 عیسوی وچ واقع تھئی۔

## حوالے
پافوس

پافوس یا پافس (Paphos) قبرص دے جنوب مغرب وچ ہک ساحلی شہر اے تے پافوس ضلعے دا صدر مقام ہے- آثار قدیمہ دے لحاظ نال پافوس کوں ݙو حصیاں وچ تقسیم کیتا ڳیا ہے۔ نواں پافوس تے پراݨا پافوس- فی الحال شہر شہر نویں پافوس وچ آباد ہے- ایہ بحیرہ روم دے ساحل تے واقع ہے تے لیماسول توں مغرب وچ تقریباً 50 کلومیٹر دے فاصلے تے ہے۔  پافوس بین الاقوامی ہوائی اݙا ملک دا ݙوجھا سب توں وݙا ہوائی اݙا ہے- پراݨے پافوس دے قریب سمندر وچ ہک چٹان جینکوں ایفرودیتی دی چٹان تے یونانیوی دی چٹان وی آکھا ویندے-
یونانی دیو مالائی کہانیاں دے مطابق ایہ ایفرودیتی محبت، زرخیزی تے خوبصورتی دی دیوی دی جائے پیدائش ہے جیہڑی یونانی دیو مالا دے مطابق سمندر دی جھڳ توں پیدا تھئی-
## تاریخ
آثار قدیمہ دے ماہرین دے مطابق پافوس نیولتھک یا جدید زمانہ پتھر دی مدت توں آباد ہے- ایہ ایفرودیتی یونانی دیو مالائی کہانیاں دا ہک مرکز ہئی- 1974ء دے بعد، تمام شعبیاں وچ تیزی نال معاشی سرگرمیاں، خاص طور تے سیاحت نے پافوس کوں ہک خاص مقام ݙتے- حکومت نے ترقیاتی کماں تے بھاری سرمایہ کاری کیتی جس وچ آب پاشی دے ٻن تے پاݨی دی تقسیم دے کم، سڑک دے بنیادی ڈھانچے شامل ہن- 1990ء دے ݙہاکے وچ، "کورل بے ریزورٹ" کوں مزید بہتر بݨایا ڳیا- 2000ء وچ ایفرودیتی پہاڑی تفریح گاہ بݨائی ڳئی- بندرگاہ دے کول پافوس دا قلعہ ہے۔ اصل وچ ایہ ہک بازنطینی قلعہ ہے جیہڑا بندرگاہ دی حفاظت کیتے تعمیر کیتا ڳیا ہئی- ایں جگہ دا عہد نامہ جدید دی کتاب اعمال وچ ݙو دفعہ ذکر آیا ہے۔

## حوالے
پاناما لیکس

"ن" نال نانوں تے پانامہ لیکس

سرائیکی دا ہک اکھانْ ء جو " نانوں گیا نؤں جہاڑے ۔۔۔۔۔۔۔۔ نوؑں نانوں دے گھر۔۔۔۔۔۔۔۔ نانوں بہہ تے لیکھا کیتا۔۔۔۔۔۔ نانوں گھر دا گھر"
"نانوں" بھولا باتھا ہک غریب بندہ ہا جیہڑا سیانْی ذال دی انّی تے چڑھ ویندا ہا، گھر ءچ غربت تنبو اڈی کھڑی ہائی۔ اوں ذال توں پُچھیا جو ہُنْ کیا کروں۔ ذال آکھیا ایں کر جو کُجھ جہاڑے گھروں باہروں رہ تاں جو اُتنے جہاڑیاں دا ٹُکر بچ ونجے ۔ اوں خوشی نال ٹپ کڈھایا تے ٹونٹیاں مریندا نکل گیا باہروں ۔ اوں جہاڑے نانوں دے گھر نؤں بندے مہمان آگئے تے رج تے روٹی ٹُکر پِیڑ گئے۔ نانوں پورے نؤں جہاڑیاں بعد فاقے کریندا گھر دو ولّا ۔ حساب لایوس جو کتنی بچت تھئی ءِ۔ اوندی ذال لیکھا چوکھا لاتے ڈسایا جو پاگل آ توں اینویں باہروں رُلدا رہ گئیں کیوں جو نؤں بندے ہِکے جہاڑے نؤں ڈنہواراں دا روٹی ُٹکر کھا گئے۔ نانوں لیکھے نانوں گھر دا گھر ہئی جیندا نؤں جہاڑیاں دا رُلنْ کم نہ آیا۔شہزاد عرفان
## حوالے
پاک آرمی تے سرائیکی حقوق

پاک آرمی تے سراٸیکی حقوق

لکھت: ڄام اظہرمرادلاڑ

سراٸیکی وسیب دے حقوق دی تحریک کوں ستر سال تھی گن۔بدقسمتی نال ایں تحریک کوں  عوامی تحریک دی بجاٸے دانشوریں,ادیبیں دی تحریک دے طور تے ہمیشہ پذیراٸی تھیندی رہیے۔سیاسی جماعتیں ایں تحریک کوں سیاسی کارڈ تے بیرونی این جی اوز نے اپنڑی کماٸی دا ذریعہ بنایا ہویا ہے۔سراٸیکی حقوق دی تحریک اتنا وڈا ایشو ہے جے اگر اے بٸی قوم نال درپیش ہوندا تاں اج او سیاسی دانشمندی تے عسکری قوتیں نال ڈاٸیلاگ تے عوامی تحریک دے ذریعے ایندے حل دے کہیں نتیجے تے ضرور پج ونجے ہا۔اساڈی تحریک اچ شامل ڈھگ سارے لوک سیاسی چھتری دے سایے تلوں سراٸیکی حقوق دا جیڑھا جھنڈا چاٸی کھڑن او تحریک کوں فاٸیدے دی بجاٸے نقصان ڈیندا پٸے۔ایں تحریک کوں اصل اچ عوامی تے سیاسی نقصان اپہے جے لوک ڈیندے کھڑن۔کڈھیں بھیڈے والی کار پی ٹی آٸی,کڈھیں پی پی تے کڈھیں ن لیگ دے پیڑ تے سراٸیکی حقوق دے ناں تے وسیب دے لوکیں کوں اندھارے اچ خاب ڈکھیندا کھڑے ہن۔میں سمجھنداں اساکوں حقوق دے ناں تے بیوقوف بنایا گے۔ وسیب دے وچ وسن الے لوکیں دا اصل نظریہ اے ہے جو اساں اصل پاکستانی ہوو۔اساڈے دل پاکستان نال دھڑکدے ہن۔فوج اساڈے ملک تے وسیب دی نظریاتی تے جغرافیاٸی محافظ اے۔جیوے جو ناراض بلوچیں کوں حقوق دے ناں تے پیکج ڈتنیں۔فاٹا دے علاقیں کوں معاشی تے لسانی تحفظ ڈے تے قومی دھارے اچ شامل کیتنیں ایویں سراٸیکی وسیب دے حقوق دی بحالی تے صوبے قیام سانگے اساڈی عوام عسکری قوتیں دی طرف ڈیکھدی کھڑی ہے۔اساں آرمی چیف تے عسکری قوتیں توں پرزور مطالبہ کریندوں جو سراٸیکی قوم دی آخری امید تساں توں اے۔ملک دی عدلیہ,حکومتاں تے سیاستدان وسیب دے مجرم ہن۔سراٸیکی قوم  انصاف دے حصول کیتے پاکستان دی آرمی توں آخری امید دے طور تے ڈہدی کھڑی ہے۔
پاک بھارت جنگ 1965ء

بھارت تے پاکستان ݙوہاں پڑوسی ممالک دے درمیان وچ تھیوݨ والی ایہ پہلی بین الاقوامی جنگ ہئی جیندے وچ ہک فریق (بھارت) نے بین الاقوامی سرحد عبور کر کے فریق ثانی(پاکستان) تے جنگ مسلط کیتی۔ آپریشن جبرالٹر ایندی بنیادی وجہ ہئی۔ 17 روزہ ایں جنگ وخ ݙوہیں فریق اپݨی اپݨی کامیابی دا دعویٰ کریندن۔ 
## جنگ دی تفصیل
25 اگست 1965ء کوں 5,000 توں 7,000(پاکستانی دعوے) یا 30،000 توں 000، 40 (بھارتی دعویٰ) پاکستانی فوجیاں نے لائن آف کنٹرول کوں عبور کیتا، بھارتی افواج کوں ݙسا ڳیا 15 اگست کوں سرحد عبور کیتی ڳئی ہے۔ ابتدائی طور تے ، بھارتی فوج کوں کافی کامیابی ملی، توپ خانے دے ذریعے کیتی ڳئی گولہ باری نال بھارت نے ترئے اہم پہاڑی مقامات پر قبضہ کر گھدا۔ اگست دے آخر تک، البتہ فریقین دی ہکو جیہی پیشرفت رہی۔ پاکستان نے تتوال، پونچھ تے اوڑی دے علاقیاں وچ پیش رفت کیتی جبکہ بھارت نے حاجی پیر پاس وچ پاکستانی کشمیر وچ 8 کلو میٹر تک قبضہ کر گھدا۔ 1 ستمبر 1965ء کوک پاکستان نے ہک جوابی حملے دا آغاز کیتا، جینکوں آپریش گرینڈ سلام دا ناں ݙتا ڳیا۔ جیں دا مقصد جموں دے اہم شہر اکھنور تے قبضہ کرنا ہئی، جتھوں بھارتی فوجیاں تک رسد دا راستہ اور مواصلاتی سلسلہ کاٹ دیا جاتا۔ ایوب خان نے حساب لایا کہ، ہندو صحیح وقت تے جگہ تے کھڑے رہݨ دا حوصلہ نہ کریسن۔
### بہادری دے اعزازات
میدان جنگ وچ بہادری ݙکھاوݨ والیاں کوں بھارت نے Param Vir Chakra تے پاکستان نے نشان حیدر ݙتا۔

;بھارت
* کمپنی کوارٹر ماسٹر حوالدار عبد الحامد(بعد از شہادت)
* لیفٹینٹ کرنل اردشھیر تارا پورے(بعد از شہادت)

;پاکستان
* میجر راجہ عزیز بھٹی شہید (بعد از شہادت)

## حوالے
پاکستان دا توازن تے استحکام

"پاکستان ءچ طاقت دا عدم توازن سرائیکی صوبے نال مشروط ہے۔"

گالھ صرف اتنی جئیں ءِ جو اج جہڑھی پارٹی یا لیڈر پنجاب دی طاقت کو کمزور کرنْ سانگھے سرائیکی صوبے دی حمایت کریسی اوہو پاکستان دی سیاست ءچ چارہاں صوبیاں ءچ عوامی حمایت گھنسی وڈا لیڈر اکھویسی او ہُنْ بھانویں کوئی حاجی ہو وے تے بھانویں کالا چور ہو وے کیوں جو پنجاب دے موجودہ حجم، طاقت، تے نام نہاد وفاق دا گٹھ جوڑ باقی اکائیاں سندھ، بلوچستان تے پختون خواہ تے بلآخر وفاق دی موت ءے۔ ایں گٹھ جوڑ کوں وفاق ءچ بیٹھی کھلے کھاندیاں اکائیاں انجو انج تے بھانویں رل تے نہیں تروڑ سگدے جئے تئیں بنجاب دے اندروں ایسی عوامی تحریک جیڑھی اپنْی نیچر ءچ تھیسز دا اینٹی تھیسز نہ بنْدی ہو وے جیہڑی جو سرائیکی تحریک ہے لولہی لنگڑی اچھی بُری جو دال ساگ ء ایہو ءے تے بھانویں کوئی پارٹی سرائیکی صوبے دا ناں گھنے یا ناں گھنے اپنْی اپنْی بقاء وستے۔ ہُنْ ساریاں دی مجبوری ءِ۔ ایندے ءچ اسٹیبلشمنٹ دی حمائیتی پارٹیاں کوں چھوڑ تے باقی سب سرائیکی صوبے دا ناں گھنسن۔ وفاق تے وفاقی اداریاں نال یاری جہیڑیلے تُرٹی آپے سرائیکی صوبہ یاد آسی بلکہ سرائیکی صوبے دی قرار داداں اپنی اپنْی پارٹیاں ءچ منظور کراتے آپے جلسے جلوس کریسن ۔ ہنْ سرائیکی صوبہ صرف سرائیکیاں دا مسئلہ نئیں رہ گیا بلکہ طاقت دا عدم توازن درست کرنْ کیتے وفاق دا مسئلہ بنْسی۔ جیہڑی سیاسی پارٹیاں سرائیکی وسیب دے سیاسی عوامی مزاج دے قریب تر ہن یا ماضی ءچ سرائیکی وسیب جنہاں دا گھر رہ گئے انھاں واستے تاریخ دا سبھ توں شاندار موقع ء۔ ظاہر ء جو اج سرائیکی وسیب دا بچہ بچہ پیپلز پارٹی دی نویں قیادت تے لیڈرشپ توں تقاضا کریندا پئے جو تساں اساڈی سُنجانْ بنْو اساں تہاڈی سُنجانْ بنْسوں۔ ماضی نال ماضی دفن تھی گیا پرنویں نسل دے سیاسی سوالاں دا جواب 80 دے سیاسی انداز ءچ نئیں ڈتے ونج سگدے تے نہ کوئی سُنْدے اج۔ شہزاد عرفان

## حوالے
پاکستان دے اخبار

## پاکستان دے اخبار
فہرست [غائب کریں]
1 اردو 
2 انگریزی 
3 بلوچی 
4 پشتو 
5 پنجابی 
6 سرائیکی 
7 سندھی 
 

## [ترمیم] اردو

روزنامہ آج پشاور، اسلام آباد، ایبٹ آباد 
روزنامہ الاخبار، اسلام آباد 
روزنامہ اوصاف، اسلام آباد 
روزنامہ عوام، کراچی 
روزنامہ القمر، اسلام آباد 
روزنامہ ایکسپریس، کراچی، لاہور، اسلام آباد، پشاور، ملتان، فیصل آباد، گوجرانوالہ، سرگودھا، رحیم یار خان 
روزنامہ امروز، کراچی 
روزنامہ اسلام، کراچی، لاہور 
روزنامہ جنگ ، کراچی، لاہور، راولپنڈی، ملتان 
روزنامہ مشرق، لاہور 
روزنامہ نیا زمانہ، لاہور 
روزنامہ پاکستان، لاہور 
روزنامہ دین، کراچی، لاہور 
روزنامہ گوجرانوالہ ٹائمز، گوجرانوالہ 
روزنامہ جسارت، کراچی 
روزنامہ خبریں، لاہور 
روزنامہ ملت، لاہور 
روزنامہ نوائے وقت، لاہور 
روزنامہ امت، کراچی 
ہفت روزہ غزوہ ، کراچی,لاہور 

## [ترمیم] انگریزی

بلوچستان پوسٹ، کوئٹہ 
بزنس ریکارڈر، کراچی 
پاکستان اوبزرور، اسلام آباد 
پاکستان ٹائمز، اسلام آباد 
خیبر میل، پشاور 
دی فرینٹئیر پوسٹ، پشاور 
دی نیشن، لاہور، اسلام آباد 
دی نیوز، کراچی، لاہور، اسلام آباد 
دی سٹار، کراچی 
دی سٹیٹس مین، اسلام آباد 
ڈیلی میل، اسلام آباد 
ڈیلی ٹائمز، لاہور 
ڈان، کراچی 

[
## ترمیم] بلوچی

نوای وطن، روزنامہ کوئٹہ 

[ترمیم] پشتو
وحدت، روزنامہ پشاور 

[
## ترمیم] پنجابی

سجن، روزنامہ لاہور 
خبراں، روزنامہ لاہور 
بھلےكھا، روزنامہ لاہور 

## [ترمیم] [[سرائیکی]]

کوک، سات روزہ کراچی 
روزنامہ جھوک ملتان ـ کراچی ـ خانپور

## [ترمیم] سندھی

کاوش، روزنامہ حیدرآباد 
عبرت، روزنامہ حیدرآباد 
عوامی آواز، روزنامہ کراچی 
ھلال پاکستان، روزنامہ حیدرآباد 
کوشش، روزنامہ حیدرآباد 
سچ، روزنامہ حیدرآباد 
روزنامہ شام، روزنامہ حیدرآباد 
سفیر، روزنامہ حیدرآباد
پاپائے روم

بطریق اعظم یا پاپائے اعظم یا پوپ یا بطریق، (انگریزی زبان وچ : Pope) دے لغوی معنی پیؤ دے ہن۔ رومن کیتھولک کلیسا دا سب توں وݙا پادری جینکوں یسوع مسیح دے حواری مقدس، پطرس دا سلسلہ وار جانشین سمجھا ویندا ہے۔ ایندی رہائش، روم دے وسط وچ واقع ہک خود مختار ریاست اچ ہے۔ جیندا ناں ویٹیکن سٹی ہے۔ شروع وچ پوپ مسیحیاں دا نہ صرف مذہبی رہنما ہئی بلکہ انہاں دا سیاسی حاکم اعلیٰ تصور کیتا ویندا ہئی۔ تے ایویں پاپائیت دا ہک دور یورپ دے اندر چلا۔ پوپ دی وفات دے بعد گرجاواں دے صدور یا کردنال 18 ݙینہ دے اندر اندر خفیہ رائے شماری دے ذریعے ایندا جانشین منتخب کریندن۔
## حوالے
پاکستان دے مامے

ہمیں ہمیشہ سے تاریخ غلط پڑھائی جاتی رہی، کیونکہ ہمارا نصاب لکھنے والے مہاجر اور پنجاپی تھے ، اور ان کے خاص مقاصد تھے۔
 ہمارے نصاب میں ؟؟
ذرا سوچیں ریاست بہاولپور کی کسی قربانی کا ذکر کیون نہیں ھے ؟؟؟؟
ملتان اور رنجیت سنگھ کا کوئی ذکر کیوں نہیں  نصاب میں ؟؟؟
عظیم صوفی شاعر خواجہ غلام فرید کا کوئی ذکر ھے ؟؟٘؟ لیکن علامہ اقبال کا ھے ۔
تازہ ترین مثال مطالعہ پاکستان میں سرائیکی زبان کوپنجاپی کا لہجہ لکھا گیا ھے ۔
اور ہمیں پڑھایا گیا ، کہ مہاجرو ں نے لاکھوں قربانیاں دیں ، اور مہاجر پاکستان بنانے والو کے وارث ہیں ، پاکستان  مہاجروں نے بنایا ، اور اج بھی دعوی کرتے ہیں  اس بات کا۔
تو جناب ذرا پاکستان بنے کی بات کرتے ہیں ۔
آل انڈیا مسلم لیگ ١٩٠٦ مین بنی، قائداعظم پہلے کانگرس مین تھے بعد میں مسلم میں آ گئے ، قائداعم نے مسلم لیگ کی باگ ڈور سنبھالی اور مسلمانوں کو اکٹھا کیا اتنے تک تو ہر کوئی مانتا اور جانتا ھے ، 
قرار داد پاکستان ١٩٤٠ لاہور میں منطور ہوئی ، پھر الیکشن ہوا ، ١٩٤٥  اور آل اندیا مسلم لیگ مسلم علاقوں میں بھاری اکثریت سے جیتی ، اور اسی بنیاد پہ پاکستان کی بنیاد قائم  ہوئی ، فارمولا یہ تھا ، کہ جن علاقں مین مسلمان اکثریت مین ہیں وہ پاکستاں اور جن علاقوں میں ہندو اکثریت مین ہین وہ ہندوستاں ۔ سو ١٩٤٧ میں میں پاکستان معرض وجود مین آ گیا گیا ، مشرقی اور مغربی پاکستان کی صورت میں۔
جن علاقوں کی وجہ سے پاکستان بنا یعنی جن علاقون میں مسلمانوں کی اکثریت تھی وہ پاکستان بنے ، مثلا" سندھ ، پنجاپ بنگال وغیرہ ، جو کہ موجودہ پاکستان کے مقامی لوگ تھے مہاجر نہیں ،
قائداعظم کو مقامی لوگوں نے ووٹ  دے کر مضبوط کیا اور آواز میں وزن پیدا کیا ، اور قائد نے پاکستان حاصل کیا بغیر کوئی گولی چلائے اور کوئی خون کا قطرہ بہائے بغیر ، بغیر کسی قربانی کے، پاکستان کے مقامی لوگوں کی وجہ سے ، نہ کے مہاجرون کی وجہ سے۔
قائداعطم مقامی تھے  کراچی کے نہ کہ مہاجر، کراچی میں ہی پیدا ہوئے ، کراچی  میں تعلیم حاصل کی ، پھر مہاجر ان کے وارث کیسے بن گئے ؟؟؟ شاید اردو کی وجہ سے ۔ اردو تو ہندو بھی بولتے تھے اوربولتے ہیں ۔اور مہاجرون کی زبانیں تو رانگڑی اور ہریانوی اور پتہ نہین کون کون سی زبانین ہین ۔
آپ سب جانتے ہیں ، پاکستان سے زیادہ مسلمان انڈیا میں ہیں ، جو مسلمان امیر تھے زمین جائیداد رکھتے تھے وہ وہیں  ریے ان کے پاس سب تھا اور ھے، کون لوگ آئے ؟؟ جن کے پاس کچھ نہیں تھا ، ٩٥ فیسد جھوٹے کلیم لے کر آئے اور یہاں زمینیں اور گھر حاصل کیے ۔ کیا کوئی بتا سکتا ھے ، ان آنے والے مہاجروں میں سے کوئی ایک ایسا بھی آیا ہو جو سونے چاندی سے بھرے ہوئے ٹرنک ساتھ لایا ؟؟ یا سب کے سب لوٹ لیے گئے تھے ، آخر کوئی نہ کٖوئی تو بچا ہوگا ان لٹیروں سے ، چالاک لوگ تھے مہاجر اورہیں آخر وقت نے ثابت بھی کیا۔
۔
پاکستان ، پاکستان کے مقامی لوگوں(سابقہ پاکستان ، بنگہ دیش، بنگالیون نے) نے بنایا نہ کہ مہاجرون نے ، مقامی لوگوں نے ان کے لیے اپنے دروازے  کھولے اور ان کو چھت دی ، اپنا رزق دیا ۔ 
قربانیاں ۔۔۔۔۔۔۔۔؟؟؟ قائد اعظم نے پاکستان حاصل کیا بغیر کوئی گولی چلائے اور کوئی خون کا قطرہ بہائے بغیر قربانی ۔۔
 لہذا مہاجر ہمارے مامے بن کر آرڈر نہ چلائیں اور بات بات پہ احسان نہ جتائیں ، مہاجروں پہ احسان مقامیوں کے ہیں ، نہ کہ مہاجروں کے مقامیوں پہ ، جو کود لٹے پتے آئے تھے وہ کیا کسی پہ احسان کرتے ؟؟؟
مہاجر اور پنجاپیون نے مل کر سرائیکی وسیب کو بہت نقصان پہنچایا سرائیکی علاقون کی بندر بانٹ کی ، سرائیکی شناخت کو ختم کرنے کی کوشش کی ، اسلام اور پاکستان  کی آڑ میں ۔ اور آج کہتے ہیں ، کون سرائیکی ۔۔۔۔۔۔۔۔۔ 
لیکن اب ایسا نہیں ہو گا ، سرائیکی جاگ چکے ہین ۔
نوٹ (سرائیکی میں ترجمہ کر کے لکھ دیا جائے گا )
پاکستان دے وزیراعظم

وزیر اعظم پاکستان حکومت پاکستان دا سربراہ ہوندے۔ پاکستان دی قومی اسمبلی دے ارکان وزیر اعظم کوں منتخب کریندن۔ وزیر اعظم دا ایہ عہدہ پنڄ سال کیتے ہوندے۔ وزیر اعظم اپݨی معاونت کیتے کابینہ دا انتخاب کریندے۔ صدر پاکستان دے کولوں وزیر اعظم تے اسمبلی کوں برخاست کرݨ دا قانونی حق حاصل ہوندے۔

ایہ عہدہ 1958-1973، 1977-1985 تے 1999-2002 دے سالیں وچ نافذ مارشل لا دی وجہ توں غیر حاضر ہا۔ انہاں وچوں ہر ہک دور وچ صدر دی زیر قیادت فوجی جنتا دے کولوں وزیر اعظم دے اختیارات ہوندے ہن۔

3 مارچ 2024ء کوں، شہباز شریف ݙوجھی واری ملک دے 24ویں وزیر اعظم دے طور تے ولا منتخب تھئے۔ انہاں نے پاکستان دی قومی اسمبلی وچ ہک متنازع انتخابات وچ عمر ایوب خان دے خلاف اکثریت نال کامیابی حاصل کیتی۔ 

## فہرستِ وزرائے اعظم پاکستان

* لیاقت علی خان (1947–1951)
* خواجہ ناظم الدین (1951–1953)
* محمد علی بوگرہ (1953–1955)
* چوہدری محمد علی (1955–1956)
* حسین شہید سہروردی (1956–1957)
* ابراہیم اسماعیل چندریگر (1957–1957)
* فیروز خان نون (1957–1958)
* نور الامین (1971–1971)
* ذوالفقار علی بھٹو (1973–1977)
* محمد خان جونیجو (1985–1988)
* بینظیر بھٹو (1988–1990)
* غلام مصطفیٰ جتوئی (1990–1990)
* نواز شریف (1990–1993)
* بینظیر بھٹو (1993–1996)
* میر ظفر اللہ خان جمالی (1996–1997)
* نواز شریف (1997–1999)
* ظفر اللہ خان جمالی (2002–2004)
* شوکت عزیز (2004–2007)
* محمد میاں سومرو (2007–2008)
* یوسف رضا گیلانی (2008–2012)
* راجہ پرویز اشرف (2012–2013)
* نواز شریف (2013–2017)
* شاہد خاقان عباسی (2017–2018)
* عمران خان (2018–2022)
* شہباز شریف (2022–2023)
* انوار الحق کاکڑ (2023–2024)
* شہباز شریف (2024–تاحال)

## حوالہ
پاکستان دے قومی نشان

## پاکستان دے قومی نشان
## قومی چیزیں

*قومی دن

یوم پاکستان، 23 مارچ کوں منایا جاتا ہے۔ 23 مارچ 1940 کوں قرار داد پاکستان منظور ہوئی اور اسی دن پاکستان پا پہلا آئین 1956 میں منظور ہوا۔
*قومی شاعر

حکیم الامت حضرت ڈاکٹر علامہ محمد اقبال

*قومی پرچم

*اصل مضمون کے لیے دیکھیں [[قومی پرچم]]*

گہرا سبز رنگ جس پر ہلال اور پانچ کونوں والا ستارہ بنا ہوا ہے۔ جھنڈے میں شامل سبز رنگ مسلمانوں دی، سفید رنگ دی بٹی پاکستان  میں آباد مختلف مذہبی اقلیتوں دی نمائندگی کرتی ہے۔ قومی پرچم گیارہ اگست 1947 کوں دستور ساز اسمبلی نے دی تھی۔ اس پرچم کوں لیاقت علی خان نے دستور ساز اسمبلی میں پیش کیا۔

*قومی پھول

یاسمین

*قومی لباس

شلوار قمیض، جناح کیپ، شیروانی (سردیوں میں)

*جانور

مارخور قومی جانور ہے۔ اس دے علاوہ ملک میں پائے جانے والے منفرد جانور نیل گائے، چنکارہ، کالا ہرن، ہرن، چیتا، لومڑی، مارکوپولو بھیڑ، سبز کچھوا، نابینا ڈولفن، مگر مچھ  ہیں۔

*قومی پرندہ

چکور کوں قومی پرندے دی حیثیت حاصل ہے۔

*قومی مشروب

گنے دا رس

*قومی نعرہ

پاکستان کا مطلب کیا لا الہ الا للہ

یہ نعرہ مشہور شاعر اصغر سودائی نے 1944ء میں لگایا جو تحریک پاکستان دے دوران بہت جلد زبان زدوعام ہو گیا۔ ان دا تعلق سیالکوٹ سے ہے۔

**** قومی ترانے کے لیے دیکھیں مضمون [[قومی ترانہ]]***

## ریاستی نشان

100px|left|پاکستان دا ریاستی نشان

ریاستی نشان درج ذیل نشانات پر مشتمل ہے۔

چاند اور ستارہ جو کہ روایتی طور پر اسلام سے ریاست دی عقیدت اور محبت کا اظہار کرتے ہیں۔
چوکور شیلڈ جس میں ملک دی چار اہم صنعتوں دی علامت کندہ ہے۔
شیلڈ دے ارد گرد پھول اور پتیاں بنی ہوئی ہیں جو وطن عزیز کے بھر پور ثقافتی ماحول دی عکاسی کرتی ہیں۔
علامت دے چاروں طرف بانی پاکستان حضرت قائد اعظم محمد علی جناح دا قول۔۔۔ اتحاد، ایمان، نظم تحریر ہے۔