پُٹھے ناں

اساݙی وستی محمد دھریجہ نگر  دے ہک شخص کوں  ’’الاہݨ‘‘ سݙیندن،اے ناں  ایں  سانگے پیا جو دربار محمد شاہ تے ہک موٹی فقیرݨی راہندی ہئی اُوندا ناں  اِلاہݨ ہا ،موٹے ہووݨ دی وجہ توں  اونکوں  وی اِلاہݨ سݙیندے ہن۔ہک ڄݨے دا ناں  چٹڑیں  ہے اُو چٹڑیں  ڈھیر کھمدے تے چٹڑیں  چٹڑیں  لئی رکھدے۔ہک ڄݨے کوں  ڳوہا سݙیندن جو اُو ڳوہے آنگے دھوݨی دوکھائی راہندے۔ہک دا ناں  کھوتا ہے او ݙسیندے جو اے ناں  میݙے پیو رکھیا ،ہک ٻے شخص دا ناں  وی کھوتا ہے جو نِکے لا کھوتے اونکوں  سِر ء ِچ چک پا تے اوندے وال پٹ گھٖدے ۔اساݙی وستی ء ِچ اللہ بخش ناں  دے پنج چار بندے ہن۔ ہیں  سانگے ہُناں  دے پُٹھے ناں  مشہور ہن جو خالی اللہ بخش آکھو ہا تاں  پتہ نہ لڳدا ہا جو کیڑھے اللہ بخش دی ڳال ہے ،ہک اللہ بخش دُبی ہا ،ہک اللہ بخش کوں  سیہڑ ، ہک اللہ بخش منڈا،ہک اللہ بخش ٻوڑا ،ہک اللہ بخش کوں  بخشی سݙیند ے ہن ہک کوں  اللہ بخش مکری سݙیندے ہن تے ہک اللہ بخش کوں  مکرو ہ سݙیندے ہن۔ہک ڄݨے کوں  ایں  سانگے چوچڑیں  سݙیندن جو اُو ہر جھاہ تے خار بازی آلی چوچڑیں  چولی رکھدے۔ ہک شخص دا پُٹھا ناں  نَہر ہے ، ہک کوں  دابڑا سݙیندن جو اُو نِکے لا ہر ویلے دابڑے ء ِچ ٻیٹھا راہندا ہا ،ہک دا ناں  وَٹا ہے جو نِکے لا اُو بندیں  کوں  لُک تے وَٹے مریندا ہا۔ہک ٻے ڄݨے کوں  کڑاکا سݙیندن جو اُو جتھ ٻہندے انگلی دے کڑاکے کڈھیندے۔ہک دا ناں  ڈِھلا ہے اونکوں  گھاٹے سنگتی ڈھلے دے اڳوں  اڳلا لوظ وی آکھ تے الویندن۔

جیویں  میں  ݙس آیاں  جو وَستی ء ِچ چار پنج اللہ بخش ہن ،ایویں  اللہ ݙیوائے وی ڈھیر ہن، ہک کوں  ݙیوایا کُتڑی ،ٻے کوں  ݙیوایا سُوٹا، ݙیوایا ٻوڑاتے ݙیوایا جھیرݨا ں  سݙیندے ہن۔عبد الغفور ناں  دے کئی بندے ہن ہک عبدالغفور انڄݨ ہا،ٻیا عبدالغفور تُرب تے ٻے کوں  رول گابا تے ٻے کوں  غفوری سݙیندے ہن،ہک ڄݨے دا ناں  پھمی ہے ، ہک ڄݨے کوں  ڄام مولہا سݙیندن، ہک شخص دا ناں  ٹنوراتے ٻے دا ناں  موݙا،ایویں  ݙٹا، کے ٹو، پھسوڑی ناں  دے وی بندے ہن۔وستی دے ہک ٻے ڄݨے کوں  کِلی سݙیندن ۔ دُݙو،بودن، کُنڈھا، کٹا، پچی، ہیڑا، تُتکا تے قلفی ناں  دے بندے وی ہن۔ ٻکری ،لومبڑی، ٹیڈی، کویلی، آکڑو،کیوی،دوسہ، ہرݨ تے ڳنڈھ کپ ناں  دے وی بندے ہن۔وستی دے کجھ ڄݨے دے پُٹھے ناں  ݙہی، گبھݨ، دُنبہ، ڄلم، گھونڑاں ، پھتکوڑی، جُماں ،وِٹھ، چھبا،کھکھر،کوبرا، کھپرا، کُٻا ڈاند، بودتے مدھم وی ہن۔

چس تاں  ایویں  ہئی جو جیویں  میں  لکھ آیا ہم اصل ناں  وی نال تے اُنہاں  دی ولدیت وی نال ہووے ہاتے تھولی جی وضاحت وی اَمدی ونڄے ہا جو اے پُٹھا ناں  کیویں  پیا۔ بہر حال ناں  سُنڑدے ڄلوتے چس چیندے ڄلو۔وستی دے کئی بندیں  دے پُٹھے ناں  ایں  وی ہن،دا ݨاں  بھاݨاں ،تیلا، دانڑیں ، ماٹا،ڈوݙݨ، سوجھلا، بڈا، لُنڈا، ݙوکا، رِچھ، لپڑا، کاں ، موگر، سوٹا ،چونڈھی، پھوس پھدی، بزوکا، گھوگھا، لالی ، کٹی ، ڈان، ݙݙ، دوبا، ککڑا، جھریا، ککا، موڈا لیلہ ،بنبنو، حُقی، چٹھو، بھلکا، گھٹالہ، بٹیرا، مٹی، کھیڑو، اِرکھڑ، منڈا، ٹھُلا، پھوکی، بگ، ککڑ، چاقو،جِوائی، ڈکݨ، دینو، ڈݙوں ، زٹا، دُودِڑ، اوکھا، گو ہ ڄہا،کتکاں ، پھتکوڑی، ڈیٹو، زیان خور، لپڑا، کلکتی، میسڑا، مڑکا، توݙا، لٻاری، چِلی، دُݙی، جھانبا، گاملہ، لاچی داݨا، تلونگڑی، بوجا، چُنی لال، تپاشہ، ٹانگر، کُتڑی، مچھو، قینچی، ٻوڑا، ڳیرا، کشمش، آنبھوں ، کالا انڄݨ، کھکڑی، سانپا، مور، مڳی، چلتݨ، اوزبک ،گبلو، موچھا، پانچا، نانگ، ݙبہ ڈاند، لانڈھا،بکھو، متو، ہݙا، وِچھوں ، سِپی،ݙیݙر، بھوری مینہ، چھچھڑا، کودن، ڈھڳ سارا، کھٹمل، تُسا، پھڈا، ڈڈی، ٻٹوں  ، دِڳا، چِیڑی، کم چور، اصیل کُکڑ،پیلو، کالو، مودی، مچھی، گڈو، بابا ٹوپل، لُڈھ، لاٹوں ، وا جھلوڑا، آکڑو، لال بھنوالی، اوجھری، مکری، ٻٹیݨ،شالی فقیر، مکھڑاں ، ٹینشن ، فنش، سیٹھ بِرلا، نوڑ وٹ، سندھی ݙیݙر، لمبو، پھوسی،شیدن، چلھا، ݙینبھو،مشکل، میزی، ٹِکا خاں ، گوگڑا، کن کپیا، نک کپیا، ڳنڈھ کپ، بہانے خور، چکل، قلی، کُت، ببل، کاٹھا امب، ڈُݙی، گودو، چھیلا۔ لبھݨ پوووں تاں  موئیں  جیندیں  دے ٻے وی ڈھڳ سارے ناں  لبھ پوسن، میں  جہڑے ناں  ڳنڑائن کجھ بندے مر ڳن تے کجھ جیندے ہن۔اسیݙی وستی ء ِچ جتھاں  پُٹھے ناں  اِیویں  پیار آلے ناں  وی ڈھیر سارے ہن جیویں  مکھڑاں  ، طوطا، سانول، بھورل، راول، سجاول، پُنل، جندڑی، مِٹھا،مِٹھل ایندے نال نال تریمتیں  دے وی کجھ پُٹھے ناں  ہن ، لمبڑ نی کریندا تھولے جے ناں  ݙسینداں  جیویں  بھونڈݨ، کھوبلی، ݙیݨ، برڑ،چونڈھی، چیکل، چتری،اُکھلی،چالاکو،پھوتل، زٹل، بی بی سی ، پھڈل، لبارݨ، کھکھرتے ٻے ڈھیر سارے ناں ہن ،اے ناں  ہیں  سانگے لِکھ چھوڑین جو نِکے لا اسیکوں  ہک ٻے دے ناں  اتنے یاد نہ ہوندے ہن تے پُٹھے ناں  ݙاڈھے یاد ہن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان