open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حلف الفضول

عرب دے زمانہ جاہلیت وچ امن و امان دے قیام کیتے کیتا ونڄݨ آلا ہک معاہدہ جیندے وچ آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے وی شرکت کیتی ہئی جݙاں آپ دی عمر مبارک 20 سال ہئی۔

## معاہدے دیاں شرائط
اے معاہدہ حرب فجار دے بعد قریش تیں بنی قیس دے درمیان ذی القعدہ سنہ 590ء وچ طے پایا۔ معاہدے وچ سارے قبیلے نے مل کے عہد کیتا کہ:

**اساں مظلوماں دا ساتھ ݙیسوں، چاہے او کہیں وی قبیلے دے ہون اتھوں تک کہ انہیں دا حق ادا کیتا ونڄے۔**

**ملک وچ ہر طرح دا امن و امان قائم کریسوں۔**

**مسافراں دی حفاظت کریسوں۔**

**غریباں دی مدد کریندے رہسوں۔**

**کہیں ظالم یا غاصب کوں مکہ وچ نئیں رہݨ ݙیسوں۔**

## قابل فخر معاہدہ
محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے ایں معاہدے وچ شرکت کیتی کیوں جو اے امن و امان دا معاہدہ ہئی۔ ایں واسطے آپ اینکوں ٻہوں پسند فرمیندے ہَن۔ آپ دے نزدیک ایں معاہدے دی اتنی اہمیت ہئی کہ زمانہ رسالت وچ وی ایندا ذکر کریندے ہوئے فخر محسوس کریندے کہ ایں معاہدے دے مقابلے وچ میکوں رتے رنگ دے اوٹھ وی ݙتے ویندے تاں میں نہ گھندا تیں اگر ہݨ وی شرکت کیتے سݙا ونڄے تاں میں اینکوں قبول کریساں۔ ایں توں اے ڳال واضح تھیندی ہے کہ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم کوں امن و امان کیتنی پسند ہئی جݙاں کہ او قبائلی دور ہئی۔

وجہ تسمیہ :

ایں تاریخی معاہدے کوں حلف الفضول ایں واسطے آکھدے ہِن کہ قریش دے ایں معاہدے توں ٻہوں پہلے مکہ وچ قبیلہ جرہم دے سرداراں دے درمیان وی بالکل ایہو جیہا ہک معاہدہ تھیا ہئی تیں چونکہ قبیلہ جرہم دے او لوک جیڑھے ایں معاہدے دے محرک ہَن انہاں سب لوکاں دا ناں "فضل" ہئی یعنی:

فضل بن حارث

فضل بن وداعہ

فضل بن فضالہ

ایں واسطے ایں معاہدے دا ناں حلف الفضول رکھ ݙتا ڳیا، یعنی انہیں کجھ آدمیاں دا معاہدہ جنہاں دے ناں "فضل" ہَن۔

معاہدہ حلف الفضول عبد اللہ بن جدعان التیمی القرشی دے گھر تے تھیا ہئی جیڑھا قریش دے سردار ہَن تیں ایندا مقصد اتحاد و میل ملاپ دی فضا پیدا کرݨ ہئی۔
باب کعبہ

کعبہ شریف وچ داخل تھیوݨ کیتے صرف ہک دروازہ ہے جینکوں باب کعبہ آکھیا ویندے۔ باب کعبہ زمین یا حرم دے فرش توں 2.13 میٹر اُتیں ہے۔ اے دروازہ کعبہ شریف دی اٻھا پوادھ دیوار تے موجود ہے تیں ایندے قریب ترین دہانے تے حجر اسود نصب ہے جتھوں طواف دی ابتدا کیتی ویندی ہے۔ 1942ء توں پہلے باب کعبہ کئیں تیار کیتا تیں کیویں تیار کیتا ایندا تاریخ وچ زیادہ ذکر نئیں ملدا۔ تاہم 1942ء وچ ابراہیم بدر نے چاندی دا بݨایا ہئی، اوندے بعد 1979ء وچ ابراہیم بدر دے پتر احمد بن ابراہیم بدر نے خانہ کعبہ دا سنہرا دروازہ بݨایا۔ اے سنہرا دروازہ تقریباً 300 کلوگرام سونے نال تیار کیتا ڳیا ہئی۔

**محلِ وقوع**: کعبہ شریف دی اٻھی پوادھ دیوار۔

**بلندی:** زمین یا حرم دے فرش توں 2.13 میٹر اُتے۔

حجر اسود نال قربت: باب کعبہ دے قریب ترین دہانے تیں حجر اسود نصب ہے جتھوں طواف شروع تھیندے۔

## تاریخی پس منظر:
1942ء توں پہلے دے دروازے دے بارے وچ زیادہ معلومات دستیاب نئیں ہے۔

1942ء وچ ابراہیم بدر نے چاندی دا دروازہ بݨایا۔

1979ء وچ احمد بن ابراہیم بدر نے تقریباً 300 کلوگرام سونے نال سنہرا دروازہ بݨایا جیڑھا اڄ تک موجود ہے۔

باب کعبہ دے ناں: کجھ روایات وچ اینکوں باب الرحمہ یعنی رحمت دا دروازہ وی آکھیا ویندے۔

**اہمیت**: باب کعبہ خانہ کعبہ وچ داخل تھیوݨ دا واحد رستہ ہے تیں مسلماناں کیتے ٻہوں مقدس ہے۔

## تاریخی روایات وچ باب کعبہ:
تاریخی روایات دے مطابق حضرت ابراہیم علیہ السلام دے ویلے کعبہ دا کوئی دروازہ نہ ہئی بلکہ پوادھی تیں پچھادھ پاسے توں داخل تھیوݨ دے ݙو رستے ہوندے ہَن۔ وقت دے نال نال کعبہ دی تعمیر و مرمت دے دوران دروازہ بݨایا ڳیا تیں اینکوں مختلف ادوار وچ تبدیل کیتا ویندا رہیا ہے۔

## باب کعبہ دی موجودہ صورتحال :
موجودہ سنہرا دروازہ 1979ء وچ بݨایا ڳیا ہئی جیڑھا تقریباً 300 کلوگرام سونے نال تیار کیتا ڳیا ہے۔ اے دروازہ خانہ کعبہ دی اٻھا پوادھی دیوار تے واقع ہے تیں حجر اسود دے قریب ہے۔
غلاف کعبہ

غلاف کعبہ یا کسوہ (عربی: كسوة الكعبة)، خانہ کعبہ دیاں دیواراں تیں باب کعبہ (کعبہ دا دروازہ) کوں جہرے کپڑے نال ڈھکیا ویندا ہے، اونکوں آہدے ہِن۔ ایندی شروعات اسلامی روایات دے مطابق نبی اسماعیل علیہ السلام نے کیتی ہئی۔ ہمیشہ کالے رنگ دے ریشم نال تیار کیتا ویندا ہے۔ اینکوں ہر سال بدل ݙتا ویندا ہے۔ ایندی تیاری کیتے سعودی حکومت نے وکھرا کارخانہ بݨایا ہویا ہے۔ اینکوں ریشم نال تیار کیتا ویندا ہے تیں ایندے تے سونے تیں چاندی دے تاراں نال قرآنی آیات کندہ کیتیاں ویندیاں ہِن۔ غلاف دی تیاری وچ استعمال تھیوݨ آلا ریشم اٹلی توں تیں سونے چاندی دیاں تاراں جرمنی توں آندیاں ہِن۔ اینکوں کعبہ دیاں تمام دیواراں تیں دروازے تے پاتا ویندا ہے۔ کعبہ اسلام وچ تمام مسلماناں کیتے قبلہ تیں انتہائی مقدس مقام ہے۔ مسلمان ہر سال اسلامی مہینے ذوالحجہ دی 8 توں 12 تاریخ کوں کعبہ دا حج ادا کریندن، حج اسلام دا پنجواں رکن ہے۔

**تاریخی پس منظر**: روایات دے مطابق سب توں پہلے حضرت اسماعیل علیہ السلام نے کعبہ تیں غلاف پایا ہئی۔ وقت دے نال نال مختلف حکمراناں نے ایندی ݙیکھ بھال کیتی تیں اینکوں تبدیل کریندے رہے۔

**تیاری دا عمل:** غلاف دی تیاری ہک پیچیدہ عمل ہے۔ سب توں پہلے ریشم دے کپڑے تیں قرآنی آیات لکھی ویندیاں ہِن، ول انہیں تیں سونے تیں چاندی دے تاراں نال کشیدہ کاری کیتی ویندی ہے۔

**اخراجات**: غلاف دی تیاری تے ہر سال وݙا خرچہ آندا ہے۔

**تبدیلی دی رسم**: غلاف دی تبدیلی ہک باوقار تقریب ہوندی ہے جیندے وچ سعودی حکومت دے اعلیٰ عہدیدار شرکت کریندن۔ پرانے غلاف دے ٹکڑے مسلمانیں کوں بطور تبرک ݙتے ویندن۔

## غلاف کعبہ دے تاریخی رنگ:
تاریخی کتاباں دے مطابق غلاف کعبہ مختلف رنگاں دا وی بݨدا رہیا ہے، جنہیں وچ سفید، سرخ، سبز، پیلا تیں بھورا رنگ شامل ہن۔ لیکن بعد وچ کالا رنگ مستقل طور تیں اختیار کر گھدا ڳیا۔

## غلاف کعبہ دی موجودہ صورتحال :
موجودہ غلاف خالص ریشم نال بݨیا ہویا ہے تیں ایندے تے سونے تیں چاندی دے تاراں نال قرآنی آیات کندہ کیتیاں گئیاں ہِن۔ اینکوں ہر سال یوم عرفہ کوں تبدیل کیتا ویندا ہے۔
حطیم

حطیم، جینکوں حجر اسماعیل وی آکھیا ویندے، خانہ کعبہ دے اٻھے دی طرف ہک نیم دائرہ نما دیوار ہے۔ اینکوں قربان گاہ وی آکھیا ویندے کیوں جو اتھائیں قربانی دے جانور ذبح کیتے ویندے ہن۔ اے وی آکھیا ویندے کہ اے دیوار خانہ کعبہ دا ہی حصہ ہئی۔ حطیم شریف دی چوڑائی 30 انچ (90 سینٹی میٹر) ہے تیں اونچائی 1.5 میٹر (4.9 فٹ) ہے۔

**تاریخی اہمیت:** روایات دے مطابق اے جگہ خانہ کعبہ دا حصہ ہئی لیکن بعد وچ تعمیر دے دوران اینکوں باہر چھوڑ ݙتا ڳیا۔ اے وی آکھیا ویندے کہ حضرت ابراہیم علیہ السلام نے حضرت ہاجرہ علیہا السلام تیں حضرت اسماعیل علیہ السلام کیتے اتھائیں ہک جھونپڑی بݨائی ہئی۔

**عبادت:** حطیم دے اندر نماز پڑھݨ مستحب ہے کیونکہ اے خانہ کعبہ دا حصہ شمار تھیندے۔ طواف کعبہ حطیم دے باہروں کیتا ویندا ہے۔

**حجر اسماعیل ناں دی وجہ**: اے جگہ حضرت اسماعیل علیہ السلام نال منسوب ہے، ایں واسطے اینکوں حجر اسماعیل وی آکھیا ویندے۔

## حطیم دی اہمیت :
حطیم مسلمانیں کیتے ہک مقدس جگہ ہے۔ ایندی اہمیت ایں ڳالھوں وی ہے کہ اے خانہ کعبہ دا حصہ سمجھیا ویندے تیں اِتھاں نماز پڑھݨ دی فضیلت بیان کیتی ڳئی ہے۔ حج تیں عمرہ دے دوران لوک اِتھاں دعاواں منگدے ہِن۔
میزاب کعبہ

میزاب عربی زبان دا لفظ ہے جیندا مطلب ہے "پرنالہ"۔ میزاب کعبہ خانہ کعبہ دی چھت تے لگیا ہویا ہک سونے دا پرنالہ ہے جیندے توں بارش دا پاݨی کعبے دی چھت توں حطیم وچ ݙھاندا ہے۔ ایں پرنالے دے پاݨی کوں باعثِ رحمت سمجھیا ویندے ایں واسطے اینکوں عربی وچ "میزاب رحمت" وی آکھیا ویندے۔

## تاریخی پس منظر :
میزاب کعبہ دی تاریخ خانہ کعبہ دی تاریخ نال جُڑی ہوئی ہے۔ خانہ کعبہ دی تعمیر و مرمت دے مختلف ادوار وچ میزاب کوں وی تبدیل کیتا ویندا رہیا ہے۔ موجودہ میزاب سونے دا بݨیا ہویا ہے تیں اینکوں مختلف ادوار وچ مرمتی کیتی ڳئی ہے۔

## میزاب رحمت دی اہمیت:
میزاب رحمت مسلماناں کیتے ہک مقدس علامت ہے۔ ایں پرنالے توں ݙھاوݨ آلے پاݨی کوں بابرکت سمجھیا ویندے تیں کجھ لوک ایں پاݨی کوں بطور تبرک استعمال کریندن۔ البتہ ایں پاݨی دے بارے وچ کوئی خاص شرعی حکم موجود نئیں۔ ایں کیتے اینکوں صرف تبرک سمجھݨا چاہیدا ہے۔
رکن عراقی

رکن عراقی حرم کعبہ دا اٻھا پوادھی کونا ہے۔ جتھاں بابِ کعبہ ہے، حجر اسود آلی دیوار دے سجے کونے کوں رکن عراقی آکھیا ویندے۔ اے کونا عراق دی سمت ہے۔ پراݨے ویلیاں وچ حج دے رستیاں دے ناں اُوں مُلکاں دے ناں تے پئے ویندے ہَن جتھوں حجاج آندے ہوندے ہَن۔ اِیں زمانے توں ہی اے کونے مُختلف مُلکاں دے ناں نال مشہور تھی ڳئے۔

## وجہ تسمیہ:
پراݨے ویلیاں وچ حج دے رستیاں دے ناں مُلکاں دے ناں تے ہوݨ دی وجہ توں اِیں کونے دا ناں رکن عراقی پیا۔

بیت اللہ دے باقی ارکان: بیت اللہ دے چار ارکان ہِن:

رکن حجر اسود (پوادھا کونا)

رکن یمانی (لما کونا)

رکن شامی (پچھاد اٻھا کونا)

رکن عراقی (پوادھ اٻھا کونا)

## رکن عراقی دی اہمیت
رکن عراقی بیت اللہ دے چار اہم کونیاں وچوں ہک ہے۔ بابِ کعبہ دی موجودگی دی وجہ توں ایندی اہمیت ٻہوں ودھ ویندی ہے۔ طواف شروع کرݨ توں پہلے حجر اسود دا استلام کیتا ویندے تیں ول باقی ارکان دا استلام کیتا ویندے۔
رکن شامی

رکن شامی بیت اللہ دا پچادھی اٻھا کونا ہے۔ جݙاں اتھاں حجر اسود دی طرف مُنہہ کر کے کھڑو تاں بیت المقدس سامݨے ہوسی۔ رکن عراقی دے بالکل سامݨے پچادھی دیوار وچ جیڑھا کونا ہے اونکوں رکن شامی آکھیا ویندے۔ اے کونا شام دی سمت ہے۔ پراݨے ویلیاں وچ حج دے رستیاں دے ناں اُن مُلکاں دے ناں تے پئے ویندے ہَن جتھوں حجاج آندے ہوندے ہَن۔ اِیں زمانے توں ہی اے کونے مُختلف مُلکاں دے ناں نال مشہور تھی ڳئے۔

## بیت اللہ دے چار ارکان اے ہِن:
رکن حجر اسود: اٻھا کونا، جتھاں حجر اسود نصب ہے۔

رکن یمانی: لما کونا، یمن دی طرف۔

رکن شامی: اٻھا پچادھ کونا، شام دی طرف۔

رکن عراقی: اٻھا پوادھ کونا، عراق دی طرف۔

## خلاصہ :
رکن شامی بیت اللہ دا ہک اہم حصہ ہے جیڑھا اٻھا پچھادھ دی طرف واقع ہے۔ ایں دی تاریخی اہمیت وی ہے تیں اے بیت اللہ دے چار بنیادی کونیاں وچوں ہک ہے۔
رکن یمانی

رکن یمانی خانہ کعبہ دے پچھادھے لمے کونے کوں آکھیا ویندے۔ اے بیت اللہ دا او کونا ہے جیڑھا ملک یمن دی طرف واقع ہے، ایں واسطے اینکوں رکن یمانی آکھیا ویندے۔

## بیت اللہ دے چاریں کونیاں تے چار ارکان ہِن:
رکن حجر اسود

رکن یمانی

رکن شامی

رکن عراقی

## رکن یمانی دے فضائل
حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا: "رکن یمانی تیں حجر اسود ݙوہیں جنت دے دروازے ہِن۔"

حضرت عبد اللہ بن عمرؓ فرمیندن کہ رکن یمانی تے ݙو فرشتے ہِن جیڑھے اُتھوں لنگھݨ آلے دی دعا تے آمین آکھدے ہِن تیں حجر اسود تے تاں بے شمار فرشتے ہوندن۔

روایت وچ آئے کہ حضرت آدم علیہ السلام نے مقام ابراہیم دے پچھوں تیں ملا علی قاری دی روایت وچ رکن یمانی تے اے دعا فرمائی:

"اللّٰهُمَّ إِنَّكَ تَعْلَمُ سِرِّي وَعَلَانِيَتِي فَاقْبَلْ مَعْذِرَتِي، وَتَعْلَمُ حَاجَتِي فَأَعْطِنِي سُؤْلِي، وَتَعْلَمُ مَا فِي نَفْسِي فَاغْفِرْ 1  لِي ذُنُوبِي، اللّٰهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ إِيمَانًا يُبَاشِرُ قَلْبِي وَيَقِينًا صَادِقًا حَتَّىٰ أَعْلَمَ أَنَّهُ لَا يُصِيبُنِي إِلَّا مَا كَتَبْتَ لِي، وَرِضًا بِمَا قَسَمْتَ لِي يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ"   

ترجمہ: "اے اللہ! بیشک توں میݙے لُکے ہوئے تیں ظاہر کوں ڄاݨݨ آلا ہیں، میݙی معافی قبول فرما گھن تیں توں میݙی لوڑھ کوں ڄاݨدا ہیں، میکوں میݙی لوڑھ دی چیز عطا فرما ݙے تیں توں ڄاݨدا ہیں جو کجھ میݙے نفس وچ ہے، میݙے گناہ بخش ݙے، اے اللہ! میں تیکوں ایہو جیہا ایمان منگداں جیڑھا میݙے دل وچ رچ ونڄے تیں سچا یقین منگداں اتھوں تک کہ میں چنگی طرحاں ڄاݨ ونڄاں کہ میکوں اوہی ملسی جو توں میݙی تقدیر وچ لکھ ݙتا ہے تیں اوں (حیاتی دے وچ) تے راضی رہݨ دی توفیق منگداں جیڑھی توں میݙے کیتے ونڈ ݙتی ہے، اے سب توں زیادہ رحم کرݨ والیا۔"

## استلام
رکن یمانی تے استلام کرݨ مستحب ہے۔ اتھاں صرف سڄا ہتھ یا ݙوہیں ہتھ رکن یمانی تے لائے ویندن۔
بحر ہند

بحر ہند دنیا دا تِریجھا وݙا سمندر ہے جیڑھا زمین دے تقریباً 20 فیصد پاݨی تے مشتمل ہے۔ ایندا ناں عربی زبان دے تلفظ توں مِلدا ہے۔ اے سمندری رستہ عرب تاجراں تیں یورپی سیاح مارکوپولو نے وی استعمال کیتا ہئی۔

### ناں دی وجہ
بحر ہند دا ناں ہندوستان دے ناں تے رکھا ڳیا ہے۔ عربی زبان وچ اِیکوں "بحر الہند" آکھیا ویندے۔

### تاریخی اہمیت
اے سمندر صدیاں توں تجارت تیں ثقافتی تبادلے دا مرکز رہ ڳیا ہے۔ عرب تاجراں دے علاوہ یورپی سیاحواں، جیویں کہ مارکوپولو، نے وی اِیں سمندر دے ذریعے سفر کیتے تیں نویاں زمیناں دریافت کیتیاں۔

### پانی دا ذخیرہ
بحر ہند دنیا دے پاݨی دا تِریجھا وݙا ذخیرہ ہے۔ اِیندے وِچ دنیا دا تقریباً 20 فیصد پاݨی موجود ہے۔
نہر سوئز

نہر سوئز مصر وچ ہک بݨائی ہوئی سمندری گزرگاہ ہے جیڑھی بحیرہ روم کوں بحیرہ قلزم (بحیرہ احمر) نال ملیندی ہے۔ ایندے بحیرہ روم دے کنارے تے پورٹ سعید تیں بحیرہ قلزم دے کنارے تے سوئز شہر موجود ہِن۔ اے نہر 163 کلومیٹر (101 میل) لمبی تیں گھٹ توں گھٹ 300 میٹر چوڑی ہے۔

اِیں نہر دی وجہ توں بحری جہاز افریقہ دے گرد چکر لائے بغیر یورپ تیں ایشیا دے درمیان آ ونج سڳدن۔ 1869ء وچ نہر دی تعمیر توں پہلے اِیں علاقے توں بحری جہاز ہک پاسے سامان لَہیندے ہَن تیں بحیرہ قلزم تائیں اینکوں سڑک دے ذریعے گھن ویندے ہَن۔ 1869ء وچ اِیں نہر دے کُھل ونڄݨ نال انگلینڈ توں ہندوستان دا بحری فاصلہ نہ صرف 4000 میل گھٹ تھی ڳیا بلکہ مون سون تے انحصار وی گھٹ تھی ڳیا۔

پہلے اِیں نہر تے برطانیہ، امریکہ تیں فرانس دا قبضہ ہئی پر جمال عبدالناصر نے اِیں نہر کوں قومی ملکیت وچ گھن گھدا جیندے تے برطانیہ، امریکہ تیں اسرائیل نے مصر نال جنگ چھیڑ ݙتی۔

### قومی ملکیت:
1956ء وچ جمال عبدالناصر نے نہر سوئز کوں قومی ملکیت قرار ݙے ݙتا۔ اِیں فیصلے تے مغربی طاقتاں (برطانیہ، فرانس اَتے اسرائیل) نے مصر تے حملہ کر ݙتا جیندی وجہ توں سوئز بحران پیدا تھیا۔

### معیشت:
نہر سوئز مصر کیتے آمدنی دا ہک اہم ذریعہ ہے۔ اِیں نہر توں روزانہ ٻہوں سارے بحری جہاز لنگھدن جیندے نال مصر کوں ٹیکس دی شکل وچ آمدنی تھیندی ہے۔

### جدید کاری:
وقت دے نال نال نہر سوئز کوں جدید تقاضیاں دے مطابق ودھایا ویندا پیا ہے تاکہ وݙے بحری جہاز وی اِتھوں آسانی نال لنگھ سڳن۔
خلیج سوئز

خلیج سوئز بحیرہ احمر دا ہک اٻھی ٻاہنہ ہے جیڑھا جزیرہ نما سینا دے پچادھ وِچ واقع ہے۔ اے خلیج اٻھا ول مصر دے شہر سوئز تائیں ویندی ہے جتھوں نہر سوئز شروع تھیندی ہے۔ خلیج سوئز، خلیج عقبہ دے نال نال، اُنہیں ݙو خلیجاں وِچوں ہِک ہے جیڑھیاں جزیرہ نما سینا دے ارد گرد بݨدیاں ہِن۔

#### لمبائی:
تقریباً 175 میل (282 کلومیٹر)۔

#### سمت:
شمال توں شمال مشرق ول۔

#### اختتام:
مصر دا شہر سوئز، جتھوں نہر سوئز شروع تھیندی ہے۔

##### سرحد:
براعظم ایشیا اَتے افریقہ دی سرحد اِیں خلیج دے درمیانوں لنگھدی ہے۔

## اہمیت:

### نہر سوئز:
خلیج سوئز دی اہم ترین خصوصیت نہر سوئز دی موجودگی ہے۔ اے نہر بحیرہ روم کوں بحیرہ احمر نال ملیندی ہے تیں دنیا دے مصروف ترین تجارتی رستیاں وِچوں ہِک ہے۔ اِیں نہر دی وجہ توں یورپ تیں ایشیا دے درمیان بحری سفر ٻہوں گھٹ تھی ڳیا ہے۔

### تیل دے ذخائر:
اِیں علاقے وچ تیل دے وݙے ذخائر موجود ہِن جیندے پاروں اِیں خلیج دی اقتصادی اہمیت ٻہوں ودھ ڳئی ہے۔
محمد حمید اللہ

**ڈاکٹر محمد حمید اللہ** (9 فروری 1908ء – 17 دسمبر 2002ء) مشہور محدث، فقیہ، محقق، قانون دان تے اسلامی دانشور ہن۔ انہاں  فرانسیسی زبان وچ قران دا ترجمہ کیتا تے اسلام دی تبلیغ کیتی۔

ڈاکٹر حمید اللہ اپݨی ابتدائی تعلیم گھر اِچ حاصل کیتی اَتے ول جامعہ عثمانیہ حیدر آباد وِچ داخلہ گِھدا۔ اُنہاں 1930ء وِچ بی اے دی ڈگری حاصل کیتی اَتے ول ایم اے دی ڈگری گِھدی۔ اُنہاں 1933ء وِچ جرمنی تُوں قانون وِچ پی ایچ ڈی دی ڈگری وی حاصل کیتی۔

ڈاکٹر حمید اللہ اپݨی ساری زندگی اسلام دی خدمت کیتی۔ اُنہاں قرآن مجید دا فرانسیسی ترجمہ کیتا جِہڑا ٻہوں مشہور تھیا۔ اُنہاں فقہ اسلامی، حدیث اَتے سیرت النبیؐ تے ٻہوں کم کیتا۔ اُنہاں سیرت النبیؐ تے ہِک ٻہوں وݙی کتاب لکھی جِہڑی "محمد رسول اللہ" دے ناں نال مشہور ہِے۔ ڈاکٹر حمید اللہ نے ٻہوں سارے اسلامی موضوعات تے کتاباں لکھیاں ہِن اَتے اُنہاں دے مضامین دنیا دے ٻہوں سارے جریدیاں وِچ چھپدے رَہے ہِن۔

ڈاکٹر حمید اللہ ساری حیاتی علم دے حصول وِچ گُذاری۔ اُنہاں دُنیا دے ٻہوں سارے مُلکاں دا دورہ کیتا اَتے اسلام دے بارے وِچ تقاریر کیتیاں۔ اُنہاں ساری حیاتی سادگی نال گُذاری اَتے اُنہاں دی وفات 17 دسمبر 2002ء کوں امریکہ وِچ تھئی۔

ڈاکٹر حمید اللہ ہِک عظیم عالمِ دین ہَن۔ اُنہاں ساری زندگی اسلام دی خدمت کیتی اَتے اُنہاں دے کم تُوں دُنیا دے ٻہوں سارے لوکاں نے فائدہ چایا۔ اُنہاں دی شخصیت اَتے کم کوں ہمیشہ یاد رکھیا ویسی۔

## بارلے جوڑ
* حمیداللہ ڈاٹ انفو
سرائیکی ذاتاں

سرائیکی گوتاں(انگریزی: Ethnic Saraiki Clans) او قبیلے ہن جنہاں کوں سرائیکی النسل قبیلے آکھیا ویندے۔ گوت سنسکرت دے لفظ "گوترا" (gotra) توں نکلا ہے، جیندے معنی "sub caste" یا قبیلہ دے ہن۔ پاکستان وچ سرائیکی النسل قبیلیاں دی آبادی 8.4 فیصد اے جیہڑی سرائیکی زبان ٻولݨ والی آبادی دا 68 فیصد ہن۔ سرائیکی دے معنی ہن ست دریاواں دے کنارے آباد مقامی لوک یا دریاواں دے کنارے کاشتکاری کرݨ والے یا دریاواں دی وچلی سُکی جاء یا زمین تے آباد یا کاشتکاری کرݨ والے واسی۔ سرائیکی النسل ذاتاں یا سرائیکی گوتاں، سرائیکی خطے دے سارے ضلعیاں وچ اکثریت نال موجود ہن تے اپݨے ناں دے نال سابقے یا لاحقے دے طور تے جام، خان، ملک، رائے، رانا، مہر، میاں لیندن۔ سرائیکی ٻولݨ والے راجپوت، ڄٹ، دراوڑ اتے روہیلے وغیرہ سرائیکی النسل قبیلے سݙیندن۔
## سرائیکی النسل قبائل دی فہرست
(الف)
اندھڑ، اسراں، اَریا، انڑ، اولکھ

(ب)
بھٹہ، برڑہ، ٻورانہ، بھروانہ، بھینڈَبترا، بھاٹیہ، بھٹی، بودلہ، بھوں، بھابھڑا، بھابھہ، بریار، بھڈیرا، بھلر، بھایا، بھیلا، بھپلہ، بپڑ

(پ)
پرہار، پونٹہ، پہوڑ‍، پراچہ، پنوہاں، پنوار

(ت، ط)
تھہیم، ترگَڑ، ترہیلی، تَلوکر

(ٹ)
ٹانوری، ٹینگھ

(ث، س، ص)
سانول، سہونترا، سولنگی، سندھڑ، سندھا‍، سیال، سمیجہ، سراء، سَرگانہ، سہو، سپل، سپرا، سگرا، سانگی, سوہیہ

(ج)
جھنڈیر، جھٻیل، جَبلہ، جوئیہ، جونیجہ، جُھلن، جڑھ، جھٹیال، جھامکی، جوڑا، جھیڈا

(چ)
چنڑ‍، چنہ، چاچڑ‍، چھنچھرا، چِھینہ، چوغطہ

(ح، ہ)
ہمن، ہانبھی، ہنجراء، حکڑہ

(خ)
خشک

(د‍)
دھریجہ، دایا، دولتانہ، دھکڑ

(ڈ)
ڈمرہ، ڈاونج، ڈاہا، ڈاہر، ڈیوالہ، ڈیپال، ڈومرا، ڈمرلا، ڈل، ڈوڈیکا، ڈھینگ

(ر)
رک، رتیکا، رڄوانہ، رتھیب

(ش)
شجراء

(ع)
عاربی

(ف)
فتیانہ

(ق، ک)
کنیرا، کھمبڑا، ککارا، کلاسن، کلاسرہ، کھونہارا، کُلیار، کھوکھر، کھاکھی،کھیلانی، کھرل، کھر، کھتر، کھرانہ، کھاڑَک، کچالہ، کنہوں، کھیڑَا، کچھیلا، کیہل، کانجو‌، کھٹیک، کٹیسر، کھچی، کٹپال، کھگا، کٹانہ، کھکھل

(گ)
گازر قوم ، گیرا، گھلیجہ، گھلو گوندل، گھنجیڑا، ، گورچانی، گورچھا، گانگا ، گچل

(ل)
لانگ، لکھویرا، لنگڑِیال، لبانہ، للو، لَنگاہ، لالِیکا، لبیرا، لاڑ، لودھرا، لاٹکی لڑکا

(م)
متیانہ، میتلا، موہانہ، مسن، منجھ، مڑل، ملنہانس[3]، ملہی، مہے، مہند، مو٘ر، مہیسر، ملانہ، منجوٹھہ، مکول، مہوٹا، میہوار، ماڑھا,

(ن)
نون، نوناری، نارَنگ، نرگا، نہرہ، نِجڑا

(و)
واگھو، ورند، وریاء، وارُن، ویھہ، واگی، واڈو

## حوالے
 title،Pakistan ،url،https://web.archive.org/web/20210110014011/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ ،work، The World Factbook ،date 26 May 2022 publisher، Central Intelligence Agency
 title،Pakistan ،url،https://web.archive.org/web/20210110014011/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/ ،work، The World Factbook ،date 26 May 2022 publisher، Central Intelligence Agency
خلیج عقبہ

خلیج عقبہ بحیرہ احمر دی ہِک شاخ ہے جیڑھی جزیرہ نما سینا دے پوادھ جزیرہ نما عرب دے پچادھ وِچ واقع ہے۔ ایندے ساحلاں نال مصر، اسرائیل، اردن تیں سعودی عرب دیاں سرحداں لڳدیاں ہِن۔

خلیج عقبہ اٻھے بحیرہ احمر وِچ جزیرہ نما سینا دے آس پاس بݨݨ آلیاں ݙو خلیجاں وِچوں ہِک ہے، ݙوجھی خلیج سوئز ہے جیڑھی سینا دے پچھادھ پاسے ہے۔

خلیج عقبہ زیادہ توں زیادہ 24 کلومیٹر چوڑی تیں آبنائے تیران توں اٻھے دی طرف 160 کلومیٹر لمبی ہے۔ خلیج دے اٻھے حصے تے ترائے اہم شہر طابا (مصر)، ایلات (اسرائیل) تیں عقبہ (اردن) واقع ہِن۔ اے ترائے شہر نہ صرف اہم تجارتی بندرگاہواں ہِن بلکہ سیاحتی حوالے نال وی ٻہوں مشہور ہِن۔ جزیرہ نما سینا دا شہر شرم الشیخ وی اِیں خلیج دے کنارے تے واقع ہے۔

اسرائیل وِچ اِیں خلیج کوں "خلیج ایلات" آکھیا ویندے۔ اسرائیل دا شہر ایلات اِیں دے کنارے تے ہے جتھوں عام کشتی وی ہِک گھنٹے وِچ سعودی عرب دی بندرگاہ جدہ پُہنچ سڳدی ہے۔ اِیں سانگے ایلات دا شہر اسرائیل کوں ݙیوݨ کیتے برطانیہ نے اردن تیں فلسطین دے ٻہوں سارے علاقے کَٹ تے اسرائیل کوں ݙے ݙتے ہَن۔
ست سمندر

"ست سمندر" ہِک ایہو جِہی اصطلاح ہے جیڑھی صدیاں توں لوکاں وِچ ورتی ویندی پئی ہے۔ اِیندا کوئی ہِک مُتفقہ مطلب نئیں، بلکہ مختلف ویلیاں تیں ثقافتاں وِچ اِیندے مُختلف معنی رہے ہِن۔ اِے اصطلاح اَدب، کہاݨیاں تیں محاوریاں وِچ ٻہوں ورتی ویندی ہے۔

## تاریخی پس منظر:
قدیم ویلیاں وِچ، جݙاں لوکیں کوں دُنیا دے سمندراں دے بارے وِچ زیادہ معلومات نہ ہوندی ہن، تاں اُنہیں لوکیں کُجھ خاص سمندریں کوں "ست سمندر" دا ناں ݙے ݙِتا ہئی۔ اِیں اصطلاح دا ورتاوا اَدب تیں لوک کہاݨیاں وِچ ٻہوں تِھیندا ہئی۔ پر اَڄ کَلھ بین الاقوامی آب نگاری تنظیم (International Hydrographic Organization) نے سو توں زیادہ پاݨی دے حصیاں تیں سمندراں دی لسٹ بݨائی ہے۔ اِیں سانگے "ست سمندر" کوئی باقاعدہ جغرافیائی وَن٘ڈ نئیں رہی۔

## مختلف ثقافتاں وِچ ست سمندر:

### بین النہرین:
2300 قبل مسیح وِچ سمیری تہذیب دی دیوی انانا دے حوالے نال اِیں اصطلاح دا ذکر مِلدے۔

### فونیقی:
اِنہیں دے نیڑے "ست سمندر" توں مُراد بحیرہ روم دے ست حصے ہَن۔

### چین دا رستہ:
ناویں صدی عیسوی دے جغرافیہ دان یعقوبی نے چین ونڄݨ آلے رستے وِچ آوݨ آلے ست سمندراں دا ذکر کیتا ہئی، جنہیں وِچ خلیج فارس، خلیج کھمبات، خلیج بنگال تیں ٻئے سمندر شامل ہَن۔

### رومی:
رومی وی "ست سمندر" دی اصطلاح ورتدے ہَن، پر اُنہیں دے نیڑے اِیندا مطلب دریائے پو دا علاقہ تیں ایڈریاٹک دا ساحل ہئی۔

### قرون وسطیٰ دا عرب ادب:
عرباں دے نیڑے "ست سمندر" اُو سمندر ہَن جیڑھے اُنہیں دے پوادھ دے سفراں وِچ آندے ہَن، جنہیں وِچ بحیرہ فارس، بحیرہ عرب، بحیرہ احمر تیں ٻئے شامل ہَن۔

### قرون وسطیٰ دا یورپی ادب:
یورپی ادب وِچ وی "ست سمندر" دی اصطلاح ورتی ویندی ہئی، جِیندے وِچ بحیرہ روم، بحیرہ اسود، بحیرہ قزوین تیں بحیرہ عرب شامل ہَن۔

### اہل فارس:
فارسی لوک دریائے جیحوں بݨاوݨ آلے دریاواں کوں "ست سمندر" آہدے ہَن۔

### تلمودی:
سترہویں صدی دے محقق جان لائٹ فٹ نے تلمودی روایات دے مطابق "ست سمندر" دی ہِک ٻئی وَن٘ڈ بیان کیتی ہئی۔

### شرق الہند:
نوآبادیاتی دور وِچ چائے دی تجارت دے رستے وِچ آوݨ آلے سمندریں کوں وی "ست سمندر" آکھیا ویندا ہئی۔

## اَڄ دا دور:
اَڄ کَلھ "ست سمندر" دی اصطلاح زیادہ تر ادبی تیں تاریخی حوالے نال ورتی ویندی ہِے۔ جغرافیائی طور تے اِیندی کوئی خاص اہمیت نئیں۔ اَڄ کَلھ دُنیا دے سمندراں دی وَن٘ڈ ٻہوں واضح ہِے تیں بین الاقوامی تنظیم نے اِنہیں دی باقاعدہ لسٹ بݨائی ہے۔
کیلیفورنیا

کیلیفورنیا، امریکہ دی ہک اہم ریاست ہے جتھاں مختلف ثقافتاں نال تعلق رکھݨ آلے لوک وسدے ہن۔ اِنہیں وچوں ہک اہم تعداد سرائیکی بولݨ والے لوکاں دی وی ہے جیڑھے پاکستان دے جنوبی پنجاب دے مختلف علاقیاں توں اتھاں آباد ہن۔

## کیلیفورنیا وچ سرائیکی وسیب دی تاریخ:
کیلیفورنیا وچ سرائیکی وسیب دی کوئی واضح تے دستاویزی تاریخ تاں موجود کائنی پر ایہہ اندازہ لایا ویندے جو زیادہ تر سرائیکی بولݨ آلے لوک پچھلے کجھ دہائیاں وچ روزگار تیں بہتر مستقبل دی تلاش وچ اتھاں آئے ہن۔ زیادہ تر سرائیکی وسیب لاس اینجلس، سیکرامنٹو تیں سان فرانسسکو دے شہراں وچ آباد ہن۔

## ثقافتی سرگرمیاں:
بھانویں جو کیلیفورنیا وچ سرائیکی وسیب تعداد وچ گھٹ ہے لیکن انہیں اپݨی ثقافت کوں زندہ رکھا ہویا ہے۔ او وقتاً فوقتاً مختلف ثقافتی پروگرام منعقد کریندے رہندے ہن جنہاں وچ مشاعرے، موسیقی دی محفلاں تیں میل جول دے پروگرام شامل ہوندے ہن۔ انہیں پروگراماں وچ سرائیکی شاعری، موسیقی تیں روایات کوں پیش کیتا ویندے۔

## مسائل تے چیلنجز:
کیلیفورنیا وچ سرائیکی وسیب کوں کجھ مسائل دا وی سامݨا ہے جنہیں وچوں ہک اہم مسئلہ اپݨی زبان تیں ثقافت کوں نویں نسل تک منتقل کرݨ ہے۔ نوجوان نسل چونکہ امریکہ وچ پلی وݙی ہے اِیں واسطے انہیں دی مادری زبان نال واقفیت گھٹ ہوندی ویندی ہے۔ اِیں مسئلے تے قابو پاوݨ کیتے سرائیکی وسیب کوں مزید منظم تھی کے کوشش کرݨ دی لوڑ ہے۔

## مستقبل:
کیلیفورنیا وچ سرائیکی وسیب دا مستقبل روشن نظر آندے۔ اگر او اپݨی ثقافت تیں زبان کوں بچاوݨ کیتے مسلسل کوششاں کریندے رہے تاں او نہ صرف اپݨی شناخت برقرار رکھ سڳدن بلکہ امریکی معاشرے وچ وی ہک اہم کردار ادا کر سڳدن۔
بحرالکاہل

بحرالکاہل دنیا دا سب توں وݙا سمندر ہے جیڑھا زمین دے کل رقبے دا تقریباً ہک ترہائی حصہ ہے۔ اے ایشیا تیں آسٹریلیا دے درمیان تیں مغرب وچ امریکہ دے آدھی اچ واقع ہے۔ 

## بحرالکاہل دیاں خاصیتاں

### رقبہ:
تقریباً 165.25 ملین مربع کلومیٹر (63.8 ملین مربع میل)

### گہرائی:
اوسط گہرائی تقریباً 4,280 میٹر (14,040 فٹ) ہے، پر سب توں گہرا مقام ماریانا ٹرینچ ہے جیڑھا تقریباً 11,034 میٹر (36,201 فٹ) ڄھکا ہے۔

### محل وقوع:
اٻھے پاسے وچ آرکٹک سمندر توں گھن کے لمے پاسے وچ انٹارکٹک تائیں پھیلا ہویا ہے۔

### جزیرے:
بحرالکاہل وچ 25,000 توں زیادہ جزیرے ہن، جیڑھے دنیا دے کہیں وی سمندر توں زیادہ ہن۔

حلقہ آتش (Ring of Fire): بحرالکاہل دے ارد گرد دا علاقہ "حلقہ آتش" سݙویندا ہے، جیڑھا آتش فشاں تیں زلزلیاں کیتے مشہور ہے۔ اتھاں دنیا دے زیادہ تر فعال آتش فشاں موجود ہن۔

## بحرالکاہل دی اہمیت:

### مواصلات:
اے سمندر بین الاقوامی تجارت تیں نقل و حمل کیتے ہک اہم رستہ ہے۔

### معیشت:
مچھی گیری تیں ٻئے سمندری وسائل کیتے اہم ہے۔

### موسمیات:
دنیا دے موسمی نظام تے ٻہوں اثر کریندا ہے، جیویں جو ایل نینو تیں لا نینا دے موسمی اثرات۔

### حیاتیاتی تنوع:
اے سمندر حیاتیاتی تنوع دا ہک وݙا مرکز ہے، جتھاں مختلف قسم دیاں سمندری مخلوقات پائیاں ویندیاں ہن۔

## بحرالکاہل دے مسائل:

### آلودگی:
پلاسٹک تیں ٻئی آلودگی دی وجہ توں سمندری حیات کوں خطرہ ہے۔

### زیادہ ماہی گیری:
مچھلیاں دی تعداد وچ کمی واقع تھی ڳئی ہے۔

### آب و ہوا دی تبدیلی:
سمندر دی سطح وچ اضافہ تیں سمندری تیزابیت جئیں مسائل پیدا تھی ڳئے ہن۔

## ماریانا ٹرینچ:
ماریانا ٹرینچ بحرالکاہل دا سب توں گہرا مقام ہے تیں زمین دا وی سب توں گہری جگہ ہے۔ اے فلپائن دے قریب واقع ہے۔ ایندی گہرائی تقریباً 11 کلومیٹر توں زیادہ ہے۔

بحرالکاہل ہک عظیم سمندر ہے جیڑھا زمین دے ماحول تیں انسانی زندگی تے گہرا اثر رکھدے۔ ایندی حفاظت اتے ݙیکھ بھال کرݨ ٻہوں ضروری ہے۔
محمد عمر جعفر

چوہدری محمد عمر جعفر ہِک پاکستانی سیاست دان ہِن. جئیں مئی 2013 توں مئی 2018 تئیں پنجاب دی صوبائی اسمبلی دے رکن دی حیثیت نال خدمات سرانجام ݙتین۔

## خاندانی پس منظر
انہیں دا تعلق ہِک سیاسی ٹَٻر نال ہِے۔ انہیں دے پیو، چوہدری محمد جعفر اقبال، وی ہِک سیاست دان ہَن تیں قومی اسمبلی دے رکن تیں ڈپٹی اسپیکر رہ چُکیے ہِن۔ انہیں دی ماء، بیگم عشرت اشرف وی قومی اسمبلی دی رکن رہ چُکی ہِن۔ انہیں دی بھیݨ، زیب جعفر وی صوبائی اسمبلی دی رکن ہِن۔

## تعلیم
اوں نے برطانیہ توں تعلیم حاصل کیتی۔ اوں نے سینٹ لارنس کالج، ریمزگیٹ توں جی سی ایس ای مکمل کیتا تیں لندن میٹروپولیٹن یونیورسٹی توں بزنس اکنامکس تیں فنانس وچ بی اے (آنرز) دی ڈگری حاصل کیتی۔

## سیاسی کیریئر
اوہ 2013 دے عام انتخابات وچ پنجاب صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے۔

ذاتی زندگی

اوہ ہِک کاروباری شخصیت تیں زمیندار ہِن۔ اوں نے تھائی لینڈ، سنگاپور، برطانیہ، امریکہ تیں فرانس دا سفر وی کیتا ہِے۔
زیب جعفر

زیب جعفر (اردو: زیب جعفر، کنوں) ہِک پاکستانی سیاست دان زنانی ہِن جہڑی اگست 2018ء کنوں پاکستان دی قومی اسمبلی دی رُکن ہِن۔انّھاں دا تعلق مسلم لیگ (ن) نال اے۔ اوہ اگست 2018ء توں پاکستان دی قومی اسمبلی دی رکن ہن۔ 
[link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Parliament_House,_Islamabad_-_panoramio.jpg|thumb|[:ur:مجلس_شوریٰ_پاکستان|پارلیمنٹ ہاؤس، اسلام آباد]]
ایندے توں پہلے اوہ جون 2013ء توں مئی 2018ء تائیں وی قومی اسمبلی دی رکن رہ چکی ہن۔ ایں توں علاوہ، 2008ء توں 2013ء تائیں اوہ پنجاب دی صوبائی اسمبلی دی رکن وی رہی ہن۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم

زیب جعفر پاکستان دے شہر حیدرآباد وچ بیگم عشرت اشرف تیں چوہدری جعفر اقبال دے گھر پیدا تھئی ہن۔ انہیں دی ابتدائی تعلیم کانوینٹ جیسس اینڈ ماری، مری توں تھئی، جیندے بعد 2001ء اچ کنیئرڈ کالج توں تعلیم حاصل کیتی۔ 2005ء وچ اوں نے لندن دی مڈلسیکس یونیورسٹی توں بین الاقوامی تعلقات وچ ایم اے دی ڈگری حاصل کیتی۔

## سیاسی سفر

زیب جعفر نے اپݨے سیاسی کیریئر دا آغاز 1997ء وچ رحیم یار خان دی ضلع کونسل دی وائس چیئرپرسن منتخب تھی کے کیتا۔

### 2002ء دے عام انتخابات:
زیب نے 2002ء دے عام انتخابات وچ حلقہ این اے۔176 (رحیم یار خان-2) توں مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دی حیثیت نال قومی اسمبلی دی نشست تیں الیکشن لڑیا پر اوہ کامیاب نہ تھی سگی۔ اوں نے 23,004 ووٹ حاصل کیتے ہن تیں ایہہ نشست پاکستان پیپلز پارٹی دے امیدوار سید تنویر حسین سید توں ہار گئی ہن۔ 

### 2013ء دے عام انتخابات:
زیب 2013ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب توں خواتین کیتے مخصوص نشستاں تے مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دی حیثیت نال قومی اسمبلی دی رکن منتخب تھئی ہن۔ 

### 2018ء دے عام انتخابات:
اوہ 2018ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب توں خواتین کیتے مخصوص نشست تے مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دی حیثیت نال قومی اسمبلی وچ ݙوجھی دفعہ منتخب تھیاں۔

## حوالے

ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:قومی اسمبلی پاکستان دیاں زنانیاں ارکان
ونکی:کنیئرڈ کالج دے فضلا
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی زنانیاں سیاست دان
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:پنجابی زنانیاں
مائزہ حمید؎

مائزہ حمید ہک پاکستانی سیاستدان ہن، جیہڑی پاکستان مسلم لیگ (ن) دی سرگرم رکن ہن۔ اوہ اگست 2018 توں پاکستان دی قومی اسمبلی دی رکن ہے۔ اینہہ توں پہلے اوہ جون 2013 توں مئی 2018 تک قومی اسمبلی دی رکن رہ چکی ہے تیں 2008 توں 2013 تک پنجاب دی صوبائی اسمبلی دی رکن وی رہی ہے۔

مائزہ حمید دی سیاسی زندگی دا آغاز 2008 وچ تھیا، جݙا اونہہ پنجاب دی صوبائی اسمبلی دی رکن منتخب تھئی۔ 2013 دے عام انتخابات وچ اوہ پنجاب توں تریمتیں کیتے مخصوص نشست تیں مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دے طور تے قومی اسمبلی دی رکن منتخب تھئی۔ جنوری 2017 وچ اوہ وفاقی پارلیمانی سیکرٹری برائے کیپٹل ایڈمنسٹریشن اینڈ ڈویلپمنٹ ڈویژن تعینات تھئی۔ 2018 دے عام انتخابات وچ اوہ ݙوجھی دفعہ قومی اسمبلی دی رکن منتخب تھئیں۔

مائزہ حمید ایک پڑھی لکھی سیاستدان ہے۔ اوہ لاہور سکول آف اکنامکس توں تعلیم حاصل کر چکی ہے۔ اوہ تریمتیں دے حقوق تے تعلیم دے فروغ کیتے کم کریندی پئی ہے۔
بحیرہ چکچی

بحیرہ چکچی بحر منجمد شمالی دا ہک حصہ ہے جیڑھا الاسکا (امریکہ) تیں سائبیریا (روس) دے آدھی اچ واقع ہے۔ اے بحر منجمد شمالی دے لمے حصے وچ واقع ہے۔ ایندا ناں چکچی قوم دے ناں تے رکھا گیا ہے جیڑھی ایں علاقے وچ رہندی ہے۔

## بحیرہ چکچی دیاں خاصیتاں:

### محل وقوع:
اے بحر منجمد شمالی دے مغربی حصے وچ واقع ہے۔ ایندے پچادھ وچ مشرقی سائبیرین سمندر، پوادھ وچ الاسکا، ابھے وچ آرکٹک سمندر اتے لمے وچ آبنائے بیرنگ ہے۔

### آبنائے بیرنگ:
بحیرہ چکچی تیں بحرالکاہل کوں آبنائے بیرنگ آپس وچ ملیندی ہے۔ اے آبنائے تقریباً 82 کلومیٹر (51 میل) چوڑی ہے۔

### رقبہ:
تقریباً 595,000 مربع کلومیٹر (230,000 مربع میل)۔

### گہرائی:
اوسط گہرائی تقریباً 77 میٹر (253 فٹ) ہے۔ اے بحر منجمد شمالی دے ٻئے سمندراں دے مقابلے وچ گھٹ گہرا ہے۔

### موسم:
اتھوں دا موسم ٻہوں سرد تیں سخت ہوندے۔ سردیاں وچ برف ڄم ویندی ہے تیں گرمیاں وچ وی درجہ حرارت گھٹ رہندے۔ اکثر اوقات اتھاں طوفان تیں دھند وی چھائی رہندی ہے۔

### حیاتیاتی تنوع:
بحیرہ چکچی سمندری حیات کیتے ٻہوں اہم ہے۔ اتھاں مچھلیاں دیاں کئی قسماں، سیل، والرس، قطبی ریچھ تیں سمندری پرندے پائے ویندن۔

## بحیرہ چکچی دی اہمیت:

### ماہی گیری:
اے علاقہ مچھلی گیری کیتے اہم ہے۔

### نقل و حمل:
گرمیاں دے مہینیاں وچ کجھ وقفے کیتے جہاز رانی وی کیتی ویندی ہے۔

### مقامی آبادی:
چکچی تیں ٻئی مقامی قوماں صدیاں توں ایں سمندر توں روزگار حاصل کریندیاں پئیاں ہن۔

### ماحولیاتی اہمیت:
اے علاقہ عالمی ماحولیاتی نظام دا ہک اہم حصہ ہے۔ اتھوں دے ماحول وچ تبدیلی پوری دنیا دے موسم تے اثر انداز تھی سگدی ہے۔

## مسائل:

### آب و ہوا دی تبدیلی:
عالمی حدت دی وجہ توں اتھوں دے ماحول تے وی اثر پئے ڳیا ہے، جیندے نال برف پگھلدی ہے تیں سمندر دی سطح بلند تھیندی ہے۔

آلودگی: سمندری آلودگی وی ہک وݙا مسئلہ ہے۔
ذکاء اشرف

چوہدری محمد ذکا اشرف ہِک پاکستانی انتظامی افسر ہِن جنہیں تِرئے مختلف دوریں وِچ پاکستان کرکٹ بورڈ دے چیئرمین دے طور تے خدمات انجام ݙِتیاں۔ اوہ 9 ستمبر 1952ء کوں ڄمییے ہن۔

ذکا اشرف ہِک گجر خاندان وِچ ڄمے، انہیں دے پیو چوہدری محمد اشرف ہَن، جیڑھے ذوالفقار علی بھٹو دے قریبی کاروباری تے پیپلز پارٹی دے بااثر سیاست دان ہَن۔ انہیں دا تعلق پنجاب دے ہِک روایتی صنعتی تے زمینداری خاندان نال ہِے۔ ذکا، پی ٹی آئی دے سینئر سیاست دان شفقت محمود تیں مسلم لیگ ن دے سینئر سیاست دان چوہدری جعفر اقبال گجر دے کزن وی ہِن۔

ذکا دا ذوالفقار علی بھٹو دی حکومت دے ویلے 1970ء توں پاکستان پیپلز پارٹی نال تعلق ہِے۔ کالج دے زمانے وِچ اوں نے مستقبل دے سیاست دان آصف علی زرداری نال قریبی تعلقات قائم کیتے۔ پیٹرو توں فارغ التحصیل تھیوݨ دے بعد، اوں نے بیچلر دی ڈگری گِھدی تیں ول اپݨے والد دے کاروبار وِچ شامل تھی ڳئے۔

اوں نے صادق پبلک اسکول، بہاولپور تیں کیڈٹ کالج پیٹرو توں تعلیم حاصل کیتی، جِتھوں ذکاء نے 1973ء وِچ گریجویشن کیتی۔

بطور چیئرمین پاکستان کرکٹ بورڈ، انہیں کوں صدر پاکستان نے 15 اکتوبر 2011ء کوں پاکستان کرکٹ بورڈ دا چیئرمین مقرر کیتا ہئی تیں 27 اکتوبر 2011ء کوں چارج سنبھالا ہئی۔ 10 فروری 2014ء کوں، پاکستان دے وزیر اعظم نواز شریف نے پی سی بی گورننگ بورڈ کوں تحلیل کر ݙِتا تیں انہیں کوں پی سی بی دی چیئرمین شپ توں برطرف کر ݙِتا۔

اگست 2012ء وِچ، اوہ ایشین کرکٹ کونسل دی ڈویلپمنٹ کمیٹی دے چیئرمین منتخب تھئے۔

28 مئی 2013ء کوں اسلام آباد ہائی کورٹ نے ذکا اشرف کوں پاکستان کرکٹ بورڈ دے چیئرمین دے طور تے کم کرݨ توں روک ݙِتا ہئی۔

15 جنوری 2014ء کوں اسلام آباد ہائی کورٹ نے ذکا اشرف کوں پاکستان کرکٹ بورڈ دے چیئرمین دے عہدے تے وَل بحال کر ݙِتا۔

جون 2023ء وِچ، انہیں کوں پاکستان پیپلز پارٹی نے نجم سیٹھی دے مقابلے وِچ چیئرمین پی سی بی دے عہدے کیتے نامزد کیتا ہئی۔ 20 جون 2023ء کوں نجم سیٹھی نے پی سی بی دی چیئرمین شپ دی دوڑ توں دستبرداری دا اعلان کیتا۔ ایں ݙینہہ ذکا اشرف کوں پاکستان کرکٹ بورڈ بورڈ آف گورنرز دا رکن مقرر کیتا گیا۔ 6 جولائی 2023ء کوں، انہاں نے نجم سیٹھی دی جاء گِھدی تیں پاکستان کرکٹ بورڈ دے چیئرمین دے طور تے اپݨا کردار سنبھالا۔

19 جنوری 2024ء کوں، انہاں نے مینجمنٹ کمیٹی دے چیئرمین تیں بورڈ آف گورنر دے ارکان دے عہدے توں استعفیٰ ݙے ݙِتا۔
بیگم خورشید مرزا

بیگم خورشید مرزا برصغیر پاک و ہند دی ہک مشہور اداکارہ ہَن۔ اوں نے فلماں دے نال نال ٹیلی ویژن تے وی کم کیتا۔ 

## ابتدائی حالات تے تعلیم
بیگم خورشید مرزا 4 مارچ 1918ء کوں علی گڑھ وچ پیدا تھئی۔ اُنہیں دا اصل ناں خورشید جہاں ہئی۔ اُنہیں دا تعلق ہک تعلیم یافتہ ٹَٻر نال ہئی۔ اُنہاں دے پیو شیخ عبداللہ ہَن، جِئیں نے علی گڑھ وچ مسلم گرلز کالج بݨایا۔

## فنی زندگی
بیگم خورشید مرزا نے اپݨے فنی کیریئر دا آغاز فلماں نال کیتا۔ اُنہاں نے 1930ء دے ݙھہاکے وچ کئی ہندی فلماں وچ کم کیتا۔ اُنہیں دی مشہور فلماں وچ "جیون پربھات" (1937ء)، "بھابھی" (1938ء) تے "نیا سنسار" (1941ء) شامل ہِن۔ فلماں وچ اُنہیں دا ناں رینوکا دیوی ہوندا ہئی۔

تقسیم ہند دے بعد، بیگم خورشید مرزا پاکستان آ ڳئی تیں ریڈیو پاکستان نال وابستہ تھی ڳئی۔ اُوں نے 1960ء دے ݙھہاکے وچ پاکستان ٹیلی ویژن (پی ٹی وی) تے وی کم شروع کیتا۔ اُنہیں دے مشہور ٹی وی ڈرامیاں وچ "کرن کہانی"، "زیر زبر پیش" تے "انکل عرفی" شامل ہِن۔

بیگم خورشید مرزا ہک ورسٹائل اداکارہ ہَن۔ اُوں سنجیدہ تے مزاحیہ، ݙوہاں طرح دے کردار ادا کیتے۔ اُنہاں دی اداکاری کوں ہمیشہ پسند کیتا گیا۔

## اعزازات
بیگم خورشید مرزا کوں اُنہیں دی فنی خدمات دے اعتراف وچ کئی اعزازات نال نوازا گیا۔ اُنہیں کوں 1985ء وچ حکومت پاکستان دی طرفوں تمغہ حسن کارکردگی وی ݙتا گیا۔

## وفات
بیگم خورشید مرزا 8 فروری 1989ء کوں لاہور وچ وفات پا ڳئی۔ اُنہیں کوں لاہور وچ سپرد خاک کیتا ڳیا۔

بیگم خورشید مرزا دی فنی خدمات کوں ہمیشہ یاد رکھیا ویسی۔ اُوں اپݨی اداکاری نال کئی نسلاں کوں متاثر کیتا۔

## حوالے

ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:کشمیری نژاد پاکستانی شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹی وی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
چوہدری جعفر اقبال گجر

چوہدری جعفر اقبال گجر ہِک پاکستانی سیاستدان ہِن اوں نے 1988ء توں 1993ء تئیں پنجاب دی صوبائی اسمبلی دے رکن تیں 1993ء توں 1999ء تئیں پاکستان دی قومی اسمبلی دے رکن دی حیثیت نال خِدمت انجام ݙِتی۔ اُوں نے 1997ء توں 2001ء تئیں قومی اسمبلی دے ڈپٹی اسپیکر تیں 2013ء توں 2015ء تئیں سینیٹ آف پاکستان دے رکن دے طور تے وی خِدمات سرانجام ݙِتیاں۔ پنجاب اسمبلی دے رکن دی حیثیت نال اپݨے دور وِچ، اُوں نے صوبائی پنجاب کابینہ وِچ پہلے وزیرِ اعلیٰ دے مشیر تیں بعد وِچ پنجاب دے وزیرِ صحت دے طور تے خِدمت کیتی۔

## خاندان
اُنہاں دی شادی بیگم عشرت اشرف نال تھئی تیں اوندی دی ہِک دھی زیب جعفر تیں ہِک پُتر چوہدری محمد عمر جعفر ہِن۔ انہیں دے ساتھی سیاستدان شفقت محمود تیں ذکاء اشرف انہیں دے کزن ہِن۔

## سیاسی کیریئر
اوہ 1988ء دے پاکستانی عام انتخابات وِچ حلقہ پی پی 237 (رحیم یار خان-VI) توں اسلامی جمہوری اتحاد دے اُمیدوار دے طور تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی کیتے چُݨے ڳئے۔ انہاں نے 37,849 ووٹ حاصل کیتے تیں پاکستان پیپلز پارٹی دے اُمیدوار عرفان عبداللہ کوں ہَرایا۔پنجاب اسمبلی دے رکن دی حیثیت نال اپݨے دور وِچ، انہاں نے صوبائی پنجاب کابینہ وِچ وزیرِ اعلیٰ پنجاب، نواز شریف دے مشیر دی حیثیت نال خِدمات انجام ݙِتیاں۔اوہ 1990ء دے پاکستانی عام انتخابات وِچ حلقہ پی پی-237 (رحیم یار خان-VI) توں اسلامی جمہوری اتحاد دے اُمیدوار دے طور تے پنجاب دی صوبائی اسمبلی کیتے وَل چُݨے ڳئے۔ انہاں نے 48,651 ووٹ حاصل کیتے تیں پاکستان ڈیموکریٹک الائنس دے اُمیدوار محمد اسلم خان نارو کوں ہَرایا۔پنجاب اسمبلی دے ارکان دی حیثیت نال اپݨے دور وِچ انہاں نے صوبائی پنجاب کابینہ وِچ بطور صوبائی وزیرِ صحت پنجاب خِدمات انجام ݙِتیاں۔اوہ 1993ء دے پاکستانی عام انتخابات وِچ حلقہ این اے 149 (رحیم یار خان-III) توں پاکستان مسلم لیگ (ن) دے اُمیدوار دے طور تے پاکستان دی قومی اسمبلی کیتے چُݨے ڳئے۔ اُنہاں نے 79,720 ووٹ حاصل کیتے اَتے پیپلز پارٹی دے اُمیدوار ظفر اقبال وڑائچ کوں ہَرایا۔اوہ 1997ء دے پاکستانی عام انتخابات وِچ حلقہ NA-149 (رحیم یار خان-III) توں مسلم لیگ (ن) دے اُمیدوار دے طور تے وَل قومی اسمبلی کیتے چُݨے ڳئے۔ انہاں نے 76,201 ووٹ حاصل کیتے تیں پیپلز پارٹی دے اُمیدوار ظفر اقبال وڑائچ کوں ہَرایا۔اُنہاں نے فروری 1997ء توں اگست 2001ء تئیں قومی اسمبلی دے ڈپٹی سپیکر دے طور تے خِدمات انجام ݙِتیاں۔اوہ جنوری 2013ء وِچ سینیٹ آف پاکستان کیتے چُݨے ڳئے۔ جِتھاں اُنہاں نے مارچ 2015ء وِچ ریٹائرمنٹ تئیں خِدمات انجام ݙِتیاں۔
شفقت محمود

شفقت محمود ہِک پاکستانی سیاست دان ہِن جنہیں دا تعلق پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) نال ہِے۔ اُوہ 19 فروری 1950ء کوں پیدا تھئے۔ اُوہ قومی اسمبلی پاکستان دے جون 2013ء توں مئی 2023ء تئیں رکن ریہے۔ اُوہ عمران خان دی کابینہ اچ وزیر تعلیم تے قومی ورثہ دی خدمات سر انجام وی ݙے چکیے ہِن۔

شفقت محمود 19 فروری 1950ء کوں پیدا تھئے۔ اُوں نے 2013ء دے انتخابات اچ پنجاب دے حلقہ این اے۔126 توں پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) دی طرفوں الیکشن لڑیا ہئی تیں جیت تے قومی اسمبلی پاکستان دے جون 2013ء توں مئی 2018ء تئیں رکن ریہے۔
اُوں نے پاکستان عام انتخابات، 2013ء اچ پنجاب دے حلقہ این اے۔126 توں کامیابی حاصل کیتی ہئی۔
بحیرہ بیرنگ

بحیرہ بیرنگ بحر الکاہل دا ہک حصہ ہے۔ اے الاسکا (الاسکا، امریکہ دی ریاست) تیں روس دے مشرقی علاقے سائبیریا دے درمیان واقع ہے۔ ایندا ناں وائٹس بیرنگ دے ناں تے رکھا گیا ہے، جیڑھا ہک ڈینش مہم جو ہئی جئیں 1728ء وچ اینکوں دریافت کیتا ہئی۔

## بحیرہ بیرنگ دیاں اہم خاصیتاں

### محل وقوع:
اے بحر الکاہل دے شمالی حصے وچ واقع ہے، الاسکا تیں سائبیریا دے درمیان۔

### آب و ہوا:
اتھوں دی آب و ہوا ٹھڈی تیں سخت ہوندی ہے۔ سردیاں وچ برف جم ویندی ہے تیں گرمیاں وچ وی موسم ٹھڈا رہندا ہے۔

### سمندری حیات:
بحیرہ بیرنگ سمندری حیات نال مالا مال ہے۔ اتھاں مچھلیاں، سیل، وہیل اتے ٻئے کئی سمندری جانور پائے ویندن۔ مچھلیاں دی تیں توں اتھوں دے لوکاں دا ذریعہ معاش ماہی گیری ہے۔

### معاشی اہمیت:
ماہی گیری دے علاوہ، بحیرہ بیرنگ بحری تجارت کیتے وی اہم ہے۔ روس تیں امریکہ دے درمیان تجارت ایں سمندر دے ذریعے تھیندی ہے۔

### ماحولیاتی مسائل:
آلودگی تیں موسمیاتی تبدیلیاں دی وجہ توں بحیرہ بیرنگ کوں کئی ماحولیاتی مسئلیاں دا سامݨا ہے۔

### ٻئی معلومات :
بحیرہ بیرنگ دی گہرائی اوسطاً 1500 میٹر ہے۔

بیرنگ آبنائے بحیرہ بیرنگ کوں بحر منجمد شمالی (Arctic Ocean) نال ملیندی ہے۔

اتھو دے جزائر وچ کمانڈر جزائر تیں دیومیڈ جزائر مشہور ہن۔

بحیرہ بیرنگ ہک اہم سمندری علاقہ ہے جیڑھا نہ صرف سمندری حیات دا مرکز ہے بلکہ روس اتے امریکہ کیتے تجارتی اہمیت وی رکھدے۔
فضل بن حارث

ام فضل، جنہیں دا اصلی ناں لبابہ بنت حارث ہئی، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دی چاچی تیں حضرت عباس بن عبدالمطلب رضی اللہ عنہ دی زوجہ ہن۔ انہیں دا شمار شروع وچ اسلام قبول کرݨ آلی تریمتیں وچ تھیندے۔ 

## نسب تے خاندان:
انہیں دا ناں لبابہ تے کنیت ام فضل اے۔

انہیں دے پیو حارث بن حزن بن بجیر بن الہزم بن رویبہ بن عبداللہ بن ہلال بن عامر بن صعصعہ الہلالیہ ہن۔

انہیں دی ماء ہند بنت عوف بن زہیر ہن۔

انہیں دیا بھیݨیں وچ میمونہ بنت حارث (رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دی زوجہ)، اسماء بنت عمیس (حضرت جعفر طیار دی زوجہ) تیں سلمیٰ بنت عمیس (حضرت حمزہ دی زوجہ) شامل ہن۔ ایویں انہیں خاندان ٻہوں معزز تے اہم شخصیات تے مشتمل ہئی۔

## اسلام قبول کرݨ:
انہیں ہجرت مدینہ توں پہلے اسلام قبول کیتا۔

ابن سعد دے مطابق انہیں حضرت خدیجہ رضی اللہ عنہا دے بعد اسلام قبول کرݨ آلی عورتاں وچوں ہک ہن۔

## خواب تے حضرت حسین دی پیدائش:
روایات وچ آندے کہ انہیں ہک خواب ݙٹھا ہئی جیں دی تعبیر رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے اے ݙسائی ہئی کہ حضرت فاطمہ دا پتر پیدا تھیسی جیندی پرورش ام فضل کریسی۔ ایں دے مطابق حضرت حسین رضی اللہ عنہ دی پیدائش دے بعد ام. فضل انہیں دی پرورش کیتی۔

## احادیث وچ ذکر:
ام فضل کنوں متعدد احادیث مروی ہن جنہاں وچوں ہک مشہور حدیث حضرت حسین دے بچپن نال متعلق اے جیں وچ انہیں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے کپڑیاں تے پیشاب کر ݙتا ہئی۔

ہک ٻئی حدیث وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے ام فضل تے اوندی بھیݨیں (میمونہ، اسماء تے سلمیٰ) کوں مومن قرار ݙتا۔

## حجۃ الوداع:
ام فضل رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے نال حجۃ الوداع وچ شرکت کیتی۔ عرفہ دے ݙینھ جݙاں لوکاں کوں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے روزے دے بارے وچ شک تھیا تاں ام فضل آپ صلی اللہ علیہ وسلم کوں کھیر پیش کیتا جینکوں آپ نے نوش فرمایا تے لوکاں دا شک دور تھیا۔

## فضل و کمال:
انہیں کنوں 30 احادیث مروی ہن۔

ام فضل عابدہ تے زاہدہ ہن۔ سوموار تیں خمیس دا روزہ رکھدی ہن۔

## وفات:
انہیں دی وفات حضرت عثمان غنی رضی اللہ عنہ دے دورِ خلافت وچ تھئی۔

## اولاد:
انہیں دے پتراں وچ فضل بن عباس، عبداللہ بن عباس، عبیداللہ بن عباس تے قثم بن عباس شامل ہن۔ حضرت عبداللہ بن عباس رضی اللہ عنہما جلیل القدر صحابی تے مفسر قرآن ہن۔
قریش

قریش عرب دا ہک مشہور تے معزز قبیلہ ہئی جیہڑا مکہ مکرمہ وچ آباد ہئی۔ اے قبیلہ نہ صرف عرب بلکہ پوری دنیا دی تاریخ وچ اہم مقام رکھدے۔ ایندی وجہ اے ہے کہ پیغمبرِ اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم دا تعلق اینہہ قبیلے نال ہئی۔

## قریش دا معنیٰ:
لفظ "قریش" دے معنیٰ دے بارے وچ مختلف روایات ہن۔ کجھ دے مطابق ایندا مطلب "جمع کرنا" ہے، کیونکہ قصی بن کلاب نے مختلف قبیلیاں کوں مکہ وچ جمع کیتا ہئی۔ کجھ دے مطابق اے ہک سمندری مخلوق دا ناں ہے جیہڑی طاقتور ہوندی ہے، تیں قریش قبیلے دی بہادری دی وجہ توں ایندا ناں پئے ڳیا۔

## قریش دا نسب:
قریش دا نسب نضر بن کنانہ نال ملدا ہے جیہڑا حضرت اسماعیل علیہ السلام دی اولاد وچوں ہن۔ قصی بن کلاب قریش دے ہک مشہور سردار ہن ڄئیں نے مکہ دے انتظامات سنبھالیے تیں خانہ کعبہ دی تولیت حاصل کیتی۔

## قریش دیاں شاخاں:
قریش دی کئی شاخاں ہن جنہاں وچوں کڄھ مشہور اے ہن:

بنو ہاشم: اے شاخ سب توں زیادہ مشہور ہے کیونکہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم دا تعلق اینہہ شاخ نال ہئی۔

بنو امیہ: اے شاخ وی طاقتور ہئی تے ایندے وچوں وی کئی مشہور شخصیات پیدا تھیاں۔

بنو مخزوم، بنو تیم، بنو عدی وغیرہ وی قریش دیاں اہم شاخاں ہن۔

## اسلام وچ قریش دا مقام:
اسلام دے ظہور توں پہلے وی قریش دا عرب وچ خاص مقام ہئی۔ خانہ کعبہ دی تولیت انہیں دے کول ہئی جیہڑا پورے عرب دا مذہبی مرکز ہئی۔ اسلام دے بعد قریش دی اہمیت مزید ودھ گئی کیونکہ پیغمبرِ اسلام صلی اللہ علیہ وسلم دا تعلق اینہہ قبیلے نال ہئی۔ شروع وچ قریش نے اسلام دی سخت مخالفت کیتی لیکن بعد وچ اکثریت نے اسلام قبول کر گھدا۔
احمد بن ابراہیم دورقی

او تبع تابعی ہَن تیں ابتدائی حنبلی عالماں وِچ شمار تھیندے ہَن۔اُنہیں دا پورا نسب ایویں ہے: احمد بن ابراہیم بن کثیر بن زید بن افلح بن منصور بن مزاحم ابو عبد اللہ العبدی الدورقی۔او ١٦٨ ہجری بمطابق ٧٨٤ عیسوی وِچ پیدا تھئے۔او مشہور حافظ حدیث یعقوب الدورقی دے بھرا ہَن تیں معروف ثقہ محدث تیں راوی عبد اللہ بن احمد الدورقی دے پیو ہَن۔

"دورق" عربی زبان دا لفظ ہے جیڑھا زاہدیں تیں عابدیں دی خاص ٹوپی کُوں آہدن۔ احمد بن ابراہیم اینہہ ٹوپی دی تجارت کریندے ہَن، اِیں واسطے اُنہیں دی نسبت "دورقی" ہے۔ کُجھ لوکیں دا ایہ وی آکھݨ ہے کہ اُنہیں دے پیو ابراہیم بن کثیر ٻہوں عبادت گزار تیں زاہد ہَن، اِیں واسطے اوں زمانے وِچ جیڑھے عابد تے زاہد ہوندے ہَن اُنہیں کُوں دورقی آکھیا ویندا ہا۔

## استاد حدیث
احمد بن ابراہیم نے مندرجہ ذیل استاداں کولوں حدیث دی تعلیم حاصل کیتی:

اسماعیل 

یزید بن زریع

جریر بن عبد الحمید

حفص بن غیاث

وکیع

ابن فضیل

یزید بن ہارون

اسحاق الازرق

بہز بن اسد

ہشیم بن بشیر

## شاگرد حدیث
اُنہیں کولوں مندرجہ ذیل لوکاں نے حدیث روایت کیتی ہے:

مسلم (صحیح مسلم دے مؤلف)

ابو داود (سنن ابو داود دے مؤلف)

ترمذی (سنن ترمذی دے مؤلف)

ابن ماجہ (سنن ابن ماجہ دے مؤلف)

ہیثم بن خلف الدوری

محمد بن محمد بن بدر باہلی

ابو القاسم البغوی

ابن صاعد

بقی بن مخلد

ابو یعلیٰ موصلی

ابن ابی الدنیا

## وفات
اُنہیں دی وفات ٢١ شعبان ٢٤٦ ہجری بمطابق ٩ نومبر ٨٦٠ عیسوی کُوں عراق دے شہر سامراء وِچ ٨٠ سال دی عمر وِچ تھئی۔
شمس الدین ذہبی

امام شمس الدین الذہبی (ڄم: 5 اکتوبر 1274ء — وفات: 3 فروری 1348ء) ہک مشہور عرب محدث تیں مؤرخ ہَن۔

## ڄم
امام ذہبی دا پورا ناں ایویں ہے: حافظ شمس الدین ابو عبد اللہ محمد بن احمد بن عثمان بن قايماز ذهبی دمشقی ترکمانی شافعی۔ امام ذہبی 3 ربیع الثانی 673ھ مطابق 5 اکتوبر 1274ء کوں کفربطنا، دمشق وِچ ڄمیے۔

## ابتدائی زندگی
شام وِچ تعلیم حاصل کیتی تیں ساری زندگی تصنیف و تالیف وِچ گزاری۔ اُچے درجے دے مؤرخین تیں محدثین وِچ اُنہیں دا شمار تھیندے تیں او ڈھیر ساریاں کتاباں دے مصنف ہَن۔ دمشق تیں قاہرہ وِچ درس و تدریس دے فرائض وی انجام ڈتے۔

## استاد
ابن دقیق العید، یوسف بن عبد الرحمن المزی، علم الدین البرزالی، ابن تیمیہ، ابو بکر بن عبد الحکم اُنہیں دے استاد ہَن۔

## وفات تیں تدفین
امام ذہبی 3 ذوالقعدۃ 748ھ 1348ء کوں وفات پا گئے تیں دمشق وِچ دفن ہِن۔

## تصانیف
تاریخ الاسلام و الطبقات المشاہیر و الاعلام۔ عرب دی وݙی تاریخ۔

تذکرۃ الحفاظ۔ علم اسماء الرجال تے تصنیف

میزان الاعتدال فی نقد الرجال۔ علم اسماء الرجال تے تصنیف

سیر اعلام النبلاء۔

سیر أعلام النبلا، 25 جلداں۔

طبقات القراء

طبقات الحفاظ

المثبت فی الاسماء و الانساب

نبا الرجال

تہذيب التہذيب

اختصار سنن البيہقی

تنقيح احاديث التعليق ابن جوزی

المستحلی اختصار المحلی

المقتنى فی الضعفاء

اختصار المستدرك للحاكم

اختصار تاريخ الخطيب

توقيف اهل التوفيق۔ مناقب ابو بکر صدیق

نعم السمر۔ سیرت حضرت عمر

التبيان۔ مناقب حضرت عثمان

فتح الطالب۔ اخبار علی ابن ابی طالب

معجم اشياخه

اختصار كتاب الجهاد ابن عساكر

ما بعد الموت

ھالة البدر
سلطان عبدالحمید

سلطان عبدالحمید عثمانی سلطنت دے 34ویں سلطان ہَن، جنہیں نے 1876ء توں گھِن کے 1909ء تئیں حکومت کیتی۔ اُنہیں دا دور حکومت عثمانی سلطنت دے زوال دا ویلا ہئی، جݙاں سلطنت کوں اندرونی تے بیرونی مسئلیاں دا سامݨا ہئی۔

## سلطان عبدالحمید دے بارے اہم معلومات:
**ڄم** : 21 ستمبر 1842ء، استنبول، عثمانی سلطنت

**وفات:** 10 فروری 1918ء، استنبول، عثمانی سلطنت

**دور حکومت**: 1876ء – 1909ء

**والد**: سلطان عبدالمجید اول

**والدہ**: ترِمسگان قادین

## سلطان عبدالحمید دا دور حکومت:
اُنہیں دے دور حکومت کوں ݙو حصیاں وِچ ونڈیا ون٘ڄ سڳدے:

### پہلا دور (1876ء – 1878ء):
اِیں دور وِچ اُوں نے آئینی بادشاہت قائم کیتی تے پہلا عثمانی آئین جاری کیتا۔ پر روسی جنگ (1877ء-1878ء) دے بعد اُوں نے پارلیمنٹ معطل کر ݙتی تے براہِ راست حکومت شروع کر ݙتی۔

### ݙوجھا دور (1878ء – 1909ء):
اِیں دور کوں "استبدادی دور" وی آکھیا ویندے۔ اِیں دور وِچ سلطان دی مکمل گرفت حکومت تے رہی تے سخت سینسرشپ نافذ رہی۔ پر اِیں دور وِچ تعلیم، ریلوے، تے ٹیلی گراف دے شعبیاں وِچ ٻہوں ترقی تھئی۔

## سلطان عبدالحمید دے اہم کم:

#### تعلیم دی ترقی:
اُنہیں دے دور وِچ ٻہوں سارے نویں سکول تے یونیورسٹیاں بݨیاں۔

#### ریلوے دی تعمیر:
سلطنت دے مختلف حصیاں کوں ریلوے لائناں نال جوڑیا ڳیا۔

#### ٹیلی گراف نیٹ ورک:
ٹیلی گراف دے ذریعے سلطنت دے مختلف حصیاں وِچ رابطہ بہتر بݨایا ڳیا۔

## سلطان عبدالحمید دے مسئلے:

#### قومی تحریکاں:
سلطنت دے مختلف حصیاں وِچ آزادی دیاں تحریکاں شروع تھی ڳئیاں ہَن۔

#### معاشی مسائل:
سلطنت معاشی طور تے کمزور ہوندی ویندی پئی ہئی۔

#### بیرونی دباؤ:
یورپی طاقتاں سلطنت تے دباؤ ودھیندی پئیاں ہَن۔

## معزولی تے وفات:
1908ء دے نوجوان ترک انقلاب دے بعد سلطان عبدالحمید کوں 1909ء وِچ تخت توں لاہ ݙتا ڳیا تے اُنہیں کوں استنبول وِچ نظر بند کر ݙتا ڳیا۔ 10 فروری 1918ء کوں اُنہیں دی وفات تھئی۔

سلطان عبدالحمید ہک پیچیدہ شخصیت ہَن۔ کُجھ لوک اُنہیں کوں ہک ظالم حکمران سمجھدے ہَن جݙاں کہ کُجھ اُنہیں کوں ہک ذہین سیاستدان سمجھدے ہَن جئیں نے زوال پذیر سلطنت کوں کُجھ ویلے کیتے سنبھالݨ دی کوشش کیتی۔ اُنہیں دے دور حکومت دے بارے وِچ مختلف آراء موجود ہِن پر اِیں ڳالھ توں انکار نئیں کیتا ون٘ڄ سڳدا کہ اُنہیں دا دور عثمانی سلطنت دی تاریخ دا ہک اہم دور ہئی۔
جوگناکھیرا

جوگنا کھیرا آثار قدیمہ دا ہک ٹھیڑھ ہے جیڑھا سندھ وادی دی تہذیب دے چھیکڑی ہڑپہ جُڳ نال تعلق رکھیندا ہے۔ جوگنا کھیرا ضلع کروکشیترا، ہریانہ، ہندوستان وچ واقع ہے۔
ایں ٹھیڑھ توں ملݨ والیاں لبھتاں ہڑپہ دے ادھلے جُڳ دے نال نال پچھاترے جُڳ دے ویدک جُڳ نال تعلق رکھیندا ہے۔ رنگیل پک مٹی دے تھاں وچالے تے چھیکڑی ویدک جُڳ نال بھاند رکھیندے ہن۔ یعنی جݙاں کورو پنچالا سلطنت سندھ وادی دی تہذیب دے زوال دے بعد لمے ایشیا دی پہلی وݙی ریاست ہئی۔ 700 کنوں 500 قبل مسیح مہاجن پاڑا ریاستاں (مہاجن پاڑا ریاستاں کورو، پنچالا، متسیا، سوراسینا تے وتسا) تے بعد وچ مگدھ سلطنت دے عروج نال جڑیا ہویا ہے۔ بی بی لال تصدیق کریندا ہے جو مہا بھارت رنگیل خاکی تھانواں دے ٹھیڑھاں نال منسلک ہے۔ مہا بھارت وچ 900 قبل مسیح بھڑاند دا ذکر ہے۔
سرسوتی وادی وچ رنگیل خاکی برتناں دی ثقافت دا منڈھلا جُڳ ہے، جیویں جو کروکشیتر وچ ہاٹ (ہاتھیرا) وچ کھاٹی۔ ہتھیرا دی حفاظت انگریزی اکھر وی دی شکل والی ناڑی ہئی۔ ایں طراں دیاں ناڑیاں سرسوتی دریا تے جوگنا کھیر تے کونال وچ ملیاں ہن۔ 
یہ ثقافتیں گنگا-جمنا دوآب اُبھلے کالی پالش والے برتناں دے دور وچ مہاجن پاداس دے عروج کنوں پہلے عروج تے ہا۔

### کھاٹی
جوگنا کھیرا دی کھاٹی 2009 وچ تھئی ہئی تے تل وطنی لوک ایں جاہ دی اہمیت کنوں واقف نہ ہن۔ ایں جاہ توں برتناں دے ٹکڑے وی برآمد تھئے ہن۔ 

### تانبا پگھارݨ
جوگنا کھیرا وچ تانبے کوں پگھارݨ والیاں بٹھیاں ملیاں ہن۔ اتھاں ملݨ والیاں بٹھیاں وݙی طشتری وانگوں نظردیاں ہن۔ 

### ٹھیڑھ کوں نقصان
جولائی 2010 دے دوران ستلج جمنا لنک کینال وچ گھٹ پووݨ دی وجہ توں آوݨ والے لوڑھ نال ایں ٹھیڑھ کوں ٻہوں نقصان پہنچا ہا۔
ریشم

ریشم ہک قدرتی فائبر (ریشہ) ہے جیڑھا کیڑیاں توں حاصل تھیندے۔ اینکوں وݨ تے کپڑا وی بݨایا ون٘ڄ سڳدے۔ سب توں ودھیا قسم دا ریشم شہتوت دے درختاں تے پلݨ آلے کیڑیاں توں ملدے۔ اینکوں Bombyx mori آکھیا ویندے تے اینکوں تجارتی مقصد کیتے پالیا ویندے۔ ریشم دی چمک تیں خوبصورتی ایندے فائبراں دی خاص ساخت دی وجہ توں ہوندی ہے جیڑھی روشنی کوں مختلف زاوییاں تے کھِنݙا ݙیندی ہے۔

## ریشم دیاں قسماں:
شہتوت آلے ریشم دے علاوہ وی ریشم دیاں کئی جنگلی قسماں موجود ہِن پر اُنہیں کوں تجارتی طور تے نئیں پالیا ویندا۔ ایہ قسماں چین، جنوبی ایشیا تے یورپ وِچ استعمال تھیندیاں رہیاں ہِن پر تجارتی ریشم دے مقابلے وِچ اِنہیں دی پیداوار ٻہوں گھٹ ہوندی ہے۔ اِنہیں دے رنگ تیں بݨاون وِچ وی فرق ہوندا ہے۔ عام طور تے جنگلی ریشم دے کیڑے دا پتنگا کوکون توں نکلݨ ویلے اینکوں پہلے ای نقصان پہنچا چُکیا ہوندا ہے جیندے نال ریشم دے دھاگے چھوٹے بݨدِن۔ تجارتی مقصد کیتے پالے ون٘ڄݨ والے ریشمی کیڑے دے پیوپے کوں اُبلدے پاݨی وِچ پاء کے یا سوئ دی نوک چُبھاء کے مار ݙتا ویندے، اِیں طرح پورا کوکون ہک مکمل دھاگے دی شکل وِچ حاصل تھی ویندے۔ اِنہیں دھاگیاں توں بݨیا کپڑا مضبوط ہوندا ہے تیں اینکوں رنگݨ وی آسان ہوندا ہے۔

## ریشم دی تاریخ :
ریشم دی تاریخ 6000 قبل مسیح وِچ چین توں شروع تھیندی ہے۔ 3000 قبل مسیح وِچ چین وِچ ریشم یقیناً بݨ چُکیا ہئی۔ ہک روایت دے مطابق اِیں دا سہرا چینی شہنشاہ زی لنگ شی (Xi Ling-Shi) کوں ویندے۔ شروع وِچ ریشم دا استعمال بادشاہواں تئیں محدود ہئی۔ پر ویلے دے نال ریشم چینی تہذیب دا حصہ بݨ ڳیا تیں چین توں ای ایشیا تے باقی دنیا وِچ پھیل ڳیا۔

## ریشم دیاں خاصیتاں :

### مادی خاصیتاں:
ریشم ہلکا، چمکدار تے مضبوط ہوندا ہے۔ ایہ ٻہوں نرم تے ہموار وی ہوندا ہے۔

### کیمیائی خاصیتاں:
ریشم پروٹین توں بݨیا ہوندا ہے تے اینکوں رنگݨ آسان ہوندا ہے۔

### ریشم دا استعمال:
ریشم کپڑے بݨاوݨ کیتے استعمال تھیندے جیڑھے کہ قیمتی تے خوبصورت ہوندن۔ اِیندے علاوہ ریشم ٻئے کئی صنعتی استعمالات وِچ وی کم آندے۔

## ریشم دی پیداوار:
ریشم دے کیڑیاں کوں پال کے ریشم حاصل کیتا ویندے۔ اِیں عمل کوں Sericulture آکھیا ویندے۔

### افزائش:
ریشم دے کیڑیاں دے انڈیاں کوں شہتوت دے پتیاں تے رکھیا ویندے تاکہ او وݙے تھی سڳن۔

### ریشہ دا حصول:
جݙاں کیڑے کوکون بݨا گھِندن تاں اُنہیں کوں اُبلدے پاݨی وِچ پاء ݙتا ویندے تاکہ ریشم دے دھاگے کڈھے ون٘ڄ سڳن۔