open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نینسی ای شیپرڈ

نینسی ای شیپرڈ (ڄمݨ 1983) ابتدائی امریکی فوجی ہوائی جہاز دی ترقی دی تاریخ دان

نینسی ای شیپرڈ ابتدائی امریکی فوجی ہوائی جہاز دی ترقی دی تاریخ دی ہک وݙی ڄاݨ وند ہن ۔ انہاں اپݨی زندگی ابتدائی امریکی فوجی ہوائی جہازاں دی ترقی ، خاص طور تے انہاں دے ڈیزائن ، استعمال اتے فوجی حکمت عملی وچ انہاں دے کردار دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے ابتدائی امریکی فوجی ہوائی جہاز دی ترقی دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

شیپرڈ 1983 وچ ڄمے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے ابتدائی امریکی فوجی ہوائی جہازاں دی ترقی ، انہاں دے ڈیزائن ، انہاں دے استعمال اتے انہاں دے فوجی حکمت عملی وچ کردار تے مرکوز ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اوں دور دی تاریخ دا تفصیلی جائزہ پیش کریندیاں ہن ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو ابتدائی امریکی فوجی ہوائی جہازاں دی ترقی ہک اہم اتے ڳنجھل دور ہئی ، جیندے وچ کئی اہم تکنیکی اتے فوجی تبدیلیاں آئیاں ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو ابتدائی امریکی فوجی ہوائی جہازاں امریکی فوجی تاریخ تے گہرا اثر پایا ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو ابتدائی امریکی فوجی ہوائی جہازاں دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دے تکنیکی اتے فوجی عوامل کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو ابتدائی امریکی فوجی ہوائی جہازاں دی تاریخ اڄ وی امریکی فوجی تاریخ دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

نینسی ای شیپرڈ دی تحقیق ابتدائی امریکی فوجی ہوائی جہازاں دی ترقی دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا علمی انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں ابتدائی امریکی فوجی ہوائی جہازاں دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
شاہین آفریدی

شاہین شاہ آفریدی (ڄمݨ دی تاریخ: 6 اپریل 2000ء) ہک پاکستانی پیشہ ور کرکٹ کھݙاڑی ہے جیہڑا پاکستان دی قومی کرکٹ ٹیم کیتے فاسٹ باؤلر دے طور تے کھیݙدا ہے۔ انہاں نے اپریل 2018ء وچ پاکستان کیتے بین الاقوامی کریئر دا آغاز کیتا اتے دسمبر 2018ء وچ قومی ٹیم کیتے ٹیسٹ میچ وچ ڈیبیو کیتا۔ 2017ء وچ آفریدی کوں 6 فٹ 6 انچ 17 سالہ پاکستانی فاسٹ باؤلنگ ٹیلنٹ دے طور تے ڄاݨا ویندا ہے جیہڑا اوں وقت گیند بازی کر سڳدا ہے۔ 90 میل فی گھنٹہ اتے ایں دی وݙی مارݨ دی صلاحیت کیتے وی۔ او خود کوں ہک آل راؤنڈر سمجھدا ہے اتے بولنگ، بیٹنگ اتے فیلڈنگ وچ مہارت حاصل کرݨ دی کوشش کریندا ہے۔ اگست 2018ء وچ، او انہاں تیتری کھݙاڑیاں وچوں ہک ہئی جنہاں کوں پاکستان کرکٹ بورڈ نے 2018-19ء دے سیزن کیتے سینٹرل کنٹریکٹ نال نوازا ہئی۔ اگلے سال، آفریدی کوں سر گارفیلڈ سوبرز ٹرافی (سال دا بہترین کرکٹ کھلاڑی) نال نوازا ڳیا۔ آفریدی کوں 2021ء دے آخر وچ 2022ء پاکستان سپر لیگ کیتے لاہور قلندرز دا کپتان نامزد کیتا ڳیا ہئی۔ او جواد شنواری دے ٻہوں قریبی دوست ہن۔

## ٻیا ݙیکھو

* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* پاکستان قومی کرکٹ ٹیم
* پاکستان کے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیوں کی فہرست
* مڈل سیکس کاؤنٹی کرکٹ کلب کے کھلاڑیوں کی فہرست
* ہیمپشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب کے ٹوئنٹی 20 کھلاڑیوں کی فہرست

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
شاہد آفریدی

صاحبزادہ محمد شاہد خان آفریدی دا ناں پاکستان دے بہترین آل راؤنڈرز وچ آندا ہے۔ او پاکستان کرکٹ ٹیم دے کپتان وی رہ چکے ہن اتے آپ1 مارچ، 1977ء وچ خیبر ایجنسی وچ پیدا تھئے۔ 1996ء وچ کرکٹ دی دنیا وچ قدم رکھݨ آلے آفریدی بوم بوم آفریدی دے ناں نال وی پہچاݨے ویندن۔ انہاں کوں اے ناں بھارت دے معروف کرکٹ کھݙاڑی اتے کمنٹیٹر راوی شاستری نے ݙتا۔ آفریدی اپݨی جارحانہ بلے بازی دی بدولت پوری دنیا وچ پہچاݨے ویندن۔ اتے اِسی بدولت کئی ریکارڈ مثلاً سب توں زیادہ چھکیاں دا ریکارڈ اتے سب توں بہترین اسٹرائیک ریٹ دا ریکارڈ اپݨے ناں کر چکے ہن۔ حال ہی وچ کیتے ڳئے ہک سروے دے مطابق او پاکستان دے سب توں مشہور کھݙاڑی ہن۔ آفریدی نے 2011ء دے عالمی کپ وچ پاکستان کرکٹ ٹیم دی قیادت کیتی۔

### ہک روزہ کرکٹ وچ 5 ووکٹیں

## فلم

## اعزازات

## بین الاقوامی سنچریاں

### ٹیسٹ سنچریاں

### ہک روز کرکٹ وچ سنچریاں

## بین الاقوامی اعزازات

#### مرد میدان اعزاز

#### مقابلوں میں مرد میدان اعزاز

#### سیریز دا بہترین کھݙاڑی

#### مرد میدان اعزاز

## ٻیا ݙیکھو

* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* پاکستان قومی کرکٹ ٹیم
* پاکستان کے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیوں کی فہرست
* اولین ٹیسٹ میں پانچ وکٹ حاصل کرنے والے پاکستانی کھلاڑی
* میں ہوں شاہد آفریدی (فلم)
* ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب کے کھلاڑیوں کی فہرست
* ہیمپشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب کے ٹوئنٹی 20 کھلاڑیوں کی فہرست
* ہیمپشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب کے لسٹ اے کھلاڑیوں کی فہرست

## ٻاہرلے لنک
* شاہد آفریدی فین کلب
* شاہد آفریدی کا Cricinfo.com پر صفحہ
* شاہد آفریدی کی تیز ترین سینچری کی وڈیو
* کی پچ خراب کرنے والی وڈیو

* Q and A SPIN magazine, 2006
* آفریدی کی تین سو وکٹیں

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:کراچی دے کِھݙار
ونکی:ستارۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:پاکستانی یوٹیوبر
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
اعجاز اسلم

اعجاز اسلم ہک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار اتے ماڈل ہن۔

## ڈرامے

* کشکول
* کس دن میرا ویاہ ہووے گا
* ٹوپی ڈراما
* باندھی
* بُلبُلے
* دِلِ مُنتظر
* مُجھے اپنا بنا لو
* پرچھائیاں
* ماں
* بے وفائی
* میری ان سُنی کہانی
* شادی مبارک
* سیر دِل
* کیا میری شادی شاہ رُخ سے ہوگی
* تھوڑی خوشی تھوڑا غم
* تیرے لیے
* بانو بازار
* عِشق جنوں دیوانگی
* کھوئی کھوئی سی
* کہانی ایک رات کی
* پِھر یوں لَو ہوا
* کیسی ہیں دوریاں
* مِہندی
* میری زِندگی ہے تُو
* شِہرِ دِل کے دروازے
* بارش کے آنسو
* لمحہ
* تُم کہاں ہم کہاں
* سراب
* سِسکیاں
* رِشتے محبتوں کے
* دِل تو بھٹکے گا
* تیرے عِشق میں
* اے دشتِ جنوں
* بے زبان
* خواہشِ بے نام
* دوسری عورت
* دھڑکن
* بینڈ بجے گا
* ذرا سی بھول
* محبت کے رُقعے
* پُل صراط
* پچھتاوا
* ہم سے جدا نہ ہونا
* یاریاں
* میرا پہلا پیار
* دِل عِشق
* 123
* جب تک عِشق نہیں ہوتا

## فِلم

* راستہ (2016ء فلم)

## حوالہ جات

## بیرونی روابط

* 
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کشمیری نژاد پاکستانی شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:پاکستانی فیشن ڈیزائنر
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
تھیڈا سکوکپول

تھیڈا سکوکپول (ڄمݨ 1947) سماجیاتی تاریخ دی ڄاݨ وند

تھیڈا سکوکپول سماجیاتی تاریخ دی ہک وݙی ڄاݨ وند ہن ۔ انہاں اپݨی زندگی سماجی اداریاں دی تشکیل ، خاص طور تے ریاستاں اتے انقلابات دی تقابلی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے سماجیاتی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

سکوکپول 1947 وچ ڄمے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے ریاستاں دی تشکیل ، سماجی انقلابات اتے سماجی اداریاں دے تقابلی مطالعے تے مرکوز ہے ۔ انہاں دی کتاب "ریاستاں اتے سماجی انقلابات" (States and Social Revolutions) ایں موضوع تے ہک اہم کتاب ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو سماجی اداریاں دی تشکیل اتے انقلابات دے مطالعے کیتے تقابلی طریقہ ٻہوں اہم ہے ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو سماجی اداریاں دی تشکیل اتے انقلابات انسانی تاریخ تے گہرا اثر پایا ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو سماجیاتی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اداریاں اتے تقابلی طریقہ کوں استعمال کرݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو سماجیاتی تاریخ اڄ وی سماجیات دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

تھیڈا سکوکپول دی تحقیق سماجیاتی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا علمی انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں سماجیاتی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
فیصل قریشی (مزاحیہ اداکار)

فیصل قریشی ہک پاکستانی ٹیلی ویژن شخصیت، اداکار، ہدایت کار، مصنف، ڈراما پروڈیوسر اتے مزاح نگار ہن۔ او مزاحیہ ڈرامیں، سیٹ کامز، اشتہارات اتے میوزک ویڈیوز دی ہدایت کاری اتے تحریر کیتے مشہور ہن۔ خاص کر یو فون دے مزاحیہ اشتہارات۔     

## فلمیں

* *تیری میری لو اسٹوری* (2016) بطور ڈان راجو
* *طیفا ان ٹربل* (2018) بطور ٹونی
* *[[دی ڈونکی کنگ|ڈونکی کنگ]]* (2018) بریکنگ نیوز کے طور پر
* *کال ٹو ایکشن* (2020)
* *منی بیک گارنٹی* (2020)

## ٹیلی ویژن

## ٻیا ݙیکھو

* پاکستانی ٹیلی ویژن ڈائریکٹرز کی فہرست

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن ہدایت کار
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
فیصل قریشی (اداکار)

فیصل قریشی (ڄمݨ دی تاریخ: 26 اکتوبر 1973ء) پاکستانی اداکار، پروڈیوسر اتے ٹیلی ویژن میزبان ہن۔

## ٻاہرلے لنک

* 
* 
* 

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
رچرڈ سلوٹکن

رچرڈ سلوٹکن (ڄمݨ 1942) امریکی ثقافت دی تاریخ دا ڄاݨ وند

رچرڈ سلوٹکن امریکی ماحول اتے پچھمی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی امریکی پچھم دی تشکیل ، اتھوں دے ماحول اتے امریکی ثقافت وچ اتھوں دی اہمیت دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

سلوٹکن 1942 وچ ڄمے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے امریکی پچھم دی تشکیل ، اتھوں دے ماحول دے امریکی ثقافت تے اثرات اتے اتھوں دی تاریخی اہمیت تے مرکوز ہے ۔ انہاں دی کتاب "تجدید پیدائش دی تپش" (Regeneration Through Violence) ایں موضوع تے ہک اہم کتاب ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو امریکی پچھم دی تاریخ صرف زمین دی فتح دی تاریخ نئیں ، بھل ایہ امریکی ثقافت دی تشکیل دی تاریخ وی ہے ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو امریکی پچھم دے ماحول اتے اتھوں دی تاریخ امریکی سنڄاݨ تے گہرا اثر پایا ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو امریکی پچھم دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دے ماحول ، ثقافت اتے تاریخی عوامل کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو امریکی پچھم دی تاریخ اڄ وی امریکی تاریخ دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

رچرڈ سلوٹکن دی تحقیق امریکی ماحول اتے پچھم دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا علمی انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں امریکی پچھم دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
وحید مراد

وحید مراد (اردو: وحید مراد) (ڄمݨ دی تاریخ: 2 اکتوبر 1938ء - وفات دی تاریخ: 23 نومبر 1983ء) ہک نامور پاکستانی فلم اداکار، پروڈیوسر اتے اسکرپٹ رایٹر ہن۔ وحید مراد جنوبی ایشیا دے سب توں زیادہ مشہور اتے بااثر اداکاراں وچوں ہک سمجھے ویندے ہن۔ وحید مراد کراچی وچ پیدا تھئے ہن۔ او فلم تقسیم کار نثار مراد دے کلہے پتر ہن۔ وحید مراد نے کراچی گرامر اسکول توں ابتدائی تعلیم حاصل کیتی، Marie Colaco School کراچی توں میٹرک کیتا، ایس ایم آرٹس توں گریجویشن کیتا اتے ایں دے بعد کراچی یونیورسٹی توں انگریزی ادب وچ ماسٹرز کیتا۔ نومبر 2010ء وچ، انتقال دے 27 سال بعد، پاکستان دے صدر آصف علی زرداری نے ستارہ امتیاز ادب، فنون لطیفہ، کھیݙ، طب دے شعبیاں وچ ممتاز میرٹ کیتے نوازا۔

## حوالہ جات

## ٻاہرلے لنک

* 
* وحید مراد
* وحید مراد کے 101 حقائق
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:ترک نژاد پاکستانی شخصیتاں
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:سیالکوٹی شخصیتاں
ونکی:ستارۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی فلم ہدایت کار
ونکی:پاکستانی فلم پروڈیوسر
ونکی:پاکستانی اداکار
ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:کراچی وِچ فوت تھیوݨ آلیاں شخصیتاں
ڈگبی سمتھ

ڈگبی سمتھ (1935–2024) فوجی تاریخ دا ڄاݨ وند

ڈگبی سمتھ فوجی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی اٹھارہویں اتے انیہویں صدی دی یورپی فوجی تاریخ ، خاص طور تے نپولین دیاں جنگاں دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دی فوجی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

سمتھ 1935 وچ ڄمے اتے 2024 وچ فوت تھئے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے نپولین دیاں جنگاں ، اتھوں دی فوجی حکمت عملی ، اتھوں دے فوجی دستیاں اتے اتھوں دی جنگی میداناں تے مرکوز ہئی ۔ انہاں دیاں کتاباں اوں دور دی تاریخ دا تفصیلی جائزہ پیش کریندیاں ہن ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو اوں دور دی فوجی تاریخ صرف جنگاں دی تاریخ نئیں ، بھل ایہ اتھوں دے لوکاں دے تجربات دی تاریخ وی ہے ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو نپولین دیاں جنگاں یورپی تاریخ تے گہرا اثر پایا ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو اوں دور دی فوجی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دی فوجی حکمت عملی ، اتھوں دے فوجی دستیاں اتے اتھوں دے جنگی میداناں کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو اوں دور دی فوجی تاریخ اڄ وی یورپی تاریخ دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

ڈگبی سمتھ دی تحقیق اٹھارہویں اتے انیہویں صدی دی یورپی فوجی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا علمی انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں اوں دور دی فوجی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
علی رضا عابدی

سیدعلی رضا عابدی (ڄمݨ دی تاریخ: 6 جولائی 1972ء، وفات دی تاریخ: 25 دسمبر 2018ء) پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے جون 2013ء توں مئی 2018ء تک قومی اسمبلی پاکستان دے رکن رہے۔ انہاں دے پیو دا ناں سید اخلاق حسین عابدی ہے۔ 25 دسمبر 2018ء کوں کراچی وچ ݙو نامعلوم موٹر سائیکل سواراں نے خیابانِ غازی دے قریب انہاں دے گھر دے ٻاہر انہاں دی گاݙی تے فائرنگ کیتی، جیندے نتیجے وچ انہاں کوں کئی گولیاں لڳیاں اتے انہاں کوں شدید زخمی حالت وچ ہسپتال پی این ایس شفا ڳھن ونجیا ڳیا جتھاں او زخمیں دی تاب نہ لا سڳدے ہوئے دم تروڑ ڳئے۔ 

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:کراچی وِچ فوت تھیوݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
جین ایڈورڈ سمتھ

جین ایڈورڈ سمتھ (1932–2019) امریکی خارجہ پالیسی دی تاریخ دا ڄاݨ وند

جین ایڈورڈ سمتھ امریکی خارجہ پالیسی ، آئینی قانون اتے سوانح عمری دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی امریکی خارجہ پالیسی دی تشکیل ، آئینی قانون دی تشریح اتے اہم امریکی شخصیات دی سوانح عمری دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے ایں شعبے دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

سمتھ 1932 وچ ڄمے اتے 2019 وچ فوت تھئے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے امریکی خارجہ پالیسی دی تشکیل ، امریکی آئینی قانون دی تشریح اتے اہم امریکی شخصیات دی سوانح عمری تے مرکوز ہئی ۔ انہاں دیاں کتاباں "آیزن ہاور : جنگ وچ اتے امن وچ" (Eisenhower in War and Peace) اتے "فرانکلن ڈی روزویلٹ" (Franklin D Roosevelt) ایں موضوع تے اہم کتاباں ہن ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو امریکی خارجہ پالیسی ، آئینی قانون اتے اہم شخصیات دی زندگی امریکی تاریخ تے گہرا اثر پیندیاں ہن ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو امریکی خارجہ پالیسی اتے آئینی قانون دی تشریح امریکی سماج تے گہرا اثر پیندا ہے ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو ایں شعبے کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دے تاریخی ، قانونی اتے سیاسی عوامل کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو امریکی خارجہ پالیسی ، آئینی قانون اتے اہم شخصیات دی زندگی اڄ وی امریکی تاریخ دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

جین ایڈورڈ سمتھ دی تحقیق امریکی خارجہ پالیسی ، آئینی قانون اتے سوانح عمری دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے ایں شعبے دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا علمی انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں ایں شعبے کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
مولانا مرزا احمد علی

مولانا مرزا احمد علی، (ڄمݨ دی تاریخ: مارچ 1884ء - وفات دی تاریخ: 11 جون 1970ء) پاکستان وچ شیعہ عالم، محقق اتے مصنف ہن۔ مولانا مرزا احمد علی پاکستان دے مایہ ناز شیعہ عالم ہن جنہاں نے اپݨی مناظرانہ زندگی نال اکثریت کوں متاثر کیتا۔ آپ نے پنجاہ توں زائد کتاباں تصانیف کیتیاں اتے تمام عمر تبلیغ وچ سرگرداں رہے۔

## کتابیات

* مولانا عبد الحکیم شرف قادری: تذکرۂ اکابر اہلسنت۔

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
رچرڈ نورٹن سمتھ

رچرڈ نورٹن سمتھ (ڄمݨ 1953) امریکی صدارتی تاریخ دا ڄاݨ وند

رچرڈ نورٹن سمتھ امریکی صدارتی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی امریکی صدور دی سوانح عمری ، خاص طور تے انہاں دی سیاسی زندگی اتے انہاں دے دور حکومت دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے امریکی صدارتی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

سمتھ 1953 وچ ڄمے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے امریکی صدور دی سوانح عمری ، انہاں دی سیاسی زندگی اتے انہاں دے دور حکومت تے مرکوز ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں "پیٹریارک : جوزف پی کینیڈی اتے کینیڈی خاندان" (Patriarch : Joseph P Kennedy and the Kennedy Dynasty) اتے "تھامس ڈیوی" (Thomas E Dewey and His Times) ایں موضوع تے اہم کتاباں ہن ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو امریکی صدور دی زندگی اتے انہاں دا دور حکومت امریکی تاریخ تے گہرا اثر پیندے ہن ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو امریکی صدور دی سیاسی زندگی اتے انہاں دے فیصلے امریکی سماج تے گہرا اثر پیندے ہن ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو امریکی صدارتی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دے سیاسی ، سماجی اتے تاریخی عوامل کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو امریکی صدارتی تاریخ اڄ وی امریکی تاریخ دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

رچرڈ نورٹن سمتھ دی تحقیق امریکی صدارتی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا علمی انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں امریکی صدارتی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
محمد کرم شاہ

محمد کرم شاہ الازہری ہک صوفی و روحانی بزرگ 1971ء توں مسلسل حدیث شریف دی اہمیت نیز ایں دی فنی، آئینی اتے تشریعی حیثیت دے موضوع تے شاہکار کتاب سنت خیر الانام، فقہی، تاریخی، سیاسی، معاشی، معاشرتی اتے ٻئے اہم موضوعات تے متعدد مقالات و شذرات آپ علمی، روحانی اتے ملی خدمات دا منہ بولیندا ثبوت ہن۔ دارالعلوم محمدیہ غوثیہ بھیرہ شریف اتے ملک بھر وچ پھیلی ہوئی ایندیاں شاخاں دی صورت وچ بر صغیر دی بے نظیر علمی تحریک اتے معیاری دینی کتب دی اشاعت و ترویج دا عظیم اشاعتی ادارہ ضیاء القرآن پبلیکیشنز انہاں دے علاوہ ہن۔

## استاد

* حافظ دوست محمد صاحب
* حافظ مغل صا حب
* حافظ بیگ صاحب

* چوہدری ظفر احمد
* چوہدری جہاں داد
* فرمان شاہ
* قاضی محمد صدیق
* شیخ خورشید احمد

## حوالہ جات

ونکی:جامعہ پنجاب دے فضلا
ونکی:ستارۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
پیر فضل دین شاہ

پیر سید فضل دین شاہ قادری دا تعلق گولڑہ شریف دے سادات گیلانیہ نال ہئی۔ آپ پیر مہر علی شاہ دے پیو ماجد سید نذر دین شاہ دے مامیں ہن۔ سید فضل دین شاہ دا وصال 12 ذیقعد 1311ھ بمطابق 1892ء کوں ہک سو اٹھ ورھیاں دی عمر وچ تھیا۔ آپ مزار پیر مہر علی شاہ دے مزار دے شمال جنوب وچ مرجع خلائق ہے۔

## حوالہ جات
محمد سرفراز خان صفدر

مولانا محمد سرفراز خان صفدر ہک بلند پایہ عالم دین، مصنف، خطیب اتے مدرس ہن۔ آپ کوں قرآن و حدیث، فقہ و تصوف اتے علوم اسلامیہ وچ مہارت حاصل ہئی۔ انہاں دا شمار علمائے دیوبند وچ نمایاں حیثیت رکھیندے ہوئے کثیر التصانیف علما وچ ہوندا ہے۔ مولانا محمد سرفراز خان صفدر نے 5 مئی 2009ء کوں انتقال کیتا۔ انہاں دی نماز جنازہ گکھڑ ہائی اسکول دے گراونڈ وچ ادا کیتی ڳئی، جیندی امامت انہاں دے پتر مولانا زاہد الراشدی نے کیتی اتے تدفین انہاں دی وصیت دے مطابق گکھڑ دے عقبی غستان وچ کیتی ڳئی۔

## تصانیف

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ٹی سی سموٹ

ٹی سی سموٹ (ڄمݨ 1933) سکاٹش سماجی تاریخ دا ڄاݨ وند

ٹی سی سموٹ سکاٹش ماحولیاتی اتے سماجی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں اپݨی زندگی سکاٹ لینڈ دی ماحولیاتی اتے سماجی تبدیلیاں ، خاص طور تے اتھوں دے لوکاں دے تجربات اتے اتھوں دے قدرتی ماحول دی تحقیق کیتے وقف کر ݙتی ۔ انہاں دیاں لکھیل کتاباں اتے تحقیقی مقالے سکاٹ لینڈ دی تاریخ دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ 

سموٹ 1933 وچ ڄمے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے سکاٹ لینڈ دی ماحولیاتی تبدیلیاں ، اتھوں دے سماجی ڈھانچے اتے اتھوں دے لوکاں دے تجربات تے مرکوز ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں "سکاٹ لینڈ دے لوک 1560-1830" (A History of the Scottish People, 1560-1830) اتے "سکاٹ لینڈ دی ماحولیاتی تاریخ" (A History of the Scottish Environment) ایں موضوع تے اہم کتاباں ہن ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے زور ݙیندی ہے جو سکاٹ لینڈ دی تاریخ صرف سیاسی واقعات دی تاریخ نئیں ، بھل ایہ اتھوں دے لوکاں دے تجربات اتے اتھوں دے قدرتی ماحول دی تاریخ وی ہے ۔ 

انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو سکاٹ لینڈ دی ماحولیاتی اتے سماجی تبدیلیاں اتھوں دے سماج تے گہرا اثر پایا ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو سکاٹ لینڈ دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے اتھوں دے ماحولیاتی ، سماجی اتے تاریخی عوامل کوں سمجھݨا ضروری ہے ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ کوں وی سامݨے گھن آندی ہے جو سکاٹ لینڈ دی تاریخ اڄ وی سکاٹ لینڈ دی تاریخ دے طالب علماں کیتے اہم ہے ۔ 

ٹی سی سموٹ دی تحقیق سکاٹ لینڈ دی ماحولیاتی اتے سماجی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے تحقیقی مقالے اوں دور دے بارے وچ اساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھیندے ہن ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دا علمی انداز بیان انہاں کوں ایں شعبے دے ماہرین وچ ہک خاص مقام ݙیندا ہے ۔ انہاں دیاں کاوشاں سکاٹ لینڈ دی تاریخ کوں سمجھݨ اتے اتھوں دے لوکاں کوں اپݨے ماضی توں سکھݨ وچ ہمیشاں مددگار ثابت تھیندیاں رہسن ۔
عبدالقادر آزاد

حضرت مولانا ڈاکٹر سید محمد عبد القادر آزاد 1939ء کوں برصغیر پاک و ہند دی مشہور مجذوب شخصیت اتے پیر حضرت سید محمد سعید احمد شاہ پیرزادہ عرف پیر پٹھان، پیر افغانی دے ہاں پیدا تھئے۔ ولادت دے بعد آپ ناں سید عبد القادر آزاد تجویز کیتا ڳیا۔ جیویں ہی اے ٻال گود وچ آیا تاں خاندان دے ہر فرد نے آپ بارے پیران پیر حضرت شیخ عبد القادر جیلانیؒ دے سلسلہ تصوف دا وارث بݨݨ دی نوید ݙتی۔ آپ نے ابتدائی تعلیم اپݨے پیو محترم حضرت مولانا پیر سید محمد سعید احمد شاہ پیرزادہ توں حاصل کیتی۔ اعلیٰ تعلیم حاصل کر کے مدرسہ قاسم العلوم ملتان توں سند فراغت حاصل کیتی۔ مولانا ڈاکٹر سید محمد عبد القادر آزاد زندگی بھر علم و حکمت دے حصول وچ منہمک رہے۔ آپ نے ’’حکیم الامت مجدد ملت مولانا اشرف علی تھانوی بحیثیت مفسر قران‘‘ وچ پی ایچ ڈی کر کے ڈاکٹریٹ دی سند حاصل کیتی۔ ریاست بہاولپور وچ آپ نے مرکزی درس گاہ اسلامی مشن توں تدریسی خدمات دی ابتدا کیتی۔ آپ ایں ادارہ دے مہتمم اتے پرنسپل دے فرائض وی سر انجام ݙیندے رہے۔ 1970ء وچ آپ لاہور تشریف ڳھن آئے اتے مشہور عالمگیری بادشاہی مسجد دی خطابت دے فرائض آپ سپرد کیتے ڳئے۔ یاد رہے جݙݨ توں بادشاہی مسجد لاہور اتے جامع مسجد دہلی مغل بادشاہاں نے تعمیر کیتیاں تݙݨ توں مغل بادشاہاں نے اے ݙونہیں مساجد پیر پٹھان پیر افغانی کبیرآلا شریف دے حوالے کر ݙتیاں کیونکہ پچھلے چوݙہ سو سالاں توں ایں خاندان دی دین اسلام کیتے خدمات قابل قدر ہن۔ عالمگیری بادشاہی مسجد دی امامت و خطابت سب توں زیادہ ڈاکٹر حضرت محمد عبد القادر آزاد دی ممد و معاون ثابت تھئی او انہاں دی بے نیازی سرچشمی اتے استغناء ہئی۔ انہاں نے دین دی خدمت کیتے اعلیٰ طبقیاں اتے جدید تعلیم یافتہ حضرات وچ تبلیغ و اصلاح دین کوں اپݨا نصب العین بݨایا۔ مولانا آزاد ہک محنتی اتے انتھک انسان ہن، بیکار ٻہوݨ انہاں کیتے امر محال ہئی۔ مولانا آزاد سادگی، نفاست، پاکیزگی متانت دا مزاج رکھیندے ہن۔ آپ انداز گفتگو دلکش، خندہ جبیں اتے زبان وچ مٹھاس ہئی۔ ضرورت منداں دا مجمع رہائش گاہ تے ہر وقت موجود رہندا، دسترخوان ہر وقت وچھا رہندا۔ کوئی سائل کوئی سفارشی سب کوں جیب وچ ہتھ پاء کے جیہڑا نکلدا مٹھی بند کر کے ݙے ݙیندے۔ جبہ اتے دستار آلے وی آپ دے کول آندے اتے شرٹ پتلون آلے سب دے نال محبت دا سلوک فرمیندے۔
ونکی:جامعہ قاسم العلوم دے فضلاء
لوئس لیو سنائڈر

لوئس لیو سنائڈر (1907-1993) جرمن قوم پرستی دی تاریخ دا ڄاݨ وند 

لوئس لیو سنائڈر (1907-1993) ہک امریکی تاریخ دان ہن جنھاں جرمن قوم پرستی اتے نازی ازم تے ٻہوں ودھ کم کیتا ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی ایں موضوع تے اہم منئے ویندن ۔ سنائڈر جرمن قوم پرستی دے ابھرݨ اتے ایندے نازی ازم وچ تبدیل تھیوݨ دے عمل دا نجھا تے تجزیہ کیتا ۔ انہاں ݙسایا جو جرمن قوم پرستی کیویں انہاں سیاسی ، سماجی اتے اقتصادی حالات دا نتیجہ ہئی جنھاں جرمنی دی پہلی عالمی جنگ دے بعد سامݨا کیتا ۔ 

سنائڈر دا منݨ ہا جو جرمن قوم پرستی وچ کجھ خاص خصوصیات ہن جنھاں اینکوں ݙوجھیاں قوماں دی قوم پرستی توں مختلف بݨایا ۔ انہاں خصوصیات وچوں ہک ہئی جرمن قوم دی عظمت دا تصور ، جیڑھا ایں ڳالھ تے زور ݙیندا ہا جو جرمن باقی ساریاں قوماں توں بہتر ہن ۔ ݙوجھی خصوصیت ہئی ایں ڳالھ تے یقین جو جرمن قوم کوں اپݨے "زندہ رہݨ دی جاہ" (Lebensraum) دی لوڑ ہے ۔ ایں تصور دا مطلب ہا جو جرمنی کوں اپݨی آبادی دے ودھݨ دے نال نال ٻاہرلے ملکاں وچ زمین تے قبضہ کرݨ دا حق ہے ۔ تریجھی خصوصیت ہئی ایں ڳالھ تے یقین جو جرمن قوم کوں ہک مضبوط لیڈر دی لوڑ ہے جیڑھا اینکوں عظمت دی طرف گھن ونڄے ۔ 

سنائڈر ایں ڳالھ تے زور ݙتا جو انہاں خصوصیات جرمن قوم پرستی کوں ہک خطرناک اتے جارحانہ نظریے وچ تبدیل کر ݙتا ۔ انہاں دا منݨ ہا جو نازی ازم جرمن قوم پرستی دا منطقی نتیجہ ہئی ۔ نازی ازم جرمن قوم پرستی دے انہاں تصورات کوں اپݨے مقاصد دے حصول کیتے استعمال کیتا ۔ انہاں جرمن قوم دی عظمت دے تصور کوں ایں ڳالھ کیتے استعمال کیتا جو انہاں ٻاہرلے ملکاں تے قبضہ کیتا ۔ انہاں "زندہ رہݨ دی جاہ" دے تصور کوں ایں ڳالھ کیتے استعمال کیتا جو انہاں مشرقی یورپ وچ جنگ شروع کیتی ۔ انہاں مضبوط لیڈر دے تصور کوں ایں ڳالھ کیتے استعمال کیتا جو انہاں ہٹلر کوں اپݨا لیڈر بݨایا ۔ 

سنائڈر دی تحقیق اڄ وی جرمن قوم پرستی اتے نازی ازم دے مطالعے کیتے اہم ہے ۔ انہاں دی کتاب "جرمن قوم پرستی دی کہانی" (The Story of German Nationalism) ایں موضوع تے ہک کلاسک کتاب منی ویندی ہے ۔
منظور احمد فیضی

مفتی منظور احمد فیضی اہلسنت و جماعت دے جید عالم دین ہن جیہڑے "بیہقیِ وقت" اتے "مناظرِ اعظم" جیہیں القاب نال ڄاݨے ویندے ہن۔ آپ نے مختلف علوم اپݨے پیو اتے غزالیِ زماں علامہ سید احمد سعید شاہ کاظمی توں حاصل کیتے اتے جامعہ اسلامیہ عربیہ انوار العلوم ملتان توں سند فراغت حاصل کیتی۔ آپ سلسلہ عالیہ چشتیہ نظامیہ وچ حضرت خواجہ فیض محمد شاہجمالی دے مرید اتے خلیفہ ہن، اتے ٻئے اکابرین توں وی خلافت حاصل کیتی۔ آپ علم و تقویٰ، روحانیت اتے عشقِ مصطفیٰﷺ دا پیکر ہن اتے باطل فرقیاں دے رد وچ نمایاں خدمات انجام ݙتیاں۔ آپ دی تصنیف "مقامِ رسولﷺ" ایں سلسلے وچ اہم ہے۔ تہاݙا وصال یکم جمادی الاخری 1427ھ کوں تھیا۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ٹموتھی ڈی سنائڈر

ٹموتھی ڈی سنائڈر (ڄمݨ 1969) یورپی تاریخ دان

ٹموتھی ڈی سنائڈر ہک امریکی تاریخ دان ہن ، جنھاں پوادھی یورپ دی تاریخ تے ٻہوں ودھ کم کیتا ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی ایں خطے دے مطالعے کیتے اہم منئے ویندن ۔ سنائڈر خاص طور تے پولینڈ ، یوکرین ، اتے بیلاروس دی تاریخ تے توجہ ݙتی ہے ۔ انہاں ایں ڳالھ تے زور ݙتا ہے جو انہاں ملکاں دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے ایں خطے دے ڳنجھل سیاسی اتے سماجی تعلقات کوں سمجھݨ ضروری ہے ۔ 

سنائڈر دا منݨ ہے جو پوادھی یورپ دی تاریخ کوں مغربی یورپ دی تاریخ توں انج نئیں ݙٹھا ونڄ سڳدا ۔ انہاں ایں ڳالھ تے زور ݙتا ہے جو پوادھی یورپ دی تاریخ دا مغربی یورپ دی تاریخ تے ٻہوں ودھ اثر پیا ہے ۔ انہاں ایں ڳالھ دا وی تجزیہ کیتا ہے جو کیویں پوادھی یورپ دی تاریخ ایں خطے دے اڄوکے سیاسی اتے سماجی حالات کوں تشکیل ݙتا ہے ۔ 

سنائڈر دی مشہور کتاب "بلڈ لینڈز : ہٹلر اتے سٹالن دے درمیان یورپ" (Bloodlands : Europe Between Hitler and Stalin) ایں خطے دی تاریخ دا ہک اہم مطالعہ ہے ۔ ایں کتاب وچ ، انہاں ݙسایا ہے جو کیویں ہٹلر اتے سٹالن دی آمریت پوادھی یورپ وچ لکھاں لوکاں دی جان گھدی ۔ انہاں ایں ڳالھ تے وی زور ݙتا ہے جو ایں خطے دی تاریخ کوں سمجھݨ کیتے ایں ڳالھ کوں سمجھݨ ضروری ہے جو کیویں انہاں آمریت ایں خطے دے لوکاں دیاں زندگیاں کوں متاثر کیتا ۔
ظہیر احسن شوق نیموی

علامہ ظہیر احسن شوق نیموی (ڄمݨ دی تاریخ: 4 جمادی الاولی 1278ھ، وفات دی تاریخ: 17 رمضان 1322ھ) ہک ممتاز ہندوستانی محدث، شاعر اتے فقیہ ہن جنہاں دیاں علمی و ادبی صلاحیتاں دا اعتراف نہ صرف ہندوستان بلکہ عالمی سطح تے وی کیتا ڳیا۔ انہاں دا نسب نامہ سیدنا ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ توں ونڄ ملدا ہے۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم اپݨی وستی اتے عظیم آباد وچ حاصل کیتی، ول غازی پور اتے لکھنؤ وچ مختلف استاداں توں تفسیر، حدیث، فقہ، اصول، منطق اتے طب دی تعلیم حاصل کیتی۔ لکھنؤ وچ انہاں نے شیخ عبدالحئی فرنگی محلی اتے حکیم باقر حسین لکھنوی توں استفادہ کیتا۔ فراغت دے بعد انہاں نے پٹنہ وچ طبابت دے نال تدریس اتے تصنیف دا سلسلہ جاری رکھا۔ شوق نیموی فطرتاً شاعر ہن اتے کم عمری توں ہی شعر آھدے ہن۔ لکھنؤ وچ شمشاد لکھنوی اتے تسلیم لکھنوی توں اصلاح ڳھدی اتے انہاں دی شاعری کوں پختگی ملی۔ مولانا ابوالکلام آزاد وی انہاں دے شاگرداں وچ شامل ہن۔ انہاں نے علم حدیث دے میدان وچ اپݨی تصنیف "آثار السنن" نال وݙا مقام حاصل کیتا، جیندا اعتراف مولانا خلیل احمد سہارنپوری اتے علامہ انور شاہ کشمیری جیہیں اکابرین نے وی کیتا۔ انہاں دیاں ٻئیاں تصانیف وچ "اوشحۃ الجید فی اثبات التقلید" اتے "یادگار وطن" (خود نوشت) شامل ہن۔

## تلامذہ
حکیم عبد الحق اختر حاجی پوری

محمد یوسف بسمل پٹنی

منشی محمد بشیر بکاکوتی

منشی امیر الدین تطہیر عالم گنجی

ابو الخیر خیر بھیروی

عبد العزیز راغب

معز الدین تفسیر پورنوی

امیر الحسن شاغل پٹنی

حسن مرتضی شفق گیاوی

خدا بخش طالب ملتانی

تفضل حسین کامل پٹنی

معین الحق کاہش گیاوی

عبد الشکور عرشی پٹنی

عبد السبحان مائل پٹنی

عبد الواسع مذاق پٹنی

محفوظ الحق واصل پٹنی

سید ناظر حسین واقف پٹنی

مرزا علی رضا ضیا عظیم آبادی

زبیر دہلوی

مولانا ابوالکلام آزاد

## حوالہ جات
البرٹ سوبول

البرٹ سوبول (1913-1982) انقلاب فرانس دی تاریخ دا ڄاݨ وند

البرٹ سوبول ، فرانس دے ہک وݙے مورخ ہن ، جنہاں دا کم انقلاب فرانس دے مطالعے اچ ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دا جنم 27 اپریل 1913 کوں الجزائر اچ تھیا ہا ، جݙاں او فرانس دی کالونی ہئی ۔ سوبول پیرس اچ تاریخ دی تعلیم حاصل کیتی اتے بعد اچ پیرس یونیورسٹی اچ پروفیسر بݨ ڳئے ۔ انہاں دی تحقیق خاص طور تے انقلاب فرانس دے سماجی اتے معاشی پہلوواں تے مرکوز ہئی ۔ 

سوبول مارکسی نقطہ نظر توں انقلاب دا تجزیہ کیتا اتے عام لوکاں ، خاص طور تے 'سان-کولوت' (Sans-culottes) دے کردار تے زور ݙتا ۔ انہاں دی کتاب "انقلاب فرانس دی تاریخ" (Histoire de la Révolution française) اڄ وی ایں موضوع تے ہک اہم کتاب سمجھی ویندی ہے ۔ سوبول ݙسایا کہ انقلاب صرف سیاسی تبدیلی نئیں ہئی ، بھل ہک سماجی انقلاب وی ہئی ، جئیں اچ عام لوکاں وݙا کردار ادا کیتا ۔ 

سوبول دی تحقیق ݙسایا کہ انقلاب دی وجہ صرف بادشاہ دی زیادتی یا اشرافیہ دا ظلم نئیں ہئی ، بھل معاشی اتے سماجی مسائل وی ہن ۔ انہاں ݙسایا کہ غریب لوکاں دی حالت ٻہوں خراب ہئی ، اتے انہاں انقلاب اچ ودھ چڑھ تے حصہ گھدا ۔ سوبول انقلاب دے مختلف ادوار دا تفصیلی مطالعہ کیتا اتے ݙسایا کہ ہر دور اچ مختلف سماجی گروہاں انقلاب کوں مختلف سمت ݙتی ۔ 

انہاں ݙسایا کہ انقلاب دے دوران ، خاص طور تے 'دہشت گردی دے دور' (Reign of Terror) اچ ، عام لوکاں وݙا کردار ادا کیتا ۔ انہاں ݙسایا کہ انقلاب فرانس دے سماج کوں ہمیشاں کیتے بدل ݙتا اتے جدید فرانس دی بنیاد رکھی ۔ 

سوبول دا کم اڄ وی انقلاب فرانس دے مطالعے اچ ٻہوں اہم سمجھا ویندا ہے ۔ انہاں انقلاب دے سماجی اتے معاشی پہلوواں کوں سمجھݨ اچ ٻہوں مدد کیتی ہے ۔ انہاں دی وفات 11 ستمبر 1982 کوں پیرس اچ تھئی ، پر انہاں دا کم اڄ وی زندہ ہے ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت اڄ تئیں انقلاب فرانس دے مطالعے دے طالب علماں کوں راہنمائی ݙیندی ہے ۔
انعام الحسن کاندھلوی

محمد انعام الحسن کاندھلوی (ڄمݨ دی تاریخ: 20 فروری 1918ء، وفات دی تاریخ: 10 جون 1995ء) ہک ممتاز بھارتی مسلم عالم دین ہن جنہاں نے 1965ء توں 1995ء تک تبلیغی جماعت دے امیر دی حیثیت نال خدمات انجام ݙتیاں۔ انہاں دا نسب نامہ نظام الدین اولیاء دے ہم عصر قاضی ضیاء الدین سنامی توں ونڄ ملدا ہے۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم اپݨے نانا حکیم عبد الحمید توں حاصل کیتی اتے ول مدرسہ کاشف العلوم نظام الدین دہلی اتے مظاہر علوم سہارنپور توں تعلیم مکمل کیتی۔ مولانا الیاس کاندھلوی دی وفات دے بعد، اکابرین دے مشورے نال انہاں کوں تبلیغی جماعت دا امیر مقرر کیتا ڳیا۔ انہاں نے 31 سال تک ایں تحریک دی رہنمائی کیتی اتے انہاں دے دور امارت وچ تبلیغی کم نے عالمی سطح تے مقبولیت حاصل کیتی۔ علمی اعتبار نال وی انہاں دا مقام بلند ہئی اتے انہاں دیاں آراء کوں شیخ الحدیث مولانا محمد زکریا نے اپݨی کتاب وچ نقل کیتا ہے۔ 10 جون 1995ء کوں انہاں دا انتقال تھیا اتے انہاں کوں نظام الدین وچ دفن کیتا ڳیا۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
شاہ صدر دین (یونین کونسل)

شاہ صدر دین (انگریزی: Shah Sadar Din) پاکستان دا ہک آباد مقام ہے اتے  پاکستان دی یونین کونسل ہے جیہڑا ضلع ڈیرہ غازی خان وچ واقع ہے۔ اے جاء سرائیکی ݙوہڑے دے بادشاہ احمد خان طارق دی جائے پیدائش اتے آخری آرامگاہ ہے۔۔

## تفصیلات
شاہ صدر دین دی مجموعی آبادی 116 میٹر سطح سمندر توں بلندی تے واقع ہے

## ٻیا ݙیکھو

* پاکستان
* فہرست پاکستان کے شہر

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
بستی ملوک

بستی ملوک، ملتان (انگریزی: Basti Malook, Multan) پاکستان دا ہک رہائشی علاقہ ہے جیہڑا پنجاب، پاکستان وچ واقع ہے۔

## '''تفصیلات'''
بستی ملوک ملتان دے مشہور مقامات وچوں ہک مقام ہے۔ ضلع ملتان دے جنوب وچ واقع اہم تجارتی مرکز وی ہے۔

بستی ملوک دے اہم تجارتی مراکز وچ الرحمان شاپنگ سنٹر اتے مدینہ مارکیٹ شامل ہن۔ اے شہر اسکولاں دے لحاظ نال ٻہوں مشہور ہے۔

## '''اہم تعلیمی ادارے'''
ایں چھوٹے جیہے شہر وچ 25 توں زائد اسکول ہن۔ بستی ملوک دے مشہور اسکولاں وچ عکراش ماڈل اسکول، ابن قاسم اسکول اینڈ کالج، فورٹ کیڈٹ اسکول اینڈ کالج، مجاہد ماڈل اسکول، دی ایجو کیٹرز، پی ایف اسکول، المعراج پبلک اسکول، دار ارقم، السراج اسکول اینڈ کالج، گورنمنٹ بوائز سکینڈری اسکول، عدنان افتخار پبلک اسکول، آکسفورڈ پائلٹ سکینڈری اسکول اتے طاہر پبلک اسکول شامل ہن۔

## ٻیا ݙیکھو

* پاکستان
* ملتان
* فہرست پاکستان کے شہر

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:متناسقات ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
بستی خیبر

خیبر سعودی عرب وچ مدینہ منورہ توں شمال دی طرف 95 میل دے فاصلے تے واقع ہک شہر ہے۔ قبل از اسلام اے علاقہ یہودیاں دا مسکن ہئی۔

**غزوہ خیبر**

خیبر کوں محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے 629ء وچ فتح کیتا ایندی تفصیل غزوہ خیبر دے مقالے وچ ݙٹھی ونج سڳدی ہے۔ ایں وستی وچ یہود دے چھ قلعے ہن جنہاں وچ قموص سب توں زیادہ مستحکم ہئی۔ عرب وچ اے مقام یہود دی قوت دا مرکز ہئی۔ 7 ھ وچ جݙݨ انہاں نے حضور صلی اللہ علیہ وسلم نال لڑݨ کیتے تیاری شروع کیتی تاں حضور صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے وی فوج جمع کیتی۔ ایں موقع تے آپ نے پہلی واری علم تیار کروائے اتے خاص علم جیہڑا حضرت عائشہ رضی اللہ تعالیٰ عنہا دی چادر توں بݨایا ڳیا ہئی حضرت علی کوں عطا فرمایا۔ مرحب پہلوان نے قموص دی مدافعت وچ سردھڑ دی بازی لڳا ݙتی۔ آخر وچ ویہہ ݙینہہ دے محاصرے دے بعد مرحب مارا ڳیا۔ اتے قلعہ حضرت علی دے ہتھوں فتح تھی ڳیا۔ یہودیاں نے مجبور تھی کے صلح کر ڳھدی۔ مزروعہ زمین تے یہودیاں دا قبضہ رہوݨ ݙتا ڳیا اتے اے شرط طے پاتی کہ پیدوار دا نصف ہر سال مسلماناں کوں ݙتا ویسی۔ خلیفہ ثانی حضرت عمر فاروق دے عہد وچ یہودیاں نے عہد شکنی کیتی تاں انہاں کوں عرب دی حدود توں ٻاہر کڈھ ݙتا ڳیا۔

## متعلقہ مضامین

* مدینہ منورہ
* غزوہ خیبر
وفد کنانہ

وفد کنانہ 9ھ وچ بارگاہ نبوی وچ حاضر تھیا۔

ایں وفد دے امیر کارواں واثلہ بن اسقع ہن۔ کجھ جاء تے ایں وفد دا ناں وفد واثلہ بن الاسقع اللیثی وی لکھیا ڳیا ہے اے سب لوک دربار رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم وچ اوں ویلے آئے جݙݨ تساں غزوہ تبوک دی تیاری فرمیندے پئے ہن۔ تساں نے صبح دی نماز نال ادا کیتی۔ آپ نے پچھا تساں کون ہو؟ تہاکوں کیا چیز ڳھن آئی ہے؟ اتے تہاݙی حاجت کیا ہے؟ انہاں نے اپݨا نسب ݙسایا اتے آکھیا کہ تہاݙی خدمت وچ اللہ اتے ایندے رسول تے ایمان ڳھن آوݨ کیتے حاضر تھیا ہوں۔ لہذا جیہڑا میں پسند کراں ایں تے میݙے توں بیعت ڳھن ڳھنو۔ آپ نے انہاں توں بیعت ڳھدی۔ او جݙݨ اپݨے گھر آلیاں وچ واپس ڳئے تاں انہاں دے والد نے آکھیا بخدا میں تہاݙے نال ڳالھ نا  کریساں اتے سواری مہیا کرݨ توں وی انکار کر ݙتا۔ انہاں دی بھیݨ نے گفتگو سݨی تاں ایمان ڳھن آئی اتے انہاں دا سامان درست کیتا۔ او رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے کول واپس آئے تاں پتہ چلا کہ آپ تبوک روانہ تھی چکے ہن۔ انہاں نے آکھیا کہ ہے جیہڑا میکوں وی نال سوار کر کے ڳھن ونجے میݙا مال غنیمت ایندا ہوسی۔ کعب بن عجرہ نے انہاں کوں اپݨے نال اوٹھ تے سوار کر ڳھدا، اتھوں تک کہ انہاں کوں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نال ملا ݙتا اتے اے تبوک وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نال حاضر تھئے۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے انہاں کوں خالد بن ولید دے نال اکیدر دی طرف بھیجا۔ اتھوں جݙݨ مال غنیمت حاصل تھیا تاں انہاں نے کعب بن عجرہ کوں ݙتا لیکن انہاں نے واپس کر ݙتا کہ میں نے اللہ دی رضا کیتے تہاکوں سوار کیتا ہئی۔

## حوالہ جات
ہرقل

"ہرقل" یا "ہرقل صغیر" 610ء توں 641ء تک قیصر بازنطینی روم ہئی۔ انگریزی وچ ایندا ناں ہیراکلیوس (Heraclius) ہے (یونانی: Ἡράκλειος, Iraklios; تقریباً 575 – 11 فروری 641ء)۔
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
سرشتہ تھل

سرشتہ تھل ضلع لیہ، پنجاب، پاکستان ہک یونین کونسل اتے آباد مقام ہے۔

## ضلع لیہ دیاں  ٻئیاں تحصیلاں

* تحصیل چوبارہ
* تحصیل کروڑ
* تحصیل چوک اعظم
* تحصیل فتح پور

## ٻیا ݙیکھو

* لیہ
* ضلع لیہ

## ٻاہرلے لنک

* ضلع لیہ کے بارے میں 

## حوالہ جات
مہاجرین

مہاجرین (عربی: المهاجرون) انہاں ابتدائی مسلماناں کوں آکھیا ویندا ہے جنہاں نے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی پیروی کریندے ہوئے انہاں دے نال (مکہ توں مدینہ دی طرف) ہجرت کیتی۔ مدینہ دے ابتدائی مسلمان انصار ("مددگار") دے ناں نال مشہور ہن۔

## مہاجرین دی تندیر

* محمد 
* علی ابن ابی طالب
* عمر ابن الخطاب 
* ابو بکر
* سلمان فارسی
* بلال ابن رباح
* خنیث بن حذیفہ
* ابوذر غفاری
* مقداد بن اسود
* عمار بن یاسر
* ابوبریدہ اسلمی
* خالد بن سعید

## ٻیا ݙیکھو

* مہاجر قوم
* المہاجرون
* اخوت اسلامی

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
مسجد الحسین

thumb|مسجد الحسین 2010
مسجد الحسین (ٻئے ناں: مسجد سیدنا الحسین، مسجد حسین، مسجد راس الحسین) قاہرہ، مصر دی ہک قدیم مسجد ہے جیہڑی 549ھ (1154ء) وچ تعمیر تھئی۔ تحقیق دے مطابق اے مسجد فاطمی خلفاء دے ہک غستان دی زمین تے تعمیر کیتی ڳئی۔ اے مسجد اپݨے تبرکات دی وجہ توں مشہور ہے مثلاً حضرت محمد ﷺ دی ݙاڑھی دے کجھ وال، انہاں دے کجھ کپڑے اتے ہک قدیم ترین قرآن دا مکمل مخطوطہ جیں دا تعلق حضرت عثمان رضی اللہ عنہ دے دور نال ہے اتے حضرت عثمان رضی اللہ عنہ دے ہتھ دا اتے حضرت علی ابن ابی طالب کرم اللہ وجہہ دے ہتھ دا لکھیا ہویا ہے۔ ایندے علاوہ اے مشہور ہے کہ امام حسین علیہ السلام دا سر مبارک جیہڑا اولاً دمشق، سوریہ وچ دفنایا ڳیا ہئی، اتھاں ڳھن آ کے دفنایا ڳیا مگر زیادہ روایات اے ہن کہ اے سرِ اقدس واپس کربلا، عراق ڳھن ونج کے دفنایا ڳیا ہئی۔ مسجد الحسین 549ھ (1154ء) وچ حضرت محمد ﷺ دے ݙوہترے امام حسین علیہ السلام دے ناں تے تعمیر تھئی۔ بعد وچ مسجد وچ او جاء شامل کر ݙتی ڳئی جتھاں مشہور روایات دے مطابق امام حسین علیہ السلام دا سر مبارک دفن ہئی۔ مسجد تے موجود کھٹی ہوئی تحریراں دے مطابق 634ھ (1237ء) وچ ہک مینار تعمیر کیتا ڳیا اتے مسجد وچ ستوناں دا اضافہ کیتا ڳیا۔ 1175ھ (1761-62ء) وچ امیر عبد الرحمٰن کتخدا نے مینار دے اُتے والے حصے اتے گنبد دی تعمیر کیتی۔ 1279ھ (1863ء) وچ خدیو اسماعیل نے مسجد کوں وسیع کیتا۔ کم 1290ھ (1873ء) تک جاری رہا۔ ہک نویں مینار دی تعمیر 1295ھ (1878ء) تک جاری رہی۔ مسجد وچ پنتالیس ستون ہن جیہڑے سنگِ مرمر توں بݨے ہن اتے چھت دے اندرونی حصہ تے مہنگی لکڑی دا کم ہے۔ محراب دی تعمیر و تزئین 1303ھ (1886ء) وچ کیتی ڳئی۔ مسجد وچ زبردست خطاطی اتے نقاشی ݙٹھی ونج سڳدی ہے جیں وچوں کجھ کافی قدیم ہے۔

## حوالہ جات

## بیرونی روابط

* یہاں دیکھیں: مسجد الحسین میں رکھی ہوئی حضرت محمد  سے منسوب سرمہ دانی کی تصویر جسے ایک چھوٹے سے صندوق میں محفوظ کیا گیا ہے۔
* طرزِ تعمیر سے متعلق ایک سائٹ پر مسجد الحسین کے بارے میں کچھ معلومات
مارن لیوین

مارن لین لیوائن (ڄمݨ دی تاریخ: 1970ء) ہک امریکی کاروباری تریمت ہن۔ او فروری 2023ء تک میٹا پلیٹ فارم (سابقہ فیس بک، انکارپوریٹڈ) وچ چیف بزنس آفیسر ہن۔ ایں توں پہلے او انسٹاگرام دی پہلی چیف آپریٹنگ آفیسر ہن۔ انہاں نے صدر باراک اوباما دے خصوصی اقتصادی پالیسی معاون دے طور تے وی خدمات انجام ݙتیاں۔ او قومی اقتصادی کونسل دی چیف آف اسٹاف ہن۔

## ٻیاݙیکھو
100 خواتین (بی بی سی)

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ماریہ زاخارووا

ماریا ولادیمیروونا زاخارووا (ڄمݨ دی تاریخ: 24 دسمبر 1975ء) روس دی تریمت سیاست دان ہن جیہڑیاں روسی فیڈریشن دی وزارت خارجہ دے شعبہ اطلاعات اتے پریس دی ڈائریکٹر دے طور تے کم کریندی ہن، او روسی فیڈریشن دی وزارت خارجہ دی ترجمان ہن۔ ایں دے کول تاریخی علوم وچ امیدوار دی ڈگری ہے جیہڑی پی ایچ ڈی دے روسی مساوی ہے۔

## حوالہ جات

ونکی:بی بی سی 100 زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
لبنیٰ تہتمونی

لبنیٰ حامد توفیق تہتمونی (ڄمݨ دی تاریخ: 24 جنوری 1976ء) اردن دی تریمت ماہر حیاتیات ہن جیہڑیاں ترقیاتی حیاتیات اتے کینسر دی تحقیق وچ اپݨے کم کیتے ڄاݨیاں ویندیاں ہن۔ او اردن دے شہر زرقا وچ ہاشمائٹ یونیورسٹی دے شعبہ حیاتیات اتے بائیو ٹیکنالوجی دی سربراہ ہن۔ اوں نے چھاتی دے کینسر تے اپݨے کم کیتے متعدد ایوارڈز جتیے ہن اتے عرب دنیا وچ نوجوان تریمتیں کوں سائنس وچ کیریئر دا انتخاب کرݨ دی اجازت ݙیوݨ کیتے ہک وکیل دے طور تے ڄاݨی ویندی ہے۔ 2016ء وچ او بی بی سی دی 100 تریمتیں وچ شامل ہن۔

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
لیلیان لینڈر

لیلیان لینڈر (ڄمݨ دی تاریخ: 1956ء) لبنانی نژاد برطانوی خاتون صحافی اتے نشریاتی ایگزیکٹو ہن جیہڑیاں بی بی سی ورلڈ سروس دے ڈائریکٹر دی حیثیت نال (2021ء تک) کم کریندی ہن۔ اوں نے 1989ء توں 2016ء دے وسط تک بی بی سی کیتے کم کیتا، او سروس وچ زباناں کیتے کنٹرولر بݨ ڳئی جتھاں او 27 زباناں وچ ریڈیو اتے ٹیلی ویژن دی نشریات دی ذمہ دار ہئی۔ اوں نے 2014ء وچ بی بی سی دے 100 زنانیاں دے منصوبے دا آغاز کیتا۔ نومبر 2016ء وچ انہاں کوں بی بی سی دی 100 خواتین وچ 2016ء دی متاثر کن اتے بااثر خواتین وچوں ہک دے طور تے شامل کیتا ڳیا ہئی - تھیم "دفاع" ہئی۔

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:برطانوی صحافی زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
اینا چیپمین

((روسی: А́нна Васи́льевна Ча́пман)‏; ڄمݨ دی تاریخ Anna Vasil’yevna Kushchyenko (روسی: А́нна Васи́льевна Кущенко)‏) ہک روسی شہری ہے جئیں نے شادی توں برطانوی شہریت حاصل کر ڳھدی۔ او نیویارک شہر وچ مقیم ہئی جݙݨ اینکوں نو ٻئے روسیاں دے نال 27 جون 2010ء کوں روسی فیڈریشن دے خفیہ ادارے دے تحت چلائے ونجݨ آلے جاسوسی محکمے نال تعلق دے شبہ وچ گرفتار کیتا ڳیا۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ہیلینا کینیڈی، بارونس کینیڈی آف دی شاز

ہیلینا این کینیڈی، بارونس کینیڈی آف دی شاز (ڄمݨ دی تاریخ: 12 مئی 1950ء) سکاٹش تریمت بیرسٹر براڈکاسٹر اتے ہاؤس آف لارڈز دی لیبر ممبر ہن۔ او 2011ء توں 2018ء تک مینسفیلڈ کالج، آکسفورڈ دی پرنسپل ہن۔ اے بینچر آف گرے ز ان، سگنیٹ دے اعزازی مصنف اتے تریمت اتے قانون تے کم کرݨ اتے اعلیٰ تعلیم وچ وسیع تر شرکت دے اعتراف وچ گلاسگو اتے ایڈنبرا سمیت کئی یونیورسٹیاں توں 42 اعزازی ڈگریاں حاصل کیتیاں ہن۔ او قانون دی اصلاحات دے تھنک ٹینک جسٹس دی صدر ہن اتے فی الحال انٹرنیشنل بار ایسوسی ایشن دے انسٹی ٹیوٹ آف ہیومن رائٹس دی ڈائریکٹر ہن۔

## ٻیا ݙیکھو

* 100 خواتین (بی بی سی)

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
نجلا المنگوش

نجلا محمد المنگوش (ڄمݨ دی تاریخ: 7 جون 1973ء) لیبیا دی تریمت سفارت کار اتے وکیل ہن۔ 15 مارچ 2021ء توں 28 اگست 2023ء کوں برخاست تھیوݨ تک عبد الحمید دبیبہ دی حکومت وچ لیبیا دی وزیر خارجہ ہن۔ المنگوش لیبیا دی پہلی تریمت وزیر خارجہ ہن اتے عرب دنیا وچ وزیر خارجہ دے عہدے تے فائز تھیوݨ آلی پنجویں تریمت ہن۔ 

## ٻیا ݙیکھو

* 100 خواتین (بی بی سی)

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:لندن دیاں ڄمان٘درو شخصیتاں
نیلسن ورنیک سوڈرے

نیلسن ورنیک سوڈرے (1911-1999) برازیل دی تاریخ دا ڄاݨ وند

نیلسن ورنیک سوڈرے ، برازیل دے ہک وݙے لکھاری ، مورخ اتے سیاسی سوجھواݨ ہن ۔ انہاں دا جنم 1911 اچ ریو ڈی جنیرو اچ تھیا ۔ سوڈرے برازیل دی ثقافتی تاریخ ، سیاسی تاریخ اتے ادب تے ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں دی لکھت اچ برازیل دی سماجی اتے معاشی ترقی تے خاص توجہ ݙتی ڳئی ۔ 

سوڈرے برازیل دی تاریخ کوں ہک تنقیدی نقطہ نظر نال ݙٹھا ۔ انہاں ݙسایا کہ برازیل دی تاریخ اچ غلامی اتے جاگیرداری دا ٻہوں وݙا اثر ہے ۔ انہاں برازیل دے عام لوکاں دی جدوجہد کوں وی بیان کیتا ۔ انہاں دی کتاب "برازیل دی تاریخ"برازیل دی مزدور تحریک دی تاریخ تے ہک اہم کتاب ہے ۔ 

سوڈرے برازیل دے ادب تے وی ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں برازیل دے لکھاریاں دی لکھت کوں سماجی اتے سیاسی تناظر اچ ݙٹھا ۔ انہاں برازیل دے ادب کوں برازیل دی سماجی اتے سیاسی تاریخ دا عکاس قرار ݙتا ۔ انہاں دی کتاب "برازیل دا ادب" برازیل دے ادب دی تاریخ تے ہک اہم کتاب ہے ۔ 

سوڈرے برازیل دی سیاست اچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں برازیل دی کمیونسٹ پارٹی دے رکن دی حیثیت نال کم کیتا ۔ انہاں برازیل اچ سماجی انصاف اتے جمہوریت دے حق اچ جدوجہد کیتی ۔ انہاں دی لکھت اتے تقریراں برازیل دی سیاست تے گہرا اثر پاتا ۔ 

نیلسن ورنیک سوڈرے 1999 اچ فوت تھئے ۔ انہاں دی لکھت اتے تحقیق اڄ وی برازیل دی تاریخ ، ادب اتے سیاست دے مطالعے اچ اہم سمجھی ویندی ہے ۔ انہاں دی لکھت برازیل دے لوکاں کوں اپݨی تاریخ اتے ثقافت کوں سمجھݨ اچ ٻہوں مدد کیتی ۔
پیٹ سدرن

پیٹ سدرن (ڄمݨ 1948) قدیم روم دی تاریخ دی ڄاݨ وند

پیٹ سدرن قدیم روم دی تاریخ دی ہک وݙی ڄاݨ وند ہے ۔ انہاں دا جنم 1948 اچ تھیا ۔ انہاں قدیم روم دی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں رومن فوج ، رومن شہنشاہواں اتے رومن معاشرے دے بارے اچ ہن ۔ 

سدرن رومن فوج دے بارے اچ ٻہوں تحقیق کیتی ہے ۔ انہاں دی کتاب "رومن فوج" (The Roman Army) ایں موضوع تے ہک اہم کتاب ہے ۔ ایں کتاب اچ انہاں رومن فوج دے بارے اچ ہر شے دا ذکر کیتا ہے ۔ انہاں ݙسایا کہ رومن فوج کیویں کم کریندی ہئی ، انہاں دے ہتھیار کیویں ہن اتے انہاں دی تربیت کیویں تھیندی ہئی ۔ 

سدرن رومن شہنشاہواں دے بارے اچ وی ٻہوں لکھیا ہے ۔ انہاں دی کتاب "رومن شہنشاہ" (The Roman Emperors) رومن شہنشاہواں دی زندگی اتے انہاں دے کم دے بارے اچ ہک اہم کتاب ہے ۔ ایں کتاب اچ انہاں رومن شہنشاہواں دے بارے اچ ہر شے دا ذکر کیتا ہے ۔ انہاں ݙسایا کہ رومن شہنشاہ کیویں حکومت کریندے ہن اتے انہاں دے فیصلے کیویں ہوندے ہن ۔ 

سدرن رومن معاشرے دے بارے اچ وی ٻہوں لکھیا ہے ۔ انہاں دی کتاب "رومن معاشرہ" (The Roman Society) رومن معاشرے دے بارے اچ ہک اہم کتاب ہے ۔ ایں کتاب اچ انہاں ݙسایا کہ رومن لوک کیویں راہندے ہن ، انہاں دے رواج کیویں ہن اتے انہاں دا مذہب کیویں ہئی ۔ 

سدرن دی لکھت آسان اتے سمجھݨ اچ آسان ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں عام لوکاں اتے محققاں ݙوہاں دے کم دیاں ہن ۔ انہاں قدیم روم دی تاریخ کوں سمجھݨ اچ ٻہوں مدد کیتی ہے ۔ انہاں دی تحقیق اڄ وی قدیم روم دی تاریخ دے طالب علماں کوں راہنمائی ݙیندی ہے ۔
ای لی سپینس

ای لی سپینس (ڄمݨ 1947) ٻیڑیاں دے ملبے دا ڄاݨ وند

ای لی سپینس ٻیڑیاں دے ملبے دے بارے اچ تحقیق کرݨ والا ہک وݙا محقق ہے ۔ انہاں دا جنم 1947 اچ تھیا ۔ انہاں اپݨی زندگی دا ٻہوں حصہ سمندر اچ ٻݙیاں ٻیڑیاں دی ڳول پھرول اچ لایا ہے ۔ انہاں کئی اہم ٻݙیاں ٻیڑیاں لبھیاں ہن ، جنھاں اچ "ایچ ایم ایس ہوسٹور" اتے "یو ایس ایس ہاؤسٽن" شامل ہن ۔ 

سپینس ٻݙیاں ٻیڑیاں دی ڳول پھرول دے بارے اچ ٻہوں لکھیا ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں ٻݙیاں ٻیڑیاں دی تاریخ اتے انہاں دی ڳول پھرول دے بارے اچ معلومات ݙیندیاں ہن ۔ انہاں ݙسایا ہے کہ ٻݙیاں ٻیڑیاں دی ڳول پھرول کیویں کریندے ہن اتے ایں کم اچ کنیاں مشکلاں ہوندیاں ہن ۔ 

سپینس ٻݙیاں ٻیڑیاں دی ڳول پھرول دے کم اچ کئی نویاں تکنیکاں وی ایجاد کیتیاں ہن ۔ انہاں دی تکنیکاں ٻݙیاں ٻیڑیاں دی ڳول پھرول دے کم کوں ٻہوں آسان بݨا ݙتا ہے ۔ انہاں دی تحقیق ٻݙیاں ٻیڑیاں دے بارے اچ ٻہوں نویں معلومات سامݨے آندیاں ہن ۔ 

سپینس ٻݙیاں ٻیڑیاں دی ڳول پھرول دے کم اچ ٻہوں کامیابی حاصل کیتی ہے ۔ انہاں کئی اہم ٻݙیاں ٻیڑیاں لبھیاں ہن ، جنھاں تاریخ دے بارے اچ نویں معلومات ݙتیاں ہن ۔ انہاں دی تحقیق اڄ وی ٻݙیاں ٻیڑیاں دی ڳول پھرول دے طالب علماں کوں راہنمائی ݙیندی ہے ۔ 

انہاں ٻݙیاں ٻیڑیاں دی ڳول پھرول دے ذریعے کئی تاریخی راز وی کھولئے ہن ۔ انہاں دی تحقیق ٻݙیاں ٻیڑیاں دی تاریخ کوں سمجھݨ اچ ٻہوں مدد کیتی ہے ۔
جوناتھن سپینس

جوناتھن سپینس (1936-2021) چین دی تاریخ دا ڄاݨ وند

جوناتھن سپینس چین دی تاریخ دا وݙا ڄاݨ وند ہئی ۔ او 1936 اچ ڄمیا اتے 2021 اچ فوت تھیا ۔ سپینس چین دی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ۔ اوندی لکھت چین دی ثقافت ، سیاست اتے سماج تے مرکوز ہئی ۔ 

سپینس دی سب توں مشہور کتاب "دی سرچ فار ماڈرن چائنا" (The Search for Modern China) ہئی ۔ ایں کتاب اچ اوں چین دی ستارہویں صدی توں ویہویں صدی تک دی تاریخ دا تفصیلی جائزہ گھدا ۔ اوں ݙسایا کہ چین اپݨے آپ کوں جدید دور اچ کیویں ڈھالیا ۔ 

سپینس چین دے بارے اچ ٻہوں ساری کتاباں لکھیاں ۔ اوندیاں کتاباں چین دی تاریخ کوں سمجھݨ اچ ٻہوں مدد کریندیاں ہن ۔ اوندی لکھت آسان اتے سمجھݨ اچ آسان ہئی ۔ اوں چین دی تاریخ کوں عام لوکاں تک پہنچایا ۔ 

سپینس چین دی ثقافت اتے سماج تے وی ٻہوں کم کیتا ۔ اوں ݙسایا کہ چین دے لوک کیویں راہندے ہن ، انہاں دے رواج کیویں ہن اتے انہاں دا مذہب کیویں ہئی ۔ اوں چین دی ثقافت کوں سمجھݨ اچ ٻہوں مدد کیتی ۔ 

سپینس چین دی سیاست تے وی ٻہوں کم کیتا ۔ اوں ݙسایا کہ چین دی حکومت کیویں کم کریندی ہئی اتے انہاں دے فیصلے کیویں ہوندے ہن ۔ اوں چین دی سیاست کوں سمجھݨ اچ ٻہوں مدد کیتی ۔ 

سپینس دی لکھت چین دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہئی ۔ اوں چین دی تاریخ کوں سمجھݨ اچ ٻہوں مدد کیتی ۔ اوندی تحقیق اڄ وی چین دی تاریخ دے طالب علماں کوں راہنمائی ݙیندی ہے ۔ اوندیاں کتاباں چین دی تاریخ کوں سمجھݨ اچ ٻہوں مدد کریندیاں ہن ۔
جوناتھن سپیربر

جوناتھن سپیربر (ڄمݨ 1952) یورپ دا امریکی تاریخ دان

جوناتھن سپیربر یورپ دی تاریخ دا امریکی مورخ ہے ۔ او 1952 اچ ڄمیا ۔ سپیربر انویہویں صدی دے یورپ دی تاریخ تے ٻہوں کم کیتا ہے ۔ انہاں دی لکھت جرمنی ، آسٹریا اتے فرانس دی تاریخ تے مرکوز ہے ۔ 

سپیربر دی سب توں مشہور کتاب "ریوولوشنز آف 1848" (The European Revolutions, 1848–1851) ہے ۔ ایں کتاب اچ اوں 1848 دے یورپی انقلاباں دا تفصیلی جائزہ گھدا ہے ۔ اوں ݙسایا کہ اوں دور دے انقلاباں یورپ دی سیاست اتے سماج کوں کیویں بدل ݙتا ۔ 

سپیربر انویہویں صدی دے یورپ دے بارے اچ ٻہوں ساری کتاباں لکھیاں ہن ۔ انہاں دیاں کتاباں اوں دور دی تاریخ کوں سمجھݨ اچ ٻہوں مدد کریندیاں ہن ۔ انہاں دی لکھت آسان اتے سمجھݨ اچ آسان ہے ۔ اوں یورپ دی تاریخ کوں عام لوکاں تک پہنچایا ہے ۔ 

سپیربر انویہویں صدی دے یورپ دے سماج اتے ثقافت تے وی ٻہوں کم کیتا ہے ۔ اوں ݙسایا کہ اوں دور دے لوک کیویں راہندے ہن ، انہاں دے رواج کیویں ہن اتے انہاں دا مذہب کیویں ہئی ۔ اوں یورپ دے سماج اتے ثقافت کوں سمجھݨ اچ ٻہوں مدد کیتی ۔ 

سپیربر انویہویں صدی دے یورپ دی سیاست تے وی ٻہوں کم کیتا ہے ۔ اوں ݙسایا کہ اوں دور دی حکومت کیویں کم کریندی ہئی اتے انہاں دے فیصلے کیویں ہوندے ہن ۔ اوں یورپ دی سیاست کوں سمجھݨ اچ ٻہوں مدد کیتی ۔ 

سپیربر دی لکھت یورپ دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ اوں یورپ دی تاریخ کوں سمجھݨ اچ ٻہوں مدد کیتی ہے ۔ انہاں دی تحقیق اڄ وی یورپ دی تاریخ دے طالب علماں کوں راہنمائی ݙیندی ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں یورپ دی تاریخ کوں سمجھݨ اچ ٻہوں مدد کریندیاں ہن ۔