قرامطی

قرامطی ہِک بے دِین فرقہ ہِے۔
## قرامطی
قرامطی ہِک اینجھا بے دِین فرقہ ہِے جین٘دے اُتے ٻئے مسلمان فرقیاں آلی کار شیعہ حضرات نے وی لعنت کِیتی ہِے۔ تلّے اَساں قرامطیاں دے اعتقاداں تے چانݨ پین٘دے ہِسے:
ایہ لوک عبد اللہ میمون ایرانی دے مَنّݨ آلے ہَن۔ جئیں ادیانِ عالم کوں مٹاوݨ دا تہیہ کر رکّھیا ہَئی۔ اُون٘دے مذہب دا خاصہ ایہ ہَئی جو سارے مذہب بے ہودہ ہِن۔ دُنیا اَتے آخرت وِچ نہ نیک عمل دی جزا ہِے نہ بد عملاں دی کوئی سزا۔ احمد قرمط اِیں عبد اللہ دا مُرید ہَئی۔ اُوں نے وحشی قوماں کوں جہڑے عقل کنوں وانجھے اَتے مذہب کنوں لا پرواہ ہَن آپݨے دین کَن سَݙّیا اَتے اعلان کِیتا جو:
# نماز دیاں صرف ٤ رکعاتاں ہِن۔ ݙُو سِجھ نِکلݨ کنوں پہلاں اَتے ݙُو سِجھ ٻُݙݨ کنوں پہلاں ادا کِیتے ون٘ڄِن۔
# بیت اللہ دے بجائے بیت المقدس کَن مُنہ کر کے نماز ادا کِیتی ونڄے۔ ایہو وجہ ہِے جو ابو طاہر سلیمان قرامطی نے ٣١٩ ہجری وِچ مکہ اُتے حملہ کر کے حرم وِچ رَت وہایا۔ بیت اللہ دا ٻُوہا تروڑ ݙِتّا، حجرِ اسود کوں پَٹ کے آپݨے مستقر ہجر کوں بھجوا ݙِتا، غلافِ کعبہ کوں لَہوا تے ٹوٹے ٹوٹے کروایا اَتے وَل آپݨے ٻیلیاں وِچ ونݙ ݙِٹّا۔ مکہ آلیاں کوں لُٹ گِھدّا، جہڑے حاجی حرمِ کعبہ وِچ عبادت وِچ رُدّھے ہوئے ہَن اُنّھاں کوں ڈرے مُتّوں قتل کر ݙِتّا۔ اَتے اُنّھاں دیاں لاشاں کوں زمزم دے کھوہ وِچ سَٹ ݙِتّا، باقیاں کوں جِتّھاں اُوہ مارے ڳئے ہَن اُتھائیں غسل، جنازے تے کفن مُتّوں پُور ݙِتّا۔ عبد اللہ المہدی کوں جہڑیلے انّھاں دیاں انّھاں معلون حرکتاں دا پتہ لڳیاں تاں اُنّھاں کوں کَھلّا ٻُڄّا کِیتُس۔ آپݨی سطوت تے شوکت کنوں ڈرایا، وَل کتھائیں اُنّھاں نے حجرِ اسود وَلدا منگوا تے دیوارِ کعبہ وِچ پھٻایا اَتے مکہ مکرمہ کنوں دفعہ تھئے۔ جہڑیلے جلم بن شیبان نے ٣٧٣ ہجری وِچ ملتان اُتے قبضہ کِیتا، تاں محمد بن قاسم دی مَسِیت بند کروا ݙِتّی، سورج مندر کوں سَٹ تے نوِیں مَسِیت اُون٘دے وِچ اُسروائی اَتے اُون٘دا رُخ بیت المقدس کَن کِیتا۔ جہڑے لوک ایہو جئیں ملحداں کوں شیعہ یا اسماعیلی آہدے ہوئے نِھیں تھکدے اَصل وِچ اُوہ اِیں فرقہ دے مذموم اعتقاداں کنوں بے خبر ہِن۔ 
# قرامطیاں دے مطابق سال وِچ صرف ݙُو روزے فرض ہِن یعنی مہر جان اَتے نیمروز دے ݙِینہہ۔ 
# شراب حرام، خمر حلال۔ 
# جنابت کنوں غسل کرݨ لازم کائے نِھیں۔ 
# جہڑے زانور دے ݙند اَتے کچلی ہووِن اُون٘دا کھاوݨ درست ہِے۔ 
# جُمعے دی بجائے اتوار یوم السبت ہِے۔

## قرامطیاں دے حملے
اِیں فرقے نے ٢٩٠ ہجری وِچ شام اُتے ہولناک حملہ کِیتا۔ ٣١١ ہجری وِچ کوفہ اَتے بصرہ کوں لُٹّیا۔ اَتے ٣١٩ ہجری وِچ مکہ مکرمہ دی سِلھ نال سِلھ وڄائی۔ وِیہہ ورھیاں تئیں ایہو جئیں مقدّش شہر کوں جین٘دی شان وِچ بلدۃ طیبۃ ورب غفور آیا ہِے اَتے جین٘دی اللہ سئین نے قرآن وِچ قسم کھادی ہِے۔ آپݨے ظلم تے سِتم دا نشانہ بݨائے رکّھیا۔
## ملتان قرامطیاں دی وَلھیٹ وِچ
قرامطی اسماعیلیاں دے ویس وِچ پورے سندھ اُتے چھا چُکّے ہَن۔ ملتان دا حاکم کیوں جو مذہباً اسماعیلی ہَئی اُوہ انّھاں دیاں سازشاں کنوں بے خبر ریہا۔ جلم بن شیبان ناں دے ہِک قرامطی سردار جہڑا ہِک مُد کنوں موقع دا تانگھی ہَئی اُوں نے ہِک رات آپݨے جتّھے نال اَچّݨ چیتی علویاں اُتے حملہ کر ݙِتّا۔ بے خبری دے عالم وِچ علوی آپݨے بچاء دا کوئی انتظام نہ کر سڳّے اَتے آپݨے ناں نہاد ہم مسلکاں دے ہَتّھوں شہید تھی ڳئے۔ سید ابو ظفر ندوی مؤلف تاریخ سندھ لکھین٘دے ہِن جو:-
"این٘ویں لڳدے جو جلم بن شیبان نے ملتان اُتے کوئی حملہ ٻاہروں نِھیں کِیتا بلکہ اندرونِ شہر بغاوت کرا کے آپ مدَتی بݨیا اَتے وَل سردار تھی ڳِیا۔"

## قرامطیاں دی جہد للبقا
محمود غزنوی نے جلم بِن شیبان دے پورے ٹَٻّر کوں غزنی سݙوا تے غور دے قِلعے وِچ نظر بند کر ݙِتّا ہَئی۔ محمود دے فوت تِھیوݨ تے جہڑیلے مسعود تخت تے ٻیٹھا تاں اُوں نے اِیں ٹٻّر دے لوکاں کوں جہڑے جِین٘دے رہ ڳئے ہَن، اَزاد کر ݙِتّا۔ ایہ ملتان وَل آئے۔ اَتے وَلا آپݨی حکومت بݨاوݨ دی کوشِت کرݨ لڳّے۔ این٘دے وِچ شیخ ابو الفتوح داؤد بن نصر دا ݙوترا عبد اللہ ڈھیر سرگرم ہَئی۔ اُوں نے اسماعیلیاں دی تائید تے حمایت حاصل کرݨا چاہی، پَر کیوں جو ہُݨ اُنّھاں دے اعتقاد ہر پاسے ظاہر تھی چُکّے ہَن۔ اِیں کِیتے اُوکوں کامیابی نہ تَھئی، کیوں جو اسماعیلیاں وِچ حکومت اَتے مذہبی عہدہ امام دی اجازت مُتُّوں کُئی نہ گِھن سڳدا ہَئی۔ اُنّھاں ݙیہاڑیاں اسماعیلیاں دا امام جبل دروز (شام) وِچ رہن٘دا ہَئی۔ اُوں نے اسماعیلیاں دی اَڳواݨی دا منصب شیخ سومرہ کوں ݙِتّا ہوئیا ہَئی۔ اُون٘دے بعد اُون٘دا چُھوہَر پال اڳواݨ مقرر تِھیا۔ دروزیاں دے امام نے این٘دے ناں جہڑا خط تحریر کِیتا ہَئی۔ اُون٘دا متن دا ہِک حِصّہ ایہ ہِے:-
"ملتان اَتے ہندوستان دے مؤحداں دے ناں عام طور تے اَتے شیخ ابن سومرہ راجہ پال دے ناں خاص طور تے ۔۔۔۔۔۔۔۔ اے معزز راجہ پال! آپݨے ٹٻّر کوں چا، مؤحدین اَتے داؤد اصغر کوں سچّے دِین وِچ وَلا تے مسعود نے جو اِیکوں حال وِچ ای قیذ کنوں اَتے غلامی کنوں اَزاد کِیتا ہِے، اُوہ اِیں وجہ کنوں ہِے تاں جو توں اِیں فرض کوں انجام ݙے سڳّیں۔ جہڑا تیکوں اُون٘دے بھݨینڄے عبد اللہ اَتے ملتان وِچ سارے باشندیاں دے خلاف انجام ݙیوݨ کِیتے مقرر کِیتا ڳِیا ہِے۔ تاں جو تقدیس اَتے توحید کوں مَنّݨ آلے جہالت، ضِد، سرکشی اَتے بغاوت آلی جماعت کنوں اَنج تھی ون٘ڄِن!"
اسماعیلیاں دے اِیں فرمان نال صاف ظاہر ہِے جو اُوہ قرامطیاں کوں جاہل، ضدی، سرکش اَتے باغی سمجھدے ہَن اَتے اُنّھاں دی کوشِت ہَئی جو قرامطی آپݨے بے ہودہ اعتقاداں کوں چھوڑ تے اسماعیلیہ مذہب وِچ وَل آوِن۔ اِیں کِیتے علامہ سیّد ابو ظفر ندوی لکھین٘دے ہِن جو:- "شیخ ابو الفتوح داؤد بن نصر دے ݙوترے عبد اللہ  دیاں ایہ سرگرمیاں اسماعیلیاں دے منشاء دے خلاف ہَن!"۔ 
تہوں قرامطیاں نے اندری اندر سازشاں جاری رکّھیاں اَتے ملتان دی کلیدی اَسامی اُتے چھا ڳئے۔ یعنی بظاہر ملتان سومراں دے قبضۂ اقتدار وِچ ہَئی، پَر عملاً اُوہے قرامطی این٘دے کالے چِٹّے دے مختار ہَن۔ مسعود دے بعد غزنہ دے تخت اُتے جِتّی فرمانروا ٻیٹھے، سارے دے سارے اَرام طلب اَتے عیش پرست ہَن، اِیں کِیتے ٻہوں سارا علاقہ اُنّھاں دے قبضے وِچّوں نِکّل ڳِیا۔ اَتے محمود غزنوی دا کُئی پُتر ملتان کَن بھال نہ پاء سڳّیا۔

## ٻِیا ݙیکھو
* ملتان دے مسلمان گورنر۔ 
* ملتان قرامطیاں دی ولھیٹ وچ۔
* جلم بِن شیبان۔ 

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتان اُتے حملے
ونکی:ملتانی مذاہب