پورھیت رمضان ارائیں

کربلا، سماجی مسائل تےنسیم بخاری دی غزل

ماء دھرتی تےماء ٻولی ݙوہیں ماء نال کنڈھیل ہن. دراصل ماء دھرتی تےماء ٻولی نال پیار ماء نال ای پیار ہوندے، اتےماء اللّہ دےبعد کائنات دا سب توں وݙا رشتہ اے. 
غیرت مند پُتر اُوں دھرتی نال اݨ کھٹ پیارکریندے جیڑھی دھرتی اتےاون٘دی ماء دےپیرچھاپیےکھڑےہون٘دن اینویں اُو ٻولی نال وی پیارتےاون٘دے وَدھارے دےترلےکرین٘دے. جیڑھی ٻولی وچ اونکوں ماء لوری ݙین٘دی اے. نسیم بخاری سیّد اے اتےسیّد تےغیرت دا اݨ تُرٹ رشتہ اے. اتےاےغیور سیّد ماء نال کنڈھیل ݙوہیں چیزاں ماء دھرتی تےماء ٻولی نال اݨ مُک پیار کرین٘دے. جین٘دا ثبوت انہاں شاعری اپݨی ماء ٻولی وچ کر تے ݙتے. 
میانوالی دی دھرتی سرائیکی زبان تےادب دےارتقا وچ ہمیش باقی خطےوان٘گوں اپݨا برابر دا حصہ ݙتے. سرائیکی مرثیہ، سرائیکی گیت نگاری وچ اےخطہ باقی سرائیکی وسبے کنوں ݙو قدم اڳوں رہ ڳئے. ایں خطےپچھوگ تےاجوک وچ نامور شاعرتےنثرنگار پیداکیتن. اڄوکےعہد دا ہک اہـم ناں سید نسیم بخاری اے. سیّدنسیم بخاری اجوکی غزل دا سرکڈھواں شاعر اے. ایں توں پہلےانہاں دی غزلیات تےمشتمل ہک مجموعہ "دِکھماٹ"منظرعام تےآچُکے. 
جتھاں توڑیں میں سمجھدا سیّدنسیم بخاری دی غزل وچ نِکےنِکےٻہوں سارے موضوع ملدِن پر انہاں دی غزل وچ ݙو وَڈےموضوع پاتےوین٘دن. ہک سرائیکی وسیب دےسماجی مسائل تےݙوجھا کربلا اے. میں اپݨی ڳالھ کوں انہاں ݙو موضوعات تئیں محدود رکھیساں. 
سماج دےمسائل دی عکاسی نسیم بخاری دی شاعری دا نشابُر پکھ اے. سماج وچ تھیوݨ والی تبدیلی تےسماجی رشتیں دی بھڄ تُرٹ، مدتاں توں اے راہوݨ والے لوکاں دی اڄوکےدور وچ ہک ݙوجھےنال بےچسی، نِکیاں نِکیاں ڳالھیں تےخون دےرشتیاں دا آپس وچ سماجی بائیکاٹ نسیم بخاری دی غزل وچ نشابُر ݙٹھا وَن٘ڄ سَڳین٘دے.. 

تیݙے اساݙے نسیمؔ رولےہن
تیݙی اساݙی جورشتہ داری ھے

اڄوکا عہد افراتفری، بےسکونی، دہشت، بےامنی تےبےسکونی دا عہد اے. موجودہ عہد وچ بندیاں دا سُکھ نال جیوݨ خواب اے. معاشرہ ݙکھ دا گھر بݨ ڳئے. چن٘د لوکاں سماج کوں دوزخ بݨا ݙتے. ہر کہیں اپݨی ادھ سِلھ دی مسیت چَھت کھڑائی اے. رل وسدیاں نال بندیاں دا سلوک اُکا چن٘ڳا کائنی. ہِک ݙوجھےنال ݙکھ سُکھ دی سان٘جھ ہووݨی چاہیدی ہئی پر اتھاں تاں ہِک ݙوجھے کنوں خیرصلاح وی نی پُچھی وین٘دی. نسیم بخاری وسبےکوں امن و آشتی تےصلح جوئی دا درس ݙین٘دے. اُو اپݨیاں وستیاں، ڳوٹھ تےشہراں وچ وڳاڑ تے بےامنی نی ݙیکھݨ چاہیدا. اُو رل وسدیاں کوں ہک مُٹھ ݙیکھݨ چاہیندے.. 

کڈاہیں خیر صلاح وی
گوان٘ڈی توں پُچھیندا ہے چن٘دے کیتے مسجد بݨ ڳئ
لیکن جاہ سرکاری نکلی
 
اڄوکے مسائل وچ دہشت گردی ہک وَݙا مسئلہ اے. مخلوق خدا بےجرم ماری وین٘دی پئی اے. شہراں بازار ایں دی تاں ڳالھ کائنی اللّہ دا گھر وی محفوظ کائنی. ڈرکنوں بندے ہُݨ اللّہ دے گھرکنوں وی نی ویندے. اےموجودہ عہد دا ٻہوں وَݙا المیہ اے. جیندا گھر امن تےسکون دا گھرہا بندیاں اُوں گھروچ بندے مارَݨ شروع کرݙتے. نسیم بخاری این٘دی عکاسی ٻہوں خوبصورت کیتی اے

خدایا اِتھاں وی قتل دا ہےخطرہ 
میں تیݙے گھروں تاں روندا ولا ہاں
کیہ تائیں اساں اکھیں نوٹ کےجیندےمردے راہسوں
ست اسمان دا بھار ہےسر تےہک اسمان تاں پھٹے

غربت ایویں تاں ہک عالمی مسئلہ ہےپرسرائیکی خطےوچ غربت دا ریشو باقی علاقیاں تُوں وَدھ ہے. این٘دیاں ٻہوں ساریاں وجوہات ہن. ایں سماجی مسئلےکوں نسیم بخاری اپݨی غزل دا موضوع بݨائے. سرائیکی خطہ جاگیرداری تےتُمن داری جئیں لعنت دی وَٹھ وچ ہے. راہندی سہن٘دی کسرموجودہ عہد وچ ایں علاقے وچ وݙیاں انڈسٹریاں دےہووَݨ دےنہ ہووَݨ دی غربت وچ وادھا کیتے. اِتھوں دےواسی غربت دی چَکّی وچ مدتاں توں پیہین٘دےپئن تےآوݨ والیاں نسلاں کوں ڄمدیں غربت گھٹی وچ ملدی پئی اے. نسیم بخاری دی غزل وچ اےمسئلہ نشابُرتے اُچیرا تھی تےݙِسدے. کیوں جو شاعر دا تعلق وی ایں طبقے نال اے ات ڳالھوں او ایں مسئلےتوں کیویں اکھ نوٹ سَڳدے. 

اوکوں لُٹ کےلُٹیج ویسیں تُوں جیندی کائنات ہک تغاری ہے
جاں مسکین پلوتا ݙیوے 
یار دُعا تے ݙاݙھا ہون٘دے
ٻچڑا کہیں تُوں قرضہ گھن کہ
بجلی دا بل تار نی آن٘دا
گھرکُوں پورا کرݨ کیتےآپ جو وِکدا کھڑاں غربت ݙیکھ کےمیݙےنال گزارےروندےکھڑن
ݙیکھ غریب دی مار کےحسرت وت وی نئی پئی رَڄدی جیڑھی
غربت ہر شئےنڳلی وین٘دی کوئی بلا ہےنگو سان٘وی
غریب زاداں دی ݙکھی سُکھی امیرزاداں کوں بھان٘دی نئی
جو کاں وی چیڑیاں تُوں کھس کےکھادے تاں میݙےان٘در ڄلول تھین٘دئے

جتھاں نسیم بخاری معاشرے دےکُجھیپ کوں اپݨی غزل وچ نتاریےاُتھاں معاشرےوچ تھیوݨ والےچن٘ڳےکم دا تذکرہ وی انہاں دی غزل وچ ملدے ایں اوکھے دور وچ ݙوجھےبن٘دےدی خوشی سان٘گےلوک ٻہوں گھٹ توجہ ݙین٘دن، پر ایں سماج وچ کُجھیپ دےنال نال سوہݨپ دےورتارےوالےلوک وی موجود ہن... 

کہین٘دا وی راہ بند نہ تھیوے
ݙتی گھر وچوں ڳلی ٻیٹھاں
پلکاں نال ٻوہاری ݙے
ہر رستہ آسان بݨا
بخاری انسانیت نال محبت کرݨ والا ڄݨاں ہےاتےانسان اللّہ دا نائب ہے اُون٘دی دل آزاری رب دی دل آزاری ہے. بندیاں دےدل ݙُکھاوݨ والا دراصل اللّہ دا دل ݙکھین٘دا ہے. بندیاں دا دل ݙکھاوݨ والا اللّہ دی سزا توں نی بچ سڳدا. سماج دی بہتری تےسماج کوں سوہݨا بݨاوݨ نسیم بخاری دی غزل دا اہم نقطہ ہے: 
"دل ݙکھین٘دا ہےجیڑھا بندیاں دا
ݙس اُو کیویں سزا تُوں بچ سڳدے"
کربلا اُوندی غزل دا ݙوجھا وݙا موضوع اے. کیوں جو کربلا حق تےباطل دےنکھیڑےدا ناں اے. سیّد نسیم بخاری دی کربلا نال وابستگی اڄ دی نائیں اےتاں چوݙاں سو سال پہلےتوں اے. کربلائی مشن انہاں دے اپݨےگھر دا مشن ہے. اِتھ ڳالھوں انہاں دی غزل وچ کربلا دےمختلف پہلوں دا بیان ملدے. کیوں جوباطرف بندہ کربلا نال ڳنڈھیل ہے. 

جیڑھا باظرف ہےتاں اُو کیویں
مون٘جھ دی کربلا توں بچ سڳدے
ظالم دےپاسوںکنڈ کرتےمظلوم دی صنف وچ آکھڑݨ نسیم دی غزل وچ ملدے. 
کربلا دےانکار کوں اڄ وی قائم کرݨ تےاو انکار تے ڈٹ ون٘ڄݨ، ظالم دےاڳوں سینہ کڈھ کھڑݨ دا درس ݙین٘دے، اپݨےدور دےمظلوم دی حمایت تے اپݨےدور دے ظالم دےاڳوں کھڑ ون٘ڄݨ وی کربلا دےپیغام تے عمل دا ناں اے. 

لعنت بھیج کےظالم تےمظلوم دےنال کھڑوکے
اڄ تائیں کربل والےدےانکار دو ݙہداں کھڑاں

سیّد غلام حسن شاہ تائب دی بحر دا مصرعہ ہا: 

"جبرائیل دا ہَم درس ہاں حق دا سبق حیدر ݙتا"
ایں روایت کوں اڳوں تےٹریندیں ہوئیں نسیم بخاری وی کیا خوب ڳالھ کیتی اے. 

ہا کوہ تے جیڑھا موسیٰؑ کُوں ملا
میں اُو نال مصلے تےگھندا الا ہا
شام غریباں سادات دےخیمیاں کوں لڳی بھاء سیّد کوں کیویں بُھل سڳدی اے. بھراویں دےپامال تھئے ہوئےلاشے، ہک پاسوں نی چَئوں پاسوں لڳی بھاء سیدیں دے ترائےݙینہہ دےتَسےبُکھےیتیم ٻال، بھراویں، پتریں تےسڄݨےدی موت دیاں مُکیاں، عصرویلھےدیاں لُٹیاں، تطہیر دیاں پلیاں، اݨ سون٘ہاں مُلخ تےڳلیاں، زخمی سر تے تَلیاں، کہیں ویلھےکُٹھےہوئےسڄݨاں دیاں لاشاں رَت تےریت اچ رلیاں ݙو ڈیکھن تےکہیں ویلھےجلدےٻَلدےخیمیاں کوں ݙیکھن، کہیں ویلھےبیمار آزاری، غش طاری، رَت اکھیاں توں جاری، بےوَسی تےلاچاری،میݙےپیرمہاڑی ݙو ݙیکھن، اینجھےمنظرہک سید دی قلم توں ای نکل سڳدن، نسیم بخاری تہوں کربلا دی بھاء دا شام غریباں توں سون٘ہاں اے.. 
میں سیّد ہا بھاء دےشرتوں ازلاں توں ہاں واقف
اللّہ ڄاݨےکیندا گھر ہےبھاء مسمیندا پیاں 
بھاء دےبارےمیں توں پُچھ 
سیّد ہاں صدماتی ہاں
کربل دی میں ریت توں پُچھساں 
شاماں کیویں رتیاں ہون٘دِین

ایں توں علاوہ نسیم بخاری دی غزل ٻہوں سارےموضوعات نبھیندی ڈسدی اے، چھوٹی بحر لکھݨ پاروں اُو سرائیکی غزل گو شعراء وچ ہک منفرد مقام رکھین٘دن، چھوٹی بحر وچ وچ ڳالھ آکھݨ دا فن انہاں کوں ٻہوں سوہݨاں ݙاں امدے. ایں توں علاوہ سرائیکی غزل گوئی وچ انہاں سہہ غزل دا مُنڈھ ٻدھے. اےاعزاز وی انہاں دےسر ویندے. سرائیکی غزل وچ ایں رنگ دے موجد وی سید نسیم بخاری ہن. ایں توں علاوہ انہاں دی غزل دےٻہوں سارے فنی و فکری پہلو ہن. جنہاں تےکہیں ٻئے ویلھے ڳالھ کیتی ویسی، المختصر سرائیکی غزل گوئی وچ نسیم بخاری ٻہوں سوہݨا ودھارا ہن. امید اے او سرائیکی زبان تے ادب دی اینویں خدمت جاری رکھیسن....