ثاقب قریشی

ج:1950ء

ثاقب قریشی دا پورا ناں عاشق حسین قریشی اے انہاں دے ابا سئیں دا ناں فیض احمد قریشی اے ، ثاقب موضع سکھیل  اچ پیدا تھئے۔اِنھاں دی تعلیم بی اے ایل ایل بی ہے، تے جمݨے دا سن 12جولائی 1950ء اے۔ احمد پور شرقیہ اچ غزل جیڑھا پندھ کیتے اُوندے معیار تے وقار اچ ثاقب قریشی دا ٻہوں سارا حصہ اے ، ثاقب وی کوئی زیادہ نی لکھدا پر جیڑھا کجھ لکھیس اُوندی سارے وسیب اچ بھَل بھَل تے واہ واہ اے ۔طبعیت دا بادشاہ اے ۔ بس اپݨے کم اچ جُتیا رہندے حالی توݨی کوئی کتاب کائنی چھپی پر ایندے شعر وستی وستی، ڳوٹھ ڳوٹھ پندھ ودے کریندن۔غزل دے ہک ہک شعر کوں پرکھیندے تولیندے تے وَل اڳوں تے ٹریندے۔ زبان خالص تے شاندار ، کوشش کریندے جو تراکیب تے استعارے تلوچڑ ہوون۔اݨ کھٹ سماجی تے سیاسی شعور رکھݨ آلا ایہ شاعر احمد پور شرقیہ اچ وکالت کریندے ، قریشی دا بہوں تھوڑا کلام اخبار تے رسالیاں اچ چھپئے اساں چُݨ پچُݨ تے انہاں دیاں کجھ غزلاں کوں محفوظ کیتے تاں جو سند راہو ن تے ویلے تے کم آون۔

؎ خار آ ڳئی اے نی ونجݨاں اُوندے دَر دا ثاقب ؔ 

پندھ ݙوں چار قدم ہے تاں نسنگ ہووے پیا

٭                      بمطابق شناختی کارڈ ، ملاقات ، سول کورٹس احمد پور شرقیہ۔یکم مارچ2012ء

کلام  ٭

(1)

کاغذیں ٹکٹیں تے لکھ پڑھ دے بہانے لڳسن

ایہ کچاہری ہے اِتھاں آنہ ݙوں آنے لڳسن

چھڑا مقتول دا چولا نہ ݙیکھا منصف کوں

اِتھ کے انصاف ڳولیندیں تاں خزانے لڳسن

ݙاڈہیں دے کُوڑ کوں سچائی دے فتوے مل ڳن

ہیݨیں حق واروں الیسن تاں دیوانے لڳسن

کاٹھی وݨ وݨ دی جے گھن آئیں تاں نتیجہ ݙیکھیں

گھر کچھیسی تیݙا رقبے کوں وی کانے لڳسن

تیݙے کرتوت دی تاریخ ݙسیسی کل کوں

تیݙے تمغے وی تیݙے ٻالاں کوں طعنے لڳسن

ڈَٹھے ہاں نال میݙے ہتھاں دے لیکے پڑھ تے

جوشی آکھیا ہا تیݙی ڳسنی کوں ڳانے لڳسن

اپݨیاں اکھیں کوں نہ ویچیں نتاں ثاقبؔ سانول

چور، اُچکے وی تیکوں سِدھے صفانے لڳسن

(2)

جݙاں وی کیتو کوئی ظلم کوئی برائی کیتو

اَساݙے نال کݙاہیں نہ کوئی چَنڳئی کیتو

مقالاں اپݨے سݨھپ دیاں تاںرَہ ڳیوں سُݨدا 

وفا دی گاٖلھ کیتوسے تاں آئی ونڄی کیتو

میݙا بھرم یا کھُلی تیݙے اعتبار دی ڳنڈھ

گِݨا تے عیب میݙے اپݨی بے چسئی کیتو

ورت سڳیوں نہ توں قانون منصفیںوانگوں 

الف دا جرم ہا پر ’’ب‘‘ تے کاروائی کیتو

اَساݙے ٻالیں دے منہ دا گرنہاں کھس تے

اساکوں ’’ویر‘‘ سݙیندا رہیوں ݙڈہی کیتو

جنہاں کوں حرف دی عزت نی راس آئی ثاقبؔ

اُنھاں دے نال تعلق دا پندھ اَجئی کیتو

(3)

بھرانویں دے کہیں کٹھ اچ میݙا ناں کیوں نی چاتا ڳیا

میں اِیں دھرتی دا واسی ہاں میکوں کیوں نی سُنڄاتا ڳیا

وطن دے چھ کروڑ انساناں دی ٻولی میݙی ٻولی

میݙی ٻولی کوں اِیں دہرتی دی ٻولی کیوں نی ڄاتا ڳیا

میݙیاں فصلاں دا پاݨی میݙا پگھر تے میݙیاں ہنجوں

میݙے حصے دا ہک گھُٹ وی میݙے بُک وچ نی پاتا ڳیا

میݙا حصہ کھتورݨ سانگے میکوں ’’ویر‘‘ سݙیا ڳے

میکوں اپݨا بݨا تے میں تے کوئی تھورا نی لاتا ڳیا

ایں کیجھے دھاڑو آ لتھن میݙی گنگدام دھرتی تے

میݙے وݙکیاں دے رقبے ڳئے میݙا کھاتے دا کھاتا ڳیا

حیاتی دے سبھے ویکے میں اپݨے سینے سانبھئے ہن

میݙے سولاں دا کئی لحظہ میݙی ہنج اِچ نی دھاتا ڳیا

جتھاں اسلام دے ناں تے لُٹݨ دی ریت رہ ڳئی اے

اُتھاں ثاقبؔ سنواں شاعر تیݙے ڄال اچ نی پھاتا ڳیا

(4)

نہ اُو وکین نہ کہیں توں دھارے ڳن

ایں خطا اچ وی لوک ماریے ڳن

کوئی اُنھاں دا وی ناں جیڑھے دریا

اکھ دے رستے کنوں گذاریے ڳن

دل نی ٹکرݨ ݙتے کتِھیں وݙکیاں

لانواں ݙے ݙے تے سِر ٹکاریے ڳن

پکھی چھوٹے پریں دا سہہ تے عذاب

مسیں اَݙراک ِتھن تاں گارئیے ڳن

ساڈی چاندی سنویں کپاہ لٹ تے

کیجھے کیجھے لہور اُساریے ڳن

رات ہوں شخص دی ہے جئیں کیتے

نیناں دے چندر اُبھاریے ڳن

یاد رکھݨ دے ݙا دے ہن ثاقبؔ

لوک وِسرین نہ او وِساریے ڳن

(5)

چِٹے ݙینہ دے دھاڑے مارِن گردیاں پکیاں اکھیں

نیلیاں اکھیں غوطے ݙیون ساڑِن ککیاں اکھیں

اَݨ سونہیں لوکاں دے میکوں ورتاوے یاد آندن

جئیں ویلے منہ پھیر تے لنگھدن میں توں سکیاں اکھیں

لیکھ نی ہک مِک تھیوݨ ݙیندا توݨے تیکوں میکوں

پرے کنوں تاں پا گھندن ہک ٻئے کوں گگیاں اکھیں

رات وِہا ڳئی اے ٻہوں ساری ویلے نال ونجݨ ݙے

سِجھ کوں بھرم ونڄا نہ ݙیون تھکیاں تھکیاں اکھیں

کجُھ تاں لفظیں نال ہواڑ کݙھیجے اپݨے ہاں دی

کے تئیں آخر چُپ دا بارا چاون یکیاں اکھیں

ڈھیر اُٻالھیاں ہوندن شَہر دا شَہر ہنڈاوݨ کیتے

مُدت ہا توں سَت ماڑیں دے اندر ڈھکیاں اکھیں

دھیریں ودھدیں دیر نی لڳدی کندھاں اُچاں رکھیں

رَل وسدیاں وچ کئی ہوندن بدکار اُچکیاں اکھیں

شام کوں ثاقبؔ گھر دی خاطر چُلھ دا سیک بھڳیندن

دیگر تئیں سوئی دھاڳے دے پورھیے توں اَکیاں اکھیں

(6)

مزوریاں کر کر تے سادگی دے وقار توݨی تاں پُڄ ڳئے ہاسے

پر اُوندیاں شرطاں امیرویاں ہن گذار توݨی تاں پُڄ ڳئے ہاسے

خراب کیتا ہے شوق ساکوں تھکا ݙتا ہس بھڄا تے ایجھا

کمان سترݨ دی ستھ نی رہ ڳئی شکار توݨی تاں پُڄ ڳئے ہاسے

مہانگ پاروں وَل آیوں خالی نی دھار سڳیے سمان چھت دا

ونڄا تے چھِل پتر گھر دا سارا بزار توݨی تاں پُڄ ڳئے ہاسے

ݙڈھپ دے پہرے کوں تروڑ بھن تے وی آپݨے ہوٹھیں کوںتر نی کیتا

سجھا تے سینے تے تریہہ دا تمغہ جَھلار توݨی تاں پُڄ ڳئے ہاسے

اساں گناہیں دی شرمساری توں روندے رہ ڳیوں الاݨے کائنی

ٹِکا تے متھے کوں بھوئیں تے پروردگار توݨی تاں پُڄ ڳئے ہاسے

پڳوں ونڈیڄݨ دے وقت ثاقبؔ سڑول مہتر نیاں نی کیتا

اَساں وی ادبی مہاندریں دی قطار توݨی تاں پُڄ ڳئے ہاسے

(7)

ڳجھڑے لفظ نہ خط وچ لکھے ݙبھکا نہ ݙر ورتے

سچا ہے تاں اُونکوں آکھو سچے اَکھر ورتے

آوݨ والیاں کیتے چھوڑے کجُھ تاں چھاں پتراں دی

پاندھی کوں نی ٹھاندی وݨ تے وٹے پتھر ورتے

اکھیں تے لکھیل ہے سبھ کجھ اکھیں پڑھدا ٻیٹھاں

لکھ ہوٹھاں تے جندرے لاوے چُپ دے منتر ورتے

میلی اکھ دی آس نہ پُڄسی جے ایں تل دی نینگر

اکھ اچ شرم حیا دا سُرمہ سر تے چادر ورتے

ماء وی اپݨا کھیر نی ݙیندی جے تئیں ٻال نہ چیکے

ہر کوئی اپݨے رزق دی خاطر اپݨا پگھر ورتے

یاد آ ویندی اے روہی دے رل موئے پاندھی دی

جئیں ویلے کوئی راہی پیراں ہیٹھ سمندر ورتے

ٹھُلی موٹی ڄاݨ سُنڄاݨ ہے ساݙی دور دی ثاقبؔ

یار فقط لش پش کر سڳدن دشمن اندر ورتے

(8)

ہیں سبب نال کرم ہے تاں نسنگ ہووے پیا

کہیں دا پتھر دا صنم ہے تاں نسنگ ہووے پیا

دھوڑ صبریل دے پیراں دی ہے اسمان تلک

ظلم دا اُچا الم ہے تاں نسنگ ہووے پیا

سچ صداقت دیاں سبھے لکھتاں پڑھیسن ساݙیاں

کہیں دا بھاڑے دا قلم ہے تاں نسنگ ہووے پیا

دانگ متھے دا نمازاں اتے روزہ تیݙا

دنیا داری دا بھرم ہے تاں نسنگ ہووے پیا

سانبھی ودے ہیں اَساں ہاں دیاں ہواڑاں اپݨیاں

خون تیݙا وی گرم ہے تاں نسنگ ہووے پیا

مُکݨی عملاں اُتے ہے ایہ گاٖلھ عرب تے کائنی

ساݙے پوکھے جے عجم ہے تاں نسنگ ہووے پیا

کم نہ پووے میکوں کہیں نال کݙاہیں شالا

کہیں دا میں وَسا جے کم ہے تاں نسنگ ہووے پیا

خار آ گئی اے نی ونجݨا اوندے در دا ثاقبؔ

پندھ ݙوں چار قدم ہے تاں نسنگ ہووے پیا

(9)

ونڄ ویند کن کپر دا کنارا نہ توں نہ میں

چؤ ڳوٹھ دھوں اندھار ہے تارا نہ توں نہ میں

مونہوں مکر تاں ویندے ہیں ہک ٻئے دے پیار توں

کر سڳدوں سچ پچھیںتاں وِسارا نہ توں نہ میں

حاتم ݙوہئیں وی گاٖلھ تے کئو ݙیوے ہا ضرور

جنگل وسیب دا لکڑ ہارا نہ توں نہ میں

سانجھاں ضرورتاں دی ضرورت ہے دوستی

چاتی ودیں خلوص دا بارا نہ توں نہ میں

لُکدی ہے سِجھ کنوں یا لُکیندی ہے سِجھ کوں رات

اوکھیاں ٻجُھارتاں دا ٻجُھارا نہ توں نہ میں

ٻدھل ہے اپݨے اپݨے رُدھیمیں دا ہر کوئی

ہک ٻئے دی زندگی دا سہارا نہ توں نہ میں

ثاقبؔ سہاوے کون وچھوڑے دی رات کوں 

ݙے سڳدیں اَپݨی اکھ دا جگارا نہ توں نہ میں

(10)

غیریں دو ویندیں تیݙی وفا کوں مبارکاں

تھی ڳئی اے کامیاب جفا کوں مبارکاں

اُݙ ڳن گریڑے ککھیں دے تھی تھی تے کانو کان

ٻجُھ ڳن سبھے چراغ ہوا کوں مبارکاں

سانول منیندے عید براتاں ٻیاں دے نال

کھِل کھِل تے ݙیندے سکھݨیاں ساکوں مبارکاں

لٹ تے روضیت غرباء کوں ظالم دکاندار

نیتی کھڑن نماز خدا کوں مبارکاں

جیندیں کنوں کھُنجا تے پن موئیں دو بھجیندے لوک

مُلاں دی روزی روٹی دے دا کوں مبارکاں

صلواتیں ٹوݨے ٹوٹکے پھُل دھاڳے چھوڑ تے

ݙیندا بیٹھے مریض دوا کوں مبارکاں

کیویں نصیب تھیون ہا دنیا دیاں رونقاں

آدم بنی دی پہلی خطا کوں مبارکاں

(11)

لفظ خیال اچ ڈھل آوے تاں چس آوے

کوئی ہاں ٹھار غزل آوے تاں چس آوے

رُس تے ویندا پئے تاں ہکلاں کیوں ماروں

اپݨی پووِس وَل آوے تاں چس آوے

ہک ٹنگ ساوی تھئی اے پکھی خوش تھی ڳن

کھڑ سُک وݨ تے پھل آوے تاںچس آوے

بھائیوالاں نِت داپھٔیے کاروبار اندر

پیٹ دا ڄایا رَل آوے تاں چس آوے

ہاں دا بار نی لتھا ہک ݙوں ہنجویں نال

ہُݨ تاں لڳدے چھل آوے تاں چس آوے

وا ہبَسو پاݨی ہر جوء دُن شہر وچوں

نکل آیاں پر تھل آوے تاں چس آوے

کُوڑ کوں ڈھیر ہنڈا ٻیٹھے ہیں اُو تے میں

مِلݨ دا سچا پل آوے تاں چس آوے

پر دا وچھڑیا ثاقبؔ ڄیٹھ تے ہاڑ دے بعد

ساوݨ آئے سانول آوے تاں چس آوے

(12)

کلکدی ریت تے چھاں دی ٹھاڈھل آ ڳئی اے

سِجھ دے منہ تے جھڑ دی ٻکل آ ڳئی اے

مینہ ونڈی ڳئے پٖیٹ دی پاچھی وَݨ وَݨ کوں

تیݙے تتے سڑک تے چِک چِل آ ڳئی اے

تانکھ اُکرس توں اَک تے اکھیں نِم نوٹیاں

ݙکھݨوں تکھا لتھے تاں گھِل آ ڳئی اے

مسیں اُونکوں وِسرݨ تے دل ٻدھیم تاں

گھر دے سامݨے وݨ تے کوئل آ ڳئی اے

جئیں نی سُکݨ ݙتا پگھر پورھیے دا

ہک ݙینھ اُوندے بخت اچ ساول آ ڳئی اے

رنڈڑ ماء دی ݙوئی کوں ݙالا نی لگاٖ

ٻال یتیم دی کھیݙݨے تے دل آ ڳئی اے

جیت دی آس تے تِکھا ٹُردا ویندا ہم

ہار دا پک تھیندا ڳم تاں ڈھل آ ڳئی اے

اَڄ وی ثاقبؔ روندیں روندیں اَݨ چتی

ساکوں ساݙے حال اُتے کھِل آ ڳئی اے

(13)

پتر ݙھہ ڳن شجر اُنویں ہِن پئے

وا ، اندھاری دے ݙر اُنویں ہِن پے

ہے اُوہو تفرقہ مسیت مسیت

روٹی ، مانی دے شر اُنویں ہِن پے

بھوڳ آیاں ہاں موت دی منزل

زندگی دے سفر اُنویں ہِن پے

رُت بہار اچ وی ساݙی آس دے وݨ

جیویں ہن بے ثمر اُنویں ہِن پے

علم توݨے ونڈیج ڳئے جاء جاء

حق دے منکر منہر اُنویں ہِن پے

(14)

کھیݙ کھُل تے اَدا جوانی دی

رُت نہ آسے وَلا جوانی دی

جڳ تے بدنام کر ڳئی اے ساکوں

ساݙے اندر دی بھاء جوانی دی

جینکوں مُکدے صدی لڳے مالک

اُو گھڑی کر عطاء جوانی دی

بخت اُنویں تاں ٻئے وی کئی ہن پئے

پر ہے وکھری ہوا جوانی دی

من تے آکھیا اَساݙا کہیں ویلے

یاد ساکوں ݙیوا جوانی دی

ہے تاں ہک ٹک ذری مہانگی اے

پچھلے سن کوں دُعا جوانی دی

(15)

اُوندے ہوٹھاں تے کہیں ٻئے نینگر دی گاٖلھ

ساݙے دل دے شیشے تے پتھر دی گاٖلھ

اِیں گاٖلھوں وی کئی ست ماڑ کھنڈر تھی ڳن

رہ نی سڳی گھر دے اندر گھر دی گاٖلھ

وݨ تلے دے ٻوٹے ودھݨوں کھڑ ویندن

انج نِسرݨ دی لوڑ کوں آکھ نہ شر دی گاٖلھ

ہکو جئیں گذراݨ ھے ڳوٹھ دے لوکاں دی

ہک گھر دا قصہ ہے ݙوجھے گھر دی گاٖلھ

توں پھُلاں دی ٻولی دا کوئی چوݨواں ٻول

میں ہاں سڑیاں سپیاں روہی تھر دی گاٖلھ

سِجھ دا وعدہ شام کوں یاد ݙیواوݨ تے

کھِل تے آہدے یاد ہے تیکوں پَر دی گاٖلھ

چھڄاں تلے یار لُکائے نی لُک سڳدے

اَوڑک سامݨے آ ڳئی ہے اُوڈھر دی گاٖلھ

(16)

گھر گھر وچ جھیڑے جھگڑیں دے نِت ٻلدے بٹھ ݙہداں میں

وَت وی جیندن لوک نماݨے لوکاں دے ہٹھ ڈہداں میں

غرض نیاری کیجھیں کیجھیں کوں ہک جا کر ݙیندی اے

بُکھ ہے آپو واݨی سَبھ دی پر ہِکا چَٹھ ݙہداں میں

دِل دے اَندھے کھوہ دے اندر بے سیتی دے ٹھکر پِن

اَکھ دی لوئی کروی کروی دِل بھنودی لٹھ ݙہداں میں

ظلم بھلا کے تئیں جی سڳدے ، ظلم دی عمراں تھوڑی ہے

ظلم دا گاٖٹا تُرٹدا ݙہداں ، ہیݨے دی وَٹھ ݙہداں میں

کہیں دا حال حوال نی لُکدا میں ہوواں یا توں ہوویں

ہر سجھے ہووئے رُخ دے دَر تے مونجھاں دے کٹھ ݙہداں میں

سیجھ سُہیندے یا لتڑیندے پیراں ہیٹھ

جو کجھ تھیسی ݙٹھا ویسی ، پیار دے پُھل پَٹھ ݙہداں میں

مطلب کوئی ہووے نہ ہووے بار تاں ثاقبؔ ہولا ہے

یاریں دے سِر تے لفظیں دی روز نویں گٹھ ݙہداں میں

(17)

کھیریں دھوتا تیݙے آوݨ دا جے کارا ہووے

رات چندروکی ہووے نہر کنارا ہووے

دید وچ دید رَلاّ حال ونڈیندیں تھکوں

چھیکڑ ایں ہووے بس چھیکڑی تارا ہووے

کوئی پچھانواں ، کوئی کھسکار کوئی کاں ٻولے

کہیں بہانے، تیݙے آوݨ دا اشارہ ہووے

ہُݨ تاں آساں وی میݙا پاند چھوڑیندیاں ویندن

بار ایݙا وی نہ کلہیپے دا بارا ہووے

روزی روٹی دا چلو ہووے پیا کھپ گھنسن

عاقبت دا تاں نہ لوکیں کوں کھپارا ہووے

سَہݨی لازم ہے جے ثاقبؔ کوں عداوت وی کڑائی

پاݨی سنگت دے کھوہیں دا نہ کھارا ہووے

(18)

دیگر کوں دیر ہئی اَڄاں پالا ولھیٹ ڳئے

ویہہ پنجوی سال اڳونہاں ٻڈھیپا ولھیٹ ڳئے

ڈھوٹھے میݙے ٻلپ میݙا بستے سمیت بار

مس لہندی نال گھر دا اُٹالا ولھیٹ ڳئے

روزی دا سیک ، خرچ دا وِپرا ہے عام تام

ساکوں پر ایہ جنجال چُکھیرا ولھیٹ ڳئے

ہنڈیا نہ ہا اَڄݨ اوندا بوچھݨ سہاڳ دا

بنری کرم سڑی کوں رنڈیپا ولھیٹ ڳئے

جُتّی نی سنبھلیا میں جیندے ݙکھ دی سݨیج تے

اَحٖ سُݨ تے میݙا درد اونکوں کوسا ولھیٹ ڳئے

پہلے سنواں نی رہ ڳیا تیݙا وی رنگ روپ

میکوں وی نِت ودھیک رُدھیماں ولھیٹ ڳئے

بورنگ دے پاݨی کھاد تے سپرے اُدھاری نال

تھی ہے کپاہ تیار تاں تیلا ولھیٹ ڳئے

ثاقبؔ او سدھ سنبھال اُساݙی لیہن ہا پَر

ٻالیں کوں اپݨے ٻالیں دا چنتا ولھیٹ ڳئے

(19)

رات ڈھلی کوں نکھتا ہاں میں گھر کنوں تیݙی راہ بھال تے

سجھ کوں ولیاں تاں لکھیا ݙٹھم تیݙا ناں اپݨی درسال تے

پیار دی سانجھ رکھ تے میݙے نال او ایویں ݙہدے میکوں

شک بھری اَکھ رکھے جینویں بھائیوال کوئی اپݨے بھائیوال تے

ساکوں سئے ہا ستم تیݙا بس کر ونڄݨ ، تیکوں ٹھاہندی نہ ہئی

ٻے کہیں نال ساݙے اڳوں لنگھ ونڄیں ، ساݙا ہاں ݙال تے

لوک چن دے اڳوں ٹپ تے مریخ دا پندھ نبیڑی ودِن

لوک اَحٖ وی ٻدھیندے کھڑن تھڳڑیاں پیر دی ڄال تے

شکریہ وی اَدا نی اوں کیتا میݙا اپݨا در لنگھدے ہوئے

جینکوں ثاقبؔ میں گھر تئیں پُچاوݨ ڳیاں ، اپݨا پندھ گاٖل تے

ݙو شعر:

کجھ ایں سوّب تُوں وی نی سدھریاں حالتاں ساݙیاں

نی پکریاں ویلے تے ساکوں ، عدالتاں ساݙیاں

نفاق ورتیا ڳئے ، ساݙے دلیل کاریں نال

کنئیں دے ٻاہروں بھنوائی ڳئین وکالتاں ساݙیاں

٭                      کلام مصنف دی ذاتی ڈائری اِچوں گھِدا گئے،بمطابق بیاض شاعر

## حوالہ
کتاب احمد پور شرقیہ اِچ سرائیکی غزل دی ٹور، مصنف : عبدالباسط بھٹی ، ناشر : جھوک پبلشرز ، ملتان