شرابی

اَڄ وَت ٻہوں چا پیتی ہم ۔ پتہ نہیں کِنج گھر ویساں۔ رشید ٹھیک آکھدا ہا اُس دی ڳل من گھنݨی چاہیدی ہائی ‘ رکشے تے گھر آوݨاں ہائی ۔ نہیںنہیں کوئی ڳل نہیں‘ ایݙا بے ہوش وی نہیں ۔ بھائی ایہہ رشید وی چنڳا آدمی ہے پُراݨے سنگیاں نوںیادتاں رکھدا ہے ‘ جیہڑے ویلے غریب نوں کتھائوں لبھیندی ہے مینوں ضرور سݙ گھندا ہے ۔ وَت ایہا کجھ ہونداہے۔ ہور اوہ گھر تاں میݙے ناں نہ لاوے چا۔ کاروبار وی اُس دا واہوا ہے ۔ پڑھائی وچ تاں ساریاں توں نالایق ہونداہا پر پیسہ کماوݨ وچ ݙاڈھا تکڑانکلیا ہے ۔ کاروبار وی اُس  عجیب سوچیا ہے ۔خالی کیپسول گھن کے اوہناں وچ چھولیاں داآٹاچابھریندا ہے تے اُتے مُہراں لاکے بازار دکاناں تے ݙے آوندا ہے ۔ کوئی کیہڑی شے دا کیپسول ہے کوئی کیہڑھی شے دا ۔دکاندار وی سستا گھن کے مہنگا ویچدے ہن ۔ توبہ توبہ جیہڑے ملک وچ انسانی زندگیاں نال کھیݙیا ونجٖے ‘ جتھے دوائی وی خالص نہ ملے اوہ ملک کِنج ترقی کرے ۔ خیراساݙا کیہ ہے اساں وی تاں اُسے کمائی وچوں گُھٹ بھر گھندے ہاں۔ اَڄ شراب ݙاڈھی چنگی ہائی۔

ہُݨ گھر دے نیڑے آوندا ویندا ہاں۔ بس ݙو ڳلیاں مُڑساں تاںاڳوں گھر آ ویسی تے اماںوَت ڳالھیں کڈھیسی ۔ میں وی ٻہوں نالایق آدمی ہاں ۔ ایف۔ اے پاس کرکے ڈاک خانے وچ کلرکی ودا کریندا ہاں تے کلرکی وی ݙاک خانے دی جتھے رشوت وی نہیں لبھدی۔ بھلاٹکٹاں تے لفافے ویچݨ وچ رشوت کتھوں آوے ‘واہ مولا دے رنگ ہِن۔ ہُݨ فوڈ والے دفتر کول آڳیا ہاں۔ایہہ وݙاسارامکان علم الدین داہے۔ایسے لئی شاید پاکستان بݨیا ہائی ۔ پاکستان اس نوں بَوہت کجھ ݙتا ہے۔ نواں نواں پاکستان بݨیاتاں اِتھے ہک سیٹلمنٹ دا افسر آیا ۔ علم الدین تے اُس داڳٹھ جوڑ تھی ڳیا۔ جتھے کوئی ہندوآں دامکان یا پلاٹ ݙٹھا اس جعلی کلیماں وچ آپݨے ناں کروا گھدا تے وَت ویچ کے رَل مِل کے کھاندے رہے۔ ہُݨ وی اس دے چار کھوہ تے اَٹھ مکان ہِن ۔ ست مکان اِس کرائے تے چاڑھے ہوئے ہِن۔ݙوجھی زرعی زمین وی ٻہوں کجھ ہس ۔ فوڈ والا دفتر وی ایسے دے مکان وچ ہے۔ میݙا پاکستان وی ٻہوں اوپرا ملک ہے۔میݙا خیال ہے ایتھے جتنیاں حکومتاں آئیاںہِن ‘اوہناں ایہا سمجھیا ہویا ہا جو ایہہ ملک تِرکھے ختم تھی ویسی۔ ایسے واسطے سارے محکمیاں دے دفتر کرائے دے مکاناں وچ ہن۔ ایتھوں تک جواس ملک دی سپریم کورٹ و ی پچھلی حکومت توں پہلے کرائے دی کوٹھی وچ ہا ۔ پچھلی حکومت یا موجودہ حکومت ٻہوں سارے محکمیاں نوں دفتر بݨاݙتے ہن اَجٖے وی ٻہوں سارے دفتر کرائے دے مکاناں وچ ہِن۔ خیرایہہ حکومتاں دے رازہوسݨ میݙا کیہ ہے ۔ فارسی والے سچ آکھدے ہن:

رموزِ مملکت خویش خسرواں دانند

مینوں کݙاہیں کݙاہیں گُھٹ لبھیندا ہے ۔اَڄ تاں ݙاڈھی رَڄ کے پیتی ہے۔

بس ہُݨ نیڑے آڳیا ہاں۔ ایہہ مولوی سبحان علی دا مکان آڳیاہے ۔ ایہہ مولوی صاحب ہک ہور جاہ تے رہندے ہِن ۔ اوتھے ہک چھوہر نال بھیڑا کم کریندیاں نپیا ڳیا ہے تے وانڈھے والیاںمارکُٹ کے بھجٖا چھوڑیا۔ اوتھوں ایتھے آ ڳیاہے۔ اَواز ایہناں دی ݙاڈھی سُریلی ہے تے ݙوہڑے وی ٻہوں یاد کیتے ہوئے ہانیں ‘ تقریر دا ڈھنگ وی آ وندا نیں ‘ ایتھے مسیت قابو کیتی ہوئی نیں تے مسیت وچ مدرسہ وی بݨایا ہویاہے ۔اُتے لِکھیا ہویا ہے : ’’جامعہ… ……‘‘ ایہناں لوکاں نوں بھانویں جامعہ دا معنی نہ وی آوے ‘ لکھ چھوڑدے ہِن۔

پورے پاکستان وچ حکومت دیاںݙاہ ٻارہ یونیورسٹیاںہوسن تے ایتھے ایہوجیہاں یونیورسٹیاں ہکے ہکے محلے وچ ݙاہ ݙاہ ہِن۔

مولوی سبحان علی صاحب والی یونیورسٹی وچ چھے چھوہر مقامی ہِن ‘ پر اوہ وی پڑھدے سکولاں وچ ہِن ۔ ٹُکر لوکاں دا کپیندے ہِن ۔مولوی صاحب نوں عربی تاں آوندی نہیں پر محلے دے ٻالاں نوں قرآن پڑھاوندے ہِن ۔ ݙے ݙوا کے کاغذ بݨوائے ہوئے ہِن تے حکومت توں وی تریہہ چالہی ہزارروپیہ سال بسال مارگھندے ہِن ۔مولوی سبحان علی صاحب زکوٰۃ کمیٹی دے چیئرمین وی ہِن ۔ اُݙوں وی گھاپے لاہی رکھیندے ہِن ۔اوہناں دی ہک دھی ایتھے ہی پرنائی ہوئی ہے ‘ ایسے ڳلی وچ رہندی ہے ۔اوہ چار پنج مکان چھوڑ کے اَڳے اس دا مکان ہے ۔مولوی صاحب دے جوائی چنڳی بھلی کریانے دی دکان چلائی ہوئی ہے ۔ ݙاڈھا سوہݨا مکان ہِس ۔وچ ہر قسم دافرنیچر پیاہے ۔گھر ٹی وی وی ہے تے فرج وی ‘ چارسو کنال بارانی زمین دا وی مالک ہے۔ پر مولوی سبحان علی صاحب اس نوں زکوٰۃ ݙیندے ہن۔ ہک زکوٰۃ نہیں چار زکوٰتاں ۔ ہک اس دی ماء نوں جو اوہ بیوہ ہے تے تَرے بَھیݨاںنوں جو اوہ یتیم ہِن ۔خیر میݙا کیہ ہے ۔ ٹھڈی ہوا لڳدی پئی ہے تے نشہ چڑھدا پیا ہے ۔ اللہ اِی بھلی کرے ‘ نہیں ایݙی ڳل کوئی نہیں ۔ نیڑے آ ڳیا ہاں ۔ہُݨ میںتھاݨیدار علی احمد دے مکان کول آ ڳیاہاں ۔علی احمد صاحب تھاݨیدار بھرتی ہوئے تے تھاݨیدار ہی رہے ۔ اوہناں نوں انسپکٹر بݨاوندے آہن تے ایہہ رشوت ݙے کے وت تھاݨیدار بݨ ویندے ہن۔آپوں وی ٻہوں رشوت اکٹھی کیتی ہانیں ݙو مربعے نہری زمین ہے۔ایہہ وݙا سارامکان ہے ۔ بازار وچ ݙو دکاناںہِن جیہڑیاںڈھائی ڈھائی ہزارتوں کرائے تے چڑھیاں ہوئیاں ہن تے سال بعد وی ٹیکس پوے تاں درد پئے ویندی نیں۔ نس بھجٖ کرکے ٹیکس ودے کٹویندے ہِن۔ تَرے پُتر ہِن تے تَریوے اِی لُوہلے ‘ اوہناں لئی ہک نوکر رکھݨا پیا نیں ۔

ہے ڈاک خانے دا کلرک فقیر محمد ا جٖنگھاں تمکݨ لڳ پئیاں نیں ۔ خیال نال ٹُر ‘ اجٖے تائیں کجھ فاصلہ رہندا ہے ۔ خیر ‘ خیر پہنچ ڳیا ہاں ۔ بس ایہہ ہُݨ نور گُل پٹواری دا گھر آڳیا ہے ۔ بھئی پٹوار دا وی واہوا محکمہ ہے ‘ نِرا سونا ہے ۔ میݙا ہک عزیز ہک وار پٹواری لڳا تے عارضی جاہ ہئی ۔ پنج چھے مہینیاں توں بعد نوکری ختم تھی ڳئی تے وَت کوشش کرݨ لڳا جو کتھائیں پکاپٹواری لڳاں۔ میںاُس نوں آکھیا’’ ظالم توں ایف۔ اے پاس ہِیں کتھائیں کلرکی شلرکی دی ٹرائی کر پٹواری کیوں بݨدا ہیں۔‘‘

’’واہ جی واہ ‘ میںآہدا ہاں جو جیہڑی تنخواہ حکومت مینوں ݙیندی ہے اتنی ہر مہینے میں توں گھنے پئی تے مینوں پٹواری لا ݙیوے۔ میکوں اس وقت سمجھ نہ آئی وَت میںنور گُل پٹواری تے نظر ماری تاںڳل سمجھ آڳئی ۔ اس نور گُل دے پیو داناں احمدگُل ہا ۔اوہ کوندر کپ انیندا ہا تے کھرکے تے لݙ کے شہر ویچ آوندا ہا ‘ تے پتر وی نالایق ہا ۔ مشکل نال اُس اَٹھ کیتیاں تے اوہناں دے خاندان وچوں ہک گرداور ہااُس اِس نوں پٹوار سکول وچ داخل کرا ݙتا ۔ جنج کِنج پٹوار کیتوس تے پٹواری لڳ ڳیا۔ ہُن اُس دا پُتر پیا آہدا ہا جواَبّا آکھدا ہے ݙوں سال ریٹائر تھیوݨ وچوں رہندے ہِن ریٹائر تھیوم تاں کار گھنساں۔ اس عالیشان مکان وچ آپ رہندا ہے ۔ ݙوں مکان کرائے تے ݙتے ہوئے ہِن ‘ پنج مربعے زمین ہے ۔پُتر داوکھراسکوٹر تے پیو دا وکھرا۔ تَرے سوزوکیاںکرائے تے ودِیاں چلدِیاںہِن۔

تے ایہہ درمیانہ جیہا کچا پکا مکان میݙے ہک شناسا غلام عباس دا ہے۔اس دا وی عجیب کردار ہے۔ کِسے زمانے وچ چنگاتکڑا لوہار ہائی ‘ہُݨ ٻڈھا تھی ڳیاہے تے کم نہیںکر سڳدا۔ پُتر ہِن جو وکھرے تھی ڳئے۔ایہہ آپݨی ٻڈھی جیہی رَن نال اُتھائیں رہندا ہے۔اس دیاں چار دِھیاں ہِن چارے اِی اس ویچیاں ۔ ہر دور دا آپݨا مُل ہوندا ہے۔ویچیاں سو نیڑے تیڑے ۔ اوہ دِھیاں اس دیاں ݙاڈھیاں وفادارہن ۔اوہناںکݨ خاوند وی اس مسکین مسکین ڳولے۔ ہُݨ ایہہ حال ہے جو جݙاں بُکھا تھیوݨ لڳا ‘ کئیںدھی نوں اشارہ کر ݙیندا ہے اوہ رُس کے پیو دے کول آ ویندی ہے تے ایتھے بیمار بݨ ویندی ہے ۔ نکے نِکے ٻال سٹ کے لڳی آوندی ہے۔جٖݨے بھیڑے تے مصیبت بݨ ویندی ہے اوہ تازی مزدوری والے لوک ہِن ۔اوہناں نوں گھر ٻہݨا پیندا ہے ۔ بھیڑے مناوݨ بھجٖدے ہِن۔ مہینہ بھر اُنہاں نوں ٹُرکیندارہندا ہے وَت مہینے توں بعد مݨا کے ݙیندا ہے تے آہدا ہے ہزارروپیہ میݙا اس دی دوائی تے خرچ تھی ڳیا ہے ۔ہزارروپیہ مروڑ گھندا ہے تے وَت اس نوں ٹُک ٹُک کے کھاندا رہندا ہے۔

ایہہ کوٹھی جج صاحب دی ہے ۔ جج صاحب بھلارشوت گھندے ہِن ۔ اوہناں دے متعلق مشہور ہے جو وکیل پیش تھیوے ہا تاں تَرے چار سو سو والے نوٹ قانون دی کتاب وچ رکھ چھوڑدا ہا تے وَت کتاب اوہناں دے حوالے کرکے آہدا ہائی ’’جی میݙا ثبوت اس کتاب دے صفحہ نمبر……… تے لکھیاپیاہے پڑھ سڳدے ہو۔ جج صاحب صفحہ کھول کے کتاب تلے کریندے ہن تے آپݨی شَے کڈھ گھندے ہن تے آکھدے ہَن جو ایہا جیہے ݙوں ثبوت ہور پیش کر۔‘‘

خیر ہُݨ ٻہوں نیڑے آڳیا ہاں بس ایہا موڑ مُڑساں تاںآپݨے گھر والی ڳلی شروع تھی ویسی ۔ ٻہوں سوچݨا فضول ڳل ہے………میݙاخیال ہے ‘آدمی بالکل مجبور ہے۔ حالات اُس نوں مجبور کر ݙیندے ہِن تے ایہہ ہر کم چھوڑ ݙیندا ہے ۔ پیسے دی دوڑ وچ قدراں بدل ڳئیاںہِن ۔ ہر کوئی پیسے والے دی عزّت کریندا ہے۔ ایسے واسطے لوک ہر حیلے پیسے جمع کرݨ دی کوشش کریندے ہِن۔ کنجراں نُوں پیسے پِچھے سلام تھیندے ہن۔پتہ نہیںخدا کیا پیا سوچدا ہے ۔ایہہ جیہے غلط نظام نوں فنا کیوں نہیںکر ݙیندا ۔ خیر اوہ جٖاݨے تے اوہدی مخلوق جٖاݨے ‘ میݙا گھر آڳیاہے ۔

واہ او میݙاوالد مرحوم ‘ شُکر ہے ‘ بھجٖا تُرٹّا مکان تاں بݨا ڳیا ہیں۔ میںکولوں تاں اُس دی لپائی وی نہیں تھیندی ۔ ہُݨ ٻوہا کھڑکیساں تے امّاں دیاںجِھݨکیاں سُݨݨ کݨ تیارتھی ونجٖاں۔

٭…٭…٭

## حوالہ
کِکّر دے پُھل (سرائیکی افسانے) مصنف: سید نصیر شاہ، جھوک پبلشرز  ملتان