open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سہراݨی

سہراݨی ضلع ڈیرہ غازی خان تے لیہ اچ آباد ہک بلوچ قبیلہ اے
جعفر

جعفر جنوبي پنجاب تے بلوچستان اچ آباد ہک بلوچ قبیلہ اے ۔۔
دشتی

دشتی ضلع راجن پُور تے رحیم یار خان اچ آباد ہک بلوچ قبیلہ اے ۔
دستی

دستی ضلع مظفرڳڑھ دا ہک بلوچ قبیلہ اے ۔ جمشید دستی دا تعلق ایں قبیلے نال اے۔
نسیم بھٹی

محمدشریف نسیم بھٹی

ناں {محمد، شریف قلمی ناں {نسیم بھٹی 

## ڄم پل

ڄمݨوار. ݙاہ اپریل ١٩٤٩ تعلیم.میٹرک 

پیشہ ملازمت محکمہ توڈ

خاندانی پیشہ. لوہار

فنی پندھ دا منڈھ. ١٩٥٥

ڈرامہ رائٹر اداکار ہدایت کار 

## ادبی پورھیا
{سرآئیکی افسانے}نکیاں کوڑکہاݨیاں 

ناں کتاب. ڳاہݨےڳٹھڑے

سکونت. جھوک نسیم فیصل کالونی غربی

بہاولپور

٠٣٠٢٧٧٠٦٥٩٨ محبتاں دا طالب شیدا سرآئیکی پکھی واس فقیر نورپوری بہاولپوری 03226848094
تالپور

تالپور سندھ اچ آباد ہک بلوچ قبیلہ اے ۔

بلوچ قبیلہ تالپور جنہاں دا جد امجد شہداد تالپور ہئی۔ جݙاں بلوچ کلہوڑا فوج وچ بھرتی تھئے تاں شہداد تالپور سپہ سالار بݨ ڳیا۔ بعد وچ کلہوڑیاں نے تالپور سرداراں کوں قتل کروا ݙتا۔ تالپوراں نے جنگ ہالانی (1783ء) وچ کلہوڑیاں کوں ہرا کے سندھ تے قبضہ کر گھدا۔ انہاں دے چھی حکمراناں نے 1843ء تک حکومت کیتی تے سندھ وچ ترئے ریاستاں حیدرآباد، میرپور خاص تے خیرپور قائم کیتیاں پر انہاں ریاستاں وچ اتحاد کائناں ہئی۔ کجھ عرصہ کابل کوں خراج ݙیندے رہے۔ پہلی افغان جنگ (1838ء - 1842ء) وچ حیدرآباد تے میرپور خاص توں انگریزاں دے تعلقات خراب تھی ڳئے البتہ خیرپور نے انگریزاں دی حمایت کیتی۔ 1843ء وچ برطانوی فوج نے چارلس جیمز نیپئر دی کمان وچ حیدرآباد تے میرپور خاص دے تالپوراں کوں میانی دی خونریز جنگ وچ ہرا کے پورے سندھ تے قبضہ کر گھدا، جیہڑا پاکستان دی آزادی تک برقرار رہیا۔
آزاد نظماں ( فرھاد فریدی ) دیاں

## مصروف
مصروف 

سجن میڈے میکوں اکثر 

کریندے فون رہ ویندن 

وڈا عرصہ گزر گیا ہے 

تیڈے کولوں 

اساں کئی شعر نی سنڑیا 

کیوں اجکل شعر نی لکھدا 

ڈسا کیوں شعر نی لکھدا 

سنڑو سجنڑو

تہاکوں تاں خبر ہوسے 

تہاکوں کیا خبر کینی 

تہاڈے حال میں وانگوں 

بدل حالات ایجھے گن 

میکوں فرصت نہیں ملدی 

ڈساں فرصت نی کیوں ملدی 

مہنگائی اتلی ودھ گی ہے 

مگر تنخواہ اوہا ہے 

اے ظالم لوکاں ڈے دل کینی 

ہوون ہا 

تاں اج ساڈے 

ملک دے وچ 

غریباں کوں 

ترائے وقت دی روٹی 

دے چنتے ناں ہوندے 

در در دے دھکے ناں ہوندے 

ڈکھ اے 

میڈا وی حال ایہو ہے 

میں کیویں پیٹ کوں پالاں 

جتھاں ہر روز نو گھنٹے 

ویندا کم تے ہامی میں 

ہنڑ 

اتھائیں پندرہ گھنٹے 

میکوں کم تےونجڑاں ہے 

میں جیکر کم تے ونجاں ناں 

تہاڈے واسطے لکھاں 

روزانہ شعر بہہ تے میں 

ڈساؤ پیٹ پالنڑ دا 

طریقہ کئی 

جتھاں آزاد ہوواں میں 

لکھنڑ اشعار دے کیتے 

تہاکوں وقت وی ڈیواں 

ڈساؤ پیٹ پالنڑ دا 

طریقہ کئی 

سنڑو سجنڑو 

تہاکوں وقت کیا ڈیواں 

میکوں خود آپ دے کیتے

کڈاہیں وقت نی ملدا 

جو کلہیں بہہ تے اپنڑے توں 

کڈاہیں حال چا گھناں 

جو کیا ہم تے 

تے ہنڑ میڈا 

اے کیجھا حال تھی گیا ہے 

سنڑو ہک واقعہ میڈا 

جو کجھ ڈیہنہ پہلے دا ہووے 

مہینے کئی گزر گے ہن 

شکل اپنڑی میں شیشے وچ 

ڈٹھی ناں ہئی 

اچانک دید شیشے تے 

میڈی جو پی 

وڈی ہک چیک نکتی اے 

میں ڈر گیا ہاں 

جو میڈے سامنڑے شاید 

کوئی جن بھوت آ گیا ہے 

اکھیں توں نیر جاری تھئے 

شکل اپنڑی کوں میں پہچان نی سگیا 

جو میڈے سامنڑے والا 

جیرھا اے شخص شیشے وچ ہے 

ایہو میں ہاں 

ولا کجھ غور کیتا ہے 

ایہو محسوس کیتا اے 

جیرھا اے شخص سامہیں ہے 

ایہو فرھاد لگدا ہے 

جیرھے بندے کوں 

شیشے وچ 

شکل اپنڑی 

وی ڈیکھنڑ دی 

کڈہیں فرصت نہیں ملدی 

بھلا او شعر لکھسے 

ڈساؤ شعر کیا لکھسے 

شاعر ۔ فرھاد فریدی

2023=12=27
یوسف سنجراݨی

یوسف سنجراݨی سرائیکی شاعر ہے.

## ڄم پل
تونسہ شریف نال تعلق ہے. 

## نمونہ کلام

### غزل
ولا کوئی حادثہ تِھیندے تاں تِھیووے

زمانہ کربلا تِھیندے تاں تِھیووے

یزیدیں نال ساڈی جنگ راہسی

جے سِر دَھڑ توں جُدا تِھیندے تاں تِھیووے

تسلی نال خنجر تیز کر گِھن

میڈا سجدہ قضا تِھیندے تاں تِھیووے

اَساں  اج دل دِیاں تاکیاں کھول چھوڑین

کوئی قیدی رِہا تِھیندے تاں تِھیووے

میں ہُݨ بلکل وی چُپ کائنا کریساں

ختم منہ دا آلا تِھیندے تاں تِھیووے

آساں دستار پیریں رکھ ڈتی ہے

اجاں وی او خفا تِھیندے تاں تِھیووے

ولا جلوہ ڈیکھا ہک وار ساکوں

جے روہ کیری ولا تِھیندے تاں تِھیووے

کلیجہ کڈھ کے پیریں رکھ ڈتے سے

اجݨ وی بے وفا تِھیندے تاں تِھیووے

آساں ہݨ سر  نوا چھوڑیا ہے یوسف

صنم جیکر خدا تِھیندے تاں تِھیووے

   سئیں یوسف سنجرانی

### غزل
دل وچوں ایہ آواز آندی ہے

ݙیکھ ہاں مونجھ چیوو چاہندی ہے

ہجر کھا گئے میکوں تاں مسئلہ نئیں

ہر شئے اپݨا نصیب کھاندی ہے

سامݨے بھاویں کربلا ہووے

دل کݙاں یار کولوں راہندی ہے

میں تیکوں بھل کݙاہیں نمہی سگدا

توں بھلا ݙے جے تیکوں ٹھاندی ہے

غم میݙی ذات کوں ڳولیندے ہن

کونج دریا تیں ونج کے لاہندی ہے

میں اوندے پیریں ایں پیاں یوسف

جیویں دیوار بھوئیں تیں ڈھاندی ہے

یوسف سنجرانی
ونکی:سرائیکی شاعر
ٻرڑہ

ٻرڑہ ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا بہاولپور ڈویژن اچ آباد اے۔
سرائیکی شاعری: راشد کھکھل

سرائیکی شاعر

شاعر : راشد کھکھل

ڈوہڑہ : نوے سال دی پارت ہووی

ربا نوے سال دی پارت ہئی آ خوشیاں جھولی ڈھاون

کوئی اینجھے راہ وچ سٹ چھوڑی جہیڑے من میڈے کوں بھاون

جیوے پچھلے سال اچ  گزریے ہن ای سال او درد ناں آون 

نوے سال دے وچ تیڈے راشد کوں تیڈے معجزے نظر تاں آون

ربا سنڑدا بیٹھے دھاڑیں کوکاں میڈیاں کڈاں مکسن میڈیاں اے سزاواں

نیوے ولدا ڈیندا ڈس میں کینتے ونجاں تھک پیاء ڈے کراہیں آوازاں

تیڈی رحمت دے قصے جو سنڑیے ہیمی تہوں رکھی بیٹھا ولا وی میں تانگھاں

تیڈا راشد جو ہے امتی سوہنڑے دا ہنڑ قبول چاں کر دعا معاف کر کے خطاواں
اذان علی پرھاڑ

راے اذان علی 

اذان علی سرائیکی لوک گلوکار ہن ۔انہاں دا تعلق سرائیکی دھرتی کوٹ ادو ، شیخ عمر دی وستی پرہاڑ آلا نال ہے ۔ اوہا وستی جیڑی سائیں عبد العزیز پرھاڑوی دے ناں نال منسوب ہے ۔

انہیں دی پیدایش 8 مارچ 2006 اچ تھای ۔ انہیں دے موسیقی دے استاد سائیں مرید حسین ہن ۔ 

اذان علی 2019 تو یعنی 13 سال دی عمر تو ہی موسیقی نال وابستہ ہن ۔ خوبصورت آواز دے مالک ہن۔ انہاں دے پسندیدہ گلوکار باسط نعیمی ہن ۔   

آواز تو علاوہ میں انہیں دی  شخصیت وی بڑی شاندار ہے جیوے ہووے عزت کرنڑ آلا نوجوان ہے ، ہنس مکھ   ، یاریں وچ یاری نبھاونڑ آلا دوست ، تعلقات دا ہک جال ہوونڑ دے باوجود ہک ہک تعلق کوں وکھرا وکھرا نبھاونڑ آلا بااخلاق نوجوان ہے ۔ بلا شبہ سرائیکی زبان دی موسیقی وچ اے ہک سونہڑاں ودھارا ہے۔   

انہیں دی آواز ہارمونیم دی لے دے پچھو ایویں ٹردی ہے جیویں کہیں چشمہ دا پانڑی جیکوں پتہ ہوندے کہ ہنڑ اوں کیویں کتنا ت کتھاں اچھلنڑے ت کتھاں ساکن رہونڑے ۔ انہیں دی آواز سنڑنڑ آلے کوں آپڑیں طرف جکڑ بہندی ہے مجال اے جو اکھ زری وی پھرکے یا کن ذرا وی کوئی باہر دی آواز سنڑنڑ کوں تیار ہوون ۔    

## مشہور گیت
جناب دے کجھ مشہور گيتاں وچ :- 

1) میں وڈے ڈکھ ڈٹھن 

2) بندہ اتھے ڈیرے لاوے 

3 ) وے اتھاں ساڈے گھر ہوندے ہن  

4) پیار کوئی سوکھ نی اوکھ ہی اوکھ ہے 

وغیرہ وغیرہ شامل ہن ۔
بابا جیوݨ داس

بابا جیوݨ داس دیرہ اسماعیل خان وچ انہاں دی سمادھی ہے. ہر سال پنجویہ دسمبر کوں انہاں دا عرس منایا ویندے. کوہاٹ تے ٻنہاں علاقیاں توں زائرین تے یاتری آندن، عرس وچ شرکت کریندن.
اندھڑ

اندھڑ، ضلع ملتان دا ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے۔ سرائیکی شاعر جاوید شانی دا تعلق ایں قبیلے نال اے۔
ٻراݨہ

ٻراݨہ ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا ملتان ڈویژن اچ آباد اے۔
بھرواݨہ

بھرواݨہ سیال قبیلے دی ذیلی شاخ اے۔ اے ضلع جھنگ اچ آباد ہن۔
اروڑا

اروڑا ہک سرائیکی ہندو ذات اے۔ اے مہاراجہ اروٹ دی اولاد ہن۔ اے بھارت اچ آباد ہن۔
آہوجا

آہوجا ہک سرائیکی ہندو ذات اے۔ اے بھارت دے صوبے ہریاݨہ اچ آباد ہن۔
اولکھ

اولکھ ضلع لیہ اچ آباد ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے۔ علی احمد اولکھ ایں قبیلے دی مشہور شخصیت ہن۔
بھوں

بھوں ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا ضلع بھکر تے جھنگ اچ آباد اے۔
بھابھڑا

بھابھڑا ضلع ملتان دا ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے ۔ ایں ذات دے لوگ عادل آباد، آندھرا پردیش، بھارت اچ وی آباد ہن جیہڑے تقسیم کولوں ٻہوں پہلے اتھاں مال چریندے ہوئے آباد ونڄ تھئے ہن۔
بھابھہ

بھابھہ ضلع وہاڑی تے بہاولپور اچ آباد ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے ۔ بہاولپور اچ ملک عاشق حسین بھابھہ تے وہاڑی اچ نور خان بھابھہ ایں قبیلے دے مشہور شخصیات ہن۔
بریار

بریار ضلع لودھراں اچ آباد ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے ۔ انجینئر عبدالحق بریار، سینئر انسٹرکٹر گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی بہاولپور دا تعلق ایں قبیلے نال اے۔
امُوندھا

اے ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا وسیب دے مختلف علاقیاں اچ آباد اے۔
ابڑا

ابڑا قبیلہ سرائیکی وسیب تے سندھ اچ آباد اے۔ سندھ اچ اینکوں ابڑو آہدن۔
بھݙیرا

بھݙیرا، حاصل پور اچ آباد ہک قبیلہ اے۔ حاصل پور دے نزدیک دُلا بھݙیرا دی وستی انہاں دا مشہور علاقہ اے۔
بھلر

بھلر قبیلہ ضلع مظفرڳڑھ اچ آباد اے۔ سرائیکی شاعر بلال بزمی دا تعلق ایں قبیلے نال اے۔
ٻوہڑ

ٻوہڑ ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا بہاولپور ، لودھراں تے رحیم یار خان دے ضلعیاں اچ آباد اے۔ اے علاوہ بھارتی صوبے راجستھان دے ضلع بیکانیر اچ وی انہاں مسلمان سرائیکیاں دی آبادی موجود اے جیہڑے سوشل میڈیا تے وی ایکٹیو ہن۔
بھارا

بھارہ ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا وسیب دے ضلع لیہ تے بھکر اچ آباد اے۔ سرائیکی شخصیت مدثر بھارہ دا تعلق ایں قبیلے نال اے۔
ٻوسݨ

ٻوسݨ ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا ملتان شہر اچ آباد اے۔ سابق وفاقی وزیر ملک سکندر حیات ٻوسݨ دا تعلق ایں قبیلے نال اے۔
ٻُچہ

ٻچہ ہک سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا وسیب دے مختلف علاقیاں اچ آباد اے۔
ٻکروال

ٻکروال دا مطلب ٻکریاں چراوݨ آلا اے۔ اے لوگ پورے سرائیکی وسیب دے مختلف علاقیاں اچ آباد ہن۔
بداڑا

اے ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا وسیب دے مختلف علاقیاں اچ آباد اے۔
پرہار

پرہار ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا وسیب دے مختلف علاقیاں بشمول تحصیل جلالپور پیروالہ اچ آباد اے۔ اے ہک راجپوت ذات اے۔
پونٹہ

پونٹہ ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے ۔ اے تحصیل جلالپور پیروالہ ضلع ملتان اچ خانبیلہ روڈ تے شہر جلالپور کولوں پنج کلومیٹر دور آباد اے جتھاں انہاں دی زمینداری اے۔
پراچہ

لفظ پراچہ، پارچہ جات اچ ماخوذ اے۔ یعنی اے لوگ کہیں وقت کپڑے دے تاجر ہن۔ اے ہک ڄٹ یا ڄاٹ سرائیکی قبیلہ اے۔ اے لوگ ضلع میانوالی اچ ماڑی انڈس دے نیڑے آباد ہن۔
پہوجا

پہوجا ہک ہندو سرائیکی ذات اے۔ اے زیادہ تر ضلع مظفرڳڑھ اچوں ہجرت کرکے بھارت ڳئے ہن تے ہݨ اے صوبہ ہریاݨہ اچ آباد ہن۔
پنوہاں

پنوہاں ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا بہاولپور تے علی پور اچ آباد اے۔ بہاولپور اچ بہاولنگر روڈ تے اسلامیہ یونیورسٹی بغداد کیمپس دے سامݨے وستی پنوہاں انہاں دی آبادی اے۔ اتھاں اے زیادہ تر ملازمت پیشہ ہن۔ علی پور اچ ہیڈ پنجند دے نال مݙوالہ تے چوک پرمٹ دے علاقے اچ انہاں دی زمینداری اے۔ ایندے علاوہ تحصیل جلالپور پیروالہ وچ وی اے مضبوط ہن۔ ملک خدا بخش پنوہاں اتھوں دی مشہور شخصیت ہن۔
تھہیم

تھہیم ہک سرائیکی راجپوت ذات اے۔ اے ضلع بہاولپور، ملتان تے ملتان اچ زیادہ تر آباد ہن۔ سرائیکی نثر نگار مہرین فاطمہ تھہیم دا تعلق ایں قبیلے نال اے۔
ترڳڑ

ترڳڑ ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا ضلع ملتان اچ آباد اے۔ سرائیکی کارکن مہر شہباز ترڳڑ دا تعلق ایں قبیلے نال ہے۔

ترڳّڑ (ترگڑ) ہک قدیم تے معزز سرائیکی قبیلہ ہے، جیندے بارے وکھ وکھ روایات تے تاریخی حوالے موجود ہن۔ ایں قبیلے دی تفصیل تلے ݙتی ڳئی ہے:

## تاریخ تے حسب نسب
ترڳّڑ قبیلے دا تعلق بنیادی طور تے **سماٹ** (Samma) نسل نال جوڑیا ویندے، جیڑھے وادیٔ سندھ دے قدیم وسنیک ہن۔ کجھ مورخین دے مطابق ایہ قبیلہ راجپوت الاصل ہے تے انھاں دا شجرہ نسب قدیم ہندوستان دے حکمران خانداناں نال ملدے۔

## جغرافیائی پھیلاء
ایہ قبیلہ سرائیکی وسیب دے کئی اضلاع وچ آباد ہے، جنھاں وچ خاص طور تے ایہ علاقے شامل ہن:

* **مظفر ڳڑھ:** ایں ضلعے وچ ترڳّڑ قبیلے دی وݙی تعداد موجود ہے، خاص کر تحصیل علی پور تے جتوئی دے علاقیاں وچ۔
* **ملتان تے خانیوال:** انھاں اضلاع وچ وی ایں قبیلے دے خاندان قدیم زمانے توں آباد ہن۔
* **لودھراں تے بہاولپور:** ستلج دے کنڈیاں تے وی ترڳّڑ برادری دے لوک وسدے ہن۔

## پیشہ تے طرزِ زندگی

* **زراعت:** ٻئے سرائیکی قبیلیاں وانڳوں ترڳّڑ قبیلے دا وݙا ذریعہ معاش **کاشتکاری** تے مال ڈھانڈے پالݨ ہے۔ ایہ لوک زمیندار ہن تے اپݨی زمیناں نال جڑے ہوئے ہن۔
* **سیاست تے سماج:** ایں قبیلے دے کئی لوک مقامی سیاست وچ وی سرگرم ہن۔ سماجی طور تے ایہ لوک اپݨی مہمان نوازی تے بہادری کیتے مشہور ہن۔

## ثقافت تے زبان
ترڳّڑ قبیلہ خالص **سرائیکی زبان** ٻولیندے تے سرائیکی ثقافت دے سارے رنگ (مثلاً جھمر، میلے تے صوفیانہ روایات) انھاں دی زندگی دا حصہ ہن۔
ترہیلی

ترہیلی ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا ضلع رحیم یار خان اچ آباد اے۔ سرائیکی کارکن رئیس شاہد اقبال ترہیلی دا تعلق ایں قبیلے نال اے۔
ٹھیٹھہ

اے ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا وسیب دے مختلف علاقیاں اچ آباد اے۔
سندھا

سندھا ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا تحصیل بہاولپور اچ آباد اے۔ پیشے دے اعتبار نال زمیندار ہن۔ انہاں اچ ملک غلام مصطفیٰ سندھا مشہور شخصیت ہن۔
سیال

سیال ہک مشہور سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا ضلع جھنگ تے خانیوال اچ آباد اے۔
سمیجہ

اے ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا وسیب دے ضلع رحیم یار خان اچ آباد اے۔
سراء

سراء ہک سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا وسیب دے ضلع رحیم یار خان اچ آباد اے۔ مشہور سرائیکی گلوکار اجمل ساجد دا تعلق ایں قبیلے نال اے۔
سپل

اے ہک سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا وسیب دے مختلف علاقیاں اچ آباد اے۔

سَپل(Sappal , Sippal  Suple ,Suppal, Sinpal , Saple,)

سَپل قبیلہ کے لوگ برصغیر پاک وہند میں بعض مقامی اور علاقائی سطح پر سَپل،سِپل، سُپل، سپپال، سَپل پال، سِنپال کے نام سےبھی جانے جاتے ہیں۔ مختلف علاقوں مختلف نام لکھا اور بولا جاتاہے۔

سَپل قبیلہ کے لوگوں کو مختلف القابات دیے گئے ہیں جن میں سردار ، ملک، مہر، چوہدری، جام، راجہ، اور راجپوت قابلِ ذکر ہیں 

سَپل کا لفظی معنی ***"زُورآور جوان یا طاقتور جوان"*** کے ہیں

سَپل ہزاروں سال پرانا جٹ قبیلہ ہے، جو کہ سورج بنسی جٹوں میں  ***طُور*** یا ***طُومرا*** کی نسل سے ہزاروں سال پرانا قبیلہ ہے ۔جو اپنی سادگی، بہادری، شرافت ٫جفاکشی، وفاداری کے لیے مشہور ہے۔ یہ قبیلہ برصغیر پاک وہند سمیت دنیا کے بہت سے ممالک میں بڑی تعداد میں آباد ہے۔ پاکستان میں ملتان، رحیم یار خان ، ڈیرہ اسماعیل خان ، ڈیرہ غازی خاں ، سیالکوٹ ، راولپنڈی ، کشمیر ،لیہ بھکر ، جھنگ،میانوالی ، دادو، لاڑکانہ ، ٹھٹہ بدین، سکھر ،اور شکار پور میں کثیر تعداد میں آباد ہیں۔اس کے علاوہ انڈین پنجاب  اور بنگلہ دیش ملیشیا انڈونیشیا میں بڑی تعداد میں آباد ہیں۔

سَپل قبیلہ کے لوگ مختلف ادوار میں دوسرے قبیلوں کے ساتھ جڑے رہنے اور اپنے کام کی وجہ سے دوسرے قبیلوں میں انکا شمار ہوتا رہا ہے

***A Glossary of Tribe and castes*** میں بھی اس کا ذکر موجود ہے کہ مختلف پیشے اپنانے کی وجہ سے سَپل قبیلہ کو دوسرے قبیلوں کی ایک ذیلی شاخ کے طور پر 

پہچانا جاتا رہا۔

سَپل قبیلے کے لوگ زیادہ تر پنجابی ، سرائیکی ، پوٹھوہاری

سندھی اور مختلف علاقوں کی نسبت اپنی اپنی زبانیں بولتے ہیں 

مغلیہ دورThe Punjab Cast

کتاب کے مطابق سپل قبیلہ کے لوگوں کو مغلیہ دور میں اپنی بہادری کی وجہ سے(Marksman) نشان دار کہا جاتا تھا

سَپل قبیلہ کی مختلف علاقوں میں کئی معززین ،سیاسی و سماجی شخصیات مشہور ہیں 

ان میں

***ایڈشنل ایڈووکیٹ جنرل خیبرپختونخواہ محترم غلام محمد سپل صاحب،***

"محترم جناب ظفر سَپل صاحب"ادیب،کالم نگار اور کئی کتابوں کے مصنف ہیں انکی مشہورِ زمانہ کتاب "مسلم فلسفہ کا تاریخی ارتقاء الکندی سے ابنِ خلدون تک" بہت مشہور ہے 

محترم جناب چوہدری ندیم سپل CEO Nesto Group of Company

محترم جناب ایڈووکیٹ شبیر سَپل اسلام آباد ہائی کورٹ 

محترم جناب ڈاکٹر اللہ نواز سَپل ادیب،تنقید نگار، نعت گو شاعر اور ایک کتاب کے مصنف "شاعری دِے گر" جو کہ اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور کے سرائیکی نصاب میں شامل ہے*
سومرہ

سومرہ ہک مشہور نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا وسیب دے ضلع لیہ تے باقی تمام اضلاع اچ آباد اے۔ ڈاکٹر مہر عبدالحق سومرہ ایں قبیلے دی مشہور شخصیت ہن۔
سیہڑ

اے ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا وسیب دے ضلع لیہ اچ آباد اے۔ سرائیکستان قومی موومنٹ دے بانی تے صدر حمید اضغر شاہین ایں قبیلے نال تعلق رکھدے ہن۔ ایندے علاوہ اے خاندان ضلع لیہ اچ سیاسی اہمیت وی رکھدے۔
جکھڑ

جکھڑ ضلع لیہ اچ آباد ہک ننسلی سرائیکی قبیلہ اے۔ اے ہک سیاسی خاندان اے۔ ملک نیاز احمد جکھڑ مشہور شخصیت ہن۔
جھنڈیر

جھنڈیر لودھراں تے میلسی اچ آباد ہن۔ ملک اسلم جھنڈیر ایں خاندان دی مشہور شخصیت ہن۔ اے ہک جاگیردار خاندان اے۔ ملک مقصود جھنڈیر نے میلسی اچ ہک ٻہوں وݙی اقامتی لائبریری قائم کیتی ہوئی اے جتھاں محققین آ کے استفادہ کریندن۔
جھٻیل

جھٻیل ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا ضلع ملتان دی تحصیل جلالپور پیروالہ دی یونین کونسل کرمووالی اخ موضع ٻیٹ مغل اچ آباد اے۔
جبلہ

جبلہ ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا ضلع لودھراں اچ آباد اے۔
جوئیہ

جوئیہ ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا ضلع بہاولپور اچ ڈیرہ بکھا اچ آباد اے۔ ایندے علاوہ چولستان، ضلع بہاولنگر، لودھراں اچ وی آباد اے۔ ضلع ملتان اچ خانبیلہ روڈ تحصیل جلالپور پیروالہ وچ وستی موہاݨہ سندیلہ اچ وی کافی تعداد اچ جوئیے رہندن۔
جونیجہ

جونیجہ ہک سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا ضلع رحیم یار خان اچ آباد اے۔
جھلݨ

جھلݨ ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا ضلع راجن پور اچ آباد اے۔ سرائیکی لکھاری شعبان جھلݨ دا تعلق ایں قبیلے نال اے۔
ڄڑھ

ڃڑھ ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا ضلع ڈیرہ غازی خان اچ آباد اے۔ ملک رمضان ڄڑھ ایں قبیلے نال تعلق رکھدن ۔
ڄلواݨہ

ڄلواݨہ ہک سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا بہاولپور شہر اچ آباد اے۔ سرکلر روڈ تے دیراوڑی گیٹ دے نال بند روڈ تے ڄلواݨہ پلازہ مشہور اے۔
جاڑا

اے ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا ضلع بھکر اچ آباد اے۔ سرائیکی گلوکار غلام عباس جاڑا ایں قبیلے نال تعلق رکھدن ۔
چھینہ

چھینہ ہک نسلی سرائیکی قبیلہ اے جیہڑا ضلع بھکر تے لیہ اچ آباد اے۔ مشہور سرائیکی گلوکار احمد نواز چھینہ دا تعلق ایں قبیلے نال اے۔
نسلی سرائیکی قبائل

نسلی سرائیکی قبائل یا سرائیکی النسل قبائل (سرائیکی: نسلی سرائیکی ڳوتاں، انگریزی: Ethnic Saraiki clans) سرائیکی وسیب دے مقامی تے اکثریتی قبائل ہن۔ سرائیکی وسیب یا خطہ سرائیکستان، برصغیر دا قدیم ترین جغرافیائی علاقہ ہے جیندا مرکز ہمیشہ کولوں ملتان رہیا اے۔ سرائیک دا مطلب اے عزت دے قابل، عزت کیتے منتخب کیتا گیا.  ایندے ݙوجھے معنی ہن، دریاواں دی بھک تے آباد واسی مقامی لوک یا دریاواں دے کنارے تے کاشتکاری کرݨ والے یا دریاواں دی وچلی سُکی جاہ یا زمین تے آباد یا ول کاشتکاری کرݨ والے واسی. نسلی سرائیکی ذاتاں یا سرائیک ڳوتھاں، سرائیکستان دے تمام اضلاع وچ اکثریت نال موجود ہن تے اپݨے ناں دے نال سابقے یا لاحقے دے طور تے ملک، رائے، راݨا، مہر، میاں، سردار، رئیس, ڄام وغیرہ دے خصوصی الفاظ دا استعمال کریندن. سرائیکستان وچ وسݨ والے راجپوت، ڄٹ، دیراوڑ تے روہیلے قبائل یا برصغیر دے کہیں نسلی گروہ نال تعلق رکھݨ آلے ذاتاں جیہڑے سرائیکی زبان ٻولیندن او نسلی سرائیکی ہن. ایں فہرست اچ مسلمان ذاتاں دے علاوہ ہندو تے سکھ وی شامل ہن جیہڑے کہ سرائیکی نسل نال تعلق رکھدن۔
## حوالے
چوغطہ

چوغطہ ہک سرائیکی النسل قبیلہ اے۔ اے خیرپور ٹامیوالی ضلع بہاولپور تے وسیب دے مختلف علاقیاں اچ آباد اے۔
## حوالے
چھڄڑا

چھڄڑا ہک سرائیکی النسل قبیلہ اے جیہڑا وسیب دے مختلف علاقیاں اچ آباد اے۔

## علاقے

* وستی بھانڈہ  وچ قبیلہ چھڄڑا موجود ہے

## علاقیاں دے ناں

* شریف چھڄڑا، ضلع مظفرڳڑھ
الو راݨیاں

الو راݨیاں/الٰہو راݨیاں۔۔۔۔مٹھڑا چولستان توں اٹھ ݙاہ کلومیٹر ڈکھݨ آلے پاسے ریت دے ٹٻے تے 

ہک کلھے کوٹھے تے مشتمل مزار/سمادھی/ یادگار ہے۔ انہاں ست بھیݨیں بارے مختلف روایات تے کہاݨیاں ہن.
گلوکار

گلوکار دا لفظی مطلب اچھی آواز ورتاونڑ آلا ۔  اے کہیں وی قسم دتھی سگدے لیکن مراد صرف گيت یا نغمہ گو بندہ ہی گهدا ویندے ۔ دنیا وچ ہر چیز دے اصول ہوندن تاں آواز دے وی اصول ہوندن اتار چڑھاؤ کوں ورتاونڑ ہر بندے دے وس دی گالھ نی ہوندی ۔ جو اے سب سمجھدے اور خوب ادا کریندے اوکوں گلوکار آکھیا پڑھیا لکھیا ویندے .

* افشاں زیبی
صابرہ شاہین دیروی

صابرہ شاہین دیروی سرائیکی شاعرہ ہے۔

## ڄم پل
دیرہ غازی خان

## تعلیم
بی-ایس-سی (ذولوجی.باٹنی.کیمسٹری)
ایم اے اردو - بہاءالدین زکریا یونیورسٹی ملتان ، ایم فِل اردو(گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور) پی ایچ ڈی اردو (گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور)

## کتاباں

1 - مختار صدیقی حیات و خدمات (تنقید) 

2- باقیات-مختار صدیقی (تحقیق) 

3_خالی بک(سرائیکی شعری مجموعہ) 

4_مرکزہ (اردو نظموں کامجموعہ)

## نمونہ کلام
ساوݨ آ ڳئے ، سانول آوے

دِل دی ٻوٹی وی پُھل چاوے

ساوی چُچ سَاول چَودھاروں

اَساں کلہڑے چیکاں ماروں

سینگھی پئی سُکھ سیج سُہاوے

ساوݨ آڳئے، سانول آوے

پیلوں پکیاں،چُنڑدیاں ڄٹیاں

ساوے چولے ، چُنیاں رَتیاں

کون تتی دے دَرد ونڈاوے

سانوݨ آڳئے،سانول آوے

صابرہ شاہین
ونکی:سرائیکی شاعرہ
ایناز آرکائیو

ایناز آرکائیو ہک ڳولݨ انجݨ ہے۔پائریٹ لائبریری مرر دی ہک ٹیم ایندی بانی ہے۔ ایں ویب سائٹ تے سوا ݙوکروڑ کنوں ودھ کتاباں تے ݙاہ کروڑ پیپرز تے تیرھاں لکھ کنوں وددھ میگزین ہن۔

## ٻاہرلے لنک

* ایناز آرکائیو ویب سائٹ
تمدن

تمدن عربی زبان دا لفظ ہے. جیندے معنی شہری بݨن ، مہذب وشائستہ بݨن دے ہن.
تمدن دے لغوی معنی شہروساوݨ ،شہری زندگی اختیار کرݨ دے ہن.

تمدن دی تعریف:
جہڑے ویلے کوئی قوم ہک گروہ دی شکل اختیار کریندی ہے اونکوں تمدن اکھیا ویندے. مختلف گروہ دی شکل اختیار کرݨ دا ناں تمدن ہے.
ݙیوڈ آرتھر سایکس

**ݙیوڈ آرتھر سایکس**    انگلینڈ دا ھک بھوں وڈا سنگر تے بزنس مین ھے۔    

## حوالہ جات
جین روچا

**جین روچا** برازیلی ماڈل تے مصنف ہن۔ انہیں دی پیدائش کولیناس، برازیل اچ تھیی ہے۔ 

## حوالے
وادی سندھ دی تہذیب

وادی سندھ دی تہذیب:

وادی سندھ جیکوں ملوہا دی نسبت نال ملک ملہیر وی آکھیا ویندے. کُٹ دے دور دی ہک اہم تہذیب ہے۔

1. تاریخ

2. ادوار

3. اہم شہر (موہنجوداڑو. ہڑپہ)

4. ݙوجھی تہذیباں نال تعلق

## (1.) وادی سندھ دی تہذیب دا تعارف:
وادی سندھ دی تہذیب دنیا دی قدیم ترین تہذیباں ایچوں ہک تہذیب اے. اے تہذیب دریاۓ سندھ تے اوندے معاون دریاواں دے نال پروان چڑھی ہے. ایں تہذیب دے اثار سندھ اچ موہنجودڑو اتے پنجاپ اچ دریاۓ راوی دے کنارے ہڑپہ اچ پاتے ڳئین. پاکستان تے بھارت اچ ایں تہذیب دے پندرہ سو (1500) اضافی اثار تے وستیاں دریافت تھیگن.

## (2.) وادی سندھ دی تہذیب دے ادوار :
وادی سندھ دی تہذیب ترے ادوار تے مشتمل ہے.

1. ابتدائی دور (3800 ق م.......2500 ق م)

2. وسطی دور (2500 ق م....... 1700 ق م)

3. آخری دور   (1700 ق م....... 1300 ق م)

ابتدائی دور اچ شہری زندگی ٻہوں ترقی کیتےسی. گھریلو دست کاری کوں ٻہوں فروغ ملیے.

وسطی دور اچ اے تہذیب ٻہوں وسیع تھی ڳی ہئ. نوے شہر تے وستیاں اباد تھی ڳیا ہن.

آخری دور اچ وادی سندھ دی تہذیب زوال دا شکار تھی ڳی ہئ اتے مکمل اے تہذیب ختم تھی ڳی.

## (3. ) وادی سندھ دی تہذیب دے اہم شہر :
وادی سندھ دی تہذیب دے ݙو وݙے اہم شہر ہن.

1. پہلا شہر موہنجودڑو :

اے قدیم شہر ضلع لاڑکانہ (سندھ) اچ واقع ہے. موہنجودڑو وادی سندھ دا اہم مرکز ہا. اتے دریاۓ سندھ ایندے مشرق اچ وہندا ہا. وادی سندھ دی تہذیب دے اثار سب توں پہلے 1922 اچ موہنجودڑو دی کھودائی دے دوران سامݨے اے. موہنجودڑو دی کھودائی دے دوران کج چیزاں ملیا. جیندے اچ زیورات. میٹی دے تھاں. مہریں ٻیا وی کافی چیزاں ملیاں ہن.

2. ݙوجھا شہر ہڑپہ :

اے قدیم شہر ضلع ساہیوال (پنجاپ) اچ واقع ہے

وادی سندھ دی تہذیب دا ݙوجھا وݙا شہر ہڑپہ ہے. اتھاں ایں تہذیب دے لوکاں دا ٻہوں ورثہ دریافت تھے. تانبے چاندی مٹی دیاں مختلف چیزاں ای شہر دی کھودائی دے دوران ملیاں. جیڑیاں ایتھوں مہرا ملین اونا دے اوتے کجھ لیکھا پے. اگر او لیکھا پڑھیا ڳیا تے وت او سرائیکی زبان دا ٻہوں وݙا قیمتی اثاثہ ہوسی.

3. گنویری آلا

گنویری آلا ضلع بہاول پور وچ بھارت دے باڈر نال ہک قدیم شہر ہائی. 

4. رحمان ڈھیری

ضلع دیرہ اسماعیل خان 

5. جلیل پور

عبدالحکیم ضلع خانیوال

## (4.) ݙوجھی تہذیباں نال تعلق:
افریقہ تے ایشیا اچ ہݨ تک چار قدیم ترین تہذیباں دریافت تھی ڳئین. او تہذیباں مصر ، میسوپوٹیمیا (عرق) ،سمیری ، وادی سندھ شامل ہن. وادی سندھ دی تہذیب ای تہذیباں دے نال شمار کیتی ویندی ہے. وادی سندھ دی تہذیب دے جنوب اچ ایران ، عراق ، مصر تے خلیج فارس دے نال تجارتی تعلق ہن. وادی سندھ ،دجلہ ،فرات تے وادی نیل کوں " تہذیباں دا گہوارہ" وی اکھیا ڳے.

(5.) وادی سندھ دی تہذیب دے لوکاں دا مذہب :

کہی وی تحریر کنوں وادی سندھ دی تہذیب دے مذاہب دا اندازہ نیسے لا سگدے. ہا البتہ مہرا تے دیوی اتے دیوتا دیا تصویراں توں ثابت تھیندے جو او مٹی دے بتاں دی پوجا کریندے ہن.
بیوٹی اوباسوی

**بیوٹی اوباسوی** ہک کینیڈین شیف تے کاروباری شخصیت ہن۔ او جی ۔ٹی ۔اے اچ نائجا جولوف ریستوران دی بانی ہن۔

## ٻاہرلے لنک

* بیوٹی اوباسوی یوٹیوب

## حوالے
جافیل

**جافیل** امریکا دا ھک باھوں وڈا گلوکار تے امینلی گروپ 713 دا گرو ھے۔    

## حوالے
مدرسہ عمر بن خطاب وستی چھینہ

مدرسہ عمر بن خطاب وستی چھینہ وچ ہک مدرسہ ہے

### مدرسہ

مدرسہ عمر بن خطابؓ وستی چھینہ
وچ ہے 

وستی چھینہ تحصیل خیرپورٹامیوالی 
دے کُتب والے پاسے 10 کلو میٹر دے فاصلے 

تے دریا ستلج دے چڑھدے پاسے ریاست بہاولپور 
دی بہوں پُرانڑیں وستی ھیہ 

### ابتداء
ایں مدرسے دی ابتدأ
2014ء وچ ہوئی ہائی تے ایں وقت اس مدرسے
وچوں ڈھیر سارے بچے قرآن پاک حفظ تے ناظرہ 
پڑھ کے چلے گئے ہن تے ڈھیر سارے بچے ایں 
مدرسے وچ پڑھدے پئے ہن ایں وقت ایں مدرسے
وچ 2 استاد بچاں کوں قرآنِ پاک دی تعلیم ڈیندےپئےہن
 تساں دوستاں ساکوں یاد کرنائیں 03015760190 📞
آگرہ

آگرہ ہندوستان دی شمالی ریاست اتر پردیش دا اہم شہر ہے۔ ایندا پراݨا ناں اکبر آباد ہئی۔ مغلیہ دور بالخصوص شہنشاہ جلال الدین محمد اکبر دے زمانے اچ ایہ دار السلطنت رہیا ہے۔
## تاریخی مقامات
تصغیر|200px|برطانوی ہند دے زمانے وچ پرنس آف ویلس دا دورہ آگرہ

آگرہ دنیا دی مشہور تے خوبصورت عمارت تاج محل کیتے جانا پہچاݨا ویندے ٹے اتھاں شہنشاہ جلال الدین محمد اکبر دا تعمیر کردہ لال قلعہ وی قائم ہے جیہڑا ہک خوبصورت تے وݙی عمارت ہے ۔ آکھا ویندے کہ ایہ عمارت دہلی دے لال قلعے توں وی زیادہ وسیع ہے۔ ایں عمارت دے اندر فرصت دے نال گھمݨ تے اتھاں دی بہت ساری حیران کن چیزاں نال تعارف تھیندے۔ پورے لال قلعے کوں سرعت دے نال گھمݨ کیتے چار پنج گھنٹے درکار ہن۔ دہلی توں پہلے ایہو شہر جلال الدین محمد اکبر دا دار الحکومت ہوندا ہئی۔ اتھاں متعّدد برجیاں قدیمی آثار دی بݨے ہوئے ہن تے ایں شہر دی تاریخ بیان کریندن۔ اتھاں شاہجہاں تے سکندر دی تعمیر کردہ کئی خوبصورت عمارتاں ہن جنہاں اچ فتح پور سیکری سکندرا دیوان عام، دیوان خاص سر فہرست ہن۔ اتھاں قدیم زمانے دی تعمیر شدہ کئی مساجد ہن جنہاں وچوں شاہی جامع مسجد اڄ وی اپݨی پوری آب و تاب و خوبصورتی دے نال ہک مسلمان دا دل موہ گھنݨ دی صلاحیت رکھدی ہے۔ آگرہ توں چالیہہ کلو میٹر دے فاصلے تے ہک شہر فیروز آباد وسا ہویا ہے جتھاں ونگاں دے کارخانے ہن جنہاں دے دھویں دی وجہ نال تاج محل دی عمارت کوں کافی نقصان پہنچدے۔ گورنمینٹ انہاں کارخانیاں کوں گیس نال چلاوݨ دا انتظام کریندی رہی تاکہ تاج محل دی خوبصورتی کوں قایم رکھا ونڄ سڳے۔ ایں ڳال دے پیش نظر حکومت نے جتنے وی فیکٹریاں تاج محل دے آس پاس ہن انہاں کوں ختم کروا ݙتے۔
## حوالے
زبان تے تہذیب دا تعلق

زبان تے تہذیب دا تعلق

انسان جہڑے ویلے غاراں وچ وسدا ہا. او اَڄاں لفظاں دے ذائقے کائیناں چکیھئے ہن. اوکوں حرفاں دا علم کائیناں ہا. او چھڑا چکاٹ ٻکاٹ نال اپݨا مدعا بیان کریندا ہا. دنیا دے سارے چرند پرند قسم قسم دیا آوازاں کھڈ کے اپݨی ڳال کریندے ہن. بلکل ایویں انسان اپݨی زبان دا آغاز کیتا. پہلے زمانے اچ انسان کوں سب توں وݙا مسلئہ خوراک دا ہا. شکار دی ڳول اچ او اپݨی زندگی گزریندا ہا. ہک ٻیا مسلئہ اوکوں اپݨی حفاظت دا وی ہا. جو جنگلی جانور ،قدرتی آفات ،اݨ ݙیڈھے دشمناں توں اپݨی حفاظت دی لوڑ ہی.

ݙر ،مونجھ ،خوشی یا کہیں خاص اطلاع کیتے پراݨے زمانے دا انسان خاص قسم دیا آوازاں یا چیکاں کڈھ تے اپݨے سنگتیاں کوں سمجھیندا ہا. کافی مدت گزرݨ دے بعد ول ول اِنھاں مخصوص آوازاں کوں دہراوݨ نال او وسیب دے لوک او اوازاں سمجھݨ لڳ ڳے.

زبان دے کجھ ماہراں دا خیال ہے جو سب توں پہلے ہتھ ،چہرے ،تے بت دے ݙوجھیاں حصیاں نال کیتیے ڳیے اشاریاں زبان دا منڈھ بݨیاں.

ڄݙا لفظ نہ ڄمیے ہن تاں او وقت دا گنگ دام انسان اپݨی ڳال سمجھاوݨ کیتے کجھ خاص قسم دے اشارے کریندا ہا.
آپس دے میل جول نال ڈھیر سارے لوکاں   نے چیزاں دے مشترک ناں مقرر کر گھدے.

اساݙے ہک ملکی ماہر لسانیات ڈاکٹر سہیل بخاری زبان دے آغاز دے بارے سارے نظریات کوں منݨ توں انکار کرݙتے اُنھاں نے اپݨا ہک نظریہ پیش کیتا " جیویں سڄل ڄایا ٻال مختلف چیزاں کیتے شروع شروع وچ نویکلے لفظ کھڈیندے. پاݨی کوں بو آہدے. کھیر کوں بوبو اہدے تے وݙے وی آسانی نال اوندی ڳالھ سمجھݨ لڳدن. او جوں جوں وݙا تھیندا ویندے ،او لفظ درست تھیندن ویندے تے آخر کچی زبان توں او ہک پکی زبان تئیں پج ویندے. ایویں زباناں دا پہلا پندھ ہا.
آپریشن مرگ بر سرمچار

آپریشن مرگ بر سرمچار ( Lit. 'باغیاں دی موت') سیستان تے بلوچستان ا  بلوچستان لبریشن آرمی تے بلوچستان لبریشن فرنٹ دے عسکریت پسند گروپاں دے ست اہداف دے خلاف پاکستان ولوں پاک فضائیہ دے ذریعے کیتی ڳئی جوابی کارروائی دا کوڈ ناں ہئی۔ 18 جنوری 2024ء دی سویر ایران دے صوبہ سیستان و بلوچستان اچ ایہ حملہ پاکستانی حدود اچ اوں طرح دے ایرانی میزائل حملے دے ݙو ݙینہہ بعد تھیا ہے۔ ایران دے مطابق پاکستانی حملے اچ نؤں افراد ہلاک تھئے۔

## پس منظر
آپریشن مرگ بر سرمچار 16 جنوری 2024ء کوں پاکستان دے صوبہ بلوچستان دے سرحدی علاقے اچ ایران دے اسلامی انقلابی گارڈ کور (IRGC) ولوں جیش العدل عسکریت پسند گروپ دے خلاف کیتے ڳئے میزائل حملے دے جواب اچ کیتا ڳیا ہئی، جیندے نتیجے وچ 16 افراد ہلاک تھئے ہن۔ جنہاں وچ ݙو ٻال وی شامل ہن۔
## حوالے
صنف کافی دی تعریف

کافی 

کافی عربی زبان دا لفظ ہے. جیندے معنی وافر ، زیادہ.
اے نظم دی ہک قسم اے جیندے پہلے ݙو مصرعے دا ہک مکھڑا ہوندے اتے ترے یا چار مصرعے دا ہک بند ہوندے. کافی کوں روح خواجہ غلام فرید نے ݙتی ہے تے اڄ تک اُنھاں دیاں کافیاں راگ دے مختلف دُھن اچ پڑھیاں ویندن.
مثال :
کافی خواجہ غلام فرید :

دلڑی لوٹی تئیں یار سڄݨ
کدی موڑ مہاراں تے آ وطن
عصبیت

عصبیت توں کیا مراد ہے.
عصبیت توں مراد ہک گروہ دے افراد دا اپݨی ثقافت تے طرز زندگی کوں ݙوجھے افراد دی ثقافت تے طرز زندگی کنوں چنگھاں تصور کر گھݨ کوں عصبیت اکھیا ویندے.
" ہر ثقافت دے افراد اپݨی اپݨی ثقافت کوں بہتر تے اعلیٰ سمجھدن"
مثال دے طور تے ساݙی روز مرہ دی زندگی وچ ٻہوں مثالاں ملدن. شہر اچ رہݨ الے دیہات الیے کوں کمتر اکھدن. اتے چیٹے رنڳ الے کالے رنڳ الے کوں کمتر اکھدن.

## (عصبیت دے فائدے)

### 1. گروہی استحکام
عصبیت دا سب توں وݙا فائدہ گروہی اتحاد ، قومی سالمیت اتے وفاداری ہے. ہی وجہ توں افراد گروہی استحکام تے اتحاد وچ جمع تھی ویندن اتے دشمن دے سامݨے ڈٹ ویندن.

### 2. جزبہ حب الوطنی دا فروغ
عصبیت حب الوطنی کوں فروغ ݙیندی ہے. اتے ہر قدم تے افراد کوں قربانی واسطے تیار کریندی ہے. عصبیت حب الوطنی کوں پیدا کرݨ واسطے ٻہوں اہم کردار ادا کریندی ہے. 

### 3. شناخت
عصبیت دی وجہ توں مختلف گروہ ،قبیلے ،جماعتاں ،قوماں اتے ذاتاں اپݨا وجود اتے شناخت رکھدن.

### 4. اتحاد دا فروغ
عصبیت ہک اینجھا معاشرہ ہے. ڄہڑا افراد دے درمیان اتحاد تے وفاداری کوں فروغ ݙیندے.

## (عصبیت دے نقصان)

### 1. منفی روئیے
عصبیت دی وجہ توں گروہ دے افراد ہک ݙوجھے توں نفرت کریندن اتے حقارت دی نظر نال ہک ٻہے کوں ݙیکھدن. جیندی وجہ توں باہمی کشیدگی تے جرائم پیدا تھیندن.

### 2. معاشرتی تغیر دی راہ وچ رکاوٹ
عصبیت دا سب توں وݙا نقصان تغیر وچ رکاوٹ پیدا کریندن. افراد اپݨی ثقافت کوں بہتر تے ݙوجھیاں دی ثقافت کوں گندا اکھدن. 

### 3. گروہ بندی
عصبیت دی وجہ توں معاشرے دے افراد دے درمیان گروہ بندی پیدا تھی ویندی ہے. پاکستان وچ مزہبی فرقہ بندی سب توں وݙا نقصان ہے. 

### 4. نا انصافی
عصبیت دی وجہ توں افراد یا گروہ اچ انصاف تے سچائی دا جزبہ ختم تھی ویندے. ہر ذات ،برادری اپݨے ذاتی مفادات اچ فائدہ چیندی ہے. ݙوجھے لوکاں کوں انہادے دے حق کنوں محروم کیتا ویندے.
البانیہ

البانیا جیندا پورا ناں 'جمہوریہ البانیا' (البانوی ریپبلیکا شقپیریسے 'Republika e Shqipërisë') ہے۔ اے جنوب مشرقی یورپ دا ہک مسلم اکثریتی ملک ہے جیندے شمال مغرب وچ مونٹی نیگرو، شمال مشرق اچ کوسووو، مشرق اچ شمالی مقدونیہ تے جنوب اچ یونان واقع ہن۔ ایندے مغرب اچ بحیرہ ایڈریاٹک تے جنوب مغرب اچ بحیرہ ایونی (البانوی:Deti Jon) واقع ہن۔ البانیہ دا رقبہ 28,748 مربع کلومیٹر (11,100 مربع میل) تے آبادی 25 لکھ دے لڳ بھڳ ہے۔ مسلماناں دی تعداد تقریباً 17 لکھ ہے جیہڑے آبادی دا 70 فیصد ہے۔ مگر ایہ یورپ دا واحد ملک ہے جتھاں اشتراکیت قائم ہے تے ناں دی جمہوریت ہے تے یورپی اقوام کوں اتھوں اشتراکیت کوں ختم کرݨ اچ کوئی دلچسپی نی۔ البانیا یورپی اتحاد دا رکن بݨݨ دا امیدوار ہے مگر ترکی دی طرح حالی تک اینکوں کوئی کامیابی نی تھئی۔ بجرم بیگاج البانیہ دے موجودہ صدر تے ایدی راما وزیر اعظم ہن تے لنڈیتا نکولا پارلیمنٹ دی اسپیکر ہن۔ البانیہ دی کرنسی دا نام لیک ہے۔

البانیا یورپ دا واحد ملک ہے جیندے اچ ݙوجھی جنگِ عظیم دے دوران نازیاں (جرمنی دے ساتھی اطالیہ) دے قبضے دے باوجود یہودیاں کوں قتل نہ کیتا ڳیا۔ البانوی مسلماناں نے یہودیاں دا نہ صرف تحفظ کیتا بلکہ بیرونی یہودیاں کوں وی پناہ ݙتی۔ البانیہ واحد یورپی ملک ہے جیندے اچ ݙوجھی جنگِ عظیم دے بعد یہودیاں دی تعداد گھٹ تھیوݨ دی بجائے ودھ ڳئی۔ البانیہ دی نوے فی صد آبادی البانوی نسل نال تعلق رکھدی ہے۔ آخری مردم شماری (1930ء) دے مطابق آبادی دا ستر فی صد توں زیادہ مسلمان ہن جیندے بعد مردم شماری نی تھیوݨ ݙتی ڳئی۔ ستمبر 2019ء کوں البانیہ اچ آئے زلزلے اچ ہلاک شدگان دی تعداد 45 جبکہ زخمیاں دی تعداد 790 تھئی، تارکین وطن کیتے یورپی یونین رکن ریاستاں تک پہنچݨ دے مرکزی رستے پہلے ترکی تے یونان ہوندے ہن۔ تاہم جڋݨ کولوں انہاں ممالک نے اپݨی بارڈر سیکیورٹی سخت کیتی ہے، بہت سارے مہاجرین نے ہݨ یورپی بلاک دے غریب ترین یورپی ممالک البانیہ تے بلغاریہ دا رستہ اختیار کرݨا شروع کر ݙتے۔

## حوالے
حروف دیاں قسماں

کلمے دیاں ترائے قسماں ہن، اسم، فعل، حرف

## حروف جار

## حروف عطف

## حروف شرط

## حروف ندا

## حروف تاسف

## حروف تشبیہ

## حروف اضافت

## حروف استفہام

## حروف تحسین

## حروف نفرین

## حروف علت

## حروف بیان
تیرانا

تیرانا البانیا دے صوبہ تیرانا دے ضلع تیرانا دا شہر ہے۔ ایہ نہ صرف ملک دا دار الحکومت ہے بلکہ صوبہ تیرانا دا صدر مقام تے ضلع تیرانا دا صدر مقام وی ہے۔ ایندی آبادی دا تخمینہ اعداد و شمار دے مطابق ہے۔ سطحِ سمندر توں اوسط بلندی 110 میٹر ہے۔ رمزِ ڈاک (پوسٹل کوڈ) 6301 ہے۔ رمزِ بعید تکلم (کالنگ کوڈ) 04 ہے۔ شہر دا محلِ وقوع 19.82 درجے مشرق تے 41.33 درجے شمال ہے۔ تیرانا اپݨی چار مصنوعی جھیلاں دی وجہ نال مشہور ہے۔ انہاں دے ناں تیرانا جھیل، کودر۔کامزا جھیل، فرقا جھیل تے طوفینا جھیل ہن۔
## تاریخ
**تیرانا** (tirana) بہت قدیم آبادی ہے۔ اتھوں 30،000 توں گھن کے 10،000 سال پراݨے اوزار ملن۔ ایہ آثار ایندے قریب کوہ داجتی تے مختلف غاراں اچوں ملے ہن۔ ایندے علاوہ مختلف قلعیاں، عمارتاں تے عبادت گاہواں دے آثار وی ملے ہن۔ ہک قلعہ جیہڑا 520 قبل مسیح اچ تعمیر تھیا ہئی، جینکوں احمد پاشا نے اٹھارویں صدی اچ دوبارہ بحال کیتا، اچھی حالت اچ موجود ہے۔

شہر دا سب توں بہترین دور عثمانیہ سلطنت دا ہے جیندے اچ شہر نے بے حد ترقی کیتی۔ ایہ دور 1418ء توں گھن کے 1912ء تک رہیا۔ ترکاں نے 1431ء وچ تیرانا دی تاریخ اچ پہلی دفعہ زمین دا اندراج کیتا جیندے مطابق اوں وقت تیرانا اچ سٹھ مختلف آبادیاں ہن جنہاں اچ 2028 گھراں اچ 7300 لوگ رہائش پزیر ہن۔ جبکہ 1583ء اچ کیتی ونڄݨ والی مردم شماری دے وقت تیرانا اچ 110 مختلف آبادیاں وچ 2900 گھر ہن جنہاں وچ 20،000 توں کجھ زائد لوگ رہندے ہن۔ لیکن موجودہ جدید تیرانا شہر 1614ء اچ سلیمان پاشا نے تعمیر و آباد کیتا جیندے اچ ہک مسجد دی تعمیر وی کیتی۔ ایندے علاوہ اوں زمانے اچ بہت کم پایا ونڄݨ والا ہک جدید تجارتی مرکز تے ترکی حمام تعمیر کروائے۔ ایہ جدید شہر تجارتی کارواناں دے رستے تے ہئی تے ایں وجہ نال ایں نے بہت ترقی کیتی۔ اوں زمانے اچ ہک ٻئی مسجد ادھم بے وی تعمیر تھئی جیہڑی اڄ وی موجود ہے۔
## حوالے
کھاریاں

کھاریاں ضلع گجرات پنجاب پاکستان دی ہک تحصیل اے ایہہ جہلم توں 25 کلومیٹر تے لالہ موسی شہر توں 19 کلومیٹر دور اے اکثریتی آبادی پنجابی زبان بولیندی اے۔

## شخصیات

* میجر عزیز بھٹی شہید نشان حیدر
* محمدعالم لوہار
* عارف لوہار

## قصبے اور دیہات

* امرہ کلاں 
* بدر مرجان 
* بھگوال
* باہروال 
* بھدر 
* بھروٹ
* گلیانہ 
* گولڑہ ہاشم 
* کوٹلہ حاجی شاہ 
* جھانٹلہ 
* ملکہ
* صبور 
* رولیہ
* بنیاں 
* بزرگوال
* کوٹلہ ارب علی خان

## حوالے
ظہراݨی

ظہراݨی/زہراݨی ضلع دیرہ غازی خان اچ آباد ہک بلوچ قبیلہ ہے۔
ریحاݨی

ریحاݨی ہک سرائیکی بلوچ قبیلہ اے جیہڑا ضلع ملتان تے باقی وسیب دے مختلف علاقیاں اچ آباد اے۔
سابقی

سابقی ہک سرائیکی بلوچ قبیلہ اے جیہڑا زیادہ تر ضلع مظفر ڳڑھ اچ آباد اے۔
گجرات

**گجرات** پنجاب دے ہک وسدے شاہر دا ناں ءِ ایندا ضلعی ہیڈ کواٹر وی اتھائیں ایہہ کوں 2023 وچ ڈویژن دا درجہ ملیا اے  ایہہ  دریائے چناب تے دریائے جہلم دے وچکار آباد اے۔ پہلاں گجرات دیاں تن  تحصیلاں سن جنہاں وچ تحصیل گجرات، تحصیل کھاریاں ، تحصیل سرائے عالمگیر سی ھن دو نویاں تحصیلاں تحصیل کنجاہ تے تحصیل جلالپور جٹاں وی بن گیاں نیں۔

## شخصیات
* میجر عزیز بھٹی شہید  نشان حیدر
* میجر شبیر شریف شہید نشان حیدر
* میجر اکرم شہید نشان حیدر
* پنجابی شاعر  محمد شریف کنجاہی
* پنجابی شاعر مزاح نگار انور مسعود 
* صحافی اوریا مقبول جان
* عنایت حسین بھٹی
* محمدعالم لوہار
* عارف لوہار
* صحافی جاوید چوہدری 
* سیاستدان چوہدری شجاعت حسین
* سیاستدان چوہدری پرویز الٰہی 

## مزید ڈیکھو
* پنجاب پاکستان 
* کھاریاں 
* بھگوال 
* سرائے عالمگیر 
* جہلم 
* لالہ موسی
* منڈی بہاؤالدین 
* وزیر آباد 
* گوجرانوالہ
* لاہور 
* اوکاڑہ
* ملتان
* جھنگ

## حوالے
وکی پیڈیا تے کم کرݨ دا طریقہ

## وکی پیڈیا تے کم کرݨ دا طریقہ
سرائیکی وکی پیڈیا تے کم کرݨ ٻہوں سوکھا ہے۔ 

سرائیکی بھُوم ڳوجھی (انسائیکلوپیڈیا) وچ شامل علمی شاخاں تے کم دا طریقہ کار
وکی پیڈیا دا کھاتہ بݨا تے لاگ ان تھی ون٘ڄو۔ لاگ ان تھیوݨ دے بعد تساں کوئی نواں مضمون وی لکھ سڳدے ہو تے پہلے آلے مضموناں وچ تبدیلی وی کر سڳدے ہو۔

## نواں کھاتہ بݨاوݨ
نواں کھاتہ بݨاوݨ کیتے اتھ کلک کرو ہک ورقہ کھلسی۔ آپݨاں ورتݨ ناں لکھو، ݙو واری پاس ورڈ لکھو وت ہک کیپچا لکھیا ہویا ہے ہوں کیپچا دے ہیٹھاں کیپچا آلے حروف لکھو، وت کھاتہ  "آپݨاں کھاتہ کھولو"  تے کلک کرو۔ کھاتہ بݨ ویسی۔ 

لاگ ان تھیوݨ کیتے اتھ کلک کرو  لاگ ان تھی وکی پیڈیا وچ لکھݨ شروع کرو۔

## نواں مضمون لکھݨ
* نواں مضمون لکھݨ کنوں پہلے آپݨے مضمون دے عنوان کوں وکیپیڈیا وچ ڳولو. لبھ ون٘ڄے تاں اوں مضمون کوں مکمل کرو. نہ لبھے تاں نواں مضمون بݨاؤ.
* نواں مضمون بݨاوݨ کیتے لوگو تے کلک کرو یا  پہلے پرت تے ون٘ڄو. تریخ دے تلے خانے وچ مضمون دا عنوان لکھو تے ورقہ بݨاؤ تے کلک کرو.
* نواں مضمون لکھݨ دا تریجھا طریقہ ایہ ہے جو کہیں وی مضمون وچ آپݨے نویں مضمون دا لنک بݨاؤ. یعنی عنوان دے ٻاہروں ݙو وݙیاں بریکٹاں لاؤ. مثال دے طور تے. وت او محفوظ کرو. ہک نواں لنک بݨ ویسی. وت لنک تے کلک کرو تے نواں مضمون بݨاؤ.

## یاد رکھو
*وکی پیڈیا ورقے وچ گھٹ وگھٹ ہک لنک ضرور بݨاؤ۔  لنک بݨاوݨ کیتے ݙو وݙیاں بریکٹاں لاؤ۔ مثال دے طور تے  سرائیکی زبان دا لنک بݨاوݨ کیتے سرائیکی زبان دے ٻاہروں ݙو وݙیاں بریکٹاں لڳسن۔  
* سرخی بݨاوݨ کیتے  سرخی آلی عبارت دے ݙوہاں پاسوں ݙو ݙو برابر دے نشان لڳسن۔  مثال دے طور تے  ==سرخی ==
* سرائیکی وکی پیڈیا تے آرٹیکل لکھݨ دا مرحلہ وار طریقہ
* وکی پیڈیا تے کم کرݨ دی انگریزی وڈیو
* دید آلی ایڈیٹنگ

*یاد رکھو جو وکی پیڈیا وچ لکھݨ دے ݙو طریقے ہن. ہک ماخذ وچ لکھݨ تے ݙوجھا دید آلی ایڈیٹنگ ہے. 
*ایہ وی یاد رکھو، جو کمپیوٹر تے ویب سائٹ وچ لکھݨ دا طریقہ وکھرا ہے تے موبائل سائٹ تے لکھݨ دا طریقہ وکھرا ہے. 
*ٻیا ایہ وی یاد رکھو، جو ہر روقے دے تلے تلے لکھا ہوسی موبائل سائٹ یا ڈیسک ٹاپ، تساں اتھ کلک کرتے سائٹ دا منظر وٹا سڳدے ہو. مطلب ایہ جو موبائل تے وی ڈیسک ٹاپ سائٹ کھول تے کم کر سڳدے ہو. تے ڈیسک ٹاپ تے کم سوکھا ہوندے.
محمد کامران خان

محمد کامران خان ، پنجاب پولیس دے ہک افسر ہن۔ انہاں کوں 4 فروری 2024ء کوں سرائیکی وسیب یا جنوبی پنجاب دا ایڈیشنل آئی مقرر کیتا ڳیا۔ ایندے توں پہلے اے ایڈیشنل آئی جی لوجسٹکس اینڈ پروکیورمنٹ ہن۔
## حوالے
کوٹ چھٹہ

کوٹ چھٹہ صوبہ سرائیکستان ضلع دیرہ غازی خان دی ہک تحصیل ہے. کوٹ چھٹہ کوں چھٹہ خان گورمانی ہک بلوچ نے او ویلے آباد کیتا ہاسی جہڑے  ویلے حاجی خان میراݨی نے ݙیرہ غازی خان کوں آباد کیتا ہاسی. زیادہ تر ایتھاں بلوچ قبائل آباد ہن. کوٹ چھٹہ دا کل رقبہ 
1802 کلومیٹر
اتے 2017 دی مردم شماری دے مطابق کل آبادی 
757,403 ہے 
تحصیل کوٹ چھٹہ دے ہر علاقے وچ بنیادی صحت دے مراکز وی ہن پے. اتے ہر علاقے وچ میٹرک تک سکول وی موجود ہن.
کوٹ چھٹہ شہر تے ماݨہ احمداݨی اچ ہائر سیکنڈری اسکول وی موجود ہن. اتے چوٹی زیریں وچ کالج وی موجود ہن.
کوٹ چھٹہ کوں تحصیل دا درجہ ملݨ دے بعد وی اڄ تک تحصیل والا درجہ نی ملسگیا کیوں جو ایتھو دے لغاری ، کھوسے جہڑے فنڈز ملدن او اپݨی جیب وچ بھر تے نکل ویندن. اتے غریب ٻہوں مشکل نال ایتھاں زندگی گزریندی پائی ہے. 
ای شہر دے اڳوں تے جامپور ، رجن پور اتے صوبہ سرائیکستان دے آخری ضلعیں واقع ہن.
محمد شان سرائیکی
پاکستان ریلوے

پاکستان ریلویز دا ڄال تمام ملک اچ پھیلا ہویا ہے۔ تقریباً سب ہی ریلوے لائن براڈ گیج ہن۔ پاکستان ریلوے دا نیٹ ورک مین لائناں تے برانچ لائناں اچ تقسیم ہے۔ پاکستان ریلویز دا صدر دفتر لہور وچ ہے تے ایہ پورے پاکستان اچ 7,791 کلومیٹر (4,650 میل) آپریشنل ٹریک دا مالک ہے۔ جیندے اچ 7,346 کلومیٹر براڈ گیج تے 445 کلومیٹر میٹر گیج ہے تے 1,043 کلومیٹر ڈبل ٹریک تے 285 کلومیٹر برقی حصے تے مشتمل ہے۔ پاکستان ریلوے دے 625 فعال اسٹیشن ہن۔ جیہڑے مال بردار تے مسافر ݙوہاں دی خدمات پیش کریندن۔ پاکستان ریلویز دی ٹریناں دی رفتار زیادہ توں زیادہ 120 کلو میٹر فی گھنٹہ ہے۔ پاکستان ریلویز جیندا سابقہ ناں 1947ء توں فروری 1961ء تک شمال مغربی ریلوے تے فروری 1961ء توں مئی 1974ء تک پاکستان مغربی ریلوے ہئی، حکومت پاکستان دا ہک محکمہ ہے جیہڑا پاکستان وچ ریلوے خدمات فراہم کریندے۔ موجودہ پاکستان اچ ریلوے دا آغاز 13 مئی 1861ء اچ تھیا جݙݨ کراچی توں کوٹری 169 کلومیٹر ریلوے لائن دا افتتاح تھیا۔ 24 اپریل 1865ء کوں لہور - ملتان ریلوے لائن کوں ٹریناں دی آمدورفت کیتے کھول ݙتا ڳیا۔ 6 اکتوبر 1876ء کوں دریائے راوی, دریائے چنانہہ تے دریائے جہلم تے پلاں دی تعمیر مکمل تھی ڳئی تے لہور - جہلم ریلوے لائن کوں کھول ݙتا ڳیا۔ 1 جولائی 1878ء کوں لودهراں - پنوں عاقل 334 کلومیٹر طویل ریلوے لائن دا افتتاح تھیا۔ 27 اکتوبر 1878ء کوں دریائے سندھ دے مغربی کنارے تے کوٹری توں سکھر براستہ دادو تے لاڑکانہ ریلوے لائن کوں ٹریناں دی آمدورفت کیتے کھول ݙتا ڳیا۔ رک توں سبی تک ریلوے لائن وچھاوݨ دا کم جنوری 1880ء اچ مکمل تھیا۔ اکتوبر 1880ء اچ جہلم - راولپنڈی 115 کلومیٹر طویل ریلوے لائن کوں ٹریناں دی آمدورفت کیتے کھول ݙتا ڳیا۔ 1 جنوری 1881ء کوں راولپنڈی - اٹک دے درمیان 73 کلومیٹر طویل ریلوے لائن کوں کھول ݙتا ڳیا۔ 1 مئی 1882ء کوں خیرآباد کنڈ - پشاور 65 کلومیٹر طویل ریلوے لائن دی تعمیر مکمل تھی ڳئی۔ 31 مئی 1883ء کوں دریائے سندھ تے اٹک پل دی تعمیر مکمل تھیوݨ دے بعد پشاور، راولپنڈی نال بذریعہ ریل منسلک تھی ڳیا۔

## حوالے
بھیٹ

بھیٹ ہک سرائیکی النسل قبیلہ اے جیہڑا وسیب دے مختلف علاقیاں اچ آباد اے۔
معاشرے دا ارتقاء

موجودہ دور معاشرہ دے طویل ارتقائی سفر دا نتیجہ اے. ایں ارتقائی سفر دے دوران انسانی معاشرہ ٻہوں شکلاں اختیار کیتے سی. وقت دے نال نال معاشرہ دی شکل بدلدی رہ گی ایں. خوراک دے حصول واسطے انسان چھوٹے چھوٹے گروہ دی شکل اچ رہوݨ توں مجبور تھی ڳیا. یہی لوک اڳتے وچ تے ہک وݙے انسانی معاشرے دا قیام دا سبب تھی. ایں طرح انسان اپݨی ترقی جاری رکھی. انسانی معاشرہ مندرجہ ذیل ارتقائی دور پارکرݨ دے بعد ایں موجودہ دور دی شکل اختیار کیتی.

1. شکاری تے گروہی معاشرہ

2. زرعی معاشرہ

3. صنعتی معاشرہ

4. مزہبی معاشرہ

5. تعلیمی معاشرہ

6. آزاد معاشرہ
بھگوال

**بھگوال** تحصیل کھاریاں ضلع گجرات پنجاب پاکستان دی ہک وݙی وستی تے یونین کونسل ہے۔ ایہ نزدیکی قصبے گلیانہ توں سوا دو میل کھاریاں شہر توں ساڈھے چھی میل دور ہے ۔ وستی دے لوکاں د‏‏ی اکثریت پنجابی زبان الیندی ہے۔  جھوک وچ چھی مسیتاں ہن  وݙی جامع مسیت گلزار مدینہ ہے ۔نزدیکی وستیاں وچ گلیانہ، دھم، گولڑہ ہاشم ، چک بختاور، ڈھل گجر، لمے شریف، تے جنڈ شریف شامل ہن۔

## تعلیم
وستی وچ سرکاری تے نیم سرکاری سکول موجودہِن۔

## رفاہی کم
وستی وچ بنیادی صحت تے صاف پانی دی سہولت واٹر فلٹریشن دی صورت وچ موجود ہے۔ ایہ سارا کم الخدمت بھگوال دے تعاون نال چلدا پئے۔ این٘دے نال نزدیکی وستیاں وچ وی  صاف پانی دی سہولت مہیا کر یندے ہن۔ 

## حوالے
محبتیں بھریا فرھاد فریدی

محبتیں بھریا فرہاد فریدی

محبت انسان دے ہر سوہنے جذبے دی بنیاد اے ۔ محبتاں دی ایں ست رنگی پینگھ دے وچ، اپنے وسیب ، اپنی زبان تے اپنے لوکیں نال محبت سب کنوں زیادہ سوہنی شے ہے۔ ایں محبت دی انگل پکڑ تے اپنے فن دی دنیا وچ اپنی زبان نال محبت نبھیندا ہویا میڈا نکا بھرا ، رسمی تعلیم وچ میڈا شاگرد تے نویکلے رنگ دا شاعر  فرہاد فریدی ایں کتاب دے ذریعے سرائیکی زبان دی جھولی وچ ہک نواں لعل رکھیندا ہویا نظر آندے۔ مطلب اردو آزاد نظمیں کوں سرائیکی آزاد نظمیں وچ ترجمہ کرن کوئی سوکھا کم کینی مگر فرہاد فریدی نیں اپنی ماء بولی سرائیکی دی محبت وچ اے منزل وی سر کیتی اے ۔ فنی فکری سارے تقاضے پورے کریندیں ہوئیں فرہاد اے منظوم ترجمہ پیش کر تے سرائیکی زبان دی خدمت وچ اپنا حصہ پاتے۔

اللّٰہ پاک مزید علم، عزت تے ترقی نصیب کرے ، آمین ۔

دعا گو 

شہباز نیّر
علی محمد خان

علی محمد خان، سابق رکن قومی اسمبلی تے پاکستان تحریک انصاف دے موجودہ رہنما ہن۔  اینہاں دا تعلق مردان، خیبر پختونخوا نال ہے۔  علی محمد خان 2013 تے 2018 دے انتخابات وچ قومی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے ہن۔  2018 وچ، اینہاں کوں وفاقی وزیر برائے پارلیمانی امور دی ذمہ داری ݙتی ڳئی۔  

علی محمد خان اپنی ولولہ انگیز تقریراں تے عمران خان دے प्रति وفاداری دے حوالے نال مشہور ہن۔  2022 وچ، عمران خان دے خلاف تحریک عدم اعتماد دے دوران، علی محمد خان انہاں دے آخری دم تک ساتھ ݙتے تے اسمبلی توں استعفیٰ ݙے ݙتا۔  

علی محمد خان کوں "مردان دا شیر" آکھیا ویندا ہے۔  

تفصیل:**

 **پیدائش:** 30 نومبر 1977

 **رہائش:** مردان، خیبر پختونخوا

 **تعلیم:** ایچی سن کالج، لاہور

 **سیاسی جماعت:** پاکستان تحریک انصاف

 **سابقہ عہدے:**

    * وفاقی وزیر برائے پارلیمانی امور (2018-2022)

    * رکن قومی اسمبلی (2013-2018)

    * رکن قومی اسمبلی (2018-2022)

## اہم واقعات:
 2013 دے انتخابات وچ حلقہ NA-10 مردان توں قومی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے

 2018 دے انتخابات وچ حلقہ NA-10 مردان توں دوبارہ قومی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے

 2018 وچ وفاقی وزیر برائے پارلیمانی امور تعینات تھئے

 2022 وچ عمران خان دے خلاف تحریک عدم اعتماد دے دوران اسمبلی توں استعفیٰ ݙے ݙتا

علی محمد خان دے بارے وچ مشہور قول:**

 "میں مردان دا شیر ہاں، تے میں کدی وی اپنے لیڈر دے خلاف نئیں بولیساں۔"
ونکی:سیاست دان
ونکی:سیاسی اڳواݨ
جنرل ایوب خان

محمد ایوب خان پاکستان دے ݙوجھے صدر تے پہلے فوجی صدر ہن۔ او 14 مئی 1907 کوں ہری پور ہزارہ وچ پیدا تھئے۔ او برطانوی ہند دی فوج وچ شامل تھئے تے 1947 وچ پاکستان دی آزادی دے بعد پاکستان فوج وچ شامل تھئے۔ اوہ 1951 وچ کمانڈر انچیف مقرر ہوئے۔ 
[Image of فیلڈ مارشل ایوب خان]

1958 وچ، ایوب خان نے صدر اسکندر مرزا دا تختہ الٹا تے مارشل لا نافذ کیتا۔ اوہنے 1962 وچ صدارتی انتخابات جتے تے 1965 تک صدر رہیے۔ ایوب خان دے دور وچ پاکستان نے معاشی ترقی کیتی۔ تے تعلیم تے صحت دی سہولیات وچ وادھا کیتا۔ اوہنے امریکہ دے نال قریبی تعلقات قائم کیتے تے چین دے نال تعلقات بحال کیتے۔

ایوب خان دے دور وچ کئی سیاسی تے معاشی چیلنجز وی سامنے آئے۔ 1965 وچ، پاکستان نے بھارت دے نال جنگ لڑی۔ جنگ پاکستان دے واسطے نتیجہ خیز رہی، ایہ ایوب خان دی حکومت دے واسطے عوامی حمایت وچ کمی دا باعث بنی۔ 1968 وچ، ایوب خان دے خلاف قتل دا ناکام حملہ ہویا۔ 1969 وچ، ایوب خان نے ملک بھر وچ احتجاج دے بعد استعفا ݙے ݙتا۔

ایوب خان 19 اپریل 1974 نوں وفات پا گئے۔ اوہ پاکستان دے تریخ وچ اک اہم شخصیت ہن۔ اوہنے ملک وچ معاشی ترقی تے استحکام کرن وچ اہم کردار ادا کیتا۔
پاور پوائنٹ

پاور پوائنٹ آفس ورک کیتے کمپیوٹر دا ہک پروگرام ہے.

**مائیکروسافٹ پاورپوائنٹ**

**مائیکروسافٹ پاورپوائنٹ** ہک مشہور پریزنٹیشن پروگرام ہے جیہڑا مائیکروسافٹ نے بنایا ہے۔ ایہ پروگرام لوگاں کو سلائیڈز دے ذریعے اپنی بات پیش کرنے وچ مدد کریندے۔ پاورپوائنٹ وچ سلائیڈز بنانے دے واسطے بہت سارے ٹولز موجود ہن۔ انہاں ٹولز دے ذریعے لوگ ٹیکسٹ، تصاویر، ویڈیوز، تے آڈیو شامل کر سکدے ہن۔

پاورپوائنٹ کاروبار، تعلیم، تے تفریح ​​سمیت مختلف شعبےآں وچ استعمال ہوندے۔ ایہ پروگرام طلباء، اساتذہ، پیشہ ور افراد، تے گھریلو صارفین دے واسطے مفید ہے۔

**پاورپوائنٹ دیاں خصوصیات**

* سلائیڈز بنانے دے واسطے مختلف ٹولز
* ٹیکسٹ، تصاویر، ویڈیوز، تے آڈیو شامل کرنے دی سہولت
* مختلف قسم دے ٹیمپلیٹس تے تھیمز
* انیمیشن تے ٹرانزیشن دے اثرات
* پریزنٹیشن نوٹس شامل کرنے دی سہولت
* دوسرے لوگاں دے نال تعاون کرنے دی سہولت

**پاورپوائنٹ استعمال کرݨ دے فوائد**

* آپنی بات واضح تے مؤثر طریقے نال پیش کر سکدے ہن
* اپنے سامعین دی توجہ حاصل کر سکدے ہن
* اپنے پیغام کو یادگار بنا سکدے ہن
* اپنے کام کو پیشہ ورانہ انداز وچ پیش کر سکدے ہن

**پاورپوائنٹ سکھݨ دے طریقے**

* مائیکروسافٹ دی ویب سائٹ تے یوٹیوب چینل تے مفت ٹیوٹوریلز موجود ہن
* آپ آن لائن کورسز وی کر سکدے ہن
* بہت سارے کتاباں تے ویب سائٹس پاورپوائنٹ دے بارے وچ معلومات فراہم کریندن

**سرائیکی وچ پاورپوائنٹ**

سرائیکی وچ پاورپوائنٹ استعمال کرنے دے واسطے آپ کو سرائیکی زبان دے فونٹس تے کی بورڈ انسٹال کرنا ہوں گے۔ ایہ فونٹس تے کی بورڈ انٹرنیٹ توں مفت ڈاؤن لوڈ کیتے جا سکدے ہن۔

سرائیکی وچ پاورپوائنٹ استعمال کرنے دے واسطے آپ درج ذیل اقدامات کر سکدے ہن:

# پاورپوائنٹ کھولیں
# نویں پریزنٹیشن شروع کریں
# سرائیکی زبان دا فونٹ منتخب کریں
# اپنی پریزنٹیشن دا متن ٹائپ کریں
# تصاویر، ویڈیوز، تے آڈیو شامل کریں
# اپنی پریزنٹیشن نوٹس شامل کریں
# اپنی پریزنٹیشن محفوظ کریں

سرائیکی وچ پاورپوائنٹ استعمال کرنے دے واسطے آپ درج ذیل وسائل استعمال کر سکدے ہن:

* مائیکروسافٹ دی ویب سائٹ تے یوٹیوب چینل تے سرائیکی زبان وچ ٹیوٹوریلز
* آن لائن کورسز
* کتاباں تے ویب سائٹس جیہڑے سرائیکی زبان وچ پاورپوائنٹ دے بارے وچ معلومات فراہم کریندن

**سرائیکی وچ پاورپوائنٹ استعمال کرݨ دے فوائد**

* آپ اپنے سامعین تک اپنی بات زیادہ آسانی نال پہنچا سکدے ہن
* آپ اپنے سامعین دی دلچسپی زیادہ آسانی نال حاصل کر سکدے ہن
* آپ اپنے پیغام کو زیادہ یادگار بنا سکدے ہن
* آپ اپنے کام کو زیادہ پیشہ ورانہ انداز وچ پیش کر سکدے ہن

**نتیجہ**

مائیکروسافٹ پاورپوائنٹ ہک طاقتور تے ورسٹائل پروگرام ہے جیہڑا مختلف شعبےآں وچ استعمال

## ورتاوا

* تعلیمی مقاصد کیتے

## اہم نکات

* فونٹ
* فونٹ سائز

* تصویر اپ لوڈ کرݨ

* عبارت دا رنگ

* عبارت سڄے، کھٻے، تے ادھ وچ کرݨ
* بُلٹ لاوݨ
بہنام خشنزر

**بہنام خشنزر** ( بیدائش 25 جون 1999ء) ایران دے شھر اصفہان وچ جمین۔ اے ہِک ایرانی تے امریکن ایکٹر ہِن۔   

## حوالے

## ٻاہرلے لنک
بہنام خشنزر دا کرنچ بیس
حبیب بینک لمیٹڈ

حبیب بینک لمیٹڈ (مخفف: ایچ بی ایل) ( مختصراً HBL) پاکستانی بین الاقوامی بینک ہے جیہڑا پاکستان دا سب توں وݙا بینک ہے جیندا صدر دفتر حبیب بینک پلازہ، کراچی اچ واقع ہے۔ 
حبیب گھراݨے دے ذریعے 1941ء اچ قائم کیتا ڳیا، HBL پاکستان دا سب توں قدیم، سب توں وݙا تے پہلا تجارتی بینک ہے۔ 1951ء اچ ایں نے کولمبو، سری لنکا اچ اپݨی پہلی بیرون ملک شاخ کھولی۔ 1972ء اچ بینک نے اپݨا صدر دفتر حبیب بینک پلازہ وچ منتقل کر ݙتا جیہڑا اوں وقت جنوبی ایشیا دی سب توں اچی عمارت بݨ ڳئی۔ حکومت نے 1974ء اچ بینک کوں قومیا گھدا تے 2004ء اچ ایندی نجکاری کیتی۔ ایہ پاکستان دا نجی شعبے دا سب توں وݙا بینک ہے، جیندے 1700 توں زیادہ شاخاں تے 2000 توں زیادہ اے ٹی ایم ہن۔ HBL دے شاخاں غیر ملکی زر مبادلہ دا تبادلہ وی کریندن۔
2021ء تک HBL دے 21,703 مستقل ملازمین تے 114 عارضی حیثیت نال ہن۔

## حوالے
غازی یونیورسٹی ڈیرہ غازی خان

غازی یونیورسٹی، ڈیرہ غازی خان، سرائیکی وسیب دی چوتھی سرکاری یونیورسٹی ہے جیہڑی 2011ء وچ قائم کی گئی ہئی۔ اس دے دو کیمپس ہن، ہک ائرپورٹ کیمپس تے ݙوجھا سٹی کیمپس۔ اصل وچ بہاء الدین زکریا یونیورسٹی دے سب کیمپس، زرعی کالج، ڈیرہ غازی خان، گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج تے غازی میڈیکل کالج کو ملا کر ہک یونیورسٹی دا درجہ ݙے ݙتا گیا ہئی۔ اس دے چانسلر، ٻیاں یونیورسٹیئں وانگوں، صوبے دا گورنر ہئی۔ تاہم، اڄ کل وائس چانسلر پروفیسر ݙاکٹر محمد علی ہیں.
سری ہرمندر صاحب

سری ہرمندر صاحب یا سری دربار صاحب جینکوں گولڈن ٹیمپل دے ناں توں وی ڄاݨا ویندے ہک گردوارہ ہے جیہڑا امرتسر، پنجاب، بھارت اچ واقع ہے۔ ایہ سکھاں دا سب توں ودھ مقدس مقام ہے۔ ایہ گرودوارہ 1577ء اچ گرو رام داس دے بݨائے ہوئے تلاہ دے ارد گرد بݨایا ڳیا ہے۔ ایندی بنیاد سائیں میاں میر نے 28 دسمبر 1588ء کوں رکھی ہئی۔ 1604ء اچ گرو ارجن دیو نے آدی گرنتھ دا ہک مخطوطہ اتھاں رکھا تے ایں جگہ کوں "اٹھ سٹھ تیرتھ" آکھا۔ ݙو سال بعد، اکال تخت دا سنگ بنیاد گرو ہرگوبند نے رکھا۔ ایندے علاوہ سنہ 1757ء، 1762ء تے 1764ء دے افغان حملیاں دے دوران ہرمندر صاحب کوں حملہ آوراں نے تباہ کر ݙتا ہئی۔ بابا دلیپ سنگھ افغان حملے دے دوران ہرمندر صاحب دی حفاظت کریندے ہوئے شہید تھئے ہن۔

سری ہرمندر صاحب اپݨی موجودہ شکل اچ مہاراج جسا سنگھ اہلووالیہ دے سنگ بنیاد رکھݨ دے بعد وجود اچ آیا ہے۔ "سنہری مندر" جیویں کہ ہندی اچ ڄاݨا ویندے، سونے دی اوں تہہ دی وجہ توں ہے جینکوں شیر پنجاب مہاراجہ رنجیت سنگھ نے سنہ 1830ء اچ ہرمندر صاحب تے چڑھوایا ہیی۔ دور جدید اچ آپریشن بلیو اسٹار اڄ وی سری ہرمندر صاحب دی تاریخ دا ہک اینجھا ݙینہہ ہے جینکوں بھلایا نہیں ونڄ سڳدا۔ بھارتی فوج دے ٹینک سنت جرنیل سنگھ بھنڈرانوالا کوں پکڑݨ کیتے  گردوارے اچ داخل تھئے، جیہڑا حکومت دے مطابق دہشت گرد ہئی لیکن بہت سارے سکھاں کیتے  شہید توں گھٹ نی۔

## حوالے
جَے بی او

**جَے بی او** ہک سٹے آلی ویبسائیٹ ہے۔ جیہڑی 2019 وچ ویت نام تے تھائیلینڈ وچ بنڑائی گئی ہئ۔  

## حوالے
بھارتی سرائیکی شخصیات

1947ء اچ ہندوستان دی ونڈ ویلے سرائیکی خطے اچوں ٻہوں سارے ہندو برادریاں نے ہجرت اختیار کیتی تے بھارت دے ہریاݨہ، پنجاب، دہلی، راجستھان تے ٻیاں کئی ریاستاں اچ آباد ونڄ تھئے۔ ہندوستان ہجرت کرݨ آلے سرائیکی ہندو زیادہ تر کراڑ برادری نال تعلق رکھدے ہن جبکہ باقی ذاتاں نال تعلق رکھݨ آلے وی کافی تعداد اچ ہن۔ کجھ تعداد سرائیکی سکھاں دی وی ہئی۔ انہاں سرائیکیاں نے زندگی دے ہر شعبے اچ محنت نال اپݨا مقام بݨایا تے ملک اچ سرائیکی قوم دا ناں روشن کیتا۔

## شخصیتاں
جگدیش بترا سرائیکی، ملک راجکمار، راݨا پرتاب سنگھ گنوری، جگدیش مکھی، جنرل وید پرکاش ملک، چندر شیکھر، کیشو ملتانی، سنجے پہوجا، سنجے مہتا، کمل نین ورما، سورج پال سنگھ، وکاس نارنگ، ونود ݙاوڑا، ڈاکٹر لکشمی نارائن، کلپنا چاولہ، جوہی چاولہ، سونالی باندرے، مہندر پرتاب چاند، ہیم لتا کھیواݨی، دھریندر ڳاندھی، امرت لعل مدان، دیوی دیال، وکاس ریہلان، رام بترا، ہری چند سنیہی، یاتن بترا، جگن ناتھ آزاد، تلوک چند محروم، گوپی چند نارنگ

## حوالے