تبدیلی آئی اے

پچھلے ٻہّتر(72)سالیں کنوں اے سارا کجھ پڑھدے تیں سُݨدے اَئے ہائیں بس ایہو ویلا اوکھا اے ، آسانی آوݨ والی اے ، کئی دور اَئے ، کئی حکومتاں بدلیاں ، کئی قتل تھئے تیں کئی پھاسی چڑھ ڳئے ۔ کئی جماعتاں مِٹ ڳیاں اَتے کئی پیدا تھی ڳیاں ۔ ہر ہک دی اَپݨی اَپݨی ڈُگڈگی تیں اپݨے نعرے ۔ روٹی کپڑا تیں مکان ، غریب کوئی نہ رہسی ۔ ووٹ کوں عزت ݙیو۔ عوامی راج ، سب توں پہلے پاکستان ، مرسوں مرسوں سندھ نہ ݙیسوں ، کشمیر ساݙا اے ، لوکیں دی مرضی قانون دا راج ، مُکدی کوں مکائوں جو پہلے توں شروع کرو تیں اَحٖ دی تریخ تک آ ونڄو تاں ایویں لڳدے جو اے ملک نئیں بلکہ ہک بازار اے ہر دکاندار اَپݨی اَپݨی شے دی قیمت ودھائی کھڑے ۔ ݙنڈی وی ماری کھڑے ، کِھلدا وی کھڑے تیں آہدا ایہو اے جو اوندی ٻولی تول مول سب توں ودھیا اے ۔ پر نتیجہ کوئی نئیں نکلیا۔

ہر واری نویں وعدے، نویں نعرے ، نویں چندر چڑھاوݨ دے لارے ، پاکستانیاں کوں پاڳل بݨاوݨ دے حربے ہِن ، او بݨدے وی پئین ۔ ہر آوݨ آلے تیں بھروسہ کر ویندن ، تھولا عرصہ گزردے جو چِیکا ٻوکا وی شروع کر گھندن ، لبھدا کجھ وی نئیں ٻس پاݨی وچ مندھاݨی ماری رکھدن ۔ پاکستان تاں ساݙے وݙکیں اسلام دے ناں تیں حاصل کیتا ایہو نعرہ ہا مسلمان کٹھے تھئے ، طاقت پکڑی تیں مُلخ مل ڳیا ، ساݙی بدقسمتی جو مُلخ بݨاوݨ والے جلدی اُٹھ ڳئے تیں ہولیں ہولیں او لوڳ اڳو تیں آوݨ دا رستہ لبھ گِھدا جیڑھے جو بݨیادی نظریے دے تھڄوں مخالف ہَن ۔ سارے نعرے ہوا وچ حل تھی ڳئے ۔ پیٹ ٻیٹ بݨ ڳئے ، زمین کوں چنبے مار ڳئے ، اپݨے خاندانیں کوں اڳواڑ گھن اَئے ، لُٹ پُٹ دا بازار گرم کر ݙتا ۔ مُلخ کوں سڄی ݙکھا تیں اینجھی کھٻی مار جو ساریں دے منہ پھر ڳئے۔

واریاں بدلدے رہے ، چولے بدل بدل کے آندے ریہے ’’ اُݙے تُساں اِݙے اَساں‘‘ دی ریت آ ڳئی ، ووٹ گھنو تاں لوکیں کوں پاڳل بݨا تیں حکومت بݨائو تاں مُک مکا کر تیں ، واری واری آئو تاں اپݨے اپݨے عیب لُکا تیں اُنہیں تے پردہ پاوݨ تیں مٹی پائو دے دعوے نال۔پکڑیے ونڄو تاں دھاڑ فریاد شروع کر ݙیو۔ ہاں اساں مر ڳئے ۔ ہائے اساں کجھ یو نی کیتا نہ کھادھا ۔ ساݙی ساری کمائی نیک اے ۔ اساں مُلخ کوں لُٹ کے ٻاہروں دولت کائنی پَٹھی اے ۔ سارا الزام ہے ۔ حساب منگو تاں سیاست اڳوں آ ویندی اے ۔ آہدن جو سارا سیاسی انتظام اے ۔ چنگے بھلے، ہٹے کٹے دندنادے ودے ہوون تاں لیڈر ہِن جے پکڑیے ونڄن یا احتساب عدالت دا نوٹس آ ونڄے یا سمن آ ونڄن یا کرپشن ، غیر قانونی طور تیں دولت ٻاہرو پَٹھݨ ، وت قبل چلئے ونڄن تاں دنیاں جہان دا ساریاں بیماریاں ٻاہروں آوݨ پئے ویندن ، بیماری وی خدا ݙیندے تیں شفا وی رب تعالیٰ ہی ݙیندے پر اے خدا کوں کیا سمجھن جے سمجھدے ہوون ہا تاں مُلخ تیں لوکیں نال کِھلواڑ نہ کرن ہا ، لُٹ پُٹ دا میلہ نہ لاون ہا ۔ حیرانی دی ڳال اے جو تقسیم ہندوستان دے ویلھے جیڑھے لوک سیاستدان وی نہ ہَن نہ مرلہ زمین ہائی ، ݙو وقت دی روٹی وی نا ہئی مِلدی ، کوئی کمبھار ہا تیں کوئی موچی ، کوئی پَولی ہا تیں کوئی لوہار ہا ، اَحٖ او کئی کئی مِلاں دے مالک ، پلازیں والے ، مارکیٹاں والے ، تیں لکھاں ایکڑ زمینیں تیں باغیں والے کیویں بݨ ڳئین ۔ جے پُچھو ، جے حساب منگو تاں اے سیاسی انتقام اے ، سارے روندِن ، این آر او کوں ، قوم دا پیسہ مُلخ دی دولت صرف چند خانداناں دی ملکیت بݨ ڳئی ۔

چارٹر جہازاں تے لانچاں تیں مال غیر قانونی طریقے نال ٻاہر پُڄایا ، سمگلنگ خود وی کیتی تے اپݨے حواریں کنوں وی کرائی ۔ جے پکڑ گھنو تاں وَت سیاسی انتقام دا شور۔ مُلخ ، قانون ، ادارے ، عدالتاں کیݙے ونڄن ۔ جیل وی نہ ہووے صرف اسمبلی تیں اقتدار ہووے ، تخت تیں بخت ہووے ۔ سُنڄاں ہوون ڳلیاں تے وچ مرزا یار پھرے ، تاں ٹھیک نتاں سارا انتقام ۔ جیل آ ڳئے ہَیں سزا تھی ڳئی ہے ،کُٹیندے پئے ہیں ہُݨ ساکوں اے کلاس ݙیو۔ اخبار ، اے سی ، وی سی آر ، فریج ، اوون ، ٹی وی ، گھر دی روٹی ، صوفے ، قالیناں ، آزاد ملاقاتاں ، سارا کجھ ݙیو۔ کیوں بھئی اِتھاں فرشتے بݨ کے اَئے او ، تہاݙے نال جیل اِچ ٻے قیدی موجود ہن ۔ ہُݨ تاں او وی قیدی تیں تساں وی قیدی تیں وَل آخر اے سارا کجھ منگدے کیوں او ۔ انہیں کوں ڈسپنسر دوائی ݙیوے تیں معائنہ کرے ، تہاݙو بورڈ آوے تیں ہسپتال داخل تھی ونڄو ۔ لڳدے جو مر ویسو ، لُٹی ہوئی دولت ملک کوں ولا نہ ݙیسو۔

ٻاہرو آئو تیں بظاہر کارکن پر چمچے کڑچھے روز میڈیا تاں آ ویندن ۔ جلوس کڈھدن ۔ بیان بازی کریندن تیں تہاݙے بارے اینجھے اینجھے انکشاف کریند ن جو تہاکوں آپ کوں وی پتہ کائنی ۔ تہاݙے کردار دے اُتے او کِھلدے، جیڑھیں دا تہاݙے فرشتیں کوں پتہ کائنی او ٻاہرو آہدے کھڑے ہوندن ۔ چور ݙاکو لُٹیرے عوام دے پِٹیئے ،دھتکاریے، عدالت آندن تاں پُھلاں دا پتیاں سٹیاں ویندن ، ہار پوائے ویندن ، کاریں تیں پُھل سٹیئے ویندن تیں آپ جناب فتح دا نشان بݨا تیں جھوٹی مُسکراہٹ دے نال جواب پئے ݙیندے ہوندن ۔ ایویں لڳدے جو کوئی جرنیل ہُݨ قلعہ فتح کر تیں آندے پئین ۔ حج عمرہ کرکے آئن یا کوئی کارنامہ سرانجام ݙتی آندن ۔  پورے بُشرے تیں ندامت تیں خفت دی کوئی لکیر نہیں ݙسدی ۔ نہ کھیݙسوں نہ کھیݙݨ ݙیسوں ۔ ایویں رہسوں ایویں کریسوں ، ٻاہر گلے گہوسے تاں وَل نہ آسوں ۔ کوئی ساݙا کیا کر گھنسی جو اساں عوامی ہیں ، لیڈر ہیں ۔ ساݙی پارٹی اے ، تخریب کرݨ ٻہوں اَسان اے تیں اے ساݙا وݙا سہارا تیں ہتھیاراے۔

اَحٖ کل دا وݙا نعرہ ’’تبدیلی آئی تیں تبدیلی آ ڳئی اے‘‘ ہے ۔ ایں نعرے دے پُچھوں لمبی تریخ ݙسدی اے ۔ تبدیلی تاں چنگی شئے ہے ۔ رات ݙینہ تبدیل نہ تھیون ،چندر تیں سِجھ اڳوں پِچھوں نہ آون ، ہوا تبدیل نہ تھیوے ، اَڳ تھی ونڄے پگھرو پگھر تھی ویسوں۔جُھڑنہ آوے بارش تھیوے تاں روندے ہائیں ، سردی کھڑ ونڄے گرمی پَے ونڄے تاں وی رووݨ لڳ پوندے ہائیں ۔ ہکو لباس ہر موسم ءِ چ کوئی وی نئیں پا سڳدا ۔ ہکو جیہاں کھاوݨاں روز روز کوئی نہیں کھا سڳدا ، پاݨی زیادہ دیر کھڑا رہوے تاں اوندے وچ بدبو مَچ ویندی اے ، رنگ وَٹا ویندے ، گندا تھی ویندے ۔جوان ذال چنگی لڳدی اے تیں جیڑھے ویلھے او ٻڈھڑی تھی ونڄے تاں زہر لڳدی اے ، گھر چھوڑ تیں ٻاہر کیوں ویندے ہائیں ، جنگل کنوں باغیں تیں پارکیں دو رُخ کیوں کریندے ہائیں ۔ اے تیں اینجھے ڈھیر سارے سوال ساݙے سامݨے ہِن ۔ سوچو تاںسہی جو آخر کیوں تبدیل تھیندن ، تبدیل نہ تھیون تاں بندیں دا کیا حشر تھیندے ۔ ایہو اُنہیں ساریں سوالیں دا جواب اے ، جو تبدیلی کوئی بلا نئیں ، کوئی بُری شئے نئیں ، کوئی ݙائݨ نہیں جو آسی تیں ساریں کوں نڳل ویسی ، اینکوں منگدے وی ہائیں ، چاہندے وی ہائیں ، ݙردے وی ہائیں تیں تبدیلی دا ناں گھنݨ والیں کوں وَدھ گھٹ وی آہدے ہئیں ۔ اے سچ اے جو مِٹی دا پُتلا کݙھائیں تیں کئی حالت اِچ خوش نئیں راہندا۔

ہک تبدیلی اَزلی اے جیڑھی رب سچے قائم کیتی ہے ’’کن‘‘ توں گھن تے قیامت دے ݙینہوار تک ۔ ایہہ تبدیلی آندی ویندی رہسی ، وَل اساں انڳل اُٹھاوݨ آلے کوں ہیں ۔ خدا دا قانون تاں اَزلی تیں پکا ہوندے وَل اساں اینکوں قابل نفرت کیوں سمجھ گھدے۔ تبدیلی آئی ہائی ، تبدیلی آسی رہندی حتیٰ کہ ݙینہہ قیامت دا اَپڑ ویسی۔ رب سچے ہک لکھ چوّی ہزار پیغمبر تیں رسول دنیاں اِچ بھیڄن او کیوں آئین ، تبدیلی واسطے ،جنگاں تھئین تبدیلی واسطے ، ایجاداں تھئین تبدیلی واسطے۔ محبت ، نفرت ، چھوٹے وݙے ، امیر غریب ، کمزور تیں طاقتور وی ہک ٻے نال تبدیل تھیندے ریہن ، اے اُتے تَلے دا نظام وی اَسمانی اے ، ایندا ناں وی تبدیلی ہے۔

ہر قوم ، ہر ملخ تیں علاقے اِچ ہک ویلا ضرور آندے جو اُنہیں دا پاݨی کھڑا کھڑا بدبودار تھی ویندے ۔ معاشریں اِچ عقیدیں وچ اینجھی تبدیلی آندی اے جو ہر شے اُتھل پُتھل تھی ویندے اے ۔ اوندا اصل چہرہ بدل ویندے ، اندازہ کرو جے کر ہِکا صورت رہندی تاں رب دا نظام ٹھپ تھی ویندا ۔ ساݙا ایمان اے جو رب سچے دا نظام ٹھپ نئیں تھی سڳدا ، چلدا رہسی ، بدلدا رہسی ۔ بُرے کوں ہٹا تیں چنگے کو ں سامݨے اَنیندا رہسی ۔ وَل اساں تبدیلی تیں واویلا کیوں پئے کریندے ہائیں ۔ اَحٖ تبدیلی گھن آوݨ آلے سچائیں خود تبدیلی دا شکار تھئین۔

نعرے سیاسی ہوندن ، نعرے اپݨے مطلب دی خاطر ہوندن ، سیاست اِچ مخالفت اللہ واسطے دی ہوندی اے ، عارضی ہوندی اے ، اپݨے عیب کرپشن ، بدعنوانی تیں بدانتظامی ، رعایا دے حقوق تیں ݙاکے مارݨ دی رِیت کوں جاری رکھݨ کیتے آوݨ آلیں تیں لعن طعن ،انہیں دے کم ، رویے تیں قانون کوں بُرا بھلا آکھݨ دی رِیت اِت واسطے قائم کیتی ویندی اے جو کتھائیں اوہ کامیاب نہ تھی سڳن تیں لوک ونڄݨ آلیں دے کرتوتاں توں آگاہ نہ تھی سڳن۔

قائد اعظم ؒ آیا نظریہ گھن تے آیا ، لیاقت علی خان مُلخ کوں طاقتور بݨاوݨ دی اُر کیتی تاں قتل تھی ڳیا ۔ اینجھے لوک اقتدار تیں آئے جیڑھے پاکستان دے مخالف ہَن ، مذہبی لوگ وی مخالف ہَن ، مُلخ بداعمالیں دی تجربہ گاہ بݨ ڳیا ہر او بُرائی آ ڳئی جیڑھی مسلمان مُلخ اِچ نہ ہووݨی چاہیدی ہئی ۔ نتائج دی پرواہ کیکوں اے ، ہر ہک دا اَپݨا پیٹ اَڳو اے ۔ حالات وڳڑیے تاں ٻوٹے دا کھڑکار کئی واری مچیا ۔ ہر دفعہ لوک پِسدے ریہے ۔ مذہب کھسکدا ریہا ۔ روپیہ پیسہ لالچ دا طوفان گھن تے آ ڳیا اخلاق ۔ قوم ، مُلخ ، تبدیلی ناہی تاں وَل کیا ہا ۔اِتلا ضرور اے جو اے تبدیلی مُلخ تیں عوام دے بجائے اپݨے اقتدار ، اپݨی ذات ، اپݨے خاندان تیں اپݨے حواریں واسطے ہائی ۔ ایں تبدیلی تیں آخر کوئی تاں تبدیلی آوݨی ہائی ۔ تبدیلی کوں کوئی نئیں روک سڳدا جو اے فطری عمل اے۔پچھلیں ساریں کنوں میݙا صرف ہکو سوال اے جو آپݨی فائیل وچوں کوئی اینجھا عمل کڈھ تیں گھن آئو جیندے وچ تہاݙی ذات ، دنیاوی لالچ تیں اقتدار دی کرسی دی خواہش نہ ہووے ۔ وَل روندے کیوں او ۔ حساب ݙیو تیں برداش کرو۔

پچھلے ٻہّتر(72)سالیں اِچ تساں (سیاستدانیں) سو توں اُتے نعرے لائن، ݙسو کیرھا پورا تھئے ۔ ہُݨ تبدیلی دا نعرہ آ ڳئے تیں روندے کیوں او ، ہر واری ہر جماعت ہک ٻے دا پُوچھڑ چھکیندی رہی اے ، تبدیلی دا ناں سُݨ تیں سارے کٹھے تھی ڳئین ۔ ساݙا تجربہ ذرا ہٹ کے ہے ،ہک پارٹی نویں وجود اِچ آئی اے ، تبدیلی دا نعرہ مار تیں آئی ہے ، لوک سمجھدن جو اے وی نعریں وچوں ہک نعرہ اے ، اِتھوں نکلݨا کجھ وی نئیں ، اے وی اَپݨی ڈفلی وڄا تیں ٹُر ویسن ۔ عوام جتھاں کھڑن اُتھوں پچھو تیں تھیسن ۔ اڳو تیں نہ تھی سڳسن ۔ اے نتیجہ ہر پنج سال دے بعد نکلدے ، دہرایا ویندے ۔ پر لوک کیا کرن ، پچھلے دور یاد کریندن تاں خواب اِچ ڈیزائن ݙریندن۔ دیہہ وات پَٹی کھڑے ہوندن ، اُنہیں دی یادداشت کم کرݨ چھوڑ ویندی اے ۔ او مبور تھی تیں تبدیلی تیں آس لا تیں گندے خواب کوں بدلݨ واسطے جاڳ پوندن ۔ اُنہیں اِتلیاں تبدیلیاں ݙٹھن جو او رستہ ہُݨیں ڳول پئے سڳدے۔ تبدیلی ، تبدیلی ، تبدیلی لوک کیتے مرݨ۔

انہاں سارے نعریں وچوں ہک اے چنگی لڳدی اے جو کوئی تاں آوے جیڑھا زخمیں تیں پھاہا رکھے ، زیر دا تریاق ݙیوے ، نہ ݙیوے صرف ݙس تاں ݙیوے  اساکوں ۔ ہک تجربہ ٻیا وی ہے جو دھاندلی ہر واری ہوندی اے ، کوئی الیکشن اینجھاں نئیں آیا جینکوں دھاندلی دے پہاڑ تلے نہ ݙتا ڳیا ہووے ۔ ایہہ اَحٖ دی رِیت بݨ ڳئی اے جیڑھا جِت ونڄے او سلطان تیں دھاندلی دی پیداوار جیڑھا ہار ونڄے او دھاندلی دا شکار ۔ تُساں آہدے رَہو اساں لڳے ویسوں تساں ٻوکدے رہو اساں آپݨا کم کریندے رہسوں۔

سیاݨے آہدن جو آوݨ آلا زمانہ گزرے ہوئے زمانے توں ماڑا ہوندے ۔ او ٹھیک اِی تاں آہدن ،اَحٖ دا سچ تیں اے ہے جو گزریا دور ذلیل ترین ہا اَحٖ دا دور روشنی دا منارا ہے ۔ ہک نکتہ اے وی ہے جو سبھائیں اساں گزریے زمانے وچ شامل تھیوں تاں ساݙا ناں وی ذلیل ترین زمانے وچ شمار تھیسی تاں خاطر جمع رکھو ، تبدیلی آئی اے۔آندی پئی اے یا آ ڳئی اے ۔ اینکوں تسلیم کرو وَت اَپݨی واری تیں اَکھ رکھو نویں تبدیلی دا نعرہ گھڑو ، عوام کوں بیوقوف بݨاوݨ واسطے ہر ویلھے تیار رہو ۔ ڈھکیجو مریجو ، بے عزتے تھیوو ، مُلخ دا لٹیا ہویا مال واپس نہ کراہے ، غیر ملخیں جمع کریندے رہو ائے ، ایندے وچ تہاݙی بے عزتی تیں ذلت ہے ، اگر تساں لُٹی ہوئی دولت یا تہاݙے ’’بے نامیں‘‘ رقماں واپس کیتیاں تاں ملک و قوم دا خواہ مخواہ بھلا تھیسی او مضبوط تے خوشحال تھی ویسن تاں تساں سارے بدحال تھی ویسو ۔ اے سودا ٻہوں مہانگا اے ، کݙاہیں نہ کراہے بس تبدیلی کوں روندے رہو ، کوشش کرتے کٹھے تھی ، کہیں جلسیں جلوسیں ، دھرتیں دھکیں تخریبیں ، دھماکیں نال تبدیلی کوں روکو ،ورنہ ایہہ ݙینہ تیں قیامت دا پتہ تساں بلکدے رہسو۔

تبدیلی تاں رب سچے دا عمل ہے او ضرور آسی ، شرط صرف ہکو اے جو مسلمان بݨ تے سوچو قرآن تیں سنت تیں عمل کرو ، تبدیلی دا نقشہ تیں کرامتاں تاریخ دے ورقیں توں مل سڳدن ۔ ذرا سوچ تیں عمل کوں کٹھا تاں کر ݙیکھو ۔ تبدیلی ہر بندہ پوری قوم تیں ہر چھوٹا وݙا اپݨے اندرو کولوں گھن تیں آوے تاں اوندا نتیجہ چنڳاں نکلسی ۔ مُلخ مضبوط تیں قوم خوشحال بݨ ویسی۔

## حوالہ
کتاب: پیریں دے ٻیر ، مصنف : پروفیسر(ر) ملک منظور احمد بھٹہ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ملتان