ساݙی دھرتی ماء لکھ پال ۔ عاشق بزدار

بندہ ہووے سرائیکی تے عاشق بزدار کوں نہ ڄاݨدا ہووے ۔ ایہ کیویں تھی سڳدے ۔ اونویں تاں ساݙے وسیب اِچ عاشقاں دی کوئی تھوڑ کائنی ۔ ہک توں ہک وݙا عاشق ودے پر عاشق بزدار ہک ہے۔ جئیں اپݨی کمٹمنٹ ‘ پورھئیے تے سچائی نال ثابت کیتے :

اساں ڄائے سرائیکی دیس دے ساݙی دھرتی ماء لکھ پال 

ایہو عاشق بزدار دا کمال اے تے ہِیں کمال خان کوں نویکلا عاشق بݨائے۔ عاشق خان جتھاں ساکوں سسّیاں ‘ سَمّیاں ‘ موملاں دی ݙس ݙتی اے اُتھاں ساکوں چھلّے ‘ مندریاں ‘ کنٹھے ‘ مُرکھیاں تے ڈھولݨیاں دا وی حال سُݨائے ۔ عاشق بزدار حضرت خواجہ غلام فریدؒ وانگوں اپݨیاں ڄالیں‘ کانہیں ‘ پھوڳ ‘ کرینہہ تے کریٹے کوں وی نی وِساریا۔او اپݨی دھرتے دے ذرے ذرے نال پیار کریندے ‘ روہی دی ریت ہووے یادمان دے پہاڑ ۔ تھل دے مورے ہووِن یا روہی دی قطرݨ ‘ عاشق بزدار دے من اِچ وسدی اے ۔ ایہا وجہ اے جو او اَپݨی وستی آپ وساوݨ دے خاب ݙہدے ۔ تیزی نال ٻڈھیپے دو پندھ کریندا عاشق خان جوان جذبیاں دا مالک اے۔ عاشق بزدار اَڄ توں ستاوی سال پہلے راجن پور دے علاقے ‘ فاضل پور دی وستی ’’مہرے آلا‘‘ اِچ سالانہ سرائیکی میلے دا مُنڈھ ٻدھا ۔ اُونویں تاں میلے مارکے ساݙی تہذیبی حیاتی دا سمل ہِن پر عاشق بزداردا میلہ عام میلیاں توں ہَٹ تے ہوندے ۔ بزدار صاحب دے میلے دھرتی دے موئے ماندے لوکاں کوں شاعری ‘ ناٹک تے جھمر دے رستے جیوݨ دی ݙس ݙتی اے ۔ عاشق بزدار دھرتی واسیاں کوں مونجھ اِچوں کڈھ تݨ وُݨ دے دڳ تے ٹورئیے ۔ لوک بندوق دے زور تے ماݨ کریندن پر عاشق لوکاں کوں پیار‘ محبت تے امن دے ہتھیار نال لڑݨ سکھائے ۔ اساں وی بزدار دے پچھ لڳ ہَیں۔ راقم ‘ جہانگیر مخلص تے بہشتی ممتازعاصم رَل تے قلعہ ݙیراور اِچ جھمر دا پِڑ ٻدھا ہا جتھاں سن ݙو ہزار چار تئیں جھمر لڳی رہی ۔ وس وسیب دے جھومری جبلاں دے پندھ کر ایں جھمر اِچ آ رَلدے ہَن تے اڳونہی دے ایں پندھ اِچ بھائیوال تھیندے ہَن ۔ ݙاڈھی سوہݨی راند رسی کھڑی ہئی جو ہک واجھلوڑا آیا تے ساکوں اُݙا ڳیا ۔ جہانگیر مخلص بہاول پور ونڄ پیا تے فقیر ملتان آ ڈَٹھا۔ݙیراور اَڄ وی ساݙی راہ بھلیندا کھڑے۔ روہی اَڄ وی اَکھیں وِچھائی کھڑی اے :

روہی وٹھڑی ٹوبھا تار وے

آ مل توں سینگا یار وے

                                                                                                                                                                                                                                               (خواجہ فریدؒ)

کوئی ساݙے دِل توں پُچھے جو وِچھوڑا کیا ہوندے۔ بھانویں جو ملتان اِچ ٹھڈی چھاں نصیب تھئی اے ۔ پر روہی دے رنگ کوئی کیا سمجھے کوئی کیا ڄاݨے:

اُتھ درد منداں دے دیرے

جتھ کرڑ کنڈا ٻوئی ڈھیر اے

                                                                                                                                                                                                                                               (خواجہ فریدؒ)

لاݨے ‘ پھوڳ اساݙے ماݨے ‘ٹٻڑے ‘ بھٹڑے تے ݙہر اَڄ وی یاداں دی نگری اِچ آ خوشبو نال معطر کر ویندن۔ ایویں رحیم یار خان دے علاقے سردار گڑھ دی وستی رکن پور مظہر سعید گوپانگ ‘ اخلاق مزاری ، معاویہ گوپانگ تے اُنھاں دے سنگتیاں راند رسائی ‘ رحیم یار خان اِچ پتݨ مُنارے دے ٹھیڑ تے خلیل بخاری‘ قاضی وحید ‘ محمد اکبر خان تے اُنھاں دے سنگتیاں مچ مچایا ۔ رحیمیارخان دے ہک ٻئے علاقے میاںسعدی سلطان بھٹہ واہݨ اِچ جہانگیر اندھڑ‘ملک خورشید زیب ‘ رئیس امین اندھڑ‘ملک ایاز احمد تے رفیق ساحل جھمرماری۔وسیب دے ایہ میلے عاشق بزدار دی سوچ تے فکر کوں اڳوں تے ٹُریندن ۔ اتھاں آئے ادیب ‘ شاعر ‘ دانشور اَپݨی شاعری دے ذریعے اپݨیاں تقریراں دے ذریعے دھرتی دے غداراں اُتے بے شمار کریندن ۔ اُنھاں مُرداراں دی ݙس ݙیندن جنھاں وسیب اِچ سڑکاں نی بݨݨ ݙتیاں۔ سکول نی کُھلݨ ݙتے ۔ دھرتی واسیاں کوں گنگدام بݨائی رکھیئے۔ ایہ لوک طاقت تے اختیار کیتے کجھ وی کر سڳدن ۔ اَڄکل حالات ݙیکھ گھنو ‘ سویلے لام لیگ اِچ ہوندن ۔ ݙوپہراں کوں م لیگ اِچ ‘ شام کوں قاف لیگ اِچ تے عشاء ویلے نون لیگ اِچ ۔ ایہ کم ظرف ضیاء الحق نال وی کھڑے ہَن تے مشرف نال وی ٻیٹھے ہَن ۔ انگریزاں نال وی انہاں دی پیو پترائی ہئی تے مغلاں دا وی پاݨی بھریندے ہَن ۔ ایہ میلے اُنھاں اُبھیچڑاں بارے وی حال ݙیندن جیڑھے ساݙے وسیب کوں چراند بݨائی کھڑن۔ ایویں سمجھدن جینویں انھاں امرتسر تے جالندھر فتح کر گھدا ہووے۔ انھاں میلیاں اِچ آوݨ آلے جھومری لوکاں کوں سر چا جیوݨ دی ݙس ݙیندن ۔ قلم کتاب دا رستہ ݙکھیندن ۔ جھک نوائی ‘ عاجزی تے بھرا بھرپی دا سبق پڑھیندن ۔

ایں دھرتی دے سوجھواݨ دھرتی دی ہزاراں سالاں دی صوفیانہ روایت کوں سامݨے رکھیندے ہوئے انسان تے انسانیت نال محبت دا درس ݙیندن۔ پر افسوس تے ارمان دی ڳالھ اے وَل وی کجھ لوک اِنھاں کوں غوردِن ۔ جیڑھے تاریخ کوں ڄاݨدن نہ تاریخ دے عمل کوں ۔ عاشق بزدار کݙاہیں اُٻہال نی کیتی ۔ کہیں کوں ودھ گھٹ نی اَلاݨا ‘ بس پندھ جاری رکھݨ تے تَݨ وَݨ دا درس ݙیندا رہ ڳئے ۔ وَسّوں ایویں نی جاڳ پوندی ۔ کوئی نہ کوئی سبب بݨدے ۔ ظلم ‘ ݙڈھپ ‘ درہو ودھ ونڄے تاں وَل کوئی نہ کوئی بانگا حق سچ دی بانگ ݙیوݨ کیتے اُٹھی کھڑا تھیندے۔عاشق بزدار وی آہدا کھڑے۔ حی الفلاح ‘ حی الفلاح سن اکہتر اِچ  ون یونٹ تُرٹݨ دے بعد جیڑھلے بہاول پور تے پنجاب دا قبضہ تھی ڳیا تاں اوں ویلے دے سوجھواݨاں دھاڑ فریاد کیتی  اَکھیں آلے تاں جاڳ پئے تے اندھے سُتے رہ ڳئے ۔ ایں دھاڑ فریاد تے پار اُروار دے سنگتی ہک مُٹھ تھیندے ڳئے تے وَل ریتی توں دیرہ اسماعیل خان تئیں سب دی آواز ہک تھی ڳئی ۔ ہُݨ وسیب دے لوک اَپݨی سُنڄاݨ نال جیوݨ چاہندن تے اَپݨی مرضی دا جیوݨ‘ جیوݨ کیتے سِر سِر داء لڳدن:

وَت نواں ہک کربل لڳسی 

نال یزید دے وَل ول لڳسی

ہک سِر کے تائیں نیزے چڑھسی 

سارا الول پلول لڳسی

آ ڳئے سچ دے ساکھ دا موسم  

وَت سولیاں کوں پُھل پَھل لڳسی

( صادق جنید ہوت)                 

  عاشق بزدار جیڑھلے سچ دے سفر تے نکلیا تاں کلہا ہاوَل دھرتی دے سچے پندھیڑو نال رَلدے ڳئے ۔ تاج خاں گوپانگ ‘ منظور خاں دریشک‘ رئوف خاں لُنڈ ‘ منور بزدار ‘عبدالرزاق سالک ‘ امجد عباسی‘ تے ݙوجھے سینکڑاں سنگتی انھاں نال کربلا دے پندھ تے روانہ تھئے ۔ ایہا وجہ ہے جو اندھاری رات مُکدی پئی اے۔اَجھو پرہ باکھسی ۔ سونے دا سجھ اُبھرسی تے وَل سارے راہ رستے سوجھل تھیندے ویسن۔ وسیب بہشتی ذوالفقار علی بھٹو دا تھورائیت اے جئیں ساکوں جیوݨ دی جاڳ لائی ۔1975ء اِچ بہاول پور ‘ ملتان تے گومل یونیورسٹی دیرہ اسماعیل خان دان کیتی ۔ جے ایہ ادارے نہ بݨدے تاں اَڄ اساں وی ٻکریاں چریندے تے ڈھولے ڳاندے ودے ہووں ہا ۔ ایہا وجہ ہے جو عاشق بزدار سئیں  ذوالفقار علی بھٹو تے شہید بینظیر بھٹو دا دیوانہ اے ۔ بھٹو بہشتی دے صدقے ایں تل دے نویں نینگر ہک نویں پندھ تے روانہ ہِن ۔ پر حالی وی منزل دور اے ۔ رستے اَڑانگے ہِن ۔ کومے کِرڑے، جرکھاں‘ ترکھاں ‘ لونمبڑ‘ چام چیٹے ‘ مشکی نانگ ‘ وٹھونہیں ‘ باندر بوز بلائیں راہ ملی کھڑن ۔ ڳجھیں اَڄ وی ساݙے سراں تے بھوندیاں ودِن ۔ جے تئیں ساݙا پبلک سروس کمیشن نی بݨدا ‘ جے تئیں مکمل ہائی کورٹ نی ملدی ۔ جے تئیں ساݙے اِدارے ساݙے ہتھ نی آندے۔ او تئیں مسلسل سفر اے ۔ عاشق خاں کوں لوک سانجھ دے کھنڈ پُنڈ ونڄݨ دا ݙاڈھا ݙکھ اے ۔ وسیب نال ڳانڈھا رکھݨ وی عاشق بزدار دا کمال اے ۔ کٹھ رُکن پور ہووے یا دیرہ اسماعیل خاں‘ سݙا احمد پوروں آوے یا بکھر توں عاشق بزدار اُتھائیں موجود ہوندے ۔ خاں صاحب دی ملتان شریف وی یکی آ ونڄ رہ ویندی اے ۔ بہشتی صابر چشتی جیندا ہا تاں ملتان کینٹ اِچ اوندا گریڑا وسیب وسدے لوکاں دا ٹھیہا ہا او جھوک لݙا ڳئے تاں ہُݨ عاشق بزدارجݙاں وی ملتان آوے تاں ’’جھوک‘‘ دے دفتر مِلدے ۔ اُونویں تاں عاشق خاں مست ملنگ اے پر ݙوں چار غیر مسلح باڈی گارڈ ہمیشہ نال ہوندن ۔ جوان دی ساری عمر ایویں گزری اے ‘ لڳدے کلہیپے توں ݙردے ۔ عاشق بزدار ساد مرادا بندہ اے ۔ ٹُردا آندا ہووے تاں لڳدے کوئی موالی آندا پئے ۔

فقیرایں جو دائی دے تنور تے پلتھی مار روٹی کھا گھندے تے سنگت واسطے وی گھدی آندے۔ زبان رَب سئیں  مِٹھی ݙتی اے ہِیں زبان نال دِلڑیاں مُسیندے ۔ عاشق بزدار کہیں وی موضوع تے ٻولینداٻیٹھا ہووے تاں لڳدے ساری عمر ایہو کم کریندا رہ ڳئے ۔ شاعری تاں سُنڄاݨ تھئی سیاست دے اُکھیڑ وی ݙاڈھے مریندے۔ موسیقی تے ڳالھ کریندا ٻیٹھا ہووے تاں لڳدے ساری عمر موسیقی دے مدرسے اِچ پڑھدا رہ ڳئے ۔ پچھلے پہرے اِچ چٹے وال ودھا کن لُکائی رکھدے ۔ کہیں زمانے مُچھاں کوں وَٹ ݙیندا ہوسی ہُݨ اللہ دا ناں اے۔ عمر دے نال ہر شئے سسدی سُنگڑدی ویندی ہِس ۔ دِل وی ہر ویلے کھڑاند بازی کیتی رکھدے ۔ہݨ تاں بغیر پیتے جھوجھدا ودا ہوندے۔ آخر ٻڈھیپے وی تاں اپݨا کم ݙکھاوݨے ، عاشق بزدار وی کیا کرے۔

## حوالہ
سانول سلوݨے(خاکے)، مصنف: عبدالباسط بھٹی۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان