صوبہ ملتان

صوبہ ملتان ( Sūbāh-e-Multān) مغلیہ سلطنت دا ہک اہم صوبہ  ہائی۔ ملک پنجاب اتے قبضے دےبعد مغلاں ایں کوں ڈو صوبیاں وچ تقسیم کرڈتا ہک لاہور تے ڈوجھا ملتان۔ ایہ ہندوستان دے  ٻارھاں مغل صوبیاں وچ  شامل ہائی ، جہڑا  مغرب آلے پاسوں ہندوستان دا پہلا صوبہ  ہائی  ، پشتونستان تے بلوچستان دے علاقیاں دے کچھ حصیاں د‏‏ی طرف پھیلیا ہويا ہائی  ، صوبہ قندھار تے فارسی صفوی سلطنت تو‏ں ملحق ہائی ۔ ایہ سلطنت مغلیہ دے سب تو‏ں وݙے تے اہ‏م صوبیاں وچو‏ں ہک ہائی ۔ ایں صوبے کوں درانی سلطنت نے 1752ء چ الحاق کرگھدا ، علی محمد خاکوانی ایندا پہلا درانی گورنر ہائی ۔

## جغرافیہ
صوبہ ملتان د‏‏ی سرحداں شمال وچ لاہور صوبہ تے کابل صوبہ  ، مغرب وچ صفوی سلطنت تے کچھ عرصے تک قندھار صوبہ  ، مشرق وچ اجمیر صوبہ تے دہلی صوبہ  تے جنوب وچ ٹھٹھہ صوبہ ہَن ۔
thumb|484x484px|ملتان دی شاہی عید گاہ  1735ء

## قدیم تاریخ
ملتان

* پتھری دور
* ملتان وچ ہاکڑا تہذیب ٣٣٠٠ ق م کنوں ٦٠٠ ق م تک مقامی حکومت رہی ہے۔ ایہ علاقہ آزاد تے خود مختیا ہا۔
* دارا اعظم ٥٢١ ق م توں ٤٨٦ ق م  (دریا چنانہہ دے پار دا علاقہ)، باقی سارے علاقے وچ ملتان دی حکومت ہائی۔
* سکندر دا حملہ ٣٢٦ ق م
* موریا سلطنت ٣٢٠ق م توں ١٨٥ ق م، چندر گپت موریا پہلا بیرونی حکمران ہائی۔

* ہند یونانی سلطنت ٢٠٠ ق م توں ١٠ ء
* ١٩ء توں ١٠٠ء  ہند-پارتھی سلطنت
* کنشکا ،   کوشان سلطنت۔ ١٢٧ء توں ١٥٠ ء

*کوشان ٢٤٠ء تائیں

* صوبہ ہند (ساسانی) ٣٢٥ء توں ٤٨٠ء، ملتان توں جنوب  تے مغرب وچ تے صوبہ سندھ وچ
* گپتا، ٣٢٠ء توں  ٤٥٠ء 
* الخُون ہُن، تورَمان ٤٨٠ء توں ٥١٥ ء
* الخُون ہُن، مہرا کولا ٥٢٠ء توں ٥٤٠ ء
* ٤٨٥ء کنوں ـــ ٦٣٢ء رائے خاندان
* رائے سہارس ݙو ٥٥٠ء توں ۔۔۔۔
* رائے سہاسی ݙو ۔۔۔۔ توں  ٦٣٢ء
* ٦١٠ء کنوں ٦٢٦ء تائیں ملتان تے ساسانیاں دا قبضہ ریہا تے  نوشیرواں دے پوترے خسرو پرویز نے ملتان وچ  سونے تے چاندی دے سکے ڈھالے۔ ٦٦٨ء  وچ  راجا چچ  حملہ کیتا تے اتھوں دا حاکم بݨا مگر راجا چچ دے حملے  توں پہلے اتھاں ہک چینی سیاح ’ہیون سانگ‘ آیا۔ اُوندا سفرنامہ ہند، سندھ دی تاریخ کیتے کہیں خزانے  کنوں گھٹ کائنی۔راجہ چچ  ٦٣١ء توں ٦٧١ ء
* راجہ چندر ٦٧١ء توں ٦٧٩ء (گوڑا سنگھ ٦٧١ء توں ٧١٤ء گورنر ملتان)
* راجہ داہر ٦٩٥ء توں ٧١٢ ء
* ٧١٢ء ــــ ٧٥٠ ء عرب
* محمد بن قاسم (٧١٣ ء توں ٧١٥ ء)
* یزید بن ابی کثبہ (٧١٥ ء توں

* (عکرمہ بن ریحان شامی  گورنر ملتان)
*  ٨٥٥ء __ ١٠١٠ء امارت ملتان
*  ١٠١٠ء  توں ١٠٣٠ء محمود غزنوی

*۔۔۔  
* ١١٧٨ء توں  ١٢٠٢ء محمد غوری
* ١٢٠٢ء توں ١٢٢٨ء      ناصر الدین قباچہ (آزاد)
* ١٢٢٨ء توں  ١٢٣٦ء التمش
* ١٢٣٦ء توں ناصرالدین  قرلوغ
* ١٢٥٤ء توں ١٢٥٧ء کشلو خان (آزاد)
*..........
* خضر خان گورنر ملتان
* ١٣٩٥ء توں ١٣٩٨ء سارنگ خان
* ١٧ دسمبر توں ٢٠ دسمبر ١٣٩٨ء  خضر خان گورنر ملتان
* ١٣٩٨ ء توں  ١٤٣٨ء خضر خان دا خاندان (مرکزی نظام دلی)

* ١٤٣٨ء توں ١٤٤٥ء شیخ یوسف قریشی (آزاد)
* ١٤٤٥ء توں ـــ ١٥٣٠ء لنگاہ سلطنت(لنگاہ سلطنت ١٥٤١ء کوں ختم تھئی) 
* ١٥٢٥ء توں ١٥٣٠ء ارغون، شمس الدین تے لنگرخاں ارغون دے گورنر ہن۔
* سلطان محمود ݙو.....  توں ١٥٤١ء، لنگاہ سلطنت
* ١٥٤١ء   توں ١٥٥٥ء  شیرشاہ سوری

* ١٥٥٧ء ـــ ١٧٣٩ مغل دور

* ١٧٥٠ ــ احمد شاہ ابدالی نے ملتان وچ آپݨاں ہندو گورنر صوبے دار ملک بان٘وری لایا۔

* ١٧٥٧ کنوں ـــ١٧٥٨ مرہٹیاں صرف ہک سال

* ١٧٥٨ ــکنوں ١٨١٨ ابدالی خاندان

* ١٨١٨ ـــ کنوں١٨٤٩ سکھ سلطنت (باوی جنوری اٹھارھاں سو انجاہ)

* ١٨٤٩ کنوں ــ ١٩٤٧ برطانوی راج

* ١٠٢٦ء ـــ ١٣٥١ سومرہ خاندان

## انتظامی ونڈ
صوبہ ملتان  کو‏‏ں ترائے  سرکاراں (ضلعاں دے برابر) وچ تقسیم کيتا ڳیا ہائی ،  آئین اکبری دے مطابق ایہ ہن۔

ہر  سرکار پرگنے وچ تقسیم ہائی۔

## معیشت
مغل دورِ حکومت وچ خطہ ملتان نے 200 سال تک امن دا لطف چاتا، جݙاں ایہ شہر "دارالامان" دے ناں نال مشہور تھیا۔ مغل دور وچ ملتان زرعی پیداوار تے سوتی کپڑے دی تیاری دا ہک وݙا مرکز ہا۔ ملتان وچ مغل دور وچ کرنسی ٹکسال (منٹ) وی قائم ہئی۔ ایہ شہر اونویں تک ہک اہم تجارتی مرکز ریہا، جے تائیں جو مغل دور دے بعد 18ویں تے 19ویں صدی وچ شہر تے بار بار حملے نہ تھئے تے اینکوں تباہ نہ کر ݙتا ڳیا۔ ایں دے بعد ملتان دے ٻہوں سارے تاجر سندھ وچ شکارپور چلے ڳئے تے 19ویں صدی تک پورے وسطی ایشیا وچ پھیل ڳئے۔ مغل دور وچ ملتان ٻہوں سارے تجارتی اداریاں دے دفاتر دا مرکز ہا۔  

## گورنراں دی لسٹ
مرکزی مغل حکومت دے ذریعہ مقرر کردہ ملتان صوبہ دے قابل ذکر گورنراں د‏‏ی تندیر درج ذیل ہے۔
### 16ویں صدی

* سید حامد بخاری (تقریبا 1580–1587)
* صادق خان ( 1587–1590)
* محب علی خان ( 1590–1594)
* رستم مرزا ( 1594–1602)
* سعید خان ( 1602–1605)

### 17ویں صدی

* thumb|مغل دور وچ صوبہ ملتان (پنجاب)|500x500pxمرزا غازی بیگ ( 1605–1606)
* تاشی بیگ (c. 1606–1611)
* عبدالنبی ازبک (1611–1613)
* باقر خان نجم ثانی (1613–1620)
* خان جہان لودی (1620–1624)
* آصف خان ( 1624–1631)
* قلیج خان تورانی (1631–1638)
* یوسف خان (1638–1639)
* نجابت خان (1639–1641)
* قلیج خان تورانی (1641–1642)
* سعید خان بہادر (1642–1643)
* مراد بخش (1643–1646)
* سعید خان بہادر (1646–1647)
* بہادر خان روہیلا (1647–1649)
* اورنگزیب (1649–1653)
* دارا شکوہ (1653–1657)
* لشکر خان (1658)
* تربیت خان (1658–1667)
* سیف خان (1667–1668)
* طاہر خان (1668–1669)
* لشکر خان (1669–1671)
* مبارز خان (1671–1672)
* خواجہ عابد خان (1672–1674
* دلیر خان (1674–1676)
* محمد اعظم شاہ (1676–1678)
* محمد اکبر (1678–1687)
* میر عاشق (1687–1695)
* اللہ یار خان (1695–1696)

### 18ویں صدی

* عبدالصمد خان (1726–1737)
* زکریا خان (1737–1745)
* شاہ نواز خان (1745–1747)
* زاہد خان (1747–1748)
* کوڑا مل (1748–1751)

## درانی سلطنت تے مغلیہ سلطنت
* علی محمد خان خاکوانی (1752–1758)
* * آدینہ بیگ خان پنجابی آرائیں (9 May 1756 – 4 October 1756) 
* ، مغل سلطنت * صالح محمد خان ( 1758 توں1759)، مغل سلطنت  * باپو جی ٹرمبیک (1759) ، مرہٹہ سلطنت
* علی محمد خان خاکوانی  (1760–1761)
* عبدالکریم خان، اللہ یار خان بامزئی (1761 توں ۔۔)
* علی محمد خان خاکوانی (1766–1767)
* شجاع خان (1767–1772)
* حاجی شریف خان، شریف بیک تکلُو (1772)
* دیوان سنگھ چاچوالیہ (1772–1780)، بھنگی گورنر
* مظفر خان (1780–1818)
## سکھ سلطنت
* سُکھ دیال کھتری(1818 توں۔۔ )
* دیوان ساون مل چوپڑا (1820 توں 1844)
* دیوان مولراج چوپڑا (1844توں 1849)

## ٻیا ݙیکھو

* قدیم سلطنت ملتان، ایندی تاریخ تے جغرافیہ
* ریاست بہاول پور
* ریاست جھنگ
* دیرہ جات
* ہاکڑا تہذیب

## ٻاہرلے لنک

* اسماعیل مزاری ورڈپریس
ونکی:تاریخ سرائیکستان