open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
میاں محمد شریف (فلسفی)

میاں محمد شریف (1893-1965) تمغہ امتیاز یافتہ ہک پاکستانی فلسفی، اسلامی اسکالر اتے پروفیسر ہن جیہڑے تجزیاتی فلسفے وچ اپݨے کم اتے مسلم فلسفے دے تصور کوں پیش کرݨ کیتے ڄاتے ویندے ہن۔ انہاں نے ایں موضوع تے لکھیا اتے انہاں دے مضامین بین الاقوامی فلسفیانہ جرائد وچ شائع تھئے۔ او مسلم لیگ دے سرگرم رکن ہن اتے برطانوی ہندوستان وچ مسلماناں کیتے ہک علیحدہ ریاست پاکستان دے قیام دے حامی ہن۔ او اسلامی نظریاتی کونسل دے اہم رکن رہے اتے ساری زندگی اسلامیہ کالج لاہور وچ پڑھیندے رہے۔ انہاں نے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی اتے کیمبرج یونیورسٹی توں فلسفے دی تعلیم حاصل کیتی جتھاں انہاں نے جی ای مور دی زیر نگرانی ڈاکٹریٹ دی ڈگری مکمل کیتی۔ برطانوی ہندوستان واپسی تے انہاں نے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے شعبہ فلسفہ دے چیئرمین دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں اتے تحریک پاکستان وچ حصہ ڳھدا۔ 1945 وچ او انڈین فلسفیکل کانگریس دے جنرل صدر مقرر تھئے۔ تقسیم ہند دے بعد او پنجاب یونیورسٹی وچ فلسفے دے پروفیسر بݨے اتے 1950 وچ پاکستان فلسفیانہ کانگریس دی بنیاد رکھی اتے ایں دے پہلے صدر رہے۔ انہاں نے اسلامیہ کالج لاہور دے پرنسپل اتے انسٹی ٹیوٹ آف اسلامک کلچر لاہور دے ڈائریکٹر دے طور تے وی خدمات انجام ݙتیاں۔ 1956 وچ انہاں نے یونیسکو کانفرنس وچ پاکستان دی نمائندگی کیتی۔ میاں محمد شریف 1965 وچ لاہور وچ فوت تھی ڳئے۔۔ 

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی معلمین
ونکی:پاکستانی علما
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:تمغۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
جان گائے

جان گائے (پیدائش 1949) ٹیودر انگلینڈ دی تاریخ دا ڄاݨ وند

جان گائے (پیدائش 1949) ٹیودر انگلینڈ دی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں خاص طور تے ٹیودر دور دے سیاسی اتے سماجی پہلوواں ، ٹیودر بادشاہاں دی زندگی اتے اتھاں دی عدالتی نظام تے ٻہوں کم کیتا ہے ۔ انہاں دی تحقیق وچ ٹیودر خاندان دا عروج اتے زوال ، ٹیودر دور دے سماجی اتے اقتصادی حالات اتے ٹیودر دور دے عدالتی نظام دا تفصیلی ذکر ملدے ۔ انہاں ہینری ہشتم ، الزبتھ اول اتے تھامس کروم ویل جئیں اہم شخصیتاں بارے ٻہوں لکھیا ۔ 

انہاں دیاں کتاباں ٹیودر انگلینڈ دی تاریخ دے طالب علماں کیتے ٻہوں اہم ماخذ ہن ۔ انہاں ٹیودر خاندان دے مختلف دوراں دے سیاسی واقعات ، ٹیودر دور دے سماجی اتے اقتصادی حالات دے ارتقاء اتے ٹیودر دور دے عدالتی نظام دے سماجی اتے سیاسی اثرات بارے وی لکھیا ۔ انہاں ہینری ہشتم دی زندگی دے سیاسی اتے سماجی پہلوواں ، الزبتھ اول دے دور دے اہم واقعات اتے تھامس کروم ویل دے سیاسی کردار تے روشنی پاتی ۔ 

انہاں دی تحقیق ٹیودر انگلینڈ دی تاریخ دے مطالعہ دا ہک نواں نقطہ نظر پیش کیتا ۔ انہاں ٹیودر انگلینڈ دی تاریخ کوں صرف سیاسی واقعات دے طور تے نئیں ݙٹھا ، بھل انہاں اینکوں سماجی ، اقتصادی اتے عدالتی عوامل دے تناظر وچ ݙٹھا ۔ انہاں دی تحقیق ٹیودر خاندان دے عروج اتے زوال کوں سمجھݨ ، ٹیودر دور دے سماجی اتے اقتصادی حالات کوں سمجھݨ اتے ٹیودر دور دے عدالتی نظام دے سماجی اتے سیاسی اثرات کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔ انہاں دا کم اڄ وی ٹیودر انگلینڈ دی تاریخ دی پرکھ پرچول کرݨ والے لوکاں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں ٹیودر انگلینڈ دی تاریخ دے مطالعہ کیتے ٻہوں ضروری ہن ۔ انہاں دی تحقیق ٹیودر انگلینڈ دی تاریخ دے مختلف پہلوواں کوں سمجھݨ وچ مدد ݙیندی ہے ۔
اعجاز احمد شاہ

اعجاز احمد شاہ ہک پاکستانی سیاست دان اتے پاک فوج دے سابق جاسوس افسر ہن جیہڑے اپریل 2019 توں وفاقی وزیر داخلہ دے طور تے خدمات انجام ݙیندے پئے ہن۔ ایں توں پہلے او مارچ 2019 توں اپریل 2019 تک پارلیمانی امور دے وفاقی وزیر رہے۔ او اگست 2018 توں قومی اسمبلی دے رکن ہن۔ 2004 توں 2008 تک او انٹیلیجنس بیورو آف پاکستان دے ڈائریکٹر جنرل وی رہے۔ پرویز مشرف دے قریبی یار اتے آئی ایس آئی دے سابق آپریٹر دے طور تے، انہاں دا انٹیلیجنس بیورو دے سربراہ دا دور سیاسی استحصال اتے عدلیہ کوں کمزور کرݨ دے الزامات دے نال متنازع رہیا۔  

## ٻاہرلے لنک

## ٻیا ݙیکھو

* پندرہویں قومی اسمبلی پاکستان (2018 تا 2022) کے ارکان کی فہرست

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے قومی اسمبلی دے ارکان
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
عرفان حبیب

عرفان حبیب (ڄمݨ 1931) ہندوستان دی تاریخ دا ڄاݨ وند

عرفان حبیب ہندوستان دے ہک ٻہوں وݙے مورخ ہن ۔ انہاں دی تاریخ اتے معیشت دے بارے وچ ڄاݨ ٻہوں وݙی ہے ۔ انہاں دی لکھت اتے تحقیق ہندوستان دی تاریخ کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مدد کریندی ہے ۔ انہاں قدیم اتے قرون وسطیٰ دے ہندوستان دی تاریخ اتے ٻہوں کم کیتے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین تاریخ دے طالب علمیں کیتے ٻہوں اہم ہن ۔ 

انہاں دی سوچ اتے خیالات ہندوستان دی تاریخ دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آندن ۔ انہاں دی تاریخ دی سمجھ اتے تنقیدی نظر تاریخ دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ہک راہنمائی دا ذریعہ ہے ۔ انہاں دی زندگی اتے کم ہندوستان دی تاریخ دے مطالعے کیتے ہک مثال ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ ہندوستان دی زرعی تاریخ ، معاشی ڈھانچہ اتے سماجی تبدیلیاں دا تفصیلی مطالعہ ملدا ہے ۔ انہاں دی کتاب "زرعی نظام ہندوستان" (The Agrarian System of Mughal India) ٻہوں مشہور ہے ۔ 

عرفان حبیب ہک مارکسسٹ مورخ ہن اتے انہاں دی تاریخ دی سمجھ مارکسسٹ نظریات اتے مبنی ہے ۔ انہاں دی تحقیق اتے تجزیہ ہندوستان دی تاریخ کوں نویں زاویے نال ݙیکھݨ وچ مدد کریندا ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ ہندوستان دی سماجی اتے معاشی تاریخ دے بارے وچ ٻہوں ڳالھیں ملدیاں ہن ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین ہندوستان دی تاریخ دے بارے وچ ٻہوں اہم معلومات ݙیندن ۔ انہاں دیاں علمی خدمات ہندوستان دی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں قیمتی ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات ہندوستان دی تاریخ دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آندن ۔ انہاں دی تاریخ دی سمجھ اتے تنقیدی نظر تاریخ دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ہک راہنمائی دا ذریعہ ہے ۔
شیلڈن ہیکنی

شیلڈن ہیکنی (1933-2013) امریکہ دی تاریخ دا ڄاݨ وند

شیلڈن ہیکنی امریکہ دے جنوبی علاقیاں دی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں دی تاریخ وچ دلچسپی اتے تحقیق امریکہ دے جنوبی علاقیاں دی سماجی اتے سیاسی تبدیلیاں کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دی لکھت وچ خاص طور تے نسل پرستی ، سول رائٹس دی تحریک اتے جنوبی علاقیاں دی ثقافتی تاریخ دے بارے وچ ٻہوں ڳالھیں ملدیاں ہن ۔ 

انہاں دی تحقیق اتے تجزیہ امریکہ دے جنوبی علاقیاں دی تاریخ دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آئے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین تاریخ دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ٻہوں اہم ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات امریکہ دے جنوبی علاقیاں دی تاریخ کوں نویں زاویے نال ݙیکھݨ وچ مدد کریندن ۔ 

شیلڈن ہیکنی دی زندگی اتے کم امریکہ دے جنوبی علاقیاں دی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ امریکہ دے جنوبی علاقیاں دی سماجی اتے سیاسی تبدیلیاں دا تفصیلی مطالعہ ملدا ہے ۔ انہاں دی تحقیق نسل پرستی دے اثرات اتے سول رائٹس دی تحریک دے بارے وچ ٻہوں اہم معلومات ݙیندی ہے ۔ 

انہاں دیاں علمی خدمات امریکہ دے جنوبی علاقیاں دی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں قیمتی ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات امریکہ دے جنوبی علاقیاں دی تاریخ دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آندن ۔ انہاں دی تاریخ دی سمجھ اتے تنقیدی نظر تاریخ دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ہک راہنمائی دا ذریعہ ہے ۔ انہاں دی زندگی اتے کم امریکہ دے جنوبی علاقیاں دی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں اہم ہے ۔
نصیر احمد بھٹہ

چوہدری نصیر احمد بھٹہ ہک پاکستانی سیاست دان اتے سپریم کورٹ دے سینئر وکیل ہن۔ او 5 دسمبر 2017 توں وزیراعظم پاکستان دے معاون خصوصی برائے قانونی امور رہے، جنہاں کوں وزیراعظم شاہد خاقان عباسی نے براہ راست مقرر کیتا ہئی۔ ایں توں پہلے او 2008 توں 2013 تک لاہور دے حلقہ این اے 127 توں پاکستان دی قومی اسمبلی دے رکن وی رہے۔ انہاں دا تعلق پاکستان مسلم لیگ (نواز) نال ہے اتے او ایں دے لائرز فورم دے صدر وی ہن۔ انہاں نے عدلیہ دی بحالی کیتے وکلاء دی تحریک وچ ودھ چڑھ کے حصہ ڳھدا۔ اکتوبر 2013 وچ انہاں کوں وزیراعظم دے حکم تے ایڈیشنل اٹارنی جنرل آف پاکستان مقرر کیتا ڳیا ہئی، تاہم ہݨ انہاں نے ایں عہدے اتے مسلم لیگ ن لائرز فورم دے صدر دے عہدے توں استعفیٰ ݙے تے چیف انفارمیشن کمشنر پنجاب دا عہدہ سنبھال ڳھدا ہے۔ انہاں کوں 2017 وچ وزیراعظم دے معاون خصوصی برائے قانونی امور مقرر کیتا ڳیا ہئی تاں جو او قانونی معاملات، وکلاء دے مسائل اتے لا آفیسرز دی نگرانی کر سڳن۔ 2008 توں 2013 تک او قومی اسمبلی دے رکن رہے اتے پیپلز پارٹی دی حکومت دے دوران اپوزیشن بنچاں تے رہے۔ انہاں کوں پنجاب حکومت نے انفارمیشن کمشنر مقرر کیتا ہے، جیہڑا کہ پنجاب ٹرانسپیرنسی اینڈ رائٹ ٹو انفارمیشن ایکٹ 2013 دے تحت قائم ہک خود مختار ادارہ ہے۔    

## حوالہ جات

ونکی:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
ونکی:لاہور دے سیاست دان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی وکیل
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
اورت ہالپرن

اورت ہالپرن ، مورخ اتے سائبرنیٹکس دی ماہر

اورت ہالپرن ہک مورخ اتے سائبرنیٹکس دی ماہر ہن ۔ انہاں دی تحقیق تاریخ ، سائنس ، اتے ٹیکنالوجی دے وچکار تعلق کوں ڳولیندی ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ خاص طور تے سائبرنیٹکس ، انفارمیشن تھیوری ، اتے جدید ٹیکنالوجی دے تاریخی اتے سماجی اثرات دے بارے وچ ڳالھیں ملدیاں ہن ۔ 

انہاں دی تحقیق اتے تجزیہ جدید ٹیکنالوجی دی تاریخ اتے اثرات دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آندن ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین تاریخ ، سائنس ، اتے ٹیکنالوجی دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ٻہوں اہم ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات جدید ٹیکنالوجی دے سماجی اتے سیاسی اثرات کوں نویں زاویے نال ݙیکھݨ وچ مدد کریندن ۔ 

اورت ہالپرن دی زندگی اتے کم جدید ٹیکنالوجی دی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ سائبرنیٹکس اتے انفارمیشن تھیوری دا تفصیلی مطالعہ ملدا ہے ۔ انہاں دی تحقیق جدید ٹیکنالوجی دے سماجی اتے سیاسی اثرات دے بارے وچ ٻہوں اہم معلومات ݙیندی ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں جدید ٹیکنالوجی دے بارے وچ ٻہوں اہم معلومات ݙیندیاں ہن ۔ 

انہاں دیاں علمی خدمات جدید ٹیکنالوجی دی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں قیمتی ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات جدید ٹیکنالوجی دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آندن ۔ انہاں دی تاریخ دی سمجھ اتے تنقیدی نظر تاریخ ، سائنس ، اتے ٹیکنالوجی دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ہک راہنمائی دا ذریعہ ہے ۔ انہاں دی زندگی اتے کم جدید ٹیکنالوجی دی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں سائبرنیٹکس ، انفارمیشن تھیوری ، اتے جدید ٹیکنالوجی دے سماجی اتے سیاسی اثرات تے ٻہوں تحقیقی کم کیتا ہے ۔ انہاں دی تحقیق جدید ٹیکنالوجی کوں سمجھن وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ہے ۔ انہاں دی تحقیق جدید ٹیکنالوجی دے سماجی اتے سیاسی اثرات کوں نویں انداز وچ ݙکھیندی ہے ۔
امتیاز صفدر وڑائچ

امتیاز صفدر وڑائچ، جنہاں دی تاریخ پیدائش 15 نومبر 1952 ہے، ہک پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے ہݨ پاکستان پیپلز پارٹی نال وابستہ ہن۔ اپݨے سیاسی کیریئر دے دوران، انہاں نے 1982 توں 1983 تک ڈسٹرکٹ بار ایسوسی ایشن دے جنرل سیکرٹری، 1983 توں 1991 تک ضلع کونسل دے رکن، اتے 1993 توں 1996 تک پنجاب صوبائی اسمبلی دے رکن دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں۔ انہاں نے 1994 توں 1996 تک پارلیمانی سیکرٹری قانون، 1996 وچ وزیر اعلیٰ پنجاب دے مشیر اتے پنجاب پراونشل کوآپریٹو بینک لمیٹڈ دے ڈائریکٹر دے عہدے تے وی کم کیتا ہے۔ پیشے دے اعتبار نال وکیل، انہاں نے ایل ایل بی اتے سیاسیات وچ ایم اے دی ڈگری حاصل کیتی ہے اتے او 1975 توں بار ایسوسی ایشن گوجرانوالہ دے رکن ہن۔ ماضی وچ او پاکستان تحریک انصاف دے رکن وی رہ چکے ہن۔ 

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
ونکی:گوجرانوالہ دیاں شخصیتاں
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
محمد حمزہ

محمد حمزہ (1929-2021) ہک پاکستانی سیاست دان ہن جنہاں نے سینیٹر اتے قومی اسمبلی دے رکن دی حیثیت نال طویل عرصہ خدمات انجام ݙتیاں۔ او ݙو واری پبلک اکاؤنٹس کمیٹی دے چیئرمین وی رہے۔ اپݨی غیر جانبدارانہ رائے اتے حکومت وقت دی مخالفت کیتے سنڄاتے ویندے ہن، انہاں نے جنرل ایوب خان دے خلاف آواز چاتی اتے فاطمہ جناح دے قریبی یار رہے۔ او ذوالفقار علی بھٹو دی حکومت دے مخالف اتے پاکستان نیشنل الائنس دے اہم رہنما ہن۔ نواز شریف دے ناقد ہووݨ دے باوجود مشرف دی جانب توں انہاں دی حکومت ختم کیتے ونڄݨ تے انہاں دا ساتھ ݙتا۔ 1962 توں 1969 تک مغربی پاکستان دی قانون ساز اسمبلی دے رکن رہے اتے متعدد واری قومی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے۔ 2021 وچ کووڈ دے بعد دیاں پیچیدگیاں دے باعث انہاں دا انتقال تھی ڳیا۔ 

## حوالہ جات

ونکی:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
پاکستان مسلم لیگ

thumb|پاکستان مسلم لیگ دا پرچم
پاکستان مسلم لیگ (پی ایم ایل) سڄے بازو دی کئی پاکستانی سیاسی جماعتاں دا مشترکہ ناں ہے۔ اصل مسلم لیگ نے قیام پاکستان وچ اہم کردار ادا کیتا، لیکن بعد وچ مختلف دھڑیاں وچ تقسیم تھی ڳئی۔ اڄ کل کجھ اہم مسلم لیگاں اے ہن:

* مسلم لیگ ن (نواز شریف): 1988 وچ قائم، ملک دی وݙیاں جماعتاں وچوں ہک۔
* مسلم لیگ ق (قائد اعظم): 2001 وچ پرویز مشرف دے حامیاں نے بݨائی، چودھری شجاعت حسین سربراہ ہن۔
* مسلم لیگ ف (فنکشنل): 1973 وچ بݨی، پیر پگارا نے 1985 وچ انج جماعت بݨائی۔
* مسلم لیگ ج (جونیجو): 1985 وچ قائم، 1993 وچ دوبارہ تشکیل ݙتی ڳئی۔
* مسلم لیگ جناح: 1995 وچ منظور وٹو نے بݨائی۔
* مسلم لیگ ض (ضیاء الحق): 2002 وچ قائم تھئی۔

ماضی وچ کنونشن مسلم لیگ، کونسل مسلم لیگ اتے مسلم لیگ قیوم وی موجود ہن۔
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
عثمان علی عیسانی

عثمان علی عیسانی (1934-) ہک ممتاز سابق پاکستانی بیوروکریٹ اتے ماہر تعلیم ہن۔ انہاں نے پی ایم اے توں سورڈ آف آنر حاصل کیتی اتے سول سروسز وچ شمولیت اختیار کیتی۔ اپݨے طویل کیریئر وچ انہاں نے وزیر اعظم دے پرنسپل سیکرٹری، سیکرٹری جنرل اسٹیبلشمنٹ ڈویژن، چیف سیکرٹری خیبر پختونخوا، سیکرٹری صحت اتے سیکرٹری ریلوے جیسے اہم عہدیاں تے کم کیتا۔ ریٹائرمنٹ دے بعد او اقرا یونیورسٹی دے وائس چانسلر رہے۔ انہاں نے تعلیم اتے تاریخ تے متعدد کتاباں اتے مقالے لکھے، جنہاں وچ "پاکستان وچ زنانیاں دی اعلیٰ تعلیم تک رسائی" اتے "امارت بہاولپور، ڈاک دی تاریخ اتے ڈاک ٹکٹ" قابل ذکر ہن۔ انہاں کوں پاکستان وچ اعلیٰ تعلیم اتے سول سروسز وچ انہاں دی خدمات کیتے یاد رکھا ویندا ہے۔ 

## اشاعتیں

* *پاکستان میں خواتین کی اعلیٰ تعلیم تک رسائی* : پاکستان میں خواتین کی اعلیٰ تعلیم تک رسائی کا ایک کیس اسٹڈی۔ Saarbrücken: LAP Lambert Academic Publishing, 28 اپریل 2010 
* *اعلیٰ تعلیم کے مسائل* ؛  پاکستان میں اعلیٰ تعلیم کی بہتری پر ٹاسک فورس کے لیے کیپٹن عثمان علی عیسانی اور ڈاکٹر لطیف ورک کا تیار کردہ مقالہ، 2001۔
* *پاکستان: انڈین ڈاک ٹکٹوں اور پوسٹل سٹیشنری پر اوور پرنٹس*، 1947-1949 از عثمان علی عیسانی اور رون ڈبل ڈے، 1993)
* امارت بہاولپور، ڈاک کی تاریخ اور ڈاک ٹکٹ (1932-1949) از ڈاکٹر عثمان علی عیسانی اور سید عابد حسین۔ کراچی: پوسٹ آفس فاؤنڈیشن پریس۔ 2006.

## حوالہ جات

ونکی:جامعہ پنجاب دے فضلا
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
مونس الٰہی

چودھری مونس الٰہی (ڄمݨ دی تاریخ: 12 اپریل 1976) ہک پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے اکتوبر 2018 توں قومی اسمبلی دے رکن ہن۔ او سابق وزیر اعظم چودھری پرویز الٰہی دے پتر اتے سابق وزیر اعظم چودھری شجاعت حسین دے بھتریجے ہن۔ 13 جولائی 2021 توں 10 اپریل 2022 تک او وزیر آبی وسائل رہے۔ ایں توں پہلے او 2008 توں 2018 تک پنجاب اسمبلی دے رکن وی رہے۔

انہاں نے 1999 وچ یونیورسٹی آف پنسلوانیا دے وارٹن اسکول توں بی بی اے دی ڈگری حاصل کیتی۔ 2008 اتے 2013 دے عام انتخابات وچ او پنجاب اسمبلی دے رکن منتخب تھئے۔ 2018 دے ضمنی انتخاب وچ او قومی اسمبلی دے رکن بݨے۔ او کالاباغ ڈیم دے حامی اتے ماحولیاتی تبدیلیاں دے خلاف آواز چاوݨ والے سیاست دان ہن۔

2010 وچ انہاں تے این آئی سی ایل کرپشن اسکینڈل وچ ملوث ہووݨ دا الزام لڳا ہئی، تاہم بعد وچ ناکافی ثبوت دی بنا تے انہاں کوں بری کر ݙتا ڳیا ہئی۔ 2016 وچ انہاں دا ناں پانامہ پیپرز وچ وی آیا اتے 2017 وچ نیب نے انہاں دے اثاثیاں دی تحقیقات شروع کیتی ہئی، تاہم جنوری 2021 وچ نیب نے لاہور ہائی کورٹ کوں ݙسایا کہ عدم ثبوت دی بنا تے انہاں اتے انہاں دے خاندان دے خلاف زیر التوا انکوائریاں ختم کر ݙتیاں ڳئیاں ہن۔
thumb

## ٻیا ݙیکھو

* چودھری ظہور الٰہی
* چودھری شجاعت حسین
* چودھری پرویز الٰہی
* چودھری وجاحت حسین
* چودھری شفاعت حسین
* پنڈورا دستاویزات

## حوالہ جات

ونکی:لاہور دے سیاست دان
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
نوشکی کا حادثہ

نوشکی دا المناک واقعہ 12 اپریل 2024ء کوں بلوچستان دے ضلع نوشکی وچ پیش آیا، جتھاں مسلح افراد نے ہک بس روک تے 9 مسافراں کوں اغوا کیتا اتے بعد وچ انہاں کوں قتل کر ݙتا۔ اے سارے مرد مسافر پنجاب دے مختلف علاقیاں نال تعلق رکھدے ہن اتے کوئٹہ توں تفتان ویندے پئے ہن۔ حملہ آوراں نے شناختی کارڈ چیک کرݨ دے بعد انہاں افراد کوں لہا تے ڳھن ڳئے، جِنہاں دیاں لاشاں بعد وچ ہک پل دے تلے توں برآمد تھیاں، جنہاں کوں گولی مار کے ہلاک کیتا ڳیا ہئی۔ کالعدم تنظیم بلوچستان لبریشن آرمی (بی ایل اے) نے ایں واقعے دی ذمہ داری قبول کیتی اتے دعویٰ کیتا کہ مارے ڳئے افراد پاکستانی انٹیلی جنس ایجنسیاں دے اہلکار ہن جِنہاں دے قبضے توں شناختی کارڈ اتے سم کارڈ برآمد تھئے۔ وزیر اعظم شہباز شریف اتے چیئرمین پیپلز پارٹی جلال بھٹّو زرداری سمیت مختلف سیاسی رہنماواں نے ایں حملے دی شدید مذمت کیتی اتے مجرماں کوں انصاف دے کٹہرے وچ ڳھن آوݨ دا مطالبہ کیتا۔

## حوالہ جات
پاکستان تحریک انصاف

پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) پاکستان دی ہک سابقہ حکمران سیاسی جماعت ہے جینکوں سابق کرکٹر عمران خان نے 25 اپریل 1996 کوں بݨایا ہئی۔ 2018 توں 2022 تک عمران خان نے ملک دے وزیر اعظم دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں۔ پی ٹی آئی، مسلم لیگ ن اتے پیپلز پارٹی دے نال پاکستان دی ترائے وݙیاں سیاسی جماعتاں وچوں ہک ہے اتے 2018 دے عام انتخابات دے بعد قومی اسمبلی وچ نمائندگی دے لحاظ نال سب توں وݙی جماعت بݨ تے سامݨے آئی۔

ابتدائی طور تے پی ٹی آئی کوں محدود کامیابی ملی اتے او 1997 اتے 2002 دے عام انتخابات وچ کوئی نشست نہ جیت سڳی۔ تاہم، 2000 دی دہائی وچ پی ٹی آئی پرویز مشرف دی حکومت دی مخالف رہی اتے 2008 دے عام انتخابات دا بائیکاٹ کیتا۔ 2013 دے عام انتخابات وچ پی ٹی آئی 7.5 ملین توں زائد ووٹاں دے نال ݙوجھی وݙی جماعت بݨ تے سامݨے آئی اتے خیبرپختونخوا وچ حکومت بݨاوݨ وچ کامیاب رہی۔ 2018 دے عام انتخابات وچ پی ٹی آئی نے 16.9 ملین ووٹ حاصل کیتے اتے پہلی واری مخلوط حکومت بݨائی جیندے وزیر اعظم عمران خان ہن۔ تاہم، اپریل 2022 وچ تحریک عدم اعتماد دے ذریعے عمران خان کوں وزارت عظمیٰ توں ہٹا ݙتا ڳیا۔ فی الحال، پی ٹی آئی خیبرپختونخوا اتے پنجاب وچ حکومت وچ ہے اتے سندھ وچ وݙی اپوزیشن جماعت ہے۔

پی ٹی آئی پاکستان کوں ہک اسلامی فلاحی ریاست بݨاوݨ اتے اقلیتوں دے خلاف مذہبی امتیاز ختم کرݨ تے زور ݙیندی ہے۔ اے خود کوں جمود مخالف تحریک قرار ݙیندی ہے اتے مساوات تے مبنی اسلامی جمہوریت دی حامی ہے۔ 2019 دے بعد توں پارٹی کوں معاشی اتے سیاسی مسائل تے تنقید دا سامنا رہیا ہے، تاہم بعد وچ کووڈ-19 دے بعد معاشی بحالی دی کوششاں تے اینکوں سراہا وی ڳیا۔

2023 وچ مسلم لیگ ق دے کئی رہنما اتے پاکستان مسلم لیگ ضیاء دے رہنما اعجاز الحق اپݨی پارٹی سمیت پی ٹی آئی وچ شامل تھئے۔ 2018 دے عام انتخابات وچ پی ٹی آئی نے کامیابی حاصل کیتی ہئی۔
none|thumb|339x339px

## ٻیا ݙیکھو

* بیرسٹر گوہر علی خان

## ٻاہرلے لنک

* insaf.org.pk تحریک انصاف
* moveforjustice.org بین الاقوامی

## حوالہ جات
سعید الحق ڈوگر

سردار سعید الحق ڈوگر (1946-2005) ہک پاکستانی سیاست دان ہن جنہاں نے 1997 توں 1999 تک حلقہ پی پی 140 شیخوپورہ توں رکن صوبائی اسمبلی دی حیثیت نال خدمات انجام ݙتیاں۔ او 1997 وچ بھاری اکثریت نال ایم پی اے منتخب تھئے ہن۔ انہاں دا تعلق ہک مذہبی گھرانے توں ہئی اتے انہاں نے گورنمنٹ کالج شیخوپورہ توں بی اے دی ڈگری حاصل کیتی اتے پرائیویٹ طور تے قانون دی تعلیم حاصل کیتی۔ انہاں دے قتل تھیوݨ آلے بھرا صفدر الحق ڈوگر اتے انہاں دے چاچا سردار عبد الرشید ڈوگر وی سابق ایم پی اے ہن۔ 1990 تک انہاں نے لاہور سیکرٹریٹ وچ کم کیتا۔ اپݨے بھرا دے قتل دے بعد او غریب لوکاں دی خدمت کیتے سیاست وچ آئے اتے 1997 دے انتخابات وچ آزاد حیثیت نال منتخب تھیوݨ دے بعد پاکستان مسلم لیگ (ن) وچ شمولیت اختیار کیتی۔ انہاں دا انتقال 10 نومبر 2005 کوں لاہور وچ تھیا۔

## حوالہ جات

ونکی:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
بیگم سلمیٰ تصدق حسین

بیگم سلمیٰ تصدق حسین (1908-1995) تحریک پاکستان دی ہک اہم رہنما، شاعرہ اتے نثر نگار ہن۔ او 11 اگست 1908ء کوں راولپنڈی وچ پیدا تھئی۔ قائد اعظم توں متاثر تھی تے سیاست وچ آئیاں اتے تحریک پاکستان وچ نمایاں کردار ادا کیتا۔ انہاں نے قید و بند دیاں صعوبتاں وی برداشت کیتیاں اتے جیل وچ زنانیاں دے نال مل تے پاکستانی پرچم تیار کیتا۔ انہاں دی خدمات دے اعتراف وچ انہاں کوں تمغہ قائد اعظم سمیت کئی اعزازات ملے اتے او پنجاب مسلم لیگ دے شعبہ خواتین دی سیکرٹری وی رہیں۔ انہاں دیاں تصانیف وچ "گلہائے رنگارنگ" اتے "انقلاب" شامل ہن۔ 17 اگست 1995 کوں انہاں دا انتقال تھیا اتے لاہور وچ دفن تھئیں۔
شہباز گل (سیاست دان)

شہباز گل ہک پاکستانی ماہر تعلیم اتے سیاست دان ہن۔ انہاں نے ملایا یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی اتے قائداعظم یونیورسٹی سمیت کئی اداریاں وچ پڑھایا۔ 2018 وچ او وزیر اعلیٰ پنجاب دے ترجمان بݨے اتے بعد ازاں سابق وزیر اعظم عمران خان دے معاون خصوصی رہے۔ فی الحال او عمران خان دے چیف آف اسٹاف ہن۔

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:فیصل آباد دے ڄمان٘درو شخصیتاں
حنین شاہ

حنین شاہ (ڄمݨ دی تاریخ: 4 فروری 2004ء) ہک پاکستانی کرکٹر ہن جیہڑے سڄے ہتھ دے میڈیم فاسٹ باؤلر دے طور تے کھیݙݨ اتے وسطی پنجاب دی ٹیم دا حصہ ہن۔ او پاکستان دے بین الاقوامی کرکٹر نسیم شاہ دے بھرا ہن۔ 2020ء وچ انہاں کوں لاہور قلندرز دے ترقیاتی پروگرام کیتے منتخب کیتا ڳیا۔ حنین نے 2021ء وچ سنٹرل پنجاب وائٹس انڈر 19 ٹیم دی نمائندگی کیتی۔ انہاں نے ستمبر 2022ء وچ ملتان کرکٹ اسٹیڈیم وچ خیبر پختونخواہ دے خلاف نیشنل ٹی 20 کپ وچ سنٹرل پنجاب کیتے اپݨے سینئر ٹی 20 کیریئر دا آغاز کیتا اتے 4 اوورز وچ 28 رنز ݙے تے 2 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ نومبر 2022ء وچ انہاں نے قائد اعظم ٹرافی وچ سنٹرل پنجاب کیتے فرسٹ کلاس ڈیبیو کیتا اتے 18 نومبر 2022ء کوں بلوچستان کرکٹ ٹیم دے بلاول اقبال کوں آؤٹ کر تے اپݨی پہلی فرسٹ کلاس وکٹ حاصل کیتی۔           

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
7 نومبر

### 28 مارچ دے اہم واقعات:

* 1913: جنوبی افریقا وچ موہن داس گاندھی مارچ دی قیادت کریندے ہوئے گرفتار تھئے۔
* 1968: ذوالفقار علی بھٹو دا استقبال کرݨ والے پرجوش طلباء تے تشدد تھیا۔
* 1973: ریٹائرڈ ایئر مارشل نور خان پی آئی اے دے صدر مقرر تھئے۔
* 1979: آیت اللہ خمینی نے ایران دی باگ ڈور سنبھال گھدی۔
* 1990: نواز شریف وزیر اعظم پاکستان منتخب تھئے۔

### ایں تاریخ کوں پیدا تھیوݨ آلے اہم افراد:

* 1917: ہیلن سوزمن، جنوبی افریقہ دی سیاست دان۔
* 1954: کمل ہاسن، بھارتی اداکار۔
* 676 عیسوی: سکینہ بنت حسین علیہ السلام۔

### ایں تاریخ کوں فوت تھیوݨ والے اہم افراد:

* 1862: مغلیہ سلطنت دے آخری حکمران بہادر شاہ ظفر۔
* 2016: اسلم کولسری، اردو دے نامور شاعر۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
کابینہ پاکستان

پاکستان دی کابینہ وزیر اعظم دی سربراہی وچ وزراء دی ہک جماعت ہے جیہڑی حکومت چلاوݨ وچ اہم کردار ادا کریندی ہے۔ وزیر اعظم ایں مجلس دی صدارت کریندے ہن، اتے تکنیکی طور تے اے پاکستان دی سب توں بااختیار مجلس ہے۔ کابینہ سیکرٹری کابینہ سیکرٹریٹ دے انتظامی سربراہ دے طور تے وزیر اعظم کوں براہ راست رپورٹ کریندے ہن۔ آئین پاکستان دے تحت وزیر اعظم کابینہ دے کہیں وی رکن کوں تحریری طور تے برطرف کر سڳدن اتے نویاں تقرریاں کیتے پارلیمنٹ توں ولا منظوری ڳھنݨ ضروری ہے۔ کابینہ دا اجلاس ہفتہ وار اسلام آباد وچ تھیندے اتے ایں کوں آئینی اختیار آئین دے آرٹیکل 81ڈی دے تحت حاصل ہے۔

کابینہ دا وجود وزیر اعظم لیاقت علی خان دے دور توں شروع تھیا ہئی۔ موجودہ کابینہ شہباز شریف دی وزارت ہے، جیہڑی 10 اپریل 2022 کوں انہاں دے وزیر اعظم منتخب تھیوݨ دے بعد قائم تھئی اتے انہاں نے 4 مارچ 2024ء کوں ݙوجھی واری وزیر اعظم دی حیثیت نال حلف چاتا۔ آئین دے آرٹیکل 81سی-96ڈی دے مطابق کابینہ صدر کوں امور دی انجام دہی وچ مدد اتے مشورہ ݙیندی ہے اتے سینیٹ اتے قومی اسمبلی کوں اجتماعی طور تے جوابدہ ہے۔ کوئی وی شخص جیہڑا مسلسل چھی مہینے تک قومی اسمبلی دا رکن نہ رہے، او وزیر نہیں رہ سڳدا، البتہ سینیٹ دے ارکان کیتے اے شرط لاگو نہیں تھیندی اتے وفاقی وزراء اتے وزرائے مملکت دی تعداد جیہڑی سینیٹ دے رکن ہوون، کہیں وی ویلے وفاقی وزراء دی کل تعداد دے ہک چوتھائی توں زیادہ نہیں تھی سڳدی۔ وزیر اعظم اپݨی کابینہ دے وزراء دی سمری صدر کوں بھیڄیندے ہن، جنہاں دی منظوری دے بعد صدر انہاں توں عہدے دا حلف ڳھندے ہن۔**

## ہݨ آلی کابینہ

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
سید نعمان الحق

سید نعمان الحق (ڄمݨ 1948) سائنس دی تاریخ دا ڄاݨ وند

سید نعمان الحق سائنس دی تاریخ اتے فلسفے دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں دی تحقیق سائنس دی تاریخ ، خاص طور تے اسلامی دنیا وچ سائنس دی ترقی اتے سائنس دے فلسفے کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ۔ انہاں دی لکھت وچ خاص طور تے اسلامی سائنس دی تاریخ ، سائنس اتے مذہب دے درمیان تعلق اتے سائنس دے فلسفیانہ پہلوئیں دے بارے وچ ٻہوں ڳالھیں ملدیاں ہن ۔ 

انہاں دی تحقیق اتے تجزیہ سائنس دی تاریخ اتے فلسفے دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آئے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین تاریخ اتے فلسفے دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ٻہوں اہم ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات سائنس دی تاریخ اتے فلسفے کوں نویں زاویے نال ݙیکھݨ وچ مدد کریندن ۔ 

سید نعمان الحق دی زندگی اتے کم سائنس دی تاریخ اتے فلسفے دے مطالعے کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ اسلامی سائنس دی تاریخ دا تفصیلی مطالعہ ملدا ہے ۔ انہاں دی تحقیق سائنس اتے مذہب دے درمیان تعلق اتے سائنس دے فلسفیانہ پہلوئیں دے بارے وچ ٻہوں اہم معلومات ݙیندی ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں سائنس دی تاریخ اتے فلسفے دے بارے وچ ٻہوں اہم معلومات ݙیندیاں ہن ۔ 

انہاں دیاں علمی خدمات سائنس دی تاریخ اتے فلسفے دے مطالعے کیتے ٻہوں قیمتی ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات سائنس دی تاریخ اتے فلسفے دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آندن ۔ انہاں دی تاریخ دی سمجھ اتے تنقیدی نظر تاریخ اتے فلسفے دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ہک راہنمائی دا ذریعہ ہے ۔ انہاں دی زندگی اتے کم سائنس دی تاریخ اتے فلسفے دے مطالعے کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں اسلامی سائنس دی تاریخ ، سائنس اتے مذہب دے درمیان تعلق اتے سائنس دے فلسفیانہ پہلوئیں تے ٻہوں تحقیقی کم کیتا ہے ۔ انہاں دی تحقیق سائنس دی تاریخ اتے فلسفے کوں سمجھن وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ہے ۔ انہاں دی تحقیق سائنس دی تاریخ اتے فلسفے کوں نویں انداز وچ ݙکھیندی ہے ۔
یووال نوح ہراری

یووال نوح ہراری (ڄمݨ 1976) اسرائیلی تاریخ دان

یووال نوح ہراری اسرائیلی مورخ ہن ، جنہاں دی تحقیق انسانی تاریخ دے وݙے موضوعات کوں چھوندی ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ خاص طور تے انسانی ارتقاء ، سماجی اتے سیاسی نظاماں دی تشکیل اتے انسانیت دے مستقبل دے بارے وچ ڳالھیں ملدیاں ہن ۔ انہاں دی کتاب "سیپینز: انسانیت دا مختصر تاریخ" (Sapiens: A Brief History of Humankind) ٻہوں مشہور تھئی اتے انہاں کوں عالمی سطح تے سنجاݨ ݙیوائی ۔ 

انہاں دی تحقیق اتے تجزیہ انسانی تاریخ دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آندن ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین تاریخ ، فلسفہ اتے سماجی علوم دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ٻہوں اہم ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات انسانی تاریخ اتے مستقبل کوں نویں زاویے نال ݙیکھݨ وچ مدد کریندن ۔ 

یووال نوح ہراری دی زندگی اتے کم انسانی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ انسانی ارتقاء اتے سماجی نظاماں دی تشکیل دا تفصیلی مطالعہ ملدا ہے ۔ انہاں دی تحقیق انسانیت دے مستقبل اتے ٹیکنالوجی دے اثرات دے بارے وچ ٻہوں اہم معلومات ݙیندی ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں انسانی تاریخ اتے مستقبل دے بارے وچ ٻہوں اہم معلومات ݙیندیاں ہن ۔ 

انہاں دیاں علمی خدمات انسانی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں قیمتی ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات انسانی تاریخ دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آندن ۔ انہاں دی تاریخ دی سمجھ اتے تنقیدی نظر تاریخ دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ہک راہنمائی دا ذریعہ ہے ۔ انہاں دی زندگی اتے کم انسانی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں انسانی ارتقاء ، سماجی نظاماں دی تشکیل اتے انسانیت دے مستقبل تے ٻہوں تحقیقی کم کیتا ہے ۔ انہاں دی تحقیق انسانی تاریخ کوں سمجھن وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ہے ۔ انہاں دی تحقیق انسانی تاریخ کوں نویں انداز وچ ݙکھیندی ہے ۔ انہاں دی لکھت انسانیت دے مستقبل دے چیلنجز اتے ٹیکنالوجی دے اثرات کوں وی ݙکھیندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق قرون وسطیٰ دی فوجی تاریخ تے وی مبنی ہے ۔
ڈونا ہاراوی

ڈونا ہاراوی (ڄمݨ 1944) شعور دی تاریخ دا ڄاݨ وند

ڈونا ہاراوی شعور دی تاریخ دی ہک وݙی ڄاݨ وند ہن ۔ انہاں دی تحقیق سائنس ، ٹیکنالوجی ، اتے صنف دے درمیان تعلق کوں ڳولیندی ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ خاص طور تے سائنس دے سماجی اتے سیاسی اثرات ، صنف دی تعمیر اتے انسان اتے مشین دے درمیان تعلق دے بارے وچ ڳالھیں ملدیاں ہن ۔ انہاں دی کتاب "سائبرگ منشور" (A Cyborg Manifesto) ٻہوں مشہور تھئی اتے انہاں کوں عالمی سطح تے سنجاݨ ݙیوائی ۔ 

انہاں دی تحقیق اتے تجزیہ سائنس اتے ٹیکنالوجی دے سماجی اثرات دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آندن ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین سائنس ، ٹیکنالوجی ، صنف اتے سماجی علوم دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ٻہوں اہم ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات سائنس اتے ٹیکنالوجی دے سماجی اثرات کوں نویں زاویے نال ݙیکھݨ وچ مدد کریندن ۔ 

ڈونا ہاراوی دی زندگی اتے کم شعور دی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ سائنس دے سماجی اتے سیاسی اثرات دا تفصیلی مطالعہ ملدا ہے ۔ انہاں دی تحقیق صنف دی تعمیر اتے انسان اتے مشین دے درمیان تعلق دے بارے وچ ٻہوں اہم معلومات ݙیندی ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں سائنس ، ٹیکنالوجی اتے صنف دے بارے وچ ٻہوں اہم معلومات ݙیندیاں ہن ۔ 

انہاں دیاں علمی خدمات شعور دی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں قیمتی ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات سائنس اتے ٹیکنالوجی دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آندن ۔ انہاں دی تاریخ دی سمجھ اتے تنقیدی نظر تاریخ ، سائنس اتے سماجی علوم دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ہک راہنمائی دا ذریعہ ہے ۔ انہاں دی زندگی اتے کم شعور دی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں سائنس دے سماجی اتے سیاسی اثرات ، صنف دی تعمیر اتے انسان اتے مشین دے درمیان تعلق تے ٻہوں تحقیقی کم کیتا ہے ۔ انہاں دی تحقیق سائنس اتے ٹیکنالوجی کوں سمجھن وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ہے ۔ انہاں دی تحقیق سائنس اتے ٹیکنالوجی کوں نویں انداز وچ ݙکھیندی ہے ۔ انہاں دی لکھت جدید دور دے چیلنجز اتے سماجی تبدیلی دے بارے وچ وی ڳالھیں کریندی ہے ۔
اینٹونیٹ ہیرل

اینٹونیٹ ہیرل (ڄمݨ 1960) غلامی دی تاریخ دی ڄاݨ وند

اینٹونیٹ ہیرل (ڄمݨ 1960) افریقی-امریکی مزارعیں دی غلامی دے بعد دی مزدوری

اینٹونیٹ ہیرل افریقی-امریکی مزارعیں دی غلامی دے بعد دی مزدوری دی تاریخ دی ہک محقق ہن ۔ انہاں دی تحقیق غلامی دے بعد جنوبی امریکہ وچ افریقی-امریکی مزارعیں دے نال تھیندے ظلم اتے جبری مزدوری دے بارے وچ ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ مزارعیں دی جبری مزدوری ، معاشی استحصال اتے سماجی ناانصافی دے بارے وچ ڳالھیں ملدیاں ہن ۔ 

انہاں دی تحقیق اتے تجزیہ غلامی دے بعد افریقی-امریکی مزارعیں دی تاریخ دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آندن ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین تاریخ دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ٻہوں اہم ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات غلامی دے بعد افریقی-امریکی مزارعیں دی تاریخ کوں نویں زاویے نال ݙیکھݨ وچ مدد کریندن ۔ 

اینٹونیٹ ہیرل دی زندگی اتے کم افریقی-امریکی مزارعیں دی غلامی دے بعد دی مزدوری دے مطالعے کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ مزارعیں دی جبری مزدوری دا تفصیلی مطالعہ ملدا ہے ۔ انہاں دی تحقیق معاشی استحصال اتے سماجی ناانصافی دے بارے وچ ٻہوں اہم معلومات ݙیندی ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں غلامی دے بعد افریقی-امریکی مزارعیں دی تاریخ دے بارے وچ ٻہوں اہم معلومات ݙیندیاں ہن ۔ 

انہاں دیاں علمی خدمات افریقی-امریکی مزارعیں دی غلامی دے بعد دی مزدوری دے مطالعے کیتے ٻہوں قیمتی ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات غلامی دے بعد افریقی-امریکی مزارعیں دی تاریخ دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آندن ۔ انہاں دی تاریخ دی سمجھ اتے تنقیدی نظر تاریخ دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ہک راہنمائی دا ذریعہ ہے ۔ انہاں دی زندگی اتے کم افریقی-امریکی مزارعیں دی غلامی دے بعد دی مزدوری دے مطالعے کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں جبری مزدوری ، معاشی استحصال اتے سماجی ناانصافی تے ٻہوں تحقیقی کم کیتا ہے ۔ انہاں دی تحقیق غلامی دے بعد افریقی-امریکی مزارعیں دی تاریخ کوں سمجھن وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ہے ۔ انہاں دی تحقیق غلامی دے بعد افریقی-امریکی مزارعیں دی تاریخ کوں نویں انداز وچ ݙکھیندی ہے ۔
ایڈگر ہارٹ وگ

ایڈگر ہارٹ وگ (ڄمݨ 1928) جرمنی دی سیاسی تاریخ دا ڄاݨ وند

ایڈگر ہارٹ وگ جرمنی دی سیاسی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں دی تحقیق جرمنی دی سیاسی تاریخ ، خاص طور تے ݙوجھی عالمی جنگ دے بعد جرمنی دی سیاسی تبدیلی اتے جرمنی دی تقسیم دے بارے وچ ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ جرمنی دی سیاسی ترقی ، سرد جنگ دے دوران جرمنی دا کردار اتے جرمنی دے اتحاد دے بارے وچ ڳالھیں ملدیاں ہن ۔ 

انہاں دی تحقیق اتے تجزیہ جرمنی دی سیاسی تاریخ دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آندن ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین تاریخ دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ٻہوں اہم ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات جرمنی دی سیاسی تاریخ کوں نویں زاویے نال ݙیکھݨ وچ مدد کریندن ۔ 

ایڈگر ہارٹ وگ دی زندگی اتے کم جرمنی دی سیاسی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت وچ ݙوجھی عالمی جنگ دے بعد جرمنی دی سیاسی تبدیلی دا تفصیلی مطالعہ ملدا ہے ۔ انہاں دی تحقیق سرد جنگ دے دوران جرمنی دے کردار اتے جرمنی دے اتحاد دے بارے وچ ٻہوں اہم معلومات ݙیندی ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں جرمنی دی سیاسی تاریخ دے بارے وچ ٻہوں اہم معلومات ݙیندیاں ہن ۔ 

انہاں دیاں علمی خدمات جرمنی دی سیاسی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں قیمتی ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات جرمنی دی سیاسی تاریخ دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آندن ۔ انہاں دی تاریخ دی سمجھ اتے تنقیدی نظر تاریخ دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ہک راہنمائی دا ذریعہ ہے ۔ انہاں دی زندگی اتے کم جرمنی دی سیاسی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں جرمنی دی تقسیم ، سرد جنگ دے دوران جرمنی دا کردار اتے جرمنی دے اتحاد تے ٻہوں تحقیقی کم کیتا ہے ۔ انہاں دی تحقیق جرمنی دی سیاسی تاریخ کوں سمجھن وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ہے ۔ انہاں دی تحقیق جرمنی دی سیاسی تاریخ کوں نویں انداز وچ ݙکھیندی ہے ۔
ڈینس ہے

ڈینس ہے (1915-1994) قرون وسطیٰ اتے نشاۃ ثانیہ دا  تاریخ دان

ڈینس ہے قرون وسطیٰ اتے نشاۃ ثانیہ دے یورپ دی تاریخ دا ہک مہاندرا ڄاݨ وند ہا ۔ انہاں دی تحقیق اوں دور دی یورپی تاریخ ، خاص طور تے اوں دور دی ثقافتی اتے فکری تبدیلیاں تے مبنی ہے ۔ انہاں دی لکھت اوں دور دے سماجی ، سیاسی اتے فکری ارتقاء کوں ݙکھیندی ہے ۔ 

انہاں دی تحقیق اتے تجزیہ قرون وسطیٰ اتے نشاۃ ثانیہ دے یورپ دی تاریخ دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آندن ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین تاریخ دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ٻہوں اہم ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات اوں دور دی یورپی تاریخ کوں نویں زاویے نال ݙیکھݨ وچ مدد کریندن ۔ 

ڈینس ہے دی زندگی اتے کم اوں دور دی یورپی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی لکھت اوں دور دی ثقافتی اتے فکری تبدیلیاں دا تفصیلی مطالعہ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق اوں دور دے سماجی اتے سیاسی ارتقاء دے بارے وچ ٻہوں اہم معلومات ݙیندی ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اوں دور دی یورپی تاریخ دے بارے وچ ٻہوں اہم معلومات ݙیندیاں ہن ۔ 

انہاں دیاں علمی خدمات اوں دور دی یورپی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں قیمتی ہن ۔ انہاں دی سوچ اتے خیالات اوں دور دی یورپی تاریخ دے بارے وچ نویں ڳالھیں سامݨے گھن آندن ۔ انہاں دی تاریخ دی سمجھ اتے تنقیدی نظر تاریخ دے طالب علمیں اتے محققین کیتے ہک راہنمائی دا ذریعہ ہے ۔ انہاں دی زندگی اتے کم اوں دور دی یورپی تاریخ دے مطالعے کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں اوں دور دی ثقافتی اتے فکری تبدیلیاں ، سماجی اتے سیاسی ارتقاء تے ٻہوں تحقیقی کم کیتا ہے ۔ انہاں دی تحقیق اوں دور دی یورپی تاریخ کوں سمجھن وچ ٻہوں مددگار ثابت تھئی ہے ۔ انہاں دی تحقیق اوں دور دی یورپی تاریخ کوں نویں انداز وچ ݙکھیندی ہے ۔
جوئل ہیورڈ

جوئل ہیورڈ (پیدائش 1964) سمندری سفر دی تاریخ دا ڄاݨ وند

جوئل ہیورڈ ، جئیں دا جنم 1964 وچ تھیا ، انہاں دی زندگی سمندر ، فوج اتے اسلام دے رنگاں نال رچی ہوئی ہے ۔ انہاں دا سفر ، علم اتے تجربیاں دا ہک انوکھا ملواں ہے ۔ سمندر دی وسعت ، فوج دی سختی اتے اسلام دی گہرائی ، انہاں دی شخصیت دے مختلف پہلوواں کوں نکھاریندن ۔ انہاں دے علم دا دائرہ اتنا وسیع ہے جو انہاں دی سوچ ، مختلف موضوعات دی گہرائی وچ اتردی ہے ۔ 

انہاں دی زندگی دا ہر موڑ ، انہاں کوں نویں تجربیاں نال روشناس کریندا ریہے ۔ سمندر دی لہریں اتے سفر کریندے ہوئے ، انہاں زندگی دی اتار چڑھاؤ کوں نیڑے توں ڈٹھا ۔ فوج دی سخت تربیت ، انہاں کوں نظم و ضبط اتے حوصلے دا سبق ڈتا ۔ اتے اسلام دی تعلیمات ، انہاں دی روح کوں سکون اتے رہنمائی ڈتی ۔ 

انہاں دے علم دا خزانہ ، کتاباں اتے تحقیق دی صورت وچ اساݙے سامݨے ہے ۔ انہاں دے مضامین اتے تصنیفات ، انہاں دی سوچ دی گہرائی کوں ظاہر کریندن ۔ انہاں دی تحریر ، علم اتے تجربیاں دا ہک آئینہ ہے ۔ انہاں دی زندگی ، ہک ایسی کہانی ہے جتھاں سمندر ، فوج اتے اسلام ، ہک دوجے نال رل مل تے ، ہک نویں سوچ کوں جنم ڈیندن ۔
انگو ہائیڈبرنک

انگو ہائیڈبرنک (پیدائش 1968) سمندری تاریخ دا ڄاݨ وند

انگو ہائیڈبرنک ، جنہاں دا جنم 1968 وچ تھیا ، سمندری تاریخ اتے ٹیکنالوجی دی تاریخ دے حوالے نال ہک مشہور ناں ہے ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت ، سمندر اتے اتے ورتیجݨ آلی ٹیکنالوجی دے ماضی کوں سمجھݨ وچ مددگار ثابت تھیندی ہے ۔ انہاں دا علم ، سمندری جہازاں ، آلات اتے انہاں دے ارتقاء کوں نکھار تے پیش کریندے ۔ 

انہاں دی تحقیق ، اساکوں انہاں دوراں وچ گھن ویندی ہے جتھاں سمندر ، انسانی زندگی دا اہم حصہ ہئی ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین ، سمندری تجارت ، جنگی جہازاں اتے انہاں دی ٹیکنالوجی دے بارے وچ گہرائی نال ڳالھ کریندن ۔ انہاں دی دلچسپی ، نہ صرف جہازاں دی ساخت تئیں محدود نئیں ، بھل انہاں دے استعمال اتے انسانی زندگی اتے پون والے اثرات کوں وی شامل کریندی ہے ۔ 

انہاں دا کم ، سمندری تاریخ دے مختلف پہلوواں کوں جوڑ تے ، ہک مکمل تصویر پیش کریندے ۔ انہاں دی تحقیق ، اساکوں ایہ ݙسیندی ہے کہ ٹیکنالوجی ، کس طرحاں سمندری سفر اتے تجارت کوں تبدیل کیتا ۔ انہاں دا علم ، اساکوں ماضی دی سمجھ ݙیندا ہے اتے مستقبل دے سمندری سفر دی راہ ہموار کریندے ۔ انہاں دی محنت ، سمندری تاریخ اتے ٹیکنالوجی دے علم وچ ہک قیمتی اضافہ ہے ۔
مائیکل ہائنرچ

مائیکل ہائنرچ (پیدائش 1957) فلسفے دی تاریخ دا ڄاݨ وند

مائیکل ہائنرچ ، جنہاں دا جنم 1957 وچ تھیا ، فلسفے دی دنیا وچ ہک اہم ناں ہے ۔ انہاں دی سوچ اتے لکھت ، فلسفے دے ڳنجھل سوالاں کوں سادہ اتے سمجھݨ جوڳے انداز وچ پیش کریندی ہے ۔ انہاں دا کم ، انسانی سوچ ، وجود اتے دنیا دے بارے وچ نویں رستے کھولیندا ہے ۔ 

انہاں دی تحقیق ، اساکوں فلسفے دے بنیادی سوالاں دی طرف گھن ویندی ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضمون ، زندگی دے معنی ، علم دی نوعیت اتے حقیقت دی تلاش دے بارے وچ گہرائی نال ڳالھ کریندن ۔ انہاں دی سوچ ، اساکوں دنیا کوں نویں نظر نال ݙیکھݨ دی دعوت ݙیندی ہے ۔ 

انہاں دا فلسفہ ، اساکوں اپݨی سوچ اتے عقیدیاں اتے غور کرݨ تے مجبور کریندے ۔ انہاں دی لکھت ، اساکوں اپݨے آپ کوں اتے اپݨی دنیا کوں سمجھݨ وچ مدد ݙیندی ہے ۔ انہاں دی سوچ ، اساݙے دل وچ نویں سوال پیدا کریندی ہے اتے اساݙے ذہن کوں نویں رستیاں دی طرف گھن ویندی ہے ۔
جین وین ہیجینورٹ

جین وین ہیجینورٹ (1912 - 19866) ریاضیاتی منطق دا ماہر

جین وین ہیجینورٹ ، جنہاں دا جنم  1912 وچ تھیا تے  1986 وچ انہاں دا نتقال تھیا، ریاضیاتی منطق دے میدان وچ ہک اہم ناں ہے ۔ انہاں دا کم ، منطق دی بنیاداں کوں سمجھݨ اتے انہاں دی ترقی وچ اہم کردار ادا کریندے ۔ انہاں دی تحقیق ، ریاضیاتی منطق دے ڳنجھل مسائل کوں سادہ اتے سمجھݨ جوڳے انداز وچ پیش کریندی ہے ۔ 

انہاں دی محنت ، ریاضیاتی منطق دے مختلف پہلوواں کوں نکھار تے سامݨے گھن آندی ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین ، منطق دی بنیاداں ، انہاں دے استعمال اتے انہاں دی اہمیت کوں واضح کریندن ۔ انہاں دی سوچ ، اساکوں ریاضیاتی منطق دے بنیادی اصولاں کوں سمجھݨ وچ مدد ݙیندی ہے ۔ 

انہاں دا کم ، منطق دے میدان وچ ہک اہم سنگ میل ہے ۔ انہاں دی تحقیق ، اساکوں منطقی سوچ دے رستیاں اتے چلݨ دی رہنمائی ݙیندی ہے ۔ انہاں دی محنت ، ریاضیاتی منطق دے علم وچ ہک قیمتی اضافہ ہے ۔ انہاں دی سوچ ، اساݙے ذہن کوں منطقی سوچ دے نویں رستیاں دی طرف گھن ویندی ہے ۔
کلاؤس ہینٹشیل

کلاؤس ہینٹشیل (پیدائش 1961) سائنس اتے بصری ثقافت دا مورخ

کلاؤس ہینٹشیل ، جنہاں دا جنم 1961 وچ تھیا ، سائنس دی تاریخ اتے بصری ثقافت دے میدان وچ ہک اہم ناں ہے ۔ انہاں دی تحقیق ، سائنس دے ارتقاء اتے انہاں دے بصری اظہار کوں سمجھݨ وچ مددگار ثابت تھیندی ہے ۔ انہاں دا علم ، سائنس دے نظریات ، تجربات اتے انہاں دی پیشکش دے مختلف پہلوواں کوں نکھار تے سامݨے گھن آندے ۔ 

انہاں دی محنت ، سائنس دی تاریخ دے مختلف دوراں وچ گھن ویندی ہے ، جتھاں سائنس دے نظریات اتے انہاں دی پیشکش ، انسانی سوچ اتے ثقافت کوں متاثر کریندے ہن ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین ، سائنس دی ترقی ، انہاں دی بصری نمائندگی اتے انہاں دے ثقافتی اثرات دے بارے وچ گہرائی نال ڳالھ کریندن ۔ انہاں دی سوچ ، اساکوں ایہ ݙسیندی ہے کہ سائنس ، صرف نظریات دا مجموعہ نئیں ، بھل ثقافتی اظہار دا ہک اہم حصہ وی ہے ۔ 

انہاں دا کم ، سائنس دی تاریخ اتے بصری ثقافت دے درمیان موجود گہرے تعلق کوں واضح کریندے ۔ انہاں دی تحقیق ، اساکوں سائنس دے ماضی کوں سمجھݨ اتے انہاں دے موجودہ اثرات کوں ڄاݨݨ وچ مدد ݙیندی ہے ۔ انہاں دی محنت ، سائنس دی تاریخ اتے بصری ثقافت دے علم وچ ہک قیمتی اضافہ ہے ۔ انہاں دی سوچ ، اساݙے ذہن کوں سائنس اتے ثقافت دے نویں رستیاں دی طرف گھن ویندی ہے ۔
الرخ ہیربرٹ

الرخ ہیربرٹ (پیدائش 1951) اڄوکے جرمنی دا مورخ

الرخ ہیربرٹ ، جنہاں دا جنم 1951 وچ تھیا ، اڄوکے جرمنی دی تاریخ دے حوالے نال ہک اہم ناں ہے ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت ، جرمنی دے ماضی کوں سمجھݨ وچ مددگار ثابت تھیندی ہے ۔ انہاں دا علم ، جرمنی دی سماجی ، سیاسی اتے معاشی تاریخ دے مختلف پہلوواں کوں نکھار تے سامݨے گھن آندے ۔ 

انہاں دی محنت ، جرمنی دے اتار چڑھاؤ ، جنگاں اتے انہاں دے اثرات کوں تفصیل نال بیان کریندی ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین ، جرمنی دی جدید تاریخ دے ڳنجھل مسائل کوں سادہ اتے سمجھݨ جوڳے انداز وچ پیش کریندن ۔ انہاں دی سوچ ، اساکوں جرمنی دے ماضی کوں سمجھݨ اتے انہاں دے موجودہ حالات کوں ڄاݨݨ وچ مدد ݙیندی ہے ۔ 

انہاں دا کم ، جرمنی دی تاریخ دے بارے وچ ہک اہم ماخذ ہے ۔ انہاں دی تحقیق ، اساکوں جرمنی دے ماضی دے واقعات اتے انہاں دے اثرات کوں سمجھݨ دی راہ ہموار کریندی ہے ۔ انہاں دی محنت ، جرمنی دی تاریخ دے علم وچ ہک قیمتی اضافہ ہے ۔ انہاں دی سوچ ، اساݙے ذہن کوں جرمنی دی تاریخ دے نویں رستیاں دی طرف گھن ویندی ہے ۔
راؤل ہلبرگ

راؤل ہلبرگ (1926 - 2007) ہولوکاسٹ دی تاریخ دا ڄاݨ وند

راؤل ہلبرگ ، جنہاں دا جم 1926 کوں تھیا 2007 وچ وفات پاتی ، ہولوکاسٹ دی تاریخ دے حوالے نال ہک اہم ناں ہے ۔ انہاں دی تحقیق اتے لکھت ، اوں دردناک واقعے کوں سمجھݨ وچ مددگار ثابت تھیندی ہے ۔ انہاں دا علم ، ہولوکاسٹ دے مختلف پہلوواں کوں نکھار تے سامݨے گھن آندے ۔ 

انہاں دی تحقیق ، ہولوکاسٹ دے واقعات ، انہاں دی منصوبہ بندی اتے انہاں دے اثرات کوں تفصیل نال بیان کریندی ہے ۔ انہاں دیاں کتاباں اتے مضامین ، اوں واقعے دی گہرائی وچ اتر تے ، انہاں دے مختلف پہلوواں کوں واضح کریندن ۔ انہاں دی سوچ ، اساکوں اوں دردناک واقعے دے ماضی کوں سمجھݨ اتے انہاں دے اثرات کوں ڄاݨݨ وچ مدد ݙیندی ہے ۔ 

انہاں دا کم ، ہولوکاسٹ دی تاریخ دے بارے وچ ہک اہم ماخذ ہے ۔ انہاں دی تحقیق ، اساݙے کیتے اوں واقعے دے واقعات اتے انہاں دے اثرات کوں سمجھݨ دی راہ ہموار کریندی ہے ۔ انہاں دی تحقیق ، اوں واقعے دی تاریخ دے علم وچ ہک قیمتی اضافہ ہے ۔ انہاں دی سوچ ، اساݙے ذہن کوں اوں واقعے دی تاریخ دے نویں رستیاں دی طرف گھن ویندی ہے ۔
افتخار محمد چوہدری

افتخار محمد چودھری 12 دسمبر 1948ء کوں پیدا تھئے اتے 2005ء توں 2013ء تک پاکستان دی عدالت عظمیٰ دے منصف اعظم رہے۔ او بلوچستان توں تعلق رکھݨ آلے پہلے چیف جسٹس ہن۔ 9 مارچ 2007ء کوں صدر پرویز مشرف نے اختیارات دے ناجائز استعمال دے الزام وچ انہاں کوں معطل کر ݙتا، جیندے تے وکلا نے سخت احتجاج کیتا۔ افتخار چودھری حکومتی بدعنوانیوں تے ازخود نوٹس ڳھنݨ دے حوالے نال مشہور ہن۔ انہاں دی معطلی دے خلاف دائر درخواست تے 20 جولائی 2007ء کوں عدالت نے انہاں کوں بحال کر ݙتا۔ تاہم، 3 نومبر 2007ء کوں مشرف نے ملک وچ ایمرجنسی نافذ کر تے انہاں کوں ولا معطل کر ݙتا۔ وکلا اتے سیاسی جماعتاں دی جدوجہد دے نتیجے وچ مارچ 2009ء وچ انہاں نے تریجھی واری چیف جسٹس دا عہدہ سنبھالا۔ اپݨے قانونی دور وچ انہاں نے رشوت خوری اتے بزدلی توں سخت نفرت دا اظہار کیتا اتے ہک بہادر اتے ایماندار شخص دے طور تے سنڄاتے ویندے ہن۔ انہاں نے مختلف قانونی عہدیاں تے خدمات انجام ݙتیاں اتے کئی اہم مقدمات دی سماعت کیتی۔ انہاں دی معطلی دے بعد وکلا نے ملک گیر احتجاج کیتا اتے سپریم جوڈیشل کونسل وچ انہاں دے خلاف ریفرنس دائر کیتا۔ عدالت عظمیٰ نے بالآخر انہاں کوں بحال کر ݙتا، جیندے بعد انہاں نے مختلف وکلا تنظیماں نال خطاب کیتا اتے عدلیہ دی آزادی تے زور ݙتا۔ 3 نومبر 2007ء کوں ایمرجنسی دے نفاذ دے بعد انہاں کوں دوبارہ نظر بند کر ݙتا ڳیا، لیکن وکلا اتے سیاسی جماعتاں دی مسلسل جدوجہد دے بعد 21 مارچ 2009ء کوں او ہک واری ول چیف جسٹس بݨ ڳئے۔ انہاں نے 11 دسمبر 2013ء کوں اپݨی مدت ملازمت مکمل کیتی۔ انہاں دے دور وچ انہاں کوں بعض فیصلیاں اتے اپݨے خاندان دے حوالے نال تنقید دا وی سامنا کرݨا پیا۔

## ٻاہرلے لنک
* نیوزلائن ، اپریل 2007ء میں سعید طلعت حسین کا تجزیہ۔
* بی بی سی، صوتی "جناب افتخار چودھری کا وکلا سے فون پر خطاب، مارشل لا کے بعد، 6 نومبر 2007ء "
* بی بی سی ویڈٰیو، وکلا کی تحریک کا ایک سال rtsp://realstream-ws.bbc.co.uk.edgestreams.net/urdu/dps/2008/03/bb/1205257818_9th_march_16x9-_16x9_bb.rm

### بلاگ و چوپال
* کیا قصور چیف جسٹس کا ہے

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی شخصیتاں
ونکی:پاکستان
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:کوئٹہ دیاں شخصیتاں
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
بھارت دے وزرائے اعظم دی تندیر

بھارت دا وزیر اعظم حکومت دا سربراہ ہوندا ہے اتے اینکوں قومی اسمبلی دے ارکان منتخب کریندن۔ او حکومت ہند دے چیف ایگزیکٹو آفیسر دے طور تے کم کریندے۔ بھارت دے پارلیمانی نظام وچ صدر ریاست دا سربراہ ہوندا ہے، لیکن اصل ایگزیکٹو اختیارات وزیر اعظم اتے انہاں دی وزراء کونسل دے کول ہوندن۔ وزیر اعظم دا تقرر صدر کریندے اتے او عام طور تے اوں سیاسی جماعت یا اتحاد دا رہنما ہوندا ہے جیندی لوک سبھا وچ اکثریت ہو۔

آزادی دے بعد توں ہݨ تک بھارت وچ 15 وزرائے اعظم گزر چکے ہن۔ جواہر لعل نہرو پہلے وزیر اعظم ہن جنہاں نے 1947ء توں 1964ء تک خدمات انجام ݙتیاں۔ انہاں دے بعد لال بہادر شاستری اتے ول اندرا گاندھی ملک دی پہلی خاتون وزیر اعظم بݨیں۔ 1977ء وچ مرار جی ڈیسائی پہلے غیر کانگریسی وزیر اعظم بݨے۔ ایں دے بعد چرن سنگھ نے مختصر مدت کیتے اے عہدہ سنبھالا۔ اندرا گاندھی 1980ء وچ دوبارہ وزیر اعظم بݨیں لیکن 1984ء وچ انہاں دا قتل تھی ڳیا۔ انہاں دے پتر راجیو گاندھی نے انہاں دی جاء ڳھدی۔ نہرو-گاندھی خاندان نے تقریباً 38 سال تک وزارت عظمیٰ دا عہدہ سنبھالا۔

راجیو گاندھی دے بعد وشواناتھ پرتاپ سنگھ اتے چندر شیکھر نے وی وزارت عظمیٰ دیاں ذمہ داریاں نبھائیں۔ 1991ء وچ پی وی نرسمہا راؤ وزیر اعظم بݨے۔ انہاں دے بعد اٹل بہاری واجپائی، ایچ ڈی دیوے گوڑا اتے اندر کمار گجرال نے مختصر مدت کیتے حکومتاں چلائیاں۔ 1999ء وچ اٹل بہاری واجپائی پہلے غیر کانگریسی وزیر اعظم بݨے جِنہاں نے اپݨی پنج سالہ مدت پوری کیتی۔ 2004ء اتے 2009ء دے عام انتخابات وچ کانگریس اتے ایندے اتحادیاں نے کامیابی حاصل کیتی اتے منموہن سنگھ 2004ء توں 2014ء تک وزیر اعظم رہے۔ 2014ء دے انتخابات وچ کامیابی دے بعد توں نریندر مودی بھارت دے وزیر اعظم دے طور تے خدمات انجام ݙیندے پئے ہن۔

## بھارت دے وزرائے اعظم دی تندیر

## حوالہ جات
فرخرو پارسا

فرخرو پارسا (1922-1980) ہک ایرانی معالج، ماہر تعلیم اتے پارلیمنٹ دی رکن ہن۔ او امیر عباس ہویدا دے دور وچ ایران دی پہلی زنانی وزیر تعلیم بݨی۔ پارسا زنانیاں دے حقوق دی پرجوش حامی ہن۔ انہاں دی ماء فخرافاغ پارسا وی زنانیاں دے حقوق کیتے سرگرم ہن اتے ہک میگزین "جہاں زان" دی لکھاری ہن۔ طب دی تعلیم دے بعد فرخرو پارسا تہران دے ہک ہائی اسکول وچ حیاتیات دی استاد بݨی  جتھاں انہاں دی ملاقات فرح دیبا نال تھئی جیہڑی بعد وچ شاہ ایران دی ذال بݨی۔ 1963 وچ او پارلیمنٹ کیتے منتخب تھئیں اتے زنانیاں دے حق رائے دہی کیتے کوششاں کیتیاں۔ انہاں نے زنانیاں اتے خاندان نال متعلق قوانین وچ اصلاحات کیتے وی کم کیتا۔ 1965 وچ او نائب وزیر تعلیم اتے ول 1968 وچ وزیر تعلیم مقرر تھئی۔ اسلامی انقلاب دے بعد انہاں کوں 8 مئی 1980 کوں تہران وچ فائرنگ اسکواڈ دے ذریعے پھاسی ݙتی ڳئی۔ جیل توں اپݨے آخری خط وچ انہاں نے زنانیاں دے حقوق کیتے اپݨی زندگی بھر دی جدوجہد تے افسوس نہ کرݨ اتے جبری پردے کوں قبول نہ کرݨ دا عزم ظاہر کیتا۔ انہاں دے جانشین وزیر تعلیم منوچہر گنجی نے انہاں دی پھاسی تے حیرت دا اظہار کیتا کیونکہ انہاں نے وزارت وچ انقلابی شخصیات دے نال چنڳے تعلقات قائم کیتے ہن۔
thumb|300x300px
thumb| فرخرو پارسا، انقلابی عدالت وچ، 1979
thumb

## ٻیاݙیکھو

* ایران میں خواتین کے حقوق کی تحریک
* ایران میں خواتین کے حقوق
* ایران میں خواتین

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ہشام انعام اللہ خان

ہشام انعام اللہ خان 15 دسمبر 1982ء کوں پیدا تھئے اتے ہک پاکستانی سیاست دان ہن۔ انہاں نے اپݨی سیاسی زندگی دا آغاز پاکستان تحریک انصاف دے پلیٹ فارم توں کیتا۔ 2018ء دے عام انتخابات وچ او پہلی واری حلقہ پی کے 92 (لکی مروت۔ II) توں خیبر پختونخوا دی صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے۔ ایں الیکشن وچ انہاں کوں لکی مروت دے معروف سیاسی و کاروباری خاندان سیف اللہ برادران دی حمایت حاصل ہئی۔ 29 اگست 2018ء کوں انہاں کوں وزیر اعلیٰ محمود خان دی صوبائی کابینہ وچ شامل کیتا ڳیا اتے انہاں کوں صوبائی وزیر برائے صحت مقرر کیتا ڳیا۔ بعد ازاں جنوری 2020ء وچ انہاں دا قلمدان تبدیل کر تے انہاں کوں وزیر سماجی بہبود بݨا ݙتا ڳیا۔ 20 مئی 2023ء کوں انہاں نے 9 مئی دے احتجاج دے بعد پاکستان تحریک انصاف چھوڑ ݙتی۔

## حوالہ جات
https://preparationpoint.info/blogs/dr-hisham-inamullah-khan/
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
وزیر اعظم

پارلیمانی نظام وچ وزیر اعظم کابینہ دا سربراہ اتے ہک اہم ترین رکن ہوندا ہے جینکوں کابینہ وچ رد و بدل کرݨ دا اختیار حاصل ہوندا ہے۔ وزیر اعظم دا عہدہ وزارت عظمیٰ سݙویندا ہے اتے عموماً اے کہیں منتخب سیاست دان دے کول ہوندا ہے۔ نیم صدارتی نظام وچ وزیر اعظم صدر دے احکامات تے عمل درآمد کرویندا ہے۔ زیادہ تر وزرائے اعظم پارلیمان دے رکن ہوندن۔ اگرچہ وزارت عظمیٰ دا جدید عہدہ برطانیہ وچ وجود وچ آیا، لیکن لفظ "وزیر اعظم" پہلی واری 1624ء وچ کارڈینل رشیلیو نے فرانس وچ شاہی کونسل دے سربراہ کیتے استعمال کیتا۔ پاکستان دے آئین وچ صدر اتے وزیر اعظم ݙونہاں دا ذکر موجود ہے، تاہم پارلیمانی نظام وچ وزیر اعظم ہی انتظامی امور دا اصل سربراہ ہوندا ہے اتے ملک دا نظام چلیندا ہے، جبکہ صدر دا عہدہ زیادہ تر علامتی حیثیت رکھدا ہے۔

## وزرائے اعظم دی تندیر

## حوالہ جات
یوسف خٹک

محمد یوسف خان خٹک (1917-1991) تحریک پاکستان دے ہک سرگرم کارکن ہن اتے صوبہ خیبر پختونخوا دے ہک نامور خاندان نال تعلق رکھدے ہن۔ انہاں نے برطانوی دور وچ ڈاکٹر خان صاحب دی کانگریسی حکومت دے خلاف تحریک پاکستان وچ ودھ چڑھ کے حصہ ڳھدا۔ خان لیاقت علی خان نال قریبی تعلقات دی بنا تے او تقسیم ہند دے بعد مسلم لیگ دے سیکرٹری جنرل مقرر تھئے، تاہم صوبائی وزیر اعلیٰ عبدالقیوم خان نال اختلافات دی وجہ توں انہاں نے ایں عہدے توں استعفیٰ ݙے ݙتا۔ 1949ء وچ او پارٹی دے صوبائی جنرل سیکرٹری بݨے اتے بعد ازاں آل پاکستان مسلم لیگ دے ݙوجھے سیکرٹری جنرل منتخب تھئے۔

پاکستان دے قیام دے بعد یوسف خٹک زیادہ تر حزب اختلاف وچ رہے اتے قومی اسمبلی وچ قائد حزب اختلاف وی منتخب تھئے۔ انہاں نے فیلڈ مارشل ایوب خان دے خلاف فاطمہ جناح دی انتخابی مہم وچ فعال کردار ادا کیتا۔ خان عبدالغفار خان دے نظریات نال سخت اختلاف دی وجہ توں انہاں نے عوامی نیشنل پارٹی دے پشتوناں دی نمائندگی دے دعوے دی ہمیشہ مخالفت کیتی۔

1971ء وچ قیوم خان نال مفاہمت دے بعد او پاکستان مسلم لیگ (قیوم) وچ شامل تھئے اتے پشاور دی قومی اسمبلی دی نشست تے کامیاب تھئے۔ پاکستان مسلم لیگ (قیوم) دی پاکستان پیپلز پارٹی دے نال حکومتی اتحاد وچ انہاں کوں ذوالفقار علی بھٹو دی کابینہ وچ وفاقی وزیر برائے ایندھن، توانائی اتے قدرتی وسائل مقرر کیتا ڳیا۔ 1977ء وچ قیوم خان نال اختلافات اتے پارٹی توں علیحدگی دے باوجود انہاں نے پشاور توں انتخابات وچ کامیابی حاصل کیتی۔ 1990ء وچ حکومت پاکستان نے انہاں کوں سیاست وچ گراں قدر خدمات دے اعتراف وچ تمغہ عطا کیتا اتے پاکستان پوسٹ نے انہاں دے ناں توں ہک اعزازی ڈاک ٹکٹ جاری کیتا۔

## ٻیا ݙیکھو

* اسلم خٹک
* عبدالقیوم خان
* لیاقت علی خان

## حوالہ جات

## ٻاہرلے لنک

* محمد یوسف خان خٹک ...ایک بیٹی کا خراج تحسین(زینت جہاں)
* پاکستان پوسٹ
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند
ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ