انسان دی تاریخ

یوول نوح ہراری دی کتاب "سیپیئنز: انسانی ذات دی ہک مختصر تاریخ" (Sapiens: A Brief History of Humankind) ہک مشہور اتے سوچ کوں حیراݨ کر ݙیوݨ آلی کتاب ہے جیہڑی انسان (Homo sapiens) دے پورے سفر کوں بیان کریندی ہے، انسان دے ابتدائی دور توں گھن تے زمین تے ساݙی موجودہ بالادستی تائیں ، اتے اساݙے مستقبل بارے وی قیاس آرائیاں کریندی ہے۔

مرکزی خیال:

سانجھیاں کہاݨیاں (Fictions) دی طاقت

لکھاری دے سب توں اہم دلیل اے ہن جو انسان کوں ݙوجھے جانوراں توں انجھ کرݨ آلی اتے زمین تے غالب تھیوݨ دی اجازت ݙیوݨ آلی شئے ساݙی منفرد صلاحیت ہن جہڑیاں اساں "سانجھیاں کہاݨیاں " یا "تصوراتی حقیقتاں" کوں بݨا سڳدے ہیں اتے اجتماعی طور تے اُنہاں تے یقین کر سڳدے ہے ۔ اے غیر حقیقی تصورات جیوے خدا، قوم، پیسہ، انسانی حقوق، قوانین، اتے کمپنیاں – جسمانی طور تے موجود نی ہوندیاں ، پر اساں اپݨی زندگی اُنہاں دے گرد منظم کر ݙیندو ۔ سانجھیاں کہاݨیاں تے یقین کرݨ دی اے صلاحیت ساکوں وݙے پیمانے تے اجنبی افراد دے نال تعاون کرݨ دی اجازت ݙیندی ہے، جیہڑھا کوئی ݙوجھا جانور نئیں کر سڳدے. 

انسان دی ذات کوں تعریف کرݨ آلیاں ترے وݙے انقلاب

شناختی انقلاب (The Cognitive Revolution) (تقریباً 70,000 سال پہلے): 

اِے انسان دیاں صلاحیتاں وچ ہک اہم موڑ ہا. اساں ہک ترقی یافتہ زبان تیار کیتی جیڑھی دنیا بارے پیچیدہ معلومات، اتے خاص طور تے، اُنہاں چیزاں بارے جیڑھی موجود نئی (جیویں کہاݨیاں اتے روحاں ) کوں پیش کر سڳدے ہے. ایں جدید رابطے کوں زیادہ موثر طریقے نال تعاون کرݨ، نسلاں تک علم منتقل کرݨ، اتے ݙوجھے نسلاں کوں کہیں زیادہ تیزی نال جدت اختیار کرݨ دے قابل بݨایا۔ اے انقلاب انسان کوں افریقہ توں نکلݨ اتے بالآخر پورے کرہ ارض تے قابض تھیوݨ دی اجازت ݙتی، جیندے نال انسان دیاں ݙوجھیاں قسماں اتے وݙے جانوراں دی ہک وݙی تعداد معدوم تھی ڳئی ۔

زرعی انقلاب (The Agricultural Revolution) (تقریباً 12,000 سال پہلے):  

اِے خانہ بدوش شکاری-خوراک جمع کرݨ آلے طرز زندگی توں آباد کھیتی باڑی دے طرز زندگی کوں منتقل کیتا۔ مصنف اونکوں متنازعہ طور تے "تاریخ دا سب توں وݙا فراڈ " قرار ݙیندے. حالانکہ ایں نال انسانی آبادی وچ وڈات ودھارا تھے ، او دلیل ݙیندے جو  اکثر انفرادی انساناں دیاں زندگیاں کوں خراب کیتا۔ کسان زیادہ محنت کریندے  اُنہاں دی غذا گھٹ متنوع ہائ (کجھ اہم فصلاں جیویں گندم تے زیادہ انحصار کریندے ہن)، قحط اتے بیماریاں دے زیادہ شکار ہن، اتے خوراک جمع کرݨ آلیاں دے مقابلے وچ زیادہ بھیڑ اتے گھٹ صحت مند حالات وچ رہندے ہن۔ اے انقلاب انسان دی  آبادی کوں برقرار رکھݨ کیتے زیادہ خوراک پیدا کرݨ دے ہک چکر وچ پھسا ݙتا، جیندے نال پیچیدہ معاشریاں، ذاتی جائیداد، اتے سماجی درجہ بندی دی بنیاد وجود وچ آئی. 

سائنسی انقلاب (The Scientific Revolution) (تقریباً 500 سال پہلے توں ہݨ تائیں جاری): 

اے دور انسانی سوچ وچ ہک انقلابی تبدیلی نال شروع تھیندے : لاعلمی کوں منݨ اتے مشاہدے، تجربات، اتے ریاضی دے ذریعے نوے علم کوں فعال طور تے لبھݨ دی خواہش۔ اے عاجزی، سرمایہ داری دے نال سامراج دی پہنچ نال مل تے  تکنیکی پیشرفت کوں جنم ݙیندی ہے ۔ سائنس نے نوے اوزار ݙتے، سرمایہ داری نے فنڈنگ کیتی ، اتے سلطنتاں نے تحقیق اتے فتح کیتے حوصلہ ݙیتا ۔ اے فیلڈ صنعتی انقلاب، عالمگیریت، اتے ساڈے موجودہ تکنیکی دور کوں جنم ݙیتا ، جیندے نال زمین تے انسانی وجود دی بنیادی طور تے بدل گی. 

انسان دا مستقبل

لکھاری مستقبل کوں ڈیکھݨ نال نتیجہ اخذ کریندے ، مصنف اھدے جو سائنسی انقلاب ساکوں ہک ایہو جہے نقطے تے دھکیل ݙیندے جتھاں انسان آپ کوں جینیاتی انجینئرنگ، مصنوعی ذہانت، اتے سائبر ٹیکنالوجیز دے ذریعے نویاں شکلاں وچ "اپ گریڈ" کر سڳدے. اے خدا جہیاں صلاحیتاں کوں وجود  ݙے سڳدے. جئیں نال ممکنہ طور تے انسان دا اویں خاتمہ تھی سڳدے جیویں ساکوں معلوم ہیں اتے ہک نواں ارتقائی دور دا آغاز تھی سڳدے. 

خلاصہ اے ہے جو، "سیپیئنز" ہک عظیم کہاݨی ہے جیڑھی انسانی تاریخ کوں ہک کثیر الجہتی نقطہ نظر نال  پیش کریندے  اتے اے ہک طاقتور اتے اکثر پریشان کن نقطہ نظر ݙیندے جو انسان ہووݨ دا کیا مطلب ہے، اساں دنیا تے کیوے غالب تھے  کیوے دنیا کوں جدید دور وچ کھن ڳے. 

شان سرائیکی

## حوالے