open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آزاد آسام تحریک

آزاد آسام دی اصطلاح بھارت دے صوبہ آسام وچ تحریکِ آزادی چلاوݨ والے استعمال کریندے ہن۔ اینکوں متحدہ محاذِ آزادیِ آسام (United Liberation Front of Asom) وی آکھدن۔ تے الفا وی آکھا ویندا ہے۔ الفا تنظیم 1979 وچ آسام دی آزادی کیتے تشکیل ݙتی گئی ہئی جیہڑی ہندوستان دی شمال مشرقی ریاستاں وچوں سب توں زیادہ سرگرم علیحدگی پسند تنظيم ہے۔ لیکن ایہ تحریک 1971ء توں جاری ہے۔
## تفصیل
’لبریشن فرنٹ آف آسام‘ یعنی الفا دے سربراہ دا ناں اروند راج کھووا ہے جنہاں دے مطابق انہاں دی تنظیم حکومت نال بات چیت کیتے تیار ہے لیکن خود حکومت دی جانب توں مذاکرات دے عمل وچ رکاوٹاں پیدا کیتیاں ویندن۔ ایہ گروپ ہک اپݨے  آزاد وطن کیتے لڑدا پیا ہے۔ اس گروپ دا آکھݨ ہے کہ قومی حکومت آسام دے قدرتی وسائل دا استحصال کریندی اے تے اتھوں دے مقامی باشندیاں دے مفاد کیتے ٻہوں گھٹ کم کریندی ہے۔ ۔ علیحدگی دی اس پُرتشدد تحریک وچ 1979ء توں ہݨ تک 20 ہزار توں زیادہ افراد ہلاک تھی چکے ہن۔ ریاست آسام گھاٹے جنگلاں نال، بالخصوص سرسبز پہاڑیاں نال بھری ریاست ہے اس واسطے گوریلا جنگ آسان ہے تے اینکوں کنٹرول کرݨا ہمیشہ مشکل ریہا ہے۔ 

اروند راج کھووا نے مرکزي حکومت تے الزام عائد کیتا ہے کہ جتھاں مرکزی حکومت دیگر علیحدگي پسند گروپاں دے نال ہتھیار سٹݨ دی شرط بغیر بات چیت کریندی اے اتھئیں الفا تے ہتھیار چھوڑن دے بعد بات چیت دی شرط لائی ویندی اے.  

## حوالے
آزاد انصاری

پیدائش1871ء وفات؛1942ء، اصل ناں الطاف احمد ہیی۔ ہندوستان دے مشہور شاعر گزرے ہن۔ آبائی وطن سہارن پور اے تے ناگپور (سی۔ پی) وچ پیدا تھئے۔ جتھاں اُنہاں دے والد محمد حسن اورسیئر ہن۔ مختلف درسگاہواں وچ فارسی تے عربی دی تعلیم حاصل کیتی۔ بعد ازاں طبعی تعلیم حاصل کر کے طبابت دا کم شروع کیتا۔ انیہہ سال دی عمر وچ شاعری شروع کیتی۔ ابتدا وچ مولانا حبیب الرحمن بیدل سہارنپوری توں اصلاح گھندے ریہے۔ بیدل حیدرآباد دکن چلے ڳئے تاں الطاف حسین حالی توں شرفِ تلمذ حاصل کیتا۔
## حوالے
آزاد بلگرامی

میر غلام علی آزاد بلگرامی (پیدائش: 29 جون 1704ء– وفات: 15 ستمبر 1786ء) شاعر مورخ تے تذکرہ نگار ہن۔ نواب ناصر جنگ، والی حیدر آباد دکن دے اُستاد ہن۔ بلگرام توں اورنگ آباد آ کے دربار نال وابستہ تھی ڳئے۔ عربی، فارسی، اردو تے ہندی زباناں وچ دستگاہ کامل رکھدے ہن۔ کئی کتاباں دے مصنف ہن۔ جنہاں وچ سحبتہ المرجان (علما ہند دا تذکرہ) ید بیضا، (عام شعرا دا تذکرہ ) خزانہ عامرہ (صلہ یافتہ شعرا دا تذکرہ)۔ سرور آزاد (ہندی نژاد شعرا دا تذکرہ) مآثر الکرام( علمائے بلگرام دا تذکرہ) تے روضتہ الاولیا، (اولیائے اورنگ آباد دا تذکرہ) زیادہ مشہور ہن۔

## حوالے
آزاد بندرگاہ

اینجھی بندرگاہ جیہڑی کسٹم دے قواعد و ضوابط تے ݙوجھے محصولات توں آزاد ہووے۔ محصول صرف اوں وقت لایا ویندے جیہڑے ویلے اشیاء آزاد بندرگاہ توں ملک دے اندرونی حصیاں وچ منتقل کیتیاں ویندن۔ آزاد بندرگاہواں دا رواج ازمنہ وسطٰی وچ شروع تھیا جݙݨ بے شمار چھوٹی چھوٹی ریاستاں نے اشیائے درآمد تے بھاری محصول لایا تے بحری تجارت خطرے وچ پئے ڳئی۔ سولہویں صدی وچ آزاد بندرگاہواں دی تعداد وچ بہت تیزی نال اضافہ تھیا۔ انیہویں صدی وچ جݙݨ جرائم کوں فروغ حاصل تھیا تاں بہت ساری آزاد بندرگاہواں بند کر ݙتے ڳئے۔ یورپ وچ کوپن ہیگن، ڈنیرک تے ڈنکرک تے مشرق بعید وچ ہانگ کانگ تے سنگاپور 1939ء تک آزاد بندرگاہواں ہن۔ 1937ء وچ امریکا دی پہلی آزاد بندرگاہ سٹیپلیٹن دے مقام تے قائم کیتی ڳئی۔ جدید آزاد بندرگاہواں وچ  دبئی تے گوادر دی بندرگاہواں وی شامل ھن۔
## حوالے
آزاد جموں و کشمیر

thumb|آزاد کشمیر دا جھنڈا
thumb|سرکاری نشان

آزاد کشمیر ریاست جموں و کشمیر دا اوہ حصہ ہے جیہڑا اس وقت پاکستان دے زیر انتظام ہے۔ اس دا باقاعدہ ناں ریاست آزاد جموں و کشمیر ہے جس تے پاکستان تے بھارت دے مابین تنازع ہے۔ ایہ علاقہ 13،300 مربع کلومیٹر (5،135 مربع میل) تے پھیلا ہویا ہے۔ آزاد کشمیر دا دار الحکومت مظفرآباد ہے تے ریاست آزاد جموں و کشمیر دی آبادی اندازہ 40 لاکھ ہے۔ تے اتھاں پہاڑی، ہندکو، گوجری، پوٹھوہاری تے پشتو زباناں بولیاں ویندن۔ آزاد کشمیر دی شرح تعلیم 65 فیصد ہے۔

کشمیر اپݨی قدرتی خوبصورتی تے دلکش مناظر دی وجہ نال ڄاݨا ویندا ہے تے سیر و تفریح کیتے لوگ وݙی تعداد وچ آزاد کشمیر دا رُخ کریندے ہن۔ انہاں خوبصورت مناظر دی وجہ نال مغل شہنشاہ ظہیر الدین بابر نے آکھا ہئی کہ کشمیر زمین تے جنت ہے۔ آزاد کشمیر وچ 10 اضلاع، 32 تحصیلاں تے 182 یونین کونسلاں ہن۔ آزاد کشمیر دے میرپور ڈویژن وچ ضلع باغ، ضلع بھمبر، ضلع پونچھ، ضلع سدھنوتی، ضلع کوٹلی، ضلع مظفر آباد، ضلع میر پور، ضلع نیلم، ضلع حویلی تے ضلع ہٹیاں شامل ہن۔
### اہم سیاحتی مقامات
کشمیر جیہڑا پاکستان دے شمالی حصے وچ واقع ہے، پاکستان دے خوبصورت ترین خطیاں وچوں ہک ہے۔ آزاد کشمیر زیادہ تر سرسبز وادیاں تے پہاڑاں تے مشتمل ہے تے قدرت نے خطے کوں ہر قسم دے نظارے بخشے ہن۔ کشمیر اپݨی قدرتی خوبصورتی تے دلکش مناظر دی وجہ نال ڄاݨیا ویندا ہے تے سیر و تفریح کیتے لوگ بڑی تعداد وچ آزاد کشمیر دا رُخ کریندے ہن۔ ہنہاں خوبصورت مناظر دی وجہ توں مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر نے آکھا ہئی کہ کشمیر زمین تے جنت ہے۔ 
thumb| بنجوسہ جھیل، آزاد کشمیر
* بنجوسہ جھیل
* مظفر آباد شہر
* منگلا بند
* میرپور شہر
* منگلا جھیل
* راولا کوٹ
* ہری پربت
* جگران
* ٹولی پیر

## حوالے
آزاد جموں و کشمیر یونیورسٹی

جامعہ آزاد جموں و کشمیر، آزاد کشمیر دے دار الحکومت مظفر آباد وچ واقع ہے۔ ایں جامعہ دا قیام 1980ء کوں عمل وچ آیا۔ ہائر ایجوکیشن کمیشن دے مطابق پورے پاکستان وچ ایں جامعہ دا درجہ 14واں ہے۔
## حوالے
آریچیا

کاستیلی رومانی ( Parco Regionale dei Castelli Romani ) وچ آباد ہے۔ شہر سور دے گوشت نال تیار کردہ روسٹ جیں کوں مقامی زبان وچ پورکیتا (porchetta) آہدے ہن تے اپݨی اعلیٰ معیار دی وائن (شراب) دی وجہ توں شہرت رکھدا ہے۔ شہر دا رقبہ 18 مربع کلومیٹر تے آبادی دسمبر 2004ء وچ 17,995 ہئی۔ شہر سطح سمندر توں 412 میٹر دی بلندی تے واقع ہے۔

شہر دا شمار اٹلی دے قدیم ترین شہراں وچ کیتا ویندا ہے تے آثار قدیمہ دے مطالعے توں اندازہ لایا ڳیا ہے کہ شہر اٹھویں نانویں صدی قبل مسیح وچ آباد ہئی جیہڑا بعد وچ لاطینی لیگ دا رکن وی ریہا۔ شہر کوں رومیاں نے چوتھی صدی قبل مسیح وچ فتح کیتا۔

## حوالے
آریوسیت

ius.png|thumb|آریوس، आरयूस]]
آریوسیت (Arianism، आरयूसयत) پادری آریوس (250-336) دے نظریات دے منݨ والیاں دا مسیحی فرقہ اے۔ آریوسی عقیدے دے مطابق یسوع مسیح کامل مخلوق ہن، خدا پیؤ دے جوہر توں نی۔ایں توں پہلے کہ اوہ پیدا تھیندے، اوہ موجود نہ ہن۔ ہیں عقیدے والیاں کوں پہلی نیقیا کونسل وچ بدعتی قرار ݙتا ڳيا۔
## حوالے
آزاد سمندر

thumb|سمندر

آزاد سمندر (انگریزی free ocean) کوں عالمی سمندر یعنی world ocean وی آکھا ویندا ہے۔ بین الاقوامی قانون دا ایہ اصول کہ کوئی ملک اپݨے علاقے دے پاݨیاں دی سرحد توں باہر سمندر تے اپݨا حق ملکیت نی ڄما سڳدا۔ ایہ اصول پہلے پہلے قدیم رومیاں نے ایجاد کیتا ہئی۔  اوں زمانے وچ تمام ممالک کوں جہاز رانی، ماہی گیری تے آبدوز تار وچھاوݨ دا غیر مشروط حق تے آزادی حاصل ہے۔ لیکن وݙی عالمی طاقتاں نے اکثر ایں اصول دی خلاف ورزی کیتی ہے۔

## حوالے
آزاد سوفٹ وئیر

آزاد سافٹ ویئر (free software)، اوں سافٹ ویئر کوں آکھا ویندا ہے جیں دے استعمال و مطالعہ تے اوندے وچ ترمیم کیتے  کہیں وی قسم دی پابندی نہ ہووے۔
## حوالے
آزاد کشمیر اسمبلی

آزاد کشمیر اسمبلی ، [[پاکستان]]ی کشمیر دا قانون ساز ایوان ہے، جیہڑا مظفرآباد وچ واقع ہے۔ ایں ایوان دے 49 ارکان ہن ، جنہاں وچ 41 ارکان براہ راست آزاد کشمیر دی عوام دی رائے دہی نال منتحب کیتے ویندن ۔ 5 خواتین ارکان تے 3 نشستاں علما تے ٹیکنوکریٹس تے مشتمل ہن۔
## حوالے
آسام وچ اسلام

آسام دی کل آبادی لگ بھگ 3,25,00000 (سوا ترے کروڑ ) ہے۔ جس وچ سرکاری اعداد و شمار دی رو نال مسلماناں دی تعداد 85 لکھ ہے۔ ایہ کل آبادی دا 30 فی صد ہے۔ اتھاں بوڈو قبائل دی تعداد 20,00,000 دے آس پاس ہے۔ انہاں قبائلیاں دی نوے فی صد آبادی ہندو مذہب دی منݨ والی ہے۔ بقیہ 9 فی صد دا تعلق مسیحی مذہب نال ہے۔ تاریخ توں پتہ چلدا ہے کہ آسام تک دلی دی مسلم سلطنتاں نہ پہنچ پائے ہن۔

## 2014ء دے فسادات
سال 2014ء وچ بوڈؤاں تے مسلماناں دے وچ فسادات تھئے جس وچ کئی مسلمان مارے گئے یا بے گھر تھئے ۔ ایہ قضیہ بوڈو اکثریتی علاقیاں وچ تھیا ہئی۔ اس دی وجوہات ایں طرح ہن :
* مخالف مسلم تعصبات
* بوڈو علاقیاں وچ موجود مسلمان حکومت ہند دی تائید کریندے ہن جیہڑی بوڈو دہشت گرد تنظیماں کوں بالکل منظور نی۔ 
* بوڈو دہشت گرد تنظیماں اتھاں موجود مسلماناں کوں مقامی باشندے تسلیم نی کریندے ۔
* اتھاں وسݨ والے اکثر مسلمان بنگالی زبان ٻلیندن۔ جبکہ بوڈو دہشت گرداں ی اپݨی الگ قبائیلی زبان ہے۔ بنگالی بولی دے سبب بوڈو دہشت گرد مسلماناں تے بنگلہ دیشی ہووݨ دا الزام لیندن ۔
## حوالے
آسمان محل

**آسمان محل** سنہ 1965ء دی ہک سماجی فلم ہے جیہڑی خواجہ احمد عباس دی ہدایت کاری تے "نیا سنسار" نامی کمپنی دے بینر تلے منظر عام تے آئی۔ فلم دی کہانی خواجہ عباس نے لکھی، رام چندر نے اینکوں سینما دی اسکرپٹ وچ منتقل کیتا تے اندر راج آنند نے مکالمے مرتب کیتے۔ ہک تصوراتی نواب دے کردار وچ پرتھوی راج کپور فلم دی کامیابی دی ضمانت ہن۔ دلیپ راج نے ہیرو دا کردار نبھایا جیہڑے اس توں قبل شہر تے سپنا (1963ء) وچ وی اپݨی اداکاری دے جوہر ݙکھا چکے ہن۔ سریکھا، ڈیوڈ، نانا پالسکر تے انور حسین نے ݙوجھے کردار نبھائے۔
### کہاݨی
حیدرآباد دے نواب آسمان الدولہ اپݨی آبائی حویلی آسمان محل وچ رہندے ہن۔ ہیں اثنا وچ ہک شخص ݙاہ لکھ روپیاں دے عوض انہاں دی اس حویلی کوں خریدݨ کیتے لیے آندا ہے تاکہ اوہ اونکوں ہوٹل وچ تبدیل کرے۔ اگرچہ نواب صاحب بڑی عسرت دی زندگی بسر کریندے پئے ہوندن لیکن انہاں کوں اپݨی آبائی حویلی تے شرافت دی آخری یادگار ایویں فروخت کر ݙیوݨ گورا نی، نیز تنگی دے زمانے وچ وی اوہ اپݨی قدیم نوابی وضع برقرار رکھݨ تے مصر ہن۔ انہاں دا فرزند سلیم گوکہ انتہائی نکما ہے لیکن اس غیر حقیقی طرز زندگی توں سخت بیزار ہے۔ تے اونکوں اپݨی حویلی دے ہک نوکر دی چھوہر نال عشق ہے۔
## حوالے
آسٹریا

thumb|نشان

thumb|پرچم

یورپ وچ ہک ملک ہے۔ آسٹریا (Austria) جیکوں سرکاری طور پر جمہوریہ آسٹریا وی اہدے ہن، برِ اعظم یورپ دے ادھ وچ واقع خشکی وچ گھرا ہویا ہک ملک ہے۔ ایں دی کل آبادی 83 لکھ ہے۔ ایں دے شمال وچ جرمنی تے چیک ریپبلک، مشرق وچ سلواکیا تے ہنگری، جنوب وچ سلوانیا تے اٹلی اتے مغرب وچ سوئٹزرلینڈ تے لیچٹنسٹائن دے ممالک واقع ہن۔ آسٹریا دا کل رقبہ 83٫872 مربع کلومیٹر ہے۔ آسٹریا دی سرزمین بلند پہاڑاں تے مشتمل ہے تے  اتھاں ایلپس پہاڑی سلسلہ واقع ہے۔ ملک دا 32 فیصد رقبہ سطح سمندر کنوں 500 میٹر توں گھٹ اُچا ہے۔ ایں دا اُچّا ترین مقام 3٫797 میٹر اُچّا ہے۔

## زبان
آبادی دی اکثریت جرمنی زبان الیندی ہے تے ایہ ملک دی سرکاری زبان  ہے۔ ٻیاں مقامی زباناں وچ کروشین، ہنگری تے سلوین شامل ہن۔

## سیاست
آسٹریا دی پارلیمان ویانا وچ ہے۔ اے شہر ملک دا دارلحکومت تے سب توں وݙا شہر وی ہے۔ 1920ء دے ائین دے مطابق آسٹریا وفاقی، پارلیمانی، جمہوری ریاست ہے۔ ریاستی سربراہ وفاقی صدر ہوندا ہے جینکوں براہ راست منتخب کیتا ویندا ہے۔ وفاقی حکومت دا سربراہ وفاقی چانسلر ہوندا ہے جینکوں صدر مقرر کریندا ہے۔ حکومت کوں صدارتی حکم یا عدم اعتماد دے ووٹ دے بعد ختم کیتا ونج سکدا ہے۔
## مذہب
20ویں صدی دے اختتام تک 74 فیصد آبادی دا مذہب رومن کیتھولک ہئی۔ 5 فیصد خود کوں پروٹسٹنٹ منیندے ہن۔ آسٹریا دے عیسائیاں کوں کلیسا کیتے مخصوص ممبرشپ فیس ݙیوݨی پوندی ہے۔

آسٹریا وچ اسلام سو سال توں سرکاری طور تے ہک تسلیم شدہ مذہب ہے۔ اس وقت آسٹریا وچ تقریباً پنج لکھ مسلمان آباد ہن جیہڑے ملک دی کل آبادی دا چھ فیصد ہن۔ درالحکومت ویانا وچ اسلام رومن کیتھولکس دے بعد ݙوجھا وݙا مذہب ہے۔ آسٹریا دی اسلامی برادری دے مطابق اس وقت ملک وچ سٹھ ہزار مسلمان بچے مذہبی تعلیم حاصل کریندے پن۔ اے تعلیم جرمن زبان وچ فراہم کیتی ویندی ہے۔
## حوالے
آسٹریا وچ اسلام

اسلام 2001ء دی مردم شماری وچ آسٹریا دی کل آبادی دا 4.22 فیصد ہے۔ دیگر ابنائے وطن وچ کاتھولک (73.6٪)، لادینی (12 فیصد) تے پروٹسٹنٹ (4.7٪) ہن۔ 8،032،926 افراد دی رہائشی آبادی وچ آسٹریا وچ تقریباً 338،988 مسلمان موجود ہیں۔
## تفصیل
1971ء وچ آسٹریا دی آبادی دا صرف 0.3 فیصد مسلماناں تے سرکاری طور تے درج کیتا گیا ہئی۔ 1981ء وچ صرف 158،776 مسلماناں کوں سروے (آبادی دا 2 فیصد) وچ شمار کیتا گیا ۔ 10 سال دے اندر آسٹریا وچ مسلماناں دی دگنی تعداد ترکی توں آوݨ والیاں دی جانب توں انہاں دے مذہب دے بارے وچ مردم شماری وچ صحیح بیان ݙیوݨ نال تھئی ہے۔

آسٹریا دی قدیم ترین مسجد 1887ء فوجی خدمت وچ شامل مسلماناں دی سہولت کیتے لیے آسٹریائی حکومت دی جانب توں ویانا وچ بݨائی گئی ہئی۔ اس وقت ملک وچ 200 توں زائد مساجد ہن۔

آسٹریا وچ اسلام گزشتہ سو سالاں توں سرکاری طور تے ہک تسلیم شدہ مذہب ہے۔ تاہم اتھوں دے زیادہ تر عوام ہک تاریخی واقعے دے بارے وچ زیادہ ڄاݨدن ۔ ایہ واقعہ سنہ 1683ء وچ ویانا دا محاصرہ ہے، جݙݨ مسلماناں دی سلطنت عثمانیہ دی مسیحیاں دے زیرِ تسلط یورپ دی جانب پیش قدمی روک ݙتی گئی ہئی۔ حالیہ چند سال وچ آسٹریا دے انتہائی دائیں بازو دے خیالات دے حامی سیاست داناں دے اسلام مخالف بیانات شہ سرخیاں وچ رہے ہن۔

## حوالے
آزادی دی اہمیت

اساں ازاد پیدا کیتے گیوں، اے ازادی ساکوں بہوں مہانگی پئے گئی ہے، میں تاں حیران آں غلامی آخر کیا ہوندی ہے ؟ ساڈی روح اچ مارشل لاء لایا گئے، اساں آپنڑی مرضی نال پھڑکنڑ لو وی ترس گیوں، تساں نوہے بول سگدے، صرف اوہو کجھ بول سگدو جیہرا معاشرے اچ رائج ہے، ساڈی اتنا اوقات وی کینی جتنا فرشتیں دی ہے، انھیں سوال کیتا مولا انھیں فسادیں کوں کت سانگے خلق کریندا پئیں ؟
اساں اے جرات وی نئیں کر سگدے نہ ساکوں ضرورت ہے۔

اساں خدا دے ناں دی خیرات منگدے ودے ہاسے، ساڈی بھوئیں، ساڈا مال، ساڈیاں کنڑکاں، ساڈیاں جاگیراں، ساڈے گاونڑ، ساڈی وساکھی، ساڈی جھمر، ساڈے دول واجے ساڈے کنوں افضل اتے برتر لوکاں کھس گھدیاں ہن، اساں ہنڑ ہنائیں کنوں خدا دا ناں گھن گھن تے آپنڑی ہر شئے منگدے ودے ہاسے، اساں خوش ہاسے جو ساڈی بھوئیں تیں ہزاراں سالاں توں موجود مندر اچ لاتھا کافراں دا بت پلیدگی دا مرکز ہے، لہذا ساڈی دھرتی تیں ایں مندر اچو سونے دے نال بنڑیا بت تروڑ کے چا ونجنڑ آلا ڈاکو ساڈا ہیرو ہے کیوں جو او شریعت دا پابند ہے، چھیکڑ اچ ساڈی دھرتی کوں ونڈ ڈتا گئے، ساڈی پناکی دی سنڑیج تھی گئے اے، ساکوں پناکی دے بدلے اچ مسلمان زمین ڈے ڈتی گئی اے تے ہزاراں سالاں توں ساڈے نال وسنڑ آلے ساڈے بھراویں کوں جیہری زمین ڈتی گئی اے او کہیں ہندو فاشسٹ بھگوان دے ناویں انتقال تھی گئی اے، خدا تاں اے ونڈ نا ہئی کیتی، لیکن تساں ایں ونڈ دے خلاف وی نوہے الا سگدے کیوں جو اساں او نام نہاد ترقی یافتہ مہذب حملہ آور کوں گورا گورا آکھ تے آپ توں خود افضل کیتا ہا، ولا اساں اچو جیہرا اوندی بولی بول سگدے اوکوں چنگا چوکھا سمجھیا ویندے، ساڈا خدا انگریز کوں حملہ آور سمجھدے اتے اساں اونکوں گورا سمجھدوں، تے اوں آلی کار بنڑنڑ واسطے محنتاں وی کریندوں، "پٹ انگریزی تھانڑے " جیویں سندھ دے خدا اے اونکوں حکم کیتا ہووے، اوں خدا دا سنیہا اساں تائیں پجا ڈتے، اوں ساکوں زمین ولا ڈتی، ہئی حرام ضرور کیتی، لیکن ولا ڈتی، اتے ساڈے اتیں سرمایہ دار، جاگیر دار اتے وڈیرے مسلط کر گیا، پننڑ آلیں کوں پہلے آکھ ڈتا ہس جو تساں ہک اسلامی لشکر بنڑاونڑے جیہرا تہاڈے بالیں دے ڈڈھ اچو کھاد کڈھ کے بندوخاں گھننسی، جیہرا تہاکوں پہرے دے ناں تیں کنگال کریسی، جاہ جاہ چیک پوسٹاں بنڑا تیں تہاڈی مقامیت کوں قتل کریسی، اج ساڈے کنوں بھوئیں ہے جیہری ساڈی نئیں، مال ہے جییرا ادھ موا ہے، پانڑی ہے جییرا زہریلا ہے، دول واجے کینی، جھمر کینی، جیکر کتھائیں بچی وی ودی ہے تاں پِھکی ہے، اساں کامیاب ہسے، انگریز شکست کھا گئے، ہاری من گئے،۔۔۔ اساں روس تروڑ ڈتا ہا، انڈیا وی تروڑ ڈیسوں۔ (مظہر حسین)
## حوالے
آزربائجان

thumb|آذربائیجان دا جھنڈا

آزربائجان پہلے روس وچ شامل ہائی، ایندا دارالحکومت باکو ہے۔آذربائیجان (Azerbaijan) جس کوں سرکاری طور تے جمہوریہ آذربائیجان آکھا ویندا ہے، یوریشیا دے جنوبی قفقاز دا سب توں وݙا تے سب توں زیادہ آبادی رکھݨ والا ملک ہے۔ مشرقی یورپ تے مغربی ایشیا دے درمیان واقع اس ملک دے مشرق وچ بحیرہ قزوین، شمال وچ روس، مغرب وچ آرمینیا تے ترکی، شمال مغرب وچ جارجیا تے جنوب وچ ایران واقع ہن۔ 
## تاریخ
آذربائیجان دے جنوب مغرب وچ واقع نگورنو کاراباخ تے ست مزید اضلاع نگورنو کاراباغ دی 1994ء دی جنگ دے بعد توں آرمینیا دے قبضے وچ ہن۔ اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل دی چار قرارداداں نے آرمینیا کوں آکھا ہے کہ او آذربائیجان دی سرحد توں اپݨیاں فوجاں ہٹا گھنے۔ ملکی رقبے وچ تریہہ مربع کلومیٹر دے لگ بھگ دے چند جزائر وی ہن جیہڑے بحیرہ قزوین وچ واقع ہن. 

آذربائیجان ہک سیکولر جمہوریہ ہے۔ اے ملک آزاد ریاستاں دی دولت مشترکہ، GUAM تے کیمیائی ہتھیاراں تے پابندی دی تنظیم دا بانی رکن ہے۔ ملک دا مستقل نمائندہ یورپی یونین وچ موجود ہے، اینکوں یورپی کمیشن دے خصوصی ایلچی ہووݨ تے اقوام متحدہ دا رکن ہووݨ، OSCE، یورپی کونسل تے NATO دے قیام امن دے پروگرام یعنی PfP پروگرام وچ وی نمائندگی حاصل ہے.
## اہم شہر، باکو
باکو آذربائیجان دا اہم شہر ہے۔ ایہ 40.395278 درجے شمال، 49.882222 درجے مشرق تے واقع ہے۔ اس دا رقبہ 2,130 مربع کلومیٹر ( 822.4 مربع میل ) ہے۔ آبادی 2008ء وچ 19 لاکھ 70 ہزار ہئی۔ سطح سمندر توں بلندی منفی 28 میٹر (-92 فٹ) ہے یعنی ایہ اوسطاً سطح سمندر توں وی نچلی سطح تے واقع ہے۔ موجودہ ناظم دا ناں حاجی بالا ابوطالبوف ہے۔ آبادی دے لحاظ نال ایہ ہک وڈا شہر ہے۔ ایہ آذربائیجان دا دارالحکومت تے سب توں وݙا شہر ہے۔ ایہ بحیرہ کیسپیئن دے کنارے واقع ہے۔ باکو تیل دی دولت نال مالا مال علاقے وچ واقع ہوݨ دے باعث تیل دی صنعتاں دا مرکز ہے۔ شہر 11 اضلاع تے 48 قصبہ جات وچ تقسیم ہے۔ باکو دے وسط وچ قدیم شہر واقع ہے جس دے گرد فصیل ہے۔ دسمبر 2000ء وچ اقوام متحدہ دے ذیلی ادارے یونیسکو نے اینکوں عالمی ثقافتی ورثہ قرار ݙتا۔ شطرنج دے عالمی شہرت یافتہ کھلاڑی گیری کیسپاروف دا تعلق ایں شہر نال ہے۔

## حوالے
آسٹریلیا

thumb|Coat of Arms of Australia قومی نشان
thumb|Flag of Australia جھنڈا

دولت مشترکہ آسٹریلیا (Commonwealth of Australia) جنوبی نصف کُرے دا ہک ملک ہے جیہڑا دنیا دے سب توں چھوٹے براعظم تے مشتمل ہے۔ اس وچ تسمانیہ دا وݙا جزیرہ تے بحر جنوبی، بحر ہند تے بحر الکاہل دے کئی چھوٹے وݙے جزائر شامل ہن۔ اس دے ہمسایہ ممالک وچ انڈونیشیا، مشرقی تیمور تے پاپوا نیو گنی شمال دی طرف، سولومن جزائر، وانواتو تے نیو سیلیڈونیا شمال مشرق دی طرف تے نیوزی لینڈ جنوب مشرق دی طرف موجود ہے۔
## تفصیل
آسٹریلیا دا مرکزی حصہ 42000 سال توں قدیمی آسٹریلین لوگاں نال آباد ریہا ہے۔ شمال توں آوݨ والے اکا دکا ماہی گیراں تے یورپی مہم جواں تے تاجراں نے 17ویں صدی وچ ایݙے آوݨ شروع کر ݙتا ہئی۔ 1770ء وچ آسٹریلیا دے مشرقی نصف حصہ تے برطانیہ نے دعویٰ کیتا۔ اینکوں ول 26 جنوری 1788ء وچ نیو ساؤتھ ویلز دی کالونی دا حصہ بݨا ݙتا گیا۔ جونہی آبادی ودھدی گئی تے نویں علاقے دریافت تھیندے گئے، 19ویں صدی تک اِݙے مزید پانچ کالونیاں وی بݨا ݙتیاں گئیاں۔

یکم جنوری1901ء کوں انہاں 6 کالونیاں نے مل کے ہک فیڈریشن بݨائی تے اس طرح دولت مشترکہ آسٹریلیا وجود وچ آئی۔ فیڈریشن توں گھن کے ہݨ تک، آسٹریلیا وچ معتدل جمہوری سیاسی نظام موجود ہے تے ایہ حالی تک دولت مشترکہ ہے۔ اس دا دارلحکومت کینبرا ہے۔ اس دی آبادی 2 کروڑ 10 لاکھ ہے تے ایہ مین لینڈ دے دارلحکومتاں سڈنی، میلبورن، برسبن، پرتھ تے ایڈیلیڈ وچ پھیلا ہویا ہے۔

## حوالے
آسٹریلیا وچ اسلام

**آسٹریلیا وچ اسلام** ہک اقلیتی مذہب ہے۔ 2011ء دی مردم شماری دے مطابق 476,291 تے 2.2 فیصد آسٹریلوی مسلمان ہن۔ ایہ تعداد اسلام کوں آسٹریلیا وچ چوتھا وݙا مذہب بݨیندی ہے۔ باقی مذاہب وچ مسیحیت (61.1%)، لادینیت (22.9%) تے بدھ مت (2.5%) ہیں۔ جزائر کوکوس وچ حالیہ مردم شماری دے مطابق مسلمان آبادی اپݨی زیادہ شرح پیدائش تے موجودہ غیر ملکی آباد کاری قانون دی وجہ نال زیادہ ہے، جیہڑی 60 % ہے۔ آسٹریلیا دی مسلم آبادی وچ 2030 ء تک 714،000 اضافہ متوقع ہے۔ آسٹریلیا وچ آباد مسلمانیں دی اکثریت سنی ہے۔ آسٹریلیا مسلم برادری نال مذہبی تعلق رکھݨ  آلیاں دی وݙی  حد تائیں وضاحت کیتی ڳئی ہے، آسٹریلیا وچ مسلم برادری ثقافتی لسانی تے نسلی طور بکھری ہوئی ھے

## تاریخ
آسٹریلیا آوݨ والے ابتدائی مسلماناں دا تعلق انڈونیشیا نال ہئی تے اوہ ماہی گیر ہن۔ آسٹریلیا دے قدیم باشندیاں دے مسلماناں نال تعلقات ہن تے ابوریجنل سݙیجݨ والے ٻہوں سارے لوگاں کوں ہݨ تک اسلام نال دلچسپی ہے۔ قدیم آسٹریلوی باشندیاں کیتے ایبوریجینل دی اصطلاح دا استعمال یورپیاں نے شروع کیتا۔ اولین مسلمان انڈونیشیا دے مکاسانی باشندے ہن جیہڑے ماہی گیری دی غرض نال آسٹریلیا پہنچے ہن۔ ایہ لوگ پہلی واری آسٹریلیا کݙݨ آئے ہن اس دا تعین تاں حالی نی تھی سڳا لیکن لگ بھگ پنج سو سال دا اندازہ لویج سڳدا ہے. 
## حوالے
آسیہ اندرابی

آسیہ اندرابی مقبوضہ کشمیر دی ہک خاتون سیاسی رہنماء ہن۔ اوہ کشمیری آزادی پسند ہن تے اوہ کشمیر دے [[پاکستان]] دے نال الحاق دی حامی ہن۔ زندگی دا کافی حصہ اوہ بھارتی جیلاں وچ گزار چکی ہن۔ آسیہ اندرابی کشمیری خواتین دی تنظیم دختران ملت دی بانی ہن۔ دختران ملت کشمیر دی بھارت توں آزادی کیتے کم کرݨ والی آل پارٹیز حریت کانفرنس دا حصہ ہے، جس دا بنیادی مقصد کشمیر دی بھارت توں آزادی ہے۔ آسیہ اندرابی کشمیری آزادی پسند خواتین وچ سب توں اہم ہن۔ اُنہاں دے حمایت کرݨ والے انہاں کوں آئرن لیڈی آہدے ہن۔
### ذاتی زندگی
آسیہ اندرابی نے بائیو کیمسٹری وچ گریجویشن کیتا۔ تے کشمیر یونیورسٹی توں عربی وچ پوسٹ گریجویٹ کیتا۔ بعد ازاں  کشمیر وچ بھارتی قبضہ دے خلاف مزاحمت کوں اپݨا مقصد بݨا گھدا۔ آسیہ اندرابی دی شادی 1990ء وچ کشمیری حریت پسند تنظیم حزب المجاھدین دے بانی رکن قاسم فاکتو نال تھئی۔ اس دا خاوند 1992ء توں جیل وچ قید ہے۔ آسیہ اندرابی پہلے توں ہی کشمیر وچ ہک وݙے نیٹ ورک جہادی خواتین دی سربراہ دے طور تے مشہور ہن۔ اس تنظیم کوں اوہ 'دختران ملت' دے ناں نال پکاردیاں ہن۔
## حوالے
آسیہ مسیح دا معاملہ

میں نہ آسیہ دی وستی دا ھاں نہ جھیڑے دا گواہ صرف جٹاکا سوال ھے اگر آسیہ بے قصور ہئ 10 سال جیل ءچ کیوں رکھیا گئے ؟
اگر قصور وار ھئ چھوڑیا کیوں گئے ؟ 
ٹرائل کورٹ دے جج آجڑی ہن جج نہ ہن؟
ھائ کورٹ دے جج منجھیں ہن جج نہ ہن؟ 
اگر انھیں دا فیصلہ غلط ھا ول تاں انھیں کوں لٹکا ڈیو کہیں بے گناہ کوں سزائے موت کیویں سنڑائ نے ؟
کجھ لوگ آھدن آسیہ ملعونہ جرگے دیوچ توھین منی ھے ؟
عجیب تماشہ ھے یار۔ جسٹس آصف سعید کھوسہ آھدے اتھاں عدالت ءچ قرآن نہ پڑھیا ونجے اے برطانوی قانون ھے اوں کیس تیں گال کریندیں ھوئیں حادثاتی وزیر اعظم آھدے ملک ءچ قرآن و سنت دا قانون ھے بندہ کیا سوچے کیا آکھے کیرھا سچا ھے ؟ 
مولوی حضرات جنھیں بغیر سوچے سمجھے واجب القتل دے فتوی ڈتن وائے اللہ دے بندے پہلے پورا فیصلہ پڑھو اگر سمجھ توں باھر ھے ولا عدالت نال رجوع کرو کیس نواں کرو گواہ پیش کرو اوندے بعد اگر حکومت یا عدالت ملزمہ نرمی کریندی ھے ول ڈانگاں سوٹے چاؤ نبی پاک دی حرمت دی حفاظت ہر مسلمان تیں فرض ھے،
وزیر اعظم صاحب بہوں ڈر گئے انتہائ بزدل آدمی ھے ایندی بزدلی میں اڈھائیں ڈیٹھی ھئ جڈاں کارکن باہرو کُٹیندے پئے ہن اے بنی گالہ ءچ بیٹھا رییا ھا،نہ اے قوم نال خطاب دا طریقہ ھے نہ اے گالھیں کرنڑ دا وقت ھا مفت دیاں چبلیاں ہن روڈ بند کرنڑ نال مزدور بُکھ مردے ایں گال تیں شرم تاں نہ آئ ھوسی بے شرمیں کوں ،جمیل بلوچ
## حوالے
آصف بن برخیاہ

**آصف بن برخیاہ یا برکیاہ** دیگر ناں، انگریزی Asif ibn Barkhiya،  حضرت سلیمان علیہ السلام دا وزیر ہئی، سلیمان علیہ السلام نے ملکہ سبا دا تخت منگاوݨ دی خواہش دا اظہار کیتا تاں اس آکھا کہ میں آنکھ جھپکݨ توں پہلے اونکوں گھنا سڳدا ہاں۔ لیکن قرآن وچ اس دا ناں مذکور نی۔
## آصف بن برخیاہ اسلام وچ
thumb|کلیات اساطیر، آصف بن برخیاہ

قرآن وچ آصف بن برخیاہ دا ناں دے نال ذکر نی تھیا، سورہ النمل دی آیت 40 وچ جس "علم والے " دا ذکر ہے،**(اس نے عرض کیتی جس دے کول کتاب دا علم ہئی)** اکثر مفسرین اس توں مراد "آصف بن برخیاہ دی ذات گھندے ہن۔
## آصف بن برخیاہ دیگر مذاہب وچ
آصف بن برخیاہ دا ناں دے ساتھ ذکر یہودی و مسیحی عہد نامہ قدیم وچ آیا ہے۔ اردو تراجم وچ اس دے ہجے **آ ص ف** نی بلکہ ** آ س ف** ہن یعنی آسف۔ آصف بن برخیاہ دا ذکر تواریخ اول و دوم، سلاطین دوم، زبور، کتاب یسعیاہ، عزرااور نحمیاہ وچ ناں دے نال آیا ہے، پورے عہد نامہ قدیم وچ کہیں جگہ وی آصف بن برخیاہ کوں سلیمان یا داؤد علیہ السلام دا وزیر نی آکھا گیا، ہر جگہ اس دا ذکر ہک "ڳاوݨ والے دے طور تے ہے اس دا پیؤ تے اس دے بعد اس دے پتر وی ایہو کم کریندے ہن۔ اوہ عبادت دے وقت شکر گزاری دے الفاظ آکھݨ تے مامور ہن تے مذہبی گیت ڳاندے ہن جیویں کہ زبور۔
## زبور وچ
کتاب زبور جیہڑی مسیحی تے یہودی منیندے ہن، اس کتاب وچ صرف داؤد علیہ السلام دے ہی زبور (گیت) شامل نی بلکہ مزید کجھ لوگ وی ہن جنہاں وچ حضرت موسٰی علیہ السلام تے ایہ آصف بن برخیاہ وی ہن، زبور نمبر 50 تے زبور نمبر 73 تا 83 تک آصف بن برخیاہ نال منسوب ہن۔
## حوالے
آصف عاصی

آصف عاصی روکھڑی ہک  سرائیکی شاعر ہے۔
 
## ڄم پل
 
میانوالی نال تعلق ہے۔ ٢ فروری ١٩٩١ء کوں ڄمے۔
 
## تعلیم
 
علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی اسلام آباد توں ایم اے اسلامیات کیتی ہے۔

## پیشہ
میانوالی سٹی  تے خبراں پڑھدے

## نمونہ کلام
میݙی میت تے آ کے آ کھدا چا تیݙے مرݨ دا ٻہوں ارمان " تھی درد جگر دے ختم ویندے سکھی سوندے قبرستان " افسوس نہ سجݨ نوں رحم آیا رھیا ستا اؤ لمبیاں تان " اوندے ملݨ دی حسرت دل اچ رکھ گیا "عاصی" چھوڑ جہان "
## حوالے
آفاق بلوچ

آفاق بلوچ سرائیکی شاعر ہے۔

## ڄم پل
سردار گڑھ رحیم یار خان نال تعلق ہے۔

## نمونہ کلام

### [[غزل]]
ہنج لکا گھن ڈھانوݨ نہ ݙے

اکھ توں باہر آنوݨ نہ ݙے

گھر فصلاں برباد جو کرے

ربا ایجھا سانوݨ نہ ݙے

بزدل نہ تھی اپݨی بھوھیں تے

کہیں کوں پیرا پانوݨ نہ ݙے

دل دی من تے ویندا پیاں میں

پیریں دے وچ ݙانوݨ نہ ݙے

سیاݨاں تھی ھن زندگی اپنی

کہیں کوں یار ہنڈانوݨ نہ ݙے

کر آفاق توں آپ حفاظت

حق ظالم کوں کھانوݨ نہ ݙے

۔۔۔۔۔۔۔آفاق بلوچ سردار گڑھ

### [[غزل]]
وقت ھݨ یار بدلدا ݙیکھیں

ظلم دا سورج ڈھلداݙیکھیں

آہ غریب دی عرش تے پنی

عرش خدا دا ہلدا ݙیکھیں

شیر تےبکری کٹھےچرسن

ایں انصاف عدل دا ݙیکھیں

ملک ءچ اتنی ترقی تھیسے

ھاں دشمن دا ݙلدا ݙیکھیں

سٹ پردیس آفاق وطن تے

ھر ہک بندہ ولدا ݙیکھیں

۔۔۔آفاق بلوچ سردارگڑھ

### ݙوہڑہ
ہاسےخوش وسدے وچ خوشیاں دےݙتےدر دردیں دا کھول کہیں

ساݙے حصے نفرت عام رھی بھریے الفت دے کشکول کہیں<

سم گئے ھن زخم پراݨیں تھی ݙتے زخمیں کوں وت چول کہیں

ساݙے حال آفاق توں کیا پچھدیں ݙتی جھݨک کہیں ماریے بول کہیں

۔۔۔آفاق بلوچ سردارگڑھ
## حوالے
[ونکی:[سرائیکی شاعر]]
آل انڈیا مسلم لیگ

آل انڈیا مسلم لیگ دا قیام 1906ء وچ ڈھاكہ دے مقام تے عمل وچ آیا۔ محمڈن ایجوكیشنل كانفرنس دے سالانہ اجلاس دے ختم تھیوݨ تے برصغیر دے مختلف صوبیاں توں آئے ہوئے مسلم عمائدین نے ڈھاكہ دے نواب سلیم اللہ خاں دی دعوت تے ہک خصوصی اجلاس وچ شركت كیتی۔ اجلاس وچ فیصلہ كیتا ڳیا كہ مسلماناں دی سیاسی راہنمائی کیتے ہک سیاسی جماعت تشكیل ݙتی ونجے۔

23 مارچ، 1940ء کوں لاہور دے منٹو پارک وچ آل انڈیا مسلم لیگ دے ترے روزہ سالانہ اجلاس دے اختتام تے او تاریخی قرارداد منظور کیتی ڳئی ہئی جس دی بنیاد تے مسلم لیگ نے برصغیر وچ مسلماناں کیتے الڳ وطن دے حصول کیتے تحریک شروع کیتی اور ست برس دے بعد اپݨا مطالبہ منظور کراوݨ وچ کامیاب رہی۔ جون 1929ء وچ برطانیہ دے عام انتخابات دے نتیجے وچ ریمزے میڈونلڈRamazy Mac Donald اتھوں دے وزیر اعظم مقرر تھئے۔ ہندوستان دے بارے وچ نویں وزیر اعظم نے اپݨے مشیراں دے نال صلاح مشورے دے بعد سر جان سائمن دی سفارش منظور کریندے ہوئے فیصلہ کیتا کہ برطانوی ہند وچ آئینی تعطل کوں دور کرݨ کیتے ضروری ہے کہ اتھوں دے لیڈراں کوں لندن مدعو کیتا ونجے تاکہ اگر ہو سڳے تاں آئین دے بارے وچ انہاں دی باہمی رضامندی کوں حاصل کیتا ونڄے۔ یاد رہے کہ قائد اعظم محمد علی جناح نے وی نویں وزیر اعظم کوں کچھ کرݨ دا مشورہ ݙتا ہئی کہ ہندوستان دے آئینی مسلئے کوں حل کرݨ کیتے متعلقہ فریقین دے درمیان بات چیت کوں ازسرنو شروع کیتا ونجݨاں چاہیدا اے۔ 23 مارچ، 1940ء کوں لاہور دے منٹو پارک وچ آل انڈیا مسلم لیگ دے ترے روزہ سالانہ اجلاس دے اختتام تے او تاریخی قرارداد منظور کیتی گئی ہئی جس دی بنیاد تے مسلم لیگ نے برصغیر وچ مسلماناں کیتے الڳ وطن دے حصول کیتے تحریک شروع کیتی اور ست برس دے بعد اپݨا مطالبہ منظور کراوݨ وچ کامیاب رہی۔ 

4 جولائی 1947ء کوں ہک مسودہ قانون برطانوی پارلیمنٹ وچ پیش کیتا گیا۔ 15جولائی کوں دارالعوام نے اس دی منظوری ݙے ݙتی، 16 جولائی 1947ء کوں دار الامرا نے وی اس کوں منظور کیتا۔ 18 جولائی 1947ء کوں شاہ برطانیہ نے اس دی منظوری ݙے ݙتی، ول اس قانون دے تحت تقسیم ہند عمل وچ آئی اور ݙو نویں عملداریاں مملکت پاکستان تے مملکت بھارت وجود وچ آئے۔ قانون کوں شاہی اجازت 18 جولائی 1947ء کوں حاصل تھئی۔ تے ݙو نویں ممالک پاکستان تے بھارت 15 اگست کوں وجود وچ آئے۔

## حوالے
آغا شورش کاشمیری

آغا شورش کاشمیری [[پاکستان]] دے مشہور و معروف شاعر،صحافی، سیاست دان تے بلند پایہ خطیب ہن۔ آغا شورش کاشمیری 14 اگست 1917ء وچ لاہور وچ پیدا تھئے۔ آپ دا اصل ناں عبد الکریم ہئی، لیکن آغا شورش کاشمیری دے ناں نال مشہور تھئے۔ آغا شورش کاشمیری ہک مجموعہ صفات شخصیت ہن۔ صحافت، شعروادب، خطابت و سیاست انہاں چاراں شعبیاں دے اوہ شہسوار ہن۔ آغا شورش نے ہک متوسط گھراݨے وچ جنم گھدا تے بمشکل میٹرک تک تعلیم حاصل کیتی۔
### ذاتی حالات
آپدی سیاسی علمی ادبی تربیت دا آغاز ایویں تھیندا ہے کہ گھر وچ ’’زمیندار‘‘ اخبار آندا تے مسجد شہید گنج دی تحریک نصف نہار تے ہئی عبد الکریم اسکول توں فارغ تھئے تاں تحریک شہید گنج دا رخ کیتا تے مولانا ظفر علی خان نال قربت میسر آ گئی۔ عبد الکریم پہلے ہی جوش و جذبے دا سیل رواں ہن، بغاوت و آزادی دا ہدی خواں ہن، شمشیر برہنہ ہن، آپ تخلص الفت کریندے تے زمانے وچ شورش برپا کر رکھی ہئی لہٰذا حسب مزاج الفت کوں شورش دا ناں ݙیوݨ مناسب ڄاݨا،  بس مولانا ظفر علی خان ہن۔ تحریک شہید گنج ہئی تے شورش دا جذبہ ہئی کجھ کر گزرݨ دا جنوں ہئی۔ مولانا ظفر علی خان دی سیاست، صحافت، خطابت تے عشق خاتم النبیؐ آغا شورش دے مزاج وچ سرایت کریندا چلا گیا تے خون وچ حلاوت کریندا چلا گیا تے قادیانی فتنے دے خلاف آپ دے خدمات قابل قدر ہن.

## حوالے
آلو

ہک سبزی ہے۔  ایہ اصل وچ  ہک پودے دی ڄڑھ ہے۔ این دا آبائی وطن جنوبی پیرو ہے۔ سولہویں صدی کنوں پہلے اسے باقی دنیا وچ کائناں ڄاݨدے ہن۔ اڄ ایہ سبھ توں ودھ ورتیوݨ والی سبزی ہے۔ اینکوں 1536ء وچ یورپ کنوں گھن آئے  ول ایہ باقی دنیا  وچ پھیل ڳیا۔ ایندیاں ہزاراں قسماں ہن۔

غذائیت دے معاملے وچ آلو کتنا بھرپور ہوندا ہے اس دا اندازہ ایویں وی لایا ونج سگدا ہے کہ اگر پکے ہوئے آلواں دا صرف ہک کپ (173 گرام) گھدا ونجے تاں اس وچ 161 کیلوریز دے نال وٹامن بی 6، پوٹاشیم، تانبا (کاپر)، وٹامن سی، مینگنیز، فاسفورس، فائبر، وٹامن بی 3 تے پینٹوتھینک ایسڈ دی وی وافر مقدار ہوندی ہے۔ 29 فیصد کاربوہائیڈریٹس تے 8.5 فیصد پروٹین انہاں دے علاوہ ہن۔ وٹامن، پروٹین تے معدنیات تے مشتمل ایہ تمام غذائی اجزاء صرف عام لوگاں ہی کیتے نی بلکہ غذائی ماہرین دے نزدیک وی آلو کوں پسندیدہ ترین سبزی دے مقام تے فائز کریندے ہن.

## آلو دے فائدے
آلو ہک ایسی سبزی ہے جینکوں وݙے،  بچے سب ہی نہایت شوق نال کھاوݨا پسند کریندے ہن۔
شاید ہی کوئی ایسا ہوسی جیہڑا ایہ آکھے کہ اونکوں آلو دے چپس پسند نی، یا ول بریانی وچ آلو شامل کرݨ دا انتخاب کجھ زیادہ خاص نی ہوندا۔ آلو تل دے کھائے ونجن، انہاں کوں ابالا ونجے یا ول کہیں ٻئے انداز وچ پکائے ونجن،  ایہ سب کوں ہی لذیذ لگدے ہن۔ لوگ آہدے ہن کہ زیادہ آلو کھاوݨ نال وزن ودھدا ہے لیکن کیا تساں اس مزیدار سبزی دے اتنے سارے فوائد ڄاݨدے ہاوے؟

1- **بلڈ پریشر کوں بہتر رکھے**

جی ہاں آلو تہاݙے بلڈ پریشر کوں بہتر رکھدا ہے، لیکن اس دا ایہ مطلب بالکل نی کہ تساں تیل وچ تلے آلو دے چپس کھاندے ونجو بلکہ پکا کے یا ابال کے اپݨے سلاد دا حصہ وی بݨاؤ۔

2- **دماغی صحت کوں بہتر کرے**

آلو وچ موجود الفا لیپوئک ایسڈ دماغی صحت کوں بہتر کریندا ہے جبکہ ڈاکٹرز دا ایہ وی منݨ ہے کہ Alzheimer نامی دماغی مرض وچ مبتلا افراد کوں آلو دا استعمال زیادہ توں زیادہ کرݨا چاہیدا اے۔

3- **نظام ہاضمہ کیتے مفید**

آلو وچ موجود فائبر نظام ہاضمہ کوں بہتر کریندا ہے، اگر اینکوں صحیح انداز تے صحیح مقدار وچ کھادا ونجے تاں پیٹ دی خرابی یعنی دائیریا توں وی جلد نجات مل سکدی ہے۔

4- **پُرسکون نیند**

ٹریپٹوفان ہک ایسا تیزاب ہے جیہڑا آلو وچ موجود ہوندا ہے، ایہ اس سبزی دا پروٹین ہے، جس نال نیندر بہتر آندی ہے، آلو وچ موجود پوٹیشیم وی انسانی جسم دے عضلات کوں آرام ݙیندا ہے۔

5-** ہڈیاں کیتے مقید**

آلو وچ کیلشیم دی مقدار کافی زیادہ ہوندی ہے جیہڑا ہڈیاں کوں مضبوط بݨاوݨ وچ مدد ݙیندا ہے۔

6- **پُر رونق جلد**

آلو وچ موجود وٹامن سی جلد کوں بہتر کرݨ دے کیتے کار آمد منا ویندے، آلو دا استعمال خشک جلد کوں بہتر کریندے، جبکہ اینکوں چہرے تے لایا ونجے تاں جھریاں وی ختم تھی سگدیاں ہن. 
thumb|Patates

## پیداوار
**چوٹی دے آلو پیداکار :** 

ملین میٹرک ٹن وچ

* چین 88.4
* بھارت 42.3
* روس 32.7
* یوکرین 24.2
* ریاستہائے متحدہ 19.4
* جرمنی 11.8
* پولینڈ 8.2
* بنگلہ دیش 8.3
* فرانس 8.0
* بیلاروس 7.7
* دنیا 374.4
## حوالے
آلِ جلائر

جلائری قبائل ایل خانیاں ہی دی ہک شاخ ہئی تے ایہ نسلاً منگول ہن۔ جݙݨ ایل خانی سلطان ابو سعید دا انتقال تھیا تاں امراء مرکز وچ صاحب اقتدار تھی گئے۔ اوہ جس کوں چاہندے تخت نشین کریندے تے جس کوں چاہندے تخت توں لہا ݙیندے۔ انہاں وچ جلائری سردار شیخ حسن بزرگ نے جݙݨ اقتدار حاصل کیتا تاں اوہ ایل خانی حکمراناں کوں کٹھ پتلیاں دی طرح نچیندا ہئی۔ جݙݨ آخری ایل خانی حکمران نوشیرواں مر گیا تاں حسن بزرگ (1339ء تا 1356ء) عراق تے قابض تھی گیا تے بغداد کوں دار الحکومت بݨاکے ہک مستقل حکومت قائم کر گھدی۔
thumb|Chupanid - Jalayerid dyansty 1337–1432 ad جلائری سلطنت

حسن بزرگ دے بعد اس دا چھوہر اویس خان (1356ء تا 1374ء) تخت نشین تھیا۔ اس ترکماناں توں جیہڑے آذربائیجان تے مشرقی اناطولیہ تے قابض تھی گئے ہن،  تبریز تے آذربائیجان چھک گھدا تے موصل تے دیار باکر تے وی قبضہ کر گھدا۔

جلائریاں دا دور تعمیر و ترقی دے کماں دے لحاظ نال کوئی اہمیت نی رکھدا۔ فارسی دے مشہور قصیدہ گو مسلمان ساوجی (متوفی 1378ء) تے عرب مورخ ابن عرب شاہ (1388ء تا 1450ء) دا جلائری دربار نال تعلق ہئی۔ ابن عرب شاہ دی تاریخ عجائب المقدور اس دور دی تاریخ خصوصاً امیر تیمور دے حالات دا بڑا قیمتی ماخذ ہے۔ ایہ عربی وچ ہے تے اس وچ تیمور دے برائیاں ݙتیاں گئیاں ہن۔ امیر تیمور بغداد فتح کرݨ دے بعد ابن عرب شاہ کوں سمرقند گھن گیا ہئی۔ احمد جلائر نے فارسی دے شاعر حافظ شیرازی دی سرپرستی وی کیتی ہئی۔
### جلائری حکمران
*١. تاج الدین حسن بزرگ، 1336ء–1356ء 
*٢. بهادرخان شیخ اویس جلائر، 1356ء–1374ء 
*٣. جلال الدین شیخ حسن جلائر، 1374ء
*٤. غیاث الدین شیخ حسین جلائر، 1374ء–1382ء
*٥. شیخ بایزید جلائر، حکمران عراق عجم بمقام سلطانیہ تے تخت دا دعویدار، 1382ء-1384ء
*٦. سلطان احمد جلائر، حکمران عراق عرب بمقام بغداد تے تخت دا دعویدار، 1382ء–1410ء
*٧. شاه ولد جلائر ولد شیخ علی جلائر، 1410ء–1411ء 
*٨. سلطان محمود جلائر، تاندو خاتون کے تحت, 1411ء (بار اول) 
*٩. سلطان اویس جلائر، 1411-1421 
*١٠. سلطان محمد جلائر، 1421ء-1425
*١١. سلطان محمود جلائر، 1421ء-1425 ء(بار دوم)
*١٢. حسین بن علاء الدولہ جلائر، 1425ء

## حوالے
آلِ فریغون

آل فریغوں (052ھ تا 014ھ) افغانستان وچ حکمران رہے ہن۔ تاریخی کتب مثلاً تاریخ یمنی، آثار الباقیہ، کامل ابن کثیر، تاریخ بیہقی، حدود العالم، یمنتہ الدہر، قابوس نامہ، زین الاخبار، تاریخ بخارا جوامع الحکایات، اصطخری، حیات سلطان محمود (ڈاکٹر محمد ناظم) وچ معلومات ناکافی تے تشنہ ہن۔ 
## تاریخ
اس خاندان دا پہلا حکمران تقریباً 052ھ وچ حکمران تھیا۔ ݙوجھا حکمران احمد بن فریغوں ہئی۔ جس بروایت نرشیخی تقریباً 582ء وچ اسماعیل سامانی دی اطاعت اختیار کیتی تے اس دے بعد اس دا پتر ابوالحارث محمد بن احمد 043ھ وچ حکمران تھیا۔

جیویں کہ ابوسعید عبد الحئی بن الضحاک گردیزی لکھدا ہے کہ نوح بن منصور سامانی نے ابوالحارث محمد بن احمد فریغوں دے ناـ دامادی دا رشتہ 563ء وچ قائم کیتا ہئی۔ اس توں معلوم تھیندا ہے کہ ایہ محمد 523ء دے بعد وی زندہ ہئی تے جس زمانے وچ خاندان غزنوی دا موئس و بانی علم شاہی و جہانگیری بلند کیتے ہوئے ہئی۔ 273ھ دے لگ بھگ حدود العالم د نامعلوم مصنف جوزجان وچ اپݨی کتاب لکھدا پیا ہئی. اس خاندان دا حکمران ایہو محمد بن احمد الحرث یا الحارث ہئی۔ جس دا ناں العتبی تے گردیزی نے وی گھدا ہے۔

## حوالے
آلِ مظفر

آل مظفر 1315ء توں 1393ء تک ایران وچ زیر اقتدار ہک حکومت ہئی جس دا بانی ہک ایرانی امیر مظفر ہئی جیہڑا ایل خانی حکومت دی طرفوں شہر یزد دا حاکم ہئی۔ 1315ء وچ سلطان ابو سعید نے اس دے پتر مبارز الدین محمد کوں یزد تے فارس دی حکومت ݙے ݙتی تے اوہ ایل خانیاں دے زوال دے بعد آزاد تھی گیا۔ اس 1340ء وچ کرمان، 1353ء وچ شیراز تے فارس تے 1357ء وچ اصفہان تے قبضہ کر گھدا۔ مبارز الدین دا دور اس لحاظ نال وی اہم ہے کہ اس شراب خوری تے ݙوجھے برائیاں کوں جیہڑے شیراز وچ اس زمانے وچ عام تھی گئیاں ہن، روکا تے اس مقصد کیتے سخت قوانین نافذ کیتے۔
## تاریخ
مبارز الدین دے بعد شاہ شجاع (1357ء تا 1384ء) جانشیں تھیا جیہڑا اس خاندان دا سب توں ممتاز حکمران ہے۔ شاہ شجاع دے بعد اس دا جانشیں زین العابدین (1384ء تا 1387ء) صرف ترے سال حکمران ریہا۔ 1387ء وچ تیمور نے اونکوں کڈھ ݙتا۔ اس دے بعد آل مظفر دے شہزادیاں وچ خانہ جنگی شروع تھی گئی۔ یزد وچ شاہ یحیی، کرمان وچ سلطان احمد تے اصفہان وچ شاہ منصور حکومت کرݨ لگے۔ اس خانہ جنگی توں فائدہ چا کے تیمور نے 1393ء وچ آل مظفر دی حکومت دا خاتمہ کر ݙتا۔

### حکمران
#مبارز الدین محمد،  1315ء تا 1357ء
#شاہ شجاع، 1357ء تا 1384ء
#زین العابدین،  1384ء تا 1387ء
#شاہ یحییٰ،  1387ء یزد وچ حکمران
#سلطان احمد،  1387ء کرمان وچ حکمران
#شاہ منصور،  1387ء تا 1393ء،  اصفہان وچ حکمران

## حوالے
آلٹرنیٹر (تناؤٻگر)

تناوبگر (alternator) ہک ایسا آلہ ہے جیہڑا میکانیکی توانائی (mechanical energy) کوں برقی توانائی (electrical energy) (جیہڑی مناوب رَو دی صورت وچ ہوندی ہے) وچ بدلدا ہے۔

کہیں وی مناوب رو (alternating current) پیدا کرݨ والے مولّد (generator) کوں تناوبگر آکھیج سڳدا اے۔ تناوبگر اندرونی احتراقی انجناں، گݙیاں تے پاورپلانٹس وچ استعمال ہوندے ہن۔
### تاریخ
آلٹرنیٹر دے موجد مائیکل فیراڈے Michael Faraday تے ہپولیٹ پکسی ہن۔
### طریقۂ عمل
تناوبگر گھمدے ہوئے مقناطیسی میدان دی مدد نال بجلی پیدا کریندے ہن۔ آلٹرنیٹر مستقل مقناطیساں، کوائلز تے سٹیٹر تے مشتمل ہوندا ہے۔ چند کوائلز کوں لوہے دی کور تے وائنڈ کیتا ویندا ہے۔ اینکوں سٹیٹر آہدے ہن۔ سٹیٹر گول شکل دا ہوندا ہے۔ اس دے درمیان مستقل تے عارضی مقناطیساں تے مشتمل روٹر رکھا ویندا ہے۔ جس دے کئی پول ہوندے ہن۔
thumb| آلٹرنیٹر Alternator
عارضی مقناطیس رکھݨ دی صورت وچ انہاں کوں الگ توں برقی رو ݙیوݨی پوندی ہے۔ جݙݨ روٹر گھمدا ہے۔ تاں اس نال گھمدا ہویا مقناطیسی میدان پیدا ہوندا ہے۔ جیہڑا کوائلز وچ میگنیٹک انڈکشن دے ذریعے آلٹرنیٹنگ کرنٹ پیدا کریندا ہے۔ آلٹرنیٹر توں حاصل کردہ کرنٹ دی مقدار تے وولٹیج پولز دی تعداد،مقناطیساں دی طاقت،کوائل وچ ٹرنز دی تعداد تے زیادہ تیزی نال گھماوݨ یا چکر فی منٹ RPM تے منحصر ہے۔
### متبادل کرنٹ تے ڈائریکٹ کرنٹ
اگر کرنٹ دی سمت وقت دے برابر وقفیاں وچ تبدیل تھیندی پئی ہووے تاں اینکوں الٹرنیٹنگ کرنٹ (AC) یا متبادل رو آکھدے ہن۔ اگر ہک ہی سمت وچ ہووے تاں  ڈائریکٹ کرنٹ یا ڈی سی آہدے ہن۔
thumb|متبادل کرنٹ

## حوالے
آلیاں بھنوالیاں وچوں

اپنڑی کتاب آلیاں بھنوالیاں اچو

 مومن تے مسلمان

نانےاشفاق فرماۓ مسلمان او ہےجیہڑا اللہ کوں منےت مومن او ہےجیہڑا اللہ دی منے.اےگال سنڑ ت ہک سنگتی کولو پچھئم انسان ت بندےوچ کیا فرق ہے؟ہنجیں انسان او ہےجیہڑا ماء دی منےت بندہ او ہےجیہڑا رن دی منے.میں پچھۓ ت جیہڑا کہیں دی نہ منے؟ تاں میڈےسنگتی آکھۓ توں میکوں صحافیں کولو پنجویسیں.
صحافی ہیجڑیں کوں پتر ڈیونڑ آلی قوم ہے اےرات کوں ڈینہہ ت ڈینہہ اچ تارےڈکھا سگدن.موٹر سائیکل دےپچھو پریس صرف پولیس آلیں کوں پریس کرنڑ لو لکھوائ ودےرہندن. مخالفیں دی ہوا ٹائٹ ت اپنڑےموٹر سائیکل دی پچھلی ٹوپ دی ہوا گھٹ رکھدن.
میں اپنڑےدوست علوی صاحب دے سکول گیا بیٹھا ہم کجھ دیر بعد ڈو پریس آلےآ گئن ت علوی صاحب کوں آہدن اج دی اخبار اچ سکول آف تھاٹ آلیں کوں منڈ ڈتےمی اے ڈیکھو.علوی صاحب انہیں کوں ٹی بریک کرائ ت انہیں دے ونجنڑ توں بعد ایکسپنڈینچر آلے رجسٹر وچ لکھ ڈتا "کتوں کا خرچہ 500 روپے".
گال مومن توں شروع تھئ ت صحافیں تئیں آ گئ..میڈی توبہ.
میڈےنزدیک مومن تے مسلمان اچ فرق کرنڑ آلا نہ مومن ہےنہ مسلمان.

منصور شانی

## حوالے
آمد ثانی دا مسیحی عقیدہ

thumb|
**آمد ثانی** یا **ظہور دوم** ہک مسیحی عقیدہ جینکوں یسوع مسیح دی آمد وی آکھا ویندا ہے۔ ، اینکوں متعدد اہم الفاظ اچ بیان کیتا ڳیا ہے۔ **پُروضیا** (Parausia) جیندا مطلب ”موجودگی“ یا ”آمد“ ہے۔ تے اِینکوں یونانی وچ بادشاہ دی آمد ظاہر کرݨ کیتے استعمال کیتا ویندے۔ بائبل دے مطابق یسوع مسیح آسمان تے چڑھ ڳئے تے ول دنیا دے آخر وچ  مخالفِ مسیح تے بدی کوں نیست کرݨ ، راستباز مُردیاں کوں زندہ کرݨ،  نجات یافتہ لوگاں کوں جمع کرݨ کیتے   ، قدرت تے جلال دے نال  شخصی طور تے ہیں زمین تے آسن۔ اُنہاں دی ݙوجھی آمد **اپوکلپسِس** (apokalypsis) بمعنی پردہ اٹھیجݨا وی ہوسی۔ اُوں وقت انہاں دے سرفراز ہوݨ تے آسمان تے تخت نشین تھیوݨ دے باعث اُنہاں دی قدرت تے جلال دنیا تے ظاہر کیتے ویسن۔ اِیں وقت مسیح، خدا دے سڄے ہتھ تے ٻیہہ کے حکومت کریندے پئے ہن۔  تے خدا دے تخت وچ شریک ہن، لیکن اُنہاں دی ایہ حکومت دنیا دی نظراں توں پوشیدہ ہے تے ایہ اُنہاں دی آمد ثانی apokalypsis کے ذریعے دنیا تے ظاہر تھی ویسی ۔ ایں طرح مسیح دی آمد ثانی اُنہاں دے صعُودِ آسمانی تے اُنھاں دی آسمان تے تخت نشینی توں الڳ نی تھی سڳدی کیونکہ اوہ دنیا تے اپݨے موجودہ اختیار کوں ظاہر کریسن۔ تریجھا لفظ **اِپی فینیا** (epiphaneia) ہے جیندا مطلب ظہور، جیہڑا مسیح دی دیدنی آمد کوں ظاہر کریندا ہے۔

## حوالے
آمد نامہ

سرائیکی زبان وچ "مصدار" تے مشتمل کتاباں مُن٘ڈھ قدیم توں لڳیاں آن٘دیاں ہن۔ ایہ کتاباں درس نظامی دا حصہ ریہہ کے " نصاب ضروری" جیہیں لغت دے نال پڑھائیاں ویندیاں ریہاں ہن۔ ایہ کتاباں فارسی زبان دیاں کتاباں کوں سامھݨے رکھ کے لکھیاں ڳیاں ہن۔ فارسی وچ ایہو جیہی کتاباں کوں "آمدن نامہ"آکھیا ویندا ہے۔ 
سرائیکی زبان وچ پندرھاں آمد نامے ملدن۔ جنحاں وچوں ٻارھاں آمد نامے مولانا مولوی رحیم بخش دی لکھت ہن۔ اتے ترائے آمد نامیاں دے مصنف نامعلوم ہن۔

ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
آلِ ثانی

**آل ثانی** قطر دا حکمران خاندان ہے۔ ایں خاندان دا شجرہ بنوتمیم نال ونج ملدا ہے۔
## حکمران
حاکماں تے امراء دی فہرست اے ہے :
* شیخ محمد بن ثانی، پہلا حاکم قطر (1850–1878)
* شیخ جاسم بن محمد الثانی، پہلا امیر قطر (1878–1913)
* شیخ محمد بن جاسم الثانی، ݙوجھا امیر قطر (1913–1914)
* شیخ عبداللہ بن جاسم الثانی، تریجھا امیر قطر (1914–1949)
* شیخ علی بن عبداللہ الثانی، چوتھا امیر قطر (1949–1960)
* شیخ احمد بن علی الثانی، پنجواں امیر قطر (1960–1972)
* شیخ خلیفہ بن حمد الثانی، چھیواں امیر قطر (1972–1995)
* شیخ حمد بن خلیفہ الثانی، ستواں امیر قطر (1995–2013)۔
* شیخ تمیم بن حمد الثانی، اٹھواں امیر قطر (2013–تا حال)

## حوالے
آٹو ڈیسک

آٹو ڈیسک ، ہک امریکی ملٹی نیشنل سوفٹ وئیر کمپنی ہے جیہڑی مختلف میداناں وچ سوفٹ وئیر بݨیندی ہے۔ ایندے مشہور سافٹ وئیراں وچ آٹو کیڈ تے روٹ سافٹ وئیر ہن۔ ایندے علاوہ میکس تے مائح وی بہت زیادہ استعمال تھیندن۔ آٹوڈیسک یونیورسٹی اچ ہر سال مختلف مقامات تے آٹوڈیسک  دی تقریبات منعقد تھیندن۔  آٹوڈیسک ہر سال نویں ورژن متعارف کرویندے۔

## حوالے
آلڈس لیونارڈ ہکسلے

بکسلے، آلڈس لیونارڈ (1963 - 1894، Huxley, Aldous Leonard) بکسلے انگریز مصنف ہے۔ ایہ مشہور سائنس داں تھامس بکسلے دا پوترا ہئی۔ ایٹن (Eton) تے آکسفورڈ وچ تعلیم پاتی۔ یورپ دی سیر دے زمانہ وچ اٹلی وچ اس دی ڈی۔ ایچ۔ لارنس نال ملاقات تھئی تے ݙوہاں وچ گہری دوستی تھی گئی۔ 1930ء وچ اوہ امریکا آیا تے ول اتھئیں رہݨ لگا۔ 18 سال دی عمر ہی توں اس دی اکھیاں خراب تھیوݨ شروع تھی گئی ہن۔ ساری عمر انہاں کوں بچاوݨ تے صرف تھی گئی۔
## ہکسلے دی [[ادبی]] زندگی
بکسلے دی ادبی زندگی نظم گوئی توں شروع تھئی۔ کجھ تنقیدی مضامین لکھے تے ول ناول دا رخ کیتا۔ اپݨے ناولاں "کروم یلو" (Crome Yellow)، "پائنٹ کاونٹر پائنٹ" (Point Counter Point) وغیرہ وچ اس ہک زوال پزیر سماج دا نقشہ پیش کیتا ہے۔ انداز نہایت طنزیہ ہے۔ "بریو نیو ورلڈ" (Brave New World) وچ اس پنجیہویں صدی وچ آوݨ والے سماج دا ہک خیالی خاکہ پیش کیتا ہے جینکوں پڑھ کے رونگٹے کھڑے تھی ویندن۔

اس دے بعد اس آئیلیس ان غزہ (Eyeless In Gaza)، "ڈیولز آف لندن" (Devils of London)، "دی جینیس اینڈ گوڈیس" (The Genius and Goddes) وغیرہ لکھیاں۔ انہاں وچ نویں نویں خیالات دی بھرمار ہے۔ نویں نویں قسم دے پلاٹ ہن۔ اس دی تحریر توں صاف جھلکدا ہے کہ اونکوں موجودہ سماج توں کس قدر ناامیدی تھی گئی ہئی۔ تے اس دی وجہ نال نفرت تے حقارت دا جذبہ پرورش پا گیا ہئی۔ بکسلے دی بعد دی تحریراں توں پتہ چلدا ہے کہ اونکوں تصوف (Mysticism) تے مشرقی فلسفہ نال دلچسپی پیدا تھی گئی ہئی۔ ناولاں دے علاوہ اس دی کہانیاں تے مضامین دے مجموعے وی شائع تھئے ہن۔

## حوالے
آپریشن زی

پرل ہاربر حملہ (انگریزی: Pearl Harbor attack، دیگر ناں: ہوائی آپریشن یا آپریشن زی) 7 دسمبر 1941ء کوں جاپانی شاہی بحریہ دے پہلے ہوائی ٻیڑے دی جانب توں امریکہ دے جزائر ہوائی وچ پرل ہاربر دے بحری اڈے تے اچانک کیتا گیا حملہ ہئی جس دا مقصد ݙوجھی جنگ عظیم دے دوران بحر الکاہل وچ امریکی فوج تے بحریہ دے ٻیڑے کوں بدستور غیر جانبدار رکھݨا ہئی۔ پرل ہاربر، ریاست ہوائی دے جزیرے اواہو تے حملے دی زد وچ آوݨ والی عسکری تے بحری تنصیبات وچوں ہک ہئی۔
thumb|Attack on Pearl Harbor Japanese planes view آپریشن زی دی ہک تصویر
## تفصیل
اس حملے وچ جاپان دے 6 طیارہ بردار بحری جہازاں نال اݙݨ والے 353 ہوائی جہازاں نے حصہ گھدا۔ حملے دے نتیجے وچ امریکا دے 8 بحری جہاز تباہ تھئے تے 9 کوں شدید نقصان پہنچا۔ 188 طیارے مکمل طور تے تباہ تھی گئے جبکہ 2403 امریکی فوجی تے 68 شہری ہلاک تھئے۔ البتہ بحر الکاہل کیتے امریکی بحری ٻیڑے دے ترے طیارہ بردار جہاز اس وقت بندرگاہ تے موجود نہ ہن اس واسطے انہانکوں کوئی نقصان نہ پہنچا۔

حالانکہ ابتداً اینکوں جاپان دی ایک زبردست فتح سمجھا ویندا پیا ہئی لیکن طویل المیعاد طور تے حکمت عملی دے اعتبار نال ایہ حملہ جاپان دی ہک فاش غلطی ثابت تھیا کیونکہ اس نال امریکا کوں جنگ عظیم دوئم وچ سٹ کڈھاوݨ دا موقع ملا تے ایویں جنگ دا پانسا اتحادیاں دے حق وچ پلٹ گیا۔

## حوالے
آپریشن سائیکلون

آپریشن سائیکلون دا آغاز 3 جولائی 1979ء کوں تھیا ہئی جبکہ سوویت فوجاں 24 دسمبر 1979ء کوں افغانستان وچ داخل تھیاں ہن۔

## تفصیل
سائیکلون ریاستہائے متحدہ امریکا دی سنٹرل انٹلی جنس ایجنسی (سی آئی اے) دے ہک پروگرام دا ناں ہئی جس دا مقصد افغانستان وچ بر سر پیکار مجاہدین کوں 1979ء  توں 1989ء دے درمیان ہتھیار فراہم کر کے انہاں کوں مسلح کرݨا ہئی۔ ایہ وقت ݙو ادوار تے محیط ہے: سوویت یونین دی فوجی مداخلت نال پہلے تے اس دے بعد اس دے گاہک کیتے جیہڑا جمہوری جمہوریہ افغانستان ہئی۔ ایہ پروگرام کافی زیادہ انہاں عسکریت پسند گروہاں دی طرف جھکا ہویا ہئی جیہڑے محمد ضیاء الحق دی حکومت دی طرف نرم گوشہ رکھدے ہن،  جیہڑے اس وقت پاکستان وچ زیر اقتدار ہن۔

ایہ گروہ انہاں دیگر نظریاتی افغان گروہاں توں مختلف ہن جیہڑے مطمح نظر دے اعتبار نال ہم مرکز ہن تے عوامی جمہوریہ افغانستان نال سوویت مداخلت توں پہلے ہی ایں طرح نبرد آزما ہن۔  آپریشن سائیکلون سب توں زیادہ طویل المدت تے سب توں زیادہ خرچ والا خفیہ سی آئی اے آپریشن ہئی جیہڑا کہیں وی وقت کیتا گیا ہئی؛

## حوالے
آپریشن لیطانی

1978ء وچ اسرائیلی افواج دی جانب توں دریائے لیطانی عبور کرکے لبنان تے کیتی ونجݨ والی جارحیت کوں "جنوبی لبنان تنازع 1978ء" دا ناں ݙتا گیا ہے۔ اسرائیل نے اینکوں آپریشن لیطانی داناں ݙتا۔ صیہونی افواج نے اس وچ کامیابی حاصل کریندے ہوئے منتظمہ تحریر الفلسطینیہ (پی ایل او) دے دستیاں کوں دریا دے شمالی جانب دھکیل ݙتا۔ تاہم لبنانی حکومت دی جانب توں احتجاج تے "اقوام متحدہ دی عبوری افواج برائے لبنان (UNFIL)" تخلیق کیتی گئی تے اسرائیل عارضی طور تے علاقے توں دستبردار تھی گیا۔
## واقعات
اسرائیل دی جانب توں اس دا مقصد پی ایل او تے دیگر فلسطینی گروپاں دی مزاحمت کوں توڑنا ہئی جیہڑی شمالی اسرائیل وچ اپݨے حملیاں کیتے جنوبی لبنان وچ زیر تربیت ہن۔

اس آپریشن وچ اسرائیل دے 25 ہزار فوجیاں نے حصہ گھدا جنہاں نے 14 مارچ 1978ء کوں دریائے لیطانی دا جنوبی علاقہ قبضے وچ گھن گھدا۔

اس جارحانہ آپریشن وچ دو لاکھ 85 ہزار افراد بے گھر ہوئے تے 1100 توں 2000 لبنانی شہری مارے گئے۔ جبکہ اسرائیل دے 20 فوجی ہلاک تھئے۔

## حوالے
آپریشن نیمیسس

آپریشن نیمیسس (انگریزی: Operation Nemesis) سن 1920ء دی دہائی وچ وفاقِ آرمینیائی انقلاب (Armenian Revolutionary Foundation) دا تیار کردہ منصوبہ ہئی جس دق مقصد مبینہ آرمینیائی قتل عام وچ شریک ترکی دی اعلٰی ترین شخصیات کوں قتل کرنا ہئی۔ اس آپریشن دا ناں انتقام دی یونانی دیوی "نیمیسس" (Nemesis) دے ناں تے رکھا گیا۔ اس آپریشن کوں "آرمینیائی نیورمبرگ" (The Armenian Nuremberg) وی آکھا ویندا ہے۔
## واقعات
آپریشن دا فیصلہ 27 ستمبر توں اکتوبر 1919ء دے آخر تک یریوان وچ تھیوݨ والی وفاق آرمینیائی انقلاب دے نویں عمومی اجلاس دے موقع تے کیتا گیا۔

فیصلے دے مطابق جیہڑا "سیاہ فہرست" (Black list) تیار کیتی گئی.  اس وچ 200 افراد دے ناں شامل ہن جنہاں تے آرمینیائی باشندیاں دے مبینہ قتل عام دے الزامات ہن۔ طلعت پاشا کوں "اولین ہدف" قرار ݙتا گیا۔

اس آپریشن وچ نوجوانان ترک دی حکومت دے سابق وزیر داخلہ طلعت پاشا 15 مارچ 1921ء کوں برلن وچ، سابق وزیر دفاع جمال پاشا کوں 25 جولائی 1922ء کوں طفلس وچ تے سابق وزیر اعظم سید حلیم پاشا کوں 5 دسمبر 1921ء کوں روم وچ موت دے گھاٹ اتار ݙتا گیا۔ ایہ اس آپریشن وچ قتل تھیوݨ والی اعلٰی ترین شخصیات ہن۔ انہاں دے علاوہ نوجوانان ترک حکومت دے اہم اراکین وی اس آپریشن وچ قتل تھئے جبکہ مبینہ غداراں تے جاسوساں کوں وی ٹھکاݨے لایا گیا۔

## حوالے
آپریشن پلم باب

آپریشن پلم باب (Operation Plumbbob) امریکا دی طرفوں ایٹمی دھماکیاں دی ہک سیریز ہے جیہڑی 28 مئی توں 7 اکتوبر 1957ء تک کیتے گئے۔
## جان شوٹ آف پلمبوب
آپریشن پلم باب دے تحت 19 جولائی 1957ء کوں جیہڑا ایٹمی دھماکا کیتا گیا اوہ جان شاٹ سݙیندا اے۔ 19 جولائی 1957 کوں 6 آدمی بشمول ہک کیمرا مین نیواڈا وچ گراؤنڈ زیرو تے کھڑے تھئے۔ انہاں دے 3000 میٹر دی بلندی تے ہک ایٹمی دھماکا کیتا گیا، جس دی طاقت 2 کلو ٹن ٹی این ٹی دے برابر ہئی۔ 5 رضاکار تے ہک کیمرا جیہڑا رضا کار نہ ہئی، دھماکے دے مقام دے تلے بغیر حفاظتی اقدامات دے کھڑے اپݨی فلم ٻݨویندے تے بݨیندے پئے ہن۔

اس تجربے دا مقصد امریکی عوام کوں ݙسݨ ہئی کہ ایٹم بم زیادہ خطرناک نی ہوندے، انہاں توں خوفزدہ تھیوݨ دی ضرورت نی۔ دھماکے نال بہت تیز روشنی تے شدت دی آواز پیدا تھئی، جس انہاں تمام افراد کوں پریشان کر ݙتا۔ سب دا خیال ہئی کہ تجربہ کامیاب تھیا ہے مگر جلد ہی ایہ 6 افراد کینسر دا شکار تھی گئے۔ انہاں وچوں کجھ 80 دی دہائی تک وی زندہ ریہے ۔

## حوالے
آپریٹنگ سسٹم

آپریٹنگ سسٹم، کمپیوٹر نظام دا ک سافٹ ويئری جُز ہے۔ ایہ سافٹ ويئر کمپیوٹر دی سرگرمیاں دے انتظام و ہم آہنگی تے کمپیوٹری وسائل دی شراکت داری دا ذمہ دار ہوندا ہے۔ ایہ نظام، کمپیوٹر تے چلݨ والے اطلاقی پروگرام کیتے میزبان دے طور تے کم کریندا ہے۔ بطورِ میزبان، کمپیوٹر ہارڈویئر دی تفاصیل دی تضبیط اِس نظام دے مقاصد وچوں ہک ہے، جس دی وجہ نال اطلاقی پروگرام کوں اِنہاں تفاصیل کوں قابو وچ رکھݨا نی پوندا تے اطلاقیات دی تصنیف آسان تھی ویندی ہے۔ قریباً تمام کمپیوٹر بشمولِ لیپ ٹاپ، بَرمیزی شمارندے، سپر کمپیوٹر تے حتٰی کہ جدید ویڈیو گیم کنسول (Video game consoles) وی کہیں قسم دے عملیاتی نظام اِستعمال کریندے ہن۔

## آپریٹنگ سسٹم دی تاریخ

معاملات دی حالت 1960 ء تک جاری رہی جݙݨ آئی بی ایم، پہلے توں ہی ہک معروف ہارڈ ویئر دے فروغ نے، موجودہ نظام تے کم بند کر ݙتا تے مشیناں / سسٹم دی سیریز دے سلسلے وچ انہاں تمام کوششاں کوں روک ݙتا، جنہاں وچوں سبھے انہاں ہدایات تے ان پٹ / آؤٹ پٹ فن تعمیر دا استعمال کریندے ہن . آئی بی ایم نے نویں ہارڈ ویئر کیتے ہک ہی آپریٹنگ سسٹم تیار کرݨ دا ارادہ کیتا، OS / 360. OS / 360 دی ترقی وچ سامݨا کرݨ والے مسائل افسانوی ہن.  
## حوالے
آپریشن جبرالٹر

پاک فوج دی جانب توں اگست 1965ء وچ مقبوضہ کشمیر وچ کیتا ونجݨ والا آپریشن جس وچ تربیت یافتہ کمانڈوز تے مجاھدین کوں مقبوضہ وادی وچ لانچ کیتا گیا ہئی۔ بھارتی فوج دی جانب توں درگاہ حضرت بل دی بے حرمتی نے کشمیری مسلماناں وچ شدید غم و غصہ پیدا کیتا ہویا ہئی۔ مقبوضہ وادی دی حیثیت نال متعلق بھارتی پارلیمان وچ پیش تھیوݨ والے قانون دی وجہ نال وی کشمیری مسلماناں وچ شدید اضطراب دی کیفیت ہئی تے اوہ آزادی دے کیتے تیار نظر آندے ہن ایہ مقبوضہ وادی دی اوہ صورت حال ہئی جس نال [[پاکستان]] نے فائدہ چاوݨ دا فیصلہ کیتا ۔ 

## تفصیل
میجر جنرل اخترملک دے زیر کمان چھی توں اٹھ ہزار کمانڈوز تے مجاہدین کوں مقبوضہ کشمیر وچ داخل کیتا گیا تے انہاں دی جانب توں کیت ونجݨ والی کاروائیاں وچ بھارتی فوج دے ہیڈ کواٹر تے حملہ، مقبوضہ وادی دے اہم پلاں کوں اݙاوݨ، بھارتی فوج دے قافلیاں تے گھات لا کے حملے۔ بھارتی فوج دے اسلحہ دے ڈیپواں کوں تباہ کرݨا شامل ہئی۔مگر کہیں ٹھوس منصوبہ دے نہ ہووݨ دے کارݨ اے آپریشن ناکامی تے ختم تھیا.
## نتیجہ
اس آپریشن دی سب توں وݙی خامی ایہ ہئی کہ بر سر پیکار کمانڈوز تے مجاھدین کوں عقب تون کمک پہنچاوݨ تے سرینگر تک قبضے تک اس آپریشن کوں جاری رکھݨ دے بارے وچ کوئی منصوبہ بندی نہ کیتی گئی۔ ایہا وجہ ہے کہ کمانڈوز تے مجاھدین نے اپݨا مقصد تاں حاصل کر کے وقتی طور تے بھارتی فوج کوں حیران کر ݙتا ہئی لیکن کمک دی عدم دستیابی تے ݙوجھے عوامل نے انہاں کوں باقاعدہ افواج دے سامݨے بے وس کر ݙتا ہئی۔ ماسواے غزنوی فورس دے جیہڑی کہ ميجر منور دی کمان وچ راجوری دے علاقے وچ داخل کیتی گئی تے راجوری، بدھل، تھانہ منڈی تے مينڈھر دے علاقیاں وچ بھارتی فوج کوں شکست ݙے کے قابض تھی گئی ،کوئی وی فورس اپݨا ہدف حاصل کرݨ وچ کامياب نہ تھی سڳی. تے اے آپریشن ناکامی نال دوچار تھیا.

## حوالے
آکسیجن

**آکسیجن** یا **تیزابساز** ہک کیمیائی عنصر ہے جس دا جوہری عدد 8 ہے تے اینکوں انگریزی حروف تہجی دے حرف O نال ظاہر کیتا ویندا ہے۔ عام طور تے اساں تیزابساز کوں نی ݙیکھ سڳدے کیونکہ ایہ ہک بے رنگ، بے سواد تے بے بو فارغہ ہے۔ اس دی تلاش، حصول یا ابتدائی تعلیم وچ جے پريسٹلے تے سی ڈبلیو شے لے نے اہم کم کیتا ہے۔ ایہ ہک طبعی عنصر ہے۔ 1772ء وچ کارل شيلے نے پوٹاشيم نائٹریٹ (KNO3) کوں گرم کر کے تیزابساز فارغہ تیار کیتی، لیکن انہاں دا ایہ کم سن 1777ء میں شائع تھیا۔ 1774ء وچ جوزف پرسٹلے نے مركيرک آكسائیڈ (HgO) کوں گرم کر کے تیزابساز فارغہ تیار کیتی۔ اے نٹوني لے ووجير نے اس فارغہ دی خصوصیات کوں بیان کیتا تے اس دا ناں آکسیجن رکھا، جس دا مطلب ہے "تیزاب پیدا کرݨ یا بݨاوݨ والا". 
thumb|آکسیجن سپیکٹر Oxygen spectre

## موجودگی
تیزابساز زمین دے مختلف مادیاں وچ ہوندی ہے تے اصل وچ دیگر عناصر دے مقابلے وچ اس دی مقدار سب توں زیادہ ہے۔ تیزابساز ہوا وچ آزاد طور تے ملدی ہے تے تجربیاں دے مطابق ایہ کرۂ ہوائی دا تقریباً پنجواں حصہ ہے۔ مرکبات جیویں کہ پاݨی تے ݙوجھی معدنیات دا وی تیزابساز اہم حصہ ہے۔ اس دے علاوہ تیزابساز پودیاں تے جانوراں کیتے وی ضروری ہے۔

## تیاری
کئی قسم دے آکسائیڈن (جیویں پارہ، چاندی وغیرہ دے) یا (سیسہ، مینگنیز، بیریم) تے تیزابساز والے بہت سارے نمک (جیویں پوٹاشيم نائٹریٹ، كلوریٹ، پرمیگنیٹ تے ڈائ كرومیٹ) کوں گرم کرݨ نال تیزابساز حاصل تھی سڳدی ہے۔

## حوالے
ونکی:کیمسٹری
ونکی:کیمیا
آکٹل نمبر سسٹم

ایں نظام وچ کل 8 ہندسے ہوندے ہن۔ ایہ ہندسے صفر توں گھن کے 7 تک دے اعداد ہوندے ہن۔ 8 کوں 10 توں، نو کوں 11 نال ظاہر کیتا ویندا ہے۔ ایں طرح 10 کوں 12 نال تے ہیں طرح ایہ سلسلہ چلدا رہندا ہے۔ 18 کوں ظاہر کرݨ کیتے 20، 19 کوں ظاہر کرݨے کیتے 21 تے 20 دی اعشاری رقم کوں 22 نال ظاہر کیتا ویندا ہے۔
## حوالے