سرائیکی شاعری تے قیس فریدی دی’’ آمشام‘‘

شاعری اظہار دا وسیلہ تے کہیں قوم دی تہذیبی سنجٖاݨ دا ذریعہ ہوندی اے ۔ شاعر اپݨے نی بلکہ قوم دے جذبات دا ترجمان ہوندے ،اوندی ڳالھ قوم دی ڳالھ ہوندی اے ، وسیب دی ڳالھ ہوندی اے ، وطن تے وطن دی مٹی دی ڳالھ ہوندی اے ، حقیقی تے سچے شاعر دی ڳالھ محبت تے محبت بھرے سچے جذبیاں دی ڳالھ ہوندی اے ، اوندی شاعری وچ وسیبی ریت پریت ، میل ملاپ  ، کٹھ میل ، ݙکھ سکھ، خوشی غمی، چنڳی مندی ، نیکی تے بھل منسئی دی ڳالھ ہوندی اے ۔ او ادب کوں اشتہار نی بݨیندا پر ادب دی زبان ءِ چ شاعر جیرھی ڳالھ کریندے او اڄ دے اشتہاری واعظ توں لکھ بھانگیں چنڳی تے پُر اثر ہوندی اے ۔ 

شاعری لطیف جذبے دا ناں ہے پر سرائیکی شاعری ایجھے لطیف جذبے دا ناں ہے جینکوں اساں محسوس تاں کر سڳدوں پر اونکوں اپڑ نی سڳدے۔ تُساں یقین کرو جݙاں میں چنڳی سرائیکی شاعری پڑھداںیا سݨداں ایویں محسوس تھیندے جیویں میݙی سوچ دے قید خانے وچ معطر ہوا دا ٹھڈا جھولا آ ڳیا ہووے۔ اے ڳالھ میں ایں واسطے نی پیا کریندا جو سرائیکی میݙی ماء ٻولی اے ، حقی تے سچی ڳالھ اے ہے جو سرائیکی شاعری ہوا تے خوشبو آلی کار ہے جیکر ایویں نہ ہووے ہا تاں ایں ویلھے سرائیکی شاعر تے سرائیکی شاعری بارے ڳالھ کرݨ وچ میکوں اتنی اوکھ پیش نہ آوے ہا۔ میں ݙسݨ تاں چہنداں پر ݙس نی پیا سڳدا جو سرائیکی شاعری وچ جیرھی چس ، رس تے مٹھاس ہے او شئت ݙوجھی شاعری وچ اتنی نہ ہووے۔ اوندی وجہ اے ہے جو سرائیکی زبان دا خمیر اپݨی دھرتی دی مٹی وچوں پیدا تھئے۔ ایندے وچ مٹی تے مٹی دی خوشبو ایویں رچی ہوئی ہے جیویں ہوا وچ خوشبو تے خوشبو وچ ہوا ۔ 

پہلا سرائیکی شاعر کون ہا ؟سرائیکی شاعری کݙاں شروع تھئی ؟ سب توں پہلے کیڑھی صنف وچ سرائیکی شاعری دا آغاز تھیا ؟ اساں انہاں سوالیں دے جواب وچ اے گذارش کریندوں جو صرف بابا فریدالدین ( پاکپتن )، حضرت شاہ حسین، بابا بلھے شاہ سئیں ، دمودر داس ، چراغ اعوان، حضرت سلطان باہو، مولوی لطف علی ، سچل سر مست ، حافظ جمال اللہ ملتانی ، سیݨ جند وݙی ،خرم بہاولپوری ،نوروز صابری ملتانی ،بہار ملتانی ، اسد ملتانی، صابر مبارکپوری، نور محمد سائل ، خلیق ملتانی ، غلام رسول ڈڈا، جانباز جتوئی، فیض محمد دلچسپ، نقوی احمد پوری، محسن نقوی، شکیل پتافی، عاشق بزدار، سرور کربلائی، عزیز شاہد، اقبال سوکڑی ،مشتاق سبقت، سیف اللہ خان سیفل، احمد خان طارق، ارشاد تونسوی ،محمد رمضان طالب، خادم ملک ملتانی، مشکور قطب پوری، اللہ بخش یاد، عباس ملک، خالد اقبال، رفعت عباس، حسن رضا گردیزی، مہر عبدالحق، طاہر تونسوی ، امید ملتانی ، فدا ملتانی ، بہار النساء بہار، سحر سیال، حیدر گردیزی ، حسن رضا گردیزی ،امان اللہ ارشد، ریاض رحمانی، نجیب اللہ نازش، دلنور نور پوری ،صالح اللہ آبادی، یتیم جتوئی، اقبال حسن بھپلا، عبدالکریم شاد، خورشید بخاری، رفیق ساحل، ممتاز حیدر ݙاہر، جہانگیر مخلص ،پرسوز بخاری، شفقت بزدار، عاصم اچوی ،عبدالخالق سرمد ، سفیر لاشاری، نصر اللہ ناصر، اشو لال فقیر، ارشد ملتانی ،آڈھا خان ، سونا بے وس، قیس فریدی یا خواجہ فرید ہی نی بلکہ ہزاراں تے لکھاں شاعراں سرائیکی شاعری کیتی اے تے سرائیکی شاعری ، سرائیکی وسیب تے دنیا دے تمام اصناف سخن وچ کیتی ڳئی اے۔ سرائیکی وسیب وچ سرائیکی شاعری اوں ݙینہ توں تھیندی پئی اے جݙاں سرائیکی دھرتی تے پہلے انسان قدم رکھیا ہا۔ اساں ایں ویلھے پنج ہزار سال قبل مسیح دے شاعر دا نمونہ کلام ءِ چ اڄ دی کچاری ءِ چ پیش کرݨ دے قابل ہوووں ہا جیکر پنج ہزار قبل مسیح توں گھن تے اڄ تک ٻاہر دے حملہ آوریں سرائیکی خطے دے تہذیبی ، جغرافیائی تے علمی میراث کوں مختلف وقتاں وچ تے واری واری تباہ برباد تے نیست و نابود نہ کر ݙتا ہوندا۔

اڄ دی کچاری ءِ چ اساں سرائیکی دے معروف شاعر سئیں قیس فریدی تے انہاندی کتاب آمشام بارے ڳالھ مہاڑ کریسوں ۔ آمشام سرائیکی غزلیں دا مجموعہ ہے تے اینکوں جھوک پبلشرز خانپور دی طرفوں شائع کیتا ڳیا، جینکوں ݙاڈھا سوبھ ملیا۔ قیس فریدی ہک چنڳا شاعر ہووݨ دے نال نال ہک چنڳا انسان وی ہے۔ او ہک سچا تے کھرا انسان ہے ۔ اے شخص منافقت تے خوشامت دے  عیب توں عاری ہے ۔ او جیرھی ڳالھ کریندے سچی کریندے ، ایہا وجہ ہے جو وسیب وچ اوندی تخلیقات دی تکریم تے ساکھ پت زیادہ ہے۔ قیس فریدی بد گمانی، بد شگونی تے بے ایمانی دے ݙاڈھا خلاف اے تے وسیب دے لوکیں کوں بد گمانی دے روگ توں بچݨ دا ہوکا ݙیندے ہوئے آکھدے:۔

نکی جہی گھلی ہیل بد گمانی دی

وݨ اعتبار دا پاڑوں اکھڑ ڳیا چھیکڑ

قیس فریدی اونویں تاں مختلف اصناف سخن مثلاً ݙوہڑہ ، کافی ، گیت تے نظم وغیرہ وچ وی طبع آزمائی کیتی اے پر اصل تے بنیادی طور تے غزل دے شاعر اے۔ انہاں سرائیکی غزل کوں نواں اسلوب ، نواں آہنگ تے ہک نواں مقام ݙتے۔قیس فریدی دی ہک غزل دے کجھ شعر ݙیکھو:۔

نہ رب پشاک پوائی اے نہ جھولی اݙݨی پئی اے

ننگیج ݙے تے کجٖس چا پِناوݨا جو نہ ہا

ہمیشہ ݙکھ دا تدارک میں ݙکھ دے نال کیتے

میں اپݨی سُکھ دی طلب کوں ݙکھاوݨا جو نہ ہا

قیس فریدی ایجھا شاعر اے جیرھا فن تے فکر کوں نال نال گھن تے ٹردے ۔ اوندی ساری شاعری دا مطالبہ کرو ، کہیں ہک جاہ تے وی اوندا فن تے اوندی فکر ہک ٻے توں انج نی تھیندے ۔ہک ٻئی خاصیت قیس دے کلام دی اے ہے جو تُساں اوندی کتاب پڑھو، ایویں محسوس تھیسے جو قیس میݙے نال آپ ڳالھ کریندا ٻیٹھے۔ ایویں لڳسے جو قیس تے میں ہک ٻئے نال ہم کلام ہیسے ۔ قیس دے ݙو شعر ݙیکھو:۔

رزق ݙوہاں کوں ݙیندے لیکن طور نرالے ہن

تیݙے ہتھ وچ پُھل محبت دا میݙے ہتھ وچ چھالے ہن

سئیںؐ فرمیندن جز نیکی دے کوئی کہیں توں ودھ گھٹ کینھی

ٻانھاں اہدے کئینا ، کئینا کئی گورے کئی کالے ہن

قیس فریدی جیرھا عظیم حریت پسند مولانا عبیدا للہ سندھی تے عظیم سرائیکی شاعر حضرت خواجہ غلام فرید دے شہر خانپور دا واسی اے جیندی آمشام دے علاوہ ارداس، نمر وتے پرکھ جہے لافانی شعری مجموعے شائع تھی چکین ، اڄ دی لُٹ مار ، نابرابری ، بد امنی تے دہشت گردی دے خلاف سراپا احتجاج اے ۔ اوندے احتجاج دا رنگ ݙیکھو، خاص ڳالھ اے ہے جو اوندے احتجاج وچ وی ادبی فکر نمایاں ہے :۔

جڳ بے آرام کیوں اے ؟

گھر متام کیوں اے؟

اے امن دے پیمبر

ایہہ قتلام کیوں اے ؟

اے اہل فن شریفو !!!

دھن کوں سلام کیوں اے ؟

بے دید وحشتیں دی 

قیس آم شام کیوں اے ؟

قیس فریدی سرائیکی غزل دا ہک وݙا تے چنڳا شاعر اے ، اونکوں کئی دوستیں سرائیکی غزل دا ولی دکنی تے کہیں غالب آکھئے۔ ایں بارے میݙی گزارش اے ہے جو قیس فریدی نہ ولی دکنی اے تے نہ غالب اے ۔ او جو کجھ اے خود آپ اے تے اپݨی مثال آپ ۔ قیس فریدی غالب دی طرح نہ ہندوستانی اے ، نہ درباری اے تے نہ بادہ نوش تے مے خور، قیس فریدی پیارے وطن دی سرائیکی مٹی دا شاعر اے تے بس تے میݙے خیال ءِ چ اوندی شان تے مقام ، مرتبہ انہائیں اردو دے سارے شاعریں توں ودھ اے جینکوں مارکئیں پھوکے بھر بھر تے پھوکڑیں بݨا ݙتے ۔ قیس فریدی سئیں دے نال اساں حیاتی گزاری اے ۔او جتنے وݙے شاعر ءِ ن اوں توںودھ وݙے انسان ، میں یونیورسٹیں ءِ چ پڑھݨ آلے نینگریں کوں آکھداں راہنداںجو او اپݨے وسیب دے وݙے لوکیں دی فن ، فکر تے انہائیں دی حیاتی تے ریسرچ کرن۔ خان پور دی وستی سوئے آہنہ کھائی خیر شاہ دے حاجی قطب الدین سومرہ دے گھر دسمبر 1950ء ءِ چ پیدا تھیوݨ آلا مرید حسین قیس فریدی اسیݙا دوست ، سنگتی تے بھرا ءِ ی نی ، اساݙا استاد تے اڳواݨ وی ہے۔

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ