open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کرکٹ

کرکٹ ہک تھاپا یعنی بلے تیں  ڳوہڑی دا کھیڋ ہے۔ جیہڑا 11 کھیڋواراں دے نال کھلے پِڑ اچ کھیڋیا ویندے۔ 11 کھیڋواراں دیاں ڋو ٹیماں کھیڋدیاں ہن۔  پِڑ دے ادھ اچ 22 گز (20 میٹر) دی پچ ہوندی ہے۔

## '''تاریخ'''
16ویں صدی دے چھیکڑ اچ ایہی کھیڋا دا منڈھ ٻدھیا ڳئے۔

## '''میچ کھیڋݨ دا طریقہ'''

## '''کرکٹ دے قانون'''

## '''ٹیسٹ کرکٹ کھیڋݨ آلیاں ٹیماں'''
برطانیہ

پاکستان

بھارت

آسٹریلیاء

نیوزی لینڈ

ویسٹ انڈیز

جنوبی افریقہ

بنگلہ دیش

زمبابوے
ونکی:کھیڋ
آسیہ بی بی دا مقدمہ توہین رسالت (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلّم)

ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺑﺮﺍﺩﺭﯼ نال ﺗﻌﻠﻖ رکھݨ آلی ﺁﺳﯿﮧ ﻧﻮﺭﯾﻦ ﺑﯽ ﺑﯽ ﭘﻨﺠﺎﺏ دے ﺿﻠﻊ ﻧﻨﮑﺎﻧﮧ دی ہک وستی ﺍِﭨﺎﮞ ﻭﺍﻟﯽ دی ﺭﮨﺎﺋﺸﯽ ہن۔ جیڑا ﻻﮨﻮﺭ کنے ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً 50 ﮐﻠﻮﻣﯿﭩﺮ ﺩﻭﺭﯼ تیں ﻭﺍﻗﻊ ﮨﮯ۔ 2009 دی ڳال ہے ڃڋاں جو  وستی اچ ﻓﺎﻟﺴﮯ دے ﺑﺎﻍ اچ ﺁﺳﯿﮧ ﺑﯽ ﺑﯽ دا وستی دی کجھ تریمتیں دے نال جھڳڑا تھیا۔ جیندے ﺩﻭﺭﺍﻥ ﻣﺒﯿﻨﮧ ﻃﻮﺭ تیں انہاں ﻧﮯ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮِ ﺍﺳﻼﻡ دے ﺧﻼﻑ ' ﺗﯿﻦ ﺗﻮﮨﯿﻦ ﺁﻣﯿﺰ ' ڳالہیں آکھین۔ ﺍﺳﺘﻐﺎﺛﮧ دے ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺍیہیں ﻭﺍﻗﻌﮯ دے کجھ ڋیہنہ ﺑﻌﺪ ﺁﺳﯿﮧ ﺑﯽ ﺑﯽ ﻧﮯ ﻋﻮﺍﻣﯽ ﻃﻮﺭ ﭘﻨﭽﺎﯾﺖ اچ ﺧﻮﺩ دے اتے لڳے ونڄݨ آلے ﺍﻟﺰﺍﻣﺎﺕ دی ﺗﺼﺪﯾﻖ ﮐﺮیندے ہوئیں ﻣﻌﺎﻓﯽ ﻃﻠﺐ کیتی۔

**چھیکڑی فیصلہ**

31 ﺍﮐﺘﻮﺑﺮ 2018 ﺀ ﮐﻮں ﺛﺒﻮﺕ نہ ہووݨ پاروں ﻋﺪﺍﻟﺖ ﻋﻈﻤﯽٰ ﭘﺎﮐﺴﺘﺎﻥ ﺁﺳﯿﮧ ﺑﯽ ﺑﯽ ﮐﻮ ﺭﮨﺎ کر ڋتے۔
اسد قیصر

ﻗﻮﻣﯽ ﺍﺳﻤﺒﻠﯽ دے ﺍﺳﭙﯿﮑﺮ ﺍﺳﺪ ﻗﯿﺼﺮ دا لڳ ﺧﯿﺒﺮﭘﺨﺘﻮﻧﺨﻮﺍ نال ہے۔ ﻧﻮﻣﺒﺮ 1969 ﮐﻮں ﺻﻮﺍﺑﯽ اچ ڄمئے۔
ﺍﺳﺪ ﻗﯿﺼﺮ ﺯﻣﺎﻧﮧ ﻃﺎﻟﺐِ ﻋﻠﻤﯽ اچ ﮨﺎﮐﯽ تے ﻭﺍﻟﯽ ﺑﺎﻝ دے ٻہوں مہاندرے ﮐﮭﻼﮌﯼ ہن۔ انہاں  ﺯﻣﺎنہ طالب علمی اچ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﯿﺪﺍﻥ اچ ﻗﺪﻡ ﺭﮐﮫ ہائ۔
عمران ﺧﺎﻥ  1996 اچ نویں ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﭘﺎﮐﺴﺘﺎﻥ ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺍﻧﺼﺎﻑ ‏( ﭘﯽ ﭨﯽ ﺍٓﺋﯽ ‏) دا منݙھ ٻدھݨ دے ﺑﻌﺪ ﺍﺳﺪ ﻗﯿﺼﺮ نے ایندے اچ ﺷﻤﻮﻟﯿﺖ ﺍﺧﺘﯿﺎﺭ ﮐﺮ ڳیدھی ھئ۔
ﻗﺒﻞِ ﺍﺯﯾﮟ ﺍﺳﺪ ﻗﯿﺼﺮ ﺟﻤﺎﻋﺖِ ﺍﺳﻼﻣﯽ تے ﺷﺒﺎﺏِ ﻣﻠﯽ ﭘﺎﮐﺴﺘﺎﻥ اچ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﮩﺪاں تے ﻓﺎﺋﺰ ﺭﮨﮯ ڳئن۔
ﺻﻮﺍﺑﯽ

خیبر پختونخوا دا ہک ضلع تے تحصیل۔ صوابی اپݨے ضلعی صدر مقام دے ناں نل سݙیا ویندا ہے۔ جون 1988 تک ایہ ضلع مردان دا حصہ ہئی۔ بعد اچ ایہ ضلع مردان کنے انج تھی ڳیا۔ ایہ ضلع تحصيل صوابی، تحصیل رزڑ اور تحصيل لہوور تے مشتمل ہے۔ قبائلی علاقہ گدون وی ایندے اچ شامل ہے۔ایہی علاقے نے جنگ آزادی دے وڋے جرار ،نامور تے وݙے عالم و فاضل پیدا کیتے نے۔ ایندے علاوہ صوابی کوں موجودہ تاریخ کرنل شیر خان شہید (نشانِ حیدر) دے ذکر دے بغیر نا مکمّل ہے۔
دھوٻی سوڈا

سوڈیم کاربونیٹ، اساں اینکوں سادہ ٻولی اچ واشنگ سوڈا، سوڈا ایش تے سوڈا کرسٹل وی آکھیندے ہاں۔ایہ ہک ان آرگینک مرکب ہے۔ ایندا فارمولا Na2CO3 ہے۔ ایندے بے مختلف ہائیڈریٹ ہن۔

## خاصیتاں
ایہ چٹے رنگ دا ہوندا ہے ۔ ایہ پاݨی اچ حل تھی ویندے، تے ایہ درمیانے درجے درجے دا الکلائن محلول بݨڑیدے۔

## تاریخ
اینکوں تاریخی حوالے نال، ٻوٹیاں جیڑہیاں سوڈیم-رچ ہوندیاں ہن ، انہاں کنے کھڈیا ویندے۔کیوں جو سوڈیم-رچ ٻوٹے دی کیری یعنی راکھ، لکڑی دی کیری کنے ٻے وکھری ہوندی ہے۔

## تیاری
اینکوں اساں سوڈیم کلورائڈ تے لائم سٹون نال ، سالوے پراسس دی مدد نال تیار کریندے ہائیں۔

## مل

ایندا بازاری مل پاکستان اچ 70 روپے کلو ہے ۔

ونکی:کیمسٹری

## حوالے
https://www.usgs.gov/centers/nmic/soda-ash-statistics-and-information
مائیک ہیسمین

مائیکل ڈونلڈ ہیس مین (ڄَمݨاں 22 اپریل 1961) آسٹریلیائی ڄماندرُوں انٹرنیشنل کرکٹ کمنٹیٹر ہن۔
اپݨے نشریاتی کیریئر کنے پہلے ، انہاں جنوبی افریقہ دا مِتر تھاڳ یعنی باغی بݨ کنے انہاں دورہ کیتا ہئ۔جڋاں جو لمے افریقہ دے ایہی ملک دے در نسلی ونڈ دی پالیسی دی وجہ کنوں ٻُٹیج ڳئے ہن۔
گدا حسین راول

اصل ناں گدا حسین قلمی ناں راول تے ابے سئیں دا ناں غلام نبی ہے۔ وریا قوم نال تعلق رکھدن۔ 1964ء کوں پیدا تھئے۔ پرائمری توݨیں تعلیم حاصل کرݨ دے بعد ریڈیو سروس دے پیشے نال وابستہ تھی ڳے۔ 1992ء کوں سئیں عبدالکریم ناشاد دی شاگردی اچ شاعری د ا آغاز کیتا ۔ انہاں دی تصانیف اچ راول دے ݙوہڑے، عشق دی بونگ تے ٻیاں کتاباں شامل ہن۔ جام پور ضلع راجن پور دے رہائشی ہن۔ ٻہوں چنڳے شاعر ہووݨ دے نال نال ٻہوں چنڳے انسان وی ہن ۔ سرائیکی زبان نال ٻہوں پیار کریندن۔

گدا حسین راول سرائیکی دا شاعر ہے۔
اصل ناں      گدا حسین

تخلص          راولؔ

جمن            1964ء  

تعلیم           مڈل

پیشہ           ۔۔۔۔۔۔  

فون نمبر       03338568272

جاہ پتہ        محمد پور دیوان ضلع راجن پور

### غزل
ولا کہیں دیاں شوخیاں تے شر یاد آگئے

میں جتناں بھلائمی مگر یاد آگئے

جے بھلّے تاں سالیں دے بھالے وی بھل گئے

جے یاد اَئے تاں شام و سحر یاد آگئے

جے سنگ دل صنم دا کتھئیں ذکر تھیوے

میڈے سر کوں سارے پتھر  یاد آگئے

جڈاں کہیں مہر بان دی تات تھیوے

میکوں بے مہر دے قہر یاد آگئے

جڈاں معتبر کئی قدر دان ڈہداں

میکوں اپنے راولؔ قدر یاد آگئے

دل نال جے ملنڑی دلبر کوں پہلے دلبر دے دربان کوں مل 

مل من دے مکے پکے کوں سکھ ریت رحل قرآن کوں مل

سٹ وہم بلندی پستی دے اے فرق مٹا اسمان کوں مل

ایویں راول زندگی ضائع نہ کر نا وقت ونجا انسان کوں مل

ونکی:سرائیکی شاعر
پروٹان نیوکلئیر میگنیٹک ریزونینس

پروٹان نیوکلئیر میگنیٹک ریزونینس، ایہ این-ایم-آر دا  این-ایم-آر سپیکٹروسکوپی اچ استعمال ہے۔ ہائیڈروجن-1 نیوکلیائ دی ساخت معلوم کیتی ونڄ سڳدی ہے۔
بینزائن

1,2ڈی ہائیڈرو بینزین (C6H6) تے ایندے کنوں ڳھدے ڳئے مرکب بینزائن سݙویندے ہن۔ **ایرائن** وی انہاں ݙوجھا ناں ہے۔
بینزائن نیوٹرل ہوندے ہن ، انہاں تے کوئ وی چارج کینی ہوندا۔
ایہ ٻہوں ڈھیر ری_ایکٹو ہوندے ہن۔ انہاں کوں اساں بینزین رنگ دے ݙو آرتھو پوزیشن آلے سبسٹی چوینٹ کڈھ کرائیں حاصل کریندے ہائیں۔
انہاں وچو ہک الیکٹروفائل ہوندے، تے ݙوجہا نیوکلیوفائل-

## '''ساخت'''
بینزائن ٹرپلٹ دے ݙو پائ بانڈ ہوندے ہن۔ ہک نارمل تے ݙوجھا ایبنارمل - ایبنارمل پائ بانڈ ݙو sp2 مداریں دی دائرے دے ٻاہر ملݨ نال بݨڑدے۔ایہ پائ بانڈ ٻاہرلہ یعنی ایکسٹرنل پائ بانڈ سݙویندا ہے۔ ایہ ٻاہرلہ ملاپ فائدے مند نہیں ہوندا۔ ات ڳالھوں نواں بانڈ ٻہوں گرا ہوندے۔ تہوں ایہ ٻہوں ری ایکٹوو ہے۔

## بینزائن دی تیاری

### 1. ایرائل ہیلائیڈز

ایرائل ہیلائڈز کوں طاقتور اساس/بیس جیویں جو KNH2 , C6H5Li نال ری ایکشن کروایا ویندے۔ تاں جو ساکو بینزائن ملدے۔

### 2- او-امائینوبینزوئک ایسڈ نال تیاری

اے ٻہوں سوکھا طریقہ ہے۔
ڈائ ایزوٹائزیشن ہوݨ دے بعد،
ڈائ ایزو مرکب ہی بینزائن بݨڑا ݙیندے۔

### 3-فتھالائل پرآکسائڈ نال تیاری

سوجھلے نال فتھالائل پرآکسائیڈ ، لیکٹون انٹرمیڈیٹ بݨا ݙیندے۔ ول ایہو انٹرمیڈیٹ بینزائن ونڄ بݨڑیندے۔

### 4- بینزوتھائ ڈائیازویٹ-1,1-ڈائ آکسائیڈ

بینزوتھائ ڈائیازویٹ-1,1-ڈائ آکسائیڈ کوں گرمائش ݙیوݨ نال، بینزائن ملدے۔

### 5- بینزین ٹرائ فلورو میتھین سلفونیٹ
 

بینزین ٹرائ فلورو میتھین سلفونیٹ کوں طاقتور اساس نال تعامل کرایا ویندے تاں جو بینزین حاصل تھیندے۔

ونکی: کیمسٹری

### حوالے

Vardhman Mahaveer open university,Kota. MscCH-06 Title: Reaction Mechanism, Pericyclic Reaction, Organic Photochemistry, Stereochemistry... PAGES: 40&41
کاربین

کیمسٹری اچ، کاربین ہک سالمہ یعنی مالیکیول ہے۔ ایندے تے کوئ چارج کینی ہوندا، ایندے ݙو بانڈ، ہک الیکٹران پئیر بغیر کہیں نال ملے، ہوندا ہے۔ ایہ ٻہوں ہی ری-ایکٹوو ہوݨ دی وجہ کنے ٻہوں گھٹ تپش یعنی سیک ساہندیاں ہین۔

thumb|سدھی سادی کاربین، میتھائلین دی ساخت

## کاربین دی ساخت
کاربین دے چھی الیکٹران ہوندے ہن۔ اے ڳالھوں کاربین الیکٹران دی کمی دا شکار ہوندی ہے۔ کاربین کاربن sp2 یا sp ہائیبریڈائزڈ ہوندا ہے۔

## '''کاربیں دی ونکیاں/قسماں'''
عام طور تے کاربین ڈیاں ݙو ونکیاں ہوندیاں ہن۔

# سنگلٹ کاربین

thumb|سنگلٹ تے ٹرپلٹ کاربین
2. ٹرپلٹ کاربین 

## '''کاربین دا بݨاوݨ'''
ٻہوں سارے طریقیاں دے نال اس کاربین بݨا سڳدوں، تلے ݙتے ڳئے مرکباں نال ایہ بݨ سڳدے۔

# ایلیفیٹک ڈائ ایزو مرکب 
# کیٹین
# ایپاکسائڈز
# ڈائیازائرینز
# ٹوسائل ہائیڈرازونز
# ٹیٹرازولز
# الکائل ہیلائڈز
# یلائڈز

## '''کاربین دی جانچ'''
ای ایس آر دی مدد دے نال اساں ٹرپلٹ دے جانچ تے تحقیق کر سڳدوں۔

## '''کاربین دے ری ایکشن'''
کاربین ناپائیدار تے غیر مستحکم ہوندی ہے۔

.

## سائیکلوایڈیشن ری ایکشنز

# 
# سائیکلوایڈیشن ری ایکشنز، الکین دے نال
# سائیکلوایڈیشن ری ایکشنز، اللین دے نال
# سائیکلوایڈیشن ری ایکشنز، الکائین دے نال
# ارینز دے نال، سائیکلوایڈیشن ری ایکشنز

## حوالے

ونکی:کیمسٹری
ونکی:سائنس
غزوۂِ ذی قرد

صلح حدیبیہ دے بعد حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم اپݨے سب توں وݙے دشمن قریش دے مکر و فریب تے شر و عداوت توں مطمئن تھی چکے ہن کیونکہ اے عہد تھیا ہئی کہ ݙاہ سال تک جنگ بند رہسی۔ تݙانہہ آپ ﷺ اپݨے سب توں شریر دشمن یہود دی طرف متوجہ تھئے کیونکہ یہود ہر پل مسلماناں کوں ستاوݨ وچ کوئی کسر نہ چھوڑیندے، تاں حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے اے فیصلہ فرمایا کہ او یہود نال نبڑسن۔ یہودی خیبر تے اوندے شمال وچ آباد ہن۔ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم انہاں دی طرف روانگی دی تیاری فرمیندے پئے ہن کہ اوں وقت ہک چھوٹا جیہا واقعہ درپیش تھیا جینکوں غزوۂ غابہ یا غزوہ ذی قرد آکھا ویندے۔

## واقعات
ایں واقعے دا خلاصہ اے ہے کہ حضرت محمد ﷺ نے اپݨے اُٹھ احد دے اطراف، غابہ دے اندر چرݨ کیتے بھیڄ ݙتے۔ نال ہی آپ ﷺ دا غلام رباح، اٹھاں دا چرواہا تے سلمہ بن اکوع ( ہک مرد صحابی دا ناں ) ہن۔ حضرت سلمہؓ دے نال ابوطلحہؓ وی ہن۔ اچانک عبد الرحمان بن عینہ فزاری نے اٹھاں تے چھاپہ مارا تے تمام اٹھ ہانک کے گھن ڳیا۔ سلمہؓ نے اپݨا گھوڑا رباح کوں ݙتا کہ او جلدی ونڄ کے مدینے وچ حضرت محمد ﷺ کوں آگاہ کرے تے سلمہ ؓ خود ہک ٹیلے تے کھڑے تھی ڳئے تے ترئے وار بلند آواز نال پکارا ’’یا صباحاہ‘‘ (ہائے صبح دا حملہ)، ول سلمہؓ حملہ آوراں دے پچھوں چل نکلے، او تیر وسیندے ہن تے سلمہؓ بن اکوع اے رجز پڑھدے ویندے ہن:

خُذُھَا ،أنَا ابنُ اَکُوُعِ وَالیَومُ الرُّضَّعِ

یعنی ’’اے گھن! میں اکوع دا بیٹا ہاں تے اڄ دا ݙینہہ کھیر پیوݨ والے دا ݙینہہ ہے‘‘ اوندے بعد جناب سلمہ بن اکوعؓ دشمن دا پیچھا کریندے ڳئے تے تیر وسیندے رہیے۔ آخرکار، جݙݨ دشمن یعنی عبد الرحمان بن عینہ فرازی ہک پہاڑ دے تنگ رستے وچ داخل تھیا تاں سلمہؓ پہاڑ دے اتے چڑھ ڳئے تے عبد الرحمان بن عینہ تے پتھر لڑھکاوݨ لگے۔ ایویں اوں نے تمام او اٹھ چھوڑ ݙتے جیہڑے اوں نے حضرت محمد ﷺ دی چراگاہ توں ہکلے ہن۔

ایندے باوجود وی سلمہ بن اکوعؓ اوندا پیچھا کریندے رہیے حتٰی کہ اوں نے ٻوجھ گھٹ کرݨ کیتے تریہہ چادراں تے تریہہ نیزے سٹ ݙتے۔ حضرت سلمہؓ انہاں تے بطور نشان تھوڑے تھوڑے پتھر سٹیندے ڳئے تاکہ انہاں کوں پہچاݨ گھدا ونڄے۔ ول او لوگ گھاٹی دے ہک تنگ موڑ تے ٻیہہ ڳئے۔ سلمہؓ نے ݙٹھا کہ رسول اللہ ﷺ دے شہسوار درختاں دے درمیان آندے پئے ہن۔ آڳوں جناب اخرم ول ابوقتادہؓ ول مقدادؓ ول اخرم تے عبد الرحمان وچ تکرار تھئی۔ اخرمؓ نے عبد الرحمان دے گھوڑے کوں زخمی کیتا مگر عبد الرحمان نے واپس انہاں کوں نیزہ مار کے شہید کر ݙتا تے انہاں دے گھوڑے تے ول آیا لیکن اتنے وچ ابوقتادہؓ عبد الرحمان دے سر تے ونڄ پہنچے تے اونکوں نیزہ مار کے قتل کر ݙتا۔ دشمن دے باقی آدمی بھڄ کھڑے تھئے۔ حضرت سلمہ وی انہاں دے نال پیدل بھڄدے ویندے ہن۔سورج ڈھلݨ توں کچھ دیر پہلے دشمن ہک گھاٹی وچ ونڄ پہنچا جیندے وچ ذی القرد ناں دا چشمہ ہئی۔ دشمن پیاسا ہئی تے پاݨی پیوݨا چاہندا ہئی۔ لیکن سلمہؓ نے اونکوں تیر مار کے پرے (زخمی) کر ݙتا۔ رسول ﷺ تے صحابہ ݙینہہ دھلݨ توں پہلے سلمہؓ دے کول پہنچے۔ سلمہؓ نے فرمایا کہ یارسول اللہﷺ ! اے سب پیاسے ہن۔ اگر تساں ساکوں سو آدمی ݙے ݙیو تاں میں انہاں دے جانوراں سمیت انہاں دے گردناں پکڑ آواں۔ آپ ﷺ نے فرمایا:

اکوع دے صاحبزادے (سلمہؓ)! توں قابو پا ڳئیں تے ہݨ نرمی کر۔ اوں وقت بنوغطفان وچ انہاں دی مہمان نوازی تھیندی پئی ہے۔

این غزوہ وچ سلمہ بن اکوعؓ کوں رسولﷺ نے پیدل تے سوار ݙوہاں دا حصہ ݙتا تے عضباء ݙاچی تے نال ٻلہھایا تے فرمایا: اڄ ساݙے بہترین سوار ابوقتادہؓ تے بہترین پیادے سلمہؓ ہن۔
اے غزوہ آپ ﷺ دے خیبر روانگی توں صرف ترئے روز پہلے پیش آیا۔ ایں غزوہ دے دوران مدینے دا انتظام آپ ﷺ نے ابن ام مکتوم کوں سونپا تے پرچم حضرت مقدادؓ کوں عطا فرمایا۔
## حوالے
غزواتِ نبوی ﷺ

مدینہ وچ ہک ریاست قائم کرݨ دے بعد مسلماناں کوں اپݨے دفاع دے کئی جنگاں لڑنے پئے۔ انہاں وچوں جنہاں وچ حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم شریک ہن، کوں غزوہ آہدن تے جنہاں اچ شریک آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نہ ہن انہاں کوں سریہ آکھا ویندے۔ حضرت محمد ﷺ دے دور نبوی دے جنگاں جنہاں دا تذکرہ مورخین تے سیرت نگار غزوات نبویﷺ دے عنوان نال کریندن انہاں دا آغاز ستویں صدی عیسوی وچ دین اسلام دے غلبے دے بعد توں ہی تھی ڳیا ہئی۔

غزوہ دی جمع غزوات ہے۔ غزوہ دا معنی ہے قصد کرݨا تے غزوات یا مغازی دا لفظ رسول اللہ ﷺ دا بنفس نفیس کفار دے مقابلے کیتے لشکر دے ہمراہ تشریف گھن ونڄݨ دے ہن تے ایہ قصد کرݨا شہراں دی طرف ہووے یا میداناں دی طرف عام ہے۔[٨]

غزوہ تے سریہ ݙوہیں عربی زبان دے الفاظ ہن جیہڑے درج ذیل مفہوم دے حامل ہن:

غزوہ: دشمن نال جنگ کیتے ونڄا۔
سَرِیَّہ: فوج دی جماعت جیندے وچ ترئے سو توں پنج سو تک افراد ہوون۔
مصنفین سیرت دی ایں اصطلاح وچ او جنگی لشکر جیندے نال حضور ﷺ وی تشریف گھن ڳئے اوں کوں غزوہ آہدے ہن تے لشکراں دے او جماعتاں جنہاں وچ حضور ﷺ شامل نی تھئے انہاں کوں سرِیّہ آہدن۔[٩]

حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے زیر قیادت 28 غزوات تھئے۔ جنہاں وچوں 9 غزوات وچ قتال دی نوبت پیش آئی جبکہ باقی غزوات وچ بغیر قتال دے مقصد حاصل تھی ڳیا۔ 7 غزوات وچ حضور ﷺ کوں پیشگی اطلاع مل ڳئی ہئی کہ دشمن حملے دی سازش کریندے پئے ہن ۔ غزوات دا سلسلہ 8 (2 ہجری تا 9 ہجری) سال تک جاری ریہا جنہاں وچ سنہ 2 ہجری وچ سب توں زیادہ (8غزوات) غزوات پیش آئے ۔

قرآن کریم وچ جہاد دا حکم آوݨ تے جنگاں دا سلسلہ شروع تھیا، تاہم ایہ غزوات دیگر عام جنگاں دی طرح نہ ہن جنہاں وچ صرف قتل وغارت گری مقصود ہوندی ہے، بلکہ انہاں اچ اسلامی احکامات دی انتہائی سختی نال پابندی کیتی ویندی ہئی تے بے جا جاناں دے ضیاع، ضعیفاں، عورتاں، ٻالاں تے غزوہ وچ غیر موجود افراد نال قطعی تعرض نہ کیتا ویندا ہئی تے نہ ہی مویشیاں، درختاں تے کھیتیاں کوں تباہ و برباد کیتا ویندا ہئی۔ البتہ غزوہ بنی نضیر اچ اوں قبیلے دے جیہڑے باغات ختم کر ݙتے ڳئے ہن اوندی وجہ ایہ ہئی کہ ایہ باغات دشمن دے کمین گاہواں ہن جتھاں او سازشیں رچیندے ہوندے تھے، ایں واسطے انہاں کوں تباہ کرݨا پیا۔

پہلی مرتبہ جہاد دا حکم نبوت دے مدنی دور وچ نازل تھیا۔ ایندے توں قبل مسلماناں کوں طاقت دے استعمال دی اجازت نہ ہئی بلکہ صبر دی تلقین تے اوندے تے جنت دی بشارت ݙتی ویندی ہئی۔ جہاد دا حکم وی بتدریج نازل تھیا۔ آغاز وچ صرف اپݨے دفاع کیتے لڑݨ دی اجازت ݙتی ڳئی:

جنہاں نال جنگ کیتی ونڄے، اُنہاں کوں جنگ دی اجازت ݙتی ڳئی، اِیں کیتے کہ اُنہاں تے ظلم تھیا ہے، تے اللہ یقیناً اُنہاں دی مدد تے پوری قدرت رکھدے۔ اوہ جیہڑے اپݨے گھراں وچوں ناحق کڈھ ݙتے ڳئے، صرف اِیں ڳالھ تے کہ اوہ آہدے ہن کہ ساݙا رب اللہ ہے۔

قرآن: سورۃ الحج: 39 - 40

ول بتدریج حکم نازل تھیا کہ ہݨ اسلام دی شوکت تے غلبے کیتے جہاد کرو تاکہ دنیا توں فتنہ ختم تھیوے تے اللہ دی وحدانیت کوں فروغ ملے:

تے انہاں نال لڑو اتھاں تک کہ فتنہ ناپید تھی ونڄے تے اللہ دا دین غالب نہ تھی ونڄے۔ جے اے رک ونڄن (تاں تساں وی رک ونڄو) زیادتی تاں صرف ظالماں تے ہی ہے۔

قرآن: سورۃ البقرہ: 193

غزوات تے سرایا دی تفصیلی تاریخ درج ذیل ہے۔

## حوالے
مولانا محمد قاسم نانوتوی رحمۃ اللہ علیہ

حضرت مولانا محمد قاسم، ہندوستان دے ہک ممتاز باعزت، صدیقی خاندان دے فرد، جلیل القدر عالم، حدیث وفقہ دے عالی مرتبہ ماہر، تصوف دے رمزشناس، علوم اسلامی دے شناور، اسرار شریعت دے رازداں، زوال ملت دے نبض شناس، جنگی پِڑ دے حوصلہ مند سپاہی تے مجاہد - ایندے علاوہ مغلیہ دور حکومت دے بعد، ہندوپاکستان دے سارے کنے وݙے معروف سب کنے با فیض، دینی علمی ادارہ بلکہ ملت اسلامیہ دی آبرو، دارالعلوم دیوبند دے قافلہ سالار ہن۔
## تحذیر الناس
اس کتاب اج مولانا قاسم نانوتوی نے عقیدہ ختم نبوت دی ایسی تشریح کیتی کہ اس عقیدے دا انکار کرڈتا۔ ایں وجہ توں اہل سنت دیوبند توں الگ ہوگئے۔
شریک گرفتہ بند

کیمیاوی کم دے دوران ݙو ایٹماں دے وچ اوہوں ویلھے پیدا تھیندا ہے جݙاں اوہ الیکٹرون دیے ہکے ہی جوڑے دے ساجھی یا شریک تھی ویندے ہین۔
ونکی:کیمسٹری
صلح حدیبیہ

مکہ معظمہ توں ہک منزل دے فاصلے تے ہک کھوہ حدیبیہ دے ناں توں مشہور ہے, اتھاں ریاست مدینہ تے مشرکینِ مکہ دے درمیان مارچ 628ء کوں ہک معاہدہ تھیا جینکوں صلح حدیبیہ (عربی وچ صلح الحديبية) آہدن۔ 628ء (6 ھجری) وچ 1400 مسلماناں دے ہمراہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم مدینے توں مکہ دی طرف عمرے دے ارادہ توں روانہ تھئے۔ عرب دے رواج دے مطابق غیر مسلح افراد چاہے او دشمن کیوں نہ ہوون کعبہ دی زیارت کر سڳدے ہن جیندے وچ رسومات وی شامل ہن۔

## پسِ منظر
ایہا وجہ ہئی کہ مسلمان تقریباً غیر مسلح ہن۔ مگر عرب دے رواج دے خلاف مشرکینِ مکہ نے حضرت خالد بن ولید (جیہڑے بعد و  مسلمان تھی ڳئے) دی قیادت وچ ݙو سو مسلح سواراں دے نال مسلماناں کوں حدیبیہ دے مقام تے مکہ دے ٻاہر ہی روک گھدا۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے حضرت عثمان غنی رضی اللہ عنہ کوں سفیر بݨا کے مکہ بھیڄا۔ انھاں کوں اتھاں روک گھدا ڳیا۔ انہاں دے واپس آوݨ وچ تاخیر تھئی تاں آپ ﷺ نے صحابہ توں بیعت گھدی جیہڑی بیعت رضوان دے نام نغ مشہور ہے۔ اوں بیعت وچ مسلماناں نے عہد کیتا کہ او مردے دم تک حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا ساتھ نہ چھوڑیسن۔۔ تھوڑی دیر بعد حضرت عثمان رضی اللہ عنہ واپس آ ڳئے۔ ایں بیعت دی خبر مکہ والیاں کوں تھئی تے انھاں نے مسلماناں کوں جنگ کیتے تیار پاتا تاں صلح تے آمادہ تھی ڳئے۔ رسول پاک صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے مکہ والیاں دے شرائط قبول فرما گھدے۔

آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ وسلم نے حضرت علی بن ابی طالب رضی اللہ عنہ کولوں اے صلح نامہ لکھوایا۔ صلح حدیبیہ تک مسلمان انتہائی طاقتور تھی چکے ہن مگر اے یاد رہوے کہ اوں وقت مسلمان جنگ دی تیاری دے نال نہ آئے ہن۔ اینہی واسطے بعض لوگ چاہندے ہن کہ جنگ ضرور تھیوے۔ خود مسلماناں وچ ایسے لوگ ہن جنہاں کوں معاہدے دے شرائط پسند نہ ہن مثلاً اگر کوئی مسلمان مکہ دے لوگاں دے کول چلا ونڄے تاں اونکوں واپس نہ کیتا ویسی مگر کوئی مشرک مسلمان تھی کے اپݨے بزرگاں دی اجازت دے بغیر مدینہ چلا ونڄے تاں اونکوں واپس کیتا ویسی۔ مگر حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی دانشمندی نال صلح دا معاہدہ تھی ڳیا۔ اس دی بنیادی شق اے ہئی کہ ݙاہ سال تک جنگ نہ لڑی ویسی تے مسلمان ایں سال واپس چلے ویسن تے عمرہ کیتے اڳلے سال آسن۔ چنانچہ مسلمان واپس مدینہ آئے تے ول 629ء وچ حج کیتا۔ ایں معاہدے دے بہت سود مند اثرات برآمد تھئے۔
## معاہدہ
معاہدہ اے ہئی:

** "ابتدا اللہ دے ناں توں۔ امن دے اے  شرائط محمد بن عبداللہ (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) تے سہیل بن عمرو سفیرِ مکہ دے درمیان  طے تھئے۔ ݙاہ سال تک کوئی جنگ نہ تھیی۔ کوئی وی (حضرت) محمد (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) دا ساتھ ݙیوݨا چاہے یا انہاں نال معاہدہ کرݨا چاہے تاں ایں امر اچ آزاد ہے۔ اینہی طرح کوئی وی قریش (مشرکینِ مکہ) دا ساتھ ݙیوݨا چاہے یا انہاں نال معاہدہ کرݨا چاہے تاں ایں امر وچ آزاد ہے۔ کوئی وی جوان آدمی یا ایسا شخص جیندا باپ زندہ ہووے، (حضرت) محمد (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) دی طرف اپݨے والد یا سرپرست دی اجازت دے بغیر ونڄے تاں اونکوں اوندے والد یا سرپرست کوں واپس کر ݙتا ویسی لیکن اگر کوئی وی قریش دی طرف ونڄے تاں اونکوں واپس نہ کیتا ویسی۔ ایں سال (حضرت) محمد (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) مکہ وچ داخل تھئے بغیر واپس چلے ویسن۔ مگر اڳلے سال او تے انہاں دے ساتھی مکہ وچ داخل تھی سڳدن، ترئے ݙینہہ گزار سڳدن تے طواف کر سڳدن۔ انہاں ترئے ݙینہاں اچ قریشِ مکہ اردگرد دے پہاڑیاں توں ہٹ ویسن۔ جݙݨ (حضرت) محمد (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) تے انہاں دے ساتھی مکہ وچ داخل تھیسن تاں غیر مسلح ہوسن سوائے انہاں سادہ تلواراں دے جیہڑے عرب ہمیشہ اپݨے نال رکھدن“۔**

## حوالے
حجاج بن یوسف

پورا ﻧﺎں ﺍﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺠﺎﺝ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺣﮑﻢ ﺑﻦ ﺍﺑﻮ ﻋﻘﯿﻞ ﺛﻘﻔﯽ۔ طائف اچ ڄمے تاں، اتھائیں انہاں دا پلݨاں وی تھئے، ﺣﺠﺎﺝ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﻃﺎﺋﻒ دے ﻣﺸﮩﻮﺭ ڄاݨڑیے سُن٘ڄاݨے ﺑﻨﻮ ﺛﻘﯿﻒ نال جوڑ ﺭکھیندا ہا۔

thumb|236x236px|حجاج بن یوسف الثقفی
حجاج محمد بن قاسم دا چاچا ہا.

ﺣﺠﺎﺝ ﺑﻨﻮ ﺍﻣﯿﮧ دا ہک ﺟﺮﻧﯿﻞ، ﻇﺎﻟﻢ تے ﺳﻔﺎﮎ، کرخت ﮔﻮﺭﻧﺮ ہئ، آکھیا ویندے ﮐﮧ انہاں دے منشاﺀ تے ﺣﮑﻢ نال قرآن اچ ﺍﻋﺮﺍﺏ  لڳائے ڳئن، ﻓﺼﯿﺢ ﺍﻟﻠﺴﺎﻥبندہ ہا۔ ﺍﻣﻮﯼ سرکار ﮐﻮں تکڑا  بݨاوݨ اچ اوہندا وݙا ہتھ ہا۔

## عراق دا گورنر
694 عیسوی اچ عبدالمالک حجاج کوں عراق  دا گورنر بݨا کر پٹھیے۔

## مرݨ
714 عیسوی ، جݙاں جو حجاج 53/54 سال دے لڳ بھڳ ہا، اَڄَل نے آ پکڑیا تیں او مر ڳیا۔

## ٻاہرلے جوڑ
محمد بن قاسم

## حوالے
https://web.archive.org/web/20210218023639/https://theurdumedium.com/islamic-stories/2020/12/03/7922

ونکی: شخصیتاں
مطلق صفر

مطلق صفر؛ او گھٹ کنے گھٹ ممکن درجۂ حرارت جہرا مادے دی فطرت قبول کریندی ہے یا او درجۂ حرارت جیندے تے ذرات، جنہاں دی حرکت کنے حرارت پیدا تھیندی ہے، ساکن تھی ونڄن۔ ایہ ہک فرضی نقطہ ہے۔ منفی١٦ئ٢٧٣ درجے سینٹی گریڈ یا منفی ٧ئ٤٥٩ درجے فارن ہائیٹ۔

ونکی:کیمسٹری
حج

لغوی رُو نال حج دا معانی قصد کرݨ، زارت دا ارادہ کرݨ یعنی سترݨ ہے۔ اصطلاحِ شریعت اچ مخصوص ویلھے اچ خاص طریقیاں نال ضروری عبادتاں تے مناسک دی بجاآوری وسطے بیت اللہ دا قصد کرݨاں، کعبہ اللہ دے چودھار پھرݨ تے عرفات دے پِڑ  اچ  ٹھہراؤ کرݨ دا ناں حج ہے۔
ماس سپیکٹرومیٹری

ایہ اینالیٹیکل کیمسٹری دی ہک لڑی ہے۔

## ڄاݨ سُن٘ڄاݨ
وݙے پیمانے تے سپیکٹرومیٹری ہک طاقتور تجزیاتی تکنیک ہے جیکوں ڄاݨیے نمونے دے اندروں مقدار معلوم کرݨ ، نمونے وچ نامعلوم مرکبات دی سنڄاݨ کرݨ اتے مختلف ونکیاں دی ساخت تے کیمیائی خصوصیات کوں وکھرا کرݨ واستے استعمال کیتا ویندا ہے۔

## ماس سپیکٹرومیٹری دا نظریہ

## ماس سپیکٹرومیٹری دے اجزاء

#### سیمپل انلٹ سسٹم

#### آئن سورس تے ایکسیلریٹنگ چیمبر

#### ماس اینالائزر تے میگنٹ

#### آئن کولیکٹر ، ڈی ٹیکٹر تے ایمپلی فائر

#### ریکارڈر

## ماس سپیکٹرومیٹری دی ریزولیوشن

ڈبل فوکسنگ ماس سپیکٹرومیٹری دی ضرورت

ماس سپیکٹرومیٹری دی پیش
گوئ

## ماس سپیکٹرومیٹری اچ پیدا تھیوݨ آلے آئنز دی ونکیاں

### مالیکیولر آئن یا پیرنٹ آئن

### مالیکیولر آئن یا پیرنٹ آئن دے اہم فیچر

### سپیکٹرم اچ خاص پیک دی پیش گوئ دے عام اصول

### آئسوٹوپ آئنز

### میٹاسٹیبل آئنز یا پیک
میٹاسٹیبل آئنز او ہین جہرے آئن سورس کنے ماس اینالائزر دی مدد دے نال، آئن ڳولݨ آلی مشین اچ راہ وچ نکھڑ ویندن۔
1946 وچ، جے-اے ہیپل تے ای-یو کونڈن سارے کنوں پہلاں میٹاسٹیبل پیک تے آئنز دی سنڄانݨ کیتی۔

### میٹاسٹیبل پیک دی اہمیت
ایہ پیک ماس سپیکٹرم اچ ٻہوں ودھ کے ودھ معلومات ݙیندی ہے۔ جہرے ویلھے آرگینک آئن ترٹدے تاں جو ادھ اچ جہرا کجھ آئن بݨدے، اوندے بارے ایہ ݙسیندی ہے۔

= **حوالے** =

# Skoog,  D.A;  West,  P.M;  Holler,  F.J;  Crouch,  S.R.  Fundamentals  of  Analytical Chemistry.  Brooks Cole  Publishing  Company,  2013;  9th Ed
# 
# Christian,  G.D.  Analytical  Chemistry.  John-Wiley  &  Sons:  New  York,  2006; 6th  Ed. 
# Harris,  D.C.  Quantitative  Chemical  Analysis.  W.H.  Freeman  and  Company: New York,  2011; 8th Ed. 

# 
# 

#
ثریا ملتانیکر

ثریا ملتانیکر   ہک سرائیکی گلوکارہ ہے جیہڑی زیادہ تر آپݨے لوک گیتاں کیتے مشہور ہے.  اوندے ذخیرے وچ کلاسیکی، نیم کلاسیکی، غزل، لوک گیت تے فلمی گیت شامل ہن۔

## ابتدائی زندگی تے ٹٻر
ثریا ملتانیکر ١٩٤٠ء وچ ملتان وچ ڄمی۔ 

او بلپݨ وچ گائیکی وچ ناں پیدا کرݨ چاہندی ہئی۔ اوندے خاندان وچ کوئی فن موسیقی نال وابستہ کائناں ہئی، ایں کیتے کوئی وی ایں سلسلے وچ اون٘دی راہنمائی  نہ کر سڳیا۔ اوں بلپݨ وچ  خود ہی فلمی ڳاݨے سݨ تے  انھاں دیاں  دھناں تے  شاعری دی مشق شروع کر ݙتی۔ بعد وچ  او کلاسیکی موسیقی دے دلی  دے گھراݨے دے غلام نبی خان دی باقاعدہ شاگرد بݨ ڳئی، غلام نبی خان سارنگی دے استاد ہن۔

## اولاد
ثر یا ملتانیکر دے ٧ ٻال ہن،

 محمد علی، جو برطانیہ میں مقیم آرتھوپیڈک ڈاکٹر ہے۔

 رقیہ سجاد

 رمضان علی

 شائستہ،

 رابعہ، 

 عالیہ 

 راحت بانو  ۔ سب توں چھوٹی دھی راحت ملتانیکر وی آپݨی والدہ  وان٘گوں ہک لوک گلوکارہ ہے۔ 

## فلم "بدنام دا" گیت
١٩٦٦ء وچ  ریلیز تھیوݨ آلی فلم ’’بدنام‘‘ دے حوالے نال ݙو ڳالھیں مشہور  تھیاں ہن۔ ہک تاں ریاض شاہد دے مکالمے  تے ٻیا موسیقار دیبو بھٹا چاریہ دی کمپوز کیتی ہوئی سپر ہٹ غزل’’ بڑے بے مروت ہیں یہ حُسن والے، کہیں دل لگانے کی کوشش نہ کرنا‘‘ ثریا ملتانیکر دی آواز وچ اوں زمانے دھوم مچا  ݙتی ہئی۔

صدارتی ایوارڈ یافتہ گلوکارہ ’ثریا ملتانیکر‘ دی وجہ توں ایں غزل دی رائیلٹی نال فلم دے اخراجات پورے تھی ڳئے ہن، فلم بدنام کوں بین الاقوامی شہرت حاصل تھئی، ایہ پہلی پاکستانی فلم ہئی جیکوں اوں ویلے دے سوویت یونین (موجودہ روس) دی ١٧ زباناں وچ ڈب کر تے پیش کیتا ڳیا، جیکوں اُتھاں ٻہوں پسند کیتا ڳیا ہئی۔ کئی عشرے لنگھ ونڄݨ دے باوجود وی ایہ غزل اج وی ثریا ملتانیکر دی سن٘ڄاݨ ہے۔

## ایوارڈ
1959: گولڈن ایوارڈ

1960: چٹا گانگ ایوارڈ

1964: نگار ایوارڈ

1975–1980: گل فرید ایوارڈ

1982: جشن فرید ایوارڈ

1981–1982: شاعرِ مشرق ایوارڈ

1986: پرائڈ آف پرفارمنس ایوارڈ 

2000: شہباز ایوارڈ

2002: غلام فرید ایوارڈ

2008 صدر پاکستان ولوں ستارہ امتیاز ایوارڈ
مائع-مائع استخراج

**مائع-مائع استخراج** ایندا ݙوجھا ناں سالونٹ ایکسڑیکشن ہے۔ یعنی محلول کڈھݨ، مائع-مائع استخراج ، مرکب کوں اونہودے اجزاء دی تݙ تے، انج کرݨ دا ہک طریقہ ہے ۔ ایہ کم ݙو ہک ٻے اچ نہ ملݨ آلے مائعات نال کیتا ویندے۔

**مثال** دے طور تیں،

پاݨی تے آرگینک محلول
غزوۂِ خیبر دا پسِ منظر

خیبر دا علاقہ بالخصوص ایندے کئی قلعے یہودی فوجی طاقت دے مرکز ہن جیہڑے ہمیشہ مسلماناں کیتے خطرہ بݨے رہیے تے مسلماناں دے خلاف کئی سازشاں وچ شریک رہیے۔ انہاں سازشاں وچ غزوہ خندق تے غزوہ احد دے دوران یہودیاں دی کارروائیاں شامل ہن۔ ایندے علاوہ خیبر دے یہود نے قبیلہ بنی نظیر کوں وی پناہ ݙتی ہئی جیہڑے مسلماناں دے نال سازش تے جنگ وچ ملوث رہیے ہن۔ خیبر دے یہود دے تعلقات بنو قریظہ دے نال وی ہن جنہاں نے غزوہ خندق وچ مسلماناں نال عہد شکنی کریندے ہوئے انہاں سخت مشکل نال دوچار کر ݙتا ہئی۔ خیبر والیاں نے فدک دے یہودیاں دے علاوہ نجد دے قبیلہ بنی غطفان دے نال وی مسلماناں دے خلاف معاہدے کیتے ہن۔ محرم 7ھ (مئی 628ء) وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم 1600 دی فوج دے نال، جنہاں وچوں ہک سو توں کجھ زائد گھڑ سوار ہن، خیبر دی طرف جنگ دے ارادے نال روانہ تھئے تے پنج چھوٹے قلعے فتح کرݨ دے بعد قلعہ خیبر دا محاصرہ کر گھدا جیہڑا دشمن دا سب توں وݙا تے اہم قلعہ ہئی۔ اے قلعہ ہک نسبتاً اچی پہاڑی تے بݨا ہویا ہئی تے اوندا دفاع بہت مضبوط ہئی۔
## حوالے
نذیر یاد

نذیر یاد میانوالی نال تعلق رکھݨ والے ہک نامور سرائیکی تے اردو دے شاعر ہن جیہڑے زندگی دے معاملات کوں دلچسپ انداز نال اپݨی شاعری وچ پیش کریندن۔ سرائیکی وچ دوسے دی ٻکری، پلوتے وغیرہ دے نظماں زیادہ مشہور ہن۔ کجھ وقت پی ٹی وی تے وی کم کیتا۔ نذیر یاد صیہب، منصور آفاق، مظہر نیازی، افضل عاجز وغیرہ دے ہم محفل شخصیات وچوں ہن۔

## حوالے
خودکشی وچ صِنفی فرق

خود کشی وچ صنفی فرق (انگریزی: Gender differences in suicide) توں مراد خودکشی دی شرح وچ عالمی سطح اُتے ݙیکھائی ݙیوݨ آلا فرق ہے۔ ایہ ݙٹھا ڳیا ہے جو ایں معاملے وچ تریمتاں تے مرداں دے روئیّاں وچ فرق نظر آندا ہے۔ ہک پاسے تریمتیں خود کشی دے خیالات توں ڈھیر متاثر تھیندیاں ہِن تے ڈھیر مرد ایں خیالات کوں انجام تائیں پہنچیندے ہِن.

## تریمتاں دی خود کشی دی وجہ
ترقی پزیر مُلکاں وچ تریمتاں دی خودکشی دی ہک وݙی وجہ ایہ ہے جو شادی دا فیصلہ کریندے ویلے چھوہر تے چھوہِر دی ذہنی تے تعلیمی مطابقت دا خیال نئیں رکھا ویندا۔ ماء پیو اندھا دھند رشتے طے کر ݙیندے ہِن، کیوں جو انہاں کوں چنڳا  رشتہ ہتھ توں نکلݨ دا خوف ہوندا ہے تے بعد وچ جیہڑے ویلے چھوہر تے چھوہِر کوں پتہ لڳدا ہے جو اوندی آپݨے ساتھی دے نال ذہنی مطابقت کائنی ہے تاں او مایوس تھی تے ایہ وݙا قدم چا گھندے ہِن۔ ذال پئے دے سماجی پس منظر، تعلیم، عمر تے سوچ وچ فرق نہ صرف تریمتیں بھل مرداں کوں وی خودکشی کرݨ کیتے مجبور کر ݙیوݨ آلے عوامل ہِن۔ تریمتیں دی خود کشی دی شرح وچ پریشان کر ݙیوݨ آلا ودھارا تھیندا پئیا ہے. ماہرین دے مطابق ایں توں علاوہ ݙاج کیتے ہراسانی تے گھریلو تشدد وی ٻئے محرک عوامل وچ شامل ہِن. معاشی تنگی تے ٻئے سماجی مسائل بعد دے عوامل ہوندے ہِن.  آبرو ریزی تے جنسی ہراسانی توں وی خودکشی دے کجھ واقعات تھیندے ہِن.

## مرداں وچ خود کشی دی وجہ
ہر ٤٠ سیکنڈ وچ دنیا وچ کتھائیں نہ کتھائیں  ذہنی تناؤ دی وجہ توں ہک مرد خودکشی کریندا ہے۔ ایندی ہک وجہ ایہ وی ہے جو مرد آپݨے مسلئیاں دے بارے گھٹ ڳالھ کریندے ہِن یا گھٹ ای مدد دی ڳول وچ ہوندے ہِن۔ ایں تناؤ دا سبب تعلیمی، معاشی تے سماجی تھی سڳدا ہے۔ کئی واری ایں ڳالھ دا تعین وی اوکھا ہوندا ہے۔

## حوالے
صلح حدیبیہ دے معاہدے دا متن

صلح حدیبیہ دے معاہدے دا مضمون اے ہے:

** "ابتدا اللہ دے ناں توں۔ امن دے اے  شرائط محمد بن عبداللہ (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) تے سہیل بن عمرو سفیرِ مکہ دے درمیان  طے تھئے۔ ݙاہ سال تک کوئی جنگ نہ تھیی۔ کوئی وی (حضرت) محمد (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) دا ساتھ ݙیوݨا چاہے یا انہاں نال معاہدہ کرݨا چاہے تاں ایں امر اچ آزاد ہے۔ اینہی طرح کوئی وی قریش (مشرکینِ مکہ) دا ساتھ ݙیوݨا چاہے یا انہاں نال معاہدہ کرݨا چاہے تاں ایں امر وچ آزاد ہے۔ کوئی وی جوان آدمی یا ایسا شخص جیندا باپ زندہ ہووے، (حضرت) محمد (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) دی طرف اپݨے والد یا سرپرست دی اجازت دے بغیر ونڄے تاں اونکوں اوندے والد یا سرپرست کوں واپس کر ݙتا ویسی لیکن اگر کوئی وی قریش دی طرف ونڄے تاں اونکوں واپس نہ کیتا ویسی۔ ایں سال (حضرت) محمد (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) مکہ وچ داخل تھئے بغیر واپس چلے ویسن۔ مگر اڳلے سال او تے انہاں دے ساتھی مکہ وچ داخل تھی سڳدن، ترئے ݙینہہ گزار سڳدن تے طواف کر سڳدن۔ انہاں ترئے ݙینہاں اچ قریشِ مکہ اردگرد دے پہاڑیاں توں ہٹ ویسن۔ جݙݨ (حضرت) محمد (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) تے انہاں دے ساتھی مکہ وچ داخل تھیسن تاں غیر مسلح ہوسن سوائے انہاں سادہ تلواراں دے جیہڑے عرب ہمیشہ اپݨے نال رکھدن“۔**

## حوالے
سکھ سلطنت

سکھ سلطنت (Sikh Empire) برصغیر وچ ہک اہم طاقت ہئی جیہڑی مہاراجہ رنجیت سنگھ دی قیادت دے تحت ابھری۔ جیں نے 1799ء وچ لاہور پر قبضہ کر گھدا تے پنجاب دے ارد گرد علاقیاں تے سلطنت قائم کیتی۔ سلطنت 1799ء توں 1849ء تک قائم رہی۔ **لاہور وچ سکھاں دا راج** سکھ مسلاں دے حملے تے حکمرانی توں شروع تھیا تے رنجیت سنگھ *(جینکوں پنجاب ، سکھ راج ، تے سرکار خالصہ راج دا بانی وی آکھا ویندے) دی* سکھ سلطنت    1849ء تک قائم رہی۔ 
thumb|Nishan Sahib
thumb|Khanda
thumb|Sikh Empire
مہاراجا رنجیت سنگھ نے انیہویں صدی دے آغاز اچ لاہور تے قبضہ کیتا۔ ہک اندازے دے مطابق رنجیت سنگھ نے پنجاب تے چالیہہ سال حکومت کیتی۔ اے اہو دور ہے جیندے وچ سکھاں کوں برصغیر دے ہک وݙے علاقے تے مکمل طور تے حکمرانی کرݨ دا موقع ملا۔ ایں خطے وچ ہندؤاں تے مسلماناں دی حکمرانی دی تاریخ کئی ہزار سال تے محیط ہے۔
thumb|RanjitSingh by ManuSaluja
thumb|Amritsar Golden temple
سکھاں نے مغل تعمیرات جیہڑے اپݨی مثال آپ ہن، انہاں کوں مسمار کیتا تے سونے تے چاندی دی مینا کاری تے قیمتی پتھر جنہاں نال دیواراں وچ کاری گری کیتی ڳئی ہئی سب لہوا گھفے تے لاہور اچ آصف خاں دے مقبرے توں سنگِ مرمر دا پتھر وی اتروا ݙتا تے مقبرہ نورجہاں دے کئی حصیاں کوں مسمار کروایا تے قیمتی پتھر جیہڑے مقبرے وچ لڳے ہن لہوا گھدے ۔

## ٻیا ݙیکھو
*سکھ مت
*شہزادی بمبا سدرلینڈ
## حوالے
گرودوارہ دربار صیہب

گرودوارا دربار صیہب کرتار پور، کرتارپور، نارووال ضلع، پنجاب، پاکستان وچ لہور توں 120 کلومیٹر دور ہک گرودوارہ اے۔ ایہہ اوں تریخی جاہ تے بݨایا ڳیا اے جتھاں گرو نانک دیو جی  دی 22 ستمبر 1539ء وچ موت تھئی ہئی۔

اینکوں ڈیرا نانک بابا وی آکھا ویندے تے ایندے کول ڈیرا صاحب ریلوے سٹیشن اے۔ ۔ اے جگہ دریا راوی دے کنڈے، ریلوے سٹیشن توں چار کلومیٹر دی دوری دے اندر واقع ہے ۔ موجودہ عمارت 1،35،600 روپے دی لاگت نال پٹیالہ دے مہاراجہ سردار بھپندر سنگھ نے بݨوائی ہئی ۔ 1995ء وچ پاکستان دی سرکار نے ایندی مرمت کروائی ہئی تے 2004ء وچ پوری طرح بحال کر ݙتی ڳئی ۔ اے ہک کھلی تے سوہݨی عمارت اے ۔ کرتارپور لانگھے دے ذریعے اینکوں چڑھدے پنجاب نال جوڑا ڳیا اے تے ہݨ اے دنیا دا ایں وقت سب توں وݙا گرودوارہ ہے۔
## حوالے
آپریشن بلیو اسٹار

1984ء وچ بھارتی فوج دا اپݨے ہی ملک وچ امرتسر شہر وچ واقع ہرمندر صاحب تے کیتا ونجݨ والا آپریشن ہئی جیہڑا سکھاں دی نسل کشی قرار ݙتا ویندے.  ایہ آپریشن اس وقت دی بھارتی وزیر اعظم اندرا گاندھی دے حکم نال 3 توں 8 جون تک تھیا۔
## حوالے
شہزادی بمبا سدرلینڈ

شاہزادی بمبا سدرلینڈ (پیدائش: 29 ستمبر 1869ء – وفات: 10 مارچ 1957ء) سکھ سلطنت دے آخری مہاراجا دلیپ سنگھ دی دھی تے مہاراجا رنجیت سنگھ دی پوتری تے سکھ سلطنت دی شاہزادی ہئی۔ او لاہور وچ وفات پاوݨ والی سکھا شاہی سلطنت دی آخری فرد ہئی۔ او پنجاب وچ سکھ شاہی خاندان دی لندن جلاوطنی بسر کرݨ دے بعد قیامِ پاکستان توں قبل ہی لاہور وچ آباد تھی ڳئی ہئی تے اتھائیں 1957ء تک مقیم رہی۔ اُوندے کول سکھ سلطنت دے نوادرات تے دستاویزات بڑی تعداد وچ موجود ہن جیہڑے اُوں نے قلعہ لاہور دی سکھ گیلری کیتے عطیہ کر ݙتے ہن۔

## حیاتی وہاݨی
بمبا سدرلینڈ دے والد دلیپ سنگھ، سکھ سلطنت دے آخری مہاراجا ہن جیہڑے 1849ء وچ سکھ سلطنت دے خاتمے دے بعد لندن منتقل تھی ڳئے ہن۔ بمبا دی والدہ بمبا مولر ہن جیہڑی جرمن تاجر لڈوِنگ مولر دی بیٹی ہئی۔ بمبا دی پرورش غیر معمولی حالات وچ تھئی جبکہ اُوں دا خاندان سکھ سلطنت دے خاتمے دے بعد ایسٹ انڈیا کمپنی دی زیر نگرانی برطانیہ بھیڄ ݙتا ڳیا  جتھاں او جلاوطنی ورگی زندگی بسر کریندے ہن حالانکہ اُنھاں دے قیام تے ݙیکھ بھال دے کوششاں ملکہ وکٹوریہ دی جانب توں کیتے ڳئے ہن۔ جݙݨ دلیپ سنگھ اپݨی والدہ مہارانی جند کور نال ملاقات کرکے واپسی تے قاہرہ ٹھہرا تاں اتھاں اُوندی ملاقات مشنری اسکول دی ہک معلمہ بمبا مولر نال تھئی جیندے نال اُوں نے 7 جون 864ء کوں اسکندریہ وچ شادی کر گھدی۔بمبا مولر اچوں ہی سکھ شہزادی بمبا سدرلینڈ 29 ستمبر 1869ء کوں لندن وچ پیدا تھئی۔

بمبا دے والد مہاراجا دلیپ سنگھ نے برطانیہ منتقلی دے بعد عیسائیت اختیار کر گھدی ہئی تے اِینہی کیتے بمبا دی پرورش تے ابتدائی تعلیم وی عیسائیت دی طرز تے مشنری اسکول وچ تھئی۔ 1887ء تک بمبا ایلویڈن ہال وچ اپݨے والدین سمیت بھراواں دے مقیم رہی۔ 18 ستمبر 1887ء کوں بمبا دی والدہ بمبا مولر گردے دے عارضے وچ مبتلاء تھی کے انتقال کر ڳئی تاں بمبا دی پرورش آرتھر اولیفینٹ دے سپرد کر ݙتی ڳئی۔

## وفات
بمبا سدرلینڈ عمر دے آخری سالاں وچ کافی ضعیف تے ناتواں تھی ڳئی ہئی۔ انتقال توں ݙو سال قبل او بینائی کمزور تھی ونڄݨ دے سبب اچھی طرح ݙیکھ نہ سڳدی ہئی تے ول فالج دے عارضے وچ مبتلا تھی ونڄݨ نال او کہیں تحریر تے دستخط وی نہ کر سڳدی ہئی۔ طویل علالت دے بعد 10 مارچ 1957ء کوں 88 سال دی عمر وچ لاہور وچ وفات پاتی۔ اڳلے روز برطانوی ہائی کمشنر دی زیرنگرانی تدفین گورا قبرستان جیل روڈ لاہور وچ کیتی ڳئی۔
## حوالے
غزوۂِ خیبر دے نتائج

مسلماناں کوں شاندار فتح تھئی۔ حضور ﷺ نے یہودیاں کوں انہاں دی خواہش تے پہلے دی طرح خیبر اچ رہݨ دی اجازت ݙتی تے انہاں دے نال معاہدہ فرمایا کہ او اپݨی آمدنی دا نصف بطور جزیہ مسلماناں کوں ݙیسن تے مسلمان جݙݨ مناسب سمجھسن انہاں کوں خیبر توں کڈھ ݙیسن۔ ایں جنگ وچ بنی نضیر دے سردار حئی بن اخطب دی بیٹی صفیہ وی قید تھئے جنہاں کوں آزاد کر کے حضور ﷺ نے انہاں نال نکاح فرمایا۔

ایں جنگ نال مسلماناں کوں ہک حد تک یہودیاں دے گھناؤنے سازشاں توں نجات مل ڳئی تے انہاں کوں معاشی فوائد وی حاصل تھئے۔ اینہی جنگ دے بعد بنو نضیر دی ہک یہودی عورت جیندا ناں زینب ہئی، نے حضور ﷺ کوں گوشت پیش کیتا جیندے وچ ہک سریع الاثر زہر ملا ہویا ہئی۔ حضور ﷺ نے اونکوں اے محسوس تھیوݨ تے تھک ݙتا کہ اس وچ زہر ہے مگر آپ ﷺ دے ہک صحابی حضرت بشر بن براء رضی اللہ عنہ جیہڑے آپ صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم  دے نال کھاݨے وچ شریک ہن، شہید تھی ڳئے۔ آپ صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم نے حسب عادت اپݨا بدلہ تاں اوں عورت توں نہ گھدا لیکن حضرت بشر رضی اللہ عنہ دی شہادت دے بدلے اوں عورت کوں قتل کر ݙتا ڳیا۔ ہک روایت دے مطابق بسترِ وفات تے حضور ﷺ نے فرمایا ہئی کہ انہاں دی بیماری اوں زہر دا اثر ہے جیہڑا خیبر وچ ݙتا ڳیا ہئی۔

مسلماناں کوں ایں جنگ توں بھاری تعداد وچ جنگی ہتھیار ملے جنہاں نال مسلماناں دی طاقت ودھ ڳئی۔ ایں جنگ دے اٹھارہ مہینے بعد مکہ فتح تھی ڳیا۔ ایں جنگ دے بعد حضرت جعفر طیار رضی اللہ عنہ حبشہ توں واپس آئے تاں حضور ﷺ  نے فرمایا کہ 

**سمجھ اچ نی آندا کہ میں کیہڑی ڳال کیتے زیادہ خوشی مناواں۔ فتحِ خیبر کیتے یا جعفر دی واپسی کیتے ۔** 

## حوالے
عمرۃ القضاء

**عمرۃ القضاء**صلح حدیبیہ دی وجہ توں اوں سال عمرہ کیتے بغیر مدینہ واپس ونڄݨ دے بعد اڳلے سال اونہی عمرے کوں ادا کیتا ڳیا جیندا ناں عمرۃ القضاء تھی ڳیا۔ 
چونکہ حدیبیہ دے صلح نامے وچ ہک شق اے وی ہئی کہ آئندہ سال حضور ﷺ مکہ آ کے عمرہ ادا کریسن تے ترئے ݙینہہ مکہ وچ قیام فرمیسن۔ ایندے دے مطابق ماہ ذوالقعدہ 7ھ وچ آپ ﷺ نے عمرہ ادا فرماوݨ کیتے مکہ روانہ تھیوݨ دا عزم فرمایا تے اعلان کرا ݙتا کہ جیہڑے لوگ گزشتہ سال حدیبیہ وچ شریک ہن او سب میݙے نال ڄلن۔ چنانچہ بجز انہاں لوگاں دے جیہڑے جنگ خیبر وچ شہید یا وفات پا چکے ہن، سب نے اے سعادت حاصل کیتی۔
## مکہ مکرمہ روانگی
حضورﷺ کوں چونکہ کفار مکہ تے بھروسا نہ ہئی کہ او اپݨے عہد کوں پورا کریسن، ایں واسطے آپ ﷺ جنگ دی پوری تیاری دے نال روانہ تھئے۔ بوقت روانگی ابو رہم غفاری کوں آپ ﷺ نے مدینہ تے حاکم بݨا ݙتا تے ݙو ہزار مسلماناں دے نال جنہاں وچ ہک سو گھوڑیاں تے سوار ہن، آپ ﷺ مکہ کیتے روانہ تھئے۔ سٹھ اٹھ قربانی کیتے نال ہن۔ جݙݨ کفار مکہ کوں خبر ملی کہ حضورﷺ ہتھیاراں تے سامان جنگ دے نال مکہ تشریف گھدی آندن تاں او بہت گھبرائے تے انہاں نے چند آدمیاں کوں صورت حال دی تحقیقات کیتے *مرالظہران* تک بھیڄا۔ محمد بن مسلمہ جیہڑے اسپ سواراں دے افسر ہن، قریش دے قاصداں نے انہاں نال ملاقات کیتی۔ انہاں نے اطمینان ݙیوایا کہ نبی ﷺ صلح نامہ دی شرط دے مطابق بغیر ہتھیار دے مکہ مکرمہ داخل تھیسن۔ اے سݨ کے کفار قریش مطمئن تھی ڳئے۔
## عمرے دی ادائیگی
چنانچہ حضور ﷺ جݙݨ مقام *یاجج*  پہنچے جیہڑا مکہ توں اٹھ میل دور ہے تاں تمام ہتھیاراں کوں اوں جگہ رکھ ݙتا تے بشیر بن سعد دی ماتحتی وچ چند صحابہ کرام کوں انہاں ہتھیاراں دی حفاظت کیتے متعین فرما ݙتا تے اپݨے نال ہک تلوار دے سوا کوئی ہتھیار نہ رکھا تے صحابہ کرام دے مجمعے دے نال *لبیک* پڑھدے ہوئے حرم دی طرف ودھے۔ جݙݨ رسول اکرم ﷺ حرم کعبہ وچ داخل تھئے تاں کجھ کفار قریش مارے حسد دے اوں منظر دی تاب نہ جھل سڳے تے پہاڑاں تے ٹر ڳئے۔ مگر کجھ کفار اپݨے دارالندوہ(کمیٹی گھر) دے پاس کھڑے اکھیاں پھاڑ پھاڑ کے بادهٔ توحید و رسالت نال مست تھیوݨ والے مسلماناں دے طواف دا نظارہ کرݨ لڳے تے آپس وچ آکھݨ لڳے کہ اے مسلمان بھلا کیا طواف کریسن؟ انہاں کوں تاں بکھ تے مدینے دے بخار نے کچل کے رکھ ݙتے۔ حضور ﷺ نے مسجد حرام وچ پہنچ کے *[[اضطباع]]* فرما گھدا۔ یعنی چادر کوں ایں طرح ولہیٹ گھدا کہ آپ ﷺ دا سڄا شانہ تے بازو کھل ڳیا تے آپ ﷺ نے فرمایا کہ خدا اوندے تے اپݨی رحمت نازل فرماوے جیہڑا انہاں کفار دے سامݨے اپݨی قوت دا اظہار کرے۔ ول آپ ﷺ نے اپݨے اصحاب دے نال شروع دے ترئے پھیریاں وچ شانیاں کوں ہلا ہلا کے تے خوب اکڑدے ہوئے چل ک طواف فرمایا۔ ایں عمل کوں عربی زبان وچ *[[رمل]]* آہدن۔ چنانچہ اے سنت اڄ تک باقی ہے تے قیامت تک باقی رہسی کہ ہر طواف کعبہ کرݨ والا شروع طواف دے ترئے پھیریاں وچ *[[رمل]]* کریندے۔
## حوالے
حامد الحق

حامد الحق پاکستانی سیاست دان ہن۔ او قومی اسمبلی دے رکن وی ریہے ہن.۔

## پاکستان عام انتخابات، 2013ء
انہاں پاکستان عام انتخابات، 2013ء وچ خیبر پختونخوا دے  حلقہ این اے۔2  (NA-2 (Peshawar-II)) وچ   پاکستان تحریک انصاف طرفوں انتخاب وچ حصہ گھدا اتے کامیابی حاصل کیتی۔
## حوالے
جنگِ موتہ دا پسِ منظر

صلح حدیبیہ دے بعد مسلمان تے قریش دے درمیان کجھ وقت کیتے جنگ نہ تھئی۔ یمن دے ساسانی گورنر دے اسلام قبول کرݨ دے نال نال اوندے قبائل وی مسلمان تھی ڳئے ہن۔ اوں طرفوں اطمینان دے بعد حضور ﷺ نے اسلام دی تبلیغ کیتے  کجھ سفیر اردن تے شام دے عرب قبائل دی طرف روانہ فرمائے جنہاں کوں انہاں قبائل نے سفارتی روایات دے خلاف قتل کر ݙتا۔ اے عرب قبائل بازنطینی سلطنت (مشرقی روم دی سلطنت) دے واج گزار ہن۔ 

سفیراں دے قتل دے بعد انہاں قبائل دی سرکوبی کیتے حضور ﷺ نے 3000 دی ہک فوج تیار کر کے مغربی اردن دی طرف روانہ فرمائی۔ حضور ﷺ نے سپہ سالاراں دی ترتیب اے رکھی کہ زید بن حارثہ کوں اوں لشکر دا امیر مقرر فرمایا، انہاں دی شہادت دی صورت وچ جعفر کوں مقرر فرمایا تے انہاں دی شہادت دی صورت وچ عبداللہ بن رواحہ کوں مقرر فرمایا تے اے کہ اگراو وی شہید تھی ونڄن تاں لشکر اپݨا امیر خود چݨ گھنے۔ ݙوجھی طرفوں ہرقل دی قیادت وچ ہک لکھ رومی تے ہک لکھ عرب قبائل تے مشتمل فوج تیار تھئی جیہڑی مروجہ ہتھیاراں نال لیس ہئی۔ جݙݨ مسلمان، موتہ پہنچے تے دشمناں دی تعداد دا پتہ چلا تاں انہاں نے پہلے سوچا کہ مدینہ توں مزید کمک آوݨ دا انتظار کیتا ونڄے مگر عبداللہ بن رواحہ نے اسلامی فوج دی ہمت افزائی کیتی تے اسلامی فوج نے پیش قدمی جاری رکھدے ہوئے جنگ کیتی۔
## حوالے
سنڄیاں سالھیں

سنڄیاں سالھیں 

تھل دے ہاں وچ لڳیاں جھوکاں 

ٻلدی ریت دے ٹٻیاں پچھوں 

بھردیاں کندھاں اڄڑے کھولے 

چھپر کاٹھ کٻاڑے توں  

وچ ہک اندھے کھوہ دا ٹوٻہ 

وقت دی ریت بھرے نت جیکوں 

سامݨے کھڄیاں دا ہک جوڑا

تر تر ݙیکھے ایں سنج برکوں

ٻلدی ریت تے تنبوں تاݨن

ترسیاں فصلاں سڑدیاں جھوکاں

سکھ دا ساہ گھن کے مسکاون 

تھل دے منہ دا کوڑ مریجے 

ریت دی اکھ وچ پاݨی پووے

ول او گھپ اندھارے تھیندن

سڄے کھٻے اڳوں پچھوں

کجھ نی سجھدا تیڈے توں

دور کہیں نگری توں تیݙیاں 

ہکلاں دیاں آوازاں آندن

اوہ آوازاں ݙیویاں وانگوں

میݙے چار چوقیروں بھوندن

میں اے آتشبازیاں چاکے

اندھے کھوہ وچ لہندا وینداں
جنگِ موتہ دے نتائج تے اثرات

جنگ کوں کہیں فریق دی فتح یا شکست نی اکھیج سڳدا۔ البتہ نتائج مسلماناں دے حق وچ نکلے۔ اول تاں لوگاں نے پہلی دفعہ ݙٹھا کہ رومیاں دے اتنے وݙے لشکر کوں کہیں نے للکارا ہووے تے بچ کے نکل ڳیا ہووے۔ لوگاں دے ذہن توں رومیاں دی دہشت کہیں قدر گھٹ ڳئی۔ دوم اے کہ بلاد شام و اردن دے لوگاں کوں مسلماناں تے انہاں دی زبردست طاقت دا تعارف تھی ڳیا کیونکہ اے پہلی اسلامی فوج ہئی جیہڑی مدینے توں ایں قدر دور ونڄ کے لڑی۔ اوں علاقے دے لوگاں کیتے مسلماناں دا جذبہ شہادت ہک بالکل نویں چیز ہئی۔ ہک ٻیا فائدہ اے تھیا کہ مشرکینِ مکہ نے مسلماناں کوں کمزور سمجھݨا شروع کر کے ایسے اقدام کیتے جیہڑے صلح حدیبیہ دے خلاف ہن۔ اوندے نال صلح حدیبیہ مشرکین دی طرفوں ٹٹ ڳیا تے مسلمانوں نے اوندے بعد مکہ کوں فتح کر گھدا۔

مسلمان چونکہ اے جنگ واضح طور تے نہ جیت سڳے ہن اس واسطے مکہ دے مشرک قریش نے مسلماناں کوں کمزور سمجھا تے صلح حدیبیہ دی پروا نہ کریندے ہوئے قبیلہ بنی خزاعہ دے کجھ لوگ شہید کر ݙتے۔ اے صلح حدیبیہ دا اختتام ہئی کیونکہ قبیلہ بنی خزاعہ دے نال مسلماناں دے معاہدے ہن تے قریش صلح حدیبیہ دی رو نال انہاں نال جنگ و قتال نہ کر سڳدے ہن۔ ابوسفیان نے بھانپ گھدا کہ ہݨ انہاں دی خیر نی تے مسلمان ایں ڳال دا بدلہ ضرور گھنسن۔ اوں نے مدینہ دا دورہ وی کیتا تاکہ صلح حدیبیہ دی تجدید کیتی ونڄے مگر حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے جواب نہ ݙتا تے ابوسفیان غصے دی حالت وچ مکہ واپس چلا ڳیا ۔ قتل شدہ افراد دے قبیلے نے مسلماناں توں فریاد کیتی تے اوندے بعد حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے مکہ فتح کرݨ دا فیصلہ فرمایا تے نتیجتاً رمضان 8ھ وچ مکہ فتح تھی ڳیا۔

## حوالے
گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی بہاولپور

گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی بہاولپور، سرائیکی وسیب دا ہک اہم تعلیمی ادارہ جیہڑا سابقہ گورنمنٹ پولی ٹیکنیک انسٹی ٹیوٹ ہئی تے بعد وچ ہک پالیسی دے تحت اپگریڈ تھی کے ٹیکنالوجی کالج بݨ ڳیا۔ اے بہاولپور شہر اچ فرید گیٹ نال بہاولنگر روڈ دے سیٹلائٹ ٹاؤن بݨایا ڳیا ہے۔ اے ادارہ ٹیکنیکل ایجوکیشن اینڈ ووکیشنل ٹریننگ اتھارٹی تے پنجاب بورڈ آف ٹیکنیکل ایجوکیشن لہور دے ماتحت اے۔

## ڈپلوما پروگرامز
ایندے اچ ترئے سالہ ڈپلوما آف ایسوسی ایٹ انجینئر (ڈی اے ای) مندرجہ ذیل ٹیکنالوجیز اچ کرایا ویندے:-
*مکینیکل ٹیکنالوجی
*سول ٹیکنالوجی
*الیکٹریکل ٹیکنالوجی
*الیکٹرانکس ٹیکنالوجی
*کمپیوٹر انفارمیشن ٹیکنالوجی
*آٹو اینڈ فارم ٹیکنالوجی
*ٹیلی کمیونیکیشن ٹیکنالوجی 

ایندے علاوہ انہاں ٹیکنالوجیز نال متعلقہ شارٹ کورس وی کروائے ویندن۔
## سہولیات
کالج اچ ہک لائبریری موجود ہے جیندی ہر شاگرد کوں رکنیت ݙتی ویندی ہے جتھوں او دوران تعلیم استفادہ کر سڳدن۔ اتھاں تمام ٹیکنالوجیز نال متعلقہ لیبارٹریاں موجود ہن جتھوں شاگرد مہارت حاصل کریندن۔ کالج وچ اقامتی ہاسٹل دی سہولت موجود ہے جتھاں رہائش دے نال میس وی قائم کیتا ڳیا اے۔ کالج اچ مسجد، کیتے تے سٹیشنری شاپ وی موجود اے۔ سپورٹس دے ضمن وچ پلے گراؤنڈ وی موجود ہن جتھاں ہر سال انٹرٹیکنالوجی، کرکٹ، فٹبال، ہاکی، باسکٹ بال تے کبڈی دے مقابلے کروائے ویندن۔ 
## ایں کالج دا ہک اعزاز
گورنمنٹ ٹیکنالوجی کالج بہاولپور دے ہونہار طالب علم محمد طاہر نے نابینا افراد دے چلݨ پھرݨ وچ مدد تے سہولت کیتے جدید الیکٹرانک اسٹک ایجاد کیتی ہے۔ اے اسٹک نابینا افراد کوں پاݨی توں بچاؤ تے کہیں وی رکاوٹ دے سامݨے آوݨ تے الارم دے ذریعے ہوشیار کر کے رستہ بدلݨ اچ مدد ݙیسی۔ گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی بہاولپور وچ ڈپلومہ آف ایسوسی ایٹ انجینئر دے تھرڈ ایئر دے طالب علم محمد طاہر نے نابینا افراد کیتے ہک ایسی چھڑی ایجاد کیتی ہے جیہڑی نابینا افراد کوں کہیں رکاوٹ یا پاݨی توں ہوشیار کر ݙیندی ہے۔چھڑی دے تلویں حصے وچ ایسے آلات نصب کیتے ڳئے ہن جیہڑے پاݨی دے چھوندے ہی الارم وڄا کے چھڑی استعمال کرݨ والے کون ہوشیار کر ݙیندن۔ اینہی طرح ݙو جدید آلات دی مدد نال سامݨے آوݨ والے دیگر رکاوٹاں دے بارے وچ نابینا افراد کوں الارم دی صورت وچ آگاہی حاصل تھیسی تے او باآسانی اپݨا رستہ تبدیل کر گھنسن۔ محمد طاہر نے ݙسا کہ ایں چھڑی تے انتہائی کم لاڳت آئی ہے تے اگر ایندے کمرشل استعمال کوں فروغ ݙتا ونڄے تاں اے نہایت کم قیمت تے وی تیار تھی سڳسی۔انہاں نے آکھا کہ ایں چھڑی نال نابینا افراد کوں کہیں وی حادثے توں محفوظ رکھیج سڳسی۔ یاد رہے محمد طاہر محکمہ تعلقات عامہ بہاولپور دے نائب قاصد مشتاق احمد دے فرزند ہن ۔
## حوالے
تاریخ نسائیت

نسائیت دی تاریخ، (History of feminism) اُنہاں تحریکاں تے نظریات دے احوال (تاریخی یا موضوعی) اُتے مشتمل ہے جیندا مقصد تریمتاں دے مساوی حقوق دا حصول ہے۔ ڄݙاں جو دنیا دے نسائیتی دے اسباب، مقاصد تے وقت اُتے منحصر ارادے، ثقافت تے ملک وچ وکھرے وکھرے ہن، ڈھیر سارے مغربی نسائی مورخین زور ݙے تے آکھیا ہے جو تریمتیں دے حقوق دے حصول کیتے کم کرݨ آلی ساریاں تحریکاں کوں نسائی تحریکاں دے طور تے کم کرݨا چاہیدا ہے، اتھاں توݨیں جو جیہڑے ویلے اُنہاں تحریکاں خود ایں اصطلاح کوں خود اُتے لاگو کیتا (یا کائنی)۔ کجھ ݙوجھے مورخین جدید نسائی تحریک تے اوندے بعد دی ساریاں تحریکاں کیتے "نسائیت" دی اصطلاح کوں محدود کر ݙتا ہے تے (نسائیت دی پہلی لہر) ایں توں پہلے دیاں تحریکاں کوں بیان کرݨ کیتے "ابتدائي نسائیت" (Protofeminism) دا عنوان استعمال کریندے ہِن۔

جدید مغربی نسائيت دی تاریخ دی روایتی طور تے ترائے ادوار یا "لہراں" وچ ون٘ݙ کیتی ڳئی ہے، جیندے وچوں ہر ہک بیشتر پیشرفت دی بنیاد اُتے قدرے وکھرے مقاصد دے نال ہے:

نسائیت دی پہلی لہر، توں مراد پوری مغربی دنیا وچ اُنیہویں تے ویہویں صدی وچ نسائیت متعلقہ سرگرمیاں تے خیالات دا دور ہا۔ ایں تحریک دی بنیادی توجہ قانونی مسائل بنیادی طور تے تریمتیں دے حق رائے ݙیوݨ اُتے ہئی۔

نسائیت دی ݙوجھی لہر، (١٩٦٠ء–١٩٨٠ء دی دہائی)، ثقافتی عدم مساوات، صنف دا کردار تے معاشرے وچ تریمتیں دے کردار اُتے مباحث ایندا حصہ ہن.

نسائیت دی تریجھی لہر، (١٩٨٠ء -٢٠٠٠ء دی دہائی)، توں مراد نسائی سرگرمی دا متنوع تناؤ، تریجھی لہر خود کوں ݙوجھی لہر دے تسلسل تے اوندی ناکامیاں دے جواب دے طور تے ݙیکھدی ہے۔

## ابتدائی نسائیت
نسائی تحریک دے وجود توں پہلے جیہڑے لوک تے کارکن تریمتیں دی مساوات اُتے تبادلہ خیال کریندے رہے یا ایکوں آڳوں ودھایا، اُنہاکوں کئی ویلے ابتدائی نسائیت پسند/پروٹو فیمسٹسٹ دا ناں ݙتا ویندا ہئی۔ کجھ اسکالر ایں اصطلاح اُتے تنقید کریندے ہن کیوں جو اُنہاں دا خیال ہے جو ایں توں پہلے کیتی ونڄݨ آلی شراکت دی اہمیت گھٹ ہوندی ہے یا ایہ جو نسائيت دے آغاز دی کوئی مخصوص تاریخ کائنی ہے جیندے کیتے ابتدائی نسائیت/پروٹو فیمسٹسٹ یا جدید نسائیت/پوسٹ فیمسٹسٹ جہی اصطلاحات ورتیاں ونڄݨ.

ایلین ہاف مین بارچ دے مطابق، ٤٢٨ قبل مسیح وچ،  افلاطون، تریمتیں دی مجموعی سیاسی تے جنسی مساوات کیتے بحث کیتی، او تریمتیں دی وکالت کریندے ہوئے انہاں کوں اعلیٰ طبقے (او لوک جیہڑے حکمرانی کریندے ہِن تے لڑدے ہِن) دا رکن ٻݨاوݨ دی حمایت کریندا ہے۔
فتح مکہ دے نتائج

فتحِ مکہ ہک شاندار فتح ہئی جیندے وچ چند دے علاوہ کوئی قتل نہ تھیا۔ فتح دے بعد حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے سب کوں عام معافی ݙے ݙتی۔ کافی لوگ مسلمان تھئے۔ حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ وسلم نے انہاں کوں شرک نہ کرݨ، زنا نہ کرݨ تے چوری نہ کرݨ دی تاکید تے بیعت گھدی تے انہاں کوں اپݨے اپݨے بتاں کوں تروڑݨ دا حکم فرمایا۔ مکہ دی فتح عرب توں مشرکین دے مکمل خاتمے دی ابتدا ثابت تھئی۔ مکہ دی فتح دے بعد حضور صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے سابقہ مشرکین کوں مکہ دے اطراف وچ بتاں کوں تروڑݨ کیتے بھیڄا۔ مکہ دی فتح دے بعد ارد گرد دے مشرکین پریشان تھی ڳئے تے ہک اتحاد قائم کیتا جیندی وجہ توں فتحِ مکہ دے اگلے ہی مہینے غزوہ حنین پیش آیا۔
## حوالے
ثمینہ سحر

## ثمینہ سحر (ثمینہ کاش)

## مختصر تعارف:
سحر سیال صاحبہ اساݙے وسّوں دا ماݨ اَتے سرائیکی شاعری دا ہِک معروف ناں ہِن۔ آپ ملتان دے شہر نال تعلق رکھین٘دی ہِن اَتے آپ دی شاعری وِچ تریمتاں دے وسیب وِچ حال احوال اَتے مظلومیت مِلدی ہِے۔ آپ دی شاعری بلا شُبہ سرائیکی شاعری دے وِچ ہِک حوال ہِے۔ آپ نے اردو زبان وِچ آپݨی شاعری دا آغاز آپݨے نِکّے لاء (میٹرک) تُوں کِیتا ہئی۔ اَتے آپ نے ریڈیو پاکستان ملتان تُوں آپݨی اَدبی زندگی دا آغاز کِیتے اَتے ہُݨ تئیں ریڈیو نال وابستہ ہِن۔ آپ کُوں ارشاد تونسوی صیب نے سرائیکی شاعری آلے پاسے توجّہ ݙیوائی اَتے وَل آپ نے اُردو شاعری چھوڑ تے سرائیکی شاعری کُوں آپݨاں میدان بݨایا۔  ثمینہ سحر (المعروف سحر سیال)، وسیب دی معروف شاعرہ ہِن۔ اِنھّاں دی سرائیکی شاعری دا مجموعہ "ترامے دا شہر" ناں بݨا چُکیا ہِے۔ ڄین٘دے وِچُوں کُجھ نظماں سرائیکی زبان دے بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی، ملتان دے سلیبس دا حِصّہ ہِن۔ 

## اصل ناں:

* ثمینہ سیال

## پیو دا ناں:

* غلام محمد

## ڄمݨ دی تریخ:

* پندرھاں جون ١٩۶۷ء۔ 

## تعلیم:

* ایم اے اردو زبان 

## ادب دی صنف:

* شاعری

## تصنیف:

* ترامے دا شہر
*آنکھیں خوشبو خواب (اردو زبان)

## نمونۂ کلام:

## پتہ:

* مکان نمبر ۱۴۵ (۱۵ء)، تغلق روڈ، چوک سلی خانہ، محلہ کوٹلہ تولیخان، ملتان۔


## حوالہ جات

ونکی:سرائیکی شاعر
ونکی:ملتان کے ادیب
ونکی:پاکستانی ادیب
ونکی:ادیباں دی ڈائریکٹری
فتحِ مکہ دا پسِ منظر

صلح حدیبیہ ݙاہ سال کیتے تھئی ہئی مگر 630ء دے بالکل شروع وچ مشرکینِ مکہ دے اتحادی قبیلے بنو بکر نے مسلماناں دے اتحادی قبیلے بنو خزاعہ تے حملہ کیتا تے کئی آدمی قتل کر ݙتے۔ اوں دوران مکہ دے مشرکین قریش نے چہرے تے نقاب سٹ کے بنو بکر دی مدد وی کیتی مگر اے ڳال راز نہ رہ سڳی۔ اے صلح حدیبیہ دا اختتام ہئی۔ مسلمان ایں وقت تک بہت طاقتور تھی چکے ہن۔ ابوسفیان نے بھانپ گھدا ہئی کہ ہݨ مسلمان ایں ڳال دا بدلہ گھنسن، ایں واسطے اوں نے صلح کوں جاری رکھݨ دی کوشش دے طور تے مدینے دا دورہ کیتا۔ ابوسفیان اپݨی بیٹی حضرت سیدہ امِ حبیبہ دے گھر پہنچا، جیہڑے اسلام گھن آئے ہن تے حضور ﷺ دی زوجہ ہن۔ جݙݨ اوں نے بسترے تے ٻہوݨا چاہا تاں حضرت امِ حبیبہ نے بسترا تے چادر ولہیٹ ݙتی تے ابوسفیان کوں ٻہوݨ نہ ݙتا۔ اوں نے حیران تھی کے پچھا کہ بسترا کیوں ولہیٹا ڳیا ہے تاں حضرت ام حبیبہ رضی اللہ عنہا نے جواب ݙتا کہ 'تساں مشرک ہیوے تے نجس ہو ایں واسطے میں مناسب نی سمجھا کہ تساں رسولﷺ  دی جگہ تے ٻہوو۔ جݙٹ ابوسفیان نے صلح دی تجدید کیتے حضور ﷺ توں رجوع کیتا تاں آپ ﷺ نے کوئی جواب نہ ݙتا، ول اوں نے کئی بزرگاں دی وساطت نال کوشش کیتی مگر کامیاب نہ تھیا۔ سخت غصے تے مایوسی وچ اوں نے تجدیدِ صلح دا یکطرفہ اعلان کیتا تے مکہ واپس چلا ڳیا۔ قبیلہ بنو خزاعہ نے حضور ﷺ توں فریاد کیتی تاں آپ ﷺ نے مکہ فتح کرݨ دا فیصلہ فرمایا۔ بنو خزاعہ نے اپݨے ہک شاعر عمرو ابن خزاعہ کوں بھیڄا  جیں نے دردناک اشعار پڑھے تے ݙسایا کہ او 'وتیرہ' دے مقام تے رکوع و سجود وچ مشغول ہن تاں قریش نے انہاں تے حملہ کر ݙتا تے ساݙا قتلِ عام کیتا۔ حضور ﷺ نے اوں کوں فرمایا کہ اساں تہاݙی مدد کریسوں۔

حضور ﷺ نے روانگی دا مقصد ݙسے بغیر اسلامی فوج کوں تیار فرمایا تے مدینہ تے قریبی قبائل دے لوگاں کوں وی نال ملایا۔ لوگاں دے خیال وچ صلحِ حدیبیہ حالی قائم ہئی، ایں واسطے کہیں دے گمان وچ نہ ہئی
کہ اے تیاری مکہ روانگی دی ہے۔ حضور ﷺ نے مدینہ توں ٻاہر ونڄݨ والے رستیاں تے نگرانی وی کروائی تاکہ اے خبراں قریش دا کوئی جاسوس ٻاہر نہ پھیلاوے ۔ حضور ﷺ نے دعا وی فرمائی کہ اے خدایا اکھیاں تے خبراں کوں قریش توں پوشیدہ کر ݙے تاکہ مسلمان اچانک مکہ تے چڑھائی کرن۔
10 رمضان 8ھ کوں روانگی تھئی۔ کہیں کوں معلوم نہ ہئی کتھاں ونڄݨے۔ ہک ہفتے وچ  مدینے توں مکے دا فاصلہ طے تھی ڳیا۔ مکہ مکرمہ کولوں کجھ فاصلے تے 'مرالظہران' دے مقام تے لشکرِ اسلام خیمہ زن تھی ڳیا۔ لوگاں کوں معلوم تھی چکا ہئی کہ مکہ دا ارادہ ہے۔

## حوالے
غزوۂِ حنین وچ مسلماناں دی عظیم فتح

حضرت عباس رضی اللہ عنہ بہت ہی بلند آواز ہن۔ آپ ﷺ نے حنین اچ لڑائی دے دوران انہاں کوں حکم ݙتا کہ انصار و مہاجرین کوں پکارو۔ انہاں نے ج * یَا مَعْشَرَ الْاَنْصَار* اور * یَا لَلْمُھَاجِرِیْنَ* دا نعرہ مارا تاں ہک دم تمام فوجیں پلٹ پیاں تے لوگ ایں قدر تیزی دے نال دوڑ پئے کہ جنہاں لوگاں دے گھوڑے اژدہام دی وجہ توں نہ مڑ سڳے انہاں نے ہلکا ہووݨ کیتے اپݨے زرہاں سٹݙتے تے گھوڑیاں توں ٹپ ٹپ کے دوڑے تے کفار دے لشکر تے جھپٹ پئے تے ایں طرح جاں بازی دے نال لڑݨ لڳے کہ دم زدن وچ جنگ دا پاسا پلٹ ڳیا۔ کفار بھڄ نکلے، کجھ قتل تھی ڳئے، جیہڑے رہ ڳئے گرفتار تھی ڳئے۔ قبیلہ ثقیف دے فوجاں بڑی بہادری دے نال ڄم کے مسلماناں نال لڑدے رہیے۔ اتھاں تک کہ انہاں دے ستر بہادر قتل تھی ڳئے۔ لیکن جݙݨ انہاں دا علمبردار عثمان بن عبد اﷲ قتل تھی ڳیا تاں انہاں دے پیر وی اُکھڑ ڳئے تء فتح مبین نے حضور رحمۃ للعالمین ﷺ دے قدماں دا بوسہ گھدا تے کثیر تعداد و مقدار وچ مال غنیمت ہتھ آیا۔
## حوالے
غزوۂِ طائف دا پس منظر

حنین توں بھڄݨ والے کفار دے فوجاں کجھ تاں اوطاس وچ ونڄ کے ٹھہرے ہن تے کجھ طائف دے قلعہ وچ ونڄ کے پناہ گزیں تھی ڳئے ہن۔ اوطاس دے فوجاں شکست کھا کے ہتھیار سٹ ݙیوݨ تے مجبور تھی ڳئے تے سب گرفتار تھئے۔ لیکن طائف وچ پناہ گھنݨ والیاں نال وی جنگ ضروری ہئی۔ ایں کیتے حضور ﷺ نے حنین تے اوطاس دے اموال غنیمت تے قیدیوں کوں مقام جعرانہ تے جمع کرکے طائف دا رخ فرمایا۔
## حوالے
طائف

طائف ہک بہت ہی محفوظ شہر ہئی جس دے چاراں طرف شہر پناہ دی دیوار بݨی ہوئی ہئی اور اتھاں ہک بہت ہی مضبوط قلعہ وی ہئی۔ اتھوں دا رئیس اعظم عروہ بن مسعود ثقفی ہئی جیہڑا ابوسفیان دا داماد ہئی۔ اتھاں بنو ثقیف دا جیہڑا خاندان آباد ہئی او عزت و شرافت وچ قریش دا ہم پلہ شمار کیتا ویندا ہئی۔ کفار دے تمام فوجاں سال بھر دا راشن گھن کے طائف دے قلعے وچ پناہ گزیں تھی ڳئے ہن۔
## حوالے
محاصرۂِ طائف

اسلامی افواج نے طائف پہنچ کے شہر دا محاصرہ کر گھدا مگر قلعے دے اندروں کفار نے ایں زور و شور دے نال تیراں دی بارش شروع کر ݙتی کہ لشکر اسلام اوندی تاب نہ گھنا سڳا تے مجبوراً اینکوں پسپا تھیوݨا پیا۔ 18 ݙینہاں تک شہر دا محاصرہ جاری رہیا مگر طائف فتح نہ تھی سڳا۔ حضور ﷺ نے جݙݨ جنگ دے ماہراں نال مشورہ فرمایا تاں نوفل بن معاویہ نے عرض کیتا کہ یا رسول اﷲ ﷺ ! *لومڑی اپݨے بھٹ وچ گھس ڳئی ہے۔ اگر کوشش جاری رہی تاں پکڑ گھدی ویسی لیکن اگر چھوڑ ݙتی ونڄے تاں وی ایندے کولوں کوئی اندیشہ نہی ۔* اے سݨ کے حضور ﷺ نے محاصرہ ختم کرݨ دا حکم فرمایا۔

طائف دے محاصرے وچ بہت سارے مسلمان زخمی تھئے تے کل ٻارہاں اصحاب شہید تھئے، ست قریش، چار انصار تے ہک شخص بنی لیث دے زخمیاں وچ، ابوبکر صدیق دے صاحبزادے عبد اﷲ بن ابوبکر وی ہن۔ اے ہک تیر توں زخمی تھی ڳئے ہن۔ ول اچھے وی تھی ڳئے، لیکن ہک مدت دے بعد ول انہاں دا زخم پھٹ ڳیا تے اپݨے والد ابوبکر صدیق دے دور خلافت وچ اِینہی زخم توں انہاں دی وفات تھی ڳئی۔ 
حضرت محمدﷺ نے اعلان فرمایا کہ جیہڑا غلام قلعے توں لیہہ کے ساݙے کول آ ونڄے او آزاد ہے۔ ایں اعلان تے 23 غلام لیہہ آئے انہاں وچ ہک شخص ابوبکرہ وی ہن۔ او قلعے دے دیواراں تے چڑھ چڑھ کے ہک چرخی دی مدد نال جس نال رہٹ توں پاݨی کڈھا ویندے توں لٹک کے تلے آ ڳئے۔ ایں کیتے حضرت محمدﷺ نے انہاں دی کنیت ابوبکرؓہ رکھی۔ عربی زبان وچ چرخی (جس نال پاݨی کڈھا ویندے) کوں بکرہ یا بکر آکھا ویندے۔

## حوالے