open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ضلع شکارپور

ضلع شکار پور صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* گڑھی یاسین
* خانپور
* لکھی
* شکارپور

## جغرافیہ
میدانی علاقہ ہے، رقبہ ٢٥١٢ مربع کلومیٹر ہے۔

## تاریخ

## تعلیم
## شخصیات

* شیخ ایاز
* آفتاب شعبان میرانی - سابق وزیر دفاع پاکستان اور سابق وزیر اعلی سندھ
* غوث بخش مہر - سابق اسپیکر سندھ اسمبلی
* صدر الدین درانی - سابق اسپیکر قومی اسمبلی
* سراج الدین درانی - موجودہ صوبائی وزیر بلدیات سندھ (بمطابق 2009ء)
* عتیقہ اوڈھو - معروف پاکستانی اداکارہ

### سیاسی شخصیات

* عابد حسین بھائیو ایم این اے
* غوث بخش خان مہر ایم این اے

## حوالے
ضلع لاڑکانہ

ضلع لاڑکانہ صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔  ذوالفقار علی بھٹو اتے بے نظیر بھٹو دا آبائی ضلع ہے، تے وادئ سندھ دی قدیم تہذیب دا  مرکز موئن جو دڑو  وی اتھائیں واقع ہے۔

## انتظامی ونڈ

* اقرانی
* رتودیرو
* لاڑکانہ
* ڈوکری

## جغرافیہ
## تاریخ
## تعلیم
## شخصیات

* ذوالفقار علی بھٹو -سابق وزیر اعظم تے وزیر خارجہ پاکستان
* بے نظیر بھٹو - سابق وزیر اعظم پاکستان، دنیائے اسلام دی پہلی خاتون وزیر اعظم
* مرتضیٰ بھٹو - الذوالفقار تے پاکستان پیپلز پارٹی شہید بھٹو گروپ دے بانی
* نثار کھوڑو - موجودہ اسپیکر سندھ اسمبلی (بمطابق 2009ء)
* ایوب کھوڑو - سابق وزیر اعلی سندھ (بمطابق 2009ء)
* ممتاز بھٹو - سابق گورنر، وزیر اعلی سندھ اتے وفاقی وزیر مواصلات

## حوالے
ضلع لودھراں

ضلع لودھراں صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* تحصیل دنیا پور
* تحصیل کہروڑپکا
* تحصیل لودھراں

## جغرافیہ
کل رقبہ ٢٧٧٨ مربع کلومیٹر ہے۔

## تاریخ
## تعلیم

* زکریا یونیورسٹی ملتان دا کیمپس
* گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج لودھراں

## شخصیات

* شازیہ سعید
* عصمت اللہ شاہ
* رستم علی
* بلال محسن
### سیاسی شخصیات
* عبدالرحمان خان کانجو ایم این اے 
* میاں محمد شفیق ایم این اے

## حوالے
ضلع لہور

ضلع لہور پنجاب ،پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ ایندا راجگڑھ لہور شہر ہے۔

## تحصیلاں
انتظامی طور اتے ݙو وݙیاں تحصیلاں وچ ونڈیا  ڳیا ہے۔ جو ایہ ہن۔
* تحصیل لاہور شہر
* تحصیل لاہور صدر

## زبان
پنجابی، اردو، پوٹھوہاری تے سرائیکی

## لہور دے دروازے

# بھاٹی دروازہ
# لوہاری دروازہ
# شاہ عالمی دروازہ
# موچی دروازہ
# اکبری دروازہ
# ذکی دروازہ المعروف یکی دروازہ
# شیرانوالہ دروازہ
# کشمیری دروازہ
# مستی دروازہ
# دہلی دروازہ
# روشنائی دروازہ
# ٹکسالی دروازہ
# موری دروازہ

## لہور دے تعلیمی ادارے

* پاکستان انسٹی ٹیوٹ آف فیشن اینڈ ڈیزائن
* جامعہ پنجاب
* کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی
* کنیئرڈ کالج
* گورنمنٹ کالج یونیورسٹی
* لاہور کالج برائے خواتین یونیورسٹی
* نیشنل کالج آف آرٹس
* ورچوئل یونیورسٹی آف پاکستان
* یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی
* یونیورسٹی آف ایجوکیشن
* یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز
* یونیورسٹی آف ہیلتھ سائنسز
* اسلامیہ کالج لاہور
* امپیریل کالج آف بزنس سٹڈیز
* انٹرنیشنل فیشن اکیڈمی پاکستان
* انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ سائنسز
* بیکن ہاؤس نیشنل یونیورسٹی
* نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لینگویجز
* جامعہ لاہور
* جامعہ وسطی پنجاب
* سپیریئر کالج
* فارمین کرسچین کالج
* قرشی یونیورسٹی
* کومسٹس انسٹیٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی
* گلوبل انسٹی ٹیوٹ لاہور
* لاہور اسکول آف اکنامکس
* لاہور اسکول آف فیشن ڈیزائن
* لاہور لیڈز یونیورسٹی
* لاہور یونیورسٹی آف مینجمنٹ سائنسز
* منہاج یونیورسٹی
* نیشنل کالج آف بزنس ایڈمنسٹریشن اینڈ اکنامکس
* نیشنل یونیورسٹی آف کمپیوٹر اینڈ ایمرجنگ سائنسز
* ہجویری یونیورسٹی
* یونیورسٹی آف ساؤتھ ایشیاء
* یونیورسٹی آف مینجمنٹ اینڈ ٹیکنالوجی
* علامہ اقبال میڈیکل کالج
* امیر الدین میڈیکل کالج
* ایچیسن کالج
* علامہ اقبال میڈیکل کالج
* فاطمہ جناح میڈیکل کالج
* نیشنل کالج آف آرٹس
* گورنمنٹ ایم اے او کالج لاہور
* اسلامیہ کالج، سول لائنز لاہور
* اسلامیہ کالج، ریلوے روڈ لاہور
* اسلامیہ کالج، کوپر روڈ لاہور (برائے خواتین)
* ديال سنگھ کالج، لاہور
* فارمین کرسچین کالج
ونکی:پنجاب
ضلع سکھر

ضلع سکھر صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* سکھر
* سکھر شہر
* روہڑی
* صالح پٹ
* پنو عاقل

## جغرافیہ
## تاریخ
## تعلیم
آئی بی اے

## شخصیات

* عبد الستار پیرزادہ - سابق وفاقی وزیر قانون
* حفیظ پیرزادہ - سابق وفاقی وزیر قانون
* اسلام الدین شیخ - سابق وفاقی وزیر تعلیم
* خورشید شاہ ایم این اے - سابق وفاقی وزیر تعلیم، موجودہ وفاقی وزیر محنت و افرادی قوت (بمطابق 2009ء)
* اسد اللہ بھٹو - امیر جماعت اسلامی سندھ (بمطابق 2009ء)

### سیاسی شخصیات

* نعمان اسلام شیخ ایم این اے 
* خورشید شاہ

## کارخانے
سکھر دی وݙی صنعتاں وچ کپاہ دی صنعت، سيمنٹ، چمڑا، تمباکو، سگريٹ، رنگ، دوائيں، زرعی اوزار، نلکیاں تےتالیاں دی صنعت، چينی، بسکٹ وغيرہ قابل ذکر ہن۔

## حوالے
ضلع لیہ

ضلع لیہ صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ لیہ کو 1982 وچ ضلع دا درجہ ڈتا گیا. ایہ توں پہلے ایہ مظفرگڑھ دی تحصیل ہئی.

## انتظامی ونڈ

* تحصیل چوبارہ
* تحصیل کروڑ لعل عیسن
* تحصیل لیہ

## جغرافیہ
تھل دا علاقہ ہے۔

## تاریخ

## فصلاں
کݨک۔ جوار، ٻاڄرہ، چھولے

## کارخانے
قالین، دریاں، کپاس بیلنے، کاغذ، گتہ، کھنڈ بݨاوݨ دے کارخانے

## تعلیم
## شخصیات

* عاشر لیہ
* مہندر پرتاب چاند
* Dr. Syed Mazhar Abbas Shah from basti balochi wali

### سیاسی شخصیات

* عبدالمجید خان ایم این اے 
* نیاز احمد ایم این اے

## حوالے
ضلع منڈی بہاؤالدین

ضلع منڈی بہاؤالدین صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ
منڈی بہاؤالدین دیاں ترائے تحصیلاں ہن۔ ملکوال، پھالیہ تے منڈی بہاؤالدین۔

## جغرافیہ

## رقبہ
رقبہ 2673 مربع کلومیٹر ہے۔

## تاریخ
## تعلیم
گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی رسول

## ذاتاں

* سید
* --گجر
* -- مہر
* --عوان
* --گوندل
* -- ملک
* -- تارڑ
* --وڑائچ
* --تجرا
* --رانجها
* --جٹ
* --بٹ
* ۔۔ کھرل

## شخصیات

* خضر حیات گُل
* محسن علی محسن
* شمس تبریز چدھڑ
* محمد یوسف تارڑ
* نذر محمد گوندل
* ناصر بوسال

## حوالے
ضلع مٹیاری

ضلع مٹیاری صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* ہالا
* مٹیاری
* سعید آباد

## جغرافیہ
کل رقبہ ١٤٧٠ مربع کلومیٹر ہے۔

## تاریخ
٤ اپریل ٢٠٠٥ء کوں ضلع بݨیا ہے، پہلے حیدرآباد وچ شامل ہائی۔

## تعلیم
## شخصیات

* طالب المولیٰ - مکمل نام مخدوم محمد زمان طالب المولیٰ، تمغۂ پاکستان و ہلال امتیاز یافتہ معروف دانشور، شاعر و رہنما
* مخدوم امین فہیم - وفاقی وزیر تجارت (بمطابق 2009ء)
* مخدوم خلیق الزماں - سابق وزیر اعلی سندھ

## حوالے
ضلع میرپور خاص

ضلع میر پور خاص صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ میر پور خاص ڈویژن وی ہے۔
## انتظامی ونڈ

* ڈگری
* کوٹ غلام محمد
* میرپور خاص

## جغرافیہ
## تاریخ
میر علی محمد تالپور نے ١٨٠٦ء وچ شہر  بݨایا ہائی۔

## خاص سوغات

* تھر پروڈکشن
* انب

## تعلیم
## شخصیات

* مسعود رانا
* مظفر حسین شاہ
* ملک انوکھا
* مہ نور بلوچ

## حوالے
ضلع مظفر گڑھ

ضلع مظفر ڳڑھ صوبہ پنجاب دے زیر انتظام سرائیکی وسیب دا ہک ضلع ہے۔ ایہ ہک قدیمی ضلع ہے۔ جیندا صدرمقام مظفر ڳڑھ شہر ہے۔ مظفرڳڑھ شہر دی بنیاد ملتان دے والی نواب مظفر خان شہید رکھی ہئی۔ اے ضلع سرائیکی زبان دے سب توں ودھ اکثریتی علاقیاں اچوں ہک اے۔

## انتظامی ونڈ
مظفرڳڑھ ضلعے کوں ترئے تحصیلاں اچ ونڈیا ڳئے۔
*تحصیل مظفر ڳڑھ
*تحصیل علی پور
*تحصیل جتوئی
ضلعے دی سب توں وݙی تحصیل مظفرڳڑھ ہے۔ ݙوجھے نمبر جتوئی تے علی پور سب توں نکی تحصیل ہے۔

## جغرافیہ
دریا چناب تے سندھ دے درمیان دوآبہ ہے۔

## تاریخ
## تعلیم

* گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج مظفرگڑھ 
*گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج برائے خواتین مظفرگڑھ 
* گورنمنٹ کامرس کالج مظفرگڑھ
*گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی مظفرگڑھ
*گورنمنٹ ایلیمنٹری کالج مظفرگڑھ

## شخصیات
* سردار کوڑا خان جتوئی 
* شیر پنجاب ملک غلام مصطفی کھر
* نوابزادہ نصراللہ خاں
* جگدیش بترا سرائیکی
* راݨا پرتاب سنگھ گنوری
* مختیار حسین مخلص
* شہباز مہروی
* اصغر گرماݨی
* کشفی ملتانی 
* جانباز جتوئی 
* مشتاق احمد گورمانی 

### سیاسی شخصیات
* محمد شبیر علی ایم این اے
* مہر ارشاد احمد خان ایم این اے
* مخدومزادہ سید باسط احمد سلطان ایم این اے
* عامر طلال خان ایم این اے

## حوالے
ضلع نوشہرہ فیروز

ضلع نوشہرہ فیروز صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ
1۔ محرابپور 

2۔ کنڈیارو 

3۔ بھریا 

4۔ موررو 

5۔ نوشہرو فیروز

## جغرافیہ
میدانی علاقہ ہے۔

## تاریخ
## تعلیم
## شخصیات

* اللہ بخش المعروف سوہنا سائیں

* رفاقت حیات

* شفیع محمد شاہ

* غلام مصطفی جتوئی

* نظر محمد سومرو

## حوالے
ضلع وہاڑی

ضلع وہاڑی صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* تحصِيل بُورے والا
* تحصیل میلسی
* تحصیل وہاڑی

## جغرافیہ
دریا ستلج دے اُبھے پاسے میدانی علاقہ ہے۔

## تاریخ
## تعلیم

* کامسیٹس یونیورسٹی
* گورنمنٹ ماڈل ہائی سکول وہاڑی*
* گورنمٹ پوسٹ گریجوایٹ کالج وہاڑی*
* گورنمٹ پوسٹ گریجوایٹ کالج خواتین وہاڑی*
* گورنمٹ پوسٹ گریجوایٹ کالج بورے والا* 
* گورنمٹ پوسٹ گریجوایٹ کالج خواتین بورے والا*
* گورنمٹ پوسٹ گریجوایٹ کالج میلسی* 
* گورنمٹ پوسٹ گریجوایٹ کالج خواتین میلسی*
* گورنمنٹ کالج ٹبہ سلطانپور* 
* تابندہ ماڈل ہائی سکولبورے والا* 
* پنجاب گروپس آف کالجز وہاڑی،بورے والا* 
* سپریئر گروپ آف کالجز بورے والا* 
* بیسٹ گروپ آف کالجز وہاڑی* 
* پنجاب انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی وہاڑی* 
* دی سٹی سکولوہاڑی،بورے والا

## شخصیات

* سیم احمد قومی ہاکی ٹیم دے سابق کپتان
* محمد عرفان (کرکٹ کھلاڑی)
* طفیل محمد
* وقار یونس قومی کرکٹ ٹیم دے سابق کپتان
* سعید احمد خان منہیس پنجاب اسمبلی دے سابقہ اسپیکر
* چوہدری فقیر احمد ایم این اے 
* ساجد مہدی ایم این اے
* طاہر اقبال ایم این اے
* اورنگ زیب خان کھچی ایم این اے

## حوالے
ضلع ملتان

ضلع ملتان صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ
تحصیل ملتان صدر

تحصیل ملتان سٹی

تحصیل شجاع آباد

تحصیل جلال پور پیروالا

## جغرافیہ
دریاواں دے درمیانی میدانی علاقہ ہے، ٻیٹ دے علاقے وی شامل ہن۔

## تاریخ
## تعلیم

* بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی ملتان
* زرعی یونی ورسٹی ملتان

## شخصیات

* سید یوسف رضا گیلانی

### ممبران اسمبلی

* احمد حیسن
* ملک محمد عامر ݙوکر
* مخدوم شاہ محمود قریشی
* مخدوم زین حسین قریشی
* محمد ابراہیم خان
* رانا محمد قاسم نون

### حوالے
ضلع ٹانک

ضلع ٹانک صوبہ خیبرپختونخواہ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ ایہ دیرہ اسماعیل خان ڈویژن وچ شامل ہے۔

## انتظامی ونڈ
## جغرافیہ
## تاریخ
## تعلیم
## شخصیات

### سرائیکی شاعر

* ڈاکٹر قمر الزماں قمر
* عطا اللہ بلوچ
* ممتاز حسین ممتاز
* گل نواز ساقی

## حوالے
ضلع ٹندو الہ یار

ضلع ٹنڈو الہ یار صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ انباں دی وجہ کنوں مشہور ہے تے ڳنا وی ٻہوں تھیندے۔
## انتظامی ونڈ

* چمبڑ
* جھنڈو مری
* ٹنڈو الہ یار

## جغرافیہ
کل رقبہ ٥٦٠٨ مربع کلومیٹر ہے۔

## تاریخ
٢٠٠٥ء کنوں پہلے ضلع حیدرآباد حصہ ہائی۔

## زبان
سرائیکی تے سندھی

## تعلیم
## شخصیات
## حوالے
ضلع ٹھٹھہ

ضلع ٹھٹھہ صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ
ٹھٹہ- میرپور ساکرو -کیٹی بندر تے گھوڑا باری 

## جغرافیہ
ساحل سمندر تے ہے

### جھیلاں

* ہالیجی
* کینجھر 

## تاریخ
تاریخی مقام

* شاہجہانی مسجد  
* مکلی دا عظیم قبرستان

## تعلیم
## شخصیات

### بزرگان دین
شاہ یقیق، عبد اللہ شاہ اصحاب، شاہ گور گنج، شاہ مراد شاہ شیرازی، محمد ہشام ٹھٹھوی، پیر پاتھو، جمیل شاہ داتار، شیخ حالی، حاجی اللہ ڈنو میندھرو، صوفی شاہ عنایت اتے شاہ پریوں ستیوں۔

## حوالے
ضلع پاکپتݨ

ضلع پاکپتݨ صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ ایہ ساہیوال ڈویژن وچ شامل ہے۔
## انتظامی ونڈ

* تحصیل پاکپتن
* تحصیل عارف والہ

## جغرافیہ
دریا ستلج دے اُبھے پاسے میدانی علاقہ ہے۔ کل رقبہ ٢٧٢٤ مربع کلومیٹر ہے۔ 

سہاگ پاڑا  ناں دی نہر تے کمہاری آلا ہیڈ تے ہک ڈیم ہے جہڑا پاک پتݨ کوں بجلی فراہم کریندے۔ تے ہیڈ دے بعد ایں نہر وچوں ہک ٻئی نہر نکلدی ہے جیندا ناں کھادر برانچ ہے، 

## تاریخ
## تعلیم
## شخصیات

* بابا فرید

## حوالے
ضلع چنیوٹ

ضلع چنیوٹ صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ فیصل آباد ڈویژن وچ شامل ہے۔
## انتظامی ونڈ

# تحصیل چنیوٹ
# تحصیل لالیاں
# تحصیل بھوانہ

## جغرافیہ
## تاریخ
پہلے ضلع جھنگ وچ شامل ہائی۔

## تعلیم

## مشہور مقامات
بادشاہی مسجد چنیوٹ، عمر حیات دا محل، دریائے چناب دا پل اتے حضرت بوعلی قلندر دا مزار کافی مشہور مقامات ہن

## شخصیات

* اللہ دتہ لونے والا
* طالب حسین طالب
* مہر غلام محمد لالی ایم این اے
* قیصر احمد شیخ ایم این اے
* 

## حوالے
ضلع ٹنڈو محمد خان

ضلع ٹندو محمد خان صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ ضلعی صدر مقام ٹنڈو محمد خان شہر ہے۔ ضلع دا کل رقبہ 1،733 مربع کلومیٹر ہے۔ 2005ء توں پہلے ایہ ضلع حیدرآباد دا حصہ  ہائی۔

## انتظامی ونڈ

* ٹنڈو محمد خان
* بلڑی شاہ کریم
* ٹنڈو غلام حیدر

## جغرافیہ
میدانی علاقہ ہے

## تاریخ
٢٠٠٥ء توں پہلے ضلع حیدر آباد وچ شامل ہائی۔

## تعلیم
## شخصیات
## حوالے
ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ

ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ صوبہ پنجاب پاکستان دا ہک ضلع ہے۔
## انتظامی ونڈ

* تحصیل ٹوبہ ٹیک سنگھ
* تحصیل کمالیہ
* تحصیل گوجرہ
* تحصیل پیر محل

## جغرافیہ
میدانی علاقہ ہے۔ ٣٢٥٢ مربع کلومیٹر رقبہ ہے۔

## تاریخ
١٩٨٢ء توں پہلے ضلع فیصل آباد وچ شامل ہائی۔

## تعلیم
## شخصیات
## حوالے
ضلع کشمور

ضلع کشمور صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ ضلعی صدر مقام کندھ کوٹ ہے۔ ٢٠٠٤ء وچ ضلع بݨیا ہے، پہلے ضلع جیکب آباد وچ شامل ہائی۔
## انتظامی ونڈ

* تنگوانی
* کندھ کوٹ
* کشمور

## جغرافیہ
میدانی علاقہ ہے۔

## تاریخ
٢٠٠٤ء وچ ضلع بݨیا ہے، پہلے ضلع جیکب آباد وچ شامل ہائی۔

## زبان
سندھی تے سرائیکی

## تعلیم
## شخصیات

* احسان الرحمان مزاری ایم این اے

## حوالے
ضلع گھوٹکی

ضلع گھوٹکی صوبہ سندھ پاکستان دا ہک ضلع ہے۔ ایہ سکھر ڈویژن وچ شامل ہے۔ صدر مقام میرپور ماتھیلو ہے۔
## انتظامی ونڈ

* تحصیل ڈہرکی
* تحصیل گھوٹکی
* تحصیل میرپور ماتھیلو
* تحصیل اوباوڑو
* تحصیل خان گڑھ

## جغرافیہ
میدانی تے جنگلات دا علاقہ ہے۔

## تاریخ

## زباناں
سندھی تے سرائیکی

## تعلیم
## شخصیات

* غلام محمد مہر - سابق وزیر دفاع
* علی محمد مہر - سابق وزیر اعلیٰ سندھ

## حوالے
ضیاء الدین سہروردیؒ

عبد القاہر ابو نجیب سہروردیؒ(490ھ-563ھ) سلسلہ سہروردیہ دے بانی ہن جیہڑے اپݨے نام دی جگہ ضیاء الدین سہروردی نال زیادہ شہرت رکھدے ہن.  سہروردیہ سلسلہ انہاں دے بھتریجے شہاب الدین سہروردیؒ دی وجہ نال شہرت دی بلندیاں تے پہنچ گیا۔ پورا ناں عبد القاہر بن عبد الله بن بن محمد بن عمویہ بن سعد البكري الصدّيقی کنیت ابو النجیب اے تے لقب ضیاء الدین سہروردیؒ ہے. 
### ولادت
آپ پنج فروری 1094ء،  بمطابق صفر 490ھ وچ بمقام سہرورد جیہڑا زنجان دے قریب واقع ہے، وچ پیدا تھئے. انہاں دا سلسلہ نسب 13 واسطیاں نال حضرت ابوبکر نال ونج ملدا ہے
### نسب
ابو النجيب السہروردي
ابو النجيب عبد القاہر بن عبد الله بن محمد بن عمویہ، انکا نام عبد الله، بن سعد بن الحسين بن القاسم بن علقمہ بن النضر بن معاذ بن عبد الرحمن بن القاسم بن محمد بن ابو بكر الصديق، الملقب ضياء الدين السہروردي.اور محب الدين بن النجار " تاريخ بغداد "میں یوں نقل کیا نسب الشيخ أبو النجيب جو ان کے ہاتھ سے لکھا ہوا ہے: عبد القاہر بن عبد الله بن محمد بن عمویہ اور انکا نام عبد الله، بن سعد بن الحسين بن القاسم بن النضر بن سعد بن النضر عبد الرحمن بن القاسم بن محمد بن أبو بكر الصديق،
### علوم ظاہری
بچپن وچ ہی سہرورد توں بغداد تشریف گھن آئے.  جامعہ نظامیہ بغداد توں تعلیم حاصل کیتی۔ امام اسعد یمنیؒ توں فقہ،  اصول فقہ تے علم کلام حاصل کیتا۔ علامہ ابو الحسنؒ توں نحو و ادب دی تعلیم حاصل کیتی۔ آپؒ احمد غزالیؒ دی صحبت وچ وی رہے. امام بیہقیؒ،  خطیب بغدادی تے امام قشیریؒ توں علم حدیث حاصل کیتا
## وصال
563 ہجری بمطابق 1168ء وچ بغداد وچ وفات تھئی۔ آپ کوں عباسی خلیفہ مستنجدباللہ دی طرفوں کافی تکالیف ملیاں جس نال آپؒ دی شہادت تھئی.  آپؒ بغداد وچ دفن ہن۔
### تصنیفات
# آداب المريدين
# شرح الأسماء الحسنى
# غريب المصابيح
## حوالے
طارق تے خواجہ فریدؒ

طارق سرکار وڈے شاعر ہن یا خواجہ غلام فرید اے تاں وقت فیصلہ کریسے پر ایں پوسٹ تے دلی افسوس تھئے. 
یار طارق سرکار دی جتنی تعریف کر سگدے وے کرو کوئی نی روکیندا پر اے کیڑھا طریقہ ھے تعریف دا 
جو بھائی خواجہ صاحب کنوں طارق صاحب وڈا شاعر ھے.

وڈا چھوٹا شاعر نی ہوندا 

خیال ڈیکھیجے خیال کریجے

حال دے نقش لیکجن تائب 

قلم دے نال کمال کریجے

یار شاعر کڈاہیں وڈا چھوٹا کینی ہوندا خیال وڈا یا چھوٹا ہوندے 
ہنڑ اگر خواجہ صاحب دی شاعری یا خیال ساکوں سمجھ نی آمدا تاں ساڈا مسئلہ ہے اوں ویلھے سرائیکی دا ایہو لب و لہجہ ھا 
خواجہ غلام فرید سرکار دی شاعری تصوف ھے جیکوں آج وی بلھے شاہ عبداللطيف بھٹائی بابا فریدالدین گنج شکر میاں محمد بخش شاہ حسین اور سلطان باہو جئیں صوفی شعراء دی صف وچ اعلی مقام ڈتا ویندے 
اور ہر صوفی گلوکار انہاں دا کلام گمدے. عابدہ پروین دا پسندیدہ صوفی شاعر ھے
آج اگر انڈیا وچ وی صوفی محفل سماح ہوندی ھے تاں خواجہ صاحب دے قلم وچوں لکھی سرائیکی چلدی پئی ہوندی ھے 
طارق صاحب ساڈی نگاہ وچ اعلی مقام دے شاعر ہن پر اساں کہیں ڈینہہ طارق سرکار دا یا خواجہ صاحب دا موازنہ نی کیتا. 

ھا البتہ اگر ڈوہڑے دے وچ طارق سرکار کوں ہک منفرد پزیرائی ملی ہے تاں او گال ہر کئی منیدے. 
مشاعرہ وچ ہک بندہ امان اللہ ارشد سئیں نال بہوں انس محبت رکھینداں ھا اور او ھا وی شاعر سٹیج تے آیا تے آہدے امان اللہ ارشد سئیں ساڈی دھرتی دے سب توں وڈے شاعر ہن اور میں سمجھداں جو ہک پاسے امان اللہ ارشد سئیں ھووے تے ڈوجھے پاسے چار انصر بخاری ھوون ول وی امان اللہ ارشد سئیں دی شاعری عظیم ھے اور مزے دی گال اے ھے جو پہلے امان اللہ ارشد سئیں دی اصلاح انصر بخاری صاحب وی کریندے رہے گے ہن یعنی ارشد صاحب دے استاد ھن. بس اوں شخص دے اے لفظ آکھنڑ ہن تے ارشد سئیں سٹیج تے آ تے فرمیندن جو بھائی دیوانے دی گال ذہن وچ کینی رکھیندی اے بندہ دیوانہ ھے 
اگر اے گال طارق سرکار کوں وی آکھو ھا تاں او ایہو آکھن ھا جو خواجہ سرکار ساڈے توں زیادہ عظیم الشان ہن 
اور طارق صاحب دے کلام وچ کئی دفعہ خواجہ سرکار نال عقیدت ظاہر تھئ کھڑی ھے. 

مہربانی کر تے جذباتی تھی تے اینجھی کوئی پوسٹ نہ لاتی کرو جیندے وچ کہیں کوں وڈا کرنڑ دی خاطر بے کوں چھوٹا کیتا ونجے. 

رفیق احمد تائب

## حوالے
طارق سرکار

لاثانی طارق سرکار 
مرشد طارق سئیں میڈی ماء بولی کوں اینجھی عزت بخشی ھے جیرھی امر تھی گئ ھے پیر فرید دی شاعری میں جھئیں ہزاراں عام بندیں کوں سمجھنڑ ءچ وقت لگدے پیر فرید میڈے وسیب دا معتبر حوالہ ہن انھیں دی شاعری دا ترجمہ کئ زبانیں ءچ کیتا گئے انھیں دے کلام کوں سمجھنڑ واسطے اردو دا سہارا گھنڑاں پوندے ۔اے میڈا ذاتی خیال ہے ۔
اگر طارق سئیں دی گال کراں تاں انھیں دا کلام ہک مال دے چھیڑو توں گھن کے پروفیسرز تک ہر بندے کوں ایویں لگدے جیویں اے میڈی گال ھووے میڈا قصہ ھووے 
ساڈے وسیب دا ہر رنگ اُو بھانویں تھل ہے روہی ھے دامان ھے ۔یا بیٹ ھے مال ھے منجھیں ہن جھوکاں ہن۔مال دی لکڑ ھے۔مٹیاں ہن ۔مال دے چنڑکے ہن ۔مسجد ءچ دڑکے ہن ۔ گل ءچ دول ہن ۔جھمر تاڑی ھے ۔چُپ کر کے روونڑ ہے ۔ چیڑیں دی دھاں ھے ۔کاں دا کرکار ھے۔بیٹ دیاں کاہیں ہن کُوندر ھے۔صدیاں توں دریا دی منڑ تے وسدے ٹوکرے بدھنڑیں کیہل ہن۔در در تے ہوکے ڈیندی ونگو وانڑی ھے اوندے سر تے رکھیا کھارا ھے۔ تھل دی ریت دیاں قسماں ہن ۔وسیب دے ہر رنگ دا معنی طارق سرکار ھے
عجیب شخص ہا یا فقیر شخص ہا عام بندہ ہا یا قلندر ہا میڈی سوچ چھوٹی ھے ۔ ہک شخص کنڈیں دی سیج تے بیھ کے غُلاب دے پُھل کیویں ڈے سگدے جوان پتر دی لاش کوں مونڈھا ڈیونڑ دے باوجود بنھیں کوں پیار محبت دا درس کیوں ڈے گھندے ۔ 
میڈے وسیب کوں سنجانڑ ڈیونڑ آلا اوندیاں محرومیاں اوندیاں نشانیاں نشابُر کرنڑ آلا طارق سرکار میڈے رب دا ڈتا تحفہ ھے میڈی ماء بولی کوں اج جتناں مانڑ طارق سرکار تے ہے شاید کہیں تے ہوسی۔ دعا ھے رب سوھنڑے توں اللہ کریم انھیں دی قبر تے کروڑاں رحمتاں نازل کرے آمیں ثم آمین۔ دعا گو۔۔جمیل بلوچ

میکوں طارق موت لڈاونڑ آئ 
ایندے نال لڈاں تیڈا مال چھیڑاں
## حوالے
طالب حسین طالب

طالب حسین طالب سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل
چنیوٹ نال تعلق ہے

## نمونہ کلام

* ساڈی ھنڑ تاں وفاواں تے اعتبار کر ساڈے نسن دے صیاد ڈر چھوڑ دے..

تیری قید اچ حیاتی گزاری ودن ھنڑ تاں کٹنے اسیراں دے پر چھوڑ دے..

* اج بہاراں دی عید ھیئ خدا واسطے ساڈے بچپن دی اج کائ کہانی سنڑا..

کیویں پنجرے تے سر مار روندے رھے سانوں او ساڈی گزری جوانی سنڑا..

کجھ تاں سانوں درختاں دے گھر یاد ھن کجھ غریباں نوں اپنی زبانی سنڑا..

ھنڑ نواں کوئ نشیمن بنڑیندے نسے ھنڑ تاں جنگلاں چوں کٹنے شجر چھوڑ دے..

* کیویں جھوٹی محبت دے اس جال وچ ساڈی زندگی نوں قیدی بنڑیندا رھیوں..

ساڈے پنجرے تے کپڑا چڑھا کے کیویں ساتھوں ساون,بہاراں لکیندا رھیوں..

ساڈے وینڑاں نوں بولی دا ناں دے لیوئ توں تے اچا شکاری سدیندا رھیوں..

* سانوں ککھاں دے گھر وچ سونڑ یاد ھے اکھ جے کھلی تاں نفرت دا زندان ھا..

جہیڑے ڈاراں ڈیگر سدیندے رھے تیری ظلمت اسیراں تے نگران ھا..

ساڈی طاقتور سلاخاں توں جند ھر گئ تیری ضداں دا تالہ جو دربان ھا..

اپڑیں ہتھیں جو پر کٹ کے قیدی کیتوئ ھنڑ تاں شک دی رکھنی نظر چھوڑ دے..

* ساڈے کھیڈن دی حسرت وی دل اچ رھی تیری قید اچ اسیراں نوں سال ھو گۓ..

ساڈے وسن دے موسم وی رب جانڑدا اے بس غریباں دے کوڑے خیال ھو گۓ..

تیری کہیں کج ادائ دا شکوہ نھیں ساڈے اپنے ای مقدر زوال ھو گۓ...

ساڈے ھنڑ تاں نصیباں دا پک ھو گیا اے ھنڑ تاں زخمی جلانا جگر چھوڑ دے..

* تیرے شکوے دے روپ اچ اسیراں کولوں راز کہیں بے وفا دا عیاں ھو گیا اے..

تیری چوگاں تے ھنڑ تاہیں جو پلدے رھے سانوں بخشیں او ساتھوں گناہ ھو گیا اے..

تیری پکھواں تے نظر کرم ویکھ کے اج وفاواں دا جزبہ جواں ھو گیا اے..

ساتھے کہیں بے وفائ دا تقوی نہ رکھ سانوں طالب سمجھنا بشر چھوڑ دے..

استاد طالب حسین طالب آف چنیوٹ
طالب ملتانی

منشی خدا بخش طالب ملتانی دے بارے اچ زیادہ معلومات نی ملدے ۔ انہاں دی کلیات 1893ء اچ قومی پریس لکھنو توں شائع تھئی ۔ انہاں دے کلیات دے سرورق تے مزید ترئے کتاباں دے ناں لکھے ہوئے ہن ۔ 
# نیرنگ خوش بیانی 
# حدائق نعت خوانی 
# چمنِ تواریخ  
## نمونہ کلام (اردو)
آپ شوق نیموی عظیم آبادی دے شاگرد ہن ۔ اپݨے استاد دی عظمت دا اعتراف انہاں نے ہک شعر اچ کیتا ہے ۔

طالب اب فیضِ جناب شوق سے

شاعری میں اپنی شہرت ہو گئی

چند اشعار ݙیکھو :

اوس کو جب مجھ سے محبت ہو گئی

ایک عالم کو عداوت ہو گئی ہے

غزل کہنا نہیں ہے سہل ، مشکل ہے بہت طالب

مگر مدت میں اس فن کی لیاقت آ ہی جاتی ہے

کیا ہجر میں نیند آئے طالب

پتلی کو ہے حکمِ پاسبانی

تیرگیِ گور کیا طالب ، ہیں میرے ساتھ ساتھ

شمع داغ و مشعلِ آہ و چراغ آبلہ

ایں کلیات اچ سرائیکی کلام تاں نی لیکن ہک ڳالھ یقین نال اکھیج سڳدی ہے کہ طالب ملتانی، ملتان اچ ہی ریہے کیوں کہ اوں دور دے اہم روحانی شخصيات دی مدح سرائی ایں کلیات اچ شامل ہے ۔

## حوالے
طالب حسین درد

جوڳ دا شہنشاہ سݙویجݨ والا اے سرائیکی ڳویا جھنگ نال تعلق رکھدا اے. اے ڳویا ہووݨ دے نال اپݨے زیادہ تر گیت لکھدا وی خود اے.
طارق امین یازر

طارق امین یازر سرائیکی تے اردو دا خوبصورت شاعر ھے

اصل ناں       طارق امین

تخلص          یازرؔ

جٖمنْ           1996ء

تعلیم           ایم اے

پیشہ            ذاتی کاروبار

جاہ پتہ         خان پور ضلع رحیم یار خان

### (1)غزل
محبت وچ اثر کینی تاں کینی

تیڈٖا دل ساڈٖا گھر کینی تاں کینی

جے تَیں آکھئے جو کاں چِٹّے تاں چِٹّے

جے تَیں آکھئے اگر کینی تاں کینی

تیکوں ہک ڈٖینہ اساں اُڈٖ کے ڈٖکھیسوں

توڑے جو ساڈٖے پر کینی تاں کینی

میں آہداں پیار کر نئیں تاں میں مرداں

او آہدے بھانویں مر کینی تاں کینی

ساکوں یازرؔ نہ مہنْے ہار دے ڈٖے

اساں کئی کاریگر کینی تاں کینی
طالبان تے امریکہ

امریکی معروف رائٹر گور وائڈل (نائب ایڈیٹر امریکی اخبار "دی نیشن") نے 9/11 عنوان ت ھک کتاب لکھی پر آزاد صحافت دے علمبردار امریکہ اوںکتاب ت پابندی لائ ت او کتاب جرمنی اچو چھپی.
اوندے وچ افغان طالبان کوں مجاھد (پر افسوس پاکستانی "مسٹر" ایکوںدہشت گرد آھدے) آکھیا گیا.
ملاء عمر دی وفات ت تدفین ت بڑی بحث تھیندی پئ ھے اصل وچ دشمن کوںحالی وی ڈر ھے جو شیر متاں ستا پیا ھوۓ.
کہیں دے ملک دے اندرونی معاملات وچ مداخلت کر کے انہیں کوں جنگ وچ سٹ ڈیونڑ انصاف نئ.
عورت دی آزادی دے ناں ت اوندے سر توں پیوء دی شفقت، سہاگ ت ممتا کھس گھننڑ انصاف نئ.
انگریز لعنتی شمری فوج دیاں ہوس آلیاں اکھیں توں بچنڑ واسطے بھینڑیں کیویں اپنڑے برقعے بوچھنڑ اچ لکیاں ھوسن؟
ھک سروے دے مطابق سٹھ لکھ افغان ہمساۓ ملکیں وچ موجود ہن ت اسی لکھ پناہ گزین کیمپیں وچ اپنڑی عزت و صمت ریزی دا تماشہ ڈیہدے پئن.تساں خود کل پرسوں وطن_عزیز وچ کچی وسطی دے افغان پناہ گزینیں ت قیامت خیزی ملاحظہ کرو.
خدا ظالم حکمران کوں برباد کرے واسطے محمد دی کالی کملی دے.کجھ لوگ سیلاب کولو گھر بدر ھن باقیں کوں حکمران نئ چین نال بہونڑ ڈیندے.
اے افغان مجاھد 'دہشت گرد انتہا پسند' کیوں سڈیندن؟
انہیں دا جرم اسلام پسندی ھے جیکوں پہلے کافر انتہاپسندی آکھۓ ت ھنڑ پینٹ کوٹ آلے جاھل مسلمان.
جنگ دے بعد پنجابی طالبان، افغانی طالبان، کراچی طالبان، پشتون طالبان ت پتہ نئ کیا کیا ناں رکھۓ گئن.
خبر ھے جو ملاء عمر مر گۓ....
کیا واقعی؟
نئ نئ....
دل پھرولو...
کتنے دلیں اچ عمر، عمر رکھدے.
اسلام ت تراۓ عمر احسان کر گائن.
حضرت عمر ابن خطاب خلیفہ المسلمین
حضرت عمر بن عبدالعزیز خلیفہ المسلمین
ملاء عمر خلیفہ المسلمین
آخر اچ ڈوھڑے دی ھک کلی عرض ھے

"ہر آس اسامہ منگدی ھے ھک ملا عمر بیا ڈے ، ڈے".(منصور شانی)

## حوالے
طاہر بھٹی

طاہر بھٹی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## نمونہ کلام
اساں بھوئیں دے رستے جانڑدے ہیں آسمان کوں راہ وی لا سگدوں

ساڈے حوصلے جذبے ڈیکھ سہی دریا کوں بھاہ وی لا سگدوں

تیڈی سک دے سیک وی اتنا ہن اساں سجھ کوں تہا وی لا سگدوں

اساں طــاہّـــر کافر لوک نیسے ب دین کوں جاہ وی لا سگدوں

طــاہّـــر بھٹی

### قطعہ
تسی روح ہے تھل کوں پیونڑ جوگے نیسے

اتنا پھٹ ہن زخم سینونڑ جوگے نیسے

ہک تیڈے ہیسے تیڈے راسوں قیامت تونڑے 

توں نہ ہوؤیں کہیں دے تھونڑ جوگے نیسے
ونکی:سرائیکی شاعر
طاہر خان نہڑ

عظیم سرائیکی بادشاہ طاہر خان ناہڑ  جیندی سلطنت سرائیکستان دے تقریبا نصف توں زیادہ حصے دے علاوہ بلوچستان تے سندھ دے تقریبا تیس تیس فیصد حصے تے بہوں وڈی ریاست ہائی ت اس دے خاندان نے تیرھویں صدی عیسوی تو سترہ سو ساٹھ تک حکمرانی کیتی انہاں دا دارالحکومت موجودہ تحصیل علی پور ضلع مظفرگڑھ دا اچشریف ت ملتان جتنا پرانا اوں وقت دا عظیم شہر سیت پور ہا تے انہاں دا اے خوبصورت مقبرہ وی سیت پور دے وچ موجود ہے

## حوالے
طب

*ایلوپیتھک میڈیکل سائنس
*ہومیوپیتھک میڈیکل سائنس
*طب یونانی
*طب اسلامی
*ویدک طریقہ علاج
*نیچروپیتھی
*کروموپیتھی
*جراحی
طبقاتی نظام دی کشمکش

طبقاتی کشمکش، طبقاتی جدوجید تے طبقاتی جنگ جیہیں اصطلاحواں اصل وچ دشمنی تے جھیڑے دے اظہار کیتے ورتیاں ویندیاں ہن۔ جیڑھی ݙو یا ݙو کنوں ودھ طبقات دے بندیاں دے درمیان اقتصادی تے سماجی مفادات دے حصول کیتے پیدا تھیندیاں ہن۔ ایہو طبقاتی کشمکش سماج وچ تبدیلیاں دی وجہ بݨدی ہے۔ طبقاتی کشمکش سماج وچ کئی قسم دی بھڄ ترٹ وجہ بݨ سڳدی ہے۔ گھٹ اجرت تے کم کرݨ آلے مزدور تے وسائل کیتے براہ راست جنگاں یا غربت، بُکھ، بیماری یا غیر محفوظ کم کرݨ دے حالات دی وجہ نال تھیوݨ آلیْاں موتاں وی طبقاتی کشمکش دیاں وجہ ہن۔ تے ملازمت دے ختم تھیوݨ دا ݙر تے سرمایہ داراں ولوں سرمایہ کاری وچ گھاٹا، قنونی یا غیرقنونی گروہ بندی کرتے ٹیکس دے قنون، صارف دے قنون تے ٹیکس دے قنون وغیرہ  بے جا قنون لاوݨ سی طبقاتی کشمکش دیاں سیاسی جدوجہداں ہن۔

" کارل مارکس دے مطابق نظام وچ طبقات دے درمیان کشمکش ہی تاریخ دے ودھارے وچ فیصلہ کرݨ تے ضروری کردار ادا کریندی ہے"

ہک سرمایہ داری نظام آپݨے اندر "طبقاتی کشمکش" دی بہترین مثال ہے۔ طبقاتی جنگ ہر جاہ تے ہے پر امریکہ خاص طور تے کاروباریاں دے ہتھوں قابُو تھئی ہوئی ریاست جیندے وچ کاروباری طبقہ آپݨی طاقت وچ ودھارے سانڳےجنگ لڑدا پئے تے آپݨے دشمناں کوں مُکیندا پئے۔  
[ونکی:[سرائیکی زبان تے ادب]]
طبیب شکوہی

آپ دا پورا ناں ہیبت خان چغتائی ہئی تے فارسی تے سرائیکی زبان دے شاعر ہن۔ ہیبت خان سرائیکی وچ طبیب تے فارسی وچ شکوہی تخلص کریندے ہن۔ 1653وچ جیڑھے ویلے شہزادہ داراشکوہ ملتان آیا تاں ہک مشہور طبیب دی حیثیت نال داراشکوہ دے دربار نال وابستہ تھی ڳیا۔طبیب شکوہی ملتان وچ رہندے ہن۔ کیفی جام پوری لکھدن کہ وݙے عالم فاضل انسان ہن۔ مولوی خیر الدین صابر ملتانی انھاں دے سرائیکی تے فارسی دے انج انج دیوان شائع کرائے ہن۔ جیڑھے ہُݨ نایاب ہن۔

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان
طبیعیات (فزکس)

طبیعات مادہ تے اس دے چلݨ دی سائنس اے۔ اے ساڈے ارد گرد دی ہر شہ طاقت، زور، کرنٹ دے بارے وچ اے ڄاݨݨ دی کوشش اے کے اے کیوں ہوندا اے۔ طبیعات دے مشہور سائنسدان نیوٹن، ابن ہتیم، میکسویل، البرٹ آئنسٹائن تے عبدالسلام ہن۔

فزکس وچ غیر نامیاتی مادیاں دا مطالعہ کیتا ویندے۔ طبیعیات ہک ایسا سائنسی علم ہے جو جیندے وچ فطرت و طبیعہ دے انہاں بنیادی قوانین تے تحقیق کیتی ویندی ہے جہڑے ایں کائنات دے نظم و ضبط کوں برقرار رکھے ہوئے ہن۔

## تاریخ
فلکیات فطری سائنس وچوں سب توں قدیم ہے۔3000 قبل مسیح دی تہزیباں، سمیری تہزیب، قدیم مصری تہزیب اتے وادئ سندھ دی تہزیباں  کوں سورج، چندر اتے ستاریاں دی حرکت دے متعلق بنیادی سمجھ بوجھ اتے پیش گویانہ علم ہائی۔
## فزکس دے شاخاں
### میکانیات
میکانیات طبیعیات دی اوہ شاخ ہے جس وچ طبیعی جسم (physical bodies) دے رویاں، انہاں دی حرکات تے ول اس دے نتیجے وچ ماحول وچ تھیوݨ والی تبدیلیاں دا مطالعہ کیتا ویندا ہے، بطور خاص جب کہ انہاں تے کوئی قوت لائی ویندی پی ہووے۔ نیز میکانیات دی تعریف ایویں وی کریج سڳدی ہے، میکانیات طبیعیات دی اوہ شاخ ہے جس وچ اساں اس جسم دی خصوصیات دا مطالعہ کریندے ہیں جیہڑا کہیں قوت دے زیر اثر حرکت وچ ہووے۔

## حوالے
ونکی:سائنس
ونکی:فزکس
طول بلد

زمین دے گرد قطبین دے درمیان چھکے ہوئے فرضی خطوط طول البلد سݙیندن۔ ایہ خط استوا تے عموداً واقع ہوندن تے طول البلد دا ہر خط قطب شمالی توں شروع تھیندا، خط استواء کوں قطع کریندا تے قطب جنوبی تے ونڄ کے ختم تھی ویندے۔ انہاں خطوط دی مدد نال کہیں وی معیاری نقشے تے کہیں مقام دا پتہ لویج سڳدے۔
## حوالے
طاہرہ سوز

طاہرہ سوز میاں محمد عمر شہبازی جتوئی دے گھر 20 اگست 1954 ء کوں ڄمئے ۔ ایم اے کیتا تے درس و تدریس دے شعبے نال منسلک تھی ڳئے ۔طاہرہ سوز مرحومہ دا تعلق سرائیکی قاعدہ لکھݨ آلے قاضی خاندان نال ہا ۔ سرائیکی نال ٻہوں محبت کرݨ آلی خاتون ہَن ۔(1) 

## اصل ناں
طاہرہ واحد جتوئی

## پیوداناں
میاں محمد عمر شہبازی
## جمن دی تریخ
ویہہ اگست ۱۹۵۴ء
## جمن دی جاہ
وستی میاں صاحب 
## تعلیم
ایم اے بی ایڈ
## کم کار
سیکنڈری سکول ٹیچر
## ادب دی صنف
شاعری 
## پتہ
معرفت واحد بخش جتوئی انفارمیشن آفیسر۔ جنوئی منزل کلی اوقاف والی ، بلاک نمبر ۱۷ ڈیرہ غازی خان۔

ونکی:ادیباں دی ڈائریکٹری

مبشر کلیم (گرافک ڈیزائنر، وکیپیڈین، مترجم، ایڈیٹر، کیلی گرافر) وحید پلازہ، حسن پروانہ روڈ، ملتان ۔03061241415۔ (&#91;&#91;User talk:MubasherKaleem&#124;talk&#93;&#93;) (talk) 14:20, 29 September 2020 (UTC)

## '''حوالہ'''
(1) کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
طاہر شیرازی

طاہر شیرازی سرائیکی زبان
دا ٻہوں وݙا شاعر ہے۔ انہاں دا دا تعلق دیرہ اسماعیل خان نال ہے ۔ سید کرم حسین شاہ دے گھر 29 جون 1962 ء کوں اکھ کھولی ۔ بی اے تئیں تعلیم حاصل کیتی تے ملازمت کر گھدی ۔ 1990ء توں شاعری شروع کیتی ۔ انہاں دیاں کتاباں اچ انحراف ، ماسوا شامل ہِن ۔

نمونہ کلام

### غزل
 میکوں گھر دے رَستے بُھل ڳئےھِن اڄاں پندھ ساݙا ٻَہوں سارا اے

اساں راہی لَمبیاں راتیں دے ساݙیاں تَلیاں ہیٹھ اندھارا اے  

کَہیں ٻُݙدے سِجھ دی جھال پِچھوں اوندی اَکھ دے نیل سمندر دے وِچ  

ول آپ مہارے ٹِھل پوندے توݨیں اَزل کنوں من تارا اے

ساݙا جِیوݨ توڑ حیاتی دا ٻَس فجریں کول نِماشاں تائیں

اساں ساہ دے قیدی لوک ہِسے ساݙا دُھپ چھاں نال گُزارا اے

ساݙے شاھر تے راڄ کریندے پئے اساں سَکھݨےٻاݨ مَریندے رہے

ڄیڑہیاں رُتیں ساݙیاں کݨکاں تھئے انہاں رُتیں توڑ خسارا اے

کَیں رُت اپݨی دے جوبن وِچ اساں سن٘گتاں تروڑ کے آئے ہاسے

تائیں بَیگانے ماحَول دے وِچ ساݙا اوپریاں نال گُزارا اے

## حوالے
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء 
ونکی:سرائیکی شاعر
ظامی بہاولپوری

ظامی بہاولپوری سرائیکی زبان دا محقق، شاعر تے سرائیکی دا ماہر لسانیات ہے۔ اصل ناں محمد بشیر احمد ہے۔
## ڄم پل
## کتاباں
# پھلاں دے ہار حصہ اول  ،بہاول پور، مرکز سرائیکی زبان و ادب ،1973ء، 60 ص 
# پھلاں دے ہار حصہ دوم  ،بہاول پور، مرکز سرائیکی زبان و ادب ، 1979ء ، ص 
# سرائیکی اردوبول چال  بہاول پور، سرائیکی ادبی مجلس، 1983ء، 
# لغت سرائیکی 
# سعدی آکھیا... ، سعدی، ظامہ بھاولپوری،مترجم سرائیکی زبان، بھاول پور،مرکز سرائیکی زبان تے ادب 1976ء، 130 ص (سعدی دے کلام دا سرائیکی ترجمہ)
# سرائیکی زبان کا ارتقاء  ، بھاول پور، مرکز سرائیکی زبان تے ادب اپریل 1970ء 272 ص 
# مثنوی سیف الملوک ، مولوی لطف علی،ظامی بہاولپوری، مترجم، ، 371 ص 
# بہاولپوری ملتانی زبان اور اس کے خاص حروف تہجی ()،بہاولپور،جاوید رشید الیکٹرک پرنٹنگ پریس،ڈوجھی اشاعت، 1968ء 32 ص 
# سرائیکی زبان دا قاعدہ ()،بھاول پور،مکتبہ جدید پریس ،دسمبر 1964ء ، 36 ص 
# چِھرکے ()،بہاول پور،اگست 1966ئ،184 ص (10 مضامین)
# نخلستان قواعد ()،مُلتان،محکم آرٹ پریس،جون 1963ء،113 ص (سرائیکی صرف و نحو)

## ٻاہرلے جوڑ

* سرائیکی زبان دا انگریزی ترجمہ 

## حوالے

ونکی:سرائیکی شاعر
ظفر اظفر جروار

ظفر اظفر جروار سرائیکی دا شاعر ہے۔

١٣ مئی ١٩٩٦ء کوں سکھاݨی وچ ڄمے۔ دبئی وچ راہندے۔

## نمونہ کلام
ناحق حقدار تیں کھلنڑ نئیں بنڑدا

سر تے آے بار تیں کھلنڑ نئیں بنڑدا

جیرھے ملک ءچ ظلم تیں ظلم ہوون

اینجھے کہیں بازار تیں کھلنڑ نئیں بنڑدا

درد تاں درد ءن شالا نہ ہوون

دردیں دے آزار تیں کھلنڑ نئیں بنڑدا

آر دے واسی پار دا رستہ کیا جانڑن

آونڑ والے پار تیں کھلنڑ نئیں بنڑدا

روندے آخر روندیں روندیں کیوں کھلدن

اوندے ایں مسکار تیں کھلنڑ نئیں بنڑدا

بدکار کوں منہ تیں وی بدکار آکھو

قیدو دے کردار تیں کھلنڑ نئیں بنڑدا

قاضی اظفر ہر دے سینے بیٹھا ھے

معاشرے دے بدکار تیں کھلنڑ نئیں بنڑدا

ظفراظفر جروار

### ݙوہڑہ
اساں قطرہ قطرہ ڈھگ کرنڑیں تئیں ہتھ کرنڑے تیڈا داہ لگدے

ساکوں ڈھنگ نیں دنیا داری دا تیڈے سونہے سالم راہ لگدے

اساں مست ملنگ تیڈی یاری وچ ساکوں چنگاں بھانڑ ہنبھاہ لگدے

ہے واجب اظفر حکم تیڈا اساں حاضر ہیں بھاویں ساہ لگدے

ظفراظفر جروار
ظفر خاں دی مکاݨ

اوندی موت کولو کجھ ݙیہنہ پہلے میں اوندے کول پچھیا جو ظفر خاں تہاڈی کوئی اینجھی خواہش جیرھی تساں آکھو لازمی پوری تھیوے..ظفر آکھیا یار خواہشاں اپݨے آپ اچ مختلف تضادات دا مجموعہ ہوندن پر میں مرݨ کولو پہلے اے ضرور ڈیکھݨ چاہساں جو سیاسی جماعتاں اپݨی تڈ تیں سیاست کرن تے ملٹری اسٹیبلشمنٹ دا سیاسی رول گھٹ کولو گھٹ تھی ونڄے کیوں جو ہر واری سیاسی کھیڈ کوں انھاں رسݨ کولو پہلے روک ڈتے جیندے نتیجے اچ اتھاں عوام دے محکمے تے سیاسی جڑتاں کمزور تھی اپݨے رستے اچ پندھ ادھورا چھوڑ ٻھ گئین جیندا نقصان اے تھائے جو جیرھا پندھ ساکوں دنیا نال رل کے کرݨا ہا او اساں نہ کر سڳے تے باقی دنیا آؤ پچھاں رہ ڳئے . پچھاں رہ ونجنݨ آلایاں کوں ظالم عالمی سیاست صرف اور صرف اپݨے مفادات کوں سامݨے رکھ کے استعمال کریندی حے.(بلال بزدار)
## حوالے
ظفر لُنڈ دی مکاݨ

ہالی رضو شاہ دا ڈُکھ نہ مُکا ہا جو اج ظفر لُنڈ وی داغ ڈے گئے۔ سرائیکی وسیب دے ڈو روشن تارے جہڑے ہر لمحہ اندھے گُنگے باتھے سماج ءچ شعور و آگہی دی واٹ بالی رکھدے ہن۔ وسیب دا درد رکھنْ آلے اے انقلابی صرف میز اُتے ہک پیالی چاہ تے انقلاب دی بجائے وستی وستی شہر شہر پھر تے عوام دے مظلوم طبقات کوں آپت ءچ جوڑن دا کم کریندے رہ گئے ۔ ایں اوکھی راہ ءچ وڈے وڈے پردھان کارکن تھک ہار تے اپنْی راہ بدلا گئے۔ پر اپنْے شعور دی روشنائی تے یقین دی جُڑت نال انھاں لوکاں کوں کلھا نئیں چھوڑا۔ اج وسیب اُتے ِگجھاں پِھردیاں بھؤندیاں ودِن جو اج وسیب ءچ غریب جٹ ہاری مزدور اپنْی چھیکڑی ساہ گھندا پئے تے اُتوں راکھی آلے ڈو رانجھے اپنْی راہ سُدھار گئین۔
شہزادعرفان
## حوالے
ظہور دھریجہ

ظہور دھریجہ سرائیکی دانشور، صحافی ہے۔
## ڄم پل
1960 دھریجہ نگر موضع موسیٰ کانجو خان پور ضلع رحیم یا  خان

## تعلیم
قرآن پاک دی تعلیم اپنے والد صاحب مولوی کریم بخش کنوں حاصل کیتی۔ سکول کالج دا منہہ نہ ڈٹھا۔

## صحافت
بطور کاتب عملی زندگی دا آغاز کیتا۔ پہلے رحیم یار خان اچ افشاں پریس تے بعد اچ خان پور اچ دھریجہ پرنٹرز دے ناں نال پرنٹنگ دی دکان کھولی۔ دھریجہ ادبی اکیڈمی دے پلیٹ فارم توں بہوں ساریاں سرائیکی کتاباں چھاپیاں۔ 11 جون 1990 ء کوں منیر دھریجہ نال رل تے خان پور توں پہلا سرائیکی روزنامہ جھوک شائع کرن شروع کیتا جیرھا اج تک باقاعدگی نال چھپدا پے۔ روہی رنگ رسالہ وی شائع کیتا۔ خان پور پریس کلب دے صدر وی رہ گے۔ مختلف قومی اخباراں تے رسالیں اچ سرائیکی وسیب دی محرومی تے مسائل تے سیکڑاں کالم لکھن۔  جھوک پبلشرز ملتان ہنڑ تک سیکڑاں ادیباں تے شاعراں کوں متعارف کرائے تے ہزاراں کتاباں سرائیکی کتاباں شائع کیتن۔

## ݙینھ وار جھوک سرائیکی
چیف ایڈیٹر  11 جون 1990خانپور

## [[سیاست]]
## [[سرائیکستان]] قومی کو[[نسل]]
مرکزی چیئرمین 

## حوالے
ظہور لوہار

ظہور احمد  لوہار سرآئیکی دا گلوکار ہے۔

## تعلیم
آپ طالب درد دے شاگرد ہن۔

## وڈیو

* دل کتھے کھڑایا ئی
* وطناں تے ولوہا
ظہور ناظر

ظہور ناظر سرائیکی شاعر ہے

ظہور احمد ججوی والد دا ناں نور احمد، ذات موہاݨہ، امان اللہ ارشد دا شاگرد ہے
ظہیر الدین بابر

thumb|بابر

ظہیر الدین محمد بابر (پیدائش: 1483ء - وفات: 1530ء) ہندوستان وچ مغل سلطنت دا بانی ہئی۔ انہاں کوں ماں پیار نال بابر (شیر) آکھدی ہئی۔ اس دا پیو عمر شیخ مرزا فرغانہ (ترکستان) دا حاکم ہئی۔ پیو دی طرفوں تیمور تے ماں قتلغ نگار خانم دی طرفوں چنگیز خان دی نسل توں ہئی۔ اس طرح اس دی رگاں وچ ٢ وݙے فاتحین دا خون ہئی۔ بارہاں ورہیاں دا ہئی کہ پیو دا انتقال تھی گیا۔ چاچا تے مامے نے شورش برپا کر ݙتی جس دی وجہ نال ١١ سال تک پریشان رہیا۔ کݙہیں تخت تے قابض تھیندا تے کݙہیں بھڄ کے جنگلاں وچ روپوش تھی ویندا۔ بالآخر 1504ء وچ بلخ تے کابل دا حاکم بݨ گیا۔ اتھوں اس نے ہندوستان ول اپݨے مقبوضات کوں پھیلاوݨاں شروع کیتا۔

بابر تے ابراہیم لودھی دا آمناسامنا تھیا تاں لودھی فوج بہت جلد تتر بتر تھی گئی۔ سلطان ابراہیم لودھی مارا گیا تے بابر فاتح ریہا۔ پانی پت دی جنگ وچ فتح پاوݨ دے بعد بابر نے ہندوستان وچ مغل سلطنت دی بنیاد رکھی۔ بابر فاتحانہ انداز وچ دہلی وچ داخل تھیا۔ اتھاں اس دا استقبال ابراہیم لودھی دی ماں بوا بیگم نے کیتا۔ بابر نے نہایت ادب واحترام نال اونکوں ماں دا درجہ ݙتا۔ دہلی دے تخت تے قبضہ کرݨ دے بعد سب توں پہلے اندرونی بغاوت کوں فرو کیتا ول گوالیار، حصار، ریاست میوات، بنگال تے بہار وغیرہ کوں فتح کیتا۔ اس دی حکومت کابل توں بنگال تک تے ہمالیہ توں گوالیار تک پھیل گئی۔ 26 دسمبر، 1530ء کوں آگرہ وچ انتقال کیتا تے حسب وصیت کابل وچ دفن تھیا۔ اس دے پڑپوترے جہانگیر نے اس دی قبر تے ہک شاندار عمارت بݨوائی جیہڑی بابر باغ دے ناں نال مشہور ہے۔ بارہ سال دی عمر توں مردے دم تک اس بہادر بادشاہ دے ہتھوں تلوار نہ چھٹی اور بالآخر اپݨی آئندہ نسل کیتے ہندوستان وچ ہک مستقل حکومت دی بنیاد پاوݨ وچ کامیاب تھیا۔ تزک بابری اس دی مشہور تصنیف ہے جس توں پتا چلدا ہے کہ او نہ صرف تلوار دا دھنی ہئی، بلکہ قلم دا وی بادشاہ ہئی۔ فارسی تے ترکی زباناں دا شاعر وی ہئی تے موسیقی نال وی خاصا شغف ہس۔
عائشہ قیوم عظیمی

عائشہ قیوم عظیمی، روحانی اکیڈمی لاہور اچ استانی مقرر ہن تے سلسلہ عظیمیہ دی ہک ذمہ دار رکن تے محقق ہن۔
## حوالے
عابد تمیمی

عابد تمیمی سرائیکی شاعر ہے۔ 

1955ء تا2005ء 

اپنے زمانے دے معروف شاعر عابد حسین عابد تمیمی1955ء کوں ضلع جھنگ دی تحصیل چنیوٹ اچ پیدا تھئے۔ کجھ پڑھن لائق تھئے تاں تعلیم الاسلام اپنے گھر وچ تے پنج جماعتاں اپنے علاقے دے پرائمری  سکول توں پڑھیاں ۔تے ول میٹرک گورنمنٹ اصلاح ہائی سکول چنیوٹ توں کیتا۔ایندے بعد اوہ غالباََ کوئی سرکاری ملازمت وی کریندے رہ گئے۔

جتھوں تک آپ دی شاعری دا تعلق ہے تاں اوہ ہک قادرالکلام شاعر ہن۔چونکہ عابد تمیمی سرائیکی تے پنجابی زبان دے درمیانی لہجے دے شاعر ہن،تہوں انہاں دی شاعری سرائیکی تے پنجابی حلقیاں وچ برابر پسند کیتی ویندی ہئی۔ایہا ای وجہ ہے جو عابد تمیمی ملتان تے بہاولپور سمیت پورے پنجاب دے شہراں وچ وڈے وڈے مشاعرے پڑھئے تے خوب داد حاصل کیتی۔تے ایویں ریڈیو پاکستان ملتان تے بہاولپور توں علاوہ ریڈیو پاکستان فیصل آباد تے لاہور دے ادبی پروگراماں وچ وی حصہ گھدا۔تے ایویں پی ٹی وی لاہور دے مشہور پروگرام پنجند تے سجری سویر وچ وی اوہ حصہ گھندے رہ گئے۔جڈاں جو کئی ادبی تنظیماں تے اداریاں توں ایوارڈز تے اسناد وی حاصل کیتیاں۔آپ دی تصانیف بارے میں کجھ نئیں جاندا ۔ہاں البتہ انہان دے ہک شعری مجموعہ’’پلکاں ہیٹھ تریل‘‘ دی میں تصدیق کر سگداں جیندے وچوں ترائے عدد غزلاں دی اندھی فوٹو کاپی وڈی مشکل نال میکوں موصول تھئی ۔بہر حال عابد تمیمی اپنے زمانے دے مقبول ترین شاعر ہن۔ آہدن جو ایہ سُکا پتلا شاعر جڈاں سٹیج تے آوے ہا تاں سامعین تاڑیاں نال انہاں دا استقبال کریندے تے ول اپنی اپنی فرمایش کرن لگ پوندے ہن تے عابد تمیمی وی انہاں دے فرمائشاں دا احترام کریندے ہن۔

## ڄم پل

## کتاباں

* پلکاں ہیٹھ تریل

## نمونہ کلام
میں کدائیں سکدا رہیا تے اوہ کدائیں سِکدا رہیا  

میں کدائیں وِکدا رہیا تے،،،، اوہ کدائیں وِکدا رہیا  

زندگی دے ساہواں دا،،،،،،دوہاں دے ہتھ گلوین ہا  

اوہ کدائیں چھِکدا رہیا تے میں کدائیں چھِکدا رہیا

### بند
(عابد حسین عابد تمیمی صاحب )محترم عابد حسین عابد تمیمی صئیب

دا بند باذوق احباب دی نظر،،،

میرے یار دا روپ سنگھار عجب،

رخسار عجب، انوار عجب،،

اوندے نین بےچین، خمار عجب، 

اوندی پائل دی جھنکار عجب،،

سرکار عجب، گفتار عجب، 

اقرار عجب، انکار عجب،،

اسرار عجب،، ہوشیار عجب،،

'واہ' "عابد" دا دلدار عجب،،

### توجہ کریسو مرحوم عابد حسین عابد تمیمی صاحب دا بند اے
ہنڑ ترسن تے وی ترس آندائے دلدار بشارت دے چا ۔  

میری اکھ مشہود فقیرنی ایں جھٹ کانڑ صدارت دے چا   ۔  

جے دل دا نہوں کشمیر دیندا وت کل ھم بھارت دے چا  ۔  

اسیں "عابد" کافر ہوئے ودے آں ہک وار زیارت دے چا۔

## حوالے
عابد علی

عابد علی ہک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار ہن جنہاں نے لالی وڈ تے بالی وڈ فلماں وچ وی کم کیتا۔
عابد علی 29 مارچ 1952 کوں کوئٹہ اچ پیدا تھئے۔ عابد علی کوں امجد اسلام امجد دے لکھے ہوئے ڈرامے، وارث توں شہرت حاصل تھئی۔ انہاں نے سینکڑاں ٹیلی ویژن ڈرامیاں تے درجناں فلماں وچ اداکاری دے جوہر ݙکھائے۔
عابد علی دی حالیہ ریلیز تھیوݨ والی فلم ، ہیر مان جا، سنیما گھراں دی زینت بݨی ہوئی ہے جیندے اچ حریم فاروق تے علی رحمان نے مرکزی اداکار کیتا ہے۔

عابد علی اے آر وائی ڈیجیٹل دے ڈرامے ’ٹوٹے ہوئے تارے‘ اچ جلوہ گر تھئے ہن جینڈے اچ نعمان اعجاز نے مرکزی کردار ادا کیتا ہئی۔
صدر پاکستان نے 1985ء وچ عابد علی کوں پرائڈ آف پرفارمنس نال نوازا۔ عابد علی، حکمران جماعت پاکستان تحریک اںصاف (پی ٹی آئی) نال وابستہ ہن۔ انہاں نے 5 ستمبر 2019ء کوں 67 سال دی عمر وچ انتقال کیتا۔ 
## حوالے
عابد عمیق

عابد عمیق پروفیسر تے سرائیکی شاعر ہے

## کتاباں

* تل وطنی

## نمونہ کلام


### تل وطنی
جیویں ساون مانہہ دے بدل

جیویں کونجاں

جیویں بئے بہوں سارے پکھی

بھانویں ایہہ جِتھوں وی آون

تل وطنی ہن

جیویں وَن سوَنے پُھل ہن

جیویں خویش قبیلے ذاتاں

وت گِن گھنو

اچھا سوچو، نویں لاء توں

جیویں سِجھ ہے

جیویں چندر ہے

جیویں اگٖوں آون والے نویں ڈٖینہہ ہن

جیویں بٖال ہن

بھاویں ایہہ جتھوں دے ہوون

تل وطنی ہن

بھانویں ول ہک پھیری سوچو

ہرشے سوہنی تَل وطنی ہے

## حوالے
ونکی:عابد عمیق
[ونکی:[سرائیکی شاعر]]
عابد کھوسہ

عابد حسین کھوسہ سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## ڄم پل
٥ مئی ١٩٨٥ء کوں ڄمے،۔دیرہ غازی خان نال تعلق ہے۔
## کتاباں
## نمونہ کلام
میݙا کوئی کائنی سئیں تئیں باجھوں میݙا کر اعتبار مخالف ہن

ہک توں ہئیں تیݙے بعد ولا میݙے چار چودھار مخالف ہن

میݙے سر تے میݙی چھاں وی ہنڑ میݙے ہر ذمہ وار مخالف ہن

آ ݙیکھ توں عابد ݙیکھ میݙے تھئے کتنے یار مخالف ہن

### ݙوہڑہ
میں چپ دے تالے منہ تے لائے توڑے جے جتلا الوائی میکوں

لب چولاں چلدن چولنڑے نیں بھاویں آہ تے آہ بھروائی میکوں

ایویں کہیں کوں خان ستا کے ݙیکھ جیویں آخر آن ستائی میکوں

میں عابد زندہ لاش نمی جیویں جیندیں موت ݙکھلئی میکوں

(عابدحسین کھوسہ)

### ݙوہڑہ
توں مِل نہ مِل تیݙی مرضی ھ پئی مونجھ ھ مِل میݙا کیاتھیسی

تیݙی کِھل توں جیکر وار ݙیواں میں اپنڑی کِھل میݙا کیاتھیسی

تیݙی پِیت ھے مندر اکھیاں دا لائے متھڑے تِل میݙا کیاتھیسی

میں عابد دل دے بھوگ ءچ ہاں نہیں ٹکری دِل میݙا کیاتھیسی

(عابد حسین کھوسہ)

### ݙوہڑہ
خوش ݙیکھ کے ساکوں رنج نہ تھی سک سینے مونجھ سلامت ہے

اساں یکدم مون٘جھے رہ ویندوں ایہاں مونجھ دی خاص علامت ہے

ہئی وعدہ نکھڑ کے مر ویسوں ناں مرسوں بعد ملامت ہے

جے اوسیں عابد بچ پوسوں ناں آوسیں یار قیامت ہے

### ݙوہڑہ
ہن اکھیاں رو رو رت تھیندیاں نہ ڈھیر رواوے ترس کرے

میڈے چار چودھار ہن غیر کھڑے نہ جگ کھلواوے ترس کرے

اوندے بعد میڈی کوئی زندگی نیں میکوں نال رلاوے ترس کرے

ونج کیکوں عابد دھاں ڈیواں کجھ منت لاوے ترس کرے

(عابد حسین کھوسہ)

### ݙوہرہ
دل اہدے دل دی من تاں سہی ناں ڈھیر کھپا ڄُل میلے تے ۔

تیݙے نخرے ناز منیج پوسن اج جو منوا ڄُل میلے تے ۔

ساکوں یار کھلݨ دا ݙا بھل ڳئے رج رج کھلوا ڄُل میلے تے ۔

رلے عابد میلہ ݙیکھ گھنوں میݙے نال ذرا ڄُل میلے تے ۔

عابد حسین کھوسہ

### ݙوہڑہ
نہ ہاں کوں لا میں ول آوساں فلحال دیوانی ڈیکھ کھڑی

اوکوں اونویں بچپن وانگ نبھیساں ان تیڈے نال جوانی ڈیکھ کھڑی

اکھ پھرکے میڈے آونڑ دی ہوسی خاص نشانی ڈیکھ کھڑی

دل وانگ زلیخاں کر عابد پچھیں یوسف ثانی ڈیکھ کھڑی

عابد حسین کھوسہ

### غزل
کہیں توں کہیں دا جہان منگ آیاں 

دل لو دل دی دوکان منگ آیاں

خدا دی رحمت مہمان ہوندے 

ہا تاں کہیں دا مہمان منگ آیاں

میں اج تاں سودا عجیب کیتے

گونگی کہیں دی زبان منگ آیاں

کرایہ گھنسی یا ایویں بخشیا ہس

جئیں توں خالی مکان منگ آیاں

اتھاں کہیں داوی کُئی بھروسہ نئیں 

میں زندگی دا سامان منگ آیاں

ہنڑ تاں کہیں دا کوئ نشان کائنی

او بر تھئ وستی ویران منگ آیاں

اج تاں عابد خدا دے گھر وچ 

میں آپ اپنڑی امان منگ آیاں

(عابد حسین کھوسہ)

### کجھ شعر غزل دے دوستیں دی محبت سانگے
نال میڈے کوئی پیارا رہ ویندے

میکوں وی اوندا سہارا رہ ویندے

جے تئیں اوکوں نظردا رہ وینداں

فقط اوندا اشارا رہ ویندے

کیا پتہ جو تگدے کے تونڑی 

ھے ساہ اودھارا رہ ویندے

عجیب کیتے میں پیار اوکوں 

سک دا سینے انگارا رہ ویندے

میں خوش باش ہاں خوشیں وچ

غم وی کیتی کنارا رہ ویندے

جے ہک ڈینہ نکھڑے عابد میڈا 

مونجھیں دامنہ تے تلہارا رہ ویندے

عابد حسین کھوسہ
ونکی:سرائیکی شاعر
عابد بلال

عابد بلال سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ تونسہ شریف دا رہوݨ آلا ہے۔
### نمونہ کلام
ٹر سگدی ھے سک سنگتاݨی ، کتنے تاݨی۔

پیرو راݨھی، پگھرو پاݨی، کتنے تاݨی۔

کتنے تاݨی میڈا دامن تر راھݨاں ھے،

اوندی چنری ھنجوں ھاݨی، کتنے تاݨی۔

قصے دا عنوان وٹاوو  ہݨ تاں یارو ،

سݨدے راھسوں راجا راݨی ، کتنے تاݨی۔

میں تاں پیار دے راھ تے پہلی واری نکھتاں،

جھاگݨاں پوندے ھنج دا پاݨی ، کتنے تاݨی۔

ایویں کیویں تیڈی سک دے تھل توں نکلوں،

پتے لکھیے داݨاں پاݨی ، کتنے تاݨی۔

٢۔۔ میں تیدا انتظار کیوں کیتے
توں میڈے نال نال ہاویں تاں،
میں تیڈا انتظار کیوں کیتے ۔ 

پار ونج کے میکوں اے سوچ آئی اے،
میں سمندر کوں پار کیوں کیتے۔ 
خوشی ٹکری تاں آکھساں اوکوں، تیں میڈے غم تے وار کیوں کیتے۔

میݙا ہمزاد میں کنوں پچھدے، ڈس تیں کیتے تاں پیار کیوں کیتے۔

٣۔ ݙو شعر
نہ سمجھی وچ اے اپڑے نال کے جیڈا غضب کیتی۔

یقینا” پھل ھا کاغذ دا جتھو خوشبو طلب کیتی۔
ْْْؔ؎ تیکوں گولیندیں گولیندیں سانول پتہ نئیں کے تک اساں گئےہیں،
اساں تاں پھل دے ملوک پتیاں دے اندرو خوشبو دا گھر ڈٹھا ہے۔ 

٤۔ 
* عشق ھے کوئی ریت دی دیوار نئیں
* سر بچاواں اے میڈے اختیار نئیں۔
* عشق ھے کوئی ریت دی دیوار نئیں۔
* کیا ڈساواں مر گیا ھم انت میں،
* اوں جنم کیں اے جنم دشوار نئیں۔
* آکھ آیاں ول نہ ولساں میں تیڈو،
* آکھ آیاں پر میڈے اختیار نئیں۔
* میں جھئیں پتھر کوں پارس کر ڈتی،
* اے حقیقت ھے میکوں انکار نئیں۔
عاربی

## عاربی
اے نسلی سرائیکی قبیلہ ضلع بہاولپور دے علاقے مبارک پور (تحصیل احمد پور)  وچ موجود اے. زیادہ تر لوگ رڑھ واہی کریندن. انہاں وچ کافی خوشحال لوگ وی موجود ہن.

## علاقے
شجاع آباد، مظفر گڑھ
## حوالہ جات
عابد بلال عابد

زندگی ھے جو روز پُچھدی ھے

تیں میڈا اعتبار کیوں کیتے

توں میڈے نال نال ہاویں تاں

میں تیڈا انتظار کیوں کیتے

پار ونج کے میکوں اے سوچ آئی اے

میں سمندر کوں پار کیوں کیتے

خوشی ٹکری تاں آکھساں اوکوں

تیں میڈے غم تے وار کیوں کیتے

میڈا ہمزاد میں کنوں پچھدے

ڈس تیں کیتے تاں پیار کیوں کیتے
عادل گبول

عادل گبول سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## ڄم پل
نلکا اݙا، ہیڈ پنجند، وستی گبول، علی پور ضلع مظفرگڑھ نال تعلق ہے.

## نمونہ کلام
*دل کوں کر مجبور آهداں اے جدائی برداش کر

کر گے او سنہڑاں سجن بے وفائی برداش کر

آ اکهیں کوں جوش گے لڑدیں توں نت سینے اندر

نم اکهیں پلکاں پوسیاں رخسار میڈے تهی گے تر

نال دل دے روز میڈی هے لڑائی برداش کر

ڈے جو گے تیکوں سجن او ڈکهاں دے وات وے

چهک چا سینے نال لا توں سمجهہ سوغات وے

ہتهہ اوں اپنے نال چن هے پچائی برداش کر

نہ لگے اونکوں ڈکهاں دی حیل رب توں منگ دعا

جتهہ وسے آباد هووے شاد هووے او سدا

کر گے اوندا ہجر تیڈی جو تباہی برداش کر

بے نہ پا کہیں وهم وچ ڈیسی صلہ تیکوں خدا

تیں تاں اوندے پیار وچ اپنی ڈتی زندگی ونجا

تیں بهلایا کینی عادل گے بهلائی برداش کر

### ھک ڈوھڑا
ساڈے سینے وچ ھن ڈکھ بے سر ایویں منہ مسکار کریندوں چا

ساڈا اندر لیرو لیر ھے تن بہروں باغ بہار سجیندوں چا

ایویں جگ نہ آکھے رل گیا ھے ایویں چندری ٹھاٹ بنڑیندوں چا

کیا ڈیواں دل دے حال عادل کیویں رت دے نیر لکیندوں چا

### غزل

*میڈی ایہا فرمائش پوری کر سجن ہر حال وے اج گهنا ڈے ڈهولناں میکوں سرائیکی شال وے

نہ منگدی میں محل تے ماڑی نہ جهمکے نہ مہنگی سہڑی 

کانهہ کانے دی چهت ہووے لاکڑ دی در درسال وے

سینگهیاں پاون میں وی پاواں او ڈکهلاون میں ڈکهلاواں

بوچهنڑ نال وی سہنڑی لگساں مونڈهے رکهساں نال وے

توں ہیں میڈے دل دا جانی توں ہیں راجا میں هاں رانی

ہتهہ وی جوڑاں سہنڑاں سئیں سنڑ زندگی دا بهئیوال وے

تیڈی رہساں نوکر عادل مرضی ہئی هنڑ جو کر عادل

تهلاں دے وچ رل رل کے تیڈا چریساں مال وے

میڈی ایہا فرمائش پوری کر سجن ہر حال وے
عارش گیلانی

عارش گیلانی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

اصل ناں       فیاض حسین

قلمی ناں       عارش گیلانی

جٖمنْ           1973ء 

تعلیم          انڈرایف اے

پیشہ           دکانداری

فون نمبر        0301 7845486

جاہ پتہ       پپلی سیداں شریف ،جمن شاہ ضلع لیہ

عارش ؔگیلانی دا چوتھا شعری مجموعہ ’’میکوں محسوس کیتا کر‘‘ میڈٖے سامنْے ہے، میں ایکوں پڑھ کے غزلاں دا انتخاب کرنْ لگٖا تاں بعض شعر پڑھ کے میں عارشؔ کوں خود ساختہ داد ڈٖیندا بٖیٹھا ہم (واہ بھئی واہ ، خوب ہے)مثلََا آپدا ہک شعر ڈٖیکھو جیندے وچ اوہ مختصر زندگی گھن کے انسان دے آونْ تے ونجٖنْ دا منظر پیش کریندن تے آہدن۔

؎جَٖم کے رو پئے تاں لوک کھل پئے ہن

چپ تھیا ہے تاں لوک رو پئے ہن

عارش دی شاعری دا مرکزی نقطہ محبوب نال بے پناہ عشق و محبت ہے ۔مگر محبوب بے پرواہ ہے ، وصال نصیب نہیں تھیندا ، ہر ویلے ہجر و فراق دا سامنْا ہے ،محبوب رنج ہے ۔

ع۔جے نندر آوے دوستا! تیکوں منیندا رہ وینداں

## ڄم پل
عارش گیلانی پہلی مارچ ١٩٧٣ء کوں طالب حسین گیلانی دے گھر جمن شاہ لیہ وچ ڄمے۔
## کتاباں
* اڈراک
* ٻُک پاݨی دا

## نمونہ کلام
**چنگیں وات گریڑہ عارش**

**کم آویسی بک پاݨی دا**

**شعر**

**غضب ناک اے لب و لہجہ تہوں لا خوف راہندے ہیں**

**ہوا دے رخ تھئے روشن ودے ݙیوے بلیندے ہیں**

## حوالے
ونکی:سرائیکی شاعر
عاشر لیہ

عاشر لیہ سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل
پہلی جولائی ١٩٨٧ء کوں ڄمے۔ لیہ نال تعلق ہے

## نمونہ کلام

### ݙوہڑہ
مُکی زندگی گارا ڈھو ڈھو کے میݙے بال تغاری چیندے ہن۔

تھئے ٹُر ٹُر چھالے پیراں تے میݙے نال تغاری چیندے ہن۔

توڑے لاغر تے بیمار ہووین ہر حال تغاری چیندے ہن۔

بھاویں عاشر بی اے ایم اے ہن فلحال تغاری چیندے ہن۔

### غزل
تیڈے کیتے مُندری شال مٸیں گِھن آٸی آں 

ڈاڈھا سُونڑاں لال روُمال مٸیں گھِن آٸی آں

تیڈے اُتے مردا مٸیں تاں مردی ہاں

اُوکھے سٶکھے لب تے گال مٸیں گھِن آٸی آں

لو کے اَپنڑے دلبر خُون جِگر دے وچ

تیڈے کیتے مہندی لال مٸیں گھِن آٸی آں

پیرو راھانڑاں پندھ ہٸی تھل دا ڈیکھ تاں سٸی

چھالے نازک پیراں نال مٸیں گھِن آٸی آں

حالیں تُونڑی عاشر یار منیدا ناھیٸں 

پیراں توُنڑی نیر نیگال مٸیں گھِن آٸی آں

شاعر عاشر لیہ

### غزل
اکھیں یکدم چھرکی بھری تھیندا ہامی اندھا 

توبہ توبہ ایڈا سوݨاں میٸں نی ڈیٹھا بندا

بابے کوُں میٸں جُتی آکھی آکھیَا ہس گھن ڈیساں

گھر دا سرکٹ مَسیں چلدے کم دا ہوندے منَدا

تیکوں ڈیکھݨ کم ھے میڈا کم دا ایہو کم

چڑھدے لاہندے ڈیکھاں تیکوں ایہو میڈا دھندھا

خان وی میکوں راتیں روٹی ڈتی کہٸنی تہوں

تھوڑی جھیٸں جو دیر لڳی ھے یار ولیندیں وندا

آپ تاں میکوں بھاندا کونی بھاندن اُندے شعر

غزلاں خوب لکھیندے اکثر مویا کہوڑا گندا

زندگی دا کوٸی پتہ کونی کہٸیں ویلھے مُک ونجے

اللہ اللہ کیتی کر بس اللہ دا اُوٸے بندا

ہسپتال دے باہروں عاشر بابا پیٸے لاغر

وستی آلے ڈیوو میکوں تھوڑا تھوڑا چندا

شاعر عاشر لیہ

### غزل
ݙوکھ ہن ساݙے نال پریتی

اے ہن ساݙے حال پریتی

ساݙے کول جواب نی جُڑدے

کیتن خان سوال پریتی

کݙاں ساݙی غربت مُکسی

پُچھدن مئیں کن بال پریتی

اج وی شام دا آٹہ کئہنی

آکھیے میکوں زال پریتی

پَل پَل ساݙے ڳل دے وچ ہے

غربت اے بھئوال پریتی

عاشر ساݙے نال ہے راہندی

سر تے ݙوکھ دی شال پریتی

### غزل
او بچپن دا کھیڈݨ ولا یاد آندے

تیڈا سوݨاں ویرݨ الا یاد آندے

او لڑݨ تے بھیڑن بھیڑ تے منیجاݨ

تیڈے ول مناوݨ دا ڈا یاد آندے

میڈے یار خوابیں دی جاڳیر او ہٸی

نکھڑ ڳیٸے جہڑا بھیرا یاد آندے

اُوندی یاد آوے کلیجا نَکلدے

اُوکوں نِت کرینداں دعُا یاد آندے

او نکھڑا ھے اینجھاں ولا ول نا ولسی

جڈݨ دا تھیا ھے جُدا یاد آندے

قسم رب دی عاشر تیکوں کیا ڈساواں

جڈاں یاد آندے خُدا یاد آندے

شاعر عاشر لیہ

### غزل
اکھیں دا پاݨی لال تھئے۔

تانگھاں تانگھیندیں سال تھئے۔

بُکھی ہئی وستی رج پئی۔

خاناں دے گھر اج بال تھئے۔

خوشیاں دے بدلے ݙوکھ ݙیتس۔

ݙوکھی ݙوکھی ہر وال تھئے۔

ساݙے تے آیائے ݙوکھ وݙا۔

ساݙے نا کوئی وی نال تھئے۔

عاشر ناں ساݙو پھینگ آئی۔

اونتے تاں باکر وال تھئے۔

### ہک آزاد نظم
کل فجری ویلھے کیا پُچھدیں

ہک بال ملیے میکوں رستے ءچ

ہَس کول کتاباں شاپر وچ

اُوندے کول نا کوئی وی بستہ ہا

اُوندا حال وڈا کوئی خستہ ہا

اُوندے پیریں تُرٹی جُتی ہئی

اُوندے کپڑے لیراں لیراں ہن

کئی لیراں یار کتیراں ہن

اُوندیاں نا کوئی یار جاگیراں ہن

اُوندے کھیسے اصلوں خالی ہن

ہتھ زخمی کپ کپ سھالی ہن

مئیں پُچھے کیندا بچڑا ہیں

مُنہ روݨاں کر تے آکھیا ہس

میئں پُتر ہاں چاچے بکھُو دا

ایہو حال حویلہ ڈیندیں ہوئیں

اُوندیاں عاشر ہنجوں روکیاں نئیں

مئیں اُوندے سر تے ہتھ پھیرے

ول پُونجھ کے اپݨیاں ہنجوں اُوں

رو رو کے آکھیئے ایہو بس

میکوں چاچا پڑھن دا باہوں شوق اے

میکوں چاچا پڑھن دا باہوں شوق اے

عاشر لیہ
ونکی:سرائیکی شاعر