کجھ کارٹونیں بارے

ایہ ’’کارٹون‘‘ بݨاوݨ والے وی وَݙے ہِک ہوندِن ۔ پُٹھیاں‘ سِدھیاں ‘ ݙنگیاں ‘ پھنگیاں‘اُچیاں جھکیاں ‘ لکیراں چھک تے کاغذ تے جیرھیاں مُورتاں تے شکلاں بݨیندن۔ اونہیں اِچ او ݙوں ٻی ڳالھ کریندن‘ ݙیکھݨ سَیتی بندے دی سمجھ آ ویندی اے ‘ اونکوں ڈھیر مغز ماری کائنی ‘ کرݨی پَمدی‘ کارٹون بݨاوݨ آلے ‘ جیرھے ’’کارٹونسٹ‘‘ سݙیندن۔ وݙے ذہن آلے تے سیاݨے لوک ہوندِن او کِھل ٹوک اِچ وَݙیاں وَݙیاں ڳالھیں کرویندن اکثرہ سیاستدانیں دے گݙھ رَہ ویندن۔ اَپݨی پنسل نال اُنہیں دیاں شِکلاں وِڳاڑی رَکھدن ۔ یا ایئیں ڄاݨ لوکیں کوں اُنہیں دے اصلی مونہہ مونہاندرے ݙکھائی رَکھدن ‘ رَبّ دی ݙتی ݙات اے ‘ او اَپݨے ذہن تے ہُنر دے زور تے کارٹون بݨا تے اخبار کوں سِنگار چھوڑیندن‘ جیرھی اخبار اِچ کارٹون نہ ہووے ‘ او اُڄڑی پُڄڑی تے ہلیلی جلیلی لڳدی اے‘ ہِیں ڳالھوں ایہ رواج تھی ڳے ‘ جو جیرھی اخبار کنیں اَپݨا کاٹونسٹ کائنی ہوندا ‘ او ٻنہائیں اخباریں اِچوں گھن تے وی کارٹون چھپیندی اے‘ ایہ ٻی ڳالھ اے جو اونکوں قیدے ضابطے اَتے ریت رواج موجب تلے اُوں اخبار دا ناں چھاپݨاں پَمدے تے اوندا تھوریت تھیوݨا پَمدے ۔ جیندے اِچوں او کارٹون گھدا ویندے ۔ انگریزی ‘اُردو اَتے سندھی ٻولی اِچ چھپݨ آلیں اخباریں اِچ ٻٹ کڑاک آلیاں لکھتاں لِکھݨ آلے لکھاریں آلی کار ٻہوں ساریں وَݙیں اخباریں کیتے کارٹون بݨاوݨ آلے کار ٹونسٹیں کیتے ۔ اَسیݙے کئی وݙے ’’سیاستدان‘‘ اَتے وَݙے لیڈر مَن بھانوڑیں بَندے اِن ‘ شَیت ہِیں ڳالھوں وِی جو ہُݨ اُنہائیں دیں اصلی شکلیں تے کارٹونیں اِچ کوئی ایجھا فرق نِیں رَہ ڳیا تے کارٹونسٹیں کوں کارٹون بݨیندی ہوئیں ذہن تے ودھیک زور کائنی ۔ ݙیوݨاں پمداٻی ڳالھ ایہ وی تھی سڳدی اے جو اسیݙے ہِنیں لیڈریں دے طور طریقے تے کارگزاریاں اِی اِیہو جیہاں ہِن ‘ جو اُنہیں بارے کارٹون بݨیندیں ہوئیں دیر نی لڳدی ‘ ایہ کوئی نویں ڳالھ کائنی ‘ ہَر زمانے اِچ اینویں تھیندا رَہ ڳے ‘ ہُݨ اِی تھیندا پے تے اڳیتے وی تھیندا رَہسے ‘ اخباریں اِچ چھپݨ آلے کارٹون کٹھے کر تے ݙکھیجن تاں ملک تے حکومت کرݨ آلے حاکم سیاستدانیں اَتے ورودھی سیاستدانیں دیاں سبھے کیتیاں کرتیاں سَامھیں آ ویندین ۔ اینویں ڄاݨو ‘ سیاست بارے تاریخ پڑھدے پیو ‘ مُرکڑیں تاریخ ڳنڑیے مُنڄیے  لوظیں تے کِھلانوڑیں لکیریں اِچ اَڄکل انگریزی ‘ اُردو اَتے سندھی ٻولی اِچ چھپݨ آلیں سبھنائیں اخباریں اَتے رسالیں اِچ نواب زادہ نصراللہ خان دے وَݙے سوادی کارٹون چھپدے پِن ‘ ݙیکھݨ لائق پَر کیا کریجے ‘ غریبی ٻچے ݙتی پی اے ‘ ایہے مُرکڑیں اَتے کھلانوڑیں کارٹون اُتار کراہیں ’’جھوک ‘‘اِچ نِسے چھاپ سڳدے ۔ رَبّ سوہݨا کݙاہیں تاں ہوں جوڳے کریسے ‘ اخبار دے پہلے وَرقے تے وَݙا  مُرکڑاں کارٹون چھپیے ۔ کارٹونسٹ ݙکھائے ‘ نواب زادہ نصراللہ خان دا حقہّ رَکھیے چَھا ۔ حُقّے دی نڑی نال تختی ٹنگی ہوئی اے۔ جَیں تے لکھیا ہویا اے ‘ نصراللہ خان آل پارٹیز کانفرنس ‘ نواب زادہ صاحب پُھندݨ آلی تُرکی ٹوپی تے صَدری پاتی ہوئی اے ۔ گوݙے مونڈھے سَٹ ہک تلی اِچ بیت آلا تلہڑ اِنہیں تھولے جے اَڳیتے نِوّ کراہیں تلہڑ دا ݙنڈا سِرا ہک بھڄدے ہوئے سیاستدان دی ڄنگھ اِچ گھت اونکوں آپ ݙے چِھکیندے پِن ‘ ایہو سیاستدان نواز شریف آل پارٹیز کانفرنس ݙے بھڄدا ہویا ݙکھائنیس ‘ ہک انگریزی اخبار دے کارٹون اِچ نواب زادہ صاحب ٻیٹھن ‘ سامھے وݙے وݙے سیاسی لیڈر ٻیٹھے ہِن ۔ ݙوجھے پاسے وزیر اعظم میاں نواز شریف کلہے ٻلاہا کڈھی ٻیٹھن۔ کارٹون آپ مُرادا آپ ٻولیندا پے ‘ تلے کجھ کائنی لکھیا ۔ لکھن اِی وَت کیا ہا ۔؟

بانگ تے ݙانگ

چھوٹیں لا کنوں سُݨدے اَئے ہیسے جو سیاݨے آکھ ڳن:

چارکتاباں عرشوں لتھیاں پنجواں لتھا دِڳا

چار کتابیں کجھ نہ کیتا دِڳے کیتا سِدھّا

دِڳا ہووے ‘ سوٹا ہووے ‘ سوٹی ہووے ‘ ݙانگ ہووے ‘ ہکوکجھ اِن ‘ ناں دا فرق اے ‘ او ‘ اِی ہِیں ڳالھوں جو لمباݨ ٹُھلاݨ دا فرق ہوندے ‘ نتاں کم ہِکو کریندن‘اُنویں تاں کھوہ دی ڳادھی آلا پَٹیلا ‘ چَکلی آلی ٹھاکݨ ‘ ݙاندیں دی گاݙی آلا منگھا ‘ اُکھلی آلا مولھا ‘ دَنوری آلا ݙنڈکا ‘ پنجالی آلی ویلݨ اَتے کھٹ دی ٻانہیں ‘ سیروں یا پاوا وی ݙانگ آلا کم ݙے سڳدن ‘ ݙیندے رہ ڳن تے ݙیندے رہسن ‘ پر اصلی ݙانگ مارݨ تے کھاوݨ دا سواد ٻیا اے ‘ ݙانگ بارے ہک مَنی منائی ڳالھ ایہ ہے جو او  ہوندی اے ‘ جیندے ہتھ اِچ ہووے چور دے ہتھ اِچ ہووے بھانویں چوکیدار دے ہتھ اِچ ۔ اپݨے پاسے ‘ سرائیکی وسیب اِچ اَندھے دی ݙانگ ‘ وݙی مشہور ہے ‘ شَیت ہِیں ڳالھوں جو اندھا جیرھے ویلھے ݙانگ وَہیر کریندے ‘ اَپݨے پرائے دا سَندھا نی رکھدا ‘ رکھ اِی نی سڳدا ایہ وی تھی سڳدے جو سیاݨے ایہا ڳالھ ایں خاطر کیتی ہووے جو بندہ ݙانگ چیندا اِی ہوں ویلھے ہے جیرھے ویلھے اونکوں ’’کاوڑ‘‘ آوے ‘ اَتے کاوڑ اِچ وَت چنگے بھلے سیاݨے بندے دی مت مریج ویندی اے‘ سُڄاکے وی سُدھ سما ونڄا ٻہندن۔ خیر سئیں ڳالھ تھیندی پئی ہے اَندھے دی ݙانگ دی ‘ ہک سرائیکی شاعر دی لکھی ہوئی ہک نعت  شریف وݙی مشہور اے:

جیرھا مَل مدنیؐ دا دَر ویندے

او عرش دے نال ٹکر ویندے

ہِیں نعت شریف دے ہک کلی آکھو ‘ یا شعر آکھو اے:

جَیں ݙینھ محمدیؐ بانگ ملی

ہتھ اندھیاں دے آ ݙانگ مِلی

اُنویں تاں ایں شعر دا مطلب ایہ ہے جو جیرھے ݙینھ حضور کریمؐ ’’اسلام‘‘ دا ہوکاݙتا ہوں ݙینھ صدیں کنوں داپھیے ہوئے ‘بے واہے ‘ گریب تے محتاج لوکیں کوں آسرا تے ٹیک مِل ڳی او ݙاڈھیں کوں وَلدی ݙیوݨ جوڳے تھی ڳے ‘ پر اسیݙا یار مُنشی مُک مُکا ‘ ایں شعر دا مطلب ٻیا کڈھیندے او اَکھیندے جو اللہ سئیں اَپݨی مرضی مہربانی نال شاعر دے ذہن اِچ پاکستان دے اَڄ کلھ آلے حالات دا نقشہ چِھک چھوڑیا ہوسے ‘ اَتے اُوں نقشے موجب ہوں ایہو شعر آکھیا ہا ۔ہُݨ ݙیکھ ناں ! پاکستان دے وزیر اعظم میاں نواز شریف ہوریں ‘اَپݨے لیکھے اسمبلی اِچ ’’محمدی بانگ‘‘ ݙتی اے ۔ ملک اِچ شریعت دا قانون لاڳو تھیندے؟ کݙاں تھیندے؟ اَتے الاہے کیویں تھیندے؟ پیر پگاڑا سئیں دے آکھݨ موجب کون کون بانگاں ݙیندے؟ تے کئیں کئیں کوں بانگاں ݙیوݨیاں پَمدین؟ ویلھا آوݨ تے پتہ لڳسے ‘ پر مَلوم اینویں تھیندے جو مارکے دے ہتھ ݙانگ آڳی ہے ‘ او ہنیں نال ٹنڈریج ڳن ‘ وَل چس ایہ ہے جو پہلی پہلی ݙانگ’’ اپݨے‘‘ دے سِر اِچ کڈھ ماری ہینے ‘ جھنگ دے ہِک مدرسے دے سرپرست اعلیٰ مولانا سید صادق حسین شاہ کوں لکھ کراہیں فتوے ݙتے جو جماعت اسلامی دے امیر قاضی حسین احمد جمعیت علمائے اسلام آلے مولانا شیرانی اَتے جمعیت علماء پاکستان آلے مولانا عبدالستار نیازی غیر شادی شدہ دا نکاح تُرٹ ڳے۔ او ہِیں ڳالھوں جو اُنہیں علامہ ساجدنقوی دے پِچھوں نماز پڑھی اے ‘ اَڄݨ تاں چَھڑا اعلان تھے کوئی قانون نی بݨیا ‘ کوئی ضابطہ لاڳو نی تھیا‘ اِنہیں کوں کوئی اختیار نی مِلیا ‘ وَل اِی اِنہیں ‘ ݙانگ چا گھدی اے ‘ اڳوں ڄل تے اللہ ڄاْے کئیں کئیں دے سر جھیرݨے کریسن۔

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان