ݙاچی

## اوپندر ناتھ اَشک
جھوک سکندر دے مسلمان ڄٹ باقر کوں آپݨے مال دو ہٻلاسی نظراں نال ݙیہدیاں ہوئے ݙیکھ تے او کانہہ دے گھاٹے وَݨ نال نِتدرائے کنڈھ لا اَدھ نِندرائی حال وچ ٻیٹھا چودھری نندو آپݨی اُچی گھر گھر کریندی اَواز وچ ٻوکیا ، اوئے ، اُوئے ، کیا پیا کریندیں؟ تے اُوندا چھی فٹ قد تے موٹا تازہ بُت تݨ ڳیا تے بٹن تُرٹ ونڄݨ دی وجہ پاروں موٹی کھڈی دے کُرتے وچوں اوندا اُٹھلا سینہ تے مضبوط مونڈھے صاف ݙسݨ لڳے ۔ باقر ذری نیڑے آ ڳیا ۔ دھوڑو دھوڑ چُنجیلی ݙاڑھی تے شرعی مُچھاں دے اُتوں ٹوئیاں وچ وڑیاں ݙو اَکھّیں وچ ہک لحظے کیتے لسک پئی تے اوں ذرّی کِھل تے اوکوں آکھیا ۔’’ݙاچی پیا ݙیہداں چودھری ݙاڈھی سوہݨی تے جوان اے ۔ ݙیکھ تے بُکھ پئی لہندی اے۔ اپݨے مال دی تعریف سُݨ تے چودھری نندو دی چِھک کچھ گھٹ تھئی ۔ ڈَڈا تِھی پچھیُس ۔ کیڑھی ؟ پَرلے توں چوتھی ، باقر اشارہ کریندیں آکھیا ۔ او کانہہ دے ایں گھاٹے وَݨ دی چھاں وچ اَٹھ ݙاہ اُٹھ ٻدھے پئے ہَن ۔ اُنہاں وچ او جوان اُٹھݨی اپݨی لمبی سوہݨی ڳچی لُکا تے پتریں تے منہ پئی مریندی ہئی ۔ مال منڈی وچ دور ،جتھوں تئیں دید بھنوا ئو ہا ۔ وݙے اُچے اُٹھاں، سوہݨی ݙاچیاں ، کالیاں بھوریاں موٹیاں تازیاں منجھیاں تے ڳائیں توں سِوا کجھ نہ نظردا ہا ۔ کھوتے وی ہَن پَر نہ ہووݨ دے برابر ۔ زیادہ تاں اُٹھ ہَن ۔بہاولنگر دے روہی دے علاقے وچ اللہ ولوں اے ڈھیر ہن ۔ اُٹھ روہی دا زناور اے ۔ اُوں تپدے ریلتے علاقے وچ آ ونڄ ، رڑھ رنگڑ تے شئیں لݙاوݨ دا کم ایں نال تھیندے ، پُراݨے وقتاں وچ جݙاں ڳائیں ، ݙاہ ݙاہ تے ݙاند پندھراں روپے وچ مِل ویندے ہَن ، تݙاں وی چنگا اُٹھ ، پنجاہ توں گھٹ ناہی مِلدا تے ہُݨ وی جݙاں جو علاقے وچ نہر آ ڳئی اے تے پاݨی دی ایݙی تھوڑ نئیں رَہی ۔ اُٹھ دی وقعت گھٹ نئیں تھئی ۔ بَھل جو وَدھی اے ۔ چودھری دے اُٹھ ݙو ݙو سو توں پوݨے ترائے سو تئیں وِکدے ہَن تے بار تے مال ڈھووݨ دے وی اسّی ، سو توں گھٹ ہتھ نن آندے ۔ ذرّی ٻیا اَڳتے تھیباقر آکھیا ، سچ آہداں چودھری، ایں جئی سوہݨی ݙاچی میکوں ساری منڈی وچ نئیں ݙسی ۔ خُشی توں نندو دا سینہ چوڑا تھی ڳیا۔ ’’ایہ ایویں تے نئیں ڳئی روز دا برسیم ، چھوڈل ، بوسݨ گھاہ پَتر وی کرینداں‘‘۔ ہَولی جئی باقر پُچھیا ، ’’وچیسیں اینکوں؟‘‘۔ ’’ایں کیتے تاں گھن آئیاں۔ نندو ذرا تُرشی نال آکھیا ۔ تے وَت ݙس جو کِتلے دی ݙیسیں؟ باقر پُچھیا ۔ نندو ، باقر کوں سِر توں گھن تے پیریں تئیں ݙٹھا تے کِھلدے ہوئیں آکھیُس ۔ ’’تیکوں چاہیدی اے ، تُوں ایندا مُل ݙے سڳسیں‘‘ ، میکوں چاہیدا اے‘‘۔ باقر دی ذرا سختی نال آکھیا ۔نندو بے پرواہی نال سِر کوں ہلایا ، ایں مزدور دی اے اوقات جو اینجھی سوہݨی ݙاچی مُل گھنے ۔ پُچھیُس ! تئیں آپ گھنݨی اے‘‘ ۔ باقر دے کھیسے وچ پئے ڈڈھ سو دے نوٹ جیویں ٻاہروں ٹپا مارݨ کیتے اُٻالہے تھی ڳئے ۔ ذرّی جوش نال اُوں آکھیا ، تیکوں ایندے نال کیا ، کوئی گھنّے ، تیکوں تاں اپݨی مُوڑی نال غرضی اے ، تُوں مُل ݙسا؟‘‘۔ نندو اُوندے بُتھے کپڑیاں ، گوݙے توں چوّے تہمند تے نوح دے ویلے توں وی پُراݨے پیزاریں کوں ݙیہدیاں ہوئے ٹالݨ دی غرض کݨ آکھیا ’’ونڄ تُوں ایندا مُل گھن آ ، ایندا مُل اَٹھ ویہاں توں گھٹ کوئنی‘‘۔ ہک لحظے کیتے باقر دے تھکے تُرٹے بُت وچ خُشی دی لہر بھڄ پئی ۔ اوکوں ݙر ہا جو چودھری کتھائیں اتنا مُل نہ لا چھوڑے ۔ جہڑا ایندی اوقات توں ٻاہر ہووے ۔ پَر جݙاں اُوں اپݨے مونہوں اوندے ہک سو سَٹھ ݙسائے ، تاں اوندی خُشی دا ٹھکاݨہ نہ ریہا ۔ ݙڈھ سو تاں اوندے جلدی نال ڈڈھ سو دے نوٹ کڈھ تے مَنیا تے ݙاہ روپے دا اُدھار کر گھنسی ۔ اگھ کرݨ تاں اونکوں آندا نہ ہا ۔ جلدی نال ݙڈھ سو دے نوٹ کڈھ تے نندو دے اَڳوں سَٹ ݙتے ۔ آکھیُس ’’ڳݨ گھن ، ایں توں وَدھ میݙے کول ہک دھیلا نئیں ۔ ہُݨ اڳوں تیݙی مرضی‘‘ ۔ نندو نہ چہندے ہوئے نوٹ ڳݨݨ شروع کیتے ۔ پَر ڳݨتری مُکدیاں سار اِی اوندیاں اَکھیں چمک پئیاں ۔ اُوں تاں باقر کوں ٹالݨ کیتے مُل ہک سو سَٹھ ݙسایا ہئی ۔ نہ تاں ایں ݙاچی دے ہک سو چالھی وٹیج پوندے۔ ایہ سوچ تاں اوندے خواب وچ وی ن ہئی ۔ دل دی خوشی کوں دِل وچ رکھ تے باقر تے احسان دابار لݙیندے نندو آکھیا ۔ ’’ݙاچی تاں میݙی ݙو سو دی اے ، پَر تیکوں اُتوں دے پیسے چُھڑیندا پیّاں تے ایہ آہدے آہدے ݙاچی دی رسّی باقر دے ہتھ نپّا ݙتُس ۔ ہک لحظے کیتے اُوں وحشی انسان دے ہاں دے کِنگرے ہِلے ۔ ایہ ݙاچی اوندے کول ڄمی ڄائی ، پال پوس تے ݙوجھے دے ہتھ ݙیندے ، اوندے دِل دا کجھ ایویں حال تھیا ، جیویں دِھی کوں ساہورے ٹُریندے ہوئے پیّو دا تھیندے ، اَواز تے لہجے کوں نرم کر تے آکھیُس ۔ ایہ ݙاچی میݙی لاݙلی اے ، تُوں وی خیال رکھیں ‘‘۔ ایویں جیویں سُوہرا ، ڄوانترے کوں آہدا پیا ہووے۔

میݙی دھی نازاں دی پلوڑ اے ، ݙیکھیں اینکوں ݙکھ نہ ݙیویں۔خوشی دے پَراں نال اُݙدیاںہوئے باقر دلدی ݙتی۔ ’’بے فِکرا تھی جان مار پلیساں۔ نندو نوٹ ٹیبک وچ سنبھلیندے ہوئے سُکے سَنگھ کوں ذرّی تر کرݨ کیتے گھڑے توں جھجھری کوں بھریا ۔ منڈی وچ ہر پاسوں دُھوڑ پئی اُݙردی ہئی ۔ شاہراں دی مال منڈیاں وچ وی جتھاں کئی عارضی نلکے لڳ ویندن تے سارا سارا ݙینہہ چھڑکا تھیندا راہندے ، اُتھاں وی دُھوڑ گھٹ نئیں ہوندی ۔ وَل ایں روہی دی منڈی وچ تاں دُھوڑ دی شاہی ہئی ۔ ڳنّے آلے دیاں ڳنڈھیریاں تے ، حلوائی دے حلوے حلیبیاں تے ، چھابڑی آلے دی ݙہئی تے پکوڑیاں تے ، ہر جاہ دُھوڑ اِی دھوڑ ݙسدی ہئی ۔ گھڑے دا پاݨی ٹینکیاں راہیں نہر توں آیا ہئی تے مکنڈی تئیں آندیاں چِکڑ وانگوں میلا تھی ڳیا ہئی۔ نندو دا خیال ہئی جو نتھرݨ تے پیسی۔پَر سَنگھ سُکدا پیا ہاسی ، ہکو گُھٹ وچ جھجھری مُکا تے نندو اوکوں وی پاݨی پیوݨ دا آکھیا ۔ باقر جݙاں آیا ہئی تے اوکوں ݙاڈھی تریہہ لڳی ہوئی ہئی پَر ہُݨ اوکوں پاݨی پیوݨ دی ویہل کتھاں ، رات تھیوݨ توں پہلوں پہلوں آپݨی وستی پُڄݨا چہندا ہئی ۔ ݙاچی دی رسّی نَپ تے دُھدڑ کوں جیویں چریندا ہویا اوٹُر پیّا ۔ باقر دے دِل وچ ٻہوں ݙینہاں توںہک سوہݨی تے جوان ݙاچی مُل گھنݨ دحی سِک ہئی ۔ ذات دا او کمّی ہئی ۔ اوندے وݙکے کمبھاراں دا کم کریندے ہَن ۔ پَر اوندے پیّو آپݨاقدیمی پیشہ چھوڑ تے مزدوری نال آپݨا ڈھڈ بھرݨ دا حیلہ کیتا ۔ باقر وی اوہو پیشہ نَپ گھدا ۔ مزدوری اوڈھر کریندا ہووے۔ ایہ وی ڳالھ نہ ہئی ۔ کم توں ہمیش جان چُھڑویندا ہا تے چُھڑویندا وی کیوں ناں؟ ۔ جݙاں اوندی ذال تے ہک نکی دھی۔ وَت کیندے کیتے جان مریندا؟ ۔ پَر بے پیرے اَسمان اوکوں ایں سُکھ نال ٻاہوݨ ݙتا ۔ اوکوں نندروں جگا تے اپݨی ہمدردی محسوس کرݨ کیتے مجبور کر ݙتا ۔ اوکوں ݙسایا جو زندگی وچ سُکھ اِی نئیں ، اَرام اِی نئیں ۔ ݙکھ وی بھوڳݨے پوندن ۔ محنت تے مشقت وی ہے ۔ 

پنج سال پہلوں ، اوندی اوہا ذال ، سُکھ سکھیت ݙیوݨ آلی ہک گُڈی وانگوں دھی چھوڑ تے ایں جہان توں ٹُر ڳئی۔ مَردے ویلے آپ کوں اپݨی پِھکی تے مونجھیاں اَکھیّں وچ بھر تے اوں باقر کوں پارت ݙتی ۔ ’’میݙی رضیہ ہُݨ تیݙے حوالے ہے ایکوں ݙکھ نہ تھیوݨ ݙیویں تے ذال دے ہک فقرے نیں باقر دی زندگی دا رُخ موڑ ݙتا ہا ۔ آپݨی حیاتی دی شریک دے مرݨ توں بعد او اپݨی رنڈڑ بھیݨ کوں اوندی وستی توں گھن آیا ہئی تے اپݨی آلس تے ڈِھل چھوڑ تے اپݨی مرݨ آلی ذال دی چھیکڑی سِک کوں پوراکرݨ سانگے جی جان نال رُدھ ڳیا ہئی۔ایہ تاہیوں تھیوݨاں وی ہا جو اپݨی ذال دی ، اوں ذال دی جئیں نال او اپݨی روح دی سچائیاں نال محبت کریندا ہا ۔ جیندی موت دا ݙکھ اوندے دل دے اَݨ سونہیں پردیاں تئیں چھاڳیا ہئی ۔ جئیں توں بعد عمراں سانگے مذہب سانگے مؤکل ہووݨ تے وی ، سکے سکوّتاں دے مجبور کرݨ تے وی ، اوں ݙوجھی شادی نہ کیتی ۔ اپݨی اُوں ذال دی چھیکڑی سِک کوں کیویں بُھلا ݙیندا ۔ او ݙینھ رات ݙاڈھی محنت کریندا ہا تاں جو اپݨی مرݨ آلی ذال دی ایں امانت کوں ، اپݨی ایں نِکی مشوم جئی گُݙی کوں ونکوونک دیاں شئیاں گھنا ݙیوے۔جݙاں وی او کݙاہیں منڈی توں ولدا ، نِکی رضیہ اوندی ڄنگھاں نال وِلھڑ ویندی تے اپݨی وݙی وݙی اَکھیں اوندے دُھوڑ بھرے منہ تے ڄما تے پُچھدی ’’ابّا ! میݙے کیتے کیا گھن آئیں؟ ۔ تاں وَت او اونکوں اپݨی جھولی وچ ٻلہا تے کݙاہیں کھݙاوݨیاں نال اوندی جھولی بھرݙیندا ۔ تݙاں رضیہ اوندی جھولی توں لاہندی تے اپݨی سینگیاں سہیلیاں کوں اپݨی مٹھائی تے کھݙواݨیں ݙکھاوݨ کیتے دُھرک پوندی ۔ ایہا گُݙی وانگوں دِھی جݙاں اَٹھ سالیں دی تھئی تاں ہک ݙینہہ لݙوڑ نال آپݨے ابّے کوں آکھݨ لڳی ۔ ’’ابّا اساں تاں ہک ݙاچی گھنسوں ! ابّامیکوں ݙاچی گھن ݙیسیں ۔ بھولی معصوم دھی ، اونکوں کیا پتہ جو او ہک غریب تے بُکھے ننگے ݙیہاڑی دار مزدور دی دھی اے ۔ جئیں کیتے ݙاچی گھنݨ تاں کُجا اوندا سوچݨ وی گناہ اے ۔ پھکی کِھل دے نال باقر اوکوں جھولی چایا تے آکھیُس ، رَجوّ تُوں تئیں آپ ݙارچی ایں ’’رضیہ نہ منّی ۔ اوں ݙینھ مشیر مال آپݨی ݙاچی تے چڑھ تے آپݨی نِکئی دھی کوں اَڳتے ٻلہا ۔ اوندی وستی وچوں کجھ کامے لبھݨ آیا ہئی ۔ نِکی رضیہ دے نِکے جئے دِل وچ ݙاچی تے سوار تھیوݨ دی ݙاڈھی سِک ہئی تے اوں ݙینھ توں باقر دی رہی سہی ڈِھل وی دور تھی ڳئی ۔ اُوں رضیہ کوں تے ٹال ݙتا ہئی ۔ پَر آپݨے دل وچ عہد کر گھدوس کہ بھانویں جو تھیوے او رضیہ کیتے ہک سوہݨی ݙاچی ضرور مُل گھنسی ۔ تݙاں ایں علاقے وچ جتھاں اوندی آمدݨ دی ادھیک مہینے سارے وچ روزانہ ترائے آنے دی ناہی ۔ ہُݨ اُتھاں اَٹھ آنے تھی ڳئی ہئی ۔ دور دور دیاں وستیاں وِچ ہُݨ او مزدوری کرݨ ویندا۔کٹائی تے بِجائی دے ݙینھاں راتیں جان مریندا ۔ سئیں! پاڑ ، ݙوہر ، تریہر ہل ویندا ۔ داݨ کڈھیندا ، ڈھیریاں وچ داݨے بھریندا ، پیلیاں بݨیندا ، ترائی کریندا ، اُنہاں ݙینھاں اوکوں پنج توں ݙاہ آنے تئیں ݙیہاڑی مِل ویندی ۔ جݙاں کوئی کم نہ ہوندا تاں دھمیں ویلے نال اَٹھ کوہ دی منزل مار تے منڈی ولڄ پُڄدا تے اَٹھ ݙاہ آنے دی ݙیہاڑی لبھ پوندی ۔ اوکوں جیویں جنون تھی ڳیا ہئی ۔ بھیݨ آہدی ، باقر ہُݨ تُوں تاں اُکابدل ڳیا ایں ۔ پہلوں تاں تئیں کݙاہیں اتنی سخت نہ کیتی ہئی ۔ باقر کِھل تے آہدا ’’اَدّی تُوں چاہندی ایں میں ساری عمر ہوتھرا بیٹھاراہواں۔

بھیݨ آہدی ’’نِکماں ٻاہوݨ دا تاں میں نئیں آہدی ۔ پَر صحت کوں وَنڄا تے دَھن کٹھا کرݨ دی صلاح وی نئیں ݙے سڳدی ۔ ایجھے ویلے باقر دے سامݨے اوندی مرݨ آلی ذال دی فوٹو چھکیج ویندی ، اوندی چھیکڑی سِک اوندے کنیں کوکݨ لڳدی تے او ویہڑے وچ کھیݙدی رضیہ تے ہک پیار دی دید بھنوا تے ہوٹھاں تے ہک ݙکھ بھری مُسکار گھنا۔ اپݨے کم وچ رُجھ ویندا ۔ او سرکاری کھالے دے کنّی کنّی ٹُریا ویندا ہئی ۔ شام دا ویلہ ہئی تے پچھا دوں ٻڈدے سِجھ دے کݨاویں دھرتی کوں سونے دا چھیکڑی دان پئے ݙیندے ہَن ۔ ہوا وچ کجھ لُری آ ڳئی ہئی تے کتھاہیں دور رڑھیں وچ ٹٹیری ’ٹیہوں ٹیہوں‘‘ کر تے اُݙدی پئی ہئی ۔ باقر دیاں سوچاں وچ گزرے ویلے ہک ہک کر تے یاد آندے پئے ہَن ۔ آسوں پوسوں کوئی جٹ آپݨے اُٹھ تے سوار جیویں نچدا ٹپدا نکل ویندا تے کتھاہیں کتھاہیں جَٹاں دے چھوہَر چھکڑیاں تے رکھے ہوئے گھاہ دے گٹھے تے بیٹھے ݙانداں کوں بچکر ݙیندے ، کئیں لوک ڳاوݨ دا ہک اَدھ بند ڳاندے یا چھکڑے دے پچھوں ٻدھے ہوئے خموشی نال ٹُردے ہوئے اُٹھاں دیاں ٻوتھیاں نال کھیݙدے آندے ہَن ۔ باقر جیویں خواب توں جاڳ تے پچادوں ٻݙدے سِجھ کوں ݙٹھا تے وَت سامݨے سُنڄی بَر تے دید بھنوائی ۔ اوندی وستی اَڄاں ٻہوںدور ہئی ۔ اوں خوش تھی پچھاں ݙٹھا تے چُپ چپیتے ٹُری آندی ݙاچی کوں ٻچکر ݙے تے او ٻیا وی تیزی نال ٹُرݨ لڳا جو کتھائیں اوندے ونڄݨ توں پہلوں رضیہ سُم نہ ونڄے ۔ مشیر مال دی حویلی ݙسݨ لڳی ہئی۔ اِتھوں اُوندی وستی نیڑے ہئی ۔ ٻس ݙو کوہ ، باقر دی چال مَٹھی تھئی تے اوندے نال اِی تصویر دی دیوی اپݨی رنگ برنگی کوچی نال اوندے دماغ دے کورے کاغذ تے ونکو ونک دیاں تصویراں بݨاوݨ لڳی ۔ باقر ݙٹھا جو اُوندے گھر پُڄدیاں اِی نِکی رضیہ خُشی نال نچدیاں ہوئے اُوندی ڄنگھاں نال وِلھڑ ڳئی اے تے وَت ݙاچی کوں ݙیکھ کراہیں اُوندیاں وݙیاں اَکھیںحیرت تے خُشی نال بھریج ڳیاں ہَن ۔ وَت اُوں ݙٹھا او رضیہ کوں اپݨے نال ٻلہا تے سرکاری کھالے دی کنّی کنّی ݙاچی کوں بھڄائی ویندے ۔ شام دا ویلہ اے ۔ مست ٹھڈڑی ہوا چلدی پئی اے تے کتھائیں کتھائیں کُئی ڈوڈر کاں پَر کھنڈا اپݨی بھیڑی اَواز وچ کاں کاں کریندا اُتوں اُݙردا ویندے ۔ رضیہ دی خُشی ماندی سماندی نئیں پئی ۔ او جیویں ہوائی جہاز وچ اُݙدی ویندی اے ۔ وَت اوندے سامݨے آیا جو او رضیہ دے نال بہاولنگر دی منڈی وچ کھڑا اے ، نِکی رضیہ حریان اے ، ہر پاسے داݨیں دیاں ڈھیریاں ، اَݨ ڳݨت چھکڑیاں ، حیرت محل وچ گُم کر ݙیوݨ آلیاں او بے شمار شئیاں ݙیہدی پئی اے ، ہک دُکان تے گراموفون وَڄدا پئے ۔ لکڑ دے اُوں ڈبے وچوں کیویں ڳانوݨ نکلدا پئے ۔ کوݨ ایں وچ لُک تے ڳاندا پئے ۔ ایہ سبھو ڳالھیں رضیہ دی سجھ وچ نہ آئیاں تے ایہ سبھ کجھ ڄاݨݨ دا شوق اے ۔ جہڑا اوندی اَکھیّاں وچ صاف ݙسدا پئے ۔ اپݨی سوچاں دی دُنیا وچ گُم او کاٹ کولوں لنگھیا ویندا ہا جو اچݨ چیت خیال آیُس ، او کھڑ تھیا تے وَت کاٹ وچ ٻہہ ڳیا ۔ مشیر مال دی کاٹ دی کوئی وݙیوستی نہ ہئی ۔ ایݙے دیاں ساریاں وستیاں ایویں ہَن ۔ ڈھیر تھئے تاں تریہہ چھپر تھیڳئے ۔ کڑیاں دی چھت دا یا پکی سلہاں دا مکان وی ایں علاقے وچ نہ ہئی ۔ باقر دی کاٹ وچ پندھراں گھر ہَن ۔ گھر کتھاں گریڑے ہَن ۔ مشیر مال دی کاٹ وی اینجھی ویہہ پنجی جھڳیاں دی وستی ہئی ۔ صرف مشیر مال دا مکان کچیاں سِلہاں نال بݨیا ہا ۔پَر چھت اوندی وی کانیاں دی ہئی ۔ نانک درکھاݨ دی جُھڳی دے سامݨے او کھڑ تھیّا ۔ منڈی ونڄݨ توں پہلوں او ایندے کول ݙاچی دا گدرا کاٹھی بݨݨ کیتے ݙے ڳیا ہئی ۔ اوکوں خیال آیا جو رضیہ ݙاچی تے چڑھݨ دی ضد کیتی تاں او اوکوں کیویں ٹلیسی ۔ ایں سوچ نال او پچھیتے وَل آیا ہا ۔ اُوں نانک کوں ہک ݙوہکلاں ماریاں ۔ اندروں شئیت اوندی ذال ولدی ݙتی ۔ گھر وچ کوئنی ، منڈی ڳیا ہوئے ۔ باقر دی اَدھی خُشی ویندی رہی ۔ او کپا کرے؟ ۔ ایہ نہ سوچ سڳیا ۔ نانک جیکر منڈی ڳیا ہوئے تاں گدّا مٹی تے سواہ بݨا ڳیا ہوسی ۔ پَر وَت سوچیا متّاں بݨا تے رکھ ڳیا ہووے ۔ او وَت ہکل ݙتی ۔ میں ݙاچی دا پلاݨ بݨواوݨ دا آکھ ڳیا ہَم ۔’’ولدی ملیوس‘‘ ۔ ساکوں نئیں پتہ۔ ’’باقر دی ساری خُشی ویندی رہی ۔ پلاݨ بغیر او ݙاچی گھن تے کیویں ونڄے ۔ نانک ہوندا تاں اُوندا پلاݨ بھانویں جو نہ بݨیا ہووے ہا ۔ کوئی ݙوجھا اِی اُوں توں منگ تے گھن ویندا ۔ ایں سوچ دے آندے اِی اُوں سوچیا ۔ چنگا ! مشیر مال توں منگ گھنداں ۔ اُوندے کول تاں اِتلے اُٹھ ہوندن ۔ کوئی نہ کوئی پُراݨا پلاݨ وی ہوسی ۔ حالی اُوں نال کم ٹور گھنساں ۔ تݙاں تئیں نانک پلاݨ بݨا گھنسی ۔ اے سوچ تے او مشیر مال دے گھر دو ٹُر پیا ۔ اپݨی ملازمت دے دور وچ مشیر مال صاحب نیں ٻہوں دھن جوڑ گھدا ہئی ، تے جݙاں ایݙے لَہر نکھتی تاں اواپݨے اثر و رسوخ نال ریاست دی زمین وچوں کوݙیاں دے بھاء کئی مربعے زمینھ ولھیٹ گھدی ہئی ۔ ہُݨ ریٹائر تھی تے اِتھاہیں آ تے رہ پیا ہئی۔ روپیا ہئی ۔ کجھ مزارعے وی رکھے ہوئے ہَن تے مزے نال گمریندا پیا ہئی۔

اپݨے دیرے تے ہک تخت تے بیٹھا حقّہ پیا پیندا ہئی ۔ سِر تے چِٹا اضافہ ، ڳل وچ چِٹی قمیض ۔ اوں تے چِٹی گݙی تے چیل وچ کھیر وانگوں چِٹی دھوتی ، دھوڑ بھرے باقر کوں ݙاچی دی رسّی نَپ آندا ݙیکھ تے پچھیُس ۔ سُݨا باقر کتھوں آندا پئیں؟ باقر نِوّا تے سلام کریندے ہوئے ݙسایا ’’منڈی توں آندا پیاں گودا‘‘ ۔ ’ ’اے ݙاچی کریندی اے؟‘‘۔ ’’میݙی اے گودا ! ہُݨیں منڈیوں گھن آئیاں‘‘۔ مشیر مال ݙاچی دو ہک دید بھنوائی ۔ او آپ ٻہوں دیر توں ہک سوہݨی ݙاچی ، اپݨی سواری کیتے گھنݨاں چاہندا ہئی ۔ اوندے کول ݙاچی تے ہئی پَر پچھلے سال اوکوں مسمیک تھی ڳیا ہا ۔ بھانویں جو نیل تے ٻیا دوا دارو کرݨ نال اوندا روڳ تاں دور تھی ڳیا ہئی ۔ پَر اُوندی چال وچ او مستی او خچک نہ رہی ۔ اے ݙاچی اُوندی اَکھیں کوں بھا ڳئی ۔ کیا گُھٹیا وجود تے مناسب ہتھ پیر ہَن ۔ کیا چٹڑا تے بھورا رنگ اے ۔ کیا لچکدی خچکدی ڳچی اے ؟ ۔ آکھیُس میں ’’چنگاں! میں توں اَٹھ وِیہے گھن چا ۔ میکوں ہک ݙاچی دی لوڑ اے ۔ ݙاہ تیݙی محنت دے ‘‘۔ باقر پِھکی کِھل کِھلدیں آکھیا ۔ ’’اَڄاں تاں میݙا چاہ وی پورا نئیں تھیا‘‘۔ مشیر مال اُٹھ تے ݙاچی دی ڳچی تے ہتھ پھیرݨ لڳا ۔ واہ کیا اصیل زناور اے۔ ’’بظاہر آکھیُس ۔ چنگا پنج ٻئے گھن گھنیں‘‘۔ تے وَت ٻیلی کوں ہکل ماریُس ۔ ’’نُورا ، اوئے نورا‘‘۔ ٻیلی نوہرے وچ بیٹھا منجھیں کیتے پٹھے پیا کُریندا ہا ۔ گنڈاسہ ہتھ وچ گِھدے ہوئے بھڄدا آیا ۔ مشیر مال آکھیا ۔ اے ݙاچی گھن تے ٻدھ چھوڑ ۔ ہک سو پینٹھ وچ ݙسا ،کیجھی اے۔ نورے حریان کھڑے باقر دے ہتھوں رسّی گھن گھدی تے سِر توں گھن پیراں تئیں ہک دید ݙاچی تے بھنوائی تے آکھیُس ’’سائیں ݙاڈھازناور اے‘‘ ۔ ایہ آکھ تے نوہرے دے پاسے ٹُر پیا ۔ تݙاں مشیر مال ٹیٻک وچوں سَٹھ روپے کڈھے تے باقر دے ہتھیں کِھل تے ݙیندے ہوئے آکھیُس ۔ اَڄاں ایہ رکھ باقی ہک ݙو مہنیاں تئیں ݙے ݙیساں ۔ تھی سڳدے جو تیݙے سئیتوںپہلوں آ ونڄݨ ‘‘۔ تے بغیر کوئی جواب سُݨے او نورے دو ٹُر پیا ۔ نُورا وَت گھا کُترݨ لڳ پیا ہا ۔ دوروں اَواز ݙے تے آکھیُس ’’منجھ دا چارہ راہوݨ ݙے ، پہلوں ݙاچی کیتے گورائے دا نِیرا کر سَٹ ، بُکھی معلوم تھیندی اے۔‘‘ کرشن پکش دا چندر اَڄاں ناہی اُبھریا ۔ سُنڄ بَروچ چارے پاسے کُہیڑ ہئی ۔ سِر تے ہک ݙو تارے جھاتیاں پئے پیندے ہَن تے ککر تے اوکانہہ دے وَݨ وݙے وݙے کالے داغ لڳدے پئے ہَن ۔ سَٹھ روپے دے نوٹ ہتھیں پا اپݨے گھر توں ذرّی پندھ تے ہک جھت دی اوڈھر بیٹھا باقر دی ذرّی ذرّی ٻلدے ٻجھدے سوجھلے دیاں کݨاویں کوں ݙیہدا بیٹھا ہئی ۔ جہڑیاں کانیاں توں چھݨ چھݨ تے اُوندے گھر دے ویہڑے پیاں آندیاں ہَن ۔ او ڄاݨدا ہا جو رضیہ جاڳدی پئی ہوسی اوندی تانگھ وچ ہوسی تے او ایہ پیا سُچیندا ہا جو سوجھلا مُک ونڄے ، رضیہ سُم پووے تاں او چُپ چُپیتا گھر پہوے۔

## حوالہ
کتاب: تھل دولا دریا، مصنف: تنویر شاہد محمد زئی، چھاپہ خانہ:جھوک پرنٹرز ملتان