open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نفیسہ خاتون

نفیسہ خاتون (ڄمݨ دی تریخ: نامعلوم – وفات دی تریخ: نامعلوم) عثمانی دی ہک شہزادی ہئی، جیہڑی سلطنت عثمانیہ دے سلطان مراد اول دی دھی ہئی۔ او کرمان دے شہزادہ علاتین علی دی ذال ہئی، جیہڑے کرمانیاں دے حکمران ہن اتے کرمان دے اگلے کرمانی حکمران، محمد دوم دی ماء ہئی۔

## ٻیا ݙیکھو

* سلطنت عثمانیہ
* سلطنت عثمانیہ

## تشریحات

## حوالہ جات

* جوزف وون ہیمر پرگسٹال، *ہسٹری آف دی عثمانی سلطنت* (1835)۔
* الفونس ڈی لامارٹین، *ترکی کی تاریخ* (1851)، 6 جلدیں۔

## حوالہ جات

* 
* 
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ارسلان غزنوی

سلطان ارسلان غزنوی 1114ء وچ اپݨے پیو سلطان مسعود غزنوی سوم دے بعد تخت نشین تھیا۔ ایں نے تخت تے ٻیٹھدے ہی اپݨے بھراواں کوں گرفتار کر ڳھدا، لیکن بہرام شاہ غزنوی بھڄ کے سلطان احمد سنجر دے کول پناہ گھنݨ وچ کامیاب تھی ڳیا۔

ارسلان نے بہرام دی واپسی کیتے سنجر کوں خطوط بھیجے لیکن سنجر نے بہرام دی مدد کرݨ دا فیصلہ کیتا۔ سنجر ہک وݙا لشکر ڳھن کے بہرام دے نال غزنی تے حملہ آور تھیا۔ ارسلان نے سنجر نال صلح دی کوشش کیتی لیکن ناکام ریہا۔ اوں دی ماں مہوعراق، جیہڑی سنجر دی بھیݨ ہئی اتے ارسلان دے مظالم توں ناراض ہئی، نے وی سنجر کوں ارسلان تے حملہ کرݨ دی ترغیب ݙتی۔

مجبور تھی کے ارسلان نے جنگ دی تیاری کیتی اتے ہک وݙا لشکر ڳھن کے سنجر دے مقابلے وچ آیا۔ ابتدائی طور تے ݙوہیں طرف توں سخت مقابلہ تھیا، لیکن سیستان دے بادشاہ ابوالفضل دی مدد نال سنجر اتے بہرام دی فوج غالب آ ڳئی۔ ارسلان شکست کھا کے ہندوستان دی طرف بھڄ ڳیا اتے سنجر فاتح دی حیثیت نال غزنی وچ داخل تھیا۔ سنجر نے چالھی ݙینہہ غزنی وچ قیام کیتا اتے حکومت بہرام شاہ غزنوی دے سپرد کر کے خراسان واپس چلا ڳیا۔ واپسی تے سنجر غزنی دے خزانے توں ٻہوں سارا قیمتی مال وی ڳھن ڳیا۔

ارسلان نے ہندوستان توں فوج تیار کر کے دوبارہ غزنی تے حملہ کیتا، لیکن بہرام دے مقابلے توں قاصر ریہا اتے بامیان دے قلعے وچ پناہ ڳھدی۔ سنجر اچانک ارسلان تے حملہ آور تھیا جیندے توں او گھبرا کے بھڄ نکلا، لیکن سنجر دے لشکر نے اونکوں گرفتار کر کے بہرام دے حوالے کر ݙتا۔ بہرام نے فوری طور تے ارسلان کوں قتل کر ݙتا۔

سلطان ارسلان غزنوی نے تقریباً ترائے سال حکومت کیتی اتے 1117ء وچ اپݨے بھرا بہرام شاہ غزنوی دے ہتھوں قتل تھیا۔ اوں دا دور حکومت انتشار اتے آسمانی آفات دا شکار ریہا جیندے توں غزنی کوں ٻہوں نقصان تھیا۔

## حوالہ جات

ونکی:تاریخ وسطی ایشیا
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
محمود ہوتکی

شاہ محمود ہوتک (ڄمݨ دی تریخ: 1697ء – وفات دی تریخ: 1725ء) جینکوں شاہ محمود غلجی دے ناں توں وی ڄاݨا ویندا ہے، ہوتکی سلطنت دا ہک افغان حکمران ہئی جئیں 1722 وچ طاقتور صفوی سلطنت کوں کچل ݙتا اتے 1725 تک فارس دا بادشاہ ریہا۔

شاہ محمود ہوتک افغانستان دے غلجی پشتون قبیلے دے سردار میر وایس ہوتک دا وݙا پتر ہئی، جئیں سن 1709 وچ قندھار دے علاقے کوں فارسی حکومت توں آزاد کروا ݙتا ہئی۔ جݙݨ میرویس دی وفات 1715 وچ تھئی، تاں اوندے بعد اوندھا بھرا عبد العزیز ہوتک تخت نشین تھیا، لیکن غلجی افغاناں نے محمود کوں اپݨے کیتے اقتدار تے قبضہ کرݨ تے راضی کیتا اتے 1717 وچ ایں نے اپݨے چاچے کوں معزول کر ݙتا اتے اونکوں مار ݙتا۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
کمال الدین گرگ

ملک کمال الدین گُرگ (وفات: 1315ء دے اواخر یا 1316ء دے اوائل وچ) سلطنت دہلی دے فرماں روا علاء الدین خلجی دے ہک سالار ہن۔ انہاں نے علاء الدین خلجی کیتے سیوان (1308ء) اتے جالور (1311ء) دے قلعیاں کوں زیر کرݨ وچ انتہائی اہم کردار ادا کیتا ہئی۔ الپ خان دے مشکوک قتل دے بعد صوبہ گجرات وچ بغاوت دے شعلے بھڑک اٹھے۔ اونکوں فرو کرݨ کیتے علاء الدین دے خادم ملک کافور نے کمال الدین کوں روانہ کیتا۔ بغاوت فرو کرݨ دی کوشش دے دوران وچ انہاں کوں مار ݙتا ڳیا۔

## حوالہ جات

### کتابیات

* 
* 
* 
* 

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
منصورعلی خان پٹودی

منصور علی خان پٹودی (ڄمݨ دی تریخ: 5 جنوری 1941ء – وفات دی تریخ: 22 ستمبر 2011ء) بھارتی کرکٹ ٹیم دے سابق کپتان ہن۔ انہاں دے پیو افتخار علی خان پٹودی وی بھارتی ٹیم دے کپتان ہن اتے انہاں نے انگلینڈ کیتے وی ٹیسٹ کرکٹ کھیلی ہئی۔

پٹودی دی ذال شرمیلا ٹیگور ہک مشہور بالی وڈ اداکارہ ہئی اتے انہاں دے پتر سیف علی خان وی بالی وڈ دے وݙے ستارے وچوں ہن۔

نواب منصور علی خان سابق ریاست پٹودی دے آخری لودھی نواب ہن۔ انہاں دی ماء بیگم ساجدہ سلطان بھوپال دے آخری نواب حمید اللہ خان دی دھی ہئی۔ انہاں دے پرݙاݙا ترائے صدی قبل افغانستان دے صوبہ قندھار دے ضلع پنجوائی توں ریاست پٹودی وچ آ کے آباد تھئے اتے اتھوں دے نواب بݨے۔ اکثر تاریخ دان انہاں کوں پنجوائی دے لودھی قبیلے نال تعلق رکھݨ آلا ݙسیندن۔

انگلینڈ وچ دوران تعلیم ہک کار حادثے وچ انہاں دی ہک اکھ ضائع تھی ڳئی ہئی، لیکن ایندے باوجود 21 سال دی عمر وچ او بھارتی کرکٹ ٹیم دے کپتان بݨ ڳئے۔ او اپݨے زمانے وچ ہک جارحانہ بلے باز اتے شاطر کپتان دے طور تے ڄاݨے ویندے ہن۔ اپݨی تیز رفتار فیلڈنگ دی وجہ توں انہاں کوں ’ٹائیگر‘ دا لقب ملیا ہئی۔ انہاں نے بھارت کیتے 46 ٹیسٹ میچ کھیلے جنہاں وچوں 40 وچ انہاں نے کپتانی کیتی اتے تقریباً 35 دی اوسط نال 2793 رنز بݨائے، جنہاں وچ 6 سنچریاں اتے 16 نصف سنچریاں شامل ہن۔ ٹیسٹ کرکٹ وچ انہاں دا سب توں زیادہ انفرادی سکور 203 رنز ہئی۔

انہاں دا انتقال 22 ستمبر 2011ء کوں نویں دہلی وچ 70 سال دی عمر وچ تھیا۔

## ٻیا ݙیکھو

* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* بھارت قومی کرکٹ ٹیم
* بھارت کے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیوں کی فہرست
* بھارت کے کرکٹ کپتانوں کی فہرست
* سسیکس کاؤنٹی کرکٹ کلب کے کھلاڑیوں کی فہرست

## حوالہ جات

ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
علاء الدین حسین شاہ

علاء الدین حسین شاہ (1494ء – 1519ء) قرون وسطیٰ دے اواخر وچ بنگال دے خود مختار سلطان ہن اتے حسین شاہی خاندان دے بانی ہن۔ او حبشی سلطان شمس الدین مظفر شاہ دے قتل دے بعد تخت تے ٻیٹھے، جیندے عہد وچ او وزیر ہن۔ انہاں دے بعد انہاں دے پتر نصیر الدین نصرت شاہ جانشین تھئے۔ حسین شاہ دا اصل ناں سید حسین ہئی اتے انہاں دے عرب نژاد ہووݨ دی تائید ملدی ہے۔ او غالباً پہلے مرشد آباد دی وستی چاندپارہ وچ مقیم ہن اتے 1494ء وچ اتھائیں ہک مسجد تعمیر کروائی ہئی۔ انہاں نے خفیہ طور تے باغیاں دی حمایت کیتی اتے ول علانیہ طور تے انہاں دی قیادت کریندے ہوئے قلعہ دا محاصرہ کر ڳھدا۔ مظفر شاہ قلعہ وچ مارے ڳئے اتے ایں طرح بنگال وچ حبشی سلطنت دا خاتمہ تھیا۔ علاء الدین حسین شاہ دا دور حکومت مذہبی رواداری کیتے ڄاݨا ویندا ہے۔ انہاں نے اپݨی رعایا دے نال مذہبی لحاظ توں فراخدلانہ سلوک کیتا۔ مشہور سنت چیتنیا مہاپربھو اتے انہاں دے پیروکار انہاں دے دور وچ بنگال وچ بھکتی دی تبلیغ کریندے ہن۔ حسین شاہ نے اپݨے قاضیاں کوں ہدایت ݙتی ہئی کہ چیتنیا مہاپربھو کوں نہ روکیا ونڄے۔ انہاں دے انتظامی عملے دے ݙو اعلیٰ ہندو افسران، روپا گوسوامی اتے سناتن گوسوامی وی چیتنیا مہاپربھو دے پیروکار بݨ ڳئے ہن۔
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
تور

شاہنامہ وچ تور بادشاہ فریدون دا ݙوجھا پتر ہئی۔ فریدون نے سلطنت دی تقسیم دے ویلے اونکوں توران (ترکستان) اتے چین دا علاقہ ݙتا ہئی۔ تور نے اپݨے وݙے بھرا سلم دے نال مل کے اپݨے چھوٹے بھرا ایرج کوں قتل کر ݙتا، جیندے نتیجے وچ ایران اتے توران دے درمیان طویل لڑائیاں دا سلسلہ شروع تھیا۔ ایرج دے پتر منوچہر نے جوان تھیوݨ تے تور اتے سلم تے حملہ کیتا اتے بحیرہ خزر دے شمال وچ انہاں کوں شکست ݙتی۔

تاریخی طور تے، لفظ "تور" مختلف شکلاں وچ وسط ایشیا اتے برصغیر وچ پایا ویندا ہے۔ اوستا وچ اے "تورہ"، پراناں وچ "ترشکا" اتے پشتو وچ "تور" (بمعنی تلوار) ہے۔ قدیم زمانے وچ "تور" توں مراد توران یا ترک ڳھدے ویندے ہن۔ برصغیر تے شمال مغرب توں حملہ کرݨ والیاں کوں ترشکا آکھیا ویندا ہئی، بعد وچ اے لفظ مسلماناں اتے ول ترکاں کیتے استعمال تھیوݨ لڳا۔ راجپوتوں دا ہک خاندان توار سݙویندا ہئی۔

افغاناں دے شجرہ نسب وچ وی تور توں بݨے کلمات ملدن، جیویں تور من، تور کش اتے تورجن۔ ترخان خراسان دا ہک قدیم قبیلہ ہئی اتے ایں ناں دا معرب "طرخان" ہے۔ البیرونی اتے ابن خرابا نے طرخان کوں سمرقند دے بادشاہ دا لقب لکھا ہے۔

سفید ہن دے سربراہ دا ناں ٹورامن ہئی اتے خٹکاں دے مورث اعلیٰ دا ناں وی ایہو ہئی۔ توراکینہ چنگیز خان دے پوہترے اوکتائی دی ذال دا ناں ہئی۔ سندھ وچ سومروں دے پہلے دارالحکومت دا ناں مہاتم تور یا محمد تور ہئی۔ بلوچستان وچ ہک ریاست توران دے ناں توں موجود ہئی۔ راجپوتیں دا ہک خاندان توار ہئی جئیں دہلی کوں ولا آباد کیتا۔

ایں بحث توں اے نتیجہ اخذ کیتا ونڄ سڳدا ہے کہ لفظ "تور" مختلف شکلاں وچ وسط ایشیا، برصغیر اتے افغانستان وچ رائج ریہا ہے اتے انہاں تمام قوماں دا تعلق کہیں نہ کہیں طرح وسط ایشیا توں ریہا ہے۔ افغاناں دا اپݨے جد امجد دے طور تے طالوت دا دعویٰ غالباً ایں لفظ "تور" توں نسبت دی وجہ توں ہے، جینکوں معرب کر کے "طور" اتے ول شجرہ نسب وچ طالوت قرار ݙتا ڳیا۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
مظفرشاہ اول

thumb| مظفر شاہ کا تانبے کا سکہ
مظفر شاہ اول، جیندے پیدائشی ناں ظفر خاں ہئی، مظفری خاندان دے ہک حکمران ہن، جنہاں نے 1391 توں 1403 تک اتے بعد وچ 1404 توں 1411 تک سلطنت گجرات تے حکومت کیتی۔ دہلی سلطنت دے تغلق نے انہاں کوں گجرات دا گورنر مقرر کیتا ہئی۔ انہاں نے آزادی دا اعلان کر ݙتا اتے گجرات سلطنت دی بنیاد رکھی جݙݨ تیمور دے حملے دے بعد دہلی وچ افراتفری پھیل ڳئی۔ انہاں کوں انہاں دے پتر تاتار خان نے معزل کر ݙتا ہئی لیکن انہاں دی موت دے بعد جلد ہی انہاں نے ولا تخت حاصل کر ڳھدا۔ مظفر شاہ اول ہک ٹانک ہئی، جنہاں نے اسلام قبول کیتا ہئی۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
نور سلطان القادری

حضرت علامہ محمد نور سلطان القادری (ڄمݨ دی تریخ: 28 فروری 1942ء – وفات دی تریخ: 3 اکتوبر 2006ء) ہک جید عالم دین اتے صوفی بزرگ ہن جیہڑے حضرت سلطان باہو دی اولاد توں ہن۔ انہاں دی پیدائش 28 فروری 1942ء کوں ضلع ڈیرہ اسماعیل خان دی وستی جمعہ شریف وچ تھئی۔ چھ سال دی عمر وچ ماء دے انتقال دے بعد انہاں دی پرورش پیو، ممتاز صوفی بزرگ حضرت فقیر سلطان غلام باہو نے کیتی۔

انہاں نے 1958ء تک ابتدائی تعلیم حاصل کرݨ دے بعد جامعہ اسلامیہ عربیہ انوار العلوم ملتان وچ داخلہ ڳھدا اتے علامہ سید احمد سعید کاظمی سمیت ٻئے جید استاداں توں درس نظامی دی تعلیم مکمل کیتی۔ دوران تعلیم انہاں دے مضامین السعید جریدے وچ شائع تھیندے رہے۔ انہاں نے جنوری 1963ء وچ دورہ حدیث مکمل کیتا۔ علم وراثت دی تعلیم انہاں نے مفتی سراج احمد خان پوری توں حاصل کیتی۔

درس نظامی اتے دورہ حدیث دے بعد انہاں نے منطق اتے فلسفہ دی تعلیم کیتے موسی والی (میانوالی) وچ میاں سلطان اعظم اتے ول بندیال شریف وچ عطاء محمد بندیالوی توں استفادہ کیتا۔ نومبر 1964ء وچ انہاں نے اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور وچ داخلہ ڳھدا اتے جون 1966ء وچ تخصص فی الفقہ دی ڈگری حاصل کیتی۔

تعلیم مکمل کرݨ دے بعد جون 1966ء وچ او اپݨے آبائی وستی واپس آئے اتے دیرہ اسماعیل خان دے دور افتادہ علاقیاں وچ اسلام دی تبلیغ شروع کیتی۔ 21 مئی 1967ء کوں انہاں نے شانِ نبوت و ولایت دے تحفظ کیتے ہک وݙا اجلاس منعقد کیتا۔ تبلیغ دے نال نال انہاں نے تدریس اتے تحقیقی کم وی جاری رکھا اتے "اقوال النصیحہ فی مسائلِ ذبیحہ" تصنیف کیتی۔

## استاد

* سید احمد سعید کاظمی (1913ء-1986ء)
* مفتی امید علی خان (1883ء-1964ء)
* سید مسعود علی قادری (1909ء-1973ء)
* مفتی عبد الکریم
* محمد جعفر
* عبد الحکیم

1967ء وچ او اپݨے چاچے دے اصرار تے مدرسہ انوارِ باہو بھکر منتقل تھی ڳئے اتے اپݨی زندگی دا بیشتر حصہ اتھائیں گزارا۔ انہاں نے ایں مدرسے کوں جامعہ وچ تبدیل کیتا اتے ایندیاں متعدد شاخاں قائم کیتیاں۔

## شاخاں

* انورِ باہو، محلہ سردار بخش، بھکر
* مدرسہ غوثیہ قادریہ، بانو بازار، بھکر
* حسنیہ نوریہ دارالقرآن، ریلوے روڈ، بھکر
* مدرسہ انوارِ باہو، زندانی، ڈیرہ اسماعیل خان
* مدرسہ انوارِ باہو، گنڈی عمر خان، ڈیرہ اسماعیل خان
* مدرسہ انوارِ باہو، جھوک عبد اللہ، ڈیرہ اسماعیل خان

انہاں نے بغیر معاوضے دے درس نظامی دی تعلیم ݙتی اتے جامع مسجد خلفاء راشدین بھکر وچ خطبہ جمعہ ݙیندے رہے۔

اپݨے جد امجد دی طرح او طریقت تے یقین رکھدے ہن اتے اپݨے پیو دے ہتھ تے سروری قادری سلسلے وچ بیعت تھئے۔ عشق رسول ﷺ انہاں دی زندگی دا اہم ترین پہلو ہئی۔

1969ء وچ انہاں دا نکاح اپݨی سوتر نال تھیا۔ انہاں دے چھی ٻال ہن۔

9 رمضان المبارک 1427 ہجری بمطابق 3 اکتوبر 2006ء کوں روزہ دی حالت وچ درود شریف پڑھدے ہوئے انہاں دا انتقال تھی ڳیا۔ انہاں دی نماز جنازہ محمد شریف رضوی نے پڑھائی اتے انہاں کوں جامعہ انوار باہو بھکر وچ دفن کیتا ڳیا۔

دسمبر 2016ء وچ انہاں دے پتر سلطان ناصر نے انہاں دی سوانح عمری "سیرتِ نور" شائع کیتی۔

## حوالہ جات

## ٻاہرلے لنک

* علامہ نور سلطان القادری پیج فیس بک پر
ونکی:مسلم مصنفین
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی مصنف
سلطنت غوریہ

غوری خاندان (Ghurid dynasty) یا غوری (Ghurids یا Ghorids) (فارسی: سلسله غوریان‎) تاجیک نسل دے سابقہ زرتشت اتے بعد وچ سنی مسلمان وسطی افغانستان دے صوبہ غور دے خطے توں شروع تھیوݨ آلی غوری سلطنت دے بانی ہن ۔ سلطنت غوریہ 552ھ توں 603ھ تک قائم حکومت ہئی جینکوں برصغیر پاک و ہند دی تاریخ وچ وݙی اہمیت حاصل ہے۔ غوری خاندان دی ایں حکومت کوں تاریخ وچ ”آل شنسب“ دی حکومت وی آکھیا ویندا ہے۔

## سلاطین غوریہ
552ھ تا 603ھ بمطابق 1157ء تا 1206ء

* غیاث الدین محمد غوری 552ھ تا 598ھ بمطابق 1157ء تا 1202ء
* شہاب الدین غوری 598ھ تا 602ھ بمطابق 1202ء تا 1206ء

## اہم تاریخیں

* تلاوڑی کی پہلی جنگ 587ھ بمطابق 1191ء
* تلاوڑی کی دوسری جنگ 588ھ بمطابق 1192ء
* دہلی کی فتح 588ھ بمطابق 1192ء
* بنگال کی فتح 595ھ بمطابق 1198ء
* مالوہ کی فتح 596ھ بمطابق 1199ء
* گوالیار کی فتح 597ھ بمطابق 1200ء
* کالپی اور کالنجر کی فتح 598ھ بمطابق 1202ء

## ٻیا پڑھݨ کیتے

* **آئینہ حقیقت نما** از اکبر شاہ خاں نجیب آبادی
* **تاریخ اسلام حصہ چہارم** از اکبر شاہ خان نجیب آبادی
* **امام رازی** از عبد السلام ندوی (دارالمصنفین، اعظم گڑھ)

## حوالہ جات

ونکی:تاریخ پاکستان
راجہ ناہر خان

والی میوات راجا ناہر خان میواتی، جیہڑے خانزادہ راجپوت قبیلے دے پیشوا ہن، ہک بہادر حکمران ہن۔ انہاں نے 1355ء وچ فیروز شاہ تغلق دے دور وچ اسلام قبول کیتا۔  

## پس منظر
راجا ناہر خان، اصل ناں کنور سونپر پال، کوٹلہ قلعہ دے جدون راجا لکھن پال دے پتر اتے راجا ادھن پال دے پوہترے ہن۔ انہاں دا تعلق کرولی دے مہاراجا بجائی پال دی نسل توں ہئی۔  

## اسلام قبول کرنا
کنور سونپر پال اتے انہاں دے بھرا کنور ثمر پال (بعد وچ چاجو خان) فیروز شاہ تغلق دی خدمت وچ ہن۔ ہک شکار مہم دے دوران کنور سونپر پال نے اپݨی تیر اندازی دی مہارت نال شیر کوں مار کے سلطان دی جان بچائی۔ ایں تے سلطان نے ݙوہیں بھراواں کوں اسلام قبول کرݨ دی دعوت ݙتی اتے انہاں کوں "خان" دا لقب عطا کیتا۔ سونپر پال "ناہر خان میواتی" اتے ثمر پال "چہجو خان" سݙوائے۔

## خانزادہ راجپوت قبیلے دا بانی اتے والی میوات:
ناہر خان دے نو پتر ہن اتے انہاں دی اولاد خانزادہ راجپوت دے ناں توں مشہور تھئی۔ 1372ء وچ فیروز شاہ تغلق نے انہاں کوں میوات دا لارڈشپ عطا کیتا اتے انہاں نے میوات وچ موروثی جمہوری نظام قائم کریندے ہوئے والی میوات دا لقب اختیار کیتا۔ انہاں دی اولاد نے 1527ء تک میوات تے حکومت کیتی، جیندے آخری حکمران حسن خان میواتی ہن جیہڑے خانوا دی جنگ وچ فوت تھئے۔

## دہلی اقتدار دی جدوجہد:
1388ء وچ ناہر خان نے فیروز شاہ تغلق دے پوترے ابوبکر شاہ دی مدد کیتی تاں جو اونکوں اوندے چاچے ناصر الدین محمود شاہ تغلق توں دہلی دا تخت واپس ݙیوایا ونڄے۔ تاہم، ابوبکر کوں جلد ہی ناصر الدین توں شکست تھئی اتے او ناہر خان دے کول میوات بھڄ ڳیا۔ ناصر الدین نے انہاں دا پچھا کیتا، اتے ہک جدوجہد دے بعد ابوبکر اتے ناہر خان نے ہتھیار سٹ ݙتے۔ ابوبکر کوں قید کر ݙتا ڳیا جݙݨ کہ ناہر خان کوں خلعت ݙے کے ونڄݨ دی اجازت ݙتی ڳئی۔

## تیمور دا ہندوستان تے حملہ:
1398ء وچ تیمور دے دہلی تے حملے دے دوران ناہر خان کوٹلہ تجارا واپس چلے ڳئے۔ میوات اوں ویلے دہلی توں بھڄݨ آلے لوکاں نال بھریا ہویا ہئی، جنہاں وچ خضر خان (دہلی دا مستقبل دا سلطان) وی شامل ہئی۔ ناصر الدین کوں شکست ݙیوݨ دے بعد تیمور نے ناہر خان کوں ملاقات دی دعوت بھیجی جینکوں انہاں نے قبول کیتا۔ ناہر خان نے تیمور کوں ݙو سفید طوطے تحفے وچ ݙتے جنہاں دی تیمور نے ٻہوں تعریف کیتی۔ تیمور نے اپݨیاں یادداشتاں وچ ناہر خان دے شائستہ رویے دا ذکر کیتا ہے۔

## موت اتے میراث:
1402ء وچ ناہر خان کوں کشن گڑھ باس وچ انہاں دے ساوریاں نے ڳھات لڳا کے قتل کر ݙتا۔ انہاں دے بعد انہاں دے پتر راجا بہادر خان والی میوات بݨے۔ ناہر خان دے نو پتر ہن اتے او خانزادہ راجپوت برادری دے پیشوا ہن۔ حسن خان میواتی انہاں دی براہ راست اولاد وچوں ہن۔ پرانی دہلی دے چاندنی چوک وچ حویلی نہروالی دے بارے وچ آکھیا ویندا ہے کہ او اصل وچ ناہر خان دی ملکیت ہئی، جیہڑی بعد وچ پرویز مشرف دے خاندان دی ملکیت وچ آئی۔

## حوالہ

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
رضیہ سلطانہ (سیاستدان)

رضیہ سلطانہ، ہک ہندوستانی سیاست دان ہن اتے حکومت پنجاب وچ کابینہ دی وزیر ہن۔ انہاں نے پنجاب قانون ساز اسمبلی وچ مالیرکوٹلہ دی نمائندگی کیتی جیندے او واحد مسلم رکن ہن۔ او ترائے واری 2002ء، 2007ء اتے 2017ء وچ پنجاب اسمبلی دی رکن منتخب تھیاں۔   

## ذاتی زندگی
سلطانہ مالیرکوٹلہ دے ہک متوسط طبقے دے گجر مسلم گھرانے وچ پیدا تھیاں۔ انہاں دی شادی آئی پی ایس افسر محمد مصطفیٰ نال تھئی ہے جیہڑے پنجاب دے سابق ڈی جی پی ہن۔ جوڑے دے ݙو ٻال ہن۔ 

## سیاسی کیریئر
2000ء دے اوائل وچ، سلطانہ نے پنجاب وچ فعال سیاست وچ شمولیت اختیار کیتی۔ انہاں نے انڈین نیشنل کانگریس دے ٹکٹ تے 2002ء وچ مالیرکوٹلہ توں پنجاب اسمبلی کیتے الیکشن لڑا اتے جتیا۔ سلطانہ کوں 2007ء وچ ݙوجھی واری ریاستی مقننہ وچ ووٹ ݙتا ڳیا ہئی۔ 2012ء دے پنجاب قانون ساز اسمبلی دے انتخابات وچ، او ایف نصارہ خاتون (فرزانہ عالم) توں ہار ڳئی ہن۔ سلطانہ نے 2017ء دے پنجاب قانون ساز اسمبلی دے انتخابات وچ اے سیٹ ولا حاصل کیتی جݙݨ اوں نے اپݨے ہی بھرا محمد ارشد کوں عام آدمی پارٹی توں شکست ݙتی۔ سلطانہ انڈین نیشنل کانگریس دی کابینہ دی وزیر ہن۔ انہاں نے 28 ستمبر 2021ء کوں نوجوت سنگھ سدھو دے نال یکجہتی کیتے پنجاب حکومت وچ کابینہ دے وزیر دے عہدے توں استعفیٰ ݙے ݙتا  

## حوالہ جات

## ٻاہرلے لنک
* "پنجاب وقف بورڈ کیس کی سماعت 28 ستمبر تک ملتوی" - ''ون انڈیا''

* ''اسلامی آواز''
* ''دی ٹریبیون'' ، چندی گڑھ
* ''دی ٹریبیون'' ، چندی گڑھ
ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
احمد بن عربشاہ

احمد بن عربشاہ یا ابو العباس احمد بن محمد بن عبد اللہ بن ابراہیم شہاب الدین ابن عربشاہ (ڄمݨ دی تریخ: 14 نومبر 1389ء – وفات دی تریخ: 14 اگست 1450ء) عرب مؤرخ اتے سیاح ہن۔ او عربی ادب اتے تاریخ عرب وچ ابن عربشاہ دے ناں توں ڄاݨے ویندے ہن۔
thumb|310x310px|ابن عربشاہ کے دستخط — تصنیف: عجائب المقدور فی اخبار تیمور (839ھ)

## ٻیا ݙیکھو

* مراد ثانی
* محمد اول
* ابو اللیث سمرقندی
* کاتب چلبی حاجی خلیفہ
* امیر تیمور
* سدید الدین محمد عوفی
* جوامع الحکایات و لوامع الروایات

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
جام مبارک خان

جام مبارک خان (ڄمݨ دی تریخ: نامعلوم – وفات دی تریخ: 895ھ بمطاق 1490ء) سندھ دے سما سلطنت دے حکمران جام نظام الدین دوم عرف جام نندو دا پتر ہئی جینکوں کجھ مورخین نے دولہ دریا خان دا لقب سمجھیا ہے۔ جام مبارک خان دا مقبرہ ضلع ٹھٹھہ دے شہر ٹھٹھہ دے قریب مکلی غستان وچ واقع ہے۔ انہاں دے مقبرے دا بنياد جمادالاول ماہ 895ھ بمطاق 1490ء وچ رکھا ڳیا ہئی جیہڑا سما حکمران جام نظام الدين سمو عرف عام جام نندو دے دور وچ مکمل تھیا۔ جام مبارک خان دا لقب خان الاعظم ہئی جیہڑا مغلاں (منگولاں) نال لڑدے 895ھ بمطاق 1490ء وچ شہید تھئے ہن جݙݨ کہ دولہ دریا خان 1521ء یا 1520ء وچ شہید تھئے ہن۔ او دولہ دریا خان نہیں بلکہ جام مبارک خان ہئی جیں نے ارغوناں کوں شکست ݙتی ہئی۔ جݙݨ 890ھ بمطاق 1485ء وچ شاہ بیگ ارغون نے سبی تے حملہ کیتا تاں سبی وچ جام نندو دے مقرر کردہ بہادر خان توں قلعہ کھس کے اپݨے بھرا محمد ارغون دے حوالے کیتا تاں محمد نے سندھ دے آکیڑی اتے چانڈکا علاقیاں تے قبضے دی کوشش کیتی تاں جام نظام الدين نے ڄام مبارک خان دی سپہ سالاری وچ فوج بھیجی جیں نے محمد ارغون شکست ݙتی اتے سبی دا قلعہ ولا سندھ شامل کیتا۔ مکلی وچ سما حکمراناں وچوں جام مبارک خان دا مقبرہ پہلے تعمیر تھیا جیندے بنياد (895ھ بمطاق 1490ء) رکھا ڳیا معماراں نے کتبے نقش کیتے۔ اے وزیر وی ہن۔ کتبے واضع کریندن جیہڑا مزار دولہ دریا خان دی سمجھی ویندی ہے او دراصل جام مبارک خان دی ہے۔ ايم ايچھ صدیقی نے اپݨے پی ايچھ ڈی دے انگريزی مقالے ”ارغونوں اور ترخانوں کی تاريخ“ وی لکھا ہے کہ دولہ دريا خان اتے مبارک خان ݙو الگ شخصیات ہن۔ صدیقی دا مقالہ 1972ء وچ انسٹی ٹیوٹ آف سندھولاجی نے شایع کیتا ہئی۔ ايم ایچھ صدیقی دی رائے کوں ڊاکٹر لاکھو نے اپݨی کتاب کتاب ”سندھ جو تاريخی ائیں تحقيقی جائزو“ وچ رد کرݨ دی کمزور کوشش کیتی ہے۔

## حوالہ جات

ونکی:تاریخ پاکستان
فقر الدین بینور

فکرالدین بینور مسلم کمیونٹی دے باشعور اتے ذہین معاشرتی مصلحین وچ مشہور ہن۔ او 1968 توں معاشرے وچ ودھدی ہوئی فرقہ واریت، بری روایات اتے ہندوتوا وغیرہ دے معاملات تے مسلسل لکھدے پئے ہن۔ ضلع ستارا وچ 1938 وچ پیدا تھئے، فکرین الدین بینور نے پولیٹیکل سائنس وچ ایم اے کیتا۔ ایں دے بعد انہاں نے 1966 توں سنگا گیشور کالج، سولا پور وچ تدریس دا آغاز کیتا۔ انہاں دے مطالعے دے مضامین تاریخ، سامراجی، عالمگیریت، تاریخ نگاری، سرمایہ داری، گاندھی ازم، سامراج، کمیونزم، ہندو ازم، اسلام اتے عرب دنیا ہن۔ انہاں نے طویل عرصہ تک سولا پور وچ مزدور تحریک دے نال نال بائیں تحریک وچ وی کم کیتا ہے۔

## تعلیم

* ایم اے سیاسیات
* ایم اے تاریخ

## معلمی

* سنگامیشور کالج ، سولا پور (1966 سے 1998) وچ لیکچرر

## شائع ادب

* وجدید ہندوستان میں مسلم سیاسی مفکرین کی قوم پرست بحث (2013)
* جدید ہندوستان میں مسلمان مفکرین (2007)
* گل مظہر (بشریات) (2010) 
* ہندوستان میں مسیحات اور جہانیات (اردو) (2018)
* ہندوستان کے مسلم مفکرین (ہندی) (2018)
* ہندوستانی مسلمان ، ہندوتوا اور حقیقت (2007)
* ہندوستانی مسلمانوں کی معاشرتی ساخت اور ذہنیت (2012)
* ہندوستانی مسلمانوں کا ذہنی اور معاشرتی ڈھانچہ (ہندی) (1998)
* مسلم سیاسی فکر اور قوم پرستی (2018)
* صوفی فرقہ ، وین ‌ خیالات اور افعال (2016)
* ہند سوراجیا : ایک تشریح (2018) 

## '''ریسرچ پیپر'''

* ہندو مسلم سیاست
* ہندو مسلم معاشرتی ہم آہنگی
* ڈاکٹر باباصاحب امبیڈکر
* مہاتما جیوتیبا پھولے
* کارل مارکس
* مہاتما گاندھی
* پنڈت جواہر لال نہرو
* چھترپتی شاہو مہاراج

## بانی

* مسلم مراٹھی ساہتیہ پریشد ، سولا پور (1990)
* مسلم او بی سی موومنٹ (1992)
* ڈاکٹر باباصاحب امبیڈکر اکیڈمی ، ستارا
* مہاراشٹرین مسلم رائٹس موومنٹ (2015)
* تاریخ ریسرچ کونسل

## عزت

* **صدر۔** کونسل آف پولیٹیکل سائنس ، کولہاپور یونیورسٹی (1994 سے 1996)
* صدر- مہاراشٹرا راجیا شاسترا پریشد ، 1994 سانگلی ممبر- مہاراشٹر راجیا ساہتیہ سنسکرتی منڈل- (1993 سے 1995)
* **ماہر ممبر -** مہاراشٹر گزٹیئر (2000 سے 2004)
* **ریسرچ** پرسن۔ کرناٹک یونیورسٹی ، راشٹرسنت توکاڈوجی مہاراج ناگپور یونیورسٹی ، شیواجی یونیورسٹی ، کولہا پور ، ڈاکٹر۔ باباصاحب امبیڈکر مراٹھواڑہ یونیورسٹی ، ساویتربائی پھلے پونے یونیورسٹی
* **ماہر ممبر -** مہاراشٹر اسٹیٹ ٹیکسٹ بک پروڈکشن اینڈ نصاب ریسرچ بورڈ (1994 سے 2001)
* **ترمیم کریں-** شہریات (پولیٹیکل سائنس) پانچویں سے آٹھویں تک
* **ورکنگ صدر** - مسلم مراٹھی ساہتیہ پریشد ۔ سولا پور - (1990 - 2002)
* **صدر۔** چوتھا مسلم مراٹھی ساہتیہ سمیلن ، پونے
* **کنوینر۔** نیشنل انٹیگریشن کونسل ، سولا پور
* کراچی (پاکستان) میں منعقدہ ڈاکٹر۔ باباصاحب امبیڈکر (اپریل 2007) کے سیمینار میں دعوت اور شرکت
* **بین الاقوامی مبصر:** نیپال میں 2008 کے جمہوری انتخابات ، کھٹمنڈو میں ہونے والے انتخابات اور حکومت ہند کو ایک رپورٹ پیش کرنے **کا** معائنہ (بین الاقوامی کمیٹی کے ذریعہ مقرر کردہ)۔ )
* **صدر -** پہلا بین المذاہب سنت ساہتیہ سمیلن ، واورا (2012)

## ایوارڈ

* چھترپتی شاہو مہاراج ایوارڈ ، کولہا پور

## آوݨ آلی کتابیں

* سوانح عمری (2019)
* اسلامی فلسفہ اور مسلمان (2019)
* ہندوستانی مسلمانوں کی سیاست (2019)
* مسلم مراٹھی ادب : ایک نظر (2019)
* مسلم سوال (2019)
* سیاسی تحقیقی مضامین (2019) پر مضامین کا مجموعہ
* قوم پرستی ، سوشلزم اور اسلام (2019)

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
محبوب علی خان

میر محبوب علی خان (ڄمݨ دی تریخ: 17 اگست 1866ء – وفات دی تریخ: 29 اگست 1911ء) 1866ء وچ پیدا تھئے۔ انہاں کوں 1869ء وچ مکمل اختیارات دے نال قلمرو آصفی دا حضور نظام تسلیم کر ڳھدا ڳیا۔ حیدرآباد وچ سرکاری زبان انہاں دے دور 1884ء وچ فارسی توں اردو کر ݙتی ڳئی۔ اردو دے بہترین شاعر ہن لیکن فارسی، عربی اتے انگریزی تے وی عبور رکھدے ہن۔ فرہنگ آصفیہ انہاں دی سرپرستی دا نتیجہ ہئی۔ مولوی عبد الحق مصنف تفسیر حقانی، قدر بلگرامی، مولانا شبلی، الطاف حسین حالی، پنڈت رتن ناتھ سرشار، مولانا عبد الحلیم شرر جیویں ان گنت ارباب علم نے انہاں دی سرپرستی وچ ساری زندگی کسب معاش توں بے نیاز تھی کے آرام نال گزاری۔ داغ دہلوی دا سرکار آصفیہ توں پندرہ سو روپیہ وظیفہ مقرر ہئی۔ انہاں دی علمی سرپرستی دی وجہ توں انہاں کوں شاہ العلوم دے ناں توں یاد کیتا ویندا ہے۔​

## مزید دیکھیے

* میر عثمان علی خان
* حیدرآباد، دکن

## بیرونی روابط

* THE VOYAGE OF HYDERABAD PART 10,محبوب الی پاشا
* Picturing the ‘Beloved’

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
کبری نورزئی

کبری نورزئی (ڄمݨ دی تریخ: 1932ء – وفات دی تریخ: 1986ء) ہک افغان سیاست دان ہن۔ او ملک وچ حکومتی وزیر بݨݨ آلی پہلی زنانی ہن، 1965ء اتے 1969ء دے درمیان وچ انہاں نے وزیر صحت عامہ دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں۔ افغانستان دی معروف حقوق نسواں وچوں ہک، نورزئی انہاں پہلی زنانی وچوں ہک ہن جنہاں نے 1959ء وچ ملکہ حمیرہ بیگم دے بغیر نقاب پاوݨ دے عوام وچ ونڄݨ تے نقاب پاوݨ چھوڑ ݙتا ہئی۔ انہاں نے کݙاہیں شادی نہیں کیتی، انہاں دا انتقال 1986ء وچ کابل دے کارتے سہ محلے وچ اپݨے گھر تے تھیا۔

## حوالہ جات

ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:پشتون زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
دیول دیوی

دیول دیوی (جینکوں مختلف طور تے دیول رانی اتے دیول دی دے ناں نال وی ڄاݨا ویندا ہے) کرن دیوا دوم (گجرات دے واگھیلا خاندان دا آخری بادشاہ) دی دھی ہئی۔ ایندی شادی علاؤالدین خلجی دے وݙے پتر خضر خان نال 1308 وچ تھئی۔ اٹھ سال بعد، خضر خان کوں اوندے بھرا قطب الدین مبارک شاہ (1316-20) نے پھانسی ݙے ݙتی اتے دیول کوں بعد وچ اپݨے حرم وچ ڳھن ڳیا۔ 1320 وچ، مبارک کوں اوندے پسندیدہ، خسرو خان (خلجی خاندان دا آخری حکمران) اتے اوندے پیروکاراں نے واری واری چھرا مار ݙتا اتے سر قلم کر ݙتا۔ دیول دی ول شادی خسرو خان نال تھئی۔ ایندی کہانی، ہک مہذب اتے اعلیٰ نسل دی ہندو شہزادی دی ہک ݙوجھے دے ہتھوں ہک مہتواکانکشی، طاقت دے بھکے مرداں دے درمیان منتقل تھیوݨ دی کہانی، مشہور گجراتی تاریخی ناول کرن گھیلو دی بنیاد ہے جینکوں نندشنکر مہتا نے لکھا ہے۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
سید ناصر الدین

شاہ سید ناصرالدین (14ویں صدی عیسوی) بنگال وچ اسلام دی اشاعت نال وابستہ ہک صوفی بزرگ اتے فوجی رہنما ہن۔ او سلطان شمس الدین فیروز شاہ دی مسلح افواج دے کمانڈر (سپاہ سالار) ہن اتے بنیادی طور تے 1308ء دی فتح سلہٹ وچ اپݨے کردار کیتے مشہور ہن۔ انہاں کوں صوفی درویش شاہ جلال دے حوالے نال وی ڄاݨا ویندا ہے۔

## پیدائش اتے نسب
سید ناصرالدین بغداد وچ ہک سید گھرانے وچ پیدا تھئے، انہاں دے پیو دا ناں حسن العربی ہئی۔ مورخ اچیوت چرن چودھری نے انہاں دا نسب شیعہ اسلام دے ٻارہ اماماں نال جوڑیا ہے۔

## زندگی اتے فتح سلہٹ
منگولاں دے حملے دے بعد 1258ء وچ بغداد چھوڑݨ تے مجبور تھیوݨ دے بعد سید ناصرالدین پہلے دہلی ڳئے اتے ولا بنگال وچ آباد تھئے۔ او سلسلہ سہروردیہ دے پیروکار بݨے اتے مافوق الفطرت صلاحیتاں نال منسوب کیتے ڳئے۔ انہاں نے سلطان بنگال شمس الدین فیروز شاہ دی سرپرستی حاصل کیتی اتے 1303ء تک انہاں دی فوج دے سپاہ سالار بݨ ڳئے۔

ایں دوران فیروز شاہ ہندو بادشاہ سلہٹ دے گور گووندا دے نال جنگ وچ مصروف ہن۔ سلطان دی فوج نے پہلے ݙو ناکام حملے کیتے ہن۔ تریجھے حملے دی قیادت سید ناصرالدین نے کیتی، جیندے وچ بعد وچ شاہ جلال اتے انہاں دے 360 پیروکاراں دی فوجاں وی شامل تھی ڳئیں۔ اے حملہ بالآخر کامیاب تھیا اتے گور گووندا کوں پسپائی اختیار کرݨ تے مجبور کیتا ڳیا، جیندے توں سلہٹ مسلماناں دے زیر قبضہ آ ڳیا۔

## فتح طرف
سلہٹ تے قبضے دے فوراً بعد، موجودہ حبی گنج وچ واقع ہمسایہ ریاست طرف دے حکمران اچک نارائن دی طرفوں ہک مقامی قاضی (نور الدین) کوں پھانسی ݙیوݨ دی اطلاع ملی۔ قاضی کوں اپݨے پتر دی شادی دی خوشی وچ وستی  دی قربانی کرݨ تے بادشاہ نے ناراض تھی کے پھاسی ݙتی ہئی۔

سید ناصرالدین کوں سپاہیاں دے ہک دستے اتے شاہ جلال دے ٻارہ پیروکاراں دے نال نارائن دے خلاف بھیجا ڳیا۔ نارائن پیش قدمی دی خبر سݨ کے اپݨے اہل خانہ دے نال فرار تھی ڳیا۔ ایندے نتیجے وچ ناصرالدین کوں ایں علاقے دا گورنر مقرر کیتا ڳیا۔ بعد وچ انہاں نے اپݨے پتر سید سراج الدین دی شادی نور الدین دی دھی نال کر کے مرحوم قاضی دے اہل خانہ کوں تسلی ݙتی۔

## میراث
وفات دے بعد سید ناصرالدین کوں طرف وچ دفن کیتا ڳیا، جتھاں انہاں دی قبر ہک مزار بݨ ڳئی۔ انہاں دے خاندان نے بعد وچ ایں علاقے دے موروثی حکمراناں دے طور تے حکومت کیتی۔
left|thumb|250x250px| حبی گنج ضلع سید نصرالدین دا مزار

## ٻیا ݙیکھو

* سید ابراہیم دانشمند

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
طارق شاہ

طارق شاہ 1952ء وچ ضلع مردان، خیبر پختونخوا وچ پیدا تھئے۔ انہاں نے اپݨے فلمی کیریئر دا آغاز پشتو فلم "شہباز" توں کیتا، جݙݨ کہ انہاں دی پہلی اردو فلم بطور ہیرو 1977ء وچ "اپریل فول" ہئی جیندے وچ انہاں دے نال آسیہ بیگم ہن۔ انہاں نے پشتو، اردو اتے پنجابی دی 150 توں زائد فلماں وچ کم کیتا، لیکن انہاں کوں بطور ولن زیادہ مقبولیت ملی۔ طارق شاہ نے بطور پروڈیوسر وی کئی پشتو فلماں بݨائیاں۔ انہاں نے اپݨے پتر ببرک شاہ کوں وی فلماں وچ متعارف کروایا۔

طارق شاہ ہک مشہور سیاسی خاندان نال تعلق رکھدے ہن اتے سید عبدالقق دے پتر ہن۔ انہاں نے اپݨے کیریئر وچ مختلف زباناں دی فلماں وچ ہیرو اتے ولن ݙوہیں طرح دے کردار ادا کیتے۔

اپݨی وفات توں قبل او ہیپاٹائٹس دے مرض وچ مبتلا ہن اتے ڈاکٹراں نے انہاں کوں لیور ٹرانسپلانٹ دا مشورہ ݙتا ہئی۔ انہاں دے پتر ببرک شاہ نے ایں مہنگے علاج کیتے مالی امداد دی درخواست وی کیتی ہئی، لیکن انہاں دی اچانک وفات دی وجہ توں اے ممکن نہ تھی سڳیا۔

طارق شاہ دا انتقال 10 دسمبر 2011ء کوں لاہور وچ دل دا دورہ پوݨ نال 59 سال دی عمر وچ تھیا۔ انہاں دی نماز جنازہ وچ مصطفی قریشی، غلام محی الدین، سنگیتا اتے ریمبو سمیت فلم انڈسٹری دی کئی اہم شخصیات نے شرکت کیتی۔

### بیرونی روابط

* 
ونکی:ضلع مردان دیاں شخصیتاں
ونکی:پشتون شخصیتاں
نور الدین زنگی

نور الدین زنگی (ڄمݨ دی تریخ: 1118ء – وفات دی تریخ: 1174ء) زنگی خاندان نال تعلق رکھݨ آلے ہک ترکمان حکمران ہن جنہاں نے 1146ء توں 1174ء تک سلجوقی سلطنت دے شامی صوبے تے حکومت کیتی۔ او ݙوجھی صلیبی جنگ دی ہک اہم شخصیت ہن۔

نور الدین نے بیت المقدس کوں مسیحیاں توں واپس گھنݨ کیتے ہک مضبوط حکومت قائم کرݨ دی کوشش کیتی اتے ایں مقصد کیتے گرد و نواح دی چھوٹی مسلم ریاستاں کوں اپݨی سلطنت وچ ضم کر ڳھدا۔ انہاں نے حلب کوں اپݨا پہلا دارالحکومت بݨایا اتے بعد وچ 1154ء وچ دمشق تے قبضہ کر کے اونکوں دارالحکومت قرار ݙتا۔ انہاں نے صلیبی ریاست انطاکیہ تے حملے کیتے اتے کئی قلعیاں تے قبضہ کیتا۔ ݙوجھی صلیبی جنگ دے دوران دمشق تے صلیبیوں دے قبضے دی کوشش کوں ناکام بݨایا۔

1169ء وچ نور الدین نے مصر تے وی قبضہ کر ڳھدا اتے فاطمی حکومت دا خاتمہ کر ݙتا۔ انہاں کوں روضہ رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی حفاظت دی سعادت وی حاصل تھئی جݙݨ انہاں نے ہک سازش کوں ناکام بݨایا جیندے وچ مسیحیاں نے روضہ مبارک توں جسد اقدس کڈھݨ دی کوشش کیتی ہئی۔

نور الدین بیت المقدس تے حملہ کرݨ دی تیاری کریندے پئے ہن کہ 1174ء وچ 58 سال دی عمر وچ انہاں دا انتقال تھی ڳیا۔ او ہک بہادر، شریعت دے پابند اتے عادل حکمران ہن۔ انہاں نے اپݨی سلطنت وچ مدارس اتے ہسپتال قائم کیتے، ناجائز ٹیکس ختم کیتے اتے رفاہ عامہ دے ٻہوں سارے کم سرانجام ݙتے۔ مورخ ابن اثیر نے انہاں کوں خلفائے راشدین اتے عمر بن عبدالعزیز دے بعد بہترین حکمران قرار ݙتا۔
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور

thumb|گورنمنٹ کالج لاہور

گورنمنٹ کالج یونیورسٹی، لاہور (انگریزی: Government College University, Lahore) ہک پبلک جامعہ ہے جیہڑی لاہور، پنجاب، پاکستان وچ واقع ہے۔ اے پاکستان دی قدیم جامعات وچوں ہے اتے مسلم دنیا وچ اعلیٰ تعلیم دے قدیم اداریاں وچوں ہک ہے۔ ابتدائی طور تے اونکوں 1864ء وچ گورنمنٹ کالج لاہور دے طور تے قائم کیتا ڳیا۔ 2002ء وچ حکومت پاکستان نے اونکوں جامعہ دا درجہ عطا کیتا۔ ایندی تاریخی حیثیت برقرار رکھݨ کیتے کالج دا لفظ عنوان دے نال رہݨ ݙتا ڳیا۔

جی سی یو انڈرگریجوایٹ، پوسٹ گریجوایٹ اتے ڈاکٹری درجہ تک سائنس اتے آرٹس وچ داخلہ دی پیشکش کریندی ہے۔ ایندے فزکس اتے ریاضی دے شعبہ جات تحقیق اتے ملکی ترقی وچ منفرد مقام رکھدن۔ ایں ویلے جی سی یو دے 29 تعلیمی شعبہ جات ہن جنہاں وچ چار تحقیقاتی ادارے وی شامل ہن۔

جی سی یو نے 2013ء ہائیر ایجوکیشن کمیشن آف پاکستان دی طرفوں درمیانے درجے دی جامعات وچ ݙوجھی پوزیشن حاصل کیتی۔ ایندے علاوہ جی سی یو ملک وچ سب توں زیادہ گریجویشن ریٹ دی حامل ہے۔ جی سی یو وچ پڑھݨ آلے طالب علم راوئینز سݙویندن۔  

برصغیر پاک و ہند دی ا وہ عظیم علمی درسگاہ جتھاں  علامہ اقبال، فیض احمد فیض، مولانا محمد حسین آزاد، صوفی تبسم،
قاضی فضل حق، حفیظ ہوشیار پوری، ناصر کاظمی، شہزاد احمد، وزیرآغا، غلام الثقلین نقوی، مرزا منور، مرزا ریاض، مشکور حسین یاد، ڈاکٹر سلیم اختر، صابر لودھی، فرخندہ لودھی، ڈاکٹر آغاز یمین،ڈاکٹر حامد خان حامد، پروفیسر ظہیر احمد صدیقی، ڈاکٹر محمد اقبال ثاقب،ڈاکٹر محمد اقبال شاہد، خورشید رضوی، ڈاکٹر سعادت سعید،مظہر محمود شیرانی، ڈاکٹر خلیق الرحمن، سید حسن امیر شاہ پروفیسر شاہد حسین، مرزا مقبول بیگ بدخشانی، فیروز الدین رازی،شیر محمد گریوال، سید رضی واسطی اور ڈاکٹر اصغر زیدی جاہیں نامور اتے معروف اساتذہ میسر آئے

## فہرست طالب علم

* علامہ اقبال
* پطرس بخاری

ٌٌ* قاضی فضل حق

* طارق جمیل
* فیض احمد فیض
* نواز شریف
* یوسف رضا گیلانی
* راحیل شریف
* علی ظفر
* آفتاب اقبال
* کرنل محمد خان
* موسی جاوید چوہان
* ظفر اللہ خان جمالی
* حدیقہ کیانی
* عبد السلام
* ثمر مبارک مند
* ایاز صادق
* پرویز خٹک

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
محمود ہارون

محمود ہارون (ڄمݨ دی تریخ: 1920ء – وفات دی تریخ: 6 نومبر 2008ء) کراچی دے سیاست دان، ڈان میڈیا گروپ دے صحافی، اتے ݙو واری صوبہ سندھ دے گورنر رہے۔ انہاں نے وزیر داخلہ پاکستان اتے وزیر دفاع دا عہدہ وی سنبھالیا۔ او حاجی سر عبداللہ ہارون دے پتر ہن جݙݨ کہ انہاں دے وݙے بھرا یوسف ہارون تحریک پاکستان دے سرگرم کارکن ہن۔ پاکستان دے نامور سیاستدان، سابق وفاقی وزیر اتے سندھ دے سابق گورنر، سابق مئیر کراچی۔ محمود اے ہارون تحریک پاکستان دے سرگرم رہنما سر عبد اللہ ہارون دے صاحبزادہ ہن۔ او انوی سو ویہ وچ کراچی وچ پیدا تھئے۔

ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:گجراتی نسل دیاں پاکستانی شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
فضل احمد خان

فضل احمد خان (ڄمݨ دی تریخ: 1910ء – وفات دی تریخ: 2009ء) ہک معروف پاکستانی ماہر آثار قدیمہ ہن جنہاں نے 1958ء توں 1970ء تک محکمہ آثار قدیمہ اتے عجائب گھر (ڈی او اے ایم) دے ڈائریکٹر جنرل دی حیثیت نال خدمات انجام ݙتیاں۔ او ممتاز ماہرِ آثارِ قدیمہ مورٹیمر وہیلر دے شاگرد ہن۔   

## حوالہ جات

ونکی:ستارۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:کراچی وِچ فوت تھیوݨ آلیاں شخصیتاں
جون پور

شمالی ہند دا ہک تاریخی شہر ہے جیہڑا ریاست اتر پردیش وچ واقع ہے۔ اینکوں سلطان فیروز شاہ تغلق نے تعمیر کروایا۔ جونا خان نے جیہڑا بعد وچ السلطان المجاہد ابوالفتح محمد شاہ دا لقب اختیار کر کے سریر آرائے سلطنت تھیا۔ اپݨے ناں تے ایندا ناں جون پور رکھا۔ سلطنتِ تغلق دے بعد شاہان شرقی دا دار الحکومت ریہا۔

## شاہان جون پور

* 1394ء – ملک سرور خان خواجہ جہان
* 1399ء – مبارک شاہ
* 1400ء – شمس الدین ابراہیم شاہ شرقی بن مبارک
* 1440ء – محمود شاہ بن ابراہیم
* 1456ء – محمد شاہ (والد کے ساتھ مشترکہ)
* 1458 تا 1500ء – حسین شاہ بن محمود 1476ء مین بنگال

## مشہور مدارس اسلامیہ

* مدرسہ کرامتیہ ملا ٹولہ جونپور
* مدرسہ قرآنیہ بڑی مسجد جونپور
* جامعہ حسینیہ لال دروازہ جونپور
* ریاض العلوم چوکیہ گورینی
* جامعہ فاروقیہ صبرحد
* ضیاء العلوم مانیکلاں
* اعجاز العلوم کھیتاسرائے

## قابل ذکر شخصیات

* ملا محمود جونپوری
* حضرت شیخ محمد بن عیسیٰ تاج (متوفی870ھ) 
* حضرت شیخ شمس الحق حقانی جونپوری 
* شیخ بہاؤ الدین جونپوری بن نتھو جونپوری 
* مولانا محمد یونس جون پوری
* محمد اکرم ندوی
* سخاوت علی جونپوری
* محمد جونپوری
* کرامت علی جونپوری
* فاضل اجل، عالم اکمل حضرت علامہ مولانا عبد الرشید جونپوری ؒ (مصنف مناظرہ رشیدیہ)
* قاضی شہاب الدین دولت آبادی،
* شیخ حسن طاہر،
* شیخ معروف جونپوری
* مولانا الہ داد
* شیخ ادھن جونپوری،
* شیخ محمد حسن جونپوری،
* شیخ علی بن حسام الدین،
* شیخ محمد عیسیٰ،
* شیخ ابوالفتح جونپوری،
* سید علی
* مخدوم قطب الدین سالار بندگی بڈھ 

## مشہور کالج اور یونیورسٹیاں

* ویربہادرسنگھ پوروانچل یونیورسٹی جونپور
* تلک دھاری سنگھ پی جی کالج جونپور
* رضوی حس شیعہ پی جی کالج جونپور
* محمد حسن پی جی کالج جونپور
* فریدالحق میموریل ڈگری کالج صبرحد جونپور

## تاریخی عمارتیں

* شاہی جامع مسجد جونپور
* شاہی اٹالہ مسجد
* شاہی لال دروازہ مسجد
* شاہی چار انگل مسجد
* شاہی محل جونپور
* مقبرہ فیروز شاہ تغلق
* مقبرہ شرقی
* شاہی عیدگاہ
* شیتلا چوکیہ دھام
* شاہی تالاب کھیتاسرائے جونپو

## ٻیا ݙیکھو
جونپور، اترپردیش

## حوالہ جات

ونکی:جون پور
ونکی:جونپور
ونکی:بھارت دے شہر
صدیقہ بیگم

محترمہ صدیقہ بیگم، جیہڑیاں ادب لطیف (جریدہ) دے بانی چودھری برکت علی ارائیں دی دھی ہن، 1940ء وچ لاہور وچ پیدا تھیئ۔ او ادب لطیف دی پرچارک اتے ہک عظیم ادبی شخصیت ہن۔ انہاں دی تاریخ پیدائش یکم جنوری 1938ء اتے تاریخ وفات 15 دسمبر 2019ء ہے۔

محترمہ صدیقہ بیگم نے اپݨے پیو دے روشن کیتے ہوئے ادبی مجلے 'ادب لطیف' دی مشعل کوں نہ صرف فروزاں رکھا بلکہ ایں وچ نویں روح وی پھونکی۔ اے اوہو جریدہ ہے جیں جنوبی ایشیا وچ ترقی پسند تحریک کوں ہک مضبوط پلیٹ فارم مہیا کیتا اتے ایں تحریک کوں بام عروج تک پہنچاوݨ وچ اہم کردار ادا کیتا۔

ادب لطیف دی ادارت دی ذمہ داری پاک و ہند دے کئی نامور ادیباں اتے شاعراں نے سنبھالی جنہاں وچ مرزا ادیب، ساحر لدھیانوی، کنہیا لال کپور، فیض احمد فیض، احمد ندیم قاسمی، انتظار حسین، کشور ناہید، مستنصر حسین تارڑ، مسعود اشعر، اظہر جاوید، ناصر زیدی، غالب احمد، ذکا الرحمن اتے شاہد بخاری جیویں ناں شامل ہن۔ سید ظفر معین بلے نے وی ݙاہ سال تک ایں جریدے دی ادارت کیتی اتے ایں دوران انہاں نے محترمہ صدیقہ بیگم دے ادبی ذوق اتے ادب عالیہ کیتے انہاں دیاں کوششاں کوں قریب توں ݙٹھا۔ محترمہ صدیقہ بیگم دی اے خواہش رہندی ہئی کہ مختلف زباناں دے بہترین ادبی فن پاریاں دے تراجم کروا کے انہاں کوں ادب لطیف دی زینت بݨایا ونڄے۔

محترمہ صدیقہ بیگم نے چالھی سال توں زائد عرصے تک ادب لطیف دی مدیر اعلیٰ دی حیثیت نال خدمات انجام ݙتیاں اتے انہاں دے بھرا افتخار چوہدری پرنٹر اتے پبلشر رہے۔ انہاں نے کئی نسلاں دی فکری آبیاری کیتی، نویں لکھݨ آلیاں دی حوصلہ افزائی کیتی اتے انہاں کوں دنیائے ادب وچ متعارف کروایا۔

محترمہ صدیقہ بیگم دی ادبی خدمات دے اعتراف وچ سید ظفر معین بلے نے انہاں دے نال اپݨیاں یاداں کوں تازہ کریندے ہوئے ہک مضمون لکھا ہے جیندے وچ انہاں دی شخصیت دے مختلف پہلوؤں تے روشنی پاتی ڳئی ہے۔ انہاں نے محترمہ صدیقہ بیگم دے نال اپݨی گہری قلبی اتے روحانی وابستگی دا ذکر کیتا ہے اتے انہاں کوں اپݨی والدہ دی طرح احترام ݙیوݨ دا اظہار کیتا ہے۔ مضمون وچ انہاں دی زندگی دے کئی اہم واقعات اتے ادبی شخصیات دے نال انہاں دے تعلقات دا وی ذکر کیتا ڳیا ہے، جیندے توں محترمہ صدیقہ بیگم دی ادبی خدمات اتے انہاں دی شخصیت دی عظمت دا اندازہ تھیندے۔

محترمہ صدیقہ بیگم 1981ء توں اپݨی وفات تک ادب لطیف دی مدیرہ رہیں۔ انہاں دی وفات توں ادبی دنیا ہک عظیم اتے ادب نواز شخصیت توں محروم تھی ڳئی۔

## حوالہ
سعیدہ فیض

مرحومہ مسز سعیدہ فیض ہک قابل احترام ماہر تعلیم اتے سماجی مصلح ہن، جنہاں دا تعلق اتر پردیش دے شہر غازی پور نال ہئی۔ انہاں دی زندگی خواتین دی تعلیم دے فروغ اتے سماجی اصلاحات کیتے وقف ہئی۔

انہاں دی شادی مرحوم شاہ عبد الفیض نال تھئی، اتے او غازی پور وچ خواتین دی تعلیم کیتے تعلیمی اصلاحات دے پروگراماں وچ انتہائی فعال رہیں۔

مسز سعیدہ فیض اپݨے پنج بھیݨاں اتے ݙو بھراواں وچ سب توں وݙی ہن۔ انہاں دے والدین، سلیمان ادھمی اتے مریم ادھمی، گورکھ پور اتر پردیش دے رہائشی اتے ہندوستان دی آزادی دی جدوجہد دے سرگرم رکن ہن۔ انہاں دی حب الوطنی نے آزاد ہندوستان وچ انہاں دی مقبولیت وچ اہم کردار ادا کیتا۔ مسز سعیدہ نے ہک ایہو جیہاں معاشرے وچ پرورش پاتی جتھاں تریمتیں دی تعلیم اتے آزادی کوں عموماً چنگی نظر نال نہیں ݙٹھا ویندا ہئی۔ تاہم، خواتین دی تعلیم دے خلاف وسیع تعصب دے باوجود، انہاں دے والدین نے انہاں کوں بہترین تعلیم ݙیواوݨ دا پختہ عزم کیتا ہئی۔

مسز سعیدہ فیض نے اپݨی اعلیٰ تعلیم علی گڑھ یونیورسٹی توں حاصل کیتی اتے گورنمنٹ گرلز اسکول بستی وچ تدریس دے بعد ایم اے بی ٹی دی ڈگری حاصل کیتی۔ ایں دے بعد انہاں نے بطور لیکچرار خدمات انجام ݙتیاں اتے ول اتر پردیش دے مختلف گورنمنٹ گرلز اتے انٹر کالجاں وچ پرنسپل دے عہدے تے فائز رہیں۔ آخر کار، او 1985ء وچ گونمنٹ گرلز انٹر کالج غازی پور دی پرنسپل دی حیثیت نال ریٹائر تھئیں۔

تعلیم دے میدان وچ انہاں دیاں گراں قدر خدمات دے اعتراف وچ، انہاں کوں 2009ء وچ نیشنل سولڈری کونسل نویں دہلی دی جانب توں "بہترین ماہر تعلیم" دے ایوارڈ نال نوازا ڳیا، اے ایوارڈ غازی پور وچ تعلیم کوں فروغ ݙیوݨ اتے معاشرے کوں پروان چڑھاوݨ وچ انہاں دے نمایاں کردار دے اعتراف وچ ݙتا ڳیا ہئی۔

سعیدہ دی شادی 1962ء وچ شاہ عبد الفیض نال تھئی۔ شادی دے بعد، مسز سعیدہ فیض نے غازی پور دے گورنمنٹ گرلز انٹر کالج وچ پرنسپل دے طور تے اپݨے کیریئر دا آغاز کیتا۔ انہاں دے شوہر، مسٹر شاہ عبد الفیض، غازی پور دی ہک معزز شخصیت ہن اتے 1974ء وچ انہاں نے ایم ایل اے دی حیثیت نال کامیابی حاصل کیتی۔ انہاں دا اے خواب ہئی کہ شہر وچ ہک اسکول کھولا ونڄے اتے او غازی پور کوں ترقی یافتہ اتے خوشحال ݙیکھݨ چاہندے ہن، لیکن بدقسمتی نال او 1984ء وچ خرابی صحت دے باعث انتقال کر ڳئے۔ مسز سعیدہ فیض نے اپݨے شوہر دے ایں ادھورے خواب کوں پورا کرݨ دا عزم کیتا۔

## حوالہ جات

ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
شیر محمد خان لوند خوڑ

سینئر ڈپلومیٹ، ریٹائرڈ ایمبیسیڈر شیر محمد خان آف لوند خوڑ (مردان) 13 نومبر 2019 کوں وفات پا ڳئے جنہاں کوں منگل دے ݙینہہ ابائی غستا ن وچ سپرد خاک کیتا ڳیا۔ جنازے وچ علاقے دے معززین، سیاسی و سماجی شخصیات اتے سینئر بیوروکریٹس نے کثیر تعداد وچ شرکت کیتی۔ مرحوم دا رسم قل کل بروز جمعرات حجرہ شیر محمد خان گل میرہ لوند خوڑ وچ ادا کیتا ڳیا، مرحوم تحریک پاکستان دے نامور شخصیت خان خان غلام محمد خان لوند خوڑ دے فرزند ہن جݙݨ کہ کمانڈر آصف خان (مرحوم)، عارف خان (وائس پریذیڈنٹ ویزہ امریکا)، عمران خان (ٹیکنالوجسٹ) دے والد بزرگوار شوکت علی خان لوند خوڑ، زبیر محمد خان لوند خوڑ، پروفیسر اسرار محمد خان دے بھرا جݙݨ کہ مسلم لیگ (ن) خیبر پختونخوا دے سینئر نائب صدر نسیم محمد خان لوند خوڑ، ندیم محمد خان دے چاچے ہن۔

## حوالہ جات
ناظم آرا سلطانہ

ناظم آرا سلطانہ (ڄمݨ دی تریخ: 8 جولائی 1950) بنگلہ دیش دی پہلی تریمت ہن جیہڑیاں عدالت عظمیٰ وچ اپیلٹ ڈویژن بنچ دی سربراہ ہن۔ عدالت عظمیٰ (سپریم کورٹ) جیہڑی ملک دے عدالتی نظام وچ حتمی فیصلہ ݙیندی ہے۔ ناظم آرا سلطانہ نے 23 فروری 2011ء کوں اپیلٹ ڈویژن دی پہلی خاتون جسٹس دے طور تے حلف چاتا۔ او 7 جولائی 2017ء کوں ریٹائر تھی ویندیاں ہن۔ 

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ضیاء علی (ماہر تعلیم)

پروفیسر مسز ضیا علی (ڄمݨ دی تریخ: 26 مئی 1936ء – وفات دی تریخ: 2 جنوری 2010ء) ہک ممتاز ماہر تعلیم، سماجی کارکن اتے دانشور ہن۔ انہاں نے 1958ء وچ باٹنی وچ ایم ایس سی دی ڈگری حاصل کیتی اتے ہارورڈ یونیورسٹی توں اسکالرشپ دی پیشکش ٹھکرا ݙتی۔ انہاں نے 33 سال تک تدریس کیتی اتے 1996ء وچ بطور پروفیسر سبکدوش تھئی۔ ریٹائرمنٹ دے بعد انہاں نے سماجی خدمات انجام ݙتیاں اتے 2004ء وچ بزمِ آمنہ ٹرسٹ دی صدر بݨیں۔ انہاں نے کراچی وچ آمنہ پبلک اسکول اتے آمنہ میڈیکل سنٹر دے قیام وچ اہم کردار ادا کیتا۔ پروفیسر ضیا علی دا انتقال 2 جنوری 2010ء کوں مانچسٹر، انگلینڈ وچ تھیا۔ انہاں دے پسماندگان وچ شوہر اتے ترے پتر شامل ہن۔

## حوالہ جات

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی معلمین
نظام الدین شامزئی

مفتی نظام الدین شامزئی (ڄمݨ دی تریخ: جولائی 1952ء – وفات دی تریخ: 30 مئی 2004ء) پاکستان دے نامور علمائے دیوبند وچوں ہن۔ آپ جولائی 1952ء کوں سوات وچ پیدا تھئے۔ ابتدائی تعلیم سوات اتے راولپنڈی دے مدارس وچ حاصل کیتی اتے اعلیٰ تعلیم جامعہ فاروقیہ کراچی توں مکمل کیتی۔ آپ دے استاداں وچ مولانا عبد الرحمٰن اتے مولانا سلیم اللہ خان شامل ہن۔ فراغت دے بعد آپ نے تقریباً 20 سال جامعہ فاروقیہ وچ تدریس کیتی اتے ول جامعہ العلوم الاسلامیہ بنوری ٹاؤن کراچی وچ شیخ الحدیث اتے نگران شعبہ تخصص فی الفقہ دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں۔ آپ دیاں تصانیف وچ شرح مقدمہ مسلم اتے عقیدہ ظہور مہدی شامل ہن۔ مفتی شامزئی جہاد افغانستان اتے طالبان حکومت دے سرپرستاں وچوں ہن اتے افغانستان تے امریکی حملے دے خلاف آواز بلند کرݨ آلیاں وچ نمایاں ہن۔ آپ کوں 30 مئی 2004ء بمطابق 10 ربیع الثانی 1425ھ بروز اتوار کراچی وچ فائرنگ کر کے شہید کر ݙتا ڳیا۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی معلمین
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:کراچی وِچ فوت تھیوݨ آلیاں شخصیتاں
چودھری غلام عباس

چوہدری غلام عباس ہک پاکستانی سیاست دان ہن جیں تحریک آزادی کشمیر وچ اہم کردار ادا کیتا۔ او 4 فروری 1904ء کوں جموں وچ پیدا تھئے اتے 18 دسمبر 1967ء کوں راولپنڈی وچ وفات پاتی۔

چوہدری غلام عباس نے آل جموں و کشمیر مسلم کانفرنس دی بنیاد رکھی اتے ایندے صدر رہے۔ انہاں نے کشمیر دے پاکستان نال الحاق کیتے جدوجہد کیتی اتے ایں سلسلے وچ کئی واری جیل وی ڳئے۔

1947ء وچ پاکستان دی آزادی دے بعد، چوہدری غلام عباس آزاد کشمیر دے صدر بݨے اتے 1951ء تک ایں عہدے تے فائز رہے۔ بعد وچ، انہاں نے آزاد کشمیر دے سرپرست اعلیٰ دے طور تے وی خدمات انجام ݙتیاں۔

چوہدری غلام عباس کوں کشمیر دی تاریخ وچ ہک اہم شخصیت دے طور تے یاد کیتا ویندا ہے اتے انہاں کوں انہاں دیاں خدمات دے اعتراف وچ "رئیس الاحرار" دا لقب ݙتا ڳیا ہئی۔

## حوالہ جات

ونکی:پاکستان وِچ سرطان نال موتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
نواب امیرخان آف کالا باغ

نواب آف کالا باغ ملک امیر محمد خان، 20 جون 1910 کوں کالا باغ دے سردار اعوان خاندان وچ پیدا تھئے۔ آکسفورڈ یونیورسٹی وچ تعلیم پاتی۔ انہاں دا شمار ملک دے وݙے جاگیرداراں وچ تھیندا ہئی۔ انہاں نے زرعی پیدوار ودھاوݨ دے سلسلے وچ کاشت کاری دے جدید طریقیاں اتے آکسفورڈ یونیورسٹی دی تعلیم توں فائدہ چاتا۔

نواب آف کالا باغ وچ ٻہوں ساریاں خوبیاں دے نال نال جاگیردارانہ رعونت دے مالک ہن۔ انہاں دا ایڈمسٹریشن اتنا کمال دا ہئی کہ ایں ریاست دا نظم و نسق ملکہ برطانیہ الزبتھ وی منیندی ہئی۔ انہاں نے ہک دفعہ آکھیا نواب امیر محمد دی ایڈمسٹریشن دا اے عالم ہے کہ جنگل دے شیر وی انہاں دی منیندن۔ لیکن ہݨ شہر دے واسی ایں ایڈمسٹریشن دے باغی تھی چکے ہن۔ انہاں دے جیندے جی کہیں نے انہاں دے گھر توں جنازہ  نہ ݙٹھا ہئی۔ کیوں کہ نواب صاحب نے اے تاثر ݙے رکھا ہئی کہ موت آندے آندے انہاں دے گھر دی راہ بھل ویندی ہے۔ نواب صاحب دی والدہ دا انتقال تھیا تاں کالا باغ دے شہری نواب توں تعزیت کرݨ ڳئے مگر کہیں نے اظہار افسوس دی جرت نہیں کیتی۔

## ماخذ
وکیل انجم ، سیاست کے فرعون

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
محمودہ بیگم

محمودہ بیگم (ڄمݨ دی تریخ: نامعلوم – وفات دی تریخ: 6 ستمبر 1964ء) پاکستان دے اولین وزیر اعظم لیاقت علی خان دی والدہ، نواب رستم علی خان دی ذال، 6 ستمبر 1964ء کوں لاہور وچ وفات پاتی، اتھائیں قبرستان میانی صاحب وچ دفن ہن۔ اصل وچ نواب رستم علی خان اتے محمودہ بیگم پاکستان نہیں آئے او کرنال ضلع ہریانہ انڈیا وچ ہی دفن ہن۔
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
مولانا عبدالستار خان نیازی

مولانا عبد الستار خان نیازی اہلسنت دے اکابرین وچ شمار مجاہد ملت توں معروف ہستی ہن۔۔ پاکستان  دے ہک ٻہوں وݙے سیاستدان ہن۔

## تصانیف

# اتحاد بین المسلمین (تمام فرقوں کے علما کو چار نکاتی فارمولے پر اتحاد کی دعوت)
# اسلام یا سوشلزم
# پیغمبر اسلام ﷺ (مقام رسول ﷺ عقل کی روشنی میں)
# پاکستان کیا ہے؟ اور کیسے بنے گا؟ (تحریک پاکستان میں مسلمانوں کی راہنمائی کے لیے)
# پاکستان بچانے کے لیے تحریک کی ضرورت
# خلافت پاکستان
# مسودہ آئین خلافت پاکستان
# سوشلزم
# نعرہ حق
# تحریک ختم نبوت 1953ء
# نظریہ پاکستان اور ہم
# نقاب الٹ جانے کے بعد!
# تحریک پاکستان کی اہم دستاویز
# ہوتا ہے جادہ پیما (خودنوشت سرگزشت حیات)
# فلسفہ شہادت حسین
# شہریت اور ملت
# مقالات نیازی
# مکاتیب نیازی 

## ارشادات

# مال کا غلط استعمال قارونیت ہے۔
# طاقت کا غلط استعمال فرعونیت ہے۔
# مذہب کا غلط استعمال یزیدہت ہے۔ 

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
خان گڑھ، مظفر گڑھ

خان گڑھ، ضلع مظفر گڑھ دا ہک تاریخی قصبہ ہے، جیہڑا مظفر گڑھ شہر توں 16 کلومیٹر پرے دریائے چناب دے کنارے واقع ہے۔ ایندی بنیاد نواب مظفر خان دی بھیݨ خان بی بی نے رکھی ہئی، جیہڑی جنگ منکیرہ وچ شہید تھئیں۔ خان گڑھ وچ ہک قلعہ موجود ہے جیہڑا اڄ وی اپݨیاں فصیلوں اتے ݙو دروازیاں دے نال قائم ہے اتے لوک ایں وچ رہائش پذیر ہن۔ 1811ء دے بعد اے نواب احمد خان دا مستقر ریہا اتے 1818ء وچ سکھاں دے قبضے وچ چلا ڳیا۔ 1849ء وچ انگریزاں نے اونکوں ضلعی صدر مقام بݨایا اتے ایں وچ خان گڑھ، سیت پور اتے رنگ پور دیاں تحصیلاں شامل ہن۔ 1850ء وچ مظفر گڑھ کوں ضلع بݨاوݨ دے بعد خان گڑھ کوں ایں وچ شامل کر ݙتا ڳیا۔ انگریزی دور وچ اتھاں تھانہ، ڈاکخانہ، ٹاؤن کمیٹی اتے ڈسپنسری قائم تھئے۔ اے علاقہ تجارتی لحاظ نال اہم ہے اتے اتھاں کھجور، امب اتے کنک دی پیداوار تھیندی ہے۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
بدرالدین طیب جی

بدرالدین طیب جی (ڄمݨ دی تریخ: 10 اکتوبر 1844 – وفات دی تریخ: 18 نومبر 1939) ہک برطانوی آزادی دی تحریک دے ہک ہندوستانی وکیل، کارکن اتے سیاست دان ہن۔ او انگلینڈ ونڄݨ اتے بیرسٹر بݨݨ آلے پہلے ہندوستانی ہن۔ او ممبئی ہائی کورٹ دے پہلے بیرسٹر ہندوستانی جج ہن۔ او انڈین نیشنل کانگریس دے تریجھے صدر ہن۔ انڈین نیشنل کانگریس دے بانی ممبر اتے پہلے مسلم صدر ہن۔

## حوالہ جات

## حوالہ

* 
* 
* 
ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
ونکی:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
نصر الدین مراد خان

نصر الدین مراد خان (ڄمݨ دی تریخ: 1904ء – وفات دی تریخ: 1970ء) ہک روسی نژاد، ترک النسل، پاکستانی معمار اتے مدنی مہندس ہن، جنہاں کوں مینار پاکستان دے معمار ہووݨ دی بدولت یاد کیتا ویندا ہے۔

## ٻیا ݙیکھو

* مینار پاکستان

## حوالہ جات

ونکی:ترک نژاد پاکستانی شخصیتاں
ونکی:تمغۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
جلال بابا

محمد جلال الدین خان عرف جلال بابا (ڄمݨ دی تریخ: 1901ء – وفات دی تریخ: 1981ء) ضلع ہزارہ وچ پیدا تھئے۔ او ہک معروف سیاسی رہنما ہن جنہاں نے 1937ء وچ مسلم لیگ وچ شمولیت اختیار کیتی اتے ایبٹ آباد وچ پہلا دفتر قائم کیتا۔ او 18 سال تک ہزارہ مسلم لیگ دے صدر رہے۔ 1946ء وچ انہاں نے آل انڈیا مسلم لیگ دے اجلاس وچ انگریز دے ݙتے ڳئے خطابات واپس کرݨ دی قرارداد پیش کیتی، جینکوں قائد اعظم نے منظوری ݙتی۔ انہاں دی قیادت وچ مسلم لیگ نے 1946ء دے صوبائی انتخابات وچ ہزارہ دی 11 وچوں 10 نشستاں جتیاں۔ انہاں نے 1947ء دے تاریخی ریفرنڈم وچ وی اہم کردار ادا کیتا جیندے نتیجے وچ صوبہ سرحد پاکستان دا حصہ بݨیا۔ جلال بابا نے 1948ء دے جہاد کشمیر وچ وی بھرپور تعاون کیتا۔ قیام پاکستان دے بعد او ترائے واری وزیر دے عہدے تے فائز رہے اتے وزیر داخلہ وی بݨے۔ انہاں دیاں خدمات دے اعتراف وچ ایبٹ آباد وچ "جلال بابا ایڈیٹوریم" تعمیر کیتا ڳیا ہے۔

## حوالہ جات

# http://www.nawaiwaqt.com.pk/letters/01-Jan-2014/جلال-بابا-کی-تحریک-پاکستان-میں-خدمات
# http://www.oururdu.com/forums/index.php?threads/جلال-بابا۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔.440/#post-6006
ونکی:ایبٹ آباد دیاں شخصیتاں