مرے گیل مین

### مرے گیل مین
مرے گیل مین (15 ستمبر 1929 – 24 مئی 2019) ہک امریکی نظریاتی ماہر طبیعیات ہا جئیں ابتدائی ذرات دے نظریہ دی تیاری اچ اہم کردار ادا کیتا ۔ گیل مین کوارکس دے تصور کوں مضبوطی نال تعامل کرݨ والے ذرات دے بنیادی تعمیراتی بلاکس دے طور تے پیش کیتا ، تے رینورملائزیشن گروپ کوں کوانٹم فیلڈ تھیوری تے شماریاتی میکینکس دے بنیادی عنصر دے طور تے پیش کیتا ۔ انہاں کمزور تعامل دے نظریہ اچ چیریلیٹی دے تصور تے مضبوط تعامل اچ خود بخود چیریلیٹی سمیٹری توڑݨ دے تصور کوں تیار کرݨ اچ اہم کردار ادا کیتا ، جیڑھا ہلکے میسونز دی طبیعیات کوں کنٹرول کریندا ہے ۔ 1970 دے ݙہاکے اچ او کوانٹم کروموڈینامکس (QCD) دے شریک موجد ہن جیڑھا میسونز تے بیریونز اچ کوارکس دی قید کوں بیان کریندا ہے تے ابتدائی ذرات تے قوتاں دے معیاری ماڈل دا ہک وݙا حصہ بݨیندا ہے ۔مرے گیل مین کوں ابتدائی ذرات دے نظریہ تے انہاں دے کم کیتے 1969 دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ 

### ابتدائی زندگی تے تعلیم
گیل مین لوئر مین ہٹن اچ آسٹریا-ہنگری سلطنت توں یہودی مہاجراں دے ہک خاندان اچ پیدا تھیا ہا ، خاص طور تے موجودہ یوکرین اچ چرنووٹز توں ۔ انہاں دے والدین پولین تے آرتھر اسیدور گیلمین ہن ، جیڑھے ݙوجھی زبان دے طور تے انگریزی پڑھیندے ہن ۔

بچپن دے شدید تجسس تے فطرت تے ریاضی نال محبت دی وجہ توں ، انہاں 14 سال دی عمر اچ کولمبیا گرامر اینڈ پریپریٹری سکول توں ویلیڈیکٹوریئن گریجویشن کیتی تے بعد اچ جوناتھن ایڈورڈز کالج دے رکن دے طور تے ییل کالج اچ داخل تھئے ۔ ییل اچ ، انہاں ولیم لوول پٹنم ریاضیاتی مقابلے اچ حصہ لیا تے ییل یونیورسٹی دی نمائندگی کرݨ والی ٹیم (مرے گرسٹنہابر تے ہینری او پولک دے نال) اچ شامل ہن جئیں 1947 اچ ݙوجھا انعام جِتیا ۔

گیل مین 1948 اچ ییل توں طبیعیات اچ بیچلر دی ڈگری حاصل کیتی تے طبیعیات اچ گریجویٹ تعلیم حاصل کرݨ دا ارادہ رکھدا ہا ۔ انہاں اپݨی گریجویٹ تعلیم کیتے آئیوی لیگ اچ رہݨ دی کوشش کیتی تے پرنسٹن یونیورسٹی دے نال نال ہارورڈ یونیورسٹی اچ وی درخواست ݙتی ۔ انہاں کوں پرنسٹن رد کر ݙتا تے ہارورڈ قبول کر گھدا ، پر مؤخر الذکر ادارہ انہاں کوں لوڑیندی مالی امداد ݙیوݨ توں قاصر ہا ۔

انہاں کوں میساچوسٹس انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی (MIT) قبول کر گھدا تے وکٹر ویسکوف دا ہک خط ملیا جئیں اچ انہاں کوں MIT اچ ونڄݨ تے ویسکوف دا تحقیقی معاون بݨݨ دی تاکید کیتی ڳئی ۔ ایہ گیل مین کوں لوڑیندی مالی امداد فراہم کریندا ۔ طبیعیات دی تحقیق اچ MIT دی شاندار حیثیت توں بے خبر ، گیل مین "مایوس" ہا ایں ڳالھ توں جو او پرنسٹن یا ہارورڈ اچ شرکت نی کر سڳدا تے مخصوص تاریک ستم ظریفی اچ ، آکھیا جو انہاں خودکشی تے غور کیتا ۔ گیل مین بیان کیتا جو انہاں محسوس کیتا جو او پہلے MIT اچ داخل تھی سڳدا ہے تے بعد اچ خودکشی کر سڳدا ہے اگر اینکوں واقعی خوفناک پاتا ۔ تاہم ، او پہلے خودکشی نی چݨ سڳدا ہا تے ول MIT اچ شرکت نی کر سڳدا ہا؛ ݙوہیں "سفر نی کریندے" ، جیویں جو گیل مین آکھیا ۔ انہاں ویسکوف دی نگرانی اچ "جوڑے دی طاقت تے جوہری رد عمل" دے عنوان نال ڈاکٹریٹ مقالہ مکمل کرݨ دے بعد 1951 اچ MIT توں طبیعیات اچ پی ایچ ڈی حاصل کیتی ۔

بعد اچ ، گیل مین 1951 اچ پرنسٹن اچ انسٹی ٹیوٹ فار ایڈوانسڈ سٹڈی اچ پوسٹ ڈاکٹریٹ فیلو ہا ، تے 1952 توں 1953 تک اربانا-شیمپین اچ یونیورسٹی آف الینوائے اچ وزیٹنگ ریسرچ پروفیسر ہا ۔ او کولمبیا یونیورسٹی اچ وزیٹنگ ایسوسی ایٹ پروفیسر تے 1954–1955 اچ یونیورسٹی آف شکاگو اچ ایسوسی ایٹ پروفیسر ہا ، ایندے بعد کیلیفورنیا انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی منتقل تھی ڳیا ، جتھاں انہاں 1955 توں 1993 اچ ریٹائر تھیوݨ تک پڑھایا ۔ او 1958–1959 تعلیمی سال کیتے کولیج ڈی فرانس اچ سبیٹیکل تے ہا ۔

گیل مین 1955 اچ جے مارگریٹ ڈاؤ نال شادی کیتی؛ انہاں دی ہک دھی تے ہک پتر ہا ۔ مارگریٹ 1981 اچ فوت تھی ڳئی ، تے 1992 اچ انہاں مارشیا ساؤتھوک نال شادی کیتی ، جئیں دا پتر انہاں دا مترایا پتر بݨ ڳیا ۔

2011 اچ ، گیل مین جیفری ایپسٹائن دے نجی جزیرے ، لٹل سینٹ جیمز ، جیڑھا ایپسٹائن تے ال سیکل ولوں میزبانی کیتی ڳئی "مائنڈ شفٹ کانفرنس" دے ناں نال ڄاݨی ویندی ہئی ، اچ ہک تقریب اچ شرکت کیتی ۔

طبیعیات توں ٻاہر گیل مین دی وسیع دلچسپیاں اچ آثار قدیمہ ، نومسمیٹکس ، برڈ واچنگ تے لسانیات شامل ہن ۔ ایس اے سٹاروسٹن دے نال مل تے ، انہاں سانتا فی انسٹی ٹیوٹ اچ ایولوشن آف ہیومن لینگویجز پروجیکٹ قائم کیتا ۔ ہک ہیومنسٹ تے ملحد دے طور تے ، گیل مین انٹرنیشنل اکیڈمی آف ہیومنزم اچ ہیومنسٹ لوریٹ ہا ۔ ناول نگار کورمیک میک کارتھی گیل مین کوں ہک پولی میتھ دے طور تے ݙٹھا جیڑھا "کہیں وی شخص نالوں زیادہ چیزاں دے بارے اچ زیادہ چیزاں ڄاݨدا ہا جئیں نال میں کݙاہیں وی ملیا ہاں... مرے کوں ونڄاوݨ ایویں ہے جیویں جو انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا کوں ونڄاوݨ ۔"

گیل مین 24 مئی 2019 کوں سانتا فی ، نیو میکسیکو اچ اپݨے گھر اچ فوت تھی ڳیا ۔

### پیشہ ورانہ زندگی
گیل مین کیلیفورنیا انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی اچ رابرٹ اینڈریوز ملیکن پروفیسر آف تھیوریٹیکل فزکس ایمریٹس ہا تے البوکرک ، نیو میکسیکو اچ یونیورسٹی آف نیو میکسیکو دے طبیعیات تے فلکیات ڈیپارٹمنٹ اچ یونیورسٹی پروفیسر دے نال نال یونیورسٹی آف سدرن کیلیفورنیا اچ طبیعیات تے طب دے صدارتی پروفیسر وی ہا ۔ او انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا دے ایڈیٹوریل بورڈ دے رکن ہن ۔

1984 اچ گیل مین سانتا فی انسٹی ٹیوٹ دے کئی شریک بانیاں اچوں ہک ہا—سانتا فی ، نیو میکسیکو اچ ہک غیر منافع بخش نظریاتی تحقیقی ادارہ جیڑھا پیچیدہ نظام دے مختلف پہلواں دا مطالعہ کرݨ تے پیچیدگی تھیوری دے ہک الڳ بین الضابطہ مطالعہ دے تصور کوں پھیلݨ کیتے بݨایا ڳیا ہا ۔

نیس اچ مرے گیل مین ، 2012 انہاں طبیعیات تے پیچیدگی سائنس دے بارے اچ ہک مقبول سائنس دی کتاب لکھی ، دی کوارک اینڈ دی جیگوار ایڈونچرز ان دی سمپل اینڈ دی کمپلیکس (1994) ۔ کتاب دا عنوان آرتھر سیز دی ہک نظم دی ہک سطر توں گھدا ڳیا ہے "کوارک دی دنیا دا رات اچ چکر لاوݨ والے جیگوار نال سب کجھ تعلق ہے ۔"

مصنف جارج جانسن گیل مین دی جیوݨ جوڳ لکھی ہے ، اسٹرینج بیوٹی مرے گیل مین ، اینڈ دی ریولوشن ان 20th-سینچری فزکس (1999) ، جیڑھی رائل سوسائٹی بک پرائز کیتے شارٹ لسٹ کیتی ڳئی ہئی ۔ بھانویں جو گیل مین خود کجھ غلطیاں کیتے اسٹرینج بیوٹی دی تنقید کیتی ، ہک انٹرویو کرݨ والے انہاں کوں ایندا ذکر کرݨ تے تکلیف محسوس کریندے ہوئے ݙسیا ، کتاب کوں انہاں دے ٻہوں سارے ساتھیاں سراہا ہا ۔ ہک نظر ثانی شدہ ݙوجھی ایڈیشن 2023 اچ سانتا فی انسٹی ٹیوٹ پریس ولوں ڈگلس ہوف سٹیڈٹر دے پیش لفظ نال شائع تھیا ہا ۔

2012 اچ گیل مین تے انہاں دی ساتھی میری میک فیڈن کتاب میری میک فیڈن اے لائف ٹائم آف ڈیزائن ، کولیکٹنگ ، اینڈ ایڈونچر شائع کیتی ۔

سائنسی شراکت 1958 اچ ، گیل مین رچرڈ فینمین دے نال مل تے ، ای سی جارج سدرشن تے رابرٹ مارشک دی آزاد ٹیم دے نال متوازی طور تے ، طبیعیات دے کمزور تعامل دے کائرل ڈھانچے دریافت کیتے تے V-A تھیوری (ویکٹر مائنس ایکسیئل ویکٹر تھیوری) تیار کیتی ۔ ایہ کم چین شیونگ وو ولوں برابری دی خلاف ورزی دی تجرباتی دریافت دے بعد تھیا ، جیویں جو نظریاتی طور تے چین-ننگ یانگ تے سنگ-داو لی تجویز کیتا ہا ۔

1950 دے ݙہاکے اچ گیل مین دے کم اچ حال ہی اچ دریافت تھیوݨ والے کائناتی شعاع ذرات شامل ہن جنہاں کوں کاونز تے ہائپرونز آکھیا ویندا ہا ۔ انہاں ذرات دی درجہ بندی کرݨ دی وجہ توں انہاں تجویز پیش کیتی جو ہک کوانٹم نمبر ، جینکوں سٹرینجنس آکھیا ویندا ہے ، مضبوط تے برقی مقناطیسی تعامل ولوں محفوظ رکھیا ویسی ، پر کمزور تعامل ولوں نی ۔ گیل مین دے ٻئے خیالات اچوں ہک گیل مین-اوکوبو فارمولا ہے ، جیڑھا ، ابتدائی طور تے ، تجرباتی نتائج تے مبنی ہک فارمولا ہا ، پر بعد اچ انہاں دے کوارک ماڈل ولوں ایندی وضاحت کیتی ڳئی ۔ گیل مین تے ابراہم پائس غیر جانبدار کاون مکسنگ دے ایں عجیب پہلو کوں بیان کرݨ اچ شامل ہن ۔

مرے گیل مین دی کیلیٹیک اچ ریاضی دان رچرڈ ارل بلاک نال خوش قسمت ملاقات ، 1960 دی خزاں اچ ، انہاں کوں 1961 اچ ہیڈرونز کیتے ہک نویں درجہ بندی دی سکیم پیش کرݨ کیتے "روشن" کیتا ۔ ہک اینجھی سکیم آزادانہ طور تے یوول نی مین تجویز کیتی ہئی ، تے ایندی وضاحت کوارک ماڈل ولوں تھئی ہے ۔ گیل مین ایں سکیم کوں اٹھ گنا طریقہ آکھیا ، کیوں جو درجہ بندی اچ ذرات دے آکٹیٹ (اصطلاح ٻدھ مت دے اٹھ گنا رستے دا حوالہ ہے) ۔

گیل مین ، موریس لیوی دے نال مل تے ، پائینز دا سگما ماڈل تیار کیتا ، جیڑھا گھٹ توانائی والے پائین تعاملات کوں بیان کریندا ہے ۔

1964 اچ ، گیل مین تے ، آزادانہ طور تے ، جارج زویگ کوارکس دی موجودگی فرض کیتی ، جیڑھے ذرات ہن جیڑھے ایں سکیم دے ہیڈرونز بݨیندے ہن ۔ "کوارک" ناں گیل مین گھڑا ہا ، تے جیمز جوائس دے ناول فنیگنز ویک دا حوالہ ہے ("مسٹر مارک کیتے ترائے کوارک!" کتاب 2 ، قسط 4) ۔ زویگ ذرات کوں "ایسز" آکھیا ہا ، پر گیل مین دا ناں چل ڳیا ۔ کوارکس ، اینٹی کوارکس ، تے گلوونز ستت ہیڈرونز دی ساخت دے مطالعہ اچ بنیادی ابتدائی چیزاں دے طور تے قائم تھی ڳئے ۔ انہاں کوں ابتدائی ذرات تے انہاں دے تعامل دی درجہ بندی دے حوالے نال انہاں دیاں شراکت تے دریافتاں کیتے 1969 اچ طبیعیات اچ نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔

1960 دے ݙہاکے اچ ، انہاں موجودہ الجبرا کوں کوارک ماڈلز توں پیش گوئیاں کڈھݨ دے ہک طریقے دے طور تے پیش کیتا ، قابل اعتماد متحرک نظریہ دی عدم موجودگی اچ ، سمیٹریز دا منظم طور تے فائدہ چاوݨ دے ہک طریقے دے طور تے ۔ ایں طریقے دی وجہ توں ماڈل توں آزاد سم رولز تھئے جنہاں دی تجربے نال تصدیق تھئی ، تے معیاری ماڈل (SM) دی تیاری کوں تقویت ݙیوݨ والے ابتدائی نکات فراہم کیتے ، جیڑھا ابتدائی ذرات دا وݙی پیمانے تے قبول شدہ نظریہ ہے ۔

1972 اچ گیل مین ، جݙاں او CERN اچ سبیٹیکل لیو تے ہن ، ہیرالڈ فرٹز ، ہینرک لیوٹولر تے ولیم اے بارڈین دے نال مل تے ، "کوارک رنگ" دی یانگ-ملز تھیوری تے غور کیتا ، تے مضبوط تعامل دے گیج تھیوری دے طور تے کوانٹم کروموڈینامکس (QCD) دی اصطلاح وضع کیتی ۔ کوارک ماڈل QCD دا ہک حصہ ہے ، تے ایہ اوں قدر مضبوط ہے جو او قدرتی انداز اچ کوارکس دے نویں "ذائقے" دی دریافت کوں ایڈجسٹ کر سڳے ، جئیں اٹھ گنا طریقے دی سکیم کوں منسوخ کر ݙتا ہے ۔

گیل مین ، پیئر ریمنڈ تے رچرڈ سلانسکی دے نال ، تے پیٹر مائینکوسکی ، رابندرا موہاپاترا ، گوران سنجانووچ ، شیلڈن گلاشو ، تے تسوتومو یاناگیڈا توں آزادانہ طور تے ، نیوٹرینو ماسز دی سیزا تھیوری تجویز کرݨ دے ذمہ دار ہن ۔ ایہ کہیں وی تھیوری اچ وݙے پیمانے تے ماس پیدا کریندا ہے جئیں اچ سجے ہتھ والا نیوٹرینو ہوندے ۔ انہاں کوں 1970 دے ݙہاکے تے 1980 دے ݙہاکے دے اوائل اچ سٹرنگ تھیوری کوں زندہ رکھݨ اچ کردار ادا کرݨ کیتے وی ڄاݨیا ویندا ہے ، اینجھیں ویلھے اچ اوں تحقیق دی حمایت کریندے ہوئے جݙاں ایہ ہک خاص دلچسپی دا موضوع ہا ۔

گیل مین کوانٹم میکینکس کوں سمجھݨ کیتے مسلسل تاریخاں دے طریقے دے حامی ہن ، جینکوں انہاں جیمز ہارٹل دے نال پیپرز اچ پیش کیتا ہا ۔ 

### اعزازات تے انعامات
گیل مین ٻہوں سارے انعامات تے اعزازات جیتے جنہاں اچ مندرجہ ذیل شامل ہن

1959 – ریاضیاتی طبیعیات کیتے ڈینی ہینمین انعام 1960 – نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دے رکن منتخب تھئے 1962 – امریکن اکیڈمی آف اچیومنٹ دا گولڈن پلیٹ ایوارڈ 1964 – امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دے رکن منتخب تھئے 1966 – ارنسٹ اورلینڈو لارنس ایوارڈ 1967 – فرینکلن میڈل 1968 – نیشنل اکیڈمی آف سائنسز – جان جے کارٹی ایوارڈ 1969 – ریسرچ کارپوریشن ایوارڈ 1969 – طبیعیات اچ نوبل انعام 1978 – رائل سوسائٹی دے غیر ملکی رکن (ForMemRS) منتخب تھئے 1988 – اقوام متحدہ دے ماحولیاتی پروگرام ماحولیاتی کامیابی کیتے رول آف آنر (دی گلوبل 500) 1993 – دی امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی دے رکن منتخب تھئے 2005 – البرٹ آئن سٹائن میڈل 2005 – امریکن ہیومنسٹ ایسوسی ایشن – ہیومنسٹ آف دی ایئر 2014 – برلن-برینڈنبرگ اکیڈمی آف سائنسز اینڈ ہیومینٹیز دا ہیلمہولٹز میڈل جن یونیورسٹیاں گیل مین کوں آنریری ڈاکٹریٹ ݙتیاں انہاں اچ کیمبرج ، کولمبیا ، یونیورسٹی آف شکاگو ، آکسفورڈ تے ییل شامل ہن ۔