سِیکری تے فتح پور دی سیل

ساݙی ٹیکسی دا ڈرائیور مسلمان ہا ۔ اوندا ناں ندیم خان ہا ۔ ایں ٹیکسی وچ عابد سیال ‘ جمشید دھریجہ ‘ مجاہد بھٹی تے راقم ہا ۔ ݙوجھی وچ ظہور دھریجہ تے اوندی فیملی ہئی ۔ اُوں ٹیکسی دا ڈرائیور ہندو ہا ۔ غالباً سرویش اوندا ناں ہا۔ تقریباً 1:45گھنٹے دا سفر کرکے اساں سیکری دے گائوں وچ پُڄ ڳیوسے۔ رستے وچ اساں آگرے داقلعہ ݙٹھا۔ وقت تھولا ہا تہوں ٻاہروں ݙیکھ کے اڳوں ٹُر پیوسے۔ لال پتھر دا بݨیا ہویا ایہ قلعہ دی فنِ تعمیر دا نمونہ ہے ۔ اینہی قلعے وچ شاہ جہان کوں اوندے پتر اورنگزیب ڈھکی رکھیا ہا ۔ معمولی خوراک اوکوں ملدی ہئی ۔ نوکر چاکر وی محدود ہَن ۔ جݙاں شاہ جہاں مویا اوکوں قلعے دے پچھلے دروازے کنوں ٻاہر گھن آئے ۔ اَٹھ ݙہ بندیاں جنازہ پڑھیا اَتے اوکوں تاج محل وچ ممتاز محل بیگم دے پاسے کنوں دفن کر ݙتا ڳیا ۔ ممتاز محل بیگم دی قبر شاہ جہاں مزار دے اَدھ وچ بݨوائی ہئی ۔ اورنگزیب پیئو کوں نال دفن کرکے مزار دی ساری شان ونڄا ݙتی۔ بھلا جہڑے پُتر پیئو دی شان نہ رکھی ہئی او مزار دی شان کیا ڄاݨدا۔ ایہو واحد عیب ہے جہڑا تاج محل وچ نظردے۔

راہ وچ ہک جاء ٹول پلازہ آیا ۔ ایہ ٹول پلازہ پاکستان وانگ ہا ۔ رقم ݙیوݨ اُتّے پلازے دے ٹھیکیدار تے ٹیکسی ڈرائیور وچکار چخ چخ تھئی۔ ٹھیکیدار 40/-روپے منگدا ہا ۔ ڈرائیور 8/-روپے ݙیندا ہا ۔ اَخیر ڈرائیور جیت ڳیا اَتے اساں سیکری شہر؍گائوں دے گیٹ وچوں لنگھ کے ٹیکسی سٹینڈ تے آن پُچوسے۔ اِتھوں کنوں اڳوں تقریباً1.50ک۔ م سِیکری دا قلعہ ہا ۔ اُتھّاں کیتے آثارِ قدیمہ آلیاں دی منظور شدہ گݙی تے ٻہوݨاں ہا ۔ سرکاری منظور شدہ بس ساکوں چاتا‘ پنج روپے حرجہ خرچہ گھدّا تے سِیکری دے قلعے دے دروازے اُتے ونڄ لہایا ۔

سیکرسی ہک پُراݨا گائوں ہے جتھاں شیخ سلیم چشتی ناں دے ہک اللہ آلے بزرگ رہندے ہَن ۔ باشاہ اکبر دی اولاد نہ ہئی ۔ اکبر دیاں ترے راݨیاں ہَن ۔ رقیہ بیگم (مسلمان) ‘ مریم(عیسائݨ) جودھا بائی (ہندواݨی)۔ اولاد کئیں وچوں نہ تھئی ۔ کئیں اوکوں ݙسیّا جو شیخ سلیم چشتی کول پیروراݨے ونڄو تے دُعا کرائو تاں ٻال تھی پوسی۔  اکبر اینویں کیتا اوہ دِلّی کنوں پینتل سیکری آیا ۔ سیکری داقصبہ نال دے پہاڑ اُتے ہے ۔ اکبر نے شیخ سلیم چشتی کنوں دُعا منگوائی اَتے 1569ء اِچ جودھا بائی دے پیٹ وچوں شہزادہ ڄمیا جیندا ناں شیخ سلیم چشتی دے ناں اُتے شہزادہ سلیم جہانگیر رکھیا ڳیا ۔ ایہ وی تاریخ وچ لکھیا ہے جو شہزادہ سلیم ‘ شیخ سلیم دی خنگاہ وچ ڄمیّا ہا ۔ اکبر اعظم 1574ء اِچ گجرات دے باغیاں کوں مار مُکاکے وَلیّا تاں اونیں سیکری کوں اپݨاں دارالخلافہ قرار ݙتا اَتے اِتھاں محل بݨوایُس ۔ سیکری دا شہر پوݨے ݙو مربعے میل اِچ موجود ہے ۔

سیکری دا محل ݙیکھݨ لائق ہے ۔ کئی منزلہ عمارتاں ہِن ۔ مسلمان راݨی دا حصہ انج ‘ مریم دا انج تے ہندو راݨی دا انج ہے ۔ جودھا بائی دے حصّے نال ہک مندر وی موجود ہے ۔ جہڑا ہُݨ ویران ہے ۔ جودھا بائی آلا حصہّ وݙا ہے ۔ محل دے درمیان وچ اکبر دا خلوت داخاص کمرہ ہے ۔ رقیہ بیگم دے حصّے نال ہک شیش محل وی ہے ۔ ایہ ہندوانہ طرز تعمیر دا شاہکار ہے ۔ محل دے صحن دے اَدھ وچ زمین اُتّے ہک چوپڑ بݨی ہوئی ہے جتھاں اکبر ٻہہ کے راݨیاں نال چوپڑ کھیݙدا ہا ۔ اَدھ وچ ہک چٹانی چوکی پئی ہے جیندے اُتے اکبر ٻہندا ہا ۔ چوپڑ (پارھاں ڳوٹی) وچ ڳوٹیاں دی جاء تے بݨیاںسنوریاں رنگ دار ویس پاتی کنیزاں تے ٻانھیاں ٻہندیاں ہَن۔ اکبر چوپڑ دی چال چلدا تاں رنگ برنگے کپڑے پاتیاں کنیزاں ہک خانے وچوںاُٹھی کے ٻئے خانے وچ اَن ٻہندیاں ہَن۔ ایہ پتہ کوئنیں جو جہڑی کنیز گوٹی دے طور تے مرویندی ہئی تاں اوندے نال کیا سلوک کیتا ویندا ہا ۔ تھی سڳدے جواوکوں شرم نال ما رݙتا ویندا ہووے ۔ 

محل دے اندر دھانوݨ کیتے تلاء وی ہا جہڑا ہُݨ وی موجود ہے پر کھڑا پاݨی ساول نال بھریا ہویا ہے ۔ محل دے اندر ہک جاء تے گھاݨی وی ہئی جیندے وچ باشاہ کیتے روغن کڈھیا ویندا ہا ۔ ایں گھاݨی دا تلواں حصّہ پیالے وانگ ہے ۔ جہڑا ایں ویلے وی موجود ہے ۔ پر اُتلے پاسے دے لمبوترے حصّے صرف ݙو پردیاں دی شکل اِچ موجود ہَن ۔ گھاݨی دے چوپھیر گوٻدھی کھڑی ہئی جتھوں پتہ لڳداپیا ہا جو ایہ گھاݨی مرمت کیتی ویندی پئی ہے ۔

اکبر دا سیکری دا محل ہندو مسلم آرٹ دا نمونہ ہے ۔ کئیں زمانے ایں محل وچ پکھّی پَر نہ مار سڳدا ہا اَڄ یاتری جُتیاں سودے ودّے ہَن ۔ محل دے اندر مختلف پلنتھ لیول ہن ۔ اُچّے جھکّے  پلنتھ لیول نال محل دا سوہݨپ ٻہوں ودھ ڳئے ۔ اکبر دی راݨی جودھا بائی دا محل آخری حصّے وچ پوادھ آلے پاسے ہے ۔ جودھا بائی مہاراجہ جے پور دی بھیݨ ہئی ایہ اکبر دی پسندیدہ راݨی ہئی ۔ شہزادہ سلیم کوں ڄاوݨ دے بعد اوندی قدر ٻئی ودھ ڳئی ۔ جودھا بائی کیتے محل دے اندر مندر وی بݨایا ڳیا ہا جتھاں کئیں زمانے دیوالاں دے ڄالیاں وچ مورتیاں ہَن ۔ اَڄ کل جالے تاں کھڑِن پر مورتیاں کوئنیں۔

سیکری دے محل دے ٻاہروں اُبھّے پوادھی پاسوں ہک مینار ہے جیکوں ’’ہانتھی مینار ‘‘آکھیا ویندے ۔ ایہ مینار ہک کُھلے مِدان وچ ہے ۔ ایہ مینار اکبر اُوں ہانتھی دے مرݨ اُتّے یادگار دے طور تے بݨوایا ہا جیندی نشاندہی اُتّے کنہاں مجرماں کوں ہانتھی تلّے لتڑوا یاڳیا ہا۔

آکھیا ویندے جو ایں ہانتھی وچ ایہ صفت ہئی جو کنہاں ملزماں وچوں گناہگار ملزم کوں ٻاہر کڈھ کھڑیندا ہا اَتے اُوں ملزم کوں اکبر دے اشارے دے بعد مرا ݙتا ویندا ہا ۔ کرناں رب دا اینویں تھیا جو ایہ ہانتھی مر ڳیا ۔ اکبر اونکوں دفن کرایا تے اوندی یاد وچ ہانتھی مینار بݨوایا ‘ جہڑا اَڄ وی اُوں ڳݨی ہانتھی دی یاد ݙیویندے۔ ابوالفضل تے فیضی کنوں ایہ ہانتھی چنڳا جیندا ناں آوݨ آلے زمانے کیتے محفوظ کر ݙتا ڳئے۔

## حوالہ
کتاب: دِلّی ڈھائی کوہ۔ مصنف شوکت مغل، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان