open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تادیوس ریخسٹائن

### تادیوس ریخسٹائن
تادیوس ریخسٹائن (20 جولائی 1897 – 1 اگست 1996) ، جینکوں تادیوس ریخسٹائن وی آکھیا ویندا ہا ، ہک پولش سوئس کیمسٹ ہا تے فزیالوجی یا میڈیسن دا نوبل انعام یافتہ (1950) ہا ، جیڑھا کورٹیسون کوں الڳ کرݨ تے ایندے کم کیتے ݙتا ڳیا ہا ۔ 

### ابتدائی زندگی
ریخسٹائن ہک پولش یہودی خاندان وچ ولوسلاوک ، روسی سلطنت وچ پیدا تھیا ہا ۔ ایندے ما پیو گستاوا (براکمان) تے ایزیدور ریخسٹائن ہن ۔ انہاں اپݨا ابتدائی ٻلپݨ کیف وچ گزاریا ، جتھاں ایندا پیو ہک انجینئر ہا ۔ 1905 وچ روسی سلطنت وچ تھیوݨ والے پرتشدد پوگرومز دی وجہ توں ، ایندے پیو خاندان کیتے ہجرت دے اختیارات ڳولݨا شروع کر ݙتا ۔ تادیوس جرمنی دے جینا وچ بورڈنگ سکول وچ تعلیم حاصل کرݨ شروع کیتی تے ݙو سال بعد (1907) 10 سال دی عمر وچ زیورخ ، سوئٹزرلینڈ پہنچا ۔ 

### کیریئر
ریخسٹائن ہرمین سٹاؤڈنگر دے ماتحت تعلیم حاصل کیتی جݙاں او کارلسروہ دی ٹیکنیکل یونیورسٹی وچ مختصر وقت کیتے ریہا ۔ اتھاں ایندی ملاقات لیوپولڈ روزیکا نال تھئی ، جیڑھا وی ڈاکٹریٹ دا طالب علم ہا ۔ 

1933 وچ زیورخ ، سوئٹزرلینڈ وچ روزیکا دی ای ٹی ایچ زیڈ کیمیکل لیبارٹریز وچ کم کریندے ہوئے ، ریخسٹائن ، سر نارمن ہورتھ تے برطانیہ وچ ایندے تعاونیاں توں آزادانہ طور تے ، وٹامن ہئی (ایسکوربک ایسڈ) کوں مصنوعی طور تے تیار کرݨ وچ سوبھ حاصل کیتی جینکوں ہݨ ریخسٹائن عمل آکھیا ویندا ہے ۔ 1937 وچ اینکوں ای ٹی ایچ زیڈ وچ ایسوسی ایٹ پروفیسر مقرر کیتا ڳیا ۔ 

1937 وچ ریخسٹائن یونیورسٹی آف بازل منتقل تھی ڳیا جتھاں او فارماسیوٹیکل کیمسٹری دا پروفیسر بݨ ڳیا ، تے ول ، 1946 توں 1967 وچ اپݨی ریٹائرمنٹ تئیں ، آرگینک کیمسٹری دا پروفیسر ریہا ۔ 

ایڈورڈ کیلون کینڈل تے فلپ شوالٹر ہینچ دے نال ، اینکوں 1950 وچ ایڈرینل کورٹیکس دے ہارمونز تے انہاں دے کم کیتے فزیالوجی یا میڈیسن دا نوبل انعام ݙتا ڳیا جیڑھا کورٹیسون کوں الڳ کرݨ تے منتج تھیا ۔ 1951 وچ اینکوں تے کینڈل کوں مشترکہ طور تے یونیورسٹی آف ایڈنبرگ دا کیمرون پرائز فار تھیراپیوٹکس ݙتا ڳیا ۔ 

بعد دے سالاں وچ ریخسٹائن فرنز دی فائٹو کیمسٹری تے سائٹولوجی وچ دلچسپی ڳیا ، جئیں اپݨی زندگی دے آخری ترائے ݙہاکے وچ کم از کم 80 مقالے ایں موضوع تے شائع کیتے ۔ اینکوں خاص طور تے ہائبرڈائزیشن تے پولی پلوڈی دی تاریخاں دی تشریح وچ کروموسوم نمبر تے رویے دے استعمال وچ دلچسپی ہئی ، پر انہاں پودیاں دے کیمیائی اجزا وچ اپݨی پہلے والی دلچسپی کوں وی جاری رکھیا ۔ 

### ریٹائرمنٹ تے موت
ریخسٹائن 99 سال دی عمر وچ بازل ، سوئٹزرلینڈ وچ فوت تھی ڳیا ۔ وٹامن سی دی مصنوعی تیاری دے اہم صنعتی عمل اڄ وی ایندے ناں تے ہے ۔ ریخسٹائن اپݨی موت دے ویلھے سب توں زیادہ عمر رسیدہ نوبل انعام یافتہ ہا ، پر 2008 وچ ریٹا لیوی مونٹالکینی اینکوں پچھاں چھوڑ ݙتا ۔ 

معیاری مصنف مخفف Reichst. ایں شخص کوں مصنف دے طور تے ظاہر کرݨ کیتے استعمال تھیندا اے جݙاں کوئی نباتاتی ناں نقل کیتا ویندا ہے ۔
شیخ محمد بن سلیمان کردی

شیخ محمد بن سلیمان کردی (ڄم: 1714ء— وفات: 1780ء) ہک نامور شافعی فقیہ، عالم دین تے مدینہ منورہ دے مفتی شافعی ہن۔ انہاں دا تعلق سلطنت عثمانیہ دے دور دے حجاز نال ہئی تے انہاں کوں اپݨے علمی کم، طلباء دی تربیت تے وہابی/سلفی نظریات دی مخالفت دی وجشہ نال پچھاݨیا ویندے۔  

## جیوݨ تے تعلیم
شیخ محمد بن سلیمان کردی دا ڄم دمشق وچ 1714ء (1126 ہجری) کوں تھیا۔ انہاں دے پیو سلیمان کردی1703ء وچ شام توں ہجرت کر کے مدینہ منورہ آئے ہن تے اوتھاں تدریس وچ مصروف رہے۔ محمد بن سلیمان دی پرورش مدینہ منورہ وچ تھئی، جتھاں انہاں نے قرآن حفظ کرݨ دے بعد سعید سنبل،احمد جوہری، مصطفیٰ بکری تے اپݨے پیو جاہیں مشہور علما کنوں فقہ، حدیث تے علومِ شرعیہ دی تعلیم حاصل کیتی۔ بعد وچ انہاں نے دمشق، اناطولیہ تے ٻئے علاقیاں دا سفر کیتا تے اپݨے دور دے وݙے علما نال رابطہ قائم کیتا ۔  

## علمی خدمات تے عہدے
شافعیہ: 1758ء وچ سلطنت عثمانیہ دے حکم نال مدینہ منورہ وچ شافعی مکتب فقہ دے مُفتی مقرر تھئے۔ ایہ عہدہ انہاں دی علمی مہارت تے فقہی بصیرت دا ثبوت ہئی ۔  

لائبریری: انہاں کوں کتاباں جمع کرݨ دا شوق ہئی، جیندی وجہ نال انہاں دی ذاتی لائبریری حضرموت دے شہراں تریم تے سیؤن وچ محفوظ ہئی ۔  

## تنقیدی آراء تے وہابیاں نال اختلاف
شیخ محمد بن سلیمان کردی نے محمد بن عبد الوہاب (وہابی تحریک دے بانی) دے نظریات دی سخت مخالفت کیتی، حالانکہ بعض مصادر وچ ابن عبد الوہاب کوں انہاں دا شاگرد وی قرار ݙتا ویندے۔ انہاں نے خط لکھ کے ابن عبد الوہاب کوں مسلمانیں دی عمومی تکفیر (کافر قرار ݙیوݨ) توں منع کیتا تے آکھیا: "جو شخص سوادِ اعظم (اکثریت) توں الڳ تھی ویندے، اوہ کفر دے نیڑے تھی ویندے"۔ انہاں دا خیال ہئی کہ اختلاف دی صورت وچ وی مسلمانیں دے اتحاد کوں برقرار رکھݨا چاہیدا ہے ۔  

## تصانیف تے علمی ورثہ
انہاں دیاں 30 توں زائد کتاباں اسلامی علوم دے مختلف شعبیاں نال تعلق رکھدیاں ہن، جنہاں وچوں کجھ اہم ایہ ہن:  

**الحواشي المدنية**: فقہ شافعی دے اصولیں تے مشتمل ایہ کتاب انہاں دی مشہور ترین تصنیف ہے ۔  

**فتح القدير**: حج دے شرعی احکام تے مبنی ہک مختصر کتاب ۔  

**كاشف اللثام**: احرام تے حج دے مسائل دی وضاحت ۔  

**الفوائد المدنية**: شافعی ائمہ دے فقہی اقوال دا مجموعہ ۔  

## شاگرد تے اثرات
انہاں دے شاگرداں وچ سالم بن ابو بکر انصاری ،محمد بن عبد الوہاب، تے شیخ محمد ارشاد بن عبد اللہ البنجری (جنہاں نے جنوب مشرقی ایشیا وچ اسلام پھیلایا) شامل ہن۔ انہاں دے فقہی نظریات نے مصر، شام تے انڈونیشیا تک اثرات مرتب کیتے ۔  

## وفات تے مدفن
21 مارچ 1780ء (16 ربیع الاول 1194 ہجری) کوں 66 سال دی عمر وچ مدینہ منورہ وچ  فوت تھئے تے جنت البقیع وچ دفن تھئے۔ انہاں دا علمی ورثہ اڄ وی اسلامی تعلیمات وچ ٻہوں اثر رکھیندے ۔  

## حوالہ
ابو فتح مصیصی

شیخ دمشق، ابو فتح نصر اللہ بن محمد بن عبد القوی مصیصی، اللاذقی، دمشقی، شافعی عقیدے وچ الاشعری ہن۔ آپ حدیث نبوی دے راویاں وچوں ہک ہن۔ آپ نے پنج سو ٻتالی ہجری وچ وفات پاتی۔

## سیرت
او صور وچ پلے ودھیے تے انہاں دے بارے وچ حافظ ابوبکر خطیب، عمر بن احمد الآمدی، عبد الرحمن بن محمد ابہری تے فقیہ نصر مقدسی کنوں علم حدیث دا سماع کیتا تے علوم حدیث حاصل کیتے۔ بغداد وچ عاصم بن حسن کنوں تے خدا تمیمی کنوں، اصفہان وچ ابو منصور محمد بن علی بن شکرویہ تے وزیر نظام الملک کنوں، انبار وچ خطیب ابو حسن بن اخضر کنوں، تے دمشق وچ ابو قاسم بن ابی العلا کنوں علم حاصل کیتا۔ انہاں نے ابوبکر محمد بن عتیق قیروانی کنوں علم دینیات وی سکھیا۔ اوہ سنت تے ثابت قدم رہے، چنڳے نمازی ہن، سلاطین دے دروازے توں گریز کریندے ہن تے اپݨے شیخ فقیہ نصر دے بعد مغربی کونے دے استاد ہن۔ اوہ بیابان وچ رہندے ہن۔ ہک قول دے مطابق آپ 448ھ وچ انطاکیہ وچ ڄمیے ہن۔

## جرح تے تعدیل
السمانی آکھیا: "امام، مفتی، اصولی، فقیہ، عالم دین، چنڳے مذہب دے مالک ہن، میں انہاں دے بارے وچ لکھیا ہے۔" الذہبی آکھیا: قاسم بن عساکر، مکی بن علی، جابر بن محمد بن الہیہ، عسکر بن خلیفہ حماویان، یوسف بن مکی، اخضر بن کامل، احمد بن محمد بن سدھم، زینب بنت ابراہیم قیسی، ابن حرستانی تے ہبۃ اللہ بن طاؤس تے ابو محاسن بن ابی لقمہ۔

## وفات:
آپ دی وفات ماہ ربیع الاول سنہ 542ھ وچ تھئی۔  

## حوالہ
ابو طیب بن غلبون

ابو طیب بن غلبون (ڄم: 921ء— وفات: 999ء) ہک نامور مسلمان عالم، قاری قرآن، محدث تے شافعی فقیہ ہن۔ انہاں دا ناں ابو طیب عبد المنعم بن عبید اللہ بن غلبون بن مبارک ہئی تے اوہ حلب (شام) وچ ڄمیے ہن، بعد وچ مصر منتقل تھی ڳئے تے اوتھاں  علم دی خدمت کیتی۔ انہاں کوں قراءت دے علم وچ مہارت دی وجہ نال خاص شہرت ملی تے انہاں دیاں تصانیف نے اسلامی علوم وچ وݙا کردار ادا کیتا۔

## جیوݨ تے تعلیم
ابو طیب بن غلبون دا ڄم 12 رجب 309 ہجری (921ء)کوں حلب وچ تھیا۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم اپݨے وطن وچ حاصل کیتی تے بعد وچ مصر ہجرت کر ڳئے۔ علم دی تلاش وچ انہاں نے ابراہیم بن عبد الرزاق، محمد بن جعفر فریابی تے ابن خالویہورڳیے مشہور اساتذہ کنوں قراءت تے حدیث دا علم سکھیا ۔ انہاں دے ٻئے شیخیں وچ السوسی تے حسن حصائری شامل ہن، جنہاں توں انہاں نے حدیث دی روایات سݨیاں ۔

## علمی خدمات تے تصانیف
ابو طیب بن غلبون دی سب توں مشہور کتاب "الإرشاد في معرفة مذاهب القرّاء السّبعة" ہے، جیہڑی قراءتِ سبعہ دے اصولاں تے مبنی ہئی۔ ایہ کتاب بعد وچ آوݨ آلے علما، جیویں ابن جزری دی "النشر فی القراءات العشر" دا بنیادی ماخذ بݨی ۔ انہاں دی ہک ٻئی اہم تصنیف "الاستكمال لبيان مذاهب القراء السبعة فی التفخيم و الامالة" وی ہے، جیہڑی خطی شکل وچ مختلف کتب خانے وچ محفوظ ہے ۔

## تلامذہ تے علمی اثر
انہاں دے شاگرداں وچ انہاں دے پترابو الحسن طاہر بن غلبون(جیہڑے بعد وچ قراءت دے امام تھئے)، مکی بن ابی طالب قیسی، ابو عمر طلمنکی تے ابن عبد البر ورڳے نامور علما شامل ہن ۔ ابو طیب بن غلبون دی تعلیمات نے مصر تے شام دے علمی مراکز کوں گٻہوں متاثر کیتا تے انہاں دے شاگرداں نے قراءت دے علم کوں پھیلاوݨ وچ کلیدی کردار ادا کیتا۔

## ثناء العلماء
مشہور مورخ الذہبی انہاں کوں "ثقہ، محقق تے قابل اعتماد"قرار ݙیندے ہن ۔ ابن جزری دے مطابق، ابو طیب بن غلبون "ماہر، عظیم محدث تے دین دار" ہن ۔ ابو عمرو دانی نے انہاں دی تعریف وچ لکھیا ہے کہ اوہ "حافظ قرآن، پاکدامن تے علم دے بحر"ہن ۔

## وفات تے ورثہ
ابو طیب بن غلبون دا انتقال 7 جمادی الاول 389 ہجری (999ء)کوں مصر دے شہر قاہرہ وچ تھیا تے انہاں کوں القرافہ دے مقبرے وچ دفن کیتا ڳیا ۔ انہاں دی علمی خدمات دا اثر اڄ وی قرآن دے علوم وچ نظر آندے، خاص طور تے قراءت دے میدان وچ انہاں دی کاوشاں کوں بین الاقوامی سطح تے سراہا ویندا پئے۔

= حوالہ =
عبد العزیز بن عبد السلام شافعی

عبد العزیز بن عبد السلام شافعی (ڄم: 1181ء— وفات: 1262ء) ہک نامور مسلمان عالم، فقیہ، مفسر قرآن تے صوفی بزرگ ہن۔ انہاں کوں "سلطان العلماء"، "شیخ الاسلام" تے "بائع الملوک"دے خطابات نال یاد کیتا ویندے۔ آپ دا تعلق شافعی مکتب فکر نال ہئی تے انہاں نے اسلامی علوم وچ ٻہوں کم کیتا۔  

## جیوݨ تے تعلیم
عبد العزیز بن عبد السلام 577 ہجری (1181ء) وچ دمشق وچ ڄمیے ہن۔ انہاں نے دمشق دے مشہور اساتذہ جیویں ابوحفص شہاب الدین سہروردی، الآمدی تے ابن عساکرکنوں فقہ، حدیث، تفسیر تے عربی زبان دی تعلیم حاصل کیتی۔ اموی مسجد وچ تبلیغ تے تدریس دا آغاز کیتا پر حکمرانیں دے خلاف اصلاحاتی خطبات دی وجہ نال قید تھئے۔ بعد وچ مصر ہجرت کر گڳے تے اوتھاں قاضی القضاة (چیف جسٹس) دے عہدے تے فائز تھئے ۔  

## علمی خدمات تے تصانیف
انہاں نے فقہ، اصول فقہ، تفسیر قرآن تے تصوف دے میدان وچ 30 توں زائد کتاباں لکھیاں۔ انہاں دی مشہور تصانیف وچ شامل ہن:  

**قواعد الاحکام فی مصلح الانعام**: فقہ دے اصولاں تے مبنی ایہ کتاب شافعی فقہ دا اہم ماخذ سمجھی ویندی ہے ۔  

**تفسیر القرآن العظیم**: قرآن دی تفسیر دے حوالے نال انہاں دی نمایاں کاوش ۔  

**بدایۃ السول فی تفضیل الرسول**: نبی کریم ﷺ دی فضیلت تے مرکزیت تے ہک کتاب ۔  

**شجرۃ المعارف**: تصوف تے روحانی علوم دے موضوع تے مشتمل ۔  

## اصلاحی تے سیاسی کردار
دمشق وچ اموی مسجد دے خطیب دے طور تے انہاں نے حکمرانیں دی ناجائز رسومات دی مخالفت کیتی تے صلیبیاں نال معاہدے دی مذمت کیتی، جیندی وجہ نال انہاں کوں قید تھیوݨا پیا ۔  مصر وچ انہاں نے جہاد دی ترغیب ݙتی تے عوام کوں منگولیں تے صلیبیاں دے خلاف متحد کیتا۔ انہاں دے خطبات نے عوامی مزاحمت کوں تقویت ݙتی ۔  

## تصوف نال تعلق
عبد العزیز بن عبد السلام ابو الحسن شاذلی (صوفی بزرگ) دے مرید ہن تے انہاں دے نال روحانی سفر کیتا۔ انہاں دا خیال ہئی کہ تصوف دا مقصد دل دی صفائی تے اللہ نال تعلق دی مضبوطی ہے۔ موسیقی (سماع) تے ذکر دے دوران رقص کوں جائز قرار ݙتا، بشرطیکہ ایہ روحانی جذبے دی عکاسی کرے تے غیر اسلامی رسومات نال میل نہ کھاوے ۔  

## آخرتی دور تے وفات
انہاں نے مصر دے صالحیہ مدرسہ وچ تدریس دا سلسلہ جاری رکھیا تے اوتھاں قرآن دی تفسیر پڑھاوݨ آلے پہلے استاد بݨیے۔ 660 ہجری (1262ء) وچ قاہرہ وچ وفات پاتی تے القرافہ دے مقبرے وچ دفن تھئے ۔  

## حوالہ
محمد ادریس کاندھلوی

محمد ادریس کاندھلوی  ہک نامور پاکستانی اسلامی عالم، مفسر قرآن، محدث، تے مصنف ہن۔ انہاں دا تعلق دیوبندی مکتب فکر نال ہئی، تے انہاں نے قرآن دی تفسیر، حدیث، تے سیرت النبی ﷺ تے نمایاں کم کیتے۔

## ڄم تے ابتدائی زندگی
محمد ادریس کاندھلوی ٢٠ اگست ١٨٩٩ء کوں بھوپال (موجودہ بھارت) وچ ڄمیے ہن۔ انہاں دا خاندانی تعلق کاندھلہ (اتر پردیش) نال ہئی، جتھوں انہاں دے آباؤ اجداد ہن۔ انہاں دے پیومولانا حافظ محمد اسماعیل ہک صوفی بزرگ تے حاجی امداد اللہ مہاجر مکی دے مرید ہن۔ محمد ادریس نے ٩ سال دی عمر وچ قرآن پاک حفظ کر ڳھدا ۔

تعلیم تے اساتذہ  

**ابتدائی تعلیم**: تھانہ بھون دے مدرسہ اشرفیہ وچ اشرف علی تھانوی دے زیر سایہ درس نظامی دی کتاباں پڑھیاں ۔  

**اعلیٰ تعلیم**: مظاہر علوم سہارنپور توں تفسیر، حدیث، فقہ، تے فلسفہ دی تکمیل کیتی تے ١٩ سال دی عمر وچ سند فراغت حاصل کیتی۔ بعد وچ دار العلوم دیوبند وچ ولا دورہ حدیث کیتا، جتھاں انہاں دے اساتذہ وچ انور شاہ کشمیری، شبیر احمد عثمانی، تے عزیز الرحمٰن عثمانی شامل ہن ۔  

## تدریسی تے علمی خدمات
**دار العلوم دیوبند**: ١٩٢٢ء توں ٩ سال تک تفسیر بیضاوی، سنن ابی داؤد، تے حدیث دی کتاباں پڑھائیاں ۔  

**حیدرآباد دکن**: ١٩٢۹ء توں ۹ سال تک آصفیہ لائبریری دے نادر مخطوطات دا استعمال کریندے ہوئے عربی وچ التعلیق الصحیح علی مشکوۃ المصابیح(۸ جلداں) لکھیاں ۔  

**پاکستان آمد**: ١٩٤۹ء وچ ہجرت کرکے جامعہ عباسیہ بہاولپورتے جامعہ اشرفیہ لاہوروچ شیخ الحدیث تے مفسر دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں۔  

## تصنیفاں تے علمی کارنامے
**معارف القرآن**: ۸ جلدیں وچ قرآن دی تفسیر، جیہڑی جنوبی ایشیا وچ مغربی تفسیری رجحانات دے خلاف لکھی ڳئی ۔  

**سیرت مصطفیٰ**: نبی کریم ﷺ دی سیرت تے ۴ جلداں وچ مشتمل اردو کتاب، جیہڑی ۱۹۴۱ء وچ شائع تھئی ۔  

**دعوتی کم**: قادیانیت تے عیسائیت دے خلاف علمی محاذ تے تحریک ختم نبوت وچ فعال کردار ۔  

## وفات تے میراث
۲۸ جولائی ۱۹۷۴ء کوں لاہور وچ فوت تھئی۔ انہاں دی نماز جنازہ انہاں دے پترمولانا محمد مالک کاندھلوی نے پڑھائی۔ اوہ اپݨے علمی تصنیفاں، تبلیغی دوریاں، تے پاکستان وچ اسلامی نظام دے نفاذ دی کوششاں دی وجہ توں یاد کیتے ویندن ۔  

## حوالہ
انس بن عیاض

انس بن عیاض بن ضمرہ لیثی مدنی (104ھ–200ھ) ہک نامور تابعی، محدث، تے اسلامی علوم دے عالم ہن۔ آپ کوں ابو ضمرہ دے کنیت نال وی ڄاݨیا ویندے تے بنو لیث قبیلے نال تعلق رکھدے ہن۔ آپ دا شمار ثقہ (معتبر) راویان حدیث وچ تھیندے، جیندا ذکر ابن حجر عسقلانی تے ذہبی جاہیںعلما نے کیتے ۔ آپ مدینہ منورہ دے رہوݨ آلے ہن تے اپݨی علمی خدمات تے خوش اخلاقی دی وجہ توں مشہور ہن۔

## ڄم تے وفات
**ڄم**: 104ھ (722ء) وچ مدینہ منورہ وچ تھیا۔

وفات: 200ھ (815ء) کوں 96 سال دی عمر وچ مدینہ وچ وصال کیتا۔ کجھ مصادر وچ 180ھ یا 199ھ وی وفات دا سال ݙسیا ڳئے ۔

## علمی سفر تے اساتذہ
انس بن عیاض نے مدینہ تے بصرہ دے وݙے علما توں علم حاصل کیتا۔ انہاں دے مشہور اساتذہ وچ شامل ہن:

امام جعفر صادق (شیعہ مکتب فکر دے چھیویں امام) ۔

ربیعہ بن ابی عبدالرحمان (فقہ تے رائے دے امام) ۔

شریک بن عبداللہ بن ابی نمر (حدیث دے عالم) ۔

سہیل بن ابی صالح تے صفوان بن سلیم  جاہیں مشہور محدثین ۔

## تلامذہ تے علمی اثرات
آپ دے شاگردیں وچوں کجھ نمایاں ناں ایہ ہن:

امام شافعی (فقہ شافعی دے بانی) ۔

احمد بن حنبل (حنبل مکتب فکر دے امام) ۔

علی بن مدینی (حدیث دے ناقد) ۔

یحییٰ بن معین (جرح و تعدیل دے ماہر) ۔

آپ دی درسگاہ توں ہزاریں طالب علمیں نے فیض ڳھدا تے حدیث دی روایت وچ آپ دا سلسلہ خاص اہمیت رکھیندے ۔

## حدیث وچ مقام
**ثقہ راوی**: ابن حجر عسقلانی تے ذہبی آپ کوں "ثقہ" (معتبر) قرار ݙیندن ۔

**روایات دی تعداد**: آپ نے صحاح ستہ (چھی مشہور حدیث دیاں کتاباں) وچوں بخاری، مسلم، ابو داؤد، تے ترمذی وچ روایات نقل کیتیاں ۔

**خصوصیات**: آپ دیاں روایات وچ سند دی صحت تے تفصیلی بیان دا خاص خیال رکھیا ویندے ۔

## تصنیفات تے علمی خدمات
**کتاب الحدیث**: آپ دی مشہور تصنیف ہے، جیہڑی حدیث دے مسائل تے مشتمل ہے ۔

**فقہ تے تفسیر**: آپ نے فقہی مسائل تے قرآن دی تفسیر وچ وی علمی کم کیتا ۔

## اخلاقیات تے شخصیت
**خوش اخلاقی**: یونس بن عبدالاعلیٰ آپ دے اخلاق دی تعریف وچ آہدن: "میں کہیں ایسے شخص کوں نئیں ڄاݨدا جیڑا اتنے خوش اخلاق ہووے" ۔

**سادگی**: آپ دی زندگی سادگی تے عبادت دی مثال ہئی۔ نماز تہجد دا خصوصی اہتمام کریندے ہن ۔

## حوالہ
ایوب بن موسی

ایہہ ہک مشہور محدث تے فقیہ ہن جنہاں دا تعلق قریش قبیلے نال ہئی۔ آپ مکہ مکرمہ وچ رہندے ہن تے خلافت امویہ دے دور وچ طائف دے گورنر وی رہے۔ آپ دی وفات 133ھ (750ء دے نیڑے) وچ تھئی۔

## علمی خدمات:
حدیث دی روایت کرݨ وچ ثقہ سمجھے ویندے ہن۔ ابن حجر عسقلانی تے ذہبی جاہیں علماء آپ کوں قابل اعتماد راوی قرار ݙیندے ہن۔

## اساتذہ تے شاگرد
آپ نے سعید مقبری، ابن شہاب زہری، تے عطاء بن ابی رباح جاہیں  نامور علما توں علم حاصل کیتا۔ آپ دے شاگرداں وچ سفیان ثوری، شعبہ بن حجاج، تے امام مالک شامل ہن۔

## خاندانی نسب
آپ دا سلسلہ نسب بنو امیہ دے مشہور سردار عمرو بن سعید بن العاص نال ملدے، جیہڑے امیر مکہ وی رہے ہن۔

## حوالہ
زبیر بن احمد زبیری

زبیر بن احمد زبیری (وفات: 317ھ/929ء) ہک نامور اسلامی عالم، محدث، فقیہ، نسب دان تے مصنف ہن۔ آپ دا تعلق بنو زبیر (زبیر بن عوام دی اولاد) نال ہئی تے شافعی مکتب فکر دے پیروکار ہن۔ آپ کوں علم حدیث، فقہ، قراءت تے ادب وچ مہارت حاصل ہئی تے اہل سنت دے علما انہاں کوں "ثقہ" تے معتبر راوی قرار ݙیندن ۔

## ڄم تے نسب
**نسب**: آپ دا سلسلہ نسب زبیر بن عوام (صحابی رسول ﷺ) تک پہنچدے، جیندے وچ آپ دے پیو احمد بن سلیمان بن عبداللہ بن عاصم بن المنذر بن زبیر شامل ہن ۔

**خاندانی پس منظر**: بنو زبیر دا تعلق قریش دے اسد قبیلے نال ہئی، جیہڑا عرب دی معزز ترین قبیلیاں وچوں ہک ہئی ۔

## تعلیم تے اساتذہ
زبیر بن احمد نے اپݨی تعلیم بصرہ وچ حاصل کیتی، جتھاں انہاں نے ممتاز علما توں علم سکھیا:

داؤد بن سلیمان مؤدب (حدیث)۔

محمد بن سنان قزاز (فقہ تے انساب)۔

ابو داؤد سجستانی (مشہور محدث)۔

روح بن عبدالمؤمن (قراءت) ۔

آپ نے بغداد دے شیوخ توں وی قراءت دی تعلیم ڳھدی، حالانکہ آپ نابینا ہن، پر اپݨے زبردست حافظے دی بدولت علوم وچ مہارت حاصل کیتی ۔

## علمی خدمات تے تصنیفات
زبیر بن احمد نے اپݨی زندگی وچ 10 توں ودھ کتاباں تصنیف کیتیاں، جنہاں وچوں کجھ اہم ایہ ہن:

**الکافی فی الفقه**: شافعی فقہ تے مبنی کتاب، جیہڑی انہاں دی مشہور تصنیف ہے۔

**الجامع فی الفقه**: فقہی مسائل دا جامع مجموعہ۔

**ستر العورة**: عبادت دے دوران پردے دے احکام تے کتاب۔

**الهدایة**: ہدایات تے اخلاقیات دے موضوع تے۔

**ریاضة المتعلم**: طالب علماں کیتے تعلیمی رہنمائی ۔

## تلامذہ تے اثرات
آپ دے شاگرداں وچوں کجھ نمایاں ناں ایہ ہن:

ابوبکر محمد بن حسن نقاش (محدث)۔

عمر بن بشریٰ سکری (فقہ)۔

علی بن محمد بن لولو الوراق (ادیب) ۔

آپ دی درسگاہ توں ہزاریں طالب علماں نے فیض ڳھدا تے بصرہ وچ انہاں کوں "امام اہل بصرہ" دا خطاب ݙتا ڳیا ۔

## وصال تے میراث
**وفات**: آپ دا وصال 317ھ (929ء) وچ بصرہ وچ تھیا۔

**مقام تدفین**: بصرہ وچ دفن تھئے، جتھاں انہاں دا مزار علمی تے روحانی مرکز دی حیثیت رکھیندا ہئی۔

= حوالہ =
عبد اللہ بن عبد الحکم

عبد اللہ بن عبد الحکم (ڄم : 155ھ/771ء – وفات: 214ھ/829ء) ہک مصری مالکی فقیہ ہن جنہاں دا تعلق اسلامی فقہ دے ابتدائی دور نال ہئی۔

## ڄم  تے خاندانی پس منظر
عبد اللہ بن عبد الحکم مصر دے شہر اسکندریہ وچڄمیے ہن۔ انہاں دے پیو عبد الحکم بن اعین وی مشہور عالم ہن، تے خاندان دا تعلق مالکی فقہ نال ہئی۔ انہاں دے پُتر محمد بن عبد اللہ وی مورخ تے فقیہ ہن ۔

## علمی مقام تے استاد
عبد اللہ بن عبد الحکم نے امام مالک بن انس (مالکی فقہ دے بانی) توں علم حاصل کیتا تے مصر وچ مالکی مکتب فکر دے ممتاز علماء وچ شمار تھئے۔ انہاں دے شاگرداں وچ ابن القاسم، ابن وہب، تے لیث بن سعد جاہیں نامور علما شامل ہن ۔

## امام شافعی نال تعلق
عبد اللہ بن عبد الحکم نے امام شافعی (شافعی مکتب فکر دے بانی) کوں مصر آوݨ تے مالی مدد کیتی تے انہاں کوں 1,000 دینار ݙتے۔ ایں عمل نے امام شافعی دے مصر وچ قیام تے علمی کم کوں سہولت ݙتی۔ عبد اللہ دے پُتر محمد نے وی امام شافعی نال رہوݨ دی ترغیب ڳھدی۔

## تصنیفاں تے علمی خدمات
انہاں نے مالکی فقہ تے متعدد کتاباں لکھیاں، جنہاں وچ "کتاب الاموات" (موت دے احکام) تے "کتاب المناقب" (فضائل دیاں روایات) شامل ہن۔ انہاں دی کتاباں مالکی فقہ دے اصولاں تے روایات دا خلاصہ پیش کریندیاں ہن ۔

## شخصیت تے اثرات
انہاں کوں "مصر دے لوکاں دا شیخ" آکھیا ویندا ہئی۔ علماء دی نظر وچ اوہ انتہائی عقلمند، منصف پسند، تے مالکی فقہ دے ٻہوں وݙے عالم ہن۔ انہاں دی دولت مندی دے نال نال علمی فیاضی وی مشہور ہئی ۔

## وفات
عبد اللہ بن عبد الحکم دا انتقال 214ھ (829ء) وچ مصر دے شہر قاہرہ وچ تھیا۔ انہاں دی قبر امام شافعی دے مزار دے نیڑے  ہے ۔

## حوالہ
سرائیکی وسیب دے خوبصورت شاعر

غلام اکبر خاور بغلانی ولد محمد فقیر بخش بغلانی ایندا تعلق بغلانی قبیلے نال ہے بغلانی قبیلے دی گالھ مہاڑ کراں تاں بغلانی قبیلے دا شجرہ نسب المحدث شیخ الاسلام امام قتیبہ بن البغلانی نال ونج ملدے 
غلام اکبر خاور بغلانی سرائیکی زبان دے نامور شاعر تے افسانہ نگار ہن، جنہاں دا تعلق دامان علاقہ پچادھ چوٹی بالا (ڈیرہ غازی خان) نال اے۔ آپ فرید ساجد لغاری دے شاگرد ہن، جو سرائیکی ادب وچ ہک معروف شاعر، عروض دان، تے نقاد دے طور تے ڄاݨے ویندن۔ فرید ساجد لغاری دا تعلق بلوچ قبیلے دے لغاری خاندان نال اے تے انہاں دی ادبی خدمات، خاص طور تے سرائیکی شاعری دیاں صنفاں ڈوہڑہ تے غزل وچ نمایاں ہن۔

فرید ساجد لغاری دے حوالے نال اہم معلومات:  
تعلیمی تے ادبی پس منظر فرید ساجد نے 1996ء وچ ادبی میدان وچ قدم رکھیا تے معروف شاعر اکرم قریشی توں شاعری دے گُر سکھے۔ انہاں دی شاعری وچ عروضی دقت تے فنی پختگی نمایاں اے۔  
تصنیفاں انہاں دی 6 کتاباں شائع تھی چُکین، جنہاں وچ شعری تے نثری مجموعے شامل ہن۔ انہاں دی غزلاں تے ڈوہڑے سرائیکی ثقافت دے عکاس ہن۔  
مقامی اثرات چوٹی بالا (ڈیرہ غازی خان) وچ مقیم ہووݨ پاروں، فرید ساجد نے دامان علاقے دے نویں لکھاریاں کوں تربیت ݙتی اے، جنہاں وچ غلام اکبر خاور بغلانی وی شامل ہن۔  
غلام اکبر خاور بغلانی دے ادبی کردار:  
آپ فرید ساجد دے شاگرد ہووݨ دے ناطے، سرائیکی زبان دی روایتی تے جدید صنفاں وچ مہارت رکھیندن۔  
انہاں دے افسانے تے شاعری وچ دامان دے علاقائی رنگ تے سماجی مسائل دی عکاسی ملدی اے۔  
فرید ساجد دی طرح، غلام اکبر وی سرائیکی زبان دے تحفظ تے فروغ کیتے کم کریندے پئین۔  
فرید ساجد دے تعلیمی مکتبہ فکر دا اثر:  
فرید ساجد دا ادبی اُصول "فنی سوجھ بوجھ" تے مبنی اے، جیندے تحت اوہ شاعری وچ عروضی درستگی تے لسانی باریکیاں تے زور ݙیندن۔ ایہہ طرز غلام اکبر خاور بغلانی دے کم وچ وی نظر آندے۔
صوفیانہ شاعری دا اثر

اُستاد سئیں ݙسیندے ہَن جو بزرگیں دی شاعری ءِچ ایں سانگے اثر اے جوانسان دوستی دی ڳالھ کریندے ہَن جو آپ وݙے انسان دوست ہَن ، آکھدن پیر کنے مائی دُعا کراوݨ آئی جو میݙا پُتر ڳڑ کھمدے ، دُعا کرو جو ڳڑ تھولا کھاوے ، پیر سائیں آکھیا مائی فزریں آویں ، مائی ٻے ݙینھ آئی ، پیر ڳڑ پڑھ ݙتا ۔ مائی  آکھیا جو کل کیوں ولایا ہاوے ۔ پیر سئیں آکھیا کل میں آپ ڳڑ کھادی ٻیٹھا ہم ۔

میݙے اُستاد قیس فریدی سئیں ایجھیاں ڳالھیں سُݨیندے ہَن تے اَکھیندے ہَن جو اَڄ دا مولوی ٻے کوں نصیحت کریندے ، آپ عمل نی کریندا ۔ او سمجھدے جو شئت میں اُچی شئے آں پر اُچی او ذات اے جو تکبر آلے شیطان دا وی مڑکا بھن سٹیندی اے ۔ 

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
چاچڑاں دریا دا پُل

اَڄ چاچڑیں توں کوٹ مٹھݨ آوݨ سانگے سندھ دریا تے پُل بݨ ڳے۔ ایہو پُل پنجاہ سال پہلے تاں بݨ سڳدا ہا ، جھاڳے جھاڳدے آیوں دریا آلا جہاز تاں جھکے پاݨی تئیں اَمدا ،اڳوں کپڑے سر تے ڄل میݙا یار۔ اساں پار اُروار دے جھاڳے جھاڳدے تھک ڳیوں ۔ لاہور آلئیں دی مخالفت سمجھ اَمدی ہئی ، اِتھوں دے گودے وی مخالف ہَن اُنہاندی مخالفت ابوجہل آلی ہئی ۔ ایہے وݙیرے ہر چنگے کم دی مخالفت کریندے اَمدن ۔ تعلیمی اداریں دی مخالفت تھیندی اے ، اساںمیانوالی شیخاں ہاسے تے ہائی سکول میاں صاحب دی مدد نال بݨوا ڳیوسے ۔ سرداریں تے مخدومیں آلے پاسے ہووں ہا تاں نہ بݨوا سڳوں ہا ۔ پر حکومت وی اساݙی خیر خواہ کائنا ہئی جیکر او چاہے ہا تاں نشتر گھاٹ کہیں دا پیو نہ روک سڳدا ہا ، سندھیں سر پیر دا زور لاتا جو پنو عاقل چھاوݨی نہ بݨائو ۔ بہاری نہ آوݨ ݙیو ، پنو عاقل چھاوݨی وی بݨ ڳی تے کراچی بہاریں نال بھریا پے۔

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
زمینیں تے قبضے

سارے وسیب دے زمینیں تے غیر قبضے کر ڳن ، میݙے اُستاد قیس فریدی سئیں ایہا ڳال کریندے ہن جو انہاں کوں گھن آوݨ آلے کون ءِن ، جمال دین آلے مخدوم غریب سرائیکیں کوں انسان نہ سمجھدے ہن ، ٻاہروں آوݨ آلئیں کوں پلنگ وِچھا ݙیندے ہن ۔ او لوک انہاں کوں پُٹھا ہتھ ݙے تے راضی نہ ہن ، انہاں مخدوم صاحب کوں مار ݙتا وَل وی اپݨے غریب سرائیکی کمی  ءِن ، اُستاد صاحب نِت ایہے ڳالھیں کریندے ہن تے سمجھ اَمدی ہئی جو او کیا آکھدن پر مخدومیں کوں سمجھ نی اَمدی۔

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
سردار دا ظلم

ڳال تھیندی پی ہئی جو دیرہ غازی خان دے ہک سردار دی رَڑھ ءِچ ڳئوں ونڄ پی ، اوں وݙیرے ݙیکھ تے ڳئوں کوں ڈڈھ ءِچ فائر مار ݙتا ، ڳئوں ڳبھݨ ہئی پَھل سودھی مر ڳی ۔ کچاری ءِچ ٻیٹھے ہوئے ٻے شخص آکھیا جو اے ظالم بندیں کوں معاف نی کریندے ، جانور کیا شئے ہے ۔ آکھدن جو سونک ءِچ مخدوم دے ہک چمچے چِٹی ݙاڑھی آلے کوں چاٹاں مارین ۔ اُستاد ہوریں شعر پڑھیا:

کیرھے کیرھے دی روز لہیسیں پٹکی

کہیں کوں تاں چھوڑ عزت دار سݙاوݨ جوڳا

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
اعلیٰ تعلیم

میکوں اوں ویلے خوشی تھیندی اے جݙاں اپݨے شاگردیں کوں اعلیٰ عہدیں تے ݙیکھداں ۔ میانوالی شیخاں دے میݙے ڈھیر سارے شاگرد اعلیٰ تعلیم حاصل کر تے وݙے وݙے عہدیں تے پُڄ ڳن ۔ میݙے اُستاد قیس فریدی سئیں وی ہمیشہ ایہا ڳال کریندے ہن جو تعلیم تے صرف تعلیم ۔ تعلیم اساکوں اُتے گھن ونڄ سڳدی اے ۔ اعلیٰ عہدے تے اعلیٰ منصب ݙیوا سڳدی اے ۔ تعلیم دے بغیر اندھارا ہے ۔ ڈگری ہوسے تاں ڈی سی بݨ سڳدو ، چھومنتر نال بندہ بودن تاں بݨ سڳدے ڈپٹی کمشنر نی بݨ سڳدا۔

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
سرائیکی تجارت کرن

سرائیکی وسیب دے لوک تعلیم دے نال نال تجارت آلے پاسے آوِن ، میݙے پُتر وسیب سانگے مثال ہِن او تجارت نہ کرن ہا تاں جگ وانگے ہوون ہا ۔ وسیب ءِچ تجارتی تے صنعتی ماحول بݨاوݨ دی ضرورت ہے ، جاگیردار تے گودے کوں اپݨی سوچ بدلݨی پوسے ، اونکوں میل کچیل لوکیں کوں چٹے کپڑے پواوݨے پمسن جیکر غریب دے چٹے کپڑے کوں اپݨے کپڑے دی رَت سمجھدا رہ ڳیا تاں پہلے وی وݙی تباہی تھی چکی اے ، اڳوں وسیب ایجھا تباہ تھیسے جو پَھکا نہ بچسے۔

جتھاں جاگیردارانہ سماج ہووے اُتھاں منافقت عام ہوندی اے ۔ اُستاد صاحب  اے ڳالھ کریندے ہوئے آکھیا جو وݙیرے غریب تے ظلم ۔ غریب شودے ظلم سہہ ویندن حالانکہ ظالم کوں ولدا منہ تے ملے تاں ٹھیک اے ۔ الیکشن ویلے ݙو سردار یا بھتار لڑدے پے ہن ، غریب ہک دے واروں تھیندے تاں ݙوجھا منافقت کرتے غریب توں بدلے گھندے تے لُک لُک تے انتقام گھندے ۔ اُستاد قیس صاحب فرمائے:

؎                     لُک لُک تے مریندا ودیں توں ݙنگ اڄݨ تئیں

                       آیا نہ عدوات دا تیکوں ڈھنگ اَڄݨ تئیں

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
استاد کریم بخش انوری

اُستاد کریم بخش انوری صاحب قیس فریدی توں پُچھیا جو کتنا کتاباں تھی ڳن ۔ اُستاد صاحب فرمایا نثر دیاں کتاباں ڈھیر ہِن پر چھپائی دا مسئلہ ہے ۔ کون چھپواوے ، ممتاز خان ݙاہر دا بھلا ہووے ۔ ارداس چھپوائی اے۔ دھریجہ صاحبان دی مہربانی نمرو ، آمشام ، توں سورج میں سورج مکھی، چھپوائی اے ۔ دیوان فرید وچ چھپوائے پر کھرا، چترانگ ، وئوڑ تے چنتا دے ناں تے شعری مجموعے وی چھپݨ آلے ہن۔

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
دیوان فرید دے مذکور

میں ݙسی ونڄاں تساں لکھی ونڄو ، استاد صاحب دیاں ڈھیر ساریاں یاداں ہن۔ اُستاد صاحب ’’جھوک‘‘ دی طرفوں چھپݨ آلا دیوان فرید مرتب کریندے ودے ہَن ، انہاں مذکورات دے ناں تے دیوان فرید ہک فہرست بݨا ݙتی جو کہ اشارہ آکھیا ونڄے جو جینکوں ݙیکھ تے پتہ لڳدے جو اللہ سئیں دا ناں کتھ کتھ تے کیرھی کیرھی کافی ءِچ آئے ، اے کم وݙا کم اے ، میں تاں اینکوں کارنامہ آکھداں جو کہ اُستاد قیس فریدی صاحب بِناں کہیں نہ کیتا ۔ دیوان تے جو لوک اعتراض کریندے ہن او وی منیندے ہن جو اے کم وݙا کم کیتا ڳے۔

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
سومرہ یا فریدی

اُستادِ محترم توں میں پُچھیا جو تساں تاں سومرہ ہیوے فریدی کیوں لکھدو ، اُنہاں ݙسیا جو اے نسبت روحانی ہے تے تصوف تے انسانی دوستی دی ہے میں سمجھداں جو خواجہ فرید سئیں دی وجہ توں اساں سارے فریدی لوک ہیسے ، اے وی سب ڄاݨدن جو میں قبرپرست عقیدے دا مالک کینھی پر انسان دوستی ٻہوں ضروری اے۔

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
اردو تے سرائیکی

اُستاد ہوریں اُردو وی لکھدے ہن پر اُنہاندا ماݨ سرائیکی شاعری ہے ۔ آزاد نظماں وی لکھیاں پر اُنہاں کوں مقام سرائیکی غزل وچ حاصل تھیا ، آکھدے ہن جو سرائیکی غزل نی لکھ سڳدے۔ اُستاد ہوراں سرائیکی غزل لکھی تے لکھ تے ݙکھائی جو اے ہوندی اے سرائیکی غزل ۔ جیرھے دشمن چٻولے کریندے ہن اُنہاندے وات بند تھی ڳے۔

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
سردار بُھتار

اُستادِ محترم سرداریں بھتاریں دے ݙاڈھے خلاف ہن ، اُنہاندا آکھݨ ہا جو سرائیکی قوم جیرھا عذاب بھوڳیندی پی اے اے سارے عذاب اُنہاں دے پیدا کیتے ہوئے ہِن ۔ اے لوک انگریز دیاں نوکریاں کرتے عہدے تے جاگیراں حاصل کیتن ، انگریزاں دے نوکریں کوں اساں اپݨا آقا نی من سڳدے ۔ انہاں دی اولاد توں وی کوئی اُمید کینھی جو جیجھے سمھسن اوجھے ڄمسن۔

؎                     اَکھیں چہرہ تے ابرو اللہ اللہ

                       چراغ و مسجد و محراب ݙیہداں

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
سوہݨے سوہݨے شعر

ہک واری میں اپݨے اُستاد سئیں کوں آکھیا جو ایجھے سوہݨے سوہݨے شعر کیویں لکھدو ؟ انہاں آکھیا جو میں لوکیں آنگے اے تاں نی آکھدا جو میکوں الہام تھیندے پر میں اپݨے محبوب کوں تصور ءِچ ݙٹھے ایویں شعر لکھیج ڳے۔

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
موسیقی دا ذوق

قیس صاحب موسیقی دا ذونق شونق رکھدے ہن ۔ چنگاں ڳاوݨ اُنہاں دی کمزوری ہئی تہاکوں ٻہوں پسند کریندے ہن ۔ انہاں دے اپݨے ڳاوݨ مشہور ہن ، اپݨے سرائیکی غزلیں دی آپ دُھن بݨیندے ہَن ، عام موسیقی یا عام شاعری اُنہاں کوں پسند نہ ہئی ، وجہ اے ہئی جو اُنہاں دی سوچ تے اُنہاں دا ذوق اُچا ہا ۔ تانا دھیرے تانا دھیرے موسیقی تے لکھیا ہویا ہے تے یادگار شے ہے۔

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
روہی تے فریدؒ

خواجہ فرید وانگے روہی میݙے اُستاد دا وی من بھاوݨاں موضوع ہا ، روہی دیاں ساری ساری رات ڳالھیں کریندے ہن تے اَکھیندے ہن جو روہی دریا تے ہاکڑہ تے دریائے سرسوتی ہے ۔ اے روہی موہنجودڑو تے ہڑپہ دے وچاگ آباد علاقہ ہے ۔ ڈاکٹر رفیق مغل صاحب دی تحقیق آئی اے جو ایں علاقے وچ 1300شہر تے وستیاں دریافت تھِن ۔ اِتھوں پتہ لڳدے جو اساݙی روہی کتنی عظیم تے قدیم ہے پر اساݙے آثار ختم کیتے ڳن ، اُنہاں کوں نی بچایا ڳیا کیوں جو اے سرائیکی علاقہ ہے ، حملہ آور اساݙے علاقے نال بغض رکھدن۔

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
صحبت دا اثر

’’صحبتِ صالح ترا صالح کند ، صحبتِ طالع تراطالع کند‘‘ فارسی مقولہ پڑھدے پڑھیندے ہاسے ۔ قیس فریدی صاحب دے صحبتیں دے بعد سُدھ پئی اے جو اے مقولہ کتنا سچا ہے ۔ میں جو ڳالھیں کریندا ٻیٹھاں اے سب کجھ قیس صاحب دے صحبتیں دا اثر اے ۔ جݙاں او شخص اَلیندا ہا تاں معلومات دا خزانہ موتی آنگے کِردا ہا ، وجہ اے ہئی جو اوں شخص کول جہان دنیا دا علم ہا ، او پڑھدا ہا ، کتاب نال گھاٹی یاری ہَس ۔ اساں وی کتاب نال یاری لائوں ، وݙے بݨ ویسوں۔

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
جاگیرداراں دے ظلم

ہک واری اُستاد صاحب جاگیرداریں دے ظلم بارے ڳالھ کریندے ٻیٹھے ہَن تے اَکھیندے ٻیٹھے ہَن جو انہاں دے ظلماں دی وجہ توں لوک وسیب چھوڑ ڳن ، کراچی تے دٻئی بھڄ ڳن ، جیکر اے بندے دے پُتر ہوون ہا تاں اساݙا سرائیکی دیش تاں آپ دٻئی اے ۔ ولا انہاں شعر سُݨایا:

؎ ظلم تیݙے دی نگری دا ݙینہ تھی ڳے لاٹ ملاٹاں کیوں؟

کہیں کوچے وچ لاش نی ݙسدی سُنڄیاں تھی ڳن واٹاں کیوں؟

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
یاداں ہِن سرمایہ

قیس صاحب دے آوݨ توں پہلے گورنمنٹ ہائی سکول میانوالی شیخاں اساں موجود ہاسے ۔ ایں توں پہلے میں سکھر اچ پڑھیندا ہم ، میݙے استاد قیس فریدی صاحب میݙے کنے سکھر تشریف گھن آئے ۔ تقریباً ݙو ڈھائی مہینے میݙے کول رہ ڳئے۔ میں انہاں دی ملازمت واسطے وݙی کوشش کیتی جو روزگار اتھائیں یعنی سکھر اچ تھی سڳے پر ملازمت دا سنجوک سکھر اچ نہ بݨ سڳیا تے او واپس چلے ڳئے ۔ 

اُستاد نال گزریاں یاداں ٻہوں ءِن ، ڳالھیں وی ڈھیر ساریاں ہِن ، پر اَڄ دی کچاری ءِچ قصہ اِتھائیں مُکیندوں اللہ کوں منظور ہوسے تاں وَل ٻیاں ڳالھیں یاد کریسوں تے تریخ دا حصہ بݨیسوں ۔ بُھل چُک دی معافی ۔ میݙیاں ڳالھیں پسندآوِن تاں میݙے حق ءِچ دُعا کریجو ، غلطیاں ہوسن ، تساں نشاندہی کرو تاں جو اڳوں اصلاح تھیوے ، میں سارے وطن وسیب سانگے دُعا کرینداں ۔ اپݨے پُتریں تے ’’جھوک‘‘ کوں دُعا ݙینداں جو کتاب دا وݙا تے تاریخی کم تھی ڳے۔

اے ہِن کجھ یاداں جیڑھیاں میں تہاݙی خدمت اچ پیش کیتین ۔ میݙی کوشش ہوندی اے جو ہر کتاب اچ کجھ نہ کجھ یاداں شامل کراں کیوں جو اے وی تریخ اے ۔تریخ توں فائدہ صرف میݙی اولاد کوں نہ تھیسے پوری سرائیکی قوم کوں تھیسے تے اساں اے کم کریندے راہسوں ۔ انشاء اللہ

دعاگو

### مہر حامد علی شاکر سیال

## حوالہ
کتاب "قیس فریدی ۔ فن شخصیت اَتے شاعری "  ترتیب پیشکش  : مہر حامد علی شاکر سیال ، ناشر جھوک پبلشرز ، ملتان
روشن آرا بیگم

روشن آرا بیگم (اردو: روشن آرا بیگم، کنوں) (19 جنوری 1913ء – 5 دسمبر 1982ء) ملکہ موسیقی دا خطاب گِھنّݨ آلی نامور پاکستانی کلاسیکی تے فلمی گائیک ہَئی۔ اُوہ کیرانہ ٹٻّر دے شہرہ آفاق ہندوستانی گائیک اُستاد عبد الکریم خان دی شاگرد ہَئی۔

## حیاتی دا احوال
ملکہ موسیقی روشن آرا بیگم 19 جنوری 1913ء کوں کلکتہ، برطانوی ہند وِچ اُستاد عبد الحق خان دے گھر وِچ ڄَمّی ہَئی۔ انّھاں دا اصل ناں وحید النساء بیگم ہَئی۔ انّھاں نے موسیقی دی تعلیم آپݨے قریبی عزیز اُستاد عبد الکریم خان کنوں گِھدّی، جِنّھاں دی وجہ کنوں اُنّھاں تعلق موسیقی دے کیرانہ ٹٻّر نال بݨدا ہِے۔

روشن آرا بیگم تقسیم ہند کنوں پہلاں ای کیرانہ ٹٻر دی خیال گائیکی وِچ ہِک اُچیرا مقام گِھن چُکّی ہَئی۔ اُوں ویلے اُوہ ممبئی آلی روشن آراء بیگم اَکھوین٘دی ہَئی کیوں جو 1930ء دے عشرے دے اَخِیر وِچ اُوہ کلکتہ کنوں بمبئی منتقل تھی ڳئی ہَئی۔

اُوہ کُئی وی راڳ پیش کرݨ کنوں پہلاں جہڑیلے اُون٘دا الاپ کرین٘دی ہَئی تاں اُون٘دے وِچ ای راڳ دے مرزکی سُراں کوں کھول کے بیان کرین٘دی ہَئی اَتے الاپ نال ای راڳ دی پوری سُن٘ڄاݨ سامھݨے آ وین٘دی ہَئی۔ 

## مشہور نغمے

* پیا جاؤ میں توسے نا ہی بولوں (ٹھمری)
* ڈولے رے من ہولے ہولے
* نظریا تم ہی سے لگی (دادرا)
* دیش کی پر فضاؤں میں کہیں (فلم جگنو)

## حوالے

ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیک
ونکی:لاہور دے ڳائیک
ونکی:پنجابی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:غزل گائیک
ونکی:ستارۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دے ہندوستانی گائیک
ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک
ونکی:وِیہویں صدی دیاں پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی گائیک زنانیاں
ونکی:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی غزل گائیک
ونکی:پاکستانی قوال
ونکی:غزل گائیک زنانیاں
روبیہ چوہدری

روبیہ چوہدری (اردو: روبیہ چوہدری، کنوں) ہِک پاکستانی فیشن ماڈل اَتے اداکارہ ہِن۔

## ماڈل
روبیہ چوہدری دا ڄَم پَل ہِک امیر ٹٻّر وِچ تِھیا۔ اُوہ ثانوی تعلیم پوری کرݨ دے بعد فیشن انڈسٹری وِچ چلی ڳئی۔ لمبے، پتلے اَتے دِل نشین ٻُتھاڑ دی وجہ کنوں اُوہ جلتی ای مقبول تِھی ڳئی۔ اُنّھاں نے پاکستان دے مشہور ڈیزائنرز کِیتے رن وے اَتے اشتہاراں اَتے میگزین دے فوٹو شاٹ اُتے کَم کِیتا ہِے۔ اُوہ عارف محمود اَتے عائشہ حسن اَتے کراچی فیشن جئیں شوز وِچ ماڈلنگ کر چُکی ہِن۔ ہِک انٹرویو وِچ اُنّھاں نے آکھیا جو فیشن اداکاری آلی کار ای ہِے۔

## اداکارہ
روبیہ چوہدری ٹیلی ویژن ڈرامیاں اَتے سیریلز وِچ بطورِ اداکارہ آپݨی مَترائی اَمّاں دی پیروی کر چُکّی ہِن۔ جِنّھاں وِچ: 6 ڈگریز ( ہم ٹی وی ) ، *کراچی آج* (آر سی ٹی وی 3) ، *مشن کراچی* (ہم ٹی وی) اَتے لو میرج ( جیو ٹی وی ) شامل ہِن۔ 

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:پاکستانی فیشن ماڈل
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
روبینہ عارف

روبینہ عارف (اردو: کنوں) ہِک سینئر پاکستانی اداکارہ اَتے پروڈیوسر ہِن، انّھاں کوں "عشق نچایا"، "کب میرے کہلاؤ گے"، "قسمت" اَتے "کم ظرف" جہیں ڈرامیاں وِچ بہترین کرداراں دی وجہ کنوں سُن٘ڄاݨا وین٘دا ہِے۔  

## حیاتی دا احوال
روبینہ 15 جولائی 1968ء کوں پاکستان دے شہر کراچی وِچ ڄَمّی ہَئی۔ 

## فلموگرافی

### ٹیلی ویژن

## حوالے

ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
راگنی

شمشاد بیگم (اردو: راگنی، کنوں) ہِک پاکستانی فلمی اداکارہ ہَئی۔ انّھاں دا اصل ناں شمشاد بیگم ہَئی پَر مشہور راگنی دے ناں نال تھئی، 1940ء دے ݙہاکے وِچ ݙاڈھی مشہور ہَئی اِیں نے پہلاں بھارتی اَتے وَل تقسیم ہند دے بعد پاکستانی فلماں وِچ کَم کِیتا ہرنی سن٘وّیں اکّھیں دی مالک راگنی نے ہندی، اردو اَتے پنجابی تریہے ٻولیاں وِچ اداکاری کِیتی۔

## فلمو گرافی

## حوالے

ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:پشتو سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:گوجرانوالہ دیاں شخصیتاں
رابعہ نورین

رابعہ نورین (اردو: رابعہ نورین، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ اَتے ماڈل ہِن۔ انّھاں کوں "تلافی"، "میرا خدا جانے"، "زینت"، "بابر" اَتے "کبھی سوچا نہ تھا" جئیں اردو ڈرامیاں وِچ انّھاں دے کرداراں کِیتے سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔

## حیاتی دا احوال
رابعہ نورین 2 دسمبر 1965ء کوں پاکستان دے شہر کراچی وِچ ڄَمّی ہَئی۔

## ذاتی حیاتی
رابعہ نورین نے عابد علی نال شادی کِیتی ہَئی، جِنّھاں دا جولائی 2020ء وِچ انتقال تھی ڳِیا۔

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن

### ٹیلی فلم

### فلماں

## حوالے

ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
دیبا

دیبا (اردو: دیبا، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِن۔ اُوہ 1960ء اَتے 1970ء دے ݙہاکیاں دے وِچالے فلم دی معروف اداکاراواں وِچوں ہِک ہَئی، جہڑی اردو، اَتے پنجابی فلماں وِچ آپݨے رومانوی اَتے المناک کرداراں کِیتے مشہور ہَئی۔

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن سیریز

### ٹیلی فلم

### فلماں

## حوالے

ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:پشتو سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
خورشید شاہد

بیگم خورشید شاہد (اردو: خورشید شاہد، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہَئی۔ خورشید کوں 1984ء وِچ صدرِ پاکستان دی طرفوں تمغائے حسنِ کارکردگی نال نوازیا ڳِیا ہَئی۔ اُوہ سلمان شاہد دی اَمّاں ہَئی۔

## ابتدائی حیاتی
بیگم خورشید شاہد 19 نومبر 1926ء کوں ڄَمّی ہَئی۔ قیامِ پاکستان دے بعد بیگم خورشید شاہد لاہور دا رُخ کِیتا اَتے ریڈیو پاکستان نال جُڑ ڳئی۔

## کَم کار آلی حیاتی
خورشید شاہد نے آپݨی فنی حیاتی دا اَغاز دہلی وِچ آل انڈیا ریڈیو کنوں 9 ورھیاں دی عمر وِچ کِیتا ہَئی۔ انّھاں نے کَم کار دا اَغاز مغنیہ دے طور تے کِیتا ہَئی۔

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن سیریز

* *رس ملائی*
* *[[:ur:انکل_عرفی_(ڈراما)|انکل ارفی]]*
* *زر، جبر، پیش*
* *پارچیان*
* *ماسوم*
* *تیسرہ کنارا*
* *سمندر*
* *سائین اور ماہر نفسیات*
* *ساحل*
* *من چلائے کا سودا*
* *ان سی ملیے*
* *چابی اور چابیاں*
* *دھوپ دیوار*
* *کانچ کا پل*
* *فیہمیدہ کی کہانی، استانی راحت کی زوبانی*
* *[[:ur:اندھیرا_اجالا_(ڈراما)|اندھیرا اجالا]]*
* *سنتا*
* *[[:ur:سونا_چاندی_(ڈرامہ)|سونا چندی]]*
* *چابی اور چابیاں*
* *[[:ur:انا_(پی_ٹی_وی_سیریز_1984)|انا]]*
* *دھند*
* *کرن کہانی*
* *فشار*
* *وادی پرکھر*
* *[[:ur:بوٹا_فرام_ٹوبہ_ٹیک_سنگھ|بوٹا فرام ٹوبہ ٹیک سنگھ]]*

### ٹیلی فلم

* حق دار

### فلماں

* *دھوپ اور سئے*
* *چنگاری*
* *بھولا ساجن*
* *خموش پانی*
* *غالب*

## حوالے

ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:دہلی دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیک
ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی گائیک زنانیاں
ونکی:پنجابی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:وِیہویں صدی دے ہندوستانی گائیک
ونکی:پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:لاہور دے ڳائیک
ونکی:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
حنا رضوی

ددحنا رضوی (اردو: حنا رضوی، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِن۔ جہڑی 19 جنوری 1981ء کوں ڄَمّی ہَن۔

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن سیریز

### ویب سیریز

### ٹیلی فلماں

### فلماں

## حوالے

ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
خواجہ محمد نقشبند

شیخ محمد نقشبند سرہندی، جنہاں کوں حجۃ اللہ خواجہ محمد نقشبند سرہندی دے ناں نال وی ڄاݨیا ویندے، شیخ احمد سرہندی دے پوہترے تے شیخ محمد معصوم دے پتر تے خلیفہ ہن۔ آپ شاہ حجۃ اللہ تے قیوم ثالث دے ناں نال مشہور ہن۔

## ڄم
شیخ محمد نقشبند سرہندی دی ولادت جمعے دے ݙینہہ 7 رمضان المبارک 1034ھ، مطابق 13 جون 1625ء کوں قیوم ثانی خواجہ محمد معصوم بن مجدد الف ثانی دے گھر سرہند وِچ تھئی۔ آپ اپݨے پیو دے ݙوجھے پتر ہن۔ آپ دی ولادت توں پہلے آپ دے ݙاݙا شیخ احمد سرہندی نے اپݨے پتر خواجہ محمد معصوم کوں آکھیا  ہئی کہ "تہاݙا جو پتر مادر شکم وِچ ہے، ایہ عجائب روزگار تے صاحب معارف و اسرار ہوسی۔ خلقت کوں ایندے توں فیض پہنچسی۔" شیخ محمد نقشبند دا لقب شرف الدین ہئی تے شاہ حجتہ اللہ دے ناں نال مشہور تھئے۔

## تعلیم
شیخ محمد نقشبند سرہندی نے شروع وِچ تھوڑے عرصے وِچ قرآن مجید حفظ کر ڳھدا۔ ایندے بعد آپ نے ٻئے تمام متداول علوم حاصل کیتے۔ آپ نے زیادہ تر کتابیں اپݨے چاچا مکرم خواجہ محمد سعید سرہندی توں پڑھیاں۔ آپ ایں دقت تے تحقیق نال پڑھدے ہن کہ آپ دے چاچا فرمایا کریندے ہن کہ "ایہ میکوں پڑھݨ کیتے نی آندے، بلکہ پڑھاوݨ کیتے آندے پئین۔" آپ نے فقہ، حدیث تے تمام متداول علوم وݙی محنت تے دقت نال پڑھے۔

## خلافت
شیخ محمد نقشبند سرہندی نے علم حاصل کرݨ دے نال نال اپݨے پیو خواجہ محمد معصوم توں علم باطنی وِچ وی کسب کیتا۔ خداداد ذہانت تے استعداد دی بلندی دی وجہ توں تھوڑے عرصے وِچ ایں مقام تے پہنچ ڳئے جو عقل تے فکر توں باہر ہن۔ ہک واری آپ نے کجھ حقائق تے معارف اپݨے پیو  دے سامہݨے بیان کیتے تاں انہاں فرمایا: "ایہ اسرار مقطعات قرآنی ہن۔ اللہ تعالیٰ نے حضرت مجدد الف ثانی تے ظاہر فرمائے ہن، اساں کوں وی (ان توں) آگاہی ݙتی ہے۔" شیخ محمد معصوم سرہندی نے اپݨے پتر محمد نقشبند کوں آکھیا ہئی : "جناب رسول اللہ ﷺ نے مینوں خلعت قیومیت نال سرفراز فرمایا ہے۔ الحمد للہ کہ اوہ خلعت تہاکوں وی عطا تھئی ہے، لہذا مبارک ہووے۔"

## شادی
شیخ محمد نقشبند سرہندی نے ݙو شادیاں کیتیاں ہن۔ آپ دی پہلی شادی آپ دی دھی نال تھئی۔ آپ دی زیادہ تر اولاد انہاں دے بطن توں تھئی۔ آپ دی ݙوجھی شادی 27 ربیع الاول 1080ھ، مطابق 15 اگست 1669ء کوں خراسان دی معروف شخصیت سید میر عبد اللہ دی صاحبزادی عائشہ بیگم نال تھئی۔

## علما و مشائخ عرب سرہند وِچ
شیخ محمد نقشبند سرہندی دی بارگاہ وِچ عرب توں علما تے مشائخ دی وݙی تعداد نے حاضری ݙتی۔ انہاں نے آپ توں بیعت دا شرف حاصل کیتا۔ انہاں حضرات وِچ شیخ عبد الوہاب، رئیس المشائخ شیخ فخر الدین خطیب تے ملک العلما مولانا شمس الدین وغیرہ شامل ہن۔

## حج بیت اللہ
شیخ محمد نقشبند سرہندی نے فریضہ حج دی ادائیگی وی کیتی۔ آپ نے فریضہ حج دی سعادت 1090ھ، مطابق 1680ء وِچ حاصل کیتی۔

## وصال
شیخ محمد نقشبند سرہندی کوں آخر عمر وِچ پیراں دے درد تے خفقان دا عارضہ تھی ڳیا۔ آپ دے قد وِچ وی کجھ خم آ ڳیا ہئی۔ آپ دا وصال 29 محرم 1114ھ، مطابق 14 جون 1702ء کوں تھیا۔ آپ دی تدفین اپݨے پیو خواجہ محمد معصوم دے مزار دے ابھے پاسوں   ہک الگ مقبرے وِچ کیتی ڳئی۔ آپ دا مزار سرہند شریف وِچ ہے۔

## **اولاد**
خواجہ محمد نقشبند سرہندی دی اولاد وِچ چھ پتر تے ݙو صاحبزادیاں شامل ہن جنہاں دے ناں ایہ ہن:  

1. شیخ ابو العلی سرہندی  

2. شیخ محمد عمر سرہندی  

3. شیخ محمد کاظم سرہندی  

4. شیخ عبد الرحیم سرہندی (بچپن وِچ وفات پا ڳئے)  

5. شیخ عبد الرحمن سرہندی (بچپن وِچ وفات پا ڳئے)  

6. شیخ میر عبد اللہ سرہندی (بچپن وِچ وفات پا ڳئے)  

7. امتہ الکریم  

8. امتہ القیوم (بجیونی بیگم)  

= حوالہ =
ابو سعید بن اعرابی

ابو سعید بن الاعرابی، جنہاں دا پورا ناں احمد بن محمد بن زیاد بن بشر بن احمد بن یحییٰ بن درہم بن عبد اللہ عنزی ہے، چوتھی صدی ہجری وِچ تصوف دی وݙی شخصیت ہن۔ اہل سنت دے نیڑے آپ سنی علما وِچ شمار تھیندے ہن۔ ابو عبد الرحمٰن سلمی آپ دے بارے وِچ آہدے ہن: "اوہ اپݨے وقت وِچ حرم دے شیخ ہن"، جبکہ الذہبی آپ کوں "امام، شیخ، صدوق، الحافظ تے شیخ الاسلام" دے طور تے بیان کریندے ہن۔ آپ دی وفات 340ھ وِچ تھئی۔

## سیرت
ابو سعید بن الاعرابی دی پیدائش 246ھ وِچ تھئی۔ آپ دا تعلق عراق دے شہر بصرہ نال ہئی۔ آپ نے تصوف دے علوم تے وݙی تعداد وِچ کتاباں لکھیاں تے حدیث نبوی دے مؤرخین تے راویاں وِچوں ہک ہن۔ آپ نے ابو قاسم جنید، عمرو بن عثمان مکی، ابو حسین نوری، حسن مسوحی، ابو جعفر حفار تے ابو فتح حمال جیہے وݙے علما دا ساتھ ݙتا۔ ابو عبد الرحمٰن سلمی آپ دے بارے وِچ آہدے ہن: "اوہ اپݨے شیخاں تے علما دے قابل احترام ہن۔" آپ دی وفات مکہ وِچ ذو القعدہ دے مہینے 340ھ وِچ 64 سال دی عمر وِچ تھئی۔

## روایت حدیث
ابو سعید بن الاعرابی نے حسن بن محمد بن صباح زعفرانی، عبد اللہ بن ایوب مخرمی، سعدان بن نصر، محمد بن عبد الملک دقیقی، ابو جعفر محمد بن عبید اللہ منادی، عباس ترقفی، عباس بن محمد دوری، ابراہیم بن عبد اللہ عبسی تے ٻئے وݙے علما توں حدیث سݨی۔ آپ توں حدیث روایت کرݨ آلیاں وِچ ابو عبد اللہ بن خفیف، ابو بکر بن مقری، ابو عبد اللہ بن مندہ، قاضی ابو عبد اللہ بن مفرج، عبد اللہ بن یوسف اصبہانی، محمد بن احمد بن جمیع صیداوی، عبد اللہ بن محمد دمشقی القطان تے صدقہ بن الدلم شامل ہن۔

## تصانیف
ابو سعید بن الاعرابی نے درج ذیل کتاباں لکھیاں:  

* المعجم، في أسماء شيوخه.
* طبقات النساك.
* تاريخ البصرة.
* الاختصاص، في ذكر الفقر والغنى.
* الإخلاص ومعاني علم الباطن.
* العمر والشيب.
* معاني الزهد وأقوال الناس فيه وصفة الزاهدين.
* المواعظ والفوائد.

## اقوال
ابو سعید بن الاعرابی دے چند مشہور اقوال ایہ ہن:  

1. "اللہ تعالیٰ نے ایہ دنیا انہاں لوکاں کیتے چنگی بݨائی ہے جو ایں ڳالھ کوں ڄاݨدے ہن کہ اوہ ایں دنیا کوں چھوڑ ݙیسن۔ جے کہیں ڄاݨݨ آلے کوں آکھیا ونڄے کہ تُساں ایں دنیا وِچ ہمیشہ رہسو، تاں اوہ مر ویسی۔ تے جے اہل جنت کوں آکھا ونڄے کہ تُساں ایں دنیا کوں چھوڑ ݙیسو، تاں اوہ مر ویسن۔ دنیا اوندے چھوڑݨ دے ذکر نال چنگی ہوندی ہے تے جنت اوندے وِچ ہمیشہ رہوݨ دی یاد نال نوازی ویندی ہے۔"  

2. "اللہ تعالیٰ نے ابن آدم کوں غفلت نال پیدا کیتا تے اوندے وِچ شہوت تے بھولپن پیدا کیتا، جے تک کہ اللہ تعالیٰ کہیں بندے تے رحم نہ کرے تے اونکوں خبردار نہ کرے۔ اوہ بندہ جیہڑا خود کوں عاجز، ذلیل تے کمزور سمجھے تے اللہ دے سامہݨے عاجزی نال جھکے، اوہی کامیاب تھیندے۔ جیہڑا اپݨے معاملات وِچ طاقت دا دعویٰ کریندے، اوہ ناکام تھیندے تے اللہ دی طاقت دے سامہݨے سر جھکا ݙیندے۔"

## وفات
ابو سعید بن الاعرابی دی وفات ذو القعدہ دے مہینے 340ھ وِچ مکہ مکرمہ وِچ تھئی۔ آپ دی زندگی علم، حدیث تے تصوف نال بھری ہوئی ہئی تے آپ نے اپݨے وقت وِچ وݙے علمی تے روحانی مقام حاصل کیتا۔
شمس الدین کفیری

شمس الدین کفیری (757ھ - 831ھ / 1356ء - 1427ء)، جنہاں دا پورا ناں شیخ، امام، علامہ، مفتی تے محدث محمد بن احمد بن موسیٰ بن عبد اللہ العجلونی الکفیری الدمشقی الشافعی ہے، حدیث دے وݙے عالم ہن۔ آپ شاعر وی ہن، پر پیشہ ور شاعر نئی ہن۔

## ڄم تے ابتدائی زندگی
شیخ شمس الدین ابو عبد اللہ العجلونی دا ڄم  17 شوال 757ھ کوں الکفیر (جرش دے نیڑے) وِچ تھیا۔ آپ نے اپݨی زندگی دمشق وِچ گزاری، جتھاں آپ فتویٰ ݙیوݨ، تدریس کرݨ تے علمی تحریراں لکھݨ وِچ مصروف رہے۔ 827ھ وِچ آپ نے مکہ مکرمہ دا قصد کیتا تے اتھاں قیام کریندے ہوئے مکہ تے اپݨے علاقے وِچ احادیث بیان کیتیاں۔

## شیوخ
شیخ شمس الدین ابو عبد اللہ العجلونی نے دمشق وِچ درج ذیل اساتذہ توں علم حاصل کیتا:  

1. عماد الدین ابو بکر بن احمد بن السراج الدمشقی  

2. مخیی الدین الرحبی  

3. محمد بن محمد بن عوض  

4. البدر محمد بن علی بن عیسی بن قوالیج الحنفی  

5. عمر بن امیلہ  

6. تاج الدین عبد الرحیم ابو الفضل الحنفی (المعروف ابن الفصیح)  

7. ابو بکر بن المحب  

انہیں  دے علاوہ آپ نے ٻئے کئی شیوخ توں وی استفادہ کیتا۔ اجازت حدیث دے حوالے نال آپ کوں اجازت ݙیوݨ آلیاں وِچ محمد بن احمد المنبجی، یوسف بن محمد بن محمد بن ابراہیم الصیرفی تے ٻئے کئی علما شامل ہن۔

## تصانیف
شیخ شمس الدین ابو عبد اللہ العجلونی دیاں اہم تصانیف درج ذیل ہن:  

# . المجتبى فی معرفة أسماء من ذکرهم البخاری بالأنساب والألقاب والکنی
# . شرح الجامع الصحیح للبخاری (مشہور بہ التلویح إلى معرفة الجامع الصحيح) – 
# . مختصر الروض الأنف للسهيلي (
# . شرح غایة الاختصار
# . الإحکام فی أحکام المختار
# . الكوكب الساري فی اختصار البخاری
# . معین النبيه إلى معرفة التنبيه
# . النکت علی التنبيه – چار جلدیں وچ
# . عين التنبيه (البخاری دا ݙوجھا شرح)

## وفات
شیخ شمس الدین العجلونی دا انتقال دمشق وِچ ہک وݙے عرصے بیماری دے بعد سونوار دے ݙینہہ، 8 یا 13 محرم 831ھ کوں تھیا۔ آپ دی علمی تے دینی خدمات نے اپݨے وقت وِچ وݙا مقام حاصل کیتا تے آپ دیاں تصانیف ہݨ تک علمی دنیا وِچ قدر دی نظر نال ݙٹھیاں ویندیاں ہن۔

## حوالہ
ابو علی ثقفی

آپ دا پورا ناں ابو علی محمد بن عبد الوہاب بن عبد الرحمن بن عبد الوہاب بن عبد الاحد بن ابی کعب محمد بن حجاج بن یوسف بن حکم بن ابی عقیل بن مسعود بن عامر بن معتب بن مالک بن کعب بن عمرو بن سعد بن عوف بن ثقیف بن منبہ بن بکر بن ہوازن بن منصور بن عکرمہ بن خصفہ بن قیس عیلان بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان ثقفی نیشاپوری شافعی الواعظ ہے۔ آپ حجاج بن یوسف ثقفی دی اولاد وِچوں ہن۔

## ڄم
ابو علی ثقفی دی ولادت 244ھ وِچ صوبہ خراسان دے ہک علاقے قہستان وِچ تھئی۔ آپ دے پیو قہستان دے امیر ہن۔

## حالات حیاتی
ابو علی ثقفی نے تصوف تے زہد دی راه تے چلݨ شروع کیتا۔ آپ نے ٻݙیپھے  تک علم دی تلاش شروع نئی کیتی۔ آپ نے شافعی مکتب فکر دا مطالعہ کیتا ۔ خراسان وِچ اپݨے وقت دے وݙے فقہا وِچوں ہک بݨ ڳئے تے فروعی مسائل وِچ امام دے طور تے مشہور تھئے۔ بعد وِچ آپ نے علم دی تلاش تے تعلیم ݙیوݨ کوں ترک کر ݙتا تے تصوف تے زہد دی طرف لوکاں کوں راغب کیتا۔

## شیوخ
آپ دے شیوخ وِچ درج ذیل علما شامل ہن:  

* محمد بن عبد الوہاب الفراء ۔
* ابو بکر بن خزیمہ۔
* احمد بن ملاعب الحافظ۔
* موسیٰ بن نصر رازی۔
* محمد بن جہم سمری۔

## تلامذہ
آپ دے مشہور تلامذہ وِچ درج ذیل شامل ہن:  

* ابو بکر صبغی،
* ابو علی نیشاپوری ،
* ابو ولید حسن بن محمد فقیہ،
* ابو حسین محمد بن محمد حجاجی۔

## عقیدہ
ابو علی ثقفی نے کلابیہ عقیدہ دی پیروی کیتی تے امام ابن خزیمہ نال عقائد دے بعض معاملات وِچ اختلاف کیتا۔ ابن خزیمہ آپ دے خلاف اٹھ کھڑا تھیا تے نیشاپور دے امیر نے ابن خزیمہ دے حکم دی تعمیل کیتی۔ ابو علی ثقفی گھر وِچ ہی رہے تے وفات تک گھر توں ٻاہر نہ نکلیے۔

## وفات
ابو علی ثقفی دی وفات ماہ جمادی الاول 328ھ وِچ تھئی۔ آپ دے جنازے وِچ لوکیں دی وݙی تعداد نے شرکت کیتی۔ آپ دی علمی تے روحانی خدمات نے اپݨے وقت وِچ وݙا مقام حاصل کیتا تے آپ دی یاد ہݨ تک علمی دنیا وِچ زندہ ہے۔

## حوالہ
حمیرا علی

حمیرا علی  چودھری (اردو: حمیرا علی، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِن۔ حمیرا علی کوں"نیل پالش"، "کنکر"،"جب وی ویڈ" اَتے "سمی" اَتے ٻئے ٹیلی ویژن ڈرامیاں وِچ آپݨے کرداراں کِیتے سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔

## ابتدائی حیاتی
حمیرا 5 اپریل1960ء وِچ پاکستان دے شہر لاہور وِچ ڄَمّی ہَئی۔ انّھاں نے لاہور یونیورسٹی کنوں آپݨی تعلیم کمل کِیتی۔

## کَم کار آلی حیاتی
حمیرا علی نے 1973ء وِچ ٹیلی ویژن دی صنعت وِچ پیر رکّھیا۔  

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن سیریز

### ٹیلی فلم

### فلماں

## حوالے

ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیک
ونکی:پنجابی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں