فصلاں تے فانا فلورا

رستے وچ میݙی توجہ پنجاب دی دھرتی تے ریہ ڳئی ۔ پنجاب وچ امبرسر‘ لدھیانہ ‘ جالندھر ‘ پٹیالہ ‘ ہریانہ تے کرنال دے شہر آندن ۔ ہر پاسے دھانج ‘ مکئی ‘ جو ‘ جوار تے چارے دیاں فصلاں جُھو جھدیاں کھڑیاں ہَن ۔ ایہ ساول ساݙیاں فصلاں دی ساول کنوں ودھ ہئی ۔ شایت اعلا کھاد تے بھر پور پاݨی دا کمال ہئی۔ پنجاب وچ پاݨی وافر ہے ۔ ستلج تے بیاس نک تار بھرے کھڑے ہَن۔ ٹالھی ‘ کِکرّ ‘ سفیدہ تے پِپّل دے وَݨ عام لڳے کھڑے ہَن ۔ پاپولر ‘ اشوک ‘ الیر دے نمائشی ٻوٹے علاوہ ہَن ۔

ہندوستان دے اندر سڑک دے کنارے ٹیلی فون دے پُراݨے تھمبے ہُݨ وی نظر آندے پئے ہَن ۔ جتھّوں معلوم تھیندا ہا جو انڈیا آلیاں بچت دی عادت کوں حالی تئیں نھیں چھوڑیا اَتے پاکستان وانگ اعلاتے عیاشی آلا کم شروع نھیں کیتا ۔ ہر پاسے سادگی نظر آندی ہئی ۔ غریب ہالی کھیتاں تے رڑھاں وچ کم کریندے پئے ہَن۔

اَڄ دا موسم پچھلی کنوں پچھلی رات دی بارش دی وجہ کنوں حالی تئیں ٹھڈ ا تے چنڳا ہا۔ سڑک خالی ہئی ۔ بس موڑ گھدّا اَتے امبرسر کنوں ٻاہر آلے پاسے ٹُر پئی ۔ پوادھ کنوں نکلدی او امبرسر کنوں ٻاہروں لنگھدی وَلا سِدّھی تھی ڳئی اَتے دِلّی کن سڑک اُتے بھڄݨ پئے ڳئی ۔ سکیورٹی جیپ کوں ݙیکھ کے آسوں پاسوں دے راہی سڑک اُتّے کھڑتِھیندے ہَن ۔ کتھائیں کتھائیں بھیڑ نظرن اُتّے جیپ ہُوٹر وڄیندی ہئی تاںلوکاں دے کن کِیٹے تھیندے ہَن اَتے اوہ رستہ چھوڑ ݙیندے ہن۔ 9:50تے امبرسر دا شہر شروع تھی ڳیا ہا۔ سِکھ سردار اَپݨیاں سنواݨیاں کوں موٹر سائیکلاں ‘ سکوٹراں تے گھدّی ویندے ہَن ۔ بعضیاں تریمتیں کلھّیاں موٹر سائیکل ‘ سکوٹر چلیندیاں ودّیاں ہَن ۔ اُتھّاں سکوٹر تے موٹر سائیکل کنوں سمان ڈھووݨ دا کم وی گھدّا ویندے جیویں اساݙے کن بعضے لوک کریندن۔ موٹر سائیکل رکشہ ایں کنوں علاوہ ہے ۔ ٹریکٹر ٹرالی تے بندے وی لݙے ہوئے ݙٹھے ڳئے ۔ مزور کارخانیاں اِچ کم کرݨ کیتے ٹرالیاں تے سوار تھی کے ویندے پئے ہَن ۔

امبرسرمُکیّا‘ شہر دیاں نشانیاں گھٹدیاں ڳیاں اَتے دیہات دی ساول ودھݨ پئے ڳئی ۔ شہر دے ٻاہرلے حصّے زیادہ سوہݨے ہِن۔ انڈسٹری ‘ زراعت تے آبادی کٹھی نظر آندی ہے ۔ انڈین رکشا زیادہ لمبا تے وݙا ہے ۔ ایندے وچ ݙہ توں ودھ سواریاں دی گنجائش نکل آندی ہے ۔ ایں سمجھو جو منی ویگن دا کم ݙیندے ۔ سڑک دے کنارے چھٻے آلے فروٹ تے سمان ویچݨ لئوں اونویں ٻیٹھے ہَن جیویں ساݙے شہراں دے ٻاہروں نظر آندن۔مالٹے تے امبرود وِکدے پئے ہَن ۔ نال امبرود دا باغ وی ہا۔ ساݙے شہراں دے ٻاہروں دُکاناں ‘ کھوکھے ‘ چھٻے ‘ ریڑھیاں زیادہ نظر آندن امبرسر دے ٻاہروں اینویں نہ ہا ۔ وِرلے وِرلے چھٻے نظرآندے ہَن ۔ تہوں مین سڑک اُتّے بھیڑ نہ ہئی ۔ میں ایہ ݙٹھے جو واہگہ کنوں دِلّی تئیں سڑک دے کنارے شہری آبادیاں کوئناں ہَن ۔ اُوہے پُراݨے شہر ہَن جہڑے وݙی سڑک اُتّے قدیم  توں آباد ہَن ۔ نظر آندے جو نویاں آبادیاں تے شہر مین روڈ (G.T. Road)کنوں پرے وسائے ڳئین تہوں مین روڈ صاف ہئی ۔ ٹریفک سُکھیت نال جاری ہئی ۔ میکوں کتھائیں سڑک اُتّے بھیڑ بھاڑ نظر نہ آئی۔

ہندوستان وچ مینہ لہور کنوں وی ودھ پوندے ۔ واہگہ کنوں نظر دا ہا جو عمارتاں اُتّے ساول موجود ہے جہڑی زیادہ مینہ وسّݨ دی علامت ہے ۔ ایہ ساول ساݙے لہور وچ وی نظر آندی ہے اَتے راولپنڈی وچ وی۔ اَج موسم صاف ہا ۔ ہا ݙو ݙینہ  پہلے وَسّݨ آلی بارش دا سڑک اُتّے سیم یا کتھائیں کتھائیں پیا پاݨی ݙسدا ہا ۔ ہر پاسے وݨ ‘ ٻوٹے تے رَڑھاں دھوتیاں پوتیاں ‘ صاف سُتھریاں تے ٻہوں ساویاں نظر آندیاں پیاں ہَن ۔ بس اینویں سمجھو جو رَبّ سئیں ساݙے سواگت کیتے کائنات کوں دھو چھوڑیا ہا ۔ سڑک اُتّے انڈیا آئل دے پٹرول پمپ نظردے ہَن ۔ اونویں تاں دِلّی وچHPتے IBPدے پٹرول پمپ نظر آئن ۔ کئی تیل کمپنیاں اُتھاں کم کریندیاں پئین ۔ پر انڈین آئل اینویں ہے جیویں ساݙے کن PSOہے ۔ اساں کئی اوور ہیڈ پُل پار کیتے ۔ ایہ پُل تے اوور ہیڈ جاء جاء تے بݨے ہوئن ۔ واہگہ کنوں دِلّی تئیں اَساں پنجھاہ توں ودھ پُلاں تے اوور ہیڈ برجاں دے اُتوں لنگھے ہوسوں تہوں ہک منٹ واسطے وی کتھائیں ٹریفک نہ رُکی۔ امبرسر کنوں بعد ہریامنڈی دا سٹاپ ہا ۔ ایہ ہک بس اݙا نظردا ہئی ۔ تھی سڳدے وستی کتھائیں اندر تے ہووے۔

بیاس شہر 10:30تے آیا ۔ اتھاں دریا بیاس وہندا پیا ہا ۔ دریا وچ چنڳا بھلا پاݨی ہا ۔ ساݙے پاسے بیاس دریا دا ناں تئیں مُک ڳئے اُنتے بیاس شاد تے آباد ہے ۔ ایندے کنارے تے لوکاں کیتے ہک ریسٹورنٹ تے سیل گاہ وی ہے ۔ نویں سڑک جہڑی بݨدی پئی ہئی ساݙے نال نال ویندی پئی ہئی ۔ سڑک اُتے ٹال ٹیکس دیاں جائیں وی بݨدیاں پیاں ہَن۔

پاکستان وچ ہر نویں سڑک اُتے فاصلے فاصلے تے ٹال ٹیکس پلازے بݨ چُکّے ہِن اَتے ٹیکس وصولی دا کم جاری ہے ۔ ہندوستان وچ وی ایہ کم شروع ہے ۔ معلوم تھیندے ورلڈ بینک دے مشیرہکّے ہِن جہڑے ݙوہاں ملکاں کوں اُدھارے قرضے تے نقد صلاحیں ݙیندن۔ اساݙے سامھݨے واہگہ کنوں دِلّی تئیں ہُݨ تئیں کُئی ٹال ٹیکس وصولی دا پلازا نھیں آیا پر نظردا ہئی جو سال ݙو سال بعد جہڑے ویلے ایہ سڑک مکمل تھی ویسی تاں کم از کم ݙہ ٹال ٹیکس پلازے دِلّی تئیں کھڑے تھی چُکے ہوسن اَتے یاتریاں دیاں کھیسیاں وِچوں روکڑا کڈھیندے پئے ہوسن۔ نظام ایہ آندا ویندے جو سرکار اپݨاں ہر خرچہ عوام تے پئی ونڄے اَتے ٹیکس وصولیاں دی رقم نال اپݨاں ڈھڈھ بھری ونڄے اَتے ورلڈ بینک صلاح کاری دی ٻوہل اُڳاڑی ونڄے۔

## حوالہ
کتاب: دِلّی ڈھائی کوہ۔ مصنف شوکت مغل، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان