نظم ’’ݙراݨیاں دا جھیڑا‘‘

ݙیکھو کیا زمانہ آئے

بے شرمی دی ہو ڳئی طئے

ہر دم جھیڑے لائن ݙراݨیاں

بھانویں ہووِن چتر سیاݨیاں

بھنن بھانڈے تروڑن تاݨیاں

اُڄڑڳیاں کوں کون سمجھائے

مارن دَھپے لِبّے بُجیّ

جوش کنوں کوئی ڳالھ نہ سُجھیّ

چک تے چونڈھی جتھّاں پُڄے

اُتھاں رَتّی رَت نہ رہے

چا تے سِلاّں ݙلھ تے وَٹّے

نہ او چھوڑے نہ او ہٹّے

لڑدیاں بھڑدیاں سانویں سٹے

خوش پے تھیندے حق ہمسائے

ہک ݙوجھے کوں تِکن تاڑن

جُھڳا ڳالِن جُھڳا ساڑن

مار چمبھوٹیاں کپڑے پاڑن

پاڑیے کپڑے کون ہنڈھائے

مرد کوں آہدیاں جلدی آنی

مخمل موراقین اَسمانی

محض نہ گھنساں پاکستانی

کپڑے گھنساں سب ودھائے

پئے آکھے نہ جھیڑے لا

جیڑھے ہِنّیں ایہے پا

ݙتم کپڑے کل سِوا

نِت نِت نویں کون سوائے

عورت: 

نہ کر خالی ٹال مٹال

گھن ݙے گھنساں زوریں نال

سُتھݨ چولا ساڑھی لال

برائون سلیپر پئی فرمائے

مرد: 

نّواں لیندِیں نِت جرمانہ

سچ ݙسا میں کِتھّوں آناں

آنواں کیندا بھن خزانہ

کوئی نی میݙے کول روپئے

عورت:

جیکر ہووی پیاری جان

نہ کر اِتنا پریشان

جتّھوں آنیں جلدی آن

کیوں تَیں ایویں وقت گنوائے

مرد:

ہتھ جوڑیندا بھڄدا ویندا

رنگ برنگی مال اَنیندا

سب کجھ حاضر آن کریندا

چُݨ گھن ہووی کیڑھی شئے

عورت:

اڳوں آہدی تھی تے رنج

روز دے مَیں نی سہندی ݙنج

وِیر کنوں تُوں تھی ونج انج

اوتریاں رنّاں ڳیڑ چا پائے

جاں عورت نے لمبی لائی

مݙی ونڈݨ لڳے بھائی!

ہک ہک شے تے کرن لڑائی

کون انہاں کوں آن چُھڑائے

رنّاں ولّوں تھیا نکھیڑا

بالے رمضو لایا جھیڑا

دُھوں دکھیندا سارا وہڑا

آندا ویندا بھاہ بھڑکائے

ہک ݙوجھے دی جوڑن گت

تھی ڳے ݙونہیں رَتّو رَت

چاقو چاٹ تے گھوسہ لت

واہ رنّاں نے خون کرائے

چِٹّے  کپڑے رَتّی پاݨ

چولا چادر لہو لہاݨ

ثابت ہݙی ہک نہ ڄاݨ

جوڳیاں وانگوں کن پڑوائے

تھی تے حال کنوں بے حال

ݙونہیں پہنچے ہسپتال

رنیں ݙتّا جُھڳا ڳال

ڳاٹے مرداں دے بھنوائے

بالے دے ہن باقی دم

بھنیاں پسلیاں ڳلیا چم

رمضو نے چا ماریا پَھم

نہ ٻولے کُئی پیا ٻلوائے

رشوت دا تھیا گرم بازار

تھی ڳے سارٹیفکٹ تیار

بالّے کوں ہن زخم ہزار

رمضو نے چا پھند پَھلائے

اُلیاں ڳالھیں اُلٹی چال

جتّھاں کِتھّاں ہکوّ حال

جیکوں پیسہ ݙیو ݙکھال

اوہو مونہ دے بھرنے ڈھئے

پٹیاں ٻدھ روانے تھئے 

سدّھے وچ کچہری ڳئے

ہر کوئی آہدا پیسے ݙے

پیسہ سب دی ہوش بھلائے

پٹے وَالا رَت سُکیندا

پیر اندر نی رکھݨ ݙیندا

بِن پیسے نی عرضی چیندا

دھکے ݙے تے دور ہٹائے

سارا ݙینہہ تپشیا کٹی

سوچا کہیں کم آسے کھٹی

تھی تے تنگ بھریونے چَٹّی

خرچ کریندیں نہ گھبرائے

جاں او عرضی ونڄ پُچیندے

سݙیا افسر اندر ویندے

رو رو اپݨا حال سُݨیندے

آپو آپݨے زخم ݙکھائے

افسر آکھیا ݙیو گواہ

بن گواہ نی تھیندا راہ

چل بالے توں سر نہ کھا

رمضو تیں کیوں شور مچائے

ݙونہیں ڳے گواہ لکھاوݨ

جوش کنوں طلبانہ پاوݨ

ݙیݨیں ڳیّاں مُردے کھاوݨ

اڳوں مُردیں ݙند کِلائے

بالے رمضو کیتی جھات

ݙیکھو منشی دی کرمات

کھاوݨ کیتے پیٹوس وات

گھنݨ کیتے ہتھ ودھائے

منشی موکھ وکیل موکھیندیں

ݙیندیں گھندیں خرچ کریندیں

آندیں ویندیں پھیرے پیندیں

لڳ ڳے 30 روپے

ہَن گواہ دے پیر منڈیندے

مِنتاں شام سویر کریندے

پٹکیاں پیریں وچ رُلیندے

تاں وی سب کوئی پیا تݙوائے

پُنوں ݙیندا کھٹّے ٻول

کالوؔ محض نی کھڑدا کول

نبُوّ آہدا ٻے ونڄ ڳول

کیڑھا خالی چھڄ وڄائے

نَبلا آہدا جھوٹ ٻلیسوں

سچیّاں کوڑیاں قسماں چیسوں

ہوں دے راہ ایمان ڳلیسوں

جیڑھا کھیسہ چا بھروائے

جنہاں کھادی روٹی رَل

اوہے لہندن پُٹھی کھل

بِن پیسے نی سُݨدے ڳل

ہر کوئی بُٹوا پیا کھلوائے

کُھلے ڳے بُٹوے پئے ڳئی ڈھاہ

لُٹݨ کیتے سب گواہ

کوئی پندرہ کوئی گھن ڳیا ݙاہ

کوئی پے منگدے20روپے

مِلیے پیسے ڳیا ایمان

پیشی کیتا چا گردان

کیا ہندو کیا مُسلمان

ٻدھیاں کمراں کیتی طئے

ٹُر پے جوڑ گواہ قطار

وݙے  پٹکے نمبردار

موچی پولی نائی کمبھار

لُٹݨ کیتے حق ہمسائے

کُھدّو خچرّ ݙتہ پیارا

نازو کالا ‘ دولا تارا

جندلا وادھا بھورا یارا

نہال کمال خیرو جئے

کوئی ایݙوں کوئی اُݙوں آوِن

کپ کپ کوڑیاں قسماں چاوِن

دین ایمان توں نہ شرماون

ملک رحیموں نہ گھٻرائے

جھوٹ ٻلیندا نبلا کالو

لالہ لالو رحیموں پالو

زٹاں تروڑے کرپا مالھو

جُڑ جُڑ بھاری بِھک وسائے

سچ نہ ٻولیا پنوں پیرو

علی ‘ احمد بخش اَمیرو

ولّی وسّا گُڈّا ویرو

کجھ نہ سوچا ݙڈ ݙیوائے

نہ کجھ ݙٹھا نہ کجھ بھالیا

ایویں دین ایمان کوں ڳالیا

جیڑھا ڈھنگ وکیل سکھالیا

ماریا اوہو پیچ پھرائے

2400 سو دی مݙی یار

اَٹھ مہینے تھیا تکرار

اُتوں  لڳا ترے ہزار

چھی سو ودھکی کون سُجھائے

لہݨے والے مِنگن لہݨاں

گھر نی لاتھا بُھنّا داݨاں

نہ کوئی مِلک مکان تے ڳاہݨاں

نہ گݙا نہ گھوڑی گائے

مݙی ایویں ڳل ڳئی ساری

بے مطلب بے سود اواری

باقی لاتھن ترپّڑ تاری

چور چکار دا کوں کجھ نہ بھائے

اپݨی آپ بݨیونے گت

کوٹھے تے نہیں لبھدی چھت

نہ کجھ پَلے نہ رہی پت

بن پیسے نی مِلدی شے

بُکھے تھی تے آکھن ڈھولے

روٹی کیتے آ ڳن رولے

لہݨاں ہُݨ کوئی کتھوں ڳولے

قرق کر لوّے کہڑی شئے

غفلت دے وچ اَئی اسیس

لُٹ ڳئے پیسے کٹ کٹیس

نہ رہی سّوڑ نہ ریہا کھیس

تݙی نہیں جو ٻال وِچھائے

سوچݨ لڳے چوڑ چپٹ

زالیں ساکوں کیتے چَٹ

ہُݨ وی کھاسوں روٹی کھٹ

جے آپس وچ ونڄوں ٹھئے

پلّے جݙوں نہ رہی پائی

اڳلی پچھلی ڳئی کمائی

بُکھے تھی کتونے ٹھائی

آہدن جھیڑا کوئی نہ لائے

آپس دے وچ رَل ڳئے ویر

جیویں رَلدے کھنڈ تے کھیر

سوچی رَل مِل تے تدبیر

زالیں ساکوں انج کرائے

سوچ سمجھ تے ݙونہیں بھائی

ہتھ وچ ویندے ݙنڈے چائی

ونڄ رَنّاں کوں مار پلائی

کُٹ کُٹ کوپر خوب سُڄائے

رَنیں آکھیا پیار کریسوں

مر ویسوں نہ شر کریسوں

نال صبر دے جھٹ گزریسوں

ہُݨ تئیں ݙاڈھے ݙکھ بھڳتائے

آپ کوں آپ گھدونے کڄ

تھی ڳئی صلح بݨ ڳئی دھڄ

کھاوݨ لڳے روٹی رَڄ

ربّ نے اُڄڑیے پھر وسائے

موجیؔ ہے نسخہ اکسیر

وِیر کوں سمجھو کھنڈ تے کھیر

دِلّوں کڈھو بغض کریر

رام ایہ ساکوں ڳالھ سمجھائے

## حوالہ
کتاب: دِلّی ڈھائی کوہ۔ مصنف شوکت مغل، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز، ملتان