open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کیمیائی ہتھیاراں دی ممانعت دی تنظیم

## کیمیائی ہتھیاراں دی ممانعت دی تنظیم (OPCW)
کیمیائی ہتھیاراں دی ممانعت دی تنظیم (OPCW) ہک بین الحکومتی تنظیم ہے اتے کیمیائی ہتھیاراں دی کنونشن (CWC) کیتے عمل درآمد کرݨ والا ادارہ ہے ، جیڑھا 29 اپریل 1997 کوں نافذ تھیا ۔ 193 رکن ریاستاں دے نال ، OPCW دا صدر دفتر دی ہیگ ، نیدرلینڈز وچ ہے ۔ ایہ کیمیائی ہتھیاراں دے مستقل اتے قابل تصدیق خاتمے دی عالمی کوشش دی نگرانی کریندی ہے ۔ 

## کیمیائی ہتھیار انسانیت کیتے خطرہ
کیمیائی ہتھیار انسانیت کیتے ہک بہت وݙا خطرہ ہن ۔ ایہ ہتھیار جنگ وچ استعمال تھیوݨ والے سب توں خطرناک ہتھیاراں وچوں ہک ہن ۔ کیمیائی ہتھیاراں دا استعمال نہ صرف جنگ دے دوران بھل جنگ ختم تھیوݨ دے بعد وی سالاں تئیں معصوم لوکاں دی جان ڳھندے ہن ۔ 

کیمیائی ہتھیاراں دے انسانیت سوز اثرات کوں ݙیکھدے ہوئے ، دنیا دے کئی ملکاں رل تے ہک تنظیم قائم کیتی تاں جو انہاں ہتھیاراں تے پابندی لڳائی ونڄ سڳئے ۔ ایں تنظیم کوں کیمیائی ہتھیاراں دی ممانعت دی تنظیم دا ناں ݙتا ڳیا ۔ 

کیمیائی ہتھیاراں دی ممانعت دی تنظیم دے مقاصد کیمیائی ہتھیاراں توں پاک دنیا

کیمیائی ہتھیاراں دی ممانعت دی تنظیم دے کجھ اہم مقاصد ہن

کیمیائی ہتھیاراں دی تیاری ، استعمال اتے ذخیرہ اندوزی تے پابندی لڳاوݨا ۔ 

کیمیائی ہتھیاراں توں متاثرہ لوکاں دی مدد کرݨ اتے انہاں دی بحالی کیتے کم کرݨ ۔ 

لوکاں کوں کیمیائی ہتھیاراں دے خطرات توں آگاہ کرݨ ۔ 

حکومتوں کوں کیمیائی ہتھیاراں دے خاتمے کیتے اقدامات کرݨ تے زور ݙیوݨ ۔ 

کیمیائی ہتھیاراں دی ممانعت دی تنظیم دیاں سرگرمیاں دنیا بھر وچ کیمیائی ہتھیاراں دا خاتمہ

کیمیائی ہتھیاراں دی ممانعت دی تنظیم اپݨے مقاصد کوں حاصل کرݨ کیتے مختلف قسم دیاں سرگرمیاں انجام ݙیندی ہے ۔ جنہاں وچ شامل ہن

عوامی آگاہی مہم چلاوݨ ۔ 

کیمیائی ہتھیاراں توں متاثرہ لوکاں دی مدد کرݨ ۔ 

حکومتاں نال لابنگ کرݨ ۔ 

بین الاقوامی کانفرنساں اتے سیمینارز دا انعقاد کرݨ ۔ 

کیمیائی ہتھیاراں دے ذخائر دی نگرانی کرݨ ۔
کیلاش ستیارتھی

## کیلاش ستیارتھی
کیلاش ستیارتھی (ڄم 11 جنوری 1954) ہک بھارتی سماجی مصلح ہن جنہاں بھارت وچ ٻالاں دی مزدوری دے خلاف مہم چلائی اتے تعلیم دے عالمی حق دی وکالت کیتی ۔ انہاں دی زندگی ٻالاں دے حقوق دے تحفظ اتے انہاں کوں تعلیم ݙیواوݨ کیتے جدوجہد نال عبارت ہے ۔ 

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
کیلاش ستیارتھی بھارت دے شہر ودیشا وچ پیدا تھئے ۔ انہاں انجینئرنگ دی تعلیم حاصل کیتی لیکن ستت انہاں سماجی خدمت وچ دلچسپی پیدا تھی ڳئی ۔ انہاں ٻالاں دی مزدوری دے خلاف کم کرݨ دا فیصلہ کیتا اتے اپݨی زندگی ایں مقصد کیتے وقف کر ݙتی ۔ 

## بچپن بچاؤ آندولن
1980 وچ کیلاش ستیارتھی بچپن بچاؤ آندولن دے ناں نال ہک تنظیم قائم کیتی ۔ ایں تنظیم دا مقصد ٻالاں دی مزدوری کوں ختم کرݨ اتے انہاں کوں تعلیم ݙیواوݨا ہئی ۔ ایں تحریک دے تحت ہزاراں ٻالاں کوں مزدوری توں نجات ݙیوائی ڳئی ہے اتے انہاں کوں تعلیم حاصل کرݨ دے مواقع فراہم کیتے ڳئے ہن ۔ 

## ٻالاں دی مزدوری دے خلاف جدوجہد
کیلاش ستیارتھی ٻالاں دی مزدوری دے خلاف ہک عالمی مہم چلائی ہے ۔ انہاں مختلف ملکاں دا دورہ کیتا ہے اتے لوکاں کوں ایں مسئلے بارے آگاہ کیتا ہے ۔ انہاں دیاں کوششاں نال ٻالاں دی مزدوری دے خلاف کئی قوانین بݨے ہن اتے ایں مسئلے بارے عالمی سطح تے شعور ودھیا ہے ۔ 

## تعلیم دا حق
کیلاش ستیارتھی دا مننا ہے کہ تعلیم ہر ٻال دا بنیادی حق ہے ۔ انہاں تعلیم دے حق کیتے وی جدوجہد کیتی ہے ۔ انہاں حکومتاں تے زور ݙتا ہے کہ او ٻالاں کوں مفت اتے لازمی تعلیم ݙیواوݨ دا انتظام کرݨ ۔ 

## نوبل امن انعام
2014 وچ کیلاش ستیارتھی کوں ملالہ یوسفزئی دے نال مشترکہ طور تے امن دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ ایہ انعام انہاں دی ٻالاں دے حقوق کیتے جدوجہد اتے تعلیم دے فروغ کیتے کوششاں دا آدر ہئی ۔
تیونسی قومی مکالمہ کواڈریٹ

## تیونیشیین نیشنل ڈائیلاگ کواڈریٹ
تیونسی قومی مکالمہ کواڈریٹ چار سول سوسائٹی تنظیماں دا ہک گروپ ہے جیڑھا 2011 دی جیسمین انقلاب دے بعد تیونس وچ جمہوری کامیابیاں کوں مستحکم کرݨ اتے ہک پائیدار آئینی تصفیہ تشکیل ݙیوݨ دی کوشش وچ مرکزی ثالث ہن ۔ 

## تیونس وچ انقلاب تے جمہوری تبدیلی
2011 وچ تیونس وچ ہک عوامی انقلاب برپا تھیا جینے کئی ݙہاکے دی آمریت دا خاتمہ کیتا ۔ ایں انقلاب دے نتیجے وچ ملک وچ سیاسی عدم استحکام پیدا تھی ڳیا ہئی ۔ ایں صورتحال وچ ملک کوں ہک مضبوط اتے جمہوری حکومت دی ضرورت ہئی ۔ 

قومی مکالمہ کواڈریٹ دا قیام ہک ضرورت ، ہک حل

قومی مکالمہ کواڈریٹ دا قیام ایں ضرورت دے پیش نظر عمل وچ آیا ۔ ایں گروپ وچ چار اہم سول سوسائٹی تنظیماں شامل ہن

یونین جنرل ڈیس ٹراویلرز ڈی تیونس (UGTT)

کنفیڈریشن تیونسین ڈی ل'انڈسٹری ، ڈو کامرس ایٹ ڈی ل'ارٹیسناٹ (UTICA)

لیگ تیونسین ڈیس ڈرائٹس ڈی ل'ہوم (LTDH)

آرڈر ڈیس ایوکٹس ڈی تیونس

کواڈریٹ دا کردار ثالثی ، مفاہمت ، اتے جمہوریت دی بحالی

کواڈریٹ تیونس وچ سیاسی بحران دے حل کیتے اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں مختلف سیاسی گروہاں دے درمیان مذاکرات کرائے اتے ہک قومی مفاہمت تے پہنچݨ وچ مدد کیتی ۔ کواڈریٹ دیاں کوششاں دے نتیجے وچ تیونس وچ ہک نویں آئین تے اتفاق تھیا اتے آزادانہ اتے منصفانہ انتخابات دا انعقاد ممکن تھیا ۔ 

## نوبل امن انعام
2015 وچ تیونسی قومی مکالمہ کواڈریٹ کوں امن دا نوبل انعام نال نوازیا ڳیا ۔ ایہ انعام انہاں دی تیونس وچ جمہوریت دے قیام اتے امن دے فروغ کیتے کوششاں دا آدر ہئی ۔
جوان مانوئل سانتوس

جوان مانوئل سانتوس

جوان مانوئل سانتوس کالڈیرون ، جیڑھے 10 اگست 1951 کوں پیدا تھئے ، ہک کولمبیائی سیاست دان ، معیشت دان تے صحافی ہن جنہاں 2010 توں 2018 تک کولمبیا دے صدر دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں ۔ کولمبیا دی انقلابی مسلح افواج (FARC) دے نال تاریخی امن معاہدے دی بات چیت وچ انہاں دے کردار دی وجہ توں انہاں کوں 2016 وچ نوبل امن انعام نال نوازا ڳیا ، کیوں جو انہاں پنج ݙہاکے توں زیادہ عرصے تک جاری رہوݨ والی مسلح جنگ کوں ختم کرݨ دی کوشش کیتی ۔  

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
سانتوس کولمبیا دے ہک انتہائی بااثر خاندان وچ پیدا تھئے ، جیڑھا سیاست تے صحافت نال گہرا تعلق رکھیندا ہئی ۔ انہاں یونیورسٹی آف کینساس توں معاشیات تے بزنس ایڈمنسٹریشن دی تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ لندن سکول آف اکنامکس تے ہارورڈ یونیورسٹی توں پوسٹ گریجویٹ ڈگریاں حاصل کیتیاں ۔ 

## صدارت توں پہلے سیاسی کیریئر
صدر بݨݨ توں پہلے ، سانتوس کئی اہم سرکاری عہدیاں تے خدمات انجام ݙتیاں ۔ او 1991 توں 1994 تک وزیر خارجہ تجارت دے طور تے کم کیتا تے کولمبیا دی معیشت کوں جدید بناوݨ وچ مدد کیتی ۔ بعد وچ ، 2000 توں 2002 تک وزیر خزانہ دے طور تے ، انہاں ملک دے مالیات کوں مستحکم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ 

2006 وچ ، سانتوس کوں صدر الوارو یوریبی دی حکومت وچ وزیر دفاع مقرر کیتا ڳیا ، جتھاں انہاں FARC دے خلاف فوجی کارروائیاں دی اڳواݨی کیتی تے گوریلا گروپ کوں کمزور کرݨ وچ سوبھ حاصل کیتی ۔ پر بعد وچ انہاں مذاکرات تے امن دی تعمیر دی طرف رخ کیتا ، جیڑھا انہاں دی صدارت دی پہچان بݨ ڳیا ۔ 

## صدارت تے امن عمل
سانتوس 2010 وچ کولمبیا دے صدر منتخب تھئے تے 2014 وچ دوبارہ منتخب تھئے ، ݙوہیں واری انہاں سلامتی تے معاشی ترقی دے پلیٹ فارم تے مہم چلائی ۔ انہاں دی سب توں وݙی سوبھ FARC دے نال امن عمل ہئی ۔ سالاں دی بات چیت دے بعد ، 2016 وچ ہک امن معاہدہ تھیا ، جیڑھا سابق گوریلاں کوں عام شہری زندگی وچ شامل کرݨ تے جنگ دی وجوہات کوں حل کرݨ دا ہک منصوبہ ہئی ۔ 

اگرچہ امن معاہدے تے ابتدائی ریفرنڈم وچ کولمبیائی عوام تنگ اکثریت نال انکار کر ݙتا ، پر ایہو سال بعد وچ ہک نظرثانی شدہ معاہدہ تھی ڳیا ۔ سانتوس دی امن کیتے وقف خدمت انہاں کوں امن دا  نوبل انعام ݙیوایا تے انہاں کوں ہک امن پسند اڳواݨ دے طور تے یادگار بݨا ݙتا ۔ 

## معاشی تے سماجی پالیسیاں
امن عمل دے علاوہ ، سانتوس دی حکومت معاشی ترقی ، غربت کوں کم کرݨ تے سماجی پروگراماں کوں وسیع کرݨ تے توجہ مرکوز کیتی ۔ انہاں دی قیادت وچ ، کولمبیا وچ غیر ملکی سرمایہ کاری تے بنیادی ڈھانچے دی ترقی وچ اضافہ تھیا ، نال ہی تعلیم تے صحت دے شعبیاں وچ اقدامات کیتے ڳئے تاں جو کولمبیائی عوام دی زندگی دے معیار کوں بہتر بݨایا ونڄ سڳئے ۔ 

## چیلنجز تے تنقید
اگرچہ انہاں دی کامیابیاں قابل تعریف ہن ، پر سانتوس کوں نمایاں مخالفت دا سامݨا کرݨا پیا ، خاص طور تے سابق صدر الوارو یوریبی تے انہاں دے حامیاں دی طرفوں ، جنہاں دا خیال ہئی کہ امن معاہدہ سابق FARC اراکین کیتے زیادہ نرم ہئی ۔ نال ہی معاشی چیلنجز ، بدعنوانی دے اسکینڈلز تے بڑھدی ہوئی عدم مساوات انہاں دے دور وچ مسائل دے طور تے موجود رہی ۔ 

## صدارت دے بعد دا دور تے عالمی اثر
2018 وچ صدارت چھوڑݨ دے بعد ، سانتوس عالمی سطح تے امن ، جمہوریت تے سماجی ترقی دی وکالت جاری رکھی ۔ انہاں بین الاقوامی تنظیماں ، تھنک ٹینکس تے تعلیمی اداریاں دے نال کم کیتا تے تنازعات دے حل تے پائیدار ترقی کوں فروغ ݙتا ۔
انٹرنیشنل کمپین ٹو ایبولش نیوکلیئر ویپنز

## ایٹمی ہتھیاراں دے خاتمے کیتے بین الاقوامی مہم (ICAN)
ایٹمی ہتھیاراں دے خاتمے کیتے بین الاقوامی مہم (ICAN) ہک عالمی سول سوسائٹی اتحاد ہے جیڑھا ایٹمی ہتھیاراں دی ممانعت دے معاہدے دی پابندی اتے مکمل عمل درآمد کوں ودھاوݨ کیتے کم کریندا ہے ۔ ایں مہم ایں معاہدے کوں وجود وچ آنݨ وچ مدد کیتی ۔ ICAN 2007 وچ شروع تھیا ہئی ۔ 2022 وچ ، ایندے 110 ملکاں وچ 661 شراکت دار تنظیماں ہن ۔ 

ایٹمی ہتھیار انسانیت کیتے خطرہ

ایٹمی ہتھیار انسانیت کیتے سب توں وݙا خطرہ ہن ۔ ہک ایٹمی جنگ پوری دنیا کوں تباہ کر سڳدی ہے ۔ ایٹمی ہتھیاراں دا استعمال نہ صرف جنگ دے دوران بھل جنگ ختم تھیوݨ دے بعد وی سالاں تئیں معصوم لوکاں دی جان گھندے ہن ۔ 

ایٹمی ہتھیاراں دے انسانیت سوز اثرات کوں ݙیکھدے ہوئے ، دنیا دے کئی ملکاں رل تے ہک مہم شروع کیتی تاں جو انہاں ہتھیاراں تے پابندی لاتی ونڄ سڳئے ۔ ایں مہم کوں ایٹمی ہتھیاراں دے خاتمے کیتے بین الاقوامی مہم دا ناں ݙتا ڳیا ۔ 

ایٹمی ہتھیاراں دے خاتمے کیتے بین الاقوامی مہم دے مقاصد ایٹمی ہتھیاراں توں پاک دنیا

ایٹمی ہتھیاراں دے خاتمے کیتے بین الاقوامی مہم دے کجھ اہم مقاصد ہن

ایٹمی ہتھیاراں دی تیاری ، استعمال اتے ذخیرہ اندوزی تے پابندی لاوݨ ۔ 

ایٹمی ہتھیاراں توں متاثرہ لوکاں دی مدد کرݨ اتے انہاں دی بحالی کیتے کم کرݨ ۔ 

لوکاں کوں ایٹمی ہتھیاراں دے خطرات توں آگاہ کرݨ ۔ 

حکومتاں کوں ایٹمی ہتھیاراں دے خاتمے کیتے اقدامات کرݨ تے زور ݙیوݨ ۔ 

ایٹمی ہتھیاراں دے خاتمے کیتے بین الاقوامی مہم دیاں سرگرمیاں دنیا بھر وچ ایٹمی ہتھیاراں دا خاتمہ

ایٹمی ہتھیاراں دے خاتمے کیتے بین الاقوامی مہم اپݨے مقاصد کوں حاصل کرݨ کیتے مختلف قسم دیاں سرگرمیاں انجام ݙیندی ہے ۔ جنہاں وچ شامل ہن

عوامی آگاہی مہم چلاوݨ ۔ 

ایٹمی ہتھیاراں توں متاثرہ لوکاں دی مدد کرݨ ۔ 

حکومتاں نال لابنگ کرݨ ۔ 

بین الاقوامی کانفرنساں اتے سیمینارز دا انعقاد کرݨ ۔ 

ایٹمی ہتھیاراں دی ممانعت دا معاہدہ ہک تاریخی کامیابی

ایٹمی ہتھیاراں دے خاتمے کیتے بین الاقوامی مہم دیاں کوششاں نال ٻہوں وݙی سوبھ ملی ہے ۔ 2017 وچ ایٹمی ہتھیاراں تے پابندی لاوݨ والا معاہدہ طے پایا ، جیندے تے ٻہوں سارے ملکاں دستخط کیتے ہن ۔ ایں معاہدے دے تحت ایٹمی ہتھیاراں دی تیاری ، استعمال اتے ذخیرہ اندوزی تے پابندی لاتی ڳئی ہے ۔
ڈینس مکویگے

## ڈینس مکویگے
ڈینس مکویگے (ڄم 1 مارچ 1955) ہک کانگولی ماہر امراض نسواں اتے پینٹی کوسٹل پادری ہن ۔ انہاں بوکاوو وچ پانزی ہسپتال دی بنیاد رکھی اتے اتھاں کم کریندے ہن ، جتھ او مسلح باغیاں ولوں عصمت دری دا نشانہ بݨݨ والیاں زنانیاں دے علاج وچ مہارت رکھدے ہن ۔ 2018 وچ ، مکویگے اتے عراقی یازیدی انسانی حقوق دی کارکن نادیہ مراد کوں مشترکہ طور تے جنگ اتے مسلح تنازعے دے ہتھیار دے طور تے جنسی تشدد دے استعمال کوں ختم کرݨ دیاں انہاں دیاں کوششاں کیتے نوبل امن انعام نال نوازیا ڳیا ۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
ڈینس مکویگے کانگو وچ پیدا تھئے ۔ انہاں دے والد ہک پادری ہن ۔ انہاں طب دی تعلیم حاصل کیتی اتے ماہر امراض نسواں بݨݨ دا فیصلہ کیتا ۔ انہاں فرانس اتے بیلجیم وچ وی تعلیم حاصل کیتی ۔

## پانزی ہسپتال دا قیام
1999 وچ ڈینس مکویگے بوکاوو وچ پانزی ہسپتال دی بنیاد رکھی ۔ ایہ ہسپتال انہاں زنانیاں دی خدمت کیتے وقف ہے جیڑھیاں جنگ وچ عصمت دری دا نشانہ بݨدیاں ہن ۔ مکویگے اتے انہاں دے عملے ہزاراں زنانیاں دا علاج کیتا ہے اتے انہاں دی زندگی کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد کیتی ہے ۔

## عصمت دری دے خلاف جنگ
ڈینس مکویگے عصمت دری کوں جنگ دے ہتھیار دے طور تے استعمال کرݨ دے خلاف ہک اݨتھک جدوجہد کیتی ہے ۔ انہاں عالمی سطح تے ایں مسئلے بارے آگاہی ودھاوݨ کیتے کم کیتا ہے ۔ انہاں کئی بین الاقوامی کانفرنساں وچ شرکت کیتی ہے اتے عصمت دری دے خلاف آواز بلند کیتی ہے ۔

## نوبل امن انعام
2018 وچ ڈینس مکویگے کوں نادیہ مراد دے نال مشترکہ طور تے نوبل امن انعام نال نوازیا ڳیا ۔ ایہ انعام انہاں دی عصمت دری دے خلاف جنگ اتے انسانی حقوق دے تحفظ کیتے کوششاں دا آدر ہئی ۔
نادیہ مراد

## نادیہ مراد
نادیہ مراد باسی طہ (ڄمݨ 10 مارچ 1993) جرمنی وچ مقیم ہک عراقی نژاد یزیدی انسانی حقوق دی کارکن ہن ۔ 2014 وچ ، اسلامی ریاست ولوں یزیدی نسل کشی دے دوران ، انہاں کوں عراق دے انہاں دے آبائی شہر کوجو توں اغوا کر گھدا ڳیا ہئی ۔ انہاں دی زیادہ تر برادری دا قتل عام کیتا ڳیا ہئی ۔ اپݨے زیادہ تر خاندان کوں کھووݨ دے بعد ، مراد کوں ہزاراں ٻیاں یزیدی زنانیاں اتے ٻالڑیاں دے نال ، ترائے مہینے تئیں اسلامی ریاست دی جنسی غلام دے طور تے قید رکھیا ڳیا ۔

## ابتدائی زندگی تے یزیدی برادری
نادیہ مراد عراق دے سنجار علاقے وچ ہک چھوٹے جئے قصبے وچ پیدا تھیاں ۔ انہاں دا تعلق یزیدی برادری نال ہئی ، جیڑھی ہک مذہبی اقلیت ہے ۔ یزیدی لوک اپݨے منفرد ثقافت اتے عقائد کیتے ڄاݨے ویندے ہن ۔

## داعش دا حملہ تے اغوا
2014 وچ داعش سنجار تے حملہ کیتا اتے یزیدی برادری دے ہزاراں لوکاں دا قتل عام کیتا ۔ نادیہ مراد وی اغوا تھیوݨ والیاں ہزاراں زنانیاں وچوں ہک ہن ۔ انہاں کوں موصل وچ داعش دے جنگجوواں دے کول بطور جنسی غلام ویچ ݙتا ڳیا ہئی ۔

## غلامی دے ݙینہہ
نادیہ مراد اپݨی کتاب دی لاسٹ گرل وچ اپݨی غلامی دے ݙینہاں دی دردناک داستان بیان کیتی ہے ۔ انہاں ݙسیا کہ انہاں کوں اتے ٻیاں یزیدی زنانیاں کوں کیڑھے حالات دا سامنا کرݨ پیا ۔ انہاں کوں بار بار عصمت دری دا نشانہ بݨایا ویندا ہئی اتے انہاں تے ٻہوں ظلم کیتا ویندا ہئی ۔

## فرار اتے پناہ
کئی مہینیاں دی غلامی دے بعد نادیہ مراد فرار تھیوݨ وچ کامیاب تھی گئیاں ۔ انہاں جرمنی وچ پناہ حاصل کیتی اتے اتھاں اپݨی زندگی دا نویں سرے توں آغاز کیتا ۔

## انسانی حقوق دیاں سرگرمیاں
نادیہ مراد ہک انسانی حقوق دی سرگرم کارکن ہن ۔ انہاں یزیدی برادری دے حقوق کیتے آواز بلند کیتی ہے ۔ انہاں دنیا بھر وچ یزیدی نسل کشی بارے آگاہی ودھاوݨ کیتے کم کیتا ہے ۔ انہاں اقوام متحدہ وچ وی یزیدی برادری دے مسئلے تے ڳالھ مہاڑ کیتی ہے ۔

## نوبل امن انعام امن دی علمبردار
2018 وچ نادیہ مراد کوں ڈینس مکویگے دے نال مشترکہ طور تے نوبل امن انعام نال نوازیا ڳیا ۔ ایہ انعام انہاں دی جنسی تشدد کوں جنگ دے ہتھیار دے طور تے استعمال کرݨ دے خلاف جدوجہد اتے انسانی حقوق دے تحفظ کیتے کوششاں دا آدر ہئی ۔
ابی احمد

## ابی احمد
ابی احمد علی ، جیڑھے 15 اگست 1976 کوں پیدا تھئے ، ہک ایتھوپیا دے سیاست دان ہن جنہاں 2018 توں ایتھوپیا دے وزیراعظم دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں ہن ۔ ایتھوپیا دی سیاست وچ ہک اہم شخصیت ، ابی وسیع پیمانے تے اصلاحات نافذ کرݨ ، اریٹیریا دے نال امن قائم کرݨ تے 2019 توں پروسپرٹی پارٹی دی قیادت کرݨ دی وجہ توں ڄاݨے ویندن ۔ انہاں دی قیادت انہاں کوں بین الاقوامی سطح تے سراہا ویندا پئے تے گھریلو چیلنجز دا سامݨا وی کرݨا پئے ۔ 

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
ابی احمد ایتھوپیا دے اورومیا علاقے وچ ہک مسلمان والد تے عیسائی ماں دے گھر پیدا تھئے ، جیڑھا ایتھوپیا دے مذہبی تے نسلی تنوع دی عکاسی کریندا پئے ۔ انہاں نوجوانی وچ ایتھوپیا دی قومی دفاعی فورسز وچ شمولیت اختیار کیتی تے بعد وچ اعلیٰ تعلیم حاصل کیتی ، جیندے وچ قیادت ، بزنس ایڈمنسٹریشن تے تنازعات دے حل وچ ڈگریاں شامل ہن ۔ انہاں ادیس ابابا یونیورسٹی توں پیس اینڈ سیکیورٹی اسٹڈیز وچ پی ایچ ڈی دی ڈگری وی حاصل کیتی ۔ 

## سیاست وچ عروج
ابی دا سیاسی کیریئر انٹیلیجنس تے فوجی شعبیاں وچ شروع تھیا ، جیندے بعد او شہری سیاست وچ آئے ۔ او اورومو ڈیموکریٹک پارٹی (ODP) دے بانی اراکین وچوں ہن تے ایتھوپیا دی حکمران اتحاد ، ایتھوپین پیپلز ریولیوشنری ڈیموکریٹک فرنٹ (EPRDF) وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ نسلی تناؤ کوں سنبھالݨ تے سیاسی اصلاحات دی وکالت کرݨ دی انہاں دی صلاحیت انہاں کوں قومی سطح تے پہچان ݙتی ۔ 

## وزیراعظم دا عہدہ تے اصلاحات
اپریل 2018 وچ ، ابی ایتھوپیا دے وزیراعظم بݨے ، جیندے توں پہلے ملک بھر وچ تبدیلی دی مانگ کرݨ والے احتجاجی مظاہرے تھئے ہن ۔ انہاں دا دور انتہائی وسیع اصلاحات نال شروع تھیا ، جیندے وچ سیاسی قیدیاں کوں رہا کرݨ ، میڈیا تے لڳیان پابندیاں کوں کم کرݨ تے معاشی آزادی دیاں پالیسیاں شامل ہن ۔ 

انہاں دی سب توں وݙی سوبھ 2018 وچ اریٹیریا دے نال امن معاہدہ ہئی ، جیڑھا دو ݙہاکے تک جاری رہوݨ والی دشمنی کوں ختم کرݨ دا سبب بݨیا ۔ ایں تاریخی قدم دی وجہ توں انہاں کوں 2019 وچ نوبل امن انعام نال نوازا ڳیا ۔
عالمی خوراک پروگرام

## عالمی خوراک پروگرام
عالمی خوراک پروگرام (WFP) اقوام متحدہ دے اندر ہک بین الاقوامی تنظیم ہے جیڑھا دنیا بھر وچ خوراک دی امداد ݙیندا ہے ۔ ایہ دنیا دی سب توں وݙی انسان دوست تنظیم ہے اتے سکولاں وچ کھاݨا ݙیوݨ والی سب توں وݙی تنظیم ہے ۔ 1961 وچ قائم تھیوݨ والا WFP روم وچ ہیڈکوارٹر رکھدے اتے 87 ملکاں وچ ایندے دفاتر ہن ۔ 2023 وچ اینہاں 152 ملین توں ودھ لوکاں دی مدد کیتی ، اتے ایہ 120 توں ودھ ملکاں اتے خطیاں وچ موجود ہے ۔ 

عالمی خوراک پروگرام دا قیام ہک ضرورت ، ہک حل

ݙوجھی عالمی جنگ دے بعد دنیا وچ ٻہوں سارے لوک بکھ اتے غربت دا شکار ہن ۔ ایں صورتحال کوں ݙیکھدے ہوئے اقوام متحدہ ہک اینجھی تنظیم قائم کرݨ دا فیصلہ کیتا جیڑھی لوکاں کوں خوراک دی امداد ݙے سڳئے ۔ ایں طرح عالمی خوراک پروگرام دا قیام عمل وچ آیا ۔ 

عالمی خوراک پروگرام دے مقاصد بکھ توں پاک دنیا

عالمی خوراک پروگرام دے کجھ اہم مقاصد ہن

دنیا بھر وچ بکھ دا خاتمہ کرݨ ۔ 

غذائی تحفظ کوں یقینی بݨاوݨ ۔ 

ہنگامی حالات وچ لوکاں کوں خوراک دی امداد ݙیوݨ ۔ 

ترقی پذیر ملکاں کوں خوراک دی پیداوار ودھاوݨ وچ مدد کرݨ ۔ 

عالمی خوراک پروگرام دیاں سرگرمیاں دنیا بھر وچ انسانیت دی خدمت

عالمی خوراک پروگرام اپݨے مقاصد کوں حاصل کرݨ کیتے مختلف قسم دیاں سرگرمیاں انجام ݙیندا ہے ۔ جنہاں وچ شامل ہن

خوراک دی امداد ݙیوݨ ۔ 

سکولاں وچ ٻالاں کوں کھاݨا ݙیوݨ ۔ 

غذائی قلت دے شکار لوکاں دا علاج کرݨ ۔ 

زراعت کوں ترقی ݙیوݨ کیتے منصوبے شروع کرݨ ۔ 

قدرتی آفات توں متاثرہ لوکاں دی مدد کرݨ ۔ 

عالمی خوراک پروگرام دی سوبھ 

عالمی خوراک پروگرام دیاں کوششاں نال لکھاں لوکاں دی زندگی وچ تبدیلی آئی ہے ۔ ایں پروگرام دی وجہ توں ٻہوں سارے لوک بکھ توں بچݨ وچ کامیاب تھی ڳئے ہن ۔ خاص طور تے ٻالاں کوں سکولاں وچ کھاݨا ملݨ نال انہاں دی صحت بہتر تھئی ہے اتے تعلیم حاصل کرݨ وچ مدد ملی ہے ۔
ماریا ریسا

## ماریا ریسا
ماریا اینجلیتا ریسا (ڄمی 2 اکتوبر 1963) ہک فلپائنی-امریکی صحافی ہن ۔ او ریپلر دی شریک بانی اتے سی ای او ہن ۔ انہاں سی این این کیتے جنوب مشرقی ایشیا وچ تقریبا ݙو ݙہاکے تک بطور ہک اہم تحقیقی رپورٹر کم کیتا ۔ او کولمبیا یونیورسٹی دے سکول آف انٹرنیشنل اینڈ پبلک افیئرز وچ پروفیسر آف پروفیشنل پریکٹس ہن اتے 2023 دے خزاں توں کولمبیا دے نویں انسٹی ٹیوٹ آف گلوبل پولیٹکس وچ ممتاز فیلو رہی ہن ۔ 

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
ماریا ریسا فلپائن وچ پیدا تھیاں ۔ انہاں پرنسٹن یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کیتی جتھاں انہاں انگریزی وچ بیچلر دی ڈگری حاصل کیتی ۔ بعد وچ انہاں کولمبیا یونیورسٹی وچ صحافت دی تعلیم حاصل کیتی ۔ 

## سی این این وچ کیریئر
ماریا ریسا سی این این وچ تقریباً ݙو ݙہاکے تک کم کیتا ۔ انہاں جنوب مشرقی ایشیا وچ سی این این دے بیورو چیف دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں ۔ انہاں کئی اہم کہانیاں کوں کور کیتا جنہاں وچ مشرقی تیمور دا بحران اتے القاعدہ دی سرگرمیاں شامل ہن ۔ 

## ریپلر دا قیام
2012 وچ ماریا ریسا ریپلر ناں دی ہک نیوز ویب سائٹ قائم کیتی ۔ ریپلر فلپائن وچ سچ دی تلاش کیتے ڄاݨی ویندی ہے ۔ ویب سائٹ صدر روڈریگو ڈوٹیرٹے دی حکومت دی سخت تنقید کیتی ہے ۔ 

## سائبر کرائم قوانین دے تحت مقدمے
ماریا ریسا کوں فلپائن دی حکومت سائبر کرائم قوانین دے تحت کئی مقدمیاں دا سامنا کرݨا پیا ہے ۔ انہاں تے الزام ہے کہ انہاں ریپلر وچ شائع تھیوݨ والے مضامین وچ غلط معلومات شائع کیتیاں ہن ۔ انہاں مقدمیاں کوں صحافت دی آزادی تے حملے دے طور تے ݙٹھا ویندا ہے ۔ 

ماریا ریسا کوں انہاں دی صحافتی خدمات کیتے کئی ایوارڈز نال نوازیا ڳیا ہے ۔ انہاں کوں 2018 وچ ٹائم میگزین پرسن آف دی ایئر قرار ݙتا ہئی ۔ انہاں کوں 2021 وچ یونیسکو گلیرمو کانو ورلڈ پریس فریڈم پرائز وی ݙتا ڳیا ہئی ۔
دمیتری مراتوف

## دمیتری مراتوف
دمیتری آندریویچ مراتوف (ڄم 29 اکتوبر 1961) ہک روسی صحافی ، ٹیلی ویژن پیش کنندہ اتے روسی اخبار نوایا گازیٹا دے سابق ایڈیٹر ان چیف ہن ۔ انہاں کوں 2021 دا نوبل امن انعام ماریا ریسا دے نال مشترکہ طور تے اظہار رائے دی آزادی دی حفاظت کیتے انہاں دیاں کوششاں کیتے ݙتا ڳیا ، جیڑھا جمہوریت اتے پائیدار امن کیتے ہک شرط ہے ۔

## ابتدائی زندگی تے صحافتی سفر
دمیتری مراتوف روس وچ پیدا تھئے ۔ انہاں ماسکو سٹیٹ یونیورسٹی وچ صحافت دی تعلیم حاصل کیتی ۔ تعلیم مکمل کرݨ دے بعد انہاں صحافت وچ قدم رکھیا اتے کئی اخباراں وچ کم کیتا ۔

## نوایا گازیٹا دا قیام
1993 وچ دمیتری مراتوف نوایا گازیٹا ناں دا ہک اخبار قائم کیتا ۔ ایہ اخبار روس وچ سچ دی تلاش کیتے ڄاݨیا ویندا ہے ۔ نوایا گازیٹا کئی اہم کہانیاں کوں کور کیتا جنہاں وچ چیچنیا دی جنگ ، بدعنوانی اتے انسانی حقوق دی خلاف ورزیاں شامل ہن ۔

## صحافت دی آزادی کیتے جدوجہد
دمیتری مراتوف صحافت دی آزادی دے ہک مضبوط حامی ہن ۔ انہاں ہمیشاں سچ لکھݨ اتے بولݨ دی وکالت کیتی ہے ۔ انہاں کئی بار روسی حکومت دی تنقید کیتی ہے جیڑھی صحافیاں تے دباؤ ݙیندی ہے ۔

## نوبل امن انعام
2021 وچ دمیتری مراتوف کوں ماریا ریسا دے نال مشترکہ طور تے نوبل امن انعام نال نوازیا ڳیا ۔ ایہ انعام انہاں دی صحافت دی آزادی کیتے جدوجہد اتے سچ دی طاقت دا آدر ہئی ۔
ایلس بیلیاتسکی

## ایلس بیلیاتسکی
ایلس وکٹاراویچ بیلیاتسکی (ڄم 25 ستمبر 1962) روسی نژاد ہک بیلاروسی جمہوریت پسند کارکن اتے ضمیر دے قیدی ہن جیڑھے ویاسنا انسانی حقوق مرکز دے نال اپݨے کم کیتے ڄاݨے ویندے ہن ۔ 1980 دے ݙہاکے دے اوائل توں بیلاروسی آزادی اتے جمہوریت کیتے ہک کارکن ، بیلیاتسکی ویاسنا اتے بیلاروسی پاپولر فرنٹ دے بانی رکن ہن ، جیڑھا 1996 توں 1999 تئیں مؤخر الذکر دے اڳواݨ دے طور تے خدمات انجام ݙیندا ہے ۔ او بیلاروسی اپوزیشن دی کوآرڈینیشن کونسل دے رکن وی ہن ۔ انہاں کوں مشرقی یورپ وچ انسانی حقوق دی تحریک دا ہک ستون نیو یارک ٹائمز آکھیا ہے ، اتے بیلاروس وچ ہک نمایاں جمہوریت پسند کارکن دے طور تے ڄاݨیا ویندا ہے ۔ 

= ابتدائی زندگی تے سیاسی سرگرمیاں =
ایلس بیلیاتسکی بیلاروس وچ پیدا تھئے ۔ انہاں 1980 دے ݙہاکے دے اوائل وچ سیاسی سرگرمیاں وچ حصہ لینا شروع کر ݙتا ہئی ۔ او بیلاروسی آزادی اتے جمہوریت دے ہک مضبوط حامی ہن ۔ 

= ویاسنا انسانی حقوق مرکز دا قیام =
1996 وچ ایلس بیلیاتسکی ویاسنا دے ناں نال ہک انسانی حقوق مرکز قائم کیتا ۔ ایں مرکز دا مقصد بیلاروس وچ انسانی حقوق دی خلاف ورزیاں کوں دستاویزی شکل ݙیوݨا اتے انہاں دے خلاف آواز بلند کرݨ ہئی ۔ ویاسنا مرکز بیلاروس وچ جمہوریت دے فروغ کیتے وی اہم کردار ادا کیتا ہے ۔ 

## بیلاروسی پاپولر فرنٹ وچ شمولیت
ایلس بیلیاتسکی بیلاروسی پاپولر فرنٹ دے بانی رکناں وچوں ہک ہن ۔ ایہ تنظیم بیلاروس وچ جمہوریت دے قیام کیتے جدوجہد کریندی ہے ۔ بیلیاتسکی 1996 توں 1999 تئیں ایں تنظیم دے اڳواݨ وی رہے ۔ 

## قید تے انسانی حقوق کیتے جدوجہد
ایلس بیلیاتسکی کوں انہاں دی سیاسی سرگرمیاں دی وجہ توں کئی واری گرفتار کیتا ڳیا ہے ۔ 2011 وچ انہاں کوں ٹیکس چوری دے الزام وچ چار سال قید دی سزا سݨائی ڳئی ۔ انہاں کوں بین الاقوامی سطح تے انسانی حقوق دی تنظیماں سیاسی قیدی قرار ݙتا ہئی ۔ 2014 وچ او جیل توں رہا تھئے ۔ رہائی دے بعد وی او انسانی حقوق کیتے جدوجہد وچ مصروف رہے ۔ 

## بیلاروسی اپوزیشن دی کوآرڈینیشن کونسل
2020 وچ بیلاروس وچ صدارتی انتخابات دے بعد حکومت دے خلاف وݙے پیمانے تے احتجاج شروع تھی ڳئے ۔ ایلس بیلیاتسکی اپوزیشن دی کوآرڈینیشن کونسل وچ شمولیت اختیار کیتی ۔ ایں کونسل دا مقصد ملک وچ جمہوری تبدیلی آنݨا ہئی ۔
میموریل

## میموریل
میموریل ہک بین الاقوامی انسانی حقوق دی تنظیم ہے ، جیڑھی سوویت یونین دے زوال دے دوران روس وچ قائم تھئی ہئی تاں جو جوزف سٹالن دے دور حکومت وچ کیتے ڳئے انسانی حقوق دی خلاف ورزیاں اتے ٻئے جرائم دا مطالعہ اتے جائزہ گھدا ونڄے ۔ بعد وچ ، ایندے تحقیقی دائرے کوں پورے سوویت دور کوں شامل کرݨ کیتے ودھایا ڳیا ۔ میموریل ٻہوں سارے ایوارڈز دا وصول کنندہ ہے ، جیندے وچ 2022 دا نوبل امن انعام وی شامل ہے ۔ 

میموریل دا قیام تاریخ کوں یاد رکھݨ دی کوشش

میموریل دی بنیاد انہاں لوکاں رکھی جنہاں سٹالن دے دور حکومت وچ ظلم اتے ستم برداشت کیتا ہئی ۔ انہاں دا مقصد ہک اینجھی تنظیم قائم کرݨ ہئی جیڑھی سوویت دور دی تاریخ کوں محفوظ رکھئے اتے انسانی حقوق دی خلاف ورزیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کرے ۔ 

میموریل دے مقاصد تاریخ توں سبق ، مستقبل دی حفاظت

میموریل دے کجھ اہم مقاصد ہن

سوویت دور وچ انسانی حقوق دی خلاف ورزیاں دا مطالعہ اتے دستاویز بݨاوݨ ۔ 

سٹالن دے دور حکومت دے متاثرین دی یاد کوں زندہ رکھݨ ۔ 

انسانی حقوق دی خلاف ورزیاں دے خلاف آواز بلند کرݨ ۔ 

جمہوری اقدار اتے انسانی حقوق کوں فروغ ݙیوݨ ۔ 

میموریل دیاں سرگرمیاں تحقیق ، تعلیم ، اتے وکالت

میموریل اپݨے مقاصد کوں حاصل کرݨ کیتے مختلف قسم دیاں سرگرمیاں انجام ݙیندی ہے ۔ جنہاں وچ شامل ہن

آرکائیوز دی تحقیق اتے دستاویز بݨاوݨ ۔ 

کتاباں ، مضامین اتے ٻئے اشاعتاں شائع کرݨ ۔ 

سیمینارز ، کانفرنساں اتے نمائشاں دا انعقاد کرݨ ۔ 

انسانی حقوق دی خلاف ورزیاں دے خلاف قانونی چارہ جوئی کرݨ ۔ 

متاثرین کوں قانونی اتے سماجی مدد فراہم کرݨ ۔
سینٹر فار سول لبرٹیز

## سینٹر فار سول لبرٹیز
سینٹر فار سول لبرٹیز ہک یوکرینی انسانی حقوق دی تنظیم ہے جیڑھی یوکرینی وکیل اولیکسانڈرا ماتویچوک دی قیادت وچ ہے ۔ ایندا قیام 2007 وچ تھیا ہئی ، جیندا مقصد یوکرائن دی حکومت تے دباؤ پاوݨا ہئی تاں جو ملک کوں مزید جمہوری بݨایا ونڄے ۔ تنظیم کوں 2022 دا امن دا نوبل انعام ، ایلس بیلیاتسکی اتے روسی تنظیم میموریل دے نال مشترکہ طور تے ݙتا ڳیا ۔ 

سینٹر فار سول لبرٹیز دا قیام

یوکرین وچ جمہوریت دے فروغ اتے انسانی حقوق دے تحفظ کیتے ہک مضبوط تنظیم دی ضرورت ہئی ۔ ایں ضرورت کوں محسوس کریندے ہوئے سینٹر فار سول لبرٹیز دا قیام عمل وچ آیا ۔ ایہ تنظیم یوکرین وچ جمہوریت ، قانون دی حکمرانی اتے انسانی حقوق دے تحفظ کیتے کم کریندی ہے ۔ 

سینٹر فار سول لبرٹیز دے مقاصد جمہوریت ، انسانی حقوق ، تے انصاف

سینٹر فار سول لبرٹیز دے کجھ اہم مقاصد ہن

یوکرین وچ جمہوریت کوں مضبوط کرݨ ۔ 

انسانی حقوق دی خلاف ورزیاں کوں دستاویزی شکل ݙیوݨا اتے انہاں دے خلاف آواز بلند کرݨ ۔ 

قانون دی حکمرانی کوں یقینی بݨاوݨ ۔ 

انصاف دے حصول کیتے کم کرݨ ۔ 

لوکاں کوں انہاں دے حقوق بارے آگاہ کرݨ ۔ 

سینٹر فار سول لبرٹیز دیاں سرگرمیاں تحقیق ، وکالت ، اتے تعلیم

سینٹر فار سول لبرٹیز اپݨے مقاصد کوں حاصل کرݨ کیتے مختلف قسم دیاں سرگرمیاں انجام ݙیندی ہے ۔ جنہاں وچ شامل ہن

انسانی حقوق دی خلاف ورزیاں تے تحقیق کرݨ اتے رپورٹاں شائع کرݨ ۔ 

حکومت تے دباؤ پاوݨا تاں جو او انسانی حقوق دا احترام کرے ۔ 

لوکاں کوں انہاں دے حقوق بارے تعلیم ݙیوݨ ۔ 

قانونی مدد فراہم کرݨ ۔ 

بین الاقوامی سطح تے یوکرین وچ انسانی حقوق دے مسئلے بارے آگاہی ودھاوݨ ۔ 

سینٹر فار سول لبرٹیز دی سوبھ یوکرین وچ جمہوریت دی علمبرداری
نرگس محمدی

## نرگس محمدی
نرگس محمدی (ڄمی 21 اپریل 1972) ہک ایرانی انسانی حقوق دی کارکن ہن ۔ او ڈیفینڈرز آف ہیومن رائٹس سینٹر (DHRC) دی نائب صدر ہن ، جیڑھا انہاں دی ساتھی نوبل امن انعام یافتہ شیریں عبادی دی سربراہی وچ ہے ۔ محمدی ایران وچ لازمی حجاب دے خلاف وݙے پیمانے تے زنانیاں دی سول نافرمانی دی ہک مضبوط حامی رہی ہن اتے 2023 دے حجاب اتے عفت پروگرام دی وی سخت ناقد رہی ہن ۔ مئی 2016 وچ ، انہاں کوں تہران وچ انسانی حقوق دی تحریک قائم کرݨ اتے چلاوݨ جیڑھی سزائے موت دے خاتمے کیتے مہم چلیندی ہے دے جرم وچ 16 سال قید دی سزا سݨائی ڳئی ۔ انہاں کوں 2020 وچ رہا کر ݙتا ڳیا لیکن 2021 وچ واپس جیل بھیج ݙتا ڳیا ، جتھ انہاں قید زنانیاں دے نال بدسلوکی اتے تنہائی وچ قید کیتے ونڄݨ دیاں اطلاعات ݙتیاں ہن ۔ 

## ابتدائی زندگی تے انسانی حقوق دی سرگرمیاں
نرگس محمدی ایران وچ پیدا تھیاں ۔ انہاں فزکس وچ تعلیم حاصل کیتی اتے ہک انجینئر دے طور تے کم کیتا ۔ پر ستت انہاں انسانی حقوق دے مسئلےآں وچ دلچسپی پیدا تھی ڳئی اتے انہاں ایں شعبے وچ کم کرݨ شروع کر ݙتا ۔ 

## ڈیفینڈرز آف ہیومن رائٹس سینٹر وچ شمولیت
نرگس محمدی ڈیفینڈرز آف ہیومن رائٹس سینٹر وچ شامل تھیاں ، جیڑھا شیریں عبادی دی سربراہی وچ ہک انسانی حقوق دی تنظیم ہے ۔ انہاں ایں تنظیم وچ زنانیاں دے حقوق ، ٻالاں دے حقوق اتے سیاسی قیدیاں دے حقوق کیتے کم کیتا ۔ 

## سزائے موت دے خلاف مہم
نرگس محمدی سزائے موت دی سخت مخالف ہن ۔ انہاں ایران وچ سزائے موت دے خاتمے کیتے ہک مہم چلائی ہے ۔ انہاں کئی مضامین لکھئے ہن اتے تقریراں کیتیاں ہن جنہاں وچ انہاں سزائے موت کوں غیر انسانی قرار ݙتا ہے ۔ 

## لازمی حجاب دے خلاف آواز
نرگس محمدی ایران وچ لازمی حجاب دی وی سخت مخالف ہن ۔ انہاں کئی بار لازمی حجاب دے خلاف احتجاج کیتا ہے ۔ انہاں دا مننا ہے کہ حجاب دا فیصلہ زنانی دا اپݨا حق ہے ۔ 

## قید تے انسانی حقوق کیتے جدوجہد
نرگس محمدی کوں انہاں دی انسانی حقوق دی سرگرمیاں دی وجہ توں کئی واری گرفتار کیتا ڳیا ہے ۔ انہاں تے کئی جھوٹے مقدمے چلائے ڳئے ہن ۔ انہاں کوں جیل وچ وی تشدد دا نشانہ بݨایا ڳیا ہے ۔ پر انہاں ہمیشاں ہمت نہ ہاری اتے انسانی حقوق کیتے جدوجہد جاری رکھی ہے ۔ 

نرگس محمدی کوں انہاں دی انسانی حقوق دی خدمات کیتے کئی ایوارڈز نال نوازیا ڳیا ہے ۔ انہاں کوں 2011 وچ پیر اینڈرسن ایوارڈ ݙتا ڳیا ہئی ۔ انہاں کوں 2018 وچ سویڈن وچ پر اولوف پالمے پرائز وی ݙتا ڳیا ہئی ۔
جاپان کنفیڈریشن آف اے اینڈ ایچ بم سفررز آرگنائزیشن

## جاپان کنفیڈریشن آف اے اینڈ ایچ بم سفررز آرگنائزیشن
جاپان کنفیڈریشن آف اے اینڈ ایچ بم سفررز آرگنائزیشن ہک گروہ ہے جیڑھا ہیروشیما اتے ناگاساکی وچ ایٹمی بمباری دے زندہ بچݨ والیاں (جیڑھے ہباکوشا دے ناں نال ڄاݨے ویندے ہن) دی نمائندگی کریندا ہے ۔ ایندا قیام 1956 وچ تھیا ہئی ۔ 

ہیروشیما تے ناگاساکی

6 اتے 9 اگست 1945 کوں ، امریکہ جاپان دے شہراں ہیروشیما اتے ناگاساکی تے ایٹم بم سٹئے ۔ ایں حملے وچ ہزاراں لوک فوراً ہلاک تھی ڳئے ، جݙاں جو ٻہوں سارے لوک تابکاری دے اثرات دی وجہ توں بعد وچ مر ڳئے ۔ ایہ حملے انسانیت تے ہک نہ مٹݨ والا داغ ہن ۔ 

ہیروشیما اتے ناگاساکی وچ ایٹمی بمباری دے زندہ بچݨ والے لوکاں کوں ہباکوشا آکھیا ویندا ہے ۔ انہاں لوکاں اپݨیاں اکھیں نال تباہی دا منظر ݙٹھا ہئی اتے انہاں دے جسم اتے روح تے اڄ وی انہاں حملیاں دے نشان موجود ہن ۔ ہباکوشا دی زندگی درد اتے تکلیف دی ہک داستان ہے ۔ 

جاپان کنفیڈریشن آف اے-اینڈ ایچ-بم سفررز آرگنائزیشن دا قیام ہک آواز ، ہک مقصد

ہباکوشا دی تکالیف کوں ݙیکھدے ہوئے ، انہاں دی مدد کرݨ اتے انہاں دے حقوق کیتے آواز بلند کرݨ کیتے ہک تنظیم دی ضرورت محسوس تھئی ۔ ایں ضرورت دے پیش نظر 1956 وچ جاپان کنفیڈریشن آف اے-اینڈ ایچ-بمب سفررز آرگنائزیشن دا قیام عمل وچ آیا ۔ 

تنظیم دے مقاصد ہباکوشا دی مدد ، ایٹمی ہتھیاراں دا خاتمہ

جاپان کنفیڈریشن آف اے-اینڈ ایچ-بم سفررز آرگنائزیشن دے کجھ اہم مقاصد ہن

ہباکوشا کوں طبی ، سماجی اتے مالی مدد فراہم کرݨ ۔ 

ہباکوشا دے تجربات کوں دنیا نال شیئر کرݨ تاں جو لوک ایٹمی ہتھیاراں دے خطرات توں آگاہ تھی سڳن ۔ 

ایٹمی ہتھیاراں دے مکمل خاتمے کیتے جدوجہد کرݨ ۔ 

دنیا وچ امن اتے عدم تشدد کوں فروغ ݙیوݨ ۔ 

تنظیم دیاں سرگرمیاں ہباکوشا دی خدمت ، امن کیتے کوششاں

جاپان کنفیڈریشن آف اے-اینڈ ایچ-بم سفررز آرگنائزیشن اپݨے مقاصد کوں حاصل کرݨ کیتے مختلف قسم دیاں سرگرمیاں انجام ݙیندی ہے ۔ جنہاں وچ شامل ہن

ہباکوشا کوں طبی امداد ݙیوݨ ۔ 

ہباکوشا دے تجربات تے مبنی کتاباں اتے مضامین شائع کرݨ ۔ 

ایٹمی ہتھیاراں دے خلاف عوامی آگاہی مہم چلاوݨ ۔ 

بین الاقوامی کانفرنساں اتے سیمینارز وچ شرکت کرݨ ۔ 

حکومتوں تے دباؤ پاوݨا تاں جو او ایٹمی ہتھیاراں دے خاتمے کیتے اقدامات کرݨ ۔
اکویہ فروری

21 فروری سرائیکی وسیب تے پنج کروڑ سرائیکی قوم کیتے ہک خاص اہمیت رکھیندے۔ ایہ ڄݙاں صرف گھر دے اندر ٻالاں نال سرائیکی ڳالھ مہاڑ تائیں محدود تھیوے، تاں ایہ سرائیکی زبان تے ثقافت کیتے ہک وݙا المیہ ہے۔ سرائیکی زبان صرف ہک بولی کائنی، بلکہ ایہ سرائیکی قوم دی سنجانڑ، تاریخ تے ثقافت دا اہم حصہ ہے۔ ایں زبان کوں زندہ رکھݨ تے اوندا فروغ سرائیکی قوم دی بقاء کیتے ضروری ہے۔

اصل ڳالھ: قومی زبان دا مطالبہ یا شہادت؟
 
سرائیکی زبان کوں قومی زبان دا درجہ ݙیوݨ دا مطالبہ سرائیکی قوم دا ہک جائز حق ہے۔ ایہ مطالبہ صرف زبان دی حیثیت کیتے کائنی، بلکہ ایہ سرائیکی قوم دی سیاسی، معاشی تے ثقافتی حقوق دی جنگ ہے۔ سرائیکی وسیب دے لوکاں کوں اپݨی زبان، ثقافت تے حقوق کیتے اپݨی آواز بلند کرݨی چاہیدی ہے۔ جے سرائیکی زبان کوں قومی زبان دا درجہ ملے، تاں ایہ سرائیکی قوم کیتے ہک تاریخی کامیابی تھیسی۔

پر، جے سرائیکی زبان صرف گھر دے اندر تائیں محدود تھیوے تے اوندا استعمال روزمرہ زندگی، تعلیم، عدالت تے انتظامیہ وچ نہ تھیوے، تاں ایہ سرائیکی قوم کیتے ہک قسم دی شہادت تھیسی۔ زبان دے نال نال سرائیکی قوم دی شناخت تے ثقافت وی خطرے وچ پئے ڳئے ہن۔

سرائیکی زبان دے فروغ کیتے ضروری اقدامات:

1.تعلیمی نظام وچ سرائیکی زبان کوں شامل کرو: سرائیکی زبان کوں پرائمری توں لے کے اعلیٰ تعلیم تائیں نصاب دا حصہ بݨایا ونڄے۔

2.سرائیکی میڈیا دا فروغ:

سرائیکی اخبارات، ریڈیو، ٹی وی چینلز تے سوشل میڈیا کوں فعال بݨایا ونڄے۔

3.ثقافتی تقریبات دا انعقاد:

سرائیکی زبان تے ثقافت دے فروغ کیتے میلے، تقریبات تے مشاعرے منعقد کیتے ونڄن۔

4.سرائیکی ادب تے تحقیق کوں فروغ ݙیوݨ: 

سرائیکی شاعری، نثر تے تحقیق کوں جدید دور دے تقاضاں دے مطابق فروغ ݙتا ونڄے۔

سرائیکی قوم کوں اپݨی زبان تے ثقافت کیتے متحد تھیوݨ دی ضرورت ہے۔ سرائیکی زبان صرف ہک بولی کائنی، بلکہ ایہ سرائیکی قوم دی روح تے شناخت ہے۔ ایں زبان کوں زندہ رکھݨ تے اوندا فروغ سرائیکی قوم دی ذمہ داری ہے۔
امام علی النقی

امام علی النقی علیہ السلام، جنہاں کوں امام ہادی وی آکھا ویندے، امام علی ابن موسیٰ الرضا علیہ السلام دے پتر ہن۔ او 15 ذی الحجہ 212 ہجری کوں مدینہ منورہ وِچ پیدا تھئے۔ امام علی النقی علیہ السلام دا دور خلافت عباسیہ دے حکمراناں دے نال گزریا، جیڑھا کہ سیاسی اَتے مذہبی طور تے بہوں پیچیدہ ہئی۔

## حیات مبارکہ
امام علی النقی علیہ السلام کوں عباسی خلیفہ المتوکل نے مدینہ توں سامراء (عراق) سݙ گھدا، تاکہ اوہناں دے اثر کوں محدود کیتا ونڄ سڳے۔ سامراء وِچ امام علیہ السلام کوں گھر وِچ نظربند کر ݙتا ڳیا، جتھاں او اپݨے پیروکاراں کوں مذہبی اَتے اخلاقی تعلیم ݙیندے رہیے۔

امام علی النقی علیہ السلام دی زندگی دے اہم پہلواں وِچوں ہک اے وی ہئی کہ او ٻہوں سارے علمی اَتے فقہی مسائل دے حل پیش کریندے ہن۔ او اپݨے وقت دے ٻہوں وݙے عالم ہن اَتے لوکاں دے درمیان انہاں دا ٻہوں احترام ہئی۔ امام علی النقی علیہ السلام دی زندگی صبر، استقامت اَتے علم دی روشنی وِچ گزری۔ اوہ اپݨے پیروکاراں کیتے ہک عظیم مثال ہن اَتے انہاں دی تعلیمات اڄ وی لوکاں کیتے رہنمائی دا ذریعہ ہن۔
## شہادت
امام علی النقی علیہ السلام کوں 3 رجب 254 ہجری کوں سامراء وِچ زہر ݙے کے شہید کر ݙتا ڳیا۔ اوہناں دی قبر سامرا وِچ واقع ہے، جیڑھی کہ شیعہ مسلماناں کیتے ٻہوں مقدس مقام ہے۔

## حوالے
مادری زبان سرائیکی

سرائیکی اساڈی مادری زبان ہے، تے اینکوں اساڈی شناخت تہذیب  تے ثقافت دا سب توں وڈا نشان سمجھوں۔ سرائیکی صرف ہک زبان کائنی، بلکہ ایہ اساڈے دل دی آواز اساڈے 

آباؤ اجداد دی حکمت، تے اساڈے خطے دی روح ہے۔ جڈاں اساں سرائیکی ڳالھ مہاڑ کریندے ہئیں ، تاں اساں اپݨے ماضی حال تے مستقبل  نال جڑدے ہیں۔  

سرائیکی اساڈی ثقافتی ورثے دا حصہ ہے۔ این٘دے وچ اساڈے لوک گیت، کہاݨیاں محاورے، تے بزرگیں دے اقوال محفوظ ہن۔

سرائیکی اساڈے دل دی زبان ہے۔ ایہ او لہجہ ہے جیندے وچ اساڈی ماں دی محبت،پیو دی نصیحت، تے بچپن دیاں یاداں محفوظ ہن۔ جڈاں اساں سرائیکی ڳالھیندے ہیں، تاں اساں اپݨے جذبات کوں پورے طور تے بیان کر سڳدے ہیں۔  
سرائیکی اساڈے ماضی حال، تے مستقبل دے درمیان ہک پل ہے۔ ایہ اساکوں اساڈے آباؤ اجداد نال جوڑدی ہے تے اساڈی نویں نسل کوں اساڈے ثقافتی ورثےنال روشناس کروندی ہے۔  

ہر منہدم تہذیب اچ ہک شاعر دا ہووݨ لازمی ہے
پر اگر زبان ای کائنی رہسی، تاں شاعر کتھوں آسی؟  
سرائیکی کوں فروغ ڈیوو اپݨی مادری زبان کوں فخریہ اپناؤ۔ اینکوں ڳالھݨ، پڑھݨ، تے لکھݨ وچ کݙاہیں شرم محسوس نہ کرو۔  

سرائیکی کوں تعلیمی نظام دا حصہ بݨاؤ۔ این٘دے وچ کتاباں ،شاعری، اتے لوک ادب کوں فروغ ڈیوو۔  
لوک گیتاں،کہاݨیاں، اتے تھیٹر دے ذریعے نویں نسل کوں اپݨی زبان تے ثقافت نال جوڑو۔   
سوشل میڈیا تے ٹیکنالوجی دے ذریعے سرائیکی زبان کوں نویں نسل تک پُڄاؤ۔  

سرائیکی اساڈی روح تاریخ اتے تہذیب دا حصہ ہے۔ اینکوں بچاوݨ صرف اساڈی ذمہ داری کائنی، بلکہ اساڈے وجود دی بقا دا سوال ہے۔ جیویں آہدن:  
تہذیب سنگلاخ سخت دریا پہاڑ کنارے پنپدی ہے
اساڈی سرائیکی زبان وی انہیں سنگلاخ راہیں توں ڳزردی ہوئی زندہ رہ سڳدی ہے۔  
سرائیکی اساڈی مادری زبان ہے۔ اینکوں بچاوݨ اساڈی ذمہ داری ہے۔
ایہ صرف ہک زبان کائنی، بلکہ اساڈی تہذیب،ثقافت اتے وجود دی آواز ہے۔
اورنگزیب اورنگ بغلانی دامان علاقہ پچادھ چوٹی بالا
جیئے سرائیکی جیئے ماء بولی

بزرگاں دی یاد تے اوہناں دیاں قربانیاں تئیں خراجِ تحسین پیش کرݨ دا ایہہ ویلھا ساڈے تہذیبی، لسانی، اتے سماجی سنجاݨ  لئی انتہائی اہم ہے۔ سئیں (بابا مرید حسین خان راز جتوئی) جہے عظیم رہنماں نے سرائیکی زبان، ثقافت، اتے ساڈی شناخت دے تحفظ کیتے اپݨی ساری حیاتی وقف کر ݙتی۔ او ساڈے لوکاں دے محسن ہن، اتے ایں دھرتی دے سچے سپوت ہن۔ اُنہاں دیاں کوششاں  بین الاقوامی ماء بولی دے ݙینھ نال جوڑݨ وی ہک خاص معنٰی رکھیندے، کیوں جو ماء بولی صرف لفظاں دا ہک ذخیرہ کائنی، سگوں ایہہ ساڈے وجود دی روح ہے۔  
اڄ دے ݙینھ تے اساکوں ایہہ عہد کرݨاں چاہیدا ہے جو اساں اپݨی ماء بولی، ثقافت، اتے بزرگاں دے ݙتے ہوئے سبقاں کوں ہمیشہ زندہ رکھسوں۔ بابا راز جہے لیڈراں دے خواباں کوں حقیقت وچ تبدیل کرݨ لئی اساں اپݨی نسل نوں اپݨی روایات نال جوڑݨا ہوسی۔ ماء بولی دا عالمی ݙینھ اساکوں یاد ݙیندے جو زباناں دی حفاظت انسانیت دی حفاظت ہے۔  
بابا مرید حسین راز دے یومِ وفات تے اساں اُنہاں دی عظیم خدمات کوں سلام پیش کریندے ہیں۔ اُنہاں دا پیغام ساݙے دلاں وچ ہمیشہ جِیوندے رہسے۔   
جیئے سرائیکی! جیئے ماء بولی!
اورنگزیب اورنگ بغلانی دامان علاقہ پچادھ چوٹی بالا
سرائیکی الا ٻول تحریک دا مقصد

سرائیکی زبان ساݙی ثقافت، تہذیب تے شناخت دا اہم حصہ ہے۔ سرائیکی الا بول تحریک دا مقصد ایہ ہے جو اساں اپݨی مادری زبان سرائیکی کوں گھر دے ماحول اچ فروغ ݙیووں تے اپݨے بالیں کوں ایں زبان نال جوڑے رکھوں۔ ایں سانگے، اساں ایہ عہد کریندے ہیں جو:

1. گھر اچ سرائیکی ڳالھ مہاڑ کریسوں: 
اساں اپݨے روزمرہ دے کم کاج اچ سرائیکی زبان دا استعمال کریسوں تے بالیں نال وی سرائیکی اچ ڳالھ مہاڑ کریسوں۔

2. بالیں کوں سرائیکی سکھیسوں: 
اساں اپݨے بالیں کوں سرائیکی ڳاوݨ، کہاݨیاں تے لوک ڳیت سݨائیسوں تاں جو اوہ ایں زبان نال جُڑے رہن۔

3. سرائیکی ثقافت نال جوڑیسوں:
اساں بالیں کوں سرائیکی رسم و رواج، تہوار تے ثقافتی تقریبات نال متعارف کرویسوں۔

4. سرائیکی زبان دی اہمیت سمجھیسوں: 
اساں بالیں کوں ایہ سمجھیسوں جو سرائیکی ساݙی مادری زبان ہے تے ایں دا احترام تے فروغ ساݙی ذمہ داری ہے۔

5. سرائیکی ادب تے شاعری نال روشناس کرویسوں: 
اساں بالیں کوں سرائیکی شاعری، کہاݨیاں تے ادب پڑھ کے سݨائیسوں تاں جو اوہ ایں زبان دی خوبصورتی سمجھ سڳن۔

6. سرائیکی زبان کوں فخر نال اپنائیسوں: 
اساں اپݨے بالیں کوں ایہ سکھائیسوں جو سرائیکی بولݨ اچ کوئی شرم نہیں، بلکہ ایہ ساݙی پہچان تے فخر دا باعث ہے۔

اساں ایں عہد نال اپݨی نسل کوں سرائیکی زبان نال جوڑݨ تے ایں دے فروغ کیتے اپݨا کردار ادا کریسوں۔ سرائیکی ساݙی ماء بولی ہے تے اساں ایں کوں زندہ رکھݨ دا عہد کریندے ہیں۔  
اورنگزیب اورنگ بغلانی دامان علاقہ پچادھ چوٹی بالا 
سرائیکی زندہ باد
سرائیکی زبان دے ودھارے واسطے تجاویز

سرائیکی زبان دے ودھارے کیتے کئی اقدامات کیتے ون٘ڄ سڳدین۔ اتے سرائیکی زبان دے ودھارے واسطے ہک تجاویز 

1.تعلیمی اداریاں وچ سرائیکی دی تعلیم: 
سرائیکی زبان کوں سکولاں تے یونیورسٹیاں وچ شامل کرݨ نال نویں نسل کوں ایں زبان سیکھݨ تے سمجھݨ دا موقع ملسی۔

2. سرائیکی ادب دی ترقی: 
سرائیکی شاعری، کہاݨیاں تے ناول لکھݨ والے مصنفین کوں حوصلہ افزائی کرݨ نال ادب دے ذریعے زبان دا ودھارا تھیسی۔

3.میڈیا وچ سرائیکی دا استعمال: 
ریڈیو، ٹی وی تے اخبارات وچ سرائیکی زبان دے پروگرام تے مواد کوں ودھاوݨ نال زبان دی مقبولیت ودھسی۔

4.سرائیکی ثقافتی تقریبات: 
سرائیکی ثقافت نال منسلک تقریبات، میلے تے تہوار مناوݨ نال زبان تے ثقافت دا فروغ تھیسی۔

5.سرائیکی زبان دی تحقیق: 
سرائیکی زبان دی تاریخ، لسانیات تے ادب تے تحقیق کرݨ نال ایندے علمی پہلو کوں مضبوط بݨایا ون٘ڄ سڳدے۔

6.سرائیکی زبان دے ڈیجیٹل وسائل: 
سرائیکی زبان دے موبائل ایپس، ویب سائٹس تے سوفٹ ویئر بݨاوݨ نال نویں ٹیکنالوجی دے ذریعے زبان کوں فروغ ݙتا ون٘ڄ سڳدے۔

7.سرائیکی زبان دی تشہیر: 
سرائیکی زبان دے حوالے نال مہم چلاوݨ، پوسٹرز، بینرز تے سوشل میڈیا دے ذریعے زبان دی اہمیت کوں اجاگر کرݨ۔

8.سرائیکی زبان دے قواعد تے لغت: 
سرائیکی زبان دے قواعد تے لغت تے کم کرݨ نال زبان کوں معیاری بݨایا ون٘ڄ سڳدے۔

9.سرائیکی زبان دے ترجمے: 
ٻیاں زباناں دے ادب کوں سرائیکی وچ ترجمہ کرݨ نال سرائیکی زبان دے ذخیرہ الفاظ کوں ودھایا ون٘ڄ سڳدے۔

10.سرائیکی زبان دی حمایت: 
حکومت تے مقامی اداریاں کوں سرائیکی زبان دی ترقی کیتے مالی تے انتظامی حمایت ݙیوݨ دی ضرورت ہے۔
ایں طرحاں سرائیکی زبان دے ودھارے کیتے جامع لائحہ عمل تیار کر تے عمل درآمد کرݨ نال ایں زبان کوں ترقی ݙتی ون٘ڄ سڳدی ہے۔
اورنگزیب اورنگ بغلانی دامان علاقہ پچادھ چوٹی بالا
واسیلی لیونٹیف

## واسیلی لیونٹیف
واسیلی واسیلیوچ لیونٹیف (5 اگست 1905 – 5 فروری 1999) ہک سوویت نژاد امریکی ماہر معاشیات ہن جیڑھے ان پٹ آؤٹ پٹ تجزیے تے انہاں دی تحقیق کیتے ڄاتے ویندے ہن کہ ہک اقتصادی شعبے وچ تبدیلیاں ٻئے شعبیاں کوں کیویں متاثر کر سڳدیاں ہن ۔ 

واسیلی لیونٹیف دی زندگی تے کم معاشیات دی تاریخ دا ہک اہم باب ہے ۔ انہاں نہ صرف اقتصادی نظریات کوں نواں رخ ݙتا بھل انہاں کوں شماریاتی بنیاداں تے استوار کر تے ہک نویں سائنس دی شکل ݙتی ۔ انہاں دے نظریات تے طریقیاں معاشی پالیسی سازی تے تجزیہ کاری تے گہرا اثر پاتا ہے ۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
واسیلی لیونٹیف 5 اگست 1905 کوں جرمنی دے شہر میونخ وچ پیدا تھئے ۔ انہاں دے والد ہک ماہر معاشیات ہن ۔ لیونٹیف ابتدائی تعلیم اپݨے آبائی شہر وچ حاصل کیتی تے بعد وچ سینٹ پیٹرزبرگ یونیورسٹی وچ معاشیات دی تعلیم حاصل کیتی ۔ انہاں 1925 وچ گریجویشن کیتی تے 1928 وچ پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی ۔ 

## معاشیات وچ انقلاب
لیونٹیف دا سب توں وݙا کارنامہ ان پٹ آؤٹ پٹ تجزیے دی ترقی ہئی ۔ انہاں ہک ایسا طریقہ تیار کیتا جیڑھا آکھدا اے کہ کیویں مختلف اقتصادی شعبے ہک ٻئے تے انحصار کریندے ہن تے ہک شعبے وچ تبدیلی ٻئے شعبیاں کوں کیویں متاثر کریندی ہے ۔ انہاں معاشی ماڈل تیار کیتے جنہاں دی مدد نال معاشی پیش گوئیاں کرݨ وچ مدد ملی ۔ 

لیونٹیف بین الاقوامی تجارت دے شعبے وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں ݙسایا کہ کیویں ملک ہک ٻئے نال تجارت کریندے ہن تے ایں تجارت نال انہاں کوں کیویں فائدہ تھیندا ہے ۔ انہاں دے کم بین الاقوامی معاشی پالیسی سازی کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد فراہم کیتی ۔ 

## نوبل انعام
لیونٹیف دی علمی خدمات دے آدر وچ انہاں کوں 1973 وچ معاشیات وچ نوبل میموریل انعام ݙتا ڳیا ۔ انہاں کوں ان پٹ آؤٹ پٹ تجزیے دی ترقی کیتے ایہ انعام ݙتا ڳیا ۔ 

## لیونٹیف دے نظریات دا اثر
واسیلی لیونٹیف دے نظریات دا معاصر معاشیات تے گہرا اثر پیا ہے ۔ انہاں دے کم معاشی پالیسی سازی تے تجزیہ کاری کوں نواں رخ ݙتا ہے ۔ انہاں دے تیار کردہ ماڈل اڄ وی استعمال تھیندے ہن تے معاشی پیش گوئیاں کرݨ وچ مدد فراہم کریندے ہن ۔ 

## لیونٹیف دی شخصیت
واسیلی لیونٹیف ہک ذہین تے محنتی سوجھواݨ ہن ۔ انہاں اپݨی زندگی دا گھݨا حصہ معاشیات دی تحقیق وچ صرف کیتا ۔ او ہک بہترین استاد وی ہن تے انہاں کئی شاگرداں دی تربیت کیتی جنہاں اڳوں تے ونڄ تے معاشیات دے شعبے وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ 

## لیونٹیف دی میراث
واسیلی لیونٹیف دی میراث ہمیشاں قائم رہسی ۔ انہاں معاشیات کوں ہک نویں سائنس دی شکل ݙتی تے معاشی پالیسی سازی تے تجزیہ کاری کوں نواں رخ ݙتا ۔ انہاں دے نظریات تے کم اڄ وی معاصر معاشیات دا حصہ ہن تے انہاں دی اہمیت برقرار ہے ۔ 

لیونٹیف دے اہم ترین کارنامے

ان پٹ آؤٹ پٹ تجزیے دی ترقی

معاشی ماڈل تیار کرݨ

بین الاقوامی تجارت دے شعبے وچ اہم کردار ادا کرݨ

معاشیات وچ نوبل انعام حاصل کرݨ

واسیلی لیونٹیف ہک عظیم ماہر معاشیات ہن جنہاں معاشیات دے شعبے وچ انقلاب برپا کیتا ۔ انہاں دے کم معاشی فکر کوں نواں رخ ݙتا تے معاشی پالیسی سازی کوں بہتر بݨاوݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی علمی سانجھ ہمیشاں یاد رکھی ویسی ۔ 

لیونٹیف دا کم نہ صرف نظریاتی اہمیت دا حامل ہئی بھل عملی طور تے وی ٻہوں مفید ثابت تھیا ۔ انہاں دے تیار کردہ ماڈل مختلف ملکاں وچ معاشی پالیسیاں بݨاوݨ کیتے استعمال کیتے ڳئے ۔ انہاں بین الاقوامی معاشی تعاون تے ترقی کیتے وی کم کیتا ۔ 

واسیلی لیونٹیف دی زندگی ہک مثال اے کہ کیویں محنت ، لگن تے ذہانت نال معاشیات جئیں مشکل علم وچ وی نویاں راہاں کڈھیاں ونڄ سڳدیاں ہن ۔ انہاں دا ناں ہمیشاں معاشیات دی تاریخ وچ سنہری حرفاں نال لکھیا ویسی ۔
صدیق بلوچ

صدیق بلوچ ہک پاکستانی انگریزی زبان دے صحافی تے ممتاز سیاسی ماہر اقتصادیات ہن۔اوہ انگریزی روزنامے بلوچستان ایکسپریس (کوئٹہ)، دی گارڈین (کراچی) ہک اردو روزنامے آزادی تے انگریزی ہفتہ وار ایکسپریس (کوئٹہ) دے مدیر رہے۔ اوہ مستقل ڈان اخبار وچ کالم لکھدے ہن تے اوہ بلوچستان دی سماجی، سیاسی تے اقتصادی امور دے ماہر سمجھیے ویندے ہن۔

## ذاتی حیاتی
صدیق بلوچ لیاری دے مضافات وچ ہک مسلمان ٹٻڑ وچ ڄمیے ہن، جیہڑا پاکستان دے کاروباری دار الحکومت کراچی وچ ہے، پر 1990ء وچ کوئٹہ، بلوچستان وچ منتقل تھی ڳئے۔

اوہ 'آزادی اظہار' تے انتہائی یقین رکھدے ہن تے پرویز مشرف دے دور آمریت وچ سالیں تک، آمریت دے خلاف کھل کے ڳالھ مہاڑ کریندے رہے جیندی پاداش وچ انہاں دے میڈیا تے آوݨ تے پابندی لا ݙتی ڳئی۔ ایہ پابندی نومبر 2007 صدر پرویز مشرف دی طرفوں پیمرا (پاکستان) (پیمرا) آرڈینینس وچ ترمیم دا نتیجہ ہئی۔

## تعلیم
صدیق بلوچ نے ابتدائی تعلیم کراچی دے پرائمری سکول توں حاصل کیتی۔ 1959ء وچ مایہ ناز سندھ مدرسۃ الاسلام اسکول توں میٹرک دا امتحان پاس کیتا۔ 1961ء وچ ایس ایم کالج وچ داخلہ ڳھدا جتھوں 1964ء وچ گریجویٹ تھئے۔ 1964ء وچ صدیق بلوچ نے جامعہ کراچی توں معاشیات وچ ایم اے کیتا۔

## حوالہ
لیاقت بلوچ

link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Liaqat_Baloch_(cropped).jpg|thumb|لیاقت بلوچ
لیاقت بلوچ پاکستان دے سیاست دان تے جماعت اسلامی پاکستان دے مرکزی عہدہ دار ہن۔

## حالات حیاتی
لیاقت بلوچ 9 دسمبر 1952ء کوں ڄمیے ہن۔ انہاں نے ایل ایل بی تے ایم اے (ابلاغ عامہ) دی ڈگری جامعہ پنجاب توں حاصل کیتی۔ زمانہ طالب علمی توں ہی سیاست وچ داخل تھی ڳئے۔ 1977ء وچ اسلامی جمعیت طلبہ پاکستان دے مرکزی صدر منتخب تھئے۔ 1985ء، 1990ء تے 2002ء وچ قومی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے۔ لیاقت بلوچ ہݨ جماعت اسلامی پاکستان دے مرکزی جنرل سیکریٹری ہن تے لاہور وچ رہائش پزیر ہن۔

ونکی:جماعت اسلامی
ونکی:سیاستدان
میر احمد یار خان

اعلیٰ حضرت خان اعظم ہزہائنس بیگلربیگی امیر الامراء الحاج میر احمد یار خان بلوچ جی۔سی۔آئی۔ای خان آف قلات لورالائی وچ ڄمیے ہن۔ تکمیل تعلیم دے بعد 1921ء وچ بلوچستان وچ گورنر جنرل دے ایجنٹ دے پرسنل اسسٹنٹ مقرر تھئے۔ 1923ء وچ فوجی تربیت حاصل کیتی تے ژوب ملیشیا وچ سکینڈ لیفٹنٹ دے عہدے تے فائز تھئے۔ 1928ء وچ قلات دے ولی عہد بݨیے 30 ستمبر کوں پیو دی وفات دے بعد تخت نشین تھئے۔ 1958ء وچ بغاوت دے جرم وچ گرفتار کر ڳھدے ڳئے تے کجھ عرصہ لاہور وچ نظر بند رہے۔ 3 جنوری 1974 کوں بلوچستان دے گورنر مقرر تھئے تے مارشل لا دے نفاذ تک ایں عہدے تے فائز رہے۔

## حوالہ
نواب خیر بخش مری

پاکستانی سیاست دان، قوم پرست لیڈر، بلوچ قبیلہ مری دے سردار۔ نواب مہر اللہ خان مری دے پترہن۔ کوئٹہ وچ ڄمیے ہن۔ چیفس کالج لاہور وچ تعلیم حاصل کیتی۔ 1950ء وچ مری قبیلے دے سردار بݨیے تے بلوچستان دی سیاست وچ سرگرم حصہ گھنݨ شروع کیتا۔ متعدد دفعہ قید و بند دی صعوبتیں برداشت کیتیاں۔ نومبر 1978ء وچ سیاسی نااہلیاں دے کمیشن نے انہاں کوں ست سال کیتے صوبائی تے مرکزی اسمبلی دے انتخابات وچ حصہ گھنݨ توں نااہل قرار ݙے ݙتا۔ ایںدے بعد افغانستان چلیے ڳئے۔ تے جݙݨ جمالی صاحب وزیر اعلیٰ بلوچستان بݨیے تاں انہاں کوں واپس سݙوا ڳھدا ڳیا۔ حکومت پاکستان اکثر انہاں تے بغاوت تے حکومت دے خلاف مسلح جدوجہد دا الزام لیندی رہی ہے۔ حب کہ نواب صاحب نے ہمیشاں اپݨے علاقے دی احساس محرومی دور کرݨ کیتے سیاست کیتی۔ آپ عطاء اللہ مینگل دے ٻانہہ ٻیلی ہن۔ نواب خیر بخش مری کراچی دے ہک ہسپتال وچ انتقال کر ڳئے۔
احمد علی پتافی

سردار احمد علی خان پتافی ہک پاکستانی سیاست دان ہن جیہرے سندھ دی صوبائی اسمبلی دے رکن رہے۔ انہاں نے 2014ء توں 2017ء تک خدمات انجام ݙتیاں۔سندھ یونیورسٹی توں بی اے کیتا۔74 سال دی عمر وچ وفات پاتی۔

## حوالہ
ہزار خان بجارانی

میر ہزار خان بجرانی سیاست دان تے سندھ دی صوبائی اسمبلی دے رکن ہن۔کراچی پولیس نے سندھ دے صوبائی وزیر میر ہزار خان بجارانی دی موت کوں خودکشی قرار ݙے ݙتا ہے۔ ابتدائی تحقیقات وچ آکھیا ڳیا ہے کہ میر ہزار خان نے پہلے اپݨی اہلیہ کوں قتل کیتا تے ایندے بعد خودکشی کر ڳھدی۔
یارمحمد رند

بلوچیں دے جد امجد محمد بن ہارون النومیری دے پتر اکبر میر جلال خان اول توں میر جلال خان دوم تک تے میر شہیک رند دے پتر بلوچ تاریخ دے معروف ہیرو میر چاکر خان رند "دی گریٹ" جیہاں ہمہ گیر شخصیتاں نے جیہڑے وݙے قبیلے دے ممتاز ٹٻر وچ جنم ڳھدا تے تمام بلوچیں کیتے قابل احترام سردار یار محمد خان رند ہک منفرد تے نامور شخصیت ہن۔ سردار یارمحمد رند کوں مختلف ادوار وچ ترائے دفعہ وفاقی وزارتاں دی پیشکشاں تھیاں مگر انہاں نے اصول تے روایات دے خاطر انہاں دلکش پیشکشاں کوں قبول کرݨ توں معذرت کر ݙتی۔ سردار یار محمد رند ہمیشہ ڈسپلن تے پابند حصول دے منشا تے کاربند رہے ہن۔ انہاں نے عملی سیاست دا آغاز چیرمین ضلع کونسل کچھی توں کیتا۔ ضلع کچھی بعد وچ ݙو اضلاع بولان تے تھل وچ تقسیم تھیا۔ 1985 توں 1988 تک اسٹیٹ آف پاکستان دے رکن بݨیے تے قومی اسمبلی دا الیکشن جیتا۔ 20 مارچ 2019ء کوں تحریک انصاف بلوچستان دے صدر تے رکن صوبائی اسمبلی سردار یار محمد رند کوں وزیر اعظم دا معاون خصوصی مقرر کر ݙتا ڳیا، بعد وچ صوبائی وزیر تعلیم بݨے۔

## حوالہ
سسی پلیجو

سسی پلیجو (اردو: سسی پلیجو، کنوں) دا تعلق سندھ نال ہِے۔ اُوہ  10 جنوری 1976 کوں ٹھٹھہ، سندھ وِچ پیدا تِھئی ہَن۔ اُوہ سندھ دی صوبائی اسمبلی دی رُکن ہِن۔ 168 اراکین وِچوں اُوہ واحد زنانی رُکن ہِن جیڑھی عوام دے ووٹاں نال منتخب تھئی تے اسمبلی وِچ آئی ہِن۔ سندھ وِچ انھاں دا تعلق حلقہ میرپور ساکرو ٹھٹہ پی ایس 85 نال ہِے۔ سید قائم علی شاہ دی کابینہ وِچ اُوہ وزیر ثقافت ہِن۔ سسی پلیجو دے پِیؤ دا ناں غلام قادر پلیجو ہِے جیڑھے ݙو واری صوبائی رُکن اسمبلی بݨ چُکے ہِن، اِیں دے علاوہ ہُݨ وی سیاست وِچ شامل ہِن۔ انھاں دی والدہ اختر بلوچ وی سیاست وِچ ہَن۔ ایوب دے مارشل لا وِچ گرفتار وی تِھئی ہَن۔ اُوہ ویلے اُون٘ہاں پہلی زنانی ہَن جیڑھیاں گرفتار تِھئیاں ہَن۔ سسی پلیجو دا تعلق پاکستان پیپلز پارٹی نال ہِے۔

## سیاسی حیاتی
انھاں نے پہلی واری 2002 وِچ میرپور ساکرو دے علاقے حلقہ پی ایس-85 (ٹھٹھہ-II) توں سندھ دی صوبائی اسمبلی دی رُکن دے طور تے انتخاب جِتیا اَتے بعد وِچ 2008 وِچ وی، جݙݨ اُون٘ہاں 168 اسمبلی اراکین وِچوں سندھ دی واحد براہ راست منتخب زنانی اسمبلی رُکن ہَن۔اُون٘ہاں نے 2008 توں 2013 تائیں وزیر اعلیٰ سید قائم علی شاہ دی قیادت وِچ سندھ کابینہ وِچ وزیر ثقافت دے طور تے خدمات انجام ݙِتیاں۔ انھاں دیاں کوششاں دی وجہ توں آثار قدیمہ دا محکمہ اسلام آباد توں سندھ منتقل تِھیا۔ انھاں دے دور وِچ سندھ دی ثقافت، تاریخ اَتے زبان تے تقریباً 300 کُتب شائع تِھئیاں۔

2013 دے پاکستانی عام انتخابات وِچ انھاں نے صرف 409 ووٹاں دے فرق نال اپݨی نشست ہار ݙِتی، جیڑھی وجہ توں اُون٘ہاں 2015 توں 2021 تائیں سندھ توں مخصوص نشست تے سینیٹر بݨ ڳئیاں۔ پلیجو 2018 وِچ سینیٹ دی قائمہ کمیٹی برائے پارلیمانی امور دی چیئرپرسن منتخب تِھئیاں۔

## حوالے


## ٻاہرلے جوڑ

* http://www.pas.gov.pk/index.php/members/profile/en/19/267
* http://www.ppp.org.pk/
* https://web.archive.org/web/20070928031334/http://www.un.org.pk/undp/gender/legislative.pdfآرکائیو+شدہ+(Date+missing)+بذریعہ+un.org.pk+(Error:+unknown+archive+URL)
* https://archive.today/20040901130602/http://www.newsline.com.pk/Newsnov2003/cover4nov2003.htm 
* :en:Palijo
* https://archive.today/20060427122625/http://www.pas.gov.pk/info.htm 
* https://web.archive.org/web/20070927121555/http://www.panos.org.uk/newsfeatures/featureprintable.asp?id=1158آرکائیو+شدہ+(Date+missing)+بذریعہ+panos.org.uk+(Error:+unknown+archive+URL)
* http://www.sindh.gov.pk/dpt/PROVINCIAL%5Bمردہ+ربط%5D
* https://web.archive.org/web/20070925051815/http://www.bundestag.de/wissen/bibliothek/library/pakis14.htmlآرکائیو+شدہ+(Date+missing)+بذریعہ+bundestag.de+(Error:+unknown+archive+URL)
* https://web.archive.org/web/20070318230709/http://www.atsindh.com/jjzb/index.htmlآرکائیو+شدہ+(Date+missing)+بذریعہ+atsindh.com+(Error:+unknown+archive+URL)
* http://www.ghalib.com/democracy/Women/%5Bمردہ+ربط%5D
* http://www.alrc.net/pr/mainfile.php/2004pr/58/
* http://www.ecp.gov.pk/content/docs/STATS
* http://www.dubaippp.homestead.com
ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی سیاست دان زنانیاں
ونکی:سندھی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی سیاسی زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں سیاست دان زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
امیر الملک مینگل

بلوچستان دے ممتاز وکیل، جج تے ݙو دفعہ صوبے دے گورنر رہے۔

## ڄم
جسٹس امیر الملک مینگل 13 اپریل 1945ء کوں نوشکی وچ ڄمیے ہن ۔

## تعلیم
جامعہ کراچی توں ایم اے سیاسیات تے ایل ایل بی اسلامیہ لا کالج کراچی توں 1968ء وچ کیتا۔

## ماہر قانون
1972ء وچ بلوچستان ہائی کورٹ وچ وکالت کرݨ لڳے۔ بار ایسوسی ایشن نال وی وابستہ رہے۔ 17 نومبر 1996ء توں 12 اپریل 1999ء تک چیف جسٹس بلوچستان ہائی کورٹ رہے۔

## گورنر بلوچستان
ݙو دفعہ صوبے دے گورنر رہے۔ پہلی دفعہ 1997ء وچ تے ولا 25 اکتوبر 1999ء توں 29 جنوری 2003ء تک گورنر بلوچستان دے عہدے تے فائز رہے۔

## ادبی زندگی
جسٹس ریٹائرڈ امیر الملک مینگل دا شمار براہوئی دے ترقی پسند ادیباں وچ تھیندا ہے۔ امیر الملک مینگل براہوئی ادب دے ݙوڄھے دور دی پہلی لڑی دے ادیب تے شاعر ہن۔ انہاں دا پہلا شعری مجموعہ "جورنا پھل" 1992ء وچ شائع تھیا۔ ݙوجھی کتاب "چلہ نا تو بے" 1997ء وچ زمرد پبلی کیشنز توں شائع تھئی۔
ونکی:بلوچستان دیاں شخصیتاں
ونکی:بلوچ شخصیتاں
ونکی:بلوچ وکلاء
جان محمد جمالی

میر جان محمد جمالی ہک پاکستانی سیاست دان ہن جنہاں دا تعلق ضلع جعفرآباد نال ہے۔ اوہ 15 جون 1998ء توں 12 اکتوبر 1999ء تک بلوچستان دے وزیر اعلیٰ رہے۔ اوہ چیئرمین سینیٹ وی رہ چکے ہن۔ 2013ء دے انتخابات وچ اوہ بلوچستان اسمبلی دے ارکان بݨیے۔

## حوالہ
منصور بلوچ

منصور بلوچ پاکستان نال تعلق رکھݨ آلے  ٹیلی ویژن تے فلم دے معروف اداکار ہن۔

## حالات حیاتی
منصور بلوچ 1942ء کوں موضع عبد اللہ خان لوند، ضلع نواب شاہ، صوبہ سندھ، برطانوی ہندوستان وچ ڄمیے ہن۔ انہاں نے اپݨی فلمی زندگی دا آغاز سندھی زبان وچ بݨݨ آلی فلم "تو جی گالھوں سجن" توں کیتا ہئی جبکہ پاکستان ٹیلی ویژن تے انہاں کوں ذو الفقار نقوی نے ڈرامے "انکوائری آفیسر" نال متعارف کروایا ہئی۔ انہاں نے پاکستان ٹیلی ویژن دی معروف ڈراما سیریلز "دیواریں" تے "جنگل" توں شہرت حاصل کیتی ہئی۔ "دیواریں" وچ بہترین اداکاری تے انہاں کوں پی ٹی وی ایوارڈ نال نوازیا ڳیا۔

## وفات
منصور بلوچ 3 مئی 1994ء کوں لاہور، پاکستان وچ انتقال کر ڳئے۔ اوہ بچھیری، ضلع نواب شاہ وچ آسودۂ خاک ہن۔

## حوالہ