جعفر عباس بزدار دی سائنسی لکھت

جعفر عباس بزدار اپݨی کتاب دے موہری اکھریں وچ حوالہ ݙیندیں ہوئیں آکھئے ’’عظیم بدھا آکھیاہا ترائے چیزاں زیادہ دیر نی لُک سڳدیاں ، سِجھ ، چندر تے سچ ، ایں رعایت توں فائدہ چا تے میں وی آکھداں جو ترائے چیزاں نی بُھل سڳدیاں ، سرائیکی ، مہرے والا تے بزدار‘‘۔ جعفر عباس بزدار وݙے گھر دا فرد ہے ۔ وݙے کم ہمیش وݙے لوک کریندن ، سرائیکی قوم مہرے والا دے بزداریں دا احسان نی لہا سڳدی ۔ سرائیکی میلہ جو ہک تاریخ بݨ ڳے35 سال پہلے مہرے والے توں شروع تھیا ہا ، عاشق بزدار سئیں دی سرائیکی دے کم اچ ٻڈھے تھی ڳن پر جذبے جوان ہِن ۔ اللہ سئیں انہاں کوں سلامت رکھے ، سرائیکی قوم دا فخر ہِن ۔ ایں گھر دے نوجوان جعفر عباس بزدار سئیں ہک ٻیا وݙا قدم چاتے تے سرائیکی زبان اچ سائنس دی کتاب لکھ ݙتی اے ۔ ایہ او کم ہے جیرھا پہلے تھیوݨا چہیدا ہئی پر کہیں توجہ نہ ݙتی ۔ جعفر عباس سئیں استاد ان تے سائنس پڑھیندن ، انہاں اپݨے مضمون نال وفا کیتی اے، نہ تاں اتھاں تاں سرائیکی استاد وی سرائیکی اچ کتاب نی لکھدے ۔ میں جیرھی ڳالھ کریساں او شیت او کتاب دے موضوع نال ڳنڈھی ہوئی نہ ہووے پر ڳالھ موضوع توں ٻاہروں وی نہ ہوسے کیونجو ڳالھ ساری علم دی ہے۔ 

سب توں پہلے میں ایہ عرض کرݨ چہنداں جو استاد قوم دا معمار ہوندے ، قوماں استاد تیار کریندن ، سب توں وݙا علم وطن وسیب دا علم ہوندے تے سائنس وی اوندے وچ آ ویندی ہے۔ عالم لوک ݙسیندن جو سائنس دا ہک مطلب بنیادی وضاحت کرݨ ہے ، لوک جیرھی شئے کوں مفروضہ سمجھدن سائنس دان تحقیق تے اپݨے تجربے نال اونکوں دنیا دے سامھے حقیقت بݨا تے پیش کریندے ۔ سائنس فطرت دا ناں ہے تے فطرت رب دا روپ ہے ۔ سائنس ہک بجھارت ہے جیرھا بجھ ویسے او پُڄ ویسے ۔ یورپ آلیں علم تے سائنس پڑھائی اے ، احٖ او جڳ جہان تے راج کریندے پن ، اساں احٖ وی فرقہ ورانہ نصاب پڑھیندے کھڑوں ۔ جے ایہو حال جمال دا تاں اللہ ٻیلی مال دا ۔ 

ساری دنیا اچ علم تے ہنر کوں سب توں ودھ اہمیت حاصل اے پر اساں انہائیں ݙوہیں شئیں توں وانجھے ہیسے، اساکوں کوئی سُدھ کینھی جو اساں کیا پڑھوں ، کیا نہ پڑھوں ۔ کیڑھی تعلیم حاصل کروں ، کیرھی نہ کروں ۔ اسیݙے مقابلے اچ پنجاب دے لوک کمشنر، ڈی سی ، ایس پی تے ٻئے محکمیں دے آفیسر پہلے توں بݨئے ٻیٹھن۔ انہائیں کوں ہر شئے دا علم اے ۔ او سارے راہ رستے ڄاݨدن ۔ ٻال اڄاں ماء دے پیٹ ءِ چ ہوندے تے او پہلے سوچ ٻہندن جو اینکوں کیا بݨاوݨے۔ اساݙے ٻال اُٹھ ڄیݙے تھی ویندن پر اساں ول وی انہائیں کوں کجھ نی ݙسیا ہوندا جو تُساں کیا پڑھسو تے کیا بݨسو ؟ کیا قوماں ایویں ترقی کریندن ؟ سیاݨے تھیووں ۔ ٻالیں کوں پڑھاؤں ، سکھاؤں تے سمجھاؤں ۔

ضروری ڳالھ اے ہے جو اساں تعلیم بارے وسلائی نہ کروں ، شہری بندہ ہووے ‘بھانویں دیہاتی غریب ہووے تے بھانویں امیر۔ تعلیم دے معاملے اچ وسلائی نہ کرے ۔ اولاد دے ہک ہک پل کوں قیمتی ڄاݨے تے اوندے نت نال تھیوے ۔ تعلیم بارے اے وی ضروری اے جو ٻال دے شوق تے رحجان کوں ݙٹھاونڄے ۔ بعض ویلھے ٻال انجینئر بݨݨ چہندے ۔اسیݙا شوق ڈاکٹر بݨاوݨ دا ہوندے ۔ اساں اپݨا شوق سامھے رکھدوں پر ٻال دی مرضی نی سمجھدے ۔ٻال ماء پیو دا آکھیا من تے انہائیں دے ݙسیے دڳ تے ٹر تاں پمدے پر منزل تے نی پُڄ سڳدا۔

اساں اپݨی اولاد کوں سائنس وی پڑھاؤں تے نال نال آرٹ تے لٹریچر دی تعلیم وی ضروری ہے ۔ خصوصاً اساں سب توں پہلے اپݨی اولاد کوں ݙسوں جو سرائیکی وسیب دی تہذیب، جغرافیہ تے ایندی تریخ کیا ہے؟ جتھاں اساں اپݨے ٻالیں کوں اے نی ݙسیا اتھاں وسیب دے حق حقوق دی تعلیم وی نی ݙتی ۔ اساںاپݨے ٻالیں تے طالبعلمیں کوں جتھاں سرائیکی وسیب دے ریاستیں تے سلطنتیں بارے نی ݙسیا اتھاں اساں اے تعلیم وی نی ݙے سڳیئے جو مغلیہ عہد ءِ چ ہندوستان دے اٹھ صوبیاں اچوں صوبہ ملتان ٻہوں وݙا تے مالدار صوبہ ہا تے ایں صوبے تے سکھ حاکم رنجیت سنگھ قبضہ کیتا۔ احٖ اساں سرائیکی صوبے دی ڳالھ کریندوں تاں اپݨے وسیب دے لوکیں کوں وی ݙسݨا پوندے جو سرائیکی صوبہ کیوں ضروری ہے ؟ احٖ اساں اپݨے پڑھئے لکھئے نینگریں تے وس وسیب کوں ݙسݨ چہندوں جو صوبے دے فائدے کیا ہن ؟ صوبہ دی مخالفت کیوں کیتی ویندی پئی اے تے صوبہ سرائیکستان کیوں ضروری اے ؟ اے ڳالھ ایں درخواست نال پیش کریندوں جو اینکوں ہر جاہ تئیں پُڄایا ونڄے ، ٻڈھے، نینگر تے ٻال حتیٰ کہ اوں دھی پتر دے کن وچ وی سرائیکی بانگ ݙتی ونڄے جیرھا تازہ ڄایل ہووے ۔

میݙا چھوٹا بھرا ڈاکٹر فاروق احمد دھریجہ ہالینڈ اچوں پی ایچ ڈی کیتی اے ، میں پُچھیا جو تہاݙی یونیورسٹی دی تریخ کتنی پراݨی ہے ، انہاں ݙسیا 500 سال ۔ میں ویڑا تھی تے آکھیا ہاں ! اتنی پراݨی ؟ انہاں آکھیا جو یورپ وچ ایجھا یونیورسٹیاں وی ہِن جنہاں دی تریخ 800 توں 1000 سال تک پراݨی ہے ۔ میکوں اندازہ تھی ڳیا جو احٖ یورپ سارے جڳ جہان تے علم دی شاہی کیوں کریندا پے ؟ صاف ظاہر ہے علم تے تعلیمی ادارے ۔ اساݙے کول تعلیمی ادارے کائنی ۔ سرائیکی وسیب ءِ چ اعلیٰ تعلیمی اداریں دی صورت حال ابتر اے، سرائیکی وسیب وچ ہک وی انجینئرنگ ، میڈیکل تے ایگریکلچرل یونیورسٹی کینھی ۔ سرائیکی وسیب ءِ چ ہک وی کیڈٹ کالج کینھی ، سرائیکی وسیب ءِ چ ہک وی انفارمیشن ٹیکنالوجی یونیورسٹی کینھی ، میڈیکل کالجیں دی صورت حال اے ہے جو اپر پنجاب ءِ چ 30 میڈیکل کالج تے سرائیکی وسیب ءِ چ صرف ترائے ہِن ۔ اے سُݨ تے حیران تھیسو جو سرائیکی وسیب اے 23 ضلعیں وچ صرف ترائے ، کلہے ہک ضلعے لاہور ءِ چ 15 میڈیکل کالج تے ترائے میڈیکل یونیورسٹیاں ہِن۔ سرائیکی وسیب وچ جیرھے وی تعلیمی ادارے جیویں جو میڈیکل کالج ، انہائیں وچ وی داخلہ پنجاب دے طالب علمیں دا ہے ، کیونجو سرائیکی وسیب دا الگ کوٹہ مقرر کینھی ۔ روجھان کالج دا طالب علم وی ایچی سن کالج دے طالب علمیں دا مقابلہ کریندے ۔ ایچی سن دیاں سہولتاں ݙیکھو تے روجھان یا سرائیکی وسیب دے کہیں وی کالج دیاں ، ول آپ انصاف کرو جو مقابلہ سائیکل سوار تے جہاز آلے دا ہے یا جوڑ برابر دا ہے۔ ایندے نال نال ولا انٹری ٹیسٹ دی ݙانگ وی رکھی ڳی اے ، جو متاں وسیب دا کوئی طالب علم سر پٹیندا ہووے تاں انٹری ٹیسٹ دی ݙانگ نال سر پھہ ݙیو ۔ واہ وو حاکمو ، تہاݙے انصاف ۔ شاباش بنگالیں نال تُساں ایویں کیتا ہا ، سرائیکی قوم نال وی ایویں کیتی آؤ ، ہک ݙینھ آپ نتیجہ چیسو ۔

ملک ءِ چ 80 سرکاری تے 65 یونیورسٹیاں غیر سرکاری ہِن ۔ سرائیکی وسیب پنجاب دا ادھ اے ،ایں لحاظ نال جتنیاں یونیورسٹیاں پنجاب ءِ چ ہوون ، اتنیاں سرائیکی وسیب ءِ چ ۔ پر حالت اے ہے جو پنجاب ءِ چ 43 یونیورسٹیاں تے سرائیکی وسیب دے حصے ءِ چ صرف 2 ۔ تریمت یونیورسٹی، نواز شریف زرعی یونیورسٹی تے شہباز شریف انجینئرنگ یونیورسٹی اڄاں کاغذیں ءِ چ دھکے ودیاں کھمدین۔ جے اے بݨ وی ونڄن تاں پنج تے پنجاب دے فرق کوں کون پورا کریسے ؟ بلوچستان دی آبادی سرائیکی وسیب دے مقابلے ءِ چ ݙہواں حصہ وی کینھی، اتھاں وی 6 یونیورسٹیاں ءِ ن ۔ایویں خیبرپختونخواہ دی آبادی چوتھا حصہ وی کینھی، اتھاں 26 یونیورسٹیاں ہِن۔البتہ ہک گالھ اے ہے جو مقبوضہ سرائیکی علاقے دیرہ اسماعیل خان ءِ چ ہک گومل یونیورسٹی ہے ۔وفاقی دارالحکومت سرائیکی وسیب دا سولہواں حصہ ہے، اتھاں 16 یونیورسٹیاں ۔ سندھ سرائیکی وسیب دا تریجھا حصہ ، اتھاں 39 یونیورسٹیاں ہِن ۔ اتھوں اندازہ لاوݨ اوکھا کینھی جو حکمران سرائیکی وسیب نال کیا کرݨ چہندن تے وسیب کوں صرف پنجاب ، خیبرپختونخواہ دا کیا سارے ملخ دا غلام رکھݨ سانگے کیا کیا منصوبہ بندی کیتی ڳی اے۔ سرائیکی وسیب دے ݙڈھ درجن ضلعیں وچ تاں اڄاں صرف ݙو یونیورسٹیاں ہِن ۔ کلھے ہک ضلعے لاہور وچ 28 یونیورسٹیاں ہِن ۔ ول تُساں آپ فیصلہ کرو جو سرائیکی وسیب دا نینگر بغاوت کرے یا نہ کرے۔ کے تئیں تُساں وسیب نال ظلم زیادتی تے ݙڈھپ کریسو۔ احٖ ڈش سٹیلائٹ تے نیٹ دے دور وچ وی تُساں لوکیں کوں بودن تے بکھن بݨیسو ؟ بس کرو یار ڈھیر تھی ڳی اے ۔ وسیب کوں اوندا حق ݙیو ، جتنے سکول ، کالج تے یونیورسٹیاں پنجاب ءِ چ ہِن اتنیاں وسیب ءِ چ گھنسوں ۔ انہائیں دا بجٹ وی برابر گھنسوں ۔ ضروری تھی ڳے جو ہک پل دیر کیتے بِناں سرائیکی صوبہ بݨاؤ تانجو وسیب دے لوک اپݨے تعلیمی مسئلے آپ حل کر سڳن۔

سرائیکی وسیب وچ تعلیمی اداریاں دی کمی دی وجہ نال وسیب دے لوک اعلیٰ تعلیم حاصل کرݨ توں محروم رہ ڳن ، اسیݙے کول علمی ادارے تاں اپݨی جاہ رہ ڳے ، معلومات ݙیوݨ والے افراد یا ادارے وی موجود کائنی ۔ ہُݨ وقت آ ڳے جو وسیب دے لوک خاص طور تے ،خُطابی(طلبہ تے طالبات)اَکھ پٹن ، علم حاصل کرن ، معلومات دے سوجھلے نال اپݨے دِل تے دماغ روشن کرن ، اُنہاں کوں ہک طرف نی بلکہ ہکے ویلے چھی پاسے ݙیکھݨ دی صلاحیت پیدا کرݨی چاہیدی ہے ۔ انہاں دی نظر اُبھا ، لمہ ، پوادھ ، پچھادھ (مشرق ، مغرب، شمال ، جنوب) دے نال نال ہکے ویلے عرش معلی تے دھرتی دی چھیکڑی حد (تحت السریٰ) تک ہووݨی چاہیدی ہے ۔ سب توں اہم اے جو بصارت دے نال بصیرت وی ضروری ہے۔

میں جیرھی ڳالھ کریندا پیاں ، ایہ ڳالھ میݙی وی ہے تے سئیں جعفر عباس بزدار دی وی ہے ، جو وسیب دے خُطابی یاد رکھن جو اَحٖ جیرھا طبقہ ساݙے اُتے حکمرانی کریندا پے یا جیرھے طبقے کوں حکمرانی دا حق حاصل ہے او گریجوایشن دے بعد ’’سی ایس ایس‘‘ دا امتحان پاس کریندے اَتے ’’سی ایس ایس‘‘ بنیادی طور تے جنرل نالج دا امتحان ہوندے ، ایں واسطے خطابیں کوں اپݨے کول علم دے نال نال معلومات دا ذخیرہ ہووݨ وی ضروری ہے ۔ ایں سلسلے وچ یاد رکھݨا چاہیدے جو ہر ٻال کوں اپݨی دھرتی اَتے اپݨے وسیب دی زبان اَتے انگریزی زبان تے کامل عبور ہووݨ ضروری ہے ۔ جیرھے لوک اپݨے ٻالیں نال اُنہاں دی ماء ٻولی دی بجائے ٻئی زبان وچ ڳالھ کریندن ، او اپݨے ٻالیں نال دشمنی کریندن اَتے ٻالیں دی ماء ٻولی کوں قتل کرݨ دے مرتکب تھیندن۔ ایجھے لوکیں دی سوچ چھوٹی ، پست  تے گھٹیا ہوندی ہے ۔ ایہ لوک احساس کمتری دا شکار ہوندن ، کیوں جو زبان ہک ٻہوں وݙا علم ہے اَتے سب توں پہلا تے وݙا علم گھر دی ماء ٻولی توں حاصل تھیندے ۔ ایں وݙے علم توں ٻالیں کوں محروم رکھݨ ٻہوں وݙی زیادتی ہے ۔ وسیب دے بھرا سیاݨے تھیون اَتے وسیب دے ٻالیںں کوں اپݨی ماء ٻولی دی برکت توں محروم تھیوݨ توں بچاون۔ طالب علم بھانویں پڑھدے پہلی جماعت یا ہووے ایم اے تے پی ایچ ڈی اچ تہاکوں کائنات دی ہر چیز دا علم ہووݨا چہیدے ۔ کیوں جو علم دا مطبل اِی ڄاݨݨ ہوندے ۔ اساں جیرھی جاہ تے رہندے پیوں اُوندے بارے کجھ موٹیاں موٹیاں علمی تے معلوماتی ڳالھیں تہاکوں ݙسیندوں تے کجھ ڳالھیں تہاݙے اپݨے وسیب دے مشاہیر بارے ہن ، تساں انہاں کوں اپݨے پلے ٻدھو تے علمی میدان وچ کامیابیاں حاصل کرو۔ کیوں جو ڄاݨݨ دی جستجو اساݙے مذہب تے اساݙی ثقافت دا خاص حصہ ہے۔

چھیکڑ اچ جعفر عباس بزدار سئیں دے بارے ݙسی ونڄاں جو آپ 13 فروری 1978ء کوں مہاندرے اڳواݨ سئیں صادق حسین خان بزدار دے گھر پیدا تھئے ، بی ایس سی (فزکس، ریاضی) تے ماسٹران سائنس ایجوکیشن، پولیٹیکل سائنس، پاک سٹڈیز دے نال نال ایل ایل بی وی کیتے تے شعبہ تدریس، انسانی حقوق دے نال نال وکالت دے پیشے نال وی منسلک ہِن ۔ اپݨی دھرتی ، اپݨی مٹی تے اپݨے وسیب نال محبت کریندن ، سرائیکی وچ اپݨے موضوع تے نویکلی کتاب لکھݨ تے ڈھیر ساری مبارکباد پیش کرینداں تے امید کرینداں جو او ایں موضوع تے ڈھیر ساریاں کتاباں لکھ تے قوم تے احسان کریسن تے وطن وسیب دے نال نال اپݨے خاندان دا ناں اُچا کریسن ۔ 

ظہور دھریجہ 

جھوک سرائیکی ملتان 

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان