open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نور محمد کہتر

سائل نور محمد کہترسرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ مولانا نور محمد کہتر ضلع مظفر ڳڑھ دے معروف قصبے سبائے والا دے رہݨ والے ہن۔ آپ سچے عاشق رسول ہن۔ آپ دیاں نعتاں کوں وݙی مقبولیت حاصل تھئی۔ آپ بنیادی طور تے نعت گو شاعر ہن۔ آپ دی پیدائش سبائے والا 1871ء وچ تھئی تے وفات1941ء وچ تھئی۔

## نمونہ کلام
کیا مٹھا ہے نام احمد ہر دل دے من بھان٘وݨ والا

مجرماں بدکاراں دا رہبر تے غم کھاوݨ والا

ٻے کہیں مُرسل  کوں ایہ عہدہ  نہ ملیا  عرش دا

ٻیا خطاب ‌‍‌"اُدنِ مِنی" حق دے فرماوݨ والا

یاد کیتا رب تیکوں اَڄ لامکاں دی سیر کر

ݙے کے بوسے قدماں تے جبریل  چڳواوݨ والا

حکم تھیا ملکاں کوں سب سجدہ کرو تعظیم والا

فرش توں محبوب میݙا عرش تے آوݨ والا

واپس ڄݙاں آیا سڄݨ، ہا عرش رو کے آکھدا

وَل ݙیکھاں ولسی کݙاں ہر دل دے برماوݨ والا

نیک ہن منظور رب کوں، کون ہے بدکاراں دا

بے کساں کوں آپ خود احمد‍‌ؐ ہے ڳل لاوݨ والا

بشر کیا حیواناں دا،  رہبر سدا ہئی مصطفیٰؐ

بݨ ضامن ہرنی کوں سائیں آپ چھڑواوݨ والا

کیا صفت کہتر کرے، طاقت بشر کوں کجھ نہیں

خود خدا جیندا ثناء خواں شان ڄݨواوݨ والا

۔

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان
ونکی:سرائیکی شاعر
ونکی:نعت
نور پور تھل

نور پور تھل ضلع خوشاب دی ہک تحصیل ہے۔ دریائے جہلم دے کنارے تے ہے، تھل دا علاقہ ہے۔

## [[شاعر]]

* رفیق واگھرہ مرحوم
* ظل واگھرہ

* قیصر عزیز یاور واگھرہ

* زیب کارلو
* مسرت عباس بھٹی
نورستان

نورستان ، افغانستان دا ہک مشہور صوبہ ہے جتھاں نورستانی گروہ نال تعلق رکھݨ آلیاں زباناں ٻولیاں ویندن۔
thumb|Nuristan in Afghanistan
thumb|Stream in Nuristan province

## حوالے
نورستانی زباناں

**نورستانی زباناں** ہند-ایرانی لسانی خاندان دے ترئے لسانی گروہاں وچوں ایک گروہ ہے۔ ایہ مشرقی افغانستان تے پاکستان دے خیبر پختونخواہ صوبے دے ضلع چترال دے کجھ حصیاں وچ ٻولے ویندن ۔ انہاں کوں لڳ بھڳ 13،00،000 لوگ ٻلیندن جیہڑے نورستانی یا کلاش اکھویندن۔ کجھ لسانی ماہرین ایں گروہ کوں ہند آریائی زباناں دی داردی شاخ دی ذیلی شاخ سمجھدن لیکن کجھ انہاں کوں ایرانی زباناں تے ہند آریائی زباناں دے نال نال ہند ایرانی زبان دے خاندان دی ہک الڳ تریجھی کیٹیگری منیندن۔
## حوالے
نورنامہ

نور نامہ ہک مذہبی کتاب ہے۔ جیکوں ہر گھر وچ رکھݨ تے پڑھݨ ثواب دا باعث سمجھیا ویندا ہے۔ 

## پہلی [[سرائیکی]] تصنیف
سرائیکی شاعری دی  مستقل تصانیف وچ پہلی کتاب حضرت ملاں دا "نورنامہ" ہے ۔ او خود ایندا سن تصنیف ہک شعر وچ٥٠٠ھ ݙسیندے ہن۔ ایں کتاب دی قدامت بارے ہک ٻئی اندرونی شہادت وی ساکوں لبھی ہے۔ حضرت ملاں نورنامے وچ اہدے ہن۔ جو ہک بزرگ کوں کتب خانے وچوں ہک نایاب کتاب  صفت آفرنیش ملی جیں کوں اوں بزرگ سلطان محمود غزنوی دی خدمت وچ پیش کیتا۔ سلطان خوش تھی تے ٻہوں غلام آزاد کیتے۔ خیراتاں کیتیاں تے اوں علاقے دے لوکاں دا ٹیکس معاف کرݙتا۔ کتاب دے کئی نسخے تیار کرتے ہر پاسے روانہ کیتے۔ اوں ویلے ملتان سلطان محمود غزنوی دی سلطنت وچ شامل ہئی۔ تے علم و ادب دا ٻہوں وݙا مرکز ہائی۔ یقیناً صفت آفرنیش دا نسخہ اتھاں وی پُڄیا ہوسی۔ جیکوں حضرت ملاں  سرائیکی زبان وچ ترجمہ کیتا۔ ایں طرحاں نورنامے دیاں ݙو اندرونی شہادتاں ایں کوں ٥٠٠ھ دی تصنیف ثابت کریندیاں ہن۔ اگر سلطان محمود دا زمانہ ٥٠٠ھ دے بعد ہووے ہا تاں ایہ دعویٰ خود بخود غلط ثابت تھی ویندا۔

بر صغیر دے معروف محقق حافظ محمود شیرانی نور نامے کوں 1054ء دی تصنیف آکھئے ۔ جݙاں جو ڈاکٹر مہر عبدالحق اینکوں ہِیں توں وی پہلے دی تصنیف آکھدن ۔ نور نامہ سرائیکی دی او شاہکار شاعری اے جیرھی صدیں توں صرف سرائیکی وسیب ءِ چ ای نی ، سارے ہندوستان دے پرے پرے دے علاقئیں تے اڄ دے پاکستان دے ہر علاقے ءِ چ قرآن مجید دی تلاوت دے بعد پڑھی ویندی اے ۔ ایں نظم وچ 19 واری نور دا لفظ آئے۔ سرائیکی دی اے نظم ہو بہو پڑھیجݨ دے نال ہندوستان تے پاکستان دے کئی زبانیں ءِ چ ترجمہ کر تے اینکوں پڑھیا ویندے پر ایندا حوالہ ملتانی نظم آلا ݙتا ویندے ۔ ماہر لسانیات پروفیسر شوکت مغل نور نامے کوں نویں سروں بݨا جوڑ تے ٹھہا ݙتے تے اساں اینکوں جھوک پبلشرز دی طرفوں شائع کیتے ۔ نور نامے ءِ چ سب توں پہلے اللہ سئیں دی ، ولا اوندے حبیب محمدؐ سئیں دی تعریف اے ، ولا شاعر اپݨی ارداس دے نال جڳ جہان دی ڳالھ کریندے ۔ اینکوں پڑھݨ کار ثواب سمجھا ویندے ۔

## مضمون
نور نامہ او نظم ہے جیندے وچ حضور اکرم ﷺ دی نورانی زندگی دا ذکر کیتا ویندا ہے۔ اکثر ایندا ذکر ہوندا ہے کہ اللہ تعالیٰ نے ساریاں چیزاں پیدا کرݨ توں پہلے آپݨے نبی دے نور کوں پیدا کیتا ہا۔ نور محمدی دے بیان واسطے اکثر احدیث تے روایات دا سہارا گھد ویندا ہے، نور نامہ نظم تے نثر وچ ہکو جیہا مشہور تے ٻہوں زیادہ مقبول ریہا ہے

## ٻاہرلے جوڑ

* نور نامہ
نوروز

نوروز سرائیکی لوک شاعر ہے۔ ایف ڈبلیو سکیمپ نے ١٩١٧ء وچ کجھ سرائیکی کلام کٹھا کیتا ہائی۔

## نمونہ کلام
قاصدا تیکوں قسم اے رب دی، ون٘ڄ آکھیں یار کوں این٘ویں، شالا جین٘ویں

اصلوں پورا مُول نہ کیتو، ہُوں اقرار کوں این٘ویں، شالا جین٘ویں

تانگھاں دے وچ ڳال ݙتوئی، ساݙے ہار سنگار کوں این٘ویں، شالا جین٘ویں

ٹھہندی مُول نہ ہاوی، ہرگز تیں دِلدار کوں این٘ویں، شالا جین٘ویں

اے ' نوروزا' میں کیں تائیں کُوکاں،  ایں آزار کوں این٘ویں شالا جین٘ویں
نوسو لار، فلم

نوسو لار یا آسٹرل سٹی جرنی ہک برازیلی فلم اے جیہڑی روحانیت دے نظریات تے مشتمل اے۔ اے فلم پرتگالی زبان وچ ہے۔ فلم دی کہانی مرݨ دے بعد دی زندگی تے ہے جینکوں اساں برزخ یا اعراف دے ناں نال ڄاݨدے ہیں۔ اے کہانی ہک ڈاکٹر دی ہے جیہڑا کہیں بیماری نال مر ویندے تے ول اوندی روح کوں ہک نویں دنیا وچ منتقل کیتا ویندے جتھوں دے اصول تے ضابطے مختلف ہوندن پر او دنیا اونکوں پسند آندی اے۔ اوں دنیا وچ اونکوں اوندے توں پہلے فوت شدہ لوگ وی ملدن جیہڑے اونکوں ڄاݨدے ہوندن یا او انہاں کو ڄاݨدے۔ اوں آسمانی دنیا دی ٹیکنالوجی جدید ݙکھائی ویندی اے۔ اتھاں ٻہوں سارے لوگ عذاب وچ وی ݙکھائے ویندن۔ ایں فلم دے ڈائریکٹر تے لکھاری، واگنر ڈی اسیس ہن تے پرڈیوسر لافا برٹز ہن۔ ڈاکٹر دا کردار ریناٹو پریٹو نے نبھایا تے 3 ستمبر 2010ء وچ ریلیز کیتی ڳئی۔ فلم دا دورانیہ 105 منٹاں دا اے۔ ایندا بجٹ ہک کروڑ دا ہئی تے باکس آفس وچ ݙو کروڑ پنجاہ لکھ دا بزنس ریکارڈ تھیا۔

## حوالے
نویں بندے کوں ووٹ

اساں نویں بندے کوں ووٹ نسے ڈیندے بھانویں او جیجڈا چنگا ھووے کیوں نسے ڈیندے اوندے چند وجوہات ہن. 
ساڈے وڈے مسلئے ڈو ترائے جاھیں تیں ونج کے حل تھیندن انھیں جاہیں تے جیرھے بندے دی سنجانڑ ھے اُؤ ساڈے ووٹ دا حقدار ہے، ساڈی بدبختی ڈیکھو جیرھے لوک ساڈے مسلئے حل کرنڑ لُو بیٹھائے گئین او اینجھے رہزن بنڑئن کہ انھیں کنیں کم کراونڑ لُو ساکوں وڈے رھزن دا بندوبست کرنڑاں پوندے. 

سب توں پہلے تھانڑاں آندے جتھاں ساکوں کڈاھیں نہ کڈھائیں کوئ کم کار پُوندے، اتھاں ونجنڑ واسطے کہیں سیاسی دا ھوونڑ ضروری ھے نتاں ایویں سوائے زلالت و رسوائ دے کجھ نیں لبھدا، چھوٹے توں چھوٹے کیس دا
ویھ ہزار دا خرچہ ھے پیسے ڈیو گودے سئیں دی منت وی تھپیج گئ، تھانڑے ونج کے ایویں محسوس تھیندے جیویں اتھاں انسان نیں بلکہ جنت ءچو کڈھیے ھوئے فرشتے ہن،
 
ڈوجھی جاہ نادرا ھے، چپڑاسی گارڈ توں گھن کے وڈی ڈائینڑ تک ہک توں ہک بن مانس بیٹھے اتھاں کوئ کم کراونڑے بغیر پیسے تے سفارش دے سوچائے وی نہ، بے فارم، شناختی کارڈ عمر دا مسلئہ اے ساڈے وصبے دی وڈی پریشانی ھے،
 
واپڈا، میٹر نواں لواونڑیں ریڈنگ دا مسلئہ ھے، بل گھٹ کراونڑے، کُنڈی لاونڑی ھے وت وی کہیں سیاسی دی پشت پناہی لازمی ھے نتاں تھاڈے میٹر دی اینجھی فوٹو چھکیسن جیرھی تھاکوں نظر نیں آ ونڑی بلکہ بل کوں ڈیکھ کے تھاکوں مرگی دے دؤرے لازمی تھیسن، انھیں دی بارگاہ ءچ حاضری ڈیسو تاں صاحب بہادر دفتر کوں تھانڑاں سمجھدن ایں وجہ توں اکثر ایڈیں اُڈیں دفعہ دور ھوندن،چھوٹے گالہڑ دیاں وڈیاں گالھیں سُنڑ کے
بندہ اعوذ باللہ من الشیطن الرجیم پڑھ کے دفتر دے باھرو نکلدے، اگر اے گالھیں سچاں ہن وت ووٹ انھیں کوں ڈیو جیرھا ایں نظام دا مخالف ھے، جیرھا ایں مردار نظام کوں ختم کرنڑ دا وعدہ کریندے، سچی تبدیلی چاھندو تاں آپکوں ووٹ ڈیو آپ جھئیں کوں ووٹ ڈیو، تونسہ شریف آلے اٹھو عام آدمی ملک فرحان بھٹہ تے محترمہ راشدہ بھٹہ دے بانھ بیلی بنڑ کے نسلیں دے بارے سوچو. (جمیل بلوچ)
نویں حکمتِ عملی

پُراݨا زمانہ گُزر ڳئے ، نویں صدی ، نواں زمانہ ، نویں لوک، نویں نسل ، نویں مسائل اتے نویاں ضرورتاں پیدا تھی ڳن۔ ایں سانگے اساکوں اپݨی زبان ، ثقافت اتے کلچر دی بقا سانگے وی نویں حکمت عملی تیار کرݨی چاہیدی ھے۔ 1962ء وچ سرائیکی وسیب دے لکھاریاں ، دانشوراں اتے رہنماواں ملتان اچ ہک کانفرنس منعقد کیتی ہئی جئیں وچ سرائیکی قوم کوں متحد اتے سیاسی طور تے منظم کرݨ سانگے تاریخ ساز فیصلے کیتے ڳئے۔ اِنھاں تمام فیصلیں دی روشنی وچ سیاسی ثقافتی اتے زبان دی ترقی و ترویج سانگے ٻہوں کم تھیا۔ 21سال بعد 1983ء وچ سیاسی طور تے براہِ راست جدو جہد دا آغاز سئیں تاج محمد خان لنگاہ دی سربراہی اچ تھیا ݙوجھی طرفوں 1984ء اچ سئیں اُستاد فدا حسین گاݙی دی سربراہی وچ سرائیکی لوک سانجھ دے جھنڈے تلے سرائیکی ثقافت اتے زبان دی ترقی و ترویج سانگے تیزی نال کم تھیوݨ پئے ڳیا ۔ 

اِنھاں ݙوہاں صورتاں وچ جدوجہد کوں 30سال گُزر ڳن اتے سرائیکی قومی حقوق تے شناخت دی تحریک دے باقاعدہ آغاز کوں پورے 40سال تھی چُکن۔ پہلے 10سال دوست انفرادی گروپس دی شکل اچ کم کریندے رہ ڳن وَل 83ء تے 84ء وچ ایں تحریک کوں باقاعدہ ناں ݙتا ڳیا۔حقیقت اچ اگر ݙٹھا ونڄے تاں اساں 40سال پُراݨے ویژن دے مطابق تحریک کوں چلیندے پئے ہئیں۔لیکن ایں حال اچ اساکوں اساݙی تحریک اڳوں تے ودھدی نظر نی آندی۔ موجودہ حالات اچ ہک تاں ایہو رستہ ہے جیندے اُتے اساں ٹُر کراہیں مکھی تے مکھی ماری رکھوں یا کھوہ دے ݙیڈر والی کار اِنہیں حالات وچ اپݨیاں آوݨ والیاں نسلاں کوں چھوڑ ونڄوں یا ولا نویں زمانے دی نویں سوچ دے مطابق نویں حکمتِ عملی تیار کر تے اپݨے حقوق دی جدوجہد کوں نواں رُخ ݙے کراہیں اپݨی منزل حاصل کروں۔ 

ایں اہم مسئلے تے میں سرائیکی تحریک دے تقریباً چھوٹے وݙے لیڈراں نال زبانی گاٖلھ مُہاڑ کیتی سب نے زبانی طور تے اتفاق کیتا۔ جݙاں میں عملی طور تے ایں حوالے نال قدم چاوݨ دی گاٖلھ ٹوری تاں ساریاں کوں مختلف مجبوریاں آڑے آ ڳیاں ۔ پچھلے 6مہینے توں ایہ گاٖلھ اڳوں تے نہ ٹُر سڳی جو کیڑھے طریقے نال نویں سوچ، نویں حالات تے نویاں تقاضیاں تے مشتمل نواں ’’چارٹر آف ڈیمانڈ‘‘ سرائیکی وسیب دے لوکاں کوں مِلا تے تیار کیتا ونڄ سڳے۔ جئیں وچ تمام طبقات تے تمام شعبہ جات نال تعلق رکھݨ والے تعلیم یافتہ لوکاں کوں شامل کرتے ڈرافٹ تیار کیتا ونڄے۔وَل ایں نویں چارٹر آف ڈیمانڈ دی روشنی وچ نویں حکمت عملی تے نویں لائن تیاری کیتی ونڄے جو اساں سرائیکی تحریک کوں کیڑھے طریقے نال کیرھے کیرھے شعبہ جات وچ کیویں چلاوݨا ھے ایہ ہے میݙی سوچ جیکوں اساں عملی شکل ݙیوݨ سانگے سرائیکی فورم پاکستان دے زیرِ اہتمام نومبر اچ ہک روزہ کانفرنس کرݨ دا ارادہ رکھدے ہئیں۔ ایں کانفرنس اچ تمام اضلاع توں سیاسی ، سماجی تے دیگر تمام شعبہ جات نال تعلق رکھݨ والے حضرات کوں دعوت ݙتی ویسی۔ ایں کانفرنس اچ اساں نویں چارٹر آف ڈیمانڈ دے نال نویں حکمتِ عملی تیار کریسوں ۔ 

ایں کانفرنس دے بعد اڳلے ݙینھ اساں ہک عوامی جلسہ وی منعقد کریسوں جیندے وچ سرائیکی وسیب دے عام و خواص تمام لوکاں کوں شرکت دی دعوت ݙتی ویسے اُتھاں تما م اعلان پبلک تے میڈیا دے نال سانجھے کیتے ویسن۔ ایں حوالے نال میݙے سرائیکی وسیب دے دوستاں نال رابطے جاری و ساری ہِن ۔ مزید سرائیکی دھرتی دے سچے دھرتی جایاں کوں وی ارداس ہے جو او وی اساݙے نال شامل تھی کراہیں ایں خواب کوں سچی تعبیر ݙیون جیندے نال اساں ایہ صدیاں دی غلامی دا پینڈا مُکا کراہیں اپݨی منزل حاصل کر سڳوں۔(آصف خان)
## حوالے
نویں شاعری

## نویں شاعری

### تعریف، بنیادی خاصیتاں

### نویں شاعری دے موضوع

#### انسانی قدراں دی سُن٘ڄاݨ

#### انسانی نصب العین

#### طبقاتی نظام دی کشمکش

#### سماجی انصاف

#### تصور تاریخ

#### تاریخی، ثقافتی تے سیاسی شعور دا شعری اظہار

## نویں شعری صنفاں

### غزل

#### ہیت

#### روایت

#### فکری تے فنی خوبیاں

#### [[فیس فریدی]]

#### [[عزیز شاید]]

#### [[سلیم احسن]]

#### [[اقبال سوکڑی]]

#### [[ممتاز احمد ݙاہر]]

### جدید نظم

#### ہیت

#### روایت

#### فکری تے فنی خوبیاں

#### خاصیتاں

#### پابند تے آزادنظم

#### عابد عمیق

#### ارشاد تونسوی

#### [[عاشق بزدار]]

#### [[نصراللہ خان ناصر]]

#### [[سعید اختر]]

#### [[اشولال]]

#### نویں کافی

#### روایت

#### موضوع

#### فن

#### [[سفیر لاشاری]]

#### [[رفعت عباس]]

### ݙوہڑہ

#### ہیت

#### روایت

#### فکری تے فنی خوبیاں

#### [[احمد خان طارق]]

#### [[شاکر شجاع ابادی]]

#### [[امان اللہ ارشد]]
نویں نثر دے اسالیب تے اصناف

## نثر

#### تعریف

#### حدود

#### نثر دے بنیادی عناصر

#### نثر تے زبان دا مزاج

### اسلوب

#### اسلوب دی تعریف تے توضیح

#### اسلوب دے بنیادی عناصر

#### اسلوب نثر دے متنوع رنگ

## جدید [[سرائیکی]] نثری صنفاں

### صنف تعریف، توضیح تے حدود


### سفرنامہ (روایت تے فن)

#### پندھیڑو جہانگیر مخلص

#### پیت دے پندھ اسمٰعیل احمدانی

#### کوک دے پندھ کرلاندے پاندھی عبدالباسط بھٹی


### خاکہ ، انشائیہ

#### مہاندا ݙیکھنس انیس جیلانی

#### جھلار سلیم ملک

### ڈرامہ نگاری

#### حفیظ خان

#### مسرت کلانچوی
[ونکی:[سرائیکی زبان تے ادب]]
نویں ٹیکنالوجی

اڄ دے زمانے دی سب تو وݙی چس ہک اے وی ہے جو ہر کہیں کنیں جتھ کِتھ موبائل فون ء جیندے ءچ کیمرہ تے ریکارڈنگ موجود ہوندی ء جیندے نال اجوکے ویہلے کو ویقے کوں موقع کوں قابو کیتا ونڄ سنڳیندے ڄیہڑا اگلی پیڑھیاں کیتے مُنڈھلے ایرے دا کم کر سگدے ۔ تہاݙا اج دا چِھکا ہک فوٹو یا وڈیو وسیب دی کل دی کہاݨی لکھسی ۔۔۔ جو اڄ ء او کل بدل ویسی اویں نا رہسی ۔۔۔۔۔ نویکلا دور اپݨی ٹیکنالوجی نال ہر شئے بدلیندا آندے ۔۔۔۔ جتھ ہر شئے بدلدی پئی ء اُتھ انسانی سماجی رشتے وی نال نال وٹاندرے کھاندا پئے ۔۔۔۔ وستیاں شہر سڑکاں چوک فیشن گالھ مہاڑ اخلاقیات رشتے سبھو کجھ ءچ بدلاء آندا ویندے ۔ تہوں اڄ سخت لورھ ء جو جتھ ہوو جیڑھی شئے دل کوں بھاوے چنگی لگے ۔۔۔۔ کلک مارو تے نال ء نال ڈو لفظ اکھر لکھ کراہیں پوسٹ چاکرو تاں جو تاریخ دا ہک ریکارڈ بݨدا آوے ۔۔۔کل کوں ایہو کم اگلی پیڑھیاں اݨ پُھرلیسن ۔۔۔۔پٹیسن ۔۔۔۔ جیڑھی شئے انٹر نیٹ تے ہے او سانبھی پئی ء ۔۔۔ تے ہک کلک دی مار تے ہوسی تے اساڈی تاریخ نویں نسل کوں ہتھڑیکے تھیسی۔ شہزاد عرفان
## حوالے
ن٘ڄ

نون غنہ تے ڄ نال ہک مرکب حرف ہے۔ 

مثالاں: ون٘ڄ، تھن٘ڄ، سُن٘ڄ، سُن٘ڄاݨ وغیرہ

سرائیکی دنیا دی ہک وݙی زبان ہے ۔ سرائیکی زبان دے چُتالیہ حرف یا اکھر ہِن۔ انہاں وچوں انتالیہ تاں اردو آلے ہِن ٻئے پنج خاص سرائیکی زبان دے ہن۔ او پنج ایہ ہن ٻ ڄ  ݙ ڳ ݨ

**ٻ**:ٻلی، ٻکری، ٻوہا، ٻال، ٻلونگڑا، ٻلہݨ، ٻکاٹ، ٻیر، ٻُہاری، ٻاگھڑ ٻلا، ٻچہ، ٻڈھا، ٻُدھ، ٻلہانگ، ٻلی، ٻوہاری

**ڄ**:ڄموں، ڄوانترہ، ڄہا، ڄام، ڄنگھ، ڄُل، ڄٹ، ڄبھ، ڄلم، ڄواہاں، ڄلم

**ݙ**:ݙانگ، ݙوئی، ݙاتری، ݙکھݨ، ݙیوا، ݙیـݨ، ݙہی، ݙیݙر، ݙاکو، ݙاڑھی، ݙاند، ݙند، ݙول، ݙولی، ݙانگ، ݙاچی، بھیْݙ، لَݙُو، اݙا، ݙور، ݙوکے، ݙاک ݙِنگا

**ڳ**:ڳاں، ڳوہا، ڳاہـݨـے، ڳیرا، ڳبھرو، ڳاوا، ڳنڈھیری، ڳاہلڑ، ڳن٘ڈھ، ڳیٹے، ڳوبھی، ڳوݙا، ڳُݙی، ڳاہ، ڳُتھلا، ڳٹھ، ڳٹا، ڳچی، ڳُڑ، ڳاناں ، پڳ ،ساڳ

**ݨ**: وݨ، کھݨ، مکھݨ، کھمݨ، لوݨ، پاݨـی، راݨی، سوہݨاں، ݙیݨ، ڳݨ، چُݨ، وڄݨ، اݨ بݨ، واݨ، سن٘ڄاݨ، کݨ مݨ.

سرائیکی وچ ݙو خاص واول علامتاں وݙی زیر تے وݙی پیش وی ہن۔

سرائیکی وچ لھ، مھ، نھ تے رھ وی ٻہوں آندن۔

رھ: یارھواں، ٻارھاں

لھ: ڳالھ، ولھ، سلھ، کولھو، کلھڑ

مھ: کمھار

نھ: ننھا

ن٘ڳ: ان٘ڳ، چن٘ڳا، سن٘ڳ، من٘ڳ، لن٘ڳ،

سرائیکی وچ وݙی ے درمیان وچ آوے تاں ی اتے جزم لین٘دے ہن۔ مثلاً ریْت، کھیْݙ، تھیْت، بھیْݙ، شیْر، دیْر، لیْٹ، پیْٹ، ٻکریْاں( ٻکرا دی جمع)، گھیْرا، پھیْر

ݙآݙی اڄ ٻیا ڳُڑ ݙے، ون٘ڄ ون٘ڄ ڄُل ڄُل، ݙاݙے کوں ناں سݨا.

کجھ لوک ن٘ڄ کوں ن٘ڃ وی لکھدے ہن۔
نکاراگوا

نکاراگوا (ہسپانوی: República de Nicaragua) وسطی امریکہ اچ واقع ہک ملک ہے۔ اتھاں ہسپانوی زبان ٻولی ویندی ہے۔ ایندا کل رقبہ 
130,375 مربع کلومیٹر ہے تے 2006ء اچ ایں ملک دی آبادی 5,603,000 ہئی۔
thumb|Flag of Nicaragua
thumb|Coat of arms of Nicaragua
thumb|Nicaragua (orthographic projection)
فائل:National Anthem of Nicaragua.ogg، نکاراگوا دے قومی ترانے دی دھن

## حوالے
نہ وسیب بھلدے نہ وسیب واسیاں دے ݙکھ

نہ وسیب بُھلدے نہ وسیب واسیں دے ڈُکھ بھلدن شعور دی سیڑھی تیں حالی پہلا قدم نیں رکھیج آیا سُنج تھیاں جھوکاں اُجڑیے ہنباہ رُلدا مال بکھے بال مونھ تیں غربت دے چھنب ہتھیں دے چھالیں قسمت دے لکریں کو مٹا ڈتے. 
پکھی واس ،ونگو وانڑیں وانگوں گزردی بے سُنجاتی حیاتی ہر وسیب واسی دے لیکھ ءچ لکھی گئ ھے،قوم پرست جنھیں کوں ڈکھ درد تھیوے ھا انھیں دی آپس دی چخ چخ وسیب واسیں دی صدیاں توں نُوٹی اکھ ،مطلبی مردہ خور ،لکڑ بھگڑ قسم دے سردار و رہنما،واہ واہ ،خود نمائ ،خود غرض قسم دے ادیب و دانشور،لالچی لُوسی شاعر، غلامی دا سُرمہ اکھیں ءچ پاء کے سُجاکے اندھے وڈ وڈیرے ،پڑھیے لکھ کے ڈگریاں گھن کے کہیں چوھدری ٹائپ باس دے چپڑاسی،
اکتہر سال دے بعد ایں نتیجے تیں پہنچن صوبہ جنوبی پنجاب گھنڑے ،اگر بغیر شناخت دے صوبہ گھنڑے پچھیں پنجاب کوں ترورنڑ دا فائدہ انھائیں لوکیں کوں تھیسی جیرھے پہلے کنیں ایں وسیب کوں دیھ بنڑ کے چنبڑیے پئین. 
## جنوبی [[پنجاب]] دی ڈگڈگی
جنوبی پنجاب دی ڈُگڈی وجاونڑ آلے شکریہ عمران خان شکریہ بزدار دا ورد کرنڑ آلا  جاہل یا موقع پرست  طبقہ اے بُھل ویندے کہ ساکوں بغیر شناخت دے پنجابی سمجھ کے ماریا ویندے بلوچستان ءچ پنجابی سمجھ کے نام نھاد واہیات چند درندہ نسل  بلوچیں دے ہتھوں شھید تھیونڑ آلے مزدوریں دا خون ساڈے اتیں قرض ھے ،
میڈی روھی تیں تس مسلط کیتی گئ ،میڈے تھل ءچ ریت دا راج ،میڈے دامان تیں کال کُریھ ،صدیاں دی محرومی دا بدلہ جنوبی پنجاب ملنڑے تاں بلکل نہ ملے ،اگر ساڈا کلچر ساڈے رسم و رواج پنجاب تیں پنجاب واسیں وانگوں ھے تاں ست بسم اللہ ،،
میں تاں اکثر اے آھدا راھنداں پنجابیں بھرانویں نال ساڈا حُقہ نیں رلدا کلچر تیں لہجہ کیویں رلدے 
میں صدیاں توں سرائیکی ھاں میڈی سُنجانڑ سرائیکی ھے 
میں تاں اڈھائیں دا سرائیکی ھاں جڈاں محمد بن قاسم میڈے وسیب ءچ آیا ھا میں اوں ڈینھ وی شینھ دے مونھ ءچ ہم اج وی درندیں دے مونھ ءچ ھاں ،،،،،،

قلم میڈا جے کر تحریر وچ تصویر نئیں ڈیندا

میڈا لکھنڑ اجایا گیا تیڈا پڑھنڑ اجایا گیا،،،
جمیل بلوچ

## حوالے
نیازلیاقت چولستانی

نیاز لیاقت چولستانی سرائیکی گلوکار ہے, لیاقت چولستانی دا پتر ہے۔

## ویڈیو

* کافی 

## ٻیا ڈیکھو

* سرائیکی گلوکار



## حوالے
نیوٹن دا پہلا قنون

کوئی وی جسم جے سکون دی حالت وچ ہے یا ہِکّو جِہیں رفتار نال حرکت کریندا پیا ہے، تاں اوہ اِیہ حالت برقرار رکھیسی جے تئیں اوندے اُتے کوئی باہروں آوݨ آلی  قوت اثر نہ کرے۔"

## وضاحت

ایہ قانون جمود (Inertia) دے اصول کوں بیان کریندے، جیندے مطابق:

1.  ساکن جسم:
 
اگر کوئی جسم سکون وچ ہے، تاں او سکون وچ ای رَہسی جے تئیں کوئی باہروں آوݨ آلی قوت اِونکوں حرکت وچ نہ گھِن آوے۔

2.  حرکت پذیر جسم:

اگر کوئی جسم حرکت کریندا پیا ہے، تاں او اُوں رفتار اَتے اُوں سمت وچ حرکت کریندا رَہسی جے تئیں کوئی باہروں آوݨ آلی قوت (جیویں رگڑ یا مزاحمت) اِیندی رفتار یا سمت کوں نہ بدلے۔

## مثالاں

• ہِک کتاب میز تے پئی ہووے تاں او خود بخود حرکت وچ نئیں آندی، جے تئیں کوئی اِینکوں دھکا نہ ݙیوے یا اوندے تے کوئی ٻئی طاقت اثر نہ کرے۔

• چلدی ہوئی موٹر ابڑغت رک ویندی ہے تاں اِیندے وِچ ٻیٹھے مُسافر اڳوں دی طرف جھک ویندن، کیوں جو اُنہاں دے جسم حرکت وِچ رہوݨ دی کوشش کریندن۔

ایہ قانون اِیں ڳالھ دی وضاحت کریندے جو کِہیں وی شئے کوں حرکت وِچ گھِن آوݨ یا روکݨ کِیتے کُئی نہ کوئی قوت ضروری ہوندی ہے۔

## ٻیا ݙیکھو

* نیوٹن دا ݙوجھا قنون

ونکی:فزکس
نیوٹن دا ݙوجھا قنون

کِہیں جِسم تے اثر کرݨ آلی قوت، اوندے ماس (کمیت) اَتے اوندے وچ پیدا تھیوݨ آلی تعجیل (عجلی، acceleration) دے حاصل ضرب دے برابر ہوندی ہے۔"

## ریاضیاتی مساوات

F = ma

F = قوت (Force) نیوٹن وچ

m = جِسم دی کمیت (Mass) کلوگرام وچ

a = تعجیل (Acceleration) میٹر فی سیکنڈ اسکوائر وچ

## وضاحت

نیوٹن دا ݙوجھا قانون ݙسیندا ہے جو:

1. کِہیں جِسم تے جتنی زیادہ قوت لائی ونڄے  اِوندی حرکت وچ اُتنی ای زیادہ تبدیلی آسی۔

2. کمیت جتنی زیادہ ہوسی، اِونکوں حرکت وِچ گھِن آوݨ یا اوندی رفتار تبدیل کرݨ کِیتے اُتنی ای زیادہ قوت درکار ہوسی۔

## مختصر لفظاں وچ

زیادہ قوت → زیادہ تعجیل

زیادہ ماس → کم تعجیل (اگر قوت ہِک جِہی ہووے)

## مثالاں

1. کرکٹ دی گیند کوں ہَلکے اَتے زور نال سٹݨ:

• جے تُساں ہِک کرکٹ گیند کوں ہَولے سٹو تاں اوہ کم رفتار نال ویسی۔

• جے تُساں زیادہ زور نال سٹو تاں او تیزی نال ویسی، کیوں جو زیادہ قوت زیادہ تعجیل پیدا کریندی ہے۔

2. ٹرک اَتے سائیکل دی حرکت:

• جے ہِکّو جَہیں قوت ٹرک اَتے سائیکل تے لائی ونڄے تاں سائیکل زیادہ تیزی نال حرکت کریسی، کیوں جو اوندا ماس گھٹ ہے، جݙاں جو ٹرک کم تعجیل حاصل کریسی۔

3. رگبی یا فٹ بال وچ کھلاڑی:

• جے ہِک ہَلکا اَتے ہِک بھاری کھلاڑی ہِکّو جہیں قوت نال دھکا کھاون تاں ہَلکا کھلاڑی زیادہ تیزی نال حرکت کریسی، جݙاں جو بھاری کھلاڑی کم تعجیل حاصل کریسی۔

ایہ قانون وضاحت کریندے جو کہیں جِسم کوں حرکت وِچ گھِن آوݨ یا اِیندی رفتار تبدیل کرݨ کِیتے قوت ضروری ہوندی ہے اَتے اِیندی حرکت دا دارومدار اوندے ماس اَتے لائی ڳئی قوت تے ہوندا ہے۔

## ٻیا ݙیکھو

* نیوٹن دا پہلا قنون

ونکی:سائنس
ونکی:طبیعیات
ونکی:فزکس
نیوکلئیس

جوہر دا مرکزی حصہ جیہڑا کہ اولین (protons) تے تعدیلین (neutrons) دے نال مشتمل ہووے اور جیندے اندا مثبت بار ہووے اووکو **نیوکلئیس** یا **نویہ** آہدن۔ ایکو جوہری نویہ وی آکھیا ویندے۔ اور ایکو ارنسٹ ردرفورڈ 1911 دے وچ دریافت کیتا ہئ وزن: جوہر دا نویہ ایندے پورے ڈایا میٹر کولو بہوں ہی چھوٹا ہوندے کیونکہ برقین بہوں دور دور ہوندن نویہ کولو جیندی وجہ کولو نویہ چھوٹا تھی ویندے۔ ہک آبساز جوہر آپنڑے نویہ کولو ہک لکھ پنتالیں ہزار (145000) گنا ودا ہے۔ ایویں ہی ہک یورینصر جوہر تریوی ہزار (23000) گنا ودا ہے آپنڑے نویہ کولو۔

آبساز دا نویہ سارے کولو چھوٹا نوین (nucleuses) ہے اور اے ہک اشاریہ پنجتر ضرب ڈاہ دی طاقت نفی پندرہ میٹر ہے (15-^10*1.75میٹر)۔

## حوالے
ونکی:کیمسٹری
نیپال، بہار زلزلہ 1934ء

1934ء نیپال- بہار زلزلہ 1934ء وچ بھارت تے نیپال وچ محسوس کیتا ونجݨ والا شدید ترین زلزلہ ہئی۔ ایہ زلزلہ 15 جنوری 1934ء دی ݙوپہر وچ محسوس تھا۔ چھی ہزار توں ساڈھے ݙاہ ہزار افراد دی موت واقع تھئی۔ ویہویں صدی عیسوی وچ نیپال وچ آوݨ والا ایہ شدید ترین زلزلہ ہئی۔ اِس زلزلہ وچ تقریباً ݙاہ ہزار توں بارہ ہزار افراد دی اموات تھیاں۔ بھارت وچ اموات دی تعداد ساڈھے ست ہزار توں زائد ہئی۔

ایہ زلزلہ 15 جنوری 1934ء کوں عالمی وقت دے مطابق صبح 08:43 تے،  تے نیپال معیاری وقت دے مطابق ݙوپہر 02:28 تے محسوس کیتا گیا۔ ریکٹر اسکیل تے اِس دی شدت 8.0 ہئی۔

زلزلے دا مرکز مشرقی نیپال وچ ماؤنٹ ایورسٹ دے جنوب وچ 9.5 کلومیٹر دور ہئی۔ کھٹمنڈو توں ایہ مرکز 320 کلومیٹر دور ہئی۔ ہک خبر دے مطابق ایہ زلزلہ لہاسا توں ممبئی تک محسوس کیتا گیا ہئی۔ ایہ زلزلہ مرکز توں 650 کلومیٹر دور کولکتہ تک محسوس کیتا گیا۔

## نقصانات
نیپال دے ترئے وݙے شہر کھٹمنڈو، بھگتاپور تے پٹن، نیپال تباہ تھئے۔ اِنہاں تریہے شہراں وچ تقریباً ہر بلند عمارت منہدم تھی گئی۔ کھٹ٘نڈو وچ سڑکاں تے تباہ شدہ عمارات دا ملبہ جان بچاوݨ والے اداریاں کیتے تکلیف دا سبب بݨدا ریہا۔ پشوپتی دا مندر اِس زلزلے وچ کہیں نقصان دے بغیر باقی بچ گیا۔ سیتا ماڑی تے پٹنہ وچ صرف ہک قدیمی قلعہ تباہی توں بچا۔ راج دربھنگا وچ عمارات تے مشہور نولکھا محل وی منہدم تھئے۔ جھریا وچ زلزلے دے باعث بجلی دا نظام تباہ تھیا تے آتشزدگی تھئی۔ نیپال دا شہر برگنج مکمل تباہ تھیا تے ٹیلی فون دا نظام وی ختم تھی گیا جس نال نیپال دا رابطہ ݙوجھے ممالک توں منقطع تھی گیا۔ 10,700 توں 12,000 تک افراد دی اموات تھیاں تے اِنہاں وچوں 7,253 افراد صرف بہار (بھارت) وچ جاں بحق تھئے۔
## حوالے
واجب سیال

مہر اسد علی واجب سیال سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل
٤ اپریل ١٩٩٢ء کوں ڄمے۔ فیصل آباد نال تعلق ہے،  متحدہ عرب امارات دبئی وچ رہندے۔

## کتاباں

## نمونہ کلام

### ݙوہڑہ
اللہ دتا ای راج تاں کَـسـیاں تے ایـڈے ظــلـم نہ کــر یک لختہ

سر کجن کُجا گھر ڈھائ جانا ایں کجھ سوچ تاں سہی بد بختہ

تیــری واجب اس تـبدیلی توں جھـب قـــوم ہوگئ اے اختہ

ٹھـڈے ساہ تیرا کئیں مسکیناں دےمتاں پلٹ نہ چھوڑن تختہ

### ݙوہڑہ
دلا اپنیاں اندرے دفن چا کر کئیوں لئینا ایں کئیں دیاں لوہاں

ہتھوں دے دولت لجپالیاں دی بے فیض سدینڑاں ایں تونہاں

سد مار نہ ویندیاں سجنڑاں نوں نئوں دسنڑاں اگلیاں مونہاں 

توں کملا ایں واجب اوکھ وچ کیڑا سجن آ بنڑدا ای سونہاں

### ݙوہڑہ
جداں کئیں جا سنگت تے باڈر تے نویں سانجھ دے گڈیے جھنڈے

اداں ایو جئے سجن دا سنگ کریے جیڑا دکھ تکلیف نوں ونڈے

بے فیض سجن نوں پھائے لاؤ چا جیڑا واجب ہر جا بھنڈے 

ہووے. نسلی خون تاں ہک بہوں. ایں کی کرنن یار ترنڈے

### ݙوہڑہ
دوستو فرمائشی دوہڑا عید دے حوالے نال توجو

اُدوں شام شوال دا چن چڑیا ایدے سدھراں چھم چھم ٹُریاں

کدھــاں وچ پردیــس دے صــبردیاں بَنڑ ریت دا منظر کھُریاں

ڈھـائیں اندر پئےواجب دکـھ مارن سٹاں لگیاں انج بے سُریاں 

اُدے عیدالفطر عـروج تے رئ ایدے جگر تے چل گئیاں چھُریا

### ݙوہڑہ
آ عــید فطـــر ســت بســم اللہ تیــری لکھ تعظیم کریناں

توں تحفہ خاص ایں مُسلم لئ سچی حُب دے نال منیناں 

کل پتہ نئیــں واجب زندگی دا ایو پہــلے ای یـار اکھیناں

ہر مخلص سجن نوں تہہ دل توں ایڈوانس مبارکاں دیناں

### دعا
میرے خالق میں معافی دے قابل تاں نا

میں جوں عیباں سوا کجھ کمایا ای نئیں

کیــڑے منہ نال عــرضاں کـراں میـں خُـدا

میرے سر تے کوئ عملاں دا سایہ ای نئیں

تــوں تاں دینــدا گیــوں میـں اُڈانـدا گیاں

راہ حــق تے میـں بالکل جوں لایا ای نئیں

نـت بُــرائیاں دے رستـے تے چـلـدا گیاں 

سدھے پـاسے میں پئیر اپنے چایا ای نئیں

دُنیــاں داری دے لالچ توں بھل بھَل گیاں 

نعرا توبہ دا اج تائیں الایا ای نئیں

تــیرے قُـرآں نـمـازاں مـیں سب بھـل گیاں 

تـیـرے حُکــماں نــوں اج تائیں پجایا ای نئیں

کھوہ کے حق میں یتیماں دا کھاندا رہیاں

خــوف تـیرا تاں بالــکل جُـوں آیا ای نئیں

جــدے ڈٹـھی اے دولـت ادائـیں ڈُل گیـاں 

تیری چوکھٹ تے سر نوں جھکایا ای نئیں

الــغرض الــغرض دا پُـجــاری رہـیاں 

کــدی لالــچ نـوں دل چـوں مٹایا ای نئیں

نت شــراباں تے نشـیاں دے وچ گـم رہیـاں 

پلُو حق نوں میں اج تائیں پھدھایا ای نئیں

لکھاں مُجرے تماشے میں ویہدا رہیاں 

دین تیرے نوں دل وچ وسایا ای نئیں

تیرے در تے میں آونڑ دے قابل تاں نئیں

ذات تیری تاں واجب رحیم اے خُدا

صدقہ سوہنے محمد دا معافی چا دے 

خالی توں وی تاں کئیں نوں ہٹایا ای نئیں
واجد علی بغدادی

واجد علی بغدادی سرائیکی گلوکار ہے۔

## آڈیو

* دریز ڈاٹ کام

## وڈیو

* ݙوہڑے ماہیے
* اُچی پہاڑی
*میرا ڈھولا سرائیکی
*میرا ڈھولا سرائیکی سرائیکی پروڈکشن

## حوالے
ونکی:سرائیکی گلوکار
نیلا رن٘گ

نیلا رنگ 
   مد جہاڑے ایہو نیلا رنگ ہئی
   غازی خان دے قبر دے تختے دا
   ساڈے  پنڈے دا 
   بادشاہواں دی پگ دا 
   کہیں باہنھی دیاں اکھیں دا 
   ایہو نیلا رنگ محبت 
   ایہو رنگ اداسی 
   ایہو رنگ ہئی نیلے نیلے بدلاں دا
   ایہو رنگ اسمانی اج تئیں آندا پے 
   ایہو رنگ ہے درباراں دے گنبداں دا
   جہڑا ساڈیاں دیداں اندر لاہندا پئے  
   نیلا ایہو رنگ جچیا ہے لٹھئیاں کوں 
   ایہو رنگ ہے ٹائلاں اتے پھلاں دا 
   رنگ اےنیلا سوچاں دےاظہاردا ہے 
   ساڈے وس وسیب کوں بھاندے
  ایہو رنگ 
  ایہو رنگ اساڈے سچے پیار دا ہے 
 ایہو رنگ ہے نیلا ساڈی اجرک دا 

 اشرف جاوید ملک
نیشنلائزیشن

نیشنلائزیشن اوں عمل کوں آہدن جیندے تحت کوئی حکومت کہیں نجی ادارے دی کارگردگی کوں اپݨے تحت گھن گھنے۔ اشتراکی دور اچ نہ ادارے بلکہ کئی شعبے قومی یا حکومتی قبضے اچ گھن گھدے ڳئے ہن کہ بیمہ، ہوائ سفر، بنک کاری شعبہ وغیرہ۔ ایہ سارے نیشنلائز کیتے ڳئے ہن۔ تاہم ہݨ جب کہ اشترکیت دا زوال تھی چکا ہے تاں کئی ملکاں وچ حساس شعبے جیویں کہ فوجی اسلحہ سازی تے نیوکلیائی توانائی کوں نجی ملکیت کیتے  کھول ݙتا ڳئے۔
## حوالے
واجد محمود واجد

واجد محمود واجد سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## نمونہ کلام

### ݙوہڑہ
پـا پَیلاں پیت دیـاں پِڑ پاتــے اَســـاں ســـارے پِڑ کوں گھیر گِھدے

اَساں پِیش تے ونج ایں پِیش پئے اَسـاں زَبر کوں وی کر زِیر گھدے

چَو پھـیـر ڈھنڈھورے پِھـیـر کــرائیں دریاویں دے رُخ پھیر گھدے

تیڈے ناں تیں واجد وَجد جو ائے رُوح رھ نئیں ائی چُم پیر گھدے

لکھاری!  واجد محمود واجد مُعینی رحمت اللہ علیہ

### غزل
بھیڑ میلے  دی  ھے  اتنا  گھمسانڑ  ھے  میڈا ہتھ پکڑی جل     میڈا ہتھ چھوڑ نہ 

میڈی   جنڑ   جانڑ   کیا   ' کیا   میڈی  جانڑ  ھے  میڈا  ہتھ پکڑی جل میڈا ہتھ چھوڑ نہ

کلھے    سر تے    سدا    کلھا    رہ    نہ     ونجاں  للھا  ھاں          للھے دا للھا رہ نہ ونجاں

چھانڑ  ھوندا  انویں  چھانڑ  دا  چھانڑ  ھے میڈا ہتھ پکڑی     جل  میڈا   ہتھ   چھوڑنہ

اپڑاں پورہیا  کمت اپڑیں مت کیا  ڈساں میں تاں بےپت ھاں وت پتھ دی پت کیاڈساں

پلے   ٹوپہ    پڑوپی    نہ    کئی   پانڑ  ھے  میڈا  ہتھ  پکڑی جل        میڈا ہتھ چھوڑ نہ

سارے     میلے     تیڈے     سارے     ویلہے   تیڈے بنے بنیاں تیڈے   بیٹ    بیلے   تیڈے

بختییں     والا    تیڈا     پیار    انڑ   گانڑ  میڈا   ہتھ   پکڑی   جل  میڈا  ہتھ  چھوڑ  نہ

سیندسرمہ وی توں میڈےنیناں وی توں چھلےمندریاں وی توں متھے بیناں وی توں 

میڈا    واجد    نہ   بیا   ڈاج   تے  ڈانڑ  ھے  میڈا ہتھ پکڑی جل میڈا ہتھ چھوڑ نہ
وادی سندھ نال ݙڈھپ

وادی سندھ نال ریاست، ملاں، میڈیا اتے سرمایہ دار دی بدماشی اتے اشرافیہ دا ڈڈھپ کوئی اجوکی یا کلہوکی گالھ نئیں، ست ڈہائیاں توں وادی سندھ دے مقامی لوک ایں ڈڈھپ اتے جبر دا نشانہ بنڑدے پین، ایویں ڈسدے جیویں اساں پنجاب دے بدھل ہیسے، سمندر دی ہوا کوں سوہنڑاں کریندی کینجھر جھیل توں گھن کراہیں کالا باغ تائیں وادی سندھ دے سینے اتیں جھمراں لیندے اے سوہنڑے لوک ہزاراں ورہیاں توں مہذب ہن، وادی سندھ اچوں ملنڑ آلی ننگی نچدی تریمت(ڈانسنگ گرل) ایں وسوں دے لبرل چہرے دی علامت ہے، بھل جو ایں وادی دے واسیاں کوں انھیں دی سویلائزیشن، انھیں دے کلچر، انھیں دے معاشرتی سوہنڑپ انھیں دے سماجی رویاں تے ڈینڑاں دا حملہ نہ تھیندا، اے وادی تاں سچل سرمست اتے خواجے جہیں صوفی جنڑیندی رہی ہے، اے دھرتی ماء تاں محبتیں دی ہیک انج کائنات ہائی، لیکن ایں وسوں تیں حملہ تھیا، کوئی بت شکن آیا، کوئی عربی مسیحا ہوونڑ دا دروہ کر گیا، اے وسوں لٹیندی رہی، وت باہروں آئے لوکاں اتھو دے خزانے ڈٹھے، بکھ اتے کج نہ ہوونڑ دی وجہ توں ایں دھرتی دے سچے لوکاں انھاں کوں جاہ ڈتی، اج او بلوچ اتے مہاجر اتھو دے لوکاں کوں کمی آھدن اتے جاہل آھدن، پنجاب دا ساڈے نال کوئی پرانڑاں ویر ہے، یا پنجاب بہوں سادہ ہے، ہر حملہ آور، جابر اشرافیہ، سرمایہ دار یا سیکورٹی سٹیٹ جڈوں وی ساڈا استحصال کیتا پنجاب اوندا بانہہ بیل رہیے، صرف ساڈی معیشیت نئیں قتل کیتی گئی، ساڈی وسوں دے اقدار مارے گئے، ساڈی کریکٹر ایسیسینینشن ایں حد تونڑیں کیتی گئی جو اج ہر پنجاب دے بال توں وی پچھوں تاں او وی آکھسی جو سندھی اتے سرائیکی جاہل تے کرپٹ ہین۔

سرمایہ دار ساڈے کنوں ساڈی طاقت زراعت کھس گھدی، ایں دھرتی جائے جڈاں نیشنلائزیشن کیتی ہائی اوں ویلھے سرمایہ دار، ریاست، پنجاب اتے ملاں ہیک صف اچ کھڑ تے اوندی مخالفت کیتی، کیوں جو وادی سندھ ترقی کر ونجے ہا، ہیک ڈکٹیٹر ساڈے دریا ویچ ڈتے،

میں وی تسا، میڈی روہی تسی

تسی روہی جائی میکوں آکھ نہ پنج دریائی

انڈس دے پیٹے کوں سنگوڑ ڈتا گیا، اوندے اتیں ڈیم بدھ ڈتے گئے، بیراج دب ڈتے گئے، اڈوں بنڑایاں گیاں، ساڈیاں زمیناں تے پنجاب کوں آباد کیتا گیا، ساڈی بھوئیں ریاست نال محبت دے انعام اچ ساڈے کنوں چھیک تے پنجاب کوں ڈے ڈتی گئی، اج میڈیا دے اتیں بیہہ کہ سرمایہ دار دی بھڑوت کرنڑ آلے صحافی زور لئی پئے ہوندن جو سندھی اتے سرائیکی کوں جاہل اتے کرپٹ ثابت کیتا ونجے
آصف زرداری دا ایہو قصور ہے جو او وادی سندھ دا پتر ہے، اتے وادی دے لوکاں سانگے میڈیا، ریاست، ملاں تے سرمایہ دار نال لڑدا ودے، 
آصف زرداری تے ہر نواں کیس جییرلے کھولیا ویندے تاں ساڈا سوال ایہو ہوندے جو ایں کنوں پچھلے کیس دا فیصلہ کیا تھیا ہا
لیکن پروپیگیشن دا شکار لوک جیہرے خود کوں عقل دان سمجھیندن او ایندا ہیکو جواب ڈیندن
جو زرداری چور ہے زرداری ڈاکو ہے، ساڈے مقابلے اچ ایں ڈلی ہوئی منطق دے لوک ہین، ساکوں انھاں نال الاونڑ سانگے آپنڑاں قد چھوٹا کرنڑاں پوندے، ایں سانگے اساں سارا مسئلہ ویلھے دے حوالے کر ڈتے، ویلھا سبھ توں ودھ جواب ڈے سگدے۔ مظہر حسین

## حوالے
وارانسی

وارانسی (ہندی: वाराणसी؛ جینکوں بنارس وی آکھا ویندے) بھارت دی ریاست اتر پردیش دا ہک تاریخی شہر ہے۔ ایندا ہک ٻیا ناں کاشی وی ہے۔ دریائے گنگا دے گھٻے کنارے آباد ہے۔ اصل ناں وارانسی ہے جیہڑا بگڑ کے بنارس تھی ڳیا۔ اے ہندواں دے نزدیک بہت متبرک شہر ہے۔ اتھاں ہک سو توں زائد مندر ہن۔ ہر سال تقریباً ݙاہ لاکھ یاتری اتھاں اشنان کیتے آندن۔ ایں شہر اچ شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر دی تعمیر کردہ مسجد اسلامی دور دی بہترین یادگار ہے۔ بنارس ہندو یونیورسٹی جیہڑی 1916ء وچ قائم کیتی ڳئی ہئی، بہت بڑی درس گاہ ہے۔ ایندے وچ سنسکرت دی تعلیم دا خاص انتظام ہے۔ ہندومت دے علاوہ ٻدھ مت تے جین مت وچ وی اینکوں مقدس سمجھا ویندے۔
## حوالے
وارث چنڑ

وارث چنڑ سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ 

## ڄم پل
١٤ اگست ١٩٩٢ء کوں ڄمے۔ بہاول پور نال تعلق ہے۔

گورنمنٹ پرائیمری سکول چاہ عاصم والاسمہ سٹہ بہاول پور بستی منگوانیاں

## تعلیم

## پیشہ

## نمونہ کلام
تُوں ہئیں دل دی دھڑکن میݙی تُوں میݙی جِند جان

تئیں تُوں جِند قُربان ہے میݙی سُوہݨا پاکستان

سُوہݨے رنگ ہِن مال ہنبھاہ دے، ٻوتھیے رہندن کھیت کپاہ دے

حُقہ ٻہے ٻُڑکیندے کھوہ تے میݙا ڄٹ جوان

تھل سُوہݨا دامان وی سُوہݨا، دیرہ تے مُلتان وی سُوہݨا

میکوں سب تُوں سُوہݨا لڳدے میݙا چولستان

بیشک کائینی محل تے ماڑیاں، ساݙا کلچر جُھمراں تاڑیاں

ساݙے جھوپڑ تے گوپیاں وچ آئے رہندن مہمان

وارث چنڑ بہاول پوری

### شعر
جݙاں یاد اندی ہے پیو نال ماء دی

نکل دھاڑ ویندی ہے قسم خدا دی

وارث چنڑ بہاول پوری

### آپ وسا
ݙاݙی اماں، ماما تیݙا رُس ڳئے ساݙے کول

ہُݨ تاں ول آ چھوڑ ڳیئاں کُوں آ کے آپ منا

تیݙے ٻاجھوں روہی لڳدی ݙیݨ ݙراکِل وانگ

اُجڑیاں جھوکاں بُھردیاں سالہیں آ کے آپ وسا

وارث چنڑ بہاول پوری

### ݙوھڑا
ہووے مطلب پیریں جگ پوندے بن مطلب بے پرواہ ہوندن

سُکھ ہوندن سکھݨیں ݙو ݙیہنہ دے ݙُکھ ایں جیویں ساہ ہوندن

جݙاں بخت بھنور وِچ آ پووے ول دُشمن ہک دے ݙاہ ہوندن

ہک وارث یار دی خاطِر ول ودے پندے وقت دے شاہ ہوندن

وارث چنڑ بہاول پوری



### سئیں وارث چنڑ بہاولپوری  دے بیت
نِکھڑ ونڄݨ دیاں کیݙو ریتاں چلیاں وو

تھی وِیران ڳیاں ہِن ساݙیاں ڳلیاں وو

عربی شیخ جݙاں دے روہی مَل ڳئے ہِن

ہَرݨ، تلوراں، کُونجاں ول نئیں ولیاں وو

جُھمر دا تہوں گھیرا گَھٹدا ویندا ہے

سینگیاں جو آ ساݙے نال نہ رلیاں وو

کئیں نزریا ہے ساݙے ساکھیں چاکھیں کوں

ٻیریں، ڄالیں، کھجیاں ول نئیں پھلیاں وو

وارث چنڑ بہاول پوری
وارݨ

وارݨ، دھوڑکوٹ، تحصیل احمدپورشرقیہ دا سب توں اہم نسلی سرائیکی قبیلہ اے تے ایندے علاوہ ہتھیجی تے کوٹلہ موسیٰ خان وچ وی قابل ذکر تعداد وچ موجود اے. زیادہ افراد رڑھ واہی تے ماہی گیری نال منسلک ہن. اہم افراد وچ سردار ملک احمد یار وارݨ مرحوم سابق ایم پی اے، ملک عامر وارݨ‌ سابق ایم این اے، ملک خالد وارݨ ایم پی اے تے ملک جہانزیب وارݨ شامل ہن.
## حوالے
وارننگ

حکومت کوں وارننگ 

ترے سال چار سال اساں حکومت دے نال ہیں جے تک صوبہ نی بنڑدا اساڈا مقصد صرف ہک صوبہ حکومت دے منشور اچ وی ہک صوبہ اے اساڈی دلی خواہش تاں ھ سرائیکیتان بنڑے لیکن مشکل بنڑاون ڈو تہائی اکثریت کینی ن لیگ کائینا بنڑڑ ڈیسے جنوبی پنجاب صوبہ بنڑو صوبہ بنڑے ناں دی ڈیمانڈ بعد اچ تے بہاولپور صوبہ کہیں صورت قبول کائینا کریسوں میں وی بہاولپور دا رہائشی ہاں لیکن وسیب دے ٹکڑے کائینا کرن ڈیسوں اے لوگیں دی سازش اے جو صوبہ نہ بنڑے ووٹ وی صوبے دے ناں کوں ڈتے امید صرف عمران خان تے ہے باقی خسرو تے بئے ایم این اے یا ایم پی اے تے پہلے امید ھئی نہ ھ انشاءاللہ عمران خان ضرور صوبہ بنڑیسی نہ بنڑیا تاں پی پی ن لیگ آلا ہال تھیسے اساں حکومت دی خشامت تے چاپ لوسی نی کرنڑی پاکستان واسطے ووٹ ڈتے جہڑا صیح ماند کم کریسی اساں اوندے نال اے۔ ڄام انعام الحسن
## حوالے
واصفؔ دی شاعری

واصف دی وصف بھری شاعری

## نمونہ کلام
 سجھ، چندر و تارا ھک پاسے
 نازک دا نظارہ ھک پاسے
 بجلی چمکارا ھک پاسے
 تیڈا لب مُسکارا ھک پاسے
 تلوار دا وارا ھک پاسے
 اَبرو دا کَٹارا ھک پاسے
 منصور دا دارا ھک پاسے
 تیڈی زلف دا گارا ھک پاسے
 خلقت جگ سارا ھک پاسے
 تیڈے فضل دا وارا ھک پاسے
 اک تیرا سہارا ھک پاسے
 سر موت نقارہ ھک پاسے
 تیڈا مونجھ کھپارا ھک پاسے
 سَئے یوسف پیارا ھک پاسے
 ھک توں دلدارا ھک پاسے 
 قرآن ترھی پارہ ھک پاسے
 تیڈا رخ انوارا ھک پاسے
 دوزخ دا شلارا ھک پاسے
 فرقت دا گزارا ھک پاسے
 عابد دا پاسارا ھک پاسے
 دل درد دا نعرہ ھک پاسے
 زاھد دا جگارا ھک پاسے
 عاشق دا پکارا ھک پاسے
 چَھل سانوݨ سارا ھک پاسے
 ہنجوں دا فوارا ھک پاسے
 تیڈا سگ دربارا ھک پاسے 
 تیڈا پاݨی ہارا ھک پاسے
 واصفؔ بے چارا ھک پاسے
 عملیں دا کمارا ھک پاسے
 مُرشد دا اشارا ھک پاسے
واقف ملتانی

واقف ملتانی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔تے ماہر عملیات ہے۔
## ڄم پل
اصل ناں حافظ خدا بخش ہے۔ ٢٤ ستمبر ١٩٨٩ء کوں موضع کھاکھی پنجاݨی ضلع ملتان وچ ڄمے۔
## کتاب
* جھورے
## نمونہ کلام

### قطعہ
میڈاحال حویلہ سنڑگھن @

رانجھنڑرنگ رنگیلہ سنڑگھن @

تیڈی مونجھ اچ رو رو واقف @

رنگ وی تھی گے پیلہ سنڑگھن @

### قطعہ
یاردی یاری سئےتھی پئی اے@

خدمت داری سئےتھی پئی اے@

جہڑی واقف کھیڈیا ھے او@

کھیڈ مداری سئےتھی پئی اے @

**قطعہ**

سوچ وچارھن ماری ویندن 

ڈکھرےتارھن ماری ویندن

میں توں واقف چودے نیں پئے

باری بارن ماری ویندن#
ونکی:سرائیکی شاعر
وانجھی یا وِرلا

وانجھی یا وِرلا

اے کھیݙ دھرتی تے جڑویاں لکیراں مار تے خانے بݨائے ویندن جنہاں وچ ہک ٹیم دے کھݙکار کھڑدن اے خانے چھی تھی سڳدن اٹھ ݙاہ یا ایندے توں وی زیادہ تھی سڳدن اے کھݙکاراں تے ہوندے جو کتنے کھݙکار ہن.
ایں کھیݙ وچ ݙو پالٹیاں کھیݙدین اتے کھیݙ شروع تھیوݨ توں پہلے ٹاس تھیندی ھ. پہلے دو دور وچ سکہ نہ ہوندا ھا. ایں ڳالھوں ہک ڳٹک، پھینگڑی یا وٹہ ہتھ وچ تے ہک کپتان ہتھ کنڈھ پچھوں کر او ڳٹک، پھینگڑی یا وٹہ کہیں ہتھ دی ہک مٹھ وچ لکا گھندا ھا تے ول ہتھ سامݨے کر تے پچھدا ھا جو کیہڑے ہتھ وچ ھ. جے کپتان ٹھیک ݙسا ݙیوے ھا تاں اوندی مرضی ہوندی ہئی نہ تاں ݙوجھے دی مرضی جو او پہلے کھیݙسن یا بعد وچ. اڄکل سکہ تاں عام تھی ڳے پر افسوس جو اے کھیݙ نایاب تھی ڳئی ھ. 
ٹاس ہرݨ آلی ٹیم انہاں خانیاں وچ کھڑ. ویندی ہئی. اتے ݙوجھی ٹیم دے کھݙکار انہاں خانیاں کوں پار کریندن تے ول واپس اندے ھن.جیکر یکی پالٹی وچوں ہک بندہ پیڑھی تے واپس پڄ ونجے.تاں او آواز ݙیندے جو پکی ھ. مطلب ہک سکور تھی ویندے. 
جے کہیں ہک کھݙکار کوں پکی تھیوݨ توں پہلے ہتھ لڳ ونجے تاں اوں ٹیم دی واری مک ویندی ھ تے ول ݙوجھی ٹیم واری ݙیندی ھ. 
اے ڳالھ یاد راھوے جو ایں کھیݙ دے نمبر مقرر کیتے ویندن جیہڑی ٹیم پہلے نمبر پورے کر گھنے او جیت ویندی ھ.
||=======||======||====||
|؞|   *  |؞|   *  |؞| * |؞| *
||=======||======||====||
|؞|   *  |؞|   *  |؞| * |؞| *
||=======||======||====||

اے ورلے دی کھیݙ دا ہک نقشہ بݨائے تاں سمجھݨ وچ سوکھ تھیوے. اے نقشے دے مطابق چار چار دیاں ٹیماں وی کھیݙ سڳدین تے اٹھ اٹھ کھݙکاراں تے بݨی ہوئیاں ٹیماں وی کھیݙ سڳدین. ہک ٻئی اہم ڳالھ جو اے خانے کم از کم پنج پنج فٹ دے ہوندن. 

ایں نقشے دے وچ جتھاں ستارے لڳے کھڑن اے پہلی ٹیم دے کھݙکار تصور تھیندے پن جݙاں جو جیہڑے ترائے نقطے لکیراں وچ نظر امدے پن اے واری ݙیوݨ آلی ٹیم ہے. 

[ونکی:[سرائیکی کھیݙاں]]
واہ سیاست واہ جہالت

واہ سیاست، واہ جہالت، 

جمیل بلوچ 

پنج سال حالت ء ماتم ءچ گزار کے ایں امید تیں قائم رہ گئے ہیں جیرھے جگنو اج چمکدے پئین کل کوں رات دا سینہ چیر کے نویں رُت نویں بہار گھن کے آسن، پَر اساں اینجھے مداری دے ہتھ ءچ ہئیں جڈاں ساڈی نندر اکھڑدی ھے اُو ساڈیاں اکھیں مُندر کے ساکوں ولا سَما ڈیندے، کڈھائیں قوم دی لُوری کڈھائیں پیری مریدی دے ساز کڈھائیں وصبے وسیب دا دُول وجا کے ساڈیاں اکھیں مُندریندے، اساں ہر پُرانڑے گلوکار کنیں نویں غزل سُنڑ کے تاڑیاں مریندے ہیں، ساکوں اجاں تئیں رھبر تیں رھزن دا فرق معلوم نیں تھی سگیا. 

اساں اُو باشعور لوک ھئیں جیرھی کُکِڑ پرائے گھر انڈہ لہیندی ھے اوکوں کجھ ڈینھ بعد زبح کر کے کھا چھوڑیندے ھئیں کہ دانڑے اساں گھتوں انڈے ہمسائے کھاون، آپڑاں نکا جھئیاں نقصان برداشت نیں تھیندا لیکن ووٹ ڈیونڑ ویلھے ساڈے شعور کوں ساڈے ضمیر کوں غلامی دا پڑھایا ھویا سبق یاد آویندے پچھیں اساں ہر اوں امیدوار کوں سپورٹ کریندے ھئیں جئیں میڈے وصبے وسیب کوں سوائے پستی دے کجھ نئیں ڈتا، میڈے جٹاکے سوال ہن تساں پڑھیے لکھیے باشعور طبقے کنیں جنھیں پیریں سرداریں کوں ستر سال کنیں ووٹ ڈیندے آئے ھاؤ انھیں دے کم از کم صرف 5 ایھو جھئیں کم ڈسو جنھیں کوں ڈیکھ کے دل مطمئن تھیندا ھووے ضمیر دے اگوں سُرخرو تھیندے ھووں، ستر سال ءچ اگر پنج کم ایھو جھئیں کائینی پچھیں آپڑاں بلڈ ٹیسٹ کراؤ کتھائیں ساڈے خون ءچ حیوانیت تاں نئیں رل گئ، اگر اساں اشرف المخلوقات دا دعوہ کریندے ھئیں پچھیں اے سُوچنڑ دی گال ھے کہ کیوں ساڈیاں وستیاں اُجڑدیاں ویندن کیوں اساں محروم لوکیں ءچ شمار تھیندے ھئیں کیوں ساکوں ویچا ویندے کیوں ذلت ساڈا مقدر بنڑ گئ ھے ،اساں ہر دفعہ ہکے بندے دا پُوچھڑ کیوں پکڑی پئے ھئیں ساڈی مجبوری کیا ھے، کافی سارے لوک ہن جیرھے ساکوں اندھارے توں کڈھ کے سوجلھے دو نیونڑ چاھدن پَر ساڈیں اکھیں تیں موتیا آ گئے ساکوں سجھ دو ڈیکھنڑ لُو ہٹکیا گئے.
واہ گودے آ تیݙیاں آوݨیاں

جیرھے بندے کوں گولنڑ ویندے ھاسے اُو بندا کڈھائیں اسلام آباد تے کڈاھیں لاھور ءچ ھوندا ھا اج اُو ہر وستی ہر محلے ءچ ایویں پھردا ودے جیویں بارش دے بعد ٹنڈڑیاں پھردئن، 
وڈیں وڈیں گڈیں تے بیھ کے عام بندیں کوں کیڑے مکوڑے سمجھنڑ آلے گردن ءچ سریے پاء کے ٹُرنڑ آلے اج ساڈیں انھیں بالیں کوں وی چمدن جنھیں کوں غسل صرف پیدائش دے وقت ڈتا ہاسے، اج ہر گودے کوں ساڈے ڈاڈے بابے نال گزریے ویلھے ایویں یاد ہن جیویں اے بدھڑیں دے یار رہ ھوون، جتناں وڈا سیاسی ھوسی اُتناں بے شرم ھوسی جنھیں محلیں تے وستی ءچ ووٹ منگنڑ ویندے انھیں وستیں تیں گلیں کوں ڈیکھ کے شرم نسی آندا جو کیرھے بُتھاڑ نال ووٹ منگاں، اگو اُوندے نعرے مارنڑ آلے بے شرم جنھیں کوں اجاں تئیں پانڑی سولنگ، تک میسر نئیں تھئی اُو وی بیغرتی دی حد کراس کر کے اوں گودے دی چمچہ گیری کرنڑ باعث فخر سمجھدن، بندا پُچھے جیرھے لیڈر اجاں تک ایں گال تے ووٹ گھدے کہ بجلی پانڑی سکول ڈیساں جیرھے ستر سال کنیں منگدے ودے ھئیں اُو ایں دفعہ بنڑ کے ساکوں کیا ڈیسی اوھا زلالت اوھا رسوائ آپڑاں مقدر بنڑیندے پئے ہیں، میکوں اے سمجھ نیں آندی اے الیکشن جیت کے کتھاں دفعہ تھی ویندن انھیں کوں آپڑیں حلقے ءچ آندیں موت پُوندی ھے نزلہ لگدے زکام تھیندے یا کوئ انھیں کوں ڈھکی پیاء راھندے صرف الیکشن دے موقعے چھوڑیندے کہ ونجو آپڑیں حلقے آلیں کو پٹو. 
 
اساں وی اینجھے عزت دار ھئیں ساڈی عزت، اڈھائیں ودھدی ھے جڈاں کوئ گودا ساڈی جاہ تے آندے پچھیں ساڈیاں ٹُوراں ڈیٹھیاں کرو ایویں، اکڑیندے ھئیں جیویں گودے ساکوں پُھل سگا ڈے کے خلافت ڈتی ھووے، وائے اندھی دے جیرھے ستر سال کنیں ڈگیندے آندن نانگ دے پُتر او ہُنڑ وی کچھ ءچ کاتیاں چائی ودن بس ساڈیں اکھیں ءچ جو موتیا آیا کھڑے، گودے دی گڈی دے اگو پچھو دُرکنڑ آلے تھاکوں ڈیکھ کے کتے وی شکوہ کریندے ھوسن اے کینجھے اشرف المخلوقات ہن اے تاں، ایویں درکدن جیویں ھڈی دے پچھو کتے درکدن، ہُنڑ سوال کرو ہُنڑ جواب منگو، اے کوئ رازق نیں جو رزق بند کر ڈیسن اے ساڈی وجہ توں ہن اساں، انھیں دی وجہ توں نیں، انھیں دیاں صرف گڈیاں وڈیاں ہن دل چیڑی جیڈے ہن کڈھائیں الیکشن دے موقعہ تے انھیں کوں بھڑدا ڈیٹھے وے کائینا اے تھاکوں ساکوں استعمال کرکے آپڑاں مفاد گولیندن ایں دفعہ ، اگر کتھائیں اللہ نہ کرے شرارت تھیوے انھیں کوں اگو کرائے میں ڈیھداں کیرھا تکڑا جوان ھے، وائے اے ساڈے سر تیں شیر ہن نتاں گیدڑ وی نیں۔
## حوالے
وساخی

وساکھ دی پہلی تاریخ کوں وساکھی منائی ویندی ہے۔

اج سرائیکی وسوں اچ وساخی دا پہلا ڈینہہ ہے ۔ ایں ڈینہہ دی مناسبت نال دا اہتمام کیتا گیا ۔

تقریب دی صدارت سرائیکی ایریا سٹڈی اینڈ ریسرچ سنٹر دے ڈائریکٹر ڈاکٹر ممتاز کلیانی نے کیتی جاں جو وائس چانسلر بہاءالدین زکریا یونیورسٹی ملتان خاص مہمان ہن ۔

پروفیسر عمار یاسر ۔ پروفیسر محمد عارف ۔پروفیسر نسیم اختر صاحبہ تقریب دے اگوانڑ ہن جاں جو ایں موقع دے مہمان پروفیسر اکرم میرانی ۔پروگرام منیجر ریڈیو پاکستان ملتان ڈاکٹر خالد اقبال ۔ سابق ڈائریکٹر کالجز ملتان شمیم عارف قریشی ۔پروفیسر اکرم میرانی ۔ معروف دانشور تے شاعر عبداللطیف بھٹی۔ محمود مہے تے پروفیسر اشرف جاوید ملک کوں سڈئیا گیا ہئی ۔

سرائیکی شعبہ دا عملہ شعبہ دے طلباء تے طالبات نے ایں موقع دی مناسبت نال مختلف کھاونڑ پیونڑ دیا ں شہیں ۔۔

ملتانی ڈولی روٹی ۔ گڑ آلے چاول ۔ ستو ۔ جلیبیاں ۔ مٹھے ڈھوڈے ۔ باجرے مکئ تے چاولاں دی روٹی ( چلڑے ' گندلاں دا ساگ ۔مکھنڑ تے لسی دے سٹال لائے ہوئے ہن تے نال ای نال سرائیکی فوک لور موسیقی دی تال موجب جواناں دی سرائیکی تاڑی آلی جھمر وی کھیڈی ویندی پئی ہئی ۔۔۔

تقریب دا اہر وائس چانسلر نے کنڑک دی کپائی کر کے کیتا تے بنہاں مہماناں وی ہک ہک ڈو ڈو مونہے کنڑک دے کپئیے ۔۔۔ اے شاندار تقریب بہون رنگولی تے محبتاں سجری ہئ' جیندے وچ ملتانی چنیان سرائیکی اجرک تے کتاباں دےسٹال وی لائے گئیے ہن ۔

ڈاکٹر ممتاز کلیانی نے سرائیکی وسوں دی ریت موجب اپنڑیں ہتھیں مہمانین کوں ساگ چلڑے مکئ دے ڈھوڈے مکھنڑ گاوی لسی تے ڈولی روٹی نال ناشتہ کروایا تے جوانیں کوں انہاں دی جھمر پاروں داد ڈتی ۔ شعبہ اردو وچوں آونڑ والے استاداں ڈاکٹر فرزانہ کوکب ڈاکٹر ساجد خان' ڈاکٹر شاذیہ عنبرین 'ڈاکٹر حماد رسول تے ڈاکٹر سجاد نعیم تے بنہاں رلدے مہماناں نے سٹال در سٹال ٹر پھر تے شہیں مل گدئیاں تے طلباء دے پکواناں دی دل نال تریف کیتی ۔۔۔

سرائیکی وسوں دا اے یادگار وساخی میلہ" دھمی ڈاہ وجے کنوں گھن کے دیگر چار وجے تئیں جاری رہئیا تے ڈھول دی تھاپ دے طلباء نے جھمر تاڑی دا شغل وی جاری رکھئیا ۔۔
وساندر

لفظ " وساندر" 
فیس بک تے دوستاں نال رل نویں اکھراں دی ڳول تے پٹ پھرول دی کچاہری کرݨ ٻہوں ودھیا کم ہے ـ لالہ جاوید آصف دے نویں شعری مجموعے دا ناں " وساندر " ء ۔ انھاں وسیب توں سوال پچھے جو وساندر دا سرائیکی زبان ءچ کیا مطلب ء ؟ سوال دا جواب سنگتیاں رل تے ݙتے جو اکثریت دوست لفظ " بھاء یا سوجھلے " تے ٹھہئین ۔ پر جیویں جو ہر ہک لفظ اپݨے اندر تہذیب و ثقافت دے لہی چاڑھی دی مکمل کتاب ہوندے تاں وت ڈھیر پٹ پھرول کرݨ دی لوڑھ ء ۔۔۔۔۔ ہک تاں سنگتی ایں ڳالھ کوں ضرور چیتے رکھن جو ہر لفظ دا اپݨا ہک تل وطن ( اوریجن) ضرور ہوندے ۔ کہیں وی ٹوٹے بھوئیں دے لگدِڑ ٻنّے ہمیشہ نویں پُراݨے لفظاں دی آمدو رفت رکھیندن ، اثر انداز تھیندن ، کئی اویں رہ ویندن کئی اپݨیاں صوتاں ٻولارے الاء بدلا تے نویں لفظ بݨ نویں سِروں نویں معنی تشبیہہ استعارے نال ورتیندن ۔۔۔۔ سرائیکی وسیب دا جغرافیہ دے چُدھاروں ٻنّے بلوچستان دی بلوچی پشتو پہاڑی فارسی ،ٻئے پاسوں سندھی، راجستھانی صحرائی ۔ اُتاڑ ءچ ہمالیائی پہاڑی سرائیکی ہندکو تے پوٹھوہاری لہجے تے زباناں ہن جنہاں دے ڈِھڳ الفاظ سرائیکی زبان ءچ ورتیندن ۔۔۔۔۔ انہاں دا زیادہ تر استعمال لگدڑ علاقیاں ءچ زیادہ ہوندے تے وسیب دے آدھل ءچ آتے اے اوپرے الفاظ تل دی ٻولی ءچ اپݨے لہجہ صوت الارا وٹا تے سرائیکی زبان ءچ ہِک مِک تھی ویندین۔ــــــ انگریزی ۔۔۔۔ ہندی ،،، سنسکرتی فارسی عربی ترکی سنٹرل ایشیائی تے ہسپانوی الفاظ سرائیکی ءچ ورتے ویندن پر مختلف لہجہ تے الارے ءچ ـــــــ مثال طور لفظ "واٹر" انگریزی دا ء جیندا مطلب پاݨی ء پر سرائیکی ءچ واٹر دا مطلب پاݨی دا کھالہ ء۔ ۔۔۔۔۔ اینویں لفظ "مینر" جیندا مطلب چھوٹا کھالہ ء جیڑھا انگریزی ءچ مائینر ء۔۔۔۔۔ اینویں کئی وݙیاں زباناں دے الفاظ اساݙی سرائیکی زبان ءچ ہن۔۔۔ ہُݨ جیکر لفظ " وساندر" دے مُنڈھ پاند کوں چا پکڑوں تاں پہلے ݙو حرف "و تے س" وس بݨدے ۔۔۔۔۔ زیر تے زبر لاوݨ نال زہر تے اباد ۔۔۔۔۔ وسیندڑ یعنی رہائشی ۔۔۔۔۔۔ مطلب ونڄ بݨسی۔۔۔۔۔۔۔۔ اڳوں الف لاؤ تاں " وسا" ونڄ تھیسی یعنی اعتبار ۔۔۔۔۔۔ ݙوجھے پاسے "بھاء" یا روشنی سوجھلا دے مفہوم ءچ سرائیکی ٻولی ءچ رلدے ملدے الارے صوت یا الفاظ لفظ وساندر نال کتھاؤں نئیں رلدا۔ ول اُتوں اے سرائیکی وسیب ءچ اپݨے ایں مفہوم ءچ مستعمل نئیں۔۔۔۔۔ تھی سگدے جو میݙے علمءچ نہ ہوے ۔ میݙا خیال ء جو اے لفظ درآمدی ء۔ 

شہزاد عرفان

## حوالے
وتاؤ

وتاؤ ں ہک عمدہ سبزی اے. ایندے ݙکرے بݨاکے بھاڄی پکائی ویندی اے تے ایں توں علاوہ ایندا کچا تے پکا بھرتھا وی شوق نال پکایا ویندا اے.

## علاقہ
ایندا آبائی علاقہ ہندوستان تے سری لنکا ہے۔

## فائدے
فاسفورس، فولاد، وٹامن اے، بی تے سی دا بھرپور خزانہ ہے۔ ایندے وچ موجود فائبر ہاضمے کوں ٹھیک رکھندے، وزن گھٹیدے، خون دی کمی دور کریندے، جگر کیتے مفید ہے۔ دل کیتے مفید ہے،

## دوا
موہ کیتے تے ورم دور کرݨ کیتے وتاؤں دے قتلے ٻدھݨ نال آرام آویندے۔

## نقصان
بلغمی مزاج آلیاں کوں نقصان ݙیندے۔ ہر قسم دے بخاراں وچ وتاؤن کھاوݨ منع ہے، خشکی۔نندر دی کمی تے بواسیر آلے وتاؤں اسلوں نہ کھاون۔ 
thumb|وتاؤں دیاں ترائے قسماں
## حوالے
وسدا ویہڑا

\/\/\/\/\/\/غزل\/\/\/\/\/\/\

کیا بلا ہے سکون کائینی

پتہ نئیں کیاہےسکون کائینی

گلی گلی وچ ایہو الا ہے

ایہو الا ہے سکون کائینی

امن دا نعرہ جولئ ودیں توں امن سوآ ہے سکون کائینی

اے وی بجا ہےمیں بادشاہ ہاں  اے وی بجا ہے سکون کائینی

اتھاں پتہ نئیں جو کیاسزا ہے

اتھاں سزا ہے سکون کائینی

جمشیدناشاد

بجھارت 

ہک شخص چٹے ڈینہہ کوں 

میڈے اکھیں دے مینہہ کوں 

چولی دا رنگ ڈے گئے 

بلدی امنگ ڈے گئے 

ہک پل نہ وساں جئیں توں 

او رس گیا ہے میں توں 

اوندا ہجر جو کھوندے 

دل کوں یقین اوندے 

ملسی تاں او وی روسی 

بجھو او کون ہوسی؟؟؟؟؟
#محسن_نقوی
وسل

ہک سبزی اے۔ بھاجی وچ پا تے پکیندن۔ ایہ ہک پودہ ہے جیندا تݨا گول شکل وچ زمین وچ پُوریا ہوندے۔

## تاریخ
وسل ہراراں سالاں کنوں استعمال تھیندا پئے۔

## ورتاوا
سبزی دے نال نال ایہ ہک غذا وی ہے، مسالے وچ ورتیندے۔ چٹݨی تے اچار وچ وی ورتندے، سلاد وچ کچے وی کھادے ویندن۔

## فائدے
ایندے وچ چونا تانبا گندھک وتامن تے ٻئے اجزا شامل ہوندن۔

خون کوں پتلا  رکھیندے

شوگر وچ مفید ہے

## دوا
بخار دے دل دی تکلیف وچ استعمال تھیندے

thumb|Onion White چٹا وسل
## حوالے
وسوں دی خیر

وسوں دی خیر

جتھاں دھشت گردی جوان ہے پندراں سالاں دی تھی گئ ھے جتھاں سجھ اپݨی اکھ وچ لالی پا کے نکلدے جتھاں ساڈی وسوں دی اجرک کوں وسوں دی ساول کوں لال تے چہراں کوں پیلا کر ڈتا گئے جتھاں راہوݨ والے لوکاں کوں آوݨ والے لوک لتاڑی ویندن جتھاں ہر رات اے سوچ کے جاگدے راہندے سے شالا خیر دا سجھ ابھرے جتھاں ڈینہہ کوں اے ڈر رہے ویندے جو اے چھیکڑی نہ ہووے جتھاں ہر کندھ تے لہو دے چھٹے تے ہر گلی وچ بارود دی بو ہے

اتھاں ایں دور ایں ماحول وچ کجھ ایہو جہیں لوک وی ہن جیرے وسوں کوں امن دے چولے ودے پویندن جیرے امن دے جھنڈے چا کے اے نعرے لیندے ودن جو اساں قلم چاوݨ والے لوک ہیں اساں قلم نال ظلم کوں مارݨا ہے اساں بندے نی مارݨے ایں دور وچ جنہاں منوایا ہے جو اساں ھک امن پسند قوم ہیں اساں ای ایں وسوں دے لوک ہیں

اساں سارے دیرہ وال اپݨی وسوں دے محسن تے سوجھواݨ سئیں سعید اختر سیال کوں اناں دی کتاب ،،نوکھ ،، تے صدارتی ایوارڈ ملݨ تے وڈی وڈی مبارخ ڈیندے سے ۔ Makhmoor Qalnadry

## حوالے
وسوں دی خیر ہووے

وسوں دی خیر

ایں دھرتی دے سجاک پُتراں پلاک لہور دی چڑھ مار تے اصولی موقف دھارے ' انہاں ایں طرحاں دے مہم جو اداریاں دا رستہ ہمیش کیتے ڈکیے ' وسوں جائے کُھل تے بولن ' انہاں کھل تے بولنڑ دی ریت بنڑائی اے ' انہاں کہیں معاملے تے مٹی پاونڑ دی ریت کوں ونجائے ' ایہو سماجی تہزیبی تے سیاسی عمل ہا جیندی ساکوں لوڑ ہئی ' میکوں خوشی ہے جو ہک شاعر طور میڈی چمڑی بہوں سارے لوکیں دی مشقِ جراحت دے کم آئی ہے ' ایہے نقش نگار ہِن جیڑھے میڈا سرمایہ ہِن ' ایہ دھرتی جاگدے نینگراں/ دوستاں دی دھرتی ہے جنہاں دی تڈ سرائیکی کوں وت نرویا کر ڈتے ' سرائیکی اپنی حیاتی دے رزمیے وچ وت سرخرو تھن۔

دوستیں نال حیاتی
 
وسوں دی خیر

رفعت عباس ملتان
## حوالے
وسوں ویہڑے

"وسوں ویہڑے (طارق نمبر)" چھپ کے بازار اچ آ گئے . . .ادب شناس سنگت واسطے بہتریں سوکھڑی اے. . .320 صفحات تے درگھیل وسوں ویہڑے دی ایں جلد اچ احمد خان طارق سئیں دی شاعری تے حیاتی دے متعلق سرائیکی دے مہان لکھاریں دیاں لکتھان ان جیندے وچ پروفیسر احسن واگھا،ڈاکٹر اشولال، حفیظ خان،رفعت عباس، پروفیسر شریف اشرف ، عاشق خان بزدار ، شوکت مغل، جاوید اختر بھٹی، شاکا ہاری(مشتاق گاڈی)، پروفیسرڈاکٹر نجیب حیدر ملغانی، پروفیسر ڈاکٹر مزمل حسین، پروفیسر سجاد حیدر پرویز، مجاہد جتوئی، عزیز شاہد، پروفیسر محمد خان ملغانی، ڈاکٹر حمید الفت ملغانی، محبوب تابش، پروفیسر شبیر ناز، ظہور دھریجہ، خلیل بخاری، فرید ساجد لغاری،طارق اسماعیل احمدانی،مظہر سعید گوپانگ تے کافی نوجوان لکھاری شامل ہن. . .
نینگر سوجھوانڑ محبوب تابش سئیں مبارخباد دے مستحق ان جو انہیں اتنی محنت نال اے پرچہ ترتیب ڈتے. . . 
دیرہ غازی خان دی سنگت اے رسالہ "ناصر نیوز ایجنسی" نزد ٹریفک چوک توں گھن سگدن. . .(بلال بزدار، ١٦ فروری ١٦ء)
## حوالے
وتہ خیل پروڈکشن

وتہ خیل پروڈکشن ڈرامہ ڳاݨیاں، ٹیلی فلماں، شوٹنگ  تے شوآں کیتے ہک نواں تے جدید ہک پروڈکشن ہاؤس ہے۔

## بنیاد
وتہ خیل پروڈکشن دا بانی تے مالک ریحان نیازی ہے

## خدمتاں

## گلوکار
عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی
شفاء اللہ خان روکھڑی
زیشان خان روکھڑی
شرافت علی خان بلوچ 
ثقلین موسیٰ خیلوی
مشتاق احمد چھینہ 
عابد کنول
تنویر انجم 
ریحان نیازی
افشاں زیبی
* سمیرہ خان
*ماہ نور حسینہ
تے باقی وی ہزاراں سنگر ہن

## رابطہ

* فیس بک
* وتہ خیل پروڈکشن یوٹیوب
* https://www.youtube.com./Rehanniaziofficial یوٹیوب ڈی ایس ڈی میوزک]
* وتہ خیل ٹویٹر
* C.E.O►Rehan Niazi(03003651786)
* Email: WattakhelProduction@Gmail.com

## حوالے
وسیب ادب

**[[وسیب]] ادب**

ســــلام سجنڑو

وعدے مطابق اج تھوڑا ذکر جناب اعــــظم سیال(بانی و چیئرمین وسیب ادب ) ھوریں دا.
سامعین 22اگست 1990 کوں محمد ظفر سیال دے گھر اکھ کھولنڑ آلا اعظم سیال شروع توں ھی حساس طبعیت دا واقع تھۓ..24 گھنٹے انھاں نال ھوونڑ دی وجۂ توں میکوں انھاں دی اے خوبی جاچنڑ دا ٹھیک ٹھاک موقع ملے..لڑائی جھگڑے توں پرے پرے راھونڑ انھاں کوں ھر خاص و عام اچ مقبول کیتے...سرائیکی ھوون دے ناطے جیوے انھاں کوں اپنڑی ذمے داری دا احساس تھۓ تاں انھاں وسیبی حقوق سانگے آواز بلند کرنڑ سانگے شاعری دا راه اختیار کیتے.
شاعری دے دگ تے ٹردیں ٹردیں انھاں سوچا کے کیوں نا سرائیکی شاعراں کیتے ھک اینجھا پلیٹ فارم بنڑایا ونجے جیندے زریعے شاعر حضرات ھک ڈوجھے نال رابطۂ کر سگن،اپنڑے الفاظ دا تبادلۂ کر سگن.

ایں پاروں جناب ھوراں 3 مارچ 2012 کوں موبائیل نیٹ ورکنگ سسٹم دے تحت بنڑائی گئی تنظیم وسیب ادب دی بنیاد رکھی،ھک بعد ھک لوگ سنگت اچ شامل تھیونڑ لگ گئے تے جناب ھوریں دا منصوبۂ سوچیں توں وی زیاده کامیابی توں همکنار تھیا....سنگت نے مشترکۂ طور تے جناب ھوریں کوں چــــــیئرمین وسیب ادب دی ذمۂ داری ڈتی.جناب ھوریں دی قیادت اچ وسیب ادب پورے پاکستان اچ زور و شور نال چلدی پئی اے..ســــنگت ھکو بے مشاعراں تے ادبی بیٹھکاں دا وی اھتمام کریندی اے.

رابطۂ، 
اعـــــظم سیال(بانی و چیئرمین وسیب ادب)، 
03007808405، 
تحریر عـــــاطر سیال

## حوالے