open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سرائیکی ماہیے

سرائیکی زبان وچ لکھاں ماہیے ہن،

## ماہیے
١۔ جوڑا پکھیاں دا۔۔۔ !

ڈس کون بھر سگدے مل تیڈیاں اکھیاں دا

٢۔ ساری ڳڈیاں وے روڈ ملے

میریاں بدنامیاں دے ہر جائی اُتے بورڈ لڳے

٣۔ ڳڈی روز چلاندے او

تازیاں زخماں تے کیوں لوڑ وے پاندے او

٤۔ کوئی پاننڑی وے میں پہر لیساں

کلیاں نہ چھڈماہیا رُل رُل کے مر ویساں

٥۔ خط پاواں وے ٹہوکاں نوں

دکھڑے او سجنڑاں دے پئی دسنی آں لوکاں نوں

٦۔ منج ڈوڳی او چر دی اے

تیری بے قدریاں دی ڳل دنیا پئی کردی اے

٧۔ کوئی او نیلا وے تھوم ہوندا

لڳے آ چوٹ تداں فیئر قدر ملوم ہوندا

٨۔ کوئی بوٹا وے بڑ لایا

یار غریباں دا کسی ظالم وے لڑ لایا

٩۔ کوئی بوٹاں دے چھک تسمے

اتوں اسی ہسنےآں وچوں روندا اے دل قسمے

١٠۔ چاندی دا وے ڳز ماہیا

دکھیاں دا دل رکھنڑا مکے دا حج ماہیا

١١۔کوئی کالا وے پا چولا

کدے پردیسیاں اتے تو پھل وی وسا مولا

١٢۔ کوئی کالا داند ہوسی

تساں دیاں لکھ قسماں ساڈی ہکا زبان ہوسی

١٣۔ کوئی سڳرٹ سڑ ڳئی آ

غیراں بچ بہہ بہہ کے ڳُڈی ڈھولے دی چڑھ ڳئی آ

١٤۔ رتے لال پراندے نی

سوہنڑے وے اج کل دے نئیں لمیاں وے لاندے نی

١٥۔ کوئی پہڑولے وے فصلاں دے

توڑ نبھا دیندے جیہڑے چنگیاں نسلاں دے

١٦۔ کوئی کنڈے وے جریب ہوندے

رل کے مر ویندے جیہڑے یار غریب ہوندے

١٧۔ منہ دکھنڑ پیاراں دے

ہک واری مل ماہیا خالی پُکھے وے دیداراں دے

١٨۔ کالی چادر بننے او

ہک اسں دکھی کرکے دوجا کنڈ کر لنگنے او

١٩۔ کوئی چولا وے سی درزی

رج کے تباہ کیتا ای جیویں غیراں دی ایہی مرضی

٢٠۔ کہا کپنی آں راہ کرکے

راہ بچ قبر کرو ماہیا لنگے وے دعا کرکے

٢١۔ کوئی ٹالھی چھاں آلی.!

جدوں سڄݨ چھوڑ ون٘ڄے, سٹ لڳدی اے هاں آلی

٢٢۔ کوئی کالے کاں ماہیا

ٹر ڳیاں سجناں دے

بھل وہیندے ناں ماہیا

٢٣۔ تھالی پھری اے کباباں دی

تُوں پُتر منشی دا میں دھی آں نواباں دی

٢٤۔ چھناں پھریا کباباں دا

عشق وچ فرق نئیں منشی تے نواباں دا

٢٥۔ ݙو پَتر اناراں دے

ساݙا ݙکھ سݨ سݨ کے

روندے کھوتے کمہاراں دے

٢٥۔ ساوی سر ماہیا

اساں تیݙے نوکر ہیں توں حکم تاں کر ماہیا

٢٦۔ ساوے گھا ماہیا کوڑے دے منہ

دے وچ ہوندی مٹی تے سوہا ماہیا

٢٧ ۔ کوئی اڈدا کاں ماہیا

ہک واری فون چا کر  تن رب دا ناں ماہیا

حدوں توں آ ملسئیں گل بݨسی تاں ماہیا

حدوں توں ماہی  نظر آوایں، ہوسی اکھاں اتے چھاں ماہیا

٢٨۔ بجھ گئ بجلی گئ گلیاں دی لو ماہیا

اکھیاں ترس گیاں ذرا سامنڑیں تے ہو ماہیا

٢٩۔ کوئ ساوی ونگ ماہیا کوئ ساوی ونگ ماہیا

ساڈے نالو ڈھول خفا اساں زندگی توں تنگ ماہیا

٣٠۔ پاݨی تھل ماہیا

مدتاں گزرگیاں ہݨ وطن تےول ماہیا

٣١۔ **سونے دا کل ماہیا**

بہار پئی آندی ہے

میکوں ہݨے ہُݨے

مل ماہیا

٣٢۔ **تیݙی راہ بھلیندیں میݙا ماہیا، ݙین٘ہ لیہہ ڳئے سارا**

٣٣۔ گھوڑے دیاں راساں نئ

وطناں تے  ول ماہیا

ساکوں تیڈیاں آساں نی

٣٤۔ ٹوڈی کار چلائی وطنئیں

کر کے برباد ساکوں غیراں نال نبھائی وطنئیں

٣٥۔ گڈیاں دے دھوں ماہیا

نقشاں دی میں سوہنی وے  چٹے  رنگ دا ایں توں ماہیا

٣٦۔ کوئی وے موڈھے تے لوئی ماہیا

جیوے چن میں اوجڑا، شالا اوجڑے نہ کوئی ماہیا

٣٧. #تلوطنی

پردے وسلاں دے

توڑ نبھاویندے بندے چنگیاں نسلاں دے

٣٨ـ  #تلوطنی

ہتھہیں لال رومال ہووے

شریک شریک ہوندا بھان٘ویں نکا جیہا بال ہووے

٣٩۔ کوئی گنبد مسیتاں دے

پکی ٹھکی ڳالھ ہے پئی ، صلے ملدن نیتاں دے

## خرم دے ماہیے

* کوٹھے تے پُھل سُکدے

اندروں بیمار پیآں

ٻاہروں جندڑی دے مُل چُکدے

* پاݨی پیون دا

مار کے سٹی ویندیں

نِوھی رکھیا جیوݨ دا

* پاݨی پیوݨ دا

ہُݨ ماہی مار سٹیو

نمھیں آسرا جیوݨ دا

* حُقہ چِھکدی ہاں

ݙُکھ ، سُکھ سڄݨاں دے

ٻیٹھی ہاں تے لکھدی ہاں
سرائیکی میٹنگ

کوٹ سمابہ رحیم یار کنوں سرائیکستان عوامی پارٹی دے چیئر مین جام خدابخش کھوھارا کل رات سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی حمید اصغر شاہین روڈ خدابخش چوک تیں خیر نال تشریف گھن ائین ڈاڈھی خوشی تھئی اے سرائیکی صوبہ سرائیکی مسئلہ سرائیکی اگوانڑیں دے ایں ویلھے تک تھئے کم کوں سراھایاگیا جام صاحب نے اکوی فروری دے کامیاب پروگرام دی مبارک ڈتی جام صاحب اے وی ڈسیا میڈا دیرے دا ایں ویلھے کوئی کار کئیناں ھا بارش دے باوجود اتنے وڈے کامیاب جلسے کرانونڑ دی سئیں کوں صرف مبارکباد دی خاطر حاضر تھیاں رات ڈھیر سارے ٹائم تک گالہیں باتیں تھیندیاں ریہاں سویلے نقشہ اے سرائیکستان دے خالق ڈاکٹر احسان خاں چنگوانی وی سرائیکستان ھاوس اچ ملاقات تھئی سویلے سئیں ھونوریں اجازت گھن کوٹ مٹھن دی طرف روانہ تھی گئین۔۔۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی۔پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی حمید اصغر شاہین روڈ خدابخش چوک پل ڈاٹ دے نال پوادھو. 
## حوالے
سرائیکی نال وان٘جھ

تحریر. کرن لاشاری

صدر سرائیکی عوامی تریمت تحریک

زیر نظر تصویر اڄوکی خطرناک وباء کرونا وائرس سانگے حکومتی ہیلپ لائین دی بابت ھے جیندے وچ 7 زبانیں وچ معلومات حاصل کر سکدو، ٹھیک ھے اے حکومت دا ھک چنگا اقدام ھے پر سرائیکی نال وانجھ کیوں، 7زباناں شامل تھی سکدن تاں سرائیکی کیوں نی شامل تھی سکدی،حالیہ متناضہ مردم شماری دے ـمطابق وی سرائیکی زبان ملک دی وݙی زبانیں وچ شمار ھے جیکر 2%تے 3%فیصد ھووݨ والی زباناں کو تسلیم کیتا ویندے تاں آخر کیوں ہر سطح تے سرائیکی نال وانجھ کیتی ویندی ھے

2018 دا الیکشن تحریک انصاف سانگے سیاسی عروج ھے، اور اے عروج جیکر سرائیکی وسیب دا احسان نہ ھووے ھا تاں کݙھیں وی نہ مل سکے ھا،

ایہا انصافی ٹولا 2018 وچ سرائیکی اجرکاں پا شکلاں بدل بدل تے سرائیکی وسیب دے وچ معاہدے قسماں تے وعدے کریندا ودا ھا جو اساکو ووٹ ݙیو تے صوبہ گھنو، سرائیکی دے سارے حقوق ھک ووٹ پرے ھے،

تے سرائیکی وسیب ایں جھانسے وچ آ اپݨے ووٹاں دا انبار لا ݙتا تحریک انصاف سانگے،،

پر بد قسمتی سرائیکی وسیب دی اوہو پراݨے لٹیرے ویس بدلی کیتی ودے ھن. جیویں کرسی ملی اکھیں بدلݨ دیر نہ کیتی، کیݙے گے معاہدے، قسماں تے وعدے،گالھ انج مکمل صوبے تو تو ٹر کے سیکرٹرٹ تک آئی ولا ڄاݨ ٻجھ تے تونسہ، ملتان تے بہاولپور والا تناضہ کیتا!! اور ھݨ تاں سرائیکی دا ناں انھا کو زہر قاتل لگدے جیکر کئی بھل تے انھیں کو وعدے معاہدے یاد کراوے چا  تاں او بندا انھاں کو ملک دشمݨ لگدے، جیکر زیادہ دھاڑ پٹ کرو تاں

اوہو پراݨے رٹے ھوے سبق، اوہو پراݨی مـنافقت اوٻا راضی کینھی فلاݨا راضی کینھی،

کیا ساریاں کو راضی کرݨ دا ٹھیکہ سرائیکی وسیب نے چاتے، اپݨےزاتی مفاد سانگے تاں حکومت ساری پارٹیا کو نال رلا گھندی ھے سرائیکی صوبے سانگے کہی موت آندی ھے ولا

جیکر صوبے واسطے pti کنے اکثریت کینھی تے ولا حکومت کرݨ سانگے اکثریت کتھو آ ڳئی ھے، جیکر انصافی سرکار صوبے سانگے قانون سازی نی کر سگدی تاں پورے ملک کیتے کیویں قانون سازی کریندی ھے

کتھ ھن او منصف جیہڑے صادق تے امین دے ساٹیفکٹ ݙیندن،،

کیا اوجھے منصف کو سرائیکی قوم نال کرݨ والے کوڑے وعدے تے معاہدے آلا ٹولا اڄݨ وی صادق تے امین لگدے،

کیا آئین پاکستان کوڑے تے منافق حکمران دی اجازت ݙیندے یا ولا ہر حکومت سانگے انج انج نظریہ ضرورت والا قانون ھوندے، اور منصف چڑھدے سجھ کو سلام کریندے،

سرائیکی وسیب تے سرائیکی زبان نال وانجھ ھݨ زیادہ دیر نی چل سکدی، جیکر سرائیکی قوم جمہوری طریقے نال ملک دے حکمران بݨا سگدی ھے تاں انھیں حکمرانیں کو ایں جمہوری طریقے نال زلیل وی کر سکدی ھے،

سرائیکی نال ایویں وانجھ تے تعصب رہ گیا تاں موجودہ حکمران وی جلد لندن تے دبئی علاج کراوݨ دے بہانے گولیندے ودے ھوسن،،،،،،
سرائیکی ناول دی ریت

سرائیکی زبان وچ ناول دی اشاعت دا منڈھ ظفر لاشاری ٻدھے۔ "نازو"  پہلا سرائیکی ناول ہے تے "پہاج"  ݙوجھا ناول ہے

نذیر احمد دہلوی دے ناول توبۃ النصوح دا سرائیکی ترجمہ "توبہ زاری"  دلشاد کلان٘چوی کیتے۔
تریمت ادب دا پہلا سرائیکی ناول "سان٘ول موڑ مہاراں" ہے ۔ سرائیکی دی پہلی خاتون ناول نگار اقبال  بانو ہے۔ 

سرائیکی ناول نگاری وچ "ٻیڑی وچ دریا" دے لکھاری ڈاکٹر اسلم انصاری دا ناں وی ہے۔ 
ونکی: سرائیکی زبان تے ادب
سرائیکی میڈیا

سرائیکی زبان دی ترویج وترقی تے ابلاغ واسطے میڈیا دے ہر شعبے وچ کئی ادارے موجود ہن جنہاں دا تذکرہ ہیٹھاں موجود اے.

## سرائیکی پرنٹ میڈیا
سرائیکی پرنٹ میڈیا دا تفصیلی جائزہ ہیٹھاں موجود اے جیندے وچ تمام پہلوؤاں کوں شامل کیتا ڳیا اے.

### اخبارات تے رسائل
سرائیکی زبان وچ لوگاں تک خبراں تے دیگر موضوعات پہنچاوݨ واسطے کئی اخبارات تے رسالہ جات شائع کیتے ویندن جنہاں وچوں اہم اے ہن: 
*روزنامہ جھوک
*کوک
*سویل
*سوجھلا
*چھ ماہی مجلہ، سرائیکی ادبی مجلس، بہاولپور
*المنظور

### سرائیکی پبلشنگ ادارہ جات
*جھوک پبلیکیشنز، ملتان
*پارت پبلیکیشنز
*سرائیکی ادبی بورڈ، ملتان
*سرائیکی بورڈ، بہاولپور
*سرائیکی ادبی مجلس، بہاولپور

## گلوبل ویب تے سوشل میڈیا
*وسیب ویب سائٹ
*فیس بک سرائیکی نیٹ ورک
*یو ٹیوب سرائیکی چینلز
*ٹویٹر
*سرائیکی بلاگز
*سرائیکی انٹرنیٹ ڈائریکٹری
*سرکاری ویب سائٹاں تے سرائیکی

## الیکٹرانک میڈیا
*پی ٹی وی ملتان
*پی ٹی وی نیشنل ملتان
*وسیب ٹی وی
*کوک ٹی وی
*روہی ٹی وی
*پی ٹی وی نیشنل, سرائیکی سیگمنٹ
*ریڈیو پاکستان، ملتان
*ریڈیو پاکستان، بہاولپور
*ریڈیو پاکستان، ڈیرہ اسماعیل خان
*پاکستان ٹیلی ویژن دے دیگر مراکز دی سرائیکی پروڈکشن
*ریڈیو ایف ایم، میانوالی
*آل انڈیا ریڈیو، جالندھر
*آل انڈیا ریڈیو ورلڈ سروس
*بہاولپوری ٹی وی، پٹیالہ
*نجی ٹی وی چینلاں دی سرائیکی پروڈکشن

## سرائیکی فن اداکاری و موسیقی
*سرائیکی گلوکار
### ادارہ جات برائے سرائیکی موسیقی
*سرائیکی سر سنگت، میانوالی

## سرائیکی فلمو گرافی
*دھیاں نماݨیاں، لالی ووڈ
*تیݙے لارے پرنے کنوارے، بھارتی فلم
*کھوٹے سکے
*جگا بلوچ، لالی ووڈ
*حاتو ڄٹ، لالی ووڈ
*روہی دی راݨی
*قاتل
*وٹہ سٹہ، رچناوی سرائیکی
### سرائیکی کلچر تے مبنی اردو فلماں
*شیر اعظم، صائمہ، سید نور

## سرائیکی تھیٹر
*جھیڑا، منظور ملک، غفور ملک
*آؤ کوڑ کٹوں، منظور ملک ، غفور ملک
*ظلم دی بھاہ، منظور ملک، غفور ملک
*اوکھے پندھ، منظور ملک، غفور ملک

## سرائیکی ڈراما
پاکستان ٹیلی ویژن وچ سرائیکی ڈرامیاں دی پروڈکشن دا دور اتنا طویل یا مقدار دے اعتبار نال زیادہ نی مگر جتنا ہے او ٻہوں شاندار اے. ایں مضمون وچ پی ٹی وی دی سرائیکی ڈرامہ نگاری تے معیار دا تفصیلی جائزہ گھدا ڳیا اے. 
*کٹمالہ
*جھوک کہاݨی
*رت رنگیلڑی
*کونجاں
*شریک کیا آکھسن
*انٹرویو
### سرائیکی کلچر تے مبنی اردو ٹی وی ڈرامے
*پکار، اے آر وائی
*روگ، پی ٹی وی
*آگ، پی ٹی وی
*گہرے پانی، پی ٹی وی
*ریگزار، پی ٹی وی
*مداری، طویل دورانیے دا پی ٹی وی ٹیلی تھیٹر ڈراما
*سسی، پی ٹی وی
*دوسرا آسمان، پی ٹی وی
*غلام گردش، پی ٹی وی
*رائے احمد خان کھرل، پی ٹی وی

## سرائیکی ڈاکومینٹری
*وسوں، ملازم حسین قیصر

## ادارہ جات برائے پروڈکشن
*تھر پروڈکشن
*پی ٹی وی ملتان
## ٻیا ݙیکھو
*پی ٹی وی دا انسائیکلوپیڈیا
*پی ٹی وی 2
*پی ٹی وی نیشنل
*پی ٹی وی دے ڈرامے
*پی ٹی وی دے لانگ پلے

## ٻاہرلے جوڑ

## حوالے
سرائیکی ناول نگاری

thumb|سرائیکیSaraiki
سرائیکی ادب سرائیکی زبان دے ادب کوں آہدن ۔ سرائیکی زبان اپنڑے اندر بہوں مِٹھڑے تیں سوہنڑے الفاظاں دا ذخیرہ رکھدی ہے ۔ ایں واسطےسرائیکی زبان دا ادب وی بئی کئی زباناں کیں وسیع ہے . سرائیکی ادب دے وچ مضامین , نثر , آزاد شاعری , نظم , غزل , قصہ , کہانی مثنوی , مرثیہ , قطعات , ماہیے , ٹپے , ڈوڑھے , وار , گیت اور کافیاں شامل ہِن.جیویں سرائیکی وسیب دے لوکاں دا احساس محرومی تے مزاج دی عاجزی ساڈے کافی دوہڑے، مثنوی، گیت تے مرثیہ وچوں ابھری اے تے ایندے نال ایہہ جیہڑی پیڑاں بھری رومانیت دی فضا تخلیق کرڈتی اے، اوہ پوری دنیا وچ مشہور اے، پر حیرت تے خوشی دی گال ایہہ ایں پیڑاں بھری رومانیت دی فضا اج دی جدید سرائیکی نثر ،افسانہ، ڈرامہ، ناول تے شاعری، غزل، جدید نظم سرائیکی وچ رَچی وسی ہوئی اے۔ 
سگوں مسلط اے۔

تیڈے دریا واں داپانی ساڈے کان فرات تریہہ دا ترکہ مِلک اساڈی سِک ساڈی جاگیر کے تئیس پیوں نیر۔ (ممتاز حیدر) ادھی راتیں وچ سمندریں چن بیٹری کوں ٹورے وت کوئی اپنے من دی من تے تن دے نیل ٹکورے (اشو لال فقیر) لحظہ لحظہ گم تھی ونجوں ول ول جھمری پاؤں ساڈا سبھ کجھ نال اساڈے جتھے ڈیرا لاؤں (رفعت عباس) ۔ ایویں شاکر شجاع آبادی سرائیکی ادب دی ریڑ دی ہڈی دی حثیت رکھدن۔ بھلا خوشیاں کہیں کوں چک پیندین کوئی خوشی ٹھکرا پتہ لگ ویندے جے رونونڑ اپنڑے وس ہوندے ایویں رو ڈکھلا پتہ لگ ویندے جیڑھی چیخ پکارکوں مکر آہدیں ایویں توں چا بنڑا پتہ لگ ونیدے جیویں عمر نبھی ہے شاکر دی ہک منٹ نبھا پتہ لگ ویندے ساڈا باہروں سُکی کاٹھڑی ساڈا اندر دھوئیں دار ساڈے سِر تیں لہندی دیغری ساڈے مَتھے پیلک پار اساں کہیں کوں کُجھ نئیں آکھدے اساں آپ اپنڑے یار توں اُچیں میڈی ذات کیں ایویں ڈاتاں نہ اُسار ساڈا سئیت مسیت دا مُلاں ساڈے ذمے سُتا شہر ساڈے منہ ہِن چُپ چُپاتے ساڈے ذہن مَچے دبکار ساڈی پت پیت پروتھڑی اساں ہاں تیں ڈیووں بار ہے پوہ دا پہر اسوری چا مُرلی پا لُکار ساڈے سِر ہے قتل شاہ دا اساں کُسنڑے اٹھویں پہر ساکوں ہِک دی چھِک پئی ہانکدی ساکوں چِمبڑیے کئی ہزار. 
(محمد ذیشان اقبال ذیشان)
## سرائیکی ناول
*گنگا بشیر تے کملی، اشو لال
*رائے احمد خان کھرل، اسماعیل بھٹہ

## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
سرائیکی ملت پارٹی

سڄݨ آوݨ اکھیں ٹھرن

سرائیکی ملت پارٹی دا پہلا یومِ تاسیس کلھ چوݙاں اگست بروز سونوار کوں وݙے جوش و خروش نالھ منایا ویندا پیے. جیدے ءچ مشاعرہ، ثقافتی رقص، موسیقی وی ہوسی دے وسیب دے غیور اڳواݨ تقریراں وی کریسن.
شرکت کرکے اساݙا ماݨ ودھیسو. 
اساں تہاݙی راہ دے اکھیں وچھائی ٻیٹھے ہوسوں. 
جاہ پتہ. دیوانِ خاص میرج ہال ملتان
وخت کلھ رات آٹھ وڄے.. 

راہ بھلندڑ (تانگھی)

عامر درانی نائب صدر و ڈپٹی ترجمان سرائیکی ملت پارٹی پاکستان
0300-7041388

فرحان رشید جلالپوری

صدر ملت یوتھ ونگ جلالپور پیروالا
0300-0764164
سرائیکی نثر

دیرہ اسماعیلخان، تکمیل سرائیکستان 

لکھت کرن لاشاری 

ہک جغرافیائی خطہ قوم سانگے گھر ہوندے جینکوں او اپݨا وطن اپݨا خمیر تے دھرتی ماء جہے خوبصورت الفاظ ݙے تے اپݨے جذبات دا اظہار کریندے،، 
سرائیکی قوم سانگے سرائیکی وسیب جیندا جغرافیہ ہک مختصر نعرے دی صورت وچ سرائیکی قوم دا ٻال ٻال اپݨی قوم دی جغرافیائی حدود، اور ایکتا بیان کریندے کہ، 
روہی، تھل دمان، کوہ سلیمان،
 سرائیکستان سرائیکستان،
پر سرائیکی وسیب دا ھک اہم حصہ ڈیرہ اسماعیلخان ڈویژن،بشمول بنوں، لکی، تے ٹانک دے اضلاع سمیت  9نومبر 1901 وچ متعصب انگریز لارڈ کرزن نے. انگریز حکومت کیتے بطور سیاسی چال غیر فطری طریقے نال اپݨے سرائیکی قومی جغرافیے تو جدا کر کے اوں وقت دے نویں صوبے شمال مغربی سرحدی صوبے وچ شامل کر ݙتا ھا، جیندا ہک سیاسی مقصد افغان قبائل دے. علاقے دے اڳوں ھک لسانی باڑ لا تے افغان قبائل کو محدود کرنا ھا، پر بعد دے حالات وچ افغان قبائل تے انگریز وچ مفاہمت تھی ڳئی تے سرائیکی وسیب دے علاقہ جات بطور مفاہمت شمال مغربی سرحدی صوبے دا باقاعدہ حصہ بݨا ݙتا گیا،. جئیں خاطر ڈیرہ اسماعیلخان تے ٹانک سمیت پورے سرائیکی وسیب وچ اڄ تک سرائیکی عوام تے تنظیماں 9 نومبر بطور یوم سیاہ منیدن، 
ایں ظالمانہ اقدام دے خلاف تے واپس اپݨے فطری جغرافیے نال جڑت سانگے اوں وقت نواب آف ٹانک دی سیاسی جدوجہد اور  کئ گمنام  لوکاں مسلح جدوجہد وی کیتی، پر افغان قبائل تے انگریز دے ہک تھیوݨ تے جلد ہی اے تحریک چئودھار دشمݨ دے نرغے وچ کمزور تھی ڳئی،، 
ایندے بعد تاں جیویں اے خطہ افغانیں کوں بطور مال غنیمت مل گیا،، 1898دی مردم شماری وچ. جیہڑا بنوں ضلع 98% فیصد سرائیکی اکثریت دا ھا اڄ اتھاں سرائیکی 2% فیصد تو وی گھٹ ھے، لکی (مروت)ضلع جو سو فیصد مکمل سرائیکی ضلع ھا اڄ سرائیکی 15%فیصد تو وی گھٹ ھے، ایویں ٹانک ضلع تے مسلسل افغان پناہ گزین آبادکاری دا سیلاب جاری ھے، اور سرائیکی اکثریت صرف 50%, 52% فیصد رہ ڳئی ھے، ایویں ہی ایں خطے دا مرکزی شھار ڈیرہ اسماعیلخان وی غیر قانونی آبادگاری تے قبضے دے عذاب دا شکار ھے، جتھاں افغان آبادگاری تقریباً 30% فیصد دے نیڑے ھے،، 
افسوس تے اے ھے جو ایں صورت حال وچ زیادہ تر اضافہ قیام پاکستان دے بعد بلخصوص ضیاالحق دی خلافت وچ تھیا، جو اڄݨ تک جاری ھے، مقام افسوس تے حیرت تاں اے ھے جو پشتون رہنما خود تاں ڈیورنڈ لائن بارڈر کو غیر فطری، غیر قانونی تے غیرانسانی آکھ تے تسلیم نی کریندے، پر سرائیکی علاقہ جات دے قبضے تے نہ صرف خاموشی دی منافقت کریندن بلکہ اکثر ڈھٹائی نال اینکوں زبردستی اپݨا حصہ سمنجھدن، جو محکوم قومیں وچ سیاست دی ہک بدترین مثال ھے، 
اتھاں دے مقامی نمائندے تے سیاسی پارٹیاں وی باقی وسیب دی طرح ہر الیکشن وچ سرائیکی نعرے اور الحاق سرائیکستان دا نعرہ مار تے ووٹ جیتݨ دے بعد درپردہ اپݨا مفاد تخت پشور (پشاور) نال وابستہ کر گھندن، 
1901تو اڄ تک ڈیرہ اسماعیلخان خطے دے سرائیکی عوام کہیں نہ کہیں شکل وچ تخت پشور تو ازادی تے اپݨے سرائیکی وسیب نال جڑت سانگے سیاسی جدوجہد جاری ھے، 
وقت دی ضرورت ھے کہ ملک وچ قومیں سانگے ہک نواں عمرانی معاہدہ کیتا ونڄے، ہر قوم کو اوندا مکمل اکثریتی جغرافیہ ݙتا ونڄے اور ہر قوم دا حق ملکیت تسلیم کیتا ونڄے اساں سرائیکی عوامی تریمت تحریک تے سرائیکی عوامی سنگت دے پلیٹ فارم تو وفاقی تے موجود خیبر پختونخوا دی صوبائی حکومت تو پرزور مطالبہ کریندے ھیں کہ ڈیرہ اسماعیلخان، ٹانک، تے ݙوجھے سرائیکی اکثریتی علاقیاں دی عوام دی خواہش مطابق اے علاقے واپس سرائیکی وسیب نال جوڑ تے مکمل صوبہ سرائیکستان بݨایا ونڄے
سرائیکی نعت خواں

سرائیکی زبان وچ ہزاراں نعت خوان ہن۔ انہاں وچوں کجھ نعت خواں ایہ ہن۔

* شیخ نصیر عباس
* سید آزاد شاہ بخاری
* فرحان قادری بہاولپور
* جند وݙا
* غلام فرید چشتی آف پرووا
* صابر مبارک پوری
* عامر نواز تحفہ اوچ شریف
* ملک محمد اختر دیرہ نواب
* رومان رشید، لودھراں
*زاہد نور عطاری لودھراں
*قاری جمیل احمد قادری لودھراں
*سید اظہر محمود بخاری رحیم یار خاں
*ملک رفیق رحیم یار خاں
*ریاض خاں ریاض مہروی اوچ شریف
*شکیل مہروی
*خواجہ تنویر احمد قادری،. ملتان
*ملک محمد رفیق کریمی
*قاری غلام فرید سعیدی فتح پور کمال
*، شہباز قادری بہاولپور
*سہیل منظور قادری فتح پور کمال
*حافظ احمد حسین،. دوکوٹہ میلسی
*سید وسیم عباس اوچ شریف
*محمد صدیق فریدی دوکوٹہ
*محمد جاوید مدنی میلسی
*فاروق مہروی خیر پور ٹامے والی
*ملک عبدالمصطفیٰ سعیدی، دیرہ نواب
* مرید ٻصیروی
*
## حوالے
## ٻاہرلے لنک
* Saraiki Naat
* DnDNHA CluB
سرائیکی وزیر اعلٰی

اساڈا سرائیکی وزیر ادنٰی پنجاب

ڄیہڑے سرائیکی یوتھئے اے سمجھی ٻیٹھے ہن جو الیکشن دے سو ڄہاڑے بعد اساڈی پی ٹی آئی سرائیکی صوبہ تھالی ءچ رکھ تے وسیب کوں پیش کریسی اوندا سٹا نکل آیا سرائیکی صوبہ بݨ گیا خیر نال ول آکھدن جو تہاڈا وزیر اعلیٰ پنجاب لا ڈتے ٻیا کیا ہوے ہُݨ اُہو تہاڈا خیال رکھیسی .... اوں بھولے ݙاند دی واڳ چُھٹدے ءی آوݨ سیتی وسیب دا پہلا خیال اے رکھے جو " ڈھائی کروڑسرکاری پلاک فنڈ ءچوں خرچ کرتے پنجابی زبان دی ڈکشنری ست جلداں ءچ چھاپی ہس جیندی قیمت نو ہزار روپے ہے " سرائیکی وسیب دے لوکاں دے ٹیکس نال پنجابی زبان دی خدمت کریندا کھڑے ۔ ہُݨ سمجھ آونڄݨی چاہئیدی ء جو " جنوبی پنجاب صوبہ تے اوندی پنجابی زبان دا تحفظ تے مجوزہ صوبے ءچ پنجابی کوں بطور ابتدائی لازمی تعلیم " دراصل پنجابی زبان پنجابی قوم تے پنجابی کلچر دی خدمت کرݨ مقصود ہا ۔شکر تھیا جو جنوبی پنجاب صوبے دی سازش اپݨی موت آپ مر گئی پر وسیب کوں سیاݨاں کر گئی جو ہُݨ ڄیہڑا " جنوبی پنجاب " دی بین وڄاوے دُردُر کرو ݙٹا ڈیوو۔ پر شرمیلے وزیرادنیٰ کنوں اے ضرور پُچھو جو تیکوں اپݨی ماء ٻولی "سرائیکی زبان دی ڈکشنری یاد نا ہئی جو رچھاݨی ءچوں قینچی گنگھی چاتے چوہدری دی حجامت کرݨ پُڄ گئیں او وی ڈھائی کروڑ روبے دی۔ شہزادعرفان
## حوالے
سرائیکی واول صوتاں

واول یا علت آوازاں او آوازاں ہن، جیکوں ادا کرݨ ویلے مُن٘ہ کھلا ہوندے تے زبان، تھوݙاں ݙنداں تالو کوں مس کائنی کریندی۔

**ٹون**: لفظ دی پِچ کوں ٹون اہدن۔ ٹون اُچی یا جھِکی ہوندی ہے، اُچی ٹون ہ دی آواز آندی ہے۔ مثلاً وی تے ویہ، کو تے کوہ

**دباؤ یا زور**: وچ آواز دی بلندی، واول دی لمبائی تے پورا واول کڈھݨ ہے۔

### تیرھاں [[سرائیکی]]  واول(مَصْوتے):
تیرھاں سرائیکی واول کجھ ایں طرحاں ہن۔

زبر: مَل، مَلّ ، مال، مَیل۔ مَیلّ 

زیر: مِل، کھڑی زیر مٖل، مِی ل، مےل ــ

پیش: مُل، پٗٹھی پیش مٗل، مُول، مول‌ ـ

ایں حساب نال سرائیکی دے یارھاں سادہ واول بݨدن۔  انگریزی لفظاں بیڈّ۔ سمیلّ وچ آوݨ آلا واول ɛ یارھواں واول بݨدے۔   ݙو ݙوڑے ووال رلاتے تیرھاں واول بݨدن۔ 

مَول دا ذکر مرکب واول دے طور تے تھیندا ہے۔  

#### مرکب واول
سرائیکی وچ کجھ مرکب واول وی ہن۔مثلاً مَول، اَی، 

## کرسٹوفر شیکل
نو سادہ واول، نو غنہ آلے والے، چوݙاں مرکب واول تے ترائے لمبے مرکب واول ، کل پینتریہ واول ہن۔

### سادہ واول
اڳلے واول پنج ہن تے پچھلے واول چار ہن۔ کل نو سادہ واول ہن۔

#### اڳلے واول
اڳلے واول وچوں ترائے ی آلے ہن تے ݙو الف آلے:

* i

* ɪ

* e
* æ
* a

#### پچھلے واول

* u
* ʊ
* o
* ʌ

### غنہ آلے واول
غنہ آلے نو واول ہن۔ ایہ سارے سادہ واول ہن۔ انہاں اُتے ◌̃ علامت آندی ہے۔ 

#### اڳلے  غنہ آلے واول
اڳلے واول وچوں ترائے ی آلے ہن تے ݙو الف آلے:

* ĩ
* ɪ̃

* ẽ
* æ̃
* ã

#### غنہ آلے پچھلے واول

* ũ
* ʊ̃
* õ
* ʌ̃



### مرکب واول
چوݙاں مرکب واول ہن۔ پنج i نال مکدن،  پنج a تے مکدن۔ ترائے e تے مکدن تے ہک ʌ تے مکدے۔

#### آئی تے مکݨ آلےمرکب واول

* ai
* ui
* oi
* ʊi
* ʌi

#### اے تے مکݨ آلے مرکب واول

* ia
* ɪa
* ea
* ua
* ʊa

#### ای تے مکݨ آلے مرکب واول

* ae
* ʊe
* æe

ʌ آلا

* ɪʌ

*



### واول واول کانسن انٹ/ لمبے مرکب واول

* iã
* ɪã
* uẽ



## ولسن
ولسن دے مطابق ست سادہ تے ݙاہ لمبے واول ہن۔

## ورما
ورما دے مطابق سرائیکی وچ ݙاہ واول ہن۔ تے ٣١ لمبے واول ہن۔ ورما دے مطابق کل ٤١ واول ہن۔

## فردوس عطا
ڈاکٹر فردوس عطا نے ورما آلی تعداد گھدی ہے۔ پر " زبر ے" کیتے علامت æ گھدی ہے۔ یعنی ݙاہ سادہ واول گھدے ہن۔ فردوس عطا دے مطابق سرائیکی دے ١٠ سادہ واول ٧ غنہ آلے واول تے ١٥ مرکب واول ہن۔ ایہ کل ٣٢ واول بݨدے ہن۔ نو واول تاں شیکل آلے ہن، ݙاہواں واول ə ہے۔  ٻیا انہاں وچوں ترائے e, o  تے ə غنہ آلے کائنی۔ باقی ست غنہ آلے ہن۔ 

فردوس عطا لکھدیاں ہن جو انگریزی وچ اٹھ مرکب واول ہن۔ انہاں وچوں چار مرکب واول سرائیکی ٻولݨ آلے ٹھیک ادا کائنی کر یندے۔ 

## ٻاہرے لنک

*
سرائیکی وسیب اُتے یونانی اثرات

سرائیکی دے ایندے نیڑے نیڑے دے علاقیاں گھٹ وگھٹ ݙو سو سال تائیں یونانیاں دے قبضے وچ ریہے ہن۔ ایندے باوجود سرائیکی وسیب تے یونانی اثرات ٻہوں تھوڑے ہن۔ سِکیاں تے ہک پاسے یونانی عبارت لکھی ویندی ہئی۔ بعد وچ اتھوں دی مقامی زبان وی لکھی ویندی ہائی۔ اتھوں دے لوک یونانی کوں اُکا کائناں ڄاݨدے ہن۔ سرائیکی تہذیب وتمدن دا بنیادی طور تے کوئی اثر کائنی تھیا۔ یونانی علوم وفنون کوں وی ایں علاقے آلیْاں اصلوں نہ مَنیا۔ اکثر یونانی حکمران ٻُدھ مذہب دے پیروکار بݨ ڳئے۔  اتے ٻُدھ مذہب دیاں تعلمات کون ودھیندے ریہے۔ ایں سانگے سرائیکی تہذیب وچ یونانی اثرات اِٹٖے وچ لوݨ دے برابر ہن۔ سرائیکی وسیب وچ یونانی اثرات صرف گندھارا آرٹ تائیں محدود ریہے ہن۔ یا وت یونانی زبان دے کجھ الفاظ سرائیکی وچ آرلے ہن۔ کجھ الفاظ سائنس دے ذریعے انگریزی کنوں آئے ہن۔
 
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
سرائیکی وسیب دا ویس

سرائیکی وسیب دا ویس:
سرائیکی وسیب دے لوک چولا یا کُرتہ پَین٘دن اتے مَنجھلا ٻَدھین٘دن،سرتےپَٹکا اتے پیریں کَنیں چھیکویں جُتی یا تِلے والا کُھسّہ پین٘دن. تِلّے والا کُھسہ کیاہے؟عربی وچ تِلّا سونے کُوں آہدن،سرائیکی وسیب کائینات دا واحد خِطہ ہے جِتھاں سونے دے تاریں نال بݨیا ہویا کُھسہ یا جُتی پاتی وین٘دی ہَئ،سونے دی جُتی تُوں سرائیکی وسیب دی عظمت تے امارت دا ان٘دازہ تِھین٘دے،سرائیکی وسیب وچ حملہ آوریں دی لُٹ مار دے بعد لوک سونے دے تاریں نال بݨیے ہوئے کُھسے تاں نی پَاسڳدے البتّہ تِلّے والے کُھسےضروع پَین٘دن،جنہان٘دی قیمت پَنج سو توں گھن تے پَنج ہزار تھی سڳدی اے.
سرائیکی وسیب وچ مَنجھلے دے نال لُن٘ڳی وی پاتی وین٘دی اے ،مَنجھ بَدھݨ کیتے سرائیکی وسیب دی ہِک سوکھڑی لاچا  وی ھے،جیڑھا جو ݙاݙھا سوہݨا ہون٘دےـ سرائیکی وسیب دے عظیم ثقافتی خطے جھن٘گ وچ لاچے کُوں ہُݨ وی وَݙی چاہت نال پاتا وین٘دے.مَرداں دے نال نال جھن٘گ ،شورکوٹ،تے چنیوٹ دے علاقے وچ تریمتیں ہُݨ وی لُنڳی تے لاچا ٻَدھیندن.سرائیکی علاقے وچ پہلے تریمتیں گھگھرا پین٘دیاں ھَن،ہُݨ اے رواج ختم تھی ڳئے تے تریمتیں سُتھݨ پیندن،ایویں مرد نینگر وی مَنجھلا یا لُن٘گی چھوڑ تے شلوار پاوݨ پئےگئن.البتہ روہی وچ تریمتیں ہُݨ وی گھگھرے پَیندن.

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ
سرائیکی وسیب دی سیاحت

خطہ سرائیکستان اپݨے ثقافتی حسن، دلفریب کلچر، بولی دی مٹھاس دے نال نال سیر و سیاحت  وچ وی ناں رکھدئے تے بہوں تعداد وچ سیاحتی مقامات نال نوازا ڳیا اے. ایں خطے دے سیر وسیاحت دے حوالے نال اہم مقامات اے ہن:

## اہم مقامات
*قلعہ کہنہ ملتان
*دیراوڑ
*فورٹ منرو
*سخی سرور
*پیرپٹھاݨ
*جامعہ مسجد صادق بہاولپور
*مسجد بھونگ
*لعل سوہانرانیشنل پارک و سفاری پارک بہاولپور
*بہاولپور میوزیم
*کنٹونمنٹ پارک بہاولپور
*گلزار صادق پارک بہاولپور
*سینٹرل لائبریری بہاولپور
*بہاولپور چڑیا گھر
*شاہ شمس پارک ملتان
*واٹر پارک ملتان
*خونی برج ملتان
*مزار یوسف گردیزی ملتان
*مزار شاہ رکن عالم ملتانی
*مزار حضرت بہاؤالدین زکریا، ملتان
*مزار حضرت شمس تبریز
*شاہی قبرستان دیراوڑ
*مہار شریف
*خانقاہ شریف
*علی اصحاب
*مزار خواجہ خدا بخش
*حضرت میاں علی
*بھونگ
*ہیڈ پنجند
*تونسہ بیراج
*چشمہ بیراج
*کالا باغ
*وادی نمل
*وادی سون سکیسر
*ماڑی
*چنڑ پیر
*قلعہ مروٹ
*ہڑپہ
*ڈرنگ اسٹیڈیم، بہاولپور

## ضلع رحیم یار خان
8 ٹاپ ٹورسٹ سائٹاں:

1 پتݨ منارہ

2 بھونگ مسجد

3 قلعہ مئو مبارک

4 دریائے سندھ، چاچڑاں شریف

5 ٻیری جھیل

6 روہی چولستان

7 ݙاݙی کرم خاتوں

8  فریدی مسیت، چاچڑاں

## دیرہ اسماعیل خان

* ٻلوٹ شریف

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی وسیب دے تاریخی مقامات

## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
سرائیکی وسیب دا جغرافیہ

ایں بارے جانڑ سنجانڑ ہے تاں ادھوری تیں مکمل پر ول وی سرائیکی وسیب دے لوکیں خاص طور تے طالبعلمیں تے نینگریں کوں ایں بارے آگاہ کرنڑ ضروری اے۔ آکھیا ویندے سرائیکی خطے دی تریخ بہوں پرانڑی اے، جتنی کہ انسان دی خود اپنڑی تریخ، اتھاں پہلی واری انسان اپنڑے ڈو پیریں تیں ٹرنڑ سکھیا تے او انسان کوں انسان بنڑانونڑ دی ایت اگوں تیں ٹوری۔ ہک سرائیکی وسیب دی سلطنت ملتان دیاں حداں ہِک پاسے اجمیر ،بئے پاسے جالندھر امرتسر ، بئے پاسے کیچ مکران تے بئے پاسے ٹھٹھہ سندھ تک کھنڈیاں ہویاں ہِن۔ ملتان دا شمار کائینات دے انہاں عظیم شہریں وچ ہے جیرھے جو ہزار ہا سالیں توں کہیں نہ کہیں شکل وِچ آباد چلے آندن، ملتان کوں کائینات دا مزہبی مرکز ہوونڑ دا اعزاز وی حاصل ہے۔ ہک وقت سرائیکی وسیب دیاں سرحداں وسیع ہن، پر ہنڑ جڈاں حداں سنگڑدے سنگڑدے باقی رہ گئین انہاں دی تفصیل کجھ ایں طرح تے ہے۔

سرائیکی وسیب دے ڈویژن ، اضلاع تے تحصیلاں

ڈیرہ غازیخان ڈویژن:       ڈیرہ غازیخان ، تونسہ شریف ، کوٹ چھُٹہ

ڈیرہ اسماعیل خان :         ڈیرہ اسماعیل خان ، پہاڑ پور  ، کُلاچی

مظفر گڑھ :               مظفر گڑھ ، علی پور ، کوٹ ادو ، خان گڑھ ، جتوئی

لیہ :                       لیہ ، چوبارہ ، کہروڑ لعل عیسن

ٹانک :                     ٹانک

ملتان:                       ملتان ،شجاع آباد ، دنیا پور

ساہیوال :                  ساہیوال ، چیچہ وطنی

 
پاکپتن  :                     پاکپتن ، عارف والا

خانیوال  :                   خانیوال ، کبیر والا ، میاں چنوں

وہاڑی :                     وہاڑی ، میلسی ، بورے والا

لودھراں :                  لودھراں ، کہروڑ پکا ، جلال پور پیر والا

سرگودھا :                   سرگودھا ، شاہ پور صدر ، بھلوال

خوشاب :                    خوشاب، نور پور تھل، 

قائدآباد، 
نوشہرہ

میاں والی :                   میاں والی ، عیسیٰ خیل، 

پِپلاں

بکھر :                        بھکر  ، کلور کوٹ ،منکیرہ

بہاولپور:                       بہاولپور، یزمان منڈی ،احمد پور شرقیہ، حاصل پور

بہاولنگر :                     بہاولنگر ، منچن آباد ،چِشتیاں ، ہارون آباد ، فورٹ آباد 

رحیم یار خان :               رحیم یار خان، لیاقت پور ، خان پور ، صادق آباد

ڈویں ناں وچوں فیصل آباد دا ادھ ڈویژن وی سرائیکی تے مشتمل ہے اتیں ٹوبہ ٹیک سنگھ وچ وی سرائیکی الائی ویندی ہے ۔      ایندے علاوہ سندھ تیں بلوچستان دے بہوں ضلعیاں دی مقامی زبان سرائیکی اے۔
سرائیکی وسیب دے اولیائے کرام

## سرائیکی وسیب دے اولیائے کرام

*حضرت بہاؤالدین زکریا ملتانی رحمۃاللہ علیہ
*حضرت شاہ رکن عالم ملتانی رحمۃاللہ علیہ
*حضرت شمس تبریزی رحمۃاللہ علیہ
*حضرت یوسف گردیزی رحمۃاللہ علیہ
*حضرت موسٰی پاک رحمۃاللہ علیہ
*حضرت سلطان احمد قتال رحمۃاللہ علیہ
*حضرت میاں علی رحمۃاللہ علیہ
*حضرت سلطان ذکریا رحمۃاللہ علیہ
*حضرت نوح بھکری سہروردی رحمۃاللہ علیہ
*حضرت سخی سرور رحمۃاللہ علیہ
*حضرت خواجہ سلیمان تونسوی رحمۃاللہ علیہ
*حضرت جلال الدین سرخپوش بخاری رحمۃاللہ علیہ
*حضرت خواجہ غلام فرید رحمۃ اللہ علیہ
*حضرت پیر ملوک شاہ رحمۃ اللہ علیہ
*حضرت خواجہ محکم الدین سیرانی رحمۃ اللہ علیہ
*حضرت خواجہ نور محمد مہاروی رحمۃ اللہ علیہ
*حضرت نور شاہ بخاری رحمۃاللہ علیہ
*حضرت پیر حامد شاہ رحمۃ اللہ علیہ
*حضرت خواجہ عاقل محمد رحمۃ اللہ علیہ
*حضرت باغوچی پیر رحمۃ اللہ علیہ
*حضرت گلݨ فقیر رحمۃاللہ علیہ
*حضرت پیر حاجی محمد باقر شاہ رحمۃاللہ علیہ
*مولوی لطف علی
*حضرت ڄیٹھہ بھٹہ رحمۃاللہ علیہ
*حضرت پیر مسکین علی شاہ
*حضرت چنݨ پیر رحمۃاللہ علیہ
*حضرت پیر حاجی شاہ رحمۃاللہ علیہ
*حضرت مخدوم جہانیاں جہانگشت رحمۃاللہ علیہ
*حضرت خواجہ خدا بخش رحمۃاللہ علیہ
*مولانا عبیداللہ سندھی رحمۃاللہ علیہ
*حضرت پیر محبوب سبحانی رحمۃاللہ علیہ
*مولانا عبیداللہ بہاولپوری رحمۃاللہ علیہ
*قاضی عظیم الدین بہاولپوری
*علامہ فیض احمد اویسی رحمۃاللہ علیہ
سرائیکی وسیب تے سکندرِ اعظم دا حملہ

سرائیکی وسیب یا خطہ سرائیکستان دی تاریخ بہوں قدیم اے. ایں تاریخ دا تفصیلی جائزہ درج ذیل اے. کہیں زمانے اچ راوی دا دریا ملتان دے پراݨے قلعے دے نال وہندا ہا، تے اینکوں ہک دریائی بندرگاہ دی حیثیت حاصل ہائی ، ٻیڑیں ( کشتیوں) دے ذریعے صرف سکھر بھکر ہی نئی، بلکہ منصورہ ، عراق ، ایران ، مصر ، کا بل، دلی (دہلی) تے حیدرآباد دکن تک دی تجارت ہوندی ہئی، ایں واسطے ملتان کوں دنیا دے بہوں وݙے علمی، تجارتی تے مذہبی مرکز دی حیثیت حاصل تھئی، تے صرف ہندوستان ہی نہی بلکہ پوری دنیا اچ ملتان دی شہرت ہای ۔

قلعہ ملتان دی قدامت دے بارے آکھیا ویندے ، کہ اے پنج ہزار سال پرانا ھ، لیکن ہو سگدے، کہ اے ہنیں تو وی زیادہ پراݨا ہووے ،ایں ڳال تے پر سارے مورخین دا اتفاق ھ، کہ ملتان تے قلعہ ملتان دا وجود قبل از تاریخ دیو مالائی دور کنوں وی پہلے دا ھ ، افسوس دا مقام اے ھ۔ ، جو حملہ آوراں نے ہمیشہ ایں قلعے کوں نشانہ بنڑا تے اینکوں فتح کرݨ توں بعد خوب لُٹ مار کریندے رہ ڳئے، پر اینکوں بحال کرݨ دا کہیں نا سوچیا، 1200قبل مسیح " دارا " نے اینکوں تباہ کیتا ، 325 قبل مسیح سکندر اعظم نے ایندے اُتے چڑھائی کیتی، ولا عرب ، افغان ، سکھ تے انگریزاں حملہ آوراں قدیم قلعہ ملتان کوں برباد کرݨ اچ کوئی کسر نہ چھوڑی ، ہنڑ فرزندان ملتان تے سرائیکی وسیب دے سارے واسیاں دا فرض ھ، کہ او اپنڑی پراݨی کوتاہیں تے غور کرِن ، تے اپنڑے وسیب دے نال تھیونڑوالی پنج ہزار سالہ زیادتیاں دی تلافی کرݨ، تے اپنڑے فخر (عظمت رفتہ) کوں سنڄانڑن۔
## حوالے
سرائیکی وسیب دے اقتصادی تے سماجی مسئلے

چاہیدا تاں اے ہے جو جدید سائنسی ٹکنیک نال تھل دی ایں صلاحیت کوں ودھایا ویندا۔ ایندے پکھیاں، جانوراں کوں بچایا ویندا، اینکوں نیشنل ورثے دا درجہ ݙے کے محفوظ بݨایا ویندا۔ پر ایندے اُلٹ اینکوں ترقی دے ناں تے بنجر آکھ کراہیں کھیت کھلیاݨ دی شکل وچ ملیامیٹ کیتا ویندا پئے۔ پہلے مرحلے وچ کُپیں دے ذریعے ایندے درختاں کوں کوئلہ بݨایا ڳئے۔ کوئلہ بݨاوݨ آلے اے کُپ تھل اچ ہر جاہ تے ݙٹھے ونڄ سڳدن جیڑھے مقامی آبادیاں راہیں pollution دا باعث ہن جیڑھی کہیں ریاستی ایجنسی یا اِتھوں دے سیاسی مُہاندرے کوں نظر نئیں آندی۔ 

کہیں فورم ولوں کوئی ڈیمانسٹریشن یا واک دا اہتمام نئیں تھیا۔ ناں ای ایں ڳالھ کوں ترقی دی ترڄیحات وچ رکھیا ڳئے جو انہیں کوں بند کرایا ویندا۔ ایں خطرناک کم وچ ملوث لوکاں کیتے متبادل روزگار دا انتظام کیتا ویندا۔ ۔ پر ایہو ای فرض کیتا ڳئے جو تھل تاں بنجر اتے غیر آباد ہے۔ سو اینکوں مزید بنجر اتے غیر آباد تھیوݨ ݙیویجے۔ اڄاں مقامی آبادی pollution دی ایں مصیبت توں جانبر نہی پئی تھیندی جو پتہ لڳے "ویران" تھل کوں آباد کرݨ کیتے گریٹر تھل پئی آندی ہے۔ حقیقت تاں اے ہے جو "پاݨی دا کال ہے، پاݨی دا کال ہے" دا شور مچا کے سندھ دریا کوں محض ہک نہر اچ تبدیل کیتا ویندا پئے، جیڑھا کچھی سونے دی پچھی نال کݙاہیں سو لڑیاں اچ واہندا ہئی۔ کُجھ سوجھواݨاں دا اے خیال وی ہے جو اے کیوں نئیں سوچیا ویندا جو کُجھ مُدت پچھوں اِتھوں دیاں زمیناں وی اونویں سیم تھور نہ تھی ویسن جیویں اُتلے پنجاب اچ تھی چُکن؟ 

کیا ترقی دے ناں تے نہری نظام بھوئیں کوں مریندا اتے گُھٹیندا نئیں آندا؟ ممکن ہے اے سبھ خدشات سیاسی مواد دی حثیت رکھدے ہوون۔ وت وی اساں سرائیکی، پنجابی، اردو ادیباں دی اے ذمہ داری بݨدی ہے جو اپݨی حکمران elite دے اڳوں تھل دی ݙُکھ بھری کتھا رکھوں۔ تمام مُہذب دنیا اے سمجھیندی ہے جو اندھی ٻُلہݨ کوں، پاڑے کوں، ہرݨ کوں، ہنس کوں بچاوݨ دے کلچرل معنے کیا ہوندن۔ یا اے وی کہیں Green Peace دا صرف media play ہے؟ گلوبلائزیشن دے ناں تے مقامی ثقافتاں راہیں اِنہاں دی وسوں کوں جیویں ماریا ویندا پئے بالآخر بارود دا ڈھیر ثابت تھیسی۔ ھووݨاں تاں اے چاہیدا ہا جو ترقی بارے خدشات کوں دُور کیتا ویندا۔ تھل دی ثقافت، ایندے گیت، ایندی شاعری، ایندے پھل، پکھی، جانور محفوظ کیتے ویندے۔ ایندے وسݨیکاں تائیں جتھاں جتھاں او پئین، سہولتاں پُڄایاں ویندیاں۔ اینکوں نیشنل میوزیم دا “World Heritage” اعزاز نصیب ہوندا۔ کوئی اے پُچھ ݙیوے جو تھل مرݨ، کتاب مرݨ، دریا مرݨ، ہرݨ مرݨ، جنگل مرݨ دے کیا معنے ہوندن؟
## حوالے
سرائیکی وسیب دے غیر سرائیکی

ایں دھرتی تے آباد پنجابی یا اُردو ٻولݨ والے بھِرا کوں وی سرائیکی وانگوں محکوم تے مظلوم سمجھدوں۔ ایں سانگے اُنھاں کوں ایہ اپیل ھے جو او بے خوف تھی کراہیں اپݨے حقوق دی جنگ اساݙے نال ٻانہہ ٻیل تھی کراہیں لڑن۔ اخیر تے ادب تے گفتگو کریندیں ہوئیں جام صاحب ہوریں آکھیااوں ادب دا کوئی فائدہ کوئینی جیرھا انسانی حیاتی کوں اُمید دی کِرن نہ ݙے سڳے تبدیلی دا راہ نہ ݙکھا سڳے۔ 

میکوں اُردو ادب وچ اقبال دی شاعری بے حد پسند ہے کیوں جو اقبال نے اوں وقت دے حالات دے مطابق قوم کوں نویں فِکر ݙتی، نواں جذبہ ݙتا ، اوندی شاعری وچ جیرھی انقلاب دی خوشبو ہے او احٖ وی مُردہ ضمیر انسان کوں زندہ کر ݙیندی ہے۔ اینویں فیض احمد فیض جیہاں شاعر اُردو ادب وچ وَل نہ آسی حبیب جالب دی شاعری پڑھ تے میݙا دِل باغ باغ تھی ویندے۔ اڄوکے سرائیکی ادب دی وی مثال نی مِلدی ۔ سرائیکی شاعری اچ جمالیاتی جبر دی کاتی تلے کُٹھا شاعر وی کتھاہیں کتھاہیں مظلوم تے محکوم طبقے دی نمائندگی سوہݨی کر ویندے، پراڄوکے جدید مزاحمتی ادب تخلیق کرݨ والے شعراء ایں وقت دے منصور ہِن قصہ مختصرانقلاب دی نوید ݙیوݨ والے تمام شعراء میکوں بے حد پسند ہِن۔ اخیر تے جام صاحب ہوریں محکوم تے مظلوم طبقے سانگے پیغام ایہ ݙتا جو اپݨے حقوق دی جدوجہد سانگے ہک جاہ تے متحد تھیوو۔(غیور بخاری)
## حوالے
سرائیکی وسیب دے موسم

سرائیکی علاقے دے موسم/ رُتاں

## وݨ پھپھوڑ
چیتر وساکھ

## ہنالا
جیٹھ ،ہاڑ

## برسات
ساوݨ۔ بدرو

## ٹھڈی مٹھی
اسوں ، کتیں

## سیالا
مگھر، پوہ،

## پت جھڑ
مانہہ، پھڳݨ
سرائیکی وسیب دے پَکھی

## ابابیل
ابابیل دا تعلق عصفوری النسل پرندیاں دے گروہ خُطافخن نال ہے۔ اس پرندے دی امتیازی خصوصیت ایہ ہے کہ ایہ آݙدے ہوئے وی کھا سڳدا ہے۔
thumb|ابابیل
## ترکلا
اے ساوے رنگ دا چیڑی نما انتہائی خوبصورت پکھی اے جیہڑا خاص طور سرائیکستان وچ پایا ویندا اے. ایندا اݙاری مریندے ہوئے فضا وچ ہک جگہ کھڑ ونجݨ دا انداز وکھرا تے نرالا ہوندے.

## مزید ݙیکھو
*ترکلا
*ٹٹیہر
*ڳیرا
*کٻک
*کوئل
*کاں
*کونج
*مرغابی
*ڄل ککڑ
*مرغ
*تیتر
*ٻٹیرا
*ہل
*ڳجھ
*تلور
*مور
*چمچٹھا
*لالی
*چاں پکھی
*کبوتر
*درکھاݨ پَکھی

## ٻاہرلے جوڑ
سَیہڑا

## حوالے
سرائیکی وسیب نال وفا

میراثیں دی کُتی ھئ جیرھی دول دی آواز تیں بھونکدی ھئ میراثی جیرلھے دول کوں لاڑا مارن او بھونکنڑ شروع کر ڈیندی ھئ ، میراثی بھوں تنگ ھن انھیں اوندے نال جیرھا کم کیتے ۔کتی بھونکنڑ نیں چھوڑیا ۔ آخر میراثیں صلاح کیتی ۔ کہ اتناں دول وجاٶ اے بھونک بھونک کے تھک ونجے ۔انھیں آن دول وجاۓ آن دول وجاۓ، فجر وی تھی آئ تیں کُتی دا آلا وی بند تھی آیا ۔ پچھیں او بھونک تاں نھی سگدی مونھ چُلیندی پئ ھئ ، ایھو حال ھنڑ سرائیکی دے خلاف لکھنڑ آلے لوکیں دا تھیاء ودے ۔ انھیں سمجھے شاید ساڈی واہ واہ تھیسی یا کوئ وڈی ھڈی کھاونڑ کوں ملسی ۔ پر سارا کم تھیاء اوندے اُلٹ ھے ۔ سرائیکی لوکیں کنیں انھیں کوں پھٹکار ملی ۔ لعنتاں ملیاں ۔ ھنڑ بھونک تاں نیں سگدے بس مونھ چُلیندے ودن ۔۔ اچھا مزے دی گال اے ھے میڈے اتیں وڈا فتوی لیندن جو توں ان پڑھ ھئیں تیڈے گالھیں اچ کوئ ترتیب نیں ھوندی بس بڑدول ماری رکھدیں ، میں آھداں کہ آپڑیں وسیب دے ڈکھ سمجھنڑ آپڑیں ماء بولی نال پیار کرنڑ واسطے پڑھے لکھیے دی شرط کائینی ۔
بس ،،،،، بندے کوں بندے دا پتر ھوونڑ ضروری ھے،،،،، اینجھے لوک وی تاں ہن جنھیں سرائیکی شاعر سڈویج کے دانشور سڈیج کے ہک مخصوص سیاسی پارٹی دی چمچہ گیری کرکے وسیب کوں غلامی دا درس ڈتے ۔ انھیں دے مرید اے دلیل ڈیندن اجاں تساں پیدا کائیناں تھئے ھاوے جڈاں دا اے جتامہ صاحب سرائیکی سرائیکی لئ ودے میڈا سوال اے ھے ایں جتامے دے سرائیکی سرائیکی کرنڑ نال وسیب کوں کتناں فائدہ ملیے اور ایندی ذات کوں کتناں فائدہ ملیے تساں ڈیکھسو جتامے دی قد کاٹھ تاں اچی تھئ وسیب کوں کجھ نہ ملیا اے منافق تاں تھی سگدے وسیب دا خیر خواہ ہرگز ہرگز نیں. 

باقی جیرھے لوک سرائیکی دے خلاف کجھ لکھدن میں تاں خوش تھینداں چلو ساڈے وسیب کوں اے تاں پتہ لگدا پۓ ، کہ حلالی کون ھے تیں ،،،،،،،،،،،،،،،، کون ھے ۔ باقی جے تک میڈی زندگی وفا کیتی میں انھائیں بھنیں تُرٹیں لوظیں نال تھاڈی طبیعت صاف کیتی رکھساں ، تیں سرائیکی وسیب دا ڈیوا بالی رکھساں ۔ ھنڑ تاں ھر جاہ تیں ھر سرائیکی ڈیوا بالی پۓ کیوں جو ماء بولی نال پیار وسیب نال پیار حلالی ھوونڑ دی نشانی ھے ۔۔۔۔۔جمیل حیدری

## حوالے
سرائیکی وسیب، چھل ٻوݙ اَتیں واٹر انفراسٹرکچر

لکھت، شاکا ہاری

سرائیکی وسیب سپت سندھو دی دھرتی ہے۔ اتھاں ہزاراں وریہیں کنوں سندھو، اوندے ٻیلی دریا اَتے ہاکڑہ   اپݨی پاݨی اتیں مٹی دی کھیݙ رچائی پئین۔ایہو کھیݙ ساݙی وسوں دی لوں لوں وچ رچی ہوئی ہے۔

ایں کھیݙ وچ ہُݨ وݙی ہک ݙک ڈیمز ، بیراجیں تے نہریں دے روپ وچ آڳئی ہے۔سندھو دی ایں پراچین کھیݙ دا وݙا ارتھ ہئی جو نائیں ہک مݨ تے نئیں وہندی۔پاݨی کتھائیں مٹی پوریندا ہئی تاں کتھائیں ڈھاہ لیندا ہئی۔ آہدن جو سندھو ویہہ کلومیٹر دے پیٹے وچ وہندا ہئی تے ایندے پیٹ اچ کئٰی ٻیٹ، ٻیلے تے بُھنگ پلدے ہئین۔ کئی مور، کیہل، جھٻیل، موہاݨے دا ایندے نال سنگ ہئی۔

ساݙے بزرگیں اپݨی سوجھواݨی تے سِہݨپ نال چھل ٻوݙ کوں فیدہ مند بݨاوݨ کیتے سیلابی نہریں دی ہک وݙی تند ایں وسوں وچ تاݨی۔ اے سیلابی نہراں کلہا چھل ٻوݙ دے چار پنج مہینے چلدیاں ہئین۔ انہیں نال نیل، کپاہ، کݨک، ڳنا، جوار، ٻاجھرہ، چݨا اَتیں ٻیا ونکو ونک دیاں رَڑھیں تاں رھیندا ں ای ہئین پر نال نال وݙی چھل ٻوݙ دی ݙک ٹھل دا وی ہک سُتھرا بندوبست تھی ویندا ہئی۔ چھل ٻوݙ دا ٻہوں سارا پاݨی انہیں نہریں وچ وڳ ویندا ہئی تاں بچت تھی ویندی ہئی، اویں توڑے جو سندھو آپ بادشاہ ہے۔

انگریز یں اپݨے لوبھ اَتیں لندن دی سٹاک مارکیٹ دے ودھارے کیتے ہک ننویں کھیݙ ستری جیڑھی اڄ ساݙا ہک وݙا عذاب بݨ ڳئی ہے۔ اے کھیݙ ہئی دریانویں دے اڳوں  گیٹیں نال ہک اینجھی  پکی ݙک ٻدھݨ ( جنہیں کوں بیراج آکھیا ویندے) تاں جو پورے سال چلݨ آلیاں نہراں بݨ سڳن۔اے ڳالھ اوں ویلھے تائیں کامیاب نہی تھی سڳدی جݙاں تائیں دریا دا پیٹا نہ گھٹایا ونڄے ہا جیندے کیتے دریا دے نال نال پکے بند بدھݨ دی لوڑھ ہئی۔ انہیں بندیں نال اے تھئے جو انہیں دے پچھوں پکیاں آبادیاں تھی ڳئین جنہیں کوں ہر ویلھے بند ترٹݨ نال لُڑھ تے برباد تھی ونڄݨ دا ݙر بھئو رہندے۔  اگست 2010ء وچ تونسہ بیراج دے بند تُرٹݨ نال جیڑھی بربادی تھئی اے ہک اڳونہی جھلکی ہئی۔

ایں ساری کھیݙ وچ اساں اے بُھل ڳئے جو او لکھاں کروڑاں ٹن مٹی جیڑھی سندھو اتے اوندے  ٻیلی دریا مقدس ہمالیہ کنیں ڈُھو ڈُھو ساݙی وسوں دے سینے اُتے کِھنڈریندن تاں اوندا کیا بݨسی؟ ݙو کلومیٹر کنیں وی گھٹ دریا دی اڄوکی گُذرگاہ وچ کئی ݙہاکیں کنیں ٻَہندی او مٹی دریاویں دے واہݨ اُچے کر ݙتن۔ پُراݨے بند جھکے تھی ڳئین۔ جنگل ٻیلے نہیں ریہے جیڑھے دریا دی رفتار گھٹاون۔ ٹریکٹر نال ٻیٹ اینویں پدھرے تھی چُکن جیویں کوئی پَٹ ہوون۔ بیراجیں دے اَپ سٹریم ایتلی مٹی کٹھی تھی چُکی ہے جو  اُنہیں دے کئی گیٹ کم کنیں فارغ تھی چُکن۔ ٹیکنکل زبان وچ اکھیجے تاں انہیں بیراجیں دی ڈیزائن کپیسٹی (Design Capacity) ٻہوں گھٹ ڳئی ہے۔ اُتوں مجبوری اے ہے جو  چھل ٻوݙ دے موسم وچ ݙیمیں اتے بیراجیں دے گیٹ کُھلے تے نہراں کوں بند رکھݨا پوندے۔         

اڄ دی ٹیکنالوجی دے رُعب، خوشحالی تے بے انت دے  جھوٹے لاریں ساکوں  اپݨے دریاویں دے پاݨی تے مٹی دی ایں کھیݙ کنیں اݨ ڄاݨ تے بے پراوہ کر ݙتے۔ اُتوں اڄوکا اُوپرا اَتیں وَیرا میڈیا ایں سبھ دی اینجھی الاوݨی بݨیدے جو اَساں چھل ٻوݙ تاں پٹدے رہندے ہئیں پرسندھو دی ایں وسوں دی پرستھیتیکی (Ecology) دا دھیان گیان نئیں کریندے۔ چٹے انگریز دا ہک جادو ہے  جیڑھا اڄ وی سر چڑھ ٻلیندا پئے۔ اساں ایں مُندریجے ہئیں جو ساکوں اپݨی اکھیں ݙٹھی نئیں ݙسدی۔ سُنڄاݨ تاں ٻہوں اڳوں دی ڳالھ ہے۔

## حوالے
سرائیکی ٹرمینالوجی

[thumb|[سرائیکی Saraiki]]
*سرائیکی : عزت دار ۔سردار ۔اُچے شملے والا۔مخصوص شناخت دے حامل واسی ۔
*سرائیک :1! عزت دے قابل ۔عزت کیتے منتخب کیتا گیا۔2! ایندے ݙوجھے معنی ایہ وی ہن دریاویں دی بھک تے آباد واسی مقامی لوک ۔دریاویں دے کناریں تے کاشتکاری کرݨ والے یاں دریاویں دی وچلی سُکی جاہ یاں زمین تے آبادکار یاں ول کاشتکاری کرݨ والے واسی
*سرائیکیت : سرائیکی زبان دانی تے عبور ۔سرائیکی لفظاں دا کھیلاڑی ۔سرائیکی لفظاں دے معنی ݙساوݨ والا۔سرائیکی لفظاں دا عالم۔سرائیکی لفظاں دا علم
*سرائیکِسٹ :سرائیکی پرست۔سرائیکی قوم پرست ۔ڄُڑا ھوا۔مضبوط۔
*سرائیکا : جماعت ۔اجتماعی۔تمام ۔ھک مُٹھ۔یکا۔سب کجھ سارا دا سارا ۔ھم خیال ۔سالم
*سرائیکِن : عورت یاں زنانی یاں تریمیت کیتے مخصوص لفظ یعنی عزت والی سردارنی ۔سرائیکی خاتون۔
*سرائیکالوجی : سرائیکی عالم ۔جیں کِنے سرائیکی دا علم ھووے.سرائیکی علم۔سرائیکی زبان دا مفتی عالم فاضل ۔
*سرائیکستان :علاقہ ۔مخصوص خطہ۔سرائیکی وسیب ۔سرائیکی پَٹی۔مخصوص علاقہ کِنوں تعلق رکھڑ والے افراد۔مخصوص شناخت دا حامل گروہ
*سرائیکستانی : سرائیکی وسیب نال متعلق ۔ آدمی،رسم و رواج، شئے ،لباس ۔مخصوص اطوار دے سبب طور طریقے دے سبب ٻول چال دے سبب سرائیکی علاقے توں تعلق وغیرہ
*سرائیکیانی :سرائیکی علاقہ توں وابستہ۔
*سرائیکائی :سرائیکی زبان اچ ڈھلی ھوئی یا converted ۔سرائیکی وچ منتقل تھیوݨ ۔ داخل یاں شامل تھی ونجݨ۔سرائیکی دا حصہ بݨ ونجݨ ۔
*سرائیکانی : سرائیکی صیغہ تانیث
*سرائیکو : صنف شاعری. سرائیکی شاعری دی ھک قسم۔ سرائیکی شاعری دی ھک قسم " سی لہجہ " وی ھے
*سرائیکوائی : سرائیکی زبان اچ ڈھالݨ یا convert کرݨ دا عمل۔
*سرائیکنی : زنانی ۔تریمیت ۔عورت کیتے مخصوص لفظ یعنی عزت والی سردارنی خاتون
*سرائیکیاں : جمع علامت سرائیکی
*سرائیکیانہ : مخصوص بود باش ۔مخصوص لباس ۔مخصوص رسم و رواج دا حامل خطہ۔مخصوص علاقہ کِنوں تعلق رکھݨ والے افراد
*سرائیکین : سرائیکستان پارلیمنٹ دے اَراکین ۔کٹھ دے اَرکان یاں ول اَراکین۔مجلس دے اَراکین۔سَتھ دے اَراکین۔گروپ دے اَرکان ۔گروپ دے اَرکان
*سرائیکیان :۔سرائیکیاں دے ھم خیال، ھم شکل لوک تے ھم لباس ۔مخصوص بود باش دے حامل جو سرائیکی ہن تے زباناں دا ترنڈا۔
*سرائیکیوں : تمام سرائیکی۔ سرائیکی قوم
*سرائیکیو  :سرائیکیاں کوں پُکارݨ ۔سرائیکیاں کوں آواز ݙیوݨ ۔
*سرائیکیات: سرائیکی کہاوتاں / ظرب المثل تے مشتمل قدیم / جدید الفاظ جو مکمل طور تے سرائیکی زبان دا بیش قیمیت اثاثہ ہن۔
## حوالے
سرائیکی ٹی وی

سرائیکی ٹی وی سرائیکی زبان دی خدمت کریندے پئے ہن
*وسیب ٹی وی
*جھُمر ٹی وی
*سوجھلا ورلڈ ٹی وی
* سرائیکی ٹی وی
*سرائیکی سٹرم ٹی وی
*سوجھلا سٹرم ٹی وی
* کوک ٹی وی
سرائیکی ٹیکنالوجی

سرائیکی ٹیکنالوجی

## اینڈرائیڈ کیا ہے
اینڈرائیڈ ہک موبائل آپریٹنگ سسٹم ہے جیڑھا لینکس کرنل اور ݙوجھے کھلے(اوپن) سورس سافٹ ویئر دے ہک ترمیم شدہ ورژن پر مبنی ہے جیڑھا ، بنیادی طور پر اسمارٹ فونز اور ٹیبلٹس جیاں ٹچ اسکرین موبائل آلات واسطے تیار کیتا ڳئے۔

## اینڈرائیڈ (Android )دی بݨیاد
اکتوبر 2003 وچ ، "اسمارٹ فون" دی اصطلاح زیادہ تر عوام استعمال کریدے ہن ، اور ایپل نے اپڑے پہلے آئی فون اور اس دے آئی او ایس(IOS) دا اعلان کرنے سے کئی سال قبل ، کمپنی اینڈروئیڈ انک کی بنیاد پالو آلٹو ، کیلیفورنیا وچ رکھی ہائی۔ اس دے چار بانی رچ مائنر ، نک سیئرز ، کرس وائٹ اور اینڈی روبن ہن۔ عوامی تاسیس دے وقت ، روبین کے حوالے نال آکھہا گیا ہائ کہ اینڈروئیڈ انک "بہتر موبائل آلات تیار کرنے والی شے ہے جیڑھا اپڑے مالک دے مقام اور ترجیحات سے زیادہ واقف ہن۔"

## اینڈرائیڈ ایپاں بݨاوݨ دے کورس
اینڈرائیڈ ایپس بݨاوݨ کیتے مکمل کورس موجود ہن۔

اگر توساں اینڈرائیڈ ایپ وغیرہ بݨاوݨ وچ شوق رکھ دے وے تہ توساں ایہ ویب سائٹ 
کر ڳھنو۔
https://nowlearnathome.blogspot.com
سرائیکی ٻَٹ کَڑاک

ہلکی پھلکی مزاق۔

ہک جوان آخری وقت اچ ہا۔
فوت تھیونڑ آلا ہا۔
پتریں کوں سڈیس آکھیس جوانو!
میں کریم بخش کنیں ڈو لکھ گھنڑے او تساں گھن گھناہے۔
گانمنڑ خاں کنیں ہک گاں گھنڑی ہے او گھن گھناہے۔
حضور بخش کنیں ترے پھلا گھنڑے او وی گھن گھناہے۔
حاجی پیرو کنیں ترے کنالیں دا انتقال ای گھن گھنائے۔
نکے پتر آکھیے سبحان اللہ
ابا آخری وقت اچ ای ایمان اچ ہے پیا۔
وت پیو آکھیے۔
منظور خاں دے ڈو لکھ ڈیونڑے می او وی ڈے ڈواہے۔
حاجی نور مند کوں اٹھ بھیڈاں ای ڈیونڑین او ڈے ڈواہے۔
وڈاپتر: اٹھو وے بے ہوشی اچ ابا بڑدول مریندا پئے
سرائیکی پیمانے

## ترکڑی
 
چئوں پانڑیں دی ہک پڑوپی (سوا سیر)4 پانڑاں 1 پڑو پیچئوں پڑوپئیں دا ہک ٹوپا (5سیر)4 پڑوپیاں 1 ٹوپاچئوں ٹوپئیں دی ہک پائی (20سیر)4 ٹوپے 1 پائی چئوں پائیں دی ہک چوٹھ (2مݨ)4 پائیاں 1 چوٹھچئوں چوٹھیں دا ہک بورا (8مݨ)4 چوٹھاں 1 بوراچئوں بورئیں دا ہک پتھ (32مݨ)4. بورے 1 پتھ

## منچن آباد
4شارک + ہک بٹا چار پڑوپی = ہک تھولا

چار تھولے= اپڑوپی = ہک سیر

چار پڑوپی = ہک ٹوپا = چار سیر

سولھاں ٹوپے = ہک مَنڑ

بارھاں اشاریہ ہک بٹا ڈوں مݨ = ہک مانی

## اللہ آباد
پنج شارک = ہک تھولا

چار تھولے = ہک پڑوپی = چار شارک ہک سیر

چار پڑوپیاں = ہک ٹوپا = پنج سیر

چار ٹوپے = اپائی = ویہ سیر

چار پائی = ہک چوتھ = ڈوں مݨ

ڈوں چوتھے = ہک ٹوکا = چار مݨ

بارھاں اشاریہ ہک بٹا ڈوں چوتھا = ہک مانی = پنجویں مݨ

## گڑھی اختیار خان
اَٹھ شارک = ہک سیر = ہک تھولا

چار تھولے =ہک پڑوپی = چھی سیر

چار پڑوپیاں = ہک ٹوپا = چووی سیر

چار ٹوپے = ہک پائی = ڈوں مݨ سولھاں سیر

چھی اشاریہ ہک بٹا چار پائی = ہک وانِک یا وانِق = پندرھاں مݨ
سرائیکی ڈکشنریاں

سرائیکی زبان وچ کافی تعداد وچ ڈکشنریاں ہن۔ 
## سرائیکی ڈکشنریاں
سرائیکی ڈکشنریاں دے کجھ مصنف ایہہ ہن۔
* اوبرائن
* جیوکس
* شوکت مغل
* پروفیسر دلشاد کلانچوی
* انیس جیلانی
* سراج الدین سانول
* اکبر مخمور
* مرید حسین جتوئی
* قیس فریدی
* سعداللہ کھتران

## سرائیکی ڈکشنریاں دے لنک
### سرائیکی ڈکشنریاں
*آن لائن  گلوسب سرائیکی ڈکشنری
*جنون سرائیکی ݙکشنری 
*آن لائن پنجند سرائیکی توں انگریزی ڈکشنری
* پنجند لغات انڈرائیڈ کیتے
*ڄیوکس دی سرائیکی ڈکشنری
*اوبرائن دی سرائیکی ڈکشنری
*ڈکشنری جیوکس
*سرائیکی کان سندھی لغت
*سرائیکی سندھی ڈکشنری
*ولسن دی سرائیکی ڈکشنری تے گرائمر
سرائیکی کارکناں کیتے ہدایات

ساڈے اکثر سرائیکی سوچ رکھنڑ الے راہنما یاورکر کہیں نہ کہیں سیاسی جماعت یاسیاسی پارٹی یاکہیں گودے دے دربار نال منسلک ان جیرھی وجہ توں اساں کامیاب نسے پئے تھی سگدے باہرو سرائیکیں اچ بہے کیں وڈے بلند بانگ دعوے تقریراں نعرے مریندن اندری اندر گودیں دے مخبر ھوندن ہنڑ وقت اگئے اپ کوں کلئیر کرنڑ دا قوم پرست کڈاہیں وی بئیمان نئیں ھوندا سچ بندے کوں اسمان تیں گھن ویندے تہوں اہداں سرائیکی صرف سرائیکی جماعتیں نال منسلک تھیون سرائیکی جماعتاں وی اپ کوں ٹھیک کرن قومی سوچ دے نال منسلک تھیون. (اکبر ملکاݨی، ٢٨ دسمبر ٢٠١٨ء)

## حوالے
سرائیکی کھیݙاں

## علاقائی کھیݙاں

*نیزہ بازی
*کبڈی
*کاؤݙی
*ملھٍݨ
*‌ݙیٹی ݙنا
‌*‌‍وانجھی یا وِرلا
*کِلـے بـانـدر کلے باندر کوں گنجی وی آہدن
*‌لُــک چھـپک لُک چھپک کوں نوٹڑیں وی آہدن
‌*نـوڑا وٹ
‌*اندھــڑاں قصـئی
*اسـو پـنجـو
*ادنـا بدنـا
*شِــیدݨ
*چیرالی
*‌ھـاٹھ
*ناؤں تریݨ
*ٻارھاں تریݨ
*ماما جمال خاں
*گُھچی
*ٹک پل
*ریڑھ مار
*بـاندری
*گُݙیاں
*منڈی
*پوڳا
*بھیݙ تروٻی
سرائیکی کی بورڈ

## موبائل کیتے کی بورڈ
موبائل کیتے ملٹی لنگ او  کی بورڈ اتھوں انسٹال کرو. 

* ملٹی لنگ او کی بورڈ

انسٹال کرو

اوپن کرو

، 
این ایبل کرو، 

سیلیکٹ کرو، 

میسیج لکھݨ شروع کرو،،

تلے انگلش English 
آسی،، 

انگلش کوں دباؤ،، 

کھبے پاسوں اتے اتے لینگویجز لکھیا ہوسی

،، 
انگلش کوں دبیندے ہوئے لینگویجز تے گھن ونڄو، 

لینگویجز تے ونڄ تے انگل چا گھنو،، 

ترائے نمبر تے اب ج لکھیا ہویا نظرسی،، 

اب ج تے کلک کرو،، 
زباناں دے ناں آویسن،، 

سرائیکی لکھݨ شروع کرو،، 
مزید خوبصورتی کیتے. سیٹنگ آلے بٹݨ کوں دباؤ تے سجے پاسوں اتے اتے تھیمز لکھیا ہویا نظرسی،،
ایہ موبائل کیتے سرائیکی کی بورڈ ہے،،، 

ایندے نال ٻ ڄ ݙ ڳ ݨ لکھو،،، 
.

* ملٹی لنگ او کی بورڈ
## سرائیکی کی بورڈ
*سرائیکی  کیبورڈ سافٹویئر
* موبائل کیتے سرائیکی کی بورڈ 
### آن لائن لکھݨ کیتے
* آن لائن کی بورڈ
سرائیکی گرائمر

## گرائمر

### زبان تے گرائمر

### جملے دی ساخت کوں سجمھݨ وچ گرائمر دا کردار
کہں وی زنان کوں سمجھنڑ کیتے اوں زبان دی گرائمر کوں سمجھݨاں بہوں لازمی ایہ گرائمر دے ٻاجھ بندہ زبان کوں نہی سکھ سگدا
گرائمر نال ای بندے کوں پتہ لگدے جو ڳالھ کیہڑے زمانے دی 
ماضی دی اے 

حال دی ہے 
یا وت مستقبل دی ہے

### جملے دے معنی  کوں سجمھݨ وچ گرائمر دا کردار

### ڈسکورس

#### جملہ تے ڈسکورس

#### ڈسکورس دی ساخت

## [[سرائیکی]] گرائمر

### صرف تے نحو

### منفرد [[سرائیکی]] آوازاں

### مصادر

### افعال

### گرداناں

### روزمرہ

### محاورہ

### اکھاݨ
اکھانڑ دا مطبل اے تھوڑی جتلی گاہل کر کے ڈھیر ساری گاہل مراد گھنڑاں

### پہاکے
پہاکہ اوں گاہل کوں آدھن جیندے کئی مطلب نکلن

### مترادف

### متضاد

### سابقے

### لاحقے

## کمپوزیشن

### بیانیہ نگاری

#### واقعہ

#### کہاݨی

#### تاریخ

### مضمون نگاری

#### توضیحی مضمون

#### فلسفیانہ مدلل مضمون

#### واقعاتی مضمون

#### مزاحیہ مضمون
سرائیکی وچ مزاحیہ شاعری جو فرھاد فریدی لکھندے قسم اے پڑھ تے چس آ ویندی ہے

## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
سرائیکی گلوکار

سرائیکی زبان وچ پنج ہزار کنوں ودھ گلوکار ہن، انہاں وچوں کجھ ناں ایہ ہن. انہاں دیاں سرائیکی زبان تے کلچر کیتے ٻہوں خدمات ہن۔ 

اخلاق احمد 
کامران عاشق 
ساجد ملتان
پرنس علی
خانذادا سجاد بلوچ گوپانگ

## نعت خوان

* شیخ نصیر عباس
* سید آزاد شاہ بخاری
* فرحان قادری
* جند وݙا
* غلام فرید چشتی آف پرووا
* صابر مبارک پوری 
* حامد ریاض ( صابر مبارک دا نواسہ)
* جام مشرف حسین نوناری ( روشن آباد رحیم یار خان )
* منیر احمد فریدی واصفی 
* غلام نبی خان ( ٹبی کورائیاں ) شیخ واہن 
* قاری سید صداقت علی

## کافی کار

* زاہدہ پروین
*پروین نذر
*ثریا ملتانیکر
*عابدہ پروین، 
*شاہدہ پروین، 
*ثریا خانم، 
*ترنم ناز، 
*ناہید اختر، 
*بدرو ملتانی، 
*مینالودھی، 
*مائی اللہ وسائی، 
*نسیم اختر، 
*فیض مائی، 
*ممتاز خانم، 
*حسینہ ممتاز، 
*نجمہ خانم، 
*زرینہ خانم ، 
*رقیہ بانو، 
*افشاں، 
*سماء احمد، 
*گلبہار بانو، 
*عطیہ زریں، 
*حمیرا چنا، 
*زبیدہ نسیم، 
*سلطانہ سحر، 
*گلناز ڄٹی، 
*مائی بھاڳی، 
*راحت ملتانیکر 
*حسین بخش ڈھاڈھی ستارہء ریاست بہاول پور ۔ 
*پٹھاݨے خاں، 
*شہزادہ سخاوت ، 
*شہزادہ شرافت حسین خان، 
*عنایت حسین بھٹی، 
*درویش بھٹی، 
*فقیرا بھگت، 
*موہن بھگت، 
*علݨ فقیر، 
*مستانہ پروانہ، 
*عاشق رمضان، 
*سلیم گردیزی، 
*سجاد رسول، 
*حفیظ راہی

## لوک موسیقار
*ریحان نیازی
*خالد حسین بھٹی ( سردار گڑھ) 
*ممتاز خان ( شیخ واہن )
*ماہ نور حسینہ
*واجد علی بغدادی
*گلاب
*ستارہ نور
*امیر نیازی
* پٹھاݨے خان
*عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی
*منصور ملنگی
*اللہ دتہ لونے والا
*طالب حسین درد
*گامو ٹاہلی والا
*اجمل ساجد
*سمیرہ خان
*شہزادہ آصف گیلانی
*امجد نواز کارلو
*افضل عاجز
* ریشماں
* اللہ وسائی
* سجاد رسول
* ثریا ملتانیکر
* راحت ملتانیکر
* ارشد راہی
* انشال سیال
* عابدہ پروین
* زاہدہ پروین
* نسیم سیمی
* گلناز ڄٹی
* زاہدہ نتھلی آلی
* لیاقت چولستانی
* بلال ساجد
* اللہ ݙتہ خان
* شازیہ خان
* شہزادی سائرہ فیض
*افشاں زیبی(ایبٹ آباد)
*عطاء محمد نیازی داؤد خیلوی (میانوالی)
*فیصل شہزاد(لیہ)
*رمضان پپو(لیہ)
*واصف نعیمی(لیہ) 
*راول بلوچ (لیہ)
*استاد اسلم ساجد(لیہ)
*عمران مانی(لیہ)
*صائم علی(لیہ)
*احمد حسن (لیہ)
*رنگ علی رنگو(چوبارہ۔لیہ)
*نؤکر ندیم(چوبارہ۔لیہ)
*رمضان جانی (چوبارہ۔لیہ)
*

## پروڈکشن ہاؤس

* وتہ خیل پروڈکشن
* فرھاد فریدی آفیشل 
* ناز پروڈکشن 
* تھر پروڈکشن
* گل پروڈکشن

## ٻاہرلے لنک
*سرائیکی گلوکار

ونکی:سرائیکی گلوکار
ونکی:موسیقی
سرائیکی ہک جفاکش قوم اے

سرائیکیں نال حالی تائیں ایسٹ انڈیا کمپنی والا سلوک تھیندا پئے ۔ اپ ایں گالھ اُتے غور کیوں نہیں کریندے جو پختونیں دی تحریک دی ھر چھوٹی وڈی خبر کوں بی بی سی اپڑیں صفحیاں اُتے جاہ چاء ڈیندے اَتے سرائیکی تحریک دی وڈی کِنوں وڈی خبر وی بی بی سی نیوز چینل اَتے ڈوجھیاں میڈیا والے نظر انداز کر ڈیندن ؟ اصل وچ انگریزاں دے خلاف مزاحمتی کردار صرف سرائیکیاں ادا کیتے ۔ پختون ، بلوچ ، پنجاپی انگریزاں دے ہتھ دا چھلا ھن اَتے انگریزاں دے تلوے چٹیندے رہے گئے ھن  اَتے اج وی انھیں انگریزاں واسطہ پختون /بلوچ / پنجاپی زیادہ قابل بھروسہ ھن ۔ خیر بخش مری دے پیو انگریزاں کِنوں اسناداں وصول کیتن اساں سرائیکیاں " پٹ انگریزی تھاڑے " اَتے سر ڈیسو سندھ نہ ڈیسو " دے ذریعے مزاحمت کیتی ھے انگریزاں اساں کِنوں سندھ کھس تے وادی مہران آلیاں کوں چاء ڈتے اَتے وادی مہران والے خود کوں سندھی سڈواوڑ لڳ پئے ڳئے ھن ۔ 
## [[سرائیکی]] علاقیاں تے قبضے
اساڈے کجھ علاقے صوبہ سرحد ءِچ زبردستی شامل کروائے گئے ھن کجھ علاقے بلوچستان کو ڈے ڈتے گئے ھن باقی دے علاقے اُتے سندھ اَتے پنجاپ کوں بہلا ڈتا ڳئے ۔ سرائیکی ایں حالات دے باوجود بہادری والا کم کیتے اَتے اپڑا پیٹ محنت مزدوری نال پالے ورنہ ایں حالات دی صورت ءِچ اساں کِنے اپڑا بچاؤ کررڑ وی مشکل ھا ۔ اساں اپڑی ثقافت ، تہذیب و روایت کوں بچائے ساڈی سیاست اُتے انگریزاں نے غیر سرائیکیاں دا قبضہ کروائے ھڑ سیاست سرائیکیں دے ہتھ ءِچ نہ ھووڑ دے باوجود وی سرائیکی جدوجہد کریندے پِن اپڑی بقا اَتے سلامتی واسطہ لڑدے پِن میڈے خیال اَتے تحقیق دے مطابق سرائیکی جفا کش اَتے بہادر قوم ھے ورنہ افغان جنگ اَتے شامی جنگ ءِچ عرب عورتاں اَتے افغانی عورتاں کوں میں وکدا ڈٹھم ۔(بھورل گھلیجہ)

## حوالے
سرائیکی ہووݨ دا فخر

میکوں سرائیکی ہوونڑ تے فخر ہے ۔صدیاں توں محروم وسیب جئیندے نال آپڑیں پرائے ظلم کریندے آئن ایں قوم گونگیں وانگوں شانداں ڈے کے احتجاج کیتے ۔قلم دے زریعے کہیں ویلھے کالم دے رنگ ءچ کھیں ویلھے شاعری دے رنگ ءچ ۔ایندے ہتھ ءچ پیار دا گانا بدھا آئے 
بلوچستان دے بلوچیں کوں حقوق نیں ملیے ایندے ءچ کوئ شک نیں۔ اُنھیں حقوق دی جنگ بندوخ نال لڑی ہے جڈاں ہتھیار آپڑیں دے ہتھ ءچ آ ونجن پچھیں دشمن دا کم سؤکھا تھیندے اُو انھیں ہتھیاریں نال آپڑیں دے ہتھو آپڑیں مروا ڈیندے ۔نتیجہ تباہی ڈُھائیں پاسے آپڑیں دی ۔
میکوں میڈے وسیب کوں اگر شکایت ہے تاں حکمرانیں کنے ہے میکوں پاکستان کنیں کوئ شکایت نیں ۔مصیبت اے ہے اکثرقوم پرستیں کوں اے سمجھ کائینی کہ گلا شکوہ تاں حکمرانیں نال کرنڑے تساں سیدھا دھرتی ماء کوں مندے کڈھنڑ لگ ویندے ھاؤ تھاڈی قوم پرستی تاں ایں ملک نال جڑی ہوئ ہے اگر اللہ نہ کرے ملک نہ ریھا کیرھا حقوق کیرھی قوم ۔
پشتون تے ظلم تھئے کوئ شک نیں ۔مگر میڈے سامنڑے دی گال ہے طالبان دے بارے جڈاں میں کہیں پشتون دے سامنڑے گال کراں ہا پٹھانڑ مارنڑ تے تُل ویندے ہن ۔طالبان کوں ولایت دی کرسی تے بلہا کے صدقے واری تھیندے ہن ۔کجھ مہینے بعد اوہے پٹھانڑ طالبانیں کوں چولے چاء چاء بددعائیں ڈیندے ہن ۔اج ولا اوھے پٹھانڑ اوں راستے تیں نویں درندیں دے پچھو لگ کے تباھی دے رستے تیں ویندے پئین ۔
میکوں سرائیکی ہوونڑ تے ناز ہے ۔میڈے وسیب واسی دے ہتھ ءچ بندوخ ہے مگر ماء دھرتی دی حفاظت کیتے ۔اگر زمینی حقائق ڈیکھوں تاں ساڈا وسیب فاٹا وانگوں محروم ہے میڈے وسیب دے بچے بُکھ نال مردن ۔تس نال مردن ۔چھل نال مردن ۔قحط نال مردن ۔
ہاں میکوں گلہ ہے آپڑیں سرداریں کنیں ۔گدی نشینیں کنیں ۔غاصب وڈیریں کنیں لٹیریں ایم این اے کنیں ۔مطلب پرست عداوت پرست ایم پی اے کنیں ۔میکوں شکوہ ہے قوم پرستیں کنیں جنھیں کہیں ویلھے سندھی دی پوجا کیتی ہے کہیں ویلھے پنجابی مہاجر دی بانھ پکڑی ہے۔صرف استعمال تھیندے رہن ۔
۔لیکن میکوں دھرتی ماء کنیں کوئ گلہ نیں ۔میڈا ملک میڈا مانڑ ہے رب دا تحفہ ہے ایکوں جیرھا بھینگی اکھ نال ڈیکھسی میڈی نظر ءچ اُو نطفہ حرام دا ہے ۔بھانویں آپڑیں ناں نال جیڈے القاب لئ ودا ھووے۔۔۔۔۔۔۔جمیل بلوچ
## حوالے