open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ریاض رحمانی

اصل ناں    ریاض احمد

قلمی ناں    ریاضؔ رحمانی

جٖمنْ        1924ء

جاہ پتہ      خیر پور ٹامیوالی ضلع بہاول پور

ریاضؔ رحمانی ہک عظیم شاعر ہوونْ دے نال نال ہک عظیم انسان وی ہے ۔آپ غزل لکھنْ اچ کافی محنت کیتی ہے۔خاص طور تے زبان دے ورتاوے دے باد شاہ ہن۔آپ دا غزلیہ کلام ملاحظہ فرماؤ!

### غزل
میکوں اپنْاں جٖانْ نہ جٖانْ توں میڈٖے نال بھانویں وفا نہ کر

میکوں اپنْے در دا گدا سمجھ ، میکوں اپنْے کولوں جدا نہ کر

توں وفا شناس نہ بنْ سگٖیوں ، تیکوں کیا خبر جو وفا ہے کیا

میڈٖے دشمناں دا سجٖنْ نہ بنْ میڈٖے نال ایجھاں دغا نہ کر

جڈٖاں وصل دی کراں التجا توں جواب ڈٖیندیں جو اجٖ نہ کل

توں کڈٖاہیں تاں آکھا چا من میڈٖاایویں نت میکوں ٹالا نہ کر

تیڈٖے لال لب سانول جیویں لبریز جام شراب دا

میکوں ہک ڈٖو گھٹیاں توں روک نہ توڑے پورا جام عطا نہ کر

ہے وفا دا پہلا سبق ایہو ، او جفا کرے توں وفا سمجھ

جیویں یار چاہے ودا کرے، پر توں ریاضؔ گِلا نہ کر

؎قلم ہر دور وچ ثابت تھیا مظہر صداقت دا

زمانے نے توڑے اہل ، قلم دے ہتھ قلم کیتے

سجٖنْ آیا ودے اجٖکل میڈٖے دشمن دے ہُدّے وچ

خبر نئیں اوں کینہاں پُٹھیاں کلاماں پڑھ کے دم کیتے

؎مکن نہ غم دے پندھیڑے تاں کیا غزل آکھاں

لہن نہ دل دے تھکیڑے تاںں کیا غزل آکھاں

چمن دو ڈٖہداں تاں ہر پھُل دا جگر ہے زخمی

ڈھہن جو خون دے تڑیڑے تاں کیا غزل آکھاں

؎ریاضؔ اے فیض ہے سبھ حضرت خرمؔ دی نسبت دا

نہیں تاں کون تیکوں داد ڈٖیندا تیڈٖے شعراں دی

؎ریت دی کندھ ہے سجٖنْ تیڈٖی وفا دی امید

ڈھہندی ویندی ہے مگر ول وی اساری ویندوں

؎سانول الیندیں لفظاں دیوچ نصری جھول تے

کر گھنداں مٹھا منہ میں تیڈٖے نال بٖول تے

٭٭٭
ریاض رضوی

اصل ناں      ریاض حسین

قلمی ناں      ریاض رضویؔ

جٖمنْ          1923ء

جاہ پتہ        ڈیرہ غازی خان

ریاض رضوی ؔشاعر ابنِ شاعر ہن ۔طنز و مزاح وچ انہاں دا طرزِ بیان مؤثر تے منفرد ہے آپ دا قلم زیادہ ترمعاشرے دی اصلاح واسطے چلدے۔ریاض رضوی اپنْی مادری زبان اچ شاعری کر کے فخر محسوس کریندن۔غزل دا نمونہ پیشِ خدمت ہے!

### غزل
من وچ یار دی پیت وسا کے

تن تے ویس فقیری پا کے

دنیاں ڈٖیوے طعنے مہنْے

انگ سنگ ساڑے آکھ پہاکے

اوندے در تے سیس نوایم

جیڑھا ازلوں صاف تے پاکے

ہر مسجد ہر مندر ،گرجے

خود وسدے او ویس وٹا کے

رضویؔ خالی نہیں ولیندا

جیڑھا جھُکے در تے آکے

٭٭٭
خادمؔ ملک ملتانی

1916ء

حضرت خادمؔ ملک ملتانی مرحوم ملتان دے مہاندرے شاعر تے علم عروض دے ماہر استاد ہن۔آپ دی شاعری وچ روایت دے ڈٖاڈھے سوہنْے نمونے ملدن۔نمونہ کلام حاضر ہے۔

### غزل
کوئی ایجھاں دانشور ہُنْ منصف بنْ کے آوے 

اساں ڈٖوہاں وچ نفرت والی اے دیوار ڈھہاوے

اجٖ کل میل محبت والی کئی وی گٖالھ نی رہ گٖئی

جتھاں ڈٖیکھو ہر ہک جاہ تے ماس کوں ماس پیا کھاوے

اے وی کئی انصاف ہے یارو ، اے وی کئی نروارے

زر والے تاں نندراں کُٹِّن بے زر پیا کرلاوے

ہک تاں شیش محل وچ وسے بٖیا وت پیٹ دی خاطر

دھرتی دا پیا سینہ چیرے دُھپ تے ہل وہاوے

جیکوں ساری دنیا کولوں دل نے چنگٖاں سمجھیا!

اوہو سجٖنْ ویری بنْ کے دل کوں پیا زخماوے

رُٹھا یار مناونْ لوکو ، ڈٖاڈھا اوکھا کم اے

کئی تاں سر قربان کرے ، کئی نچ کے یار مناوے

ہُنْ تاں خادمؔ محرم دل دا پیار دا ویری تھی گٖئے

ایجھاں سجٖنْ کوئے نی جیڑھا اوکوں ونجٖ سمجھاوے

؎اوہ ہن بے شک تیر تے تیر چلاونْ والے

اساں وی ہیں سینے تے پھٹ کھاونْ والے

ایہ تاں پک ہے توں کئی دل دا کھوٹا کوئنی

تیکوں تاں بٖس چیندن چاونْ لاونْ والے

؎ہک دلڑی درد ہزار سجٖنْ

تَیں بٖاجھ نہ کئی غمخوار سجٖنْ

بھُل معاف چا کر میں خادمؔ دی

میں خادم توں سردار سجٖنْ

٭٭٭
عاصم اوچوی

اصل ناں  غلام رسول رضوی

قلمی ناں  عاصمؔ اوچوی

جٖمنْ      1925ء

جاہ پتہ    وستی سادات رضوی۔اوچ مغلاں ۔نزد اوچ شریف

سئیں عاصمؔ اوچوی حضرت خواجہ غلام فریدؒ کنوں زیادہ متاثر نظر آندن ایہا ای وجہ ہے جو انہاں شاعری دیاں ڈوجھاں صنفاں وی لکھین لیکن انہاں دی کافی زیادہ مؤثر تے جاندار ہے۔

### غزل

؎میں دل دی تلخائی سہہ تے جینداں اے عاصمؔ اوچوی نصیب میڈٖا

زمانے والیاں تے بٖوجھ بنْ گٖیاں زمیں تے ٹرداں میں بار تھی کے

؎میں توبہ کر تے ول پیتی زمانے کولوں ڈٖر ڈٖر تے

سجٖنْ کوں یاد کر بٖہنداں محبت ترک کر کر تے

نگاہِ فیض کر تے کئی میڈٖی تقدیر کوں بدلے

سخی داتا گُٖلیندا ہاں صدا ڈٖیندا ہاں در در تے

؎کہیں کوں اپنْاں بھید نہ ڈٖے ہن چغلی خور ہزار

لب چا سی توں عاصمؔ اوچوی گونگا پانْی رو

٭٭٭
سفیرؔ لاشاری

اصل ناں   محمد رمضان

قلمی ناں   سفیرؔ لاشاری

جٖمنْ       1925ء

جاہ پتہ     محراب والا تحصیل احمد پور شرقیہ ضلع بہاولپور

سفیرؔ سئیں سابقہ ریاست بہاولپور دی معروف ادبی شخصیت ہن۔ جیڑھے نصف صدی توں شاعری کریندے پَین۔آپ ہک محب وطن سچے تے کھرے شاعر ہن۔آپ اپنْی مزاحمتی شاعری دے حوالے نال پورے سرائیکی وسیب اچ نشابر ہن۔آپ دے کجھ غزلیہ اشعار ڈٖیکھو!

### غزل
نہیں شکوہ زمانہ بے وفا ہے

شناسا یار جو نا آشنا ہے

میڈٖی وستی دے وچ ونجٖو تاں کہیں توں

میڈٖے اُجٖڑنْ دا قصہ وی سنْاہے

سمندر لُک گٖئے ہن دھوڑ دیوچ

خدا جٖانْے جو اے کیا ماجرا ہے؟

زمانے نال ٹردا ہم تاں پُجٖ گٖیاں

میڈٖی منزل دے راہی کوں اکھاہے

سفیراؔ آکھ ڈٖیؤ دل والیاں کوں

جے ہمت ہے تاں میکوں آ مِلاہے

؎تھی گٖئے محفل دیوچ مدہوش دیوانے بٖہوں

بھر ڈٖتے ساقی نے اکھ دے نال پیمانے بٖہوں

رو پِیم تاں خوش تھیا ساریاں خطائیں بھُل گٖیاں

توڑے بھڑکایا ہا اوکوں میڈٖے اعدانے بٖہوں

باغ باں بنْ کے سفیراؔ آپ تاں گٖلچیں نہ بنْ

ایہ چمن مہکیاں ہے گھن تے رت دے نذرانے بٖہوں

؎کچا کوٹھا ہے میں بارش دی دعا کیویں کراں

رڑھ وی سکدی پئی ہے توں میکوں ڈٖسا کیویں کراں

ہے نیانْی سروں رانْی آپ وی بیمار ہاں

سر کجٖاں اوندا ، گھناں اپنْی دوا کیویں کراں

؎اجٖ تاں اوں بے وفا دی گٖالھ کروں

ہُنْ کہیں بٖئے خدا دی گٖالھ کروں

او تاں شہکار ہے قدرت دا

کیڑھی کیڑھی ادا دی گٖالھ کروں

٭٭٭
شاہ نواز فخری

اصل ناں   شاہنواز

قلمی ناں   شاہنواز فخری

جٖمنْ       1925ء

جاہ پتہ     گنڈی عمر خان ۔ڈیرہ اسماعیل خان

شاہنواز فخری ساڈٖے وسیب دے قد آور بزرگ شاعر ہن۔انہاں دے کلام اچ آس ا مید ، پیار محبت دی چاشنی ، محبوب نال گٖلے شکوے تے ارداساں ، دعاواں بے ساختگی نال ملدین۔جیڑھیاں جو انہاں دی شاعری دی دلچسپی دا باعث بندین۔

### غزل
؎میڈٖے دل تے جدائی وچ پئی جیویں گزر دی ہے

سِوا رب دے خبر کہیں کوں نہیں کیویں گزر دی ہے

اوہ اپنْے حسن تے خوش ہے، میں اوندی یاد وچ خوش ہاں

سوب رب چا کریسی آساں وچ ایویں گزردی ہے

جو آ ویسیں بھلا تھیوی ،نہ آسیں زور نہیں کہیں دا

حیاتی اوکھے سوکھے وت وی لکھ تھیویں گزر دی ہے

؎ککراں کوں وی پھل لگٖ گٖئے ہن

ہُنْ تاں میڈٖی جھولی بھر چا

٭٭٭
شاکر احمد پوری

1926ء تا1993ء

شاکرؔ احمد پوری اپݨے زمانے دے مشہور تے مقبول ترین سرائیکی شاعر ہن انہاں اپݨی شاعری وچ روایت دا دامن نہیں چھوڑیاتے ایویں لڳدے جو شاکرؔ مرحوم دا دامن ہجر نے نہیں چھوڑیاتے اوہ ہمیشہ محبوب کوں ملݨ دی تانگھ طلب وچ رہ گئے۔

### غزل
کیڑھی شئے ٻئی یار توں منگاں نشانی پیار دی

درد ، مونجھاں ، سول ، ساڑے ہن عنایت یار دی

جھاگٖ اَئے ہیں پندھ اولڑے ہُݨ تاں کئی مشکل وی نئیں

دل بٖہوں مونجھی نہ تھی نیڑے ہے وستی یار دی

حال توں بے حال ہے مردا وی نئیں جیندا وی نئیں

ہے عجب حالت تہاݙے عشق دے بیمار دی

نت نویاں ماڑیاں اُساراں حسرتاں تے آس دیاں

دل دی وستی تے ہے ڈھہندی روز بجلی پیار دی

ہے بٖہوں امید شاکر ؔاہلِ دل بٖیٹھن بٖہوں

داد ملسی اڄ میکوں محفل دیوچ اشعار دی

؎اے عادت ہے میݙی بُرا نہ مناویں

میکوں سوہݨے لوکاں تے پیار آندا ہوندے

٭٭٭
حیدرؔ گردیزی

1926ء تا1991ء

حیدر ؔگردیزی مرحوم دا تعلق ملتان نال ہا ۔آپ زیادہ تر آزاد نظم لکھدے ہن لیکن پابند شاعری وی انہاں دی گرفت اچ ہئی۔آپ ہر دلعزیز ، ادب نواز تے اپنْی ذات اچ ہک انجمن دی حیثیت رکھدے ہن۔جاپانی صنف ہائیکو کوں سرائیکی اچ متعارف کراونْ آلے آپ پہلے شاعر ہن۔ آپ دے غزلیہ کلام دا نمونہ ڈٖیکھو!

### غزل
چھِنْکا ہے چاننْی دا ہر رات تیڈٖے گھر تے

ہک روشنی دا دریا وہندا پیا ہے در تے

منزل تے پجٖ کے شالا نفرت دا منہ نہ ڈٖیکھاں

ٹریا ہے گھن کے میکوں دل پیار دے سفر تے

میں اوندی چپ کوں اوندا کورا جواب سمجھاں

کیوں شرم سار تھیواں ول ول سوال کرتے

ہر پھیری سوچیا ہے ایں پھیری پُٖج تاں پونواں

سوہنْے دے در توں آساں خشیاں دی جھولی بھر تے

شاید ہوا دے ہتھ نے حیدرؔ سنیہا لکھئے

تحریر ہے نمایاں ہر پتے دے جگر تے

؎معشوق رب ہن ربا! دہائی ہے

عاشق دے کیتے کیا جھک نوائی ہے

درختاں دے پتے تاڑیاں مریندن

تَیں بٖاجھ میں تے اے رُت وی اَئی ہے
نقوی احمد پوری

اصل ناں    محمد باقر شاہ

قلمی ناں    نقوی احمد پوری

جٖمنْ        1928ء

شعری مجموعہ ’’قطب تارا‘‘ تے ’’دیوانِ نقوی‘‘دے خالق نقویؔ احمد پوری دا شمار سرائیکی دے ممتاز شعرا ء وچ تھیندے۔آپ ہک عروض دان ، کہنہ مشق استاد شاعر ہن۔اوہ سرائیکی دے نال نال اردو شاعری وی کریندے ہن۔انہاں اپنْی شاعری وچ لفظیں کوں بے صوت تھیونْ توں بچائے تے لفظیں دی صوتی حالت ہر ممکن قائم رکھ کے صاف ستھری شاعری کیتی ہے۔آپ دا نمونہ کلام حاضر ہے!

### غزل
جڈٖاں پرہ دے وچ وڈٖیرے بٖولیسن

اے چوراں دے جھالو چکھیرے بٖولیسن

جنہاں ہوٹھاں اُتے توں پہرے بٖلہیندیں

او شامیں بٖولیسن ، سویرے بٖولیسن

جنہاں بٖولنْاں ہے کتھاں چپ او رہسن

توڑے تھی ونجٖن بٖیرے بٖیرے بٖولیسن

اساں سادھ ہاسے نہ ساکوں خبر ہئی

جو لُٹ تے اساکوں لُٹیرے بٖولیسن

جڈٖاں ’’پیرڑی‘‘پیرے چوراں دے چیسن

تاں چپ وچ وی چوراں دے پیرے  بٖولیسن

جو ہَن نال سکھ وچ ،ڈٖکھاں وچ تاں نقویؔ

او تھی تے پریرے پریرے بٖولیسن

؎ولدے توں بے شک ولا ڈٖیویں ہا کاغذ پھاڑ تے

ساڑ چھوڑے تَیں تاں ہاں میڈٖا ،میڈٖے خط ساڑ تے

تیڈٖا ساڈٖا پیار کیا نبھسی جو کیڈٖا فرق ہے

میں تاں دھرتی تے کھڑا ہاں، توں کھڑیں ست ماڑ تے

؎ساڈٖے گٖلشن وچ بہاراں نے وی پھیرا پاونْے

رات توڑے جتنی دگھرے انت سجھ نے آونْے

؎کچے جھونپڑ تے محل ڈٖہدا کھڑاں

ویڑھ گٖئی ہے سب کوں چھل ڈٖہدا کھڑاں

بٖدھیاں پِن کتنیاں انہاں وچ عصمتاں

میں تیڈٖی پٹکی دے ول ڈٖہداکھڑاں

؎ یار دیاں نظراں شیشے تے ہن

شیشے دیاں ہن یار تے نظراں

نقویؔ میڈٖے من وچ وس گِٖن

اوندے لب ، رخسار تے نظراں

٭٭٭
شاکر مدنی

شاکر مدنی مرحوم ملتان دے واسی بزرگ شاعر ہن۔انوی سو ستانوے اٹھانوے تئیں میں انہاں کوں ملتان دیاں ادبی محفلاں وچ شرکت کرینداڈٖٹھا،آپ سرائیکی دے معروف شاعر حیاتؔ ملتانی دے خاندان اچوں ہن تے معروف شاعر مشکورؔ قطب پوری دے شاگرد ہن۔  

### نمونہ کلام
؎دلبر دے ہر ستم کوں کھل کھل تے سہونْاں پئے

ہر ظلم بے وفا دا اکھیں تے چاونْاں پئے

مٹھڑے سجٖنْ دے در تے بے موت مفت مر تے

اوں دلربا کوں آخر ہک ڈٖینہ مناونْاں پئے

اجٖ تک نہ ملیا کوئی ہمراز دل دا شاکرؔ

بے جان پتھراں کوں ڈٖکھڑا سنْاونْاں پئے

٭٭٭
جاذب انصاری

اصل ناں    عطا محمد

قلمی ناں    جاذبؔ انصاری

جٖمنْ        1929ء

جاہ پتہ      چنی گوٹھ تحصیل احمد پور شرقیہ

جاذب انصاری علم و ادب نال گہرا تعلق رکھنْ آلے بزرگ شاعر ہن،آپ ادب دے تقاضے چنگٖی طرح جٖانْدے ہن تے آپ دی شاعری وچ وی ادبی رنگ نمایاں نظر آندے۔غزل دا رنگ ڈٖیکھو!

### غزل
اے سر تسلیم خم ہے یار جو کجھ کر تیڈٖی مرضی

تیڈٖی سک وچ ودوں سرکارجو کجھ کر تیڈٖی مرضی

؎تساکوں حسن دی مستی اساکوں عشق دا جذبہ

ڈٖیکھاں ہُنْ کون ویندے ہار جو کجھ کر تیڈٖی مرضی

کرو نہ مانْ جوبن دا، اے جوبن نال نئیں رہندا

ہوندن جوبن دے ڈٖینہ ڈٖو چار جو کجھ کر تیڈٖی مرضی

توں بٖولیں یار نہ بٖولیںشالا عمراں دراز ہووی

ہمیشہ خوش رہیں دلدار جو کجھ کر تیڈٖی مرضی

کڈٖاہیں کر مہر بانی ، کرا دیدار سانول سئیں

دوا جاذبؔ دی ہے دیدار جو کجھ کر تیڈٖی مرضی

؎خدا نوھیں پر خدا دے وانگوں

ہے بے نیازی جناب دیوچ

حیاتی جاذبؔ تَیں یار بٖاجھوں

گزردی پئی ہے عذاب دیوچ

٭٭٭
مشکورقطب پوری

اصل ناں    غلام نبی

قلمی ناں    مشکور ؔقطب پوری

ڄمݨ        1930ء

وفات       1999ء

حضرت مشکور ؔقطب پوری سرائیکی دے قادرالکلام شاعر ہن۔ آپ کوں شاعری دیاں تمام صنفاں تے دسترس حاصل ہئی۔ݙوہڑے تے کافی دے باد شاہ ہن۔اوہ جݙاں وی کہیں مشاعرے وچ ونڄن ہا تاں مشاعرہ لٹ گھندے ہن ،مشکورؔ ہک عظیم شاعر تے عظیم شخصیت دے مالک ہن۔پر گو اتنے جو انہاں دا کلام اگر اکھٹا کیتا ونڄے تاں ہک ݙو نہیں بلکہ کئی کتاباں چھپ سڳدین۔پر افسوس جو انہاں دی تنگدستی انہاں کوں ہک ادھ کتاب چھاپݨ دی اجازت وی نہ ݙتی تے نہ ای کہیں ادبی ادارے انہاں دا دیوان چھاپیا۔ایہ دل دی حسرت دل وچ گھن کے آخر اوہ ایں جہان ِ فانی توں کوچ کر ڳئے۔آپ دے بٖہوں سارے شاگرد ہن جنہاں وچ معروف شاعر ،نقاد تے افسانہ نگار سئیں اللہ بخش یادؔ دا ناں خاص طور تے قابلِ ذکر ہے۔آپ دا نمونہ کلام حاضر خدمت ہے!

### غزل
کرم تھیندے رہندن ،ستم تھیندے رہندن

محبت دیوچ سارے کم تھیندے رہندن

او سر ظلم دے سامݨے خم نئیں تھیندے

خدا دی رضا تے قلم تھیندے رہندن

اے من مانیاں ہن صحیح فیصلے نئیں

صحیح فیصلے تاں بہم تھیندے رہندن

جیکر کمراں بٖدھن چا دلی شہر تئیں

اَڈھائی عاشقاں دے قدم تھیندے رہندن

او حق باز حق آکھݨوں کینی چکدے

بدن توں جدا توڑے چم تھیندے رہندن

جفا کاریاں کوں جاں بھوئیں امب آندن

محل آساں دے کئی دھڑم تھیندے رہندن

کݙاہیں حال اپݨاں جو مشکورؔ لکھداں

پریشان کاغذ قلم تھیندے رہندن

؎اڄ معطر ہوا دے جھولے ہن

آندے ݙسدے دلاں دے ڈھولے ہن

دل منیدا پئے اڄ ضرور آسن

کاں وی کندھیاں تے آکے بٖولے ہن

؎میل شیشے دے من تے وی آ ویندی ہے

روز شیشے کوں مکھڑا ڈکھایا نہ کر

؎میں وی ہٹھ پہاڑ دا رکھداں

او وی وٹھ کراڑی رکھدے

کتنے روز محبت نامے

میں لکھداں او پاڑی رکھدے

٭٭٭
کیف انصاری

اصل ناں    خیر محمد

قلمی ناں    کیفؔ انصاری

جٖمنْ        1930ء

کیفؔ انصاری دا تعلق ڈیرہ غازی خاں نال ہے آپ دا شمار اردو تے سرائیکی دے نامور شعرا ء وچ تھیندے۔انہاں دا ہر ہک شعر مؤثر تے جاندار ہوندے۔نمونہ کلام!

### غزل
کیویں لکھاں میڈٖا سوہنْاں غزلاں تیڈٖے نانویں

میکوں حرف دے کالے کھوہ اچ سٹیا درد بھرانویں

تیڈٖا بھولا بھنّنْ کیتے اے وی بٖانْ مریساں

اکھیں تیڈٖا راہ بھلیسن آنویں یا نہ آنویں

بھولے لوک ان روز ڈٖیہاڑی ایہو سوچ کے اُٹھدن

سُتے سیت جگٖاونْ کیتے کاں کاں کیتی کانویں

ڈٖیکھ ہوا! ایں دنیا وچ ہے وڈٖا جرم ضعیفی

تیڈٖی مرضی شاخیں کوں توں جیویں ناچ نچانویں

خوشیاں ڈٖے تے درد گھدومی جھولی نئیں تھئی خالی

ڈٖکھیں ،سکھیں تھی گٖئے یارا! لیکھا سانویں لانویں

تساں ڈٖسو پیریں تلے کیکوں کیفؔ لتاڑاں

کیویں ٹراں سڑکاں اُتے ستے پَین پچھانویں      

٭٭٭
ریاض خاکوانی

اصل ناں    محمد ریاض خان

قلمی ناں    ریاضؔ خاکوانی

جمن        1930ء

جاہ پتہ      بہاولپور

ریاضؔ خاکوانی بہاولپور دے نمائندہ شاعر ہن ، انہاں دے کلام اچ معرفت دا رنگ نمایاں نظر آندے۔آپ دے کجھ غزلیہ اشعار ملاحظہ کرو!

### غزل
تیڈٖے عشق کیتم دیوانہ

میکوں بھُل گٖئے یار زمانہ

ہِن چار چفیروں جلوے

ہُنْ کن ونجٖے پروانہ

تیڈٖے نور دا پرتَو ہر جا

نہیں رہ گٖیا کوئی بیگانہ

نہیں پیتی قسم چوا گھن

تیڈٖی دید کیتم مستانہ

کتھ یار ریاضؔ جدا ہے

اکھ نوٹ تے ڈٖیکھ روزانہ
سردار محمد عباسی سردار

اصل ناں    سردار محمد عباسی

تخلص       سردار

جٖمنْ        1927ء

جاہ پتہ      خیر پور ٹامیوالی ضلع بہاولپور

سردارعباسی سئیں دے کلام توں معلوم تھیندے جو آپ پیار دیاں محفلاں سجاونْ والے تے مہمانیں دی اَز تز کرنْ والے خلوص پرور شاعر ہن۔

### نمونہ کلام

؎پیار دی محفل سجی ہے پیار دیاں گٖالھیں کروں

یار اجٖ مہمان ہے اجٖ یار دیاں گٖالھیں کروں

غیر دا اجٖ ذکر کیوں آوے سجٖنْ دے سامنْے

اجٖ تاں پھُل پئے ترڑدے ہن کیوں خار دیاں گٖالھیں کروں

ہجر دی اکرس ہے ڈٖاڈھی ہیل وی گھلدی نہیں

دوستو آوو جو اجٖ ہاں ٹھار دیاں گٖالھیں کروں

شاعراں دی بزم وچ سردارؔ کوں پچھدا ہے کون؟

اَو جو اجٖ کہیں حسن دے سردار دیاں گٖالھیں کروں

٭٭٭
محمد امیر مجروح

شیخ محمد امیر مجروح 1917ء وچ ڈیرہ اسماعیل خان دے موضع شیرو کہنہ وچ پیدا تھئے۔ 1937ء وچ شاعری دا آغاز کیتا۔ قصہ ہیر رانجھا ‘ شاہ بہرام ‘ لیلیٰ مجنوں‘ سسی پنوں لکھیئے۔ ایں توں علاوہ آپ غزلاں ‘ ݙوہڑے ‘ گیت ‘ نظماں تے کافیاں وی لکھین۔ مجروح سئیں ڈیرہ اسماعیل خان دے ہک نمائندہ بزرگ شاعر ہن۔ آپ کوں ڈیرہ اسماعیل خان دے بے شمار شعراء دا کلام یاد اے۔ دامان دے علاقے دا اے شاعر زبان و بیان دیاں ساریاں وݙائیاں رکھدے۔

کافی

ٹھڳ بازی کر ڳے خان پُنل

قسمت بھیڑی رولم تھل

ہجر فراق دے ڳل پائے قضیئے

سڄݨاں بھیڄے نہ سکھ دے سنیہئے

لکھڑے لیکھ متھے دے ڈھیئے

متراں دیاں ݙتیاں سختیاں ڳل

ہوت سارے کیوں دشمن بݨ ڳے

عزت اپݨی سٹ کیندے کن ڳے

پنوں ݙیکھاں کیڑھی ڳݨ ڳے

متاں راہ رُلدی دو آوے ول

ہیے مجروح ارداس غماں دی

سڄݨاں کوں کیوں ترس نی آندی

ٻہوں گزری ہے تھولی راہندی   

غافل نہ  بݨ  واڳاں  جھل 

ڈیرہ اسماعیل خان وچ ایں ویلے جیڑھے شعراء روایتی انداز دی شاعری کریندے پن انھاں دے ناں اے ہن۔

(1)             شاہ نواز فخری                     سکنہ کنڈی عمر خان

(2)            غلام عباس شاہ               سکنہ ممریز شریف

(3)            گل خان عطائی                موضع گرہ خان تحصیل کلاچی

(4)            شفیع اللہ شفیع                     سکنہ پوٹہ موسیٰ خان ڳنڈہ پور

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان  

اصل ناں    محمد امیر

تخلص      مجروحؔ

جٖمنْ        1930ء

وفات      1995ء

شیخ محمد امیر مجروحؔ ڈیرہ اسماعیل خان دے مہاندرے شاعر ہن ۔انہاں اپنْی شاعری وچ سادہ الفاظ تے ٹھیٹھ زبان استعمال کیتی ہے۔

### آپ دی ہک غزل دے شعر ڈٖیکھو!
؎تصور دیوچ نت سوچیندا ریہاں میں

فلک تونْیں پینگھاں اڈٖیندا ریہاں میں

میں کئی  بھرڑا وٹاں ؟ بھُرنْ نال بھُرساں

کہ روہاں توں نہراں وہیندا ریہا ں میں

؎اے میڈٖے دل کوں گوارا کائنی

جو تیڈٖا تھی کے تے بٖئے توں منگاں

٭٭٭
واصف قریشی

اصل ناں    واصف حسین

قلمی ناں    واصفؔ قریشی

جٖمنْ        1930ء

جاہ پتہ      لیہ شہر

واصفؔ قریشی دا شمار اساتذہ وچ تھیندے اوہ ہر صنفِ سخن وڈٖی مہارت نال لکھدن تے کلام اچ کمال درجے دی پختگی پاتی ویندی ہے۔

### نمونہ کلام
؎بٖہہ کرینداں نت میں سوچاں کوں کھرل کاغذ اتے

تاں جو تھیوے کیمیا میڈٖی غزل کاغذ اتے

ذہن ایں مجبور تھئے لکھداں تاں پڑھ سگٖدا نمی

کیوں جو میڈٖے کولوں ویندن لفظ رل کاغذ اتے

صاف ہے انکار جیکر ، منہ دا آکھنْ ہے فضول

لکھ کے ہتھ اپنْے دی کئی تحریر گھَل کاغذ اتے

؎لا علاج ہے مرض حکیماں دے وس نہیں

ہر وقت ہر گھڑی ہے حرارت نویں نویں

٭٭٭
منشی ریاض حسین ریاض

اصل ناں    ریاض حسین

تخلص      ریاضؔ

جٖمنْ        1930ء

جاہ پتہ      صادق کالونی بہاولپور

منشی ریاضؔ اپنْی غزل اچ فرمیندن جو میں محبت دی قسم چا کے محبت دا سفر شروع کیتے تے محبوب توں جان جگر نثار کر چھوڑیئے ہن تے بٖیا جو کجھ وی ہا گھر دا گھر انہاں دی نذر کیتے پر ہُنْ محبوب کوں محبت دا بٖیا کیا تحفہ پیش کراں۔نمونہ کلام ملاحظہ کرو!

### غزل
محبت دی قسم چا تے محبت دا سفر کیتے

جتھاں اوندے قدم ڈٖٹھے ، بسر شام و سحر کیتے

بھلا محبوب کوں تحفہ محبت دا میں ڈٖیواں کیا؟

لٹا کے گھر دا گھر سارا جو کجھ وی ہا نذر کیتے

نظردیوچ جیڑھی صورت ولا ڈٖیکھنْ دا روح اَہدے

ملنْ سانگے ریہم رلدا تے گڈٖ شام و سحر کیتے

میکوں آکھے ودی دنیاں دیوانہ ہے، دیوانہ ہے

وٹا تے ویس جاہ ، جاہ تے نویں نت میں مکر کیتے

میڈٖے سر تے ڈٖکھاں دے پنڈ توڑیں ہر قدم تے ہن

عقل میکوں جتھوں ہٹکیے ، اتھاہوں میں گزر کیتے

ریاضؔ دی زبان تے ہے پیارا ناں تیڈٖا ہردم

رہے وہمہ ڈٖینہاں راتیں ، ایں کارنْ میں فخر کیتے

٭٭٭
سراج سانول

اصل ناں    سراج احمد

قلمی ناں    سراج سانولؔ

جٖمنْ        1930ء

جاہ پتہ      رحیم یار خان

سانول سئیں ضلع رحیم یار خان دے بزرگ مہاندرے شاعر ہن۔ اپنْی غزل اچ ساقی کوں مخاطب کر کے اَہدن کیا ساقی الفت دے میخانے تے پابندی صرف ساڈٖے دل وسکاونْ واسطے ہے؟

### غزل
تعجب ہے سچے حبٖداردھمکائے ویندے ہن کیوں؟

چوا سر پنڈ ملامت دی تے شرمائے ویندے ہن کیوں؟

جتھاں آساں امیداں رُل گٖیاں ہوون مٹی اندر

اُتھاں بربادی دے شرنا اے وجوائے ویندے ہن کیوں؟

بہاراں دیاں اکھیں نہ جھل سگٖن جھولے خزاں والے

بھلا او پھُل چمن وچ لا تے نسرائے ویندے ہن کیوں؟

ڈٖکھا میخانہ الفت دا تے پابندی ہے کیوں لازم

ڈٖسا ساقی اساڈٖے دل اے وِسکائے ویندے ہن کیوں؟

اے جلوے دید دے سانولؔ کرنْ نقصان ہر دل دا 

ایجھے چہرے سرے بازار چمکائے ویندے ہن کیوں؟

؎شیشے دے پنجرے اندر بند تھی الاؤں سچ کیویں

کون وٹّے کھا سگے ول ڈس ایجھے حالات وچ

٭٭٭
حکیم فضل حسین ذوق

اصل ناں    حکیم فضل حسین

تخلص       ذوقؔ

جٖمنْ        1930ء

جاہ پتہ      بہاولپور

ذوقؔ صاحب دا شمار بہاولپور دے نمائندہ شاعراں وچ تھیندے۔ آپ شاعری توں علاوہ نثر نگاری وی خوب کریندن ، شاعری دیاں تقریباََ تمام صنفاں لکھدن۔غزل دا نمونہ ڈٖیکھو!

### غزل
تیڈٖے ہر ظلم کوں پوجیندا پیاں

وعدہ ازل دا میں نبھیندا پیاں

میڈٖی قسمت دا حال کیا پچھدو

بار اوندے ڈٖتے میں چیندا پیاں

تھی تے بٖڈھا میں کیا ودا ٹرداں

نوجوانی کوں ول گُٖلیندا پیاں

اوندی یاداں دے بٖال تے ڈٖیوے

دل دی دنیا کوں میں وسیندا پیاں

حسن نسرے تاں کون پیا ڈٖیکھے

میں تاں بٖوٹے کوں خون ڈٖیندا پیاں

؎من بھانونْاں ہے  لفظ ہر اوندی زبان دا

محبوب ہے اساڈٖا مسیحا جہان دا

فیشن دی ایں وباء توں پریشان  ذوق ؔ ہے

جٖانْے کیا تھیونْاں ہے حشر خاندان دا

٭٭٭
ممتاز العیشی

اصل ناں    منیر احمد

قلمی ناں    ممتازؔ العیشی

جٖمݨ        1931ء

وفات      1990ء

ممتازؔ العیشی ہک کہنہ مشق استاد شاعر ہن تے آپ دے والد ماجد نصیرالدین وی اپݨے زمانے دے مہاندرے شاعر ہن۔ایہا ای وجہ ہے جو آپ کوں ٻلپݨ اچ ادبی ماحول مل ڳیا۔آپ علامہ عیش فیروز پوری دے ناں آلے شاگرد ہن۔نظم تے غزل انہاں دیاں پسندیدہ اصنافِ سخن ہن۔غزل دا نمونہ حاضر ہے!

؎توں حسن ہیں میں عشق ہاں

تیکوں اپݨی چس میکوں اپݨی چس

تیکوں ڈھکدی ناز دی ہے شوخی

میݙا دم نیاز دا مٹھا رس

٭٭٭
بخت علی مسرور

اصل ناں    بخت علی

تخلص       مسرورؔ

جٖمنْ        1931ء

جاہ پتہ      احمد پور کہنہ۔بہاولپور

بخت علی مسرور ہک کہنہ مشق ، پر گو تے صاحبِ دیوان شاعر ہن۔نموہ کلام ملاحظہ کرو!

### غزل
دل نہ پھہا آکھیا جو ہم

تھیسی جفا آکھیا جو ہم

توں ہیں کتھاں ، او ہے کتھاں

دیداں نہ لا آکھیا جو ہم

ساڑنْ رقیباں دے کیتے 

کھل کھل الا آکھیا جو ہم

توں ہک دی خاطر گٖوٹھ دے 

گابے چرا آکھیا جو ہم

آکھنْ توں سچ چکدا نوہی

ملسی سزا آکھیا جو ہم

کندھیاں کوں کن ہوندن جیویں

ہولے الا آکھیا جو ہم

کاوڑ نہ کر اللہ توں ڈٖر

جھوکاں وسا آکھیا جو ہم

کیوں دور ہیں مسرورؔ ہیں

سنْسی خدا آکھیا جو ہم

؎ڈٖیکھنْ یار بہانہ بنْ گٖئے

خواب دا ہک افسانہ بنْ گٖئے

او تاں کھل کے بھاکل پیندے

دشمن مفت زمانہ بنْ گٖئے

٭٭٭
نسیم لیہ

سرائیکی ادب دی دنیا وچ نسیم لیہ دا ٻہوں وݙا ناں ہے۔نسیم لیہ اپݨی ذات وچ انجمن ہن۔او جب تک زندہ ریہے لیہ دی ادبی دنیا دے وچ زوال نہ آنوݨ ݙتا۔ لیہ تھل وسیب دا ناں اے او لیہ دے وی دیوانے ہن تے تھل دے وی دیوانے ہن۔ نسیم لیہ چنڳا شاعر ہووݨ دے نال نال چنڳی آواز دے مالک وی ہن اپݨے گھر وچ محفلاں کریندے ہن انہاں دی آواز اچ ’’میݙا لیہ جھوک فریدی، اتھاں سارے لوک فریدی، کھل ہاسے ٹوک فریدی‘‘ٻہوں مشہور تھیا۔ اُنہاں دی حیاتی تے اُنہاں دی فنی زندگی تے تحقیق تے ریسرچ دی ضرورت اے۔اے کم یونیورسٹیاں دا ہے جو ا و تحقیق کراون پتہ نی وسیب دیاں یونیورسٹیاں تے سرائیکی شعبے کیا کریندے پن۔

اصل ناں    عبدلسمیع

قلمی ناں    نسیمؔ لیہ

جٖمنْ        1933ء

وفات      1990ء

نسیم لیہ مرحوم شہر لیہ دے خوبصورت شاعر ، خوبصورت شخصیت تے خوبصورت شکل و صورت دے مالک ہن۔انہاں دیاں اردو ادب دے نال نال سرائیکی ادب وچ وی ڈھیر خدمات ہن۔

### سرائیکی غزل
؎ بدل اپنْے مینہ دے پانْی نال منہ دھوندا ودے

شکر تھئے جو ہولے ہولے پرکھرا ہوندا ودے

اپنْے پیریں تے کھڑا تھیونْ دا جیکوں شوق ہے

سوچ ویہڑے وچ اجٖاں تئیں بانبڑے پوندا ودے

؎پتہ نئیں میڈٖی غزل ہئی یا اوہ وچھڑی کونج ہئی

لفظ وی روندے ریہے کاغذ وی کرلاندا ریہا

٭٭٭

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
سرور قریشی

اصل ناں    غلام سرور

قلمی ناں    سرور ؔقریشی

جٖمنْ        1933ء

جاہ پتہ      احمد پور شرقیہ

سرورؔ قریشی فقیر منش، ملن سار تے کھلناں ہسناں دوستاں دا دوست شاعر ہے۔شاعری دیاں ڈوجھیاں صنفاں دے نال نال اوہ نعت وی خوبصورت لکھدن۔آپ دی غزل دا نمونہ ملاحظہ تھیوے!

### غزل
ہونٹھ نہ کر لال اپنْے ہتھ نہ کر پیلے بٖہوں

آسوں پاسوں تیڈٖے رہندن لوک دردیلے بٖہوں

لفظیں وانگوں نقش تیڈے چہرے دے پڑھدا ریہاں

میڈٖے دل کوںبھا گٖئے  تیڈٖے نین شر میلے بٖہوں

پیار دیاں رُتّیں ولیندی ہے تیڈٖے رخ دی بہار

پر تیڈٖیاں نظراں دے لگٖدن تیر زہریلے بٖہوں

میں کتھاں سوچاں کتھاں،اکھیں کتھاں نندراں کتھاں

کیتے میکوں ہک وچھوڑے نے ویہر ویلے بٖہوں

توں کھڑا رستے تے سرورؔ پیر گٖنْدا رہ گٖیوں

منزلاں تے پُجٖ گٖئے تیڈٖے یار پھُرتیلے بٖہوں
حبیب فائق

اصل ناں    حبیب اللہ

قلمی ناں    حبیب فائقؔ

جٖمنْ        1934ء

وفات      2001ء 

حبیب فائق ملتان دے ہک عالم فاضل گھراݨے دے فردہن۔ آپ دے ݙاݙا محمد بخش فائق ہک صدی پہلے شہر آشوب لکھ تے سرائیکی شاعری دی ٻکل وچ لال جواہر پاتے۔ حبیب فائق ایں دور وچ جدید نظم دے حوالے نال سرائیکی ادب کوں سنگریندا پے۔ حبیب فائق دی نظم سوچ دیاں ݙونڳیاں سوکھڑیاں ݙیندی اے۔ او اپݨے عہد دے مسائل تے جبر دے خلاف انسانی کوشش کوں اپݨی شاعری دا موضوع بݨیندن۔ انھاں دی زبان خالص ‘ علامتاں اوکھیاں پر نویاں تے خیالات ٻہوں بلند ہن۔ انھاں دی نظم تمام جدید شعراء وچ انج پرکھی ویندی اے۔ 

چپ وساکھ

ساݙی سوچ دیاں ڄڑاں پاݨی

لال لئیاں تے لائیں

وچ سیپ دے راہندن

سنیاں اکھیں بھال بھلیندیں

ہوٹاں اُتوں چپ الیندیں

ٻور چُڑیندیں

انڳلیں سنیاں راہندن

واہندے پاݨی دریاواں دے

سنیاں اکھیں ہوٹھ تے انڳلیں

پوڑی راہندن

سوہݨے سائیاں

ساکوں اپݨی تریہہ لہاوݨ کیتے

وچ سیپ دے راہوݨ ݙیویں

لال تسیاں تے لاݨے

ساݙے تول وہاݨے

افسانوی مجموعہ’’چیڑھیاں گٖنڈھیں‘‘دے خالق حبیب فائقؔ دا شمار ملتان دے وڈٖے وڈٖے لکھاریاں وچ تھیندے۔اوہ ہک سادہ مزاج ، خاموش طبع ، فرشتہ صفت انسان ہا۔ادب دیاں تمام صنفاں اوندی دسترس اچ ہن۔خاص طور تے جدید تے مختصر نظم دے حوالے نال آپ دا بٖہوں وڈٖا ناں ہے۔شاعری ہووے تے بھانویں نثر۔آپ مدعا ذرامشکل مفہوم اچ پیش کریندے ہن۔

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان  

### غزل دے شعر
؎توں بٖیٹھا ہتھ ملیندا ہیںپتھراں وانگے

تیڈٖا وجود ہے شیشے دے اکھراں وانگے

نظر دی کھیڈٖ ہے یا ول کوئی تماشہ ہے

شمع خیال دی بٖلدی ہے سوجھلیاں وانگے

٭٭٭
مہینوال منگروٹھوی

اصل ناں    مہینوال

قلمی ناں    مہینوالؔ منگروٹھوی

جٖمنْ        1934ء

جاہ پتہ      منگروٹھہ شرقی۔تحصیل تونسہ شریف

### غزل
پیا چلدے زمانے وچ اجٖاں ماحول بازاری

میکوں محفوظ نئیں ڈٖسدی اے چادر چار دیواری

عوام الناس نے اجٖکل امارت کوں کچل چھوڑیئے

مکا چھوڑی جمہوری دور سرداریں دی سرداری

تہوں چیکاں نکلدیاں ہن ساڈٖے مفلس بھرانویںدیاں

تجاوز پئے کریندے ہن جوڈٖینہ ڈٖینہ نرخ سرکاری

جڈٖاں کئی وقت آ پووے پسیلے یار تھی ویندن

صفر دی جاہ تے ونجٖ پہنتی ہے گھٹ گھٹ کے وفاداری

او کون آہدے قلم ساکت ہِسی اجٖکل نسی چلدا

توڑے دیگر پئی ڈھلدی ئِ غزل مہینوالؔ کڈھ ماری

؎میڈٖیاں نظراں جنہیں نظریں کوں ٹک ٹک کے پیاں ڈٖہدین

اوہ نظراں بے نظر نظرن محبت دی نظر کوئنی

جیڑھا خود گم ہے کہیں دی کیا کریسی رہبری کملا

ہے سکھنْیں دھاڑ پِٹ واعظ دی جیندا کئی اثر کوئنی

٭٭٭
اختر جعفری

اصل ناں    کیپٹن اختر جعفری

قلمی ناں    اخترؔ جعفری

جٖمنْ        1934ء

جاہ پتہ     ریڈیو پاکستان ۔ملتان

اخترؔ جعفری شاعر ابنِ شاعر ہن۔آپ دا شمار اردو تے سرائیکی دے سینئر شعرا ء وچ تھیندے انہاں دی شاعری ہر لحاظ نال پختہ تے معنوی ہوندی ہے۔اوہ تھوڑا لکھدن پر بٖہوں بنْا سجا کے لکھدن۔اوہ خانہ پری آلے کمزور شعر لکھنْ پسند نہیں کریندے۔

### غزل
؎اے ظلم میڈٖی تقدیر نہ کر

میڈٖے خواباں دی تشہیر نہ کر

میں چھاں دی اول گُٖلیندا ہاں

توں زلفاں کوں زنجیر نہ کر

ایہ شرم ِحیا دی لجٖ ہوندین

بے دردا نیناں تیر نہ کر

اخترؔ کوں جٖانْ سنجٖانْ سجٖنْ

ایویں عبرت دی تصویر نہ کر

؎جٖانْے کیندی دید ہے دید دیوچ

میکوں ہر زرہ مہتاب ڈٖسے

؎ستم یاد آندن ، کرم یاد آندن

محبت دے سارے بھرم یاد آندن

عجب جادو گر ہے ، اے مسکان تیڈٖی 

نہ سکھ یاد آندن نہ غم یاد آندن

٭٭٭
مخدوم غفور ستاری

اصل ناں    عطاء الغفور

قلمی ناں    مخدوم غفور ؔستاری

جٖمنْ        1927ء

جاہ پتہ      کیفے بلڈنگ قنوان چوک ۔مظفر گڑھ

مخدوم غفور ستاری 1927ء اچ چوک منڈا (چوک سرور شہید)وچ پیدا تھئے۔1948ء کوں ملازمت دے سلسلے وچ لاہور گٖئے تاں اتھاں خضر تمیمی دی صحبت شعری ذوق ودھایا۔ایں ویلے آپ دا شمار اردو شاعری دے حوالے نال برِ صغیر دے ممتاز شعراء وچ تھیندے۔مادری زبان سرائیکی ہوونْ پاروںانہاں سرائیکی اچ وی کثرت نال شاعری کیتی ہے۔آپ دی سب توں وڈٖی خوبی اے ہے جو آپ قافیہ ردیف وڈٖی مہارت تے خوبصورتی نال بٖدھیندن۔آپ اردو اچ مخدوم ؔتے سرائیکی اچ حافظؔ تخلص کریندن۔

### سرائیکی  غزل
؎وس وچ نہ ریہم موت ،نہ جیونْ میڈٖے وس دا

ایں حال تاں ہک پل وی نہ گزرم کوئی چس دا

رب سائیں دی حافظؔ کوں جو اجٖ آس نہ ہوندی

ایہ بندہ وی اج بندہ نوازی کوں ترسدا

؎سیت چایم آکے میں خونی دے گھر داخل تھیم

ہال ووئے نینْاں دی کاتی پھر گٖئی بسمل تھیم

اجٖ ولا یاد آ گٖیومی صورتاں سجٖنْاں دیاں

دل دے اُجٖڑے باغ وچ حافظؔ ولا ساول تھیم

؎کھڈٖونْے جیندی تک تے وی نہ پوون

ایہو جھئیں بٖال کوں کیویں کھڈٖیجے

متاں ترس آ ونجٖس ہُنْ بٖول پووے

ولا ہک وار منت کر ڈٖکھیجے

٭٭٭
نقیب جعفری

اصل ناں    واحد بخش

قلمی ناں    نقیبؔ جعفری

جٖمنْ        1931ء

جاہ پتہ      مظفر گٖڑھ

نقیبؔ جعفری1931ء کوں دائرہ دین پناہ وچ پیدا تھئے۔جیکوں 29سال حضرت کشفی ملتانی دا قرب حاصل ریہا۔کشفی مرحوم جھئیں علمی ادبی شخصیت دی صحبت اچ رہ کے آپ دے شعری ذوق کوں جلا ملی تے فنِ شاعری پختہ تھیا۔

### نمونہ کلام

؎بدلیا ہویا دنیا دا نظر آندا ہے نقشہ

ہے وقت فجر دا تے میکوں شام نظردے

کیا حال نقیبؔ پیش کرے اپنْی وفا دا

اے مست تیڈٖا بندہ بے دام نظر دے

؎کجھ نظر کرم دی بھال سجٖنْ

تیڈٖا ہووے بخت اقبال سجٖنْ

؎نقیبؔ طاقت اُڈنْ دی کائنی

کھنڈا کے کھمبھیں کوں تول ڈٖٹھے

٭٭٭
شوخ ریاستی

اصل ناں    غلام نبی

قلمی ناں    شوخؔ ریاستی

جٖمنْ        1937ء

شوخ ؔریاستی ریاست بہاولپور دے نامور بزرگ شاعر ہن۔خوبصورت روایتی شاعری کریندن۔

نقویؔ احمد پوری دے ناں آلے شاگرد ہن۔آپدی روایتی غزل دا رنگ ڈٖیکھو!

### غزل
حضرت عشق دے گھن گھن لوڈٖے

دلڑی کھا نہ گھیرے بٖوڈٖے

نال لہو دے چٹھیاں لکھساں

انگٖلیں کپ کپ ٹُک ٹُک ڈٖوڈٖے

اتھاں بھاہ ہے ، اُتھاں بھاہ ہے

ہکو حال ہے ایڈٖے اوڈٖے

روہی ، ریگستان دے اندر 

رہندن ڈوڈر زاغ دروڈٖے

بھیڈٖاں، بٖکریاں ،چھانگاں چھڑدین

نظرن گھٹے سنگلے ، موڈٖے

وگٖ کوں ڈٖیکھ کے سینہ ٹھردے

نچدے،بھجٖدے ،کڈٖدے توڈٖے

شوخؔ غزل وچ لفظیں دے توں

محنت کر تے سہرے پو ڈٖے
عیسن شاہ ساجد

اصل ناں    عیسن شاہ

تخلص      ساجدؔ

جٖمنْ        1938ء

جاہ پتہ      موضع وستی نَو۔ڈکخانہ خاص تحصیل و ضلع ملتان

عیسن شاہ ساجد ملتانی دا شمار ملتان دے نامور شاعراں وچ تھیندے شاہ صاحب ریٹائر پٹواری ہن۔کیوں جو آپ اللہ بخش یاد دے شاگرد ہن تہوں تلے تکے لفظاں دی خوبصورت شاعری کریندن۔ڈٖوہڑہ تے غزل آپدیاں پسندیدہ صنفاں ہن۔نمونہ کلام!

### غزل
اے کیا کجھ نی جگٖ تے کریندی محبت

خدا دی خدئی ہے وسیندی محبت

محبت ہے اوّل ، محبت ہے آخر!

جمیندی ، پلیندی ،سُہیندی محبت

پسینے لہو اپنْے جا جا وہا تے

اے جنگل کوں منگٖل بنْیندی محبت

پیا قیس اَہدا ہے لیلیٰ دی تانگھ اچ

ہے جنگٖلاں دیوچ کھڑ سُکیندی محبت

او تھیندا نہ سیراب ول باغِ شیریں

پہاڑاں کوں جے نہ کَٹیندی محبت
نذیر آصف خیال

اصل ناں    نذیر آصف

قلمی ناں    خیالؔ

جٖمنْ        1938ء

جاہ پتہ      ٹِبی بلوچاں ۔خونی برج۔ملتان

نذیر آصف خیال ہک یونانی حکیم ہن۔پورے ملک اچ ٹر پھر کے چوک بزاریں میل مجمع لا کے خلوصِ نیت نال دیسی ادویات ونڈیندن پر دواواں دے نال نال خیال سئیں ادب دے موتی وی وسیب اچ کھنڈائین۔آپ دا نمونہ کلام!

### غزل
محبت زندگی دا سوجھلا ہے

محبت کرب ہے ہک ولولہ ہے

محبت زندگی کیتے ہے ایویں

غزل دے کیتے جیویں قافیہ ہے

میں اوندے ناز کیوں نہ سر تے چانواں

او میڈٖا ڈھول ڈٖاڈھا چانجلہ ہے

تباہ کر گٖئی ہے میڈٖے دل دی دنیا

محبت ہے یا کوئی المیہ ہے

خیالؔ اے پچھ تاں سہی کیوں نئیں الیندا

بھلا اے حسن دی کیڑھی ادا ہے

؎بے وفا توں وفا کوں کیا جٖانْے

ڈٖکھے دل دی صدا کوں کیا جٖانْے

میں خدا دا جو واسطہ ڈیواں

توں ہیں کافر خدا کوں کیا جٖانْے

٭٭٭
اعجاز ڈیروی

اصل ناں    محمد اعجاز

قلمی ناں    اعجازؔ ڈیروی

جٖمنْ        1938ء

جاہ پتہ      ڈیرہ غازیخاں

اعجاز ڈیروی اردو تے سرائیکی دے مہاندرے شاعر ہن۔ انہاندی غزل اچ عجز و نیاز تے سوز و گداز پاتا ویندے۔

اصل ناں محمد اعجاز قلمی ناں اعجاز ڈیروی تے ابے سئیں دا ناں ملک نور احمد ہے۔ اُترا برادری نال تعلق رکھدن۔13جون 1938ء کوں ڈیرہ غازی خان اچ پیدا تھئے۔ بی اے توݨیں تعلیم حاصل کرݨ دے بعد بطور ٹیچر فرائض سرانجام ݙتے۔ سئیں شفقت کاظمی (مرحوم) دی شاگردی اچ 1961ء کوں شاعری دا آغاز کیتا۔ تصانیف اچ اکھاݨ ، تاب ِ سخن، زخم آرزو، کلیہپا تے ٻیاں کتاباں شامل ہن۔ ڈیرہ غازی خان اچ رہائش پذیر ہن۔ سرائیکی دے ہر کٹھ میل اچ بھرپور شرکت کریندن۔

### نمونہ کلام
؎ ہاں ازلاں توں پیاسہ ذرا ہولے ہولے

نظر نال ساقی پلا ہولے ہولے

ایں حبٖس اچ تاں ساہ دا وی ساہ پیا نکلدے

کوئی برگ مولا! ہلا ہولے ہولے

؎ہنْ تاں سنْ التجا فقیریں دی

جھوک آکے وسا فقیریں دی

اپنْے در توں اٹھا نہ جھنْکیں نال

یاد آسیا ولا فقیریں دی

٭٭٭
اسلم انصاری

اصل ناں    محمد اسلم

قلمی ناں    اسلمؔ انصاری

جٖمنْ        1939ء

جاہ پتہ      سبزہ زار کالونی ۔نیل کوٹ ۔ بوسن روڈ ملتان

اسلمؔ انصاری اردو تے سرائیکی دے وڈٖے وڈٖے شاعراں وچ شمار تھیندن اردو ادب اچ آپ دا ہک نویکلا مقام ہے تے سرائیکی وچ وی آپ دا حوالہ معتبر ہے،ایہ وی میں ڈٖسا ڈٖیواں جو آپ سرائیکی دے مہاندرے شاعر سئیں امید ؔملتانی دے سکے بھرا ہن۔نمونہ کلام!

؎؎جیڑھے کم نئیں کیتے اساں او وی ساڈٖے ناں ہن

جیڑھی فصل رہئی نئیں اساں او فصل وی چیسوں

آخر ہک ڈٖینہ سمجھ ویسوں حال حقیقت ساری 

آخر کے تئیں سدھراں دے ایں باغ تے پہرا ڈٖیسوں

٭٭٭
سوناں خاں بے وس

اصل ناں    ملک سوناں خاں

قلمی ناں    سوناں خاں بے وسؔ

جٖمنْ        1939ء

جاہ پتہ      شہباز منزل ایم اے روڈدُلّے والا ضلع بھکر

سوناں خاں بے وس ضلع بھکر دے معروف شاعر ہن۔شاعری دیاں تقریباََ تمام صنفاں لکھدن،پر آپ دے ڈٖوہڑے زیادہ مشہور ہن۔غزل دا نمونہ ملاحظہ کرو!

### غزل
آ میڈٖے دل دی لُٹی حسرت کوں جلدا ڈٖیکھ ونجٖ

شام دی سرخی دے وچ سورج کوں ڈھلدا ڈٖیکھ ونجٖ

انتظاری دا اے عالم بے قراری دا سماں

پیار دے لاشے کوں چن ڈھہندا سنبھلدا ڈٖیکھ ونجٖ

سکدیاں اکھیاں دے ارماں ، بے کسی دی انتہاء

بے نوا حسرت کوں ہوٹھاں تے مچلدا ڈٖیکھ ونجٖ

وقت دی گٖل ہے متاں کہیں وقت ارمانی تھیویں

غم دیاں گھڑیاں کوں صدیاں وچ بدلدا ڈٖیکھ ونجٖ

ڈٖو قدم تکلیف کر چا وت ملن قسمت دے ہن

سامنْے بے وس دا دم کھڑ کے نکلدا ڈٖیکھ ونجٖ

٭٭٭
شاغل خانگٖڑھی

اصل ناں    عبدالرحمن خان

قلمی ناں    شاغل خانگٖڑھی

جٖمنْ        1939ء

جاہ پتہ      لودھراں شہر

شاغل خانگٖڑھی سرائیکی وسیب دے مشہور تے مقبول بزرگ شاعر ہن۔میکوں یاد ہے لودھراں وچ تھیونْ آلے عالمی مشاعرے وچ جڈٖاں شاغل صاحب کوں نظر انداز کیتا گٖیا تاں سامعین اٹھی کے احتجاجاََ شور مچا ڈٖتا تے مطالبہ کیتا جو شاغلؔ صاحب ضرور مشاعرہ پڑھن آخر انتظامیہ مجبور تھی گٖئی تے شاغل صاحب کوں سٹیج تے آکے مشاعرہ پڑھنْ دی باقاعدہ دعوت ڈٖتی گٖئی۔

### کلام
؎ باغ تے ایجھی بجلی ڈٹھی پھُل پیا کرلاندا ہے

غنچے روون کلیاں ڈٖسکن بلبل دا جی ماندا ہے

خوشیاں جھوکاں لائیاں ہن جاں پیار دھمالاں پائیاں ہن

یاد کراں اوں ویلے کوں او ویلا ہتھ نہ آندا ہے

میڈٖی آہ دا مل پئے گٖئے اجٖ میڈٖی جھوک وی وس پوسی

دل اَہدا ہے او آ ویسن پیا پھٹ دل دا چچلاندا ہے

٭٭٭
مشتاق دُلّے والوی

اصل ناں    محمد حسین

قلمی ناں    مشتاق دُلّے والوی

جٖمنْ        1939ء

جاہ پتہ      دُلّے والا تحصیل دریا خاں ضلع بھکر

مشتاق دُلّے والوی ملک سوناں خاں بے وس دے ہمعصر، ہم شہر تے ہم زبان شاعر ہن۔نمونہ کلام حاضر ہے!

### غزل
غم ولھیٹنْ میکوں پئے گٖئے لُگڑا بٖہندا ڈٖیکھ کے

ٹر پئے ول ہولے ہولے تیکوں آندا ڈٖیکھ کے

غم دے پتھر چُنْ کے یاراں جھولیاں بھریاں جڈٖاں

آس دے پھُل ڈھہہ گٖئے یاراں کوں آندا ڈٖیکھ کے

دُھپ  غماں دی تیز تھی گٖئی تئیں ولائی کنڈ جڈٖاں

ہٹ ویندن سائے رکھاں دے میکوں بٖہندا ڈٖیکھ کے

چڑھدا سورج تاں تیکوں ورفاں توں بچویندا ریہا

پھیر نہ سوچاں کوں چھیتی ڈٖینہ کوں لہندا ڈٖیکھ کے

سولی چڑھدیاں تئیں نہ کوئی یار آیا سامنْے

بنْ گٖئے وارث میڈٖے سولی توں لہندا ڈٖیکھ کے

او سمجھدے ہُنْ طبیعت ٹھیک ہے مشتاق ؔ دی

درد دی شدت توں میکوں اٹھدا بٖہندا ڈٖیکھ کے

٭٭٭
فیض احمد شاہد

اصل ناں    فیض احمد

قلمی ناں    فیض احمد شاہدؔ

جٖمنْ        1940ء

جاہ پتہ      ڈیرہ نواب۔ احمد پور شرقیہ

فیض احمد شاہدؔ ڈیرہ نواب دے خوبصورت لبٖ و لہجے دے شاعر ہن ،اوہ اپنْے محبوب دی پر فریب کھل دا ذکر کریندے ہوئے اپنْی ہک غزل اچ فرمیندن جو اوندی کھل ہس اچ میڈٖا جیڑا بے وس تھی کے پھس گٖئے تے محبت دا روگٖ ایجھاں لگٖے جو ہُنْ رات دیاں نندراں حرام تھی گٖین ۔

آؤ ذرا ہُنْ غزل دا نمونہ ڈٖیکھو!

### غزل
نندراں کھس گٖئے کھلدیں کھلدیں

کر بے وس گٖئے کھلدیں کھلدیں

دیداں دے وچ دیداں پا تے

دل وچ وس گٖئے کھلدیں کھلدیں

کوڑے وعدے کر تے کوڑا

چوری نس گٖئے کھلدیں کھلدیں

دل دی دھرتی تے ہنجواں دا

اجٖ مینہ وس گٖئے کھلدیں کھلدیں

شاہدؔ اجٖکل بھوگٖاں دیوچ 

جیڑا پھس گٖئے کھلدیں کھلدیں

٭٭٭
مہجور بخاری

اصل ناں    اللہ وسایا

قلمی ناں    مہجورؔ بخاری

جٖمنْ        1940ء

جاہ پتہ      شہر سلطان ضلع مظفر گڑھ

نِکّی جھئیں گٖل توں رسدیں ڈھولا تیڈٖی کمال ئِ(عطاء اللہ نیازی دا ابتدائی گٖاونْاں )دے خالق مہجورؔ بخاری جنہاں کوں ثانیِ جانبازؔ دا خطاب ڈتا گٖئے۔آپدا شمار سرائیکی دے نمائندہ شاعراں وچ تھیندے۔

### غزل
نہ میں کہیں دے گھر ٹر گٖیاں نہ میڈٖو کوئی آیا ہے

میں تاں اپنْی خواہش دا خود آپ جنازہ چایا ہے

چاندنْی رات ہے چنڈ گُٹھ روشن اتھ کئی چور چکار نی ول

جئیں توں ڈٖر لگدا پئی ایہ تاں میڈٖا اپنْاں سایہ ہے

میں تاں تنہا ہاں دھرتی تے تنہائی اے راز ڈٖسا

ایں وستی وچ کئی نئیں میڈٖا ، ول کَیں در کھڑکایا ہے

کیندے قسمیں تے وِس پوواں کَیں تے پت اعتبار کراں

اتھ کئی دم ہمدم نئیں میڈٖا ،سارا شہر پرایا ہے

کچے دھاگٖے ترٹدے رہندن کیوں مہجورؔ ہیں وپریں وچ

کاغذ دی بٖیڑی ڈٖس اجٖ تئیں کیکوں پار پچایا ہے
شعیب جاذب

اصل ناں    ملازم حسین

قلمی ناں    شعیب جاذبؔ

جٖمنْ        1942ء

جاہ پتہ      لیہ شہر

### غزل
روندے روندے تھی گٖئی دھمی

ہولے ہولے بارش تھمی

لوکاں اتنے زخم ڈٖتے ہن

پھُلّاں دی ہُنْ کئی نئیں کمی

دُھپاں دے صحرا دا راہی

گھاٹی چھاں دی آس نکمی

غم دیاں فصلاں ساویاں رہسن

ہے اکھیاں دے کھیت اچ نَمی

وت کئی بدلی ڈھکسی سر تے

جاذبؔ چل پئی ہے وا لمی
فرحت ملتانی

اصل ناں    محمد اجمل

قلمی ناں    فرحت ؔملتانی

جٖمنْ        1940ء

فرحتؔ ملتانی شاعر ابنِ شاعر ہن۔آپ حضرت خادمؔ ملک ملتانی دے فرزند ہن۔پکے سچے تے پختہ شاعر ہن۔اردو شاعری وی کریندے ہن۔کجھ دوستاں توں سنْیا ہے جو عطاء اللہ نیازی دا گٖایا ہویا گٖاونْ ’’ دل لگایا تھا دل لگی کیلئے‘‘وی فرحتؔ ملتانی دا لکھیا ہویا ہے۔آپ دی سرائیکی غزل دا نمونہ حاضر ہے!

### غزل
میں کھول کے من مندر کوں

ہم پوجیا سنگ مر مر کوں

اوں بُت کوں دل وچ رکھ کے

بُت خانہ بنْایم گھر کوں

ہن عشق دے پندھ اڑانگے

ونجٖ جھاگاں جنگل بر کوں

ونجٖ تھل مارو وچ وساں

’’سٹ زر زیور تے گھر کوں‘‘

فرحتؔ جے فرحت چہندیں

کر سجدہ یار دے در کوں
تحسین سبائے والوی

اصل ناں    محمد اقبال

قلمی ناں    تحسینؔ سبائے والوی

ڄمݨ        1943ء

تحسینؔ صاحب سرائیکی زبان دے چوٹی دے لکھاری ہن۔محقیقین دے مطابق سرائیکی دا پہلا 

( مطبوعہ) افسانہ ’’شہید‘‘تحسین مرحوم دا لکھیا ہویا ہے جیڑھا 1967ء وچ چھپیا ہا ۔نثر نگاری دے نال نال آپ شاعری وی کریندے ہن۔شاعری دی اصلاح انہاں کشفی ملتانی توں گھدی۔

### غزل
؎اے ٹھیک ئِ جو ٹل ڳئے عذاب آندیں آندیں

ہِوے دیر لئی پر جناب آندیں آندیں

اے کاوڑ، رسیمیں، ستم پہلے نہ ہن

ودھارا تھیا ہے شباب آندیں آندیں

؎تحسین دا فن ݙیکھ کے تسلیم کرینداں

ہر حرف تے گفتار دی تعظیم کرینداں

٭٭٭
منظور خاکی

اصل ناں    منظور حسین

قلمی ناں    منظور خاکیؔ

جٖمنْ        1941ء

منظور خاکی دا تعلق شاعراں دے شہر احمد پور شرقیہ نال ہے جیڑھا ہر دور وچ سرائیکی شاعراں دا گڑھ رہے۔خاکی صاحب ہک حساس دل شاعر ہے۔نمونہ کلام ملاحظہ کرو!

### غزل
ہے انتظار دیوچ دل بے قرار آ ونجٖ

آ ونجٖ نہ دیر لا اے ہاں دے ٹھار آونجٖ

کر چا توں مہر بانی کر چا نظر کرم دی

روندا ہے ہجر دیوچ دل زار و زار آ ونجٖ

دردیں دے نال اجٖکل تھیندے میڈٖا گزارا

ہک پل نی چین آندا بنْ کے قرار آ ونجٖ

ہے شوق دا تقاضا رجٖ رجٖ کے تیکوں ڈٖیکھاں

رُخ توں ہٹاتے پردہ اے پردہ دار آ ونجٖ

تیڈٖے بغیر دل دا ویران تھی گٖئے گلشن

ہُنْ تاں خزاں دیوچ توں بنْ تے بہار آ ونجٖ

آونْ دا کر تے وعدہ کیوں بھُل گٖیا ہیں خاکیؔ

ڈٖینہ رات دل کوں تیڈٖا ہے انتظار آ ونجٖ
مقبول تنویر

اصل ناں    مقبول حسین

قلمی ناں    مقبول ؔتنویر

ڄمݨ        1942ء

سرائیکی شاعر ہن۔

### غزل
ہݨ دی ڳالھ نی جݙاں اساں ہاسے سوکھے ساوے

اوں ویلے تاں تساں وی کجھ ساݙے لڳدے ہاوے

کئی تاں آوے ، آکے میݙے ݙکھ دی رڳ ݙکھاوے

آپ وی رووے ٻک ٻک ہنجوں ، میکوں نال رواوے

ایجھاں بݨیا ٹھݨیا بٖیٹھیں ہر کئی تر تر ݙہدے

تیکوں جے چا ݙیکھے سوہݨاں چن وی اڄ شرماوے

جسم ہے میݙا سورے سورے ، سندھ سندھ وچ ہن پیڑاں

میں او بد قسمت ہاں جئیں تے ہر کئی تیر چلاوے

ہک مقبولؔ تے درد ہزاراں وانگ سِوّی دے چٹن

یارو ݙسو! کیویں ہݨ جیوݨ دا بار اے چاوے
قاصراحمد پوری

اصل ناں    عبدالخالق

قلمی ناں    قاصر ؔاحمد پوری

جٖمنْ        1945ء

شعر و ادب دے حوالے نال احمد پور شرقیہ دی دھرتی بٖہوں زر خیز ہے جئیں نقویؔ احمد پوری، شاکرؔ احمد پوری، تے رفیقؔ احمد پوری جھئیں بے شمار شاعر پیدا کیتے جنہاں اچوں ہک ناں قاصرؔ احمد پوری دا وی ہے۔آپ سرائیکی وسیب خاص طور تے روہی نال سچا تے کھرا پیار کرنْ آلے شاعر ہن۔

### غزل
نت رہندی تیڈٖی لوڑ میکوں

نہ خوشیاں دی ڈٖے تھوڑ میکوں

میں سکھ دے ساہ کوں سکدا ہاں

نہ بحر غماں وچ بٖوڑ میکوں

تیڈٖے ملنْ دی سک ہے دل دیوچ

نہ تیر جدائی دے پوڑ میکوں

چا تیشہ اپنْیاں نظراں دا

اجٖ پتھر وانگیں ہوڑ میکوں

میں مجرم ہاں تسلیم کیتے

نہ قاصرؔ جٖانْ تے چھوڑ میکوں
اختر تاتاری

اصل ناں    محمد اختر

قلمی ناں    اختر ؔتاتاری

جٖمنْ        1946ء

جاہ پتہ      اختر میڈٖیکل سٹور۔الشّمس چوک اوچ شریف

اخترؔ تاتاری دا تعلق سرائیکی وسیب دے قدیم شہر اوچ شریف نال ہے۔تقریباََ25سال کنوں شاعری کریندے پین۔

### نمونہ کلام
؎رات دھمی تاں ستارے ٹم ٹماندے رہ گٖئے

کوٹ آ گٖئے چار پاسوں سوجھلے دی شال دا

بخش ڈٖیویں تاں سدا کئی رحمتیں دی حد نہیں

تھی ونجٖٖے منظور کئی سجدہ تیڈٖی درسال دا

؎ہے کیجھاں ذوق حیاتی دے راہگیراں دا

مقام ہکو ہے رستہ مگر جدا تھی گٖئے

کیڑھے گناہ دے بدلے سزا ملی میکوں

میڈٖا وسیب میڈٖے نال اوپرا تھی گٖئے
مظہر مسعود

اصل ناں    محمد مظہر

قلمی ناں    مظہر مسعودؔ

جٖمنْ        1946ء

جاہ پتہ      گورنمنٹ کالج ڈیرہ نواب ،تحصیل احمد پور شرقیہ

مظہر مسعود ؔدی شاعری اچ استاد انہ رنگ ،جچیا تلیا لہجہ ،ٹھیٹھ زبان ،روز مرہ تے محاورے دا سوہنْاں استعمال انہاں کوں ڈٖوجھے شاعراں کنوں ممتاز کریندے۔خاص طور تے غزل بٖہوں سوہنْی لکھدن۔

### غزل
دل ساڈٖا ہا اندر دردیں دا انبار پرایا ہا

سیک اساکوں کھاندا رہ گٖئے پر انگار پرایا ہا

سانجھ ونڈاونْ دا وقت آیا تاں ساکوں معلوم تھیا

اساں محض ونگاری ہاسے کاروبار پرایا ہا

بُٖڈٖدے پور اشاریں نال کناریں کوں روداد سنْائی

بٖیڑی بے عیبی ہئی ساڈٖی ، بٖیڑی دار پرایا ہا

تسے ترساندیاں کوں ساونْ کھل تے اتناں آکھی گٖئی

میڈٖے مونڈھیاں تے پانْی دا سارا بار پرایا ہا

دل مسعودؔ منیندا کائنی دل کوں کیویں سمجھاواں

او تِل ملک بیگانی ہاوی ، او رخسار پرایا ہا
ممتاز اطہر

آپ ملتان دے رہݨ والے ہن۔ صحافت نال آپ دا تعلق ہے۔ آپ اُردو دے منیئے ہوئے شاعر ہن۔غزل تے نظم ݙوہیں وچ ممتاز اطہر ہک ممتاز مقام رکھدن۔ ممتاز اطہر دے کلام وچ اپݨے عہد دے المیے ساہ گھندے محسوس تھیندن۔ او اپݨے ذاتی غم کوں دنیا دے غم نال ڳنڈھوڑ کر ݙیندن۔ انھاں دی فکر سارے لوکیں دی مونجھ ملال دی کہاݨی اے۔ او وقت دے زخم سہہ سہہ تے ݙسکدا ݙسدے۔

اصل ناں    ممتاز اطہر

تخلص       اطہرؔ

ڄمݨ        1946ء

جاہ پتہ      وستی موہاݨیاں نزد چوک شہیداں ملتان

جدید اردو تے سرائیکی شاعری دے حوالے نال ممتاز اطہر ملتان دا نمائندہ شاعر ہے۔جَیں اپݨی شاعری کوں نویاں جہتاں ، نواں اسلوب تے نواں رنگ عطا کیتے۔بلکہ اوندی شاعری دا مطالعہ کروں تاں ساکوں اوندیاں ترکیباں تے قافئے ردیف وی نویں ملدن۔آپ دی غزل دا نمونہ ݙیکھو!

### غزل
بھڑکے پئی بکھ تس دی بھا پندے نسے

سالم ہسے اپݨی انا پندے نسے

بے وس وی ہیں غربت دیاں لوڑاں وی ہن

دربٖار وچ بݨ کے گدا پندے نسے

مُد لا کنوں آزار ہن ول وی اساں

قاتل کنوں ݙکھ دی دوا پندے نسے

مجرم نسے ہیں ڳالھ تے ہیں مطمئن

منصف کنوں کئی فیصلہ پندے نسے

اندھیں کنوں پچھدے نسے رستہ کوئی

گونگیں کنوں کوئی الا پندے نسے

کالے پتھریں دے پروں

اے کیڑھا ویلا ہے

کوئی آکے ݙساوے میکوں

جے میں گھڑی ݙو نگاہ ماراں تاں اینویں ڄاپے جو حرف ایندی زمین کینی

کلاک چپ ہن

جو میݙے سانہواں اساں دی ٹک ٹک کوں چوری کر کیں اُڄاڑ ݙتے

ہوائیں پتراں دے نالوں رشتے نکھیڑ گھدن

کپاہ  تے بھا  دا  فساد کینی

تیں سارے پھلاں دی رنگ وٹاکیں بھلیکا پاتا ہے ساریاں اکھیں دے سوجھلے کوں

تے چندر ٻدھی کھڑا ہے کالے لہو دا سہرا

اے چٹے پتھراں کوں کالی کالی پشاک کیں اَڄ پوا ݙتی ہے؟

میں تانگھ وچ ہاں

جو ککڑاں نے اے ساری وستی جڳاوݨی ہے

اے میکوں آکیں ݙساوے کوئی

جو کالے پتھراں دے پروں سجھ نے اندھار کپݨ دا ذمہ چاتے

زبان بخشی ہے

گنگے پتراں کوں ول ہوا نے

تے چندر سونے دا تھال بݨ ڳے

اے کیڑھا ویلا ہے؟

جیڑھا صدیاں تے بھارا تھی ڳے

تے کھوہ دا ڳیڑا ݙکی ڳیا ہے

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان
منیر فاطمی

سئیں منیر فاطمی اردو تے سرائیکی زبان دے معروف شاعر اِن۔ آپ دا پیشہ وکالت ہے ۔ شعر و شاعری دے علاوہ کالم نگاری وی کریندن۔ سرائیکی وچ غزلاں تے نظماں آہدن۔ مگر انھاں دی ادبی حیثیت دا تعین نظم دے حوالے نال تھیندے۔ منیر فاطمی زندگی دے حقائق توں اَکھ نی چیندا بلکہ خود ایں اوکھے رستے توں لنگھ تے انھاں اوکھائیاں کوں محسوس کریندے تے اونکوں اپݨیاں نظماں دا موضوع بݨیندے۔ منیر فاطمی دا مجموعہ کلام ’’ٻلدے پچھانویں‘’ دے ناں نال چھپ چکے۔ کلام دا نمونہ:

### منہ دھیان
                       میݙے اڳوں پچھوں ڳلیاں

                       ڳلیاں دے وچ لوگ

                       لوگاں دے ہتھاں وچ ہن آپݨے سر

                       سراں دیاں اکھیں ہن بند

                       جنھاں اکھیں دے وچ ہئی

                       خواباں دا ہک شور

                       سوچاں دی ہک ݙور

                       ہپݨ او اکھیںکجھ نہ سوچن

                       میݙے کیتے کوئی نہ سوچے

                       میں اِی سوچاں سب دے کیتے

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان  

اصل ناں    منیر حسین

قلمی ناں    منیرؔ فاطمی

ڄمݨ        1946ء

منیرؔ فاطمی دا تعلق ملتان نال ہا۔ آپ اردو تے سرائیکی دے نامور شاعر تے نثر نگار ہن ،کئی نثری تے شعری مجموعے وی چھپ چکے ہن۔غزل دا نمونہ حاضر ہے!

### غزل
جڳ دے مہݨے سہہ ونڄاں ہا

کول تیڈٖے میں رہ ونڄاں ہا

کچی کندھ ہم مینہ وُٹھے ہا

بھردے بھردے ویہہ ونڄاں ہا

تکھی دھپ ہئی ، نہ کوئی سایہ

کیویں راہ وچ ٻہہ ونڄاں ہا

ملدے رہندے آندے ویندے

آخر ہک ڈٖینہ ٹھہہ ونڄاں ہا

سانول وقت دے اندھے کھواچ

توں نہ ملدوں لہہ ونڄاں ہا
مشتاق کھوکھر

اصل ناں    مشتاق احمد

قلمی ناں    مشتاقؔ کھوکھر

جٖمنْ        1946ء

جاہ پتہ      2602/1جمال پورہ کالونی ملتان

’’مقصودہ بیگم میموریل ادبی ویلفئر ٹرسٹ‘‘ملتان دا چیئر مین مشتاقؔ کھوکھر صرف اپنْی تنظیم دا ای نہیں بلکہ پورے ملتان دیاں ادبی تنظیماں دا خلوصِ نیّت نال خدمت گزار تے متحرک کارکن نظر آندے۔جتھاں تے جیڑھے ویلے ملے کہیں نہ کہیں ادبی پروگرام دا کانڈھا(دعوت نامہ) پکڑا ڈٖیندے۔مشتاق صاحب اٹھدے بٖہندے ،ٹردے پھردے ،ہر ویلے اپنْے آپ کوں ادب دی خدمت واسطے وقف کیتا ہوئے۔ادبی پروگرام منعقد کرنْ دا شوق اوکوں جنون دی حد تک ہے۔آپ دا نمونہ کلام ملاحظہ کرو!

### غزل
قبیح چہرے نشابر کھڑاند ڈٖسدی ہے

سچائی تے کوڑ دی ایہا بھڑاند ڈٖسدی ہے

ہے پنڈا زخمی تے پیریں تے ظلمی چھالے ہن

اگونہاں ٹرداں تاں پندھ اچ اڑاند ڈٖسدی ہے

اے کیجھاں دور ہے شاہانہ تنگ مفلس ہے

عوام اجٖ وی تاں گھانْی دا ڈٖاند ڈٖسدی ہے

نظر دے اوہے جو چہرن نظام بدلے کیا

اسمبلی ڈٖینْاں دی میکوں چھڑاند ڈٖسدی ہے

عجیب فرق ہے اچ جھک دا ایں زمانے وچ

مگر ازل توںاے مشتاقؔ راند ڈٖسدی ہے

٭٭٭
نادر قیصرانی

اصل ناں    غلام صدیق

قلمی ناں    نادر ؔقیصرانی

جٖمنْ        1944ء

وفات      1997ء

نادرؔ قیصرانی دا تعلق لیہ نال ہا۔آپ سرائیکی دے مہاندرے شاعر ہن۔اوہ اپنْے ناں دی ہک ادبی تنظیم’’نادر سرائیکی سنگت‘‘وی قائم کر گٖئے ہن۔جیڑھی اج وی لیہ وچ موجود ہے۔

### نمونہ کلام
؎جیویں جو دریا سمندراں وچ رلے تے رل کے بنْے سمندر

او خاک وچ مل کے خاک تھی گٖئے تہوں تاں نادرؔ امر نظردے

؎عجب میں قافلہ سالار ہاں پُر درد منزل دا

جو ہر ہک موڑ تے شامل نوّاں ہک درد تھی ویندے

؎تیڈٖے من کوں بھا گٖیا رُسنْ رُساونْ روز دا

میڈٖے تن کوں کھا گٖیا ول ول مناونْ روز دا

٭٭٭
جعفر بلوچ

اصل ناں    غلام جعفر

قلمی ناں    جعفرؔ بلوچ

ڄمݨ        1947ء

جعفرؔ بلوچ دا تعلق لیہ نال ہے۔اردو ادب اچ آپ دیاں ڈھیر خدمات ہن ،اردو دے نال نال سرائیکی شاعری وی کریندن۔انہاں دا اندازِ بیان خوبصورت تے عام فہم ہوندے۔آپ دی ہک خوبصورت غزل اچوں انتخاب ݙیکھو!

؎رَواݙیکھسوں نا رواݙیکھسوں

ڈٖکھیسی جو ساکوں خداݙیکھسوں

عقوبت داݙر پیشگی کیوں کروں

خطا کر گھنوں ول سزاݙیکھسوں

قیامت دی واعظ نہ تکرار کر

اچھاݙیکھسوں سر نہ کھاݙیکھسوں

٭٭٭
فدائے اطہر

قلمی ناں    فدائے اطہرؔ

جٖمنْ        1947ء

جاہ پتہ      26بی جی او سی۔ماڈل ٹاؤن بی بہاولپور

شعری مجموعہ ’’رمجھول‘‘دے خالق فدائے اطہرؔ شاعری توں علاوہ نثر وی لکھدن۔مختلف کتابیں دے سرائیکی تراجم وی کر چکے ہن۔شاعری دیاں تقریباََ تمام صنفاں لکھدن۔غزل آپ دی پسندیدہ صنف ہے۔

### نمونہ کلام
؎رات برہ دی آ گٖئی سجٖنْاں بٖل پِن چندر تے تارے

کے تئیں بکھدے رہسن دل وچ درداں دے انگارے

؎اوہو دل ہے اوہے یاداں دے ٹولے

اوہا روہی اوہے دردی کچاوے

؎ڈٖوس کیہاں غیراں تے اطہرؔ

ویری نکلیا اپنْے گھر دا

٭٭٭
مہر غلام حسن چاون

اصل ناں    غلام حسن

تخلص       حسنؔ

جٖمنْ        1947ء

جاہ پتہ      چاہ بھڑ والا۔ڈاکخانہ حاجی پور تحصیل کبیر والا ضلع خانیوال

؎ڈٖیکھ تے غربت میڈٖی دلبر کنارا کر گٖیا

زخمی دل کوں او ولا زخمی دوبارہ کر گٖیا

نبھدے پئے ہن زندگی دے ڈٖنگ جیندی آس تے

او سہارا اجٖ حسنؔ کوں بے سہارا کر گٖیا

؎اوکھے سوکھے وقت وی آ ویندے ہن انسان تے

ڈٖو ڈٖینہاں دی کھیڈٖ ہے ایں دور کوں بدلنْ تاں ڈٖے

٭٭٭
گفتار خیالی

غلام حسین گفتار خیالی میاں اللہ بخش جوئیہ دے گھر وستی سمندری دائر ہ دین پناہ اچ 15 اپریل 1947 ء اچ پیدا تھئے ۔ بی اے تئیں تعلیم حاصل کر تے محکمہ تعلیم اچ ملازم تھی ڳئے ۔ 1967 ء اچ شاعری دا آغاز کیتا تے سئیں ڈاکٹر پروفیسر خیال امروہی دی شاگردی اختیار کر گھدی ۔مدار شعور ، معدار شعور ، نیا پیراہن ، کسک چھپ تے سامݨے آئین ۔ 

اصل ناں    غلام حسین

قلمی ناں    گفتارؔ خیالی

جٖمنْ        1948ء

جاہ پتہ      ڈاکخانہ دائرہ دین پناہ تحصیل کوٹ ادو

گفتار ؔخیالی اپنْے استاد خیال امروہوی سانگے اپنْے آپ کوں خیالی اکھویندن۔اردو تے سرائیکی دے نامور شاعر ہن۔نمونہ کلام!

### غزل
میں ڈٖکھاں دی بٖار وی کھل ہس تے چیندا رہ گٖیاں

دل دے ہر ٹکڑے تے تیڈٖا ناں لکھیندا رہ گٖیاں

توں جو وعدہ کر کے نئیں آیا تاں اے مرضی تیڈٖی

میں تاں ہکّی جاہ تے بٖیٹھا راہ بھلیندا رہ گٖیاں

کالے واتاں توں بچیں سوہنْاں سجٖنْ محتاط تھی

ہنْ تاں میں غیراں کنوں تیکوں بچیندا رہ گٖیاں

چور ہم زخماں کنوں پر حوصلے ڈٖیکھو تساں

میں ڈٖکھاں دی جنجٖ وچ جھمراں مریندا رہ گٖیاں

میں جھیاں گفتار کئی پاگٖل بٖیا نہیں سوہنْاں

اوں جو ولدا نئیں ڈٖتا ، ول وی سڈٖیندا رہ گٖیاں

٭٭٭
انور سعید انور

اصل ناں    محمد انور

قلمی ناں    انور سعید انورؔ

جٖمنْ        1948ء

جاہ پتہ      مقام پیر جیلانی(مرحوم)محلہ شیخو پورہ مظفر گڑھ

انور سعید انورؔ مظفر گٖڑھ دے نامور شاعر ہن اردو تے سرائیکی ڈٖوہائیں زبانیں وچ شاعری کریندن۔آپ دے کلام اچ پختگی تے زبر دست روانی پاتی ویندی ہے۔نمونہ کلام حاضر ہے!

### غزل
لکاواں عشق خوشبو آونْی ہے

انہاں اکھیں پھسوڑی پاونْی ہے

روزانہ ڈٖیکھ کے میں بٖہہ سوچینداں

اے دل ہے یا غماں دی چھاؤنْی ہے

کلہیپا ڈٖیکھ کے ڈٖکھ درد کھلسی

تیڈٖیاں یاداں نے جھمر پاونْی ہے

محبت گھن ودا لوکیں توں پچھداں

اے مٹھی زہر کَیں کَیں کھاونْی ہے

ذرا تھیونْ تاں ڈٖے توں سکھ دی کِنْ مِنْ

اے دُدّڑ ڈٖکھ دی آخر بٖاہونْی ہے
پرواز قیصرانْی

اصل ناں     الطاف حسین

تخلص       پروازؔ

جٖمنْ        1948ء

جاہ پتہ       کوٹ قیصرانْی تحصیل تونسہ شریف

؎کون ہے جو ایویں تیڈٖیاں ناز برداریاں کرے

جان جوکھوں وچ ہووے تے پوریاں یاریاں کرے

کنڈ پچھوں پروازؔ تیکوں اکھیں دا پانْی پلائے

اتھوں ودھ کے کیا تیڈٖا نوکر تیڈٖیاں داریاں کرے

٭٭٭
قاسم جلال

اصل ناں    سید محمد قاسم بخاری

قلمی ناں    قاسم ؔجلال

جٖمنْ        1948ء

جاہ پتہ      الجلال۔23۔چیمہ ٹاؤن بہاولپور

قاسمؔ جلال سرائیکی وسیب دا منیا پر منیا شاعر تے ادیب ہے۔غزل گوئی وچ اوندا اپنْاںوکھرا رنگ تے لبٖ و لہجہ ہے۔اوہ بٖہوں ساریاں اردو تے سرائیکی کتاباں دا مصنف ہے۔شاعری ہووے تے بھانویں نثر نویسی ادب دے ہر میدان اچ اوں اپنْیاں خدا داد صلاحیتاںدے جوہر ڈٖکھائے ہن۔خاص طور تے سرائیکی شاعری اچ اوہ اپنْاں ہک منفرد مقام رکھدن۔

### نمونہ کلام
؎ذہن دیاں سوچاں کوں نویں رنگ وچ ڈھالی کھڑاں

بغض دی رات اچ مشالاں پیار دیاں بٖالی کھڑاں

خیر ہووے باغ دی شالا ایویں وسدا رہے

بٖوٹا بٖوٹا ہاں دی رت ڈٖے ڈٖے کے میں پالی کھڑاں
عزیز فاضل شاہی

اصل ناں    عبدالعزیز

قلمی ناں    عزیزؔ فاضل شاہی

جٖمنْ        1948ء

وفات      2000ء

عزیزؔ فاضل شاہی مرحوم 18کسی ملتان دے درویش صفت نعت گو شاعر ہن ڈٖوہڑہ ،نظم تے غزل وی لکھدے ہن۔

### غزل دا نمونہ
؎حسن دی زیبائی وچ ہن رنگ قدرت رکھ ڈتٖے

ناز تے انداز سوہنْے شان شوکت رکھ ڈٖتے

جوڑیاں دے جوڑ جمع منتخب ہوونْ لگٖے

ڈٖو دلاں دے دھڑکناں دا ناں محبت رکھ ڈٖتے

؎ودا ڈٖہدا ہاں وعدے اجٖ تے کل دے

نبھاوے قول اپنْے او ایہو اعتبار کائنی

٭٭٭
جاوید احسن

قلمی ناں    جاوید احسنؔ

جٖمنْ        1948ء

جاہ پتہ      3سی غازی کالونی ۔ڈیرہ غازی خاں

جاوید احسنؔ اردو تے سرائیکی دے ممتاز نثر نگار تے استاد شاعر ہن۔ حضرت خواجہ غلام فریدؒ نال بٖہوں عقیدت رکھیندن۔شہر فرید دے حوالے نال آپ اپنْی عقیدت تے محبت دا اظہار کجھ ایں کریندن۔

### غزل
خود اپنْی ذات دا راہی زمانے توں جدا لگٖدے

وفا دے کوٹ مٹھنْ وچ خدا جلوہ نما لگٖدے

کتھاں روہی نظردی ہے ، کتھاں ہے دور تھل مارو

مگر تیڈٖے پندھیڑو کوں قدم دا فاصلہ لگٖدے

بظاہر ریت دے ٹبِّٖے،سراں دے چند بٖوٹے ہن

جیکر اکھ بھال کے ڈٖیکھوں تاں صحرا دلربا لگٖدے

خود اپنْا رزق خود گٖولنْ ،سجٖنْ مرداں دی سنّت ہے

نکمّاں بٖہہ کے گھر کھاونْ خدا کوں وی برا لگٖدے

بدن دی کال کوٹھی وچ نہ خود کوں قید کر احسنؔ

وسیع آفاق ہے تیڈٖا جو ہر پاسے کھلا لگٖدے
فانی اللہ آبادی

اصل ناں    محمد نواز

قلمی ناں    فانیؔ اللہ آبادی

ڄمݨ        1945ء

جاہ پتہ      وارڈ نمبر 3محلہ لاڑاں اللہ آباد ضلع رحیم یار خاں

فانیؔ اللہ آبادی سئیں سرائیکی دے مایہ ناز شاعر ہن۔چھوٹی بحر اچ خوبصورت غزل لکھدن۔نمونہ کلام ملاحظہ کرو!

### غزل
وفا دے وچ جفا ݙیکھو

محبت دی ادا ݙیکھو

پھٹیڑو ہن سبھے سفری

وفا دا قافلہ ݙیکھو

نہیں محتاج دارو دا

اے مرضِ لا دوا ݙیکھو

میݙی حالت تے کھلدے ہن

میݙے یاریں کوں آ ݙیکھو

خدا دی قسم اے  ہاں ٹھر گٖئے

سئیں ہک واری ولا ݙیکھو

تہاݙے من دیوچ وسداں

کݙاہیں جھات پا ݙیکھو

اے فانیؔ بے وفا کائنی

ولا ول آزما ݙیکھو