open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
انور ظہیر جمالی

انور ظہیر جمالی پاکستان دے سابق 24ویں منصف اعظم ہن جنہاں نے 10 ستمبر 2015ء کوں منصف اعظم دا حلف چاتا۔ انور ظہیر 31 دسمبر 1951ء کوں حیدرآباد، پاکستان وچ ڄمیے ہن۔ آپ دے آباء و اجداد دا تعلق بھارت دے شہر جے پور نال ہئی۔ آپ دا ٹٻر ہک مذہبی ہے، جیندا سلسلۂ نسب قطب الدین احمد ہنسوی نال ونڄ ملدا ہے۔ آپ دا شمار انہیں منصفین وچ تھیندا ہے جنہاں نے پرویز مشرف دے دور وچ پی سی او دے تحت حلف چاوݨ توں انکار کر ݙتا ہئی۔ اوہ ہک سال 4 مہینے تک چیف جسٹس دے عہدے تے فائز رہے۔ انہاں نے تجارت تے قانون وچ بالترتیب 1971 تے 1973 وچ سندھ یونیورسٹی توں گریجویشن دی ڈگریاں حاصل کیتیاں۔ جسٹس انور ظہیر جمالی چیف جسٹس سندھ ہائی کورٹ وی رہ چکیے ہن۔

## حوالہ
لیاقت جتوئی

لیاقت علی جتوئی ہک پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑھے 1997ء توں 1998ء تک وزیر اعلیٰ سندھ رہے۔

## حوالہ
اکبر جسکانی

اکبر جسکانی پاکستان نال تعلق رکھݨ آلے سندھی زبان دے ممتاز افسانہ نگار، ناول نگار، شاعر تے صحافی ہن۔ انہاں دے ناول تے افسانے دیاں کئی کتاباں شائع تھئین۔ سندھی ادبی بورڈ، جامشورو، سندھ دی طرفوں شائع تھیوݨ آلے ٻالیں دے کیتے جریدے "گل پھل" دے آخری دم تک ایڈیٹر رہے۔

## حالات حیاتی
اکبر جسکانی یکم ستمبر 1958ء کوں سندھ دے ضلع دادو دے شہر جوہی وچ ڄمیے ۔ انہاں دے پیو دا ناں جام خان جسکانی ہئی۔ انہاں دے پیو روزی روٹی دے کیتے سعودی عرب ڳئے تے اتھائیں انتقال کر ڳئے تے اکبر بچپݨ وچ یتیم تھی ڳئے۔ انہاں دے نانا نے انہاں دی پرورش کیتی۔ انہاں دے نانا جوہی شہر دی سرکاری عمارتیں تے دفتریں دے فانوس (چراغ) روشن کرݨ دی نوکری کریندے ہن۔ تھوڑے عرصے دے بعد انہاں دے نانا دا وی انتقال تھی ڳیا تاں انہاں دی نانی نے انہاں دی پرورش کیتی۔ انہاں دی نانی نے فانوس روشن کرݨ دی نوکری سنبھال ڳھدی۔ انہاں دی نانی شام کوں لالٹین، فانوس روشن کرݨ دے کیتے تیل تے کاٹھی دی سیڑھی ڳھن کے نکلدی ہئی تاں اکبر انہاں دے نال ہوندا ہئی۔ اکبر دی نانی دے انتقال توں انہاں دی حیاتی تے ٻہوں وݙا اثر پیا مگر اکبر دی ماء انہاں دا سہارا بݨی۔ اکبر جسکانی نے 1968ء وچ گورنمنٹ مین پرائمری سکول جوہی توں پرائمری دا امتحان پاس کیتا۔ 1973ء وچ میٹرک گورنمنٹ ہائی سکول جوہی توں کیتا۔ انٹرمیڈیٹ 1975ء تے بی اے 1977ء وچ گورنمنٹ ڈگری کالج دادو توں کیتا۔ 1979ء وچ اوہ سندھی ادبی بورڈ جامشورو وچ لائبریرین مقرر تھئے۔ 1983ء وچ ٻالیں دے کیتے سندھی ادبی بورڈ دے جریدے "گل پھل" دے اسسٹنٹ ایڈیٹر مقرر تھئے۔ 1986ء وچ سندھی ادب وچ سندھ یونیورسٹی توں ایم اے کیتا تے 1987ء وچ "گل پھل" دے ایڈیٹر مقرر تھئے۔ اکبر جسکانی نے بچپݨ توں لکھݨ شروع کیتا۔ انہاں دے افسانے تے ٻالیں دے کیتے کہانیاں کئی میگزین تے جریدیاں وچ شائع تھئین۔ اکبر جسکانی نے شاعری وی کیتی مگر انہاں دا نمایاں ادبی کارنامہ سندھی ٻولی وچ ٻالیں دے ادب کوں فروغ ݙیوݨ تے ٻالیں دے کیتے لکھݨ ہے۔ ٻالیں دے کیتے لکھیا ہویا انہاں دا ایوارڈ یافتہ ناولٹ "بتین واری نانی" ٻہوں اہمیت دا حامل ہے۔ علاوہ ازیں ٻالیں دے کیتے انہاں دے افسانے دیاں کتاباں "رموں پیٹی" تے "خیرو حجم" نے ٻہوں مقبولیت حاصل کیتی۔ اکبر جسکانی اخباراں دے ایڈیٹر وی رہے۔

## وفات
اکبر جسکانی 13 اگست 1999ء کوں حیدرآباد وچ وفات کر ڳئے۔ جوہی شہر وچ انہاں دی یاد وچ 2000ء کوں اکبر جسکانی میموریل لائبرری قائم کیتی ڳئی ہے جیہڑی نوجوانیں دے کیتے علمی استفادے دا مرکز ہے۔

## حوالہ
اے آر بلوچ

سندھ دے نامور ہرفن مولا فنکار۔ اے آر بلوچ دے ناں نال شہرت حاصل کیتی۔ حیدرآباد وچ ڄمیے ۔ اے آر بلوچ اپݨی منفرد آواز، ادائیگی دے انداز دی وجہ توں الڳ پہچاݨ رکھیندے ہن۔ ایں وجہ توں ڈراما دی دنیا دے بادشاہ ہن، جنہاں توں کئی ابھردے ہوئے فنکاریں نے سکھیا تے بلندیاں کوں چاتا۔

انہاں نے فن دی ابتدا ریڈیو پاکستان حیدرآباد توں صدا کاری توں کیتی۔ کجھ عرصہ سٹیج تے وی کم کیتا۔ بلوچ دے بارے وچ ایہ مشہور ہئی کہ انہاں کوں جو وی کردار ملیا، انہاں نے اپݨی آواز دے جادو نال اوندے وچ جان پا ݙتی۔ پی ٹی وی دے "جنگل" تے "دیواریں" جاہیں سپرہٹ ڈرامے دے علاوہ درجنوں اسٹیج، ریڈیو تے ٹی وی دے اردو تے سندھی ڈرامے تے فلماں وچ کم کیتا۔
تاجل بیوس

تاجل بیوس پاکستان نال تعلق رکھݨ آلے سندھی تے اردو ٻولی دے مشہور شاعر ہن۔

## حالات زندگی
تاجل بیوس 22 ستمبر 1938ء کوں ضلع خیرپور دے شہر صوبھودیرو وچ ڄمیے۔ انہاں نے سندھ یونیورسٹی توں ایم اے (اقتصادیات) دی ڈگری حاصل کیتی، جیندے بعد 1960ء وچ درس و تدریس نال منسلک رہے۔ بعد وچ حکومت پاکستان دے مختلف محکمیاں وچ تعینات تھئے تے بطور رجسٹرار کمپنیز ریٹائرڈ تھئے۔

## ادبی خدمات
تاجل بیوس شیخ ایاز دے بعد سندھی ٻولی دے ݙوجھے وݙے شاعر ہن، انہاں نے نظم دے نال نثر وچ وی طبع آزمائی کیتی، اوہ چونتری کتاباں دے مصنف ہن جبکہ انہاں دی ݙاہ کتاباں زیر اشاعت ہن۔ انہاں دی آخری کتاب بینظیر بھٹو تے "کیڈارو" دے نام نال شائع تھئی ہئی، جیندے وچ انہاں نے بینظیر بھٹو دی جدوجہد تے فکر دا احاطہ کیتا ہے۔ کیڈارو واقعۂ کربلا دے پس منظر وچ لکھیا ویندے۔ تاجل بیوس بھارت وچ وی سندھی ادبی حلقیاں وچ شہرت رکھدے ہن۔ انہاں دی تصانیف وچ "سندھ منھنجی اماں"، "تاجل جو رسالو"، انہاں دی سندھی شاعری دا اردو ترجمہ "سرخ گلاب دے موسم وچ" تے اردو شاعری دا مجموعہ "اندازِ بیاں تے سرِ فہرست" شامل ہن۔

## تصانیف

* "جڏهن ڀونءَ بڻي“ (شاعري: 1982ع)
* ”انبن جهليو ٻُور“ (شاعري: 1983ع)
* ”سرجيندڙ ساڻيھ جا“ (شاعري:1985ع)
* ”سنڌ منهنجي امان“ (شاعري:1989ع)
* ”ڪاڇي مٿان ڪونج“ (نثري نظم:1990)
* ”ڪنڌيءَ ڪنئور ترن“ (شاعري:1991ع)
* ”ڏور بہ اوڏا سپرين“ (ڀارت جو سفرنامو:1992ع)
* ”ڪنڌيءَ اڪ ڦلاريا“ (شاعريءَ: 1992ع)
* ”ڏوريان ڏوريان مَ لهان“ (9 شعري مجموعا گڏ)
* ”تنهنجا نيڻ غزل“ (هڪ سئو غزل:1996ع)
* ”آريجن کان الهاس نگر“ (هند سنڌ جي اديبن جا خط)
* ”چپ انجيل جي حاشين جهڙا“ (هڪ سئو غزل: 2003ع)
* ”تاجل جو رسالو“ (شاعري 2006ع)
* ”انداز بيان اور“ (اردو شاعري)
* ”گلابون ڪي موسم“ (سندھی شاعری دا اردو ترجمہ۔۔طارق نعیم)

## فکر
انہاں دی اکثر شاعری وچ دھرتی نال محبت دی جھلک نظر آندی ہے، اوہ لکھدے ہن:

"سندھ میݙی ماں، کوئی تہاکوں کاری سمجھدے، تہاݙے سینے کوں بمپیں نال لݙ ݙیوے، کوئی انسانی لہو نال تہاݙے دامن کوں سرخ کر ݙیندے مگر وت وی تہاݙے ہر دور وچ مومل تے قلو پطرہ دا روپ ڳھن کے ڄم ڳھندی رہی ہے۔"

## اعزازات
تاجل بیوس نے پاکستان رائٹرز گلڈ تے سہیوگ فاؤنڈیشن بمبئی دی جانب توں نارائن شیام ایوارڈ سمیت کئی ایوارڈ حاصل کیتے۔

## وفات
تاجل بیوس 13 دسمبر 2008ء کوں کراچی، پاکستان وچ دماغ دی شریان پھٹݨ دے باعث انتقال کر ڳئے۔

## حوالہ
حیدر بخش جتوئی

موضع باخو ڈیرو ضلع لاڑکانہ سندھ وچ ڄمیے ہن۔ 1922ء وچ بمبئی یونیورسٹی توں سندھی فائنل دا امتحان پاس کیتا۔ 1923ء وچ بی۔ اے آنرز کر کے سرکاری ملازمت نال وابستہ تھئے۔ تے ڈپٹی کلکٹر دے عہدے تک پہنچے۔ 1945ء وچ ملازمت توں مستعفی تھی کے کسان "ہاریاں" دی تحریک وچ شامل تھئے۔ 1946ء وچ سندھ ہاری کمیٹی دے صدر منتخب تھئے تے تادم واپسیں ایں تحریک نال منسلک رہے۔ مجموعی طور تے ست سال جیل وچ گزاریے۔ سندھی دے اعلیٰ پائے دے شاعر ہن۔ برصغیر دی آزادی تے انہاں دی ہک نظم "آزادئ قوم" جیہڑی دنیا دی طویل ترین نظماں وچ شمار تھیندی ہے، 1946ء وچ شائع تھئی۔

## حوالہ
ایوب کھوسو

ایوب کھوسو ہک پاکستانی فلم تے ٹیلی ویژن دا اداکار ہے۔ ایوب کھوسو ترائے ݙہاکے توں پاکستانی ٹی وی ڈرامیاں وچ کم کریندے رہن۔ انہاں دی سب توں وݙی پہچاݨ فلم "خدا کیتے" ہے۔

## ابتدائی حیاتی
کھوسو پشتون ماء تے بلوچ پیو دی اولاد ہن۔ انہاں نے بی اے جامعہ بلوچستان توں کیتا۔ ایوب نے سکول توں اداکاری دا آغاز کیتا۔ پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک کوئٹہ سینٹر دا ڈراما "چھاؤں" انہاں دا پہلا ٹیلی ویژن ڈراما ہئی۔ اوہ بلوچی، پشتو، براہوی، سندھی، اردو تے انگریزی ٻولیاں ٻولیندے ہن۔

## ٹیلی ویژن

* مہ نور (2004)
* مہمان نواز (2016)

## فلم سازی

* 2007: خدا کیتے (Cameo Role)
* 2014: او ٹو ون (عبد اللہ)
* 2015: ویلیکم ٹو کراچی (طالبان رہنما آغا خان)
* 2015: Swaarangi (سائیں)
* 2016: ہجرت
* 2016: ریونج آف دی ورتھلیس (امیر قدرت اللہ)
* 2016: یلغار (کرنل جوگزئی)
* 2016: جشن (پشتو فلم)

## اعزازات و نامزدگیاں

* 2015: لیکس سٹائل ایوارڈ (او ٹو ون) - بہترین فلم اداکار

## حوالہ
حمید جتوئی

عبد الحمید جتوئی پاکستان دے سندھ نال تعلق رکھݨ آلے بزرگ سیاست دان تے سابق وزیر اعلیٰ سندھ لیاقت جتوئی دے پیو ہن۔

## حالات زندگی
عبد الحمید جتوئی دادو دے گاؤں بیٹو جتوئی وچ ڄمیے۔ ترائے دفعہ ممبر قومی اسمبلی منتخب تھیوݨ آلے اپݨے مخصوص انداز تے فکر دی وجہ توں گذشتہ چار ݙہاکے تک سندھ دی سیاست تے چھائے رہے۔انہاں نے مغربی پاکستان اسمبلی وچ ون یونٹ دے خلاف ووٹ ݙتا ہئی۔ تے شیخ مجیب دے چھ نکات دی حمایت کیتی ہئی۔ اوہ جی ایم سید تے میر غوث بخش بزنجو دے فکری ساتھی سمجھیے ویندے ہن۔حمید جتوئی نے ہمیشہ حزب مخالف دا ساتھ ݙتا تے حکومت تے تنقید کوں شیوہ بݨائے رکھیا۔ انہاں نے خود کݙاہیں سرکاری عہدہ قبول کائنی کیتا تاہم انہاں دی سیاست دے طفیل انہاں دے پتر لیاقت جتوئی ترائے دفعہ وزیر تے ہک و اری وزیر اعلیٰ سندھ رہے۔

جتوئی دا شمار سندھ دے وݙے قوم پرست رہنماواں وچ تھیندے۔ سٹھ دے آخری عشرے وچ جݙاں ذوالفقار علی بھٹو نے پیپلز پارٹی بݨائی تاں اوہ ایں وچ شامل تھئے۔ لیکن اڳوں چل کے انہاں دے تے بھٹو دے درمیان اختلاف پیدا تھی ڳیا تے اوہ پہلے سندھی رہنما ہن جنہاں نے قومی اسمبلی وچ ذوالفقار علی بھٹو دی مخالفت کیتی۔ جیندے دی پاداش وچ انہاں کوں گرفتار وی کیتا ڳیا لیکن عدالت نے انہاں دی نظربندی کوں کالعدم قرار ݙے ݙتا۔ایں واقعے دے بعد اوہ بھٹو تے پیپلز پارٹی دی سیاست دے مخالف تھی ڳئے تے آخر ویلے تک ایں موقف تے قائم رہے۔ انہاں نے مسلم لیگ دی جونیجو حکومت تے بعد وچ نواز شریف حکومت دی حمایت کیتی۔ ضیاء دور وچ جݙاں پیپلز پارٹی زیر عتاب ہئی تاں سندھ وچ سیاسی خلا کوں پر کرݨ کیتے مختلف سیاست داناں، خاص طور تے قوم پرستاں کوں کٹھا کرݨ دی کوشش کیتی ڳئی۔ انہاں نے ایں ویلے وچ وجود وچ آون آلے سندھ قومی اتحاد دی تشکیل وچ اہم کردار ادا کیتا۔انوی سو پنڄاسی وچ غیر جماعتی انتخابات دے بعد جݙاں ملک وچ مارشل لا ہٹاوݨ کیتے اسمبلی دے اندر تحریک چلی تاں جتوئی نے حاجی سیف اللہ دے نال مل کے اہم کردار ادا کیتا۔ حمید جتوئی آخر تک کالاباغ ڈیم دے مخالف رہے۔

## وفات
حمید جتوئی گردے دی تکلیف دی وجہ توں جنوری 2004ء وچ انتقال کر ڳئے۔

## حوالہ
محمد اسلم بھوتانی

بلوچستان صوبائی اسمبلی دے سابق اسپیکر محمد اسلم بھوتانی ݙو اکتوبر 1960 کوں دريجى ضلع لسبیلہ بلوچستان وچ ڄمیے۔ انہاں نے 1982ء وچ جامعہ کراچی توں گریجویشن کیتا۔ انہاں کوں انگریزی، سندھی تے اردو زبانیں تے عبور حاصل ہے۔ انہاں نے پولیس، ایف آئی اے، امیگریشن تے اے این ایف وچ خدمات سر انجام ݙتیاں۔

بھوتانی خاندان اپݨے حلقے توں مسلسل ستویں دفعہ صوبائی اسمبلی وچ پہچ چکیے ہن۔ ایں توں پہلے انہاں دے وݙے بھرا سردار صالح محمد بھوتانی 1977ء توں 1999ء تک مسلسل 6 دفعہ صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے۔

2002ء دے عام انتخابات وچ ایں حلقے توں اسلم بھوتانی بلوچستان صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے تے 30 نومبر 2002ء توں 2008ء تک ڈپٹی اسپیکر دے فرائض سر انجام ݙیندے رہے۔ 2008ء دے انتخابات وچ ولا منتخب تھئے۔ حکومت سازی دے وقت مسلم لیگ (ق) وچ اختلافات دے بعد بلوچستان وچ ہم خیال گروپ بݨایا جنہاں دے اوہ پارلیمانی قائد ہن۔ 8 اپریل 2008 کوں بلا مقابلہ بلوچستان اسمبلی دے اسپیکر منتخب تھئے۔

## حوالہ
رحمان ڈکیت

کراچی دے علاقے لیاری وچ موجود ہک انڈر ورلڈ گینگ دے سربراہ۔ رحمان "ڈکیت" ایرانی بلوچ ہن تے انہاں دے پیو دا ناں داد محمد بلوچ ہئی۔ مقامی لوکیں دے مطابق داد محمد دی ترائے شادیاں ہن تے رحمان انہاں دی تریجھی ذال دی اولاد ہن۔ رحمان لیاری دا تعلق ہک متوسط گھراݨے نال ہئی جیہڑا انڈر ورلڈ دی دنیا وچ اپݨی جوانی توں پہلے ہی آ ڳئے ہن۔ انہاں دی اپݨے گروہ تے مضبوط گرفت ہئی۔ انہاں نے اپݨے پیو دی طرح ترائے شادیاں کیتیاں ہن۔ رحمان دے ٻالیں دی تعداد ستارہاں دے قریب ݙسی ویندی ہے۔ جرائم تے انڈر ورلڈ گینگ دی لڑائی دے بعد رحمان نے اپݨا اثر لیاری توں ٻاہر ملیر تے کورنگی دی طرف ودھاوݨا شروع کیتا تے شہر وچ علاقائی سطح تے انہاں دا مقابلہ ݙوجھے انڈر ورلڈ گینگ دے گروہاں نال تھیندا رہیا۔ رحمان بلوچ تے الزام ہئی کہ اوہ ڈکیتی سمیت ہک سو توں زیادہ جرائم وچ ملوث ہن۔ حکومت سندھ نے انہاں دے سر تے پنڄھاہ لکھ روپے دا انعام مقرر کیتا۔

## ݙوجھا رخ
رحمان کراچی دے انڈر ورلڈ دا ایں طرح دا کردار ہئی جنہاں دی زندگی دے کئی پہلو متنازعہ رہے ہن۔ اوہ فلمیں دے ہیروز دی طرح جرائم توں کمائی ڳئی دولت اپݨے علاقے دے غریباں وچ ونڈݨ کیتے مشہور ہئی۔ سن 2008، 2009 وچ رحمان "ڈکیت" نے اپݨی ہک الگ حیثیت بݨائی۔ انہاں نے اپݨے آپ کوں سردار عبد الرحمان بلوچ دے نام نال متعارف کرواوݨا شروع کیتا۔ رحمان "ڈکیت" اگر انڈر ورلڈ دے گرو ہن تاں سردار عبد الرحمان علاقے دی سیاسی شخصیت بݨ ڳئے۔ اوہ لیاری وچ قائم تھیوݨ آلیاں امن کمیٹیاں دے نگران رہے۔ رحمان بلوچ نے اپݨے آپ کوں حکمران جماعت پیپلز پارٹی نال منسوب رکھیا۔

## ہلاکت
9 اگست 2009 کوں رات کوں ہک پولیس مقابلے وچ رحمان بلوچ عرف رحمان ڈکیت کوں ترائے ساتھیاں سمیت ہلاک کر ݙتا ڳیا۔ ایں توں پہلے رحمان بلوچ دی کوئٹہ توں گرفتاری دی خبراں آئی ہن تاہم بعد وچ آکھیا ڳیا کہ اوہ پولیس دی حراست توں فرار تھی ڳئے ہن۔ ایں ساہنڳے ایں مقابلے کوں جعلی پولیس مقابلہ وی آکھیا ویندے۔ رحمان بلوچ عرف "ڈکیت" کوں کراچی وچ پولیس مقابلیاں کیتے مشہور افسر چودھری اسلم دی پارٹی نے ہلاک کیتا جیہڑے شہر وچ تھیوݨ آلے سنہ 1990 دے آپریشن دے واحد زندہ پولیس افسر ہن۔ ماضی دے ایں آپریشن وچ حصہ گھنݨ آلے باقی تمام اہم پولیس افسریں کوں ٹارگٹ کلنگ وچ ہلاک کیتا ڳیا ہے۔ بلوچ دی ہلاکت دے بعد لیاری وچ حالات کشیدہ تھئے۔ انہاں دے جنازے وچ ہزاراں لوکیں نے شرکت کیتی۔ کیوں جو اپݨے علاقے وچ انہاں کوں ڈاکو توں زیادہ ہک ہیرو دی حیثیت حاصل ہئی۔

## حوالہ
صابر جمالی

صابر جمالی دا اصل ناں محمد صابر ہے۔ انہاں دی پیدائش 26 جنوری 1936ء کوں شہر بہرائچ دے محلہ چاند پورہ وچ تھئی۔ آپ دے پیو دا ناں منشی سالار تے ماء دا ناں حشمت جہاں ہئی۔ آپ بہرائچ دے مشہور استاد شاعر بابا جمالؔ بہرائچی دے شاگرد رشید ہن۔

## حالات
صابر جمالی نے اپݨی ابتدائی تعلیم مکتب مسعودیہ جامع مسجد شہر بہرائچ توں حاصل کیتی۔ بعد وچ انہاں نے جامعہ اردو علی گڑھ توں ادیب دی سند حاصل کیتی۔

## ادبی خدمات
صابر جمالی ہک کہنہ مشق شاعر ہن۔ آپ دے استاد ضلع تے شہر بہرائچ دے مشہور استاد شاعر بابا جمال الدین جمالؔ بہرائچی ہن۔ بابا جمال دی شاعری دا سکول روز شام کوں شہر دے شاہی گھنٹہ گھر پارک وچ لڳدا ہئی۔ جتھاں بابا جمال اپݨے شاگرداں دے کلام دی اصلاح کریندے ہن۔ بابا جمال دے شاگرداں دی ٻہوں لمبی لسٹ ہے جیندے وچ شاعر جمالی، صابر جمالی، نعمت بہرائچی، رزمی بہرائچی، نجمی جمالی بہرائچی وغیرہ ٻہوں مشہور تھئے۔ صابر جمالی نے شاعری دی ہر صنف حمد، نعت، غزل، منقبت، نظم، قطعہ وچ اپݨی شاعری کیتی ہے۔ آپ دا کوئی شاعری مجموعہ شائع نہیں تھیا۔ آپ اڄ وی ادبی نشستاں تے مقامی مشاعریں وچ شرکت کریندن۔

## ادبی شخصیات نال رابطہ
صابر جمالی دا تمام ادبی شخصیات نال رابطہ رہیا جنہاں وچ خاص طور تے محسن زیدی، وصفی بہرائچی، اظہار وارثی، اثر بہرائچی، جواد وارث، ڈاکٹر سعید عارفی، عبرت بہرائچی، کامل بہرائچی، نعمت بہرائچی، شاعر جمالی، شوق نیپالی، اطہر رحمانی وغیرہ نال آپ دا رابطہ رہیا۔

## نمونہ کلام

## حوالہ
غوث بخش بزنجو

میرغوث بخش بزنجو بلوچستان دے ممتاز قبائلی رہنما، سیاست دان تے 1972 توں 1973 تک گورنر رہے۔ اوہ نال علاقے وچ سفرخان دے گھر ڄمیے ہن۔ اوہ نیشنل عوامی پارٹی دے اولین قائدین وچوں ہن۔

## حوالہ
ناز بلوچ

ناز بلوچ کراچی، پاکستان دی سیاست دان ہن۔ ناز بلوچ پاکستان تحریک انصاف دی مرکزی نائب صدر ہن۔ ناز نے قومی اسمبلی دے کیتے عام انتخابات وچ حلقہ این اے۔240 کراچی توں مئی 2013ء وچ پاکستان تحریک انصاف دی طرفوں حصہ ڳھدا۔ انہاں دے نسلی بلوچ قوم پیو، عبد اللہ بلوچ، سابق وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو دے دور اقتدار وچ پاکستان پیپلز پارٹی دے اعلیٰ عہدے دار ہن۔

شادی کرݨ دے بعد 22 اپریل 2011ء کوں پی ٹی آئی وچ شامل تھئین پر اگست 2011ء وچ واپس خاندانی سیاسی جماعت پاکستان پیپلز پارٹی وچ چلی ڳئین۔ اوہ اپݨے خاندان دی پہلی تریمت ہن جیہڑھی سیاسی جماعت وچ سیاست کریندی ہن، کہیں بلوچ تریمت دا عوامی معاملات وچ حصہ گھنݨ غیر معمولی ڳالھ ہے۔ 11 مئی 2013ء دے انتخابات وچ، اوہ اپݨے حلقے دی واحد تریمت امیدوار ہن تے 21,094 ووٹ ڳھن کے ݙوجھے نمبر تے رہین۔16 جولائی 2017ء کوں، ناز بلوچ نے پاکستان پیپلز پارٹی دے نال سیاسی وابستگی کوں چھوڑ کے پاکستان تحریک انصاف وچ شمولیت اختیار کر ڳھدی۔ناز بلوچ نے سینٹ جوزف کالج توں معاشیات وچ بیچلر کیتی ہے۔

## حوالہ
جام محمد یوسف

میر جام محمد یوسف میر جام غلام قادر دے گھر لسبیلہ وچ ڄنیے۔ اوندی عمر 52 سال ہے تے تعلیم ایم اے، ایل ایل بی ہے۔ اوہ کاشتکاری دے شعبے نال وابستہ ہن۔ 1985 تے 1991 وچ اوہ قومی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے۔ 1988، 1990، 1993، 1997 تے 2002 دے عام انتخابات وچ مسلسل پنڄویں واری بلوچستان صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے تے دسمبر 2002 توں بلوچستان دے وزیراعلیٰ دے عہدے تے فائز ہن۔ اوہ بلوچستان دے عوام دی ترقی کیتے خاص طور تے تے پاکستان دے عوام کیتے عام طور تے سیاسی تے سماجی طور تے کوشاں رہے ہن۔ انہاں نے سعودی عرب، برطانیہ، امریکہ، جاپان، قطر، دبئی، فرانس، سنگاپور، چین، ملائیشیا، ہانگ کانگ، جرمنی، اٹلی، مراکش، تیونس، لیبیا، لبنان، برازیل تے چلی دے سرکاری دورے کیتے تے مختلف ورکشاپس/سیمینارز وچ شرکت کیتی۔ انہاں دے پیو میر جام غلام قادر ریاست لسبیلہ دے پہلے والی ہن جنہاں نے اپݨی ریاست دا الحاق پاکستان نال کیتا۔ علاوہ ازیں، اوہ 1972، 1977 تے 1985 وچ بلوچستان صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے، اسپیکر تے 1985 وچ وزیراعلیٰ دے عہدے تے فائز رہے۔ انہاں دے چھوٹے بھرا شہزادہ جام محمد اکبر وی 1997 وچ بلوچستان صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے ہن۔

## حوالہ
اسلم رئیسانی

نواب محمد اسلم خان رئیسانی بلوچستان پاکستان دے سابقہ وزیراعلیٰ ہن۔ اوہ ایں عہدے تے 9 اپریل 2008ء توں 14 جنوری 2013ء تک فائز رہے۔ انہیں دا تعلق پاکستان پیپلز پارٹی نال ہے۔ نواب اسلم رئیسانی مزاحیہ مزاج دی وجہ توں مشہور ہن۔

## حوالہ
میردریا خان کھوسہ

میردریا خان کھوسہ پاکستانی سیاست دان ہن۔ملک پاکستان تے جیکب آباد سندھ دی مشہور سیاسی شخصیت ہن۔ آپ دا تعلق بلوچ قوم دے کھوسہ قبیلے نال ہے۔ آپ دے پیو دا نام میر میرحسن خان تے ݙاݙے دا ناں میر بہادر خان کھوسہ ہئی۔ 1857 دے جنگ آزادی دے مجاہد میردلمراد خان کھوسہ (اول) میرصاحب دے پرݙاݙا ہن۔ مرحوم میرسکندر خان کھوسہ تے خان صاحب میرشاہل خان کھوسہ تے خان بہادر میر دل مراد خان کھوسہ (دوم)، میرصاحب مرحوم دے چچا ہن۔ میرمیرحسن خان مرحوم، میرشفیق صاحب، میرفداحسین خان، میرطارق حسین، میرخالدحسین تے میر انیس الرحمان خان کھوسہ میرصاحب دے فرزند ہن۔ میرصاحب مرحوم 1962 توں 1977 تک قومی اسمبلی دے رکن رہے۔ آپ انتہائی شریف النفس، باوقار تے معزز انسان ہن۔ میرصاحب، 4 نومبر 2006 کوں کراچی وچ دنیا فانی توں انتقال کر ڳئے۔ انہاں کوں انہاں دے آبائی دیہات "دین پور" تعلقہ ٹھل ضلع جیکب آباد وچ سپرد خاک کیتا ڳیا۔

## حوالہ
نواب غوث بخش باروزئی

نواب غوث بخش باروزئی بلوچستان دے 23 مارچ 2013ء توں ڳھن کے 7 جون 2013ء تک بلوچستان دے قائم مقام وزیراعلیٰ رہے ہن۔ انہاں نے ایہ عہدہ اسلم رئیسانی دے بعد سنبھالیا ہئی۔ انہاں دا تعلق سبی نال ہے۔

## حوالہ
رحیمداد خان مولائی شیدائی

رحیمداد خان مولائی شیدائی پاکستان نال تعلق رکھݨ آلے سندھی ٻولی دے نامور مؤرخ، صحافی تے مترجم ہن۔ اوہ اپݨی کتاب "تاریخ تمدن سندھ" تے "جنت السندھ" دی وجہ توں مشہور تے معروف ہن۔

## حالات زندگی
رحیمداد خان مولائی شیدائی 26 اپریل 1894ء کوں سکھر، سندھ، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ ڄمیے۔ انہاں دا اصل ناں میر رحیم داد خان ہئی۔ 1913ء وچ ریلوے وچ ملازمت اختیار کیتی جتھاں اوہ کلینر، فائرمین، ٹرین کلرک، یارڈ فورمین، سیکنڈ گارڈ تے فیر گارڈ مقرر تھئے۔ 1939ء وچ محکمہ ریلوے توں سبکدوشی اختیار کیتی۔ 1934ء وچ مولائی شیدائی دا پہلا مضمون شائع تھیا جیندا ناں "ممتاز محل" ہئی۔ ایہ مضمون دین محمد وفائی دی نظر توں گزریا تاں انہاں نے مولائی شیدائی کوں مزید لکھݨ دی ترغیب ݙتی۔ ریلوے وچ ملازمت دے دوران انہاں دے مضامین "ستارہ سندھ"، "توحید"، "الوحید" تے "سندھو" ناں دے اخبارات وچ مولائی شیدائی دے قلمی ناں نال شائع تھیندے ہن۔ ایہ قلمی ناں دین محمد وفائی تے پیر علی محمد راشدی نے رکھیا ہئی۔ 1941ء وچ وزیر اعلیٰ سندھ خان بہادر اللہ بخش سومرو دے اخبار "روزنامہ آزاد" دے سب ایڈیٹر مقرر تھئے۔ روزنامہ آزاد کانگریسی اخبار ہئی، ایں سانگے انہاں نے علیدگی اختیار کر کے 1945ء وچ "روزنامہ ہلال پاکستان" حیدرآباد دے ایڈیٹر مقرر تھئے۔ 1950ء وچ سندھ یونیورسٹی وچ ریسرچ فیلو مقرر تھئے جتھاں اوہ پنڄ سال تک رہے۔ انہاں دی تصانیف وچ "جنت السندھ"، "تاریخ تمدن سندھ"، "مختصر تاریخ بلوچستان" تے "تاریخ قلات" خاص کر مشہور ہن۔

## تصانیف

* جنت السندھ
* تاریخ تمدن سندھ
* تاریخ اسلام
* مختصر تاریخ بلوچستان
* تاریخ قلات
* بلوچستان وچ مہدوی تحریک
* تاریخ ہند و پاک (ترجمہ)
* روضۃ السندھ
* موسوین جی مختصر تاریخ
* تاریخ خاصخیلی
* مقالات شیدائی (4 جلدیں)
* تاریخ سکھر (سندھی)

## وفات
رحیمداد خان مولائی شیدائی 12 فروری 1978ء کوں سکھر، پاکستان وچ وفات پا ڳئے۔ اوہ سکھر وچ ٹیکری آدم شاہ وچ سپرد خاک تھئے۔

## حوالہ
دانش نواز

دانش نواز بلوچ پاکستانی ٹیلی ویژن تے فلم اداکار، ہدایت کار تے مزاح نگار ہن۔ پاکستانی ٹیلی ویژن وچ اپݨا کیریئر بݨایا تے اوہ زیادہ تر کامیڈین دے طور تے مشہور ہن۔ اوہ "نادانیاں"، "ایکسٹرا: دی مینگو پیپل" تے "لڑکا کراچی کا کڑی لاہور دی" وچ اپݨے مرکزی کامیڈی کرداریں دی وجہ توں مشہور ہن۔ 2016ء توں، اوہ مقبول سٹ کام "ہم سب عجیب سے ہیں" وچ پاشا دے روپ وچ نظر آندن۔

## ابتدائی زندگی
دانش نواز 4 اگست 1978ء کوں کراچی وچ ہک سندھی مسلم بلوچ خاندان وچ ڄمیے۔ انہاں نے تعلیم مہران یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی جامشورو توں مکینیکل انجینئرنگ وچ بیچلر آف انجینئرنگ وچ مکمل کیتی۔

## کیریئر
دانش نواز مزاحیہ کرداریں دی وجہ توں مشہور اداکار ہن۔ انہاں نے ٻہوں سارے کامیڈی سٹ کامز تے ڈراما سیریلز وچ اداکاری کیتی ہے۔ انہاں نے مختلف ٹیلی ویژن چینلز تے کئی ڈرامیاں وچ کم کیتا جنہاں وچ ہم ٹی وی، ایکسپریس انٹرٹینمنٹ تے جیو ٹی وی شامل ہن۔ اوہ مہیش بھٹ دی آوݨ آلی ہارر کامیڈی وینچر وچ وی مزاحیہ کردار کرݨ آلے ہن۔ 2016ء دے بعد اوہ ہک ٻئے سٹ کام "ہم سب عجیب سے ہیں" وچ شامل تھئے، جیندے وچ حنا دلپزیر، شبیر جان، عروسہ صدیقی تے ٻئے تجربہ کار مزاح نگار شامل ہن۔

## ذاتی زندگی
اوہ ٹیلی ویژن اداکار فرید نواز بلوچ دے پتر ہن۔ اوہ ٹیلی ویژن اداکار تے ہدایت کار یاسر نواز دے چھوٹے بھرا تے ٹیلی ویژن میزبان تے اداکارہ ندا یاسر دے ݙیر ہن۔

## فلموگرافی

* بابو جی دھیرے چلنا
* چار چاند
* ایکسٹرا (دی مینگو پیپل) - (ڈائریکٹر، اداکار)
* ہم تم - (آخری ایپیسوڈ میں کیمیو پیشی)
* کارواتین
* لاڑکا کراچی کا کری لاہور دی
* مصعب کی دل لگی
* بچائے مان کے سچے - (میزبان)
* مس گرم مسالا - (ڈائریکٹر)
* نادانیاں
* نینا
* اے میری بلی - (ڈائریکٹر، اداکار)
* پھر چند پہ دستک
* شالی - (ڈائریکٹر)
* تنویر فاطمہ (بی اے)
* کارٹون
* سرسبز
* ہم سب عجیب سے ہیں۔
* سن یارا - (ڈائریکٹر)
* عشق تماشا - (ڈائریکٹر)
* کبھی بند کبھی باجا (Ep:11 Mohabbat Ka Mara)
* خاص (ڈائریکٹر)
* کشف (ڈائریکٹر)
* چپکے چپکے (ڈائریکٹر)
* ڈاکٹر بلما - ٹیلی فلم (ڈائریکٹر)
* دوبارہ (ڈائریکٹر)

### فلمیں

* Wrong No. (2015)
* Chain Aye Na (2017)
* Wrong No.2 (2019)
* Chakkar (2022)

## حوالہ
عبد القدوس بزنجو

عبد القدوس بزنجو بلوچستان دے وزیر اعلیٰ ہن۔ اوہ 29 اکتوبر 2021ء توں 2023 تک وزیر اعلیٰ بلوچستان دے طور تے خدمات انجام ݙیندے رہن۔
حاصل خان بزنجو

حاصل خان بزنجو ایوان بالا (سینٹ) دے رکن تے نیشنل پارٹی دے مرکزی نائب صدر ہن۔ انہاں دا تعلق بلوچستان نال ہئی۔

## پیدائش، تعلیم تے ذاتی زندگی
میر حاصل بزنجو 1958ء وچ ضلع خضدار دی تحصیل نال وچ بلوچستان دے سابق گورنر میرغوث بخش بزنجو دے گھر وچ ڄمیے۔ ابتدائی تعلیم مڈل ہائی سکول توں حاصل کیتی۔ انہاں دے پیو دے گورنر مقرر تھیوݨ دے بعد اوہ کوئٹہ آڳئے، جتھاں انہاں نے اسلامیہ ہائی اسکول وچ داخلہ ڳھدا۔ 1977ء وچ میٹرک کرݨ دے بعد 1979ء وچ گورنمنٹ کالج کوئٹہ توں انٹر کیتا۔ 80ء دی ݙہاکے وچ کراچی چلیے ڳئے جتھاں جامعہ کراچی توں آنرز کرݨ دے بعد فلسفے وچ ماسٹرز دی سند حاصل کیتی۔8 اگست 1988ء کوں شادی تھئی، انہاں دی ہک دھی تے ہک پتر ہئی۔ انہاں دے ترائے بھرا ہن۔ حاصل بزنجو کھیݙاں وچ فٹبال تے والی بال وچ دلچسپی رکھیندے ہن۔ فلم بینی تے موسیقی دا شوق وی رکھیندے ہن۔

## عملی سیاست
حاصل بزنجو نے 70ء دی دہائی وچ بلوچ اسٹوڈنٹس آرگنائزیشن دے پلیٹ فارم توں سیاست دا آغاز کیتا۔ 1972ء وچ بی ایس او نال زون دے صدر تے بعد وچ تنظیم دے مرکزی جوائنٹ سیکرٹری منتخب تھئے۔ 1987ء وچ بی ایس او تے بی ایس او عوامی دے اتحاد دے خلاف تنظیم توں علیحدگی اختیار کیتی۔ حاصل بزنجو جامعہ کراچی وچ اسلامی جمعیت طلبہ دے خلاف تشکیل ݙتے ونڄݨ آلے قوم پرست تے ترقی پسند طلباء دے اتحاد یونائیٹڈ اسٹوڈنٹس موومنٹ دے چیئرمین وی رہ چکیے ہن۔ 1985ء وچ تحریک بحالی جمہوریت (ایم آر ڈی) وچ متحرک رہے۔ 1988ء وچ پاکستان نیشنل پارٹی وچ شمولیت اختیار کیتی تے نال انتخابات وچ حصہ ڳھدا۔ 1989ء وچ پیو دی وفات دے بعد پاکستان نیشنل پارٹی دی سرگرمیاں وچ زیادہ فعال تھی ڳئے۔ 1990ء دے عام انتخابات وچ قومی اسمبلی دی ݙو نشستاں تے کامیاب تھئے۔ 1996ء وچ پاکستان نیشنل پارٹی دے صدر منتخب تھئے۔ 1997ء دے عام انتخابات وچ اوہ ݙوجھی واری قومی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے۔ جنرل پرویز مشرف دے دور وچ حکومت دے خلاف تقریر کرݨ دی پاداش وچ انہاں کوں کجھ عرصہ قید وی کاٹݨی پئی۔ 2002ء وچ انہاں دی پارٹی تے بلوچ نیشنل موومنٹ دا الحاق تھیا تے نیشنل پارٹی دی بنیاد رکھی ڳئی۔ 2009ء وچ بلوچستان توں سینیٹر منتخب تھئے۔

## وفات
20 اگست 2020ء کوں وفات پا ڳئے۔ اوہ کینسر تے بواسیر دے امراض وچ مبتلا ہن۔ کراچی دے نجی ہسپتال وچ کیمیو تھراپی کروائی ڳئی ہئی، مگر طبیعت خراب تھیوݨ دے بعد اوہ انتقال کر ڳئے۔ انہاں دی میت کراچی توں انہیں دے آبائی علاقے منتقل کیتی ڳئی، جتھاں جمعے دی شام نماز جنازہ ادا کیتی ڳئی۔

## حوالہ
محمد حسین عنقا

محمد حسین عنقاؔ ستمبر 1907ء وچ مچھ، بلوچستان وچ ڄمیے۔ اوہ اردو، فارسی، عربی، بلوچی تے انگریزی ٻولیاں دے ماہر ہن۔ اوہ نامور سیاست دان، مؤرخ، دانشور، صحافی، ادیب تے شاعر ہن۔ انہاں نے اردو، فارسی تے بلوچی ٻولیاں وچ شاعری کیتی۔ اوہ غالب تے اقبال دے کلام توں خاص طور تے متاثر ہن۔ غالب تے اقبال دے اثرات انہاں دی شاعری وچ واضح نظر آندن۔

## زندگی
ابتدائی تعلیم حاصل کرݨ دے بعد درس و تدریس دا پیشہ اختیار کیتا۔ 1934ء وچ سیاسی سرگرمیاں دا آغاز کیتا۔ انہاں نے اکوی سال قید و بند دی صعوبتاں برداشت کیتیاں۔

## تصانیف

* توار (مجموعہ اشعار بلوچی)
* ترجمہ گلستان سعدی
* رحیل کوہ (مجموعہ اشعار فارسی تے اردو)
* تاریخ بلوچستان

## وفات
اوہ 21 اکتوبر 1977ء کوں سرطان دے موذی مرض وچ مبتلا تھی کے وفات پا ڳئے۔

## نمونہ کلام
؎دیروز وقتی کہ از من جدا شدی

از شدت گریہ چشمانم کور شد

## حوالہ
ولی خان بابر

ولی خان بابر ہک معروف پاکستانی صحافی ہن۔ ولی خان جیو نیوز دے کیتے کم کریندے ہن۔ ہک ݙینہہ ولی خان کراچی دے علاقے لیاقت آباد وچ ویندے پئے ہن کہ اچانک صولت مرزا تے فیصل موٹا ناں دے افراد نے فائرنگ کر کے قتل کر ݙتا۔ 10 مارچ 2015 کوں انسداد دہشت گردی عدالت نے ولی خان دے قاتل صولت مرزا کوں پھاسی دا حکم سݨا ڈتا۔ صولت مرزا ہک ٹارگٹ کلر ہئی جیندا تعلق متحدہ قومی موومنٹ نال ہئی۔

## حوالہ
شوکت حسین مزاری

سردار شوکت حسین خان مزاری سابق ڈپٹی سپیکر تے سابق رکن پنجاب اسمبلی 1948ء وچ روجھان وچ ڄمیے۔ چار دفعہ  رکن اسمبلی منتخب تھئے تے صوبائی وزیر دے علاوہ ڈپٹی اپوزیشن لیڈر وی رہے۔ سردار شوکت مزاری پنجاب اسمبلی دے ڈپٹی سپیکر وی رہے۔ اوہ سابق نگران وزیر اعظم سردار بلخ شیر مزاری تے بزرگ سیاست دان شیرباز مرازی دے سوترہن۔ گورنمنٹ کالج توں گریجویشن کیتا۔ فروری 2008ء وچ تھیوݨ آلے عام انتخابات وچ اپݨے آبائی ضلع راجن پور دی صوبائی نشست پی پی 250 توں رکن اسمبلی منتخب تھئے۔ 14 نومبر 2008ء کوں 60 سال دی عمر وچ دل دا دورہ پووݨ دی وجہ توں انتقال کر ڳئے تے روجھان وچ دفن تھئے۔
شعیب نوشیروانی

سابق وزیر داخلہ بلوچستان میر شعیب نوشیروانی ضلع خاران وچ 1978 وچ ڄمیے۔ انہاں نے بلوچستان یونیورسٹی توں گریجویشن کیتا۔ اوہ 2002 دے عام انتخابات وچ خاران توں پاکستان مسلم لیگ ق دے ٹکٹ تے رکن بلوچستان اسمبلی منتخب تھئے، جام محمد یوسف دی کابینہ وچ وزیر داخلہ و قبائلی دے عہدے تے فائز رہے۔ انہاں دے دور وزارت داخلہ وچ نواب اکبر خان بگٹی کوں ڈیرہ بگٹی وچ مبینہ فوجی آپریشن وچ قتل کیتا ڳیا جیندی وجہ توں انہاں کوں بلوچستان وچ سخت تنقید دا سامݨا وی کرݨا پیا۔ میر شعیب نوشیروانی 2008ء وچ ولا صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے۔ انہاں دے پیو میر عبدالکریم نوشیروانی وی ݙو دفعہ بلوچستان اسمبلی دے رکن رہ چکیے ہن۔

## حوالہ
جام غلام قادر خان

جام غلام قادر خان عالیانی پاکستان پیپلز پارٹی بلوچستان دے معروف سیاست دان تے ریاست لسبیلہ دے آخری والی ہن۔ اوہ 27 اپریل، 1973ء توں 31 اکتوبر، 1974ء تک بلوچستان دے وزیراعلیٰ وی رہے۔

## حوالہ
نواز علی شوق

پروفیسر ڈاکٹر نواز علی شوق پاکستان نال تعلق رکھݨ آلے سندھی ٻولی تے ادب دے معروف ماہر، شاعر، نقاد، محقق تے جامعہ کراچی دے شعبہ سندھی دے سابق چیئرمین ہن۔ اوہ شاہ عبد اللطیف بھٹائی دی شاعری تے تحقیق دے حوالے نال شہرت رکھدے ہن۔

## حالات زندگی
ڈاکٹر نواز علی شوق 10 جولائی،1937ء کوں کندھ کوٹ، ضلع جیکب آباد، صوبہ سندھ، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ ڄمیے۔ تدریس دے شعبے نال وابستہ رہے۔ اوہ کراچی یونیورسٹی دے شعبۂ سندھی دے پروفیسر تے چیئرمین تے شاہ لطیف چیئر کراچی یونیورسٹی دے ڈائریکٹر دے عہدے تے وی فائز رہ چکیے ہن۔ ایںدے علاوہ اوہ سندھی ٻولی دا با اختیار ادارہ حیدرآباد، سندھ دے چیئرمین وی رہے۔ شاہ عبداللطیف بھٹائی دی شاعری دی شرح ابیات شاہ لطیف دے ناں نال تحریر کیتی۔ انہاں دی ٻیاں تصانیف وچ سچل سرمست :تاریخ، تصوف تے شاعری، کلیات علوی، کلیات ناز، ملاوٹ جا ماہر، آویسی اتھی ویا تے سامی سفر ھلیا دے ناں شامل ہن۔

## تصانیف

* ابیات شاہ لطیف
* سچل سرمست :تاریخ، تصوف تے شاعری
* کلیات ناز
* کلیات علوی
* ملاوٹ جا ماہر
* سامی سفر ھلیا
* آویسی اتھی ویا
* فتوح السند (احمد بن یحییٰ البلادی دی کتاب فتوح السند دا سندھی ترجمہ)

## اعزازات
حکومت پاکستان نے انہاں دی خدمات دے اعتراف دے طور تے انہاں کوں 14 اگست، 2014ء کوں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی عطا کیتا۔

## حوالہ
میر دریا خان کھوسہ

میر دریا خان کھوسہ پاکستان دے نامور سیاست دان ہن۔ملک پاکستان تے جیکب آباد، سندھ دی مشہور سیاسی شخصیت ہن۔ انہاں دا تعلق بلوچ قوم دے کھوسہ قبیلے نال ہے۔ انہاں دے پیو دا ناں میر میرحسن خان تے ݙاڈے دا ناں میر بہادر خان کھوسہ ہئی۔ 1857ء دی جنگ آزادی دے مجاہد میر دل مراد خان کھوسہ (اول) میر صاحب دے پرݙاݙا ہن۔ مرحوم میر سکندر خان کھوسہ، خان صاحب میر شاہل خان کھوسہ تے خان بہادر میر دل مراد خان کھوسہ (دوم)، میر صاحب دے چاچا ہن۔ میر میرحسن خان مرحوم، میر شفیق صاحب، میر فدا حسین خان، میر طارق حسین، میر خالد حسین تے میر انیس الرحمان خان کھوسہ میر صاحب دے پُتر ہن۔ میر صاحب مرحوم 1962ء توں 1977ء تک قومی اسمبلی دے رکن رہے۔ اوہ انتہائی شریف النفس، باوقار تے معزز انسان ہن۔ میر صاحب 4 نومبر 2006ء کوں کراچی وچ دنیا فانی توں انتقال کر ڳئے۔ انہاں کوں انہاں دے آبائی دیہات "دین پور"، تعلقہ ٹھل، ضلع جیکب آباد وچ سپرد خاک کیتا ڳیا۔

## حوالہ
خلیل احمد بلوچ

خلیل احمد بلوچ قوم پرست سیاسی رہنما ہن۔ اوہ مغربی بلوچستان دے سرباز وچ ڄمیے ہن۔ ابتدائی تعلیم اپݨے آبائی دیہات آشار وچ حاصل کیتی تے میٹرک کراچی توں کیتا تے بعد وچ بی اے دا امتحان کراچی یونیورسٹی توں پاس کیتا۔ خلیل احمد بلوچ جیہڑے "میر صاحب" دے ناں نال مشہور ہن تے سیاسی حلقے وچ ایں ناں نال ڄاݨیے ویندن۔ میر صاحب دا سیاست نال پہلا تعلق پاکستان پیپلز پارٹی نال ہئی، پر سال 1995ء دے بعد عملی طور تے بلوچستان دی علیحدگی نال تعلق رکھݨ آلیاں سرگرمیاں وچ حصہ ڳھندے رہے ہن۔

## حوالہ
حلیم بروہی

سندھی زبان دے مقبول مزاح تے ناول نگار حلیم بروہی نے 5 اگست، 1935ء وچ حیدرآباد، پاکستان دے ہک پولیس افسر عبد العزیز دے گھر وچ ڄمیے۔ انہاں نے ایل ایل بی دے بعد وچ وکالت شروع کیتی۔ بعد وچ انہاں نے سندھ یونیورسٹی جامشورو وچ ملازمت اختیار کیتی۔ حلیم بروہی نے انگریزی تے سندھی زبانیں وچ ݙاہ کتاباں لکھیاں۔ جنہاں وچ ’حلیم شو‘ سندھی وچ انہاں دی مقبول ترین کتاب رہی ہے۔ انہاں نے انوی سو پچھہتر وچ ’اوڑاھ‘ دے ناں نال ہک ناول لکھی جیہڑا نوجوانیں وچ کافی مقبول تھیا۔ انہاں دے انگریزی کالماں دا ہک انتخاب وی شائع تھیا۔ اوہ ہک منفرد شخصیت تے منفرد اصولیں دے حامی ادیب ہن۔ انہاں کوں انگریزی زبان تے ٻہوں چنڳھی دسترس حاصل ہئی۔ اوہ انگریزی اخبار دی فرنٹیئر پوسٹ وچ اکثر کالم لکھدے رہے۔ حلیم بروہی اپݨے ادبی نظریات تے اصولیں دی وجہ توں کافی متنازع وی رہے ہن۔ انہاں نے طویل عرصے تک سندھی کوں رومن اسکرپٹ وچ لکھݨ دی تحریک چلائی۔ تاہم سندھی زبان دے کئی ممتاز ادیب انہاں دی ایں تحریک تے مہم دے خلاف ہن۔

## حوالہ
نورمحمد بمپشتی

نورمحمد بمپشتی بلوچ تاریخ دا ہک نامور شاعر تے انقلابی شخصیت دے حامل ہن۔ نورمحمد بمپشتی مغربی بلوچستان دے علاقے بمپشت وچ ڄمیے۔ انہاں دے پیو میر عثمان درا زئی قبیلے نال تعلق رکھدے ہن۔ بمپشتی نے ابتدائی تعلیم بمپشت ہی وچ حاصل کیتی تے اتھوں دے مقامی علما توں قرآن دی تعلیم حاصل کیتی۔ ابتدا ہی توں شعر تے شاعری دا شوق رکھدے ہن تے بالآخر ایہے جذبے نے بمپشتی کوں بلوچ تاریخ دا ہک ایسا شاعر بݨایا کہ جیہڑا ہمیشہ یاد رکھیا ویسے۔ انہاں دے اشعار انقلابی ہن تے بلوچ قوم دی حق خود ارادیت دے حصول کیتے شہید کیتے ڳئے۔ نورمحمد بمپشتی جیہڑے اپݨی بلوچی قومی اشعار دی وجہ توں جاݨیے پہچاݨے ویندے ہن، کوں ایران دے قاجار ستمگر حاکم کرمان نے بعد از دستگیری کرمان ڳھن کے انہیں دی زبان ڄٻھ کٹݨ دا حکم ݙتا جیہڑی وجہ توں ٻہوں ظلم ستم تے تشدد تے زبان کٹݨ دے ترائے مہینے بعد شہید تھی ڳئے۔ نور محمد بمپشتی کوں وݙی بے دردی نال شہید تاں کیتا گیا لیکن اڄ وی بلوچستان وچ انہاں دے اشعار بڑے ذوق تے شوق نال سݨیے تے گائے ویندے ہن۔

## حوالہ
عزیز فیاض

عزیز فیاض بلوچستان وچ ڄمیے۔ اوہ فارسی شاعر ہن۔

## نمونہ اشعار فارسی
نپرس از وضع و احوالِ کنونم

گرفتارِ غم و درد و جنونم

غزالِ خستہ ای در وادیِ گرگ

ہزارہ در بلوچستان خونم

## ترجمہ
میݙے حال دی حالت نہ پچھو، میں غم تے درد تے جنون وچ مبتلا ہاں۔ جیویں ہرن بھیڑیاں دی وادی وچ، بلوچستان وچ ہزارہ خون وچ لت پت ہن۔

## حوالہ
غازی خان

غازی خان دودائی ملک سہراب دودائی دا پتر ہئی، جنہاں دا تعلق بلوچ قبیلے دودائی نال ہئی۔ اوہ پندرہویں صدی دے آخر وچ ملتان، پنجاب، پاکستان وچ منتقل تھئے تے ہمیشہ کیتے اتھاؤ دے تھی ڳئے۔

## حوالہ
علی احمد کرد

علی احمد کرد مشہور وکیل تے سپریم کورٹ بار ایسوسی ایشن دے سابق صدر ہن۔ اوہ 1948ء وچ کوئٹہ وچ ڄمیے۔ دوران طالب علمی سیاست وچ حصہ ڳھدا تے حکومت وقت دی پرزور مخالفت کرݨ دے باعث صرف ستارہ سال دی عمر وچ جیل یاترا کر ݙتی۔ ایندے بعد اوہ جمہوریت دے بے خوف سپاہی بݨ کے آمریت تے پے درپے وار کرݨ لڳے۔ دراصل علی احمد کرد دا تعلق بلوچستان دے ہک ممتاز علمی تے سیاسی خاندان نال ہے۔ میر عبد العزیز کرد انہاں دے چاچا ہن جنہاں نے ویہویں صدی دے اوائل وچ میر یوسف عزیز مگسی دی معیت وچ انگریزیں دے خلاف تحریک مزاحمت شروع کیتی ہئی۔ ایویں غاصباں تے آمروں دے خلاف مزاحمت علی احمد کرد کوں گھٹی ہی وچ مل ڳئی۔

## سیاسی جدوجہد
کرد نے جݙݨ ایل ایل بی دا امتحان ݙتا تاں پولیس انہاں دی ڳول وچ ہئی۔ ایہ انہاں دی خوش قسمتی ہئی کہ اوہ امتحان ݙیوݨ دے بعد ہی اوندے قابو وچ آئے، ورنہ کرد دا تعلیمی سال برباد تھی ویندا۔ 1973ء وچ ایل ایل بی کرݨ دے بعد اوہ کوئٹہ وچ وکالت کرݨ لڳے۔ ایں سال کرد کوں ہک کوڑے کیس وچ پھسا ݙتا ڳیا۔ ایویں انہاں کوں چار سال جیل وچ گزارݨے پئے۔ رہائی دے بعد اوہ ولا بلوچستان بار کونسل دے رکن بݨیے۔ 1973ء وچ جݙݨ بھٹو صاحب نے بلوچستان نیشنل عوامی پارٹی دی حکومت کوں برطرف کیتا تاں علی احمد کرد احتجاج کرݨ آلے اولین رہنماویں وچ شامل ہن۔ حتیٰ کہ گورنر اکبر بگٹی دے خوف توں پارٹی دے رہنما زیر زمین چلیے ڳئے، اݙݨ وی طلبہ دے نال برطرفی دے خلاف مظاہرے کریندے رہے۔ ایویں اوہ اکبر بگٹی دی نظراں وچ ناپسندیدہ شخصیت ٹھہریے۔ انہیں ݙیہاڑیں کرد نے کوئٹہ دی کبیر بلڈنگ وچ زیادہ وقت گزاریا جتھاں سردار عطا اللہ مینگل بیٹھے رہندے ہن۔ ایویں اوہ اکبر بگٹی دے جال وچ پھسݨ توں بچ ڳئے۔

## وکلا تحریک
علی احمد کرد 9 مارچ 2008ء وچ چیف جسٹس افتخار محمد چودھری دی معطلی دے بعد شروع تھیوݨ آلی تحریک وچ قومی افق تے نمودار تھئے تے اپݨیاں تقاریر نال ایں تحریک وچ نویں روح پھونک ݙتی۔ پیپلز پارٹی دی حکومت دی وجہ توں وکلا تحریک کجھ عرصے کیتے ماند پئی ڳئی ہئی، پر اکتوبر 2008 دے آخر وچ علی احمد کرد نے سپریم کورٹ بار ایسوسی ایشن دے انتخاب وچ سرکاری امیدوار کوں شکست فاش ݙتی تاں تحریک وچ نویں جان پئی۔ ایں انتخاب توں ایہ وی ثابت تھیا کہ فتح آخر سچ دی تھیندی ہے۔

## شخصیت
تقریر کریندے ہوئیں علی احمد کرد شعلہ جوالہ بݨیے نظر آندن، پر عام زندگی وچ اوہ وݙے مہذب، نفیس تے رحم دل انسان ہن۔ فارغ اوقات وچ کرد کوں پہاڑیں تے چڑھݨ تے فطرت دی آغوش وچ چلݨ پھرݨ پسند ہے۔ اوہ کوئٹہ دے گردونواح وچ کھڑے تمام پہاڑاں دی سیر کر چکیے ہن۔

## حوالہ
زیب مگسی

میر گل محمد خان زیب مگسی بلوچستان وچ فارسی زبان دے شاعر ہن۔ اوہ 1883ء وچ جھل مگسی، بلوچستان، پاکستان وچ ڄمیے۔ انہاں نے 1953ء وچ وفات پاتی۔ انہاں نے فارسی تے اردو وچ شعر آکھیے۔

## تصانیف
**کلیات زیب: شامل:**

* زیب نامہ
* دیوان عجیب
* دیوان بحور
* دیوان صنایع
* دیوان مفردات
* خزینۃ الاشہار (مخمسات زیب)

## حوالہ
عبدالستار گبول

عبدالستار گبول پاکستان دے نامور سیاست دان تے لیاری توں تحریک پاکستان دے کارکن ہن۔

## حالات زندگی
پاکستان دے معرض وجود وچ آوݨ دے بعد انہاں نے عملی سیاست دا آغاز 1969ء وچ پاکستان پیپلز پارٹی دے پلیٹ فارم توں کیتا۔ اوہ ذوالفقار علی بھٹو دے قریبی ساتھیاں تے پیپلز پارٹی دے بانی جیالاں وچوں ہن۔ گبول قبیلہ پچھلی کئی دہائیاں توں لیاری دی سیاست وچ سرگرم رہیا ہے۔ اوہ ݙو دفعہ لیاری توں رکن قومی اسمبلی منتخب تھئے۔ "لنکن اِن" توں بیرسٹری دی ڈگری حاصل کرݨ دے بعد پارٹی دے برسر اقتدار آوݨ تے وفاقی وزیر محنت و افرادی قوت تے وفاقی وزیر صحت دا قلمدان سنبھالیا تے بھرپور خدمات سرانجام ݙتیاں۔ اقوام متحدہ سمیت مختلف بین الاقوامی پلیٹ فارمز تے پاکستان دی نمائندگی کیتی۔ پیپلز پارٹی دی حکومت دی برطرفی تے ذوالفقار علی بھٹو دی پھانسی نے انہاں تے ڳھاٹا نفسیاتی اثر چھوڑیا۔ بعد وچ پارٹی دے سینئر ساتھیاں دے نال سنگین اختلافات تے انہاں نے عملی سیاست توں کنارہ کشی کر ڳھدی۔ 23 جولائی 2006ء کوں شدید عارضہ قلب دے باعث اوہ اپݨے خالق حقیقی نال ونڄ ملیے۔ انہاں کوں لیاری وچ آبائی قبرستان "میوہ شاہ" وچ سپرد خاک کیتا ڳیا۔

## حوالہ
سردار خداداد خان گبول

سردار خداداد خان گبول کراچی دے وݙے زمیندار تے جاگیردار ہن۔ ایں وقت انہاں دے ٹٻر دے کول کراچی وچ ہزاراں ایکڑ زمین ہے۔ "خداداد کالونی" جیہڑی قائد اعظم محمد علی جناح دے مزار دے نیڑے واقع ہے، "مزار قائد" تے "قائد اعظم انٹرنیشنل ائر پورٹ کراچی" دی زمین خداداد خان گبول دی ذاتی ملکیت ہے۔قیام پاکستان دے بعد ہندوستان توں آوݨ آلے مہاجرین دے کول رہوݨ کیتے جاہ کائنس ہئی، خداداد کالونی دی زمین مہاجرین کوں رہوݨ کیتے انہاں نے مفت ݙتی جیہڑی ہݨ تک اتھائیں آباد ہن تے خداداد خان گبول کوں اڄ وی عزت تے احترام نال یاد کریندن۔

سردار نبیل احمد خان گبول دے مطابق سردار خان بہادر اللہ بخش گبول دے پتراں نے سپریم کورٹ وچ کیس داخل کیتا ہے کہ "قائد اعظم انٹرنیشنل ائر پورٹ کراچی" دا ناں "گبول ائر پورٹ" دے ناں نال تبدیل کیتا ونڄے۔ گورنمنٹ نے ہک موقع تے ایہ مؤقف اختیار کیتا کہ ایں زمین دی سرکاری قیمت ادا کیتی ونڄ سڳدی ہے، پر گبول خاندان نے ایہ پیشکش مسترد کر ݙتی تے آکھیا کہ اگر حکومت ایں دا ناں "گبول ائر پورٹ" رکھݨ تے آمادہ تھیوے تاں موجودہ ائرپورٹ دی زمین دی قیمت دے برابر سرکار کوں مزید قیمت ادا کر سڳدے ہئیں۔ ایہ ڳالھ وی سݨݨ وچ آئی ہے کہ ݙوجھے قبائل دی مخالفت دی وجہ توں حکومت نے ایں ائر پورٹ دا ناں برقرار رکھیا ہویا ہے۔

## حوالہ
حفیظ الرحمٰن خان دریشک

ڈاکٹر حفیظ الرحمٰن خان دریشک سردار کرم الہٰی خان دریشک دے ہونہار سپوت ہن۔ اوہ 2001ء وچ مقامی حکومت دے انتخابات وچ ملت پارٹی دی طرفوں ضلع ناظم راجن پور وی بݨے۔ ڈاکٹر حفیظ الرحمٰن خان دریشک سابق چیف وہب اتے رکن پنجاب اسمبلی سردار نصراللّٰہ خان دریشک دے کزن ہن اتے پیشے دے لحاظ نال ڈاکٹر ہن۔ 2013 وچ پاکستان مسلم لیگ ن دی طرفوں حلقہ این اے-175 راجن پور دوم وچ انتخابی دنگل لڑیا ہئی۔ کل درج ووٹ 3,55,184 ووٹ وچوں 1,09,662 ووٹ ڳھن تے رکن قومی اسمبلی منتخب تھئے ہن۔ انہاں دے مد مقابل سردار دوست محمد خان مزاری نے 73,425 ووٹ حاصل کیتے اتے ݙوجھے نمبر تے رہے۔

ش

ڈاکٹر حفیظ الرحمٰن خان دریشک سردار کرم الہٰی خان دریشک دے ہونہار سپوت ہن۔ اوہ 2001ء وچ مقامی حکومت دے انتخابات وچ ملت پارٹی دی طرفوں ضلع ناظم راجن پور وی بݨے۔ ڈاکٹر حفیظ الرحمٰن خان دریشک سابق چیف وہب اتے رکن پنجاب اسمبلی سردار نصراللّٰہ خان دریشک دے کزن ہن اتے پیشے دے لحاظ نال ڈاکٹر ہن۔ 2013 وچ پاکستان مسلم لیگ ن دی طرفوں حلقہ این اے-175 راجن پور دوم وچ انتخابی دنگل لڑیا ہئی۔ کل درج ووٹ 3,55,184 ووٹ وچوں 1,09,662 ووٹ ڳھن تے رکن قومی اسمبلی منتخب تھئے ہن۔ انہاں دے مد مقابل سردار دوست محمد خان مزاری نے 73,425 ووٹ حاصل کیتے اتے ݙوجھے نمبر تے رہے۔

2018ء دے عام انتخابات وچ نصراللہ دریشک نے 73225 ووٹ ڳھدے اتے پی ٹی آئی دی طرفوں کامیاب تھئے، انہاں دے مد مقابل آزاد امیدوار حفیظ الرحمٰن خان دریشک نے 64565 ووٹ حاصل کیتے۔

## حوالہ


ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
رابرٹ سولو

## رابرٹ سولو
رابرٹ مرٹن سولو (23 اگست 1924 – 21 دسمبر 2023) ہک امریکی ماہر معاشیات تے نوبل انعام یافتہ ہن جنہاں دا کم معاشی نمو دے نظریے تے انہاں دے ناں نال منسوب خارجی نمو ماڈل وچ منتج تھیا ۔ 

رابرٹ سولو دی زندگی تے کم علم و دانش دا ہک وسیع میدان ہئی ۔ انہاں نہ صرف اقتصادی نظریات کوں نواں رخ ݙتا بھل انہاں کوں شماریاتی بنیاداں تے استوار کر تے ہک نویں سائنس دی شکل ݙتی ۔ انہاں دے نظریات تے طریقیاں معاشی پالیسی سازی ، اقتصادی نمو تے ترقی تے گہرا اثر پاتا ہے ۔ 

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
رابرٹ سولو 23 اگست 1924 کوں نیویارک شہر وچ پیدا تھئے ۔ انہاں دے والد ہک روسی مہاجر ہن ۔ سولو ابتدائی تعلیم اپݨے آبائی شہر وچ حاصل کیتی تے بعد وچ ہارورڈ یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کیتی ۔ انہاں 1940 وچ گریجویشن کیتی تے 1951 وچ پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی ۔ 

## معاشیات وچ انقلاب
سولو دا سب توں وݙا کارنامہ معاشی نمو دے نظریے تے انہاں دا کم ہئی ۔ انہاں ݙسایا کہ کیویں کوئی ملک معاشی طور تے ترقی کردا اے تے کیویں مختلف عوامل معاشی نمو کوں متاثر کریندے ہن ۔ انہاں سولو ماڈل پیش کیتا ، جیڑھا آکھدا اے کہ معاشی نمو دا انحصار سرمائے دی مقدار ، آبادی وچ ودھارے تے تکنیکی ترقی تے ہوندے ۔ انہاں ݙسایا کہ تکنیکی ترقی معاشی نمو دا سب توں اہم عنصر ہے ۔ انہاں دے کم معاشی نمو دے نظریے کوں نواں رخ ݙتا تے معاشی پالیسی سازاں کوں معاشی نمو کوں ودھاوݨ وچ مدد فراہم کیتی ۔ 

سولو معاشیات دے ٻئے شعبیاں وچ وی اہم کم کیتا ۔ انہاں بے روزگاری ، افراط زر تے مالیاتی پالیسی دے بارے وچ وی تحقیق کیتی ۔ انہاں دے کم معاشی پالیسی سازی کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد فراہم کیتی ۔ 

## نوبل انعام
سولو دی علمی خدمات دے آدر وچ انہاں کوں 1987 وچ معاشیات وچ نوبل میموریل انعام ݙتا ڳیا ۔ انہاں کوں معاشی نمو دے نظریے وچ انہاں دے کم کیتے ایہ انعام ݙتا ڳیا ۔ 

## سولو دے نظریات دا اثر
رابرٹ سولو دے نظریات دا معاصر معاشیات تے گہرا اثر پیا ہے ۔ انہاں دے کم معاشی پالیسی سازی تے تجزیہ کاری کوں نواں رخ ݙتا ہے ۔ انہاں دے تیار کردہ طریقے اڄ وی استعمال تھیندے ہن تے معاشی پیش گوئیاں کرݨ وچ مدد فراہم کریندے ہن ۔ 

## سولو دی شخصیت
رابرٹ سولو ہک ذہین تے محنتی سوجھواݨ ہن ۔ انہاں اپݨی زندگی دا گھݨا حصہ علم دی تحقیق وچ صرف کیتا ۔ او ہک بہترین استاد وی ہن تے انہاں کئی شاگرداں دی تربیت کیتی جنہاں اڳوں تے ونڄ تے معاشیات دے شعبے وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ 

## سولو دی میراث
رابرٹ سولو دی میراث ہمیشاں قائم رہسی ۔ انہاں معاشیات کوں ہک نویں سائنس دی شکل ݙتی تے معاشی پالیسی سازی تے تجزیہ کاری کوں نواں رخ ݙتا ۔ انہاں دے نظریات تے کم اڄ وی معاصر معاشیات دا حصہ ہن تے انہاں دی اہمیت برقرار ہے ۔ 

سولو دے اہم ترین کارنامے

سولو ماڈل پیش کرݨ

معاشی نمو دے نظریے تے کم کرݨ

معاشیات وچ نوبل انعام حاصل کرݨ

رابرٹ سولو ہک عظیم سوجھواݨ ہن جنہاں معاشیات دے شعبے وچ انقلاب برپا کیتا ۔ انہاں دے کم انسانی فکر کوں نواں رخ ݙتا تے دنیا کوں بہتر بݨاوݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی علمی سانجھ ہمیشاں یاد رکھی ویسی ۔ 

سولو دا کم نہ صرف نظریاتی اہمیت دا حامل ہئی بھل عملی طور تے وی ٻہوں مفید ثابت تھیا ۔ انہاں دے تیار کردہ طریقے مختلف شعبیاں وچ پالیسیاں بݨاوݨ کیتے استعمال کیتے ڳئے ۔ انہاں بین الاقوامی تعاون تے ترقی کیتے وی کم کیتا ۔ 

رابرٹ سولو دی زندگی ہک مثال ہے کہ کیویں محنت ، لگن تے ذہانت نال معاشیات جئیں مشکل علم وچ وی نویاں راہاں کڈھیاں ونڄ سڳدیاں ہن ۔ انہاں دا ناں ہمیشاں معاشیات دی تاریخ وچ سنہری حرفاں نال لکھیا ویسی ۔
میر ہزار خان کھوسو

میر ہزار خان کھوسو ہک پاکستانی قاضی تے 25 مارچ توں 5 جون 2013ء تک نگران وزیر اعظم پاکستان رہے۔ میر ہزار وفاقی شرعی عدالت دے چیف جسٹس تے پاکستان دے عبوری وزیر اعظم وی رہے۔

## ابتدائی زندگی
میر ہزار خان بلوچستان دے ضلع جعفر آباد دے قصبے اعظم خان وچ 30 ستمبر 1929ء کوں ڄمیے ہن۔ 1954ء وچ سندھ یونیورسٹی توں گریجویشن کیتی تے ݙو سال بعد کراچی یونیورسٹی توں وکالت دی ڈگری حاصل کیتی۔

## عدالتی کیریئر
کھوسو، جیہڑے اپݨی سادگی دے کیتے مشہور ہن، نے 1957ء وچ اوں ویلے دے مغربی پاکستان کراچی بنچ دے ہک وکیل دے طور تے اپݨے پیشہ ورانہ کیریئر دا آغاز کیتا تے بعد وچ 1980ء وچ سپریم کورٹ دے وکیل بݨ ڳئے۔ ولا انہاں کوں 1977ء وچ بلوچستان ہائی کورٹ دا جج بݨایا ڳیا تے انہاں نے اڳلے ݙو سال تک ایں عہدے تے کم کیتا۔ مارچ 1985ء وچ انہاں کوں اضافی جج دے طور تے مقرر کیتا ڳیا تے 1987ء وچ صوبائی ہائی کورٹ دا مستقل جج بݨایا ڳیا۔ ولا 1989ء وچ انہاں کوں چیف جسٹس بلوچستان ہائی کورٹ بݨایا ڳیا۔ انہاں کوں ݙو دفعہ مختصر مدت کیتے نگران گورنر بلوچستان وی بݨایا ڳیا، پہلی وار 25 جون توں 12 جولائی 1990ء تک تے ݙوجھی واری 13 مارچ 1991ء توں 13 جولائی 1991ء تک۔ ہائی کورٹ توں ریٹائرمنٹ دے بعد اوہ وفاقی شرعی عدالت دے جج مقرر تھئے تے 1991ء وچ وفاقی شرعی عدالت دے چیف جسٹس بݨائے ڳئے۔ اوہ 1994ء تک ایں عہدے تے فائز رہے۔ انتہائی ایماندار ہووݨ دی وجہ توں انہاں کوں زکوٰۃ کونسل دا چیئرمین مقرر کیتا ڳیا۔ زکوٰۃ کونسل دے چیئرمین ہووݨ دی وجہ توں انہاں نے لمبے عرصے تک سیاست توں کنارہ کشی اختیار کیتی۔

## وزیر اعظم پاکستان
الیکشن کمیشن نے میر ہزار خان کھوسو کوں 24 مارچ 2013ء کوں پاکستان دا 18واں وزیر اعظم منتخب کیتا۔ الیکشن کمیشن نے حکومت تے حزب اختلاف دے چار ناویں وچوں انہاں دا انتخاب کیتا۔

## ذاتی زندگی
میر ہزار خان دے ترائے پُتر ہن: شفاقت کھوسو، برکت کھوسو تے امجد کھوسو۔ انہاں دے پتر امجد خان کھوسو نے پاکستان تحریک انصاف وچ شمولیت اختیار کیتی ہے۔

## وفات
میر ہزار خان کھوسو کوئٹہ دے نجی ہسپتال وچ 92 سال دی عمر وچ 26 جون 2021ء کوں انتقال کر ڳئے۔ انہاں کوں کوئٹہ توں بذریعہ ایمبولینس درگاہ کٹبار شریف ڳھن ڳئے، جتھاں درگاہ دے ڳدی نشین میاں محی الدین نے انہیں دی نماز جنازہ پڑھائی۔ انہاں کوں انہاں دے آبائی قبرستان وچ سپرد خاک کیتا ڳیا۔ خاندانی ذرائع دے مطابق میر ہزار خان کھوسو پچھلے ہک مہینے توں شدید علیل ہن تے کوئٹہ دے نجی ہسپتال وچ زیر علاج ہن۔ میر ہزار خان کوں پچھلے ݙینہہ دل دا دورہ پیا، جیندے بعد اوہ کوئٹہ دے نجی ہسپتال وچ انتقال کر ڳئے۔

## حوالہ
علی احمد بروہی

علی احمد بروہی گھوٹکی ضلع دے قصبے کھنبڑا وچ ڄمیے۔ ابتدائی تعلیم شکارپور دے شہر گڑھی یاسین توں حاصل کرݨ دے بعد سندھ مدرسۃ السلام کراچی توں میٹرک کیتا۔ تے 1941ء وچ رائل بحریہ وچ ملازمت اختیار کیتی۔ 1946ء وچ برصغیر دی تاریخ دی مشہور فوجی بغاوت، جیہڑی رائل نیوی بغاوت دے طور تے مشہور تھئی، اینہہ وچ انہاں نے ودھ چڑھ کر حصہ ڳھدا۔ایں پاداش وچ انہاں دا ݙوجھے باغیاں دے نال کورٹ مارشل تھیا تے انہاں کوں چار سال قید بامشقت دی سزا سݨائی ڳئی۔ انہاں نے ہک سال قید ہندوستان دی مختلف جیلاں وچ گزاریا۔ ایں دوران وچ ملک آزاد تھی ڳیا تے انہاں کوں رہائی نصیب تھئی۔ جیل توں رہا تھیوݨ دے بعد انہاں نے صحافت دا پیشہ اختیار کیتا تے نامور سیاست دان پیر علی محمد راشدی دی ادارت وچ شائع تھیوݨ آلے روزنامہ "قربانی" وچ ملازمت شروع کیتی۔

ایں اخبار دے مالک جی ایم سید ہن۔ صحافت دے دوران کجھ "قابل اعتراض" مضمون لکھݨ تے حکومت وقت ناراض تھی ڳئی تے انہاں دی گرفتاری دے وارنٹ جاری کیتے ڳئے۔ پر بروہی روپوش تھی ڳئے تے خیرپور ریاست وچ ونڄ کے پناہ ڳھدی۔ ایں ویلے خیرپور الگ ریاست ہئی۔ چھیکڑی مہینے وچ اپݨی ذہانت تے علمی صلاحیتاں دی وجہ توں خیرپور ریاست دے وزیر اعظم قزلباش دے اطلاعات دے مشیر تھی ڳئے۔1955ء وچ جݙݨ مغربی پاکستان دے چاریں صوبییں کوں ملا کے ون یونٹ قائم کیتا ڳیا تاں خیرپور ریاست توں انہاں دیاں خدمات مغربی پاکستان حکومت دے حوالے کر ݙتیاں ڳئیاں۔ بروہی نے محکمہ اطلاعات وچ مختلف عہدیاں تے کم کیتا تے آخر وچ سیکریٹری اطلاعات سندھ دے طور تے ریٹائر تھئے۔ اپݨی باغی طبیعت دی وجہ توں انہاں دا سزا دے طور تے مختلف مقامات تے تبادلہ تھیندا رہیا۔ 1972ء وچ کجھ اختلافات دی وجہ توں بروہی کوں ذوالفقار علی بھٹو نے نوکری توں کڈھ ݙتا۔ پر ملک وچ مارشل لا دے نفاذ دے بعد جنرل ضیاء الحق نے انہاں کوں ولا طلب کیتا تے اوہ سرکاری ملازمت تے بحال کر ݙتے ڳئے۔

اُنہاں نے 2002ء وچ متحدہ قومی موومنٹ وچ شمولیت اختیار کیتی۔ اوہ سندھی ٻولݨ آلی پہلی نامور شخصیت ہن جنہاں نے الطاف حسین دی قیادت وچ چلݨ آلی جماعت وچ شمولیت اختیار کیتی۔ سرکاری ملازم تے رائل نیوی دی بغاوت دے علاوہ علی احمد بروہی سندھ وچ طنز تے مزاح نگار، کالم نویس تے صحافی دے طور تے ڄاݨیے ویندے ہن۔ اُنہاں نے تیرہاں کتاباں لکھیاں، جنہاں وچ "جام جاموٹ جامڑا"، "ککھ پن"، "سڈن متھے سڈڑا" زیادہ مشہور ہن۔ اُنہاں نے چوکنڈی دے غستان تے مقبرے تے انگریزی وچ وی ہک کتاب لکھی ہے۔ بروہی ہک اینجھے دانشور ہن جنہاں کوں سندھ دے لوکیں دی سماجی نفسیات تے رہݨ سہݨ تے عبور حاصل ہئی۔

## حوالہ
جام درک

جام درک دا تعلق ڈومکی بلوچ قبیلے نال ہئی۔ اوہ ڈومبکی قبیلے دے سردار کرم خان دے پتر ہن۔

## شاعری
اوں نے نہ صرف عوامی کہاݨیاں کوں منظوم کیتا بلکہ بلوچی شاعری وچ تغزل کوں معراج تک پڄایا۔ اوندی ٻولی تشبیہات تے استعارات وچ خالص بلوچی ہے۔ اوں نے عرب تے ایران دی رومانی داستانیں لیلیٰ مجنوں تے شیریں فرہاد کوں بلوچی نظم وچ ایں طرح لکھیا کہ ایہ کردار بلوچی لڳݨ لڳے۔ اوندی مشہور ترین نظماں "بھمبور دیاں پریاں" تے "غسل کریندیاں عورتاں" ہن۔

## زندگی
اوہ ناصر اول دے زمانے وچ قلات آ ڳیا تے اوندی سرپرستی وچ مختلف علوم توں فیض حاصل کیتا۔ شاہی خاندان دے علاوہ عام لوک وی انہاں دی بے پناہ عزت کریندے ہن۔ انہیں دی شاعری وچ عشق مجازی دے حوالے نال عشق حقیقی دی روحانی گتھیاں سلجھدی ہوئی نظر آندی ہن۔ ایہ وی آکھیا ویندے کہ اوہ شاہی خاندان دی کہیں خاتون تے فدا تھی ڳئے ہن۔ کیوں جو انہیں دی ڄافی شاعری تے گیت ایں امر دے غماز ہن کہ اوہ حسن فطرت دے نال نال اپݨے کسے مجازی محبوب دی تعریف وچ رطب اللسان ہن تے عشق نے انہاں دی روح وچ ٻھاہ بھڑکا رکھی ہے۔ جام درک دی شاعری عوام الناس کیتے شعری عطیے دے علاوہ صوفیانہ روحانی قوتاں دی حامل وی نظر آندی ہے۔ آکھیا ویندے کہ اوہ استغراق دے عالم وچ خدا دے حضور سجدہ ریز تھیندے ہوئے دنیا توں بے خبر تھی ویندے ہن۔ تے ایں عالم وچ بے خودی دے سرخوشی دے عالم وچ جیہڑی شاعری تخلیق کریندے ہن، اوہ اعلیٰ صوفیانہ اقدار دی حامل ہوندی ہئی۔ جام درک دیاں نظماں وچ فی البدیہہ تے رواں طرز اظہار ساحل تے پھیلدی سکڑدی موجاں دی طرح محسوس تھیندے۔ ایویں لڳدے کہ روحانی تجربیاں توں گذر کے اوہ بنی نوع انسان کوں حقیقت مطلق تک رسائی دا راستہ ݙکھیندے پئے ہن۔ ایں خصوصیت دی بنا تے بلوچی ٻولی وچ انہیں دی شاعری بے حد مقبول تھئی۔ اپݨی عوامی ثقافت، روایات تے طرز زندگی کوں اپݨیاں شعری تخلیقات وچ ایں قدر سمووݨا کہ اوہ حقیقت دے نیڑے تر نظر آوݨ، جام درک دا ہی کمال ہے۔

## انتقال
جام درک دا 1784ء وچ انتقال تھیا۔

## حوالہ
شیر علی گورچانی

شیر علی گورچانی دا پورا ناں سردار شیر علی گورچانی ہے۔ شیر علی گورچانی، نائب سپیکر پنجاب اسمبلی، نے سردار پرویز اقبال گورچانی دے ویہڑے وچ 17 مئی 1980ء کو اکھ کھولی۔ انہاں نے 2006ء وچ 26 سال دی عمر وچ ملتان توں گریجویشن کیتا۔ انہاں دا شمار انہیں رہنماواں وچ ہوندا ہے جنہاں نے اپݨی سیاست دا آغاز بلدیاتی انتخابات توں کیتا۔ نظامت دا انتخاب جیت کیں ناظم بݨیے۔ ایہ اوہ ویلاہئی جݙاں مسلم لیگ (ن) مشکلات دا شکار ہئی، پر شیر علی گورچانی مسلم لیگ (ن) دے ڳݨیے چݨیے ناظمین وچوں ہک ہن۔ ولا 2008ء دے عام انتخابات وچ مسلم لیگ (ن) دی ٹکٹ تے صوبائی حلقہ پی پی 247 توں رکن اسمبلی منتخب تھئے تے پارلیمانی سیکریٹری بݨیے۔ ایندے بعد 2013ء دے عام انتخابات وچ ہک واری ولا مسلم لیگ (ن) دی ٹکٹ تے صوبائی حلقہ 248 توں رکن اسمبلی منتخب تھئے تے اینہہ دفعہ نائب سپیکر دا عہدہ سنبھالیا۔ سرائیکستان وچ اوہ ہک منڄھیے ہوئے تے زیرک سیاست دان سمجھیے ویندن، پر اوہ اپݨے علاقے وچ کہیں میگا پروجیکٹ، تعلیم، صحت تے صفائی دے خاطر خواہ کم اڄ تک نئیں کر سڳیے ہن۔

## حوالہ
شاعر جمالی

شاعر جمالی دا پورا ناں سید نظر الحسنین ہئی۔ انہاں دے پیو دا ناں سید شوکت علی تے ماء دا ناں حامدہ بیگم ہئی۔ شاعر جمالی دی پیدائش 15 جون 1943ء کو شہر بہرائچ دے مردم خیز محلہ قاضی پورہ وچ تھئی۔ انہاں نے ایم اے (اردو) تک دی تعلیم حاصل کیتی تے جون پور وچ محکمہ صحت وچ ہیلتھ سپروائزر تھئے تے جون پور توں ہی ریٹائر تھئے۔ شاعر جمالی دے پیو، ماء تے بھرا وغیرہ نے بعد وچ شہر بہرائچ توں نانپارہ ونڄ کے اتھائیں سکونت اختیار کر ڳھدی، جیندی وجہ توں شاعر جمالی اکثر نانپارہ آندے ہن تے شاعر شارق ربانی دے مکان دے نیڑے واقع اپݨے پیو تے ماء دی رہائش گاہ تے رہدے ہن۔

## ادبی خدمات
شاعر جمالی دی زندگی دا زیادہ حصہ جون پور وچ ہی گزریا۔ انہاں نے آل انڈیا مشاعریں دے علاوہ بیرونی ممالک دے مشاعریں جیویں کہ دوہا، قظر، دبئی، ابوظہبی وغیرہ وچ وی شرکت کیتی تے کافی شہرت حاصل کیتی۔ شاعر تے ادیب شارق ربانی دا آکھݨا ہے کہ شاعر جمالی بہترین غزلاں آہدے ہن تے اردو ادب دی باکمال شخصیت ہن۔ شاعر جمالی کوں انہاں دے شعری مجموعہ "لہجہ" تے اردو اکادمی ایوارڈ مل چکیا ہے تے ادبی خدمات دے کیتے انہاں کوں "پوروانچل رتن اعزاز"، نظیر بنارسی ایوارڈ تے آل انڈیا کامل ایوارڈ نال وی نوازیا ڳیا۔

## تصانیف
شاعر جمالی دے ترائے شعری مجموعے ہن:

* کرب
* صحیفہ
* لہجہ

## ادبی شخصیات نال رابطہ
شاعر جمالی دے راحت اندوری، بشیر بدر، انور جلال پوری، اظہار وارثی، اثر بہرائچی، معراج فیض آبادی، احمد نثار، اسلم آلہ آبادی، عالم غازی پوری، شارق ربانی وغیرہ نال قریبی تعلقات ہن۔

## وفات
شاعر جمالی دا انتقال 18 اکتوبر 2008ء کوں ہک آل انڈیا مشاعرہ وچ شرکت دے کیتے ویندے ہوئیں فیض آباد ریلوے ٹیشݨ تے تھیا تے تدفین نانپارہ وچ تھئی، جیندے وچ کثیر تعداد وچ مقامی تے بیرونی ادبی شخصیات نے وی شرکت کیتی۔

## نمونہ کلام

## ݙوجھی غزل

## حوالہ
عاطف خان مزاری

عاطف خان مزاری دا پورا ناں سردار عاطف حسین خان مزاری ہے۔ 2010ء وچ پہلی واری پاکستان دے صوبہ پنجاب دی اسمبلی دے رکن بݨیے۔ اوہ سردار شوکت حسین مزاری مرحوم دے جانشین ہن۔ انہاں دی رحلت دے بعد انہاں دے حلقے وچ پہلا الیکشن لڑیا تے کامیاب تھئے۔ آزاد حیثیت نال الیکشن لڑیا پر جیتݨ دے بعد مسلم لیگ (ن) وچ شامل تھئے۔ 2013ء دے الیکشن وچ مسلم لیگ (ن) دی ٹکٹ تے ایں حلقے یعنی پی پی 250 توں عام انتخاب لڑیا تے فتح یاب تھئے۔ مسلم لیگ (ن) دے رکن پنجاب اسمبلی تے تعمیر و ترقی تے تعلیم دے پارلیمانی سیکریٹری رہ ڳئے ہن۔خان مزاری 27 مئی 2020کوں اپݨے پتر نے گولی مار کے شہید کر ݙتا۔

## حوالہ