open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
روبینہ بدر

**روبینہ بدر** (1956-2006) ہِک پاکستانی ریڈیو، ٹی وی اَتے فلم ڳائیکہ ہَن۔ اوہ اپإے ٹی وی ْڳاݨے " *تم سنگ نینان لگے* " کِیتے مہان٘دری ہِن۔

## ابتدائی حیاتی اَتے کَم
روبینہ 1956 وِچ ڄَمّی ہئی۔ انّھاں نے اپݨی ڳائیکی دا اَغاز ریڈیو پاکستان کراچی توں کِیتا۔ وَل اُوہ لالی وُوڈ وِچ بطور پلے بیک ڳائیک اپݨی اَواز ݙیوݨ کِیتے لاہور آئی ہَن۔ اِنّھاں نے "*رنگیلا" اَتے "منور ظریف"*، "*پردہ نہ اٹھاؤ"*، "ایماندار"، "*انتظار* "، "*شرافت"*، "*خاطرناک"*، "*بہشت"*، "*عزت"*، "*آرزو"*، "خانزادہ" اَتے ٻئے فِلماں وِچ اپݨی اَواز ݙِتّی۔ اِنّھاں نے 42 اردو اَتے پنجابی فلماں وِچ 48 ڳاݨے ڳائے۔ 

1973 وِچ، روبینہ کوں ہِک ڳائیکہ دے طور تے ہِک کامیابی مِلّی جِہڑیلے اُوں نے پی ٹی وی ، کراچی کِیتے ہِک ڳاݨا " *تم سنگ نیناں لگیں* " ڳایا ہئی۔ *اسد محمد خان* دا لکھیا ہویا اَتے *خالد نظامی* دا کمپوز کِیتا ہویا اِیہ ڳاݨاں اِنّھاں دی ڳائیکی کِیتے سنگِ میل ثابت تِھیا۔ اِنّھاں دے ٻئے فلمی ڳاݨے جیویں: "یونہی دن کٹ جائے" (فلم *بہشت* (1974) کِیتے اے نیئر دے نال)، "رس کے ٹر پایوں سرکار" (فلم: *خانزادہ* (1975))، اَتے "جھوم جھوم ناچے آئے" ( ناہید اختر دے نال فلم اناڑی (1975)) نے وی ٻہوں دُھم پاتی۔  

## دُھم پاوݨ آلے ڳاݨے

### فلم

* *دادا جی، اپنے پوٹے کو سمجھیں* ... (1974 فلم: پردہ نہ اٹھاو - اردو)، ڳائیک: احمد رشدی ، روبینہ بدر، موسیقی: ایم اشرف
* *پاک وطن کی دھرتی پیاری، ہم کو اپنی جان سے پیاری* ... (1974 فلم: آئینہ اور سورت - اردو)، ڳائیک: احمد رشدی، روبینہ بدر، موسیقی: ایم اشرف، شاعر: تسلیم فضلی
* *یوہنی دن کٹ جائیں، یوہنی شام ڈھل* جائے..1974 (1974 فلم: بہشت - اردو)، ڳائیک: روبینہ بدر، اے نیئر، موسیقی: اے حمید ، شاعر: تسلیم فضلی
* *پیار کی ایک نئی راہ پہ* 1974 (1974 فلم: انتظار - اردو)، ڳائیک: روبینہ بدر، موسیقی: نثار بزمی ، شاعر: مسرور انور
* Twinkle, Twinkle, Little Star, How I Wonder What You Are... (1975 فلم: اج دی گل - پنجابی)، گلوکار: مسعود رانا ، روبینہ بدر، موسیقی: تصدق حسین، شاعر: اسد بخاری
* *جھوم جھوم نچائے آیو* ... (1975 فلم: اناری - اردو)، ڳائیک: ناہید اختر ، روبینہ بدر، موسیقی: ایم اشرف، شاعر: تسلیم فضلی
* *ساتھی نہ چھوروں دامن تیرا، یہ ہے میرا فیصل* ... (1975 فلم: عزت اردو)، ڳائیک: روبینہ بدر، احمد رشدی، موسیقی: اے حمید، شاعر: تسلیم فضلی
* *رس کے تیرے او سرکار، تور کے میرا سجرہ پیار* ... (1975 فلم: خانزادہ - پنجابی)، ڳائیک: روبینہ بدر، موسیقی: نذیر علی
* *جتنے پیارے ہو تم،خوبصورت ہو تم، اتنا پیارا دل ہو تو* ۔ 1975 (فلم: شکوا - اردو)، ڳائیک: روبینہ بدر، موسیقی: ناشاد، شاعر: تسلیم فضلی 

### ٹی وی

* *تم سنگ نینان لگیں* گے۔ . . شاعر: اسد محمد خان ، موسیقی: خالد نظامی
* *آج بھی انتظار ہے*

## موت
روبینہ کینسر دی پاروں 28 مارچ 2006 کوں کراچی وِچ فوت تِھی ڳئی۔  

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی ڳائیکہ
ونکی:پاکستانی ڳائیکاں
ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں
 ونکی:پاکستانی فلمی پس پردہ ڳائیکاں
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ
ونکی:پاکستانی لوک موسیقی
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک
	
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
ونکی:لالی وُوڈ دے اداکار
ونکی:لالی وُوڈ دیاں زنانیاں 
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
 ونکی:پاکستانی زنانیاں
عزیز کنگراݨی

**عزیز کنگراݨی** (انگریزی:Aziz Kingrani)(جم پل ۴ جنوری، ١٩۵٨)  سندھ پاکستان سے انگریزی اردو تے سندھی زبان دے نامور ادیب، افسانہ نگار، ڈرراما نویس، شاعر، محقق، مورخ تے ماہر اثار قدیم  ہن۔ اے وڈے عرصے تائیں درس تے تدریس دے شعبے نال وابستہ رہن توں بعد ضلع دادو دے شہر جوہی دے کالج وچ پروفیسر رہے ہن تے تحصیل جوہی دے شہر  واہی پاندھی دے کالیج وچ پرنسپال  دے عہدے توں ریٹائر تھئے.

## زندگی دا احوال
عزیز کنگرانی ۴ جنوری ١٩۵٨ وچ ضلع دادو دی تحصیل جوہی دی وستی حاجی مانک خان کنگرانی وچ جمئے ہن۔ انہں دا پورا  ناں عزیزاللہ ولد سومار خان ہے۔ انہں ابتدائی تعلیم جوہی تے بی اے استاد بخاری ڈگری کالج دادو کئوں حاصل کیتی۔ بعد وچ سندھ یونیورسٹی کئوں ١٩٨۵ وچ ایم اے (اسلامی ثقافت) ا تے ١٩٨٧ وچ ایم اے (سندھی ادب) وچ ڈگریاں حاصل کیتیاں۔ انہں  ایم سے سندھی  وچ گولڈ میڈل حاصل کیتا۔ انہں دی سندھی تے انگریزی زباناں وچ لاتعداد کتاباں شائع تھئی ہن۔ انہں دے تاریخ، تنقید، تے ثقافت دے موضوع اتے مضمون پاکستان دی وڈیاں انگریزی اخباراں  روزنامہ ڈان تے ایکسپریس ٹریبیون تے سندھ ٹربیون وچ شائع تھیندے ہن۔ اوں کوں علاوہ سندھی تے اردو اخباراں وچ بھی لاتعداد مضامین شایع تھیندے ہن۔  انہں دے لکھئے ڈرامے پاکستان ٹیلی وژن سمیت مختلف نجی ٹی وی چینلز توں بھی نشر تھیندے ہن۔

## اعزاز

• ١٩٩٠ - گولڈ میڈل - سندھ یونیورسٹی 

• ١٩٩٦ - لعل شہاز قلندر ایوارڈ 

• ١٩٩۵ - کینجھر ایوارڈ برائے تحقیق 

• ٢٠٠٢ - مخدوم بلاول ایوارڈ 

• ٢٠٠٣ -کے ٹی این ایوارڈ برائے بہترین ڈراما نگار 

• ٢٠٠٣ -مدرِ وطن ایوارڈ برائے بہترین مصنف 

• ٢٠٠٣ -بہترین لکھاری ایوارڈ - جوہی پریس کلب 

• ٢٠٠٣ -کے ٹی این ایوارڈ برائے بہترین ڈراما نگار 

• ٢٠٠٨ - استاد بخاری تحقیق ایوارڈ 

• ٢٠١۵ -پی ٹی ایوارڈ برائے بہترین ڈراما نگار 

• ٢٠١٦ - لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ - سندھی ادبی سنگت 

• ٢٠١٨ - بہترین ڈراما لکھاری ایوار، امتُل سوشل ویلفیئر ایسوسی ایشن 

## کتاباں

•سندھ پری، بالاں دی کہانیاں ١٩٩٩ 

• روگ (کہانیاں، سندھی) ٢٠٠۵

• اکھر اکھر آرسی (لغت، سندھی) ٢٠٠٩

• کاچھو ہک ابھیاس، تحقیق،  ٢٠٠٩

•سندھ ٹوئرازم این آرکیالوجیل جرنی ٢٠١٢ 

• گورکھ متھے چنڈ (شاعری، سندھی) ٢٠١٦

• تاریخ جا ترورا،  تاریخ ٢٠١۴

•عشق عقل استاد ، استاد بخاری دی شاعری تے زندگی

• پیار گرہن (کہانیاں، سندھی) ٢٠٠١٧

•نئیگ شریف،  تاریخ،  ٢٠١٨

• اے گلمپس ان ٹہ ہسٹری آف سندھ،  ٢٠١٩

• انڈس اسکرپٹ ان اسٹونز پیکاک پبلشر کراچی ٢٠١٩

• امپلس ٹہ ایڈارن سندھ دی پینٹنگ، ٢٠٢٠

• سندھ جا ماگ اماگ، تاریخ تے تحقیق، ٢٠٢١

## حوالے
یوکرائن

یوکرین مشرقی یورپ دا ہک ملک ہے۔
اے روس دے بعد رقبے دے لحاظ نال یورپ دا ݙوجھا سب توں وݙا ملک ہے۔
یوکرین دے سرحداں شمال وچ بیلاروس دے نال وی ملدن۔ جبکہ مغرب وچ پولینڈ، سلوواکیہ، تے ہنگری، جنوب وچ رومانیہ تے مالدووا ایندے ہمسایہ ممالک، تے بحیرہ ازوف تے بحیرہ اسود دے نال ہک ساحلی پٹی وی ہے۔
اے 603,628 مربع کلومیٹر (233,062 مربع میل) دے رقبے تے پھیلا ہویا ہے، 41.2 ملین دی آبادی دے نال ایہ یورپ دا اٹھواں سب توں زیادہ آبادی والا ملک ہے۔ ملک دا دار الحکومت تے سب توں وݙا شہر کیئف ہے۔

یوکرین 1920ء توں 1991ء تک سوویت یونین دا حصہ رہیا ہے۔
نوے دے ݙہاکے وچ جݙݨ سوویت یونین دا عروج ڈگمگاوݨ لڳا تاں یوکرین انہاں پہلے ممالک وچوں ہئی، جیں نے 16 جولائی 1990ء کوں یونین توں علیحدگی دا اعلان کیتا۔ تقریباً ہک سال بعد 24 اگست 1991ء کوں یوکرین نے خودمختاری تے مکمل آزادی دا اعلان وی کر ݙتا۔
## حوالے
تاج صحرائی

**تاج صحرائی** (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ:١١ ستمبر ١٩٢١ –فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ١٨ اکتوبر ٢٠٠٢)، سندھ پاکستان نال تعلق رکھݨ آلے محقق، مورخ تے ادیب ہن۔ تاج صحرائی اردو،سندھی تے انگریزی ٻولیاں وچ بہوں کتاباں تے بیشمار مقالے تحریر کیتے تے پرائیڈ آف پرفارمنس دا اعزاز حاصل کیتا۔

## حیاتی دا احوال
تاج صحرائی دا اصل ناں تاج محمد ولد نور محمد میمن ہا۔ اے برطانوی ہند وچ ١١ ستمبر ١٩٣١ کوں موجودہ سندھ، پاکستان دے شہر شکارپور وچ پیدا تھئے۔ بعد وچ انہں دے والد ملازمت دے سلسلے وچ دادو شہر وچ رہائش اختیار کیتی۔ انہں بی اے تے بی ٹی دا امتحان پاس کیتا۔ اے پہلوں پرائمری استاد تھئے تے بعد وچ ١٩۵٢ وچ طالب المولى ہائی اسکول دادو وچ ہیڈ ماسٹر مقرر تھئ تے اتھوں  ریٹائرڈ تھئے۔ قلندر لال شہباز ادبی کمیٹی دے آخر دم تائیں کنوینر ہن۔ انہں دی انگریزی وچ لکھی  کتاب** لیک منچھ**ر مشہور تھئی۔ تاج صحرائی کوں حکومت پاکستان ادبی خدمتاں دے عیوض ١٩٩١ وچ صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی نال نوازا گیا۔ تاج صحرائی  ٢٨ اکتوبر ٢٠٠٢ کوں دادو وچ وفات کیتی۔

## حوالے

ونکی:پاکستانی ادیب
ونکی:پاکستانی تاریخ دان
ونکی:پاکستانی محقق
ونکی:سندھی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:اردو ٻولی دے ادیب
یوکرین روس جنگ 2022ء

upright=1.5|thumb
**یوکرائن تے روسی حملہ ۲۰۲۲ء** روس دی طرفوں یوکرائن تے کیتا ڳیا او حملہ ہے جیہڑا ۲۴ فروری ۲۰۲۲ء کوں روس-یوکرائن جنگ دے ہک حصے دے طور تے شروع تھیا۔

ماسکو دے وقت دے مطابق تقریباً چھی وڄے (ترئے وڄے متناسق عالمی وقت)، روسی صدر ولادیمیر پوٹن نے مشرقی یوکرین وب فوجی کاروائی دا اعلان کیتا۔ چند دقیقاں بعد، دارالحکومت کیف سمیت ملک بھر دے مقامات تے میزائل حملے شروع تھی ڳئے۔ یوکرائنی سرحدی خدمت نے آکھیا کہ روس تے بیلاروس دے نال اوندی سرحدی چوکیاں تے حملہ کیتا ڳیا۔ ایں حملے نے متعدد ممالک کوں ایندی مذمت کرݨ تے روس تے سخت پابندیاں عائد کرݨ تے اکسایا۔
## حوالے
بیجنگ

بیجنگ (beijing) یا پیکنگ، شمالی چین دا شہر تے عوامی جمہوریہ چین دا دارالحکومت ہے۔ ایہ عوامی جمہوریہ چین دی انہاں چار بلدیات وچوں ہک ہے جنہاں کوں حکومت چین نے صوبائی انتضامیہ دا درجہ ݙتا ہویا ہے۔ ایہ شنگھائی دے بعد چین دا ݙوجھا وݙا شہر ہے تے چین دے چار عظیم قدیم دارالحکومتاں وچوں ہک ہے۔

## حوالے
شنگھائی

شنگھائی چین دا سب توں وݙاا شہر تے تجارتی و صنعتی مرکز ہے۔ ݙو کروڑ نفوس دی آبادی والا ایہ شہر دنیا دے سب توں وݙے شہری علاقیاں وچوں ہے۔ شنگھائی دا شہر چین دے مغربی ساحل تے یینگزی دریا دے پنگھٹ تے واقع ہے۔

## حوالے
برج میلاد

برج میلاد یا مینار میلاد ایران دا سب توں بلند بُرج ہے جیہڑا دارالحکومت تہران وچ واقع ہے۔ ایہ سی این ٹاور، ٹورنٹو، اوسٹانکینو ٹاور، ماسکو تے اوریئنٹل پرل ٹاور، شنگھائی دے بعد دنیا دا بلند ترین مینار ہے۔ ایں برج دی کل بلندی 435 میٹر (1427 فٹ) ہے تے ایندے کل 12 منزلاں ہن۔

## حوالے
سی این ٹاور

سی این ٹاور 55.33 میٹر بلند کنکریٹ دا ہک بلند مینار ہے جینکوں مشاہدے تے مواصلات کیتے استعمال کیتا ویندے۔ اے ڈاون ٹاون ٹورنٹو، اونٹاریو، کینیڈا وچ واقع ہے۔

## حوالے
برج خلیفہ

برج خلیفہ دی کل بلندی 828 میٹر ہے جبکہ اینڈے کل منزلاں 162 ہن۔ ایں طرح ایہ دنیا وچ سب توں زیادہ منزلاں دی حامل عمارت وی ہے۔
عمارت نے 21 جولائی 2007ء کوں 141 منزلاں مکمل تھیوݨ تے جݙݨ 512 میٹر (1680 فٹ) دی بلندی کوں چھوا تاں اوں وقت دی دنیا دی سب توں بلند عمارت تائی پے 101 (509.2 میٹر) (1671 فٹ) کوں پچھاں چھوڑا، لیکن بلند عمارتاں دے حوالے نال عالمی ادارے انجمن برائے بلند عمارات و شہری عادات (Council on Tall Buildings and Urban Habitat) نے اینکوں تسلیم تاں کیتا لیکن انہاں دا آکھݨا ہے کہ ایہ تݙاں تک بلند ترین عمارت نہ سݙیسی جے تک مکمل نہ تھی ویسی بالکل اونہی طرح جیویں شمالی کوریا دے دارالحکومت پیانگ یانگ وچ واقع ریونگ یونگ ہوٹل کوں مکمل عمارت نی سمجھا ویندا۔ ایں ڳالہوں باضابطہ طور تے بلند عمارت دا اعزاز 4 جنوری 2010ء کوں حاصل کیتا۔
ایں طرح برج خلیفہ نے فروری 2007ء وچ شکاگو دے سیئرز ٹاور کوں پچھوں چھوڑ کے دنیا وچ سب توں زیادہ منزلاں دی حامل عمارت دا اعزاز حاصل کیتا ہئی۔ واضح رہے کہ سیئرز ٹاور وچ 108 منزلاں ہن۔

## حوالے
تائی پے ۱۰۱

تائی پے 101 تائیوان دے دار الحکومت تائی پے وچ قائم ہک بلند عمارت ہے جینکوں 4 جنوری 2010ء توں پہلے دنیا دی بلند ترین عمارت ہووݨ دا درجہ حاصل ہئی۔ جبکه ایہ عمارت برج خلیفه دی تعمیر توں قبل دنیا دی بلند ترین عمارت سمجھی ویندی ہئی۔ تاہم 4 جنوری 2010ء کوں برج خلیفه نے دنیا دی سب توں اچی عمارت دا اعزاز اپݨے ناں کر گھدا۔
## حوالے
مری

مری پنجاب دے ضلعے راولپنڈی دا ہک صحت افزا مقام ہے جیہڑا راولپنڈی توں 39 کلومیٹر دور ہے تے سطح سمندر توں ایندی بلندی 7500 فٹ ہے۔ 1849ء وچ پنجاب تے قبضے دے بعد انگریزاں کوں کہیں سرد مقام دی تلاش تھئی تاں موجودہ مری دے قریب ہک جگہ منتخب کیتی ڳئی تے ایں طرح 1851ء وچ اتھاں پہلی بیرک تعمیر تھئی۔ 1907ء تک پنڈی توں مری ٹانگیاں تے ونڄیندا ہوندا ہئی جیندے وچ ݙو ݙینہہ لڳدے ہن جبکہ ہݨ کل سفر ہک ݙو گھنٹے دا ہے ۔

## حوالے
پیٹروناس جاڑے مینار

پیٹروناس ٹوئن ٹاور ملائیشیا دے دار الحکومت کوالالمپور وچ قائم ہک فلک بوس عمارت ہے جیہڑی دنیا دی بلند ترین عمارت دا اعزاز وی حاصل کر چکی ہے تاہم تائی پے، تائیوان دی تائی پے 101 نے ایندے کولوں ایہ اعزاز چھک گھدا۔ ایندے بعد 2010ء وچ برج خلیفہ(عمارت جیہڑی دبئی وچ واقع ہے) نے 167 منزل هوݨ دے ناطے دنیا دی سب توں زیادہ بلند عمارت هووݨ اعزاز تائی پے 101 کولوں وی چھک گھدا۔

## حوالے
سئیرز ٹاور

سیئرز ٹاور امریکہ دے شہر شکاگو وچ قائم ہک بلند عمارت ہے جیہڑی ایں وقت براعظم شمالی امریکا دی بلند ترین عمارت دا اعزاز حاصل کیتے ہوئے ہے۔ عمارت ماضی وچ دنیا دی بلند ترین عمارت وی رہ چکی ہے۔ ایندے ماہر تعمیرات اسکڈمور، اوونگز اینڈ میرل کمپنی دے بروس گراہم تے فضل الرحمن خان ہن۔
## حوالے
اکبر جسکاݨی

**اکبر جِسکانی** (انگریزی: Akbar Jiskani) ( جم پل: ہک ستمبر، ١٩۵٨ -وفات: ١٣ اگست، ١٩٩٩) پاکستان نال تعلق رکھن والے سندھی زبان دے وڈے افسانہ نگار، ناول نگار، شاعر تے صحافی ہن۔ انہں دے ناول تے افسانیں دی ڈھیر کتاباں شائع تھئے ہن۔ سندھی ادبی بورڈ، جامشورو، سندھ واروں شائع ہوون والے بالاں دے رسالے  **گل پھل** دے اخیر  دم تئیں مدیر رہے۔

## تعلیم
اکبر جسکانی ١٩٦٨ وچ گورنمنٹ مین پرائمری اسکول جوہی وچوں پرائمری دا امتحان پاس کیتا۔ ١٩٧٣ وچ میٹرک گورنمنٹ ہائی اسکول جوہی کئوں کیتی۔ انٹرمیڈیٹ ١٩٧۵ تے بی اے ١٩٧٧ وچ گورنمینٹ استاد بخاری ڈگری کالج دادو کوؑں کیتا۔١٩٨٦ وچ سندھی ادب وچ سندھ یونیورسٹی کئوں ایم اے سندھی ادب وچ امتحان پاس کیتا

## زندگی تے خدمتاں
اکبر جسکانی پہلی ستمبر ١٩۵٨ کوں سندھ دے ضلع دادو دے شہر جوہی وچ جمیا ہا۔ انہں دے والد دا ناں جام خان جسکانی ہا۔ انہں دے والد روزی روٹی دے سلسلے وچ سعودی عرب گئے تے اتھاہیں انتقال کر گئے تے اکبر بچپن وچ یتیم تھی گیا۔ انہں دے نانا انہں دی پرورش کیتی۔ انہں دے نانا جوہی شہر دی سرکاری عمارتاں تے دفتراں دے فانوس (بتیاں) روشن کرن والی نوکری کریندے ہن۔ تھولے عرصے توں بعد انہں دا نانا بھی انتقال کر گیا تو اکبر دی نانی انہں دی پرورش کیتی۔ انہں دی نانی  فانوس بالن  والی نوکری سنبھالی۔ اکبر دی نانی شام کوں لالٹین، فانوس بالن دے واسطے تیل تے کاٹھی دی ڈاکن (سیڑھی) چا کر نکلدی ہئی،  اکبر نانی دے نال ہوندا ہا۔ اکبر دی نانی دے انتقال دی وجہ کئوں انہں دی زندگی اتوں وڈا اثر پیا پر اکبر دی اماں انہں دا سہارا بنی ١٩٧٩ وچ او سندھی ادبی بورڈ جامشورو وچ لائبریرین مقرر تھئے۔ ١٩٨٣ وچ بالاں دے لئی سندھی ادبی بورڈ دے رسالے **گل پھل** دے اسسٹنٹ ایڈیٹر مقرر کیتے گئے۔ ١٩٨٧ وچ گل پھل رسالے دے ایڈیٹر مقرر تھئے۔ اکبر جسکانی بالکپن وچ لکھن شروع کیتا۔ انہں دے افسانے تے ننڈھپن وچ شائع تھئے۔ اکبر جسکانی شاعری بھی کیتی پر انہں دا نمایاں ادبی کارناما سندھی زبان وچ بالاں دے ادب کوں فروغ دیون تے بالاں دے کاں لکھن ہے۔ بالاں دے کاں لکھیل  انہں دے ایواڈ یافتہ ناولٹ** بتین واری نانی** بہوں اعلی تے اہمیت دا حامل ہے۔ اوں کئوں سوا بالاں دے گاں انہں دے افسانیں دی کتاباں **رموں پیٹی** تے **خیرو حجم**  بہوں مقبولیت حاصل کیتی۔ اکبر جسکانی اخباراں دے ایڈیٹر بھی رہے۔

## وفات
اکبر جسکانی ١٣ اگست ١٩٩٩ کوں حیدرآباد وچ وفات کر گئے ۔ جوہی شہر وچ انہں دے یاد وچ ٢٠٠٠ وچ  انہں دے دوستاں بشمول عزیز کنگرانی **اکبر جسکانی میموریل لائبرری** قائم کییتی گئی ہے۔

## حوالے
ورلڈ ٹریڈ سنٹر

ورلڈ ٹریڈ سینٹر ریاستہائے متحدہ دے شہر نیویارک دی ہک بلند عمارت ہئی جینکوں جاپانی نژاد امریکی ماہر تعمیرات منورو یاماساکی نے ڈیزائن کیتا تے اتھارٹی آف نیویارک اینڈ نیو جرسی نے تعمیر کیتا۔ ایں عمارت دی تعمیر دا آغاز مین ہیٹن دے علاقے وچ 1966ء وچ کیتا ڳیا۔ 110 منزلہ جاڑی عمارت 1972ء وچ اپݨی تکمیل 1973ء تک دنیا دی بلند ترین عمارت رہی۔ 11 ستمبر 2001ء کوں ہک حملے وچ عمارت مکمل طور تے تباہ تھی ڳئی۔

اصل ورلڈ ٹریڈ سینٹر (ڈبلیو ٹی سی) نیویارک شہر دے لوئر مین ہٹن دے فنانشل ڈسٹرکٹ وچ واقع ست عمارتاں دا ہک کمپلیکس ہا۔ ایہ بنیادی طور تے 1966 کنوں 1975 دے درمیان تعمیر کیتا ڳیا، 4 اپریل 1973 کوں باضابطہ طور تے کھولیا ڳیا تے 11 ستمبر 2001 دے حملے وچ تباہ تھی ڳیا۔ جیں ویلھے ایہ مکمل تھیا، 110 منزلہ جُڑواں ٹاور، جِنہاں وچ اصل 1 ورلڈ ٹریڈ سینٹر (نارتھ ٹاور) 1,368 فٹ (417 میٹر) تے 2 ورلڈ ٹریڈ سینٹر (ساؤتھ ٹاور) 1,362 فٹ (415.1 میٹر) شامل ہا، دنیا دیاں سبھ توں بلند عمارتاں ہن۔ ایہ 1996 وچ پیٹروناس ٹاورز دے کھلڻ تک دنیا دے سبھ توں اچے جاڑیاں فلک بوس عمارتاں وی ہن۔ ایں کمپلیکس وچ ٻیاں عمارتاں وچ میریاٹ ورلڈ ٹریڈ سینٹر (3 ڈبلیو ٹی سی)، 4 ڈبلیو ٹی سی، 5 ڈبلیو ٹی سی، 6 ڈبلیو ٹی سی تے 7 ڈبلیو ٹی سی شامل ہن۔ ایہ کمپلیکس 13,400,000 مربع فٹ (1,240,000 مربع میٹر) دا دفتری رقبہ رکھدا ہا تے ایندے مکمل تھیوڻ توں پہلے اندازہ لایا ڳیا کہ ایہ 130,000 لوکاں کوں رکھݨ دی صلاحیت رکھیسی۔

## حوالے
وکیپیڈیا
امارت قرطبہ

امارت قرطبہ (Emirate of Córdoba) (عربی: إمارة قرطبة) جزیرہ نما آئبیریا، 756ء تے 929ء دے درمیان ہک خود مختار امارت ہئی جیندا دار الحکومت قرطبہ ہئی۔ خلافت امویہ 711–718 وچ فتح اندلس دے بعد جزیرہ نما آئبیریا خلافت امویہ دا ہک صوبہ بݨ ڳیا۔ اتھوں دے حکمراناں نے قرطبہ کوں دار الحکومت بݨایا تے خلافت عباسیہ کولوں امیر دا لقب حاصل کیتا۔ 756ء وچ عبد الرحمٰن الداخل خلافت عباسیہ کوں نظر انداز کر کے امارت قرطبہ دا ہک خود مختار امیر بݨ ڳیا۔

## حوالے
انڈورا

انڈورا (Andorra) براعظم یورپ دے جنوب مغربی حصے وچ ہر طرفوں خشکی اچ گھرا ہویا ملک ہے۔ ایندے ہک طرف ہسپانیہ تے ݙوجھی طرف فرانس موجود ہن۔ اینکوں یورپ دا چھیواں سب توں چھوٹا ملک ڳݨدن۔ ایندا کل رقبہ 468 مربع کلومیٹر ہے تے 2009ء دے ہک تخمینے دے مطابق ایندی آبادی 83٫888 افراد تے مشتمل ہے۔ ایندا دار الحکومت انڈورا لا ویلا ہے جیہڑا سطح سمندر توں 1٫023 میٹر بلند ہے تے اینکوں یورپ دے بلند ترین دار الحکومت دا درجہ ملا ہویا ہے۔ سرکاری زبان کٹالن ہے تاہم ہسپانوی، فرانسیسی تے پرتگالی وی عام ٻولے ویندن۔
## حوالے
بحیرہ روم

بحیرۂ روم، جینکوں میں بحیرۂ متوسط یا بحیرۂ ابیض وی آکھا ویندے، (انگریزی: Mediterranean Sea) افریقا، یورپ تے ایشیا دے درمیان ہک سمندر ہے جیہڑا تقریباً چاراں طرفوں زمین وچ گھرا ہویا ہے۔ ایہ صرف اتھوں کھلا ہے جتھاں اسپین تے مراکش آمݨے سامݨے ہن تے درمیان وچ چند کلومیٹر دا سمندر ہے (ݙیکھو : آبنائے جبل الطارق) بحیرہ روم دے شمال وچ یورپ، جنوب وچ افریقہ تے مشرق وچ ایشیا موجود ہے۔ ایہ 2.5 ملین مربع کلومیٹر پر پھیلا ہویا ہے لیکن اینکوں بحر اوقیانوس نال منسلک کرݨ والی آبنائے جبل الطارق صرف 14 کلومیٹر چوڑی ہے۔
## حوالے
آبنائے جبل الطارق

آبنائے جبل الطارق (انگریزی: Strait of Gibraltar) بحر اوقیانوس کوں بحیرہ روم نال منسلک کرݨ والی ہک آبنائے ہے، جیہڑی اسپین تے مراکش کوں جدا کریندی ہے۔ ایں آبنائے کوں ایہ ناں جبل الطارق (جبرالٹر) دے ناں تے ملا، جتھاں 711ء وچ بنو امیہ دے جرنیل طارق بن زیاد اسپین فتح کرݨ کیتے لتھے ہن۔

## حوالے
آبنائے ہرمز

آبنائے ہرمز (عربی: مضيق ہرمز‎، فارسی:تنگہ ہرمز) خلیج اومان تے خلیج فارس دے درمیان واقع یک اہم آبنائے ہے۔ ایندے شمالی ساحلاں تے ایران تے جنوبی ساحلاں تے متحدہ عرب امارات تے اومان واقع ہن۔ ایہ آبنائے کم از کم 21 میل چوڑی ہے۔ ایہ تیل دی دولت نال مالا مال خلیجی ریاستاں دی تیل دی برآمدات دا واحد بحری رستہ ہے۔ ایندی اہمیت دا اندازہ ایں ڳالھ توں لویج سڳدے کہ روزانہ دنیا بھر وچ تیل دی کل رسد دا 20 فیصد ایں آبنائے توں گذردے۔
## حوالے
آبنائے

آبنائے (Strait) عام طور تے ہک قدرتی طور تے تشکیل شدہ جسم آب ہے جیہڑی ݙو وݙے جہاز راݨی دے قابل اجسام آب کوں ملیندی اے۔

## مشہور آبنائے
* آبنائے باب المندب
* آبنائے تائیوان
* آبنائے پالک
* آبنائے ملاکا
* آبنائے ہرمز
* آبنائے جبل الطارق
* آبنائے ڈوور
* آبنائے باسفورس
* آبنائے باس
* آبنائے اوریسوند
* آبنائے دندس
* آبنائے ڈیوس
* آبنائے ڈنمارک
* آبنائے صقلیہ
* آبنائے کرچ
* آبنائے کلیرنس
* آبنائے اینڈیور
* آبنائے سنگاپور
* آبنائے کارا
* آبنائے ٹورس
## حوالے
سانچے

(1)

(2)

(3)

## حوالے

## حوالے

(5)لنک
[ا ب پ ۔۔۔]

(6)زبان

(7)ونکی
ونکی:ا ب پ

(8)

7

8

#REDIRECTسرائیکی زبان
مہرین فاطمہ

وسوں دی سُڄاک نیاݨی ،

مہرین فاطمہ دا تعلق ضلع مظفر ڳڑھ نال ہے

مہرین فاطمہ وسوں دی سُڄاک نیاݨی جیندا پہلا سرائیکی افسانوی مجموعہ "جھاتی" دے ٹائٹل نال پیش کیتا ڳۓ .

ساݙے واسطے فکر دا ویلا اے ہے  کہ ساݙے سرائیکی ادب وچ نثر دے حوالے نال کم وی ٻہوں سوہݨا تھیا پۓ تے اڄاں سپیس وی ٻہوں پئ ہے ،

مہرین فاطمہ دے مجموعے دی آمد ساݙے واسطے خوشی دا ویلا ہے . ساکوں ماݨ اے  ساݙی نیاݨی دے ہتھ  قلم آۓ تاں او ایں قلم کوں کتھائیں کُریشا بݨا کے کاغذ  تے اپݨی اماں کوں ، نانی  کوں اپݨی ݙاݙی کوں  اپݨے سیپ وچوں ݙیہدی ٻیٹھی ہے اوں نئ مرݨ ݙِتا ، 

اوں نئ مرݨ ݙتا اپݨے لوکیں کوں اپݨے کلچر کوں ہک افسانہ "مامے دی جھوک " لکھ کے ،

او گواہی پئ ݙیندی اے کچے مکانیں دے مکین پختہ ہوندے ہن ہک افسانہ "پکے مکان کچے لوک " لِکھ کے ،

ٻہوں خوشی تھئ اے بی بی تہاݙے کتاب دی آمد تے

سوہݨی سوکھڑی دان کرݨ دا تھورا  ، 

انتہائی  محبت و احترام نال ٻہوں ٻہوں مبارخاں ،،
شاہ جو رسالو

شاہ جو رسالو شاہ عبدالطیف بھٹائی دی صوفیانہ شاعری دا مجموعہ ہے۔ آپ نے ایہ رسالہ بھٹ شاہ دے قریب کراڑ جھیل دے کنارے ٻیہہ کے لکھا۔ آپ نے رسالے وچ اللہ تعالي دے عشق وچ شعر آکھے ہن۔ آپ دے رسالے وچ تریہہ سر ہن۔ سندھ وچ قرآن تے حدیث دے بعد شاہ دے رسالے کوں سب توں زیادہ منا ویندے۔
## حوالے
اسم ذات

اسم ذات دی تعریف:  اسم ذات او اسم ئِ جئیں ء ِچ ہک شے دی حقیقت دی سن٘ڄاݨ ٻئی شے دی حقیقت کن انج پاتی ون٘ڄے یا ݙوجھے لوظیں ء ِچ ایجھیں عام ناں جنھیں دی حقیقت یا سن٘ڄاݨ ہک ٻئے کنوں وکھو وکھ ہووے پراونہہ حقیقت یا سن٘ڄاݨ کنوں کوئی وصف (صفت) مراد نہ ہووے اسم ذات اکھیندن۔ مثال دے طور تے بھا، پاݨی، کرسی ، لوٹا، چھڄ، زناور، وݨ، انسان ، پھل، ٻوٹا، قلم، مس، مسواݨی، کتاب، کاپی، پتھر وغیرہ وغیرہ ۔ 

اسم ذات دیاں قسماں :اسم ذات یا عام ناں سَت قسمی ہوندن‘ اے قسماں کجھ ایں ہن۔ 

الف ۔اسم مصغّر

ب۔اسم مکبّر

ج ۔اسم ظرف

د۔اسم آلہ

ر۔اسم صوت

س۔اسم جنس

ص۔اسم عدد
ونکی:سرائیکی قواعد
شاعر (تعریف)

شاعر (انگریزی:Poet) شعر گوئی کرݨ والے شخص کوں آہدن۔ ایندی جمع شعراء ہے۔ شاعری ہک صنف ہے جیندے وچ لکھݨ والا لفظاں دی چوݨ کر کے انہاں کوں اشعار وچ ڈھال گھندے۔ شاعر دی مونث شاعرہ ہوندی ہے یا شعر گوئی کرݨ والی خاتون کوں شاعرہ (انگریزی:Poetess) آہدن۔ ایندی جمع شاعرات ہے۔

شاعر اوہ ہوندے جیہڑا تخیل یا حقیقت یا ݙوہاں دے امتزاج وچ ہک یا ہک توں زیادہ مضامین دے منفرد خیالات دی سریلے، تخلیقی، ردھم آمیز لہجے کوں بہم پہنچا کے قاری دے ذہن کوں اپݨی گرفت وچ گھندے دل موہ گھندے۔
## حوالے
اسم صفت

عام طور تے ہر شے دے ݙوناں ہوندن، ہک اوندا ذاتی ناں ہوندے جہڑا جو عام وی ہوندے تے خاص وی ہوندے (گذرئیل صفحات ئِ چ ہن تیں عام تے خاص اشیاء دے اینہہ ذاتی ناں تے مفصل بحث کیتی گئی ئِ) تے ݙوجھا اوندا صفاتی ناں۔ ہݨ اتھاں کہیں وی شے دے صفاتی ناں دی وضاحت کرݨ مقصود ئِ۔ ذاتی تے صفاتی نانویں دے نکھیڑے کیتے ہک مثال پیش کیتی ویندی ئِ تاں جو سمجھݨ ئِ چ اسانی رہوے ۔

پاݨی دا درجہ حرارت گھٹ کر کیں جݙاں اوکوں ڄما ݙتا ویندے تاں وت اونہہ ڄمئے ہوئے پاݨی کوں ’’برف‘‘ آکھیا ویندے۔ برف ہک ٹھوس جسم رکھیندی ئِ ۔اتھاں برف ڄمئے ہوئے پاݨی دا ’’ذاتی‘‘ ناں ہے ۔ برف کوں جے کر ہتھ لایا ون٘ڄے یا اوکوں اپݨی ڄبھ نال چکھیا ون٘ڄے تاں او ساݙے ہتھ یا ساݙی چٖبھ کوں ٹھڈی لڳدی ئِ ۔جے کر اوکوں ݙیکھوں تاں وت او چٹی (سفید) ݙسدی ئِ معلوم اے تھیا جو جہڑی شے دا ذاتی ناں برف ئِ اوہک جسم رکھیندی ئِ ، جیکوں ہتھیں نال نپیا،ڄبھ نال چکھیا تے اکھیں نال ݙٹھا ون٘ڄ سڳدے توڑے جو برف دی ٹھاڈل تے چٹاݨ(سفیدی) کوں ایندے جسم کنوں جدا کر کے ہتھیںء ِچ نپیسا نئیں ون٘ڄ سڳدا پر اوکوں دل ء ِچ محسوس ضرور کیتا ون٘ڄ سڳدے ۔ ٻس اینہہ ڳالھ دا نکھیڑا تھی ڳئے جو کہیں شے دے جسم دا ناں اوندا ذاتی ناںاکھیندے تے اونہہ جسم دیاں اور خاصیتاں یا وصفاں جہڑیاں جو اوندے جسم کنوں جدا کر کے ہتھیں ئِ چ نپیا نئیں ون٘ڄ سڳدیاں بلکہ انھیں کوں صرف دل ء ِچ محسوس کیتا ون٘ڄ سڳدے یا ذہن نال انھیں دا ادراک کیتا ون٘ڄ سڳدے انھیں کوں اونہہ جسم دے ’’صفاتی‘‘ ناں نال تعبیر کیتا ویندے۔ ٻس کہیں وی جسم دے (توڑے جو خاص ہووے یا عام ہووے ) صفاتی ناں دی تعریف کجھ ایں کیتی ون٘ڄ سڳدی ئِ۔

۱___ ایجھیں لوظ جنھیں کنوں کہیں وی جسم دی حالت ، اصلیت، کیفیت یا کُئی وصف ظاہر تھیوے۔یا

۲___ ایجھیں لوظ جہڑے جو کہیں وی اسم دی خاصیت، وصف، قسم یا انداز ݙکھاوݨ ۔یا

۳___ او لوظ جیندا کہیں وی جسم نال ایں لڳاپا(تعلق) ہووے جو اوندی وصف، حال ، انداز عدد یا مقدار بیان کرے ۔یا

۴___ او لوظ جہڑا جو کہیں وی اسم یا اوندی کہیں وی ضمیر نال ڳانڈھا ظاہر کرے یا او انھیںدے متعلق کُئی حقیقت بیان کرے اوکوں اونہہ اسم دی ’’صفت‘‘ آکھیا ویندے ۔

اینہہ ڳالھ کوں مزید نشابر کرݨ کیتے ہک ٻئی مثال پیش کیتی ویندی ئِ ۔ اے جملہ ملاحظہ فرمائو۔

’’احمد ݙو سیر وݙے وݙے تے مٹھے مٹھے قندھاری انار گھِن آ‘‘اتے ݙتے ڳئے جملے ئِ چ لوظ ’’ݙو عدد کیتے‘‘ سیر مقدار کیتے ، وݙے وݙے حجم یا جسامت کیتے ، مٹھے مٹھے خاصیت یا وصف کیتے تے قندھاری نسبت کیتے استعمال کیتا ڳئے۔لہٰذا اے سارے لوظ صرف انار دی حالت ، اصلیت ، وصف ، کیفیت ، وزن تے مقدار یا عددتے نسبت کوں بیان کریندن۔ یعنی ݙوجھے لوظیں ء ِچ اے سارے لوظ انار دی حقیقت کوں ظاہر کریندن۔ لہٰذا انھیںسارے لوظیں کوں انار دے صفاتی ناں آکھیا ویسی ۔انھیں صفاتی نانویں کوں یا ݙوجھے لوظیں ئِ چ ’’اسمائے صفت‘‘ معنی دے لحاظ نال کئی قسمی ہن جہڑے جو کجھ ایں ہن ۔

۱۔ صفت ذاتی یا مشبہ ۲۔ صفت نسبتی ۳۔ صفت ظرفی ۴۔ صفت عددی ۵۔ صفت ضمیری ۶۔ صفت مرکب

نوٹ: اے ڳالھ یاد رکھݨ آلی ئِ جو جہڑے اسم دی صفت بیان کیتی ون٘ڄے اوکوں موصوف آکھیا ویندے تے موصوف دی صفت ہمیشاں موصوف کنوں پہلوں آندی ئِ  جیویں جو ’’ وݙا آدمی‘ کالا کاں، بگا بغلا‘‘ وغیرہ وغیرہ۔
ونکی:سرائیکی قواعد
شاعری (تعریف)

شاعری (Poetry) دا مادہ "شعر" ہے۔ ایندے معانی کہیں چیز دے ڄاݨݨ پہچاݨݨ تے واقفیت دے ہن۔ لیکن اصطلاحاً شعر اوں کلامِ موزوں کوں آہدن جیہڑا قصداً آکھا ونڄے۔ ایہ کلام موزوں جذبات تے احساسات دے تابع ہوندے۔ تے کہیں واقعے دی طرف ڄاݨݨ دا اشارہ کریندے۔ ایویں وی تھی سڳدے کہ تساں کوئی حادثہ ݙٹھا ہووے تے اوہ تہاݙے  دل تے اثر کر ڳیا ہووے تے تہاݙے اندروں خودبخود الفاظ دی صورت وچ ادا تھی ونڄے۔ ایں اثر دے بیان کوں شعر آہدن تے انہی شعراں کوں شاعری دا ناں ݙتا ویندے۔ (موزوں الفاظ وچ حقائق دی تصویر کشی کوں شاعری آہدن۔) شعر تعبیر ہے، تخیل ہے اینہی ڳالہوں لکھاں موزوں کلام اینجھے ہن جیہڑے شعر نہیں۔ شعر دا پہلا عنصر وزن ہے تے ݙوجھا عنصر خیال حقیقت کوں وزن تے خیال دے سانچے وچ ڈھالݨ کمال سخنوری ہے۔
## حوالے
صفت ضمیری

صفت ضمیری اسم صفت دی ہک قسم ہے۔

ر: صفت ضمیری یا اشاری:ضمیر یا اشارے دے او لوظ جہڑے جو کہیں اسم یا کہیں ٻئی ضمیر دے اڳوں آ کرئیں اوندی صفت بیان کرن۔ اوندی تخصیص ظاہر کرن یا ول انھیں دے پاسے کوئی اشارہ کرن انھیں کوں صفت ضمیری یا اشاری آکھےا ویندے۔ مثال دے طور تے اے جملے ݙیکھو:

۱۔ تیکوں کئیں مارئیے۲۔ تیݙا پتر تئیں جیݙا ئِ۳۔ توں کتھوں آندا ئیں۴۔ ساری دنیا میݙی دشمن ئِ۔۵۔جتلاکھلسیںاتلا روسیں۶۔ ݙس کینہاں درد ہووی۷۔ ایجھاں کم نہ کر جو ول پچھتا نوݨاں پووی۔۸۔ کیندیاں کیندیاں منتاں کر یسیں۔

اُتے ݙتے ڳئے جملئیں ئِ چ کئیں تیٔں، جیݙا ، کتھوں، ساری، جتلا، اتلا، کینہاں ، ایجھاں تے کیندیاں وغیرہ صفت ضمیری یا اشاری ہن۔

مزید صفات ضمیری اشاری:

واحد

جمع

واحد

جمع

واحد

جمع

واحد

جمع

اے

اے

او

او

اوہو

اوہے

اوہا

اوہے

جو

جو

اونہہ

انھیں

اینہہ

انھیں

میں

اساں

توں

تساں

تئیں

تساں

کئیں

کنھیں

جئیں

جنھیں

کئی

کئی

میکوں

ساکوں، اساکوں

تیکوں

تہاکوں،تساکوں

اوکوں

انھیںکوں

جہڑا

جہڑے

جہڑی

جہڑیاں

کہڑا

کہڑے

کہڑی

کہڑیاں

اہڑا

اہڑے

اہڑی

اہڑیاں

تہڑا

تہڑے

تہڑی

تہڑیاں

اِتلا، ایتلا

اِتلے، ایتلے

اُتلا، اوتلا

اُتلے، اوتلے

اِتلی، ایتلی

اِتلیاں، ایتلیاں

اُتلی، اوتلی

اُتلیاں، اوتلیاں

جِتلا، جیتلا

جِتلے، جیتلے

جِتلی، جیتلی

جتلیاں، جیتلیاں

کِتلا، کیتلا

کِتلے،کیتلے

کِتلی، کیتلی

کِتلیاں، کیتلیاں

ایجھاں

ایجھیں

ایجھی

ایجھیاں

جیجھاں

جیجھیں

جیجھی

جیجھیاں

کیجھاں

کیجھیں

کیجھی

کیجھیاں

اوجھاں

اوجھیں

اوجھی

اوجھیاں

ایݙا

ایݙے

ایݙی

ایݙیاں

اوݙا

اوݙے

اوݙی

اوݙیاں

کیݙا

کیݙے

کیݙی

کیݙیاں

جیݙا

جیݙے

جیݙی

جیݙیاں

اُنتے

اُنتے

اِنتے

اِنتے

کتنے

کتنے

جتنے

جتنے

کتھاں

کتھاں

اِتھاں

اِتھاں

اُتھاں

اُتھاں

جتھاں

جتھاں

سارا

سارے

ساری

ساریاں

سبھو

سبھے

سبھو

سبھݨیاں

اِݙے، ایݙے

اُݙے،اوݙے

کیندا

کیندے

کیندی

کیندیاں

جیندا

جیندے

جیندی

جیندیاں

کنھاں

کنھیں

کینہی

کینھاں

جنھاں

جنھیں

جنھی

جنھاں
ونکی:اسم صفت
ونکی:سرائیکی قواعد
مراٹھی زبان

بھارت دے صوبے مہاراشٹر وچ ٻولیجݨ والی سب توں وݙی زبان جینکوں حکومتِ مہاراشٹر تے گوا دی سرکاری زبان دی حیثیت حاصل ہے۔ زبان خاندان دے رو نال مراٹھی ہند-آریائی زباناں نال تعلق رکھدی ہے۔ تقریباً 1300 سال قدیم ایہ زبان ہندی دی طرح سنسکرت نال مشتق تھئی، بعد ازاں عربی، فارسی تے اردو دے الفاظ داخل تھیندے ڳئے، جیندی وجہ توں اڄ وی مراٹھی وچ انہاں زباناں دے اثرات نظر آندن۔
مراٹھی ٻولݨ والے افراد دی تعداد تقریباً ہک کروڑ ہے۔ ایں لحاظ نال مراٹھی بھارت دی چوتھی تے دنیا دی 15ویں سب توں زیادہ ٻولیجݨ والی زبان ہے۔
ورہاڑی، کوکنی، اہیرانی، خاندیشی وغیرہ مراٹھی زبان دے مشہور لہجے ہن۔
## حوالے
گوا

گوا (کونکنی: गोंय، نقحر: گون٘ئے‎؛ ہندی: गोवा‎) بھارت دی ہک ریاست ہے۔ بلحاظ رقبہ سب توں چھوٹی ریاست ہے۔ بلحاظ آبادی چوتھی ریاست ہے۔ ایہ ریاست بھارت دے جنوبی مشرقی علاقے وچ واقع ہے۔ ایں علاقے کوں کونکن وی آکھا ویندے۔ ایں ریاست دے شمال تے مشرق وچ ریاست مہاراشٹر، جنوب وچ ریاست کرناٹک تے مغرب وچ بحیرہ عرب واقع ہن۔ ایں بھارتی ریاست دے ݙو ضلعے ہن۔

## تاریخ
گوا دا 1961ء اچ بھارتی الحاق، 1961ء وچ بھارتی علاقیاں وچ مسلح کارروائی نال پرتگالی اقتدار ختم کرکے بھارت دی مسلح افواج دی طرفوں ہک کارروائی ہئی جیہڑی 36 توں زائد گھنٹے کیتے جاری رہی۔ سمندر تے زمینی حملیاں دا اے آپریشن وجے،  گوا وچ 451 سالہ پرتگالی نوآبادیاتی حکمرانی دا خاتمہ بھارت دی ہک فیصلہ کن فتح ہئی۔ آغاز ایویں تھیا کہ  1955ء اچ گوا دے لوگاں دے ہک گروپ نے ہک وݙا آزادی مارچ کیتا جیہڑا کہ ہک احتجاجی مظاہرہ ہئی تے پرتگالی حکومت نے ردعمل دے طور تے انہاں وچوں 20 توں زائد مظاہرین کوں گولی مار کے ہلاک کر ݙتا۔ 

بھارت نے آکھا کہ گوا تے پرتگالی کنٹرول ہݨ ٻیا برداشت نی تھی سڳدا۔ پرتگالی حکومت نے ہک ہوائی اݙا تعمیر کیتا ہئی جیندے ذریعے پاکستان تے سری لنکا دے نال تجارت تھیندی ہئی، ہݨ اے جنگی مقصد کیتے تیار کیتا ڳیا تاکہ بھارت دا مقابلہ تھی سڳے تے گوا تے قبضہ برقرار رہ سڳے۔ پرتگالی آمر، انتونیو سالا زر نے عالمی رہنماواں توں بین الاقوامی حمایت حاصل کرݨ دی کوشش کیتی۔ لندن وچ پرتگالی سفیر نے 1899ء دے اینگلو پرتگالی اتحاد دی شرائط دے تحت کہیں وی پرتگالی کالونی تے حملہ کیتا ڳیا تاں پرتگال دی مدد کیتی ویسی دی شق برطانوی حکومت کوں یاد ݙیوائی لیکن کجھ وی نہ تھیا۔

نومبر 1961ء وچ گوا وچ پرتگالی چوکیاں نے بھارتی ماہی گیر کشتیاں تے فائرنگ کیتی۔ نہرو نے آکھا کہ ہݨ بھارت نے صبر کھو ݙتا ہے تے ایں طرح دسمبر 17 کوں بھارت نے طاقت دے استعمال نال گوا تے فوجی، بحری تے فضائی حملے کیتے۔ 30،000 بھارتی فوجی دے مقابلے وچ 3،000 پرتگالی فوجی ہن۔ پرتگالی گورنر نے حملہ آوراں وچ تاخیر کرݨ کیتے کئی رابطہ پل دھماکے نال اݙا چھوڑے لیکن صورت حال صاف مایوس کن ہئی تے آخر کار پرتگالی گورنر نے سفید جھنڈا لہرایا تے ہتھیار سٹ ݙتے۔ ایں دوران امریکا تے برطانیہ سمیت کوئی وی پرتگالی گورنر دی عملی مدد کوں نہ آئے۔ تے ایں طرح گوا ریاست تے بھارت دا مکمل قبضہ تھیا۔
## حوالے
کونکن ساحل

کونکن یا کونکن ساحل بھارت دے مغربی ساحل دا ہک حصہ ہے۔ ایں ساحل دی لمبائی 720 کلومیٹر ہے۔ ایندے وچ کرناٹک، گوا تے مہاراشٹر دے ساحلی ضلعے شامل ہن۔

کونکن مغربی گھاٹ تے بحیرہ عرب نال گھرا ہویا علاقہ ہے جیندے شمال وچ تاپتی دریا تے جنوب وچ چندراگری دریا ہن۔ ایندے وچ بھارت دے تھانے ، ممبئی، رائے ڳڑھ، رتناگری، سندھو قلعہ بندی، شمالی گوا، جنوبی گوا، شمالی کنڑ، اُدپی، جنوبی کنڑ ضلعے ہں۔
## حوالے
مہاراشٹر

مہاراشٹر رقبے دے لحاظ نال بھارت دی تریجھی تے آبادی دے لحاظ نال ݙوجھی سب توں وݙی ریاست ہے۔ ایندے سرحداں گجرات، مدھیہ پردیش، چھتیس گڑھ، آندھرا پردیش، کرناٹک تے گوا نال ملدن۔
ریاست دے مغربی ساحل تے بحیرہ عرب واقع ہے۔ بھارت دا گنجان آباد ترین شہر ممبئی ریاست دا دار الحکومت ہے۔
2001ء دے مطابق ریاست دی کل آبادی 96،752،247 ہے جبکہ فی مربع کلومیٹر 314.42 افراد وسدن۔
مہاراشٹر دا کل رقبہ 307،713 مربع کلومیٹر ہے جبکہ ریاست دے 36 اضلاع ہیں۔ سرکاری زبان مراٹھی ہے۔
## ریاست مہاراشٹر دے اہم شہر

* ممبئی
* پونے
* ناگپور
* تھانے
* اکولہ
* احمد نگر
* امراوتی
* گوندیا
* بھنڈارا
* چندرپور
* اورنگ آباد
* پمپری-چنچوڑ
* ناسک
* ناندیڑ
* پربھنی
* کامٹی
## حوالے
ممبئی

ممبئی (مراٹھی : मुंबई)، (سابق نام :بمبئی)، بھارت دی ریاست مہاراشٹر دا دار الحکومت ہے۔ تقریباً ہک کروڑ 42 لکھ دی آبادی دا ایہ شہر آبادی دے لحاظ نال دنیا دے وڈے شہراں اچ شمار تھیندے۔ اپݨے مضافاتی علاقیاں، نویں ممبئی تے تھاݨے کوں ملا کے ایہ دنیا دا چوتھا سب توں وݙا شہری علاقہ بݨدے جیندی آبادی تقریباً ہک کروڑ 90 لکھ بݨدی ہے۔ ممبئی بھارت دے مغربی ساحل تے واقع ہے تے ہک جھکی قدرتی بندرگاہ اتھاں موجود ہے۔ بھارت دی نصف توں زائد بحری تجارت ممبئی دی بندرگاہ توں تھیندی ہے۔

## حوالے
بمبئی دے ست جزیرے

بمبئی دے ست جزیرے (انگریزی: Seven Islands of Bombay)، ہندی: मुम्बई के सात छोटे द्वीप‎) سولہویں صدی وچ پرتگیزی ہند دے زیر انتظام ہندوستان دے مغربی ساحل تے ہک مجمع الجزائر ہئی۔ 1661ء وچ  خاندان براگینزا دی پرتگیزی شہزادی کیتھرین دی چارلس دوم شاہ انگلستان نال شادی دے موقعے تے ایہ جزائر جہیز دے طور تے انگلستان دے حوالے کر ݙتے ڳئے۔ 1534ء وچ پرتگیزی سلطنت دے قبضے کولوں قبل ایہ مقامی بادشاہتاں دے زیرنگیں رہیے جنہاں وچ سلہرا شاہی سلسلہ تے سلطنت گجرات شامل ہن۔ جہیز وچ حاصل تھیوݨ دے بعد چارلس دوم شاہ انگلستان نے ایہ جزائر برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی کوں 1668ء وچ 10 پاونڈ سالانہ کرائے تے ݙے ݙتے۔ 1845ء تک انہاں جزائر کوں کئی مختلف منصوبیاں دے تحت آپس وچ ملا ݙتا ڳیا۔ انہاں اچوں بݨݨ والے جزیرہ بمبئی کوں قریبی جزائر ترومبے تے سلسیٹ نال وی ملا ݙتا ڳیا جیہڑے بالترتیب اوندے شمال مشرق تے شمال وچ واقع ہن تے ایندے نال ممبئی عظمیٰ وجود وچ آیا۔ انہاں جزائر دا مقام موجودہ ممبئی دا جنوبی حصہ ہے۔

اصل جزائر جیہڑے انگلستان دے حوالے کیتے ڳئے مندرجہ ذیل ہن:
* جزیرہ بمبئی
* کولابا
* جزیرہ اولڈ وومن (چھوٹا کولابا)
* ماہم
* مازاگاؤں
* پاریل
* ورلی

## حوالے
پرتگیزی ہند

پرتگیزی ہند یا پرتگیزی ہندوستان (باضابطہ نام: ریاست ہندوستان (پرتگالی: Estado da Índia)‏) جینکوں پرتگیزی ریاست ہندوستان ((پرتگالی: Estado Português da Índia)‏) وی آکھا ویندا ہئی، برصغیر وچ پرتگیزیاں دی ہک نوآبادیاتی ریاست ہئی۔
## حوالے
پرتگالی زبان

پرتگیزی زبان یا پرتگالی زبان ہک یورپی زبان ہے۔ دراصل ایہ پرتگال دی قومی زبان ہے لیکن پرتگال دے کئی سابقہ مقبوضات وچ بھی رائج ہے جنہاں وچ برازیل، موزمبیق، انگولا، کیپ ورڈی، گنی بساؤ تے ساؤ ٹومے و پرنسپے شامل ہن۔ ایہ مکاؤ (چین)، مشرقی تیمور ، استوائی گنی وچ وی دفتری زبان ہے۔
## حوالے
مشرقی تیمور

مشرقی تیمور انڈونیشیاء دے نال چھوٹا جیہا ملک ہے جیندا دارلحکومت دیلی ہے۔
## حوالے
دیلی

دیلی (Dili) مشرقی تیمور دا دار الحکومت، سب توں وݙا شہر تے اہم بندرگاہ ہے۔
## حوالے
دارالحکومت

دار الحکومت یا پایہ تخت (انگریزی: Capital City) اینجھا شہر یا علاقہ جتھوں کہیں ملک دا نظام چلایا ویندے یا جتھاں قومی و سرکاری ادارے تے دفاتر موجود ہوون دار الحکومت سݙیندے۔
## حوالے
چندی ڳڑھ

بھارتی ریاستاں پنجاب تے ہریاݨہ دا مشترکہ دارالحکومت ہے ۔
## حوالے
مشترکہ دارالحکومت

ݙو ریاستاں دا نظم نسق کݙہیں ہک ہی دار الحکومت دے ذمہ ہوندے۔ ہندوستان وچ ݙو دار الحکومت اینجھے ہن جتھوں ݙو ریاستاں دے انتظامی امور انجام ݙتے ویندن۔ ہک دار الحکومت دا ناں چندی ڳڑھ ہے جیہڑا شمالی ہندوستانی دی ݙو ریاستاں پنجاب تے ہریاݨہ دا مشترکہ دار الحکومت ہے۔ ݙوجھے مشترکہ دار الحکومت دا ناں حیدرآباد دکن ہے جیہڑا جنوبی ہندوستان دے ریاستاں آندھرا پردیش تے تلنگانہ دے انتظامی امور انجام ݙیندے۔
## حوالے
ہریاݨہ

ہریاݨہ شمالی ہندوستان دی ہک ریاست اے جیہڑی 1966ء اچ مشرقی پنجاب اچوں انج تھئی ہئی۔ بھارت دی ایں ریاست اچ وسیب دے سرائیکی مہاجرین کثیر آبادی اچ وسدن جنہاں دا تعلق ملتان، سرڳودھا تے دیرہ غازی خان ڈویژن نال زیادہ تر ہے۔
## ہریاݨہ دے سرائیکی شخصیتاں
*منوہر لعل کھٹر، وزیراعلیٰ ہریاݨہ
*کلپنا چاولہ

## حوالے
جنوبی پنجاب

سرائیکی وسیب دے 13 ضلعیاں تے مشتمل ہک انتظامی یونٹ جیندے انتظامی مراکز ملتان تے بہاولپور ہن۔ انہاں شہراں وچ جنوبی پنجاب سول سیکرٹریٹ قائم اے جتھوں ایں وسیب دا انتظام چلایا ویندے۔ جنوبی پنجاب دے 13 ضلعیاں دا انتظامی سربراہ ایڈیشنل چیف سیکریٹری جنوبی پنجاب سݙیندے۔ موجودہ ایڈیشنل چیف سیکریٹری دا ناں کیپٹن ریٹائرڈ ثاقب ظفر ہے۔ جنوبی پنجاب دا ایڈیشنل آئی جی پولیس وی وکھرا اے جیندا ناں ڈاکٹر احسان صادق اے تے اے وی سول سیکرٹریٹ جنوبی پنجاب دے ماتحت اے۔

## حوالے
محمود اشرف عثمانی

مفتی محمود اشرف عثمانی (14 مئی 1951 - 27 فروری 2022) ہک پاکستانی اسلامی سکالر، مصنف تے دارالعلوم کراچی دے دارالافتاء دے سربراہ ہن۔
## حوالے
دارالعلوم کراچی

دار العلوم کراچی کورنگی، کراچی وچ واقع مشہور دینی تعلیمی ادارہ سابق مفتی اعظم پاکستان مفتی محمد شفیع نے قائم کیتا ہئی۔ جامعہ دے موجودہ شیخ الحدیث شیخ الاسلام مولانا مفتی تقی عثمانی ہن۔
## حوالے
کورنگی

کورنگی (Korangi) پاکستان دے صوبہ سندھ دے شہر کراچی دے لانڈھی ٹاؤن دا نواحی علاقہ ہے۔
## حوالے
مفتی تقی عثمانی

دارالعلوم کراچی دے موجودہ شیخ تے پاکستان دے مشہور عالم دین ہن۔
## حوالے
عالم دین

مذہب دا علم رکھݨ والے کوں عالم دین آکھا ویندے۔

عالم دا مطلب ہے علم ڄاݨݨ والا۔ دین دی اصطلاح وچ ایہ لفظ اُوں شخص کیتے ورتیا ویندے جیہڑا دین اسلام دا علم رکھیندا ہووے۔ کم از کم کہیں مستند مدرسے توں درس نظامی دا کورس مکمل کیتا ہووے۔ خاص طور تے دین اسلام دے عقائد تے مسائل شریعہ ڄاݨدا ہووے۔ عالم دین دی خدمت تے معاشرے وچ اوندے کردار کوں سمجھݨ کیتے ایہ تعریف اہم ہے۔
## حوالے
لانڈھی ٹاؤن

**لانڈھی ٹاؤن** پاکستان دے صوبہ سندھ دے دار الحکومت کراچی دے 18 قصبہ جات وچوں ہک ہے۔ اگست 2000ء وچ بلدیاتی نظام متعارف کرائے ونڄݨ دے نال ہی کراچی ڈویژن تے ایندے اضلاع دا خاتمہ کر کے کراچی شہری ضلعی حکومت دا قیام عمل وچ گھنایا ڳیا۔ ایندے نتیجے وچ شہر کوں 18 قصبہ جات (ٹاؤنز) وچ تقسیم کر ݙتا ڳیا جنہاں وچ لانڈھی ٹاؤن وی شامل ہے۔

## حوالے
بن قاسم ٹاؤن

بن قاسم ٹاؤن پاکستان دے صوبہ سندھ دے دار الحکومت کراچی دے 18 قصبہ جات وچوں ہک ہے۔
## حوالے
شہری ضلعے

پاکستان وچ شہری ضلع بنیادی طور تے یا مکمل طور تے ہک وݙے شہر یا وݙے میٹروپولیٹن علاقے تے مشتمل ضلع ہوندے۔ پاکستان دے سینکڑاں اضلاع وچوں صرف یارہاں کوں شہری اضلاع دا درجہ حاصل ہے۔ کہیں وی شہری ضلعے دی ذیلی تقسیم تحصیل دی بجائے براہ راست ٹاؤن تے یونین کونسلاں تے مشتمل ہوندی ہے۔ گویا 2005ء توں جاری تھیوݨ والے ایں سٹی ڈسٹرکٹ گورنمنٹ نظام دے تحت ماضی دے تحصیلیں متعلقہ اضلاع دے ٹاؤن قرار پا ڳئے۔
## فہرست شہری اضلاع
وفاقی دار الحکومت تے چارے صوبائی دارالحکومتی شہر **شہری اضلاع** بݨا ݙتے ڳن۔
### دارالحکومتی شہری اضلاع
* ضلع کراچی
* اسلام آباد وفاقی دارالحکومت
* ضلع لاہور
* ضلع پشاور
* ضلع کوئٹہ
### غیر دارالحکومتی شہری اضلاع
* ضلع فیصل آباد
* ضلع ملتان، سرائیکی وسیب دا انتظامی مرکز
* ضلع گوجرانوالہ
* ضلع گجرات
* ضلع حیدرآباد
* ضلع راولپنڈی
ضلع گجرانوالہ

ضلع گوجرانوالہ پاکستان دے صوبہ پنجاب دا ہک ضلع ہے۔ شہر وچ پکھا سازی تے کپڑا سازی مرکزی صنعت ہن۔ ایندا مرکزی شہر گوجرانوالہ ہے۔ مشہور شہراں وچ گوجرانوالہ، کامونکی، نوشہرہ ورکاں تے وزیر آباد شامل ہن۔
## حوالے
گوجرانوالہ

گوجرانوالہ شمالی پنجاب، پاکستان دا ہک صنعتی شہر ہے جیہڑا لاہور توں تقریباً ۶۰ کلومیٹر دور پشاور دی جانب واقع ہے۔٢٠۱۷ء دی مردم شماری دے مطابق آبادی دے لحاظ نال ملک دا پنجواں وݙا شہر ہے تے ایندی سطح سمندر توں بلندی ۲۳۱ میٹر ہے۔
## حوالے
امرتا پریتم

امرتا پریتم (گرمکھی: ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ، ہندی: अमृता प्रीतम) ہِک بھارتی شاعرہ تے ناول نگار ہَن۔

## جنم
اوہ 31 اگست 1919ء کوں موجودہ پاکستانی پنجاب دے شہر گوجرانوالہ وِچ ڄَمّی ہَن۔

## تصنیفاں
انّھاں دیاں سو تُوں زائد کتاباں شائع تِھی چُکّے ہِن، جِنّھاں وِچ شاعری دے علاوہ کہانیاں دے مجموعے، ناول تے تنقیدی مضامین دے انتخابات وی شامل ہِن۔

## فلم
ہندوستان تے پاکستان دی تقسیم دے حوالے نال انّھاں دے ہِک ناول "پنجر" تے اِیہو جِہاں ناں نال فلم وی بݨ چُکی ہے۔

## اعزازات
اوہ بھارتی ایوانِ بالا دی رُکن رہی ہَن تے انّھاں کوں پدم شری دا اعزاز وی حاصل تِھیا۔ اِیں دے علاوہ انّھاں کوں ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ تے ٻئے اعزازات وی حاصل تِھئے، جِنّھاں وِچ پنجابی ادب کِیتے گیان پیتھ ایوارڈ وی شامل ہے۔

## معاشقہ
ساحر لدھیانوی دے نال انّھاں دا معاشقہ ادبی دنیا دے مشہور معاشقیاں وِچ شمار تِھیندے، جیندے دی تفصیل ٹھوڑی بہت انّھاں دی کتاب "رسیدی ٹکٹ" وِچ موجود ہے۔

## شہرہ آفاق نظم
امرتا پریتم دی سبھ تُوں شہرہ آفاق نظم "اج آکھاں وارث شاہ نوں" ہے، اِیں وِچ انّھاں نے تقسیم ہند دے دوران تِھیوݨ والے مظالم دا مرثیہ پڑھیا ہے۔ کُجھ اشعار ذیل وِچ درج ہِن۔

شاہ مکھی متن:

اج آکھاں وارث شاہ نوں، کتوں قبراں وچوں بول

تے اج کتابِ عشق دا کوئی اگلا ورقہ کھول

اک روئی سی دھی پنجاب دی توں لِکھ لِکھ مارے وَین

اَج لَکھاں دھیآں روندیاں، تینوں وارث شاہ نوں کَیہن

اٹھ دردمنداں دیا دردیا تک اپنا دیس پنجاب

اج بیلے لاشاں وچھیاں تے لہو دی بھری چناب

کسے نے پنجاں پانیاں وچ اج دتی زہر رلا

تے اوہناں پانیاں نوں دتا دھرت نوں لا

جتھے وجدی پھوک پیار دی او ونجلی گئی گواچ

رانجھے دے سب ویر اج بھل گئے اوس دی جاچ

دھرتی تے لہو وسیا تے قبراں پیّئاں چون

پریت دیاں شہزادیاں اج وچ مزاراں رون

اج تے سبے کیدو بن گئے حسن عشق دے چور

اج کتھوں لیآئیے لبھ کے وارث شاہ اک ہور

## حوالے

ونکی:زنانیاں
ونکی:بھارتی شخصیّتاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:گوجرانوالہ دیاں شخصیتاں
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
پنجر

پنجر بھارت دی مشہور مصنفہ، ناول نگار تے شاعرہ امرتا پریتم دا شہرہ آفاق ناول ہے۔ اینہی عنوان نال ہک فلم وی بݨ چکی ہے۔
## حوالے
کراچی ڈویژن

کراچی ڈویژن، پاکستان وچ صوبہ سندھ دی صوبائی حکومت دا تریجھا کلیہ اے جیندی حیثیت 2000ء دے اصلاحات وچ تبدیل کر ݙتی ڳئی۔ ایں ڈویژن وچ پنج اضلاع شامل ہن۔
کراچی ڈویژن دا علاقہ ہݨ کراچی دی شہری حکومت دے حدود وچ آندے جیہڑا ایندے انتظام کوں سنبھالݨ دی ذمہ دار ہے تے کراچی ڈویژن کوں کراچی سٹی دا وی ناں ݙتا ویندے۔
## اضلاع
* ضلع کراچی جنوبی
* ضلع کراچی شرقی
* ضلع کراچی وسطی
* ضلع کراچی غربی
* ضلع ملیر
* ضلع کورنگی (کورنگی، شاہ فیصل کالونی، لانڈھی تے ماڈل کالونی تے مشتمل)
## حوالے
ناول نگار

ناول دی تخلیق کرݨ والے کوں ناول نگار آکھا ویندے۔

ناول نگار یا ناول نویس (Novelist) ہک مصنف ہوندے جیہڑا ناول لکھدے۔ عام طور تے ناول نگار اکثر افسانوی تے غیر افسانوی ݙوہیں طرز دے مصنف ہوندن۔ کجھ ناول نگار پیشہ ورانہ ناول نگار ہوندن جنہاں دے کار حیات دا دارومدار ناول تے ٻئے افسانوی تحریراں تے ہوندے، جبکہ کجھ اینکوں بطور مشغلہ یا ذاتی حیثیت کوں منوانوݨ کیتے لکھدن۔ زیادہ تر ناول نگاراں کوں پہلا ناول شائع کرݨ کیتے خاصی جدوجہد کرݨی پوندی اے۔

ناول نگاری ہک تخلیقی عمل اے جیہڑا مصنف کوں اپݨے خیالات، تجربات تے مشاہدات کوں الفاظ دے ذریعے بیان کرݨ دا موقع ݙیندے۔ ایہ ہک ایجھا فن اے جیہڑا قاری کوں نویں دنیا وچ گھن ویندے تے انہاں کوں مختلف کرداراں تے واقعات دے نال جڑیندے۔ ناول نگار آپݨی تحریر دے ذریعے معاشرتی، تاریخی، نفسیاتی تے ٻئے موضوعات تے روشنی پیندے تے قاری کوں سوچݨ تے غور کرݨ تے مجبور کریندے۔

کجھ مشہور ناول نگاراں وچوں چارلس ڈکنز، جین آسٹن، مارک ٹوین، ٹالسٹائی تے جدید دور وچ جے کے رولنگ، سٹیفن کنگ تے ٻے شامل ہن۔ ایہ مصنفین آپݨی تحریر دے ذریعے دنیا بھر وچ مقبول تھئے تے انہاں دے ناول ہزاراں لوکیں کوں متاثر کیتے۔

## حوالے
https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.ur
فلم

فلم (film)، جینکوں مووی (movie) یا متحرک تصویر (motion picture) وی آکھا ویندے، ساکت تصاویر دا اینجھا سلسلہ ہوندے جیہڑا پردے (اسکرین) تے ایویں ݙکھایا ویندے کہ اوندے تے متحرک ہووݨ دا دھوکا تھیندے۔
## حوالے
فارسی

فارسی/پارسی ہک زبان ہے۔ ایہ ایران دی زبان ہے۔ عربی رسم الخط وچ لکھی ویندی ہے۔ ایہ ایران وچ سرکاری دفتری تے تعلیمی زبان ہے۔
ونکی:زباناں
ونکی:ایران
انجینر عامر خٹک

انجینر عامر خٹک، سیکریٹری اریگیشن، سرائیکی وسیب ہن۔
## حوالے
محمد اجمل بھٹی

محمد اجمل بھٹی سرائیکی وسیب دے سابقہ سیکریٹری ہیلتھ ہن۔

## حوالے
راݨا عبیداللہ انور

راݨا عبیداللہ انور سیکریٹری فنانس برائے وسیب ہن۔
## حوالے
شعیب اقبال سید

شعیب اقبال سید سیکریٹری پلاننگ اینڈ ڈیویلپمنٹ، جنوبی پنجاب ہن۔
## حوالے
راجہ خرم شہزاد عمر

راجہ خرم شہزاد عمر، سابقہ سیکریٹری لوکل گورنمنٹ اینڈ کمیونٹی ڈیویلپمنٹ، سرائیکی وسیب ہن۔

## حوالے
لیاقت علی چٹھہ

سیکرٹری ہاؤسنگ، اربن ڈیویلپمنٹ اینڈ پبلک ہیلتھ انجینئرنگ، سرائیکی وسیب لیاقت علی چٹھہ ایں محکمے دے سابقہ سیکریٹری ہن۔

## حوالے
مومن آغا

مومن آغا سرائیکی وسیب اچ سیکریٹری داخلہ دے فرائض سرانجام ݙیندے رہ ڳن۔
## حوالے
ڈاکٹر احتشام انور

ڈاکٹر احتشام انور سرائیکی وسیب اچ محکمہ اعلیٰ و سکول ایجوکیشن دے سیکریٹری ہن۔ انہاں دے دور اچ کافی اصلاحات تھیاں ہن۔
## حوالے
ناصر جمال ہوتیاݨہ

سیکرٹری لائیو سٹاک اینڈ ڈیری ڈیویلپمنٹ، سرائیکی وسیب ناصر جمال ہوتیاݨہ ہن۔
## حوالے
آفتاب احمد پیرزادہ

آفتاب احمد پیرزادہ سابقہ سیکرٹری لائیو سٹاک اینڈ ڈیری ڈیویلپمنٹ تے موجودہ سیکریٹری پلاننگ اینڈ ڈیویلپمنٹ، سرائیکی وسیب ہن۔

## حوالے
سول سیکرٹریٹ

کہیں خطے دے انتظامی ادارے کوں سول سیکرٹریٹ آکھا ویندے جیندے اچ تمام محکمے تے انہاں دے عہدیدار شامل ہوندن۔
## حوالے
میواتی

میوات دے رہݨ آلے کوں میواتی آہدن۔ یا میواتی زبان ٻولݨ آلے کوں وی میواتی آکھا ویندے۔ میواتی زبان پاکستان دی مردم شماری ٢٠٢٢ء وچ شامل ہے. میواتی ضلع نوح ہریاݨہ تے الور دی زبان ہے. پاکستان وچ ݙاہ لکھ دے نیڑے میواتی لوک وسدن. 
## حوالے
ادبی

شعر یا نثر نال تعلق رکھݨ والی کوئی لکھت ادبی صنف نال تعلق رکھدی اے۔
## حوالے
اقرب لسکاݨی

اقرب لسکاݨی سرائیکی زبان دا سوہݨا شاعر ہے

## نمونہ کلام

### ݙوہڑہ
کل کوڑ میدان اچ جتدیں ہوٸیں ،گیوں ہار تے ونج تے سِجھ ابھریے

کنڈ لگدی دُھپ توں لگدا ہا،جیویں نار تے ونج تے سِجھ ابھریے

گُھپ تار اندھارا اکھیاں توں، تھٸے پار تے ونج تے سِجھ ابھریے

اساں سچ دی شام لنگھٸی اقرب ،ساکوں دار تے ونج تے  سِجھ اُبھریے

### بال غریب دے رات نبیڑی رکھدن
بال غریب دے رات نبیڑی رکھدن

بکھ دے کیڑے نندراں چھیڑی رکھدن

حسرتیں دے دریا تے تریے ویندن

خواب وی لگدے کاغذی بیڑی رکھدن

محبوب اکھیں توں لنگھیا آوے متاں

عاشق دل دی نکی چویڑی رکھدن

توں توں میں اچ بندہ مویا ویندے

لوک اصل اچ سوچاں گٸیڑی رکھدن

راہ نہ چھوڑیں منزل تانڑیں یارا

وا دے جھولے پیر اُکھیڑی رکھدن

کہیں دے بیٹ دیاں منجھیں چھیڑنڑ آلے

کہیں دیاں اجکل یاداں چھیڑی رکھدن

سنگتی توڑے رلے ہوندن اقرب

پر او اپنڑاں آپ نکھیڑی رکھدن

اقرب لسکانڑی

### توڑے پاڑاں پٹ کے
توڑے پاڑاں پٹ کے اُچھلی ونج ساڈیاں جاہیں تھیندیاں آ ڈیکھیں

آ ڈیکھیں ساول انگ انگ توں ساڈیاں لاہیں تھیندیاں آ ڈیکھیں

جیڑھیاں اقرب دھاہیں سنڑدا پٸیں بند دھاہیں تھیندیاں آ ڈیکھیں

اساں پیار دے ونڑ ہیں پھپھڑ آٶسوں ساڈیاں چھاہیں تھیندیاں آ ڈیکھیں

اقرب لسکانڑی
مسلمان

خبر نٸیں او کیا کیا سوچیندا بیٹھا ہا

جیڑھا بھوٸیں تے لیکے مریندا بیٹھا ہا

انویں تاں ہا پاگل جیاں کُٸی نظردا

کہیں نال گالھیں کریندا بیٹھا ہا

اے دنیا ہے فانی اتھاں کہیں نٸیں راہنڑاں

ایہا گالھ گالھا ڈسیندا بیٹھا ہا

توڑے ریت دے ہن مگر او دیوانہ

بنڑا گھر بہشتی وچیندا بیٹھا ہا

او اقرب ہے شاہ رگ کنوں وی ذیادہ

کوٸی پڑھ کے قرآں اکھیندا بیٹھا ہا

اَقرب لسکاݨی
لکھت

کہیں موضوع تے لکھی ڳئی تحریر دے متن کوں لکھت آہدن۔

زبان کو مختلف علامتیں تے رموز (جینکوں تحریری نظام آکھیا ویندے) دے ذریعے لکھݨ کوں لکھت آکھیا ویندے۔ ایہ ہک مواصلاتی ذریعہ ہے جیندے نال اساں پیغام رسانی تے معلومات دا تبادلہ کر سڳدے ہیں۔ تصویراں تے پینٹنگ ایں توں مختلف ہن۔

## حوالے
آپݨے
جاوید اختر محمود

سیکرٹری ہاؤسنگ، اربن ڈیویلپمنٹ اینڈ پبلک ہیلتھ انجینئرنگ، سرائیکی وسیب، جاوید اختر محمود ہن۔
## حوالے
سیاست

کہیں ریاست دا نظام چلاوݨ کیتے افراد دا ہک نظریے دے تحت رل مل کے ریاست کوں قائم رکھݨا سیاست اے۔

## مفکراں کیا لکھدن
تخت

پراݨے دور اچ حکمراناں دے ٻہوݨ دی کرسی، جیندے تے ٻہہ کے دربار حکومت چلایا ویندا ہئی۔
## حوالے
سلطنت

کہیں حکمران دے ماتحت علاقیاں دے مجموعے کوں سلطنت آکھا ویندے۔
## حوالے
استاد

کوئی علم یا ہنر سکھاوݨ آلے فرد کوں استاد آکھا ویندے۔
استاد
کہیں وی معاشرے وچ استاد دا کردار معاشرتی روایات تے ریتاں تے منحصر ہوندے۔ ٻہوں سارے معاشریں وچ استاد یا استانی کوں صرف تعلیمی مضمون پڑھاوݨ دا ذریعہ سمجھا ویندے، پر ہک استاد دے فرض وچ ٻہوں ساریاں ٻیاں چیزاں وی شامل ہوندیاں ہن، جیویں جو ہدایات، پیشہ ورانہ تربیت، سماجی بہبود دا شعور تے زندگی وچ کامیابی کیتے ضروری ٻیاں صلاحیتاں۔ ایہ پیشہ اپݨے مقصد دے لحاظ نال نہایت پاک تے عزت آلا سمجھا ویندے کیوں جو ہک استاد ٻالیں دی چنڳی تربیت تے تعلیم ݙے تے اپݨی قوم دے مستقبل دی تعمیر کریندے۔

## حوالے
اسلامی

اسلام نال متعلق کہیں وی صنف، لکھت، شے یا چیز کیتے لفظ اسلامی ورتیندے ۔
## حوالے
ذات

ذات توں مراد کہیں فرد دی اپݨی ہستی اے۔ ذات دا لفظ قبیلے کیتے وی ورتیندے۔
## حوالے
عرب

عرب دا لفظ عرب قوم نال تعلق رکھݨ والے فرد کیتے وی ورتیندے تے اوں خطے کیتے وی ورتا ویندے جتھاں عربی زبان ٻولݨ آلیاں دے نال عربی النسل اقوام وسدن۔
## حوالے
صدر

کہیں پارلیمانی ریاست دے آئینی سربراہ کوں صدر آکھا ویندے ۔
## حوالے
صنعت

کہیں صنعت دی تعریف دا اطلاق معاشیات دی رو نال ہک مخصوص جغرافیائی دائرے وچ کہیں مخصوص زمرے دی مصنوعات دی تیاری کرݨ والے سبھی ادارہ جات تے تھیںدے۔ مثلًا بھارت وچ ریاست مہاراشٹر دی شکر دی صنعت۔
## حوالے
شکر

ساݙے دیہاتاں وچ ڳڑ تے دیسی شکر ڳنے دے رس نال تیار کیتی ویندی اے۔ سفید شکر یا کھنڈ ڳنے دے رس یا چقندر نال تیار کیتی ویندی ہے۔ کیمیاوی اعتبار نال ایندے وچ ترئے اجزاء شامل ہوندن۔ کاربن، ہائیڈروجن تے آکسیجن۔ ایں مرکب کوں کاربوہائیڈریٹ وی آکھا ویندے۔
## حوالے
کثافت

کہیں چیز دی اوہ مقدار جیہڑی کہیں خاص رقبے وچ سماوے، اُوں چیز دی کثافت اکھیندی ہے۔
## حوالے
کیمیائی فارمولا

کیمیائی فارمولہ (chemical formula) دراصل کہیں مرکب وچ پائے ونڄݨ والے عناصر دے جوہراں دی ترتیب تے انہاں دے بارے وچ دیگر کیمیائی معلومات کوں مختصراً ظاہر کرݨ کیتے استعمال کیتا ونڄݨ والا ہک نظام ہے۔ اینکوں سالماتی صیغہ وی آکھا ویندے۔

مثلا ً
کاربن ڈائی آکسائیڈ کا کیمیائی صیغہ: CO2،
چونے کے پتھر کا کیمیائی صیغہ: CaCO3،
بنزین کا کیمیائی صیغہ: C6H6
## حوالے
اسلام آباد

پاکستان دا دارالحکومت ہے۔ پہلے پاکستان دا دارلحکومت  کراچی ہائی۔ ایوب خاں نے اسلام آباد دارالحکومت گھن آیا۔
ونکی:پاکستان
مدینہ

سعودی عرب دا اہم شہر ہے۔ عربی زبان ہے۔ روضہ نبوی ﷺ وی مدینہ وچ ہے۔ 

ونکی:سعودی عرب
چنّا(ذات)

چنا یا چنّہ قدیم سندھی ذات ہے۔ ایہ سندھ دے راجپوتاں دی ہک قسم ہے۔
ونکی:سندھی ذاتاں
ونکی:پاکستان
جاویدآصف محبتاں دا شاعر

یوسف نون 

وسیب دے مہاندرے تے سوہݨے  شاعرتے نثر نگار سئیں جاویدآصف دیاں محبتاں دا تھورائیت ہاں، جنہاں اپݨے ݙو شعری مجموعے دان کیتے. انہاں دی شاعری اپݨی بھوئیں وچوں پھپھڑدی تے نسردی ہے. اپݨے وسیب وسیبی تہذیب تے ثقافت نال انہاں دا تے انہاں دی  شاعری دا گوڑھا گانڈھاہے. وہ اصل وچ حسن محبت تے  زندگی دے سوہݨے جذبیں دے شاعرہن. انہاں دی شاعری حق سچ تے احساس دا ݙوجھاناں ہے.  او اپݨے سوہݨے تے سچے جذبیں کوں احساس دے  لفظیں دا چولا چواڄاݨدن. انہاں دا خالص سوہݨا تے سنگھراہویا شعری ڈکشن انہاں دی خاص پہچاݨ ہے. 

؎ روندیں کھلدیں اپݨی رین گزاری رکھدے 

ساہویں نال حیاتی دی جنگ جاری رکھدے 

ہیݨے اپݨی کاوڑ کہیں تے مارݨی تاں ہے 

ہیݨا اپݨے منہ تے چاٹاں ماری رکھدے 

اولوکیں دا حق کھاندیں وی دیر نئیں لیندا 

او رمضان دے روزے وی ہرواری رکھدے 

پکھیں سانگ بندوق رکھیندے اپݨے مونڈھے 

وݨیں سانگ ہمیشہ ہتھیں آری رکھدے 

آصف ہے جو سچ آکھݨ توں باز نئیں امدا 

ہروستی وچ ہک ادھ دشمن دھاری رکھدے

(مبصر: یوسف نون)
نڳال

نڳال ہک سرائیکی  تحقیقی رسالہ ہے۔ زکریا یونی ورسٹی ملتان توں شائع تھیندا ہے۔ نڳال دا لفظی معانی 

* کُھوہ تُوں وَہوݨ آلا پاݨی۔ ہے
اسم ضمیر

i۔ ضمیر عربی زبان دا لفظ ہے جیندا معنی ہے لُکیا ہویا۔ قواعد دی زبان وچ اُوں لوظ کوں آدھن جیڑھا کہیں اسم دی جہ بجہ استعمال تھیندے۔ اِنھاں دا فائدہ اے ہے جو مختلف آدمیاں یا شیں دا ناں ولا ولا نھیں گھنڑاں پوندا تے کلام ثقیل تے بد نما معلوم نھیں تھیندا۔          (سرائیکی زبان دے قاعدے قانون از ڈاکٹر مہر عبدالحق91)

ii۔ اومختصر ناں جہڑا کہیں ڳالھ وچ کہیں اسم دے ول ول استعمال کرݨ دی بجائے سہولت دی خاطر استعمال کیتا ویندے۔ اسم ضمیر سݙیا ویندے۔      (سرائیکی قواعد تے زبان دانی از بشیر احمد بھائیہ54)

iii۔ طویل گفتگو میں جب کسی شخص یا چیز کا نام بار بار آتاہے تو اس کی تکرار تحریر اور تقریر میں غیر موزوں معلوم ہوتی ہے۔ اس تکرار سے بچنے کے لیے اس شخص یا چیز کا نام ایک مرتبہ تو استعمال کرتے ہیں لیکن دوسری مرتبہ اس نام کی بجائے ایک اسم استعمال کرتے ہیں جو نام کا مظہر ہوتا ہے۔ اور اس نام کی طرف اشارہ کرتا ہے اس اسم کو اسم ضمیر کہتے ہیں۔

(نخلستان قواعد از محمد بشیر احمد ظامی بہاولپوری44)

iv۔ ضمیر اوہو لوظ ہے جو اسم دی بجائے آندے۔ ضمیر کوں کم ء ِ چ آنݨ کن مراد اے وی ہے جو اوہو ناں (اسم) ول ول گھِنݨاں نہ پووے           (وݙو سندھی ویا کرݨ از بھرومل مہر چنداڈوانی61)(ترجمہ)

v۔ جملے یا فقرے ء ِ چ ہکو اسم ہک کن ودھیک دفعہ استعمال کرݨ دی بجائے جہڑا لوظ اسم دی جا تے کم گھِن آیا ویندے اوکوں اسم ضمیر آہدن۔ ݙوجھے لفظیں ء ِچ ضمیر اونہی لفظ کوں آکھیا ویندے جہڑا جو اسم دی جا تے کم آوے تے اونہہ اسم دا عمل کرے۔            (سندھی ٻولی جو صرف و نحو از واحد بخش شیخ232)(ترجمہ)

vi۔ وہ الفاظ جو بجائے اسم کے استعمال کیے جاتے ہیں ضمیر کہلاتے ہیں۔ ضمیرسے فائدہ یہ ہے کہ بار بار اُنھیں اسماء کو جو گزر چکے ہیں دہرانا نہیں پڑتا ۔ اور زبان میں الفاظ کے دہرانے سے جو بدنمائی پیدا ہو جا تی ہے وہ نہیں ہونے پاتی۔

(قواعد اُردو از ڈاکٹر مولوی عبدالحق105)

vii۔ اسم کے عوض استعمال ہونے والے الفاظ ضمیر کہلاتے ہیں۔ جیسے میں، ہم ، تو ، تم ، آپ ، وہ  وغیرہ۔ جس اسم کے لیے ضمیر استعمال ہو وہ اسم اس ضمیر کا مرجع کہلاتا ہے۔         (نئی اُردو قواعد از عصمت جاوید 56)

viii۔ ضمیر وہ کلمہ ہے جو کسی شخص یا چیز کے نام کی جگہ استعمال کیا جاتا ہے ۔ جس اسم کی جگہ ضمیر استعمال کی جائے وہ مرجع کہلاتا ہے۔ مرجع عام طور پر ضمیر سے پہلے آتا ہے۔         (اُردو کمپوزیشن از غلام جیلانی مخدوم55)

## اسم ضمیر دیاں قِسماں:
۱۔ ضمیر شخصی یا ضمیر خالص (ضمیر منفصل)

۲۔ضمیر متصل

۳۔ضمیر اشارہ

۴۔ضمیر موصولہ/ضمیر موصول

۵۔ ضمیر جواب موصول/موصولہ

۶۔ ضمیر استفہام

۷۔ضمیرمبہم یا کنایہ

۸۔ ضمیر مشترک

۹۔ ضمیر تاکیدی

۱۰۔ضمیر تنکیری یا ضمیرنکرہ

۱۱۔ ضمیر صفتی یا صفت ضمیری

۱۲۔ ضمیر تعظیمی

۱۳۔ ضمیر معکوس
ونکی:سرائیکی قواعد