open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ناروے وِچ زنانیاں

[thumb|١٩١٥ء وِچ گِھدّی ڳئی [ناروے دی ہِک تِریمت دی تصویر]]
ناروے وِچ زنانیاں / تِریمتیں (اردو: ناروے میں خواتین) (انگریزی: Women in Norway) اپݨے حقوق اَتے سماج دے ہر شعبہ وِچ اپݨی حِصّے داری ودھاوݨ دے معاملے وِچ ٻہوں محرّک رِیہاں ہِن۔ دیس وِچ زنانیاں نال ہمدردانہ تحریک ٻہوں ترقّی دے مقام تئیں پُڄّی ہِے۔ اِین٘دی وجہ نال اِتّھوں دے ٻہوں سارے قنُون بدلے ون٘ڄ چُکّے ہِن جِنّھاں نال زنانیاں کُوں وݙّا مقام دا حصول ممکن تِھی سڳیا ہِے۔ اِین٘دے تُوں اَن٘ج سماج دے کئی رِیتاں تے رواجاں دی وی اصلاح تِھئی اَتے دیس وِچ زنانیاں کِیتے ہِک مثبت رویّہ قائم تِھیا۔

## چنڳّے عہدیاں اُتّے زنانیاں
٢٠١٧ء وِچ ناروے دے ترے سبھ تُوں اہم اَتے تَکڑے عہدیاں وزارتِ عظمیٰ، وزارتِ خزانہ اَتے وزارتِ خارجہ وِچ ترے زنانیاں فائز تھی ڳئیاں ہَن۔ ݙو زنانیاں ایرنا سولبرگ اَتے سیوجنسن پہلاں وی ترتیب وار وزیر اعظم اَتے وزیرِ خزانہ دے اہم عہدیاں اُتّے ہَن جاں جو بعد وِچ ہفتے تِریمت وزیرِ خارجہ دے تقرّر دے بعد اِیہ تِرِیجھا سبھ تُوں اہم عہدہ وی ہِک تِریمت دے کول آ ڳیا ہئی۔ نویں تقرریاں دے بعد ناروے دی کابینہ دے کُل اراکین دی ڳِنتری اُنوِیہہ تِھی ڳئی ہئی اَتے اِنّھاں وِچُوں وزیر اعظم سمیت ٩ تِریمتاں ہن جاں جو بقایا ݙاہ بندے مرد ہَن۔ ناروے دی تاریخ وِچ اِیہ پہلا موقع ہئی جو ہِک تِریمت وزیرِ خارجہ دا تقرّر تِھیا ہئی۔ ناروے دی اَزادی بعد ہِک سو ٻارہ ورھیاں دے دوران تِرِیہہ وزیرِ خارجہ اِیں عُہدے اُتّے رِیہے جیڑھے سبھے دے سبھے مرد ہَن۔ تاہم اِنّھاں تبدیلیاں دے بعد اِیہ روائت مُک ڳئی جو ہِک تِریمت دا اِیں عہدے اُتّے تقرر عمل وِچ آ ڳیا۔ نویں وزیرِ خارجہ اکتالِھی ورھیاں دی مِس "اینے اریکسن سوریدے" دا تعلق حکمران جتّھے (ہورے پارٹی) نال رِیہا ہِے اَتے اُوہ اِین٘دے تُوں پہلاں وزیرِ دفاع سمیت اَݨ ڳِݨت عہدیاں اُتّے کَم کر چُکّے ہِن۔

## کھیݙاں وِچ نمایاں مقام
٢٠١٩ء وِچ چین اَتے ہسپانیہ دے نال ناروے وی زنانے فٹ بال ورڈ کپ دے سولہاں جَتّھیاں وِچ شامل رہ چُکّیا ہئی۔ ناروے نے ہِک فیصلہ کُن مقابلے وِچ جنوبی کوریا کُوں ݙو-ہِک نال ہَرایا ہئی۔ اِین٘دے نال پتّہ چلدے جو کھیݙاں وِچ، خاص طور تے فٹ بال دے معاملے وِچ ناروے دے زنانیاں ٻہوں متحرّک رِیہاں ہِن۔

## ٻِیا ݙیکھو

* یورپ وِچ زنانیاں
* زنانیاں کُوں با اختیار بݨاوݨ
* ناروے وِچ عِزّت لہاوݨ

## حوالہ جات

ونکی:زنانیاں
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
سرائیکی وسیب وِچ پَڳ

جِین٘ویں ہر خِطّے اَتے دیس دے اپݨے اپݨے لوک ویس وِچ ہون٘دِن اُون٘ویں اِی سرائیکی وسیب دے وی اپݨے لوک ویس ہِن جِنّھاں دی عزّت تے تکریم وسیبیاں کِیتے ٻہوں وَدھ اہمیّت رکھین٘دی ہِے۔ سرائیکی وسیب دے لوکاں دی شان / عزّت تے وݙائی او اپݨی پڳ کُوں سمجھین٘دِن اَتے پڳ نال کہِیں وی قِسم دا مذاخ اُور نئیں برداشت کر سڳدے اِین٘دی ہِک جِین٘دی ڄاڳدی مثال اساکُوں سرائیکی لوک کہاݨیاں وِچ وی مِلدی ہِے۔

ریاست بہاولپور دے ہِک سوہݨے شہر خان پور وِچ ہِک محلّہ ٹھٹھاراں ہِے، اِیں محلّے وِچ وݙّے محنتی تے کاریگر ٹھٹھار رہن٘دے ہِن، اے لوک کُٹ دے کٹورے بݨین٘دے ہَن، انّھاں دے بݨیے ہوئے کٹورے دِلّی تے ولائت تئیں مشہور ہَن، اُنّھاں دی وجّہ تُوں خان پور دا ناں خانپور کٹورہ مشہور تِھیا۔ محلّہ ٹھٹھاراں دے ٹھٹھاریں دا کاروبار ڈاڈھا چمکیا ہویا ہا، پیسہ پا ڈھیر ہون٘دا ہا، لوک اپݨی روائت دے پکّے، بھلے مانس تے سادمرادے ہَن، پا پیسے والے لوک چِٹّی چادر چِٹّا چولا اَتے کئی گز دی اُچّی پڳ پین٘دے ہَن۔ انگریز دا دور ہا، خانپور (جیڑھا پہلے ضلع ہا) دا وݙٓا افسر پڳ والے لوکیں نال مزاخاں کرین٘دا ہا، اَتے کہیں ویلے پڳ کُوں ہنٹر نال چھیڑݨ دی کوشِت کرین٘دا ہا، ہِک ݙین٘ھ انگریز افسر اپݨی گھوڑی تے ہوا خوری تے وین٘دا پِیا ہا، چوک وِچ اُچّے قد، سوہݨی شِکّل اَتے اُچّی پڳ والا بندہ نظر آیا تاں اپݨے تَلھڑ نال پڳ کُوں تلٌّے لہا ماریا، پڳ دار ہِک کِیتی نہ ٻئی انگریز افسر دے مُن٘ھ تے بَھنّی دَوری دا ٹھیٻر مار تے اُون٘دا مُن٘ھ بَھن ݙِتّا۔ کیس وائسرائے تئیں ڳیا پر کُجھ نہ بݨیا، اُوں عزّت مند سرائیکی پڳ دار دا ناں ہا موسیٰ ٹھٹھار۔ اَڄ قوم کُوں موسیٰ ٹھٹھار جئیں غیرت ون٘د پتریں دی ضرورت اے۔

## ٻیا ݙیکھو

* ڳان٘مݨ سچّار۔

* سرائیکی وسیب دے لوک پہناوے۔

* سرائیکی وسیب دے لوک گھاٻوٹ۔

* سرائیکی لوک ثقافت وِچ خَجّی دی اہمیّت۔

* سرائیکی وسیب دے لوک مذاہب۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں دے کردار۔ 
ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
گُݙّی گُݙّے دی شادی

اساݙے سرائیکی وسیب دے لوک کھیݙاں دی ہِک چنڳی اتے وَکھری ڳالھ اِیہ وی ہِے جو اِیہ لوک کھیݙاں سبھݨاں کِیتے ہِکّے کائے نِھیں جاں جو چھوہِرِیں / تِریمتِیں / زنانیاں اَتے چھوہَراں / مرداں کِیتے اَنجو اَنج وی ہِن۔ کُجھ لوک کھیݙاں صرف مرداں / چُھوہَراں کِیتے ہِن اَتے کُجھ لوک کھیݙاں خاص الخاص چھوہِرِیں / تِرِیمتیں کِیتے ہِن۔ چھوہِریں آلے کھیݙاں نِکّیاں نِکّیاں ٻالڑیاں کُوں ٻہوں بھان٘دیاں ہِن اَتے اُنّھاں دے مزاج دے مطابق ہِن اَتے نِکّی ٻالڑی جیڑھے وی دیس بدیس دی ہووے اُوکُوں اُوہ کھیݙاں کھیݙ تے ٻہوں چَس اَمدی ہِے۔ گُݙّی گُݙّے دی شادی دے کھیݙ دی تفصیل ݙیکھو:

اے محض چھوہِرِیں دا لوک کھیݙ اے تے اے کھیݙ چھوہِرِیں وِچ ٻہوں پسند کِیتا وین٘دے۔ اِین٘دے وِچ چھوہِرِین کِیتے شادی دیاں رَسماں رِیتاں کنُوں واقفیّت حاصل تِھین٘دی اے۔ در اصل اے وݙّے لاء دی اصل شادی دی ہِک قِسم دی مشق یا ریہرسل ہِے۔ عملی تربیّت وی اِیکُوں آکھیا ون٘ڄ سڳدے۔ اِین٘دے وِچ شادی شدہ حیاتی کُوں سوہݨاں، مَن موہݨاں اَتے خوشگوار طور تے گذارݨ دا سبق وی مِلدے۔ تے اپݨیاں جذبیاں تے احساساں دا اظہار کرݨ دا موقع وی مِلدے۔ اے جذبے تے احساس وی سرائیکی لوک گِیت دی شِکّل وِچ پیش کِیتے وین٘دِن۔ اے ٻہوں مزیدار کھیݙ ہِے تے شہراں تے وستیاں وِچ ہِکّو جِیہاں پسند کِیتا وین٘دے اَتے خوب کھیݙیا وین٘دے۔ اِین٘دے وِچ چھوکریاں تھڳڑیاں نال گُݙّی گُݙّے بݨاں تے اُنّھاں دی شادی کرین٘دِن۔ اَتے ہِک ٻئے دے گھراں وِچ ون٘ڄ تے وسیب دے اصلی شادی دیاں رِیتاں آلی کار اِیکُوں کھیݙدِیاں ہِن۔ اِین٘دے بارے ہِک ٻال ادب دی ہِک مہان٘دری لوک نظم وی ملاحظہ کرو جیڑھی اُون٘ویں تاں ݙوہڑے آلی کار ہِے جاں جو اِیہ ٻال ادب دی ہِک نظم وی ہِے:

گڈی گڈا لہور دا مِین٘ھ وَسّے زور دا

گُڈّی گُڈّا کراچی دا مِین٘ھ وَسّے لاچی دا

گُڈّی گُڈّا ملتان دا مِین٘ھ وَسّے شان دا

گُڈّی گُڈّا دیرے دا مِین٘ھ وَسّے پھیرے دا

## ٻیا ݙیکھو

* ٻالیں دیاں لوک کھیݙاں۔

* ہڑبھچ۔

* لُک چھپ۔

* قِصّہ قصولی۔   

* ٻالیں دیاں لوک نظماں۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔

ونکی:ٻالاں کِیتے لوک کھیݙاں۔ 
 ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
شیدݨ

اساݙے سرائیکی وسیب دے لوک کھیݙاں دا وَن پوَنّیاں ہِن اَتے شئیت ٻِنّھاں دیساں وِچ اِنّھاں دی مثال وی نئیں مِلدی وسیب دی ہِک ٻہوں مہان٘دری کھیݙ "شیدݨ"  وِی ہِے جیڑھی اکثر دِیہاں وِچ ٻالاں دی من بھان٘دی جِن٘د چِھکّوِیں لوک کھیݙ ہِے۔

اے لوک کھیݙ صاف سُتھری تے ہموار زمین اُتّے خانے بݨا تے کھیݙیا وین٘دے۔ اے خانے کولے / چاک یا کہِیں تِکّھے رنگ آلے چھوݙے نال بݨائے وین٘دِن۔ اِنّھاں خانیاں وِچُوں ہِک ڳول ٹِھکری کُوں جِیکُوں "شیدݨ" سݙیا وین٘دے ہِک ڄنگھ تے کھڑا تھی تے بَھن٘وایا وین٘دے تے ݙوجھی ڄنگھ دے پیر دے اَنُوٹھے نال تُھݙّا مار تے ہِک خانے کنُوں ݙُوجھے خانے وِچ پُڄایا وین٘دے، تے اِیں طرح زمین تے بݨیے ہوئے ساریاں خانیاں وِچُوں پیر دے اَنُوٹھے نال شِیدݨ کُوں ٹَپا ٹَپا تے اَخِیرلے خانے تئیں پُڄایا وین٘دے بلکہ اوہُو کِھݙاری کامیاب تِھی وین٘دے یا سمجھیا وین٘دے جِہڑا ہِکّی ڄَنگھ تے کھڑا کھڑا اَخِیر توڑِیں پُڄ وین٘دے۔ ہِک کِھݙاری دی واری مُک وین٘دی ہِے تاں ݙُوجھا کِھݙاری شروع کر ݙین٘دے تے باقی سبھے ٻال ٻالڑیاں تماشہ ݙیکھݨ والے اُون٘دے کرتب، اُون٘دے ہِک ڄَنگھ تے کھڑا تھی کھیݙݨ دی طاقت کُوں ݙیکھ تے داد ݙین٘دِن اَتے چَس چین٘دے ہِن۔ کیوں جو ہِک ٻال دا ہِکّی ڄَنگھ تے ٹَپّے مار مار تے ٹُرݨ کوئی سَوکھا کَم کائے نِھیں اَتے اِین٘دے کِیتے ٻہوں مشقّت اَتے تجربے دی لوڑ ہون٘دی ہِے جِہڑا ٻالاں وِچ اِیہو جئیں کھیݙاں کھیݙ کھیݙ تے آن٘دے۔ وَت جِہڑیلے اُوہ ٻہوں وَدھ تجربہ کر گِھن٘دے ہِن تاں ون٘ڄ تے اُوہ کامیاب تھی سڳدے ہِن۔

## ٻیا ݙیکھو

* ٻالیں دیاں لوک کھیݙاں۔

* ہڑبھچ۔

* لُک چھپ۔

* گُݙّی گُݙّے دی شادی۔

* ٻالیں دیاں لوک نظماں۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔

ونکی:ٻالاں کِیتے لوک کھیݙاں۔ 
 ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
لُک چھپ

اے کھیݙ شہراں تے وستیاں دے ٻالاں کُوں ݙاڈھی بَھمدی اے، پِڑ اُتّے یعنی کھیݙ دے مرکز والی جاء تے ہِک کھݙاری دِیاں اَکّھیں اصلُوں بند کر ݙِتّیاں وین٘دِن تے باقی سارے کِھݙاری اِݙّے اُݙّے کہِیں نہ کہِیں اُوٹ وِچ اوڈھر تھی وین٘دِن، لُک وین٘دِن، ہِک کھݙکار "کُوکڑی" مرین٘دے تاں جو اُوں کِھݙار کُوں جِین٘دیاں اَکّھیں بند کر ݙِتّیاں ڳیاں ہَن، اندازہ تِھی ون٘ڄے جو باقی کِھݙاری کیڑھے کیڑھے پاسے لُکیے ہوئے ہِن۔ چنانچہ جیڑھے ویلے اُون٘دیاں اَکّھیں تُوں پَٹّی ہَٹا ݙِتّی وین٘دے تاں اُو لُکیاں ہوئیاں کِھݙاریاں دی ڳول پھول وِچ لڳ وین٘دے۔

اُݙّوں لُکیے ہوئے کِھݙاریاں وِچُوں جِیکُوں جِیکُوں موقع مِلدے اُو ٻَچ ٻَچا تے بھڄ تے پِڑ تے آ کھڑدے۔ اِیں طرح اُوہ پُڳ وین٘دے۔ ہُݨ اُوکُوں پکڑݨ دا کوئی فَیدہ نئیں تِھین٘دا۔ اِیویں ٻئے کِھݙاری وی موقع پا تے بھڄ دُھرُکّ وِچ ڳول پھول وِچ وݙا مزا گِھن٘دِن۔ ڄیکر کوئی کِھݙاری لُکیا ہویا لَبھ پووے تے پکڑِیڄ پووے، یا پِڑ اُتّے سارے کِھݙاری اپݨیاں اپݨیاں سنڳتیاں دے ہَتھ چھوڑ تے جلدی جلدی خود آپݨے ہَتّھاں اُتّے ݙوجھا ہَتّھ پُٹّھا یا سِدّھا رکھ ݙین٘دِن وَل ڳِݨیا وین٘دے جو پُٹّھے ہَتھ والے کِتّی کِھݙاری ہِن اَتے سِدّھے ہتھ کِتّی کِھݙاریاں نے رکّھے ہِن۔ چنانچہ جیڑھی حالت وِچ رکھیے ہوئے ہَتھ وَدھ ہون٘دِن اُوہ پُڳ وین٘دِن یا جِت وین٘دِن تے باقی رہن٘دے کِھݙاریں ولا ولا کھیݙدِن۔

ہُݨ ݙیکھو جو اِیہ کِتّی سوہݨاں کھیݙ ہِے اَتے اِیں کھیݙ وِچ ٻالاں دے ہِک ٻئے کُوں لبّھݨ / ڳول پھرول / ڳویڑ کرݨ وِچ کِتّی سُݨھَپ جِیکُوں انگریزی لوّظ سسپنس (Suspense) دے مثبت پان٘سیاں نال اندازہ کِیتا ون٘ج سڳدے اَتے ٻالاں دی جسمانی بَھڄ دُھرُک وِی اِین٘دے وِچ ٻہوں کمال دی ہِے۔ اَتے ٻالاں دا تِکّھا / چُست پَن وی اِیں کھیݙ وِچ ٻہوں اہم اَتے وَدّھݨ کار تِھی وین٘دے۔

## ٻیا ݙیکھو

* ٻالیں دیاں لوک کھیݙاں۔

* ہڑبھچ۔

* ڳُڈّی ڳُڈّے دی شادی۔

* قِصّہ قصولی۔   

* ٻالیں دیاں لوک نظماں۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

ونکی:ٻالاں کِیتے لوک کھیݙاں۔ 
 ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
ٻالیں دیاں لوک کھیݙاں

اَڄ دیہات ون٘ڄو تے بھاویں شہر دی ڳلی محلّے وِچ جھاتی پاؤ تُہاکُوں کرکٹ دی وٻا ہر جاہ تے نظر آوسے۔ اے کرکٹ دراصل سرائیکی لوک کھیݙ "گُھرے آلی گوڑھی" وِچُوں نِکتی اے۔ کرکٹ کُوں میڈیا دے پروپیگنڈے اَسمان تے پُچا ݙِتّے اَتے اساݙی اصل شئے "گُھرے آلی گوڑھی" مر ڳئی اے۔ حالانکہ کرکٹ سو فیصد "گُھرے آلی گوڑھی" دی وِڳڑی شِکّل ہِے۔ توݨیں جو سرکاری کھیݙاں، کرکٹ، ہاکی، فٹ بال، والی بال، بیڈ منٹن، بلیرڈ، پولو تے شطرنج وغیرہ ترقی کر ڳئین پر سرائیکی وسیب دے کھیݙیں دی اَڄ وی اہمیّت زیادہ ہِے، دیہات وِچ رہݨ والے بِھرا اَڄ وی اپݨے لوک کھیݙاں نال محبّت کرین٘دِن۔ ہر قوم دیاں اپݨیاں اپݨیاں لوک کھیݙاں تے اُنّھاں دے اپݨے اپݨے اصول ہون٘دِن پر تاش تے لݙو اِیہو جئیں کھیݙ اے جیڑھی ہر قوم تے ہر قبیلے تے ہر ملک وِچ پاتی وین٘دی اے۔ البتّہ اِین٘دے کھیݙݨ دے انداز اَنجو انج تھی سڳدِن۔ سرائیکی وسیب دے دیہاتی لوک کھیݙاں وِچُوں لُک چھپ، شیدݨ، نوں تِرن،ٻارھاں تِرِن، گنجی کبوتری، ݙیٹی ݙنّاں، دھی دھی، چیکل، وریا اَتے اِیں طرح دِیاں ٻیاں کھیݙاں ݙاڈھیاں مشہور ہِن۔ پروفیسر دلشاد کلانچوی ہوراں بہاولپور دے لوک کھیݙاں بارے جاݨ سُنڄاݨ کرائی اے، پر کھیݙاں ٻارے ݙاہ جِلداں دی کتاب لکّھی ونڄے تاں وی تھولی تھیسے، کیوں جو سرائیکستان وسیع خطّے دا ناں ہِے تے ہر علاقے دیاں اپݨیاں لوک کھیݙاں ہِن۔ کُجھ لوک کھیݙاں دی تن٘دِیر تَلّے ݙِتّیاں ڳئیاں ہِن اُنّھاں دی تفصیل وِی اُنّھاں دے لِنک وِچ موجود ہِے ملاحظہ کرو:

* ہڑبھچ۔    

* لُک چھپ۔

* ڳُڈّی ڳُڈّے دی شادی

* شیدݨ۔

* پُتلیاں۔

* نوڑ وَٹ۔

* گنجی کبوتری۔

* ݙِیٹی ݙَنّاں۔

 

## ٻیا ݙیکھو

* ڳان٘مݨ سچّار۔

* سرائیکی وسیب دے لوک پہناوے۔

* سرائیکی وسیب دے لوک گھاٻوٹ۔

* قِصّہ قصولی۔

* ٻالیں دیاں لوک نظماں۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔

ونکی:ٻالاں کِیتے سرائیکی لوک نظماں۔ 
 ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری
ہڑبھچ

ہر قوم دیاں اپݨیاں اپݨیاں لوک کھیݙاں تے اُنّھاں دے اپݨے اپݨے اصول ہون٘دِن پر تاش تے لݙو اِیہو جئیں کھیݙ اے جیڑھی ہر قوم تے ہر قبیلے تے ہر ملک وِچ پاتی وین٘دی اے۔ البتّہ اِین٘دے کھیݙݨ دے انداز اَنجو انج تھی سڳدِن۔ سرائیکی وسیب دے دیہاتی لوک کھیݙاں وِچُوں لُک چھپ، شیدݨ، نوں تِرن،ٻارھاں تِرِن، گنجی کبوتری، ݙیٹی ݙنّاں، دھی دھی، چیکل، وریا اَتے اِیں طرح دِیاں ٻیاں کھیݙاں ݙاڈھیاں مشہور ہِن۔ پروفیسر دلشاد کلانچوی ہوراں بہاولپور دے لوک کھیݙاں بارے جاݨ سُنڄاݨ کرائی اے، پر کھیݙاں ٻارے ݙاہ جِلداں دی کتاب لکّھی ونڄے تاں وی تھولی تھیسے، کیوں جو سرائیکستان وسیع خطّے دا ناں ہِے تے ہر علاقے دیاں اپݨیاں لوک کھیݙاں ہِن۔ اساݙے سرائیکی وسیب دے ہِک لوک کھیݙ "ہڑبھچ" دی تفصیل کُجھ اِیں ہِے۔

ݙو ٹِیماں بݨایاں وین٘دیاں ہِن، کݙاری انڄو اَنج کرݨ واسطے "ھڑبچھ" تھیندی اے، کئی علاقیاں وِچ اِیکُوں "ٻُکݨ" وی آکھیا وین٘دے۔ کݙاریاں وِچُوں ݙو کِھݙاری معتبر یا وݙیرے بݨ وین٘دِن۔ کھیݙ کئیں پہلے شروع کرݨی اے؟ اِیں ڳالھ دا فیصلہ کرݨ کِیتے پُکّھے پئے وین٘دِن یا کرنسی سکّے نال ٹاس پاتا وین٘دے، اِیں ٹاس کُوں "چین بُت" آکھیا وین٘دے۔ پُکّھے پئے ون٘ڄݨ یا ٹاس تِھی ون٘ڄݨ دے بعد کھیݙ شروع تِھی وین٘دی ہِے۔

اِیہو ڄئیں ٻئے وی ٻہوں سارے لوک کھیݙاں ہِن جیڑھیاں اَساݙے وسیب دی لوک ثقافت، لوک رِیت اَتے وسیب دے ٻالاں کِیتے ٻہوں وَدھ شُغل اشغال رکھین٘دیاں ہِن اَتے اِنّھاں سرائیکی لوک کھیݙاں دا کہِیں وی ٻئی قوم دے کھیݙاں نال کوئی مقابلہ وی نئیں تِھی سڳدا کیوں جو اِیہ اپݨے انداز وِچ سَبھ تُوں وَکھریاں اَتے ڄان٘دار ہِن۔

## ٻیا ݙیکھو

* ٻالیں دیاں لوک کھیݙاں۔

* لُک چھپ۔

* ڳُڈّی ڳُڈّے دی شادی۔

* قِصّہ قصولی۔   

* ٻالیں دیاں لوک نظماں۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔

ونکی:ٻالاں کِیتے لوک کھیݙاں۔ 
 ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
وسیب دا ٻال ادب

کہیں وی زبان دے لوک ادب وِچ ٻالیں دے قصّیں دے نال نال نظماں کوں وی خاص اہمیّت حاصل ہون٘دی ہِے، جیویں جو موجودہ دور اِچ اساݙے شاعر تے ادیب ٻال ادب  تے کَم تاں کرین٘دے پئے ہِن پر اُوہ ٻہوں تھولا ہِے۔ البتّہ اساں ڳول پھول کروں تاں اساکوں ٻالاں دا لوک ادب ٻہوں مِلدے۔ اِین٘دے وِچ لوک قِصّے، لوک کہاݨیاں، وی ہِن اَتے لوک نظماں وی۔ نمونے دے کُجھ نظماں ݙیکھو:

## ماماں جمال خاں
ماماں جمال خان

جی بھݨیجا لال خاں

تیݙی گھوڑی آٹ کھاوے، ٻاٹ کھاوے

سَت کنالاں پاݨی پِیوے

جھنڈی آوے

بندی آوے

توتی آوے؟

نغارہ آوے؟

شرنا آوے؟

ڈَگ ڈَگ آوے؟

طُو، طُو آوے؟

## بِلّی تیݙی ماسی
اَسّی ہِک اِکاسی

بِلّی تیݙی ماسی

چوہا تیݙا ناناں

کڈّھ میݙا آناں

آناں تیڈا کھوٹا

پِیؤ تیڈا موٹا

ماء تیڈی پتلی

پئی ودّی چَپلی

چَپلی وِچ سوئی

تیڈی میڈی پھوئی

## بادشاہ دے کن وِچ دھاڳا
ہِک ہا بادشاہ، اُوندے کن وِچ ہا دھاگا

تیں چِھکّیا، میں چِھکّیا بݨ ڳیا دروازہ

دروازے وِچُوں نِکلی گوری گانہ

گوری گانہ ماری پھوسی

وِچُوں نِکلیا بامن جوسی

بامن جوسی گھڑے کِلّے

وِچُّوں نِکلے کُکّڑ بِلّے

کُکّڑ بِلّیاں گھتّی لڑائی

وِچُوں نِکلیا نورو نائی

نورو نائی چاتی رچھانی

وِچُّوں نِلی جگّاں مُچانی

جگّاں مُچانی چاتا چَھڄ

سارے ٻال ڳئے بھڄ

## دائی ڳئی لَمّے
لالیاں بھن٘والیاں

دائی دے کنّے والیاں

دائی ڳئی لَمّے

گِھدّی آئی ڳَنّے

ڳَنّے وِچ کِیڑا

سپاہی منگیا ٻِیڑا

ٻِیڑے وِچ کَکھ

ساوا ݙوݙا چَکھ

## اے اہدے؟
اے اَہدے کھاؤں پکاؤں

اے اہدے کِتّھوں آنوں؟

اے اَہدے اُدھار چاؤں

اے اَہدے لہیسے کون؟

اے اَہدے مَیں جو کھڑاں

## ٻیا ݙیکھو

* ڳان٘مݨ سچّار۔

* قِصّہ قصولی۔

* ٻالیں دیاں لوک نظماں۔

* قِصّہ قصولی۔

* ٻالاں دے لوک ادب وِچ تربیّت۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔  

ونکی:ٻالاں کِیتے سرائیکی لوک نظماں۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
لکھ پال روہی دا کِردار

جِین٘ویں ہر خِطّے اَتے دیس دے اپݨے اپݨے لوک ادب وِچ اپݨے اپݨے لوک کہاݨیاں ہون٘دِن اُون٘ویں اِی سرائیکی وسیب دے لوک ادب وِچ وی ٻہوں سارے لوک کہاݨیاں موجود ہِن۔ اِنّھاں لوک کہاݨیاں دے کردار وی اپݨی مثال آپ ہِن اَتے ہر کردار دا تعلّق وسیب نال تکڑا ہون٘دے تہُوں اُنّھاں کرداراں کُوں بعد وِچ لوک کردار بݨا ݙتّا وین٘دا ہِے اَتے اُوں علاقے اَتے زبان دے اکھاݨ، محاورے، اَتے ضربُ المثل وِچ وی اُنّھاں کرداراں کُوں ٻہوں اہمیّت حاصل ہون٘دی ہِے۔

خوجہ فرید سئیں آکھے:

"کھا ساڳ پُسّی دی پنڑی، نِبھ وین٘دے وقت سکھرے

اُتھ در منداں دے دیرے جِتھ کرڑ کنڈا بوئی ڈھیرے۔" 

ساڳ پُسّی کھاوݨ والا ہِک نِین٘گر انگریز دے زمانے وِچ ڈاکے مرین٘دا ہا، سرکار دے مال گودام لُٹ گِھن٘دا ہا، چلدی ریل ڳاݙی دے مال ݙَبّے کَپ گِھن٘دا ہا تے مال جنڳلیں وِچ سَٹ ݙین٘دا ہا۔ چلدی ڳاݙی تے چڑھ وی وین٘دا ہا اَتے لہہ وی اَمدا ہا، ݙاڈھا بہادر، سخی تے دلیر ہا، لُٹ دا سارا مال غریبیں کُوں نسری منکا، بِدام، گھیو، شکراں تے میوے کھوین٘دا ہا، اَتے ونّووَن دے چیزیں دے مزّے کروین٘دا ہا، پر خود پُسّی دا ساڳ کھمدا ہا، روہی دے رہݨ والا ہا، اپݨے آپ کُوں فخر نال "ریاستی" اَکھوین٘دا ہا اَتے ݙاکے مار، مال ونڈا وہا کر تے اپݨے علاقے روہی ول وین٘دا ہا۔ جݙاں اُو فوت تھی ڳیا تاں ریاست بہاول پور دے ہر گھر وِچ وین تے سوڳ ہا، لوک ہِک ٻئے دے ڳل لڳ لڳ تے رون٘دے پئے ہَن اَتے آکھدے پے ہَن۔ "لکھ مرے ہا پر لکھ پال نہ مرے ہا"۔ وسیب دے اُوں سخی حریّت پسند دا ناں ہئی موسیٰ اَتے لوک اُوکُوں "موسیٰ لکھ پال" آکھدے ہَن۔

## ٻیا ݙیکھو

* ڳان٘مݨ سچّار۔

* سرائیکی وسیب دے لوک پہناوے۔

* سرائیکی وسیب دے لوک گھاٻوٹ۔

* سرائیکی لوک ثقافت وِچ خَجّی دی اہمیّت۔

* سرائیکی وسیب دے لوک مذاہب۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔

ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں دے کردار۔ 
 ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
روس وِچ زنانیاں

[thumb|[سوویت کَٹھ دے دور دی روسی تِریمت خلا باز ولینٹینا تیریشکووا]]
روس وِچ زنانیاں / تِریمتِیں (اردو: روس میں خواتین) (انگریزی: Women in Russia) نے کئی تاریخی پورھیاں دے معاملیاں وِچ کلیدی کردار ادا کِیتا ہئی۔ اِنّھاں وِچُّوں اشمالیت دے اَغاز تُوں گِھن تے اِین٘دے تُوں ازادی تئیں دے کئی اہم واقعے شامل رِیہے ہِن۔ اِنّھاں بے شمار اہم واقعیاں وِچ دیس دی تاریخ وِچ ١٩٠٥ء دی وݙّی اہمیّت ہِے۔ اِیہ اُوہ سال ہِے جو جِہڑیلے جاپان دی بحریہ نے روسی بحریہ کُوں ہَرا تے اُون٘دے کمزوریاں کُوں واضح کر ݙِتّا ہئی۔ ١٩٠٥ء وِچ اِی پیٹرز برگ دے لوکاں نے اتوار دے ݙیہاڑے ہِک وݙّا مظاہرہ منظّم کِیتا جین٘دے وِچ تِریمتِیں اَتے ٻال وِی رَلّے ہَن۔ اِیں مظاہرے دا مقصد عام لوکاں دی اوکھاں دی طرف زار دی توجہ ݙِیواوݨ، زار دے چوݨاں وِچ عوامی نمائندیاں کُوں رلاوݨ دی کوشِت ہئی۔ اُوں ویلے زار نکولس ݙوجھا اپݨے ٹِکاݨے اُتّے موجود کائے ناں ہئی۔ پُلس نے جَتّھے کُوں زار دے ٹِکاݨے تئیں ون٘ڄݨ تُوں روکیا اَتے وَل اُون٘دے اُتّے گولیاں چلائیاں جین٘دے وِچ کئی سو لوک مارے ڳئے جِنّھاں وِچ تِریمتِیں اَتے ٻالاں دی ہِک وݙی ڳِنتری ہئی۔ روسی تاریخ وِچ اِیہ واقعہ "خونی اتوار" دے ناں نال یاد کِیتا وین٘دا ہِے۔

جدید دور وِچ روسی زنانیاں حیاتی دے ہر شعبہ وِچ مرداں دے مون٘ڈھے نال مون٘ڈھا رلا تے کَم کرین٘دیاں پئیاں ہِن۔ اِتُّھوں دے تِریمتِیں مرد دے اڳّوں یا وَل نال نال چلدیاں ہِن۔ اِیہ لوک تِریمت کُوں اپݨے پِچُّھوں ٹپرݨ یا اُون٘دے نال کُجھ قدم پِچّھاں رکّھݨ غیر اخلاقی حرکت سمجھدے ہِن۔ 

## ذاتی حیاتی وِچ اَزادی
روسی معاشرے وِچ زنانیاں اپݨی حیاتی دے مالک سمجھے وین٘دے ہِن۔ ٢٠١٨ء دے عالمی فٹ بال کپ مقابلیاں دے وِچالے ماسکو حکومت نے اِیہ ڳالھ واضح طور تے آکھی ہِے جو روسی زنانیاں اپݨے ذاتی معاملے آپ کرین٘دیاں ہِن اَتے عالمی کپ مقابلیاں دے وِچالے وِچ اُوہ ڄیکر کہِیں دے نال جنسی ساک بݨاوݨاں چاہوِن تاں اِیہ اُنّھاں دا ذاتی فیصلہ ہوسی۔

تاہم روسی حکومت اپݨے سیاسی مخالفاں دی لُکّے ہوئے کیمریاں دی مدد نال مکمل نگرانی کِیتی ہِے۔ جین٘دے وِچ انستاسیا شیوچینکو جئیں تِریمت اڳواݨاں دی خوابگاہ دی ہر ویلے لُکّے ہوئے کیمرے نال نگرانی شامل ہِے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* زنانیاں کُوں با اختیار بݨاوݨ
* چیچنیا وِچ زنانیاں
* یورپ وِچ زنانیاں
* مسیحیّت وِچ زنانیاں

## حوالہ جات

ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں
چیچنیا وِچ زنانیاں

[thumb|[چیچنیا دی زنانیاں روس نال جنگ دے وِچالے ١٩٩٤ء وِچ دست بہ دُعا ہِن جو دار الحکومت گروزنی اُتّے دشمݨ فوجاں دا قبضہ ناں تِھیوے۔ ]]
چیچنیا وِچ زنانیاں / تِریمتِیں (اردو: چیچنیا میں خواتین) (انگریزی: Women in Chechnya)۔ چیچنیا سوویت کَٹھ دے اَخِیر وِچ ہِک نویں اَزاد تِھیوݨ آلے دیس دے طور تے وجود وِچ آیا ہئی۔ بھان٘ویں جو اِیں اَزادی کُوں صرف افغانستان دی طالبان حکومت نے اپݨے دورِ اقتدار وِچ مَنّیا ہئی۔ اِیہ بعد وِچ رَت نال بھرے جَنگاں دے بعد روس وِچ وَلا رَلا ݙِتّا ڳیا ہئی۔

چیچن واسیاں کُوں اڳوا کر تے اُنّھاں کُوں ڳُم کرݨ، اُنّھاں کُوں غیر قَنُونی طور تے پَھدّ گِھنَّݨ تُوں گِھن تے جسمانی ݙُکھ ݙیوݨ اَتے اُنّھاں دے خلاف بد ترین تشدّد کرݨ ٻِیا وݙّے پیمانے اُتّے زنانیاں دی عِزّت لہاوݨ دے واقعے اُوں دور وِچ ٻہوں ݙِٹٌّھے ڳئے ہَن۔ کیوں جو عالمی بِیادری نے اپݨے انسانی حقوق دی اَواز چاوݨ دے اپݨے فرضاں کُوں پورا ناں کِیتا ہئی اَتے چیچنیا وِچ انسانیت دا ٻہوں بھیڑا دور اِین٘ویں اِی چلدا رِیہا ہئی۔ این٘دے نال چیچنیا وِچ زنانیاں ٻہوں وَدھ متأثر تِھیندیاں رِیہاں ہَن۔  

## دیس وِچ زنانیاں دا کِردار اَتے کیفیّت
جنگ اَتے خانہ جنگی دے حالات دی وجہ کنُوں زنانیاں دا کِردار پوری طرح بَدلیڄ ڳِیا ہِے۔ جنگ نے عام مرداں کُوں روز ݙیہاڑے دی حیاتی تُوں وَکھرا کر ݙِتّا ہِے، تَہُوں مرداں دے روائتی کَم ہُݨ زنانیاں کرین٘دیاں ہِن۔ جنگ دے وِچالے کئی مرد مارے ڳئے یا ڳُم تِھی ڳئے۔ صحیح ڳِنتری ݙَساوݨ اوکھا ہِے، بمباری، فوجی آپریشن، زبردستی دا دیس نِکالا ݙیوݨ وغیرہ دی وجہ کنُوں غیر سرکاری اعداد و شمار دے مطابق جمہوریۂ چیچنیا وِچ ہر وِیہہ زنانیاں دے تناسب وِچ صرف ہِک مرد پایا ڳیا ہِے۔ تہُوں کہِیں چھوہِر کُوں حیاتی ٻیلی دی ڳویڑ وِچ پہلی اوکھ ہِے: چُݨݨ دے چوݨ وِچ گھاٹا، تہُوں چیچنیا وِچ کئی چھوہِرِیں کہِیں مرد دی ݙوجھی یا تِرِیجھی ذال دی حیثیّت نال پرنائیاں وین٘دیاں ہِن۔ کُجھ زنانیاں ہِن جِنّھاں دے پئے مارے ڳئے ہِن اَتے اُنّھاں نال صرف ٻال ہِن۔ اِیہو جئیں زنانیاں دی شادی اوکھی ہِے۔ کیوں جو اِنّھاں تُوں گَھٹ عُمر دی چھوہِرِیں پہلاں تُوں علاقے وِچ موجود ہِن۔

## ٻِیا ݙیکھو

* ایشیاء وِچ زنانیاں
* روس وِچ زنانیاں
* سوویت کَٹھ وِچ زنانیاں

## حوالہ جات

ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
تِریمت

thumb|مادہ جݨس دی نمائندگی کرݨ آلا نشان
**تِریمت / زنانی ([[اردو]]: عورت** عربی سے ماخوذ)۔ (انگریزی: Woman) یا **زن** (فارسی تُوں *زنانہ*) **مادہ** یا مؤنث انسان کُوں آکھیا وین٘دا ہِے۔ 

تِریمت یا زنانی بالغ  انسان  مادہ کُوں آکھیا وین٘دا ہِے جاں جو لوّظ چھوہِر یا ٻالڑی  دِھی کِیتے مستعمل ہِے۔ ول وی، بعض ویلے، تِریمت دی اصطلاح سبّھے انسانی مادہ نوع دی نمائندگی کرین٘دی ہِے۔  

تِریمت تاریخ دے ہر دور وِچ مرد دے تابع رہی ہِے۔ موجودہ زمانے وِچ ترقی یافتہ دیساں وِچ تِریمت اَتے مرد کُوں برابر بݨاوݨ دی کوشِت کِیتی وین٘دی پئی ہِے۔ 

## اسلام وِچ تِریمت
اِسلام تُوں پہلاں تِریمت دی حالت زار ݙساوݨ دے قابل کائے ناں ہئی۔ تِریمت کُوں صرف ٻال ڄماوݨ اَتے پئے اَتے ٻالاں دی خدمت دے قابل اِی سمجھا وین٘دا ہئی۔ عرب معاشرے وِچ تِریمتِیں دے خلاف شدید نفرت پائی وین٘دی ہئی۔ گھر وِچ تِریمت دے وجود کُوں مرد اپݨی توہین سمجھین٘دا ہئی۔ عرب معاشرے وِچ ٻالڑیاں کُوں جِین٘دا پُورݨ دی وی رِیت ہئی۔ جاں جو جِہڑیلے اسلام دا سِجھ عرب دی بھوئیں اُتّے نِکلیا تاں اُون٘دے نال تِریمت دی ان٘ھاری حیاتی وِچ چانݨی دا مِین٘ھ تِھیوݨ لڳّا۔ اِسلام نے تِریمت کُوں اُوہ حقوق ݙِتّے جِنّھاں دا جہالت دے دور وِچ تصوّر وی ناں ممکن ہئی۔ اِسلام نے تِریمت دے اَنجو انج حیثیّتاں وِچ حقوق متعیّن کِیتے اَتے اُنّھاں دی ادائیگی کُوں اپݨے مَنَّݨ آلیاں اُتّے لازم قرار ݙِتّا۔ ماں دی حیثیّت نال اسلام نے جنّت کُوں ماں دے پیریں وِچ رکھ ݙِتّا اَتے اولاد کُوں تاکِید کِیتی جو اَمّاں اٻّا دے سامھݨے اُف تئیں ناں آکھیا ون٘ڄے۔ پَئے اُتّے اِیہ لازمی قرار ݙِتّا جو اُوہ اپݨی ذال دے اَرام تے سوکھ دی پوری بھال رکّھے اَتے اُوکُوں گھر دی چُکان٘دھے دے اندر حیاتی دے سبّھے لوڑاں دا سَمان ݙیوے۔ اِین٘دے تُوں اَنج اِسلام نے بھیݨ، دِھی، ماسی، ݙاݙی، نانی دی حیثیّت نال وی تِریمت کُوں حقوق نال نوازیا۔ اِسلام نے تِرِیمت کُوں حقِ وِراثت عطا کِیتا جاں جو تِریمت معاشی لوڑاں کُوں پور کرݨ کِیتے کہِیں دی مُتھاڄ ناں ہووے۔ 

###### سبھ تُوں چنڳی تِریمت
اسماعیل بن مسلم نے حضرت امام جعفر صادق ؓ تُوں اَتے اُنّھاں نے اپݨے وݙیرے ؓ تُوں اَتے اُنّھاں نے اپݨے وݙ وݙیریاںؓ تُوں روائت کِیتی ہِے جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلّم نے حُکم ݙِتّا جو "میݙی اُمّت وِچ سبھ تُوں اُچّی / چنڳّی اُوہ تِریمت ہِے جِین٘دا ٻُتھاڑ سبھ تُوں سوہݨاں اَتے چنڳا ہِے اَتے اُون٘دا مہر سبھ تُوں گَھٹ ہوسی۔

## حوالہ جات


## ٻِیا ݙیکھو

* مُݨس
* مذکر
* مؤنث
* بندہ
* چھوہِر
* زنانی
ونکی:زنانیت
ونکی:زنانیاں
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِریمت
ونکی:زنانی
لُوت ٻُوٹی لوک نظم

سئیں ابن کلیم  احسن نظامی شاعر ادیب و صحافی دی ہِک سرائیکی لوک نظم اُتے تبصرہ

نظم "لُوت ٻُوٹی" ہِک وکھری سوچ دا اِظہار اَتے بے باکی دا کمال اِے، چھوٹی ڄیں اِیں نظم دِے وِچ اِڄ کل وطنِ عزیز دے مہاندرے (کرتا دھرتا) سیا ستداناں دی "ہارس ٹریڈنگ دِی صُورت ءِچ ڄینویں خریدو ݙروخت پئی تھِیندی اِے، تے وَت کئی ایہو ڄیں سیا ستکار ڄیرھے ڄو آپݨیاں بد عملیاں ءِچ مشہور تھی ڳین تے فانی دُنیا دے لوبھ ءِچ اِینویں پئے مردن ڄو آخرت دِی فکر وی نِنّے ڄو اُنہاں مَرنا وِی نِیں۔ انہاں دا عُرس پڑھے۔ اَتےِ وَت ڄیرھے وزیر، مُشیر بَݨ ویندن او حکومت آلیاں نال رَل تے ڄینویں مرضی آندی نیں قومی خزانے کُوں ڳلیندن، ڄیکر کہیں ملک دے دَورے تے چلے وَنڄِن تے کروڑاں روپے برباد کرکے آویندن، انہاں دِی بِے حسّی ذاذِکر اِیں نظم ءِچ سوہݨے طریقے نال کِیتا ڳے۔ اَتےِ وَت اِیں خِطّے دے وݙیرے، ݙبّے پِیر، اَتے اُ٘نہاں دے چمچیاں کڑچھیاں کُوں وِی دھوتےِ بلکہ میں آکھسَاں ڄو انہاں ساریاں کُوں شیشہ ݙکھا ݙِتّا ڳے ڄو او اِیندے وِچ آپݨی اِے شکِل ݙیکھ تے بد اعمالیاں توں باز آونڄن۔ اتے ہُݨ وِی ویلا ہے ڄو تَوباں تائب تھِی تے ملک و قوم دی خدمت کُوں آپݨا ایمان بݨا گھِنِّن۔ لالچ اَتےِ لوبھ دِی ہَلہ شیری ءِچ نہ جُتّے راہوِن۔ اِتے ہِک ساوِل نال بھرے ہوئے تروتازہ درخت تے ڄیکر "لُوت ٻُوٹی آپُووے تاں اُوں درخت دی سَاری ساوِل کُوں چٹ کر ویندی اِے تے اُوندا ککھ نِیں راہندا۔ اِے ملک وِی ہِک ساوے سوکھے درخت دِی مثال ہِے۔ اللہ نہ کرے ڄو ایندی ساری خوشنمائی، سُݨھپ اَتے خوشحالی کُوں کوئی خَینس آوے ہِیں کِیتے اِیں نظم کُوں ہِک نصیحت ڄاݨ کے پڑھیا وَنڄے اَتےِ اِیں توں چنگا سبق گھِدّا ونڄے۔ کوئی تخلیق کار او شاعِر ہووے یا نثر نِگار ڄَڈاں معاشرے ءِچ وَسدے لوکاں دا ݙُکھ درد محسوس کریندے تاں نیک نِیتی دے جذبے نال حق سچ دے اکھراں ءِچ اُوندا اظہَاز کر چھُڑیندے تاں ڄو اُو کُوں پڑھ تے ظالم آپݨا ہتھ ظلم اے سوہݨی دھرتی اَتے اِیندے وَاسِی سَاوِے سَوکھے تے کھِلدے ہَسدے راہوِن۔

## ٻِیا ݙیکھو

* ابن کلیم۔

* ہٻڑاس پوتھی۔

* ہُݨ گھر گھر بجلی آ ڳئی اے

* اَسَاں قیدی تخت لہور دے نِیں!۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دا اُردو وکیپیڈیا تے تعارف

* ہٻڑاس (پوتھی) آن لائن پڑھݨ کِیتے۔

* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی (مرحوم) دا ٻِیا کَم

ونکی:سرائیکی لوک ادب
ونکی:سرائیکی لوک شاعری
ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم
ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم
ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں
ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
لُوت ٻُوٹی

سئیں ابن کلیم  احسن نظامی شاعر ادیب و صحافی دی ہِک سرائیکی لوک نظم:  

ساݙے ملک ءِچ اَڄ کل دے

لوٹے سیاستداناں دِی

مطلب پَرست قیادت تھئی

تخریب آلی تاں سیاست تھئی

امن امان دِی دیوی اِتھ

خبر کاری دِی عَلامت تھَئی

بدعملیاں دِے دَفتر دی

وَدھ توں وَدھ ضخامت تھئی

مہوطناں کُوں ندامت تھئی

نہ بے شرمی کُوں مَلامت تھئی

لالچ اَتے مفَادَاں دا

اَنت بھَلا کوئی ہو سِی؟

اَتے قبر دِی فکر وِی پوسی؟

کمینہ تھِی ڳیا رِشوت خورے

غاصب کُوں وِی شرم دِی تھوڑِے

لِیڈر' مُلاّ اَڄ منہ زورِے

کوݨ کرے ہُݨ فِکر تےِ غورے

مشیر، وَزِیراں دے اِے دَورے

تھی ڳئے خرچے لمبے چوڑے

ٹیکس تاں قوم بھریندی اِے

حکومت چَسّاں چیندی اِے

کجھ لیڈراں کالا دھندا کِیتا

بے حسِی نے اندھا کِیتا

ملک و قوم کوُں لُٹ کے یارو

جگ وِچ خود کُوں گندا کِیتا

وݙیرے سئیں جگیراں آلے

چمچے کڑچھے پِیراں آلے

وَت غَول دے غول وزیراں آلے

اِیں وطن دی ساری سَاوِل کُوں

اِینویں کھادِھی ویندے ہِن

لُوت بُوٹی سبزے کُوں

ڄِینویں چَٹ کریندی ہِے!

## ٻِیا ݙیکھو

* ابن کلیم۔

* ہٻڑاس پوتھی۔

* ہُݨ گھر گھر بجلی آ ڳئی اے

* لُوت ٻُوٹی لوک نظم۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دا اُردو وکیپیڈیا تے تعارف

* ہٻڑاس (پوتھی) آن لائن پڑھݨ کِیتے۔

* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی (مرحوم) دا ٻِیا کَم

ونکی:سرائیکی لوک ادب
ونکی:سرائیکی لوک شاعری
ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم
ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم
ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں
ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
ہِک ہِک تھِی تے ملک بچاؤ لوک نظم

سئیں ابن کلیم احسن نظامی شاعر ادیب و صحافی دی ہِک سرائیکی لوک نظم اُتّے سرائیکی وسیب دے مہان٘درے لِکّھت کار سئیں حاجی احمد نواز سومرو دا تبصرہ ۔

ایں نظم ءِچ وسیب دے ہَکّے لوکاں سی ڳالھ اِیں کِیتی ڳئی اے ڄو او تاں آپݨی ݙینہہ رات دی محنت مشقت نال آپݨا اِتے ملک دا ناں روشن کریندے پَین اِتے کوئی وِی مشکل سِر تے آوَنڄنے اُندا صبر تے شکر نال مقابلہ کریندن، تے آپݨے پالݨہار کُوں پر ݙُکھے ویلے یاد کرکے توبہ استغفار کریندِن۔ پر ڄیڑھے اَمیر کبیر تے وَݙیرے ہِن، اَتے وَت کئی سیاسی لوک تے کُرسی آلے ہِن او آپݨے عیش آرام ءِچ غرق تھِی تے لالچ اَتے لوبھ ءِچ اِینویں اَندھے تھئے ہِن ڄو اللہ دی مخلوق تے وِی ظلم کریندِن، وَت بَندیاں دا حق وِی اُنہاں کُوں نِیں ݙیندے اَتے نَہ ءِی آپݨے مالک دَا کوئی کوئی حق اَدا کریندِن۔ اِیں لوک نظم ءِچ اختیار آلے لوکاں کُوں خبردار کِیتا ڳے ڄو ١٩٧١ء اِچ اِیں ملک دا مشرقی حِصّہ کھَسوا تے وِی نوّےِ سَنبھلے؟ قوم تاں کھٹا تھِوݨا چاہندی اے پر وسیب دے کئی مذہبی، سیاسی اَتے حکومتی اختیار آلے لوک ہِن او نہ آپ ہِک ہِک تھِیندن تے نہ قوم کُوں ہِک ہِک تھِوݨ ݙیندِن، ڄݙاں ڄو قوم "اتحّاد" دا مطلب سمجھدی ہِے تے ہِک ہِک تھی تے پر مشکل دا مقابلہ کرنا چاہندی اے۔ نظم دے اَخیر ءِچ اے سُول مارِیا ڳے ڄو اِیں قوم کُوں پِیانہ اَزماؤ اَتے آپݨے ذاتی مفاداں کُوں بھُل تے اجتماعی، قومی مُلکی فائدے کُوں سُنڄاݨ گھِنو تاں ڄو اے ملک ہر آفت تے مصیبت توں بچ وَنڄے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* ابن کلیم۔

* ہٻڑاس پوتھی۔

* ہُݨ گھر گھر بجلی آ ڳئی اے

* لُوت ٻُوٹی لوک نظم۔

* ہِک ہِک تھِی تے ملک بچاؤ

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دا اُردو وکیپیڈیا تے تعارف

* ہٻڑاس (پوتھی) آن لائن پڑھݨ کِیتے۔

* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی (مرحوم) دا ٻِیا کَم

ونکی:سرائیکی لوک ادب
ونکی:سرائیکی لوک شاعری
ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم
ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم
ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں
ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
ݙِیٹی ݙَنّاں

ہر قوم دیاں اپݨیاں اپݨیاں لوک کھیݙاں تے اُنّھاں دے اپݨے اپݨے اصول ہون٘دِن۔ سرائیکی وسیب دے دیہاتی لوک کھیݙاں وِچُوں اِیہ یعنی ݙِیٹی ݙَنّاں وی ہِے۔ پروفیسر دلشاد کلانچوی ہوراں بہاولپور دے لوک کھیݙاں بارے جاݨ سُنڄاݨ کرائی اے، پر کھیݙاں ٻارے ݙاہ جِلداں دی کتاب لکّھی ونڄے تاں وی تھولی تھیسے، کیوں جو سرائیکستان وسیع خطّے دا ناں ہِے تے ہر علاقے دیاں اپݨیاں لوک کھیݙاں ہِن۔ اساݙے سرائیکی وسیب دے ہِک لوک کھیݙ "ݙِیٹی ݙَنّاں" دی تفصیل کُجھ اِیں ہِے۔

اے لوک کھیݙ کھیݙݨ کِیتے کوئی پنڄ چھی انڳِل لَمّی تے اَنوٹھے جِتّی ٹُھلّی لکڑ کُوں گھڑ گھڑ تے ݙُون٘ہائیں پاسُوں نوکدار بݨا گِھدّا وین٘دے تے اِیکُوں ݙِیٹی سݙیا وین٘دے، شہراں وِچ اِیکُوں گُلّی ڈنڈا سݙیا وین٘دے، ݙِیٹی کُوں زمین اُتّے رکھ ݙِتّا وین٘دے، تاں ایندیاں ݙونہائیں نوکاں یا چُن٘ڄاں زمین کنوں اُچّیاں رہ وین٘دِن، ڄیکر اِنّھاں چُنڄاں وِچ کہِیں ہِک تے ݙَنّے یا پتلی سوٹی نال سٹ ماری ون٘ڄے تاں ݙِیٹی ٹَپ کھا تے زمین کنوں اُچّی چَوّ وین٘دی ہِے، تے کھیݙݨ والا کِھݙاری جلدی جلدی ݙَنّے نال اُونکُوں سَٹ مار تے پرے سَٹَّݨ دی کوشِت کرین٘دے۔ ݙِیٹی جِتّی پرے ون٘ڄ پون٘دی اے، اُتّی کِھݙاری دی کامیابی سمجھی وین٘دی اے بلکہ سَٹ نہ مار سڳّݨ والا ہار وین٘دے تے ݙوجھا کِھݙاری واری گِھندے، شہراں وِچ جِتّھاں کھیݙں کِیتے کُھلّی جاہ مِل وین٘دی اے، ݙِیٹی ݙَنّاں گُلّی ݙنڈے دے ناں نال کھیݙیا وین٘دے۔ پر ہُݨ تاں کرکٹ دی بِماری اساݙیاں اے ساریاں کھیݙاں چَٹ کر ڳئی اے۔

اِیہو ڄئیں ٻئے وی ٻہوں سارے لوک کھیݙاں ہِن جیڑھیاں اَساݙے وسیب دی لوک ثقافت، لوک رِیت اَتے وسیب دے ٻالاں کِیتے ٻہوں وَدھ شُغل اشغال رکھین٘دیاں ہِن اَتے اِنّھاں سرائیکی لوک کھیݙاں دا کہِیں وی ٻئی قوم دے کھیݙاں نال کوئی مقابلہ وی نئیں تِھی سڳدا کیوں جو اِیہ اپݨے انداز وِچ سَبھ تُوں وَکھریاں اَتے ڄان٘دار ہِن۔

## ٻیا ݙیکھو

* ٻالیں دیاں لوک کھیݙاں۔

* گنجی کبوتری۔

* لُک چھپ۔

* گُݙّی گُݙّے دی شادی۔

* شیدݨ۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔

ونکی:ٻالاں کِیتے لوک کھیݙاں۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
سرائیکی ݙوہڑے دے سوہݨپ، ݙو شاکر

ݙوہڑا تے شاکر، اِیں ہِک مِتھ تھئین جو اِنّھاں کُوں اَنجو انج کرݨ ایویں ہِے جیویوں سرائیکی وسیب دے سرائیکی لوک ادب اِچُوں سرائیکی ݙوہڑے کُوں انج کرݨ ہِے۔ سرائیکی ݙوہڑے تے لوک ادب دی ایجھیں عنایت تھئی جو ایکوں ١٩٨٠ء تُوں بیک وقت ݙو ایجھیں نامور شاعر میسّر آئین جِنّھاں دا تخلّص شاکر ہا۔ ݙوہائیں شاکر اپݨے اپݨے وسیب اِچ ٻہوں زیادہ شہرت حاصل کِیتی ہِے۔

## شاکر شُجاع آبادی
اِنّھاں اِچوں ہِک شاکر، شاکر شجاع آبادی ہِے اِنّھاں دی شاعری دے موضوعات "وسیب دے مسائل" اپݨی معذوری، ہجر دے ݙُکھ تے سرائیکی وسیب دے روز مرہ ، اِنّھاں دی شاعری کوں ہِک مضبوط بنیاداں تے متعارف کرائے۔ اِنّھاں دی خوش قسمتی نال میڈیا دی سپورٹ (مدد) وِی مِل ڳئی ہِے، لہٰذا ہِک شاعر اپݨے جیندیاں جی، جتنی شہرت ہنڈا سڳدے، اُنّھاں کُوں رب سئیں او عطا کر ݙِتّی اے۔

## شاکر مہروی
سرائیکی ݙوہڑے دا ݙوجھا ناں، زندہ راہوݨ آلا، بلکہ کہِیں وی سپورٹ (مدد) تُوں بغیر زندہ راہوݨ آلا ناں شاکر مہروی ہِے۔ اے سئیں احمد خان طارق دے نامور شاگرد ہِن۔ اِنّھاں کوں سئیں احمد خان طارق، اپݨا جانشین سمجھین٘دے ہَن، پر تقدیر شاکر مہروی کُوں اساݙے کولوں چِھک گِھدّے اَتے عین جوانی اِچ جھوک لݙا ڳئے۔ اِنّھاں دے ݙوہڑے اِچ جذبات دی گرمی، جرتِ خیال، لفظیں دا سُوہݨپ، وسیبی منظر، اوندے تلاوزمے، ہجر وصال دے قصّے تے آفاقی قدراں، اِنّھاں کوں مشاعرے اِچ تے مشاعرے تے ٻاہروں ہِک نویکلا مقام عطا کِیتے۔

* میݙے پیش نظر اِنّھاں ݙُونہائیں شاعراں دا موازنہ نئیں، بلکہ پہلا مقصد اے ہِے جو اساݙے قاری کُوں اے پتہ لڳّے جو ایں عہد اِچ ݙو نامور شاعر (ہِکّے تخلّص دے) موجود رہ ڳئین۔

* ݙوجھا مقصد اے وی ہِے جو ہِک شاکر دے کلام کوں ٻئے شاکر دا کلام سمجھیا وین٘دا رہ ڳئے۔ حالانکہ ݙونہائیں دے اسلوب (ڈِکشن) اِچ واضح فرق موجود ہِے۔ اِیں طریقے نال اِنّھاں ݙون٘ہائیں دی آپو اپݨی سُنڄاݨ وی برقرار رہ ویسی اَتے ݙوہائیں دا کلام ہِک ٻئے دے نال منسوب تِھیوݨ تُوں رہ ویسی۔                                       

## ٻیا ݙیکھو

* ݙوہڑا اَتے احمد خان طارق۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑا۔

* اڄوکے دور دا ݙوہڑا تے لوک ادب۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

ونکی:احمد خان طارق دے ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
گنجی کبوتری

اے وی ٻالاں دا لوک کھیݙ ہِے پر جوان وی کھیݙ سڳدِن۔ اِیں کھیݙ وِچ ہِک کِھݙاری دے سِر تے ݙُوں ترائے پٹکے یا کپڑے ولھیٹ ݙِتّے وین٘دِن، اِین٘دی چیل کُوں پٹکے دے ہِک پان٘د نال ٻَدّھ ݙِتّا وین٘دے تے اِین٘دے ݙوجھے پان٘د کُوں ہِک ٻِیا کِھݙاری پکڑ کھڑدے، سِر تے پٹکے ولھیٹیے ہوئے کِھݙاری کُوں "گنجی کبوتری" سݙیا وین٘دے اِیں کھیݙ دا ناں وی گنجی کبوتری ہِے۔

کھیݙ شروع تِھیندے تاں باقی کھݙاری موقع پا تے گنجی کبوتری دے سِر تے مُک، کَھلّا یا دھپڑ مریندِن، گنجی کبوتری یا اونکوں پکڑ کھڑݨ والا کھݙاری اُتے حملہ کرݨ یا مارݨ والے کُوں پکڑݨ دی کوشِت کرین٘دے تے محافظ اِیں ڳالھ دا ٻہوں کیال رکھیندے جو کہیں پاسوں کوئی کِھݙاری گنجی کبوتری دا گنج نہ کُٹ گِھنّے ڄیکر اُوندا محافظ تکڑا ہووے تاں کہیں کوں سوکھا مارݨ نی ݙین٘دا بلکہ ہُشیاری تے چالاکی نال کہیں نہ کہیں کھݙاری کوں خود پکڑ گِھندے، ہُݨ پکڑے ہوئے کِھݙاری کُوں گنجی کبوتری بݨایا وین٘دے، تے اونکوں ہر صورت آگ ݙیوݨی پوندی ہِے۔ یعنی اپݨی واری بھگتاوݨی پوندی ہِے۔ اِیں طرح کوئی نہ کوئی کِھݙاری گنجی کبوتری بݨدا رہن٘دے تے ٻئے اُوندے سِر تے مُک، کَھلّا یا دَھپّڑ وغیرہ مار مار تے اُون٘دا سِر گنجا کرݨ دے جتݨ کرین٘دِن جِہڑا زیادہ مار کھاوے یا گنج کُٹواوے اُوندے اُتّے ٻہوں کِھلّاں کِیتیاں وین٘دِن اِیویں سمجھو جو اِیں کھیݙ وِچ ہمّت، جرأت، چالاکی تے ہُشیاری دا سبق مِلدے۔ ڄیکر چالاکی تے ہُشیاری نہ ہووے تاں نینگر تاں نینگر سرائیکی والی کاروڈ یا وڈیاں قوماں گنجی کبوتری بݨیاں رہن٘دِن۔

## ٻیا ݙیکھو

* ٻالیں دیاں لوک کھیݙاں۔

* ہڑبھچ۔    

* لُک چھپ۔

* گُݙّی گُݙّے دی شادی۔

* شیدݨ۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔

ونکی:ٻالاں کِیتے لوک کھیݙاں۔ 
ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
سرائیکی لوک ݙوہڑے دے موضوعات

وقت دے نال نال سرائیکی لوک ݙوہڑے ٻہوں ترقی کِیتی ہِے۔ اڄوکے سرائیکی ݙوہڑے دی اے خوبی اے جو نا صرف روائت نال جُڑا کھڑے بلکہ اِیں اپݨے عہد دے سائل کُوں وی اپݨاں موضوع بݨائے۔ تصوّف دے موضوع توں اپݨا سفر شروع کرین٘دا ہویا ݙوہڑا اَڄ سیاست تے وی ڳالھ کرین٘دے۔ اِین٘دا موضوع بین الاقوامی مسائل وی ہِن۔ سرائیکی ݙوہڑے ا،چ آفاقی حقیقتاں وی مِلدین۔ سرائیکی لوک شاعر اِنّھاں موضوعاں کُوں ٻہوں خوبی نال ݙوہڑے اِچ نِبھین٘دِن۔

سرائیکی ݙوہڑے دی وُسعت دا اندازہ اِیں ڳالھ تُوں کر سڳدے ہو جو اِیں اپݨی عبادات کُوں وی اِیں خوبصورتی نال استعمال کِیتے جو اِیں تلازمے موضوع وِچ نویں جان پا ݙین٘دِن۔

تیݙی مون٘جھ دا ماہ رمضان لڳے، میݙی سِک اعتکاف اِچ ٻہہ ڳئی اے

اَکھ تئیں مصروف تراویں وِچ ہن٘ڄ سجدے دے وِچ ڈَھیہ ڳئی اے

دِل حرص ہوس توں پاک تھئی، ٻُکھ لاہندی لاہندی لہہ ڳئی اے

جیڑھی روح کوں آسف روزے ہَن اوہا عید نماز توں رہ ڳئی اے

سرائیکی ݙوہڑے دا ہِک وݙا موضوع سرائیکی وسیب اِچ موجود، لوکیں دے معاشی مسائل ہِن۔ جِتھ جیڑھا جیویں جینجھیں مسائل اِچوں گزردا پئے او، سرائیکی ݙوہڑے اِچ اُون٘ویں آپݨی دھاں سُݨوین٘دے۔ نمونہ ݙیکھو:

ساݙے ٻیٹ تے غربت چھا ڳئی اے، اَساں پتݨ دیاں چھاہِیں ویچ ݙتن

اساں جھوک دے وسدے وَݨ ویچن، اساں پین٘گھاں، لوہیں ویچ ݙتن

ساݙے حال وِکا ڳئے منڈیاں تے، اساں کانے، کانہیں ویچ ݙتن

توں آصف ونگاں اَڄ گِھن آئیں، اساں کݙݨ دیاں ٻان٘ہِیں ویچ ݙتن

جیڑھے مُلخ تے وسدے وَݨ وِک ون٘ڄن، جِتّھاں کانے، کانہپیں، پتن دیاں چھاہِیں، تے پِینگھاں لاہِیں، وِکّن تے آ ون٘ڄݨ تاں اُتّھاں ݙو حقیقتاں یا کم از کم اِنّھاں اِچُوں ہِک حقیقت بہر حال موجود ہون٘دی ہِے۔ او اے ہِے جو وسیب دے وݙیرے دا، بے اَنت لوبھ، مکن تے نئیں آن٘دا پِیا تے یا وَت وسیب محرومیاں تے مجبوریاں دا، نہ صرف شکار تھی ڳئے، بلکہ مایوس تھی چُکیے۔ ایجھیں معاشریاں اِچ مقتدر طبقہ بے حس تے مزدور طبقہ مایوس تھی وین٘دے۔

پر جئیں ویلھے، ایجھاں وسیب نندر اِچوں جاڳدے، تے اُو، اپݨے حق کِیتے رون٘دا، یا احتجاج ضرور کرین٘دے۔ رووݨ، یا احتجاج وی اے سوچ اساکوں اُوں عہد دی شاعری وِچ وی سُݨین٘دی ہِے۔ کہیں وی وسیب دے ڄاڳݨ دا پن٘دھ، اُون٘دے رووݨ توں شروع تِھین٘دے۔ سئیں ارشاد ناصر دے ݙوہڑے دا اِیں حوالے نال ہِک نمونہ ݙیکھو:

میں پاند ٻوچھݨ دے وُݨ وُݨ کے ہَم ٻال پڑھائے، میݙے کہیں کم آئے

ٻِیا، فیس دی خاطر خابیں دے، ہم ٹُکر پکائے، میݙے کہیں کم آئے

وَل ناصر ہر ہمسائے کولوں، ہم قرضے پائے، میݙے کہیں کم آئے

کل ݙو، سیٹاں چپڑاس دیاں اَئین، گِھن گودا ڳئے، میݙے کہیں کم آئے

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی ݙوہڑے دے سوہݨپ، ݙو شاکر۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑا۔

* اڄوکے دور دا ݙوہڑا تے لوک ادب۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

ونکی:احمد خان طارق دے ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
شاکر شجاع آبادی لوک شاعر

شاکر شجاع آبادی صحیح معنیاں اِچ عوامی لوک شاعر ہِے۔ اڄوکے دور اِچ، عوام اِچ اوندی مقبولیت عروج تے ہِے۔ اُوندی ہِک وجہ اُوندے سرائیکی ݙوہڑے دا عوامی اتے لوک مزاج ہِے۔ اُوں اپݨی شاعری اِچ عوامی مزاج دی ڳالھ اِی نئیں کِیتی بلکہ اُوں عوامی مشاہدے دیاں ڳالھیں، شاعرانہ انداز تے لہجے اِچ کر کے عوام دے دِل اِچ اپݨی جاہ بݨائی ہِے۔ نمونہ ݙیکھو:

جݙاں نکھڑے ہاڑ دا موسم، جݙاں گاہ گہندے، میݙا ہاں لہندے

اُونویں وقت ݙوپہراں ٹالھی تے آ کاں ٻہندے، میݙا ہاں لہندے

جیویں واہندا پگھر، پُچھین٘دا ہا، اُونویں ہُݨ واہندے، میݙا ہاں لہندے

میݙا شاکر چُلھ تے نئیں ݙسدا، جݙاں ݙینہ لہندے، میݙا ہاں لہندے

شاکر شجاع آبادی دے ݙوہڑے دی ہِک خوبی اے وی ہِے جو اُنّھاں اپݨے ذاتی ݙُکھ کُوں اِیں طرح پیش کِیتے جو اُنّھاں دا ذاتی غم، جڳ دا غم بݨ تے سامھݨے آئے۔ لوکاں اُنّھاں دے غم کُوں اپݨے غم رِیت محسوس کِیتے۔ سئیں دا ہِک ݙوہڑا ملاحظہ کرو:

رَبّا ݙیواں ٻیٹھاں تُر تُر کے، تیݙی دُنیا تے، جو تِھین٘دا پئے

کُئی ٻُلّھے شاہ، کُئی مہر علی، باہو سلطان سݙین٘دا پئے

کوئی کوٹ مٹھݨ دا شہزادہ، وِچ جڳ دے ݙیکھ چُمِین٘دا پئے

ہِک شاکر ہے تیݙی دُنیا تے جیڑھا مویاں وانگوں جِین٘دا پئے

شاکر شجاع آبادی دے ݙوہڑے دا مرکزی نکتہ وارداتِ قلبی ہِے۔ اُوہ اپݨے ݙوہڑے اِچ اِیں مضمون تُوں ٻہوں سارے رنگاں اِچ رنڳین٘دِن۔ ایویں لڳدے جو عِشق اُنّھاں کوں ٻہوں سارے "آداب" تُوں واقف کر چھوڑے۔ عِشق ہمیشہ توں عاشق کُوں عاجزی، انکساری تے مہر و مروّت دا درس ݙین٘دا آندے۔ شاکر شُجاع آبادی وی اِے سارے ڳُݨ عِشق تُوں سِکھن۔ آپ آکھدِن:

ٻہوں ݙُکھ ݙین٘دیں، رَب سُکھ ݙیوی، ہَتھ چا کھڑداں، مجبور جو ہاں

تیݙے رستے ݙو، چن ہر ویلھے، اَکھ لا کھڑداں، مجبور جو ہاں

سُݨ چنڳا، مَندا ٻول تیݙا، نیویں پا کھڑداں، مجبور جو ہاں

ݙے دِھکّے شاکر ٹور ݙین٘دیں، وَت آ کھڑداں، مجبور جو ہاں                                   

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی ݙوہڑے دے سوہݨپ، ݙو شاکر۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑا۔

* اڄوکے دور دا ݙوہڑا تے لوک ادب۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

 ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
لوک ݙوہڑے وِچ محبوب

محبوب، بخاری ہووے تے بھانویں حقیقی اُوندی ڳول سرائیکی لوک ݙوہڑے دا ہِک وݙّا موضوع ہِے اے ڳول گھروں دَر تاݨی وی رہ ڳئی ہِے تو دروں گھر تاݨی وی۔ اے ڳول ڳلّی ڳلّی، وستی وستی تے نگر نگر رہ ڳئی ہِے۔ اِیں ڳول شاعر کُوں ٹِک کے ٻہݨ نئیں ݙِتّا۔ حقّی ڳالھ تاں اے ہِے جو شاعر ٹِک کے ٻیٹھا وی نئیں۔ اوّل وی صبر، توکّل، عاجزی تے انکساری دا کشکول ڳل اِچ پا تے، ڳول تے پن٘دھ تے ٹُر پئے۔ اِیں موضوع کُوں سئیں دِلنور نور پوری نے ݙاڈھا سوہݨاں اپݨے انداز اِچ اِیں ورتے:

متاں کہیں صورت وِچ مِل پووے، اِیہو خیال جو اَئے، ودے پِندے ہیں

کڈیں ایں دَر، تے کݙیں اُوں دَر تے ہر دَر کھڑکائے، ودے پِندے ہیں

کہیں خیر چا پئی کشکول دے وِچ کہیں جِھنڑک اَلائے، ودے پِندے ہیں

دِلنور پِنّݨ کوئی پیشہ نی تیݙے عشق پِنائے، ودے پِندے ہیں

سرائیکی ݙوہڑے دا ہِک خاص موضوع محبوب تے بے اعتباری ہِے۔ سرائیکی وسیب دے محبوب دے رُس ون٘ڄݨ یا پار ون٘ڄݨ دا، ݙر، ہر ویلے عاشق کُوں رہ وین٘دے۔ اے بے اعتبار، اِیں حد تئیں ہِے جو ڄیکر محبوب سامھݨے وی ہِے تاں وی عاشق دے دِل اِچ ہِک خفّت، خوف تے دھڑکا موجود ہِے جو ہُݨیں اَڄ، یا کل نکھیڑا سِر تے ہِے۔ سئیں اشفاق سحر بلوانی کھڈ بزدار، اِیں موضوع کُجھ اِیویں ورتین٘دے ہِن:

بس تھک پیں یار نبھاوݨ توں، پُچھ سارے حال توں رُسدا پیں

جیڑھے قول کِیتے ہَن صدیاں دے مسیں گزرے سال توں رُسدا پیں

روسی سالیں سال تیں مال ساݙا، ونڈ سارا حال توں رُسدا پیں

ارمان سحر میکوں مار ݙیسی، ݙس کیڑھی ڳالھ توں رُسدا پیں

محبوب دے ٹُر ون٘ڄݨ تے اِتّی خوف دی ہِک وجہ اے وی ہِے جو عاشق کُوں جڳ دے طعنیاں دا ٻہوں خوف ہِے۔ اِیہا وجہ ہِے جو اُو چاہن٘دے جو ڄیکر محبوب اُون٘دے نال نبھا نئیں کر سڳدا، تاں کم از کم لوکیں دے سامھݨے اُوندا ہتھ تاں نہ چھوڑے۔ سئیں ڈاکٹر گُل عباس اعواݨ آپݨی پوتھی سوجھل خواب وِچ اِین٘ویں الین٘دِن:

اے پیار تاں سِیپ دا چولا ہِے، سئیں سِیتے، سِیپ ادھروڑ تاں نہ

تیݙے سݙ تے سانول لنگھ آئے ہیں، ہُݨ تپدی دُھپ تے ٹور تاں نہ

تُوں ساݙی اَکھ دا سوجھل ہئیں، ساکوں ݙیکھ کرائیں مُنہ موڑ تاں نہ

مر ڳئے عباس دے نال نہ ٹُر، مر ڳئے تے ہتھ کوں چھوڑ تاں نہ

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی لوک ݙوہڑے دے موضوعات۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑا۔

* سرائیکی لوک ݙوہڑے وِچ محبّت۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
سرائیکی لوک ݙوہڑے وِچ محبّت

سرائیکی وسیب اِچ محبّت دا، ہِک رنگ، محبوب تے محبّ دا، ہِک ٻئے کُوں تحفے ݙیوݨ ہِے۔ محبّت دے اِیں تحفے (سوکھڑی) کُوں، نشانی، آکھیا وین٘دے۔ اِین٘دا بنیادی طور تے مقصد اے ہون٘دے، جو جئیں ویلھے وی ہِک شخص اُوں نشانی کوں ݙیکھسی تاں اُوکوں ݙوجھا یار، یاد آ ویسی۔ اِیں واسطے اِیں سرائیکی وسیب اِچ ہِک ٻئے تُوں نشانی منڳݨ، یا ہِک ٻئے کُوں نشانی ݙیوݨ، محبّت دی علامت سمجھیا وین٘دے۔ اِیں سان٘ڳے سئیں عبدالرزاق سالک الین٘دِن:

ہِن لکھ تیݙے احسان سڄݨ، پٹھیے پوپہ تئیں، تیݙا ناں تھیسی

ناں گِھندے کون سُنارے دا، اِیکوں جوڑیے جئیں، تیݙا ناں تھیسی

کہیں حق ہمسائی دے میل اُتے، جݙاں پیاں میں، تیݙا ناں تھیسی

اے وسبہ سالک تیݙا ہِے، اساں تیݙے ہیں، تیݙا ناں تھیسی

محبوب نال، محبّت دے اظہار دا ہِک طریقہ اے وی ہِے جو اوکوں اے ݙسایا وین٘دے، جو اُوکوں کلّہا محبّ اِی پیار نئیں کرین٘دا، بلکہ اُوندے نال منسلک اوندیاں، چیزاں، مال منگھی، ٻیٹ، گھر، گھر دے تھاں تَھپّے، زیور، تریور، سبھے پرِیت کرین٘دِن۔ اِیں سان٘ڳے ہِک ٻیا لوک ݙوہڑا ݙیکھو:

جِتّھوں خس خیرات دا، نئیں مِلدا، کھڑوں جھولی جَھل، ساݙے کہیں لیکھے

ساکوں لوڑ ہِے قطرے قطرے دی، ہووے پار، دو، چھل، ساݙے کہیں لیکھے

منگوں اَڄ دی روٹی حاتم توں، آکھے اَڄ، نہ، کل، ساݙے کہیں لیکھے

ساݙے سِر، دی سبقت چھاں کئینی، اوندے شیش محل، ساݙے کہیں لیکھے

وݙیرے دی لوبھ اِیں وسیب کُوں حالی تئیں خستہ حال کر کے رکھیا ہوئے۔ وݙیرہ، اتنا طاقتور ہِے جو او قانون تے ضابطیاں دا نا صرف مذاق اُݙین٘دے، بلکہ کہِیں وی سڄاک ذہن کُوں قانون دے زور تے نا صرف مڄبور تے بے وَس کرین٘دے بلکہ تھاݨے کچاہری دے ذریعے اُوکُوں ذلیل تے رُسوا کرین٘دے۔ سوجھل ذہین، اوندیاں اے چلاکیاں ݙیکھ تے سوائے اللہ سئیں کُوں یاد کرݨ دے کُجھ وی نئیں کر سڳدے۔ اِیں بارے سئیں عبدالرشید اُشتر آہدے ہِن:

او، سب کچھ گِھن ڳئے، سب کہیں دا، جئیں اپݨا، پا، نئیں ویچا

اُوں مُکھ گِھدن، اُوں مِلک گھدِن، اُوں مال متال، نئیں ویچا

اُوندا ترس ہا، دارو، دردیں دا، بے درد، دوا، نئیں ویچا  

بھوئیں ساریں، اُشتر مُل گِھن ڳئے، آسمان خُدا نئیں ویچا

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی لوک ݙوہڑے دے موضوعات۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑا۔

* اڄوکے دور دا ݙوہڑا تے لوک ادب۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
شاکر مہروی دی لوک شاعری

سئیں شاکر شجاع آبادی آلی کار نکھیڑا، شاکر مہروی کُوں وی نئیں بُھلدا، او وی ہِک سچّے عاشق آلی کار، اپݨے محبوب، دی ݙِتّی ہوئی ہر نشانی کُوں اپݨے واسطے سرمایۂ حیات سمجھین٘دِن۔ شاکر مہروی معاملاتِ عشق کُوں، شاعرانہ مہارت نال بیان کرین٘دِن۔ اُنّھاں دے تلازمے تے سرائیکی زبان دے روز مرّہ دے استعمال، لوک ادب، اُنّھاں دے ݙوہڑے کُوں مقبولیّتِ دوام عطا کِیتی ہِے۔ آپ لکھدِن:

میݙی خیر ہِے، پر تُوں سوچ سکھی، میݙا کاسہ کِتھ، تیݙا ہاسہ کِتھ

ہر چھولی، منہ چھمب چھوڑ ڳئی، پئے مݨ تے رول پیاسہ کِتھ، تیݙا ہاسہ کِتھ

اچھا آپ ݙسا، تیݙے حُکم بیان، وَسے ساوݨ نین تزاسہ کِتھ، تیݙا ہاسہ کِتھ

تئیں مُندری شاکر سان٘بھ گِھدّی، میݙی انڳل توں میݙے ڳالھ کِتھ، تیݙا ہاسہ کِتھ

شاکر مہروی وی ٻِنّھاں وسیبی شاعراں آلی کار کوئی معاشی خوش حالی نئیں ݙِٹّھی، اُنّھاں کُوں ٻہوں ڈھیر گھریلو ذمّہ واریاں ہَن۔ غمِ روزگار تے غمِ جاناں، جیڑھے یکجا تھئین، تاں اُنّھاں دے اندر دی بھانبھڑ ٻلݨ لڳ ڳئین۔ مگر شاکر مہروی اِچ ساکوں مسلسل حصلہ مندی دا عنصر مِلدے۔ او غم کوں کِھل کے حوصلے نال برداشت کرین٘دِن اَتے آہدِن:

کہیں جھنڑک ݙِتّی، احساس تھئے، ساݙا جسم جہاں دے کم آ ڳئے

کنڈ بھاہ ڳئی کہیں دے چھمکیں کوں، ٻِیا دِل ارمان دے کم آ ڳئے

بُت بُھر بھر بھوئیں کُوں بھاڳ ݙِتّے، روح وَل اسمان دے کم آ ڳئے

ہِک شاکرؔ نامی غم ہاسے، او، وی کہیں غُستاں دے کم آ ڳئے

خود سپردگی، در اصل عشق دی شان ہِے۔ خود سپردگی، تُوں مُراد، آپݨے آپ کُوں اپݨے ہتّھیں نال، محبوب دے سپرد، کر ݙیوݨ ہِے۔ سپرد کر ݙیوݨ دے نال نال محبوب دے مظالم کُوں بخوشی قبول کرݨ اِی نئیں، بلکہ اُون٘دی خوشی کِیتے، اُوں ظلم کرݨ سکھاوݨ تے اُوں ظلم کُوں خوشی نال برداشت کرݨ وی شامل ہِے۔ شاکر مہروی آہدن جو:

کیوں رُسدیں تیݙے روسے دا، کائنات نئیں مُل توں کیوں رُسدیں

جݙاں جانڑداں ہیں، تیݙے حُکم بِناں نئیں کِھڑدے پُھل توں کیوں رُسدیں

رُل ویسی تن دے صحرا وِچ، میݙی روح بُلبل تُوں کیوں رُسدیں

اُونویں آکھ چا، شاکر رُل ون٘ڄ توں، میں وینداں رُل توں کیوں رُسدیں

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی ݙوہڑے دے سوہݨپ، ݙو شاکر۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑا۔

* اڄوکے دور دا ݙوہڑا تے لوک ادب۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔