سرائیکستان دے حکمران

تاریخی معلومات بارے کتاباں  خاموش ہوون۔  تاں وت سکے تاریخ ݙسیندن۔ 

* ملتان
* سرائیکستان دا ہک ٻہوں پراݨاں شہر اے۔ قدیم زمانے وچ ملتان کوں "سونے دا گھر" آکھیا ویندا ہا اتے اے سورج دیوتا ادتیہ دی پوجا دا ہک وݙا مذہبی مرکز ہا ۔ سکندر اعظم دی دنیا فتح کرݨ دی مہم ملتان وچ مک گئی کیوں جو او اتھاں ہار گیا ہا اتے اپݨیاں فوجاں کوں اڳوں ودھݨ کیتے دوبارہ منظم نہ کر سڳیا۔
* جباون عرب ذرائع وچ جباون کوں ملتان دے مرکزی مندر دا بݨاوݨ آلا ݙسیا ویندے ۔ اونکوں "قدیم دور" دا حکمران بیان کیتا ویندے ۔ ایں توں ودھ اوندا کوئی ذکر کائنی ۔
* موریہ سلطنت........................................316 - c. 250 
* بیکٹریا................................................c. 250 - c. 100 
* سورین (پارتھیائی تسلط وچ).........................100 - 60 
* کوشانی اتے کوشانشاہ...................c. 60 BCE - c. 300 CE
* گپتا................................................300 - 400 دی دہائی دے وچکار
* ہیفتھالائٹس........................................400 دی دہائی - 565
* سندھ.....................................................550 - 712 
* ملک بجھارا.............................................641 - ؟ 
* 641 عیسوی وچ، ملتان اُتے ملک بجھارا دی حکومت ہائی، جیڑھا رائے سہاسی دوم دا رشتہ دار ہا اتے گورنر ہا ۔ چچ، جیڑھا سہاسی دوم دا جانشین ہا، ملک بجھارا دے پتر کوں ہرایا اتے ملتان کوں سندھ نال ملا گھدا، جیڑھا چچ خاندان دے دور وچ سندھ دا حصہ رہیا۔
* ملتان وچ چچ خاندان
* کورسیہ پتر چچ..........................................؟ - 711 اے داہر دا بھرا ہا ۔ کورسیہ کوں محمد بن قاسم ہرایا اتے اوندا کشمیر نس ڳیا ہا ۔
* سری تپنسا...........................................c. 712 - c. 717 سری تپنسا حکمران دا ناں کائنی بلکہ ایندا مطلب اے "سورج دا" ۔ شاید ملتان دے سورج مندر دا حوالہ ہوسی ۔ ایں طرحاں دے ٹکڑے ملتان دے ٹکسال دے اسلام توں پہلے دے انداز دے ہن ۔ تقریباً 0.46 - 0.74 گرام وزن دے چاندی دے دمہ سکے معلوم ہن ۔ سامݨے دا پاسہ: گولی دار حد دے اندر سڄے پاسے ہک بھاری انداز دا سر، نرا مَتھا ۔ پچھلا پاسہ: ہک بنیاد دے اُتے ترائے گولیاں / نقطیاں آلا انداز دا اگ دا قربان گاہ، ارد گرد شاردا دی تحریر، نقطیاں دے ہیٹھاں قربان گاہ دی بنیاد اُتے عربی "للہ" (اللہ وچ) ۔
* اموی خلافت.........................................712 - 750 
* عباسی خلافت.........................................750 - 892
* ملتان دے امیر (بنو سامہ) 
* عبد الملک..............................................717 - c. 720 
* عبد الملک شاید صوبہ سندھ دا گورنر (عامل) ہا ۔ بہوں امکانی اے جو عبد الملک سندھ دا اموی فوجی گورنر عبد الملک ابن مصمہ ہوسی، جیڑھا فاتح محمد بن قاسم دے کجھ سال بعد تقریباً 717 توں شاید 720 (یا پہلے) تئیں سندھ اتے ملتان وچ عہدے اُتے رہیا ۔ مؤرخ خلیفہ ابن خیاط دے مطابق، عبد الملک کوں بصرہ دے گورنر ادی ابن ارتا الفزاری تعینات کیتا ہا، لیکن خلیفہ کجھ سال بعد ہی اونکوں برخاست کر ݙتا ۔ اوندا سکے بہوں نایاب ہن ۔ اوندا سکیاں کوں ترائے نقطے آلے ملتانی سکیاں دی ترتیب وچ رکھݨا کجھ مشکلاں آلا ہا ۔ او بھاری ہن، اعلا معیار دی نقاشی اتے خطاطی ݙکھیندے ہن اتے بغیر کسے کوفی عناصر دے مکمل طور اُتے مقامی پچھلے پاسے دا استعمال کریندے ہن ۔ سامݨے دے پاسے اُتے عربی وچ ترائے لائناں ہن: "للہ / عبد / الملک" (اللہ وچ، عبد الملک) ۔ پچھلا پاسہ: ترائے نقطیاں آلا انداز دا اگ دا قربان گاہ، ارد گرد شاردا دی تحریر ۔ تقریباً 0.65 گرام وزن دا چاندی دا دمہ (قنہاری درہم) سکہ، حوالہ: فشمین-M25 دیاں قسماں ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔
* قاضی ربیع...............................................c. 720 - c. 730 نال...
* ایں نایاب سکیاں اُتے "قاضی" (مجسٹریٹ یا جج) دا لقب ݙتا ڳئے ۔ شاید ہک مقامی منتظم، محمد بن قاسم یا اوندا جانشیناں دا تعینات کرݨ آلا ہوسی ۔ سندھ صوبہ 720 دی دہائی دے وچکار بہوں افراتفری دا شکار رہیا ۔ شاید سکیاں دی پیداوار وچ ہک وقفہ ہا، ایں کرے ایں مڈھلے مسلیاں دی تاریخ ݙیوݨ مشکلاں آلا ہا ۔ ہو سڳدے جو اندرونی جھڳڑے اتے خانہ جنگی دے دور وچ کوئی سکہ نہ بݨایا ڳیا ہوسی، جیڑھا سندھ اتے ملتان دی فتح دے بعد ہک دہائی تئیں رہیا جڈاں تئیں گورنر جنید (جنید) ابن عبد الرحمن المری (تقریباً 723-726) صوبے وچ نظم و ضبط بحال نہ کیتا ۔ "ربی فنصر" آلے سکے حوالہ: فشمین-M27.1، M27.2 اتے M27.3 اتے "ربی قاد" آلے سکے حوالہ: فشمین-M27.4 اتے M27.5 معلوم ہن ۔ غیر یقینی عبوری قسم وی معلوم ہن جئیں دا حوالہ فشمین-M28.1 اتے M28.2 اے، سامݨے دے پاسے "ربی فتح" دی تحریر اتے پچھلے پاسے "محمد للہ" ۔ M28 دیاں قسماں کوں قاد ربی اتے محمد اول دے مشترکہ حکمرانی دے طور اُتے سمجھیا ویندے ۔
* محمد اول.............................................c. 720 - c. 750
* ایں محمد دی شناخت معلوم کائنی ۔ او سندھی گورنر دا تعینات کرݨ آلا ہو سڳدے، یا او پراݨے ہندو شاہی خاندان توں آیا ہو سڳدے جیڑھا تقریباً 715 وچ تخت دوبارہ حاصل کیتا ہوسی اتے سرکاری شناخت دے بدلے اسلام قبول کیتا ہوسی ۔ اون خود دے ناں اُتے وی سکے جاری کیتے ہن ۔ تقریباً 0.60 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ، 
* حوالے: A-4568 / فشمین-M26 دیاں قسماں (بغیر کوفی تحریراں دے) ایں حکمران کیتے پہلے قسم دے طور اُتے معلوم ہن ۔ سامݨے دا پاسہ: گولی دار حد دے اندر سڄے پاسے ہک بہوں انداز دا وڈا سر، متھے اُتے بگڑی ہوئی شاردا اکشر "سری" ۔ پچھلا پاسہ: ترائے نقطیاں آلا انداز دا اگ دا قربان گاہ، اُتے انداز دا شاردا "سری"، کھبے پاسے "تا" اتے سڄے پاسے "پا"، نقطیاں دے ہیٹھاں عربی "محمد للہ / و" لکھیا ہویا ۔ 
* حوالہ فشمین-M29.1 (بغیر کوفی تحریراں دے) سامݨے دا پاسہ: گولی دار حد دے اندر سڄے پاسے ہک بہوں انداز دا وڈا سر، سر اُتے افقی طور اُتے ترائے لائناں وچ "(ف) نصر فتح غازی" (فاتح بہادر جنگجو) لکھیا ہویا ۔ پچھلا پاسہ: ترائے نقطیاں آلا انداز دا اگ دا قربان گاہ، اُتے انداز دا شاردا "سری"، کھبے پاسے "تا" اتے سڄے پاسے "پا"، ہیٹھاں عربی "محمد للہ"، شاید اوندا ہیٹھاں "و" ۔ 
* حوالہ فشمین-M30.1 (بغیر کوفی تحریراں دے) سامݨے دا پاسہ: گولی دار حد دے اندر سڄے پاسے ہک بہوں انداز دا وڈا سر، سر اُتے افقی طور اُتے ݙو لائناں وچ "فتح غازی" (فاتح بہادر جنگجو) لکھیا ہویا ۔ پچھلا پاسہ: ترائے نقطیاں آلا انداز دا اگ دا قربان گاہ، اُتے انداز دا شاردا "سری"، کھبے پاسے "تا" اتے سڄے پاسے "پا"، نقطیاں دے ہیٹھاں عربی "محمد للہ / و" لکھیا ہویا ۔ حوالہ فشمین-M31 دیاں قسماں (کوفی تحریراں دے نال - "امیر" دے لقب دے بغیر) سامݨے دا پاسہ: "للہ / فنصر / فتح غز / د" (اللہ وچ، فاتح بہادر جنگجو کامیاب اے) ۔ پچھلا پاسہ: ترائے نقطیاں آلا انداز دا اگ دا قربان گاہ، اُتے انداز دا شاردا "سری"، کھبے پاسے "تا" اتے سڄے پاسے "پا"، ارد گرد اضافی نشان، نقطیاں دے ہیٹھاں عربی "محمد للہ" لکھیا ہویا ۔ حوالہ فشمین-M32 دیاں قسماں (کوفی تحریراں دے نال - "امیر" دے لقب دے نال) سامݨے دا پاسہ: "للہ / فنصر / فتح غز / د" (اللہ وچ، فاتح بہادر جنگجو کامیاب اے) ۔ پچھلا پاسہ: ترائے نقطیاں آلا انداز دا اگ دا قربان گاہ، اُتے انداز دا شاردا "سری"، کھبے پاسے "تا" اتے سڄے پاسے "پا"، ارد گرد اضافی نشان، نقطیاں دے ہیٹھاں عربی "محمد للہ / امیر" [محمد اللہ وچ، امیر (کمانڈر)] لکھیا ہویا ۔ جلم اول.........................................................750 دی دہائی تقریباً 0.65 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ،
* حوالہ: A-4571A / فشمین-M33-37 ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔ اوندا M35 سکیاں اُتے سب توں ودھ استعمال تھݨ آلی تحریراں وچوں ہک اے:- سامݨے دا پاسہ: عربی "اللہ ولی / جلم و / فنصر" (اللہ جلم دا دوست اے اتے اونکوں کامیاب کریندے) ترائے لائناں وچ لکھیا ہویا ۔ پچھلا پاسہ: ترائے مرکزی گولیاں، ہیٹھاں عربی "جلم للہ" (اللہ وچ جلم) لکھیا ہویا ۔ 
* محمد دوم.....................................................اٹھویں صدی دے آخر تقریباً 0.58 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ، حوالہ: A-4572 / فشمین-M38-42 ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔ اوندا M40 سکیاں اُتے سب توں ودھ استعمال تھݨ آلی تحریراں وچوں ہک اے:- سامݨے دا پاسہ: عربی "اللہ ولی / محمد و / فنصر" (اللہ جلم دا دوست اے اتے اونکوں کامیاب کریندے) ترائے لائناں وچ لکھیا ہویا ۔ پچھلا پاسہ: ترائے مرکزی گولیاں، ہیٹھاں عربی "محمد للہ" (اللہ وچ محمد) لکھیا ہویا ۔
* احمد اول.........................................................تقریباً 800 دی دہائی تقریباً 0.58 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ، حوالہ: A-4573 / فشمین-M43-46 ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔ اوندا M45 سکیاں اُتے سب توں ودھ استعمال تھݨ آلی تحریراں وچوں ہک اے:- سامݨے دا پاسہ: عربی تحریر "اللہ ولی / احمد و / و ناصر" (اللہ احمد دا محافظ اتے اوندا مددگار اے) ترائے لائناں وچ لکھیا ہویا ۔ ہیٹھاں ݙو نقطے ۔ پچھلا پاسہ: ترائے نقطیاں آلا انداز دا اگ دا قربان گاہ، اُتے انداز دا شاردا "سری"، کھبے پاسے "تا" اتے سڄے پاسے "پا"، ارد گرد اضافی نشان، نقطیاں دے ہیٹھاں عربی "احمد للہ" (اللہ وچ احمد) لکھیا ہویا ۔ M46 دے سامݨے دے پاسے "ناصر" دی بجائے "فنصر" ہا ۔ 
* حسن اول.......................................................تقریباً 800 دی دہائی 
* الربیع................................................c. 826 - c. 827 
* جلم دوم...............................................c. 830 - c. 840 تقریباً 0.50 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ، حوالہ: A-4576 / فشمین-M51 ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔ سامݨے دا پاسہ: سڄے پاسے ہک انداز دا بسٹ جیندے سر دے اندر ناگری تحریر "سری" لکھی ہوئی ۔ پچھلا پاسہ: ترائے مرکزی گولیاں، ہیٹھاں عربی تحریر "للہ جلم" لکھی ہوئی ۔ اوندا کجھ سکے اسلام توں پہلے دے گورنر جیسمہ بن داہر کوں منسوب کیتے ڳئے ہن لیکن ہݨ ایہ ثابت تھئی ڳئے ہن جو اے ڳالھ غلط ہائی ۔ ایں حکمران دی ہک ٻئی قسم دی چاندی دی دمہ دے سامݨے دے پاسے ناگری "سری جلما" لکھی ہوئی اے اتے اوندا پچھلا پاسہ اوہو ہے ۔ ایں سکے کوں A-4577 / فشمین-52 دے طور اُتے حوالہ ݙتا ویندے ۔ 
* شبل..................................................c. 840 - c. 861 
* محمد سوم..............................................861 - 864 تقریباً 0.53 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ، حوالہ: A-4579 / فشمین-M59 ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔ سامݨے دا پاسہ: ناگری تحریر "سری مہیر دیو" (سورج دیوتا متھرا کوں) ۔ پچھلا پاسہ: ترائے مرکزی گولیاں، ہیٹھاں عربی تحریر "للہ محمد" لکھی ہوئی ۔
* اسد القرشی.....................................892 - 900 دی دہائی دے شروع وچ اوندی مخالفت کیتی گئی... تقریباً 0.54 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ، حوالہ: A-4581 / فشمین-M65/70، ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔ سامݨے دا پاسہ: ترائے لائناں وچ ناگری تحریر "سریمد وراہا" ۔ پچھلا پاسہ: اُپرلے علاقے وچ ناگری متن ۔ مرکز وچ ترائے مرکزی گولیاں ۔ ہیٹھاں عربی تحریر "للہ اسد" لکھی ہوئی ۔ ایں حکمران دے بارے وچ خیال کیتا ویندے جو اون ہجری 305 (918 عیسوی) وچ حکمرانی کیتی ۔
* حسن دوم.......................................................تقریباً 800 دی دہائی دے آخر 
* احمد دوم.........................................تقریباً 800 دی دہائی دے آخر - تقریباً 900 دی دہائی دے شروع
* منبہ اول................................................912 - 913 پہلے اے سمجھیا ویندے ہا جو اون ملتان وچ ہجری 312 (925 عیسوی) وچ حکمرانی کیتی ۔ تقریباً 0.54 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ، حوالہ: A-4584 / فشمین-M73/75 ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔ سامݨے دا پاسہ: ناگری تحریر "سری ادیواراھا" (ادیواراھا وشنو دے سور دا اوتار اے) ۔ پچھلا پاسہ: ترائے مرکزی گولیاں، ہیٹھاں عربی تحریر "للہ منبہ" لکھی ہوئی ۔ 
* محمد چہارم............................................تقریباً 913 - تقریباً 920
* منبہ دوم............................................تقریباً 920 - تقریباً 930 
* فہد..................................................تقریباً 930 - تقریباً 940 تقریباً 0.42 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ، حوالہ: A-4587 / فشمین-M78/79، ایں حکمران کیتے معلوم ہن ۔ سامݨے دا پاسہ: ناگری تحریر "سری امارا / سیاکا" (امر سیاکا دا مطلب اے "امر شیر") ۔ پچھلا پاسہ: ترائے مرکزی گولیاں، ہیٹھاں عربی تحریر "للہ فہد" لکھی ہوئی ۔
* ہارون..................................................تقریباً 940 - تقریباً 960
* عبد اللہ القرمتی دی قیادت وچ قرامطی فوج......................تقریباً 900

## آزاد عرب حکمران، شاید عباسی اثر دے ماتحت

* آزاد عرب حکمران، شاید عباسی اثر دے ماتحت ۔ ایں سارے حکمراناں دے سکے جاری کرݨ دے بارے وچ معلوم اے ۔
* صالح المعمون (ملتان وچ) تقریباً 0.73 گرام وزن دا چاندی دا دمہ ایں حکمران کیتے معلوم اے ۔ سامݨے دا پاسہ: چار لائناں وچ "(الح)اجب / صالح / (ال)معمون" ۔ پچھلا پاسہ: ترائے لائناں وچ "محمد / رسول / اللہ" ۔ اے سکہ بہوں نایاب اے ۔ "الحاجب" دا لقب غیر یقینی اے، کیوں جو صرف آخری ترائے لائناں نظر آندیاں ہن ۔ ناں صاف اے، حالانکہ اونکوں صالح بن المعمون دے طور اُتے سمجھیا ونج سڳدے، نہ کہ خلیفہ المعمون، کیوں جو اوندا کوئی پتر صالح ناں دا نہ ہا ۔ انداز بہوں پہلے دا لگدے، آخری اموی یا مڈھلا عباسی ۔ اے حال ہی وچ دریافت تھیا اے اتے شاید منفرد اے ۔ 
* منصور ابن علی (ملتان وچ) تقریباً 0.33 گرام وزن دا چاندی دا دمہ سکہ ایں حکمران کیتے معلوم اے ۔ او ملتان یا منصورہ دے قریب ہک نامعلوم گورنر لگدے، شاید انداز دے لحاظ نال مڈھلے عباسی دور دا ۔ سامݨے دا پاسہ: کلمہ، ہیٹھاں ہک نہ پڑھیا ڳیا لفظ ۔ پچھلا پاسہ: ترائے لائناں وچ "منصور / بن علی ا- / ل-ناصر؟" ۔ اے سکہ بہوں نایاب اے ۔
* ملتان وچ فاطمی گورنر 985 وچ، ہک اسمٰعیلی مہم چلواݨ آلے دی قیادت وچ ہک بغاوت نال ملتان دے آخری سمی امیر کوں ہٹا ݙتا ڳیا ۔ نویں خاندان بہوں شیعہ ہا اتے الموت دے قاتلاں نال اتحاد کر گھدا ہا ۔
* المعز (ملتان وچ)....................................953 - 975 تقریباً 0.44 گرام وزن دے اوندا AR 1/5 درہم (دمہ) سکیاں اُتے اسماعیلی کلمہ معلوم ہن ۔ اے ݙکھیندے جو او فاطمی حکمرانی دے ماتحت ملتان دا گورنر ہا ۔ سامݨے دا پاسہ: اسماعیلی کلمہ ۔ پچھلا پاسہ: مثلث دے ارد گرد تحریر، جئیں دا ہک حصہ بہوں صاف طور اُتے "المعز لیدین / اللہ امیر / المومنین / معاذ" اے، جیندیاں ترائے توں ودھ لائناں نظر آندیاں ہن ۔ بہوں نایاب سکہ ۔ حوالہ: A-A708 / نیکول-510 / لوئک (نیومیسمیٹک ڈائجسٹ #7، صفحہ 64) ۔ فاطمی امام کوں منسوب کرݨ عارضی اے، کیوں جو انداز المعز کیتے بہوں پہلے دا لگدے ۔ ہک متبادل امکانیتا بہوں پہلے دا عباسی خلیفہ المنصور (754-775) اے، لیکن اے بہوں پہلے دا لگدے ۔ شاید منفرد اتے غیر مطبوعہ، لیکن وݙے ڈائیاں نال بݨایا ڳیا، ایں کرے ساریاں تحریراں کوں پڑھݨ کیتے اضافی نمونیاں دی لوڑ ہوسی۔
* العزیز (ملتان وچ).......................................975 - 997 تقریباً 0.56 گرام وزن دا 1/5 چاندی دا درہم (دمہ) سکہ جیندے حوالہ: A-A708 / نیکول-859 / لوئک (نیومیسمیٹک ڈائجسٹ #7، صفحہ 65) ایں حکمران کیتے معلوم اے ۔ سامݨے دا پاسہ: اسماعیلی کلمہ ۔ پچھلا پاسہ: خلافت متن "نزار ابو / منصور / الامام العز / باللہ"، جیندیاں تقریباً ترائے لائناں ہمیشہ نظر آندیاں ہن ۔ بہوں نایاب سکہ ۔ ایں سکے دی قیمت اتے ٹکسال دی جگہ دی تصدیق ہمعصر مؤرخ المقعدسی کیتی ہائی، جیڑھا 375 ہجری (985 عیسوی) وچ ملتان آیا ہا ۔
* الحاکم (ملتان وچ).....................................997 - 1021 تقریباً 0.47 گرام وزن دا 1/5 چاندی دا درہم (دمہ) سکہ جیندے حوالہ: A-A713 ایں حکمران کیتے معلوم اے ۔ سامݨے دا پاسہ: اسماعیلی کلمہ ۔ پچھلا پاسہ: خلافت متن "المنصور / ابو علی الامام / الحاکم با امر / اللہ"، جیندیاں تقریباً ترائے لائناں ہمیشہ نظر آندیاں ہن ۔ الحاکم دے دمہ پہلے دے فاطمی اماماں دے دمہ توں بہوں ودھ نایاب ہن ۔ ملتان اُتے غزنوی قبصہ 1005 وچ ہک مختصر دور کیتے تھیا، اتے پھیر 1010-1011 وچ مکمل طور اُتے فتح کر گھدا ڳیا ۔
* **سمرا / شیبانی (سندھ دا حوالہ)** 
* جلم ابن شیبان.........................................985 - ؟ 
* حامد ابن جلم.............................................؟ -
* 997 نصر ابن حامد............................................997 - ؟ 
* ابو الفتح داؤد ابن نصر....................................؟ - اپریل 1008
* افغانستان دے غزنوی اتے وت غوری.......اپریل 1008 - 1215 
* محمود ملتان وچ (1011-1030) تقریباً 0.43 گرام وزن دا چاندی دا دمہ وی جاری کیتا ۔ حوالہ: A-4593 ۔ سامݨے دا پاسہ: سنی کلمہ جیندے ہیٹھاں "حقاً" لکھیا ہویا ۔ پچھلا پاسہ: محمود دے ناں اتے لقب 4 لائناں وچ (یمین الدولہ / و امین الملۃ / محمود بن / ناصر الدین) ۔
* بہوں نایاب سکہ ۔ انداز اتے خطاطی دے لحاظ نال ملتان دے آخری فاطمی سکیاں دے ہک جیڑھا ہا، جیڑھے غزنوی 1005 وچ مختصر طور اُتے قبصہ کیتا، اتے 1011 وچ مستقل طور اُتے ۔ ہک گمنام چاندی دا دمہ، تقریباً 1010-1040، جیندے وزن تقریباً 0.39 گرام ہا، وی معلوم اے ۔ سامݨے دا پاسہ: کلمہ جیندے ہیٹھاں ہک نہ پڑھیا ڳیا لفظ یا ناں لگدے ۔ پچھلا پاسہ: سورۃ اخلاص مرکز وچ ہک خوبصورت گلاب دے پھل دے نال ۔ اے شاید غزنوی حکمران محمود (999 - 1030) دے دور وچ یا اوندا کجھ دیر بعد ملتان یا اوندا قریب دے مقامی گورنراں وچوں ہک دا سکہ ہو سڳدے ۔ بہوں نایاب سکہ ۔
* سکھپال (گورنر).............................اپریل 1008 - ؟ 
* ملتان دا زوال، ابوالفتح داؤد دا فرار، اوندا اسمٰعیلی حکمران محمود غزنوی نال، اتے سکھپال کوں ملتان دا گورنر مقرر کیتا ڳیا ۔
* ایلی الکرمانی..............................1100 دی دہائی دے آخر - 1200 دی دہائی دے شروع
* دہلی....................................................1215 - 1397
* عین الملک محرو (گورنر)........................1352 - 1365
* تیموری.............................................1397 - 1413
* دہلی (دوبارہ بحال)........................................1397 - 1438

## لنگاہ

* ملتان کئی سال توں دہلی سلطنت دا ہک صوبہ ہا، لیکن ایں بادشاہت دے کمزور تھیوݨ اتے دہلی دے حکمران ولوں گورنر دی عدم موجودگی نال، 1438 وچ باشندیاں، شیخ یوسف قریشی کوں اپݨا حکمران چݨیا ۔ او ہک نرم مزاج، لیکن نا تجربہ کار حکمران ہا، اتے جلد ہی سہرہ لانگھا ولوں معزول کر ݙتا ڳیا، جیندے ہک خاندان دی بنیاد رکھی جیڑھا تقریباً 90 سال تئیں رہیا ۔ اون 16 سال حکمرانی کیتی اتے اوندا جانشین اوندا طاقتور پتر سلطان حسین اول ہا جیندے اپݨیاں علاقیاں کوں ودھایا اتے شیخ یوسف کوں دوبارہ بحال کرݨ دی کوششاں دا مقابلہ کیتا، جیڑھا دہلی دے سلطان دے کول پناہ گھدی ہائی ۔ آخر کار حسین دہلی دے سکندر لودی نال امن معاہدہ کیتا، اتے بڈھا ہوݨ پاروں، اپݨے پتر فیروز دے حق وچ تخت چھوڑ ݙتا ۔ فیروز ہک بیکار حکمران ثابت تھیا اتے اونکوں قتل کر ݙتا ڳیا، جیندے بعد حسین دوبارہ اقتدار سنبھالیا اتے اپݨے پوترے محمود کوں اپݨا وارث نامزد کیتا ۔ حسین 1502 وچ فوت تھیا ۔ محمود دی حکمران دے طور اُتے صلاحیتاں مایوس کن ہن اتے بہوں دیر نہ لڳی جو او اپݨے وزیر نال جھڳڑ پیا، اتے ایں جھڳڑے دے نتیجے وچ، علاقہ گنوا ݙتا ۔ بہرحال، او 1527 تئیں حکمرانی کریندا رہیا اتے اوندا جانشین اوندا جوان پتر حسین دوم ہا ۔ ایں ویلے تئیں، ارغون نچلے سندھ وچ اقتدار وچ ہن اتے ملتان اُتے قبصہ کر گھدا ۔ کجھ دیر بعد، ملتان مغل سلطنت دا حصہ بݨ ڳیا ۔
* شیخ یوسف القریشی................................1438 - 1440 
* قطب الدین شاہ سہرہ لانگھا............................1440 - 1456 
* حسین لانگھا اول پتر سہرہ لانگھا.........................1456 - 1502 
* محمود لانگھا............................................1502 - 1527 
* حسین لانگھا دوم پتر محمود لانگھا.......................1527 - 1528
* مغل..............................................1528 - 1730 دی دہائی مغل شہنشاہاں ولوں ملتان وچ مختلف سکے تیار کیتے ڳئے ہن ۔ ایں طرحاں دے ݙو پرکشش سکے؛ اکبر (1556-1605) دا فلس اتے احمد شاہ بہادر (1748-1752) دا روپیہ اُپر ݙتی گئی ویب لنک اُتے ݙیکھے ونج سڳدے ہن ۔ 
* عبد الصمد خان................................................تقریباً 1730 دی دہائی
* مغل (دوبارہ بحال)................................1730 دی دہائی - 1752 
* کابل، لیکن مسلسل سکھ خالصہ دے حملیاں دے ماتحت......1752 - 1816
* تیمور شاہ ملتان (1757-1772 عیسوی) وچ نظام (گورنر) دے طور اُتے اپݨے ناں اُتے سکے بݨائے ۔
* علی محمد خاکوانی 
* مظفر خان سدوزئی...................................1779 - 1818
* سکھ سلطنت..............................................1818 - 1848 
* دیوان مولراج سنگھ.............................................1840 دی دہائی
* برطانیہ...................................................1848
* سردار خان سنگھ...............................................1848 اوندی مخالفت کیتی ڳئی...
* دیوان مولراج سنگھ (دوبارہ بحال)، برطانیہ دے خلاف بغاوت وچ....1848 توں 1849
* برطانیہ............................................1849 - 1947
* پاکستان کوں..............................................1947 - ہݨ تئیں

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان