open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ارب پتی تِرِیمتاں دی تندِیر

فوربس ارب پتّی تِرِیمتاں دا سالانہ رِسالہ ہِے۔ اِیں تَن٘دِیر وِچ عام طور تے مارچ وِچ فوربس دے ذریعہ سال وِچ ہِک وار شائع تِھیوݨ آلی مستحکم درجہ بندی دا استعمال تِھین٘دا ہِے۔ بمطابق 15 مارچ 2021ء دُنیا دے ارب پتّی بندیاں وِچ 244 تِرِیمتاں لِکّھے ہوئے ہِن، مارچ 2021ء وِچ 234 تُوں وَدھ تے۔ 2021ء دے بعد تُوں، فرانکوائز بیٹن کوٹ میئرز کُوں دُنیا دی سبھ تُوں دولت ون٘د تِرِیمت دے طور تے لِکّھیا ڳیا ہِے۔ 2021ء ارب پتّی مُݨس ڳِنتری دے مطابق، ارب پتّی بندیاں وِچ تِرِیمتاں دی ڳِنتری 11.9 فیصد ہِے اَتے سبّھے تِرِیمتاں ارب پتّیاں وِچُوں اَدھ تُوں وَدھ اِی وارث ہِن، 30 فیصد وَدھ وراثت وِچ ڄَمَّیاں اَتے دولت ودھاری۔ ارب پتّی مجموعی طور تے، 58 بلین ارب پتّی "آپ ساختہ" ہِن اَتے 29.6% نے وراثت اَتے "آپ ساختہ" دولت دے امتزاج دے ذریعے آپݨاں مال حاصل کِیتا۔

## تندِیر 2021
جنوری 2021ء وِچ، سی ای او آر ایل ڈی رِسالہ نے اعلان کِیتا جو ڄیکر اِین٘دے ٹَٻَّر دی دولت کُوں اِین٘دی کُل خوش قسمتی وِچ رَلا ݙِتّا ون٘ڄے تاں، اِین٘دے بعد فرانکوائز بٹین کورٹ میئرز دی دولت دا اندازہ 71.4 بلین ڈالر ہِے۔ 15 مارچ 2021ء تئیں فوربس ٹَھݙّے درجہ بندیاں دا استعمال کرین٘دے ہوئے، تَلّے ݙِتّے ڳئے سبھ تُوں اُتّے 10 تِرِیمت ارب پتّی ہِن:

 
ونکی:تِرِیمتاں دی تن٘دِیر
ونکی:تن٘دِیر شخصیتّاں بلحاظ دولت
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
 ونکی:اِکوِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں
تِرِیمت مارچ

thumb|تِرِیمت مارچ وِچ تِرِیمتاں اشتہار ݙکھلین٘دے ہوئیں
تِرِیمت مارچ پاکستان وِچ لاہور، حیدر آباد، کراچی اَتے اسلام آباد سمیت پاکستان دے انج انج شہراں وِچ 8 مارچ 2018ء کُوں منایا ڳیا اَتے اِین٘دے بعد ہر سال 8 مارچ عالمی یومِ تِرِیمت کُوں پاکستان دے انج انج شہراں وِچ منعقد تِھین٘دا ہِے۔    اِین٘دا اہتمام لاہور اَتے کراچی وِچ تِرِیمت دے کَٹھ اَساں تِرِیمتاں (وی دی وومن) اَتے ملک دے ٻئے حِصّیاں وِچ، بشمول اسلام آباد، حیدرآباد، کوئٹہ، مردان اَتے فیصل آباد سمیت تِرِیمتاں جمہوری محاذ (ڈبلیو ڈی ایف)، تِرِیمت ایکشن فورم (ڈبلیو اے ایف) اَتے ٻِنّھاں دے ذریعے کِیتا ڳیا ہئی۔
[thumb|مرد وی مارچ 2020ء وِچ تِرِیمت مارچ وِچ رَلّے۔ تِرِیمتاں دے حقوق وِچ ساجھے دار بݨݨ کِیتے [لاہور پریس کلب دے ٻاہْرُوں]]
اِیں مارچ دی چھوہِر ہیلتھ ورکرز ایسوسی ایشن نے توثیق کِیتی ہئی اَتے اِین٘دے وِچ تِرِیمتاں دے حقوق دی متعدد تنظیماں دے نمائندے وِی شامل ہَن۔ مارچ وِچ تِرِیمتاں اُتّے ڄَٻّر کِیتے وَدھ تُوں وَدھ احتساب دا مطالبہ کِیتا ڳیا اَتے سیکیورٹی فورسز دے ہَتّھوں، گھراں وِچ اَتے کَم کرݨ آلی جائیں اُتے تشدّد اَتے ہراساں کرݨ آلی تِرِیمتاں دی حمایت کرݨ دا مطالبہ کِیتا ڳیا۔ اطلاعواں دے مطابق وَدھ تُوں وَدھ تِرِیمتاں مارچ وِچ رَلّݨ کِیتے اَپڑ ڳئیاں، اِیہ تئیں جو کَٹھ کِھنڈ ڳیا۔ تِرِیمتاں نے (مرداں دے نال نال) پوسٹراں اُتّے مشتمل جملے وی لائے ہَن جِین٘ویں: "گھر دا کَم، سبھ دا کَم"، اَتے "تِرِیمتاں اِنسان ہِن، غیرت نئیں" ہِک زور نال سَݙّݨ آلی اَواز بݨ ڳئی۔
مذہبی حلقیاں وِچ اِیں تِرِیمت مارچ دے خلاف تَکڑا احتجاج کِیتا ڳیا اَتے ٻہوں سارے مذہبی کُراڑے تنظیماں نے اِنّھاں دے مقابلے وِچ مارچ، کٹھ اَتے احتجاجی ریلیاں کڈّھے۔ 

## ڈھابہ گرلز
2018ء وِچ ڈھابہ گرلز (ڈھابیاں وِچ چھوہِرِیں) دے ممبراں نے سالانہ 8 مارچ کو منائے ون٘ڄݨ آلے  زنانیاں دے عالمی ݙِین٘ہ دے موقع تے ہِک زنانیاں دے حقوق دی ریلی "عورت مارچ" دے اشتراک نال مدد کِیتی۔  

## سندھیانی تحریک
امراؤ سمون سندھیانی تحریک دی ہم عصر صدر ہِن۔ ٻئے زنانے کارکناں وِچ ہنجانی لانجو،  نظیر قریشی،  غزالہ صدیقی،  زاہدہ شیخ،  زرینہ بلوچ،  شہناز راہو، خیرالنسا کھوسو، شمع بھٹی،  صاحبزادی ڈاہری، ممتاز نظامانی، نسیم سندھی،  حسنہ روہوجو سبحانی ڈاہری،  نوربانو ملاح،  زرینہ کلرانی، فاطمہ ہالیپوتو،  لکشمی،  شمشاد لغاری،  نور نسا پلیجو،  زینت سمون،  صالحہ گوپنگ،  حسینہ ناہیو اور سکینہ میمن شامل ہیں۔

سندھیانی تحریک دے ارکان نے عورت مارچ، 2018 وِچ شرکت کیتی۔

۔ 
۔

## حوالے

ونکی:پاکستان وِچ نسائیت
ونکی:تِرِیمت مارچ
ونکی:نسائی تحریکاں اَتے وِچار
ونکی:تِرِیمتاں دا احتجاجی مارچ
ونکی:خواتین مارچ
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند زنانیاں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند
ونکی:پاکستان وِچ نسوانیت
ونکی:پاکستان وِچ زنانیاں دیاں تحریکاں
ونکی:پاکستان وِچ تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:پاکستان وِچ زنانیاں دے حقوق
ونکی:پاکستان وِچ زنانیت
ونکی:پاکستان وِچ زنانیاں دیاں تنظیماں
ونکی:پاکستان وِچ اشتراکیت
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی انسانیت پسند
ونکی:انسانیت پسند تحریکاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
دیپا مریم

دیپا مریم (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: اپریل 1981ء) ݙَکھݨ ہندوستانی فِلماں دی پِچھوکڑ اَواز گائیکا ہَن۔ اِنّھاں دی پہلی فِلم نان اونویلئی ہئی۔ دیپا نے تامل فلم سُبرامنیم پورم دے گیت کنگال ایراندال تُوں مہان٘در حاصل کِیتی۔ 

### ذاتی حیاتی اَتے فلمی حیاتی
دیپا متحدہ عرب امارات وِچ ہِک ملیالی کرسٹیائی ٹَٻَّر وِچ ڄَمّی۔ اِیں نے ٻہوں نِکّی عُمر وِچ اِی ڳاوݨ دا اَغاز کِیتا۔ سَت سال دی عُمر تُوں اِی کارناٹک موسیقی دی تربیّت حاصل کِیت۔ اُنّھاں نے ہَولی موسیقی، اَدھ کلاسیکی اَتے کلاسیکی ونکیاں وِچ ڳاوݨ دے مقابلیاں وِچ پہلی حیثیّت حاصل کِیتی اَتے سکول دے دور تُوں اِی اِیں ویلے دے کیرالہ دے ڳائیکاں دے نال ٻہوں سارے براہِ راست موسیقی دے پروگرام پیش کِیتے ہَن۔ دیپا نے ٻارھویں دے بورڈ دا امتحان امتیازی حیثیّت نال پاس کِیتا۔ اِنّھاں نے آپݨی بی ٹیک دی ڈگری حاصل کِیتی۔ ماڈل انجینئرنگ کالج تھریکاکارا کیرالہ تُوں الیکٹرانکس اَتے ٹیلی مواصلات انجینئرنگ وِچ ڈگری حاصل کِیتی۔ یارھاں سال دی عُمر وِچ اِنّھاں کُوں راس الخیمہ ریڈیو دے زیرِ اہتمام ہِک مقابلے وِچ حِصّہ گِھنَّݨ دے بعد متحدہ عرب امارات دی سبھ تُوں چنڳی ٻال ڳائیکا قرار ݙِتّا ڳیا۔ اِنّھاں نے ١٢ سال دی عُمر وِچ آپݨے پہلے عیسائی عقیدت مند البم واشواسانتی وِچ ڳایا ہئی۔ البم ہِک سُپر ہِٹ فِلم ہئی۔ دُنیا نے ملیالم، ہندی، تامل، تیلگو، کنڑا، انگریزی اَتے عربی ٻولیاں وِچ چالہِیہ تُوں وَدھ نجی البمز وِچ ڳییت ڳائے۔

اِنّھاں نے ہندوستانی موسیقی اَتے مغربی موسیقی اَتے لَہن٘دا دی موسیقی دی تربیّت حاصل کِیتی ہِے۔ اُوہ کُجھ عرصہ کِیتے ریاست ہائے متحدّہ امریکہ (شکاگو اَتے نیو جرسی) وِچ رِیہی۔ دیپا دی پہلی فلم نان انیلئی ہئی جِتّھاں اِنّھاں نے وَل کڑڈیچا نیلو کُوں ڳایا ہئی۔ اُݙّݨ تُوں اُوہ ہندوستانی فلمی صنعت وِچ ٻہوں سارے منصوبیاں وِچ رَلّے رہی ہِے۔ کنگل ایرندال، اِیہ ڳاݨاں جِیڑھا اُنّھاں نے تامل فلم سبرامنیم پورم (2008ء) وِچ ڳایا ہئی اِیکُوں پورے پچادھی ہندوستان وِچ ٻہوں مہان٘در مِلّی۔ اَتے اِنّھاں نے سبھ تُوں چنڳی تِرِیمت پِچھوکڑ اَواز ڳائیکا کِیتے ٻہوں سارے اِنام جِتّے ہِن۔ اِنّھاں نے کارٹیک راجہ دی بݨائی ڳئی ریٹائی سوزی فِلم، پارا پارا کلی (2010ء) وِچ موسیقی وِچ وی ہِک ڳاݨاں ڳایا ہئی۔

## اِنامات

* 2008 وِچ سبھ تُوں چنڳّی پِچھوکڑ ڳائیکا - فلم فیئر ایوارڈ 
* 2009ء وِچ تامل ناڈو سینما دی طرفُوں سبھ تُوں چنڳی پچھوکڑ اَواز ڳائیکا دا ایوارڈ
* 2010 وِچ تامل ناڈو سینما دی طرفُوں سبھ تُوں چنڳی پِچھوکڑ ڳائیکا ایوارڈ
*

## حوالہ جات
 
ونکی:کیرلا دے گائیکاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اِکوِیہوِیں صدی دے بھارتی گائیک
ونکی:1981ء دے ڄمان٘درُو
پَلُوتے

## پَلُوتے (بد دُعاواں) کیا ہِن؟
پَلُوتے مُون٘ہ تُوں نِکلن آلے صرف ٻول نِھیں بلکہ دِل وِچّوں نکلن آلیاں اُوہ اَوازاں، سِکّاں، تے مَن مُراداں ہِن جِہڑیاں کئیں ماݨوں دے شعور وِچ تَھرتَھلّی مچائی کھڑیاں ہون٘دیاں ہِن۔ پَلُوتے اصل اِچ کئیں ٻئے دی بربادی دی خواہش، اُون٘دے نقصان دی اُمید تے اُون٘دی ذِلّی دی حَسرت ہِن۔ اِنّھاں دے لفظ کُراڑے ہون٘دِن۔ ادائیگی اِچ زور ہون٘دے۔ بِیان وِچ جوش ہون٘دے اَتے پِچھ ݙِٹھ (پس منظر) اِچ کاوِڑ دا جذبہ ہون٘دے۔ پَلُوتے کڈّھݨ دے انداز تے ادائیگی کُوں، اِنّھاں دی تاثیر وِچ خاص مقام حاصل ہِے۔ جین٘دے نتیجے اِچ مخاطب جوابی ردِّ عمل ظاہر کرین٘دے۔ 
## پَلُوتے کڈّھݨ دی وجّہ
عام طور تے ہِک ٻہوں ݙُکّھی بندہ پَلُوتے کڈّھ کے دِل دی ہواڑ کڈھین٘دے اَتے ٻئے دی بربادی دی آس لین٘دے۔ پَلُوتے اِیں لحاظ نال جذباتی سکون دی وجہ بݨدِن۔ وسیب اِچ جِتّھاں لوک دُعائیں ہون٘دِن اُتّھاں پَلُوتے وِی سُݨِیج اِچ آن٘دِن۔ 
## تِرِیمتاں تے مرداں دے پَلُوتے
تِرِیمتاں دے پَلُوتے مرداں کِیتے اَتے مرداں دے پَلُوتے ترِیمتاں کِیتے اَن٘ج اَن٘ج ہِن۔ مرد تریمتیں کُوں پَلُوتے کڈّھین٘دیں ہوئیں آہدِن:
### مرداں دے پَلُوتے
مرد تِرِیمتیں کُوں پَلُوتے کڈھین٘دیں ہوئیں آہْدِن:
* ٻثریاں کُوں لوہن٘دی مرّیں۔ 
* پِچھلے مرنِیں / پیکے مرنِیں۔ 
* سِہریاں آلا مرّی۔ 
* شالا پُتراں دیاں خوشیاں کوں سِکدی مرّیں۔ 
* شالا لِلھان٘دی مرّیں۔ 
### تِرِیمتاں دے پَلُوتے
تِرِیمتیں، مرداں کُوں پَلُوتے کڈھین٘دیں آہدِن:
* تیݙی ذات ڳَلّے۔ 
* تیݙے اڳلے پِچھلے مرِّن۔ 
* سئیں مرنِیں۔ 
* شالا جَد سَڑّی۔ 
* ناں ڳیاں دا نہ ہوویں تاں۔ 
تِریمتیں آپت اِچ ہِک ٻئے کُوں پَلُوتے کڈھین٘دیں آہدِن:
* اللہ کرے سَت پئے کریں۔ 
* ٻچڑیاں کوں لوہیں۔ 
* پھاتی مرّیں۔ 
* تن٘وِّݨ مرِیجی۔ 
* سِہریاں آلا مرّی۔ 
## پَلُوتیاں دا کنائیاں اَتے محاوریاں نال ڳُتھ
لوک دُعائیں اَتے لوک پلوتیاں دا مطالعہ کرݨ دے بعد پتّہ لڳدے جو اِنّھاں وِچ کنایہ دا عمل دخل ٻہوں وَدھ ہِے۔ کِتھائیں محاورے نال اِنّھاں کُوں بیان کِیتا ڳے، کِتھائیں لفظاں دا سُݨھَپ اِنّھاں اِچ تأثر پیدا کرین٘دے۔ کِتھائیں زبان دی خاص ادا، اے ساریاں شئیں سرائیکی ٻولی دے وَݙَپ، اِین٘دے وَن پَوَن مخصوص لفظالی، محاورہ بندی تے حسنِ ادا کُوں نشابر کرین٘دیاں ہِن۔ 
## ٻِیا ݙیکھو
* لوک دُعائیں۔ 
* لوک دُعاواں۔ 
* سرائیکی وِچ کنایہ۔  
* سرائیکی وِچ قرینہ۔ 
* لوک قرینہ۔ 
* لوک کنایہ۔ 

## ٻاہرلے ڄوڑ
* سرائیکی وِچ پَلُوتیاں دا استعمال اِنّھاں اکھاݨاں وِچ موجود ہِے۔ 

## حوالہ
* تبصرہ کتاب: ساݙا ترکہ ١٩٩٩ء ۔از کتاب: مقدمات ۔ پروفیسر مقبول گیلانی ۔ صفحہ نمبر ۲٤٤ تُوں ٢٤٥۔  
ونکی:سرائیکی دُعائیں۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک پَلُوتے۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دی لوک ثقافت۔ 
ونکی:پاکستانی لوک ادب۔ 
MubasherKaleem (ڳالھ مُہاڑ) ١٦:٣٦, ٣ فروری ٢٠٢٢ (PKT)
بنگلہ دیشی لوک ادب

**بنگلہ دیشی لوک ادب** (بنگلہ: বাংলা লোক/পল্লী সাহিত্য) بنگالی ادب دا ہِک حِصّہ ہِے۔ اَدب دا اِیہ حِصّہ پڑھے لِکّھے قبائلی لوکاں دی کاوِشاں دا نتیجہ ہ،ے جیڑھا تقریری شِکّل وِچ نسل در نسل منتقل تِھین٘دا رِیہا ہِے اَتے بنگالی ادب دا ایرا بݨدا رِیہا ہِے۔ اَغاز وِچ انفرادی ادب تُوں اِین٘دا اغاز تِھیا جاں جو وَقتی اِی اجتماعیت نے اِین٘دی جاء گِھن گِھدّی اَتے اِیہ ثقافت، جذبیاں، وِچاراں تُوں ہم آہنگ تِھی ڳیا۔ جین٘ویں جِین٘ویں لوک ادب تُوں ترقّی تھئی، اُون٘ویں اُون٘ویں اِیہ قبیلے اَتے سماج دا ترجمان بݨدا ڳِیا۔ 

## تَرِیخ
ترِیجھی صدی عیسوی تُوں یکّے بعد دیگرے موریہ، گپتا، پال، سینا اَتے مسلماناں نے اِیں بھوئیں اُتے حکومت کِیتی اَتے ہر ہِک نے علاقہ دے قبائلی لوکاں اُتّے آپݨاں ثقافتی اثر چھوڑیا۔ نویں زمانے وِچ پرتگالی، فرانسیسی اَتے انگریزی جہاز خلیف بنگال وِچ لنگر انداز تَھئے۔ اُنّھاں نے جاں جو تجارتی مقصد نال اِݙُّوں دا رُخ کِیتا جاں جو آپݨے شئیں دے نال نال آپݨی ثقافت اَتے زبان دا وی ݙے گِھن کِیتا۔ بنگال وِچ آوݨ آلے سبھے لوکاں نے بنگال کُوں آپݨی ثقافت اَتے ٻولی نال متأثر کِیتا۔ 

## زبانی اَدب اَتے اُون٘دا اثر
لوک ادب عام طور تے زبانی ورثہ ہون٘دا ہِے اَتے اِیں کِیتے اِین٘دا دارومدار لوکاں دی یاد داشت اُتے منحصر ہِے۔ اِین٘دی ٻولی اَتے طریقہ ٻہوں خاص ہون٘دا ہِے۔ بنگالی لوک ادب وِچ اَنج اَنج ونکیاں دی اساطیری شاعری، ناٹک، لوک کہاݨی اَتے اکھاݨ موجود ہِن۔ بنگلہ دیشی لوک ادب وِچ خاص طور تے کئی اَنج اَنج ونکیاں دے رِیتاں اَتے تہذیباں دا اثر مِلدا ہِے جاں جو پُراݨے زمانے وِچ حال قریب تئیں اُتّھاں کئی نسل دے لوک اَباد رِیہے ہَن۔ موجودہ دور وِچ بنگلہ دیش دا لوک ادب ٻہوں اَوکھا اَتے متعدد عناصر دا کٹھ ہِے جِیکُوں مہان٘درے مؤرخین اِی تفصیل نال ݙَسا سڳدے ہِن۔

## لوک ادب دے عناصر
لوک ادب وِچ کہاݨیاں، نغمے، موسیقی، بلاڈ، اکھاݨ، جاں جو مکرنیاں، ٻُجھارتاں، رموز، اساطیری کہاݨیاں اَتے توہم پرستی شامل ہِن۔

### لوک موسیقی اَتے ڳاوݨے
بنگالی لوک موسیقی دی بُݨیاد شاعری اُتے ہِے جین٘دے وِچ آلۂ موسیقی دا استعمال گَھٹ ہون٘دا ہِے۔ کلاسیکی لوک نغمیاں کُوں سَت حِصّیاں وِچ ونڈایا ون٘ڄ سڳدا ہِے: محبت، رِیت، فلسفیانہ عقائد، کَم کاج، پیشہ تے قبضہ، طنز تے مزاخ وِی رَلّے ہوئے ہِن۔

## حوالہ جات

* Dinesh Chandra Sen، *Maimansingha-Gitika*، Calcutta, 1923
* *Purbabanga-Gitika*، 1926; Maria Edward Leach ed
* Ashutosh Bhattacharya, *Banglar Lokasahitya*، vol. 1, Calcutta, 1963;

## ٻاہْرلے رابطے

* Article on Folk Literature[مردہ ربط]
* Cultural & Folk Literature
* Folk Literature in Banglapedia
ونکی:بنگلہ دیشی ادب
ونکی:بنگالی ادب
ونکی:ایشیائی ممالک دا ادب
ونکی:لوک ادب
کباباں دی وَنکیاں

[thumb|320x320px|پٹیلکن [کواب وطاؤں نال تیّار کِیتے وین٘دے ہِن۔ ]]
کباب دُنیا بھر وِچ بھاوݨ آلا پکوان ہِے۔ تَلّے دُنیا بھر تُوں کباب دی اَنج اَنج ونکیاں دی تَن٘دِیر ݙتّی ڳئی ہِے۔ کباب اُتاڑ وسطی اَتے مسلم دیساں وِچ گوشت نال تیّار کِیتے وین٘دے ہِن۔ دُنیا بھر وِچ اِیکُوں ساولِیں اَتے ٻئے جُزاں دے نال تیّار کِیتا وین٘دا ہِے۔   

 
کباب
ونکی:پاکستانی کھاݨیں
ونکی:پاکستانی لوک کھاݨیں
ونکی:دیسی لوک کھاݨیں
ونکی:دیسی کھاݨیں
جِھݨکاں

## جِھݨکاں کیا ہِن؟
جِھݨکاں / جِھن٘ڑکاں کُوں اُردو وِچ کوسنے آہدِن۔ اے اُوہ جُملے ہِن جِہڑے کئیں کُوں بُرا بَھلا آکھݨ ویلے مُون٘ہ تُوں ادا کِیتے وین٘دِن۔ حیاتی دے کَم کار اِچ اَساں ݙیہدے ہَیں جو کئیں کاوِڑ دا اظہار کرینیں ہوئیں اُستاد شاگرد کُوں جِھݨکاں ݙین٘دے۔ ماء پُتر کُوں جِھݨکین٘دی ہِے۔ وݙیرا چھوٹیاں اُتّے کَوڑِین٘دے۔ پِیؤ اولاد کُوں بُرا بَھلا آہْدے تاں اُوں موقع تے کُجھ بول مُون٘ہ کنوں کڈھین٘دے جِنّھاں کُوں سُݨ تے سامھݨے آلا بندہ کُجھ ݙَر کے یا دَب کے آکھݨ آلے دی مرضی مطابق کَم کرین٘دے۔ اے ٻول جِھݨکاں ہون٘دِن جِنّھاں اِچ مخاطب کُوں ڈانٹ ڈَپَٹ کِیتی ڳئی ہون٘دی ہِے۔ بعضے ویلے اے سرزنش معمولی ہون٘دی ہِے بعضے ویلے ٻہوں وَدھ۔ اِنّھاں جِھݨکاں کُوں دِلّی پِرِیت اُتّے غالب آوݨ آلے بد خواہی دے وقتی / عارضی جذبے وِی آکھیا وَن٘ڄ سڳدے۔ جِیویں:
* اللہ بھان٘ویں ککھ ناں رہی۔ 
* اللہ چَٹ کری۔ 
* تُرُٹ موئیا۔ 
* تیݙا ڈِھڈھ ڳَلّے۔ 
* خُدا پُچّھی۔ 
* خُدا خراب کری۔ 
## وݙکیاں دی طرفُوں بد خواہی
گھر دیاں وݙیریاں، مان٘واں، ٻُوئیاں ٻالاں کنوں اَوکھیاں تھی کے جِیویں بُرا بھلا آہدِن اُوہ اِنّھاں جِھݨکاں وِچ چنڳی طرحاں نظر آن٘دے۔ اِنّھاں جِھݨکاں وِچ وݙیریاں دی طرفُوں بد خواہی دا جِہڑا اظہار ہون٘دے اُوہ وقتی تے عارضی ہون٘دے۔ دِل اِچ پِرِیت اُون٘ویں ہون٘دی ہِے۔ جِیویں آکھیا وین٘دے:
* اللہ ڳالی۔ 
* تیݙا جنازہ چَوّے۔ 
* تیݙیاں اکّھیں سڑِن۔ 
* ہتّھاں اِچ کیڑے پوونِیں۔ 
* ڄَنگھڑی بھنِیجی۔ 
## جِھݨکاں وِچ دُعائیں
بعضے ویلے اِنّھاں جِھݨکاں وِچ بجائے بد خواہی دے، ہِک دُعا دا اظہار ہون٘دے۔ اے سرائیکی زبان دا ہِک خاص انداز ہِے جو بُرا بَھلا آکھݨ ویلے دُعا ݙِتّی وَن٘ڄے۔ جِیویں:
* ٻیڑی تَری۔ 
* خُدا خراب ناں کری۔ 
* شالا چَٹ ناں تِھیویں۔ 
* ساݙے سَت سلام ہِن۔ 
## جِھݨکاں وِچ پَلُوتے
بعضے ویلے پَلُوتے تے جِھݨکاں ہِکّو جِیہاں نظر آن٘دِن۔ جِیویں آہدِن:
* ٻُݙ مَرّیں۔ 	
* تیکُوں خُدا ڳالے۔ 
* سَس مویا ناں ہووے تاں۔ 
* دِھیّاں پُتراں کنوں لَہویں۔ 
* موت پووی۔ 
* ناس تِھیوی نحش آ!

## ٻِیا ݙیکھو
* لوک دُعائیں۔ 
* لوک دُعاواں۔ 
* پَلُوتے۔  

## حوالہ
* تبصرہ کتاب: ساݙا ترکہ ١٩٩٩ء ۔از کتاب: مقدمات ۔ پروفیسر مقبول گیلانی ۔ صفحہ نمبر ٢٤٥ تُوں ٢٤٧۔  
ونکی:سرائیکی جِھݨکاں۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک پَلُوتے۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دی لوک ثقافت۔ 
ونکی:پاکستانی لوک ادب۔ 
MubasherKaleem (ڳالھ مُہاڑ) ١٧:١٣, ٣ فروری ٢٠٢٢ (PKT)
جذباتی قربت

جذباتی قربت (انگریزی: Emotional Intimacy) اصل وِچ جذباتی چِھک دا نتیجہ ہون٘دی ہِے۔ جذباتی اَتے جسمانی چِھک پوری طرح تُوں وَکھ تِھی سڳدے ہِن، ڄاں جو اُوہ کئی واری ہِک وِی تِھی سڳدے ہِن۔ ذہنی صحت دے مشیر للی ایونگ وضاحت کرین٘دی ہِے جو اِیہ اِیں ویلے ممکن ہِے جݙݨ:

"تُساں کہِیں کُوں اُون٘دے مزاج یا ذہانت دی وجہ کنُوں پرِیت کر سڳدے ہِیوے اَتے اِنّھاں وِچ جسمانی یا جنسی طور تے کݙان٘ہِیں دلچسپی دا مظاہرہ نئیں کرین٘دے" اُوہ ٻیا آہ٘دی ہِے جو مثال دے طور تے، تِھی سڳدا ہِے جو تُساں آپݨے کہِیں ٻیلی یا ہم جماعت نال ٻہوں تعریف کرین٘دے ہووے اَتے اُنّھاں اُتّے بھروسہ کرین٘دے ہووے جاں جو ڄاݨدے ہووو جو تُساں کݙان٘ہِیں اُنّھاں نال ڈیٹنگ نِیہوے کرݨاں چاہن٘دے۔ ݙُوجھے پاسے، تُساں جسمانی طور تے کہِیں دے پاسے راغب تِھی سڳدے ہِیوے ڄاں جو جذباتی ربط کݙان٘ہِیں نئیں ہون٘دا۔ 

## تصویر دا منفی پان٘سا
انگلستان وِچ پورھیے کرݨ آلے ڄَتّھے دی اہم رکن ڈاکٹر کیٹرنیا فوٹوپولو نے بی بی سی کُوں ݙسایا جو ڄیکر لوکاں کُوں آپݨے پِیڑاں دے درجے کُوں گَھٹ کرݨ دے متعلق تشویش ہِے تاں اِیہ تجویز ہمیشاں کَم کائے ناں کریسی جو تُہاݙا ٻیلی تُہاݙے نال ہووݨ چاہِیدا ہِے۔ اِیہ اصل وِچ لوکاں نال اِیں وجہ کنُوں ممکن ہِے جو لوک آپ دے ݙُکّھاں وِچ آپݨے کہِیں ٻیلی، ساجھ حیاتی یا کہِیں نیڑے بندے کُوں لوک جذباتی طور تے اُلجھن دا شکار نئیں بݨاوݨاں چاہن٘دے۔ اِین٘ویں وِی کوئی رَلَّݨ آلا بندہ پہلے بندے دی حیاتی کُوں ٻیا اَوکھا بݨا سڳدا ہِے۔ اِیہو جئیں مشاہدے زیادہ تر تِرِیمتاں وِچ ݙِٹّھے ڳئے ہِن۔ لوکاں دی قُربت دی لوڑ اہم ہون٘دی ہِے۔ قربت صرف جنسی لوڑاں تُوں وَدھ ہِے۔ مباشرت وِچ جذباتی، روحانی، جسمانی اَتے شُغلی لوڑاں وِی رَلّے ہوئے ہِن۔ ڄیکر لوکاں دی جذبانی قربت دی لوڑاں پورے نئیں تِھین٘دے پئے تاں، کئی واری لوکاں کُوں جنسی تعلقات وِچ دِلچسپی گَھٹ ہوسی اَتے اِیہ وی جذباتی اَتے جسمانی ݙُون٘ہائیں رویّاں کُوں سَݙا ݙے سڳدی ہِے۔

## ٻیا ݙیکھو

* لیو ان ریلیشن شپ
* شادی
* بریک اپ (رشتہ)
* قربت دا رشتہ

## حوالہ جات

ونکی:قریبی تعلقات
ونکی:جذبے
ونکی:لوکاں دے آپت وِچ رابطے
ونکی:نسائیت اَتے جذباتیت
قربت دا ساک

قُربت دا ساک / رشتہ (انگریزی: Intimate Relationship) ہِک لوکاں دا آپت وِچ رشتہ ہِے جین٘دے وِچ جسمانی یا جذباتی قربت شامل تِھی سڳدی ہِے۔ ڄاں جو قربت دے ساک نال اکثر جنسی تعلّق مراد ہون٘دا ہِے۔ ڄاں جو اِیہ تعلق کئی غیر جنسی وِی تھی سڳدا ہِے، اِین٘دے وِچ ٹَٻَّڑ، بیادری، ٻیلی اَتے ملاقات شامل تِھی سڳدے ہِن۔ 

## قربت
مہان٘دریاں دی رائے وِچ قربت جنسی تعلق تُوں ٻہوں وَدھ کَٹّھے پَن دے احساس دا اشارہ ݙین٘دا ہِے۔ ٻیلی دے رشتے بھان٘ویں اُوہ مرد ہووے یا تِرِیمت، اِین٘دے وِچ ہمیشاں تازگی ہووݨی چاہِیدی ہِے اِین٘دے کِیتے اِیہ ضروری کائے نِھیں جو ویلا نال سَمَّݨ کِیتے لنگھایا ون٘ڄے۔ آپݨے حیاتی ٻیلی دے نال تباخ خانہ وِچ مدد کرا سڳدے ہِن، گھر دے کَمّاں وِچ ٻیلی بݨ سڳدے ہِن۔ ٹی وی ریموٹ کِیتے لرݨ دی جاء تے آپ اُنّھاں دے نال مَن بھان٘دے دماغی کھیݙ کھیݙ سڳدے ہِن۔ اِین٘ویں اِی نِکّی نِکّی کوشِتاں رشتے کُوں ہَولے ہَولے ٻہوں تَکڑا بݨا ݙین٘دیاں ہِن۔ اِیں تحقیق دے مطابق اُوہ جوڑے جیڑھے آپت وِچ بورڈ گیماں یا مصوری دی کلاساں گِھندے ہَن، اُنّھاں دے جُسّے وِچ آکسیٹوسن ناں دا ہِک ہارمون وَدھ بݨدا ہئی۔ آکسیٹوسن کُوں پِرِیت دا ہارمون آکھیا وین٘دا ہِے۔ اِین٘ویں کرݨ آلے جوڑیاں دا ساک ٻہوں تَکڑا سمجھیا وین٘دا ہِے۔ 

## ٻیا ݙیکھو

* لیو ان ریلیشن شپ
* شادی
* بریک اپ (رشتہ)

## حوالہ جات

ونکی:قریبی تعلقات
ونکی:لوکاں دے آپت وِچ رابطے
ونکی:نسائیت اَتے جذباتیت
ونکی:حیاتی ٻیلی نال ساک
ونکی:ذال مرد دا رشتہ
جسمانی قُربت

جسمانی قُربت (انگریزی: Physical Intimacy) ہِک ونکی دی شہوانی نزدیکی یا ہَتھ نال محسوس کرݨ ہِے۔ اِیہ ہِک پہل یا رد عمل تِھی سڳدا ہِے، جین٘دے وِچ جذبیاں دا ݙُو لوکاں دے آپت وِچ عام طور تے اظہار کِیتا وین٘دا ہِے (جین٘دے وِچ یاری، افلاطونی پرِیت، رومانی پرِیت یا جنسی چِھکِیڄ دا اظہار رَلّا ہویا ہِے)۔ کہِیں دی نجّی وِتّھی، ہَتھ پَھدَّݨ، معانقہ، چُمّاں، پرِیت نال ہَتھ لاوݨ یا کوئی جنسی سرگرمی وِی اِین٘دا حِصّہ ہِے۔

جسمانی قربت، جنسی قربت دی پہل ٓلی کار تِھی تے وی اُون٘ویں دی اُون٘ویں ہِے اُوہ اِین٘ویں کائے نِھیں۔ اِین٘دے وِچ بݨیادی طور تے ہِک ݙوجھے دے نال پرِیت ہون٘دی ہِے، جین٘دے ڳَل لاوݨ تُوں گِھن تے ہَتھ پَھدَّݨ اَتے ہَتھ پَھدَّݨ تُوں گِھن تے صوفے اُتے لِٹاوݨ تئیں ہر شے رَلّی ہوئی تِھی سڳدی ہِے۔ مثال دے طور تے، ڄیکر تُہاݙا حیاتی ٻیلی تُہاݙی ڳِچّی اُتّے مالش کرݨ دی کوشِت کرین٘دا ہِے، لیکن تُساں اُون٘دے تُوں پرے تِھی وین٘دے ہِیوے تاں، اِین٘دے اُتّے غور کرو جو اِیہ ردّعمل کِتّھوں تُوں آن٘دا پِیا ہِے؟ آپݨے حیاتی ٻیلی دے نال رابطے اُتّے آپݨے وِچاراں اَتے اُون٘دے ردِّعمل اُتے بھال ݙیوݨ دی لوڑ ہون٘دی ہِے۔ اِین٘ویں اِی کہِیں وی بندے دا وَل وَل یا بغیر وجہ دے ٻیلی دی قربت کُوں اَن ݙِٹّھا کرݨ قربت دے بجائے مروّجہ رشتے وِچ کَلھیپا گِھن تے آ سڳدا ہِے۔ 

## تکنیکی انقلاب اتے جسمانی دوری
جدید دور وِچ پورھیے آلی حیاتی، ہر پاسُوں موجود موبائل فوناں دی ڳڄکار اَتے پیشہ ورانہ حیاتی دی وجہ کنُوں تُوں کئی پرنیوے شُدہ اَتے لیو اِن ریلیشن شپ دے جوڑیاں وِچ کَلھیپا پیدا تِھی چُکّا ہئی۔ ہِک تحقیق دے مطابق، 2020ء دی کورونا وائرس دی عالمی بِماری اَتے عالمی سطح دی جَن٘درا بندی دی پارُوں ٻہوں سارے جوڑے ہِک ݙوجھے تُوں ٻیا نیڑے تِھی ڳئے کیوں جو کاروبار ٹَھپ تِھی ڳیا ہئی اَتے موبائل فون دی ڳالھ مُہاڑ دا دور کُجھ حد توڑِیں موقوف تِھی ڳیا ہئی۔ تہُوں جَن٘درا بندی دے مُکَّݨ دے بعد اِیہ صورتِ حال وَلا پہلاں آلی کار تِھی ڳئی۔

## ٻیا ݙیکھو

* لیو ان ریلیشن شپ
* شادی
* بریک اپ (رشتہ)
* قربت دا رشتہ
* جذباتی قربت

## حوالہ جات

ونکی:Category:ذال مرد دا رشتہ
ونکی:Category:حیاتی ٻیلی نال ساک
ونکی:Category:لوکاں دے آپت وِچ رابطے
ونکی:Category:نسائیت اَتے جذباتیت
ونکی:Category:قریبی تعلقات
ایران وِچ تِرِیمتاں

ایران دی پوری تَرِیخ وِچ، تِرِیمتاں نے ایرانی معاشرے وِچ اَن ڳِݨت کِردار ادا کِیتے ہِن، اَتے کئی طریقیاں نال آپݨاں حِصّہ پاتا ہِے۔ تَرِیخی طور تے، رِیتاں برقرار رِیہاں ہِن جو تِرِیمتاں آپݨے گھراں تئیں محدود رِیہاں جاں جو اُوہ گھر دا انتظام سن٘بھال سڳِن اَتے ٻالاں کُوں پال سڳِن۔ پہلوی دور دے وِچ، تِرِیمتاں دی علیحدگی دے پاسے ہِک وݙا بَدَل آیا جݙݨ: پردے اُتّے پابندی، حق رائے دہی، تعلیم دا حَق، مرداں اَتے تِرِیمتاں کِیتے ہِکّو جئیں اُجرت، اَتے عوامی عہدہ رکّھݨ دا حق، جئیں ٻہوں سارے قَنُون لاڳو تھئے۔ تِرِیمتاں نے انقلابِ ایران وِچ وَدھ چڑھ تے حِصّہ گِھدّا۔ 1979ء وِچ اسلامی انقلاب دے بعد اپݨائے ڳئے ایران دے قَنُون دی شِق 20 دے مطابق، شریعت تے تحت مرداں اَتے تِرِیمتاں کِیتے بِیادری دا اعلان کرین٘دا ہِے ڄاں جو قانونی ضابطے وِچ شرعی قَنُون دی پاسداری کُوں لازمی قرار ݙین٘دا ہِے۔ شریعت دے مطابق تِرِیمت کُوں مرد دی وراثت وِچُوں اَدّھا حِصّہ مِلدا ہِے اَتے تِرِیمت دی دیت وی اَدّھی ہِے۔ شرعی قَنُون ہالی وی مرداں دے حق وِچ ہِن، ڄاں جو آئین دی شِق 21 دے نال نال پارلیمان تُوں منظور تھئے ہوئے کُجھ قَنُون تِرِیمتاں کُوں کُجھ فَیدے ݙین٘دے ہِن۔ تِرِیمتاں کُوں ڳَݙّی چلاوݨ، عوامی عُہدہ رکّھݨ اَتے جامعہ ون٘ڄݨ دی اجازت ہِے۔ عوام وِچ نقاب ناں پاوݨ تے قانون دے تحت سزا ݙِتّی ون٘ڄ سڳین٘دی ہِے۔ اَتے جیڑھے ویلے عوام وِچ ہووِن تاں ٻُتھاڑ اَتے ہَتّھاں دے علاوہ سَبّھے والاں اَتے چَم کُوں کَڄَّݨ ضروری ہِے۔

## چوݨ

ایران وِچ تِرِیمتاں کُوں چوݨ وِچ چُݨݨ دا حَق 1963ء وِچ ݙِتّا ڳیا ہئی۔ اِنّھاں کُوں پہلی واری 1937ء وِچ ایرانی جامعات وِچ داخلہ ݙِتّا ڳیا ہئی۔ اِین٘دے بعد تُوں ٻہوں سارے تِرِیمتاں حکومت یا پارلیمان وِچ چنڳے وݙے عہدیاں اُتّے رِیہاں ہِن۔ 1979ء دا انقلاب تُوں پہلاں اَتے بعد وِچ ٻہوں سارے تِرِیمتاں کُوں وزیر یا سفیر مقرر کِیتا ڳیا۔ فرخرو پارسا پہلی تِرِیمت ہئی جِیکُوں 1968ء وِچ وزیرِ تعلیم مقرر کِیتا ڳیا ہئی اَتے مہناز افخمی کُوں 1976ء وِچ تِرِیمتاں دے معاملیاں دی وزیر لایا ڳیا ہئی۔

کُجھ تِرِیمتاں، جِین٘ویں طاہرہ صفر زادہ، معصومہ ابتکار، اعظم طلغانی، فاطمہ ہفتجو، الٰہی کولائی، فاطمہ جوادی، مرضیہ دباق اَتے زہرا ہنورد انقلاب دے بعد آئیاں۔ ٻئے ایرانی تِرِیمتاں، جین٘ویں گولی امیری اَتے فرح کریمی، لَہن٘دے دیساں وِچ عہدیاں اُتّے رِیہاں۔ 

اِیں ویلے پارلیمان وِچ کُل 290 ارکان پارلیمان وِچُوں 17 تِرِیمتاں ہِن۔ اِیں ڳِنتری وِچ پِچھوکڑ چوݨاں دے مقابلے وِچ نئوں تِرِیمتاں وَدھ ہِن۔ 

اِیں ویلے ایران وِچ تِرِیمتاں دی وَدھ ڳِنتری سیاسی تنظیماں کَم کرین٘دیاں پئیاں ہِن۔ جِنّھاں وِچُوں کُجھ اِیہ ہِن:

## ٻیا ݙیکھو

* اندرلے (فن تعمیر)
* فارسی شاعرات دی تن٘دِیر

## حوالہ جات


## ٻاہْرلے ڄوڑ

* ''IranDokht''' - ایک جامع پورٹل اور میگزین
* ایران الیکٹورل آرکائیو - سیاست میں خواتین کا Archived
* ایرانی خواتین کے وسائل
* Qajar Women Archive، ایران میں قاجار دور (1786–1925) کے دوران میں خواتین کی زندگیوں سے متعلق بنیادی ماخذ مواد کا ایک ڈیجیٹل ذخیرہ۔ ہارورڈ یونیورسٹی لائبریری (HUL) کا مرکزی ڈھانچہ آرکائیو کو ایڈجسٹ اور کیٹلاگ کرتا ہے۔
* ''قاجار کے دور میں خواتین کی تعلیم''، *انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا*
* ''پہلوی دور اور اس کے بعد خواتین کی تعلیم''، *انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا*
* Archived ''ایران کی خواتین'' بہروز رشاد کی سماجی دستاویزی تصاویر
* *ایرانی فوٹوگرافی کی تاریخ۔* *خواتین بطور فوٹوگرافی ماڈل: قاجار کا دور*، بہمن جلالی کی فراہم کردہ تصاویر، ایرانی فنکاروں کی سائٹ، ''کارگاہ''
ونکی:ایران وِچ تِرِیمتاں
ونکی:دیساں دے لحاظ نال تِرِیمتاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
سندھیاݨی تحریک

سندھیاݨی تحریک 

لکھت  سعدیہ  شکیل 

پچھلے ݙیہاڑے  سرائیکی عوامی  تریمت تحریک دی چیر پرسن  اساݙی  راہبر ادی عابدہ بتول سئیݨ   ادا سئیں نذیر لغاری نال حیدد آباد  ہاری کنونشن وچ  شریک تھیوݨ ڳئے  ،  اتھاں انہاں دی سندھیاݨی تحریک دیاں بھیݨیں نال  وی  میل تھیا  جیندیاں  تصویراں اساݙے  تریمت تحریک دے واٹس اپ  گروپ وچ  شئیر کیتاں ڳیاں ہن ، نال و نال اساکوں اے وی ݙسایا گیا جو     ٻہوں جلد اساݙی وی سندھیاݨی تحریک دیاں بھیݨیں نال میل ملاقات تھیسی ۔انہاں سرائیکی عوامی تریمت تحریک کوں  سندھیاݨی  تحریک دی سابق  صدر اتے رسول بخش پلیجو  دی گھر والی زاہدہ شیخ دے  وریݨے  دے تھیوݨ والے جلسے  دی دعوت  ݙتی ہے 

   سندھیاݨی تحریک سندھ دیاں تریمتیں دی  ٻہوں وݙی  تحریک ہے  ، 

1970  وچ قومی عوامی پارٹی دی بنیاد رکھݨ والے سندھ  وچ انقلابی جدوجہد دی علامت  سمجھے ونڄݨ والے سیاسی لیڈر ، مارکسی  فلسفہ دے اگواݨ   لکھاری  انسانی حقوق دے وکیل رسول بخش پلیجوجنہاں سیاست کوں اقتدار  حاصل کرݨ سانگے نہ ورتیا  بلکہ انہاں تلویں طبقہ وچ  اے شعور پیدا کرݨ دا ٻیڑا  چاتا ہا کہ  سیاست  محض جاگردایں  سرداریں تےسرمایا داریں ، دا حق نی بلکہ سیاست کرݨ اتے آپݨے حق دی جنگ لڑن ہر ملخ دے  واسی  دا حق ہے ، انہاں دی عدم تشدد دے فلسفے تے پرامن جمبہوری جدوجہد  دا  ہک ناں  سندھیاݨی تحریک  وی ہے  1980 وچ ڄݙاں مارشل۔لا  دی  کالی رات ݙیݨ وانگوں  سمورے ملخ  تے  قابض تھی جݙݨ  سیاسی گالھ مہاڑ کرݨ وی جرم ہا اتے جمبہوریت  دا ناں ڳھݨ تے کوڑے مارے ویندیے ہن  تݙݨ   رسول بخش پلیجو اتے فاضل راہو  دے گھروں سندھیاݨی تحریک دا  منݙھ بدھیا گیا  ، جیں وچ   ہک وݙی  تعداد  اݨ  پڑھ  مزدر  تے  رڑ ھ واہی  کرݨ والیاں تریمتیں ،  اسکول  پرھݨ والیاں طالبات ، استانیاں  اتے گھر داری کرݨ والیاں تریمتیں  شریک تھیاں ، اتے ویلھے نال  انہاں دی تعداد ودھدی گئی  سندھیاݨی تحریک  نے  ضیا  حکومت دے خلاف  جمبہورت بحالی تحریک   وچ بھراویں رلے  نا صرف  وݙی تعداد شریک تھیاں ہن بلکہ  گرفتاریاں وی ݙتیاں ہن ،   سندھیاݨی تحریک دا مشن   اسکولیں  کالجیں وچ سندھی ٻولی  رائج کرݨ اتے  غیر لوکیں توں آپݨی دھرتی  آپݨیاں جاہیں  کھسیجݨ خلاف کارو کاری  ، طبقاتی  تفریق دے خلاف جدوجہد  کیتی ، اساں  وسیب واسیں کیتے  سندھیاݨی تحریک ہک بہوں وݙا  سنیہا  ہے

،نومبر  2019  وچ بݨݨ والی سرائیکی عوامی تریمت تحریک کوں ٻݨئے بیشک جو  ݙھیر  عرصہ نی تھیا  پر  سرائیکی عوامی تریمت تحریک    سندھیاݨی تحریک ونگوں  اپݨی  انڄ سنڄاݨ  بݨ تے نشابر تھئی ہے ،   جیندا سِہرا  اادا سئیں نذیر لغاری دے سِر ہے جنہاں  گنگدام بھیݨ کو لاوݨ سکھائے  جیندی پوری حیاتی دھرتی  نال پریت نبھیندے  گزری  عظیم  جدوجہد  دا پنڈھیڑو ، ۔جیں سرمایہ دارنہ نظام  دے خلاف  ، غاضباں دے خلاف  آپݨے الا تے قلم نال جنگ کیتی ہے ۔ہک وݙا  لکھاری ، سرائیکی عوامی سنگت تے سرائیکی عوامی تریمت تحریک جیندا پورھیا ہے ۔۔ وسیب  واسیاں سانگے ہک سوجھلے دی لاٹ بَن تے چمکݨ والی سرائیکی عوامی تریمت تحریک جیڑھی  آپݨی قوم تے دھیاں بھیݨیں وچ  سیاسی تے سماجی شعور ݙیواوݨ  دا عَلم چاتے  ،انشااللہ   ٻہوں جلد اساݙا آپݨے حق حقوق  سانگے  پندھ اگوہاں تھیسی  ۔۔۔ ہک ݙہنہ  وسیب دی ہر دھی بھیݨ  سرائیکی  عوامی تریمت تحریک دا حصہ ہوسی  

جھوکاں تھیسن  آباد ول 

اے نیں  نہ وہسی ہک مݨی ،

سرائیکی عوامی تریمت تحریک پاکستان
قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں دا ذکر

thumb|قُرآن مجید
قُرآن مجید وِچ اَنج اَنج تِرِیمتاں دا ذِکر ناں دے نال آیا ہِے۔ اِنّھاں وِچ کافر اَتے مسلمان ݙُون٘ہائیں وَنکیاں دی تِرِیمتاں شامل ہِن۔ حضرت عیسیٰ دی اَمّاں دے ناں اُتے قُرآن مجید دی سورۃ وِی موجود ہِے۔ 

## سورتاں دے ناں

### [[سورہ نساء]]

* اصل مضمون ݙیکھو: سورہ نساء

سورۃ نساء قُرآن مجید دی ہِک پوری سورت دا وی ناں ہِے، عربی وِچ تِرِیمت کُوں نساء وِی آہْدے ہِن اَتے قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں کِیتے امراۃ اَتے مراۃ دے لوّظ وِچ آئے ہِن۔ صرف نساء دے ناں تِرِیمتان دا ذکر قُرآن وِچ 46 واری آیا ہِے۔ 

### [[سورہ مریم]]

## اَمَّاں حَوّا
اَمَّاں حَوّا حضرت آدم علیہ السلام دی ذال، اَتے موجودہ مکمل انسانی نسل دی اَمّاں ہِن۔ آکھیا وین٘دا ہِے جو حضرت آدم علیہ السلام دے کَھٻّے پان٘سے تُوں اِنّھاں دی تخلیق تھئی۔ کیوں جو اُوہ جِین٘دے بندے نال بݨائے ڳئے ہَن تَہُوں اُنّھاں ناں "حوّا" رکّھا ڳیا۔ اِنّھاں دا ناں قُرآن مجید وِچ نِھیں آیا۔ صرف آدم دی ذال دا کئی مجائیں اُتّے ذِکر ہِے۔  

تفصیلی مضمون کِیتے "اَمَّاں حَوّا" ݙیکھو۔ 

## حضرت نوح اَتے لوط دے ذالیں

* حضرت نوح علیہ السلام دی ذال دا ناں واہلہ یا والہہ ہئی۔ اِین٘دا ذکر قُرآن مجید وِچ آیا ہِے۔ تفصیلی مضمون کِیتے "واہلہ (حضرت نوح علیہ السلام دی ذال) ݙیکھو۔ 
* حضرت لوط علیہ السلام دی ذال دا ناں "واعلہ یا والعہ" ہئی۔ اِین٘دا ذکر وِی قُرآن مجید وِچ آیا ہِے۔ تفصیلی مضمون کِیتے "واعلہ (حضرت لوط علیہ السلام دی ذال) ݙیکھو۔ 

## حضرت لوط علیہ السلام دی دِھیّاں
حضرت لوط علیہ السلام دی ݙو دِھیاں دا ناں وی قُرآن مجید وِچ ورتیا ڳیا ہِے۔ تفصیلی مضمون کِیتے "حضرت لوط علیہ السلام دے دِھیاں ݙیکھو۔

## سارہ، حضرت ابراہیم علیہ السلام دی ذال
حضرت ابراہیم علیہ السلام دی ذال دا ناں وِی قُرآن مجید وِچ ورتیا ڳیا ہِے۔ تفصیلی مضمون کِیتے "سارہ (حضرت ابراہیم علیہ السلام دی ذال) ݙیکھو۔ 

## عزیزِ مصر دی ذال (زُلیخا)
عزیزِ مصر دی ذال دا ناں "زُلیخا" وِی قُرآن مجید وِچ ورتیا ڳیا ہِے۔ تفصیلی مضمون کِیتے "زُلیخا (عزیزِ مصر دی ذال) ݙیکھو۔

## حضرت موسیٰ علیہ السلام دی اَمّاں، بھیݨ اَتے ذال۔
حضرت موسیٰ علیہ السلام دی اَمّاں، بھیݨ اَتے ذال دے ناں وِی قُرآن مجید وِچ ورتے ڳئے ہِن۔ تفصیلی مضموناں کِیتے "شمخا بنت انوس، مریم بنت عمران (موسیٰ علیہ السلام دی بھیݨ) اَتے "صفورہ ݙیکھو۔ 

## آسیہ، فرعون دی ذال۔
تفصیلی مضمون کِیتے "آسیہ (فرعون دی ذال) ݙیکھو۔ 

## ملکہ بلقیس
تفصیلی مضمون کِیتے "ملکہ سبا" ݙیکھو۔ 

## عمران دی ذال
تفصیلی مضمون کِیتے "حنا (مریم دی اَمّاں)" ݙیکھو۔ 

## حضرت بی بی مریم
تفصیلی مضمون کِیتے "مریم علیہا السلام" ݙیکھو۔ 

## حضور صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم دے دور وِچ

### حضور ﷺ دے ذالیں۔
تفصیلی مضمون کِیتے "حضور ﷺ دے ذالیں" ݙیکھو۔ 

### دِھیاں

### صحابیات

### کافر تے مشرک

## ٻیا ݙیکھو:

* قُرآن مجید وِچ انبیاء
* قُرآن مجید وِچ قوماں دا ذکر
* قُرآن مجید وِچ حیوانات

ونکی:مذہبی تحریکاں وِچ تِرِیمتاں تے حقوق
ونکی:اسلام وِچ تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام۔ 
ونکی:قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں
ونکی:قُرآن مجید وِچ نسائیت
ونکی:قُرآن مجید وِچ شخصیّتاں دا ذِکر
اَمَّاں حَوّا

اَمَّاں حَوّا حضرت آدم علیہ السلام دی ذال، اَتے موجودہ مکمل انسانی نسل دی اَمّاں ہِن۔ آکھیا وین٘دا ہِے جو حضرت آدم علیہ السلام دے کَھٻّے پان٘سے تُوں اِنّھاں دی تخلیق تھئی۔ کیوں جو اُوہ جِین٘دے بندے نال بݨائے ڳئے ہَن تَہُوں اُنّھاں ناں "حوّا" رکّھا ڳیا۔ اِنّھاں دا ناں قُرآن مجید وِچ نِھیں آیا۔ صرف "آدم دی ذال" دا کئی مجائیں اُتّے ذِکر ہِے۔

آدم تے حوّا ݙُن٘ہائیں کُوں "شجرِ ممنوعہ" دا پھل کھاوݨ تُوں ہٹکیا ڳیا ہئی۔ ݙُون٘ہائیں اللہ سئیں دے اِیں حُکم کُوں بُھل ڳئے ہَن اَتے شیطان دے وسوسے وِچ آ تے اُوں وَݨ دا پَھل کھا ٻیٹھے۔ پھل کھان٘دے اِی اُنّھاں کُوں گناہ دا احساس تِھیا اَتے توبہ تے استغفار وِچ لڳ ڳئے۔ اللہ جلّ شانہٗ نے معاف تاں کر ݙِتّاں جاں جو مشیت وِچ بھوئیں کُوں اَباد کرݨ دا ویلا آ ڳیا ہئی۔ تخلیقِ آدم دے ویلے اِی ݙَسا ݙِتّا ڳیا ہئی جو بھوئیں اُتے ہِک خلیفہ یا نائب دا تقرّر تِھیوݨ آلا ہِے۔ اِیں کِیتے آدم تے حَوّا ݙُون٘ہائیں کُوں بھوئیں اُتّے لہا ݙِتّا ڳیا۔

جدّہ دے ٻاہر سمندر دے کَنّے تے ہِک قبر دا نشان ہِے جین٘دے بارے وِچ لوکاں دا وِچار ہِے جو اِیہ حوّا دی قبر ہِے۔ یہودیاں دی رِیتاں دے مطابق آدم تے حوّا دے پرنیوے وِچ خپدا، جبرائیل اَتے ٻئے فرشتے رَلّے۔ جنّت تُوں نِکلݨ دے بعد آدم اَتے حوّا نے مکّہ دا سفر کِیتا اَتے خُدا دی عبادت کِیتی اَتے اِتھائیں اَمّاں حَوّا کُوں پہلا حیض آیا۔

آکھیا وین٘دا ہِے جو ݙاہ ونکیاں دے سزائیں حوّا اَتے اُون٘دے دِھیاں کُوں تجویز تھئیاں جِنّھاں وِچ حیض آوݨ، حمل اَتے وضع حمل دی اوکھاں شامل ہِن۔ وَل آکھیا ڳیا جو ڄیکر اُوہ آپݨے پَئے دی وفادار رہسِن تاں اُون٘دے نال جنّت وِچ ویسِن۔ ڄیکر اُوہ ٻال دے ڄَمَّݨ دے وِچالے وِچ ٹُر ون٘ڄِن تاں شہید دا مرتبہ پیسِن۔ آکھیا وین٘دا ہِے جو حوّا حضرت آدم علیہ السلام دے ݙو سال بعد جھوک لݙا ڳئے ہَن اَتے اُنّھاں دے پاسے وِچ پور ڈِتّے ڳئے ہَن۔

آکھیا وین٘دا ہِے جو جنّت وِچ صرف ݙو مُݨس (آدم تے حوّا) اِیہو جئیں ہوسِن جِنّھاں دی دُھنّی ناں ہوسی کیوں جا دُھنّی امّاں دے ڈِھڈ وِچُّوں ڄَمَّݨ آلے ٻالاں وِچ اِی ممکن ہِے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* قُرآن مجید وِچ انبیاء
* قُرآن مجید وِچ قوماں دا ذکر
* قُرآن مجید وِچ حیوانات
* قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں دا ذکر
ونکی:قُرآن مجید وِچ شخصیّتاں دا ذِکر
ونکی:قُرآن مجید وِچ نسائیت
ونکی:قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں
ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام
ونکی:اسلام وِچ تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:مذہبی تحریکاں وِچ تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:محمد ﷺ بن عبداللہ دے وݙ وݙیرے
ونکی:ڄَمَّݨ دی پوتھی
ونکی:ڄَمَّݨ دی پوتھی دے شخصیّتاں
ونکی:اِسلام وِچ بائبل دے شخصیّتاں
ونکی:پُراݨے عہد ناویں دی مقدسات
ونکی:عبرانی بائبل وِچ تِرِیمتاں دا ذکر
سورہ نساء

قُرآن مجید دی چوتھی سورت ہِے۔ اِیں سورت دا موضوع اُمتِ مسلمہ کِیتے نیک معاشرت دی اساسات اَتے اِین٘دا تزکیہ تے تطہیر ہِے۔ 

## زمانۂ نزول اَتے اجزاء مضمون
اِیہ سورت اَݨ ڳِݨت خطبیاں اُتّے مشتمل ہِے جیڑھے غالباً 3 ہجری دے مُکَّݨ ویلے تُوں گِھن تے 4 ہجری دے مُکَّݨ ویلے یا 5 ہجری دے اَغاز ویلے تئیں اَنجو اَنج ویلیاں وِچ نازل تھئے ہَن۔ ڄاں جو اِیہ اندازہ لاوݨ اوکھا ہِے جو کیڑھی جاء تُوں کیڑھی جاء تئیں آیتاں ہِک سلسلۂ تقریر وِچ نازل تھئیاں ہَن اَتے اِنّھاں دا دُرُست زمانہؑ نزول کیا ہِے جاں جو بعض احکام اتے واقعیاں دی طرف بعض اشارے ایہو جئیں ہِن جِنّھاں دے نزول دے ترِیخاں اساکوں رِیتاں توں معلوم تِھی وین٘دیاں ہِن اِیں کِیتے اِنّھاں دی مدد نال اساں اِنّھاں اَنجو انج تقریراں کُوں ہِک سرسری جئیں حد بندی کر سڳدے ہِسے جِنّھاں وِچ اِیہ احکام اَتے اِیہ اشارے واقع تھئے ہَن۔ 

جین٘ویں جو اَساکوں پتا ہِے جو وراثت دی ونڈ اَتے یتیماں دے حقوق دے بارے وِچ ہدایتاں جنگِ اُحد دے بعد نازل تھئیاں ہَن جیڑھے ویلے جو مسلماناں دے ٧٠ مُݨس شہید تھی ڳئے ہَن اَتے مدینہ دی نِکّی جئیں وَستی وِچ اِیں حادثے دی وجہ کنُوں ٻہوں سارے گھراں و،چ اِیہ سوال ڄَم پِیا ہئی جو شہداء دی میراث کین٘ویں ون٘ݙائی ون٘ڄے اَتے جیڑھے یتیم ٻال اُنّھاں نے چھوڑے ہِن، اُنّھاں دے مفاد دا تحفّظ کین٘ویں تِھیسی۔ اِین بناء اُتّے اَساں اندازہ کر سڳدے ہیں جو شروع دے چار رکوع اَتے پنڄویں رکوع دی پہلی ترے آیتاں اِیں زمانے وِچ لتّھیاں ہوسِن۔

رِیتاں وِچ صلٰوۃِ خوف (عین جنگ دی حالت وِچ نماز پڑھݨ) دا ذکر اَساکُوں "غزوۂ ذات الرقاع" وِچ مِلدا ہِے جیڑھا 4 ہجری وِچ تِھیا ہئی۔ اِیں کِیتے اندازہ لایا ون٘ڄ سڳین]دا ہِے جو اِین٘دے نیڑے تیڑے ویلے وِچ اُوہ خطبہ نازل تِھیا ہوسی جین٘دے وِچ اِیں نماز دی ترکیب ݙَسائی ڳئی ہِے۔ (رکوع ١٥)۔

مدینے تُوں بنی نضیر دا نِکلݨ ربیع الاوّل ٤ ہجری وِچ تِھیا اِیں کِیتے تَکڑا اندازہ اِیہ ہِے جو اُوہ خطبہ اِیں تُوں پہلاں نیڑے دے ویلے وِچ لَتّھا ہوسی جین٘دے وِچ یہودیاں کُوں اَخِیرلی تنبِیہ کِیتی ڳئی ہِے جو "ایمان گِھن آوو اِیں تُوں پہلاں جو اَساں ٻُتھاڑ وِڳاڑ تے پِچُّھوں کَن پھیر ݙیؤں"۔

پاݨی ناں مِلّݨ دی پارُوں تیمّم دی اجازت غزوۂ بنی المصطلق دے موقع اُتے ݙِتّی ڳئی ہوسی جیڑھا ٥ ہجری وِچ تِھیا اِیں کِیتے اُوہ خُطبہ جین٘دے وِچ تیمّم دا ذکر ہِے اِین٘دے نال متصل ویلا سمجھݨاں چاہِیدا ہِے۔ (رکوع ٧)۔

## شانِ نزول اَتے مباحث
اِین٘ویں اِی بحیثیّت مجموعی سورت دا زمانۂ نزول معلوم تِھی ونڄݨ دے بعد اَساں اِیں زمانے دی تَرِیخ اُتّے ہِک بھال پاوݨی چاہِیدی ہِے جو سورت دے مضامین سمجھݨ و،چ اِین٘دے تُوں مدد گِھدّی ون٘ج سڳین٘دی ہِے۔ 
تفصیلات کِیتے سورۃ دا ترجمہ ݙیکھو: قُرآن مجید دا چوتھا سِیپارہ ݙیکھو جِین٘دے وِچ سورۃ النساء ہِے۔

ونکی:قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں
ونکی:اسلام وِچ تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:مذہبی تحریکاں وِچ تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:قُرآن مجید وِچ شخصیّتاں دا ذِکر
ونکی:قُرآن مجید وِچ نسائیت
ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام
ونکی:اسلام وِچ پرنیوا
ونکی:اسلام وِچ شادی
واہلہ (حضرت نوح علیہ السلام دی ذال)

thumb|نعمہ مترائے بِھرا دے نال
حضرت نوح علیہ السلام دی ذال دا ناں واہلہ یا والہہ ہئی۔

## اسلام وِچ
حضرت نوح علیہ السلام دی ذال دا ناں واہلہ یا والہہ ہئی۔ اِین٘دا ذِکر قُرآن مجید وِچ اِین٘ویں آیا ہِے:
 ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِّلَّذِينَ كَفَرُوا اِمْرَأَةَ نُوحٍ وَاِمْرَأَةَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئًا وَقِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ‎ ​
اَللہ مثال بیان کریندے اُنھاں دے معاملے وِچ جِہڑے کافر تِھی ڳئِین، نوحؑ دِی، ذال دِی تے لُوط دِی ذال دِی، او ݙُوہائیں اَساݙے نیک بندیاں وِچُوں ݙُوں دے نِکاح (گھراں) وِچ ہَن، ٻَس اُنھاں ݙوہائیں اُنھاں دِی کہیں نہ کہیں ڳالھ دِی بَد دیانتی کِیتی، پَر او (نسبت) اَللہ دے سامݨیں اُنھاں دے کہیں کَمّ نہ آسَڳی، بلکہ اُنھاں کُوں آکھیا ڳیا، جو بھا وِچ داخِل تِھیوَݨ والیاں نال تُساں وِی داخل تِھی وَن٘ڄو (١٠)۔ ۔عبداللہ بن عباس فرمین٘دے ہِن جو کہِیں نبی دی ذال کݙان٘ہِیں بدکار نِھیں رہی۔ حضرت نوح علیہ السلام دی ذال دے بارے وِچ آکھیا وین٘دا ہِے جو اُوہ آپݨی قوم دے جابراں کُوں ایمان گِھن آوݨ آلیاں دی خبراں پُچایا کرین٘دی ہئی۔ اَتے حضرت لوط علیہ السلام دی ذال آپݨے گھر وِچ آوݨ آلے مِمھاناں دی اطّلاع آپݨی قوم دے بد عملے لوکاں کوں ݙے ݙِین٘دی ہئی۔ عبدالرزاق والفریابی و سعید بن منصور و عبد بن حمید و ابن ابی الدنیا و ابن جریر و ابن المنذر و ابن ابی حاتم والحاکم و صححہ نے کئی طرق تُوں ابنِ عباس (رضی اللہ عنہٗ) تُوں روایت کِیتا ہِے جو آیت فخانتاہما جو اِنّھاں ݙُون٘ہائیں تِرِیمتاں نے اِنّھاں ݙُون٘ہائیں بندیاں دا حق ادا نِھیں کِیتا۔ یعنی اِنّھاں ݙُون٘ہائیں نے زنا نئیں کِیتا ہئی جاں جو حضرت نوح علیہ السلام دی ذال دی خیانت اِیہ ہئی جو اُوہ لوکاں کُوں آہْدی ہئی جو اِیہ اللہ دا نبی مجنون ہِے اَتے حضرت لوط علیہ السلام دی ذال دی خیانت اِیہ ہئی جو اِیں نے مِمھاناں دا ݙَسا ݙِتّا جو سوہݨیں مِمھان آئے ہوئے ہِن جَلتی نال آ ون٘ڄو اِیہ خیانت اِین٘دی خیانت ناں ہئی۔

### ٻیا ݙیکھو

* قُرآن مجید وِچ انبیاء

* قُرآن مجید وِچ قوماں دا ذکر

* قُرآن مجید وِچ حیوانات

* قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں دا ذکر

## حوالہ جات

ونکی:ڄَمَّݨ دی پوتھی دے شخصیّتاں
ونکی:ڄَمَّݨ دی پوتھی
ونکی:اِسلام وِچ بائبل دے شخصیّتاں
ونکی:پُراݨے عہد ناویں دی مقدسات
ونکی:پُراݨے عہد ناویں دے تِرِیمتاں
ونکی:عبرانی بائبل وِچ تِرِیمتاں دا ذکر
ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام
ونکی:قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں
ونکی:قُرآن مجید وِچ شخصیّتاں دا ذِکر
ونکی:قُرآن مجید وِچ نسائیت
حضرت لوط علیہ السلام دے دِھیاں

حضرت لوط علیہ السلام دے ݙُون٘ہائیں دِھیاں دے ناں "ریثاء" اَتے "زعوراء" ہَن۔ اِنّھاں اشارے دے طور تے قُرآن مجید دی اِیں آیت وِچ ذکر آیا ہِے:

* وَجَاءهُ قَوْمُهُ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ وَمِن قَبْلُ كَانُواْ يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ قَالَ يَا قَوْمِ هَـؤُلاء بَنَاتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ فَاتَّقُواْ اللّهَ وَلاَ تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي أَلَيْسَ مِنكُمْ رَجُلٌ رَّشِيدٌ

اَتے اِنّھاں دی قوم دےلوک اِنّھاں دے کول بَھڄدے ہوئے آئے اَتے اُوہ پہلے تُوں اِی بھیڑے کَم کرین٘دے ہَن لوط نے آکھیا اے میݙٰ قوم! اِیہ میݙی (قوم دے) دِھیاں ہِن، اِیہ تُہاݙے کِیتے ٻہوں پاکیزہ ہِن، اللہ تُوں ݙرو اَتے میݙے مِمھاناں دے بارے وِچ میکُوں شرمندہ ناں کرو، بَھلا تُہاݙے وِچُوں کوئی نیک بندہ کائے نِھیں؟ 

اِنّھاں ناواں وِچ ٻہوں جھیڑا ہِے کُجھ نے وݙّی دِھی دا ناں ربثا جاں جو ابن جوزی نے زاد المسیر وِچ مقاتل تُوں روایت کرین٘دے ہوئے "ریثا" تے "زعرثا" اَتے السدی دی روایت وِچ: "ریہ" تے "عروبہ" لِکّھا۔ 

طبری ٨٤/١٢ وِچ "رثیا" تے "زغرتا" اَتے ثعلبی ٥١/٧ وِچ "زعورا" تے "ریثا" لِکّھیا ہِے۔ 

اے میݙی قوم! اِیہ میݙی (قوم دی) دِھیاں ہِن، اِیہ تُہاݙے کِیتے ٻہوں پاکیزہ ہِن، مَیں اِنّھاں دِھیاں نال نکاح کرݨ کُوں آپݨے مِمھاناں کُوں فدیہ ݙین٘دا ہاں اَتے حضرت لوط علیہ السلام نے اِنّھاں کُوں اِیہ سَݙّا ݙِتّا ہئی جو اُوہ حرام کَم کُوں چھوڑ تے حلال نکاح کر گِھنِّن۔

سعید بن جبیر نے آکھیا: یعنی قوم دی تِرِیمتاں نال نکاح کر گِھنّو جیڑھے اِنّھاں دے دِھیاں ہِن اَتے اُوہ اِنّھاں دے نبی ہِن، کیوں جو نبی اُمّت دے پِیؤ ہون٘دا ہِے۔ قُرآن مجید وِچ ہِے: "و ازواجہ امھتم" اَتے نبی دے ذالیں اُمّت دے اَمّاں ہِن۔

مجاہد اَتے سعید بن جبیر دی تفسیر دے مطابق حضرت لوط علیہ السلام نے آپݨی قوم دے دِھیاں کُوں نکاح کِیتے پیش کِیتا ہئی اَتے اِین٘دے اُتّے تَلّے ݙِتّے ڳئے لوڑاں نال استدلال کِیتا ڳیا ہِے:

* کوئی شریف مُݨس آپݨے دِھیاں کُوں اوباش اَتے بدمعاش ونکی دے لوکاں دے نال نکاح کِیتے پیش نئیں کرین٘دا تاں ایݙے عظیم نبی دے بارے وِچ اِیہ کِین٘ویں وِچار کِیتا ون٘ڄ سڳینْ٘دا ہِے جو اُوہ آپݨے دِھیاں کُوں بے حیاء اَتے بد طِینت لوکاں دے نال نکاح کِیتے پیش کریسی۔
* حضرت لوط علیہ السلام نے فرمایا ہئی: اِیہ میݙے دِھیاں ہِن جیڑے تُہاݙے کِیتے ٻہوں پاکیزہ ہِن اَتے ظاہر ہِے جو جیݙے بد معاش آپݨی ہوس پوری کرݨ کِیتے تُرُٹ پئے ہَن اِنّھاں سبھݨاں کِیتے حضرت لوط علیہ السلام دے دِھیاں کافی ناں ہَن۔ اِیں کِیتے لازماً اِیہ مراد گِھنݨاں پوسی جو اِیہ میݙی قوم دے دِھیاں ہِن اِنّھاں نال نکاح کر تے تُساں آپݨی مراد پوری کر گِھنّو۔
* حضرت لوط علیہ السلام دے ݙو دِھیاں ہَن۔ زنتا اَتے زعوراء اَتے حضرت لوط علیہ السلام نے فرمایا ہئی جو اِیہ میݙے دِھیاں ہِن اَتے جمع وِچ اصل اِیہ ہِے جو اِین٘دا اطلاق گَھٹ توں گھٹ ترے اُتّے تِھین٘دا ہِے اَتے ڄیکر ݙو اُتّے وی مجازاً جمع دا اطلاق تِھی سڳدا ہِے جاں جو کہِیں شرعی مانع دے بغیر مجاز دا ارتکاب دُرُست کائے نِھیں۔

## حوالہ جات

ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام
ونکی:قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں
ونکی:قُرآن مجید وِچ نسائیت
ونکی:قُرآن مجید وِچ شخصیّتاں دا ذِکر
ونکی:ڄَمَّݨ دی پوتھی
ونکی:ڄَمَّݨ دی پوتھی دے شخصیّتاں
ونکی:اِسلام وِچ بائبل دے شخصیّتاں
ونکی:پُراݨے عہد ناویں دے تِرِیمتاں
ونکی:عبرانی بائبل وِچ تِرِیمتاں دا ذکر
ونکی:توریت دے شخصیّتاں
سارہ (حضرت ابراہیم علیہ السلام دی ذال)

[thumb|سارہ دے ناں دی [خطاطی]]
thumb|الخلیل وِچ حضرت سارہ دی قبر
**سارہ** (عبرانی: שָׂרָה؛ لاطینی: Sara؛ عربی: سارة؛ فارسی: سارا)  حضرت ابراہیم علیہ السلام دی ذال ہَن۔ سارہ ابراہیم دی ذال حضرت اسحاق علیہ السلام دی اَمّاں ہَن۔ اللہ نے سارہ کُوں اِنّھاں دے پُتر اسحاق دی خوشخبری ݙِتّی اَتے اسحاق دے بعد اِنّھاں دے پُتر حضرت یعقوب علیہ السلام دی وی خوشخبری ݙِتّی۔ سارہ کُوں خوشخبری ݙیوݨ دی وجہ ایہ ہئی جو اولاد دی خوشی تِرِیمتاں کُوں مرداں تُوں وَدھ ہون٘دی ہِے، ٻِیا اِیہ وی سوَّب ہئی جو سارہ دی کوئی اولاد ناں ہئی اَتے ابراہیم دے پُتر حضرت اسماعیل علیہ السلام موجود ہَن۔ اِیں خوشخبری دے ضمن وِچ ہِک بشارت اِیہ وی ہئی جو سارہ دی عُمر ایݙی لَمّی ہوسی جو اُوہ پوترے وی ݙیکھسِی۔

ابو ہریرہ ؓ تُوں روایت ہِے جو نبی کریم ﷺ نے فرمایا ابراہیم نے سارہ دے نال ہجرت کِیتی اَتے اِنّھاں کُوں گِھن تے اِیہو جئیں ابادی وِچ اَپڑی جِتّھاں باشاواں وِچُّوں ہِک باشا یا ظالم حُکمراناں وِچُوں ہِک ظالم حکمراں رہن٘دا ہئی اِین٘دے تُوں بیان کِیتا ڳیا ہِے جو ابراہیم اِتّھاں ہِک سوہݨی تِرِیمت گِھن تے آئے ہِن آپ دے کول اُوں نے ہِک مُݨس پُچھ پرِیت کرݨ کِیتے گَھلّیا جو اے ابراہیم اِیہ تِرِیمت تُہاݙے نال کوݨ ہِے؟ آپ نے فرمایا اِیہ میݙی بھیݨ ہِے وَل ابراہیم وَل تے سارہ دے کول ڳئے اَتے آکھیا جو میݙی ڳالھ کُوں کُوڑ نہ کرِیں مَیں لوکاں کُوں ݙسایا ہِے جو تُوں میݙی بھیݨ ہِیں واللہ اِیں بھوئیں اُتّے میݙے اَتے تیݙے تُوں اَنج کوئی مومن کائے نِھیں اَتے حضرت سارہ کُوں اِیں باشا دے کول گَھل ݙِتّا اُوہ باشا حضرت سارہ دے کول ڳٰا اُوہ کھڑوتے ہَن اَتے وضو کر تے نماز پڑھی اَتے دُعا کِیتی جو اللہ ڄیکر مَیں تیݙے تے اَتے تیݙے رسول تے ایمان گِھن آئی ہاں اَتے مَیں آپݨی شرمگاہ دی بجز آپݨے پئے دے حفاظت کِیتی ہِے تاں میݙے تے اِیں کافر کُوں مسلّط ناں کر تاں اُوہ باشا بھوئیں اُتّے ڈَھیہ تے خراٹے گِھنَّݨ لڳ ڳیا اِیہ تئیں جو پیر بھوئیں اُتّے رڳڑݨ لڳیا۔ ابو ہریرہ نقل کِیتا جو سارہ نے آکھیا یا اللہ ڄیکر اِیہ مر ڳیا تاں لوک آکھسِن جو اِیں تِرِیمت نے اِیکُوں قتل کِیتا ہِے اِین٘دی اِیہ حالت وین٘دی رِیہ باشا نے ݙوجھی یا ترِیجھی واری آکھیا جو واللہ تُساں میݙے کول ہِک شِطان کُوں بھیجیا ہِے اِیکُوں ابراہیم دے کول گِھن ون٘ڄو اَتے (ہاجرہ) لون٘ڈی اُنّھاں کُوں ݙے چھوڑو اَتے اُوہ وَل تے حضرت ابراہیم دے کول ڳئیاں تے آکھیا جو تُساں ݙیکھ گِھدّا ہِے جو اللہ نے اِیکُوں ذلیل کِیتا اَتے ہِک لون٘ڈی خدمت کِیتے ݙِیوائی ہِے۔

عبداللہ بن عباس تُوں روایت ہِے جو ہِک واری سارہ اَتے ہاجرہ وِچ کُجھ مُون٘ھ اَچݨی تِھی ڳئی۔ سارہ نے قَسم کھادی جو میکُوں ڄیکر وَس پِیا تاں مَیں ہاجرہ دا کوئی عُضو کَپ ݙیساں۔ اللہ نے جبرائیل کُوں ابراہیم خلیلُ اللہ دی خدمت وِچ گَھلّیا جو اِنّھاں وِچ صُلح کروا ݙیؤ۔ سارہ نے عرض کِیتی، "مَا حِیلَۃُ یَمِینی" یعنی میݙی قَسم دا کیا اُتارا تِھیسی؟ تاں ابراہیم خلیل اللہ اُتے وحی لَتّھی جو سارہ کُوں حُکم ݙیؤ جو اُوہ ہاجرہ دے کَن وِچ کَھپّا کر ݙیوے۔ ہُوں ویلے تُوں تِرِیمتاں دے کَنّاں وِچ کَھپّے کرݨ دی رِیت پے ڳئی۔ 

## ٻِیا ݙیکھو
* قُرآن مجید وِچ انبیاء
* قُرآن مجید وِچ قوماں دا ذکر
* قُرآن مجید وِچ حیوانات
* قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں دا ذکر

## حوالہ جات

ونکی:اسلام وِچ تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام
ونکی:قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں
ونکی:قُرآن مجید وِچ نسائیت
ونکی:قُرآن مجید وِچ شخصیّتاں دا ذِکر
ونکی:محمد ﷺ بن عبداللہ دے وݙ وݙیرے
ونکی:پُراݨے عہد ناویں دی مقدسات
ونکی:پُراݨے عہد ناویں دے تِرِیمتاں
ونکی:اِسلام وِچ بائبل دے شخصیّتاں
ونکی:ڄَمَّݨ دی پوتھی دے شخصیّتاں
ونکی:ڄَمَّݨ دی پوتھی
ملکہ سبا

[thumb|ملک سباء دے ناں دی [خطاطی]]

## معلومات

* ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٠ وِیں صدی قبل مسیح
* جھوک لݙ ون٘ڄݨ دی تَرِیخ: ١٠ ویں صدی قبل مسیح
* رہائش: مملکت سبا
* حیاتی ٻیلی: شاہ سلیمان
* اولاد: نسل
* پیشہ: مذہبی اڳواݨ۔

ناں: بلقیس۔ اِیہ ناں توریت وِچُوں گِھدّا ڳیا ہِے۔ قُرآن مجید وِچ اِنّھاں دا تذکرہ بغیر ناں دے ہِے۔ حضرت سلیمان علیہ السلام دے دور وِچ ہَن۔ اِنّھاں دی قوم سِجھ دی پرستش کرین٘دی ہئی۔ سلیمان نے اِنّھاں کُوں اسلام دا سَݙٓا ݙِتّا۔ اِیں نے آپݨے سرداراں نال تجویز دے بعد طے کِیتا جو سلیمان دا امتحان گِھدّا وَن٘ڄے۔ ڄیکر اُوہ سچّے پیغمبر ہوسِن تاں اُنّھاں مذہب اخیتار کِیتا ون٘ڄے۔ تَہُوں جیڑھے ویلے اُوکُوں یقین تِھی ڳیا جو اُوہ اصل وِچ پیغبر ہِن تاں اُوں نے آپ اُنّھاں کُول وَن٘ڄ تے ایمان گِھن آوݨ دا فیصلہ کِیتا۔ ملکہ سبا دے سلیمان دے کول اَپڑݨ تُوں پہلاں سلیمان نے ملکہ سبا دا تخت منڳواوݨ دی آس دا اظہار کِیتا تا آصف بن برخیاہ جیڑھا سلیمان دا وزیر ہئی اُونیں آکھیا جو مَیں اَکھ جِھپکݨ تُوں پہلاں اُوکُوں گِھن تے آ سڳدا ہاں، جیکُوں اُنّھاں کول ݙیکھ تے اُون٘دا یقین ٻیا وِی تَکڑا تِھی ڳیا اَتے اُوہ آپݨی قوم دے نال ایمان گِھن آئی۔ 

## نگار خانہ

فائل:Claude Lorrain 008.jpg|ملکہ سبا دی روانگی
فائل:Piero della Francesca- Legend of the True Cross - the Queen of Sheba Meeting with Solomon; detail.JPG|بلقیس اتے سلیمان


## حوالہ جات

ونکی:توریت دے شخصیّتاں
ونکی:ڄَمَّݨ دی پوتھی
ونکی:ڄَمَّݨ دی پوتھی دے شخصیّتاں
ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام
ونکی:قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں
ونکی:قُرآن مجید وِچ شخصیّتاں دا ذِکر
ونکی:قُرآن مجید وِچ نسائیت
ونکی:اِسلام وِچ بائبل دے شخصیّتاں
ونکی:پُراݨے عہد ناویں دی مقدسات
ونکی:پُراݨے عہد ناویں دے تِرِیمتاں
ونکی:عبرانی بائبل وِچ تِرِیمتاں دا ذکر
ونکی:عرب دی ملکائیں
ونکی:یمن دی تَرِیخ
ونکی:عبرانی بائبل دے باشا
خَطِ رَعنا دے موُجد دَا ہِک وَکھرا تخلیقی اظہار

## تبصرہ
سئیں ابنِ کلیم ھُٹن تائیں ہِک صَاحبِ طرز خطّاط تےِ خوشنویس دے طور تےِ مشہُور تے مقبول رِیہن، تِے اِیں حیثیّت وِچ ملکی تِے بینُ الاقوامی اِمتیاز حاصِل کیتے نِے ۔ "خطِ رعنا" انہاں دِی اُپج تِے اختراعی صَلاحیّت دا واضح ثبوت ہِےـ پچھلے کُجھ عرصے تُوں انہاں دِی تَوجّہ شاعری دِی طرف وِی تِھی ڳئ ہِےـ  سرائیکی زبان ءِچ ٻالاں کِیتے نظماں دِاہِک مجموعہ اَلّولولی او پہلے اِی شائع کر چُکن، ھُݨ او معَاشرتی مَسائل تےِ مبنی عام فہم انداز دے نظماں دَا اےِ مجموعہ اِی شائع کریندے پین، انہاں نظماں ءِچ انہاں دَا سماجی شعُور وِی موجُود ہِے، تے اپݨے وسیب دے مسائل نال وابستگی دَا اظہار وِی تِھین٘دے، ہِک سچّے فن کار دِی طَرحاں ابنِ کلیم وِی اپݨے وسیب نال گھنڈے ہوئے ہِن، تے وسیب دے ہِک باشعور فرد دِی حیثیّت وِچ اپݨے رَدِّعمل سے اظہار دا سلیقہ وِی رکھیندِن انہاں نظماں دِی عمومی اپیل انہاں کُوں وسیب دے لوکاں ءِچ ضرور مقبول بݨیسِی ـ انہاں نظماں دِی اصَل اہمیّت اےِ وِی ہِے ڄواےِ "خطِ رعنا" دے مُوجد داہِک وَکھرا تخلیقی اظہار ہِے۔

## ٻیا ݙیکھو
* ابنِ کلیم 
* ہٻڑاس پوتھی۔
* ماءٻولی مِٹھی سرائیکی دے محبتیاں کِیتے

## حوالہ کتاب
* مضمون از:سئیں پروفیسر اسلم انصاری ۔ از: کتاب: "ہٻڑاس" (سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی نظماں)۔ شاعر: ابن کلیم احسن نظامی۔ چَھپَّݨ دا سال: جنوری ١٩٩٦ء۔ نشر کرݨ آلے: گُلِ رعنا ادب سوسائٹی ملتان۔ صفحہ نمبر: ٤۔ 

### حوالہ جات

* ونکی:سرائیکی لوک ادب ونکی:سرائیکی وِچ شاعر ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم ۔  ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں ۔  ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی ۔
ماءٻولی مِٹھی سرائیکی دے محبتیاں کِیتے

## تبصرہ
مِٹھی ٻولی، مِٹھی سرزمین اَتےِ مِٹھے تے من بھاندے لوک اِنہاں نعمتاں دے صدقے تاں ءِی چمنستاں ءِچ بہار قائم ہِے۔ نیئں تاں خزانواں کُوں آپݨاں وسیب بݨاݙیوݨ ءِچ کوئی کسر باقی رہ ہَئی؟ ملتان شریف تاں خَشبو آں دِی سَرزمین ہِے اَتے خلوص دِیاں روشنیاں دِی نقیب ہِے، محبتیں دِی پَیامبر ہِے، اِتھاں سرائیکی زبان کُوں آسُودگی مِلدی ہِے، شاعری دیاں قندیلاں روشَن تھیندیاں ہِن اَدب سلاسَت ءِچ نِکھار پَیدا تھِیندا ہِے۔ سیئں حافظ ابن کلیم وی اِیں سرزمین دے نِینگر ہِن قدرت نے انہاں کُوں خطاطی دی جِدّت تُوں نَوازِیا ہِے، صحافت دی خُوبُو عَطا کیتی ہے اَتے ہُݨ سرائیکی شاعری دَا لب لہجہ انہاں دے رگ و پے ءِچ سَرائیت کر ڳیا ہِے۔ اِیں صنف ءِچ وِی موضوف کامیابی دے جھنڈے لہراندے ہوئے نظر آندِن، پہلے او صحافی، ادیب اَتےِ خطاط ہَن پَرہُݨ ٻہُوں اڳوّں وَدھ ڳئے ہِن۔ انہاں نے سرائیکی شاعری کُوں نَویں انداز ءِچ پیش کِیتا ہے۔ اَتےِ "جارحیّت" کُوں اختیار کِیتا ہے، بے دَھڑک آپݨاں مُدّعا قلم بَند کِیتا ہِے، اِیناں دی شاعری عوامی مسائل دِی نشاندہی کریندی ہِے اِیں کیتے اِیکُوں عوامی شاعری آکھدے ہیں ابنِ کلیم سئیں دِی شاعری دَا اِے اَنداز نہ صِرف حق و صَداقت دا پیغام ثابت تھِیسی بلکہ سرائیکی شاعری کُوں نَویں خطاط اَتےِ نَوّیں اسلُوب وِی بخشیبی، اِیں کتاب ءِچ مُلاحظہ فرماؤ ابنِ کلیم دا شاعرانہ لب و لہجہ۔! 

## ٻیا ݙیکھو
* ابنِ کلیم۔
* ہٻڑاس پوتھی۔
* خَطِ رَعنا دے موُجد دَا ہِک وَکھرا تخلیقی اظہار
## حوالہ پوتھی
* مضمون از:سئیں علامہ منظور احمد رحمت (مدیر "مدینہ"بہاولپور)۔ از: کتاب: "ہٻڑاس" (سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی نظماں)۔ شاعر: ابنِ کلیم احسن نظامی۔ چَھپَّݨ دا سال: جنوری ١٩٩٦ء۔ نشر کرݨ آلے: گُلِ رعنا ادب سوسائٹی ملتان۔ صفحہ نمبر: ۱۰۔  
## حوالہ جات

ونکی:سرائیکی لوک ادب

ونکی:سرائیکی وِچ شاعر
ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم
ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم
ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں
ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
نَواں اَدبی ویہار

## تبصرہ
سئیں ابن کلیم ہوراں نے آپݨے تخلیقات  وِچ عام رَائج اسلوب تُوں ہٹ تے سِدّھی سادھی ڳالھ کرن دی آھُر کِیتی ہِے۔ اُنہاں نے ڄو وِی ݙِٹھے یا ڄو کُجھ وِی اَچ دے ویہار وچہ وَرتا ابَݨدے اوُکُوں آپݨے اظہار دا وسِیلہ بݨائے۔ اِیناں نظماں دی اَدبی حیثیّت اِیں ڳالُھوں وِی بݨدی ہِے ڄو ساریاں کوجھیاں ڳالھیں کَنُوں مُنہ پھیرن دِی ترغیب ݙتی ڳئی اِے۔ اِیں ادبی ویہار کُوں اَساں نَواں تے نویکلا سماجی ادب آکھسُوں۔ تھِی سڳدے اَدب دِی دنیا دِے وَݙے وݙے، لِکھاری اِیکُوں آپݨی اَݨ بھاند سمجھِن پرسچ آکھݨ کوڑ ویہار دیاں ڳالھِیں کرن تُوں ٻہُوں چنگا اے۔ ساکُوں اَدبی تخلیقات سامݨے گھِن آندیں ہوئیں اِیں ڳالھ سا ضرور خیال کرناں پوندے ڄو اَسّاں سرائیکی زُبان و ادب دی پُراݨی رِیت تے روایت کُوں سامݨے رکھُوں اَتےِ ساڈی قدیم سرائیکی اَدب دِی رِیت تے رِوایت اِیہاں رہی اِے۔ گھراں وِچ دِینی ادب سمجِھ کراہِیں پڑھیا ویندا ھا ڄیندی وجہ توں لوکاں دے ذِہیاں کُوں سوجھلا مِلدا راہندا ہا۔ ہتھُوں اِیں وِی آکھ سڳدے ہیں ڄو قدیم سرائیکی اَدب دِینی تےِ دُنیاوی ضرورتاں کُوں پُورا کریندا ہا انسان اُوہا چنگا ہِے ڄیڑھا آپݨے وسیب وچ چنگائیاں تے سچّائیاں دِی چھاں کریندے۔ ساکُوں آپݨے تخلیقات کُوں لاکاں دے سامݨے پیش کریندے ہوئیں اصلوں ءِی اَجھک تیِ کرنی چاہیدی۔ ڄو دل آکھے لِکھّوں پر گالھ حق دی ہووے۔ انہاں ادبی ڳالھیں داوی ساکُوں اَگوں تے جواب ݙینوݨیں۔ 

## ٻیا ݙیکھو

* ابن کلیم۔ 
* ہٻڑاس پوتھی۔
* خَطِ رَعنا دے موُجد دَا ہِک وَکھرا تخلیقی اظہار
* ماءٻولی مِٹھی سرائیکی دے محبتیاں کِیتے

## حوالہ پوتھی

* مضمون از: سئیں حبیب فائق (سرپرست، ادارہ فروغِ سرائیکی پاکستان، ملتان)۔ از: کتاب: "ہٻڑاس" (سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی نظماں)۔ شاعر: ابنِ کلیم احسن نظامی۔ چَھپَّݨ دا سال: جنوری ١٩٩٦ء۔ نشر کرݨ آلے: گُلِ رعنا ادب سوسائٹی ملتان۔ صفحہ نمبر: ١١ تُوں ١٢۔

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی لوک ادب
ونکی:سرائیکی وِچ شاعری
ونکی:سرائیکی وِچ موضوعاتی تے مزاحمتی شاعری
ونکی:ابنِ کلیم دا سرائیکی لوک ادب وِچ کَم
ونکی:سرائیکی لوک ادب اَتے ابنِ کلیم
ونکی:گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے سرائیکی لوک اَدب وِچ اشاعتاں
ونکی:ہٻڑاس سرائیکی لوک ادب دی پوتھی
MubasherKaleem (ڳالھ مُہاڑ) ١٨:٢٩, ٦ فروری ٢٠٢٢ (PKT)