open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
الطاف حسین حالی

خواجہ الطاف حسین حاؔلی ، ہندوستان وچ ’’اردو‘‘ دے نامور شاعر تے نقاد گذرن۔
حالی 1837ء وچ پاݨی پت وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے والد دا ناں خواجہ ایزؔو بخش ہئی - 9 سال دے ہن کہ والد دا انتقال تھی ڳیا تے کجھ عرصے بعد ہی اُنہاں
دی والدہ دا دماغ ماؤف تھی ڳیا تاں حالی دے وݙے بھرا امدؔاد حسین نے پرورش کیتی۔ اسلامی دستور دے مطابق پہلے قرآن مجید حفظ کیتا۔ ول عربی دی تعلیم شروع کیتی۔ 17 سال دی عمر وچ انہاں دی مرضی دے خلاف شادی کر ݙتی ڳئی تاں انہاں نے دلی دا قصد کیتا تے 2 سال تک عربی صرف و نحو تے منطق وغیرہ پڑھدے رہیے۔ ول ملازمت اختیار کیتی کجھ عرصہ لہور وی رہیے۔ ملازمت توں فارغ تھیوݨ دے بعد پاݨی پت وچ سکونت اختیار کیتی۔ 1904ء وچ ’’شمس العلماء‘‘ دا خطاب ملا۔ 31 دسمبر 1914ء کوں پاݨی پت وچ وفات پاتی۔
## تصانیف
# تریاق مسموم
# طبقات الارض
# مسدس حالی
# حیات سعدی
# حیات جاوید
# یادگار غالب
# مقدمہ شعروشاعری
# حب الوطن
# برکھارت
# منطق تے رسالہ لکھا۔ جیہڑا 1854ء وچ تلف تھیا
# طباق الارض دا عربی توں اردو ترجمہ کیتا جیہڑا مبادی جیولوجی تے ہئی۔
# اصولِ فارسی
### مذہبیات
# مولود شریف
# تریاق مسموم: پادری عماد الدین کیتے جواب ہئی
# رسالہ خیر المواعظ
# شواہد الہام

### اخلاقیات
# مجالس النساء: لہور وچ لکھی، طالبات کیتے جیہڑی 400 روپے انعام دی حقدار سرکار ولوں قرار پائی تے کئی سال نصاب وچ شامل رہی۔
### سوانح
# سوانح حکیم ناصر خسرو
# حیات سعدی
# تذکرۂ رحمانیہ: مولانا عبد الرحمن دی وفات تے چھپی
# یادگار غالب: ایں کتاب نے غالب کوں آب حیات دے مقابل اصل مقام نال روشناس کروایا۔
# حیات جاوید
### مضامین تے انشاء
# مضامین حالی
# مقالات حالی
# مکاتیب حالی
### تنقید
# مقدمۂ شعرو شاعری
# دیوان حالی
# مجموعۂ نظم حالی
# ضمیمہ اردو کلیات حالی
# انتخاب کلام داغ: حالی نے ایندے کم شروع کیتا مگر مکمل نہ کر سڳے جیندی تکمیل بعد وچ سجاد حسین تے محمد اسماعیل پاݨی پتی نے کیتی۔
## حوالے
ناصر کاظمی

ناصر کاظمی 8 دسمبر، 1925ء کوں انبالہ شہر وچ پیدا تھئے ۔ انہاں دے والد محمد سلطان کاظمی رائل انڈین آرمی وچ صوبیدار میجر دے عہدے تے فائز ہن۔ ناصر نے پہلے ادبی رسالہ ”اوراق نو“ دی ادارت دے فرائض انجام ݙتے۔ 1952ء وچ رسالہ“ہمایون” دی ادارت نال وابستہ تھئے۔ 1957ء وچ “ہمایون” دے بند تھیوݨ تے ناصر کاظمی محکمہ دیہات سدھار نال منسلک تھی ڳئے۔ اوندے بعد اوہ زندگی دے باقی سال ریڈیو پاکستان نال جڑے رہیے۔ "برگِ نَے" ”دیوان“ تے ”پہلی بارش“ ناصر کاظمی دے غزلاں دے مجموعے تے ”نشاطِ خواب“ نظماں دا مجموعہ ہے۔ سٔر کی چھایا انہاں دا منظوم ڈراما ہے۔ برگِ نَے انہاں دا پہلا مجموعہ کلام ہئی جیہڑا 1952ء وچ شائع تھیا۔

## حوالے
مولانا ظفر علی خان

مولانا ظفر علی خان معروف مصنف، شاعر تے صحافی گزرے ہن جیہڑے تحریک پاکستان دے اہم رہنماواں وچ شمار تھیندن۔ انہاں کوں بابائے اردو صحافت آکھا ویندے۔ انہاں نے لاہور توں معروف اردو اخبار زمیندار جاری کیتا۔ انہاں نے 1935ء وچ شہید گنج مسجد لاہور کوں گردوارہ بݨاوݨ دے خلاف نیلی پوش تحریک وی چلائی۔ حمیدہ بیگم آپ دی سکی ہمشیرہ ہن۔ ارمغان قادیان انہاں دی مشہور طویل نظم ہے۔

## مولانا ظفر علی خان دی شخصیت تے لکھی ڳئی کتب تے مقالے
# مولانا ظفر علی خان، اشرف عطا
# مولانا ظفر علی خان، شورش کاشمیری
# ظفر علی خان ادیب و شاعر، ڈاکٹر غلام حسین ذوالفقار
# انتخاب زمیندار، عتیق احمد صدیقی
# اقبال اور ظفرعلی خان، جعفر بلوچ
# مکاتیب ظفر علی خان، زاہد منیر عامر
# مولانا ظفر علی خان اور پاکستان، جعفربلوچ
# مولانا ظفر علی خان از نادم سیتا پوری، 
# دو کوزہ گر، شبلی نعمانی اور ظفر علی خان، زاہد منیر عامر
# ظفر علی خاں حیات، شاعری اور صحافت از مولانا رفیع اللہ مسعود تیمی
# ”مولانا ظفر علی خاں بحیثیت شاعر و صحافی“ ڈاکٹر نظیر حسین زیدی نگران ڈاکٹر مصطفٰی خاں، سندھ یونیورسٹی۔ جامشور، 1970ء
# ”مولانا ظفر علی خان بحیثیت شاعر“ ڈاکٹر سید شکیل الدین قاضی نگران ڈاکٹر محمد شفیع، ڈاکٹر ہری سنگھ گور یونیورسٹی۔ ساگر 1989ء
# ”مولانا ظفر علی خاں: حیات اور کارنامے“ ڈاکٹر ریاست علی خاں نگران ڈاکٹر نورالحسن نقوی، علی گڑھ مسلم یونیورسٹی۔ علی گڑھ، 1993ء
# ”مولانا ظفر علی خاں کی غیر مطبوعہ تحریریں (تدوین و مقدمہ)“ ریحانہ خاتون نگران ڈاکٹر غلام حسین ذوالفقار، علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی۔ اسلام آباد
# مولانا ظفر علی خان کا اردو صحافت پر اثر، مقالہ نگار: سید ندیم الحسن گیلانی، پی ایچ ڈی، شعبہ صحافت، پنجاب یونیورسٹی، لاہور، 1994ء
# مولانا ظفر علی خان ایک شاعر اور صحانی، مقالہ نگار: نذیر حسین، پی ایچ ڈی، شعبہ اردو، سندھ یونیورسٹی، جامشورو، سیشن 1971ء
# ”نگارستان، نقل متن، حواشی و تعلیقات“ مقالہ نگار:غلام صابر، ایم فل، شعبہ اردو، علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی، اسلام آباد، سیشن 2007ء
# مولانا ظفر علی خان کی سیاسی خدمات، مقالہ نگار:سعدیہ ناصر، ایم اے شعبہ تاریخ، پنجاب یونیورسٹی، لاہور، سیشن 1995ء
# مولانا ظفر علی خان کی سیاسی شاعری، مقالہ نگار: سلمی نصرت، ایم اے شعبہ صحافت، پنجاب یونیورسٹی، سیشن 1975ء
# مولانا ظفر علی خان کی خود نوشت و سوانح حیات، مقالہ نگار:رابعہ طارق، ایم اے شعبہ اردو، پنجاب یونیورسٹی، لاہور، 1996ء
# مولانا ظفر علی خان کے نثری رجحانات :تحقیقی و تنقیدی جائزہ ،مقالہ نگار :محمد رضوان وزیرآبادی،شعبہ اردو، ایم فل اردو، یونیورسٹی آف سیالکوٹ، سیالکوٹ،سیشن  2022ء
## وفات
مولانا ظفر علی خان نے 27 نومبر، 1956ء کو وزیر آباد دے قریب اپݨے آبائی شہر کرم آباد وچ وفات پاتی۔ انہاں دی نمازِ جنازہ عبد الغفور ہزاروی نے ادا کیتی۔
## حوالے
جعفر زٹلی

**جعفر زٹلی** (1658ء – 1716ء) اصل ناں  محمد جعفر ہئی، زٹلی تخلص رکھا۔ زٹلی دے لغوی معنی بے ربط گفتگو کرݨ والا ہے ۔ سید گھراݨے وچ پیدا تھئے۔ زیادہ تر زندگی دا حصہ دہلی دے آس پاس گزرا۔ زٹلی نے لکھݨ دا آغاز مغل بادشاہ  اورنگزیب دے دور وچ کیتا تے اورنگ زیب تے بہت زیادہ تنقید دے نال نال انہاں نے اورنگ زیب دے انتظامی صلاحیتاں دی تعریف وی کیتی ہے۔ اورنگزیب دے بعد دا دور مغلیہ سلطنت دے زوال دا دور ہئی ایہا وجہ ہے کہ انہاں نے اپݨی شاعری وچ مغلیہ دور حکومت تے بہت زیادہ تنقید کیتی۔ مغلیہ دور دے معاشی تے سیاسی حالات تے بادشاہ وقت دے خلاف اپݨی آواز شاعری دے ذریعے بلند کیتی اتھاں تک کہ بادشاہ وقت دے خلاف احتجاج دے وقت وی انتہائی غصے دے نال اپݨی رائے دا اظہار کیتا جیندی وجہ توں انہاں کوں مغل شہنشاہ فرخ سیر نے پھانسی  دی سزا سݨائی جیندے تے 1716ء وچ جتی دے تسمے نال گلا گھٹ کے عمل کیتا ڳیا۔

## حوالے
خورشید بخاری

خورشید بخاری سرائیکی دا انقلابی تے مزاحمتی شاعر ہے۔ بستی نذیر آباد، موضع محراب والا، احمد پور شرقیہ نال تعلق ہے۔ حیاتی دا زیادہ حصہ رحیم یار خان وچ گزریا ہے۔

پُرسوز بخاری دے بھرا تے غیور بخاری چاچے ہن۔

اصل ناں       سید خورشیدالحسن

قلمی ناں        خورشید بخاری

جٖمنْ            1966ء 

تعلیم            ایم اے

پیشہ            مدرس

فون نمبر        0333 3850085

جاہ پتہ         احمد پور شرقیہ ،ضلع بہاول پور

شعری مجموعہ ’’اساں سچ دا سفر کرنْے‘‘دے خالق خورشید بخاری سرائیکی وسیب دے مہاندرے مزاحمتی شاعر ہن بلکہ عنایت اللہ مشرقی دے بقول آپ انقلابی شاعریں دے امام ہن،میں خورشید بخاری دے بارے معلومات گھننّنْ واسطے انہاں دے بھتریجے غیور بخاری نال رابطہ کیتا تاں اُنہاں بڑی افسوس ناک کہانی سُنْائی جو خورشید بخاری کجھ کم ظرف لوکاں دے گھٹیا تنقیدی جملے سُنْ سُنْ کے دل برداشتہ تھی گٖئے ہن۔تہوں انہاں اپنْاں سارا سرائیکی کلام ساڑ چھوڑیا ہا جڈٖاں جو ایہ کتاب (اساں سچ دا سفر کرنْے) انہاں دا اُکّا چُکّا ، بچّا کھچّا کلام کٹھا کر کے میں انہاں دی رضا مندی دے بغیر کتاب مرتب کر کے چھپوائی ہے۔بہر حال خورشیدؔ بخاری دا خوبصورت مزاحمتی کلام پیشِ خدمت ہے۔

## کتاباں

### سرائیکی کتاباں

* اساں سچ دا سفر کرݨے

### اردو کتاباں

* محبت من کی سچائی

## نمونہ کلام
؏ ـــ اساں قیدی تخت لاہور دے نئی

ساکوں آپݨے گھاݨی وات ݙتے

## غزل
نہ کہیں فرعون کوں سجدہ نہ ظلمت تے صبر کرنْے

قسم لاچار لوکاں دی اساں سچ دا سفر کرنْے

او جیڑھے زندہ لاشاں ہن ،نہ جی سگٖدن نہ مر سگٖدن

اساں اپنْی حیاتی کوں انہاں کیتے بسر کرنْے

اندھارے دے پُجاریاں کوں جے نئیں بھاندے اساں تاں کیا

اساڈٖی سوچ تے ہر سجھ قیامت تئیں فخر کرنْے

سُنْیسوں وستی وستی وچ اساں بانگاں بغاوت دیاں

اساں روہی تے تھل دے بے کساں کوں با خبر کرنْے

ڈٖساؤ مجبور لوکاں کوں اجھو ہک کربلا لگٖسی

جَیں صدیاں دے غلاماں کوں ایں جگٖ تے معتبر کرنْے

اساں فجریں دے تارے وانگ اپنْی جان ڈٖے ڈٖیسوں

مگر سچ دے سویرے کوں ہمیشہ تئیں امر کرنْے

### جلدی جوڑ تیاری
اُڄڑیۓ  گوپے جھوک گریڑے

چھیکڑی ساہ پے گھندن

بوئیاں  کھپوں  لئی لاݨے

پے ھک بے توں مکلیندے

ساݙی جاݨ سنجاݨ دے سارے

ناں نشان ونجیندے ویندن

بھڑ تھی ڳئے کھوہ کھاݙے ساݙے

ٹوبھے ڳوٹھ گھسیندے ویندن

سُکھ دا سِجھ اُبھردا کئینی

سِر تے رات اندھاری

جھوکاں ݙیوے بالوں سانول

جلدی جوڑ تیاری

مرشد خورشید بخاری

## وفات
١٩ جوالائی ٢٠٢٣ء 

## ٻیا ݙیکھو

* غیور بخاری
* پُرسوز بخاری

ونکی:سرائیکی شاعر
امیر خسرو

امیر خسرو فارسی تے اردو دے صوفی شاعر، ماہر موسیقی ہن۔ انہاں کوں طوطی ہند آکھا ویندے۔ ابوالحسن لقب، یمین الدولہ ناں، امیر خسرو عرف، والد امیر سیف الدین لاچین قوم دے ہک ترک سردار ہن۔ منگولاں دے حملیاں دے وقت ہندوستان آئے تے پٹیالی (آگرہ) وچ سکونت اختیار کیتی۔ 
## حالات زندگی
1253ء وچ امیر خسرو پٹیالی آگرہ وچ پیدا تھئے۔ انہاں دى والدہ ہندوستانی ہن۔ اٹھ سال دی عمر وچ یتیم تھئے۔ کجھ عرصہ بعد ایہ خاندان دہلی منتقل تھی ڳیا تے امیر خسرو نے سلطنت دہلی (خاندان غلامان، خلجی تے تغلق) دے اٹھ بادشاہواں دا زمانہ ݙٹھا تے برصغیر وچ اسلامی سلطنت دے ابتدائی ادوار دی سیاسی، سماجی تے ثقافتی زندگی وچ سرگرم حصہ گھدا۔ محبوب الہی خواجہ نظام الدین اولیاء رحمۃ اللہ علیہ دے ٻہوں چہیتے مرید ہن۔ حضرت امیر خسرو ؒ کوں وی مرشد نال انتہائی عقیدت ہئی۔ آپ ؒ کوں اپݨے مرشد نال “محمد کاسہ لیس” دا خطاب وی ملا۔ دنیا وچ اردو دا پہلا شعر حضرت امیر خسرو ہی دی طرف منسوب ہے۔ ایں ڳالہوں اردو دے ابتدائی موجدین وچ انہاں دا ناں نمایاں ہے ۔
## صنف شاعری
حضرت خسرو نے ہر صنف شعر، مثنوی، قصیدہ، غزل، اردو دوہے ،پہیلیاں، گیت وغیرہ وچ طبع آزمائی کیتی۔ غزل وچ پنج دیوان یادگار چھوڑے۔ ہندوستانی موسیقی وچ ترانہ، قول تے قلبانہ انہی دی ایجاد ہے۔ راڳݨی (ایمن کلیاݨ) جیہڑی شام دے وقت ڳائی ویند ہے انہی دی ایجاد ہے۔ آہدن کہ ستار تے تریجھا تار آپ ہی نے چڑھایا۔ حضرت خواجہ نظام الدین اولیا دے قدماں آلے پاسوں دفن تھئے۔
## موسیقی
امیر خسرو شاعری نال ہی نی بلکہ موسیقی نال وی کافی دلچسپی رکھدے ہن تے ہندوستانی کلاسیکل موسیقی دی ہک اہم شخصیت منے ویندن۔ کلاسیکل موسیقی دے اہم ساز، طبلہ تے ستار انہی دی ایجاد منے ویندن تے فن موسیقی دے اجزا جیویں کہ خیال تے ترانہ وی انہی دی ایجاد ہن۔
## تصانیف
* تحفۃ الصغر
* وسطالحیات
* غرۃالکمال
* بقیہ نقیہ
* قصہ چہار درویش
* نہایۃالکمال
* ہشت بہشت
* قران السعدین
* مطلع الانوار
* مفتاح الفتوح
* مثنوی ذوالرانی-خضرخان
* نہ سپہر
* تغلق نامہ
* خمسہ نظامی
* اعجاز خسروی
* خزائن الفتوح
* افضل الفوائد
* خالق باری
* جواہر خسروی
* لیلیٰ مجنوں
* آئینہ سکندری
* ملا الانور
* شیریں خسرو
## حوالے
سرائیکی قوم

thumb|سرائیکستان دا نقشہ
thumb|سرائیکستان دا جھنڈا
*سرائیکی وسیب دے پٹھاݨ و ترک قبائل
*سرائیکی وسیب اچ آباد قدیم عرب قبائل
*سرائیکی وسیب دے آبادکار ذاتاں
*سرائیکی وسیب دے بـلوچ قبائل

## حوالے
کراماگارہ پل

کراماگارہ پل (ترکی: کراماگارا کوپروسو، "بریج آف دی بلیک کیو") ہک بازنطینی یا رومی پل ہے جو ترکی دے مشرقی حصے وچ قدیم کاپاڈوکیا دے علاقے وچ موجود ہے، تے سب تون٘ پہلا  جان٘ڑا گیا نوکدار آرک آلا پل ہے۔ کراماگارا پل معماری دی تاریخ وچ نوکدار آرک استعمال کرن٘ دی مخصوص تے پہلی مثال اے۔

## پپلیوگرافی تجزیہ
یونانی لفظان٘ تے شکلاں دا پیلیوگرافی تجزیہ پل دے بارے ݙسہن٘دا اے کہ اے ٥ویں یا ٦ویں صدی مسیحی تاریخ دی تعمیر دی تاریخ دے آلے دوالے ہے۔ یونانی لکھاؤ دے حامل پتھراں کو پل تون٘ ہٹا کے، ١٩٧٢ وچ ایلازیگ میوزیم گھن٘ آیا گیا۔ 

## مقام تے حالت
ہک ١٧ میٹر دا نوکدار پل ارپگیر درے دے نال پھیلدا ہے، جو یوفریٹیز دی ہک شاخ اے ـ ایہہ ساختان٘ رومی سڑک میلیٹین تک ہن٘، جو پل دے قریب ݙونہان٘ دریا دے کناریان٘ دے نال پتھر وچ کٹن٘ڑݨال بن٘ڑ گیےء ہن٘۔ این٘ہدا ن٘ان٘ کراماگارا ("کالی گفتار")  جنوبی کنارے تے ہک مصنوعی طور تےبن٘ڑی ہوءی کھلی غار دی وجہ تون٘ مشہور تھیا ہاءی، جیکون٘ کالے رن٘گ آلے پتھراں نال کھودا گیا ہاءی تے ٧٥ گژ اوچا بن٘ایا گیا  ہاءی ـ این٘ہدا ذکر کافی  یورپی سیاحان٘ ن٘ے کیتا اےـ

## ہن٘ڑ دی حال
کی تکنیکی ماہرین٘ ن٘ے اے ڄان٘چ کیتی اے کہ ݙوجھے مونمنٹس دی طرح اے پل پرانڑا اے جیہڑا چھیکڑی وچ غرق تھی گیا ہاءیـ

اے پل چاء دی وادی دے نال، ١٩٧٥ وچ کیبن ڈیم دے بن٘اون٘ڑ دےعمل وچ غرق تھی گیا ہاءی، جیہن٘دی  وجہ نال فراٹس وادی وچ پان٘ی دی اوچی لکیر دی سطح ودھ گیء تے اوچیان٘ ندیان٘ دیان٘ شاخان٘ وچ پان٘ی وادھون٘ تھیون٘ڑ نال  بہون٘ زیادہ ودھ گئی۔

## مسلم فاتحین٘ دی فتوحات دے اثرات
ایہ پل مشرقی معماری وچ نوکدار آرک دی پہی اسلامی اصل دا ثبوت ݙیندا اے، جیہندے اتے  مسلمان فاتحین نے بعد وچ عمارتان٘ بنائیںان٘۔ اج دے دور دا اے پراݨڑا آرک پل اےـ
ڈومیسائل

## تعریف تے وضاحت
ڈومیسائل ہک قانونی اصطلاح اے جوہاک شخص دی مستقل اتے مضبوط رہائش دی جا یا جگہ کوں اشارہ کریندا اے، جو عموماً ہک  گھر ہے جیکون٘ ہک بندہ  اپن٘ڑا اصل گھر منیندے۔

## ڈومیسائل دی قانونی وقعت تے اہمیت
ڈومیسائل دی لوڑ مختلف قانونی کارگریان٘ تے ذات دی پہچاݨڑ کیتے پوندی اے٠بیا ایہہ کہ اے سیاست، ووٹنگ حقوق تے وراثت دے اختیار وغیرہ وچ بڑی اہمیت رکھیندااے٠

ڈومیسائل ہک فرد دی دائمی اتے اہم رہائشی مقام کو ظاہر کریندا اے۔ ایہہ بس ہین٘ چیز دا مطلب کءی نہیں  کہ کوئی صرف رہائش دے واسطے اتھان٘ موجود ہووے بلکہ ایہہ ہک مخصوص جغرافیائی مقام دے متعلق اون٘ہ فرد دے مزاج تے تعلقات کون٘ وی ظاہر کریندا اے۔ قانونی مضامین وچ، ایہہ عموماً ھون٘ جگہ کو ظاہر کریندا اے جتھاں فرد دا ارادہ ہے کہ اوہ اپن٘ڑا گھر بناڑآ رکھے، اتے جتھاں اوہ وقتی طور تے غائب ہووے تان٘ ا وہ اوہ تھان٘ تے واپس آون٘ڑے دا ارادہ وی رکھیندا ہووے۔

## جغرافیائی مقام تے حیثیت
مقامی عدلیہ دے علم تے ݙکشن٘ری وچ، "ڈومیسائل" دا تصور اہمیت رکھین٘دا اے کیونکہ ا یہہ مختلف قانونی معاملات دے کیتے بُنیاد اے۔ ڈومیسائل صرف رہائش تے شہریت دا مترادف کین٘ی بلکہ ایہہ ہک فرد دے مخصوص جغرافیائی مقام تون٘ جڑے ہوءے رشتے دا تعلق ݙسیندا اے۔ ایہہ قانونی تصور قانون دے تلے فرد دے حقوق، ذمہ داریاں، اتے امتیازات دا تعین کریندے تے اہم کردار ادا کریندا اے۔ 

## ڈومیسائل دا تصور
ڈومیسائل وطنیت یا شہریت دے تصور تون٘ مختلف اے۔ جبکہ شہریت ہک ملک دی قانونی حیثیت ہے جو لوکان٘ کو ملک تون٘ ݙتی ویندی اے، ڈومیسائل ہک بندے دے ارادہ اتے اعمال دے مطابق اوہندی  خود کولون٘ چنڑی ہوءی حیثیت اے۔ ہک فرد دے کولون٘ مختلف ملکان٘ وچ مختلف رہائشی مقامات ہو سکدے ہین٘، لیکن انہیان٘ دا ہک وقت وچ صرف ہک ڈومیسائل ہوندا اے۔

## ڈومیسائل دیان٘ قسمان٘
١. ڈومیسائل آف اوریجن یعن٘ی پیدا تھیون٘ج دی جا تون٘ جٌڑیا ھویا: اے بچپن وچ خود کارطریقے نال گھدا ویندا اے اتے عموماً ہک شخص دے اصل گھر ہون٘ڑ دے بارے ݙسیندا اے۔ این٘ کوں زندگی دے بعد وچوی بن٘ڑلیا ون٘ج سکدا اے۔

٢. ڈومیسائل آف چوائس یعنی کہ اپن٘ڑی من٘ مرضی آلا ڈومیسائل : اے ہک ڈومیسائل اے جو اگرہک شخص نے خود  طورتے  رہنڑ آلا گھر قائم کرن٘ا ہووےا اتے، عموماً اون٘ہہ مقام کوں رہن٘ڑ دی نیت نال جتھان٘ اوہ ایکون٘  اپن٘ڑا مستقل گھر بنان٘ کوں تیار کریندا اے۔

٣. ڈومیسائل بائی آپریشن آف لاء یعنی قانونی ڈومیسائل: کجھ کجھ صورتاں وچ، قانون ہک شخص دا ڈومیسائل کہین٘ خصوصی قانونی پیمان٘ے ا تے مبنی کر سکدا اے، اتھان٘ کہ اگر تسان٘ اپنڑی پیدا تھیون٘ڑ دی جا یا گھر کون٘  خود کاری طریقے ن٘ال نہ چٌن٘ڑئا ہووے۔
رمضان طالب

1935ء تا۔۔۔۔۔

حضرت رمضان طالبؔ 19اپریل1935ء کوں محمد بخش دے گھر ڈیرہ غازیخان وچ پیدا تھئے، تعلیمی حوالے نال ایم اے اسلامیات کر کے محکمہ تعلیم اچ بحیثیت مدرس تعینات تھئے۔شعر و شاعری دے حوالے نال آپ حضرت نور محمد سائل دے شاگرد ہن ۔آپ اپنْے زمانے وچ اردو ، سرائیکی (مکس) ماہنامہ ’’فرید رنگ‘‘ وی شائع کریندے رہ گٖئے۔جیندے وچ ادبی مواد دے بجائے مذہبی مواد زیادہ پاتا ویندا ہا ، تہوں خالص ادب دے متمنّی لوک رسالہ پڑھکے مایوس تھی ویندے ہن۔

رمضان طالب بانی فرید سرائیکی سنگت بلاک 48 دیرہ غازی خان۔ رمضان طالب سرائیکی اتے اردو شاعر ہَن۔آپ دی تاریخِ پیدائش 27 رمضان 1314 ہجری ہئی. آپ دی وابستگی شعبہ تعلیم نال ہئ آپ 1981 اچ ھائی سکول نمبر 1 دیرہ غازی خان اچ ریٹائیر تھئے آپ نے منظوم اتے منثور ݙوہیں ادب دی خدمت کیتی۔ آپ نے نعت پندھ وہاݨی، سیرتِ نبوی، قرآنِ پاک دا ترجمہ، آپ وہاݨی، سی حرفی ݙوھڑا، غزل اتے حمد لکھئی.شاعری اچ آپ دے استاد نورمحمد سائل صاحب آپ نے 1989 اچ ماہنامہ فرید رنگ اتے روزنامہ اختر دے ناں نال اخبار شائع کیتا۔آپ دے 32 کتاباں اتے کتابچے شائع تھئ چُکِن۔ آپ 11 نومبر 2009 اچ ایں دنیائے فانی توں جھوک لݙا ڳئے۔

## کتاباں
1. سوجھل سوچاں. 2. سفر سوھݨے دیس دا. 3. اوچھݨ 4. سوجھل سیرت 5. سک سمندر 6. سوچاں سکھ دیاں 7. دعائیں پناھیں 8. سوجھل خبراں 9. سورتاں دا ترجمہ تے تشریح 10. پیارے نبی کی پیاری دعائیں 11. نبی سئیں دی نماز 12. حسین ھے حسین 13. سوجھل نعمتاں 14. سوچ سمندر 15. جھریٹاں 16. سوہݨے سائیں دے سوہݨے سنہیے 17. دعائیں پناھیں 18. ۲۰۰ حدیثاں 19. ۱۰۰ حدیثاں 20. چالھی حدیثاں 21. رمضان والقرآن 22. سی حرفی 23. ݙاہ غازی 24. ݙاہ دوزخی 25. ݙاہ شھید 26. ݙاہ ولی 27. ایصال کا آسان طریقہ 28. دل ایک سمندر 29. میں کون؟ 30. ارکانِ اسلام
سکندر اقبال کھوسہ

سکندر اقبال کھوسہ دی تاریخِ پیدائش 11 دسمبر 1999 سرائیکی دا ہک طالبعلم کالم نگار اتے افسانہ نگار غازی یونیورسٹی دیرہ غازی خان دے پہلا سرائیکی ادبی رسالہ  
تِل پُھل  دے ناں نال شائع کیتے جیندا مقصد صرف و صرف سرائیکی ادب دی خدمت کرݨا ہا۔
عاقل جوگی

1270ھ۔1311ھ؍1853ء توں1893ء

آپ ہڑند دیرہ غازی خان دے رہن والے صوفی با صفا عارف ہن۔ آپ دا شمار سرائیکی زبان دے چوٹی دے شعراء وچ تھیندے۔ تصوف تے معرفت نال آپ دیاں کافیاں اُٻردیاں ہن۔ آپ دے پورے کلام وچ ݙو موضوع بنیادی حیثیت رکھدن۔ ہک مسئلہ وحدت الوجود تے ݙوجھا عشق ۔ خواجہ عاقل جوگی ہناں ݙوں فکری اکائیاں نال اپݨی صوفیانہ شاعری دا ایرا اُسریندن ۔ رانجھن ماہی دا جلوہ ہر پاسے کھنڈیا پے۔ زیر زبر سب آسے پاسے ہوندا نور نظارہ ہے:

ہر جا رانجھݨ ماہی ݙسدا

زیر زبر سب آسے پاسے

جلوہ نور الٰہی ݙسدا

ہر صورت ہر وضع شکل وچ

بانکا یار سپاہی ݙسدا

جے میں اپݨے آپ کوں ݙیکھاں

ڈھولݨ یار کماہئی ݙسدا

خواجہ عاقل جوگی شیخ اکبر ابن العربی کوں اپݨا پیر طریقت منیندن ۔ خود کوں ہمہ اوستی مشرب دا صوفی ڳݨویندن۔

نظر حقیقی کھول ݙٹھوسے

ہے ہر صورت حق موجود

مشرب شیخ اجل اکبر دا

جاتے اصل اصول فقر دا

ہک ٻئی کافی وچ ہیں خیال دی تائید کریندیں ہوئیں فرمیندن ۔ مشرب ابن العربی کوں سمجھ اپݨا ایمان وئو ۔ آپ کثرت کوں گمان تے وحدت کوں ایمان آہدن۔

کل کثرت وہم گمانی

ہے وحدت اصل جہانی

دیوان خواجہ عاقل جوگی وچ عشق دے فلسفے اتے ٻہوں ساریاں کافیاں تے شعر ملدن ۔ آپ عشق کوں سلوک دی راہ دا پندھ سُنڄاݨو تے سفیر آہدن۔ آپ دا فلسفہ عشقِ رسالتؐ تے توحیدی شان نال گُندھیا ہویا ہے ۔ آپ عشق کوں اِی کون و مکان تے کائنات دی اصل قرار ݙیندن۔

عشق دی ساری شان ساگی شان خدا دی

عشق اصل عالم دا باعث کون مکان

عشق اختیار کرݨ والے دلاں وچ غیرت دے میل خود بخود مُک ویندن:

دل نکھتی کل جنجال کنوں

عشق حقیقی پایاں جھاتاں

عشق حقیقی جھئیں دل وچ سما ونڄے ۔ اُتھاں علم عمل دے ݙکھلاوے عارف کوں وِسریج ویندن۔ دل کوں کہیں ٻئی ذات دی سُدھ ٻدھ نہیں رہندی او ہر وقت محبوب دی عبادت اِچ مصروف رہندے۔

عشق نتے دل مل وئو

وِسریا علم عمل وئو

ہک حق یاد ایہا ہر ویلے

ہور نیں کئی کل وئو

راہ طلب وچ رمز موجودے

ہے مقصود  اصل وو

خواجہ عاقلؔ جوگی تحصیل جامپورکوہ سلیمان دےتاریخی قلعےہڑند وچ 1270ھ وچ پیدا تھئے. آپ دا خاندان علم وفضل وچ ممتازمقام رکھدے.حضرت خواجہ عاقل جوگی دینی علوم وچ عبورحاصل کیتاتےول سلوک دیاں منزلاں طےکرݨ دی خاطرحضرت خواجہ غلام فریدؒ دا دربار ملیا. آپ دا شمارحضرت خواجہ فریدؒ دے مُہاندرےخلفاء وچ تھیندے. آپ نہایت عابد تےنیک انسان ہن. آپ دی شادی خراسان دے وزیراعظم دی دخترنیک اخترنال تھئی. حضرت خواجہ عاقلؔ جوگی دا وصال 21رمضان 1311ھ وچ تھیا. آپ قلعہ ہڑند وچ ہک عظیم الشان لائبریری اپݨی یادگارچھوڑی. جیکوں ہُݨ تئیں یا تاں سِوی کھا ڳئی اے یا وت ہزاراں کتاباں لوک چا گھن. خواجہ عاقل جوگی دا کلام ایں پورے دور دےشعراء وچ بالکل نشابر ݙسدے. تصوف تےمعرفت دےمضامین نال اےکلام بھریا ہویا ہے. آپ عشق حقیقی وچ سرمست ݙسدن. زبان و بیان تےخواجہ عاقل جوگی کوں وݙی مہارت حاصل ہے. اپݨےکلام وچ کہیں کہیں جا جوگی حضرت فریدؔدیاں کافیاں دا تتبع وی کریندن. آپ دا ہک مجموعہ کلام1323ھ ہندوستان دےمشہورشہر آگرہ توں چھپیا ملدے. آپ دےکلام تے فریدؔدا گھاٹا رنگ اے،

## نمونہ کلام

### کافی
راہ ویندا مڑبھال نی کِھل ہَس کرکے ڳال نی

سک سوہݨےدی تن من جالیا  سارا ماس ہݙیاں دا ڳالیا

نیتا برہوں پڄال نی

ڳل وچ درد دے دام پیوسے   سٹ کرعیش آرام تھیوسے

حال کنوں بےحال نی

ہُݨ کیوں چھپدیں آسےپاسے  اساں کݙاہیں تیݙڑے ہاسے

اوڑک پھیرسنبھال نی

یار مٹھل کوں کوئی سمجھائے  ہر دم تیݙے ماݨ سوائے

لڳڑیاں پیتاں پال نی

جوگیؔ یار رنجیٹے کارݨ  کھیڑے آتے ساکوں مارن

طعنہ ݙیون سیال نی.....

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان
سرائیکی زبان اسلامی نقطہ نظر نال

## سرائیکی زبان اسلامی نقطہ نظر نال

## ساریاں ٻولیاں الہامی( اللہ پاک دے طرفوں القاء کیتیاں ہوئیاں) ہن
 ساریاں اسمانی کتاباں انہیں قومیں دی ماءٻولی اچ نازل تھئن جتھاں جتھاں اللہ پاک رسول بھیڄن
اللہ پاک اپݨے بےعیب فرمان قرآن مجید وچ خود فرمیندے
وَ مَاۤ اَرْسَلْنَا مِنْ رَّسُوْلٍ اِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهٖ لِیُبَیِّنَ لَهُمْؕ-فَیُضِلُّ اللّٰهُ مَنْ یَّشَآءُ وَ یَهْدِیْ مَنْ یَّشَآءُؕ-وَ هُوَ الْعَزِیْزُ الْحَكِیْمُ(4)
 ترجمہ
اتے اساں ہر رسول کوں اوندی قوم دی زبان دے نال  بھیجا تاکہ او انہیں کوں واضح کرکے ݙساوے ، ولا اللہ گمراہ کریندے جیکوں چہندے اتے راہ ݙکھیندے جیکوں چہندے اتے او ہی عزت آلا، حکمت آلا ہے۔
ایں آیت مبارکہ وچ اللہ پاک اے بیان فرمائے جو اساں سارے نبی جتھاں بھیڄن انہیں دی آپݨی قوم اچوں بھیڄن اڳو خود ہی ایندی حکمت بیان فرمائی ہے جو او انہیں کوں واضح کر کے ݙساون مطلب کہیں شئے دی وضاحت تے سارے کجھ دی سمجھ آوݨ انھائیں دی ٻولی نال ہی تھی سڳدے
اللہ پاک آپݨی آخری نبی تے کیتی ڳئی آخری کتاب قرآن پاک کوں عربی زبان اچ نازل کرݨ دی حکمت خود بیان فرمائی
وَ لَوْ جَعَلْنٰهُ قُرْاٰنًا اَعْجَمِیًّا لَّقَالُوْا لَوْ لَا فُصِّلَتْ اٰیٰتُهٗؕ-ءَؔاَعْجَمِیٌّ وَّ عَرَبِیٌّؕ-قُلْ هُوَ لِلَّذِیْنَ اٰمَنُوْا هُدًى وَّ شِفَآءٌؕ-وَ الَّذِیْنَ لَا یُؤْمِنُوْنَ فِیْۤ اٰذَانِهِمْ وَقْرٌ وَّ هُوَ عَلَیْهِمْ عَمًىؕ-اُولٰٓىٕكَ یُنَادَوْنَ مِنْ مَّكَانٍۭ بَعِیْدٍ(44)
 ترجمہ
اتے جیکر اساں ایکوں عربی دے علاوہ کہیں  ٻئی ٻولی دا قرآن کرݙیندے تاں کفارضرور آدھے: ایندیاں آیتاں کیوں واضح نی کیتیاں ڳیاں ؟ کیا کتاب عجمی ہے اتے نبی عربی ہے؟ تساں فرماؤ: او ایمان آلیں کیتے ہدایت اتے شفا ہے اتے او جیڑھے ایمان نیں گھن آندے انہیں دے کنیں اچ ٻوجھ ہے اتے او انہیں تے  اندھا پن ہے ۔گویا انہیں کوں دور دی جاہ توں سݙیا ویندا پئے
جتھاں پیارے آقا صلی اللّہ علیہ وآلہ وسلم تشریف گھن آئن اتھوں دی ٻولی عربی ہئی تاں اللہ پاک قرآن کریم کوں عربی وچ نازل فرمائے
باقی ریہا قبیلیں تے زبانیں دا مختلف ہووݨ ایندی حکمت خود اللہ تبارک وتعالی بیان فرما ݙتی ہے خود فرمیندے 
یٰۤاَیُّهَا النَّاسُ اِنَّا خَلَقْنٰكُمْ مِّنْ ذَكَرٍ وَّ اُنْثٰى وَ جَعَلْنٰكُمْ شُعُوْبًا وَّ قَبَآىٕلَ لِتَعَارَفُوْاؕ-اِنَّ اَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللّٰهِ اَتْقٰىكُمْؕ-اِنَّ اللّٰهَ عَلِیْمٌ خَبِیْرٌ(13)
 ترجمہ
اے لوکو!اساں تہاکوں ہک مرد اتےہک عورت نال  پیدا کیتے اتے تہاکوں قوماں اتے قبیلے بݨائے تاکہ تساں  آپت اچ پچھاݨ رکھو، بیشک اللہ دے ہاں تساں وچوں زیادہ عزت آلا او ہے جیڑھا تساں اچوں زیادہ پرہیزگارہے بیشک اللہ جاݨݨ آلا خبردار ہے۔
مزید فرمیندے
وَ مِنْ اٰیٰتِهٖ خَلْقُ السَّمٰوٰتِ وَ الْاَرْضِ وَ اخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَ اَلْوَانِكُمْؕ-اِنَّ فِیْ ذٰلِكَ لَاٰیٰتٍ لِّلْعٰلِمِیْنَ(22)
 ترجمہ
اتے اسمانیں تے زمینیں دی پیدائش اتے تہاݙی زبانیں تے رنگیں دا اختلاف اوندیں نشانییں وچوں ہے، بے شک ایندے اچ علم آلیں  کیتے نشانیاں ہن
قومیں تہذیبیں تے ٻولیں دے مختلف ہووݨ کوں اللہ پاک آپݨیاں نشانیاں فرمیندے

## اتے قومیں تے ٻولیں دے مختلف ہووݨ دا لحاظ خود حضور صلی اللّہ علیہ وآلہ وسلم وی فرمیندے ہن
مائیکل فلپس

مائیکل فلپس 62 گولڈ میڈل جیت چکا ہے۔ فلپس دے کول 39 ورلڈ ریکارڈز ہن۔ اوں نے اپݨا اولمپک کیرئیر سڈنی 2000ء وچ پندرہاں سال دی عمر وچ شروع کیتا تے ریو 2016ء وچ اولمپکس دا 19واں گولڈ میڈل جیتا اوندے کول 2 چاندی تے ݙو کانسی سمیت صرف اولمپکس دے کل 23 میڈلز ہن۔ فلپس اگر ہک انسان دی بجائے ہک ملک ہوندا تاں سب توں زیادہ گولڈ میڈل رکھݨ والے ملکاں وچ اوندا 35واں نمبر ہوندا-

## حوالے
گریفن

**گریفن** یا **گریفون** پراݨے قصیاں تے دیومالائی داستاناں وچ موجود ہک مافوق فطرت جاندار ہے۔ ایندا دھڑ شیر جیہا تے سر تے کھمب عقاب جیہے ہن۔ قدیم یونانی قصیاں تے دیومالائی لکھتاں وچ ایندا تذکرہ ملدے۔ فارسی وچ ایں کوں ہما آہدن۔

## حوالے
ریاضی

ریاضی دراصل اعداد دے استعمال دے ذریعے مقداراں دے خواص تے انہاں دے درمیان تعلقات دی تحقیق تے مطالعے کوں آکھا ویندے، ایندے علاوہ ایندے اچ ساختاں، اشکال تے تبدلات نال متعلق بحث وی کیتی ویندی ہے۔ ایں علم دے بارے وچ گمان غالب ہے کہ ایندی ابتدا یا ارتقا دراصل ڳݨتری، شمار کرݨ، پیمائش کرݨ تے اشیاء دے اشکال و حرکات دا مطالعہ کرݨ جیہے بنیادی عوامل دی تجرید تے منطقی استدلال (logical reasoning) دے ذریعے تھئی۔

ریاضی دان انہاں تصورات و تفکرات دے جیہڑے اتے درج تھئے ہن چھان بین کریندن تے انہاں نال متعلق بحث کریندن ۔ انہاں دا مقصد نویں گمان کردہ خیالات (conjectures) کیتے صیغے (formulae) اخذ کرݨا تے ول احتیاط نال چݨے ڳئے مسلمات (axioms)، تعریفاں تے قواعد دی مدد نال ریاضی دے اخذ کردہ صیغیاں کوں درست ثابت کرݨا ہوندے۔

ریاضی دا لفظ ریاضت نال بݨے جیندا مطلب سکھݨا، مشق کرݨا یا پڑھݨا ہوندے، جبکہ انگریزی اچ وی mathematics دا لفظ یونانی دے mathema کولوں ماخوذ ہے جیندا مطلب سکھݨا یا پڑھݨا ہے۔

## حوالے
ونکی:ریاضی
علم اساطیر

**علم اساطیر** (Mythology) کہیں معاشرے وچ موجود افسانوی داستاناں یا قصیاں (Myth) دے مطالعے کوں آکھا ویندے۔ **اسطورہ** آباء و اجداد دے زمانے توں ٹری آنے والی اینجھی افسانوی داستان کوں آہدن کہ جینکوں ہک تاریخ دی حیثیت نال تسلیم کر گھدا ڳیا ہووے تے اوندے سچ ہووݨ دا تاثر اوں معاشرے وچ عموماً پایا ویندا ہووے۔ ایں طرح دے داستاناں توں کہیں ثقافت یا معاشرے دے دنیا دے بارے وچ نظریات دا پتا چلدے۔ مورخین دا آکھݨا ہے کہ اسطورہ دا لفظ اصل وچ ہک یونانی لفظ *historia* توں عربی وچ داخل تھیا ہے جیندے معنی history دے ہوندن تے انگریزی لفظ story وی ایں لفظ دی شاخداری نال وجود وچ آیا ؛ سرائیکی، اردو تے عربی سمیت تمام مسلم زباناں وچ History کیتے لفظ تاریخ آندے جبکہ Story کوں سرائیکی وچ عمومی طور تے قصہ آکھا ویندے۔
## حوالے
پیمائش

پیمائش (فارسی توں ماخوذ۔ انگریزی: Measurement) ہک عمل ہے جیندے وچ ہک معیار (پیمائشی اِکائی) دے تناسب نال کہیں جسم دی خصوصیات جیویں لمبائی، چوڑائی، اُونچائی یا وزن وغیرہ دی مقدار دا اندازہ لایا ویندے۔

پیمائش معیار دی مماثلت ہے۔ مثال دے طور تے جݙݨ اساں آہدے ہیں کہ کہیں شے دی لمبائی 3 میٹر ہے تاں ساݙا آکھݨا ہوندے کہ اوں شے دی لمبائی 3 گنا، لمبائی دے معیار میٹر دے مطابق اے۔ معیار دی جیں چیز نال مماثلت تھئی اونکوں پیمائش دی اکائی آہدن۔ مثال دے طور تے لمبائی دی پیمائش دی اکائی میٹر ہے۔

اکائیاں دے ݙو نظام ہن۔ برٹش نظام تے بین الاقوامی نظامِ اکائیات۔ برٹش نظام امریکا وچ استعمال تھیندے جبکہ بین الاقوامی نظام فرانس تے پوری دنیا وچ عام طور تے استعمال تھیندے۔ بین الاقوامی نظامِ اکائیات کوں بین الاقوامی نظام اکائیات یا میٹرک نظام وی  آہدن۔

پیمائش کرݨا (فعل) : Measure

پیمانہ / تدبیر / تدارک (اسم) : Measure

سلامتی تدابیر / امنیتی تدابیر : Security Measures
## حوالے
میٹر

میٹر (Metre) ناپ تول دے اعشاری نظام وچ لمبائی دی اکائی ہے۔ ہک میٹر وچ 3.281 فٹ یا 39.37 انچ ہوندن۔ علم طبیعیات وچ میٹر دی تعریف ایویں کیتی ڳئی ہے: 

"میٹر اوہ فاصلہ ہے جیہڑا روشنی خلا وچ ہک سیکنڈ دے 299792458 ویں حصے وچ طے کریندی ہے۔"

## حوالے
تہامہ

alt=تہامہ|border|left|283x283px
**تہامہ** توں
عرب دے بحیرہ احمر دے ساحلی میدان مراد ہن جیہڑے خلیج عقبہ توں آبنائے باب المندب تک کھنڈے ہوئے ہن۔
## حوالے
مرکز المملکہ

مركز المملکہ یا کنگڈم سینٹرسعودی عرب دے دار الحکومت ریاض وچ واقع ملک دی بلند ترین عمارت ہے جینکوں دنیا دی خوبصورت ترین عمارتاں وچوں ہک شمار کیتا ویندے۔ 302 میٹر (992 فٹ) بلند ایہ عمارت دنیا دی بلند ترین عمارات دی فہرست وچ 25 ویں نمبر تے ہے۔ برج 94 ہزار 230 مربع میٹر جبکہ کل عمارت 3 لاکھ مربع میٹر تے پھیلی ہوئی ہے۔
مركز المملکہ سعودی شہزادے الولید بن طلال بن عبد العزیز السعود دی ملکیت ہے۔ ایں منصوبے تے کل 1.717 ارب سعودی ریال دی لاڳت آئی۔ برج دا سنگ بنیاد 1999ء وچ رکھا ڳیا تے 2002ء وچ پایہ تکمیل تے پہنچا۔ برج شہر دے مرکز وچ شاہراہ شاہ فہد تے کوچہ العروبہ دے درمیان ریاض دے ابھردے ہوئے کاروباری مرکز اولایا وچ واقع ہے۔

مركز المملکہ 2002ء وچ ایمپورس اسکائی اسکریپر ایوارڈ جیت چکا ہے جیندے وچ ایندے منفرد تے دلکش ڈیزائن کوں سراہا ڳیا۔
عمارت وچ دفاتر ٹے خریداری دے مراکز دے علاوہ ہوٹل تے رہائشی اپارٹمنٹ وی واقع ہن۔
ایندے وچ واقع مسجد دنیا دی بلند ترین مسجد وی واقع ہے جبکہ ایندی ہک تے خصوصیت اوں چھت دے ݙوہاں سراں دے درمیان واقع پل ہے جتھوں پورے ریاض دا دلکش نظارہ ݙکھیج سڳیندے۔

## حوالے
برج الفیصلیہ

برج الفیصلیہ ریاض وچ ہک بلند عمارت ہے، ایہ سعودی عرب دی برج المملکہ، برج رافال تے ابراج البیت دے بعد چوتھی بلند ترین عمارت ہے۔
## حوالے
برج رافال

برج رافال (انگریزی: Burj Rafal) سعودی عرب دے شہر ریاض وچ واقع ہک فلک بوس عمارت ہے۔ ایں عمارت دے 68 منزلیں ہن تے ایندی بلندی 308 میٹر (1,010 فٹ) ہے۔ ایں دی تعمیر 2014ء اچ مکمل تھئی۔
## حوالے
سود

سود حرام اتے جہنم اچ گھن ونڄݨ آلا کم ہے۔

سود دی تعریف: ربا یعنی سود حرام قطعی ہے ایندی حرمت دا منکر کافر ہے اتے حرام سمجھ کے جیہڑا ایندا مرتکب ہے فاسق مردود الشہادہ ہے، عقدِ معاوضہ اچ جݙاں ݙوہیں طرفوں مال ہووے اتے ہک پاسو زیادتی ہووے جو اوندے مقابل اچ ݙوجھے پاسوں کجھ نہ ہووے اے سود ہے۔

آیت مبارکہ: اللہ پاک فرمیندے: یٰۤاَیُّهَا الَّذِیْنَ اٰمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ وَ ذَرُوْا مَا بَقِیَ مِنَ الرِّبٰۤوا اِنْ كُنْتُمْ مُّؤْمِنِیْنَ(۲۷۸) فَاِنْ لَّمْ تَفْعَلُوْا فَاْذَنُوْا بِحَرْبٍ مِّنَ اللّٰهِ وَ رَسُوْلِهٖۚ-وَ اِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوْسُ اَمْوَالِكُمْۚ-لَا تَظْلِمُوْنَ وَ لَا تُظْلَمُوْنَ(۲۷۹) (پ 3، البقرۃ: 278-279) ترجمہ: اے ایمان آلو! اللہ کولوں ݙرو جیہڑا  کجھ تہاݙا سود باقی رہ ڳئے چھوڑ ݙیوو جیکر تساں مومن ہیوے اتے جیکر تساں  ایی نہ کیتا تاں تہاکوں اللہ اتے رسول ﷺ دی طرفوں لڑائی دا اعلان ہے اتے جیکر تساں توبہ کر گھنو تاں تہاکوں تہاݙا اصل مال ملسی نہ ݙوجھیں تے تساں ظلم کرو اتے نہ ݙوجھا تہاݙے اُتے ظلم کرے۔
قرآن پاک اچ سود خوری کوں اللہ تے رسول صلی اللہ علیہ وسلم نال جنگ کرݨ آکھیا ڳئے ٻیا کہیں گناہ کوں اے کائنی آکھیا ڳیا

احادیث مبارکہ:

1۔رسول اللہ ﷺ نے سود گھنݨ آلے اتے سود ݙیوݨ آلے اتے سود لکھݨ آلے اتے اوندے گواہویں تے لعنت فرمائی ہے اتے اے فرمائے جو او سارے برابر ہن۔(مسلم، ص 862، حدیث: 1097)

2۔ نبی کریم ﷺ نے فرمائے: شب معراج میں ہک قوم کولوں ڳیاں جَیندے پیٹ گھر دی کار (وݙے وݙے) ہن انہیں پیٹیں اچ نانگ ہن جیہڑے باہرو ݙسدے ہن، میں پچھیے: اے جبرائیل اے کون لوک ہن؟ انہیں آکھیے: یہ سود خور ہن۔(سنن ابن ماجہ، 3/72، حدیث: 2273)

3۔ سود (دا گناہ) 70 حصہ ہے انہیں اچوں ساریں کولو گھٹ درجہ اے ہے جو کوئی شخص آپݨی ما نال زنا کرے۔(سنن ابن ماجہ، 8/223، حدیث: 2274)

4۔سود کوں چھوڑو اتے جَیندے اچ  سود دا شبہ ہووے اوکوں وی چھوڑ ݙیوو۔(ابن ماجہ، 2/73، حدیث: 2276)
چھیکڑی ٻُدھ

چوری آلی عید

ہک مِٹھا، من بھانوناں تے محبتیں بھریا تہوار

سرائیکی وسیب دے دیہی علاقیں اچ اسلامی مہینے  صفر دا چھیکڑی ٻُدھ  کوں چوری آلی عید دا تہوار منایا ویندے۔ پہلے کنڑک دا موٹا ڈالا پینہوایا ویندے، ول توے تے اوندی موٹی روٹی پکائی ویندی اے۔ ایندے بعد اوندے ٹکڑے ٹکڑے کر تے اُکھلی اچ مولھے نال کُٹ تے اونکوں بریک کیتا ویندے تے بعد اچ اینکوں دیسی گھیو اچ تیار کیتا ویندے۔ مزیدار چوری تیار تھی ویندی اے۔

اے  تہوار  حضرت محمد ص دی اماں بی بی آمنہ سئین نال منسوب اے۔ آکھیا ویندے جو نبی سئیں بیمار تھئے تاں آپ دی اماں سئین منت منی جو آپ ص شفایاب تھیسن تاں او چوری ونڈیسن۔ ول آپ ص کوں اللہ سوہنے شفا ڈتی تاں صفر دے آخری بدھ کوں بی بی سئین منت پوری کیتی تے اوندی یاد اچ اے تہوار اے۔

اگرچہ ایندی بنیاد ہک غیر مستند روایت تے ہے مگر ایندے اچ کُئی غیر اسلامی گالھ کینی ایں سانگے قابل قبول اے۔  سرائیکی وسیب دے دیہی علاقیں اچ صدیں توں اے منایا ویندے۔ اے ہک مٹھا تے بہوں محبتیں آلا تہوار اے ۔
گرین لینڈ پلازہ

گرین لینڈ پلازا (انگریزی: Greenland Plaza) چین دے شہر ژینگژو وچ واقع ہک فلک بوس عمارت ہے۔ ایں عمارت وچ 56 منزلاں ہن تے ایندی بلندی 279 میٹر (915 فٹ) ہے۔ ایندی تعمیر 2012 وچ مکمل تھئی۔
## حوالے
دی ریور عمارت

دی ریور (فلک بوس عمارت) (انگریزی: The River (skyscraper)) تھائی لینڈ دے شہر بنکاک اچ واقع ہک فلک بوس عمارت ہے۔ ایں عمارت وچ 73 منزلاں ہن تے ایندی بلندی 265 میٹر (871 فٹ) ہے۔ ایندی تعمیر 2012ء وچ مکمل تھئی۔
## حوالے
یونائیٹڈ انٹرنیشنل

یونائیٹڈ انٹرنیشنل (انگریزی: United International) چین دے شہر چونگ چنگ وچ واقع ہک فلک بوس عمارت ہے۔ ایں عمارت وچ 68 منزلاں ہن رے ایندی بلندی 271 میٹر (889 فٹ) ہے۔ ایندی تعمیر 2012ء وچ مکمل تھئی۔
## حوالے
زبان دی اہمیت

ہک صحابی رضی الله تعالٰی عنہ نے حضورِ انور صلَّی الله تعالٰی علیہ واٰلہٖ وسلَّم دی بارگاہ اچ حاضر تھی کے عرض کیتی
آپ میڈے کولوں سب توں زیادہ کیہڑی چیز دا خوف رکھیندے وے؟
آپ نے آپݨی زبان اقدس پکڑ کے ارشاد فرمائے: ”اِیں(زبان) دا“۔
(ترمذی، جلد 4، صفحہ 184، حدیث: 2418)

زبان ہی انسان کوں ہلاکت دے دہانے تک پُچا ݙیندی ہے اتے ایہا زبان انسانی کامیابی دا سبب بھی ہے۔
جنت دا داخلہ ہووے یا جہنم دا ٻَل(اِیندھن) بݨݨا ہووے!
ایں زبان دا ݙوہیں پاسے ٻہوں وݙا ہتھ ہے۔
کُوڑ

## کُوڑ کیکوں اہدن

کہیں دے بارے خلافِ حقیقت خبر ݙیوݨ کوں کُوڑ آکھیا ویندے۔
قائل(یعنی کوڑی خبر ݙیوݨ آلا)گنہگار اونویلے تھیسی جیکر او بلاضرورت ڄاݨ ٻجھ کے کوڑ(جھوٹ) مارے۔(حديقہ ندیہ،4/ 10)

## احادیث دی روشنی اچ کوڑ دی مذمت
احادیث مبارکہ اچ کوڑ دے کجھ نقصان اے ہن؛ جیہڑے ویلھے بندہ کوڑ مریندے اوندی بدبو کولوں فرشتہ ہک میل پریں(دور)تھی ویندے۔ (ترمذی، 3/392، حدیث1979)
 کوڑ مارݨ سب توں وݙی خیانت ہے۔(ابوداود،4/381، حدیث: 4971) 
کوڑ ایمان دے مخالف ہے۔(مسند امام احمد، 1/22، حدیث:16)
 لوکیں کوں کھلواوݨ واسطے کوڑ مارݨ آلے کیتے ہلاکت ہے۔ (ترمذی،4/142، حدیث:2322)
 لوکیں کوں کھلواوݨ واسطے کوڑ مارݨ آلا دوزخ دی اتنی جِھک( گہرائی) اچ ڈھہندے جو آسمان و زمین  درمیانی فاصلے کولوں زِیادہ ہے۔ (شعب الایمان، 4/213، حدیث:4832)
 کوڑ مارݨ نال منہ کالا تھیندے۔ (شعب الایمان،4/208، حدیث: 4813) 
کوڑی ڳالھ کرݨ کبیرہ گناہ ہے۔ (معجم کبیر،18/140، حدیث:293 ملخصا) 
کوڑ مارݨ منافق دی نشانیاں وچوں ہک نشانی ہے۔ (مسلم، ص 50، حدیث:106)
 کوڑ مارݨ آلے قیامت دے ݙینھ اللہ کریم دے نزدیک سب توں زیادہ ناپسندیدہ افراد اچ شامل ہوسن ۔ (کنز العمال،16/39، حدیث:44037)
دی پنیکل

دی پنیکل (انگریزی: The Pinnacle) چین دے شہر گوانگژو وچ واقع ہک فلک بوس عمارت ہے۔ ایں عمارت اچ 60 منزلاں ہن تے ایندی بلندی 360 میٹر (1,181 فٹ) ہے۔ ایندی تعمیر 2012ء اچ مکمل تھئی۔
## حوالے
الحمراء فردوس ٹاور

برج الحمراء (انگریزی: Al Hamra Firdous Tower) کویت دے شہر کویت وچ واقع ہک فلک بوس عمارت ہے۔ ایں عمارت اچ 77 منزلاں ہن تے ایندی بلندی 413 میٹر (1,354 فٹ) ہے۔ ایندی تعمیر 2011ء وچ مکمل تھئی۔

## حوالے
کنگ کے 100

کنگ کے 100 (انگریزی: Kingkey 100) چین دے شہر شینزین اچ واقع ہک فلک بوس عمارت ہے۔ ایں عمارت اچ 100 منزلاں ہن تے ایندی بلندی 442 میٹر (1,449 فٹ) ہے۔ ایندی تعمیر 2011ء اچ مکمل تھئی۔
## حوالے
رشتے داریں نال صلہ رحمی

رشتے داریں نال صلہ رحمی
سارے رشتے داریں نال چنڳائیاں کرݨیاں چہیدیاں ہن حضرت سیدنا عاصم رضی اللہ تعالیٰ عنہ فرمیندن:جیں کوں اے پسند ہووے جو اوندی عمرا دراض ہووے،رزق اچ ودھارا ہووے اتے بری موت نہ آوس تاں او اللہ سئیں کولوں ݙردا رہوے اتے رشتے داریں نال چنڳا سلوک کرے
(المستدرک حدیث 7362)
 نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم ارشاد فرمیندن:
رشتے تروڑݨ آلا جنت اچ نہ ویسی 
(بخاری حدیث 5984)

صلہ رحم دے معنی:
بہار شریعت حصہ 16 صفحہ 201 توں 203 تے ہے صلہ رحم دے معنی رشتیں کوں جوڑݨ ہن یعنی رشتے داریں نال نیکی اتے (چنڳاں) سلوک کرݨا ساری امت دا ایندے اُتے اتفاق ہے جو صلہ رحمی واجب اتے قطع رِحم(رشتہ تروڑݨ) حرام ہے
 
کیہڑے کیہڑے رشتے داریں نال صلہ رحمی واجب ہے ؟
ذو رحم(محرم ہوون یا نہ ہوون) نال صلہ رحمی واجب ہے 
رشتیں اچ جیویں فرق ہے اونویں ہی صلہ رحمی دا واجب ہووݨ اچ فرق ہے سب توں پہلے ما پئیو ولا ذو رحم محرم(جیندے نال نکاح حرام ہے) ولا باقی رشتے داریں دا حق ہے
سیٹیک پلازہ

سیٹیک پلازا (انگریزی: CITIC Plaza) چین دے شہر گوانگژو اچ واقع ہک فلک بوس عمارت ہے۔ ایں عمارت دے 80 منزلاں ہن تے ایندی بلندی 391 میٹر (1,283 فٹ) ہے۔ ایندی تعمیر 1997ء وچ مکمل تھئی۔
## حوالے
سیف اللہ سیفل

سیف اللہ سیفل سرائیکی شاعر ہے۔ سیت پور نال تعلق ہے۔

## نمونہ کلام

### قطعہ
یادیں دے چٸ موتی وداں

پپلیں دے وچ پوتی وداں

ہِک تٸیں کنوں ہتھ دُھووڑن

باقیں توں ہتھ دھوتی وداں

سیفل بلوچ

### قطعہ
تیکوں اپڑی کٸ غرض ہوسے تیکوں چا اَٸ کٸ سک تاں نٸیں

ایں اج دے دٶروچ سوہنڑیں دا ہوندا یار ہک تاں نٸیں

جے میڈے کول آ گیا ہٸیں تاں پہلے اے ڈسا سیفل

اے دل تیڈی کہیں دے نال پہلے مُنسلِک تاں نٸیں

سیفل بلوچ
ونکی:سرائیکی شاعر
ایمان دیاں شرطاں

## اِیمانِ مفصّل
اٰمَنْتُ بِاﷲِ وَمَلٰئِکَتِهِ وَکُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْاٰخِرِ وَالْقَدْرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ مِنَ اﷲِ تَعَالٰی وَالْبَعْثِ بَعْدَ الْمَوْتِ.
’’میں ایمان گھنایا اللہ تے اتے اوندے فرشتیاں تے اتے اوندی کتابیں تے اتے اوندے رسولیں تے اتے قیامت دے ݙینھ تے اتے پر اتے ایندے اتے جو چنڳیں ماڑی تقدیر اللہ دی طرفوں ہے اتے موت دے بعد اُٹھائے ونڄݨ تے۔‘‘

## ایمان مجمل
اٰمَنْتُ بِاﷲِ کَمَا هُوَ بِاَسْمَآئِهِ وَصِفَاتِهِ وَقَبِلْتُ جَمِيْعَ اَحْکَامِهِ اِقْرَارٌ م بِاللِّسَانِ وَتَصْدِيْقٌ م بِالْقَلْبِ.

’’میں ایمان لایاں اللہ تے جیویں جو او آپݨے نانویں( اسماء) اتے آپݨی صفتیں نال ہے اتے میں نے اوندے سارے احکام قبول کیتم، زبان توں اقرار کریندیں ہوئیں اتے  دل نال تصدیق کریندیں  ہوئیں۔‘‘
میلاد مصطفٰی ﷺ

## میلاد مصطفٰی ﷺ
ربیع الاول کیا آندے ہر پاسے اویوں لڳدے جو موسم بہار آ ڳئے اللہ دے پیارے نبی صلی اللہ علیہ وسلم دے دیوانے خوش تھی ویندن ٻڈھڑا ہووے یا جوان ہر عاشق رسول ایویں لڳدے اہدا ودے 
آندے پکھیاں دا چلکار مٹھا مدنی آندا پئے
ہر شئے تھئی ہے باغ بہار مٹھا مدنی آندا پئے
جݙاں دنیا اچ کفر و شرک اتے ظلم و زیادتی دا اندھارا گُگ ہئی ، 12 ربیع الاول شریف کوں مکہ پاک اچ حضرت بی بی آمنہ رضی اللہ تعالیٰ عنھا دے مبارک گھر اچ اینجھا نور چمکیے جئیں سارے عالم کوں چمکا ݙتے۔ روندی ہوئی انسانیت دی اکھ جیندو لڳی ہوئی ہئی او اللہ دے پیارے آخری نبی محمد رسول اللہ ﷺ سارے جہانیں واسطے رحمت بݨ کے دنیا اچ تشریف گھن آئن۔
حضور ﷺ12 ربیع الاول صبح صادق دے ٹائم تشریف گھن آئن ہِیں ڳالھوں صبح صادق کوں "وݙا ویہلا" آکھیا ویندے۔
جئیں ویہلے حضور ﷺ دی تشریف آوری تھئی ہے کفر تے اندھارا ختم تھی ڳئے ،شاہ ایران "کسریٰ" دے محل تے زلزلہ آئے اتے محل دے چوݙہ(14) کِنگرے ڈَھہ پئے ایران دے بھا دے چخے( آش کدے) وِسّم(بجھ) ڳئے جیہڑے ہک ہزار سال توں ٻلدے پئے ہیں کݙاہیں نہ وسمی ہئی "دریائے ساوہ"سُک(خشک)ڳئے بت منہ دے بھرݨے ڈھہ پئین(ھواتف الجنان للخرائطی 37,56 رقم 8،16  اتے کعبے کوں وجد آ ڳئے(السیرۃ الحلبیہ ج 1 ص 105)
حضور ﷺ جہاں واسطے رحمت بݨ کے تشریف گھن آئے یقینا اللہ پاک دی رحمت دے نزول دا ݙینھ  خوشی دا ݙینھ ہوندے۔
اللہ پاک سپارہ 11 سورۃ یونس آیت 58 اچ ارشاد فرمیندے:قُلْ بِفَضْلِ اللّٰهِ وَ بِرَحْمَتِهٖ فَبِذٰلِكَ فَلْیَفْرَحُوْاؕ-هُوَ خَیْرٌ مِّمَّا یَجْمَعُوْنَ(یونس:58)ترجمہ:تساں فرما ݙیوو اللہ ہی دے فضل اتے اوندی رحمت اتے ہِیندے اُتے چہیدا ہے جو خوشی کرن۔او اوندے کنیں بہتر ہے جیہڑا او کٹھا کریندن۔
اللہ اکبر فضل و رحمتِ خداوندی تے خوش تھیوݨ دا حکم خود قرآن ݙیندا پئے،کیا حضور ﷺ توں ودھ کے وی کوئی اللہ دی رحمت ہے؟ ݙیکھو قرآن پاک 17 سپارے سورۃ الانبیاء آیت نمبر 107 ءچ صاف صاف اعلان ہے:
وَ مَاۤ اَرْسَلْنٰكَ اِلَّا رَحْمَةً لِّلْعٰلَمِیْنَ(107)
ترجمہ: اتے اساں تہاکوں سارے جہانیں واسطے رحمت بݨا کے بیجھے۔
 شب قدر توں وی افضل رات
حضرت سیدنا شیخ عبد الحق محدث دہلوی رحمۃ اللہ علیہ فرمیندن "بے شک نبی کریم ﷺ دی ولادت دی رات شب قدر (لیلۃ القدر) توں وی افضل ہے کیونجو شب ولادت سرکار ﷺ دی تشرف آوری دی رات ہے جبکہ لیلۃ القدر حضور ﷺ کوں عطاء کیتی ہوئی رات ہے 
(ماثبت بالسنۃ ص 100)
 میلاد اتے ابولہت(حکایت)
جݙاں ابولہب مر ڳئے تاں اوندے کجھ گھر آلیں اونکوں خواب اچ برے حال اچ ݙٹھے پچھونے (مرݨ توں بعد) کیا ملیے وی ؟ اکھے تہاݙے کنیں جدا تھی کے کوئی چنڳائی کائنی ملی ولا آپݨے نوٹھے (انگوٹھے) دے تلو سوراخ دو اشارہ کریندیں ہوئیں آکھیس سوائے ایندے جو ایندے اچوں میکوں پاݨی پلایا ویندے کیونجو میں ثویبہ ٻانھیں(لونڈی) کوں آزاد کیتا ہم۔
(مصنف عبد الرزاق ج 9 ص 9 حدیث 16661،عمدۃ القاری ج 14 ص 44 تحت الحدیث5101)
 *میلاد اتے مسلمان*
حضرت شیخ عبد الحق محدث دہلوی رحمۃ اللہ علیہ ایں حدث پاک دے تعلق نال فرمیندن ایں حکایت اچ میلاد مناوݨ آلیاں واسطے وݙی دلیل ہے ابولہب جیہڑا کافر ہا حضور ﷺ دی آمد دی خوشی مناوݨ تے اونکوں بدلہ ݙتا ڳئے تاں اوں مسلمان دا کیا حال ہوسی جیہڑا حضور ﷺ دی آمد دی خوشی وچ آپݨا مال خرچیندے۔
*میلاد مناوݨ نال حضور صلی اللہ علیہ وسلم خوش تھیندن*
ہک عالم فرمیندن! الحمدللہ میکوں خواب اچ حضور صلی اللہ علیہ وسلم دی زیارت تھئی،میں عرض کیتی: یا رسول اللہ کیا تساں مسلمانیں دی تہاݙی ولادت دی خوشی مناوݨ تے خوش تھیندے وے؟ حضور فرمائے "جیہڑا ساݙے کولوں خوش تھیندے اساں وی اوندے کولوں خوش تھیندے ہیں۔
(سبل الھدی ج1 ص 363،فتاوی رضویہ ج 23 ص 754)
چھی کلماں

## اَوّل کلمہ طیّب
لَآ اِلٰهَ اِلَّا ﷲُ مُحَمَّدٌ رَّسُوْلُ اﷲِ.

ترجمہ:’’اللہ دے سوا کوئی عبادت دے لائق کائنی، حضرت محمد ( صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) اللہ دے رسول ہن۔‘‘

## ݙوجھا کلمہ شہادت
اَشْهَدُ اَنْ لاَّ اِلٰهَ اِلاَّ ﷲُ وَحْدَهُ لَا شَرِيْکَ لَهُ وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ.
ترجمہ:’’میں گواہی ݙینداں جو اللہ دے سوا کوئی عبادت دے لائق کائنی، او کلھا ہے، اوندا کوئی شریک کائنی اتے میں گواہی ݙینداں جو بیشک محمد ( صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم ) اللہ دے بندے اتے رسول ہن۔‘‘
## تریجھا کلمہ تمجید
سُبْحَانَ ﷲِ وَالْحَمْدُ لِلّٰہِ وَلَآ اِلٰهَ اِلَّا ﷲُ وَﷲُ اَکْبَرُ  وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ اِلَّا بِاﷲِ الْعَلِيِّ الْعَظِيْمِ.
ترجمہ:’’اللہ پاک ہے اتے ساریاں تعریفاں اللہ ہی کیتے ہن اتے اللہ دے سوا کوئی عبادت دے لائق کائنی اتے اللہ سب توں وݙا ہے۔ گناہیں توں بچݨ دی طاقت اتے نیکی دی توفیق صرف اللہ دی طرفوں ہے  جیہڑا ٻہوں اُچا عظمت آلا ہے۔‘‘
## چوتھاکلمہ توحید
لَآ اِلٰهَ اِلاَّ ﷲُ وَحْدَهُ لَاشَرِيْکَ لَهُ لَهُ الْمُلْکُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْی وَيُمِيْتُ وَهُوَ حَيٌّ لَّا يَمُوْتُ اَبَدًا اَبَدًا  ذُوالْجَلَالِ وَالْاِکْرَامِ بِيَدِهِ الْخَيْرُ  وَ هُوَ عَلٰی کُلِّ شَيْئٍ قَدِيْر.
ترجمہ:’’اللہ دے سوا کوئی عبادت دے لائق کائنی،او کلھا ہے، اوندا کوئی شریک کائنی، ہوندے کیتے بادشاہی ہے اتے ہوندے کیتے تعریف ہے، اوہو جِیندا (زندہ) کریندے اتے مریندے اتے او ہمیشہ زندہ ہے، اوں کوں کݙاہیں موت نہ آسی، وݙے جلال اتے بزرگی آلا ہے۔ اُوندے ہتھ اچ چنڳائی ہے اتے او ہر چیز تے قادر ہے۔‘‘

## پنجواں کلمہ اِستغفار
اَسْتَغْفِرُ اﷲَ رَبِّيْ مِنْ کُلِّ ذَنْبٍ اَذْنَبْتُهُ عَمَدًا اَوْ خَطَاً سِرًّا اَوْ عَلَانِيَةً وَّاَتُوْبُ اِلَيْهِ مِنَ الذَّنْبِ الَّذِيْ اَعْلَمُ وَمِنَ الذَّنْبِ الَّذِيْ لَآ اَعْلَمُ  اِنَّکَ اَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوْبِ وَسَتَّارُ الْعُيُوْبِ وَغَفَّارُ الذُّنُوْبِ وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ اِلَّا بِاﷲِ الْعَلِيِّ الْعَظِيْمِ.
ترجم:’’میں آپݨے رب اللہ کولوں معافی منگداں ہر اوں گناہ دی جیہڑا میں ڄاݨ ٻجھ کے کیتم یا بھل کے، لُک (چھپ) کے کیتم یا سامھݨے۔اتے میں اوندی بارگاہ اچ توبہ کرینداں اوں گناہ توں جئیں کوں میں ڄاݨداں اتے اوں گناہ توں وی جئیں کوں میں نئیں ڄاݨدا۔(اے اللہ!) بیشک توں غیبیں دا ڄاݨݨ آلا، عیبیں دا لکاوݨ آلا اتے گناہیں دا بخشݨ آلا ہیں۔ اتے گناہ توں بچݨ دی طاقت اتے نیکی کرݨ دی توفیق اللہ دی مدد توں ہے جیہڑا ٻہوں اُچا عظمت آلا ہے۔‘‘
## چھیواں کلمہ
اَللّٰهُمَّ اِنِّيْ اَعُوْذُ بِکَ مِنْ اَنْ اُشْرِکَ بِکَ شَيْئًا وَّاَنَا اَعْلَمُ بِهِ وَاَسْتَغْفِرُکَ لِمَا لَآ اَعْلَمُ بِهِ تُبْتُ عَنْهُ وَتَبَرَّاْتُ مِنَ الْکُفْرِ وَالشِّرْکِ وَالْکِذْبِ وَالْغِيْبَةِ وَالْبِدْعَةِ وَالنَّمِيْمَةِ وَالْفَوَاحِشِ وَالْبُهْتَانِ وَالْمَعَاصِيْ کُلِّهَا وَاَسْلَمْتُ وَاَقُوْلُ لَآ اِلٰهَ اِلَّا ﷲُ مُحَمَّدٌ رَّسُوْلُ ﷲِ.
ترجمہ:’’اے اللہ! میں تیݙی امان(پناہ) منگداں ایں ڳالھ توں جو  میں کہیں شے کوں ڄاݨ  ٻجھ کے تیݙا شریک بݨاواں اتے بخشش منگداں تیݙے کولوں اوں (شرک) دی جئیں کوں میں نئیں ڄاݨدا میں اونْدے  (یعنی ہر طرح دے کفر و شرک) کولوں توبہ کیتم۔ اتے بیزار تِھیُّم کفر، شرک، کُوڑ، غیبت، بدعت اور چغلی توں اتے بے حیائی دے کمیں توں اتے بہتان لاوݨ توں اتے سارے گناہیں توں۔ اتے میں اسلام گھن آیاں۔ اتے میں اہداں جو اللہ دے سوا کوئی عبادت دے لائق کائنی، محمد ( صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) اللہ دے رسول ہن۔‘‘
ریاست بھرت پور

ریاست بھرت پور (Bharatpur State) ہندوستان دی ہک نوابی ریاست ہئی جیندے حکمران ہندو ڄٹ ہن۔

## حکمران
Badan Singh, 1722–1756

Maharaja Suraj Mal (سورج مل), 1756–1763

Maharaja Sawai Jawahar Singh, 1763–1768

Maharaja Ratan Singh, 1768–1769

Maharaja Kehri Singh, 1769–1771

Maharaja Nawal Singh, 1771–1776

Maharaja Ranjit Singh, 1776–1805

Maharaja Randhir Singh, 1805–1823

Maharaja Baldeo Singh, 1823–1825

Maharaja Durjan Sal, 1825–1826

Maharaja Balwant Singh, 1825–1853

Jaswant Singh of Bharatpur, 1853–1893

Shri Brijindar Si Maharaja Ram Singh Bahadur Jang, 1893 – 1900 (Exiled)

Maharani Giriraj Kaur, regent 1900–1918

Lt.Col. Shri Maharaja Shri Brajendra Maharaja Kishen Singh Bahadur Jang, 1900–1929

Colonel Shri Maharaja Brajendra Sawai Vrijendra Singh Bahadur Jang, 1929–1947

## حوالے
ریاست اندور

ریاست اندور برطانوی راج دے دوران ہک مراٹھا نوابی ریاست ہئی۔

## حکمران
Malhar Rao Holkar I	1694	1766	1731 – 20 May 1766

Male Rao Holkar II	1745	1767	20 May 1766 – 5 April 1767

Ahilya Bai Holkar (III)
(f), regent	1725	1795	April 1767 – 13 August 1795

Tukoji Rao I Holkar IV	1723	1797	13 August 1795 – 29 January 1797
(also listed as co-ruler from April 1767)

Kashi Rao Holkar V	?	1808	29 January 1797 – January 1799

Khande Rao I Holkar VI	1798	1806	January 1799 – 1806
Yashwant Rao I Holkar	1776	1811	1806 – 27 October 1811
(regent from January 1799)

Malhar Rao III Holkar VII	1801	1833	November 1811 – 27 October 1833
Maharani Tulsi Bai (f), regent	?	1817	November 1811 – 20 December 1817

Martand Rao Holkar VIII	1830	1849	27 October 1833 – 2 February 1834

Hari Rao Holkar IX	1795	1843	2 February 1834 – 24 October 1843

Khande Rao II Holkar X	1828	1844	24 October 1843 – 17 February 1844
Maharani Maji (f), first regency	?	1849	24 October 1843 – 17 February 1844

Tukoji Rao II Holkar XI
(knighted 25 June 1861)	1835	1886	27 June 1844 – 17 June 1886
Maharani Maji (f), second regency (s.a.)	?	1849	27 June 1844 – September 1849

Shivaji Rao Holkar XII
(knighted 30 June 1887)	1859	1908	17 June 1886 – 31 January 1903

Tukoji Rao III Holkar XIII
(knighted 1 January 1918)	1890	1978	31 January 1903 – 26 February 1926

Yashwant Rao II Holkar XIV
(knighted 1 January 1935)	1908	1961	26 February 1926 – 15 August 1947

Usha Devi Holkar	1961	present

## حوالے
براہوئی وسیب

پاکستان دے صوبہ بلوچستان دے او ضلعے یا علاقہ جتھاں براہوئی زبان ٻولی ویندی اے براہوئی وسیب سݙیندن۔

## علاقے
*ضلع قلات
*ضلع خضدار
*ضلع مستونگ
*ضلع نوشکی

## حوالے
پاکستان دے نوابی ریاستاں

پاکستان دے نوابی ریاستاں (Princely states of Pakistan) برطانوی راج دے سابقہ نوابی ریاستاں ہن جنہاں نے تقسیم ہند دے بعد 1947ء تے 1948ء دے درمیان نویں ڈومنین پاکستان دے ناث الحاق کر گھدا ہئی۔ ==نواباں دا اختیار==
برصغیر توں اگست 1947ء وچ قانون آزادی ہند 1947 دے تحت برطانیہ دی واپسی تے برطانوی راج دے تحت سینکڑاں نوابی ریاستاں انہاں تمام ماتحت اتحاد تے دیگر معاہدیاں جیہڑے برطانوی راج دے نال کیتے ڳئے ہن کولوں مکمل آزاد تھی ڳئے۔ اوہ نوآزاد ریاستاں بھارت یا پاکستان وچوں کہیں ہک دے نال الحاق کرݨ کیتے آزاد ہن۔ بصورت دیگر انہاں کوں ایہ اختیار وی ہئی کہ اوہ ݙوہاں توں انج خود مختار ریاست دے طور تے رہن۔

صرف ݙو نواباں نے اگست 1947ء کوں آزادی دے بعد پہلے مہینے پاکستان دے نال الحاق کیتا۔ لیکن مسلم اکثریتی آبادی دے ریاستاں وچوں زیادہ تر نے ہک سال دے اندر پاکستان دے نال الحاق کر گھدا۔ ریاست ہنزہ تے ریاست نگر سب توں آخری ریاستاں ہن جنہاں نے 1974ء وچ پاکستان دے نال الحاق کیتا۔ 
انہاں ریاستاں دے ناں اے ہن:
*ریاست بہاولپور، سرائیکی وسیب 
*ریاست سوات، خیبرپختونخواہ 
*ریاست ہنزہ، گلگت بلتستان 
*ریاست خیر پور،. سندھ
*ریاست نگر، گلگت بلتستان 
*ریاست امب، خیبرپختونخواہ 
*ریاست پھلرا، خیبرپختونخواہ 
*ریاست دیر، خیبرپختونخواہ 
*خانیت قلات، براہوئی وسیب
*ریاست مکران، بلوچستان 
*ریاست لسبیلہ، بلوچستان 
*ریاست چترال، خیبرپختونخواہ، کھوار علاقہ

## حوالے
علی ڳڑھ

علی ڳڑھ بھارت دا ہک اہم شہر ہے جیہڑا سرسید احمد خاں دے تعلیمی، ادبی تے سیاسی تحریک دا مرکز بݨا۔ ایہ ایم اے او کالج دے توسیعی ادارے مسلم یونیورسٹی علی ڳڑھ دے باعث مشہور تھیا۔ یونیورسٹی دے علاوہ ایہ شہر اپݨی تالیاں دی صنعت کیتے وی مشہور ہے، ایندے علمی و تحقیقی اداریاں وچ ادارہ تحقیق و تصنیف اسلامی ،ادارہ علوم القرآن، مرکز ثقافت و تحقیق، امام بخاری ریسرچ اکیڈمی شامل ہن۔
## حوالے
ضلع قلات

**ضلع قلات** پاکستان دے صوبہ بلوچستان وچ براہوئی وسیب دا ہک ضلع ہے۔ ایندے مشہور علاقیاں وچ قلات تے سوراب شامل ہن۔ ایں ضلعے دی مقامی تے اکثریتی زبان براہوئی ہے۔2005ء اچ ایندی آبادی تقریباً 400,000 دے لڳ بھڳ ہئی۔

## تحصیلاں
انتظامی طور تے ایندے تحصیلاں اے ہن۔
* تحصیل قلات 
* تحصیل سوراب
## حوالے
ضلع خضدار

ضلع خضدار پاکستان دے صوبہ بلوچستان اچ براہوئی وسیب دا ہک ضلع ہے۔ اتھاں اکثر براہوئی تے بلوچی زباناں ٻولے ویندن۔ خضدار دے مشہور علاقیاں وچ خضدار تے تحصیل نال شامل ہن۔

## تحصیلاں
* تحصیل وڈھ 
* تحصیل نال
* تحصیل کرخ 
* تحصیل خضدار 
* تحصیل زہری
## حوالے
ضلع مستونگ

ضلع مستونگ پاکستان دے صوبہ بلوچستان اچ براہوئی وسیب دا ہک ضلع ہے۔ ایندے مشہور علاقیاں وچ مستونگ,دشت,کردگاپ,پڑنگ آباد,اسپلنجی تے کھڈکوچہ شامل ہن۔ 2018ء وچ ایندی آبادی تقریباً 26،6000 دے لڳ بھڳ ہئی۔ مستونگ، ضلع مستونگ دا ضلعی صدر مقام تے شہر ہے۔1991ء توں پہلے ایہ ضلع قلات دا حصہ ہئی مگر بعد وچ انتظامی نقطہ نگاہ نال اینکوں ہک انج ضلع بݨا ݙتا ڳیا۔ ایں وقت ضلع مستونگ وچ ترئے تحصیلاں تے ٻارہاں یونین کونسلاں ہن تے ضلع مستونگ 5,896 مربع کلومیٹر اچ پھیلا ہویا ہے۔ ضلع مستونگ صوبہ بلوچستان دے براہوئی وسیب اچ شمال مغرب وچ واقع ہے۔ 1991ء توں پہلے مستونگ ضلع قلات دا حصہ ہئی ۔ تاہم انتظامی مقاصد کیتے 1991ء وچ اینکوں قلات توں انج کر کے ہک نواں ضلع بݨا ݙتا ڳیا۔
## اولیاکرام
حضرت پیر بِخاری جنہاں دا مزار مستونگ دے کلی بہرام شاہ اچ واقع ہے۔ پیر بخاری علیزئی قبیلے دے  ذیلی طاہفے یعقوب زئی دے پیر و مرشد ہن تے یعقوب زئی قبیلہ پیر بخاری دے خلیفہ ہن تے پیر بخاری دے مزار اچ انہاں دے نال انہاں دے خلیفہ اول دی قبر وی ہے جیہڑے کہ یعقوب زئی قبیلے دے جد امجد ہن۔
## تحصیلاں
* تحصیل دشت
* تحصیل کردگاب
* تحصیل مستونگ
* کھݙکوچہ

## مشہور شخصیات
* نواب غوث بخش رئیسانی سابق وزیر اعلیٰ
* سردار میرآب مہیم خان علیزئی ] قبائلی شخصیت 
* نواب محمد خان شہوانی صوبائی وزیر
* نواب اسلم رئیسانی سابق وزیراعلیٰ
* سردار شاہ زمان خان علیزئی قبائلی و سیاسی راہنما 
* ڈاکٹر عبد المنان آبیزئی سرجن سماجی شخصیت
* بابو عبد الکریم شورش عظیم سیاسی رہنما
* ملک صمد خواجہ خیل سماجی شخصیت
* ملک سعید دھوار قبائلی شخصیت
* میر غلام رسول لہڑی قبائلی و سماجی شخصیت
* ڈاکٹر فیصل منان قد اور سیاسی و سماجی رہنما
* سردار کمال خان بنگلزئی وفاقی وزیر
* نواب عبد الرحیم شہوانی قبائلی نواب و سابق وزیر
* عبد الخالق ابابکی ادیب و شاعر
* میر عاصم کرد گیلو سابق صوبائی وزیر 
*
## حوالے
ضلع نوشکی

ضلع نوشکی پاکستان دے صوبہ بلوچستان اچ براہوئی وسیب دا ہک ضلع ہے۔ ایندے مشہور علاقیاں وچ مل، آحمدوال، کیشنگی، انام بوستان ڈاک، جمالدینی، مینگل ، سردار بادینی تے نوشکی سٹی شامل ہن۔ ضلع نوشکی 10 یونین کونسلاں تے مشتمل ہے، ضلع نوشکی دے نال پاک افغان بارڈر وی لڳدے،
## تحصیلاں
* تحصیل دالبندین 
* تحصیل نوشکی
## درباراں
# شیخ حسین
# سید محمود یا زندہ پیر
# سید خواجہ احمد
# چل غازی
# سید خواجہ احمد
#شیرجان آغا
#حضرت شیخ حسین نورانی
## حوالے
براہوئی زبان

براہوئی ہک قدیم ترین زبان ہے، پر نویں سکھݨ والے کیتے اے زبان بہت مشکل ثابت تھیندی ہے۔ برطانیہ دور وچ انگریزاں نے برصغیر دے تقریباً زباناں سکھ گھدے لیکن جݙݨ براہوئی زبان دے بارے کہیں انگریز توں پچھا گیا تاں اس ہک ٹین دے ڈبے وچ کچھ کنکریاں گھت کے ہلاوݨ شروع کیتا تے اس توں جو آواز نکلی اُس آکھیا کہ براہوئی زبان دی مثال ایویں ہے۔ اے زبان بہت وسیع علاقے وچ بولی ویندی ہے۔ کوئٹہ توں ایران دے سرحداں تک تے حب چوکی تک اے زبان بولی ویندی ہے۔ جیویں اے زبان جتنے وݙے علاقے وچ بولی ویندی ہے ایں طرح اے اتنی ہی غیر معروف ہے۔ کراچی دی طرف حب چوکی دے بعد کوئی اس زبان دے بارے کوئی کچھ نہیں ڄاݨدا۔

ان مفروضیاں توں ہٹ کے براہوئی زبان تے انگریز مستشرقین نے ابتدائی طور تے بہت اہم کم کیتا ہے۔

براہوئی زبان پاکستان دے صوبہ بلوچستان دے علاوہ افغانستان تے ایران دے کئی علاقیاں وچ بولی ویندی ہے۔ اس دے علاوہ پاکستان دے صوبہ سندھ وچ وی براہوئی بولݨ والیاں دی کثیر تعداد موجود ہے۔ سندھ وچ رہݨ والے براہوئی خود کوں "'بروہی"' جبکہ بلوچستان، افغانستان تے ایران وچ براہوئی بولنے والے بلوچ سݙویندے ہن جیہڑے کہ جبری انتقال قومیت دا شکار ہن.

## آبادی
پاکستان وچ 26 لکھ براہوئی ٻولݨ آلے لوک رہندن جبکہ پوری دنیا اچ براہوئی ٻولݨ آلیاں دی تعداد 2017ء دی مردم شماری دے مطابق 2,864,400 ہے۔

## تعلیم
پہلی کنوں بروہی لازمی ہے۔ ایم اے تائیں بروہی پڑھائی ویندی ہے۔
## حروف تہجی

## حوالے
جنوبی بلوچستان

جنوبی بلوچستان ہک مجوزہ صوبہ ہے جیندا دارالحکومت گوادر کوں بݨایا ویسی۔

## ضلعے
*ضلع آواران
*ضلع حب
*ضلع خضدار
*ضلع کیچ
*ضلع لسبیلہ
*ضلع پنجگور
*ضلع گوادر
## آبادیاتی اعداد و شمار

## جنوبی بلوچستان سول سیکرٹریٹ دا منصوبہ
## حوالے
حماس

حماس یا تحریک مزاحمت اسلامیہ (عربی: حرکۃ المقاومۃ الاسلامی ) فلسطین دی سب توں وݙی اسلامی تنظیم ہے جیندی بنیاد 1987ء وچ شیخ احمد یاسین نے رکھی۔ شہر وچ حماس دے قیام دی پندرہویں سالگرہ دے موقعے تے تھیوݨ والی ہک ریلی وچ چالیہہ ہزار توں ودھ افراد نے شرکت کیتی ہئی۔
## حوالے