open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عاشق بزدار دی شاہکار نظم

۞۞سانولا۞۞کلام، سَئیں عاشق بُزدار

سانولا اڄ اچݨ چیت میلا تھیا

آمیݙےکول ٻَہہ رَڄ کےڳالھیں کروں

سَئےورھیاں تُوں وِچھوڑے دِی ہَئوں مار وچ

مَتاں سِکدےمَروں، رَڄ تےڳالھیں کروں

لمبےچوڑھےوِچھوڑےدیاں سب تَلخیاں

چھوڑہِک ݙُوجھے دے رَل تےݙُکھڑےوَنڈاؤں

پیارپُوجا دےسارےحوالے سَڄݨ

چُم اکھیں تےرکھوں سارےجگ تےکِھنڈاؤں

مَتاں دنیا تُوں نفرت دی چھاں ڈَھل پووے

مَتاں دھرتی تےاُلفت دا سِجھ چڑھ پووے

یاد ہَئی سانولا ہِکی گَھٹی دےوچ تیݙی ماڑی دی کَچھ میݙا
کوٹھا کچّا

ریشمی ویس پاگھروں نکلیں جوہا تیکوں پیریں تاݨیں رَڄ تے

ݙہداہامی

میݙا پاڑیاچولا تیݙےکم اَندا ہاتیݙی جُتی تےمٹی نہ سَہندا ہامی

تیݙےسنڳ سِیرتیکوں رُکیندےجوہَن

یادکر سانولا! تُوں ناں راہندا ہان٘ویں 

چھوڑ بنگلےدی چھاں میݙےچھاندݨ تَلے

اکثرنال میݙےآٻہنداہانویں

سارا ݙینہہ سَن٘گ سینگیں دےکھیݙوں ہاپئے

شِیدݨیں، تیربَھناں تےاَندھڑا قصائی

رات تھیوےہا تاں لُک چَھپاکھیݙوں ہا

تیݙی واری اِٹّی دی وی مَیں چَیندا ہَم

ایویں کِھل کِھیڈ وچ جےاَلا تھیوےہا

یادکرتیݙےواروں اَلینداہامِیں

کِھیݙدیں کھیݙدیں تَھک جےپون٘دےہاسے

ݙوہڑے، کافیاں فریدݨ دیاں ڳان٘دےہاسے

مَست ساوَݨ سُہیلے دی رُت آن٘دی ہائی

تاں وَہَل وَہندےوچ رَل کےدَھاندےہاسے

روہی ویندیں کُونجیں دےقطاریں کُوں سَئیں

سَخی سرور دےپھیرے لَوین٘دے ہاسے

رَاݨی اُوچی تےپَندھری دےمیلیں اُتے

کٹھےچَرکھےچݙولیں تےجُھوٹوں ہاپَئے

ہَراُلارےتےسوری سُریندے ہاسے

ہَراُتارے تےچاگھاں کرین٘دےہاسے

یادکراُوکریمݨ دی ٹولی سَڄݨ

جین٘دا نقلی ݙیوایاٻَتڑ ہوندا ہا

بادشاہ دےاُتےتَک ناں پَن٘دی ہاسی

اُون٘کوں کھوٹیاں کھریاں ڳالھیں سُݨویندا ہا

چُپ دےمارئیےغریبیں کُوں کِھلویندا ہا

یاد ہائی میرپُھلّو براتی کُوں

ڈھولک، نغارہ وَڄاوَݨ سِکھاوےجوہا

تاں نغارےدی کئوتےسَڄݨ سانولا

ساݙا مَن کِھلداہا ساݙا دِل نَچدا ہا

ساکوں اندروں نغارےدی کئوآن٘دی ہائی

اساں ساریاں دی خاہش ایہا ہون٘دی ہائی

اساں ڄئوں ہاسَبھےکَہیں مِراثی دےگھر

کین٘جھیاں معصوم خاہشاں ان٘در مَرسُتیاں

سارےخوشیاںدے سیون٘ج سُوا تھی ڳئے

تَئیں تاں سُکھ سیجھ سِتری تےلَان٘واں لَدھیاں

میکوں روزی دی سُولی تےجُھوٹےمِلئیے

میݙیاں آساں سَبھے دَربدر تھی ڳئیاں

چوݙاں وَرھئیےنبھائےمی تیݙی تان٘گھ وچ

سان٘ولا! اڄ اَچݨ چیت میلا تھیا

آمیݙےکول ٻَہہ رَڄ تےڳالھیں کروں

سَئےوَرھیاں تُوں وِچھوڑےدی ہاؤں مار وچ

مَتاں سِکدےمروں رَڄ تےڳالھیں کروں. 

کمپوز دا پورھیا: ملک محمدرمضان نویؔدآرائیں...
عاطف اسلم

پاپ موسیقی اچ پاکستان دی منفرد پہچاݨ گلوکار عاظف اسلم اج اپنڑیں ٣٥ ویں سالگری منیدے پئے oن او ١٢ مارچ 1983 کوں لاہور اچ پیدا تھئے ہن عاطف اسلم نے اپنڑیں کیئریئر دا آغاز 2004 اچ ایلبم جل پری دے ناں توں کیتا جیندی مقبولیت دے بعد انہاں نے مزید ݙو ایلبم ریلیز کیتے۔

## فلماں
عاطف اسلم بھارتی فلم ریس اچ اپنڑیں نوی ادکاری دے جوہر ڈیکھا چکے ھن جیندے اچ فلم فیئر ایوار کیتے نامزد کیتا گئیا ھا ، جبکہ سال 2011 اچ پہلی واری عاطف اسلم نے فلم بول اچ اداکاری تے گلوکاری وی کیتی۔

## ایوارڈ
عاطف اسلم نے انڈس میزک ایوار، سہارا سنگیت ایوارڈ ، دی میزک ایوارڈ ، لکس اسٹائل ایوارڈ ، اسٹار اسکرین ایوارڈ ، فلم فیئر ایوارڈ تے حکومت پاکستان دی طرفوں تمغہ امتیاز وی حاصل کر رکھا ہے۔

عاطف دی شاندار تے منفرد آواز نا صرف پاکستان بلکہ بھارت اچ وی پسند کیتی ویندی ھِ سالگری دے موقع تے اسٹار گلوکار عاطف اسلم دے چاoووݨ والیاں نے مبارکباد دے پیغامات بھیجے، جیندے اچ انہاں دی مزید کامیابیاں تے عمر درازی دی دعا کیتی گئی ہے۔
عاقب ذیشان عاقی

عاقب ذیشان عاقی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل
آپ دا جنم  چک نمبر 561 گ ب نارواں تحصیل جڑانوالہ ضلع فیصل آباد ءچ تھیا۔

## تعلیم
ایف اے

بی اے دی ڈگری دا ڈوجھا سال جاری ہے

## نمونہ کلام

### قطعہ
نہ سلطان ،شاہ نہ گدا بݨا چاہندئے؟

اے جدت پسند ہݨ کیا بݨا چاہندئے؟ 

ایدےحاکمیت دےدعویٰ توں لگدئے

کہ انسان عاقی  خدا بݨا چاہندئے

### قطعہ
وستی وستی  پھرکے  پیری کوݨ کرے ہݨ چھالے

تروٹّے خواب ہݨ کوݨ سمیٹےکوݨ ہݨ درد سنبھالے

غربت دا ڈینہ نیزے تے  ہے بوکھ دا ہر سوں راج

میں تُوں عاقی میں نی پلدی کوݨ معشوقاں پالے

### قطعہ
فنا تھی کے رازِبقا لبھ گیا ہے

کیویں کرنیں سجدہ ادا،لبھ گیا ہے

بشر دے ہجوم ءچ لبھینداریہاں میں 

بشر تاں نی لبھا خدا لبھ گیا ہے

### قطعہ
ذہن  ہئی  بس خراب ،سچ اُبھراں

تھی سی نازل عذاب، سچ اُبھراں

میں تیڈے کوڑے شہار وچ عاقی

معاف کردے جناب  ،سچ  اُبھراں

عاقب ذیشان عاقیؔ
ونکی:سرائیکی شاعر
عاقب ستانوی

ایں نامور شاعر دا تعلق ستیاݨہ، کھیوہ ستیانہ ضلع جھنگ نال ہے۔عاقب ستیانوی صاحب پنجابی دے ہک شاعر ہین۔

## خدمات

* لوک وِراگ  تہاڈا نویکلہ یوب ٹیوب چئینل
* لوک وراگ آرٹ کونسل ہال تے لائیبریری
* ٹیلی فلم " کھوتا کھوہ اچ" ہاسیاں دے کڑکار اچ ہک کَوڑا سچ

## نمونہ کلام
چو مصرعہ ( ہک ضِدی ویر دےناں)

ویہڑے دے وچ کدھ نہیں چنگی ۔ سوہنیا آکھے لگ

امدیاں نسلاں تیک اپڑسیں ۔ نفرت دی ایہہ اگ

ساجھی جنگ اِچ دُکھاں اگوں ۔ جے نہ سگیں تگ

تینوں رنگلی شال مبارک ۔ سانوں ساڈی پگ

عاقب ستیانوی

### چو مصرعہ
کِنانہہ دی سوچ توں چنگے ، کِنانہہ دے خاب توں کسرے..

مِرے اکھراں نوں پر دِتے ، خُدا سُرخاب توں کسرے.

میں محنت کرکے کھاندا ہاں ، کِسے دا حق مریندا نہیں.

مِرے ہتھاں دے چھالے ہِن ، تِرے محراب توں کسرے...

### دوہڑہ
تیلی بال کے ونڈ تے نفرت دی ۔ اگ لا نئیں آس امنگ نوں

کیوں بھرم ونجاؤں ایں ویݨی دا ۔ ہتھیں بھن کے صِدق دی ونگ نوں

سُچی ساجھ چنہاں تے جہلم دی ۔ کُجھ سوچ پُراݨے سنگ نوں

آ " عاقب" رل کے دفن چاء کریے ۔ اِس پار اُروار دی جنگ نوں

عاقب ستیانوی

### نظم۔ (مُڈھ)
اِس دھرتی دے سینے اُتے . صدیاں دا ہِک جھاڑ۔۔

جِتݨا سوہݨا اُتݨا سگھݨا۔ اُچا وانگ پہاڑ۔۔

پنج دریاواں دریاواں پاݨی دے کے ۔ چاڑیا اے پروان۔

اکھراں وچ میں دس نہیں سگدا ۔ کی اے اِس دی شان ۔۔

پہلا پہلا مالی اِس دا ۔ گنج شکر سرکار ۔۔

سائیں حیدر مُلتانی اِس نوں بخشی موج بہار۔۔

راکھا اِس دا میاں محمد ۔ راکھا شاہ حسین۔۔

وارث شاہ دے ہاں دا ٹھارا ۔ بُلہے دا سُکھ چین۔۔

بݨ کے سچا سیوک اُس دا کیتا کرم مذید

سوہݨے کوٹ مٹھن دے والی پیر غلام فرید

ہاشم شاہ تے مہر علی وی ۔ آݨ بݨے نگران۔۔

ککھ وی اِس دا بھُرݨ نہ دِتا ۔ عارفاں دے سُلطان۔۔

مُڑ ہِک اِنج دا ویلا آیا ۔ تَرُّٹ گئے اِس دے ماݨ ۔

نِبھیاں گھڑیاں نال کھڑّی گئ اِس دی جاݨ

سنجاݨ۔

ہیکِڑ دوکِڑ کر کے ٹُر گئے ۔ اِس دے خِدمتگار۔۔

کھا گئ اِسدے سائیاں نوں بس ۔ ان پڑھیائ دی مار۔۔

آسیوں پاسیوں آݨ

کے لوکی ۔ وسے اِس دے ہیٹھ۔۔

ویچ کے اِس دا پھل منڈیاں تے ۔ بݨ گئے وڈے سیٹھ۔۔

اپݨی اپݨی ٹاہݨی مل کے ۔ کر بیٹھے تفریق ۔۔

عاقب" اصل حقیقت کی اے ۔ کوݨ کرے تصدیق۔۔؟

اِس دے "مُڈھ" دا ناں پنجابی ۔ بھُل نہیں کہیں نوں بھور۔۔

ناں دے بھُکے رکھی جاندن ۔ لگراں" دے ناں ہور۔۔

عاقب ستیانوی
ونکی:
عالم برزخ

عالم برزخ: 

مرݨ دے بعد کنوں گھن تے قیامت تائیں دے. عرصے دے حالات، واقعات کوں عالم برزخ آہدے ہن،، 

ایندے بارے کجھ نظریات تے عقیدے ایہ ہن، 

١ـ مرݨ دے بعد زمینی جسم کنوں سوال جواب تھیندن، عذاب تے ثواب فوری شروع تھی ویندا ہے،،. مقربین تے جنتی کیفیت طاری ویندی ہے،،. مقربین زندہ بزرگاں کنوں وی ودھ اختیارات دے مالک تھی ویندن، 

٢ـ جسم مردہ تے مٹی دا ڈھیر ہوندے،،. عذاب ثواب، سوال جواب صرف روح کنوں تھیندے،، 

مردہ جسم دا تعلق روح نال قیامت دے بعد وچ تھیس، 

٣ـ جسم تے روح ݙونہیں وکھرے وکھرے تھی ویندن تے ݙونہیں چپ چاپ تھی ویندن،، قیامت کبریٰ دے بعد. جسماں وچ روحاں پاتیاں ویسن،، 

٤ـ. روح اسماناں تے چلا ویندا،. اتھاں اوں روح کوں جسم مل ویندے،. فوری طور تے حساب کتاب تھی ویندے تے جنت دوزخ مل ویندی ہے،،. قیامت کبریٰ تائیں دا کوئی انتظار کائنی ہوندا،، عالم برزخ دا کوئی وجود کائنی،. ایہ عالم آخرت شروع تھی ویندا ہے،،
عالمگیر ثانی

thumb|عالمگیر دوم
عالمگیر ثانی (Alamgir II)، مکمل ناں، عزیز الدین عالمگیر ثانی، 3 جون، 1754ء توں 29 نومبر، 1759ء تک مغلیہ سلطنت دا پندرہواں شہنشاہ ہئی۔
## حوالے
عالمی ݙینہوار برائے ثقافتی ورثہ

## عالمی ݙینہوار برائے ثقافتی ورثہ
١٨ اپریل دی تاریخ کوں سرائیکستان سمیت دنیا وچ ثقافتی ورثے دا عالمی ݙینہہ منایا ویندا اے.
عالمی ادب وچ افسانے دی تاریخ

اُوئیں تاں عالمی ادب وچ مختصر کہانی یا افسانے دی تاریخ کوئی ایڈی پرانی کائی نئیں۔ بس ایہو کوئی ڈوں صدیاں دا پندھ ہے۔ جیہڑا ویہویں صدی عیسوی دے شروع وچ ای اگوہاں تھیندا نظر آندے۔ اردو ادب نال افسانے دی ایہہ نویں صنف دا تعارف ایہندے توں وی کوئی ہِک سال بعد منشی پریم چند نے عام لوکاں دے رِیت روایت تے رہن سہن کوں آپڑیاں لکھتاں دا موضوع بنڑاں تے کرایا۔ لوکاں پہلی دفعہ حیران تھی تے ڈٹھا کہ کہانیاں صرف بادشاہاں، شہزادیاں، جِناں، بھوتاں تے پریاں دی گذارن دیاں نیءں ہوندیاں بلکہ گاموں، جِندو، نبلو، نبو، بھراواں تے جوائی دی گُزارن دی اجہی کہانی ہوندی ہے جیہڑی پڑھی وی ونج سگدی ہے تے سُنڑیں وی ونج سگدی ہے۔ ایہہ ہک عام انسانی رویہ ہے کہ انسان اوہدی ای گالھ سُنڑ دے، سُنڑویندے تے کریندے کہ جیہڑا اوندے کیتے بہوں اہم ہووے یا اہم رہیا ہووے۔ 

ایہہ اہمیت وی ڈوں پوڑیاں تے کھڑی ہوندی ہے۔ ڈر خوف دی انتہا تے یا وَل پیت، پِرم تے سوہنڑپ دی چھیکڑی بلانگ۔ ڈر خوف واسطے انساناں کول ہمیشہ جِن، بھوت، دیہہ، بادشاہ، وزیر تے ، حاکم، تے پیت پِرم واسطے کوہ قاف دیاں پریاں تے سوہنیاں شہزادیاں اُنہاں دے مختلف تصورات دا محرک تے مرکز رہے سن۔ لیکن ایہہ سارا کجھ اُوں اکثریت دی طبعی access کنوں باہرہا جیکوں عوام آکھیا ویندے۔ اُوں تاں انہاں کول پہنچ سگدے ہن تے نہ اوہناں کوں اَلوّا کراہیں، آپڑیں دل دا حال سُنڑا سگدے ہن۔ لہذٰا دنیا دا نثری ادب خاص طور تے ہِک عرصے توڑیں عوامی معاشرت دے حقیقی عوامل تے زندگی دے احساس کنوں کتھائیں بہوں پرے رہیا۔ابلاغ تھاویں تصوراتی کیوں نہ ہا، اوہدا وَل وی ہِک منڑیں ہا یعنی خواص کنوں عوام آلے پاسے۔ ایں صورت حال وچ عوام دی گالھ نہ تاں عوام کیتے اہم تے نہ حاکماں تک اوندی رسائی۔

## حوالے
عباس برمانی

عباس برماݨی شاعر، لکھاری تے  کالم نگار ہے، پیشے دے لحاظ نال ڈاکٹر ہے، دیرہ غازی خاں وچ رہندے۔
## ڄم پل

## تعلیم
قائداعظم میڈیکل کالج بہاول پور توں ١٩٨٧ء وچ ایم بی بی ایس کیتی ہے۔

## کتاباں

* میرا سندھو سائیں

## نمونہ کلام
طاق ولاوݨ سوکھا ہوندے !

جھوک لڈاوݨ سوکھا ہوندے !

خود کوں منفی کرݨاں پوندے

یاری لاوݨ سوکھا ہوندے !

ہک ہک بول جگر وچ کھبدے

لوک کھلاوݨ سوکھا ہوندے !

کلھیپے دے کنڈیاں اتے

رات دھماوݨ سوکھا ہوندے!

پتھریں کوں پاندھی پیریں دا

لہو پلاوݨ سوکھا ہوندے !

اپڑیں گل پنجالی پا کے

ہل وہاوݨ سوکھا ہوندے!

اپڑیں جنگ اچ اپڑیں آپ کوں

آپ ہراوݨ سوکھا ہوندے!

عباس برمانی

### اݨ کھُٹ پندھ
انڑ کھٹ پندھ

اساں اپڑیں کیچ دے پاندھی

اپڑیں اندر ٹردے

اپڑیں گول اچ رلدے

روح روہی دی تس بھگیندے

کال کریہہ دیاں چساں چیندے

تھڈے کھاندے سہکدے کنبدے

ڈینہاں تکھے ماس کوں کھاون

رات اندھارے نگلنڑ آون

پندھ نئیں مکدا

کیچ نئیں ڈسدا

ایویں لگدے ساڈی سیت اچ

ساڈی سیت بنڑاونڑ والے

کوئی سکھ دا ساہ نئیں لکھیا

کوئی جھوک ھنبا نئیں لکھیا

اساں جوگی روح دے روگی

ساری عمرا ٹردے رہسوں !

مرشد کے تئیں رلدے رہسوں !

نیاز مند

عباس برمانی

## حوالے
عباس سیفی

عباس سیفی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

اصل ناں      غلام عباس

قلمی ناں      عباس سیفی

جمن           1978ء   

تعلیم          میٹرک 

پیشہ            زراعت  

فون نمبر        03338832325

جاہ پتہ        فرید آباد، ڈیرہ غازیخان

عباس سیفیؔ دا تعلق چوہان فیملی نال ہے ،اُنہاں 25جنوری 1978ء کو حاجی محمد چوہان دے گھر وستی ریکڑا ضلع ڈیرہ غازی خان اچ اکھ کھولی،میٹرک تک تعلیم حاصل کیتی، شاعری دے حوالے نال ڈاکٹر ممتاز جوئیہ دی راہنمائی وچ اپنی شاعری دا آغاز کیتا ۔سرائیکی شاعری دیاں تقریباََ ساریاں صنفاں لکھدن تے جدید لب و لہجے دی شاعری کریندن۔عباس سیفی خصوصاََ غزل دے مزاج آشنا شاعر ہن۔ نمونہ کلام ملاحظہ تھیوے!

## ڄم پل
دیرہ غازی خان نال تعلق ہے۔

## تعلیم

## کتاباں

## نمونہ کلام

### [[غزل]]
چلو کوئی پتر ہَلدا ہووے ہا وو

اساݙے سݙ دا وَلدا ہووے ہا وو

اڳوں منزل کوئی ہووے یا نہ ہووے

اتھوں تاں راہ نِکلدا ہووے ہا وو

توں بیشک یار پتھر ہونویں ہا پیا

اساݙا ہاں تاں ݙَلدا ہووے ہا وو

وݙا پندھ پئے تے چھالے ٹھر گئے ہن

کوئی انگار ٻَلدا ہووے ہا وو

اندھاری رات ھے،  گھر ول جلوں ہا

جے کوئی ساکوں سَنبھلدا ہووے ہا وو

ایݙو دل ہـے ایݙو میں آپ سیفؔی

کتھئیں تاں زور چَلدا ہووے ہا وو

عباس سیفی (دیرہ غازی خان)

### [[غزل]]
عباس سیفی ڈی جی خان

اے نشہ جے رنگ لانوݨ پئے ونڄے

دل دماغ اکھیں تے آنوݨ پئے ونڄے

اے ناں ہئی معراج میݙی مُونجھ دی

تیکُوں میݙی مُونجھ آنوݨ پئے ونڄے

ایں ناں تھیوے جو ݙیہاڑے حشر دے

رب وی اپݨے ݙُکھ سُݨانوݨ پئے ونڄے

کیا کراں ایجھی طبیعت دا بھلا

ہک ملاپ ءِچ سِک لہانوݨ پئے ونڄے

کیا ݙساواں حال سیفؔی مُونجھ دا

مِل ونڄے روہی تے سانوݨ پئے ونڄے
عباس یوسف

عباس یوسف سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل
ڄام پور نال تعلق ہے، ملتان وچ ڄمے، 

## تعلیم

## کتاباں

* سک دا سیک
* اساں لوک ہیں ککھ

## نمونہ کلام

### ݙوہڑہ
ساکوں بھوئیں دے بھوڳیں بھَن چھوڑیے اساں اڄ تائیں بھوڳ وچ لاتھے ہئیں

ہر روز ہوندے ہک بھوڳ نواں، ہیں  بھوڳ دے روڳ وچ لاتھے ہئیں

اساں آ ڳئے وقت دے ویلݨے وچ ٻَݨ پھوڳ ہُݨ پھوڳ وچ لاتھے ہئیں 

کیویں یوسف ݙس ہاں عید کروں ہر روز تاں سوڳ وچ لاتھے ہئیں

محمد عباس یوسف

### ݙوہڑہ
اساں موجی مونجھ دے صدمیاں دے نت مونجھ تیݙی دے لب چمدوں

تیݙے ݙتڑے سول ستم سارے اساں خوش تھی نال ادب چمدوں

تیݙے ناں دی نسبت ناں ساݙا تہوں تیݙا نام نسب چمدوں

تیݙے یوسفؔ سنگ سنگریج ڳیوں تیݙے سارے سانڳ سبب چمدوں

### [[غزل]]
تیکوں ما رُخ یار مِٹھل لکھداں

بس ڳالھ ایہا ول ول لکھداں

تیݙی جگ وچ یار مثال جو نئیں

تیکوں ݙیکھ تے روز غزل لکھداں

کݙی لکھداں لب رخسار تیݙے

کݙی اکھ دا مست کجل لکھداں

بن مجنوں یار دیوانہ میں 

تیݙی سوچ شعور عقل لکھداں

تیݙی دید عبادت اکھیاں دی

تیݙی سوچ کوں نیک عمل لکھداں

نمہی لکھدا اج تے کل یوسفؔ

میں یاد تیݙی پل پل لکھداں

### [[غزل]]
من گھن میݙی ڳالھ وے سانول

ڳالھیں وچ نہ ٹال وے سانول

بن تیݙے میں جی نہ سڳساں 

گھن جل آپنے نال وے سانول

بن تیݙے ہے پل پل اوکھا

کیویں لنگھسی سال وے سانول

جیویں تے لکھ تھیویں شالا

لڳیاں دی لج پال وے سانول

سچ ہے یوسف ؔ تیݙے باجھوں

خوشیاں دا ہے کال وے سانول

کلام۔۔۔۔محمد عباس یوسفؔ

### [[غزل]]
دل دھک دھک دول تے رقص کیتے

اساں  باہیں  کھول  تے  رقص کیتے

ہنج    ڈھیر    حیا   دی   عادی   ہئی

اوں  وی  زلفاں کھول تے رقص کیتے

اساں   اپݨے  آپ   اچ   رہے  کوئے  نہ

ڄڈاں آپ کوں ڳول تے رقص کیتے

اساں کہیں دے پھول پھلوڑیئے نیں

پھول اپݨے پھول تے رقص کیتے

اوندی کاوڑ کاڑھ تے پی چھوڑی

اوندے مٹھڑے بول تے رقص کیتے

اساں ڈھول انمول دی ڳالھ کیتی

بس ڈھول دے دول تے رقص کیتے

سر دھرتی ماء دی ویل جو ہئی

سر آپݨا گھول تے رقص کیتے

اساں یوسف بھولے  لوکاں دا

بھن اوں وی بھول تے رقص کیتے

محمد عباس یوسف

### غزل
سینےلڳی ڄݙاں ساݙے  اڳ جُھمرکھیݙسی

پچھے ساݙے نال سارا ڄڳ جُھمر کھیݙسی

سخی سئیں دےمیلےاُتےکونجاں جُھمر کھیݙسن

چنانہہ   تیݙی   مݨ  اُتے  بگ  جُھمر  کھیݙسی

لالچی   دے    تاݨی   لالچ   جوان   اے

چوک اچ کھڑ کے تے ٹھگ جُھمر کھیݙسی

حُسن  تے  عشق  دے  رنڳ  ڄݙاں  رلسن

پاݨی  اتے  بھاہ  ڳل  لڳ  جُھمر  کھیݙسی

عاشق  معشوق ہتھوں  ڄݙاں  وی کہیڄݨے 

ڳل جُھمر کھیݙسی شہ رڳ جُھمر کھیݙسی

یوسف  توں  ولسیں  تاں  ولسی  بہار  اے

پیر تیݙے  چُم کے  تے دڳ جُھمر کھیݙسی

محمد عباس یوسف

### غزل
آکھ ݙے سچ کوں سچ فقیرا

بھانویں مچدے مچ فقیرا

بُغض بلا پئی بندے کھاوے

بُغض بلا  توں بچ فقیرا

موت فولادی وار کریندی

زندگی تیڈی کچ فقیرا 

سٹ دُنیاں دے دھندے سارے

نال ساڈے آ نچ فقیرا 

لکھ پئے لوکی کوڑ پچاون

اے نی سگدا پچ فقیرا

مِٹی تیݙی ذات ہے یوسف

گارے تھیوݨے گچ فقیرا 

محمد عباس یوسفؔ
ونکی:سرائیکی شاعر
عبد الرحمن ابراہیم ابن سوری

عبد الرحمن ابراہیم ابن سوری (پیدائش: 1762ء، وفات: 1829ء) مغربی افریقہ دے ہک مسلمان حاکم ہن جنھاں کوں غلام بݨا کے ریاستہائے متحدہ امریکا گھن ڳئے.  ابن سوری دا تعلق جمہوریہ گنی دے فولانی قبیلہ نال ہئی۔ اوہ فوتا جلون دے قریب کہیں مقام توں گرفتار تھئے تے چالیہہ سال قید غلامی وچ رہے، بعد ازاں سنہ 1828ء وچ سلطان مراکش ابو الفضل عبد الرحمن دی درخواست تے صدر امریکا جان کوئنسی ایڈمز تے سیکریٹری آف سٹیٹ ہنری کلے دے حکم نال آزاد تھئے۔
thumb|Ibn Sori ابن سوری دا خاکہ
## زندگانی
1762ء دے قریب ٹمبو، فوتا جلون شہر وچ (جو اس وقت جمہوریہ گنی وچ شامل ہے) پیدا تھئے، 1774ء وچ روایتی اسلامی تعلیم حاصل کرݨ دے کیتے مالی دے شہر ٹمبکٹو روانہ تھئے۔ حصول تعلیم دے بعد لشکر وچ شامل تھی گئے۔ لشکر دے سالار انہاں دے والد ہی ہن، لشکر وچ ترقی کریندے کریندے ݙو ہزاری منصب حاصل کر گھدا۔ 1788ء وچ کہیں مقامی قبیلہ نال جنگ تھئی تے فتح دی اطلاع گھن کے اپݨے والد دے کول روانہ تھئے، رستہ وچ انہاں تے حملہ تھیا تے گرفتار کر گھدے گئے، جس دے بعد غلاماں دی منڈی وچ انھاں کوں ویچ ݙتا گیا، اس وقت انہاں دی عمر چھویہہ سال ہئی۔

ہک بحری جہاز دے قیدخانہ وچ چھی مہینے گزارنے دے بعد نیو اورلینز پہونچے، جتھاں انھاں کوں نچز، مسیسپی دے ایک روئی مزارع تھامس فوسٹر دے ہتھاں فروخت کر ݙتا گیا۔
## امریکا وچ
کاشتکاری دا سابقہ تجربہ رکھݨ دی وجہ نال ابن سوری اپمے آقا دے کول کپاہ دی زراعت دے حقیقی نگران بݨ گئے۔ 1794ء وچ تھامس فوسٹر دی ہک ݙوجھی ٻانہی آئزابیلا نال شادی کیتی، جس توں پنج لڑکے تے چار لڑکیاں تھیاں۔ اس دوران وچ انھاں نے کاشتکاری وچ بہترین لیاقت و صلاحیت حاصل کر گھدی تے اپݨا نجی سبزیاں دا کھیت لایا تے اس توں حاصل تھیوݨ والی پیداوار کوں مقامی بازار وچ فروخت کرݨ لگے۔
## ابن سوری دی آزادی
تاہم ابن سوری وی اپݨی آزادی تے افریقہ واپسی دی کوشش کریندے رہے، 1826ء وچ انھاں نے افریقہ وچ اپݨے ہک رشتہ دار اینڈریو مارشاک کوں خط لکھا، اینڈرو نے اس خط کی ایک نقل امریکی سینیٹر تھامس ریڈ کوں روانہ کر ݙتی جیہڑے اس وقت انہاں دے شہر وچ آئے ہوئے ہن۔ چونکہ خط عربی زبان وچ لکھا ہویا ہئی، اس واسطے انہاں کوں خیال گزرا کہ ایہ کہیں مراکشی مسلمان دا لکھا ہویا ہے، چناں چہ انھاں نے ایہ خط مراکش وچ واقع امریکی سفارت خانے بھیج ݙتا۔ جتھوں ایہ خط سلطان مراکش ابو الفضل عبد الرحمن بن ہشام کوں پہونچا، خط پڑھݨ دے بعد سلطان نے امریکی صدر جان کوئنسی ایڈمز تے سیکریٹری آف سٹیٹ ہنری کلے توں انہاں دی رہائی دی درخواست کیتی۔ بالآخر تھامس فوسٹر بلا قیمت انہاں دی رہائی تے راضی تھی گیا لیکن ہک شرط رکھی کہ رہائی دے بعد ابن سوری افریقہ واپس چلے ویسن، امریکا وچ نہ رہسن تے آخر انہاں کوں رہا کر ݙتا ڳیا. 
## حوالے
عبد اللہ بن عباس

عبد اللہ بن عباس ( 3 قبل ہجرت تا 68ھ مطابق 618ء تا 687ء) ہک صحابی رسول صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم ہن۔ انہاں نے اپݨی کم سنی تے نو عمری دے باوجود حصولِ علم دے ہر طریقے کوں اختیار کیتا تے اس راہ وچ انتہائی جاں فشانی تے ان تھک محنت نال کم گھدا۔ اوہ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے چشمۂِ صافی توں آپ صلی اللہ علیہ وسلم دی حیات مبارکہ دے دوران سیراب تھیندے رہے۔ آپ دے وصال دے بعد اوہ باقی ماندہ علما صحابہ دی طرف متوجہ تھئے اور انہاں توں بھرپور استفادہ فرمایا۔
thumb|عبد الله بن عباس
### آپ دے حق وچ نبی کریم صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم دی دعا
ہک وار رسول اللہؐ نماز کیتے بیدار تھئے تاں عبد اللہ بن العباس نے وضو کیتے پاݨی آݨ کے رکھ ݙتا۔ آپؐ نے وضو توں فراغت دے بعد پچھا کہ پاݨی کون گھن آیا ہئی۔ سیدہ میمونہ نے عبد اللہ بن عباس دا ناں گھدا تاں آپؐ نے خوش تھی کے ایہ دعا ݙتی۔

**اللَّهُمَّ فَقِّهْهُ فِي الدِّينِ وَعَلِّمْهُ التَّأْوِيلَ**

(ترجمہ)  اے اللہ اینکوں مذہب دا فقیہ بݨا تے تاویل دا طریقہ سکھا

## نام و نسب
آپ دا ناں عبد اللہ، ابوالعباس کنیت ہئی۔ آپ دے والد ا ناں عباس بن عبدالمطلب تے والدہ دا ناں ام الفضل لبابہ ہئی۔ آپ دا شجرہِ نسب ایہ ہے۔

**عبد اللہ بن عباس بن عبد المطلب بن ہاشم بن عبد مناف**۔

آپ دے والد عباس نبی کریمؐ دے سگے چاچا ہن۔ اس طرح آپ آنحضرتؐ دے سوتر ہن۔ آپ اُم المومنین میمونہ بنت حارث دے خواہرزادہ ہن کیونکہ آپ دی والدہ اُم الفضل تے میمونہ بنت حارث حقیقی بھیݨاں ہن۔
## اولاد
آپ دے پنج پتر ہن
*علی بن عبد اللہ بن عباس
*عباس بن عبد اللہ بن عباس
*محمد بن عبد اللہ بن عباس
*فضل بن عبد اللہ بن عباس
*عبد اللہ بن عبد اللہ بن عباس
## حوالے
عبدالرزاق سالک

عبدالرزاق سالک سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## ڄم پل
## نمونہ کلام
ہن لکھ تیݙے احسان سڄݨ پٹھیے پوپا تیں تیݙا ناں تھیسی

ناں گھندے کون سنارے دا ایکوں جوڑیے جیں تیݙا ناں تھیسی

کہیں حق ہمسائی دے میل اتے جݙاں پیساں میں تیݙا ناں تھیسی

اے وسبہ سالک تیݙا ھے اساں تیݙے ہیں تیݙا ناں تھیسی

عبدالرزاق سالک
عبدالستار زائر

عبدالستار زائر دا تعلق نواں کوٹ توں ہے تے ذات بھٹی ہے ۔ قاصر جمالی دی شاگردی اختیار کر تے شاعری شروع کیتی ۔ عبدالستار زائر سرائیکی نال بے پناہ محبت کرݨ آلا شاعر اے ، سرائیکی دے ناں تے وکیا ہوئے ، غریب مزدور اے پر سرائیکی جتھ آوے سرائیکی کٹھ میل ہووے یا مشاعرہ ، ہر جاہ تے پُڄ ویندے ۔ سرائیکی تحریک اچ اوندا ٻہوں وݙا ناں تے وݙا مقام اے ۔ انہاں دی کتاب دا ناں’’سک سانول دی ‘‘ ہے ۔ 

اصل ناں      عبدالستار

تخلص          زائر    

جمن           1989ء   

تعلیم          پرائمری 

پیشہ           محنت مزدوری  

فون نمبر         03009084272

جاہ پتہ          ڈاکخانہ نواں کوٹ ،تحصیل خان پور ضلع رحیم یار خان

## ڄم پل
عبدالستار زائر ٢ اکتوبر ١٩٨٥ء کوں نواں کوٹ وچ ڄمے۔ ہک مزدر شاعر ہے، موچی دا کم کریندا ہے۔
## کتاباں
* سک سانول دی
## نمونہ کلام
؏ تیݙے پیر ملوک ہن زائر سیئں

میݙی پپلی دا متاں وال چبھے

؏ تیڈے ذکر اچ زائر چس. آگئی

تیڈے نام دی تسبح گل پاتم

### ݙوہڑہ
دل وقت دی ونڈ تے خوش نا تھی وچ ھنج دے ھاسے سانبھ رکھیں

ھک پاسوں سانبھیں پوھ پالا ساونڑ بے پاسے سانبھ رکھیں

جڈاں روونڑ پھنچے ڈسکیں تے دلدار دلاسے سانبھ رکھیں 

نئی وقت بدلدئیں سدھ پوندی ایھے زائر قاسے سابھ رکھیں

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء  

ونکی:سرائیکی شاعر
عبدالعزیز آلِ سعود

نجد دا سعودی خاندان انیہویں صدی سے آغاز وچ جزیرہ نمائے عرب دے بہت بڑے حصے تے قابض تھی گیا ہئی لیکن مصری حکمران محمد علی پاشا نے آل سعود دی انہاں دی حکومت کوں 1818ء وچ ختم کر ݙتا ہئی۔ سعودی خاندان دے افراد اس دے بعد تقریباً 80 سال پریشان پھردے رہے اتھاں تک کہ 20 ویں صدی دے اوائل وچ ہیں خاندان وچ ہک ٻئی زبردست شخصیت پیدا تھئی جس دا ناں عبد العزیز بن عبد الرحمن ہئی جیہڑا عام طور تے سلطان ابن سعود دے ناں نال مشہور اے۔

thumb|His Majesty King Abdul Aziz Al Saud سعودی بادشاہ ابنِ سعود 1934ء وچ

## سعودی حکومت دا قیام
ابن سعود انیہویں صدی دے آخر وچ اپݨے پیؤ دے نال عرب دے ہک ساحلی شہر کویت وچ جلا وطنی دی زندگی گزریندا پیا ہئی۔ اوہ بڑا با حوصلہ انسان ہئی تے اس دھن وچ رہندا ہئی کہ کہیں نہ کہیں طرح اپݨے آبا و اجداد دی کھوئی ہوئی حکومت دوبارہ حاصل کر گھنے۔ آخر کار 1902ء وچ جبکہ ایندی عمر تریہہ سال ہئی، اوں نے صرف 25 ساتھیاں دی مدد نال نجد دے صدر مقام ریاض تے قبضہ کر گھدا۔ اس دے بعد اوہنے نے باقی نجد وی فتح کر گھدا۔

1913ء وچ ابن سعود نے خلیج فارس دے ساحلی صوبے الحساء تے جیہڑا عثمانی ترکاں دے زیر اثر ہئی، قبضہ کر گھدا۔ اس دے بعد یورپ وچ پہلی جنگ عظیم چھڑ گئی جس دے دوران ابن سعود نے برطانیہ نال دوستانہ تعلقات قائم رکھے تے ترکاں دے خلاف کارروائی کیتی۔ جنگ دے خاتمے دے بعد شریف حسین نے خلیفہ بݨݨ دا اعلان کر ݙتا تاں ابن سعود نے حجاز تے بھرپور حملہ کر ݙتا تے چار مہینے دے اندر پورے حجاز تے قبضہ کر گھدا تے 8 جنوری، 1926ء کوں ابن سعود نے حجاز دا بادشاہ ہووݨ دا اعلان کر ݙتا۔

## حوالے
عبداللطیف بھٹی

اصل ناں       عبداللطیف

تخلص         عبدالطیف بھٹی

جٖمݨ            1959ء 

تعلیم            بی ایس سی،ایل ایل بی

پیشہ            سیل مین (ادویات)

فون نمبر         0300 8633021

جاہ پتہ          شاہ رکنِ عالم کالونی ملتان

عبدالطیف بھٹی سندھ وادی دے تل وطنی ماترک شعری نظام دے ماہر ہن ایں موضوع تے انہاں دی ہک کتاب وی ’’چھند پتری‘‘ دے ناں نال چھپ چکی ہے ۔تے لغت دے حوالے نال ’’پہلا مکمل سرائیکی قاعدہ‘‘ تے شعری مجموعہ ’’ٻیڑی دا جڳ سارا پور‘‘ وی چھپ چکے ہن ۔ عبدالطیف بھٹی اپݨی ماء ٻولی ، ماء دھرتی ،اپݨے کلچر تے اپݨی خالص سرائیکی روایات دے امین ہن۔ 

## کتاباں
*چھندپتری
*پہلا مکمل سرائیکی قاعدہ 
*ٻیڑی دا جگ سارا پُور 
## نمونہ کلام

### پھینگاں پھینگاں
پھینگاں پھینگاں تیݙے تَن تے  

ٹُـرِن ملُوکڑی ٹور

سفریں دے وِچ پَیلاں پان٘وِن

نہ کوئی ݙر نہ ݙور 

نہ کوئی قیدُو نہ کوئی کھیڑا

نہ کوئی شہر بھنبھور 

وصل وصال دی انت اخِـیر اے 

کَو کِڑوا نہ شور

### ہَتھوں ٻُٹی، کَنـوں ٻُٹی
ہَتھوں ٻُٹی، کَنـوں ٻُٹی

خاب اِچ ڳاہݨے پاوے

چَڑھ اَسمان اُݙاریاں بھرے 

مُول نہ بھوئیں لَہوے 

ہِـیر دے ہار او پا ڳَل اِچ  

سان٘جھ دے ڳان٘وݨ ڳاوے 

تَلی اُتے دھر تے چن کُوں 

سِجھ دے نال الاوے 

اَکھ ڄو کُھلی،کُھلی رہ ڳئی 

کَنیں کُوں ہَتھ لاوے 

ٻُٹ پیا ہَتھیں آوے
عبداللہ عرفان

"واونْے ونْ دا بدھل" ملک عبداللہ عرفان ہوراں دی کتاب " گالھے دی پوتھی" دا مُہاکڑا ء۔ اے کتاب چین دے مہان لکھاری "لوشیون" دے " قصے دا ول قصہ" Old tales retold تے پاگل دی ڈائری دا سرائیکی ترجمہ ءے۔ کہیں وی ادب دے ارتقاء تے ودھارے کیتے اپنْےآسوں پاسوں چار چفیروں دی تہزیباں ثقافتاں تے بولیاں دے تراجم اپنْی بولی ءچ ضرور تھیونْیں چاہئدے ہن تاں جو دنیا کوں سمجھنْ تے نال جڑن دا شعوری رستہ بنْے۔ "گالھے دی پوتھی" کجھ ڈینہواریں توڑیں پی ڈی ایف کاپی اپ لوڈ کرڈیساں۔ شہزاد عرفان

## ڄم پل

## تعلیم

## وفات

## اولاد

* شہزاد عرفان
* رعد عرفان 
* فہد عرفان

## کتاباں
*وانوݨے وݨ دا ٻدھل
*سرائیکی لوک قصے
*سرائیکی دھرتی دا پرہلاد
* سرائیکی زبان دا قومی مزاحمتی ادب تے سئیں عاشق بزدار
عبداللہ عرفان سئیں

عبداللہ عرفان ہک بھاری تے ڳاڄ ڳڄݨ آلے الاء دے مالک ہن ۔۔۔ نہ صرف ترقی پسند سوچ دے لکھاری ہن بھل فوجی آمرایوب دے پہلے مارشل لآ کنوں لا ضیاء مردود دے مارشل لاء دے خلاف جدوجہد کرݨ آلے ہک سیاسی کارکن ہن ـ ضیائی کالے دور ءچ ملک صاحب اپݨی قیمتی کتاباں دی لابریری بکساں صدوقاں ءچ بند کرتے دوستاں سنگتیاں دے گھراں ءچ رکھوا آئے تے روز ڄہاڑے کہیں کرنل تے کݙاہیں میجر کنیں سوال جواب کیتے سݙا ویندا ہا۔ او سرائیکی تحریک ءچ سرائیکی صوبے دی جدوجہد کوں وسیب دی پہلی تے بنیادی جیت تصور کریندے ہن تے قومی سوال کوں پاکستان ءچ طبقاتی جدوجہد نال جوڑ تے ݙہکھدے ہن۔ انہان کیتے سرائیکی ادب دے لکھاری شاعر ادیب فنکار تے شاگرد ءی دراصل بنیادی سیاسی کارکن ہن جنہاں اڳوں ونڄ تے سرائیکی وسیب دی قومی تے طبقاتی جدوجہد دی وڈی تحریک کوں جنم ݙیوݨیں جیندے ءچ سرائیکی جاگیرداراں سرمایا داراں کوں ہک ڄہاڑے سارے سرائیکی وسیب دے اڳوں ڳوݙے نیواوݨے پوسن کیوں جو سرائیکی تحریک پسماندہ تے غریب عوام دے نچلے طبقات دی تحریک ء۔ 

ملک صاحب جوشیلے مقرر ہن تے ھمیشہ عوامی انقلاب ءچ یقین رکھیندے ہن۔ سرائیکی ادب بارے مُنڈھلا ایرا ٻدھݨ کیتے وستیاں ءچ سرائیکی ٻولی دے مردے بُھردے مُکدے اکھراں، قصے، پدے پہاکے اکھاݨ، حال حویلے شارتاں، الارے تے ٻولاریاں تے یقین کریندے ہن جوسرائیکی ادب اڄ وی ٻُݙھڑیاں دی ہاں دی کوٹھڑی ءچ سانبھے لاتھن، ڄہڑے اڄ موئے تے بھانویں کل۔۔تہوں انہاں آپ وی سرائیکی ادب دا مُنڈھ پُراݨے لوک قصیاں ءچوں کݙھ تے نویں اجوکے قصہ دا پہلا ایرا سرائیکی ادب ءچ ٻدھا۔۔۔ایندے نال نال ءی انہاں اپݨے آسوں پاسوں دی وݙی تہذیباں دی تاریخی نظریاتی جدوجہد کوں سرائیکی لوکاں تئیں نشابُر کیتے چین روس ترکی تے مصر دے انقلابی کرداراں اُتے کتاباں دے تراجم سرائیکی زبان ءچ کتن جو وسیب کوں اپݨی جاری سیاسی قومی جدوجہد ءچ روشن خیال تے ترقی پسند قومی جدوجہد دے رستے دا ادراک تے شعور تھیوے ۔

شہزاد عرفان
عبداللہ یزدانی

عبداللہ یزدانی سرائیکی شاعر ہے۔ انہاں دا تعلق دیرہ اسماعیل خان نال ہے۔  عبداللہ یزدانی ڈیرہ اسماعیل خان دے 92سالہ بزرگ شاعر ہن ،جتنی لمبی عمر ہے اُتناں زیادہ شعری تجربہ رکھن آلے مشّاق تے پُر گو شاعر ہن ۔آپدیاں اردو تے سرائیکی دیاں تقریباََ پنج، چھی کتاباں چھپ چکیاں ہن۔ آپ دا شمار ڈیرہ اسماعیل خان دے استاد شعراء وچ تھیندے ۔سئیں عبداللہ یزدانی دے سرائیکی شعری مجموعہ ’’اسماناں توں لتھے پھل‘‘اچوں ڈو عدد غزلاں پیشِ خدمت ہن۔ 

## کتاباں

* اسماناں توں لتھے پھُل

## وفات
اتوار ١٨ دسمبر ٢٠٢٢ء

## نمونہ کلام
متھے ڄݙاں تتے تھیندن
سارے کم ستتے تھیندن
ݙیکھ کے اُوندے ہوٹھ غلابی
پھُل باغاں دے رتے تھیندن

### نعت شریفؐ
جڈاں یاد تیڈی دا چن چڑھداے پلکاں تے ستارے بل ویندن

تیڈے ناں دا ورد کرینداں تاں میڈے سارے ڈکھڑے ٹل ویندن

کتھ عرشِ بریں کتھ فرشِ زمیں کتھ قابَ قوسین او ادنیٰ

میڈا پاک نبیؐ اُتھ پہنچا ھے جتھاں پر جبریل دے جل ویندن

سب جھولیاں بھر بھر ٹُر ویندن اتھاں پتھر وی بنڑ دُر ویندن

جہیڑے آندن ایں دروازے تے کون آدھے خالی ول ویندن

ہنڑ بھیج مدینے توں مولاؐ کوئی بدلی آپنڑے ساونڑ دی

میکوں بہہ بہہ تتیاں دھپاں تے ایویں روز پچھاویں ڈھل ویندن

میڈے لکھ سلام درود ہون اوں پاک نبیؐ تے یزدانی

جیندو گِھن سوغات دروداں دی جِن،اِنس،مَلک،مرسل ویندن

عبداللہ یزدانی

### (1)غزل
درداں دیاں سوغاتاں ڈِھگ ہن

گھٹ نئیں تیڈیاں ڈاتاں ڈِھگہن

خوشیاں دے ہن چار ڈیہاڑے

غم دیاں کالیاں راتاں ڈِھگہن

یا ر  اگر  تھی پووے  راضی

ول تاں عید براتاں ڈِھگ ہن

درد دے بوٹے ساوے رہسن

ہنجواں دیاں برساتاں ڈِھگ ہن

کیویں کہیں کوں کوئی سنجانے

بندہ ہک ہے ذاتاں ڈِھگ ہن

### (2)غزل

مر ویساں گھُٹ زہر دا پی کے

کیا کرنم تئیں باجھوں جی کے

غیراں وچ ونج بہندیں پی کے

ٹھیکِ سجناں اے وی ٹھیکِ

بھیج ڈیندے ہو زلف دی خوشبو

روز ہواواں دے ہتھڑیکے

زلف دی جئیںنئیں روشنی ڈٹھی

اوندا مستقبل تاریکے

پیار دا جرم ہک میں نئیں کیتا

او وی میڈے نال شریکِ

٭٭٭
عبدالمجید آفندی

مسلماناں دے سنی فرقے دا آخری سیاسی و روحانی سربراہ ہئی جینکوں خلیفہ آکھا ویندے. ١٩٢٤ وچ اتحادی قوتاں دے حکم تے اینکوں خلافت توں ہٹا کے،  خلافت عثمانیہ دا خاتمہ کر کے جمہوریت قائم کر ݙتی ڳئی. ایندے نال سنی ادارے خلافت دا خاتمہ تھی ڳیا۔
عبدالمجید عباس بزدار

عبدالمجید عباس بزدار سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## نمونہ کلام
میݙی جھوک دے ݙکھڑے نئیں مکدے 

تہوں نیر اکھیں توں نئیں رکدے 

جہڑا جھک گئے تخت لاہور اڳوں
 
اوندے دود ' فریب وی نئیں لکدے
### نظم
جبر دی چکی

نت نت غم دی سولی چڑھ کے
 
محرومی دا نوحہ پڑھ کے 

ما دھرتی دے غم دا ہوکا 

تخت لہور دے جبر ٹوکا 

ہے نہ اے کوئی حال اجوکا 

سنج ہے وسبہ پار پروکا

روہی تھل دمان دے نینگر

ݙیہدن راہ تے ہر جا پتھر

انٹری ٹیسٹ گلانواں بݨ گئے

تخت لہور دا ݙیکھ توں چکر

نئیں کوئی رستہ ساکوں ݙیندے 
"لالی پاپ " تے نت ٹھگلیندے
پر ہݨ ظالم سمجھی بیٹھے
حق تے سچ کوں پرکھی بیٹھے
تخت تے بخت ہمیش نی راہندے 
نئیں ہک مݨھ تے دریا وہندے 
ما دھرتی دے پتر سلامت
آخر تیݙی آنوݨیں شامت
نت نہ جبر دی چکی چلسی
ہک ݙینہہ اے سکرات وی ٹلسی

16 ستمبر 2017ء
عبدالمجید نتکاݨی

نکا ویہلا پگلہپ ت شرارتیں دا ویہلا ہوندے واقعہ اے ہے جو ڈو بھرا نہر دی کچی پٹڑی تے کھڑے ہن تے ڈٹھے نے پرو کولو ڈو جوان ہکے سائیکل ت چڑھۓآندن وڈا بھرا چھوٹےکوں آہدے ریت دی مٹھ بھر تےانہیں ت سٹ گھت.چھوٹا بھرا امنا کر ت ریت چا گھندے پر سائیکل آلا چاچا جوان ڈیکھ گھندےت چھوٹے کوں آہدےریت نہ سٹ یار اساں تاں یار نسے اے سنڑ تے چھوٹےبھرا ریت سٹ گھتی ہے.

اےچھوٹا بھرا عبدالمجید نتکانی ہا ایں واقعےدا اتت اے ہےجو ہر کہیں دی گال من کےدل دی مرضی کرنڑ آلے ت آصف اعوان دی طرفوں "صدر ممنون" دا "آصفانہ خطاب" حاصل کرنڑ آلے ایں مولوی دی سنگت اچ اساں جھئیں نمانڑے وی پھسۓودن.

ناں دا اثر ضرور ہوندےت جیندا ناں شرر ہووے او برف دے بلاک ت وی چاہ تپا سگدے ت کڈاہیں کڈاہیں نتکانی ت شرر وی تپ ویندن پر تپدے اوں ویہلے ہن جڈاں میں چھٹی آیا ودا ہوواں  ...ہیلو... میں بھڑویندا نئ انہیں کوں بلکہ صلح دے بدلے پکیاں ہویاں کچیاں سیواں میڈے ذمےہوندین تہوں اے تپدن.

نمازی پرہیزی بندے ہن ت میں اکثر ایں ڈر توں انہیں نال نئ ٹردا جو پنجے نمازاں پڑھنیاں پوسن البتہ شررآہدے نماز نتکانی دے ہتھ ت چڑھی کھڑی ہے اڈو اللہ اکبر اڈو السلام علیکم ورحمہ اللہ.

اکثر لوگ آہدن مولوی، استاد تے فوجی رنو (رن مرید) ہوندن. ستم ظریفی ڈیکھو نتکانی مولوی وی ہے استاد وی ہےت اکثر شودا کڈھڑیں دےڈر توں روٹی نئ منگدا جڈاں بیٹھک ت ونجو جتنا آکھو، رڑو پٹو جو اساں روٹی نئ کھاندے،کھادی ودے ہیں اےروٹی چا آسی ت آکھسی تہاڈے بہانے تیں میں کھا گھنساں. چاہ نال بہوں چاہ ہسی البتہ موٹر سائیکل چلاونڑ توں بہوں ڈردےپر سیکنڈ سیٹ ت بہہ ت وی ادھی ڈرائیونگ آپ کریندے "خیال کر یار اگو ٹرک ہے"
"خیال نال مڑیں پچھو ٹرالا ہے" حالانکہ میں کئ دفعہ آکھۓجیندےپچھو مولوی ہووےاوکوں ٹرالا کیا آہدے؟؟ (منصور شانی)

## حوالے
عبدالملک بن مروان

685ء وچ عبد الملک مسند خلافت تے متمکن تھیا۔ ایندی پیدائش عثمان ابن عفان دے عہد خلافت وچ 26ھ کوں تھئی۔ تخت نشینی دے وقت دی عمر 39 سال ہئی۔ مروان نے اپݨی زندگی وچ خالد بن یزید تے عمرو بن سعید کوں ولی عہدی توں خارج کرکے عبد الملک کیتے بیعت حاصل کر گھدی ہئی۔ مروان نے ایندی تعلیم و تربیت دی طرف پوری توجہ ݙتی۔ ایندی پرورش ، مدینہ دے علمی ماحول وچ تھئی تے اے ارباب علم و فضل تے اہل کمال دی صحبتذں نال فیض یاب تھیا۔ ہیں وجہ توں اے اموی حکمراناں وچ سب توں زیادہ پڑھا لکھا خلیفہ شمار تھیندے۔ اگرچہ عبدالملک انتہائی ناسازگار ماحول وچ تخت نشین تھیا لیکن اوہ محض اپنے عزم و استقلال، تدبر تے دواندیشی دی بدولت مخالفین تے قابو پاوݨ وچ کامیاب تھیا تے ایں طر ح ہک مستحکم اموی حکومت دی بنیاد رکھی۔

## دور خلافت
thumb|پہلا اموی دور دا طلائی دینار جیندے تے شاید عبدالملک دی تصویر اے
695ء، 76ھ وچ دمشق وچ ایندے حکم نال ٹکسال تعمیر کیتی ڳئی۔ حجاج بن یوسف نے کوفہ وچ وی ایہوجیہی ہک ٹکسال قائم کیتی۔ سونے تے چاندی دے دینار وچ بالعموم ہک تے ݙاہ دی نسبت ہئی۔ اگرچہ ایں نسبت وچ بعض اوقات تبدیلیاں وی تھیندے ریہے ۔ اسلامی سکیاں دے معیار، قدر و قیمت تے خوبصورتی دی بدولت بہت جلد اقوام عالم نے انہاں کوں قبول کر گھدا۔ 705ء وچ مختصر جیہی علالت دے بعد عبد الملک نے وفات پاتی تے دمشق وچ دفن تھیا۔ مدت خلافت تقریباً 21 سال ہے۔ اپݨی زندگی وچ اپݨے ݙوہاں پتراں، ولید بن عبدالملک تے سلیمان بن عبدالملک کوں یکے بعد دیگرے جانشین نامزد کر چکا ہئی۔ چنانچہ وفات توں قبل ولید کوں سݙا تے اونکوں ملکی معاملات تے حکومت دے بارے وچ نصیحتاں کیتیاں۔

## حوالے
عبرانی زبان

عبرانی (Hebrew language) افریقی ایشیائی خاندانِ زبان دی ہک  سامی زبان ہے۔ اسرائیل وچ 48 لاکھ افراد اے زبان ٻولیندن ہیں۔ عبرانی یہودیاں دی مذہبی زبان ہے۔ اسرائیل وچ عربی دے نال عبرانی وی سرکاری زبان دا درجہ رکھدی ہے۔ اے عبرانی رسمِ خط وچ سڄے توں کھٻے پاسے لکھی ویندی ہے۔
عبید خواجہ

انٹرنیشنل سرائیکی کانگریس دے سربراہ ہن تے  خانپور ضلع رحیم یار خان نال تعلق اے.

## ڄم پل

## تعلیم

## کاروبار
امریکہ وچ رہندے ہن۔

## سیاسی خدمات

## حوالے
عبیداللہ سندھی

عبیداللہ سندھی تحریک آزدی دے کارکن ہن۔
### ناں
انہاں دا ناں ٻوٹا سنگھ ہائی۔ ڄام پور وچ پڑھدے رہے، 

مزار مبارک خان پور وچ ہے. 

thumb|مولانا عبیداللہ سندھی
عثمان بزدار تے تنقید

عثمان بزدار تاں کلھ دی گال ھے تونسہ شریف تاں صدیں کنیں تھاڈے قبضے ءچ ھے تساں کیا کیتے ایں شہر واسطے عثمان کوں طعنے مارنڑ کنوں پہلے انھیں سیاست دانیں دا گریبان پکڑو جیرھے اج تک مسلط ہن ایں شہر تے ۔بلکہ مسلط کیوں جنھیں دے ہتھ پیر چم چم جنھیں دی خوشامد چاپلوسی تساں جھئیں جاہل ایمان سمجھدو زرا انھیں کنیں پچھو اج تک ایں حلقے ءچ اتنی عزت پاونڑ دے باوجود حلقے کوں عزت ڈتی کتنی ھیوے سارے جواب حلق ءچ اڑ ویسن ۔ساڈیں وستیں دی حالت دا زمہ وار عثمان بزدار نیں بلکہ او ایم این اے 
او ایم پی اے ہن جیرھے ہتھ ُچماواونڑ ثواب کم کراونڑ گناہ سمجھدن ہن ۔کوئ ہک قابل ٍفخر کم تساں چا ڈسو جیرھا اج تک تھیاء ھووے ۔تہاکوں ابے دے ناں تے بنڑیا ھویا کمال پارک نیں نظردا اکھیں ءچ ایجڈا غلامی دا موتی آیا کھڑے اگر نظردے تاں عثمان کوں مندے کڈھنڑ توں پہلے شیشہ ڈیٹھا کرو۔ 
میں آپڑیں زندگی ءچ آپڑیں وستیں ءچ 1985 دے بعد کوئ ترقیاتی کم تھیندا نیں ڈیٹھا صرف پیر ڈیٹھن مرشد ڈیٹھن سردار ڈیٹھن ۔نیں ڈیٹھی تاں کوئ ترقی نیں ڈیٹھی ۔اج کوئ اگر ٹاں ٹاں کریندا پئے تاں اوکوں آکھو مرشد توں ساکوں صدیں دا حساب گھن ڈے چھ مہینے دا حساب اساں گھن ڈیندے ہیں ساکوں پتے گڑدے کیوں لال تھیندے پئین
میں عثمان بزدار کوں ووٹ نیں ڈتا مگر میکوں یقین ھے تونسہ دے بارے انھیں کنیں چنگا سوچیسی ایں یقین تیں اوں وقت تک قائم ہاں جڈاں تئیں او وزیراعلیٰ ھے ۔اگر اوں وی تونسہ شریف نال اوھو سلوک کیتا جیرھا اج تک تھیندا آئے زندگی باقی تاں کُھل کے تنقید کریسوں فلحال اوندا ساتھ ڈیو اوکوں علاقے دے محرومیں دا پتہ ھے باقی کاویں دے ٹھونگیں مارنڑ نال مال نیں مردے ۔جمیل بلوچ
عثمان ہارونی

خواجہ عثمان ہارونیؒ طریقت تے شریعت دے علوم وچ امام العصر ہن تے اپݨے وقت دے قطب الاقطاب منے ویندے ہن۔
### نام ونسب
ناں عثمان کنیت ابو النور ہئی آپؒ ہارون دے رہݨ والے ہن.  ایہ نیشا پور دا ایک گاؤں ہے جس دی وجہ نال آپؒ دے ناں دے نال ہارونی لکھا ویندا ہے۔
## مرشد دی عنایات
جس ݙینہہ عثمان ہارونی کوں خرقہ خلافت ملا تاں آپؒ دے پیرومرشد شریف زندنی نے کلاہ چار ترکی وی آپدے سر تے رکھا تے فرمایا کہ اس چار ترکی کلاہ توں مراد چار چیزاں کوں ترک کر ݙیوݨ ہے:
#۔ ترک دنیا۔
#۔ ترک عقبیٰ۔ یعنی اللہ دی ذات دے سوا کوئی وی مقصود نہ ہووݨ. 
#۔ ترک کھاوݨ پیوݨ۔ اس توں مراد کم کھاوݨ تے کم سمھݨ ہے۔
#۔ ترک خواہش نفس۔ یعنی جو کجھ نفس آکھے اس دے خلاف کیتا ونجے۔

## آتش پرستاں دی وستی
معین الدین چشتیؒ توں روایت ہے کہ ہک ݙینہہ عثمان ہارونیؒ دے ہمراہ دوران سفر اساں ہک ایسی جگہ پہنچے جتھاں آتش پرستاں دی وستی ہئی اتھاں ہک آتش کدہ ہئی جس دی بھاہ کہیں ݙینہہ وی سرد نہ ہوئی ہئی۔ عثمان ہارونیؒ نے لوگاں کوں آکھا کہ تساں لوگ خدا دی پرستش کیوں نی کریندے جس اس بھاہ کوں پیدا کیتا ہے۔ انہاں نے جواب ݙتا کہ ساݙے مذہب وچ بھاہ کوں وݙا منا گیا ہے۔ عثمان ہارونیؒ نے فرمایا کیا تساں اپݨے ہتھ پیراں کوں بھاہ وچ سٹ سڳدے ہو۔ انہاں نے آکھا کہ بھاہ دا کم ساڑݨ ہے ایہ کس دی مجال ہے کہ اس دے قریب وی ونجے۔ ایہ ڳالھ سݨ کے عثمان ہارونیؒ نے ہک ٻال جیہڑا ہک آتش پرست دی گود وچ ہئی، گھدا تے ٻال سمیت بھال وچ کود گئے تے چار گھنٹے دے بعد باہر آئے۔ نہ تاں آپؒ دا خرقہ بھاہ نال سڑا تے نہ ہی ٻال تے بھاہ دا کوئی اثر تھیا۔ آپؒ دی ایہ کرامت ݙیکھ کے تمام آتش پرست مسلمان تھی گئے تے آپؒ دے حلقہ ادارت و شامل تھی گئے۔ آپؒ نے انہاں دے سردار دا ناں عبد اللہ تے اس چھوٹے ٻال دا ناں ابراہیم رکھا۔
آپؒ طریقت تے شریعت دے علوم وچ امام العصر ہن انہاں خواجہ حاجی شریف زندنی توں خرقہ خلافت حاصل تھیا۔ جبکہ خواجہ مودود چشتیؒ توں وی فیضیاب تھئے. 

آپؒ دے چار خلفاء ہن: 
* خواجہ معین الدین چشتی سنجریؒ
* خواجہ نجم الدین صغریٰؒ
* شیخ سعدی گنگوہیؒ
* خواجہ محمد ترکؒ
### وصال
آپ دا وصال 5 شوال 617ھ کوں تھیا اس وقت آپؒ دی عمر 91 سال ہئی. 
آخری وقت وچ مکہ مکرمہ چلے گئے ہن تے جنت المعلیٰ دے قریب دفن تھئے۔ آپؒ دی بارگاہ وچ خواجہ معین الدین چشتیؒ 32 سال ریہے۔ 20 سال دی عمر وچ آئے تے 52 سال دی عمر وچ خلافت توں نوازے گئے۔ انہاں ایام وچ اپݨے مرشد نے جو ملفوظات فرمائے انہاں دے ناں نال تحریر کیتے.  
## حوالے
عبدالواحد بن زید

خواجہ **عبد الواحد بن زیدؒ** ناں تے کنیت ابوالفضل ہئی. 
عبد الواحد بن زيدؒ جنہاں کوں امام ذھبیؒ نے شیخ العباد دا لقب ݙتا،  ابو عبیدہ بصری دے ناں توں وی معروف ہن. انہاں دا ذکر رواۃ حدیث وچ ملدا ہے جنہاں کوں صوفی تے واعظ دی حیثیت نال ڄاݨا ویندا ہے. انہاں نے حسن بصریؒ، عطاء بن ابی رباحؒ ، عبادة بن نسیؒ ،عبد الله بن راشد وكيعؒ و محمد بن السماكؒ ، زيد بن الحبابؒ ،ابو سُلَيْمَان الدارانیؒ تے مسلم بن ابْرَاهِيمؒ تے کثیر جماعت نے روایت کیتیاں.
.
## حالات زندگی
سلسلۂ چشتیہ دے مشہور بزرگ ہن.  آپؒ دا تعلق بصرہ نال ہئی تے خواجہ حسن بصریؒ دے مرید ہن تے انہاں توں خرقہ خلافت پاتا۔ آپؒ کثرت نال مجاہدے کریندے ہوندے ہن۔ چالیہ روز سخت مجاہدہ کرݨ دے بعد آپؒ نے حضرت حسن بصریؒ دے ہتھ تے بیعت کیتی۔ عبد الواحد بن زیدؒ نے حکم قرآنی دے مطابق ہک عرصے تک سیر و سیاحت کیتی تے اس دوران عبادت وریاضت وی کریندے رہے۔
آپؒ نے امام اعظم ابوحنیفہ توں وی اکتساب علم کیتا۔ آپؒ توں بے شمار کرامات دا ظہور تھیا۔ چنانچہ ہک دفعہ درویشاں دی ہک جماعت آپؒ دی خدمت وچ حاضر ہئی جݙݨ انہاں تے بکھ نے غلبہ کیتا تاں انہاں نے حلوہ دی خواہش کیتی لیکن فی الوقت کوئی چیز دستیاب نہ ہئی۔ آپؒ نے اپݨا چہرہ مبارک آسمان دی طرف کیتا تے اللہ تبارک و تعالٰی توں درویشاں دی اس جماعت کیتے خواستگار تھئے۔ اوں وقت آسمان توں دینار وسݨ لگے۔ آپؒ نے درویشاں کوں فرمایا کہ صرف اتنت دینار چا گھنو جتنے کہ حلوہ دی تیاری کیتے کافی ہوون۔ درویشاں نے بموجب حکم بقدر ضرورت دینار چاتے تے حلوہ تیار کر کے کھادا لیکن آپؒ  نے اس حلوہ وچوں ہک لقمہ وی تناول نہ فرمایا کیونکہ آپؒ اپݨی کرامت توں اپݨا رزق حاصل کرݨا پسند نہ کریندے ہن۔
## وفات
آخری عمر وچ خواجہ عبد الواحدؒ نہایت بیمار تھی گئے۔ آپؒ دے جسم وچ حرکت دی طاقت وی نہ رہی۔ ہک خادم موجود ہئی جیہڑا آپؒ کوں وضو کرویندا ہئی۔ ہک ݙینہہ خادم موجود نہ ہئی جیہڑا وضو کرویندا۔ آپؒ نے اللہ توں دعا کیتی کہ اے اللہ ایسا وقت وی آ گیا ہے کہ نماز کیتے وضو کرݨ دی وی ہمت نی رہی۔ میکوں کم از کم اتنی صحت تاں ݙے کہ میں وضو کر کے نماز پڑھ گھناں۔ اس دے بعد جو تیݙا حکم ہوسی اوہ بجا گھن آساں۔ آپؒ اوں وقت اٹھے اپݨے پیراں تے کھڑے تھئے. وضو کیتا، نماز ادا کیتی۔ نماز توں فارغ تھیوݨ دے بعد آپؒ ول بیمار تھی گئے۔ سفینۃ الاولیا تے اخبار الاولیا دے مطابق آپؒ 27 صفر 177ھ کوں اس دار فانی توں رخصت تھئے آپؒ دا مزار مبارک بصرہ وچ واقع ہے۔
 
## حوالے
عبدالکریم ساجن

عبدالکریم ساجن سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

اصل ناں      عبدالکریم

تخلص         ساجن ؔ

جمن          1971ء    

تعلیم         انجینئرنگ

پیشہ          زراعت   

فون نمبر       03457364551

جاہ پتہ         O/Pشاہ صدر دین ڈیرہ غازیخان

## کتاباں

* ساوݨ مُکدا ویندے

## نمونہ کلام
میڈے چودھار پانڑیں ہے کنارہ کُئی نظردا نئیںبھلیندا عرش دو جیکر ستارہ کُئی نظردا نئیںمیکوں وی علم ہا کجھ کجھ ولا جوشی وی آکھیا ہے تیڈی زندگی دے کہیں ڈکھ دا اتارا کُئی نظردا نئیںمیڈے جیونڑ دا کُئی پل گزارے لائق ہووے ہاگزارا کر ونجاں ہا میں گزارا کُئی نظردا نئیںکڈھاؤ کُئی وینڑ نئیں آندا نہ ہنڑ کئی کوک آندی ہےمیں کیڑھی سمت ونجڑاں ہے اشارہ کُئی نظردا نئیں میڈے اندر میڈے وانگوں کئی مہمان وسدے ہنسوا میڈے بیا میکوں ڈکھارا کُئی نظردا نئیںمیں سانول ستر اینجھی ہاں جیرھی کہیں دے وی کم دی نئیںمیڈے وانگوں میکوں جگ وچ آوارہ کُئی نظردا نئیںنہ اپنڑیں آپ دا ساجن نہ ساجن کہیں بنڑایا ہےحیاتی دا قیامت تک سہارا کُئی نظردا نئیں

### غزل
وکهرا نگر هے عشق دا ایندا خدا وکهرا ہوندے 

سجدے قضا وکهرے تهیندن سجدا ادا وکهرا ہوندے

اکهیاں دی روونڑ ریت هے وکهرا هے روونڑ پیت دا

روندا تاں ہر کوئی رہ ویندے روونڑ دا ڈا وکهرا ہوندے

سونہاں تاں جگ ہوندے پیا سنگتی مگر کوئی کوئی ہوندے

جیکر سنجانڑیں اوکه نئی جگ توں ودا وکهرا ہوندے

کہیں ڈہنہ توں اتلا سوچ سہی آخر او کینجها شخص هے

آہدے سدا رنگ پیار دا مکدی مکا وکهرا ہوندے

توں ہئیں سخی ہووے پیا پنڑیں مگر پرکهیے تاں کر 

منگتے تیڈے دا دلربا ڈیونڑ صدا وکهرا ہوندے

کہیں دی نظر دے تیر ان لگدن جڈا ڈسدے وی نئیں 

ایندے زخم وکهرے ہوندن ایندا دوا وکهرا ہوندے

ہووے توڑے ڈہنہ عید دا یا شہر دا میلہ ہووے

پتہ نئی کیوں دنیا کنوں ساجن تیڈا وکهرا ہوندے

عبدالکریم ساجن صاحب

### غزل
آپ کو آپ پرایا لگڑاں 

اپنڑیں گهر ہمسایہ لگڑاں 

پتہ نئی اے کینجهی رت ہے 

بت تو بهاری سایہ لگڑاں.. 

کینجهے کال دی کئو پئی آندی 

ہنجهوں وی سرمایا لگڑاں ..

نہ کوئی میڈاں نہ میں کہیں دا 

نہ ہنڑ کہیں دا جایا لگڑاں ..

ہنڑ تا کجهه محسوس نئی تهیندا

نہ ویندا نہ آیا لگڑاں .

روز صبر دیا ملماں لا کے

روز دا روگ سوایا لگڑاں. 

اللہ جانڑے کیا تهی گیا ہے 

ہر کہیں تو شرمایا لگڑاں .

اکثر ساجن چپ ہوندیں ہوئے

کہیں دے نال الایا لگڑاں. 

عبد الکریم ساجن

## حوالے
عدیل آصف پتافی

عدیل آصف پتافی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## ڄم پل
کوٹ مٹھݨ راجن پور نال تعلق ہے۔ ٤ مئی ٢٠٠٠ کوں ڄمے۔
## نمونہ کلام
منگ یار دعا متاں دل میݙا کہیں صورت وچ پرچیج پووے

میݙی حالت ݙیکھ تے کھل نہ تو ں ݙے حوصلہ زخم سویج پووے

نہ یار وفا دے لارے لا تیݙا کوڑ نہ ول پکڑیج پووے

موئیں نال عدیل مذاق نہ کر شالا مونجھ مرے دفنیج پووے

**ݙوہڑہ**

تیݙے نکھڑن دا کیوئی غم کینی بس نکھڑ جو ڳئیں تیکوں کیا آکھہاں۔

سب رشتے ناتے چھوڑی ڳئیں میݙی جان جو ہئیں تیکوں کیا آکھہاں۔

ارمان جو ہے پہلے یار ہاونے ہُنڑ کینوی سئیں تیکوں کیا آکھہاں۔

میکوں چھوڑ عدیل تو غیریں وچ خوش وسدا پئیں تیکوں کیا آکھہاں۔
ونکی:سرائیکی شاعر
عذرا ملک

= عذرا ملک =
## پیوداناں
ملک اللہ بخش
## جمن دی تریخ
ترئے جنوری۱۹۷۰ء
## جمن دی جاہ
علی پور
## تعلیم
بی اے 
## کم کار
رپورٹر، میگزین سیکشن۔ روزمانہ خبریں ملتان 
## ادب دے صنفاں
مضمون ، شاعری 
## پتہ(موجودہ)
دفتر روزنامہ خبریں بلقیس پلازہ۔ ملتان 
## پتہ (مستقل)
معفرت ملک طارق محمود ایڈووکیٹ علی پور ۔ ضلع مظفر گڑھ۔

ونکی:ادیباں دی ڈائریکٹری

مبشر کلیم (گرافک ڈیزائنر، وکیپیڈین، مترجم، ایڈیٹر، کیلی گرافر) وحید پلازہ، حسن پروانہ روڈ، ملتان ۔03061241415۔ (&#91;&#91;User talk:MubasherKaleem&#124;talk&#93;&#93;) (talk) 14:33, 29 September 2020 (UTC)
عراق

ایہ  براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ مشرق وسطیٰ وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔

## تاریخ
عراق قدیم ترین انساناں دی رہائش گاہ ہے۔ طوفانِ نوح  وی اتھائیں آیا ہائی۔ عراق توں ملݨ آلے آثارِ قدیمہ ثابت کریندے ہن جو زمانہ قبل از تاریخ وچ وی ایتھوں دے لوک باقاعدہ زبان، ثقافت اتے مذہب رکھیندے ہن۔ عراق دے شمال مشرق وچ  شانیدر دے غاراں وچوں ملݨ آلے نیاندرتھال انسان دے ڈھانچیاں وچوں، جہڑے پنجاہ توں سٹھ ہزار سال پراݨے ہن، ایہ پتہ لڳدا ہے جو او ٻولݨ دی صلاحیت رکھدے ہن اتے رسومات ادا کیتا کریندے ہن مثلاً اپݨے مردے پھُلاں دے نال دفنیندے ہن۔

## جغرافیہ
عراق دا کل رقبہ 168,743 مربع میل (437,072 مربع کلو میٹر) ہے۔ ایندا زیادہ تر علاقہ صحرائی ہے مگر دریائے دجلہ اتے دریائے فرات دے درمیان دا علاقہ انتہائی زرخیز ہے۔ ایں علاقے کوں میسوپوٹیمیابلادالرافدين یا مابین النھرین اہدے ہن۔

## سیاست
پہلے سلطنت عثمانیہ وچ شامل ہائی۔

## زبان
عربی

## صوبے

* بغداد
* صلاح الدین
* دیالیٰ
* واسط
* میسان
* بصرہ
* ذی قار
* المثنیٰ
* القادسیہ
* بابل
* کربلا
* نجف
* الانبار
* نینویٰ
* دہوک
* اربیل
* کرکوک
* السلیمانیہ

## مشہور شہر

* اربیل
* الشامیہ
* ام قصر
* بصرہ
* بعقوبہ
* بغداد
* بغدیدہ
* تکریت
* جیکور
* حلہ
* خانقین
* دجیل
* دہوک
* دیوانیہ
* رفاعی
* رمادی
* زبیر
* سامرا
* سلیمانیہ
* سنجار
* صفوان
* صویرہ
* عنکاوہ
* فلوجہ
* قرنہ
* مدینۃ الصدر
* مشخاب
* مقبرہ اور
* مقدادیہ
* مندلی
* موصل(شہر)
* ناحیۃ القاسم
* ناصریہ
* نجف
* نھروان
* کربلا
* کرکوک
* کوفہ
* یوسفی

## حوالے
عرب اسرائیل جنگ ١٩٤٨ء

1948ء وچ ریاست اسرائیل دے قیام دے نال ہی عرب تے اسرائیل پہلی وار ہک ݙوجھے نال ٹکرائے تے اس ٹکراؤ کوں عرب اسرائیل جنگ 1948ء دا ناں ݙتا گیا جبکہ اسرائیلی اینکوں "جنگ آزادی" آہدے ہن۔ اسرائیل نے فلسطین تے قابض تھیندے ہی علاقے دی عرب اقلیت تے ظلم دے پہاڑ توڑ ݙتے جس دی وجہ نال عرباں کوں مجبوراً اپݨا وطن چھوڑنا پیا۔ بے گھر عرباں دی تعداد جلد ہی 10 لکھ تک پہنچ گئی۔ عرب پوری طرح مسلح یہودی دستیاں دا مقابلہ نہ کرسڳے تے 15 مئی 1948ء تک اندرون فلسطین وچ عرباں دی مزاحمت ختم تھی گئی۔ 14 تے 15 مئی دی درمیانی شب 12 بجے یہودیاں نے تل ابیب وچ ریاست اسرائیل دے قیام دا اعلان کر ݙتا۔

[thumb|[عرب اسرائیل جنگ دا نقشہ]]

عرباں نے اس ریاست کوں تسلیم کرݨ توں انکار کر ݙتا تے مصر، شام، اردن، لبنان تے عراق دی افواج نے اسرائیل تے حملہ کر ݙتا۔ ایہ جنگ 1949ء دے امن معاہدیاں دے تحت ختم تھی ڳئی۔

سلامتی کونسل دے حکم تے 11 جون 1948ء کوں طرفین نے جنگ بندی کر ݙتی۔ اس دے بعد جنگ شروع تے بند تھیندی رہی اتھاں تک کہ 1949ء وچ عرب ملکاں کوں اسرائیل توں الگ جنگ بندی دے معاہدے کرنا پئے تے اسرائیل دے وجود کوں عملاً تسلیم کرݨ تے مجبور تھیوݨاں پیا۔ 11 مئی 1949ء کوں اسرائیل اقوام متحدہ دا رکن بݨا گھدا ڳیا۔

اس جنگ وچ اسرائیل دے 6 ہزار 373 باشندے مارے ڳئے جنہاں وچ 4 ہزار فوجی تے باقی شہری ہن۔ عرباں دے جانی نقصان دے حتمی اعداد و شمار اج تک معلوم نی تھی سڳے تاہم ایہ تعداد 5 توں 15 ہزار دے درمیان ہے۔

## حوالے
عربی زبان

عربی ہک زبان ہے۔ ایہ مسسلماناں دی مذہبی زبان ہے۔ قرآن شریف تے حدیث دیاں کتاباں عربی زبان وچ ہن۔ 

عربی زبان کل انتریہ زباناں دا مجموعہ ہے،، انہاں انتریہ زباناں وچوں سبھ توں وݙی زبان مصری عربی ست کروڑ آبادی نال ہے،

ݙوجھے نمبر تے چار کروڑ نال سوڈانی عربی ہے،

تریجھے تے چوتھے نمبر تے مراکو عربی تے الجیری عربی. سوا ترائے کروڑ آبادی نال ہن،،

پنجویں نمبر تے شمالی لویتانی(شامی عربی) اڈھائی کروڑ تے چھیویں نمبر تے صعیدی عربی ݙو کروڑ چالہی لکھ ہے،

ستویں نمبر تے نجدی عربی ݙوکروڑ،. اٹھویں نمبر تے میسوپوٹامی(عراقی عربی) ڈیڈھ کروڑ،. نانویں ݙاہویں تے یارہویں نمبر تے سنانی عربی، جنوبی لیوتانی(جنوبی شامی عربی)  تے تیونسی عربی سوا سوا کروڑ،

ٻارہویں نمبر تے تعزی عدنی،

تیریویں نمبر تے حجازی عربی ہک کروڑ ݙاہ لکھ،

چوݙویں نمبر تے خلیجی عربی صرف ہک کروڑ ہے،

جہڑی عربی تعلیمی ہے،. تعلیم وچ پڑھائی ویندی ہے، سکولاں وچ لازمی ہے،،. اخباراں تے ریڈیو ٹی وی تے ورتی ویندی ہے، سرکاری زبان ہے،،

او انہاں انتریہ زباناں دے علاوہ ہے،،

او معیاری عربی

مصری عربی نال رلدی ملدی زبان ہے،،

ساری دنیا وچ معیاری عربی چلدی ہے،
عرض بلد

عرض بلد (انگریزی: Latitude) سطح ارض تے کہیں مقام دا خط استوا توں شمالاً یا جنوباً فاصلہ، جیندی پیمائش زاویاں وچ کیتی ویندی ہے، ایں مقام دا ناں عرض بلد ہے۔ خط استوا دا عرض بلد صفر ہے جب کہ قطب شمالی تے قطب جنوبی بالترتیب 90 درجے شمالی تے 90 درجے جنوبی عرض بلد منے ویندن۔ 
## حوالے
ونکی:جغرافیہ
عرفان حاشر

عرفان حاشر سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔راجن پور دھرتی دے شاعر عرفان حاشر دا اصل ناں ملک عرفان حاشر ہے تے آپ سرائیکی دے مہاندرے شاعر ملک غلام شبیر شاددے فرزند ہن۔نائچ برادری نال تعلق ہے۔ 9مارچ 1984ء کوں قصبہ اللہ آباد تحصیل جام پور اچ پیدا تھئے۔ سردار کریم نواز خان کورائی ہوراں دی شاگردی اچ 1997ء کوں شاعری دا آغاز کیتا۔ٻہوں چنڳی شاعری کریندن تے ماء ٻولی سرائیکی نال وی ݙاڈھی محبت رکھیندن تے سرائیکی ہر کٹھ میل اچ ضرور شریک تھیندن۔(1)

## ڄم پل
اللہ آباد غربی تحصیل جامپور ضلع راجن پور

## کتاباں

* سنگھار سوچاں ،
* لاش لہجے ، 
* خدا رول کھڑے ہیں ،
* پریم نگر کی یادیں

## وڈیو
* حاشر ٹی وی چینل

## نمونہ کلام
زخمیں داآہر ایویں بھلا کون کریندے-

سکھ اپنڑیں ونجا کہیں دی دواکون کریندے-

ہرشخص تاں اندر توں ہےخود آپ دابھیتی.

بن مفت ڈسا خود کوں تباھ کون کریندے-

توںوی تاں خدا ہئیں پیا اجاں میڈے شہردا.

بھلاتائیںجئیں خدابت کوںقضا کون کریندے-

رگ رگ تےلتھی تیڈی ہے تیز تڑپ کوئ.

ڈس اینجھی مٹھی شۓکوں جداکون کریندے-

توں مل پئیں ولا مل پئ ہے اوھا شام وی حاشر 

بھل ہک دفعہ تھئ ہئ ولا کون کریندے.

### او تیڈی عظمت دیاں قسماں چیندے

او روز رانجھے دے قصے گھڑ تے ساکوں کوہیجڻ تے پیل ڋیندے

او آپ نکھڑڻ دا تمغہ لاء تے اساڋے ہنجوں کوں میل ڋیندے

او ساڋے ہتھیں کوں کڑیاں کڑ تے اساڋیاں سوچاں دے کاڑھ‍ ڋیندے

او شخص مہلت دے خواب ڋے تے اساڋے جذبیں کوں جیل ڋیندے

او اپنڑے لبیں کوں رت لاء تے، ہر روز جوبن نکھار ٻاہندے

عجیب سوہنڑا مداری شخص اے، لمحے لمحے دا کھیل ڋیندے

### توں جو آہدیں حساب ہووے
توں جو آہدیں حساب ہووے، نصاب ہووے کتاب منگاں؟

او تیڋی عظمت دیاں قسماں چیندے، ڋسا میں کیویں جواب منگاں؟

او روز لاہریں دے روزے ڋے تے، او روز لہجیں کوں رنگ کریندے

او شخص کینجھا مصوم ڋسدے ڋساء میں کیویں عذاب منگاں

او خود کوں جیہڑا خدا اکھیندے، بے شول ڳالھے تے پاگلیں دا

او شخص جیہڑا خدا ہے حاشر، ڋساء میں کیویں حساب منگاں

### توں تاں اونویں بے وفا ہیں

کوڻ کہیں دے نال تھیندے جی ڋکھارے ڋیکھ‍ تے

رات گونگی کوڻ ساہندے ڋینھ‍ دے تارے ڋیکھ‍ تے

سچ تاں اے ہےسینے سِلھ ہے، سر دی بازی لئی کھڑوں

ایویں نیزے کوڻ ساہندے، ساہ سیپارے ڋیکھ‍ تے

موت کہیں دی مُل ڳھدی نئیں، سَیت کہیں دا ڋاڄ نئیں

تاج کہیں کوں کوڻ ڋیندے، سِر اُدھارے ڋیکھ‍ تے

ضبط کہیں دا ظرف ہے تاں، ساکوں ایندی غرض نئیں

ساکوں اینجھا ظرف ہووے، دھاڑیں مارے ڋیکھ‍ تے

لیکھ‍ اپنڑے پیار دے ہن، کیوں پۓ کہیں تے ڋوھ‍ ڋیووں

ذمے کہیں کوں کوڻ لیندے، ہاں دے ٻارے ڋیکھ‍ تے

توں تاں حاشر بے وفا ہیں، تیکوں کہیں دے نال کیا

تیں تاں اونویں چھوڑ ونجنڑے، حال سارے ڋیکھ‍ تے

### مَر ونڃیجے
آہ دی آہٹ دا شور اندروں زرا سُنیجے تاں مر ونڃیجے

ہنج دی سسی کوں تھل دے اندر قضا کریجے تاں مر ونڃیجے

وجود دنیا دی ہر شے اندر جڋاں اوں رب دا ہی موجزن ہے

ولا کیا تـُک اے جو بُت دے اوھلے خدا پُوجیجے تاں مر ونڃیجے

اے روز ریتیں دی موت کیا ہے گناہ دے مہنـْے دے طوق کیا ہن

کلیم موسے کوں نال ڳھن تے خدا ڋکھیجے تاں مر ونڃیجے

کفر دے فتوے وی ہاوی تھیندن ہاں پھئی ایندے کوئی تیکوں گولے

حدیں تیڋیں دی بَھر دے اوڋھر جے بُت جُڑیجے تاں مر ونڃیجے

موت انویں تاں آونـْی ہے، اے موت کہیئں اے جُو موت آوے

موت اپنی دی موت سانگے کوئی در گولیجے تاں مر ونڃیجے

اساں تاں اپنـْی ہی بندگی دا ثبوت پلوں تے سانبھ‍ رکھنے

ہے ساڋے سوچیں دی انت حاشر خدا چھوڑیجے تاں مر ونڃیجے

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء  

ونکی:سرائیکی شاعر
عرفان محمد

عرفان محمد سرائیکی شاعر ہے۔

## ڄم پل
١٥ اکتوبر ١٩٨٠ء کوں سرگودھا وچ ڄمے۔

## نمونہ کلام
زوراور دے وَس چوں نکلو

جھُمر والی چس چوں نکلو

اپنڑی ریڑھی, سیکل کڈھو

گودے آلی بس چوں نکلو

سُوتر گولو, کھڈیاں سانبھو

کُھس گئے کھیس دی کَس چوں نکلو

(عرفان محمد)

### ݙوہڑہ

دل تھوڑا ہے تاں کیا تھی گئے ساکوں ہور تاں تھوڑاں کوئی کینی

ساڈے نال الا ساڈے کولوں بہہ تیکوں سوہنڑاں ہوڑاں کوئی کینی

ہکو تیڈی دید دے پیاسے ہئیں ساکوں ہور تاں سوڑاں کوئی کینی

تیڈے ہر ہر ساہ دیاں لوڑاں ہن پنج ڈاہ دیاں لوڑاں کوئی کینی

( عرفان محمد )

### شعر

اساں ایں ڈیہدوں تیڈے منہ دو چن

جیویں کوئی استاد گَویّا

کوئی لمڑی تان پہاڑی گا کے

ول ول خلقت دو ڈیہدے

(عرفان محمد)

### [[غزل]]
ہکو سسی سچ وو بِیبا

باقی ساری کھچ وو بِیبا

ساونڑ کولوں کتھاں ڈردے

مچنڑ والا مچ وو بِیبا

روندا پئیں تاں رج کے رو گھن

نچدا پئیں تاں نچ وو بِیبا

میڈے پورے سچ کوں کھا گئے

تیڈا ادھا سچ وو بِیبا

کیا کیا یاد ڈویندے ساکوں

رتونڑ رنگا کچ وو بِیبا

ساڈے نال تاں بھوت پریت ہن

کئیں دے نال تاں جچ وو بِیبا

ساکوں ڈھاہندی کندھلی اہدن

ساڈے کولوں بچ وو بِیبا

(عرفان محمد)

### [[غزل]]
ساکوں تیڈا آزار کیا اہدے ؟؟؟

بانہہ کوں ونگیں دا بار کیا اہدے

تیڈی قربت دا کیا کریسوں چن

تیڈی فرقت دا قاہر کیا اہدے

تیڈے ہوٹھیں دا سیک جو آکھے

تیڈی گالہیں دا ٹھار کیا اہدے

میڈی وستی تاں کھا گیا ہے ہنڑ

میڈی جھُگی کوں شاہر کیا اہدے

جیکوں نفرت ملی ہے صدیاں دی

اونکوں جھٹ پل دا پیار کیا اہدے

(عرفان محمد)

### [[غزل]]
بہوں وکھری راہ تے چلدے ہئیں

تاہیں سانجھ دی سِک تے پلدے ہئیں

اساں بے پر, سچ دی ڈار اندر

ایویں بیٹھے بیٹھے رَلدے ہئیں

جاں گالہیں روونڑ لگ پوون

تاں شعر دو واپس ولدے ہئیں

تیکوں گلھ دے چُگھ ڈکھلیندے ہئیں

اوویں اندروں اندری گَلدے ہئیں

اے کینجھے پندھ کوں نکلے ہئیں

نہ کھڑدے ہئیں ... نہ ہَلدے ہئیں

اے کینجھے قیدی بھانبڑ ہِن

پئے وِسمے وِسمے بلدے ہئیں

آ رات دے وات ابھردے ہئیں

ڈینہہ چڑھدا ہے تاں ڈھلدے ہئیں

ہئیں ول ول اہدا, ٹالا کر

پئے وانگ مصیبت ٹلدے ہئیں

متاں ساڈے بیٹھیں جاگ پوے

پل باہندے ہئیں ول چلدے ہئیں

(عرفان محمد)
## حوالے