پکھی واس

اوئے اوئے! تہاکوں اِتھاں کیں اجازت ݙتی ہے جو اپݨیاں جھڳیاں پئے اَݙیندے وے؟ چائو اپݨاں سامان تے نکلو اِتھوں ۔ ملک میرو آکھیا:

سردار صاحب ساکوں صرف اَڄ دی رات رہوݨ ݙیؤ‘ کل فجر نال اساں اِتھوں چلے ویسوں۔ بابے پُھلّݨ ہتھ ٻدھ کے جواب ݙتا۔

اوئے بابا توں کوئی بے وقوف تاں نئیں جو میݙی ڳالھ تے ضد پیا کریندیں ۔ میں آکھیئے تُساں ہُݨیں ہُݨیں اپݨاں سمان اِتھوں چائو تے توں اَہدیں ساکوں اَڄ دی رات رہوݨ ݙیؤ‘ واہ بھئی واہ!تُساں میݙی زمین اِچ ضرور گند کُڄا کھنڈاوݨاں ہے؟ ملک میرو رَتّے عانے کڈھ کے آکھیا:

سئیں مہربانی کرو ݙینہہ لہندا پئے تے اُتوں مینہ وَسݨ دا وی امکان ہے اساں سردی اِچ چھوٹے چھوٹے ٻالیں کوں ٻیا کِتھ گھن ونڄوں ‘ کوئی جاہ نہیں نظر آندی بابے پُھلّݨ التجا کریندیں ہوئیں آکھیا:

اوئے بابا تیکوں جاء اِی ایہا میݙی زمین لدھی ہے ٻیاںجائیں مریج ڳئین ۔ کوئی لوڑ نہیں چائو اپݨے گندیاں ٻورے تے اوہ لائن دے پار ونڄ تھپّھݨ لائو ۔ ملک میرو کاوڑ نال ہک بانس کوں تھݙا مار کے آکھیا :

اُٹھو ڑی نصیبو ! اِتھوں کوچ کروں پتہ نہیں ایہ خان ہے یا ملک اِتھاں رات نہیں رہوݨ ݙیندا ۔ بابے پُھلݨ اپݨی ذال کوں آکھیا:

ہائے ہائے اساں کہیں دی بھوئیں نال تا ںنہ چائی ویسوں ایہ کیجھیں انسان ہِن جیڑھے ساکوں خدا دی خالی بھوئیں تے رات دے چار پہر وی نہیں رہوݨ ݙیندے۔ نصیبو آکھیا:

اوئے مائی ٻڈھڑی ! منہ سنبھال کے ڳالھ کر ایہ کیا بکواس پئی کریندی ہیں تساں دَر دَر تے بھیک منگݨ آلے لوک انسان ہیوے تے اساں تہاکوں انسان اِی نہیںنظر آندے؟ ملک میرو دے نوکر دینوں ٻانہاں کونجیندیں ہوئیں ذرا اڳوں تے تھی کے آکھیا:

ویندے پئے ہیں میݙا سائیں ویندے پئے ہیں ‘ ساݙی مجال ئِ ناراض نہ تھیوو شالا جھوکاں آباد رہونے۔ بابے پُھلݨ ہتھ ٻدھ کے آکھیا:

ݙینہ لہندا پیا ہا جو بابے پُھلݨ دے قبیلے اپݨے کلھڑیں دا سمان لݙ کے لائن دے پار گھن ڳئے پر اوہ جھڳیاں اَݙ نہ سڳئے ہن جو پہلے بارش لہہ پئی تے وَل زور دا نناواں آوݨ لڳ پیا ۔ اُنہاں ننگی زمین تے ٻہہ کے  ننانویں دا مقابلہ کیتا پر نناویں اُنہاں کوں جھنبھ ݙتا ‘اُنہاں دیاں ڳندیاں ٻورے تے کپڑے تھڳڑے پُس ڳئے ‘ ساری رات اُنہاں سخت سردی اِچ ٹھر ٹھر کے گزاری ‘ ݙینہہ تھیا تاں بابے پُھلݨ دے ہک معصوم پوترے کوں سرسام جھٹ کیتا تے اوہ اللہ دے حاضر تھی ڳیا ‘ فقیریں دے گھر کُرلاٹ مچ ڳیا ‘ ٻال دی ماء صابو کوں ٻوڑ پئے پوندے ہَن ‘ پکھی واسیں دی برادری کٹھی تھی ڳئی ہئی ۔ رشتے دار تریمتیں صابو دے ڳل لڳ کے ویݨ کر کر روندیاں پٹیندیاں پیاں ہن تے صابو رو رو کے ایہ کَیبر ٻیٹھی مریندی ہئی۔

’’میݙے ٻچے تے نہ زمین آلیں ترس کیتے تے نہ اَسمان آلے‘‘۔

اَڄ ٻال کوں فوت تھئیں ہوئیں چوتھا ݙینہہ ہے ‘ بابا پُھلݨ ݙوپہریں کوں اپݨی جھڳی اِچ حقہّ ٻیٹھا پیندے اِنوں اوندی چھوٹی دھی عالو تے چھوٹا پُتر ماݨک جھگی اِچ آ وڑئیے ۔

ابّا! ایہ وݙیں ماڑیں کوٹھیں آلے لوک ساکوں پاݨی نہیں بھرݨ ݙیندے۔

چلو پُتر تساں کہیں سرکاری ٹوٹی توں بھر آئے کرو!

اَبّا ! اوہ سرکاری ٹوٹی تاں ٻہوں پرے کھڑی ہے ‘ اتنا پندھ اساں روز کیویں کریسوں‘ ہُݨ وی اساں اوہیں سرکاری ٹوٹی توں پاݨی بھر آئے ہیں۔ 

اچھا!

ہا اَبّا اساں جیڑھے گھر وی ڳئے ہیں ساکوں پاݨی نہ بھرݨ ݙیندے تے آہدے ہَن تُساں چور ہیوے ‘ تاڑ بازیاں کرکے چوریاں کریندے وے ‘ اساں آکھیا اساں فقیر لوک ہَیں اساں چوریاں نہیں کریندے‘ ساکوں پاݨی بھرݨ ݙیئو پراوہ ساکوں دڑکے ݙیندے ہَن ‘ ہک رَن ساکوں دِھکے ݙے کے حویلی توں ٻاہر کڈھ چھوڑیاتے اَہدی ہئی تُساں مردار کھاندے وے ‘ میݙے نلکے کوں ہتھ نہ لائو ۔

چلو پُتر اساں کل اِتھوں کوچ کر ڄلدے ہَیں۔

ولدا ݙینہہ تھیاں تاں پکھی واساں اُتھوں جھڳیاں پٹ کے ہک ٻئے شہر دے ٻاہروں ونڄ لائیاں ‘ ݙو چار ݙینہہ گزرئیے تاں اُنہاندے جھڳیاں دے نیڑے ہک جیپ آ کے رُکی ‘ ہارن ݙتس جے تائیں ݙو ترائے بندے جیپ اِچوں تلے لتھے ‘ اُنوں بابا پُھلݨ تے اوندا بھرا حسّو وی جھڳیاں اِچوںٻاہر نکل آئے تے وݙے ادب احترام نال جھک کے اُنہاں کوں سلام کیتونے۔

باباتُساں جو ایہ سارے پلاٹ مل کے ٻہہ ڳئے وے کیندے کولوں اجازت گھدی ہاوے؟ اُنہاں اِچوں ہک بندہ پھنے خان ٻولیا:

سئیں اللہ دی زمین ہے تے اساں وی اللہ دی مخلوق ہیں‘ کہیں کنوں نہیں پُچھیا۔ بابے پُھلݨ جواب ݙتا۔

تہاکوں ایہ پتہ ہے جو ایہ سارے پلاٹ میݙی ملکیت ہِن تے میں اِتھاں کالونی بݨاوݨی ہے ۔ پھنے خان آکھیا :

بسم اللہ سئیں لکھواری کالونیاں بݨائو اساں ایہ پلاٹ کوئی نال چائی ویسوں۔؟ بابے پُھلݨ آکھیا:

اوئے بابا میں اِتھاں کل بلڈوزر چلواوݨے ہن تُساں ذرا اِتھوں جھڳیاں پٹو ناں !پھنے خان آکھیا 

مجال اے سئیں اساں عید توڑیں ٻیٹھے ہیں پچھے اِتھوں چلے ویسوں ۔ بابے پُھلݨ آکھیا:

اوئے بابا عید کوں تاں اڄاں ہفتہ کھن دیر ہے۔ لیکن میںاِتھاں کل بلڈوزر چلوا کے زمین سدھی پدھری کراوݨی ہے کیوں جو عید آلے ݙینہہ میݙے گاہک آسن تے میں ایہ پلاٹ ونڈ ویہتر کرکے ویچݨے ہن ‘ تُساں اَڄ اِی اڄ ایہ پلاٹ خالی کرو نہیں تاں کل میں تہاݙے جھڳیاں تے وی بلڈوزر چلوا چھوڑیساں۔ پھنے خان آکھیا:

شالا آباد تے شاد رہوو ساݙا کوئی زور ہے؟ ناراض نہ تھیوو اسّاں کل سویر نال جھڳیاں پٹ ویسوں۔ بابے پُھلݨ آکھیا:

ولدا ݙینہہ تھیا تاںشام کوں بچارے پکھی واس ہک ٻئے شہر دے ٻاہروں جھڳیاں اَݙ کے ونڄ ٻیٹھے ۔ ݙو چار ݙینہہ گزرئیے تاں عید قربانی آ ڳئی۔ عید قربانی دا ݙینہہ پکھی واساں کیتے وی ڈھیر خوشیاں گھن کے آندے کیوں جو اِنہاں لوکاں کوں تقریباً سال بعد گوشت نصیب تھیندے‘ قربانی آلے ݙینہہ سارے پکھی واس اپݨی اپݨی جاء قربانی دا گوشت اُڳاڑݨ ٹُر پئے تے پن منگ کے گھر گھن آئے ۔ رات تھئی تاں سارے فقیر لوک روٹی ٻوٹی نال رٖج کے خدا دا شکر ادا کتونے تے وَل خوشیاندا اظہار کریندے ہوئے اپݨے معمول مطابق بابے پُھلݨ دی کچاہری اِچ آن ٻیٹھے ۔ ایہ سارے کڑی واس بابے پُھلݨ تے اوندے بھرا حسّو دی آل اولاد ہَن ‘ ہُݨ بابا پُھلݨ حقے تے بھا رکھ کے کچاہری لائی ٻیٹھے تے اوندے چارے پاسوں اوندے پُتر پوترے تے بھرا بھتریجے ٻیٹھے ہن۔ بابے پُھلݨ دے ہک پوترے سوال کیتا :

’’بابا جݙاں اساں اَڄ قربانی دا گوشت ودے گھندے ہاسے تاں لوک ساکوں حقارت دی نظر نال ݙہدے ہَن بلکہ کجھ لوک تا ںساکوں قربانی دی ونڈی ݙیوݨ وی جائز نہ سمجھدے ہَن ‘ تے اَہدے ہن ایہ مردار کھاوݨے لوک ہن انہاں کوں ونڈی نہ ڈیؤ۔پر کجھ لوک آہدے ہن میاں ایہ فقیر لوک ہن ونڈی انہاندا حق ہے ݙیؤ۔

پتر ایہ بخت بھاڳ والے امیر لوک ہن‘ انہاں کوں اللہ سئیں اپݨیاں زمیناں ‘ اپݨے تِڑ تاݙے تے اپݨیاں جائیں جاگیراں تے مکان ݙتے ہن پر اساں کڑیاں دے واسی ناپھر غریب تے اَپّا پیت لوک ہَیں تہوں ایہ ساکوں کوئی ٻئی مخلوق سمجھدے ہن۔

بابے پُھلݨ دے ݙوجھے پوترے سوال کیتا

’’بابا ! ساکوں اللہ سئیں اپݨے مکان کیوں نہیں ݙیندا ایہ کتنی ساری زمین جوخالی پئی ہے۔ 

پُتر اللہ سئیںدی خالی زمین تے اَڄ کل ݙاڈھے لوکاں دا قبضہ ہے‘ کوئی غریب آدمی اِتھاں مکان تاں کیا گریڑا وی نہیں بݨاسڳدا ۔ 

بابے پُھلݨ دے تریجھے پوترے سوال کیتا’’بابا! تُساں اہدے وے ایہ ساری زمین اللہ تعالیٰ دی جاگیر ہے تے اللہ تعالیٰ سب توں وݙی طاقت ہے پر اِنہاں ݙاڈھے لوکاں اوندے کولوں زمین کیویں کھس گھدی ہے؟‘‘۔

پُتر ! ہر شئے اللہ تعالیٰ دے قبضہ قدرت وچ ہے‘کائنات دی کوئی شئے اوندے کولوں واگزار کائنی تے نہ اِی کوئی شئے اوندے کولوں کوئی کھس سڳدے ‘ ایہ زمین تاں اللہ سئیں اساں بندیاں دی سُکھ سہولت واسطے بݨائی ہے لیکن ایندے اُتے ݙاڈھے لوک قبضہ کر ڳئے تے ہینڑیں شودے ودِّن دَر دَر دھکے کھاندے۔

بابے پُھلݨ دی ڳالھ ٹُک کے چوتھے پوترے سوال کیتا:’’بابا! اِنہاں ݙاڈھے لوکاں کوں اللہ سئیں کجھ نہیں آہدا؟‘‘

پُتر جݙاں اللہ تعالیٰ اِنہاں جاگیردارݙاڈھے لوکاں دا احتساب کریندے تاں پچھے ایہ پہاڑیں وچ ودے لُکدے ہوندن۔

بابے دی ایہ ڳالھ سُݨ کے ساری کچاہری کِھل پئی تے ہر کوئی اُٹھی کے اپݨی اپݨی جاء تے ونڄ سُتا۔

کجھ عرصہ بعد پکھی واساں اِتھوں جھڳیاں پٹ کے دریا دے پار ہک شہر دے ٻاہروں ونڄ لائیاں تے اپݨاں معمول دا کم کار شروع کر ݙتونے‘ مرد چھڄ کھارے تے ٹوکرے ویچݨ ٹُر ڳئے تے تریمتیں ٻالیں دے کھݙاوݨے ‘چوڑیاں تے ونگاں وغیرہ ویچݨ ٹُر ڳیاں‘ اِنوں پہر ݙینہہ دے نال پاݨی مُک ڳیا ہا ۔ نصیبو اپݨی ݙراݨی کوڑی کوں آکھیا توں چھوہریں کوں نال کرکے کتھائوں پاݨی بھر آ ۔ کوڑی چھوہریں نال پاݨی بھرݨ ٹُر ڳئی ‘اِنوں ہاڑھ مہینے دا سجھ سر تے بھاہ کھڑا وسیندے‘ بابا پُھلݨ اپݨی جھوپڑی اِچ ڳلوں ننگا پگھرو پاݨی تھیا ٻیٹھے ‘ تریہہ کنوں لباں خشک ہن‘ سجھ دی تپش ایں جوجیویں اَکھیجے ہُݨے جھوپڑی کوں بھاہ لڳدی ہے ۔ ٻئے پاسوں نصیبو شودی کوں تڑپھا لڳے پئین اوہ دمے دی مریض ہے ہونکدی تے سہکدی پئی ہے ‘ گھر پاݨی کائنی‘ تریہہ کنوں بے تاب تھی کے ٻولی ۔ وے پُھلݨ آںمیکوں پاݨی ݙے!

پُھلݨ حسّو دی جھڳی اِچ ڳیا پر پاݨی اُتھاں وی کائنا ہا ۔ حسّو دی ذال کوڑی پاݨی بھر کے اڄاں نہ آئی ہئی ‘ اِنوں چوڑیاں چھڄ ویچݨ آلے تریمتیں مرد وی ݙوپہریں کوں واپس آ ڳئے ہن‘ تریہہ کنوں سب دا بُرا حال ہا پر کوڑی پاݨی بھر کے اڄاں نہیں آئی۔ ٻہوں دیر بعد کوڑی نظر آئی جو چھوہریں نال پاݨی بھر کے آندی پئی ہئی ۔ اللہ اللہ کرکے سب دے حوصلے جاء تے آئے تے اُنہاں پاݨی پی کے رب دا شکر ادا کیتا۔

کیا ایہ پاݨی نہر دا بھر آئیں وے؟ بابے پُھلݨ پُچھیا

ہا لالہ ! ایں شہر اِچ تاں سارے یزید وَسدے ہِن ‘ اساں اوں وݙی نہر توں پاݨی بھر آئیاں ہیں ‘ کوڑی جواب ݙتا۔

شام تھئی تاں غضب دی چھتی اندھاری گُھل پئی تے ایویں اَل پل وچ ساریاں جھڳیاں اُݙا گھن ڳئی تے پکھی واس شودے ٻال ٻچیں سمیت سڑھ تے ٻہہ کے چھتی اندھاری دا مقابلہ کریندے رہ ڳئے ‘ ݙینہہ تھیا تاں اُݙ ونڄݨ آلے سمان دی ڳول پھول کتونے کجھ لدھا تے کجھ نہ لدھا ۔ پر اُنہاندے حوصلے بلند ہن تے اوہ وَل اُتھائیں جھڳیاں اَݙ کے ٻہہ ڳئے تے زندگی دا گاݙا گھیلݨ لڳ پئے ۔ شودے پکھی واساں دی قسمت اِچ ٹُر پھر کے اَن پاݨی ڳولݨ لکھیا ہوئے کجھ ݙینہہ بعد انہاں اُتھوں جھڳیاں پٹ کے ہک ٻئے وݙے شہر دے ٻاہروں ونڄ ٻیٹھے جتھاں ہک بزرگ دا میلہ لڳا کھڑا ہا ‘ فقیر لوکیں دی میلے تے چنگی اُڳاڑی تھی پوندی ہے ‘ بابے پُھلݨ دا پُتر صدو میلے تے پِندا منگدا ودا ہا جو ہک ٻڈھڑے فقیر اوکوں غور نال ݙٹھا تے وَل پُچھیُس اوئے کاکا توں پُھلݨ دا پُتر ہِیں؟

ہا بابا ! میں پُھلݨ داپُتر ہاں پر توں کیویں ڄاݨدیں صدو جواب ݙتا ۔

پُتر توں ہو بہو اپݨے پیئو پُھلݨ دی تصویر ہیں ‘ میں تیݙی شکل ݙیکھ کے تیکوں پہچاݨ ڳیا ہاں۔ فقیرآکھیا 

صدو حیران تھی کے فقیر کوں ݙیکھݨ لڳا

پُتر اَبّا زندہ سلامت ہئی؟ فقیر پُچھیا

ہا بابا ہا ! میݙا اَبّا زندہ سلامت ہے! صدو جواب ݙتا

اچھا اوکوں میݙے سلام ݙیویں تے آکھیں گُلّو رچھ آلا سلام ݙیندا ہا ۔ فقیر آکھیا:

اَڄ رات چیتر بہار دا سوہݨاں موسم ‘ چٹی چاندݨی رات ہے ‘ چوݙی دا چندر پِڑپاتی کھڑے ‘ اِنوں میلے تے لڳیاںہویاں تھیٹراں دی آواز کنیں گونجدی پئی ہے ۔ جݙاں جو بابا پُھلݨ اپݨے جھڳیاں دے درمیان اپݨے خویش قبیلے وچ حقے تے بھا رکھ کے کچاہری لائی ٻیٹھے ‘ ہر کوئی بابے دیاں چسولیاں ڳالھیں سُݨدا ٻیٹھے ‘ جے تائیں اِنوں صدو اپݨے پیئو نال اَلاݨاں

اَبّا! تیکوں اَڄ ہک فقیرگلو رچھ آلا سلام ݙیندا ہا۔

گلو … رچھ … آلا … اچھا اچھا! بھلاتھیوس ‘ اوہ میلے تے آیا ودا ہا؟

جیا اَبّا!

جے تائیں بابا پُھلݨ مونجھا تھی ڳیا تے ہک ٹھڈا ساہ بھر کے جھکّی جھوݨ سٹ ٻیٹھا ۔ اوندی کچاہری اِچ ٻیٹھے ہوئے سارے لوک پریشان تھی ڳئے جو بابے کوں ہُݨے ہُݨے کیا تھی ڳئے ۔ صدو اَلاݨاں اَبّا! خیر تاں ہے کیوں پریشان تھی ڳئے وے؟

پُتر تیں گلو دا ناں گھدے تے میݙے اَکھیں دے اڳوں ایں بچارے نال تھیوݨ آلے ہک ظلم دا منظر آ ڳئے۔

سارے لوک متجسس تھی کے پُچھݨ لڳے بابا اوہ کیا کہاݨی ہے ذرا ساکوں وی تاں سُݨائو!

کہاݨی وݙی دردناک ہے سُݨدے وے تاں وَل ذرا غور نال سُݨو ! ایہ گلو رچھ آلا میݙا چھوٹے لا دا یار ٻیلی تے ہم عمر ہے ‘ ایہ جوانی اِچ وݙا خوبصورت ڳبھرو ہا ‘ ایندے حُسن دی تعریف سُݨ کے سندھ اِچوں ہک پکھی واس خاندان اِتھاں پنجاب اِچ ایکوں ݙیکھݨ واسطے آیا ہا کیوں جو اُنہاندی ہک خوبصورت چھوہر ہئی جیندے واسطے انہاں کوں اوندا ہمشانی رشتہ لوڑ ہا تے آخر اوہ چھوہِر جیندا ناں راݨو ہا اوندے نال ایندی شادی تھی ڳئی ہئی ‘ ݙوہیں جوڑ کوں جوڑ ہن‘ آپت اِچ اُنہاندی ݙاڈھی محبت ہئی ‘ ݙو چار سال خیر خوشی دے گزر ڳئے ‘ ݙو ٻالیں دے پیئو ماء بݨ ڳئے ‘ جݙاں جو ایہ غریب ہک بدکردار جاگیردار ’’بدروح‘‘ دا ہمسایا ونڄ تھیا ‘ اوندے رستے تے ایندی جھڳی ہئی‘ آندیں ویندیں اوں ایندی ذال راݨو کوں ݙٹھا تاں بدنیت تھی ڳیا تے راݨو کوں کوہتری نگاہ نال ݙیکھݨ لڳ پیا پر راݨو اوندو کوئی توجہ نہ ݙتی ۔ آخر اوں ہک ݙیہاڑے کجھ پھل فروٹ ‘ مٹھائی دا ڈبہ تے کجھ پیسے ہک مکارٻڈھڑی دے ہتھ راݨو دو ݙیوا بھیجے تے نال پیغام وی ݙتس جو راݨو کوں ونڄ آکھ اوہ کل میکوں میݙے باغ اِچ آ کے ملے لیکن راݨو اوں مکاراں کنوں کوئی شئے نہ گھدی تے ولدا جواب ݙتس جو سردار صاحب کوں ونڄ آکھ اساں پکھی واس کیہل لوک ہیں‘ توں ہک خاندانی نواب ہیں تیݙی شان کتھاں‘ اساں کڄڑے کیہل لوک کتھاں‘ اللہ واسطے میکوں معاف کر ݙے ‘ میں اُمید کریندی ہاں جو توں کہیں اشراف نسل دا شریف انسان ہوسیں تے آئندہ میکوں تنگ نہ کریسیں۔ لیکن بدروح باز نہ آیا تے ولدے ݙینہہ اوں ہک ٻیا قاصد بھیڄ کے راݨو کوں خطرناک پیغام بھیج ݙتا جو توں میکوں کل میݙے باغ اِچ آ کے نہ ملی تاں ٻئی رات میں تیکوں زبردستی چوا گھنساں ‘ راݨو ایہ سارا حال حوال پہلے اپݨے سس سوہرے تے گھر آلے کوں ݙے چکی ہئی تے ہُݨ جݙاں اوں سردار بدروح دا ایہ پیغام سُݨیا تاں اوندی پھپھڑی پھپھڑی کنبݨ لڳ پئی تے سارے گھر آلے پریشان تھی ڳئے ‘ گلو کوں پیئو صلاح ݙتی جو اساں راتو رات جھڳیاں پٹ کے اِتھوں نکل ڄلوں ‘ اوہ رات وچالے جھڳیاں پٹ کے ونڄݨ لڳے تاں اِنوں سردار بدروح کوں وی پتہ لڳ ڳیا تے اوں اپݨے غنڈے بدمعاش بھیج کے اسلحے دے زور تے راݨو کوں چوا گھدا ‘ پکھی واس شودے لُٹیج ڳئے ‘ گلو شودا روندا کھاندا تھک نہ ٻہنداٻالیں کوں نال گھن کے عدالت اِچ دھاڑ پٹ ونڄ کیتس پر کوئی سݨوائی نہ تھئی تے آخر اوکوں دھکے ݙے کے عدالت اِچوں ٻاہر کڈھ ݙتا ڳیا‘ اوہ آہدن تاں’’ڳالھڑدی دھرک بھڄ ٻیر توڑیں ہوندی ہے‘ اِنوں راݨو دے پیکے سندھ اِچوں آئے ۔ راݨو کوں ولاوݨ دے ترلے کیتونے پر اوہ وی کجھ نہ کر سڳئے تے آخر رو پٹ کے گھر وَل ڳئے ۔ گلو دے ماء پیئو ایں صدمے کنوں چڑھ چڑھ کے مر ڳئے گلو شودا ٻالیں کوں ہاں نال لا کے قسمت دی بازی ہار ٻیٹھا‘ اتھاں گلو دے ٻالیں کوں سنبھالݨ آلا کوئی نہ ہا ۔ آخر ٻالیں دے نانکے آئے گلو تے اوندے ٻالیں کوں اپݨے نال سندھ گھن ڳئے۔

اِنوں سردار بدروح راݨو کوں کہیں نامعلوم جاء تے گھن ڳیا جتھاں اوندی منصوبہ بندی کرا کے پنج سال تائیں اوکوں اپݨی ہوس دا نشانہ بݨیندا ریہا تے وَل پنج سال توں بعد اوکوں بھڄا چھوڑیُس ۔ ہُݨ راݨو بچاری گلو تے اپݨے ٻالیں کوں پنجاب اِچ ڳولیندی پُچھدی تے پھردی رہ ڳئی ‘ لیکن اوکوں اوہ کتھائیں نہ لدھے ۔ تے وَل اوہ سندھ چلی ڳئی جتھاں ونڄ کے اوں اپݨے پیکیں کوں وݙی مشکل نال ڳولیا تے نال اوکوں اوندے ٻال تے گلو وی مل ڳیا ‘ راݨو کوں اچانک ݙیکھ کے گلو ‘ اوندے ٻال تے راݨو دے پیکے باغ بہار تھی ڳئے ۔ راݨو ٻالیں کوں ہاںنال لا کے رَب دا شکر ادا کیتا۔

بابے پُھلݨ کنوں ایہ کہاݨی سُݨ کے سارے بندے کنیں کوں ہتھ لا لا کے توبہ زاری کریندے ‘ اپݨی اپݨی جاء تے ونڄ سُتے۔

؎ صبح ہوتی ہے شام ہوتی ہے

یونہی زندگی تمام ہوتی ہے

ایویں ݙینہہ رات گزردے پئے ہن جو ہک ݙیہاڑے سردار ݙنگا تے اوندا یارملک دراڑی جیپ تے ٹھک آن تھئے ‘ ہارݨ ݙتونے ‘ صدو اپݨی جھوپڑی اِچوں نکل کے ݙردا ݙردا کول آیا ݙیکھے تاں اڳوں اوندا پُراݨا گودا سردار ݙنگا تے اوندا یار ملک دراڑی جیپ اِچوں نکلدے پئین ‘ انہاں کوں ݙیکھ کے اوندا ݙر بھو ذرا مٹھا تھی ڳیا

اوئے صدو بھرا تساں جو ساکوں چھوڑ کے دریا دے پار دیرے آلائے ہن کیا سمجھا ہاوے جو اساں تہاکوں نہ ڳول سڳسوں؟۔سردار ݙنگے جیپ اِچوں نکلدیں ہوئیں آکھیا:

اوئے سئیں سردار صاحب اساں اپݨی روزی دے پچھوں ودے رُلدے ہیں نہیں تاں تہاݙی نوکری کرݨ کنوں اساں کوئی گھٻراندے ہیں؟

جے تائیں سردار ݙنگے اڳوں تے ودھ کے صدو کوں ڳلکڑی چا پاتی تے اوندے یار ملک دراڑی کوں وی مجبوراً ڳلکڑی پاوݨی پئے ڳئی۔

آئو گودا میں ہک جھوپڑی خالی کروینداں تساں ٻہو۔

اچھا ایہ ݙسا جو چاچا پُھلݨ تے چاچا حسّو وی ہن پئے ناں؟

اَبّا تاں ٻیٹھے تے چاچے دا وی میںپتہ کرینداں۔

جے تائیں ہک جھوپڑی ٻالیں ٻچیں کنوں خالی کرائی ڳئی ‘ کھٹڑے بسترے وِچھ ڳئے‘ بابے پُھلݨ وݙی آئو بھگت نال اُنہاندا استقبال کرکے بَلھایا ‘ اِنوں حسّو وی اپݨاں کم دھندا چھوڑ کے پیریں تے ہتھ رکھ کے آ ملیا

چاچا پُھلݨ ! تہاݙی مونجھ تاں پچھلے سال کنوں گردان کیتی ودی ہئی لیکن میکوں اَڄ ٹائم ملئے ‘ ہفتہ کھن تھئے تہاݙی معلومات کرݨ لڳاں پتہ لڳے جو تُساں ساݙے چھوٹے جھئیں شہر کوں چھوڑ کے دریا دے پار اِتھاں وݙے شہر اِچ دیرے آ لائے ہِن ‘ اَڄ تہاݙی مونجھ ایں مجبور کیتے جو سارے کمکار چھوڑ کے ٹُر پئے ہیں ‘ میںآکھئے زندگی دا پتہ کائنی اَڄ آپ اِی ونڄ کے چاچے ہوراں کوں مِل آئوں ۔ سردار ݙنگے آکھیا:

سردار صاحب وݙا احسان کیتے وے تہاݙے ساہ سلوک نال تاں اساں جیندے ودے ہیں

صدو! پُتر ونڄ توں سردار صاحب ہوراں کیتے پیپسی دیاں ݙو بوتلاں گھن آ۔

نہ چاچا نہ تساں ایہ تکلیف نہ کرو‘ اساں ہُݨے ماسی ستو دے گھروں اُٹھی کے آندے پئے ہیں اوں ساکوں روٹی پاݨی نال رَڄا چھوڑئیے۔ سردار ݙنگے آکھیا:

پرصدو نہ ریہا تے اوہ پیپسی دیاں ݙو بوتلاں گھن کے آڳیا۔ سردار صاحب ہوراں بوتلاں پی کے ݙکار ݙتا تے وَل پُچھیا چاچا پُھلݨ ایہ ݙسا جو ساݙے کادو بھرا دی شادی وی کیتی ودیں؟…

جیا سئیں!

کیندے پاسے؟

حسّو بھرا دے پاسے

چاچا حسّو توں سُݨا تیݙا اوہو وݙا پُتر پرنیا ہوئے یا ݙوجھے دی شادی وی کیتی ہئی؟

کائناں سئیں ݙوجھے دی شادی اڄاں کرݨی ہے۔

سردار صاحب سگریٹ کوں کش لیندیں ہوئیں آکھیا اچھا چاچا پُھلݨ ساݙے کنوں حال گھنو اساں ٻہوں اُٻاہلے ہیں۔ 

جی پچھے سُݨائو حال جے ہروبھرو اُٻاہلے ہیوے تاں؟

چاچا اساں تہاکوں گھنݨ آئے ٻیٹھے ہیں۔

سردار صاحب کیوں خیر تاں ہے کیا لوڑ پئے ڳئی ہے اساں غریبیں دی؟

چاچا جیویں جو تہاکوں پتہ ہے جو نانویں مہینے دی 20تریخ کوں الیکشن پئے تھیندن تے میں وی الیکشن اِچ حصہ پیا گھنداں تے تساں تاں میݙے پکے ووٹر ہو ناں؟

بالکل سئیں ایندے وچ کوئی شک ہے ۔ 

ٻس وَل تُساں اُتھائیں ساݙے کول آ ٻہو ناں!

سردار صاحب اساں تہاݙے نوکر تے غلام ووٹ تہاکوں اُتھائیں ٹُر کے ݙے آسوں۔ ایہ وی کوئی ڳالھ ئِ۔

اوئے چاچا تساں ساݙے ضلعے دے بندے وے اپݨاں ضلع چھوڑ کے ݙوجھے ضلعے وچ رہوݨ کوئی چنگی ڳالھ ئِ؟

سردار صاحب اساں اِتھاں سوکھے ٻیٹھے ہیں‘ ساݙے روزی دے وسائل وی اِتھاں چنگے ہِن ‘ اوہ آہدن تاں ’’وطن اوہو چنگاں جتھاں سر سوکھا ہووے‘‘ پر تہاکوں ساݙے ووٹیں دی لوڑ ہے اساں ووٹ تہاکوں اُتھائیں توڑ ݙے آسوں لیکن ساکوں واپس ڄلݨ تے مجبور نہ کرو ‘ تہاݙے علاقے دے لوک ساکوں کتھائیں ٹِک کے نہیں ٻہݨ ݙیندے تے نہ اِی پاݨی بھرݨ ݙیندے ہِن ۔ ساݙیاں جھڳیاں نہ پٹوائو اساں اِتھائیں ٹھیک ٻیٹھے ہَیں‘ بابے پُھلݨ آکھیا:

تہاݙے سارے مسئلے میں دور کر ݙیساں تساں ہکواری ڄلو تاں سہی ‘ میݙا اوہ قرضائیں آلا کھو نئیں جتھاں کہیں زمانے تہاݙے سکے ٻیٹھے رہ ڳئے ہن؟ اَڄکل اوہ زمین خالی پئی ہے تساں اُتھائیں آ کے ٻہہ ونڄو۔ تہاکوں ساری زندگی اِتھوں کوئی نہ اُٹھیسی ‘ جے میں جیندا تاں اوں زمین اِچوں ہک وِگھہ سڑک تائیں تہاݙے ناں کرا ݙیساں ٻیا حُکم ۔؟ سردار ݙنگے آکھیا:

سردار صاحب تساں تے وَل زمین ساکوں ݙیسو؟ ایہ کوڑے لارے نہ لائو ۔ بابے پُھلݨ آکھیا :

واہ چاچا واہ ایہ کیجھیں ڳالھ کیتی ہیوے تہاکوں میݙے اُتے یقین نہیں آندا؟ سردار ݙنگے آکھیا:

سردار صاحب  ٻہوں دھکے کھادی ودے ہیں جے سچ پچھو تاں یقین نہیں آندا۔بابے پُھلݨ آکھیا:

کمال ئِ چاچا تہاکوں میݙے اُتے یقین کیو ںنہیں آندا؟۔ سردار ݙنگے آکھیا:

پُتر تیݙے اُتے تاں یقین کر گھندے ہیں لیکن زمانے دا اعتبار کائنی ۔ بابے پُھلݨ آکھیا:

لالہ تُساں سردار صاحب دی ڳالھ من گھنو ‘ اوہ ٹُرکے ساکوں گھنݨ آئے ٻیٹھے ہن ‘ ساݙے نال وعدہ خلافی نہیں کریندے ۔ حسو آکھیا:

اوئے حسو بھرا سردار صاحب دی ڳالھ تاں من گھناں لیکن پاݨی کتھوں پیسوں؟ بابے پُھلݨ آکھیا:

اوہ نہر جو نال وہندی پئی ہے نئیں تاں میںتہاکوں نلکا لوا ݙیساں۔ ایہ وی کوئی ڳالھ ہے؟ سردار ݙنگے آکھیا:

ٹھیک ئِ سردار صاحب جے تُساں ساکوں زمین چڑھا ݙیوݨ دا احسان کریندے وے تاں وَل نلکا وی لوا ݙیئو تے اساں تہاݙے کول ڄلݨ کوں تیار ہیں۔ حسو آکھیا:

بالکل چاچا حسّو میںچا رکنالاں زمین اَڄ کنوں تہاݙے ناں وقف کر ݙتی ہے تے نلکا وی تہاݙے آوݨ توں پہلے لڳا کھڑا ہوسی۔سردار ݙنگے آکھیا

اللہ تیݙابھلا کرے تے عمر دراز ہووی ‘ اساں تیکوں دُعائیں کریندے ہوئے ہفتے کھن دے اندر آ ویسوں۔ انشاء اللہ حسّو آکھیا

بابا پُھلݨ تاں سردار صاحب کوں ٹالݨ دی کوشش ٻیٹھا کریندا ہا لیکن اوندا بھرا حسّو ہک سِدھا سادا بندہ ہا اوہ سردار صاحب دے ڳالھیں اِچ آ کے تیار تھی ڳیا ‘ حسّو دی یکدم تیاری ݙیکھ کے بابا پُھلݨ وی مجبور اً چُپ کر ڳیا تے آخر آکھ ݙتس ٹھیکئِ سردار صاحب اساں آندے پئے ہیں۔

ہُݨ سردار ݙنگا تے اوندا یار ملک دراڑی اُنہاں کنوں اجازت گھن کے واپس گھر آ ڳئے ۔ کجھ ݙینہہ بعد پکھی واس وی وعدے دے مطابق اُتھوں جھڳیاں پٹ کے ولدے وَل دریا پار کرکے سردار ݙنگے دے کھوہ قرضائیں آلے تے آن ٻیٹھے ۔ جتھاں انہاں دے آوݨ توں پہلے سردار ݙنگے ہک پُراݨا نلکا وی لوا کھڑایا ہا ۔ پکھی واسیں دے اَٹھ ووٹ پہلے لسٹیں وچ درج ہن تے کادو تے اوندی ذال دے شناختی کارڈ بݨوا کے سردار صاحب ݙو وٹ نویں وی درج کروا گھدے ۔ انتخابی مہم سردار صاحب وݙے زور شور نال چلائی ‘ وݙے خرچے کیتے ‘ جلسے جلوس تے ہا ہو ‘ آخر پولنگ تھئی ‘ پکھی واسیں وی اپݨے پورے ݙاہ ووٹ پاتے لیکن ماڑی قسمت سردار صاحب الیکشن ہر ڳیا ۔ ہُݨ اوندے اَکھیں تے نیل دے کھوپے آ ڳئے ہن ‘ کنّیں وچ شوکاٹ ہا ‘ سر کوں لال بھنوالیاں پیاں آندیاں ہن ۔ اوکوں کہیں دی کوئی ڳالھ نہ بھاندی ہئی ‘ٻیاتاں ٻیا اونکوں اپݨے ٻال وی چنگے نہ لڳدے ہن تے ہر بندہ اوکوں منافق نظر آندا ہا تے پکھی واسیں تے وی اوں منافقت دا الزام لا کے آکھیا تُساں وی ووٹ میݙے حریف کوں ݙتے ہِن ۔ کجھ ݙینہہ گزرئیے تاں اوں اپݨاں پُراݨاں نلکا وی پٹوا گھدا تے پکھی واس شودے نہر دا پاݨی پیوݨ تے مجبور تھی ڳئے۔

اَڄ رات وَل بابا پُھلݨ چاندݨی رات کوں کچاہری لائی ٻیٹھے ‘ کچاہری اِچ اوندے پُتر پوترے تے بھرا بھتریجے ٻیٹھے ہن۔

اوئے سُݨا حسّو بھرا زمین مِل ڳئی ہئی؟ اوں ویلے ٻہو ںاُٻالہا ہانویں؟۔

لالہ توں سچ تے ہاویں ایہ خود غرض لوک کہیں دے متر کائنی‘ میں ایویں خوش فہمی اِچ آ کے بُھل ڳیا ہاں۔

اچھا ہُݨ جتناجلدی تھی سڳے اِتھوں جھڳیاں پٹ کے نِکلݨ دی کوشش کرو ‘ کیوں جو اَڄکل سردار صاحب دے کنیں وچ کیڑے ہن‘ اوہ آدم بھوں آدم بھوں کریندا ودے ۔ اوہو نہ ہووے جو ساݙے سر تے کوئی ٻیا وڳہ نہ آن تُرٹے ۔ اوہ آہدن تاں ’’بھڑݨ سانھ تے پٹیجن ٻوٹے‘‘۔

ولدا ݙینہہ تھیا تاں پکھی واس پتہ نہیں جو کیڑھے اَݨ ݙٹھے خوف خطرے تے ݙر بھو کنوں اِتھوں جھڳیاں پٹ ڳئے تے وَل پتہ نہیں جو کتھ ونڄ ٻیٹھے۔

……

## حوالہ
کتاب:  پکھی واس (سرائیکی افسانے) فیض بلوچ ، چھاپہ خانہ ، جھوک پبلشرز، ملتان