open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سرائیکی تحریک دی کتھا

شاہین صاحب دے کٹھے پیپلز پارٹی چھوڑ کیں سرائیکی بنڑیئے ھاسے پونم اچ ای شاہین صاحب دے کٹھے ھاسے تاج خاں گواہ اے رہوکی سندھ اچ فاضل راھو دیاں برسیاں وی بھگتائینسے حیدر بخش جتوئی دے برسیں تیں وی حاضریاں ڈتینسے اسلم رسولپوری استاد احمد دے کٹھے کلھا جھنڈا چاتیں ترائے دے ترائے بندیں نال جامپور چوک تیں بریسٹر تاج محمد خاں لنگاہ دا استقبال وی کیتسے باضابطہ ایس کیو ایم اچ شامل تھی تیں رات ڈیہنہ کم کیتے بھرپور جوانی دا کجھ حصہ پیپلز پارٹی کوں ڈتے اوندے بعد بلکہ پیپلز پارٹی اچ رہندین ھوئیں استاد فدا حسین گاڈی دے کٹھے تونسے توں گھن بنگلے کورائی تئیں تیں بنگلے کورائی توں گھن کیں مہرےالے تک لوک سانجھ نال وی سفر کیتے منظور بوھڑ نال وی ڈھیر عرصہ کم کیتے ہنیں جیاہڑیں ساڈے وسیب غونث بخش بزنجو وی دورہ کیتاھا تاج خاں نال ھوندا ھا دیرہ غازیخاں اچ میڈے گھر میکوں وی چاہ دا شرف بخشا ھا اے ھن ساڈیاں گزریاں ویہانڑیاں اساں با ضابطہ کم ایس کیو ایم دے پلیٹ فارم سئیں حمید اصغر شاہین صاحب دے نال کیتا تیں اجاں تک ایمانداری نال کریندے ودے ھئیں کل وی سرائیکی ھاسے اج وی سرائیکی ھئیں مرسوں سرائیکی تھی تیں بلکہ سرائیکی دے جھنڈے اچ لپٹیچ تیں مرسوں وصیعت کرتیں مرسوں قبرتیں وی سرائیکی جھنڈا لگا رھے باقی سرائیکی تحریک اچ گرفتاریاں وی ڈتین سروی پڑوائسے خون وی ڈتے ہسپتال اچ داخل تھئیسے پل غازی گھاٹ وی بند کیتے دیرہ غازیخاں دا ہرروڈ وی بند کیتے دھمکیں دے باوجود جماعت اسلامی دے خلاف شدید احتجاج کیتے پروفیسر منور حسن دا پتلا وی ساڑیئے پل شوریہ تیں عمران خاں دا غائیبانہ نماز جنازہ ای پڑھوائے تونسے ونج کیں شدید مذاحمت دے باوجود عطا اللہ خان مینگل دا پتلا وی ساڑیئے ڈو قریبی عزیزیں دیاں بلوچستان توں لاشاں ای وصول کیتین دیرے وچ پرچے وی چاتن گرفتاریاں وی ڈتین جامپور دے مظاہرے اچ جیندابانی مبانی میں ہم پرائیوٹ اڈے تیں جلسہ نہ کرنڑ ڈتونے شدید احتجاج کیتوسے احتجاج اچ شاہین صاحب سید فرحت نقوی ظفر خاں لنڈ مرحوم کوں پولیس چاگئی اکھیں تی پٹی بدھ سندھ باڈر تیں کشمور دے نال چھوڑائے کامریڈ عبدالکریم ڈمرہ اللہ ڈتہ بدنام تیں ملک محمد نواز بھابھے کوں جیل بھیج ڈتونیں باقی اساں چار بندے پرچے الے باہرو بچ گیوسے ضمانتاں کریونسے میڈا ذاتی ڈالا ڈھک ڈتونے مہینہ سپرداری نہ تھئی فاضل پور اچ شاہین صاحب مجاھد جتوئی جمشید دھریجہ تیں میں فقیر کوں احتجاج نہ کرنرنڑ ڈتونے راتی رات ستیں ھوئیں کوں چا کیں ڈھک ڈتونیں کتھاں کتھاں پرچے نہ تھئے کتھاں کتھاں نہ ڈھکیوسے بحرحال نویں نسل کوں کجھ گالہیں ڈسنڑ بہوں ضروری ھن ہنڑ اسان تاریخ دے رحم وکرم تیں ھئیں امید اے ہنڑوی تحریک اچ قدم ڈو قدم اگو پیسو ھا ہیں ویلھے تک خبریں اخبار دا بائیکاٹ ثابت قدمی نال جاری اے ساڈے اتیں الزام لانونڑ کولھو پہلے تساں ایہو بائیکاٹ تیں کرو چا ہیں اخبار نیں توھاکوں را دا ایجنٹ اکھیئے بیخیر سرائیکی قوم زندہ باد سرائیکستان زندہ باد ۔۔۔۔اکبرخاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی. (١٣ دسمبر ٢٠١٨ء)

## حوالے
سرائیکی تحریک کوں لاحق خطرات

ڈُو ہن بھرا ،ڈوھائیں دی طاقت اَٹھ دے برابر ھئ نہ کشتی ہردے ہن نہ گِسنی بہوں پریں پریں تئیں مشہور ہن ،ہک ڈینھ یاریں سجڑیں دی کچاری لگی پئ ہئ ہک بھرا بانھ اُتوں تے کرکے آکھیے ہے کوئ مائ دا لال جیرھا میڈی بانھ تلے سٹے ،لوکیں ہک بے دو ڈیٹھا کوئ نہ اُٹھیاء،اوندا بھرا اٹھی پیاء اوں ونج کے بانھ تلے سٹ ڈتی جڈاں بانھ تلے گئ بھرا دے اکھیں ءچو ہنجوں آیاں اوں آکھیا وائے گالھا بھرا میں تاں تیڈی تَڈ تیں پھوت بنڑائ بیٹھا ہم جو میڈی کنڈ تیں بھرا کھڑے تئیں اٹھی کے سارا مانڑ تروڑ چھوڑیے ،
سرائیکی کوں سرائیکی کنیں خطرہ ھے جنھیں دی تڈ تیں پھوت بنڑائ رکھدے ہئیں اوھو پتہ لگدے اے تاں دشمن ھا،
جیویں اساں انھیں کوں ہیرو راھبر بنڑاونڑ تے دیر نسے لئیندے انویں او وی ساڈی بانھ تلے سٹنڑ تے دیر نئیں لئیندے،
ہُنڑ وقت ہے اینجھے لوکیں دی سنجانڑ کرنڑ دا تساں قوم پرستیں ءچ تے پیٹ پرستیں ءچ فرق کرنڑے ،نسخہ بہوں سؤکھا ھے جنھیں اج تک سرائیکی سرائیکی دا ورد کیتی رکھے اُو بھانویں شاعر ہے یا ادیب تے محقق سیاستدان ہے یا صحافی جنھیں شاید روٹی وی ایں ناں دے صدقے کھادی ھے کیا انھیں دے ایں ورد نال سرائیکی کوں وسیب کوں فائدہ تھئے یا اے لوک ساڈے ہتھ ءچ کاسہ ڈے کے آپ شاہ بنڑ بیٹھن ،اے فیصلہ تساں خود کرنڑے شخصیت نئیں ڈیکھنڑی کون ھے کم ڈیکھنڑے کردار ڈیکھنڑے بھانویں جیڈی وڈی شخصیت ھے اگر اوندے کہیں عمل نال وسیب کوں فائدہ نئیں تھیاء سمجھ ونجائے اے منافق ہا،میکوں تاں اے مشرکین اے مکہ وانگوں لگدن جیرھے کہیں بی پارٹی دا جھنڈا کچھ ءچ پاء کے سرائیکی سرائیکی لئ کھڑے ہوندن حالانکہ صاف پتہ ہوندے انھیں پارٹیں قیام پاکستان کنیں گھن اج تک صرف دوکھا ڈتے فریب ڈتے ساڈیں نسلیں کوں برباد کیتے نے وت وی انھائیں پارٹیں دا الم چاء کے میدان ءچ آندن تاں تساں کتھائیں آپ دشمن تاں نہوے آپڑیں نسل دے اے کتھائیں تھاڈی تَڈ تیں تاں نئیں سب کجھ ودے کریندے اگر تھاڈا حصہ ہے انھیں دے کردار ءچ یاد رکھائے ڈینھ قیامت دے تساں کنیں پچھیا ویسی تھر پارکر ءچ بھکے مردے بچیں دے بارے زینب دی پریس کانفرنس ءچ ٹھکاریں دے بارے دھرتی ماء دے بارے پچھیا ضرور ویسی انھیں توں جیرھے انھیں دے بانھ بیلی بنڑدے ھاؤ مگر یاد رکھائے ماء دا پِٹیاء کڈھائیں ساوا نئیں تھیندا. جمیل حیدری (٣٠ دسمبر ٢٠١٨ء)
## حوالے
سرائیکی تے منڈاری

سرائیکی تے منڈاری دے تاریخی رشتے

منݙاری زبان منݙاری قبائل دی ہک مشہور پراݨی زبان اے ۔جیندا پراݨے آسٹرو ایشیاٹک قبائل نال تعلق اے ۔منڈا قبائل اڄ کل مشرقی ہندستان ۔بنگال ۔۔بہار ۔۔۔جھاڑ کھنݙ وچ آباد ھِن تے منڈاری 42لیں رہاستیں وچ بولی ونجݨ دے علاوہ جھاڑ کھنڈ دی سنتھالی دے بعد ݙوجھی وݙی زبان ہے۔

اسٹروایشیاٹک قبائل ھک زمانے وچ جیرھا تقریباً 10ہزار سال قبل مسیح دے نیڑے تیڑے ہا سارے ہندستان وچ کھنڈ ڳئے ھَن اَتے اُنھیں دے وچوں منݙا قبائل وادی سندھ وچ دراوڑیں دی آمد کِنوں پہلے آباد ھَن اَتے اِیتھوں دے پراݨے نیگرائیݙ نال رہندے پئے ھَن ۔۔۔۔منݙا قبائل دی قدیم منݙاری زبان وادی سندھ دے بیشتر علاقے وچ کہیل اَتے بھیل وغیرہ اَلیندے ھَن جیرھے زیادہ تر سرائیکی وسیب وچ مختلف شکلیں نال ارتقا کریندیں ہوئیں موجودہ شکل اختیار کیتی ۔اَڄ وی منݙاری زبان دی کافی لغت اپݨے اندر رکھدی اے ۔اَتے ایندے علاوہ سرائیکی وسیب وچ بہوں ساریاں رسماں ھَن تائیں رہن۔تئیں دیہاتی علاقیں وچ اوہے ھِن جیرھیاں منڈاری زبان بولݨ والے قبائل وچ رائج رہن ۔اِت واسطے سرائیکی تے منݙاری زبان دے درمیان سب کِنوں پراݨا تاریخی اَتے لسانی رشتہ اے ۔جیندا اِتھاں مختصر جائزہ گھدا ڳئے ۔

## حوالے
صفہ نمبر 11 لسانی مضامین اسلم رسول پوری ماہرین لسانیات محقق تے تحقیق دان
سرائیکی ثقافت دی جڳ ݙیہاڑ ٢٠١٩ء

اپڑیں اوقات بساط دے مطابق انتہائی خوبصورت طریقے نال سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی اچ اپڑیں سرائیکی ثقافت کلچر کوں نیلی اجرک پاکیں منانونڑ دا اغاز تلاوت پاک دے نال کیتا گئے تلاوت اے قران مجید حافظ غلام قادر خاں جتوئی نے کیتی تلاوت اے قران پاک دے بعد سٹیج سیکر ٹری دے فرائض اسلم خاں ملکانڑیں نے انجام ڈتے موقریرین اچ اصف رحیم مجددی عبدالمنان شاکر سجاد خاں ملکانڑیں سرائیکی دانشور۔پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی دے سربراہ اکبر خاں ملکانڑیں ھن مقررین نے اج دے ایں اہم ڈیہنہ تیں تفصیل نال روشنی سٹی سامعین نے نعرے بازی وی کیتی خوب تاڑیاں مارکیں داد ڈیندے ریہے سرائیکی دانشور سجاد خاں ملکانڑیں نے سرائیکی قومی مسئلے تیں تفصیل نال گفتگو کیتی جنوبی پنجاب دی شدید مزمت کیتی سرائیکی ثقافت کلچر اجرک پانونڑ اجرک ڈیہنہ منانونڑکوں خوش ائیند قرار ڈتا مجمعے سجاد خاں تقریر کوں بڑیدلچسپی نال سنڑیا تاڑیاں مار کیں خوب داد ڈتی اخر اچ میں اکبر ملکانڑیں نے اوھا پرانڑیں جدو جہد الی گال دہرائی نال اے وی اکھیا بقول مرحوم حمید اصغر شاہین اپڑیں پیریں تیں کھڑے تھیونڑ سکھو ساڈا سرائیکستان دا مسئلہ جڈاں ای حل تھیسی روڈ تیں تھیسی جلسے دے اختمام تیں میں اکبر ملکانڑیں اپڑیں پارٹی ورکریں ائے ھوئے مہمانیں کوں پارٹی رہنما ابولحسن خاں لغاری تیں استاد حاجی طالب حسین خاں جتوئی سئیں دیاں گفٹ اچ ڈتیاں ھویاں تریھ اجرکاں پوایاں اجرکاں پانونڑ الے مہمان دوست ورکر اجرکاں پوانونڑ اچ میڈے نال میڈی پارٹی دے اہم رکن میڈے حلقے دے کونسلرسید عنصر عباس عظیمی نے معاونت کیتی اجرک پانونڑ الے خوش نصیبیں اچ جناب عبدالمنان شاکر اصف رحیم مجددی ۔ سجاد خاں ملکانڑیں ۔ابوالحسن خاں لغاری ۔اسلم خاں ملکانڑیں۔غلام اکبر خاں کھوسہ۔ استاد حاجی طالب حسین خاں جتوئی۔ حافظ غلام قادر خاں جتوئی منظور خاں زہرانی عرف منظور ٹھلا۔ حاجی اللہ بخش خاں لشاری۔ کے بی خاں میرانی۔ سردار ارشد خاں سکھانی ۔حاجی غلام فرید خاں سنجرانی۔ملک ظفر کھنڈوا۔ھدایت خاں چانڈیہ۔محمد اسلم خاں ڈکھڑاں۔سید علی عمران شاہ۔مسرت عباس خاں گورمانی ۔ارشاد خاں شیروانی۔عمران لکی خاں فوٹو گرافر صحافی۔یونس خاں ماچھی۔ابوبکر بلال۔خلیل لنگانی۔ملک عرفان ککھ۔شمل خاں کھوسہ۔ طارق خاں کھوسہ۔حسیب خاں چانڈیہ۔محمد وسیم سرائیکی۔امیر بخش خاں چانڈیہ ۔سید عنصر عباس شاہ عظیمی کونسلر تیں میں اکبر خاں ملکانڑیں اختتام تیں نعرے لوائے اخراچ حافظ غلام قادر خاں جتوئی نے دعا کرائی ایں دعا نال اج دے پروگرام دا اختتام کیتا جیون سرائیکی جیوے سرائیکستان. (سردار محمد اکبر خان ملکاݨی، چئیرمین عوامی سرائیکی پارٹی)

## حوالے
سرائیکی تحریک دے خلاف سازشاں

وسیب دی تهزیبی شناخت کو ملیا میٹ کرن تے صوبے دی تحریک کوں زبان ڈیون سانگے کتھایؑیں بهاولپور صوبه کتھانیں ملتان صوبه تے کتھانیں جنوبی پنجاب صوبے دیاں تحریکاں شروع کرایاں گیاں مقصد اے ها جو وسیب دے لوک آپت اچ لڑ دے رهن تے لهور اپنا لُچ تلی رکھے محمد علی درانی تےجمال لغاری جهے کنی میر صادق جحفر تے میر صادق پیدا کیتے گے پر وسیب دے لوکاں فیصله ڈتا که نه بهاولپور نه ملتان صوبه صرف سرانیکستان  اے لوگ ناکام تھی تے گھر  بیٹھن    وسیب کو تقسیم کرنٰ آلے حاکمین توں وسیب دے لوکاں سوال کیتے جو باقی سارے صوبے شناخت تے هن تے سرانیکستان کیوں نه هووے لوک پچھدن جو بلوچستان تے بلتستان دا ناں حلال تے سرانیکستان حرام  کیوں ۔۔۔۔۔ءءءءء کیا وسیب دے لوک کهیں دے کمی مزارع هن هُںن وانجھ نه چلسی تے هر زبان تے ایهو لفظ هوسی ۔۔۔تیڈی شان۔۔۔میڈی شان ۔۔سرانیکیسان ۔۔۔سرانیکستان۔۔۔۔۔ساںؑیں 
محمد اشرف خان لنگاه ضلعی صدر  P S P  خانیوال ۔۔نمانیدا بی بی سی  اردو کبیر والا ۔۔۔نمانیدا نیا دور باٹی بنگلا  ۔

## حوالے
سرائیکی جماعتاں تے الزام

خبریں اخبار دے مالک ضیا شاہد نے سرائیکیجماعتیں تیں کجھ عرصہ پہلے ہک بہوں وڈا الزام لایا ھا جو سرائیک جماعتان را دیاں ایجنٹن ایندے بعد میں تمام سرائیکی جماعتیں کوں خبریں اخبار دے بائیکاٹ دی اپیل کیتی ھئی اتھائیں سوال ول اوہو اے پچھداں صرف اتلا ھاں چوکھیں سرائیکی جماعتیں میڈی ایں اپیل تیں عمل کیتے میں اخلاقی طور تمام سرئیکی جماتیں دا فرض بنڑدے او میکوں ھا یانہ دا جواب ڈیون۔اے وی ڈسن اگر بائیکاٹ ننہیں کیتا تیں کیوں ننہیں کیتا انہیں دی کیا مجبوری ھئی اے ضرور ڈسن میں ضیا شاھد کوں مونہہ تیں اکھیم وی ہم ول اج تئیں بائیکاٹ وی جاری رکھیئے۔ڈوجھی گال میں یکی اے کریندا اندا اپڑیں سٹیج تیں جنوبی پنجاب اکھنڑ الے کہیں وی ایم این اے یاایم پی اے یا حکومتی اعلی عہدیدار کوں نہ سڈو نہ اپڑیں سٹیج بے دے ہتہیں ڈیوو چوکھیں سرائیکی جماعتیں میڈی ایں اپیل تیں عمل کیتے اگر نئیں کیتا تیں ول اپڑیں مجبوری ضرور ڈسن اگر اے میڈے غلط سوال ان تیں میں انہیں کنیں معزرت کر گھنساں نہ تاں اخلاقی طور تیں انہیں دافرض بنڑدے میڈی گال دا جواب ضرور ڈیون انہین ساریں کوں اپیل کرو میڈی پوسٹ کوں پڑھن ضرور ساڈے وڈے لیڈر پوسٹ پڑھنڑ دی زحمت گوارہ نئیں کریندے مہربانی۔سرائیکستان زندہ باد۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی۔
## حوالے
سرائیکی جنتری

برِصغیر پاک و ہند کوں اے اعزاز حاصل ہے کہ ایں خطے دا دیسی کیلنڈر یا جنتری دنیا دے چند قدیم ترین کیلنڈراں  وچوں ہک ہے۔ ایں قدیمی کیلنڈر دا آغاز 100 قبل مسیح وچ تھیا۔ اس کیلنڈر دا اصل ناں بکرمی کیلنڈر یا بکرماجیت جنتری ہے، جبکہ سرائیکی کیلنڈر یا جنتری، دیسی کیلنڈر وغیرہ دے  دے نانواں  وی ڄاݨا ویندا ہے۔

بکرمی کیلنڈر دا آغاز 100 قبل مسیح وچ اُس وقت دے ہندوستان دے ہک بادشاہ "راجہ بکرما جیت" دے دور وچ تھیا۔ *راجہ بکرم دے ناں نال اے بکرمی یا بکرماجیتی سال مشہور تھیا۔ ایں شمسی تقویم وچ سال "ویساکھ" دے مہینے توں شروع تھیندا ہے۔
ترئے سو پینسٹھ (365 ) ݙینہاں دے ایں کلینڈر دے نو مہینے تریہہ (30)  ݙینہہ دے ہوندن  تے ہک مہینا وساکھ اکتیس (31) ݙینہہ دا ہوندا ہے اور ݙو مہینے جیٹھ تے ہاڑ ٻتریہہ (32)  ݙیݙینہادے ہوندن ۔
سرائیکی یا دیسی مہینے اے ہن: 

*1. وساکھ ਵੈਸਾਖ
(وسط اپریل – وسط مئی)
*2. ڄیٹھ ਜੇਠ
(وسط مئی – وسط جون)
*3. ہاڑھ ਹਾੜ
(وسط جون – وسط جولائی)
*4. ساوݨ ਸਾਵਣ
(وسط جولائی – وسط اگست)
*5. بدروں ਭਾਦੋਂ
(وسط اگست – وسط ستمبر)
*6. اسوں ਅੱਸੂ
(وسط ستمبر – وسط اکتوبر)
*7. کاتک ਕੱਤਕ
(وسط اکتوبر – وسط نومبر)
*8. منگھر ਮੱਘਰ
(وسط نومبر – وسط دسمبر)
*9. پوہ ਪੋਹ
(وسط دسمبر – وسط جنوری)
*10. مانگھ ਮਾ
(وسط جنوری – وسط فروری)
*11. پھڳݨ ਫੱਗਣ 
(وسط فروری – وسط مارچ)
*12. چیتر ਚੇਤ
(وسط مارچ – وسط اپریل)

بکرمی کلینڈر (سرائیکی  دیسی جنتری) وچ ہک ݙینہہ دے اٹھ پہر ہوندے ہن، ہک پہر جدید گھڑی دے مطابق ترئے گھنٹیاں دا ہوندا ہے.

*ان پہراں دے ناں اے ہن:
*دھمی ویلا:صبح 6 وڄے توں 9 وڄے تک دا وقت
*ݙوپہر ویلا: صبح دے 9 وڄے توں ݙوپہر 12 وڄے تک دا وقت
*پیشی ویلا:ݙوپہر دے 12 توں 3 وڄے تک دا وقت
*دیگر ویلا: سہ پہر 3 وڄے توں شام 6 وڄے تک دا وقت
*نماشاںویلا: رات دے اوّلین لمحات، شام 6 وڄے توں گھن کے رات 9 وڄے تک دا وقت
*کَفتاں ویلا: رات 9وڄے توں رات 12وڄے تک دا وقت
*ادھ رات ویلا:رات 12 وڄے توں سحر دے 3 وڄے تک دا وقت
*اسور ویلا:صبح دے 3 وڄے توں صبح 6 وڄے تک دا وقت.
سرائیکی حروف تہجی

سرائیکی زبان وچ چُرتالیہ حروف تے انویہ مرکب حروف شامل ہن۔ کل تریٹھ حروف بݨدن. 
## سرائیکی حروف
سرائیکی دے چُرتالیہ مفرد حروف ایہ ہن۔

## سرائیکی مرکب حروف
سرائیکی  دے انویہ مرکب حروف ایہ ہن؛ انہاں وچوں ستارھاں ھ نال مخلوط ہن تے ݙو نون غنہ نال:

## ٻئے حروف

شیکل ہوراں ݨھ کوں وی شامل کیتے۔
## سرائیکی واول
سرائیکی  دے تیرھاں واول ایہ ہن:

## سرائیکی مرکب واول
انھاں دے علاوہ اکتریہ سرائیکی مرکب واول وی ہن۔ پر کرسٹوفر شیکل دے مطابق نو سادہ واول، نو غنہ آلے والے، چوݙاں مرکب واول تے ترائے لمبے مرکب واول ، کل پینتریہ واول ہن۔

## ٻیا پڑھو

* سرائیکی صوتاں
## ٻاہرلے لنک
* سرائیکی واول
* فوئبل ڈاٹ آرگ
*
*
*سرائیکی واول بلاگ
*

## حوالے
سرائیکی خطوط

اَڄ رَڄ درشن تَھئن، راڄنپور دا ماݨ، تاریخ ساز ہَستی، باکردار سیاست دان،سرائیکی مُحقق، دانشور، مہان شاعر سئیں عاشقؔ خان بُزدار نال علمی، ادبی، ثقافتی ڳالھ مُہاڑ تَھئی سردار مُنور خان بُزدار دےمُحابے، رَڄ سبق گھیدوسے، سُکھ چَین دےسائےتَلےٻیٹھےرہ ڳیوسے، جناب عاشق خان دی بےبہا مُحبت جو اُنہاں، ناچیز دی ارداس سُݨی تے، داد رسی کیتے. ایم. پی. اے اشرف خان رند، 
، ایم پی اے،  و مُشیرصحت حنیف خان پتافی،
 ایم پی اے، مُحترمہ شازیہ عابد صاحبہ، عام آدمی تحریک دی روح رواں مُحترمہ راشدہ فرحان بُھٹہ صاحبہ، کُوں غازی یونیورسٹی ڈیرہ غازیخان ءچ تھیوݨ والی ناانصافی دےبارےآگاہ کیتابلکہ ایں اہم ایشو تے آواز اُٹھاوݨ سانگےآکھیا، جو غازی یونیورسٹی ڈیرہ غازی خان ءچ بی.ایس سرائیکی تےایم. اے سرائیکی دی منظوری دےباوجود داخلے نہ ملݨ،پراسپکٹس ءچ مطلوبہ سرائیکی شُعبہ شامل نا کرݨ تے وسیب دےطالب علماں، دے حقوق کُوں غصب کرݨ تےوان٘جھ اُتے اپݨی آواز اُٹھاوِن نا صرف بلکہ فی الفور داخلے ممکن ٻݨائےوَن٘ڄن، این٘دے نال ایم پی اے گزین عباسی وان٘گ اپݨے ڈویژن کیتے سرائیکی لیکچرار، سیکنڈری، ہائیرسیکنڈری اساتذہ دے بھرتی واسطے اپݨے اثر و رسوخ کُوں ورتاوِن تے وسیب دے دیرینہ مطالبےکوں پورا کر کےوسبےدے واسیں کنوں سُرخرو تھیون تے تعلیم یافتہ نینگریں سانگے روزگار دےمواقع بݨاون، 
""وَسبےدا راجہ""
جیویں پیاسَتھ سارے دا سردار آ
شالا وَسدی رَہی جھوک بُزدار آ
تیݙےنال ہِے رُوح دا ڳانڈھا
اینجھاپیار تے اینجھاسانگا
اے سارے اکھرعاشقؔ تیڈے ناویں
سُکھی صحت ھووی وسدا راہویں
ڄاݨےبھانویں نا ڄاݨے نویؔد او ڄاݨے
میڈی اےدُعا
سَنگت داپیار ہَنڈھا
نِت ہار پُھلاں دے پانویں
جیوےوسیب، جیوےعاشق بُزدار
آمین، 
،
سرائیکی دا افسانہ

سرائیکی وچ ای معلوم سطح تے پہلا چھپیا ہویا افسانہ بے شک ساکوں 1967ء وچ تحسین سبائے والوی دا ملدے۔لیکن ایکوں سرائیکی دا پہلا افسانہ آکھن میڈے نزدیک ہک غیر محتاط رویہ ہو سی۔ کیوں جو ایں گالھ توں کوئی وی انکارنیءں کر سگدا کہ تحسین توں وی پہلے کتنے لوکاں نے افسانے دا مُنڈھ بدھیا اوہناں کوں کتھائیں چھپواون دا موقع نہ مل سکیا تے جے کجھ چھپیاں وی سہی تاں ایجھی لا پرواہی نال کہ ایہناں دا ریکارڈ ای دستیاب کائی نیءں۔ تے ایں طرحاں اُو لکھتاں، لکھن والیاں دے نال ای مٹی سُوا تھی گئیاں۔ بھاویں 1976ء سرائیکی افسانیاں دا پہلا مجموعہ ’’اُچی دھرتی جھِکا اسمان‘‘ مسرت کلانچوی دا ہے لیکن ایہہ بھلا کیویں آکھیا ونج سگدے کہ ایں توں پہلے کہیں تریمت نے سرائیکی افسانہ لکھیا ای نہ ہو سی۔ 

جئیں ویلے کو اُوں زمانے توں ذرا پہلے ساکوں بشریٰ رحمن، شیما سیال، بتول رحمانی، نجمہ کوکب تے اقبال بانو دے ناں وی نظر آندن۔ ویہویں صدی دے ستر دے ایں ڈہاکے وچ جیہڑیاں تریمتیں سرائیکی افسانے دی بنیاد کوں مضبوط کرن دا سبب بنڑیاں اُوہناں وچ اُتے گھدے ہوئے ناواں توں علاوہ رعنا فاروقی، ناظمہ، طالب، غزالہ احمدانی، سلمٰی ناز، پروین عزیز، سعید افضل، صبیحہ قریشی، شاہدہ رحمن، شاہدہ عطا مقدس، بشریٰ قریشی، رخسانہ علی، میمونہ طاہرہ تے رفیعہ ضیاء عباسی وی شامل ہین۔ لیکن اِیہناں سب تریمت لکھاریاں دے افسانے ساکوں گھر دی چار دیواری دے اندر دا حال ڈیندے ریہن جنہاں وچ آپسی رشتیاں دے درمیان interaction دے مسائل، رسماں ریتاں دے رولے تے بئے زنانے گویڑ شامل ہِن۔ ایہہ افسانہ ساکوں ہک وسیبی گھر دا شیشہ تاں ضرور ڈکھیندا ہا، پر ایہہ کتھائیں وی کہیں وڈے گھیر وچ عالمی سطح تے کہیں بئے انسان نال جُڑدا ہویا نظر نہیں آندا۔ میڈے نزدیک ایہہ ایڈا کوئی غیر فطری وی کائی نہیں۔ ایکوں معاشرتی پریشر کُکر دے ڈسچارج والوّ توں چا تے گئے ویٹ (weight) دے بعد دی کیفیت نال تشبیہ ڈیونی چاہیدی ہے کہ جیندے وچوں نکلن والی اسٹیم وچ کُنی دے مسالیاں دا سواد تے چرار وی شامل تھی ویندے۔ ایہندی وجہ شاید اُو گھٹن وی ہائی کہ جینے سرائیکی تریمیت کوں تعلیم دے باوجود ہُن تئیں اُوں شعور توں محروم رکھیا ہویا ہا کہ جیندے نال انسان آپڑیں آپ کوں ہِک خاص علاقے دے چھوٹے جیہے گھر دی بجائے پوری کائنات دے ڈُکھ سُکھ نال گنڈھیا ہویا محسوس کریندے۔
## حوالے
سرائیکی دا ٹھیکیدار

اے اُو طعنہ ہے جیرھا اکثر میکوں آپڑیں سرائیکی سجڑیں کنیں ملدے تیں میڈا ہر ویلھے ھکو جواب ھوندے کہ میں نہ کہیں سرائیکی یا کہیں بی سیاسی جماعت دا لیڈر ھاں نہ سیاست پیشہ ھے نہ مقصد، ٹھیکدار تاں او ھن جنھیں سرائیکی دا ناں گھن کے گڈیاں گھدئن سرائیکی قوم دا لہو پی کے رقبے بنڑائن، جنھیں سرائیکی قوم دا ووٹ ویچ کے آپڑیں ناں نال کئ کئ لقب لوائن، ٹھکیدار تاں او ھن جنھیں ساڈیں نسلیں کوں تعلیم کنیں دُور کرکے آپڑاں نسلاں باھر مُلک ءچ پڑھائن، ساڈے سرائیکی وسیب دے ٹھیکدار اکثر پیپلز پارٹی دے پالتو ھن جیندا ثبوت ملتان دا جلسہ ھے، آصف زرداری تیں بلاول دی گچی ءچ نیلی اجرک پواء کے انھیں ثابت کیتے کہ سرائیکی قوم تھاڈی نسل در نسل غلام ھے، اے تاں بھلا تھیوے سرائیکی شعراء تیں لکھاریں دا جیرھے آپڑیں قوم کوں شعور ڈیندے رہ گئین. 

اے انھائیں لوکیں دی محبت ھے محنت ھے جو اج سرائیکی قوم دا گھبرو الاونڑ جُوگا تھی پئے، اگر سرائیکی قوم انھیں نیلی پیلی اجرک آلیں تیں بھروسہ رکھنڑ لگ گئ تاں اے دوغلی نسل دے لوک صدیاں توں صرف مفاد پرستی ءچ ساکوں تباہ کیتی آندن، اے نعرہ مریندن حُسین دا ھمدردی کریندن شمر نال، کیرھا سرائیکی قوم پرست ھے جئیں آپڑاں نمائندہ کہیں الیکشن تیں کھڑا کیتے اگر تساں قوم کوں ھک نمائندہ نہوے ڈے سگدے، تھاڈی اجرک ساڈے کہیں لیکھے، اے فیکٹری کہیں بی جاہ تیں چلاؤ ساکوں معاف کرو، میکوں معاف کرائے سچ الاونڑ تیں، سئیں عاشق بزدار سئیں عزیز شاھد، جہانگیر مخلص، جنھیں پیپلز پارٹی دے حق ءچ ترانے لکھئن جنھیں مشاعرے کراکے پیپلز پارٹی دی محبت دا درس ڈتے انھیں کنیں کوئ پُچھے کیا وصول تھئے انھیں لوکیں کنیں انھیں تاں سینٹ ءچ تھاڈی زبان تسلیم نیں کیتی، اگر تساں سرائیکی قوم کوں صرف وسیب دی محبت دا درس ڈیو ھا خوداری دا سبق پڑھاؤ ھا تاں اج ست کروڑ دی عوام کہیں نیازی زرداری تیں لوھاریں دی محتاج نہ ھووے ھا، ساکوں زیادہ خطرہ اج وی گھر دے چوریں کنیں ھے، اج وی کُتی چوراں نال رلی کھڑی ھے، جڈاں، لُوڑھا گھاء کھاونڑ لگ ونجے ول چوریں تیں ڈُوہ نیں ھوندا، زرداری کوں اجرک پواء کے خوش تھیونڑ آلی مخلوق، پگ، پٹکا، اجرک، اے عزتاں ھوندن تیں کہیں عزت دار کوں ڈتیاں ویندن جیرھا انھیں دی لج رکھ سگے، 
پٹہ سونے دا کُتے دے گل ھووے،، 
اوندی ذات بدل نیں ویندی، 
آخری گال میں سرائیکی دا ٹھیکدار نمھی، چوکیدار ھاں۔

جمیل بلوچ
سرائیکی دعائیں

سرائیکی دعائیں*

بزرگوں کے سالہا سال کے تجربات کا نچوڑ*

اَندھے دی مُک توں ،*

بیڑی دی دھُپ توں*

تے شادی دی بُھکھ توں ،*

مولا امان ڈیوے*

سیاسی دے کُوڑ توں ،*

مراسی دے موڈ توں*

تے تھریشر دی دُھوڑ توں ،*

مولا امان ڈیوے*

کملے جَٹ توں ،*

بےسُرے نَٹ توں*

تے ساونڑ دے پھَٹ توں ،*

مولا امان ڈیوے*

کچے دی لاری توں ،*

مالی پٹواری توں*

تے سپاہی دی یاری توں ،*

مولا امان ڈیوے*

نشئیاں دی ٹولی توں ،*

اوڈاں دی بولی توں*

تے پِننڑے دی جھولی توں ،*

مولا امان ڈیوے*

پُلس دی مار توں ،*

معیادی بخار توں*

تے بِیڑے نسوار توں ،*

مولا امان ڈیوے*

ڈاڈھے دے لاہنڑیں توں ،*

جنگل دے تھانڑیں توں*

تے بےٹائمے پراہنڑیں توں ،*

مولا امان ڈیوے*

پٹھانڑاں دے اُدھار توں ،*

گھریلو شکار توں*

تے الیکشن دی ہار توں ،*

مولا امان ڈیوے*

بوہے دی بیر توں ،*

تھل دے اَنہیر توں*

تے ہاتھی دے پیر توں ،*

مولا امان ڈیوے*

لڑاکی ذال توں ،*

آوارے بال توں*

تے جیل دی ڈال توں ،*

مولا امان ڈیوے*

کَیرے گنجے توں ،*

شیر دے پنجے توں*

تے ہوٹل دے منجے توں*

مولا امان ڈیوے*

## ٻیا ݙیکھو

* پلوتے
* لوک دُعاواں
سرائیکی دعاواں

سرائیکی
* جتھاں پیر ہووی ۔
اوتھاں خیر ہووی .
* صحت دی بادشاہی ہووی.
* اللہ لوڑ دی تھوڑ نہ ݙیوی
* شالا جیویں تے لکھ تھیویں
* چندر تاریں تلاں تھیویں
* کوسی وا نہ لڳی ـ سکھا ہوویں
سرائیکی خطیب

* علی حسنین ہاشمی، 

* مفتی مخیار احمد اویسی،. ہیڈ رازقاں

* سید شاہد فاروق شاہ بخاری اوچ شریف
* مفتی شوکت سعیدی ہتھیجی،   سرائیکی خطیب
* حافظ امان اللہ، دربار محبوب سبحانی اوچ شریف
* مولانا سراج احمد سعیدی اوچ شریف
* خدا بخش اظہر،. شجاع آباد
* علامہ فیض احمد اویسی
* مولانا رشید احمد عباسی، اوچ شریف
* مولانا منظور احمد فیضی
* قاری محمد رمضان بھڳلا، اوچ شریف 
* مولانا حبیب الرحمن،. خطیب مرکزی مسجد سیٹلائٹ بہاولپور
* مولانا محمد عبداللہ درخواستی
سرائیکی دی مردم شماری

## ١٨٤٩ء دی فرانس برٹن دی رپورٹ
سندھ وچ چوتھائی آبادی سرائیکی ہن۔

## ١٨٨١ء وچ اوبرائن دی رپورٹ
ساڈھے سولھاں لکھ آبادی ہے

## ١٩٠٠ء دی جیوکس دی رپورٹ

## ١٩١١ء دی مردم شماری

* 
*  
* 
* 
* 
* 

## ١٩٣١ء دی مردم شماری رپورٹ

*   (ایندے وچ خاص طور تے سرائیکی دا وکھرا ذکر ہے)
*
*
سرائیکی دے خلاف سازش

ما ٻولی دے عالمی ݙیہاڑے دے موقع تے کراچی سمیت پورے وسیب وچ اپݨی مادری زبان سرائیکی نال پیار کرݨ آلیاں نے بھرپور پروگرام کیتن جیندے کیتے تمام دوستاں کوں دلی مبارکباد قبول تھیوے. 
ݙوجھے پاسے سرائیکی زبان کوں مٹاوݨ کیتے سامراجی قوتاں وی پورا زور لائی پن. افسوس ایں ڳالھ دا ھ کجھ اساݙے مہر بان اتے مہاندرے دانشور اتے شاعر سیاسی طور تے سرائیکی قومیتی تحریک کوں جنوبی پنجاب وچ تبدیل کرݨ اتے سرائیکی زبان کوں پنجابی دا لہجہ ثابت کرݨ وچ اپݨے ذاتی مفاد دی خاطر سرکاری مؤقف دی حمائت دا باعث بݨدے پن. ڈاکٹر اشو لال فقیر سئیں دا ناں صدارت وچ شامل ہائی مگر او شریک نی تھئے مگر عمران شاکر مہروی، مظہر نیازی اتے ٻے مہرباناں ایں پروگرام وچ شامل تھی کراہیں وسیب اتے اپݨی ما ٻولی نال غرداری کیتی ھ جیندی سخت مذمت کریندوں. وسیب اتے ادبی تنظیماں انہاں دی معذرت آنوݨ تک ہر قسم دا بائیکاٹ کرن. 
ایں موقعے تے سرائیکی کو پنجابی زبان دا حصہ بݨاوݨ دی سازش وچ شریک نہ تھی کراہیں سرکاری پیشکش اتے پنجابی ایوراڈز کوں تھک مارݨ تے سئیں رفعت عباس، عزیز شاہد، جہانگیر مخلص، پروفیسر عامر فہیم، اقبال سوکڑی سمیت سب دی عظمت کوں سلام پیش کریندوں.

عبید خواجہ (٢٢ فروری ١٩)
## حوالے
سرائیکی دے شاعر

سرائیکی شعراء یا زمینی فرشتے،

شعراء معاشرے دا عکس ھوندن، شعراء معاشرے دے ترجمان ھوندن، آپڑی زبان دے نمائندے ھوندن، محبت دے سفیر، ھوندن، دِلیں دے اسیر ھوندن، شاعر شاعر ھوندے بھانویں کہیں زبان دا ھووے، ساڈی سرائیکی کوں اے فخر ھے، کہ ایندی شعراء دی تعداد اچ ھر آونڑ آلے ڈینھ ودھارا تھیندا پئے،میڈی مٹھی ماء بولی دا ھر چھوٹا وڈا شاعر میڈے واسطے انتہائ محترم ھے، مگر کجھ ڈینھ توں چند شعراء دیاں پوسٹاں پڑھ کے انتہائ ڈکھ لگے، ذاتیات تیں حملے، آپس دے جھگڑے، نازیبا الفاظ، کیا اے زبان دے ترجمان، معاشرے دے عکس کوں زیب ڈیندن، سرائیکی نال پیار کرنڑ آلے سرائیکی ادب نال پیار کرنڑ آلیں کوں کتناں تکلیف تھیندی ھے، شاعری رب دی ڈتی ڈات ھے، مگر ایکوں لاریب، تیں وحی، دا درجہ نہ ڈیو، میں وڈے وڈے شاعریں کوں، پیر فرید دے کلام تیں تنقید کریندا سُنڑیے، انسانی کلام ھے کڈھائیں وی لاریب نئیں تھی سگدا، اگر کوئ قاری تنقید کریندے اوندا پورا حق ھے تنقید کرنڑ دا اگر او علم نال دلیل نال گال کریندا پئے تساں شعراء دا حق ھے، دلیل نال ولدا ڈیو نہ کہ ذاتیات دے میہنڑے، یا آپڑیں کلام تیں تنقید دے جرم اچ کفر دے فتوی لاء ڈیو، تھاڈے آپت دے جھیڑے نام نہاد تنظیماں، نکمیاں فورماں، اے سب سرائیکی کوں فائدہ ڈیونڑ دے بجائے الٹا نقصان کریندیاں پئین، تیں جیرھے دوست خوامخواہ کہیں دے کلام کوں پڑھ کے ترکڑی وٹے چاء تولنڑ ول بھندن، انھیں کوں وی انتہائ ادب نال عرض ھے، کہ کلام ء الہی نیں انسانی کاوش ھے، نقص لازمی ھوونڑے او بھانویں استادالشعراء ھووے، یا شاگرد ھووے،اے زمینی فرشتے نیں انسان ھن، محبتاں ونڈو ھک ڈوجھے دے کلام کوں قبول کرو، تاکہ مٹھڑی بولی کوں کوئ پلید بھونک نہ سگے، کیونکہ میڈی بولی میڈا وسیب میڈا مانڑ ھے، تیں سارے شعراء، قابل ء عزت ھن،،، (تاج محمد گوپانگ)
## حوالے
سرائیکی رسم و رواج

*وٹہ سٹہ
*بوچھݨ شادی
*‌ونگار
*پنچائت
*ویݨ
*جاڳا
*تولواں ولیمہ
*ساوݨی
*ݙاج تے وری
*ݙیپ ݙاݨ
*ملہݨ
*قصہ قصولی
*ستوواڑا
*ملود تے سہرے
*ویل
*جھند
*چھٹی
*مہندی تے میندھی
*چلہیا
*متھا تے سر ٻلہاوݨا
*ٻال دی اٹے تے تیل نال مالش
*تہور
*ڳنڈھ
*پیروواڈھی
*بھوپا
*پڳ وٹائی
*فصل تے ہنر منداں دی ادائیگی
*زناوراں کیتے ٻیلی
*مستاجری
*نانواں حصہ
*چھاڑا
*کچے گوشت دی خیرات
*سہرابندی
## ٻاہرلے جوڑ
فصل دی ادھار .
قَبر کھٹَݨ دی مزدوری نہ گھنݨ َ

## حوالے
سرائیکی روایت

شاعر

پٹکا سرائیکی ٹریڈیشن دا اہم جُز ہے ۔پٹکے کوں بدھݨ دے ڈھیر طریقے ھِن ۔سادہ طریقے نال وی پٹکا بدھا ویندے تے پٹکے کوں وَل ڈے تے ھک پاند مُونڈھے تے وی رکھیاں ویندے ڈوجھا پاند سَر وچ لُکیاں ھویا ھوندے ۔کجھ شوقین مزاج نینگر رنگین پَٹکا بدھ تے اپݨی خوبصورتی وچ اضافے دا سبب بݨݨ سانڳے رنگین پٹکے دا استعمال کریندن مقصد صرف خوبصورت نظر آنوݨ تے سرائیکی ٹریڈیشن کوں نشابر کرݨا ھوندے ۔جناب استاد ملک سونا خان بے وس دا پٹکا اسٹائل ھک عام سرائیکی پٹکا اسٹائل ہے ۔جو سرائیکی وسیب وچ عام ہے ۔

File:Prince Suba Sadiq Abbasi.JPG|نواب صادق چہارم عباسی

گھیرولی شلوار :گھیر والی شلوار سرائیکی علاقہ دا کلچر ہے کجھ علاقاں اچ ایکوں ولیں آلی شلوار وی آکھا ویندے ایں علاقہ توں اے کلچر باہر نختے ۔ھُݨ اے گھیر والی شلوار بلوچ وی استعمال کریندن تے پاکستان دے ڈوجھے خطے دے لوک ایکوں استعمال کریندن گھیرولی شلوار سرائیکی ٹریڈشن دا حصہ ھے ایکوں سابق سرائیکی اسٹیٹ بہاولپور دے سابق نواب استعمال کریندے رہے ڳئین ھُݨ اے گھیرولی شلوار والا کلچر متروک تھیندا پئے ضرورت ایں ڳالھ دی ھِ سرائیکی ٹریڈیشن اُبھارݨ سانڳے ایندا استعمال نینگر کرن ۔۔لیکن بلوچستان وچ ھالی وی ایندا استعمال تھیندے ۔شوقین مزاج نوجوان نسل ایندا استعمال کریندی ھِ ۔سابق 
سرائیکی اسٹیٹ بہاولپور نواب صبح صادق خان عباسی گھیرولی شلوار دے  نال تصویر سرائیکی کلچر کوں نشابر کریندی پئی ہے ۔


File:Ahmed Khan Tariq.JPG|احمد خان طارق کھوسہ
|سرائیکی جوان اپݨے مونڈھے تے رومال رکھے ہوئے

مونڈھے تے رومال :۔سرائیکی خطے وچ مونڈھے تے رومال رکھݨ دی روایت بہوں پراݨی ہے ۔
## ٻاہرلے جوڑ
شادی بیاہ دے موقعے تے گھوٹ دے پٹکے دے پانداں کوں پیلا رنڳ لایا ویندے جیکوں رنڳیں سݙیا ویندے اتے رواج تَقریبًا سارے سرائیکی وسیب اچ موجود اے

## حوالے
سرائیکی دھرتی دے جوان

.. 
ہک وقت آیا جݙاں سرائیکی نوجوان وی پڑھݨ پے.. 
پہلے تاں وسیب دے ٻالیں کوں پڑھݨ دا موقع نا ملدا ہا. اگر ملے ہا تاں ساݙا نوجوان آپݨی اماں ٻولی کوں بھل ویندا ہا او آپݨے آپ کوں سرائیکی نہ آدھا ہا کیوں جو کجھ جہل لوک سرائیکیں کو جنگلی آدھے ہن... او جہل کون ہن ساریں کوں پتہ ہے... 
مگر اڄ حالات بدل ڳن اڄ او سرائیکی جیڑھا آپݨے آپ کوں سرائیکی اکھویندے ݙردا ہا اڄ فخر کریندے.. اڄ ݙٹھا ونڄے تاں ہر وݙی یونیورسٹی اچ سرائیکی کونسلاں ہن تے میکوں ایں ڳال دے فخر ہے کہ شاید سب توں زیادہ ایکٹو اسلام آباد تے روالپنڈی تے کونسلاں وی سرائیکی کونسلاں ہن.. 
اگر سوشل میڈیا تے ݙٹھا ونڄے تاں قوم پرستی اچ سب توں اڳاں سرائیکی ہن.. پنج تو چھی سال دے پہلے پس منظر تے ݙٹھا ونڄے تاں سرائیکی دا ناں وی کینا ہا نہ ساݙے صوبہ دی کوئ ڳال کریندا ہا نہ ساݙے وسیب دی محرومی دی ڳال کریندا ہا.. مگر اڄ ݙیکھ گھنو ہر جا سرائیکی سرائیکی لڳا پے اڄ جیڑھے پنجابی کوں ݙیکھو جیڑھے بلوچی کوں ݙیکھو سرائیکی سرائیکی لئ پے... 
سرائیکیاں دے شعور دی ہک مثال Mohsin عرف Saeenدی ہے اے نوجوان اپݨے Rapp اچ اپݨے وسیب دے حقوق دی ڳال کریندے اوکوں کیا ضرورت ہے او ٻے Rappers دی طرح شراب دے چھوریں دی ڳال کرے کیوں جو اڄ دے نوجوانیں دی پسند ہے پر ایکوں اپݨی دھرتی اپݨی زبان نال پیار اے.. 
اڄ میکوں یقین ہے کہ ہݨ سرائیکی جاگ ڳے انشاللہ کجھ عرصہ تک ݙیکھسو کہ ہر سرائیکی سرائیکیت دے رنگ اچ رنگیسے... انشاللہ.. 
## حوالے
سرائیکی دی قدامت

سنگتیو! جتنی ہندوستان دی تہذیب قدیم ء اتنی ءی سرائیکی دھرتی دی زبان تے ثقافت قدیم ءے ڄیہڑی وقت وہیلے نال ٻرہوپلے دھاڑل حملہ آوراں دے کُھراں دی لتاڑ
ءچ لتڑیج تے رہ ڳئی۔ آہدن جو دھاڑ(حملہ) جو پوندی ہئی ول اُتھاں بھانویں چِدھے چا ریھڑو ھا۔
اڄ اساکوں کتھائیں دھک لگے، درد جو تھیوے آکھدے ہیں "دھاڑ وُو" ۔۔۔۔۔۔ یعنی " دھاڑ آئی وُو" ۔۔۔۔ حملہ آیا وُوــــ ۔۔۔ اج ایہو لفظ "دھاڑ" اساݙے درد دی علامت بݨ ڳئےـــ بلکل اینویں جیویں سندھی آکھدے "گھوڑا ڑے گھوڑاـ"

ہر لفظ اپݨے اندر ہک مکمل تاریخ رکھیندے ۔ اے ٻرہوپلے دھاڑل، گھوڑیاں اُتے چڑھ اینجھا درد کِھنڈیندے ہن جو ہزاراں وریہاں گزرݨ بعد اڄ وی دھک جو لڳے دھاڑ آئی وُو مُنہہ ءچوں نکلدے۔ ہُݨ بھانویں جو سرائیکیاں دی لکھی پڑھی تاریخ نہ ہوے پر اساݙی ٻولی اساݙے بِھڑ ٹٻے تےاساڈے ، لوک قصے ءی اساݙی مکمل تاریخ ءے جیکوں ول ول کھولݨ دی ،ٻولݨ دی، تے پھرولݨ دی لوڑھ ءے۔
عبدللہ عرفان ہوراں اپݨے ایں شاہکار ءچ اساݙی مہان دھرتی اُتے تاریخ دی دھاڑ کوں سُتے بِھڑ ٹِٻاں کوں ونڄ جگائے۔ انھاں بِھڑ ٹٻاں اندر اساݙے وݙکیاں دے درد کُہیجے پئین ۔ اڄ اے ٹِٻے اپݨی نویاں پیڑھیاں کوں کُوکاں مار سݙیندے پئین "جو اساں پُراݨے ٹھیڑ"۔۔۔۔۔۔ شہزاد عرفان

## حوالے
سرائیکی زبان دا نثری ادب

سرائیکی ادب وچ شاعری، نعت گوئی تے مرثیہ گوئی دے نال نال نثری ادب وچ وی خاصا کم تھیا اے جیندے وچ مسرت کلانچوی, عبدالباسط بھٹی, جہانگیر مخلص, سجاد حیدر پرویز، سلیم شہزاد، اشرف جاوید ملک، حفیظ خان،منصور آفاق، عصمت اللہ شاہ، مجاہد جتوئی، رفعت عباسمحمد,محمد الیاس نوناری ، وغیرہ دے ناں قابل ذکر ہن. سرائیکی نثری ادب وچ اساں انہاں صنفاں دا جائزہ گھندے ہیں: 

thumb|سرائیکی Saraiki

*سرائیکی ناول نگاری
*سرائیکی افسانہ نگاری
*سرائیکی ڈرامہ نویسی
*سرائیکی سفرنامہ
*سرائیکی مضمون نویسی
*دیگر زباناں توں تراجم
*سرائیکی صحافت
## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
سرائیکی زبان دی اہمیت

سرائیکی زبان وچ ویہہ ھزار کنوں زیادہ اکھاݨ موجود ھن۔سرائیکی ہک مکمل زبان ہے ۔ سرائیکی وچ چالہی ھزار کنوں ودھ محاورے ہن۔
شوکت مغل دی سرائیکی اکھاݨ ترائے جلداں مشتمل ہے ہر جلد وچ پنج ہزار الفاظ ہن ۔۔۔۔سرائیکی محاورے۔۔۔۔سرائیکی اردو مترادفات۔۔۔قدیم اردو لغت تے سرائیکی زبان۔۔۔سرائیکی آوازں دی کہاݨی ۔۔۔۔سرائیکی مصادر۔۔۔سرائیکی نامہ ۔۔۔ملتان دیاں واراں (صددارتی آیوارڈ ) ۔۔۔۔جامع سرائیکی لغت ست جلداں مشتمل سرائیکی مکمل ڈکشنری ھوسے ۔۔۔۔ اگر غور کیتا ونجے تاں سرائیکی تے اردو تے بے تحاشہ کم تھیندا پئے ۔۔۔اردو کوں سرکار دی سرپرستی حاصل ہے لیکن سرائیکی دا کم اپݨی مدد آپدے تحت تھیندا پئے. پاکستان وچ سرائیکی زبان بولݨ والیاں دی مردم شماری پہلی واری 1981ء وچ کیتی گئی۔

صوبہ سندھ دے چند شمالی اضلاع وچ جتھاں سرائیکی زبان بولی ویندی ہے.  اس دے علاوہ ہک تحقیق دے مطابق سرائیکی،  اردو دی ابتدائی شکل ہے اس تے وی خاصی بحث تھی چکی ہے کیونکہ مسلماناں نے ملتان تک دے علاقے کوں فتح کرکے ملتان کوں پورے سندھ تے سرائیکی وسیب دا دار الخلافہ بݨایا ہئی۔
ترائے نجی ٹی وی چینل روہی ،کوک تے وسیب ٹی وی سرائیکی زبان دی خدمت کریندے پئین۔ پی تی وی دا ملتان سنٹر وی سرائیکی زبان دی خدمت کریندا پیا ہے۔ بہاؤ الدین زکریا یونی ورسٹی ملتان، اسلامیہ یونیورسٹی بہاول پور تے گومل یونی ورسٹی دیرہ اسماعیل خان وچ سرائیکی زبان دے شعبے قائم ہن۔
## حوالے
سرائیکی زبان دی تاریخ

سرائیکی زبان کوں پاکستان دی قومی زبان اِچ شمار کیتا ویندے مگر او سارے صوبیاں اِچ ٻولی تے سمجھی ونڄݨ آلی ہک وسیع زبان ہے ۔ ایہ لکھاں نی کروڑاں دی زبان ہے ۔ عربی ، فارسی تے پاکستان دیاں ٻیاں علاقائی زباناں توں تعلق وی بناء تے ایندے تے کئی زباناں دے اثرات موجود ہن ۔ سرائیکی زبان دا اُردو نال گہرا تعلق ہے ۔ ہِیں وجہ توں سرائیکی کوں ’’اُردو دی مائ‘‘ آکھیا ویندے۔ جݙاں جو سندھی کوں سرائیکی دی بھیݨ آکھیا ویندے کیوں جو انہاں ݙوہاں اِچ تھوڑا جیہاں فرق ہے ۔ لب و لہجہ ہک ہے حروف ہک ہِن بس رسم الخط مختلف ہے۔ اے ݙونہیں دراوڑی گروہ دیاں معتبر زباناں ہِن ۔ سرائیکی تے پنجابی صوبہ پنجاب دیاں ݙو وݙیاں زباناں ہِن سرائیکی زبان دی ایہ سب توں قریبی ہمسایہ زبان ہے ۔(1)

یہ لفظ سؤوِریاکی بݨ گیا۔ اس دے بعد بولݨ دی آسانی کیتے و دی آواز ہٹا ݙتی گئی یا وقت دے نال آپے ہٹ ڳئی جس نال لفظ سرائیکی بݨا ݙتا گیا۔

ایندے دے علاوہ جارج ابراہم گریسن نے لفظ سرائیکی کوں سندھی دے ہک لفظ سِرو دی بگڑی ہوئی یا سدھری ہوئی شکل ݙسیا جس دے معنی شمالی دے ہن. کرسٹوفر شیکل نے جارج ابراہم گریسن دی تحقیق کوں غلط آکھا ہے۔ ہک ٻئی تحقیق دے مطابق سرائیکی لفظ سرای توں بݨا ہے۔

سرائیکی ہک پراݨی زبان ہے۔ایہ پاکستان دے ادھلے علاقے وچ الای ویندی ہے۔پاکستان وچ ایندے الاوݨ والے تقریبا اٹھ کروڑکنوں وَدھ ہن۔ پاکستان دے علاوہ ایندے الاوݨ والے ہندوستان افغانستان عرب مما لک برطانیہ اتے امریکہ کنیڈا تے اسٹریلیا دے علاوہ ٻنیھں ملکیں وچ وی ہن۔ایہ آپݨے لٹریچر دے حوالے نال سرائیکی ہک امیر زبان ہے۔شاعری اتے نثر دے حوالے نال ہر سال ٻہوں زیادہ کتاباں چھپدین۔اتے ہر سال چنڳی کتاب تے اکیڈمی آف لیٹرز دی طرفوں خواجہ فرید انعام ݙتا ویندے۔

"جرمن دانشور سر آرل سیٹن کا مکالمہ رائل جیوگرافیکل سوسائٹی دے جریدے جیو گرافیکل جنرل اپریل 1942ء صفحات 174 تاں 182 وچ شائع تھئیاں ہن، صفحہ 176 تے پیرا نمبر 2 وچ رگ وید دے گیتاں وچ ھک عظیم دریا سرسوتی دا ذکر ہے سرسوتی کِنوں مراد سویراس وتی یعنی اصحاب الرس دا دریا ہے ایں بنا پر یقین غالب تھی سڳدے سرائیکی دا لفظ دراصل سوویراکی ھاں جو آہستہ آہستہ وگڑ تے سرائیکی تھے " سرسواتی دریا یاں ول ہاکڑا دریا چولستان وچ اِیں وقت خشک تھی چُکا ہے۔ ایہ دریا سرائیکی تہذیب و ثقافت دا ماخذ ہے احمد حسن دانی معروف تحقیق دان تے اسکالر ہن۔ ایں نظریے دی تصدیق کیتی ہے ٻقول احمد حسن دانی اکھدے کوٹ مٹھن وچ سویرا سلطنت دا دارالخلافہ ھاں جیندے شواہد احمد حسن دانی کٹھے کیتے ہن پیش کیتن ۔ شوکت مغل صاحب لکھیندن "پراݨی کتاباں وچ معلمین تے صوفیاء نے ایں زبان کیتے ایہ ناں استعمال کیتن گن ،سار،ایکی ،ایکہ،ایکم،وانی،اسور،ساریکا،سارایکی،آسورا اور اشورا ۔بعد وچ جو زبان ٻݨی اونکوں سارایکی یاں سرائیکی اکھیاں ڳئے۔شوکت مغل مزید لکھیندن جو سرائیکی زبان دا ناں " ساراسین " کِنوں نکلا ھوسے وی تھی سڳدے جو انھاں عرب قبائل کیتےاستعمال تھئیاں ہن، جنھاں دی سرحداں ابادان تے ختم تھیندا ھَن سراکین نام کا ایک ضلع وی عرب وچ موجود رہا ہے "

افغانستان وچ سرائیک ناں دا ھک شہر وی ہے ایں توں ایہ چیز وی ثابت تھیندی ہے سرائیکی زبان قندھار تک آلائی ویندی ھائی اُوڈو کشمیر تک آلائی ویندی ھائی۔سرائیکی لفظ سرائیکی زبان دا خالص لفظ ہے جیندے معنی عزت دار ،سردار ،اُچے شملے والا جیکوں سرداری کیتے منتخب کیتا ویندے ۔اگر سرائیکی لفظ دے مختلف لفظاں ݙیٹھاں ونجے ایندا شکلاں کجھ ایں بݨندن ۔
## حوالے
(1) کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
سرائیکی زبان دی ترقی وچ شاعراں دا کردار

ے . جیکر اساں ڈھیر پچھوں تے نہ ونجوں صرف ھک ھزار سال پہلے سرائیکی زبان وچ لکھے گئے " نورنامے " کوں چا تے ݙیکھوں تاں نور نامہ اج وی او کتاب ہے جو قرآن مجید دی تلاوت دے بعد ایندا پڑھن ھر گھر وچ ضروری سمجھیا ویندے . ایہ تاں ھزار سال پہلے دی گالھ ھئی جیکر ھک صدی پہلے دی گالھ کروں تاں خواجہ فرید سئیں تے انہاں دی شاعری دا کون سونہاں کائنی ؟ 

ایہ خواجہ سئیں دی شاعری دا فیض تے برکت ھی ھے جو اج اساں فرید سئیں دے روضے دی چھاں تلے رہ تے شاعری دیاں لکیراں لیکن آلے وسیم صدیقی دی گالھ کریندے بیٹھوں . وسیم صدیقی دیاں ݙو کتاباں " مونجھ دے پھٹ " تے _ وسیب دے مان _ شائع تھی چکن تریجھی کتاب _ توں پار نہ ونج _ زیر ترتیب ھے . وسیم صدیقی . اپنی دھرتی . اپنی مٹی . تے اپنی ماء بولی نال پیار کرن آلا نینگر ہے . سرائیکی دی خذمت کوں عبادت سمجھدے . سرائیکی توں اولے گھولے تھیون آپنی حیاتی دا حاصل جاندے . میں سمجھداں جو ایجھے سرائیکی نینگراں دے دم قدم نال ھک ݙینھ سرائیکی دیس دے لوک اپنی منزل حاصل کر گھنسن ... سرائیکی ءچ تقریبا ݙیڑہ ہزار سال دی شاعری موجود ہے۔ سرائیکی شاعراں دی تعداد ویہہ ہزار کنوں ودھ ہے۔ جے سارے سرائیکی شاعراں دی فیرست بݨ ونڄے ناں دنیا وچ تہلکہ مچ ویسی۔
## حوالے
سرائیکی زبان دی نویں سماجی تے ادبی تحریک

ساݙے ٹھوس تجربے ہک خاص ذہنی عمل وچوں گزر کے اساکوں مجرد تصور اَتے خیال ݙیندن۔ اَساں اُنہیں تصورات اَتے خیالیں کوں لفظ ݙیندے ہئیں اَتے انسان لفظیں وچ سوچیندے۔ جے ٻولݨ والے لفظیں وچ نہ لکھیا پڑھیا ونڄے تاں ادیب دی شخصیت ونڈیج ویندی ہے ۔ جے او ماء ٻولی وچ لکھدے تاں لکھت آلی ٻولی دے لفظ اَتے اُنہیں دے تعلق نا ل ڳنڈھیے تصور اَتے خیال وی ذہن وچ آ ویندن اَتے جے او ماء ٻولی کنوں اَنج لکھت پڑھت آلی ٻولی وچ لکھدے تاں ٻولݨ آلی ٻولی دے لفظ نال ڳنڈھے تصور اَتے خیال ذہن وچ آ ویندن۔ 

ݙوجھی ڳالھ اے تھیندی ہے جو جیڑھی ٻولی لکھت پڑھت وچ نئیں آندی اوندا ادیب آوݨ آلیں نسلیں تئیں نئیں پُڄدا۔ ادبی روایت دا تسلسل تُرٹ ویندے۔ ادب اَتے زبان وچ ترقی نئیں تھیندی، ٻاہروں دے لفظیں دا سہارا گھنݨاں پوندے۔ ٻاہروں دے لفظیں دی موسیقی اَتے ماء ٻولی دے لفظیں دی موسیقی وچ تال میل ٻہوں دیر نال بݨدے۔ ایں واسطے ہک دور دےلکھتیں وچ غیر ہموراگی اَتے اُچ جھک آ ویندے۔ اُوں تحریر وچ ٻولی دا اصل رَچاؤ نئیں آندا ۔ ٻولݨ آلی زبان کلہی نظمی سرمائے تائیں محدود تھی کے رہ ویندی ہے اَتے ایں نظمی سرمائے وچ وی روایت دا تسلسل نئیں ہوندا ۔ نویں تقاضیں واسطے شاعری سانچے (Poetic Pattern)نئیں ہوندے نہ اِی اِنہیں سانچیں دا اِرتقاء تھیندے۔ ایں کنیں وَدھ اے ہے جو شاعر ٻنھیں ٻولیں دے ترقی یافتہ شاعریں، سانچیں اَتے ڈِکشن وچ شاعری پڑھدا راہندے ۔ایں واسطے لکھی نہ ونڄݨ آلی اپݨی ماء ٻولی وچ اظہار دیاں ٻہوں مشکلاں آ ویندین۔
## حوالے
سرائیکی زبان دیوناگری وچ

وچ سرائیکی مقامی زبان ہے، بھارتی ریاست پنجاب، ہریانہ تے دلی وچ ویہ فیصد سرائیکی رہندن۔

راجپورہ ضلع پٹیالہ وچ سو فیصد سرائیکی رہندن۔

پٹیالہ، راجپورا، تری پورا، سماݨہ، بسی پٹھاݨاں، بھیوانی، حصار، سرسا، تری پری، کرنال، پانی پت، انوپ گڑھ راج، کرنال شہر، پلوال، سفیدون ضلع ڄِنڈ، سونی پت، ہانسی، راٹیہ، بروالا، کڑکشیترا، جمنا نگر( یمنابگر) وچ سرائیکی پنجاہ فیصد کنوں ودھ ہن۔ تاراواری تے راجپورا وچ سو فیصد سرائیکی راہندے ہن۔۔

## [[بھارت]] وچ تعلیم
پنجاب۔ ہریانہ، راجھستان تے دلی وچ ہندی پہلی کنوں لازمی ہن۔ پڑھے لکھے لوک دیوناگری رسم الخط نال واقف ہن۔ اردو پڑھݨ آلے ٻہوں گھٹ ہن۔ ایں سانگے بھارت دے سرائیکی ، سرائیکی زبان کوں دیو ناگری وچ لکھݨ پڑھݨ پسند کریندے ہن۔ 

## خاص [[سرائیکی]] حروف
سرائیکی  عربی  حروف وچ کجھ اضافی حروف شامل کر تے لکھی ویندی ہے۔ دیوناگری وچ انہاں دے متبادل حروف موجود ہن۔  ایہ او حروف ہن جہڑے اردو تے ہندی زبان دی صوتاں وچ شامل کائنی، پر دیو ناگری دے ١٢٨  منظور تھئے ہوئے حروف وچ شامل ہن۔ 

## [[سرائیکی]] دیوناگری کنورٹر
سرائیکی کنوں دیوناگری تے دیوناگری کنوں سرائیکی حروف وچ عبارت کوں تبدیل کرݨ دا آن لائن پروگرام موجود ہے پیا۔ تساں آسانی نال رسم لکھت وٹا سڳدے ہو۔ پر ایہ ویب سائٹ اڄکل بند ہے.  

## ٻیا پڑھو

* سندھی زبان دیوناگری وچ

## حوالے
سرائیکی زبان دے علاقے

سرائیکی زبان پاکستان تے ادھ وچلے علاقے وچ اکثریتی ٻولی دے طور تے ورتیندی اے. ایندے علاوہ بین الاقوامی سطح تے وی کافی علاقیاں وچ ٻولی ویندی اے. پاکستان تے ٻاہرلے ملکاں وچ سرائیکی زبان دے علاقے ایہ ہن۔ 
## وسیب دے علاوہ پاکستان دے دیگر علاقیاں وچ سرائیکی زبان
دیرہ اسمعیل خان، ٹانک  دی مقامی زبان سرائیکی ہے۔اینکوں سرائیکی دا ہندکی لہجہ آکھدن. 
کشمور، گھوٹکی، سکھر، ڄیکب آباد، خیرپور وچ مقامی زبان سرائیکی ہے۔ انہاں اضلاع وچ سرائیکی زبان دا سرولی لہجہ ٻولیا ویندے جیندے تے سندھی زبان دے اثرات گہرے ہن. سرائیکی بلوچستان دی تریجھی وݙی زبان ہے۔ دَرُگ، بارخان، دیرہ اللہ یار، نصیر آباد، جعفر آباد، جھل مڳسی تے ٻولان دی مقامی زبان سرائیکی ہے۔ بلوچستان وچ سرائیکی زبان دے ڄٹکی تے کھیترانی لہجے ٻولے ویندن. سرائیکی وسیب دے نال نال پنجاب دے کجھ علاقیاں وچ  وی سرائیکی الائی ویندی ہے۔

## بھارت وچ وسݨ والے سرائیکی
بھارت وچ اڈھائی کڑور کنوں ودھ سرائیکی وسدے ہن۔ پر بھارت دی مردم شماری وچ سرائیکی دی آبادی ٻہوں گھٹ ہے ۔سرائیکیاں دی زیادہ تر آبادی ریاست ہریانہ تے مشرقی پنجاب وچ ہے. ہریانہ دے موجودہ وزیر اعلی. منوہر لال کھتر، آسام دے گورنر جگدیش مکھی، سابقہ آرمی چیف وی پی ملک، خلاباز مس کلپنا چاولہ، بالی وڈ اداکارہ جوہی چاولہ، سروین چاولہ، سونالی باندرے، گلوکارہ ہیم لتا کھیوانی، نوبل انعام یافتہ ہرگوبند کھرانہ سرائیکی قومیت نال تعلق رکھدن. ہند وچ سرائیکی لٹریچر وچ کم دے حوالے نال ڈاکٹر ملک راجکمار ، رانا پرتاب سنگھ گنوری، جگدیش بترا، مہندر پرتاب چاند، چندر شیکھر، ونود ݙاوڑا، ارجن دیو جی پنکج وغیرہ اہم ہن. سرائیکی کمیونٹی دے فلاحی تے سماجی خدمات دے حوالے نال کیشو مہتا ملتانی، ڈاکٹر لکشمی نارائن بہاولپوری، دیوی دیال جی، جگن ناتھ آزاد، بھاشی ملتانی وغیرہ دے ناں اہم ہن تے ڳویئاں وچوں پروفیسر دینا ناتھ دا ناں اہم ہے.
## دنیا دے دیگر ملکاں وچ سرائیکی لوگ
سعودی عرب وچ پنجوی لکھ سرائیکی وسدے ہن۔ سرائیکی سعودی عرب دی ݙوجھی وݙی زبان ہے۔ عرب امارات تے خلیج دے بنھاں ملکان وچ وݙی تعداد وچ سرائی وسدے ہن۔ افغانستان وچ قندھار دی مقامی زبان سرائیکی ہے۔ برطانیہ وچ چار لکھ سرائیکی وسدے ہن۔ امریکہ وچ ݙہ لکھ سرائیکی وسدے ہن۔ امریکہ دی مردم شماری وچ سرائیکی زبان شامل ہے۔ ایران وچ ݙو لکھ سرائیکی وسدے ہن۔ سرائیکی دنیا دے ہر ملک وچ وسدے ہن۔ ایں سانگے سرائیکی ہک بین القوامی زبان ہے۔
## حوالے
سرائیکی زبان دے ماخذ

،تے این٘دے جنوب وچ برصغیر دے دکن والے پاسے ھِک وَݙا سارا خشک علاقہ ہا،جہڑا جو افریقہ،سری لن٘کا تے آسٹریلیا تئیں درگھیا ہویا ھا تے ایہ سارے مُلخ ھک ٻئے نال ملیے ہوئیں ھن.آسٹریلیا دے قدیم ترین باشن٘دے آسانی نال آسام تے بن٘گال دے راہوں برصغیر وچ داخل آتھئے ھن.تے ول وَدھدے وَدھدے وادی سن٘دھ توڑیں آپُنّے..اُوں وقت ایہ قدیم  سمن٘در وادی سن٘دھ دی مٹی کُوں زرخیز بݨیندا ہویا،جنوب دو لَہہ ڳیا..آسٹریلیا کنوں اے آوݨ والے لوک سنتھالی،گونڈ،بھیل،کول وغیرہ سݙیندے ھن.سنتھالیاں دی زبان اَڄ وی آسٹریلیا دے قدیم باشن٘دیاں دی زبان نال مشابہت رکھین٘دی اے.بہرحال وادی سن٘دھ وچ سنتھالی تے کولازی قوماں دے کمزور،ڈِھلّے،آلسی تھی ونڄݨ نال وادی سن٘دھ وچ تقریباً آٹھ ہزار سال قبل مسیح وچ ایں برصغیر وچ دراوڑ قوم فاتحین دی حثیت نال داخل آتھئ..عام طور تے ماہرین لسانیات نے جہڑے سرائیکی زبان دے ماخذات ݙَسائے گئن او حسب زیل ھن.

١.دراوڑ

٢.اسوری

٣.سنسکرت

٤.پالی

٥.دردئ

٦.وارچڈ

٧.شورسینی

٨.ماگھدی

٩.عربی

١٠.فارسی

١١.انگریزی

١٢.سن٘دھی

١٣.بلوچی

١٤.پشتو

1)*دراوڑی:
وادی سن٘دھ وچ آٹھ ہزار سال قبل مسیح وچ دراوڑ قوم فاتحین دی حثیت نال داخل تھئ.آہدن جو دراوڑ قوم بحیرہ روم دیاں قوماں وچوں ھن.ول اتھوں میسوپوٹیما،عراق،عرب،بلوچستان کنوں تھین٘دےوادی سن٘دھ وچ آوڑیےھن.ایہ قوم مقامی لوکاں کنوں کافی مہذب تے طاقتور ھئ.انہاں نے موہنجوڈارو تے ہڑپہ دی مشہور تہذیب قائم کیتی.ایں گالھوں مقامی لوک دراوڑاں دے مفتوح تے محکوم تھی تے رہ گئے.دراوڑاں نے ایں علاقے تے کافی دیر حکومت کیتی رکھی تے اپݨی زبان تے تہذیب کوں ترقی ݙتی.
سرائیکی سنجاݨ کوں خطرہ

ں پنجابی دا لہجہ ثابت کرݨ کیتے ہر فورم تے سازشاں وچ مصروف ہن. افسوس دی ڳالھ اے ھ جو اساݙے کجھ معروف دانشور وی ایں کم وچ برابر دے شریک ہن. محترمہ مسرت کلانچوی صاحبہ اتے انہاں دے خاندان نے سرائیکی زبان و ادب کیتے اݨ کھٹ کم کیتے، جناب حفیظ خان صیب سرائیکی زبان و ادب دا ہک قد آور ناں ہن مگر انہاں دی ایہو جہے فورمز وچ شمولیت نال نہ ہی سرائیکی دی خدمت ھ بلکہ اپݨے ذاتی، مالی مفاد کیتے پنجابی دا لہجہ ثابت کرݨ آلیاں دے ٻانہ ٻیلی بݨ کراہیں وسیب دی دلآزاری دا باعث بݨدے پن جیندی اساں سخت مذمت کریندے ہیں.
ایں نازک ویلہے جݙاں سرائیکی وسیب اپݨی قومی شناخت دی بقا کیتے ہک نازک موڑ وچوں گزردا پے ایہو جہے عمل دا حصہ بݨݨ نال اے حضرات وسیب اتے ما ٻولی سرائیکی نال غداری سمجھیا ویسے. 
عبید خواجہ
## حوالے
سرائیکی سویلائزیشن پروٹیکش ٹائیگرز (SCPT)

ݙاہا ہن۔ ایں تنظیم دا کم نسلی سرائیکی قبائل نال تعلق رکھݨ آلے عوام اچ اپݨی سیاسی تے سماجی اہمیت تے شناخت دا شعور بیدار کرݨا ہے۔
## حوالے
سرائیکی سیاست تے موجودہ حکومت

ستان]] توں، کہیں ویلھے پاکستان مسلم لیگ ن توں تے کہیں ویلھے کہیں ٻئی پارٹی توں. پر اساݙے اڳواݨاں اڄ تک نی سوچیا چا جو اساݙے نال اے پارٹیاں ہر واری دوکھا جو کریندین انہاں واسطے کیا پالیسی بݨئی ونجے. اے
کجھ لوک آکھسن جو دوکھا روکن سانگے وی کئی پالیسی تھی سگدی ھ۔ اں میڈا آکھن اے ھ جو بالکل کیوں جو حضرت علی کرم اللہ وجہہ الکریم دا فرمان ھ غالبا جو جے کئی ہک بندہ ترائے واری کہیں ہکا جاہ توں ڈنگیندے تاں او مومن نی تھی سگدا۔ ایندا مطلب ھ کیا ساڈی قوم مومن کائنی۔ ساڈے اتے اے سوالیہ نشان ھ۔ ساگوں ایں بارےسوچنڑاں پوسی۔ ایندےاتے پالیسی (تھتھ) بناونی پوسی۔ساکوں ساریں پارٹیں ڈنگیے۔ ھن پی ٹی آئی اوھو کم کریندی پئی ھ۔سو ڈینھ دا وعدہ کر تے اج کئی سو ڈینھ لنگھ گن۔ پر او وعدہ وفا نی تھیا۔ ول کئی وی پارتی ساڈی شناخت کوں منن کوں تیار کائنی ساکوں جنوب دا پنجابی آہدن۔ 
ایندے بعد اسان آندے ھیسے اپڑین سیاست داناں دو جیہڑے ہر ویلھے ساڈے کیتے تاں ناھر بنیے کھڑن پر پنجابی پیو دے سامنے بولن واری موت پمدی ہینے۔
سرائیکی شاعر

سرائیکی زبان وچ ویہ ہزار کنوں ودھ شاعر ہن۔ سرائیکی شاعری دی اہم صنف ݙوہڑہ ہے۔
## ݙوہڑہ
وٹھے ساون شوق دے بیلے وچ وڈے روح دی راند رسائی پۓ ہیں.

ڈو لال کبوتر اکھیاں دے تیڈی راہ تے روز اڈائی پئے ہیں.

توڑے ترنم پئے ہن ککھ آلھنڑیں دے کھنب کھنب دے بال پسائی پئے ہیں.

بس سبقت لب تے چچری جھئنی تیڈے پیار دی چوگ بچائی پۓ ہیں.

سئیں مشتاق سبقت

## غزل
## کافی
## نظم
## ماہیا
سرائیکی شاعری دے ١٠ ناں (ہک فیسبک پوسٹ)

اج انہاں ڈاہ عظیم الشان شعراء دا نام لکھنڑاں ھے جیڑھے ساڈے نال وسدے پن. 
دل کوں منصف بنڑا تے نمبر ڈیسو نام ڈاہ کنوں زیادہ ہر گز نہ ھوون. 
ایں طریقے کجھ تساڈے ذوق دا تساڈے مطالعے دا پتہ وی لگ ویسے اور عظیم الشان شعراء کرام کوں تساڈا سلام وی تھی ویسے. 
میڈے مطالعہ وچ جو ناں ہن او میں لکھینداں پیاں تساں اپنڑے من پسند نام لکھسو. 

1 سرکار امان اللہ ارشد

2 سرکار عزیز شاہد سئیں

3 اقبال سوکڑی سرکار

4 بشیر غمخوار سئیں 

5 قیس فریدی صاحب 

6 مصطفٰی خادم سئیں

7 جہانگیر مخلص 

8 اصغر گورمانی 

9 ساجد علی پوری

10 شاکر شجاع آبادی

نوٹ:  ہر کہیں دی اپنڑی پسند اور رائے ہوسے لہذا فضول دی بحث کوئی کینا کریسے

ہر کوئی اپنڑی ترتیب تے غور کریسے کہیں دی ترتیب تے تنقید کینا ہوسے کیوں کہ ہر کہیں دا اپنڑا نظریہ تے پسند ہے. 

(رفیق احمد تائب)
## حوالے
سرائیکی شعراء یا زمینی فرشتے

سرائیکی شعراء یا زمینی فرشتے،

شعراء معاشرے دا عکس ھوندن، شعراء معاشرے دے ترجمان ھوندن، آپڑی زبان دے نمائندے ھوندن، محبت دے سفیر، ھوندن، دِلیں دے اسیر ھوندن، شاعر شاعر ھوندے بھانویں کہیں زبان دا ھووے، ساڈی سرائیکی کوں اے فخر ھے، کہ ایندی شعراء دی تعداد اچ ھر آونڑ آلے ڈینھ ودھارا تھیندا پئے،میڈی مٹھی ماء بولی دا ھر چھوٹا وڈا شاعر میڈے واسطے انتہائ محترم ھے، مگر کجھ ڈینھ توں چند شعراء دیاں پوسٹاں پڑھ کے انتہائ ڈکھ لگے، ذاتیات تیں حملے، آپس دے جھگڑے، نازیبا الفاظ، کیا اے زبان دے ترجمان، معاشرے دے عکس کوں زیب ڈیندن، سرائیکی نال پیار کرنڑ آلے سرائیکی ادب نال پیار کرنڑ آلیں کوں کتناں تکلیف تھیندی ھے، شاعری رب دی ڈتی ڈات ھے، مگر ایکوں لاریب، تیں وحی، دا درجہ نہ ڈیو، میں وڈے وڈے شاعریں کوں، پیر فرید دے کلام تیں تنقید کریندا سُنڑیے، انسانی کلام ھے کڈھائیں وی لاریب نئیں تھی سگدا، اگر کوئ قاری تنقید کریندے اوندا پورا حق ھے تنقید کرنڑ دا اگر او علم نال دلیل نال گال کریندا پئے تساں شعراء دا حق ھے، دلیل نال ولدا ڈیو نہ کہ ذاتیات دے میہنڑے، یا آپڑیں کلام تیں تنقید دے جرم اچ کفر دے فتوی لاء ڈیو، تھاڈے آپت دے جھیڑے نام نہاد تنظیماں، نکمیاں فورماں، اے سب سرائیکی کوں فائدہ ڈیونڑ دے بجائے الٹا نقصان کریندیاں پئین، تیں جیرھے دوست خوامخواہ کہیں دے کلام کوں پڑھ کے ترکڑی وٹے چاء تولنڑ ول بھندن، انھیں کوں وی انتہائ ادب نال عرض ھے، کہ کلام ء الہی نیں انسانی کاوش ھے، نقص لازمی ھوونڑے او بھانویں استادالشعراء ھووے، یا شاگرد ھووے،اے زمینی فرشتے نیں انسان ھن، محبتاں ونڈو ھک ڈوجھے دے کلام کوں قبول کرو، تاکہ مٹھڑی بولی کوں کوئ پلید بھونک نہ سگے، کیونکہ میڈی بولی میڈا وسیب میڈا مانڑ ھے، تیں سارے شعراء، قابل ء عزت ھن،،،

(ارسلان لغاری)
## حوالے
سرائیکی شناخت

سرائیکی سڈویجنڑ تیں سرائیکی بڑنڑ ءچ بہوں وڈا فرق ہے جیرھے لوک سرائیکی سڈویندن انھیں دی تعدا کروڑاں ءچ ھے جیرھے صیح سچ دے سرائیکی بنڑئن انھیں دی تعداد انگلیں تیں گنڑی ونج سگدی ھے کیونکہ سرائیکی بڑنڑ ءچ نراء گھاٹا ھے نہ کہیں پارٹی دے راھندے ھاؤ نہ میلے ٹھیلے تیں مشاعرے دا ناں گھن کے پیسے وصول کر سگدے ھاؤ نہ کہیں سردار وڈیرے دی چاپلوسی کر کے نوکری حاصل کر سگدے ھاؤ نہ کہیں پیر گدی نشین سردار دی جاہ تے بیھ کے نکے نکے مشاعرے کر سگدے ھاؤ 
اگر صرف سرائیکی سڈویندے ھاؤ پچھیں تھاکوں چُھوٹ ھے جو مرضی کرو ،ایں نکے جھئیں لوظ دی میڈی قوم کوں اج تک سمجھ نئیں آئ کہ جیرھا بندہ ڈینھ رات سرائیکی سرائیکی لئ ودے اوترا سرائیکی ھے یا سڈویندا سرائیکی ھے ،جڈاں غور نال ڈیکھسو 99 فیصد ایھو جھئیں ملسن جیرھے صرف ذاتی مفاد کیتے کہیں سیاسی جماعت دے جُتی چُم غلام ہوسن تے چولا سرائیکی دا پاء کے مناقت کریندے ودے ہوسن اے انھائیں منافق ابن منافق لوکیں دی وجہ ھے کہ سرائیکی وسیب اج ایں حالت ءچ ھے
ھووے سرائیکی سڈویجے قوم پرست اوندی جاہ تیں جھنڈا پیپلز پارٹی دا لگا کھڑا ھووے او صرف دوکھے باز خود غرض لالچی تھی سگدے قوم پرست نئیں تھی سگدا 
میڈا زھن اے گال منڑ کوں تیار ہی کائینی کہ قوم پرست تھی کے آپڑیں جاہ تیں نواز شریف دا فوٹو لاوے نہ بھرا اے لوک قوم پرست دے روپ ءچ درندے ہن جنھیں میڈے وسیب دا خون پیتے اے او منافق ہن جنھیں سجا ہتھ ڈیکھا کے کبھا ماریے ، کہیں مشاعرے تیں ونجو میلے تیں ونجو اوندے سٹیج تیں دید ماری کرو اگر کہیں سیاسی پارٹی دا جھنڈا نظر آ ونجے سمجھ ونجائے کُتی چُوریں نال رلی کھڑی ھے لعنت بھیج کے ولیے آوائے ،،،،،،جمیل حیدری
## حوالے
سرائیکی صوبہ ریلی

سرائیکی قوم اپݨی شناخت اتے اپنے بنڑیادی حقوق دی خاطر مُختلف شہراں وٍچ ریلی کڈھی ہے تا کے حکومتٍ وقت سرائیکی لوکیں دا اے جائز مُطالبہ من تے اِنہیں کوں علیہدہ صوبے دی شکل اِچ انہیں کوں ھٍیں مُلک اٍچ واضح اتے وکھرا تشخُص ݙِوے. نعمان کلاسرا.
سرائیکی صوبے دی مخالفت تے ایندی وجوہات

سرائیکی صوبہ دی مخالفت چند بے سود مثالاں ڈے کے کیتی ویندی ھے مثلاً اساں بلوچ ہئیں ،
میں اے پچھدا کیا سندھ ءچ راھنڑ آلیں دی اکثریت بلوچ نئیں چانڈیو ،کھوسو،عمرانی،انھیں اج تک اے مطالبہ کیوں نیں کیتا کہ ساکوں بلوچستان ءچ شامل کیتا ونجے حالانکہ جیکب آباد بلوچستان دے چند قدم تیں موجود ھے ،
بلوچستان دے ضلع سبی ءچ لکھاں سندھی موجود ہن او کیوں نئیں مطالبہ کریندے کہ سبی کوں سندھ ءچ شامل کیتا ونجے کے پی کے ءچ لکھاں پنجابی ہن انھیں دا مطالبہ وی بلکل کائینی آخر کیا وجہ ھے صرف سرائیکی صوبے دے ناں تیں گُڑدے لال تھیونڑ لگ ویندن کجھ وڈیرہ ٹائپ نام نہاد بدمعاش سردار انھیں آپڑیں چمچیں کوں ایں کم تے لایا ھوئے کہ اگر اے علاقے بلوچستان ءچ شامل تھی گئے ساکوں کھلی چھٹی ملسی بلکل انویں جیویں بلوچستان دے سرداریں کوں ملی ھے عقل دے اندھے زمینی حقائق توں ناواقف لوگ اے نئیں سمجھدے کہ بلوچستان دے بلوچ تھاکوں بلوچ تاں چھوڑو میراثی منڑ تے تیار کائینی 
ڈوجھی مثال اے ڈیندن کہ ساڈا رہن سہن کلچر بلوچیں نال رلدے بے وقوف لوک اے نئیں جانڑدے کہ بلوچیں دے ہر علاقے دا آپڑاں کلچر ھے ،ڈیرہ بگٹی آلے سفید پگ پئیندن نال وڈی شلوار ،مری قبائل اکثریت کالی پگ نال واسکٹ پئیندن بلکل انویں جیویں ہک نمونے دی ویڈیو اجکل چلدی پئ ھے،
سبی دے بلوچ نہ پگ پئیندن نہ واسکٹ بلکہ انھیں دا رہن سہن سندھیں وانگوں ھے ،مچھ ءچ بلوچ بلوچی ٹوپی پئیندن ہتھ دی بنڑی ھوئ،کوئٹہ رلیا ملیا ماحول ھے ،پنجگور دے بلوچ صرف وڈی شلوار پئیندن ،جڈاں بلوچستان دے بلوچیں دا رہن سہن وکھرا ھے ول ساڈا رہن سہن مشترک کیویں ھے سمجھ توں باہر ھے ،
تریجھی مثال کہ بندہ ابے دی قوم نال پرکھیا ویندے لہذا ماء بولی وطن وسیب کجھ نئیں پتہ نئیں انھیں دے ابے ماء بولی آپڑیں ءچ ڈاؤن لوڈ کرائ ھئ یا بلوٹوتھ دے زریعے سٹوائ ہس کیونکہ ماء بولی واسطے ماء دا ہوونڑ ضروری ھے بغیر پیؤ دے تاں پتر جم سگدے اماں دے بغیر تاں کجھ نئیں 
میڈے ویر سنجانڑو منافقیں کوں کُھل کے میدان ءچ آؤ میں آھداں اگر تھاکوں بلوچکی چھوڑنی پووے چھوڑ ڈیو اج وقت ھے آپڑیں ماء بولی آپڑیں وسیب آپڑی سنجانڑ بنڑاونڑ دا اگر سندھ دا بلوچ سندھی ،بلوچستان دا سندھی بلوچ ،سرحد دا آفریدی محسود،پٹھانڑ سڈیج سگدے تھاکوں سرائیکی سڈویجنڑ ءچ کیرھی موت ھے ،سرائیکی وسیب صرف سرائیکیں دا نئیں ہر وسیب واسی دا ھے 
آخر تیں نوجوان طبقے کوں سنیھا ھے ہر فورم تے یونیورسٹی کالج سکول ،آپڑیں ثقافت دے کلچر دے ڈینھ مناؤ،بنھیں قومیں وانگوں کھل کے میدان ءچ آؤ نتاں اگلیں نسلیں دے مجرم تھیسو ،،،،جمیل حیدری،، (٢٧ دسمبر ٢٠١٨ء)

## حوالے