میکس فرڈیننڈ پیروٹز

### میکس فرڈیننڈ پیروٹز
میکس فرڈیننڈ پیروٹز (19 مئی 1914 – 6 فروری 2002) ہک آسٹریا اچ ڄمݨ آلا برطانوی مالیکیولر بائیولوجسٹ ہا ، جئیں 1962 اچ ، ہیموگلوبن تے مائیگلوبن دی بݨتر دے مطالعے کیتے، جان کاؤڈری کینڈریو دے نال کیمسٹری دا نوبل انعام سانجھا کیتا ۔ اوں 1971 اچ رائل سوسائٹی دا رائل میڈل تے 1979 اچ کوپلے میڈل وی جتیا ۔ کیمبرج اچ اوں ایم آر سی لیبارٹری آف مالیکیولر بائیولوجی (ایل ایم بی) دی بنیاد رکھی تے ایندی صدارت کیتی (1962–79) ، جئیں دے چوݙاں سائنسداناں نوبل انعام جیتے ہن ۔ 

### ابتدائی زندگی تے تعلیم
پیروٹز ویانا اچ ڄمیا ہا ، ادیلی "ڈیلی" (گولڈسمتھ) تے ہیوگو پیروٹز دا پتر ہا ، جیڑھا ہک ٹیکسٹائل تیار کرݨ آلا ہا ۔ اوندے ماء پیو نسلی طور تے یہودی ہن ، پر انہاں پیروٹز کوں کیتھولک مذہب اچ بپتسمہ ݙتا ہا ۔ بھان٘ویں جو پیروٹز مذہب کوں رد کر ݙتا تے اوندے بعد دے سالاں اچ ملحد ہا ، پر او ٻیاں دے مذہبی عقائد دی توہین کرݨ دے خلاف ہا ۔ 

اوندے ماء پیو کوں امید ہئی جو او وکیل بݨسی ، پر سکول اچ پڑھدے ہوئے اوںکوں کیمسٹری اچ دلچسپی پیدا تھی ڳئی ۔ اوں اپݨے ماء پیو دے اعتراضات تے قابو پیندے ہوئے ویانا یونیورسٹی اچ کیمسٹری اچ انڈر گریجویٹ دے طور تے داخلہ گھدا تے 1936 اچ ڈگری مکمل کیتی ۔ لیکچرر فرٹز وون ویسلی دی وجہ توں اونکوں کیمبرج یونیورسٹی اچ بائیو کیمسٹری اچ تھیوݨ آلیاں پیش رفتاں دا علم تھیا جئیں دی اڳواݨی گولینڈ ہاپکنز دی ہک ٹیم کریندی ہئی ، اوں پروفیسر مارک کوں درخواست کیتی ، جیڑھا جلد ہی کیمبرج دا دورہ کرݨ والا ہا ، جو او ہاپکنز توں پچھے کہ کیا اوندے کیتے کوئی جاء ہوسی ۔ مارک بھل ڳیا ، پر اوں جے ڈی برنال دا دورہ کیتا ، جیڑھا ایکس رے کرسٹالوگرافی دے مطالعے اچ اوندی مدد کرݨ کیتے ہک ریسرچ سٹوڈنٹ دی ڳول اچ ہا ۔ پیروٹز پریشان ہا کیوں جو او ایں موضوع دے بارے اچ کجھ وی نہ ڄاݨدا ہا ۔ مارک جواب ݙتا کہ او ستت سکھ ویسی ۔ برنال اونکوں کیونڈش لیبارٹری اچ اپݨے کرسٹالوگرافی ریسرچ گروپ اچ ریسرچ سٹوڈنٹ دے طور تے قبول کر گھدا ۔ اوندے پیو اوندی مدد کیتے لندن ایجنٹ دے کول 500 پاؤنڈ جمع کرائے ہن ۔ او جلدی سکھ ڳیا ۔ برنال اونکوں پروٹین دی بݨتر دا مطالعہ کرݨ کیتے ایکس رے ڈفریکشن دا طریقہ استعمال کرݨ دی ترغیب ݙتی ۔ چونکہ پروٹین کرسٹل حاصل کرݨ مشکل ہن ، اوں گھوڑے دے ہیموگلوبن کرسٹل استعمال کیتے ، تے ایندی بݨتر تے اپݨا ڈاکٹریٹ تھیسس شروع کیتا ۔ ہیموگلوبن ہک موضوع ہا جیڑھا اوندے پیشہ ورانہ کیریئر دے زیادہ تر حصے تے قابض رہݨ والا ہا ۔ اوں 1940 اچ لارنس بریگ دے تحت اپݨا پی ایچ ڈی مکمل کیتا ۔ 

اوں کنگز تے سینٹ جانز کالجاں اچ درخواست ݙتی ، تے پیٹر ہاؤس دا ممبر بݨیا ۔ اونکوں 1962 اچ پیٹر ہاؤس دا آنریری فیلو منتخب کیتا ڳیا ۔ اوں جونیئر ممبران اچ ٻہوں دلچسپی گھدی ، تے کالج دی سائنسی سوسائٹی کیلون کلب اچ باقاعدہ تے مقبول اسپیکر ہا ۔ 

### ݙوجھی عالمی جنگ
ڄݙاں ہٹلر 1938 اچ آسٹریا تے قبضہ کیتا ، پیروٹز دے ماء پیو سوئٹزرلینڈ فرار تھیوݨ اچ کامیاب تھی ڳئے ، پر انہاں اپݨے سارے پیسے ونڄا ݙتے ہن ۔ نتیجے دے طور تے ، پیروٹز انہاں دی مالی مدد ونڄا ٻیٹھا ۔ اسکیئنگ دی صلاحیت ، ٻلپݨ توں پہاڑ چڑھݨ دے تجربے تے کرسٹل دے علم دے نال ، پیروٹز کوں 1938 دی گرمیاں اچ سوئس گلیشیئرز اچ برف دے برف اچ بدلݨ دا مطالعہ کرݨ والی ترائے بندیاں دی ٹیم دے رکن دے طور تے قبول کیتا ڳیا ۔ رائل سوسائٹی دے پروسیڈنگز کیتے اوندے نتیجے اچ لکھے ڳئے مضمون انہاں کوں گلیشیئرز دے ماہر دے طور تے مشہور کر ݙتا ۔ 

لارنس بریگ ، جیڑھا کیونڈش اچ تجرباتی فزکس دا پروفیسر ہا ، سمجھدا ہا کہ ہیموگلوبن اچ پیروٹز دی تحقیق اچ امید ہے ۔ تے اوں انہاں کوں راک فیلر فاؤنڈیشن توں اپݨی تحقیق جاری رکھݨ کیتے گرانٹ کیتے درخواست ݙیوݨ دی صلاح ݙتی ۔ درخواست جنوری 1939 اچ قبول کر گھدی ڳئی تے انہاں پیسیاں نال پیروٹز اپݨے ماء پیو کوں مارچ 1939 اچ سوئٹزرلینڈ توں انگلینڈ گھن آوݨ دے قابل تھیا ۔ 

ݙوجھی عالمی جنگ دے شروع تھیوݨ تے ، پیروٹز کوں جرمن یا آسٹرین پس منظر دے ٻئے لوکاں دے نال پکڑ گھدا ڳیا ، تے ونسٹن چرچل دے حکم تے نیو فاؤنڈ لینڈ بھیڄ ݙتا ڳیا ۔ کجھ مہینے قید اچ رہݨ دے بعد او کیمبرج واپس آ ڳیا ۔ جنگ توں پہلے گلیشیئر دیاں پرتاں اچ کرسٹل دی ترتیب اچ تبدیلیاں تے اوندی تحقیق دی وجہ توں ، انہاں کوں صلاح ݙیوݨ کیتے آکھیا ڳیا کہ کیا اگر ناروے اچ کمانڈوز دا بٹالین لہایا ونڄے ، تاں کیا انہاں کوں گلیشیئرز دے تلے پناہ گاہواں اچ لکا ݙتا ونڄے؟ برف دے موضوع تے اوندے علم دی وجہ توں انہاں کوں 1942 اچ پراجیکٹ حبکک اچ بھرتی کیتا ڳیا ۔ ایہ بحر اوقیانوس دے ادھ اچ ہک برفانی پلیٹ فارم بݨاوݨ دا ہک خفیہ منصوبہ ہا ، جیڑھا طیاریاں کوں ولا ولا ایندھن ݙیوݨ کیتے استعمال کیتا ونڄ سڳدا ہا ۔ ایں مقصد کیتے اوں حالیہ ایجاد تھئے ہوئے برف تے ووڈپلپ دے مرکب دی تحقیق کیتی جیڑھا پائکریٹ دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہا ۔ اوں لندن شہر اچ سمتھ فیلڈ میٹ مارکیٹ دے تلے ہک خفیہ جگہ تے پائکریٹ تے ابتدائی تجربات کیتے ۔ 

### مالیکیولر بائیولوجی یونٹ دا قیام
جنگ دے بعد او مختصر طور تے گلیشیولوجی اچ واپس ڳیا ، جیندے اچ ݙسایا ڳیا کہ گلیشیئر کیوہݨ وڳدن ۔ 

1947 اچ ، پروفیسر بریگ دی حمایت نال ، پیروٹز حیاتیاتی نظاماں دی مالیکیولر بݨتر اچ تحقیق کرݨ کیتے میڈیکل ریسرچ کونسل (ایم آر سی) توں مدد حاصل کرݨ اچ کامیاب تھیا ۔ ایں مالی مدد انہاں کوں کیونڈش لیبارٹری اچ مالیکیولر بائیولوجی یونٹ قائم کرݨ دی اجازت ݙتی ۔ پیرٹز دی نویں یونٹ محققاں کوں متوجہ کیتا جنہاں محسوس کیتا کہ مالیکیولر بائیولوجی دے شعبے وچ وݙی امید ہے؛ انہاں وچ فرانسس کرک 1949 وچ تے جیمز ڈی واٹسن 1951 وچ شامل ہن ۔ 

1953 وچ ، پیرٹز ݙکھایا کہ پروٹین کرسٹلز توں نکلݨ والیاں ایکس ریز کوں پروٹین دے کرسٹلز دے نمونیاں دا بھاری ایٹم نال تے بغیر جوڑݨ نال موازنہ کر تے مرحلہ وار کیتا ونڄ سڳدا ہے ۔ 1959 وچ انہاں ایہ طریقہ کار ہیموگلوبن پروٹین دی مالیکیولی بݨتر معلوم کرݨ کیتے استعمال کیتا ، جیڑھا خون وچ آکسیجن ڳھن تے ویندا ہے ۔ ایں کم دے نتیجے وچ انہاں کوں جان کینڈریو نال 1962 دا کیمسٹری دا نوبل انعام ملا ۔ پنجھا سال بعد ، 2013 وچ ، پروٹین دی 9,500 مالیکیولی بݨتر ایکس رے کرسٹالوگرافی نال معلوم تھئی ہئی ۔ 

1959 دے بعد ، پیرٹز تے انہاں دے سنگتیاں آکسی تے ڈی آکسی ہیموگلوبن دی بݨتر کوں اعلیٰ ریزولوشن تے معلوم کرݨ دا کم جاری رکھیا ۔ نتیجے دے طور تے ، 1970 وچ ، او چھیکڑ بازی ایہ تجویز کرݨ دے قابل تھی ڳئے کہ ایہ مالیکیولی مشین دے طور تے کیویں کم کریندا ہے: ایہ کیویں اپݨی ڈی آکسیجنیٹڈ تے آکسیجنیٹڈ حالتاں دے درمیان تبدیل تھیندا ہے ، جیڑھا بدلے وچ آکسیجن ڳھنݨ تے ولدا عضلات تے ٻئے اعضاء کوں چھوڑݨ دا باعث بݨدا ہے ۔ اڳلے ݙو ݙہاکیاں وچ مزید کم مجوزہ میکانزم کوں بہتر تے ثابت کیتا ۔ ایندے علاوہ پیرٹز ہیموگلوبن دیاں ٻہوں ساریاں بیماریاں وچ بݨتر وچ تبدیلیاں دا مطالعہ کیتا تے ایہ وی ݙٹھا کہ ایہ کیویں آکسیجن دے جڑݨ کوں متاثر کر سکدیاں ہن ۔ انہاں کوں امید ہئی کہ مالیکیول کوں دوا دے ریسیپٹر دے طور تے کم کرایا ونڄ سڳدا ہے تے ایہ ممکن تھی سڳدا ہے کہ جینیاتی غلطیاں کوں روکیا یا الٹایا ونڄے جیویں کہ سکل سیل انیمیا وچ تھیندیاں ہن ۔ ہک ٻئی دلچسپی ہیموگلوبن مالیکیول دی ہک نسل توں ݙوجھی نسل وچ مختلف رہائش گاہواں تے طرز عمل دے مطابق تبدیلی ہئی ۔ اپݨے چھیکڑی سالاں وچ پیرٹز پروٹین دی بݨتر وچ تبدیلیاں دے مطالعہ تے توجہ ݙتی جیڑھیاں ہنٹنگٹن تے ٻئے نیوروڈیجنریٹیو بیماریاں وچ ملوث ہن ۔ انہاں ثابت کیتا کہ ہنٹنگٹن بیماری دا آغاز گلوٹامین ریپیٹس دی تعداد نال جڑیا ہویا ہے جیویں کہ او ہک چیز بݨاوݨ کیتے جڑدے ہن جینکوں انہاں "پولر زپر" آکھیا ۔ 

### ڈی این اے دی بݨتر تے روزالینڈ فرینکلن
1950 دے ݙہاکے دی موہر وچ ، جݙاں واٹسن تے کرک ڈی آکسیریبو نیوکلیئک ایسڈ (ڈی این اے) دی بݨتر معلوم کرݨ دی کوشش کریندے پئے ہن ، تاں انہاں کوں پیرٹز ولوں سر جان رینڈل دی کنگز کالج لیبارٹری دی ہک غیر مطبوعہ 1952 دی پروگریس رپورٹ ݙتی ڳئی ۔ ایں رپورٹ وچ روزالینڈ فرینکلن دی ایکس رے ڈفریکشن تصویراں ہن جیڑھیاں ڈبل ہیلکس بݨتر تے پہنچݨ وچ ٻہوں اہم ثابت تھیاں ۔ 

پیرٹز ایہ کم فرینکلن دی معلومات یا اجازت دے بغیر کیتا ، تے ایندے توں پہلے کہ او اپݨی غیر مطبوعہ پروگریس رپورٹ دے مواد دا تفصیلی تجزیہ شائع کرݨ دا موقع حاصل کر سڳدے ۔ بعد وچ ایں عمل تے رینڈل تے ٻئے لوکاں تنقید کیتی ، نتائج تے ایں "ݙات" دے نتیجے وچ ملݨ والے اعزازات کوں ݙیکھدے ہوئے ۔ 

ایں مسئلے کوں واضح کرݨ دی کوشش وچ ، پیرٹز بعد وچ رپورٹ شائع کیتی ، جینکوں انہاں دلیل ݙتی کہ ایندے وچ کجھ وی اینجھا کائنی جیڑھا فرینکلن 1951 دے آخر وچ ݙتی ڳئی ہک ڳالھ وچ نہ آکھیا ہووے ، جیندے وچ واٹسن وی موجود ہئی ۔ پیرٹز ایہ وی مزید آکھیا کہ رپورٹ ایم آر سی دی ہک کمیٹی کوں بھیجی ڳئی ہئی جیڑھی "کونسل کیتے کم کرݨ والے لوکاں دے مختلف گروہاں دے درمیان رابطہ قائم کرݨ" کیتے بݨائی ڳئی ہئی ۔ رینڈل تے پیرٹز دیاں لیبز ݙونہاں ایم آر سی ولوں فنڈ کیتیاں ویندی ہن ۔ 

### لکھاری
اپݨے چھیکڑی سالاں وچ ، پیرٹز بائیو میڈیکل مضامین تے دی نیو یارک ریویو آف بکس کیتے ہک باقاعدہ جائزہ نگار/مضمون نگار ہن ۔ انہاں وچوں ٻہوں سارے مضامین انہاں دی 1998 دی کتاب ، "کاش میں تہاکوں پہلے ناراض کیتا ہوندا" وچ دوبارہ شائع تھئے ہن ۔ 

اگست 1985 وچ ، دی نیو یارکر ݙوجھی عالمی جنگ دے دوران انہاں دے قیدی ہووݨ دے تجربات دا حال حوال شائع کیتا ، جینکوں “او جنگ ہئی: دشمن ایلین" دا ناں ݙتا ڳیا ۔ 

پیرٹز 1997 وچ سائنس تے لکھݨ کیتے لیوس تھامس انعام جتیا ۔ 

### سائنسدان شہری
پیرٹز فلسفیاں سر کارل پوپر تے تھامس کوہن تے ماہر حیاتیات رچرڈ ڈاکنز دے نظریات تے 1994 وچ کیمبرج وچ 'زندہ مالیکیولز' دے موضوع تے ݙتے ڳئے ہک لیکچر وچ حملہ کیتا ۔ انہاں پوپر دے ایں خیال تے تنقید کیتی کہ سائنس مفروضہ سازی تے تردید دے عمل نال ترقی کریندی ہے ، انہاں آکھیا کہ مفروضے ضروری نئیں کہ سائنسی تحقیق دی بنیاد ہوون تے ، گھٹ توں گھٹ مالیکیولی بائیولوجی وچ ، او ضروری نئیں کہ نظر ثانی دے وی تابع ہوون ۔ پیرٹز کیتے ، کوہن دا ایہ خیال کہ سائنس پیراڈائم شفٹس وچ اڳوں ودھدی ہے جیڑھے سماجی تے ثقافتی دٻاؤ دے تابع ہوندے ہن ، جدید سائنس دی ہک غیر منصفانہ نمائندگی ہے ۔ 

ایہ تنقید سائنسداناں تک وی پہنچی جیڑھے مذہب تے حملہ کریندے ہن ، خاص طور تے ڈاکنز تے ۔ پیرٹز دے مطابق او بیانات جیڑھے لوکاں دے مذہبی عقیدے کوں ٹھیس پچیندے ہن ، بدتمیزی ہن تے صرف سائنس دی ساکھ کوں نقصان پچیندے ہن ، بھان٘ویں جو انہاں سائنسداناں تے "ظاہری طور تے غلط" نظریات جیویں کہ تخلیقیت دی مخالفت کرݨ تے تنقید نہ کیتی ۔ انہاں نتیجہ کڈھیا کہ "بھان٘ویں جو اساں خدا تے یقین نہ رکھدے ہئیں ، اساکوں ایویں جیوݨ دی کوشش کرنی چاہیدی ہے جیویں کہ اساں یقین رکھدے ہئیں ۔ "

2001 وچ 11 ستمبر دے حملیاں دے کجھ ݙینہہ بعد ، پیرٹز برطانوی وزیراعظم ٹونی بلیئر کوں ہک خط لکھیا ، جیندے وچ انہاں کوں فوجی طاقت نال جواب نہ ݙیوݨ دی اپیل کیتی ڳئی: "میں امریکیاں دے انتقام دی پکار تے پریشان ہاں تے فکر مند ہاں کہ صدر بش دا انتقامی کارروائی ہزاراں ٻئے بے گناہ لوکاں دی موت دا باعث بݨسی ، تے اساکوں ودھدے ہوئے دہشت تے انسداد دہشت دی دنیا وچ گھن ویسی ۔ میں امید کریندا ہاں کہ تساں اینکوں تھیوݨ توں روکݨ کیتے اپݨا اثر و رسوخ استعمال کر سڳدے ہو ۔ "

### آدر تے ایوارڈ
پیرٹز 1954 وچ رائل سوسائٹی دے فیلو منتخب تھئے ۔ 1962 وچ کیمسٹری دے نوبل انعام دے علاوہ ، جیڑھا انہاں جان کینڈریو نال ہیموگلوبن تے مائیوگلوبن دی بݨتر دے متعلق انہاں دے متعلقہ مطالعیاں کیتے سانجھا کیتا ہئی ، میکس پیرٹز کوں ٻہوں سارے ٻئے اہم اعزازات وی ملئے ۔ انہاں کوں 1963 وچ آرڈر آف دی برٹش ایمپائر دا کمانڈر مقرر کیتا ڳیا ، ایں سال انہاں کوں امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز کیتے منتخب کیتا ڳیا ، 1967 وچ سائنس تے آرٹ کیتے آسٹرین سجاوٹ ملی ، 1968 وچ امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی کیتے منتخب تھئے ، 1970 وچ یونائیٹڈ سٹیٹس نیشنل اکیڈمی آف سائنسز کیتے منتخب تھئے ، 1971 وچ رائل سوسائٹی دا رائل میڈل ملیا ، 1975 وچ آرڈر آف دی کمپینینز آف آنر دے رکن مقرر تھئے ، 1979 وچ کوپلے میڈل ملیا تے 1988 وچ آرڈر آف میرٹ دے رکن بݨے ۔ 

پیرٹز کوں 1964 وچ جرمن اکیڈمی آف سائنسز لیوپولڈینا دا رکن بݨایا ڳیا ، انہاں کوں یونیورسٹی آف ویانا توں آنریری ڈاکٹریٹ (1965) ملی تے 1967 وچ ولہیم ایکسنر میڈل ملیا ۔ انہاں کوں 1964 وچ ای ایم بی او دی رکنیت کیتے منتخب کیتا ڳیا ۔ 

یورپی کرسٹالوگرافک ایسوسی ایشن انہاں دے ناں تے میکس پیرٹز پرائز قائم کیتا ۔ 

### لیکچرز
1980 وچ ، پیرٹز کوں رائل انسٹی ٹیوشن کرسمس لیکچرز وچوں ہک لیکچر ݙیوݨ کیتے مدعو کیتا ڳیا جیڑھا "مرغی ، انڈا تے مالیکیولز" دے موضوع تے ہئی ۔