مٹی میݙی ذات

اساݙے وݙے ݙسیندن ، اسں وݙے زمیندار ہاسے ، کھوہیں دے کھوہ اساݙے ہَن، وݙے وݙے ملخ مربعے ہن پر اساں کݙاہیں انہاندی پرواہ نیہ کیتی ، نہراں نہ ہوندیاں ہَن ، کھو تے جھلاراں ہن یا ول بارش تے اللہ دی آس۔ہک ویلہا او وی ہوندا ہا جو کرسی یا سکے دا ناں سݨدے ہاسے پر سکہ ݙٹھا نہ ہاسے ۔ ݙے گھن دا سارا نظام ’’ شئیں دے وٹاندرے ‘‘ بائل سسٹم نال چلدا ہا۔ ہک ویلہا او وی ہا جو زناور دے بدلے اٹا یا اناج تاں مل ویندا ہا پر مربعے زمین دے بدلے اٹے دی پڑوپی نہ ملدی ہئی۔ بہاولپور ریاست قائم تھئی تاں آباد غیر آباد زمین تے ٹیکس دا قانون بݨیا تاں لوک ملکیت توں جان چھڑواوݨ پئے گٖے ۔ کیوں جو او ݙیکھدے ہن جو ہر سال کئی زمیندار شودے زمین دا ٹیکس ادا نہ کر سگٖݨ دی وجہ توں جیل دی ہوا کھا امدے ہن۔ زمیندار ہولے ہولے زمیناں توں جان چھڑاوݨ پے گٖے ۔ شیت ایہا وجہ ہئی جو ریاست بہاولپور ءِ چ کینال سسٹم آیا تاں مقامی لوکاں اپݨی سادگی دی وجہ توں دلچسپی نہ گھدی تے زمیناں غیر مَل گٖے۔

دھرتی ، زمین ، بھوئیں تے مٹی اساݙی اصل اے پر اساں اے گٖالھ نہ سمجھ سگٖئے ۔کائنات دی ہر شئے ، انسان تے حیوان روݨ تے بٖوئے ،پہاڑ تے دریا ، غرض کویلی توں گھن تے بحری تے ہوائی جہاز ، سب دی اصل مٹی اے۔ اے ساریاں چیزاں مٹی ءِ چوں پیدا تھئن تے انت مٹی ءِ چ مٹی تھی ونجٖݨا ہِن۔ پر ارمان اے ہے جو اسں اپݨی اصل ذات نی سنجٖاݨ سگٖئے۔ اساں سید تے موچی دے چکریں وچ پے رہ گٖیوں ۔ پر اساکوں پتہ نہ لڳ سگٖیا جو اساں سب دی ہکا ذات اے ، او ہے مٹی ۔ اساں اپݨی مٹی ،اپݨی دھرتی نال محبت نی کیتی ۔ اوندی مہک کوں محسوس نی کر سگٖئے ۔ اساں اے وی نی جٖاݨ سگٖئے جو اساݙی تے اساݙی ماء دی ماء وی مٹی اے۔ اساں اپݨی ماء تے ماء بٖولی نال محبت کروں ۔ کای اساں کݙاہیں غور کیتے جو اساکوں ہر پاسوں توئے توئے تے در در کیوں تھیندی اے ۔ جیکر اساں اپݨی ماء تے اپݨی ماء دی لولی وسار تے ڈوڈرکاں بݨسوں تاں توئے توئے تے در در نہ تھیسے تاں کیا تھیسے۔ 

ہک اکھاݨ اے جو ’’ سونا بھانویں جتنیا بے قیمتا تھیوے ، مٹی مل نی وکدا ‘‘ اے اکھاݨ غلط اے ، مٹی دے مقابلے ءِ چ سونے دی کوئی وقعت ایں سانگے کائنی جو سونے دا اصل وی مٹی اے ۔ سونا مٹی وچوں پیدا تھئے ، مٹی سونے وچوں پیدا نی تھی ۔ مٹی ماء اے ، مٹی دی لکھاں تے کروڑاں اولادیں وچوں ہک سونا وی ہے۔ کوئی شئے جتنا وی مقام مرتبہ پا ونجٖے ، بھاویں او سونا تاں کیا پیر پیغمبر وی بݨ ونجٖے ، ماء توں ودھ شان آلا نی تھی سگٖدا۔ اے گٖالھ وی یاد رکھݨ دی ہے جو چیزیں وچوں صرف سونا قیمتی شئے کائنی، ایں توں وی ودھ قیمتی چیزاں ہِن ۔ خود اسیݙے اپݨے سرائیکی وسیب ءِ چ دیرہ غازی خان دے پہاڑ اچوں سونے توں ودھ قیمتی یورنیمملدی اے۔ پر ایندے تے قبضہ غیر دا ہے، جیرھے ایندے مالک اِن او لبٖکڑیاں جُتیاں پا تے بٖکریاں چریندے ودن تے قبضے کرݨ آلے جہازیں تے چڑھئے ودن ۔

ہک تولہ سونا ڈھہ پووے یا ونجٖیڄ ونجٖے تاں اساں پریشان تے بیقرار تھی ویندوں ۔ جیکر کوئی بٖال سونے دی نکی جہی ݙلی دریا یا سمندر وچ سٹ ݙیوے تاں نندر نی امدی ، سونے دی ݙلی دا ارمان اساکوں پاگٖل کر ݙیندے پر اساں کݙاہیں غور کیتے جو اساں روزانہ سینکڑاں تے ہزاراں مݨ سونا سمندر وچ ونجٖݨ ݙیندوں پر ایندا اساکوں ارمان نی تھیندا، او سونا ساݙی مٹی اے ۔ اساکوں ارمان ایں سانگے نی تھیندا جو اساں اپݨی مٹی دی شان تے اوندی حیثیت کوں ی جٖاݨ سگٖئے ۔ اوندے مقام تے مرتبے دے سونہے نی تھی سگٖئے۔ جیکر اساں اپݨے آپ کوں جٖݨواوݨ چہندوں یا اپݨی کوئی حیثیت بݨاوݨ چہندوں تاں اپݨی اصل مٹی کوں نہ بھلوں۔ اساں دھرتی تے پتھر دے جیرھے وݙے وݙے پہاڑ نظر امدن اے سب مٹی دی پیداوار اِن ۔ مٹی نال پہاڑ وی بݨ ویندن تے ولا ہک قدری عمل نا ریزہ ریزہ وی تھی تے ریت دے ذرے وی بݨ ویندن ۔ اے کیویں تھیندے ؟ ایں گٖالھ کوں سمجھݨ کیتے زرعی سائنس پڑھݨ ضروری اے تے مٹی دی حقیقت تے اصل کوں جٖاݨݨ سانگے نت نویاں تحقیقاں ضروری اِن۔ ایں مقصد سامنگے مذہبی تے پراݨیاں کتاباں دے نال نال نویاں تحقیقاں ایں سانگے ضروری اے جو مذہب ہووے ، ثقافت ہووے یا عقیدے ہوون کہیں وی شئے کوں منجمد یا مردہ شئے نی سمجھݨا چہیدا ۔ ہر شئے متحرک ہے تے اے پل پل چل بٖل کریندی اے تے چل بٖل دا نانا حیاتی اے ، مذہب ہووے، عقیدہ ہووے یا کلچر ہووے ، تحریک دے سوا کجھ نی کینھی ۔

آکھدن زمین سکڑدی ویندی اے ، اے اکھاݨ درست کینھی، زمین کینھی سکڑدی ویندی ، آبادی ودھدی پی اے ۔ ایں سانگے آبادی سانگے خوراک دے مسئلے پیدا تھییندے پن، اے سچ اے جو ہر ذی روح حتیٰ کہ وݨ تے فصلاں وی مٹی دی خوراک تے زندہ رہندن ، ول اے وی حقیقت اے جو انسان تے حیوان تاں کیا کائنات دی ہر شئے مٹی دی خوراک بݨدی اے ۔ ایں خوراک دی وجہ تون ہر جاہ تے مٹی دیاں انج انج قسمان ہِن ۔ مٹی دے پہاڑ،پتھر دے پہاڑ، برف دے پہاڑ ، ائے ساریاں شئیں سجھ دی تپش ، ہوا دے جھکڑ جھولے تے سمندر تے دریاویں دے لہریں نال ہک ویلھے بعد ریزہ ریزہ تھیندے رہ ویندن جو انہاں ذریں کوں صرف خوردبین دے ذریعے ݙٹھا ونڄ سگٖدے۔ مٹی دے انہاں ذریں دی اپݨی اپݨی ساخت تے اپݨے اپݨے اثرات اِن ۔ ساریاں گٖالھیں او ں ویلھے سمجھ آ سگٖدن جݙاں اسں مٹی نال محبت کروں تے ایں محبت دا اصل جٖانݨ دی کوشش کروں۔

مٹی دا اپݨا جہان اے ، ہک جہاں اوہے جو مٹی دے سینے تے قائم اے ، بٖیا جہا اُتوں قائم اے ۔ بٖیا اہم تے وݙا جہان او وی ہے جو جیرھا مٹی دے تلے ہے۔ جینکوں اساں زیر زمین خزانہ آکھدوں ۔ مٹی دے سارے جہان اپݨی اپݨی جاہ تے بٖہوں اہم اِن تے ݙیکھݨ نال تعلق رکھدن ۔ اے سارے جہاں صرف متھے تے رکھیاں ݙو اکھیں نال نی ݙٹھے ونڄ سگٖدے۔ اے جہان اکھیں موٹ تے وی ݙٹھے ونڄ سگٖدن ۔ پر اولوک ݙیکھ سگٖدن جنہاں دے سینے اندر اکھیں ہوون ، او لوک موجود اِن ، اساں انہاں کوں صاحب بصیرت آکھوں ، دور اندیش آکھوں ، پیر پیغمبر آکھوں یا اڄ دی اصطلاح وچ سائنسدان آکھوں ، اے لوک وݙے لوک ہوندن تے اے مٹی دی اصل کوں سمجھدن ۔

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ