open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ساݙا وطن

اے ساڈا وطن ھے ۔ 
اصل مجرم صوفی ھَن جو نیک لوکیں دے بیس ءِچ ھن لیکن اندروں شیطان دے چیلے ھَن ۔ جنھاں حملہ آوراں واسطہ راستہ صاف کیتے ۔ جنھاں مقامیاں کوں روکھی سوکھی کھاوڑ دا درس ڈے تے مقامیاں دی ترقی دے راستے کوں بریک لاتی ھے ۔ ایندے علاوہ انھاں صوفیاں نے عرب نژاد لوکاں دیاں کوڑیاں کہانیاں اسطیری کہانیاں گھڑ تے مقامیاں کو درس ڈتے عرب اعلٰی ھن ھڑ وقت آ گے مقامی جاگ پووین اَتے اپڑے زمینیں اَتے وطن کِنوں انھیں کوں بے دخل کرن ۔ اے ساڈا وطن ھے ۔ ایندے علاوہ آپ ڈیکھیں !
وادی مہران ، وادی سندھ اَتے وادی کشمیر ءِچ ِ عملی طور تے عرب نژاد ، ایران نژاد ، افغانی نژاد لوک مقامیاں دی اقتصادیات و معاش اُتے قابُض ھن انھاں وچوں سید ، قریشی ، گیلانی ، کرد وغیرہ شامل ھن ۔ جئیں ویلے مقامی اپڑے حق کیتے اواز چیندے اسلام خطرے ءِچ آویندے لیکن مقامی بلاشک وسل نال روٹی کھاوے ، یا گندہ پاڑی پیوے یا بُکھا سمے یا ول بھیڈ ٻکریاں جتھوں پاڑی پیوین اُتھاؤ گندہ پارڑی پیوے اسلام کوں کوئی خطرہ نہیں تھیندا نا انسانیت مردی ھے ۔(بھورل گھلیجہ)
## حوالے
سجݨ

**سڄݨ**' میݙے دور نہ تھیوِن ـ دور نہ ونج ٠

ہک ڳا لھ میݙ ی سݨ ونج  

ایںویں  رُٹھا ُرٹھا نہ ٹُر ونج

ہک ݙو گالھ ساکوں سݨاویں ہا 

ایںویں رنگ وچ بھنگ نا پاویں ہا

متاں زندگی وچ کݙھاں مل ٻہوں  ٠اے رولے رپےبُھل ٻہوں 

اے جندݙی یار پرائی ہے 

کامیابی دے ست راز دیاں گھالیاں جنھاں دا پتا میکوں کمرے وچ بیتے گلِے شکوے دھو بہ وؤں

اے ساݙی آخری ملاقات ہے

زندگی لنگھ گئ ہے اگؑاں رات ہے٠

ساری زندگی اٻںویں ونجا بھ ٹھےھے**
سحر خان

سحر خان سرائیکی شاعرہ ہے۔

## ڄم پل
١٤ فروری ٢٠٠٠ء کوں دیرہ غازی خان وچ ڄمی۔

## تعلیم

## کتاباں

## نمونہ کلام

### ݙوہڑے
میں روز دے منہڑیں جھل جھل کیں ہنڑ گئی ہاں تھک بس ول آ توں

نمی سہہ سگدی ہنڑ گال میں بی ہاں اسلو کک بس ول آ توں 

تیڈاں سحر جدائیاں کھا وسن تھی گئے اے پک بس ول آ توں

تیڈی یاد ءچ پگل تھی گئی ھاں نئی رہ گیا شک بس ول آ توں

#### ݙوہڑہ
جیڑھا عید دا جوڑا بھیجا ہائی میں نازاں نال سوا آئی ہاں

میں ونگاں پونیاں چٹکیاں سب او سکھیاں کوں ڈکھا آئی ہاں

میکوں آکھدین گالھی کئیں بھیجے تیڈا ناواں سحر ڈسا آئی ہاں

ہے ناز میکوں ایں تحفے تیں تہوں پڑ تیں جھمراں پا آئی ہاں

#### ݙوہڑہ
تیکوں روندیں ھوئیں میں اہدی ہاں میکوں ڈھول کڈھائیں نہ چھوڑ ونجیں

سٹ بوچھنڑ سائیں تیڈے پیریں وچ ہاں بدھدی باھیئں نہ چھوڑ ونجیں

تیڈے باجھ سحر نئیں جی سگدی میڈے سر دا سائیں نہ چھوڑ ونجیں

ھر دل وچ دلبر توں وسدائیں ہاں ڈردی تاھیئں نہ چھوڑ ونجیں

### [[غزل]]
زندگی ہے چپ چاپ اساڈی 

درد فراق سنجاپ اساڈی

ونگاں گجرے وینڑ کریندن 

روندی پئی ہے چھاپ اساڈی

زندگی ساڈی سیجھ پھلیں دی

رول ڈتی ہئی آپ اساڈی

وصل دے ساز تیں رقص کریسوں

ڈیکھیں توں وی تھاپ اساڈی

تیڈا دور اے اللہ بخشی

وقت کریسی ناپ اساڈی

ڈٹھی نوی اجاں توڑیں

تئیں وی سحر سہاپ اساڈی

### مسدس
ساڈے حاکم ڈیکھو اجکل دے پئے کوڑ مریندین چٹ چڑھ تیں

چند ٹکیں واسطے او اپنا ایمان وچیندین چٹ چڑھ تیں

او قوم دی دولت کوں لٹ کے جاگیر بنڑیندین چٹ چڑھ تیں

ہن ظالم سحر عوام اتے پئے ظلم کریندین چٹ چڑھ تیں

اج ہر جاہ کوڑ دے چرچے ہن ساڈو صادق بھیج صدیق جھیاں

ساڈی قوم زوال دی زد وچ ہے ساڈو حاکم بھیج فاروق جھیاں
سر آغا خان سوم

thumb|اسوان، مصر وچ آغا خان سوم دا مزار

اسماعیلی نزاری فرقے دے اماماں کوں آغا خان دے ناں نال پکارا ویندا ہے۔ جبکہ انہاں دے پیروکار آغا خانی یا اسماعیلی سݙیندن ۔ سر سلطان محمد شاہ بن امام آغا علی شاہ اسماعیلیہ فرقے دے امام ہن۔ انہاں نے تقریباً ستر سال امامت کیتی ہے جیہڑء اسماعیلی اماماں وچ کہیں وی امام دی امامت توں طولانی امامت ہے۔ کراچی وچ پیدا تھئے۔ انہاں نے پہلی عالمگیر جنگ وچ برطانیہ دی مدد کیتی جس دے صلے وچ انہاں کوں سر تے ہزہائی نس دے خطابات ملے۔ تے یارہاں توپاں دی سلامی مقرر تھئی۔ فارسی، عربی، انگریزی تے فرانسیسی زباناں دے ماہر عظیم مدبر تے سیاست دان ہن۔

1906ء توں 1912ء تک مسلم لیگ دے صدر ریہے۔ 1930ء تے 1931ء وچ گول میز کانفرنس وچ مسلماناں دی نمائندگی کیتی۔ 1934ء وچ برطانیہ دی پریوی کونسل وچ گھدے گئے۔ 1937ء وچ جمعیت الاقوام دے صدر منتخب تھئے انہاں دے پیروکار تمام دنیا وچ پھیلے ہوئے ہن۔ جینوا وچ انتقال کیتا تے وصیت دے مطابق اسوان وچ دفن تھئے۔ انہاں دے ݙو پتر ہم۔ شہزادہ علی تے شہزادہ صدر الدین۔ مگر انہاں دی وصیت دے مطابق شہزادہ علی دے پتر شہزادہ کریم انہاں دے جانشین مقرر تھئے۔ جیہڑے آغا خان چہارم سݙیجے۔

برصغیر دے مسلماناں کیتے سر آغا خان دا سب توں عظیم کارنامہ علیگڑھ یونیورسٹی دے قیام وچ انہاں دا کردار ہئی۔ سر آغا خان نے سرسید دے خواب کوں پورا کرݨ دی خاطر یونیورسٹی دے قیام کیتے فنڈز کٹھا کرݨ دی ذمہ داری سنبھال گھدی۔ انہاں نے مستحق طلبہ کیتے نقد وظائف جاری کیتے تے انہاں دی بیرون ملک تعلیم دے وی انتظامات کیتے۔

## حوالے
سر سید

سرسید احمد خان آپنڑی چاپلوسی دی تتا اٹھاراں سو اٹھتری اچ ایسٹ انڈیا کمپنی اچ معمولی کلرک بھرتی تھئے، انگریزی اتے اردو اچ ہیک ہفت روزہ اخبار کڈھیوس، اتھو دے لوک اردو سمجھدے ہن ؟
انگریزی تاں جدید علوم دی زبان سمجھی ویندی ہائی، لیکن اردو دے فروغ اچ سرسید دا کردار پچدا نئیں پیا۔۔۔۔؟
پاکستان اچ سندھی پنجابی سرائیکی بلوچی الائی ویندی ہے، تاں اتھاں اردو کوں قومی زبان قرار ڈتا گیا، انگریزی تاں اویں سکھنڑی ہائی وت اردو دی کیا خچ ساڈے گل دا گلاواں بنڑیا؟
سرسید ہیک اندازہ لایا، جو مسلمان ترے وجوہات دی بنا تیں انگریزی نئیں سکھدے،
ہیک جو ایکوں اسلامی تعلیمات دے خلاف سمجھیندن، ہنڑ ذرا نیڑے تھی آؤ، اج انگریزی زبان توں اسلامی تعلیمات کوں خطرہ کیوں کینی؟
ڈوجھا جو مسلمان ایکوں سکھنڑ ضروری نئیں سمجھدے، تریجھا جو مسلمان آھدن اے زبان ساڈے اتیں تھپی گئی اے، اواہے ذرا اوں دور اچ صرف مسلمان سیانڑے ہن ؟
یعنی غیرمقامی، حملہ آور دا مقامی تیں ڈڈھپ اتے اوندی سامراجیت کوئی مسئلہ ای کینا ہا ؟

انگریز دے خلاف جنگ آزادی ویلھے ڈو قومی نظریہ کتھ یا، لیکن سرسید احمد خان ہندوستان تے تھورا لائے انگریز کوں اسباب بغاوت ہند دے ذریعے ڈسیس جو اساں تاں کینا بھڑیے ہاسے، ساکوں تاں تہاڈی گالھ پسند ہے، ساکوں تہاڈے فیصلے اتے حاکمیت پسند ہے، ولا اے پوزے ڈیونڑ دی کیا لوڑھ ہے جو اساں انگریز دے خلاف بھڑیے ہاسے ؟
انگریز دے سامنڑے مقامی لوکاں مزاحمت کیتی، ایں انھیں کوں چبل قرار ڈتا، اتے انگریز دی چاپلوسی کرنڑ اچ مثال بنڑ گیا،
اج جماعت وی ایندی پیروی کریندی کھڑی اے
ایں سانگے صرف اوہے پاکستانی اتے مسلمان ہن
باقی سبھے کافر تے غدار ہن۔ 

## حوالے
سجاد رحماݨی دی مکاݨ

مُکانڑ

سئیں سجاد رحمانی مرحوم دا سُنْ تے بہوں ڈکھ تے افسوس تھئے ۔۔۔ سجاد رحمانی میڈے محبتاں آلے دوست تے سرائیکی تحریک دے کل وقتی نظریاتی تے ابتدائی کارکن ہن۔۔ اجوکی سرائیکی تحریک ءچ سجاد رحمانی مرحوم دا وڈا حصہ ء۔ تاریخ سجاد رحمانی سئیں تے انہاں دی بے شمار خدمات کوں ہمیش یاد رکھیسی۔ شہزاد عرفان (١٧ ستمبر ٢٠١٧ء)
## حوالے
سرائیک قومیتی تحریک

اسلام علیکم ! سرائیک قومتی تحریک ءِچ جدت آوڑ والی ھے ۔ اے میڈا تجربہ ھے ۔ ایندی بنیادی وجہ اے ھِے سرائیک قومتی تحریک نال وابستہ او اشرفیہ دا جو پیپلز پارٹی نال وابستہ ھائی تے بیک وقت سرائیکی قومتی تحریک نال وی وبستہ رہے ھِن اوں پیڑہی دی عمر 60 / 70 سال تھی گئی ھے ایں عمر ءِچ انسان بجائے متحرک تھیوڑ دے خود کوں محدود کر بہندے پیپلز پارٹی دی سرائیکی وسیب ءِچ ناکامی دی اصل وجہ وی ایھے بُڈھے ھَن جو الیکشن ءِچ متحرک نہیں تھی سڳے پہلے اے الیکشن متحرک تھی تے پیپلز پارٹی کوں جتویندے رہے گئے ھن ۔ ایوین ھی سرائیکی قومتی تحریک کوں انھیں پیپلز پارٹی نال تقریباً 50 سال جوڑ تے رکھے انھیں نامرادں دی وجہ کِنوں سرائیکیں قومتی سطع وڈا نقصان چاتے ۔ ھڑ نوجوانیں دی اپڑی سیاسی سوچ ھِے جو انھیں بڈھیں دی سیاسی سوچ نال مطابقت نہیں رکھیندی ۔ ایں سانگے میں سمجھدا انھیں بڈھے دے سیاسی طور غیر متحرک تھیوڑ نال سرائیکی قومتی تحریک تے مثبت اثرات مرتب تھیسِن اَتے سرائیکی قومتی تحریک ءِچ جدت پیدا تھیسے جو مثبت اثرات دے حامل ھوسِن ۔ کیونجو نوجوان طبقہ پیپلز پارٹی ، تحریک انصاف ڈوھیں پارٹیں کِنوں اُمیداں وابستہ نہیں رکھی بیٹھا نوجوان سرائیکی طبقہ پہلے پیپلز پارٹی کو مجرم سمجدے اَتے تحریک انصاف ءِچ اوں حد تک وابستگی اختیار نہیں کیتی جیویں ماضی دے سرائیکی بُڈھے پیپلز پارٹی نال سیاسی وابستگیاں کیتی رکھے رہے گئے ھن ۔ نوجوانیں دا جہان سرائیکی قومتی حقوق پہلی فہرست ءِچ شامل ھوسِن ۔ ایں سانڳے سرائیک قومتی حقوق آوڑ والے دور ءِچ سیاست دا رخ بدلڑ دی پوری صلاحیت دے حامل ھوسِن ۔ (ڄام بھورل)
## حوالے
سرائیکستان دا زائچہ

میڈے کولوں اکثردوست سوال کریندے ہن جوصوبہ سرائیکستان کڈاں بنڑسے زائچہ بنڑاتے ڈسومیں نے تفصیل نال زائچہ بنڑایاتے تمام حالات اخزکرنڑاچ کئی ہفتے صرف کرڈتے کیونکہ منہ داگھیراں تاں نہ ھاہک زمہ داری داکم ہاجیندے نال میڈے علمی کیریئرداتعلق وی ھے اجنڑمزیدتحقیق دی لوڑھ ھئی پروقت دی کمی دے باعث میں زیادہ ٹائم نہ ڈے سگیالیکن ضرورت تے مقصددی گالھ کوں مکمل کرڈتے ہک دوست نے اصرارکیتاجواے میکوں ڈیواینکوں کتابی شکل اچ شائع کریندوں میں نے علم جعفردے زریعئے وی مقصددے سوالیں دے جواب گھن تے صفحات مکمل کرگھدے
اوں کتاب دے حوالے دی پوسٹ تے محترم اکبرانصاری نے دھاڑدھاڑشروع کرڈتی پہلے تاں اھدے ریہے جومیں پراناتحریکی آں میڈافوٹولاوہامیں انہاں کوں سمجھایاجوتمام ایکٹیوتنظیماں دے سربراہاں دی تصویراں ہن بیاکہیں دی فوٹوکینھی انہاں ول آکھیاتاج لنگاہ تے ریاض ہاشمی دی فوٹوکیوں لائی ھے میں آکھیاتاج لنگاہ نے سب توں پہلے سیاسی تنظیم بنژاتے سیاسی اورقانونی سطح تے حقوق دی آوازچاتی ھئی ریاض ہاشمی نے بہاولپوربحالی واسطے کیس کیتاہا
اکبرٹنصاری صاحب خودوکیل ہن رات ڈینھ مندے کڈھن آلے ضیاء شاہددے خلاف چوکھے کیس کیتے نے میڈے آکنڑتے وی راضی نہ تھئے بلکہ میذافون وی اٹینذنہ کریندے ہن میکوں مشورہ ذیونڑداٹائم وی نہ ہااتھاں تنقیدی کمنٹس ڈیونڑتے تھکدے نی پے. (امیر ہاشمی)
## حوالے
سرائیکستان دا موقف

اساں سرائیکستان الی گال تیں قائم او جنوبی پنجاب الی گال تیں قائم ہنڑ تساں ڈسو فیصلہ کیویں تھیسی او ادارے اساں عوام او متحد اساں کھیرو کھانڈ انہیں اچ ڈسپلن اساں بے واگ انہیں کنوں حکم اساں غلام انہیں کنوں تھانڑیں پرچے جیل ساڈے کولھو جذبہ سر دھرتی دی ویل انہیں کنوں ٹینک توپاں گھن گرج ساڈے کولھو جزبہ حیدراے قرار تیں خیبر دی جنگ ساڈے کولھو مکمل ہک تاریخ فیصلہ ڈھیر تھوڑے دا نئیں ہیڑیں ڈا ڈھے دا نئیں فیصلہ ہک مکمل قوم دا اے ۔ قوم دا فیصلہ قوم دے نال بہیہ کیں تھیندے قوم تیں چڑھائی نال نئیں تھیندا اساں وی انسان ھئیں اساں وی پوری ہک صدی توھاڈی غلامی اچ گزاری تیں ھ منگیا تیں اپڑاں صرف حق ھسےہیندے اچ ساڈے نال اے جیڈا تماشہ لا ڈتے جیویں اساں کوئی بغاوت دا ناں چا چاتا ھووے مہربانی کرو او ساڈے کٹھے بہو بھرانویں الی کار ساڈے نال فیصلہ کروجیرھا توھاڈے کولھو علاقہ مفتوحہ اے او ساکوں سکے بھرانویں الی کار نکھیڑ ڈیوو کیہاں جھیڑا کہیاں شر تساں پیور پنجابی او توھاڈا پنجاب اے اساں پیور سرائیکی اوں ساڈا سرائیکستان اے او ہتھ اچ ہتھ پا ہکو زور نال نعرہ ماروں سرائیکی پنجابی بھرا بھرا پاکستان زندہ باد پنجاب زندہ باد سرائیکستان زندہ باد پاکستان دیاں ساریاں قوماں زندہ باد جیوو پئے خیر ھوائے۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی (١ فروری ٢٠١٩)
## حوالے
سرائیکستان دا نقشہ

بھرا عامر فہیم دی سرائیکستان نقشہ بارے پوسٹ اتے بھراویں دے Replyes دا جواب :-

سجنڑو :- اول تاں میں کڈھیں خود کہیں کوں نی آکھیا جو نقشہ میں بنڑایا ھا پر میڈا بھرا مجاھد جتوئی اج خود انکاری تھیا بیٹھے جناں خود کئی دفعہ تے ڈھر جاہ تے آکھیے جو اے کم اجمل مسن دا ھے،
ایندے وچ رتی بھر کوڑ کینی جو SQM دے ابتدئی ڈینہیں اچ مجاھد بھرا دی ماڈل ٹاون اچ فوٹو گرافری والی دوکان دے چوبارے اتے اے بقشہ تیار تھیا ھا، میں سروے آف پاکستان دے صوبہ پنجاب، سندھ تے سرحد دے نقشے گھن آیا ھم تے بھرا مجاھد دی سرپرستی تے مشورے مطابق طے کیتا کیا جو کہڑا کہڑا ضلع نقشے اچ شامل کیتا ونجے،
اے طے تھیونڑ دے بعد اچ اے سرائیکستان دا نقشہ سروے آف پاکستان دے نقشے توں ھر ضلع دی حدود دا خیال کریندیں اناں نقشیں توں میں خود تیار کیتا ھا پر مکمل رھنمائی بھرا مجاھد جتوئی دی ھئی تے اے اناں دے آکھنڑ تے تیار تھیا ، حقیقت تاں ایہا ھے پر میں کڈھیں کہیں کوں نی آکھیا جو میں بنڑے نہ کڈھیں ایندا کریڈٹ چاونڑ دی کوشش کیتی ھے،

بھرا عامر فہیم دی ایں پوسٹ لاونڑ تے تاریخ مسخ پئی تھیندی اے تاں اناں کوں آکھساں جو ادا ڈیلیٹ کر چھوڑ ایں پوسٹ کوں ، میڈے بھرا تے اساڈے تحریکی استاد توں اے برداشت نی تھیا جو ھک کارکن دا ناں کیوں آوے ، فوری آکھ ڈیتے جو تاریخ مسخ نہ کرو ،  اے کم تاں صرف لیڈریں دے ھوندن ، بلکہ خود کئی دفعہ مجاھد بھرا خود میڈے ناں آکھیے خو اے کارنامہ اجمل مسن دا اے ۔
سئیں،
اساں تاں اپڑں ناں تک نہ لکھیا ھا ، بعد اچ ایں نقشے تے بئے کجھ بندیں وی ناں لکھ تے شائع کیتا ھا تاں یندا مطلب اے نی جو نقشہ اناں بنڑے ۔
جیوے سرائیکی (اجمل مسݨ)

## حوالے
سرائیکستان دی سیاسی اہمیت

سرائیکی وسیب اسلام آباد اُتے حکومت کررڑ دا سیاسی گیٹ وے ۔ جو پارٹی سرائیکی وسیب کِنوں سیٹاں جیت ویسے اوھا پارٹی اسلام آباد دے تخت اُتے بہہ ویسے ۔ اپ ڈیکھیں پیپلز پارٹی نے سندھ ءِچوں تقریباً تمام سیٹاں جیتن لیکن اسلام آباد دے تخت اُتے نہیں بہہ سڳی ایویں مسلم لیگ نون نے پنجاپ ءِچوں سو کِنوں اُتے سیٹاں جتن لیکن اسلام آباد دے تخت اُتے نہیں بہہ سڳی ایندے برعکس تحریک انصاف نے سرائیکی وسیب وچوں سیٹاں جیتن اَتے اڄ او اسلام آباد دے تخت تے بیٹھی ھوئی ھے ۔ ایں کِنوں ثابت تھیندے سرائیکی وسیب اسلام آباد دے تخت تے قبضہ کررڑ اصل محرک ھے ۔ سرائیکیں دی سیاسی طاقت دا محرک ھے لیکن بدقسمتی نال سرائیکی قوم پرست ایں محرک کوں نہیں سمجھدے ۔ 
مختلف تڄربات دے بعد میں اے نتیجہ کڈھم جو سرائیکی قوم پرستیں دی اوں پرت دا تعلق پیپلز پارٹی نال ھے جو ھڑ 60 / 70 سالیں دی عمر ءِچ ھن انھیں قوم پرستیں دے مطابق پیپلز پارٹی ھی سرائیکی صوبہ بڑیسے اَتے اِنھیں پیپلز پارٹی کو چار دفعہ اقتدار منتقل کروائے سرائیکی نوجوان طبقہ پیپلز پارٹی کِنوں بد ضن ھے سرائیکی قومتی تحریک ءِچ جو اتنا وڈا عرصہ لڳے اوں انھیں بابیں دی وجہ کِنوں لگے جو ھڑ وی ھک طرف سرائیکی قوم پرستی کوں دھوکہ ڈیندے پِن ڈوجھی طرف انھیں دی تمام تر ہمدردی پیپلز پارٹی نال وابستہ ھن انھیں دی وابستگی براہ راست وی ھے اَتے بلواسطہ وی ھے ۔ انھیں وچوں ظہور احمد دھرہجہ ، کرنل جبار عباسی ، عاشق بزدار ، اکبر ملکاڑی ، محترمہ نخبہ لنگاہ وی وغیرہ شامل ھن اگلے ڈو چار سالیں ءِچ انھیں وچوں کئی بڈھے مر ویسِن انشاء اللہ ۔میڈے خیال ءِچ انھیں دے مرن نال سرائیکی قوم پرستی گراس روٹ لیول تے منتقل تھی ویسے ۔ کیونجو نوجوان طبقہ پیپلز پارٹی نال منسلک کائنی جو طبقہ تحریک انصاف نال منسلک تھئے او وی وقتی جذباتی انداز ءِچ شامل تھئے انھیں دی منزل یقناً قوم پرستی ھوسے. (ڄام بھورل گھلیجہ)

## حوالے
سرائیکستان دیاں تحصیلاں

سرائیکستان دیاں تحصیلاں
thumb|سرائیکستان دا نقشہ
## ضلع [[ملتان]]

* ملتان سٹی
* ملتان صدر
* شجاع آباد
* جلال پور پیروالا

## ضلع خانیوال

* خانیوال
* جہانیاں 
* کبیروالا
* میاں چنوں

## ضلع لودھراں

* لودھراں
* کہروڑ پکا
* دنیا پور

## ضلع وہاڑی

* وہاڑی
* میلسی
* ٻوریوالا

## ضلع [[بہاول پور]]

* بہاول پور
* حاصل پور
* خیرپور ٹامے والی
* احمدپور شرقیہ
* یزمان

## ضلع بہاول نگر

* بہاول نگر
* چشتیاں
* فورٹ عباس
* ہارون آباد
* منچن آباد

## ضلع رحیم یار خان

* رحیم یار خان
* لیاقت پور
* خان پور
* صادق آباد

## ضلع دیرہ غازی خان

* دیرہ غازی خان
* تونسہ
* کوٹ چھٹہ
* کوہ سلیمان

## ضلع راجن پور

* راجن پور
* ڄام پور
* روجھان

## ضلع لیہ

* لیہ
* چوبارہ
* کروڑ لال عیسن

## ضلع مظفرڳڑھ

* مظفرڳڑھ
* کوٹ ادو
* جتوئی
* علی پور

## ضلع بکھر

* بکھر
* دریا خان 
* منکیرہ
* کلور کوٹ

## ضلع میانوالی

* میانوالی
* عیسیٰ خیل
* پپلاں

## ضلع خوشاب

* خوشاب
* قائدآباد
* نور پور تھل
* نوشہرہ

## ضلع جھنگ

* جھنگ
* شورکوٹ
* احمد پور سیال
* اٹھارہ ہزاری

## ضلع دیرہ اسماعیل خان

* دیرہ اسماعیل خان
* کلاچی
* دربن
* پرو وا
* پہاڑ پور 

## ضلع ٹانک

* ٹان٘ک
سرائیکستان دے تعلیمی ادارے

سرائیکستان وچ یونیورسٹیاں توں علاوہ کالج تے سکولاں دی وی معقول تعداد موجود اے جنہاں دا جائزہ اے ہے
## "کالج"
سرائیکستان وچ موجود جنرل ایجوکیشن واسطے کالجاں دی تفصیل مندرجہ ذیل اے: 
*گورنمنٹ ولائت حسین اسلامیہ کالج، ملتان
*گورنمنٹ صادق ایجرٹن کالج، بہاولپور
*گورنمنٹ صادق عباس کالج، ڈیرہ نواب صاحب
*گورنمنٹ گرلز ڈگری کالج، بہاولپور
*گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج، بہاولپور
*گورنمنٹ ایمرسن کالج، ملتان
*گورنمنٹ علمدار حسین اسلامیہ کالج، ملتان
*گورنمنٹ کالج سول لائنز، ملتان
*گورنمنٹ کالج مخدوم رشید، ملتان
*گورنمنٹ کالج مخدوم رشید، ملتان
*گورنمنٹ سائنس کالج، ملتان
*گورنمنٹ کالج برائے ایلیمنٹری ٹیچرز، ملتان
*گورنمنٹ کالج برائے ایلیمنٹری ٹیچرز، بہاولپور
*گورنمنٹ ملت ڈگری کالج، ملتان

## "پیشہ ورانہ تعلیمی ادارے"
*گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، ملتان
*گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، بہاولپور
*گورنمنٹ کالج آف کامرس، بہاولپور
*گورنمنٹ کالج آف کامرس، عظمت وستی روڈ ملتان
*گورنمنٹ کالج آف کامرس، قاسم پور کالونی ملتان
*گورنمنٹ کالج آف کامرس، شجاع آباد
*گورنمنٹ ٹیکنیکل ٹریننگ انسٹیٹیوٹ، بہاولپور
*گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی برائے خواتین، بہاولپور

## "میڈیکل ایجوکیشن انسٹیٹیوشنز"
*نشتر میڈیکل کالج، ملتان
*قائداعظم میڈیکل کالج، بہاولپور
*شیخ زید میڈیکل کالج، رحیمیار خان
*پیرا میڈیکل سکول، بہاولپور
*گورنمنٹ ہومیوپیتھک میڈیکل کالج، بہاولپور
*گورنمنٹ طبیہ کالج، بہاولپور

## " سکول"
*صادق پبلک اسکول، بہاولپور
*گورنمنٹ صادق ڈین ماڈل ہائر سیکنڈری اسکول، بہاولپور
*گورنمنٹ عباسیہ ہائر سیکنڈری اسکول، بہاولپور
*گورنمنٹ اسلامیہ سیکنڈری اسکول، بہاولپور
*گورنمنٹ ہارونیہ ہائی اسکول، بہاولپور
*گورنمنٹ ہائی اسکول چاہ فتح خاں، بہاولپور
*گورنمنٹ گرلز ہائی اسکول چاہ فتح خاں، بہاولپور
*گورنمنٹ ہائی اسکول، بہاولپور کینٹ
*گورنمنٹ ہائی اسکول، سیٹلائٹ ٹاؤن بہاولپور
*گورنمنٹ ہائی اسکول، خانبیلہ، جلالپور پیروالہ

## حوالے
سرائیکستان دے ذاتاں

thumb|سرائیکی
خطہ سرائیکستان وچ اکثریتی نسلی سرائیکی ڳوتھاں دے نال نال  مختلف نسلاں دے ذاتاں تے قبائل رہندن جیہڑے کہ سرائیکی رسوم و رواج تے ثقافت دی سنجاݨ ہن. سرائیکی وسیب اچ مختلف نسلی گروہاں دے قبائل دی درجہ بندی ایویں کیتی ویندی اے: 
*سرائیکی قبائل
*پٹھاݨ و ترک قبائل
*قدیم عرب قبائل
*سرائیکی وسیب دے آبادکار ذاتاں
*سرائیکی بلوچ

## حوالے
سرائیکستان صوبہ محاذ دا کٹھ

جھوک ملتان وچ ٨ جنوری ٢٠٢٠ء کوں ساریاں سرائیکی پارٹیاں دا کٹھ تھیا۔

سرائیکستان صوبہ محاذ دے کٹھ اچ شریک حضرات۔۔۔۔۔۔۔۔

پروفیسر اکرم میرانی
میر احمد کامران مگسی
کسان اتحاد پاکستان کے صدر چودھری انور
اکبر خان ملکاݨی
فرحت عباس نقوی
خواجہ غلام فرید کوریجہ
سید مہدی الحسن
مظہر عباس کات
نفیس احمد انصاری
عامر شہزاد صدیقی
عابدہ بخاری
صوبیہ ملک
کشنا دیوی
اکبر خان کھوسہ
مظہر جاوید سیال
ظہور احمد دھریجہ
سرائیکی شاعر اشرف باقر
علی پور ایکسپریس کے ایڈیٹر
عرفان ھاشمی
وسیب اتحاد کے شہباز احمد
ملک اقبال ڈیوالہ
رانا ذیشان نون
پروفیسر پرویز قادر
ماسٹر مبین احمد
اختر گیلانی
شریف خان لاشاری
محمد اعظم سومرو

## قراردادں
ایں اجلاس اچ اے قرارداداں پیش ڳیاں

1 اساں ہر مظوم دء حمایت کریندوں تے ایں سلسلے اچ امریکہ دی طرفوں حالیہ دھشتگردی اچ ایرانی جنرل قاسم سلیمانی دی شہادت دی مذمت کریندوں۔۔۔

2 کشمیر اچ بھارتی حکومت دی طرفوں کرفیو تے مسلمانیں دے قتل عام دی مذمت کریندوں

3 جیویں حکومت اکثریت نال آرمی ایکٹ پاس کیتے ایویں ای سرائیکی صوبے دا بل وی پاس کراوے

4 اقوام متحدہ دے قانون مطابق ابتدائی تعلیم مادری زبان اچ ڋتی ونجے

5 سرائیکی وسیب دے 23 اضلاع تے مشتمل صوبہ سرائیکستان قائم کیتا ونجے

6 قومی شناختی کارڈ جیویں سندھ اچ سندھی اچ ھن ایویں سرائیکی وسیب اچ سرائیکی اچ بنڑائے ونجن

## آئندہ کیتے لائحہ عمل
صوبہ سرائیکستان دے حصول سانگے اپݨی جدوجہد کوں تیز کیتا ویسی

ویب دے ہر ضلع وچ صوبہ سرائیکستان دے قیام سانگے جلسے جلوس کڈھیئے ویسن

21 فروری قومی زبان دے عالمی ڋینہہ کوں پورے وسیب اچ سرائیکی زبان دا ڋینہہ منایا ویسی ایں ڋینہہ کوں وسیب اچ جلسے جلوس تے سیمینار منعقد کیتے ویسن

## ٻیا ݙیکھو
* غلام فرید کوریجہ دی سیاسی جدوجہد
* ٩ نومبر ٢٠١٨ء دی احتجاجی ریلی دا جائزہ (اکبر ملکاݨی)

سرائیکی خبراں
سرائیکستان لانگ مارچ تے تبصرہ

مبارخاں عظیم لوگو تہاکوں 9 لکھ مبارخاں ھوون

سبزل دے کوٹ توں ٹردی 15 اکتوبر دی مارچ کمال تھی گئی۔ اے ڈینہہ تاریخ دے وچ لا زوال تھی گئے کوٹ سبزل وی امر تھی گئے۔ اتھاں ہک ڈینہہ یادگار بنڑسی جڈاں سونے دا سجھ ابھرسی جڈاں صوبہ بنڑسی تے سرائیکیں کوں صوبھ ملسی۔مارچ ٹریے پیر فرید دی کافی وانگوں دھیمے دھیمے۔جمل جہان دا کٹھ ہا سارا سارے لیڈر ہک مٹھ ہن تے آپت وچ شیر شکر ہن سوجھل سانجھ سمولی ہئی۔ سارے ورکر پڑ دے وچ موجود کھڑے ہن ۔ 15 دا درشن سب توں اچا درشن تاریخ دے وچ جیہڑا کہیں نہ ڈٹھا کہیں نہ سنڑیا تاج لنگاہ دی روح شامل ہئی۔ شاہ زمان رب سوہنڑے دی امان دے وچ شامل ہا۔ قافلے اندر رضو شاہ جھمراں پیندا خوش پیا تھیندا ہا۔ 

ظفرو لنڈ ہا مونجھا مونجھا اسد لنگاہ ظفرو کوں دلاسہ پیا ڈیندا ہا کاررواں ٹردا ٹردا پندھ کریندا آخر آ ملتان پناں۔ ملتان دے وچ استقبال تھیا میں وی شامل ہم ہوں آخری درشن وچ میں ہسپتال کوں چھوڑ تے آیا ہم۔میڈا دل آہدا ہا پیر چماں ہر ورکر دے جیہڑا شامل ہا ہیں مارچ دے وچ اے جلسہ ڈو ڈینہہ دا ہکو جلسہ ہا جیہڑا گھر گھر دے وچ وستی وستی وچ شہر شہر دے وچ۔ چار سو میل دی منزل ہئی۔ اے جلسہ ہر کہیں ڈٹھا ہر کہیں سنڑیا ہک نئیں سنڑیا ساڈے حاکم نئیں سنڑیا جیہڑے ہاسے کار ساڈے کیتے گونگے بنڑ ویندن ڈورے تھی باہندن اکھیں نوٹ تے ہر شے ڈہدیں ہوئیں وی اندھے تھی باہندن ۔ 

اساں صوفی ہاوں اساں جوگی ہاوں اساں پڑ وچ رہسوں بجھسوں ناں اساں نواں روپ وٹا آوسوں۔ اساں ول آوسوں ساکوں کاوڑ نئیں لگدی ساکوں غصہ مول نہ آوے۔ کاوڑ ہے اعلان تھکیڑے دا اساں تھکسوں نہ اساں ہتھیار نئیں چیندے ساکوں اللہ سئیں خاص ہتھیار ڈتے جیہڑا روز ازل توں ہے نال اساڈے جیندا ناں سرائیکی بجا اے ۔ ہے خاص کلاشی وسبے دی۔ شام سویرے گھروڑ تے ڈیندوں جیہڑا ساڈی دھاں نہ سنڑے گال نہ منے جیہڑا پنج صوبیں دا منکر تھیوے۔ صوفی تاج گوپانگ

## حوالے
سرائیکی اجرک

سندھی اجرک بسم اللہ ! پر وسیب دی سنڄاݨ اسیݙی اپݨی ہووے ، نت فکر رہندی ہئی۔ سرائیکی اجرک دا خیال میکوں ہِک مُد کنوں ہا۔ میں فریدی رومال کوں عام کرݨ دے نال اینکوں اجرک ءِ چ تبدیل کرݨ بارے وی کوشش کیتی ۔ اساں ایہو جہی نشانی چہندے ہاسے جیندا تعلق دھرتی تے ثقافت نال ہووے تے اینکوں وسیب ءِ چ رہݨ آلے ہندو ، مسلم ،عیسائی سب خوشی نال پاون ۔ میں فیصلہ کیتا جو سرائیکی اجرک بݨوائی ونڄے تے ایندے واسطے کم شروع کیتا ونڄے ۔ سرائیکی اجرک سانگے ڈیزائن شروع کر ݙتے ڳے۔ کمپیوٹر تے کجھ ڈیزائن بݨائے ڳے تے انہائیں کوں فیس بک تے وی لاتا ڳیا۔ دوستیں پسند کیتا تے تجویزاں آیاں۔(1)

## سرائیکی اجرک ڈے
عاطر سیال نہ صرف میڈا یار ہےبلکہ ایں خوبصورت شاعر دے میڈے اتے بہوں ادبی احسان ھن.ساڈی گپ اکثر فون ت تھیندی رہندی ہےپرسوں گفتگو دا رخ سرائکی کاز آلےپاسےپھر گۓ..جناب سرائکی کاز دےعلمبردار ہن ت میکوں مخالف تصور کریندن...اور حقیقت تاں اےہےجو میکوں سمجھ نئ آندی جو ایں کاز دی مخالفت کراں تاں کیوں ت ایندی تائید کراں تاں کیوں؟؟؟
خیر میں عرض کیتی جو سرائکی کاز یا منشور دی اگر کوئ کاغذی دستاویز ہے تاں ڈسو میں مطالعہ کرینداں. مگر اوں ویہلے عاطر دے ذہن اچ آۓ جو منشور تاں میکوں آپ کوئ وی نئ پتہ....
میں عرض کیتی سرائکی کاز دے ناں ت صرف سرائیکی اجرک ذہن اچ آندی ہے بیا کجھ نئ آندا.
ت اج ہیں اجرک ڈے دے حوالےنال عرض کرنڑ چاہندا جت لو اے ساری پوسٹ کیتی میں جو 6 مارچ کو مجلس احرار_اسلام ت سارے پاکستانی یوم شہداء ختم نبوت منیندن.عرض ہےجو ساڈے سرائکی دانشوراں کاز تےکم شروع کیتےبغیر منشور دے...ول ڈینہاں دی چونڑ وچ وی انتہائ غیر ذمہ داری دا ثبوت ڈتے نے. سرائکی اجرک کوں تشخص (اگر) ڈیوونڑا وی ہا تاں ڈینہہ تاں نویکلا چنڑو ہا چا.او ڈینہہ جیکوں مسلمان مقدس شہداء دی یاد اچ یاد رکھدن ت اساں اجرک ڈے دے فنگشناں وچ گزار کے کاز_اول(ناموس ختم نبوت ص) کوں بھلا چھوڑوں.
ساحر رنگپوری صاحب دی شخصیت ت شاعری ڈوہیں کولو متاثر ہاں پر محترم اےمیڈےتحفظات اچو ھک ہے.
یا ایں ڈینہہ دی کوئ خاص وجہ ہےتاں ڈسائ ونجے. شکرگزار راہساں..(لکھاری، منصور شانی)
## حوالے
(١) کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء

## ٻیا ݙیکھو

* اجرک ݙین٘ہ
* سرائیکی قومی ݙین٘ہ
سرائیکی آبادی

سرائیکستان دی آبادی پنج کروڑ ہے ۔ سرائیکستان وچ تقریباً چار کروڑ سرائیکی، پنجاب بلوچستان  تے سندھ وچ پنجاہ لکھ سرائیکی، پاکستان وچ کل چار کروڑ کنوں ودھ سرائیکی ہن۔ مردم شماری دے مطابق سرائیکی دی آبادی ترائے کروڑ ہے۔ سرائیکستان دے اٹھارھاں ضلعے ہن۔
سرائیکی ادب تے تعلیمی ادارے

ہݨ تاں سرائیکی ادب تعلیمی اداریاں ءچ منڈھلے پاسوں شروع تھئے جتھ وسیب دے ٻالاں نینگراں کوں اپݨی مادری سرائیکی زبان ءچ اوں ادب دی لوڑھ ء ڄیڑھا ہک پاسے پاڑاں لتھی ہزاراں وریہاں قدیم ثقافت، تہذیب، لوک دناوت، ہُنر آرٹ تے تاریخ کوں نشابر کرے تے ݙوجھے پاسوں روشن خالی، ترقی پسندی، انسان دوستی اتے جدت پسندی کو گھن تے سیاسی سماجی شعور دے ودھارے دی بݨیاد بݨے۔۔۔۔۔ تعلیمی ادارے تاں اڄ وی آزاد کوئی نئیں۔ اے تعلیمی ادارے ہک ایسے ریاستی بیانئے دے ٻدھل ہن ڄیہڑا عوامی سوچ دے اُپٹھ ءچ ء۔ 

ظاہر ء جتھ عوام معاشی سماجی تے سیاسی جبر دا مستقل شکار تھئے آندے ہوسن اتھاں عوامی بیانیہ احتجاجی مزاحمتی ادب دی صورت ءچ نشابر تھیسی ـ اونکوں کہیں تعلیمی ادریاں ءچ نہ کورس ءچ لیسن نہ پڑھیسن تے نہ ءی ٹی وی ریڈیو دا حصہ بݨیسن ہا البتہ جتھاں ادب برائے ادب یا آداب ہے تعبیداری ء او قابل قبول سمجھا ویندے۔ خیر میݙے کیتے وݙا تخلیقی ادب اوہو ءے جینکوں کہیں ریاستی اداریاں توں زیادہ عوام لوکائی دی سوچاں ءچ دل ءچ جاء تے رتبہ ملے ، جینکوں پیڑھیاں در پیڑھیاں اڄ دی ڳالھ سمجھ تے اپݨی ڳالھ سمجھِن تے اڳھاں ٹورن۔ میں ہک ترتیب نال ملک عبداللہ عرفان ہوراں دے کم کوں باقاعدگی نال فیس بک سوشل میڈیا ءچ گھن آنداں پیاں ۔ کجھ کتاباں پاکستان ءچ کتابت ءچ ݙے آیاں کُجھ دی پروف ریڈنگ شروع ءے ـ اے انتہائی ضروری ء جو ملک عبداللہ عرفان سئیں ہوراں دا کم جتنی جلدی تھی سڳے نویں پیڑھی دے ہتھڑیکے تھیوےـ 

شہزاد عرفان

## حوالے
سرائیکی ادب دا جاوید ادیب

سرائیکی ادب دا "جاوید" ادیب

مرشد جاوید آصف سئیں نال سال کھن پہلے دا ادبی گانڈھا ہےجنہیں میڈی درخواست تے اپنڑیاں ڈو غزلیہ کتاباں (وساندر، کھارے چڑھدی سک) تے ہک افسانیں دی کتاب (لئ ہار) عنایت فرمائ. شکرگزار ہاں. یقینا" انہیں تراۓ درسگاہیں توں میکوں بہوں کجھ سکھنڑ کوں ملۓ.
سچ تاں اےہےجو میکوں کھارے چڑھدی سک دا مطلب نہی آندا ول میں گول پھول کیتی تاں پتہ لگا جو "کھارے" ساڈی ماء بولی دے انہیں اکھریں اچو ہے جیہڑے جدت دے ناں تے اردو دے چیکاٹ اچ گونگے تھیندے ویندن جیندا مطلب ہے مردے کوں دھواونڑ آلی چارپائ یعنی شاعر سک دیاں چھیکڑی وفائیں پوریاں کرنڑ چاہندے یعنی محبوب دے ملنڑ دی چاہ رکھدے اور کہیں وی محب لو بہشت دی بشارت توں ودھ ہے محبوب دی صحبت ایں لحاظ نال اتنے سوہنڑیں ناں تےمرشد کوں سوا لکھ داد. (میڈی کچی پکی تحقیق غلط ہووےتاں دوست رہنمائ کر سگدن).
گاہل کروں کلام دی تاں میں کوئ ایڈا وڈا شعر شناس یا قد آور ادیب تاں ہاں نئ جو مرشد جاوید آصف دے شعریں تے تبصرہ کراں اے ہک خوشی ہے جیہڑی شعر پڑھ تے میکوں ملی ہےمیں سوچۓ سنگت نال سانجھ کراں.
حضرت جون دی غزل وچ مکالماتی شعر ملدن یا ول سرائیکی ڈوہڑے وچ اصغر گرمانی مکالماتی ڈوہڑے لکھئن کجھ دوست صنم پتھریں دا وی حوالہ ڈیندن اے بحرحال متنازعہ ہن پر غزل میں کھارے چڑھدی سک اچ پڑھی ہےت سہل_ممتنع وچ ڈاڈھی سوہنڑیں ونڑت، پختگی تے کہنگی شاعر دی ادبی مشق دا ثبوت ہے.
شعر اے جو،

میں آکھۓ کے تونڑیں تیڈا رستہ ڈیکھاں؟
آکھئس ڈیکھو زندگی ساری لگ سگدی ہے

ادب دے غیر جانبدار قاری ایں گال تے متفق ہن (شاعر ہوون یا نہ ہوون) کہ تمام تاریخی مذہبی واقعات کوں قلم دا تڑکا لا تے کجھ توں کجھ کر ڈتا گۓ، سچ کوں کوڑ دا چونا لاونڑ دی کوشش وی شاعر دے ذمے ہے پر ایں دور اچ چند شعراء ہن اور قابل داد ہن جو سچ دے راہ تے ہن،
شعر ڈیکھو،

اونویں تاں لکھۓ ڈھیر کنہائیں کرب و بلا کوں
کئ کرب دے احساس دی تہ تانڑیں نئ پہنچا

پیار کوں کاروبار نہ سمجھنڑ آلا، سک کوں ساوا رکھنڑ آلا تے محبوب دے ملنڑ کوں مونجھ دا مداوا سمجھنڑ آلا اے شاعر وی سرائیکی وسیب تے تھیونڑ آلےازلی وانج کوں خوبصورتی نال شعر بنڑا ت تاریخ دےحوالے کیتی ویندے، کجھ شعر،

اماں! ہر کوئ گھر ول آندے، میڈا لعل
عید اتے وی گھر نئ آندا، کیوں نئ آندا

بالیں کیتے ونڑجوں نہ چا؟
امب کتنے دا تھیندا ہوسی

ول وی شۓ دے کیتے بال روندا کھڑے
جیب پیوء دی بھانویں اوں پھلوری وی ہے

جدت طرازی دے ناں ت زبان درازی دا رواج اجکل دے نوجوان شعراء وچ ایڈز بنڑ کے پھیلدا پۓ، ایندی نفی کریندا ہوا ہک کامیاب ت باکمال معاشرتی شعر،

عورت ذات کوں کتنا عزت عظمت ڈیندے ہوسن
جتھاں لوگ خدا دے گھر کوں مئ مسیت سڈیندن

کجھ چونڑویں شعر ت اجازت چاہساں البتہ جلد ہی محترم جاوید آصف سئیں دے افسانوی ادب دی سانجھ کریساں

میں محبت رہائ ہئ وسبے وچ
ویلی چھدہری ھے پر او جا پئ ہے

ابےسئیں دا سارا ترکہ تیکوں بخشا ہووے
ادا میں تاں اتھو اپنڑیاں گڈیاں چانونڑ آئ ہم

کیندی دستک دی کؤ ہے دل میڈے تے
سویلے دی کھڑی دھک دھک لگی ھے

آکھئم کئ تنقۂد آصف دی شاعری اتے
آکھئس کئ شۓ غیر معیاری لگ سگدی ہے؟؟؟

(منصور شانی)

## حوالے

ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
سرائیکی ادب توں نوجواناں دی دُوری

سرائیکی ادب توں نوجواناں دی دُوری

(دانیال رزاق چݨ۔ رنگ پور)

ساݙا سرائیکی خطہ جیویں سوہݨا ھے اونویں وسائل دی کمی پاروں پچھونہاں وی ݙسدے۔ اساݙی وَسوں وچ تعلیم ، صحت تے بے روزگاری جہیں مسائل عام ہِن جنھاں دی وجہ توں اساݙے روئیے بدلدے ویندن۔ افسوس ایں ڳالھ دا وی ھے جو اساݙی نویں نسل جیوݨ دے تقاضے تبدیل کریندی ݙسدی ھے ادب اچ اوندا حصہ اٹے اچ لوݨ برابر ھے۔اَہدن شاعر ہر قوم دا سرمایہ ہوندے ۔ اساݙی دھرتی وݙے ناں والے شاعر پیدا کیتن پر اساکوں ڈُٖکھ ایں ڳالھ دا وی ھے جو اساݙے اِنھاں عظیم معماراں دی قدر نئیں کیتی ڳئی۔ تعلیمی حوالے نال ہُݨ میٹرک ، ایف اے تے بی اے وچ بھانویں جو سرائیکی پڑھائی ویندی پئی ھے پر اساݙی نویں نسل ایں پاسے توجہ نئیں کریندی پئی۔ ایں ویلے اساݙے نینگراں اچ ہک مرض انٹر نیٹ شاملِ حال ھے اساں سوشل میڈیا نال جُڑ کراہیں پوری دُنیا نال تاں جُڑ ڳئے ہئیں پر اپݨیاں ذمہ داریاں توں کنارا کش تھی کراہیں نکمے تے کم چور وی تھیندے ویندوں۔

اساݙی ریت ہئی وِساخ تے بُزرگ کٹھے تھیندے ہَن تے دُنیا جہان دی سُدھ ٻدھ پوندی ہئی اتے نوجوان اپݨیاں رِیتاں روایتاں نال جیوݨ دا ڈھٻ سکھدا ہااڄ او ڳالھ نی رہ ڳئی۔ایں ڳالھ کوں تُساں وی تسلیم کریسو جو جیرھی شئے اساکوں کل بُزرگاں توں لبھدی ہئی او اڄ گوگل توں نئیں ملدی۔دوستو ! ایں سانگے میں سمجھداں ہر قوم دی سُنجٖاݨ اتے بقا اوندا ادبی پورہیا ہوندے ایں سانگے اساکوں اپݨے ادب نال جُٖڑ کراہیں ہک زندہ قوم بݨݨ دی ضرورت ھے۔
## حوالے
سرائیکستان نال مکاݨ

عنوان:اپنڑیں پیارے لیڈر سرائیکستان خان دے نال مکانڑ

شاہین ہک استعارہ ہے لفظ شاہین الیندوں تاں تنہائی دا خوف نئیں تھیندا شاہین دا مفہوم ہے ننگی تلوار شاہین دا مطلب ہے سارا سچ شاہین دا نعرا ہے آپ کنوں ڈاڈھے نال جنگ شاہین دی لغات وچ ٹھئی دا لفظ کائنی او شخص سراپا جنگ ھا اوندی ساری زندگی طبقاتی جنگ وچ گزر گئی شاہین اپنڑیں مورچے تے با وردی مضبوط کھڑا رہ گیا مرنڑ دے بعد وی سرائیکی پرچم اوندے کفن دا حصہ ہا باوقار حیاتی پرسکون مواتی سر خرو تھی تے وسبے دا دھرتی ما دی جھولی وچ سم گیا ھے شاہین ساری زندگی بایاں بازو دے سنگ گزاری سرائیکی قوم پرستیں دے اندر اوندا اچا مقام ہا سرائیکی صاحب دا فرمان ہا جو سرائیکی سوال وچ بہوں وڈی طاقت ہے ایں گالھ دا ثبوت ہے میں ٹردا پیا ھاں او ہک با کمال لیڈر ،بے مثال کارکن اور سب توں وڈی صفت اے ھئی جو او کہین انڑ سونہیں شہر وچ 20 منٹ دے اندر جلسہ جلوس تے روڈ بلاک کر گھندا ہا اوں کنیں اوزار ہن فارمولے ہن سیاسی سوالیں کوں الجبرے دے وانگوں ہل کریندا ہا شاہین صاحب ترائے لفظیں دا دشمن ہا سمجھوتہ ،ریا کاری تے بزدلی شاہین صاحب جماندڑوں لیڈر ہا ساری عمراں ناں رکے ، ناں جھکے، ناں تھکے تے ناں وکے دھرتی تے پورے دھرم ،شرم تے بھرم دے نال کنڈیاں دی سیج تے ستے مرحوم دی سیاست دی سی ڈی دے وچ سکریج کائنی او ساری زندگی موزعے تنگ اور کارل مارکس دا ناں عزت نال گھندا رہ گئے او سہی معنے دے وچ میرٹ تے سرخ سلام دا حقدار ہے میں اپنڑی نشست تے اٹھیاں کھڑاں شاہین صاحب کوں سلام پیش کرینداں. 
صوفی تاج گوپانگ
## حوالے
سرائیکی ادبی فورم

سرائیکی ادبی فورم بہاول پور

ادب او واحد رستہ ہے جیندے نال انسان نفرت جھیئں ہر بُرائی توں دُور رہ تے زندگی گزارݨ دا طریقہ سکھدے. اڄوکا دور افرا تفری دا دور ہے ہک انسان ݙوجھے انسان توں بے خبر تھی تے حیاتی گزریندا نظر آندے. انٹر نیٹ نال جُڑی جذبات توں خالی زندگی احساسات دے چھیکڑی مرحلے وچ ساہ پئی گھندی ہے. سرائیکی ادب اتے ادیباں اُتے وی ایندا خاصہ اثر نظر آندا پئے. سرائیکی ادب دے ادبی پورہیے کوں بچاوݨ کیتے اساں موجودہ عہد دے ایں رابطہ فورم (فیس بک) تے ‌"سرائیکی ادبی فورم" دی بُنیاد رکھی ہے. جیکر تُساں ساݙے نال خالص ادبی سانجھ کرݨ چاہندو تاں آوو ساݙی سنگت وچ شامل تھیوو

۞ ضابطے ۞

 سرائیکی ادبی فورم ہک خالص ادبی گروپ ہے

 ایندے وچ مذہبی، لسانی تے سیاسی موضوعات نہ چھیڑئیے ویسن

‍* ادبی فکری معلوماتی سوالات تمام ممبران ہک ݙوجھے توں پُچھ سڳدن

 ہر ممبر ہک ݙینھ وچ صرف ݙوں پوسٹاں گروپ وچ کر سڳسی

 لڑائی جھیڑا تے غیر اخلاقی ڳالھ مُہاڑ دی ہرگز اجازت کوئینی

 سرائیکی ادبی حوالے نال متنازعہ سوالات دی وی ایں فورم وچ کُئی جاہ کوئینی

 اِنھاں ضابطیں تے عمل نہ کرݨ والے سنگتیں کوں ہمیشہ کیتے بلاک کر ݙتا ویسے

....... 

گروپ ایڈمن

غیور بخاری
سرائیکی اردو رسالہ معاشرہ

1986/87 ءچ ملک عبداللہ عرفان ہوراں سرائیکی/ اردو رسالہ " معاشرہ" کڈھیندے ہن۔ جیندے ءچوں انہاں دا اپنْے محبتاں آلے سنگتی بھرا تے تنظیمی ساتھی سئیں محترم عاشق بزدار دی کتاب " اساں قیدی تخت لہور دے" کوں وسیب دی پہلی شہید کتاب آکھے نے تہوں سرائیکی جدید مزاحمتی ادب ءچ ایندی لوڑیند تے اہمیت شئیت آونْ آلے ہر ویہلے دا پہلا پنّاں بنْسی۔ 

نویں نسل کوں ایں حقیقت دا وی علم ہونْ ضروری ء جو جڈنْ جو اے کتاب چھپی ہائی سرائیکی شاگرد سانجھ (جیہڑی جو سیاسی طور تے لوک سانجھ توں زیادہ متحرک تے منظم ہائی) کیتے ہک مکمل سیاسی منشور دا درجہ بنْ گئی البتہ انگلیں تے گیننْویں چار توں پنج تے بھانویں چھی ٹھکنْ دانشور/ادیباں چُنڈاں گُھتاں ءچ سر جوڑ اے آکھدے بیٹھے ہن جو " نظم ہوے تے بھانویں نثر اوکوں سیاسی اشتہار نئیں ہوونْا چاہئیدا اے تاں عاشق خاں پروپیگنڈا ادب پیا لکھدے"۔۔۔ پر وقت نے انہاں تے ثابت کیتے جو ادب برائے ادب توں انکار کوئی نئیں پر مزاحمتی تحریکاں ءچ سُنجانْ تے حقوق دی چومُکھی بھڑاند ءچ صرف اوہو ادب لوکائی دا بیانیہ بنْدے جیہڑھا اندروں باہروں تبدیلی دا یقین ڈیواوے۔ سئیں عاشق بزدار ہوراں دا ثقافتی ادراک بلآخر سیاسی جدوجہد تے آنْ مُکدے۔ باقی اپنْے ماضی دی یاداشتاں تے تجربات کوں اکھراں ءچ ڈھال پنْاں ءچ سلہاڑ تے ہک چھوڑ کئی کتاباں لکھیاں ونج سگیندن پر " اساں قیدی تخت لہور دے" سواں قومی مسودہ ہر کتاب دے نصیب ءچ نئیں آندا۔    

 شہزاد عرفان
سرائیکی افسانوی ادب

## لوک قصہ

### ہک ہا بادشاہ

### ملتانی کہاݨیاں

### روایت تے فن

## ناول

### پہاج
ایہ ظفر لاشاری دا ݙوجھا ناول ہے۔ 

پہاج دے کردار ایہ ہن۔

* نذر ہیرو
* رحیماں ہیروئین
* افضل
* زرینہ منفی کردار
* سان٘ول
* غزالہ
* راول

### ٻیڑی وچ دریا

### روایت تے فن

## افسانہ

### [[غلام]] حسن حیدراݨی

### عامر فہیم

### احسن واگھا

### مسرت کلانچوی

### حفیظ خاں

### روایت تے فن

ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
سرائیکی کہاݨی رضائی

## [[سرائیکی]] کہاݨی
دھمی ویلا میکوں بہوں چنگا لگدا ہائی۔ تتی رضائی وچوں نکل کے اپنے ویہڑے تو باہر دور بہوں دور برگد دے بڈھڑے درخت تائیں بھج کے ونجناں تے ول انہاں پیریں پچھاں آوناں۔
ہک ڈیوار میں بھجا ویندا ہاں می تے ہک نکا جیا چھوور ہک کتاب گھن کے سکول بھجا ویندا ڈٹھا۔ میں کھڑ گیا تے اوہنہ کولوں پچھیا۔
"مسات۔ کڈے ویندا پئیں۔"
"مسات۔ میں سکول پڑھن کتے ویندا پیاں"
اوندی مٹھڑی بولی میکوں بھا گئی۔
"پڑھ کے کی کریسیں؟"
"مسات۔ میں پڑھ کے وڈا افسر لگ ویساں تے ایہہ سڑک پکی بنویساں۔ ول اپنی ماں دا علاج وڈے ہسپتال وچ کرویساں۔ تے اپنے ڈاڈے کوں نویاں اکھیاں گھنوا ڈیساں۔"
او نکا چھوور سکول لگا گیا۔ تے میں برگد دے بڈھڑے درخت ال۔۔۔
میکوں نئیں یاد ۔۔۔ ول کیا تھیا۔ ہک ڈیوار سکول وچ گندے لوگ آئے۔ انہاں فائرنگ کیتی چا۔ بال زخمی تھی گئے۔
میں ساری عمر اونہہ نکے چھوور دی آس تے گزار دتی۔ 
کدی تا او افسر بنسی۔ 
میکوں کیا پتا ہائی۔۔ او وی اونہہ ڈیوار ڈاکوؤں دی وحشت دا شکار تھی گیا ہائی۔۔
میں اج وی اوندی راہ تکیندا بیٹھاں۔
سرائیکی افسانہ روایت تے فن

## افسانہ

### افسانہ

### روایت

### افسانے اجزاء

### افسانے دے موضوعات

### افسانے دیاں قسماں

## سرائیکی افسانہ

### سرائیکی افسانے دی ٹور

### سرائیکی افسانے دے موضوعات

### فنی وسائل

### تحسین سبائے والوی توں موجودہ دور تائیں

## روایت تے فن

### مسرت کلانچوی

#### اُچی دھرتی جھکا اسمان

### عامر فہیم

#### جاگدی اکھ دا خواب

### حبیب فائق

#### چیڑھیاں ڳنڈھیں

### میاں نذیر احمد

#### پلر [[پاݨی]]

### حفیظ خان

#### ان٘در لیکھ دا سیک

### اسلم عزیز درانی

#### سجھ دا سنیہا

### شیخ سعید

#### پارت

### بتول رحمانی

#### سانجھ
سرائیکی انشائیہ

انشائیہ دے لُغوی معنی "عبارت" دے ہن۔ انشائیہ نثری ادب دی او صنف ہے جہڑی مضمون وان٘ڳوں لڳدی ہے۔ پر مضمون کنوں بالکل وکھرا انداز رکھین٘دی ہے۔ انشائیہ وچ انشائیہ لکھݨ آلا آزاد تھی تے آپݨی تحریر پیش کریندا ہے، جیندے وچ اون٘دی شخصیت دا پہلو نظر آندا ہے تے بغیر کہیں خاص نتیجے دے ڳالھ مُکا ݙیندا ہے۔ یعنی نتیجے کوں پڑھݨ آلے تے چھوڑ ݙیندا ہے۔ 

## خصوصیات
انشائیہ وچ ایہ خصوصیات ہوندیاں ہن:

* دلچسپ بیانی
* پڑھݨ آلے کوں منطق تے استدلال نال مرعوب کرݨ
* خوشگوار استعجاب
* تِکھا نظریہ
* غیر رسمی انداز

انشائیہ دے بارے آکھیا ویندے جو ایں صنف وچ طنزیہ یا مزاحیہ ݙوہائیں قسم دی تحریر پیش کیتی ون٘ڄ سڳدی ہے۔  انگریزی ادب  وچ کافی عرصے توں  ایہو جیہے کئی لفظ ورتے ویندے ریہے ہن۔ انشائیہ  کوں فروغ ݙیوݨ دا ایہ مطلب اصلوں کائنی جو مزاحیہ تے طنزیہ ادب تے مضموناں دی اہمیت گھٹائی ون٘ڄے۔  حقیقت ایہ ہے جو انشائیہ بحیثیت ہک صنفِ ادب، طنزیہ مزاحیہ مضموناں کنوں ٻہوں مختلف ہے۔ 

## تاریخ
سرائیکی انشائی ادب وچ پہلی باقاعدہ کتاب دا ناں کتکالیاں ہے۔ پچھلے کئی سالیں توں سرائیکی وچ طنزومزاح دے چن٘ڳے نمونے ملدن۔ ایں طراحواں انشائیے وی لکھے وین٘دے پئے ہن۔ سرائیکی وچ طنز تے مزاح دی صورت حال طاہر تونسوی دے مضمون توں روشن تھی ویندی ہے۔ "ٹک ٹکور" دے ناں نال ابن قیصر دے طنزیہ انشائیے ہن ۔  ڈاکٹر گل عباس اعواݨ دے سرائیکی انشائی مجموعے دا ناں " سوجھلا" ہے۔ ابن قیصر دے مزاحیہ مضموناں دے ٤٨ صفحیاں دے ایں مجموعے وچ نوں مزاحیہ مضمون شامل ہن۔ جنہاں وچ طنز تے مزاح دی چاشݨی موجود ہے۔ پر انہاں مضموناں دا لب ولہجہ سخت تے کھردرا  ہے۔ تاہم ایہ ہک چن٘ڳی کوشت ہے۔ ایندے علاوہ ٻہوں سارے ٻئے انشائیے وی شائع تھئے ہن۔ جنہاں وچ

* لُجھ (اکبر شاہ ہاشمی)
* روہی روپ نویکلے خواب ( حبیب فائق)
* زبان (اللہ بخش یاد)
* گوشت (رحیم طلب)

قابل ذکر ہن۔
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
سرائیکی اَکھاݨ

(سرائیکی اکھان)

1۔ماء مترائی
پیو قصائی 
 
2۔جیڑھی کرے گھیو
نہ کرے ماء نہ کرےپیو 
 
3۔ماء مارے
مارن نہ ڈیوے 
 
4۔جیویں ماء تے ماسی
کندھ ائیرے تے آسی 
 
5۔بھرابھرانویں دے
چچڑ کانویں دے 

6۔بھرا رلے

بھاگ سولے 

7۔نکا بال مچھ دا وال

گھر دی ذال دا خیال 

8۔نئوں ملاں

منی رن 

9۔پیر پتر نہ ڈیسی 

تاں رن نہ کھس گھنسی 

10۔کنڑک کوں ونجای

11. ڳاں نہ وچھی، نندر کر ہچھی۔

12. مار نہ کٹ، آندر چا گھٹ۔

13. جتھوں دی کھوتی، اتھائیں ونج کھڑوتی۔

14. آسن قبراں تے پوسن خبراں

15. عادت سر نال ویندی ھے۔

16. ما نہ سہی ماسی سہی۔

17. چٹی ڈاڑھی تے اٹا خوار۔

18. ہک کوڑھا تے ڈوجھا ڈھاک تے پڈے۔

19. گھر دی ادھی تے باہر دی ساری

20. کاݨے کوں کاݨ کھڑکھدے۔

21.
سرائیکی اچ رپٹ

سرائیکی وچ رپٹ لکھاوݨ دا صحیح طریقہ ۔
۔

میڈا ناں مِیرو ۔۔۔پِیؤ دا ناں جمالݨ ۔۔۔۔۔۔ذات عَمرانی ۔۔۔۔باھݨ والا موضع عَمرانی دا۔۔۔۔ حد یَارو دی ۔۔
کم رڑہ رھاوݨ دا ۔۔۔۔۔
عمر پنجویں ورَھیں ۔۔۔
۔حال اے ھِ میں اپݨے مال نال ھَم موضع چھابری اُتلی دے پچادھوں مال میڈا ٻکریں دا ھا میں مال ودا چریندا ھَم .
پاݨی دی ھک کوڈی میڈے نال ھائی ۔اُتّھَیں جنگل دے میدان وچ میکوں بِجراں مِلیا اَتّیں میں کَنّوُں پاݨی منگِیُس ۔۔
۔میں اونکوں کَھلی ڈیڈتی ۔۔۔اوں کھلی سَٹ ڳھتّی اَتیں میݙے چونݨیں کَنوں پَکڑ گھدُس ۔۔۔
۔پِچھیں کِھیا اَتیں سُوبھا دُرکدے آئے اَتیں ݙونہیں میکوں سِر وچ اَتیں مونݙھے تے چُھرِیان ماریاں ۔۔۔۔
پِچھیں جیرھے ویلھے مں مار اَتیں رَت وَھݨ کِنُوں بے ھوش تھیوݨ لڳُم او میکوں چھوڑ تے ڄُلے ڳئے 
حاجی عَمرانی تے گنھور عَمرانی میݙے گواہ ھِن ڈونھیں اُنھیں کوں مریندے ڈِٹھے ۔۔۔
حاجی تاں پہلی مار دے وقت ڈِٹھے اَتیں گنھور اوں ویلے جیرھے ویلھے جو او میکوں ماری تے وَلے ویندے ھَن ۔۔۔اَتیں میں موقع کنوں اٹھیا ھویا پچادہ دوں اپڑیں جُھڳے دوں ویندا پیا ھَم ۔۔۔۔
جو اُتّھیں کولھوں موقع تے گنھور مِل پیا ۔۔۔۔۔ اَتیں اوں میکوں انھیں کِنوں مرِیندا اَتیں اُنھیں کوں ویندا ڈِٹھا ۔۔۔۔جیرھی جاہ دا بِجر اَتیں سوبھا اَتیں کھیا اَھدِن جو ڄال دا ھِک درخت اَتیں اُندے اُتّے زال چڑھی کھڑی ھائی ۔۔۔اَتیں میں تَلے کھڑا ھَم ۔۔۔۔۔او جاہ بِھڑاند دے موقع کِنُّوں بہوں پَریں ھائی ۔۔۔۔۔۔۔۔
اَتیں جال والی جاہ تیں کہیں زال دَا پَیرا وی نہیں ۔۔۔او میݙے اُتّیں کوُڑ لیندن ۔۔۔بھِڑاند دے موقعہ تے بے ھوش اَتیں جِند دے خَوف کَنّوُں ھِک پزار جُتّی دا میں کَنّوُں رہ ڳیا ۔۔
پِچھیں اُونھیں ڈینہہ تے میں گنھور اَتیں کَرَم اَتیں مِرن نال ونڄ کے تھاݨہ یارو وچ رَپَٹ لکھوائی

### حوالے
سرائیکی اکھان

نونہہ آوی کھا گھن 
3 ۔ساہ سوتریں 
  سنگ مساتیں 
4 ۔جیندی سس ماسی 
  او ٹھر نہ کھاسی 
5 ۔جیندی سس بوا 
  اوندا گھیو ءچ کھوا 
6 ۔مسات 
 مٹھی ذات 
7 ۔اٹھ وڈا تھیا 
  مطرنڑ نہ سکھیا 
8 ۔پندیں کولوں پن 
 تے اٹھ گھوڑے گھن 
9 ۔بکری رووے آپ کوں 
 قصائ منگے مینجھ 
10 ۔بھیڈ معشوق 
 تے کتا عاشق
سرائیکی الف بے

### سرائیکی الف بے
سرائیکی زبان دے کل بتالی اکھر ہن۔ سرائیکی زبان دا یونی کوڈ ٢٠٠٦ وچ منظور تھیا اے۔

* سرائیکی دے انتالی حرفاں دے یونیکوڈ:
# يدل رمزا الهمزتين  و على وقفة؛
# الحرف جہڑا ایں نمبر تے اے  جہڑا ایں نمبر تے لکھیا اے 38.
#  هي رتبة الحرف "**دوچشمی ھے**؛ *هِي إثنا

[[عين]]⁬ي*: هاء بعَينين" الذي يتبع واحدا من 11 حرفا محددا، ليدل على *نفخ* () ذلك الحرف.
#  رتبة الحرف النهائي "**وڋی یے**"، المنطوق  أو  حسب السياق، كمثيله الاردوني "**بڑی یے**".
## References
سرائیکی اکھاݨ (ݙ)

؂ ݙاچی کِیتا وِیہہ کوہ، توݙے کِیتا ترِیہہ کوہ

؂ ݙاݙھا مارے ٹَپے، تے سُن٘ڄاں ݙیوے ڳِـیـتاں

سُن٘ڄے دے اَستاوے تے ݙاڈھے دیاں دیاں مَسِیتاں

؂ ݙاڈھا مارے، رووَݨ نہ ݙیوے

؂ ݙاڈھے آندے پی پی وَین٘دے، گھر دے شودھے تَسے

؂ ݙاڈھے تے پَھردا نئیں، ہِیݨیں تُوں ٹَلدا نئیں

؂ ݙان٘د ـ چور گھر ای وَاہݨاں، سادھ گھر ای وَاہݨاں

؂ ݙانگ تے ݙاکُو ـ ݙُو ڄَݨے، جَنڄ شودھی کَلھی

؂ ݙِٹھا چَن مَنیسُوں

؂ ݙِٹھے مِٹھے ہوندِن

؂ ݙُدھی تَھݨیں نئیں پوندی

؂ ݙِکھاوݨی سَڄی تے مارݨی کَھٻی

؂ ݙن٘د ڳئے سوادھ ڳیا، اکھیں ڳَیاں جہان ڳِیا

؂ ݙُو گِدڑاں شین٘ہہ مار گَھتا

؂ ݙُو گھراں دا مہمان بُکھا مَردےٗ

؂ ݙَہ کِراڑ ہِکو ڄَٹ، چالھی مُلاں ہِکو رَنّ

؂ ݙَیݨ مَـر ڳئی، ݙند سَٹ ڳئی

؂ ݙے دا گِھن اے

؂ ݙَیݨ وی ست گھر چھوڑ وَیندی اے

؂ ݙیوے تاں کَلّرُوں، گِھنے تاں کَھلـڑُوں

## ڳ
؂ ڳالھ اِچُوں ڳالھ نِکلدی اے

؂ ڳالھِیں دے پَھٹ نئیں مِلدے

؂ ڳالھِیں رہ ویندِین، بندہ نئیں راہندا

؂ ڳالھِیں نال ڈِڈھ نئیں بھرِیندا

؂ ڳاہک تے موت دا کیہڑا پَتہ

؂ ڳِٹھ سِیوے تے ݙُو ہَتھ پاڑے

؂ ڳَݙھاں دے ڳل لعل

؂ ڳَݙھاں دا وَس اے ڄو ٻیڑی تے نہ چَڑے

؂ ڳَݙھاں کُوں سوٹا تے گھوڑے کُوں شارَت

؂ ڳَݙھاں گھوڑا ہِک بھاء

؂ ڳُڑ دی کئی جا کَوڑی نہِیں

؂ ڳَل پیا دول وڄان٘وݨا پوندےٗ

؂ ڳُڑ اِچ رَن٘با اے

؂ ڳَل دی بلا نَل اِچ

؂ ڳَنݙھی ہمیشاں کم آندی اے

؂ ڳولیں خُدا وی لبھ پوندےٗ

؂ ڳوہ کُوں مِلّی ڳوہ، ڄِین٘ہیں اے تے ڄین٘ہیں او

؂ ڳوہ کُوں موت پَـٹا، چُوڑھاں دا گھر تَکُس

؂ ڳئی عِزت ہَتھ نئیں آندی

؂ ڳَنڈھ ناں پَلّے، ہار گِھناں کے چَھلے
سرائیکی اڳواݨاں واسطے ہدایات

سرائیکی جماعتیں دے سربراہ اگر مناسب سمجھن تیں اپڑیں ورکریں سانگے سٹڈی سرکل کھولن کیوں جو ورکریں دی تعلیم و تربیت بہوں ضروری اے نئیں تیں اے ورکر پیپلز پارٹی تحریک اے انصاف ن لیگ حتی کہ ہر پارٹی دے ایم این اے ایم پی اے یا ہر پارٹی دے گودے گوداڑیں دے پچھو بھج درک ام گام گھتی رہ ویسن جیلھے انہیں دی تربیت ای کئیناں ھوسی منڈھو او قوم پرستی دے فلسفے کوں ای نہ سمجھدے ھوسن ول او فیصلہ کیویں کریسن جو اساں سرائیکی ھئیں ساکوں کہیں سرائیکی دشمن پارٹی اچ نئیں ونجڑاں چاہیدا کیوں جو ساڈے کاذ دا بہوں وڈا نقصان تھیندے اے اوں ویلھے ممکن اے جیلھے ساڈا سرائیکی ورکر سڈی سرکل اچ حصہ گھنسی صلاح جہیں گال اے ڈیکھ گھنو جے اگر تھی سگے تاں اگر میڈی گال کہیں کوں چنگی لگے تیں پچہیں کجھ نہ کجھ کمنٹس ضرور کر چھوڑاھے میڈی تسلی تھی ویسی۔۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔
## حوالے
سرائیکی اڳواݨ یا قبضہ مافیا

سب توں پہلے تاں اے پچھنڑے جیرھے سرائیکی اگوان سڈویندن جنھیں سرائیکی دا ناں گھن کے ٹُکر کھادے اُو بھانویں کوئ مہان شاعر ھے ادیب ھے سیاستدان ھے یا کہیں سیاسی پارٹی دا ورکر ھے اُنھیں ملتان ریلی ءچ کتنے بندیں نال شرکت کیتی ھے کیوں جو اے کہیں پارٹی دی ریلی نہی سرائیکی ریلی ھئ،پہلے تاں آئے نہ ھوسن اگر آئے وی ھوسن تاں ہک ادھ بندے نال، گال اے ھے ساڈی سرائیکی تیں قبضہ مافیا دی حکمرانی ھے تساں ڈیکھسو کوئ ریلی، جلسہ، مشاعرہ، میٹنگ، جتھاں وی سرائیکی کٹھ ھوسی چند مخصوص بندے قابض ھوسن، کہیں ورکر کوں کہیں وسیب دے نال محبت کرنڑ آلے کوں الاونڑ دا موقعہ تک نیں ڈتا ویندا، ساڈے چند کرتا دھرتا جیرھے خودنمائ ءچ پیش پیش ھوندن اُو آپکوں عقل کُل سمجھ کے ٹاں ٹاں شروع کر ڈیندن، زمینی حقائق تیں اگر نظر ماروں تاں سرائیکی دا پرچار کرنڑ آلے سرائیکی وسیب نال عشق کرنڑ آلے سوشل میڈیا تیں ڈینھ رات سرائیکی قوم کوں جگاونڑ آلے ساڈے ہیرو جنھیں ءچ، قابل زکر قابل عزت سئیں فرحان خان بھٹہ، حنيف جعفری، سئیں اقبال بلوچ، سئیں عاشق حسین صدقانی، سئیں معوذ ٹانک، سئیں شاہنواز شانی، بے وی کافی سارے سجنڑ ہن جنھیں دی محنت کوں کڈھائیں داد نیں ڈتی گئ، کڈھائیں اظہار خیال دا موقعہ نیں ڈتا گیا، ایندی وجہ سمجھ توں باھر ھے، ڈُوجھا گلہ سرائیکی شعراء نال ھے جیرھے سرائیکی کلام پڑھ کے مشہور تھئین انھیں ڈھولنڑ دا پوچھڑ اینجھا پکڑیے نے جو ایلفی تھی گئین نہ وسیب کوں جگاونڑ دی کوشش کیتی نے نہ کوئ عملی کم اینجھا نظردے جتھو سرائیکی خطے کوں فائدہ تھیاء ھووے. 

آخر تیں ایھا کجھ درخواست ھے سرائیکی اگوانیں کنیں تھاکوں شاید کوئ پارٹی کوئ این جی اوز یا اٰڈوں ایڈوں روپیہ ڈو دی لالچ ھوندی ھووے مگر جنھیں لوکیں دا میں ناں گھدے اے سچے تیں کھرے موتی ہن میڈے وسیب دے انھائیں عام ورکریں دی محنت ھے محبت ھے جو اج پورے ملک ءچ ساڈے حقوق دی گال تھیندی پئ ھے میڈی طرفوں تساں ساریں بھرانویں کوں عقیدت بھریا سلام میڈی خواہش ھے میں وی تساں جتناں آپڑیں وسیب نال سرائیکی نال محبت کراں۔

جمیل بلوچ
سرائیکی تحریک تے ادیب

سرائیکی خطے دے شاعریں ۔ادیبیں ۔صحافیں۔ دانشوریں سیاسی کارکنیں کوں 9 لکھ مبارخاں
20 دسمبر دا سارا ڈینھ قومی اسمبلی وچ سرائیکی مسئلہ ہی زیر بحث رہ گئے اساڈے ایں مسئلے کوں اہمیت نہ ڈیونڑ والے ڈیکھ گھنن جو محترم میر حسان الحیدری ۔ مفکر سرائیکستان بابا راز جتوئی ۔ریاض ہاشمی ۔تاج محمد خان لنگاہ ۔استاد گاڈی ۔ سیٹھ عبیدالرحمان ۔ حمیداصغر شاھین ۔سرفراز نون ۔آصف خان ۔غلام فرید کوریجہ ۔منان رفیق چوھدری ۔ نذیر لغاری ۔ ملک غفور ۔ملک ظہور ۔ملک اجمل مسن ۔ عاشق خان بزدار ۔ظہور دھریجہ ۔سید انیس شاہ جیلانی ۔اکبرملکانی ۔اسلم رسولپوری ۔ ۔خواجہ عبیدالرحما ن ۔راشدعزیز بھٹہ ۔عمرعلی خان ۔علامہ رحمت اللہ طارق ۔ ۔ملتان دے سارے مہاندرے مظہر عارف, زمان جعفری, رضو شاہ, منصور کریم, اکرم میرانی, شمیم عارف قریشی ۔ دیرہ ادماعیل خان دے سعید اختر 
مزار خان لشاری، ملک علی آصف سیال، ایڈوکیٹ ہارون اعوان، ملک خضر حیات ݙیال، طفیل علیزئی، شاہد عطا کھیارا، سیف اللہ بیقرار، اکرم ݙیوالہ، معوز ارائیں، سلیم شہزاد سابقہ دور اچ شائستہ خان بلوچ، حزب اللہ خان بلوچ، بلنداقبال بلوچ، یونس تھہیم ایڈوکیٹ، عرفان لغاری، عرفان ھوت، امیر زادہ ھوت. محمد یونس ھوت، ظہور دمانی شہید، ملک اسلم کھوکھر شہید، ندیم موہن شہید
۔ فاضل پور ۔خانپور چوٹی بالا ۔چ3وٹی زیریں ۔بہاولپور ۔جام پور تو نسہ ۔دیرہ اسماعیل خان دے سارے مہربان ۔ ہر سرائیکی دی کوشش ۔ وسیب دے سارے شاعریں ۔ادیبیں۔صحافیں ۔دانشوریں ۔سیاسی کارکنیں تے سوشل میڈیا تے کاز دے نال محبت کرنڑ والے ایکٹیویسٹیں دی محنت ۔ محبت ۔ جدوجہد کوں اللہ رنگ لاتے ۔ 
اے ٹھیک اے جو منزل حالی ڈھیر ڈھیر ڈھیر پرے ہے ۔ 
پر فی الحال اے وی گھٹ نی جو قومی اسمبلی وچ ہر جماعت کہیں نہ کہیں شکل وچ ایندی حمایت ضرور کیتی اے ۔ 
الحمد للہ سرائیکی قوم ثابت کیتے جو او ہک مہذب ۔پُرامن ۔تے سولائزڈ قوم ہے 
وقت ثابت کیتے جو محنت بیکار نی ویندی ہوندی تے استقامت منزل اسان کر ڈیندی اے ۔اے وقت ہے مزید محنت تے مزید استقامت دا ۔ 
اساں ہر حال وچ آپڑیں تشخص تے نقشے دے مسئلے تے ڈٹیے رہوں ۔جمیے رہوں
ایں مسئلے کوں چاتی رہوں ۔کوئی ہیرا پھیری قبول نہ کروں ۔ 
جدوجہد دیاں ساریاں۔شکلاں اختیار تے استعمال کروں 
اساں وطن وچ باعزت بھائیوالی دے طلبگار ھیسے

پاروں ڈِسدی جھوک رانجھن دی
کیوں رھساں اُروار
اجھو مارُو مِلیو
دل نہ ماندی تھی

(مجاہد جتوئی)
## حوالے
سرائیکی تحریک تے نسلی سرائیکی

پیپلز پارٹی کوں جنوبی پنجاپ بُڈ مارے ۔ سیال کیونجو مقامی نسلی سرائیک گروہ کِنوں تعلق رکھیندن ایں سانڳے پیپلز پارٹی نے سرائیکی علاقے ءِچ واپسی کیتے سرائیکی صوبہ دا کارڈ استعمال کیتے ایں دفعہ ھک مقامی نسلی سرائیکی گروہ کنوں تعلق رکھڑ والے سیالیں کِنوں فائدہ اُٹھاوڑ دی کوشش کیتی ھے ۔ میڈے حساب نال پیپلز پارٹی نے سرائیکی صوبہ دے ناں تے باؤنسر اُٹھا تے مارے ایندا فائدہ یقیناً تھیسے لیکن پیپلز پارٹی دی منافقت دا کیا بڑسے جو سرائیکیں کوں اپڑی سیاست اَتے اقتدار دے ہمالیہ تے پُڄڑ واسطہ استعمال کریندی ھے ۔ سرائیکی وسیب کیونجو اقتدار حاصل کررڑ دا گیٹ وے ایں گیٹ وے دی سیاست تے مقامی لوکیں دا حق ھے کہیں پیپلز پارٹی ، نون لیگ تے تحریک انصاف دا کوئی حق کائنی ۔ سرائیکی قوم پرست ایں گیٹ وے کوں سمجھن اَتے اُندے مطابق سیاست کرن (بھورل)

## حوالے
سرائیکی تحریک دا المیہ

سرائیکی تحریک دا المیہ

لکھت: ارشد لاشاری

سرائیکی صوبہ تحریک خیر نال ادھ صدی دا پندھ کر چکی ھے اپݨی اݨڳݨت قربانیاں تے محنت نال پنج کروڑ تو ودھ لوکیں کو ھک انج قوم دا درجہ ݙیوݨ ءچ سو فیصد کامیاب رھئی ھے،

ولا کیا ڳالھ ھے جو اے تحریک او مقاصد حاصل نی کر سکی. جیندا خاب اساݙے وݙکیاں ݙٹھا ھا، آو اڄ ولا کجھ اپݨی تحریک دی کمزوریاں دے دید بھوانو، تے اینکوں کھلے دل تے دماغ نال تسلیم کروں،

1 تحریک دے مقاصد ءچ ناکامی دی وݙی وجہ اے ھے جو تحریک ءچ قومی آبادی دا پنجاہ فیصد خواتین دا کردار تقریباً محدود ھے، وݙے تو وݙا قوم پرست اڳواݨ وی اپݨے گھر دی تریمتیں کو سرائیکی تحریک ءچ شامل تھیوݨ دی حوصلا شکنی کریندے، جیکر کئی دھی بھیݨ ہمت کر تے تحریک دا حصہ بݨ ای ویندی ھے تاں اساݙا مردانہ مزاج مطابق اوندا کردار ھک نمایش. تک محدود کر ݙتا ویندے،

2 سرائیکی تحریک ھالی تک لوئر کلاس عوام تئیں محدود ھے، مڈل کلاس دا بندا جیکر شامل تھیندا ھے تا ڈائریکٹ اڳواݨ بݨ ویندے تے اپر کلاس دے لوک تاں ایوںں بھڄدن جو متاں ایمان خراب تھی ونڄے،

3 سرائیکی تحریک دا بدترین المیہ اے ھے جو تحریک ءچ کارکن گھٹ تے اڳواݨ زیادہ ھن، وسیب دے ھر علاقے ءچ ھر چنگا قوم پرست اپݨے چار پنج بندے رلا تے کئی نا کئی سرائیکی پارٹی بݨائی ودے،

4 سرائیکی تحریک دا ھک جھنڈا تے ھک ایجنڈا ناں ھووݨ وی اساݙی وݙی بدقسمتی ھے، چلو جیکر کوئی بندا اپݨی انج پارٹی بݨا وی گھندے تا کم از کم سرائیکی دا جھندا تا ھک رکھے،

5 اساݙی تحریک دے موجودہ زیادہ تر اڳواݨ پیراشوٹ نال تحریک ءچ لتھے یا لاتھے ڳن، جنھاں دا مقصد تحریک کو انگیج کرݨ دے علاوہ نوجوانیں کو بدظن کرݨ وی ھے،

6 اڄوکی سرائیکی تحریک ءچ تنظیم سازی یا سیاسی تربیت دی بجاے میوزیکل پروگرامیں تے توجہ زیادہ تھی ڳئی ھے

اڳلی قسط دا انتظار کرݨ دی درخواست
سرائیکی تحریک دی لنڈی کہانی

سرائیکی نینگر ایں تنقیدی جایزے کوں ضرور پڑھن.. 

لکھت: پروفیسر مشتاق گاڈی

سرائیکی تحریک دی لُنڈی کہاݨی

سرائیکی تحریک کوں چھڑا شاعریں تائیں محدود کرݨ درست نئیں۔ ایندے نال ساکوں سرائیکی تحریک دی درست تے تنقیدی سُنڄاݨ نئیں تھیندی۔ ٻس چھڑی واہ واہ دی گُنجائش ول بچدی ہے۔ میݙے خیال موجب سرائیکی تحریک دے ترائے نویکلے دور بݨدن۔ پیلھا دور سَن سَٹھ دے ݙہاکے کنیں سَن ستر دے ݙہاکے دا چھیکڑ بݨدے (جݙاں بھٹو صاحب کوں پھاسی تھئی)۔ ایں دور وچ ݙوھیں سرائیکی ٻولی دی انج سُنڄاݨ تے بہاولپور صوبے دی بحالی دی تحریک ون یونٹ دے پچھوکڑ تے پچھاویں ہیٹھ چلدن۔ ایں دور وچ بھٹو صاحب دا دور سرائیکی تحریک کیتے سوبھ ہوندے۔ ملتان وچ 1974 وچ تھیوݨ آلی سرائیکی ادبی کانفرنس مثالی حیثیت رکھدی ہے۔ ایں دور وچ سرائیکی زبان دی انج سُنڄاݨ کیتے سرائیکی لکھاریں ( نہ جو چھڑے شاعریں ) لینگوئیج پلاننگ کیتی، سکرپٹ ٹھہایا تے رسالے کتاباں چھپیاں۔ ایں دور دے ریکارڈ کیتے کرسٹوفر شیکل دے لکھے کئی پیپرز ہتھیکے ہن۔ آکھیا ونڄ سڳدے جو سَن سٹھ وچ سرائیکی سُنڄاݨ دی تحریک کیتے بھوئیں بݨی، ہل چلایا ڳیا تے بھٹو صاحب دے جمہوری دور وچ اینکوں بیجے دا چھٹا لڳیا۔ سرائیکی تحریک دا ݙوجھا دور سَن اسی دے ݙیاکے کنیں گھن ݙو ہزار دے ݙہاکے دے چھیکڑ دا دور بݨدے۔ اے دور ٻولی ۔۔ لینگوئیج کنیں ودھ ثقافتی ۔۔۔ کلچرل سیاست دا دور ہے۔ ٻولی دا کم تاں جاری ریہا پر سرائیکی لوک سانجھ اونکوں ودھا کنیں ڳالھ مہاڑ، میلےٹھیلیں تے مشاعریں تائیں پُڄا ݙتا ۔ مہرے آلا دا میلہ اوں دور دا بچیا کھچیا، بھنا ترٹا ماڈل ہے۔ اے دور ضیا الحق دی بے رحم آمریت کنیں شروع تھیندے تے نواز شریف ۔۔ آئی جے آئی ہیٹھوں ساہ گھندے۔ ایندے وچ جے کوئی آس اُمید دے جُھٹکے آندن تان او بے نظیر بھٹو دی نکی جہیں مُدت دیاں جمہوری حکومتاں ہئین۔ 

اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور تے زکریا یونیورسٹی وچ سرائیکی ڈیپارٹمنٹ دی منظوری بے نظیر بھٹو دی پیلھی حکومت وچ تھیندی ہے۔ ایں دور وچ سندھ تاں اپنڑی تݙ کہیں حد تائیں رکھی پر سرائیکی وسیب دی حالت پتلی ریہہ ڳئی۔ ایں دور وچ سرائیکی تحریک ہولیں ہولیں ڈھلی تھیندی ڳئی۔ اکبر ملکاݨی سئیں تے اساں جہیں کئی لوک ایں دور دی پیداوار ہئیں۔ ہک ویلھا مشرف دا او وی آیا جݙاں بھانبڑ بھوں اندھاریاں راتیں ریہہ ڳئین۔ سرائیکی تحریک دا تریجھا دور بے نظیر بھٹو دے قتل تے پیپلز پارٹی (یوسف رضا گیلانی) دی حکومت کنیں شروع تھیندے۔ ایں دور وچ سرائیکی تحریک ثقافتی ۔ کلچرل رنگ کنیں سیاسی ۔ پولیٹیکل روپ گھنݨ پئے ڳئی۔ ایندا وݙا اظہار انج صوبے دے مطالبے دی صورت وچ تھیا۔ صوبے دا مسئلہ پارلیمانی تے آئینی فورم تائیں پُجیا ۔ انج سرائیکی صوبہ دی ہک پارلیمانی تے آئینی ہسٹری تے ریکارڈ بݨ ڳیا۔ ایندے وچ پیپلز پارٹی تے یوسف رضا گیلانی دا کردار اُتم ریہے ڳئے۔ ایں سبھ دے باوجود سرائیکیں دے گوݙیں وچ ساہ نئیں لڳدا۔ پیپلز پارٹی دی حکومت دے مُکݨ بعد نواز شریف دا دور تے پی ٹی آئی دی کامیابی ݙسیندی ہے جو سرائیکیں وچ سیاسی کلچر اڄاں وی ٻہوں ڈھلا ہے۔ او اپݨے قومیتی مفاد دی سُنڄاݨ تے ایں کنیں ودھ اپݨے اوں قومیتی سیاسی مفاد دی رکھوالی جوڳے اڄاں وی نئیں نظردے۔
## حوالے
سرائیکی تحریک تے بلوچ برادری

اڄ ہک بھرا دی اے پوسٹ ݙیکھ تے دلی خوشی تھئ اے جو ساݙے بھرا آکھے کہ سرائیکی قوم اچ بلوچ قوم دے لوک تحریک چلیندے پن.. 
میݙا بھرا ناراض نہ تھیویں تئیں سرائیکی کوں قوم آکھے مگر بلوچیں کوں سرائیکیں کنے علیحدہ لکھے وی.. کیا بلوچ سرائیکی قوم داحصہ کینی ہک پاسے تساں سرائیکی کوں علیحدہ قوم آدھے پے او وت بلوچیں کوں علیحدہ آدھے پے ہو. سرائیکی قوم اچ چالھی فیصد بلوچ اے.. 
اگر تساں سرائیکی ہنیں کوں آکھے جیڑھے زات دے ڄت ہن ولا او وی سرائیکی کینی او وی ڄت ہن... ڄیویں ڄت سرائیکی ٻولݨ نال آپݨے آپ کوں سرائیکی قوم اکھیندن اویں بلوچ وی سرائیکی قوم دا حصہ ہن.... 
بلوچ ہی سب توں پہلے سرائیکی اکھیڄݨ دا حقدار اے... 
ڄٹ زات دے لوگ سرائیکی ہن دا ول بلوچ زات دے لوک وی سرائیکی ہن.. 
ساری ݙینھ سرائیکیاں دے اتحاد کوں روندے ہیں تے تساݙے اے پوسٹاں ساکوں ݙکھ پڄیندن... 
اصل سرائیکی بلوچ ہے.... 
بلوچ اصل سرائیکی ہے... 
جتنا ڄتاں دا سرائیکی اکھواوݨ دا حق ہے اتنا ساݙا وی حق اے.... 
ڄتاں کول زیادا اساں سرائیکی دی خدمت بلوچیں کیتی اے... 
اتے ساکوں سرائیکی کولوں جدا آکھݨا ساݙے نال زیادتی اے... 
Habib Idress Rind دی اصلاح دا منتظر.. 
محسن خان سرائیکی بلوچ....
24 January at 17:36 
## حوالے