نظم :’’سس تے نونہہ ا جھیڑا‘‘

ݙیکھو کیا زمانہ اَئے

بے شرمی دی ہو ڳئی طَے

نونہاں اَڄکل نیک سݙاوِن

نال سسّوں دے جھیڑا لاوِن

شور مچا تے جڳ کھلواوِن

آکھن تیں کیا آن کھلوائے

سَس:

سَس اَکھیندی کارݨ تیرے

ڄموں ناخاں اَنب بتھیرے

گھن رکھدی ہاں شام سویرے

پَچھّی بھر تے آن ݙیکھائے

نونہہ:

ڄموں ناخاں مَیں نہیں چاہندی

نہ گھر ٻہندی نہ کجھ کھاندی

ہُݨ سِدھی مَیں پیکے جاندی

ٻس چندری تُو چُپ کر ٻہے

سَس::

خوامخواہ نہ جھیڑے  لَا

اُٹھی جلدی روٹی کھا

وِیس وَٹا تے زیور پا

زیور سونے دے گھڑوائے

نونہہ:

زر زیور دَا کر نہ ماݨاں

گھر تیݙے وچ مَیں نہیں رہݨاں

بھانڈے مانجھݨ محض نہ ڄاݨاں

روٹی تیݙی کون پکائے

سَس:

روٹی اَپݨی آپ پکیساں

بھانڈے مانج ٻہاریاں ݙیساں

کم سبھّے مَیں خود بُھڳتیساں

کیوں تَیں آن تتّی کوں تائے

نونہہ:

چَوک دی چندری سُنڄی رَن

نہ پئی کر تُوں  کِیٹے کَن

سڑ ڳیا میݙا تَن بَدن

جو جو تَیں ہِن سُخن اَلائے

سَس:

وَل وَل آہدی سَس نماݨی

تَیں نونہہ دَا میں بھرساں پاݨی

مَیں بھولی تُوں محض سیاݨی

مَن مُرشد کوں گھر وچ رہ

نونہہ:

سَکے مَر نی پیکیاں وِیساں

خرچ مَیں تیݙے ناں لکھویساں

نہ مَیں تیکوں منہ  ݙکھلیساں

پٖئے آ پوسی پیراں ڈھئے

آخر پیاری پیکیاں ویندی

توڑے رَہ ڳئی سس رُکیندی

ہتھ جوڑیندی تے ہٹکیندی

پر ویندی کوں کون وَلائے

آیا گھر لٹو دھر شاہی

آن سیتی دُھم مچائی

کیݙے ڳئی ہے بخت سہائی

گھر وچ اَئے کوں کون سہائے

ماء:

پیکیاں ڳئی ہے جھیڑا لاتے

مَیں عاجز کُوں رَت رُوا تے

رُوکیم نام خدا دا پَاتے

مَیں تاں زور ٻہوں ہِن لائے

پُتر:

شالا پووی رَبّ دا قہر

کڈھی نونہہ کوں گھروں ٻاہر

گھن آ میکوں ݙے چا زہر

کیجھے تَیں تکرار سُݨائے

ماء:

نہ تھی رَنج لٹو دھر شاہی

نہ کوئی ݙتُس میکوں ساہی

لڑ تے گھروں تھی ڳئی راہی

کر مِنتاں مَیں ڈھیر منائے

پُتر:

اُونہیں رہی تاں مَیں نہیں رَہندا

اُو پیکیں مَیں سوہرے جاندا

روٹی ٻے تُوں محض نہ کھاندا

اَپݨے ہتھیں آن کھوائے

ماء:

نئوں مہینے ڈھڈھ وچ پاتا

پالیا سانبھیا کُچھڑ چاتا

واہ تَیں ساݙا شان سُنڄاتا

ہِیں سانگے تیکوں پَرنائے

پُتر:

چُپ کر ݙیݨ ایں سِر نہ کھا

ٻولیوں ݙیساں دھپڑ لا

نہ مَیں پُتر نہ تُوں میݙی ماء

حیا ہُݨ تَیں مَیں وَدھائے

کھپدا پِٹدا رَڑدا وِیندا

دڑکے ݙیندا تھاں بھنیندا

ݙنڈکا چیندا ہتھ اِچ پیندا

وَنڄ سَوہریں دا دَر کھڑکائے

اَڳوں عورت دَر نہ کھولے

اے ٻولے اُو محض نہ ٻولے

آخر ٻولی کھڑ تے اولے

سُتیاں کُوں تَیں کیوں جگوائے

خاوند:

آکھے پیاری جلدی کر

نام خدا دے کھول ݙے دَر

ٻاہر کھڑیُم تاں وِیساں مَر

سردی سارا بُت کمبائے

عورت: 

ٻوہا کھول تے رووَݨ کھڑ ڳئی

آہدی سس کنوں مَیں سڑ ڳئی

جان لباں تے آ تے اَڑ ڳئی

ݙاڈھا اَوکھا وقت نبھائے

خاوند:

نہ کر ڳالھیں چھوڑ بکھیڑے

تھیندن ایویں جھڳڑے جھیڑے

وَل ڄل گھر تے ڄل وَس ویڑھے

تَیں بِن ویڑھا کون وَسائے

عورت:

گھر نہ ڄلساں قسم خدا دی

نہ سمجھیں پابند نکاح دی

مَیں تاں نال ایمان دے آہدی

خوامخواہ تَیں مغز کھپائے

خاوند

تُوں نہ ڄلسیں مَیں کیا ویساں

دَر تیݙے تے دُھواں لیساں

مرویساں نہ پاند چُھڑیساں

بھانویں لوک ملامت لائے

عورت:

نہ کرپھند تے بݨ نہ ٹھڳ

ڄاݨدی ہاں مَیں تیݙی رَڳ

چنگا کم ہئی گھن ونڄ دڳ

اِتھاں ہک سکنٹ نہ رَہ

خاوند:

تَیں بن پیاری کنتے جاواں

کیکوں ونڄ فریاد سُݨاواں

توبہ کر جے روٹی کھانواں

تیݙے ٻاجھوں کون کھوائے

عورت:

روٹی بھاویں کھا نہ کھا

میکوں نہ فریاد سُݨا

پہلے ماء کوں ونڄ سمجھا

خواہ مخواہ جئیں وَدھ اَلائے

خاوند:

ربّ دا ناں من ٹھڈی تھی

کہیں رَت پیتی رَت نہ پی

بݨ چنڳے پیو دی دھی

کیوں کھلوائے نی لوک پرائے

عورت:

نہ کر کاوڑ نہ تھی رَنج

گھر ڄلساں پر ٻہساں اَنج

یاد ہِن میکوں پچھلے ݙنج

ایجھاں ڳالھیں کون بُھلائے

خاوند:

وَل ڄل گھر سب حکم مَنیساں

اَنج ٻلہیساں ‘ ٹہل کریساں

امّاں کوں میں کڈھ چُھڑیساں

پِندی کھمدی رُلدی رَہ

عورت:

پچھے گھنساں گھر دا راہ

پہلے ݙو سو ݙے روپیہ

مُفلس میݙا پیو تے مَا

جنہاں ڳاہݨے وِیچ کھوائے

خاوند:

نہ ہُݨ مار غریب کوں جھٹی

نہ ہے مِلک تے نہ ٻئی کھٹی

تریوی خرچ ݙو سو چَٹی

تَیں میکوں ٻہوں بار چوائے

عورت:

کیوں آ کیتی نیّت کھوٹی

سٹھ روپے دی کھادم روٹی

چالھی روپے دی گھڑی چھوٹی

سو روپے دے کپڑے آئے

کڈھ تے رقم نیم سودائی

ݙو سو ݙے تے جان چُھڑائی

وینداں رُٹھی رَن منائی

وَدّا اَپݨی عید منائے

خاوند:

جوش کنوں بے ہوش اَکھیندا

رَن کوں گھن تے گھر وچ ویندا

ماء کوں گھر وچ ٻہہ دھمکیندا

بھریُم تیݙی وِیل روپے

ماء:

میݙا کوئی وی نہیں قصور

نہ کر کاوڑ نہ پیا گُھور

نونہہ میݙی اَکھیں دَا نُور

بیشک ٻیٹھی حکم چلائے

پُتر:

چھ ݙیہاڑی ہئیں مہمان

چُپ چُپاتی کر گزران

ٻولیوں گھنساں کڈھ زبان

اَڳے جُھڳا تَیں لَٹوائے

ماء:

تیݙی نوکر نونہہ دی باندی

ݙو ویلیاں دی روٹی چاہندی

رَہساں بُجیّ کَھلّے کھاندی

نونہہ ٻس پوری کر ݙکھلائے

نونہہ:

نونہہ آہدی کیا وعدہ پالیُم

آکھیُم جیویں کر ݙکھالیُم

کیویں تیݙا جُھڳا ڳالیُم

کیویں ݙونہاں کوں نچوائے

موجی:

جَیں گھر ایجھاں نوہریں ہووِن

گھر دے بندے سبھے رووِن

ہر دَم ہار ہنجوں دے پوون

پِٹن بھیڑے لیکھ لکھائے

موجیؔ آ ڳے نازک سمّہ

تھی ڳئی شادی لہہ ڳیا طمّہ

بُھل ڳیا اَبّا رُل ڳئی اَمّاں

بھیݨ نہ گھر وچ پیر ٹکائے

ݙیکھو کیا زمانہ اَئے

بے شرمی دی ہو ڳئی طَے

رات دے ݙہ وڄے اَساں ویلھے تھی اپݨے کمریاں اِچ چلے ڳیوسے۔ اَج دی ایہ شاندار تقریب ہک یادگار تقریب ہئی جیندے وچ اساں پاکستانی سرائیکیاں ہندوستانی سرائیکیاں دے سینے کُھلے‘ دِل جذباتی تے اَکھیں سِکاتی ݙٹھیاں ۔ بلاشبہ ہندوستان دے سرائیکی ساݙے راہ تے اَکھیں دیاں پپلیاں ‘دِل دے جذبات تے من دیاں سِکاّں وِچھائی کھڑے ہَن اَڄ ساکوں خُشی کنوں جلدی نندر نہ اَئی ۔

## حوالہ
کتاب: دِلّی ڈھائی کوہ۔ مصنف شوکت مغل، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان