کینیچی فوکوئی

### کینیچی فوکوئی
کینیچی فوکوئی (4 اکتوبر 1918 – 9 جنوری 1998) ہک جاپانی کیمیاء دان ہئی ۔ او پوادھی ایشیائی نسل دا پہلا شخص بݨ ڳیا جینکوں کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا جݙݨ انہاں 1981 دا انعام روالڈ ہوفمین دے نال مشترکہ طور تے کیمیائی رد عمل دے میکانزم وچ انہاں دی آزادانہ تحقیقات کیتے حاصل کیتا ۔ فوکوئی دا انعام یافتہ کم کیمیائی رد عمل وچ فرنٹیئر آربیٹلز دے کردار تے مرکوز ہئی خاص طور تے ایہ کہ مالیکیول ڈھیلے طور تے جڑے ہوئے الیکٹرانز ونڈیندے ہن جیڑھے فرنٹیئر آربیٹلز تے قبضہ کریندے ہن ، یعنی سب توں زیادہ مقبوضہ مالیکیولر آربیٹل (HOMO) تے سب توں گھٹ غیر مقبوضہ مالیکیولر آربیٹل (LUMO) ۔ 

### ابتدائی زندگی
فوکوئی ریوکیچی فوکوئی دا سب توں وݙا پتر ہئی ، جیڑھا ہک غیر ملکی تجارتی سوداگر ہئی ، تے چی فوکوئی دا پتر ہئی ۔ او نارا ، جاپان وچ پیدا تھیا ہئی ۔ 1938 تے 1941 دے درمیان اپݨے طالب علمی دے دناں وچ ، فوکوئی دی دلچسپی کوانٹم میکینکس تے ایرون شروڈنگر دی مساوات نال ودھ ڳئی ہئی ۔ انہاں ایہ وی عقیدہ پیدا کر لیا ہئی کہ سائنس وچ ہک اہم پیش رفت دور دراز توں متعلقہ شعبیاں دے غیر متوقع فیوژن دے ذریعے تھیندی ہے ۔ 

دی کیمیکل انٹیلیجنسر نال ہک انٹرویو وچ کینیچی مڈل سکول توں کیمسٹری دی طرف اپݨے سفر تے ڳالھ مہاڑ کیتی ۔ 

"کیمسٹری دی چون دی وجہ بیان کرݨ آسان نئیں ، کیوں جو کیمسٹری مڈل سکول تے ہائی سکول دے سالاں وچ کݙاہیں وی میری پسندیدہ شاخ نہ ہئی ۔ دراصل ، ایں حقیقت کہ میرے قابل احترام فیبر کیمسٹری وچ ہک جینئس ہن ، میرے دل کوں پوشیدہ طور تے پکڑ گھدا ہئی ، میری تعلیم دے کیریئر وچ سب توں زیادہ فیصلہ کن واقعہ اوں وقت پیش آیا جݙݨ میرے والد پروفیسر جین-ائٹسو کیتا آف دی کیوٹو امپیریل یونیورسٹی توں اوں کورس دے بارے وچ مشورہ گھدا جیڑھا میکوں اختیار کرݨ چاہیدا ۔ "

کیتا دے مشورے تے ، جیڑھا وݙے فوکوئی دا ذاتی دوست ہئی ، نوجوان کینیچی کوں شعبہ انڈسٹریل کیمسٹری دی طرف بھیڄا ڳیا ، جیندے نال کیتا اوں وقت منسلک ہئی ۔ انہاں ایہ وی وضاحت کیتی کہ کیمسٹری انہاں کیتے مشکل ہئی کیوں جو اینکوں سیکھݨ کیتے یادداشت دی لوڑ ہوندی ہئی ، تے او کیمسٹری وچ زیادہ منطقی کردار کوں ترجیح ݙیندے ہن ۔ انہاں ہک مرشد دے مشورے تے عمل کیتا جیڑھا خود کینیچی کیتے ٻہوں قابل احترام ہئی تے کݙاہیں وی پچھوں نئیں ݙٹھا ۔ انہاں جاپان دی کیوٹو یونیورسٹی وچ وی انہاں دے نقش قدم تے عمل کیتا ۔ اوں انٹرویو دے دوران کینیچی زیادہ نظریاتی کیمسٹری کوں ترجیح ݙیوݨ دی وجہ تے وی ڳالھ مہاڑ کیتی بجائے تجرباتی کیمسٹری دے ۔ حالانکہ انہاں یقینی طور تے نظریاتی سائنس تے عمل کیتا انہاں دراصل اپݨی ابتدائی تحقیق دا زیادہ تر حصہ تجرباتی طور تے گزاریا ۔ کینیچی جلدی نال 100 توں زیادہ تجرباتی منصوبے تے پیپرز مکمل کر گھدے ہن ، تے او کیمسٹری دے تجرباتی مظاہر توں لطف اندوز تھیندے ہن ۔ درحقیقت ، بعد وچ پڑھاوݨ دے دوران او اپݨے طلباء کیتے تجرباتی تھیسس منصوبیاں دی سفارش کریندے ہن تاں جو انہاں کوں متوازن کیتا ونڄے ، نظریاتی سائنس طلباء کیتے زیادہ فطری طور تے آندی ہئی ، پر تجرباتی منصوبیاں تجویز کر تے یا سونپ تے انہاں دے طلباء ݙونہاں دے تصور کوں سمجھ سڳدے ہن ، جیویں کہ تمام سائنسداناں کوں چاہیدا ہوندے ۔ 1941 وچ کیوٹو امپیریل یونیورسٹی توں گریجویشن کرݨ دے بعد ، فوکوئی ݙوجھی عالمی جنگ دے دوران جاپان دی آرمی فیول لیبارٹری وچ مصروف ریہا ۔ 1943 وچ ، انہاں کوں کیوٹو امپیریل یونیورسٹی وچ فیول کیمسٹری وچ لیکچرر مقرر کیتا ڳیا تے انہاں ہک تجرباتی نامیاتی کیمیاء دان دے طور تے اپݨے کیریئر دا آغاز کیتا ۔ 

### پرکھ پرچول
او 1951 توں 1982 تئیں کیوٹو یونیورسٹی وچ فزیکل کیمسٹری دا پروفیسر ، 1982 تے 1988 دے درمیان کیوٹو انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی دا صدر ، تے انٹرنیشنل اکیڈمی آف کوانٹم مالیکیولر سائنس دا رکن تے میونخ دی بین الاقوامی اکیڈمی آف سائنس دا اعزازی رکن ہئی ۔ او 1988 توں اپݨی موت تئیں انسٹیٹیوٹ فار فنڈامینٹل کیمسٹری دا ڈائریکٹر وی ہئی ۔ 1983–84 تئیں کیمیکل سوسائٹی آف جاپان دے صدر ہووݨ دے نال نال ، انہاں اپݨے نوبل انعام توں علاوہ ٻہوں سارے ایوارڈز وی حاصل کیتے ، جیویں کہ  1962 وچ جاپان اکیڈمی انعام ، 1981 وچ ثقافتی میرٹ دا شخص ، 1988 وچ آرڈر آف دی رائزنگ سن دا شاہی اعزاز گرانڈ کارڈن ، ٻہوں سارے ٻئے ایوارڈز اتے اینجھے ٻئے اعزازات وی ملئے ۔ 

1952 وچ ، فوکوئی اپݨے نوجوان ساتھی کارکناں ٹی یونیزاوا تے ایچ شنگو دے نال ایرومیٹک ہائیڈروکاربنز وچ رد عمل دا اپݨا مالیکیولر آربیٹل تھیوری پیش کیتا ، جیڑھا جرنل آف کیمیکل فزکس وچ شائع تھیا ۔ اوں وقت ، انہاں دے تصور کوں کیمیاء داناں وچ مناسب توجہ نہ ملی ۔ فوکوئی 1981 وچ اپݨے نوبل لیکچر وچ مشاہدہ کیتا کہ انہاں دے اصل پیپر کوں 'کئی متنازعہ تبصرے ملئے ۔ ایہ ہک لحاظ نال سمجھݨ دے قابل ہئی ، کیوں جو میری تجرباتی صلاحیت دی کمی دی وجہ توں ، ایں واضح نتیجے دی نظریاتی بنیاد مبہم یا بھل جو نامناسب طور تے ݙتی ڳئی ہئی ۔ '

فرنٹیئر آربیٹلز دا تصور 1965 وچ رابرٹ بی ووڈورڈ تے روالڈ ہوفمین ولوں ووڈورڈ-ہوفمین سٹیریو سلیکشن اصولاں دی اشاعت دے بعد سن٘ڄاݨا ڳیا ، جیڑھا ݙو رد عمل کنندگان دے درمیان رد عمل دی شرح دی پیش گوئی کر سڳدا ہئی ۔ ایہ اصول ، خاکیاں وچ پیش کیتے ڳئے ، وضاحت کریندے ہن کہ کجھ جوڑے کیوں آسانی نال رد عمل ظاہر کریندے ہن جݙݨ کہ ٻئے جوڑے نئیں ۔ انہاں اصولاں دی بنیاد مالیکیولز دی سمیٹری خصوصیات تے خاص طور تے انہاں دے الیکٹرانز دی ترتیب وچ ہے ۔ فوکوئی اپݨے نوبل لیکچر وچ اعتراف کیتا کہ ، 'ایہ صرف ووڈورڈ تے ہوفمین دے شاندار کم دی شاندار پیشی دے بعد ہے کہ میں پوری طرحاں باخبر تھی ڳیا ہاں کہ نہ صرف کثافت دی تقسیم بھل جو خاص آربیٹلز دی نوڈل پراپرٹی وی اینجھے ٻہوں سارے کیمیائی رد عمل وچ اہمیت رکھدی ہے ۔ '

فوکوئی دی اہم شراکت وچ جیڑھا چیز حیران کن رہی ہے او ایہ ہے کہ انہاں اپݨے خیالات اوں وقت تیار کیتے جݙݨ کیمیاء داناں کوں ماڈلنگ کیتے وݙے کمپیوٹرز تک رسائی نہ ہئی ۔ کیمیائی رد عمل دے نظریے دی تلاش کرݨ توں علاوہ ، کیمسٹری وچ فوکوئی دی شراکت وچ جیلیشن ، غیر نامیاتی نمکیات ولوں نامیاتی سرت سلھاڑ تے پولیمرائزیشن کائنیٹکس دا شماریاتی نظریہ وی شامل ہے ۔ 

1985 وچ نیو سائنٹسٹ میگزین نال ہک انٹرویو وچ ، فوکوئی جاپانی یونیورسٹیاں تے صنعتاں وچ سائنس کوں ودھاوݨ کیتے اپنائے ڳئے طریقیاں تے سخت تنقید کیتی ہئی ۔ انہاں نوٹ کیتا کہ ، "جاپانی یونیورسٹیاں وچ ہک چیئر سسٹم ہے جیڑھا ہک مقررہ درجہ بندی ہے ۔ ایندے فائدے ہوندے ہن جݙݨ ہک تھیم تے لیبارٹری دے طور تے کم کرݨ دی کوشش کیتی ویندی ہے ۔ پر جے تساں اصل کم کرݨ چاہندے ہو تاں تساکوں جوانی وچ شروع کرݨ چاہیدا ہے ، تے نوجوان لوک چیئر سسٹم ولوں محدود ہوندے ہن ۔ بھلے ای طلباء گھٹ عمری وچ اسسٹنٹ پروفیسر نہ بݨ سڳن انہاں کوں اصل کم کرݨ دی ترغیب ݙیوݨی چاہیدی ہے ۔ " فوکوئی جاپانی صنعتی تحقیق کوں وی تنبیہ کیتی کہ ، "صنعت اپݨی تحقیقی کوشش کوں اپݨے روزمرہ دے کاروبار وچ لاوݨ دا زیادہ امکان رکھدی ہے ۔ ایندے کیتے خالص کیمسٹری وچ شامل تھیوݨا ٻہوں مشکل ہے ۔ طویل المدتی تحقیق دی حوصلہ افزائی کرݨ دی لوڑ ہے ، بھلے ای اسیں ایندا مقصد نہ ڄاݨدے ہوں تے جے ایندا اطلاق نامعلوم ہوئے ۔ " دی کیمیکل انٹیلیجنسر نال ہک ٻئے انٹرویو وچ انہاں اپݨی تنقید تے مزید ڳالھ مہاڑ کریندے ہوئے آکھیا کہ ، "جیویں کہ دنیا بھر وچ ڄاݨیا ویندا ہے ، جاپان ایں صدی دے شروع توں پچادھی ممالک نال انہاں توں سائنس درآمد کر تے مقابلہ کرݨ دی کوشش کیتی ہے ۔ " جاپان ، ہک لحاظ نال ، بنیادی سائنس کیتے نسبتاً نواں ہے جیڑھا ایندے معاشرے دا ہک حصہ ہے تے اصلیت دی صلاحیت دی کمی ، تے فنڈنگ جیڑھا پچادھی ممالک کوں زیادہ فائدے ݙیندا ہے ، بنیادی سائنس وچ ملک کوں نقصان پہنچایا ہے ۔ حالانکہ ، انہاں ایہ وی آکھیا ہے کہ ایہ جاپان وچ بہتر تھیندا ویندا ہے ، خاص طور تے بنیادی سائنس کیتے فنڈنگ جیویں کہ ایندے وچ کئی سالاں توں مسلسل اضافہ ݙٹھا ڳیا ہے ۔ 

### سن٘ڄاݨ
فوکوئی کوں ایں ڳالھ دا نوبل انعام ݙتا ڳیا کہ انہاں محسوس کیتا کہ رد عمل کیتے ہک چنڳی تخمینہ فرنٹیئر آربیٹلز (HOMO/LUMO) کوں ݙیکھݨ نال مل سڳدی ہے ۔ ایہ مالیکیولر آربیٹل تھیوری دے ترائے اہم مشاہدات تے مبنی ہئی جیویں کہ ݙو مالیکیول ہک ٻئے نال تعامل کریندے ہن ۔ 

مختلف مالیکیولز دے مقبوضہ آربیٹلز ہک ٻئے کوں پسپا کریندے ہن ۔ 

ہک مالیکیول دے مثبت چارجز ݙوجھے دے منفی چارجز کوں اپنی طرف چھکیندے ہن ۔ 

ہک مالیکیول دے مقبوضہ آربیٹلز تے ݙوجھے دے غیر مقبوضہ آربیٹلز (خاص طور تے HOMO تے LUMO) ہک ٻئے نال تعامل کریندے ہن جیندے نال کشش پیدا تھیندی ہے ۔ 

انہاں مشاہدات توں ، فرنٹیئر مالیکیولر آربیٹل (FMO) تھیوری رد عمل کوں ہک نوع دے HOMO تے ݙوجھی نوع دے LUMO دے درمیان تعاملات تک آسان بݨا ݙیندی ہے ۔ ایہ تھرمل پیری سائیکلک رد عمل کیتے ووڈورڈ-ہوفمین اصولاں دی پیش گوئیاں کوں سمجھݨ وچ مدد کریندا ہے ، جیڑھا ہیٹھ درج بیان وچ بیان کیتا ڳیا ہے "ہک گراؤنڈ سٹیٹ پیری سائیکلک تبدیلی اوں وقت سمیٹری دی اجازت ݙیندی ہے جݙݨ (4q+2)s تے (4r)a اجزاء دی کل تعداد طاق ہووے ۔ "

فوکوئی کوں 1989 وچ رائل سوسائٹی دا غیر ملکی رکن (ForMemRS) منتخب کیتا ڳیا ۔