ڈھولݨاں

میں سَوّے سال دا ہوساں میݙی ماء کوں تپ تھیا تے اللہ کوں پیاری تھی ڳئی۔ میکوں میݙی ݙاݙی پالیا پنجاں سالاں دی عمر ݙے تے اُوہ وی مسکین کرتے چھوڑڳئی ۔ پیو میکوں منحوس ڄاݨݨ پئےڳیا ۔ کݙاہیں میکوں پیار نہ کرے میں جیڑھے حال اِچ وَدا رَہ ونڄاں کوئی پرواہ نہ کرے ہا ، نہ ویلے دی روٹی ، نہ کپڑا ، جُتی میں ایویں لاوارثاں وانگوں لوکاں دے دَر پھراں ہا وَدا کوئی حقارت نال دُرکاوے ہا ، کوئی سِر تے ہتھ پھیر پیار کرے ہا ۔ پیو دی واہنڈی چَھڑی گزار ہئی جے روٹی پکاوے ہا تاں میں کھا گھناں ہا ، نیں تاں لوکاں دے ٻوہے پِن منگ تے گزارا کراں ہا ۔

ہک ہمسائی میݙی ماء دی بھیݨ بݨی ہوئی ہئی ۔ میکوں کپڑے دھو پَواوے تے اُڑے تُھڑے دی سنبھال وی لَدھی رَکھے ۔ کئی لوکاں میݙے پیو کوں صلاح ݙتی جو ٻئی شادی کر گھن ۔ گھر دا ٻوہا کُھل پوسیا تے روٹی پکاوݨ دی محتاجی وی لہہ پوسی ۔ ہک بندے نال گاٖلھ کیتی اوہ پھری ٹُری ، ولا چلدا پُرزہ ہئی ۔ چٹی دَلالی اوندا کم ہا ۔اوں پنج ہزار گھدے تے ہک کوٹاݨی میݙے پیو دے متھے آن ماری ۔ کالا کِٹھ رنگ ، اَکھیں چُندھیاں ، نک جیویں ٻنے تے ݙݙ موئی پئی ہووے تے ناز نہورے جھلیجݨ نہ اَکھے ’’منہ نہ ناساں ، پلنگ تے جُڑ ٻاہساں‘‘ ہوچھی تے ٹرڑی ، کوئی بار بَردار نہ وݙے چھوٹے دی تمیز نہ ہئی ، میکوں ہر ویلے کھمبی کھتھی رکھے تھاں برتن میݙے کنوں دھواوے رِدھے پَکے دا کوئی عمل کوئنا ہَس جیݙے آوے پئی وَنڄے پئی ۔پیو میݙا کݙاہیں نہ پُچھے جیویں اوندا مُرید ہووے اوندی ، اے مثال ہئی جوسس ہوواں نہ نناݨ ہوواں ، ویہڑھے دی ٻیہاݨ ہوواں ہر ویلے تیل ، مُساڳ سُرخی ، پُٹھیاں سیندھاں ہر ویلے پیو میݙا اوندی اَنڳل تے نچدا ہئی ۔ میکوں کجھ رب دیاں کجھ دنیا دے تے کجھ ما پیو دیاں سَہݨیاں پئےڳیاں اے سچ ہے جو مَا مترائی تے پیو قصائی ، ماء ہک کرے ہا تاں پیو ݙوں کرے ہا ، میں رَب دی رضا سمجھ تے برداشت کریندا ریہم ، وقت گزردا رہیا ، ݙڈھ سال کنوں پچھے میݙی مترائی ماء دا پُتر ڄم پیا۔

وݙی زور شور دی دھماݨ تھئی سب کھوجیاں دی اَوائی پَوائی ، کٹھی ہووے چِلڑے تے سیرے پچھاں تکڳئے ۔ میکوں کہیں نہ پُچھیا سُکا ٹُکر اِی نصیب نہ تھیا۔ پیو میݙا پُتر کیتے سوہݨے سوہݨے کپڑے تے سونے دی مُندری ، ٹُکڑی تے ݙوں ڈھولݨے بݨوا آیا ۔ اساݙا پِیر آیا ہویا ہا ۔ پیرنِکے ٻال کیتے پُھل دھاڳہ ݙتا ، میݙے کیتے ݙراوے دا تعویز گھن تے ہک ڈھولݨے وچ مَڑھ تے میݙےڳل پَویونے چا میݙی مترائی ما پُتر کوں ذرّی نہ رووݨ ݙیندی ہئی ۔ درکھاݨ کنوں ہک لکڑ دا پینگھا بݨوا آئے ، مَیں پینگھا جھٹوائی رَکھاں ہا تے ماء روٹی کُنی پکا گھنے ہا ، میݙے پیر کنڈیاں نال پُر تھئے ، وَدے رَہندے ہَن ، ہتھ پیر ٹھڈھ کنوں پُھٹ پوندے ہَن ۔مترائی اپݨے پُتر کوں دَھنوا تے نویں نویں کپڑے پواوے ہا ، میکوں نِکے ٻال نال ٻہوں پیار ہوندا ہئی ، وَل خون ہکو ہا ، میں بھرا کوں چا کھݙاواں ہا تے پیار کراں ہا ۔ مترائی اپݨے پُتر کوں میں کنوں پرے رَکھݨ پئےڳئی ۔ آکھے میݙے پُتر تے ایں نحوست دا سایہ اِی نہ پووے ۔ ہر ویلے طعنے مہݨے ݙیوے جو ڄمیا ہانویں تے ما دا سِر گھدا ہاوی ۔ میں اَماں کوں یاد کر تے روواں ، میکوں روندے کوں کوݨ رَہاوے ہا ، میݙی ماسی ہمسائی پیار کرے تے روٹی ٹکر اِی اَݨ کھواوے اوندی اولاد کوئنا ہئی ۔ پیو میݙا وَپار کریندا ہا ، میݙا بھرا چَوں پنجاں سالاں دا تھیڳیا تاں اوکوں سکول پڑھݨے پا ݙتونے ۔ مترائی پُتر کوں پُراٹھے پکا ݙیوے ہا ، جے کݙاہیں بھرا میکوں کجھ آن کھواوے ہا تا ںمترائی چماٹاں نال میݙیاںڳلہّاں لال کر ݙیوے ہا ۔ میں بھرا دا تِھندا متھا ݙیکھ تے اپݨا کُروّا وی بَھنوا کھڑدا ہم۔

میں ٻکریاں چریندا ہم ، میکوںڳٹّے دے نال کھجی دا کنڈا لڳ پیا ، میں کنڈا چِھک سٹیا ، لہو ٻہوں سارا نکلیا ۔ میں کھالے تے ونڄ تے پاݨی نال دھوتا چا ، پاݨی چُراڳیا تے کنڈے والی جاہ تے پِلکاݨ بݨڳیا تے نَل اِچ رِٹ نکل آیا ۔ ودھݨک کنوں ٹُریا نہ ونڄے ۔ دوا دارو کون کرے ہا ۔ مولوی کنوں صلوٰۃ رَکھوا آواں یا ڄٹکے ٹوٹکے بھوری منجھ دی پھوسی پِلکاݨ تے رَکھ پٹی ٻدھ ڈھاری تلے ٻیٹھا رہواں ۔ جھݨاٹ کنوں درد پیڑ ہووے ، میݙیاں دھاڑیں نِکلن ۔ مترائی آکھے ’’پَھوٹ مویا مردا نہوی سِر کھادی پئیں‘‘ میں مترائی دے ݙر کنوں چیڑھ وَٹ ونڄاں ۔ پیو کوئی پرواہ نہ کرے ہا میݙے کُرلاٹ سُݨ تے چھوٹا بھرا روٹی تے مکھݨ رکھیا ہویا چا آیا ۔ میکوں ݙیندے ہوئے توتلی زبان نال ٻولیا ’’ہاں دِھن تاتا تھا، جو ہاں گھن کاکا کھا‘‘۔ میں درد بُھلڳیُم بھرا کیوں پیار کیتا ۔ تے روٹی کھاوݨ کیتے پَلتھی مار تے ٻہہ تھیُم ایندے توں پہلے کہ میں گِراں بَھن تے منہ اِچ گھتاں ہا ۔ مترائی قہر دیاں اَکھیں ݙیہدی ہوئی آئی تے میݙے اَڳوں روٹی چا تے کتّے کوں بُھکا سٹیس تے پُتر کوں ٻانہہ کنوں پکڑ گھویاں ݙیندی ہوئی چِھک تے گھنڳئی ۔میݙی گھر دے وچ کُتّے جتنی قدر نہ رہڳئی ۔ 

آخر کے تئیں ظلم برداشت کراں ہا ، میں مترائی دے وطیرے کنوں اَک نَک تھی تے گھروں نکل پیُم ۔ ہولے ہولے بانبڑے پئے تے وستی دے ٻاہروں دَڳ تے آڳیُم ۔ اساݙی وستی دا ہک ہٹی والا شہروں سائیکل تے سودا سود گھنݨ ونڄے پیا ، میں زاری نال آکھیا ’’چاچا میکوں تاں سائیکل تے شہر گھدی ڄل میں اَپݨا دوا دارو گھنساں ۔ اوں میکوں سائیکل تے ٻلہا گھدا تے شہر سبزی منڈی دے دروازے تے آن لہایا ۔ میں درد کنوں ہونگاں ٻیٹھا ۔ ہک اللہ دا ٻاہناں چِٹی ݙاڑھی نال آیا ، میݙے اَرداساں سُݨ تے میݙے کول آ پُچھیس ’پُتر توں کوݨ ہِیں تے تیکوں کیا ہے جو دَھاڑ پِٹ گھتی پیا ہئیں ‘‘ میں آکھیا بابا سئیں میݙا کوئی کوئنی ۔ اوہ اللہ دا ٻانہاں میکوں چَوا تے ہسپتال گھنڳیا ۔ ڈاکٹر ٹیکہ لا تے چیرا ݙتا ۔ وچوں پُوں تے گند نِکلیا تے مَسیں میݙا درد وَنڄ ہنبیا تے جی جامے آیا ۔ میݙادوا دارو تھیندا رَہڳیا ۔ پَھٹ مِلڳیا میں نرویا تھیڳیُم ۔ بزرگ حاجی صاحب منڈی دا ٻہوں وݙا آڑھتی ہا ، اوں میکوں اپݨے کول نوکر کھڑا گھدا ۔ میں ݙینہ دا منڈی وچ کم کراں ، رات کوں دُکان تے سَم تھیواں ۔ حاجی صاحب ٻہوں خدا ترس ہَن میکوں کپڑے گھنوا ݙتونے ۔ جو آپ کھاوِن اوہ میکوں ݙیون۔ گھر دا سودا ، گوشت سبزی میں ݙے آواں ، گھر دی ہک نوکراݨی مائی میݙا سُݨیا تے میکوں سݙوا تے سِر تے ہتھر پھیر پیار کیتُس تے ہاں نال لا تے رووݨ پئےڳئی ۔ شاید اوندا میݙے جیݙا پُتر رضا تھیڳیا ہئی ۔ میں حاجی صاحب دا پُتریلا نوکر ہَم ، میں پُتراں وانگوں انہاں دی خدمت کریندا ہم ۔ انہاں میݙا مہینہ ݙتا ہا کھاوݨ پیوݨ میݙا مفت دا ہئی ۔ کپڑے وی میکوں حاجی صاحب گھنوا ݙیندے ہَن ۔ حاجی صاحب میݙے پیسے کٹھے کیتی رکھیے ۔ ایویں گزراݨ چلدی رَہئی ۔ پندرھاں سال گزرڳئے ۔ محلے دے وچ ہک مکان وِکائو تھیا ۔ حاجی صاحب اوہ مکان میکوں گھنوا ݙتا ۔ ہُݨ شہر دے وچ مکان دا مالک ہَم۔ حاجی صاحب دے گھر دی نوکراݨی مائی دی ہک دھی جوان ہئی ۔ حاجی صاحب اوندے نال رشتے دی گاٖلھ کیتی ۔ مائی ساری ٻدھی چُھٹی حاجی صاحب دے سِر تے سٹی ہوئی ہئی، وَل میݙے نال پیار رَکھدی ہئی ، میں ہُݨ سنگتیاں ساتھیاں سمیت اپݨے مکان تے رہندا ہم ۔ میں ہک ٹی وی گھن گھدا ہئی ، اساں چھڑے اپݨی پکیندے کھاندے ہاسے ۔ وݙا سکون نال وقت گزردا ہئی ۔ ہک ݙیہاڑے سوچیم جو دنیا دی ہر شئے میݙے کول ہے جے نیں تاں ما پیو نیں ۔ دِل مونجھا تھیا اَڄ پِچھاں ونڄ تے وستی ماء پیو تے وَس وسیب کوں مِل آواں ۔ ہُݨ پکی سڑک اساݙی وستی ݙو بݨڳئی ہئی ۔ ویگناں چلݨ پئےڳئے ہَن ، میں اݙے توں کوٹلے والی ویگن تے چڑھ تھیم تے کوٹلے وَنڄ لتھم ۔ اُتھوں دے تاں حُلیے تبدیل تھئے پئے ہَن ۔ اݙے تے دُکاناں بݨڳیاں ہَن ، بجلی پُڄڳئی ہئی ، وستی وچ وݙی آہماں گاہماں ہووے ۔ وستی دے کہیں بنی بشر میکوں نہ سُنڄاتا ، میں کڑیلڳبھرو جوان تھیڳیا ہم ۔ اپݨے گھرڳیُم پیو میݙا ݙاڑھی رکھوائی ٻیٹھا ہووے میں گوݙیاں تے ہتھ رکھ تے ملیم اڳوں پیو اَݨ سونہیاں وانگوں بھنے تُرٹے ہتھ ݙتے ۔ مترائی کوں زوریں مسائیں ہتھ ݙیوݨ پیم تاں اُٹھی تے کوڑھا مَتھا کریندی گھروں ٻاہر نکلڳئی ۔ انہاں وچ کوئی فرق نہ ڄاتم۔ چھوٹا بھرا کتھائیں شہر پڑھدا ہئی ۔ میکوں سِک ہووے بھرا ݙیکھاں ہا ، اوہ نہ مِلیا ۔ ہک چھوٹی بھیݨ پنجاں سالاں دی جیکوں میں پہلی واری ݙٹھا ہا میںاوکوں سݙیا اوہ بھڄ تے آئی میں اوکوں سینے نال لاگھدا ۔ میݙے ہنجوں ڈھہ پیاں ۔ میݙے کھیسے وچ جتنے پیسے ہَن کرایہ بچا تے باقی چھوٹی بھیݨ کوں ݙے ݙتم ۔ تے اُٹھی تے ہمسائیاں دے گھر ماسی دا پتہ کیتا ۔ خبر لڳی جو اوہ فوت تھیڳئی ہے ۔ گھر والیاں کوں پرچا تے وَلدا شہر وَل گھر آیُم تاں میݙے سنگتی ساتھی وی ، سی آر چا آئے ہَن ۔ فلم معصوم چلدی پئی ہئی ۔ میں ݙٹھی تاں میں ٻکاٹ کر تے روواں۔ سنگتی آکھن ’’میاں فلماں ݙیکھ تے خوش تھیندن توں رووݨ ٻہہڳئیں‘‘۔ انہاں وی سی آر بند کر ݙتا ۔ میں اپݨی کھٹ تے وَنڄ تے سَم تھیم ۔ سویلے اُٹھی نماز پڑھ تے مَنڈیڳیوسے ۔ حاجی صاحب میکوں آکھیا پُتر خاں تیار تھیوو ، اڳلے ہفتے تہاݙی شادی ہے ۔ میݙی سنگت ساتھ مکان کرائے تے گھن گھدا ، میں اپݨے مکان کوں چوٹا شونا کرا تے سارے سنگتیاں ساتھیاں کوں کانڈھے بھڄوائے ۔ اوہ ݙینہ آڳیا دھوم دھڑکے نال شادی دا انتظام کیتاڳیا۔ منڈی سارے آڑھتی حاجی صاحب دے سݙے تے آئے ۔ نکاح دُعا تھیڳیا۔ سرمیل تھیڳیا ۔ رات کوں ولیمہ ہئی نال اِی اسٹیج پروگرام ہا۔ڳوئیے گاٖندے ریہے ۔ ہک ٻٹیل فنکار کھلوا کھلوا پیٹ سُولیاں گھتائیاں ۔ میݙے سنگتی ساتھی ویلاں گھولاں ݙیندے ریہے ۔ میں ہُݨ پرنیا پتریا گھر ٻار والاہَم ۔ میݙی سس وی میݙے رَلے ہئی ۔ میں جو پیسہ کما آواں ہا زال دے ہتھ آن ݙیندا ہم ۔ میں گھر دے وچ ٻہوں خوش ہم ۔ہک ݙینہ سویلے منڈی وچوں ہک دکاندار دی سبزی ہتھ والی ریڑھی تے پُچاوݨ ونڄاں پیا سڑک تے ہر کوئی دفتراں کو ں یا اپݨے کماں کاراں کوں ونڄن پئے ۔ ٻال بستے چا سکولاں تے کالجاں کوں پئے وَنڄن ۔ ہک نینگر چھوکری کتاباں ہتھ اِچ پاسڑک تے ونڄے پئی ۔ اچاچیت ہک کار آئی تے چھوکری دا رستہ روک تے کھڑڳئی۔ کار وچوں ݙوں ترئے لوفر چھوکرے نکلیئے تے جبراً چھوکری کوں چاوݨ پئےڳئے ۔ چھوکری دھاڑ پِٹ گھت ݙتی ۔ ہکڳبھرو چھوکرا غیرت مند انہاں لوفراں دے ہتھیں ٻکیں پئےڳیا ۔ دنیا تماشہ کھڑی ݙیکھے کوئی نیڑے نہ ونڄے ۔ بائو چھوکرا کلہا ہووے کوئی ٻانہہ ٻیلی نہ ہووے ، میں ݙٹھا تاں میݙا خون کھول اُٹھیا ۔ میں ریڑھی ہک پاسے چا کھڑائی نال پٹھاݨاں دے ٹال توں ہک تُتکا چا تے لوفراں دے آڳٹے گوݙے سُڄائے ۔ ہک بدمعاش پستول کڈھ تے میکوں مارݨ پیا تاں گولی میݙے کنوں چُک تے بائو چھوکرے کوں نرگٹ دے نال ونڄ لڳی۔ لوفر کار تے ٻہندے بھڄڳئے ۔ چھوکری دی عزت بچڳئی ۔ بائو دا خون ڈھیر سارا وَہݨ پئےڳیا ۔ ریڑھی میں ہک واقف کار دے ذمے لائی تے بائو کوں موٹر رکشے تے ہسپتال گھنڳیومی ۔ ڈاکٹر کوئی لکھ پڑھ کر تے جلدی نال آپریشن تھیٹر چاڳئے ۔ میں ٻاہر کھڑا ہم تھیا پتہ نیں اوں بائو دا خون ݙیکھ تے میݙا خون کیوں پنگھارے کھاندا پیا ہئی ۔ ہک ڈاکٹر جلدی آیاتے آکھیُس اے پرچی پکڑ تے اُٻاہل نال اے دوائیاں گھن آ میں بھڄ تے سٹور تےڳیُم دوائیاں پندرھاں سو دیاں ہَن میݙے پیسے تھوڑے ہَن اتنے اِچ منڈی دا ہک آڑھتی دوائی گھنݨ کیتے سٹور تے آیا ۔ میں ݙوں ہزار اوندے کنوں منگ گھدے میں منڈی اِچ اوندا کم وی کریندا ہم ۔ اوں ݙوں دی بجائی اڈھائی ہزار ݙے ݙتے ۔ میں دوائیاں گھن تے جلدی نال آپریشن تھیٹر آیُم تاں ڈاکٹر آکھیا خون دی بوتل جلدی نال ݙیو جو مریض دی حالت خطرے اِچ ہے ۔ میݙے خون اِچ ایویں اُٻال آڳیا اَکھیجے ہُݨے نکلدے ، میݙے خون دا گروپ مِلدا میکوں ہِک پاسوں لِٹا تے خون کڈھ مریض کوں لا ݙتونے ، آپریشن نال گولی کڈھ گھدونے ۔ ڈاکٹر میکوں شاباش ݙیندے ہوئے آکھیا آفرین ہے بھئی تیݙی جو ’’تیں اپݨا خون ݙے تے مریض دی جان بچائی ہے کیا اے مریض تیݙا بھرا ہے ۔ ڈاکٹرنسخہ لکھیندے ہوئے پُچھیا ۔ سئیں ہِیں ویلے ایویں سمجھو میݙا بھرا ہے میݙے منہ وچوں نکلیا۔ اچھا میاںاللہ تیکوں اَجر ݙیسی ، تئیں ہک انسانی جان بچائی ہے ۔ اے گھن اے دوائیاں گھدی آ ۔ مریض وارڈ نمبر2اِچ ہوسی ۔میںپرچی گھدی سٹور توں دوائیاں گھن تے وارڈ نمبر2اِچ آیُم مریض حالی بے ہوش ہا ، میں دوائیاں دالفافہ نرس دے حوالے کیتا تے مریض دی پارت ݙتی ۔ شام تھیڳئی ہئی میں گھر آ تے ، سس کوں گاٖلھ سُݨوائی ۔ مانواں دھیاں خوش تھیڳیاں جو میں ہک نیکی دا کم کر آیا ہم ۔ میں حاجی صاحب کوں سارا قصّہ کر سݨوایا ۔

ٻئے ݙینہہ سویلے نماز پڑھ تے حاجی صاحب ، میݙی سس تے میݙی زال تیار تھئے ہسپتالڳیوسے ۔ وݙا سرجن ڈاکٹر رائونڈ تے ہا ۔ ذرّی ٻاہر اَجھک تھیوسے ۔ ڈاکٹر چلیاڳیا اساں وارڈ وچڳیوسے ۔ میݙی سس بائو کوں پیار کیتا ، دُعائیں ݙتس ۔ اتنے تائیں نرس ٹیکہ لاوݨ آئی ۔ ٻانہہ کنج ٹیکہ لاوݨ پئی تاں ݙولے اِچ پاتا ہویا ٻہوٹہ تے ٻہوٹے وچ ڈھولݨا نظر آیا ۔ میں سینے تے سر چا رکھیا ۔ میݙے ݙسکارے نِکلڳئے ۔ آواز آئی’’میاں ہمیشہ رَت کوں رُمی لڳدی ہے‘‘ ۔ میں پچھاں بھوں تے ݙٹھا تاں میݙا پیو تے مترائی ما ء کھڑے ہوون۔

## حوالہ
کتاب: ڳاٖہݨے ڳٹھڑے، مصنف : محمد شریف نسیم بھٹی . ناشر جھوک پبلشرز ملتان