کَوڑے گُھٹ

رَب سئیں سچا ، اوندا ہر حکم سچا ، اوندا ہر کم سچا ، اوں سب کجھ بݨایا ۔ انسان کوں پیدا کیتا ۔ اوندے واسطے اپݨا انعام کُھلا کر ݙتا تاں جے بندہ اوندا تابعدار بݨ ونڄے ۔اوندا رستہ سِدھا رستہ اے ۔ ایندے اُتے چلݨ والے دی منزل کݙاہیں وی کھوٹی نئیں تھی سڳدی ۔ ہدایت واسطے ہر چھوٹے توں چھوٹے عمل دی جزا سزا وی مقرر کر ݙتی ۔ حلال حرام دی تمیز دے نال کھرے کھوٹے دی تمیز وی انسان کوں ݙے ݙتی ۔ دھرتی قائم کیتی اوندے اُتے ونوون دی مخلوق سجاد ݙتی تیں ونکو ونکی دے رزق دا انتظام وی کرݙتا۔ مخلوق جِتلی وَدھ ونڄے دھرتی دا رزق وی وَدھدا رہندے ، اے نہ گھٹ سڳدے نہ کݙاہیں گھٹسی ، اے خدا دا قائم کیتا ہویا نظام ہے اِتھا ںانسان دی عقل کم نہیں کر سڳدی ۔

اِتھاں جاندار مخلوق وی تیں بے جان وی ،پہاڑ ، پتھر اِی پتھر ، صحرا ، ریت اِی ریت ، سمندر ، پاݨی اِی پاݨی ، اَسمان ، خلا اِی خلا ، چندر تارے ، زمین ، مٹی اِی مٹی ، مردے وچوں زندہ تیں زندہ وچوں مردے کڈھݨ آلی ذات صرف ربِ کریم دی ہے۔ اوندا کوئی شریک نئیں ۔ ربّ دے نظام اِچ دخل ݙیوݨ دا کہیں کوں کوئی اختیار کائنی ۔ بندہ تاں اصلوں بے وس اے او تاں مُتھاج اے اپݨے اُتے ٻیٹھی ہوئی مکھی وی نئیں اُݙا سڳدا۔

رب زندگی پیدا کیتی ، زمین اِچ بیج سٹو ، بیج دے مطابق پودا پُھٹ پوسی۸ ، ہولیں ہولیں او وݙا تھیندا آسی ، وَݨ بݨ ویسی ، پَھل پُھل ݙیسی ۔ کئی وَݨ پَھل وی نئیں ݙیندے ۔ کئیاں دے پَھل کھٹے تیں کَوڑے ہوندن ، بدبو آلے ہوندن ۔ کئی درختپُھل ݙیندن ، خوبصورت پُھل اَکھیں کوں ٹھڈھ پُچیندن ہر پُھل دا اَنج اَنج مزہ ، ونکو ونکی دے میوے تیں اناج تیں جنساں ساریاں انسان دے استعمال واسطے پیدا کیتیاں ڳئین ۔ اے وی سچ اے جو ہر جاندار تیں غیر جاندا رربّ سچے دی تسبیح کریندن ، اپݨے اپݨے دائرے اِچ رب دے فرمانبردار ہن۔

ایں سارے نظام اِچ پہلا نمبر بندے دا ہے جیکوں تمیز ، ہوش ، عقل ، سمجھݨ ، سُݨݨ ، عمل کرݨ ، چنگے مندے دی سُنڄاݨ ، اَکھیں ݙتن جو پہلے ݙیکھے جائزہ گھنے تیں وَل تمیز کرے ۔ کن ݙتے جو پہلے سُݨے ،کھنے ، تیں وَل جانچے ۔ منہ ݙتے جو ذائقہ چکھے ایویں حلال حرام کوں بغیر تمیز دے ہڑپ نہ کیتی ونڄے ہتھ پیر طاقت ݙتی جو سوچ تیں قدم چاوے تیں اصل جاہ تیں بازو چلاوے۔

وَل خود اِی آکھیس جو انسان وݙے گھاٹے اِچ اے ، نعمتاں اِی بے بہا ݙتیاں تیں نہ منݨ تیں سزا وی دَٻ کے رکھی ہیسی ۔ ہُݨ اے بندے دا کم اے جو کہڑا رستہ گھندے۔ بندے وی اللہ سئیں دی ٻی مخلوق آلی کار ہن ۔ ہکقطرے نال ابتدا تھیندی اے ۔ٻال ڄاندے ، وݙا تھیندے ، وَل عمر اڳوںتیں اڳوں ویندی اے آزمائش تیں امتحان وچوں گزر گزر تیں آخری عمر کوں آ پہنچدے ۔ کہیں کوں پَھل لڳدن ، کہیں کوں نہیں لڳدے ہر بندے دا عمل تیں ذائقہ انج انج ہوندے جیویں درخت اپݨا پَھل کھا نئیں سڳدا اوکوں اپݨے پَھل دے ذائقے دا وی کوئی پتہ نئیں ، ایویں گھاٹے آلا بندہ بغیر ذائقے دا علم رکھیندے ، اَکھیں نُوٹ تیں انجام کنوں بے پرواہ جوانی کوں گزار ݙیندے ، بھر کیا ہویا اپݨی دولت اِچ مست تھی تیں سب کجھ بُھل ٻہندے تیں وقت دا ماریا کٹیا ، اپݨے مقدریں کوں روندا رہندے۔

اے زندگی وݙی رونق تیں کشش والی اے ۔ اے خدا تعالیٰ دی ݙتی ہوئی ݙات اے ۔ ایندے رنگ نرالے ہِن ۔ ایندے وچ روشنی ہے ۔ زندگی دِل والیں دی ہوندی اے جیڑھے خود وی زندہ رہون تیں ݙوجھیں کوں چنگی زندگی گزارݨ دا موقع ݙیون ۔ آکھیا ویندے جو زندگی او نہیں ہوندی جیڑھی اساں صرف اپݨے مفاد واسطے ہر جائز ناجائز دے نال گزریندے ہئیں زندگی تاں او ہے جیڑھی اساں ݙوجھیں دے ݙکھ سُکھ دا خیال رکھ تیں گزریندے ہئیں ۔ اپݨی پوری جوانی ،دولت ، خدمات پوری طاقت اللہ سئیں دی مخلوق دے غم ونڈاوݨ اِچ گزار ݙیندے ہئیں ، ساݙی سوچ ، ساݙے سارے عمل ، ساݙے رویے ، صرف مخلوق واسطے ہوون تاں جو اساݙا ناں ، شکی نہ ہووے‘‘ سعید یا نیک بخت‘‘ دے خانے اِچ لکھیا ونڄے ۔ اے تقدیر دا مسئلہ اے قضا تیں قدر دا مسئلہ ہے ۔ پر ربّ ہر عمل دی خبر، سزا دے نال انسان کوں رستہ ݙکھاݙتے جو اپݨے عمل نال اپݨی تقدیر بݨا گھنے۔

بندے دے اڳوں پچھوں ہر پاسوں ، کشش ، بشری تقاضے ،تمنا ، خواہشاں رکھ ݙتیاں ۔ بس بندہ ساری حیاتی انہاں دے پچھوں بھڄدا رہندے ۔ رب سئیں کروڑاں دے حساب نال نعمتاں صرف اپݨی مخلوق واسطے پیدا کیتیاں تیں حکم ݙتس جودھرتی تیں کھنڈ ونڄو تیں اپݨی سوچ تیں محنت نال انہاں کوں کٹھا کرو ، استعمال کرو ، وَل وَل استعمال کو پر ضائع نہ کرو۔ حیاتی کنوں زیادہ توں زیادہ فائدہ اُٹھائو ۔ جِتلے چنگے کم تھولے توں تھولے وقت اِچ کر سڳدے او کر گھنو جو سر دے اُتوں ہر ویلھے ہک تلوار وی لٹکدی کھڑی اے جیڑھی موت دی تلوار ہے ۔ بندے دی پوری حیاتی جو جِتلی تھوڑی تیں زیادہ ہوسے صرف چند سیکنڈ دا ہک پَل موت دی امانت وی رکھ ݙتس ۔ ایندا وقت مقرر ہے اونکوں کوئی وی اڳوں پِچھوں نئیں کر سڳدا ۔ ایندی جاء ایندا پَل وقت طریقہ سب مقرر ہے ، پھر بندہ نہ ختم تھیوݨ آلی نندر اِچ چلا ویندے۔ آہدن جو نندر اَدھی موت اے تیں موت پوری نندر اے ۔ جیڑھی ٹل نئیں سڳدی ۔ہر پیدا تھیوݨ آلے جاندار تیں موت آوݨی اے ۔ ایکوں کوئی ٹال نہیں سڳدا ۔ ایں واسطے ربّ دا اپݨا حکم اے جو زندگی تھولی اے ایندے کولوں جِیندے جی جِتلا زیادہ فائدہ ، نیک عمل کر تیں اُٹھا سڳدے او اُٹھا گھنو۔

زندگی دے کئی رنگ ہِن ، نیکی بدی ۔ چنڳاں مندا ، کُوڑ ،سچ ، روشنی ،چانݨ، اندھارا ، چمک ، نعمتاں تیں ݙکھ سارے موجود ہیں کجھ قدرت ولوں بندیں کوں چمبڑ ویندن تیں کجھ کوں او آپ دعوت ݙیندے ۔ بندہ فطری طور تیں اَسمان کوں پکڑیندے ۔ چھوٹا رستہ گھندے ۔ تِکھا تھی پوندے ۔ وقت توں پہلے منگݨ لڳ پوندے ۔ وس اِچ ہووس نہ ہووس چاہندے جو اونکوں ضرور مل پووے ۔حرص اِچ مبتلا ہے ، ݙوجھیں دے چنگے ڳالھیں کوں نئیں پکڑیندا ۔ گندآلے پاسے ٹُر پوندے او ڄاݨدا وی ہے جو اے رستہ ٹھیک نئیں وَت وی لوکیں دی ݙیکھا ݙیکھی اختیار کریسی ۔ او ݙوجھیں توں حسد کریندے ۔ نقل کرݨ چاہندے ، خواہ مخواہ او تݨ تیں پووݨ چاہندے ۔ ایں بندے واسطے آکھیا ڳئے جو گھاٹے اِچ اے۔

سچ کوں چھوڑ تیں کُوڑ آلے پاسے ونڄݨ کوں اِی ݙنگا رستہ آہدن ۔ جیڑھا جو تباہی دا رستہ اے۔ربّ سئیں بندے کوں آزاد پیدا کیتا ۔ اعمال اِچ وی تیں سوچ اِچ وی اڳوں جتھاں او اَکھ بھلیندے ۔ وݙا تھیندے ۔ اوندی اُٹھان تیں تربیت تھیندی اے ، او لوکیں کوں جو کریندا ݙیدھے اونویں کریندیں عادت پکا گھندے ۔ تیں ہوش اوں ویلھے آندے جݙاں او نیکی یا بُرائی دی پٹڑی تیں چڑھ چکیا ہوندے ۔ اینکوں اِی تقدیر آہدن۔

آزاد پیدا تھیوݨ آلا ہولے ہولے زندگی دیاں پوڑیاں چڑھدے چڑھدے خود زنزیریں وچ جکڑیا ویندے ، کݙاہیں سچ دیاں تیں کݙاہیں کُوڑ دیاں زنزیراں ۔ اے مقدر دا لیکھ اے ۔ کݙاہیں او منگدے ملدی نئیں۔ چاہندے پوری نئیں تھیندی ۔ کہیں ویلھے وسائل نسی ہوندے تیں کہیں ویلھے مہلت تیں وقت ، کݙاہیں طاقت نئیں رکھدا تیں کݙاہیں سڑدا اِی رہندے ۔ کݙاہیں پورا نہیں وَل سڳدا ، ترسدا رہندے اونکوں کمی دا احساس اَپݨے کم تر ہووݨ دا احساس اندروں کھاندا رہندے اوندے واسطے زندگی عذاب بݨ ویندی اے ، ایندا ہک ہک پَل بارا تھی ویندے ۔ زندگی کوں ٹورݨ اوکھا تھی ویندے۔

زندگی دے بارے کئی اَکھاݨ سُݨݨ اِچ آندے ہِن ۔ زندگی دے خواب سہانے تیں تعبیراں بھیانک ہوندن ۔ زندگی دا خواب آور راتیں تیں روشن ݙینہ بدلدے رہ ویندن ، کوئی اَہدا ودا ہوندے جو زندگی زندہ دلی دا ناں اے ، او اپݨے حالات دے مطابق ایندی صورت ݙسیندے ۔ٻیا آہدے جو زندگی مر مر تے پئے گزریندے ہئیں ۔ اے وی سُݨݨ اِچ آئے جو تنگ آ تیں آہدے زندگی توں بھڄ ونڄ میݙا کھیڑا چھوڑ۔ او اِتلا تنگ ہوندے جو زندگی کنوں جان چھُڑاوݨ چاہندے ۔ موت منگدا پیا ہوندے اونکوں اپݨے انسان ہووݨ دا احساس اوں ویلھے تھیندے جݙاں پاݨی سر توں گزر چُکیا ہوندے او اَپݨے آپ کوںپتھر سمجھدا پیا ہوندے ، کݙاہیں او زندگی کوں طوفان سمجھ تیں او ’’جیوݨ دے ہتھوں مرݨ دا کارا رکھی کھڑا ہوندے ۔ حد تاں اے ہے جو آخر اے آہدے جو بس کر جندڑی نہ رو جندڑی جو تھیوݨاں ہا ڳیا ہو جندڑی ۔ ایں موقع تیں ہک جندڑتیںݙکھ ہزاراں دا واویلا وی کریندے ۔ اے سارے دے سارے زندگی دے کَوڑے گھٹ ہِن جیڑھے اوندا مقدر بݨ چُکین ۔ اوندے اعمال دا بدلہ ہِن ، ’’کرند لہند‘‘دے مقولے نال اوڳٹیں تائیں پھس تیں اینجھے فقرے پیا آہدا ہوندے۔

زندگی دے کَوڑے گُھٹ اَزلی وی ہِن ، کَوڑے وی ہِن ، سچ وی ہِن جو سچ اِی ہمیشہ کَوڑا ہوندے جے زندگی اِچ ݙیکھ تیں چلے ہا ۔ ݙیکھ بھال تیں قدم چاوے ، رکھے ہا تاں اَحٖ اوزندگی دے کَوڑے گُھٹ صرف بے عملے تیں غریب ، بے مایہ تیں بے آسرا ، بے سہارا لوکیں واسطے ہِن ۔ انسان دے اندروں ذرا جھاتی پا تیں ݙیکھو ہر چھوٹے وݙے نال زندگی دے کَوڑے گُھٹ چمبڑیے کھڑن ، چھوٹیں دیاں چھوٹیاں خواہشاں تیں وݙیں دیاں وݙیاں ، انسان دے اندر کُٹ کُٹ تیں کَوڑ بھر ݙیندن ۔ بس ذائقے تیں وزن دا فرق اے ۔ وݙے لوکیں کوں جیڑھا کوڑھ اندروں اے جے کر اونکوں عام بندہ ݙیکھ گھنے تیں آپݨے پیدا کرݨ آلے دا شکر ادا کرے ۔ آپݨی حالت تیں راضی تھی ونڄے پر کیا کیتا ونڄے جو انسان آپݨی فطرت توں مجبور اے ۔

ربّ سئیں دا حکم اے جو جیڑھے تہاݙے اُتے کوئی مصیبت آوے ، کوئی ݙکھ آوے ، تہاݙی کوئی خواہش پوری نہ تھی پئی سڳدی ہووے تاں پہلے ربّ کوں یاد کیتا کرو اوندے کولوں منگیا کرو تیں ایں ویلھے آپݨے توں اُتلے کوں نہ ݙٹھا کرو ، آپݨے توں تلویں دو دید بھالیا کرو ، جو تساں تاں وَت وی چنگے او اوں بیچارے دی کیا حالت اے تاں وَل تساں زندگی دے نال گلے شکوے بند کر ݙیسو۔

لوکیں آلے پاسے نہ ݙیکھو خواہ مخواہ مقابلے بازی تیں رِیس نہ کرو ، لوکیں دے کولھوں کیا کجھ ہے لوک کتنا چنڳا پیندنپیندن ، انہیں دے وݙے گھر ہِن ، کوٹھیاں تیں بنگلے ہِن ، نوکر چاکر تیں لش پش ہے ۔ اُنہاں دے ٻال مہانگے سکولاں اِچ پڑھدِن ۔ غیر ملکیں دے چکر لیندن ۔ اسلام اے نئیں آہدا ، اسلام دی تعلیم اے  ہے جو قناعت کرو ، جو ربّ سوہݨے ݙتے  اوندے اُتے صبر تیں شکر کرو ۔ جِتلی چادر ہووے اُتلے پیر پھیلائو ۔ خدا کوں ہر ویلھے یادکریندے رہ ونڄو ۔ کیوں جو اوندے ذکر تیں اوندی یاد اِچ دِل کوں سکون مِلدے ۔ دِل تکڑا تھیندے کیوں جو ایں دِل اِچ ربّ وسدے او شاہ رڳ توں وی نیڑے ہے ۔ پتھر دے اندر وی کیڑے کوں روزی ݙیندے او اپݨی پیاری مخلوق کوں پریں کیویں سٹ سگپدے ، سارے سبب او بݨا ݙیندے اوندے ہر حکم تیں عمل کرو اوندے رسول سئیں محبوب مِٹھے دے رستے کوں قابو کر تیں پکڑو ، زندگی سوکھی تھی ویسی تیں زندگی دے کَوڑے گھٹ آپیں نڳلیج ویسن ۔ ذرا عمل کر تیں تاں ݙیکھو ! زندگی ݙیوݨ آلے دی پناہ اِچ آ ویسو ، لمبے لمبے ساہ گھن تیں اَکھیں دے رستے ہنجوں وہا ݙیسو تاں او غفور الرحیم تہاݙیاں ساریاں منزلاں آسان کر ݙیسی۔

## حوالہ
کتاب: پیریں دے ٻیر ، مصنف : پروفیسر(ر) ملک منظور احمد بھٹہ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ملتان