ݙکھ ݙیوݨ آلے رویے

اِنسان دی حیاتی اِچ روئیں کوں ٻہوں اہمیت حاصل اے۔ آہدن زبان دے ݙتے زخم کݙاہیں نی چُھٹ سڳدے۔ ایہے رویے ہِن جہڑے انسان دی زندگی بݨیندے یا وِڳڑیندے ہِن۔ کِھلݨ ، رووݨ ، محبت ، نفرت انھاں روئیاں کوں انسان پہلے گھر اِچ مشاہدہ Observeکریندے ٻاہر دی دنیا گھر دی نسبت وسیع ہے ایندا اندازہ ٻاہر نکل تے اونکوں تھیندے ۔ انسان اَتے گھر دے رویے زیادہ اثر انداز تھیندن ۔ ٻاہر دی دنیا اِچ ہک تھوڑی دیر دا تجربہ ہوندے ٻیا او غیر لوک ہوندن ، گھر دے رویاں کوں او عرصۂ دراز تئیں یاد رکھدے ۔ مثال دے طور اَتے میݙی ہک سکی بیوہ تھئی نال بھرا دا گھر ہا لنگھ ڳئی تاں بھتریجیاں ، بھرا بھرڄائی کوئی خاص توجہ نہ ݙتی ۔ وَل آوݨ لڳی تاں بھرڄائی اپݨے گھر آلے کوں ہولے ہولے آکھیا ، بھاڄی تاں نہ منگدی ہوسی؟بھرا دا دِل ہا اوں شودے آکھیا پُچھݨ چنگا نی لڳدا جو تیکوں بھاڄی ہووے یا نہ ہووے ݙے چھوڑو ۔ 

بھرڄائی آکھیا دھیریں کنوں پُچھ گھناں ۔ دھیریں کول ڳئی جو تہاݙا پیو آہدے بھاڄی بچی پئی ہے ، تہاݙی بواء کوں ݙے چھوڑوں شودی بیوہ ہے۔ پر ساریں دی صلاح ہئی بچی پئی ہے تاں ویٹ سٹو یا کہیں ٻئے ہمسائے کوں ݙے چھوڑو ۔ ایہ تاں ہیلکی تھی ڳئی تاں روز منگسی کھڑی ۔ انھاں دے ہتھ نہ تھئے جو حق دار کوں ہتھ نال بھاڄی ݙے چھوڑن ہا ۔ اوں کجھ انھاں دیاں ڳالھیں سُݨ وی گھدیاں جو کیا صلاح تھیندی پئی اے۔ پر فیصلہ اوندے حق اِچ نہ ہا ، گھر آ تے او اپݨی قسمت تے ٻہوں رُنی پر چُپ تھی بیٹھی ۔ ٻئے بھرا دے گھر ونڄے کجھ چا کے آوے تاں بھرڄائی اپݨے گھر آلے کوں آکھے ݙیکھ تیݙی بھیݨ چوری ساݙے گھروں ایہ چیز چاتی ویندی اے اوندا گھر آلا آکھے ایہ اوندے پیئو دا گھر اے جتی مَیں مالک ہاں ایں گھر دا اُتی او وی ہے ۔ تیݙے پیکیں دی کوئی شئے چاتی ویندی ہووے تاں ݙسا؟

بھرڄائی چُپ تھی ویندی ہئی ، بھتریجیاں کچے گوشت ، بھاڄی ، اپݨا حصہ چا تے بواء کوں ݙے ونڄن ہا جو ایہ ساݙے ابّے دی بھیݨ اے ۔ ایہ وی ساݙے وانگوں ایں گھر دی حقدار ہے او ساݙی سکی ، اوندے بھرا بھرڄائیاں ایں دنیا توں رخصت تھی ڳئین پر انھاں دے ایہ اچھے یا بُرے رویے اَڄ وی کہیں ویلھے زبان زدِ عام تھی ویندن۔

اُنھاں دھیریں بھیݨیں کوں ݙاج نہ ݙتا ، نہ کوئی جائیداد دا حصہ ݙتا ، ہتھوں دھیریں بھیݨیں دے گھر ونڄ ٻاہوݨا ، کھاوݨا پیوݨا ، سو کجھ چاتی آوݨا انھاں دی عادت ہئی ۔ کجھ لوک آہدن نہ دھی دے گھر اِچوں پاݨی وی نی پِویندا ، ہتھوں دھیریں کوں سبھ کجھ ݙے تے ٹُریندے ۔ نیاݨیاں پیکیں دیاں حق دار ہوندین ہتھوں۔

میں پہلی کتاب لکھی تاں میݙی بُواء جی دے پُتر بھئی محمد اختر قریشی صاحب کہیں کوں آکھیا کتاب لکھی ہِنے ، ایہ کیا کتاب ہے جیندے وچ ݙاݙکیں دا ذکر وی کائنی ، میں آکھیا ہا بالکل ٹھیک آہدن بھئی ، جو ݙاݙکے ٻہوں قریبی رشتہ ہے انھاں دا ذکر تاں ہووݨاں چاہیدا ہا ، میں غلطی ضرور کیتی اے پر میݙا خیال ہے ، ایہ یاداں تلخ ہِن کافی ، شیریں ہوون ہا تاں لکھاں ہا پر اُنھاں دا گلہ میں سہہ نی سڳدی تاں کجھ تلخ یاداں دا تذکرہ اپݨے مُلیر دی فرمائش اُتے۔

میں چھوٹی جہی ہم تاں ، اساݙے ݙاݙا سئیں مولانا محمد احسن ہاشمی صاحب (ٻہوں وݙے عالم دین) اپݨے پُتر ، پوتریں کوں مِلݨ کجھ ݙینہ شہر سلطان آ ویندے ہَن (میݙے اَبا جی ، اساں بھیݨ بھرا) ڈاکٹر پروفیسر ضیا الحسن قریشی صاحب دی والدہ وی انھاں دی پوتری ہَن ، وݙے پُتر دی دھی انھاں دے گھر وی ویندے ہَن جہڑی چیز اماں سئیݨ پکاوِن ہا ݙاݙاسئیں آکھن ہا ، میݙی پوتری دا حصہ رکھاہے ، میں ویساں تاں چا ویساں ۔(ڈاکٹر ضیا الحسن صاحب دی والدہ صاحبہ دا ناں) میں ٻہوں چھوٹی ہم اماں سُݨیندے ہَن ۔ ٻاہر میں کھیݙݨ ونڄاں ہا تاں کوئی کتر کتھائیں پئی ہووے ہا ، میکوں چنگی لڳے ہا مَیں چا تے ݙاݙا سئیں دو آواں ہا آکھاں ہا ، ݙاݙا سئیں میکوں ایہو جھئیں کپڑے گھن بھڄائے او آکھن ہا ، ہا میݙی دھی ونڄاں تاں سہی ، دھی دے ایجھے کپڑے گھن بھڄیساں ، جو اتھاں شہر سلطان اِچ کہیں نہ پاتے ہوسِن۔

ݙاݙا سئیں ڳئے پئے جلال پور کجھ ݙینہاں توں بعد کہیں آندے ویندے دے ہتھ میݙے کپڑے سِیتے ہوئے آ ڳئے ، میں خوشی کنوں چا تے ہر سہیلی سکی کوں چا تے ݙکھاواں ودی ۔ ایہ میݙے کپڑے ݙاݙا سئیں سِوا تے بھیڄن۔ میں تاںٻال ہم میکوں تاں نویں کپڑیں دی خوشی ہووے ، آکھاں جلدی پاواں ۔ کجھ ݙینہ بعد کپڑے پھٹ ڳئے کیونجو او کپڑا اِی چِھڄڑاں ہا ، وَل ݙاݙا سئیں آئے تاں خوش تھی تے اماں سئیݨ کنوں پُچھیا ، میݙی دھی کوں کپڑے بھاݨے ہِن؟۔

اماں سئیݨ آکھیا جیا ایں تاں پاتے ہِن پر کھڑے کائنی ، چھڄڑاںکپڑا ہا ، انھاں آکھیا ابّا میں تاں فلاں بندے کوں (خاندان دی ہک عورت ہن) پیسے ݙتن اِتی پیسے جو میݙی دھی دا ایجھا جوڑا ہووے جو ٻیا کہیں دا نہ ہووے ایجھا ، میݙی دھی روز میکوں آہدی ہئی ایجھاں ہووے پر انھاں سستا جوڑا گھن بھیجے ۔ ابّا میں جوان میکوں عورتیں دے کپڑیں دا کیا پتا لڳدا ہا جو میں آپ گھناں ہا؟ آکھݨ لڳے اچھا میں اپݨی دھی کوں ٻیا گھن ݙیساں۔

او ساݙی سکی زندہ کائنی پر اوندا ایہ رویہ اساݙے کیتے اذیت دا باعث بݨدا رہیا اے ۔ ساݙی ہک ٻئی سکی سُݨیندی ہئی جو شادی کنوں پہلے میں اپݨے بھرا دے گھر ہک ݙینہ ڳیُم ،میݙی بھرڄائی کوں چنگا نہ لڳیا ، میݙے منہ اتے ݙیکھ آکھݨ لڳی ، اَڄ کینویں بُھل پئے وے ساݙے گھر دو۔ مَیں کِھل پیُم اَتے آپ ہی پلنگ تے ٻہہ تھیُم، اُوں میکوں ٻہݨ کیتے نہ آکھیا ۔ ہتھوں منہ دو ݙیکھݨ لڳی جو پتہ نی کیا آہدی اے ۔ میں کجھ نہ ٻولی ، وَت آکھݨ لڳی اچھا ٻیا سݨائو؟سبھ ٹھیک ہِن۔؟ گھر ، ٻار ، محلہ ، سہیلیاں ڄاݨݨ آلے ۔ میں آکھیا اللہ دا کرم ہے ۔ سارے ٹھیک ہِن اَتے اللہ تعالیٰ سبھ کوں ٹھیک رکھے ۔ آمین

میں گرمی اِچ چنگا بھلا پیدل ٹُر تے ڳئی ہم اُونکوں چاہیدا ہا ٹھڈے پاݨی دا ہک گلاس بھر تے چاتی آوے ہا جو شودی دُھپ تے ٹُر تے آئی ہے ۔ سادہ پاݨی تاں بندہ فقیر کوں وی پلا ݙیندے ، اے تاں میݙے گھر آلے دی سکی بھیݨ اے ،اَتے ساݙے گھر اِچ ایہو جئی تاں حق رکھیندی ہے جو سادے پاݨی دا ہک گلاس پیوو چا ۔ پر اُوں میݙے منہ تے چُپ کر تے تکی رکھیا تے ݙو چار دفعہ ایہو پُچھیا ، اچھا ٻیا سُݨائو ۔ سبھ ٹھیک ، اے نہوے ݙسیا ، کیویں آئے ہیوے ؟ ایویں لڳیا جیویں آہدی ہووے جو کم کائنی تاں وَت کیوں آئی ہِیں ؟ میݙا ٹائم ڳالݨ ، میکوں شرم آ ڳئی تے میں اُٹھی تے آکھیا اچھا اجازت ݙیوو۔ میں ویندی ہاں ۔ اُوں جواب اِچ بس ایہو آکھیا اچھا ساریں کوںڈھیر سارے سلام ݙیوائے ۔ کہیں شئے دی صلاء تاں ہک پاسے رہی اُوں رُکھے منہ سادے پاݨی دی صلاء وی نہ چا کیتی۔ اللہ حافظ آکھ تے مَیں اوندے گھر کنوں نکھتی تاں میݙے پیر میکوں مݨ مݨ دے لڳے چا تے نہ ونڄن پئے ۔ سارا رستہ میکوں مِیلیں دا سفر لڳیا ۔ اوکھے سوکھے گھر پُڄی اَتے گھر آ تے مَیں دِل کھول تے کلھی ٻہہ تے رُنی ، میں اپݨے آپ کوں اِتی بے سہارا اَتے کلھی لڳی جو توں اندازہ نوہی لا سڳدی ۔ میݙی بے وسیلگی اَتے بے چارگی دا میکوں احساس تھیا جو لوک دھیریں ڄمدیاں ݙیکھ تے کیوں پریشان تھیویندن ، دھیریں تاں ٻہوں سوہݨیاں اَتے پیاریاں ہوندین پر سیاݨے آہدن اُنھاں دے نصیب کنوں ݙر لڳدے ۔ خدا دھیریں دے نصیب چنگے کرے ۔ ایہ پیو ماء دا پُتریں کنوں ڈھیر خیال رکھیندین ۔ ماء پیو کوں ݙکھا نی ݙیکھ سہندیاں ۔ ایہ ڳالھیں سُݨ تے ارمان تھیا ۔

## حوالہ
کتاب: رَلے پندھ کریسوں ، مصنّف: زاہدہ اجمل ہاشمی، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز‘ ملتان