دامان دا قصہ

چوٹی بالا ضلع دیرہ غازی دا ہک پسماندہ ترین علاقہ ہے اتھاں لگ بھگ 28 قوماں رہائشی پذیر ہن بغلانی دادوآنی اللہ دادآنی مسوآنی نانگری کھوسہ تالپور ڈیوآنی جوگیانی چنال برمانی آسرانی رستمانی کلیری حسنانی بازگیر کلوئی قریشی بھٹی بھٹہ ورعیہ وغیرہ وغیرہ ایں علاقے وچوں شاعر وی نختن ایں وقت سرائیکی دے دانشور ادیب ماہر فریدیات عروض دان تنقید نگار جناب فرید ساجد لغاری اتے ایندے شاگرد جنہیں دامان دا ناں روشن کیتے حقنواز باقی لغاری، غلام اکبر خاور بغلانی برکت علی برکت نانگری برکت لازم کھوسہ یاسین صابر حسنانی اکمل حسین اکمل مسوآنی اختر حسین عبرت مسوآنی منشاء فریدی بزدار بےزر بزدار لاریب بزدار افضل حسین افضل تالپور عاشق حسین عاشق کچھیلا عبدالرحمن مجنوں بغلانی شبیر حسین سفری تالپور اورنگزیب اورنگ بغلانی ایں چوٹی بالا تئیں جنم گھدے اتھاں ہک پہاڑے دیوچ ہک مشہور قلعہ ہے جیکوں لوک میر احمد خان بغلانی دا قلعہ آہدن  قبیلہ بغلانی جیرھا جو سارے بغلانیں دا تعلق میر احمد خان بغلانی اتے شیخ الاسلام امام قتیبہ بن سعید البغلانی نال ونج ملدے 

قتیبہ بن سعید بن جمیل الثقفی ابو راجہ البغلانی  محدثین دیوچ شامل تھیندے البخاری نے 308 احادیث روایت کیتے مسلم حدیث 668 روایت کیتے 150_240ہجری 855_767 عیسوی 
راقم الحروف اورنگزیب اورنگ بغلانی گالھ دامان دی کریندا پئے پرانڑے دور دیوچ دانڑیں کوں تولنڑ دے اوزار 
اتھاں ازلوں بارشاں تئیں کُریہاں دا علاقہ ہے چنڑا، جوار، باجرہ، اُسوں ، ساگ تئیں جوار وغیرہ ایں علاقے دِیاں فصلاں ہِن، پرانڑے دور دیوچ کمپیوٹرائزڈ کانٹے تئیں کیلکولیٹر کیئنا ہوندے ہن، اوں دور دیوچ ٹوپا، پڑوپی تئیں صندوق ہوندے ہن۔ پڑوپی تغاری آنگوں لکیڑ دا بنڑایا وہیا ہوندا ہا ہک چھوٹا جیہاں تھاں ہوندا ہا، جیرا جو ٹوپے دا چوتھا حصہ ہوندا ہئی۔ جیندا وزن موجودہ دور دیوچ 1923.07 گرام بنڑدا ہوسی۔ ایویں ٹوپے دا وزن 7692.31 گرام ہوندا ہا۔ صندوق لکیڑ دا بنڑایا ہویا ہِک اوزار ہوندا ہا جیندے ڈوہاں پاسوں نپنڑ کیتے ڈُو ڈُو ہتھے لگے ہوندے ہن۔ جیکوں ڈُو بندے چاہندے ہن۔ او سادہ دور ہئی، سارا سامان ہتھاں نال بنڑایا ویندا ہا صندوقاں دے وچ تھوڑا باڑا فرق ضرور ہوندا ہئی۔ لیکن عموماً صندوق کم و بیش 50 کلو دی ہوندی ہئی۔
ٹوپے کوں بھرنڑ یا تولنڑ دا اپڑاں ہِک طریقہ ہوندا ہا۔ ٹوپے کوں ڈگر تئیں رکھ کے اوندے وچ دانڑے گھتے ویندے ہن، جیرلے اوندی چوٹی نکل آندی ہئی تئیں دانڑے چارے پاسوں ڈھاونڑ لگ ویندے ہن تاں ٹوپا بھرا ہویا شمار تھیندا ہا۔ او سادہ دور ہئی مشینری ہالے ایجاد نہ تھئی ہئی تہوں سارے کم ہتھاں نال کیتے ویندے ہن۔ صندوق کوں مکمل بھر کے اوندے اُتے پہوڑا پھیرا ویندا ہئی جیندے نال ودھیک دھانڑے اوندے توں کِر ویندے ہن۔
پنج منڑاں دے وزن کوں چَھٹی اکھیا ویندا ہئی، ڈھیری دا حساب کتاب چھٹیاں ءچ پُچھا یا ڈسا ویندا ہا  ایویں کپوئی، گُہائی، ڈھوئی تئیں ڈھیری دے حصے وی چَھٹیاں تئیں ٹوپاں دے حساب نال کڈھے کیتے ویندے ہن۔
اوں دور دیوچ کپوئی ڈاواں ٹوپہ تئیں ڈھوئی ڈھیری ڈھڈھ ٹوپا پر چَھٹی مزدوری ہوندی ہئی۔ اوں دور ءچ ڈھوئی (بندڑاں کنڑ بھاجڑ تک فصل) تئیں ڈھیری (بھاجر کنڑ گھر تک صفا دانڑے) اُٹھاں تئیں لڈ کے آنڑی ویندی ہئی۔ اوں دور دیوچ چالی پنجھا کلو دے گُٹکے کیئنا ہوندے ہن، اوں ویلے سو کلو دیاں بوریاں ہوندیاں ہن تئیں او بھاجڑ کنڑ بھر کے گھر خالی کیتیاں ویندیاں ہن تئیں ولا اُنہاں کوں بھرا ویندا ہئی۔ ہر بندے دے کولوں محض ڈو چار بوریاں ای ہوندیاں ہن۔ 
سارا کم ہتھاں دا اتے محنت مزدوری دا ہوندا ہا تہوں تاں اوں دور دیوچ لذت تئیں برکت وی ہوندی ہئی، او لوک بہوں ماہان تئیں حلال خور لوک ہن، او خون پسینے دی کمائی کھاندے ہن، تہوں ہر بندہ اپڑیں کم نال کم رکھدا ہا اوں دور دے انہاں لوکاں کوں گندیاں سوچاں یا شر فساد دے خیال وی کیئنا ہن آندے ۔ ہر پاسوں ادب ، محبت، سکون تئیں امن دا دور ہوندا ہا 
اللہ ساڈے وطن تئیں ولا او رونقاں گھن آنڑے، امین۔