open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
لیلاوتی (اداکارہ)

لیلاوتی (پیدائش: لیلا کرن، 1936/1937 - 8 دسمبر 2023) ہک ہندوستانی اداکارہ ہئیں جنّھاں نے کنڑ، تامل تے تیلگو فلمیں وچ کم کیتا۔ انّھاں نے اپݨے 50 سال توں زیادہ دے کیریئر وچ 600 توں زیادہ فلمیں وچ کم کیتا (صرف کنڑ وچ 400 توں زیادہ)۔ اوہ بھکتا کمبارا، منا مچیڈا مدادی تے سنتھا تھوکرم وچ اپݨیاں یادگار پرفارمنس کِیتے ڄاݨیاں ویندیاں ہِن۔ اوہ 1999 وچ ڈاکٹر راجکمار ایوارڈ تے فلم فیئر ایوارڈز دی وصول کنندہ ہئیں۔

## ابتدائی زندگی
لیلا کرن بیلٹنگڈی، جنوبی کنڑ ضلع وچ پیدا تھئیں۔ انّھاں نے 6 سال دی عمر وچ اپݨے والدین کوں کھو ݙتا۔

## فلمی کیریئر
لیلاوتی دا چنچل کماری تے ول شنکر سنگھ دی فلم ناگا کنیکا وچ ہک چھوٹا جیہا کردار ہئی۔ بعد وچ اوہ مہلنگا بھگواتھر دی سری ساہتیہ سامراجیہ ڈراما کمپنی دے گروپ وچ شامل تھی ڳئیں۔ انّھاں کوں سببینائیڈو دی 1958 وچ بݨݨ والی فلم بھکتا پرہلدا تے منگلیا یوگا، دھرما وجئے تے رانادھیرا کانتیراوا جئیں فلمیں وچ کم کرݨ دا موقع مِلیا۔ رانی ہونانم توں ہی لیلاوتی ہک مکمل ہیروئن بݨ ڳئیں۔ سنتھا تھوکرم، کنتھیریڈو نوڈو، کیوارا مہاتمے، گالی گوپورا، کنیارتھنا، کلووادھو، ویرا کیسری تے منا میکچیڈا مدادی وچ اوہ سرکردہ زنانی ہئیں۔ انّھاں نے گیجے پوجے تے ڈاکٹر کرشنا وچ معاون کردار ادا کیتے ہن جیڑھی کِیتے انّھاں کوں کرناٹک اسٹیٹ ایوارڈ مِلیا۔ لیلاوتی کوں راجکمار دے نال وکھریاں فلمیں وچ بطور ہیروئن دے نال نال انّھاں دی دھی (بھودانا وچ)، بہن (وتھسالیہ وچ)، بہنوئی - پریمامی وچ وݙے بھائی دی بیوی تے کالیتھرو ہیننے وچ چھوٹے بھائی دی بیوی، پھوپھی دے نال کم کرݨ دا نادر اعزاز حاصل ہئی۔

## وفات
لیلاوتی دا انتقال 8 دسمبر 2023 کوں طویل علالت دے باعث جمعہ کوں 86 سال دی عمر وچ تھیا۔

## ایوارڈز تے پہچان

* ڈاکٹر راج کمار کوں 2000 وچ کرناٹک حکومت دی طرف توں لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ ݙتا ڳیا۔
* فلم فیئر ایوارڈ برائے بہترین معاون اداکارہ - کنّاڈا کِیتے کنّاڈا کنڈا 2006
* لیلاوتی کوں سال 2008 وچ ٹمکور یونیورسٹی توں جنوبی سنیما وچ انّھاں دی شراکت کِیتے اعزازی ڈاکٹریٹ نال نوازا ڳیا ہئی۔ 

## فلموگرافی

### بطور اداکارہ

## حوالے

ونکی:کنڑا سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:تمل سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:تیلگو سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
لیونہارٹ فوکس

## لیونہارٹ فوکس
لیونہارٹ فوکس (1501–1566) ، جرمن طبیب اتے ماہر نباتات ، دوائیاں والے ٻوٹیاں تے کتاب دے مصنف ۔

لیونہارٹ فوکس ، جنہاں دا ڄمݨ 1501 وچ تھیا اتے وفات 1566 وچ تھئی ، جرمنی دے ہک سنڄاپو طبیب اتے ماہر نباتات ہن ۔ انہاں دوائیاں والے ٻوٹیاں تے کتاب لکھی ۔

فوکس طب اتے نباتات ݙونہاں دے بارے وچ گہری دلچسپی گھدی اتے انہاں خاص طور تے دوائیاں والے ٻوٹیاں دے مطالعے وچ وݙا کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے مرکوز ہے جو ٻوٹیاں دیاں ونکیاں دی دریافت اتے انہاں دے دوائی استعمال کیویں کیتے ونڄن ۔ انہاں ایں ڳالھ کوں ثابت کیتا جو ٻوٹیاں دا مطالعہ طب دے بارے وچ وݙیاں معلومات حاصل کرݨ کیتے ٻہوں ضروری ہے ۔

انہاں دوائیاں والے ٻوٹیاں دے بارے وچ ہک کتاب لکھی ، جیڑھی "ڈی ہسٹوریا سٹرپیم" دے ناں نال مشہور ہے ۔ ایں کتاب وچ انہاں 500 توں ودھ ٻوٹیاں دیاں تفصیلی معلومات  فراہم کیتیاں ، جنہاں وچ انہاں دیاں خصوصیات ، انہاں دے رہݨ سہݨ دے طریقے اتے انہاں دے دوائی استعمال دے بارے وچ معلومات شامل ہن ۔ ایں کتاب وچ ٻوٹیاں دیاں تصویر وی شامل ہن ، جیڑھیاں انہاں دے ویلھے وچ ٻہوں اہم ہن ۔

انہاں ٻوٹیاں دیاں ونکیاں دی درجہ بندی دے بارے وچ وی وݙا کم کیتا اتے انہاں دے بارے وچ ٻہوں سارے تحقیقی مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨی تحقیق دیاں تفصیلی معلومات  فراہم کیتیاں ہن ۔ انہاں دی لکھت نباتات اتے طب دے مطالعے کوں اڳاں ودھاوݨ وچ مدد کیتی اتے لوکاں کوں دوائیاں والے ٻوٹیاں دے بارے وچ وݙیاں معلومات فراہم کیتیاں ۔

فوکس دی نباتات اتے طب دے مطالعے وچ  بھرویں سانجھ  ہے ۔ انہاں دوائیاں والے ٻوٹیاں دے بارے وچ اہم معلومات فراہم کیتیاں ہن اتے انہاں دی درجہ بندی دا کم کیتا ۔ انہاں دا کم اڄ وی سائنسداناں اتے دوائیاں والے ٻوٹیاں دے شوقیناں کیتے ہک اہم حوالہ ہے ۔ انہاں طبی نباتاتی حیاتی بارے وچ وݙیاں معلومات فراہم کیتیاں ۔
اجیت کور

اجیت کور (پیدائش: 16 نومبر 1934ء) آزادی دے بعد دی پنجابی ادیبہ ہِن۔ اوہ پنجابی فکشن خاص کر کہانی دی ہک بہت عمدہ تے منفرد لکھاری ہِن۔ جنہاں نے "عورت مرد دے رشتیاں کوں وݙی بے باکی تے گہرائی نال پیش کِیتا ہِے۔" تے انسانی حیاتی دے احساسات، مرد عورت دے رشتے دی خوبصورتی تے جذباتی کشمکش، تنہائی دا دکھ، انسانی رشتیاں دی پیچیدگیاں، پنجاب دی عورت دے کرب کوں وݙی بے باکی نال بیان کِیتا ہِے۔ کامریڈ لدھیانوی دے بقول "دہلی دی بدحالی تے بدعنوانی تے ملک دے وڄݨ والے مصائب توں گِھن کے 1980ء دی دہائی وچ پنجاب دے سانحات تک انّھاں دے قلم نے وݙی شدت نال مضامین تے کہانیاں لکھیاں ہِن۔" انّھاں دی تحریراں نہ صرف زنانیاں دی جدوجہد کوں اجاگر کریندیاں ہِن بلکہ اقتدار دے ایواناں وچ سماجی تے سیاسی انتشار تے بے شرمی دی بدعنوانی دے خلاف وی ہک بھرپور مہم چلیندیاں ہِن۔ اجیت کور دا مانݨاں ہِے جو حقوق نسواں دا مطلب خود کوں مضبوط کرݨا ہِے۔ تُہاکوں کرݨا پوسی۔

## ابتدائی حیاتی
اجیت کور 16 نومبر 1934ء کوں لاہور، صوبہ پنجاب (برطانوی ہند) وچ پیدا تِھئیاں۔ انّھاں دے والد مکھن سنگھ تے والدہ دا ناں جسونت کور ہئی۔ انّھاں نے ابتدائی تعلیم سیکرڈ ہارٹ اسکول تے خالصہ ہائی اسکول، لاہور توں حاصل کِیتی۔ اوہ جݙݨ دسویں جماعت وچ زیر تعلیم ہَن تاں ملک دی تقسیم تِھی ڳئی تے انّھاں دا خاندان شملہ منتقل تِھی ڳیا۔ 1948ء وچ دہلی توں اجیت کور نے ایم اے اکنامکس تے بی ایڈ دے امتحانات پاس کِیتے۔ انّھاں نے اردو، انگریزی تے پنجابی ادب دا مطالعہ وی کِیتا۔
[link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Ajit_Cour_and_Harvinder_Singh_(_Chandigarh).jpg|thumb|اجیت کورتے پنای لیکھک ہروندر سنگھ چنڈیگڑھ ،[:ur:دہلی|دہلی 13ـ09ـ2024.]]

## تخلیقات تے کم
انّھاں دی آپ بیتی خانہ بدوش دا کئی ملکی تے غیر ملکی زباناں وچ ترجمہ تِھیا۔ اوہ ہݨ وی خود کوں خانہ بدوش ہی آہدیاں ہِن۔ انگریزی وچ انّھاں دیاں کہانیاں دا مجموعہ ڈیڈ اینڈ بہت مقبول تِھیا۔ انّھاں دی کجھ مقبول تصانیف جیویں پوسٹمارٹم، خانہ بدوش، غوری، قصائی باڑا، کوڑا کباڑا تے کالے کھوہ ہندی ترجمے وچ دستیاب ہِن۔ انّھاں دیاں ست کتاباں پاکستان وچ شائع تِھئیاں ہِن۔ نا مارو تے ٹیوی دھاراواہک تے ڈراما بݨیا ہِے۔ گلبانو، چوکھٹ تے مامی تے ٹیلی فِلماں بݨیاں ہِن۔

## حوالے

ونکی:بھارتی مترجم زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دے بھارتی شعرا
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
خوزے ماریا دی لا فوئینٹے مورالیز

## خوزے ماریا دی لا فوئینٹے مورالیز
خوزے ماریا دی لا فوئینٹے مورالیز (1855–1932) ، ہسپانوی پادری اتے شاعر ، جنہاں کیڑیاں دا مطالعہ کیتا اتے ریپٹائلز اتے ایمفیبیئنز جمع کیتے ۔ 

خوزے ماریا دی لا فوئینٹے مورالیز ، جنہاں دا ڄمݨ 1855 وچ تھیا اتے وفات 1932 وچ تھئی ، سپین دے ہک پادری اتے شاعر ہن ۔ انہاں کیڑیاں دا مطالعہ کیتا اتے ریپٹائلز اتے ایمفیبیئنز جمع کیتے ۔ 

مورالیز مذہبی علوم دے نال نال فطرت دے بارے وچ وی گہری دلچسپی گھدی اتے انہاں خاص طور تے کیڑیاں ، ریپٹائلز اتے ایمفیبیئنز دے مطالعے وچ وݙا کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق ایں ڳالھ تے مرکوز ہے جو انہاں مخلوقات دیاں ونکیاں دی دریافت اتے انہاں دی درجہ بندی کیویں کیتی ونڄے ۔ انہاں ایں ڳالھ کوں ثابت کیتا جو انہاں مخلوقات دا مطالعہ سائنس دے بارے وچ وݙیاں معلومات حاصل کرݨ کیتے ٻہوں ضروری ہے ۔ 

انہاں سپین دے مختلف علاقیاں وچ سفر کیتے اتے اتھوں دے کیڑیاں ، ریپٹائلز اتے ایمفیبیئنز دے نمونے جمع کیتے اتے انہاں دیاں تفصیلی معلومات  تیار کیتیاں ۔  انہاں  مخلوقات دیاں نویاں ونکیاں دی دریافت وی کیتی اتے انہاں دیاں تفصیلی معلومات  فراہم کیتیاں ، جنہاں وچ انہاں دیاں خصوصیات ، انہاں دے رہݨ سہݨ دے طریقے اتے انہاں دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات شامل ہن ۔ 

انہاں  مخلوقات دیاں ونکیاں دی درجہ بندی دے بارے وچ ٻہوں سارے تحقیقی مقالے لکھئے ، جنہاں وچ انہاں اپݨی تحقیق دیاں تفصیلی معلومات  فراہم کیتیاں ہن ۔ انہاں دی لکھت حیوانیات دے مطالعے کوں اڳاں ودھاوݨ وچ مدد کیتی اتے سائنسداناں کوں انہاں مخلوقات دے بارے وچ وݙیاں معلومات فراہم کیتیاں ۔ 

مورالیز دی حیوانیات دے مطالعے وچ  بھرویں سانجھ  ہے ۔ انہاں سپین دے کیڑیاں ، ریپٹائلز اتے ایمفیبیئنز دے بارے وچ اہم معلومات فراہم کیتیاں ہن اتے انہاں دی درجہ بندی دا کم کیتا ۔ انہاں دا کم اڄ وی سائنسداناں کیتے ہک اہم حوالہ ہے ۔ انہاں علاقائی حیوانی حیاتی بارے وچ وݙیاں معلومات فراہم کیتیاں ۔
لکشمی رائے

لکشمی رائے، پیشہ ورانہ طور تے رائی لکشمی دے ناں نال مشہور، ہک ہندوستانی اداکارہ تے ماڈل ہِن جو زیادہ تر تامل، ملیالم، تیلگو، کنڑ تے ہندی زباناں وِچ کم کریندی ہِن۔

## فلموگرافی

### فلم

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:1979ء دے ڄمان٘درُو
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:ملیالم فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:کنڑا سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:تیلگو سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:تمل سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
لوئس آگاسیز فوئرٹس

## لوئس آگاسیز فوئرٹس
لوئس آگاسیز فوئرٹس (1874-1927) امریکہ دا ہک سنڄاپو پکھی ماہر ، مصور تے پکھی فنکار ہا ۔ او پکھیاں دے رنگاں تے شکلاں کوں کاغذ تے اینجھے انداز نال پیش کریندا ہا جو او بالکل اصلی لڳدے ہن ۔ فوئرٹس پکھیاں دے بارے وچ گہری دلچسپی رکھدا ہا تے انہاں دے رویے ، عادتاں تے ماحول دا مطالعہ کریندا ہا ۔ اوں پکھیاں دی زندگی دے ہر پہلو کوں اپݨے فن وچ شامل کیتا ۔ 

فوئرٹس دی صلاحیت صرف پکھیاں دی تصویر کشی تک محدود نہ ہئی ، بھل او پکھیاں دے بارے وچ لکھدا وی ہا ۔ اوں پکھیاں دے بارے وچ کئی کتاباں لکھیاں تے انہاں وچ پکھیاں دی زندگی دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں  ۔ اوں پکھیاں دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں وی اپݨے فن وچ شامل کیتا ۔ فوئرٹس دیاں کتاباں تے فن پاریاں پکھیاں دے بارے وچ لوکاں دی دلچسپی کوں ودھایا تے پکھیاں دے تحفظ دی اہمیت کوں اجاگر کیتا ۔ 

فوئرٹس اپݨی زندگی وچ ہزاراں پکھیاں دیاں تصویراں بݨائیاں ۔ او پکھیاں دے مختلف رنگاں ، شکلاں تے رویے کوں اینجھے انداز نال پیش کریندا ہا جو او بالکل اصلی لڳدے ہن ۔ اوں پکھیاں دے پرواز ، شکار ، آلھݨے بݨاوݨ تے ٻچیاں دی پرورش دے مناظر کوں وی اپݨے فن وچ شامل کیتا ۔ فوئرٹس دے فن پاریاں پکھیاں دے بارے وچ لوکاں دی معلومات وچ وادھا کیتا تے پکھیاں دے بارے وچ لوکاں دی محبت کوں ودھایا ۔ او پکھیاں دی خوبصورتی تے قدرتی ماحول دی اہمیت کوں سمجھݨ والیاں وچوں ہا ۔ او پکھیاں دے تحفظ دی اہمیت کوں سمجھݨ والا ہک اہم فنکار ہا ۔
جوزف گائرٹنر

## جوزف گائرٹنر
جوزف گائرٹنر (1732-1791) جرمنی دا ہک ٻوٹیاں دا ماہر ہا ۔ اوں ٻوٹیاں دے پھلاں تے ٻیڄاں تے ٻہوں کم کیتا ۔ اوں "ڈی فروکٹیبس ایٹ سیمینیبس پلانٹارم" ناں دی ہک کتاب لکھی ، جیڑھی ٻوٹیاں دے ٻیڄاں تے پھلاں دے بارے وچ ہک اہم کتاب ہے ۔ گائرٹنر ٻوٹیاں دی درجہ بندی واسطے پھلاں تے ٻیڄاں دی بݨتر کوں استعمال کیتا ۔ اوں ٻوٹیاں دے ٻیڄاں تے پھلاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں  ۔ اوں ٻوٹیاں دے ٻیڄاں دی بݨتر تے شکل دے بارے وچ ٻہوں باریکی نال پرکھ پرچول کیتی ۔

گائرٹنر دی کتاب ٻوٹیاں دے بارے وچ سائنسی معلومات دا ہک خزانہ ہے ۔ اوں ٻوٹیاں دے ٻیڄاں تے پھلاں دی بݨتر دے بارے وچ نویں معلومات فراہم کیتیاں اں ۔ اوں ٻوٹیاں دی درجہ بندی دے نظام کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد ݙتی ۔ اوں ٻوٹیاں دے ٻیڄاں تے پھلاں دی بݨتر دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں تفصیل نال بیان کیتا ۔ اوں ٻوٹیاں دے ٻیڄاں دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں تبدیل کیتا ۔ او ٻوٹیاں دے بارے وچ ہک اہم سائنسدان ہا ۔
فرانسوا گانپین

## فرانسوا گانپین
فرانسوا گانپین (1866-1952) فرانس دا ہک ٻوٹیاں دا ماہر ہا ۔ اوں اینونیسی خاندان دے ٻوٹیاں تے ٻہوں کم کیتا ۔ اینونیسی پھلاں والے ٻوٹیاں دا ہک وݙا خاندان ہے ، جیندے وچ کئی قسم دے ٻوٹے شامل ہن ، جیویں کہ انونہ ، یلانگ یلانگ ، تے پا پا ۔ گانپین اینونیسی خاندان دے ٻوٹیاں دی درجہ بندی تے انہاں دے جغرافیائی پھیلاؤ تے پرکھ پرچول کیتی ۔ اوں اینونیسی خاندان دے ٻوٹیاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں  ۔

گانپین اینونیسی خاندان دے ٻوٹیاں دے بارے وچ کئی کتاباں تے مقالے لکھئے ۔ اوں اینونیسی خاندان دے ٻوٹیاں دی درجہ بندی دے نظام کوں بہتر بݨاوݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوں اینونیسی خاندان دے ٻوٹیاں دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں تفصیل نال بیان کیتا ۔ اوں اینونیسی خاندان دے ٻوٹیاں دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوں اینونیسی خاندان دے ٻوٹیاں دی بݨتر تے شکل دے بارے وچ ٻہوں باریکی نال پرکھ پرچول کیتی ۔ اوں اینونیسی خاندان دے ٻوٹیاں دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں تبدیل کیتا ۔
جوزف پال گیمارڈ

## جوزف پال گیمارڈ
جوزف پال گیمارڈ (1796-1858) فرانس دا ہک بحری سرجن تے فطرت دان ہا ۔ اوں سمندری سفر کیتے تے مختلف علاقیاں دے ٻوٹیاں ، جانوراں تے لوکاں دا مطالعہ کیتا ۔ او بحری فوج وچ سرجن ہا تے اوں کئی تحقیقی سفراں وچ حصہ گھدا ۔ اوں اپݨے سفراں دے دوران ٻوٹیاں ، جانوراں تے انسانی نسلاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات جمع کیتیاں ۔

گیمارڈ کئی سائنسی سفراں وچ حصہ گھدا ، جیندے وچ "یورینس" تے "ایسٹرو لیب" دے سفر وی شامل ہن ۔ اوں اپݨے سفراں دے دوران ٻوٹیاں ، جانوراں تے انسانی نسلاں دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں لکھیا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں وچ مختلف علاقیاں دے قدرتی ماحول تے ثقافت دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوں مختلف علاقیاں دے جانوراں تے ٻوٹیاں دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوں انسانی نسلاں دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی تے انہاں دیاں ثقافتی تے جسمانی خصوصیات دا مطالعہ کیتا ۔

گیمارڈ دی تحقیق قدرتی تاریخ تے انسانی نسلاں دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں اپݨے سفراں دے دوران جمع کیتی ڳئی معلومات نال سائنسی برادری کوں ٻہوں فائدہ ݙتا ۔ اوں مختلف علاقیاں دے قدرتی ماحول تے ثقافت دے بارے وچ لوکاں دی معلومات وچ وادھا کیتا ۔ او بحری سرجن دے نال نال ہک اہم فطرت دان وی ہا ۔
بیروت گالڈیکاس

## بیروت گالڈیکاس
بیروت گالڈیکاس (1946 وچ ڄمی) لتھوانیا توں کینیڈا آوݨ والی ہک باندراں دی ماہر ہے ۔ او اورینگوتان (باندر دی ہک قسم) دی ماہر دے طور تے مشہور ہے ۔ گالڈیکاس اورینگوتان دے رویے ، عادتاں تے ماحول تے ٻہوں کم کیتا ہے ۔ اوں انڈونیشیا دے جنگلاں وچ کئی سال اورینگوتان دے نال گزاریئے ۔ اوں اورینگوتان دے رویے تے زندگی دے بارے وچ تفصیلی معلومات جمع کیتیاں ۔ 

گالڈیکاس اورینگوتان دے تحفظ واسطے ٻہوں کم کیتا ہے ۔ اوں اورینگوتان دے قدرتی ماحول کوں بچاوݨ واسطے کئی چڑھیاں شروع کیتیاں ۔ اوں اورینگوتان دے تحفظ واسطے لوکاں وچ شعور پیدا کیتا ۔ اوں اورینگوتان دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں کتاباں تے دستاویزی فلماں وچ بیان کیتا ۔ اوں اورینگوتان دے بارے وچ سائنسی معلومات فراہم کیتیاں ۔ 

گالڈیکاس دی تحقیق اورینگوتان دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں اورینگوتان دے تحفظ دی اہمیت کوں اجاگر کیتا ۔ اوں اورینگوتان دے قدرتی ماحول کوں بچاوݨ واسطے ٻہوں کوششاں کیتیاں ۔ اوں اورینگوتان دے تحفظ واسطے لوکاں کوں متحرک کیتا ۔ او اورینگوتان دے تحفظ دی ہک اہم علمبردار ہے ۔
رابرٹ گیلو

رابرٹ گیلو

رابرٹ گیلو (1937 وچ ڄمے) امریکہ دا ہک وائرس دا ماہر ہے ۔ اوں ایچ آئی وی (انسانی امیونوڈیفیسیئنسی وائرس) دی دریافت وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ ایچ آئی وی ایڈز (اکوائرڈ امیونوڈیفیسیئنسی سنڈروم) دا سبب بݨدا ہے ۔ گیلو انسانی ریٹرو وائرس تے ٻہوں کم کیتا ۔ اوں انسانی ٹی-سیل لیوکیمیا وائرس (HTLV) دی وی دریافت کیتی ۔ 

گیلو دی ٹیم 1980  دے ݙہاکے  وچ ایچ آئی وی دی شناخت کیتی ۔ اوں ایچ آئی وی دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں سائنسی مقالیاں وچ بیان کیتا ۔ اوں ایچ آئی وی دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوں ایچ آئی وی دی تشخیص تے علاج دے طریقے تیار کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوں ایچ آئی وی دے بارے وچ لوکاں وچ شعور پیدا کیتا ۔ 

گیلو دی تحقیق ایڈز دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں ایچ آئی وی دی تشخیص تے علاج دے طریقے تیار کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ اوں ایڈز دے خلاف جنگ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوں ایڈز دے بارے وچ لوکاں کوں آگاہ کیتا ۔
عصمت چغتائی

عصمت چغتائی ہندوستان دی ہک مشہور اردو مصنفہ ہَن، جنھاں نے افسانہ نگاری، خاکہ نگاری تے ناول نگاری وِچ نام پیدا کِیتا۔ اتر پردیش وِچ پیدا تھئین۔ جِتھاں انھاں دے والد، مرزا قسیم بیگ چغتائی، ہک سول ملازم ہَن۔ راشدہ جہاں، واجدہ تبسم تے قراۃالعین حیدر دی طرح عصمت چغتائی نے وی اردو ادب وِچ انقلاب پیدا کر ݙِتّا۔ عصمت چغتائی لکھنؤ وِچ پروگریسیو رائٹرز موومنٹ نال وی منسلک رہئین۔

## تعارف
عصمت چغتائی دی پیدائش 21 اگست، 1915ء وِچ ہندوستان دے شہر بدایوں وِچ تھئی۔ تے 77 سال دی عمر وِچ 1991ء وِچ انھاں دا انتقال تھی ڳیا۔

## عصمت چغتائی دا ادبی خاندان
عصمت چغتائی دے نانا دا ناں امراؤ علی ہئی جنھاں دا شمار اردو دے ابتدائی دور دے ناول نگاراں وِچ تھیندا ہئی۔ انھاں دے ݙو ناول خاص طور تے 'رزم بزم' تے 'البرٹ بل' اپݨے وقت وِچ بہت مقبول تھئے ہَن۔ انھاں دے بھائی مرزا عظیم بیگ چغتائی اردو دے مشہور مزاح نگار ہَن۔

## فلمی سفر
'ضدی' ایہ فلم 1948ء وِچ عصمت چغتائی نے لکھی ہئی۔ 1950ء وِچ آرزو فلم دے انھاں نے مکالمے وی لکھے تے اسکرین پلے وی جݙاں جو کہانی وی عصمت چغتائی دی ہی ہئی۔ 1958ء وِچ سونے کی چڑیا فلم دی کہانی وی انھاں نے ہی لکھی۔ 1974ء وِچ ہک فلم آئی ہئی جیندا ناں 'گرم ہوا' ہئی جو عصمت چغتائی دے ہک افسانے کوں بنیاد بݨا کے بݨائی ڳئی ہئی۔ ایہ فلم دے مکالمے تے اسکرین پلے کیفی اعظمی تے شمع زیدی نے تحریر کِیتے ہَن۔ ایں دے علاوہ عصمت چغتائی نے فلم جنون تے فلم 'محفل' دے وی مکالمے تحریر کِیتے۔

## عصمت چغتائی دی افسانہ نگاری
عصمت چغتائی نے زنانیاں تے انھاں نال جڑے مسائل تے لکھیا ہِے۔ انھاں دے افسانے تے ناول متوسط طبقہ دیاں زنانیاں دی نمائندگی کریندے ہِن۔ انھاں دا پہلا افسانہ ”گیندا“ ہِے۔ ایں افسانے وِچ انھاں نے کئی اہم موضوعات دا احاطہ کِیتا ہِے۔ ایہ افسانہ دا مرکزی کردار گیندا ہِے۔ ایہ ہک نہایت غریب دِھی ہِے۔ ایں دی سہیلی ہک اوسط درجے دے گھرانے نال تعلق رکھدی ہِے۔ کہانی ایں دِھی دی زبانی سݨائی ڳئی ہِے۔ ݙوہاں بچپن توں ساتھ کھیݙدے ہِن۔ گیندا دی بچپن وِچ ای شادی تھی ویندی ہِے تے اوہ بیوہ وی تھی ویندی ہِے۔ کھیل دے دوران وِچ جݙاں گیندا کوں سیندور ݙتا ویندا ہِے تاں اوہ آہدی ہِے جو ”بدھوا کاہے کو سنگھار کرے“۔ گیندا دی سہیلی دا بھائی گیندا کوں ماں بݨا ݙیندا ہِے۔ کہیں طرح لڑکے کوں دہلی بھیڄ ݙتا ویندا ہِے۔ سال ڈیڑھ سال بعد گیندا دی سہیلی واپس آندی ہِے تاں گیندا دی گود وِچ بچہ ہوندا ہِے۔

عصمت چغتائی ترقی پسند ادب نال وابستہ ہَن۔ ترقی پسند ادب دے بارے وِچ انھاں نے آکھیا:

## حوالے

ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:قومی فلم اعزاز (بھارت) جِتّݨ آلے
ونکی:فلم فیئر ایوارڈ جِتَّݨ آلے
ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی افسانہ نگار
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
فرانسس گالٹن

## فرانسس گالٹن
فرانسس گالٹن (1822-1911) برطانیہ دا ہک وݙا سائنسدان ہا ۔ اوں کئی شعبیاں وچ کم کیتا ، جیندے وچ شماریات ، نفسیات ، جغرافیہ ، تے انسانی ارتقا شامل ہن ۔ اوں انسانی خصوصیات دے بارے وچ اپݨے خیالات پیش کیتے ، جیندے وچ "سماجی ڈارون ازم" ، "یوجینکس" تے "سائنسی نسل پرستی" وی شامل ہن ۔

گالٹن انسانی ذہانت تے خصوصیات دے بارے وچ پرکھ پرچول کیتی ۔ اوں محسوس کیتا کہ ذہانت تے خصوصیات موروثی ہوندیاں ہن ۔ اوں "یوجینکس" دا نظریہ پیش کیتا ، جیندے وچ اوں تجویز ݙتی کہ انسانی نسل کوں بہتر بݨاوݨ واسطے ذہین لوکاں کوں زیادہ ٻال پیدا کرݨے چاہیدے ہن ، تے کم ذہین لوکاں کوں کم ٻال پیدا کرݨے چاہیدے ۔ اوں "سماجی ڈارون ازم" دا نظریہ وی پیش کیتا ، جیندے وچ اوں تجویز ݙتی کہ سماج وچ صرف مضبوط تے ذہین لوکاں کوں ہی زندہ رہݨ دا حق ہے ۔ اوں "سائنسی نسل پرستی" دے نظریات وی پیش کیتے ، جیندے وچ اوں مختلف نسلاں دے بارے وچ اپݨے تعصبات پیش کیتے ۔

گالٹن دی تحقیق شماریات تے نفسیات دے شعبیاں کوں متاثر کیتا ۔ اوں شماریات وچ "معیاری انحراف" تے "ریگریشن" دے تصورات پیش کیتے ۔ اوں نفسیات وچ "ذہنی جانچ" دے طریقے وی تیار کیتے ۔ پر اوندے "یوجینکس" تے "سائنسی نسل پرستی" دے نظریات اڄ تنقید دا نشانہ بݨدے ہن ، کیوں جو انہاں نظریات نال نسلی تعصب تے امتیازی سلوک کوں فروغ ملیا ۔ او اپݨے دور دا ہک با اثر سائنسدان ہا ، پر اوندے نظریات دے منفی اثرات وی ہن ۔
سی ایس چندریکا

سی ایس چندریکا کیرالہ توں ملیالم وچ ہک ہندوستانی زنانی مصنفہ ہِن جو افسانہ تے غیر افسانہ لکھدی ہِن تے اوہ ہک سماجی سائنس دان، کارکن تے کالم نگار وی ہِن جو زنانیاں تے انسانی حقوق تے ماحولیاتی تے ترقی دے خدشات وچ شامل ہِن۔ اوہ کیرالہ وچ انّھاں مصنفین وچوں ہِن جنّھاں نے ’پینزھوتھو‘ (زنانیاں دی تحریر) دی پوزیشننگ تے وضاحت وچ اپݨا حصہ پاتا ہئی۔

## تعلیم
چندریکا نے نباتیات وچ بیچلر دی ڈگری حاصل کیتی تے ملیالم زبان و ادب تے زنانیاں دے مطالعے وچ ماسٹر دی ڈگری حاصل کیتی۔ انّھاں نے کالی کٹ یونیورسٹی توں فائن آرٹس وچ پی ایچ ڈی کیتی ہئی۔

## کیریئر
چندریکا نے سنٹر فار ویمن سٹڈیز، پانڈیچیری وچ پڑھایا ہئی تے صنف تے ترقی دے شعبے وچ وی وسیع پیمانے تے کم کیتا ہئی۔ اوہ سخی ویمن ریسورس سنٹر، کیرالہ نال وی وابستہ ہِن۔

## اشاعتاں
چندریکا نے علمی تے افسانوی ݙوہاں کم شائع کیتے ہِن۔ اوہ ملیالم دلت تحریر دی آکسفورڈ انڈیا انتھولوجی دے ایڈیٹراں وچوں ہک ہِن، جیڑھی 20ویں صدی دی ملیالم دلت تحریراں دا مجموعہ ہئی۔ انّھاں نے 2012 وچ اپݨے کہانیاں دے مجموعے کلیپٹومینیا کِیتے تھوپل راوی ایوارڈ جِتیا ہئی۔ متوکلم پاروتی امّا ایوارڈ انّھاں کوں 2010ء وچ انّھاں دے مضمون "آرتھومولہ استریکال" کِیتے ݙتا ڳیا ہئی۔ انّھاں دا انٹرویو انّھاں دی کہانی دے نال ملایاتھینتے کاتھاکاریکال وچ شائع تھیا ہئی، جیندے وچ انّھاں کوں ݙاہ ممتاز ملیالی زنانی مصنفین وچ شامل کیتا ڳیا ہئی۔ انّھاں دے ٻہوں سارے کم دا انگریزی، تامل تے کنڑ زباناں وچ ترجمہ تھی چُکا ہئی۔ انّھاں وچ پیرہ، بھومیودے پاٹھکا، خواتین دا کمپارٹمنٹ، اینٹے پچکاریموے، کلیپٹومینیا دے علاوہ "آرتھاومولہ استریکال" (مضمون) شامل ہِن۔ انّھاں دے نال نال انّھاں نے کے سرسوتی اماں تے ہک مونوگراف شائع کیتا ہئی جو 20ویں صدی دی ابتدائی ملیالم نسوانی مصنفہ ہئیں۔

## حوالے

ونکی:زنانی لِکّھت کار
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ولیم گیمبل

## ولیم گیمبل
ولیم گیمبل (1823-1849) امریکہ دا ہک فطرت دان ، پکھی ماہر ، تے ٻوٹیاں دا ماہر ہا ۔ او سانتا فے وچ نمونے جمع کرݨ والا پہلا شخص ہا ۔ گیمبل امریکہ دے مغربی علاقیاں وچ ٻوٹیاں ، جانوراں تے پکھیاں تے ٻہوں کم کیتا ۔ اوں سانتا فے دے علاقیاں وچ ٻوٹیاں تے پکھیاں دے نمونے جمع کیتے ، جیڑھے پہلے سائنسداناں دی نظر توں اوجھل ہن ۔ 

گیمبل اپݨے سفراں دے دوران ٻوٹیاں تے پکھیاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات جمع کیتیاں ۔ اوں اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں اپݨیاں لکھتاں وچ بیان کیتا ۔ اوں سانتا فے دے علاقیاں وچ نویں ٻوٹیاں تے پکھیاں دی شناخت کیتی ۔ اوں پکھیاں تے ٻوٹیاں دے بارے وچ اپݨے مشاہدات کوں سائنسی مقالیاں وچ پیش کیتا ۔ اوں سانتا فے دے قدرتی ماحول دے بارے وچ لوکاں کوں آگاہ کیتا ۔ 

گیمبل دی تحقیق امریکہ دے مغربی علاقیاں دے قدرتی ماحول دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں سانتا فے دے علاقیاں وچ نویں ٻوٹیاں تے پکھیاں دی شناخت کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں قدرتی ماحول دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او امریکہ دے مغربی علاقیاں دے قدرتی ماحول دا ماہر ہا ۔
پراسپر گارنوٹ

## پراسپر گارنوٹ
پراسپر گارنوٹ (1794-1838) فرانس دا ہک سرجن تے فطرت دان ہا ۔ اوں جنوبی امریکہ وچ نمونے جمع کیتے ۔ گارنوٹ بحری سفر کیتے تے جنوبی امریکہ دے مختلف علاقیاں دے ٻوٹیاں ، جانوراں تے پکھیاں تے ٻہوں کم کیتا ۔ اوں اپݨے سفراں دے دوران جنوبی امریکہ دے قدرتی ماحول دے بارے وچ تفصیلی معلومات جمع کیتیاں ۔

گارنوٹ بحری فوج وچ سرجن دے طور تے کم کیتا تے کئی تحقیقی سفراں وچ حصہ گھدا ۔ اوں جنوبی امریکہ دے ساحلاں تے جنگلاں وچ ٻوٹیاں تے جانوراں دے نمونے جمع کیتے ۔ اوں اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں اپݨیاں لکھتاں وچ بیان کیتا ۔ اوں جنوبی امریکہ دے پکھیاں تے ٻوٹیاں دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوں مختلف جانوراں تے ٻوٹیاں دی شناخت کیتی تے انہاں دے بارے وچ سائنسی مقالے لکھئے ۔

گارنوٹ دی تحقیق جنوبی امریکہ دے قدرتی ماحول دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں جنوبی امریکہ دے پکھیاں تے ٻوٹیاں دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں جنوبی امریکہ دے قدرتی ماحول دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او جنوبی امریکہ دے قدرتی ماحول دا ماہر ہا ۔
چارلس گودیچاو بوپری

## چارلس گودیچاو بوپری
چارلس گودیچاو-بوپری (1789-1854) فرانس دا ہک ٻوٹیاں دا ماہر ہا ۔ اوں 1817 توں 1820 تک دنیا گرد سفراں وچ حصہ گھدا ۔ گودیچاو-بوپری اپݨے سفراں دے دوران دنیا دے مختلف علاقیاں دے ٻوٹیاں تے ٻہوں کم کیتا ۔ اوں ٻوٹیاں دے نمونے جمع کیتے ، انہاں دی درجہ بندی کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں  ۔

گودیچاو-بوپری بحری جہاز تے دنیا دا چکر لایا تے مختلف براعظماں دے ساحلاں تے جزائر تے ٻوٹیاں دے نمونے جمع کیتے ۔ اوں اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں اپݨیاں لکھتاں وچ بیان کیتا ۔ اوں ٻوٹیاں دی زندگی دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوں ٻوٹیاں دی درجہ بندی دے نظام کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد ݙتی ۔ اوں ٻوٹیاں دے جغرافیائی پھیلاؤ دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔

گودیچاو-بوپری دی تحقیق ٻوٹیاں دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں دنیا دے مختلف علاقیاں دے ٻوٹیاں دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں ٻوٹیاں دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او دنیا گرد سفراں وچ حصہ گھنݨ والا ہک اہم ٻوٹیاں دا ماہر ہا ۔
مائیکل گیزانیگا

## مائیکل گیزانیگا
مائیکل گیزانیگا (1939 وچ ڄمے) امریکہ دا ہک دماغی سائنسدان ہے ۔ او "سپلٹ برین" دے مریضاں تے اپݨی تحقیق واسطے مشہور ہے ۔ گیزانیگا دماغ دے ݙو حصیاں دے درمیان رابطے دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوں محسوس کیتا کہ دماغ دے ݙو حصے مختلف کم کریندے ہن تے انہاں دے درمیان رابطے نال انسانی رویے تے شعور تے اثر پوندے ہن ۔ 

گیزانیگا "سپلٹ برین" دے مریضاں تے تجربات کیتے ، جنہاں دے دماغ دے ݙو حصیاں کوں جوڑݨ والے اعصابی ریشے (کارپس کالوسم) کوں کٹ ݙتا ڳیا ہا ۔ اوں انہاں مریضاں دے رویے تے شعور دا مطالعہ کیتا تے محسوس کیتا کہ دماغ دا ہر حصہ اپݨے طور تے کم کریندا ہے ۔ اوں دماغ دے ݙو حصیاں دے درمیان رابطے دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوں دماغ دے مختلف حصیاں دے کم دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ 

گیزانیگا دی تحقیق دماغ دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں دماغ دے ݙو حصیاں دے درمیان رابطے دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں دماغ دے مختلف حصیاں دے کم دے بارے وچ لوکاں کوں آگاہ کیتا ۔ او دماغ دے بارے وچ ہک اہم سائنسدان ہے ۔
گولڑہ (اٹک)

**گولڑہ** ضلع اٹک پنجاب، پاکستان دا ہک پراݨا قصبہ ہے اتے ایندی ہک   یونین کونسل وی  ہے۔

## ٻیا ݙیکھو

* پاکستان
* فہرست پاکستان کے شہر

## حوالہ
جان جیرارڈ

## جان جیرارڈ
جان جیرارڈ (1545-1611/12) انگلینڈ دا ہک ٻوٹیاں دا ماہر ہا ۔ اوں "ہربل ، یا جنرل ہسٹوری آف پلانٹس" ناں دی ہک کتاب لکھی ، جیڑھی ٻوٹیاں دے بارے وچ ہک سنڄاپو کتاب ہے ۔ جیرارڈ اپݨی کتاب وچ ٻوٹیاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں  ۔ اوں ٻوٹیاں دی شکلاں ، رنگاں تے خصوصیات کوں بیان کیتا ۔ اوں ٻوٹیاں دے طبی استعمال دے بارے وچ وی لکھیا ۔ 

جیرارڈ اپݨی کتاب وچ ٻوٹیاں دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں بیان کیتا ۔ اوں ٻوٹیاں دے نمونے جمع کیتے تے انہاں دا مطالعہ کیتا ۔ اوں ٻوٹیاں دے بارے وچ اپݨے خیالات تے نظریات وی پیش کیتے ۔ اوں اپݨی کتاب وچ ٻوٹیاں دیاں تصویراں وی شامل کیتیاں ۔ اوں ٻوٹیاں دے بارے وچ لوکاں کوں آگاہ کیتا ۔ 

جیرارڈ دی کتاب ٻوٹیاں دے بارے وچ معلومات دا ہک اہم ذریعہ ہے ۔ اوں اپݨی کتاب وچ ٻوٹیاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨی کتاب دے ذریعے لوکاں کوں ٻوٹیاں دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او اپݨے دور دا ہک اہم ٻوٹیاں دا ماہر ہا ۔
کونراڈ وون گیسنر

## کونراڈ وون گیسنر
کونراڈ وون گیسنر (1516-1565) سوئٹزرلینڈ دا ہک طبیب ، فطرت دان ، کتابیات دان تے لسانیات دان ہا ۔ اونکوں جدید سائنسی کتابیات دا پیو وی آکھیا ویندے ۔ گیسنر مختلف شعبیاں وچ کم کیتا تے علم کوں منظم کرݨ دی کوشش کیتی ۔ اوں کتاباں دی فہرست بݨاوݨ دے سائنسی طریقے ایجاد کیتے ۔ 

گیسنر "ببلیوتھیکا یونیورسالیس" ناں دی ہک کتاب لکھی ، جیڑھی اوں دور دی تمام معلوم کتاباں دی فہرست ہئی ۔ اوں کتاب وچ کتاباں دے مصنفاں ، عنواناں تے مضامین دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں  ۔ اوں کتاباں دی فہرست بݨاوݨ دے نویں طریقے ایجاد کیتے ، جیندے نال محققاں کوں معلومات لبھݨ وچ آسانی تھئی ۔ اوں جانوراں ، ٻوٹیاں تے پتھراں دے بارے وچ وی کتاباں لکھیاں ۔ 

گیسنر دی تحقیق کتابیات دے شعبے کوں ہک جدید سائنس بݨایا ۔ اوں کتاباں دی فہرست بݨاوݨ دے سائنسی طریقے ایجاد کر تے محققاں واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں مختلف شعبیاں وچ علم کوں منظم کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں علم دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او اپݨے دور دا ہک جامع سائنسدان ہا ۔
ہاورڈ سکاٹ گینٹری

## ہاورڈ سکاٹ گینٹری
ہاورڈ سکاٹ گینٹری (1903-1993) امریکہ دا ہک ٻوٹیاں دا ماہر ہا ۔ او ایگیو (ٻوٹیاں دی ہک قسم) دا ماہر سمجھا ویندا ہا ۔ گینٹری ایگیو دے ٻوٹیاں تے ٻہوں کم کیتا ۔ اوں ایگیو دے ٻوٹیاں دی درجہ بندی کیتی ، انہاں دے جغرافیائی پھیلاؤ دا مطالعہ کیتا تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں  ۔ اوں ایگیو دے ٻوٹیاں دے بارے وچ کئی کتاباں تے مقالے لکھئے ۔ 

گینٹری امریکہ تے میکسیکو دے صحرائی علاقیاں وچ ایگیو دے ٻوٹیاں دے نمونے جمع کیتے ۔ اوں ایگیو دے ٻوٹیاں دیاں مختلف ونکیاں دی شناخت کیتی تے انہاں دے بارے وچ سائنسی مقالے لکھئے ۔ اوں ایگیو دے ٻوٹیاں دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں اپݨیاں لکھتاں وچ بیان کیتا ۔ اوں ایگیو دے ٻوٹیاں دی زندگی دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوں ایگیو دے ٻوٹیاں دے جغرافیائی پھیلاؤ دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ 

گینٹری دی تحقیق ایگیو دے ٻوٹیاں دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں ایگیو دے ٻوٹیاں دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں ایگیو دے ٻوٹیاں دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او ایگیو دے ٻوٹیاں دا ماہر ہا ۔
پیٹرک گیڈیز

## پیٹرک گیڈیز
پیٹرک گیڈیز (1854-1932) سکاٹ لینڈ دا ہک ماہر حیاتیات (بائیولوجسٹ) ، سماجیات دان ، جغرافیہ دان تے شہر دی منصوبہ بندی دا ماہر ہا ۔ اوں مختلف شعبیاں وچ کم کیتا تے انسانی زندگی تے ماحول دے درمیان تعلق کوں سمجھݨ دی کوشش کیتی ۔ گیڈیز انسانی سماج تے ماحول دے درمیان تعلق تے ٻہوں زور ݙتا ۔ اوں محسوس کیتا کہ انسان تے ماحول ہک ٻئے نال جڑے ہوئے ہن تے انہاں دے درمیان توازن برقرار رکھݨا ضروری ہے ۔

گیڈیز شہراں دی منصوبہ بندی وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوں شہراں کوں انسان دوست تے ماحول دوست بݨاوݨ دے طریقے تجویز کیتے ۔ اوں شہراں وچ سبز علاقیاں ، باغات تے پارکس بݨاوݨ دی وکالت کیتی ۔ اوں شہراں وچ رہݨ والے لوکاں دی صحت تے خوشحالی تے وی زور ݙتا ۔ اوں تعلیم تے سماجی اصلاحات دے بارے وچ وی اپݨے خیالات پیش کیتے ۔ اوں محسوس کیتا کہ تعلیم تے سماجی اصلاحات دے ذریعے انسانی سماج کوں بہتر بݨایا ونڄ سڳدے ۔

گیڈیز دی تحقیق سماجیات ، جغرافیہ تے شہر دی منصوبہ بندی دے شعبیاں کوں متاثر کیتا ۔ اوں انسانی سماج تے ماحول دے درمیان تعلق کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوں شہراں کوں انسان دوست تے ماحول دوست بݨاوݨ دے طریقے تجویز کر تے شہراں دی منصوبہ بندی وچ انقلاب برپا کیتا ۔ اوں تعلیم تے سماجی اصلاحات دے بارے وچ لوکاں کوں آگاہ کیتا ۔ او اپݨے دور دا ہک وݙا مفکر ہا ۔
لوکا گینی

## لوکا گینی
لوکا گینی (1490-1566) اٹلی دا ہک طبیب تے ٻوٹیاں دا ماہر ہا ۔ اوں یورپ وچ پہلا ٻوٹیاں دا باغ تے ٻوٹیاں دے نمونیاں دا پہلا مجموعہ بݨایا ۔ گینی ٻوٹیاں دے مطالعے کوں ہک سائنسی شکل ݙتی ۔ اوں ٻوٹیاں دے نمونے جمع کیتے ، انہاں دی درجہ بندی کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں  ۔ 

گینی یونیورسٹی آف بولونیا وچ ٻوٹیاں دا باغ بݨایا ، جیندے وچ مختلف قسماں دے ٻوٹے لائے ڳئے ۔ اوں ٻوٹیاں دے نمونیاں دا مجموعہ وی بݨایا ، جیندے وچ سوکھے ہوئے ٻوٹے محفوظ کیتے ڳئے ۔ اوں ٻوٹیاں دے مطالعے واسطے نویں طریقے ایجاد کیتے ، جیندے نال ٻوٹیاں دی شناخت تے درجہ بندی وچ آسانی تھئی ۔ اوں ٻوٹیاں دے طبی استعمال دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ 

گینی دی تحقیق ٻوٹیاں دے مطالعے کوں ہک جدید سائنس بݨایا ۔ اوں ٻوٹیاں دا باغ تے نمونیاں دا مجموعہ بݨا تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں ٻوٹیاں دے مطالعے واسطے نویں طریقے ایجاد کر تے محققاں واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں ٻوٹیاں دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او اپݨے دور دا ہک اہم ٻوٹیاں دا ماہر ہا ۔
جان ایچ گلیسپی

## جان ایچ گلیسپی
جان ایچ گلیسپی (پہلی اشاعت 1973) امریکہ دا ہک مالیکیولی ارتقائی تے آبادیاتی جینیات دا ماہر ہے ۔ اوں مالیکیولی سطح تے ارتقا تے آبادیاتی جینیاتی تبدیلی تے ٻہوں کم کیتا ۔ گلیسپی جانداراں وچ جینیاتی تبدیلی دے طریقے تے انہاں دے ارتقا تے اثرات دے بارے وچ پرکھ پرچول کیتی ۔ اوں آبادیاتی جینیاتی تبدیلی دے ماڈل تیار کیتے ، جیندے نال جینیاتی تبدیلی دے عمل کوں سمجھݨ وچ مدد ملی ۔ 

گلیسپی جانداراں وچ جینیاتی تبدیلی دے عمل کوں سمجھݨ واسطے ریاضیاتی ماڈل استعمال کیتے ۔ اوں جینیاتی تبدیلی دے مختلف پہلوواں ، جیویں کہ جینیاتی بہاؤ ، قدرتی انتخاب تے جینیاتی تغیر ، دا مطالعہ کیتا ۔ اوں آبادیاتی جینیاتی تبدیلی دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں سائنسی مقالیاں وچ بیان کیتا ۔ اوں جینیاتی تبدیلی دے بارے وچ لوکاں کوں آگاہ کیتا ۔ 

گلیسپی دی تحقیق مالیکیولی ارتقا تے آبادیاتی جینیات دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں جینیاتی تبدیلی دے عمل کوں سمجھݨ واسطے نویں ماڈل تیار کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں جینیاتی تبدیلی دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او جینیاتی تبدیلی دا ماہر ہے ۔
ارنسٹ تھامس گلیارڈ

## ارنسٹ تھامس گلیارڈ
ارنسٹ تھامس گلیارڈ (1912-1965) امریکہ دا پکھیاں دا ماہر ہا ۔ اوں جنوبی امریکہ تے نیو گنی دے سفراں وچ حصہ گھدا ۔ گلیارڈ انہاں علاقیاں دے پکھیاں تے ٻہوں کم کیتا ۔ اوں پکھیاں دے نمونے جمع کیتے ، انہاں دی درجہ بندی کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں  ۔ اوں انہاں علاقیاں دے نایاب تے منفرد پکھیاں دی شناخت کیتی ۔ 

گلیارڈ جنوبی امریکہ تے نیو گنی دے جنگلاں وچ پکھیاں دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں بیان کیتا ۔ اوں پکھیاں دے گھونسلیاں ، انہاں دی غذا تے انہاں دے رویے دا مطالعہ کیتا ۔ اوں پکھیاں دے بارے وچ تصویری مواد وی جمع کیتا ۔ اوں پکھیاں دی زندگی دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔ اوں پکھیاں دی درجہ بندی دے نظام کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد ݙتی ۔ 

گلیارڈ دی تحقیق جنوبی امریکہ تے نیو گنی دے پکھیاں دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں انہاں علاقیاں دے نایاب پکھیاں دی شناخت کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں پکھیاں دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او انہاں علاقیاں دے پکھیاں دا ماہر ہا ۔
چارلس ہینری گیمنگھم

## چارلس ہینری گیمنگھم
چارلس ہینری گیمنگھم (1923-2018) برطانیہ دا ہک ٻوٹیاں دا ماہر ہا ۔ اوں صحرائی زمیناں تے جھاڑی دار ٻوٹیاں تے ٻہوں کم کیتا ۔ گیمنگھم انہاں علاقیاں دے ٻوٹیاں دی درجہ بندی کیتی ، انہاں دے جغرافیائی پھیلاؤ دا مطالعہ کیتا تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں  ۔ اوں صحرائی زمیناں دے ٻوٹیاں دی زندگی دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔

گیمنگھم برطانیہ دے صحرائی علاقیاں وچ ٻوٹیاں دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں بیان کیتا ۔ اوں ٻوٹیاں دے نمونے جمع کیتے تے انہاں دا مطالعہ کیتا ۔ اوں ٻوٹیاں دی درجہ بندی دے نظام کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد ݙتی ۔ اوں صحرائی زمیناں دے ماحول دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ اوں ٻوٹیاں دے جغرافیائی پھیلاؤ دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔

گیمنگھم دی تحقیق صحرائی زمیناں دے ٻوٹیاں دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں انہاں علاقیاں دے ٻوٹیاں دی شناخت کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں صحرائی زمیناں دے ٻوٹیاں دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او صحرائی زمیناں دے ٻوٹیاں دا ماہر ہا ۔
چارلس فریڈرک گیرارڈ

## چارلس فریڈرک گیرارڈ
چارلس فریڈرک گیرارڈ (1822-1895) فرانس دا ہک ماہر حیاتیات (بائیولوجسٹ) ہا ۔ اوں مچھیاں تے ریپٹائلز (رینگݨ والے جانور) تے ٻہوں کم کیتا ۔ گیرارڈ انہاں جانوراں دی درجہ بندی کیتی ، انہاں دے جغرافیائی پھیلاؤ دا مطالعہ کیتا تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں  ۔ اوں انہاں جانوراں دی زندگی دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔

گیرارڈ امریکہ دے مختلف علاقیاں وچ مچھیاں تے ریپٹائلز دے نمونے جمع کیتے ۔ اوں انہاں جانوراں دیاں مختلف ونکیاں دی شناخت کیتی تے انہاں دے بارے وچ سائنسی مقالے لکھئے ۔ اوں اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں اپݨیاں لکھتاں وچ بیان کیتا ۔ اوں مچھیاں تے ریپٹائلز دے بارے وچ تصویری مواد وی جمع کیتا ۔ اوں مچھیاں تے ریپٹائلز دی درجہ بندی دے نظام کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد ݙتی ۔

گیرارڈ دی تحقیق مچھیاں تے ریپٹائلز دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں انہاں جانوراں دی شناخت کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں مچھیاں تے ریپٹائلز دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او مچھیاں تے ریپٹائلز دا ماہر ہا ۔
جوہان جارج گملین

## جوہان جارج گملین
جوہان جارج گملین (1709-1755) جرمنی دا ہک فطرت دان ہا ۔ اوں سائبیریا دا سفر کیتا ۔ گملین سائبیریا دے قدرتی ماحول ، ٻوٹیاں ، جانوراں تے لوکاں تے ٻہوں کم کیتا ۔ اوں سائبیریا دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں اپݨیاں لکھتاں وچ بیان کیتا ۔ اوں سائبیریا دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔

گملین روسی حکومت دے نال سائبیریا دا سفر کیتا ۔ اوں سائبیریا دے مختلف علاقیاں دا دورہ کیتا تے اتھوں دے قدرتی ماحول ، ٻوٹیاں ، جانوراں تے لوکاں دے بارے وچ معلومات جمع کیتیاں ۔ اوں سائبیریا دے ٻوٹیاں تے جانوراں دے نمونے وی جمع کیتے ۔ اوں سائبیریا دے لوکاں دے رہن سہن ، ثقافت تے روایات دے بارے وچ وی لکھیا ۔ اوں سائبیریا دے بارے وچ کئی کتاباں تے مقالے لکھئے ۔

گملین دی تحقیق سائبیریا دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں سائبیریا دے قدرتی ماحول تے لوکاں دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں سائبیریا دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او سائبیریا دا ہک اہم سفر نامہ نگار ہا ۔
کوینٹن گبسن

## کوینٹن گبسن
کوینٹن گبسن (1918-2011) برطانیہ توں امریکہ آوݨ والا ہک حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دان ہا ۔ اوں ہیم پروٹین (خون وچ موجود پروٹین) تے ٻہوں کم کیتا ۔ گبسن ہیم پروٹین دے کم کرݨ دے طریقے تے انہاں دے جسم وچ کردار دے بارے وچ تفصیلی پرکھ پرچول کیتی ۔ اوں ہیموگلوبن (خون وچ آکسیجن کوں گھن ونڄݨ والا پروٹین) تے مائیوگلوبن (پٹھیاں وچ آکسیجن کوں محفوظ کرݨ والا پروٹین) دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔

گبسن ہیم پروٹین دے کم کرݨ دے طریقے کوں سمجھݨ واسطے نویں تجرباتی طریقے ایجاد کیتے ۔ اوں تیز رفتار رد عمل کوں ماپݨ والے آلات تیار کیتے ، جیندے نال ہیم پروٹین دے رد عمل کوں باریکی نال جانچا ونڄ سڳدا ہا ۔ اوں ہیم پروٹین دے رد عمل دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں سائنسی مقالیاں وچ بیان کیتا ۔ اوں ہیم پروٹین دے بارے وچ لوکاں کوں آگاہ کیتا ۔

گبسن دی تحقیق ہیم پروٹین دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں ہیم پروٹین دے کم کرݨ دے طریقے کوں سمجھݨ واسطے نویں تجرباتی طریقے ایجاد کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں ہیم پروٹین دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او ہیم پروٹین دا ماہر ہا ۔
کلیلیہ جیاکوبینی

## کلیلیہ جیاکوبینی
کلیلیہ جیاکوبینی (1931-2010) اٹلی دی ہک خوردبینی جانداراں دی ماہر ہئی ۔ اوں بچاو تے مرمت دے کم وچ خوردبینی جانداراں دے استعمال دی شروعات کیتی ۔ جیاکوبینی تاریخی چیزاں دی حفاظت واسطے خوردبینی جانداراں دے استعمال تے ٻہوں کم کیتا ۔ اوں محسوس کیتا کہ خوردبینی جانداراں دی مدد نال تاریخی چیزاں کوں نقصان پہنچاوݨ والے جراثیم کوں ختم کیتا ونڄ سڳدے ۔ 

جیاکوبینی تاریخی عمارتاں ، مجسمیاں تے فن پاریاں دی حفاظت واسطے نویں طریقے ایجاد کیتے ۔ اوں خوردبینی جانداراں دی مدد نال پتھراں تے دیواراں تے لڳݨ والی کائی تے ٻئے جراثیم کوں ختم کیتا ۔ اوں تاریخی چیزاں کوں محفوظ کرݨ واسطے نویں مواد تے طریقے وی تیار کیتے ۔ اوں اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں سائنسی مقالیاں وچ بیان کیتا ۔ اوں تاریخی چیزاں دی حفاظت دے بارے وچ لوکاں کوں آگاہ کیتا ۔ 

جیاکوبینی دی تحقیق تاریخی چیزاں دی حفاظت دے شعبے کوں ہک جدید سائنس بݨایا ۔ اوں خوردبینی جانداراں دے استعمال نال تاریخی چیزاں کوں بچاوݨ دے نویں طریقے ایجاد کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں تاریخی چیزاں دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او تاریخی چیزاں دی حفاظت دی ماہر ہئی ۔
آر چوڈامانی

راگھون چوڈامانی (10 جنوری 1931ء – 13 ستمبر 2010ء) ہک بھارتی مصنف ہئیں جیڑھے تامل وچ لکھدے ہن۔ انّھاں نے انگریزی وچ چوڈامانی راگھون دے ناں نال مختصر کہانیاں وی لکھیاں۔ اوہ چنئی وچ پیدا تھئیں تے اتھائیں پلی بڑھیں۔ جسمانی معذوری دی وجہ توں انّھاں دی تعلیم گھر تے ہی تھئی۔ انّھاں نے اپݨی پہلی کہانی "کاویری" 1957ء وچ شائع کیتی۔ 1960 وچ، انّھاں نے اپݨا پہلا ناول مناتھوکو انیاول (پیاری عورت) شائع کیتا۔ انّھاں دا 1961ء دا ڈراما ایروور کنڈنر (دو افراد گواہ) جیڑھا کئی وار پیش کیتا ڳیا ہئی، کوں آنند وکاتن ایوارڈ مِلیا۔ انّھاں دیاں کہانیاں دا ٻئے بھارتی زباناں وچ ترجمہ تھی چُکا ہئی۔ انّھاں نے ݙوجھیاں بھارتی زباناں دیاں کہانیاں دا تامل وچ ترجمہ وی کیتا۔ انّھاں کوں 1966ء وچ تامل ناڈو حکومت دا ایوارڈ، 1992ء وچ للی دیواسیگمانی ایوارڈ تے 2009ء وچ چنئی بک فیئر وچ کالگنار مو کروناندھی ایوارڈ مِلیا۔

### چوݨواں کَم

* *پنجو مخم* (کومل چہرہ)، ناول (1959ء)
* *پنناگائی پونگوتھو* ، ناول (1965ء)
* *میگالن کیگل* (بیٹی کے ہاتھ)، ناول 
* *پنجو مخم* (کومل چہرہ)، ناول 
* *اراوچچدار* (رات کی چنگاری)، ناولیلا (1974ء)؛ *یامینی* (1996ء) کے نام سے انگریزی میں ترجمہ کیا گیا۔ 

## حوالے

ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی افسانہ نگار
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ایمیل گولڈی

## ایمیل گولڈی
ایمیل گولڈی (1859-1917) سوئٹزرلینڈ توں برازیل آوݨ والا ہک فطرت دان تے جانوراں دا ماہر ہا ۔ اوں برازیل دے قدرتی ماحول تے جانوراں تے ٻہوں کم کیتا ۔ اوں برازیل دے جنگلاں تے دریاواں دے جانوراں دے نمونے جمع کیتے ، انہاں دی درجہ بندی کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں  ۔ اوں برازیل دے جانوراں دی زندگی دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔ 

گولڈی برازیل دے ایمیزون دے جنگلاں تے دریاواں وچ جانوراں دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں بیان کیتا ۔ اوں جانوراں دے نمونے جمع کیتے تے انہاں دا مطالعہ کیتا ۔ اوں جانوراں دی درجہ بندی دے نظام کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد ݙتی ۔ اوں برازیل دے جانوراں دے جغرافیائی پھیلاؤ دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ اوں برازیل دے جانوراں دے بارے وچ تصویری مواد وی جمع کیتا ۔ اوں برازیل دے جانوراں دے تحفظ دی اہمیت تے وی زور ݙتا ۔ 

گولڈی دی تحقیق برازیل دے جانوراں دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں برازیل دے نایاب جانوراں دی شناخت کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں برازیل دے جانوراں دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او برازیل دے جانوراں دا ماہر ہا ۔
یوہان وولف گینگ وون گوئٹے

## یوہان وولف گینگ وون گوئٹے
یوہان وولف گینگ وون گوئٹے (1749-1832) جرمنی دا ہک سنڄاپو شاعر ، ناول نگار تے ٻوٹیاں دا ماہر ہا ۔ اوں ٻوٹیاں دی تبدیلی دے بارے وچ ہک نظریہ پیش کیتا ۔ گوئٹے ٻوٹیاں دے بارے وچ گہری دلچسپی گھدی تے انہاں دے ارتقا تے تبدیلی دے بارے وچ سوچ وچار کیتی ۔ اوں محسوس کیتا کہ ٻوٹیاں دے مختلف حصے ، جیویں کہ پتے ، پھل تے پھلیاں ، ہک ٻئے توں تبدیل تھیندے ہن ۔

گوئٹے ٻوٹیاں دے مطالعے دے دوران اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں اپݨیاں لکھتاں وچ بیان کیتا ۔ اوں محسوس کیتا کہ ٻوٹیاں دے تمام حصے ہک بنیادی بݨتر توں تبدیل تھیندے ہن ۔ اوں ایں بنیادی بݨتر کوں "آرکیٹائپ" دا ناں ݙتا ۔ اوں ٻوٹیاں دی تبدیلی دے بارے وچ اپݨے نظریے کوں "ٻوٹیاں دی تبدیلی دا نظریہ" دا ناں ݙتا ۔ اوں اپݨے نظریے کوں اپݨی کتاب "ٻوٹیاں دی تبدیلی" وچ تفصیل نال بیان کیتا ۔

گوئٹے دی تحقیق ٻوٹیاں دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں ٻوٹیاں دی تبدیلی دے بارے وچ ہک نویں نظریہ پیش کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں ٻوٹیاں دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او اپݨے دور دا ہک سنڄاپو مفکر ہا ۔
ریٹا چودھری

ریٹا چودھری (پیدائش: 1960ء) ہک بھارتی زنانی شاعرہ تے ناول نگار ہِن جو آسامی ادب لکھدیاں ہِن تے ساہتیہ اکادمی ایوارڈ حاصل کر چُکیاں ہِن۔ اوہ آسامی ادبی میگزین گاریوشی دی ایڈیٹر تے نیشنل بک ٹرسٹ، بھارت دی سابق ڈائریکٹر ہِن۔ اوہ کاٹن کالج، گوہاٹی، آسام وچ پولیٹیکل سائنس ڈیپارٹمنٹ وچ پروفیسر تے لیکچرر رہیاں ہِن تے 1980ء دی دہائی دے اوائل وچ آسام تحریک وچ سرگرم ہَن۔

## ابتدائی حیاتی تے تعلیم
چودھری 1960ء وچ اروناچل پردیش دے تراپ ضلع دے نامپونگ وچ مصنف بیراجا نندا چودھری دے ہاں پیدا تِھئیاں۔ انّھاں نے اپݨی اسکولی تعلیم اپر ہافلنگ ایل پی اسکول وچ تے ہائیر سیکنڈری مارگریٹا پبلک ہائیر سیکنڈری اسکول وچ کِیتی۔ انّھاں نے دماغی ملیریا توں اپݨی وݙی بھیݨ دی موت دے اثرات دے بارے وچ ڳالھ کِیتی ہِے، بشمول "میرے خیال وچ میرا بچپن اِیں ݙین٘ہ ختم تِھی ڳیا جیڑھے ݙین٘ہ اوندی وفات تِھئی،" تے اوہ کین٘ویں "جنونی انداز وچ پڑھدی ہِن، گویا اِیں غم کوں بھُلݨ دی کوشش کریندی ہِن جیڑھا میکوں گِھیرے ہوئے ہِے۔" انّھاں نے اِیں دوران چندر، لکشمی ناتھ بیزبروا، سرت چندر، رابندر ناتھ ٹیگور، جیوتی پرساد اگروالا، شنکر تے سنکھو مہاراج دے کماں کوں پڑھݨ کوں بیان کِیتا ہِے۔

### ادبی کیریئر
چودھری نے 1981ء وچ آسام تحریک دے دوران لکھݨا شروع کِیتا۔ انّھاں نے اپݨا پہلا ناول، ابیرتا جاترا، 3 مہینے دے اندر لکھیا تے اِیہ 1981ء وچ شائع تِھیا۔ اِیں کتاب کِیتے انّھاں کوں آسوم ساہتیہ سبھا توں ایوارڈ مِلیا۔ اِیں دے بعد انّھاں نے سیاست دان چندر موہن پٹواری نال شادی کِیتی تے دِھی دی پیدائش تک لکھݨا چھوڑ ݙِتا۔ 

### تدریسی کیریئر
چودھری نے 1989ء توں 1991ء تک ڈیفو گورنمنٹ کالج، کاربی انگلانگ وچ سیاسیات دے لیکچرر دے طور تے اپݨے تدریسی کیریئر دا آغاز کِیتا۔ اِیں دے بعد انّھاں نے 1991ء توں 1996ء تک لیکچرار دے طور تے کم کِیتا تے 1996ء توں 2001ء تک کاٹن کالج، گوہاٹی، آسام وچ پولیٹیکل سائنس ڈیپارٹمنٹ وچ سینئر لیکچرر دے طور تے اپݨے فرائض ادا کِیتے۔ اوہ 2001ء وچ ایسوسی ایٹ پروفیسر بݨیاں۔ 2016ء وچ انّھاں نے بھارت وچ نیشنل بک ٹرسٹ دی ڈائریکٹر بݨݨ کِیتے ایسوسی ایٹ پروفیسر دے طور تے اپݨا عہدہ چھوڑ ݙِتا۔

## ذاتی حیاتی
انّھاں دی شادی سیاست دان چندر موہن پٹواری نال تِھئی ہِے۔ انّھاں دا ہک پُتر تے ہک دِھی ہِے۔

## حوالے

ونکی:زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:ویہویں صدی دے بھارتی شعرا
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:اکویہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
جین گڈال

## جین گڈال
جین گڈال (1934 وچ ڄمی) برطانیہ دی ہک بندریاں دی ماہر ، رویے دی ماہر تے انسانیات دی ماہر ہے ۔ اوں چمپینزی دے سماج دا مطالعہ کیتا ۔ گڈال تنزانیہ دے جنگلاں وچ کئی سال چمپینزی دے نال گزاریئے ۔ اوں چمپینزی دے رویے ، عادتاں تے سماج دے بارے وچ تفصیلی معلومات جمع کیتیاں ۔ اوں محسوس کیتا کہ چمپینزی انساناں وانگوں سماجی جانور ہن ، جیڑھے اوزار استعمال کریندے ہن ، جذبات دا اظہار کریندے ہن تے ڳنجھل سماجی تعلقات رکھدے ہن ۔

گڈال چمپینزی دے نال رہ تے انہاں دے رویے کوں باریکی نال ݙٹھا ۔ اوں محسوس کیتا کہ چمپینزی انساناں وانگوں خانداناں وچ راہندے ہن ، انہاں دے درمیان دوستی تے دشمنی دے رشتے ہوندے ہن ، تے او اپݨے مسائل حل کرݨ واسطے اوزار استعمال کریندے ہن ۔ اوں چمپینزی دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں کتاباں تے دستاویزی فلماں وچ بیان کیتا ۔ اوں چمپینزی دے بارے وچ لوکاں کوں آگاہ کیتا ۔ اوں چمپینزی دے تحفظ واسطے وی ٻہوں کم کیتا ۔

گڈال دی تحقیق چمپینزی دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں چمپینزی دے سماج دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں چمپینزی دے تحفظ دی اہمیت کوں اجاگر کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں چمپینزی دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او چمپینزی دی سنگتی ہے ۔
فلپ ہینری گوس

## فلپ ہینری گوس
فلپ ہینری گوس (1810-1888) انگلینڈ دا ہک فطرت دان ہا ۔ اوں "اومفالوس" ناں دا ہک خیال پیش کیتا ، جیندے کوں "پچھلے جمعرات ازم" وی آکھیا ویندے ۔ گوس بائبل دی تخلیق دی کہانی کوں سائنسی شواہد نال ملاوݨ دی کوشش کیتی ۔ اوں محسوس کیتا کہ دنیا تے زندگی کوں خدا مکمل حالت وچ بݨایا ہے ۔ 

گوس اپݨے خیال وچ ݙسیا کہ جݙݨ خدا دنیا بݨائی ، تاں اوں دنیا کوں انج بݨایا جیویں او پہلے توں موجود ہئی ۔ اوندا مطلب ہے کہ ٻوٹیاں تے جانوراں کوں انج بݨایا ڳیا جیویں او پہلے توں وݙے تھی چکے ہن ، تے پتھراں تے پہاڑاں کوں انج بݨایا ڳیا جیویں او پہلے توں پراݨے ہن ۔ اوں ایہ وی آکھیا کہ آدم تے حوا کوں وی انج بݨایا ڳیا جیویں او پہلے توں وݙے تھی چکے ہن ۔ اوں اپݨے خیال کوں "اومفالوس" ناں ݙتا ، جیندے معنی "ناف" ہن ، کیوں جو اوں محسوس کیتا کہ آدم تے حوا دی ناف وی ہئی ، حالانکہ او ٻال تاں کݙاہیں وی نہ ہن ۔ 

گوس دا خیال اوں دور وچ ٻہوں متنازعہ ہا ۔ سائنسداناں اوندے خیال کوں تنقید دا نشانہ بݨایا ، کیوں جو اوندا خیال سائنسی شواہد نال میل نہ کھاندا ہا ۔ پر گوس اپݨے خیال کوں اپݨی کتاب "اومفالوس" وچ تفصیل نال بیان کیتا ۔ اوں اپݨے خیال دے ذریعے بائبل دی تخلیق دی کہانی کوں سائنسی شواہد نال ملاوݨ دی کوشش کیتی ۔ اوں فطرت دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں اپݨیاں لکھتاں وچ بیان کیتا ۔ اوں سمندری جانوراں دے بارے وچ وی ٻہوں کم کیتا ۔ او اپݨے دور دا ہک انوکھا فطرت دان ہا ۔
سبھدرہ کماری چوہان

سبھدرہ کماری چوہان 16 اگست 1904 کوں پیدا تھئیں تے 15 فروری 1948 کوں ایں فانی دنیا توں رخصت تھی ڳئیں۔ اوہ ہک ہندوستانی شاعرہ ہئیں۔ انّھاں دی ہک مشہور نظم "جھانسی دی رانی" ہئی (جھانسی دی بہادر ملکہ دے بارے وچ)۔ 

## ابتدائی زندگی
اوہ اتر پردیش دے الہ آباد ضلع دے نہال پور گاؤں وچ پیدا تھئیں۔ ابتدائی طور تے انّھاں نے الہ آباد دے کروسٹ وائٹ گرلز اسکول وچ تعلیم حاصل کیتی تے سن 1919 وچ مڈل اسکول دا امتحان پاس کیتا۔ ایں سال کھنڈوا دے ٹھاکر لکشمن سنگھ چوہان دے نال انّھاں دی شادی تھئی۔ جیندے بعد، اوہ سی پی وچ جوبل پور (موجودہ جبل پور) چلی ڳئیں۔

## کنبہ
انّھاں نے 1919ء وچ کھنڈوا دے ٹھاکر لکشمن سنگھ چوہان نال شادی کیتی جݙݨ جو اوہ سولہ سال دی ہئیں جیندے نال انّھاں دے پنج بچے پیدا تھئے۔

### کیریئر
1921 وچ، سبھدرہ کماری چوہان تے انّھاں دے شوہر مہاتما گاندھی دی عدم تعاون دی تحریک وچ شامل تھئے۔ ناگپور وچ عدالت وچ گرفتاری ݙیوݨ والی اوہ پہلی زنانی ستیہ گرہی ہئیں جنّھاں کوں 1923 تے 1942 وچ برطانوی حکمرانی دے خلاف احتجاج وچ ملوث تھیوݨ تے ݙو وار جیل بھیڄ ݙتا ڳیا ہئی۔

### تحریری کیریئر
چوہان نے ہندی شاعری وچ متعدد مشہور تصنیفات تصنیف کیتیاں ہِن۔ انّھاں دی سبھ توں مشہور کمپوزیشن جھانسی دی رانی ہئی، جو جذباتی طور تے ٻہوں پراثر نظم ہئی جو رانی لکشمی بائی دی زندگی کوں بیان کریندی ہئی۔ ایہ نظم ہندی ادب وچ سبھ توں زیادہ سنائی ون٘ڄݨ والیاں نظماں وچوں ہک ہئی۔ جھانسی (برطانوی ہندوستان) دی رانی دی زندگی تے ایندے سن 1857 دے انقلاب وچ حصہ گھدݨ دی جذباتی طور تے ہک وضاحت، ایہ نظم اکثر ہندوستان دے اسکولاں وچ پڑھائی ویندی ہئی۔

### موت
1948ء وچ سیونی ایم پی دے نیڑے کار حادثے وچ انّھاں دی موت تھی ڳئی۔ ایں وقت دے سی پی دے دار الحکومت ناگپور توں جبل پور واپس ویندیں پئیں ہئیں، جتھاں اوہ اسمبلی اجلاس وچ شرکت کِیتے ڳئی ہئیں۔ اوہ ریاست دی قانون ساز اسمبلی دی رکن ہئیں۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ویہویں صدی دے بھارتی شعرا
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
اگسٹس ایڈیسن گولڈ

## اگسٹس ایڈیسن گولڈ
اگسٹس ایڈیسن گولڈ (1805-1866) امریکہ دا ہک طبیب تے سمندری جانوراں دا ماہر ہا ۔ اوں سمندری جانوراں دے خولاں تے نرم جسماں والے جانوراں تے ٻہوں کم کیتا ۔ گولڈ سمندری جانوراں دی درجہ بندی کیتی ، انہاں دے جغرافیائی پھیلاؤ دا مطالعہ کیتا تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں  ۔ اوں سمندری جانوراں دی زندگی دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔ 

گولڈ امریکہ دے ساحلاں تے دنیا دے مختلف علاقیاں وچ سمندری جانوراں دے نمونے جمع کیتے ۔ اوں سمندری جانوراں دیاں مختلف ونکیاں دی شناخت کیتی تے انہاں دے بارے وچ سائنسی مقالے لکھئے ۔ اوں اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں اپݨیاں لکھتاں وچ بیان کیتا ۔ اوں سمندری جانوراں دی درجہ بندی دے نظام کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد ݙتی ۔ اوں سمندری جانوراں دے جغرافیائی پھیلاؤ دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ اوں سمندری جانوراں دے بارے وچ تصویری مواد وی جمع کیتا ۔ 

گولڈ دی تحقیق سمندری جانوراں دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ودھایا ۔ اوں سمندری جانوراں دی شناخت کر تے سائنس واسطے اہم کم کیتا ۔ اوں اپݨیاں لکھتاں دے ذریعے لوکاں کوں سمندری جانوراں دی اہمیت توں آگاہ کیتا ۔ او سمندری جانوراں دا ماہر ہا ۔
پریم چوہدری

پریم چوہدری (انگریزی: Prem Chowdhry) (ولادت: 1944ء) ہک بھارتی مصور، سیاست دان، ماہر عمرانیات، تاریخ دان تے ہندوستانی تاریخی بھارتی کونسل، نویں دہلی وِچ سینئر اکیڈمک فیلو ہِن۔ اوہ ہک نسائیت پسند شخصیتاں وِچوں ہِن تے طے شدہ شادیاں توں انکار کرݨ والے جوڑیاں دے خلاف تشدد تے تنقید کریندی ہِن۔

پریم چوہدری صنف علوم، بھارت وِچ ہریانہ ریاست دی سیاسی معیشت تے معاشرتی تاریخ تے نامور محقق ہِن تے اوہ مشہور ماہر تعلیم تے انڈین نیشنل کانگریس دے بھارتی قومی اسمبلی دے رکن ہریدواری لال دی دِھی ہِن۔

## پیشہ ورانہ کارنامے
اوہ مرکز برائے خواتین اسٹڈیز دی لائف ممبر ہِن۔ اوہ جواہر لعل نہرو یونیورسٹی دی سابقہ طالبہ ہِن، تے یونیورسٹی گرانٹ کمیشن دی پیشہ ورانہ فیلو ہِن۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:اکویہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ