ڄام غلام مصطفیٰ درگھ

سرائیکی دھرتی ہمیش توں بھاگ وند رہی اے، اتھاں انسانیں دی لوڑ تے ضرورت دی ہر شئے پیدا تھیندی اے ، کݨک ، جوار ، ٻاجھری ، مکئی، چاول ، چݨاں ، منگ ، مانہہ، امب ، پنڈ ، سنگترے ، مالٹے، سارے پھل فروٹ ساریاں سوزیاں تے بے لباس انسان کوں ویس ݙیوݨ آلی پھٹی وی سرائیکی دیس وچ تھیندی اے، سچ پچھو تاں اللہ سئیں اپݨے چنڳیں سانگے جیرھی بہشت بݨائی اے تے اوندا نقشہ نمونہ اسیکوں ݙسیے ’’ بہشت وچ باغ ہوسن، قسم و قسمی پھل فروٹ ہوسن، کھیر دیاں نہراں ہوسن ،ماکھی تے میوے ہوسن، حوراں ہوسن تے غلمان ہوسن ۔میں اپݨے ݙوہیں ہتھ اکھیں تے رکھ اپݨے پیدا کرݨ آلے دی قسم کھاتے آکھداں جو بہشت دے سارے نمونے تے غور کرینداں تے ولا اپݨے سرائیکی دیس کوں ݙوہیں اکھیں نال ݙیکھداں تاں فرق نظر نی  امدا۔ میں ہک ٻی ڳالھ کرینداں جو سرائیکی وسیب وچ انسانیں دی لوڑ یا ضرورت موجب پیدا تھیوݨ آلی ہر شئے دے نال نال سرائیکی ماء دھرتی وݙے وݙے انسان وی پیدا کیتن ، اتھاں او لوک پیدا تھین جنہاں تے انسان تا کیا انسانیت وی فخر کریندی اے ۔

انہاں وݙے لوکیں وچ ہک ناں پروفیسر ڄام غلام مصطفی درگھ دا ہے، ڄام غلام مصطفی گورنمنٹ ولائت حسین اسلامیہ کالج  ملتان وچ استاد اے، ڄام صاحب دے ڄا ڄم ، جاہ ٹکاݨہ ،تعلیم و تربیت تے شوق شغل بارے ڳالھ کریسوں پر پہلے اے ݙسݨ چاہنداں جو میں اپݨے ݙوہیں ہتھ رکھ تے جیرھی شئے دی قسم چاتی اے ڄام غلام مصطفی ایں نعمت توں محروم اے، غلام مصطفی اڄاں ست سال دی عمر دا ہا جو مور کیے بخار اکھیں دی دید کڈھ گھدی ، او آکھدے دوا  دارو ، دم درود، حکیم طبیب ، پیر استاد، جوڳی بھوپے، کما کما تھک ڳن پر میݙے ماء پیو نہ تھکے ہن تے تھکن، او اڄ تئیں تݨدن جو اسیڈے پُتر کوں اکھیں دا جہان مل پووے، پروفیسر غلام مصطفی ݙسیندے جو میݙی متھا جی توں سارے مونہہ پھیر ڳے ہن، پر اماں ابا او نویں قربان تے صدقے گھولے تھیندن جیویں میݙے ڄمݨے تے تھئے ہن، اماں تے ابے کوں ایویں تاں رب دا روپ نی اکھیندے ۔

پروفیسر ڄام غلام مصطفی درگھ نال میݙی ڄاݨ پچھاݨ نہ ہئی، ولائت حسین کالج دے سرائیکی استاد الطاف ڈاہر مہربانی کیتی جو ڄام صاحب کو نال گھن آئن تے آ تے ملوائنے، ݙاݙا باسط بھٹی، حافظ شہزاد سندیلہ، حاجی عید احمد، ملک منیر بھٹہ، ضمیر ہاشمی تے ٻئے سنگتی جھوک تے ٻیٹھے ہاسے ،سئیں خالد اقبال تے لطیف بھٹی وی آ ڳئے، دیرہ اسماعیل خان توں سرائیکی اڳواݨ ملک خضر حیات ݙیال، سعودی عرب رہݨ آلے حاجی محمد رمضان ارائیں ، پروفیسر شوکت مغل، پروفیسر اشرف جاوید تے ٻئے سنگتی آئے ۔ سنگتی امدے ویندے رہ ڳئے، اساں ݙوہیں بھرا رڄ تے ݙکھیں دے حال ونڈیے، ڄام غلام مصطفی آکھیا سئیں ! دھریجہ صاحب تساں میکوں نی ڄاݨدے میں تہاکوں چھوٹے لا دا ڄاݨداں ،میں تہاکوں اوں ویلے دا ڄاݨدا جݙاں تُساں خانپور ہاوے، میں حریان تھی تے آکھیا او کیویں ؟ ڄاں غلام مصطفی ݙسیا جو تُساں سرائیکی اخبار شروع کیتا ، چار بندے بیٹھے ہوون ہا، سرائیکی دا ذکر تھیوے ہا تاں خانپور جھوک تے تہاݙا ذکر تھیندا ہا، میکوں تاں اتنی سک تھی ڳئی جو توݨیں میں ݙیکھ نی سڳدا ول وی دل دی آس ہئی جو ہک واری خانپور ونڄ تے ݙیکھ آواں ۔ منظر تونسوی سچ تاں آکھئے ـ:۔   

اکھیں کرماں ماریاں اکھیں

کہیں توں ڳیاں واریاں اکھیں

میں تاں منظر ݙیکھ نی سڳدا

تئیں ݙو ݙہدین ساریاں اکھیں

ڄام غلام مصطفی درگھ ادبی ذوق کوں ݙیکھ تے ، میں آکھیا جو میں تہاکوں ہک اوں شخص دا ݙوہڑا سݨاواں جیندی چھیکڑی عمراں وچ اکھیں دی دید مُک ڳئی ہئی تے او وی تُساں آلی کار ہاں دے سوجھلے نال ݙیکھدا ہا، وا ہ واہ سبحان اللہ ! سئیں ضرور سݨاؤ تے اے وی ݙسو جو او کون ہن ؟ میں آکھیا جو علی پور دے نال ہک وستی اے ، اونکوں حسن آلا آکھدن ، اتھاں سرائیکی دے ناں تے بے مل وکݨ آلے گبول برادری دے لوک ٻیٹھن، اوں برادری دے ہک شاعر کوں نسیم علی پوری آکھدے ہن، انہاں دا ݙوہڑہ ہے جو :۔   ؎

نظر نظر وچ نظر کیتی ، نہیں نظریاں تئیں جہاں نظراں

تیݙی نظر اتوں قربان کراں ،کل جمل جہاں دیاں نظراں

جے میں نظری تے نظر کریں، تاں بے نظری وچ نظراں

توں رہیں نسیم دے نظریں وچ، نہ لڳنیں غیر دیاں نظراں

واہ سئیں ایمان تازہ کر ݙتے وے ، ڄام صیب دی واہ واہ سݨ تے میں آکھیا جو سرائیکی شاعری اونویں تاں ماشا اللہ ہر موضوع نال مالا مال اے پر شالا نظر نہ لڳے ، چھڑا نظریں تے ہزاراں شعر موجود اِن۔

ہاں سئیں ! باقی حال حویلہ تاں کریسوں ٻیٹھے اے ݙسو جو تہاݙی تعلیم کتنی اے تے تُساں اپݨا تعلیمی پندھ کیویں کیتا۔ میݙی ڳالھ سݨ تے ڄام صیب ٹھڈا ساہ بھریا تے آکھیا جو میݙے تعلیمی سفر دی کہانی دلچسپ تاں نی آکھ سڳدے پر درد ناک ضرور اے ، میں تفصیل وچ ڳیم تاں ݙینھ تاں کیا رات وی وہا ویسے، صرف اتنا تہاکوں ݙسینداں جو اساں ٻیٹ دے لوک ہیسے ،اسیݙی وستی کنوں سکول کئی میل پرے ہا، رستے وچ جھر جنگل ، کتے ٻلے وی ہوندے ہن ، رستے وچ چھڑا ءِ چ جھک نی فش فارم وی امدن ، میں کلہا امدا ویندا ہم، ہک ݙو واری کتیں کنوں پٹیا وی ہاں تے فش فارمیں دی کھوہیں وچ ݙٹھا وی ہاں تے ٹٹارے وی کھادم، میں تہاکوں ݙسینداں جو ابتدائی تعلیم اپݨے علاقے دے مڈل سکول وستی ناچنگ موضع عیسن والی تحصیل و ضلع مظفر گڑھ توں حاصل کیتی ،میٹرک تے ایف اے ہائیر سیکنڈری سکول روہیلانوالی ، بی اے تے ایم اے انگلش گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج مظفر گڑھ ، ایم اے اردو تے ایم فل اردو بہاؤ الدین ذکریا یونیورسٹی ملتان۔ بی ایڈ ، ایم ایڈ تے پی ٹی سی علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی اسلام آباد توں حاصل کیتی۔ منہ ءِ چ انگل پا تے سݨدا بیٹھا ہم تے نال ای اپݨے آپ توں پُچھیم جو جیندیاں اکھیں وی کینھی اوں تاں اے کیتے ، میں کیا کیتے ؟ڄام صیب ! نکی جہی سہی کڈھی تاں میں پُچھیا جو سئیں ڄام صیب پڑھائی دی ہُݨ بس اے ؟ نہ سئیں جیندیںبس تھیندی اے ، ڄام صیب دی ولدی سݨ تے میں آکھیا جو ڄام صیب اے ݙسو سرائیکی تعلیم نال وی دلچسپی ہے؟ ڄام صیب کھل پے تے آکھیو نے ، میں ݙسݨ تاں نہ چہندا ہم پر ہُݨ لکاوݨ دا فائدہ کینھی، میں ایم اے سرائیکی دا داخلہ بھیجی ٻیٹھاں ۔

میں آکھیا واہ سئیں واہ ، جیووو، شالا جواݨیاں ماݨو ، ہک دے لکھ تھیوو ، شالا کوسی وا نہ لڳے۔ ڄام صیب تُساں تاں میکوں موہ گھدے۔میکوں ݙو چار ڳالھیں تاں ݙسو،ڄیا سئیں ضرور ، پُچھو ۔

٭…                  تہاݙے ابے سئیں دا ناں ؟

                       حاجی محمد صفدر

٭…                  ذات ؟

                       درگھ

٭…                  بھیݨ بھرا کتنے ؟

                       ہک بھیݨ تے پنج بھرا ۔ ادّی سب توں وݙے ہن ، دینی تعلیم تے باقی سارے بھرا ایم اے 

٭…                  تہاݙی کوئی کتاب ؟

                       میݙا ایم فل دا تھیسس ’’ فرہنگ غزلیات میر درد ‘‘ جلدی شائع تھیندا پے۔

٭…                  موسیقی پسند ہے ؟

                       سرائیکی موسیقی وچ عطا اللہ خان عیسیٰ خیلوی تے اردو وچ ناہید اختر۔

٭…                  شاعری وچ کینکوں پسند کریندو ؟

سرائیکی شاعری وچ امان اللہ ارشد، احمد خان طارق تے اقبال سوکڑی، اردو وچ غالب، فرازتے محسن نقوی پسند ہن، دوران تعلیم اساکوں ڈاکٹر انوار صاحب ارشد ملتانی دا اردو مجموعہ’’ خوئے وفا و مہر ‘‘ وی پڑھایا ہا، میکوں ٻہوں چنڳا لڳا تے اوندے میکوں ٻہوں شعر یاد ہن ۔

٭…                  تہاکوں پھلیں نا ل پیار ہے ؟

سئیں ! پھل تاں کیا ، اسیکوں انہاندی خوشبو نال عشق وی اے، میکوں ربیل ( یاسمین ) نال ڈاڈھی پسند اے ،میکوںتاں ایہا سارے کائنات چنبے دی بند کلی لڳدی اے۔

٭…                  سرائیکی تہذیب تے سرائیکی دریا تہاکوں کیویں لڳدن؟

سرائیکی تہذیب تاں میݙی ماء اے۔ دریاویں دے لوک ہیسے ،اساں دریاویں دی وی پوجا کریندوں ،ہک ڳالھ تہاکوں ݙساں جو اساں چنہاں مݨ دے لوک ہیسے ، سندھ اساں توں 80کلومیٹر پرے ہے، چنہاں دی محبت بر حق پر دل سندھ نال دھڑکدا ہا پر اے وی تھے جو پچھلی چھل ویلے چنہاں اساکوں کجھ نی آکھیا ، سندھ اتنا پندھ کر تے اساکوں ٻوڑ ڳے پر اساں آکھدوں اساݙا سندھ تاں حیاتی اے، او نی مریندا، اساکوں حکمرانیں ماریے، کیوں جو انہاں سندھ کوں سَندھ مار تے پاݨی اسیݙے پاسے لوڑھئے۔ خدا دے نرالے کم ݙیکھو، ڄام مصطفی درگھ دی شادی تھی ڳی ، کجھ مُد بعد اللہ سئیں اولاد دی امیند ݙے ݙتی ، پر حیاتی وفا نہ کیتی ۔ ڄام مصطفی درگھ 2014ء اچ فوت تھی ڳے ۔ کجھ مہینے بعد اللہ سئیں پُتر ݙے ݙتا تے ایم اے سرائیکی دا رزلٹ آیا تاں انہائیں دی فسٹ ڈویژن ہئی پر اے سب کجھ نہ ݙیکھ سڳئے۔ 

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ