دھریجہ نگر دا جغرافیہ

دھریجہ نگر دے نقشے تے غور کریندوں تاں اے وستی ہک عام تے سادہ وستی ہے اے صنعتی وستی کائنی ، اتھاں کہیں طرح دی کئی انڈسٹری وی کائنی ، ایں وستی دے وچ ہُݨ تاں چھوٹیاں موٹیاں سہولتاں تھی ڳن ،گرلز تے بوائز پرائمری سکول بݨ ڳن ، بجلی وی آ ڳی ہے تے وݙی سڑک توں وستی ونڄݨ واسطے وی سڑک بݨ ڳی ء ِ، پہلے کئی سہولت کائناں ہئی، ظہور احمد دھریجہ جتھاں پیدا تھئے اَتے اُنہاں دی پرورش تھئی اُوں وستی دا نقشہ ایویں ہے جو دھریجہ نگر دے وستی دے زیادہ مکان پکے ہوندے ہن ظہور احمد دھریجہ ݙسیندن جو 

وݙی وستی کنوں ہک کچی سڑکی پکی سڑک نال ونڄ ملدی ہئی ،وستی دے باقی دڳ ڈھیر سارے ہن ،ہک دڳ لائن آلے پاسے ویندا ہا ہک دڳ قصائیں آلے پاسے تے ہک دڳ جیند دی وستی آلے پاسے ۔نہ سرکاری سڑکاں ،نہ سکول ، نہ ہسپتال ،نہ سیوریج یعنی سرکار دی طرفوں کوئی سہولت نہ ہئی ، وستی دے وݙے سیاݨے ہن ،وستی دے سارے گھر ترتیب نال بنڑیے ہوئے ہن ہک پاسے اساݙی وستی دے سردار ڄام خان دھریجہ ، بابا جمال دھریجہ ، منظور دھریجہ، ڄام چھلو دھریجہ ،جام عمر وݙا دھریجہ تے جام نور احمد دھریجہ تے ا یندے نال میݙے ݙا ݙا جام غوث بخش دا ویہڑا آویندا ہا ۔اے سارے گھر ہِکا لائن اِچ ترتیب نال بنڑیے ہوئے ہن۔ ݙوجھے پاسے ڄام سردار تے اُنہاں دے پُتر جام اللہ ڈتہ دھریجے دا ویہڑا ہا  ایندے سامھے چاچا عبد اللہ تے چاچے عبد العزیز دے پکے مکان ہن ۔ٻے پاسے میݙے نانا سئیں مولانا محمد یار دھریجہ داوݙا ویہڑا ہا، اتھاں واحد بخش تے رسول بخش دے گھر وی بنڑیے ہوئے ہن۔نال وݙی مسیت تے عید گاہ ہُݨ وی ہے پی ۔‘‘ 

## '''کچا کوٹھا'''
وݙی وستی دے مکانیں دی تندیر جتھاں مُکدی اے اُتھائیں ظہور دھریجہ دا گھر ہا ،اے ہک کچا کوٹھا ہا، گھر دی حویلی دے سامھے وݙی ٹالہی ہئی ،ظہوراحمد دھریجہ لکھدن:

’’ ٹالہی تلے ہُنالے دی رات کوں مال ٻاہر تے سیالے کوں ٻکریاں اندر ہوندیاں ہن ۔اساݙی وستی دے نال لگیتیاں نِکیاں نِکیاں وستیاں ہن ہک موچیں دی وستی ہئی ، ہک قصائیں دی ،ہک ڳورڑیں دی تے کجھ وستیاں دھریجیں دیاں ہن ، ہک جام سمے دا ویہڑا اکھیندا ہا ،ہک ڄام چوہڑ دا ہک ڄام اَلو دا تے ہک ڄام جیند دی وستی ہئی تے ہک ویہڑا حاجی گل مند داہا ۔ سڑک دے ݙوجھے پاسوں ڄام کریم بخش دا ویہڑا ہا جتھاں مولوی احمد دین ،جام کالو ، جام اللہ بخش تے جام بشیر دے گھر ہن ، دھریجیں دی ہک ٻی وستی دودے آرائیں دی وستی دے نال ہئی تے ہک ٻی وستی لائن دے پار سرائی دا کھوہ اکھویندی ہئی ۔‘‘ 

## '''وستی دا ناں'''
دھریجہ نگر دا ناں پہلے دھریجہ وستی ہا ،ایندا ناں سئیں قیس فریدی دی صلاح نال 1990ء اِچ بدلیا تے دھریجہ نگر دے ناں تے سڑک تے بورڈ لاتا تے بورڈ دے اُتے انگریزی اِچ لکھیا ’’Welcom To Siraikistan‘‘بورڈ کوں ݙیکھ تے ڈھیر سارے لوک خوش تھیندے ہن تے وستی آلیں کوں مبارکباد ݙیندے ہن ،پر پنجاب توں آنوݨ آلے تے پنجاب ونڄݨ آلے مسافریں کوں  ’’Welcom To Siraikistan‘‘  آلی ڳال چنڳی نہ لڳدی ہئی ۔دھریجہ نگر دے بورڈ دیاں ڈھیر ساریاں کہانیاں ہن جو اے بورڈ کئی واری چوری تھیا جنہاں کوں چنڳاں نہ لڳدا ہئی رات کوں اُکھاڑ تے چا ویندے ہن۔ 

دھریجہ نگر دا نقشہ ٻہوں سوہݨا ہے جیرھے لوک ݙیکھدن تعریف کریندن، اے ٹھیک اے جو سیوریج تے ٻیاں سہولتاں کائنی ، پراݨے زمانے دی وستی بݨی ہوئی اے، ظہور احمد دھریجہ دے سؤتر اللہ بخش دھریجہ جو کہ تقریباً 75دی عمر دے بزرگ ہِن ݙسیندن جو :

’’وستی اِچ کھوئیاں وی ہن ، وستی دے پنج کھوہ ہن ، ہک کھوہ اساݙے گھر دے نال ہا ، ٻیا کھوہ وݙی مسیت دے نال ہا ،تریجھا کھوہ حاجی اللہ بچایا دے ویہڑے دے ٻاہروں ہا، چوتھا کھوہ جام ڄیند دی وستی دے نال تے پنجواں کھوہ سڑک تے کلابے نال ہا ، اے کھوہ بھوئیں دے پیچ پلاوݨ دے کم اَمد ے ہن، پیوݨ دا پاݨی وی اتھائوں بھریندا ہا ، ڈھور ڈھانڈا وی اتھائوں پاݨی پیندا ہا ، عورتاں کپڑے وی اتھائیں دھوندیاں ہن تے وستی دے بندے دھمدے وی اتھائیں ہن ، ہر کھوہ دے پکے کھاݙے بنڑیے ہوئے ہن ،کھوہ کوں ݙاند وہیندے ہن پر زمین دے کیارے پیچ ونڄن ہا تاں ݙاند ودھا گھندے ہن ،ولا ݙو بندے رل تے کھوہ ڳڑیندے ہن ، آکھدن جو پہلے کھوہ دیاں لوٹیاں مٹی دیاں ہوندیاں ہن ، اساں لوہے دیاں لوٹیاں ݙٹھیاں ہن ، ہک پروبھرا کھوہ دھریجہ پھاٹک آلے پاسے تھی ویندا ہا تے دھریجہ پھاٹک آلیاں زمیناں اُوں کھوہ نال سیراب تھیندیاں ۔‘‘ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی