open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ترکی وِچ زنانیاں

ترکی وِچ زنانیاں (اردو: ترکی میں خواتین) (انگریزی: Women in Turkey) اُوہ زنانیاں ہِن جیڑھیاں ترکی وِچ رہن٘دیاں ہِن یاں اِین٘دے توں تعلق رکھین٘دیاں ہِن۔ تُرکی نے ١٩٣٠ء وِچ (مُلخ بھر وِچ ١٩٣٤ء وِچ) مقامی طور تے چوݨ لڑݨ اَتے چُݨے ون٘ڄݨ دے حق سمیت زنانیاں کوں مکمل سیاسی حقوق ݙِتّے۔ مصطفیٰ کمال اتا ترک نے، تُرک زنانیاں کُوں فرانس، اٹلی / اطالیہ اَتے یونان جئیں کئی یورپی مُلخاں وِچ زنانیاں دے چوݨ لڑݨ اَتے چُݨے ون٘ڄݨ دے حق توں پہلاں ترکی دیاں زنانیاں کوں اِیہ حق ݙ،تّا۔

ترک زنانیت دی تحریک اُنوِیہوِیں صدی وِچ سلطنتِ عثمانیہ دے زوال دے وِچالے وِچ شروع تھئی جِہڑیلے ١٩٠٨ء وِچ زنانیاں دی عثمانی فلاحی تنظیم دا ایرا پاتا ڳیا ہئی۔

ترکی وِچ زنانیاں کوں ملازمتاں اَتے کُجھ علاقیاں وِچ تعلیم وِچ نمایاں امتیازی سلوک دا سامھݨاں ہِے۔ مزدور افرادی قوت وِچ تُرک زنانیاں دی سنڳت یورپی یونین دی اوسط توں اَدھ توں وی گھٹ ہِے اَتے جاں جو زنانیاں دی نمائندگی کوں فروغ ݙیوݨ کِیتے کئی مہمّاں کامیابی دے نال چلائیاں ڳئیاں ہِن۔ 

٢٠١٨ء وِچ، ترکی ورلڈ اکنامک فورم دے صنفی فرق دے اشاریے وِچ ١٤٩ مُلخاں وِچُوں ١٣٠ ویں لَمبر تے ہِے۔

## تاریخ
[right|thumb|210x210px| لطیف یوساکی ( [مصطفٰی کمال (اتا ترک)|اتاترک دی ذال)]]
[thumb|225x225px| [صفیہ علی، پہلی تُرک زنانی ڈاکٹر۔ اِیں نے ١٩١٦ء وِچ جرمنی وِچ طب دی تعلیم گِھدّی اَتے ١٩٢٢ء وِچ استنبول وِچ اپݨا دفتر کھولیا۔ ]]
thumb|264x264px| صبیحہ گوکن ہِک ترک ہوا باز ہئی۔ اُوہ دُنیا دی پہلی زنانی فائٹر پائلٹ ہَن۔
زنانیاں دی سلطنت دے وِچالے وِچ سولہوِیں اَتے ستارھویں صدی دے وِچالے، شاہی حرم دیاں زنانیاں دا سلطنتِ عثمانیہ دی سیاست اُتے غیر مَمُولی اثر ہئی۔ اِیں وِچالے وِچ ٻہوں سارے سلطان نا بالغ ہَن اَتے اِیہ اِنّھاں دیاں اَمّائیں ہَن، جیویوں کوسم سلطان، یا کݙان٘ہِیں کݙان٘ہِیں سلطان دیاں دِھیاں جیویں مہریمہ سلطان، حرم دی اڳواݨ، جِنّھاں نے مؤثر طریقے نال سلطنت اُتے حکمومت کِیتی۔ اِنّھاں وِچُوں ودھ تر زنانیاں دی اصلیت غلام دی ہئی۔ اِیہ ویلا ١٥٢٠ء وِچ سلیمان عظیم دے ویلے وِچ شروع تِھیا، ١٦٥٦ء تئیں، محمد چہارم دے ویلے تئیں رِیہا۔

ترکی دی جنگ اَزادی دے وِچالے وِچ ہِک بیوہ کارا فاطمہ نے آپ کوں ہِک کامیاب ملیشیا اڳواݨ دے طور تے ثابت کِیتا۔ 

ترکی ١٩٨٥ء توں زنانیاں دے خلاف ہر ونکی دے امتیازی سلوک دے خاتمے دے کنونشن دا ہِک فریق ہِے اَتے ٢٠٠٢ء دے اِینْ٘دے اختیاری پروٹوکول دا وی۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سیاست وِچ تُرک زنانیاں
* ماہرین تعلیم وِچ تُرک زنانیاں
* ادب وِچ تُرک زنانیاں

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* Kadının İnsan Hakları — خواتین برائے خواتین کے انسانی حقوق (انگریزی ویب سائٹ)
* Kagider - ترکی کی خواتین کاروباریوں کی ایسوسی ایشن
* کے اے DER – Kadın Adayları Destekleme Derneği – خواتین امیدواروں کی حمایت کے لیے ایسوسی ایشن (انگریزی ویب سائٹ) میں Archived
* Uçan Süpürge – Kadın Haber Sitesi – Flying Broom – Women News Site (انگریزی ویب سائٹ)
* خواتین کے کام کی حمایت کے لیے فاؤنڈیشن
ونکی:ترکی وِچ زنانیاں
ونکی:تُرک زنانیاں
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
زنانیاں کوں اختیار آلا بݨاوݨ

زنانیاں کوں اختیار آلا بݨاوݨ (اردو: خواتین کو بااختیار بنانا)

## اختیار
اختیار ہِک ساجھا وِچار ہِے جیڑھی شخصی، درونِ خانہ اَتے سماجی دی سطح اُتے برسرِ عمل ہون٘دا ہِے۔ زنانیت دے نظریہ سازاں نے زنانیاں کوں اختیار آلا بݨاوݨ دے انجو انج چار زاویے / نقاط لکّھے ہِن جیڑھے اِیں طرح ہِن:

## چار زاویے

# اندرلا اختیار، جیڑھی شخصی نفسیاتی اختیار توں متعلق ہِے، اختیار آلا کرݨ دا عمل کہِیں دے اندر خود اعتماد دا جذبہ اَتے عزّتِ نفس دی کیفیت کوں اُجاگر کر سڳدا ہِے جین٘دا جو اِیندے توں پہلاں فقدان رِیہا ہِے۔ 
# فیصلہ کرݨ اَتے اُوندے اُتّے عمل کرݨ یا کرواوݨ دا اختیار جیڑھا تعلیم دے ذریعے انسانی سرمائے دی ترقی (Human Capital Development) اَتے مالکانہ حقوق (ملکیّت ہووݨ / بݨݨ) دے نال جُڑیا ہِے۔ 
# اجتماعی عمل / ساجھا عمل، مسئلیاں دی یکسوئی اَتے حقوق شہریت اُتے دعویٰ کرݨ دے کَن مرکوز اختیار۔ 
# عدم برابری اُتے مبنی سماجی اختیاراں آلے ڈھانچیاں کوں بدلݨ اَتے وَدھ تر سماج وِچ بنیادی، سیاسی اَتے معاشی صورت گری دا اختیار۔ 

## نتیجیاں دا حصول
ایہ چار نُکاتی زاویے نتیجیاں دے حاصل کرݨ کِیتے آپتی طور تے مربوط، ڳن٘دھے ہوئے اَتے حرکیاتی سمجھے وین٘دے ہِن۔ 

## زنانیاں دے حقوق
زنانیاں اپݨے اِنّھاں اختیاراں دی بحالی کِیتے ٻہوں سارے محاظاں اُتّے انجو انج تحریکاں چلائیاں ہِن اَتے جاری رکّھیاں ہِن، جِنّھاں وِچ: چوݨ، عوامی عہدہ رکّھݨ، کَم کرݨ، برابر اُجرت کماوݨ، جائیداد دی ملکیّت، تعلیم حاصل کرݨ، وعدہ کرݨ، پرنیوے وِچ برابر حقوق، اَتے ٻال ڄماوݨ دے ناغے دا حق ہِے۔ زنانیت دے تنظیماں نے قانوںی اسقاطِ حمل اَتے سماجی انتظاماں تئیں پُڄّݨ کُوں یقینی بݨائے، اَتے تِریمتِیں اَتے چھوہِریں کُوں زبر زنا، جنسی ہراسانی اَتے گھروڳی مار کُٹ تُوں بچاوݨ کِیتے وی کَم کِیتا ہِے، زنانیاں دے پہناوے دے معیار وِچ تبدیلیاں اَتے زنانیاں کِیتے قابلِ قبول جُسّے دی سرگرمیاں اکثر زنانیت دے تحریکاں دا حِصّہ رِیہاں ہِن۔
[thumb|مرداں دی جاء تے جنگ وِچ لڑݨ آلیاں [امریکی زنانیاں دی تصویر]]

## ٻِیا ݙیکھو

* زنانیاں دا چوݨ دا حق
* زنانیاں دے حقوق
* زنانیاں دی تاریخ
* زنانی
* زنانیاں کِیتے مخصوص جاء
* اسلام وِچ زنانیاں
* مسیحیت وِچ زنانیاں
* یہودیت وِچ زنانیاں

## حوالہ جات

ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں دا اختیار
جرمنی وِچ زنانیاں

left|thumb|ہِک جرمن زنانی اپݨے پئے اَتے ترے ہِکّی واری وِچ ڄَمَّݨ آلے ٻالاں دے نال۔
ہِک عام تأثر ہِے جو جرمنی ہِک اِیہو جِیہاں مُلخ ہِے جیڑھا اپݨی اَزادی اَتے اپݨے قنُوناں دی ٻہوں قدر کرین٘دا ہِے۔ اِنّھاں قنُوناں دا اطلاق مرداں اَتے زنانیاں اُتے ہِکّو جِیہاں تِھین٘دا ہِے۔ کَم کار آلی، ازدواجی، ساجھے داری اَتے ٹَٻَّر دے اُمور وِچ مرداں اَتے زنانیاں کِیتے برابر حقوق دی اہمیّت اُتے زور ݙِتّا ڳیا ہِے۔ اِیں کِیتے جرمنی وِچ زنانیاں (اردو: جرمنی میں خواتین) (انگریزی: Women in Germany) ٻہوں ای فعال اَتے اختیار آلیاں سمجھیاں وین٘دیاں ہِن۔

## جرمنی دا قنُون
جرمنی دے قنُون (آئین) دا پورا تِرِیجھا حِصّہ زنانیاں / تِریمتیں کِیتے وقف کِیتا ڳیا ہِے۔ ریاست وِچار رکھین٘دی ہِے جو ہر کوئی روز ݙیہاڑے دی حیاتی وِچ اِین٘دی ہِکّو جئیں طور تے پاسداری کرین٘دا ہِے۔ اصلُوں مرداں آلی کار ای، سبّھے زنانیاں سکول ون٘ڄݨ، کَم کار کوں سِکّھݨ اَتے کَم اُتے ون٘ڄݨ دا حق رکھین٘دیاں ہِن۔ اِیہو وجہ ہِے جو جرمنی وِچ زنانیاں سیاست دان، کاروباری، ڈاکٹر، اُستانیاں، پُلس افسر، جج، اَتے وکیل زنانیاں ہِن۔ اصلوں اِین٘ویں اِی اِیں مُلخ وِچ زنانیاں نرساں، نرسری سکولاں دیاں اُستانیاں، ٻس ڈرائیور اَتے وِکری مُݨس زنانیاں ہِن۔ اِین٘دے نال کوئی فرق نئیں پون٘دا جو ہِک زنانی کَلّھی ہِے، کہِیں ٻیلی دے نال رہن٘دی ہِے یا شادی شدہ ہِے۔ ڄیکر اِین٘دا کوئی قنُونی یا غیر قنُونی ٻال ہِے تاں اُون٘دے نال وی اصلُوں کوئی فرق نئیں پون٘دا؛ اُوہ مرداں آلی کار ای ایݙے ای احترام دی حق دار ہِے۔

## کَم کار آلے پِڑاں وِچ زنانیاں
جرمنی وِچ ہِک شکایت کھیݙ دے پِڑ توں اِیہ ہِے جو مرداں دے مقابلے وِچ زنانیاں دے کھیݙ کوں میڈیا وِچ گَھٹ جاء ݙِتّی وین٘دی ہِے۔ میڈیا وِچ زنانیاں کِھݙاراں کوں جیڑھے طریقے نال ݙکھایا وین٘دا ہِے اُوہ ہِک ٻہوں منفی رویّہ ہِے۔ زنانیاں دے کھیݙ کوں ݙکھالا ون٘ڄݨ ودھ ضروری ہِے ناں جو زنانیاں کوں ݙِکھاوݨ۔ زنانیاں کِھݙاراں کُوں ہِک ماڈل بݨا تے پیش کِیتا وین٘دا ہِے جاں جو اِنّھاں دے کھیݙ دا حون٘صلہ ودھارا کرݨ ٻہوں ضروری ہون٘دا ہِے۔ اَتے اِین٘دی بݨیادی وجہ اِیہ ہِے جو میڈیا وِچ مرداں دی اجارہ داری دے پارُوں زنانیاں دے کھیݙاں کوں مرداں دے مقابلے وِچ گَھٹ اہمیّت ݙِتّی وین٘دی ہِے۔ کھݙاں وِچ مرد تاں فٹبال اَتے رڳبی کھیݙ سڳدے ہِن۔ جاں جو اِیہو کھیݙ زنانیاں کِیتے مناسب نئیں سمجھے وین٘دے۔ اصلُوں اِین٘ویں اِی مذہبی رجحاناں وِچ وی زنانیاں کوں کھیݙاں توں پرے رکّھݨ وِچ اپݨا کردار ادا کرین٘دے ہِن۔  

## ٻِیا ݙیکھو

* زنانیاں کوں اختیار آلا بݨاوݨ
* یورپ وِچ زنانیاں
* مسیحیت وِچ زنانیاں

## حوالہ جات

ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:جرمنی وِچ زنانیاں
ونکی:جرمن زنانیاں
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
جاپان وِچ زنانیاں

جاپان وِچ زنانیاں (اردو: جاپان میں خواتین) (انگریزی: Women in Japan) ٻہوں اُچیرا مقام رکھین٘دیاں ہِن۔ ہِک ترقی یافتہ مُلخاں دے رہوݨ آلیاں دے حِصّے دے طور تے اُوہ برابر حقوق رکھین٘دیاں ہِن۔ اُوہ تعلیم اَتے روزگار وِچ مرداں دے مون٘ڈھے نال مون٘ڈھا رلائے ݙسدیاں ہِن۔ سیاست دے پِڑ اَتے فنون اَتے سائنس وِچ وی زنانیاں ٻہوں ترقی کر چُکیاں ہِن۔

## جنسی ہراسانی، امتیاز اتے جنسی معاملے
جاپان وِچ سپائیڈر مین آلی کار ڄال سَٹَّݨ دی ویڈیو جدید طور تے دُنیا بھر وِچ مقبول تِھین٘دی پئی ہِے جین٘دے وِچ ہِک زنانی کُوں حملہ کرݨ آلے بندے اُتے "سپائیڈر مین" بندوخ نال ڄال سٹین٘دے ہوئے ݙِٹّھا ون٘ج سڳین٘دا ہِے۔ بھان٘ویں جو مُلخ وِچ زنانیاں اُتے حملیاں اَتے عوامی جائیں اُتے جرم دی شرح ٻہوں گھٹ ہِے جاں جو اِیں اہم ایجاد دے ذریعے حملہ کرݨ آلے بندے کوں سِکنٹاں وِچ ڄال وِچ پَھسایا ون٘ڄ سڳین٘دا ہِے۔

جاپان وِچ کُجھ کمپنیاں دی طرفُوں زنانیاں اُتے عینک پاوݨ دی پابندی دی اطلاعواں دے بعد ہُݨ اِنّھاں کِیتے کَم اُتے عینک پاوݨ ہِک حساس موضوع بݨ ڳیا ہِے۔ اَݨ ڳِݨٹ نیوز چینلاں دے مطابق جاپان دی کُجھ کمپنیاں نے ایہ فیصلہ انجو انج وجوہاں دی بُݨیاد اُتے گِھّدا ہِے جِنّھاں وچوں ہِک اِیہ ہِے جو عینک پاوݨ آلی زنانیاں جیڑھیاں کہِیں دُکان اُتے نائب دے طور تے جِہڑیلے کَم کرین٘دیاں ہِن "ہِک غیر یارانہ تأثر" ݙین٘دیاں ہِن۔ اِیہ شرط مرد ملازماں اُتے نئیں لائی ڳئی۔

جنسی ہراسانی دے واقعے وی جاپان وِچ وݙی سطح اُتے تھئے ہِن۔ جاپان دی عدالت نے "عزت لہاوݨ / زبر زنا" دے ہِک معاملے وِچ وزیر اعظم سنزو آبے دے نیڑے سمجھے ون٘ڄݨ آلے مُلخ دے مہان٘درے صحافی کوں زنانی صحافی کوں ہرجاݨے دی رقم ادا کرݨ دا حُکم ٢٠١٩ء وِچ ݙے ݙِتّا ہئی۔

جنوبی کوریا اَتے جاپان وِچ زنانیاں دے ذریعے شروع کِیتی ڳئی نو میرج وومین دا مقصد ہِے جو شادی نہ کرݨ کوں ودھارا ݙیوݨ۔ اِیں مُہم اَتے زنانیاں دے شادی نہ کرݨ دی وجہ توں (ملک وِچ جنوبی کوریا اَتے جاپان) وِچ مالی اَتے سماجی بحران کھڑا تِھی ڳیا ہِے۔ زنانیاں شادی، جسمانی تعلق اَتے اَل توں بَچَّݨ دی کوشتاں کرین٘دیاں پئیاں ہِن۔

## زنانی فرماں روا دی چاہ
جاپان وِچ تھیوݨ آلے ہِک سروے دے مطابق مُلخی چوݨ پاوݨ آلیاں دی اکثریّت اِیں ڳالھ دی حمایت کرین٘دی ہِے جو زنانیاں کوں وی شہنشاہ دا وارث قرار ݙِتّا ون٘ڄے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* جاپان
* زنانیاں کوں اختیار آلا بݨاوݨ
* زنانیاں دے حقوق

## حوالہ جات

ونکی:جاپان وِچ زنانیاں
ونکی:جاپانی زنانیاں
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
جنوبی افریقا وِچ زنانیاں

thumb|ہِک جنوبی افریقی زنانی
جنوبی افریقا وِچ زنانیاں (اردو: جنوبی افریقا میں خواتین) (انگریزی: Women in South Africa) انجو انج سماجی جَتّھیاں اَتے زمریاں وِچ ون٘ڈیاں ہوئیاں ہِن۔ روائتی طور تے جنوبی افریقا وِچ چِٹّے لوکاں دی چاہوݨ آلی حکومت رہی ہئی، جین٘دے وِچ کالے لوکاں توں نسلی امتیاز جاری ہئی۔ تاہم اِیہ سلسلہ مُکّݨ دے باوجود ناں تاں کالے لوکاں دی معاشی حالات مکمل طور تے سدھارے ون٘ڄ سڳین٘دے ہِن اَتے ناں سماجی نا برابری کوں مکمل طور تے پَرے کِیتا ون٘ج سڳیا ہِے۔ بھان٘ویں جو ماہرین عمرانیات اِیہ منین٘دے ہِن جو ہر ݙہاکے وِچ کئی مثبت پیش رفتاں اَتے انقلابی بَدلاؤ ݙِٹّھے ڳئے ہِن۔ مُلخ دے دارالحکومت کیپ ٹاؤن اَتے کئی وݙّے شہراں وِچ اِیہ بَدلاؤ تِکھائی نال پھیلدے رِیہے ہِن، جاں جو اندرلے علاقیاں وِچ قدامت پسندی دا یاں تاں اُوہا ٻول ٻالا ہِے یا وَل صورتِ حال وِچ ذری جِتّی گھٹائی یا چنڳائی ݙِٹّھی ڳئی ہِے۔

## قتل
جنوبی افریقا وِچ ہر ترے گھنٹیاں دی اوسط دے حساب نال مُلخ وِچ ہِک زنانی کوں قتل کر ݙِتّا وین٘دا ہِے۔

## زبر زنا
جنوبی افریقا وِچ زبر زنا دے وی کئی واقعے پیش آئے ہِن، جِنّھاں دی وجہ توں لوک سڑکاں اُتے احتجاج کرین٘دے رِیہے ہِن۔ ٢٠١٩ء اِیں قبیل دے اُچیرے واقعے اِیں طرحاں ہِن:

* ١٤ ورھیاں دی سکول دی طالبہ جانیکا مولو کوں زبر زنا دا نشانہ بݨایا ڳیا۔ اَتے بعد وِچ قتل کر ݙِتّا ڳیا۔ اِیں کیس وِچ ہُم تئیں کوئی کارروائی نئیں تھئی۔

* ١٩ ورھیاں دی یونیورسٹی طالبہ کوں مبینہ طور تے پَھسا تے پوسٹ آفس وِچ قائم مرداں دے کوٹھے وِچ گِھن ون٘ڄیا ڳیا اَتے اُتّھاں اُون٘دے نال زبر زنا کِیتا ڳیا اَتے بعد وِچ مار ݙِتّا ڳیا۔

* ١٩ ورھیاں دی تھیولوجی طالبہ جیسی ہیس اپݨے بستر اُتے مرہ پاتی ڳئی جاں جو اِنّھاں دے ٨٥ ورھیاں دے ݙاݙا کوں ہَتھ پیر ٻَدھ تے ہن٘ڳݨ خانے وِچ بند کِیتا ڳیا ہئی۔ 

* ٢٥ ورھیاں دی باکسر بے بی لی کوں اِنّھاں دے پِچھوکڑ چھوہَر ٻیلی نے، جیڑھا ہِک پُلس افسر ہِے، اِنّھاں دی ڳݙِّی وِچ ڳولی مار ݙِتّی۔ 

## ٻہوں وَدھ عمر دے فرق دیاں شادیاں
مُلخ وِچ جنسی عدم برابری دی ہِک شرمناک مثال چھوہِرِیں دا اپݨے توں ترے گنی عمر آلے مرداں دے نال شادی کرݨ ہِے۔ ٢٠١٧ء وِچ ہِک اِیہو جئیں وااقعے وِچ کیپ ٹاؤن وِچ ٢٩ ورھیاں کالے چھوہِر نے ٩٢ ورھیاں دے تاجر نال شادی کر گِھدّی۔

## ٻِیا ݙیکھو

* زنانیاں کوں اختیار آلا بݨاوݨ
* افریقا وِچ زنانیاں
* مسیحیت وِچ زنانیاں

## حوالہ جات

ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:جنوبی افریقا وِچ زنانیاں
ونکی:افریقا وِچ زنانیاں
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
افریقا وِچ زنانیاں

[thumb|[کینیا وِچ خوراک دی قِلّت دے خلاف احتجاج کرین٘دیاں ہوئیاں۔ ]]

افریقا وِچ زنانیاں (اردو: افریقا میں خواتین) (انگریزی: Women in Africa) اُوہ زنانیاں ہِن جیڑھیاں بر اعظم افریقا وِچ ڄَمّیاں یا رہن٘دیاں ہِن یا اِتُّھوں توں تعلق رکھین٘دیاں ہِن اَتے جِنّھاں دی تہذیب، ثقافت اَتے تاریخ خود افریقا دی تہذیب، ثقافت اَتے تاریخ نال ڄُڑی ہوئی ہِے۔ اُوہ افریقا دے خود مختار مُلخاں دیاں زنانیاں ہِن، جِنّھاں وِچ انگولا، بینن، کیمرون، کیپ وردے، وسطی افریقی جمہوریہ، کوموروس، جمہوریہ کانگو شامل ہِن۔ جبوتی، مصر، اریٹیریا، ایتھوپیا، گبون، گیمبیا، گھانا، کینیا، لیسوتھو، لائبیریا، لیبیا، نائجیریا، روانڈا سینیگال، سیشلز، سیرا لیون، صومالیہ، جنوبی افریقا، جنوبی سوڈان، سوڈان، تنزانیہ، تیونس، یوگنڈا، زیمبیا، زمبابوے شامل ہِن۔

کُجھ افریقی زنانیاں محدود بین الاقوامی سُن٘ڄاݨ آلے مُلخاں توں آن٘دیاں ہِن، جیویں صحراوی عرب جمہوری جمہوریہ۔ ٻئے افریقی وی یورپی مُلخاں نال تعلق رکھݨ آلے سمندر پار علاقیاں توں آن٘دے ہِن، جیویں جو سپین، پرتگال توں۔

افریقی مُلخاں وِچ زنانیاں دی تاریخ دے حوالے نال ٻہوں سارے مختصر مطالعے کِیتے ڳئے ہِن۔   ٻہوں سارے مطالعے مخصوص مُلخاں اَتے خطّیاں، جیویں مصر، ایتھوپیا، مراکش، نائجیریا، لیسوتھو اَتے صحارا افریقا وِچ زنانیاں دے تاریخی کردار اَتے حیثیّت اُتے توجہ مرکوز کرین٘دے ہِن۔

## انگولا
جیویں جو ٻہوں سارے افریقی معیشتاں وِچ، ودھ تر اَبادی زرعی سرگرمیاں وِچ مصروف ہِے، خاص طور تے انگولا دے دِیہی علاقیاں وِچ۔ زراعت دا وَدھ تر کَم کار زنانیاں دے مون٘ڈھیاں اُتے ہِن۔ انگولائی زنانیاں نے ٹَٻَّر دے قیام وِچ حِصّہ گِھدّا، معاشرے اَتے سیاست، معاشی مفادات دے نال نال ذاتی مفادات وِچ وی اِنّھاں نے حِصّہ گِھدّا۔ 

## ایتھوپیا
ایتھوپیا وِچ زنانیاں دے بارے وِچ ٻہوں گَھٹ مطالعے تھئے ہِن، جاں جو ٻہوں سارے مبصرین نے ایتھوپیا دی کُراڑی بھوئیں اَتے موسم دی پارُوں ایتھوپیا دیاں زنانیاں کوں حیاتی بھر جِنّھاں جسمانی اَوکھاں دا سامھݨاں کرݨان پون٘دا ہِے اِین٘دے اُتے تبصرہ کِیتا ہِے۔ جیویں جو نقل تے حمل دے مناسب ذرائع ناں ہووݨ دی وجہ توں بھاری سمان کُوں کن٘ڈھ تے لَݙَّݨ، ہَتھ نال مکئی پِیہَݨ، گھر وِچ کَم کرݨ، ٻالاں دی پرورش کرݨ اَتے کھاݨاں پکاوݨ وغیرہ۔  

## ٻِیا ݙیکھو

* جنوبی افریقا وِچ زنانیاں
* ایشیاء وِچ زنانیاں
* زنانیاں دے حقوق
* زنانیاں دا چوݨ دا حق

## حوالہ جات

ونکی:افریقا وِچ زنانیاں
ونکی:افریقی زنانیاں
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں بلحاظ براعظم
ونکی:زنانیاں بلحاظ خطّہ
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
شریا گھوشال

thumb|شریا گھوشال فلم فئیر ایوارڈ دے موقع تے
زمرہ:مقالات مع رابطہ
**شرییا گھوشال** بھارتی پِچھوکڑ اَواز ڳائیکہ ہے۔ اِنّھاں نے اردو اَتے ہندوستانی توں انج کئی ٻئے بھارتی زبانوں کوں اپݨی ڳائیکی دے نال مالامال کیتا۔ 2002ء، 2005ء، 2007ء، 2008ء وغیرہ ورھیاں وِچ اِنّھاں کوں بھارتی سرکار دے قومی فلمی اعزازاں نال نوازیا ڳیا ہئی۔

## اعزازات

## حوالہ جات


## بیرونی روابط

* اقتباساتِ Shreya Ghoshal وکی اقتباسات پر
* ویکیمیڈیا العام پر شریا گھوشال سے متعلقہ وسیط
* انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس (IMDb) پر شریا گھوشال 
ونکی:بھارتی شخصیّتاں
ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں
ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ
ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:بھارتی ڳائیکہ
ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:ہندوستانی زباناں دے ڳائیک
ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیکاں
ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیک
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں
ونکی:بنگالی ڳائیکاں
ونکی:نیپالی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:راجستھان دے ڳائیک
ونکی:اردو ٻولی دے پِچھوکڑ اَواز ڳائیک
ونکی:راجستھان دیاں زنانیاں
ونکی:مراٹھی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:مغربی بنگال دے ڳائیک
ونکی:آسامی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:بھارتی نغمہ نگار
ونکی:نغمہ نگار زنانیاں
ونکی:غزل ڳائیک
ونکی:قومی فلم اعزاز (بھارت) جِتَّݨ آلے
ونکی:فلم فیئر ایوارڈ جِتَّݨ آلے
آشا بھوسلے

thumb|آشا بھوسلے دی تصویر
P21
العشير
ويكي بيانات
**آشا بھوسلے ** (اردو: آشا بھوسلے) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٨ ستمبر ١٩٣٣ء) اردو فلماں دی مہان٘دری ڳائیکہ ہِن۔ اُوہ مہان٘دری ڳائیکہ لتا منگیشکر دی نِکّی بھیݨ ہِن۔ اردو توں انج اِنّھاں نے ٢٠ بھارتی تے غیر مُلخی ٻولیاں وِچ نغمہ سرائی کِیتی۔ اُوہ ہُݨ تئیں ١٢٠٠٠ توں ودھ گِیت ڳاء چُکّی ہِن۔ 

## پیدائش
آشا بھوسلے ٨ ستمبر ١٩٣٣ء کوں سانگلی بمبئی وِچ ڄَمّی ہئی۔ آشا بھوسلے دے اَبّا دینا ناتھ منگیشکر تھیٹر دے اداکار اَتے ڳائیک وی ہَن۔ ١٩٤٢ء وِچ جِہڑیلے اُنّھاں دی عمر ٩ ورھیاں دی ہئٰ تاں پِیؤ دینا ناتھ منگیشکر فوت تِھی ڳیا۔ پِیؤ دے مرݨ دے بعد ٹَٻَّر پونے توں کولہاپور اَتے بعد وِچ بمبمئی ٹُر ڳیا۔ بمبئی ٹِک پووݨ دے بعد اپݨی بھیݨ لتا منگیشکر دے نال ڳائیکی جاری رکھی۔ آشا بوسلے نے پہلا ڳاݨاں ١٩٤٣ء وِچ ١٠ ورھیاں دی عُمر وِچ ڳایا جیڑھا (چلا چلا نَو بھلا) ہئٰ اِیہ ڳاݨاں ہِک مراٹھی فلم مجھا بَل دا ڳاݨاں ہئی اَتے اِین٘دی موسیقی دَتہ شنکر دَیو جے کار نے مرتب کِیتی ہئی۔ ١٩٤٨ء وِچ "ساون آیا" ڳاݨاں مقبول تِھیا اَتے ١٩٤٩ء وِچ رات دی راݨی دے ڳاݨے ریکارڈ کروائے۔ 

## ازدواجی حیاتی
١٩٤٩ء وِچ گنپت راؤ بھوسلے نال شادی کر گِھدّی جیڑھے لتا منگیشکر دے ذاتی سیکرٹری ہَن۔ بد قسمتی نال اِیہ شادی نا کام تِھی ڳئی۔  

## ڳائیکی
آشا بھوسلے دی مہان٘در اُوں ویلے تھئی جِہڑیلے ١٩٥٤ء وِچ راج کپور نے اُنّھاں کوں فلم بوٹ پالش دا ہِک ڳاݨاں "ننھے مُنے بچے" کِیتے سائن کِیتا اِیہ ڳاݨا آشا بھوسلے نے محمد رفیع دے نال ڳایا جئیں اُنّھاں کوں مہان٘در دی پوڑھی چڑھایا۔ موسیقار او پی نئیر نے ١٩٥٦ء وِچ سی آئی ڈی کِیتے آشا بھوسلے کوں سائن کِیتا۔ بی آر چوپڑا نے ١٩٥٧ء وِچ فلم "نیا دور" کِیتے سائن کِیتا اِیں فلم دے سبھے ڳاݨے ساحر لدھیانوی دے لِکّھے ہوئے ہَن۔ ١٩٥٧ء وِچ "نیا دور" ہِک پہلی فلم ہئی جین٘دے سبھے ڳاݨے آشا بھوسلے کوں ݙِّتّے ڳئے ہَن اَتے اِیں فلم دی ہیروئن ویجنتی مالا ہَن۔ 

## حوالہ جات

ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:بھارتی ڳائیکہ
ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ
ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں
ونکی:فلمی ڳائیکاں
ونکی:زنانی ڳائیک
ونکی:ڳائیکہ
ونکی:لوک ڳائیکہ
شمالی کوریا وِچ زنانیاں

thumb|شمالی کوریائی فوجی زنانیاں
شمالی کوریا وِچ زنانیاں (اردو: شمالی کوریا میں خواتین) (انگریزی: Women in North Korea) دا دُرُست موقف دُنیا دے اڳّوں واضح نئیں تِھی سڳیا ہِے۔ اِین٘دی وجہ اِیہ ہِے جو عالمی سطح اُتے شمالی کوریا کَلّھا تے وَکھرا ہِے۔ جاں جو سرکاری طور تے اِیہ موقف ہِے جو مُلخ وِچ زنانیاں کوں مرداں دے برابر حقوق حاصل ہِن۔ مُلخ وِچ کئی قنُون رائج ہِن، جِنّھاں وِچ جنسی برابری دا قنُون، مزدور دا قنُون اَتے ضروری صنعتاں دے قومیانے دا قنُون، جیڑھا اپݨی تفصیلاں وِچ زنانیاں کوں اختیار آلا بݨاوݨ دے عظیم مقصد دی تکمیل دی کوشِت کرین٘دے ہِن۔

## چین وِچ استحصال
شمالی کوریا دے تعلقات دُنیا دے وَدھ تر مُلخاں دے نال کائے نِھیں یا ٻہوں چنڳے کائے نِھیں۔ تاہم ہِک استثناء چین ہِے، جین٘دے نال مُلخ دے تعلقات چنڳے ہِن اَتے ہِک محدود حد توڑِیں لوک شمالی کوریا توں چین آن٘دے وین٘دے رہن٘دے ہِن۔ ٢٠١٩ء وِچ لندن دی ہِک غیر سرکاری سماجی تنظیم دی رپورٹ دے مطابق شمالی کوریا دیاں ہزاراں زنانیاں اَتے چھوہِریں کُوں چین وِچ دھندّا کرݨ کِیتے مجبور کِیتا وین٘دا ہِے۔ کوریا فیوچر انیشیٹو ناویں اِیں تنظیم دے مطابق اِنّھاں وِچ اکثر زنانیاں کوں اڳوا کر تے دھندّا کرݨ کِیتے ویچ ݙِتّا وین٘دا ہِے یا چینی مرداں نال شادی کِیتے مجبور کِیتا وین٘دا ہِے۔ رپورٹ وِچ آکھیا ڳیا ہِے جو جرائم پیشہ تنظیماں کِیتے اِیں کارُوبار دی سالانہ مالیت ݙاہ کروڑ ڈالر ہِے۔

## مُلخ وِچ جنسی استحصال
عالمی ادارے "ہیومن رائٹس واچ" (ایچ آر ڈبلیو) نے اپݨی ہِک رپورٹ وِچ دعویٰ کِیتا ہِے جو شمالی کوریا وِچ زنانیاں کو جنسی طور تے ہراساں کرݨ، اِنّھاں دے نال نا زیبا رویّہ اختیار کرݨ اَتے بعض ویلیاں تے اِنّھاں نال زبر زنا کرݨ کوئی وݙّی ڳالھ نئیں سمجھی وین٘دی۔ ایچ آر ڈبلیو دی طرفُوں جاری کِیتی ڳئی رپورٹ وِچ شمالی کوریا دے اِنّھاں بندیاں کوں بُݨیاد بݨایا ڳیا ہِے، جیڑھے اُتُّھوں توں بھڄَّݨ اَتے ٻئے مُلخاں وِچ وَسَّݨ وِچ کامیاب تھئے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* زنانیاں کوں اختیار آلا بݨاوݨ
* ایشیاء وِچ زنانیاں
* بدھ مت وِچ زنانیاں

## حوالہ جات

ونکی:شمالی کوریا وِچ زنانیاں
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
صومالیہ وِچ زنانیاں

thumb|صومالی زنانیاں اَتے مرد روائتی جُھمّر پین٘دے ہوئے۔
صومالیہ وِچ زنانیاں (اردو: صومالیہ میں خواتین) (انگریزی: Women in Somalia) مُلخ دی تقریباً اَدھ اَبادی اُتے مشتمل ہِن۔ اِیہ فیصد صومالی معاشرے دا ہِک لازمی حِصؤہ ہِے، جیندے وِچ ٹَٻَّر اَتے قبیلے دی ساخت وِچ واضح اَتے اہم کردار ہِن۔ اِین٘دے وِچ پینٹ لینڈ، صومالی لینڈ دے خود مختار علاقے وِچ صومالی زنانیاں اَتے خود اعلان کرݨ آلے خود مختار علاقے (وفاقی رکن ریاست) دے طور تے مَنّے ہوئے ہِن۔

### اَبادی
صومالیہ دی وَدھ تر اَبادی مسلمان مذہب نال تعلق رکھین٘دی ہِے۔ اَبادی وِچ وَدھارے دی شرح ١.٦٧ فیصد سَلانہ اَتے ڄَمَّݨ دی شرح ٤١.٤٥ فیصد / ١،٠٠٠ مُݨس دے نال۔

### ہیکل قبیلہ اَتے ٹَٻَّر
صومالی لوکاں دی قبیلہ بندی اہم سماجی اکائیاں ہیناور قبیلہ دی رُکنیت صومالی ثقافت اَتے سیاست وِچ مرکزی کردار ادا کرین٘دی ہِے۔ قبیلے پِدرانہ ہون٘دے ہِن اَتے قبیلیاں وِچ ونڈیڄے ہوئے ہوندے ہِن، اَتے بعض ویلے کئی تَلّے ݙتّے ڳئے حِصّیاں وِچ۔ 

صومالی معاشرہ روائتی طور تے نسلی طور شادی شدہ ہِے۔ اتحاد دے تعلقات کوں وُسعت ݙیوݨ کِیتے، شادی اکثر ہِک انجو انج قبیلے دے ݙوجھی نسلی صومالی نال تِھین٘دی ہِن۔ 

اہم صومالی قبیلیاں وِچ اِیہ شامل ہِن:

* درود
* خانقاہ
* شناخت
* اسحاق

١٩٧٥ء وِچ مسلم مُلخ وِچ عائلی قنُوناں اُتے سبھ توں قابلِ ذکر حکومتی اصلاحتاں صومالی جمہوری جمہوریہ وِچ پیش کِیتیا ڳئیاں۔ ڄئیں زنانیاں اَتے مرداں کوں، بشمول پئے اَتے ذالیں کوں مکمل برابری تے رکّھیا۔

### کپڑے
عام، روز ݙیہاڑے دی سرگرمیاں دے وِچالے، صومالیہ وِچ زنانیاں عام طور تے گنٹینو پین٘دیاں ہِن، ہِک لَمّا کپڑا جیڑھا مونڈھے اُتے ٻَدّھیا وین٘دا ہِے اَتے کن٘ڈھ دے چَودھار وَلھٹیا ہون٘دا ہِے۔ گنٹینو عام طور تے سادہ چِٹّے کپڑے نال بݨیا ہون٘دا ہِے جیکُوں بعض ویلے سُݨھَپ آلے شئیں دے نال سڄایا وین٘دا ہِے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* زنانیاں دے حقوق
* زنانیاں دی تاریخ
* زنانیاں دیاں مسیتاں

## حوالہ جات

ونکی:صومالی زنانیاں
ونکی:صومالیہ وِچ زنانیاں
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں بلحاظ خطّہ
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
عراق وِچ زنانیاں

اِکوِیہوِیں صدی دے اَغاز وِچ عراق وِچ زنانیاں (اردو: عراق میں خواتین) (انگریزی: Women in Iraq) دی حیثیّت ٻہوں سارے عوامل توں متاثر تھئی ہِے: جنگاں (حال وِچ ای عراق دی جنگ)، فرقہ وارانہ مذہبی، کوئی کُراڑا جھیڑا کائے نِھیں، اسلامی قنُون اَتے عراق دے آئین توں متعلق بحثاں، ثقافتی روائتاں، اَتے جدید سیکولرازم جنگاں اَتے اندرلے جھیڑیاں دے نتیجے وِچ لَکّھیاں عراقی زنانیاں بیوہ تِھی چُکیاں ہِن۔ زنانیاں دے حقوق دی تنظیماں ہراساں کرݨ اَتے ݙراوݨ دھمکاوݨ دے خلاف پورھیا کرین٘دیاں پئیاں ہِن، جاں جو اُوہ قنُون، تعلیم، کَم دی جاء، اَتے عراقی حیاتی دے ٻہوں سارے ٻئے شعبیاں وِچ زنانیاں دی حیثیت کوں چنڳا بݨاوݨ اَتے غیرت دے ناں اُتے قتل اَتے جبری شادیاں جئیں گندے روائتی طریقیاں کوں روکݨ کِیتے کَم کرین٘دیاں ہِن۔

## تاریخ
سَتویں صدی دے وِچالے وِچ لاما اپݨی فتح دے ہِک حِصّے دے طور تے فارسیاں نال لڑدے پئے ہَن، جِنّھاں کوں ہَر تھئی ہئی۔ "دا آواکنڈ: وومن ان عراق" دی مصنف زنانی "ڈورین انگرامس" نے آکھیا ہِے جو اُوہ ویلا ہئی جِہڑیلے زنانیاں دی مدد دی لوڑ ہئی۔ خاص طور تے، امینہ بنت قیس ناویں ہِک زنانی "ستارھاں ورھیاں دی عُمر وِچ ابتدائی جھیڑیاں وِچوں ہِک وِچ طبّی جَتّھے دی اڳواݨی کرݨ آلی سبھ توں گھٹ عمر زنانی ہَن"۔ اپݨی جِت دے بعد میسوپوٹیمیا اُتے حکومت کرݨ آلے عرباں نے اِیں مُلخ دا ناں عراق رکّھیا۔ عباسی خلافت دے وِچالے وِچ، ودھائے طبقے دے مرداں کِیتے زنانیاں کوں جنسی غلاماں دے طور تے رکّھݨ دا رواج عام ہئی، اَتے ٻہوں ساریاں غلام زنانیاں اپݨی ذہانت اَتے سُݨھَپ دی پارُوں مہان٘دریاں ہَن۔ عباسی معاشرے وِچ اَزاد زنانیاں کِیتے نمایاں مقام حاصل کرݨ ٻہوں اوکھا ہئی، بھان٘ویں جو کُجھ قابلِ ذکر زنانیاں موجود ہَن۔

١٢٥٨ء وِچ، بغداد، اُتے منگول قوم نے حملہ کر تے قبضہ کر گِھدّا۔ منگولاں دے ٹُر ون٘ڄݨ دے بعد ١٥٥٣ء تئیں فارسی دُشمݨاں دا سلسلہ جاری رِیہا، جِہڑیلے عثمانی سلطان سلیمان نے بغداد اَتے اِین٘دے صوبیاں اُتے قبضہ کر گِھدا، جیڑھا ترک سلطنت دا حِصّہ بݨ ڳئے۔ انگرامس آہْدا ہِے جو ترکاں دے "زنانیاں دے بارے وِچ غیر لچیلے اصول ہَن"۔ جین٘دی وجہ نال زنانیاں دی حیثٰیت وِچ گھٹائی آئی۔ اِین٘دے برعکس، بیٹریس فوربس مینز دا آکھݨاں ہِے جو زنانیاں کوں ترک اَتے منگول معاشریاں وِچ نسبتاً ودھایا اَتے عوامی مقام ݙِتا ڳیا ہِئی، اَتے عراق اُتے حمکرانی کرݨ آلے ترک ٹَٻَّراں وِچ کئی زنانیاں، جیویں تیموری سلطنت، نے سیاسی اہمیّت حاصل کِیتی ہئی۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* OWFI کی سرکاری ویب سائٹ (محفوظ شدہ)
* یکجہتی عراق
* عراق میں خواتین کے حقوق کے لیے جدوجہد، دعا خلیل اسود کے قتل کے موضوع پر ینار محمد کے ساتھ انٹرویو، 26 جون 2007، نیوز ویب سائٹ CNN پر (انتباہ: گرافک تصاویر)
* عراقی خواتین کی زندگی کا ایک دن، عراق میں خواتین کی حالت پر ہوزان محمود کے ساتھ دو حصوں میں انٹرویو، الجزیرہ، 3 مارچ، 2007۔
ونکی:عراق وِچ زنانیاں
ونکی:عراقی زنانیاں
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں بلحاظ خطّہ
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
تلسی کمار

thumb|تلسی کمار ٢٠١٩ء دے سکرین ایوارڈ دے موقع تے
**تلسی کمار دعا** (انگریزی: Tulsi Kumar) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٥ مارچ ١٩٨٦ء) ہِک بھارتی پِچھوکڑ اَواز ڳائیکہ، آر جے اَتے میزبان ہِن جیڑھی بالی وڈ انڈسٹری وِچ کَم کرین٘دی ہِن۔ تلسی کمار کاروباری، فلم پروڈیوسر اتے ٹی سیریز دے بانی گلشن کمار اتے سدیش کماری دے گھر ڄَمّی ہئی۔**** انّھاں دے ݙو بھیݨ بِھرا خوشحالی کمار اَتے بھوشن کمار ہِن۔ تلسی کمار دی شادی 2015ء وِچ ہیتش رالہن نال تھئی جِنّھاں توں ہِک پُتر ہِے جِین٘دا ناں شیوئے رالہن ہِے۔ 

## ذاتی حیاتی
تلسی کمار ١٥ مارچ ١٩٨٦ء وِچ ہِک پنجابی ہندو ٹَٻَّر وِچ ڄَمّی ہئی۔ انّھاں دے اَبّا مہان٘درے کاروباری گلشن کمار اَتے اَمّاں سدیش کماری ہِن۔ تلسی کمار نے ١٨ فروری ٢٠١٥ء کوں دِلی وِچ ہیتش رالہن نال شادی کیتی۔ دیویا کھوسلا کمار تلسی دی بھرڄائی ہِن۔ ٢٤ دسمبر ٢٠١٧ء کوں، تلسی نے ہِک پُتر کوں ڄَمایا جِین٘دا ناں شیوئے رالہن ہے۔

## ایوارڈ

## حوالہ جات

ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:بھارتی ڳائیکہ
ونکی:بھارتی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ
ونکی:بھارتی فلمی ڳائیکاں
ونکی:بھارتی شخصیّتاں
ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:بالی وُوڈ دیاں ڳائیکاں
ونکی:دلی دے ڳائیک
ونکی:پنجابی لوک ڳائیکہ
ونکی:پنجابی لوک ڳائیک
ونکی:پنجابی ڳائیک
ونکی:پنجابی مہان٘درے زنانیاں
عمان وِچ زنانیاں

[thumb|[عمان دی زنانی]]
thumb|ہِک عمانی ٹَٻَّر دی تصویری عکاسی
عمان وِچ زنانیاں (اردو: عمان میں خواتین) (انگریزی: Women in Oman) کوں تاریخی طور تے روز ݙیہاڑے دی حیاتی دے معاملیاں توں ٻاہر رکّھیا ڳیا ہِے۔ جاں جو وِیہوِیں صدی دے اَغاز وِچ عمانیاں دے وَدّھݨ اَتے سَتّر دے ݙہاکے دے اَغاز وِچ اِنّھاں دے وَل آوݨ دے نال، عمانیاں توں وَدھ عصری اَبادی جیڑھی ٻاہرلے مُلخ اپݨے ویلے وِچ برطانوی نو آبادیاتی اقدار نال متاثر ہئی اَتے ہولے ہولے صنفی وکھریپے دی ٻہوں ساری روائتاں کوں چیلنج کرین٘دی ہئی۔ زنانیاں ہُم انجو انج میداناں وِچ سرگرمِ عمل ہِن۔

### تعلیم دے پِڑ وِچ
١٩٧٠ء وِچ، سلطان قابوس نے مرداں اَتے زنانیاں / تِریمتیں ݙُون٘ہائیں کِیتے ہِک جامع تعلیمی پالیسی دی سُن٘ڄاݨ کرائی، جین٘دے نال سکولاں وِچ چھوہِرِیں دی حاضری ١٩٧٠ء وِچ ٠ فیصد توں وَدھ تے ٢٠٠٧ء وِچ ٤٩ فیصد تِھی ڳئی۔ اڳلے ورھیاں وِچ، ٦ لَکھ طلباء، مرد اَتے زنانیاں ݙُون٘ہائیں، نے ١ ہزار توں وَدھ اداریاں وِچ داخلہ گِھدّا۔ عام تعلیم دے اِیں پہلے مرحلے کوں اُسارݨ دے بعد، وزارتِ تعلیم نے تعلیمی معیار کوں چنڳا کرݨ کِیتے اقدامات کوں نافذ کِیتا۔ ١٩٨٠ء دے ݙہاکے وِچ، عمانی حکومت نے سکولاں دی اَمبارتاں دی اُساری، مناسب آلیاں اَتے نصابی کتاباں دی فراہمی اَتے اُستاداں / اُستانیاں دی تربیت دی فراہمی دی سرپرستی کِیتی۔ اصلاحتاں ہُݨ تئیں جاری ہِن۔

کُجھ ویلے پہلاں سلطان قابوس یونیورسٹی دے کالج آف انجینئرنگ نے طالبات دے داخلے اُتے پابندی لاء ݙِتّی، اِیہ دعویٰ کِیتا جو انجینئرنگ دی فیلڈ ورک دی "آؤٹ ڈور سیٹنگ" اِنّھاں کِیتے سماجی طور تے مناسب کائے نِھیں۔ بھان٘ویں جو طالبات نے احتجاج کِیتا، ٻہوں ساریاں زنانیاں کوں ٻِنّھاں اداریاں وِچ کوچ کرݨا پِیا۔ جاں جو حالیہ واقعیاں وِچ اِیکُوں بَدل ݙِتّا ڳیا ہِے اَتے اِیہ تئیں جو زنانیاں کوں وی اِین٘دے وِچ ون٘ڄݨ دی اجازت ہِے۔

### کَم کار
١٩٧٠ء دے ݙہاکے توں، عام طور تے ٻاہرلے مُلخ تعلیم گِھنَّݨ آلیاں زنانیاں کوں عمان وَل آوݨ اَتے "قوم دی نویں اُساری" وِچ مدد کرݨ دی ترغیب ݙِتّی وین٘دی رہی ہِے۔ جدیدیت اَتے ترقی دے نظریاں کوں قبول کرݨ آلے اڳواݨاں دے نال، زنانیاں تقریباً ہر پیشے وِچ ملازمت حاصل کرݨ دے قابل تھئیاں۔

## حوالہ جات

ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں بلحاظ خطّہ
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:عمان وِچ زنانیاں
ونکی:سلطنت عمان وِچ زنانیاں
ونکی:عمانی زنانیاں
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
لیبیا میں خواتین

[thumb|[لیبیا وِچ زنانیاں احتجاج کرین٘دے ہوئے۔ ]]
لیبیا وِچ زنانیاں (اردو: لیبیا میں خواتین) (انگریزی: Women in Libya) اُوہ زنانیاں ہِن جیڑھیاں جو لیبیا وِچ ڄَمّیاں، اُتّھاں رہن٘دیاں ہِن، یا اُنّھاں دا تعلق لیبیا نال ہِے۔

### تاریخ اَتے قنُون
١٩٧٠ء دے ݙہاکے وِچ زنانیاں دی اَزادی وݙی حَد توڑِیں عمر دا معاملہ ہئی۔ ہِک مبصّر نے عمومی طور تے ݙسایا جو شہر دی پینترِیہہ ورھیاں توں گَھٹ عمر دیاں زنانیاں نے روائتی نقاب کوں نظر انداز کر ݙِتّا ہئی اَتے اُوہ مغربی طرز دے پہناوے پاوݨ دا شون٘ق رکھین٘دیاں ہَن۔ پینترِیہہ توں پِنتالِہیہ ورھیاں دی عُمر دے لوک اِیں تبدیلی اُتے بھال پاوݨ کِیتے تِکھائی نال اَمادہ تِھین٘دے پئے ہِن جاں جو اِیویں لڳدا ہِے جو پِنتالِہیہ ورھیاں توں ودھ عمر دیاں زنانیاں اِین٘دی حمائت نئیں کرین٘دیاں پئیاں۔ ہِک ݙہاکے دے بعد شہری زنانیاں وِچ پردہ غیر مَمُولی ہئی ۔ بھان٘ویں جو حالیہ ورھیاں وِچ اِیہ صورتِ حال بدل ڳئی ہِے اَتے جدید دور دے لیبیا وِچ بے پردہ زنانیاں دی ڳِنتری تقریباً ناں ہووݨ دے برابر ہِے۔

اِیں ویلے دے وِچالے، زنانیاں کوں وی اپݨے پئیاں یا مرد ٻیلیاں توں بغیر ڳَݙّی چلین٘دے، خریداری کرین٘دے یا پن٘دھ کرین٘دے ہوئے ݙِٹّھا ڳیا (جیکوں بے حیائی آکھیا وین٘دا ہِے)۔ 

### چوݨ وِچ حِصّے دا حق اَتے حکومت
١٩٢٠ء دے ݙہاکے دے اَغاز توں، لیبیا دیاں زنانیاں کوں چوݨ پاوݨ اَتے سیاسی حیاتی وِچ حِصّہ گِھنَّݨ دا حَق حاصل ہِے۔ اُوہ اپݨے پئیاں توں اَزادانہ طور تے جَذَیت دی ملکیّت اَتے تصرف وی کر سڳدیاں ہَن، جاں جو اِیہ سبھے حقوق ١٩٦٩ء دے انقلاب توں پہلاں صرف کُجھ زنانیاں ای استعمال کرین٘دیاں ہَن۔

اِین٘دے بعد توں، حکومت نے زنانیاں کوں چوݨاں اَتے قومی سیاسی اداریاں وِچ حِصّہ گِھنّݨ دی ترغیب ݙِتّی ہِے، جاں جو ١٩٨٧ء وِچ صرف ہِک زنانی اسسٹنٹ سیکرٹری برائے اطلاعات تے ثقافت دے طور تے قومی حکومت دے اُمور وِچ اَڳّوں وَدّھی۔ وَل، ١٩٨٩ء توں ١٩٩٤ء تئیں فاطمہ عبد الحفیظ مختار نے وزیر تعلیم دے طور تے خدمتاں انجام ݙِتّیاں۔ سلمیٰ احمد راشد ١٩٩٢ توں ١٩٩٤ء تئیں زنانیاں دی سنڳتی وزیر دے عُہدے اُتے لڳی رہی ہَن۔

### انجمناں
زنانیاں اپݨی انجمناں بݨاوݨ دے قابل وی ہِن جِنّھاں وِچُوں پہلی بن غازی وِچ ١٩٥٥ء دی ہِے۔ ١٩٧٠ء وِچ زنانیاں دے ٻہوں ساریاں تنظیماں جنرل وومینز یونین وِچ ضَم تِھی ڳئیاں، جیڑھیاں ١٩٧٧ء وِچ لیبیا دی زنانیاں دی یونین بݨ ڳئی۔ ١١ دسمبر ١٩٦٩ء دے آئینی اعلامیے وِچ زنانیاں کوں قنُون دے تحت مرداں دے برابر درجہ ݙِتّا ڳیا ہئی۔ بعد وِچ زنانیاں دی تحریک تعلیمِ بالغاں اَتے حفظانِ صحت جئیں شعبیاں وِچ سرگرم رہی۔ 

## حوالہ جات

ونکی:لیبیا وِچ زنانیاں
ونکی:لیبیائی زنانیاں
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں بلحاظ خطّہ
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
مالی وِچ زنانیاں

مالی وِچ زنانیاں (اردو: مالی میں خواتین) (انگریزی: Women in Mali) دی حیثیت اَتے سماجی کردار نسلی معاشریاں وِچ انجو انج روائتاں دے اوکھے تعامل، وݙّی ساحلی ریاستاں دے عروج تے زوال، فرانسیسی نو آبادیاتی حکمرانی، اَزادی، شہری کاری، جھیڑیاں اَتے ما بعد نو آبادیاتی پیش رفت توں تشکیل پان٘دا ہِے۔ مالی دیاں زنانیاں مالی دی اَبادی دا صرف اَدھ توں گَھٹ ہِن اَتے کُجھ ویلے اُوہ ازدواجی معاشریاں دا مرکز وی رِیہاں ہِن، جاں جو اُوہ اِیں وݙّی زرعی دیہی بِیادری دے معاشی اَتے سماجی ڈھانچے کِیتے ہمیشہ اہم رِیہاں ہِن۔

اِنّھاں دے کردار کوں مذہب اُتے جھیڑیاں نے وی تشکیل ݙِتا، کیوں جو کافر معاشریاں نے ١١٠٠ توں ١٩٠٠ء دے ویلیاں وِچ ہولے ہولے اسلام کوں رَستہ ݙِتّا۔

### ثقافتی پس منظر
مالی مغربی افریقا وِچ ہِک خُشکی نال گِھریا ہویا مُلخ ہِے۔ اِیں نے ١٩٦٠ء وِچ فرانس توں اَزادی گھِدّی ہئی۔ شمالی مالی وِچ جھیڑے نے مُلخ کوں غیر مستحکم کر ݙِتّا۔ مالی دی اَبادی ١٨ ملین توں وَدھ ہِے، اَتے اخلاقی طور تے درج ذیل جَتھیاں نال متنوع ہِے: بامبرا 34.1%، فولانی 14.7%، ساراکول 10.8%، سینیو 10.5%، ڈوگن 8.9%، مالینکی 7%، بوبو 2.9%، سونگھائی 1.6% , Tuareg 0.9%، ٻئے مالی 6.1% مغربی افریقی ریاستوں دی اقتصادی بِیادری کے اراکین وِچ 0.3%، ٻئے 0.4%۔ ہِک زنانی دی کوکھ وِچ ڄَمَّݨ آلے تقریباً ٦ ٻالاں دی زرخیزی دی شرح دُنیا وِچ سبھ توں وَدھ ہِے۔

### تعلیم
thumb|مالی دِیاں چھوہِرِیں سکول وین٘دے ہوئے
ہِک توں پندرھاں ورھیاں دی عُمر تئیں تعلیم لازمی ہِے۔ وَل وی ٻہوں سارے ٻال سکول نئیں وین٘دے، اَتے غُربت، چھوہِرِیں دی تعلیم کِیتے سماجی ترجیح، ٻالاں دی شادی اَتے جنسی ہراساں جئیں عوامل دی پارُوں چھوہِرِیں دے اندراج دی شرح ہر سطح اُتے چھوہَراں دے مقابلے وِچ گَھٹ ہِے۔ 

### صحت دی ݙیکھ بھال
مالی دُنیا دے غریب ترین مُلخاں وِچُوں ہِک ہِے اَتے صحت اَتے صفائی دے ناقص انتظاماں توں شدید متأثر ہِے۔ زنانیاں دی صحت منفی طور تے متاثر تھین٘دی ہِے، بھان٘ویں جو حکومت ٻالاں دے نال نال ݙُون٘ہائیں جِنساں دے بالغاں کوں سبسڈی اُتے طبّی ݙیکھ بھال ݙین٘دی ہِے۔ مالی دا آئین صحت دے حق دی ضمانت ݙین٘دا ہِے۔ صحت دی ݙیکھ بھال دی پالیسی کمیونٹی دی ساجھے داری، لاگت دی وصولی اَتے ضروری دوائیں دی دستیابی اُتے مبنی ہِے۔ 

## حوالہ جات

ونکی:مالی وِچ زنانیاں
ونکی:مالی زنانیاں
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں بلحاظ خطّہ
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
متحدہ عرب امارات وِچ زنانیاں

ریاست دے قیام دے بعد توں حکومت نے متحدہ عرب امارات وِچ زنانیاں (اردو: متحدہ عرب امارات میں خواتین) (انگریزی: Women in the United Arab Emirates) دے اُمور اَتے مسائل دا وِچار رکّھݨ دا اَغاز کر ݙِتّا ہِے۔ جنرل وویمنز یونین دا قیام ١٩٧٥ء وِچ عمل وِچ گِھن آیا ڳیا، متحدہ عرب امارات دے بانی شیخ زاید بن سلطان النہیان دی طرفُوں بھرپور حمایت اَتے حون٘صلہ ودھارا کِیتا ڳیا۔ زنانیاں دے کَم دی علمبردار شیخہ فاطمہ بنت مبارک نے بھرپور کوشِت کِیتی زنانیاں کوں اختیار آلا بݨاوݨ اَتے معاشرے وِچ اِنّھاں دے کردار کوں فعال کرݨ کِیتے اِنّھاں دا کردار سراہے ون٘ڄݨ دے قابل ہِے۔ اماراتی زنانیاں نے ٻہوں ساریاں کامیابیاں حاصل کِیتیاں ہِن۔ سیاسی سطح اُتے متحدہ عرب امارات دی حکومت وِچ زنانیاں سامھݨے آئیاں اَتے سبھ توں گَھٹ عُمر وزیر دی عُمر ٢٢ ورھیاں دی ہِے۔ اِین٘دے توں انج فیڈرل نیشنل کونسل دی سَت ممبران وِی موجود ہِن۔

### تاریخ
ایمریٹس فیڈریشن دے قیام توں پہلاں زنانی ٻالاں دی پرورش، ݙیکھ بھال اَتے ٹَٻَّر آلی حیاتی وِچ اہم فیصلے کرݨ دی ذِمّے وار ہئی۔ اُوہ نوبل قرآن دی تعلیم ݙیوݨ دی ذِمّے وار ہئی۔ ٻہوں سارے کَمّاں توں انج وُݨائی، کڈھائی اَتے اناج دی گِھسائی کرݨ، زانوراں دی پرورش کرݨ، کُھوؤاں توں پاݨی گِھن آوݨ، بھوئیں کاشت کرݨ اَتے فصلاں کوں پاݨی ݙیوݨ، چٹائیاں، ٹوکریاں، قالین، خیمے اَتے بکسے بݨاوݨ جئیں کَم کرین٘دیاں ہَن۔ ماضی وِچ اَماراتی ٹَٻَّراں دی حیاتی اِنّھاں کَمّاں توں بغیر کائے ناں لنگھدی ہئی۔ بانی زید بن سلطان النہیان نے آکھیا: "متحدہ عرب امارات وِچ زنانیاں نے ٻہوں گھٹ مُد وِچ جیڑھا کُجھ حاصل کِیتا ہِے اِینْدے نال میکوں ٻہوں خوشی تِھین٘دی ہِے اَتے یقین ݙیوایا وین٘دا ہِے جو کُجھ اَساں کل لائیا ہئی اُوہ اَڄ پَھل آوݨ شروع تِھی ڳیا ہِے، اَتے اَساں خُدا دا شکر ادا کرین٘دے ہیں جو معاشرے وِچ زنانیاں / تِریمتیں دا کردار اُبھرݨ دا اَغاز تِھی ڳیا ہِے اَتے اِین٘دے وِچ جیڑھا کُجھ ہِے اُون٘دا احساس ہووݨ دا اَغاز وی تِھی ڳیا ہِے۔ اَساݙی موجودہ اَتے آوݨ آلیاں نسلاں کِیتے بہترین عمل ہِے۔

### زنانیاں دی ڳِنتری
اماراتی زنانیاں ٢٠١٠ء وِچ مُلخ دے کُل شہریاں وِچُوں ٨٨٨،٤٦٨ ہَن۔ ہِک اندازے دے مطابق متحدہ عرب امارات وِچ زنانیاں دی ڳِنتری ٩.٩ ملین دی کُل اَبادی وِچوں ٣ ملین تئیں پُڄ ویسی۔ متحدہ عرب امارات وِچ زنانیاں کِیتے خواندگی دی شرح ٩١ فیصد ہِے، جیڑھی جو ٻہوں سارے عرب مُلخاں دے مقابلے وِچ گَھٹ ہِے۔ 

## حوالہ جات

ونکی:متحدہ عرب امارات وِچ زنانیاں
ونکی:اماراتی زنانیاں
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں بلحاظ خطّہ
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
قازقستان وِچ زنانیاں

[thumb|[قازقستان وِچ زنانیاں اُتُّھوں دے روائتی تقریباتی پہناوے وِچ۔ ]]
 
قازقستان وِچ زنانیاں (انگریزی: Women in Kazakhstan) (اردو: قازقستان میں خواتین) اُوہ زنانیاں ہِن جیڑھیاں قازقستان وِچ رہندیاں ہِن۔ معاشرے وِچ اِنّھاں دا مقام مقامی روائتاں اَتے رِیتاں رواجاں، سوویت حکومت دے ݙہاکیاں، تِکھائی رفتار سماجی اَتے معاشی بَدلاؤ اَتے اَزادی دے بعد عدم استحکام، اَتے نویں اُبھردی ہوئی مغربی اقدار دے نال نال اَݨ ڳِݨت عوامل توں متاثر ہِے۔

## تاریخ
قازقستان نے ٧٠ ورھیاں توں وَدھ عرصے تئیں سوویت ڳَٹھ دا حِصّہ رہوݨ دے بعد ١٩٩١ء وِچ اپݨی اَزادی حاصل کِیتی۔ اَزادی دے بعد، قازقستان دی معیشت، تبدیلی دی مُد وِچ رہی ہِے، خاص طور تے ١٩٩٠ دے ݙہاکے وِچ، ہِک تکڑے زوال اَتے عدم استحکام دا سامھݨاں کرݨاں پِیا۔ ١٩٩٥ء تئیں حقیقی جی ڈی پی اِین٘دی ١٩٩٠ء دی سطح دے ٦١.٤ فیصد تئیں ڈھے ڳئی، جین٘دے نتیجے وِچ برین ڈرین وی تِھی ڳیا۔

## تولیدی صحت اَتے ٻال ڄماوݨ
قازقستان وِچ زچڳی وِچ موتاں دی شرح ١٢ موتاں / ١ لَکھ جِین٘دیاں پیدائشاں (٢٠١٥ء دا تخمینہ) ہِے۔ 

## انسانی سمگلنگ
 
قازقستان وِچ شہری اَتے غیر مُلخی زنانیاں اَتے چھوہِرِیں جنسی سمگلنگ دا شکار تِھی چُکیاں ہِن۔ اِنّھاں نال زبر زنا وی تِھیندا ہِے اَتے مُلخ بھر وِچ کوٹھیاں، کاروبار، ہوٹلاں، گھراں اَتے ٻئے جائیں اُتے جسمانی اَتے نفسیاتی طور تے ݙَز پُچائی ویندی ہِے۔

## زنانیاں دے حقوق
حکومت نے اقوامِ متحدہ کوں قازقستان وِچ صنفی برابریاں کِیتے اپݨے منصوبے ٢٠٠٦ توں ٢٠١٦ء دی حکمتِ عملی دی اطلاع ݙِتّی۔ ٢٠٠٩ء وِچ قازقستان نے گھروڳی مار کُٹ دی روک تھام توں متعلق قنُون دی سُن٘ڄاݨ کرائی۔ اِیہ قنُون زنانیاں دے خلاف ہر وَنکی دی مار کُٹ کوں روکݨ کِیتے جامع اقدامات فراہم کرین٘دا ہِے۔

زنانیاں دے عالمی ݙیہاڑے تے مُلخ وِچ عام ناغہ قرار ݙِتّا ڳیا ہِے۔

## سیاست وِچ زنانیاں
زنانیاں تِکھائی نال ودھائے سیاسی اَتے سرکاری عہدیاں اُتے فائز تِھین٘دیاں پئیاں ہِن۔ دسمبر ٢٠٠٩ء وِچ قازقستان نے "مرداں اَتے زنانیاں کِیتے برابر حقوق اَتے برابر موقعیاں دی ریاستی ضمانتاں اُتے" قنُون اپݨایا۔ جیندے وِچ سول سروس تئیں مرداں اَتے زنانیاں دی برابر رسائی دی شرط رکّھی ڳئی ہِے۔ قازقستان دی ١٥٤ نشستاں آلی پارلیمنٹ وِچ ٢٨ زنانیاں ہِن اَتے زنانیاں پارلیمنٹ دے تلویں ایوان وِچ ٢٥.٢ فیصد نمائندگی کرین٘دیاں ہِن۔ مارچ ٢٠١٧ء تئیں، پارلیمنٹ دے تلویں ایوان وِچ زنانیاں دا حِصّہ ٢٧ فیصد ہئی، جیڑھا ݙاہ ورھیاں پہلاں دے مقابلے وِچ ١٠ فیصد وَدھ ہِے۔ 

## حوالہ جات

ونکی:قازقستان وِچ زنانیاں
ونکی:قازقستانی زنانیاں
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں بلحاظ خطّہ
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
لبنان وِچ زنانیاں

thumb|لبنان دے زفتا شہر وِچ زنانیاں دا ہِک جتّھا۔

لبنان وِچ زنانیاں (اردو: لبنان میں خواتین) (انگریزی: Women in Lebanon) عرب دُنیا دے مقابلے وِچ ٻہوں معاملیاں وِچ انجو اَنج ترقی یافتہ موقف رکھین٘دیاں ہِن۔ مُلخ وِچ اُوہ اَزادانہ طور تے کپڑے پاء سڳدیاں ہِن اَتے اپݨے مُلخ وِچ بے روک ٹوک گُھم پِھر سڳدیاں ہِن۔ اِتّھوں دیاں زنانیاں تقریبا مرد دے برابر سارے شہری اَتے سیاسی حقوق رکھین٘دیاں ہِن۔

## مذہبی قنُون
کئی سرکاری طور تے تسلیم تھئے ہوئے مذاہب دی موجودگی دی پارُوں توں لبنان دے عائلی اُمور گَھٹ توں گھٹ پندرھاں عائلی ضابطیاں دے تابع ہِن۔ لبنان دیاں زنانیاں دا سیاسی تحفظ اِنّھاں دے مذہب دے تابع ہِے۔ مسلمان ٹَٻراں وِچ شادی دی عُمر سنِ بلوغ کوں پُڄَّݨ دے نال ای مَنّی ون٘ڄ سڳین٘دی ہِن اَتے ذالیں دی وَدھ ڳِنتری قنُونی طور تے جائز ہِے۔ بین العقیدہ شادی وی ممکن ہِے، مثال دے طور تے مسلمان زنانیاں مسیحی یا یہودی مرداں دے نال مذہب دی تبدیلی یا اَل دے مرد دے مذہب چُݨݨ دی شرط دے نال شادی کر سڳدیاں ہِن۔ اِین٘دے توں انج ذالیں ٻاہرلے مُلخ سول شادی کر سڳدیاں ہِن، جین٘دا کوئی وی لبنانی سفارتخانے وِچ اندراج مُمکن تِھی سڳدا ہِے۔ اِیہ ہِک مہان٘درا پسندیدہ اختیار کردہ موقف ہِے، جین٘دے وِچ قبرص ہِک مَن بھان٘دہ مُلخ ثابت تِھیا ہِے۔ تاہم کہِیں لبنانی زنانی کوں کہِیں غیر مُلخی مرد توں ڄَمَّݨ آلے ٻال کوں لبنانی شہریت نئیں ݙِتّی وین٘دی۔

## ٢٠١٩ء دا زنانیاں دا اختیاراں کِیتے احتجاج
لبنان بھر وِچ ٢٠١٩ء دے کئی ہفتیاں تئیں حکومت مخالف مظاہرے جاری تِھی چُکّے ہَن، اَتے عوامی مارچ، بحث مباحثے، دھرنیاں اَتے سڑکاں بند کرݨ دے عمل وِچ زنانیاں بݨیادی کردار ادا کر چُکیاں ہِن۔ یعنی ہِک اِیہو جِیہاں مُلخ جین٘دے وِچ زنانیاں دی نمائندگی ٻہوں گَھٹ ہِے، اُوہ سڑکاں اُتے نِکل تے اَپݨی اَواز اُچّی کر چُکیاں ہِن۔ احتجاج وِچ لوکاں دے مطابق "زنانیاں اِیں انقلاب دا اہم حِصّہ ہِن۔ اساں اڳلی صفاں وِچ ہِسے۔ اَساں ہِک ٻئے کوں اختیار آلا بݨین٘دے پئے ہِسے اَتے اَساں امن برقرار رکھیا ہویا ہِے۔

## سیاسی حصے داری
لبنان وِچ سیاسی محاذ اُتے زنانیاں ٻہوں فعال ہِن۔ جنوری ٢٠٢٠ء وِچ وزیر اعظم حسان دیاب دی اڳواݨی وِچ ٢٠ رکنی کابینہ وِچ ٦ زنانیاں کوں وِی رَلایا ڳیا ہِے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* لبنان
* زنانیاں کوں اختیار آلا بݨاوݨ
* زنانیاں دے حقوق

## حوالہ جات

ونکی:لبنان وِچ زنانیاں
ونکی:لبنانی زنانیاں
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں بلحاظ خطّہ
ملتان دا لوک ادب

سرائیکی وسیب ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔

## اولیاؤاں دی جاء [[ملتان]]:
ملتان، صدیاں تُوں آباد شہر ہے۔ اِیہ شہر بابل، نینوا تے موہنجوداڑو وانگوں قدیم ہے۔ اِیندا شُمار دُنیا دے قدیم عِلمی مراکز وِچُوں تھیندے۔ صُوفیائے کرام نے اِتھاں تعلیم و تعلم، عرفان، فلسفہ تصوّف دِی بُنیاد رکھی۔ تہذیب ثقافت، لوک ادب، علوم و فنونِ لطیف مُلتان دِی خاص پچھاݨ ہِن۔

حضرت بہاء الدین زکریاؒ، فخر الدین عراقی، جلال الدین سُرخ پوش بُخاری، شاہ شمس سبزواری، اَمیر خسرو، میر علی حسینی، نواب موسیٰ، خواجہ فخر الدین گیلانی، حافظ جمال ملتانی، علی حیدر ملتانی، غلام حسین شہید، بی بی مخفی، اَتے مختلف اَدوار وِچ ٻئے بَٖہُوں سارے علماء، دانشور، ادیب، شاعر، ایں شہر نال تعلق رکھدے ہَن۔ اِیں شہر توں اِی مخدوم محمد یوسف نے تذکرۃ الملتان اَتے لالہ حکم چند نے ’’تواریخ ملتان‘‘ تصنیف کر تے مُلتان دِی عِلمی روایت کُوں اَگئے وَدھایا۔

اَنگریزاں دے دور وِچ پیر علی مردان اُویسی، پیرݨ ملتانی، محمد بخش نوروز، منشی فائق، بسمل ملتانی، اَتے کئی ٻئیاں شخصیات دا شمار ملتان دے عُلماء تے فُضلاء وِچ تھیندے۔ موجودہ دور وِچ علامہ عتیق فکری، مولانا نور احمد خان فریدی، ڈاکٹر مہر عبدالحق، منشی عبدالرحمن، کشفی ملتانی، ڈاکٹر عرش صدیقی، ڈاکٹر اے بی اَشرف، ڈاکٹر انوار احمد، ڈاکٹر صلاح الدین حیدر، ڈاکٹر طاہر تونسوی، اَصغر ندیم سیّدک، ڈاکٹر اسلم انصاری، صدیق شاکر، حبیب فائق، ضلع مُلتان دے مشہور قصبات ڄہیڑے جو ہُݨ شہراں دِی صُورت اختیار کریندے ویندِن، اِنہاں وِچُوں شیر شاہ، مخدوم رشید، کھوکھر، جلال پور کھاکھی، مٹوٹلی، کوٹلی نجابت شامل ہِن۔

## ٻِیا ݙیکھو

* ملتان دی لوک تہذیب

* سرائیکی لوک ادب

* سرائیکی وسیب

* سرائیکی وسیب دی ثقافت

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* ڈاکٹر خالد اقبال صیب دی لائبریری دا ٻِیا مواد
*  (آرکائیو ڈاٹ او آر جی) اُتے۔ 
* ملتان دے وِچ سرائیکی ٻولی دا علمی اَدبی خزانہ جیڑھا انجو انج لائبریریاں وِچ موجود ہِے۔

 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ 
ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر
ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ 
ونکی:ملتان دی لوک ثقافت
ونکی:ملتان دا لوک ادب
جلال پور پیر والہ

سرائیکی وسیب ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔

## ملتان
ملتان، صدیاں تُوں آباد شہر ہے۔ اِیہ شہر بابل، نینوا تے موہنجوداڑو وانگوں قدیم ہے۔ اِیندا شُمار دُنیا دے قدیم عِلمی مراکز وِچُوں تھیندے۔ صُوفیائے کرام نے اِتھاں تعلیم و تعلم، عرفان، فلسفہ تصوّف دِی بُنیاد رکھی۔ تہذیب ثقافت، ادب، علوم و فنونِ لطیف مُلتان دِی خاص پچھاݨ ہِن۔

## شجاع آباد
ضلع ملتان دی مشہور تحصیل شجاع آباد، ملتان توں جنوب دِر، 45 کلو میٹر دے فاصلے تے ہِے، دریائے چناب اِیندے تُوں 3 میل دے فاصلے تے ویندا پَئے، اِیں شہر کُوں ملتان دے نواب شجاع خاں نے آباد کِیتا ہئی، انگریز دور وِچ شجاعباد کُوں تحصیل دا درجہ ݙے تے ضلع ملتان وِچ شامل کر ݙِتا ڳیا ہَئی۔

## جلال پور پیر والہ
جلالپور پیر والہ، ضلع ملتان دِی تحصیل ہِے، اِیہ ملتان تُو ں 90 کلو میٹر دور ہِے۔ اِیں شہر کُوں حضرت سلطان احمد قتالؒ نے آباد کِیتا ہئی۔

ݙوہڑے دے وَݙے سرائیکی شاعر خوش دِل دا تعلق جلال پور پیر والہ نال ہَئی۔ اُو مخدوم جہانیاں جہاں گشت بخاری اُچوی دی اولاد وِچُوں ہَن، اَتے اُتّھوں ہجرت کر تے اتھاں ڈیرا آن لایا۔

معروف عالم، مُصنف، ادیب، مولانا نور احمد فریدی، قصبہ جلال پور پیر والہ دے راہݨ والے ہَن (پیدائش 1908ء، وفات 1994ء)، اُنہاں دِیاں تصانیف وِچُوں تاریخِ ملتان، دیوانِ فرید ترجمہ و شرح، خواجہ فرید اور شاہ لطیف کے نظریات، بلوچ قوم اور اُس کی تاریخ، قابلِ ذِکر ہِن۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی لوک ادب

* سرائیکی وسیب
* ملتان دی لوک تہذیب
* ملتان دا لوک ادب

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* ڈاکٹر خالد اقبال صیب دی لائبریری دا ٻِیا مواد

*  (آرکائیو ڈاٹ او آر جی) اُتے۔

* ملتان دے وِچ سرائیکی ٻولی دا علمی اَدبی خزانہ جیڑھا انجو انج لائبریریاں وِچ موجود ہِے۔

 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ 
ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر
ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ 
ونکی:ملتان دی لوک ثقافت
ونکی:ملتان دا لوک ادب
ونکی:شجاع آباد دا لوک ادب
خان گڑھ

سرائیکی وسیب ہِک ٻہوں قدیم اَتے لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔ 

## مظفر گڑھ
ضلع مظفر گڑھ سرائیکی دا ہِک اہم شہر ہِے۔ اِیندے شمال وِچ لیّہ، مشرق والے پاسے دریائے چناب تے اِیندے پار ضلع ملتان ہِے، جنوب دے پاسے ضلع بہاول پور تے ضلع رحیم یار خان ہِن، مغرف دے پاسے دریائے سندھ اَتے اِیندے پار ڈیرہ غازی خان تے راجن پور دے اضلاع ہِن۔ مظفر گڑھ دِی بنیاد نواب مظفر خان نے ہِک قلعہ بݨوا تے رکھی ہَئی، علم و اَدب دِی روایت اِبتداء تُوں اِی چلدی آندی ہِے۔

## خان گڑھ دا لوک ادب
خان گڑھ، شہر مظفر گڑھ توں علی پور ونڄݨ والی سڑک اُتے 16 کلو میٹر دے فاصلے تے دریائے چناب دے کنݙے آباد ہِے۔ شمس اَتے موج، پراݨے زمانے دے معروف شاعر ہِن اُنھاں دا تعلق اِیں شہر نال ہِے، معروف سیاست دان نواب زادہ نصراللہ خاں وِی اِتھائوں دے راہݨ والے ہَن۔ موجودہ دور دے شاعراں وِچُوں اَختر حسین مُخلص (ہوک)، زوار حسین زوار (پِینگھ، سچی سانڄھ) دے شاعری دے مجموعے چھپ چُکن۔ محسن جعفری دِیاں (چندر چہرہ، کچیاں کلیاں، پہلا پتھر، پتھریلا پندھ) کتاباں چھپ چُکین۔

## ٻِیا ݙیکھو

* ملتان دا لوک ادب

* مظفر گڑھ

* سرائیکی وسیب

* سرائیکی وسیب دی ثقافت

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* ڈاکٹر خالد اقبال صیب دی لائبریری دا ٻِیا مواد

*  (آرکائیو ڈاٹ او آر جی) اُتے۔

* ملتان دے وِچ سرائیکی ٻولی دا علمی اَدبی خزانہ جیڑھا انجو انج لائبریریاں وِچ موجود ہِے۔

 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع۔ 
ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر
ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ 
ونکی:مظفر گڑھ دی لوک ثقافت
ونکی:مظفر گڑھ دا لوک ادب
محمود کوٹ

محمود کوٹ پاکستان دے صوبہ پنجاب وِچ واقع ہِک آباد مقام ہِے۔

## ٻیا ݙیکھو

* پاکستان
* فہرست پاکستان کے شہر

## حوالہ جات
ڈیرہ غازی خان

سرائیکی وسیب لوک تہذیب تے لوک ثقافت دا ڳڑھ ہِے۔ اِیں سانڳے اِتّھوں دے انجو انج شہراں وِچ انجو انج مزاج دے لوک رہن٘دے ہِن۔ اِتُّھوں دے لوک ادب دا تذکرہ وی ٻہوں وسیع اَتے پھیلاء آلا ہِے جیکُوں ہِک جاء تے کٹّھا کرݨ ٻہوں اوکھا کَم ہِے تہوں اِیکُوں اساں انجو انج شہراں دے ناں دے نال اُنّھاں دے لوک ادب (Folklore) دے حساب نال ونݙین٘دے ہِسے۔  

## ڈیرہ غازی خان (ضلع)

### جُغرافیہ
اِیہ دریائے سندھ دے سڄے پاسے دے نیڑے اَتے ملتان توں 41 میل مغرب وِچ ہِے۔ آکھیا ویندے جو جیڑھی جا تے ڈیرہ غازیخان واقع ہِے۔ اِتھاں کݙاہیں دریا دا لانگھا ہائی۔ اِیندی بُنیاد 400 سال پہلاں غازیخاں میرانی نے رکھی ہئی۔

### لوک ادب
’’تواریخ ڈیرہ غازیخان‘‘ لالہ حکم چند نے لِکھی ہَئی۔ قاضی عبداللہ ڈیروی (عالمِ دین)، آنسہ بخت آور کریم، اُردو، سرائیکی دی معروف شاعرہ ہَن، اَٹک مٹک دیداں، گوہر شب چراغ، آنحضرت دور کی نعتیہ شاعری، اُنہاں دِیاں تصانیف ہِن۔
علامہ مولانا قادر بخش خان جلبانی (فارسی،اردو،سرائیکی شاعر)،ءاجی محمد امین خاکی جلبانی (ہشت زبان شاعر،فارسی،عربی،اردو ، سرائیکی،سندھی،بلوچی،انگریزی،ہندی،)،سردار اَللہ نواز خاں (اُردو سرائیکی شاعر)، محسن نقوی (اُردو / سرائیکی شاعر)، عزیز شاہد (پُھل سرمی دے، مَݨ دریا تے، پݨیال، دھمی)، حُسین گوہر (فجر دا تارا)، اِرشاد ڈیروی (نین سوالی، اِرشاد ڈیروی دے ڈوہڑے)، ندیم اَفضل ندیم دے ڈوہڑے، سک دیاں ونگاں، محمد رمضان طالب,فرید احمد جلبانی (اردو ،سرائیکی شاعر)،(سوچاں سکھ دیاں، قرآن پاک دِیاں آخری ڈاہ سورتیں دا ترجمہ  تے تشریح، ڈاہ شہید، جھریٹاں، پھوار، سی حرفی، سُکھ دے ساہ)، احسان احمد چنگوانی (بیلانگاں)، سجاد حسین ناظم (خالی کاسہ)، ڈاکٹر محمد عباس برمانی (کیلاش کتھا، سفرنامہ، میرا سندھو سائیں، ایورسٹ کے دیس میں، برف دریائوں کے سفر، غالب کے زمانے کی دِلّی)، عباس غزالی (وِچھڑی کونج، مینگھ ملہار)، کاشف چوہان (ککھیں دا گھر، شیشہ)، نواز جاوید (تانگھاں) محمد اسد جلبانی ( اردو،سرائیکی شاعر)۔

ڈاکٹر صابرہ شاہین دا تعلق، ڈیرہ غازی خان دے قصبہ کوٹ چھٹہ نال ہِے، سرائیکی لوک ادب دے حوالے نال اُنہاں دا ناں ٻہُوں معروف ہِے۔ محمد اکرم قریشی قصبہ مانہ احمدانی نال تعلق ہِے تے انہاں دیاں کتاباں گرم کچاری، فریدی دیوان، علم عروض، مکتوباتِ مشاہیر چھپ چُکیئن۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی وسیب

* ملتان دی لوک تہذیب

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* ڈاکٹر خالد اقبال صیب دی لائبریری دا ٻِیا مواد

*  (آرکائیو ڈاٹ او آر جی) اُتے۔

* ملتان دے وِچ سرائیکی ٻولی دا علمی اَدبی خزانہ جیڑھا انجو انج لائبریریاں وِچ موجود ہِے۔   ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب بلحاظ خِطّہ ۔  ونکی:سرائیکی لوک ادب بلحاظ ضلع ۔  ونکی:وسیب دے لکھاری بلحاظ شہر ونکی:لوک ادب بلحاظ قصبہ ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:لوک ادب ۔  ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔  ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔  ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری ۔ 

ونکی:ڈیرہ غازی خان دی لوک ثقافت
ونکی:ڈیرہ غازی خان دا لوک ادب