open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جنگل وچ رہݨ آلے پیر تے ٻڈھڑے ،ٻڈھڑیاں

برصغیر پاک و ہند اَتے خصوصاً سرائیکی وسیب دورِ قدیم کنوں وکھو وکھ مذاہب دا ٹکاݨہ رئہے ۔ اِتھاں دراوڑاں دی تنتر منتر دی تہذیب، آریاواں دا ہندو مت ، پارسیاں دی آتش پرستی ، عیسائیت ، اسلام ، سکھ مت وغیرہ سبھے مذاہب کارِ پیکار ریہے ۔ اِنہاں سارے مذاہب وچ ملا ّںتے صوفیاء دی ہمیش ونڈ وتر ریہی ہے ۔ ملاّں شہری آبادی دا فعال حصہ بݨدن جݙاں جو صوفی یا بھگت لوک بن باس یا جنگلاں وچ رہائش پذیر تھیندن ۔ او شہری آبادی کنوں بے زار ہوندن ۔ جنگل وچ او ہک جھگی بݨا تے اپݨے اللہ تے بھگوان دی عبادت تے ریاضت وچ مصروف راہندن ۔

آر سی ٹیمپل اپݨی کتاب’’حکایت پنجاب‘‘ جلد اول دے دیباچے وچ انہاں پیراں ،فقیراں دی اہمیت بارے لکھدن:

’’اب ہم ان معاملات کی طرف آتے ہیں جو کہانی کی رفتار پر اثر انداز ہوتے ہیں ۔ یہ تمام کہانیاں ایک ہی اصول کے مطابق چلتی ہیں ، پہلے کردار جمع کئے جاتے ہیں پھر وہ زندگی کے کام کاج شروع کرتے ہیں، پھروہ مشکلات میں پڑ جاتے ہیں اور پھر انہیں وہاں سے نکالا جاتاہے ۔ انگیٹھی کے پاس بیٹھی بوڑھی دادی اماں سے لے کر دنیا کے کامیاب ترین ناول نویس تک غیر محسوس طور پر سب کے ایک ہی اصول مدنظر رہتا ہے اگر کرداروں کو مشکلات پیش نہیں آئیں گی تو کہانی نہ بن سکے گی مگر لوک کہانیوں کا اپنے کرداروں کو مشکلات میں ڈالنے اورانہیں وہاں سے نکالنے کا اپناطریقہ ہے ۔ انہیں مشکلات میں سے نکالنے کاسب سے عام طریقہ کسی مافوق الفطرت ہستی ، کسی دیوی یا دیوتا یا گورو یا پیر کی امداد ہے۔‘‘(63)

سرائیکی لوک قصّیاں وچ ایہ بابے اکثر نظردن جیڑھے جنگل وچ آئے مہم جو شہزاداں ، وزیرزاداں ، بادشاہواں اَتے ہیرو آں کوں رات کوں ٹِکیندن ۔ روٹی پاݨی ݙیندن اَتے اڳوں دا دَڳ ݙسیندن اَتے مشکل حالات وچوں نکلݨ دا گُر ڈسٖیندن ، ہمت ٻدھویندن اَتے دُعائیں ݙیندے ملدن ۔

ایہ ٻڈھڑے درحقیقت انسانی ، اُمید اَتے ہمت دا استعارہ ہَن ۔ ایہ مہم جو ہیرو کوں اُوں ویلے مِلدن جݙاں ہیرو کیتے ’’نہ پائے آمدن نہ جائے رفتن‘‘ آلی ڳالھ ہووے ۔ مہم جوئی دے سبھے رستے بند تھی ڳئے ہوون تاں اُمید مُکݨ تے ایہ سامݨے آ ویندن اَتے ہمت بݨ تے لوکیں کوں اڳوں دے پندھ کپݨ اَتے دھیہاں، ݙیݨیں تے بلاواں نال لڑݨ کیتے حونصلہ اَتے ہمت ݙیویندن ۔ ایہ حق سچ دا اِستعارہ ہوندے ۔ سیاݨے ، تجربہ کار ، مہمان نواز اَتے رہنما داکردار ادا کریندن۔

’’جنگل دے وچ بادشاہ گھوڑا ہتھ واڳ کرکے ٹُردا ٹُردا اوں گریڑے تے آ ڳیا ، گریڑے دے ٻاہروں ہک ٻڈھڑی ٻیٹھی ہئی اَتے گریڑے دے اندروں ہک ٻڈھڑا سُتا پیا ہا ۔ گریڑے دے نال ݙو ڳائیں ٻدھیاں کھڑیاں ہَن ۔ بادشاہ سلام ولایا ، ٻڈھڑی سلام دا جواب ݙتا۔

ٻڈھڑی پُچھیا:

’’جو توں کون ہِیں ؟ کِتھاں ویندا پئیں‘‘؟

بادشاہ آکھیا:

اماں میں مسافر ہاں ، گھر ویندا پیا ہم ، رستہ بُھل کے تہاݙے گریڑے تے آ نکھتاں ، میں بُکھا تے پیاسا ہاں۔‘‘

اتنے تئیں ٻڈھڑا جاڳ پیا تے آکھݨ لڳا۔

’’بھلا تھیوی جہڑا ݙولے دے وچ کھیر کڑھیا پئے اوایں مسافر کوں پلا ݙے۔‘‘

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
نکولیٹ برڈ

نکولیٹ برڈ ہک بھارتی اداکارہ تے ماڈل ہن۔ انہاں نے اپݨے کیریئر دا آغاز ماڈلنگ نال کیتا تے بعد وچ فلمی دنیا وچ قدم رکھیا۔ نکولیٹ نے فلم "Rock On!!" (2008) وچ کم کیتا، جیندے  وچ انہاں دے کردار کوں سراہیا ڳیا۔ انہاں نے "Striker" (2010) وچ وی اداکاری کیتی ہے۔

## بیرونی ربط

## حوالہ

ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی ماڈل زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
پری

ایہ وی ہک فطری تے مافوق الفطرت کردار ہے ۔ لیکن جن ، دھیہ آلی کار ایندا نشابر تھیوݨ تاں مافوق الفطرت ہے پر ایندا عمل تے ردِ عمل بالکل فطری تے انسانی ہے ۔ پری ہمیش مثبت کردار وچ نشابر تھیندی ہے اَتے نیک لوکیں دی مدد کریندی ہے ۔ انہاں کوں کوراہے کنوں بچیندی ہے اَتے انہاں دیاں مشکلاں اَتے کشٹ کٹیندی ہے ۔

ڈاکٹر سعدیہ نسیم ’سرتاج‘ پری دے کردار تے بھرویں ڳالھ مہاڑ کریندن:

’’دیووں کے مقابلے میں پریوں کی اپنی ہی کائنات ہے ، پریاں خود پسند ، بے پروا اورچُلبلی ہیں ۔دیووں سے زیادہ ہوشیار اور حرفتی ہیں ۔ ان کے پاس طاقت دیووں سے زیادہ ہے اور دیو گویا ان کے مطیع ہیں۔ اسی لئے دیووں کے لشکر پریوں کے حکم کے ماتحت ہیں ۔ پر اکیلی پری ، اکثر طاقت کے سامنے بے بس ہے ۔ طاقتور دیو اکیلی پری کو اپنے پاس لے جا کر بند کر لیتے ہیں اور کوئی پری دیو کی بیوی بھی بن جاتی ہے ۔‘‘ 

انسان کے لئے پریوں کی دنیا عجائبات کی دنیا ہے ۔ بلکہ کرشموں اور طلسمات کی دنیا ہے ۔ پریاں اکثر ٹولیوں کی صورت میں اُڑتی ہیں اور تالابوں پر آ کر نہاتی ہیں۔ باغوں میں آ کر سیر کرتی ہیں یا بعض بستیوں میں رہتی ہیں۔ مثلاً پریوں کی ایک بستی ’’نیند بستی‘‘ ہے جہاں ہر کوئی نیند میںہے۔ پریاں محلات میں گہری نیند میں ہیں تو چوکیدار اور دیو دروازوں پر غفلت کی گہری نیند سو رہے ہیں ۔ پریوں کے محل سونے، چاندی اور ہیرے جواہرات سے جُڑے ہوتے ہیں۔پریاں کتنے ہی کرشمے کر سکتی ہیں ۔ پریوںمیں کوئی دوسری صورت اختیار کرنے اور پھر اپنی اصلی صورت میں آجانے کی طاقت ہے ۔ تلوار سے پری کا سر الگ ہو جاتا ہے اور وہ روپے کا تنا بن کر کھڑی ہو جاتی ہے ۔ دوسری پری سَر پر اُتر جانے پر اس تنے کی سونے کی ڈالیاں بن جاتی ہے ۔ تیسری اس کے جواہراتی پتے بن جاتی ہے اور چوتھی ان میں لعل بن کر لٹکنے لگتی ہے ۔ ہر ایک پری کا کرشمہ الگ الگ ہے ۔ ’’گلاں پری‘‘ کا لباس پھولوں کا ہے ۔ موتی جان پری کے خون کے قطرے ، موتی میں تبدیل ہو جاتے ہیں ۔ گلزار پری کے دئیے ہوئے اناروں میں دانوں کے بجائے ہیرے ہیں۔

اکیلا انسان اگر کہیں پریوں کی ٹولی کے ہتھے چڑھ جائے تو اسے ایک کھلونا بنا کر کھیلتی ہیں۔ دن کو اس کے ہاتھ پائوں الگ کر دیتی ہیں اور رات کو پھر سے اسے ٹانگیں ہاتھ دے کر ، اس سے ساز بجوا کر خود ناچتی ہیں ۔ انسان کو پریوں کے منتر اور کرشموں سے بچنے کے لئے خاص طور پر کسی دوسری پری کے دئیے ہوئے تعویذ یا منتر کی ضرورت ہے ۔ وہ کسی حرف یا حیلے سے ہی ان پریوں کی پچھاڑ سے بچ سکتا ہے اور ان سے وعدہ لے کر اپنے کو محفوظ کر سکتا ہے ۔ البتہ اگر کہیں کوئی اکیلی پری دیو کی قید میں ہے یا کسی مصیبت میں پھنسی ہے اور کوئی انسان آ کر اسے چھڑاتا ہے تو وہ اس کی شکر گزار اور مطیع بن جاتی ہے بلکہ اس کے ساتھ شادی کر لیتی ہے اور عمر بھر اس کی وفادار رہتی ہے۔‘‘(17)

پری دا کردار درحقیقت سرائیکی اکھاݨ ’’ہتھ دا ݙتا اڳوں آندے‘‘ دی عملی تفسیر ہے ۔یا ادیان وچ جیویں آکھیا ویندے جو نیکی کرو کیوں جو تہاݙی نیکی کہیں ویلییٔ وی بُرے وقت وچ تہاݙے کم آندی ہے ۔ ’’پری‘‘ دا کردار درحقیقت انسان تے اپݨی نیکی اَتے سِدھ نیتی دا عملی اظہار ہے ۔ جیڑھا اوکھے ویلے بندے کوں پکردے ۔ سرائیکی لوک قصّیاں وچ ایہ کردار وی جنگل وچ موجود نیک ٻڈھڑیاں وانگوں راتاں کوں ٹکیندن ۔ مانی پاݨی ݙیندن، انہاں کوں مصیبت وچوں بچیندن اَتے سدھی راہ ݙسا تے دُعائیں ݙیندن۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
لوک قصیاں وچ بوذ بلائیں تے ݙئیݨیں

بوذ بلائیں دے کردار وی مافوق الفطرت ہِن تے انہاں دا علمی اظہار بالکل انسانی اَتے فطری ہے ۔ ایہ ہک ظالم ، قاتل ، جابر انسان یا حکمران دا علامتی کردار ہے جیڑھا لوکیں تے ظلم کریندے انہاں دے رزق روزی کوں کھا ویندے اَتے بندے تئیں وی کھا تے چٹ کر ویندے ، ایہ انسان دشمن کردار ہے ۔ انہاں دے آوݨ اَتے ونڄݨ دا منظر نامہ ٻہوں خوفناک تے ہیبت ناک ہوندے اَتے ایندا عمل ٻہوں ظالمانہ اَتے قاتلانہ ہوندے ۔

ڈاکٹر سعدیہ نسیم ’سرتاج‘ بودبلائیں تے ݙیݨیں بارے لکھدیاں ہِن:

’’بود بلائیں اور ڈائنیں انسانی گروہ میں شامل ہیں۔ یہ آدم خور عورتیں ہیں جو خاص طرح انسانوں کا کلیجہ کھا جاتی ہیں ۔ وہ منتر اور طلسم بھی جانتی ہیں ۔ عام وہم کے مطابق ڈائنیں رات کو جب لوگ سو جاتے ہیں تو اپنا گھر چھوڑتی ہیں ۔ چراخ جانور ان کے قبضے میں ہے جس پر وہ سواری کرتی ہیں اور قبرستانوں میں جا کر مردوں کا دل کھا جاتی ہیں ۔ لوک کہانیوں میں ان کے کرداروں کی یہی بدی بیان کی گئی ہے کہ ڈائن مُردوں کا دل کھاتی ہیںاور ڈائن شہزادے کی نعش کھانے آتی ہے ۔ سات ڈائنیں کسی ویرانے میں محل بنا کر شہزادیاں بن کر بیٹھ جاتی ہیں اور وہاں آنے والے انسانوں کو کھا جاتی ہیں۔ ان کے پاس سمندری گھوڑے ہیں اور ان کے کرشموں اور عمل کادائرہ مقرر ہے اس دائرے کے اندر وہ انسان پر قابض ہیں لیکن جو اس دائرے کو پھلانگ کر نکل جاتا ہے وہ سلامت بچ رہتا ہے۔ ‘‘ 

’’او شام شہر تے قیامت بݨ تے لہندی ہئی ۔ جݙاں بلاں پھیرامارے ہا اوندے آوݨ دی نشانی ہئی ۔ پہلوں جھاکڑا ، وت کالی دھوں انھیری، وَل کِݨ مِݨ تے مُڑ زور دا مینہ۔مینہ ڄمے ہا تاں تیز ہوا دے شوکاٹ وچ شیڑی دی کار بلاں شہر لہہ پووے ہا ۔ اوندی شکل توبہ توبہ شالا دشمن کوں وی نہ ݙکھاوے… روتھ دی روتھ، کالا منہ ، وات کُنالی، ݙند پھہوڑے ، سر تے بالاں دا جھنڈ ، مشالاں رِیت ٻلدیاں اَکھیں ، ہتھاں تے وݙے وݙے نئو ، مُڑئے ہوئے پیر ، قصہ کوتاہ ٻہوں کوجھی تے بدشکل ۔ ݙیکھݨ نال بندے کوں تاپ تھی ونڄے… تے جݙاں دِل آوِس ہا ٻوہا تروڑ کے وڑ ونڄے ۔ نہ ہٹک نہ ہوڑ گھر دا رِدھا پکا چَٹ کر ونڄے ۔ پر وَل وی اوجھ نہ بھریوس تے ویندی جھا تے شہر دے ہک چوݨویں تے نکھیڑ ڳبھرو کوں پھد تے ہݙیاں سودھ رَڑک ونڄے ۔ بلاں دی ایݙی دہشت جو کوئی سدھی ݙنگی نہ آکھے۔‘‘ 

بود بلائیں ، آمر حکمرانیں ، مارشل لاء ، ظالم تے آمر ریاستاں اَتے انہاںدے ظالم قوانین تے ݙڈھپ دا علامتی اظہار ہِن۔ جنہاں کوں چھڑا اپݨا ڈھڈھ بھرݨ عزیز ہوندے ۔ انسانی جان و مال انہاں کیتے خوراک دا کم کریندی اے ۔ رحم ،صبر اَتے معافی جیہے روئیے تاں دوردی ڳالھ الفاظ وی انہاں کیتے بے معنی ہوندن۔ حملہ آور حکمران اَتے ریاست بود بلائیں دی عملی عکاسی کریندن جیڑھیاں وستیاں تے وستیاں ، شہراں دے شہر اَتے ملکاں دے ملک تباہ کر ݙیندن ۔ جینویں کشمیر،افغانستان ، فلسطین ، صومالیہ تے بوذ بلائیں لتھیاں ہوئیاں ہِن اَتے ایہ انہاں دے رزق (دال دے کنے اَتے تھمب روٹیاںدا) وی کھا ویندن اَتے انہاں دی جان (ہک چوݨواں جوان) وی ہݙیاں سودھا نڳلی ویندیاں ہِن کیوںجو ایں صبر ، اِستحصال ، ظلم اَتے ݙڈھپ دے خلاف نوجوان اِی کھڑے تھیندن تہوں استحصالی طاقتاں دے ظلم دا نشانہ وی ایہو نوجوان بݨدن۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
ڳئوئیں ، منجھیں ، بھیݙاں ، ٻکریاں ، اُٹھ ، گھوڑے (مال مویشی)

سرائیکی وسیب کیوں جو زرعی سماج رہے تہوں اِتھوں دے لوک ادب وچ زرعی سماج اَتے حوالے ڈھیر نشابر ہِن۔ لوک اَکھاݨ ، لوک گیت ، رسماں ریتاں اَتے لوک قصّیاں دے وچ زرعی سماج جھاتیاں پیندا نظردے ۔ زرعی سماج وچ جتھاں بھوئیں امیری دی علامت ہے اُتھاں مال مویشی دی کثرت وی امیری اَتے دھن دولت دی علامت ہے ‘ غریب لوکیں کیتے ہک اَدھ مال مویشی دا ہووݨ درحقیقت حیاتی ہنڈاوݨ دا ذریعہ ہے۔

لوک قصّیاں وچ ایہ مال مویشی کتھائیں کتھائیں ٻلیندے اَلیندے اَتے عمل تے ردِ عمل کریندے وی نظردن پر اِنہاں دا کردار ہمیش ثانوی اَتے کہاݨی دے اہم کرداریں کیتے مدد گار دے طور تے سامݨے آندے اَتے ہمیش خیر خواہ اَتے مثبت کردار دے مالک ہوندن۔

’’گانموں نے کوڑیج تے آکھیا …… ’’یار تُسا ں میݙے نال چنگا نئیں کیتا۔ میکوں دریا دی مݨ تے سٹیا اے ۔ دریا وچ بھیݙ ، ٻکریاں ، اُٹھ ، گھوڑے  ، منجھیں ، ڳائیں پیاں ویندیاں ہَن ۔ میݙے ہتھیں ایہ بھیݙاں آیاں ہِن ۔ میکوں تساں دریا دی اَدھ وچ سٹیندے تاں میں اُٹھ گھوڑے وی گھن آندا۔‘‘ 

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
کُتّے، ٻلیاں ، چوہے ، مچھیاں ، ݙݙاں ، سسار تے ڳیہلڑ وغیرہ

سرائیکی لوک قصیّاں اَتے قصوصیاں وچ انہاں زناوریں دا وی ٻہوں ڈھڳ اظہار تے کردار نظردے ۔ کیوںجو ایہ سرائیکی وسیب دے عام زمینی تے پاݨی دے زناور ِن پاݨی آلے زناور دریائی علاقیاں دیاں کہاݨیاں وچ ڈھیر نشابر تھیندن جݙاں جو خشکی آلے زناور ، میدانی اَتے پہاڑی علاقیاں دے قصیاں وچ ڈھڳ ہوندن۔انہاں دا کردار عموماً ثانوی ہوندے پر کتھائیں کتھائیں ٻالیں دے قصّیاں وچ مرکزی کردار وی تھی سڳدے ۔ جیڑھا ٻالیں کوں سمجھاوݨ کیتے ہوندے جو کݙاہیں وی معمولی شئیں کوں معمولی اَتے غیر اہم نہ سمجھو کیوںجو کݙاہیں سخت مشکل وچ ایہ چھوٹے چھوٹے زناور یا چھوٹیاں چھوٹیاں شئیں وی تہاکوں وݙی کنوں وݙی مشکل اَتے ڳیڑ کنوں بچا سڳدن ۔ شیر اَتے چوہے دی کہاݨی وچ ایہو پیغام ݙتا ڳئے جو کݙاہیں چوہے جیہا معمولی زناور وی شیر جیہے ݙاڈھے کوں بچا سڳدے۔ایہ زناور عموماً کہاݨی دے اہم کردار کیتے معاون تے مدد گار دی صورت وچ نشابر تھیندے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان
سرائیکی لوک قصیاں وچ ہرݨ

سرائیکی لوک قصّیاں وچ ہرݨ دا کردار ہمیش ثانوی حیثیت وچ آندے ۔ ایندی وجہ ایہ ہے جو ہرݨ ہک ٻہوں ملوک تے بے ضرر زناور ہے اَتے او خود وی ایجھے جنگلی ماحول وچ راہندے جیندے چودھار شکاری درندے ہِن اَتے انسان وی اوندے شکار کیتے اوندے پِچھوں گھوڑے بھڄیندے ، تیر مریندے ،اَگے ڳاریاں لیندے ۔ سرائیکی وسیب چار وکھو وکھ جغرافیائی پدھراں وچ ونڈیاں ہویا ہے ۔ ایہ ونڈ ایں طرح ہے ۔ ریگستانی ، دریائی ، میدانی تے پہاڑی۔ وسیب دے ریگستان اَتے پہاڑی علاقیاں وچ ہرناں دیاں ٻہوں ساریاں قسماں پاتیاں ویندِن۔ ماضی وچ ہرناں دی کثرت دی وجہ توں ایہ لوک قصّیاں وچ اہمیت اختیار کر ڳئے۔

’’جانوروں میں ہرن اور ہرنیاں بھی لوک کہانیوںمیں بڑے کام کرتے ہیں ۔ ہرنیاں بچوں کو دودھ پلاتی ہیں اور ہرن کی آنکھوں کے بدلے شہزادے کی آنکھیں بلکہ زندگی بچ جاتی ہے ۔ البتہ سونے یا روپے کے سینگوں والا ہرن طلسم کی نشانی ہے جو شہزادوں کو للچا کر بے راہ کرکے ، بھٹکا دیتا ہے ۔ پرندوں میں طوطے کو بھی ’’لوک کہانیوں‘‘ کی ترتیب میں بڑا دخل ہے ۔ طوطا دل بہلانے اور یادِ فرقت میں ساتھی ہے اور دوسری صورت میں محافظ اور چوکیدار ہے اور کبھی جاسوس ، جو ایک طرف (شہزادوں اور شہزادیوں)سے سچ کہتا ہے اور بعض اوقات دور کی راہیں بتا کر انہیں مشکلات میں ڈالتا ہے ۔ ‘‘(24)

لوک قصّیاں وچ ہرݨ ہک مہاڑی دا کردار ادا کریندے تے اوکھے ویلے جنگل دے وچ لوکاں کوں سدھی راہ لیندے۔ جݙاں وی جنگل وچوں کہیں بادشاہ ، شہزادے ، وزیرزادے ، سوداگر یا کہیں شکاری کوں کہیں اہم جاء ٹکاݨہ یا محل وچ گھن ونڄݨ مقصود ہووے تاں ہرݨ کنوں کم گھدا ویندے ۔ قصّے دا اہم کردار جیڑھلے جنگل وچ شکار کیتے ویندے تاں او ہرݨ کوں ݙیکھ تے گھوڑا اوندے پِچھوں بھڄا ݙیندے ۔ بھڄدے بھڄدے ہرݨ ٻہوں دور نکل ویندے تے سوار شکاری وی اوندے پچھوں راہندے ۔ انت کئی چر بعد ہرݨ کہیں محل تئیں پُڄدے تے محل وچ وڑ تے گم تھی ویندے یا وَل کہیں ملہے وچ وڑ تے لُک ویندے تے شکار سوار کوں نویں منزل محل ݙیکھندے یا ملہے وچ وڑ تے اوں شکاری کوں جنگل وچ ونڄا ݙیندے جتھوں کہاݨی نواں موڑ گھندی ہے اَتے سوار کیتے ہک مہم جوئی منڈھ پکڑیندی ہے ۔ ہرݨ کہاݨی وچ نویں امکانات دے دَر کھولیندے جینویں ہرݨ دا کردار سرائیکی لوک قصّیاں وچ ’’ہک نویں سوچ تے خیال‘‘ دا علامتی اظہار ہے ۔ جینویں ہرݨ اچݨ چیت جنگل وچوں نشابر تھیندے تے او ہک ملوک جانور ہے ۔اَتے وَل ہک طرف یا پاسے بھڄ پوندے تے شکاری کوں کہیں نویں جہان وچ گھن ویندے۔

اینویں کوئی خاص انسانی سوچ وی ہرݨ کَلّی ٻہوں ملوک ہوندی ہے او وی ذہن دے جنگل وچوں نکل جھما کے نال نشابر تھیندی ہے تے وَل کہیں ہک سمت آلے پاسے تکھے تکھے بھڄدی ہے تے انسانی سوچ بندے کوں نویں جہان نال آشکار کریندی ہے اَتے ولا بندے کوں نواں جہان ڳولݨ پھولݨ تے فتح کرݨ دا عزم ‘ ہمت اَتے حونصلہ ݙیندی ہے ۔ ایہ سوچ ہرݨ آلی کار نویں امکانات دے دَر کُھلیندی ہے۔ 

سوچاں کݙاہیں انسان کوں وکھو وکھ ڳیڑاں وچوں بچیندن اَتے کݙاہیں کݙاہیں ٻہو ںاوکھے پینڈیاں تے پا چھڑیندن اَتے بندے کوں کئی کشٹ کٹویندن ۔ بھوڳ بھڳویندن اَتے ڳیڑاں وات ݙیندن جیکراہیں بندہ مستقل مزاج رہوے اَتے ہمت نہ ہارے تاں اوں کوں خدا دے بخت دا سہارا وی ہووے تاں او سبھے بھوڳ بُھڳیندے ہوئے ٻہوں وݙا انعام اَتے حیاتی دی ٻہوں وݙی خشی حاصل کر گھندے۔

                       اینویں اِی ہرݨ کہیں ایجھی جا اپڑدے جتھاں یا تاں ٻہوں سوہݨی شہزادی قید وچ ہوندی ہے جیکوں چھڑواوݨ ہک نویں مہم تے کہاݨی کوں جنم ݙیندے یا وَت او کہیں دھیہ یا اژدھا دی قید وچ آ ویندے تے ٻہوں کشٹ کٹیندے تے بھوڳ بُھڳیندے۔

## حوالہ
سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ملتان
بحر اوقیانوس دی جنگ 1940

## بحر اوقیانوس دی جنگ 1940
بحر اوقیانوس دی جنگ ، ݙوجھی عالمی جنگ دی سب توں لمبی جاری رہݨ والی فوجی مہم ، 1939 توں نازی جرمنی دی 1945 وچ شکست تک جاری رہی ، جیڑھی ݙوجھی عالمی جنگ دی بحری تاریخ دے ہک وݙے حصے تے مشتمل ہئی ۔ ایندے مرکز وچ جرمنی دی اتحادی بحری ناکہ بندی ہئی ، جیڑھی جنگ دے اعلان دے اڳلے ݙینھ کیتی ڳئی ، اتے جرمنی دی اوندے بعد دی جوابی ناکہ بندی ہئی ۔ ایہ مہم 1940 دے ادھ توں 1943 دے آخر تک عروج تے رہی ۔ 

ایں جنگ وچ اتحادی بحری فوجاں جرمنی دی بحری ناکہ بندی کیتی اتے جرمنی دیاں آبدوزاں (یو-بوٹ) اتحادی بحری جہازاں تے حملے کیتے ۔ جرمنی دا مقصد اتحادی سپلائی لائناں کوں کٹݨا اتے برطانیہ دا محاصرہ کرݨا ہئی ۔ 

جرمنی دیاں آبدوزاں اتحادی بحری جہازاں کوں ٻݙاوݨ وچ کامیابیاں حاصل کیتیاں ، جیندے نال اتحادی سپلائی لائناں کوں نقصان تھیا ۔ پر ، اتحادی بحری فوجاں وی جرمن آبدوزاں دے خلاف جوابی کارروائیاں کیتیاں اتے انہاں کوں باری نقصان پڄایا ۔ اتحادی بحری فوجاں جدید ٹیکنالوجی استعمال کیتی ، جیندے وچ سونار وی شامل ہئی ، جیندے نال انہاں کوں جرمن آبدوزاں دا پتہ لاوݨ اتے انہاں تے حملہ کرݨ وچ مدد ملی ۔ 

بحر اوقیانوس دی جنگ ݙوجھی عالمی جنگ وچ ہک اہم محاذ ہئی ۔ ایں جنگ وچ ݙوہاں پاسیاں کوں باری نقصان تھیا ۔ جرمن آبدوزاں اتحادی بحری جہازاں کوں ٻݙاوݨ وچ کامیابیاں حاصل کیتیاں ، پر اتحادی بحری فوجاں وی جرمن آبدوزاں دے خلاف سخت مزاحمت کیتی اتے انہاں کوں شکست ݙتی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ جرمنی کوں باری نقصان تھیا اتے اتحادی بحری فوجاں دی طاقت ودھ ڳئی ۔ ایہ ݙوجھی عالمی جنگ دی سب توں لمبی جاری رہݨ والی فوجی مہم ہئی ۔
اوبروش دی جنگ 1345

## اوبروش دی جنگ 1345
اوبروش دی جنگ 21 اکتوبر 1345 کوں 1345 دی گیسکون مہم دے دوران ہنری ، ارل آف ڈربی دی اڳواݨی وچ 1,200 بندیاں دی اینگلو-گیسکون فوج اتے لوئس آف پوئٹیئرز دی کمان وچ 7,000 دی فرانسیسی فوج دے درمیان لڑی ڳئی ۔ ایہ جنگ شمالی ایکویٹائن وچ پیریگویکس دے نیڑے اوبروش وستی وچ تھئی ۔ اوں ویلھے ، گیسکونی انگریزی تاج دا علاقہ ہئی اتے "انگریزی" فوج وچ مقامی گیسکوناں دی وݙی تعداد شامل ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ فرانسیسیاں کوں باری شکست تھئی ، جنہاں کوں ٻہوں زیادہ نقصان تھیا ، اتے انہاں دے اڳواݨ ماریئے ڳئے یا قید تھی ڳئے ۔ 

ایں جنگ وچ ہنری ، ارل آف ڈربی دی اڳواݨی وچ اینگلو-گیسکون فوج لوئس آف پوئٹیئرز دی اڳواݨی وچ فرانسیسی فوج تے حملہ کیتا ۔ اینگلو-گیسکون فوج دا مقصد فرانسیسی فوج کوں شکست ݙیوݨا اتے ایکویٹائن وچ اپݨا تسلط قائم کرݨا ہئی ۔ 

اینگلو-گیسکون فوج دی تعداد فرانسیسی فوج توں ٻہوں گھٹ ہئی ، پر انہاں دے کول بہتر جنگی حکمت عملی ہئی اتے او زیادہ منظم ہن ۔ ہنری ، ارل آف ڈربی ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او اپݨی فوج کوں بہترین طریقے نال استعمال کرݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ 

ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ اینگلو-گیسکون فوج فرانسیسی فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں تے حملہ کر ݙتا ۔ فرانسیسی فوج کوں باری نقصان تھیا اتے انہاں دے اڳواݨ ماریئے ڳئے یا قید تھی ڳئے ۔ فرانسیسی فوج کوں پچھوں تے  ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

اوبروش دی جنگ سو سالہ جنگ وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ اینگلو-گیسکون فوج دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں فرانسیسی فوج دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ فرانسیسی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ ہنری ، ارل آف ڈربی ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او فرانسیسی فوج کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ اینگلو-گیسکون فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے فرانسیسی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح اینگلو-گیسکون فوج کوں سو سالہ جنگ وچ ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔
اوڈینارڈ دی جنگ 1708

## اوڈینارڈ دی جنگ 1708
اوڈینارڈ دی جنگ ، جینکوں اوڈینارڈے دی جنگ وی آکھیا ویندے ، ہسپانوی جانشینی دی جنگ دا ہک وݙا معرکہ ہئی ، جیندے وچ ڈیوک آف مارلبورو ، لارڈ اوورکرک اتے پرنس یوجین آف سیوائے دی کمان وچ اسی ہزار بندیاں دی اینگلو-ڈچ فوج ڈیوک ڈی بورگونی اتے ڈیوک ڈی وینڈوم دی کمان وچ پنجاسی ہزار بندیاں دی فرانسیسی فوج دے خلاف جنگ لڑی ، اتے ایں جنگ دا نتیجہ گرینڈ الائنس دی وݙی فتح دی صورت وچ نکھتھا ۔ ایہ جنگ 11 جولائی 1708 کوں سپینش نیدرلینڈز دے حصے ، اوڈینارڈے شہر دے نیڑے لڑی ڳئی ۔ ایں فتح دے نال ، گرینڈ الائنس مختلف فرانسیسی علاقیاں دے زوال کوں یقینی بݨایا ، جیندے نال انہاں کوں جنگ دے ایں مرحلے دے دوران ہک اہم تزویراتی اتے حکمت عملی دا فائدہ ملا ۔ ایہ جنگ جنگ دے بعد دے سالاں وچ لڑی ڳئی ، جیڑھی ہسپانوی بادشاہ چارلس دوم دی موت دے بعد بوربن دے جانشین تھیوݨ اتے انہاں ݙوہاں قوماں اتے بادشاہتاں کوں ہک بݨاوݨ دے امکان تے انگریزاں ، ڈچ اتے ہیبس برگ دی تشویش دے نتیجے وچ سامݨے آئی ہئی ۔ 

ایں جنگ وچ ڈیوک آف مارلبورو ، لارڈ اوورکرک اتے پرنس یوجین آف سیوائے دی اڳواݨی وچ اینگلو-ڈچ فوج ڈیوک ڈی بورگونی اتے ڈیوک ڈی وینڈوم دی اڳواݨی وچ فرانسیسی فوج تے حملہ کیتا ۔ اینگلو-ڈچ فوج دا مقصد فرانسیسی فوج کوں شکست ݙیوݨا اتے سپینش نیدرلینڈز وچ اپݨا تسلط قائم کرݨا ہئی ۔ 

اینگلو-ڈچ فوج دی تعداد فرانسیسی فوج توں گھٹ ہئی ، پر انہاں دے کول بہتر جنگی حکمت عملی ہئی اتے او زیادہ منظم ہن ۔ ڈیوک آف مارلبورو ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او اپݨی فوج کوں بہترین طریقے نال استعمال کرݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ 

ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ اینگلو-ڈچ فوج فرانسیسی فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں تے حملہ کر ݙتا ۔ فرانسیسی فوج کوں باری نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے  ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

اوڈینارڈ دی جنگ ہسپانوی جانشینی دی جنگ وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ گرینڈ الائنس دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں فرانسیسی فوج دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ فرانسیسی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ ڈیوک آف مارلبورو ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او فرانسیسی فوج کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ گرینڈ الائنس دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے فرانسیسی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح گرینڈ الائنس کوں ہسپانوی جانشینی دی جنگ وچ ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔
ایاکوچو دی جنگ 1825

## ایاکوچو دی جنگ 1825
ایاکوچو دی جنگ پیرو دی آزادی دی جنگ دے دوران ہک فیصلہ کن فوجی معرکہ ہئی ۔ ایں جنگ پیرو دی آزادی کوں یقینی بݨایا اتے لمے امریکہ دی باقی متحارب ریاستاں دی آزادی کوں وی یقینی بݨایا ۔ پیرو وچ اینکوں ایں ملک وچ ہسپانوی امریکی جنگاں دے خاتمے دے طور تے سمجھیا ویندے ، بھانویں جو انتونیو جوزے ڈی سوکری دی مہم 1825 تک اپر پیرو وچ جاری رہی اتے چلوئے اتے کالاؤ دے قلعیاں دا محاصرہ بالآخر 1826 وچ ختم تھیا ۔ 

ایں جنگ وچ انتونیو جوزے ڈی سوکری دی اڳواݨی وچ انقلابی فوج جوسے ڈی لا سرنا دی اڳواݨی وچ ہسپانوی شاہی فوج تے حملہ کیتا ۔ انقلابی فوج دا مقصد پیرو دی آزادی حاصل کرݨا اتے ہسپانوی تسلط کوں ختم کرݨا ہئی ۔ 

انقلابی فوج دی تعداد ہسپانوی فوج توں گھٹ ہئی ، پر انہاں دے کول بہتر جنگی حکمت عملی ہئی اتے او زیادہ پرعزم ہن ۔ انتونیو جوزے ڈی سوکری ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او اپݨی فوج کوں بہترین طریقے نال استعمال کرݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ 

ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ انقلابی فوج ہسپانوی فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں تے حملہ کر ݙتا ۔ ہسپانوی فوج کوں باری نقصان تھیا اتے انہاں دے اڳواݨ جوسے ڈی لا سرنا کوں گرفتار کر گھدا ڳیا ۔ ہسپانوی فوج کوں پچھوں تے  ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

ایاکوچو دی جنگ لمے امریکہ دی آزادی دیاں جنگاں وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ انقلابی فوج دی فتح پیرو دی آزادی کوں یقینی بݨایا اتے لمے امریکہ دی باقی ریاستاں دی آزادی کوں وی یقینی بݨایا ۔ ایں جنگ ہسپانوی تسلط کوں ختم کر ݙتا اتے لمے امریکہ وچ نویں جمہوری دور دا آغاز کیتا ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ انتونیو جوزے ڈی سوکری ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او ہسپانوی فوج کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ لمے امریکہ وچ نویں آزاد ریاستاں دا قیام عمل وچ آیا اتے ہسپانوی بادشاہی دا زوال تھیا ۔
اعزاز دی جنگ 1125

## اعزاز دی جنگ 1125
اعزاز دی جنگ 11 جون 1125 کوں بادشاہ بالڈون دوم دی صلیبی فوج اتے مسلماناں ، جنہاں دی اڳواݨی آق سنقر البرسوقی ، موصل دے سلجوق اتابیگ کریندے پئے ہن ، دے درمیان لڑی ڳئی ہک وݙی جنگ ہئی ۔ ݙوجھی صلیبی جنگ توں پہلے سب توں خونریز جھڑپاں وچوں ہک ہووݨ دی وجہ توں ، ایں جنگ دے نتیجے وچ صلیبیاں دی فیصلہ کن فتح تھئی ، جیندے نال لیونٹ وچ طاقت دا عدم توازن پیدا تھیا اتے ایں علاقے وچ سلجوقی غلبہ کمزور تھی ڳیا ۔ معاصر وقائع نگار میتھیو آف ایڈیسا تاں اتھوں تک آہدے جو البرسوقی دی فوج دے باقیات دا حلب تک پیچھا کیتا ڳیا ۔ ایں جنگ موثر طریقے نال اعزاز شہر دے محاصرے کوں ختم کر ݙتا اتے اونکوں ترکماناں دے ہتھاں وچ ونڄݨ توں بچا ڳیا ۔ (ہک ماخذ آہدے جو جنگ 13 جون کوں لڑی ڳئی ۔ )

ایں جنگ وچ بادشاہ بالڈون دوم دی اڳواݨی وچ صلیبی فوج آق سنقر البرسوقی دی اڳواݨی وچ مسلمان فوج تے حملہ کیتا ۔ صلیبی فوج دا مقصد اعزاز شہر کوں مسلماناں توں بچاوݨا اتے لیونٹ وچ اپݨا تسلط قائم کرݨا ہئی ۔ 

صلیبی فوج دی تعداد مسلمان فوج توں گھٹ ہئی ، پر انہاں دے کول بہتر جنگی حکمت عملی ہئی اتے او زیادہ پرعزم ہن ۔ بادشاہ بالڈون دوم ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او اپݨی فوج کوں بہترین طریقے نال استعمال کرݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ 

ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ صلیبی فوج مسلمان فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں تے حملہ کر ݙتا ۔ مسلمان فوج کوں باری نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے  ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

اعزاز دی جنگ صلیبی جنگاں وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ صلیبی فوج دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں لیونٹ وچ اپݨا تسلط قائم کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ مسلمان فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ بادشاہ بالڈون دوم ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او مسلمان فوج کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ صلیبی فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے مسلمان فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح صلیبیاں کوں ݙوجھی صلیبی جنگ وچ ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔
باداجوز دی جنگ 1936

## باداجوز دی جنگ 1936
باداجوز دی جنگ ہسپانوی خانہ جنگی دے ابتدائی وݙے معرکیاں وچوں ہک ہئی ، جیندے نتیجے وچ حکمت عملی اتے تزویراتی قوم پرستاں دی فتح تھئی ، بھانویں جو وقت اتے فوجیاں دے لحاظ نال وݙا نقصان تھیا ۔ کئی ݙینھاں دی گولہ باری اتے بمباری دے بعد ، قوم پرستاں 14 اگست 1936 کوں قلعہ بند سرحدی شہر باداجوز تے دھاوا بول ݙتا ، جیندے نال ہسپانوی جمہوریہ دا ہمسایہ ملک پرتگال نال رابطہ منقطع تھی ڳیا اتے قوم پرستاں دے کنٹرول دے شمالی اتے لمے زوناں کوں جوڑ ݙتا ڳیا (بھانویں جو جنرل ایمیلیو مولا دی شمالی فوج نال اصل رابطہ 8 ستمبر تک قائم نہ تھی سڳیا) ۔ 

ایں جنگ وچ قوم پرست فوج جمہوریہ فوج تے حملہ کیتا ۔ قوم پرست فوج دا مقصد باداجوز شہر تے قبضہ کرݨا ہئی ، جیڑھا جمہوریہ دے کنٹرول وچ ہئی ۔ او پرتگال نال جمہوریہ دا رابطہ منقطع کرݨ اتے اپݨے شمالی اتے لمے زوناں کوں جوڑݨ چاہندے ہن ۔ 

کئی ݙینھاں دی گولہ باری اتے بمباری دے بعد ، قوم پرست فوج 14 اگست 1936 کوں باداجوز شہر تے دھاوا بول ݙتا ۔ جمہوریہ فوج سخت مزاحمت کیتی ، پر او قوم پرست فوج دے حملے کوں روکݨ وچ ناکام رہی ۔ قوم پرست فوج شہر تے قبضہ کر گھدا ۔ 

باداجوز دی جنگ ہسپانوی خانہ جنگی وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ قوم پرست فوج دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں جمہوریہ فوج دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ جمہوریہ فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ قوم پرست فوج جمہوریہ فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ قوم پرست فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے جمہوریہ فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح قوم پرست فوج کوں ہسپانوی خانہ جنگی جتݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ وچ قوم پرستاں کوں وقت اتے فوجیاں دا وݙا نقصان تھیا ۔
بادونگ آبنائے دی جنگ 1942

## بادونگ آبنائے دی جنگ 1942
بادونگ آبنائے دی جنگ ݙوجھی عالمی جنگ دی بحرالکاہل مہم دی ہک بحری جنگ ہئی ، جیڑھی 19/20 فروری 1942 دی رات کوں بادونگ آبنائے وچ امریکی-برطانوی-ڈچ-آسٹریلوی کمان (ABDA) اتے شاہی جاپانی بحریہ دے درمیان لڑی ڳئی ۔ ایں جھڑپ وچ ، چار جاپانی تباہ کن جہازاں ہک اتحادی فوج کوں شکست ݙتی ، جیڑھی تعداد اتے ہتھیاراں دے لحاظ نال انہاں توں ودھ ہئی ، ڈچ تباہ کن جہاز پیٹ ہین کوں ٻݙا ݙتا اتے ݙو ٹرانسپورٹ جہازاں کوں محفوظ طریقے نال پہنچا ݙتا ۔ ایں جنگ رات دی لڑائی وچ اتحادیاں تے جاپانی بحریہ دی وݙی برتری کوں ظاہر کیتا جیڑھی کیپ سینٹ جارج دی جنگ تک جاری رہی ۔

ایں جنگ وچ جاپانی تباہ کن جہازاں اتحادی بحری جہازاں تے حملہ کیتا ۔ اتحادی بحری جہازاں دی تعداد جاپانی جہازاں توں ودھ ہئی ، پر جاپانی جہاز رات دی لڑائی وچ زیادہ تجربہ کار ہن اتے انہاں دے کول بہتر جنگی حکمت عملی ہئی ۔

جاپانی جہازاں اتحادی جہازاں تے اچݨ چیت حملہ کیتا اتے انہاں کوں حیران کر ݙتا ۔ جاپانی جہازاں اتحادی جہازاں تے ٹارپیڈو حملے کیتے اتے انہاں کوں باری نقصان پڄایا ۔ ڈچ تباہ کن جہاز پیٹ ہین ٻݙ ڳیا اتے ݙو ٹرانسپورٹ جہازاں کوں محفوظ طریقے نال پہنچا ݙتا ڳیا ۔

بادونگ آبنائے دی جنگ ݙوجھی عالمی جنگ وچ ہک اہم معرکہ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ جاپانی بحریہ دی فتح انہاں دی ݙاڈھ ورائی کوں ودھایا اتے انہاں کوں رات دی لڑائی وچ اتحادی بحری فوج دے خلاف اپݨی برتری قائم کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ اتحادی بحری فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ جاپانی بحریہ رات دی لڑائی وچ اتحادی بحری فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ جاپانی بحریہ دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے اتحادی بحری فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح جاپانی بحریہ کوں ݙوجھی عالمی جنگ وچ ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ رات دی لڑائی وچ جاپانی بحریہ دی برتری کوں ظاہر کیتا ، جیڑھی کیپ سینٹ جارج دی جنگ تک جاری رہی ۔
بدر دی جنگ 624

## بدر دی جنگ 624
بدر دی جنگ ، جینکوں قرآن اتے مسلماناں ولوں یوم الفرقان وی آکھیا ویندے ، 13 مارچ 624 عیسوی (17 رمضان ، 2 ہجری) کوں موجودہ شہر بدر ، المدینہ صوبہ ، سعودی عرب دے نیڑے لڑی ڳئی ۔ محمد صلی اللہ علیہ وسلم اپݨے صحابہ دی فوج دی کمان کریندے ہوئے عمر بن ہشام دی اڳواݨی وچ قریش دی فوج کوں شکست ݙتی ، جینکوں مسلماناں وچ ابو جہل دے ناں نال ڄاݨیا ویندے ۔ ایں جنگ محمد صلی اللہ علیہ وسلم اتے انہاں دے قبیلے دے درمیان چھی سالہ جنگ دا آغاز کیتا ۔ جنگ توں پہلے ، مسلماناں اتے مکہ والیاں 623 دے آخر اتے 624 دے اوائل وچ کئی چھوٹی جھڑپاں لڑیاں ہن ۔ 

مسلمان فوج دی تعداد قریش دی فوج توں ٻہوں گھٹ ہئی ، پر انہاں دے کول مضبوط ایمان ہئی اتے او اللہ دی مدد تے یقین رکھدے ہن ۔ محمد صلی اللہ علیہ وسلم ہک بہترین فوجی کمانڈر ہن اتے او اپݨی فوج کوں بہترین طریقے نال استعمال کرݨ دی صلاحیت رکھدے ہن ۔ 

ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ مسلمان فوج دلیری نال مقابلہ کیتا اتے قریش دی فوج کوں پچھوں تے  ہٹݨ تے مجبور کر ݙتا ۔ قریش دی فوج کوں باری نقصان تھیا اتے ابو جہل سمیت انہاں دے کئی اڳواݨ ماریئے ڳئے ۔ 

بدر دی جنگ اسلام دی تاریخ وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ مسلمان فوج دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں قریش دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ قریش دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ اللہ مسلماناں دے نال ہے اتے او انہاں کوں اپݨے دشمناں تے فتح ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدے ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ مسلماناں دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے قریش دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح اسلام دے پھیلاؤ وچ وݙا کردار ادا کیتا ۔
اثقال دی جنگ 737

## اثقال دی جنگ 737
سامان دی جنگ (عربی: یوم الاثقال) ستمبر/اکتوبر 737 وچ اموی خلافت اتے ترکیش ترک قبیلے دی فوج دے درمیان لڑی ڳئی ۔ خراسان دے گورنر اسد بن عبداللہ القصری دی اڳواݨی وچ امویاں ٹرانسوکسینا وچ ختل دے راجواڑے تے حملہ کیتا ہئی اتے مقامی حکمران ترکیش کوں مدد کیتے سݙیا ۔ ترکیش دے پڄݨ توں پہلے اموی فوج اُٻاہل وچ پچھوں تے ہٹ ڳئی ، جیڑھی عین موقع تے دریائے آمو پار کرݨ وچ کامیاب تھی ڳئی ، جݙݨ جو انہاں دی پچھلی فوج تعاقب کرݨ والے ترکیش نال جھڑپ وچ پئے ڳئی ۔ ترکیش فوراً بعد پار کر ڳئے اتے مسلماناں دے سامان دے قافلے تے حملہ کر ݙتا ، جیڑھا اڳوں بھیڄیا ڳیا ہئی ، اتے اونکوں پکڑ گھدا ۔ اموی فوج دا مرکزی حصہ سامان دے قافلے دے محافظاں دی مدد کیتے آیا ، جنہاں کوں باری نقصان تھیا ۔ اموی مہم دی ناکامی دا مطلب بالائی آمو وادی وچ عرب کنٹرول دا مکمل خاتمہ ہئی اتے خود خراسان ترکیش کیتے کھل ڳیا ۔ 

ایں جنگ وچ اسد بن عبداللہ القصری دی اڳواݨی وچ اموی فوج ترکیش قبیلے تے حملہ کیتا ۔ اموی فوج دا مقصد ختل دے راجواڑے تے قبضہ کرݨا ہئی ، پر ترکیش قبیلے ختل دے راجواڑے دی مدد کیتی ۔ 

ترکیش قبیلے دے پڄݨ توں پہلے اموی فوج پچھوں تے  ہٹݨ لڳی ۔ او دریائے آمو پار کرݨ وچ کامیاب تھی ڳئے ، پر انہاں دا سامان دا قافلہ پچھوں تے رہ ڳیا ۔ ترکیش قبیلے سامان دے قافلے تے حملہ کیتا اتے اونکوں پکڑ گھدا ۔ اموی فوج سامان دے قافلے دی مدد کیتے آئی ، پر انہاں کوں باری نقصان تھیا ۔ 

سامان دی جنگ اموی خلافت اتے ترکیش قبیلے دے درمیان جنگاں وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ ترکیش قبیلے دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں اموی فوج دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ اموی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ ترکیش قبیلہ اموی فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ اموی خلافت دا علاقے تے کنٹرول کم تھی ڳیا اتے ترکیش قبیلے دی طاقت ودھ ڳئی ۔ ایں شکست بالائی آمو وادی وچ عرب کنٹرول دا مکمل خاتمہ کیتا اتے خراسان کوں ترکیش کیتے کھول ݙتا ۔
باگراڈاس دریا دی جنگ 240 ق م

## باگراڈاس دریا دی جنگ 240 ق م
باگراڈاس دریا دی جنگ 240 قبل مسیح وچ ہملکر بارکا دی اڳواݨی وچ کارتھیجینین فوج ، جیڑھی فاتح رہی ، اتے سپینڈیئس دی اڳواݨی وچ باغی فوج دے درمیان لڑی ڳئی ۔ ایہ جنگ اڄوکے اُبھے پوادھی تیونس وچ تھئی ۔ کارتھیج کرائے دے فوجیاں دی جنگ وچ باغی فوجیاں اتے باغی افریقی شہراں دے اتحاد نال لڑدا پیا ہئی ، جیڑھی پچھلے سال پہلی پیونک جنگ دے بعد شروع تھئی ہئی ۔ باغیاں کارتھیج دا محاصرہ کیتا ہئی اتے شمالی بندرگاہاں یوٹیکا اتے ہپو (جدید بزارٹے) دا محاصرہ کریندے پئے ہن ۔ ہینو دی کمان وچ ہک کارتھیجینین فوج اوں سال دے شروع وچ یوٹیکا دا محاصرہ ختم کرݨ دی کوشش کیتی ہئی اتے ناکام رہی ہئی ۔ کارتھیج وچ ݙوجھی فوج جمع کیتی ڳئی اتے اونکوں ہملکر دے حوالے کیتا ڳیا ، جیڑھا پہلی پیونک جنگ دے چھیکڑی چھی سالاں تک سسلی وچ کارتھیجینین فوجاں دی کمان کریندا ریہا ہئی ۔ 

ایں جنگ وچ ہملکر بارکا دی اڳواݨی وچ کارتھیجینین فوج سپینڈیئس دی اڳواݨی وچ باغی فوج تے حملہ کیتا ۔ کارتھیجینین فوج دا مقصد باغیاں دا محاصرہ تروڑݨا اتے یوٹیکا اتے ہپو شہراں کوں آزاد کراوݨا ہئی ۔ 

ہملکر بارکا ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او اپݨی فوج کوں بہترین طریقے نال استعمال کرݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ اوں باغیاں کوں دھوکہ ݙیوݨ کیتے ہک چال چلی اتے انہاں کوں یقین ݙیوایا کہ او کمزور پوزیشن وچ ہے ۔ 

باغی فوج ہملکر دی چال تے یقین کر گھدا اتے کارتھیجینین فوج تے حملہ کر ݙتا ۔ پر ، ہملکر اپݨی فوج کوں بہترین طریقے نال استعمال کیتا اتے باغی فوج کوں گھیر گھدا ۔ باغی فوج کوں باری نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے  ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

باگراڈاس دریا دی جنگ کرائے دے فوجیاں دی جنگ وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ کارتھیجینین فوج دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں باغیاں دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ باغی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ ہملکر بارکا ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او باغی فوج کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ کارتھیجینین فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے باغی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح کارتھیجینین فوج کوں کرائے دے فوجیاں دی جنگ جتݨ وچ مدد ݙتی ۔
اعزاز دی جنگ 1030

## اعزاز دی جنگ 1030
اعزاز دی جنگ اگست 1030 وچ شام دے قصبے اعزاز دے نیڑے بازنطینی فوج ، جیڑھی شہنشاہ رومانس سوم ارگیروس دی اڳواݨی وچ ہئی ، اتے میرداسی امارت حلب دی فوج ، جیڑھی امیر شبل الدولہ نصر دی اڳواݨی وچ ہئی ، دے درمیان لڑی ڳئی ۔ میرداسیاں ٻہوں وݙی بازنطینی فوج کوں شکست ݙتی اتے ٻہوں وݙا مال غنیمت حاصل کیتا ، بھانویں جو او چھیکڑبازی اپݨی فتح دا فائدہ نہ چا سڳے ۔ 

ایں جنگ وچ شہنشاہ رومانس سوم ارگیروس دی اڳواݨی وچ بازنطینی فوج امیر شبل الدولہ نصر دی اڳواݨی وچ میرداسی فوج تے حملہ کیتا ۔ بازنطینی فوج دا مقصد حلب تے قبضہ کرݨا اتے میرداسی امارت کوں ختم کرݨا ہئی ۔ 

بازنطینی فوج دی تعداد میرداسی فوج توں ٻہوں ودھ ہئی ، پر میرداسی فوج زیادہ تجربہ کار اتے جنگی حکمت عملی وچ بہتر ہئی ۔ امیر شبل الدولہ نصر ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او اپݨی فوج کوں بہترین طریقے نال استعمال کرݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ 

ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ میرداسی فوج بازنطینی فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں تے حملہ کر ݙتا ۔ بازنطینی فوج کوں باری نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے  ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ میرداسی فوج بازنطینی فوج توں ٻہوں وݙا مال غنیمت حاصل کیتا ۔ 

اعزاز دی جنگ بازنطینی اتے میرداسی جنگاں وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ میرداسی فوج دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں بازنطینی فوج دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ بازنطینی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ امیر شبل الدولہ نصر ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او بازنطینی فوج کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ میرداسی امارت دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے بازنطینی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ بھانویں جو میرداسیاں ایں فتح دا مکمل فائدہ نہ چا سڳے ، پر ایں جنگ انہاں دی ݙاڈھ ورائی کوں ودھایا ۔
باگراڈاس دی جنگ 49 ق م

## باگراڈاس دی جنگ 49 ق م
باگراڈاس دی جنگ (49 قبل مسیح) 24 اگست کوں اڄوکے تیونس وچ باگراڈاس دریا (میجردہ دا کلاسیکی ناں) دے نیڑے تھئی اتے جولیس سیزر دے جنرل گائیوس سکریبونیئس کوریو اتے پبلیئس اٹیئس ویرس اتے نومیدیا دے بادشاہ جوبا اول دے تحت پومپیئن ریپبلکنز دے درمیان لڑی ڳئی ۔ ایں جنگ دا نتیجہ قیصری فوجاں دی مکمل شکست اتے کوریو دی موت دی صورت وچ نکھتھا ۔ 

ایں جنگ وچ گائیوس سکریبونیئس کوریو دی اڳواݨی وچ قیصری فوج پبلیئس اٹیئس ویرس اتے جوبا اول دی اڳواݨی وچ پومپیئن ریپبلکنز تے حملہ کیتا ۔ قیصری فوج دا مقصد افریقہ وچ پومپیئن ریپبلکنز دی طاقت کوں ختم کرݨا ہئی ۔ 

قیصری فوج دی تعداد پومپیئن ریپبلکنز توں گھٹ ہئی اتے او نومیدیا دے بادشاہ جوبا اول دی فوج دی مدد نال زیادہ طاقتور تھی ڳئے ہن ۔ پومپیئن ریپبلکنز دے کول بہتر جنگی حکمت عملی ہئی اتے او علاقے توں زیادہ واقف ہن ۔ 

ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ پومپیئن ریپبلکنز قیصری فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں تے حملہ کر ݙتا ۔ قیصری فوج کوں باری نقصان تھیا اتے گائیوس سکریبونیئس کوریو وی مارا ڳیا ۔ قیصری فوج کوں پچھوں تے  ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

باگراڈاس دی جنگ (49 قبل مسیح) جولیس سیزر اتے پومپیئن ریپبلکنز دے درمیان خانہ جنگی وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ پومپیئن ریپبلکنز دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں قیصری فوج دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ قیصری فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ پومپیئن ریپبلکنز قیصری فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہن اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدن ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ پومپیئن ریپبلکنز دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے قیصری فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں شکست جولیس سیزر کیتے افریقہ وچ اپݨی مہم جاری رکھݨ کوں مشکل بݨا ݙتا ۔
بیک گانگ دی جنگ 663

## بیک گانگ دی جنگ 663
بیک گانگ دی جنگ ، جینکوں جاپان وچ ہاکوسوکینوئی دی جنگ اتے چین وچ باجیانگکو دی جنگ وی آکھیا ویندے ، بیکجے بحالی فوج اتے انہاں دے اتحادی یاماتو جاپان دے درمیان سیلا اتے تانگ چین دی اتحادی فوج دے خلاف لڑی ڳئی ہئی ۔ ایہ جنگ بیکما دریا یا بیک دریا وچ تھئی ، جیڑھا کوریائی صوبے جیولابک-ڈو وچ جیوم دریا دا تلواں حصہ ہے ۔ سیلا-تانگ فوج فیصلہ کن فتح حاصل کیتی ، جیندے نال یاماتو جاپان کوں کوریائی معاملات توں مکمل طور تے دستبردار تھیوݨ تے مجبور تھیوݨا پیا اتے بیکجے بحالی دی تحریک کوں کچل ݙتا ڳیا ۔ 

ایں جنگ وچ سیلا اتے تانگ چین دی اتحادی فوج بیکجے بحالی فوج اتے یاماتو جاپان دی اتحادی فوج تے حملہ کیتا ۔ سیلا-تانگ فوج دا مقصد بیکجے بحالی تحریک کوں کچلݨا اتے کوریائی جزیرہ نما وچ اپݨا تسلط قائم کرݨا ہئی ۔ 

سیلا-تانگ فوج دی تعداد بیکجے-یاماتو فوج توں ودھ ہئی اتے انہاں دے کول بہتر جنگی حکمت عملی ہئی ۔ تانگ چین دی بحری فوج خاص طور تے طاقتور ہئی ۔ 

ݙوہاں بحری فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ تانگ چین دی بحری فوج جاپانی بحری فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں تے حملہ کر ݙتا ۔ جاپانی بحری فوج کوں باری نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے  ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ بیکجے بحالی فوج وی شکست کھا ڳئی ۔ 

بیک گانگ دی جنگ پوادھی ایشیا دی تاریخ وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ سیلا-تانگ فوج دی فتح کوریائی جزیرہ نما وچ تانگ چین دے اثر و رسوخ کوں ودھایا اتے جاپان کوں کوریائی معاملات توں دستبردار تھیوݨ تے مجبور کیتا ۔ ایں جنگ بیکجے بحالی تحریک کوں کچل ݙتا اتے کوریائی جزیرہ نما وچ سیلا دی بادشاہی کوں تکڑا کیتا ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ تانگ چین دی بحری فوج پوادھی ایشیا وچ سب توں طاقتور بحری فوج ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ جاپان کوریائی جزیرہ نما وچ اپݨی دلچسپی ترک کر ݙتی اتے تانگ چین پوادھی ایشیا وچ ہک وݙی طاقت دے طور تے ابھریا ۔
باخمچ دی جنگ 1918

## باخمچ دی جنگ 1918
باخمچ دی جنگ ، پہلی عالمی جنگ دے پوادھی محاذ دی چھیکڑی جنگاں وچوں ہک ہئی ، جیڑھی اینٹینٹ دی حمایت یافتہ چیکوسلواک لیجن ، سوویت روس اتے بریسٹ-لٹووسک دے معاہدے دے بعد یوکرین تے قبضہ کرݨ والے مرکزی طاقتاں دے درمیان لڑی ڳئی ۔ ایہ جنگ 8 مارچ توں 13 مارچ 1918 تک باخمچ شہر وچ لڑی ڳئی ، جیڑھا اڄوکے یوکرین وچ اے اتے سوویت یونین کیتے پہلی عالمی جنگ دی چھیکڑی جھڑپ ہئی ۔ لیجن دی فتح دے بعد ، جرمنیاں جنگ بندی دا معاہدہ کیتا ۔ 

ایں جنگ وچ چیکوسلواک لیجن سوویت روس اتے مرکزی طاقتاں دی فوج دے خلاف جنگ لڑی ۔ چیکوسلواک لیجن دا مقصد یوکرین توں گزرݨ والے ریلوے لائن تے قبضہ کرݨا ہئی ، جیڑھی انہاں کوں روس توں ولݨ وچ مدد ݙیندی ۔ 

چیکوسلواک لیجن دی تعداد سوویت اتے مرکزی طاقتاں دی فوج توں گھٹ ہئی ، پر انہاں دے کول بہتر جنگی حکمت عملی ہئی اتے او زیادہ پرعزم ہن ۔ او پہلی عالمی جنگ دے تجربہ کار فوجی ہن ۔ 

ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ چیکوسلواک لیجن دلیری نال مقابلہ کیتا اتے سوویت اتے مرکزی طاقتاں دی فوج کوں پچھوں تے  ہٹݨ تے مجبور کر ݙتا ۔ چیکوسلواک لیجن ریلوے لائن تے قبضہ کر گھدا ۔ 

باخمچ دی جنگ پہلی عالمی جنگ دے پوادھی محاذ دی چھیکڑی جنگاں وچوں ہک ہئی ۔ ایں جنگ وچ چیکوسلواک لیجن دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں روس توں ولݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ سوویت اتے مرکزی طاقتاں دی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ چیکوسلواک لیجن ہک بہترین جنگی قوت ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ چیکوسلواک لیجن دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے سوویت اتے مرکزی طاقتاں دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح چیکوسلواک لیجن کوں روس توں ولݨ اتے چیکوسلواکیہ دی آزادی حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ دے بعد جرمنیاں چیکوسلواک لیجن نال جنگ بندی دا معاہدہ کیتا ۔
بالاکلاوا دی جنگ 1854

بالاکلاوا دی جنگ 1854

بالاکلاوا دی جنگ ، جیڑھی 25 اکتوبر 1854 کوں کریمین جنگ دے دوران لڑی ڳئی ، سیواستوپول دے محاصرے (1854-55) دا حصہ ہئی ، جیڑھا اتحادی فوجاں دی بحیرہ اسود تے روس دے اہم بحری اڈے سیواستوپول دی بندرگاہ اتے قلعے تے قبضہ کرݨ دی کوشش ہئی ۔ ایہ جھڑپ ستمبر وچ الما دی جنگ وچ اتحادی فوجاں دی پہلے دی فتح دے بعد تھئی ، جیندے وچ روسی جنرل مینشیکوف اپݨی فوج کوں اتحادی فوجاں کوں جنوب ول اپݨے تزویراتی ہدف ول وِکھ ودھائی کرݨ توں روکݨ دی کوشش وچ تعینات کیتا ہئی ۔ الما 14 ستمبر کوں کلامیٹا بے تے اتحادی فوجاں دے اترݨ دے بعد کریمین جزیرہ نما وچ لڑی ڳئی پہلی وݙی جھڑپ ہئی ، اتے میدان جنگ وچ واضح کامیابی ہئی ، پر اتحادی فوجاں دے سست تعاقب دی وجہ توں فیصلہ کن فتح حاصل نہ تھی سڳی ، جیندے نال روسیاں کوں دوبارہ منظم تھیوݨ ، سنبھلݨ اتے اپݨے دفاع دی تیاری دا موقع مل ڳیا ۔ 

ایں جنگ وچ اتحادی فوجاں (برطانیہ ، فرانس اتے ترکی) روسی فوج تے حملہ کیتا ۔ اتحادی فوجاں دا مقصد سیواستوپول دی بندرگاہ تے قبضہ کرݨا ہئی ، جیڑھی روس دی بحیرہ اسود وچ اہم بحری اڈہ ہئی ۔ 

بالاکلاوا دی جنگ خاص طور تے مشہور ایں واسطے اے جو ایں جنگ وچ "لائٹ بریگیڈ" دا مشہور حملہ تھیا ۔ برطانوی لائٹ بریگیڈ کوں غلط حکم ملݨ دی وجہ توں روسی توپاں دے سامݨے حملہ کرݨا پیا ، جیندے وچ انہاں کوں باری نقصان تھیا ۔ 

ایں جنگ وچ ݙوہاں پاسیاں کوں باری نقصان تھیا ۔ اتحادی فوجاں سیواستوپول تے قبضہ کرݨ وچ ناکام ریہاں ، پر انہاں روسی فوج کوں باری نقصان پڄایا ۔ 

بالاکلاوا دی جنگ کریمین جنگ وچ ہک اہم معرکہ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ لائٹ بریگیڈ دے حملے جنگ دی تاریخ وچ ہک افسوسناک باب رقم کیتا ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ غلط احکامات جنگ دے نتیجے کوں کتنا متاثر کر سڳدن ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ ݙوہاں پاسیاں کوں باری جانی نقصان تھیا اتے کریمین جنگ دا سلسلہ جاری ریہا ۔
بالیکپاپان دی پہلی جنگ 1942

## بالیکپاپان دی پہلی جنگ 1942
بالیکپاپان دی پہلی جنگ 23-25 جنوری 1942 کوں بورنیو وچ نیدرلینڈز ایسٹ انڈیز دے اہم تیل پیدا کرݨ والے شہر اتے بندرگاہ بالیکپاپان دے ساحل تے تھئی ۔ تاراکان وچ تقریباً تباہ شدہ تیل دے بھنڈار تے قبضہ کرݨ دے بعد ، جاپانی فوجاں ڈچاں کوں الٹی میٹم ݙتا کہ جے او اتھوں دے تیل دے بھنڈار کوں تباہ کریسن تاں انہاں کوں پھاسی ݙتی ویسی ، پر ول وی ڈچاں تیل دے بھنڈار تباہ کر ݙتے ۔ 

ایں جنگ وچ جاپانی بحری فوج ڈچ بحری فوج تے حملہ کیتا ۔ جاپانی فوج دا مقصد بالیکپاپان شہر تے قبضہ کرݨا ہئی ، جیڑھا تیل دے بھنڈار دے لحاظ نال اہم ہئی ۔ جاپانی فوج ݙوجھی عالمی جنگ وچ تیل دے بھنڈار تے قبضہ کرݨ دی کوشش کریندی پئی ہئی ۔ 

ڈچ فوج دی تعداد جاپانی فوج توں گھٹ ہئی اتے انہاں دے کول جدید ہتھیار وی گھٹ ہن ۔ پر ، ڈچ فوج جاپانی فوج دے حملے کوں روکݨ دی کوشش کیتی ۔ 

جاپانی فوج بالیکپاپان شہر تے بمباری کیتی اتے ڈچ فوج تے حملہ کر ݙتا ۔ ڈچ فوج دلیری نال مقابلہ کیتا ، پر او جاپانی فوج دے حملے کوں روکݨ وچ ناکام رہی ۔ جاپانی فوج بالیکپاپان شہر تے قبضہ کر گھدا ۔ 

بالیکپاپان دی پہلی جنگ ݙوجھی عالمی جنگ وچ ہک اہم معرکہ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ جاپانی فوج دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں تیل دے بھنڈار تے قبضہ کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ ڈچ فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ جاپانی فوج ڈچ فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ جاپانی فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے ڈچ فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح جاپانی فوج کوں ݙوجھی عالمی جنگ وچ ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ڈچ فوج جاپانی فوج دے الٹی میٹم دے باوجود تیل دے بھنڈار تباہ کر ݙتے ہن ۔
بامیانشان دی جنگ 1950

## بامیانشان دی جنگ 1950
بامیانشان دی جنگ ݙوجھی عالمی جنگ دے بعد دے دور وچ چینی خانہ جنگی دے دوران قوم پرستاں اتے کمیونسٹاں دے درمیان تھئی اتے ایں جنگ دا نتیجہ کمیونسٹاں دی فتح دی صورت وچ نکھتھا ۔ 

ایں جنگ وچ کمیونسٹ فوج قوم پرست فوج تے حملہ کیتا ۔ کمیونسٹ فوج دا مقصد قوم پرستاں کوں شکست ݙیوݨا اتے چین وچ اپݨا تسلط قائم کرݨا ہئی ۔ 

کمیونسٹ فوج دی اڳواݨی ماؤ زے تنگ کریندے پئے ہن ۔ قوم پرست فوج دی اڳواݨی چیانگ کائی شیک کریندے پئے ہن ۔ ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ 

کمیونسٹ فوج قوم پرست فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں تے حملہ کر ݙتا ۔ قوم پرست فوج کوں باری نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے  ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

بامیانشان دی جنگ چینی خانہ جنگی وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ کمیونسٹ فوج دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں قوم پرست فوج دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ قوم پرست فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ کمیونسٹ فوج قوم پرست فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ کمیونسٹ فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے قوم پرست فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح کمیونسٹاں کوں چینی خانہ جنگی جتݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ دے بعد کمیونسٹاں چین وچ اپݨی حکومت قائم کیتی ۔
بانگ بو دی جنگ 1884

## بانگ بو دی جنگ 1884
بانگ بو دی جنگ ، جینکوں چین وچ ژینان پاس دی جنگ وی آکھیا ویندے ، سینو-فرانسیسی جنگ (اگست 1884 – اپریل 1885) دے دوران چین دی ہک وݙی فتح ہئی ۔ ایہ جنگ 23 اتے 24 مارچ 1885 کوں ٹونکن-گوانگشی سرحد تے لڑی ڳئی ، جیندے وچ گوانگشی فوجی کمشنر پان ڈنگسن دی کمان وچ چینی فوج جنرل فرانسوا ڈی نیگریئر دی ٹونکن ایکسپیڈیشنری کور دی ݙوجھی بریگیڈ دے 1,500 فوجیاں کوں شکست ݙتی ۔ 

ایں جنگ وچ پان ڈنگسن دی اڳواݨی وچ چینی فوج فرانسوا ڈی نیگریئر دی اڳواݨی وچ فرانسیسی فوج تے حملہ کیتا ۔ چینی فوج دا مقصد فرانسیسی فوج کوں ٹونکن-گوانگشی سرحد توں پچھوں تے سورݨ اتے چین وچ فرانسیسی اثر و رسوخ کوں ختم کرݨا ہئی ۔ 

چینی فوج دی تعداد فرانسیسی فوج توں ودھ ہئی اتے او علاقے توں زیادہ واقف ہن ۔ پان ڈنگسن ہک تجربہ کار فوجی کمانڈر ہئی اتے او اپݨی فوج کوں بہترین طریقے نال استعمال کرݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ 

ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ چینی فوج فرانسیسی فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں تے حملہ کر ݙتا ۔ فرانسیسی فوج کوں باری نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے  ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

بانگ بو دی جنگ سینو-فرانسیسی جنگ وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ چینی فوج دی فتح انہاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں فرانسیسی فوج دے خلاف ودھیک کامیابیاں حاصل کرݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ فرانسیسی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ چینی فوج فرانسیسی فوج دے مقابلے وچ زیادہ طاقتور ہئی اتے او انہاں کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدی ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ چینی فوج دا علاقے تے کنٹرول ودھ ڳیا اتے فرانسیسی فوج دی طاقت گھٹ تھی ڳئی ۔ ایں فتح چین کوں سینو-فرانسیسی جنگ جتݨ وچ مدد ݙتی ۔ ایں جنگ نال چین دا وقار ودھیا اتے فرانسیسی اثر کم تھیا ۔
بانگ راچان وستی دی جنگ 1765

## بانگ راچان وستی دی جنگ 1765
بانگ راچان دی وستی ایوتھایا دے اُبھے پاسوں ہئی ، جیڑھا سیام دا پراݨا راڄ ڳڑھ ہئی ، اتے ایہو اڄوکے تھائی لینڈ دی ابتدائی ریاست ہئی ۔ اڄ انہاں دی وستی سنگ بوری صوبے دے کھائی بانگ راچان ضلعے وچ واقع ہے ۔ ایں وستی کوں تھائی لوک تاریخ وچ برمی-سیامی جنگ (1765-1767) وچ برمی حملہ آوراں دے خلاف اپݨی مزاحمت دی وجہ توں یاد کیتا ویندے ، جیندے نال ایوتھایا بادشاہی دا خاتمہ تھیا ۔ 

ایں جنگ وچ بانگ راچان وستی دے لوکاں برمی فوج دے خلاف دلیری نال مقابلہ کیتا ۔ اوں ویلھے برمی فوج ایوتھایا بادشاہی تے حملہ کریندی پئی ہئی اتے او ایوتھایا دے راڄ ڳڑھ تے قبضہ کرݨ دی کوشش کریندے پئے ہن ۔ 

بانگ راچان وستی دے لوکاں دی تعداد برمی فوج توں ٻہوں گھٹ ہئی ، پر او اپݨے وطن دے دفاع کیتے پرعزم ہن ۔ انہاں گوریلا جنگ دی حکمت عملی استعمال کیتی اتے برمی فوج تے اچݨ چیت حملے کیتے ۔ 

بانگ راچان وستی دے لوکاں برمی فوج کوں باری نقصان پڄایا اتے انہاں دے حوصلے پست کر ݙتے ۔ پر ، چھیکڑبازی برمی فوج بانگ راچان وستی تے قبضہ کرݨ وچ کامیاب تھی ڳئی ۔ 

بانگ راچان وستی دی جنگ سیام دی تاریخ وچ ہک اہم واقعہ ہئی ۔ ایں جنگ وچ بانگ راچان وستی دے لوکاں دی دلیری تھائی لوکاں دے حوصلے کوں ودھایا اتے انہاں کوں برمی فوج دے خلاف مزاحمت جاری رکھݨ دی اُشاکی ݙتی ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ تھائی لوک اپݨے وطن دے دفاع کیتے ہر قربانی ݙیوݨ کیتے تیار ہن ۔
بینوک برن دی جنگ 1314

## بینوک برن دی جنگ 1314
بینوک برن دی جنگ  23-24 جون 1314 کوں سکاٹ لینڈ دے بادشاہ رابرٹ دی بروس دی فوج اتے سکاٹش آزادی دی پہلی جنگ دے دوران انگلینڈ دے بادشاہ ایڈورڈ دوم  دی فوج دے درمیان لڑی ڳئی ۔ ایہ رابرٹ بروس دی ہک فیصلہ کن فتح ہئی اتے جنگ وچ ہک وݙا موڑ ثابت تھئی ، جیڑھی 14 سال بعد ایڈنبرا-نارتھمپٹن دے معاہدے دے تحت سکاٹش آزادی دی قانونی بحالی دے نال ختم تھئی ۔ ایں وجہ توں ، بینوک برن دی جنگ کوں سکاٹش تاریخ وچ ہک سنگ میل لمحہ سمجھیا ویندے ۔ 

ایں جنگ وچ رابرٹ دی بروس دی اڳواݨی وچ سکاٹش فوج ایڈورڈ دوم  دی اڳواݨی وچ انگریزی فوج تے حملہ کیتا ۔ سکاٹش فوج دا مقصد سکاٹ لینڈ دی آزادی حاصل کرݨی ہئی اتے انگریزاں کوں پچھوں تے سورݨ ہئی ۔ 

سکاٹش فوج دی تعداد انگریزی فوج توں گھٹ ہئی ، پر انہاں دے کول بہتر جنگی حکمت عملی ہئی اتے او اپݨے وطن دے دفاع کیتے پرعزم ہن ۔ رابرٹ دی بروس ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او اپݨی فوج کوں بہترین طریقے نال استعمال کرݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ 

ݙوہاں فوجاں وچ سخت لڑائی تھئی ۔ سکاٹش فوج انگریزی فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں تے حملہ کر ݙتا ۔ انگریزی فوج کوں باری نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے  ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

بینوک برن دی جنگ سکاٹش آزادی دی پہلی جنگ وچ ہک اہم موڑ ثابت تھئی ۔ ایں جنگ وچ سکاٹش فوج دی فتح سکاٹ لینڈ دی آزادی کوں یقینی بݨایا اتے انگریزاں کوں پچھوں تے  سور ݙتا ۔ ایں جنگ ثابت کیتا کہ رابرٹ دی بروس ہک بہترین فوجی کمانڈر ہئی اتے او انگریزی فوج کوں شکست ݙیوݨ دی صلاحیت رکھدا ہئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ سکاٹ لینڈ دی آزادی دی قانونی بحالی تھئی ۔