بے وسی دا کشکول

ساݙا یار ناصر میلے ٹھیلیاں دا ݙاڈھا محبتی اے ۔ ہُݨ تاں او میلے اِی نہ ریہے جݙاں ملھݨیں تھیندیاں ہَن ، کُشتی تھیندی ہئی ، ݙاڈھے شغلے ہوندے ہَن ۔ ساݙی مَس نویں نویں پُھٹدی ودی ہئی جیڑھے ویلے دی اے ڳالھ اے ۔ ناصر کݙاہیں میلہ لڳدا سُݨ گھنے ہا تاں میلا ݙیکھݨ کلّھانہ وینداہئی ، نال ݙو چار سنگتی رَلا تے ٹُردا ہئی ۔

سیاݨے سچ آہدِن:’’یاراں نال بہاراں ہوندِن‘‘

ہک ݙینہ ناصر بھجٖدا دُھرکدا ساہ توں ساہ نہ ماوِس پیا ،خوشی توں ولھیٹیا ودا ہووے آ ڳیا۔ اسّاں اپݨی وسّوں تے نِکے ، وݙے سارے ، مہر ہاشم دے دیرے وِچ بیٹھے ہاسے ۔ ناصر آندیاں نال اِی سائیکل میدان آلے دے گُن ڳاوݨ چالو تھی ڳیا ۔ جو اپݨے وسیب دے وچ جیڑھا میلہ لڳدے ایں واری اوندے وچ سائیکل میدان سجدا پئے ۔ نالیں ممتاز وکبیروالا آلی وی آندی پئی اے ۔ سائیکل میدان آلا فن کار اَٹھ ݙیہاڑے یکسوں ݙینہ رات سائیکل میدان اِچ سائیکل چلائی رکھدے۔

ستاری ، شیدو ، غلامی ، شیلا تے پپُّو ناصر دی ڳالھ کئو نال یقین نہ کریندے ہوئیں سُݨݨ پئے ڳئے ۔حیرانگی آلی ڳالھ جو ہئی شیدو ، ناصر کوں آکھݨ پئے ڳیا ۔ ناصر آ یار بھلا اے کیویں تھی سڳدے ، بندے کوں جیوݨ کیتے کھاوݨ پیوݨ دی لوڑ وی پوندی اے۔

ناصر ݙسیا او فنکار سائیکل اُتے اِی کھاندے ، پیندے، دھاندے سُمدے جو وی کریندے سائیکل اُتے کریندے ۔ اَتے سائیکل کوں اَٹھ ݙیہاڑے ہر ویلے یکسوں ٹوری رکھدے۔اُتھاں بیٹھے سارے سنگتی ہَکے ٻکے جو سائیکل میدان آلا فنکار کوئی بندہ اے یا جِن بھوت اے؟۔

اساں سارے سنگتی کئی سائیکل میدان آلے فنکار دے شوقین تے کئی ممتازو دے شوقین ٹُر پیوسے۔دیگر ویلے اسّاں میلے اِچ اَپڑ ڳئے ۔ میلے اِچ جیویں پوری خلقت ڈُھکی پئی ہئی ۔ سپیکراں دے وِچ ڳاوݨاں دا ٻلارا تے وَکھو وَکھ پروگراماں دیاں ٹِکٹاں دے اعلان ہَن۔

سپیکراں دا شُکاٹ ایݙا ہئی جیویں بھوئیں ہُݨیں پَھٹ ویسی ۔ وَل وی کنیں کوں اے ٻلارے ݙاڈھے من بھاوݨے تے ہاں کوں چِھکݨ آلے لڳدے پئے ہَن ۔ جو بندہ ایویں کملا شولا تھی ڳیا جو پہلے کیڑھے شغل کوں ݙیکھوں۔ ہر پروگرام دیاں ٹِکٹاں ہَن پر سائیکل میدان دا کوئی ٹِکٹ نہ ہئی، کوئی خُشی تُوں ویلاں ݙیوے تاں او وکھری ڳالھ اے ۔ اساں سارے سنگتی سائیکل میدان آلے فن کار دا تماشا ݙیکھݨ پُجٖ ڳیوسے۔ جتھاں بانساں دی لکِڑ دے وݙے وݙے ݙنڈے پُوریے ہوئے ہَن اَتے اِنہاں بانساں دے ٻاہروں چار چفیروں بیت دا رسّہ وَلیا ہویا ہئی ۔ سپیکر دے وِچ ڳاوݨ چلدے پئے ہَن ۔ ایں میدان دے اندر جوان سائیکل کوں اِنج بھجٖائی کھڑا ہا جیویں ڳاوݨ دی سُر تے سائیکل چلدی پئی ہووے ۔ سائیکل میدان اِنج سجا پیا ہئی جو خلقت ماندی سماندی نہ ہئی ۔

سائیکل آلا جوان سائیکل چلیندا ریہا تے وَل اوندی روٹی دا ویلا تھی ڳیا ۔ سارے بندے شش و پنج تھی تے ݙیکھݨ پئے ڳئے جو چلدے سائیکل اُتے روٹی کیویں کھائوسی ۔ روٹی آ ڳئی ، اُوں اپݨے سجٖے ہتھ نال روٹی کوں اپݨے ہتھیں اِچ گھن گھدا ۔ ہینڈل اُتے ہک جاء بݨی ہوئی ہئی ، بھاجٖی دا مُنگر گھن تے ہینڈل آلی جاء وِچ رکھیُس چا ۔ روٹی ہتھ وچ ہَس اونکوں مُنگر اِچ ٻوڑ تے چک نال روٹی کھاوݨ پئے ڳیا ۔ ہِک پُھلکا کھا تے وَل ݙوجھا پُھلکا منگیُس ۔ ایویں ݙوجھا پُھلکا کھا ڳیا ۔ ہِک گلاس پاݨی دا گھن تے او وی پی ڳیا ۔ چاہ دی پیالی تاں اوندے کیتے سوکھی ہئی۔ چاہ وی سُرکیندا ریہا اَتے سائیکل وی اونویں ٹُردی رہی ۔ اَٹھ ݙیہاڑے سہی کڈھیاں بغیر سائیکل چلاوݨی ہَس ۔

بندیاں کوں سائیکل میدان آلے پاسے چِھکݨ اَتے خلمیں لاوݨ کیتے سائیکل آلے فن دے نال نال ݙوجھا ایٹم جُھمر تاڑی ہئی، جُھمر تاڑی کیتے زنانے آ ڳئے ۔ اُنہاں وِچ ممتازو تاں سالم میلہ اِی لُٹ گھدا ۔ اُوندی جُھمر کوں ݙیکھ تے اینویں لڳدا پیا ہئی جیویں نوچی ٻکری سوڑے ٻنّے اُتے اپݨی ٹور دا ناز ݙیکھیندی آندی اے۔

سارے بندے اوندی جُھمر دے خِلمیں لڳ ڳئے ۔ بندے خُشی کنے زنانیاں دے سِر تے ویلاں اِنجٖ وسائی کھڑے ہَن جیویں مینہ تُرٹ تے وسدے۔

ممتازو دے کپڑیاں تے چِٹے موتی دے لسکار ، نالیں اوندے سینے اُتے لچکدے وال ، جُھمر اِچ بھنوالیاں مریندے ہوئیں لڳدا جیویں منہ کوں چُمدِن۔اوندی کمر دی لچک ایویں معلوم تھیندی پئی ہئی جیویں نانگ وَل کھاندے ہوئیں بندیاں دِھر زور کھڑا لیندے۔اوندے پیراں اِچ پاتے گھنگھروآں دی جھنکار ایویں معلوم تھیندی پئی ہئی جینویں جھاڑ رڑکیندی ہوا دے وچ مستی دے ٻلارے کھڑے کریندن۔اوندی اَکھیں معلوم تھیندا ہئی جیویں چھولیاں لیندے دریا دے پاݨی آلی کار ٹھاٹھاں کھڑیاں مریندِن ۔ اوندے فن نال بندے جیویں اپݨی حیاتی دے ݙکھ ، بھوڳ تے حیاتی دیاں اَڑانداں کوں بُھل ڳئے ۔ہر پاسوں وکھو وکھ ٻلاریاں دی گونجاں آوݨ پئے ڳیاں ۔ حیاتی تھیوی ممتازو تیݙے جیا وَل کوئی نئیں جٖمݨاں۔

’’تیݙیاں لچکاں دی خیر‘‘

’’تیݙے نچݨ دی دھمکار کِنوں صدقے‘‘

سائیکل میدان دے سالِم فن کاراں لوکیں دے دِلیں کوں سکون اَتے روح کوں خُش کر ݙتا ۔ ہاں دا بار جیویں لہہ ڳیا ۔ رات دھم ڳئی اساں گھر مُڑ ڳیوسے ۔ اے روݨقاں اَٹھ ݙیہاڑے لڳدیاں ریہاں۔

اِنہاں اَٹھ ݙیہاڑیاں اِچ اسّاں کئی واری وکھو وکھ ویلے اِچ سائیکل میدان آلے پاسے چکر لائے ۔ ہِک رات تاں اسّاں راتیں ݙو وجٖے وی سائیکل میدان دِھر پُجٖ ڳئے جو سائیکل میدان آلے کوں ݙیکھوں متاں سائیکل روک تے سہی کڈھیندا ٻیٹھا ہووے ۔ پر اوں فن کار دی سائیکل اونویں دی اونویں یکسوں ݙینہ رات اَٹھ ݙیہاڑے ٹُردی ݙٹھی۔اَٹھ ݙیہاڑے پُورے تھئے تاں ساݙے علاقے دے مقامی زمیندار مہر محمد حسین ویلہݨ کوں سائیکل میدان آلیاں مہمان خصوصی سݙوایا ۔ مہر محمد حسین سائیکل چلاوݨ آلے فنکار کوں ݙاہ ہزار روپے انعام ݙتا اَتے فنکار کوں سائیکل توں لہونیں ، سائیکل میدان مُک ڳیا ۔اساں ولدے سال سائیکل میدان دیاں روݨقاں ݙیکھݨ دی تانگھ اِچ سِکدے ودے ہاسے پر اے روݨقاں ݙیکھݨ دے ویلے کاں چا ڳئے ۔

دہشت گردی دی ایجھی ہوا گُھلی جو آئے ݙیہاڑے بمب دھماکے پھٹݨ پئے ڳئے ۔ ہر پاسے بندوخ دی گولیاں دی کڑ ،کڑ وی چالو تھی ڳئی ۔ انسانیت تاں جیویں مُک ڳئی ہئی ۔ ایں ظلم دی بھاء اِچ کئی ٻال یتیم تھی ڳئے ، کئی سواݨیاں رنڈڑ تھی ڳیاں ، کئی ٻڈھڑے ماء پیئو آں دا ہاں ٻݙ ڳیا ۔ ہر درسال اِچوں چیکاٹ ٻکاٹ تے ویݨ ہئی ۔ سرکار ایں حالات اِچ میلے ، ٹھیلیاں تے پابندی لا ݙتی ۔ پُورے ݙاہ سال ساہ لنگھ ڳئے نہ اسّاں سائیکل میدان دیاں روݨقاں ݙٹھیاں نہ سائیکل میدان آلے فنکاراں کوں ݙٹھا ۔ ہک ݙینہوار اساں اپݨی وسوں تے سارے سنگتی بیٹھے ہاسے ۔ ساکوں اپݨے کولوں کجھ وِتھی تے سائیکل چلاوݨ آلے فنکار اَتے ممتازو جُھمر تاڑی آلے زنانے دی شکل دے ݙو جٖݨے معلوم تھئے ۔ اُنہاں ݙوہیں وسّوں تے ہک گھر دے ٻاہروں ٻوھا کھڑکایا تے اندروں ہِک شرابی بندہ آ کراہیں ٻوھا کھولیندے تے آندیاں نال اُنہاں کوں ڳالھیں مَندے کڈھیندے ۔

شرابی بندے دیاں جھنڑکاں سُݨ تے ݙوہیں جٖݨے ہتھ ٻدھ تے ولدا ݙتا ۔ اساں کوئی پیشہ ور منگتے کائنی نہ ساکوں دَر ، دَر تے پِھرݨ دی عادت اے ۔ اپݨے ٻالیں کوں بُکھ تریہہ نال روندا ݙیکھ تے بے وسّی اِچ اِنہاں ہتھیں کوں کشکول چا وݨاں پئے ڳئے ۔ اے ڳالھ کریندے ہوئیں ݙوہیں اوں درسال کنوں ٹُر پئے ۔ جیڑھے او ساݙے نیڑے آ ڳئے تاں اُنہاں کوں ݙیکھ تے ساݙا ہاں وی ارمان توں مُٹھ اِچ آ ڳیا ۔ او ݙوہیں جٖݨے کوئی پیشہ ور فقیر نہ ہَن ، اے ݙوہیںسائیکل میدان آلے فنکار ہَن ۔ اوہے فنکار جیڑھے اپݨے فن نال لوکیں دے مونجھے دِلیں کوں سکون ، اَتے بندے دے ہاں دے بار کوں لہا ݙیندے ہَن ۔ اَڄ اُنہاں دے اپݨے منہ مہاندرے تے بے روݨقی تے مونجھاں دے ڳل اِچ متام ہَن ۔

آہدِن فنکار تاں کݙاہیں وی نئیں مردا ، پر او ݙوہیں فنکار تاں جِیندے جی مردے ودے ہَن۔ ݙوہیں فنکاراں دی اَکھیں اِچ بُکھ اَتے ہتھیں اِچ کشکول جیویں معاشرے اَتے سرکار کولوں اے سوال پُچھدے پئے ہَن ، جو ساݙے کولوں لوکیں اِچ خُشیاں ونڈاوݨ دا چھڑا فن ہئی ، او وی ساݙے کولوں کھسیج ڳئے ۔ ہُݨ ساݙے جئیں فنکاراں دے حصّے اِچ کیڑھی شئے اے؟

سیاݨے سچ آکھ ڳئین:

’’اندھا راجہ بیداد نگری ، ٹکے سیر وصل پیسے سیر نِسری‘‘

’’واھیاں ہِن زمینداراں دیاں‘‘

’’اسمبلیاں ہِن جاگیرداراں دیاں‘‘

’’خانقاہواں ہِن پیراں دیاں‘‘

’’مدرسے ہِن مسالک دے‘‘

’’ہٹیاں ہِن آڑھتیاں دیاں‘‘

’’بہاراں ہِن سنگتاں آلے دیاں‘‘

پر ٹھڈے ٹھار کوٹھیاں اِچ ٻہہ کراہیں مُلخ دے نظام دیاں پالیسیاں بݨاوݨ آلیاں اِنہاں فنکاراں دے حصّے وچ فُٹ پاتھ اَتے قبرگستان لِکھ ݙتا۔

## '''حوالہ'''
کتاب: گھاݨی وات، مصنف: مہر مشتاق احمد ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2020ء