open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ایران

اسلامی جمہوریۂ ایران (عرف عام: ایران، سابق ناں: فارس، موجودہ فارسی ناں: جمہوری اسلامی ایران) جنوب مغربی ایشیا دا ہک ملک ہے، جیہڑا مشرق وسطٰی وچ واقع ہے۔ ایران دے سرحداں شمال وچ آرمینیا، آذربائیجان تے ترکمانستان، مشرق وچ پاکستان تے افغانستان تے مغرب وچ ترکی تے عراق نال ملدے ہن۔ مزید برآں خلیج فارس وی اس نال ملحق ہے۔ اسلام ملک کا سرکاری مذہب تے فارسی قومی زبان ہے۔ فارسی، آزربائیجان، کرد تے لر ملک وچ سب توں زیادہ اہم نسلی گروہ ہن .

ایران دنیا دے قدیم ترین تہذیباں وچوں ہک ہے۔ ملک دی تاریخ ہزاراں سالاں تے محیط ہے۔ یورپ تے ایشیا دے وسط وچ ہووݨ دے باعث اس دی تاریخی اہمیت ہے۔ ایران اقوام متحدہ، غیر وابستہ ممالک دی تحریک (نام)، اسلامی کانفرنس تنظیم (او آئی سی) تے تیل برآمد کرݨ والے ممالک دی تنظیم (اوپیک) دا بانی رکن ہے۔ تیل دے عظیم ذخائر دی بدولت بین الاقوامی سیاست وچ اے ملک اہم ترین کردار ادا کریندے ۔ لفظ ایران دا مطلب آریاواں دی سرزمین ہے۔

## مذہب
تاریخی طور تے زرتشتیت ایران دا قدیم مذہب ہئی خاص کر ہخامنشی سلطنت، سلطنت اشکانیان تے ساسانی سلطنت دے ادوار وچ زرتشتیت ہی ایران دا سب توں وݙا مذہب ہئی۔ 651ء دے لگ بھگ مسلماناں نے ایران کوں فتح کیتا تے اتھوں آتش پرست ساسانی سلطنت دا سقوط تھی گیا، مسلم فتح دے بعد دھیرے دھیرے اسلام پھیلدا گیا۔ ایران وچ لوگ 15ویں صدی تک سنی اسلام دے پیروکار ہن، تاہم 1501ء میں صفوی سلطنت قائم تھی گئی جس نے 16ویں صدی وچ مقامی سنی مسلم آبادی کوں دباؤ دے ذریعے اثنا عشریہ اہل تشیع مسلم وچ تبدیل کیتا۔

اج اثنا عشریہ اہل تشیع،  شیعہ اسلام ایران دا سرکاری مذہب ہے۔ ایران دی 90 فیصد آبادی شیعہ اسلام دی پیروکار ہے، 8 فیصد سنی اسلام تے باقی دے 2 فیصد غیر مسلم ہن۔

## آبادی
اٹھ کروڑ آبادی ہے۔ایران ہک متنوع ملک ہے جتھاں بہت سارے نسلی گروہ پائے ویندن، انہاں وچ فارسی بولݨ والے سب توں زیادہ ہن۔ ویہویں صدی دے اواخر وچ ایران دی آبادی تیزی نال ودھی، 1956ء وچ ایران دی آبادی صرف 19 ملین ہئی جیہڑی 2009ء تک 79 ملین تک تھی ڳئی۔ تاہم حالیہ چند سالاں وچ ایران دی شرح پیدائش وچ نمایاں کمی آئی ہے 2012ء وچ گھدے گئے اندازے دت مطابق ایران دی شرح پیدائش 1.29 فیصد رہی۔

## سیاست
موجودہ آئین 1979ء دے انقلاب دے بعد منظور کیتا گیا جس دے مطابق ایران کوں ہک اسلامی جمہوریہ تے اسلامی تعلیمات کوں تمام سیاسی، سماجی تے معاشی تعلقات دی بنیاد قرار ݙتا گیا۔ مجموعی اختیارات رہبر معظم (سپریم لیڈر) دے کول ہوندن۔ اج کل آیت اللہ علی خامنہ ای رہبر معظم ہن۔ رہبر معظم دا انتخاب ماہرین دی ہک مجلس (مجلس خبرگان رہبری) کریندی ہے جس وچ پورے ایران توں 86 علما منتخب کیتے ویندے ہن۔ رہبر معظم مسلح افواج دا کمانڈر انچیف ہوندا ہے۔

## انتظامی ونڈ
ایران کوں انتظامی طور تے اکتریہ صوبیاں یا استان وچ ون٘ڈیا ڳیا ہے۔
# صوبہ اردبیل
# صوبہ البرز
# صوبہ آذربایجان شرقی
# صوبہ آذربایجان غربی
# صوبہ بوشہر
# صوبہ چهارمحال و بختیاری
# صوبہ فارس
# صوبہ گیلان
# صوبہ گلستان
# صوبہ ہمدان
# صوبہ ہرمزگان
# صوبہ ایلام
# صوبہ اصفہان
# صوبہ کرمان
# صوبہ کرمانشاہ
# صوبہ خراسان شمالی
# صوبہ خراسان رضوی
# صوبہ خراسان جنوبی
# صوبہ خوزستان
# صوبہ کہگیلویہ و بویراحمد
# صوبہ کردستان
# صوبہ لرستان
# صوبہ مرکزی
# صوبہ مازندران
# صوبہ قزوین
# صوبہ قم
# صوبہ سمنان
# صوبہ سیستان و بلوچستان
# صوبہ تہران
# صوبہ یزد
# صوبہ زنجان

## زباناں
فارسی، آذربائجانی، کُردی تے گیلکی اہم زباناں ہن، ݙو فیصد بلوچی زبان ہے۔ فارسی سرکاری دفتری تے تعلیمی زبان ہے۔

## حوالے
ایران تئیں (حکایت)

حکایت

ایران تئیں....

ایہ ہک ماہنڑو دی کہانڑی ہے جیڑھا کڈاہیں ایران نہ گیا پر اوں ایران دے باغیں دی خوشبو تے بارش تئیں پندھ کیتا تے درگھے صحرا تو گزر کے نیلے مقبریاں تئیں پُجیا ابدی پیالیاں وچ جیونڑ جل پیتا

اوندے کول ایران تئیں پُجنڑ دے ڈو وسیلے ہَن'پہلا 'دیوان حافظ' تے ڈوجھا 'رباعیات خیام'اپنڑے قدیمی شہر دے کتب خانے وچ ایران دی اوں سیل دا ارادہ بدھیا'اِنہاں شاعریں دے کلام دیاں بیڑیاں تے مِنی ایچر دے گھوڑے چمکے'پوادھ دے باغیں دی ہوا گُھلی'مہان ڈو شاعریں دے کلام دا ایہ پندھ اونکوں ایران تئیں گِھن گیا'حافظ نال شیراز وچ زمانہ اوں گزاریا'نیشا پور اوہ پُجیا خیام دے شراب دے پیالے اوں خیام نال پیتے'ایران,عشق'موت تے کلام دی دھرتی'فیروزی اسمان تلے ابدی قبراں جنہاں تے شاعری دے ڈیوے بلدن'رستے وچ بادشاہ ایران دی سپاہ اوہ کلام دی راہ تو گزر گیا

اوہ ولدا اپنڑے شہر آیا تاں اونکوں لگیا ایہ کُل عالم شاعری دا ہک نکا جیہا باغ اے. (رفعت عباس)

## حوالے
ایس ایس جھیلم مرحوم

دیرہ اسماعیل خان دا ٹائی ٹینک 
(ایس ایس جھیلم مرحوم)
ایس ایس جھیلم جہاز جیکوں دیرے دا ٹائی ٹینک وی آکھا ویندا ہئی، 1735ء اچ تیار کیتا گیا ہئی۔ ایکوں اسکاٹ لینڈ دی مشہور برطانوی شپنگ یارڈ کمپنی بارکلے کرل نے تیار کیتا ہئی۔451 ٹن وزنی اے جہاز کوئی 150فٹ لمبا تے 33فٹ چوڑا ہئی تے ایندے وچ 960 ہارس پاور دا طاقتور انجن وی نصب کیتا گیا ہئی۔ایں جہاز دے عرشے کوں ملا کے کوئی پنج سو بنداں دے باون دی جھا ہئی۔
 
پہلی وڈی عالمی جنگ اچ حکومت برطانیہ نے ایکوں جنگ اچ زخمی تھیون آلے برطانوی فوجیاں دے علاج معالجے دے واسطے بطور موبائیل ڈسپنسری استعمال کیتا، جنگ دے بعد برطانوی حکومت نے ایکوں ہندوستانی حکومت کوں ڈے دتا تے ہندوستانی حکومت نے اے جہاز صوبہ پنجاب کوں بطور تحفہ ڈے دِتا۔

1935ء اچ سرحد دی صوبائی حکومت نے ایکوں مُل خرید کرکے ڈیرہ انتظامیہ دے حوالے کر ڈتا تے اے تاریخی جہاز ڈیرے کول کچے دے درمیان دیاں سواریاں ڈھوون لگ گیا۔ونڈ کول پہلے دیرہ میونسپل کمیٹی دے وڈکے دیوان جگن ناتھ تے نارائن داس ہین جیہڑے ایں جہاز دی بروقت مرمت تے سالانہ دیکھ بھال کرویندے راندھے ہین، لیکن بدقسمتی نال ہک غیر فطری ونڈ دے بعد دیرہ دے سر دے سائیں جبری ہجرت کر کے آپڑا شاہر ہمیش کیتے چھوڑ گے، وت نہ دیرے دا کوئی ولی وارث باقی بچا تے نہ ہی ایں جہاز دی خبر گیری کرن آلا کوئی جگن ناتھ جیندا ریا۔تقسیم دے بعد کوئی تری سالاں تک ایکوں اساں جے کلمہ گو مسلمان بغیر مناسب دیکھ بھال دے صرف اللہ نبی دا ناں چا کے تے ایتہ الکرسی پھوک پھوک کے چھکی رے گے نتیجتاً 1982ء اچ جہاز دے انجن کو ں اغیبوں بھا لگ گئی جیکوں دیرے دی بے حس، نالائق تے لاپرواہ انتظامیہ نے مسماون دی کوئی کوشش نہ کیتی۔ نتیجتاً اے جہاز سڑ کے سواہ تھی گیا تے ایندے بہوں سارے پرزے کولہ تھی کے تباہ تھی گے۔1985ء اچ ا یندے تے نواں پینٹ چڑھا کے دلی شاہر نمونہ، اندروں مٹی باروں چونا۔۔ لوڑں پانڑیں لا کے ولا کول ایں بی بختے جہاز کوں چالو کر دِتا گیا۔ کیں طریقے نال ہولے ہولے مریندا کٹیندا، کھنگدا رکدا اے جہاز آپڑا دھرنگا گھیلی ریا، ایں دوران دیرہ دریا خان پل بڑ گئی تاں ایکوں ریٹائرڈ کرکے دریا کنارے کھڑا کر دتا گیا۔اے شودا دریا دے بیٹ نال گلے لگ کے آپڑی قسمت تے ہنجو وہیندا رِیا۔ دیرہ انتظامیہ نے ایں تاریخی جہاز نال بالکل ایویں سلوک کیتا جیوں متریرں ماں تے پتندر پیو کیں اللہ راسی بال نال کریندے ہوسن۔
1999ء دے ہاڑ ساون اچ جتھاں ہک پاسوں گھپ اندھاری، طوفان، تیز ہوائیاں، تے واچھڑ نے اودھم مچایا اتھئیں سندھو وی غضبناک تھی گیا۔ کالیاں اندھاریاں، طوفاناں تے شوکدے سندھو دے سامنے ا کلے کھڑے ایں بے وس، یتیم تے بے آسر ا جہاز نے اخیر ہاری منی تے دیرہ ا نتظامیہ نے آپڑے سِر دے اتے گھوں دا بھرا ہویا چھبا چاتا۔

دیرے د اتاریخی جہاز ایس ایس جھیلم المعروف دیرے دا ٹائی ٹینک اساڈی اکھیاں دے اگوں ریت دے قبرستان اچ لے گیا تے ظالم سندھو نے ایکوں ہمیش کیتے آپڑے اندر لکا گدا۔
*عباس سیال
ایس ڈی او

سب ڈویژنل آفیسر، شعبہ انجینئرنگ دے نال ملحقہ محکمیاں دا مخصوص تے اہم عہدہ اے جیہڑا پبلک سروس کمیشن دے امتحان دے ذریعے براہ راست گریجویٹ انجینئرز کوں یا دوران سروس تجربہ دی بنیاد تے سب انجینئر یا ڈپلومہ انجینئرز کوں ترقی ݙے کے ݙتا ویندا اے. ایں عہدے دا حامل اپݨے دفتر دا سربراہ ہوندا اے جیہڑا انتظامی، تکنیکی تے دفتری معاملات دا نگران ہوندے تے اپݨے توں اتے ایکسئین کوں جواب دہ ہوندے.
## حوالے
ایسٹ انڈیا کمپنی

واسکوڈے گاما تجارت دے بہانے بحری رستے توں جہانگیر دے دور وچ ہندوستان آیا تے مراعات حاصل کیتس جتھوں ہندوستان وچ یورپی اقوام دی آمد شروع تھئی. اورنگزیب عالمگیر دے بعد مغل سلطنت دا زوال شروع تھیا تاں برطانوی تجارتی کمپنیاں نے سیاسی معاملات وچ مداخلت شروع کر ݙتی تے آخر کار ایسٹ انڈیا کمپنی دا قیام عمل وچ آیا. برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی یا برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی یا برطانوی شرق الہند کمپنی جینکوں انگریزی (British East India Company) آکھا ویندا ہے، جزائر شرق الہند وچ کاروباری مواقع دی تلاش دے کیتے تشکیل ݙتا گیا ہک تجارتی ادارہ ہئی تاہم بعد ازاں اس برصغیر وچ کاروبار تے نظراں مرکوز کر گھدیاں تے اتھاں برطانیہ دے قبضے دء راہ ہموار کیتی۔ 1857ء دی جنگ آزادی تک ہندوستان وچ کمپنی دا راج ہئی۔ اس دے بعد ہندوستان براہ راست تاج برطانیہ دے زیر نگیں آ گیا۔ 
thumb|Flag of the British East India Company (1801)
مرزا محمد سراج الدولہ المعروف نواب سراج الدولہ (1733ء تا 2 جولائی 1757ء) بنگال، بہار تے اڑیسہ دے آخری صحیح المعنی آزاد حکمران ہن۔ 1757ء وچ انہاں دی شکست نال بنگال وچ برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے اقتدار دا سورج طلوع تھیا۔ ٹیپو سلطان 4 مئی، 1799ء وچ سرنگا پٹم، ہندوستان وچ انگریزاں دت خلاف لڑدے ہوئے انتقال کر گئے۔ اور ایں دوران قرآن دء آیٰت پڑھدے ہوئے، انہاں دا قتل تھیا۔ایں طرح میسور دی سلطنت تے انگریز دا قبضہ تھی ڳیا. رائے احمد خاں کھرل (1776ء-1857ء) 1857ء دء جنگ آزادی دے دوران نیلی بار دے علاقے وچ مقامی قبیلیاں دی برطانوی راج دے خلاف بغاوت (گوگیرہ بغاوت) دے رہنما اور سالار ہن۔ 21 ستمبر کوں انگریزاں تے سکھوں دے فوجی دستیاں نے گشکوریاں دے قریب 'نورے دی ڈل' دے مقام تے دورانِ نماز احمد خان تے حملہ کر ݙتا۔ احمد خان تے انہاں دے ساتھی بڑی بہادری نال لڑدے ہوئے شہید تھی گئے ۔ ڈیرہ غازیخان دے سردار جیہڑے انگریزاں دے کتے دھنواوݨ تے انہاں دے گھوڑے چھکݨ تے مراعات حاصل کریندے ریہے۔ جنہاں دے نسلاں خوب تکبر وچ ہن. مگر ݙوجھی جانب اصل مسلمان تے اصل وسیبی ڈیرہ غازیخان، تونسہ شریف نال تعلق رکھݨ والے ہک عظیم سرائیکی رہنما سردار اسلم خان ملغاݨی جنہاں نے برصغیر وچ سب توں پہلے انگریزاں دے خلاف عدم تعاون تحریک چلائی، تے اس دے نال نال اپݨے علاقے دے لوگاں دت معاشی حالات کوں بہتر بݨاوݨ کیتے ہک زرعی بینک وی تشکیل ݙتا جس وچ صرف اناج، بھوں تے ݙوجھے زرعی ضروریات دے چیزاں رکھے ویندے ہن ول بعد وچ ضرورت منداں وچ تقسیم کر ݙتے ویندے ہن۔بعد ازاں انگریزاں نے انہاں کوں جلاوطن کر ݙتا تے او افغانستان وچ ریہے تے فوت وی اتھائیں کابل وچ تھئے. 
## حوالے
ایسٹیبلشمنٹ تے فوج

اساڋے لوکیں کِنے غلط نظریہ ھے جو آرمی فوج دے خلاف ھے تاں ایندا مطلب ھے او اسٹیبلشمنٹ دے خلاف ھے جو آدمی فوج دے حق ءِچ ھے تاں او اسٹیبلمشنٹ دے حق ھے اے بلکل غلط نظریہ ھے فوج دے حق ءِچ ڳالھ کرݨ دا مطلب اے کائنی جو او شخص اسٹیبلشمنٹ دے حق ءِچ ھے اپنڑی فوج دی برائی کریجے ؟ بھارت ، ایران ، امریکہ ، روس ، افغانستان دی فوج دی حمایت کریجے ؟ اللہ دے بندو فوج ءِچ پنجاپی / مہاجر اثر و رسوخ دے خلاف ڳالھ کریں فوج ءِچ اڄ وی مہاجر / پنجاپی اتحاد چلدا پئے جو مقامی لوکیں کو فوج دی قیادت ڋیوݨ دے خلاف ھے ایندے خلاف گالھ کریں ایندے خلاف ڳالھ کرݨ نال ھی ملکی سلامتی دا راز لُکا پئے ۔ پاکستان ترائے چار جنگاں وی ایں سانڳے ہارے کیونجو قیادت مقامیں کِنے کائنہ ھائی جو چنڳے انداز ءِچ بھارت کو جواب ڈے سڳِن ھا مہاجر / پنجاپی ایں سانڳے بھارت نال نہیں لڑدے کیونجو انھیں دے لوک پار وی ھن اَتے اُروار وی ھن انھیں کوں ڈر ھوندے جو ڈوھیں پاسو پنجاپی / مہاجر مرسِن ایں سانڳے اے ٹولہ شدت نال بھارت نال کڈھائی نہیں لڑدا صرف لُک چھپ لاتی ودے ھوندن تاں ڄو مقامی سمجھن اے مہاجر / پنجاپی بھارت دے خلاف ھن حالانکہ معاملہ بلکہ الڳ اَتے جدا ھے مہاجر / پنجاپی بھارت دے خلاف کائنی بلکہ پاکستان دے خلاف ھن. (ڄام بھورل)

## حوالے
ایشیاء

thumb|ایشیاء دا محل وقوع
سب توں وݙا براعظم ہے۔  ایہ زمین دے کل رقبے دا 8.6 فیصد، کل بری علاقے دا 29.4 فیصد اتے کل آبادی دے 60 فیصد حصے دا حامل ہے۔

ایشیا روایتی طور تے یوریشیا دا حصہ ہے جیندا مغربی حصہ یورپ ہے۔ ایشیا نہر سوئز دے مشرق، کوہ یورال دے مشرق اتے کوہ قفقاز، بحیرہ قزوین اتے بحیرہ اسود دے جنوب وچ واقع ہے۔

قرون وسطیٰ کنوں پہلے یورپی ایشیا کوں براعظم کائناں سمجھدے ہن۔ قرون وسطیٰ وچ یورپ دی نشاۃ ثانیہ دے وقت ترائے براعظماں اا نظریہ ختم تھی ڳیا اتے ایشیا کوں بطور براعظم تسلیم کر گھدا ڳیا۔ افریقہ تے ایشیا دے درمیان سوئز تے بحیرہ قلزم کوں سرحد قرار ݙتا ڳیا ڄݙان٘جو یورپ اتے ایشیا دے درمیان سرحد درہ دانیال، بحیرہ مرمرہ، باسفورس، بحیرہ احمر، کوہ قفقاز، بحیرہ قزوین، دریائے یورال اتے کوہ یورال کنوں بحیرہ کارہ تائیں پہنچدی ہے۔

عام طور تے ماہر ارضیات و طبعی جغرافیہ دان ایشیا اتے یورپ کوں وکھرا براعظم تصور نہیں کریندے اتے ہک ہی عظیم قطعہ زمین دا حصہ قرار ݙیندے ہن۔

* جاپان

## ایشیاء دے خطے
* شمالی ایشیا
* وسط ایشیا
*مشرقِ وسطٰی
عرب ممالک تے اسرائیل دا تعلق مشرقِ وسطٰی نال اے. 
* جنوب مغربی ایشیا
* جنوبی ایشیا
پاکستان، بھارت، بنگلہ دیش، سری لنکا، مالدیپ، بھوٹان، نیپال دے ملک جنوبی ایشیاء وچ شامل ہن. 
* مشرقی ایشیا
* جنوب مشرقی ایشیا

ایشیا دی بیشتر آبادی دا ذریعۂ معاش زراعت ہے تے چند ممالک وچ تاں صنعتاں بہت ہی گھٹ ہن۔ مشرقی چین تے روس وچ بھاری صنعتاں قائم ہن لیکن سب توں صنعتی پیداوار دے لحاظ نال جاپان سرفہرست ہے۔ جاپان برقی و جدید ٹیکنالوجی دی صنعت وچ عالمی قائد سمجھا ویندا ہے جبکہ تائیوان، جنوبی کوریا تے سنگاپور وی برقی مصنوعات تیار کریندے ہن۔ حالیہ سالاں وچ تائیوان تے ملائیشیا دی معیشتاں نے بڑی ترقی کیتی ہے تے انہاں کوں "ایشین ٹائیگر" آکھا ویندا ہے۔
## حوالے
ایم ایل اے

## ایم ایل اے

بھارت دی انتظامی تقسیم، پاکستان دے برعکس صوبیاں دی بجائے ریاستاں تے ہے جنہاں دی اسمبلی کوں قانون ساز اسمبلی یا انگریزی وچ لیجلیسٹو اسمبلی (Legislative Assembly) آکھا ویندے تے ایں طرح ایں اسمبلی دے منتخب شدہ رکن کوں ایم ایل اے (Member of Legislative Assembly) آکھا ویندے.
ایم ڈی گل

thumb|
ایم ڈی گل دا تعلق بہاولپور توں ہئی ۔انہاں دا اصل ناں محمد دین گل ہئی ۔ انہاں ریڈیو پاکستان بہاولپور توں اپݨے کیریئر دا آغاز کیتا تے ریڈیو پاکستان ملتان نال وی جڑیے رہیے ۔ ایندے توں علاوہ انہاں مختلف سکولاں اچ پتلی تماشے وی کیتے۔ بعد اچ او کراچی ڳئے تے این ٹی ایم اتے وسیب ٹی وی نال رل ڳئے ۔وسیب ٹی وی دے سابق پروگرام منیجر توقیر بیگ نے اے پی پی نال ڳال مہاڑ کریندے ہوئیں ݙسا کہ ایم ڈی گل دے فوت تھیوݨ نال سرائیکی وسیب اداکار اتے منفرد میزبان توں محروم تھی ڳئے ۔ ایم ڈی گل نے این ٹی ایم اچ انہاں دے رلے ڈرامہ سیریل "ڈیڈی" اچ کم کیتا ۔ ایندے توں علاوہ این ٹی ایم دے مشہور ڈرامہ سیریل ”پس آئینہ “ سمیت مختلف ڈرامیاں اچ اپݨاں فن ݙکھالیا ۔ ایں دوران وسیب ٹی وی انہاں کوں نائٹ شو دا میزبان بݨا ݙتا تے اے شو” ایم ڈی گل دے نال “دے ناں توں کئی سال مقبول رہیا ۔ ایم ڈی گل اپݨی سادہ طبیعت ، خالص سرائیکی لہجے پاروں ٻہوں مشہور تھئے ۔او سرائیکی خطے دے مقبول ٹی وی میزباناں اچ شامل ہن ۔

## وفات
18 جولائی کوں سرائیکی دے معروف صداکار ، اداکار اتے ٹی وی کمپیئر ایم ڈی گل ہفتے دے ݙینھ کراچی اچ انتقال کر ڳئے۔ انہاں دی عمر 62 سال ہئی۔ او ذیابیطس دے مریض ہن ۔ انہاں دی نماز جنازہ کراچی اچ دا کیتی ڳئی ۔ 
## حوالے
ایمان دے حصے

**ایمان دے حصے** 

ایمان دے حصے یا ضروریات دین توں مراد او اعتقادات ہن جیہڑے ہک مسلمان بݨݨ واسطے لازمی ہن. انہاں دے بغیر ایمان ادھورا اے تے اسلام دا بنیادی روحانی نظام تے تصور انہاں تے قائم اے. 

## [[اللہ]] تے ایمان
اللہ ہک ہے۔ صرف اوہو عبادت دے لائق ہے۔

## [[رسولاں]]  تے ایمان
انساناں دی ہدایت کیتے اللہ سائیں نبی تے رسول بھیجے ہن۔ حضرت محمد ﷺ چھیکڑی نبی ہن۔ 

## [[کتاباں]] تے ایمان
انساناں دی ہدایت کیتے اللہ سائیں کتاباں وی لہائیاں ہن۔ قرآن مجید چھیکڑی کتاب ہے۔

## [[فرشتیاں]] تے ایمان
فرشتہ جبرائیل قرآن مجید گھن آیا ہائی۔

## [[آخرت]] تے ایمان
قیامت ، قیامت دے بعد جی اٹھݨ، اللہ دے حضور پیشی تے حساب کتاب، اعمال دے مطابق جنت تے دوزخ ملسی۔ ایہ آخرت دے ایمان دا خلاصہ ہے۔ 

**مسئلہ تقدیر**

واضح رہوے جو اعمال کرݨ کیتے اللہ سائیں انسان کوں اختیار ݙتے، اعمال دے مطابق بدلہ ملسی۔ ایہ مسئلہ تقدیر یا خیر وشر دا اہم مسئلہ ہے۔ تے مسلمان فلسفیاں تے فقہا دی بحث دا مرکز ہے۔
ایمیزون دریا دا جنگل

جنوبی امریکہ تے برازیل وغیرہ دے ملکاں وچ ایمیزون دریا دا مقام اوہو اے جیہڑا سندھ تے سرائیکی وسیب وچ دریائے سندھ دا اے. ایمیزون دریا تے ایندے اردگرد دے جنگل دا رقبہ کم از کم 55 لکھ مربع کلومیٹر اے. ایں جنگل وچ موجود جنگلی حیات دا سٹھ فیصد حالی تک دریافت نی کیتا ونج سڳا. 

thumb|ایمیزون دا جنگل

thumb|ایمیزون جنگل دا نقشہ

thumb| ایمیزون دریا تے ایندے گھاٹے جنگل دا فضائی منظر

thumb|ایمیزون دریا تے ایندا جنگل

thumb|ایمیزون جنگل دے قبائل

thumb|ایمیزون دا ݙیݙر

thumb|ایمیزون جنگل دا سکارلیٹ طوطا

thumb|ایمیزون دے درختاں دے چھیتاں دا تھٻا
## حوالے
اکیہ فروری دا حال

اکوی فروری مابولی دا ڈیہنہ۔۔ھاں سئیں ایہو اندا خمیس خیر نال سر تیں اگئے تیاریاں وی خیر نال عروج تیں پج گئین سرائیکی نہال ان کیوں جو انہیں دی سنجانڑ دا ڈیہنہ جو منایا ویندا پئے اساں وی سارے سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی دیرہ غازیخان ہیں اندے خمیس ڈاہ وجے ڈیہنہ دے کٹھے تھیندے پیوں جیندے وچ سارے رل کیں اپڑیں سرائیکی صوبے بارے سوچ وچار کریسوں توھاڈا ساڈا اصل مقصد صرف سرائیکی صوبہ اے جیندے وچ اساں ہرکہیں کوں سمجھیسوں ساکوں جنوبی پنجاب نئیں چاہیدا اساں سرائیکی صوبہ صرف سرائیکستان منگدوں اے ھ ساڈا کٹھے تھیونڑ دا مقصد ۔گلشن اباد کالونی رشید اباد کالونی دے دوست چونکہ میز بان میز بان دی حیثیت نال ان ذرا وقتی تشریف گھن اوسن مہربانی سرائیکستان ھاوس دے تانگھی۔۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں۔عمر خاں بزدار۔اسلم خاں ملکانڑیں۔ سجاد خاں ملکانڑیں۔وکیل احمد نادر صاحب۔سردار ابولحسن خاں لغاری صاحب۔غلام اکبر خاں کھوسہ۔ڈاکٹر احسان خاں چنگوانی ۔سردار عبدالحئی خاں چانڈیہ۔سید نعیم الحسن شاہ صاحب۔فضل عباس خاں ظفر۔صغیر خاں احمدانی۔محمد بخش براٹھا صاحب۔استاد حاجی طالب حسین خاں جتوئی صاحب ۔حاجی اللہ بخش خاں لشاری ۔منظور خاں زہرانی عرف منظورٹھلا۔ ملک محمد بلال کھنڈواصاحب۔استاد عطامحمد خاں زور حمام الا۔سردار غلام مصطفے خاں عرف سردار جمل خاں سکھانی۔سید عنصر عباس شاہ عظیمی صاحب کونسلرصاحب۔سید علی عمران شاہ صاحب۔ملک محمد ظفر کھنڈوا صاحب۔سردار ھدایت خاں چانڈیہ صاحب۔ملک محمد اکرم بھٹی صاحب۔مہر خالد میکن صاحب۔عمران لکی صاحب صحافی۔ملک یونس ماچھی صاحب۔ابوبکر بلال وثیقہ نویس۔ارشاد شیروانی۔ملک عرفان ککھ۔ملک خلیل لنگانی۔ارشد نتکانی صاحب۔محمد نواز خاں لغاری۔کامران خاں مستوئی۔مسرت عباس خاں گورمانی
۔ارشد خاں سکھانی۔حسنین خاں سکھانی۔نقاش خاں سکھانی۔زاھد شیر بھٹی۔جاوید خاں بھٹی۔ملک منگلا سونترا۔حاجی غلام فرید سنجرانی۔لعل خاں گیس الا۔حاجی نجب گل جروار محمد اسلم ڈکھڑاں۔عبدالغفار خاں تھیم۔سجاول خاں زہرانی۔سردار اختر خاں ملکانی۔نعیم خاں لشاری۔طارق خاں کھوسہ۔وسیم بھٹی فرحان بھٹی۔ذیشان تھیم۔عابد خاں مرانی ۔غلام مصطفے خاں میرانی۔قیصرعباس خاں ملکانی۔ نسیم خاں ملکانی۔سردار مہر خاں چنگوانی۔سردار خلیل خاں چنگوانی۔چوہدری اصف خاں جتوئی سردار مشتاق خاں جتوئی۔ حافظ غلام خاں جتوئی ٹیلر ماسٹر۔استاد خدابخش خاں جتوئی ڈرئیور استاد جمعہ درکھان ۔استاد اقبال خاں جتوئی ڈرئیور بھٹو کالونی۔پیر بخش خاں ملکانی۔سعید خاں ملکانی نورپور۔حاجی رحیم خاں ملکانی جمیل خاں ملکانی امجد خاں ملکانی۔عبدالرشید خاں ملکانی درویش خاں ملکانی۔غلام سرور خاں ملکانی مستری۔محمد خاں ملکانی۔غوث بخش خاں ملکانی۔محمد نواز خاں ملکانی۔اللہ بچایا ملکانی۔ماسٹر عابد حسین خاں ملکانی۔الطاف خاں ملکانی۔حاجی تنویر خاں ملکانی۔پیر منظور خاں ملکانی۔ماہتاب خاں ملکانی۔ سردار طیب خاں ملکانی غلام سرور خاں ملکانی۔ مجید خاں ملکانی ممبرصاحب۔محمد سلیم خاں ملکانی سعید خاں کشانی مدثر چانڈیہ سہیل زور بھورل چاچڑ ۔پاری وھوچہ. (اکبر ملکاݨی)
## حوالے
اینجھی جمہوریت تے لعنت

،،،،،،  لعنت اینجھی جمہوریت تے،،،،، 
آٹا چوری کیس دے ملزم کوں سال دے بعد رہائ، ایان علی کوں باعزت رہائی، 
ڈاکٹر قدیر محسن پاکستان، جئیں ساڈی سوھنڑی دھرتی کوں ایٹمی طاقت دا تحفہ ڈتے بدلے ءچ جمہوریت جیرھا بدلہ ڈتے 
ڈاکٹر عاصم کوں کروڑاں دی کرپشن ءچ سزا دے بجائے کُرسی ڈیونڑ آلی کوں جمہوریت آھدن، 
شرجیل میمن کوں فراڈ قبضہ گیری دے بدلے ءچ سونے، دا تاج پواء کے جمہوریت کوں مضبوط کیتا ویندے، 
ڈنٹونک دے مونھ آلے میاں نوازشریف دے صاحبزادیں کوں ارباں پتی بنڑوانڑ آلی کوں جمہوریت آھدن، 
حسین حقانی جھئیں غدار وطن کوں جمہوریت ہی سفیر بنڑا سگدی ھے، 
بی بی شھید دا قاتل صدر پاکستان پارٹی چئیرمین جمہوریت دے صدقے شہنشاہ سیاست دا لقب پئیندے. 

ملک کوں خانہ جنگی دا تحفہ ڈیونڑ آلا مُکے ڈیکھا کے پاکستان دی دھی ویچنڑ آلا گیدڑ دل کمانڈر کوں باعزت باہر ونجنڑ دی اجازت ڈیونڑ عالی عدلیہ دا خاموش رھنڑ ایں بزدلی کوں جمہوریت آھدن، 
صرف ولڈ کپ جیت کے عظیم سیاسی لیڈر بنڑ کے 340 کنال ءچ محل بنڑا کے صادق و امین دے القاب گھدے ونجن
جیل ءچ اے سی, ٹی وی، بیڈ، جھئیں سہولیات گھن کے عوام دی جنگ لڑنڑ آلے ڈیڈر کوں جمہوریت آھدن،
عوام واسطے اینجھے ہسپتال جتھاں نہ دوائ ھووے نہ ڈاکٹر مریض مونڈھیں تے چاء کے ہسپتال پہنچائے ونجن ایندے بر عکس جمہوریت دے لیڈر باہر ملک علاج کریندے ھوون، 
پہلے وزیر اعظم توں گھن کے بی بی شھید تک قاتلیں دا کوئ اتا پتہ نہ ھووے، 
مساجد دے سپیکر بند، محفل موسیقی تء مہک ملک دے مجرے، نصیبو لعل دے سوھنڑے گیت کنیں ءچ پیھ کے دل دے بجائے کوئ بی تار چھڑیندے ھوون، 
تاں اینجھی جمہوریت تے ہزار دفعہ لعنت بھیجنڑ ثواب ھے۔ (جمیل بلوچ)
ایتھنیک سرائیکی کلینز آرگنائزیشن (ای ایس سی او)

thumb|Saraiki
ایتھنیک سرائیکی کلینز آرگنائزیشن (ESCO-Ethnic Saraiki Clans Organization) نسلی سرائیکی ڳوتھاں/قبائل دا اتحاد اے جیندا مقصد انہاں دی سماجی، سیاسی تے ثقافتی ترقی اے۔ سرائیکی خطے دے وسائل تے غیر مقامیاں دے تسلط توں نجات کیتے اے اتحاد تشکیل ݙتا ڳئے۔

## نسلی سرائیکی شخصیات
*نواب غازی خان میراݨی
*رائے احمد خان کھرل
*کلپنا چاولہ
*جگدیش بترا سرائیکی
*مہندر پرتاب چاند
*راݨا محبوب اختر
*ظہور دھریجہ
*حمید اصغر شاہین سیہڑ
*اکبر انصاری
*سیٹھ عبیدالرحمٰن
*بیرسٹر تاج محمد خان لنگاہ
*راݨا فراز نون
*ڈاکٹر محمد علی ݙاہا
*اسماعیل بھٹہ
*پرویز قادر
*ملک محمد اقبال چنڑ
*غلام فرید کاٹھیا
*استاد حسین بخش ڈھاڈھی
*سکندر حیات ٻوسݨ
*ہرگوبند کھراݨہ
*سردار عامر یار وارݨ
*سردار خالد محمود وارݨ
*سردار ملک احمد یار وارݨ
*راݨا محمد قاسم نوں
*شہزاد مقبول بھٹہ
*شاداب خان بھٹہ
*ذوالفقار علی کھونہارا
*غلام مرتضٰی لاکھا
*ایم ڈی گانگا
*راشد عزیز بھٹہ
*مقصود دھریجہ
*عبدالمجید کانجو
*حافظ عبدالکریم
*رئیس منیر احمد چاچڑ
*وقار یونس میتلا
*اسلم میتلا
*مہر عبدالحق سومرہ
*احمد نواز سومرہ
*میاں بلیغ الرحمٰن
*کیشو مہتا ملتانی
*عبید خواجہ
*محمد اجمل ملک
*ملک راجکمار
*جوہی چاولہ
*مشتاق گاݙی
*فدا حسین گاݙی
*ملک مشتاق لانگ
*ملک غلام عباس کھاکھی
*اللہ نواز وینس
*عبداللہ ساقی سیال
*اے جے سیال
*راول گھنجیڑا
*میاں عبدالستار لالیکا
*ممتاز متیاݨہ
*ملک حبیب اللہ بھٹہ
*چوہدری آسانند
*چندر گپت موریہ
*ملک امتیاز چنڑ
*ملک اللہ یار ݙیوالہ
*اکرام ݙیوالہ
*اکرم کنہوں
*سجاد کمال بھٹہ
*جاوید اختر بھٹی
*افضل ڈھانڈلہ
*شیخ محمد یعقوب
*گوریش سومرہ
*ملک وزیر کچالہ
*نواز بھٹہ
*مظہر عباس کات
*منور ضیاء
*وقار احمد ملک
*راݨا مشتاق
*عبیدالرحمٰن کانجو
*اختر خان کانجو
*نغمہ مشتاق لانگ
*عبدالستار تھہیم
*وقار احمد ملک
*اسلم بھٹی سرائیکی
*میاں ممتاز دولتاݨہ
*تہمینہ دولتاݨہ
*اسلم ملک
*اصغر بہاولپوری
*اسد ملک

## ٻیا ݙیکھو
*نسلی سرائیکی ڳوتھاں (Ethnic Saraiki Clans)
*سرائیکی سویلائزیشن پروٹیکش ٹائیگرز (SCPT)
*ڈاکٹر محمد علی ݙاہا
*اسماعیل بھٹہ

## حوالے
ایودھیا

ایودهیا بھارت وچ  اترپردیش دے ضلع فیض آباد دا ہک شہر ہے۔ ہندواں دے مطابق ایہ شہر شری رام چندر جی دی جائے پیدائش ہے۔ مغل بادشاہ بابر دی بݨائی ہوئی معروف بابری مسجد وی ہیں شہر وچ واقع ہئی جینکوں 1992ء وچ مذہبی شدت پسند ہندواں نے حملہ کر کے منہدم کر ݙتا۔
## حوالے
ایٹم

**ایٹم** یا **جوہر** ہک بنیادی سل ہے پیما (meter) دی عمارت دا۔
اے ہک چھوٹا جیہا بلاک ہے پیما دا جیہڑا کہ کیمیائی عنصرن بنڑیندے۔ مادے دی ہر حالت ٹھوس، مائع، فارغہ تے شاکلہ جوہر دے نال بنڑی ہوئ ہوندی۔ غرض کائنات دی ہر شئے  وچ جوہر موجود ہے۔ اے بہوں ہی چھوٹے ہوندن تقریباً 100 پیکومیٹر (pm)۔
تے سو پیکو میٹر ہک اینگ سٹرام دے برابر ہوندن

ہک اینگ سٹرام 
1*10^-10دے برابر ہوندے 
100pm=1*10^-10

وزن دی حد :
27-^10*1.67 کولو گھن کے 25-^10*4.25 تک ہے ۔

برقی بار :
* صفر (نیوٹرل)
 
* آئن (جمع وی تھی سگدے نفی وی تھی سگدے ) 

اجزا: 
عنصرن ۔
نویہ ۔
برقین (electrons)۔
اولین (protons)۔
تعدیلین (neutrons)۔
ونکی:کیمسٹری
ونکی:کیمیا
ایہا جا ہے

نظم

ایہا جا ہے

ایہا جا ہے،خاب اساکوں یاد آونڑیں یا بهل ونجڑیں، اساں ٹیشن تے لیہ پوونڑیں یا ہک وڈے پل دی تانگھ اچ بیٹها رہونڑیں، ڈوہیں پاسے پانی اتے کوک گاڈی دی نانگ دے وانگوں تََردی آوے، بهل اساں وستی چهوڑی پر ایں مشکی ساڈی کو نہ چهوڑی۔

ایہا جا ہے، جتهوں ساکوں خاب پیا بهلدے،پل آونڑ توں بہوں پہلے ہک ٹیشن تے اساں لیہ گیوسے،بئی گاڈی دی تانگهہ دے اندر ڈینہ پیا ڈهلیا، ٹیشن باہروں باغ اے، ساوے گهاٹے امبیں دا ہک باغ پرانڑاں، وچ تلا ہک بهریا ہوئے تے بارہ دری وچ بندہ کوئی نی، طوطے، امب ٹکیندے نئیں پئے تهکدے، ٹبکے کردن، چار چفیروں کهادے ہوئے بہون سارے ٹبکے کردے ہن تے کوک گاڈی دی آندی ہے، گاڈی اوتے امباں دے پئے ٹوکرے چڑهدے، اساں بهج تے ویندے ہیں پر گاڈی ہتھ نی آندی۔

خاب اتهاہوں یاد پیا آندے، گاڈی دی اوہ تاکڑی والی سیٹ تے بیٹها مل پوندے"وو میاں! تیڈا پندھ نی مکیا، ساکوں پاندهی کر تے تیڈے ہتهیں کیا پیا آندے، جیڑهی گاڈی وچ تو ہوویں اوہا ساڈے ہتھ نی آندی، درکدیں بهجدیں پج پوووں تاں بہوں کجھ پچهاں رہ ویندا ہے، تیڈے ہتهیں کیا پیا آندے"اوہ کهل پوندے، ساکوں ڈیکھ تے کهل پوندے تے تاکڑی کولوں باہر ڈیدهے۔

ایہا جا ہے، خاب اساکوں یاد آونڑیں یا بهل ونجڑیں تے اساں ہک نکے جہے ٹیشن تے، مینہ وچ بیٹهے پسدے ہوئے۔ رفعت عباس

(بهوندی بهوئیں تے:1995)

## حوالے
اے جے کے ، ٹیلی ویژن

اے جے کے ٹی وی (AJK TV) ہک پاکستانی کشمیری زبان وچ ٹی وی چینل ہے جیہڑا پاکستان دے زیر اقتدار آزاد کشمیر دی عوام کیتے شروع کیتا ڳيا۔ ایہ پاکستان ٹیلی وژن نیٹ ورک دا حصہ ہے۔
## Progaming

### Upcoming

* Clifford the Big Red Dog (2019) 

## حوالے
بئر اریس

بئر اریس مسجد قبا توں پنجاہ قدم دے فاصلے تے ہک کھوہ ہے۔ ایں دا پاݨی کھاری ہئی، رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلّم نے ایندے اندر لعاب دہن سٹیا جیں دی برکت نال ایں دا پاݨی مٹھا تھی ڳیا۔ ہݨ اے کھوہ بند کر ݙتا ڳیا اے۔ ہجرت دے موقعے تے ایں کھوہ توں رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلّم نے وضو فرمایا،  غسل فرمایا تے ہیں کھوہ دے پاݨی توں مسجد قبا دی مٹی دا گارا بݨایا ڳیا۔ حضور نبی کریم (صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم) دی اوہ انگوٹھی جیہڑی آپ دے بعدابوبکر صدیق  نے پاتی، ول عمر فاروق نے تے ول عثمان غنی نے پاتی، جنہاں کولوں اوہ بئر اریس وچ ونڄ ڈھٹھی، اینکوں بئر خاتم وی آکھا ویندے ۔  حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم تے جادو کیتا ڳیا تاں آپ دے والاں کوں نر کھجور دے خوشے دے غلاف وچ رکھ کے بنی زریق دے ہیں کھوہ دی تہ وچ ہک بھاری پتھر دے تلے دٻا  ݙتا۔  ابو موسیٰ اشعری بیان کریندن کہ میں اپݨے گھر وچ وضو کیتا تے سوچا اڄ میں رسول اللہ (صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) دے نال رہساں، آپ مسجد وچ نہ ہن، میں آپ دی تلاش وچ نکلا، آپ اریس نامی کھوہ دی منڈیر تے کھوہ وچ پیر مبارک اندر کیتے ہوئے ٻیٹھے ہن ۔

## حوالے
بئر رومہ

**بئر رومہ دا کھوہ ** جینکوں **[[بئر عثمان]]** وی آکھا ویندے۔ ایہ مدینے دے اوں وݙے کھوہ دا ناں ہے جیہڑا وادئ عقیق ، ازہری محلے وچ مسجد قبلتین توں ہک کلو میٹر جبکہ مسجد نبوی توں ساڈھے ترئے کلومیٹر شمال دی جانب واقع ہے۔ ایں کھوہ دا پاݨی نہایت شیریں، لطیف تے پاکیزہ ہے۔ ایں مناسبت نال کہ آنحضرت (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دی بشارت دے مطابق ایں کھوہ کوں خریدݨ تے وقف کرݨ دے سبب حضرت عثمان دا جنتی ہووݨا ثابت تھیا، ایں کھوہ دا ہک ناں " بئر جنت یعنی جنتی کھوہ " وی مشہور ہے، اوں زمانے وچ حضرت عثمان نے ایں کھوہ کوں ہک لکھ درہم دے عوض خریدا ہئی۔ " تے اپݨے ݙول کوں مسلماناں دا ݙول بݨا ݙتا " ایہ " وقف کرݨ " نال کنایہ ہے یعنی جیہڑا شخص ایں کھوہ کوں خریدے تے ایں کوں اپݨی ذاتی ملک قرار نہ ݙیوے بلکہ رفاہ عامہ کیتے وقف کر ݙیوے تاکہ جیں طرح خود اوہ شخص ایں کھوہ توں فائدہ چیسی ، ہوں طرح ݙوجھے لوگ وی ایندے کولوں فائدہ چا سڳن۔ ہݨ ایہ محکمہ زراعت دے کنٹرول وچ ہے۔

مہاجرین مکہ معظمہ توں ہجرت کر کے مدینہ طیبہ وچ آئے ، اتھاں دا پاݨی پسند نہ آیا، شور ہئی، بنی غفار توں ہک شخص دی مِلک وچ ہک شیریں چشمہ جیں دا ناں رومہ ہئی  اوں دی ہک مشک نیم صاع نال وچیندا، سید عالم صلی اللہ تعالیٰ علیہ وسلم نے انہاں کوں فرمایا :ایہ چشمہ میݙے ہتھ ہک چشمہ بہشت دے عوض ویچ ݙے۔ عرض کیتی : یارسول اللہ! میݙی تے میݙے ٻالاں دی معاش ہیندے وچ ہے میݙے وچ طاقت نی۔ ایہ خبر عثمان غنی کوں پہنچی ، اوہ چشمہ مالک توں خرید گھدا، ول خدمت اقدس حضور سید عالم صلی اللہ تعالیٰ علیہ وسلم وچ حاضر تھی کے عرض کیتی : یارسول اللہ! کیا جیں طرح حضور اوں شخص کوں چشمہ بہشتی عطا فرمیندے پئے ہن اگر میں ایہ چشمہ اوندے کولوں خرید گھناں تاں حضور میکوں عطا فرمیسن؟ فرمایا: ہا۔ عرض کیتی : میں بِئر رومہ خرید گھدے تےتمسلماناں تے وقف کر ݙتم۔
درمنثور ص 60 ج 5 وچ لکھا ہے کہ غزوہ احزاب (جینکوں غزوہ خندق وی آہدن) دے موقعے تے قریش مکہ ابو سفیان دی قیادت وچ مدینہ منورہ دی آبادی دے قریب بئر رومہ دے کول ٹھہر ڳئے تے قبیلہ بنی غطفان دے لوگ آئے تاں ایہ لوگ احد دی طرف آ کے ٹھہر ڳئے۔

## حوالے
باؤ بقال

بیرام خان تے ہاؤبقال

سرائیکی ماواں دا بالیں کوں ڈراونڑ لو ہک کردار "ہاؤبقال"

بیرام یا بہرام خان ہمایوں دا سپہ سالار ت بھنڑویا ہا جیہڑا بے دےمونڈھےت بندوق رکھ ت چلاونڑ چاہندا ہا.ہمایوں کو چا لوا تےشیر شاہ سوری نال بھڑا ڈتا شکست دےبعد ایران بھج گۓ آپ تاں اہل_تشیع ہا پر ہمایوں کوں وی اہل_تشیع بنڑا تےپناہ، اسلحہ ت اہل_تشیع سادات قبیلے گھن تے واپس آیا.
ہمایوں دےمرنڑ بعد (ہمایوں سیڑھی توں ڈٹھےجتھاں بیرام خان ودا ہا اےوی نوٹ کرنڑ آلا پوائنٹ ہے) ایں سلہیں دا چبوترہ بنڑوا کیں جلال الدین محمد اکبر کوں بادشاہ بنڑا ڈتا ت خود سپہ سالار بنڑ گیا.تاں جو بندوق کیتے مونڈھا میسر رہوے.
پانی پت دی ڈوجھی جنگ اچ اکبر بادشاہ اپنڑےدشمن راجے کوں زخمی حالت اچ قتل نہی کرنڑ چاہندا پر بیرام خان بادشاہ دےہتھوں تلوار گھن تےراجےدا سر کپ ڈتے.ایہ تاریخ دا پہلا ڈکٹیٹر ہے.
چار سال بعد اکبر ایندےاشاریں ت نچنڑ چھوڑ ڈتےتےایکوں مکہ بھیج ڈتا پر اے پنجاب اچ ناکام بغاوت دےبعد حج ت ونجنڑ توں پہلےبادشاہ اکبر دی حکومتءچ مذہبی انتشار لو ابو الفضل ت فیضی(اہل_تشیع شاعر)چھوڑ گیا جنہیں اکبر توں دین_اکبری بنڑوایا اےآپ حج ت ویندیں ہوئیں گجرات دے دیہاتءچ ہک پٹھانڑ حاجی خان میواتی دےہتھو قتل تھیا.
حاجی خان میواتی اصل اچ شیر شاہ سوری دی فوج دا جرنیل ہا ت اے سمجھدا ہا جو بیرام خان دے آکھۓ لگ ت ہمایوں نے سوری سلطنت نال جنگاں کیتاں ہن حاجی خان میواتی ت شیر شاہ ڈوہیں پٹھانڑ ہن.

پر ہاؤبقال دا تاں ذکر نئ آیا...
ہنڑ ڈیکھو شیر شاہ سوری دا غدار سپاہ سالار ہا جیکوں بادشاہ اکبر زخمی حالت اچ قتل نہی کرنڑ چاھندا پر بیرام خان کر ڈتا ہا اےشیر شاہ سوری دےمرنڑ توں بعد کجھ علاقیں دا بادشاہ بنڑ گیا ہا.
اےاتنا ظالم سپاہ سالار تے سلطان ہا جو برصغیر دیاں ماواں بالیں کوں ڈریندیاں ہن "چپ کر تے سم پوو "ہیمو بقال" آ ویسی.
اے "ہیمو بقال" اجکل "ہاؤبقال" بنڑیا ودے...

متفق تھیونڑ ضروری نئ، پریشان نہ تھیواہے میں کوئ "ہاؤبکال" کاۓنمی.(منصور شانی)

## حوالے
بائنری نمبر سسٹم

thumb|بائنری کاؤنٹر، बाइनरी काौंटर
بائنری نمبر سسٹم (बाइनरी नम्बर सिस्टम) توں مراد ثنائی اعداد دا نظام ہے۔ ایں اساسی نظام یعنی نمبر سسٹم وچ کل 2 ہندسے شامل ہن۔ یعنی صفر تے ہک۔
thumb|विकीपीडिया बाइनरी सिस्टम विच، وکیپیڈیا بائنری سسٹم وچ
ثنائی عددی نظام یا صرف ثنائی نظام دوئی عددی نظام (binary numeral system)، جینکوں ݙو اساس یا اساس-2 عددی نظام وی آکھا ویندا ہے، ہک عددی نظام اے جیہڑا ݙو علامات، عموماً 0 تے 1 کوں استعمال کریندے ہوئے، عددی اقدار (numeric values) پیش کریندا ہے۔

انہاں ثنائی اعداد دی مدد نال کمپیوٹر مختلف معنی خیز الفاظ بݨیندا ہے۔ عموماً 7 یا 8 ثنائی اعداد مل کے ہک حرف یا علامت بݨیندے ہن، جیویں کہ سرائیکی یا اردو وچ کئی حروف مل کے ہک لفظ بݨیندے ہن۔
## حوالے
بابا سئیں

14 اگست

میڈے بابا سئیں مرحوم و مغفور محکمہ پولیس اچ مہتمم افسر تھانہ (S.H.O) ھن. اتلی کمائ شاید نہ ھوونڑ دی وجہ نال ڈھگ جزائیت نہ بنڑا سگۓ ت نال نال اولاد کوں وی ہمیشہ پیٹ کٹ کٹ ت جفے کرنڑ سکھاۓ نے. (اے صرف میڈی بابے سئیں نال عقیدت نئ بلکہ حقیقت ھے جیندا ہک ثبوت اساں پنج بھرانویں اچو ھک کوں وی محکمہ پولیس اچ ملازم کئنی)
خیر گال تھیندی پئ ہئ 14 اگست دی چھوٹے لا دیاں کجھ گاہلیں یاد ھن جو جھنڈیاں شنڈیاں گھننڑ واسطے پیسے ناں ھوندے ھن ول میں سکولو آ کے کھجیں تلو گکڑیں چنڑدا ھم ول محمد حسین المعروف ڈاڈے حقی کولو ویچ ت جھنڈیاں گھناں ھاں...
پر ھر سال ڈو کم تھیندے ھن ھک تاں میڈے بت اچ بھجدا بلوچکا خون جیہرلے طا اچ ہووے ھا ول کاوڑ کڈھنڑ دا اکلوتا راہ جھنڈیاں شودیاں ھوندیاں ھن..
یا ول اندھاری ت مینہہ آ ونجے ھا ت اٹھ آنے آلے گوٹے ت اٹے دی لیوی نال بدھیاں ہوئیاں 2 گرام آلے کاوظ دیاں جھنڈیاں شودیاں شہید تھی ویندیاں ت ول...
دل کے ارماں آنسووں...
خیر جڈاں ڈبے لاونڑ دا رواج آیا تاں میں وی ایں رواج اچ رنگیجنڑ دا سوچا پر پیسے....
بحرحال
ارادے جن کے پختہ....
ھک صوتر ابوبکر صدیق دی لونڑی تیلی دی ھٹی تو ڈبا مفت ملیا،ڈبل لکھائ سر خان کولو سکھیا ھویا ھم ت کٹائ واسطے مشین آلے ڈبے وچو قینچی چا کے اے نیک کم تھی گیا...
ت رنگ برنگا کاغد...؟
اماں سیئنڑ کولو سکول ونجڑ دی وزنی شرط اچ کجھ قرضہ مل گیا ت عبیداللہ عرف بیدا شیخ دی دکان تو رنگ برنگا کاغذ وی آ گیا..
ھنڑ... لمبی تار آلی لیڈ...
چلو او تاں جاہ تو لبھ پئ...
بلب....
یاد کئنی پر لبھ گیا ھا..
ت بابے سئیں دی اجازت....اوکھا ترین مرحلہ وی اماں سئینڑ دی سفارش نال حل تھی گیا...
(بقول بابا سئیں وکیل فری سبیل اللہ)
ساڈا ڈبہ لگ گیا پر بابے سئیں دا اے فقرہ اج وی انہیں دی کفایت شعاری دا مظہر ھے
"بلب ساری رات نہ بلسی ادھی رات کوں میں بلب بند کر ڈیساں"
یاد رھوے اوں ویہلے بی بی شہید ت واپڈا آلے (کیپکو نمی آھدا اگیں ھک سکا رسائ وداں) سجاک کائنا تھۓ ہن مختصر لوڈ شیڈنگ کئنا تھیندی ھئ...
کل جیوے افنان محمد خان دا فون آۓ ابو اساں گھر سجائ پۓ ہیں تساں آؤ ڈیکھو....
میں سوچیا گھٹ ھے ایں فقرے ت رنا ودھ ھاں...
اپنڑے بالیں کوں نکیاں نکیاں خوشیاں ڈیونڑ واسطے ساڈے بابے کتنے ڈکھ چاتے ھوسن ت اج اساں وی فکر_روز گار اچ گھر توں دور پردیس اچ...
پر وطن تاں اپنڑا ھے جیندیں دے ٹکر ویندن جیہرے جھوکاں لڈا گئن....
.....
.....
....
بابا سئیں تہاڈی کمی قدم قدم ت ھے....(لکھاری، منصور شانی)
## حوالے
بابا فرید

## حضرت بابا فریدالدین گنج شکر رحمۃاللہ علیہ دے حالات زندگی

thumb|بابا فرید الدین گنج شکرؒ دا مزار

شیخ العالم حضرت بابا فرید الدین مسعود گنج شکر برّصغیر وچ چشتیہ سلسلے دے عظیم صوفی بزرگ ہن۔ آپ دا مزار پاک پتن، پاکستان وچ ہے.

عظیم صوفی بزرگ تے شاعر بابا فرید الدین گنج شکر دا اصل ناں مسعود تے لقب فرید الدین ہے۔ آپ دی ولادت 1173ء بمطابق 589ھ وچ تھئی تے وصال 1265ء بمطابق 666ھ وچ تھیا۔ آپ دا خاندانی ناں فرید الدین مسعود ہے تے والدہ دا ناں قرسم خاتون ؒ تے والد محترم قاضی جلال الدینؒ ہن.
بابا پیلُو

سرائیکی دا عظیم شاعر بابا پیلو بابا پیلُو، پیلُو مہرو دا ہائی۔ مائی مہرو تے بابا پیلُو دیاں وستیاں نال نال ہن، ہُݨ رل تے ہک تھی ڳیاں ہن۔

## تصنیف

* مرزا صاحباں

## ڄم پل
١٥٨٠ء

## وفات
١٦٧٥ء
بابائے تھل فاروق روکھڑی

سرائیکی زبان
دے ٻہوں وݙے شاعر ہن تے انہاں دا تعلق میانوالی دے نال اے. سرائیکی توں علاوہ اردو وچ وی لازوال شاعر ہن. مسعود ملک دی ڳائی ہوئی لازوال اردو غزل "ہم تم ہوں گے بادل ہوگا، رقص میں سارا جنگل ہوگا" انہاں دی لکھی ہوئی اے. درحقیقت فاروق روکھڑی تے جتنا وی فخر کیتا ونجے اتنا گھٹ اے.
بادشاہ خان

باچا خان برٹش سامراج دے خلاف بھڑن آلے سچے دھرتی پرست پختون رہنما ہن. . باچا خان ھمیش محبت، رواداری تے عدم تشدد دی گالھ کیتی. . .افسوس کہ آزادی ہند دے ایں عظیم رہنما بارے ریاست اساڈے بالیں کوں نصاب اچ کجھ نئیں ڈسیندی. .جبکہ بن قاسمیں،غزنویں،غوریں جہیں دھاڑیلیں تے حملہ آوریں کوں ہیرو بنڑا کے سکولیں دے نصاب دا حصہ بنڑایا ویندے. . جیندا نتیجہ وی اساڈے سامنڑے ھ ھر پاسو دھشت گردی،خون خرابہ تے عدم برداشت
(بلال بزدار)
## حوالے
بادشاہی دا کمال

ھک ھا بادشاہ، اعلان کیتُس جو میݙی بادشاھی تو ں بس اے نواں بادشاہ ڳولو.  دربار ءچ صلاح مشورے شروع تھی ڳئے وزیریں ،مُشیریں وݙے وݙے ناں پیش کیتے لیکن بادشاہ کوں ھِک وی پسند نہ آیا ...درٻار لڳا فرمان شاھی جاری تھیاء ،،دارلخلافے دے چارے پاسے ناکے لاݙتے ونڄن تے.پوری طرح تے سنبھال لدھی ونڄے تے سِجھ اُبھرݨ توں پہلے جہڑا بندہ شہر داخل تھیوے او نواں بادشاہ ھوسی. ݙوجھے ݙیہاڑے دربار ولا لڳ ڳیاء وݙے وزیر رپورٹ پیش کیتی ، عالم پناہ پورے ترسلے تے ہر طرح دی تحقیق مطابق سب توں پہلے ھک فقیر شہر داخل تھئے. بادشاہ ،،تے ول،، بادشاہ ،،ھوندن زبان ءچوں نکلیاء ہر لوظ حکم تے قانون دا حصہ ھوندے. فقیر کوں غسل کروایا ڳیاء ھار سنگھار کر وا تے ،،خلعت شاھی ،،پوائی ڳئی تے تخت تے ٻلھا ݙتا ڳیاء . نویں بادشاہ سلامت دا درٻار لڳ ڳیاء پُچھیا ء ڳیاء . بادشاہ سلامت حکم فرماو ،فرمانِ اِمرُوز جیکوں ایجنڈا آکھیاء ویندے جاری فرماو . شہنشہاہ معظم حکم ݙتا ، حلوے دیاں دیڳاں پکاو. 

حکم دی تعمیل تھی ڳئی ݙسایا ڳیاء دیڳاں تیار ھِن اڳلا حکم جاری تھیاء سبھے چھوٹے وݙے رناں ،جُوان  فقیر کٹھے کرو فقیر آڳئے دیڳیں دے مونہہ کھول ݙتے ڳئے سارے فقیر حلوہ کھانوݨ پئے ڳئے وقت دے بادشاہ کنوں وی نہ رھیاء ڳیاء او وی تخت چھوڑ تے فقیریں نال حلوہ کھانوݨ پئے ڳیاء بادشاہ سلامت دی خوشنودی واسطے باقی درٻاری وی حلوہ کھانوݨ پئے .بادشاہ سلامت حلوے کنوں ،،پُر باش تھی ولا تخت تے ونڄ ٻیٹھے سارے فقیریں بادشاہ کوں راڄ بھاڳ تے تخت دی سلامتی دیاں دعائیں ݙیوݨ شروع کر ݙتیاں دعائیں دی آواز تے شور ختم تھیاء تے ول حکم جاری تھیاء سارے فقیر یں کوں گولی مار ݙتی ونڄے تے ھک وی باقی نہ بچے ..ایں اوکھے فرمان شاھی دی تعمیل وی تھی ڳئی ولا حکم تھیاء ݙیکھو ،سنبھالو کوئی جِیندا تے نہیں بچ ڳیاء ..ترسلا ݙتا ڳیاء آقا سارے مر ڳئین ..دربار ءچ ھک زور دار قہقہہ لڳا تے خلعت شاھی وجود توں لہا تے ھک پاسے بُھکا ݙتی ڳئی تے الوداعی خطاب ءچ فرمایا ڳیاء ،،،اساں حلوہ کھانوڑاں ھا کھا گھد سے ،فقیر مرنوانڑن ھن مروا گھدنسے .تُساں عوام ڄانڑو تہاݙی بادشاھی ڄانڑے ساݙی ،،گودڑی چا،ݙیوو اساں کلھے پنسوں .ـ،،..خیال کراھے مارکہ....ایں کہانی دا حالات حاضرہ نال کوئی تعلق کوئے نی. (آفتاب نواز مستوئی)

## حوالے
بارکھان

بارکھان بلوچستان دا ہک ضلع ہے۔ رکھنی ہک اہم مقام ہے۔
## تاریخ
## جغرافیہ
پہاڑی علاقہ ہے۔ کوہ سلیمان دے مغرب آلے پاسے ہے،

## زبان
سرائیکی تے کھیترانی زباناں ہن۔

## شخصیات
باز

شاہین پکھیں دا بادشاہ اپݨی زندگی وِچ کتنی محنت کریندے
ہِک باز دی عمر تقریباََ 70 سال ہوندی اےتیں اوکوں اپݨی زندگی وچ بہوں محنت کرݨی پوندی اے۔تقریباََ 40 سال دی عمر وچ اندے پنجے گھس ویندن تیں چُنج وی ٻہوں زیادہ ٹیڑھی تھی ویندی ہے۔ اوکوں اپݨی اڳو آلی مزید جندڑی جیوݨ واسطے ٻہوں محنت کرݨی پوندی اے کیوں ڄو او اوں حالت اچ صحیح شکار نیں کر سڳدا ۔ 40 سال دی عمر دے بعد باز روحو یا پہاڑاں دا رُخ کریندے تیں پہاڑاں تیں اپݨی چنج مار مار کیں ݙھوا سٹیندے۔ کجھ ݙینہہ بعد اندی چُنڄ نوی ڄم آندی اے۔او اپݨے پُراݨے پنجے آلے ناؤں وی کݙھ سٹیندے تیں جیڑے ویلھے او نوے ڄم آندن ولا صحیح شکار کریندے۔ اے مُشقت 5 مہینے دی ہوندی اے تیں ایندے بعد 30 سالاں تک تقریباََ باز جیندا رہندے تیں نوی جندڑی جیندے۔ باز دی ایں ڳالھ کیں انسان کوں سیکھ مِلدی ہے کہ کݙاہیں اپݨے آپ کہں ہینڑیں کنیں پینڑاں ناں سمجھو بلکہ جیڑھی شئے تہاکوں ہیݨراں ڋوٻلہ بݨاوے اوکوں منڈھ کیں پٹ تے اکھاڑ سَٹو۔ عربی ادب کیں ماخذ
بازنطینی سلطنت

thumb|Heraclius 613-616
thumb|مشرقی سلطنتِ روم دے راڄڳڑھ قسطنطنیہ دی بیرونی فصیل
مشرقی سلطنت روم چوتھی صدی عیسوی وچ مرکزی سلطنت روم دے ݙو حصیاں، مغربی اور مشرقی وچ تقسیم تھیوݨ دے بعد قائم تھئی۔ مشرقی حصہ اپݨے دار الحکومت بازنطین دے ناں تے بازنطینی سلطنت سݙیجا۔ (330ء وچ بازنطینی شہنشاہ قسطنطین نے بازنطین دا ناں اپݨے ناں تے قسطنطنیہ رکھ ݙتا تے 1930ء وچ ترکی حکومت نے بدل کے استنبول کر ݙتا. 
[thumb|رومی مشرقی [سلطنت یا بازنطینی سلطنت دا نقشۂ زمانی]]
[thumb|قسطنطین اعظم، مشرقی رومی [سلطنت دا بانی]]

## قسطنطنیہ دی فتح
قدیم باز نطینی سلطنت دے تمام ایشیائی ممالک تے عثمانی قابض تھی ڳئے ہن لہٰذا یورپ اچ وی صرف قسطنطنیہ تے ایندے مضافات ایندے اچ شامل تھیوݨا باقی ہن، سلطنت عثمانیہ، قسطنطنیہ دی فتح دے بغیر ادھوری ہئی, ہک اُربان (Urban) نامی توپ خانے دا ماہر ہئی جیہڑا بھڄ کے سلطنت عثمانیہ دے علاقیاں اچ چلا آیا، اوں نے سلطان کوں ہک بہترین توپ بݨا کے ݙتی، جیندے سنگی گولیاں دا قطر ڈھائی فٹ ہئی،  26 ربیع الاول 857ھ بہ مطابق 6 اپریل 1453 ء کوں زبردست محاصرے دا آغاز کر ݙتا ڳیا۔ مسلسل اݨتھک محنت تے جان فشانی دے بعد 29 مئی 1453 ء 20 جمادی الاول کوں بالآخر قسطنطنیہ فتحیاب تھیا۔

## حوالے
باسط بھٹی

13 ویں "خمیس یاترا" 13 فروری 2014ء ۔۔۔۔۔ ملتان
تیرہ فروری ڈوہزار چوڈاں یاتری حسب معمول الطاف ٹاون اچ واقع باسط بھٹی سئیں دے گھر جمع تھئے ۔یاتریاں وچ قیصر عباس، خالد اقبال ، مظہر عباس ، ذیشان ملک، مظفر بخاری ،سلمان سہو، عمران رجوانہ ، الطاف ڈاہر، شکیل احمد ، رفعت عباس، غضنفرعباس، احمد عقیل، عمر صدیق تے مہر مسعود امجدشامل ہن ۔ یاتریاں صلاح بدھی جو اڄوکی خمیس یاترا سرائیکی وسوں دے نینگر لکھاری سئیں محبوب تابش دے رہائش گاہ واقع محلہ باغبانپورہ نیڑے نواں شہر چوک ملتان اچ ہوونی چاہیدی ہے تانجوں سنگت ڄاݨ سڳے جو دیرہ غازی خان دی وستی گھمن یونین کونسل شادن لُنڈ دا اے نینگرشاعر ادیب اَتے صحافی سرائیکی ادبی سیاسی اَتے سماجی شعبے وچ ہن تک کیا کر چکے تے اڄ کل اووسوں دی سجاکی سانگے کیڑھا کم ستری پئے۔ سبھ توں پہلے ٹیپ ریکارڈ تے استاد حسین بخش خان ڈھاڈھی دی آواز اچ خواجہ فرید سئیں دا کلام سنیا گیا۔ اوندے بعد محبوب تابش اپنی ادبی سماجی اَتے صحافتی کم دے حوالے نال حال ڈتا۔ اوندے بعد انھاں اپݨے سفر نامہ "رول گابا" اچوں ڈوحصے پڑھ کے سنوائے ۔ پہلا حصہ سرائیکی وسوں دے اہم ضلع دیرہ اسماعیل خان دے علاقے شاہ عیسی بلوٹ تے کافر کوٹ دے حوالے نال ہا۔ڈوجھا حصہ ضلع راجن پور دے تاریخی قصبے ہڑند دے حوالے نال ہا۔ تابش سئیں دے سناوݨ دے انداز نال اینویں ڄاپیا جو یاتری خود وی انھاں انھاں جاہیں تے موجود ہوون جنھاں دا ذکر انھاں دے سفر نامے اچ آندا رہ گیا۔ ایندا اظہار سنگت سفر نامہ پڑھیجن توں بعد موقع تے کر وی ڈتا۔"رول گابا" دے حوالے نال یاتریاں دا آکھݨ ہا جو سرائیکی نثر اچ اے بہوں خوبصورت ودھارا ہے!

(از منیر بھٹہ جیسلمیری)
باسط سلطان بخاری

سید باسط احمد سلطان بخاری ضلع مظفر گڑھ دے منیے تنئے سیاسی گھرانہ بخاری نال تعلق رکھدن۔

## والد دی [[سیاست]]
آپ دے والد مخدوم سید عبداللہ شاہ بخاری 78-1977 وچ سیاست شروع کیتی ہائی۔

## [[سیاست]]
باسط سلطان پہلی واری 1992 وچ ایم پی اے بنیا اوندے بعد 1996 وچ، ول ہک دفعہ ایم پی اے رہ گئے۔ تے 03-2002 وچ مسلم لیگ ق دی ٹکٹ تے پہلی واری تحصیل جتوئی دے حلقہ این اے 179 توں ایم این اے بنئے۔ 2008 دے جنرل الیکشن وچ ق لیگ دے ٹکٹ تے الیکشن وچ حصہ گھدھا پر الیکشن ھر گئے ول 2010 وچ پی پی پی 259 تے ضمنی الیکشن وچ حصہ گھدھا تے ایم پی اے بن گئے۔ول مسلم لیگ ن وچ رل گئے۔2013 دے الیکشن وچ مسلم لیگ ن دی ٹکٹ تے ایم این اے بن گئے تے 2018 دے جنرل الیکشن وچ آزاد حیثیت نال جنوبی پنجاب صوبہ محاذ دے پلیٹ فارم توں الیکشن جت تے پی ٹی آئی وچ رل گئے۔

## حوالے
باشعور شاعر

باشعور شاعر

اماں! ونج میڈا کھنگ آلا سیرپ تاں گھن آ.

ہا ہا وینداں وینداں، دماغ چٹی ویندیں توں وی. کوٹھے دے اندرو بیٹھے پتر دا خونخوار ولدا سنڑ ت ماء شودی چپ کر گئ.

ادھے گھنٹے بعد پتر مولوی کوں معاشرے دا ناسور ڈساونڑ آلی نظم لکھ تے کوٹھے دے باہرو آۓ تاں ماء دی کھنگ ہمیشہ واسطے مک گئ ہئ.
شاعر پتر اج ماء دی جدائ تے شان اچ نظم لکھسی.

منصور شانی

## حوالے
باغے خاں لشاری

باغے خاں لشاری دا مختصر تعارف ایہ جو آپ کھیڈ تلی دے جگ مشہور کھڈاری ہن. ایں کھیڈوچ انھاں دا فلک بوس شہرت دا حامل ہے. اج جے کہیں تے چوٹ کیتی ونجے تاں فورن ایہ جملا آکھیا ویندے.(توں کوئی باغا لشاری ہئیں) ابھے لمے دا مقابلہ ہوندا ہا. انعام صرف پگ ہوندی ہئی. ایں پگ دا اندازہ اتھوں لاتا ونج سگیندے جو ایں پگ دی خاطر ایہ پہلوان پورا سال چوتا رکھدے ہن. آخر پگ دا مقابلہ ہوندا ہا.

باغے داتعلق ابھیچڑ کھڈاریں نال ہا. باغے سئیں دیاں کھیڈاں الطاف ملاں ' الہی بخش پیروز آنی' رمضان بغلانی' کوجھا حسرانی ' جمال ببر ' شفیع ببر نال تھیندیاں رہ گیاں.اتے باغے خان دی آخری پڑ دی سلامی عباس برمانی نال تھئی. انھاں ڈوہیں بزرگیں بک ڈیکھنڑ دی چس چاتی ہاسے.

افسوس ایں جگ مشہور کھیڈ کوں سرکاری و سرداری سرپرستی حاصل کوئینی . ہنڑ ایں کھیڈ دے ناسیں وچ ساہ ہے.

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی کھیݙاری
باقر نیازی

پاقر نیازی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## کتاباں
* جھانولا
## نمونہ کلام
### ݙوہڑے
تیڈٖے ڈٖکھ وی پیارے لگٖدے ہن ڈٖیویں جتنے ڈٖکھ اساں ڈُٖکھیاں کوں

ڈٖکھ یار آماندے نئیں ساکول نئیں ڈٖکھ دی بکھ اساں ڈُٖکھیاں کوں

اساں در در پھر کے ڈیکھ گھدا،نئیں لبھدے سکھ اساں ڈُٖکھیاں کوں

جیندے پیار اچ کملے تھئے باقر نئیں ڈٖسدا ، مُکھ اساں ڈُٖکھیاں کوں

۔۔۔۔

جاں ٹردی ہاں میں ویہڑے وچ آندا چھنْکار ہے ونگاں دا

میڈیاںچٹیاں چٹیاں بٖاہواں وچ کیڈٖا سوھنْا شاہر ہے ونگاں دا

تونْے کچ دیاں ہن میکوں بھاندیاں ہن ڈٖتا تحفہ یار ہے ونگاں دا

نمی باقرؔ جھنگ دی ونگ منگدی میڈٖے کول بازار ہے ونگاں دا

۔۔۔۔۔

تیڈٖے عشق ساکوں برباد کیتے آیا پیار نہ تیڈٖا راسے

ساڈٖے گٖل وچ ویس پرانْا ھِ ،ہن ہتھ وچ کھومیں کاسے

تیڈٖے ہجر دے صدمے مار گھتے نئیں پھیرے اجٖ تئیں پاسے

اج ڈٖیکھ کے حالت باقرؔ دی پئے لوک کریندن ہاسے

۔۔۔۔

جٖیویں میں مجبور ہاں دنیاں تے ایویں کوئی مجبور نہ تھیوے

ہر کئیں کوں پیار نصیب تھیوے کوئی کئیں تُوں دور نہ تھیوے

جٖیویں جگ تے میں بد نام تھیاں ایویں کوئی مشہور نہ تھیوے

کئیں بشر دا باقرؔ میں وانگوں ایویں جگر تنور نہ تھیوے

۔۔۔۔

تیڈٖی دید اچ چن ہے عید میڈٖی آ دید کرا میڈٖی عید تھیوے

تیڈٖے ملنْ دی آس ہے عرصے توں میڈٖی آس پُجٖا میڈٖی عید تھیوے

میڈے مونجھے دل دی سانول سئیں آ مونجھ مُکا میڈٖی عید تھیوے

میڈٖی باقر ؔ سُنجٖنْی جھوک اُتے آ پھیرا پا میڈٖی عید تھیوے

### غزلاں

##### [[غزل]]
اساں اڈٖدے لفافے ہیں خبر نئیں کیڑھی جھا ڈٖھاسوں

جتھاں ساکوں ہوا چھوڑا اتھائیں ونجٖ بھوئیں تے ٹھا ڈٖھاسوں

اساں سجھ دے سڑے لوگو انگاراں وانگ تھی گٖئے ہیں

جڈٖاں ڈھاسوں زمین تے ہنْ تاں بنْ کے بٖلدی بھا ڈھاسوں

ہوا دے جھولے جھل جھل کے،سکے پتراں دا کیا پچھدائیں

اساں ڈٖکھاں دے سنگتی ہیں تے ول ڈٖکھاں دی راہ ڈھاسوں

ساڈٖی اوقات کیا باقرؔ اساں کاغذ دے پرزے ہیں

ہوائیں نال اڈی پوسوں یا ونْ دی گھن پناہ ڈھاسوں

##### [[غزل]]
بوہے توں کئیں سوالی کوں ولاونْ ٹھیک نئیں ہوندا

اے کاسہ کھس فقیراں تُوں بھکاونْ ٹھیک نئیں ہوندا

انہاں دے نال کاوٖڑ دا الاونْ ٹھیک نئیں ہوندا

میں ھاں دیدار دا پننْاں تے کر دیدار ٹرا ویساں

بھکاری وی اساں وانگوں خدا دی پیداوار ہوندن

محبت دے پجاری کوں ستاونْ ٹھیک نئیں ہوندا

تیڈٖے ہتھوں تاں دلبر سئیں میں خش تھی زہر پی گھنساں

رقیباں کول عاشق کوں کہاونْ ٹھیک نئیں ہوندا

میں پننْے کوں تیڈٖے در توں ملی خیرات پتھراں دی

دیوانے تے نمانْے کوں رلاونْ ٹھیک نئیں ہوندا

وڈٖا اوکھا تھیا اے سانول ملنْ ساڈٖے نصیباں دا

ذرا جٖئیں گٖالھ تے باقرؔ ونجٖاونْ ٹھیک نئیں ہوندا

       

## حوالے
بال شامن

thumb|

بآل شامن (Baalshamin) "جنت دا مالک" ہک شمال مغربی سامی دیوتا ہئی۔

## حوالے
بالٹو سلاوی زباناں

بالٹو-سلاوی زباناں (Balto-Slavic languages) روایتی طور تے بالٹک تے سلاوی زباناں تے مشتمل ہک گروہ ہے جیہڑا ہند۔یورپی زباناں نال تعلق رکھدے۔
thumb|زرد حصہ، بالٹو سلاوی زباناں
## حوالے
بالٹک زباناں

بالٹک زباناں (Baltic languages) ہند۔یورپی خاندان دی شاخ بالٹو-سلاوی زباناں نال تعلق رکھدن۔ بالٹک زباناں بنیادی طور تے بحیرہ بالٹک دے مشرقی تے جنوب مشرقی علاقیاں اچ ٻولے ویندن۔ دانشور عام طور بالٹک زباناں کوں ݙو گروہاں اچ تقسیم کریندن : 
*مغربی بالٹک  
*مشرقی بالٹک
## حوالے
بالی ووڈ

thumb|Bollywood dance show in Bristol
**بالی وڈ** بھارت دی اردو تے ہندی فلمی صنعت دے مرکز کوں آکھا ویندے جیہڑا ممبئی شہر اچ واقع ہے۔ بالی وڈ دا لفظ امریکی شہر ہالی وڈ دے ناں دا چرٻہ ہے جیہڑا امریکی فلمی صنعت دا مرکز ہے۔ ممبئی دا قدیم ناں بمبئی ہئی جیندے توں "بالی" دا لفظ کڈھا ڳیا۔ زیادہ تر فلماں اردو تے ہندی زباناں اچ بݨدن۔

## تاریخ
1913ء ا  منظرِ عام تے آئی خاموش فلم راجا ہریش چندر بالی وڈ دی پہلی فلم منی ویندی ہے۔ 1930ء تک پہنچدے فی سال 200 متحرک فلماں نکلݨ لڳے۔ بھارت دی پہلی با آواز فلم عالم آرا 1931ء اچ منظرِ عام تے آئی۔
## بالی وڈ دے فلمی ادارے
* ایشین اکیڈمی آف فلم اِنسٹیٹیوٹ
* فلم اینڈ ٹیلی وِژن اِنسٹیٹیوٹ آف انڈیا
* ستیہ جیت رے فلم اِنسٹیٹیوٹ
## بالی ووڈ دے اہم فلماں دی فہرست
### (ا، ع)
#انٹرنیشنل کھلاڑی
#انجام
#انیس سو بیس (ہندی فلم)
#انیس سو بیس ریٹرن(ہندی فلم)
#انگریج (پنجابی فلم)

### (ب)
#بھول بھلیاں(ہندی فلم)
#بے وفا (ہندی فلم)

### (پ)
#پریم ویواہ
### (ت، ط)
### (ٹ)
### (ث، س، ص)
### (ج)
### (چ)
### (ح، ہ)
### (خ)
### (د)
### (ڈ)
### (ذ، ز، ض، ظ)
### (ر، ڑ، ژ)
#رام گڑھ کے شعلے
### (ش)
### (غ)
### (ف)
#شعلے
### (ک، ق)
#کچے دھاگے، فلم
### (گ)
#گھاتک
### (ل)
### (م)
#میرا نام جوکر
#میرا رکھشک
#مسافر، فلم
### (ن)
#نصیب (ہندی فلم)
#نام(ہندی فلم)

### (و)
#ویرانہ(ہندی فلم)

### (ی)

## بالی ووڈ دے مہاندرے فنکار
### (ا، ع)
#اجے دیو 
اگن
### (ب)
### (پ)
### (ت، ط)
### (ٹ)
### (ث، س، ص)
### (ج)
### (چ)
### (ح، ہ)
### (خ)
### (د)
### (ڈ)
### (ذ، ز، ض، ظ)
### (ر، ڑ)
#رشی کپور
### (ش)
### (غ)
### (ف)
### (ق، ک)
### (گ)
### (ل)
### (م)
### (ن)
### (و)
### (ی)

## ٻیا ݙیکھو
*ہالی وڈ
*لالی وڈ
## حوالے
ایٹمی نمبر

کہیں ایٹم دے مرکزے (نیوکلئس) اچ موجود پروٹونز دی تعداد کوں کیمیاء یا طبعیات وچ ایٹمی نمبر آہدن ، اینکوں Z نال ظاہر کیتا ویندے۔
## حوالے
ونکی:کیمسٹری
ونکی:سائنس
ایڈوں بھاہ ہئی ایڈوں راہ ہئی

ایڈوں بھاہ ہئی ایڈوں راہ ہئی 

پلاک دا مسئلہ کوئی مسئلہ نئیں ریہا دوست آپنڑیں آپنڑیں ناراضگیاں تے مٹی پاون اج دے سائنسی دور دی وڈی بیماری عدم برداشت ہے پلاک والیں خود ہتھ کھڑے کر ڈتن انھیں آپ آکھیے لماں انج کر ڈیو پلاک دے دوستیں کوں اے گالھ ڈسو جو اساں لمے پنجابی نسے اساں پہلے صرف سرائیکی ۔۔ ۔۔ ۔۔۔۔۔۔ جہری گالھ واسطے پتھاری بنڑائی ہم او اے ھے جو سرائیکی شاعریں ادیبیں دانشوریں تے پابندیاں تاں لیندو انھیں دے بارے سوچیندے نوہے ہک شاعر زال دے زیور ویچ تے اپنڑی کلہی گاوں ویچ تے کتاب چھپاوے ولا مل گھننڑ دی ریت نا ہووے گھر گھر مفت تقسیم کرے ڈسو میڈا شاعر کن تے ونجے کیڈے مرے تساں ہک مشترکہ فنڈ بنڑاو ساریاں تنظیماں حصہ پانون جہری تنظیم منہ لکاوے دھرموں کھوٹی سوجھل دھرتی واس دے ایجنڈے تے اے گالھ ہے ہر سال ہک انعام نثر دا ہک نظم دا باقائدہ اعلان دا اختیار تنظیم دے صدر کوں ہے میں صرف ترغیب کیتے شاند ماری ہم آخر اچ سلھیں دی بٹھی دے پکووے دا اشلوک لکھداں جہرے ویلھے بٹھی کوں بھا لیندے پڑھدے ۔
ایڈوں بھاہ ہئی ایڈوں راہ ہئی 

جن ہیئں بھوت ہئیں پری ہئیں نکل ونج 

صوفی تاج گوپانگ

## حوالے
بالیں دے گاوݨ

١.
 مانما جمال خان جی بھنڑینجا لال خان 
 تیڈی ٻکری آج کھاوے پاج کھاوے 
 ست کنالیاں پاݨی پیوے
 دھانموں دھانم کے چھیڑو چھڑن
٢.
  اے بلےبوں کاکا میڈا توں
 اندا تیکوں ڈٹھا ماکھی وانگوں مٹھا
٣.
 پپو ککڑ پالی عانیں ڈیوے عالی
پڑھ تے جڈاں اندے عاناں بھناں کھندے
باندر

باندر ہک جانور ہے۔ کجھ لوکاں دا خیال ہے جو انسان پہلے بندر ہائی وت انسان بݨیا ہے۔ 

**پرانی دنیا دے باندر** ایشیاء تے افریقہ دے باندراں کوں اہدن۔

* مکاک
* سوریلی
* بیبون
* کولوبس
* کیپونجی
* سانولی کھاکھانوالی مانگابے
* ٹانا دریا مانگابے
* سنجے مانگابے
* سانولا مانگابے
* کالروالا مانگابے
* بسنتی ٹڈ والا مانگابے
* ترکھا مانگابے
* مینڈرل
* ڈرل

**نویں دنیا دے باندر** شمالی تے جنوبی امریکہ وچ ہن۔ انہاں دے پنڄ ٹبر ہن۔  ٹیٹی، ساکی، یواکاری

ساکی ٹبر کوں ݙو نکے ٹبراں، 5 ٹوکریاں تے 43 ونڈاں وچ ونڈیا ہویا اے۔

* بولیوی ٹیٹی
* ریو بنی ٹیٹی
* ریو مایو ٹیٹی
* اولالا ٹیٹی
* چٹے چگے والا ٹیٹی
* بیپٹسٹا جھیل ٹیٹی
* برنہارڈ ٹیٹی
* بورا ٹیٹی
* سانولا ٹیٹی
* ہوفمان ٹیٹی
* لالٹڈوالا ٹیٹی
* باربرابراؤن ٹیٹی
* کوئمبرا فلہو ٹیٹی
* کنڈے دا کالا ٹیٹی
* کالےاگیوالا ٹیٹی
* منہ لکیا ٹیٹی
* بوریٹڈوالا ٹیٹی
* رتہ ٹیٹی
* ماڈیڈی ٹیٹی
* چٹی پوچھل والا ٹیٹی
* ہرشکوٹز ٹیٹی
* سانول ٹیٹی
* سٹیفن ناش ٹیٹی
* لوسیفر ٹیٹی
* کالا ٹیٹی
* کالےہتھانوالا ٹیٹی
* ریوپوروس ٹیٹی
* لالسرا ٹیٹی
* کالروالا ٹیٹی
* کلسرا یواکاری
* گلابی یواکاری
* اراکا یواکاری
* نبلینا یواکاری
* کالی داڑھیوالا ساکی
* لالمگر داڑھیوالا ساکی
* پؤرے پچھیوالا داڑھیوالا ساکی
* یوٹا ہک ساکی
* چٹینکوالا ساکی
* جوگی ساکی
* ریوٹاپاجوس ساکی
* ایکواٹوریل ساکی
* چٹپیرا ساکی

thumb|Macaca sinica - 01
## حوالے
باہو

جے کر دين علم وچ ہوندا، سرنيزے کيوں چڑھدے ہو
اٹھاراں ہزار جو عالم آيا، اگے حسين  دے مردے ہو
جے کر من دے بيعت رسولي  ، پانی کيوں بند کردے ہو
عاشق جہڑے صادف باہو، سرفربانی کردے ہو

## ٻیا ݙیکھو

* سلطان ٻاہو
بترا

بترا، ہندو سرائیکیاں دی ہک گوتھ اے.ڈاکٹر جگدیش چندر بترا، بھارت دی سرائیکی برادری دی نامور شخصیت ہن جیہڑے ایں برادری نال تعلق رکھدن. ایندے علاوہ بہاولپوری سرائیکی برادری نال تعلق رکھݨ والے رام بترا جی وی اہم شخصیت ہن. بترا گوتھ، کھتریاں وچ شمار تھیندی اے.
بتول رحمانی

= بتول رحمانی =

## پیو داناں:

محمد صالح رحمانی۔ 

## جمن دی تریخ:

چار مئی ۵۵۹۱ء۔ 

## تعلیم:

ایم ایس سی (کیمسٹری)۔ بی ایڈ۔ 

## کم کا ر:

لیکچرار۔ 

## ادب دے صنفاں:

افسانہ، ڈرامہ۔ 

## ان چھپی کتاب:

 کچ دے گھر (افسانے) 

## پتہ؛

 موجودہ ۹۴۔ڈی، آفیسر کالونی نزد سرکٹ ہائس۔ بہاولپور 

## متقل:

 ۸۳۔ اے، ماڈل ٹاؤن بی۔ بہاولپور۔

MubasherKaleem (talk) 12:10, 20 June 2019 (UTC)
بجٹ تے وسیب

کہیں کوں ھ کوئی پتہ ایںوفاقی بجٹ اچ جیرھا کل قومی اسمبلی اچ پیش کیتا گئے ایندے اچ سرائیکستان دا چوکھا حصہ کڈھینیں کوئی سڑک ورک کوئی دریاداپل کوئی ریلوے لائین کوئی ائیر پورٹ کوئی سندھ دریا تیں سپر بندھ یاکوئی بجلی دا منصوبہ یاساکوں پنجاب دا ناں ڈے کیں سارے منصوبے اگر کوئی ڈتے وی ھن اوھے ساڈے کھاتے پا چھوڑیئے نیں ساڈے نال ہمیشہ ہر بجٹ اچ مترائی ما الا سلوک کرکیں دڑکے وی نال ڈیندن ول اے وی اہدن اگر تساں کہیں فورم تیں مونہہ کھو لیا تیں اساں توھاکوں مرنڑدی مار ڈیسو اساں ول ہیں ڈر کولھوں زبان وی نسے کھولیندے کہیں کوں ڈسیندے وی نسے ہتھو خوشامد وی نال کریندوں اساں بہوں پریشان اوں ڈیندے وی کوئی شئے نئیں دڑکے ہتھو ڈیندن کٹھے تھیوو کوئی مشورہ ڈیوو ہنڑ کیا کروں جیوو پئے سرائیکستان ذندہ باد
اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔

## حوالے
بحر منجمد جنوبی

بحر منجمد جنوبی دنیا دا چوتھا سب توں وݙا بحر ہے۔ ایں نے چاراں طرفوں براعظم انٹارکٹیکا کوں گھیرا ہویا ہے۔ 2000ء وچ بین الاقوامی تنظيم برائے آبی جغرافیہ (آئی ایچ او) نے اینکوں بحر دے طور تے تسلیم کر گھدا تاہم ایہ اصطلاح پہلے توں ہی جہاز راناں دے زير استعمال ہئی۔
## حوالے
ونکی:جغرافیہ
بحر منجمد شمالی

بحر منجمد شمالی دنیا دے 5 بحار وچوں سب توں چھوٹا تے کم گہرا ہے۔ حالانکہ بین الاقوامی تنظیم برائے آبی جغرافیہ (آئی ایچ او) اینکوں بحر تسلیم کریندی ہے لیکن ماہرین بحریات اینکوں بحیرہ آرکٹک آہدن۔ قطب شمالی ایں سمندر وچ واقع ہے۔
## حوالے
ونکی:جغرافیہ