عبداللہ بن عمیر بن العاص رضی اللہ تعلیم عنہ

عبداللہ بن عمرو بن العاص رضی اللہ تعالیٰ عنہ (25 ق ھ / 663ء) صحابی تے حدیث دے راوی ہَن۔ اُنہیں نے 7ھ دے بعد اسلام قبول کیتا تے مدینہ ہجرت کیتی۔ او اپݨے والد عمرو بن العاص رضی اللہ عنہ توں پہلے اسلام گھِن آئے ہَن، جیڑھے قریش دے سرداراں وِچوں ہک ہَن۔ اُنہیں دی والدہ ریطہ بنت منبہ بن حجاج سہمیہ قرشیہ ہَن۔ عبداللہ اپݨے والد عمرو توں صرف 12 سال چھوٹے ہَن۔ اسلام قبول کرݨ دے بعد عبداللہ کُجھ غزوات وِچ شریک تھئے۔ مؤرخین نے اُنہیں دیاں مختلف کنیتیاں لکھیاں ہِن، ابو محمد، ابو عبدالرحمن تے ابو نصیر۔ آکھیا ویندے کہ جݙاں پیدا تھئے تاں اُنہیں دا ناں العاص رکھا ڳیا تے رسول اللہ ﷺ نے تبدیل کر کے عبداللہ رکھا۔

عبداللہ دے مطابق رسول اللہ ﷺ دی ہجرت دے بعد اُنہیں نے آپ ﷺ توں ٻہوں ساریاں احادیث ہک صحیفے وِچ لکھیاں جینکوں اُنہیں نے «صحیفہ صادقہ» دا ناں ݙتا۔ ایہ سلسلہ اُنہیں نے وِچ وِچالے روک ݙتا ہئی پر رسول اللہ ﷺ دے حکم «لکھا کرو، قسم اُس ذات دی جیندے ہتھ وِچ میری جان ہے اِیندے توں حق ڳالھ دے سوا کُجھ نئیں نکلدا» جناب رسول اللہ ﷺ توں اجازت مِلݨ تے حضرت عبداللہؓ نے ول حدیثاں لکھݨیاں شروع کر ݙتیاں تے اُنہیں دا ہک مجموعہ مرتب کیتا جیندے دا ناں "الصادقہ" رکھا۔ اِینہہ مجموعے کوں او ٻہوں عزیز رکھدے ہَن تے کہیں حالت وِچ وی اِیں توں جُدائی گوارا نہ کریندے ہَن۔ فرمیندے ہَن. (مایر غبنی فی الحیٰوۃ اِلاَّ الصّادقہة) یعنی میکوں زندگی دا خواہشمند ایہہ کتاب "صادقہ" بݨا رہی ہے ایہہ نہ ہووے تاں میکوں جیوݨ دی خواہش نئیں۔ ول خود ای "صادقہ" دی تعریف اِیں طرح کریندن: فاماالصّادقة فصحِیفِة کتبتھا منﷺ یعنی الصّادقہ او صحیفہ ہے جینکوں میں نے رسولﷺ توں سُݨ سُݨ کے لکھیا ہے۔ ہک ٻئی روایت وِچ ہے کہ ہک دفعہ حضرت عبداللہؓ بن عمروؓ نے فرمایا کہ اگر قرآن تے ایہ صحیفہ (صادقہ) تے وہط دی جاگیر میکوں ݙے ݙتی ون٘ڄے تاں ول میکوں دنیا دی کوئی پرواہ نئیں۔ حضرت عبداللہ بن عمروؓ دے بعد اُنہاں دا مجموعہ احادیث "الصادقہ" اُنہیں دے پُتر شعیبؒ کوں مِلیا تے اُنہاں دے بعد اُنہاں دے پُتر عمروؒ کوں مِلیا اُنہاں نے اپݨے والد دے ذریعے اِیں صحیفے دیاں حدیثاں روایت کیتیاں ہِن۔ عبداللہ قرآن دے قاری تے ماہر ہَن تے او تورات پڑھ سڳدے ہَن تے اُس دے عالم ہَن۔ اُنہیں ٻہوں ساریاں احادیث نقل کیتیاں، اِیں طرح او وݙے عالم تھی ڳئے تے او عبادات وِچ مجتہد ہَن۔

حضرت عبداللہؓ بن عمروؓ کوں جہاد فی سبیل اللہ دا ٻہوں شوق ہئی تے او غزوات وِچ اکثر رسول اللہ ﷺ دی ہمرکابی دا شرف حاصل کریندے ہَن پر مؤرخین نے ایہہ نئیں ݙسایا کہ اُوں نے عہدِ رسالت دے کِن کِن غزوات وِچ شرکت کیتی۔ "سنن دار قطنیؒ" دی ہک روایت توں معلوم تھیندے کہ غزیاں وِچ کݙاہیں حضور ﷺ اُنہاں کوں کہیں اہم خدمت تے مامور فرمیندے ہَن خود فرمیندے ہَن ہک دفعہ رسول ﷺ نے میکوں فوج کیتے اوٹھ مہیا کرݨ دا حکم ݙتا، اِیں سانگے میݙی تحویل وِچ جِتنے اوٹھ ہَن اُوں ساریے تے لوکاں کوں سوار کر ݙتا ول وی کُجھ لوک باقی رہ ڳئے جنہیں کوں سوار کرݨ کیتے کوئی اوٹھ نہ ہئی۔ میں رسول ﷺ دی خدمت وِچ عرض کیتا: "یا رسول اللہ ﷺ میں سارے اوٹھ لوکاں وِچ تقسیم کر ݙتے لیکن کُجھ لوکیں کوں اوٹھ نئیں مِل سڳیا" حضور ﷺ نے فرمایا: "ہک ہک اوٹھ دے بدلے وِچ صدقہ دے ݙو ݙو تریے تریے اوٹھ دا وعدہ کر کے کُجھ اوٹھ حاصل کر گھِنو تاکہ باقی لوک وی اُنہیں تے سوار تھی سڳن" میں نے ارشادِ نبوی دی تعمیل کیتی تے جِتنے اوٹھ دی لوڑ ہئی مہیا کر گھِدے۔ 10ھ وِچ حجتہ الوداع دے موقع تے وی سرورِ عالم ﷺ دے ہمرکاب ہَن۔ فرمیندے ہَن کہ رسول اللہ ﷺ حجتہ الوداع وِچ منیٰ تشریف فرما ہَن کہ ہک شخص آپ ﷺ دی خدمت وِچ حاضر تھیا تے عرض کیتا! ناواقفی دی وجہ توں میں نے ذبح کرݨ توں پہلے سَر منڈوا گھِدّا۔ آپ ﷺ نے فرمایا، ذبح کر تے ول سَر منڈوا گھِنن تاں کوئی حرج نئیں۔ ٻیا شخص آیا تے اُس نے عرض کیتا، ناواقفی دی وجہ توں میں کنکریاں مارݨ توں پہلے قربانی کر گھِدی ہے۔ آپﷺ نے فرمایا، ہُݨ کنکریاں مار گھِن اِیں وِچ کوئی حرج نئیں۔ مختصر ایہ کہ تقدیم و تاخیر دے جیڑھے مسائل آپ توں دریافت کیتے ڳئے آپ ﷺ نے سب دے جواب وِچ ایہ فرمایا کہ ہُݨ کر گھِن کوئی حرج نئیں۔ رسول اللہ دی وفات دے بعد عبداللہ نے شام دی فتح وِچ حصہ گِھدا تے جنگ یرموک وِچ پیو دے نال وی ݙٹھے ڳئے۔ عبداللہ جنگ صفین وِچ اپݨے پیو عمرو دے حکم ݙیوݨ تے معاویہ بن ابی سفیان شریک تھئے تے او میمنہ تے ہَن۔ تاہم، اُوں نے جنگ آلے ݙینھ شرکت نئیں کیتی تے بعد وِچ شرکت کرݨ توں انکار کر ݙتا۔

عبداللہ بن عمرو دی وفات دی جاء تے تاریخ دے متعلق مختلف روایات ہِن: آکھیا ویندے کہ مصر وِچ 63ھ یا 65ھ وِچ، مصر وِچ 69ھ وِچ وفات پاتی پر تدفین آبائی وطن وِچ تھئی، 67ھ وِچ مکہ، 57ھ وِچ طائف وِچ، 68ھ وِچ، 73ھ وِچ۔ آکھیا ویندے کہ او وفات دے ویلے 72 ورھیاں دے ہَن کُجھ آکھدن کہ 92 ورھیاں دے ہَن۔ آکھیا ویندے کہ 65ھ وِچ شام وِچ وفات پاتی تے عمر 72 ورھیاں دی ہئی۔ اُنہاں دا چہرہ لمبا سُرخ مائل، لمبیاں ڄھنگاں، تندرست ہَن اِتھوں تئیں کہ تُند نِکلی ہئی تے.