open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عذرا قریشی

عذرا قریشی (22 ستمبر 1945ء – 22 نومبر 2002) پاکستان دی ماہر نباتیات ہَن۔ انّھاں نے پاکستان وچ آلو دی پیداوار وچ بہتری تے کم کِیتے تے ٹشو کلچر تے اپݨے کم کِیتے شہرت پاتی۔ انّھاں کوں 1997ء وچ بورلاگ ایوارڈ تے 2002ء وچ آرڈر ڈیس پامس اکادمیق ݙتا ڳیا ہَئی۔ انّھاں کوں پاکستان وچ آلو دی پیداوار وچ 5٪ اضافے دا سہرا ݙتا ویندا ہَئی۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
قریشی 1945ء وچ ہندوستان دے راجستھان وچ عبد الستار قریشی تے سلمیٰ قریشی دے ہاں پیدا تھئیں۔ انّھاں دا کنبہ "تقسیم ہند" دی وجہ توں پیدا تھیوݨ والی شورش وچ پاکستان وچ راولپنڈی چلا ڳیا۔ انّھاں نے اپݨی پہلی ڈگری اپݨے آبائی شہر گورڈن کالج توں حاصل کِیتی تے 1966ء وچ انّھاں نے لاہور وچ پنجاب یونیورسٹی توں ماسٹر دی ڈگری حاصل کِیتی۔

## ایوارڈز اَتے پِچھاݨ
انّھاں دی کاوشاں دے اعتراف وچ عذرا قریشی کوں بہت سارے ایوارڈ ݙتے ڳئے:

* 1992ء وچ ہمدرد پاکستان ایوارڈ
* نارمن بورلاگ ایوارڈ برائے فیلڈ ریسرچ اینڈ ایپلی کیشن 1997ء
* پاکستان زرعی تحقیقاتی کونسل (PARC / PARSA) 2001ء وچ بہترین سائنس دان کِیتے ملینیم ایوارڈ
* 2002ء وچ فرانس دا آرڈر ڈیس پامس ایکادمیق

## فوتڳی
عذرا قریشی 22 نومبر 2002ء کوں 57 برس دی عمر وچ انتقال کر ڳئیں۔

## حوالے

ونکی:پاکستانی سائنسدان زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:پاکستانی محققین
ونکی:پاکستانی ماہرین نباتیات
ارفع کریم

ارفع کریم (2 فروری 1995ء – 14 جنوری 2012ء) ہک پاکستانی طالبہ تے غیر معمولی ذہین ٻالڑی ہَن، جیڑھی 2004ء وچ محض ݙاہ سال دی عمر وچ مائیکرو سافٹ سرٹیفائیڈ پروفیشنل (ایم سی پی) بݨ ڳئی، جݙݨ جو ݙاہ سال دی عمر وچ پائلٹ دا اجازت نامہ (لائسنس) حاصل کِیتے۔ ایں بنا تے ارفع دا نام گنیز ورلڈ ریکارڈز وچ درج تھیا۔ ایہ اعزاز 2008ء تک ارفع دے پاس رہیا۔ ارفع نے پاکستان دی طرفوں، مختلف بین الاقوامی فورماں تے ٹیک ایڈ ڈویلپرز کانفرنس وچ نمائندگی کِیتی۔ 2005ء وچ حکومت پاکستان نے ارفع کوں صدارتی تمغائے حسن کارکردگی عطا کِیتے۔ لاہور وچ ہک سائنس پارک ارفع سافٹ ویئر ٹیکنالوجی پارک دے نام تے ارفع ہی دے نام تے بݨایا ڳیا ہَئی۔ مائیکروسافٹ دے بانی بل گیٹس نے ارفع کوں صدر دفتر، امریکا وچ مدعو کِیتے تے خود ملاقات کِیتی۔ ارفع 14 جنوری 2012ء کوں 16 سال دی عمر وچ عارضۂ قلب دی وجہ توں وفات پا ڳئیں۔

## ڄَم پَل
ارفع کریم فیصل آباد دے ہک نزدیکی گاؤں رام دیوالی وچ 2 فروری 1995ء کوں پیدا تھئیں۔ آپ دے والد امجد عبد الکریم رندھاوا ہک آرمی آفیسر ہَن۔

## ٻہوں گھٹ عمر وِچ اعزاز
ݙاہ سال دی عمر وچ 2004ء وچ مائیکرو سافٹ سرٹیفائیڈ پروفیشنل دا امتحان پاس کر تے انفارمیشن ٹیکنالوجی وچ ہک تہلکہ مچا ݙِتے، ارفع کریم رندھاوا نے دنیا دی کم عمر ترین مائیکرو سافٹ سرٹیفائیڈ پروفیشنل ہووݨ دا اعزاز حاصل کِیتے۔ ایں توں دنیا وچ پاکستان دا نام روشن تھیا۔

## ارفع کریم دے اعزازات

* ارفع کریم رندھاوا مائیکروسافٹ کارپوریشن دی دعوت تے جولائی 2005ء وچ اپݨے والد دے ہمراہ امریکا ڳئیں۔ جتھاں انّھاں کوں دنیا دی کم عمر ترین مائیکروسافٹ سرٹیفائیڈ پروفیشنل دی سند ݙتی ڳئی۔
* ارفع کریم جݙݨ بل گیٹس نال مِلّی تاں انّھاں دے بارے وچ آکھا ڳیا جو پاکستان دا ݙوجھا رخ۔ ارفع کریم کوں پاکستان دے ݙوجھے چہرے دا نام ݙتا ڳیا۔ ہک روشن چہرے دا نام۔ بل گیٹس نے ارفع کریم نال ݙاہ منٹ دی ملاقات کِیتی۔
* ایندے علاوہ دبئی وچ انفارمیشن ٹیکنالوجی ماہرین دی جانب توں ݙو ہفتیاں کِیتے انّھاں کوں مدعو کِیتا ڳیا جتھاں انّھاں کوں مختلف تمغا جات تے اعزازات ݙتے ڳئے۔
* ارفع کریم نے دبئی دے فلائینگ کلب وچ صرف ݙاہ سال دی عمر وچ ہک طیارہ اُڑایا تے طیارہ اُڑاوݨ دا سرٹیفیکٹ وی حاصل کِیتے۔
* ارفع کریم کوں 2005ء وچ انّھاں دی صلاحیتاں دے اعتراف وچ ”صدارتی ایوارڈ“ ”پرائڈ آف پرفارمنس“ ݙتا ڳیا۔
* ”مادرملت جناح طلائی تمغے“ وی عطا کِیتا ڳیا۔
* ”سلام پاکستان یوتھ ایوارڈ“ توں وی نوازا ڳیا۔
* مائیکرو سافٹ نے بار سلونا وچ منعقدہ سن 2006ء دی تکنیکی ڈیولپرز کانفرنس وچ پوری دنیا توں پنج ہزار توں زیادہ مندوبین وچوں پاکستان توں صرف ارفع کریم کوں مدعو کِیتا ڳیا ہَئی۔
* حکومت نے بعد از مرگ لاہور دے ہک پارک تے کراچی دا آئی ٹی سینٹر ارفع کریم نام نال منسوب کر ݙِتے علاوہ ازیں انّھاں دے گاؤں کوں وی ارفع کریم دا نام ݙے ݙتا ڳیا۔

## فوتڳی
ارفع کریم کوں 22 دسمبر 2011ء کوں مرگی دا دورہ پیا، بعد وچ طبیعت بگڑݨ تے انّھاں کوں لاہور دے سی ایم ایچ ہسپتال وچ داخل کِیتا ڳیا ہَئی جتھاں اوہ کومے دی حالت وچ رہیں تے 14 جنوری 2012ء دی شب کوں 16 سال دی عمر وچ انتقال کر ڳئیں۔

## ارفع دے ناں تے یادگاری ٹکٹ
جنوری 2012ء وچ پاکستانی وزیر اعظم سید یوسف رضا گیلانی نے ارفع دے نام تے ڈاک دا یادگاری ٹکٹ جاری کرݨ دی منظوری ݙِتی۔

## حوالے

ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی زنانیاں
ونکی:فیصل آباد دیاں شخصیتاں
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی سائنسدان
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
آصفہ اختر

آصفہ اختر ہک ماہر حیاتیات ہَن جنّھاں نے کروموسوم ریگولیشن دے شعبے وچ نمایاں خدمات انجام ݙتیاں ہَن۔  اوہ میکس پلانک انسٹی ٹیوٹ آف امیونو بائیولوجی اینڈ ایپی جینیٹکس وچ سینئر گروپ لیڈر تے محکمہ کرومیٹن ریگولیشن دی ڈائریکٹر ہَن۔ اختر کوں 2013ء وچ ای۔ایم۔بی۔او (EMBO) ممبرشپ نال نوازا ڳیا ہَئی۔ اوہ جولائی 2020ء وچ میکس پلانک سوسائٹی دے حیاتیات تے طب سیکشن دی پہلی بین الاقوامی خاتون نائب صدر بݨ ڳئی۔ میکس پلانک نال منسلک 18 سائنس دان ہݨ تک نوبل انعام جیت چُکے ہَن۔

## تعلیمی حیاتی
پاکستان، کراچی نال تعلق رکھݨ والی، آصفہ اختر نے یونیورسٹی کالج لندن وچ بائیولوجی وچ بی ایس سی دی تعلیم حاصل کِیتی، رچرڈ ٹریزمین دی لیب وچ ٹرانسکریپشنل ریگولیشن دے موضوع تے پی ایچ ڈی حاصل کرݨ کِیتے امپیریل کینسر ریسرچ فنڈ (ہݨ فرانسس کرک انسٹی ٹیوٹ دا ہک حصہ) وچ منتقل تھی ڳئیں۔ آصفہ دی پوسٹ ڈاکٹریٹ دی تعلیم کروماتین ریگولیشن وچ ہَئی جو پیٹر بیکر دی لیب جرمنی وچ، یورپی سالماتی حیاتیات لیبارٹری (ای ایم بی ایل)، ہیڈلبرگ تے ایڈولف بٹنینڈ انسٹی ٹیوٹ، میونخ وچ تھئی۔ 2001ء وچ آصفہ یورپین مالیکیولر بائیولوجی لیبارٹری (EMBL) وچ گروپ لیڈر بݨ ڳئیں، اوہ 2009ء وچ میکس پلانک انسٹی ٹیوٹ آف امیونوبائیولوجی اینڈ ایپی جینیٹکس، فریبرگ منتقل تھی ڳئیں تے لیب دی سربراہی کِیتی۔ آصفہ جرنل آف سیل سائنس دی ایڈیٹر ہَن۔ یکم جولائی 2020ء کوں، اوہ میکس پلانک سوسائٹی دی حیاتیات تے شعبہ طب دی نائب صدر منتخب تھی ڳئیں۔

## تحقیقی دلچسپیاں
آصفہ اختر دی تحقیق دا مرکز کرومیٹن تے ایپی جینیٹک میکانزم دا مطالعہ ہَئی۔ ڈروسوفلا میلانوگاسٹر کوں ہک تجرباتی ماڈل دے طور تے استعمال کریندے ہوئے، آصفہ ایں ڳالھ دی کھوج کریندی ہَن جو کسج معاوضے X کروموسوم دے ضوابط وچ عمل کریندا ہَئی۔ مطالعات وچ ایں ڳالھ تے وی توجہ مرکوز کِیتی ڳئی ہَئی جو کس طرح نیوکلیائی آر این اے ہیکلیس، DHX9، جینوم کوں ٹرانسپوسن اضافے دے مضر اثرات توں محفوظ رکھیندا ہَئی۔ حال ہی وچ آصفہ نے تحقیقات کِیتیاں ہَن جو نیوکلیوسم زمین دی تزئین دی تبدیلیاں توں نقل دی وفاداری کس طرح متاثر تھیندی ہَئی۔

## مقصد حیات
آصفہ اختر معاشرے وچ عام طور تے صنفی مساوات تے سائنسی تحقیق کوں وی فروغ ݙیوݨ دا ارادہ رکھیندی ہَن۔ انّھاں دا خیال ہَئی جو سائنس وچ عمدہ خواتین ہَن تے انّھاں کوں معاشرے وچ ضم کرݨ دی کوشش کریسوں۔ انّھاں نے مشورہ ݙتا جو خواتین کِیتے بہت سارے کیریئر دے مواقع خواتین کِیتے تے زیادہ قابل رسائی بݨائے ونڄ سڳدے ہَن اگر انّھاں کوں عملی حل، جیویں جو بچّیاں دی نگہداشت تے ٹائم شیئر یا ہوم آفس ݙتا ونڄے۔

## ایوارڈ تے اعزاز

* 2008ء وچ آصفہ نے ابتدائی کیریئر دا یورپی لائف سائنس آرگنائزیشن ایوارڈ وصول کِیتا ہَئی۔
* 2013ء وچ آصفہ کوں ای۔ایم۔بی۔او ممبرشپ نال نوازا ڳیا۔
* 2017ء وچ آصفہ کوں فیلڈ برگ پرائز ݙتا ڳیا۔

## حوالے

ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:پاکستانی سائنسدان زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
اسماء ابراھیم

عاصمہ ابراہیم ہک پاکستانی ماہر آثار قدیمہ تے میوزیولوجسٹ ہن، جہڑی اِیں ویلے اسٹیٹ بینک آف پاکستان دے میوزیم تے آرٹ گیلری ڈیپارٹمنٹ دی ڈائریکٹر ہن۔ ابراہیم اِیں کنوں پہلے پاکستان دے قومی میوزیم دی نگران دی حیثیت نال خدمات انجام ݙے چکی ہن۔

## ابتدائی حیاتی
اسماء دے والد دا انتقال اس وقت تھیا جݙݨ اوہ 13 سال دی ہَن۔ انھاں دے انتقال دے بعد، انھاں کوں غیر قانونی طور تے انھاں دی ماں تے پنج بہن بھائیں دے نال گھر توں بے دخل کر ݙتا ڳیا۔ انھاں نے اپݨی تعلیم دی تکمیل کِیتے گھر گھر بجلی میٹر ریڈر دی حیثیت نال کم کیتا۔

## تعلیم
اسماء نے کراچی یونیورسٹی توں مائکرو بایولوجی، زولوجی تے کیمسٹری وچ گریجویشن کیتا۔ انھاں کوں آثار قدیمہ وچ دلچسپی ہئی پر کراچی یونیورسٹی وچ آثار قدیمہ دا کوئی شعبہ نی ہئی، لہذا انھاں نے تاریخ وچ ماسٹر ڈگری دا انتخاب کیتا۔ ایں نال انھاں کوں دوسرے سال وچ آثار قدیمہ کوں ہک اختیار دے طور تے گھِنݨ دا موقع ملا۔ اوہ سونے دے تمغے دے نال فارغ التحصیل تھئی ہَن۔

انھاں نے وسطی ایشیائی تے جنوبی ایشین آثار قدیمہ تے تاریخ نال تعلق رکھݨ والے احمد حسن دانی دے لاہور میوزیم وچ ہک کورس وچ شرکت کیتی۔ دانی دے مشورے تے، انھاں نے جنرل ہسٹری (نمیسمیٹکس) وچ پی ایچ ڈی دی پیروی کیتی۔ ابراہیم دی توجہ دا مرکز شماریات تے ہئی، خاص طور تے سندھ تے بلوچستان وچ ہند یونانی بادشاہی دور دے سکےآں تے۔

اسماء نے وسکونسن میڈیسن یونیورسٹی وچ 'قدیم انسانی باقیات' وچ ڈاکٹریٹ دے بعد دی ڈگری کِیتے فلبرائٹ اسکالرشپ حاصل کیتی۔

انھاں نے آغا خان یونیورسٹی تے اسپتال توں اناٹومی وچ ݙو سالہ کورس گھدا۔

## کَم کار آلی حیاتی
جامعہ کراچی توں ہسٹری وچ ماسٹر دی ڈگری مکمل کرݨ دے بعد، عاصمہ نے پاکستانی حکومت توں محکمہ آثار قدیمہ تے عجائب گھر وچ ملازمت طلب کیتی پر ایں شعبے وچ کئیں زنانی کِیتے کوئی جاء نہ ہئی۔

اوہ 1986 وچ بعید مشرقی پبلیکیشنز کِیتے ایڈیٹر بݨ ڳئی ہَن تے 4 تے 5 جماعت دے طلبہ کِیتے سوشل سائنسز تے قدیم تاریخ تے دو کورس دی کتاباں تصنیف کیتیاں۔ انھاں نے ٹرائلوگ انٹرنیشنل دے ایڈیٹر تے ٹرائب ڈیلی دے سب ایڈیٹر دی حیثیت نال خدمات انجام ݙتیاں۔ اوہ ڈان کِیتے فری لانس مصنف وی ہَن۔

آخر کار، فیڈرل پبلک سروس کمیشن نے محکمہ آثار قدیمہ تے میوزیم وچ کیوریٹر یا اسسٹنٹ ڈائریکٹر کِیتے کھلی پوزیشن دا اعلان کیتا۔ عاصمہ کوں اہلیت دی وجہ نال ایں عہدے کِیتے منتخب کیتا ڳیا ہئی تے انھاں کوں ایکسپلوریشن تے کھدائی شاخ وچ کم کرݨ کِیتے بھیڄا ڳیا۔ انھاں کوں وقتاً فوقتاً نیشنل میوزیم وچ وی کم کرݨ کِیتے منتقل کر ݙتا ویندا ہئی۔

اوہ اپݨی پہلی کھدائی کِیتے فرانسیسی ٹیم دے نال ڳئی ہئی جیڑھی ہک خاتون دی سربراہی وچ ہئی۔

## اشاعتاں

* *اسٹیٹ بینک آف پاکستان میوزیم گائیڈ بک* ، 2011
* *اسٹیٹ بینک میوزیم* ، 2015 *وِچ نادر شاہ اَتے افغان حکمراناں دے سکے*

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہتممین
ونکی:پاکستانی زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
طلعت شہناز رحمان

طلعت شہناز رحمان ہک پاکستانی کنڈنسڈ میٹر دی ماہر طبیعیات ہَن جنّھاں دے تحقیقی عنوانات وچ سطحی مظاہر تے ایکسائٹڈ میڈیا شامل ہَن، جیندے وچ کاتالیسس، کمپن حرکیات، تے مقناطیسی اخراج وی شامل ہَن۔ انّھاں نے مالیکیولاں دی نشوونما کرݨ وچ وی مدد فراہم کِیتی ہَئی جو کہیں ݙوجھے حصے کوں سطح دے نال منسلک کریندے ہوئے مالیکیول دے ہک حصے کوں منتقل کر تے کہیں ٹھوس سطح دے "پار" تھی سڳدے ہَن۔ اوہ سینٹرل فلوریڈا یونیورسٹی وچ فزکس دے UCF پیگاسس پروفیسر ہَن۔

## تعلیم اَتے حیاتی
رحمان نے 1969ء وچ کراچی یونیورسٹی توں طبیعیات وچ بیچلر ڈگری، تے 1970ء وچ اسلام آباد یونیورسٹی توں ماسٹر ڈگری تے پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کِیتی۔ 1977ء وچ روچسٹر یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی کِیتی۔ یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، اروائن وچ پوسٹ ڈاکٹریٹ ریسرچ دے بعد، اوہ 1984ء وچ کینساس اسٹیٹ یونیورسٹی وچ اسسٹنٹ پروفیسر بݨ ڳئیں تے 2001ء تک اوہ کینساس اسٹیٹ وچ یونیورسٹی دی ممتاز پروفیسر ہَن۔ اوہ 2006ء وچ سینٹرل فلوریڈا یونیورسٹی وچ معزز پروفیسر تے شعبہ فزکس دے کرسی دی حیثیت نال منتقل تھی ڳئیں۔ اوہ 2012ء وچ پیگاسس پروفیسر بݨ ڳئیں تے 2015ء وچ کرسی دے عہدے توں الگ تھی ڳئیں۔

## پِچھاݨ
رحمان 1998ء وچ امریکن فزیکل سوسائٹی دی فیلو بݨ ڳئیں، تے نینو مادّیاں دی گورننگ پراپرٹیز (کیمیائی، آپٹیکل، مقناطیسی، کمپنریشنل) کوں سمجھݨ وچ "نظریاتی تے کمپیوٹیشنل شراکت" کِیتے تے 2016ء وچ امریکن ویکیوم سوسائٹی دا فیلو شپ ݙتا ڳیا۔ مختلف استعمالات کِیتے فعال مادّے دے عقلی ڈیزائن کوں فروغ ݙیوݨ تے، ہک نچلی نقطہ نظر وچ "۔ انّھاں نے 2000ء وچ ہمبلٹ پرائز جِتیا ہَئی۔

## حوالے

ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی طبیعیات دان زنانیاں
ونکی:پاکستانی طبیعیات دان
ونکی:امریکی طبیعیات دان
ونکی:فضلا جامعہ کراچی
عشرت فاطمہ

عشرت فاطمہ (یا عشرت فاطمہ ثاقب) ہک سابقہ پاکستانی نیوز ریڈر تے ریڈیو پیشکار ہن جنھاں نے پاکستان ٹیلی ویژن تے ریڈیو پاکستان کِیتے کم کیتا۔ 2019ء وچ، انھاں کوں انھاں دی خدمات دے اعتراف وچ ہک سول ایوارڈ نال نوازا ڳیا۔

## ابتدائی حیاتی
انھاں دی پیدائش پاکستان وچ تھئی تے اوہ لاہور وچ رہندیاں ہن۔

## کَم کار آلی حیاتی
عشرت فاطمہ 1980ء تے 1990ء دے ݙہاکے وچ روزانہ 9 بجے والی اردو خبراں دے پروگرام "خبرنامہ" دی چہرہ ہَن۔ انھاں نے اپݨا کیریئر ریڈیو پاکستان توں شروع کیتا جتھاں انھاں نے ہک پروگرام "کھیل تے کھلاڑی" پیش کیتا۔ اوہ پاکستان ٹیلی ویژن تے موسم دے سیکشن کِیتے آڈیشن ݙیوݨ ڳئی ہَن، پر انھاں کوں خبراں دے سیکشن کِیتے منتخب کر گھدا ڳیا۔

عشرت فاطمہ کوں "ہک پراعتماد خاتون جیڑھی خبراں کوں شائستگی نال پیش کریندی ہن" دے طور تے سݙیا ویندا ہئی۔اوہ خبراں پیش کرݨ دے دوران اردو زبان تے مکمل عبور رکھدی ہَن تے خود اعتمادی نال ڳالھ مہاڑ کرݨ وچ ماہر ہَن۔ ہک پاکستانی انگریزی اخبار نال انٹرویو دے دوران، انھاں نے آکھیا جو اوہ اسکرین تے آنݨ توں پہلے ریہرسل تے حقیقت دی جانچ پڑتال وچ وقت تے محنت صرف کرݨ دی کوشش کرݨ۔

## ذاتی حیاتی
انھاں نے 1996ء وچ ثاقب وحید نال شادی کیتی۔ انھاں دے ݙو ٻال ہن۔

## ایوارڈز اتے اعزازات
2019ء وچ پاکستان دے صدر دی طرفوں "پرائیڈ آف پرفارمنس" ایوارڈ۔

پاکستان دی حکومت دی طرفوں "تمغہ امتیاز"۔

نگار ایوارڈ۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:تمغۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:پاکستانی ریڈیو پیش کار زنانیاں
ونکی:پی ٹی وی نیوز کاسٹر
ونکی:پی ٹی وی دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن پیش کنندگان
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن شخصیتاں
ستنام محمود

ستنام محمود (16 اکتوبر 1921 – اکتوبر 1995)، جنھاں کوں ستنام محمود کور تے ناما دے ناں نال وی سݙیا ویندا ہئی، ہک پاکستانی ریڈیو براڈکاسٹر، سرکاری منتظم، زنانیاں دے حقوق دی کارکن تے تعلیم پسند ہَن۔

حیاتی دا احوال

ست نام محمود دا جنم 1921ء وچ لاہور شہر وچ چرن سنگھ، ہک ناول نگار تے صحافی، تے سکینہ سنگھ دے گھر تھیا۔ انھاں دی شادی محمود علی خان نال تھئی، جو ہک ترقی پسند آزادی کارکن ہَن۔ انھاں دے شوہر، مصنف طارق علی دے چاچا ہَن۔ پاکستان دے ہک آزاد ملک دے طور تے قیام دے بعد، محمود نویں تشکیل تھیوݨ والی پاکستانی سول سروس وچ شامل تھیوݨ والیاں پہلی خواتین وچوں ہک بݨ ڳئی ہَن۔ سروس نے انھاں کوں انھاں دی تربیت دے حصے دے طور تے ہارورڈ یونیورسٹی بھیڄا، جتھاں انھاں نے تعلیم وچ پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی۔ محمود علی خان دا انتقال 1961ء وچ تھیا۔ شہلا ضیا، محمود دی دھی، تے ملیحہ ضیا لاری، انھاں دیاں پوتریاں وچوں ہک، وی خواتین دے حقوق دی کارکن ہن۔

محمود نے 1941ء وچ ریڈیو براڈکاسٹر دے طور تے کم شروع کیتا، آل انڈیا ریڈیو دے لاہور اسٹوڈیو وچ کم کریندی ہئی۔ اوہ پنجابی وچ اپݨے براڈکاسٹاں دی وجہ نال مشہور تھئی ہَن۔ براڈکاسٹر دے طور تے، انھاں کوں "ناما" دے ناں نال سݙیا ویندا ہئی۔ انھاں نے حکومت کِیتے وی کم کیتا، خاص طور تے خواتین دی تعلیم نال تعلق رکھݨ والے شعبیاں وچ۔ انھاں نے سرکاری انتظامیہ تے متعدد کتاباں لکھیاں۔ انھاں نے ایڈمنسٹریٹو سٹاف کالج وچ پڑھایا تے ٻیاں جاہاں تے لیکچر ݙتے۔ اپݨے شوہر دے انتقال دے بعد، محمود نے براڈکاسٹنگ توں دور تھی کے زنانیاں دے حقوق دی کارکنی تے توجہ مرکوز کیتی۔ انھاں نے "ویمن ایکشن فورم" دے ناں نال ہک تنظیم قائم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا۔انھاں دا انتقال اکتوبر 1995ء وچ اسلام آباد وچ دل دے دورے نال تھیا۔

## حوالے

ونکی:پاکستانی اکیڈمک زنانیاں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
ونکی:پاکستانی علما
ونکی:پاکستانی زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ریڈیو دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ریڈیو صدا کار
ونکی:پاکستانی ریڈیو میزبان
ونکی:پاکستانی ریڈیو پیش کار زنانیاں
ونکی:آل انڈیا ریڈیو دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی سرکاری ملازم زنانیاں
شائستہ زید

شائستہ زید ہک سابق پاکستانی انگریزی نیوز کاسٹر تے ریڈیو پیش کنندہ ہَن جنّھاں نے پاکستان ٹیلی ویژن تے ریڈیو پاکستان کِیتے تقریباً چار ݙہاکے کم کِیتے۔ 1988ء وچ، انّھاں کوں صدارتی پرائیڈ آف پرفارمنس ایوارڈ مِلیا۔ انّھاں کوں نگار ایوارڈ وی مِلیا ہَئی۔

## ابتدائی حیاتی
شائستہ زید راولپنڈی، پنجاب نال تعلق رکھیندی ہَن تے 1969ء وچ پی ٹی وی وچ شامل تھی ڳئیں، پہلے سرکاری نیوز چینل دے آغاز دے پنج سال بعد۔

## کَم کار آلی حیاتی
اوہ پی ٹی وی تے شام دی انگریزی نیوز اینکر کریندی رہی، 2012ء تئیں۔ اوہ 43 سال بعد 20 جولائی 2012ء کوں پاکستان ٹیلی ویژن نیوز دی سب توں سینئر نیوز کاسٹر دے طور تے ریٹائر تھی ڳئیں۔

## ایوارڈز تے پہچان

* 1988ء وچ پاکستان دے صدر دی طرفوں پرائیڈ آف پرفارمنس ایوارڈ۔
* نگار ایوارڈ۔
* 9ویں پی ٹی وی ایوارڈز وچ انّھاں کوں 1998ء وچ بہترین نیوز کاسٹر دا ایوارڈ مِلیا۔

## حوالے

ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی ریڈیو پیش کار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ریڈیو میزبان
ونکی:پاکستانی ریڈیو صدا کار
ونکی:پاکستانی ریڈیو دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
ونکی:پی ٹی وی دیاں شخصیتاں
ونکی:پی ٹی وی نیوز کاسٹر
ماہین ضیا

ماہین ضیا ہک پاکستانی فلم ہدایت کارہ تے فلم ایڈیٹر ہن۔

ماہین نے ڈریک یونیورسٹی (USA) توں ریڈیو/ٹی وی پروڈکشن وچ ڈگری حاصل کیتی ہے تے اوہ جامعہ کراچی دے ویژول اسٹڈی دے شعبے وچ پڑھاندیاں ہن۔ انھاں نے ہک پروڈکشن ہاؤس وچ بطور ایڈیٹر کم کیتا ہے تے سماجی امور تے دستاویزی فلماں تے مختصر فلماں بݨائیاں ہن۔ اوہ پاکستان ینگز، بین الاقوامی فلمی میلے - کارا فلم فیسٹیول دے آرگنائزنگ بورڈ وچ شامل ہن تے ایندی شریک بانی وی ہن۔

اوہ بین الاقوامی فلمی میلے دی جیوری دی حیثیت نال خدمات انجام ݙے چکیاں ہن، جیویں جو تہران انٹرنیشنل شارٹ فلم فیسٹیول 2005ء، تہران، ایران، نومبر 2005ء وچ، تمپیر فلم فیسٹیول 2006ء، تمپیر، فن لینڈ، مارچ 2006ء وچ تے حیدرآباد انٹرنیشنل فلم فیسٹیول 2007ء، حیدرآباد، بھارت وچ۔ برلنلے نے انھاں کوں اپݨے ٹیلنٹ ڈیٹا بیس وچ لسٹ کیتا ہے۔ اوہ پی اے ڈبلیو ایس (پاکستان اینیمل ویلفیئر سوسائٹی) دے نال وی سرگرم عمل ہن۔

ماہین ضیا، انڈیا ای یو فلم انیشیٹو - برلن ٹوڈے ایوارڈ 08 دی فاتح ہن۔ میچ 'فیکٹر' کِیتے ماہین ضیا نے 2 جولائی دے دستاویزی فلم تے مختصر فلم فیسٹیول دے افغانستان مقابلے کِیتے جیوری دے طور تے کم کیتا تے ایں فیسٹیول دا تریجا انعام وی جتیا۔ بین الاقوامی مسابقت دے سیکشن وچ دستاویزی کم 'دی ویمن آف لاہور' تے فیسٹیول دا تریجھا انعام وی جتیا۔

ماہین ضیا نے اپݨی مختصر فلم "میچ فیکٹر" کِیتے برلن ٹوڈے ایوارڈ 2008ء جتیا۔

## فلمو گرافی

* **میچ فیکٹر**، 2008 دی مختصر فلم [مصنف، ہدایتکار]
* **کینڈل ان دا ڈارک**، 2006 - دستاویزی فلم (ہدایت کاری)
* **گوادر - بٹوین گولڈن اکریس اینڈ تھے دیپ بلوے سی**، 2006 - دستاویزی فلم (ہدایت کاری)
* **آ پاکستانی لوو اسٹوری**، مختصر فلم، 2006 (ہدایتکار)
* **آج بازار میں** (ان سپرٹ اینڈ فلیش: دی وومن آف لاہورز ڈائمنڈ مارکیٹ) (ہدایت کاری)
* **چاند گرہن** - مختصر فلم، اگست 2005 [ہدایت کاری، مصنف، ایڈیٹر]
* **بلڈنگ برج**، 2005 - دستاویزی فلم (ہدایت کاری)
* **ڈاکٹر** - مختصر فلم، 2003 (شریک ہدایتکار)
* **ملتان: سٹی آف لیونگ کرافٹس** - دستاویزی فلم، 2003 (مصنف، ایڈیٹر، ہدایت کاری)
* **پیپلز ورسز لیاری ایکسپریس وے** - دستاویزی فلم، 2002 (مصنف، ایڈیٹر، ہدایت کاری)
* **بابا سنوکر**، مختصر فلم، 2001 (ہدایتکار)
* **رات چلی ہے جھوم کے** - فیچر فلم، 2000 (ایڈیٹر)

## حوالے

ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلم ہدایت کار
ونکی:پاکستانی فلم پروڈیوسر
ونکی:پاکستانی اکیڈمک زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ناصرہ خاتون

ناصرہ خاتون جامعہ کراچی دی پہلی زنانی قائم مقام وائس چانسلر، سینئر ترین پروفیسر، سائنس تے انجینئرنگ دی فیکلٹیز دی ڈین ہن۔ اوہ پاکستان جرنل آف پیراسٹولوجی دی موجودہ چیف ایڈیٹر ہن۔

اوہ پہلی سائنس دان ہن جنھاں نے ہک پیراسائٹ، اکانتھوسیفالا (جیڑھا عام طور تے "کانٹے دے سر والا کیڑا" سݙیا ویندا ہے) دی شناخت کیٹ فش (کھگگا) وچ کیتی، جیڑھا پاکستان دے نال نال بحیرہ عرب وچ پائی ونڄݨ والی خوردنی مچھلی ہے۔

## ذاتی حیاتی
ناصرہ خاتون نے 1983 وچ اے پی ایس کالج برائے خواتین توں بی ایس سی کیتا۔ 1986 وچ انھاں نے جامعہ کراچی دے شعبہ زولوجی توں ایم ایس سی دی ڈگری حاصل کیتی۔ بی ایس سی تے ایم ایس سی ݙوہاں وچ انھاں نے فرسٹ ڈویژن حاصل کیتا۔ انھاں نے پھر جامعہ کراچی دے شعبہ حیوانیات توں پیراسٹولوجی وچ پی ایچ ڈی 1994 وچ مکمل کیتی۔ ایں دوران انھاں نے طبی تے ویٹرنری پیراسیٹولوجی تے پیتھالوجی تے فش پیتھالوجی دے شعبیاں وچ مہارت حاصل کیتی۔

## کَم کار آلی حیاتی
ناصرہ خاتون نے اپݨے کیریئر دا آغاز 6 جون 1987 کوں جامعہ کراچی وچ میوزیم اسسٹنٹ دے طور تے کیتا۔ اوہ یکم مارچ 1988 تک ایں عہدے تے فائز رہیاں۔ 30 اپریل 1989 کوں انھاں نے زولوجی ڈیپارٹمنٹ وچ بطور کوآپریٹو ٹیچر شمولیت اختیار کیتی تے مارچ 1990 وچ ڈیپارٹمنٹ دی طرفوں ایڈہاک لیکچرار دے طور تے تقرری تک ایں عہدے تے رہیاں۔ اوہ مارچ 1994 وچ اسسٹنٹ پروفیسر بݨ ڳئیں۔ بعد وچ جنوری 2000 وچ ایسوسی ایٹ پروفیسر تے نومبر 2005 وچ پروفیسر مقرر تھیاں۔ اوہ 25 اکتوبر 2019 کوں 3 نومبر 2020 تک شعبہ زولوجی دی چیئرپرسن وی رہ چکیاں ہن۔[2]

فروری 2022 وچ سندھ دی یونیورسٹیز تے بورڈز ڈیپارٹمنٹ نے انھاں کوں جامعہ کراچی دی پہلی خاتون قائم مقام وائس چانسلر مقرر کیتا۔ اوہ جامعہ کراچی دی گذشتہ 71 سالہ تاریخ وچ وائس چانسلر دے عہدے تے فائز تھیوݨ والی پہلی زنانی ہن۔ انھاں دی مدت ملازمت 28 جولائی 2022 کوں ختم تھئی۔

2022 تک انھاں نے 7 پی ایچ ڈی تے 3 ایم فل دی نگرانی کیتی ہے۔ انھاں نے 35 کتاباں مشترکہ طور تے لکھیاں ہن تے بین الاقوامی تے قومی جریدیاں وچ 190 تحقیقی مقالے شائع کیتے ہن۔ اوہ پاکستان جرنل آف پیراسٹولوجی دی موجودہ چیف ایڈیٹر وی ہن۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی اکیڈمک زنانیاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
مریم سلطانہ نوحانی

مریم سلطانہ نوحانی (سندھی: مريم سلطانہ نوحاڻي) (19 جون 1932 - 25 نومبر 2014) حیدرآباد، سندھ، پاکستان دی ہک ماہر تعلیم تے علمی رہنما ہَن۔ انّھاں نے آل پاکستان ویمن ایسوسی ایشن تے فیڈریشن آف پاکستان ویمن آرگنائزیشن دی سربراہی کِیتی۔ انّھاں نے خاص طور تے لڑکیاں کوں تعلیم تے تربیت تے زور ݙِتے تے انّھاں کوں اسکول دی تعلیم دی اہمیت توں آگاہ کِیتا۔ اوہ ہک ماہر مضمون دی حیثیت نال سندھ پبلک سروس کمیشن تے سندھ یونیورسٹی نال وی وابستہ رہیں۔ انّھاں نے حیدرآباد ریجن دے ڈائریکٹر کالج ایجوکیشن دی حیثیت نال خدمات سر انجام ݙتیاں۔ اوہ "آپا مریم نوحانی" دے نام نال مشہور ہَن جتھاں آپا دا مطلب "بزرگ بھیݨ" ہَئی۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
مریم نوحانی 19 جون 1932ء کوں پاکستان دے شہر حیدرآباد، سندھ وچ پیدا تھئیں۔ انّھاں دے والد دا نام رئیس غلام قادر خان نوحانی ہَئی جہڑے ہک زمیندار تے صحافی ہَن۔ انّھاں دا ہک بھائی تے ہک بہن ہَن۔ انّھاں نے اپݨی ابتدائی تعلیم نیو ماڈل گرلز اسکول گیری کھٹو، حیدرآباد توں حاصل کِیتی تے مدرسۃ البنات گرلز ہائی اسکول، حیدرآباد توں میٹرک پاس کِیتے۔ انّھاں نے مسلم تاریخ وچ بی اے (آنرز) تے اسلامی ثقافت وچ ایم اے وی کِیتے۔

## کَم کار آلی حیاتی
انّھاں نے 1953ء وچ گورنمنٹ گرلز کالج، حیدرآباد وچ اسلامی تاریخ دے لیکچرار دی حیثیت نال اپݨے کیریئر دا آغاز کِیتے۔ 1958ء وچ اسسٹنٹ پروفیسر دی حیثیت نال انّھاں دی ترقی تھئی۔ 24 اپریل 1970ء توں 21 مئی 1971ء تک انّھاں نے گورنمنٹ گرلز کالج، سکھر دی پرنسپل دی حیثیت نال خدمات انجام ݙتیاں۔ مئی 1971ء توں اکتوبر 1972ء تک اوہ بیورو آف نصاب، جامشورو وچ سبجیکٹ اسپیشلسٹ رہیں۔ اکتوبر 1972ء توں اکتوبر 1973ء تک اوہ گورنمنٹ گرلز کالج، سکھر دی پروفیسر تے پرنسپل دے عہدے تے فائز رہیں۔ 8 مئی 1974ء توں 3 مئی 1983ء تک انّھاں نے حیدرآباد ریجن وچ ڈپٹی ڈائریکٹر کالج ایجوکیشن دی حیثیت نال خدمات انجام ݙتیاں تے 26 ستمبر 1996ء کوں اوہ حیدرآباد ریجن دے ڈائریکٹر کالج ایجوکیشن دی حیثیت نال شامل تھی ڳئیں۔ انّھاں نے 1983ء توں 1990ء تک زبیدہ گرلز کالج، حیدرآباد دی پرنسپل دی حیثیت نال وی خدمات انجام ݙتیاں۔

26 جون 2014ء کوں، انّھاں نے گورنمنٹ زبیدہ گرلز کالج وچ اپݨے نام نال منسوب ہک لائبریری دا افتتاح کِیتے، جیندی سربراہی انّھاں نے پرنسپل دی حیثیت نال کِیتی ہَئی۔

## فوتڳی
اوہ 25 نومبر 2014ء کوں دل دا دورہ پووݨ نال انتقال کر ڳئیں۔

## حوالے

ونکی:سندھی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی علما
ونکی:پاکستانی اکیڈمک زنانیاں
ونکی:پاکستانی معلمین
ونکی:حیدر آباد دیاں شخصیتاں
فوزیہ افضل خان

فوزیہ افضل خان (پیدائش: 1958ء، لاہور، پاکستان) ہک انگریزی دی پروفیسر تے مونٹکلیئر اسٹیٹ یونیورسٹی وچ ویمن اینڈ جینڈر اسٹڈیز پروگرام دی ڈائریکٹر ہَن۔ فوزیہ افضل خان نے کنیئرڈ کالج برائے خواتین، لاہور، پاکستان توں بی اے تے ٹفٹس یونیورسٹی توں انگریزی ادب وچ ایم اے تے پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کِیتی۔ فوزیہ افضل خان کوں 2008ء وچ امریکن مسلم الائنس دی طرفوں "ایکسی لینس ان پبلک لائف ایوارڈ" نال نوازا ڳیا ہَئی۔ فوزیہ افضل خان پاکستانیت: اے جرنل آف پاکستان اسٹڈیز دے ایڈیٹوریل بورڈ وچ وی کم کریندی ہَن۔

## علمی پورھئیا
ترئے مونوگرافس تے ݙو ترمیم شدہ جلداں دے مصنف، فوزیہ افضل خان نے علمی جریدیاں دے نال نال اخبارات تے عوامی بلاگز تے پوسٹ کالونیل اسٹڈیز، فیمنزم تے سیاسیات نال تعلق رکھݨ والے مسائل تے وݙے پیمانے تے شائع کِیتے ہَن۔

## یادداشت: لاہور محبت دے نال
فوزیہ افضل خان دی یادداشت، "لاہور ود لو: گروونگ اپ ود گرل فرینڈز پاکستانی انداز"، 2010ء وچ سائراکیز یونیورسٹی پریس نے شائع کِیتی ہَئی۔ یادداشت کوں فوری طور تے پاکستان وچ خواتین دے حقوق دے مسائل وچ ہک عمدہ شراکت دے طور تے موصول تھیا۔ پہلے ایڈیشن وچ ممتاز مصنفین تے اسکالرز دے تعریفی کلمات شامل ہَن: نوال السعدوی نے اِیں کوں ہک "خوبصورت یادداشت" قرار ݙِتے جو دقیانوسی تصورات، عالمگیر جنونی بنیاد پرستی تے مذہبی، سیاسی تے جنسی ممنوعات کوں چیلنج کریندی ہَئی تے ہنری لوئس گیٹس جونیئر نے اِیں کوں ہک یادداشت قرار ݙِتے جو "یادداشت کوں ہک ٻئے نال باندھدی ہَئی تے ہک ایجھی کہانی تخلیق کرݨ دی خواہش کریندی ہَئی جو حیرت انگیز طور تے مجبور تے لامتناہی تفریحی ہووے، ہک ہی وقت وچ انتہائی ذاتی تے بھرپور سیاسی ہووے۔"

تاہم، اِیندے مثبت پزیرائی دے باوجود کتاب کوں جلدی ہی سیراکیوز یونیورسٹی پریس نے ہک نامور پاکستانی خاتون دی جانب توں مقدمے دے خوف دی وجہ توں چھوڑ ݙِتے جیڑھی دعویٰ کریندی ہَئی جو کتاب وچ ݙکھایا ڳیا ہک کردار اوندے تے مبنی ہَئی۔ ہک علمی پریس دی طرفوں مقدمے دے ڈر توں کتاب دی منسوخی علمی حلقے وچ ہک اہم مسئلہ بݨ ڳئی۔ کتاب دی منسوخی دے بعد توں، مختلف ماہرین تعلیم، مصنفین تے مدیراں نے فوزیہ افضل خان دی آزادی اظہار رائے دے حق وچ حمایت کِیتی ہَئی۔ ہک اداریے وچ، رچرڈ شیچنر تے ڈرامہ ریویو دے کیتھرین لیڈر نے سائراکیز یونیورسٹی پریس کوں اپݨے ہی مصنفین وچوں کہیں دے آزادانہ اظہار دے حقوق کِیتے کھڑے نہ تھیوݨ تے تنقید کِیتی۔

فوزیہ افضل خان نے ہݨ ایمیزون پبلشنگ پلیٹ فارم دے ذریعے یادداشت کوں آزادانہ طور تے شائع کِیتے۔ 2011ء وچ، پاکستانیت: اے جرنل آف پاکستان اسٹڈیز نے کتاب دے بارے وچ مضامین دا ہک خصوصی کلسٹر شائع کِیتے، جیندے وچ تنازعے دے بارے وچ فوزیہ افضل خان دا انٹرویو وی شامل ہَئی۔ پاکستانیت نے اِیں توں پہلے 2009ء وچ فوزیہ افضل خان دا ہک انٹرویو شائع کِیتا ہَئی، جیڑھا نیلانشو کمار اگروال نے کِیتا ہَئی۔

## کتاباں

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## حوالے

ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:کنیئرڈ کالج دے فضلا
ونکی:پاکستانی ماہرین تعلیم
ونکی:پاکستانی علما
ونکی:پاکستانی اکیڈمک زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
شمس عباسی

شمس عباسی (10 جنوری 1924 – 16 مارچ 2011)، جنھاں کوں آپا شمس عباسی دے ناں نال سݙیا ویندا ہئی، ہک پاکستانی ماہر تعلیم، علمی رہنما، اسکالر تے مصنف ہَن۔ انھاں نے انگریزی تے سندھی ݙوہاں زباناں وچ 22 کتاباں تصنیف کیتیاں تے غریب کنبے نال تعلق رکھݨ والیاں ڄائیں کوں تعلیم ݙیوݨ کِیتے انھاں دی وابستگی قائم رہی۔ انھاں نے ڈائریکٹر آف ایجوکیشن تے بیورو نصاب تعلیم دی ڈائریکٹر دی حیثیت نال خدمات انجام ݙتیاں۔ اوہ آل پاکستان ویمن ایسوسی ایشن (اے پی ڈبلیو اے) دے سندھ چیپٹر دی صدر تے سندھی اورت تنزیم (سندھی ویمن ایسوسی ایشن) دی صدر ہَن۔ اوہ متعدد ادبی، تعلیمی تے معاشرتی معاشریاں تے تنظیماں نال وابستہ ہَن۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
شمس عباسی 10 جنوری 1924 کوں حیدرآباد، سندھ، پاکستان وچ پیدا تھئی ہَن۔ انھاں دے والد قاضی عبد القیوم، اپݨے وقت دے نامور صحافی تے سماجی رہنما ہَن۔ انھاں دے والد دا انتقال اس وقت تھیا جݙݨ اوہ صرف پنج سال دی ہَن۔ انھاں نے بالترتیب 1939 تے 1941 وچ میٹرک تے انٹرمیڈیٹ دے امتحانات پاس کیتے تے 1943 وچ بی اے دی ڈگری حاصل کیتی۔

## کَم کار آلی حیاتی
انھاں نے مدرسۃ البنات اسکول حیدرآباد وچ سیکنڈری اسکول ٹیچر دی حیثیت نال اپݨے کیریئر دا آغاز کیتا۔ انھاں نے 1948 وچ میران ہائی اسکول دی ہیڈ مسٹریس تے 1955 وچ زبیدہ کالج حیدرآباد دی پہلی پرنسپل دی حیثیت نال شمولیت اختیار کیتی۔ اوہ 1971 وچ ڈپٹی ڈائریکٹر کالجز تے 1974 وچ بیورو آف نصاب دی بانی ڈائریکٹر دے عہدے تے فائز رہیاں۔ اوہ 1984 وچ ملازمت توں ریٹائر تھی ڳئیں۔ ملازمت تے انتظامی ذمہ داریاں دے باوجود انھاں نے پی ایچ ڈی کیتی، حکیم فتح محمد سہوانی دی ادبی تے سیاسی اعانت تے، جو انھاں دے چاچا تے سسر ہَن۔

## سماجی، تعلیمی تے ادبی سرگرمیاں
جݙݨ عباسی ڈائریکٹر تعلیم دی حیثیت نال خدمات انجام ݙیندی ہَن، انھاں نے سندھ دے دور دراز دیہاتاں دا سفر کیتا تے والدین کوں راضی کیتا تے اساتذہ دی حوصلہ افزائی کیتی جو نوجوان ڄائیں کوں تعلیم فراہم کرن۔ اوہ پہلی خاتون ہَن جنھاں نے ڄائیں تے انھاں دے والدین کوں تعلیم دی طرف راغب کرݨ کِیتے سرکاری اسکولاں وچ خواتین اساتذہ دی تقرری دا اقدام چاتا۔ انھاں نے ایں چیلنج کوں ایں یقین دے نال اٹھایا جو جاگیرداری نظام دے زیر اقتدار معاشرے وچ تبدیلی گھِن آوݨ دا ایہو واحد راستہ ہئی۔ عباسی انھاں دی والدہ توں متاثر ہَن، جنھاں نے کنبہ تے برادری دی مخالفت دے باوجود اپݨیاں تمام ڄائیں کوں تعلیم فراہم کیتی۔

انھاں دی شراکت دی قدر کرݨ دے نال انھاں کوں 200 توں زیادہ ایوارڈز ملے۔

## فوتڳی
شمس عباسی دا مارچ 2011 وچ انتقال تھی ڳیا۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:سندھی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی علما
ونکی:پاکستانی اکیڈمک زنانیاں
ونکی:پاکستانی معلمین
ونکی:حیدر آباد دیاں شخصیتاں
ونکی:سندھی مصنف زنانیاں
بشری متین

بشریٰ متین (پیدائش: 10 اکتوبر 1943ء، لاہور، پاکستان) نے لاہور کالج برائے خواتین یونیورسٹی دے وائس چانسلر دی حیثیت نال خدمات انجام ݙتیاں۔

## ابتدائی حیاتی اَتے کَم کار
بشریٰ متین 10 اکتوبر 1943ء کوں پیدا تھئیں۔ انّھاں دے والد دا نام محمد دین بٹ ہَئی تے انّھاں دے شوہر دا نام خواجہ عبد المتین ہَئی۔ انّھاں نے ایم ایس سی دی کیمسٹری دی ڈگری پنجاب یونیورسٹی، لاہور توں حاصل کِیتی تے پی ایچ ڈی دی ڈگری ملکوئین میری یونیورسٹی آف لندن توں حاصل کِیتی۔

متین دی تحقیقی اشاعتیں وچوں 30 دے بارے وچ فی الحال قومی تے بین الاقوامی جریدیاں وچ شائع تھی چُکی ہَن۔ اوہ 37 سال توں زیادہ عرصے توں ماسٹر دی سطح تے نامیاتی کیمسٹری، بائیو کیمسٹری تے ماحولیاتی کیمسٹری پڑھیندی رہی ہَن۔ بطور وائس چانسلر، انّھاں نے 2002ء وچ لاہور کالج فار ویمن کوں یونیورسٹی دی حیثیت وچ اپ گریڈ کرݨ وچ کلیدی کردار ادا کِیتے۔ اوہ ایں یونیورسٹی وچ خدمات سر انجام دیندے ہوئے عام طور تے سائنس تے خصوصی طور تے سائنس دی تعلیم وچ بہتری گھِن آوݨ وچ کامیاب رہی۔

## کھیݙاں دا انتطام
اپݨیاں تعلیمی سرگرمیاں دے علاوہ، بشریٰ متین کھیݙاں وچ ہک انتہائی فعال ہَن تے ہلال احمر (ریڈ کریسنٹ جیندا پاکستان وچ ریڈ کراس دا نام ہَئی) پنجاب، پاکستان برانچ دی تا حیات رکن ہَن۔ اوہ پاکستان ہاکی فیڈریشن کونسل دی وی رکن ہَن۔

## سماجی کارکن
بشریٰ متین پاکستان وچ ہک سماجی کارکن دی حیثیت نال وی سرگرم عمل ہَن۔

* بشریٰ متین کوں 2005ء وچ لاہور کالج برائے خواتین یونیورسٹی وچ ایشیائی خطے وچ سائنس دے شعبے وچ زنانیاں کِیتے آئیسکو/یونیسکو دی چیئر دے طور تے مقرر کِیتا ڳیا ہَئی۔
* 2011ء وچ، بشریٰ متین لاہور وچ بین المسلمین دے مباحثہ مقابلے وچ مہمان خصوصی ہَن۔ مقابلہ لاہور کالج برائے خواتین یونیورسٹی وچ منعقد تھیا۔

## ایوارڈ اَتے پِچھاݨ

* تمغہ امتیاز صدر پاکستان دی جانب توں 2013ء وچ۔
* 2005ء وچ ایشیائی خطے وچ خواتین کِیتے یونیسکو چیئر برائے سائنس۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:جامعہ پنجاب دے فضلا
ونکی:پاکستانی اکیڈمک زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماہرین تعلیم
ونکی:تمغۂ امتیاز گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی سماجی کارکن
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
برنادیتی لوسی ڈین

برنڈیٹی لوئسی ڈین پرتگالی نسل دی ہک مسیحی پاکستانی ماہر تعلیم ہن۔ اوہ پاکستان وچ خواتین دے ݙو کالجاں دی پرنسپل تے پاکستان دے قومی نصاب وچ نظرثانی کرݨ والیاں وچ شریک ہَن، انھاں تے غیر ملکی ہووݨ دا الزام لایا ڳیا ہئی تے اسکول دی نصابی کتب کوں سیکولرائز کرݨ کِیتے کم کرݨ وچ انھاں دے کردار دے بعد اسلامی انتہا پسنداں دی طرفوں انھاں کوں 2015ء وچ موت دی دھمکیاں ݙے کے ملک چھوڑݨ تے مجبور کیتا ڳیا۔ ایں دے بعد اوہ یونیورسٹی آف سنٹرل ایشیا وچ اکیڈمک ایڈمنسٹریٹر بݨ ڳئیں۔

## تعلیم
ڈین نے اپݨی اسکول دی تعلیم سینٹ لارنس گرلز اسکول کراچی توں حاصل کیتی تے پھر سینٹ جوزف کالج، کراچی توں مزید تعلیم حاصل کیتی۔ انھاں نے جامعہ کراچی وچ ایم ایس سی (نفسیات) کیتی تے آغا خان یونیورسٹی دے انسٹی ٹیوٹ برائے تعلیمی ترقی توں ایم ایڈ (ٹیچر ایجوکیشن) حاصل کیتی۔ ایں دے بعد انھاں نے کینیڈا دی البرٹا یونیورسٹی توں 2000ء وچ تعلیم وچ پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی۔ انھاں دا مقالہ، اسلام، جمہوریت تے معاشرتی علوم تعلیم: امکانات دے امکانات نال تعلق رکھیندا ہئی جیندے دی نگرانی ٹیری کارسن نے کیتی۔

## کَم کار آلی حیاتی
1983ء وچ، ڈین ہیروئن دے عادی افراد کِیتے پاکستان دے واحد کلینک وچ سماجی کارکن دی حیثیت نال کم کر رہی ہَن۔ ڈین نے 1996ء وچ آغا خان یونیورسٹی انسٹی ٹیوٹ برائے تعلیمی ترقی وچ شمولیت اختیار کیتی۔ انھاں کوں 2000ء وچ یونیورسٹی وچ اسسٹنٹ پروفیسر دے عہدے تے ترقی ݙتی ڳئی۔ 2008ء تک اوہ ہک ایسوسی ایٹ پروفیسر تے یونیورسٹی وچ تعلیمی تے طالب علمی امور دی سربراہ رہیاں۔ دسمبر 2008ء وچ انھاں کوں سینٹر فار سوک ایجوکیشن پاکستان دا سوک ایجوکیٹر ایوارڈ 2008 نال نوازا ڳیا۔

2009ء وچ، ڈین کوں پاکستان وچ خواتین دے ہک مشہور ادارہ، لاہور وچ کننارڈ کالج دے پرنسپل دے طور تے مقرر کیتا ڳیا ہئی۔ انھاں نے 2010ء وچ، سینٹ جوزف کالج برائے خواتین دی پرنسپل بݨݨ کِیتے استعفیٰ ݙے ݙتا ہئی۔ سینٹ جوزف وچ ڈین نے انٹرمیڈیٹ دے طلبہ کِیتے کمپیوٹر سائنس پروگرام تے چار سالہ بی بی اے پروگرام متعارف کرایا۔ 2014ء وچ، انھاں نے سینٹ جوزف کالج کوں وی ایم انسٹی ٹیوٹ فار ایجوکیشن، کراچی وچ بطور ڈائریکٹر شمولیت اختیار کیتی۔

2015ء دے اوائل وچ، ڈین نصاب تعلیم تے درسی کتب اصلاحات تے سندھ ٹیکسٹ بک بورڈ دی مشاورتی کمیٹی دی رکن ہَن جیندے تے پنجاب تے سندھ دے مذہبی رہنماواں نے انھاں تے ایہ الزام لایا جو اوہ غیر ملکی خاتون ہن جو نصاب تے سیکولر درسی کتاباں لکھ رہیاں ہن جیڑھیاں اسلام دے خلاف ہن۔ اسلامی انتہا پسند جماعتاں بشمول جماعت اسلامی تے ایندے عسکریت پسند، القاعدہ نال وابستہ طلبہ ونگ، اسلامی جمعیت طلبا دے زیر اہتمام، کراچی پریس کلب وچ اپریل آل پارٹیز کانفرنس وچ انھاں دی مذمت کیتی ڳئی تے ایں وچ انھاں کوں یقین ݙیواوݨ دی کوشش کیتی ڳئی جو خلاف سیاسی تے مذہبی گروہ نفرت انگیز پروپیگنڈا مہم وچ مصروف ہن۔ مئی وچ انھاں کوں فون کالاں موصول تھیاں جنھاں وچ انھاں دی جان کوں خطرہ ہئی تے اوہ ملک توں فرار تھی ڳئیں۔

پاکستان چھوڑݨ دے بعد، ڈین وسطی ایشیا دی یونیورسٹی وچ آرٹس تے سائنس دے ایسوسی ایٹ ڈین بݨ ڳئیں، ایہ ہک بین الاقوامی یونیورسٹی ہے جیندے وچ کرغیز جمہوریہ، تاجکستان تے قازقستان وچ کیمپس موجود ہن۔

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:پاکستانی معلمین
ونکی:پاکستانی علما
ونکی:پاکستانی اکیڈمک زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
روبینہ گیلانی

روبینہ گیلانی ہک پاکستانی طبی ڈاکٹر تے صوبہ خیبر پختونخوا نال تعلق رکھݨ والی صحت عامہ دی ماہر ہن۔ انھاں نے بطور جنرل پریکٹیشنر تربیت حاصل کیتی تے چھ سال تک پاک فضائیہ وچ کم کیتا۔ گیلانی 1998ء توں پاکستان وچ فریڈ ہولوز فاؤنڈیشن دی قومی مینیجر ہَن پر انھاں نے 2014ء وچ ایں کوں چھوڑ ݙتا۔ تے ہݨ اوہ خود کوں ہک 'فیلڈ ورکر' دے طور تے ݙیکھدی ہن۔

انھاں دی تنظیم 1997ء توں پاکستان وچ اندھے پن دی روک تھام دے مقامی اداراں دے نال کم کرین٘دی پئی   ہے، جیویں جو پاکستان انسٹی ٹیوٹ آف کمیونٹی آپتھلمولوجی تے خیبر آئی فاؤنڈیشن نمایاں ہن۔ سال 1998ء وچ گیلانی نے پاکستان وچ اندھے پن دے پھیلاؤ دا تعین کرݨ کِیتے حالات دا تجزیہ کیتا۔ تے انھاں حالات دے تحت انھاں نے اکتوبر 2003ء وچ سڈنی، آسٹریلیا وچ فریڈ ہولوز فاؤنڈیشن دی ہک میٹنگ وچ پائیداری دی اہمیت تے ہک ترقیاتی تنظیم دے طور تے ایں فاؤنڈیشن دے کردار تے ڳالھ مہاڑ کیتی۔ 2006ء وچ انھاں نے کینبرا وچ آسٹریلوی وزیر اعظم جان ہاورڈ نال ملاقات کر تے آنکھاں دی بیماریاں دی روک تھام دے سلسلے وچ اپݨے عزم دا اعادہ کیتا جیندے دے نتیجے وچ آسٹریلوی حکومت نے پاکستان وچ آنکھاں دے پروگرام کوں مزید 5 سال کِیتے فنڈ ݙیوݨ دا فیصلہ کیتا۔

2009ء وچ، آسٹریلیا دی وفاقی حکومت نے پاکستان وچ فاؤنڈیشن دے پروگرام کِیتے 5 ملین ڈالر توں زیادہ دی اضافی فنڈنگ دا اعلان کیتا جو دور دراز علاقیاں وچ ہزاراں لوگاں دی بینائی بحال کرݨ دے وسیع پروگرام دی کامیابی دا آئینہ دار بݨا۔ فروری 2012ء وچ، روبینہ گیلانی نے خیبر ٹیچنگ ہسپتال دے شعبہ امراض چشم دا دورہ کیتا تے 50 لکھ روپے مالیت دا سامان ہسپتال انتظامیہ دے حوالے کیتا۔ 2015ء توں 2018ء تک انھاں نے حیات آباد میڈیکل کمپلیکس پشاور دے بورڈ آف گورنرز وچ کلیدی خدمات انجام ݙتیاں۔

## حوالے

ونکی:پاکستانی اطباء زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
انعم نجم

انعم نجم مظفرآباد، آزاد کشمیر، پاکستان نال تعلق رکھݨ والی ہک پاکستانی میڈیکل ڈاکٹر تے ماہر نفسیات ہن۔ اوہ پاکستان دی پہلی تے واحد فالج دے مریضاں دی ماہر نفسیات ہن۔ انھاں کوں برطانیہ وچ اعلی تعلیم کِیتے شیوننگ اسکالرشپ نال نوازا ڳیا ہے۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
ڈاکٹر انعم نجم مظفرآباد، آزاد کشمیر وچ ہک مسلمان گھرانے وچ پیدا تھئیں۔ انھاں نے شاہین ماڈل کالج مظفرآباد توں انٹرمیڈیٹ پاس کیتا تے آزاد جموں و کشمیر بورڈ وچ ممتاز مقام حاصل کیتا۔ ایبٹ آباد دے ایوب میڈیکل کالج توں ایم بی بی ایس کرݨ دے بعد، انھاں نے کالج آف فزیشنز اینڈ سرجنز پاکستان توں نفسیات وچ پوسٹ گریجویشن کیتا۔ فی الحال، اوہ مظفرآباد دے کمبائنڈ ملٹری اسپتال وچ نفسیاتی ماہر دی حیثیت نال کم کر رہیاں ہن۔ 2019ء وچ، انھاں کوں چیوننگ اسکالرشپ نال نوازا ڳیا تے فی الحال اوہ کنگز کالج لندن وچ "وار اینڈ سائیکاٹری" وچ ماسٹرز آف سائنس دی تعلیم حاصل کر رہیاں ہن۔

## واقعہ
15 مارچ، 2008ء کوں نجم اپݨے اہل خانہ دے نال راولپنڈی توں مظفرآباد سفر کر رہیاں ہَن جو آدھی رات کوں کجھ مسلح ڈاکوواں دے ہک گروپ نے انھاں کوں روکݨ کِیتے انھاں دی گاڑی تے فائرنگ کیتی تے ہک گولی ڈاکٹر انعم دی گردن وچ لڳی جیندے دی وجہ توں ریڑھ دی ہڈی وچ چوٹ آئی جیندے نال انھاں دا پورا جسم گردن دے نیچے توں مفلوج تھی ڳیا۔ اوہ اسٹیم سیل تھراپی کِیتے اکتوبر، 2010ء وچ کولون، جرمنی چلی ڳئیں پر ایں علاج نال انھاں کوں کوئی راحت نی ملی تے واقعے نے انھاں کوں چاراں اعضاء کوں متاثر کر تے تقریباً مفلوج کر ݙتا، ایں حالت کوں کوڈریپلجیا آکھیا ویندا ہے۔

## ایوارڈ

* یوم زنانیاں 2016ء دے موقع تے بااختیار، وقار تے خوش حال ویمن اچیومنٹ ایوارڈ۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:پاکستانی اطباء زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
شہناز بخاری

شہناز بخاری ہک پاکستانی ماہر نفسیات تے زنانیاں دے حقوق دی کارکن ہَن۔ اوہ غیر سرکاری تنظیم، پروگریسو ویمن ایسوسی ایشن (پی ڈبلیو اے) دی بانی تے ڈائریکٹر ہَن۔ خواتین تے تشدد دے خلاف دستاویزات تیار کریندی ہَن تے تشدد دی مخالفت کریندی ہَن۔

## تعلیم اَتے کَم کار
شہناز بخاری نے پنجاب یونیورسٹی، لاہور توں ماسٹر آف سائنس دی ڈگری حاصل کِیتی۔ گریجویشن دے بعد، انّھاں نے ست سال تک سعودی عرب وچ فیملی کونسلر دی حیثیت نال کم کِیتے۔ 1984ء وچ پاکستان واپس آنݨ تے، شہناز نے مشاہدہ کِیتے جو تشدد دے شکار افراد کِیتے کوئی خدمات کائنی ہَن تاں انّھاں نے ایں تشدد کوں ختم کرݨ دا عزم کِیتے۔ اڳلے سال انّھاں نے پروگریسو ویمن ایسوسی ایشن (پی ڈبلیو اے) نامی تنظیم دی بنیاد رکھی، جو ہک سماجی تے گھریلو تشدد دے شکار خواتین دی مدد کِیتے ہک تنظیم ہَئی۔ 1994ء وچ، پی ڈبلیو اے نے تیزاب تے جلائے ونڄݨ والے متاثرین دے معاملات ݙیکھݨا وی شروع کر ݙِتے۔ اوہ زنانیاں دی عالمی میگزین وچ ترمیم تے اشاعت وی کریندی ہَن۔

ایں سال، پی ڈبلیو اے نے کامیابی دے نال وزیر اعظم بے نظیر بھٹو توں خواتین تھانواں دا قیام عمل وچ گِھن آیا۔ 1999ء وچ، شہناز نے راولپنڈی وچ اپݨے کنبے دے گھر کوں آسرا وچ تبدیل کر ݙِتے، بچّیاں والیاں خواتین کِیتے پاکستان دی پہلی پناہ گاہ ہَئی۔ شہناز تے پروگریسو ویمن ایسوسی ایشن نے خواتین دے خلاف تشدد دے 16,000 مقدمات درج کِیتے ہَن جنّھاں دے تحت انّھاں نے 5,675 توں زیادہ چولہے توں جھلس تے موت دے منہ وچ ونڄݨ والے افراد دا انکشاف کِیتے۔ 1994ء توں 2008ء تک اسلام آباد دے علاقے وچ تیزاب حملے دے 7,800 واقعات دی دستاویز تیار کِیتی۔

2001ء وچ، شہناز کوں آسرا وچ بدسلوکی شوہر توں ہک عورت کوں پناہ ݙیوݨ دے بعد "بدکاری دی کوشش" کرݨ دے الزام وچ گرفتار کِیتا ڳیا ہَئی۔ انّھاں کوں ݙو سال بعد ہی الزامات توں پاک کر ݙِتا ڳیا ہَئی۔ بخاری دے مطابق، انّھاں کوں تے انّھاں دے اہل خانہ کوں متعدد دھمکیاں وی مِلیاں ہَن تے نال نال پولیس دی مسلسل چھاپیاں دا وی سامݨا کرݨا پیا ہَئی۔

## ذاتی حیاتی
اوہ ݙو پُتراں تے ݙو بیٹیاں دی اکلوتی والدین ہَن، جنّھاں وچوں سب توں وݙی انّھاں دے چیف معاون دی حیثیت نال خدمات انجام ݙیندی ہَئی۔ انّھاں دا سابقہ شوہر امریکا وچ رہیندا ہَئی۔

## ایوارڈ اَتے پِچھاݨ
شہناز نے 2003ء وچ یو ایس وچ قائم ٹرین فاؤنڈیشن دا سول جر ایوارڈ جِتیا ہَئی، جیڑھا "فوجی بہادری دی بجائے وݙے ذاتی خطرے وچ برائی دے خلاف مستقل مزاحمت" کِیتے ݙتا ڳیا ہَئی۔   ہک سال بعد، خواتین دی ای نیوز نے انّھاں کوں "اکیسویں صدی دے 21 قائدین" وچ شامل کِیتے۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
ونکی:جامعہ پنجاب دے فضلا
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:پاکستانی ماہرین نفسیات
ونکی:پاکستانی ماہرین نفسیات زنانیاں
شازیہ خالد

شازیہ خالد ہک میڈیکل ڈاکٹر تے سوئی، پاکستان نال تعلق رکھݨ والیاں زنانیاں دے انسانی حقوق دی وکیل ہن۔

## پس منظر
ڈاکٹر شازیہ خالد نے پائپ لائن انجینئر خالد امان نال شادی کیتی۔ 2005ء وچ ڈاکٹر شازیہ پاکستان پیٹرولیم لمیٹڈ (پی پی ایل) دی ملازم ہَن تے گذشتہ 18 مہینے توں کمپنی دے سوئی اسپتال وچ ملازمت کر رہی ہَن جݙݨ جو پی پی ایل دے ذریعہ فراہم کردہ رہائش وچ تنہا رہائش پزیر ہَن۔ ڈیفنس سروسز گروپ (ڈی ایس جی) دے ذریعہ انھاں کوں سیکیورٹی خدمات فراہم کیتیاں ڳئیاں ہَن۔ پی پی ایل دے انھاں دے شوہر کِیتے نوکری دا وعدہ کرݨ دے بعد ہی انھاں نے ایہ نوکری قبول کیتی ہئی، تاہم، ایہ کم کݙاہیں پورا نی تھیا۔

## عصمت دری
2 جنوری دی رات تے 3 جنوری 2005ء دی صبح دے اواخر وچ، ڈاکٹر شازیہ کوں کہیں نے اپݨے بال کھچ تے جگایا۔ ایں دے بعد انھاں کوں ڈیرہ بگٹی دے بھاری نگران سرکاری زیر انتظام قدرتی گیس پلانٹ سوئی، ڈیرہ بگٹی وچ ہک ڈوری دے نال گلا دبا تے، ڈرایا ڳیا، آنکھاں تے پٹی باندھ ݙتی ڳئی، پستول نال ڈرایا ڳیا، مارا پیٹا ڳیا تے بار بار انھاں دے نال زیادتی کیتی ڳئی۔ ایں حملے وچ اوہ شدید زخمی تھی ڳئی ہَن پر اوہ ہتھوں کوں ڈوری توں آزاد کرݨ وچ کامیاب تھی ڳئی تے قریبی نرسنگ ہاسٹل وچ نرس، سکینہ توں مدد گھدی۔ ایں دے بعد سکینہ نے پی پی ایل تے ڈی سی ایم او دی انتظامیہ کوں آگاہ کیتا۔ ڈیوٹی تے موجود طبی عملہ، ڈاکٹر محمد علی، ڈاکٹر ارشاد، ڈاکٹر صائمہ صدیقی، نرس فردوس تے سلیم اللہ نے ڈاکٹر شازیہ دی عیادت کیتی۔ انھاں دی اپݨے شوہر (جو اس وقت لیبیا وچ کم کر رہے ہَن) نال رابطہ کرݨ دی درخواست تے انھاں دے اہل خانہ کوں مطلع کرݨ دی ڳالھ کوں نظر انداز کر ݙتا ڳیا۔ انھاں دے طبی علاج معالجے دی بجائے، عہدے داراں نے انھاں کوں خاموش رکھݨ کِیتے ترئے ݙینہہ تک بے ہوشی دی حالت وچ رکھا تے پھر انھاں کوں کراچی دے ہک نفسیاتی اسپتال، اصغر نفسیاتی اسپتال منتقل کر ݙتا۔

## دھمکیاں
بی بی سی کوں انٹرویو ݙیندے ہوئے ڈاکٹر شازیہ نے آکھا جو انھاں کوں متعدد واری دھمکیاں ݙتیاں ڳئیاں۔ "میں تساں کوں ایہ نی ݙس سڳدی جو میݙے نال کتنی واری دھمکیاں ݙتیاں ڳئیاں۔ میݙی زندگی کوں ناممکن بݨا ݙتا ڳیا۔ میں ہݨ وی گھبرائی ہوئی ہاں۔" "میرا پورا کیریئر تباہ تھی ڳیا، جیویں جو میرے شوہر دا ہئی۔ ایہو وجہ ہے جو اساں اپݨا ملک چھوڑ ڳئے۔" "انصاف ملݨ دی بجائے، میݙے نال پاکستان توں دور کر ݙتا ڳیا۔ میں کݙاہیں پاکستان چھوڑݨ نی چاہندی ہئی، پر انھاں دے پاس کوئی چارہ نی ہئی۔"   ڈاکٹر شازیہ تے انھاں دے شوہر نے الزام عائد کیتا جو حکام نے انھاں کوں دھمکی ݙتی تے انھاں کوں ملک چھوڑݨ دا حکم ݙتا۔

## حوالے

ونکی:سندھ دیاں شخصیتاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
سارہ گل

سارہ گل (اردو: سارہ گِل) ہک پاکستانی طبیب تے ٹرانسجینڈر ایکٹیوسٹ ہَن۔ میڈیکل اسکول توں گریجویشن کرݨ دے بعد انّھاں کوں "پاکستان دی پہلی ٹرانسجینڈر ڈاکٹر" دے طور تے وسیع پیمانے تے بیان کِیتا ڳیا ہَئی۔

## تعلیم
سارہ گل نے پاکستان ایئر فورس اسکول وچ تعلیم حاصل کِیتی۔ ایندے بعد انّھاں نے جناح میڈیکل اینڈ ڈینٹل کالج، کراچی وچ داخلہ گِھدّا تے جنوری 2021ء وچ گریجویشن کِیتے، جیندے نال اوہ پاکستان دی پہلی ٹرانسجینڈر خاتون ڈاکٹر بݨ ڳئی۔ انّھاں کوں امریکی وزارت خارجہ دے IVLP فیلوشپ پروگرام کِیتے چُݨا ڳیا۔ میڈیکل ڈگری دے دوران انّھاں نے اپݨی جینڈر شناخت دا اعلان کرݨ دا فیصلہ کِیتا؛ انّھاں دا خاندان جیڑھا اِیں کوں راز رکھݨ تے مجبور کریندا پیا ہئی، انّھاں کوں ترک کر ݙِتے جݙݨ اوہ عوامی طور تے سامݨے آئی۔ انّھاں نے آکھے جو "اسلام وچ تے مسلمان حکمراناں دی تاریخ وچ اساݙی برادری کوں بے حد احترام حاصل ہئی" تے "ایہ صرف ایں وقت تھیا جݙݨ برطانوی ایں براعظم تے آئے تے اساکوں قانون دے ذریعے مجرم قرار ݙِتّا ڳیا تے ایندے بعد توں اساݙی برادری مسلسل غیر انسانی امتیازی سلوک دا شکار ہَئی تے شرم دی علامت بݨ ڳئی ہَئی۔"

## ایکٹیویزم
سارہ گل ہک این جی او جیندا نام مورات انٹرایکٹو سوسائٹی ہَئی دی صدر ہَن، نیز جینڈر انٹرایکٹو الائنس (GIA) دی رکن ہَن، جیڑھے ٹرانسجینڈر برادری دے خلاف تشدد تے امتیازی سلوک ختم کرݨ کِیتے کم کریندے ہَن۔ اوہ ہک ممتاز ایکٹیوسٹ ہَن تے انّھاں نے پاکستان دی ٹرانسجینڈر برادری دی نمائندگی مختلف قومی تے بین الاقوامی فورماں وچ کِیتی ہَئی، تے ایچ آئی وی/ایڈز بیداری مہماں دا انعقاد کِیتے۔ انّھاں نے ٹرانسجینڈر پرسنز (پروٹیکشن آف رائٹس) ایکٹ 2018 دی تنقید کِیتی ہَئی جیندے وچ ٹرانسجینڈر تے انٹرسیکس تعریفات دے حوالے نال ناکافی ہووݨ دی وجہ توں کِیتی ڳئی ہَئی۔ انّھاں دی تنظیماں پاکستان وچ ٹرانسجینڈر لوکاں کِیتے مساوات تے شہری حقوق دی وکالت کریندی ہَن، "جیندے وچ، لیکن ایندا محدود نہیں، انٹرسیکس، ٹرانسجینڈر، ہجڑا، خواجہ سرا، بوچ، کراس ڈریسرز، تے ٹرانسویسٹائٹس شامل ہَن۔" میڈیکل اسکول توں گریجویشن کرݨ دے بعد انّھاں کوں "پاکستان دی پہلی ٹرانسجینڈر ڈاکٹر" دے طور تے وسیع پیمانے تے بیان کِیتا ڳیا ہَئی۔ 2024ء وچ اوہ کراچی دے ہجڑا فیسٹیول وچ ہک اہم آواز ہَن۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستان دیاں ایل جی بی ٹی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی اطباء
ونکی:پاکستانی اطباء زنانیاں
ونکی:پاکستان دے ایل جی بی ٹی حقوق فعالیت پسند
مریم مختار

مریم مختار (19 مئی 1992ء – 24 نومبر 2015ء) ہک پاکستانی فائٹر پائلٹ ہَن۔ اوہ پاکستان ایئر فورس (PAF) دے FT-7PG طیارے وچ پرواز کریندی ہوئیں میاں والی دے نزدیک کندیاں وچ گرݨ نال فوت تھی ڳئی۔ اوہ پاکستان دی پہلی خاتون فائٹر پائلٹ ہَن جنّھاں کوں ڈیوٹی دے وِچالے شہادت مِلّی۔ 

## ابتدائی حیاتی اَتے کیریئر
مریم مختار ہک سندھی شیخ خاندان وچ پیدا تھئیں تے اوہ کرنل احمد مختار دی بیٹی ہَن جنّھاں نے کراچی وچ سکونت اختیار کِیتی ہَئی۔ انّھاں نے پانو عاقل وچ مہران ماڈل اسکول اینڈ کالج وچ تعلیم حاصل کِیتی تے ملیر کینٹ، کراچی وچ آرمی پبلک اسکول اینڈ کالج (APSACS) توں انٹر میڈیٹ کِیتے۔ انّھاں نے بلوچستان یونائیٹڈ کِیتے نیشنل ویمن فٹ بال چیمپئن شپ وچ فٹ بال کھیݙیا۔ انّھاں نے این ای ڈی یونیورسٹی توں سول انجینئرنگ دی تعلیم حاصل کِیتی، ایندے بعد 2014ء وچ پاکستان ایئر فورس (PAF) وچ فائٹر پائلٹ دے طور تے کوالیفائی کِیتے، جیندے وچ 6 ٻئے زنانیاں وی شامل ہَن۔ اوہ خیراتی کم وچ وی شامل ہَن، ہک ایجھے اسکول کوں سپورٹ کریندی ہَن جتھاں غریب بچّے تعلیم حاصل کریندے ہَن۔

## فوتڳی
24 نومبر 2015ء کوں، مریم مختار تے سکواڈرن لیڈر ثاقب عباسی ہک معمولی تربیتی مشن تے ہَن جݙݨ انّھاں دا FT-7PG طیارہ کندیاں، میاں والی، پنجاب دے نیڑے ڈَھیہ ڳیا۔ ݙوہائیں کاک پٹ توں باہر نکل ڳئے؛ عباسی کوں معمولی چوٹاں آئیاں، لیکن مریم مختار فوجی ہسپتال وچ چوٹاں دی وجہ توں فوت تھی ڳئیں۔ مریم مختار تے انّھاں دے انسٹرکٹر پائلٹ نے بہت کم بلندی تے ایجیکٹ کِیتا ہئی، ہک ایئر فورس ترجمان دے مطابق۔ عباسی شاید ایں وجہ توں بچ ڳئے جو اوہ چند سیکنڈ پہلے ایجیکٹ کر چُکے ہَن۔

مریم مختار دی وفات کوں پاکستان ایئر فورس نے شہادت قرار ݙِتے، جیندے وچ آکھا ڳیا جو ݙوہائیں پائلٹاں نے "سنجیدہ ہنگامی صورتحال کوں پیشہ ورانہ صلاحیت تے ہمت نال سنبھالا تے ناکام طیارے کوں بچاوݨ دی کوشش کِیتی آخری لمحے تک۔ فلائنگ آفیسر مریم مختار اپݨی زندگی بچا سڳدی ہَن جے اوہ آبادی والے علاقے توں باہر نکلݨ توں پہلے ایجیکٹ کر گِھندی، لیکن ݙوہائیں پائلٹاں نے گرݨ والے جیٹ کوں اُڑاوݨ دا خطرہ مول گِھدّا۔"

اوہ ملیر کینٹ قبرستان وچ دفن ہَن۔

## ایوارڈز
پاکستان دی سینیٹ اسٹینڈنگ کمیٹی آن ڈیفنس (SSCD) نے مریم مختار کوں ریاستی ایوارڈ دی سفارش کِیتی۔ انّھاں کوں پاکستان دی حکومت دی طرفوں تمغہِ بسالت نال نوازا ڳیا۔

## پاپولر کلچر
ایک تھی مریم – 2016ء دی ہک پاکستانی سوانحی ٹیلی فلم جیڑھی اردو 1 نے نشر کِیتی، سرمد سلطان کھوسٹ دی ہدایت کاری وچ، عمیرہ احمد دے لکھے ہوئے، تے ثناء بلوچ نے مریم مختار دا کردار ادا کِیتے۔

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:سندھی شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:پاکستانی ہوا باز زنانیاں
ونکی:پاکستانی عسکری افسر زنانیاں
شاہدہ بادشا

شاہدہ بادشاہ پاکستان آرمی دی ریٹائرڈ میجر جنرل ہن۔ اوہ آرمی میڈیکل کالج، راولپنڈی دی سابق پرنسپل ہن۔ انھاں کوں ہلال امتیاز (ملٹری) نال نوازا ڳیا ہئی۔ اُوہ میجر جنرل آر جی ایل جی بادشاہ دی دِھی ہِن۔ 

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
اوہ آر جی ایل جی بادشاہ دی دھی ہن جیڑھے میجر جنرل دے طور تے ریٹائر تھئے۔ بادشاہ نے 1977ء وچ خیبر میڈیکل کالج توں ایم بی بی ایس کیتی۔ انھاں نے 18 دسمبر 2016ء کوں MCPS، HPE حاصل کیتا۔

## کَم کار آلی حیاتی
اوہ پاکستان دی ݙوجھی خاتون جنرل ہن، شاہدہ ملک دے بعد، تے آرمی میڈیکل کالج دی پہلی خاتون کمانڈنٹ ہن۔

## حوالے

ونکی:فوجی جرنیل زنانیاں
ونکی:پاکستانی عسکری طبیب
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:عسکری عہدہ ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ونکی:پاکستانی جرنیل
ونکی:پاکستانی زنانیاں عسکری افسر
ونکی:پاکستانی زنانیاں فوجی شخصیتاں