ڈاکٹر نسیم اختر دا نویکلا ویورا

بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان دے سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر ونڄݨ دا جݙاں وی اتفاق تھئے تاں سرائیکی دی اُستادڈاکٹر نسیم اختر کوں کتابیں وچ گُم ݙٹھے ۔ ہر ملاقات وچ ڳالھ کتاب توں ٹُری ہے تے کتاب تیں مُکی ہے ۔ کتاب گِھنݨ تے کتاب ݙیوݨ توں گِھن کے کتاب پڑھݨ ، کتاب لکھݨ تے کتاب چھپݨ تئیں دے موضوع ہمیش سامݨے ریہن۔ ڈاکٹر نسیم اختر دا دفتر لائبریری دا منظر پیش کریندے تے اِتھاں کمپوزنگ دا سلسلہ ہر رُت وچ جاری ہوندے ۔ ایہا وجہ ہے جو کئی پراجیکٹ نال نال ٹُردے پئے رہندِن ۔ اے ٹُردی ٹور ہے جو کئی کتاباں چھپ چُکین تے کئی چھپݨ کیتے تیار ہِن۔

ڈاکٹر نسیم اختر جݙاں ایم فِل دی ڈگری گھدی تاں سانبھ کے رکھیے ہوئے مسودے ’’سرائیکی افسانے وچ خواتین دے مسائل‘‘کوں کتابی شکل ݙیوݨ دا اَہر کیتا تاں ایندے چھپݨ دا سوّب وی بݨ ڳیا ۔ عنوان توں ظاہر ہے جو ایں کتاب وچ تریمت نال تھیوݨ والی بے نِرواری کوں سرائیکی افسانہ نگاریں دی اَکھ نال ݙٹھا ڳئے ۔ اوئیں تاں سرائیکی افسانہ نگاریں دی تندیر ٻہوں درِّگھی ہے ۔ بھل ایں کتاب وچ چار مہاندرے افسانہ نگاریں غلام حسن حیدراݨی ، حفیظ خان ، بتول رحمانی تے مسرت کلانچوی دے افسانے بحث دا موضوع بݨائے ڳئین ۔

کتاب دے شروع وچ ’’سرائیکی افسانے دا فکری ویورا‘‘ دے عنوان ہیٹھ سرائیکی ادب وچ کہاݨی توں افسانے تئیں دا پندھ کچھݨ دے نال نال ݙوہائیں صِنفاں دے وکھرپ دی وضاحت کیتی ڳئی ہے جئیں کنوں افسانے وچ پاتی ونڄݨ والی فکر دی جھلکی صاف ݙسدی ہے ۔ اوندے بعد ’’سرائیکی افسانے دی ٹور‘‘ دے ناں نال سرائیکی دیں اَݨ چھپیاں کہاݨیاں توں گِھن کے سرائیکی افسانے دی چھپائی تئیں دی ڳالھ دا ویورا کیتا ڳئے اَتے افسانے دے مُنڈھ ٻدھیجݨ جھئیں ڳتھی سُلجھاوݨ دی بھرویں کوشش کیتی ڳئی ہے ۔ ’’سرائیکی افسانے دے موضوعات‘‘ دے عنوان ہیٹھ تہذیبی ، سماجی تے اخلاقی لحاظ نال تریمت دے نِکے وݙے مسئلے نشابر تھئین جیندے وچ طبقے طبقے نال ڳانڈھا رکھݨ والی دیہاتی تے شہری ماحول دی تریمت دی نمائندگی واضح نظر آندی ہے ۔ ایں صورت حال کوں سرائیکی وسیب دی تریمت دے حوالے نال ݙٹھا ونڄے تاں اِتھوں دی ڄٹی اَحٖ وی گھر دے رُدھیمے دے علاوہ راہی واہی کرݨ والے مُڑس دے مونڈھے نال مونڈھا رَلا کے کم کریندی ہے ۔ لیرکتیر ویس ، کچھ وچ ٻال ، سر تیں کاٹھیں دی ڳنڈھڑی ، ݙنگر ٹوری لاٹ پلاٹی ݙینہ کوں جݙاں گھر دو ولدی ہے تاں گھر دے کم کار اوندے کیتے اوئیں وات پٹی پئے راہندِن اَتے رات کوں آوݨ والے تھکے تُرّٹے ڄٹ دی داری کرݨ توں وی کنی نئیں کریندی ۔ ایویں شہر دے رہوݨ والی پڑھی لکھی ذال وی نوکری کریندی ، ٻال سنبھلیندی تے جُھڳا چلیندی ݙسدی ہے۔

سرائیکی افسانے دے چار سُنڄاپوں لکھاریں دے حوالے نال ’’غلام حسݨ حیدراݨی دے افسانیں دا تانیثی کردار‘‘ ، ’’حفیظ خان دے افسانیں دا نسائی کردار‘‘ ، ’’بتول رحمانی دے افسانیں دے تریمت کردار‘‘ ، اَتے ’’مسرت کلانچوی دے افسانے تے عورت دے مسائل‘‘ جھئیں عنوان ݙے کے ہر افسانہ نگار دا فنی تے فکری تجزیہ کریندیں ہوئیں سَوکھی سرائیکی دا اسلوب ورتیا ڳئے تاں جو نویں سرائیکی پڑھݨ والے وی اَوکھے نہ تھیوِن۔

کتاب دے چھیکڑ وچ چوݨویں افسانے شامل ہِن ۔ جنھیں وچ غلام حسݨ حیدراݨی دے ترائے افسانے ، حفیظ خان دے ݙو افسانے ، بتول رحمانی دے ݙو افسانے تے مسرت کلانچوی دے ست افسانے پیش کیتے ڳئین ۔ غلام حسݨ حیدراݨی تے بتول رحمانی دا ہک ہک افسانوی مجموعہ چھپ چکے جنھیں وچوں اے انتخاب کیتا ڳئے ۔ حفیظ خان دی کتاب ’’ویندی رُت دی شام‘‘ وچوں افسانے گِھدے ڳئین ۔ اوئیں افسانوی مجموعے ’’اندر لیکھ دا سیک‘‘ وچ وی سرائیکی وسیب دی تریمت دا مقدمہ نویکلے انداز نال پیش کیتا ڳئے ۔ ایں طرحاں مسرت کلانچوی دی کتاب ’’تھل مارو دا پینڈا‘‘ توں ست افسانے گِھدے ڳئین ۔تریمت دے مسئلیں کوں واضح کرݨ والے عنوان ’’ݙکھِن کنیں دیاں والیاں‘‘ جھئیں مجموعے کوں وی سامݨے رکھیا ونڄے ہا تاں سوہݨی ڳالھ ڈھیر سوہݨی تھی سڳدی ہئی۔

ایندے اِچ شک نئیں جو غلام حسݨ حیدراݨی ، حفیظ خان ، بتول رحمانی اَتے مسرت کلانچوی سرائیکی افسانے دی دنیا دے وݙے ناں ہِن۔ انھیں دیاں تحریراں وچ پیش کیتے ڳئے تریمت دے کردار تے تریمت دے مسئلے ایں طرحاں نشابرکرݨ نال جتھا ںانھیں لکھاریں دی تخلیق تے اُسلوب کُھل کے سامݨے آئن اُتھاں ایں ڳالھ توں وی انکار نئیں کیتا ونڄ سڳدا جو اِنھیںلکھاریں دیں لکھتیں توں متاثر تھی کے سامݨے آوݨ والے سرائیکی افسانہ  نگاریں دی ہک کھیپ موجود ہے تے سرائیکی وچ لکھیا ونڄݨ والا افسانہ پاکستان دی کہیں وی زبان دے مقابلے وچ پیش کیتا ونڄ سڳدے۔

ڈاکٹر نسیم اختر دی اے کاوش یقینی طور تیں سرائیکی دے نویں تخلیق کاریں کیتے ہک سوجھل دڳ دا کم ݙیسی۔

## حوالہ
لکھّت ویورا، ڈاکٹرحمیداُلفت ملغاݨی ،چھاپہ خانہ: جھوک پرنٹرز ملتان