قوّت الاسلام مسیت

قطب مینار دے نال اوہ مسیت ہے جیندا اُتّے ذکر کیتا ڳے۔ ایں مسیت کوں قطب الدین ایبک بݨوایا ہا۔ جیندے نال بانگی کیتے مینار اَنج ہا ۔ ہُݨ ایہ مسیت ڈھیہ ڈِھڳی تھی چُکی ہے ۔ کُجھ پوڑھیاں چڑھ کے اندر ڳیوسے تاں اکھیّں پٹیج ڳیاں ۔ ہندوآں دے زمانے دا فن تعمیر سامھݨے ہا ۔ پہلے ایں مسیت دا حال:

ایں مسیت دے ناں توں ظاہر تھیندے جو ایکوں قطب الدین ایبک اسلام تے مسلماناں دی شان ݙکھاوݨ کیتے بݨوایاہا۔ آکھیا ویندے جو ایکوں ہک مندر دی کُرسی اُتّے اُساریا ڳے۔ ایں مسیت وچ پنج گنبد ہوندے ہَن ۔ برانڈیاں دیاں تھمبیاں تے محراباں اُتّے کم کیتا ڳیا ہا ۔ سارے تھمبے پتھر دے ہِن۔ دلاناں تے محراباں دے ستون مندراں کنوں گھن آئے ڳئے ہَن ۔ مسیت مکمل تھیوݨ دے بعد اِی قطب مینار اُساریا ڳیا ہا ۔ سلطان التمش مسیت کوں وَدھایا ۔ ایندے وچ کوفی خطاطی نظر آندی ہے ۔ لال پتھر وی استعمال کیتا ڳے ۔ التمش ایں قطب مینار وچ ݙوجھی ‘ تریجھی تے چوتھی منزل دا وادھا کیتا ہا ۔ التمش دے بعد علائو الدین خلجی مسیت اِچ وادھا کیتا ۔ اُو نیں ایں مسیت دے اُبھّے تے پوادھ کن توسیع کیتی ۔ مسیت دے نویں ودھارے مطابق قطب مینار چھوٹا نظردا ہا تہوں اونیں مسیت دے اُبھّے آلے پاسے قطب مینار کنوں وݙا ہک ݙوہڑا (غلافی) مینار شروع کیتا (یعنی ہک مینار اندر ہک ٻاہروں) ایں عرصے وچ علاء الدین فوت تھی ڳیا اَتے نویں مینار ادھورے ریہ ڳئے ۔

مسیت دے اندر وڑیوسے تاں بھڑ تھئی مسیت کوں ݙیکھ کے ݙکھ تھیا ۔ مسیت دی چھت ‘ اِی کوئناں ہئی گنبد کِتھوں ہوون ہا ۔ صرف پچادھی برانڈا اندر (وڑن آلے پاسے) تے اُبھّے آلا برانڈ اموجود ہا ۔ لوک جُتیّاں سودے مسیت دے اندر ودّے ہَن ۔ ہُݨ مسیت دا استعمال بطور مسیت کوئنیں بلکہ محض بھڑ تھئی جاء یا آثارِ قدیمہ دے طور تے ہے ۔ محراب آلے (پوادھی پاسوں) علائو الدین خلجی دے کیتے ہوئے وادھے نظردے پئے ہَن ۔ اُبھّے کن وی مسیت دا ودھارا ݙسدا ہا ۔ ہندوستان دے محکمہ آثارِ قدیمہ تُرٹّے بھنّے ٹوٹے کندھاں تے لاکھڑائن جیندے نال پُراݨے فن دا اندازہ تھیندے۔ اُبھیّ آلے پاسے خلجی دا شروع کیتا مینار وی کھڑا ہا۔مِینہاں کنوں کالا تھیا کھڑا ہا ۔ جیکر ایہ بݨ ڳیا ہوندا تاں شاہ کار ہوندا۔ اساں ساری مسیت دا ہک چکر لایا ۔ پھوٹو کیمرے اِچ بند کیتے اَتے شام تھیوݨ کنوں اڳے مسیت تے قطب مینار کنوں ٻاہر نکل آئیوسے۔

…………

بھون کنوں نِکلݨ ویلے اساں راشد مصطفیٰ گروپ نال طے کیتا ہا جو شام کوں جمنا دے کنارے دی سیل کریسوں تہوں اساں شام کنوں اڳے جمنا پُڄ ونڄݨاں چاہندے ہاسے۔ اساں ٻاہر نکل کے پچادھ کن ٹُر پیوسے میں عابد سیال کوں آکھیا جو کئیں کنوں بس ملّݨ دا پتہ کرو تاں جو جامع مسیت کول پُڄ کے جمنا دے کنارے آکھے ڳئے پارک تے سیل گاہ دی سیل کروں۔ میں سرائیکی وچ ڳالھ کیتی تاں ہک بندہ نالوں لنگھدا اساکوں ݙیکھ کے پُچھݨ لڳا جو کِتھاں ویسو۔ اوہ ہندو سرائیکی وچ اَلاݨاں تاں اساں پُچھیا کِتھوںدا ہِیں ۔آکھݨ لڳا نیڑے رہنداں تے دِلی سٹاک مارکیٹ وچ کم کرینداں۔ پچھوں میݙا تعلق ملتان نال ہے ۔ گھر وچ اَساں ملتانی ٻلیندے ہیں ۔ ساکوں خُشی تھئی ۔ عابد اوندے نال پھوٹو چھکوایا ۔ او ہُݨ ساکوں راہ لایا اساں بس سٹاپ تے پُڄ ڳیوسے ۔ بس ساکوں ہک گھنٹہ پھریندی رہی ۔ لاٹ پلاٹی ݙینہ ہا جہڑے ویلے اساں جامع مسیت دلی دے ٻاہروں ون لتھوسے ۔ اُتھوں اساں جمنا کنارے دے پارک دا پُچھیا ۔ کئیں کوں پتہ نہ ہا ۔ غالب نے جمنا دے کنارے سیلاں کرݨ دا بار بار ذکر کیتے ۔ اساں سمجھیا شایت اَڄ وی اتھاں کئی سیل گاہ ہوسی جمنا دا پُل ٹپ کے پار ونڄ لتھیوسے۔ پُل اُتّے ٻہوں رش ہا ۔ انگریزاں دے زمانے دا ایہ پُل ٻہوں پُراݨا ہے جیویں سکھر بیراج دا ہے ۔ یا سرگودھے آلے پاسے چناب دے اُتّے یا ملتان دے نیڑے چناب دا پُراݨا پُل۔ البتہ ایہ پُل موکلا تے دو رویہ ہا ۔ جمنا پار بھمبھمݨاں بُھوں اندھاری رات ہئی ۔ پارک نہ لدّھا ۔ نال اِی میٹرو دا ٹیشن ’’شاستری پارک ‘‘ ہااساں ایکوں پارک سمجھیا۔ برحال شاستری پارک میٹرو ٹیشن توں راجندر پلیس دے ٹکٹ گھدے اَتے گھر دے نیڑے اَن لتھیوسے۔ ہُݨ رات تھی ڳئی ہئی ۔ سڑک تے لنگھدیں ہوئیں ہک بندے کوں اساں سرائیکی وچ موبائل اُتّے ڳالھ کریندیں سُݨیا۔ رُک کے اوکوں نمستے آکھیا ۔ اوہ ملتان توں ڳیا ہویا مہاجر ہا۔ اوہ خُش تھیا ۔ اونیں چاہ پاݨی دی دعوت ݙتی ساکوں گھر دا راہ لایا اَتے 8:30وڄے اساں بھون دے اندر لت رکھی۔ سدھیش متریجا تے مسز سُدھیش بھون وچ ساݙے تانگھی ہَن ۔ ایں ویلے بتّی بند ہئی۔

دِلّی وچ اساں پہلی ݙینہوار بتی بند ݙٹھی ۔ پتہ لڳا کݙانہیں ہندوستان والے وی نال دے ہمسایہ ملک دی ریس کریندے رہندن۔ سدھیش متریجا ساریاں کوں اپݨے پُتر دی کمپنی دے بݨے ہوئے مردانہ پرس تحفے دے طور تے ݙتے۔چمڑے دے ایہ پرس سوہݨے تے مضبوط ہِن اساں اُنہاں دا شکریہ ادا کیتا۔ اَدھے گھنٹے بعد باقی سنگتی تے بجلی اکٹھے آ ڳئے ۔ سدھیش متریجا مُکلا کے چلے ڳئے تے اساں اَڄ رات دا کھاݨاں ٻاہروں کھاوݨ کیتے ٹُر پیوسے۔

پُچھدیں پُچھاندیں ہک بند تھیندے ہوٹل تے ونڄ کے روٹی کھادی تے بھون وَل آئیوسے۔ رستے وچ  ٹیکسی سٹینڈ آلے کوں سویلے چھی وڄے بھون آوݨ دا آکھیا کیوں جو اساں سویلے آگرے دی گݙی حضرت نظام الدین ٹیشن توں پکڑنی ہئی جہڑا بھون کنوں 16ک ۔م تے ہئی ۔

رات کوں سئیں ظہور دھریجہ ‘ مجاہد بھٹی ‘ فرید پیرزادہ وَلّے تاں اُنہاں ݙسّیا جو پاکستانی ہائی کمیشن ڳئے ہاسے ۔ اُنہاں ملاقات کیتے بعد اِ چ وخت ݙیوݨ تے آپ اطلاع ݙیوݨ دا وعدہ کیتے ۔ تہوں اساں اُتھّوں وَل آئے ہَیں۔

## حوالہ
کتاب: دِلّی ڈھائی کوہ۔ مصنف شوکت مغل، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان