بچپن ویلھا وَل آوے ہا

ٻال ہک نعمت ، رب سچے دیاں نعمتاں دا نہ تاں کوئی حساب اے تیں نہ کوئی ڳݨتری اے ، اپݨے بندیں کوں جیڑھی اوندی مخلوق اے اونکوں روزی ، ساہ تے آخر موت ݙیوݨ دا اوندا پکا وعدہ اے ، اوندے واسطے وَن سَوّنیں رنگ رنگیلڑے تیں سوہݨے جہان کوں پیدا کرتیں اوکوں اِتھوں دا مہاندرا بݨا ݙتس ، تانجو او اوندا شکر گزار بندہ بݨ ونڄے۔ اِتلیاں نعمتاں وچوں وݙی تیں مِٹھی نعمت اولاد اے ۔ ایں خاطر نکاح کوں اپݨے حبیب ؐ پاک دی سنت قرار ݙتس ، تاں جے انسان دی نسل وَدھے تیں کائنات دا میلہ لڳا رہوے۔

اولاد ٻہوں وݙی نعمت اے ، جنہاں دی اولاد کائنی ، ایندی قدر دا انہیں کنوں پُچھو ،اولاد واسطے دُعائیں منگیاں ویندن۔ پیریں فقیریں دیاں منتاں منیندِن ۔ ڈاکٹریں ،دیدیں دے دَر کھڑکانوݨ دا کا رارکھیا ویندے ۔ رب اولاد ݙیندے تاں گھر باغ و بہار تھی ویندے ہر کوئی شاد تھی ویندے۔ گھر اِچ توتلی زبان دیاں ڳالھیں دہرائیاں ویندن ۔ ٻال توجہ دا مرکز بݨ ویندے ۔ سیاݨے آہدن جو بندے دی زندگی دا ایہو ویلھا جیکوں بچپن آدہن آوݨ والے ہر حصے کولوں چنگا ہوندے۔

ٻال پیئو مائو ، بھیݨ بھرا تیں ہر چھوٹے وݙے رشتے دار دی اَکھ دا تارا ہوندے ۔ اے موج دا زمانہ اے ، نہ فکر نہ غم ، نہ احساس ، نہ ݙکھ ، نہ سوچݨ نہ سمجھݨ ، کِھلدے راہو، روندے رہو ، کجھ مِل پووے تاں کِھل پووے نہ مِلݨ تیں اَسمان سِر تیں چا گھنو ۔ ٻال دا رووݨ کون برداشت کریندے ہر خواہش پوری ، کھیݙݨ دا ہر سامان موجود ، ہرطرحاں دے کھݙوݨے اڳوں آ ویندن ۔ ݙینہ کوں سُمو تیں رات کوںاماں سیݨ کوں جڳائو ۔ چندر نال کھیݙو ، لتڑیاں مارو ، ڳلکاریاں کرو ، کوئی ہٹکݨ آلا کائنی ۔ اے تہاݙا حق اے تیں پیئو ماء واسطے خوشی دا موقع اے۔

شرارتاں معصوم ہوندن ، کھیݙݨ کُݙݨ بغیر نقصان ہوندے ، اے شرارتاں چبھدیاں نئیں چنگیاں لڳیاں ، وݙے وی دُہریندن ، ٻال ہر ویلھے ہر حوالے نال مونڈھیں تیں سوار رہندے۔ اَکھاݨ اے جو ٻال ویلھے دا پیئو ہوندے ۔ اے وݙی سیاݨی ڳال اے ، جو ایہ ٻال اڳوں تے جوان تھیوݨے ، وَل شادی کرݨی ہِس ، تیں پیئو وی بݨسی۔

جیویں جیویں ہک ٻال وݙاتھیندے اڳوں تے اڳوں تے زندگی دا سفر طے کریندے ، اونویں اونویں اوندے اندر عقل ، ہوش ، فیزوی آوݨ لڳدن تے او پکا انسان بݨ ویندے ۔ اے اوندی زندگی دا ݙوجھا حصہ اے جیکوں جوانی آہدن ۔ جیڑھی دیوانی ہوندی اے ۔ اے وی پکی سچی ڳال اے جو ہر بندہ معاشرتی جانور اے ۔ او کلھا منڈھوں نہیں رہ سڳدا ۔ اونکوں زندہ رہوݨ واسطے ݙوجھیں دا سہارا گھنݨاں پوندے ۔ او جِتلا امیر کیوں نہ ہووے طاقتور تیںاثر رسوخ والا کیو ںنہ ہووے ہک ویلھا اینجھا ضرور آندے جو اونکوں ݙوجھیں دی لوڑ پوندی اے ۔ او منگݨ آلا تھی ویندے او ذمہ دار بݨ ویندے ، ذمہ داریاں وا ٻوجھ ویلھے تیں عمر دے نال نال ودھدا آندے ۔ آپݨی روزی ماء پیئو دا خرچہ ، بیوی ٻچیں دا ٻوجھ ، رشتے داریں نال تعلقات تیں لہݨاں ݙیوݨ ۔ جائیداد دے مسئلے مسائل دا سارا بار اوندے مونڈھیاں تیں آ پوندے۔

جے کر غریب اے تاں کجھ سوکھا رہسی جو اولاد کوں ہنر سکھیسی ، کہیں محنت مزدوری تیں لیسی ، جے امیر اے تاں آخری زندگی اوکھا تھیسی ٻالیں دی اولاد دی، جے اَوترنکَھترہے تاں وارثیں دی نظر اوندے مرݨ تیں اوندی جائیداد ݙوہیں تے ہوسی ۔ آخری عمر دا عذاب وݙا اوکھا ہوندے ، آپݨے لِنڳ جواب ݙے ویندن تیں ٻانہہ ٻیلی ہوندا کوئی نہیں ، اولاد وی منہ کر ویندی اے ، بہانہ آپݨی روزی روٹی دا کریندن ۔ ایویں اولاد دا ، رشتیں دا ، محبت پیار دا ، چھوٹے وݙے دی عزت تکریم دا بٹوارہ تھی ویندے۔

راتیں دی نندر حرام تھی ویندی اے ، سوچ سوچ تیں دماغی حالت وِڳڑݨ لڳ ویندی اے ، جوانی والے سارے وَل نکل ویندن ۔ مسئلے گھٹ ہوون تاں زندگی توں بیزار زیادہ ہوون تاں موت منگݨ لڳ پوندے ۔ کݙاہوں پورا نہ وَلے تاں آپݨے آپ کوں ہولا تیں کمزور محسوس کریندے۔

ایہ سارے عرصے اوندا بچپن اوندیاں یاداں پچھوں دیپھراں رہندن ، بچپن دے ݙینہ ، چھوٹے ویلھا  اوندا پیچھا نہیں چھوڑیندا ۔ جو اے وقت اوندا چنگا ویلھا ہا ۔ ہُݨ اوندے نال کیا تھی ڳئے۔ سوچ اوندے اڳوں آلے دوالے گھیرا تنگ کر ݙیندی اے ، آکھاݨ اے ’’سوچیں پیا تیں بندہ ڳیا‘‘اے وی اَکھاݨ اے جو آوݨ آلا ہر وقت گزریے وقت کنوں چنگاں نہیں تھی سڳدا جو ہر کوئی جتھاں ݙیکھو ہکا ڳال ہوسی جو چھوٹا ویلھا ٻہوں چنگا ہا ۔ جیکر غور نال ݙٹھا ونڄے تاں وݙا تھی کے بندہ آپݨی وال تھی ویندے ۔ او خود مختار ہوندے ، اوندے اُتے کہیں دا لڑا نہیں ہوندا ۔ او آپݨی سوچ دا خود مالک ہوندے ، آپݨی مرضی نال سارے فیصلے کریندے ۔ اوندا سکہ چلدے ، اوندا حکم چلدے ، او گھر دا وݙاہوندے ۔ او خاندان دا وݙاہوندے ، اوکوں ساریاں سہولتاں حاصل ہوندن۔

اَحٖ دا زمانہ تاں آسانی دا ہے ، اَحٖ سائنس دی ترقی دا زمانہ ہے انسان دی مشقت گھٹ ڳئی اے ، گھنٹیں دا کم منٹیں اِچ تھی ویندے ، بندے دا زورخرچ نہیں تھیندا ۔ خون پسینہ وی نئیں لڳدا ۔ ہر کم مشین کریندی اے ہُݨ تاں سوچݨ دا کم وی کمپیوٹر کریندے ، بندے دے کولھوں علم ہے ، دنیا دے کہیں ملخ دے کہیں حصے وچ نِکا جیہا واقعہ تھی پووے تاں اوندا پتہ اَکھ پُھرکݨ توں پہلے لڳ ویندے ۔ بندہ مشیناں کولوں کم گھن گھن تیں خود مشین بݨ ڳئے ۔ جتھاں اونکوں اتنے فائدے تیں سہولتاں مل ڳئین اُتھاں اونکوں کجھ نقصان وی تھئے ۔ اوندے کولوں وقت کائنی ، او سماجی جانور نہیں ریہا ۔ او بندیاں دی برادری کولوں پریں چلیا ڳئے ۔ او ݙوجھیں دا ݙکھ ، درد ونڈا نہیں سڳدا ۔ ہمسائیں کوں ہمسائیں دا پتہ نئیں ہمدردی مُک ڳئی اے ۔ مرݨ والیاں دا حق ادا کرݨ دا رواج مُک ڳئے ۔ زندہ لوکیں دا حق کوئی منیندا اِی نئیں ۔ آپݨے پیئو ماء تیں اولاد دے حق ادا ئی کہیں کوںخیال نئیں ، بس افراتفری دا زمانہ ہے ، ہر بندہ ٻہوں ٻہوں کریندا ودے او چاہندے جو سارا کجھ اوندی جھولی وچ ہووے ، مہر محبت بندیاں نال اُنس مُک سُتے۔

کتھائیں او بے وس تیں متھاج اے ، کھلی ہوا تیں کھلے اَسمان تلے رہوݨ آلا اَحٖ بجلی دا متھاج بݨ ڳئے ، بجلی نہ ہووے تاں تڑپھدے ، لوڈشیڈنگ ہوندی اے تاں اوندیاں چیکاں نکلݨ لڳ پوندن ۔ سواری نہ ہووے تاں لاچار اے ، گیس دے پچھوں ٻجھ ٻجھ تیں وقت تیں دھن ضیایو کریندے ۔ کہیں ویلھے تھاݨے دا سݙ ہس تیں کݙاہیں کچہری دے تُھݙے کھاندا ودے ۔ اَحٖ ٹیوب ویل دا رووݨا ہِس ، کݙاہیں ڈیزل پٹرول نِسی مِلدا ۔ درک درک تیں ہلاک اے ۔

تساں سوچو اے سارے ہلاوے جیڑھے ویلھے ہک بندے کو ںآندن تاں اوندا حشر کیا تھیندا ہوسی ، اے لوکیں دی سُݨی اَکھیں دی ݙٹھی تیں لوکیں دی حالت توں سامݨے آئی سچی تیں کھڑی ڳال اے جو بندے کوں ہلکی تیں بھاویں ݙاڈھی چوٹ لڳدی اے تاں او بچپن کوں ضرور یاد کریندے ۔ اوکھے ویلھے خدا تاں یاد آندا اِی اے مگر ہر زخم تیں بندے بپولݨ لڳ ویندن جو وت وی بچپن ہووے ۔ او ویلھا ٻہوں چنگا ہا ۔ بے فکری دا ہا پر ہُݨ تاں سُولی تیں لٹک ڳئے ہائیں۔ واپس ونڄݨ چاہندے ہیں پر ونڄ نسے سڳدے ۔ کہیں ٻئے کوں پکاروں وی سہی تاں پکار نِسے سڳدے ، نہ کوئی ٻانہہ ٻیلی بݨݨ کوں تیار تھیندے ، آپ تڑاپی اے ہر بندہ اپݨے آپ اِچ بند اے ۔ اونکوں آپݨے ݙکھڑے کوئی گھٹ اِن جو او ݙوجھیں پاروں سوچے ، ہر کوئی تارو تار اے بھاویں پَروں اے تیں بھاویں اروارے۔

آئو رَل مِل سوچوں جو بندے کوں بندہ بݨاوݨ دا کیڑھا ترلہ پائوں جو بندہ بندہ بݨ ونڄے یاں اوندی خواہش دے مطابق اوندا بچپن کہیں طراحویں واپس وَل آوے ۔ رب سئیں دے حکمتیں دا دائرہ وݙا وسیع اے ، ݙکھ سُکھ ، نرمی سختی ، اَسانی مشکل ، گرمی سردی ، غریبی امیری ، نیکی بُرائی ، چنگائی مندائی ، اوکھ سوکھ ، بدحالی خوشحالی ، بیماری صحت ، لاچاری ، بے کاری تیں آسائش سب میݙے ربّ دے اختیار اِچ ہِن ، او ہر بندے دے مقدر تیں لیکھ دے مطابق ہر ہک کوں ݙیندے ۔ اوندا اے وی حکم اے جو جیڑھا ٹُردا پھردا اے اوندے واسطے ضروری اے جو اپݨے چار چودھار نظر بھنوا تیں لوکیں دیاں ضرورتاں پوریاں کرے تیں اُنہاں دی مدد کرے ، کوئی ہمسایہ بُکھا نہ ہووے ۔ دولت دی حد مقرر کرݙتی جو انہیں توں ودھ کے جیندے کولوں مال ہووے او خیرات کرے ، صدقہ ݙیوے ، زکوٰۃ ݙیوے ، داݨیں دا ݙاہواں حصہ ݙیوے ۔ اساں مسلمان اپݨے گریبان اِچ جھاتی پائوں جو اساں کِتلی دیانتداری نال رب دا مقرر کیتا حصہ کڈھیندے ہئیں تیں اوندی مخلوق دے ݙکھ ونڈیندے ہائیں ۔ خدا سئیں دیاں مقرر کیتیاں ہویاں حداں تاں ٹھوس ہِن ۔ انہیں کوں تروڑݨ والا اوندا منکر ہے نافرمان اے ہر مسلمان کوں معلوم ہووݨاں چاہیدی اے جو او اوندا آکھݨ نہ مَنے تاں او کون اے؟

رب دے آکھݨ نہ ٹِلݨ والے ہِن ربّ نے لکھیں دی تعداد اِچ نبی تیں رسول بھیڄے ، نیکی دا حکم ݙتا ۔ بندیں دا بندیں دی خاطر جِتلا قربانی دا حکم اے اُتلا کائنات وی ݙوجھی مخلوق واسطے وی ہے ۔ بندے دے سکون دا سارا انتظام رب سئیں آپݨے حکمیں کوں منݨ اِچ رکھ چھوڑئیے ۔ اوندا حکم اے میݙے ناں تیں میݙے راہ تیں جِتلا زیادہ خرچ کریسو مَیں زیادہ توں زیادہ ݙیساں ، جو مال اِی اوندا اے ، ݙیوݨ آلا وی او اے ، ولا کھس گھنݨ دی طاقت وی اوندے اپݨے کول ہے ۔ اوں کتاباں اَسمان توں پٹھیاں ، جنہیں دے وچ وݙی توں وݙی ، چھوٹی توں چھوٹی شئے کوں کھول تیں سمجھا ݙتا اے بندیں دی مرضی اے جو او کیڑھا رستہ اختیار کریندن، سدھا یا ݙنگا۔ وَل آخری نبی بھیڄے تیں آخری کتاب نازل کر ݙتی ہِس پیغام مکمل تھی ڳئے نظام مکمل تھئے ۔ انسان دا رستہ عمل کرتے آسمان تھی ڳئے ۔ رسول صلی اللہ علیہ وسلم آپݨی سنت نال عمل کرتیں رستہ ݙکھا ݙتے ، نیک لوکیں دا رستہ موجود اے کوئی اوندے اُتے چلے یا نہ ۔ نافرمان بݨدے یا فرمانبردار ۔ دوزخ دا رستہ اختیار کرے یا جنت داݙوہیں رستے کھلے رکھیے ڳئے۔پَر میݙی ڳال اُتھاہیں کھڑی اے جو ہر ویلھے ہر لحظے ہر بندہ نِکے ویلھے کوں یاد کریندے ۔ ماضی گزریا ہویا ویلھا ہوندے اوندی یاد ضرور آندی ہے تیں بندے دا بچپن صاف ستھرا ، گناہیں تیں پریشانیں کنوں پاک صاف ، جوانی تیں وݙی عمر دا کوئی نکھیڑا جیندے وچ نہ ہووے جیڑھے ویلھے ݙکھ رنج دا چابھک لڳدس تاں اوندی زبان توں لفظ نکلدن جو کئی جدو دی اینجھی چھڑی ہووے ہا جیڑھی چھوٹے ویلھے کوں واپس گھن آواے ہا ۔ پَر کتھوں ، گزرݨ آلا ویلھا گزر ڳیا اوندا آوݨ مشکل اے ، ہُݨ کوئی ٻال نہیں بݨ سڳدا ۔ پر صرف بچپن آلیاں حرکتاں کر سڳدے ۔ آکھے ودا چھوٹے ہاسے تاں مشوم ہاسے ۔ بادشاہ ہاسے ہر کوئی ساݙی ڳال پوری کریندا ہا ۔ڈوٖے تھئے ہئیں تاں رُل ڳئے ہائیں ، آپݨے آپ کوں بُھل ڳئے ہائیں ۔ چھوٹے ہاسے تاں واقعی وݙے ہاسے ہُݨ وݙے تھئے ہائیں تاں اصلوں چھوٹے تھی ڳئے ہیں۔

## حوالہ
کتاب: پیریں دے ٻیر ، مصنف : پروفیسر(ر) ملک منظور احمد بھٹہ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ملتان