جنرل محمد ضیاء الحق

’’سی ون تھرٹی‘‘ دی تریف تاں ݙاڈھی ہئی ۔ مال مݙی‘ بھیݙ ٻکری‘گھوڑے ہاتھی ڈو ہَن کِتے بھا ݙاِے ہِک ۔ جِتلے ٹَرَپَّڑ ہونوِن بھری لݙی چاتی وَجو۔ گاݙا ریل آلا چِھک تے چاڑھ کَھڑَئو تاں گھر دا گھر ۔ صدر پاکستان جنرل محمد ضیاء الحق گھݨا کر کوٹھا جِہاچِھکوا ٻدھوا تِے چَڑھ ٻہے ہَے ‘ پِچھے وَجے ہے کانڈھل سَند کئیں نال ٻٹّاں مَریندا ۔ سِی ون تھرٹی دا اے وی ہا جو چارے اِنجݨ جو مُنجھ پَوِّن ہَے تئیں وِی کَھمبھیں دے زور تے اَتال بَتال نال لَنہدا لَنہدا دھرتی تے رِڑھݨ جوڳا ہا ۔ ضیاء الحق دِی ایجھی کُھٹّی کھڑی ہَئی جو اصلُوں مُونھ بَھرݨے آن ڈَٹّھا بلادیھ جہاج ۔ ݙاہ بارھاں ہَتھ کُھٻیا ڳیا۔ جہاج اِچ ٻیٹھا تاں ہر کوئی ٻدّھا تِے کڑّیا ہوندے ۔ بچݨا کَنھ ہا ۔ ڈَہَّݨ نال باہ ویڑھ ڳئس ‘ ٹِرِیہہ اُنٹرِ یہہ جِتلے کرنیل جرنیل ہَن بُھڳڑی تِھئے رَکھئّے ہَن ۔

بُھٹّو وَݙا تَکڑا آدمی ہا ‘ وݙے مغز آلا ‘ ݙاڈھا پڑھئیل ‘دُنیاں دے سارے وَلّے وَکّڑ ڄانڑݨ آلا ۔ ݙاڈھا تِکھّا ۔ امریکہ روس چین کوں مُونھ ݙیوݨ جوڳا ‘ کِتھئیں ناں گھٹایُس ۔ ہر جا تے آپ کُوں مَنوایُس ۔ پاکستان وِچ جَنھ نال اَلاݨا اوہو مَن تِے اُٹّھیا ۔ مَنّیا مَنایا تو پچی ہا ۔ لوک وی اُوں تے ساہ ݙیندے ہَن ۔ بُھٹو دا آنوݨ اِیویں ہا ڄݨا چھل آ ڳی ہووے ۔جَھلّئیں ناں جَھلیندا ہا ۔ آپݨے لیکھے وَݙا بَہلِیم وَݙا نَر وݙا سیاݨا ۔ پاکستان دا صدر ٻݨیا وزیر اعظم بَݨیا ۔ ہُوں جُوان ایجھے جُوان کُوں ضیاء الحق کچا کھا ڳیا اصلوں کچا کچا ‘ ناس اِی ناں چِھکّئس ‘ رڑک ڳیا‘ ڳیت اِی ہِکّا ݙتُّس ۔ اِتَھؤں ڳݨ کرو جو ضیاء الحق کیجھی شَے ہئی ۔ ضیا الحق جالندھر دا ارائیں پاکستان کُوں جَلَندھر تھی لڳا۔ اَرائیں بیادری تِے وَہ جو ہَتھ رَکھّئس سنجر پُر دا ہِک میں جہا بُکھ ݙٹاارائیں میکوں آکھے کوئی کم کار ہووے تاں ݙسلیجو ضیاء الحق آپݨا بِھرا اِے منٹ کرے سے۔

ضیاء الحق ہووے توݨی ایوب خاں ‘ ہَن تاں پکے فوجی پَر پِچھے آن اِیویں اَکھیجے لغور تِھیئے ۔ اساݙے دین اسلام وِچ تاں فوج دَا وَݙا اِی اُوہو تے ٻی ݙے گِھن کِتی کرتی تے ٻدھی چھوڑی دا مالک اِی اُوہو ۔ امیر المومنین وِچ سَبّھو کُجھ آ ویندے ‘ اساں آپݨے قنون قرآن کُوں تاں ٹَھپ رکھّیؤسے ۔ انگریز تاں ڳیااساں قرآن کُوں ہِک پاسے رکھ تے انگریز دے پیریں تے ٹُرݨ پَے ڳیؤسے‘ چار جَنھ کُوں چُݨ گِھنِّن اُوہو سِر دا سئیں ‘اوہو مُلخ دا والی ‘فوج اِی ہوندے تَلُوں تِے ٻی سموری خلقت وی ۔ ایہے سَݙیجݨ پے ڳے سیاستدان ۔ چارے پاسُوں چُݨڑیج چُݨڑیج پِے آنوِن ۔ مݨدلیاں بَݨ ڳیاں۔ مہیناں مَہیناں ݙوں ݙوں مہینے میل ٻدّھا پِے جیڑھے چُوݨ کَھٹّی وَݙا مُچّا بَݨئی بادشاہی کریندے ٻیٹھن ۔ݙوجھی دُھر جَنھ چار سِرّیاں گھٹ چُݨوایاں‘ ہِک ٻے نال ݙے گھن کرِن۔ اِیں رہُّوں وَسُّوں او آکھِن ناں اُوں کَھٹُّوں کَمَؤں ۔ کَنھ مَحل ٹَھڈّے سینے‘ کَنھ محل اُتّے تَلّے ہِک ٻے دِی ما بِھیݨ ٻیٹھے پُݨڑِن۔ جَنھ دا وارا وَلّے لُٹ پُھر تِے چوتا چا ٻدّھے ۔ فوج آکھے اِیہے کِیوں اَساںکیِوں ناں کَھؤں ۔ ایوب خان فوجی ݙنڈا چاتا ‘ ٻڑھ لڳ ڳی ۔ ہَر کَنھ آکھیا ہُݨ سِدھ تھیسے ہُݨ کم ٹُرسِن ۔ ٻیا تاں کُجھ ناں تھیا ایوب خاں آپݨے پُٹرِیں کُوں فوج کنُوں کَڈھ تِے کَھٹّݨ کمانوݨ تے لاتا ۔ کیپٹن گوہر ایوب ‘ کیپٹن اختر ایوب۔ گوہر ایوب کوں ’’گندھارا انڈسٹریز‘‘ دا پَردھان بݨایُونیں ‘ کراچی آلئیں دِی نَک اِچ مُہاراں وی گَھتّی وَدا ہووے ۔ نکیل دی گُھٹ سُٹ ایجھی کریندا آیا جو ݙہوِیں سالھ ایوب کُتا ہائے ہائے ایوب خان سُݨ تے مُؤا۔ یحییٰ خان کنُوں پُرڑیندے ضیاء الحق دِی وَٹھ وِچ آیوسے ۔ وارا آپݨے مُہانڈرے آپ فوجئیں کُوں ݙیندے اَئے فوجیں کنُوں ٻلّی ناں ۔ آساں تاں ہر کَنھ کُوں ہَن پِیاں ہر کنھ کنوں ۔ کَنھ ݙنڈے آلے تِے کَنھ مِیمڑے وَݙیرے گھٹایا کَنھ ناں۔ او پُھر مار کِتّونِیں جو ہُݨ گھر اِچ داݨے نِیں لَبھدے ‘ اِتلا پِن تے پَچایونیں اُݙایونیں جو لَہݨے آلئیں آن سِر ڳھدّے ۔ ساڳی اُوہا ایسٹ انڈیا کمپنی آلی راند آن رَسّی اِے ۔ ضیاء الحق خدا رسولؐ ‘ قرآن ݙاڈھی کریندا ہا ہَئی چَھڑّی دھاڑ خُون‘ وِچُّوں کَکھ ناں ہووے ۔ مُلاّں مُلواݨے ݙاڈھے چاڑھیونِنس وِڑھایونِنس وِی سہی ۔ وِڑھݨا تاں ہا ‘میکوں لَکھ ‘تیکوں مِلِن ݙوں لَکھ ‘ کُتّے ویڑھ تاں تھیوݨی ہَئی ۔

بھٹو کُوں ٻدّھݨ ڈَھکّݨ پوݨے ݙوں سالھ گِھیلݨ ۔ ہِیں وِچ اِچ آپݨے دَہمان ہِیں کُوں ٻدھ ہُوںکوں چھوڑ نال کِتوننس۔ اُنڈاں ڳول ڳول جیلاں بھری وَجن ‘ جا پجا ٹِک ٹِکیاں اَݙ تِے کوڑے وَدے مارݨ فوجی ۔ کوڑے دا ہک شُغل اِے کڈّھیئونیں جو اَڳوں بَھونپوُلا تِے رَڑاں لوکیں کُوں سُݨوایونیں ۔ ’’مائیک‘‘ مُونھ دے اڳوں چا رکھّن ’’لائوڈ اسپیکر‘‘ چَؤ دھار ٹَنگیج وَجݨ اوݙوں ٹَرٹ چُھٹِّن ایݙوں دَانھ نِکلے ۔ ہِک چرچا بَݨ ڳیا ۔ تماشا وی عبرت وی ۔ اوڑک جُوان وِی کِتھؤں کُوڑے سَچّے وَٹھ اِچ آ ڳے ۔ کلی تاں اُوہائی تھیوݨی ہَئی ۔ او تاں ہَن نَر کَھر۔ کوڑے کوڑے نال ماء بھیݨ پُݨیؤنیں ۔ ضیاء الحق دی ما کُوں اِیں ‘ تِے دِھی کُوں اِیں ‘ تے زال کُوں ایں ۔ لائوڈ اسپیکر کنُوں تاں توبھاں کڈھا ڳے ‘ اُوہے ‘ ہَر کَنھ دِی جان چُھٹّی ‘ پِھکے مُونھ اَلانوݨ جوڳے ناں ہونون ۔ جُوان ماراں چا تِئی مَنوا وِیندِن آپ کُوں ۔ جِتّھاں بُھٹو ڈَھکّئیل ہا اُوندی وَٹ اِچ جہانگیر بَدر کُوں جیل اِچ کوڑے ماریؤنِیں ‘ اُنھیں دے لیکھے کُوکاں کرے سے بھٹو دا وی ہاں ݙلسِے ‘پَر جہانگیر بدر پھیرے پھیرے نال جیوے بھٹو دے ہوکے ݙتّے ۔پھٹکے مارݨ آلے بے شُم تاں تِھئے پَر بے حیائی تِے بادشاہی اَکھاݨ وی تاں ہِے ‘ ضیاء الحق کُوں آپݨی کُرسی دی تَکڑئی دا وِسواس بُھٹو کنوں وی ݙوڑا ہا ۔ کھوٹا تے ݙڈھرا رَڄیں ہا‘ وِچ کَنھ کُوں ناں ݙیوے ہے ۔ اُوندے سَندکئیں اُوں کوں بئی مان تے پلیت لکھئے ‘ بُھٹو کُوں وِی اُتوں اُتوں ابا بَݨئی آیا۔ شرابیں دے گلاس آپ بھر بھر پلاوے ہے ‘ ایݙی نِوّڑت آکھ تاں ہَتھ ڳھدل اِس۔

امریکہ تے روس دی چِھک تاݨ جئیں جو رِیت اِے ݙاڈھے کُوں ݙاڈھا ‘ کِیں ݙاڈھا ݙاڈھے کُوں ‘کُتا ‘ کُتے کُوں نِیں سَہندا لڳی اَمدی اِے ۔ افغانستان وِچ بے دین ٹولہ اَمدا ڳیا تِے کُٹکا پَے ڳیا ‘ ایجھے اَٹکیئے جو روسی فوجاں اِی آن لَتھّیاں ہَتھ ڳنڈھانوَݨ کِتّے امریکہ تاڑی ٻیٹھا ہا ‘ ضیاء الحق کُوں اَڳوں کِتونیں ‘ ہِیں دَڳ اِی ݙتّا کُلّھا وِی ۔ آں بندوقاں ‘دَمبوخاں ‘توفاں ‘بمب ڈُھکّن پِے ‘ پاکستان افغانستان جِتھاں کِتھاں وَڑے لڳ ڳے ۔ وِڑھاند دا روس ہوندئیں سوندئیں بھاڑی نِکتا۔ کھلے کھا تے گھر وَح مواء ضیاء الحق دے کُلّھے تِے امریکہ روس کُوں بَھڄایا ۔ ضیاء الحق سَکھݨی وِنگار وُڑّھا ۔ دُھݙ ہَا جݙاں ۔ ناں تاں ایہو دَا لَہݨے بَشکوانوَݨ تِے بَندی تے لِیکا ݙوانوݨ دا ہا ۔ ٻیاں ڳالھیں مَنوانوݨ دا ایجھا وجوایُس جو ہُݨ توݨی ہر کوئی پِٹیندا ٻیٹھِس ۔ اَڄ اُوہو ساڳا امریکائے آکھدے پاکستان وݙا بدمعاش اِے ‘دہشت گرد اِے ‘ توݨی جو سَبھنئیں کنُوں وَݙا ݙاکو تِے دہشت گرد تے پھورُو گَھٹّا امریکہ آپ اِے ۔ ݙاڈھے دِی سوٹی کُوں ݙوں مَتّھے ہوندِن۔

رحیم یار خاں وِچ کتابیں دی دکان چوہدری امانت علی اینڈ سنز تِے یَکاّ ویندُوں اَمدُوں ۔ ہِک ݙینھ آکھِن ایویں ‘ اَٹکل نال کن وچ جو ہِک رِسالائے اُوہو گِھنسو ۔ کُجھ چَھپ اِی مار وَجن۔ پنج روپے دائے ۔ پنج روپے دی خیر اِے ݙیکھُوں تاں سَہی ۔ اندرُوں لکئی ٻیٹھا ہووے ۔ کَڈّھئس ۔ ݙیکھاں تاں اُتُّوں اُتُّوں ضیاء الحق دا پھوٹو اِے نور جہاں دے ہَتھیں وِچ ہَتھ اِن ‘ میں اِی جَھٹ پَٹ کَچھ اِچ چا ماریا‘ سَئیں ہوریں پڑھدے تاں رات ݙینھ قُل کلمے وَدے ہوندے ہَن ۔ نور جہاں کُوں کیݙے کرے ہَے سید بادشاہ شوکت حسین رضوی مائی کُوں بمبئی دے چکلے وِچُّوں چا تے پرݨیا ہا ۔ ݙاڈھیاں ٹُوٹڑِیاں ماریؤنِنس پَر رَنڈی اوڑک رنڈی نِکتی چکلے والی تاں چکلے والی اِی رہݨا ہا ۔ دَڳ ویندئیں کُوں ‘اَمدے ویندے کُوں ‘کوڑکی وِچ پَھسئی ٻیٹھی ہووے ہے ‘ کئی نِینگریں دے چاول کھادھونِنس ۔ ڳانوݨ وَڄانوݨ دے وارُوں خیر نال پنجاب دِی وَݙی مادرِ ملت اِے ‘ مادام نور جہاں ۔ وَدھدی وَدھدی شاہی محل ماڑئیں توݨی پُڳی‘ جنرل محمد یحییٰ خاں کوں چُتیل رَنّاں بَھمدِیاں ہَن‘ نور جہاں تے جنرل راݨی دا راڄ ہووے ‘ جنرل ضیاء الحق آپݨے پیٹی بھرا دی سُوکھڑی کُوں مان تاں ݙیوݨا ہا ۔ جݙاں گلّھم کلّھا آپݨی چوݨ کرانوَݨ کِتے بَھڄدا وَدا ہا ضیاء الحق ۔ اے ڳالھ ݙاڈھی ہُلّی ہئی جو نور جہاں وی جنرل دے کھٹ کھانوَݨ دیاں دُعائیں ٻیٹھی منگدی اِے ‘ ٻے تاں کَنھ کَھٹݨا اُوئیں اِی کوناں کَینا ہا‘ کاگز تاں کَنھ ٻے کُوں بَھرَّݨ ناں ݙتونیں کَھٹّے کِئیں ناں ہے ۔

کانڈھا آ ڳیا بہاول پُر فلاݨے ویلھے پُڄو جنرل صاحب کُوں سُݨو ۔ میں آکھیا اَدا اِتلے پندھیں کون وَجے ناں کوئی گھوڑا ناں گَݙنھ ‘ ناں موٹر ‘ آپاں کنوں اِے کم زور اے ۔ میاں نور احمد سئیں دی چِٹھّی آن کھڑی سِر واہی کنوں جو گَسَئی تاں میں اِی ٻیٹھا ہَم پَر آکھدِن متاں ناں ڄلُوں تِے پُچھ پرتیت پی تھیوے ‘ فوجی ہِن تاں پُٹھّی کوپری‘ موٹر میں گِھن اَئوساں ڄل تاں ڄلُوں ۔مِٹھّے نور تِے ڳیؤسے‘ ناں کوئی ڳالھ ناں بات‘ جنرل آیا ‘ اَلاݨا کوئی فَتبا وِی گودے کنوں کڈھ ݙکھایُس ‘ ٹاکرُو مُلاّں کُھٹِّن ‘ ہر کوئی ہَکاّ ٻکاّ ۔ کوئی ڳالھ اِی ہووے ہے کم دی تاں سُݨݨ دِی چس اِی آوے ہے ۔ ہر ڳالھ تے ہَر کَنھ تِے کَھلّا ہا اِیںوارُوں اِے وِی ݙٹھوسے جو سالھو سال اخبار رسالے سال دیاں خاص خاص ڳالھیں جوگَݙ کر چھاپِن ‘ فلاݨی تریخ کُوں کیا تِھیا تِے فلاݨی تَریخ تے کیا بݨیا ۔بُھٹّو آلی پھاہی آلے ݙینھ چار اپریل کُوں تَھڄیؤں اُتھلانوِن اِی ناں ۔ آکھ تاں تِھیا اِی کجھ کوناں ہا ۔ ناں بُھٹّو پھاہی چڑھیا ہا ناں کوئی ٻی ڳالھ تِھی ہَئی۔ ٻیا تاں ٻیا بُھٹّو دی نماز جنازہ متاں کوئی پڑھدا ہووے پولیس ݙنڈے چَئی ودِّی ہووے ۔بُھٹّو دے عاشقیں کنوں گھݨی سُجاݨ ضیاء الحق کُوں ہَئی ۔ ہُوں کُوں سُدھ ہَئی جو میں کَنھ کُوں قتل کریندا پِیاں ‘ ہُوں اوہا جیل اِی پٹ پَرے کِتی ‘ متاں فزریں بُھٹّو دے طالب مَنتاں کھڑے ݙیون ۔ بھٹو کُوں جانُوں تاں مار مکایُس پر پیپلے تاں ہُݨ اِی بھٹو دے ناں تے مَردِن ۔ چَھڑّے پیپلے اِی ناں سارے پاکستانی ۔ ہُوں محل ضیاء الحق ایجھا کَھلاّ ݙکھایا جو ہَر کوئی گھر ٻیٹھے ٻیٹھا ݙردا ہوندا ہا ۔ کوئی ناں کُسکدا ہا ۔ حق سچ آکھݨ آلے وی ہَن ‘ ݙھِکیندے مَرِیندے اَئے ۔ کئی مسلمان وِکّئے وِی ۔ وزیر مشیر وَدِّے بَݨݨ۔ اُوݙوں فوجی حکومت کُوں گندا اِی آکھِن ‘ ݙنڈے نال کمیندئیں کمیندئیں چُݨیج تِے پاکستانئیں کُوں ہَکلَݨ تے روح وِسکِئس پَراڳوں کوئی ہووے ‘ چُوݨ پِی تھیندی اِے ریفرنڈم پیا تھیندے ‘ الیکشن پِے کروِیندُوں ‘ مُہاݙا ݙیوݨ آلا اَڳوں کوئی لَبّھے ناں‘ کَلّھے سِر چُوݨ اِچ اُٹھیا کھڑے وَہ جو چُوݨ اِے ‘ میں ہک چِٹّے اَݨ پڑھ ملک خمیسہ کوری کُوں اَلوا ݙٹّھا۔ آکھے اسلام آلی ڳالھ تاں ہاں کُوں لڳدی اے ‘ پَرچی تاں سَٹُّوں اِسلام کِتّے تِے اَڳوں ٻُلاہ ضیاء الحق کَڈھ آوے اِیویں کیڑھی کتاب اِچ لکھیئل اِے ۔ میں وَلے وَکّڑ ݙاڈھے چاڑھیئومِنس میاں قرآن لاڳو کَرّݨ کِتّے تکڑے آدمی کُوں اَڳوں کرݨای پَؤسے ۔ آکھے ہِیں قرآن لاڳو کِتّا تے  اَساں ݙٹّھا ۔ چُوݨ دا ناں تاں ہا ‘تھولھا گھݨا لُڑلاٻ ہووے پِیا ۔ کوئی آکھے بِے شرم بے حیا ‘جنرل ضیاء ‘جنرل ضیاء ۔ ٻیا سُݨؤسے ‘ پاکستان دا مطلب کیا‘ کوڑے ݙنڈے مارشل لا ۔ کئی محبتی آکھن مرد مومن مرد حق ‘ضیاء الحق ضیاء الحق ۔ اَساݙے تَل دا مُہانڈرا رفیق حیدر خان لغاری وزیر مشیر ہووے اَسّاں اوندے چھاڑ تے وَدّے بَھڄوں ۔ لوکیں کیا آوݨا ہا اَسّاں جِتلے ناں لِکھّئیل ہَن  پرچیاں بݨا ٹَھپّے لا لا تِے پیٹیاں بھر رکھّیاں ۔ کروڑاں روپیہ ہِیں کُوڑ تِے چَٹ تِھیا ۔ آکھن کیا ۔ آکھن ایہو کجھ جیڑھا چوݨ آلی پرچی تے چھاپئل ہا ۔میں ہک پرچی تاں پیٹی اِچ سَٹّئم ݙوجھی منگی آیُم آپݨی چوپڑی اِچ آن چِمباڑئیم ۔ پَڑھ ݙیکھُوں مان کُجھ ہتھ آ وَجے ۔ لِکھدن ’’کیا تُساں صدر پاکستان جنرل محمد ضیاء الحق دے ہُوں کم دِی پُٹھ بَھرّئی کریندو‘ جیڑھا ہُوں پاکستان دے قنون کُوں قرآن تے سنت رسولؐ نال رلَانوݨ دا ٻاݨ مارئیے تِے پاکستان ہووے۔ پاکستان دے ہونوِݨ تِے بَݨݨ دی ڳالھ کوں جیویں ٹھا پُر ݙیوݨ دا مُنڈھ ٻدھئس ‘ کیا ایہو کم ایویں ٹوری رکھیجے ودھیک پَکاّ کریجے ‘ جوڑ جک کریجے تے خیر نال بادشاہی لوکیں وِچُّوں چونڈئیل مہانڈرِئیں کُوں ݙیوݨ دی حامی بھریندو ۔‘‘ 

چونڈ آلی بادشاہی ہووے جمہوریت جمہوریت دے واکے اِی ہونوِن ۔ ہووے سَبّھو کُجھ اُتّوں اُتُّوں ۔ تِھندھے ٹُکُر کُوں دِید سارے لاتی وَدِّے ہونوِن ‘ جݙاں تاںآکھدا ہا جنرل ضیاء جو جَنھ محل اِی کُور کُور کِتُّم سارے مُہانڈرے سَمورے اڳواݨ تے اپݨی ڄاݨ اِچ سیاستدان پُچھ مَریندے اَوسن۔جیڑھا چُݨ تے آندوسے جیڑھا ݙنڈے نال آیا رِیت اِیہا پِی اَمدی اِے جو میں ہونواں ٻیا کوئی ناں ہووے ‘ پاکستان کُوں میں ہونواں آلی رِیت مارئیے ۔ کِتھُّوں دی ڳالھ کِتھّاں پِی مَردی اِے ۔ اِسلام کُوں پرچی ݙیؤ ۔ صدر کون ضیاء الحق ۔ ضیاء الحق اسلام ہا کیا ‘ اسلام کِتے کُجھ کِتّی جو وَدا ہووے ہَے وَل وِی صدر کون ضیاء الحق ۔ اے تاں مُنڈھوں مِنَلپَٹّی ہا ۔ اِیں کُوں آکھدِن چُت بھیݙی مُونھ ٻاکرا ۔ 

ہِک پاسُوں تاں ݙنڈا ‘ٻے پاسُوں لوک لوک ‘عوام عوام ‘گریب عوام ۔ مارشل لاء۔ جمہوریت ۔ جمہوریت دا مطبل چُوݨ دے زور تے لوکیں دی بادشاہی ۔ وَل چوݨ کروے سُوں پَر ٹولے بازی ناں جماعتی ناں ۔ وَل چُوݨ کیا دِی ۔ تئیں وِ ی اِیہا رَاند اِی رَسایونیں‘ ٻہرُوں غیر جماعتی اندرے اندر مسلم لیگ بَݨایونیں وَح ‘ مسلم لیگ ہک تاںناں ہَئی‘اصلی مسلم لیگ تاں فاطمہ جناح آلی ہئی پِچھے ایوب خان آلی کنونشن مسلم لیگ آئی ‘ پڳاڑا لیگ ‘نغارالیگ ‘ سَت اَٹھ لِیگاں ہُݨ وِی ہِن محمد خان جُݨیجو کُوں آپݨی ڄاݨ اِچ بودلا بادشاہ کیوں اصلوں بُودن ڄاݨ تے وزیر اعظم بݨایا کِیں بݨوایا ضیاء الحق ۔ محمدخاں وزیر اعظم بَݨدا ڳیا تِے کیا اَلاݨا‘ اِیہو کُجھ اَلاݨا جو فوجی ݙنڈا (مارشل لا) تے لوکیں دی بادشاہی (جمہوریت) گݙنِیں ٹُردے رَنہدے۔ آبلامَنّاں کھا ۔ آپݨے چَپ تے آپ وِچھُّوں ٻلھا ٻیٹھے ۔ ہُݨ کیا کرے ضیاء الحق ‘ حالی چھپ مار ڳیا ‘ جوݨیجو آپݨے کم اِچ گَتّا رَہ ڳیا ۔ امریکہ بے حساب بمب اِی ݙتّے ہَن گولے وِی کُجھ اَڳیتّے افغانستان نِکلدے رَہ ڳے کُجھ گھر وِچ ویندے پُورئیونیں ۔ اَلھّئے کَنھ لاتی ‘کِیں آپُوں لڳی ‘او جڑی کیمپ کنوں کئی ہزار گولے راولپنڈی تے وَس ڳے کئی ہزار جاہِیں پَھٹوڑی تھیاں ۔ ہِک گھر دے پِچھُّوں ہِک آدمی لَئو ہزاراں اُوہے موئے ۔ وزیر اعظم آکھے تاں میں تاں تَؤشیش کروے ساں۔ فوج کُوں پَمدا ہا ڳیڑ‘ کڈھ تے چا ماریؤنِیں جوݨیجو صاحب کوں ۔ وَح آپݨی رہکی راہ تے ڈھور چرا ۔ فوجیں کُوں دَڳ لانوݨ آلا تُوں کُون ۔ فوج دیاں چوریاں اَڳے اِی کَنھ پَکڑئن کِیں تُوں مُہانڈرا سَمئتیں ۔ جوݨیجو ہک ٻیا وݙا کم اے وی ݙکھایا ہا جو مُلخ دے سمورے وݙیرئیں دا ہک مِیل اسلام آباد وچ وی ٻدھوایاہَس ‘ بے نظیر کُوں سݙ ٻلھانوَݨ ہُوں جُوان دا کم ہا ۔ اُتھئیں مولانا شاہ احمد نورانی آکھیا تِے ہَر کَنھ سُݨیا جو کُتا تاں تُساں کڈھیندے نِوّھے کُھوہ پاک کیویں تھیسے۔ کَم کُوں کِیویں ٹُوروں ۔ اِیہا سیاست مطبل لوکیں کوں کِیویں رلَؤں کم کار اِچ بادشاہی وِچ۔ ایہا جمہوریت تاں آنُوں جیرھی ڄاندُوں پَر ضیاء الحق جِتلے توݨی ٻیٹھے پلیتی ناں وے سے۔

قد مارئیل ہَس ‘ ڳٹھ مُٹھڑا ہا ‘ اَکھّیں پِھرئیل تاں ناں ہوسِن ‘ پِھرئیل ہونوِن ہے تاں جنرل کِئیں بَݨے ہَے ۔ ہا کَھݙ اِچ ہن اِیں وارُوں جِنھیں کُوں ناں وَنڈا ہا کاݨا کاݨا لاتی وَدِّے ہَن ۔ اَلا ایݙا کھہورا ہَس جو کَنیں وِچ دَھک وَح لڳدا ہا آکھ تاں اصلُوں پٹ گِھنسے ۔ پَکاّ فوجی ہا ۔ مُچھّاں وَٹئیل تاں ناں پر اُتے چُنہباں کَڈّھی کَھڑّیاں ہونوِن۔ کُراڑ اَلانوَݨ ‘ہولئیں ہولئیں کیݙے ڳیاں مُچھّاں تِے کیݙے ڳی جُوانیں آلی تݙ۔ اَڳوں پِچھُّوں خُشامتی ہونوِن رات ݙینھ کُجھ اِی خیر ناں کروں تے ساری حیاتی ٻیٹھے رہوں ۔بس ایہا تَݨ ووݨ رَنہدی ہَس ۔ اُوہو نماز کھڑا پڑھے ہے ٻے جرنل ٹوکاں ٻیٹھے کرن ہے اُوہو پڑھی آوے ہے ۔ فوج کوں پالٹی گَݨے دا ہا ۔ میݙی پالٹی ۔ سگرٹ ڈَن ہِل پِیندا ہا ۔ کَنھ میل اِچ دَھک ماریؤنیں ڳالھ کُوں بݨا تے ۔ چوری دا مال ہوندے اِیہو تاں ۔ آپ پِیندے ٻیٹھو چوریں کُوں ہَتھ کون لے سے ۔ ہُوں ݙینھ کنُوں ٻیڑی چِھکّݨ کنُوں بس کر ڳیا ‘ کم رات ݙینھ کرے ہے پِچھے جیجھا اِی کرے ہے ۔ اُڑدو نال وِی ڳانڈھا ہَس نِرا پِرا انگریز اِی کوناں ہا جِئیں جو آپݨے کالے انگریزکریندِن ۔ اُڑدو اخبار آلئیں کُوں وِی سَݙے ہَے رات دا ٹَرَئے ٹَرَئے وَڄے فون کرتِے نِنڈراں پِھٹاوے نیں ہَے ۔ بِے وا ہے ٹِنڈرئیے وَدے ہونوِن ہے ۔ ہِک پھیرے نقوش آلے کوئی میلہ کَرَئی کھڑے ہَن اُتھئیں وِی وَح پُڳا ہا ۔ پاکستانی ہندوستانی نقلئیں نال وی چگی رس پت ہَس۔ شتروگھن سنہا ہک ہندوستانی ایکٹر یکاّ ضیاء الحق کنیں آن ٹِکدا ہا۔ شَئت اوندی چرڑی دِھی کُوں وَنڈا ہوسے ‘ چھوکری اللہ دی ٻانھی ہَئی۔ دِھی کِتے ݙاڈھے وَس کِتونِنس‘ پیر فقیر کَمتونِنس ‘ جاڳراں ‘ چھاڑے چَھنّے خنگاہِیں‘ قبراں ‘ بے گھݨے تِویز دھاڳے سَبّھو کُجھ ہا پر اُوہا ٻالڑی اوئیں بھولڑی دی بھولڑی ڄئے ڄم دِی ہئی ۔ پِیر بری امام تاں ہا اِی اسلام آباد دی کَچھ اِچ ۔ چھڑا قائد اعظم جناح دی قبر تے کَڈہئیں ناں ڳیا ہا ٻے سارئیں قبریں آلئیں کُوں ہَنڈیٔ ودا ہووے ۔ ہندوستانی فلماں وی گھر گھر پُڳیّاں‘ انگریزی اُگھاڑیاں سادیاں ساریاں فلماں ڈِھڳیں دے ڈھڳ آیاں پاکستان وِچ ۔ کَنھ ڳالھ دی کوئی جھل پل ناں ہَئی جو کُجھ آوے پِیا وَجے پِیا ۔ افغانستان وِچ ڄنگھ اَڑی تاں کلاشن کوف تیݙے میݙے ہَتھ اِچ آ ڳئی ‘ جَنھ کُوں دِل آکھے مارو ‘ ضیاء الحق نِوّڑت نال مِلدا ہا ‘ہر کَنھ دِی سُݨدا ہا ‘ڳالھ دِل وچ رکھے ہے ‘مُونہوں سُدھ ناں پمدی ہئی جو دِل وچ کیا اِس ۔

رئیس امروہوی کوں ایم کیو ایم آلئیں گولی سَٹکئی تاں تݙے تے تاں میں وی پُڄڑاں تاں ہا ‘ ٹریجھا امام باڑے وِچ کِتونیں ۔ ہِک سندکی ناں ڄاݨدا ہا جو اساں سُونہے اُوں ۔امام باڑے وِچ اقبال مہدی نال سُونہا پیا کراوے ۔ اِے ہِے انیس ۔ اقبال مہدی آکھیا میں ڄاݨدا اِنھیں دے اساں تے وݙے تھورِن ‘ شُخرانے پڑھدے ٻیٹھوں میݙے وَت کِہے تھورِن اقبال مہدی تے۔ میں کُجھ کُجھ پِھکاّ پِیا تھیواں۔ آکھے ضیاء الحق آلا جہاج بہاول پُر اِچ ݙاٹھا ہَنیں ناں ۔ ضیاء الحق پیر ایجھے ڄمئی ٻیٹھا ہا جیݙے جو نِکلے ہَے لشکر گݙ ہونوِن ہَے ۔ سُݨدُوں جو ݙوں وݙے آدمی ہِکاّ ٻیڑی وچ ناں چَڑھن‘ ہِکا ہسواری تے ناں ٻہّن۔ جنرل ضیاء کوں کُوڑ کُٹݨے ہَن ‘ جیݙے وَجے چار چھاڑ تے گݙ۔نَوّاں کوئی ٹینک بَݨیا تِے اُوں کُوں چلا پِے ݙیکھِن روہی اِچ ۔ امریکی سفیر سُودھے اُنڑِیھ جنرل تے ٻے وݙیرے چڑھ ٻیٹھے ہِکّے جہاج اِچ آن بہاول پُر لَتّھے ۔توݨی جو ضیاء الحق فوجیں کُوں خُش رکھݨ دے سَبّھے وَس کریندا ہا گھٹیندا ناں ہا پَر بُھٹو دا چاتل تاں اَٹھوِیں جا کنُوں ہا۔ آکھدِن پنج پھیرے کَھپانوݨ دا ٻاݨ ماریا ہا اوندے آپݨے فوجی صاحبان ضیاء الحق کُوں ‘ فوج کُوں ضیاء الحق میݙی پالٹی آکھدا ہا ‘ پنج پھیرئیں ناں تاں ہِک پھیرے تاں چرکھی آلا جہاج چھانگا مانگا آلے جھنگ اِچ وَح لَتھا کِیں اَلھئے ݙٹّھا ۔ کیوں ناں پُڑ سڳئے اوہے ڄانڑِن کوئی کَنھ کُوں مارݨ تِے پَوّے تاں دیرتاں کونھیں لڳدی۔ ماچھی ڳوٹھ بھاݨ آلی فوجی مِل وِچ آیا ناں ہا ۔ ہِک مَہَّر ݙسلیندا ہا میں لوسِݨ ٻیٹھا کپیندا ہَم چَرکھی آلا جہاج جو لَتّھا واجھلوڑے نال ڳاہ میݙا اُݙرَݨ پَے ڳیا۔جِتھّاں اِتلی وِتّھی ہووے اُتھاں مارݨ اوکھا نِیں سُتھرائے ۔ وَدا تاں خیر اُوئیں وِی مُکلئی ہا‘ ایݙا ظلمِیں ٹی وی تِے رُنّاں ہا آن ۔ کُھٹّی تاں اُوئیں وِی کھڑی ہَس ۔ ٹینک چلا گھُم پِھر تے وَلا آن چڑھئے جہاج تِے ۔ جئیں اِی اُݙریا اِیویں آکھُوں جو پنجویں ݙہویں ایکڑ تے وَح ڈٹّھا ۔ ریڈیو ‘ ٹی وی تے ٻڑکا پَے ڳیا ‘ غلام اسحاق خاں دا آکھݨ ہووے جو طیارہ پَٹ ڳیا ۔ پھاٹیا ٻاٹیا کجھ کُوناں ہا مُونھ بھرݨے ڈَٹّھا تِے سَڑ کولا تھیا ۔ بچݨا وَت کِیا ہا‘ ݙوجھے ڄہاڑے ٹی وی تے ݙکھایُونیں کاں گݙ تھئے ٻیٹھے ہَن ۔سُر دے آنوِن آدمئیں دے پیریں وِچ وَدّے وِلھڑِن‘ جو کُجھ بَچیا ہا اُوندی چُݨ پَچُݨ ودے کرِن ۔ کاں کُتّے کھا ڳے ہِیں کُوں اَکھیندِن ۔ کاں تاں ہَن سُح ایجھی ہَئی جو کُتّے پُڄ ناں سڳئے ۔ جہاج کُوں ڈَنہداݙیکھݨ آلے سِرائیکی ہَن تے سِرائیکی اِچ اَکھ ݙٹھی ڳالھ کھڑے سُݨویندے ہَن ۔ اِیں وارُوں ٹی وی آلئیں ہِک پھیرے تاں اُنُھیں دے ٻول سُݨوَئے تِے ݙکھئے جو ہونوِن ہَے پنجاپی تاں پِچھّے رات ݙینھ دُھمّاں ہونوِن ہے کِئیں ڈَٹّھا تِے کِیویں سَڑّیا ۔ سِرائیکی وَݙیرے اَساݙے کیا جانڑِن جو لَہوری اساں نال کِئیں پے ٹکردِن ۔ اصل شَے قومی غیرت ہوندی اِے جیڑھی مُہانڈریں وِچ اللہ کرے جا ڳے ۔ وزیر اعظم نواز شریف کُوں تاں آپ کُوں پنجاپی سݙانوݨ جاڳ پنجاپی جاڳ دے ہوکے ݙیوݨ وِچ اُوں کُوں کوئی شرم اَئی ‘ شرم دی ڳالھ اِی ناں ہئی ناں ݙرّیا ۔ سِرائیکی وَݙیرہ اَلیندے تاں وِٹھ نِکلدی اِس ‘ جہاج ڈَٹھے سَڑّئیے کنُوں پِچھّے ناں کَنھ دی سُجاݨ ہئی ناں کَنھ دِی لاش لَبھدی ہَئی ۔ ہَن تاں ٻوٹیاں ٻوٹیاں ۔ میل چُݨ تِے ہک وَنڈی تِے ہَتھ رَکھ تِے آکھیونیں اے ضیاء الحق دا لاشائے ۔ ݙنڈ سُجاتِے سِے ضیاء الحق دا ئے مثالاں ہِن ناں پِیاں ۔ ݙئن ڳی پَر ݙند سَٹّی ڳی ۔ وَݙا ݙند تاں نواز شریف ہَس ۔ جِنھیں بُھٹّو دِی پھاہی تے دیڳاں چاڑھیاں ہَن مِٹھایاں ونڈیاں ہَن ۔ اُوہے پاند ݙے کھڑے دیڳاں پکدیاں اِی ݙٹّھئیونِیں مِٹھایاں وَنڈیندیاں وِی۔

۵؍مئی ݙوں ہزار

پیر دا ڳوٹھ (محمد آباد

## حوالہ
مُہانڈرا ݙیکھِنس، مصنف : سید انیس شاہ جیلانی، چھاپہ خانہ: جھوک پرنٹرز ملتان