open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اینڈریا مارٹن

اینڈریا مارٹن ہک امریکی اداکارہ اتے کامیڈین ہے۔ انہاں "مائی بگ فیٹ گریک ویڈنگ" (My Big Fat Greek Wedding) اتے "پپین" (Pippin) جیہاں فلماں اتے براڈوے شوز وچ اہم کردار ادا کیتے ہن۔ مارٹن ٹیلی ویژن سیریز "ایس سی ٹی وی" (SCTV) وچ وی کم کیتا ہے۔ اوہ اپݨی مزاحیہ اداکاری اتے دلکش شخصیت کیتے ڄاݨی ویندی ہے۔

## ٻیا ݙیکھو

* فہرست امریکی فلمی اداکارائیں
* امریکی سنیما

## حوالہ

ونکی:ٹورانٹو دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:کینیڈین فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:امریکی ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں
ونکی:امریکی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ثقافت دے بنیادی عناصر

ثقافت یا کلچر بنیادی طور تے کہیں خاص خطے تے وسیب اچ آباد لوکیں دے طرز حیات ، مذہبی روایات، تہذیبی اقدار ، رنگ نسل، زبان تے لباس دی مجموعی خصوصیات دا ناں اے۔ ذرائع مواصلات ، معاشی وسائل اتےتعلیمی ادارے ثقافت دی توسیع تے ترقی اچ کلیدی کردار ادا کریندن ۔ ایہاوجہ اے جو انھاں ذرائع دی تبدیلی تے ترقی د ے نال لوکیں دی زندگی دا انداز بدل ویندے اتے ثقافت وی نواں رنگ اختیار کریندی اے۔

رالف لنٹن اپݨی کتاب ‘‘ مطالعہ انسان ’’ اِچ ثقا فت دی ساخت دا نتارا کریندیں ہوئیں ایندے ترائے حصے ڈسائن۔

I.   آفاقی:  ہرشخص کوں انھاں دی برابر ضرورت ہوندی اے جیویں خوراک لباس ، زبان ، سلام و آداب دے طریقے ، مذہبی سیاسی تے اقتصادی خیالات وغیرہ ۔ 

II.   اختصاصیات (مخصوص مہارتاں ۔ فنی علوم): ہرمعاشرے اچ کمیں دی تقسیم  ہوندی اے کجھ کم صرف مردیں واسطے ہوندن تےکجھ عورتیں کیتے ۔ بعض علاقئیں اچ لوکیں دی گزر اوقات زراعت تیں ہوندی اأ تے بعض دی ݙنگر پالݨ تیں ۔ شہریں اچ صنعتی تے کاروباری معاشرہ ہوندے جیندی وجہ توں شہراں تے دیہاتاں دی ثقافت کافی مختلف ہوندی اے ، ایندے علاوہ ہک وسیب اچ مختلف مہارتاں رکھݨ آلیں لوکیں دا نقطہ نظر وی مختلف تھی 

III.   سگدے۔ اتے معاشر ے دی ترقی دا باعث بݨدن۔ مثلا ہک ڈاکڑ ڈوجھا انجینئر ،ہک جج ڈوجھا وکیل ، ہک معلم ڈوجھا صحافی ، ہک صنعت کار ڈوجھا مزدور ، ہک ادیب ڈوجھا فنکار وغیرہ۔

IV.        متبادلاتہر معاشرے اچ کجھ جد ت پسند لوک ہوندن جیڑھے کہیں طبقے تے پیشے وچوں تھی سگدن ۔ اے اپݨے اپݨے شعبے اچ نویں نویں کم کریندن۔چنانچہ لنٹن دے نظریہ ثقافت دی بنیاد او اساسی اصول ، علوم تے مہارتاں ہن ۔ جنھاں نال معاشرہ استحکام حاصل کریندے ۔ معاشرتی ادارے مضبوط تھیندن ، ثفافت کوں ترقی ملدی اے۔ لوکیں دا سماجی معیار اُچا تھیندے۔ جیندے نال سیاسی تے اقتصادی ادارے مستحکم تھیندن تے قوم ترقی کریندی اے۔’’ (32)

        موجودہ تحقیق دے مطابق مذہب ، تاریخ ، جِغرافیہ ، زبان تے لباس ثقافت دے بنیادی عناصر تے اجزائے ترکیبی شمار تھیندن۔

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
تاریخ ۔ ہک زندہ تے فعال شے

قرآن حکیم تاریخ کوں ‘‘ ایام اللہ ’’ دے نال تعبیر کریندے تے اینکوں علم دا سر چشمہ قرار ڈیندے ۔ ایں حوالے نال تاریخ ، عالم فطرت  دی بازیافت تے انسان دے روشن مستقبل دا قطب نمااے۔تاریخ دےلغوی معنی کہیں چیزدےوقوع پذیر تھیوݨ دا وقت ڈسݨ اے۔اصطلاح وچ تاریخ زمانے دے واقعات،تعین اوقات تے احوال انسانی دے بیان دا ناں اے۔ تاریخ دا بنیادی موضوع زمانہ تے انسان اے۔ جیویں انسان کوں اپݨے انفرادی ماضی تے ایندیں گالھیں نال دلچسپی ہوندی اے۔ ایویں اجتماعی ماضی تے ایندی تاریخ نال وابستگی ہوندی اے۔ فلسفہ تاریخ دے بانی علامہ ابن خلدون فرمیندن جو۔

‘‘ تاریخ ہک زندہ تے فعال شے ہے۔ جیڑھی قومیں دے عروج تے زوال اچ اہم کردار کریندی اے۔’’ (34)

پروفیسر خواجہ غلام صادق لکھدن۔‘‘ کوئی قوم وی اپݨے ماضی دے بغیر زندہ نئیں رہ سگدی۔ اوندا ماضی اوندے قومی تشخص دی تشکیل کریندے۔ ہر قوم اپݨے ماضی کنوں قوت حاصل کریندی اے۔ اتے اپݨے شاندار تاریخی ورثے کوں ترقی ڈیوݨ چاہندی اے۔’’ (35)

مضمون دا خلاصہ تے نتارا اے تھیا جو تاریخ ساکوں زمانے دے موثرات تے بنی آدم دا اعمالنامہ ای نئیں ڈسیندی بلکہ ماضی دے بنیادتئیں حال دی معرفت تے مستقبل دا شعور وی ݙیندی اے۔ ایہا وجہ اے جو ہر قوم اپݨے تاریخی ورثے دی حفاظت اتے ایندے تسلسل کوں قائم رکھݨ دی کو شش کریندی اے۔

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
ڈونلڈ اینگل مین

## ڈونلڈ اینگل مین (پیدائش 1941)
ڈونلڈ اینگل مین ، ییل دے ہک سنڄاپو امریکی حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دان ہن ۔ او نویاں کینسر دوائیں اتے علاج دی تیاری وچ شامل ہن ۔ او نیشنل اکیڈمی آف سائنسز یو ایس اے دے رکن ہن ۔

انہاں دی تحقیق دا مرکز نویاں کینسر دوائیں اتے علاج دی ترقی تے مبنی ہئی ۔ انہاں ایہ سمجھݨ دی کوشش کیتی کہ کینسر کیویں تھیندا ہے اتے ایندے علاج کیتے نویاں دوائیاں اتے علاج کیویں تیار کیتے ونجن ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں کینسر دے علاج کیتے نویاں دوائیاں اتے علاج تیار کرݨ وچ مدد کیتی ۔

انہاں کینسر دے علاج دے بارے وچ اہم دریافتاں کیتیاں ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ کینسر دے خلیاں دے مالیکیولر اہداف کوں نشانہ بݨا تے نویاں دوائیں تیار کیتیاں ونڄ سڳدین ۔ انہاں دے کم کینسر دے علاج کیتے نویں رستے کھول ݙتے ۔

انہاں کینسر دے علاج کیتے نویاں دوائیاں اتے علاج تیار کیتے ہن ، جنہاں وچ ٹارگٹڈ تھراپی اتے امیونو تھراپی شامل ہن ۔ انہاں دے کم کینسر دے مریضاں دی زندگی بچاوݨ اتے انہاں دے معیار زندگی کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد کیتی ۔

انہاں کینسر دے علاج دے مطالعے کیتے نویں طریقے تیار کیتے ہن ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ ایکس رے کرسٹلوگرافی اتے مالیکیولر ماڈلنگ کینسر دے علاج دے مطالعے کیتے استعمال کیتے ونڄ سڳدن ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں کینسر دے علاج دے مطالعے کیتے آسان اتے موثر طریقے فراہم کیتے ۔

انہاں کینسر دے علاج دے شعبے وچ بھرویں سانجھ کیتی ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں کینسر دے علاج کیتے نویاں دوائیاں اتے علاج تیار کرݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق طب دے شعبے وچ نویں رستے کھول ݙتے ۔

انہاں کینسر دے علاج دے علاوہ پروٹین دے سٹرکچر اتے فنکشن تے وی کم کیتا ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ پروٹین کینسر دے عمل وچ اہم کردار ادا کریندن اتے انہاں کوں کینسر دے علاج کیتے نشانہ بݨایا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں کینسر دے علاج کیتے نویں رستے فراہم کیتے ۔
لباس

لباس تے پوشاک جسم کجن ، سردی ، گرمی توں بچݨ اتے شخصی زیب و زینت دے نال مقامی ثقافت تے ذاتی تشخص دی علامت ہوندے ۔ لباس دی ایں اہمیت د ے پیش نظر اللہ تعالی خضرت عیئسی دے خاص احباب کوں روحانی حوالے دی بجائے انھاں دے مخصوص سفید لباس دی نسبت نال ‘‘ حواری’’ دا ناں ڈتے۔ ایویں صوف تے اْن دا لباس پاوݨ آلے عابد تے زاہد لوکاں کوں صوفی دے ناں نال موسوم کیتا گئے اتے ہݨ اے لفظ اہل تصوف کیتے استعمال کیتا ویندے۔ ایندے علاوہ روز مرہ زندگی وچ اساں کہیں شخص دا لباس ڈیکھ کے اے اندازہ لیندے ہیں جو او کیڑھی حیثیت دا مالک تے کتھوں دا وسیبی تے رہائشی اے۔ ثقافت دے انہیں بنیادی عناصر دے علاوہ شعرو ادب ، فنون لطیفہ اتے سمعی بصری ادارے فلم ، تھیڑ ، آرٹ گیلریاں ، اخبار، رسالے، ریڈیو، ٹیلی ویثرن وغیرہ ثفافتی جما ل دے فروغ تے ابلاغ دے عمل اچ اہم کردار ادا کریندن۔ 

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
سرائیکی ادب وچ ثقافت

ادب تے شاعری زندگی دی تفسیر تے فطرت دی تصویر ہی پیش نی کریندے بلکہ وسیب دی ثقافت جمال کوں وی بݨا سنوار کےواضح کر یندن ۔ ثقافتی جمال بصیرت تے بصارت دا ہک اینجھاں زاویہ ہے جیڑھا کم و بیش ہر انسان کوں ودیعت کیتا گئے لیکن ایندا بچدا حصہ شاعر ، ادیب ، مصور ، مجسمہ ساز ، خطاط ، نقاش ، گلو کار، موسیقار ، فنکار ، ادا کار، دستکار، معمار وغیرہ کوں ڈتا گئے ۔ ایندے بعد جیکر موازنہ کیتا ونجے تاں شاعر تے لکھاری دا کردار سب توں ودھیا تے کلیدی نظر آندے۔ شاعر موسیقار تے گلو کار کیتے نغمہ تخلیق کریندے ، ادیب ادا کار کیتے ڈرامہ تے مکالمے لکھدے اتے لکھاری انھاں سب سمعی تے بصری فنون کوں حْسنِ ابلاغ دا زیور پوا کے سنڑھپ تے شہرت ڈیندے۔ساڈے سرائیکی لکھاری اپݨا اے فرض بھرپور اندازنال ادا پئے کریندن اتے اپڑیں لکھتاں وچ وسیب رنگ شامل کر کے اپݨی زبان تے ثقافت کوں نویں حیاتی تے وادھا پئے ڈیندن ۔ خاص کر لوک داستانیں ، ناٹک ڈرامے، ناول تے افسانے وچ نہ صرف ہر دور دے افکار ،رجحانات توہمات ، مشکلات تے سماجی موثرات دا تجربہ پاتا ویندے بلکہ سرائیکی وسیب تے ثقافت دی عکاسی تے نقاشی وی کمال درجے تے نظر آندی ہے۔سرائیکی ثقافت بنیادی طور تے کئی رنگیں دا گلدستہ ہے۔ جیندے وچ روہی،تھل دمان، کچھی بیٹ تے سندھ ساگردے سب رنگ شامل ہن۔ 

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
لارس ارنسٹر

## لارس ارنسٹر (1920-1998)
لارس ارنسٹر ، سٹاک ہوم دے ہک سنڄاپو سویڈش حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دان ہن ، جیڑھے ہنگری دی نسل نال تعلق رکھدے ہن ۔ او نوبل فاؤنڈیشن دے بورڈ دے رکن وی ہن (1977-1988) ۔ انہاں کوں مائٹوکونڈریا اتے توانائی ٹرانسڈکشن تے انہاں دے کم دی وجہ توں سنڄاتا ویندے ۔ او رائل سویڈش اکیڈمی آف سائنسز دے رکن وی ہن ۔

انہاں دی تحقیق دا مرکز مائٹوکونڈریا اتے توانائی ٹرانسڈکشن دے مطالعے تے مبنی ہئی ۔ انہاں ایہ سمجھݨ دی کوشش کیتی کہ مائٹوکونڈریا کیویں کم کریندے ہن اتے او خلیاں وچ توانائی کیویں پیدا کریندن ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں مائٹوکونڈریا دے عمل کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔

انہاں مائٹوکونڈریا دے بارے وچ اہم دریافتاں کیتیاں ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ مائٹوکونڈریا خلیاں دے پاور ہاؤس ہوندن اتے او خلیاں دے اندر توانائی پیدا کریندن ۔ انہاں دے کم مائٹوکونڈریا دے عمل کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

انہاں توانائی ٹرانسڈکشن دے بارے وچ وی اہم دریافتاں کیتیاں ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ مائٹوکونڈریا خلیاں دے اندر کیمیائی توانائی کوں اے ٹی پی (ایڈینوسین ٹرائی فاسفیٹ) وچ تبدیل کریندن ، جیڑھا خلیات کیتے توانائی دا بنیادی ذریعہ ہے ۔ انہاں دے کم توانائی ٹرانسڈکشن دے عمل کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

انہاں مائٹوکونڈریا اتے توانائی ٹرانسڈکشن دے مطالعے کیتے نویں طریقے تیار کیتے ہن ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ مائٹوکونڈریا کوں خلیاں توں انج کیتا ونڄ سڳدے اتے انہاں دے عمل کوں لیبارٹری وچ مطالعہ کیتا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں مائٹوکونڈریا اتے توانائی ٹرانسڈکشن دے مطالعے کیتے آسان اتے موثر طریقے فراہم کیتے ۔

انہاں حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دے شعبے وچ بھرویں سانجھ کیتی ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں خلیاں دے اندر توانائی دے عمل کوں سمجھݨ اتے مختلف بیماریاں دے علاج کیتے نویں طریقے تیار کرݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) اتے طب دے شعبیاں وچ نویں رستے کھول ݙتے ۔
سرائیکی داستانیں وچ ثقافت

سرائیکی وسیب تے ثقافت دا قدیم رنگ لوک داستانیں ، قصے کہانیں اکھاݨ ، ڈرامیں ، ناولیں تے افسانئیں وچ اینجھیں  سوہݨے انداز نال نشابر تھیندے جو عقل دنگ رہ ویندی اے۔ 

### جاوید احسن خان لکھدن:
‘‘ قصے کہاݨیاں تے لوک داستاناں ساڈے وسیب تے لوک ادب داسا نجھا تے قدیم ورثہ ہن۔ جیڑھا صدیاں دے ذہنی عمل وچوں گزر کے اساں تئیں پجے۔ اگلے ویلے ہر جھوک تے وستی وچ ہک نہ ہک اینجھا ں بندہ ضرور ہوندا ہا جیڑھا رات کوں کہیں وساخ تے چوک تے محفل جمیندا ہا۔’’ (39)

جہڑابٹ کڑاک ، دانائیں دیاں گالھیں ، قصے کہانیاں تے لوک داستاناں سݨاکےلوکاں کوں خوش کریندا ہا۔ ایندے نال لوکیں دی ذہنی تفریح وی تھیندی ہئی تے مجلسی زندگی دا عمل وی ٹردا رہندا ہا۔ اوں ویلے نہ ریڈیو تے  اخبا ر ہوندے ہن تے نہ فلماں تے ٹیلی ویثرن ۔ تفریح دا ذریعہ صرف کھیڈاں ، چوکیاں ، تڑی تماشے تے لوک میلے ہوندے ہن۔ چنانچہ سرائیکی وسیب اچ قصہ خواں تے داستان گو دی وڈی قدر دانی ہوندی ہئی تے اے لوک وسیب دی مجلسی زندگی دی جان سمجھے ویندے ہن۔ لوک داستاناں تے قصے کہانیاں عموما دیو مالائی ، نیم تاریخی تے روائتی ہوندیاں ہن جنھاں اچ اخلاقی ، تاریخی تے دلچسپ رومانی واقعات ہونے ہن۔ایں واسطے انھاں کوں غور نال 

ݙٹھا ونجے تاں اےمحض تفریح دا ذریعہ نی لگدیاں بلکہ انھاں دے اندر انسان دے ذہنی تے ثقافتی ارتقا دی رنگ برنگی تصویرنظر آندی اے جیندی فضا وچ قدیم انسان دے      تصور اتی ہولے ہک نویں دنیا دو اْڈدن۔ ایویں معلوم تھیندے جو اوں وقت دے اڈن کھٹولے اچ دے جیٹ طیارے بݨ کے ساڈے سامݨے موجود ہن۔

### اشرف بُزدار لکھدن:
‘‘ لوک قصے کہیں علاقے دی تہذیب ، ثقافت تے تمدن دے ݙاڈھے سوہݨے ترجمان ہوندن۔ اِنھاں قصیاں وچ اْوں علاقے دے رہݨ والیں دی انسان دوستی ، محبت وچ استقامت ، وعدہ وفائی تے بہادری دا اظہار ہوندے۔ بعض قصے محض قصے نئیں ہوندے بلکہ او مکمل اخلاقیات دا سبق ہوندن۔ بعض وچ مزاحیہ رنگ تھکے ہوئے روحاں کیتے تسکین دا باعث بݨدے۔ لوک قصے وڈئیں چھوٹئیں کیتے برابر دلچسپی دا سامان رکھدن۔ ایویں سرائیکی لوک قصے دی اپݨے علاقے دی عظیم روایات دے حامل ہن۔ رات کوْں تھک ہار کے مزدور ، جٹ تے محنت کش جیڑھے کٹھے تھیندن تے سارے ݙینہہ دی گزری وہاݨی دے بعد قصئیں دا دور چلدے تے سݨݨ والے نہ تھکدن تے نہ اْباسی ݙیندِن توڑے جو قصہ وݙے ویلھے توڑیں لگا ونجے۔ اے وڈیں کیتے روحانی غذا تے بالیں کیتے نندر دی دوا دا کم ڈیندن۔’’ (40) 

سرائیکی وسیب اچ جیڑھے لوک قصے تے داستاناں مقبول عام دا درجہ رکھدن تے مطبوعہ شکل اچ لبھدن انھاں وچوں چونڑویں ناں اے ہن۔ داستان امیر حمزؓہ، داستان حاتم طائی ، قرآنی قصہ یوسف زلیخا ، سماجی قصہ گانموں سچار ، رومانی قصے سیف الملوک سسی پنوں ، ہیررانجھا، شیریں فرھاد ، لیلی مجنوں ، صاحباں مرزا، سوہݨی مہیوال، سمی راول وغیرہ ۔ اے لوک داستاںاں تے قصے مافوق الفطرت عناصر دے باوجود اپݨے اندر ساݙکے مذہبی تے ، اخلاقی اقدار ، ثقافتی راویات تے زندگی دی ابدی صداقتاں دا لا زوال ورثہ رکھدن جتھوں ساڈے صوفی شاعراں بھرپور فائدہ چاتے تے داستانوی کرداراں کوں تمثیلی رنگ وچ پیش کر کے مجاز دے پردے وچ حقیقت دا جلوہ ڈکھا ئے۔ ساوݨ دا مہینہ مینگھ ملہار دا موسم سڈیندے اتے سرائیکی وسیب اچ امخصوص ثقافتی پس منظر رکھدے جیندی وجہ توں سرائیکی شاعراایکوں چیتر بہار توں وی زیادہ اہمیت ڈیندن۔ سرائیکی ثقافت اپݨے وسیب نال گھاٹا گانڈھا رکھدی اے تے پریں توں اپݨی مٹی دی خوشبو ڈیندی اے۔

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
مذہب ۔ انسان کوں خیر تے شر دا شعورݙیندے

علامہ عبدالرحمن ابن خلدون فرمیندن ‘‘ مذہب ہک اینجھا معجزہ ہے جیڑھا معاشرے دیاں سمتاں بدل ڈیندے ۔’’ (33)

دراصل مذہب انسان دے ظاہر ی تے باطنی احوال دا ناں اے جیندے  اثرات دا دائرہ وسیع تے ہمہ گیر ہے۔ مذہب انسان کوں خیر تے شر دا شعور ، حلال تے حرام دی تمیز تے اعلی اخلاق دی تعلیم ڈیندے ۔ جیندے نال معاشرہ تر قی کریندے تے ثقافت نویں نروئی تھیندی اے۔

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
آکیرا اینڈو

## آکیرا اینڈو (1933-2024)
آکیرا اینڈو ، ٹوکیو یونیورسٹی آف ایگریکلچر اینڈ ٹیکنالوجی دے ہک سنڄاپو جاپانی حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دان ہن ۔ انہاں دی تحقیق فنگس اتے کولیسٹرول بایو سنتھیسس دے درمیان تعلق تے مبنی ہئی ، جیندے نال سٹیٹن دوائیں دی ترقی تھئی ۔ او نیشنل اکیڈمی آف سائنسز یو ایس اے دے غیر ملکی رکن ہن ۔

انہاں دی تحقیق دا مرکز فنگس اتے کولیسٹرول بایو سنتھیسس دے درمیان تعلق دے مطالعے تے مبنی ہئی ۔ انہاں ایہ سمجھݨ دی کوشش کیتی کہ فنگس کیویں کولیسٹرول بݨاوݨ دے عمل کوں متاثر کریندن اتے ایں عمل کوں گھٹاوݨ کیتے نویاں دوائیاں کیویں تیار کیتیاں ونجن ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں کولیسٹرول دے عمل کوں سمجھݨ اتے کولیسٹرول گھٹاوݨ والیاں نویاں دوائیاں تیار کرݨ وچ مدد کیتی ۔

انہاں سٹیٹن دوائیں دی دریافت دے بارے وچ اہم دریافتاں کیتیاں ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ فنگس میواسٹٹن ناں دا ہک مرکب پیدا کریندے ہن ، جیڑھا کولیسٹرول بݨاوݨ والے انزائم کوں روک ݙیندا ہے ۔ انہاں دے کم سٹیٹن دوائیں دی ترقی کوں ممکن بݨایا ، جیڑھیاں کولیسٹرول گھٹاوݨ اتے دل دیاں بیماریاں کوں روکݨ وچ مدد کریندین ۔

انہاں سٹیٹن دوائیں دے مطالعے کیتے نویں طریقے تیار کیتے ہن ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ فنگس دے کلچرز کوں کولیسٹرول بݨاوݨ والے انزائم کوں روکݨ والے مرکبات دی سکریننگ کیتے استعمال کیتا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں کولیسٹرول گھٹاوݨ والیاں نویاں دوائیاں دی دریافت کیتے آسان اتے موثر طریقے فراہم کیتے ۔

انہاں حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) اتے فارماکولوجی دے شعبیاں وچ بھرویں سانجھ کیتی ۔ انہاں دے کم لکھاں لوکاں دی زندگی بچاوݨ اتے انہاں دے معیار زندگی کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق طب اتے فارماکولوجی دے شعبیاں وچ نویں رستے کھول ݙتے ۔

انہاں سٹیٹن دوائیں دے علاوہ ٻئے کولیسٹرول گھٹاوݨ والے مرکبات تے وی کم کیتا ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ ٻئے فنگس وی کولیسٹرول بݨاوݨ والے انزائم کوں روکݨ والے مرکبات پیدا کریندے ہن ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں کولیسٹرول گھٹاوݨ والیاں نویاں دوائیاں دی ڳول وچ مدد کیتی ۔
سرائیکی وسیب اچ رِیت تے روایت

سرائیکی وسیب اچ جاہ جاہ تے نیلے رنگ کوں پسند کیتا ویندے ۔ ملتانی کاشی گری دنیا اچ مشہور اے۔ ملتانی کاشی گری دے رنگ فیروزی تے نیلا ہے۔ سرائیکی اجرک  دے رنگ وی ایہے ہن ۔ انہائیں رنگیں تے انہائیں رنگیں دے پھل بوٹے  دی تریخ پنج ہزار سال اے۔ 

### ظہور دھریجہ لکھدن
‘‘ سرائیکی اجرک دا رنگ نیلا ہے تے نیلے رنگ نال سرائیکی وسیب دا وڈا گانڈھا ہے۔ ہک تاں پوری دنیا وچ نیل دی کاشت تے باہر لے ملکاں کوں برآمد دا وڈا علاقہ سرائیکی رہ گئے ۔ ڈوجھا اے جو اساڈے سندھ دریا دا ناں‘‘ نیلاب ’’ وی ہے۔ بیا اے جو نیلے رنگ دے ویس کوں سرائیکی وسیب دا صوفیانہ لباس وی آکھیا ویندے ۔ اساڈیاں تریمتیں کپڑے دھووݨ ویلے چٹے کپڑئیں کوں نیل ڈیندئین ، تا ں جو کپڑے کوں سوبھ مل ونجے تے او صاف تے چمکیلا بݨ ونجے نیل دے خواص وچوں ہک میل کپݨ وی ہے۔ اساڈے وسیب وچ پگ کوں نیل ڈیوݨ ضروری سمجھا ویندا ہا تے نیل آلا پٹکا ٻدھݨ آلے کوں سرائیکی وسیب اچ معزز سمجھا ویندے ۔ تاریخی حقیقت اے وی ہے جو پوری دنیا اچ نیل دی پیداوار دا سب توں وڈا مرکز سرائیکی وسیب رہ گئے ۔ اج جیکوں صادق آباد آکھدن ایندا اصل ناں ٹھٹھ پاولیاں ہے۔ ایں سارے علاقے وچ نیل دی پیداوار تے اوندی تریخ بھری پئی اے۔’’  

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
ارل ایونز

## ارل ایونز (1910-1999)
ارل ایونز ، شکاگو یونیورسٹی دے ہک سنڄاپو امریکی حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دان ہن ۔ انہاں کوں ریڈیو بایولوجی اتے ٻئے شعبیاں وچ تکنیک تیار کرݨ دی وجہ توں سنڄاتا ویندے ۔

انہاں دی تحقیق دا مرکز ریڈیو بایولوجی اتے ٻئے شعبیاں وچ تکنیک تیار کرݨ تے مبنی ہئی ۔ انہاں ایہ سمجھݨ دی کوشش کیتی کہ ریڈیو ایکٹیو آئسوٹوپس حیاتیاتی عمل کوں کیویں متاثر کریندن اتے انہاں کوں حیاتیاتی تحقیق وچ کیویں استعمال کیتا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں حیاتیاتی تحقیق کیتے نویں طریقے فراہم کیتے ۔

انہاں ریڈیو بایولوجی دے بارے وچ اہم دریافتاں کیتیاں ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ ریڈیو ایکٹیو آئسوٹوپس خلیاں دے اندر مختلف عمل کوں ٹریس کرݨ کیتے استعمال کیتے ونڄ سڳدن ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں خلیاں دے اندرونی عمل کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔

انہاں ٻئے شعبیاں وچ وی اہم تکنیک تیار کیتیاں ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ ریڈیو ایکٹیو آئسوٹوپس پروٹین دی ترکیب اتے ڈی این اے دی نقل کوں ٹریس کرݨ کیتے استعمال کیتے ونڄ سڳدن ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں پروٹین دی ترکیب اتے ڈی این اے دی نقل دے عمل کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔

انہاں ریڈیو بایولوجی اتے ٻئے شعبیاں دے مطالعے کیتے نویں طریقے تیار کیتے ہن ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ آٹو ریڈیوگرافی اتے لیکویڈ سینٹیلیشن کاؤنٹنگ ریڈیو ایکٹیو آئسوٹوپس دے مطالعے کیتے استعمال کیتے ونڄ سڳدن ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں ریڈیو ایکٹیو آئسوٹوپس دے مطالعے کیتے آسان اتے موثر طریقے فراہم کیتے ۔

انہاں حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) اتے ریڈیو بایولوجی دے شعبیاں وچ بھرویں سانجھ کیتی ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں حیاتیاتی عمل کوں سمجھݨ اتے مختلف بیماریاں دے علاج کیتے نویں طریقے تیار کرݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) ، ریڈیو بایولوجی اتے طب دے شعبیاں وچ نویں رستے کھول ݙتے ۔
سرائیکی وسیب اچ لوک دستکاریاں

لوک دستکاریاں ، ہنر مندیاں تے فنون انسانی تہذیب تے ثقافت دا بہوں وڈا ترکہ تے ورثہ ہن۔ جیندے وچ ورتاوے دے تھاں ، کھاوݨ پیون دے تھاں، پوشاک دیاں ونکیاں تےروزدے ورتاوے دیاں گھریلو مصنوعات شامل ہن۔ خوراک دے بعد انسان دی سب توں وڈی ضرورت پوشاک ہوندی اے۔ ‘‘ سرائیکی وسیب دے لوک اپݨا ‘‘ او چھن ’’ بݨاوݨ کیتے بھیڈاں بکریاں دی اْون تے اْٹھاݨ دی مَلِس دا دھاگہ ڈھیرے دے ذریعے خود تیار کریندن  ڈھیرہ ہک ہتھ نال پھِرݨ آلی چرکھی ہوندی اے تے ایندے ذریعے ٹردیں پھردیں وی کم کیتا ونج سگدے۔ اُٹھ دی ملس دے دھاگے نال فلاسیاں ، دَریاں پَلاݨ مہار، وغیرہ تیار تھیندن ، بھیڈیں بکریں دی اون دا دھاگا سوئیٹر ، لوکار، دْسہ ،کھھی ، دِوہر، ٻوری، گوݨی ،گُھتلی، خورجین وغیرہ بݨاوݨ دے کم آندے ۔۔۔۔ اون تے کپاہ داھاگہ تریمتیں چرکھے دے ذریعے تیار کریندن تے پوݨیاں بݨا کے پولی کوں ڈتیاں ویندن۔۔۔۔ اگلے ویلھے چرکھا کتݨ تے پوݨیاں جوڑݨ تریمتیں دی سب توں وڈی گھریلو مصروفیت ہوندی ہئی۔ ’’ (42)

سرائیکی وسیب اچ لکڑ کاٹھی دی مصنوعات درکھاݨ تے گھاڑو کریندے ہن۔رہائش کیتے عام طور تے کوٹھا، صفہ ، سالھ ، بھورا ، ماڑی ، وساخ ، پڑاہ ، چوکاندھا ، چھپر ، پڑچھتی ، بھاݨ ، گْبا، گریڑا وغیرہ ہوندے ہن۔ تے انھاں دے 

بݨاوݨ جوڑݨ تے سنوارݨ اچ اسارا ، تھپیرا، سلھِ بند، درکھاݨ تے گھاڑو حصہ گھندے ہن۔ درکھاݨ چھت دا پنجرہ ، اڈی کانچݨ ، لڑے ، کڑیاں ، وگے، ٹوٹے ، درسال ، دروازے وغیرہ تیار کریندے اْسارا ، تھپیرا تے سلھ بند ، مستری دا کم کریندے ہن۔ ایندے علاوہ درکھاݨ اند ر داسامان رکھݨ کیتے منھیں ، گھڑاونج ، ردھے پکے کیتے ڈوئی ، لوݨکی تے سمݨ کیتے ہماچے تے کھٹٹرے تیار کرکے ڈیندے۔

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
وگھاڑو

منقش پلنگ ، کھٹ ، تخت پوش ، رنگیل پیل پاوے، خوبصورت صندوق ، رحل ، دَٻلے ، چوکیاں ، نہیلا ، مندھاݨی ، مندھڑاں ، چھگڑاں ، چرکھا ، ڈھیرا، پلاݨ ، کچاوا ، کاٹھی دے ہنیس، نمک داݨیاں ، بید ، کنگھیاں وغیرہ تیار کریندے۔ 

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
ہل پنجالی

جولا، مالھا،کیݨ وغیرہ زراعت تے رڑھ واہی دیاں بنیادی ضرورتاں تے اوزار ہن۔ اے ساریاں چیزاں درکھاݨ بݨیندےایندےعلاوہ کُھو، جھلادے چکلی،چکل ٻیڑ ، میڑھ وغیرہ تے بیڑی دا سامان تختے ، ونجھ ، لڑیاں ، پکھ وغیرہ وی درکھاݨ تے گھاڑو تیار کریندے۔  

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
چمڑے دی مصنوعات

چمڑے دی مصنوعات موچی تیار کریندے تے ایکوں موچکا کم آکھیا ویندے ۔ چیزاں دے ناں اے ہن۔ جتیاں ، کھسے ، ودھریاں ، حمیلاں ، کوْندھے ، کْپے ، کْپیاں ، بٹوئے ، چپل، سنداری ، لگام ، ہناں، زین ، خورجین ، کوٹ ، بستر ، موزے ، دستانے، نمولی، کھمبھاݨی ، گاݨی ، مکھالݨا، سیبا وغیرہ ۔

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
لیون فیرل

## لیون فیرل (1904-1986)
لیون این فیرل ، کناٹ لیبارٹریز (ٹورنٹو) دے ہک سنڄاپو کینیڈین حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دان اتے مائیکروبائیولوجسٹ ہن ۔ انہاں پولیو ویکسین تیار کرݨ کیتے وݙی مقدار وچ زندہ وائرس کوں انج کرݨ دا طریقہ دریافت کیتا ۔

انہاں دی تحقیق دا مرکز پولیو وائرس دے مطالعے تے مبنی ہئی ۔ انہاں ایہ سمجھݨ دی کوشش کیتی کہ پولیو وائرس کیویں کم کریندا ہے اتے ایندی ویکسین کیویں تیار کیتی ونڄ سڳدی ہے ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں پولیو ویکسین تیار کرݨ وچ مدد کیتی ۔

انہاں پولیو وائرس دے بارے وچ اہم دریافتاں کیتیاں ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ پولیو وائرس کوں بندر دے گردیاں دے خلیاں وچ وݙی مقدار وچ ودھایا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم پولیو ویکسین دی تیاری کوں ممکن بݨایا ۔

انہاں پولیو ویکسین تیار کرݨ کیتے نویں طریقے تیار کیتے ہن ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ ٹشو کلچر دی مدد نال پولیو وائرس کوں وݙی مقدار وچ ودھایا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم پولیو ویکسین دی تیاری کوں آسان اتے موثر بݨایا ۔

انہاں پولیو ویکسین دی تیاری وچ بھرویں سانجھ کیتی ۔ انہاں دے کم لکھاں لوکاں دی زندگی بچاوݨ اتے پولیو بیماری کوں ختم کرݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق طب دے شعبے وچ نویں رستے کھول ݙتے ۔

انہاں پولیو وائرس دے علاوہ ٻئے وائرس تے وی کم کیتا ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ ٹشو کلچر دی مدد نال ٻئے وائرس کوں وی وݙی مقدار وچ ودھایا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں ٻئے وائرل بیماریاں دے علاج کیتے نویں ویکسین تیار کرݨ وچ مدد کیتی ۔
کٹ، جَس تے سسٹیل دے تھاں

کٹ، جَس تے سٹیل دےتھاں ہر گھر دی بنیادی ضرورت ہن۔ جیڑھی ٹھٹھارپور ی کریندے۔ تھانویں وچ دیگڑہ ، تھال ، تھالیاں ، قنبالوں ، مونگر، کٹورے ، جگ، گلاس ، ڈھاکویں، چمچے ، پیالے ، پَروݨ وغیرہ۔

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
لوہے دا سامان

لوہار لوہے دا سامان تیار کریندے لوہے دے سامان اچ اے چیزاں ہوندن، چْھرے،  چھْریاں ، کاتیاں ، چاقو ، کْہاڑا، کہْاڑی، ترکڑی، وٹے، ݙاتری، رَنبا، ڈَپھی، استیپا، کہی، وہولا، کڑھائی ، توا، چْلھا، چِمٹا ، کھْرپا، زنجیر، ترکلا، ہتھکڑی، ویلݨا، جَندرے، نِکراض، گندوآ، سْوئی ، گندوئی، نکچوݨا وغیرہ۔

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
پوتریں دیاں چیزاں

چنگیر ، پَکھے ، تونگ ، سْندڑے، پڑوٹے ، پڑوٹیاں ، تݙیاں ، تکڑے ، مْصلے ، ْنکھاں ، تَڈے، بِنڈے، بنڈیاں وغیرہ تریمتیں آپڑیں ہتھیں نال تیار کریندیاں ہن۔ تے اے ساریاں چیزاں آپڑیں گھریں وچ ورتیندن۔ 

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
کچی مٹی دیاں چیزاں

دیہات دیاں تریمتیں کچی مٹی دیاں چیزاں خود تیار کریندئین ۔ جیویں جو کلھوٹی ، گاہی ، گلاترہ ، دابڑہ ، صفیل ، چْلھ، چْلھا، پتھاری ، تنور، گوڈل وغیرہ۔ 

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
ڈیوڈ سڈنی فینگولڈ

## ڈیوڈ سڈنی فینگولڈ (1922-2019)
ڈیوڈ سڈنی فینگولڈ ، پٹسبرگ یونیورسٹی دے ہک سنڄاپو امریکی حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دان ہن ۔ انہاں کوں کاربوہائیڈریٹس تے تحقیق دی وجہ توں سنڄاتا ویندے ۔

انہاں دی تحقیق دا مرکز کاربوہائیڈریٹس دے مطالعے تے مبنی ہئی ۔ انہاں ایہ سمجھݨ دی کوشش کیتی کہ کاربوہائیڈریٹس کیویں کم کریندن اتے او انسانی جسم کیتے کیویں ضروری ہن ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں کاربوہائیڈریٹس دے عمل کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔

انہاں کاربوہائیڈریٹس دے بارے وچ اہم دریافتاں کیتیاں ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ کاربوہائیڈریٹس خلیاں دے اندر توانائی دا بنیادی ذریعہ ہوندن اتے او خلیات دی بݨتر اتے فنکشن وچ وی اہم کردار ادا کریندن ۔ انہاں دے کم کاربوہائیڈریٹس دی اہمیت کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

انہاں کاربوہائیڈریٹس دے مطالعے کیتے نویں طریقے تیار کیتے ہن ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ کاربوہائیڈریٹس کوں کرومیٹوگرافی اتے سپیکٹرو فوٹومیٹری دی مدد نال مطالعہ کیتا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں کاربوہائیڈریٹس دے مطالعے کیتے آسان اتے موثر طریقے فراہم کیتے ۔

انہاں حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دے شعبے وچ بھرویں سانجھ کیتی ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں کاربوہائیڈریٹس دے عمل کوں سمجھݨ اتے مختلف بیماریاں دے علاج کیتے نویں طریقے تیار کرݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) اتے طب دے شعبیاں وچ نویں رستے کھول ݙتے ۔

انہاں کاربوہائیڈریٹس دے علاوہ گلائکو پروٹینز اتے گلائکو لپیڈز تے وی کم کیتا ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ گلائکو پروٹینز اتے گلائکو لپیڈز خلیات دی سطح تے اہم کردار ادا کریندن اتے او خلیاں دے درمیان تعامل وچ مدد کریندن ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں گلائکو پروٹینز اتے گلائکو لپیڈز دے عمل کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔
اونی تے سوتی کپڑا

اونی تے سوتی کپڑا پاؤلی کھڈی تے تیار کریندے ہن تے ایندے بعد نرِالی تے چھینھبےانھیں کوں ون پونےرنگ ڈے کےکئی ونکیاں بݨا ڈیندے ہن۔ جیویں جو کھیس ، تول نہالیاں ، سوہے ، کندورے، سوڑیں ، گِندیاں ، چادر اں ، بوچھݨ ، رومال وغیرہ۔ سرائیکی وسیب اِچ خانپور کٹوریاں والے دے کْٹ دی دھات دے مْنگر تے کٹورے ، تونسہ دے ٹھڈے گھڑے تے کاٹھی دیاں بالوبان دیاں کنگھیاں ، احمد پور شرقیہ دے مٹی دے برتن ، کچھی تھل دیاں دیدہ زیب چنگیراں تے تݙ یاں ، دیرے دے ہماچے ، دمان دے دْسے تے ݙوہراں ملتان دی نقاشی تے کا شی کاری بکھر دا تیل بہوں مشہور ہن۔پہلے اے سارے کم لوک آپڑیں ہتھیں نال کریندے ہن۔ جیندے کرݨ نال انہاں دا ایہ فائدہ تھیندا ہا جو انہیں دی ورزش تھئی راہندی ہئی محنت آلا کم کرݨ نال او بیماریں کنوں وی بچے راہندےہن تے خالص غذاواں وی کھاندے ہن جیویں کہ کھیر ، مکھݨ، ݙہی ، دیسی گھیو ، ٻاجھری دی روٹی ، جوار دی روٹی ، ساگ ، مختلف سبزیاں جیڑھیاں او آپ رہیندےہن ۔ تازی سبزی پٹ کےکھاندے ہن ۔ 

انہیں دی زندگی بہوں سادہ ہوندی ہئی ۔ گرمیوں کو اکثر او وسل بھن کے مکھݨ تے لسی نال نِرھان کریندے ہن تے سردیں کوں خالص کھیر دی چاہ تے دہی بݨا کے روٹی پکا کے کھا ندے ہن۔ اےلو ک لکڑیں ٻال کے چلھ تے بھاجی تے تنور دی روٹی کھاندے ہن۔ دیہات دیاں تریمتیں آپݨے ، بالیں دے تے گھر دے مردیں دے کپڑے ہتھیں نال دھوندیاں ہن۔  ہݨ تاں گھر گھر وچ مشیناں عام تھی گئن۔ کپڑے دھووݨ واسطے واشنگ مشین دا استعمال تھیندا پئے ۔ ٹوکے ٹکݨ آلی مشین ،لسی ولولݨ آلی مشین ،مندھاݨی، رڑھ کپݨ واسطے وی مشیناں آ گِیاں ہن۔تریمتیں گھڑے جا کے ٹوبھے تے ویندیاں ہن ۔ہن گھر گھر اچ موٹراں لگیاں ہن۔ 

تنا: تناسیپ دے اوں خاص ڈیزائن کوں آہدن جیکوں تریمتیں سنڑھپ کیتے اپݨی قمیض د ے گلے تے لیندن ۔ تنے دا ہک ڈیزائن ہفت باغ سڈیندے جیندے وچ ست وڈے وڈے ستارہ نما پھل بݨائے ویندن۔

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
کیٹ مارا

کیٹ مارا ہک امریکی اداکارہ ہے۔ انہاں ٹیلی ویژن سیریز "ہاؤس آف کارڈز" (House of Cards) اتے "امریکن ہارر اسٹوری" (American Horror Story) وچ اہم کردار ادا کیتے۔ مارا "مارشین" (The Martian) اتے "فینٹاسٹک فور" (Fantastic Four) جیہاں  فلماں وچ وی کم کیتا ہے۔ اوہ اپݨی باصلاحیت اتے ہر فن مولا پرفارمنس کیتے ڄاݨی ویندی ہے۔

## ٻیا ݙیکھو

* فہرست امریکی فلمی اداکارائیں
* امریکی سنیما

## حوالہ

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:امریکی ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں
ونکی:امریکی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
پھُلیں والا چولا

پھلیں تے ہاریں والا چولا سرائیکی وسیب اچ کافی پسند کیتا ویندے ، ایندے گریبان اتے گلے تے سیپ دے ذریعے اگوں پچھوں پْھلاں دے ہار بݨا ئے ویندن۔

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
چندن ٹوپی

اے ٹوپی خاص طور تے چھوٹے بالیں کیتے بݨائی ویندی اے۔ جیندے اُتے سیپ دا کم ڈاڈھی نفاست نال کیتا ویندے۔

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
جماݨی

ایکوں جوان کمر نال ٻَدھدِن۔ اے کھیس یا چمڑے دی پٹی نال بݨائی ویندی اے۔ ایندے اندر نقدی تے بیاں نکیاں نکیاں چیزاں رکھیاں ویندن۔ 

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
ڈیوڈ فیل

## ڈیوڈ فیل (پیدائش 1947)
ڈیوڈ فیل ، آکسفورڈ بروکس یونیورسٹی دے ہک سنڄاپو برطانوی حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دان ہن ۔ انہاں سسٹمز بایولوجی دی ترقی وچ اہم کردار ادا کیتا ہے ۔ او "انڈر سٹینڈنگ دی کنٹرول آف میٹابولزم" دے مصنف وی ہن ۔

انہاں دی تحقیق دا مرکز سسٹمز بایولوجی دے مطالعے تے مبنی ہئی ۔ انہاں ایہ سمجھݨ دی کوشش کیتی کہ حیاتیاتی نظام کیویں کم کریندن اتے انہاں کوں کیویں ماڈل اتے تجزیہ کیتا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں حیاتیاتی نظاماں کوں سمجھݨ اتے انہاں دی پیش گوئی کرݨ وچ مدد کیتی ۔

انہاں سسٹمز بایولوجی دے بارے وچ اہم دریافتاں کیتیاں ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ حیاتیاتی نظام ڳنجھل نیٹ ورک ہوندن اتے انہاں کوں سمجھݨ کیتے ریاضیاتی ماڈلز دی ضرورت ہوندی ہے ۔ انہاں دے کم سسٹمز بایولوجی دے عمل کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

انہاں سسٹمز بایولوجی دے مطالعے کیتے نویں طریقے تیار کیتے ہن ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ ریاضیاتی ماڈلز اتے کمپیوٹر سیمولیشنز حیاتیاتی نظاماں دے مطالعے کیتے استعمال کیتے ونڄ سڳدن ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں سسٹمز بایولوجی دے مطالعے کیتے آسان اتے موثر طریقے فراہم کیتے ۔

انہاں سسٹمز بایولوجی دے شعبے وچ بھرویں سانجھ کیتی ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں حیاتیاتی نظاماں کوں سمجھݨ اتے مختلف بیماریاں دے علاج کیتے نویں طریقے تیار کرݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) اتے حیاتیات دے شعبیاں وچ نویں رستے کھول ݙتے ۔

انہاں "انڈر سٹینڈنگ دی کنٹرول آف میٹابولزم" کتاب لکھی ۔ ایہ کتاب سسٹمز بایولوجی اتے میٹابولزم دے کنٹرول دے بارے وچ معلومات دا ہک جامع ذریعہ ہے ۔ ایہ کتاب سائنسداناں اتے طالب علماں  دیاں کئی پیڑھیاں  کیتے رہنما ثابت تھئی ۔

انہاں سسٹمز بایولوجی دے علاوہ میٹابولزم دے کنٹرول اتے جین ریگولیشن تے وی کم کیتا ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ میٹابولزم اتے جین ریگولیشن ڳنجھل نیٹ ورک دے ذریعے کنٹرول تھیندن اتے انہاں کوں سمجھݨ کیتے سسٹمز بایولوجی دے اصولاں دی ضرورت ہوندی ہے ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں میٹابولزم اتے جین ریگولیشن دے عمل کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔
کانہہ تے کانیں دیاں مصنوعات

‘‘ پیڑھے ، مْوڑھے، چھج، کھڑ  کے، پتل تروئے ، پچھیاں ، چھبیاں ، واݨ ، وَرھیاں ، رسیاں ، رسے ، مالھ، لھاں ، چھاٹ ، پکھلیاں ، بھوتکیاں ، پیکھڑا ، تلھاریا، چھِکا ٻورے، ترنگڑ وغیرہ۔’’ 

کانہہ ، کانئیں کْوندرتے پوتریں دیاں مصنوعات عام طور تے کنیرے کو ٹاݨے ، کیِہل ،چَٹ لوک تے انھیں دیاں تریمتیں تیار کریندن۔ 

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
خورجین، ٹوکری ، کوندھا وغیرہ

## خورجین
اْون دا بݨیا ہویا تھیلا ہوندے جیڑھا سفر دے دوران گھوڑے دی کَنڈ تے رکھیا ویندے۔ ایندے وچ نقدی تے کھاوݨ پیوݨ دا سامان رکھ کے بند کرݙتا ویندے۔

## توبرہ
اْون دا بݨیا ہویا ہک خاص قسم دا تھیلا ہوندے۔ جیندے اچ داݨے سَٹ کےگھوڑے دے منہ تے ٻدھ ݙیندن تے گھوڑا حفاظت نال داݨے کھاندے۔

## ٹوکری
اے پیش دی بݨی ہوئی ہوندی اے تے ضرورت دا سامان رکھݨ تے چاوݨ دے کم آندی اے۔

## کوندھا
ایکوں مشکیزہ وی آکھیا ویندے بکری دی کھل ایں مہارت نال لہائی ویندی اے جو ایندے وچ معمولی جیہاں ٹک تے مُورہ نیں ہوندا۔ تھل تے دمان دے لوک پاݨی بھرݨ تے سفر وچ نال رکھݨ کیتے استعمال کریندن۔ ایندے وچ پاݨی خراب نئیں تھیندا بلکہ ٹھڈاتے تازہ رہ ویندے۔ 

## سنداری
اے کوندھے دی کار بکری دی کھل دی بݨائی ویندی اے۔ بیٹ دے لوک سنداری وچ ہوا بھر کے دریا وچ تردن تے اینکو پار کریندن۔

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
جان فیری

## جان فیری (1912-2002)
جان ڈی فیری ، وسکونسن-میڈیسن یونیورسٹی دے ہک سنڄاپو کینیڈین-امریکی حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دان ہن ۔ انہاں کوں خون دے پلازما توں سرجیکل مصنوعات تیار کرݨ دی وجہ توں سنڄاتا ویندے ۔ او نیشنل اکیڈمی آف سائنسز یو ایس اے دے رکن وی ہن ۔

انہاں دی تحقیق دا مرکز خون دے پلازما توں سرجیکل مصنوعات تیار کرݨ تے مبنی ہئی ۔ انہاں ایہ سمجھݨ دی کوشش کیتی کہ خون دے پلازما کوں سرجیکل استعمال کیتے کیویں تبدیل کیتا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں سرجیکل استعمال کیتے نویں مواد تیار کرݨ وچ مدد کیتی ۔

انہاں خون دے پلازما دے بارے وچ اہم دریافتاں کیتیاں ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ خون دے پلازما کوں فائبرن گلو اتے ٻئے سرجیکل مواد وچ تبدیل کیتا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم سرجیکل تکنیکاں کوں بہتر بݨاوݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

انہاں خون دے پلازما توں سرجیکل مصنوعات تیار کرݨ کیتے نویں طریقے تیار کیتے ہن ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ خون دے پلازما کوں مختلف کیمیکل اتے فزیکل طریقے نال پروسیس کر تے سرجیکل استعمال کیتے موزوں بݨایا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں خون دے پلازما توں سرجیکل مصنوعات تیار کرݨ کیتے آسان اتے موثر طریقے فراہم کیتے ۔

انہاں حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) اتے طب دے شعبیاں وچ بھرویں سانجھ کیتی ۔ انہاں دے کم سرجیکل تکنیکاں کوں بہتر بݨاوݨ اتے مریضاں دی زندگی بچاوݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق طب دے شعبے وچ نویں رستے کھول ݙتے ۔

انہاں خون دے پلازما توں سرجیکل مصنوعات تیار کرݨ دے علاوہ پولیمر فزکس تے وی کم کیتا ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ پولیمرز دی خصوصیات انہاں دی مالیکیولر بݨتر تے منحصر ہوندین اتے انہاں کوں مختلف استعمالات کیتے ڈیزائن کیتا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں پولیمر فزکس دے عمل کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔
فلاسی

تھل دمان تے چولستان دے لوکیں دی روزی دا عام ذریعہ بھیڈاں بکریاں  پالݨ ہے۔ ات واسطے اتھوں دیاں اکثر مصنوعات اُون نال تیار تھیندن۔ فلاسی دا ‘‘ تاݨاں’’ بکری دی اُون دا ہوندے تے پیٹے وچ بھیڈاں دی رنگدار اْون استعمال کیتی ویندی ہے۔ فلاسی دری دی قسم ہوندی اے تے کجھ گھریں وچ بھوئیں تے وچھا کے بہݨ کیتے ورتائی ویندی اے۔ 

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
رچرڈ فینمین

## رچرڈ فینمین (پیدائش 1940)
رچرڈ ڈی فینمین ، سنی ڈاون سٹیٹ میڈیکل سینٹر دے ہک سنڄاپو امریکی حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دان اتے طبی محقق ہن ۔ انہاں کوں ایٹکنز ڈائیٹ تے تحقیق اتے غذائیت تے تھرموڈائنامکس دے اطلاق دی وجہ توں سنڄاتا ویندے ۔

انہاں دی تحقیق دا مرکز ایٹکنز ڈائیٹ اتے غذائیت تے تھرموڈائنامکس دے اطلاق دے مطالعے تے مبنی ہئی ۔ انہاں ایہ سمجھݨ دی کوشش کیتی کہ ایٹکنز ڈائیٹ کیویں کم کریندی ہے اتے غذائیت تے تھرموڈائنامکس دے اصولاں کوں کیویں لاڳو کیتا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں غذائیت دے عمل کوں سمجھݨ اتے وزن گھٹاوݨ کیتے نویں طریقے تیار کرݨ وچ مدد کیتی ۔

انہاں ایٹکنز ڈائیٹ دے بارے وچ اہم دریافتاں کیتیاں ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ ایٹکنز ڈائیٹ وزن گھٹاوݨ کیتے موثر ہے اتے ایہ دل دی صحت کیتے وی فیدے وند تھی سڳدی ہے ۔ انہاں دے کم ایٹکنز ڈائیٹ دے عمل کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

انہاں غذائیت تے تھرموڈائنامکس دے اطلاق دے بارے وچ وی اہم دریافتاں کیتیاں ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ تھرموڈائنامکس دے اصولاں کوں غذائیت دے عمل کوں سمجھݨ اتے وزن گھٹاوݨ کیتے استعمال کیتا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں غذائیت دے عمل کوں سمجھݨ کیتے نویں رستے فراہم کیتے ۔

انہاں ایٹکنز ڈائیٹ اتے غذائیت تے تھرموڈائنامکس دے اطلاق دے مطالعے کیتے نویں طریقے تیار کیتے ہن ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ کلینیکل ٹرائلز اتے میٹابولک ماڈلنگ ایٹکنز ڈائیٹ اتے غذائیت تے تھرموڈائنامکس دے اطلاق دے مطالعے کیتے استعمال کیتے ونڄ سڳدن ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں ایٹکنز ڈائیٹ اتے غذائیت تے تھرموڈائنامکس دے اطلاق دے مطالعے کیتے آسان اتے موثر طریقے فراہم کیتے ۔

انہاں غذائیت دے شعبے وچ بھرویں سانجھ کیتی ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں وزن گھٹاوݨ اتے صحت مند زندگی گزارݨ کیتے نویں طریقے تیار کرݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق غذائیت اتے طب دے شعبیاں وچ نویں رستے کھول ݙتے ۔

انہاں ایٹکنز ڈائیٹ اتے غذائیت تے تھرموڈائنامکس دے اطلاق دے علاوہ ٻئے غذائیت دے موضوعات تے وی کم کیتا ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ مختلف غذائیں انسانی صحت کوں مختلف طریقے نال متاثر کریندین اتے ہر شخص دی غذائی ضروریات مختلف ہوندین ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں غذائیت دے عمل کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔
لوک کھیڈاں

لوک کھیڈاں ہر قوم تے وسیب دی ثقافت اِچ اہم مقام رکھدن ۔ تے عوام دے بے ساختہ جذبیں دی عکاسی کریندن۔سرائیکی وسیب دیاں لوک کھیڈاں دی کتاب اچ پروفیسر شوکت مغل صاحب نے 216 کھیڈاں دا ذکر کیتے۔انہاں اے جیہاں کھیڈاں کیتے نقشے ، خانے ، بݨائے ویندن یا زمین تے لیکے لائے ویندن، او ہ وی ہر کھیڈدِے نال بݨائے۔ شوکت مغل سرائیکی وسیب دیاں لوک کھیڈاں بارے ساری معلومات یک جا کرݨ دی پوری کوشش کیتی ہنیں۔

پروفیسر شوکت مغل لکھدن: ‘‘ اجو کے مشینی دور جتھاں ساڈے وسیب کوں متاثر کیتے اتھاں کھیڈاں وی متاثر تھئین ۔ اج وسیب دے شہر ، وستیاں ، جھوکاں ، تھٹھیاں ، ٹٻے جاأ ٹِکاݨے ، ٻالاں دیاں انہاں کھیڈاں توں ترسدے پئین۔ ٹی وی ، فلم،کمپیوٹر ، انٹر نینٹ تے موبائل دیاں دلچسپیاں لوکاں کوں اپݨے کن چھک گھدے۔ اینویں نظر دے جو اساڈیاں وسیبی کھیڈاں ہْن  صرف کتاباں تئیں محدود رَیہ ویسن۔ تہوں اساڈا فرض ہے جو انہاں کھیڈاں کوں لکھتاں وچ آنوں تا ں جو اگوں دا ٻال ایہ تاں جاݨ سگے  جو اساڈا وسیب کھیڈاں دے لحاظ نال کیتی بھریا پریا ہا۔ ’’ (43)

پروفیسر شوکت مغل کھیڈاں اچ لوکاں دی دلچسپی دی گالھ کریندیں ہوئیں لکھدن:

‘‘ اَج وی کئی بندہ کئیں اہجیں وستی وچوں ونج لنگھے جتھاں ٻال بلوڑے، نینگرٻکر، جوان تے نینگریں کھیڈ کْھوڈ اچ مست نظر آون، تاں او ہک واری ضرور اَٹک ویندے۔۔۔۔۔ او کوں ہک واری اپݨا نکے لا دا ویلا یاد آویندے جہڑیلےاو آپ انہاں کھیڈاں دا اگواݨ تے موہری ہوندا ہا۔ لوک کھیڈاں حیاتی دے ہر دور وچ دلچسپی رکھدن۔ جوانی تئیں آپ کھیڈݨ دی اتے بعد اچ ڈیکھݨ دی، اج وی کہیں میلے دے موقعے اتے وسیبی کھیڈاں کوں ڈیکھݨ کیتے ، کھِیڈݨ آلے کنوں ڈھیرتات ہوندی ہے۔’’ (44)

کھیڈاں تے کھیڈاوݨیں بالیں دے بنیادی حقوق اچ شامل ہن تے انہیں دی ذہنی صحت ، جسمانی  تربیت تے مجموعی شخصیت دی تعمیر اچ بنیادی کر دار ادا کریندن۔ ایندے علاوہ لوک کھیڈاں وڈیاں کیتے وی صحت مند تفریح دی حیثیت رکھدن۔ ساڈے وسیب تے لوک سانجھ دی ساری رونق تے رنگینی لوک کھیڈاں تے لوک مشغلیں  نال وابستہ ہے۔

بالیں دیاں کھیڈاں دے ناں:

1.                 آلی بھنوالی                               2۔   چیکل                                              3۔لک چھپ                                    

4.                 کا نگاماری                             5۔  ڈاں ڈناں                                      6۔گھری ڈناں             

7.                ڈیٹی ڈناں                                                8۔کوکلا چھپاکی                                         9۔اندھڑا قصائی

10.                     گنجی کبوتری                          11۔ڈگ لال چنڑاں                             12۔مانماں جمال خان         

کھیڈ دا کْوݨاں: کجھ کھیڈیں وچ باقاعد ہ قرعہ تے کوݨاں کڈھیا ویندے جیندے کجھ طریقے ایں ہن۔ 

1.                 ٹھیکر سٹݨ                               2۔گوٹی لکاون                                         3۔دھیودھی           

4.    ٹِکن مِٹکن                                                5۔ قنات                                                6۔چھلے پوچ

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
جوانیں دیاں کھیڈاں

‘‘ جوانیں دیاں اکثر کھیڈاں شہ زوری نال تعلق  رکھدن تے انھیں مقابلیں کوں پڑی ، دنگل تے مَلھݨ آکھیا ویندے جیندے وچ تلی دودہ ، چوری دودہ، بھیڑی (کشتی)، مانڑکی چانوݨ ، پنجری چانوݨ ، ٻوری چاوݨ ، رسہ چھکݨ ، گسِنی پکڑݨ ، گھوڑا درکانوݨ ، اْٹھ بھڑاوݨ ، کوڈی کوڈی، شیدݨ وغیرہ شامل ہن۔’’

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
مارشا میسن

مارشا میسن ہک امریکی اداکارہ ہے۔ انہاں "دی گڈ بائی گرل" (The Goodbye Girl) اتے "چیپٹر ٹو" (Chapter Two) جیہاں فلماں وچ اہم کردار ادا کیتے۔ میسن "دی آؤٹ لا جوسی ویلز" (The Outlaw Josey Wales) اتے "اونلی وین آئی لاو" (Only When I Laugh) جیہاں فلماں وچ وی کم کیتا ہے۔ اوہ اپݨی باصلاحیت اتے ہر فن مولا پرفارمنس کیتے ڄاݨی ویندی ہے۔

## ٻیا ݙیکھو

* فہرست امریکی فلمی اداکارائیں
* امریکی سنیما

## حوالہ

ونکی:فلمی اداکار
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:امریکی ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں
ونکی:امریکی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ایلن فرسٹ

## ایلن فرسٹ (پیدائش 1943)
ایلن فرسٹ ، کیمبرج یونیورسٹی دے ہک سنڄاپو برطانوی کیمیا دان اتے حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دان ہن ۔ انہاں کوں انزائم کائینیٹکس اتے پروٹین فولڈنگ دی وجہ توں سنڄاتا ویندے ۔ او نیشنل اکیڈمی آف سائنسز یو ایس اے دے غیر ملکی رکن وی ہن ۔

انہاں دی تحقیق دا مرکز انزائم کائینیٹکس اتے پروٹین فولڈنگ دے مطالعے تے مبنی ہئی ۔ انہاں ایہ سمجھݨ دی کوشش کیتی کہ انزائم کیویں کم کریندن اتے پروٹین کیویں فولڈ تھیندن ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں انزائم دے عمل اتے پروٹین فولڈنگ دے عمل کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔

انہاں انزائم کائینیٹکس دے بارے وچ اہم دریافتاں کیتیاں ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ انزائم ری ایکشنز کوں مائیکلیس-مینٹن مساوات دی مدد نال بیان کیتا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم انزائم کائینیٹکس دے عمل کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

انہاں پروٹین فولڈنگ دے بارے وچ وی اہم دریافتاں کیتیاں ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ پروٹین فولڈنگ ہک ڳنجھل عمل ہے جیڑھا مختلف قوتوں دے ذریعے کنٹرول تھیندا ہے ۔ انہاں دے کم پروٹین فولڈنگ دے عمل کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

انہاں انزائم کائینیٹکس اتے پروٹین فولڈنگ دے مطالعے کیتے نویں طریقے تیار کیتے ہن ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ سائٹ ڈائریکٹڈ میوٹاجینیسس اتے کائینیٹک آئسوٹوپ ایفیکٹ انزائم کائینیٹکس اتے پروٹین فولڈنگ دے مطالعے کیتے استعمال کیتے ونڄ سڳدن ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں انزائم کائینیٹکس اتے پروٹین فولڈنگ دے مطالعے کیتے آسان اتے موثر طریقے فراہم کیتے ۔

انہاں حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دے شعبے وچ بھرویں سانجھ کیتی ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں انزائم دے عمل اتے پروٹین فولڈنگ دے عمل کوں سمجھݨ اتے مختلف بیماریاں دے علاج کیتے نویں طریقے تیار کرݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) اتے طب دے شعبیاں وچ نویں رستے کھول ݙتے ۔

انہاں انزائم کائینیٹکس اتے پروٹین فولڈنگ دے علاوہ پروٹین انجینئرنگ تے وی کم کیتا ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ پروٹینز دی بݨتر کوں تبدیل کر تے انہاں دے فنکشن کوں تبدیل کیتا ونڄ سڳدے ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں پروٹین انجینئرنگ دے عمل کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔
مجلسی آداب

سرائیکی وسیب دے لوک فرق مراتب دالحاظ کریندن، وڈے چھوٹے دی قدر کریندن تے ہک  ڈوجھے کوں عزت ڈیوݨ کیتے کچہری دے علاوہ عام گالھ مہاڑوچ چنگیں لقب ڈیندن۔ آپ توں وڈے مرد مانڑ ھوں کوں ‘‘ سئیں’’ تے تریمت کوں ‘‘ مائی سئیݨ’’ برابر عمر آلے کوں ‘‘ بھرا ’’ تے ‘‘ ادا’’ اتے بالک تریمت کوں ‘‘ بھین ’’ ادی تے ‘‘ بی بی مائی’’ دے لقب نال مخاطب  کیتا ویندے۔ آپ کنوں چھوٹے تےننڈھے ننیگر تے پتر دے ٻال کوں ‘‘ کاکا’’ تے ننڈھی ننیگر تے دھی دے بال کوں ‘‘ کاکی’’ تے دھی مائی دے پیاردے الانال سڈیا ویندے۔

### ڈاکڑ مہر عبدالحق  لکھدن
‘‘ سرائیکی وسیب اچ عورت دا احترام تہذیبی روایت دا درجہ رکھدے عورت ، چاہے بالک ہووے ، پرنی ہوئی ہووے ، کنواری ہووے، بالڑی ہووے، بْڈھی ہووے، امیر یا غریب گھر دی ہووے، اوں کوْں اوندی عمر دے مطابق دھی مائی ، بھیݨ ، کاکی، بی بی، کا کی مائی ، کُنوار مائی ، بھیݨ ما ئی ، اماں، اماں بی بی ، مائی سیݨ ،اماں سیݨ، ڈاڈی اماں، ڈاڈی سیݨ وغیرہ  دےالقاب نال مخاطب کیتا ویندے ۔ بی بی تے مائی دے الفاط تاں عورتیں دے ناں دا حصہ  شمار تھیندن ۔ زال پے دا رشتہ ‘‘ جیون بندھن’’ تے انسانیت دی ‘‘ابدی قدر’’  دا درجہ رکھدے ۔ رت واسطے منڑس تے تریمت ہک ڈوجھے کوں پیار بھریں لفظیں نال مخاطب  کریندن ۔ جیکر بال جمیا ہویا ہووے تاں ٻال دا ناں گھن کے مرد آکھدن ‘‘ فلاں دی ماں’’ تے ڈوجھی صورت اچ مسات ، پتریر ، سوتر،بختاں آلی ، بھاگ بھری، جِند جیوی، جیویں ہوویں وغیرہ۔۔۔۔ ایویں عورت آکھدی اے ‘‘ فلاں دا اَبا’’ ٻال نہ ہووݨ دی صورت اِچ اوندے خاندانی لقب خان ملک ، مہر وغیرہ نال مخاطب  کریندی ۔’’ (46)

سرائیکی وسیب دے لوک عام گالھ مہاڑ اچ سائیں ، ہا سئیں، جی سائیں، سائیں میڈا۔ جیویں تْوں ۔ بھلے لولاکا وغیرہ دے مٹھے الفاظ استعمال کریندن۔ سرائیکی وسیب اِچ کھیر دے رشتے کوں خونی رشتے دے برابر تقدس حاصل اے۔ بزرگیں دے احترام کیتے محفل اچ اْٹھی کھڑݨ اتے انھیں کیتے جاأ  خالی کرݨ سعادت  سمجھا ویندے۔ ایندے علاوہ آپ کنوں وڈے کوں کَنڈ کرݨ ، اْوندے اگوں ٹرݨ ، اوندے برابر بانہوݨ اتے اوندے اگوں اچاالاوݨ کوں تہذیب  دے خلاف  سمجھا ویندے ۔ محنت مشقت  ، تحمل برداشت ، مہمان نوازی ، کشادہ دلی نیاز مندی قناعت پسندی ،انسان دوستی ، حق گوئی تے سچائی سرائیکی( لوکیں) دی ثقافت دے سنجاپوں اوصاف       تے نشان ہن۔   

### ڈاکڑ مہر عبدالحق لکھدن:
سِدھے سادھے سیاݨ سوڈھے                                سندھ ساگر دے لوک 

پکا وَیر تے پکی یاری                                                صاف صفا ݙو ٹوک

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
کھاوݨ پیوݨ دیاں عادتاں

سرائیکی وسیب دیاں غذائی عادات ، ردھے پکے دے طریقے تے کھاوݨ پیوݨ دے سلیقے ڈوجھیں علاقیں کنوں بالکل مختلف ہن۔ سرائیکی وسیب دامن بھاوݨاں کھاج اے ہے۔  تتر، ْککڑ ، مچھی ، دنبے ، بکری تے ہرݨ دا گوشت انڈے سوبت ، ڈالے، مِسی دیاں روٹیاں وغیرہ۔ 

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی
لوئس فلیکسنر

## لوئس بی فلیکسنر (1902-1996)
لوئس بی فلیکسنر ، پنسلوانیا یونیورسٹی دے ہک سنڄاپو امریکی حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دان ہن ۔ انہاں یادداشت اتے دماغ دے فنکشن دی حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) تے کم کیتا ۔ او نیشنل اکیڈمی آف سائنسز یو ایس اے دے رکن وی ہن ۔

انہاں دی تحقیق دا مرکز یادداشت اتے دماغ دے فنکشن دی حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دے مطالعے تے مبنی ہئی ۔ انہاں ایہ سمجھݨ دی کوشش کیتی کہ یادداشت کیویں بݨدی ہے اتے دماغ کیویں کم کریندا ہے ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں یادداشت اتے دماغ دے عمل کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔

انہاں یادداشت دے بارے وچ اہم دریافتاں کیتیاں ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ پروٹین دی ترکیب یادداشت بݨاوݨ کیتے ضروری ہے ۔ انہاں دے کم یادداشت دے مالیکیولر میکانزم کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

انہاں دماغ دے فنکشن دے بارے وچ وی اہم دریافتاں کیتیاں ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ دماغ دے مختلف حصے مختلف فنکشنز کوں کنٹرول کریندن اتے انہاں دے درمیان تعامل دماغ دے مجموعی فنکشن کیتے ضروری ہے ۔ انہاں دے کم دماغ دے عمل کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

انہاں یادداشت اتے دماغ دے فنکشن دے مطالعے کیتے نویں طریقے تیار کیتے ہن ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ ریڈیو ایکٹیو آئسوٹوپس اتے الیکٹروفزیولوجیکل تکنیک یادداشت اتے دماغ دے فنکشن دے مطالعے کیتے استعمال کیتے ونڄ سڳدن ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں یادداشت اتے دماغ دے فنکشن دے مطالعے کیتے آسان اتے موثر طریقے فراہم کیتے ۔

انہاں حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) اتے نیورو سائنس دے شعبیاں وچ بھرویں سانجھ کیتی ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں یادداشت اتے دماغ دے عمل کوں سمجھݨ اتے مختلف نیورو لوجیکل بیماریاں دے علاج کیتے نویں طریقے تیار کرݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) اتے نیورو سائنس دے شعبیاں وچ نویں رستے کھول ݙتے ۔

انہاں یادداشت اتے دماغ دے فنکشن دے علاوہ نیورو پیتھالوجی تے وی کم کیتا ۔ انہاں ایہ دریافت کیتا کہ دماغ دیاں بیماریاں دماغ دے خلیاں کوں متاثر کریندین اتے انہاں دے فنکشن کوں تبدیل کریندین ۔ انہاں دے کم سائنسداناں کوں نیورو پیتھالوجی دے عمل کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔
لباس پوشاک

لباس تے پوشاک کہیں قوم تے وسیب دے ثقافت دی وڈی علامت تصور کیتے ویندن سرائیکی لوکیں دے لباس تے پوشاک دیاں قسماں ایہ ہن۔

## مردانہ لباس
چولا، کرتا، ہاریں تے ْپلکیں والا چولا ، گِڈی، صدری چوغہ، ڈیڈھا ، لنگی، چادر، پچھوڑی ، پٹکا ، طْرے دی پگڑی ، کلھا ، صافہ ، کپاہی ٹوپی، اونی ٹوپی ، حماݨی ، پٹروکڑہ ، کوکار ،کھیس ، دْسا، کھتھی ، سوِڑ ، گِندی، تول وہاݨا، طلے دار جتی، چھبوٹی ، کھسہ وغیرہ۔

## زنانہ لباس
بوچھݨ چنی، چولی، کرتی، ستھݨ ، گھگھرا ، ڈیڈھی ، سوہا، شلوار ، چادر ، پوتڑا، برقعہ، طلے دار جتی، کھسہ وغیرہ ۔ علاوہ ازیں شرم حیا دی علامت دے طور تے عورتاں وچ چادر دی بکل دا رواج اتے گھراں وچ ڈیڈھی پردے دا انتظام سرائیکی ثقافت دیا امتیازی خصوصیات نال تعلق رکھدن۔

## زیور ڳاہݨے
زیور ڳاہݨے عموماً قیمتی دھاتیں دے بݨائے دیندن اتے اے حسن جمال کوں چمکاوݨ تے سنڑھپ کوں ، ودھاوݨ دا کم ڈیندن۔ ایں واسطے زیور عورتاں دی کمزوری ہوندن۔ سرائیکی وسیب اچ استعمال تھیوݨ آلے زیوراں دی تفصیل کجھ ایں اے۔ 

## گل تے گچی تے ڳاہݨے
کٹمالا ، چندن ہار ، دکی ، تعویز، مالا، ݙو ݙن مالا۔چونپ کلی حمیل گلوبند، زنجیر ی ، ڈھولݨ ۔

## متھے دے ڳاہݨے
سنگار پٹی ، بینا ، ٹکہ، چندر جھومر

## کنیں دے ڳاہݨے
بندے ، والے ، والیاں ، کپوٹیاں ، جھاریاں ، مگر جھمکے، چیلکاں ، کانٹے ، مرکیاں ، ٹاپس۔

## نک دے ڳاہݨے
بولا، بلاک ، کنڈہ، پوپا، بینسر، نتھ، کوکہ۔

## پیریں دے ڳاہݨے
پازیب ، بجھوا، لچھے ، کڑی، نورا، پاکڑے، تروڑے پھل گھونگروں ، بسنتیاں ، رمجھولی۔

## انگلیں دے ڳاہݨے
چھاپ ، مْندری، وینڈلا، چھلا، بنڈرہ، چنبہ۔ 

## زلفاں دے ڳاہݨے
بوُڈی، پونکڑاں، ٹنور، پْھندݨ، جوُڑا وغیرہ ۔ انھاں دے علاوہ ہک خاص چاندی دا زیور ‘‘ پچہ رْ کی’’ مثل زنار ہوندے۔ خواجہ فرید سئیں اپݨے عارفانہ کلام اچ سرائیکی وسیب دے زیور ڳاہݨے دا ذکر کئی کئی انداز نال کیتے،کجھ مثالاں اے ہن۔

## ہار بنگالہ
سرائیکی وسیب دیاں تریمتیں کوں ہار سنگار دا بہوں شوق رہندے جیڑھے ویلے او آپڑیں کمیں کاریں کنوں واندی تھیندی ہے تاں ول او آپڑیں آرائش تےجمال کیتے جیڑھیاں چیزاں استعمال کریندی اے او اے ہن۔ تیل ، پْھلیل ، سرمہ، کجل، مساگ، عطر، کیسر ، باٹن ، مہندی، سْرخی، مْشک، عنبر، کافور ، موتی، زیور وغیرہ۔ 

### خواجہ فرید تے زیور ڳاہݨے دا ذکر
مساگ ملیند ی دا گزر گیا ڈینہ سارا    سنگار کریندی دا گزر گیا ڈیہنہ سارا

زلفاں سہجوں سوول پانون                                          تلک تلوے لٹکے لانوں          

سرخیاں ، کجل ، مساگ سہاون                  ہار سنگار سہاندے ہن۔

## حوالہ
سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی