سرکاراں رنگ لایا

رَمُو دا پورا ناں تاں ہئی رمضان پر اونکوں سارے رَمُو سݙیندے ہَن ۔ رَمُو ہک ݙیہاڑی دار مزدور بندہ ہا۔اجٖوکے ویلے اِچ اے ٻہوں وݙی ݙکھیری ڳالھ ہے جو ݙکھ ،بِماریاں ، بُکھ ، تریہہ ، وانج ، ظلم و زیادتی ، مونجھاں ہر مزدور دا مقدر بݨ ڳئین ۔ ایویں رمضان کو ں وی ڈھیر سُوکڑے ہَن۔سیاݨے سچ آہدن :

’’غریب دا تیل نئیں ٻلدا ، بخت وند دا پاݨی ٻلدے‘‘۔

رَمُو دی کݙاہیں ݙیہاڑی لڳدی ، کݙاہیں نہ لڳدی۔اُݙوں سرکار کھاوݨ پیوݨ دی ضروری چیزاں دا وی مصول ودھا ݙتا ۔ ہر شئے مہانگی تھی ڳئی ، شودے رَمُو تے او ویلا وی آیا جو گھر دی روزی مُک ڳئی ۔ اوندی سواݨی فضلاں اونکوں روز جھنڑکیندی ۔ ہک ݙینہ تاں جھیڑا لا تے شروع تھی ڳئی ۔ او مویا مَن کھٹو گھر دے سودے اصلوں مُک ڳئین ۔ جیڑھا نماشیں دا ٹُکر دٻی بیٹھیں ، بھرجٖائی تاجو دی منِت کرتے مُنگر گھیئو دا گھن آئی ہمی۔ تاں ساݙے گھر اِچ کُنی پکی اے ، اَتے نرھان ویلے چاہ دی پتی ہمسائی تاجو کولوں گھدی ہِمی ۔ پہلے تاں تاجو بھیݨ میکوں مہݨے ݙتے جو پرسوں توں ٹھولا اَٹّے دا گھن ڳئی ہانویں ، وَل ݙیوݨ دا ناں نہوی گھدا ۔ ساݙے گھر کݙاہیں ڈِپو لڳا کھڑے ۔ اوندی میں منت کیتم رَمو کم لبھݨ ڳئے ۔ اَڄ چنگی آس ، اُمیدہے جو ݙیہاڑی لڳ ویسی ۔ بھیݨ کوں توڑ گھر ݙے ویساں ۔ میکوں کیہاں پتہ ہا جو سُنجٖا اَڄ وی ہمیشہ آلی کار کورا ، دا کورا وَلسیں۔

سیاݨے سچ آکھ ڳن: ’’جیندے گھر داݨے اوندے کملے سیاݨے‘‘۔

رَمُو شودے کولوں ککھ جو پلے نہ ہئی او کملیاں آلی کار جِھکی جھوݨ گھت تے سواݨی دیاں سُݨدا ریہا ۔ رَمُو کولوں فضلاں دے سارے سوالاں دا کوئی جواب نہ ہئی ۔ رَمُو چُپ ریہا پر فضلاں جُوں جوں پٹیندی آئی ۔ کاوڑ اِچ جیڑھا کجھ اوندے منہ آیا ’’آپ تݨدی ڳئی تے آپ وُݨدی رہی‘‘۔ تاں رَمُو ولدا ݙتا ، او شالا چخا تھیویں چیتا پیتی بیٹھیں۔ کم کار جو نہ لڳے تاں میں کیا کراں ݙاکے مارݨ چالو تھی ونجٖاں۔؟

فضلاں ، رَمُو دا ولدا سُݨ تے نانگ آلی کار شُوکی ، تے آکھیُس !’’سِدھی ڳالھ کوں تاں مَرچاں ہِن‘‘۔ اوہے گھن گھنیں ہا جیڑھیاں تیݙا چیتا نہ پیوِن ہا۔

ہائے !میکوں کھپرا کیوں نہ لڑ ڳیا ، جیڑھلے میں تیݙے نال پرنیجی۔اے ڳالھ کر تے فضلاں ݙسکݨ شروع کر ݙتا۔رَمُو ݙسکدی سواݨی کوں ݙیکھ تے اونکوں حوصلہ ݙیوݨ پئے ڳیا ۔ جندوݙی دی ماں کملی تھی ڳئی ایں ، حوصلہ کر جیویں۔فضلاں آکھیا ! کیویں حوصلہ کراں؟

’’جندوݙی دا پیئو‘‘ تن سُکھی ہووے تاں من سُکھی ہوندے‘‘۔ ساݙی دھی جند وݙی جوان تھی ڳئی اے اوندی شادی وی کرݨی ہے ۔ گھر اِچ آناں ٹکا چھڑا کائنی جو شادی دا اَہر کریجے ۔ امّاں تپ نال سڑدی پئی اے اوندی دوائی جوڳے پیسے کائنی ۔ کھاوݨ تاں کھاوݨ ݙیکھݨ کوں کوئی شئے نی لبھدی۔ 

’’پیٹ نہ پئیاں روٹیاں ، سبھی ڳالھیں کھوٹیاں‘‘۔

رَمُو آکھیا :فضلاں مونجھی نہ تھی ، خالق پیدا کیتے تاں رِزق وی ݙیندے۔ بندے دے نصیب اِچ جیڑھا داݨہ پاݨی لکھیا ہووے او ضرور مِلدے۔ اَڄ ودّھو ݙسیندا پیا ہئی جو ملتان شہر دے ہک کارخانے وچ پلے داراں دی ضرورت اے ۔ مہینے دی تنخواہ نال گھر دی راند چنگی ٹُر پوسی۔ݙیہاڑی تاں کہیں ویلے لڳدی اے ، کہیں ویلے نئیں لڳدی ۔ کم لڳ ڳیا تاں اَٹّا دال گھدی آئوساں۔

رَمُو دی پنجی ورھیں دی دھی جندوݙی فرمائش کرݨ پئے ڳئی ۔ ابّا پالا ݙاڈھا ہے میکوں سردی دے تِھڳڑے گھن ݙیو۔ ماء آکھݨ پئے ڳئی ، دھی کوں ’’پیسے نہ پلے ہار گھناں کے چھلّے‘‘۔رَمُو آکھیا اچھا میݙی دھی دُعا کر کم لڳے ونجٖے ، وَل دھی کوں جمعہ بازار وچوں کپڑے گھن ݙیساں۔

جندوݙی خُش تھی تے آکھیا ’’ابّا سولہویں پاس دے داخلے تھیوݨ آلے ہِن ۔ میں وی داخلہ گھنساں نالیں جیڑھی میں شاعری لکھدی ہاں اینکوں وی چھپویساں۔ 

فضلاں کوّڑیج تے ٻولی جیڑھا پہلے نور کرݨا ہئی تُوں کر گھدے۔ لوکیں دے ݙاہ پاس افسر بݨیئے ٻیٹھن ۔ چودھری ٻوٹا دی دھی نیلم جیڑھے لہور رہندن ، جیڑھی ہک واری ساݙے گھر وی اَئی ہئی آپݨی ہمسائی نجمہ دی بھتریجی ۔ نجمہ ݙسیندی پئی ہئی اوندی پولیس وچ نوکری لڳ ڳئی ہے نال اَجٖی پڑھدی وی پئی اے ۔ تُوں سولہاں پاس کر تے اَجٖاں اوہو پڑھݨ تے زور ݙتی رکھیں۔ تیݙی فیساں فیساں دی مُکاݨ پاروں ݙدھیالی منجھ ویچی ، ہِک پورا داجلی ݙاند ویچیا ۔ غریبی حلیمی اِچ تیکوں پڑھا تے کیا شئے کھٹی۔

جندوݙی دی اَکھّیں اِچوں ہنجوں تَر آئے ۔ شودی اُٹھی تے اندر ونجٖ سَم ڳئی۔ اَڳلے ݙینہ رَمو سائیکل تے چڑھیا ، سائیکل اوجیڑھی بالکل سُنجٖی ، اوندیاں بریکاں وی کائناں ہَن ۔ کہیںویلے رَکشے وچ ٹُھکا کھڑے ، کہیں ویلے ٹانگے وچ ،بمشکل پُچھدا ڳچھدا کارخانے پُجٖ ڳیا ۔جیڑھلے کارخانے پہنچا تاں کارخانے دے وݙے ٻوہے کولوں ٻیٹھے چپراسی رَمُو توں پُچھیا، کیویں آئے وے۔ رَمُو ݙسیا جو کم دا پتہ کرݨے ۔

چپراسی آکھیا سامھݨے آلیاں پوڑھیاں چڑھ کے اندر ویسیں تاں سامھݨے منیجر ٻیٹھا ہوسی۔اونکوں ونجٖ مِل تے پُچھ ݙس کر گھن۔رَمُو سائیکل سمیت اندر چوّا ڳیا ۔ سائیکل سٹینڈ آلے رَمُو کوں ویندے ہوئیں ݙٹھا تاں اونکوں ہکل ماری ۔ او لا لا سائیکل اِݙے کھڑی کر ۔رَمُو آکھیا بھیڑیا کوئی چا گھنے ،میں نال گھن ویساں۔ اُس آکھیا یار جیڑھا ایں سائیکل کوں چا ویسی او تاں گھروں کھلے کھاسی ، تُوں سائیکل کھڑا کر کندھ نال ،شودے سٹینڈ آلے مِنت نال اوندی سائیکل کھڑی کیتی۔

رَمو پوڑھیاں چڑھیا تے ݙوجھے پاسوں وَل واپس آ کھڑوتا ۔ خیر ہِک بندے کوں سٹینڈ آلے آکھیا جو ایکوں تاں منیجر کولوں گھن ونجٖ ۔ اوں بندے اوکوں منیجر کول ونجٖ کھڑا کیتا ۔

منیجر پُچھیا جو اپݨا ناں ݙس اوں آکھیا ۔ رَمُو۔

منیجر اُردو انگلش رَلا کے ڳالھ کیتی ۔ تمہارا نام کیا ہے ۔According to Nadra۔ رَمُو کوں نادرا دے لفظ دی سمجھ تاں آ ڳئی ، ݙوجھی ککھ دی نہ سمجھ آئی ۔

رَمُو آکھیا نادر ا تاں ساݙے پاسے ہمسایہ ہئی جیڑھا شودا ٹُر ڳیا اے۔ اُس منیجر رَمُو کوں آکھیا او بابا او ٻدھو تیݙی ڳالھ دی میکوں سمجھ نئیں آندی پئی ، ونجٖ اِتھوں۔اُس ویلھے رَمُو اپݨے دِل وچ آکھیا۔ ہُݨ اینکوں سبق ݙیواں جو پیئو سنویں بندے کوں ٻدھو آہدا بیٹھے۔

رَمُو آکھیا ہِک تُوں خود ساݙے وسیب دے خلاف ٻیٹھااے جو تیکوں میݙی ڳالھ دی سمجھ نئیںآندی اَتے نہ تُوں ایں وطن دی ٻولی وچ اَلاسڳدیں۔ میں اَن پڑھ جیہا بندہ ہِمی تُوں میݙے نال انگلش مارݨ لڳ ڳئیں۔ کیڑھی سرکار تیکوں سند ݙتی ہے۔کیہو جئے پڑھے لکھے ہیوے جینکوں وݙیاں دے نال ڳالھ کرݨ دی سُدھ ٻدھ کائنی جو پیئو وانگے بندے نال کیویں ڳالھ کریندی ہے ۔

ٻس وَل تاں سئیں ٻلارا اُچا سُݨ کے اوھروں پروں دے بندے ڈُھکݨ پئے ڳئے ۔ ایں دوران منیجر ٹلی کھڑکائی تے چپراسی آ ڳئے ۔ ہِک چپراسی رَمُو کوں چَٹا مار تے ٻاہر ونجٖ کھڑایا ۔

رَمُو شودے سائیکل چاتا تے گھر آلے پاسے ٹُر پیا ۔سیالی سِجھ ہئی رَستے اِچ ݙینہ لہہ ڳیا۔رات ہئی کلُوجھݨی جٖئی ، چندر نکلیا کھڑا ہا ۔ بندہ ایویں تھوڑا تھوڑا نظر آندا ہئی۔ سامھݨے اوکوں پُلی تے بندے کھڑے معلوم تھئے ۔ اوں سمجھیا جو بندے پاݨی دا وارا لئی ودے ہِن ۔ جیڑھلے بندیاں دے کول پہنچا تاں ہک بندہ اوندے کول آ ڳیا تے ݙو نالی بندوق کھڑی کیتُس ۔

رَمُو دھرَک مار تے لہہ ڳیا ۔ رَمُو سائیکل اپݨے آسرے چا لایا تے چولا اپݨا لہایا ۔ رَمُو چولا ہک ݙاکو دے ہتھیں چا ݙتا جو چولا پھرول گھن ۔ میݙے کولوں ہے تاں کوئی شئے کائنا۔ تریجھا ݙاکو وی پچھوں کھڑا ہا ۔ اونکوں آکھیُس جو تُوں میکوں گولی مارݨی ہے ۔ ہِک احسان میݙے تے کریں چا جو جیڑھلے میکوں مار گھتیں تاں میکوں گھیل تے سائیکل دے اُتے رکھیں چا ۔

ݙاکو آکھیا کیوں ؟۔

رَمُو آکھیا جو میݙی جاء تے دھمی کوئی ٻیا کھلے نہ کھاوے جو ایہو جئی سائیکل گھدی ودا ہا جو ݙاکوآں تُوں مویاپیا اے۔

ہِک ݙاکو رَمُو دی غربت تے ڳالھیں تے کِھلیا ۔ پہلے تاں رَمُو دے پیریں تلوں بھوئیں نکل ڳئی پر جیڑھلے ݙاکو کِھلیے تاں رَمُو دی طبیعت اُسرڳی وچ آ ڳئی ۔رَمُو دا چولا اُوندے مونڈھے تے ہووے تے ݙاکو ݙتا دِھکا تے آکھیُس ، سائیکل تے چڑھ اَتے راہ وچ کُوکیں نہ پیا۔

رَمُو آکھیا جو تُوں تاں راہیں پیا آہدیں ،توں میݙے وسیب کولوں چا پُچھیں میں پورے ݙاہ ݙیہاڑے اپݨی سواݨی نال وی نہ ٻولیساں۔رَمُو شودے وَل پِچھاں نہ ݙٹھا۔رَمُو دے ونجٖݨ دے بعد ݙاکو سارے کِھل توں لوٹ پوٹ تھی ڳئے ۔

جیڑھلے رَمُو گھر آ وڑیا تاں سردی دے سخت موسم وچ وی اوندا چولا اونویں مونڈھے تے ہا او پگھرو پگھرتھی ڳیا تے ݙاکواں دے ݙرکِنوں تپ وی تھی ڳیُس۔ایں حالت وچ رَمُو گھر پُجٖا تاں اوندی نماݨی دھی آکھیا اَبّا میں ہُݨ چُپ نہ رَہساں۔احمد خان طارقؔ سئیں ٹھیک آکھیے جو:

چِڑیاں اُٹھو کوئی دھاں کرو

چُپ نہ کرو ، چُپ نہ کرو

ہتھ وچ جے کُئی ہتھیار نئیں

چِیں چِیں کرو ، چاں چاں کرو

فضلاں آکھیا میݙی دھی تُوں تاں ہِک شاعرہ ہِیں ، شاعر جو ݙیکھدے اونکوں اپݨے لفظیں وچ بیان کریندے ۔ شاعر کتھائیں ظلم ، زیادتی تے وانج کوں ݙیکھدے تاں اونکوں بیان کریندے اَتے ایں ظلم دے خلاف اَواز وی چیندے ۔ تُوں وی حق دی خاطر جنگ لڑنی ہے ۔

جندوݙی آکھیا’’اماں میں پرسوں ہووݨ آلے وسیب دے مشاعرے وچ وسیب دا حال پڑھساں۔‘‘ پرسوں آلی جٖیہاڑ آ ڳئی ۔ تمبو، قناتاں سب لڳ ڳئے ۔ خلقت کٹھی تھی ڳئی ۔ ہر بندے اپݨے اپݨے فن دا مظاہرہ کیتا ۔جند وݙی دی واری اَئی تاں ہَل ہَل پئے ڳئی ۔ جیڑھلے اوں چھڑی وسیب دی ڳالھ کیتی۔

جݙاں تھئے تبدیلیاں دے اعلان خوش تھی ڳئی ساری عوام

سرکاراں رنگ لایا

ہُݨ کھاوݨ پیوݨ تے وی ٹیکس اے

تھیا نیڑے دور دا کرایہ فِکس اے

کیݙا ہئی حکومت تے ماݨ ، کھاوݨ نوں لڳدے ہِن مہمان

سرکاراں رنگ لایا

چاہ نہ پیوو تاں ہَیں مردے ، سر درد سارے ٹٻر دے

پئے چیکدے تݙیاں تے ٻال ،تبدیلیاں رنگ لایا

اَڄ چھی سو دی ݙیہاڑی لڳدی ، اَٹّا گھِنوں تاں نی آندی سبزی

جے ٹیکس نی معاف کریندے ، کیوں نی دفن عوام کریندے

بے دھڑک عزتاں ، مال لُٹ گھندے ہِن لُٹیرے

ہے حکومت توں ساݙا سوال ،سرکاراں رنگ لایا

سرائیکی صوبہ مِلسی ایں پاروں ووٹ ݙتے ہاسے بھجٖ بھجٖ کے

اَڄ صوبے بارے کوئی وی حکومتی نمائندہ نی کریندا ڳالھ

اُلٹا مخالف لوک مریندن زبان 

کیا سکندر کیا سلطان

جݙاں تھئے تبدیلیاں دے اعلان خوش تھی ڳئی ساری عوام

سرکاراں رنگ لایا

## '''حوالہ'''
کتاب: گھاݨی وات، مصنف: مہر مشتاق احمد ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2020ء