شاعری ۔ ریاض اِرم

ریاض اِرم دا تعلق کبیر والا دی دھرتی نال ہے ۔ اوہ دھرتی جَیں ڈاکٹر بیدل حیدری ، وفا حجازی ، غلام حیدر مستانہ ، خادم رزمی ، اجمل خاموش ، قمر قتالپوری جیہیں شاعر تے طاہر غنی ، مہر گل محمد جیہیں لکھاری تے ادیب پیدا کیتن ۔ ریاض اِرم شاعری دا مُنڈھ ڈاکٹر بیدل حیدری دی چھترچھانہ ، تلے ٻدّھا، اُنھاں 1978ء توں شاعری دا آغاز کیتا تے ہُݨ تئیں اُنھاں دیاں چھوٹیاں وݙیاںݙہ کتاباں چھپ چکین ۔ کُجھ چھپدیاں پئیاں ہِن۔

ریاض اِرم دی پہلی کتاب ’’ارم دے ݙوہڑے تے گیت‘‘ 1986ء اِچ چھپی ہئی ۔ نعت دیاں ݙو کتاباں’’ محمدؐ دے جلوے‘‘ تے ‘‘نور دی بارش‘‘1990 ء تے2007ء اِچ چھپیاں۔ ݙوہڑیاں تے گیتاں دیاں کتاباں تے کتابچے حیاتی دے پندھ (2004ء) ، قاتل نگاہ (2005ء) ، درداں دیاں پٹیاں(2011ء) ، محبتاں دے پُھل(2013ء)، اِچ چھپ چُکن ۔ ارم حمد ، نعت ، قطعے ، ݙوہڑے ، گیت ، نظماں سب کجھ لکھے ۔ اُوندی شاعری دیاں مونڈھی خوبیاں وچ خالص زبان ، ثقافتی رنگ ، روانی ، لہجے دا مٹھاج ، ݙونگھی سوچ تے سچے جذبے ، شامل ہِن۔اوہ شاعری وچ موسیقیت کو ں سامھݨے رکھدے ، تے فطری تے قدرتی جذبے نال بیان اِچ اِہجاں چَس رَس پیدا کریندے جو قاری اُوندی شاعری اِچ ہک واری تاں کم تھی ویندے۔تہوں تاں اُوندا کلام پڑھݨ آلے ، اُوندے فن دی داد ݙیندے ہوئیں لکھدِن:

(1)

اِن کا پُر اثر اور پُر سوز کلام سرائیکی ادب کے فروغ کے لئے نئے باب کا اضافہ ثابت ہوگا (احسن اختر چشتی)

(2)

ریاض اِرم اللہ دی شان وچ حمدیہ کلام تے نبی پاک دی محبت وچ نعتیہ کلا م لکھ تے اپݨے واسطے بخشش دا سامان کر گھدِّے ۔ شاعر نے حضور پاک دی محبت دا جذبہ بہترین پیرائے وچ پیش کیتا اے۔(عباس ملک کھہاوڑ)

(3)

ریاض اِرم نے اپنے استاد محترم کے سائے میں رہتے ہوئے اُردو ، پنجابی ، سرائیکی دوہڑوں کی مدد سے جس انداز میں اپنے معاشرے کی عکاسی کی ہے ، بے مثال ہے(پیر محسن علی قریشی)

(4)

اِنھاں دے کلام وچ حیاتی دے سبھّے رنگ نظردِن ۔ ایہ بڑے مخلص تے ݙونگھیاں سوچاں دے مالک ہِن (رانا عامر فرقان)

(5)

انہاں دا کلام لوکاں دے دِلاں دی اَواز ہوندا اے ، سئیں اپݨے کلام اِچ وسیب دے ݙکھ ، مسائل تے قلبی واردات کوں وݙی خوبصورتی نال شامل رکھدن، عوامی زبان تے سادہ لفظاں اِچ جذبات دااظہار کرݨ دا اے فن ارم سئیں کوں وݙی چنگی طرحاں آندا اے ۔ (آصف خان کھیتران، ریڈیو پاکستان ملتان)

(6)

خانیوال اِچ چند شاعر ایہو جئے ہِن جنہاں دی شاعری ہمیشہ زندہ رہسی ، اِنہاں شاعراں وچ ریاض اِرم سرفہرست اے ۔(اجمل خاموش)

(7)

ریاض اِرم کبیر والا دا بہترین دوست تے چنگا شاعر اے ۔ پیشے دے اعتبار نال اُستاد اے ، ایہا وجہ ہے جو اُنہاں دی شاعری وچ ہک اُستاد دی جھلک نظر آندی ہے ۔ (شاکر شجاع آبادی)

ریاض اِرم کئی ’’حمد‘‘ لکھن ۔ اُنہاں دی ہک حمد وچ سورۃ فاتحہ دا ترجمہ ایں کیتا ڳئے جو پوری سورت ساݙے سامݨے آ ویندی ہے:

ساریاں صفتاں رب دے ناں 

ساݙے سِر تے اُس دی چھاں

جہڑا ساݙا پالݨ ہار 

سانوں اُس دے نال پیار

ہر ہک تے ہے کرم کریندا 

ہر ہک نوں ہر شے ہے دیندا

مالک ہے او روز جزا دا 

بندہ ہاں اُس پاک خُدا دا

مدد ہمیشہ تیتھوں منگسوں 

بندگی کرن توں کدے نہ سنگسوں

سانوں سِدّھے راہ تے لانویں 

ساݙے دِل دی آس پُجٖانویں

جیں تے کیتا توئیں انام 

نال اُنہاں دے لکھیں نام

اُنہاں نال نہ ہووے سنگ 

جہنوں قہر دے لڳے ݙنگ

نہ گمراہواں دے راہ پانویں 

سانوں رحمت نال بچانویں

ساݙا رکھیں قائم یقین  

آہدے راہسوں نِت آمین

اِینویں اُنھاں ’’سورۃ البقرہ‘‘ دے پہلے رُکوع دا منظوم ترجمہ کیتے۔ ایہ وی اُنھاں دے فن دا اظہار ہے۔

ہک ٻئی حمد اِچ آہدن:

نور تیرے دے پئے لشکارے 

رات نوں چمکن چن تے تارے

ویکھ کے میرا ٹھردا رُوح 

ہر جا اللہ تُو اِی تُوں

خلقت تیری تابع دار 

تو ایں سب دا پالݨ ہار

ہر شے لیندی تیری لوہ 

ہر جاء اللہ تُو اِی تُوں

ریاض اِرم دی نعت اِچ نبی پاک نال محبت دا جذبہ اُٻلدا ݙسدے:

تہاݙی سوہݨی ذات نرالی 

تہاݙا رُتبہ سب توں عالی

ہر ویلے اَکھیں دے اڳے 

سوہݨا روضہ ساوی جٖالی

تُساں ہو رحمتِ عالم پیارے 

بھر ݙیوو اے جھولی خالی

ہک ٻئی نعت اِچ ریاض اِرم آہدِن:

سوہݨے نبی دی خاطر بݨیاں جہان سارا 

محبوب اللہ سئیں دا ݙاڈھا ہے لڳدا پیارا

چودہ طبق خدا نے محبوب لئی بݨائے

نبیاں توں ودھ کے رُتبے ساݙے نبی نے پائے

رحمت سوہݨے نبی دی ، دِسدا نی کوئی کنارا

…………

معراج لئی نبی نوں رحمان ہا بُلایا

عرشاں توں میرے مولا ݙاڈھا چاں ہا سجایا

جن و بشر ملائک ویہدے رہے نظارا

…………

سرائیکی ݙوہڑہ ، عشق ، محبت ، وصال ، فراق ، تصوّف ، ثقافت تے حیاتی دے ہر پُکھ کوں بیان کریندے۔ریاض اِرم دی آپݨے ݙوہڑیاں وچ ایہے پُکھ پیش کیتِن۔ اوہ آہدِن:

نئیں لا کے توڑ نبھائی دِلبر ، کیا بے پرواہ دا ذکر کراں

ڈَٹھی پیار دی بجلی بے موسم ، کیا شجر بقا دا ذکر کراں

نئیں ممکن شاخ تے پُھل لڳݨاں کیا گرم ہوا دا ذکر کراں

ہتھ اِرمؔ کمر تے رہ ویندا کیا ہجر دی بھاہ دا ذکر کراں

…………

راہ ویہدیاں ویہدیاں شام ہو گئی نئیں آیا  ڈھول پیارا

میری ہر حسرت ہو دفن گئی دِتّا کئیں نہ آن سہارا

اَکھیّں کِݨ مِݨ لائی ہوئی اے دِل ہو گیا پارا پارا

شک پمدا اے اِرم دے بختاں دا ٻجھ ڳیا اے روشن تارا

……………

ریاض اِرم دے قطعات دے موضوع وی عشقیہ ہِن ۔ وصال تے فراق دے موضوعات کوں اُنھاں آپݨے قطعیاں وچ ݙاڈھا نبھایا ہے:

جڳ تے اپݨاں آپ کھڑا کے 

غم دی مالاں ڳل وچ پا کے

ریاض اِرمؔ میں وَت وی جیناں 

سینے زخم جُدائی دا کھا کے

…………

گزریا ویلا ہتھ نہ آیا  

ایویں اپݨا آپ گنوایا

ریاض اِرمؔ ہَن تقوے جس تے 

اُس ونجٖ غیر دا شہر وسایا

……………

’’روانی‘‘ ریاض اِرمؔ دی شاعری دی مونڈھی خصوصیت ہے ۔ نظم ہووے یا گیت ، ݙوہڑہ ہووے یا قطعہ ، ایہ خوبی ہر جاء موجود ہے۔

اُنھاں دی نظم ’’شرارت‘‘ دا ایہ بند ݙیکھو:

بھاڳ بھری اَڄ آئی اے رات

اُس نوں آہدے ہِن شبرات

فضل خُدا دا لشکاں مارے

چمکن لڳ پئے چن تے تارے

دریانواں دے ویکھ نظارے

کیوں نہ جاوئیے وارے وارے

ہر کُئی اپݨا بخت سنوارے

سِکدیاں اَکھیّں نوں اَج ٹھارے

رب دی رحمت پیندی اے جھات

اِس نوں آہدے ہِن شبرات

……………

ریاض اِرمؔ دیاں نظماں مولود شریف ، جشنِ آمد رسولؐ ، مرد مومن ، ماہِ رمضان ، روزے دار ، لیلۃ القدر ، الوداع ماہِ رمضان ، آدم دی شان ، ماں دی شان ، انھاں دے قدرتِ کلام تے عمدہ اندازِ بیان دا بھرواں اظہار ہِن۔

ریاض اِرمؔ دے ماہیئے وی ٻہوں پسند کیتے ڳئین ، جیویں:

مگزی چولے دی 

من توں لہندی نئیں سوہݨی صورت ڈھولے دی

کالے کاں ماہیا 

اُنج تاں ٻیلی ایں پر ساڑیا اِی ہاں ماہئیا

کاغذ آنے دا 

لُٹ کے ٹُر ونجٖݨاں دستور زمانے دا

کالا تِل ماہیا 

پتلی کمر تیری کڈھ لیندی دِل ماہیا

ٻیٹھی سِیپ کڈھینی آں 

ویکھ کے تئیں چن نوں میں تاں ٹھر ٹھر ویندی آں

……………

ریاض اِرمؔ دے گیت گائکاں ڳائے ہِن ۔ اُنہاں دے کئی گیت ریڈیو توں نشر تھئین ۔ اوہ ہک اچھے گیت نگار وی ہِن ۔ اُنھاں دا ایہ گیت ݙیکھو:

سانوں ستا کے ڈھولا چوکھے محل بݨائے نی

دِل توں بُھلا کے ڈھولا چوکھے محل بݨائے نی

پُھلاں جہی جوانی

ساݙی رُلائی توئیں جانی

ڳل غیر لا کے ڈھولا چوکھے محل بݨائے نی

دِل توں بُھلا کے ڈھولا چوکھے محل بݨائے نی

غیراں دے نال پیار ہئی

کیتا سانوں خوار ہئی

اوہدے گیت ڳا کے ڈھولا چوکھے محل بݨائے نی

دِل توں بُھلا کے ڈھولا چوکھے محل بݨائے نی

بے دید بݨیوں ماہی

کھاندی تیری جُدائی

یاری بُھلا کے ڈھولا چوکھے محل بݨائے نی

دِل توں بُھلا کے ڈھولا چوکھے محل بݨائے نی

کیتا اِی اِرم کنارا

دِل ہویا پارا پارا

دَر دَر رُلا کے ڈھولا چوکھے محل بݨائے نی

دِل توں بُھلا کے ڈھولا چوکھے محل بݨائے نی

…………

ہک ٻئے گیت دے ایہ ٻول ݙیکھو:

مِٹھّا مٹھا میڈے نال ٻول سوہݨے آں

وَس میݙی اَکھیاں دے کول سوہݨے آں

ویکھ ویکھ تیکوں میݙا ٹھردا اے ہاں وے

قسمیں خُدا دی میݙی توں ایں جند جان وے

دَر دَر میکوں نہ توں رول سوہݨے آں

مِٹھا مِٹھا میݙے نال ٻول سوہݨے آں

ریاض اِرمؔ دا سفر جاری ہے اُمید ہے اڳوال اِچ اُوندا سرائیکی کلام ، سرائیکی زبان دی جھولی کوں بھرݨ اِچ اپݨاں کردار ادا کریندا رہسی۔

20؍ فروری 2014ء

## '''حوالہ'''
کتاب: بُشکا، مصنف : شوکت مغل ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ، ملتان