سرائیکی ادب تے ثقافت دی ترقی

کہیں قوم دا ادب تے ثقافت اوندی میراث تے سرمایہ ہوندی ہے ۔ بندہ وݙا ہووے ، بھانویں چھوٹا ،غریب ہووے بھانویں امیر ، پڑھیا لکھیا ہووے ، بھانویں ان پڑھ ، اونکوں اپݨی زبان ، اپݨے کلچر تے اپݨے ادب نال ضرور محبت ہوندی ہے پر سرائیکی وسیب دا مسئلہ اُلٹ ہے ۔ اتھاں جاگیردار ، سرمایہ دار تے ’’ اشرافیہ ‘‘ کلاس کوں اپݨی زبان تے ثقافت نال اصلوں محبت کائنی ۔ اے لوک ہمیشہ بر سر اقتدار رہ ڳن ۔ چہون ہا تاں سرائیکی زبان تے ثقافت کوں سندھی دی طرح اسمان تے گھن ونج سڳدے ہن پر افسوس ایویں نی تھیا ۔ اساں تسلیم کریندوں جو مائج ٻولی دی ترقی واسطے کوئی وݙے کم اساں نی کر سڳئے پر جئیں جوڳے ہیسے ، لڳے راہسوں ، پر اساݙے گودیں اپݨے وطن وسیب دی ثقافت تے ادب واسطے کیا کیتے ؟ جیکر اے حضرات ترائے سو چوراہٹ ݙینھ وچوں صرف ہک ݙینھ داخرچ وسیب کیتے وقف کرن ہا تاں اڄ صورتحال مختلف ہووے ہا۔ سرائیکی وسیب دے جاگیردار دے ہک ݙینھ دے خرچے نال سرائیکی وسیب دی ہک بہترین کتاب چھپ سڳٖدی اے ۔ پر افسوس جو انہاں لوکیں ایویں نی کیتا۔ اے لوک رِچھ ، کُتے لڑاوݨ ،تِتر ٻٹیرے تے کبوتر بازی دا شوق اڄ وی کریندن ۔ کتاب نال محبت نی کریندے ۔ انہاں لوکاں دے کروڑیں دے محلیں اچ کُتے ، گیدڑ تے بھولوں باندریں دے انج کمرے ہوسن پر لائبریری نہ ہوسے ۔ ایویں لڳدے ابوجہل دی روح اتھاں وی پھیرا مار ڳئی ہے۔

بھراؤ! اساکوں ہک طعنہ ݙتا ویندے جو تہاݙے سرائیکی جاگیردار ہمیشہ بر سر اقتدار رہ ڳن ، انہاں تہاݙے واسطے کیا کیتے ؟ تہاݙے تے سرائیکی اے ݙو لوظ اتنے کوڑے ہن جو سُݨ تے ہاں کوں بھاہ لڳ ویندی ہے ۔ ووئے میاں سرائیکی وسیب اچ جو نانگ وِچھوں تے چم چیٹے راہندن کیا انہاں کوں وی سرائیکی آکھسوں ؟ خدا دے بندے ݙاکو لٹیرے تے چور دی کیا ذات ہوندی ہے ؟ اساں آکھدوں جو سرائیکی وسیب دے جاگیردار نہ سرائیکی اِن تے نہ ساݙے ہِن ۔ اے ساݙے نی بلکہ اساݙے دشمن ہن ، اے لوک اناہندے وݙے ایں دھرتی دے وفادار نی بلکہ غدار ہن ، صرف غداری نی بلکہ غدار ابن غدار ابن غدار۔

اساں چیلنج کریندوں جو سرائیکی وسیب وچ راہݨ آلے کوڑے جاگیردار تے وݙے مزاریں دے سجادگان دے شجرے پھرولو۔ اے لوک ٻاہر دے لٹیرے ، ݙاکو تے بد معاش ثابت نہ تھیون تاں اساݙا نہ وٹا چھوڑو۔انہاں بد معاشاں کوں انگریز اپݨی ضرورتیں دے تحت اتھاں گھن آیا ،جاگیراں ݙتیاں ، پڳاں پوایاں ، سردار ، تمندار ، مخدوم ، پیر ، خان ، وݙیرہ تے ٻئے پتہ نی کیا کیا غلیظ خطاب ݙتے ۔ حالانکہ انہاندیاں پیڑھیاں پِٹو تاں اے پیر ، سید سردار تے تمندار نی بلکہ کمی کسبی تے چوڑھے چمار ثابت تھیسن ۔ جیکر ایویں نہ ہووے ہا تاں حق سچ دی ڳالھ تے ان بول پتھر وی ٻول پوندن تے اے وسیب کیتے نہ ٻولن ہا ، کوئی حق سچ دی ڳالھ کرن ہا، میں آکھداں جو جاگیردار تے انہاندیاں اولادں جاہل ہن۔

اے لوک بھانویں آکسفورڈ یونیوسٹی وچوں پڑھ آون ، انہاں کوں پکا ابو جہل تے ابو لہب دا پُتر سمجھو ۔انہاں کوں قیامت تئیں سمجھ نی آوݨی ، انہاں نال چیتا نہ کھپاؤں۔ انہاں کوں دھک لڳݨ شروع تھی ڳن تے اجٖاں ٻئے وی لڳسن پر میݙے نینگر بھروو! ہک کم کرو تے میݙے نال وعدہ کرو جو او کم تُساں ضرور کرݨے ، او کم اے ہے جو کوئی وی شخص بھانویں او جاگیردار ہووے ، وݙیرہ ہووے ، پیر ہووے ، مخدوم ہووے ، مُلاں ہووے ، گورنر ہووے تے بھانویں صدر ہووے ، جیڑھا تہاݙی ماء دھرتی نال نفرت کرے اوں نال نفرت کرو ، جیڑھا تہاݙے مستقبل تے تہاݙی سنجٖاݨ دا دشمن ہووے ، اونکوں دشمن جٖاݨو، تہاکوں کمتر تے گھٹیا سمجھے اونکوں گھٹیا پن دا سبق ݙیو ، جیڑھا تہاݙی زبان کوں مندا ݙیوے اوندی زبان چھِک گھنو ۔ جیڑھا تہاکوں کمزور سمجھ تے چاٹ مارݨ کیتے ہتھ اُلارے اوندے منہ وچ ایجھی گھتو جو بُتھاڑ تے چنبہ چھاپیا ونجٖے ۔ ایندے بغیر تہاݙی زبان تے ثقافت دی ترقی ممکن کائنی ۔

نینگرو ! یاد رکھو چُپ موت ہیوے ۔ الاؤ ، ٻولو ، ڳالھ کرو ، جیرھا ظلم کرے اوندے ظلم کوں روکو ، گھن سئیں آلس تے سستی چھوڑو۔ اساں پنج ہزار سال توں ݙاکو ، بدمعاش تے حملہ آوراں دے نرغے وچ ہیسے ، ہُݨ ٻہوں تھی ڳئے ، اے ہمیش دی محکومی تے ذہنی غلامی اساݙا مقدر نی ۔ اے ڳالھ نہ خدا فرمائی اے تے نہ رسولؐ ۔ خدا دے ناں تے ہُݨ چپ نہ رہو۔ ٻولو ۔ ٻولو یارو کجھ تاں ٻولو۔

سرائیکی زبان دا معاملہ ہووے تے بھانویں ادب تے ثقافت دا ۔ اساں Son of soil اوں شخص کوں سمجھدوں جیرھا ماء دھرتی تے اوندی زبان نال محبت کریندا ہووے تے اوندی دھرتی واسطے کم کریندا ہووے ۔ بھانوٰں گھر وچ اوندی زبان کوئی وی ہووے اساکوں ایں ڳالھ نال کوئی غرض کائنی پر سرائیکی وی الائی رہن تے ݙنگ وی ماری رہن ، ااں ایجھے لوکیں کوں اپݨا نی سمجھدے ۔ ایویں لڳدے جو سرائیکی زبان تے ادب دی ترقی واسطے ٻاہروں آئے ہوئے بھرا کم کریسن ۔ اتھاں دے ازلی جاگیردار کوں اے توفیق نہ تھیسے ، پر نینگریں کوں انہاندے منہ ݙے نی ݙیکھݨا چاہیدا بلکہ اپݨا کم اڳوں تے ٹورݨا چاہیدے ۔ 

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ