open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شفاء اللہ روکھڑی

thumb|
گلوکاری دے شعبے وچ قدم رکھݨے توں قبل شفاءاللہ خان روکھڑی پنجاب پولیس وچ ملازمت کریندے ہن تاہم خواہش انہاں دی گلوکار بݨݨ دی ہی ہئی۔
گلوکاری دے شوق کوں پورا کرݨ کیتے انہاں نے پولیس دی ملازمت کوں خیرباد آکھ کے باقاعدہ طور تے گلوکاری دے میدان وچ 1984ء وچ قدم رکھ ݙتا۔
شفااللہ روکھڑی ݙاہ سال تک گلوکاری وچ محنت کریندے رہیے تے 1995ء وچ اپݨا پہلا البم ریلیز کیتا جیہڑا انہاں کوں کامیابی دی بلندیاں تک گھن ڳیا۔

فوک گلوکاری انہاں دی پہچاݨ بݨی۔ عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی دے بعد اوہ ملکی سطح تے ضلع میانوالی تے سرائیکی خطے دی پہچاݨ بݨے۔ گلوکاری وچ انہاں ݙینہاں انہاں دا اپݨے ہی پتر ذیشان روکھڑی نال مقابلہ ہئی۔ شاعر افضل عاجز، مظہر نیازی، صابر بھیریوں، اعجاز تشنہ تے محمود احمد دے سینکڑاں گیت ڳائے جیہڑے پاکستان بھر وچ مقبول تھئے جنہاں وچ ’’میں ستی پئی نوں جڳایا ماہی‘‘’’آکھو سکھیو‘‘’’آ مل ڈھولا‘‘’’جیویں شالا دل جانی ‘‘شامل ہن۔
شفاءاللہ خان روکھڑی تے انہاں دے بیٹے ذیشان خان روکھڑی نے موسیقی وچ اپݨا ناں پیدا کیتا تے سوشل میڈیا تے انہاں دے سبکرائیبرز دی تعداد لکھاں وچ ہے۔ شفاءاللہ خان روکھڑی دے یوٹیوب تے 1.78 ملین سبسکرائبرز ہن جیندے توں اندازہ لایا ونڄ سڳدے کہ اوہ سرائیکی زبان نال محبت کرݨ والے لوگاں وچ کس قدر مقبول ہن۔

## ڄم پل
شفاءاللہ خان روکھڑی نیازی دا تعلق نیازی قبیلے نال ہئی تے اوہ متوسط گھراݨے نال تعلق رکھدے ہن۔ 1966ء کوں میانوالی توں 10 کلومیٹر دور بمقام روکھڑی وچ پیدا تھئے۔

## وفات
29 اگست 2020ء بمطاںق 9 محرم الحرام کوں راولپنڈی دے نجی ہسپتال وچ بعارضہ قلب وفات پا ڳئے۔ 
نماز جنازہ تے تدفین انہاں دے آبائی علاقہ روکھڑی وچ کیتی ڳئی، مسلم کالونی دے قبرستان وچ سپرد خاک کیتا ڳیا۔ انہاں دے پسماندگان وچ بیوہ، چار بیٹے تے ہک دھی چھوڑی۔ انہاں دا ہک بیٹا ذیشان روکھڑی وی سرائیکی گلوکاری وچ اپݨی پہچاݨ رکھدے۔ 

## اولاد
* ذیشان روکھڑی
* عمران روکھڑی
## حوالے
ونکی:سرائیکی گلوکار
شفقت بزدار

اصل ناں    غلام یحیٰ خان 

قلمی ناں    شفقتؔ بزدار

جٖمنْ        1956ء

جاہ پتہ      ڈاکخانہ وستی بزدار تحصیل تونسہ ضلع ڈیرہ غاذی خاں

شفقتؔ بزدار ہک پڑھیا لکھیا ،باشعور ، حساس دل ،قادرالکلام شاعر ہے۔جیندا کلام پڑھن نال پتہ لگٖدے جو اوہ کے جیڈا وڈا شاعر ہے۔جیڑھی خوبصورتی نال شفقت بزدار قافیے ردیف بدھیندے  اے خوبی شاید کہیں بٖئے وچ ہووے۔شفقت بزدار سرائیکی زبان دا شاعر ہے. شفقت بزدار 14دسمبر 1956ء کوں وستی بزدار تونسہ شریف(پنجاب) , پاکستان وچ پیدا تھئے۔ انہاں دے والد حاجی غلام رسول بزدار فوج وچ ملازم ہن مگر خوددار اتنے ہن کہ ملازمت چھوڑ کے کاشتکاری کوں ترجیح ݙتی۔ شفقت بزدار دی والدہ صاحبہ دا تعلق قیصراݨی قبیلے نال ہئی۔ قلمی ناں شفقت بزدار تے اصلی ناں غلام یحیٰی خان اے. 
## تعلیم
شفقت بزدار نے ابتدائی تعلیم وستی بزدار وچ حاصل کیتی ول 1973ء کوں ہائی اسکول تونسہ شریف توں میٹرک کیتا۔ 1976ء وچ ایف۔ اے،  1978ء وچ بی۔ اے کیتا۔ تعلیم دے حصول دے بعد کوئٹہ وچ بلوچستان کانسٹیبلری وچ بطور کلرک سروس کیتی بعد ازاں پاکستان ریلوے جوائن کیتا۔ زندگی دے ایں سفر وچ بطور ٹیچر تونسہ وچ رپے تے ہݨ اسسٹنٹ پروفیسر( اردو) دے طور تے لیہ وچ مقیم ہن۔
## سرائیکی واسطے خدمات
شفقت بزدار دا پہلا شعری مجموعہ ’’کریہہ دا قرض‘‘1995ء وچ چھپا تاں سرائیکی ادبی تے عوامی حلقیاں وچ خاص پزیرائی ملی ـ۔ انہاں نے باقاعدہ کہیں استاد شاعر توں اصلاح نی گھدی لیکن اوہ اقبال سوکڑی کوں اپنا استاد تسلیم کریندن ۔ اس پہلے مجموعے وچ ڈاکٹر طاہر تونسوی، اقبال سوکڑی، پروفیسر شہباز نقوی مرحوم، پروفیسر مہر اختر وہاب تے رفعت عباس دے گراں قدر تاثرات شامل ہن جیہڑے مجموعے دے حسن کوں مزید نکھاردے ہن۔

انہاں نے تھل دامان سرائیکی ادبی سنگت دی بنیاد رکھی تے ہک رسالہ ”سرت لڑی” کڈھا۔
## شعری مجموعے
شفقت بزدار دے ترے شعری مجموعے ہن. 
* کریہہ دا قرض
* نکھیڑے
* ریشم رستے   

اے او ہن جیہڑے چھپ چکے ہن تے موصوف دی شاعرانہ عظمت دا واضح ثبوت ہن۔ انہاں دی شاعری وچ خیال دی جدت، جذبیاں دی سچائی، فکر دی گہرائی، انقلابیت، رجائیت دے رنگ نمایاں نظر آندے ہن۔

## نمونہ کلام
**ڄٹی**

نہ پوڈر شوڈر لیندی ہے

نہ فیشنی برقعے پیندی ہے

نہ اکھیں پھیرنڑ سکھی ہے

نہ نخرے ناز کریندی ہے

سٹ منہ تے پانی دا چھٹا

اے چھیٹ کوں کھڑ ٹھمکیندی ہے

ہس نفرت خاص بناوٹ توں

نہ رنگت غرق کریندی ہے

کھا چٹڑیں وقت گزاریا ہس

سرتاج کوں نہ زلتیندی ہے

ایکوں شوق مدینہ ڈیکھنڑ دا

نہ فلماں ڈیکھنڑ ویندی ہے

ایندے حق ہمسائے سنجڑیندے نئیں

ایندی عادت محض پرانڑی ہے

جٹی دی ذات سیانی ہے

پیغام اے سچا مچا ہے

جٹی دا درجہ اچا ہے

اوبخشیا ویسی جیں کھادا

ایں سئینڑ دا بچا کھچا اے

میں اے سمجھینداں جنت تیں

حق ایندا نرا ُنچا ہے

ایں چپ چا کیتی مڑس ایندا

توڑے چندرا، چچرا، چچا ہے

ایں اپنے دل دے برتن کوں

ہنج پی کے مانجھا کچا اے

ناں ایندا پوپا کچا ہے

نہ ایندا لچھا لچا ہے

ہے شاباش جٹی کوں شفقت

ایں شرم دی تݨی تاݨی ہے

جٹی دی ذات سیاݨی ہے

## حوالے
شفیق شجراء کمسنؔ

سرائیکی ادب اچ ہک سوہنْا ودھارا سئیں شفیق شجرا کمسنؔ دی پہلی کتاب ’’پُوکھوں‘‘

اجٖوکے دَور دے وچ سرائیکی ادب جیویں ترقی کریندا پئے اینویں اساکوں بٖئی کُئی مثال نی مِلدی ۔ عین ممکن ھے دُنیا دیوچ ایجھا سوبھ شاید کہیں بٖئی زبان کوں وی حاصل ہووے ۔اساں جیرھے ویلھے وچ ساہ گھِندے پیوں ایندے وچ سرائیکی ادب دے اسمان تے ایجھے ایجھے ستارے چمکدے نظر آندے پِن جنھاں توں ایہ اُمید کیتی ونجٖ سگٖدی ھے جو ایہ آونْ والے وقت اچ سرائیکی ادب دے اسمان تے اپنْے پورے چمکار نال نشابر کھڑے ہوسن۔ اجٖوکے سرائیکی ادب وچ ہک نوجوان شاعر سئیں شفیق شجراء کمسن اپنْی پہلی کتاب ’’پوکھوں ‘‘ایں اُمید نال پیش کیتی ہِس جو آونْ والے وقت دا مورخ اونکوں سوہنْے لفظاں نال یاد کریسی۔ ایں کتاب دا ٹائٹل ، صفحات ، سُنْہپ تے شاعری ڈٖیکھ کراہیں دِل باغ باغ تھی ویندے۔ ایندے وچ موجود کُجھ جگٖ مشہور شعراء دے تاثرات شامل ہِن آؤ ڈٖیکھدے ہئیں جو او ’’پوکھوں‘‘ اتے پوکھوں دے خالق دے بارے کیا اَہدن:

سیفل بلوچ:

سئیں شفیق شجراء کمسنؔ ہے جیڑھا آپنْی عمراں کولہوں وڈٖیاں گاٖلہیں کریندے۔ جیندی شاعری اُستاد شاعراں وانگ ہے تے اگر ایں وی آکھاں چا جو اُنھاں دی پرواز مریخ نال ٹکر کھاندی اے تاں کوڑ کائینی تے ایہ آکھنْ وی حق گوئی ہے جو مستقبل دے بٖال جڈٖاں سرائیکی اچ بی اے ، ایم اے یا پی ایچ ڈی کریسن تاں ایہو جہیں شاعر دے کلام دی ضرورت پوسی۔

مصطفی خادمؔ :

رابطے تے آگاہی دے ایں دور وچ ہک بندہ میکوں بغیر ڈٖٹھے پیارا لگٖنْ پئے گٖیا ہا ، میل ملاقات دے بعد تاں اوندا پیار خلوص ، محبت ، ملنساری، عجز و انکساری، کھِل مُسکار تے احترام اوندے قرب دیاں خوبصورت پوڑیاں لگٖیاں ۔ جنھاں دے ذریعے اوں شخص سرائیکی ادب دے ست ماڑ کوں جھاتی پا کے آکھیے جو ایہ محلہ میڈٖا آپنْائے۔ اوندے ست ماڑ دے نقش نگار ڈٖیکھ تے پتہ لگٖے جو واقعی ہک خوبصورت تے خوش گفتار بندے دا ست ماڑ ایہو جیہاں تھی سگٖدے۔ست ماڑ دی رنگین سلہاں تے لکھیے ہوئے شعر پڑھ تے فقیر دے من دی مُرلی وجٖنْ لگٖ پئی تاں سُریلی آواز سئیں شفیق شجراء کمسن دے ناں دیاں مُرکیاں دان کیتین ۔ کمسن سئیں دیاں بالغ غزلاں اُنھاں دی کتاب اچ شامل اِن پڑھ کے پتہ لگٖدے جو سئیں شفیق شجراء کمسن آپنْے ناں ، تخلص تے قوم دی معنویت سمیت شاعری کریندے۔ اللہ مزید ترقی ڈٖیوے ۔ آمین۔ بٖاہر دے انسان وانگوں اندر وَسدا ہم زاد ہک بٖئے دے جیونْ دے مختلف رویے ہنڈیندے ۔ مونجھا تھیندے ، خوش وی تھیندے ، رووے تاں رحٖ کے روندے کھِلے تاں وَل سارے جہان کوں کھِلا ڈٖیندے۔ شاعر محبت دا سفینہ سمجھا ویندے۔ لیکن ایہ ہک حیرت بھری حقیقت ہے جو شاعر آپنْا محبوب آپ ہوندے۔ شاعر دے مَن وچ وَسدی محبت دے پرتو اونکوں جاہ جاہ نظر آندن۔ ولا محبت دا ایہ جہان تخلیق تھیندے۔ شاعر دا ایہ محبوب جیڑھا در حقیقت او آپ ہوندے ایویں سمجھو ہک لڈٖکڑے بٖال آلی کار شفیق شجراء اوں لڈٖکڑے بٖال کوں جٖانْدے تے اوندا ناں کمسن رکھیے سی۔ شفیق شجراء دے اندر دا ایہ کمسن محبوب الاونْ سِکھ پئے تے ہُنْ اوندیاں گاٖلہیں اوندے ناز ختم تھیونْ دا ناں نئیں پئے چیندے۔

اشرف حُسین باقرؔ :

شفیق شجراء کمسن ؔ ساڈٖی دھرتی دا سجٖاک شاعر ہے جیندے لفظ جیندا پیار عقیدت، محبت واقعی بے لوث ہے او نہ صرف ناں دا شفیق ھے بلکہ اخلاق دا وی مہربا ن ہے۔ جیندی شاعری دا ہک ہک لفظ سوچ دیاں تندیراں توں نکل کے ہاں دیاں ہواڑاں کوں ٹھڈا کریندا ہویا محبتاں دا مقروض کر ڈٖیندے۔ میڈٖی دعا ھے جو ایہ کتاب ’’پوکھوں ‘‘ شفیق شجراء کمسن کیتے ترقی دا سبب بنْے تے سرائیکستان دی منزل اچ سوہنْا پوکھوں ثابت تھیوے۔
## حوالے
شمالی امریکہ

شمالی امریکہ ہک براعظم اے۔ امریکہ تے کنیڈا ایندے اہم ملک ہن۔ اتھوں دے اصل وسنیکاں کوں ریڈ انڈین اہدے ہن، ایہ نسلاں ہݨ مُکدیاں ویندیاں ہن۔

## زباناں
انگریزی

فرانسیسی

ہسپانوی

## وݙے شہر
میکسیکو شہر

نیو یارک

لاس اینجلس

ٹورانٹو

شکاگو

ہیوسٹن

ہوانا

گواڈلہارا

مانٹریال

فلاڈیلفیا

## ٻیا ݙیکھو

# ݙوجھے براعظم
# ایشیا ،
# یورپ
# افریقا ،
# انٹارکٹیکا ،
# آسٹریلیا ،
# شمالی امریکا 
# جنوبی امریکا

## حوالے
جنوبی ہندکو

ضلع چکوال،  ڄنڈ تے کوہاٹ دے علاقیاں وچ وی سرائیکی نال رلدی ملدی زبان الائی ویندی ہے۔ ایں لہجے کوں اعواݨکاری یا اعواݨی  یا  لُوݨی (کوہستان نمک) یا کوہاٹی وی اہدے ہن۔ 

ایں دے چار لہجے ہن۔

١ـ اعواݨکاری،، تلہ گنگ، جنڈ

٢ـ کوہستان نمک،،. ونہاری،. کہونی،. وادی سون،. چکڑالہ

٣ـ  دھنی

٤ـ کوہاٹی

ماہرین جنوبی ہندکو وچ گھیبی تے پشاوری کوں وی شامل کریندے ہن. 

## اعواݨکاری
تلہ گنک، لاوہ،  جنڈ دی زبان اعواݨکاری ہے۔ وادئِ سُوݨ ضلع خوشاب دی زبان اعواݨکاری دا مرکز ہے۔ میانوالی وچ: بَن حافظ جی، تھمے والی، ڈھوک میاݨی، ڈھرنکہ، چکڑالہ تے وادئِ نمل دی زبان اعواݨکاری ہے۔ علی محمد مسکین وی ایں لہجے دا شاعر ہے۔ایہ شمالی سرائیکی ہے۔

اعواݨکاری دے چار لہجے ہن:

* وادئِ سُوݨ دی اعواݨکاری

* پاکھڑی
* چکڑالہ 
*ونہاری (کجھ لوک ونہاری کوں وی اعواݨکاری شمار کریندن، ونہاری منارہ کنوں کلر کہار تائیں دی زبان ہے، بوچھال کلاں ونہاری زبان دا مرکز ہے)۔ ونہاری تے کہون کوں کوہستان نمک دی ٻولی وی آکھیا ویندے۔ 
*کہونی: کلر کہار کنوں چوآ تائیں کہونی لہجہ ہے، کہونی تے ونہاری کوہستان نمک دی ٻولی ہن۔ 
*ہردیْو باہری دے موجب اعواݨکاری دے ترائے لہجے ہن:  ١۔ وان٘ڈھی: تلہ گنگ تے نال نال علاقے، نالہ انکاڑ کنوں مشرق دا علاقہ  ٢۔ ریْشی: ریش نالے دا علاقہ  ٣۔ پاکھڑی: 
*

اعواݨ کاری وچ پیش دی ورُت نویکلی ہے۔ مثلاً چکُر، چیکُݨ۔

اَدھی وادئِ سُوݨ وچ "دا" اہدے ہن تے اَدھی وادئِ سُوݨ وچ "نا" حرف اضافت ہے۔

## لُوݨی
ونہاری تے کہونی کوں لوݨی یا کوہستان نمک دی ٻولی آہدے ہن۔ کہونی دے دھنی زبان وچ فرق ہے۔ کہونی دا شمار وادی سون دی زبان نال تاں تھی سڳدا ہے۔ پر دھنی نال کائناں۔

* کہونی: کلر کہار کنوں چوآ تائیں کہونی لہجہ ہے، کہونی تے ونہاری کوہستان نمک دی ٻولی ہن۔



## دھنی
شاہ مراد چکوالی لہجے دا ٻہوں وݙا شاعر ہے۔ ۔ پیلو چکوال دا شاعر ہے۔ کجھ لوک دھنی کوں سرائیکی شمار کائنی کریندے۔  

چکوال تحصیل  دے لہجے ایہ ہن:  

* دھنی
* جھنگڑی
* لُنڈی

### چکوال دے  لوک گلوکار:
رجب علی، اخمت حیدری، تنویر علی پیارا، فخر عباس فخری، ارشد علی سوال، استاد گلشن، حسن لیاقت، ,  بھابو لوہار ، استاد ادریس، لوک گلوکار احمد خاں ملنگی چوآسیدن شاہ ضلع چکوال فون  نمبر 03325108249

### [[شاعر]] :
قاضی باقر وسیم

## کوہاٹی
ایہ وی اعواݨکاری دا ہک لہجہ ہے۔ جہڑا چھی لہجیاں دا مجموعہ ہے۔ 

کوہاٹی دے چھی ذیلی لہجے ہن۔ خوشحال ڳڑھ دا لہجہ، توگھ دا لہجہ، ٻلی تنگ دا لہجہ، کوہاٹ شہر دا لہجہ، وادی بوراکا دا لہجہ، شکر درہ دا کوہاٹی لہجہ، 1981 دی مردم شماری وچ ضلع کوہاٹ وچ چالیہ فیصد کوہاٹی ہائی،

ݙاکٹر یونس ندیم، محمد جان عاطف، ریاض، انجم یوسف زئی تے سعد اللہ خاں کوہاٹی زبان دے ادیب تے کارکن ہن۔ کوہاٹی، چکوالی  تے اعواݨکاری لہجے آپس وچ ٩٠٪ سرائیکی نال٨٠٪ ہندکو نال٦٠٪ تے پنجابی نال٤٠٪ نال رلدے ملدے ہن۔ ایں سانگے ایہ سرائیکی شمار تھیندے ہن۔
شمس الدین محمد رفیع الدرجات

thumb|شہنشاہ رفیع الدرجات
رفیع الدرجات، دور حکومت، 28 فروری 1719ء  توں 19 ستمبر 1719ء (Rafi ud-Darajat) ، ݙاہواں مغل شہنشاہ ہئی جیہڑا رفیع الشان دا بیٹا تے عظیم الشان دا بھتریجا ہئی۔ اوہ فرخ سیر دے بعد مغلیہ سلطنت دے تخت تے ٻیٹھا۔

## حوالے
شمس تبریز چدھڑ

شمس تبریز چدھڑ شاعر ہے۔
## ڄم پل
بیڑ پنڈی جھرانا ، ڈاکخانہ خاص تحصیل و ضلع منڈی بہاؤالدین دے رہوݨ آلے ہن۔ پہلی جنوری ١٩٨٧ء کوں ڄمے۔ انہاں دے والد محترم دا ناں سوئن خان چدھڑ ہے۔

## نمونہ کلام
لتھیاں کنڑیاں روغن لہ گیا کاراں دا

ڈھول بے قدرا مل نہوں پایا پیاراں دا

دھمی دا ویلا ڈھول پلستر کدھ کیتی

کسے دیاں من کے توں ساڈی عرضی رد کیتی

لتھیاں کنڑیاں روغن لہ گئے کاراں دے 

اوکھے بچدن ڈنگے ہوئے اپنیاں یاراں دے

لگھی بازارو مہنگے ڈھیر پیاز ہوگئے 

اپنی غلطی آپے سجن ناراض ہوگئے

ہنڈا سکوٹر وا پئ لاہندی اے ٹائراں دی 

سن سٹ گھتیاای ویکھ کے دولت غیراں دی

ہنڈا سکوٹر وا پئ بھردی آں ٹائراں وچ 

ادھ راہ سٹ کے بھرم ونجائے نیں غیراں وچ

لگھی بازارو سرما لینا اکھ جوگا 

لکھاں دے ہاسے اج نہو چھڈیا ککھ جوگا

ماھی دا ڈیرا ٹھڈیاں چھاواں بوہڑ دیاں 

ادھ راہ سٹ گئے چا کے قسماں توڑ دیاں

منڈی دے رکشے ماھی چک جانو لے ویسن 

گل نہے سنڑدا کدی تئن لوڑاں پئے ویسن

روسی ٹریکٹر بنیاں نال کراہ کیتے

آہ پئے وسدن جنہاں میرے اوکھے ساہ کیتے

روسی ٹریکٹر بنیاں نال کراہ ہووے 

اوہو مراندن جنہاں اوتے ڈھیر وساہ ہووے

گڈی سواری لگھ گئ گھنٹہ گھر کولو 

اج مئن چھڈ کے کل میرا پچھسو ہر کولو

صبح دا ویلا ماھی پیا لاہندا لاری تو 

اللہ بچاوے کم ظرفاں دی یاری تو

روسی ٹریکٹر بنیاں نال کراہ کردا 

ناں میں مردا ناں تیرا سجن وساہ کردا

اڈا مانڑو چکے دا ماھی ہٹیاں توں لے کاہسے 

کملا کیتا آگے اسیں کملے کوئ ناہسے

منڈیو چل کے بس پئ ویندی ماجھی اے 

اک گھر روندائے پیڑ دوہاں دی ساجھی اے

منڈیو چل کے بس پئ ویندی اے واڑے نوں 

اج دے بیلی وگدن شمس اجاڑے نوں

منڈیو چل کے بس کتووال دا رخ کیتا 

نکھڑ گیوسے کس بد نظرے دکھ کیتا

منڈیو چل کے بس پئ کرتووال آوے 

ہنج نئیں رکدی جداں تیرا سجن خیال آوے

منڈیو چل کے بھاگووال نوں بس جاندی

کدی مل ویندا اجڑ کے کملی وس ویندی

پنڈی الہانی آہلہ اصل سٹاپ آوے 

تاں میں منساں ڈھول مناون آپ آوے

بندے وپاری اوٹھ منڈیاں تے لے ویسن 

ترٹ گئ یاری جگاں تے رولے پئے ویسن

لگھی بازارو پھمنڑ لوایا کھیسی دا 

اللہ پیا ویہدائے آپ انصاف کریسی دا

لگھی بازارو جوڑی لینی بکتاں دی 

لج نہے پالی نال نبھائے ہوئے وقتاں دی

پکیاں سڑکاں اتے سڑکاں دے مینہ وسدے 

بندے فراڈی اصل ٹھکانہ نئیں دس دے

شاعر شمس چدھڑ مظلوم

### ݙوہڑہ
نِت اٙپنےگل اِچ باہیں پا کے ,,,,,,,,,,,,,,ہاں کردا سوگ تُہاڈا

دل رونداے پیار دے پِنجرے وچ---چیتے کر سنجوگ تُہاڈا

پئی شمس دی جان بھوگیندی اے وِنڑ جُرموں بھوگ تُہاڈا

مینوں کائی نئیں مٙرض زمانے دا""بس کھا گیا روگ تُہاڈا

### ݙوہڑہ
نایاب مِثالی پُھلاں چوں جِیویں شان گُلاب دی وٙکھری

دٙھرتی دے پٙنج دٙریاواں چُوں جِیویں ٹٙوہر چٙناب دی وٙکھری

جِیویں پاکِستان دے صُوبیاں چُوں گٙل بات پٙنجاب دی وٙکھری

اِنجے شمس کائِنات دے سوہنڑیاں چُوں ہے شٙکل جناب دی وکھری
شمع قاضی

= شمع قاضی(غ۔م)  =
## اصل ناں
شمع نیاز لکھویرا
## جمن دی تریخ
۱۹۶۴ء 
## جمن دی جاہ
جھنگ ۔ 
## تعلیم
ایم اے ۔(اردو) 
## کم کار
صدا کارہ ریڈیو
## ادب دی صنف
شاعری 
## پتہ
۳۳۸ سیکٹر C۔ II،بلاک II، ٹائون شپ ۔ لاہور۔ فون :۸۴۱۴۳۸،۸۴۴۳۸۸

ونکی:ادیباں دی ڈائریکٹری

مبشر کلیم (گرافک ڈیزائنر، وکیپیڈین، مترجم، ایڈیٹر، کیلی گرافر) وحید پلازہ، حسن پروانہ روڈ، ملتان ۔03061241415۔ (&#91;&#91;User talk:MubasherKaleem&#124;talk&#93;&#93;) (talk) 15:31, 29 September 2020 (UTC)
شمیم عارف قریشی دا آدر

حکایت

شمیم عارف قریشی

اساں شمیم عارف قریشی دے آدر وچ کٹھے تھئے'ایں دھرتی دے مہان ایں بندے کوں اساں پُھل وی پورے پیش نہ کیتے'اوندے کم تے کلام کوں تاریخ ذمے لاونڑ دی آلس کیتی'اونکوں وسارنڑ دا سانجھا اساں زور لایا پر نیت ساڈی توڑ نہ چڑھی'اساں ہک ڈینہ اوندے کیتے کٹھے تھئے'اوندی کافی تے گالھ تھئی تے چار گالھیں طے تھیاں

1)اساں جڈن وی اسمان تئیں ویسوں گڑگاڈے تے کٹھے ویسوں
2)اساں ککراں دے پُھل تے سندھ دی بلھنڑ دی قسم چیسوں
3)اساں رب کوں ایں وسوں دے سُنڑھپ موجب ڈیکھسوں
4) شمیم عارف قریشی دے ناں دا باغ لیسوں

شمیم عارف قریشی اُتھاہیں آ گیا ' اوں آکھیا " تہاڈا میں تھوریت ہاں جو تساں میکوں یاد کیتے ' ملتان دی ہک سیل بئی میں نال تہاڈے کرنڑاں چاہنداں "(رفعت عباس)

## حوالے
شناخت

،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،   شناخت  ،،،،،،،،،
بندہ سیانڑا ھا  ڈیکھ تے حیران ھا کہ ہک باز کُکڑیں دے کٹھے دانڑے کھاندا کھڑے  حالانکہ باز تاں اُچی اڈار کرنڑ ءچ مشہور ھے جنھیں دا شکار کرنڑاں ہس انھیں نال دانڑاں کھاونڑ سمجھ توں باہر ھے، 
آخر بندے فیصلہ کیتا کہ جیرھا ڈاڈا بڈھڑا ایکوں دانڑے گھتیندا بیٹھے ایں کنیں پچھاں اے کیا ماجرا ھے،  
ڈاڈے آکھیا ،بابو گال ایویں ھے اے باز نکڑا بچہ ھا جڈاں میں ایکوں زخمی حالت ءچ گھر گھن آیاں اے پہاڑ دے نال پیاء ھا ،میں ایندا دوا داروں کیتا تے ککڑیں دے بچیں نال ایکوں کھڑا ڈتا ہُنڑ تک اے ککڑیں دے نال ھے. 

بندے آکھیا ڈاڈا اے باز میکوں ڈے بھانویں مُل نال ڈیویں یا اینویں،، ڈے ضرور میں کجھ تجربہ کرنڑ چاھنداں ،بڈھڑے مہمان سمجھ کے باز جوان کوں ڈے ڈتا. 

جوان گھر آ کے باز دے سامنڑے بیھ گیا تے آکھس وائے توں باز ھئیں آپکوں سُنجانڑ تیڈی پرواز آسمان تئیں ھے توں کیوں کُکڑ بنڑیا ودیں ،وت تھوڑی دیر بعد باز کوں چاء کے حویلی دی کندھ تیں چڑھ گیا ،باز کوں تلے سٹیے سی متاں اُڈ پووے، باز کُکڑ آلی کار مونھ پریں ءچ ڈے کے زمین تیں ٹھاہ تھیاء. 

خیر جوان محنت نہ چھوڑی کجھ مہینیں دی محنت دے بعد  باز کوں چاء کے اُچی پہاڑی تیں چڑھ گیاء اُتھائیں ونج کے باز کوں تلے اُچھلس باز پہلے تاں گچی کھنبیں ءچ ڈتی رکھی جو ھونڑیں زمین تے ڈاھنداں ،جیرلھے اکھ کھول کے ڈیٹھس تاں زمین حالی بہوں  پریں ھئ پچھیں سوچس ھُنڑ زندگی موت دا رُولا ھے پچھیں پَر کھول کے اُڈنڑ دی کوشش کیتس تاں آسمان نال گالھیں ہن  اوں بندے دے سر دے اُتوں ٹپ کے آکھیس میکوں میڈی سنجانڑ کراونڑ دا شکریہ*
اے ساری کہانی میڈی سرائیکی قوم تے فٹ بہندی ھے جیرھی اج تئیں شناخت کنیں محروم ھے ،انھیں کوں حالی تک آپڑیں قدر دا پتہ نیں لگا ،کیوں جو گودیں دا غلامی آلا دانڑا انھیں دے ڈیڈھ ءچ ھے  اُنھیں وڈی چالاکی نال بازیں کوں کُکڑیں بنڑا کھڑائے اُو وی کُرک*
یاد رکھائے میڈی گال کوں جیویں پچھلیں 71 سالیں کنیں بغیر شناخت دے ودے ھاؤ اگر ایویں ودے ریھ تاں اگلیں ویھ سال تک تھاڈا نام و نشان نہ مٹ گیاء تاں میکوں گُولی مار ڈیوائے صرف ماء بولی بچائ ودے ھاؤ جیرھی ھولیں ھؤلیں مُکدی ویندی ھے کیوں جو اساں تعلیم یافتہ تھیندے ویندے ہیں *
صوبہ جنوبی پنجاب تھاڈی گردن تے آخری چُھری ھے اگر چل گئ تساں اساں ایں گال تے سمجھوتہ کر گھدا کہ صوبہ بنڑ ونجے ناں وٹیج پُوسی ،،کائیناں تھاکوں غلط فہمی ھے تھاکوں شناخت دے نال نال ماء بولی کوں وی خدا حافظ آکھنڑاں پُوسی ،کیوں جو تھاڈے وسیب ءچ کجھ نَہر پہلے ہن ،کجھ ہُنڑ آ کے بہندے ودن ،،،،جمیل بلوچ. 

## حوالے
شوکت علی ناشاد

شوکت علی ناشاد سرائیکی زبان دا شاعر ہے،

## جم پل
وہاڑی نال تعلق ہے۔

## کتاباں
* تھکیڑے
* یاراں نال بہاراں
## نمونہ کلام
میکوں پیار تیݙے مجبور کیتاۓ آۓ یاد ظلم میں

روپئی ہاں

جینکوں اج تائیں اپݨاں سمجهیا ہا ݙتے ڈهیر

ستم میں روپئی ہاں 

اونکوں ݙیکھ کے غیر دی محفل وچ ایہے کها

گئے غم میں روپئ ہاں

وݙی مدت توں بعد ناشاد دے گهر گیا آ صنم میں

رو پئی ہاں

ݙوہڑہ

تیڈی چاهت میڈے دل وچ هے بیان کراں بدنام هوسیں

ونج غیر دی سیج سجائی ہئی ارمان کراں بدنام 

هوسیں

نئیں حق بنڑدا تیتهوں وکهہ تهی کے پریشان بدنام هوسیں

سارا جگ ناشاد سن گهنسی اعلان کراں بدنام 

هوسیں

یاراں نال بہاراں=وچوں 

ݙوہڑہ

اسی بے شک ڈهول آواره سہی تہاڈی تے هر تهاں تے لوڑ اے

پچهاں وطن تے نظراں بهال پنل راهیں عہد وفا دے نہ تڑور اے

بہوں صدمے هین وڈی تلخیاں وی نالے سہے جئی من تے سوڑ اے 

ناشاد دا پیار بهلا کے تے نہ غیراں مگر توں دوڑ اے

تهکیڑے وچوں

شوکت علی ناشاد
شوکت مغل

شوکت مغل  سرائیکی زبان دا ہک محقق ہے۔  سو کنوں ودھ کتاباں لکھیاں ہن۔ سرائیکی دیاں لغات وی لکھیاں ہن۔ پروفیسر شوکت مغل 4 جون 1947 ء کوں حسین بخش مغل دے گھر پیدا تھئے ۔ ایم اے کر تے تدریس دے شعبے نال منسلک تھی ڳئے ۔ 1980 ء توں سرائیکی زبان و ادب دی خدمت کریندے پِن ۔ انہاں دیاں ہُݨ تئیں 60 کتاباں چھپ چکین ۔ پروفیسر شوکت مغل دا لسانیات وچ کم سب توں زیادہ اے ، انہاندیاں 60 دے لگ بھگ کتاباں شائع تھی ڳن ، جنہاں وچوں 50 لسانیات تے ہِن ، آپ دی سرائیکی خدمات تے قوم فخر کریندی اے ۔ معروف سرائیکی محقق ، دانشور پروفیسر شوکت مغل انتقال کر گئے انہاں دی عمر ٧٣ سال ھائی تے او کجھ ݙینھ توں بہوں بیمار ھن، بلاشبہ سرائیکی لغت تے لسانیت دے حوالے نال ایں خطے ءچ سبھ توں زیادہ کم پروفیسر شوکت مغل نے ھی کیتے ۔

## ڄم پل
شوکت مغل ٤ جون ١٩٤٧ کوں ملتان دے علاقے پاک گیٹ ءچ پیدا تھئے ۔ انہاں دے پیو دا ناں حسین بخش ھا ، شوکت مغل نے میٹرک ملت ھائی سکول کچہری روڈ توں ١٩٦٣ ءچ کیتی ، ١٩٦٥ ءچ گورنمنٹ ایمرسن کالج توں ایف اے تے ١٩٦٧ ءچ ایں کالج توں گریجویشن کیتی ۔ علوم اسلامیہ ءچ ایم اے دا امتحان ١٩٦٩ ء ءچ پنجاب یونیورسٹی توں پاس کیتا، ١٩٧١ء ءچ ای اے اردو کیتا۔ ایں توں پہل ١٩٦٨ء ءچ ھی او بی ایڈ کرݨ دے بعد شعبہ تدریس نال منسلک تھئی چکے ھن ، ١٩٧٥ تک انہاں سکول ءچ تعلیم ݙیتی جیندے بعد او لیکچرار دے طور تے انہاں دی کالج ءچ تقرری تھئی گئی ۔

## پیشہ
١٩٧٥ توں ٢٠٠٧ء تک او کالج ءچ اردو پڑھیندے رہے تے نال نال تحقیقی کم وی جاری رکھا۔ شعر و ادب دے نال وابستگی کالج دے زمانوں توں ھی ھائی ،

## کتاباں
پروفیسر شوکت مغل دی مختلف موضوعات تے اردو تے سرائیکی ءچ ٥٦ کتاباں چھپیاں، سرائیکی لغت ، سرائیکی لسانیات ، سرائیکی محاوریاں تے ضرب المثل تے انہاں دی کتاباں خاص طور تے قابل ذکر ھن ۔ انہاں دی کتاباں ءچ ملتان دا سرسید ، مرزا مسرت بیگ ، قدیم اردو لغت تے سرائیکی زبان ، سرائیکی قعدہ ، اردو ءچ سرائیکی زبان دے انمٹ نقوش ، سرائیکی آکھان (تریھ جلداں) سرائیکی محاوے (ݙو جلداں) ، سرائیکی مصادر (ھک جلد)، سرائیکی زبان ءچ کنایہ تے قرینہ ، قدیم سرائیکی اردو لغت ، شوکت اللغات تے اصلاحات پیشہ وارانہ قابل ذکر ھن، انہاں آکھیا کہ لغت دے حوالے نال مختلف کتاباں دے ترجمے وی کیتے ۔

سرائیکی سفر نامیاں ءچ دلی ڈھائی کوہ ، ملتان توںپٹیالے تئیں تے دیگر کتب ءچ الف بے بٹوہ ، کنائی ، افادات تے پچھیرا شامل ھن ۔ شوکت مغل کوں انہاں دی متعدد کتب تے مختلف اعزازات نال نوازا گئیا۔

## وفات
پروفیسر شوکت مغل بیماری دی جنگ لڑدے لڑدے اج اپنڑیں خالق حقیقی نال ونج ملے اور عرصہ دراز توں بیمار ھن تے ݙینھ توں کافی طبعیت خراب تھیوݨ نال جھوک کوں خیرباد آکھ گئے۔ انہاں دیاں وسیب نال محبتاں تے خدمات کوں صدیاں تک یاد رکھا ویسی۔

73 سال دی عمر وچ 3 جون 2020 کوں فوت تھئے،
شِــیدݨ

شیدݨ

اے کھیݙ زیادہ تاں ٻالڑیاں کھیݙدین پر ایں کھیݙ کوں کجھ ٻال وی کھیݙدن. اے کھیݙ چھوہریں دی پسندیدہ کھیݙ ھ. 
ایں کھیݙ وچ ݙو کھݙکار ہوندن. ایں کھیݙ وچ وی پڳیا ویندے یا ٹاس تھیندے. 
ایں کھیݙ سانگے ہک ٹھیکری (پھیکری) دی وی لوڑھ ہوندی ھ بعض دفعہ کھلے یعنی جتی وی ورتئی ویندی ھ. 
ایں کھیݙ کوں شروع کرݨ توں پہلے بھوئیں تے لیکے مارکراہیں خانے بݨائے ویندن. اے خانےہک کھݙکار کیتے چار پنج یا چھ وی تھی سڳدن. ایویں بالکل نال رلیے ہوئے خانے ݙوجھے کھݙکار دے ہوندن. 
جہڑا کھݙکار ٹاس جتیندے او کھیݙ شروع کریندے تے انہاں خانیاں کوں کنڈھ کر تے ٻہہ ویندے تے ول اپڑیں پچھوں خانے وچ او ٹھیکری سٹیندے. خانے وچ ٹھیکری ٹھیک ونج ٻہہ تاں ٹھیک جے ٹھیکری کہیں لکیر نال لگ ڳئی تاں واری سڑ ویندی ھ یعنی مک ویندی اے تے ول ݙوجھے کھݙکار دی واری. جے ٹھیکری ٹھیک ونج ٻیٹھی تاں کھݙکار اٹھی تے ہک لت تے ٹردیں یا ٹپے مریندیں اوں خانے تک ویسی تے تھݙے نال سدھی او ٹھیکری ٻاہر کݙسی بھانویں ہک تھݙا مارے یا ݙاہ کئی فرق نی پر جے ٹھیکری کہیں لکیر تے ٻہہ ڳئی یا پاسے آلے لیکے توں ٻاہر نکلی تاں واری سڑ ویسی. جݙاں ٹھیکری ٻاہر آ ویسی او خانہ پُڳ ویسی تے اتھاں کاٹا لا ݙتا ویسی ول کھݙکار اتھاں رک تے سہی یعنی آرام وی کر سڳدے مطلب ݙوھاں پیراں تے کھڑ سڳدے. ایویں سارے خانے جیہڑا پڳا ویسی او جیت ویسی. 
ایں کھیݙ کوں کجھ جہیں تے نکی ٻئی تندیر وچ وی کھیݙیا ویندے. اتے خانہ پہلے ݙسایا ویندے جو ٹھیکری فلاں خانے وچ ویسی.
شکار نامہ

حکایت

شکار نامہ
(ڈاکٹر جاوید چانڈیو نانویں)

اوہ ترے بندے شکار دی پرانڑی ہک کتاب وچ پَیہ گئے ' کتاب وچ ورقہ در ورقہ شکاریاں تے شکار دیاں تصویراں ہَن ' کُونڈیاں , گاریاں تے جالاں دیاں چھاپاں ہَن ' شکار دا زمانہ, مچھیاں پکھیاں زناوراں دا ویورا ہئی ' کاتیاں دیاں لکڑ پتھر چاندی دیاں سونے دیاں مُٹھاں ہَن ' شکار دا موسم تے ڈا ہئی ' شکار دے تمغے تے گاہنڑے ہَن 'تُک بنداں دے تُک جنہاں ماہر شکاریاں دے تُک لکھے 'شکار دے منتر تے پتھر دی سلیٹاں تے چِتر اوں شکار دا جینکوں تِیر لگیا

اوہ تریہے اِتھاں آپو وانڑے شہریں توں آئے ہَن ' اُنہاں کوں کہیں ڈسیا ہا ایں شہر وچ ہک لائبریری جتھاں اوہ کتاباں ہِن جِنہاں اندر پَیہ تساں سگدے ہو ' کتاب دیاں گلیاں بزاراں چوک محلیاں اندر گُھم تساں سگدے ہو ' اِنہاں کتاباں دی کہیں وی واہر اندر کھیڈ اندر رَل تساں سگدے ہو ' اُنہاں وچ ہک ریلوے ملازم ' ڈوجھا صوفیا دیاں پوتھیاں کٹھیاں کریندا ہا تے تریجھا ہک شاعر ہا ' اوہ کٹھے کہیں دھیان وچ شکار دی ایں لکھت اندر لَیہ گئے 'ایہ لمبی ہک سَیل ہئی ' اوہ جو واپس ولیے تاں اُنہاں کوں کتاب دا ہک چھیکڑی جملہ یاد ہا

ہاتھی کوں تساں نپ سگدے ہو کِیڑی ہَتھ نی آندی

(رفعت عباس)
## حوالے
شکوہ از مشوری صاحب

Mushtaq Gaadi 
میڈا سوہنڑا مرشد ۔ صاف پاک تساں کہیں کوں رہونڑ ڈییندو ۔
میڈی جان شروع کنو لا کر ہنڑ تک اساں ناں تے اختلاف کیتے تے ہے پیا کتھائیں ساڈے موقف وچ تبدیلی نہی آئ ۔ اساں کل وی سرائیکستان آدے ہاسے ہنڑ وی مطالبہ کرییندے کھڑوں ۔ اساں جنوبی پنجاب صوبہ محاذ دی لک تے سپورٹ نہ کیتی ہائ کھل تے میدان وچ آئے ہاسے ۔ ہنڑ وی ایں تقسیم کوں ویلکم آھدوں مگر کل وی ساڈا مطالبہ ہا پیا کہ ناں نامناسب اے تبدیل کرو اساں اج وی بکھر میانوالی تے جھنگ واسطے انہیں کوں مل تے آہدے کھڑوں ۔ اختلاف ایں ناں کوں تسلیم کرنڑ. . تے رکاوٹ بنڑ اے ۔ تساڈی ایں گال تے اختلاف کیتے کہ رکاوٹ کوئ نہی ۔ 

اساں گودا گیری کیتی اے یا حصول صوبہ جدوجہد اے فیصلہ تساں نہی کرنڑا ۔ اے لوک کریسن ۔ ساڈے سوجھل دے پلیٹ فارم تے ہر گال کھل تے تھیندی اے تے مندے بازی بغیر ۔ ساڈے تے تساں گودا گیری الزام لائندو ۔ او ڈو بندے دا نوے ڈسیندے جتھاں اساں سب کوں کٹھا کر تے سرائیکی صوبہ دا نعرہ مروایا ہاوے ۔ بعد وچ فیصلے ( بقول لوکیں دے جو ) انہیں کیتن ۔ 
میں وت سئیں نال درخواست کریساں کہ صوبے وچ رکاوٹ کوئ کائنی آو رل مل تے حکومت تے پریشر ودھاوں تاکہ کجھ بیا حاصل کر سگوں ۔ آپسی جھیڑے کنوں جان چھڑاوں ۔ پی پی پی ٹی آئ صوبہ محاذ اج دی گال اے صوبہ ساڈی نسلیں دا مستقبل اے ۔ ایندے اتے بہہ تے وچار کروں ۔ شاہ نواز مشوری
## حوالے
شکیل انجم لاشاری

شکیل انجم لاشاری سرائیکی شاعر  تے صحافی ہے۔ کراچی وچ رہندے۔

## ڄم پل
١٦ مئی کوں بہاول پر وچ ڄمے۔ جناح گورنمنٹ کالج ناظم آباد توں تعلیم گھدی۔

## پیشہ
روزنامہ جرات کراچی تے ماہنامہ روہی وچ کم کریندے رہ ڳن۔  روزنامہ جنگ وچ کرائم رپورٹر ہے۔ 

## کتاباں

## نمونہ کلام

### [[غزل]]
او تاں چپ ہا پر اوندیاں اکھیں بولیندیاں رہ گیاں

اوندی چپ دے راز سبھ اکھیں کُھلیندیاں رہ گیاں

میڈی چاہت دا بھرم اکھیں ونجیندیاں رہ گیاں

اوندی چاہت دا بھرم اکھیں رکھیندیاں رہ گیاں

جیڑھی خاطر ہوٹھ سیتے،گالھ نئیں کیتی سجنڑ

او سبھے گالھیں اوندیاں اکھیں ڈسیندیاں رہ گیاں

تیڈا لہجہ ڈھیر ہا تیڈے کنوں دوری کیتے 

تئیں ڈو پر میکوں تیڈیاں اکھیں چِھکیندیاں رہ گیاں

میڈیاں اکھیں کل جیکوں ہک اکھ وی بھاندیاں نہ ہن

اج اوندیاں اکھیں اوہے اکھیں چُمیندیاں رہ گیاں

تئیں توں نکھڑن بعد انجم یاد آندے ہن سبھے

جیڑھے منظر قید اے اکھیں کریندیاں رہ گیاں

(شکیل انجم لاشاری)

### کافی
روہی دا سینگھار فقیرا

رب سوہنڑے دا یار فقیرا

روہ تے ساری ساول مُک گئی

اجڑئیے ٹوبھے ، دھرتی سُک گئی

ساوا کر منٹھار فقیرا

بکھ تے تس توں مال پیا باکے

چھیڑو روندے مرلی چاکے

جھوک وسا دلدار فقیرا

ٹبڑیں ترامنڑ تپدی پئی ھے

خلقت تسی کھپدی پئی ھے

کر چا مینگھ ملہار فقیرا

چنڑ پیرا تئیں توں آس اے

ساڈی ایہا بس ارداس اے

مینہ گھن ڈے سرکار فقیرا

### کافی
سسی روندی تے کُرلاندی

درد نہ سہندی،دلڑی ماندی

پل ڈو پل کوں نندر جو آئی

کیچیاں اینجھی راند رسائی

وت نہ لدھی کَو اُٹھاں دی

ڈکھ دے تھل وچ جندڑی رُل گئی

نینہ لگا کر تھی بے مُل گئی

مونجھ پُنل دی ماس پئی کھاندی

میہنڑے ڈیندی دنیا ساری

یار گیو سب پیار وساری

پئے ہن سارے خاب سِراندی

راتیں رو رو جاگ گزارے

تھل وچ بھجدی ہلکلاں مارے

اج تئیں موئی کوں نندر نی آندی

### کافی
پردیس کوں سٹ ، آ گھر سانول

تئیں ٻاجھ میں تھئی بے پھر سانول

جݙاں کونج کوئی کُرلاندی ہے

میکوں یار جدائی کھاندی ہے

من لڳدے تسا تھر سانول

جݙاں ڳیرے دی میں گھوک سُݨاں

اینویں لڳدے من دی کوک سُݨاں

تیݙی سِک وچ ڳئی میں جھر سانول

جݙاں کوئل آن ٻُلیندی ہے

میکوں مونجھ تیݙی تڑپیندی ہے

اکھیں ٹوبھے ویندن بھر سانول

جݙاں کندھ تےکاں آ ٻہندا ہے

دل درد فراق ناں سہندا ہے

آ پاؤں ویڑھے وچ دھر سانول

(شکیل انجم لاشاری)
شہاب الدین سہروردیؒ

شیخ شہاب الدين عمر ابو حفص سہروردی بغدادیؒ(پیدائش: 539ھ/ 1145ء— وفات: یکم محرم الحرام 632ھ/ 25 ستمبر 1234ء) سلسلہ سہروردیہ دے بانی تے مشہور بزرگ ہن۔ شیخ شہاب الدین عمر ابو حفص شعبان 539ھ بمطابق 1145ء وچ زنجان (آذربائیجان دا دارالحکومت) دے مضافاتی قصبہ سہرورد وچ پیدا تھئے۔ اسمِ گرامی:شہاب الدین عمر۔ کنیت:ابوحفص۔ لقب:شیخ الاسلام،شیخ الشیوخ. 
## نام و نسب
پورا ناں ابوحفص شہاب الدین عمربن احمد بن عبد اللہ بن محمد بن عبد اللہ البکری المعروف شیخ عمویہ بن سعد بن حسین بن قاسم بن سعد بن نصر بن عبد الرحمن بن قاسم بن محمد بن امیرالمؤمنین حضرت ابوبکرصدیق، لقب شہاب الدين سہروردی ہئی. نسب نامہ اے ہے، 
شهاب الدين ابو حفص وابو عبد الله عمر بن محمد بنالباب الوسطاني قرب مرقد الشيخ عمر السهرورديعبد الله بن محمد بن عبد الله -اور یہ عمويہ- بن سعد بن حسين بن القاسم بن النضر بن القاسم بن محمد بن عبد الله ابن فقیہ المدينہ اورابن فقيہ عبد الرحمن بن القاسم بن محمد بن ابی بكر الصديق القرشی التيمی البكری السہروردی الصوفی ثم البغدادی۔
## سلسلہ سہروردیہ دی ترویج
صوفیا دا ہک سلسلہ جیہڑا بغداد وچ قائم ہئی۔ اس سلسلہ دے سب توں زیادہ مشہور بزرگ شیخ شہاب الدین سہروردی ہن۔ آپؒ نے تعلیم مراغہ وچ حاصل کیتی تے ول اصفہان چلے گئے جتھوں اوہ حلب پہنچے تے اتھاں مستقل سکونت اختیار کیتی۔ شروع وچ حاکم حلب نے آپؒ دے صوفیانہ عقائد دی سرپرستی کیتی لیکن جیہڑلے ݙوجھے علما نے انہاں دے عقائد تے نکتہ چینی کیتی کیونکہ انہاں دے بقول سہروردی دے ہاں مشائخ تصورات دے نال اوہ سارا متصوفانہ فلسفہ موجود ہے جیہڑا یونانی نظریہ تطبیق معتقدات تے انحصار کریندا ہے، تاں والی حلب نے انھاں کوں قید کر کے قتل کرا ݙتا۔ اس وقت سہروردیؒ دی عمر تقریباْ 38 سال ہئی لیکن انھاں نے اس سلسلہ دی ترویج و اشاعت وچ نہایت اہم کم انجام ݙتا۔
### تصنیفات
* 1ـ اعلام الهدي و عقيدة اهل التقی جوكہ مكہ تأليف کی
* 2ـ جذب القلوب الي مواصلۃ المحبوب
* 3ـ رشف النصائح الايمانیہ و كشف الفضائح اليونانیہ
* 4ـ دو فتوت نامہ بہ فارسي
* 5ـ عوارف المعارف
* 6ـ بہجۃ الاسرار
## وفات
انہاں دی وفات:یکم محرم الحرام 632ھ بمطابق ستمبر/1234ء کوں تھئی۔ آپؒ دا مزار پرانوار  بغداد وچ مرجعِ خاص وعام ہے۔
## حوالے
شہباز شریف مخالف ریلی، ڈیرہ غازی خان

۔سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی توں پریس کلب تک شہباز شریف دے خلاف ہک شاندار ریلی دا اہتمام کیتا ڳیا جیندی قیادت محمد اکبر خان ملکانی نے کیتی،  ریلی دے شرکاء نے پریس کلب دے سامݨے مظاہرہ کیتا تے پریس کلب وچ اظہارخیال کریندے ہوئے آکھا کہ وسیب دشمن، خطے دے حقوق دا دشمن،  کساناں کا دشمن،  مزدوراں دا دشمن،  زراعت کا دشمن، طلبا تے تعلیم دا دشمن،  شہباز شریف ڈیرہ غازیخان شہر وچ انتخابی جلسہ کرݨ آندا پئے تمام دوستاں تے بھراواں توں اپیل کیتی ویندی ھئے کہ ساݙے نال اظہارِ یکجہتی دا مظاہرہ کرن تے اس کوں ووٹ نہ ݙیون. 

اکبر خان نے اس موقع تے آکھا کہ بقول سردار صاحبان دے شہباز شریف ساڈا توھاڈا مہمان اے مہمان دی قدر کرنڑ توھاڈا ساڈا فرض اے شہباذ شریف ساڈا مہمان نئیں ڈاکو اے ساڈے وسائیل دا ڈاکو اے ساڈے وسیب کوں لٹ پٹ کھا گئے اے ساڈی نسل دا دشمن اے ساڈے پورے وسیب دادشمن اے ساڈے پانڑیں دا دشمن اےساڈی تعلیم دا دشمن اے انٹری ٹیسٹ دا موجب اے اپڑیں دشمن کوں سنجانڑو باقی جیاڑے صرف ڈو ترائے ہنوے ناں تاں پوری زندگی ارمان کریسو اے ویلھا ولا ہتھ نہ اوساھےشہباز شریف کوں ووٹ نہیں ڈیونڑاں شہباز شریف کوں ووٹ نہیں ڈیونڑاں توھاڈاناں توھاڈے سارے شہریں داناں سرائیکیدا ناں پوری دنیا وچ نکلسی جیڈو کیڈو توھاکوں مبارخاں ملسن اساں سرخرو تھیسوں تساں سرخرو تھیسو جیہاڑے صرف ڈو ہنوے بھلسو نہ. 

ہک سوشل میڈیا دے سرائیکی دانشور نے ڈیرہ غازی خان توں شہباز شریف دی شکست تے ہک عمدہ تبصرہ لکھا جیہڑا حسب ذیل اے: -

"اکبر ملکاڑی صاحب نے جیویں احتجاج کیتے سرائیکی حقوق کیتے خود کوں مصروف رکھے ۔ مسلسل احتجاج نال شہباز شریف ، اویس لغاری کوں جتڑ نہیں ڈتا ۔ اے لوک مبارک باد دے مستحق ھن میکوں لڳدے اکبر ملکاڑی جت ڳئے باقی سارے ھر ڳئے ھن ۔سرائیکستان صوبہ محاذ والے مبارک باد دے مستحق ھن انجینئر شاہ نواز مشوری ، سرائیکستان گرائنڈ الائنس نے بہتر سیاسی فیصلے کیتن انھیں فیصلیاں دے ذریعے فرعون کوں ہار نصیب تھائی ھے ورنہ اساں سرائیکیں کوں اھدن اِتھوں نکلوں اے علاقے جو اساڈے ھِن بلوچستان ءِچ شامل کریندو ۔ مقامی آبادی جو خواص کائنی جو سیاست ءِچ متحرک کائنی صرف ووٹ ڈیندی ھِے جو ووٹ گھندن او بلوچ سردار ھِن ووٹ دے ویلے سرائیکی بڑ ویندے ھَن سرائیکی جو سرائیکی الیسے اُندے کیتے گھل گھل ویسے انھیں بلوچ نوابیں / سرداریں کوں کامیاب کرویندے رہے ھن صرف سرائیکی الاوڑ کیتے ۔ بلوچ سردار سرائیک جغرافیے تے قبضے دا منصوبہ بڑائی بیٹھے ھَن اکثریتی سرائیکی آبادی کو صرف ایں سانڳے نظر انداز کریندن جو او صرف ووٹ ڈیوین اَتے بلوچ سردار ووٹ گھن تے سرائیکیں دے خلاف سازش کرن ۔ سرائیکی جغرافیے دے خلاف سازش کرن ۔۔۔۔۔ ؟ میں سرائیک نینگریں کوں اکھسا جبری انتقال قومیت دے خلاف متحرک تھیویوو سرائیکیں دی جبری انتقال قومیت تھیندی پئی ھِے ایندے خلاف ادیب ، دانشور ، محققین کتاباں لکھن اے ھک جرم ایں جرم دے خلاف آواز اُٹھائی ونجے ۔"

## حوالے
شہباز مہروی

اصل ناں      محمد شہباز

قلمی ناں       شہباز ؔمہروی   

جمن           1989ء   

تعلیم          بی ٹیک

پیشہ           ملازمت (تھرمل پاور)  

فون نمبر       03438899499

جاہ پتہ        ارائیں مارکیٹ ،مین بازار سناواںتحصیل کوٹ ادو ضلع مظفر گڑھ

شہبازؔمہروی قصبہ سناواں دا اُبھردا ہویا نوجوان شاعر ہے ،سرائیکی شاعری دیاں تقریباََ ساریاں صنفاں لکھدے ۔شہباز دا تعلق شاکر ؔمہروی (مرحوم) دے خاندان نال ہے ۔شاکر دے بعد شہبازؔ مہروی دی پرواز بہوں بلند ہے ،تے اوہ اپنے چاچے شاکر دی کار سٹیج تے آوے تاں چھا ویندے ،تے شاعری سنا کے شاکر مہروی دی یاد تازہ کر ڈیندے۔ن

## نمونہ کلام

### ݙوہڑہ
نیلا رنگ......اسمانیں کیتے 

چٹا رنگ ہے تاریں کیتے 

کالا رنگ ہے اکھیں کیتے 

رتا رنگ ہے میندھیں کیتے 

ساوا رنگ ہے موریں کیتے 

سارے رنگ ہن پُھلیں کیتے

پھل ہن تیݙے پیریں کیتے

### غزل
ساڈے کیتے ایہا گال وی تھوڑی کائنی

سک دی ولھ توں کچی دلڑی تروڑی کائنی

تساں اینجھے جگ تے ہک وی عشق نی کیتا

تساں انگل ماکھی دے وچ بوڑی کائنی

کُھسہ سیتے، روغن کیتے، ہار بنڑئے

ڈِنگی تھئ ہوئ چُنج تلوار دی جوڑی کائنی

اپڑی اکھ توں تیڈی دل تئیں ونجڑاں ہیسے

بھوئیں تو لا اسمانیں تونڑیں پوڑی کائنی

یار دے باجھوں کھیر دا گُھٹ وی کوڑا لگے

یار دے ہتھو اَک وی ملے کوڑی کائنی

اوندی کنڈ تے عربی گھوڑے ان درکئے وے

جیندے گھر اچ سیویں آلی گھوڑی کائنی ۔۔

شہباز مہروی
ونکی:سرائیکی شاعر
شہربھنبھوریاتخت لہور

شہربھنبھوریاتخت لہور!!
جگ مشہورمتنازع محقق مجاہدجتوئی سئیں اہدن انہاں کول خواجہ غلام فریدسئیں دے کجھ مخطوطے ہِن جناں وچ ’’تخت لہور‘‘داذکراے، تہوں انہاں خواجہ سئیں دی کافی ’’رتھ دھیمیں دھیمیں ٹور‘‘ دے چھیکڑی مصرعے اچ اینکوں جاہ ڈتی، جتوئی سئیں کن سوال اے جواومخطوطے اُنہاں کوں سابقہ سجادہ نشین (دربارفرید)خواجہ مظہرفریدکوریجہ سئیں کن لبھیے ہَن یاول حالیہ سجادہ نشین معین الدین محبوب کوریجہ سئیں کن،جناں دے ابے سئیں کوں صدرفاروق لغاری دربارفرید تے پولیس لواکے سجادہ نشین بنڑوایاہئی۔۔۔۔۔۔کیاموجودہ خواجہ فریدمیوزیم وی معین الدین محبوب کوریجہ سئیں دا بنڑایا ہویا نئیں جیندے وچ لاتھے (بقول مجاہد جتوئی سئیں) قلمی نسخے وچ تخت لہورلکھیا ہویا اے(اوقلمی نسخے وی تاں معین الدین محبوب کوریجہ سئیں نے فراہم کیتن) ، کیا تحقیق دے دوران ہِکووسیلہ کافی ہوندے تے اونکوں مزیدتحقیق بِنا من گھدا ویندے، کیاتحقیق کاردا اے فرض نہ ہئی جو اوڈوجھی پارٹی (خواجہ مظہرفریدکوریجہ سئیں)کول موجودریکارڈ داوی مطالعہ کرے ہا؟؟(فیسبک پیج،  اساں قیدی تخت لہور دے،  دی ہک پوسٹ)

## حوالے
شہاب الدین محمد شاہجہاں

thumb|شہنشاہ شہاب الدین شاہجہاں
thumb|شاہجہانی دور دا طلائی سکہ
thumb|جشن تلادان تے جہانگیر، شاہجہاں کوں ترکڑی وچ تولیندے ہوئے، 1610ء
thumb|شاہجہاں 1630ء اچ
thumb|شہنشاہ شاہجہاں اپنے ترئے شہزادیاں نال
شہاب الدین محمد شاہ جہاں اول  یا مرزا شہاب الدین بیگ محمد خان خرم (پیدائش: 5 جنوری 1592ء— وفات: 22 جنوری 1666ء) سلطنت مغلیہ دا پنجواں شہنشاہ ہئی جیں نے 1628ء توں 1658ء تک حکومت کیتی۔ شاہ جہاں دا عہد مغلیہ سلطنت دے عروج دا دَور ہئی تے اِیں دور کوں عہدِ زریں وی آکھا ویندے۔ 1658ء وچ شاہ جہاں کوں اوندے بیٹے اورنگزیب عالمگیر نے معزول کر ݙتا۔ شاہ جہاں دی تعمیرات نال دِلچسپی تے اُوندے عہد وچ تعمیر تھیوݨ والے تعمیری شاہکار اڄ وی قائم ہن۔ اُونکوں مغلیہ سلطنت دا عظیم ترین معمار شہنشاہ یا انجنئیر شہنشاہ وی آکھا ویندے ۔ شاہ جہاں دی وجہ شہرت تاج محل تے ممتاز محل نال اُوندی محبت دیاں داستاناں ہن۔

28 اکتوبر 1627ء کوں مغل شہنشاہ نورالدین جہانگیر نے راجوری دے مقام تے وفات پاتی۔ جہانگیر دی وفات دے وقت شاہ جہاں جُنَّار (یا جُنَّیر) دے مقام تے ہئی۔ جہانگیر دی وفات دے بعد شاہ جہاں دے خسر، ابوالحسن آصف خان نے اُوندے ݙوجھے بھائی خسرو مرزا دے بیٹے داور بخش کوں تخت تے بطور مغل شہنشاہ دے ٻلھا ݙتا۔ ایہ مسند داور بخش کیتے عارضی ثابت تھئی تے جݙݨ خاندان دے ݙوجھے شاہزادے یعنی دانیال مرزا دے بیٹے ہوشنگ مرزا، طہماسپ تے طہمورث، شاہ جہاں دے زیر عتاب آئے تاں ابوالحسن آصف خان نے داور بخش کوں ایران فرار تھیوݨ دا موقع ݙتا لیکن ایہ موقع اُوندے کیتے پائیدار ثابت نہ تھی سڳا تے ہیں دوران لاہور وچ 30 دسمبر 1627ء کوں شاہ جہاں کوں مغل شہنشاہ تسلیم کر گھدا ڳیا تے 23 جنوری 1628ء کوں شاہ جہاں دے حکم تے لاہور وچ چاراں شہزادیاں کوں قتل کر ݙتا ڳیا۔

## حوالے
شیخ احمد یاسین

احمد یاسین (پیدائش:1938ء، انتقال:22 مارچ 2004ء) فلسطین دی مزاحمتی تحریک حماس دے بانی تے روحانی پیشوا ہن۔ انہاں نے 1987ء وچ عبدالعزیز الرنتیسی دے نال مل کے حماس تشکیل ݙتی۔

## ابتدائی زندگی
شیخ احمد یاسین 1938ء وچ پیدا تھئے۔ اُس وقت فلسطین برطانیہ دی حکمرانی وچ ہئی اوں وقت توں ہی انہاں دے تمام نظریات تے تصورات اوں توہین و حزیمت تے استوار تھیوݨ لگے جیں دا فلسطینیاں کوں شکست دے بعد سامݨا ہئی۔

بچپن وچ ہک حادثے دے نتیجے وچ اوہ چلݨ پھرݨ توں معذور تھی گئے ہن جس دے بعد انہاں نے اپݨی زندگی اسلامی تعلیمات کیتے وقف کر ݙتی ہئی۔

انہاں نے مصر دے دار الحکومت قاہرہ وچ تعلیم حاصل کیتی۔ قاہرہ اوں وقت ’اخوان المسلمون‘ دا مرکز ہئی۔ ایہ دنیائے عرب دی پہلی اسلامی سیاسی تحریک ہئی۔

اتھاں انہاں دا ایہ عقیدہ راسخ تھیندا چلا گیا کہ فلسطین اسلامی سرزمین ہے تے کہیں وی عرب رہنما کوں ایہ حق حاصل نی کہ اوہ ایں دے کہیں وی حصے توں دستبردار تھیوے۔

اگرچہ فلسطینی انتظامیہ سمیت عرب رہنماواں نال انہاں دے تعلقات استوار رہے تاہم انہاں دا ایہ راسخ عقیدہ ہئی کہ "نام نہاد امن دا رستہ امن نی تے نہ ہی امن جہاد تے مزاحمت دا متبادل تھی سڳدا ہے "۔
## شہادت
شیخ، ستمبر 2003ء وچ ہک قاتلانہ حملے وچ زخمی تھئے۔ تاہم 22 مارچ 2004ء کوں اسرائیل دے ہک گن شپ ہیلی کاپٹر دے میزائل حملے وچ جاں بحق تھی گئے۔ اس وقت آپ نماز فجر دی ادائیگی کیتے ویندے پئے ہن۔ حملے وچ انہاں دے ݙوہاں محافظین سمیت 10 دیگر افراد وی جاں بحق تے شیخ یاسین دے ݙو صاحبزادیاں سمیت 12 توں زائد افراد زخمی تھئے۔

## حوالے
شیخ حمید

ایہ طے تھئی ڳالھ ہِے جو ملتان دا عظیم بُت جلم بِن شیبان نے تروڑیا ہَئی۔ بشاری مقدسی جہڑیلے ٣٧٥ ہجری وِچ ملتان آیا تاں بُت صحیح سالم ہَئی۔ پَر ٣٧٧ ہجری وِچ ملتان دے تخت اُتے شیخ حمید نظردا ہِے۔ اِیں کِیتے شک مُتُّوں اِیہ مَنّݨاں پون٘دا ہِے جو جلم بِن شیبان ٣٧٦ ہجری وِچ فوت تِھیا ہوسی۔ 
اساں پہلے ݙسا چُکّے ہِسے جو عبّاسی اَتے فاطمی سلطنتاں وِچ ݙاڈھی رقابت ہَئی (تفصیل کِیتے ݙیکھو:- ملتان قرامطیاں دی ولھیٹ وچ) ملتان دا حاکم چنڳی طرحاں ڄاݨدا ہَئی جو ڄیکر انّھاں ݙون٘ہائیں حکومتاں دی رقابت دے پاروں تُرکاں کوں غلبہ تھی ڳِیا تاں اَساݙی خیر کائے نِھیں۔ اِیں کِیتے جہڑیلے سبکتگین نے ٣٨٠ ہجری وِچ راجہ جے پال نال ݙُوجھی جنگ کِیتی تاں شیخ حمید جے پال نال رَل ڳِیا۔ سبکتگین نے اِیں وجہ کنوں جو شیخ حمید جنگ وِچ اُون٘دے مخالف نال رَل ڳِیا ہَئی، ٻِیا ایہ جو اعتقاد دے حوالے نال ملحد ہَئی اُوں نے جے پال کنوں پالھا تھی تے ملتان دا رُخ کِیتا، پَر شیخ حمید نے اِیں وِچار دے پیشِ نظر جو اُوہ اُوں ویلے بے یار و مددگار ہِے۔ اُوں نے دب کے سلطان سبکتگین نال صُلح کر گِھدّی اَتے سالانہ خراج اُتے معاملہ مُک ڳِیا۔

جلم بن شبان دے بعد ملتان دے اسمٰعیلی حکمران دا ناں شیخ حمید ملدا ہے۔ اء امیر ناصر الدین سبکتگین دا ہم عصر ہئی۔ امیر سبکتگین 663ھ وچ تخت نشین تھیا ۔ اس طرح اے جلم بن شبان تے شیخ حمید ݙوہاں دا ہم عصر ہوسی۔ عام طور تے گمان کیتا ویندا ہے کہ اسمٰعیلیاں وچ پیو دا جانشین پتر ہوندا ہے۔ اس واسطے خیال کیتا ویندا ہے کہ شیخ حمید جلم بن شبان دا پتر ہوسی۔مگر ایسا اس وقت ہوندے کہ جݙݨ امام مستور ہو یا امام نال رابطہ ترٹا ہویا ہووے۔ لیکن جݙݨ امام ظاہر ہووے تاں اس وقت داعی کوں اپݨا جانشین بݨاوݨ کیتے اجازت گھنݨی پوندی ہے۔ لیکن جݙݨ امام مستور ہووے تاں اس وقت داعی امام دے الہام دی مدد نال اپݨا جانشین مقرر کریندا ہے، اینکوں داعی المطلق سݙیندن ۔ داعیاں وچ (برخلاف اماماں دے ) پتر دا قائم مقام ہووݨ ضروری نی ہوندا تے نہ ہی کہیں خاندانی خصوصیات تے ملکی خصوصیت دا لحاظ کیتا ویندا ہے۔اسماعیلی مذہب والے جنہاں امور دی شدت نال پابندی کریندے ہن انہاں وچ او تبلیغ کیتے کم از کم ݙو داعیاں کوں ہمیشہ بھڄیندے ہوندے ہن۔ تاکہ ہک اگر کہیں وی ناگہانی مصیبت وچ گرفتار تھی ونجے یا انتقال کر ونجے۔ تاں ݙوجھا اس دی نیابت کیتے موجود رہوے۔اس طرح تعین کیتا ونج سڳدا ہے کہ شیخ حمید جلم بن شبان دا شاید پتر نہ ہووے ، بلکہ اس دا ساتھی داعی ہو سی تے جلم بن شبان دے نال ملتان آیا ہوسی۔ گو اس دے بارے وچ تاریخ توں کوئی صراحت نہیں ملدی کہ شیخ حمید کون ہئی؟ لیکن حمید دے نال شیخ دا لاحقہ لگا ہویا ہے تے اسمٰعیلی داعیاں کوں شیخ دے لاحقے نال پکاردے ہن۔ اس واسطے یقیناً او جلم بن شبان دا نائب تے اس دے نال آیا ہوسی تے اس دی وفات دے بعد شیخ حمید، صوبہ ملتان دا حاکم بݨ گیا ہوسی۔

سلطان سبکتگین نے 281/283ھ وچ ملتان تے حملہ کیتا ہئی۔ جس تے شیخ حمید نے خراج ݙیوݨ منظور کر گھدا۔ شیخ حمید دا پتر شیخ نصر ہئی۔ مگر اس صوبہ ملتان تے حکومت کیتی یا نی اس دا کوئی حوالہ نی ملدا ۔

## ٻِیا ݙیکھو
* ملتان قرامطیاں دی ولھیٹ وچ۔ 
* ملتان تے علویاں دی حکومت۔
* جعفر بن محمد۔ 
* شیخ ابو الفتوح داؤد بن نصر
* جلم بِن شیبان

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتان دے علاقے
ونکی:ملتان اُتے حملے
ونکی:سرائیکستان اُتے حملے
ونکی:ملتان دے قرامطی گورنر
شیر

شیر جنگل دا بادشاہ ہے۔ **شیر** ممالیہ جماعت (mammals) تے خاندان ٻلی دی نسل Felidae نال تعلق رکھدے ہن۔ ہندی وچ انہاں کوں  باگھ تے انگلش وچ Tiger اہدن۔ آپݨے مضبوط، طاقتور تے شاندار جسم دی بدولت شیر بہترین شکاری ہوندے ہن۔ شیر کوں بطور علامت طاقتور، بہادر، ظالم تے سنگدل استعمال کیتا وین٘دا ہے۔

کرہ ارض تے ایہ سبھ کنوں بھاری ٻلی ہے۔ شیر دا جسم چوڑا تے طاقتور ہوندا ہے۔ بالغ نر دا وزن تقریباً 200 کنوں 320 کلو گرام تائیں تے مادہ دا تقریباً 120 توں 180 کلو گرام تائیں ہوندا ہے۔ جسم دی لمباݨ 140 توں 280 سنٹی میٹر تائیں ہوندی ہے۔ انہاں دا رنگ زردی مائل ہوندا ہے اتے ایندے وچ بھوری یا سیاہ دھاریاں ہوندیاں ہن۔  بڳے شیر دا رنگ سفید تے سیاہ دھاریاں ہوندیاں ہن۔ انہاں وچ دھاریاں دی تعداد تقریباً 100 کے لگ بھگ ہوندی ہے۔

## علاقے
شیر بنگلہ دیش، بھوٹان، کمبوڈیا، ہندوستان، انڈونیشیا، میانمار، ملائیشیا، نیپال، شمالی کوریا، تھائی لینڈ، ویت نام اتے روس دے مشرقی علاقیاں وچ لبھدا ہے۔

## شکار کرݨ دا طریقہ
شیر شکار کرݨ دے ماہر ہوندن تے ٻلی وان٘گوں لُک تے شکار کریندن۔

## شیر دا شکار
١٩٩٠ء کنوں پہلے شیر دا شکار کیتا ویندا ہائی ،

## آبادی
شیراں دی آبادی ہن صرف ٦٠٠٠ ہے۔
## حوالے
شہزاد ہمدم

سرائیکی شاعر

## ڈوہڑے

## غزل

سال وی پل اچ سانبھیئے لاتھن

اج تے کل اچ سانبھیئے لاتھن

پیسے لوڑ ان، آ میں ڈیواں 

ہتھ دی مل اچ سانبھیئے لاتھن

گیڑ گلانویں گل دی زینت 

تہوں تاں گل اچ سانبھیئے لاتھن

ساڈے جھمبرے ،ہا وے بچڑا

سندھ دے تل اچ سانبھئیے لاتھن

دل وی کرچی کرچی تھی کے

عشق دے تھل اچ سانبھیئے لاتھن
 

اکھ دیاں سیپیاں ہیرے موتی

ہنج دی چھل اچ سانبھیئے لاتھن

تیڈے حسن دے قصے میڈی

نظم غزل اچ سانبھئیے لاتھن 

ریت دے کوٹھے چاونڑ جلوں

بھک دی ڈل اچ سانبھیئے لاتھن

ساڈے لیکھ دے سوجھلے ہمدم

سئیت سمل اچ سانبھیئے لاتھن

شہزاد ہمدم
شہزادی سائرہ فیض

شہزادی سائرہ فیض سرائیکی گلوکار ہے

## ڄم پل

## تعلیم
موسیقی دے استاد نذیر حسین سموں ہن۔

## رابطہ
03457342339

## سرائیکی ترانے

* نیلی اجرک
*اساں ہیں سرائیکی سرائیکی ترانہ

## چینل

* چینل سنگر سائرہ فیض

## وݙیو

* اس عید تے ڈھولا آویں ہا
* سکھیو ڈھول بݨاوݨاں نیئں
*ڈھولے نوں ڳل سمجھاؤ ہا
*ڈھولا کراچی دا
*میݙا ڈھول ڈرائیور 
*سوہݨاں سان٘ول آ 

## ٻیا ݙیکو

* سرائیکی گلوکار
* وتہ خیل پروڈکشن

## حوالے
شیرِ پنجاب توں عثمان بزدار تائیں

'شیرپنجاب' توں عثمان بزدار تئیں

جڈاں وی تخت لہور دا جماندروحاکم حمزہ شہباز میڈے دھرتی واس عثمان بزدارکوں پُنڑلُنڑ کریندے یاول جیونیوز توں لہوری سوچ دے پرچارک پروگرام 'خبرناک' وچ بیٹھے مراسی وزیراعلی عثمان بزدار دی کِٹ لیندن اونکوں ہک جاہل بے شعور ان پڑھ ،بیکار، گونگاباتا تے حکم دا غلام اکھیندن، میکوں چنگاں تاں نی لگدا، دھرتی دی اسیس تھیندی اے، عثمان بزداردی بے زتی تھیندی ڈیکھ کے جتھاں تخت لہورنال نفرت ودھ ویندی اے اُتھاں عثمان بزدارتے ترس وی آندے۔
ایہاتخت لہوردی سوچ جیں ٹی وی، سٹیج ڈرامہ ناٹک تے فلمیں وچ سرائیکی زبان ثقافت کوں ہک پاسوں ٹوک بنڑائے تاں ڈوجھے پاسوں ظلم دا استعارہ بنڑاکے پیش کیتا گئے۔۔۔۔۔جیکرسرائیکی وسیب دا کئی بندہ بیوروکریسی وچ ترقی کرکے اُتے پُنے یاول کئی وزیرمشیر صدروزیراعںظم بنڑئیے تاں تخت لہور دی سوچ رکھن آلے حاکمیں اونکوں کرپٹ ظالم یا گالھا، بتوڑا ثابت کرن سانگے پورا زورلائے۔۔۔۔ہا، جیہڑا شیرپنجاب بنڑئیے اونکوں سیرھے پوائن۔

پر گالھ اے تلا سدھی وی کائنی، اتھاں شیرپنجاب دا اُپٹھ کرن وی ضروری اے، شیرپنجاب دا لقب تاں رنجیت سنگھ کوں ڈتا گیا ہائی، رنجیت سنگھ مویاتاں لہوروچ کئی شیرپنجاب (تاریخی حقیقت اے) لہور دے کئی لوکیں دعوی کیتاجو رنجیت میڈے گھر وی آندا ہا میڈا نکاپتر وی شیرپنجاب اے۔۔۔۔۔۔۔نی ملوم مصطفی کھر کوں کیہڑے حوالے نال شیرپنجاب آکھیاگیا تے لہوریں وی اونکوں شیرپنجاب من گھدا، او ڈینہہ تے اج دا ڈینہہ وسیب دا ہر گودا شیرپنجاب بنڑن چنہدے۔۔۔۔۔۔جیہڑا شیرپنجاب نی بنڑدا اونکوں یوسف رضاگیلانی وانگوں کرپشن دی علامت بنڑاڈتاویندے۔

گالھ پئی تھیندی ہائی وزیراعلی عثمان بزدار دی، جینکوں میں کڈانہہ نی ملیا، پر اوندے ابے سردارفتح محمدبزدار نال ہک ملاقات ہئی آپڑیں ہک ذاتی کم سانگے، میں اونکوں ہک بھلے مانس سردارجاتا, اے جانڑدے ہوئیں وی جوسردار فتح میڈی نئیں بھل جو میڈے مُلیر یونس خاں ایڈووکیٹ دا آدُر پیا کریندا ہائی جیں مہکوں انہاں کانڑگھلیا ہئی۔ اے بئی گالھ جو سردارفتح بزدار ضیاخنزیر دے ہتھیں دالایا بُوٹا ہائی، اونویں تاں وسیب دے سارے تمندار بُھتار لاٹ صاحبان دے لائے ہوئے بوٹے اِن، لاٹ صاحبان گھردے اندرہوندے ہن تے گودے درتے پہرہ ڈیندے ہن تہوں انہاں دیاں شکلاں ساڈے نال نی رلدیاں۔

کجھ گودے سکھ حاکمیں دے لائے ہوئے بوٹے وی ہن، گالھ کوں تھولا کروں تاں کہیں سکھیں کن کہیں انگریزیں کن جگیراں گھن کے مادھرتی داسودا کیتا، اج انہاں دیاں اولاداں وزارتاں گھن کے مادھرتی دا سودا کریندیاں آندین، فاروق لغاری ہووے یاعثمان بزدار کہیں نیانڑی دا بوچھنڑویچے کہیں مادھرتی دا بوبا کپیے۔۔۔۔۔۔۔۔میں کیویں اے گالھ من سگداں جیکرصوبہ محاذ نہ بنڑدا تاں لاٹ(خان) صیب صوبے دا معاہدہ لکھ کے ڈیندا؟ جیکرلاٹ(خان) صیب صوبے دا معاہدہ لکھ کے نہ ڈیندا کیا عثمان بزداروزیراعلی بنڑدا؟؟

ساکوں سُدھ ہووے نہ ہووے، پر تخت لہوردے بھنڈ چنگی طراں جانڑدن اے گونگا باتا نئیں بھل جومادھرتی دا سودا کرکے وزیراعلی بنڑیا بیٹھے، جے تلا پُنڑلُنڑکریسوں مپ ماری رکھسی!
کیامیں وی ایں سودے شامل آں، میں کیا وسیب دا ہرواسی ایں سودے وچ شامل اے جنہاں کوں ہک گونگے باتے سردارتخت لہور دے ہتھ ویچ چھوڑئیے، ول جیکراوں سردارکوں تخت لہوردے بھنڈ ٹوک بنڑاون یااونکوں جاہل بے شعور ان پڑھ ،بیکار، گونگاباتا تے حکم دا غلام اکھیندن تاں میکوں کاوڑ کیوں پئی لگے، جیکر لگے تاں دھرتی دا سودا کرن والے بھوت بُھتارتے کاوڑکیوں نہ پئی لگے. (راݨا ابرار خالد)
 
## حوالے
شیعہ تے سنی میݙی اصلاح کرن

شیعہ سُنی میڈی اصلاح کرن

میڈے زھن ءچ چند سوال شور مچائ رکھدن ایں سوچ تے اے پوسٹ لکھدا پیاں تساں پڑھے لکھیے لوک میں ان پڑھ دی اصلاح کریسو کہیں تفرقہ بازی توں ہٹ کے ،،،،

(1)  واقعہ کربلا اگر اے جنگ کفر و اسلام دی ھئ اکثر علماء و زاکرین اے گال کریندن ،ول امام عالی مقام جڈاں روانہ تھئین انھیں اعلان جہاد کیوں نیں کیتا میڈا منڑ ھے اگر امام پاک صحابہ کرام  کوں آھدے جُلو میڈے نانے دا دین خطرے ءچ ھے کیا کوئ صحابی رسول پچھو تے تھیوے ھا؟؟؟؟

(2)امام عالی مقام جنت دے سردار حسین پاک دا قافلہ روانہ تھئے معتبر صحابہ کرام انھیں کوں منع کیتے مرشد نہ ونجو انھیں لوکیں مولا علی نال وفا نیں کیتی تھاکوں وی دھوکا ڈیسن ،صحابہ کرام دی گال سچ ثابت تھئ امام حسین صحابہ کرام کوں اے کتھائیں نیں آکھیا میں جنگ کرنڑ ویندا پیاں. 

(3)آپ کربلا پہنچ گئین یزید دی فوج نال مزاکرات کیتے نے آپ نے انھیں کوں آکھیے میکوں واپس مکہ ونجنڑ ڈیو ،یا میں کہیں سرحد تے وینداں جتھاں جہاد شروع ھے میں ونج کے جھاد کریساں ،یا یزید نال ملنڑ ڈیو میں جانڑاں یزید جانڑے ،،سوال اٹھدن اگر کربلا دی جنگ کفر و اسلام دی جنگ ھئ ول آپ نے اے شرطاں کیوں رکھئن. 

(4)میں اکثر علماء تے زاکرین کنیں سُنڑداں امام حسین دا پانڑی بند کر ڈتا گیا ھا میں جتناں تاریخ دا مطالعہ کیتے ہر تاریخ ءچ اے ملدے کہ اہل بیت نے نہ نماز چھوڑی ھے نہ تلاوت دا ناغہ کیتے میڈے زھن ءچ سوال اٹھدے اہل بیت وضو کریندے ھن یا تیمم میکوں تیمم دا حوالہ کتھائیں نیں ملیا ھاں البتہ ہک ڈو جاہ تے اے لکھیا کھڑا ھا کہ امام پاک نے شھادت کنیں پہلے غسل کیتے. 

(5)شیعہ حضرات دلدل کوں تشبیح ڈیندن امام پاک دی سواری نال میکوں کہیں تاریخ ءچ اے پڑھنڑ کوں نیں ملیا کہ آپ گھوڑے تے سوار ہن  بلکہ اہل بیت دا سارا سفر اُٹھیں تے ھا کچاوے ہن ،ول اے گھوڑا کیویں دُلدل بنڑیے؟؟؟؟

(6)میڈے مولا علی دی بی اولاد وی ھئ امام حسین دے مترائے بھرا انھیں دی عظمت و بزرگی کوئ گھٹ تا نئیں آخر مولا علی دے پُتر ہن انھیں دے بارے علماء تے زاکرین دی بُوتھی کیوں سویج ویندی ھے انھیں دی شان کیوں نیں بیان کریندے حتی کہ بہوں لوکیں کوں اے پتہ وی نہ ہوسی کہ مولا علی دے بے پتر ھن. 

آخری گال میں امام حسین تے اہل بیت دے قاتلیں تے لعنت بھیجنڑ ایمان دا حصہ سمجھداں جیرھا اہل بیت دا منکر ھے او لعنتی دجال ھے جیرھے دوست دلیل نال میکوں سمجھا سگن ست بسم اللہ او بھانویں شیعہ ھے یا سُنی ،اگر میڈی پوسٹ تے تفرقہ بازی دے کمنٹس تھئے او کمنٹس میں ڈلیٹ کر ڈیساں کھلے دل نال دلیل نال جواب دا منتظر جمیل بلوچ. 

## حوالے
شیما سیال

= شیما سیال  =
شمیم اختر المعروف شیما سیال 1951 ء اچ قاضی واحد بخش مرحوم دے گھر اللہ آباد اچ پیدا تھین۔ ایف اے تئیں تعلیم حاصل کیتی تے 1976 ء اچ ادب نال ڳانڈھا جڑیا تاں لکھݨ شروع کیتی ۔ شیما سیال ٻہوں چنڳے افسانے لکھئے ۔ شیما سیال دی شادی سرائیکی ادب دے ایڈیٹر عمر علی خان بلوچ نال تھئی تے اوندے وچوں اولاد وی ہے ۔ شیما سیال سرائیکی قلم قبیلہ دا ہِک ٻہوں وݙا ناں ہے ۔

## اصل ناں:

شمیم اختر۔ 

## پیوداناں:

استاد قاضی واحد بخش(مرحوم) 

## تعلیم:

ایف۔اے 

## شادی
عمر علی خاں بلوچ نال تھئی. ݙو پتر عثمان تے عفان علی ہن تے ہک دھی ہے. 

## کم کار:

تدریس۔

## ادب دے صنفاں:
افسانہ، انشائیہ۔ شاعری۔ 

## پتہ:

۶۸۶۔ بی ماڈل ٹاؤن بی۔ خان پور ضلع رحیم یار خان فون نمبر ۲۸۰۵۔

MubasherKaleem (talk) 12:21, 20 June 2019 (UTC)

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
شینا زبان

شینا ہک پرآݨی زبان ہے۔ سندھ دی وادی وچوں ہک قبیلہ درد علاقے وچ ابھے آلے پاسے چلا ڳیا تاں دردستان وچ انہاں دی زبان شینا بݨ ڳئی۔

## علاقے
گلگت دی زبان شینا ہے۔

[فائل:[پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ.jpg|thumb|پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ]]

## آبادی
چار لکھ کنوں ودھ آبادی ہے۔

## حیثیت
پرائمری تعلیم وچ شینا لازمی مضمون ہے۔ سرکاری طور تے اکیڈمی آف لیگیویج اینڈ کلچر گلگت بلتستان قائم ہے۔ 

## خاص اکھر
اردو دے حروف دے نال نال شینا دے خاص اکھر ایہ ہن۔

* ݜ  کیتے /ʂ/
* ڙ کیتے /ʐ/
* څ کیتے /ts/
* ڇ کیتے /ʈʂ/
* ݨ کیتے /ɳ/
صائم سیف

صائم سیف سرائیکی زبان دا ہک شاعر ہے۔
## نمونہ کلام
کیندی ونگ ہاں

کیندے سنگ ہاں..؟

ݙیکھ لکیراں 

کیندی منگ ہاں..

کیندو تاڑاں

کیندا انگ ہاں

آپ دو ݙیکهاں

کیندا رنگ ہاں

پیار کراں میں..؟

جوگ دی جنگ ہاں

مونجھ دی ٻانہی

ہجر دی منگ ہاں

آپ ہاں مٹهڑی

ݙهاݙهی تنگ ہاں

میں صائم ہاں

رول ملنگ ہاں

صائم سیف

#### '''غزل'''
ساوَݨ،چُنری، شال دی رُت اے

سَڄڑیں سانگ وصال دی رُت اے

تیݙی مونجھ دے پاروں رونواں

لوک آدھن، پَݨیال دی رُت اے

جیوݨ کیتے ساہ رکھ چُھوڑوں 

اَگوں آوسی کال دی رُت اے

دَھݨ ، دَھݨوال ، پندھیڑو آ گن 

تُوں وی ول آ حال دی رُت اے

#### '''آڑی سِینگی حال رَلاؤں ہا'''
آڑی سِینگی حال رَلاؤں ہا

گُُزرےسارےسال وَلاؤں ہا

گھر دے پِچُّھو ڄَمُّوں تلے

ہک ٻئےدیاں گُݙیاں پَرناؤں ہا

تھال وَڄاؤں ہا اَٹے آلے

تاڑیاں ماروں جھمراں پَاؤں ہا

کُھو تو چیکی مٹی پٹ تے

گݙیں دے گھر بار ٻَݨاؤں ہا

چاچے ُشیدو دی ہَٹی توں

چاول گِھیئوتے گُڑ گِھن آؤں ہا

چاڑھ تے چاول گڑ آلے ول

سارے بہہ تے رلے کَھاؤں ہا

ہک ٻئےدو ول کٹھیاں تھی کے

گُݙیں دا وَل ݙَاج ہُکاؤں ہا

تتی وانہ لگے شالا

نظر دا کالا ٹکا لَاؤں ہا

کھیݙاں کِھیݙدیں ڄَمُّوں تلے

ہاڑ پہاڑ دا ݙینہہ لَہاؤں ہا

ہئے او ویلھا کتھاں لَݙ گئے

سَݙ ماروں اُوکوں سَݙواؤں ہا

ہُݨ تاں دِلڑی وَݙی تھی گئی 

آ دِلڑی دے حال وَنݙاؤں ہا

عیدتےاوندی آمد تھیسی 

ونگّاں پا چُنی ٹَھمکاؤں ہا

میݙا یار وی آندا پیا ہے 

ڄُل ٹُوبھے تے پُھوت ٻَݨاؤں ہا

رنگ کالا تاں بَھاندا ہِیسی

ڄل ڑی کالا سوٹ سِیواؤں ہا

گُݙی کوں ݙیکھݨ آندے پن

ڄل کوٹھے کوں پُولا ݙِیوؤں ہا

شَہر بَزار دو پھیرا پا تے 

ݙاڄ گُݙیں دا ول گِھن آؤں ہا

آ ڑی سینگی حال رلاؤں ہا

ہک بئے دیاں دِھیریں پَرناؤں ہا

#### اللہ خیر کریسی
کُھوہ گِڑدے کُھوہ واہندے رہسن اللہ خیر کریسی 

چھِیڑو سارے .......گاندے رہسن اللہ خیر کریسی

ڄَالیں دے لَڑ پِیلھوں ہُوسن ٹُوبھے تار وِٹیسن

کونجیں دے جُھنڈ لہندے رہسن اللہ خیر کریسی

جَگ جُھمر نال کھلدا رہسی اَنت ݙیہاڑے توݨیں 

دولی دول....... وڄیندے رہسن اللہ خیر کریسی

ماء دھرتی دے پیٹوں ہر دم چاہت ڄَمدی رَہسی

خون سجیلے........ ݙیندے رہسن اللہ خیر کریسی

پِپُّل والے تھلے اُتے.............. قصہ چھڑدا رہسی 

گبھرو گِسڑݨی ٻہندے رہسن اللہ خیر کریسی

ہَالی روز سویلے اونویں ݙَانداں رَلے ویسی

کُکڑ بانگاں ...... ڈیندے رہسن اللہ خیر کریسی

### غزل
تیکوں پوجاں، تے وار تھیواں

تیݙی خدمت گزار تھیواں

پیار پالاں تے پیار ستراں

جیکر مکراں، مزار تھیواں

اینجهی مینڈهی گندهیج پووے

تیݙی بنری شمار تھیواں

تیݙے اندر دا شوق ہوواں

تیݙے چولے دا ہار تھیواں

تیݙی اکھ، مہربان تهیوے 

میں وی کِڄڑی، کنوار تهیواں

نال تیݙے بہار ماݨاں

ٻاجھ تیݙے خوار تھیواں

تیݙی فرقت دا جوگ چا تے

روز دردیں سوار تھیواں

تیݙے ملݨ دے سانگ صائم

تیݙے در تے، قطار تهیواں

صائم سیف