open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سرائیکی قبائل

سرائیکی قبائل یا سرائیکی النسل قبائل (سرائیکی: نسلی سرائیکی ڳوتاں، انگریزی: Ethnic Saraiki clans) سرائیکی وسیب دے مقامی تے اکثریتی قبائل ہن۔ سرائیکی وسیب یا خطہ سرائیکستان، برصغیر دا قدیم ترین جغرافیائی علاقہ ہے جیندا مرکز ہمیشہ کولوں ملتان رہیا اے۔ سرائیک دا مطلب اے عزت دے قابل، عزت کیتے منتخب کیتا گیا.  ایندے ݙوجھے معنی ہن، دریاواں دی بھک تے آباد واسی مقامی لوک یا دریاواں دے کنارے تے کاشتکاری کرݨ والے یا دریاواں دی وچلی سُکی جاہ یا زمین تے آباد یا ول کاشتکاری کرݨ والے واسی. نسلی سرائیکی ذاتاں یا سرائیک ڳوتھاں، سرائیکستان دے تمام اضلاع وچ اکثریت نال موجود ہن تے اپݨے ناں دے نال سابقے یا لاحقے دے طور تے ملک، رائے، راݨا، مہر، میاں، سردار، رئیس, ڄام وغیرہ دے خصوصی الفاظ دا استعمال کریندن. سرائیکستان وچ وسݨ والے راجپوت، ڄٹ، دیراوڑ تے روہیلے ، نوناری، قبائل یا برصغیر دے کہیں نسلی گروہ نال تعلق رکھݨ آلے ذاتاں جیہڑے سرائیکی زبان ٻولیندن او نسلی سرائیکی ہن. ایں فہرست اچ مسلمان ذاتاں دے علاوہ ہندو تے سکھ وی شامل ہن جیہڑے کہ سرائیکی نسل نال تعلق رکھدن۔
## حوالے
سید امیر علی شاہ ڄاموٹ

سید امیر علی شاہ جاموٹ ہک پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے 2002ء توں مئی 2018ء تک پاکستان دی قومی اسمبلی دے رکن رہیے۔
## حوالے
قاجار خاندان

قاجار خاندان (Qajar dynasty) (audio speaker iconقاجار (معاونت·معلومات)) (فارسی: دودمان قاجار) ہک ترک النسل ایرانی شاہی خاندان ہئی، جیں نے 1785ء توں 1925ء تک فارس (ایران) تے حکومت کیتی۔ قاجار خاندان نے 1794ء وچ زند خاندان دے آخری حکمران لطف علی خان زند کوں شکست ݙے کے فارس دا مکمل کنٹرول حاصل کر گھدا تے قفقاز تے وسطی ایشیاء دے وݙے حصیاں تے فارسی خودمختاری دوبارہ قائم کیتی۔ 1796ء وچ محمد خان قاجار نے آسانی دے نال مشہد تے قبضہ کر گھدا جیہڑا اوں وقت درانی سلطنت دے تحت ہئی۔ 
## حکمران
#محمد خان قاجار، شہنشاہ، (1742ء–1797ء)، 20 مارچ 1794ء توں 17 جون 1797ء
#فتح علی شاہ قاجار،	شہنشاہ (1772ء–1834ء)،	17 جون 1797ء توں 23 اکتوبر 1834ء
#محمد شاہ قاجار، شاہ، (1808ء–1848ء)، 23 اکتوبر 1834ء توں 5 ستمبر 1848ء
#ناصر الدین شاہ قاجار، شہنشاہ، (1831ء–1896ء)، 5 ستمبر 1848ء توں 1 مئی 1896ء
#مظفر الدین شاہ قاجار، شہنشاہ تے سلطان، (1853ء–1907ء)، 1 مئی 1896ء توں 3 جنوری 1907ء
#محمد علی شاہ قاجار، شہنشاہ، (1872ء–1925ء)، 3 جنوری 1907ء توں 16 جولائی 1909ء
#احمد شاہ قاجار، سلطان، (1898ء–1930ء)،	16 جولائی 1909ء توں 15 دسمبر 1925ء
## حوالے
محمد شاہ قاجار

محمد شاہ قاجار فارس دے قاجار خاندان دا تریجھا شاہ ہئی۔

## حوالے
ناصر الدین شاہ قاجار

ناصر الدین شاہ قاجار، ایران اچ عہد قاجار دے چوتھے بادشاہ ہن۔ انہاں دا عہد 17 ستمبر 1848ء توں یکم مئی 1896ء تک محیط ہے۔ اوہ ایران اچ ساسانی عہد دے شاپور دوم تے صفوی عہد ے طہماسپ اول دے بعد سب توں زیادہ طویل حکومت کرݨ والے بادشاہ ہن۔ انہاں دا لقب سلطان صاحبقران ہے، قتل تھیوݨ دے بعد کولوں انہاں کوں شاہ شہید دے ناں نال وی ڄاݨا ویندے۔

## حوالے
زبان کی تعریف

کہیں وی خوداختیاری ،روایتی ، صوتی علامتاں دا اینجھا مجموعہ جیندے ذریعے اساں آپݨا مافی الضمیر بیان کرسڳوں اوکو زبان اکھیا ویندے.
فتح علی شاہ قاجار

فتح علی شاہ قاجار (فارسی: فتح‌على شاه قاجار‎) فارس دے قاجار خاندان دا ݙوجھا حکمران ہئی۔

## حوالے
خانیت قلات

بلوچستان قیام پاکستان دے وقت ایہ مشرقی بنگال، سندھ، پنجاب تے صوبہ خیبر پختونخوا دی طرح برطانوی راج دا باقاعدہ حصہ نہ ہئی بلکہ سن سینتالیہہ تک بلوچستان، **قلات**، خاران، مکران تے لس بیلہ دے ریاستاں تے مشتمل ہئی جنہاں تے برطانوی ایجنٹ نگران ہئی، انہاں وچ سب توں وݙی ریاست **خانیت قلات** (Khanate of Kalat) دی ہئی۔

## حکمران
1410–1440	Mir Ameer Meero Sani (Mirwani Tribe Start From Here)

1440–1460	Mir Ameer Qamber (Qambrani Tribe Start From Here)

1460–1485	Mir Ameer Umer Mirwani (Son of Ameer Meero)

1485–1530	Mir Bijar Khan Mirwani (End of Hamza Zai of Mirwani)

1530–1535	Mir Zagar Khan Qambrani (Son of Mir Ameer Qambrani)

1535–1547	Mir Ibrahim Khan Qambrani (Son of Mir Zagar Khan)

1547–1549	Mir Gwahram Khan Qambrani

1549–1569	Mir Hassan Khan Qambrani

1569–1581	Mir Sanjar Khan Qambrani

1581–1590	Mir Malook Khan Qambrani

1590–1601	Mir Qambar Sani Khan Qambrani

1601–1610	Mir Ahmad Khan Qambrani I

1610–1618	Mir Suri Khan Qambrani

1618–1629	Mir Qaisar Khan Qambrani

1629–1637	Mir Ahmad Sani Khan Qambrani II

1637–1647	Mir Altaz Khan Qambrani I

1647–1656	Mir Kachi Khan Qambrani

1656–1666	Mir Altaz Sani Khan Qambrani II

1666–1695	
Mir Ahmad I Khan Qambrani III (Changed his Royal family name from Qambrani to Ahmadzai )

1695–1697	Mir Mehrab Khan Ahmadzai I

1697–1714	Mir Samandar Khan Ahmadzai

1714–1716	Mir Ahmad II Khan Ahmadzai

1716–1731	Mir Abdullah Khan Ahmadzai

1731–1749	Mir Muhabbat Khan Ahmadzai

1749–1794	Mir Muhammad Nasir Khan I Ahmadzai

1794–1817	Mir Mahmud Khan I Ahmadzai

1817–1839	Mir Mehrab Khan Ahmadzai II

1839–1841	Mir Shah Nawaz Khan Ahmadzai

1841–1857	Mir Nasir Khan II Ahmadzai

1857–1863	Khudadad Khan Ahmadzai (1st time)

1863–1864	Mir Sherdil Khan Ahmadzai (usurped throne)

1864–1893	Mir Khudadad Khan (2nd time)

1893–1931	Mir Mahmud Khan II Ahmadzai

1931–1933	Mir Mohammad Azam Jan Khan Ahmadzai

1933–1955	Ahmad of Kalat (Mir Ahmad Yar Khan Ahmadzai);
declared independent on 12 August 1947; acceded to Pakistan on 27 March 1948,
while keeping internal self-government
14 October 1955	State of Kalat merged into One Unit of West Pakistan[36]

1955–1979	Mir Ahmad Yar Khan Ahmadzai (titular)

1979–1998	Mir Dawood Jan Ahmadzai (titular)

1998–2006	Mir Agha Sulaiman Jan Ahmadzai (titular)

2006–present	Prince Mir Mohammad Khan Ahmadzai (titular)
## حوالے
ریاست جے پور

ریاست جے پور (Jaipur State) ہندوستان دی ہک نوابی ریاست ہئی۔ ایہ جے پور شہر دے ارد گرد مرکوز ہئی۔

## حکمران
### Rulers
* 27 Dec 966 – 15 Dec 1006 Sorha Deva (d. 1006)
* 15 Dec 1006 – 28 Nov 1036 'Dulha Rai' (d. 1036)
* 28 Nov 1036 – 20 Apr 1039 Kakil (d. 1039)
* 21 Apr 1039 – 28 Oct 1053 Hanu (d. 1053)
* 28 Oct 1053 – 21 Mar 1070 Janddeo (d. 1070)
* 22 Mar 1070 – 20 May 1094 Pajawan (d. 1094)
* 20 May 1094 – 15 Feb 1146 Malayasi (d. 1146)
* 15 Feb 1146 – 25 Jul 1179 Vijaldeo (d. 1179)
* 25 Jul 1179 – 16 Dec 1216 Rajdeo (d. 1216)
* 16 Dec 1216 – 18 Oct 1276 Kilhan (d. 1276)
* 18 Oct 1276 – 23 Jan 1317 Kuntal (d. 1317)
* 23 Jan 1317 – 6 Nov 1366 Jonsi (d. 1366)
* 6 Nov 1366 – 11 Feb 1388 Udaikarn (d. 1388)
* 11 Feb 1388 – 16 Aug 1428 Narsingh (d. 1428)
* 16 Aug 1428 – 20 Sep 1439 Banbir (d. 1439)
* 20 Sep 1439 – 10 Dec 1467 Udharn (d. 1467)
* 10 Dec 1467 – 17 Jan 1503 Chandrasen (d. 1503)
* 17 Jan 1503 – 4 Nov 1527 Prithviraj Singh I (d. 1527)
* 4 Nov 1527 – 19 Jan 1534 Puranmal (d. 1534)
* 19 Jan 1534 – 22 Jul 1537 Bhim Singh (d. 1537)
* 22 Jul 1537 – 15 May 1548 Ratan Singh (d. 1548)
* 15 May 1548 – 1 June 1548 Askaran (d. 1599)
* 1 June 1548 – 27 Jan 1574 Bharmal (d. 1574)
* 27 Jan 1574 – 4 Dec 1589 Bhagwant Das (b. 1527 – d. 1589)
* 4 Dec 1589 – 6 Jul 1614 Man Singh (b. 1550 – d. 1614)
* 6 Jul 1614 – 13 Dec 1621 Bhau Singh (d. 1621)
* 13 Dec 1621 – 28 Aug 1667 Jai Singh I (b. 1611 – d. 1667)
* 10 Sep 1667 – 30 Apr 1688:  Ram Singh I (b. 1640 – d. 1688)
* 30 Apr 1688 – 19 Dec 1699:  Bishan Singh (b. 1672 – d. 1699)
* 19 Dec 1699 – 21 Sep 1743:  Jai Singh II (b. 1688 – d. 1743)
* 1743 – 12 Dec 1750:  Ishwari Singh (b. 1721 – d. 1750)
* 1750 – 5 Mar 1768:  Madho Singh I (b. 1728 – d. 1768)
* 1768 – 13 Apr 1778:  Prithvi Singh II (b.  1762 – d. 1778)
* 1778 – 1803:  Pratap Singh (b. 1764 – d. 1803)
* 1803 – 21 Nov 1818: Jagat Singh II (b. ... – d. 1818)
* 22 Dec 1818 – 25 Apr 1819: Mohan Singh (regent) (b.  1809 – d. ...)
* 25 Apr 1819 –  6 Feb 1835: Jai Singh III (b. 1819 – d. 1835)
* Feb 1835 – 18 Sep 1880: Ram Singh II (b. 1835 – d. 1880)
* 18 Sep 1880 –  7 Sep 1922: Madho Singh II (b. 1861 – d. 1922)
* 7 Sep 1922 – 15 Aug 1947 (subsidiary):  Sawai Man Singh II (b. 1912 – d. 1970)
* 15 Aug 1947 – 7 Apr 1949 (independent): Sawai Man Singh II (b. 1912 – d. 1970)
*He merged Jaipur State in [[Dominion of India|Union of India]] in 1949 CE.*
## حوالے
بند دروازہ

بند دروازہ،
(سکندر اقبال کھوسہ)،
محمد بخش دی دھی راݨی جوان تھئ تاں اونکوں دھی دے رشتے دا چِنتا ویڑھ ڳیا۔اوں اپݨے وَس تئیں کوشش کیتی جو رشتہ خاندان وچ کتھئیں تھی ونڄے پر غریب دے گھر دی دھی گھنݨ سانگے کوئی تیار نہ تھیا۔علاقے دے ݙو چار رشتے اۓ پر اونکوں پسند نہ ائے تے ہک ݙینہ طارق دا رشتہ آیا۔طارق ہک شریف نینگر ہا۔محمد بخش ٻہوں خوش تھیا تے دھی دا رشتہ اوندے نال کر ݙیوݨ دی دعا خیر پڑھ ݙتی۔کجھ ݙینہاں دے بعد طارق دے گھر آلیں جہیز دی ہک لمبی لسٹ بݨا کے بھیڄ ݙتی تے محمد بخش دے پریں تلو بھوئیں نکھتی ڳئی۔اوں انہاں کوں پہلے آکھ ݙتا ہا جو او ہک غریب آدمی ہے۔غریب آدمی دی ہک عجیب غیرت ہوندی ہے جو او دھی بھیݨ دی دعا خیر پڑھ کہ اوں رشتے توں پھر نئیں سڳدا خیر محمد بخش طارق دے گھر آلیں کنے کجھ ݙیہناں دی مہلت منگی تے آسوں پاسوں پن منگ کے تے کجھ اپݨے چوکھر ویچ کے سامان کٹھا کرݨ شروع کر ݙتا۔اوندی ساری جمع پونجی ختم تھی ڳئی ۔او ولا وی خوش ہا جو اوندی دھی دا رشتہ بھلی جاہ تیں تھیندا پئے۔ہک رات محمد بخش تھک تروٹ کے اپݨے گھر سُتا پیا ہا تے اوندے اُتے قیامت ترٹ پئی۔اوندے گھر پنج ڈکیٹ پیہہ آئے تے انہاں ایں چھوٹے جہیں گھر دی عزت تے ساری زندگی دی جمع پونجی لُٹ گھدی اڳلے ڈینہہ طارق دے گھر آلیں وی رشتے توں انکار کر ݙتا تے محمد بخش دے در تیں ولا کوئی نہ آیا۔اوکوں ایں اوکھے صدمے پاڳل کر ݙتا۔
ہݨ اوں وسیب وچ ہک پاڳل رُلدا رہ ویندے۔او ہر بند دروازے کوں ݙیکھ کے رووݨ پئے ویندے۔ٻاکݨ پئے ویندے۔"میݙی دھی کوں کجھ نہ آکھو۔اے معصوم اے اینکوں کجھ نہ آکھو اینکوں کجھ نہ آکھو۔
ریاست ٹونک

ریاست ٹونک (Tonk, princely state) برطانیہ دی بالا دستی دے معاہدے دے تحت ہک نوابی ریاست ہئی۔ 1947ء وچ تقسیم ہند دے بعد ٹونک نے نویں آزاد ڈومنین بھارت دے نال الحاق کر گھدا۔ ایہ موجودہ بھارت دے ضلع ٹونک وچ واقع ہئی۔
## حکمران
* محمد عامر خان، 1798ء - 1834ء
* محمد وزیر خان، 1834ء - 1864ء
* محمد علی خان، 1864ء - 1867ء
* محمد ابراہیم علی خان، 1867ء - جون 23، 1930ء
* محمد سعادت علی خان، 23 جون، 1930ء - 31 مئی 1947ء
* محمد فاروق علی خان، 1947ء - 1948ء
* محمد اسماعیل علی خان، 1948ء - 1974ء
* محمد معصوم علی خان، 1974ء - ستمبر 4، 1994ء (علامتی)
* محمد آفتاب علی خان، ستمبر 4، 1994ء  توں تاحال (علامتی)
## حوالے
ہندوستان دے نوابی ریاستاں

تقسیم ہند 1947ء توں قبل ہندوستان اچ 562 نوابی ریاستاں موجود ہن جیہڑے برطانوی ہندوستان دا حصہ ہن۔ 1947ء وچ ہندوستان دی تقسیم دے فوری بعد ٻہوں تیزی نال تبدیلیاں آئے تے سکم دے علاوہ تمام نوابی ریاستاں نے بھارت یا پاکستان وچوں کہیں ہک نال الحاق دا اعلان کر ݙتا یا انہاں کوں فتح کر کے انہاں تے قبضہ کر گھدا ڳیا۔
تصغیر|مشرق وچ سلطنت برطانیہ

## انفرادی ریاستاں
*مملکت آصفیہ
*مملکت خداداد میسور

## پنجاب سٹیٹ ایجنسی
*ریاست پٹیالہ
*ریاست بہاولپور

## صوبہ سندھ
*ریاست خیرپور

## راجپوتاݨہ ایجنسی
*ریاست جے پور
*جودھ پور ریاست
*ریاست بیکانیر
*ریاست جیسلمیر
*ریاست ٹونک
*ریاست سروہی
*ریاست پرتاپ ڳڑھ
*ریاست بھرت پور
*ریاست دھولپور
*ریاست بانسوارا
*ریاست ڈونگرپور
*ریاست کوٹہ
*ریاست کرولی

## شمال مغربی سرحدی صوبہ سٹیٹ ایجنسی
## بلوچستان سٹیٹ ایجنسی
*خانیت قلات

## گلگت ایجنسی
## حوالے
موہاݨہ

موہاݨہ ہک ذات تے برداری ہے۔

## شخصیات

* حبیب موہاݨہ
* ظہور ناظر

## تنظیماں

* دی موہانہ فاؤنڈیشن
* (IMCDF)انٹرنیشنل مُوہانہ کمیونٹی اینڈ ڈویلپمنٹ فورم"
* (MFP)مُوہانہ فاونڈیشن پاکستان"
* (TMF)دی مُُھنافاونڈیشن سویٹزرلینڈ"
* (PMI)پاکستان مُوہانہ اتحاد"
* (SMF)سندھ ملاح فورم”
* (AWO)امیرالبحرویلفئیرآرگنائزیشن سندھ"

عرب ممالک جیندے وچ شام اردن تے  فلسطین وچ

* (آل مھنا فی جبل العرب)

ڄݙاں جو مصر وچ معروف سماجی تنظیم

* (اولاد مھنا فی مصر الوطن العربی) وغیرہ۔
ونکی:سرائیکی قبائل
ریاست سروہی

ریاست سروہی یا سروہی ریاست موجودہ بھارت دی ریاست راجستھان دی ہک آزاد ریاست ہئی۔

## حکمران
### راؤ
;**ڄلور دے راؤ** 

* Rao Shri Alhana
* Rao Shri Kirtipal – founder of Jalore in 1181, and ancestor of the  Songara Chauhan clan.
* Rao Shri Samarsinha
* Rao Shri Udaysinha
* Rao Shri Man Singh I (1213–1228)
* Rao Shri Devraj (1228–1250)
* Rao Shri Vijayraj Singh (1250–1311)

; **چندراوتی دے راؤ** 

* Rao Shri Lumba (1311–1321)– founder of Sirohi in 1311
* Rao Shri Tej Singh (1321–1336)
* Rao Shri Kanhar Dev (1336–1343)
* Rao Shri Samant Singh (1343–?)
* Rao Shri Salkha (?–1374)

; **سروہی دے راؤ** 

* Rao Shri Ranmal (1374–1392)
* Rao Shri Sobhajit (Shivbhan) (1392–1424)
* Rao Shri Sahasmal (Sainsmal) (1424–1451)
* Rao Shri Lakharaj Singh (1451–1483)
* Rao Shri Jagmal I (1483–1523)
### مہاراؤ
* Maharao Shri Akshayraj I (1523–1533)
* Maharao Shri Rai Singh (1533–1543)
* Maharao Shri Dudaji (Durjan Sal) (1543–1553)
* Maharao Shri Udai Singh I (1553–1562)
* Maharao Shri Man Singh II (1562–1572)
* Maharao Shri Surtan Singh (1572–1610)
* Maharao Shri Rai Singh II (1610–1620)
* Maharao Shri Akheraj II (1620–1673)
* Maharao Shri Udaibhan II (1673–1676)
* Maharao Shri Varisal Singh I (1676–1697)
* Maharao Shri Surtan Singh II (1697),(deposed)
* Maharao Shri Chattarsal Singh (Durjan Singh) (1697–1705)
* Maharao Shri Umaid Singh (Maan Singh III) (1705–1749)
* Maharao Shri Prithviraj Singh (1749–1772)
* Maharao Shri Takhat Singh (1772–1781)
* Maharao Shri Jagat Singh (1781–1782)
* Maharao Shri Bairisal II (Varisal) (1782–1809)
* Maharao Shri Udaibhan Singh (1809–1817)
* Maharao Shri Sheo Singh (1817–1846)
* Maharao Shri Umaid Singh II Bahadur (1862–1875)
* HH Maharao Kesari Singh Bahadur (1875–1920)
* HH Maharao Shri Sarupram Singh Bahadur (1920–1946)
* Maharao Shri Tejram Singh Bahadur (1946–1947)
* Maharani Krishna (Kunverba) (1946–1947)
### علامتی حکمران

* Maharao Raghubir Singh Bahadur (1947–1950)
* Maharao Abhai Singh Bahadur (1950–1998)
## حوالے
ریاست جیسلمیر

جیسلمیر راجپوتاݨہ ایجنسی دے ماتحت موجودہ راجستھان، بھارت دی ہک نوابی ریاست ہئی جیہڑی آزادی دے بعد بھارت اچ ضم تھی ڳئی۔

## حکمران
### راول
*Rawal Jaisal Singh
(1153–1168), official founder of kingdom
*Rawal Shalivahan Singh II (1168–1200)
*Rawal Baijal Singh (1200–1200)
*Rawal Kailan Singh (1200–1219)
*Rawal Chachak Deo Singh (1219–1241)
*Rawal Karan Singh I (1241–1271)
*Rawal Lakhan Sen (1271–1275)
*Rawal Punpal Singh (1275–1276)
*Rawal Jaitsi Singh I (1276–1294)
*Rawal Mulraj Singh I (1294–1295)
*Rawal Durjan Sal (Duda) (1295–1306)
*Rawal Gharsi Singh (1306–1335)
*Rawal Kehar Singh II (1335–1402)
*Rawal Lachhman Singh (1402–1436)
*Rawal Bersi Singh (1436–1448)
*Rawal Chachak Deo Singh II (1448–1457)
*Rawal Devidas Singh (1457–1497)
*Rawal Jaitsi Singh II (1497–1530)
*Rawal Karan Singh II (1530–1530)
*Rawal Lunkaran Singh (1530–1551)
*Rawal Maldev Singh (1551–1562)
*Rawal Harraj Singh (1562–1578)
*Rawal Bhim Singh (1578–1624)
*Rawal Kalyan Singh (1624–1634)
*Rawal Manohar Das Singh (1634–1648)
*Rawal Ram-Chandra Singh (1648–1651)
*Rawal Sabal Singh (1651–1661)

### مہاراول

*Maharawal Raghunath Singh of Jaisalmer (1661–1702)
*Maharawal Jaswant Singh of Jaisalmer (1702–1708)
*Maharawal Budh Singh (1708–1722)
*Maharawal Akhi Singh (1722–1762)
*Maharawal Mulraj II (1762–1820)
*Maharawal Gaj Singh (1820–1846)
*Maharawal Ranjit Singh of Jaisalmer (1846–1864)
*Maharawal Bairi Sal (1864–1891)
*Maharawal Shalivahan Singh III (1891 –1914)
*Maharawal Jawahir Singh (1914–1947)
* Girdhar Singh (1949–1950), last ruler of kingdom merge state with Rajasthan Union in 1949 CE.
### علامتی حکمران
* Raghunath Singh (1950–1982)
* Brijraj Singh (1982–2020)
* Chaitanya Raj Singh (since 2020)
### دیوان
# Mohata Nathmal (1885–1891)
# Mehta Jagjiwan (1890–1903)
# Thakur Kushal Singh (acting) (1890?–1900)
# Rawatmal Purohit Khetrapalia (acting) (1900–1909)
# Lakshmi Das Sapat (1909–1911)
# Mohammed Niyaz Ali Kazi (1911–1912)
# Murarji Rooji (1912–1930)
# M.L. Khosala
# Pandit Jamana Lal
# Munshi Nand Kishore
# Lala Rakhpat Raj
# P.K. Shurugula
# Brij Mohan Nath Zutshi
# Anand Swaroop
# Onkar Singh
# Lakhpat Rai Sikund (1940–1942)
## حوالے
ریاست پٹیالہ

**ریاست پٹیالہ** (Patiala State) ہندوستان دی ہک نوابی ریاست ہئی جیہڑی پنجاب سٹیٹ ایجنسی دے ماتحت ہئی۔

## حکمران
### مہاراجہ
*29 Mar 1761 – 22 August 1765: Ala Singh (b. 1691 – d. 1765)
*22 Aug 1765 – 1767:Amar Singh (b. 1748 – d. 1781)
### راجائے راجگان
*1767 – 5 February 1781: Amar Singh (s.a.)
*Feb 1781 – 1810: Sahib Singh (b. 1774 – d. 1813)
### مہاراجائے راجگان
*1810 – 26 March 1813: Sahib Singh (s. a.)
*26 Mar 1813 – 23 December 1845: Karam Singh (b. 1797 – d. 1845)
**26 Mar 1813 – 1823: Maharani Aus Kaur (f) – Regent (b. 1772 – d. af.1823)
*23 Dec 1845 – 13 November 1862: Narendra Singh (b. 1823 – d. 1862) (from 25 June 1861 Sir Narendra Singh)
*13 Nov 1862 – 14 April 1876: Mahendra Singh  (b. 1852 – d. 1876) (from 28 May 1870 Sir Mahendra Singh)
**13 Nov 1862 – 26 February 1870: Jagdish Singh (Regent, chairman of regency council)
*14 Apr 1876 – 9 November 1900: Rajinder Singh (b. 1872 – d. 1900) (from 21 May 1898 Sir Rajendra Singh)
**14 April 1876 – Oct 1890: Sir Deva Singh (Regent) (b. 1834 – d. 1890) (chairman of regency council)
*9 November 1900 – 23 March 1938:  Bhupinder Singh  (b. 1891 – d. 1938) (from 12 December 1911 Sir Bhupindra Singh)
**9 November 1900 – 3 November 1910: Sardar Gurmukh Singh – (Regent, chairman of regency council)
*23 Mar 1938 – 15 August 1947: Yadavindra Singh  (b. 1913 – d. 1974) (from 1 January 1942 Sir Yadavindra Singh)

## حوالے
ریاست دھولپور

ریاست دھولپور، برطانوی ہندوستان اچ راجپوتاݨہ ایجنسی دے ماتحت ہک نوابی ریاست ہئی جیہڑی آزادی ہند دے بھارتی صوبے راجستھان دا حصہ بݨی۔

## حکمران
The rulers of the state were Jats and were styled *Maharaja Rana* from 1806 onwards. They were entitled to a 15-gun salute.
#### Rulers of Gohad (title ''Rana'')
*1699 – 1713: Gaj Singh (d. 1713) 
*1713 – 1717: Jaswant Singh (d. 1717) 
*1717 – 1756: Bhim Singh Rana (d. 1756)
*1756 – 1757: Girdhar Pratap Singh (d. 1757) 
*1757 – 1784: Chhatar Singh (d. 1788)  (personal style Maharaj Rana from 1771)
*1784 – 1804: Interregnum
*1804 – 1806: Kirat Singh (b. 1763 – d. 1836)
#### Rulers of Dholpur (title ''Maharaja Rana'')
*1806 – 21 April 1836: Kirat Singh (s.a.) 
*1836 – Dec 1836: Pohap Singh (d. 1836)
*Dec 1836 – 7 February 1873: Bhagwant Singh (b. 1824 – d. 1873) (from 2 June 1869, Sir Bhagwant Singh)
*7 Feb 1873 – 20 July 1901: Nihal Singh (b. 1863 – d. 1901) 
*7 Feb 1873 – 1884: Maharani Sateha Devi (b. 1845 – d. 1888) Bhawa (f) – Regent
*20 Jul 1901 – 29 March 1911: Ram Singh (b. 1883 – d. 1911) (from 1 January 1909, Sir Ram Singh)
*20 Jul 1901 – Mar 1905: .... – Regent
*29 Mar 1911 – 15 August 1947: Udai Bhan Singh (b. 1893 – d. 1954) (from 1 January 1918, Sir Udai Bhan Singh)
*29 Mar 1911 – 9 October 1913: .... – Regent

The descendants of Maharaj Udai Bhan Singh and Maharaj Nihal Singh are still carrying on their family legacy.

* Yuvaraja Dushyant Singh S/o Maharaj Hemant Singh and Vasundhra Raje Scindia, he is the next Maharaj Rana of Dholpur
* Veer Virender Singh S/o Maharaj Nihal Singh
* Keshav Singh Rana S/o Maharaj Nihal Singh married Kunwarani Kartar Kaur
* 
* Kunwar Vikram Rana S/o Rana Upender Singh married Kunwarani Harman Garcha

Kunwar Vikram Rana is the youngest member of the erstwhile ruling family, great-grandson of Maharaj Nihal Singh.

## حوالے
تیݙے کھوہ تے آئیاں

تیݙے کھوہ تے آئیاں ، ہک سرائیکی لوک گیت ہے۔

تیݙے کھوہ تے آئیاں،  گابے پلا ݙے

سُخناں دا کُوڑا، ساݙے چھلے ولا ݙے

تیݙے کھوہ تے آئیاں، ساوا تماخُوں

اساں جگ لُٹیرے تساں لُٹیا ساکوں

تیݙے کھوہ تے آئیاں، ساکوں لڳی ڳادھی

اندر ٻیہ تے روواں، لکھی  ہر توں ݙاڈھی

تیݙے کھوہ تے آئیاں، ساکوں ݙے پتیلا

جندڑی نماݨی، رنگ ساوا پیلا

تیݙے کھوہ تے آئیاں، سڄݨاں دی جھوکے 

ہِک ماء پیو ݙاڈھا، ݙوجھا ظالم لوکے

تیݙے کھوہ تے آئیاں، ساوے کریلے

جھوکاں لݙائی، دِل لڳدے ویلے
حامل ھذا

حامل ھذا

تہاݙی جیب وچ ودی کرنسی نوٹ اُتے  جیہڑی لکھت اے

"حامل ھذا کو مطالبے پر ادا کرے گا"

ایندا مطلب اے ہے جو تہاݙی حکومت تہاکوں تُہاݙے مطالبے تے ایں نوٹ دے بدلے تہاکوں سونا ݙیوݨ دی پابند اے

جے کر اج وی پاکستان دی ساری عوام سٹیٹ بنک کوں نوٹ واپس کرتے سونا گھݨ پووے تاں صرف ٢٠ فیصد نوٹ ورتیندن دے لائق ہوسن. باقی اَسّی فیصد نوٹاں دی قیمت ١٣ روپے ہک سِیر ہے، کیونکہ باقی نوٹاں دا سونا ہے وی کائیناں. اتھ ڳالھے انھائیں دی قیمت ایویں ہے جیویں کچرے دی ہوندی اے

ݙوجھی جنگِ عظیم دے بعد یورپی لوک ککڑیں دی جاہ تے کرنسی نوٹ ٻلیندے ہَن کیونکہ ککڑیں دی قیمت کرنسی توں وی ودھ ڳئی ہئ

مہنگائی ڈھیر تھیوݨ دی شرح جیکوں انفلیشن یا افراط زر آہدن، دا تصور صرف سو سال پرانا اے.

ہک مرغی دی قیمت فرعون دے دور وچ ݙو درہم ہئ جیہڑی انیویں صدی دے اخیر تک وی ݙو درہم رہی اے. جے کر اساں توجہ کروں تاں اج وی ایندی قیمت ݙو درہم ای بݨدی اے. ایندا مطلب اے ہےجو زیرو فیصد افراط زر یا انفلیشن اے.

پچھلے ١٠٠ سالاں دے وچ کاغذی کرنسی دی قیمت کئ سو گنا تَلے آئ اے

افراط زر / انفلیشن اصل وچ ہک ٹیکس اے جو امیر تے غریب بغیر کہیں تفریق دے برابر ݙیندن. اج غربت تے افلاس دی سب تو وݙی وجہ پیپر کرنسی تے اوندے تے لڳیا سود اے.

ڄڈاں اساں آئ ایم ایف توں قرضہ گھِندے ہیں تاں اصل وچ ڈالر ساڈے پاسے منتقل نی تھیندے ، اصل وچ امریکہ دی کہیں بنک وچ ہک اکاؤنٹ دے اندر صرف کمپیوٹر دے نال ٹرانزیکشن تھیندی اے. اوں اکاؤنٹ وچ وی ڈالرز منتقل کائنی تھیندے.

اج تک دنیا وچ موجود ڈالر دا صرف 3 فیصد چھاپ تھئی اے. باقی ستانوے فیصد ڈالرز صرف کمپیوٹر دی ہارڈ دسکس وچ محفوظ اے.

آئ ایم ایف دے چارٹر وچ اے ڳاہل لکھی ہوئ اے کہ کوئ ملک وی سونے اور چاندی دے سکے جاری نی کر سڳدا. جے کر کوئ ملک جاری کریسی تاں آئ ایم ایف یا ورلڈ بنک اوکوں قرضہ کائیناں ݙیسی.

امریکہ سمیت دنیاں وچ بہوں سارے ملکاں دے سربراہ ایں ڳاہل تے قتل تھی ڳائین کیوں کے اونہاں اپݨی کرنسی یا سونے اور چاندی دے سکے جاری کرݨ دی کوشش کیتی ہئ.

کہیں ملک دی حکومت وزیرِ خزانہ اور سیکریٹری فنانس آئ ایم ایف دی اجازت دے بغیر نی لا سڳدی.

آئ ایم ایف قرضہ ݙیوݨ توں پہلے پرائیویٹائیزیشن دی شرط رکھدے اور بعد وچ قرضہ ݙیندے. کݙاں غور کراہے جو ایویں کیون تھیندے.

سعودی عرب اور ایران سمیت سارے پٹرول برآمد کرݨ آلے ملک ایں ڳاہل دے پابند ہݨ کہ پٹرول صرف ڈالر دے بدلے فروخت کیتا ویسی نہ کہ خریدن تے ویچݨ آلے ملک دی کرنسی وچ.

انسانی تاریخ وچ کڈائین وی ایڈی وݙی تعداد اچ لوگاں کوں بیوقوف نہ بݨایا ڳیا، کاغذی کرنسی انسان دی تاریخ دا سب توں وݙا فراڈ اے
ریاست پرتاپ ڳڑھ

ریاست پرتاپ ڳڑھ یا پرتاپ گڑھ ریاست برطانوی راج دے دور اچ ہندوستان دے نوابی ریاستاں وچوں ہک ریاست ہئی۔

## حکمران
### مہاراوت
*1775 – 1844: Sawant Singh
*1844 – 1864: Dalpat Singh
*1864 – 15 Feb 1890: Udai Singh
*1890 – 18 Jan 1929: Raghunath Singh (b. 1857 – d. 1929)
*1929 – 15 Aug 1947: Ram Singh (b. 1908 – d. 1949)

## حوالے
ریاست ڈونگرپور

ریاست ڈونگرپور، برطانوی ہندوستان اچ راجپوتاݨہ ایجنسی دے ماتحت ہک نوابی ریاست ہئی جیہڑی آزادی ہند دے بعد بھارتی صوبے راجستھان دا حصہ بݨی۔

## حکمران
### مہاراول
مہاراولاں دا تعلق گوہیلا خاندان نال ہئی، احرا گوہیلوت قبیلہ 
* 1404: پتا 
* 1428: گوپی ناتھ (گیپا راول) - اوں نے ڈنگر پور اچ گیاب ساگر جھیل تے بادل محل تعمیر کیتا۔ 
* 1469 - 1497: سوم داس 
* 1497-1527: ادے سنگھ
* 1527-1549: پرتھوی راج
* 1549-1580: عسکران
* 1580-1606: سیسمل
* 1606-1609: کرم سنگھ II
* 1609-1657: پنجہ راج
* 1657-1661: گرددھر داس
* 1661-1691: جسونت سنگھ
* 1691-1702: خمن سنگھ
* 1702-1730: رام سنگھ
* 1730-1785: شیو سنگھ
* 1785-1790: ویرسال
* 1790-1808: فتح سنگھ
* 1808-1844: جسونت سنگھ II
* 1844 - 1898: ادے سنگھ II (پیدائش 1838 - وفات 1898)
* 13 فروری 1898 - 15 نومبر 1918: وجے سنگھ (پیدائش 1887 - وفات 1918)
* 15 نومبر 1918 - 15 اگست 1947: لکشمن سنگھ (پیدائش 1908 - وفات 1989)

ڈنگر پور دے آخری شاہی حکمران ایچ ایچ رائے رائن مہاراول شری لکشمن سنگھ بہادر (1918-1989) ہن، جنہاں کوں KCSI (1935) تے GCIE (1947) نال نوازا ڳیا، تے آزادی دے بعد ݙو واری راجیہ سبھا دے رکن بݨے۔ 1952ء تے 1958ء، تے بعد وچ 1962ء تے 1989ء وچ راجستھان قانون ساز اسمبلی ( ایم ایل اے ) دے رکن رہے ۔
## حوالے
یٰسین صابر

اصل ناں      محمد یٰسین 

قلمی ناں       یٰسین صابرؔ   

جمن            1979ء   

تعلیم         میٹرک

پیشہ          محنت مزدوری   

فون نمبر       03470169987

جاہ پتہ       موضع چک دوداڑہ،چوٹی زیرین ضلع ڈیرہ غازی خان

یٰسین صابر دا تعلق چوٹی زیرین نال ہے آپ ’’احساس سرائیکی سنگت ‘‘چوٹی زیری دے صدر ہن۔جڈاں جو ’’دامان سرائیکی ادبی سنگت‘‘چوٹی بالا نال وی آپ دا گانڈھا ہے پیا۔ماشاء اللہ کوہِ سلیمان دے دامن اچ صابر صاحب ادب دی جوت جگائی پئین۔

ساݙی وَسوں دا ہِک نویکلے لَب و لہجے دا اینجھا شاعر جیندی ما ٻولی تاں بلوچی ہے لیکن حالات تے قسمت اونکوں سرائیکی خطے وچ آباد کر ݙتے ، اوں ساݙے ایں سرائیکی وسوں وچ رَہندیں ہوئیں اتھاہوں دے رسم و رواج ، ریتاں پریتاں دے انداز کوں اپݨی زندگی وچ نا صرف اختیار کیتے بلکہ اوندے اظہار سانگے اپݨی شاعری وچ ٻہوں سوہݨے انداز نال ورتیے ۔ ساݙی وسوں وچ جیرھے دود ، دروہ تھیندے پئین انھاں دا اظہار ایں شاعر بھارویں انداز وچ کیتے ، جیندے نال اے دود یا دروہ تھیندا پئے اونکوں وی حوصلہ مِلدے جو او چپ چپاتیں ایہ سَہݨ دی بجائے ہُݨ الاوݨ پئے ڳئے ۔ اوں شاعری توں شعور پاتے ، ساݙے وسوں دی تریمت ہمیشہ توں نماݨی اے اوندے اندر برداش اے اتے او محبت تے عقیدت دی پیکر اے ، ایں سانگے ساݙے صوفی شعراء کرام آپݨی شاعری وچ اپݨے آپ کوں عورت دا روپ ݙے ساݙے وسوں دی تریمت دے ݙکھ سکھ دا اظہار کیتے ، ایہ شاعر یسین صابر ہے ، ضلع دیرہ غازی خان دی تحصیل کوٹ چھٹہ دے شہر چوٹی زیریں دے پسماندہ موضع چک دوداڑہ دے رہݨ والا ایہ شاعر اپݨی شاعری وچ ساکوں ہر حوالے نال سُڄاک ݙِسدے تے سُڄاک کریندے ۔ ۔ ۔ (عباس صادر )

## کتاباں

* زاریاں

یسین صابر سئیں دی محبت جو میکوں آپنڑی کتاب" زاریاں " دی سوکھڑی پیش کیتی اے ، ساݙی وسوں دا سڄاک شاعر ہمیش جیوے یقیناً اے سرائیکی ادب وچ وݙا ودھارا اے، نو لکھ مبارکاں مرشد ❤️

## نمونہ کلام
پَندھ کاچھویں ہوندے مُک پوندے اَݨ سونہیں پندھ ہِن کتھ مُکدن 

کہیں سَݙ یا مَݙ دا فاصلہ نئیں سَو کونہیں پندھ ہن کتھ مکدن

کَݙی آپ ݙو سݙ کَݙی مار بھڄا ݙو مونہیں پندھ ہن کتھ مکدن

میکوں صابر پیار تے غربت دے ایہ ݙوہیں پندھ ہن کتھ مکدن ۔

تئیں نال گَݨاں ول کھیݙاں کیا توں واریاں گِھن میݙیاں واریاں ڳیاں 

کہیں حیلے ول آ اوہ جاݨے میݙیاں جَھلیاں ڳیاں تیݙیاں ماریاں ڳیاں 

چلو تھورا لا ایں کار کروں تیݙی کاوڑ ڳئی میݙیاں زاریاں ڳیاں 

آ صابر مُنڈھو ول کھیݙوں تیݙیاں جیتیاں گیاں میݙیاں ہاریاں ڳیاں
ڄٹ کلاسݨ

ڄٹ کلاسݨ ہک ذات برادری تے ڳوت ہے. 

## علاقے
سرائیکی وسیب تے بار دے علاقے

## شخصیات

* پرویز قادر
* خلیق ملتانی
ونکی:سرائیکی قبائل
خلیق ملتانی

خلیق ملتانی اردو تے سرائیکی شاعر ہے

## ڄم پل

مظفرڳڑھ دے علاقے رنگ پور وچ ڄمے. 

خلیق ملتانی دا اصل ناں ابوالحیات بہاول بخش ہئی۔ اوں 6 جنوری 1916 کوں ضلع مظفر گڑھ دے پنڈ امیر پور سربانہ وچ پیدا تھئے۔ اوں اردو تے سرائیکی دے مشہور شاعر تے مصنف ہن۔ 

خلیق ملتانی دی شاعری وچ مزاح، طنز، تے حب الوطنی دے موضوعات غالب ہن۔ اوں نے کئی نظمیں، غزلیں، مرثیے، تے مثنویاں لکھیاں ہن۔ اوں دی مشہور نظماں وچ "چنن پیر دا میلہ"، "دولت احساس"، تے "تصویر ملتان" شامل ہن۔

خلیق ملتانی 5 دسمبر 1982 کوں وفات پا گئے۔ اوں کوں چک نمبر 5/4R چک فرازی رنگ پور ضلع مظفر ڳڑھ وچ دفن کیتا ڳیا۔

خلیق ملتانی دی شاعری دا اردو ادب وچ اہم مقام ہے۔ اوں کوں اردو دے مشہور مزاحیہ شاعراں وچ شمار کیتا ویندے۔

انہاں دی کچھ مشہور نظماں تے کتاباں دا ذکر تھلے کیتا ڳے:

* نظماں:
** چنن پیر دا میلہ
** دولت احساس
** تصویر ملتان
** نعرہ حق
** وقت دی پکار

## کتاباں

** گنجینہ وظائف جلد دوم
** تصویر ملتان
** دولت احساس

خلیق ملتانی دی شاعری دا اردو ادب وچ اہم مقام ہے۔ اوں دی شاعری وچ مزاح، طنز، تے حب الوطنی دے موضوعات غالب ہن۔ اوں نے اردو ادب کوں ٻہوں کچھ ݙتا ہے۔
ونکی:سرائیکی شاعر
پہوڑ

پہوڑ ہک ذات ہے. 

## تاریخ

## علاقے

* مخدوم پور پہوڑاں

## شخصیات

* ارشاد امین
ونکی:سرائیکی قبائل
ریاست کوٹہ

ریاست کوٹہ، برطانوی ہندوستان اچ راجپوتاݨہ ایجنسی دے ماتحت ہک نوابی ریاست ہئی جیہڑی آزادی ہند دے بعد بھارتی صوبے راجستھان دا حصہ بݨی۔
## حکمران
### مہاراؤ
*Apr 1696 – 18 June 1707: Ram Singh I: (b. 16.. – d. 1707) 
*18 Jun 1707 –  8 September 1713: interregnum
* 8 September 1713 – 19 June 1720: Bhim Singh I: (b. 1682 – d. 1720) 
*19 Jun 1720 – Oct 1723: Arjun Singh: (d. 1723) 
*Oct 1723 – 1 August 1756: Durjan Sal: (d. 1756) 
*1756 – Mar 1757: Ajit Singh: (b. bf. 1676 – d. 1757) 
*Mar 1757 – 17 December 1764: Chhatar Sal Singh I: (b. bf.1718 – d. 1764) 
*17 Dec 1764 – 17 January 1771: Guman Singh: (b. 1724 – d. 1771) 
*17 Jan 1771 – 19 November 1819: Umaid Singh I: (b. 1761 – d. 1819) 
*19 Nov 1819 – 20 July 1828: Kishor Singh II: (b. c. 1781 – d. 1828) 
*20 Jul 1828 – 27 March 1866: Ram Singh II: (b. 1808 – d. 1866) 
*27 Mar 1866 – 11 June 1889: Shatru pal : (b. 1837 – d. 1889) 
*11 Jun 1889 – 27 December 1940: Umed Singh II: (b. 1873 – d. 1940) (from 23 May 1900, Sir Umed Singh II)
*11 Jun 1889 –  5 December 1896: .... – Regent
*27 Dec 1940 – 18 April 1948: Bhim Singh II: (b. 1909 – d. 1991)
### علامتی مہاراؤ
*18 April 1948 – 21 June 1991: Bhim Singh II: (b. 1909 – d. 1991); last ruling Maharao.
*21 June 1991 – 29 January 2022: Brijraj Singh
*29 January 2022 - Present : Ijyaraj Singh
The heir apparent is Jaidev Singh, only son of Maharao Ijyaraj Singh
## حوالے
صوبہ ہرات

صوبہ ہرات (Herat Province) (فارسی / پشتو: هرات) افغانستان دے چونتریہہ صوبیاں وچوں ہک ہے جیہڑا ملک دے مغربی حصے اچ واقع ہے۔ صوبہ بادغیس، صوبہ غور تے صوبہ فراہ دے نال مل کے ایہ افغانستان دا جنوب مغربی علاقہ بݨیندے۔ ایندا بنیادی شہر تے انتظامی دارالحکومت ہرات ہے۔

## حوالے
ٻالاں کِیتے وݙیاں دے ٻول

سرائیکی ٻہوں وݙاسماج ہے، ایندی سیر کروں تاں ہک ہک قدم تے حکمت دے نمونے تے جھلکیاں ملسن ۔سرائیکی اکھاݨ تے سرائیکی ٻجھارتاں آلی کار ٻالاں دیاں حرکتاں تے ڳالھیں اُتّے وݙیاں دے ٻول وی سرائیکی لوک ادب دی شہکار شئے ہے۔

نمونے دے کُجھ ٻول حاضر ہِن:

### حوالہ

* ساݙا ترکہ (2)، مؤلف: پروفیسر شوکت مُغل، جھوک پبلشرز ملتان، 2014ء۔

ونکی:سرائیکی لوک ادب
ونکی:لوک ادب
ونکی:ٻال ادب
ونکی:سرائیکی ٻالاں کِیتے لوک ادب
ماء تے ٻال کِیتے ٻول

سرائیکی ٻہوں وݙاسماج ہے، ایندی سیر کروں تاں ہک ہک قدم تے حکمت دے نمونے تے جھلکیاں ملسن ۔سرائیکی اکھاݨ تے سرائیکی ٻجھارتاں، ٻالاں کِیتے وݙیاں دے ٻول، ٻالاں کِیتے ماء دے ٻول اِین٘ویں اِی ماء تے ٻال دے حوالے نال وی گِیت تے ٻول ہون٘دن ڄہڑے سرائیکی لوک ادب وِچ ٻہوں اہم ہِن۔

نمونے دے کُجھ سرائیکی گیتتے ٻول حاضر ہِن:

## حمل ویلے
عطر پُھلّاں دا مامݨاں

ماہ پہلا چڑھیا ای وے

کے شُدھ ماݨکے

عطر پُھلّاں دا مامݨاں

ماہ ݙُوجھا چڑھیا اِی وے

کے شُدھ ماݨکے

عطر پُھلّاں دا مامݨاں

ماہ نانہواں چڑھیا اِی وے

میکوں دائی سݙا ݙے وے

میکوں گِھیؤ منگوا ݙے وے

## ٻال دے ڄمّݨ اُتّے

### آیا آیا آیا
آیا آیا آیا 

آیا تے سوایا

چنگے ویلے میݙی ما جھولی وِچ

پایا

آیا آیا آیا

### پُوݨی وے کاکا پُوݨی
پُوݨی وے کاکا پُوݨی 

تیکوں ڈھائی ڳلاں سُوݨی

اَدھ پُلوݨی تے اَدھ سلوݨی

لولا وے کاکا لولا

تُوں ہِیں ماء پِیؤ دا ݙولا / تُوں ہِیں کِھیر دا ݙولا

(پُلوݨی: نمکین)

## ڄمدے ٻال کوں دھن٘واوݨ ویلے

### ٹَھرّی ٹَھرّی ٹَھرّی
ٹَھرّی ٹَھرّی ٹَھرّی

چا کھویساں ڳرّی

دھاتا دھوتا مائی کوں

تے کھنڈ  کاکے دی دائی کوں 

### دھاتا تے دھوتا
دھاتا تے دھوتا

ہَچّھا تے پُچّھا

بݨ ڳِیا لونگاں دا ڳُچّھا

چنگے ویلے دھن٘وایا 

## ٻال ڄمّے تاں ویلاں گِھنّݨ آلے آہدِن
ساݙے پیراں وِچ اخروٹ

اساں گِھنّݨاں ݙہ دا نوٹ

ساݙے پیراں وِچ سلائیاں

اساں کہڑے ویلے دیاں آئیاں

## رون٘دے ٻال کوں چُپ کراوݨ ویلے
نہ رو وے نہ رو وے

پُھلّاں دے پاݨی نال مُون٘ہ دھو وے

ماماں آئیا ماماں آئیا

ماماں ٻیر گِھن آئیا

کاکے دا حِصّہ ڈھیر گِھن آئیا

کاکا نہ رو وے 

نہ رو وے

## ٻال کوں کِھݙاوݨ ویلے
آ ری چِڑی 

(ٻال دا ناں) دے اڳّوں اَن پِھری

آ وے کاں

(ٻال دا ناں) دے اڳّوں اَن ڳاں

## متفرق

### کھٹّی کھٹّی چھاہ
کھٹّی کھٹّی چھاہ

لڑاکی تیݙی ماء

تتّا تتّا گِھیؤ

اصیل تیݙا پِیؤ

### واہ وے میّاں
واہ وے میّاں

کم کریسی کئیّاں

ݙاݙے بابے دیاں

بابا منیسی آ منّے

شریک ݙیسِن دِھیّاں

نؤں ہزار تے ٻارھاں وِیہاں

### ڈھولا
کھول تیݙے تے توری کریلا

اَمڑی ہکّل نہ ماریں ساݙا کھیݙݨ دا ویلا

## ٻِیا ݙیکھو

* ٻالاں کِیتے وݙیاں دے ٻول
* ٻالاں کِیتے ماء دے ٻول
* سرائیکی ٻالاں کِیتے لوک ادب

## حوالہ

* ساݙا ترکہ (2)، مؤلف: پروفیسر شوکت مُغل، جھوک پبلشرز ملتان، 2014ء۔

ونکی:ٻال ادب
ونکی:سرائیکی لوک ادب
ونکی:لوک ادب
ونکی:سرائیکی ٻالاں کِیتے لوک ادب
__NOEDITSECTION__
عثمان قاصر ڳاݙی

عثمان قاصر ڳاݙی سرائیکی شاعر  ہے۔

## ڄم پل
تونسہ نال تعلق ہے

## نمونہ کلام

### ݙوہڑہ
جݙاں سینگی توں پرنیج ویسیں میݙے حال ونڈاوݨ کون آسی

نک نتھلی ݙیکھسی کون میݙی میکوں چِلکاں پاوݨ کون آسی

تئیں بوچھݨ دے ٹک نئیں ماریے ایھے جھیڑے لاوݨ کون آسی

ساݙی سونہہ ہئ قاصر تئیں توݨیں ساݙے میل سُہاوݨ کون آسی

  عثمان قاصر

### ہک شعر
قد  کاٹھ  توں جو شخص زیادہ  ہے اُلردا

او شخص بھلا کہیں کوں دعا چئیو کریسی

عثمان قاصر

### نظم
ایہ سیارہ وی ہک اذیت ہے

اوں سیارے تے بی قیامت ہے

حِرس دی ایں اندھیر نگری وچ

او ٹِکر پوندے اوندی منت ہے

کون رکھدے خیال کہیں دا اتھ

کیکوں دنیا تے اتنی فُرصت ہے 

رات آڳئی چراغ سوچیں تیں

ساݙی قسمت عجیب قسمت ہے

اوندے پیریں تے میں پیاں قاصر

میݙے متھے دے ہیٹھ جنت ہے

عثمان قاصر

ونکی:سرائیکی شاعر
ہرات

ہرات مغربی افغانستان دے صوبہ ہرات دا شہر ہے جیہڑا وسطی افغانستان توں ترکمانستان دے قرہ قوم صحرا دی جانب ونڄݨ والے دریا ہری رود دے شمال اچ واقع ہے۔

## حوالے
راجپوتاݨہ ایجنسی

راجپوتاݨہ ایجنسی انہاں ریاستاں کوں آکھیا ویندے جہڑی راجپوت حکمراݨاں دے زیر اہتمام ہووݨ یا انہاں ریاستاں دی عوام راجپوت ہووے جیوے موجودہ ملک بھارت وچ راجپوتاݨہ آکھیا ویندا ھے کیوں جو اے راجپوت برادری دی دھنوور (ملکیت )ھے برتانوی ہندوستان وچ ٻہوں ساریاں ریاستاں ھن جتھوں دے حاکم راجپوت ھن یا عوام راجپوت ھائ یا ثقافتی اعتبار نال راجپوت ھائی مثال دے طور تے کوٹا، ادے پور، بنڈی، کشن گڑھ، بیکانیر، جے پور، پرتاپ گڑھ، بانسواڑہ، ڈنگر پور، جیسلمیر وغیرہ زیادہ تر موجودہ صوبہ راجھستان دی ریاستاں کوں ھی راجپوتاݨہ ایجنسیاں آکھیا ویندا ھے
ساݙے نال بھورل آ

ایہ سرائیکی لوک گیت ہے۔

## شاعر

* دلکش اماموی

## گلوگار

* منصور ملنگی
* گلبہار بانو

## ساݙے نال بھول آ
ساݙے نال بھورل آ,وےبھورل آ کھل تے الائی ون٘ڄ

ویندا تاں اونویں پئییں, گل نال لائی ون٘ڄ

سسی کوں سمجھایا سینگیاں کیہیں دید لایو ہوتل وچ

او خوش ون٘ڄ بیٹھاے تخت اتے توں کلھڑی گولیں تھل وچ

سسی آکھیا ون٘ڄ ہوت کوں ملساں یا جند ݙیساں منزل وچ

واپس ولݨ سسی کوں بخت آ پیا دسدا کفر اصل وچ

تیݙیاں تانگھاں رہسن میݙے دل کوں ول ول

ودی روساں نت میں تیݙے رستے  مل مل

میں مر ویسائییں سونھڑاں سئییں اج کل

اے جاہیں سکدین پھیرا تاں پائی ون٘ڄ 

سسی سیج پلنگ تے ستی تے نیر وہیندی اٹھی، ہاۓ ہاۓ لٹی، کرماں مُٹھی

کُھل گۓ پھٹ فراق والے، اج کون بدھیسی پٹی، رگ رگ پُھٹی،بر وچ سُتی

آکھے واہ مقصوم سسی دے نہ جان ݙکھاں توں چھٹی، گئییم ہݨ کُٹھی

بخت آ جتنے درد ݙتونے نہ سک سسی دی مُکی، مول نہ ہُٹی در تے کُٹھی

ولدی ولا کوئی نوھی اصلوں ݙیندا

دس کئییں سکھایئیی پیائییں زوری ویندا

ترلے تے منتاں نوھی ہک منیندا

دیداں کوں عیداں رج کے کرائی ون٘ڄ

ساݙےنال بھورل آ کھل تے الائی ون٘ڄ 

ویندا تاں اونویں پئییں گل نال لائی ون٘ڄ ۔۔۔
ونکی:لوک گیت
ونکی:لوک ادب
ایتھنز

ایتھنز (انگریزی: Athens; تلفظ: /ˈæθɪnz/ ATH-inz;[5] یونانی: Αθήνα، نقحر: Athína [aˈθina] ( سنیے); قدیم یونانی: Ἀθῆναι Athênai (جمع) [atʰɛ̂ːnai̯])،بحیرہ روم اچ ہک ساحلی شہر ہے تے یونان دا دار الحکومت تے سب توں وݙا شہر ہے۔ چالیہہ لکھ دے قریب آبادی دے نال ایہ یورپی یونین دا ستواں وݙا شہر وی ہے۔ ایہ دنیا دے قدیم ترین شہراں وچوں ہک ہے تے ایندی ابتدائی انسانی موجودگی یارہویں تے ستویں صدی قبل مسیح دے درمیان اچ شروع تھئی ہئی۔ کلاسیکی ایتھنز ہک طاقتور پولس (شہر ریاست) ہئی۔ ایہ فنون تے فلسفہ سکھݨ دی افلاطون دی اکادمی تے ارسطو دی لیکیون (لائسیم) دا گھر ہئی۔  ایتھنز سقراط، افلاطون، پیری کلیز، ارسطوفینں، سوفوکلیز، تے قدیم دنیا دے بہت سارے ݙوجھے ممتاز فلسفیاں، ادیباں تے سیاست داناں دی جائے پیدائش وی ہئی۔ اینکوں وسیع پیمانے تے مغربی تہذیب دا گہوارہ تے جمہوریت دی جائے پیدائش آکھا ویندے جیندی وجہ زیادہ تر یورپی براعظم تے ایندے ثقافتی تے سیاسی اثر و رسوخ دی وجہ نال خاص طور تے قدیم روم اچ، جدید دور اچ، ایتھنز ہک وݙا کاسموپولیٹن میٹروپولس ہے تے یونان اچ اقتصادی، مالیاتی، صنعتی، سمندری، سیاسی تے ثقافتی زندگی دا مرکز ہے۔ 2021ء اچ ایتھنز دے شہری علاقے نے ساڈھے ترئے ملین توں زیادہ لوگاں دی میزبانی کیتی، جیہڑی یونان دی پوری آبادی دا تقریباً 35 فیصد ہے۔

## حوالے
الحکم دوم

حکم دوم (به عربی: الحکم الثانی ابن عبد الرحمن؛ ۱۳ جنوری ۹۱۵ء ــ ۱ اکتوبر ٩٨٤ء)، ایں ݙوجھے خلیفہ نے امویان اندلس وچوں سال ۳۵۰ھ تا ٣٤٤ھ هجری تک بعد از مرگ خلیفه عبدالرحمن سوم دے خلافت کیتی۔

## دورِ خلافت تے کارنامے
thumb|ایں خلیفہ دا جاری کردہ درہم
thumb|مدینۃ الزہراء دی تعمیر
ایندا دور خلافت شاندار ادوار وچ شمار کیتا ویندے.

thumb|مدینۃ الزہرا دا ہک منظر

## حوالے
وسیب یاترہ

جئیں نہ ڈٹھا ملتان 

نہ اوھندو نہ مسلمان 

آگرہ اگر  دلی مگر 

ملتان سب کا پدر 

ملتان وزٹ دیاں انمول تےسوھنڑیاں یاداں

سرائیکی وکیپیڈیا دا پیغام 

ہر سویل  ڈوپہر  تے ہر  شام

## ملک مشتاق دا وسیب یاترہ
وسیب یاترہ

ملتان سرائیکی دھرتی دا مقناطیس اے

اے ہرکہیں کوں لوہے الی کار آپ ڈو چھکیندے او وی محبت  نال

سرائیکی وکیپیڈیا دے ذریعے سرائیکی زبان گلوبل لئینگوئج یواین او دی زبان بنڑ سکدی اے خطبہءحج دے ترجمے ءچ باقی 20زبانیں آلی کار شامل تھی سکدی اے تےیواےای ایران عراق تے شام ءچ گائیڈلائین لئینگوئج بنڑسکدی اے

ایہومیسج ڈیونڑ کیتے ملتان ذیشان ءچ مختلف مکاتب فکر تےجماعتیں دے لوکیں نال میل ملاقاتاں کیتین جیندیاں تصویری جھلکیاں حاضرخذمت ءن

skr. Wikipedia.org
کمیلاٹراواجلینی

**کمیلا ٹراواجلینی** ہک برازیلین ماڈل ہے۔ انہاں دی   پیدائش اوساسکو، ساؤ پالو اچ تھئی ہے۔

## ٻاہرلے لنک

* کمیلا ٹراواجلینی ٹی وی گائڈ

## حوالے
نائچ

نائچ ڳوت دا تعلق وادیہ سنده دے انہاں قبل مسیح دے   سرائیکی قبائل نال اے۔ انہاں کوں ڄام، رئیس، سرائی، ملک  وغیرہ نال پکارا ویند۔ے۔ 
نائچ دا مطلب صحتمند تے توانا هے۔
نائچ کوں فارسی پہلوی زبان وچ ناہیچ آہدن۔ 
پالی زبان وچ نائچ کوں نچوئی آہدن۔
پراکرات زبان وچ نائچ کوں لچهوئی آہدن۔
سنسکرت زبان وچ نائچ کو نرآتیہ آہدن۔ 
جݙݨ سرسوتی، ہکڑا، گهگر، ہون، راوی، چناب، بیاس،جہلم تے سپت سندهو دریا موجاں اچ وہندے ہن تاں انہاں دے کنڈیاں تے آریہ لوگ اباد ہن۔
جنہاں کوں آریہ ویدک لوگ آکھا ویندا ہئی کیونکہ اوه وید دهرم دے بجاری ہن۔ انہاں دے کول ویداں دے کتاباں ہن۔
ان آریہ لوگاں وچ پنج وݙے قبائل ہن جنہاں کیتے مثل مشهور ہئی،  

سوریہ جنکا دادا سنگلی جن کی دادی سولکنی (سوڈهی) جن کی اماں ملهی (مل رائہ) جن کا ابا

ملهی دے پنج پتر ہن: 

1.بهٹہ

2.ݙہڑ

3.نائچ

4.شجراء

5.لنگاه

## شخصیات

* غلام شبیر شاد
* عرفان حاشر

## حوالے
ونکی:قبائل
ونکی:سرائیکی قبائل
نسلی سرائیکی ڳوتاں

thumb|سرائیکی
سرائیکی وسیب یا خطہ سرائیکستان، برصغیر دا قدیم ترین جغرافیائی علاقہ ہے جیندا مرکز ہمیشہ کولوں ملتان رہیا اے۔ سرائیک دا مطلب اے عزت دے قابل، عزت کیتے منتخب کیتا گیا.  ایندے ݙوجھے معنی ہن، دریاواں دی بھک تے آباد واسی مقامی لوک یا دریاواں دے کنارے تے کاشتکاری کرݨ والے یا دریاواں دی وچلی سُکی جاہ یا زمین تے آباد یا ول کاشتکاری کرݨ والے واسی. نسلی سرائیکی ذاتاں یا سرائیکی ڳوتاں، سرائیکستان دے تمام اضلاع وچ اکثریت نال موجود ہن تے اپݨے ناں دے نال سابقے یا لاحقے دے طور تے ملک، رائے، راݨا، مہر، میاں، سردار، رئیس, ڄام وغیرہ دے خصوصی الفاظ دا استعمال کریندن. سرائیکستان وچ وسݨ والے راجپوت، ڄٹ، دیراوڑ تے روہیلے, نوناری، قبائل یا برصغیر دے کہیں نسلی گروہ نال تعلق رکھݨ آلے ذاتاں جیہڑے سرائیکی زبان ٻولیندن او نسلی سرائیکی ہن۔ انہاں اچ مسلمان ذاتاں دے علاوہ ہندو تے سکھ وی شامل ہن جیہڑے کہ سرائیکی نسل نال تعلق رکھدن۔
## حوالے
سرائیکی وسیب دے آبادکار ذاتاں

*پنجابی مہاجرین
*ہریاݨوی
*میواتی
*بہاری
*اردو ٻولݨ والے مہاجرین
## حوالے
عالیہ جمشید خاکوانی

عالیہ جمشید خاکوانی صحافی کالم نگار تے سرائیکی شاعرہ ہے

### نمونہ کلام
ایں کھوٹے زمانے دی ہر ڳالہہ کھوٹی

ہک ٻئے داحق مار تے کھاندن ایہ روٹی

سمجھدن اساں ہمیشہ ایتھاں رہسوں

خدا دے دربار وچ ہرگز نہ ویسوں

خدا ای اینہاں کوں برباد کریسی

میدان حشر وچ بے عزتا کریسی

کݙاہیں او ݙین٘ہ آسی ایناں دے اُتے وی

جو کہیں دی دولت وی نہ کم آسی

نہ اشراف ہوسن نہ کمینے ہوسن

ول سارے انصاف مدینے ہوسن 

اینہاں سڑکاں تے پھانسی گھاٹ لڳسن

شریفاں زرداریاں دی گردناں وی کٹسن

اللہ اے نظارہ ݙکھاݨا ضرور اے 

بس اے نئیں پتہ کڈاں اوکوں منظور اے

!شاعرہ عالیہ جمشید خاکوانی
سرائیکی بلوچ

[thumb|سردار کوڑے خان [قیصراݨی، انگریز سامراج نال ٹکراوݨ والے ہک سرائیکی بلوچ سردار]]
اے سرائیکی الاوڻ آلے بلوچ قبائل سرائیکی وسیب اچ وسدن۔ بلوچ قبائل دا تعلق ایرانی نسل نال اے۔ اے قبائل میر چاکر اعظم تے بعد دے ادو جنوبی پنجاب اچ آباد تھئے تے اپݨی انفرادیت تے روایات قائم رکھدے ہوئے جنوبی پنجاب دی ثقافت اچ ضم تھی ڳئے۔

بلوچ قوم دی ہک ٻہوں وݙی تعداد سرائیکی علاقے اِچ آباد ہے۔ صوبہ بلوچستان دی سرحداں تے وَسݨ آلے لوک سرائیکی تے بلوچی ݙونہائیں زباناں ٻولیندن ایں سانگے اے زباناں ہک ݙوجھے تے اثرات رکھیندیاں ہِن ۔

## سرائیکی بلوچ قبائل
رند، لاشاری، کھوسہ، لغاری، قیصراݨی، نتکاݨی، ملغاݨی، احمداݨی، جتوئی، مستوئی، مزاری، دریشک، لنڈ، جسکاݨی، کھلول، مڳی، مڳسی، گبول، زرداری، چانڈیہ، 
کورائی، علیاݨی، جنداݨی، جوڳیاݨی، ٹھینگاݨی، مریداݨی، وریام، پتافی، جروار، چاکراݨی، مشوری، ہیںتاݨی، بزدار، عیساݨی، عمراݨی، شکراݨی، ڈومبکی، ہوت، بغلاݨی، جلباݨی، 
سہراݨی، خلیلاݨی، قنبراݨی، لسکاݨی، لاکھاݨی، حیدراݨی، جعفر، مندراݨی، برماݨی، دشتی، دستی، شاہواݨی، تالپور، جت، رمداݨی، کنگراݨی، جاکھراݨی، شاہاݨی، سیہاݨی، گلیاݨی، گوپانگ، ولیاݨی، ظہراݨی، ریحاݨی، سابقی، بھمبھاݨی

## علاقے
انہاں علاقیاں وچ تحصیل کوہ سلیمان تے روجھاݨ وچ بلوچ مکمل اکثریت وچ ہن تے باقی علاقیاں وچ وی کثیر تعداد اچ آباد ہن۔

*تحصیل کوہ سلیمان 
*تحصیل روجھاݨ مزاری 
*ضلع ڈیرہ غازی خان
*ضلع راجن پور
*ضلع تونسہ
*اندرون سندھ
*مشرقی بلوچستان

## حوالے
رند

رند بلوچاں دا اہم ترین ماخذ ہے تے حقیقت وچ براہوئی رند کوں بلوچ دا مترادف سمجھدے ہن۔ انہاں دے خالص ہوݨ تے ایں قدر شہرت ہے کہ ہر بلوچ اپݨے آپ کوں رنداں دا ہم نسل بݨاوݨ دی کوشش کریندے۔ فارسی وچ ایں ناں دے معنی عیاش، شورش پسند، لا ابالی تے خطرہ آزما دے ہن۔ مکران دے علاقے مند وچ انہاں دی وݙی آبادی ہے۔ او شوران دے رند انہاں دی نسل دے مدعی ہن۔ ڈیرہ غازی خان، مظفر گڑھ، گھوٹکی، ملتان، جھنگ، شاہپور تے ساہیوال وچ بلوچاں دیاں کجھ وستیاں ہن جیہڑیاں رند سݙویندن۔

ہیوگربکر دا آکھݨ ہے کہ سارے بلوچ رنداں نال اپݨا رشتہ جوڑݨ دی کوشش کریندن۔ ہمسائے انہاں دا احترام کریندن تے سارے بلوچ روایات انہاں دے ہیرو میر چاکر خان رند دے گرد ڳھمدیاں ہن۔ روایات دے مطابق رند کرمان توں نکلݨ دے بعد کیچ تے کولواہ وچ رہندے ہن، جتھاں ہݨ وی رند موجود ہن۔ ول سندھ آئے تے اتھوں پنجاب چلے ڳئے۔ بلوچ روایتاں دے مطابق میر جلال خان دا وݙا پتر رند ہئی، جیندی سربراہی وچ رند یارھویں صدی وچ مکران آئے تے تقریباً پنج سو سال اتھاں رہے۔

## ماخذ
بلوچستان گزیٹیر

ہتو رام ۔ بلوچستان

برگیڈیر ایم حسن عثمان ۔ بلوچستان
لاشاری

لاشاری، سرائیکی بلوچاں دا ہک اہم قبیلہ اے۔ سرائیکی زبان کیتے ایں قبیلے دے خدمات ناقابل فراموش ہن۔ سفیر لاشاری، ظفر لاشاری مشہور شخصیات ہن۔ انہاں دی سرائیکی وسیب دے علاوہ سندھ تے بلوچستان وچ کافی آبادی اے۔
کھوسہ

کھوسہ یا کھوسو بلوچ قوم دا ہک قبیلہ ہے۔ ایہ قبیلہ اپݨی تاریخ تے نمایاں شخصیات دی وجہ نال مشہور ہے۔

## کھوسہ قوم دیاں نامور شخصیات:

* چیف سردار ذو الفقار کھوسہ

پنجاب دے گورنر بݨیے 18 اگست 1999ء کوں تے ن لیگ دے سابقہ چیئرمین ہن۔

* سردار دوست محمد کھوسہ

پنجاب دے وزیر اعلیٰ بݨیے 2007ء وچ۔

* سردار لطیف کھوسہ

13 جنوری 2011ء کوں پنجاب دے گورنر مقرر تھئے تے اٹارنی جنرل وی رہ چکیے ہن۔

* سردار آصف خان کھوسہ

پاکستان دی عدالت عظمیٰ دے منصب تے فائز ہن۔

* سردار سیف الدین کھوسہ

حلقہ این اے 173 توں کامیابی حاصل کیتی تے قومی اسمبلی دے رکن بݨ ڳئے۔

* سردار خرم لطیف کھوسہ

حلقہ این اے 127 توں پاکستان پیپلز پارٹی دے کیتے الیکشن لڑدن۔

* میر ظہور حسین کھوسہ

اسپیکر تے ڈپٹی اسپیکر رہ چکیے ہن، بلوچستان وچ۔

* میر نادر خان کھوسہ

ڈی آئی جی سندھ حیدرآباد رہ چکیے ہن۔

* سردار محمد مقیم کھوسہ

ایم پی اے ہن تے پیپلز پارٹی دے ٹکٹ توں ہن۔

* فقیرداد کھوسہ

ایم پی اے ہن تے پیپلز پارٹی دے ہن۔

* میر حسن کھوسہ

ایم پی اے ہن تے فنکشنل لیگ جیکب آباد توں ہن۔

* عبدالحمید

ایس پی لاڑکانہ ہن۔

* عبدالحمید

ایم پی اے ہن تے ن لیگ نواب شاہ توں لڑدن۔

* ذوالفقار کھوسہ

ایس پی ہن تے سندھ وچ خدمات سرانجام ݙیندے پئے ہن۔

* میر نثار خان کھوسہ

ایلیٹ فورس کھوسہ دے سربراہ ہن۔

* خان نبی بخش خان کھوسہ

ایم پی اے ہن تے ن لیگ دے نصیرآباد توں ہن۔

* ڈاکٹر نجمہ شاہین کھوسہ

نمایاں شخصیت ہن

* امجد فاروق کھوسہ

سابق ایم این اے ڈیرہ غازی خان

## حوالہ
قیصراݨی

اے سرائیکی بلوچاں دا اہم ترین قبیلہ اے۔ ضلع تونسہ اچ ٹٻی قیصراݨی تے کوٹ قیصراݨی اچ آباد اے۔ نظاماݨی انہاں دی ذیلی شاخ ہن۔ مشہور شخصیات اچ ڈی آئی جی عبدالغفار قیصراݨی تے سردار میر بادشاہ خان قیصراݨی شامل ہن۔
احمداݨی

احمداݨی ضلع ڈیرہ غازی خان اچ آباد سرائیکی بلوچاں دا ہک اہم قبیلہ اے۔ مشہور لوگاں اچ طارق اسماعیل احمداݨی تے اسماعیل احمداݨی شامل ہن۔
مستوئی

اے سرائیکی بلوچاں دا ہک قبیلہ اے جیہڑا ضلع مظفرڳڑھ اچ آباد اے۔
مزاری

**[[مزاری بلوچ|مزاری]]**  ہک بلوچ قبیلہ ہے۔ 

## قابل ذکر شخصیات

* عبد العلی مزاری (1946–1995)، سیاستمدار افغان
* شیرباز خان مزاری (1930–2020)، سیاستمدار پاکستانی
* منیبہ مزاری (1987)، پاکستانی فنکار
* دوست محمد مزاری (1980)، پاکستانی سیاست دان
* بلخ شیر مزاری (1928–2022)، پاکستانی سیاست دان
* شوکت حسین مزاری (1948–2008)، پاکستانی سیاست دان
* شیریں مزاری (1966)، پاکستانی سیاست دان اور سابق صحافی۔
* عاطف مزاری
لنڈ

اے سرائیکی بلوچ قبیلہ شادن لنڈ اچ آباد اے۔ مشہور شخصیات اچ سردار جاوید اختر خان لنڈ شامل ہن۔
کھلول

کھلول ضلع ڈیرہ غازی خان اچ آباد ہک سرائیکی بلوچ قبیلہ اے ۔
مڳسی

مڳسی ہک بلوچ قبیلہ اے جیہڑا بلوچستان ، سندھ تے سرائیکی وسیب اچ آباد اے۔ مظفر مڳسی ہک مشہور سرائیکی قوم پرست ہن۔
گبول

گبول ہک بلوچ قبیلہ اے جیہڑا بلوچستان، سندھ تے سرائیکی وسیب اچ آباد اے۔
زرداری

زرداری صوبہ سندھ اچ آباد سرائیکی ٻولݨ آلا ہک بلوچ قبیلہ اے۔ سابق صدر پاکستان سردار آصف علی خان زرداری ایں قبیلے دی مشہور شخصیت ہن۔
چانڈیہ

چانڈیہ ہک بلوچ قبیلہ اے جیہڑا سرائیکی وسیب تے سندھ اچ آباد اے۔ میر حسان الحیدری، عامر نواز چانڈیہ تے جاوید حسان چانڈیو مشہور سرائیکی شخصیات ہن۔
کورائی

کورائی بلوچ روایات دے مطابق میر جلال خان دے چار پتر ہن: رند، لاشار، کورائی تے ہوت۔ رند تے لاشار لڑاکے ہن، جبکہ کورائی تے ہوت چرواہے ہن۔ ایںدا مطلب ایہ ہے جو کورائی اگرچہ لڑاکے کائنی ہن، پر انہیں منگولیں دے خلاف مزاحمت، حمایت تے مدد کیتی ہئی۔ ایں وجہ نال انہیں کوں بلوچ وفاق وچ شامل کر ڳھدا ڳیا ہئی۔

بلوچستان وچ کورائی کہیں واحد قبیلے دی شکل وچ منظم کائنا ہن بلکہ منتشر حالت وچ مختلف قبیلیاں تے گروہاں وچ ملدن۔ ایںدے علاوہ ایہ برصغیر وچ مختلف مقامات تے راجپوتیں وچ وی ملدن۔ انہاں دا ذکر سب توں پہلے مہابھارت وچ ملدے جو کرو قبیلہ دے ݙو بھراویں، یعنی کورو تے پانڈؤ، دے درمیان مہابھارت تھئی ہئی۔ جیندے وچ پانڈؤ جیت ڳئے ہن۔

## شخصیات:

* حافظ عبدالکریم کورائی (وفاقی وزیر) ڈیرہ غازی خان
* سردار فتح خان کورائی
* چیف سردار خالد مصطفٰی کورائی (پی ایس پی)
* سردار صاحب خان کورائی بلوچ

## کورائی مقامات:

* گوٹھ صاحب خان کورائی (پنو عاقل)
* گوٹھ حاجی سومر خان کورائی
* گوٹھ محمد شریف خان کورائی
* گوٹھ آمین واحد بخش کورائی
* بستی بوہنڑاں والی، موضع راناواہن، تحصیل کہروڑ پکا، ضلع لودھراں
* بستی لشکر خان کورائی، موضع فتح پور

## حوالہ
علیاݨی

علیاݨی ہک سرائیکی بلوچ قبیلہ اے جیہڑا مظفرڳڑھ اچ آباد اے۔ اے لغاری قبیلے دی ذیلی شاخ اے۔
مڳی

مڳی ضلع راجن پُور دا ہک قبیلہ اے۔ مشہور سرائیکی شاعر نذیر فیض مڳی ایں قبیلے دی اہم شخصیت ہن۔
جوڳیاݨی

جوڳیاݨی ہک سرائیکی بلوچ قبیلہ اے۔
جوڳیاݨی قبیلہ لغاری بلوچ قبیلے دی ہک اہم شاخ ہے۔ لغاری قبیلہ بلوچستان تے سرائیکی خطے دے وݙے تے طاقتور قبیلیاں وچوں ہک ہے۔ جوڳیاݨی قبیلے دی تاریخ وی ایں خطے دی تاریخ نال جُڑی ہوئی ہے۔ ایں قبیلے دے لوک اپݨی بہادری، وفاداری، تے جفاکشی کیتے مشہور ہن۔ تاریخ دے مختلف ادوار وچ ایں قبیلے نے اپݨی طاقت تے اثرورسوخ کوں برقرار رکھیا ہے۔
جوڳیاݨی قبیلے دی ثقافت بلوچ تے سرائیکی ثقافت دا ہک اہم حصہ ہے۔ ایں قبیلے دے لوک اپݨی زبان، رہتل، تے رسم و رواج کوں وݙی قدر دی نظر نال ݙیکھدے ہن۔ جوڳیاݨی قبیلے دے لوک اپݨی ثقافتی ورثے کوں محفوظ رکھݨ کیتے ہمیشہ کوشش کریندے رہندے ہن۔ ایں قبیلے دے لوک اپݨی شاعری، موسیقی، تے رقص دے ذریعے اپݨی ثقافت کوں زندہ رکھیندے ہن۔
جوڳياݨی قبیلے دی سماجی اہمیت کوں نظرانداز نہیں کیتا ونڄ سڳدا۔ ایں قبیلے دے لوک اپݨے علاقے وچ معاشرتی تے سیاسی طور تے وݙا اثر رکھدے ہن۔ جوڳياݨی قبیلے دے لوک اپݨی برادری دے اندر اتحاد تے یکجہتی کوں وݙی اہمیت ݙیندے ہن۔ ایں قبیلے دے لوک اپݨے علاقے دی ترقی تے خوشحالی کیتے ہمیشہ کوشش کریندے رہندے ہن۔
جوڳياݨی قبیلے دا سرائیکی خطے نال وی گہرا تعلق ہے۔ سرائیکی خطے وچ وی ایں قبیلے دے لوک آباد ہن تے اوہ اپݨی ثقافت تے زبان کوں زندہ رکھݨ کیتے کوشش کریندے ہن۔ سرائیکی خطے وچ جوڳياݨی قبیلے دے لوک اپݨی ثقافتی ورثے کوں محفوظ رکھݨ کیتے ہمیشہ کوشش کریندے رہندے ہن۔
جوڳياݨی قبیلہ لغاری بلوچ قبیلے دی ہک اہم شاخ ہے، جیندا تعلق بلوچستان تے سرائیکی خطے دی تاریخ، ثقافت، تے سماجی اہمیت نال ہے۔ ایں قبیلے دے لوک اپݨی ثقافت تے زبان کوں زندہ رکھݨ کیتے ہمیشہ کوشش کریندے رہندے ہن۔ جوڳياݨی قبیلے دی تاریخ تے ثقافت کوں سمجھݨ نال اساں ایں خطے دی تاریخ تے ثقافت کوں بہتر طور تے سمجھ سڳدے ہیں۔
ٹھینگاݨی

ٹھینگاݨی ضلع ڈیرہ غازی خان اچ آباد ہک سرائیکی بلوچ قبیلہ اے ۔
مریداݨی

مریداݨی ضلع ڈیرہ غازی خان تے تونسہ اچ آباد ہک سرائیکی بلوچ قبیلہ اے۔ وائس چانسلر پنجاب یونیورسٹی لاہور ڈاکٹر نیاز اختر مریداݨی ایں قبیلے مشہور شخصیت ہن۔
چاکراݨی

چاکرانی ہک بزدار قبیلہ ہے۔

## تفصیلات
چاکرانی اقوام ہر جاہ تے آباد ہن۔ بلوچستان، سندھ تے پنجاب وچ وݙی تعداد وچ آباد ہن تے قبائلی علاقہ مٹ چاکرانی تونسہ وچ وی آباد ہن۔ 

## سرپرست
اصل وچ چاکرانی قوم دا کوئی ہک سردار کائنی کیوں جو میر محمد خان دے بعد نکے میر چاکر کوں قتل کر ݙتا ڳیا ہئی تے چاکرانی قوم کوں جان بچا کیں انج کر ݙتا ڳیا ہئی۔ چاکرانی قوم تساں کوں ہر قبیلے وچ ملسی۔ بگٹی، ڈومکی، بزدار، شر، جانگلانی وغیرہ وغیرہ۔ پر چاکرانی اصل رند میر رند دی اولاد میر چاکر دی اولاد وچوں ہے۔ انہاں دا کوئی سرپرست کائنی۔ بلوچستان سبی دے علاقے وچ میر چاکر دی اولاد وچوں میر گل محمد خان چاکرانی ایں قوم کوں جوڑݨ دی کوشش کرین٘دے پئین جنہاں دے کول پیو ݙاݙے توں شجرہ نسب موجود ہے تے اڄ تائیں کہیں نے ایں قوم دی حالت تے سوچیا کائنی۔ اڄ نوجوان نسل وچ میر گل محمد خان چاکرانی دی سرپرستی وچ ایں قوم کوں ہک کرݨ تے آپݨا ڳالیا ہویا مقام حاصل کرݨ تے چاکرانی قوم دی قسمت بدلݨ دی ہک امید چاکرانی قوم کوں انہاں وچ نظر آندی پئی ہے۔حاجی محمد اکبر انہاں لوکیں دی سرپرستی کریندے۔

انہیں دے وݙے مسائل کوں محمد حیات چاکرانی حل کریندے۔ سیاست وچ زیادہ دلچسپی رکھیندے۔ محمد حیات چاکرانی ہک سیاسی شخصیت ہن۔ محمد حیات چاکرانی ݙوجھی واری یونین ناظم منتخب تھئے۔ 2013ء دے الیکشن وچ پی پی 241 تونسہ شریف توں پی ٹی آئی دے ٹکٹ ہولڈر ہن۔

## حوالہ
مشوری

مشوری ضلع راجن پور تے مظفرڳڑھ دا ہک سرائیکی بلوچ قبیلہ اے۔ اے مزاری قبیلے دی ہک شاخ اے۔ مشہور شخصیات اچ انجینئر شاہنواز خان مشوری شامل ہن۔
ہیںتاݨی

لغاری قبیلے دی اے ذیلی شاخ ضلع ڈیرہ غازی خان اچ آباد اے۔
انگریزی نظماں ( غیور بخاری )

غیور بخاری ہک سرائیکی شاعر اے 

ایندے وچ غیور بخاری دیاں سرائیکی آزاد نظماں 

جہناں دے عنوانات انگریزی وچ ہن 

غیور بخاری صاحب لکھدن 

میں انگریزی عنوانات ہیٹھ ہک نظمیں دی کتاب آنݨ چاہنداں

ایہ ہک جدید رنگ ہوسے

## چینج

"چینج"

جیویں اُٹھ گھوڑے دی دُنیا

موٹر کار اچ بدلی،، 

جیویں ٹانگا، سائیکل رکشہ،، 

ویسپا دے وچ ڈھلیے،، 

جیویں قصہ، ناٹک دے وچ،، 

انسانیں کوں مِلیا،، 

جیویں ناٹک والا نقلی،، 

کامیݙی فلماں دے اندر،، 

ٹی وی اُتے نسریا،، 

ڄیویں جو قاصد دا مُکھڑا،، 

آن موبائل لُکایا،، 

جیویں جو خط پتر اساݙا،، 

میسج سینے لایا،، 

اونویں ہک ݙینھ ایہ رُت سوہݨی،، 

ݙیکھیں یار بدلسے،، 

وٹس اپ، ٹیوٹر، ایمو کولہوں،، 

تھک ویسی ایہ دُنیا،، 

اک ویسی ایہ دُنیا،، 

ایف بی سنویاں کئی ایپاں دے سینے خالی ہوسن،، 

ڈھیر سوالی ہوسن،، 

اوں ݙینھ ول کُئی دھرتی اُتے،، 

نواں درشن  لہسے،، 

جیکوں دنیا چہسے،، 

او ویلا وی آسے،،

او ویلا وی آسے،،

(غیور بخاری)
ریاست سنگھڑ

ریاست سنگھڑ ضلع تونسہ دے علاقے وچ ہک ریاست ہائی.

## حکمران

* راجہ رائے دیون بھٹہ 

* نواب مسو خان نتکاݨی
* میر آدم خان نتکاݨی 
*
ڈومبکی

ڈومبکی ہک بلوچ قبیلہ اے جیہڑا سرائیکی وسیب، سندھ تے بلوچستان اچ آباد اے۔
ہوت

ہوت دا مطلب ہے جنگجو، مکران دا صدر مقام تمپ ہے، ایندے علاوہ اے مکران دے ٻئے علاقیاں وچ وی آباد ہن۔ او مکران وچ رنداں توں انج ماخذ دے دعویدار ہن تے ہولڈچ تے موکلر ہوتاں کوں ہک قدیم ماخذ توں منسوب کریندن۔ اول الذکر انہاں کوں سکندر دے ہوتطائی یا اورطائی تے آخر الذکر زرکسر دی فوج دے اوتی۔ بلوچ بیت دی سند تے انہاں کوں ہم جد منیا ویندے۔

غالب امکان ایہو ہے سکندر کوں مکران وچ جیہڑے اورتائی ملے ہن او موجودہ ہوت ہن۔ ہولڈچ دا آکھݨ درست ہے۔

ہوت بلوچ شاخیں:

* کلمتی
* ٹالپور
* زرداری
* مزاری
* کهوسه
* چانڈیو
* میرانی

## ماخذ
بلوچستان گزیٹیر

ہتو رام ۔ بلوچستان

برگیڈیر ایم حسن عثمان ۔ بلوچستان
بغلاݨی

بغلاݨی ضلع ڈیرہ غازی خان اچ آباد ہک سرائیکی بلوچ قبیلہ اے۔ سرائیکی گلوکار ارشاد بغلاݨی دا تعلق ایں قبیلے نال اے۔