صوبہ پنجاب یا ملک پنجاب ؟؟

روزنامہ خبریں ملتان دے ادبی صفحے تے بحث دا سلسلہ جاری ہے ، میݙے موقف دے خلاف مجاہد جتوئی دیاں ݙو قسطاں شائع تھی ڳن پر میݙے سارے سوال اُتھائیں دے اُتھائیں اِن ۔ پاݨی وچ مندھاݨی یا ول ربڑ آلی کار چھِک تاݨ کر تے ڳالھ کیویں پوری تھیسے ؟ہک بٖیا مضمون17 جولائی2014 ء خبریں وچ مرید احمد راغب دا شائع تھئے ، میݙے بارے محبت بھرے جذبات دا شکریہ پر انہاں میکوں نصیحت کیتی اے جو میں تخت لہور دے مسلمانیں کوں برا بھلانہ آکھاں۔ جیویں انہاں سادگی نال ڳالھ کیتی اے اوندا سادہ جواب تاں ایہو بݨدے جو راغب صاحب اساݙی بجائے تخت لہور دے مسلمانیں کوں آکھو جو او کافر رنجیت سنگھ دی فتوحات توں دستبردار تھیون، البتہ جتھاں بحث دا معاملہ ہے او تاں اے ہے جو خواجہ فرید دے دیوان وچ شہر بھنبھور کوں ہٹا تے تخت لہور کیوں آ ڳے؟ بہتر اے ہے جو راغب صاحب ایں بارے ڳالھ کرن ۔ 

سب توں پہلے اے ڳالھ ݙسݨ چہنداں جو نہ جٖاݨے کتنے ادیب شاعر ، لکھاری تے فریدیات دے ماہر ہر روز امدن اے صاحبان تخت لہور دے مسئلے تے توباں توباں کر تے آکھدن جو تلی واٹویاں سجادگیاں پکیاں کرݨ سانگے مجاہد جتوئی دے دیوان ءِ چ جٖاݨ ٻُجھ تے خواجہ فرید تے سرائیکی قوم نال ظلم کیتا ڳے۔ ڳالھ کرݨ آلئیں ءِ چ کجھ وݙے ناں محترم رفعت عباس، محترم عاشق بزدار، محترم عبدالطیف بھٹی ، محترم صوفی تاج گوپانگ، محترم باسط بھٹی ،محترم شوکت مغل جہے لوک وی شامل ان ، او تفصیل نال ݙسیندن جو مجاہد جتوئی تحریف کیتی اے ،ایویں ماہر فریدیات شیخ سعیداحمد صاحب وی فون کر تے بٖہوں تفصیل ݙسی ، میں انہاں سارے دوستیں کوں آکھئے جو تُساں ایں بارے لکھو ۔ او آکھدن جو کھکھر ءِ چ ݙلھ کون مارے ؟ کجھ آکھدن اساں مجاہد جتوئی کوں ایں قابل نی سمجھدے،ہر کوئی مصلحت دی چادر پا تے آپݨی کَھل ودا بچیندے ؟ میں آکھداں جو ریکارڈ دی درستی واسطے لکھݨ ضروری اے جو کل پنجاب آلے ’’ تخت لہور ‘‘ دی ڳالھ کوں ہتھیار بݨا تے اساݙا دون ای دون کُٹیسن ۔ اجٖاں کل دی ڳالھ اے پنجاب انسٹیٹیو ٹ آلئیں لہور ءِ چ آل پنجاب مشاعرہ کرائے ۔ سرائیکی شاعر وی اتھاں ڳن ۔ انہاں دی موجودگی ءِ چ میزبان صغریٰ صدف سرائیکی کوں پنجابی دا لہجہ آکھیا ۔ جہانگیر مخلص احتجاج کیتا پر ݙوجھے ݙینھ مورخہ 17 جولائی 2014ء دے روزنامہ جنگ ءِ چ صغریٰ صدف نہ صرف لہجے آلی ڳالھ کیتی بلکہ اے وی آکھیا جو سرائیکی آلے شاعراں تخت لہور دے خلاف کہیں کاوڑ یا شکایت دا اظہار کائنی کیتا۔ میں ایں سانگے آکھداں جو الاوݨ حیات تے چُپ موت اے ۔ 

جیویں میں اُتے آکھ آیاں میݙے جواب طلب سوال اونویں دے اونویں ہِن :

٭… کیا اڄ تک کہیں زبان دے مترجم ، شارح یا ماہر لسانیات لہور دا ترجمہ ’’ لا شریک ‘‘ کیتے؟ جیکر کیتے تاں ایندا حوالے ݙتا ونجٖے۔ اڄ وی عربی ، فارسی ، اردو تے پنجابی دے عالم زندہ ہِن ، کوئی تاں ہووے یا جیرھا دم مار تے لہور دا ترجمہ ’’ لا شریک ‘‘ کر تے اساکوں سمجھاوے ۔ 

٭… خواجہ طاہر محمود کوریجہ دا جیرھا پہلا نسخہ 2002ء والا ہے ، اوندے وچ تخت لہور نی ’’ شہر بھنبھور ‘‘ اے تے ’’ ملک پنجاب ‘‘ دی وی صورتحال اے ہے جو اُتے ملک پنجاب تے ترجمے ءِ چ ’’ سندھ پنجاب ‘‘ لکھیا ہویا ہے۔ تخت لہور تے اوندے حامی ݙساون جو اے دھوکہ تے فراڈ کیا ہے ؟

٭… صرف سرائیکی وسیب دے لوک نی پاکستان تے دنیا دیاں تمام محکوم قوماں خواجہ فرید دے ’’ پٹ انگریزی تھاݨے ‘‘ آلے شعر کوں نعرہ بݨائے۔ سوال اے ہے جو کیا ’’ اپݨی نگری آپ وسا توں ، پٹ انگریزی تھاݨے‘‘ خواجہ فرید دے شعری مزاج دے خلاف اے ؟ کیا خواجہ فرید تخت لہور یا اوندے کہیں وائسرائے دے در تے پاݨی بھریندا رہ ڳئے ؟ 

شہر بھنبھور مولانا عزیز الرحمن ، علامہ نسیم طالوت، مولانا نور احمد فریدی ، بٖیا تاں بٖیا انہاں ’’ دواوین ‘‘ وچ وی ’’ شہر بھنبھور ‘‘ تے ’’ ملک پنجاب ‘‘ موجود اے جیرھے پنجابی ادبی بورڈ لاہور دی طرفوں شائع تھین۔ ایندے باوجود تبدیلی دا کیا جواز ہے؟

سوالیں دے جواب نی آئے البتہ دیوان فرید دے سلسلے وچ تخت لاہور دی حمایت ءِ چ جیرھی بحث کیتی ویندی پئی اے او ساری دی ساری تخت لاہور کوں مضبوط بݨاوݨ سانگے ہے ، میں ݙسݨ چہنداں جو:

٭… شہر بھنبھور کوں ہٹا تے تخت لاہور لاوݨ دا مطلب اے ہے جو خواجہ فرید وی تخت لاہور دا غلام ، تخت لہور دا دیوانہ ہا ، ایندا مقصد تخت لاہور دے خلاف مظلوم سرائیکی قوم دے نعریاں توں وانجھا کرݨ دے سوا کجھ کائنی ، وسیب دے بٖچے بٖچے دی زبان تے اڄ اے نعرے ہن ’’ اساں قیدی تخت لاہور دے ۔ اساں باغی تخت لاہور دے ۔ تخت لہور ،تخت پشور ݙوہیں چور ݙوہیں چور ۔ تخت لہور دا جو یار اے غردار اے غردار اے ‘‘ ۔ تخت لاہور دے حامی خواجہ فرید کوں تخت لاہور دا یار ثابت کر تے وسیب دے نینگراں توں اے نعرہ کھسݨ چہندن ، پر انہاں کوں پتہ کائنی جو اپݨیاں نویاں سجادگیاں تے نویاں گدیاں کوں تخت لہور توں پکیاں کراوݨ سانگے کتنی خطرناک کھیݙ کھیݙدے پن، حکمرانیں دی وٹ جھلݨ تے حاکمیں دی چھتری تلے راہݨ گدی نشینی دا شوق رکھݨ آلئیں دی پراݨی مجبوری ہوسے پر حریت پسندی دی تھیوری انج اے۔تخت لہور دے حامئیں دی جو صورتحال او کہیں توں ڳجھی کائنی پر ارمان ایں ڳالھ دا ہے جو او اپݨے نال خواجہ فرید دا وی بٖیڑا بٖوڑیندن ، جیویں جو دیرہ اسماعیل خان دے مہاندرے سوجھواݨ تے وݙے ناں آلے شاعر سعید اختر سیال صاحب مجاہد جتوئی دے دیوان بلاتحقیق تے تبصرہ کریندے ہوئے لکھئے ’’ مارکہ سر منہ دا زور لاون شہر بھنبھور دی جاہ تے تخت لاہور ثابت نی کر سڳدے ۔ انہاں لکھئے جو میں ہک وار تاں کیا لکھ وار چیلنج ݙینداں جو خواجہ فرید تے بہتان لاوݨ آلے کامیاب نی تھی سڳدے پر جے او ثابت کر ݙیندن تاں ولا خواجہ فرید کوں اساݙا  سلام ، کیوں جو اساں سرائیکی دھرتی نال محبت کرݨ آلے خواجہ فرید دے تاں عقیدت مند تھی سڳدوں پر سرائیکی دھرتی دے غاصب تخت لہور دے کہیں بٖانھے دے بٖانھے نی تھی سڳدے۔ ‘‘ 

٭… تخت لہور دے علاوہ دیوان فرید بلا تحقیق وچ بٖئی تحریف سندھ پنجاب دی جاہ تے ملک پنجاب لکھݨ ہے ، ایندا مطلب پنجاب کوں ملک ثابت کرݨ تے خواجہ فرید کوں پنجاب دا او شہری ثابت کرݨ ہے جیرھا اپݨے ملک دا وفادار ہووے ۔ اوندے آئین دا پابند ہووے تے اپݨے ملک دی وفاداری کوں اپݨے ایمان دا حصہ قرار ݙیندا ہووے ۔ حالانکہ خواجہ فرید ریاست بہاولپور دے شہر چاچڑاں شریف رہندے ہن پر اے مارکہ اپݨی تحقیق نال ثابت کرݨ دی کوشش کریسن جو ریاست بہاولپور دے معاملات کوں وی پنجاب دا گورنر ݙیکھدا ہا تے کوٹ مٹھݨ تاں براہ راست ’’ ملک پنجاب ‘‘ دا حصہ ہا۔ میں اتنا آکھداں ساری ڳالھ چھوڑو ، تخت لہور دا کوئی حامی ثابت کر ݙیوے جو جݙاں خواجہ فرید شاعری فرمیندے ہَن۔ اوں ویلھے لاہور ہندوستان دا صوبہ نی بلکہ انج ملک ہا تاں میݙی ایں تحریر کوں میݙا لکھیا سمجھو جو ’’ میکوں سرائیکی چوک بہاولپور ءِ چ پھانسی ݙے ݙیو تے جیکر ثابت تھیوے اوں ویلھے پنجاب ملک نہ ہا صوبہ ہا تاں ول تخت لہور دے حامی اپݨیاں غرضاں پوریاں کرݨ سانگے خود بھانویں تخت لہور دیاںتلیاں چٹیندے رہن پر خواجہ فرید تے ابھر ناں بٖدھن ‘‘ ۔ اے مارکہ اکھیندن جو چند ہک قلمی دیوانیں وچ ایویں لکھیا کھڑے ، یار او وی تاں تخت لہور دے خوشامتی ہوسن ، خواجے فرید دے اپݨے ہتھ دا لکھیا ہویا ہے تاں ݙکھاؤ۔ باقی جتھاں بٖئے ’’ داواوین‘‘ دی ڳالھ اے ہر جاہ تے ’’ شہر بھنبھور ‘‘ اے ،دیوان کوں علامہ نسیم طالوت جہے وݙے بندیاں تے مشتمل بورڈ ترتیب ݙتے ، بھاویں تُساں عالمی عدالت انصاف ءِ چ چلے ونجٖو او ہک آدمی دی قلمی لکھت یا طبع شدہ لکھت دے مقابلے وچ اوں کم کوں اولیت ݙیسن جو پنج ست لوکیں رَل تے بورڈ دی شکل ءِ چ کیتا ہووے ۔ ایں کم کوں اتھارٹی منیا ویسے ، مولانا عزیز الرحمن دے دیوان دا ہک بورڈ دا کم ہا، ایں دیوان کوں ݙیکھو جو کیا لکھیا پے؟

مجاہد جتوئی دی طرفوں خواجہ فرید تے اے الزام جو ’’ اپݨی نگری آپ وسا توں پٹ انگریزی تھاݨے ‘‘ آلا شعر خواجہ فرید دے شعری مزاج دے خلاف اے یا ول ’’ لہور ‘‘ دا مطلب ’’ لا شریک ‘‘ دا تھیندے ، ایجھیاں گتھیاں تے بے للیاں ڳالھیں اِن جو جیکر میں سدھیا سدھیاں سݨوایاں تاں مارکیں کوں مرچاں لڳ ویسن ،میں صرف اتنا آکھداں جو او ڳالھ کوں اڳوں تے ٹورن جو خواجہ فرید دے مزاج دے خلاف شعر دیوان ءِ چ کیویں وڑ آئے تے لہور دا مطلب لاشریک کیویں ہے؟ 

مُکدی مکاؤں جو مجاہد جتوئی جیرھی ہستی کوں اپݨا قبلہ کعبہ تے استاد محترم آکھدن، جنہاں کوں مئو مبارک ونڄ تے دعا کرݨ ڳئے ہن تے انہاں کوں دست بستہ عرض کیتی جو او راز جتوئی نال دفن تھیون۔ او ں قیس فریدی وی اپݨے دیوان ءِ چ تخت لہور نی ’’ شہر بھنبھور ‘‘ اتے ملک پنجاب نی بلکہ ’’ سندھ پنجاب ‘‘ لکھئے جے مجاہد جتوئی اسیݙی نی منیندے تاں قیس فریدی دی من گھنن تے اپݨی غلطی تے توباں تائب تھیون۔ قیس فریدی صیب راز جتوئی دی قبر نال دفن تھیوݨ دی ’’ پیشکش ‘‘ بارے ہک دوست کوں فون تے آکھئے ، میں تاں سمجھا ہا جو مجاہد جتوئی دعا ݙیوݨ آئے پر او تاں میݙی قبر بݨا تے پورݨ دی موکل گھنݨ آیا ہا ۔ عجب ڳالھ اے بیمار کوں دوا دی پوڑی کوئی نی ݙیندا جے ناں چنڳا چوکھا ہووے تاں ہٹیاں کھولݨ سانگے مزار مونڈھے تے چئی ودے ہوندن۔

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ