open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کرائیوبائیولوجی

## کرائیوبائیولوجی
Cryobiology – Study of effects of extreme low temperatures on life

کرائیوبائیولوجی سائنس دی او لڑی اے جیڑھی انتہائی گھٹ درجہ حرارت (extreme low temperatures) دے جانداراں تے اثرات دا مطالعہ کریندی ہے ۔ اے مطالعہ صرف برفانی علاقیاں وچ موجود جانوراں تے پودیاں تک محدود نی ، بلکہ لیبارٹریز وچ سیلز (cells) ، ٹشوز (tissues) تے اعضاء (organs) کوں محفوظ کرݨ دے طریقے وی شامل ہن ۔ کرائیوبائیولوجی دی اہمیت میڈیکل سائنس وچ ٻہوں ودھ اے ، جتھاں اعضاء کوں منجمد کر تے محفوظ کیتا ویندے ، جیڑھا ٹرانسپلانٹیشن (transplantation) دے عمل وچ ٻہوں ضروری ہے ۔ ایندے علاوہ سپرم (sperm) تے انڈے (eggs) کوں منجمد کر تے بانجھ پن (infertility) دے علاج وچ وی استعمال کیتا ویندے ۔ کینسر دے علاج وچ کرائیوسرجری (cryosurgery) نال انتہائی گھٹ درجہ حرارت نال کینسر دے خلیات (cancer cells) کوں ختم کیتا ویندے ۔ 

فوڈ سائنس وچ وی کرائیوبائیولوجی دا ٻہوں کردار ہے ۔ منجمد کرݨ نال خوراک کوں خراب تھیوݨ توں بچایا ویندے تے ایندی غذائیت برقرار رکھی ویندی ہے ۔ ماحولیاتی سائنس وچ برفانی علاقیاں وچ موجود جانوراں تے پودیاں دے انتہائی گھٹ درجہ حرارت وچ زندہ رہݨ دے طریقے سمجھے ویندن ۔ فلکی بائیولوجی (Astrobiology) وچ خلا وچ موجود برفانی سیاریاں تے زندگی دی ڳول کیتی ویندی ہے ۔ کرائیوبائیولوجی دے بنیادی اصولاں وچ برف دا بنݨ (Ice Formation) ، وٹریفیکیشن (Vitrification) تے تھو (Thawing) شامل ہن ۔ پانی دے منجمد تھیوݨ نال برف دے کرسٹلز (ice crystals) بݨدن ، جیڑھے سیلز کوں نقصان پہنچا سگدن ۔ کرائیوپروٹیکٹنٹس (cryoprotectants) دا استعمال سیلز کوں برف دے نقصان توں  بچاوݨ  کیتے کیتا ویندے ۔ وٹریفیکیشن وچ پانی کوں برف دے کرسٹلز بݨݨ توں پہلے شیشے دی طرح ٹھوس شکل وچ تبدیل کیتا ویندے ۔ وٹریفیکیشن سیلز تے ٹشوز کوں محفوظ کرݨ دا بہترین طریقہ ہے ۔ منجمد سیلز تے ٹشوز کوں تھو کرݨ دا عمل وی ٻہوں اہم ہے ۔ تھو کرݨ دا عمل آہستہ آہستہ تے کنٹرولڈ ہوݨا چاہیدا اے تاں جو سیلز کوں نقصان نہ پہنچے ۔ 

کرائیوبائیولوجی دا مستقبل روشن اے ، اتے سائنس دان مسلسل نویں طریقے ڳول کریندے پئے ہن تاں جو سیلز ، ٹشوز تے اعضاء کوں زیادہ عرصے تک محفوظ کیتا ونڄ سڳے ۔ کرائیوبائیولوجی دی مدد نال مستقبل وچ انسانی زندگی کوں ودھایا ونڄ سڳدے ۔ ایندے نال نال ، برفانی علاقیاں وچ موجود جانوراں تے پودیاں دے انتہائی گھٹ درجہ حرارت وچ زندہ رہݨ دے طریقے سمجھے ونڄ سگدن ، تے خلا وچ موجود برفانی سیاریاں تے زندگی دی ڳول وچ وی مدد مل سڳدی ہے ۔
کرپٹوگرافی

## کرپٹوگرافی
Cryptography – Practice and study of secure communication techniques

کرپٹوگرافی ہِک اِیہو جیہاں فن اتے علم ہِے جِتھاں محفوظ مواصلات دے طریقیاں دا مطالعہ اتے عمل کیتا ویندے ۔ اِیندا مقصد اِیہ ہوندا ہے جو معلومات کوں اِیں طرحاں تبدیل کیتا ونجے جو صرف او لوگ سمجھ سگن جِنہاں کوں اِیندی اجازت ہووے ۔ اِیندے وِچ مختلف تکنیکاں استعمال تھیندیاں ہِن جیویں جو انکرپشن (encryption) ، ڈکرپشن (decryption) ، اتے کی (key) مینجمنٹ ۔ اِیہ معلومات کوں غیر مجاز رسائی توں  بچاوݨ  دا اہم ذریعہ ہِے ۔ 

انکرپشن ہِک اِیہو جیہاں عمل ہِے جِتھاں سادہ متن (plaintext) کوں خفیہ متن (ciphertext) وِچ تبدیل کیتا ویندے ۔ اِیں عمل وِچ ہِک الگورتھم اتے ہِک کی (key) استعمال تھیندی ہِے ۔ صرف او لوگ جِنہاں دے کول صحیح کی (key) ہوندی ہے ، او خفیہ متن کوں واپس سادہ متن وِچ تبدیل کر سڳدے ہِن ۔ ڈکرپشن انکرپشن دا الٹ عمل ہِے ، جِتھاں خفیہ متن کوں واپس سادہ متن وِچ تبدیل کیتا ویندے ۔ اِیں طرحاں ، صرف مجاز لوگ ہی معلومات کوں پڑھ سڳدے ہِن ۔ 

کرپٹوگرافی دی ورتوں اڄوکے دور وِچ ہر پاسے تھیندی پئی ہے ۔ بینکنگ ، ای-کامرس ، اتے حکومتی مواصلات وِچ اِیندے بغیر کم نئیں چل سڳدا ۔ اِینٹرنیٹ تے آن لائن لین دین کوں محفوظ بݨاوݨ کیتے وی اِیندا استعمال تھیندے ۔ اِینٹرنیٹ تے اساں جِتنی وی معلومات بھیجدے اوں ، او کرپٹوگرافی دے ذریعے محفوظ ہوندی ہے ۔ اِیندے نال ساڈی ذاتی معلومات اتے مالی معلومات محفوظ رہندیاں ہِن ۔ 

کرپٹوگرافی دے مختلف ونکی دے الگورتھم موجود ہِن ، جیویں جو AES (Advanced Encryption Standard) ، RSA (Rivest–Shamir–Adleman) ، اتے ڈیفی-ہیلمن (Diffie-Hellman) ۔ اِیہ الگورتھم مختلف سطح دیاں سیکیورٹی فراہم کریندے ہِن ۔ AES اڄ کل سب توں زیادہ استعمال تھیوݨ والا الگورتھم ہِے ۔ RSA پبلک کی (public key) کرپٹوگرافی وِچ استعمال تھیندا ہِے ۔ ڈیفی-ہیلمن دو پارٹیاں کوں محفوظ طریقے نال کی (key) ایکسچینج کرݨ دی اجازت ڈیندا ہِے ۔ 

مستقبل وِچ کرپٹوگرافی دی اہمیت مزید ودھسی ۔ کوانٹم کمپیوٹنگ (quantum computing) دے ودھݨ نال ، روایتی کرپٹوگرافی دے الگورتھم خطرے وِچ پے سڳدے ہِن ۔ اِیں واسطے ، کوانٹم-مزاحم (quantum-resistant) الگورتھم تیار کیتے ویندے پئے ہِن ۔ اِیندے علاوہ ، بلاک چین (blockchain) ٹیکنالوجی وِچ وی کرپٹوگرافی دا اہم کردار ہِے ۔ سائبر سیکیورٹی دے ودھدے ہوئے خطرات نال نمٹݨ کیتے کرپٹوگرافی دی ترقی ضروری ہِے ۔
پرنیتا سبھاش

پرانیتا سبھاش دا ڄم17 اکتوبر 1992ء کوں بھارتی ریاست کرناٹک دے شہر بینگلور وِچ تھیا۔ اوہ ہک بھارتی فلمی اداکارہ ہن تے کنڑا، تیلگو تے تمل فلماں وِچ کم کر چکیاں ہن۔ پرانیتا دے پیو وشواناتھم نائر ہک ڈاکٹر ہن تے انہاں دی ماء اوشا نائر ہک گائنالوجسٹ ہن، جیہڑی بینگلور وچ ہک اسپتال چلیندے ہن۔ پرانیتا اپݨے ماء پیو دی کلہی اولاد ہن۔ انہاں دی ماء  ٻولی ہندی ہے، پر اوہ تیلگو تے کنڑا زباناں وچ وی مہارت رکھدیاں ہن۔ پرانیتا نے اپݨی ابتدائی تعلیم آرین پیریزیڈنٹی اسکول توں حاصل کیتی تے فیر بینگلور یونیورسٹی توں ڈگری حاصل کیتی۔

### ماڈلنگ دا آغاز
پرانیتا نے اپݨے کریئر دا آغاز ماڈلنگ نال کیتا۔ یونیورسٹی دے دوران ہی انہاں کوں مختلف اشتہارات تے برانڈز دے کیتے ماڈلنگ دے آفر ملݨ لڳیے۔ اوہ کئی مشہور کمپنیاں دی برانڈ ایمبیسڈر بݨیاں، جنہاں وچ الوکاز جیولری، آر کے ایس گرینڈ شاپنگ مال، ایس وی بی سِلک، بمبئی جیولرز تے شری لکشمی جیولرز شامل ہن۔ ایندے علاوہ، اوہ سیلیبریٹی کرکٹ لیگ سیزن 3 وِچ کرناٹک بلڈوزر ٹیم دی برانڈ ایمبیسڈر وی رہیاں۔

### فلمی کریئر
پرانیتا نے اپݨے فلمی کریئر دا آغاز 2010ء وِچ تیلگو فلم "پوکیری" نال کیتا، جیڑھی ہندی فلم "وانٹیڈ" دا کنڑا ری میک ہئی۔ ایہ فلم زبردست ہٹ تھئی تے پرانیتا کوں شہرت ملی۔ ایندے بعد، انہاں نے تیلگو فلم "باوا" وچ سدھارتھ نارائن دے نال کم کیتا، جیڑھی تیلگو سنیما وچ انہاں دا مقام بݨایا۔

پرانیتا نے تمل فلم انڈسٹری وچ وی اپݨی قسمت آزمائی تے اداکار کارتھی دے نال فلم "سگوتی" وچ کم کیتا، جیہڑی  ہٹ تھئی۔ انہاں دی کنڑا فلم "بھیما تھراڈللی" وچ کم نے انہاں کوں فلم فیئر ایوارڈ تے سییما ایوارڈ کیتے نامزد کروایا۔ 2013ء وچ، انہاں کوں وݙے بجٹ دی تیلگو فلم "اٹرنٹکی دریدی" وچ پون کلیان، سامنتھ روتھ پربھو تے بومن ایرانی دے نال کم کرݨ دا موقع ملیا، جیہڑا اوں  ویلے دی سب توں زیادہ کمائی کرݨ آلی تیلگو فلم بݨی۔

### کامیابیاں تے مقبولیت
پرانیتا سبھاش نے اپݨی محنت تے مہارت نال جنوبی بھارتی فلم انڈسٹری وِچ اپݨی پہچان بݨائی ہے۔ اوہ کنڑا، تیلگو تے تمل سنیما دی ہک مقبول تے ہنر مند اداکارہ ہے، جنہاں دے فن تے کامیابیاں نے انہاں کوں ہمیشہ دے کیتے یادگار بݨا ݙتا ہے۔

## فلمیں

## حوالہ
سیٹیٹولوجی

## سیٹیٹولوجی
Ctetology – study of the inheritance of acquired characteristics

سیٹیٹولوجی ، سائنس  دا ہک ایجھا شعبہ جیڑھا حاصل شدہ خصوصیات دی وراثت دا مطالعہ کریندا ہے ، جین بیپٹسٹ لیمارک دے نظریات نال جُڑیا ہویا ہے ۔ لیمارک دا خیال ہا کہ جاندار اپنی زندگی دے دوران جیڑھیاں خصوصیات حاصل کریندن ، او انہاں خصوصیات کوں اپنی اڳلیاں نسلاں وچ منتقل کر سڳدن ۔ مثال دے طور تے ، انہاں دا خیال ہا کہ جے کوئی جانور مسلسل اپنی ڳچی کوں لمبا کریندا ہے تاں اوندی اڳلی نسل وی لمبی ڳچی نال پیدا تھیسی ۔ لیمارک دے ایں نظریہ کوں "حاصل شدہ خصوصیات دی وراثت" دے ناں نال ڄاݨیا ویندے ۔ اگرچہ ایں نظریہ کوں جدید جینیات نے رد کر ݙتا ہے ، پر سیٹیٹولوجی دا مطالعہ ارتقاء دے عمل کوں سمجھݨ دے حوالے نال تاریخی طور تے اہم ہے ۔ 

لیمراک دے نظریات انویہویں صدی وچ ٻہوں مقبول ہن ، پر ویہویں صدی دے شروع وچ اگست ویزمین دے تجربات نے انہاں نظریات کوں چیلنج کیتا ۔ ویزمین نے چوہیاں دی پچھ کوں کئی نسلاں تک کٹ ݙتا ، پر ہر واری چوہیاں دی اڳلی نسل دی پچھ پوری لمبی ہوندی ہئی ۔ ایں تجربے توں ثابت تھیا کہ جسمانی تبدیلیاں جیڑھیاں زندگی دے دوران تھیندیاں ہن ، او اڳلیاں نسلاں وچ منتقل نئیں تھیندیاں ۔ ویزمین دے تجربات نے لیمارک دے نظریات دی بنیاد کوں کمزور کر ݙتا تے ڈارون دے نظریہ ارتقاء دی راہ ہموار کیتی ۔ ڈارون دے مطابق ، ارتقاء قدرتی انتخاب دے ذریعے تھیندا ہے ، جیندے وچ او جاندار جیڑھے ماحول دے مطابق بہتر ڈھلدن ، او زیادہ زندہ رہندن تے اپنی خصوصیات کوں اڳلیاں نسلاں وچ منتقل کریندن ۔ 

جدید جینیات دے مطابق ، جانداراں دی خصوصیات ڈی این اے وچ موجود جینز دے ذریعے اڳلیاں نسلاں وچ منتقل تھیندیاں ہن ۔ زندگی دے دوران تھیاں والیاں تبدیلیاں ، جے او ڈی این اے وچ تبدیلیاں نہ پیدا کریندیاں ، اڳلیاں نسلاں وچ منتقل نئیں تھیندیاں ۔ تاہم ، حالیہ تحقیق ایپی جینیٹکس دے شعبے وچ لیمارک دے کجھ خیالات کوں جزوی طور تے درست ثابت کریندی ہے ۔ ایپی جینیٹکس دے مطابق ، ماحول جینز دے اظہار کوں متاثر کر سڳدے ، تے ایہ تبدیلیاں کجھ نسلاں تک منتقل تھی سڳدیاں ہن ۔ ایہ تبدیلیاں ڈی این اے دی سرت سلھاڑ وچ تبدیلیاں نئیں ہوندیاں ، بلکہ جینز دے اظہار وچ تبدیلیاں ہوندیاں ہن ۔ 

سیٹیٹولوجی دا مطالعہ ارتقاء دے عمل کوں سمجھݨ دے حوالے نال تاریخی طور تے اہم ہے ۔ لیمارک دے نظریات نے ارتقاء دے بارے وچ سوچݨ دے طریقے کوں تبدیل کیتا تے ڈارون دے نظریہ ارتقاء کیتے بنیاد فراہم کیتی ۔ ایپی جینیٹکس دے شعبے وچ تحقیق سیٹیٹولوجی دے کجھ پُکھاں کوں دوبارہ زیر بحث گھن آندی ہے ۔ سیٹیٹولوجی دا مطالعہ ارتقاء دے عمل دی پیچیدگی کوں سمجھݨ وچ مدد کریندا ہے ۔ ایں علم دے ذریعے اساں ایہ سمجھ سڳدے ہیں کہ ماحول جانداراں دے جینز دے اظہار کوں کیویں متاثر کریندا ہے تے ایہ تبدیلیاں اڳلیاں نسلاں وچ کیویں منتقل تھیندیاں ہن ۔
سائبرنیٹکس

## سائبرنیٹکس
Cybernetics – Transdisciplinary field concerned with regulatory and purposive systems

سائبرنیٹکس ، ہک ایجھا بین الضابطہ میدان ہے جیڑھا ضابطہ کار (regulatory) تے مقصدی نظاماں (purposive systems) نال تعلق رکھدے ۔ ایں علم وچ جانداراں  ، مشینیں (machines) ، تے تنظیماں (organizations) دے درمیان مواصلات تے کنٹرول (control) دے عمل دا مطالعہ کیتا ویندے ۔ سائبرنیٹکس دا مقصد ایہ سمجھݨ ہے کہ نظام کیویں معلومات حاصل کریندن ، انہاں معلومات کوں کیویں پروسیس کریندن ، تے انہاں معلومات کوں استعمال کر تے کیویں اپنے رویے کوں کنٹرول کریندن ۔ ایں علم دا تعلق ریاضی (mathematics) ، فزکس (physics) ، بائیولوجی (biology) ، انجینئرنگ (engineering) ، تے سماجی علوم (social sciences) نال جُڑیا ہویا ہے ۔ 

سائبرنیٹکس دا آغاز ویہویں صدی دے وسط وچ ناربرٹ وینر (Norbert Wiener) دے کم نال تھیا ۔ وینر نے ݙوجھی جنگ عظیم دے دوران اینٹی ایئر کرافٹ گنز (anti-aircraft guns) دے کنٹرول سسٹم (control systems) تے تحقیق کیتی ۔ انہاں نے محسوس کیتا کہ انساناں تے مشینیں ݙونہاں وچ معلومات دے تبادلے تے کنٹرول دے عمل وچ مماثلت (similarities) موجود ہن ۔ وینر نے ایں خیال کوں سائبرنیٹکس دا ناں ݙتا ، جیڑھا یونانی لفظ "کائبرنیٹیز" (kybernetes) توں ماخوذ ہے ، جیندے معنی "گورنر" یا "پائلٹ" ہوندن ۔ سائبرنیٹکس دا بنیادی تصور فیڈ بیک (feedback) ہے ، جیندے وچ نظام اپنی کارکردگی دے بارے وچ معلومات حاصل کریندے تے انہاں معلومات کوں استعمال کر تے اپنی کارکردگی کوں بہتر بݨاوݨ دی کوشش کریندے ۔ 

سائبرنیٹکس دے اصولاں دا استعمال کئی شعبیاں وچ کیتا ویندا ہے ۔ انجینئرنگ وچ ، سائبرنیٹکس دا استعمال آٹومیٹک کنٹرول سسٹمز (automatic control systems) ، روبوٹس (robots) ، تے کمیونیکیشن نیٹ ورکس (communication networks) دی ڈیزائننگ کیتے کیتا ویندا ہے ۔ بائیولوجی وچ ، سائبرنیٹکس دا استعمال جانداراں دے اعصابی نظام (nervous systems) تے امیون سسٹم (immune systems) دے کم کرݨ دے طریقے کوں سمجھݨ کیتے کیتا ویندا ہے ۔ سماجی علوم وچ ، سائبرنیٹکس دا استعمال تنظیماں دے کم کرݨ دے طریقے کوں سمجھݨ تے سماجی نظاماں (social systems) دی ماڈلنگ (modeling) کیتے کیتا ویندا ہے ۔ کمپیوٹر سائنس وچ ، سائبرنیٹکس مصنوعی ذہانت (artificial intelligence) تے مشین لرننگ (machine learning) دے میدان وچ اہم کردار ادا کریندا ہے ۔ 

سائبرنیٹکس دا مطالعہ اساکوں ایہ سمجھݨ وچ مدد کریندا ہے کہ جاندار ، مشینیں ، تے تنظیماں کیویں معلومات حاصل کریندن ، انہاں معلومات کوں کیویں پروسیس کریندن ، تے انہاں معلومات کوں استعمال کر تے کیویں اپنے رویے کوں کنٹرول کریندن ۔ ایں علم دے ذریعے اساں ایہ سمجھ سڳدے ہیں کہ پیچیدہ نظام (complex systems) کیویں کم کریندن ، تے انہاں نظاماں کوں کیویں بہتر بݨایا ونڄ سڳدے ۔ سائبرنیٹکس دا مطالعہ مستقبل وچ مصنوعی ذہانت ، روبوٹکس ، تے ݙوجھے ٹیکنالوجی دے شعبیاں وچ اہم کردار ادا کریسی ۔ 

سائبرنیٹکس دا اثر انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے تھیندا پئے ۔ ایں علم دے ذریعے اساں آٹومیٹک کنٹرول سسٹمز تیار کر سڳدے ہیں جیڑھے صنعتی عمل  کوں بہتر بݨا سڳدن ۔ اساں روبوٹس تیار کر سڳدے ہیں جیڑھے خطرناک کم کر سڳدن یا انسانی زندگی کوں آسان بݨا سڳدن ۔ اساں کمیونیکیشن نیٹ ورکس تیار کر سڳدے ہیں جیڑھے معلومات دے تبادلے کوں تیز تے محفوظ بݨا سڳدن ۔
پونم ڈھیلون

پونم ڈِھیلوں  ہک بھارتی فلمی اداکارہ ہے۔ اوہ بالی ووڈ دی مشہور اداکارہ ہے تے 1980ء دے ݙہاکے وچ اپݨی خوبصورتی تے اداکاری دی صلاحیت دی وجہ نال مشہور تھئی۔ پونم نے کئی معروف فلماں وچ کم کیتا تے تنقیدی طور تے سراہی ڳئی ہے۔ اوہ بھارتی سنیما دی ہک نمایاں شخصیت ہے۔

## حوالہ
سائیکلونولوجی

## سائیکلونولوجی
Cyclonology – study of tropical cyclones, eg hurricanes

سائیکلونولوجی ، ہک ایجھا سائنسی شعبہ ہے جیڑھا سمندری طوفاناں (tropical cyclones) دا مطالعہ کریندے ، جیویں کہ ہریکین (hurricanes) ، ٹائیفون (typhoons) ، تے سائیکلون (cyclones) ۔ ایں علم وچ انہاں طوفاناں دی تشکیل ، حرکت ، شدت (intensity) ، تے اثرات دا تفصیلی جائزہ گھدا ویندے ۔ سائیکلونولوجی دا مقصد انہاں خطرناک موسمی واقعات کوں بہتر طور تے سمجھݨ ، انہاں دی پیشگوئی کرݨ دے طریقے ڳولݨا ، تے انہاں توں تھیوݨ والے نقصانات کوں گھٹاوݨا ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق موسمیات (meteorology) ، فزکس (physics) ، تے جغرافیہ (geography) نال جُڑیا ہویا ہے ۔ 

سمندری طوفان گرم سمندری پانیاں دے اُتے تشکیل پاندن ، جݙاں ہوا دی گرمی تے نمی مل تے ہک گھٹ دٻاؤ (low pressure) دا نظام بݨیندن ۔ ایں نظام وچ ہوا تیز رفتار نال گھمدی ہے تے اُتے دی طرف ودھدی ہے ۔ جݙاں ہوا اُتے ویندی ہے تاں او ٹھڈھی تھیندی ہے تے نمی کوں بارش دی شکل وچ تبدیل کریندی ہے ۔ ایں عمل توں وݙی مقدار وچ توانائی خارج تھیندی ہے ، جیڑھی طوفان دی شدت کوں ودھیندی ہے ۔ سائیکلونولوجسٹ انہاں طوفاناں دی تشکیل دے عمل کوں سمجھݨ کیتے سمندری درجہ حرارت (sea surface temperature) ، ہوا دی رفتار (wind speed) ، تے نمی سمیت مختلف موسمی عوامل دا مطالعہ کریندن ۔ انہاں دی تحقیق انہاں طوفاناں دی پیشگوئی کرݨ وچ مدد کریندی ہے ۔ 

سمندری طوفاناں دی حرکت کوں سمجھݨ وی سائیکلونولوجی دا ہک اہم حصہ ہے ۔ طوفان کوں کنٹرول کرݨ والے عوامل وچ کوریولیس اثر ، ہوا دی دھار (wind shear) ، تے ݙوجھے موسمی نظام شامل ہوندن ۔ سائیکلونولوجسٹ سیٹلائٹ امیجز (satellite images) ، ریڈار ڈیٹا (radar data) ، تے کمپیوٹر ماڈل دا استعمال کر تے طوفان دے راستے (path) تے رفتار (speed) دی پیشگوئی کریندن ۔ ایں معلومات دی مدد نال ، حکومتاں تے عوام میونٹیز طوفان دے خطرے توں بچݨ کیتے تیاریاں کر سڳدن ۔ 

سمندری طوفاناں دی شدت انہاں دی ہوا دی رفتار ، دٻاؤ ، تے سائز توں ماپی ویندی ہے ۔ سائیکلونولوجسٹ طوفان دی شدت کوں ماپݨ کیتے مختلف طریقے استعمال کریندن ، جیویں کہ ڈوپلر ریڈار (Doppler radar) تے ایئر کرافٹ ریکونیسینس ۔ انہاں دی تحقیق انہاں طوفاناں دے ممکنہ نقصانات دا اندازہ لاوݨ وچ مدد کریندی ہے ۔ سمندری طوفان توں تھیوݨ والے نقصانات وچ تیز ہواواں ، طوفانی لہر ، تے شدید بارش شامل ہوندن ۔ طوفانی لہر خاص طور تے خطرناک ہوندی ہے ، کیوں جو ایہ ساحلی علاقیاں  وچ وݙی سطح تے سیلاب دا سبب بݨ سڳدی ہے ۔ 

سائیکلونولوجی دا مطالعہ انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے اثر انداز تھیندے ۔ ایں علم دے ذریعے اساں سمندری طوفاناں کوں بہتر طور تے سمجھ سڳدے ہیں ، انہاں دی پیشگوئی کر سڳدے ہیں ، تے انہاں توں تھیوݨ والے نقصانات کوں گھٹا سڳدے ہیں ۔ ایں معلومات دی مدد نال ، اساں ساحلی علاقیاں وچ رہݨ والے لوکاں دی حفاظت کر سڳدے ہیں ، انفراسٹرکچر (infrastructure) کوں بچا سڳدے ہیں ، تے معاشی نقصانات کوں گھٹا سڳدے ہیں ۔
سائنولوجی

## سائنولوجی
Cynology – Study of canines or domestic dogs

سائنولوجی ، ہک ایجھا علم ہے جیڑھا کُتیاں (canines) یا پلوڑ کُتیاں (domestic dogs) دا مطالعہ کریندے ۔ ایں علم وچ کُتیاں دی بائیولوجی (biology) ، رویہ ، افزائش  ، تربیت (training) ، تے صحت  سمیت انہاں دے مختلف پُکھاں دا جائزہ گھدا ویندے ۔ سائنولوجی دا مقصد کُتیاں دے بارے وچ معلومات حاصل کرݨ ، انہاں دے انسانی زندگی وچ کردار کوں سمجھݨ ، تے انہاں دی فلاح و بہبود (welfare) کوں بہتر بݨاوݨا ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق بائیولوجی (biology) ، ویٹرنری سائنس (veterinary science) ، تے سماجی علوم (social sciences) نال جُڑیا ہویا ہے ۔ 

کُتیاں دی بائیولوجی دا مطالعہ سائنولوجی دا ہک بنیادی حصہ ہے ۔ ایندے وچ کُتیاں دی جسمانی بݨتر (anatomy) ، فزیالوجی (physiology) ، تے جینیات (genetics) دا جائزہ گھدا ویندے ۔ سائنولوجسٹ کُتیاں دیاں مختلف نسلاں (breeds) دے درمیان فرق کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ، انہاں دی صحت دے مسائل دا مطالعہ کریندن ، تے انہاں دی افزائش دے طریقے ڳولیندن ۔ کُتیاں دے رویہ دا مطالعہ وی ایں علم دا اہم حصہ ہے ۔ سائنولوجسٹ کُتیاں دی سماجی حرکات (social behavior) ، مواصلاتی طریقے (communication methods) ، تے سیکھݨ دے عمل (learning processes) دا جائزہ گھیندن ۔ ایں معلومات دی مدد نال ، کُتیاں دی تربیت دے طریقے تیار کیتے ویندن تے انہاں دے رویہ دے مسائل کوں حل کیتا ویندا ہے ۔ 

کُتیاں دی افزائش سائنولوجی دا ہک خاص شعبہ ہے ۔ ایندے وچ کُتیاں دی نسلاں دی بہتری  تے انہاں دی صحت کوں برقرار رکھݨ دے طریقے ڳولئے ویندن ۔ سائنولوجسٹ کُتیاں دی افزائش کیتے جینیاتی اصولاں (genetic principles) دا استعمال کریندن تے انہاں دی نسلاں وچ تھیوݨ والیاں بیماریاں کوں روکݨ دی کوشش کریندن ۔ کُتیاں دی تربیت وی سائنولوجی دا ہک اہم پہلو ہے ۔ ایندے وچ کُتیاں کوں مختلف مقاصد کیتے تربیت ݙتی ویندی ہے ، جیویں کہ پلوڑ جانور (pets) ، گارڈ کُتے (guard dogs) ، تے سروس کُتے (service dogs) ۔ سائنولوجسٹ کُتیاں دی تربیت کیتے مختلف طریقے استعمال کریندن تے انہاں دے رویہ کوں بہتر بݨاوݨ دی کوشش کریندن ۔ 

کُتیاں دی صحت سائنولوجی دا ہک اہم موضوع ہے ۔ ایندے وچ کُتیاں دیاں بیماریاں ، انہاں دے علاج ، تے انہاں دی روک تھام دا مطالعہ کیتا ویندا ہے ۔ سائنولوجسٹ ویٹرنری سائنس دے ماہرین (veterinary scientists) دے نال مل تے کم کریندن تے کُتیاں دی صحت دے مسائل کوں حل کرݨ دی کوشش کریندن ۔ کُتیاں دی فلاح و بہبود (welfare) وی سائنولوجی دا ہک اہم مقصد ہے ۔ ایندے وچ کُتیاں دے حقوق (rights) ، انہاں دی حفاظت ، تے انہاں دی ݙیکھ بھال  دا مطالعہ کیتا ویندا ہے ۔ سائنولوجسٹ کُتیاں دے نال تھیوݨ والی بدسلوکی (abuse) کوں روکݨ دی کوشش کریندن تے انہاں کیتے بہتر ماحول فراہم کریندن ۔ 

سائنولوجی دا مطالعہ انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے اثر انداز تھیندے ۔ ایں علم دے ذریعے اساں کُتیاں کوں بہتر طور تے سمجھ سڳدے ہیں ، انہاں دے انسانی زندگی وچ کردار کوں بہتر بݨا سڳدے ہیں ، تے انہاں دی فلاح و بہبود کوں بہتر بݨا سڳدے ہیں ۔ ایں معلومات دی مدد نال ، اساں کُتیاں کوں بہتر پلوڑ جانور بݨا سڳدے ہیں ، انہاں کوں ݙوجھے مقاصد کیتے استعمال کر سڳدے ہیں ، تے انہاں دے نال بہتر تعلقات قائم کر سڳدے ہیں ۔ سائنولوجی دا مطالعہ کُتیاں دے نال انسانی تعلقات (human-canine relationships) کوں سمجھݨ وچ وی مدد کریندا ہے ، جیڑھا انسانی سماج (human society) کیتے اہم ہے ۔
سائٹولوجی

## سائٹولوجی
Cytology – Study of cells in terms of structure, function and chemistry

سائٹولوجی ، بائیولوجی دی او لڑی ہے جیندے وچ خلیات (cells) دی بݨتر ، افعال ، تے کیمسٹری (chemistry) دا مطالعہ کیتا ویندے ۔ ایں علم وچ خلیات دے مختلف حصیاں ، انہاں دے کم کرݨ دے طریقے ، تے انہاں وچ تھیوݨ والے کیمیائی تعاملات (chemical reactions) دا جائزہ گھدا ویندے ۔ سائٹولوجی دا مقصد زندگی دی بنیادی اکائی  کوں سمجھݨ ، خلیات دے کم کرݨ دے طریقے کوں سمجھݨ ، تے بیماریاں دے خلیاتی سطح تے اسباب ڳولݨا ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق بائیولوجی (biology) ، کیمسٹری (chemistry) ، تے طب (medicine) نال جُڑیا ہویا ہے ۔ 

خلیات دی بݨتر دا مطالعہ سائٹولوجی دا ہک بنیادی حصہ ہے ۔ ایندے وچ خلیات دے مختلف حصیاں ، جیویں کہ نیوکلیئس (nucleus) ، مائٹوکانڈریا (mitochondria) ، اینڈوپلازمک ریٹیکولم (endoplasmic reticulum) ، تے گالجی اپریٹس (Golgi apparatus) دا جائزہ گھدا ویندے ۔ سائٹولوجسٹ خلیات دے انہاں حصیاں دی بݨتر کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ، انہاں دے کم کرݨ دے طریقے کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ، تے انہاں دے درمیان تعاملات کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ۔ ایں معلومات دی مدد نال ، خلیات دے کم کرݨ دے طریقے کوں بہتر طور تے سمجھا ونڄ سڳدے ۔ 

خلیات دے افعال دا مطالعہ وی سائٹولوجی دا ہک اہم حصہ ہے ۔ ایندے وچ خلیات دے مختلف کم ، جیویں کہ پروٹین سنتھیسز (protein synthesis) ، سیلولر ریسپیریشن (cellular respiration) ، تے سیل ڈویژن (cell division) دا جائزہ گھدا ویندے ۔ سائٹولوجسٹ خلیات دے انہاں کماں کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ، انہاں دے درمیان تعلق کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ، تے انہاں دے خلیاتی سطح تے اثرات کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ۔ ایں معلومات دی مدد نال ، خلیات دے کم کرݨ دے طریقے کوں بہتر طور تے سمجھا ونڄ سڳدے ۔ 

خلیات دی کیمسٹری دا مطالعہ سائٹولوجی دا ہک خاص شعبہ ہے ۔ ایندے وچ خلیات وچ تھیوݨ والے کیمیائی تعاملات (chemical reactions) دا جائزہ گھدا ویندے ۔ سائٹولوجسٹ خلیات وچ موجود مالیکیول دا مطالعہ کریندن ، انہاں دے درمیان تعاملات کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ، تے انہاں دے خلیاتی سطح تے اثرات کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ۔ ایں معلومات دی مدد نال ، خلیات دے کم کرݨ دے طریقے کوں بہتر طور تے سمجھا ونڄ سڳدے ۔ خلیات دی کیمسٹری دا مطالعہ بیماریاں دے خلیاتی سطح تے اسباب ڳولݨ وچ وی مدد کریندا ہے ۔ 

سائٹولوجی دا مطالعہ انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے اثر انداز تھیندے ۔ ایں علم دے ذریعے اساں زندگی دی بنیادی اکائی کوں بہتر طور تے سمجھ سڳدے ہیں ، خلیات دے کم کرݨ دے طریقے کوں سمجھ سڳدے ہیں ، تے بیماریاں دے خلیاتی سطح تے اسباب ڳول سڳدے ہیں ۔ ایں معلومات دی مدد نال ، اساں بیماریاں دے علاج دے نویں طریقے ڳول سڳدے ہیں ، انسانی صحت کوں بہتر بݨا سڳدے ہیں ، تے زندگی دے بارے وچ ݙوجھے سوالاں دے جواب ڳول سڳدے ہیں ۔ سائٹولوجی دا مطالعہ بائیولوجی ، طب ، تے ݙوجھے متعلقہ شعبیاں وچ تحقیق کیتے بنیادی معلومات فراہم کریندے ۔
ڈیکٹیلیالوجی

## ڈیکٹیلیالوجی
Dactyliology – study of finger rings

ڈیکٹیلیالوجی ، ہک ایجھا علم ہے جیڑھا انگلی دیاں انگوٹھیاں (finger rings) دا مطالعہ کریندے ۔ ایں علم وچ انگوٹھیاں دی تاریخ (history) ، ڈیزائن ، مواد  ، تے سماجی اہمیت (social significance) دا جائزہ گھدا ویندے ۔ ڈیکٹیلیالوجی دا مقصد انگوٹھیاں دے ثقافتی (cultural) ، تاریخی  ، تے فنی (artistic) پُکھاں کوں سمجھݨ ، تے انہاں دے انسانی زندگی وچ کردار کوں سمجھݨ ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق آرکیالوجی (archaeology) ، تاریخ (history) ، فنون لطیفہ (fine arts) ، تے سماجیات (sociology) نال جُڑیا ہویا ہے ۔ 

انگوٹھیاں دی تاریخ دا مطالعہ ڈیکٹیلیالوجی دا ہک بنیادی حصہ ہے ۔ انگوٹھیاں دی تاریخ ہزاراں سال پراݨی ہے ، تے انہاں دا استعمال مختلف تہذیباں (civilizations) وچ مختلف مقاصد کیتے تھیندا رہیا ہے ۔ قدیم مصر (ancient Egypt) وچ انگوٹھیاں کوں طاقت تے حیثیت (status) دی علامت سمجھا ویندا ہا ، جݙاں جو قدیم روم (ancient Rome) وچ انہاں دا استعمال شادی (marriage) دی علامت دے طور تے تھیندا ہا ۔ قرون وسطی (Middle Ages) وچ انگوٹھیاں کوں مذہبی (religious) تے جادوئی (magical) مقاصد کیتے وی استعمال کیتا ویندا ہا ۔ ڈیکٹیلیالوجسٹ انگوٹھیاں دے تاریخی نمونیاں (historical specimens) دا مطالعہ کر تے انہاں دی تاریخ تے انہاں دے استعمال دے بارے وچ معلومات حاصل کریندن ۔ 

انگوٹھیاں دے ڈیزائن دا مطالعہ وی ڈیکٹیلیالوجی دا ہک اہم حصہ ہے ۔ انگوٹھیاں دے ڈیزائن مختلف ونکیاں دے ہوندن ، جیویں کہ سادہ بینڈ (simple bands) ، نگینے والیاں انگوٹھیاں (gemstone rings) ، تے کندہ کاری والیاں انگوٹھیاں (engraved rings) ۔ انگوٹھیاں دے ڈیزائن انہاں دے دور (period) ، ثقافت (culture) ، تے مقصد دے مطابق تبدیل تھیندے رہندے ہن ۔ ڈیکٹیلیالوجسٹ انگوٹھیاں دے ڈیزائن دا مطالعہ کر تے انہاں دے فنی پُکھاں (artistic aspects) کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ، تے انہاں دے ڈیزائنرز (designers) تے انہاں دے اثرات (influences) دے بارے وچ معلومات حاصل کریندن ۔ انگوٹھیاں دے مواد دا مطالعہ وی ایں علم دا اہم حصہ ہے ۔ انگوٹھیاں مختلف ونکی دے مواد توں بݨدیاں ہن ، جیویں کہ سونا (gold) ، چاندی (silver) ، پلاٹینم (platinum) ، تے قیمتی پتھر (gemstones) ۔ انگوٹھیاں دے مواد انہاں دی قیمت (value) ، پائیداری ، تے ظاہری شکل (appearance) کوں متاثر کریندے ہن ۔ ڈیکٹیلیالوجسٹ انگوٹھیاں دے مواد دا مطالعہ کر تے انہاں دی کیمیائی بݨتر تے انہاں دی خصوصیات دے بارے وچ معلومات حاصل کریندن ۔ 

انگوٹھیاں دی سماجی اہمیت دا مطالعہ ڈیکٹیلیالوجی دا ہک خاص شعبہ ہے ۔ انگوٹھیاں مختلف سماجی مقاصد کیتے استعمال تھیندیاں ہن ، جیویں کہ شادی (marriage) ، منگنی (engagement) ، دوستی (friendship) ، تے یادگار (commemoration) ۔ انگوٹھیاں کوں حیثیت (status) ، طاقت ، تے وفاداری (loyalty) دی علامت دے طور تے وی استعمال کیتا ویندا ہے ۔ ڈیکٹیلیالوجسٹ انگوٹھیاں دے سماجی استعمال دا مطالعہ کر تے انہاں دے ثقافتی تے سماجی پُکھاں کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ، تے انہاں دے انسانی زندگی وچ کردار دے بارے وچ معلومات حاصل کریندن ۔ ڈیکٹیلیالوجی دا مطالعہ انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے اثر انداز تھیندے ۔ ایں علم دے ذریعے اساں انگوٹھیاں دی تاریخ ، ڈیزائن ، مواد ، تے سماجی اہمیت کوں بہتر طور تے سمجھ سڳدے ہیں ، تے انہاں دے انسانی زندگی وچ کردار کوں سمجھ سڳدے ہیں ۔ ایں معلومات دی مدد نال ، اساں انگوٹھیاں دی قدر (appreciation) کر سڳدے ہیں ، انہاں دے فنی پُکھاں کوں سمجھ سڳدے ہیں ، تے انہاں دے ثقافتی ورثے کوں محفوظ رکھ سڳدے ہیں ۔
ڈیکٹیلوگرافی

## ڈیکٹیلوگرافی
Dactylography – Scientific study of fingerprints

ڈیکٹیلوگرافی ، ہک ایجھا سائنسی علم ہے جیڑھا انڳلیں دے نشاناں (fingerprints) دا مطالعہ کریندے ۔ ایں علم وچ انڳلیں دے نشاناں دی بݨتر ، ونکیاں  ، تے انفرادیت (uniqueness) دا جائزہ گھدا ویندے ۔ ڈیکٹیلوگرافی دا مقصد انڳلیں دے نشاناں دی مدد نال انساناں دی سنڄاݨ  کرݨ ، جرائم دی تحقیقات (investigations) وچ مدد کرݨ ، تے ݙوجھے قانونی (legal) تے حفاظتی (security) مقاصد کیتے انڳلیں دے نشاناں دا استعمال کرݨ ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق فرانزک سائنس (forensic science) ، قانون نافذ کرݨ والے ادارے ، تے حفاظتی ٹیکنالوجی (security technology) نال جُڑیا ہویا ہے ۔ 

انگلاں دے نشاناں دی بݨتر دا مطالعہ ڈیکٹیلوگرافی دا ہک بنیادی حصہ ہے ۔ انڳلیں دے نشان جلد دی سطح تے موجود ابھرے ہوئے نمونیاں (ridges) توں بݨدے ہن ۔ انہاں ابھرے ہوئے نمونیاں دی سرت سلھاڑ (arrangement) ہر انسان وچ منفرد (unique) ہوندی ہے ۔ ڈیکٹیلوگرافسٹ انڳلیں دے نشاناں دے مختلف حصیاں ، جیویں کہ آرچز (arches) ، لوپس (loops) ، تے ورلز (whorls) دا مطالعہ کریندن ۔ انہاں دی تحقیق انڳلیں دے نشاناں دی انفرادیت کوں سمجھݨ وچ مدد کریندی ہے ۔ انڳلیں دے نشاناں دی ونکیاں دا مطالعہ وی ایں علم دا اہم حصہ ہے ۔ انڳلیں دے نشاناں کوں انہاں دی بݨتر دے مطابق مختلف ونکیاں وچ ونڈ کیتا ویندے ۔ ڈیکٹیلوگرافسٹ انڳلیں دے نشاناں دی ونکیاں دا مطالعہ کر تے انہاں دی سنڄاݨ کیتے استعمال کریندن ۔ 

انگلاں دے نشاناں دی انفرادیت ڈیکٹیلوگرافی دا ہک خاص پہلو ہے ۔ ہر انسان دے انڳلیں دے نشان ݙوجھے انساناں توں مختلف ہوندن ۔ ایں انفرادیت دی وجہ توں ، انڳلیں دے نشان انساناں دی سنڄاݨ کیتے ہک قابل اعتماد ذریعہ  ہن ۔ ڈیکٹیلوگرافسٹ انڳلیں دے نشاناں دے مختلف نمونیاں دا مطالعہ کر تے انہاں دی انفرادیت کوں ثابت کریندن ۔ انہاں دی تحقیق انڳلیں دے نشاناں دی سنڄاݨ کیتے استعمال تھیوݨ والے سسٹمزدی بنیاد بݨدی ہے ۔ انڳلیں دے نشاناں دا استعمال جرائم دی تحقیقات وچ اہم کردار ادا کریندے ۔ جرائم دے مقام (crime scene) توں ملݨ والے انڳلیں دے نشان مجرماں دی سنڄاݨ کیتے استعمال تھیندن ۔ ڈیکٹیلوگرافسٹ جرائم دے مقام توں ملݨ والے انڳلیں دے نشاناں دا موازنہ  مشکوک افراد  دے انڳلیں دے نشاناں نال کریندن ۔ ایں موازنہ دی مدد نال ، مجرماں دی سنڄاݨ کیتی ویندی ہے تے انہاں کوں گرفتار کیتا ویندا ہے ۔ 

ڈیکٹیلوگرافی دا مطالعہ انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے اثر انداز تھیندے ۔ ایں علم دے ذریعے اساں انساناں دی سنڄاݨ کر سڳدے ہیں ، جرائم دی تحقیقات وچ مدد کر سڳدے ہیں ، تے ݙوجھے قانونی تے حفاظتی مقاصد کیتے انڳلیں دے نشاناں دا استعمال کر سڳدے ہیں ۔ ایں معلومات دی مدد نال ، اساں سماج وچ امن و امان قائم کر سڳدے ہیں ، جرائم کوں روک سڳدے ہیں ، تے لوکاں دی حفاظت کر سڳدے ہیں ۔ ڈیکٹیلوگرافی دا مطالعہ جدید فرانزک سائنس تے حفاظتی ٹیکنالوجی کیتے بنیادی معلومات فراہم کریندے ۔
ڈیکٹیلوجی

ڈیکٹیلوجی

Dactylology – study of sign language

ڈیکٹیلوجی ، ہک ایجھا مواصلاتی طریقہ ہے جیڑھا ہک یا ݙونہاں ہتھاں دے استعمال نال معلومات دا تبادلہ کریندے ۔ ایں علم وچ اشاریاں دی زبان (sign language) دا مطالعہ کیتا ویندے ، جیندے وچ ہتھاں دی حرکات (movements) ، چہرے دے تاثرات (facial expressions) ، تے جسمانی حرکات (body movements) دا استعمال کر تے خیالات (thoughts) تے جذبات (emotions) دا اظہار کیتا ویندے ۔ ڈیکٹیلوجی دا مقصد ٻولݨ وچ معذور افراد (deaf and mute individuals) کوں ݙوجھے لوکاں نال رابطے دے قابل بݨاوݨا ، اشاریاں دی زبان دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ ، تے ایں زبان دے ثقافتی تے سماجی پُکھاں (cultural and social aspects) کوں سمجھݨ ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق لسانیات (linguistics) ، سماجیات (sociology) ، تے تعلیم  نال جُڑیا ہویا ہے ۔ 

اشاریاں دی زبان دا مطالعہ ڈیکٹیلوجی دا ہک بنیادی حصہ ہے ۔ اشاریاں دی زبان ہک مکمل زبان ہے ، جیندے وچ اپݨی گرائمر (grammar) ، الفاظ (vocabulary) ، تے جملیاں (sentences) دی بݨتر ہوندی ہے ۔ ڈیکٹیلوجسٹ اشاریاں دی زبان دے مختلف پُکھاں ، جیویں کہ اشاریاں دی بݨتر (structure of signs) ، اشاریاں دے معنی (meaning of signs) ، تے اشاریاں دی زبان دے استعمال دے اصولاں (rules of sign language) دا مطالعہ کریندن ۔ انہاں دی تحقیق اشاریاں دی زبان دے بارے وچ معلومات فراہم کریندی ہے تے ایں زبان کوں بہتر طور تے سمجھݨ وچ مدد کریندی ہے ۔ اشاریاں دی زبان دے ثقافتی تے سماجی پُکھاں دا مطالعہ وی ایں علم دا اہم حصہ ہے ۔ اشاریاں دی زبان ٻولݨ وچ معذور افراد دی ثقافت (culture) دا ہک اہم حصہ ہے ۔ ڈیکٹیلوجسٹ اشاریاں دی زبان دے ثقافتی ورثے دا مطالعہ کریندن ، اشاریاں دی زبان ٻولݨ والیاں کمیونٹیز (communities) دے سماجی رویے (social behaviors) دا مطالعہ کریندن ، تے اشاریاں دی زبان دے سماجی اثرات (social impacts) دا مطالعہ کریندن ۔ 

اشاریاں دی زبان دی تعلیم ڈیکٹیلوجی دا ہک خاص شعبہ ہے ۔ اشاریاں دی زبان ٻولݨ وچ معذور افراد دی تعلیم  کیتے اہم ہے ۔ ڈیکٹیلوجسٹ اشاریاں دی زبان دی تعلیم کیتے مختلف طریقے تیار کریندن ، اشاریاں دی زبان دے اساتذہ (teachers) کوں تربیت ݙیندن ، تے اشاریاں دی زبان دے مواد  تیار کریندن ۔ انہاں دی کوشش ٻولݨ وچ معذور افراد کوں تعلیم دے ذریعے بااختیار (empower) بݨاوݨ دی ہوندی ہے ۔ اشاریاں دی زبان دا استعمال ٻولݨ وچ معذور افراد دے ݙوجھے لوکاں نال رابطے کیتے اہم ہے ۔ اشاریاں دی زبان ٻولݨ وچ معذور افراد کوں اپݨے خیالات تے جذبات دا اظہار کرݨ دے قابل بݨیندی ہے ۔ ڈیکٹیلوجسٹ اشاریاں دی زبان دے استعمال دے بارے وچ معلومات فراہم کریندن ، اشاریاں دی زبان دے ترجمان (interpreters) کوں تربیت ݙیندن ، تے اشاریاں دی زبان دے استعمال کوں فروغ ݙیندن ۔ 

ڈیکٹیلوجی دا مطالعہ انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے اثر انداز تھیندے ۔ ایں علم دے ذریعے اساں ٻولݨ وچ معذور افراد کوں ݙوجھے لوکاں نال رابطے دے قابل بݨا سڳدے ہیں ، اشاریاں دی زبان دے بارے وچ معلومات فراہم کر سڳدے ہیں ، تے اشاریاں دی زبان دے ثقافتی تے سماجی پُکھاں کوں سمجھ سڳدے ہیں ۔ ایں معلومات دی مدد نال ، اساں ٻولݨ وچ معذور افراد دے حقوق (rights) کوں تحفظ ݙے سڳدے ہیں ، انہاں کوں سماجی شمولیت (social inclusion) دے مواقع فراہم کر سڳدے ہیں ، تے اشاریاں دی زبان دی اہمیت کوں اجاگر کر سڳدے ہیں ۔ ڈیکٹیلوجی دا مطالعہ ٻولݨ وچ معذور افراد دی زندگی کوں بہتر بݨاوݨ تے انہاں کوں سماج دا حصہ بݨاوݨ وچ مدد کریندا ہے ۔
ڈیٹا سائنس

## ڈیٹا سائنس
Data science – study of analyzing, processing, interpreting and extracting data

ڈیٹا سائنس ، ہک ایجھا بین الضابطہ میدان ہے جیڑھا ڈیٹا  توں معلومات (knowledge) کڈھݨ دا مطالعہ کریندے ۔ ایں علم وچ ڈیٹا دا تجزیہ ، پروسیسنگ  ، تشریح (interpretation) ، تے کڈھݨ (extraction) دا جائزہ گھدا ویندے ۔ ڈیٹا سائنس دا مقصد وݙے ڈیٹا سیٹس (large datasets) توں قیمتی معلومات حاصل کرݨ ، کاروباری فیصلے (business decisions) کوں بہتر بݨاوݨا ، تے پیچیدہ مسائل (complex problems) دا حل ڳولݨا ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق شماریات (statistics) ، کمپیوٹر سائنس (computer science) ، تے ڈومین نالج (domain knowledge) نال جُڑیا ہویا ہے ۔ 

ڈیٹا سائنس دے بنیادی پُکھاں وچ ڈیٹا دی صفائی (data cleaning) ، ڈیٹا دی تبدیلی (data transformation) ، ڈیٹا دی ماڈلنگ (data modeling) ، تے ڈیٹا دی ویزولائزیشن (data visualization) شامل ہوندن ۔ ڈیٹا سائنسدان (data scientists) مختلف شماریاتی تے مشین لرننگ (machine learning) تکنیکاں (techniques) دا استعمال کر تے ڈیٹا توں پیٹرنز تے ٹرینڈز (trends) کڈھیندن ۔ ڈیٹا دی صفائی وچ غلطیاں (errors) تے نامکمل ڈیٹا (incomplete data) کوں ٹھیک کیتا ویندے ، جݙاں جو ڈیٹا دی تبدیلی وچ ڈیٹا کوں تجزیہ دے لائق بݨایا ویندے ۔ ڈیٹا دی ماڈلنگ وچ شماریاتی ماڈل تے مشین لرننگ الگورتھمز (algorithms) دا استعمال کر تے پیشگوئیاں (predictions) کیتیاں ویندین ، تے ڈیٹا دی ویزولائزیشن وچ ڈیٹا کوں گراف (graphs) تے چارٹس (charts) دی شکل وچ پیش کیتا ویندے تاں جو انہاں کوں سمجھݨ آسان تھی سڳے ۔ 

ڈیٹا سائنس دا استعمال مختلف شعبیاں وچ کیتا ویندا ہے ۔ کاروبار وچ ، ڈیٹا سائنس دا استعمال مارکیٹنگ (marketing) مہمات (campaigns) کوں بہتر بݨاوݨ ، کسٹمر دے رویے (customer behavior) دا اندازہ لاوݨ ، تے فراڈ (fraud) دا پتہ لاوݨ کیتے کیتا ویندا ہے ۔ صحت دے شعبے وچ ، ڈیٹا سائنس دا استعمال بیماریاں دی تشخیص تے علاج کوں بہتر بݨاوݨ ، دوائیاں دی ترقی (drug development) کوں تیز کرݨ ، تے صحت دے نظام (health systems) دی کارکردگی کوں بہتر بݨاوݨ کیتے کیتا ویندا ہے ۔ مالیات  دے شعبے وچ ، ڈیٹا سائنس دا استعمال خطرے دا انتظام (risk management) ، سرمایہ کاری  دی حکمت عملی (strategies) ، تے فراڈ دی روک تھام (fraud prevention) کیتے کیتا ویندا ہے ۔ 

ڈیٹا سائنسداناں کوں شماریات ، کمپیوٹر سائنس ، تے ڈومین نالج وچ مہارت (expertise) ہونی ضروری ہے ۔ انہاں کوں پروگرامنگ (programming) زباناں (languages) ، جیویں کہ پائتھن (Python) تے آر (R) ، دا علم ہوݨا چاہیدا ہے ، تے انہاں کوں ڈیٹا بیسز (databases) تے ڈیٹا ویزولائزیشن ٹولز (data visualization tools) دا استعمال وی آوݨا چاہیدا ہے ۔ ڈیٹا سائنسداناں کوں مسائل حل کرݨ (problem-solving) دی صلاحیت (ability) وی ہونی چاہیدی ہے ، تے انہاں کوں پیچیدہ ڈیٹا سیٹس توں قیمتی معلومات کڈھݨ دے قابل ہوݨا چاہیدا ہے ۔ ڈیٹا سائنسداناں کوں اخلاقیات (ethics) دا وی خیال رکھݨا چاہیدا ہے ، تے انہاں کوں ڈیٹا دی رازداری (privacy) تے حفاظت (security) کوں یقینی بݨاوݨا چاہیدا ہے ۔ 

ڈیٹا سائنس دا مطالعہ انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے اثر انداز تھیندے ۔ ایں علم دے ذریعے اساں وݙے ڈیٹا سیٹس توں قیمتی معلومات حاصل کر سڳدے ہیں ، کاروباری فیصلے کوں بہتر بݨا سڳدے ہیں ، تے پیچیدہ مسائل دا حل ڳول سڳدے ہیں ۔ ایں معلومات دی مدد نال ، اساں کاروبار کوں بہتر بݨا سڳدے ہیں ، صحت دے نظام کوں بہتر بݨا سڳدے ہیں ، تے سماجی مسائل دا حل ڳول سڳدے ہیں ۔ ڈیٹا سائنس دا مطالعہ جدید دنیا وچ معلومات دے استعمال کوں بہتر بݨاوݨ تے ترقی دے نویں مواقع پیدا کرݨ وچ مدد کریندا ہے ۔
ڈیموگرافی

## ڈیموگرافی
Demography – Science that deals with populations and their structures, statistically and theoretically

ڈیموگرافی ، ہک ایجھی سائنس ہے جیڑھا آبادی (populations) تے انہاں دی بݨتر دا شماریاتی (statistically) تے نظریاتی (theoretically) مطالعہ کریندے ۔ ایں علم وچ آبادی دی جسامت ، ونڈ ، تبدیلیاں ، تے انہاں تبدیلیاں دے اسباب دا جائزہ گھدا ویندے ۔ ڈیموگرافی دا مقصد آبادی دے رجحانات (trends) کوں سمجھݨ ، انہاں دی پیشگوئی کرݨ ، تے انہاں دے سماجی (social) ، معاشی (economic) ، تے ماحولیاتی اثرات دا مطالعہ کرݨ ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق شماریات (statistics) ، سماجیات (sociology) ، معاشیات (economics) ، تے جغرافیہ (geography) نال جُڑیا ہویا ہے ۔ 

ڈیموگرافی دے بنیادی پُکھاں وچ جنم شرح (birth rate) ، موت شرح (death rate) ، نقل مکانی (migration) ، آبادی دی عمر دی بݨتر (age structure) ، تے آبادی دی صنفی بݨتر (sex structure) شامل ہوندن ۔ ڈیموگرافرز (demographers) مختلف شماریاتی تکنیکاں (techniques) دا استعمال کر تے آبادی دے اعداد و شمار  دا تجزیہ کریندن ، جیویں کہ مردم شماری (census) ، سروے (surveys) ، تے رجسٹرڈ اعداد و شمار (registered data) ۔ انہاں دی تحقیق آبادی دے رجحانات کوں سمجھݨ تے انہاں دی پیشگوئی کرݨ وچ مدد کریندی ہے ۔ جنم شرح تے موت شرح آبادی دی قدرتی تبدیلی (natural change) دا تعین کریندن ، جݙاں جو نقل مکانی آبادی دی جغرافیائی ونڈ  کوں متاثر کریندی ہے ۔ آبادی دی عمر تے صنفی بݨتر آبادی دی سماجی تے معاشی خصوصیات کوں ظاہر کریندیاں ہن ۔ 

ڈیموگرافی دا استعمال مختلف شعبیاں وچ کیتا ویندا ہے ۔ حکومتاں ڈیموگرافی دا استعمال سماجی پالیسیاں (social policies) تیار کرݨ ، صحت دی ݙیکھ بھال (health care) دے نظام کوں بہتر بݨاوݨ ، تے تعلیم  دے منصوبے بݨاوݨ کیتے کریندیاں ہن ۔ کاروبار ڈیموگرافی دا استعمال مارکیٹ دے رجحانات (market trends) دا اندازہ لاوݨ ، کسٹمرز (customers) دی ضروریات (needs) کوں سمجھݨ ، تے مصنوعات (products) تے خدمات (services) دی منصوبہ بندی  کیتے کریندے ہن ۔ محققین (researchers) ڈیموگرافی دا استعمال سماجی مسائل (social problems) ، جیویں کہ غربت (poverty) ، بے روزگاری (unemployment) ، تے ماحولیاتی تبدیلی (environmental change) دا مطالعہ کرݨ کیتے کریندے ہن ۔ 

ڈیموگرافرز کوں شماریات ، سماجیات ، تے معاشیات وچ مہارت ہونی ضروری ہے ۔ انہاں کوں آبادی دے اعداد و شمار دا تجزیہ کرݨ دی صلاحیت ہونی چاہیدی ہے ، تے انہاں کوں آبادی دے رجحانات دی پیشگوئی کرݨ دے قابل ہوݨا چاہیدا ہے ۔ ڈیموگرافرز کوں مختلف شماریاتی سافٹ ویئر (software) تے ڈیٹا بیسز (databases) دا استعمال وی آوݨا چاہیدا ہے ۔ انہاں کوں سماجی تے معاشی عوامل دا وی علم ہوݨا چاہیدا ہے جیڑھے آبادی دے رجحانات کوں متاثر کریندے ہن ۔ ڈیموگرافرز کوں اخلاقیات (ethics) دا وی خیال رکھݨا چاہیدا ہے ، تے انہاں کوں آبادی دے اعداد و شمار دی رازداری (privacy) تے حفاظت (security) کوں یقینی بݨاوݨا چاہیدا ہے ۔ 

ڈیموگرافی دا مطالعہ انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے اثر انداز تھیندے ۔ ایں علم دے ذریعے اساں آبادی دے رجحانات کوں سمجھ سڳدے ہیں ، انہاں دی پیشگوئی کر سڳدے ہیں ، تے انہاں دے سماجی ، معاشی ، تے ماحولیاتی اثرات دا مطالعہ کر سڳدے ہیں ۔ ایں معلومات دی مدد نال ، اساں سماجی پالیسیاں کوں بہتر بݨا سڳدے ہیں ، صحت دی ݙیکھ بھال دے نظام کوں بہتر بݨا سڳدے ہیں ، تے تعلیم دے منصوبے بݨا سڳدے ہیں ۔ ڈیموگرافی دا مطالعہ جدید دنیا وچ آبادی دے مسائل کوں حل کرݨ تے ترقی دے نویں مواقع پیدا کرݨ وچ مدد کریندا ہے ۔
ڈینڈرولوجی

## ڈینڈرولوجی
Dendrology – Science and study of woody plants

ڈینڈرولوجی ، ہک ایجھا سائنسی علم ہے جیڑھا لکڑی والے پودیاں (woody plants) دا مطالعہ کریندے ۔ ایں علم وچ درخت ، جھاڑیاں (shrubs) ، تے ݙوجھے لکڑی والے پودیاں دی سنڄاݨ ، درجہ بندی ، بݨتر ، نمو ، تے ماحولیاتی تعامل (ecological interactions) دا جائزہ گھدا ویندے ۔ ڈینڈرولوجی دا مقصد لکڑی والے پودیاں دی بائیولوجی (biology) کوں سمجھݨ ، انہاں دے ماحولیاتی کردار (ecological role) کوں سمجھݨ ، تے انہاں دے تحفظ تے انتظام دے طریقے ڳولݨا ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق باٹنی (botany) ، ماحولیاتی سائنس (environmental science) ، تے جنگلات (forestry) نال جُڑیا ہویا ہے ۔

ڈینڈرولوجی دے بنیادی پُکھاں وچ لکڑی والے پودیاں دی سنڄاݨ تے درجہ بندی شامل ہوندن ۔ ڈینڈرولوجسٹ (dendrologists) پودیاں دے پتیاں ، چھال (bark) ، پھلاں (flowers) ، تے پھلاں دی خصوصیات دا مطالعہ کر تے انہاں دی سنڄاݨ کریندن ۔ او پودیاں کوں انہاں دے جینیاتی تے ارتقائی (evolutionary) تعلقات دے مطابق درجہ بندی کریندن ۔ لکڑی والے پودیاں دی بݨتر تے نمو دا مطالعہ وی ڈینڈرولوجی دا ہک اہم حصہ ہے ۔ ڈینڈرولوجسٹ پودیاں دے تنے (trunks) ، لڑیاں (branches) ، تے جڑوں دی بݨتر دا مطالعہ کریندن ۔ او پودیاں دی سالانہ نمو (annual growth) دا اندازہ لاوݨ کیتے درخت دے حلقیاں (tree rings) دا مطالعہ کریندن ۔

لکڑی والے پودیاں دے ماحولیاتی تعامل (ecological interactions) دا مطالعہ ڈینڈرولوجی دا ہک خاص شعبہ ہے ۔ ڈینڈرولوجسٹ پودیاں دے ماحول نال تعامل دا مطالعہ کریندن ، جیویں کہ مٹی ، پانی ، تے ݙوجھے جاندار ۔ او پودیاں دے ماحولیاتی نظام (ecosystems) وچ کردار دا مطالعہ کریندن ، جیویں کہ کاربن ڈائی آکسائیڈ (carbon dioxide) دا جذب (absorption) تے آکسیجن دا اخراج (release) ۔ ڈینڈرولوجی دا استعمال جنگلات (forestry) دے انتظام وچ اہم کردار ادا کریندے ۔ ڈینڈرولوجسٹ جنگلات دی صحت تے پیداوار (productivity) دا اندازہ لاوݨ کیتے پودیاں دا مطالعہ کریندن ۔ او جنگلات دے تحفظ دے منصوبے تیار کریندن ، جیویں کہ ٻوٹے لاوݨ (planting) تے بیماریوں تے کیڑوں توں بچاوݨ دے طریقے ڳولیندن ۔

ڈینڈرولوجی دا مطالعہ انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے اثر انداز تھیندے ۔ ایں علم دے ذریعے اساں لکڑی والے پودیاں دی بائیولوجی کوں سمجھ سڳدے ہیں ، انہاں دے ماحولیاتی کردار کوں سمجھ سڳدے ہیں ، تے انہاں دے تحفظ تے انتظام دے طریقے ڳول سڳدے ہیں ۔ ایں معلومات دی مدد نال ، اساں جنگلات دی حفاظت کر سڳدے ہیں ، ٻوٹے لا سڳدے ہیں ، تے لکڑی دے وسائل دا پائیدار استعمال (sustainable use) کر سڳدے ہیں ۔ ڈینڈرولوجی دا مطالعہ ماحولیاتی تبدیلی دے اثرات کوں سمجھݨ تے انہاں کوں کم کرݨ وچ وی مدد کریندے ۔ ڈینڈرولوجسٹ کوں نباتیات ، ماحولیاتی سائنس ، تے جنگلات وچ مہارت ہووݨی ضروری ہے ۔ انہاں کوں پودیاں دی سنڄاݨ کرݨ ، انہاں دی بݨتر دا مطالعہ کرݨ ، تے انہاں دے ماحولیاتی تعامل کوں سمجھݨ دی صلاحیت ہووݨی چاہیدی ہے ۔
ڈرماٹوگلیفکس

## ڈرماٹوگلیفکس
Dermatoglyphics – Scientific study of finger- and toeprints

ڈرماٹوگلیفکس ، ہک ایجھا سائنسی علم ہے جیڑھا انڳلیں (fingers) تے پیریں (toes) دے نشاناں (prints) دا مطالعہ کریندے ۔ ایں علم وچ جلد دی سطح تے موجود ابھرے ہوئے نمونیاں (ridges) دی بݨتر ، ونکیاں ، تے انفرادیت (uniqueness) دا جائزہ گھدا ویندے ۔ ڈرماٹوگلیفکس دا مقصد انسانی جسمانی خصوصیات (physical characteristics) تے جینیاتی رجحانات (genetic tendencies) دے بارے وچ معلومات حاصل کرݨ ، طبی تشخیص (medical diagnosis) وچ مدد کرݨ ، تے ݙوجھے سائنسی تحقیقی مقاصد (scientific research purposes) کیتے انڳلیں تے پیریں دے نشاناں دا استعمال کرݨ ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق جینیات (genetics) ، بشریات (anthropology) ، تے طب (medicine) نال جُڑیا ہویا ہے ۔ 

انگلاں تے پیریں دے نشاناں دی بݨتر دا مطالعہ ڈرماٹوگلیفکس دا ہک بنیادی حصہ ہے ۔ جلد دی سطح تے موجود ابھرے ہوئے نمونیاں دی سرت سلھاڑ ہر انسان وچ منفرد ہوندی ہے ۔ ڈرماٹوگلیفکسٹ (dermatoglyphists) انڳلیں تے پیریں دے نشاناں دے مختلف حصیاں ، جیویں کہ آرچز (arches) ، لوپس (loops) ، تے ورلز (whorls) دا مطالعہ کریندن ۔ انہاں دی تحقیق انڳلیں تے پیریں دے نشاناں دی انفرادیت کوں سمجھݨ وچ مدد کریندی ہے ۔ انڳلیں تے پیریں دے نشاناں دی ونکیاں دا مطالعہ وی ایں علم دا اہم حصہ ہے ۔ انڳلیں تے پیریں دے نشاناں کوں انہاں دی بݨتر دے مطابق مختلف ونکیاں وچ ونڈ کیتا ویندے ۔ ڈرماٹوگلیفکسٹ انڳلیں تے پیریں دے نشاناں دی ونکیاں دا مطالعہ کر تے انہاں دی سنڄاݨ کیتے استعمال کریندن ۔ 

انگلاں تے پیریں دے نشاناں دی انفرادیت ڈرماٹوگلیفکس دا ہک خاص پہلو ہے ۔ ہر انسان دے انڳلیں تے پیریں دے نشان ݙوجھے انساناں توں مختلف ہوندن ۔ ایں انفرادیت دی وجہ توں ، انڳلیں تے پیریں دے نشان انساناں دی سنڄاݨ کیتے ہک قابل اعتماد ذریعہ ہن ۔ ڈرماٹوگلیفکسٹ انڳلیں تے پیریں دے نشاناں دے مختلف نمونیاں دا مطالعہ کر تے انہاں دی انفرادیت کوں ثابت کریندن ۔ انہاں دی تحقیق انڳلیں تے پیریں دے نشاناں دی سنڄاݨ کیتے استعمال تھیوݨ والے سسٹمز دی بنیاد بݨدی ہے ۔ ڈرماٹوگلیفکس دا استعمال طبی تشخیص وچ اہم کردار ادا کریندے ۔ کجھ جینیاتی بیماریاں (genetic disorders) تے طبی حالات (medical conditions) انڳلیں تے پیریں دے نشاناں وچ مخصوص تبدیلیاں (specific changes) پیدا کریندیاں ہن ۔ ڈرماٹوگلیفکسٹ انڳلیں تے پیریں دے نشاناں دا مطالعہ کر تے انہاں تبدیلیاں دا پتہ لاوݨ دی کوشش کریندن ، جیڑھا طبی تشخیص وچ مدد کریندا ہے ۔ 

ڈرماٹوگلیفکس دا مطالعہ انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے اثر انداز تھیندے ۔ ایں علم دے ذریعے اساں انسانی جسمانی خصوصیات تے جینیاتی رجحانات دے بارے وچ معلومات حاصل کر سڳدے ہیں ، طبی تشخیص وچ مدد کر سڳدے ہیں ، تے ݙوجھے سائنسی تحقیقی مقاصد کیتے انڳلیں تے پیریں دے نشاناں دا استعمال کر سڳدے ہیں ۔ ایں معلومات دی مدد نال ، اساں جینیاتی بیماریاں دے بارے وچ ڄاݨ سڳدے ہیں ، طبی حالات دی تشخیص کر سڳدے ہیں ، تے انسانی ارتقاء (human evolution) دے بارے وچ تحقیق کر سڳدے ہیں ۔ ڈرماٹوگلیفکس دا مطالعہ جدید جینیات ، بشریات ، تے طب کیتے بنیادی معلومات فراہم کریندے ۔ ڈرماٹوگلیفکسٹ کوں جینیات ، بشریات ، تے طب وچ مہارت ہووݨی ضروری ہے ۔ انہاں کوں انڳلیں تے پیریں دے نشاناں دی بݨتر دا مطالعہ کرݨ ، انہاں دی ونکیاں دی سنڄاݨ کرݨ ، تے انہاں دی انفرادیت کوں سمجھݨ دی صلاحیت ہووݨی چاہیدی ہے ۔
ڈرماٹولوجی

## ڈرماٹولوجی
Dermatology – Field of medicine dealing with the hair, nails, skin, and its diseases

ڈرماٹولوجی ، طب (medicine) دا او شعبہ ہے جیڑھا والاں (hair) ، ناخوناں (nails) ، جلد ، تے انہاں دیاں بیماریاں نال تعلق رکھدے ۔ ایں علم وچ جلد دی بݨتر ، افعال ، تے بیماریاں دی تشخیص تے علاج دا مطالعہ کیتا ویندے ۔ ڈرماٹولوجی دا مقصد جلد دی صحت کوں برقرار رکھݨا ، بیماریاں دا علاج کرݨا ، تے جلد دی ظاہری شکل (appearance) کوں بہتر بݨاوݨا ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق بائیولوجی (biology) ، کیمسٹری (chemistry) ، تے طب (medicine) نال جُڑیا ہویا ہے ۔ 

جلد انسانی جسم دا سب توں وݙا عضو (organ) ہے ، جیڑھا جسم کوں بیرونی ماحول (external environment) توں بچاوݨ دا کم کریندا ہے ۔ جلد دی بݨتر پیچیدہ ہوندی ہے ، جیندے وچ مختلف پرتاں (layers) تے خلیات (cells) شامل ہوندن ۔ ڈرماٹولوجسٹ (dermatologists) جلد دی بݨتر دا مطالعہ کر تے انہاں دے افعال کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ، تے جلد دیاں بیماریاں دے اسباب ڳولیندن ۔ جلد دیاں بیماریاں مختلف ونکیاں دیاں ہوندیاں ہن ، جیویں کہ ایکزیما (eczema) ، سورائسس (psoriasis) ، ایکنی (acne) ، تے جلد دا کینسر (skin cancer) ۔ ڈرماٹولوجسٹ انہاں بیماریاں دی تشخیص کرݨ کیتے مختلف طریقے استعمال کریندن ، جیویں کہ جسمانی معائنہ (physical examination) ، بایوپسی (biopsy) ، تے لیبارٹری ٹیسٹ (laboratory tests) ۔ 

ڈرماٹولوجی وچ والاں تے ناخوناں دیاں بیماریاں دا علاج وی شامل ہے ۔ والاں دیاں بیماریاں جیویں کہ والاں دا گرݨا (hair loss) ، خشکی (dandruff) ، تے والاں دی انفیکشن (hair infection) عام ہوندیاں ہن ۔ ڈرماٹولوجسٹ انہاں بیماریاں دا علاج کرݨ کیتے مختلف دوائیاں (medications) تے طریقہ کار (procedures) استعمال کریندن ۔ ناخوناں دیاں بیماریاں جیویں کہ ناخوناں دی انفیکشن (nail infection) ، ناخوناں دا ٹوٹݨا (nail breakage) ، تے ناخوناں دی رنگت دی تبدیلی (nail discoloration) وی ڈرماٹولوجی دے تحت آندیاں ہن ۔ ڈرماٹولوجسٹ انہاں بیماریاں دا علاج کرݨ کیتے اینٹی فنگل (antifungal) دوائیاں تے ݙوجھے علاج استعمال کریندن ۔ 

ڈرماٹولوجی وچ کاسمیٹک ڈرماٹولوجی (cosmetic dermatology) وی شامل ہے ، جیندے وچ جلد دی ظاہری شکل کوں بہتر بݨاوݨ دے طریقے استعمال کیتے ویندن ۔ ڈرماٹولوجسٹ جھُریاں (wrinkles) ، داغ دھبے (spots) ، تے ݙوجھے کاسمیٹک مسائل (cosmetic problems) دا علاج کرݨ کیتے مختلف طریقہ کار استعمال کریندن ، جیویں کہ لیزر ٹریٹمنٹ (laser treatment) ، کیمیکل پیلز (chemical peels) ، تے فلرز (fillers) ۔ کاسمیٹک ڈرماٹولوجی دا مقصد لوکاں دی خود اعتمادی (self-confidence) کوں ودھاوݨا تے انہاں دی زندگی دی کوالٹی (quality of life) کوں بہتر بݨاوݨا ہوندے ۔ 

ڈرماٹولوجی انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے اثر انداز تھیندی ہے ۔ جلد دی صحت نہ صرف جسمانی صحت کیتے ضروری ہے ، بلکہ ذہنی صحت کیتے وی اہم ہے ۔ جلد دیاں بیماریاں لوکاں دی خود اعتمادی کوں متاثر کر سڳدیاں ہن تے انہاں دی سماجی زندگی (social life) کوں محدود کر سڳدیاں ہن ۔ ڈرماٹولوجسٹ لوکاں دی مدد کریندن کہ او اپݨی جلد دی صحت کوں برقرار رکھن ، بیماریاں دا علاج کراون ، تے اپݨی ظاہری شکل کوں بہتر بݨاون ۔ ڈرماٹولوجی دا مطالعہ جدید طب وچ جلد دی صحت تے بیماریاں دے علاج کیتے اہم معلومات فراہم کریندے ۔ ڈرماٹولوجسٹ کوں بائیولوجی ، کیمسٹری ، تے طب وچ مہارت ہووݨی ضروری ہے ۔ انہاں کوں جلد دی بݨتر دا مطالعہ کرݨ ، بیماریاں دی تشخیص کرݨ ، تے علاج کرݨ دی صلاحیت ہووݨی چاہیدی ہے ۔
ڈیسمولوجی

## ڈیسمولوجی
Desmology – Study of ligaments

ڈیسمولوجی ، ہک ایجھا سائنسی علم ہے جیڑھا لیگامینٹس (ligaments) دا مطالعہ کریندے ۔ لیگامینٹس مضبوط ریشے دار ٹشوز (fibrous tissues) ہوندن جیڑھے ہݙیاں کوں ہک ݙوجھے نال جوڑدے ہن ، تے جوڑاں (joints) کوں استحکام ݙیندن ۔ ڈیسمولوجی وچ لیگامینٹس دی بݨتر ، افعال ، بیماریاں ، تے زخم (injuries) دا مطالعہ کیتا ویندے ۔ ایں علم دا مقصد لیگامینٹس دے بارے وچ معلومات حاصل کرݨ ، انہاں دے کم کرݨ دے طریقے کوں سمجھݨ ، تے انہاں دیاں بیماریاں تے زخم دا علاج ڳولݨا ہوندے ۔ ایں علم دا تعلق اناٹومی (anatomy) ، فزیالوجی (physiology) ، تے آرتھوپیڈکس (orthopedics) نال جُڑیا ہویا ہے ۔ 

لیگامینٹس دی بݨتر دا مطالعہ ڈیسمولوجی دا ہک بنیادی حصہ ہے ۔ لیگامینٹس کولاجن (collagen) ریشاں (fibers) توں بݨے ہوندن ، جیڑھے انہاں کوں مضبوطی تے لچک ݙیندن ۔ ڈیسمولوجسٹ (desmologists) لیگامینٹس دے مختلف حصیاں ، جیویں کہ ریشے (fibers) ، خلیات (cells) ، تے خون دیاں نالیاں (blood vessels) دا مطالعہ کریندن ۔ انہاں دی تحقیق لیگامینٹس دی بݨتر کوں سمجھݨ تے انہاں دے کم کرݨ دے طریقے کوں سمجھݨ وچ مدد کریندی ہے ۔ لیگامینٹس دے افعال دا مطالعہ وی ایں علم دا اہم حصہ ہے ۔ لیگامینٹس جوڑاں کوں استحکام ݙیندن ، جوڑاں دی حرکت کوں محدود کریندن ، تے جوڑاں کوں زخمی تھیوݨ توں بچیندن ۔ ڈیسمولوجسٹ لیگامینٹس دے مختلف افعال دا مطالعہ کر تے انہاں دے انسانی جسم وچ کردار کوں سمجھݨ دی کوشش کریندن ۔ 

لیگامینٹس دیاں بیماریاں تے زخم دا مطالعہ ڈیسمولوجی دا ہک خاص شعبہ ہے ۔ لیگامینٹس دیاں بیماریاں جیویں کہ لیگامینٹس دی سوڄ (inflammation) ، لیگامینٹس دا پھٹݨا (rupture) ، تے لیگامینٹس دی کمزوری (weakness) عام ہوندیاں ہن ۔ ڈیسمولوجسٹ انہاں بیماریاں دی تشخیص کرݨ کیتے مختلف طریقے استعمال کریندن ، جیویں کہ جسمانی معائنہ (physical examination) ، ایم آر آئی (MRI) ، تے ایکس رے (X-ray) ۔ لیگامینٹس دے زخم جیویں کہ موچ (sprain) تے پھٹݨ (tear) وی ڈیسمولوجی دے تحت آندے ہن ۔ ڈیسمولوجسٹ انہاں زخماں دا علاج کرݨ کیتے مختلف طریقے استعمال کریندن ، جیویں کہ آرام (rest) ، برف ، کمپریشن (compression) ، ایلیویشن (elevation) ، فزیوتھراپی (physiotherapy) ، تے سرجری (surgery) ۔ 

ڈیسمولوجی دا استعمال آرتھوپیڈکس دے شعبے وچ اہم کردار ادا کریندے ۔ آرتھوپیڈک سرجن (orthopedic surgeons) لیگامینٹس دے زخماں تے بیماریاں دا علاج کرݨ کیتے ڈیسمولوجی دے علم دا استعمال کریندن ۔ او لیگامینٹس دی مرمت تے بحالی (reconstruction) کیتے مختلف سرجیکل طریقہ کار (surgical procedures) استعمال کریندن ۔ ڈیسمولوجی دا مطالعہ کھیل میڈیسن (sports medicine) وچ وی اہم ہے ۔ کھیل میڈیسن دے ماہرین (sports medicine specialists) کھیݙاں دے دوران لگݨ والے لیگامینٹس دے زخماں دا علاج کرݨ کیتے ڈیسمولوجی دے علم دا استعمال کریندن ۔ 

ڈیسمولوجی دا مطالعہ انسانی زندگی دے کئی پُکھاں تے اثر انداز تھیندے ۔ لیگامینٹس انسانی جسم دی حرکت تے استحکام کیتے ضروری ہوندن ۔ لیگامینٹس دے زخماں تے بیماریاں نال لوکاں دی حرکت محدود تھی سڳدی ہے تے انہاں دی زندگی دی کوالٹی متاثر تھی سڳدی ہے ۔ ڈیسمولوجسٹ لوکاں دی مدد کریندن کہ او اپݨے لیگامینٹس دی صحت کوں برقرار رکھن ، زخماں دا علاج کراون ، تے اپݨی حرکت کوں بحال کرن ۔ ڈیسمولوجی دا مطالعہ جدید طب وچ لیگامینٹس دی صحت تے بیماریاں دے علاج کیتے اہم معلومات فراہم کریندے ۔ ڈیسمولوجسٹ کوں اناٹومی ، فزیالوجی ، تے آرتھوپیڈکس وچ مہارت ہووݨی ضروری ہے ۔ انہاں کوں لیگامینٹس دی بݨتر دا مطالعہ کرݨ ، بیماریاں دی تشخیص کرݨ ، تے علاج کرݨ دی صلاحیت ہووݨی چاہیدی ہے ۔