غلام سکندر غلام

غلام سکندر غلام سرائیکی زبان دے ہک منے ہوئے شاعر ہن۔ آپ ہک قصہ گو تے مرثیہ گو شاعر دی حیثیت نال اپݨا ہک نویکلا مقام رکھدن۔ غلام قصبہ سیال تحصیل بکھر دے ہک بلوچ خاندان دے فرد ہن۔ انھاں دی وفات سو سال دی عمراں وچ 1902ء کوں تھئی۔ غلام سرائیکی مرثیے دی پوری تاریخ وچ ہک ممتاز مرثیہ گو منیا ویندے۔ آپ ٻہوں نیک تے عابد و زاہد شخص ہن۔ انھاں دے مرثیے کئی واری چھپ چکن۔ کجھ کتاباں دے ناں اے ہن: بیاض غم ‘ بحرِ خاتم ‘ تذکرۃ الشہدا‘ آئینہ خاتم ‘ میزانِ غم ‘ طوفانِ غم ‘ فغانِ ماتم ‘ مخزنِ ماتم‘ محیطِ غم ‘ جوشِ غم ‘ ذائقہ ماتمی ‘ آفتابِ غم وغیرہ وغیرہ ۔ ایں طرح کم و بیش غلام دے 30مجموعے چھپ چکن۔

واہ شاہ دا استقرار ریہا

ثابت دین تے آخر کار ریہا

توڑے زخماں توں لاچار ریہا

پر بیعت توں انکار ریہا

میں ہاں حسینؓ علیؓ دا جانی

بلکہ ہاں میں حیدر ثانی

سٹ گھت بھیڑا بے ایمانی

تیکوں میں سمجھا سو بار ریہا

فاسق نال کراں چا بیعت

دین نبی کوں لاواں تہمت

ڄاݨدا نیں توں میݙی عظمت

جو میں دوش نبیؐ تے سوار ریہا 

غلام سکندر غلام سرائیکی مرثیے دے اَسمان تے ہک سجھ والی کار بکھدا ݙسدے ‘ موضع سیال علاقہ بھکر دا اے بلوچ شاعر1802ء وچ پیدا تھیا تے 1903ء وچ وفات پاتی‘ پر ایں شاعر دی مرثیہ گوئی ہمیشہ اساݙے وسیب وچ زندہ رہسی ۔ انھاں دے ہمعصر تے بعد دے تمام شعراء نے آپ کوں سلطان الشعراء دا لقب ݙتا۔ انھاں دے مرثیے نوحے ‘ بند ‘ دفعہ ‘ محسن ‘ مسدس ‘ نثری حصے تے سلام بیان دی قدرت ‘ علمیت تے فکری وݙائی کوں نشابر کریندن۔ غلام سکندر غلام دے 30توں زیادہ مرثیہ جات دے مجموعے شائع تھئے تے اَڄاں تئیں انھاں دی اشاعت دا سلسلہ جاری ہے ۔ ناشر ول ول انھاں مرثیہ جات کوں شائع کریندے پن۔ اِتھوں وی غلام دی مقبولیت دا اندازہ لایا ونڄ سڳدے ۔ انھاں دے زیادہ تر مرثیے محمد خیر الدین صابر ‘ محمد فخر الدین تاجران کتب ملتان شائع کیتے۔ کجھ کتاباں دے ناں اے ہن ۔ نشترِ غم ‘ میزانِ غم ‘ فغان ماتم ‘ عروج غم ‘ سامان ماتم ‘ روضہ ماتم ‘ ذائقہ ماتمی ‘ مرثیہ غلام ‘ بیاض غم ‘ آئینہ ماتم ‘ تدکرۃ الشہداء ‘ جوشِ غم ‘ مجلس غم ‘ مجلس ماتم ‘ محیط غم ‘ دوحہ ماتم وغیرہ ‘ غلام سکندر خان نے سی حرفی دے انداز وچ ٻہوں دردیلے مرثیے لکھین۔ حضرت علی اصغرؑ دے مرثیے دے ݙو بند ملاحظہ کرو۔

الف  آ ماہی ݙیوے تھنج دائی  ہُݨ ہویا تاں ویلا شام دا

ہے ویلا جھولی دا تیݙی مٹھی ٻولی دا ہے تیݙا وقت آرام دا

آ تاں ݙیواں لولی ٻیٹھی تھیواں گھولی زخم گل تے سوہݨے نام دا

پ   پینگھا تیݙا میں اݙاں ٻچڑا ݙیوے لولی ایہا مشتاق تیݙی

آ دہمی ہے رات وصال والی کیوں نہ ہوئی تاں نندر سو جاک تیݙی

آ تاں مل مل دھواواں علی اصغر ماہی سوہݨیاں چوٹیاں توں خاک تیݙی

رت بھرے چولے توں ٻیٹھی تھیواں گھولے کیں کیتی لال پوشاک تیݙی (41) 

گلدستہ مرثیہ ملتانی 1315ھ وچ الٰہی پریس آگرہ توں شائع تھئے ۔ ایں مجموعہ وچ اوں دور دے نمائندہ مرثیہ گو شعراء دا کلام شامل ہے ۔ ونکی دے طور تے ہک دفعہ دے کجھ بند:

جاں خون کنوں گلگوݨ تھیا خاتون دا نورنگا ہے

ہکے بھیݨ نہ وسے اَڄ ویر نہ ݙسے پیا کُسے ݙیس پرائے

روح تانگھی کھڑا گولی سانگے کیتے لانگھے بند سپاہے

ٻاݨ ٻڈ ڳیا جان ہتھوں اُوݙ ڳیا اوہ بلبل زہرائے

لکھ تیر آہا ہک ویر آہا وچ بھیڑ آہا لوکاندے

آکھے ونڄاں ہا ݙکھ ونڈاں ہا کوئی مُنڄاں ہا وچ فوجاندے

جے پھراں ہا ایہا کراں ہا ونڄ مراں ہا وچ قدماندے

ٹر پوواں ہا ونڄ روواں ہا توڑے ہوواں ہا کول اَکھیندے

بھرا آہا میݙا ساہ آہا میݙا وساہ آہا ݙکھیاندا

ایہا ڈہنگ گھڑا ݙے سنگ کھڑا کر جنگ کھڑا شامیاندا

تس نال کھڑا خون لعل کھڑا مینہ نال وسے تیراندا

ہُݨ مک کھڑا  تھی ہک کھڑا  بݨ جگ کھڑا  عاصیاندا

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان