open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
وَچھی ، وَچھا ، کٹا،کٹی

قربانی آلی عید کنوں کجھ ݙینہ پہلے دی ڳالھ اے ۔ کوس آلے نال رَلے وپاری اسیݙے ہک دولتی یار دے دیرے تے کٹھے ہن ۔ او آپت اِچ ڳالھ مہاڑ کریندیں ہوئیں ’’وَہڑے ‘‘ کوں’’وَچھا‘‘ اَتے ’’وَہڑی‘‘ کوں ’’وَچھی‘‘ ٻیٹھے سݙیندے ہَن ۔ اَساں ہک نینگر وپاری کوں اَلوایا تے آکھیا ۔ جیویں ہوویں ! ’’وَچھا‘‘ تاں مینھ دے نَروئے پَھل کوں اَکھیندے ہِن تے ’’وَچھی‘‘ وی مینھ دی ہوندی اے جینکوں ’’وَچھ‘‘ اِی سݙیندن۔ سُݨیا ہوسی جو وچھ کِلّے دے زور تے کُݙدی اے۔‘‘

نینگر کِھل پیا تے آکھیُس چاچا سئیں !’’ڳاوے‘‘ ،’’مانجھے‘‘ دے فرق دا اسیکوں وی علم ایں پر ’’سرائیکی وسیب اِچ ٻاہر کنوں آوݨ آلا وپاری جیرھی ٻولی ٻولیندے اسیکوں وی اوہا ٻولی ٻولݨی پَمدی اے مجبوری اے ۔ روزی دا معاملہ اے ۔ اساں آکھیا بختیں آلا ! مجبوری تاں ہوندی وِی ہے ۔ اوندا اِی روزی دا معاملہ اے ۔ او تاں تُسیݙی ٻولی نی ٻولیندا تُساں مِٹھو طوطے بݨ ویندو۔

مَاکھی آنگے مِٹھی اسیݙی ماء ٻولی سرائیکی وݙی شہوکار ۔ دھنوان تے مالا مال ٻولی اے ۔ ایندا ہک ہک لوظ ، ائیں آکھ ماݨک موتی اے ۔ ایندے کہیں لوظ دے اڳوں پچھوں کوئی ’’حرف‘‘ وَدھائو گھٹائو ۔ زیر دی جھاہ تے زبر چا لائو یا پیش چا پائو ’’معنے ‘‘ کُجھ دے کجھ ونڄ بݨدن۔

ڳئوں دَا پَھل چھوٹا ہووے تاں اونکوں ’’گابا‘‘ یا ’’گابی‘‘ اَکھیندوں ۔ کجھ وݙا ہووے تاں اونکوں ’’وَہڑہ‘ ‘ یا ’’وَہڑی‘‘اَکھیندوں ۔ ’’وَہڑی‘‘ کوں ’’وَہڑ‘‘ وی آکھیندوں ۔ ’’وَہڑہ‘‘ ہَلیں ،گاݙی (ݙاندیں آلی گاݙی) ’’کھوہ‘‘ یا ’’گھاݨی‘‘ اِچ جووَݨ جوڳا‘‘ تھی ونڄیں تاں اونکوں ’’وچھیر‘‘ سݙیندوں جیرھا وچھیر وَہَݨ اِچ اَڑی کرے تاں اونکوں اَڑِک ’’وچھیر‘‘ اَکھیندِن۔

ہُݨ ہیں لوظ ’’وچھیر‘‘ دے اڳوں ’’الف‘‘ دَا حرف ودھا ݙیؤں تاں اے بݨ ویندے ’’وچھیرا‘‘ اَتے ’’وچھیرا‘‘ سݙیندوں گھوڑی دے نَر پَھل کوں ’’وَچھیر‘‘ دے اڳوں’’ی‘‘ دا حرف لا ݙیوں تاںبݨ ویندے ’’وچھیری‘‘ اَتے ’’وچھیری‘‘ سݙیندوں گھوڑی دے ’’مادی‘‘ پَھل کوں۔ ’’وچھیری‘‘ کھیر پیوݨ کنوں تروٹک تھی ونڄے اَتے اوندے اُتّے انڄان ہَنّہ نہ رکھیا ہوونیں تاں اونکوں ’’ٻیہاݨ‘‘ سݙیندن ۔ اَکھیندن جو ہک ’نینگر‘‘ دی’ ’منگیندی‘‘سَن لیکھے چھوٹی ہئی ۔ ’’سس‘‘ چَسولی‘‘ تے ’’کھݙکار‘’ ہَس ۔ اوندے نال کھل ہَس تے لاحجابی وِی ہَس ۔ مسئلہ شریعت داہا ۔سس آکھیُس مولوی کنوں فتویٰ پُچھ آ ۔ او مولوی کنے ڳیا ۔ آکھیُس مولوی صیب ! ’’ٻیہاݨ‘‘ چَڑھی دِے لیئق نہ ہووے تاں ’’گھوڑی‘‘ تے ’’سواری‘‘ جائز اے یا ناجائز اے؟ ۔ مولوی صَیب ولدی ݙتی ناجائز وَت کیوں ایں؟ جائز اے۔ راند رَس ڳی۔

ڳالھ کِتھوں کِتھ ٹُر ڳی ۔ ٹُری ہَئی ’’وَچھے‘‘ ،’’وَچھی‘‘ کنوں۔ اَساںسرائیکی‘‘ مینھ‘‘ دے پَھل کوں کٹا’’کٹی‘‘ یا ’’وَچھا‘‘ ،’’وچھی‘‘ سݙیندوں’’کٹا‘‘ تے ’’کٹی‘‘ جُوان تھی ونڄن تاں اُنہائیں کوں ’’جھوٹا‘‘ تے ’’جھوٹی‘‘ وی… سݙیندوں ۔ ’’جھوٹی‘‘ لَڳ‘‘ ونڄے ۔’’ ڳبھ‘‘رکھ ونڄے تاں ’’مینھ‘‘ سݙویجݨ پے ویندی اے اَتے جھوٹا چنگیں ریت جوان تھی ونڄے تاں ’’سانھ‘‘ سݙویندے۔

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان
قاضی عبد الوحید فردوسی

قاضی عبد الوحید فردوسی عظیم آبادی، جیڑھے 27 رجب 1289ھ کوں پیدا ڄمیے ہن تے 19 ربیع الاول 1326ھ کوں اینہہ جہان توں ٹر ڳئے۔ ہندوستان دے ہک مشہور مسلمان مبلغ تے عالم دین ہن۔ اوں نے تحریک ندوہ دی سخت مخالفت کیتی۔ اوں نے اپݨے زمانے دے تقریباً اݙھائی سو علماء توں ندوہ دی مخالفت وچ خط لکھوائے تے انھیں دا ہک مجموعہ شائع کیتا۔ ایںدے علاوہ اوں نے کئی جلسے وی منعقد کیتے۔ اوں نے امام احمد رضا خان محدث بریلوی کوں ہک خط لکھیا جیندے وچ ندوہ دے رد کیتے "اخبار ندوہ حنفیہ" شروع کرݨ کیتے علمی مدد چاہی۔ 

= تعلیم: =
قاضی عبد الوحید نے اوں ویلہے دے نصاب دے مطابق مشرقی تعلیم حاصل کیتی تے نال ای انٹرنس تے ایف اے دے امتحانات وی پاس کیتے۔ اوندے والد قاضی عبد المجید انہیں کوں مزید تعلیم کیتے انگلستان بھیڄݨ چاہندے ہن پر اوں نے انکار کر ݙتا۔

= وفات: =
فقط 37 سال دی عمر پاتی ہانیں، 19 ربیع اولاول 1326ھ بمطابق21 اپریل 1908ء کوں فوت تھی ڳئے ہن۔شیخ المحدثین مولانا وصی احمد محدث سورتی نے غسل ݙتا تے امام احمد رضا خان بریلوی نے نماز جنازہ پڑھائی۔ کچی درگاہ موضع جمٹھلی شریف ضلع پٹنہ اچ شیخ شہاب الدین عرف پیر جگ جوت دے مزار دی سڄی جانب دفن کیتے ڳئے۔

= حوالہ =

# سوالات حق نما برؤس ندوۃ العلماء 1303ھ
قاضی شریح بن حارث

قاضی شریح بن حارث اسلامی تاریخ دے ہک مشہور قاضی ہن۔ اوہ تابعین وچوں ہک اہم شخصیت ہن۔ اُوں نے حضرت عمرؓ دے دورِ خلافت توں گھن کے عبدالملک دے دور تک تقریباً سٹھ سال قاضی (جج دا عہدہ) دی خدمت انجام ݙتی۔

اُنہیں دا تعلق کندہ قبیلے نال ہئی۔ اُنہیں کئی وݙے صحابہ کرامؓ توں علم حاصل کیتا ہئی۔ اوہ حدیث دے نال نال فقہ وچ وی ماہر ہن تے کوفہ دے مرکزِ فقہ دے اہم رکن ہن۔ اُنہیں کوں عربی شاعری تے قیافہ (چہرے توں پہچانݨ دا علم) وچ وی مہارت حاصل ہئی۔

قاضی شریح دے بارے وچ کڄھ واقعات مشہور ہن، جِنّھیں وچ حضرت علیؓ دے نال ہک مقدمے دا واقعہ وی شامل ہے۔ کجھ روایات دے مطابق واقعہ کربلا دے ویلے اُنہیں دے کردار تے سوال چاتے ڳئے ہن۔ بہرحال، قاضی شریح اسلامی تاریخ دے اہم قاضیاں وچوں ہک ہن جِئیں نے عدل و انصاف دے میدان وچ خدمات انجام ݙتے۔

= حوالہ =

# الاصابہ:2/202
# لاصابہ:2/202
قاضی محب الرحمن

قاضی محب الرحمن پاکستان دی ہاکی ٹیم دے سابق کپتان تے اولمپک کھلاڑی ہَن۔ اوہ 1960ء وچ ضلع بنوں دے دیہات سوکڑی وچ پیدا تھئے۔ اُوں نے تیرہاں سال کیریئر وچ 150 میچ کھیݙیے۔ اُوندی کھیݙ کوں ݙیکھدے ہوئے 1994ء وچ اُنہیں کوں صدارتی ایوارڈ نال نوازا ڳیا۔

قاضی محب الرحمن 1988ء دے ورلڈ کپ وچ پاکستان دی نمائندگی کیتی تے پنڄ سال تک قومی ہاکی ٹیم دے کپتان رہے۔ اوہ بنیادی طور تے فل بیک ہَن پر بعد وچ رائٹ ہاف دی پوزیشن تے وی چنگی کھیݙ پیش کیتی۔ 1989ء دی چمپین ٹرافی وچ اُنہیں کوں بہترین کھݙاڑی قرار ݙتا ڳیا۔

1994ء وچ نیشنل ہاکی چمپیئن شپ دے دوران اُوندے ڳوݙے وچ تکلیف تھئی۔ کراچی دے ہک ڈاکٹر نے ایں بیماری کوں کینسر قرار ݙتا جیڑھا خون توں پھیپھڑیاں تک پھیل ڳیا ہئی۔ ڈاکٹر نے پیش گوئی کیتی کہ اوہ ہک ݙو سال توں زیادہ زندہ نہ رہ سڳسن۔ علاج کیتے اُونکوں لندن وی ٻھیڄا ڳیا پر اُتھوں دے ڈاکٹرز نے وی ایں تشخیص دی تصدیق کیتی۔ ایں طرح اوہ صرف ݙاہ مہینے زندہ رہ سڳیے تے 37 سال دی عمر وچ 28 دسمبر 1996ء کوں وفات تھی ڳئے۔ اُنہیں کوں اُوندے آبائی دیہات سوکڑی وچ دفن کیتا ڳیا۔ ضلع بنوں وچ اُنہیں دے ناں تے ہک بین الاقوامی ہاکی اسٹیڈیم وی بݨایا ڳیا ہے۔
حیدر آباد دا قاضی

حیدرآباد، سندھ دا قاضی خاندان ہک مشہور پاکستانی تے سندھی سیاسی ٹٻر ہے۔ ایں ٹٻر دے زیادہ تر لوک جیڑھے سیاست وچ ہن، "قاضی" دے ناں نال سُنڄاتے ویندے ہن۔ ایہ ناں اُنہیں ججاں کوں ݙتا ویندا ہئی جیڑھے اسلامی قانون دے مطابق فیصلے کریندے ہن۔ ایہ خاندان گھٹ توں گھٹ پنج نسلاں توں سیاست نال جُڑیا ہویا ہے۔

قاضی یا عباسی خاندان اصل وچ سیہون توں ہئی تے قاضی عبد القیوم حیدرآباد آئے۔ اُوندے بھرا حکیم فتح محمد سہوانی کراچی ٹِک پئے جتھاں اُوں نے خاندان دی ہک ٻئی شاخ بݨائی۔ ایہ خاندان سندھی اخبار وی چھاپیندا ریہا ہے، جیویں کہ روزنامہ عبرت۔ ایں توں علاوہ آل پاکستان نیوز پیپرز سوسائٹی وچ وی اُوندا اہم کردار ریہا ہے۔ قاضی عبدالمجید عابد، قاضی اسلم اکبر تے قاضی اسد عابد کئی واری ایں سوسائٹی دے سیکرٹری جنرل رہے۔

ایں خاندان دے کئی لوک قومی تے صوبائی سطح تے منتخب تھیندے آئے ہن۔ جیویں کہ فہمیدہ مرزا تے ذوالفقار مرزا بدین توں تے پیر مظہر الحق دادو توں منتخب تھیندے رہے ہن۔ ایں خاندان دے کڄھ لوک امریکہ وی ٹِک ڳئے ہن تے اُتھو دی سیاست وچ وی حصہ گھندے پائن۔

= حوالہ =
قاضی شہری

قاضی شہری ترکی دا ہک ضلع ہے جیڑھا صوبہ یوزگات وچ واقع ہے۔ اے ترکی دے اضلاع دی فہرست وچ شامل ہے۔ قاضی شہری سطح سمندر توں 1,114 میٹر (3,655 فٹ) دی بلندی تے واقع ہے۔ ایندی آبادی دے بارے وچ واضح معلومات میسر نئیں۔

قاضی شہری وسطی اناطولیہ دے علاقے وچ واقع ہے۔ اے علاقہ اپݨی تاریخی تے ثقافتی ورثے کیتے مشہور ہے۔ اتھو دی معیشت زیادہ تر رڑھ واڑھی تے مویشی پالݨ تے مبنی ہے۔ قاضی شہری ہک چھوٹا جیہاں قصبہ ہے جیندے وچ سادہ طرزِ زندگی ہے۔ اتھو دے لوک زیادہ تر ترک نسل نال تعلق رکھدن تے مسلمان ہن۔ اگرچہ ایندے بارے وچ زیادہ معلومات دستیاب نئیں پر اے ترکی دے ہک عام نکے قصبے دی نمائندگی کریندے۔
قاضی گنڈ

قاضی گنڈ بھارت دے زیرِ انتظام ڄموں کشمیر دا ہک قصبہ ہے۔ اے قصبہ سطح سمندر توں 1,670 میٹر (5,480 فٹ) دی بلندی تے واقع ہے۔ 2001ء دی مردم شماری دے مطابق ایندی آبادی 4,307 افراد تے مشتمل ہے۔

قاضی گنڈ لمے کشمیر دے کولگام ضلعے وچ واقع ہے۔ اے کشمیر وادی دا داخلی دروازہ وی سمجھیا ویندے۔ تاریخی طور تے اے قصبہ کشمیر دی اہم تجارتی گزرگاہ تے واقع ہئی۔ اج وی اے سرینگر جموں قومی شاہراہ تے واقع ہوݨ دی وجہ توں اہمیت رکھدے۔

قاضی گنڈ اپݨے قدرتی حسن، باغات تے چشمیاں دی وجہ توں وی مشہور ہے۔ اتھوں دے لوک زیادہ تر رڑھ واہی نال وابستہ ہن۔ حالیہ سالاں وچ قاضی گنڈ ریلوے اسٹیشن دی وجہ توں وی اہمیت حاصل کر ڳیا ہے جیڑھا کشمیر ریلوے لائن دا حصہ ہے۔
قاضی کوئے

قاضی کوئے ترکی دا ہک ضلع ہے جیڑھا استنبول صوبے وچ واقع ہے۔ اے استنبول دے ایشیائی حصے وچ بحیرہ مرمرہ دے کنارے تے آباد ہے۔ قاضی کوئے ہک تاریخی علاقہ ہے جیندے وچ کئی ثقافتی تے تجارتی مراکز موجود ہن۔ اے ہک اہم رہائشی علاقہ وی ہے۔

قاضی کوئے اپݨی خوبصورت ساحلی پٹی، تاریخی عمارتاں، مارکیٹاں تے ہوٹلیں دی وجہ توں مشہور ہے۔ اتھو دے لوک ٻہوں مہمان نواز ہوندن۔ ایتھو دے ڄاڑے شہر فتح تکو تے Friedrichshain-Kreuzberg ہن۔ قاضی کوئے استنبول دا ہک اہم حصہ ہے تے سیاحواں کیتے وی ہک پسندیدہ جگہ ہے۔ اے شہر جدید تے تاریخی عناصر دا ہک بہترین امتزاج ہے۔

= حوالہ =
قاضی القضاۃ

فقہ اسلامی دی اصطلاح وچ چیف جسٹس کوں "قاضی القضاۃ" آکھیا ویندے۔ ایندا مطلب ہے "قاضیاں دا قاضی" یا "وݙا قاضی"۔ اے عہدہ اسلامی سلطنت وچ عدلیہ دے سب توں وݙے عہدے دار کیتے استعمال تھیندا ہئی۔ قاضی القضاۃ پورے ملک دے قاضیاں دا نگران ہوندا ہا تے اہم قانونی معاملیاں دے فیصلے کریندا ہئی۔

تاریخ اسلام وچ سب توں پہلے امام ابو یوسفؒ کوں قاضی القضاۃ بݨایا گیا۔ اوہ امام ابوحنیفہؒ دے شاگرد ہن تے عباسی خلیفہ ہارون الرشید دے دور وچ ایں عہدے تے فائز رہے۔ امام ابو یوسفؒ ہک وݙے فقیہ تے عالم ہن۔ اُوں نے فقہ حنفی کوں پھیلاوݨ وچ اہم کردار ادا کیتا۔ اُوندی مشہور کتاب "کتاب الخراج" اج وی فقہ حنفی دی اہم کتاباں وچ شمار تھیندی ہے۔ قاضی القضاۃ دا عہدہ اسلامی تاریخ وچ عدل و انصاف دے نظام دی علامت سمجھا ویندے۔
قاضی ثناء اللہ پانی پتی

قاضی ثناء اللہ پانی پتی اٹھارویں صدی دے وݙے عالم دین ہن۔

= خاندان: =
شیخ جلال الدین کبیر الاولیاء دی اولاد وِچّوں ہَن۔ پیو قاضی محمد حبیب اللہ عثمانی وی عالم ہَن۔

= تعلیم: =
ست سال دی عمر وِچ قرآن حفظ کیتا۔ دہلی وِچ شاہ ولی اللہ توں حدیث دا علم سکھیا۔

= علمی مقام: =
فقہ، تفسیر، حدیث، کلام تے تصوف وِچ وݙا مقام رکھدے ہن۔ مولانا شاہ عبدالعزیز دہلوی اُونکوں "بیہقی وقت" آہدے ہن۔

= بیعت: =
حافظ محمد عابد لاہوری سنامی توں بیعت کیتی تے وت میرزا مظہر جان جاناں توں فیض حاصل کیتا۔

= تصانیف: =
30 توں ودھ کتاباں لکھیاں، جِنّھیں وِچّوں "تفسیر مظہری" مشہور ہے۔

= وفات: =
یکم رجب 1225ھ بمطابق 2 اگست 1860ء۔

= ٻیا پڑھو =
شیخ جلال الدین کبیر الاولیاء

قاضی محمد حبیب اللہ عثمانی

= حوالہ =

# تذکرہ قاضی محمد ثناء اللہ پانی پتی،ڈاکٹر محمود الحسن عارف، ادارہ ثقافت اسلامیہ لاہور
قاضی محمد عیسیٰ

قاضی محمد عیسیٰ، جیڑھے 18 جولائی 1913ء کوں ڄمیے ہن تے 19 جون 1976ء کوں فوت تھی ڳئے، تحریک پاکستان وچ بلوچستان دے ہک اہم رکن ہن۔ اُوں نے قائداعظم دے آکھݨ تے مسلم لیگ بلوچستان دی بنیاد رکھی۔

اوندے پیو، قاضی جلال الدین، افغانستان توں ٹر کیں بلوچستان دے علاقے پشین وچ آباد تھی ڳئے ہن۔ اوہ ریاست قلات وچ وزیر اعظم وی رہے ہن۔ قاضی عیسیٰ چار سال دے ہن جݙݨ اُوندے پیو دا انتقال تھی ڳیا۔ اُوں نے میٹرک دا امتحان سنڈیمن ہائی اسکول کوئٹہ توں پاس کیتا تے سینیئر کیمبرج دا امتحان گرامر اسکول کوئٹہ توں ݙتا۔ اوہ بلوچستان دے پہلے شخص ہن جیڑھے قانون دی تعلیم کیتے لندن ڳئے۔ 1939ء وچ وطن واپس آئے تے وکالت شروع کیتی۔ نواب آف ریاست پالنپور دی درخواست تے ممبئی چلیے ڳئے۔

ممبئی وچ اوندی ملاقات محمد علی جناح نال تھئی۔ آکھیا ویندے کہ قائداعظم نے اونکیں پہلا سوال ایہ پُچھیا، "کیا بلوچستان وچ مسلم لیگ قائم ہے؟" قاضی صاحب نے جواب ݙتا کہ اوہ ہݨ ہی وکالت مُکا کے آئے ہن تے انہیں کوں کوئی خبر کائنی۔ وت قائداعظم نے اونکوں مسلم لیگ دے مقاصد توں آگاہ کیتا۔ قاضی صاحب قائداعظم دی ڳالھ توں اینجھے متاثر تھئے کہ اوں ویلہے مسلم لیگ دے قیام دا پکا ارادہ کر ڳھدا۔

بلوچستان واپس آ کے اوں نے مسلم لیگ دی بنیاد رکھی تے اپݨے سنگت ساتھ سردار محمد عثمان جوگیزئی، سیٹھ محمد، ملک شاہ جہاں، ملک جان محمد کاسی، ارباب کرم خان، غلام محمد ترین، میر جعفر خان جمالی تے سیٹھ محمد اعظم بلوچ دے نال رَل کے ایں پارٹی کوں اینجھا مضبوط کیتا کہ کڄھ مہینیاں وچ تحصیل تے ضلع دی سطح تے مسلم لیگ منظم تھی ڳئی۔

23 مارچ 1940ء وچ اوں لاہور جلسے وچ بلوچستان دے وفد دی نمائندگی کیتی تے قرارداد پاکستان دی تائید وچ تقریر وی کیتی۔ لیاقت علی خان نے تقریر دی لمبائی ݙیکھ کے گھنٹی وڄائی پر قائداعظم نے روک گھدا تے اوندی تقریر توں ٻہوں متاثر تھئے۔ مسلم لیگ کوں متعارف کراوݨ کیتے اوں نے "الاسلام" ناں دا اخبار وی جاری کیتا تے "مسلم گارڈز" قائم کیتے۔ اوں نے انٹر کالج کوئٹہ کوں ڈگری کالج دا درجہ ݙیواوݨ تے بلوچستان وچ پہلا گرلز کالج قائم کراوݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا۔ 19 جون 1976ء کوں دل دا دورہ پووݨ نال اوہ اینہہ فانی جہان توں ٹر ڳئے۔ اوندی قبر پشین وچ ہے۔
قاضی فضل اللہ عبید اللہ

قاضی فضل اللہ عبید اللہ اوہ 8 مئی 1950ء توں 24 مارچ 1951ء تائیں صوبہ سندھ دے وزیرِ اعلیٰ رہے ہَن۔ اُوندا تعلق سیاسی جماعت پاکستان مسلم لیگ نال ہئی

= حوالہ =
قاضی مار وݙی

قاضی مار وݙی مسجد بھارت دی ریاست تمل ناڈو دے شہر مدورائی وچ موجود ہے۔ اے مسجد تیرہویں صدی عیسوی وچ یمن توں آئے ہوئے حضرت قاضی سید تاج الدین نے بݨائی ہئی۔ مدورائی شہر دی اے پہلی عبادت گاہ ہے۔ اِتھاں ہک ویلے وچ 2500 نمازی نماز پڑھ سڳدن۔

مسجد دے احاطے وچ ہک مدرسہ وی ہے جیںدا ناں حضرت قاضی سید تاج الدین عربی مدرسہ ہے۔ اِتھاں تقریباً 120 شاگرد تعلیم حاصل کریندے پائن۔ مولوی حافظ سید علیم اللہ باقوی ایں مدرسے دے منتظم ہِن۔ مسجد دا انتظام قاضی سید تاج الدین دے جانشیناں دے کول ہے۔ انتظامی کمیٹی دے ذریعے تقریباً 450 لوک منتخب تھیندن جیڑھے مسجد دا انتظام سنبھلیندن۔

اے مسجد پیریار مرکزی بس سٹینڈ توں 500 میٹر تے مدورائی ریلوے سٹیشن توں ہک کلومیٹر دے فاصلے تے واقع ہے۔ میناکشی مندر توں اے مسجد 800 میٹر دے فاصلے تے ہے۔ مختصر اے کہ قاضی مار وݙی مسجد مدورائی دی ہک تاریخی تے اہم مسجد ہے۔

= ٻیا پڑھو =
حضرت قاضی سید تاج الدین

مدورائی

= حوالہ =
قاضی عیاض

قاضی عیاض، جنہیں دا پورا ناں ابو الفضل عیاض بن موسیٰ بن عیاض بن عمرون بن موسیٰ بن عیاض السبتی الیحصبی ہئی، مراکش (المغرب) دے ہک مشہور ادیب، مؤرخ، محدث تے فقہ مالکی دے فقیہ ہن۔ اوہ 15 شعبان 476ھ بمطابق 28 دسمبر 1083ء کوں سبتہ وچ پیدا تھئے۔ اونکوں مراکش دے ست اولیاء وچوں ہک منیا ویندے۔

قاضی عیاض نے مختلف علوم تے تقریباً ویہہ کتاباں لکھیاں ہن، پر اوندی سب توں زیادہ شہرت انہیں دی کتاب "الشفاء بتعریف حقوق المصطفیٰ" دی وجہ توں ہے۔ انہیں دیاں ٻیاں مشہور کتاباں وچ "اکمال المعلم بفوائد صحیح مسلم"، "مشارق الانوار علی صحاح الآثار"، "الاعلام بحدود قواعد الاسلام"، "الغنیۃ"، "ترتیب المدارک و تقریب المسالک فی معرفۃ اعلام مذہب الامام مالک"، "العقیدہ"، "جامع التاریخ"، "الالماع الی معرفۃ اصول الروایۃ و تقیید السماع"، "ازہار الریاض فی اخبار القاضی عیاض" تے "شرح حدیث ام زرع" شامل ہن۔

اوں نے قرطبہ وچ قاضی دے طور تے وی خدمات انجام ݙتیاں۔ قاضی عیاض 10 جمادی الثانی 544ھ بمطابق 14 اکتوبر 1149ء کوں مراکش وچ اینہہ فانی جہان توں جھوک لݙا ڳئے۔

= حوالہ =
جمی ویلز

جمی ویلز ہک امریکی شخص ہن جیہڑے انٹرنیٹ تے کم کردا ہا۔ او وکیپیڈیا دے بانیاں وچوں ہک اہم شخصیت ہن۔ وکیپیڈیا ہک ایسا مفت آن لائن انسائیکلوپیڈیا اے جیندے وچ دنیا دی ہر چیز بارے معلومات موجود ہن۔ اینکوں دنیا دی سب توں وڈی تے سب توں زیادہ پڑھی ونڄݨ آلی انسائیکلوپیڈیا سمجھیا ویندے۔

## جمی ویلز دے کم تے وکیپیڈیا دا قیام

وکیپیڈیا دا آغاز: جمی ویلز نے لیری سینگر نال رل کے 2001ء وچ وکیپیڈیا دا آغاز کیتا۔

وکیپیڈیا دی ترقی: او وکیپیڈیا دی ترقی تے ودھارے وچ اہم کردار ادا کریندے رہیے۔

ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن: او ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن دے بورڈ آف ٹرسٹیز وچ وی شامل رہیے۔ ایہ فاؤنڈیشن وکیپیڈیا تے نگرانی رکھدی اے۔

## وکیپیڈیا کیوں اہم اے؟

مفت معلومات: وکیپیڈیا ہر کہیں کیتے مفت ہے۔

ہر زبان وچ معلومات: وکیپیڈیا دنیا دیاں سینکڑاں زباناں وچ موجود اے تے سرائیکی زبان وچ وی وکیپیڈیا موجود اے۔

کوئی وی معلومات شامل کر سڳدا اے: کوئی وی شخص وکیپیڈیا وچ معلومات شامل کر سڳدا اے۔

## سرائیکی وچ وکیپیڈیا

سرائیکی زبان وچ وکیپیڈیا دی موجودگی سرائیکی زبان تے ثقافت کیتے ٻہوں اہم اے۔ ایندے نال سرائیکی زبان کوں دنیا وچ پھیلاوݨ تے سرائیکی لوکاں دی معلومات وچ اضافہ تھی سڳدا اے۔

جمی ویلز نے وکیپیڈیا جیہے عظیم منصوبے کوں قائم کر کے دنیا دی معلومات تک رسائی کوں آسان بݨایا اے۔ او سرائیکی سمیت دنیا دی ہر زبان وچ علم دے پھیلاؤ وچ اہم کردار ادا کریندے رہسن۔

## حوالے
لیری سینگر

لیری سینگر دنیا دے سب توں وݙے آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا، دے بانیاں وچوں ہک ہن۔ اُنہاں نے جمی ویلز دے نال مل کے وکیپیڈیا دی بنیاد رکھی۔
لیری سینگر ہک امریکی فلسفی تے انٹرنیٹ پروجیکٹ ڈویلپر ہن۔ اُنہاں نے وکیپیڈیا توں پہلے نُوپیڈیا ناں دے ہک آن لائن انسائیکلوپیڈیا تے وی کم کیتا ہئی۔
## وکیپیڈیا وچ کردار
لیری سینگر نے وکیپیڈیا دے آغاز وچ ٻہوں اہم کردار ادا کیتا۔ اُنہاں نے وکیپیڈیا دے بنیادی اصول تے ساخت بݨاوݨ وچ مدد کیتی۔ اُنہاں دا خیال ہئی کہ ہر کوئی وکیپیڈیا وچ معلومات شامل کر سڳدا اے تے اُنہاں وچ ترمیم وی کر سڳدا اے۔ 
لیری سینگر تے جمی ویلز دی بدولت اڄ ہر کوئی چند کلکاں وچ دنیا دی ہر چیز بارے معلومات حاصل کر سڳدا اے۔ وکیپیڈیا نے تعلیم تے معلومات دے پھیلاؤ وچ ٻہوں اہم کردار ادا کیتا اے۔
لیری سینگر ہک ایسے شخص ہن جنہاں نے وکیپیڈیا ناں دے اک اینجھے پلیٹ فارم دی بنیاد رکھی جِتھاں کوئی وی شخص آزادانہ طور تے معلومات حاصل کر سڳدا اے تے اُنہاں وچ اپݨا حصہ وی پا سڳدا اے۔
## وکیپیڈیا دا مقصد
وکیپیڈیا دا مقصد دنیا دی ساری معلومات کوں آزادانہ طور تے لوکاں تک پہنچاوݨا اے۔ اے ہک ایسا پلیٹ فارم اے جتھاں کوئی وی شخص کہیں وی موضوع تے معلومات حاصل کر سڳدا اے تے اُنہاں وچ اپݨا حصہ وی پا سڳدا اے۔

## ٻیا ݙیکھو
وکیپیڈیا دے بانی
## حوالے
آئی آئی قاضی

علامہ امداد علی امام علی قاضیؒ، جنہیں کوں آئی آئی قاضی دے ناں نال وی سُنڄاتا ویندا ہے، سندھ دے ہک مشہور ادیب، مفکر تے اعلیٰ پائے دے محقق ہَن۔ اوں نے سندھی ادب، ثقافت، علم، فن تے تہذیب تے ٻہوں کم کیتا ہے۔

= اعلیٰ تعلیم: =
1907ء وچ اعلیٰ تعلیم کیتے انگلستان ڳئے جتھوں اقتصادیات تے نفسیات دی تعلیم حاصل کیتی۔ 1910ء وچ جرمنی ڳئے جتھاں ایلسا ناں دی جرمن خاتون نال ملاقات تھئی تے بعد وچ انہیں نال شادی کیتی۔

= سندھ یونیورسٹی نال وابستگی: =
1951ء وچ سندھ یونیورسٹی دے پہلے وائس چانسلر مقرر تھئے۔ 1959ء وچ استعفیٰ ݙے ݙتا تے سندھی ادبی بورڈ کیتے کتاباں لکھݨ لڳ ڳئے

ذاتی زندگی: انہیں دی ذال ایلسا قاضیؒ، جینکوں سندھ دے لوک احترام نال "امڙ ایلسا" آہدے ہن، 28 مئی 1967ء کوں وفات تھی ڳئی۔ علامہ صاحب اوندی وفات دے بعد زیادہ عرصہ زندہ نہ رہ سڳیے تے 13 اپریل 1968ء کوں خودکشی کر کے اپݨی حیاتی دا خاتمہ کر ݙتا۔

علامہ صاحب نے اکثر کتاباں تے مضامین انگریزی زبان وچ لکھیے۔ انہیں دیاں کجھ مشہور لکھاوتاں اے ہِن:

شاھ صاحب کے رسالے پر تحقیقی مقالا (سندھی)

Casual peeps at sophia (انگریزی)

A brown girl in the search of GOD (انگریزی)
کوٹ قاضی

کوٹ قاضی پاکستان دی ہک یونین کونسل ہے جہڑی ضلع تلہ گنگ اچ واقع ہے۔ 

= مقام: =
کوٹ قاضی ضلع تلہ گنگ اچ واقع ہے۔ تلہ گنگ پنجاب، پاکستان دا ہک ضلع ہے۔

= انتظامی حیثیت: =
ایہہ ہک یونین کونسل ہے، جوکہ مقامی حکومت دا ہک بنیادی انتظامی یونٹ ہے۔

= محل وقوع: =
ایہہ لاوہ شہر توں تقریباً 17 کلومیٹر پوادھ اچ واقع ہے۔

= اردگرد دے علاقے: =

* پچادھ اچ: شیر دست آلی، خانےآلی تے ڈھوک علی خیل
* اٻھے اچ: ڈھوک اگر ال، ڈھوک سیال، ڈھبہ، ماڑی
* پوادھ اچ: ڈھوک شیر خان ترحدہ
* لمے اچ: محمد خان، ڈھوک میاں کا لو خیل، ماڑی، درھالاں والی، ڈھوک کنات، ڈھوک گاڑ، بسرا چوک چھپر

= حوالہ =
قاضی قاضنؒ

قاضی قاضنؒ (ڄم: 1463ء، وفات: 1551ء) سندھ دے مشہور صوفی شاعر، عالمِ دین ہن۔ اوہ سندھ دے والی شاہ بیگ ارغون دے مشیر خاص وی ہن تے بکھر دے قاضی دے عہدے تے وی فائز رہے۔ سندھی دے پہلے شاعر ہن۔ انہاں کوں قاضی قادن وی آہدے ہن۔

= حالات زندگی: =
قاضی قاضنؒ 1463ء وچ قاضی ابو سعید بن زین العابدین دے گھر ڄمیے ہن۔ اوندے وݙ وݙیرے ٹھٹہ تے سیوستان (سیہون) دے شہریں وچوں ہن۔ اوندے جد امجد قاضی ابوالخیر بکھریؒ اپݨے زمانے دے مشہور عالمیں وچ شمار تھیندے ہن تے بکھر وچ رہائش اختیار کیتی ہئی۔

قاضی قاضنؒ تفسیر، حدیث دے وݙے عالم، قرآن دے حافظ تے فن قرات دے ماہر ہن۔ اوہ ہر ویلہے عبادت الٰہی وچ مصروف رہندے ہن۔ جݙاں شاہ بیگ ارغون دے دور وچ ٹھٹہ وچ لٹ مار شروع تھئی تاں قاضی قاضنؒ دے خط دی وجہ توں ٹھٹہ دے لوکیں کوں وݙی تباہی توں نجات ملی۔ اوہ سید محمد مہدی جونپوریؒ دے مرید ہن۔ قاضی قاضنؒ کوں سندھ دے والی شاہ بیگ ارغون نے اپݨا مشیر خاص مقرر کیتا ہئی تے شاہ بیگ ارغون دے انتقال دے بعد مرزا شاہ حسن نے انہیں کوں بکھر دا قاضی مقرر کیتا تے اوں نے ایں عہدے کوں وݙی احتیاط نال نٻھایا۔ آخر عمر وچ ایں اہم ذمہ داری توں مستعفی تھی ڳئے تے ایہ عہدہ اوندے دے بھرا قاضی نصراللہ دے حوالے تھی ڳیا۔ اوہ کئی واری حج تے ڳئے تے مدینہ منورہ دے قیام دے دوران شیخ عبد اللہ متقی بن مولانا سعد دربیلوی دی صحبت وچ رہے۔

= وفات: =
قاضی قاضنؒ دی وفات 958ھ بمطابق 1551ء وچ تھئی۔
وکیپیڈیا دے بانی

وکیپیڈیا دا قیام 2001ء اچ ݙو امریکی ماہرین جمی ویلز تے لیری سینگر دے ہتھوں عمل وچ آیا۔ 
## حوالے
قاضی حسین احمد

قاضی حسین احمد صاحب ہک وݙے عالم دین تے سیاستدان ہن جئیں جماعت اسلامی دے امیر دی حیثیت نال شہرت حاصل کیتی۔ انہیں دے دور وچ جماعت اسلامی سیاسی طور تے زیادہ مقبول تھئی۔

= تعارف: =
جماعت اسلامی دے سابق امیر، مذہبی جماعتیں دے مرحوم اتحاد متحدہ مجلس عمل دے بانی، سید ابوالاعلیٰ مودودیؒ تے میاں طفیل محمدؒ دے بعد قاضی حسین احمدؒ جماعت اسلامی دے تریجھے منتخب امیر بݨیے۔ اوہ ٻہوں عرصے بعد مارچ 2009ء وچ امارت دی ذمہ دارییں توں سبکدوش تھئے۔ انہیں دی جاہ تے سید منور حسن جماعت اسلامی دے چوتھے امیر منتخب تھئے۔

= عائلی زندگی: =
قاضی حسین احمد دے ݙو پُتر تے ݙو دھیریں ہن جیڑھے ماء سمیت جماعت اسلامی نال وابستہ ہن۔ قاضی صاحب منصورہ وچ ݙو کمریاں دے ہک فلیٹ وچ رہندے ہن۔ قاضی صاحب کوں اپݨی مادری زبان پشتو دے علاوہ اردو، انگریزی، عربی تے فارسی تے عبور حاصل ہئی۔ اوہ شاعرِ اسلام علامہ محمد اقبالؒ دےوݙے مداح ہن، اونکوں فارسی تے اردو وچ انہیں دا اکثر کلام زبانی یاد ہئی تے اوہ اپݨیاں تقریریں تے ڳالھ مُہاڑ وچ ایں توں فائدہ چیندے ہن۔

= وفات: =
6 جنوری 2013ء کوں دل دے عارضے نال اسلام آباد وچ انہیں دا انتقال تھیا، انہیں کوں انہیں دے آبائی علاقے نوشہرہ وچ دفن کیتا گیا۔

= حوالہ =
قاضی

قاضی ہک عربی لفظ ہے جئیں دا لغوی معنی فیصلہ کرݨ آلا ہے۔ اصطلاح وچ قاضی اوں شخص کوں آکھیا ویندے جینکوں عدالت وچ فیصلہ کرݨ دی ذمہ داری ݙتی ویندی ہے۔ اِیں واسطے عرب ملکیں وچ اڄ وی جج کوں قاضی ہی آکھیا ویندے۔ البتہ غیر مسلم ملکیں وچ قاضی اوں مسلمان منصف کوں آکھیا ویندے جیڑھا ݙو مسلمان فریقیں دے درمیان شریعت دے مطابق معاملات دا فیصلہ کریندے۔

= حوالہ =
عمر، سولو

عمر، سولو (انگریزی: Omar, Sulu) فلپائن دا ہک فلپاءن دی بلدیات جہری سولو اچ واقع ہے۔

= حوالہ =
نکی عمر دے ٻالیں نال جنسی میلاپ دیاں بیماریاں

نکی عمر دے ٻالیں نال جنسی میلاپ دیاں بیماریاں، جینکوں انگریزی وچ "پیڈوفیلیا" آکھیا ویندے، ہک نفسیاتی بیماری ہے۔ اِیں بیماری دا شکار بندہ عام شادی شدہ زندگی نیہں گُزار سڳدا بلکہ بالغ تِریمت نال ازدواجی تعلقات رکھݨ وی اوندے کیتے مشکل تھیندے۔ اوںدی توجہ نکی عمر دے ٻالاں دی طرف ہوندی ہے۔

= اِیں بیماری دے سماجی زندگی تے بُرے اثرات: =
نکی عمر دے ٻالاں نال جنسی میلاپ دی بیماری یا پیڈوفیلیا ہک ذہنی بیماری ہے۔ اِیں بیماری توں جیڑھا بندہ متاثر تھیندا ہے اوہ کہیں بالغ شخص نال جنسی تعلق قائم کریندے ہوئے ناپسندیدگی تے گھِن محسوس کریندا ہے۔ ایہ گھِن بالکل ایویں ہوندی ہے جیویں ہک عام بندہ ٻالاں توں جنسی انداز دی قربت دے بارے وچ محسوس کر سڳدا ہے۔ مغربی مُلکاں وچ اِیکوں غیر قانونی عمل تے میلان سمجھیا ویندے تے اِیںدے قوانین وی سخت ہوندن۔

= انٹرنیٹ دے ذریعے اِیں بیماری دا ودھارا: =
انٹرنیٹ دے ذریعے سخت قسماں دیاں پابندیاں تے آئے ݙینہہ تھیوݨ آلے قانونی ایجنسیاں دے چھاپیاں دے باوجود ٻالاں دی جنسی صنعت (Child Sex Industry) بین الاقوامی بازار وچ ہک اہم تجارت بݨ چُکی ہے۔

= جنسی استحصال دیاں مختلف شکلاں: =

* ٻالاں کوں شہوانی انداز نال چھوہݨ
* معصوم ٻالاں نال جنسی عمل دے متعلق ڳالھ مُہاڑ کرݨ
* فحش مواد ݙیوݨ
* کہیں دے سامݨے جلق یا خود لذتی دا مظاہرہ کرݨ
* آبرو ریزی
* کم سِن ٻالاں دی جسم فروشی

اِیہ ہک سنگین مسئلہ ہے تے اِیں تے قابو پاوݨ کیتے سماجی تے قانونی سطح تے اقدامات کرݨ دی ضرورت ہے۔ اگر کہیں کوں اِیں بیماری دا شک ہے تاں اونکوں فوری طور تے طبی تے نفسیاتی مدد گھِنݨی چاہیدی ہے۔

= حوالہ =
عمر

"عمر" ہک مردانہ عربی تے عبرانی ناں ہے۔ اے ناں کتاب پیدائش وچ وی آیا ہے۔ عرباں تے مسلماناں وچ اے ناں عام طور تے رکھیا ویندا ہے۔ ہسپانوی ٻولݨ آلے مُلکاں وچ وی اے ناں عام ہے۔ عربی زبان دے مختلف لہجیاں دی وجہ توں ایندے تلفظ وچ فرق ہوندے تے اِیں وجہ توں ایندی نقل نویسی وچ وی فرق آندے۔

= مشہور شخصیات جنہاں دا ناں "عمر" ہے: =

* عمر بن خطابؓ: مسلماناں دے ݙوجھے خلیفہ (634ء توں 644ء تئیں)
* عمر بن سعد: مذہبی رہنما تے رے دا گورنر (620ء–680ء)
* عمر بن عبدالعزیزؒ: اسلامی خلافت اموی دے خلیفہ (717ء توں 728ء تئیں)
* عمر خیام: قرون وسطیٰ دا فارسی شاعر تے سائنس دان
* عمر مختار: لیبیا وچ اطالوی فوجی قبضے دے خلاف مزاحمتی تحریک دا رہنما
* عمر حسن احمد البشیر: صدر سوڈان
* عمر خضر: کینیڈی
* عمر گل: کرکٹ کھلاڑی (ڄم: 1984ء)
* عمر امین: کرکٹ کھلاڑی (ڄم: 1989ء)
* عمر اکمل: کرکٹ کھلاڑی (ڄم: 1990ء)
* عمر شریف: اکیڈمی ایوارڈ یافتہ مصری اداکار
* عمر شریف: پاکستانی مزاحیہ اداکار، میزبان، مصنف (ڄم: 1948ء)
* ملا عمر: سابقہ طالبان رہنما (ڄم: تقریباً 1959ء)
* کجھ لوکاں دے ناں دا حصہ "عمر" ہے:
* عائشہ عمر: پاکستانی اداکارہ تے گلوکار

اِتھوں پتہ لڳدا ہے کہ "عمر" ہک تاریخی طور تے اہم تے عام ورتیا ونڄݨ آلا ناں ہے۔ اے مختلف ثقافتاں تے شعبیاں وچ مشہور شخصیات نال منسلک ہے۔

= حوالہ =
ظفر مرزا

ڈاکٹر ظفر مرزا ہِک پاکستانی سیاستدان ہِن۔انہیں کوں 23 اپریل 2019ء کوں وزیر اعظم عمران خان نے اپݨا معاون خصوصی مقرر کیتا ہئی۔

ڈاکٹر ظفر مرزا مشرقی بحیرہ روم کیتے ڈبلیو ایچ او دے علاقائی دفتر وچ صحت دے نظام دی ترقی دے ڈائریکٹر وی رہ چُکے ہِن۔

انہاں دی تعلیم لندن میڈیکل ہائیجین اینڈ ٹراپیکل میڈیسن توں ترقی پذیر مُلکاں وچ پبلک ہیلتھ وچ پوسٹ گریجویشن دی ڈگری ہے تے اوہ ذہنی صحت دے وی ماہر ہِن۔

موجودہ عہدے توں پہلے اوہ 6 سال تائیں جنیوا، سوئٹزرلینڈ وچ ڈبلیو ایچ او دے صدر دفتر وچ صحت عامہ، انوویشن تے انٹلیکچوئل پراپرٹی ٹیم دی سربراہی کریندے رہے۔

ڈبلیو ایچ او دے صدر دفتر ونڄݨ توں پہلے اوہ 5 سال تائیں ڈبلیو ایچ او دے ریجنل آفس وچ ضروری دوائیاں تے دواسازی دیاں پالیسیاں دے ریجنل ایڈوائزر دے طور تے وی خدمات سرانجام ݙیندے رہے۔

ڈبلیو ایچ او وچ شمولیت اختیار کرݨ توں پہلے 12 سال تائیں اوہ پاکستان وچ سول سوسائٹی دی ہک تنظیم "دی نیٹ ورک فار کنزیومر پروٹیکشن" دے بانی ایگزیکٹو ڈائریکٹر رہے۔

انہیں کوں سرکاری تے نجی صحت دے شعبیاں وچ قومی، علاقائی تے عالمی سطح تے کم کرݨ دا ٻہوں تجربہ ہے۔ انہیں ٻہوں سارے مُلکاں دا سفر کیتا ہے تے صحت عامہ کوں بہتر بݨاوݨ وچ اپݨا حصہ پایا ہے۔

مختصر اے کہ ڈاکٹر ظفر مرزا صحت دے شعبے دے ہک تجربہ کار ماہر ہِن جئیں نے بین الاقوامی تے قومی سطح تے صحت عامہ کیتے ٻہوں کم کیتا ہے۔
قاضی القضاۃ غلام محمد

قاضی القضاۃ غلام محمد ہک اہم عالم ہن جنہاں فتاویٰ عالمگیری دی تدوین وچ حصہ گھدا۔ انہاں دے حالات زندگی دے بارے وچ زیادہ معلومات دستیاب نیئن، پر اتنا پتہ چلدا ہے کہ اوہ اُس مجلس دا حصہ ہن جیہڑی فتاویٰ عالمگیری کیتے قائم کیتی گئی ہئی۔ فتاویٰ عالمگیری فقہ حنفی دی ہک وݙی تے مستند کتاب ہے جیہڑی مغل بادشاہ اورنگزیب عالمگیر دے دور وچ لکھی گئی۔ ایں کتاب دی تیاری وچ وݙے وݙے عالماں نے حصہ گھدا ہئی اتے قاضی القضاۃ غلام محمد وی انہاں وچوں ہک ہن۔ انہاں دے بارے وچ مزید معلومات دی کمی دے باوجود، فتاویٰ عالمگیری وچ انہاں دی شرکت انہاں دے علم تے قابلیت دا ثبوت ہے۔

= حوالہ =
قاضی پیٹ

قاضی پیٹ بھارت دی ریاست آندھرا پردیش دے ضلع کڈپہ دا ہک گاؤں اتے منڈل (تحصیل) ہے۔ ایہہ گاؤں سطح سمندر توں 123 میٹر دی بلندی تے واقع ہے۔ ایندی آبادی دے بارے وچ تفصیلی معلومات دستیاب نیہں۔ ایندے متعلق مزید معلومات کیتے ضلع کڈپہ دے سرکاری ریکارڈ یا آندھرا پردیش دی سرکاری ویب سائٹ نال رجوع کیتا ون٘ڄ سڳدے۔

= حوالہ =
قاضی عبدالستار

پروفیسر قاضی عبدالستار اردو دے مشہور افسانہ نگار تے تاریخی ناول نگار ہن۔ اوہ 1933ء وچ سیتاپور ضلع، اتر پردیش وچ پیدا تھئے۔ انہاں علی گڑھ مسلم یونیورسٹی توں تعلیم حاصل کیتی تے اتھائیں اردو شعبے دے پروفیسر تے صدر وی رہے۔ انہاں دے افسانے "پیتل کا گھنٹہ" سمیت ٻہوں مشہور تھئے۔ انہاں دے تاریخی ناولاں وچ دارا شکوہ، خالد بن ولید اتے غالب دے حالات تے مبنی تحریراں اہم ہن۔ انہاں کوں 1974ء وچ پدم شری اعزاز تے 1998ء وچ غالب اکیڈمی اعزاز نال نوازا گیا۔ 29 اکتوبر 2018ء کوں دہلی وچ انہاں دا انتقال تھی گیا۔ انہاں دی تدفین علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے قبرستان وچ کیتی گئی۔

= حوالہ =
قاضی احمد میاں اختر جوناگڑھی

قاضی احمد میاں اختر جوناگڑھی ہک مشہور اردو نقاد، شاعر، محقق، سوانح نگار اتے ماہرِ اقبالیات ہن۔ اوہ 1897ء وچ جوناگڑھ، برطانوی ہندوستان وچ پیدا تھئے تے 6 اگست 1956ء کوں حیدرآباد، پاکستان وچ وفات پائے۔ انہاں مسلم ایجوکیشن سوسائٹی کاٹھیاواڑ دے بانی چیئرمین اتے جمعیت المسلمین کاٹھیاواڑ دے صدر دی حیثیت نال وی خدمات انجام ڈتے۔ انہیں دی مشہور تصانیف وچ "اقبالیات کا تنقیدی جائزہ"، "حیات نظامی"، "اسلامی کتب خانے" اتے "علامہ شبلی بحیثیت شاعر" شامل ہن۔ تقسیم ہند دے بعد، انہاں انجمن ترقی اردو، پاکستان کیتے وی کم کیتا۔

= حوالہ =
رضا مندی دی عمر

رضا مندی دی عمر اوہ عمر ہوندی ہے جیندے وچ کہیں شخص کوں جنسی عمل دی رضامندی ڈیݨ کیتے قانونی طور تے اہل سمجھیا ویندے۔ مطلب اے ہے کہ اگر کوئی وݙا بندہ ایں عمر توں گھٹ عمر دے کہیں بندے نال جنسی تعلق قائم کریندے تاں قانون اینکوں جرم سمجھدا ہے بھانویں اوہ بندہ راضی وی ہووے۔ اینجھے تعلق کوں ٻالاں نال جنسی زیادتی یا قانونی عصمت دری وی سمجھیا ونڄ سڳدے۔ رضا مندی دی عمر توں گھٹ عمر دے بندے کوں متاثرہ سمجھیا ویندے تے اوندے جنسی ساتھی کوں مجرم قرار ݙتا ویندے۔ البتہ کجھ ملکاں وچ "رومیو تے جولیٹ قوانین" دے تحت کجھ چھوٹ وی ݙتی ویندی ہے اگر ݙوہیں شرکاء نابالغ ہوون تے انہیں دی عمر وچ زیادہ فرق نہ ہووے۔

= اِتھاں کجھ اہم ڳالھیں ذہن وچ رکھݨ آلیاں ہِن: =

## قانونی حیثیت:
رضا مندی دی عمر ہر مُلک تے علاقے وچ مختلف ہوندی ہے۔ اِیں کیتے ضروری ہے کہ آپ اپݨے علاقے دے قانون توں واقفیت رکھو۔

## تحفظ:
ایں قانون دا مقصد ٻالاں تے کم عمر لوکاں کوں جنسی استحصال توں بچاوݨا ہے۔

## سزا:
رضا مندی دی عمر توں گھٹ عمر دے بندے نال جنسی تعلق قائم کرݨ تے سخت سزاواں تھی سڳدیاں ہِن۔

= حوالہ =
عمر القادری

محمد عمر القادری ہک سنی عالم تے شیخ ہِن جیڑھے جزیرہ آئرلینڈ وچ رہندن۔ انہیں دا تعلق ہک پاکستانی سنی مسلم علمی گھرانے نال ہے۔ انہیں دے والد مولانا مہر علی قادری ہِن جیڑھے 1970ء دی دہائی دے آخر وچ ہیگ، نیدرلینڈز وچ بطور امام آئے ہَن۔ عمر القادری آئرش مسلم پیس اینڈ انٹیگریشن کونسل دے صدر وی ہِن، اے ہک قومی نمائندہ مسلم تنظیم ہے جیںدی موجودگی ڈبلن، کورک، اتھلون، پورٹ لیش تے بیلفاسٹ وچ ہے۔

= آئرلینڈ وچ زندگی: =
محمد عمر القادری پاکستان وچ جامعہ اسلامیہ منہاج القرآن توں دینی تعلیم مکمل کرݨ دے بعد 2004ء وچ آئرلینڈ چلے ڳئے ہَن تے فلپس وچ بطور ملازم کم شروع کیتا ہئی۔ اوں نے رہائشی ریاست وچ کلونی مسجد دی بنیاد رکھی تے 2008ء وچ ڈبلن وچ المصطفٰی اسلامی تعلیمی و ثقافتی مرکز آئرلینڈ دی بنیاد رکھی۔

= حوالہ =
ظفر عمر

ظفر عمر، جنہیں کوں اردو دے پہلے جاسوسی ناول نگار دے طور تے ڄاݨیا ویندا ہے۔

= ڄمݨ دی جاہ: =
1884ء وچ تھانہ بھون، ضلع مظفر نگر (ہندوستان) وچ ڄمیے تھئے۔

= تعلیم: =
ایم اے او کالج علی گڑھ توں 1902ء وچ گریجویشن کیتی تے پہلی پوزیشن حاصل کیتی۔ اوہ کالج دی فٹ بال ٹیم دے کپتان وی ہَن۔

= ملازمت: =
نواب محسن الملک دے پرائیویٹ سیکرٹری بݨے، بیگم بھوپال دے وی پرائیویٹ سیکرٹری رہے تے والی بھوپال حمید اللہ خان دے اتالیق وی مقرر تھئے۔ ول محکمہ پولیس وچ سپرنٹنڈنٹ پولیس دے عہدے تے وی کم کیتا تے 1937ء وچ ریٹائر تھئے۔

= خاندانی پس منظر: =
انہیں دی دھی بیگم حمیدہ اختر حسین رائے پوری پاکستان دی ہک مشہور مصنفہ، افسانہ نگار، ناول نگار تے خاکہ نگار ہَن۔ اوہ اردو دے مشہور ادیب اختر حسین رائے پوری دی شریک حیات ہَن۔

= ادبی زندگی: =
ظفر عمر نے اپݨا پہلا جاسوسی ناول "نیلی چھتری" 1916ء وچ لکھیا۔ اوں نے علی گڑھ وچ اپݨی کوٹھی دا ناں وی "نیلی چھتری" رکھا ہئی۔ ایں ناول دی شہرت دے بعد اوں نے ٻئے وی کئی ناول لکھیے جنہیں وچ "بہرام کی گرفتاری"، "چوروں کا کلب" تے "لال کٹھور" مشہور ہن۔ ظفر عمر نے انگریزی زبان وچ ہک کتاب "دی انڈین پولیس مین" وی لکھی ہئی۔ اوں نے ہنگری دے پروفیسر وامبری دی کتاب "مغربی تمدن اور مشرقی ممالک" دے آخری باب دا اردو ترجمہ "مستقبل اسلام" دے ناں نال کیتا جیڑھا ٻہوں مقبول تھیا۔

= تصنیفات : =

* نیلی چھتری (1916ء)
* لال کٹھور
* چوروں کا کلب
* بہرام کی گرفتاری
* مستقبل اسلام (انگریزی توں اردو ترجمہ)
* دی انڈین پولیس مین (انگریزی وچ)

= وفات: =
4 دسمبر 1949ء کوں لاہور وچ وفات پاتی تے میانی صاحب قبرستان وچ دفن تھئے۔
مولانا محمد عمر اچھرویؒ

مولانا محمد عمر اچھرویؒ "مناظر اعظم" دے لقب نال مشہور ہن۔ 

= نام و نسب: =
انہیں دا اصل ناں محمد عمر ہئی تے انہیں دا لقب "مناظرِ اسلام" ہئی۔ انہیں دا سلسلہ نسب ایں طرح ہے: محمد عمر بن محمد امین بن عبد المالک قریشی۔ انہیں دا تعلق غلام محی الدین قصوری دے خاندان نال ہئی جنہیں دا سلسلہ نسب سیدنا صدیق اکبرؓ تائیں ویندے۔

= ڄمݨ دی جاہ: =
محمد عمر اچھرویؒ 1901ء وچ قصبہ "شیروکانہ"، ضلع قصور، پنجاب (پاکستان) وچ پیدا تھئے۔

= تعلیم: =
اوں نے ابتدائی تعلیم اپݨے والد مولانا محمد امین توں حاصل کیتی۔ دینی علوم مولانا صلاح الدین، مولوی محمد حسین لکھوی، مولوی عطاء اللہ لکھوی تے مولوی محمد عالم سنبھلی (لاہور) توں پڑھیے۔ امام اہلسنت امام احمد رضا قادریؒ دے شاگرد مولانا محمد حسین (امام و خطیب پلٹن فیروز پور) دے کول وی کجھ عرصہ زیر تعلیم رہے۔ اوں نے مدرسہ رحیمیہ دہلی وچ درس حدیث دی تعلیم حاصل کیتی تے مولوی عبداللہ روپڑی (اہل حدیث) توں سند حاصل کیتی۔ مولانا احمد علی سہارنپوریؒ تلمیذ رشید مولانا احمد علی میٹھی توں دوبارہ حدیث شریف دا درس گھدا۔ اوں نے مختلف مسالک دے مدرسیاں توں تعلیم حاصل کیتی تاکہ انہیں لوکیں وچ رہ تے انہیں دی حقیقت معلوم کر سڳن، اِیں وجہ توں اوہ اہلسنت دے کامیاب مناظر بݨے۔

= القابات و خطابات: =
عمر اچھرویؒ کوں جامع المنقول والمعقول، استاذالعلماء، قاطعِ مرزائیت ونجدیت ووہابیت، حامیِ قرآن و سنت تے مناظرِ اعظم دے القاب ݙتے ڳئے۔

= بیعت و خلافت: =
عمر اچھرویؒ شیرِ ربانی شیر محمد شرقپوریؒ دے مرید ہَن تے سید محمد اسماعیل شاہ المعروف "حضرت کرمانوالہ" دے فیض یافتہ ہَن۔

= مناظر اعظم: =
محمد عمر اچھرویؒ دی وجہ شہرت علما و عوام وچ مناظرہ ہئی۔ قیام پاکستان توں پہلے 1940ء وچ انہیں دی شہرت پورے برصغیر وچ پھیل ڳئی ہئی۔ اللہ تعالیٰ نے انہیں کوں تمام علوم وچ بالعموم تے "علم المناظرہ" وچ بالخصوص وݙا حصہ عطا فرمایا ہئی۔ مناظرے وچ انہیں کوں ایݙا کمال حاصل ہئی کہ مخالفین دے وݙے وݙے مناظر مقابلے وچ آوݨ توں گھباندے ہَن، اگر کوئی آ وی ویندا تاں یاتاں بھڄ ونڄݨ تے مجبور تھی ویندا یا ول شکست کھاندا ہا۔ اوں نے تقریباً 50 کامیاب مناظرے کیتے جیندے وچ اوہ ہمیشہ فاتح رہے تے شکست مخالفین دا مقدر رہی۔ انہیں دی ہک خاص ڳالھ ایہ وی ہئی کہ پورے برصغیر (پاک و ہند) وچ انہیں کوں جݙاں وی مناظرے کیتے سݙیا ویندا ہئی، اوہ ہمیشہ تیار رہندے ہَن۔

= خدمات: =
اوں نے مسلک اہل سنت و جماعت دے تحفظ کیتے تحریری تے تقریری کوششاں وچ اپݨی پوری زندگی لا ݙتی۔ اوہ ایݙی شخصیت دے مالک ہَن جنہیں کوں بلا تخصیص تمام باطل مذاہب دے مقابلے وچ پیش کیتا ونڄ سڳدا ہئی۔ علم دی وسعت تے حاضر جوابی وچ انہیں دی مثال پیش نئیں کیتی ونڄ سڳدی، تقویٰ تے پرہیزگاری وچ وی اوہ اپݨی مثال آپ ہَن۔ تقریر دے دوران اوہ قرآن پاک دیاں آیات توں اِتنے استدلال کریندے ہَن کہ عقل حیران رہ ویندی ہئی۔ ہر روز قرآن مجید دے پنج سپارے دی تلاوت تے شب بیداری انہاں دے معمولات وچ شامل ہئی۔ اوں نے تحریک پاکستان تے تحریک ختم نبوت وچ وی بھرپور کردار ادا کیتا۔

= تصنیفات: =
انہیں دیاں کجھ تصنیفات اے ہِن:

* مقیاس حنفیت
* مقیاس نبوت
* مقیاس مناظرہ
* مقیاس نور
* مقیاس خلافت
* مقیاس صلوٰۃ
* مقیاس وہابیت

= وفات: =
مولانا عمر اچھرویؒ 2 ذیقعدہ 1391ھ بمطابق 21 دسمبر 1971ء بروز منگل وفات پا ڳئے۔ مفتی اعظم پاکستان علامہ ابو البرکات سید احمدؒ نے نماز جنازہ پڑھائی۔

= حوالہ =
شہزادہ عمر فاروق

شہزادہ عمر فاروق ایک عثمانی شہزادہ ہئی، جیہڑا مسلم دنیا دے آخری خلیفہ عبدالمجید دوم اتے شہسوار خانم دا پتر ہئی۔ او سلطنت عثمانیہ دے سلطان محمد ششم دے شاہی ڄماترا ہئی۔ ایندی پیدائش 27 فروری 1898ء کوں تھئی اتے وفات 28 مارچ 1969ء کوں تھئی۔

## موت
عمر فاروق دا انتقال 28 مارچ 1969ء کوں قاہرہ، مصر وچ تھیا۔ انہاں دی لاش کوں واپس استنبول ڳھن ڳیا اتے سلطان محمود دوم دے مقبرے وچ دفن کیتا ڳیا۔

## نسب

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
حاجی عمر ممسوروف

حاجی عمر ممسوروف (1903-1968) ہک سوویت فوجی رہنما ہَن اوں نے ہسپانوی خانہ جنگی، سوویت فنش جنگ تے عظیم محب وطن جنگ (World War II) وچ حصہ گھدا۔ اوہ جی آر یو (سوویت ملٹری انٹیلیجنس) دے پہلے نائب سربراہ وی رہ چکے ہن تے انہیں کوں سوویت یونین دے ہیرو دا خطاب وی ملا۔

ممسوروف شمالی اوسیتیا وچ ہک کسان گھرانے وچ پیدا تھئے۔ انہیں 1918ء وچ ریڈ آرمی وچ شمولیت اختیار کیتی تے روسی خانہ جنگی وچ حصہ ڳھدا۔ بعد وچ اوں نے فوجی تعلیم حاصل کیتی تے 1930ء تے 1940ء دی ݙہائی وچ مختلف فوجی عہدیاں تے فائز رہے۔

اوں نے ہسپانوی خانہ جنگی وچ "کرنل کسانتی" دے ناں نال حصہ ڳھدا تے میڈرڈ دے دفاع وچ اہم کردار ادا کیتا۔ ایہ وی آکھیا ویندے کہ مشہور امریکی لکھاری ارنسٹ ہیمنگوے انہیں توں متاثر ہئی تے انہیں دے ناول "For Whom the Bell Tolls" دا ہک کردار ممسوروف دی زندگی توں متاثر ہئی۔

عظیم محب وطن جنگ وچ ممسوروف نے کئی محاذاں تے لڑائی وچ حصہ گھدا تے بہادری دا مظاہرہ کیتا۔ جنگ دے بعد وی اوہ فوج وچ خدمات سرانجام ݙیندے رہے تے اعلیٰ عہدیاں تے فائز رہے۔ انہیں کوں "سوویت سپیشل فورسز دا پیو" وی آکھیا ویندے۔

= حوالہ =
اسلم مولوی عمر

اسلم مولیٰ عمر بن الخطابؒ (وفات 80 ہجری)، مدینہ دے ہک تابعی ہَن تے حدیث نبویؐ دے راویاں وچوں شمار تھیندے ہَن۔

= سیرت: =
اسلم ہک غلام ہَن جنہیں کوں عمر بن خطابؓ نے 12 ہجری وچ مکہ وچ حج دے موسم وچ مل ڳھدا ہئی۔ ایں بارے اختلاف وی ہے تے آکھیا ویندے کہ اوہ عین التمر دی لڑائی وچ قیدیاں وچوں ہک ہئی تے اے وی آکھیا ویندا ہئی کہ اوہ اشعریاں نال تعلق رکھݨ آلا یمنی ہئی۔ کجھ لوکاں دا ایہ وی آکھݨ ہے کہ اوہ حبشی ہئی۔ اسلم دا انتقال 80 ہجری وچ مدینہ منورہ وچ عبد الملک ابن مروان دی خلافت وچ تھیا۔

= حدیث نبوی دی سند: =
اوں نے عمر بن الخطابؓ، عثمان بن عفانؓ، ابوبکر الصدیقؓ، معاذ بن جبلؓ، ابو عبیدہ بن الجراحؓ، کعب الاحبارؒ، عبد اللہ بن عمر بن خطابؓ، معاویہ بن ابی سفیانؓ، المغیرہ بن شعبہؓ، ابوہریرہؓ تے حفصہ بنت عمرؓ توں روایتاں نقل کیتیاں ہن۔
انہیں توں انہیں دے پُتر زید بن اسلمؒ، القاسم بن محمد بن ابی بکرؒ، نافعؒ (ابن عمر دا مولیٰ) تے مسلم بن جندب ہذلیؒ نے روایتاں نقل کیتیاں ہن۔

= جرح تے تعدیل : =
ابو زرعہ رازیؒ تے امام عجلیؒ ݙوہاں نے انہیں کوں "ثقہ" قرار ݙتا ہے تے محدثین دے ہک گروہ نے انہیں کوں روایتاں نقل کیتیاں ہن۔

= وفات: =
انہیں دی وفات 80 ہجری وچ تھئی۔ 

= حوالہ =
عمر ماروی

عمر ماروی دی لوک داستان شاہ عبداللطیف بھٹائیؒ نے اپݨی کتاب ’شاہ جو رسالو‘ وچ وی بیان کیتی ہے جیڑھی سب توں ودھ مستند سمجھی ویندی ہے۔ اے داستان کڄھ ایں طرح ہے کہ ماروی ناں دی ہک خوبصورت چھوکری تھرپارکر دے دیہات ملیر دی رہائشی ہئی جئیںدی دیہات دے ہک رشتے دار چھوہر کھیت نال منگݨی تھی ویندی ہے۔دیہات دا ہک ٻیا چھوہر وی ایندی محبت وچ پءے ویندے۔ اوہ ماروی کوں اپݨی طرف مائل کرݨ دی کوشش کریندے پر اوہ انکار کر ݙیندی ہے۔ حسد دا ماریا اوہ شخص اوں ویلے دے حکمران ’عمر سومرو‘ دے دربار وچ چلیا ویندا ہے جئیں توں شہر عمرکوٹ منسوب ہے تے ول اینکوں شاعرانہ انداز وچ ماروی دے حسن دے متعلق ݙسیندا ہے۔ بادشاہ عمر سومرو اوں شخص دی زبانی ماروی دے حسن دا قصہ سُݨ کے اینکوں ݙیکھݨ کیتے ایندے ملیر وچ دیہات بھالوا آندا ہے۔ جݙاں بادشاہ دیہات وچ آندا ہے، اوں ویلے ماروی ہک کھوہ توں پاݨی کڈھیندی پئی ہوندی ہے۔ بادشاہ ایں حسن تے نظرپوندی ہی مبہوت تھی ویندا ہے۔ ماروی اینکوں اِتنی پسند آندی ہے کہ اوہ اُتھائیں اینکوں شادی دی پیشکش کریندے، پر اوہ اینکوں وی انکار کر ݙیندی ہے۔ بادشاہ اینکوں ہیرے جواہرات تے شاہی زندگی دا لالچ ݙیندے پر اوہ ول وی نیہں منیندی۔ ایں تے اوہ اینکوں پکڑ ڳھِندے تے نال عمرکوٹ گھِن ونڄ کے محل وچ قید کر ݙیندے۔

ماروی جیڑھی صحرا دے ریت دے ٹٻیاں تے کھلے نیلے آسمان دی عادی ہئی، ایں قید زندگی تے ݙین٘ہ رات زارو قطار روندی رہندی ہے۔ ہر روز بادشاہ ایندے کول آندا ہے تے اینکوں شادی تے راضی کرݨ دی کوشش کریندے تاں اوہ مسلسل انکار کریندی رہندی ہے۔ آخر کار گھر دی یاد ماروی کوں اِتنی تکلیف وچ مبتلا کر ݙیندی ہے کہ اوہ کھاوݨا پیوݨا چھوڑ ݙیندی ہے تے شدید بیمار تھی ویندی ہے۔ جݙاں عمر کوں ایندی بیماری دی اطلاع ملدی ہے تاں اوہ دوبارہ ایندے کول آندا ہے تے شادی کرݨ دی درخواست کریندے۔ ایں تے ماروی اینکوں جواب ݙیندی ہے کہ ”اگر میں اپݨے وطن دی یاد وچ مر ونڄاں تاں میݙا جسدِ خاکی میݙے گھر گھِن ونڄاہے، تاں جو میں صحرا دی ریت وچ آرام کر سڳاں۔ مرݨ دے بعد ہی سہی، اگر میݙیاں ہݙیاں ملیر پُہنچ ڳئیاں تاں میں ول توں زندہ تھی ویساں۔“ عمر ماروی دی وطن نال محبت دا اے عالم ݙیکھ کے بالآخر ہک سال دی قید دے بعد رہائی ݙے ݙیندے۔ ایندے بندے ماروی کوں عزت و تکریم دے نال ایندے دیہات گھِن ویندن۔ بادشاہ دے بندے دیہات آلیاں کوں اے پیغام وی ݙیندن کہ ’ماروی کوں جہری حالت وچ گھِن ڳئے ہَن اے اونہہ حالت وچ واپس آئی ہے۔‘ لیکن ایں پیغام دے باوجود جݙاں ماروی اپݨے دیہات پُہنچدی ہے تاں دیہات دے وݙیرے ایندی پاکدامنی تے شک کریندن لیکن ایندا منگیتر کھیت اینکوں واپس گھِن ویندا ہے تے انہیں دی شادی دی تیاری شروع تھی ویندی ہے۔ شادی دی رات جݙاں اوہ حجلہ عروسی وچ اپݨے پئے دا انتظار کریندی ہے، اوہ سوچیندی ہے کہ اگر ایندے شوہر پئے ایندی پاکدامنی دے متعلق سوال کیتا تاں اوہ کیا جواب ݙیسی۔ اے خیال ایندے کیتے ناقابل برداشت ثابت تھیا، اوں آخری ساہ گھدا تے اُتھائیں مر ڳئی۔ اتھاں ماروی دی کہانی تاں مُک ڳئی لیکن ایندا ناں اڄ وی زندہ ہے تے ایندا ناں امر ہوݨ دا حوالہ ایندی عمر نال محبت نئیں بلکہ اپݨے وطن نال لازوال محبت ہے۔ اینکوں اڄ وی سندھی تاریخ دی سب توں بہادر خاتون قرار ݙتا ویندا ہے۔ ننگرپارکر بنیادی طور تے ہک چھوٹا جہیاں قصبہ ہے جیڑھا عمر کوٹ توں 200 کلومیٹر دے فاصلے تے واقع ہے۔ اتھاں اوہ کھوہ اڄ وی موجود ہے لیکن ہݨ ایندے گرد ہک کمپلیکس بݨا ݙتا ڳیا ہے جئیں دا ناں ’ماروی کلچرل کمپلیکس‘ ہے۔
عمر ماروی (فلم)

عمر ماروی ہک پاکستانی فلم ہے جیڑھی ہک مشہور سندھی لوک کہانی "عمر ماروی" تے مبنی ہے۔ اے فلم سید حسین علی شاہ فضلانی نے بݨائی ہئی، ایندی ہدایت کاری شیخ حسن نے کیتی ہئی تے فضلانی، نگت سلطانہ تے نور محمد چارلی وی ایندے بݨاوݨ آلیاں وچ شامل ہن۔ اے فلم 12 مارچ 1956ء کوں ریلیز تھئی ہئی تے اے پاکستان وچ بݨݨ آلی پہلی سندھی فیچر فلم ہئی۔

= کہاݨی: =
فلم دی کہانی سندھ دی مشہور لوک داستان "عمر ماروی" تے مبنی ہے۔ عمرکوٹ دا بادشاہ عمر (سید حسین علی شاہ فضلانی) شادی کیتے ہک مناسب چھوکری دی تلاش وچ ہوندے۔ فوگ (نور محمد چارلی) اینکوں ملیر دی ہک دیہاتی چھوکری ماروی (نگت سلطانہ) دی خوبصورتی دے بارے ݙسیندا ہے جیندے نال اوہ خود پیار کریندا ہوندے، پر ماروی کھیت ناں دے ہک دیہاتی چھوہر نال پیار کریندی ہے۔ عمر، ماروی کوں ݙیکھݨ ویندے تے اوندے پیار وچ پئے ویندے۔ ماروی دے پیو دے انکار دے بعد اوہ اینکوں اغوا کر گھِندے تے عمرکوٹ وچ قید کر ݙیندے۔ ماروی بادشاہ دی بیوی بݨݨ توں انکار کر ݙیندی ہے تے کھیت نال اپݨے وعدے تے قائم رہندی ہے۔ ہک دائی اے انکشاف کریندی ہے کہ عمر تے ماروی رضاعی بھرا بھیݨ ہِن، ایں طرح انہیں دی شادی دا کوئی امکان ختم تھی ویندے۔ عمر ول ماروی کوں واپس بھیج ݙیندے، پر دیہات دے لوک ایندی پاکدامنی تے شک کریندن۔ اے خبر سُݨ کے عمر ماروی دی عزت دا دفاع کرݨ کیتے ملیر ویندا ہے۔ ݙوہیں کوں اپݨی بے گناہی ثابت کرݨ کیتے ہک امتحان توں گزرݨا پوندے۔ آخر وچ عمر اپݨی غلطی من گھِندے تے ماروی کوں کھیت دے حوالے کر ݙیندے۔

= ردِ عمل تے اعزازات: =
ایں فلم کوں بھارت تے پاکستان ݙوہاں وچ کامیابی ملی۔ پاکستان وچ ریلیز تھیوݨ دے بعد فلم دے حقوق ٹی ایم بہاری ناں دے ہک بھارتی تقسیم کار نے خریدے ہَن۔ سہیل ہاشمی تے ایم اقبال کوں بالترتیب فوٹو گرافی تے آرٹ ڈائریکٹر دے طور تے انہیں دے کم کیتے صدر پاکستان صدارتی اعزاز وی مِلیا۔

= کردار: =
سید حسین علی شاہ فضلانی بطور عمر

نگت سلطانہ بطور ماروی

نور محمد چارلی بطور فوگ

اے فلم سندھی سنیما دی تاریخ وچ ہک اہم مقام رکھدی ہے تے اڄ وی اینکوں یاد کیتا ویندا ہے۔

= حوالہ =
عمر بن ہبیرہ

عمر بن ہبیرہ الفزاری (عربی: عمر بن هبيرة الفزاري؛ fl.710ء–724/726ء) ہک ممتاز تے اموی جنرل تے عراق دا گورنر ہا۔ جئیں نے معرکہ قیس و یمان اچ اہم کردار ادا کیتے۔

= حوالہ =
عمر صدیق

عمر صدیق، جیڑھے 30 دسمبر 1992ء کوں پیدا تھئے، ہِک پاکستانی کرکٹر ہِن جیڑھے یونائیٹڈ بینک لمیٹڈ کیتے کھیݙدن۔

ڄمݨ دی تریخ: 30 دسمبر 1992ء

پیشہ: کرکٹر

ٹیم: یونائیٹڈ بینک لمیٹڈ

انہیں کوں مارچ 2019ء وِچ 2019 پاکستان کپ کیتے سندھ دے اسکواڈ وِچ وی شامل کیتا ڳیا ہئی۔ اِیندے علاوہ ستمبر 2019ء وِچ انہیں کوں 2019-20ء قائد اعظم ٹرافی ٹورنامنٹ کیتے جنوبی پنجاب دے اسکواڈ وِچ وی شامل کیتا ڳیا۔ اِتھوں پتہ لڳدا ہے کہ عمر صدیق فرسٹ کلاس کرکٹ کھیݙدے ہِن تے اوہ پاکستان دے ڈومیسٹک کرکٹ سرکٹ دا حصہ ہِن۔ مزید معلومات انہیں دے بیٹنگ اسٹائل، باؤلنگ اسٹائل یا فرسٹ کلاس کرکٹ دے اعداد و شمار دے بارے وِچ دستیاب کوئنی۔

= حوالہ =
عمر رشید

عمر رشید ہک پاکستانی اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ہن جہرے ١٤٦ فرسٹ کلاس تے ١٠٢ لسٹ اے کھیݙ کھیݙیے ہن۔
عمر سلیمان (امام)

عمر سلیمان ہک امریکی مسلم عالم دین، شہری حقوق دے رہنما، لکھاری تے عوامی سپیکر ہن۔
عمر محمود سلیمان

عمر محمود سلیمان مصری فوج دے جنرل، سیاست دان، سفارتکار تے انٹیلیجنس افسر ہن۔ عمر سلیمان 29 جنوری 2011ء تو 11 فروری 2011ء تک مصر دے نائب صدر رہے۔
عمر خضر

عمر خضر کینیڈا دے ہک مسلمان رہائشی ہِن جنہیں کوں گوانتانامو جیل وچ بند کیتا ڳیا ہئی۔ انہیں دے پیو احمد سعید خضر کوں وی گرفتار کر کے بند کیتا ڳیا ہئی۔

عمر خضر کوں امریکی فوجیاں نے پِچھوں گولیاں ماریاں ہَن۔ امریکہ وچ ناویں صدر اوبامہ دے عہدہ سنبھالݨ دے بعد اپریل 2009ء وچ کینیڈا دی عدالت نے سرکار کوں حکم ݙتا کہ اوہ عمر کوں امریکہ توں واپس گھِن آوے۔ پر کینیڈا دے وزیر اعظم سٹیفن ہارپر عدالت دا حکم منݨ توں انکاری ہئی۔ کینیڈا دی حکومت معاملے کوں مرکزی عدالت وچ گھِن ڳئی تے منصف کوں آکھیا کہ عدالتاں ایں وچ مداخلت نہ کرن۔

2009ء وچ ٹورانٹو سٹار نے ہک تجزیہ وچ ݙسایا کہ نویاں تصویراں توں ایں نظریے کوں تقویت ملدی ہے کہ عمر خضر تے الزامات کوڑے ہن۔

اکتوبر 2010ء وچ امریکی تے کینیڈائی حکومت دی ملی بھگت نال عمر کوں امریکی فوجی عدالت دے سامݨے اعترافی بیان کرایا گیا تے سزا سُݨا ݙتی ڳئی۔ مبصرین نے اے واضح کیتا ہے کہ کہیں فوجی کوں جنگ وچ حصہ گھِنݨ تے مجرم قرار نئیں ݙتا ونڄ سڳدا۔

= حوالہ =
واقد بن عبد اللہ بن عمر بن خطابؓ

واقد بن عبد اللہ بن عمر بن خطابؓ، عبد اللہ بن عمرؓ دے پُتر ہَن تے انہیں دی والدہ صفیہ بنت ابی عبید ہَن۔ واقد دا انتقال سقیہ وچ اُوں ویلے تھیا جݙاں اوہ احرام وچ ہَن، تاں ابن عمرؓ نے انہیں کوں قمیض تے پڳ سمیت پنڄ کپڑیاں وچ کفن ݙتا تے عبد اللہ بن عمر رضی اللہ عنہما توں روایت ہے۔ نافع، اپݨے والد دی طرفوں، انہیں کوں آکھیا: مات واقد بن عبد الله بالسّقْيا فصلّى عليه ابن عمر ودفنه، ثمّ دعا الأعراب فجعل يسبّق بينهم فقلتُ: دفنتَ واقدًا الساعة وأنت تسبّق بين الأعراب؟ قال: ويحك يا نافع! إذا رأيتَ الله قد غلب على أمر فالْهُ عنه. واقد بن عبد اللہ دی وفات السقیہ وچ تھئی، تاں ابن عمرؓ نے انہیں تے نماز پڑھی تے انہیں کوں دفن کیتا، ول اعرابیاں کوں سݙایا تے انہیں دے درمیان دوڑ لا ݙتی، میں آکھیا: کیا تُساں واقد کوں اِیں ویلے دفن کیتا جݙاں تُساں بدویاں دے درمیان بھڄدے پئے ہاوے؟ اُنہیں آکھیا: نافع تیݙے تے افسوس! اگر تُساں ݙیکھو کہ خدا کہیں معاملے تے غالب آ ڳیا ہے تاں اِیں توں اجتناب کرو۔

= حوالہ =
عبد اللہ بن عبد اللہ بن عمر بن خطابؓ

عبد اللہ بن عبد اللہ بن عمر بن خطابؓ، آپ تابعی، محدث تے حدیث نبویؐ دے راوی ہَن۔ آپ عبد اللہ بن عمرؓ دے پُتر ہَن تے آپ دی والدہ صفیہ بنت ابی عبید ہَن۔

= سیرت: =
آپ عبد اللہ بن عمرؓ دے وݙے پُتر ہَن تے آپ دی والدہ صفیہ بنت ابی عبید ہَن۔ نافع دی روایت دے مطابق عبد اللہ بن عبد اللہ بن عمرؓ شال پیندے ہَن، تاں ابن عمرؓ اوندے تے ہتھ رکھدے ہَن، اوندے تے ٹیک ڳھندے ہَن تے اینکوں پاوݨ توں منع نہ کریندے ہَن، اوہ قریش دے چنگے وݙیریاں وچوں ہَن۔ سعید بن جبیر، عبد اللہ بن عبد اللہ بن عمرؓ توں روایت کریندے ہن کہ: جݙاں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم عرفات دے موقع تے ہَن تاں آپؐ نے اپݨے پچھوں بدویاں دی سخت ڈانٹ تے مار کُٹ سُݨی تاں آپؐ انہیں دی طرف متوجہ تھئے تے فرمایا: ’’اے لوکو آرام کرو کیونکہ نیکی عاجزی توں نئیں آندی‘‘۔ آپ دی وفات ہک سو پنج ہجری وچ مدینہ وچ ہشام بن عبد الملک دی پہلی خلافت دے دوران تھئی۔

= اولاد: =
عبد اللہ بن عبد اللہ دے پُتر اے ہَن: عمر تے انہیں دی والدہ ام سلمہ بنت المختار بن ابی عبید بن مسعود، عبد الحمید، عبد العزیز اے مدینہ دے گورنر ہَن، عبد الرحمن، ابراہیم، ام عبد الرحمن تے انہیں دی والدہ ام عبد اللہ بنت عبد اللہ۔ رحمن بن زید بن الخطاب تے ریا بن عبد اللہ انہیں دی والدہ ہبہ بنت عبد اللہ بن عیاش بن ابی ربیعہ ہَن۔

= روایتِ حدیث: =
عبد اللہ ثقہ ہَن تے انہیں دے کول احادیث گھٹ ہَن، ابن حبان نے انہیں دا ذکر ثقہ آلیاں وچ کیتا ہے۔ انہیں اپݨے والد ابن عمرؓ تے ابوہریرہؓ توں روایت کیتی ہے۔ انہیں توں روایت کرݨ آلیاں وچ انہیں دے پُتر عبد العزیز، نافع ابن عمر دے غلام، الزہری، محمد بن عباد بن جعفر، عبد الرحمٰن بن القاسم، محمد بن ابی بکر تے ٻئے اہل مدینہ شامل ہن۔

= وفات: =
آپ نے 105ھ وچ وفات پاتی۔

= حوالہ =
عمر بونگو

عمر بونگو ہک گیبونی آمر جو 1967ء تو 2009ء اچ اپݨی موت تک گیبون دا صدر رہیا۔
جنڈی عمر خان

جنڈی عمر خان پاکستان دا ہک آباد مقام تے یونین کونسل جہری ضلع ڈیرہ اسماعیل خان اچ واقع ہے۔
عبد اللہ بن عبد اللہ بن عمر بن خطاب

عبید اللہ بن عبد اللہ بن عمر بن خطاب بن نفیل القرشی، ہک تابعی، محدث تے حدیث نبویؐ دے راویاں وچوں ہک ہن۔ انہیں دا ناں ابوبکر ہئی۔

= سیرت: =
خالد بن ابی بکر دا آکھݨ ہے کہ عبید اللہ بن عبد اللہ دا ناں ابوبکر ہئی تے محمد بن عمر نے آکھیا ہے کہ عبید اللہ بن عبد اللہ، عبد اللہ بن عبد اللہ توں وݙے ہَن۔ انہیں دی والدہ ام ولد سالم بن عبد اللہ دی والدہ ہَن۔ خالد بن ابی بکر نے ݙسایا کہ اوں نے عبید اللہ بن عبد اللہ تے ہک سفید چادر ݙٹھی تے انہیں دے سر تے پڳ وی ݙٹھی جیندے پچھوں شملہ لٹکا ہویا ہئی۔ عبید اللہ بن عبد اللہ بن عمر تے ݙو پیلے کپڑے وی ݙٹھے ڳئے جیندے وچ اوہ عصر دی نماز دے بعد نکلدے ہَن۔ خالد بن ابی بکر دا ایہ وی آکھݨ ہے کہ انہیں سالم تے عبید اللہ بن عبد اللہ بن عمر کوں گواہی ݙیندے ہوئے ݙٹھا، عبید اللہ دی قبر دے اُتے ہک خیمہ ہئی تے انہیں دی قبر تے پاݨی چھڑکیا ڳیا ہئی۔ عبید اللہ دے پُتر وی ہَن جنہاں دے ناں ابوبکر، عمر، عبد اللہ، محمد تے ام عمر ہَن۔ انہیں دی والدہ عائشہ بنت عبد الرحمن بن ابی بکر الصدیق تے القاسم بن عبید اللہ ہَن۔

= روایتِ حدیث: =
انہیں اپݨے والد عبد اللہ بن عمر توں نماز، حج تے خریدو فروخت دے بارے وچ روایتاں بیان کیتیاں۔ انہیں توں روایت کرݨ آلیاں وچ الولید بن کثیر، امام زہری، محمد بن اسحاق، محمد بن جعفر بن الزبیر تے جعفر بن ایاس شامل ہن۔

= جرح تے تعدیل: =
ابو زرعہ رازی، احمد بن شعیب النسائی، امام احمد بن صالح العجلی تے ابن حجر عسقلانی نے انہیں کوں "ثقہ" قرار ݙتا ہے۔

محمد بن سعد نے آکھیا ہے کہ اوہ ثقہ ہَن تے انہیں دے کول احادیث گھٹ ہَن۔

= حوالہ =
عمر حسین

رانا عمر حسین، جیڑھے 3 دسمبر 1984ء کوں پیسلے، سکاٹ لینڈ وچ پیدا تھئے، پاکستان نال تعلق رکھݨ آلے سکاٹ لینڈ دے ہک کرکٹ کھلاڑی ہِن۔ اُوں نے سکاٹ لینڈ کرکٹ ٹیم کیتے 18 ستمبر 2005ء کوں واروکشائر دے خلاف سی اینڈ جی ٹرافی میچ وچ ڈیبیو کیتا۔ اُوہ سکاٹ لینڈ کیتے ست واری کھیݙ چُکیے ہِن، جیندے وچ ݙو ہِک روزہ بین الاقوامی میچ وی شامل ہِن۔ اُوہ انڈر 15، انڈر 17، انڈر 19 اَتے انڈر 23 لیول تے بین الاقوامی سطح تے وی اپݨے مُلک دی نمائندگی کر چُکیے ہِن۔ عمر حسین کھٻے ہتھ دے بلے باز ہِن تے سکاٹ لینڈ کرکٹ کھلاڑی ماجد حق دے کزن ہِن۔ عمر تے ماجد ݙوہیں کیلبرن کرکٹ کلب، فرگوسلی کرکٹ کلب کیتے کھیݙ چُکیے ہِن تے عمر فی الحال کیلبرن کرکٹ کلب کیتے کھیݙدِن۔

= تعلیم: =
عمر دی پرورش پیسلے وچ تھئی، اُوہ اپݨی ابتدائی زندگی وچ ٹوڈہولم نرسری تے ساؤتھ پرائمری اسکول ویندے ہَن۔ اِیندے بعد اُوں نے پیسلے گرامر اسکول وچ 5 سال گُزاریے، ول ریڈ کیر کالج وچ اپݨی تعلیم جاری رکھی۔ عمر الیکٹرانک انجینئرنگ وِچ گریجویٹ ہِن، اُوں نے 4 جولائی 2006ء کوں یونیورسٹی آف پیسلے توں اپݨی ڈگری حاصل کیتی۔