open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محبوب شاہ

محبوب شاہ ہک پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے اگست 2018ء توں قومی اسمبلی پاکستان دے رکن ہن۔

## سیاسی زندگی
پاکستان دے عام انتخابات، 2018ء وچ پاکستان تحریک انصاف دے امیدوار دی حیثیت نال این اے-6 (دیر زیریں-1) توں لڑے اتے کامیاب تھئے۔ انہاں 63,440 ووٹ حاصل کیتے اتے متحدہ مجلس عمل دے مولانا اسد اللہ کوں ہرایا۔ 

## حوالہ

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:پاکستانی سیاستدان
ونکی:رکن قومی اسمبلی
سلیم رحمان

سلیم رحمان پاکستانی سیاست دان ہن۔ اوہ قومی اسمبلی دے رکن وی رہ چکے ہن۔

## پاکستان عام انتخابات، 2013ء
پاکستان عام انتخابات، 2013ء انہاں پاکستان عام انتخابات، 2013ء وچ خیبر پختونخوا دے حلقہ این اے۔30 (NA-30 (Swat-II)) وچ پاکستان تحریک انصاف توں انتخاب وچ حصہ ڳھدا اتے کامیابی حاصل کیتی۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:خیبر پختونخوا دیاں شخصیتاں
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے قومی اسمبلی دے ارکان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
صاحبزادہ صبغت اللہ

صاحبزادہ صبغت اللہ پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے قومی اسمبلی دے رکن ہن۔

## پاکستان عام انتخابات، 2018ء
پاکستان عام انتخابات، 2018ء انہاں 25 جولائی 2018ء کوں تھیوݨ آلے پاکستان دے عام انتخابات، 2018ء وچ خیبر پختونخوا دے این اے 5 دیر بالا وچ پاکستان تحریک انصاف دی طرفوں حصہ ڳھدا اتے 66545 ووٹ ڳھن تے کامیاب قرار پائے۔ ایں حلقے دی کل آبادی 946,421 ہئی جیندے وچ رجسٹرڈ ووٹرز دی تعداد 447,414 ہئی، ایں طرح صاحبزادہ صبغت اللہ دے حاصل کردہ ووٹاں دا تناسب 34.56% بݨدے۔ انہاں دے مقابلے تے ݙوجھے نمبر تے آوݨ آلے امیدوار نجم الدین خان دا تعلق پاکستان پیپلز پارٹی پارلیمنٹیرینز نال ہئی، جنہاں دے حاصل کردہ ووٹ 154,630 ہن جیہڑے حلقے وچ پاتے ڳئے کل ووٹاں دا 34.90% ہن۔

## ٻیا ݙیکھو
پاکستان کے عام انتخابات، 2018ء

## ٻاہرلے لنک
عام انتخابات 2018ء کے نتائج - الیکشن کمیشن آف پاکستان

## حوالہ

ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے قومی اسمبلی دے ارکان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
سہیل سلطان

سہیل سلطان ہک پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے پاکستان دی قومی اسمبلی دے منتخب رکن ہن۔

## سیاسی کیریئر
سلطان نے 2024 دے پاکستانی عام انتخابات وچ این اے-4 (سوات-3) توں آزاد امیدوار دی حیثیت نال کامیابی حاصل کیتی۔ انہاں 88,009 ووٹ حاصل کیتے اتے  ݙوجھے نمبر تے عوامی نیشنل پارٹی دے محمد سلیم خان نے 20,890 ووٹ حاصل کیتے۔

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
گوہر علی خان

انہاں دا تعلق خیبرپختونخوا دے ضلع بونیر نال ہے، بیرسٹر گوہر علی خان نے برطانیہ دی والورہیپمٹن یونیورسٹی توں ایل ایل بی اتے واشنگٹن اسکول آف لا توں ایل ایل ایم کر رکھی ہے اوہ کئی عرصے تائیں اعتزاز احسن اینڈ ایسوسی ایٹس دے نال جُڑے رہے اتے اعتزاز احسن دی براہ راست نگرانی وچ وکالت کریندے رہے۔

ایندے بعد اوہ لمبا عرصہ سیاسی میدان توں دور رہے اتے سیاسی جماعتاں دے مقدمیاں وچ وکیل دے طور تے عدالتاں وچ پیش تھیندے رہے۔

اعتزاز احسن دے نال بیرسٹر گوہر 2007ء وچ وکلا تحریک وچ وی پیش پیش ہن، افتخار محمد چودھری دی بحالی دے سلسلے وچ وی مقدمہ لڑݨ وچ اوہ اعتزاز احسن دے معاون رہے، تاہم اوہ سیاست وچ زیادہ فعال نہ رہے۔

اوہ پاکستان تحریک انصاف توں پہلے پاکستان پیپلز پارٹی دا حصہ رہے ہن اتے 2008ء دے عام انتخابات وچ تیر دے نشان تے انتخابات وچ وی حصہ ڳھن چکے ہن۔

انہاں اپݨے آبائی ضلع بونیر NA-28 (موجودہ NA-10) توں الیکشن لڑیا ہئی۔ تاہم، اوہ اے الیکشن تقریباً ݙو ہزار ووٹاں توں ہار ڳئے۔

بیرسٹر گوہر دے مطابق 2008ء وچ شکست دے بعد ول انہاں خاموشی نال ہی ایں جماعت توں دوری اختیار کر ڳھدی اتے 2008ء وچ معمولی مارجن نال شکست دے بعد انہاں دے کول ݙو آپشن ہن یا سیاسی طور تے جدوجہد جاری رکھن اتے انتخابات وچ کامیابی حاصل کرن یا ول کارپوریٹ اتے آئینی امور تے وکالت کر تے لوکاں دی خدمت کرن،

بیرسٹر گوہر خان پچھلے ہک سال توں سابق وزیر اعظم عمران خان دی قانونی ٹیم دے اہم رکن ہن جنہاں دے ذمے سارے قانونی امور کوں سنبھالݨا ہے اتے اوہ پارٹی دے قانونی امور تے فوکل پرسن وی ہن۔

شروع وچ بیرسٹر گوہر تحریک انصاف دے خلاف فارن فنڈنگ کیس اتے سابق چیئرمین پی ٹی آئی دے خلاف توہین الیکشن کمیشن دے مقدمیاں دی پیروی کریندے ہن پر ول جݙاں تحریک انصاف اتے سابق وزیر اعظم دے خلاف مقدمیاں دی بھرمار تھئی تاں ایجھے ویلے جتھاں انہاں دے چیلنجز وچ ودھارا تھیا اوتھائیں پارٹی وچ انہاں دی اہمیت وی کئی گنا ودھ ڳئی۔

بیرسٹر گوہر علی خان 2 دسمبر 2023ء کوں بلا مقابلہ چیئرمین پی ٹی آئی منتخب تھی ڳئے، سابق وزیر اعظم عمران خان دی طرفوں انہاں کوں چیئرمین شپ کیتے نامزد کیتا ڳیا ہئی۔

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی فعالیت پسند
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اسلام آباد دیاں شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
امیر مقام

امیر مقام قومی اسمبلی پاکستان دے سابق رکن اتے مسلم لیگ ق خیبر پختونخوا دے سابق صدر، حال وچ مسلم لیگ ن دے مرکزی نائب صدر ہن۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:پاکستانی علما
ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
علی خان جدون

علی خان جدون ہک پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے اگست 2018 توں پاکستان دی قومی اسمبلی دے رکن ہن۔

## سیاسی حالات
اوہ اپریل 2018 وچ ایبٹ آباد ضلع کونسل دے ناظم منتخب تھئے۔ 2018 دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ NA-16 (ایبٹ آباد-II) توں پاکستان تحریک انصاف (PTI) دے امیدوار دے طور تے پاکستان دی قومی اسمبلی کیتے منتخب تھئے۔ انہاں 152,203 ووٹ حاصل کیتے اتے پاکستان مسلم لیگ (ن) دے امیدوار ملک محبت خان کوں ہرایا۔

## خاندان
پتر: سعد اللہ خان جدون

پیؤ: امان اللہ جدون

## تعلیم
انہاں بیکن ہاؤس ایبٹ آباد توں تعلیم حاصل کیتی۔

## حوالہ

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
شاندانہ گلزار خان

شاندانہ گلزار خان ہک پاکستانی سیاست دان خاتون ہن جیہڑیاں اگست 2018 توں پاکستان دی قومی اسمبلی دیاں رکن ہن۔

تعلیم

پیشہ ورانہ دور

سیاسی دور

استعفیٰ

## تعلیم
شاندانہ خان نے پشاور یونیورسٹی سے قانون میں بیچلر کی ڈگری حاصل کی ہے۔  اس نے لیڈی نون اسکالرشپ یونیورسٹی آف کیمبرج سے حاصل کی اور 2001 میں پوسٹ گریجویٹ سطح پر بین الاقوامی تجارت اور بین الاقوامی اقتصادی قوانین کی تعلیم حاصل کی  

## پیشہ ورانہ دور
شاندانہ نے اقوام متحدہ دے ترقیاتی پروگرام، بین الاقوامی انسانی حقوق دے قانون گروپ اتے اوں ویلے دے شمال مغربی سرحدی صوبے دیاں نچلی عدالتاں اتے ہائی کورٹ وچ کم کیتا ہے۔ انہاں مشن وچ قانونی امور دی افسر دے طور تے وی کم کیتا اتے تنازعات دے تصفیے دی تفہیم اتے TRIPS نال نبݨݨ کیتے سینئر افسران دے نال مشاورت کیتی۔

## سیاسی دور
شاندانہ 2018 دے پاکستانی عام انتخابات وچ خیبر پختونخواہ توں زنانیاں کیتے مخصوص نشست تے پاکستان تحریک انصاف (PTI) دے امیدوار دے طور تے پاکستان دی قومی اسمبلی کیتے منتخب تھئی۔ 27 ستمبر 2018 کوں وزیر اعظم عمران خان نے انہاں وفاقی پارلیمانی سیکرٹری برائے تجارت مقرر کیتا۔ اوہ 2019 وچ ترائے سال دی مدت کیتے کامن ویلتھ ویمن پارلیمنٹرینز دی چیئرپرسن منتخب تھئی، جیہڑی دولت مشترکہ دی پارلیمانی ایسوسی ایشن دی پارلیمنٹ اتے مقننہ دیاں زنانیاں ارکان دا نیٹ ورک ہے۔ اے انتخاب یوگنڈا دے کمپالا وچ 64ویں کامن ویلتھ پارلیمانی کانفرنس دے دوران دولت مشترکہ خواتین پارلیمنٹرینز دی چھیویں سہ سالہ کانفرنس وچ منعقد تھیا۔ اوہ قومی اسمبلی دیاں ترائے قائمہ کمیٹیاں دیاں رکن ہن جنہاں وچ اسٹینڈنگ کمیٹی برائے نجکاری وی شامل ہے۔ منصوبہ بندی، ترقی اتے اصلاحات؛ اتے صنعتاں اتے پیداوار۔ اوہ قومی اسمبلی دی خصوصی کمیٹی برائے زرعی مصنوعات دی رکن وی ہن۔

### استعفی
9 اپریل 2022 کوں عمران خان دی حکومت دے رجیم چینج دی وجہ توں عمران خان دے حکم تے قومی اسمبلی توں استعفیٰ ݙے ݙتا۔ نویں حکومت نے ارکان دی تعداد وڳڑݨ دے ݙر توں کئی ارکان دے استعفے منظور نئیں کیتے۔ تاہم مرحلہ وار منظور کریندے ہوئے یارہ ارکان دے استعفے 28 جولائی 2022 کوں منظور کیتے جنہاں وچوں ہک عبد الشکور شاد وی ہن۔

## ٻیا ݙیکھو

* پندرہویں قومی اسمبلی پاکستان (2018 تا 2022) کے ارکان کی فہرست

## حوالہ

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے قومی اسمبلی دے ارکان
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
محمد اقبال خان آفریدی

محمد اقبال خان (انگریزی: Mohammed Iqbal Khan Afridi) پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے اگست 2018 توں پاکستان دی قومی اسمبلی دے رکن ہن۔

## سیاسی دور
اوہ 2018 دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ NA-44 (قبائلی علاقہ-V) توں پاکستان تحریک انصاف (PTI) دے امیدوار دے طور تے پاکستان دی قومی اسمبلی کیتے منتخب تھئے۔ انہاں 12,537 ووٹ حاصل کیتے اتے حمید اللہ جان آفریدی کوں ہرایا۔

## بیرونی ربط

## ٻیا ݙیکھو

* پندرہویں قومی اسمبلی پاکستان (2018 تا 2022) کے ارکان کی فہرست

## حوالہ

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ملک انور تاج

ملک انور تاج پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے اگست 2018 توں پاکستان دی قومی اسمبلی دے رکن ہن۔

## سیاسی  سفر
اوہ پاکستان دے 2018 دے عام انتخابات وچ حلقہ NA-23 (چارسدہ-I) توں پاکستان تحریک انصاف (PTI) دے امیدوار دے طور تے پاکستان دی قومی اسمبلی کیتے منتخب تھئے۔ ایں الیکشن وچ 59,371 ووٹ حاصل کیتے اتے متحدہ مجلس عمل (MMA) دے امیدوار حاجی ظفر علی خان کوں ہرایا۔

## حوالہ

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
عاطف خان

محمد عاطف خان ہک پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے خیبر پختونخوا دے سیاحت، ثقافت، کھیݙ ، آثار قدیمہ اتے نوجواناں دے امور دے صوبائی وزیر ہن۔ اوہ اگست 2018ء توں صوبائی اسمبلی خیبر پختونخوا دے رکن ہن۔

## ٻیا ݙیکھو

* پاکستان تحریک انصاف

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ضلع مردان دیاں شخصیتاں
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
نور عالم خان

نور عالم خان ہک پاکستانی سیاست دان ہن جیہڑے اگست 2018 توں پاکستان دی قومی اسمبلی دے رکن ہن۔ ایندے توں پہلے اوہ 2008 توں 2013 تائیں رکن قومی اسمبلی رہ چکے ہن۔ اوہ 2018 توں 2022 تائیں پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) دے رکن رہے۔ پی ٹی آئی توں منحرف رکن تھیوݨ دے بعد انہاں آکھیا ہئی جو اوہ اپݨی پارٹی دے چیئرمین وزیراعظم عمران خان دے خلاف تحریک عدم اعتماد وچ ووٹ ݙیسن۔ تاہم، نور عالم خان کوں ووٹ نئیں ݙیوݨا پیا، کیونکہ اپریل 2022 کوں حزب اختلاف پاکستان ڈیموکریٹک موومنٹ (PDM) وزیراعظم عمران خان کوں معزول کرݨ کیتے خود کافی ووٹ اکٹھے کرݨ وچ کامیاب تھی ڳئی ہئی۔ نور عالم خان 2008 توں 2018 تائیں پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) دے رکن رہے۔

## سیاسی دور

### سیاسی وابستگی
اوہ 2008 دے پاکستانی عام انتخابات وچ پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) دے امیدوار دے طور تے حلقہ NA-3 (پشاور-III) توں پاکستان دی قومی اسمبلی کیتے منتخب تھئے۔ انہاں 27,038 ووٹ حاصل کیتے اتے عوامی نیشنل پارٹی (ANP) دے محمد ہشام بابر کوں ہرایا۔ ایں دور وچ انہاں وفاقی پارلیمانی سیکرٹری برائے تجارت دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں۔ انہاں 2013 دے پاکستانی عام انتخابات وچ NA-3، پشاور توں پاکستان پیپلز پارٹی (PPP) دی طرفوں حصہ ڳھدا اتے 22045 ووٹ حاصل کر تے چوتھے نمبر تے رہے۔ اوہ 2018 دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ NA-27 (پشاور-I) توں ول قومی اسمبلی کیتے پاکستان تحریک انصاف (PTI) دے امیدوار دے طور تے منتخب تھئے۔ ایں وچ انہاں 71,158 ووٹ حاصل کیتے اتے متحدہ مجلس عمل (MMA) دے حاجی غلام علی کوں ہرایا۔

### اثاثے
2012 وچ، انہاں کوں پاکستان دی قومی اسمبلی وچ سب توں امیر ترین رکن دے طور تے نامزد کیتا ڳیا، انہاں دے اعلان کردہ اثاثیاں دی مالیت 32 بلین روپے توں ودھ ہئی۔ انہاں دے کول پشاور وچ 200 ایکڑ پرائم لینڈ (160 ملین پاکستانی روپے فی ایکڑ دے حساب نال)، PKR 11.6 ملین مالیت دے سونے دے زیورات، ݙو گاݙیاں اتے ہک گھر ہئی۔

### تنازعات
فروری 2022 وچ جݙاں عمران خان نے حکومت مخالفین تے الزام لایا جو پی ٹی آئی دے ارکان کوں مل ڳھدا ویندا پیا ہے اتے اوہ ارکان اسلام آباد دے سندھ ہاؤس وچ ہن، تاں سب توں پہلے نور عالم خان دی ویڈیو سامݨے آئی۔ بعد ازاں معاملات کھلݨ لڳے۔ 2022 وچ انہاں وزیراعظم عمران خان دے خلاف تحریک عدم اعتماد وچ حصہ ڳھدا۔ ایندے بعد عوام دی طرفوں نور عالم دے خلاف سخت رد عمل سامݨے آیا۔ حتیٰ کہ بعض حلقیاں دی طرفوں انہاں کوں لوٹا قرار ݙتا ڳیا۔

## حوالہ

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
ونکی:ڄمّݨ دا سال موجود نِھیں (جِین٘دیاں شخصیتاں)
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے قومی اسمبلی دے ارکان
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
درویش دا حال

کمبھاریں دی وستی وچ ہک درویش راہندا ہا، ناں تاں اُوندا غلام مصطفی ہا تے اونکوں وݙا کمبھار سݙیندے ہن۔ اوندے اصلی ناں دا کہیں کوں پتہ نہ ہا ۔چاچے بھورل کمبھار دا پُتر ہا ،جوان امان ہا ،اکھیں توں متھاج ہا ،بے لباس راہندا ہا اونکوں اللہ سئیں ایجھا ہاں دا سوجھلا ݙتاہا جو اوندی فقیری دے قصے سارے لوک سݨیندن۔ ظہور احمد دھریجہ اوں فقیر دا حال وی لکھیے تے وستی دا حال حویلہ وی لکھیے ، خاص ڳالھ اے ہے جو ظہور احمد دھریجہ اپݨی بچپن دیاں یاداں سچائی نال بیان کیتن تے کہیں ڳالھ دا اولا نی رکھیا تے اُنہاں اے وی لکھیے جو اساں کمبھاریں دی وستی روٹیاں گھنݨ ویندے ہاسے ۔ ظہور احمد دھریجہ اپݨی کتاب اچ لکھدن:

’’اساں جئیں ویلے کمبھاریں دی وستی ونڄوں ہا ،بھانویں اساں مونہوں کجھ نہ اَلائوں ہا تا فقیر وݙا کمبھار ناں گھن تے اَلویندا ہا ،نال ونڄݨ آلے چھوکرے رِیس کریندے ہن جو فقیر اساݙا ناں تاں نی گھِندا ،تیݙا ناں اُونکوں کیویں یاد اے، متھاج ہا پر سُݨدا سمجھدا سب کجھ ہا ،اَلیندا وی سُوہݨا ہا ،اُو جماندرواللہ لوک ہا ،اوندے سارے بھرا خادم حسین، غلام مرتضیٰ تے عاشق حسین میݙے ابے کول پڑھیے ہن،فقیر تاں اُمی ہا پر میݙے ابے کوں اُستاد سݙیندا ہا تے جݙاں میں روٹیاں گھنݨ نہ ونڄاں ہا تاں چھوکرے ݙسیندن جو وݙا سئیں پچُھدا ہا جو اے میݙے اُستاد دا پُتر کائنی آیا ،فقیر سئیں دیاں ڈھیرساریاں ڳالھیں ہن جیڑھے لکھݨ پڑھݨ نال وی تعلق رکھدن،پر اُوندے واسطے الڳ ہک کتاب دی ضرورت ہے ،مسئلہ چھو منتری آلا وی کائنی پر اللہ سئیں جیرھے لوکیں کوں اپݨا بݨا گھندے ،اونکوں ݙاتاں وی ݙیندے ،اوڑک کئی تاں وجہ ہئی جو اساں سیالے دی مُد کوں پالے توں ݙکدے ودے ہوندے ہاسے تے وݙا سئیں الف ننگا ٻیٹھا ہوندا ہا ،جے کر کہیں کمل یا سوّڑ اُتے سٹی اے تاں پرے بھنوا مریندا  ہا ۔میں وݙے سئیں دے بھرا غلام مرتضیٰ جیرھے ریلوے وِچوں گارڈ ریٹارتھین کوں وݙے سئیں دے ڄمݨ تے مرݨ دی تاریخ پچُھی تاں اُنہاں ݙسیا جو پاکستان بنݨ کنوں پہلے پیدا تھئے ہن تے 1973ء دے سیلاب دے بعد فوت تھین‘‘ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی
وستی وچ ماکھی لہاوݨ

اساں شہریں دے وچ آ ڳیسے ، پر دیہات دے وچ وی زندگی گزاری اے، دیہات دے وچ مال چراوݨ آلے وی ݙٹھن تے رڑھ واہی کرݨ آلے وی ، دیہات دے وچ جیرھیاں نعمتاں مِلدین اُنہاں وچ ہِک ماکھی وی ہے۔ ماکھی تاں شہریں وچ وی مِلدی اے پر اوندے وچ ملاوٹ ہوندی اے، دیہات دی ماکھی خالص ماکھی ہوندی اے۔ اساں آپ کھمدے رہ ڳیوں پر جݙاں دے شہر اِچ آئے سے خالص ماکھی توں محروم تھی ڳیوں۔ سرائیکی کتاب مہاڳ دے وچ ماکھی آلی ڳال سوہݨے طریقے تے لکھی ڳئی اے۔ ظہور احمد دھریجہ ماکھی دے بارے مزید لکھدن : 

’’نِکے لاء جنگل اِچوں ماکھیاں لہیندے ہاسے ،ماکھی لہاوݨ دا ورائو قصائی ݙاڈھا ماہر ہا ، اُوندا ناں اللہ ورایا ہے تے ذات پنوار ، اُوں ویلے دی زبان ٻولیندا ٻیٹھاں ،کیوں جو اساں ایویں سݙیندے ہاسے ،اُونویں تاں اساݙا بزرگ ء ِ ، جیوے ہووے ہُݨ وی حال حیات ء ِ ،اساں ماماں سݙیندوں، اُوندی اماں میݙے ابے دی بھیݨ بݨی ہوئی ہئی،ہک واری ورائو قصائی آکھیا جو ݙاݙے چھلو دے سڑک آلے کِکر اِچ وݙی ماکھی ٻیٹھی ءِ ، ٻے کہیں کوں ڳال نہ کر آپاں چوری چور ی لہا اَمدوں ،اساں ٹُر پیوسے ، ورائو قصائی سوٹی کوں تھِگڑیاں ٻدھیاں ،کِکر تے چڑھ ڳیا ، تلوںکھڑ تے میں ݙٹھا ، وݙی ماکھی ہئی ،ایویں لڳدا ہا جو سارے گھوݨیں اتھائیں ٻیٹھن، ماماں ورائو مُونڈاسا ماری کھڑا ہا تے کپڑے نال ہتھ وِی لُکائی کھڑا ہا،نال ونڄ تے ماکھی کوں دُھواں ݙتُس پر گھوݨیں اُونکوں پئے ڳے،میکوں آکھیُس میں لڑی کپیندا پیاں ، تِکھے تِکھے چا گھنیں ،اُوں لڑی کپ تے تلے سٹی میں بھڄ تے چاوݨ پیُم ،اُوں کُہاڑی وی نال سٹ ݙتی،جہڑی سِدھی میݙے سِر ء چ لڳی،اُوݙوں اُونکوں گھوݨیں ݙنگی ویندے ہن ،تلوں میں لہو لُہان تھیا پیا ہم ‘‘ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی
خان پور دی دھریجہ برادری دیاں شاخاں

خانپور دی دھریجہ برادری دا ڈھیر ساریاں شاخاں ہن، انہاں وچ سمے آلے دھریجے ،ٻنے آلے دھریجے،جیند آلے دھریجے،گُلݨ دے کھوہ آلے دھریجے ،سرائیں دے کھوہ آلے دھریجے،دودے دی وستی آلے دھریجے،منظور کالونی آلے دھریجے، پلو شاہ آلے دھریجے، گوریں دی وستی آلے دھریجے۔ ہک خاندان جام سردار دا ہے ۔اے سارے انج انج کنبے تے خاندان ہن۔

ظہور دھریجے دے ابّے دا ناں غوث بخش تے ݙاݙے دا ناں سُمارہا ، زمیندار ہن ، پیو ݙاݙے توں زمیندارہ کریندے ہن ، ݙاݙے دے حصے ء ِ چ ڈھیر زمین آئی ہئی ۔ ݙاݙے سئیں دے ݙو شونق ہن ہک شادیاں تے ٻیا ݙاندیں دی ہاٹھ ۔ ݙاݙے سئیں پنج شادیاں کیتیاں جنہاں وچ وݙی ݙاݙای دا ناں بختاں ،ݙوجھی ݙاݙی دا ناں مائی چنݨ ،ترجھی ݙاݙی دا ناں حجاݨی مراد خاتوں،چوتھی ݙاݙی دا ناں رحمت خاتوںہاتے پنجویں ݙاݙی دا ناں مائی بی بی ہا۔ہک ݙو فوت تھی ڳیاں تے باقیں کوں ݙاݙا سئیں اپݨے کول نہ رکھ سڳیے ۔ظہوراحمد دھریجہ لکھدن:

’’پہاجیں دے جھیڑے جھٹے وی ہوندے ہن ، میݙی ݙاݙی سئیݨ ݙسیندے ہن جو تیݙا ابا اڄاں پڑھدا ہا تے میں پیو ماء دے گھر آ ڳیُم تیݙا ابا پیو دے جیندیں یتیمیں آلی کار پلیا۔ݙاݙی نال جھیڑا ہا پر اے وی ݙساں جو چھورا ہووݨ دی وجہ توں ݙاݙا سئیں میکوں پیارا منگدے ہن ، میکوں سݙ تے گُڑ،اَمب تے پِنڈوں ݙیندے ہن ، ݙاݙا سئیں کھوہ وَہیندے ہن ، ہک ݙبہ ݙاند ہوندا ہا تے پیا تیلا ،کھوہ تے واری واری واہندے ہن تے ݙاݙا سئیں میکوں جھولی ء ِچ ٻلہیندے ہن ،ݙاݙا سئیں کھوہ دی ڳادھی تے ٻہندے ہن تے تے ڳاوݨ وی ڳمدے ہن ’’واہے بھئی واہے ڈبہ ݙاندبیلی‘‘ کھوہ آلی زمین دے نال امبیں دے ٻوٹے ہن ،کجھ خجیاں وی ہن تے ربیل دے ٻوٹے ڈھیر سارے ہن ،اساں سویل سویل پھُل چُݨدے ہاسے تے خشبو سِنگھدے ہاسے ، ݙاݙے سئیں گھاݨی وی اپݨی لاتی ہوئی ہئی ،ساری وستی آلے تیل اُتھائوں کڈھویندے ہن ، زمیناں تاں ہن پر آمدنی اتنی نہ ہئی ، خرچے زمیناں ویچ تے پورے تھیندے ہن ، شادیں دا شوق تے نال ݙاندیں دی ہاٹھ ’’اے سارے خرچے آلے کم ہن‘‘ݙاݙا سئیں کوں گھوڑیں دا وی شونق ہئی ،وݙے ݙسیندن جو گھوڑی یا ݙاند پسند آ ونڄے ہا تاں وِگھا ایکڑ ݙے تے گھن اَمدے ہن ،ݙاݙا سئیں محفلی بندے ہن ۔(6)

’’ ݙینھ کوں گھاݨی آلے چھپر تلے لوک جمع تھیندے ہن تے رات کوں سیالے دی مُد کوں مچ مچد ا ہا ،تے ہُنالے کوں چودھار کھٹڑے وِچھا تے کچاری لڳدی ہئی ۔ اساݙی وستی دے سردار ݙاݙا جام خان دھریجہ وی رات دی کچاری وچ اَمدے ہن۔‘‘  

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی
مجاہد علی

مجاہد علی پاکستانی سیاست دان ہن۔ اوہ قومی اسمبلی دے رکن وی رہ چکے ہن۔

## پاکستان عام انتخابات، 2013ء
انہاں پاکستان عام انتخابات، 2013ء وچ خیبر پختونخوا دے حلقہ این اے۔11 (NA-11 (Mardan-III)) وچ پاکستان تحریک انصاف توں انتخاب وچ حصہ ڳھدا اتے کامیابی حاصل کیتی۔

## حوالہ

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:پشتون شخصیتاں
ونکی:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان
ونکی:ضلع مردان دیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ہک واقعے دا ذکر

سب توں وݙا رشتہ انسان دا ہے، انسان تے انسانیت ٻہوں وݙی شئے دا ناں ہے، جیکر اساں ظہور احمد دھریجہ دے تعارف کوں ݙیکھسوں تاں اُتھاں اے وی ݙیکھسوں جو اُنہیں دے بزرگ کیویں ہَن اُنہاں دے ابا سئیں کیویں ہَن، او انسانیں نال کتنا پیار کریندے ہَن، کتنی انسانی ہمدردی رکھیندے ہَن۔ اے ساریاں ڳالھیں نِکے نِکے تے چھوٹے چھوٹے و اقعات ظاہر تھیندن، ظہور احمد دھریجہ انسانی ہمدردی دے حوالے نال وی ہک واقعہ لکھئے جو کہ ٻہوں اہم ہے ۔ آپ لکھدن کہ 

’’میݙا ابا ہا تاں مولوی پر اُوفرق کائناں کریندا ہا، انسانیں نال محبت کریندا ہا ، ابے سئیں کوں ملݨ غیر مسلم وی اَمدے ہن ،خاص طور تے ٻکریں دے شوقین ۔ہک واری سڑک آلے کھوکھے تے رش لڳا پیا ہا ،اساݙے موضعے دا نمبردار ڄام غلام علی آیا ٻیٹھا ہا ، کئی فیصلہ تھیندا پیا ہا ،ہک شخص سائیکل توں لتھا ،سائیکل ہک پاسے کھڑا تے دِلے اِچوں پاݨی پیتا تے وَلا سائیکل تے ٻہہ تے ڳیا پیا۔کٹھ اِچ ہک بندے آکھیا جہڑا بندہ پاݨی پی ڳے اے مسلمان کائنی تھوری اے تے فلانی جھاہ تے ٻہندے ۔ نمبر دار مندا ݙے تے آکھیا پکڑو پکڑو پاݨی دا دِلاحرام کر ڳے۔ابے سئیں آکھیا کئی ڳال نی میں نواں دِلا گھن گھنساں، وِچارے کوں ونڄݨ ݙیو پر نمبردار نہ منیا تے بندے بجھا ݙتے پِچھوں ،ٻے سائیکلیں تے ونڄ تے بندے اونکوں پکڑ آئے،نمبردار ہتھ اِچ تلہڑ چاتی ٻیٹھا ہا، نہ ہک کیتی نہ ٻی تے تھوری کوں تلہڑیں نال آ ڳیا۔ابا میݙا ہتھ پکڑیندا رہ ڳیا، چھڑویندا رہ ڳیا،تھوری شُودے اللہ دے واسطے ݙتے ،معافیاں منگیاںپر نمبردار اُونکوں رَتو رَت کر ݙتا ،ابا میݙا رووݨ پئے ڳیا آکھیُس اے ظلم ءِ جام صاحب خدا توں ݙر ، توباں کر ، نمبردار ڳیا پیا ۔تے اُوں ڄہاڑے رات کوں روٹی نہ کھادی۔ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی
ریتاں رسماں

اللہ ساری کائنات دے جوڑے پیدا کیتن ، نہ صرف انسان بلکہ حیوان تے جمادات و نباتات دے وی جوڑے پیدا کیتے ڳن ، جیویں نر خجی تے مادی خجی ، نر کیکر تے مادی کیکری ، ایویں ٹالھی تے نر ٹالھی ۔ ایویں سیاݨے ݙسیندن جو لوظ مذکر ، مونث ہوندن تاں ایندا مطلب اے ہوندے جو انسانی افزائش نسل والی کار لفظ نر مادی دے ملاپ نال وی وجود اچ امدن ۔ انہاندی پیدائش تے پرورش تھیندی اے ، او وݙے تھیندن تے بعد اچ انہاندیاں شادیاں تے انہاندیاں اولاداں وی تھیندین ۔ ایویں انسانی زندگی وچ شادی دے ایں عمل اچ خاص اہتمام کیتا ویندے ۔ شادی وچ مختلف قومیں وچ مختلف انداز دے رسمیں ریتیں توں گزار تے گھوٹ کنوار ہک’’ جوڑ ‘‘ تھیوݨ دی منزل تے پُڄدن ۔ ظہور احمد دھریجہ اپݨے بچپن دے یادیں کوں تازہ کریندئیں ہوئیں اپݨی وستی اِچ شادئیں دا ذکر کیتے۔ آپ لکھدن: 

’’سرائیکی وسیب وچ ڳنڈھیں اوں رسم کوں سݙیندن جئیں وچ رشتے دی ڳالھ پکی تھی ونڄے ، شادی دی تریخ مقررر کرݨ کوں ڳنڈھیں سݙیا ویندے ۔ ڳنڈھیں یا میعاذ کیتے پُتریتے پاسوں برادری دے لوک دھیتے پاسے ویندن ، دھیتیں توں شادی دی تریخ گھندن ۔ شادی دی تریخ طے تھی ونڄݨ دے بعد دعا منگائی ویندی اے تے تپاشے ونڈیئے ویندن ، کہیں جاہ تے پوپ یا چھوہارے وی ونڈائے ویندن۔ شادی دی پہلی تے اہم رسم کانڈھا ہے ، کانڈھے وی ہر رسم دے انج ہوندن ، مثلاً معیاذدا کانڈھا، میندی دا کانڈھا ، مینڈھی دا کانڈھا ، پھنڈر لیک دا کانڈھا ، جُنڄ دا کانڈھا ، کجھ علاقے وچ تاں جھمر دا کانڈھا وی ݙتا ویندے ۔ ایں کانڈھے دے وی ݙو حصے کیتے ڳن مثلاً سکھݨی جھمر دا کانڈھا ، ایندے وچ جھومری صرف جھمر کھیݙ کھیݙ تے سکھݨے پیٹ گھر ول ویسن تے روٹی سمیت جھمر دے کانڈھے وچ روٹی بھاڄی مل ویندی اے۔پہلے اے تھیندا ہا جو شادی توں ہفتہ پہلے دول تے نغارے والے آ ویندے ہن ، ݙینھ کوں وقفے وقفے دے بعد رات کوں وݙی نوبت تھیندی ہئی، جھمر دے پِڑ مچدے تے خوشیں دے راند رسیندی ہئی، نغارچی مختلف دھریں نال واڄ ونڄیندا ہا ، جیویں جیویں جھمریں دا انداز بدلدا وینداے ایویں نغارے دے ردھم وی بدل ویندن ، لوک نغارچی کوں ویلھاں ݙیندن ، اڄ کل شادی تے سپیکر تے ٻئے مرݨے پوترے آ ڳن۔ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی
مہذب لوک

ظہور احمد دھریجہ جیرھی وستی وچ اَکھ کھولی ہک تہذیب یافتہ وستی ہئی، اوں وستی دے وچ عالم وی رہندے ہن، بزرگ وی رہندے ہن، وستی دا ہک سردار وی ہا، اساں اَکھ کھولی اے تاں حالات بَدل ڳن ، وستی دے وݙے ہُݨ وی ہِن پَر وݙئیں دی ڳالھ ٻہوں گَھٹ مَنی ویندی اے، جھیڑا جھٹی تھی ونڄے تاں کجھ لوک پولیس آلے پاسے دُھرک پمدن، پہلے فیصلے وستی دے وچ تھیندے ہَن، وݙے دا فیصلہ سارے منیندے ہن، وستی دے وِچ کچاری وی ہوندی ہئی، علم دانش دیاں ڳالھیں وی ہوندیاں ہَن، رونقاں وی ہوندیاں ہَن، ظہور احمد دھریجہ دی حیاتی دے بچپن دے اساں جئیں ویلھے غور کروں تاں اُنہاں دی کتاب اِچوں ڈھیر ساریاں جھلکیاں مِلدین جینکوں پڑھ تے ڈھیر ساری ڄاݨ سُنڄاݨ سامھے اَمدی اے۔ 

ہک ڳال روٹی دی وی ہے جو توے آلیاں روٹیاں کیویں ہوندیاں ہن، تنور آلیاں روٹیاں کیویں ہوندیاںہن، اے ساریاں ڳالھیں ہر ہک دی حیاتی دا حصہ ہِن، ظہور احمد دھریجہ کوں اپݨی حیاتی کیویں لڳی اے ، روٹی دے بارے وچ ڳال مہاڑ کریندے ہوئے آپ ݙسیندن جو:

’’توے آلی روٹی تاں ٻارہاں مہینے ہوندی اے ، پالے دی مد کوں وستی اِچ تنور دی روٹی وی ہوندی ہئی ۔ہر گھر اِچ تنور نہ ہوندا ہا جتھ جتھ تنور ہووے ہا واری واری عورتاں روٹیاں لا گھندیاں ، پکے ٻل نال ڈھیر روٹیاں لڳ ویندیاں ہن ، تنور دی سوک روٹی رات کوں کھیر نال کھمدے ہاسے ، ݙینھ کوں نانی مکھݨ تنور تے چا ویندی ہئی ، جیرھی روٹی لہے ہا مکھݨ مکھ ݙیندے ہَن ، خوشبو کھنڈ ویندی ہئی ، تنور دی مکھی ہوئی دا سواد اَڄ وی نی بُھلدا ، ساوے مرچیں دی چٹڑیں یا ول وسل نال کھمدے ہاسے ، وسل کوں مُک مار تے کچا کھاوݨ اَڄ وی یاد اے ، ہک بندے وسل کوں مُکی ماری گابی نال آلے گھر ونڄ پی ۔ کھٹوں تلے لبھدا ودا ہووے ، مائی پُچھیا اَدا خیر ہے کیا لبھدا ودیں اوں آکھیا گابی ۔ مائی آکھیا ادا چریا تھی ڳیں ، گابی کھٹ تلے آئوسے ۔ بندے آکھیا اَدی ڳائوں دی نیں وسل دی گابی ءِ۔ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی
موسم

جیکر اساں ظہور احمد دھریجہ دے بچپن کوں ݙیکھوں تے اُنہاں دی کتاب اِچ جیرھے حالات زندگی لکھیے ہوئے ہِن تاں اپݨا بچپن یاد آ ویندے، اپݨی ہیں وستی دھریجہ نگر اِچ اساں اے سارا کجھ لکھدے رہ ڳیوں، ڳالھ صرف دھریجہ نگر دی نی تساں جتھاں ونڄو ہر جاہ تے ہِکو جہی ڳالھ نظر آئوسے، موسمیں دا انسانی زندگی دے اُتے ڈھڳ اثر ہوندے، پالا لڳا کھڑا ہووے تاں بندہ سَوَّڑ اِچ لُکدا ودا ہوندے ، گرمی لڳی کھڑی ہووے تاںپکھا جھلیندا کھڑا ہوندے، تے جیکر ساوݨ چیتر وساخ آوے تاں دل خوش تے باغ بہار ہوندے۔ ظہور احمد دھریجہ اپݨے بچپن دی تے اپݨے ساوݨ دی ڳالھ کیتی اے، آپ نِکے لا ء دے واقعے دا ذکر کریندے ہوئیں لکھدن جو :

’’ساوݨ اِچ مینہ نہ وَسے ہا تاں وستی دے چھوکرے کٹھے تھی تے بارش دی دُعا منگدے ہاسے ،دُعا دا بنڑا ایں بنڑیندے ہاسے جو ہِک چھوکرے دے مُنہ تے کالوِݨ ملیندے ہاسے تے اُونکوں اڳوں کر تے ہِک ہِک دَر تے داݨے پِندے ہاسے ،فقیر یں آلی کار صدا ݙیندے ہاسے’’اللہ سئیں آں مِینہ وَسا ، نِکے ٻالیں دی اے دُعا‘‘۔عورتاں خُش تھی تیداݨے ݙیندیاں ہن ،کُجھ داݨے ہٹی تے ݙے تے گُڑ گھندے ہاسے ولا مِٹھا بھت پکا تے ساریں کوں کھویندے ہاسے ،بھت کھاتے سارے خیر خیر کریندے ہاسے ،ملہار آ ویندی ہئی ،جھُڑ بݨ ویندا ہا، کھِیوݨ کھِمݨ پے ویندی ہئی ،جھُڑ ڳاڄاں ݙیندا ہا تے زور دا مِینہ لَہندا ہا سارے دَھمدے ہاسے مِینہ کھڑے ہا تاں ول چؤکڑی لڳدی ہئی ،دریا ، حبیب اللہ بخش ݙوہڑے تے کافیاں سُنڑیندے ہن، خواجے سئیں دی کافی ’’دل دم دم دردوں ماندی اے ، سِک ݙٹھڑیں ٻاجھ نہ لہندی اے‘‘فرمائش کرتے وَلا وَلاسُݨدے ہاسے۔‘‘ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی
الیگزینڈر کونیگ

## الیگزینڈر کونیگ (1858–1940)
الیگزینڈر کونیگ ، جرمنی دا قدرتی سائنسدان ہا ، جئیں بون اچ کونیگ میوزیم دی بنیاد رکھی ۔ او 1858 اچ پیدا تھیا تے 1940 اچ وفات پاتی ۔ اوں اپݨی زندگی قدرتی سائنس دے مطالعے دے دیخلے لا ݙتی ، خاص طور تے جانوراں دے بارے اچ ۔

الیگزینڈر کونیگ جانوراں دے مطالعے اچ ماہر ہا ، اوں دنیا دے مختلف حصیاں اچ سفر کیتے تے جانوراں دیاں مختلف ونکیاں اکٹھیاں کیتیاں ۔ اوں انہاں جانوراں دی درجہ بندی کیتی تے انہاں دے بارے اچ اہم معلومات اکٹھیاں کیتیاں ۔ اوندے کم دی وجہ توں سائنسداناں کوں جانوراں دے بارے اچ وݙی معلومات ملی ۔

اوں خاص طور تے پرندیاں تے ممالیہ جانوراں دے بارے اچ پرکھ پرچول کیتی ۔ اوں ݙسایا جو دنیا دے مختلف حصیاں اچ پرندیاں تے ممالیہ جانوراں دی کتنی قسماں پائیاں ویندن تے انہاں دے رہن سہن دے طریقے کیا ہن ۔ اوندے کم دی وجہ توں جانوراں دی سائنس اچ وݙی ترقی تھئی ۔

الیگزینڈر کونیگ بون اچ کونیگ میوزیم دی بنیاد رکھی ، جیڑھا اڄ وی جانوراں دے مطالعے کیتے ہک اہم مرکز ہے ۔ اوں میوزیم اچ جانوراں دے ہزاراں نمونے جمع کیتے ، جیندے نال سائنسداناں کوں جانوراں دے بارے اچ تحقیق کرݨ اچ وݙی مدد ملی ۔

اوندے کم دی وجہ توں جانوراں دے بارے اچ وݙی معلومات ملی ۔ اوں ݙسایا جو دنیا دے مختلف حصیاں اچ جانوراں دی کتنی قسماں پائیاں ویندن تے انہاں دے رہن سہن دے طریقے کیا ہن ۔ اوندے کم دی وجہ توں جانوراں دی سائنس اچ وݙی ترقی تھئی ۔

الیگزینڈر کونیگ دی زندگی قدرتی سائنس اچ دلچسپی رکھݨ والیاں کیتے ہک مثال ہے ۔ اوں اپݨی محنت تے لگن نال جانوراں دی سائنس کوں ہک نویں مقام تے پڄایا ۔ اوندے کم دی وجہ توں اڄ اساں جانوراں دے بارے اچ اتنی معلومات رکھدے ہیں ۔ اوندے کم دی وجہ توں کونیگ میوزیم ہک اہم سائنسی ادارہ بݨ ڳیا ۔
البرٹ وون کولیکر

البرٹ وون کولیکر (1817–1905)

البرٹ وون کولیکر ، سوئٹزرلینڈ دا جسمانی سائنسدان ہا ، جئیں بے ریڑھ دی ہݙی آلیاں مخلوقات ، اتے بعد اچ جل تھلیے تے ممالیہ جنیناں دا مطالعہ کیتا ۔ او 1817 اچ پیدا تھیا تے 1905 اچ وفات پاتی ۔ اوں اپݨی زندگی جسمانی سائنس دے مطالعے دے دیخلے لا ݙتی ، خاص طور تے جانداراں دی بݨتر تے انہاں دے ارتقا دے بارے اچ ۔ 

البرٹ وون کولیکر بے ریڑھ دی ہݙی آلیاں مخلوقات دے مطالعے اچ ماہر ہا ، اوں انہاں مخلوقات دیاں مختلف ونکیاں تے انہاں دے جسمانی نظاماں تے تفصیلی پرکھ پرچول کیتی ۔ اوں انہاں مخلوقات دی درجہ بندی کیتی تے انہاں دے بارے اچ اہم معلومات اکٹھیاں کیتیاں ۔ اوندے کم دی وجہ توں سائنسداناں کوں بے ریڑھ دی ہݙی آلیاں مخلوقات دے بارے اچ وݙی معلومات ملی ۔ 

اوں بعد اچ جل تھلیے تے ممالیہ جنیناں دے مطالعے تے توجہ ݙتی ۔ اوں ݙسایا جو جنین کیویں ترقی کریندن تے انہاں دے جسمانی نظام کیویں بݨدن ۔ اوندے کم دی وجہ توں جنین دی نشوونما دے بارے اچ وݙی معلومات ملی ۔ 

البرٹ وون کولیکر "ہسٹولوجی" دے ناں نال ہک نویں سائنس دی بنیاد رکھی ، جیندے اچ جانداراں دے ٹشوز دا مطالعہ کیتا ویندا ہے ۔ اوں ݙسایا جو ٹشوز کیویں بݨدن تے انہاں دے کم کیا ہن ۔ اوندے کم دی وجہ توں ہسٹولوجی دی سائنس اچ وݙی ترقی تھئی ۔ 

اوندے کم دی وجہ توں جانداراں دی بݨتر تے انہاں دے ارتقا دے بارے اچ وݙی معلومات ملی ۔ اوں ݙسایا جو جاندار کیویں ترقی کریندن تے انہاں دے جسمانی نظام کیویں کم کریندن ۔ اوندے کم دی وجہ توں جسمانی سائنس اچ وݙی ترقی تھئی ۔ 

البرٹ وون کولیکر دی زندگی جسمانی سائنس اچ دلچسپی رکھݨ والیاں کیتے ہک مثال ہے ۔اوندے کم دی وجہ توں اڄ اساں جانداراں دے بارے اچ اتنی معلومات رکھدے ہیں ۔ اوندے کم دی وجہ توں جسمانی سائنس اچ وݙی ترقی تھئی ۔
چارلس کونگ

## چارلس کونگ (1774-1851)
چارلس کونگ ، جرمن فطرت دان ، 1774 وچ پیدا تھیا تے 1851 وچ فوت تھیا ۔ او برطانیہ دے عجائب گھر وچ فوسل دی تشریح کرݨ والا ہک مہان سائنسدان ہا ۔ اوندا کم فوسل دی سائنس وچ ٻہوں اہم ہے ۔ او جرمنی دے ہک چھوٹے جئے شہر وچ پیدا تھیا ، جتھاں اوندا ذوق فطرت دے متعلق ٻہوں ودھیا ۔ اوندا شوق انہاں کوں سائنس دے میدان وچ گھن آیا ۔

اونہاں دی زندگی دا وݙا حصہ برطانیہ دے عجائب گھر وچ گزریا ، جتھاں انہاں فوسل دے متعلق ٻہوں پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں فوسل دیاں مختلف ونکیاں دی شناخت کیتی تے انہاں دی تفصیل لکھی ۔ انہاں دا کم انہاں دے زمانے دے سائنسداناں کوں ٻہوں پسند آیا ۔ انہاں دی تحقیق نال فوسل دی سائنس کوں نویں راہ ملی ۔

چارلس کونگ فوسل دے متعلق کئی کتاباں لکھیاں ، جتھاں انہاں اپݨی تحقیق تے مشاہدات درج کیتے ۔ انہاں دیاں کتاباں اڄ وی سائنسداناں کیتے قابل قدر ہن ۔ انہاں فوسل دی سائنس وچ نویں نظریات پیش کیتے ، جتھاں انہاں فوسل دی زندگی تے انہاں دے ماحول دے متعلق ٻہوں کجھ ݙسیا ۔ انہاں دا کم انہاں دے مرݨ دے بعد وی سائنسداناں کیتے رہنمائی دا ذریعہ بݨیا ۔
ایڈرین کورٹ لینڈٹ

## ایڈرین کورٹ لینڈٹ (1918-2009)
ایڈرین کورٹ لینڈٹ ، ڈچ طرز عمل دے سائنسدان ، 1918 وچ پیدا تھیا تے 2009 وچ فوت تھیا ۔ انہاں دا ناں "رفٹ ویلی نظریے" دے نال جڑیا ہویا ہے ۔ انہاں جانوراں دے طرز عمل دے متعلق ٻہوں پرکھ پرچول کیتی ، خاص طور تے افریقی وادیٔ شگاف (رفٹ ویلی) دے جانوراں دے متعلق ۔ 

انہاں دی زندگی دا وݙا حصہ جانوراں دے طرز عمل دی تحقیق وچ گزریا ، جتھاں انہاں جانوراں دے قدرتی ماحول وچ انہاں دے طرز عمل دا مطالعہ کیتا ۔ انہاں افریقی وادیٔ شگاف وچ جانوراں دے طرز عمل دے متعلق ٻہوں کجھ ڄاݨیا ۔ انہاں دا کم انہاں دے زمانے دے سائنسداناں کوں ٻہوں پسند آیا ۔ انہاں دی تحقیق نال طرز عمل دی سائنس کوں نویں راہ ملی ۔ 

ایڈرین کورٹ لینڈٹ جانوراں دے طرز عمل دے متعلق کئی کتاباں تے تحقیقی مقالے لکھئے ، جتھاں انہاں اپݨی تحقیق تے مشاہدات درج کیتے ۔ انہاں دیاں کتاباں تے مقالے اڄ وی سائنسداناں کیتے قابل قدر ہن ۔ انہاں "رفٹ ویلی نظریے" دے تحت انسانی ارتقا دے متعلق نویں نظریات پیش کیتے ، جتھاں انہاں افریقی وادیٔ شگاف دے ماحول دے اثرات دا ذکر کیتا ۔ انہاں دا کم انہاں دے مرݨ دے بعد وی سائنسداناں کیتے رہنمائی دا ذریعہ بݨیا ۔ 

ایڈرین کورٹ لینڈٹ دا کم اڄ وی سائنسداناں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں جانوراں دے طرز عمل دی سائنس وچ جو کم کیتا ، او اڄ وی قابل قدر ہے ۔ انہاں دی تحقیق نال طرز عمل دی سائنس کوں نویں راہ ملی ۔ انہاں دی زندگی سائنس دے شوقیناں کیتے ہک مثال ہے ۔ انہاں دی محنت تے لگن انہاں کوں سائنس دے میدان وچ ہک وݙا ناں ݙتا ۔ انہاں دا کم انسانی ارتقا تے جانوراں دے طرز عمل دے میدان وچ ہک اہم سنگ میل ہے ۔ انہاں ماحول دے اثرات کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد کیتی ۔
ڈینیئل کوش لینڈ جونیئر

## ڈینیئل کوش لینڈ جونیئر (1920-2007)
ڈینیئل ای کوش لینڈ جونیئر ، امریکی حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دان ، 1920 وچ پیدا تھیا تے 2007 وچ فوت تھیا ۔ انہاں کوں پروٹین دی لچک (انڈیوسڈ فٹ) دے نظریے دی وجہ توں ڄاݨیا ویندے ۔ انہاں پروٹین دی بݨتر تے انہاں دے عمل دے متعلق ٻہوں پرکھ پرچول کیتی ۔

انہاں دی زندگی دا وݙا حصہ حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دی تحقیق وچ گزریا ، جتھاں انہاں پروٹین دے متعلق ٻہوں کجھ ڄاݨیا ۔ انہاں "انڈیوسڈ فٹ" دے نظریے دے تحت پروٹین دے مالیکیول دی لچک تے انہاں دے عمل دے متعلق ݙسیا ۔ انہاں دا کم انہاں دے زمانے دے سائنسداناں کوں ٻہوں پسند آیا ۔ انہاں دی تحقیق نال حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دی سائنس کوں نویں راہ ملی ۔

ڈینیئل ای کوش لینڈ جونیئر پروٹین دے متعلق کئی تحقیقی مقالے لکھئے ، جتھاں انہاں اپݨی تحقیق تے مشاہدات درج کیتے ۔ انہاں دے مقالے اڄ وی سائنسداناں کیتے قابل قدر ہن ۔ انہاں پروٹین دی سائنس وچ نویں نظریات پیش کیتے ، جتھاں انہاں پروٹین دی لچک تے انہاں دے عمل دے متعلق ٻہوں کجھ ݙسیا ۔ انہاں دا کم انہاں دے مرݨ دے بعد وی سائنسداناں کیتے رہنمائی دا ذریعہ بݨیا ۔

ڈینیئل ای کوش لینڈ جونیئر دا کم اڄ وی سائنسداناں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں پروٹین دی سائنس وچ جو کم کیتا ، او اڄ وی قابل قدر ہے ۔ انہاں دی تحقیق نال پروٹین دی سائنس کوں نویں راہ ملی ۔ انہاں دی زندگی سائنس دے شوقیناں کیتے ہک مثال ہے ۔ انہاں دی محنت تے لگن انہاں کوں سائنس دے میدان وچ ہک وݙا ناں ݙتا ۔ انہاں دا کم حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دے میدان وچ ہک اہم سنگ میل ہے ۔ انہاں پروٹین دے عمل تے انہاں دی لچک کوں سمجھݨ وچ وݙی مدد کیتی ۔ انہاں پروٹین دے مالیکیول دے عمل دے میکانزم کوں سمجھݨ وچ وݙا کردار ادا کیتا ۔
جیرارڈ کریفٹ

## جیرارڈ کریفٹ (1830-1881)
جیرارڈ کریفٹ ، جرمن-آسٹریلوی حیوانات دے سائنسدان تے قدیم حیاتیات دے ماہر ، 1830 وچ پیدا تھیا تے 1881 وچ فوت تھیا ۔ او "آسٹریلیا دے سپ" نامی کتاب دا مصنف ہئی ۔ انہاں آسٹریلیا دے جانوراں تے قدیم حیاتیات دے متعلق ٻہوں پرکھ پرچول کیتی ۔ 

انہاں دی زندگی دا وݙا حصہ آسٹریلیا دے جانوراں دی تحقیق وچ گزریا ، جتھاں انہاں آسٹریلیا دے مختلف جانوراں دا مطالعہ کیتا ۔ انہاں آسٹریلیا دے نانگاں دے متعلق ٻہوں کجھ ڄاݨیا تے انہاں دی تفصیل لکھی ۔ انہاں دا کم انہاں دے زمانے دے سائنسداناں کوں ٻہوں پسند آیا ۔ انہاں دی تحقیق نال حیوانات دی سائنس کوں نویں راہ ملی ۔ 

جیرارڈ کریفٹ آسٹریلیا دے جانوراں تے قدیم حیاتیات دے متعلق کئی کتاباں تے تحقیقی مقالے لکھئے ، جتھاں انہاں اپݨی تحقیق تے مشاہدات درج کیتے ۔ انہاں دی کتاب "آسٹریلیا دے سپ" اڄ وی سائنسداناں کیتے قابل قدر ہے ۔ انہاں آسٹریلیا دے قدیم جانوراں دے فوسل دے متعلق وی ٻہوں کجھ ڄاݨیا ۔ انہاں دا کم انہاں دے مرݨ دے بعد وی سائنسداناں کیتے رہنمائی دا ذریعہ بݨیا ۔ 

جیرارڈ کریفٹ دا کم اڄ وی سائنسداناں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں آسٹریلیا دے جانوراں دی سائنس وچ جو کم کیتا ، او اڄ وی قابل قدر ہے ۔ انہاں دی تحقیق نال آسٹریلیا دے جانوراں دی سائنس کوں نویں راہ ملی ۔ انہاں دی زندگی سائنس دے شوقیناں کیتے ہک مثال ہے ۔ انہاں دی محنت تے لگن انہاں کوں سائنس دے میدان وچ ہک وݙا ناں ݙتا ۔ انہاں دا کم آسٹریلیا دے جانوراں تے قدیم حیاتیات دے میدان وچ ہک اہم سنگ میل ہے ۔ انہاں آسٹریلیا دے نانگاں تے قدیم جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔
ایڈوارڈو کریگر

## ایڈوارڈو کریگر (پیدائش 1930)
ایڈوارڈو کریگر ، برازیلی طبیب تے فعلیات دان ، 1930 وچ پیدا تھیا ۔ او بلند فشار خون (ہائیپرٹینشن) دی تحقیق کیتے ڄاݨیا ویندے ۔ انہاں فشار خون دے متعلق ٻہوں پرکھ پرچول کیتی تے اوندے متعلق اہم معلومات فراہم کیتیاں ۔ 

انہاں دی زندگی دا وݙا حصہ فشار خون دی تحقیق وچ گزریا ، جتھاں انہاں اوندے مختلف پہلواں دا مطالعہ کیتا ۔ انہاں فشار خون دے میکانزم تے اوندے علاج دے متعلق ٻہوں کجھ ڄاݨیا ۔ انہاں دا کم انہاں دے زمانے دے طبی سائنسداناں کوں ٻہوں پسند آیا ۔ انہاں دی تحقیق نال فشار خون دی سائنس کوں نویں راہ ملی ۔ 

ایڈوارڈو کریگر فشار خون دے متعلق کئی تحقیقی مقالے لکھئے ، جتھاں انہاں اپݨی تحقیق تے مشاہدات درج کیتے ۔ انہاں دے مقالے اڄ وی طبی سائنسداناں کیتے قابل قدر ہن ۔ انہاں فشار خون دی سائنس وچ نویں نظریات پیش کیتے ، جتھاں انہاں فشار خون دے مختلف پہلواں تے اوندے علاج دے متعلق ٻہوں کجھ ݙسیا ۔ انہاں دا کم اڄ وی طبی سائنسداناں کیتے رہنمائی دا ذریعہ بݨیا ۔ 

ایڈوارڈو کریگر دا کم اڄ وی طبی سائنسداناں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں فشار خون دی سائنس وچ جو کم کیتا ، او اڄ وی قابل قدر ہے ۔ انہاں دی تحقیق نال فشار خون دی سائنس کوں نویں راہ ملی ۔ انہاں دی زندگی طبی سائنس دے شوقیناں کیتے ہک مثال ہے ۔ انہاں دی محنت تے لگن انہاں کوں طبی سائنس دے میدان وچ ہک وݙا ناں ݙتا ۔ انہاں دا کم فشار خون دے میدان وچ ہک اہم سنگ میل ہے ۔ انہاں فشار خون دے میکانزم تے علاج دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔
ونسٹن پیٹرک کو

## ونسٹن پیٹرک کو
ونسٹن پیٹرک کو ، چینی-امریکی حسابی ماہر حیاتیات (بائیولوجسٹ) ، ویہویں تے اکویہویں صدی وچ کم کریندے ۔ انہاں حسابی حیاتیات دے میدان وچ ٻہوں پرکھ پرچول کیتی تے اوندے متعلق اہم معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دا کم حیاتیات دے وݙے ڈیٹا (ڈیٹا) دے تجزیے تے سمجھݨ وچ مدد کریندا ہے ۔

انہاں دی زندگی دا وݙا حصہ حسابی حیاتیات دی تحقیق وچ گزریا ، جتھاں انہاں حیاتیاتی ڈیٹا دے تجزیے کیتے حسابی طریقے تیار کیتے ۔ انہاں جینومکس ، پروٹیومکس تے ٻئے حیاتیاتی ڈیٹا دے تجزیے دے متعلق ٻہوں کجھ ڄاݨیا ۔ انہاں دا کم حیاتیاتی نظاماں کوں سمجھݨ وچ ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی تحقیق نال حسابی حیاتیات دی سائنس کوں نویں راہ ملی ۔

ونسٹن پیٹرک کو حسابی حیاتیات دے متعلق کئی تحقیقی مقالے لکھئے ، جتھاں انہاں اپݨی تحقیق تے مشاہدات درج کیتے ۔ انہاں دے مقالے اڄ وی حسابی حیاتیات دے ماہرین کیتے قابل قدر ہن ۔ انہاں حسابی حیاتیات دی سائنس وچ نویں نظریات پیش کیتے ، جتھاں انہاں حیاتیاتی ڈیٹا دے تجزیے کیتے حسابی طریقے ݙسے انہاں دا کم حیاتیاتی ڈیٹا دے تجزیے تے سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھیندا ہے ۔

ونسٹن پیٹرک کو دا کم اڄ وی حسابی حیاتیات دے ماہرین کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں حسابی حیاتیات دی سائنس وچ جو کم کیتا ، او اڄ وی قابل قدر ہے ۔ انہاں دی تحقیق نال حسابی حیاتیات دی سائنس کوں نویں راہ ملی ۔ انہاں دی زندگی سائنس دے شوقیناں کیتے ہک مثال ہے ۔ انہاں دی محنت تے لگن انہاں کوں سائنس دے میدان وچ ہک وݙا ناں ݙتا ۔ انہاں دا کم حسابی حیاتیات دے میدان وچ ہک اہم سنگ میل ہے ۔ انہاں حیاتیاتی ڈیٹا دے تجزیے تے سمجھݨ دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دا کم حیاتیاتی نظاماں کوں سمجھݨ تے بیماریاں دے علاج کیتے حسابی طریقے تیار کرݨ وچ مدد کریندا ہے ۔
وسیب دے گھاٹے وݨ دی ٹھڈی چھاں

شاعری تے موسیقی دا آپت اِچ گہرا رشتہ ہے۔ سرائیکی شاعری کوں سوہݨی آواز دا روپ ݙیوݨ آلے وی ݙاڈھے چنڳے لڳدن۔ سرائیکی دی ہک اَکھاݨ ہے جو ’’چنڳیں دا میل چنڳا بݨیندے‘‘۔ ہک ٻئی اکھاݨ وی ہے جو ’’وݙیں نال ٻہسو تاں وݙے بݨسو‘‘ وستی اچ ہاسے تاں کوشش کریندے ہاسے وج وݙیں دی چکاری اچ ٻہوں تے کجھ ڳالھیں اپݨے پَلے پئوں۔ شہر اِچ آیوسے تاں انہائیں شہیں توں وانجھے تھی ڳیوسے پر اپݨٰ وستی تے اپݨی وستی دیاں کچاریاں اڄ وی نی بُھلیاں۔ ہُݨ وی ایویں لڳدے جو وستیں کوں خدا بݨائے تے شہریں کوں انسانیں۔ وستی دے وچ جیویں فطرت دے سارے نظارے اپݨے اصل رنگ اچ نظر امدن۔ ایویں شہریں وچ رنگ برنگیاں بتیاں وی ہوندن، روشنیاں وی ہوندن، وݙے وݙے گھر تے وݙے وݙے محل وی ہوندن  پر ہوندے سارے بݨاوٹی ہن۔ظہور احمد دھریجہ لکھدن:

’’ اے وی ݙیکھݨ اچ آئے جو محل اچ چھوٹے تے جھونپڑی اچ وݙے لوک رہندن۔ پر اضٖ میݙا موضوع دیہات تے شہر دا ویورا کینھی تے میں شیں کوں وکھو وکھ وی نی کرݨ چہندا۔ میں اے وی ݙسینداں جو میں کراچی وی رہ ڳیاں، بہاولپور وی، رحیم یار خان وی ، خانپور میݙا اپݨا شہر اے۔ ہُݨ 22 سال توں ملتان اچ راہندا پیاں۔ جھوک اچ وی رات ݙینھ کچاریاں راہندن، ٻئے جہیں تے وی امدوں  ویندوں، سنگتیں ساتھیں کوں مِلدوں پر دل کوں جیڑھی شئے دی سِک راہندی اے او گھٹ مِلدی اے او ہے وݙیں دی کچاری، پر کجھ سالیں توں کلاسیکل موسیقی دی ملکہ میڈم ثریا ملتانیکر نال دعا سلام تھی اے تاں سُدھ پئی اے جو سارے ہکو سنویں نی ہوندے، شہریں اچ وی درد مند ہوندن، میڈم کوں مِلوں تاں دل کریندے ول ول مِلوں، نت سِک راہندی اے جو ونڄوں اتے انہائیں دیاں ڳالھیں سُݨوں۔‘‘ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی
مُہاڳ ۔ کتاب

مہاڳ اِچ ظہور احمد دھریجہ دی حیاتی بارے حالات شامل ہن ۔ اے کتاب اُنہاں دے ابتدائی 15سال دی گزری وہاݨی ہے ۔ کتاب دا انتساب ظہور احمد دھریجہ دی ڄمیل دی جاہ ، دھریجہ نگر دے نانویں ہے ۔ کتاب اِچ ظہور احمد دھریجہ دی تاریخ پیدائش یکم جنوری 1960ء توں گھن تے 1974ء تک دے 150توں زائد حالات و واقعات شامل ہن۔

224صفحیں دی اے کتاب جھوک پبلشرز ملتان توں 2020ء دے وچ شائع تھئی اے ۔ کتاب وچ شامل تصویراں معروف آرٹسٹ سئیں ضمیر ہاشمی دے فن پارے ہن۔ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی
اَڄ دی ماروی

غزالہ احمداݨی معروف سرائیکی ناول نگار تے سفرنامہ نگار اسماعیل احمداݨی دی صاحبزادی ہے ۔ سرائیکی دے نویں دور دی ایں خاتون افسانہ نگار نے عورت دے مسائل ، وطن دی محبت ، دہشت گردی ، جہالت تے شعور دی پختگی کوں موضوع بݨائے ۔ عورت ہی ہر افسانے دا مرکزی کردار ہے ۔ وسیبی ، دیہاتی تے شہری منظر نامے افسانے وچ نظر آندن ۔  اَڄ دی ماروی وچ افسانیاں دی زبان آسان تے رواں ہے ۔ انگریزی الفاظ وی نظر آندن ۔11افسانے شاملِ کتاب ہِن ۔ جنہاں دے عنوان کجھ ایں طرحانویں ݙتے ڳن ، دھرتی ماء ، بارود دی خشبو ، اَڄ دی ماروی ، امر لاش ، اپݨا آپ سُنڄانوݨی ، سی سا ، تے ڈسکو ڈانسر ۔

                        ڈاکٹر غزالہ احمداݨی دی کتاب’’ اَڄ دی ماروی‘‘ وچ ظہور احمددھریجہ لکھدن جو:

’’سئیں محمد اسماعیل احمداݨی سرائیکی زبان تے سرائیکی ادب دا ٻہوں وݙا ناں اے ، انہاں اپݨے قلم دے ذریعے سرائیکی وسیب دے نال نال ملک تے قوم دی جیرھی خدمت کیتی اے ، اونکوں بھلایا نی ونڄ سڳدا ۔ ادارہ جھوک واسطے ٻہوں خوشی دی ڳالھ اے جو سئیں محمد اسماعیل احمداݨی دی دھی سیݨ غزالہ احمداݨی دے افسانیاں دی کتاب ’’اَڄ دی ماروی‘‘ دے چھاپݨ دا اعزاز حاصل تھئے۔‘‘ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی
ککردے پُھل

سید نصیر شاہ دی کتاب ’’ککر دے پُھل‘‘دی پہلی اشاعت پنجابی ادبی باورڈ توں 1987ء وچ تھئی ۔ سید نصیر شاہ دا تعلق میانوالی دے دینی تے ادبی گھراݨے نال ہئی ۔ 1954ء وچ اُنہاں دیاں وݙیاں کتاباں ’’مجموعہ تفاسیر ابومُسلم‘‘ تے ’’موسیقی کی شرعی حیثیت‘‘ ادارہ ثقافت اسلامیہ توں چھیاں۔ 1958ء وچ میانوالی توں مذہبی تے ادبی مضامین دا حامل رسالہ ’’سوز و ساز‘‘ تے بعد وچ ’’شعاع مہر‘‘ جاری کریندے ریہے ، اَتے ’’طلوع اسلام‘‘ وچ مضمون نگاری کیتی ۔ مصر دے ہک رسالے ’’الاسلام‘‘ سید نصیر شاہ کو ں’’عربی دا ادیب‘‘ تسلیم کیتے ۔ اپݨے علم ، فن تے صلاحیتاں توں بے نیاز نصیر شاہ تے اے افسانے دوستاں تے عزیزاں دی فرمائش تے لکھین ۔ 

’’ککرے دے پُھل‘‘ دے بیک پیپر تے ظہور دھریجہ لکھدن:

’’سرائیکی وسیب دی مردم خیز دھرتی میانوالی کوں شعر و نغمے دی سر زمین آکھیا ویندے ، اے سچ ہے جو اتھاں شعر و شاعری ٻہوں تھئی اے پر گلوکاروی وݙے وݙے پیدا تھن، نثر گھٹ لکھی ڳئی اے ۔ میانوالی توں نثر دا معتبر حوالہ ’’ککر دے پُھل‘‘ دے شائع تھیوݨ نال سامݨے آئے ۔’’ککر دے پُھل‘‘ دے خالق کوں میں ہک شخص نی بلکہ ٻہوں وݙی ہستی دا ناں ݙینداں تے اوں ہستی دا ناں سید نصیر شاہ ہے۔‘‘ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی
نِت کُرلاوے کونج

1950ء دے دور دی عکاسی کریندا اے ناول دیہاتی تے وسیبی پس منظر وچ لکھیا ڳئے ۔ غربت تے جہالت پاروں عورتاں دے مسائل تے اُنہاندی روز ݙیہاڑی دی حیاتی دی عکاسی کریندے جو غربت توں تنگ تھی کے عورت کیویں بُرائی وَل ٹُر پوندی ہے ۔ بے ساختگی تے ٹھیٹھ الفاظ ناول دی چس رس ودھا ݙتی ہے ۔ اَتے اے ناول 17ابواب تے مشتمل ہے ۔ ناول دے اہم کردار زیبو ، جنتی ، فراز تے ماسی ڳاونہر ہن۔

کتاب دے بیک پیپر دے ظہور دھریجہ لکھدن:

’’میں اے آکھݨ چہنداں جو جیویں دیرے آلئیں کوں اپݨے وطن وسیب نال محبت اے ، اپݨے وسیب دے لوکیں نال محبت اے ایویں انہاں نال اساکوں وی دیرے نال محبت اے ، اساں اپݨے ساہ ساہ نال ’’اپݨے پُھلیں دے سہرے‘‘ محبت بھری خوشبو محسوس کریندوں۔ اے ٻئی ڳالھ ہے جو اساݙے وطن تے غیریں قبضہ کیتا ہوئے ، اساݙے سارے وطن کوں سارے دھرتی واسیں سانگے ’’قید خانہ‘‘ بݨا ݙتا ڳے،اساں قیدی تخت لہور تے تخت پشور دے سݙویندوں پر اساں قید خانیں دیاں کندھاں بھنیسوں ، اساں اپݨے نال اپݨے وطن وسیب کوں آزاد کرویسوں ، ظالمیں دی قید وچ جتنیاں ساݙیاں نسلاں ظلم دی چکی وچ پہیج ڳن ، اساں انہاندا حساب گھنسوں ، اساں ہک ہک ڄݨے تے بے موت ماریے ڳئے ، ہک ہک ٻال دے قتل دی ایف آئی آر ’’لوح وقت‘‘ تے درج کرا ݙتی اے ، اساں انگریز سامراج دے پٹھو قبضہ گیریں کوں آکھدوں جو او اساکوں حساب ݙیون تے اساݙے مقدس سرائیکی دیس دا قبضہ چھوڑ ݙیون ، نہ تاں اساں ظلم دی کالی رات تے اپݨے وطن دی آزادی سانگے بھڑسوں ، بھڑسوں او تئیں بھڑسوں جے تئیں دھرتی تے سرائیکی قوم دا ہک وی ٻچہ زندہ ہے‘‘۔ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی
سرائیکی خزانہ

کتاب دے سرورس تے درج ہے ۔’’سرائیکی وسیب بارے 18سو توں ودھ علمی ، ادبی ، ثقافتی ، جغرافیائی تے تاریخی معلومات‘‘ سرائیکی وسیب دے 26شہراں دی سیاسی ، تاریخی ، جغرافیائی ، مذہبی ، ثقافتی ، علمی ، ادبی ، صحافتی معلومات ایں کتاب وچ یکجا ہِن ۔ آخری صفحات وچ سرائیکی زبان و ادب بارے کجھ مزید معلومات وی درج ہن۔

احسان احمد اعواݨ سرائیکی خزانہ بارے آکھدن:

’’ علم دا مطلب ڄاݨݨ ہوندے ، اُردو اِچ معلوم دی جمع معلومات ہوندی ہے ، ادارہ جھوک دا کارنامہ اے جو جناب فیضی شجرا توں معلومات دا خزانہ جمع کرائے تے ولا کتاب دی صورت اِچ محفوظ کیتے ۔ کتاب دی اشاعت تے جھوک پبلشرز دے مالک سئیں ظہور احمد دھریجہ مبارکباد دے حقدار ہن۔‘‘ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی
فریڈرک ڈی لافریسنے

## فریڈرک ڈی لافریسنے (1783-1861)
فریڈرک ڈی لافریسنے ، فرانسیسی پرندیاں دے ماہر ، 1783 وچ پیدا تھیا تے 1861 وچ فوت تھیا ۔ انہاں پرندیاں دیاں نویاں قسماں دی تفصیل لکھی ۔ انہاں پرندیاں دے متعلق ٻہوں پرکھ پرچول کیتی تے انہاں دی تفصیل لکھی ۔ 

انہاں دی زندگی دا وݙا حصہ پرندیاں دی تحقیق وچ گزریا ، جتھاں انہاں پرندیاں دیاں مختلف قسماں دا مطالعہ کیتا ۔ انہاں پرندیاں دیاں نویاں قسماں دی شناخت کیتی تے انہاں دی تفصیل لکھی ، جتھاں انہاں پرندیاں دے رنگ ، شکل تے عادتاں دے متعلق ݙسیا ۔ انہاں دا کم انہاں دے زمانے دے سائنسداناں کوں ٻہوں پسند آیا ۔ انہاں دی تحقیق نال پرندیاں دی سائنس کوں نویں راہ ملی ۔ 

فریڈرک ڈی لافریسنے پرندیاں دے متعلق کئی کتاباں تے تحقیقی مقالے لکھئے ، جتھاں انہاں اپݨی تحقیق تے مشاہدات درج کیتے ۔ انہاں دیاں کتاباں اڄ وی پرندیاں دے ماہرین کیتے قابل قدر ہن ۔ انہاں پرندیاں دی سائنس وچ نویں نظریات پیش کیتے ، جتھاں انہاں پرندیاں دیاں نویاں قسماں دی تفصیل لکھی ۔ انہاں دا کم انہاں دے مرݨ دے بعد وی سائنسداناں کیتے رہنمائی دا ذریعہ بݨیا ۔ 

فریڈرک ڈی لافریسنے دا کم اڄ وی سائنسداناں کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں پرندیاں دی سائنس وچ جو کم کیتا ، او اڄ وی قابل قدر ہے ۔ انہاں دی تحقیق نال پرندیاں دی سائنس کوں نویں راہ ملی ۔ انہاں دی زندگی سائنس دے شوقیناں کیتے ہک مثال ہے ۔ انہاں دی محنت تے لگن انہاں کوں سائنس دے میدان وچ ہک وݙا ناں ݙتا ۔ انہاں دا کم پرندیاں دے میدان وچ ہک اہم سنگ میل ہے ۔ انہاں پرندیاں دیاں نویاں قسماں دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دا کم پرندیاں دی حیاتیاتی گھݨ ونک کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مددگار ثابت تھیندا ہے ۔
سرائیکی ثقافت دے رنگ

ثقافت تے اے تے تحقیقی تے تجزیاتی کتاب ہے ۔ جیڑھی سرائیکی وسیب دی ثقافت دی تفہیم کریندی ہے اَتے اینکوں بھرویں انداز وچ پیش کریندی ہے ۔ کتاب تے شوکت مغل تے حمید اُلفت ملغاݨی اظہار خیال کیتے ۔ کتاب دے ݙاہ ابواب ہن ۔ پہلے پنج ابواب وچ ثقافت دا مفہوم ، خصوصیات ، اقسام تے تاریخ بیان کیتی ڳئی ہے ۔ آخری پنج ابواب وچ سرائیکی ثقافت ایندیاں خوشی ، غمی دیاں رسماںریتاں بیان کیتیاں ڳن ۔ زبان و بیان وچ سادگی ہے جیڑھی کتاب دا نمایاں وصف ہے۔

سرائیکی ثقافت دے رنگ‘‘ بارے محقق تے شاعر قیس فریدی لکھدن:

’’جیکر اساں جھوک دے کتاباں دا مطالعہ کریندوں تاں سرائیکی ثقافت دے حوالے نال بہترین کتاب سرائیکی ثقافت دے رنگ سامݨے اَمدی اے ۔ ڈاکٹرگل عباس دے نال ادارہ جھوک کوں نو لکھ مبارخاں آکھدوں ۔‘‘ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی
اصطلاحات پیشہ واران

ماہرِ لسانیات و نقاد شوکت مغل دی اے کتاب اپݨی نوعیت دی اعلیٰ لسانی تحقیقی کاوش ہے ۔جیندے وچ محقق نے 12وݙے تے 228ضمنی موضوعات تے 29000دے لڳ بھڳ مختلف کاریگراں ، دستکاراں ، فنکاراں تے ہُنر منداں دیاں اصطلاحواں کوں کٹھا کیتے تے اُردو ترجمہ نال بیان کیتے ۔ ایں کتاب وچ سابقہ چھپیل تے اَݨ چھپیل اصطلاحواں وی شامل ہن ۔ ابتدائی 27صفحات دے مقدمہ وچ محقق تے تحقیق دا مقصد تے مشکلاں دا ذکر کیتے۔

’’ظہور احمد دھریجہ سئیں ہک ڳالھ کریندے رہندن جو قوماں کتاب نال وݙیاں تھیندن ۔ جھوک دی کتاب’’اصطلاحات پیشہ وران‘‘ ݙیکھ تے اے ڳالھ ثابت تھیندی اے جو سرائیکی قوم واسطے ادارہ جھوک تے ظہور احمد دھریجہ ٻہوں کم کریندے پن۔‘‘ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی
ٻولی بھوم دی سُنڄاݨ

انگریزی ادبیات وچ ایم اے کرݨ والے ناصر عباس دی اے کتاب لسانیات اُتے اُردو تے انگریزی مواود دا ست وی ہے اَتے سرائیکی زبان دے مسائل دی تشریح وی ہے ۔ کتاب 6ابواب وچ تقسیم کیتی ڳئی ہے ۔ پہلے ترائے ابواب ٻولی بھوم دی سونہہ ، اہمیت ، اقسام تے ٻولی دیاں خصلتاں تے ہن ۔ آخری ترائے ابواب وچ سرائیکی ٻولی ، اوندا پنجابی نال تعلق تے سرائیکی لکھت دے مسئلے خاص طور انفی صورتاں دے مسئلے تے درگھی بحث موجود ہے ۔ اے کتاب سائنسی انداز وچ لسانی تحقیق تے اہم کم ہے ۔ کتاب دا دیباچہ جاوید چانڈیو لکھیے ۔ اَتے ظہور دھریجہ نے کتاب تے تبصرہ کیتے۔ تے آکھیے جو

’’ ٻولی بھوم دی سُنڄاݨ اپݨے موضوع دے اعتبار نال منفرد حیثیت رکھدی ہے تے ناصر عباس رضوی مبارکباد دے حقدار ہن جو اُنہاں ٻولی بھوم دی سُنڄاݨ دے حوالے نال تحقیق دا ہک نواں در کھولیے ۔‘‘ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی
سرائیکی اُردو لغت

لسانیات اُتے شوکت مغل دی اے لازوال تحقیق ہے ۔ سرائیکی اَکھاݨ جلد I، تے جلد II، وچ مجموعی طور تے ݙاہ ہزار اَکھاݨ چھاپیئے ڳئے ہن تے جلد III، وچ پنج ہزار اَکھاݨ موجود ہن ۔ ترائے جلداں وچ موجود اے پندرہ ہزاراَکھاݨ انسانی عمر ، تاریخ ، شہری تے دیسی ثقافت تے پس منظر ، قومیتاں دے خواص تے عالمگیر سچائیاں دے بارے وچ ہن ۔ اے اَکھاݨ لوکاں دیاں ثقافتی ، تہذیبی ، مذہبی ، معاشی ، اخلاقی ، سیاسی ، جغرافیائی قدراں تے رجحانات کوں واضح کریندن ۔ ݙوجھی جلد 288صفحات تے مشتمل ہے تے ایندا انتساب ظہور دھریجہ تے منیر دھریجہ دے ناں ہے ۔ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی