سرائیکی اصطلاحات دا مسئلہ تے مجوزہ اصطلاحات

## ڈاکٹراسلم انصاری
ہک زبان دی سمجھ ٻئی زبان دے سمجھݨ وچ ضرور کم آندی ہے ۔ ایہا وجہ ہے جو کئی زباناں دی تھوڑی ٻہوں سمجھ زباناں دی لانویں سانویں پڑھائی (Comparative Study of Languages)دا ذوق وی پیدا کریندی اے ۔ زباناں دی ایں لانویں سانویں پڑھائی دے دوران ہک جا تے اے بحث کیتی ڳئی ہے جو کوئی زبان ، دنیا دی کہیں ٻئی زبان کولوں گھٹ نیں ہوندی ، زباناں دے ٻولݨ والے ترقی یافتہ یا غیر ترقی یافتہ تھی سڳدن -تے بظاہر ہُناں دے حوالے نال اساں اُنہاں دیاں زباناں کوں وی ترقی یافتہ یا غیر ترقی یافتہ آکھ سڳدے ہیں - لیکن آپݨی اصل صلاحیّت تے اندرونی طاقت دے اعتبار نال نہ کوئی زبان گھٹ ہے ، نہ کوئی زبان کہیں ݙوجھی زبان کولوں ودھ ہے ، اگر اَڄ کہیں زبان دا ’’اَکھر دھن‘‘ (ذخیرئہ الفاظ /  لفظاں دا سرمایہ) تھوڑا ہے ، تاں اوندی وجہ زبان دی کوئی اندرونی خامی یا کوتاہی نیں ، بلکہ اوندی وجہ صرف اے ہے جو اُوں زبان دے ٻولݨ والیاں کوں زیادہ لفظاں دی ضرورت اِی نی پئی - جیہڑے ݙیہاڑے اُنہاں کوں لوڑ پوسی ، او آپݨی زبان وچوں نویں لفظ کڈھ آسن۔

وضع اصطلاحات دے سلسلے وچ سب توں وݙا اعتراض اے کیتا ویندے جو سئیں ، زبان تاں ہک خود کار نظام ہے ، ایندے اِچ الفاظ دا وادھا ڄاݨ ٻجھ کے نئیں کیتا ونڄ سڳیندا ، یعنی اے ہک فطری تے ارتقائی عمل ہے ، جیکوں قدرتی طور تے اَڳوں ودھݨاں چاہیدے، لیکن گزشتہ ہک صدی وچ اُردو ، انگریزی تے چینی زبان دے شعوری ارتقاء اے ثابت کر ݙتے جو ارتقاء دے عمل کوں شعوری طور تے تیزوی کیتا ونڄ سڳیندے ! سرائیکی ہک ٻہوں قدیم زبان ہے ، لیکن ایندا ارتقائی عمل ہک عرصے توں جمود تے تعطل دا شکار ہے ، سرائیکی شاعری تُوں تھوڑی دیر کیتے قطع نظر کریندے ہوئیں ، سرائیکی نثر دی ڳالھ کروں تاں ایہو آکھݨاں پوندے جو سرائیکی نثر اِچ پچھلے سو سال وچ بے شمار تغیرات پیدا تھین لیکن اِنہاں تبدیلیاں دا کوئی تحریری ریکارڈ ، یا علمی تجزیہ یا مطالعہ موجود کوئینی ۔ بزرگ نسل دے لوک اتفاق کریسن جو پچھلی اَدھی صدی اِچ ٻول چال دی سرائیکی (Spoken Saraiki)وچ ٻہوں تبدیلیاں آئین ۔ کتنے ہی لفظ ہِن جیہڑے مثلاً میں ٻلپݨے ویلے اپݨے وݙیاں کولوں سُݨدا ہم ۔ پر اَڄ او الفاظ نہ کتھائیں لکھیندن نہ کتھائیں سُݨیندن ۔ وَل اے ہے جو پچھلے سو سوا سال اِچ اُردو ، انگریزی تے ٻیاں ہمسایہ زباناں دے ثقافتی اثرات ٻہوں حد تک سرائیکی دے ذخیرئہ الفاظ تے اثر کیتے ، تے کہیں حد تک سرائیکی جملے دی ساخت کوں وی متاثر کیتے ۔ لیکن ایں ڳالھ توں وی انکار نی کرݨا چاہیدا جو جدید سرائیکی ادب تے لسانی شعور جدید تے ہمعصر زباناں تُوں کافی سوجھلا گھدے ، اصطلاحات سازی دے ایں کم اِچ میں انگریزی تے اُردو زباناں توں ٻہوں استفادہ کیتے ۔سرائیکی کوں علمی تے ادبی اعتبار نال خود کفیل تھیوݨ کیتے جیہڑا کم پچھلی ہک صدی اِچ کرݨا چاہیدا ہئی او ہُݨ تک نی تھیا ۔اُردو عربی تے فارسی اصطلاحات کوں قبول کرکے آپݨی ٻول وچ رَچاوݨا وی کوئی غلط کم نیں ۔ لیکن اگر زبان دے آپݨے مزاج تے اوندے جنیئس دی رہنمائی وچ زبان اِچ وادھا کیتا ونڄے تاں اے وی کہیں طرحاں نال غلط نیں تھی سڳدا۔زباناں قدرت دی دین ہِن ۔ خداوند تعالیٰ دی قدرت دیاں نشانیاں (آیات) ہِن ، انہاں تے غور و فکر ، انہاں دی مزاج شناسی تے اُنہاں دی انفرادی خصوصیات کوں سمجھݨ دی کوشش قدرت دا عین منشاء نظر آندے۔

## اصطلاحات سازی دا ہک بنیادی اُصول
(1)             مغربی انداز وچ آکھیا ویندے جو ہر زبان دا ہک انفرادی مزاج ، اُوندی ہک روح ، تے اوندا ہک جنیئس ہوندے ۔ ایں لفظ توں مراد غالباً ہر زبان دا آپݨا خاص مزاج ، اوندی قوتِ تخلیق تے اُوندی صلاحیت کار ہے ۔ آکھیا ویندے جو اصطلاحات ، زبان دے ایں بنیادی مزاج تے اُوندے فطری جوہر نال ہم آہنگ ہونوݨے چاہیدے ہِن ۔ چنانچہ اِیں کم کیتے بنیادی رہنما کہیں زبان شناس دا ذوق و وجدان ہی تھی سڳدے ۔ لیکن اِیں ذوق و وجدان کوں فوری طور تے علمی مدد وی درکار ہوندی ہے تاکہ ذوق و وجدان علمی معیاراں تے پورا اُتر سڳے۔ایں مضمون وچ تہاکوں جیہڑھیاں تے جتنیاں اصطلاحات نظر آسن ، اُنہاں دی گھڑت اِچ اِنہاں ݙوہاں چیزاں دی کارفرمائی رہی ہے۔

(2)            ݙوجھی ڳالھ اے ہے جو اصطلاح اگر زبان دے ورتیندے ذخیرئہ الفاظ وچوں چُݨی ونڄے تاں سب توں ودھ ہے ، ایندے نال زبان کوں معنوی وسعت وی حاصل تھیندی ہے تے اصطلاح سازی دا مقصد وی حاصل تھیندے۔

(3)            اگر ورتارے دے الفاظ کہیں خاص مفہوم یا تصور واسطے کم نہ ݙیون تاں وَل ز بان دے کلاسیکی ذخیرے دی طرف رجوع کرݨا چاہیدے ۔ ایندے وچ وی الفاظ دیاں ݙو قسماں سامݨے آندن ۔ ہک تاں او الفاظ جیڑھے متروک تاں نیں ، پر رائج الوقت زبان دے دائرے توں ذرا ٻاہر ہِن ۔ خاص مفاہیم تے معنیاں دی تشریح دے نال انہاں الفاظ دی تجدید کیتی ونڄ سڳیندی ہے ۔ ݙوجھے او الفاظ جیڑھے بالکل متروک ہِن ، لیکن اگر اصطلاحات دے طور تے استعمال تھی سڳدے ہونون تاں انہاں کولوں کم گھدا ونڄ سڳیندے۔

(4)            چوتھا تے آخری ذریعہ الفاظ دی ایجاد ہے، جیندی بنیاد زیادہ تر ایجاد کرݨ والے دی ذہانت ، ذوق ، علم اَتے مطالعے دی وسعت تے ہے ۔ سب توں وݙی ڳالھ اے ہے جو زبان دے مزاج نال گہری آشنائی ہووݨی چاہیدی ہے ۔ ایں کم کیتے صرف ہک زبان ہی کافی نیں بلکہ کئی زباناں دی واقفیت ضروری ہے۔

اصطلاحات تے الفاظ دی ایجاد و اختراع دا بنیادی اصول اے ہووݨاں چاہیدے جو اے الفاظ ٻولݨ وچ آسان ہونون ، زبان تے اَسانی نال چڑھ سڳن ، ٻولݨ تے سُݨݨ وچ اچھے لڳن، مجموعی طور تے خوش روپ تے خوش اَواز ہووِن۔ لیکن یاد رکھݨ والی ڳالھ ہک اے وی ہے جو الفاظ وچ روانی ٻولݨ نال آندی ہے ۔ اُردو ، عربی ، فارسی تے انگریزی دے کتنے ہی الفاظ تے ترکیباں ایسیاں ہِن جیہڑیاں ایں معیار تے پوریاں نیں اُتردیاں ، لیکن ٻول چال دا حصہ بݨ کے رواں تھی ڳین ۔ سب توں وݙی ڳالھ اے ہے جو نویں الفاظ تے اصطلاحات ایہو جئیں ہونون جیڑھے زبان دا فطری تے قدرتی حصہ نظر آنون۔

ہک وضاحت: علوم دے ’’لاحقے‘‘ کیتے نویں لفظ دی اختراع دی ضرورت:

علوم (Sciences)دے اصطلاحی نانواں دے سلسلہ وچ اے ڳالھ معلوم ہے ، جو مغربی (انگریزی) اصطلاحات دے آخر وچ Ology یا Logy دا لفظ استعمال کیتا ویندے ، جیڑھا یونانی الاصل ہے تے جیندا مفہوم باقاعدہ علم دا ہے ۔ مثلاً (Theology, Sociology, Psychology)وغیرہ۔ اے لاحقہ یونانی الفاظ LogiaتےLogosکولوں ماخوذ ہے ، تے ایندے معنی ’’علم ‘‘ہی ہِن ۔ اُردو وچ ایں مقصد کیتے ’’یات‘‘ والا حصہ ورتیا ویندے ۔ مثلاً معاشیات ، نفسیات ، اقبالیات ، ماحولیات وغیرہ ۔ سرائیکی وچ حالی تئیں صرف ہک لفظ تجویز کیتا ڳئے ۔ جیڑھا سئیں قیس فریدی دی اختراع ہے ۔ (چند سرائیکی اصطلاحات و مترادفات) چونکہ قیس فریدی دے کم کوں اوّلیت حاصل ہے ، ہیں کیتے اُنہاں دا سامݨے ہووݨا ضروری ہئی ۔ بہرحال ، انہاں Logyتے ’’یات‘‘ دے کیتے ’’بھوم‘‘ دا لفظ ایجاد کیتے ۔ مثلاً اَسمان بھوم یعنی علم فلکیات ۔ ٻولی بھوم یعنی علم السان ۔ غرض ہر لفظ دے نال ’’بھوم‘‘ لا کے انہاں علوم دے ناں واضع کیتن ۔ اے کوشش اپݨی جاء تے ضرور قابلِ داد ہے لیکن میں کوشش دے باوجود بالکل نیں سمجھ سڳیا جو ایں لفظ دا ماخذ کیا تھی سڳدے ۔ یا اے کیہڑے لفظ توں مشتق ہے ، اے لفظ ’’بھوم‘’ یا ’’بھومی‘‘ دی صورت وچ ہندی اِچ موجود ہے ۔ جیندے معنی زمین ، ملک یا ارضِ وطن دے ہن ۔ اے اصل اِچ سنسکرتی لفظ ہے ، ہِیں کیتے ایندا لسانی رشتہ فارسی دے لفظ ’’مرزبوم‘’ نال واضح ہے ، جیندے معنی کہیں دی جائے پیدائش تے وطن دے ہوندن ۔ ممکن ہے سئیں قیس فریدی دے کول ایندی کوئی لسانی وجہ موجود ہووے ، لیکن میݙے خیال اِچ ایں لاحقے دی بنیاد کہیں مصدر یا اُوندی فعلی حالت تے ہونوݨی چاہیدی ہے ۔ چنانچہ میں سرائیکی دے قدیم ترین مصادر تے اُنہاں دی فعلی حالت دے تجزئیے دے بعد جیڑھے نتیجے تے پہنچاں ، او اے ہے۔

سرائیکی وچ ڄاݨݨاںمصدر دے کیتے ڄاݨݨ ہے یا ڄانڑݨ دا مصدر موجود ہے ۔ ایں لفظ دے ورتارے دے کئی صورتاں اے ہِن۔

اُوں نے ڄاݨیا                                           (اُردو ترجمہ) اُس نے سمجھا۔

اُوں نے ڄاتا                                             (اُردو ترجمہ) اُس نے سمجھا۔

میں ڄاتے جو تُساں ہوے                  (اُردو ترجمہ) میں نے سمجھا کہ آپ ہیں

ڄاݨݨ ٻجھݨ ۔ ڄاݨدیں ٻجھدیں ۔معروف ورتارے ہِن۔

ڄاݨوں ۔ (ڄاݨو) ڄاݨݨ والا واقف کار۔

اِیں مصدر کولوں میں ہک حاصل مصدر وضع کیتے جانتا(جانتا) جیندے معنے اے … کیتے ونڄ سڳدن : سمجھ ٻوجھ ، فہم و فراست ، تے شعور Consciousness ۔چنانچہ اِتھوں میں ’’آپ جانتا‘‘ یعنی خود آگہی (Self-Consciousness) وی وضع کیتے۔ ایں اصلی مصدر دی ہک فعلی صورت (Verb Form)عام ورتارے وچ وی ہے ۔ مثلاً آکھیا ویندے جو ’’او اے ساری ڳالھ ڄاتی ودے‘‘ ۔ اے Expressionقصباتی ضرور ہے لیکن چونکہ اصل مصدر توں ماخوذ ہے تے ڄاݨݨا (ڄاݨݨ) دے صحیح ترین معنے ݙیندے ۔ چنانچہ لفظ دے سارے مشتقاقات کوں سامݨے رکھ کے میں علم دے معنیاں وچ تے Logyتے ’’یات‘’ دی جاء تے ’’ڄاتی‘‘ دا لفظ ایجاد یا اختیار کیتے ۔ جیندے اِچ Past-participleدا مفہوم موجود ہے ۔ یعنی  That which is known۔ اے لفظ خفیت الصوت(لطیف آوازاں توں مرکب) تے اَسانی نال ݙوجھے الفاظ دا حصہ بݨ سڳدے۔ مثلاً ٻولی جاتی ، عِلم زبان یا عِلم لسان ۔ آدم جاتی ، بشریات (Anthropology)ٻول جاتی ، لفظاں دی ماہیت دا علم ، یعنی Philology۔ ایں لفظ دی سب توں وݙی خوبی اے ہے ، جو اے ہر حال اِچ ڄاݨوں(ڄاݨݨ) سمجھݨ ترے شعور و آگہی دے معنے وی ݙیندے ، تے ’’علم‘’ دے مفہوم کوں بھر پور انداز اِچ بیان کریندے ۔ ایندے کولوں ٻئے صفاتی لفظ وی بݨائے ونڄ سڳیندن۔

## ہک ٻئی وضاحت: فارسی یا عربی تے سرائیکی دا جوڑ
اہل علم ایں ڳالھ توں واقف ہِن جو اُردو زبان وچ فارسی تے خالص اُردو یا ہندی دے الفاظ کوں اضافت (زیر) دے نال نیں ملایا ونڄ سڳیندا ۔ مثلاً اساں کہیں صورت وی سڑک کشادہ ، آم شیریں ،گلی تنگ استعمال نی کر سڳدے ۔ جعفر زٹلی مزاحیہ انداز اِچ ایہو جیہاں تراکیب ضرور وضع کیتیاں ہِن ۔ مثلاً :ع’’وہ پاجامۂ جوڑیوں داراو‘‘ ۔ وغیرہ ۔ لیکن اُردو وچ اے صورت رائج نہ تھی سڳی ، جݙاں جو سرائیکی زبان دے مزاج اِچ ایندی پوری پوری گنجائش موجود ہے ، بلکہ ایں طرحاں دے تراکیب ورتاوے وچ وی ہِن ۔ چنانچہ میں فارسی تے سرائیکی الفاظ کوں کتھائیں کتھائیں ایں طرحاں جوڑے جو اکثر صورتاں اِچ ایندا حاصل خوش صورت تے مطبوع نظر آندے ۔ مثلاً فنون لطیفہ کیتے ’’خوش روپ ہنر‘‘ وضع کیتا ڳئے ۔ جیڑھا فنونِ لطیفہ تے Fine Artsدا نہایت خوبصورت متبادل (وٹاندرا) نظر آندے ۔ (اگرچہ فنونِ لطیفہ دے ٻئے متبادل وی فراہم کیتے ڳین) لیکن ایں طرحاں دیاں صورتاں خال خال یعنی ٻہوں گھٹ ہِن۔

## ارتقائی عمل دی تلافی : تخلیق ٻلھانگ (جست)
اونویں تاں نظام کائنات اِچ ارتقائی حرکت دے اصولاں کوں جاری و ساری تسلیم کیتا ڳئے ، تے ارتقاء دا عمل اکثر مظاہر فطرت اِچ واضح طور تے نظر وی آندے لیکن بعض اوقات اگر فطرت دے بعض دائریاں وچ ارتقاء دا عمل رُک ویندے تاں فطرت ایں جمود یا تعطل دی فلافی ٻلھانگ(جست) بھر کے کریندی ہے ، بقول خواجہ فرید علیہ الرحمۃ۔

تھل مارو دا سارا پینڈا        تھیسم ہک ٻلھانگ

چنانچہ انسان دا شعور تے ارادی عمل بعضے ویلے ارتقائی عمل دی کمی کوں پورا پیا کریندا ہوندے ۔ انہاں اصطلاحات تے مترادفات (وٹاندریاں) دے بارے اِچ ٻیا تاں میں کجھ نیں آہدا، صرف اتنی عرض کرݨاچاہساں ، جو ہو سڳدے ، جو گزرے سو سال دے دوران سرائیکی زبان خصوصاً نثر تے طاری جمود دی کجھ تلافی تھی سڳے۔

## رسم الخط دا مسئلہ:
سوائے جرمن زبان دے رسم الخط دے ، دنیا دی کہیں زبان دے رسم الخط کوں کامل یا مکمل قرار نیں ݙتا ڳیا ۔ بعض ماہرین زبان (مثلاً ڈیوڈکرسٹل) دا خیال ہے جو دنیا دی ہر زبان دا رسم الخط ’’گفتاری زبان‘‘ (Spoken Language) دی ’’نقل‘‘ ہوندے۔ مراد اے ہے جو زباناں آپݨی ٻول چال دی شکل دے وچ دراصل آوازاں دا ہک سلسلہ ہوندن ، انہا ں آوازاں کوں الفاظ اِچ تقسیم کیتا ویندے ، پر آپݨی قدرتی تے قدیم شکل وچ زباناں ، آوازاں دا مجموعہ ہی ہوندن۔ تحریری صورت اِچ آنوݨ نال ٻہوں ساریاں آوازاں یا تاں ضائع تھی ویندن یا اُنہاں دی شکل بدل ویندی ہے ۔ ایہا وجہ ہے جو سب زباناںدے رسم الخط دیاں قدیم شکلاں ݙیکھو تاں حیرت تھیندی ہے جو اَڄ دے مانوس لفظاں دی پراݨی شکل کیا ہئی تے اَڄ کیا ہے ؟۔ فارسی ، انگریزی کولوں زیادہ قدیم زبان ہے ، اوندے رسم الخط دا ارتقاء وی کئی ادوار توں گزرے ، تے اُوں خط میخی توں گھن کے موجودہ رسم الخط تک پہنچݨ اِچ کئی مرحلے طے کیتن۔ ایں ڳالھ تے وی سارے ماہرین السنہ دااتفاق ہے جو دنیا دی کہیں زبان دا رسم الخط وی ایہو جیہاں نیں جیڑھا اوندیاں ساریاں آوازاں کوں بیان کر سڳے۔ جتنے رسوم الخط ایں وقت دنیا اِچ ورتیندے پئین او کہیں نہ کہیں صورت اِچ ناقص ہِن ، یعنی آپݨی زبان دے سارے صوتی دائرے تے محیط کوئے نیں۔

قدیم ملتانی (سرائیکی زبان دا قدیم ترین ناں ایہو ہے) دا قدیم ترین رسم الخط کیا ہئی ؟ ایندے بارے وچ کجھ وی نیں آکھیا ونڄ سڳیندا۔ بہر حال ، اُردو دی طرحاں اے وی فارسی حروف وچ لکھی ویندی پئی ہے ، موجودہ حالت وچ وی کئی وٹاندرے (Variations)موجود ہِن ، جنہاں دیاں بعض صورتاں نال کجھ اختلافات وی کیتا ونڄ سڳدے ، مثلاً میݙا خیال ہے جو ’’لکھیا لفظ ‘‘(Written Word)بہرحال ہک نشان(Sing)ہی ہوندے تے ایندی حیثیت ہمیشاں ایہہ ہی رہسی ۔ سرائیکی دے اضافی حرفاں دے حوالے نال ݙٹھا ونڄے تاں مثلاً /ڳاف/ دی اضافی آواز کیتے اضافی نقطہ ہک ہووے یا ݙو ہِکا ڳالھ ہے ، اِیکوں /ڳاف/ کولوں الڳ کرݨ کیتے ہکو نقطہ کافی ہے ، ایہا ڳالھ/ݙال/ تے/ ڄیم/ کیتے وی صحیح ہے ۔ ݙو نقطے لانوݨ نال انہاں دی صورتحال وچ کوئی تبدیلی نہیں آندی ۔ ایویں اِی میݙا خیال ہے جو / ٻ/ تے/ ڄ/ کوں چھوٹے دائرے نال ظاہر کیتا ونڄ سڳیندے ۔مثلاً /ب/ تے / ڄ/ ۔ ایندے اِچ تسہیل تے رفع اشتباہ دے کئی پہلو شامل تھی ویندن۔ تاہم ایں تحریر اِچ میں دائرے اختیار نیں کیتے ، تے ایں وقت مروج رسم الخط کوں ہی اَپݨائے ۔ البتہ ہک ݙو گزارشات بیان وی ھن:

(1)             ݙو چشمی (ھ) دا استعمال ہر اُوں حالت وچ زیادہ تر اختیار کیتا ونڄے جیندے وچ / ھ/ مکسورحالت وچ ہووے یعنی زیر نال استعمال تھئی ہووے ، مثلاً ھن، ھم ، ھِک ، تے سب توں ودھ کے / ھے/ (ہے) دی صورت وچ ہر حالت اِچ ݙو چشمی ھ استعمال کیتی ونڄے تاکہ ایندے تلے زیر ݙے کے وضاحت نہ کرݨی پووے۔

(2)            ہمزہ(ء) دی ہک اضافی علامت ’’ہے‘‘ تے ’’وچ‘‘ دے ابتدائی آوازاں دی تخفیف دی صورت وچ راقم الحروف دی تجویز کردہ ،جیکوں ڈاکٹر مہر عبدالحق مرحوم نے قبول تے پسند کرکے فوری طور تے ایندا استعمال شروع کر ݙتا ہئی ، اَڄ کل اے ٻہوں حد تک زبان دے ورتارے اِچ شامل تھی ڳئی ہے ، تے ڳالھ مہاڑ دی قدرتی روانی کوں ، نیز شعری اوزان اِچ / ھ/ دی تخفیفی صورت کوں ظاہر کریندی ہے۔

(3)            جتھاں ممکن ہووے ، تے ٻئی کوئی رکاوٹ موجود نہ ہووے تاں ’’اڑون‘‘ (ن) کوں ’’ڑ‘‘ تے ’’نون‘‘ دے ملاپ نال وی ظاہر کیتا ونڄے مثلاً ہُݨیں کوں ہنڑیں ، بݨݨ کوں بنڑݨ لکھݨ وچ کوئی حرج نیں ہووݨاں چاہیدا۔

اُمید ہے جومجوزہ اصطلاحات تے متبادل الفاظ دے نال نال رائج الفاظ دے بعض نو متعین معنیاں کوں اہل ذوق تے اہل تحقیق توجہ تے استحسان نال ݙیکھسن ، تے انہاں دی فنی تے علمی قدر و قیمت طے کرݨ وچ ساریاں ڳالھیں کوں ہک پاسے رکھ کے سرائیکی زبان دی علمی ، ادبی تے لسانی ترقی دے مقصد کوں پیش نظر رکھیسن۔

اِنہاں اصطلاحات تے متبادل الفاظ دی تشکیل و تجویز اِچ اُردو ، عربی ، فارسی تے ہندی زباناں دی صرف و نحو (گرامر) علم السنہ(Linguistics)علم الصوات(Phonetics)، علم الفاظ (Philology)زباناں دے تقابلی مطالعے ، علم رسوم الخط (Graphology)تے تاریخ السنہ(History of Languages)دے علاوہ انہاں زباناں دے شعر و ادب توں وی بقدر استطاعت استفادہ کیتا ڳئے ، مقصد آکھݨ دا صرف اے ہے جو اِنہاں ساریاں اصطلاحات تے مترادفات دے پچھوں علمی توجیہات موجود ہِن ، جنہاں دی تشریح کتھائیں کر ݙتی ڳئی ہے تے کتھائیں نیں کیتی ڳئی ۔ اُمید ہے کہ اے کوشش تے کاوش انشاء اللہ کہیں نہ کہیں کم ضرور آسی۔

## حوالہ
کتاب: سرائیکی انتخابی (بی اے) ، مدیر: انوار احمد، مرتبین: ڈاکٹر اسلم انصاری، ڈاکٹرسجاد حیدر پرویز، شوکت مغل ، پبلشرز: ملتان کتاب  گھر