open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نیویارک شہر

**[[نیویارک شہر]]** (انگریزی: New York City) ریاست ہائے متحدہ دا سب توں وݙا تے گنجان آباد شہر ہے۔ ایہ دنیا دے اہم ترین معاشی، ثقافتی تے سیاسی مراکز وچوں ہک ہے۔ اینکوں اکثر "دنیا دا دارالحکومت" وی آکھیا ویندے کیونکہ اتھاں **[[اقوام متحدہ]]** (UN) دا ہیڈ کوارٹر واقع ہے۔ ایہ شہر دریائے ہڈسن دے کنارے بحرِ اوقیانوس دے ہک وݙے قدرتی سمندری رستے تے آباد ہے۔

## شہر دے پنج اضلاع (Boroughs)
نیویارک شہر پنج وݙے حصیاں وچ تقسیم ہے، جنہاں کوں "بورو" (Boroughs) آکھیا ویندے:
# **مین ہٹن (Manhattan):** ایہ شہر دا تجارتی تے مالیاتی مرکز ہے جتھاں فلک بوس عمارتاں موجود ہن۔
# **بروکلم (Brooklyn):** اپنی ثقافتی تنوع تے پل دے حوالے نال مشہور ہے۔
# **کوئینز (Queens):** ایہ رقبے دے لحاظ نال سب توں وݙا ضلع ہے تے اتھاں دنیا دی سب توں زیادہ زباناں ٻولیاں ویندن۔
# **برونکس (The Bronx):** ہپ ہاپ موسیقی دا گھر تے نیویارک یینکیز (بیس بال ٹیم) دا مرکز۔
# **سٹین آئی لینڈ (Staten Island):** ہک جزیرہ جیہڑا اپنی فیری (کشتی) واسطے مشہور ہے۔

[attachment_0](attachment)

## معیشت تے اہمیت
* **وال سٹریٹ (Wall Street):** نیویارک دنیا دی مالیاتی منڈی دا مرکز ہے، جتھاں "نیویارک سٹاک ایکسچینج" واقع ہے۔
* **سیاحت:** ہر سال کروڑاں سیاح اتھاں آندن۔
* **میڈیا:** ایہ دنیا دے وݙے اخباراں تے ٹی وی چینلز (جیویں نیویارک ٹائمز) دا گڑھ ہے۔

## مشہور مقامات
نیویارک شہر اپنی تاریخی تے جدید عمارتاں پاروں دنیا بھر وچ پہچاݨا ویندے:
* **[[مجسمہ آزادی]] (Statue of Liberty):** فرانس ولوں تحفے وچ ݙتا گیا ایہ مجسمہ آزادی تے جمہوریت دی علامت ہے۔
* **ایمپائر سٹیٹ بلڈنگ:** ہک زمانے وچ ایہ دنیا دی بلند ترین عمارت ہئی۔
* **ٹائمز سکوائر:** شہر دا ہک مصروف چوک جیہڑا اپنی روشنیاں تے سکریناں واسطے مشہور ہے۔
* **سینٹرل پارک:** مین ہٹن دے وسط وچ ہک ٻہوں وݙا تے خوبصورت پارک۔

## نیویارک وچ پاکستانی تے سارائیکی برادری
نیویارک وچ پاکستانیوں دی ہک ٻہوں وݙی تعداد آباد ہے، خاص طور تے کوئینز دے علاقے "لٹل پاکستان" (کونی آئی لینڈ ایونیو) وچ۔ سارائیکی وسیب توں تعلق رکھݨ والے سینکڑوں لوگ اتھاں مختلف شعبیاں (ڈاکٹری، انجینئرنگ، ٹیکسی سروس تے تجارت) وچ اپݨا ناں کما چکے ہن۔

## حوالے
معاونت:ہدایات اور پالیسیوں کا تعارف

**[[معاونت:ہدایات_اور_پالیسیوں_کا_تعارف|ہدایات تے پالیسیاں]]** توں مراد اوہ اصول ہن جیہڑے سرائیکی ویکیپیڈیا دے معیار کوں برقرار رکھݨ واسطے بݨائے گئے ہن۔ ایہ اصول اساکوں ݙسیندن کہ مضمون کیویں لکھݨا ہے، کیہڑا مواد شامل کرݨا ہے، تے دوسرے لکھاریاں نال کیویں پیش آوݨا ہے۔

## پنج بنیادی ستون (Five Pillars)
ویکیپیڈیا دا نظام پنج بنیادی اصولاں تے کھڑے:
# **ویکیپیڈیا ہک انسائیکلوپیڈیا ہے:** ایہ کوئی بلاگ، اشتہاری جگہ یا بحث دا فورم کائنی۔ اتھاں صرف دستاویزی تے تاریخی معلومات ہونی چاہیدی ہن۔
# **غیر جانبدارانہ نقطہ نظر (NPOV):** مضمون لکھدے وقت کسی ہک فرقے، پارٹی یا نظریے دی حمایت نہ کیتی ونڄے، بلکہ تمام پہلو غیر جانبداری نال بیان کیتے ونڄن۔
# **آزاد مواد:** تساں جیہڑا مواد وی لکھسو، اوہ عوامی ملکیت ہوسی۔ کوئی دوسرا شخص اونکوں درست کر سڳدے یا پھیلا سڳدے۔
# **اخلاقی آداب:** دوسرے لکھاریاں دے نال تمیز تے احترام نال ڳالھ مہاڑ کرو۔ ذاتی حملیاں توں پرہیز کرو۔
# **کوئی سخت قوانین کائنی:** تساں دلیری نال لکھو! اگر تساں کوئی غلطی کرسو تاں دوسرے اونکوں ٹھیک کر ݙیسن۔

## مواد دے حوالے نال پالیسیاں
* **[[قابلِ تصدیق]]:** تساں جیہڑی ڳالھ وی لکھو، اوندا حوالہ (Reference) لازمی ݙیو تاکہ لوگ یقین کر سڳن۔
* **اصل تحقیق نہ ہووے:** ویکیپیڈیا تے اپنی طرفوں نویں نظریات پیش نہ کرو، بلکہ پہلے توں موجود مستند کتاباں یا ذرائع دا سہارا گھنو۔
* **سرخی تے عنوان:** عنوان سادہ تے واضح ہووے جیہڑا عام لوگ تلاش کر سڳن۔

## سارائیکی ویکیپیڈیا دے مخصوص اصول
1. **لسانی معیار:** کوشش کرو کہ ٹھیٹھ سارائیکی الفاظ استعمال کیتے ونڄن، لیکن جیویں کہ اسلامی اصطلاح یا سائنسی الفاظ ہن، انھاں کوں اصل شکل وچ لکھیا ونڄ سڳدے۔
2. **[[ویکی لنک]]:** ہر اہم لفظ کوں `` دے درمیان لکھو تاکہ اوہ دوسرے مضامین نال جڑ ونڄے۔
3. **حوالہ جات:** کوشش کرو کہ گھٹ توں گھٹ ہک انٹرنیشنل لنک (جیویں Britannica) یا کتاب دا حوالہ شامل ہووے۔

## مضمون شروع کرݨ دے آداب
* پہلے سرچ (Search) کرو کہ اوں موضوع تے پہلے توں مضمون موجود تاں کائنی۔
* ہک مناسب "خانہ معلومات" (Infobox) لاؤ۔
* مضمون دے آخر وچ "زمرہ جات" (Categories) لازمی پاؤ۔

## تساں کیویں مدد کر سڳدے او؟
اگر تساں کہیں مضمون وچ غلطی ݙیکھو تاں اونکوں "ترمیم" (Edit) کرو۔ تساں نویں مضامین بݨا کے سارائیکی زبان دی خدمت کر سڳدے او۔

## حوالے
معاونت:ترمیم کاری کا تعارف

**[[معاونت:ترمیم_کاری_کا_تعارف|ترمیم کاری]]** توں مراد ویکیپیڈیا دے مضامین وچ نویں معلومات شامل کرݨ، غلطیاں ٹھیک کرݨ یا حوالے لاوݨ دا عمل ہے۔ ویکیپیڈیا ہک "آزاد" انسائیکلوپیڈیا ہے، جیندے وچ کوئی وی شخص کہیں وی وقت تبدیلی کر سڳدے، بشرطیکہ اوہ تبدیلی تعمیری ہووے۔

## ترمیم کیویں کرنی ہے؟
ترمیم کرݨ دے دو طریقے ہن:
# **بصری ایڈیٹر (Visual Editor):** ایہ مائیکروسافٹ ورڈ وانگ ہے، جتھاں تساں براہِ راست لکھ سڳدے او۔
# **ویکی کوڈ (Wiki Markup):** ایہ کوڈنگ دے ذریعے ترمیم ہے، جیہڑی زیادہ طاقتور تے لچکدار ہوندی ہے۔

### ترمیم دے مراحل
* **قدم 1:** مضمون دے اتے موجود **"ترمیم"** یا **"ترمیم ماخذ"** دے بٹن تے کلک کرو۔
* **قدم 2:** اپنی مطلوبہ تبدیلی کرو (مثلاً سپیلنگ ٹھیک کرو یا نواں پیراگراف لکھو)۔
* **قدم 3:** **ویکی لنک** بݨاؤ۔ کہیں وی اہم لفظ کوں `` تے `` دے درمیان لکھو۔
* **قدم 4:** تبدیلی دے بعد "تبدیلیاں محفوظ کرو" (Save changes) دے بٹن تے کلک کرو۔

## کوڈنگ دے بنیادی اصول
اگر تساں "ترمیم ماخذ" استعمال کریندے پئے او، تاں ایہ نشانیاں یاد رکھو:
* **جلی حروف (Bold):** ترائے دفعہ سنگل کوٹیشن مارک ورتو: `**لفظ**`۔
* **ترچھی لکھت (Italic):** دو دفعہ سنگل کوٹیشن مارک ورتو: `*لفظ*`۔
* **سرخیاں (Headings):** `== سرخی ==` وݙی سرخی واسطے تے `=== سرخی ===` چھوٹی سرخی واسطے استعمال کرو۔
* **فہرست (Bullet points):** ستارے دا نشان `*` استعمال کرو۔

[Image showing examples of Bold, Italic, and Bullet points in Wiki code]

## حوالہ جات لاوݨ (Citations)
حوالہ لاوݨ ترمیم کاری دا سب توں اہم حصہ ہے۔ حوالہ لاوݨ واسطے ایہ کوڈ استعمال کیتا ویندے:
``

مضمون دے آخر وچ `== حوالے ==` دی سرخی دے تلے `` لکھو تاکہ تمام حوالے خود بخود لسٹ بݨ ونڄن۔

## ترمیم کاری دے سنہری اصول
* **دلیری نال لکھو:** غلطی توں نہ ڈرو، کیونکہ ویکیپیڈیا تے ہر چیز واپس (Undo) تھئی سڳدی ہے۔
* **خلاصہ ترمیم:** تبدیلی محفوظ کریندے وقت ہک چھوٹا جہیا نوٹ لکھو کہ تساں کیا تبدیل کیتے (مثلاً "حوالہ شامل کیتا")۔
* **بحث دا صفحہ:** اگر تساں کہیں وݙی تبدیلی تے متفق کائنی، تاں اوں صفحے دے "تبادلہ خیال" (Talk Page) تے ڳالھ کرو۔

## تساں کیا ترمیم کر سڳدے او؟
تساں کجھ وی بہتر بݨا سڳدے او:
* ہجے (Spelling) تے گرامر دی درستی۔
* نویں معلومات دا اضافہ۔
* خراب یا ٹوٹے ہوئے لنکس (Broken links) دی ٹھیکائی۔
* تصویر یا خانہ معلومات (Infobox) لاوݨ۔

## حوالے
ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن

**[[ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن]]** (انگریزی: Wikimedia Foundation) ہک امریکی غیر منافع بخش تے خیراتی تنظیم ہے جیندے ذمے **[[ویکیپیڈیا]]** تے ایندے دیگر معاون منصوبیاں دی دیکھ بھال تے انتظام ہے۔ ایندا مرکزی دفتر سان فرانسسکو، کیلیفورنیا وچ واقع ہے۔ ایں فاؤنڈیشن دا بنیادی مقصد پوری دنیا دے لوگاں کوں مفت علمی مواد فراہم کرݨ تے انھاں کوں اپنی مادری زبان وچ علم پھیلاوݨ دے قابل بݨاوݨا ہے۔

## تاریخ
ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن دا قیام 20 جون 2003ء کوں عمل وچ آیا۔ اینکوں ویکیپیڈیا دے شریک بانی **[[جمی ویلز]]** نے بݨایا ہئی تاکہ ویکیپیڈیا دے سرورز، ٹیکنالوجی تے قانونی معاملات کوں ہک منظم ادارے دے ذریعے چلایا ونڄ سڳے۔

## اہم منصوبے
ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن کئی وݙے منصوبیاں دی سرپرستی کریندی ہے:
* **[[ویکیپیڈیا]]:** آن لائن انسائیکلوپیڈیا۔
* **[[ویکی لغت]]:** الفاظ دے معانی تے لغت۔
* **ویکیپیڈیا کامنز:** تصویراں، آڈیو تے ویڈیو دا ذخیرہ۔
* **ویکی ڈیٹا:** ڈیٹا بیس جیہڑا تمام زباناں دے ویکیپیڈیا کوں معلومات فراہم کریندے۔
* **ویکی سورس:** آزاد کتاباں تے لائبریری۔

## مالی امداد (ڈونیشن)
ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن کوئی اشتہار (Ads) نہیں چلیندی۔ ایندا سارا خرچہ پوری دنیا دے لوگاں ولوں ݙتے گئے چھوٹے چھوٹے عطیات (Donations) نال چلدا ہے۔ ایہ رقم سرورز دی بجلی، ٹیکنالوجی دی بہتری، تے دنیا بھر وچ علمی پروگرامز کراوݨ واسطے استعمال تھیندی ہے۔

## سرائیکی زبان واسطے کردار
ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن دی مدد نال ہی **[[سرائیکی]]** ویکیپیڈیا تے دیگر سرائیکی منصوبے آن لائن موجود ہن۔ فاؤنڈیشن مختلف زباناں دے گروپس کوں فنی مدد فراہم کریندی ہے تاکہ گھٹ ٻولی ونڄݨ والی زباناں دا علم وی انٹرنیٹ تے محفوظ رہ سڳے۔

## حوالے
ویکی لغت

**[[ویکی لغت]]** (انگریزی: Wiktionary) ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن دا ہک آزاد منصوبہ ہے جیندا مقصد دنیا دی ہر زبان دے لفظاں دی ہک جامع لغت تیار کرݨا ہے۔ ایہ **[[ویکیپیڈیا]]** دا ہک معاون منصوبہ ہے، لیکن ایندا دائرہ کار صرف لفظاں دے معانی، تلفظ، اشتقاق (Origin) تے گرامر تک محدود ہے۔

## ویکیپیڈیا تے ویکی لغت وچ فرق
کئی لوگ انھاں دو منصوبیاں وچ فرق نہیں کر سڳدے، حالانکہ انھاں دا مقصد مختلف ہے:
* **[[ویکیپیڈیا]]:** ایہ ہک انسائیکلوپیڈیا ہے جتھاں موضوعات تے تفصیلی مضمون لکھے ویندن۔
* **[[ویکی لغت]]:** ایہ صرف ہک لغت ہے جتھاں لفظاں دی تعریف، انھاں دے مترادف (Synonyms) تے ترجمے لکھے ویندن۔

## ویکی لغت دے اہم اجزاء
ویکی لغت تے ہر لفظ دے صفحے وچ درج ذیل معلومات ہوندی ہن:
# **تعریف (Definition):** لفظ دا سادہ تے واضح مطلب۔
# **تلفظ (Pronunciation):** لفظ کوں ٻولݨ دا طریقہ (آڈیو فائل دے ذریعے وی)۔
# **اشتقاق (Etymology):** ایہ ݙسݨ کہ اے لفظ کیڑھی زبان توں نکلیے تے ایندی تریخ کیا ہے۔
# **گرامر:** لفظ دا اسم، فعل یا صفت ہووݨ دی وضاحت۔
# **مترادف تے متضاد:** ہم معنی تے الٹ الفاظ دی لسٹ۔

## سرائیکی ویکی لغت دی اہمیت
سرائیکی زبان ہک ٻہوں قدیم تے میٹھی زبان ہے جیندے کول الفاظ دا ہک وݙا ذخیرہ ہے۔
* **ذخیرہ الفاظ:** سرائیکی دے کئی ایسے خاص الفاظ ہن جیہڑے ہݨ متروک تھیندے پئے ہن، انھاں کوں ویکی لغت تے محفوظ کیتا ونڄ سڳدے۔
* **لسانی تحقیق:** ایہ منصوبہ سرائیکی دے لہجیاں (ملتانی، ڈیرہ والی، ریاستی وغیرہ) دے فرق کوں سمجھݨ وچ مدد ݙیندے۔

[Image showing a screenshot of a Wiktionary entry with etymology and pronunciation sections]

## تساں کیویں حصہ گھن سڳدے او؟
تساں ویکی لغت تے نویں سرائیکی الفاظ شامل کر سڳدے او یا پہلے توں موجود الفاظ دے معانی بہتر بݨا سڳدے او۔ ایندے واسطے تساں کوں کسی خاص ڈگری دی ضرورت کائنی، صرف زبان دا درست علم ہونا چاہیدا ہے۔

## حوالے
ویکیپیڈیا

**[[ویکیپیڈیا]]** (انگریزی: Wikipedia) دنیا دا سب توں وݙا تے مشہور مفت آن لائن انسائیکلوپیڈیا ہے جیہڑا کثیر اللسانی (کئی زباناں وچ) دستیاب ہے۔ ایہ ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن دے زیرِ انتظام ہک غیر منافع بخش منصوبہ ہے، جیہڑا مکمل طور تے رضاکاراں (Volunteers) دی مدد نال چلدا ہے۔ ویکیپیڈیا دا مقصد دنیا دے تمام علم کوں ہر انسان واسطے مفت تے آسان بݨاوݨا ہے۔

## تریخ
ویکیپیڈیا دا آغاز 15 جنوری 2001ء کوں **[[جمی ویلز]]** تے **[[لیری سینگر]]** نے کیتا ہئی۔ شروع وچ ایہ صرف انگریزی زبان وچ ہئی، لیکن کجھ ہی عرصے وچ ایہ دنیا دی تمام وݙی زباناں وچ پھیل گیا۔ اڄ ایہ انٹرنیٹ دی سب توں زیادہ وزٹ کیتی ونڄݨ والی ویب سائٹس وچ شامل ہے۔

## کم کرݨ دا طریقہ
ویکیپیڈیا "ویکی" (Wiki) ٹیکنالوجی تے کم کریندے، جیندے تحت:
* کوئی وی صارف (User) کہیں وی وقت مضمون لکھ سڳدے یا اوندے وچ ترمیم کر سڳدے ہئی۔
* تبدیلیاں فوراً ویب سائٹ تے نظر آندن، لیکن انھاں کوں دوسرے تجربہ کار صارفین چیک کریندن۔
* غلط معلومات یا پروپیگنڈا کوں انتظامیہ تے رضاکار فوراً حذف (Delete) کر ݙیندے ہن۔

## سرائیکی ویکیپیڈیا
سرائیکی زبان دا ویکیپیڈیا وی ایں عالمی منصوبے دا حصہ ہے:
* ایہ سرائیکی زبان تے ثقافت کوں محفوظ کرݨ دا ہک وݙا ذریعہ ہے۔
* اتھاں سرائیکی وسیب، تریخ، صوفیاء، تے جدید علوم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتی ویندی ہے۔
* تساں وی اپنی مادری زبان وچ معلومات شامل کر کے ایندے وچ حصہ گھن سڳدے او۔

## بنیادی خصوصیات
1. **آزاد رسائی:** اینکوں پڑھݨ یا لکھݨ واسطے کوئی فیس کائنی۔
2. **[[غیر جانبداری]]:** اتھاں معلومات کوں بغیر کسی تعصب یا سیاسی نظریے دے پیش کیتا ویندے۔
3. **حوالہ جات:** ہر مضمون وچ معتبر ذرائع دے حوالے ہونا لازمی ہن تاکہ معلومات دی تصدیق تھی سڳے۔

## اہمیت
اڄ دے دور وچ ویکیپیڈیا طلباء، محققین تے عام لوگاں واسطے معلومات دا سب توں وݙا ذریعہ بݨ چکے۔ ایندے اتے لکھاں مضامین سائنسی، تاریخی، مذہبی تے جغرافیائی موضوعات تے موجود ہن جیہڑے ہر پل اپ ڈیٹ تھیندے رہندن۔

## حوالے
بھارتی

**[[بھارتی]]** (سرائیکی: بھارتی) انھاں لوکاں کوں آکھیا ویندے جیہڑے جنوبی ایشیا دے ملک **[[بھارت]]** دے شہری ہن یا اتھوں تعلق رکھدے ہن۔ بھارت دنیا دا آبادی دے لحاظ نال سب توں وݙا ملک ہے، ایں واسطے بھارتی لوک پوری دنیا وچ آباد ہن تے مختلف زباناں ٻولیندے ہن۔

## لسانی تے ثقافتی تنوع
بھارتی لوک کئی نسلاں تے ثقافتاں دا مجموعہ ہن:
* **زباناں:** بھارت وچ سینکڑوں زباناں ٻولیاں ویندن۔ سب توں زیادہ ٻولی ونڄݨ والی زبان ہندی ہے، جݙاں کہ سرکاری کماں واسطے انگریزی استعمال تھیندی ہے۔
* **مذہب:** اکثریت ہندو مت دی ہے، لیکن بھارت وچ مسلماناں دی وی ہک ٻہوں وݙی آبادی (دنیا دی تریجھی وݙی آبادی) موجود ہے۔ ایندے علاوہ سکھ، عیسائی، بدھ مت تے جین مت دے پیروکار وی بھارتی سݙویندے ہن۔

[Image showing a diverse group of Indian people in traditional attire representing different states like Punjab, Tamil Nadu, and West Bengal]

## بھارتی تارکینِ وطن (Overseas Indians)
بھارتی لوک پوری دنیا وچ پھیلے ہوئے ہن:
* **[[ریاست ہائے متحدہ]]:** امریکہ وچ بھارتی نژاد لوک سائنس، ٹیکنالوجی تے سیاست وچ اہم مقام رکھدے ہن۔
* **خلیجی ممالک:** سعودی عرب تے متحدہ عرب امارات وچ لکھاں بھارتی مزدور تے پیشہ ور لوک کم کریندے ہن۔
* **یورپ:** برطانیہ تے کینیڈا وچ وی بھارتی برادری ٻہوں مضبوط ہے۔

## سرائیکی تے بھارتی تعلق
تریخ دے آئینے وچ بھارت تے سرائیکی وسیب دے درمیان گہرا تعلق رہا ہے:
* **ونڈ (Partition):** 1947ء دی تقسیم دے وقت سرائیکی وسیب توں کئی ہندو تے سکھ خاندان ہجرت کر کے بھارت چلے گئے، جیہڑے اڄ وی بھارت دے مختلف شہراں (جیویں دہلی، ہریانہ، تے پنجاب) وچ آباد ہن تے اپنی مادری زبان **[[سرائیکی]]** ٻولیندے ہن۔
* **ثقافتی سانجھ:** بھارت دے کئی صوفیاء تے بزرگاں دا کلام سرائیکی وسیب وچ عقیدت نال پڑھیا ویندے۔

## مشہور بھارتی شخصیات
* **سیاست:** مہاتما گاندھی، جواہر لعل نہرو، ڈاکٹر بی آر امبیڈکر۔
* **سائنس:** اے پی جے عبدالکلام، سی وی رمن۔
* **کھیݙ:** سچن ٹنڈولکر، ویرات کوہلی۔
* **فن:** شاہ رخ خان، لتا منگیشکر، اے آر رحمان۔

## حوالے
پنجاب دی صوبائی اسمبلی

**[[پنجاب دی صوبائی اسمبلی]]** (سرائیکی: پنجاب دی صوبائی اسمبلی) پاکستان دے صوبہ پنجاب دے منتخب نمائندیاں دا ایوان ہے جیہڑا صوبائی سطح تے قوانین بݨاوݨ دا ذمہ دار ہے۔ ایہ اسمبلی پنجاب دے دارالحکومت لاہور وچ واقع ہے۔ ایندا بنیادی مقصد صوبے دی ترقی، بجٹ دی منظوری تے عوام دے مسائل حل کرݨ واسطے قانون سازی کرݨا ہے۔

## ایوان دی ساخت
پنجاب اسمبلی وچ کل نشستاں دی تعداد **371** ہے، جنھاں دی تفصیل درج ذیل ہے:
* **عام نشستاں:** 297 (جنھاں تے براہِ راست انتخابات تھیندے ہن)۔
* **خواتین واسطے مخصوص نشستاں:** 66۔
* **غیر مسلم (اقلیتاں) واسطے مخصوص نشستاں:** 8۔

[Image showing the seating arrangement and interior of the Punjab Assembly hall]

## اسمبلی دے فرائض
1. **قانون سازی:** صوبے واسطے نویں قوانین بݨاوݨا یا پراݨے قوانین وچ ترمیم کرݨا۔
2. **بجٹ دی منظوری:** ہر سال پنجاب دا سالانہ بجٹ ایہو ایوان منظور کریندے۔
3. **حکومت دی نگرانی:** وزیرِ اعلیٰ پنجاب تے انھاں دی کابینہ اسمبلی کوں جوابدہ ہوندے ہن۔
4. **نمائندگی:** سرائیکی وسیب سمیت پنجاب دے تمام علاقیاں دے منتخب نمائندے اپنے عوام دے حقوق دی ڳالھ کریندے ہن۔

## سرائیکی وسیب تے پنجاب اسمبلی
سرائیکی وسیب دے اضلاع (جیویں ملتان، بہاولپور، ڈیرہ غازی خان تے رحیم یار خان) توں منتخب تھیوݨ والے ارکانِ اسمبلی ایں ایوان دا ہک وݙا حصہ ہن۔
* **صوبائی بجٹ:** سرائیکی وسیب دے فنڈز تے ترقیاتی کماں دی منظوری ایں اسمبلی وچ تھیندی ہے۔
* **سیاسی اہمیت:** جنوبی پنجاب دے سیاستدان پنجاب اسمبلی وچ اہم وزارتاں تے عہدیاں تے فائز رہ چکے ہن۔

## سپیکر تے ڈپٹی سپیکر
اسمبلی دی کارروائی کوں چلاوݨ واسطے ارکان اپنے وچوں ہک سپیکر تے ہک ڈپٹی سپیکر منتخب کریندے ہن۔ سپیکر ایوان دا کسٹوڈین (محافظ) ہوندے تے غیر جانبدارانہ طریقے نال ایوان کوں چلیندے۔

## حوالے
فرانس کا قومی کتب خانہ

**[[فرانس دا قومی کتب خانہ]]** (فرانسیسی: Bibliothèque nationale de France یا BnF) فرانس دے دارالحکومت پیرس وچ واقع ملک دا سب توں وݙا تے اہم علمی ادارہ ہے۔ ایہ کتب خانہ فرانس وچ شائع تھیوݨ والی ہر تحریر کوں محفوظ رکھݨ دا ذمہ دار ہے۔ ایندا شمار دنیا دے امیر ترین کتب خانیاں وچ تھیندے، جتھاں کروڑاں کتاباں، نقشے، سدے (Manuscripts) تے قدیم سکے موجود ہن۔

## تاریخ
ایں کتب خانے دی تریخ ٻہوں قدیم ہے:
* **شاہی آغاز:** ایندی بنیاد 1368ء وچ شاہ چارلس پنجم نے رکھی ہئی۔ شروع وچ ایہ بادشاہ دی ذاتی لائبریری ہئی۔
* **توسیع:** 1537ء وچ ہک قانون بݨایا گیا کہ فرانس وچ چھپݨ والی ہر کتاب دی ہک کاپی اتھاں جمع کراوݨا لازمی ہوسی۔
* **عوامی کتب خانہ:** فرانسیسی انقلاب دے بعد اینکوں شاہی ملکیت توں کڈھ کے قومی ملکیت وچ گھن آیا گیا تے عام لوگاں واسطے کھول ݙتا گیا۔

## مجموعہ (Collections)
 BnF دے کول علم دا ہک وݙا سمندر موجود ہے:
* **کتاباں:** تقریباً 1 کروڑ 50 لکھ توں زائد چھپیل کتاباں۔
* **قدیم نسخے:** ہزاراں قدیم قلمی نسخے جنہاں وچوں کجھ دا تعلق مشرقِ وسطیٰ تے ایشیا نال وی ہے۔
* **سکے تے میڈلز:** اتھاں دنیا دے قدیم ترین سکیاں دا ہک ٻہوں وݙا مجموعہ (Cabinet des Médailles) موجود ہے۔
* **ڈیجیٹل لائبریری:** انھاں دی ویب سائٹ "Gallica" تے لاکھوں کتاباں آن لائن مفت پڑھی ونڄ سڳدیاں ہن۔

## عمارتاں
ایہ کتب خانہ پیرس وچ مختلف عمارتاں تے مشتمل ہے:
1. **سائٹ ٹولبیاک (Tolbiac):** ایہ جدید ترین عمارت ہے جیہڑی چار بلند ٹاورز تے مشتمل ہے، جیہڑے کُھلی ہوئی کتاب وانگ نظر آندن۔
2. **سائٹ ریچیلیو (Richelieu):** ایہ تاریخی عمارت ہے جتھاں نایاب نسخے تے نقشے رکھے گئے ہن۔

## اہمیت
دنیا بھر دے محققین تے طلباء فرانس دے ایں کتب خانے توں استفادہ کریندے ہن۔ ایہ کتب خانہ نہ صرف فرانسیسی ثقافت بلکہ پوری دنیا دی تریخ کوں محفوظ کرݨ وچ اہم کردار ادا کریندا پیا ہے۔

## حوالے
بین الاقوامی معیاری کتابی عدد

**[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]** (انگریزی: International Standard Book Number یا ISBN) ہک مخصوص عددی تجارتی کوڈ ہے جیہڑا کتاباں دی منفرد پہچاݨ واسطے استعمال کیتا ویندے۔ دنیا وچ چھپݨ والی ہر کتاب، اوندے ایڈیشن، تے اوندے ناشر (Publisher) کوں ہک خاص نمبر ݙتا ویندے تاکہ اونکوں لبھݨ تے ریکارڈ وچ رکھݨ سوکھا ہووے۔

## تاریخ تے ارتقاء
* **آغاز:** ایہ نظام 1966ء وچ برطانیہ وچ بݨایا گیا ہئی تے 1970ء وچ بین الاقوامی معیار (ISO) دے طور تے اپنایا گیا۔
* **10 ہندسیاں دا ISBN:** 2007ء توں پہلے ISBN صرف 10 ہندسیاں تے مشتمل ہوندا ہئی۔
* **13 ہندسیاں دا ISBN:** کتاباں دی تعداد وچ اضافے پاروں ہݨ ایہ 13 ہندسیاں دا تھی چُکے، جیہڑا ہمیشہ "978" یا "979" توں شروع تھیندے۔

## ISBN دے پنج حصے
ہک ISBN نمبر دے عام طور تے پنج حصے ہوندے ہن جیہڑے ڈیش (-) دے ذریعے الگ کیتے ویندن:
# **پہلا حصہ (978):** ایہ ظاہر کریندے کہ ایہ ہک کتاب ہے۔
# **گروپ آئی ڈی:** ملک، زبان یا علاقے دی پہچاݨ (مثلاً 969 پاکستان واسطے استعمال تھیندے)۔
# **ناشر دا کوڈ:** کتاب چھاپݨ والے ادارے دی پہچاݨ۔
# **کتاب دا نمبر:** خاص اوں کتاب دے ایڈیشن دی پہچاݨ۔
# **چیک ہندسہ (Check Digit):** آخری ہندسہ جیہڑا کوڈ دی درستی دی تصدیق کریندے۔

## اہمیت
ISBN دا فائدہ ایہ ہے کہ:
* ایہ لائبریریاں، بک سٹورز تے آن لائن ویب سائٹس (مثلاً ایمازون) کوں کتاباں ترتیب ݙیوݨ وچ مدد ݙیندے۔
* ایندے ذریعے تساں دنیا دے کہیں وی کونے وچ ٻہہ کے کوئی خاص کتاب اوندے نمبر نال لبھ سڳدے او۔
* ویکیپیڈیا دے مضامین وچ کتاباں دے حوالے ݙیندے وقت ISBN لکھݨ نال پڑھݨ والے کوں اصل کتاب تک پہنچݨ وچ آسانی تھیندی ہے۔

## سرائیکی کتاباں تے ISBN
اڄ کل سرائیکی ادب تے تحقیق دی جیہڑی نویں کتاباں پاکستان وچ چھپدیاں پیاں ہن، انھاں دے ٹائٹل دے پچھوں ISBN نمبر درج ہوندے۔ ایہ نمبر "نیشنل لائبریری آف پاکستان" توں حاصل کیتا ویندے۔

## حوالے
پاکستان مسلم لیگ (ن)

**[[پاکستان مسلم لیگ (ن)]]** (انگریزی: Pakistan Muslim League-Nawaz) پاکستان دی ہک مقتدر سیاسی جماعت ہے۔ ایندی قیادت **[[نواز شریف]]** کریندے ہن، جیندے پاروں اینکوں "ن" (نواز) دا ناں ݙتا گیا ہے۔ ایہ جماعت بنیادی طور تے آل انڈیا مسلم لیگ دی ہک شاخ ہے جیہڑی کئی دھاکیاں توں پاکستان دی سیاست وچ اہم کردار ادا کریندی پئی ہے۔

## تاریخ
* **آغاز:** 1980ء دے عشرے وچ میاں نواز شریف نے مسلم لیگ دے پلیٹ فارم توں سیاست دا آغاز کیتا۔
* **الڳ پہچاݨ:** 1993ء وچ جݙاں مسلم لیگ دے مختلف دھڑے بݨے، تاں نواز شریف دی قیادت وچ ایہ جماعت ہک آزاد تے وݙی قوت دے طور تے سامنے آئی۔
* **اقتدار:** ایہ جماعت 1990ء، 1997ء، تے 2013ء دے انتخابات وچ کامیابی حاصل کر کے وفاقی حکومت بݨا چکی ہے۔

## نظریات تے ایجنڈا
پاکستان مسلم لیگ (ن) دے بنیادی نظریات وچ درج ذیل شامل ہن:
# **معاشی ترقی:** وݙے منصوبے (جیویں موٹروے، میٹرو بس، تے سی پیک) ایں جماعت دی پہچاݨ ہن۔
# **صنعتی انقلاب:** ایہ جماعت آزاد معیشت تے تاجراں دی حمایت واسطے مشہور ہے۔
# **سیاسی ڈھانچہ:** ایہ وفاق دی مضبوطی تے پارلیمانی نظام دی حامی ہے۔

## سرائیکی وسیب وچ اثر و رسوخ
سرائیکی وسیب یا جنوبی پنجاب وچ ایں جماعت دا ووٹ بینک ٻہوں اہم ہے:
* جنوبی پنجاب دے کئی وݙے سیاسی خاندان ایں جماعت نال وابستہ ہن۔
* ایں جماعت دے دور وچ ملتان تے بہاولپور وچ کئی ترقیاتی منصوبے بݨائے گئے۔
* تاہم، وسیب دے لوگاں ولوں اکثر "سرائیکی صوبے" دے حوالے نال ایں جماعت تے تنقید وی کیتی ویندی ہے کہ انھاں دی توجہ صرف وسطی پنجاب تے زیادہ ہے۔

## قیادت
* **[[نواز شریف]]:** ترے واری پاکستان دے وزیرِ اعظم رہ چکے ہن۔
* **[[شہباز شریف]]:** کئی واری وزیرِ اعلیٰ پنجاب تے پاکستان دے وزیرِ اعظم رہ چکے ہن۔
* **[[مریم نواز]]:** جماعت دی چیف آرگنائزر تے پنجاب دی پہلی خاتون وزیرِ اعلیٰ ہن۔

## حوالے
معاونت:نقائص حوالہ

**[[معاونت:نقائص_حوالہ|نقائصِ حوالہ]]** توں مراد اوہ فنی غلطیاں ہن جیہڑیاں ویکیپیڈیا دے مضمون وچ حوالہ (Reference) لاوݨ دے دوران تھی سڳدیاں ہن۔ جݙاں تساں حوالے دا کوڈ درست طریقے نال نہیں لکھدے، تاں سسٹم مضمون دے آخر وچ ہک سرخ رنگ دا پیغام ݙکھیندے تاکہ تساں اونکوں ٹھیک کر سڳو۔

## عام غلطیاں تے انھاں دے حل

### 1. ریفرنس ٹیگ دی غلطی (Missing </ref> tag)
ایہ سب توں زیادہ تھیوݨ والی غلطی ہے۔ جݙاں تساں حوالہ شروع تاں کریندے او (`` لاؤ۔

### 2. حوالے دی لسٹ غائب ہونا (Missing <references />)
اگر تساں مضمون دے اندر حوالے تاں پائے ہن، لیکن آخر وچ انھاں کوں ݙکھاوݨ واسطے کوڈ نہیں لکھیا۔
* **غلطی دا پیغام:** "حوالہ دی خرابی:  ٹیگ موجود ہن پر  نئیں لڳا"۔
* **حل:** مضمون دے آخر وچ `== حوالے ==` دی سرخی بݨاؤ تے اوندی تلے `` یا `` لکھو۔

### 3. ہکو ناں دے کئی حوالے (Duplicate Names)
جݙاں تساں ہک ہی ناں دے دو مختلف حوالے بݨاوݨ دی کوشش کریندے او۔
* **حل:** ہک ہی حوالے کوں دوبارہ استعمال کرݨ واسطے صرف ایندا ناں لکھو: ``۔

## پیرامیٹر دی غلطیاں (CS1 Errors)
جدید حوالے (جیویں ``) وچ کجھ مخصوص غلطیاں تھیندن:
* **خالی حوالہ:** جݙاں تساں سانچہ تاں لایا ہے پر کوئی معلومات (یو آر ایل یا عنوان) نہیں لکھی۔
* **غلط تریخ:** جݙاں تساں تریخ دا فارمیٹ غلط لکھدے او (مثلاً 32 جنوری لکھنا)۔

## نقائص کوں کیویں لبھݨا ہے؟
1. مضمون کوں "محفوظ" کرݨ توں پہلے **"نمائش"** (Preview) دا بٹن دٻاؤ۔
2. صفحے دے سب توں آخر وچ ونج کے ݙیکھو کہ کوئی سرخ پیغام تاں موجود نہیں؟
3. اگر کوئی غلطی ہے تاں اوں پیغام وچ موجود نیلے لنک تے کلک کرو، اوہ تہاݙی مدد کریسی۔

## حوالے
ملیالم

**[[ملیالم]]** (Malayalam) جنوبی ایشیا دے ملک بھارت دے صوبہ کیرلا وچ ٻولی ونڄݨ والی ہک وݙی زبان ہے۔ ایہ دراوڑی زباناں دے خاندان نال تعلق رکھدی ہے تے ایں خاندان دی چار وݙی زباناں (تامل، تیلگو، کنڑ، ملیالم) وچوں ہک ہے۔ ملیالم کوں بھارت دی حکومت ولوں "کلاسیکی زبان" (Classical Language) دا درجہ وی ݙتا گیا ہے۔

## تاریخ تے آغاز
ملیالم دی تریخ دے بارے وچ ماہرینِ لسانیات دا خیال ہے کہ:
* ایہ زبان نویں صدی عیسوی دے قریب تامل زبان توں الگ تھی کر ہک آزاد زبان بݨی۔
* وقت دے نال نال ایندے تے سنسکرت دے ٻہوں گہرے اثرات پئے، جیندے پاروں ایندا ذخیرہ الفاظ ٻہوں وسیع تھی گیا۔
* ایہ تامل نال ملدی جلدی ہے، لیکن ایندا اپنا منفرد لہجہ تے گرامر ہے۔

## رسم الخط (Script)
ملیالم لکھݨ واسطے ہک مخصوص رسم الخط استعمال کیتا ویندے جینکوں "ملیالم لپی" آکھیا ویندے:
* ایہ کھٻے توں سڄے لکھی ویندی ہے۔
* ایندے حروف گولائی دار ہوندے ہن، جیہڑے قدیم زمانے وچ تاڑ دے پتیاں تے لکھݨ واسطے موزوں ہن۔
* ایندے وچ 54 حروفِ تہجی ہن (15 مصوت تے 39 صحیح حروف)۔

## ادب تے تعلیم
ملیالم ادب ٻہوں امیر تے قدیم ہے:
* **شاعری:** ملیالم دے کئی شاعراں کوں بھارت دا سب توں وݙا ادبی ایوارڈ "گیان پیٹھ" مل چُکے۔
* **تعلیم:** کیرلا بھارت دا سب توں زیادہ پڑھیا لکھیا صوبہ ہے، ایں واسطے ملیالم وچ اخبارات، کتاباں تے فلمی صنعت (Mollywood) ٻہوں ترقی یافتہ ہے۔

## سرائیکی تے ملیالم دا موازنہ
اگرچہ ایہ ݙوہیں زباناں مختلف خانداناں توں ہن (سرائیکی ہند-آریائی ہے تے ملیالم دراوڑی)، لیکن کجھ پہلو مشترک ہن:
* ݙوہیں زباناں اپنے اپنے خطے دی ثقافتی پہچاݨ ہن۔
* ݙوہیں زباناں وچ صوفیانہ تے عوامی ادب دی ہک لمبی تریخ موجود ہے۔

## حوالے
ہندوستانی

**[[ہندوستانی]]** ہک ایسی اصطلاح ہے جیہڑی تریخی طور تے شمالی بھارت تے پاکستان دے لوگاں، انھاں دی ثقافت تے خاص طور تے انھاں دی سانجھی زبان واسطے استعمال کیتی ویندی ہے۔ ایہ لفظ "ہندوستان" توں نکلیے، جیہڑا برصغیر پاک و ہند دا ہک قدیم تے مشہور ناں ہے۔

## لسانی اہمیت (Hindustani Language)
لسانیات دی دنیا وچ "ہندوستانی" ہک ایسی زبان کوں آکھیا ویندے جیہڑی اردو تے ہندی دا مجموعہ ہے:
* **سانجھا روپ:** بول چال وچ اردو تے ہندی ہکو جیہی ہن، جینکوں "ہندوستانی" آکھیا ویندے۔
* **رسم الخط دا فرق:** جݙاں ایہ زبان عربی/فارسی رسم الخط وچ لکھی ونڄے تاں ایہ "اردو" سݙویندی ہے، تے جݙاں دیوناگری وچ لکھی ونڄے تاں ایہ "ہندی" سݙویندی ہے۔
* **تریخ:** ایہ زبان دہلی تے ایندے آس پاس دے علاقیاں وچ "کھڑی بولی" توں پیدا تھئی تے مغلیہ دور وچ پورے برصغیر دی رابطے دی زبان (Lingua Franca) بݨ گئی۔

## تریخی تے ثقافتی پہچاݨ
* **ہندوستانی لوک:** تریخی کتاباں وچ برصغیر دے رہائشی کوں "ہندوستانی" آکھیا ویندا ہئی، قطع نظر اوندے مذہب دے۔
* **ہندوستانی موسیقی:** جنوبی ایشیا دی کلاسیکی موسیقی دے دو وݙے نظام ہن، جنھاں وچوں ہک کوں "ہندوستانی کلاسیکی موسیقی" (Hindustani Classical Music) آکھیا ویندے، جیہڑی پاکستان تے شمالی بھارت وچ مقبول ہے۔

## سرائیکی تے ہندوستانی
سرائیکی تے ہندوستانی (اردو/ہندی) دے درمیان گہرا لسانی تعلق ہے:
* ݙوہیں زباناں "ہند-آریائی" خاندان توں ہن۔
* سرائیکی وسیب وچ اردو (ہندوستانی دا ہک روپ) رابطے دی دوسری وݙی زبان دے طور تے ورتی ویندی ہے۔
* کئی سرائیکی الفاظ تے ہندوستانی الفاظ دی اصل (Root) ہکو جیہی ہے۔

## موجودہ دور وچ استعمال
اڄ کل "ہندوستانی" دا لفظ زیادہ تر درج ذیل معانی وچ استعمال تھیندے:
1. بھارت دے شہریاں واسطے (بطور قومیت)۔
2. اردو تے ہندی دے مشترکہ لسانی ڈھانچے واسطے (خاص طور تے بالی وڈ دیاں فلماں دی زبان)۔

## حوالے
تیلگو

**[[تیلگو]]** (Telugu) جنوبی ایشیا دی ہک اہم زبان ہے جیہڑی بنیادی طور تے جنوبی بھارت دے ریاستاں آندھرا پردیش تے تلنگانہ وچ ٻولی ویندی ہے۔ ایہ آبادی دے لحاظ نال بھارت دی چوٹھدی (چوتھی) وݙی زبان ہے تے دراوڑی زباناں دے خاندان وچوں سب توں زیادہ ٻولی ونڄݨ والی زبان ہے۔

## لسانی خصوصیات
تیلگو کوں "مشرق دی اطالوی" آکھیا ویندے کیونکہ ایندے ہر لفظ دے آخر وچ ہک مصوت (Vowel) آندا ہے، جیہڑا اینکوں ٻولݨ وچ ٻہوں میٹھا تے موسیقی توں بھرپور بݨیندے۔
* ایہ تامل، ملیالم تے کنڑ دی بھرا زبان ہے لیکن ایندا اپنا مخصوص لہجہ ہے۔
* ایندے وچ سنسکرت دے الفاظ دا ہک ٻہوں وݙا ذخیرہ موجود ہے۔

## رسم الخط (Script)
تیلگو لکھݨ واسطے ہک مخصوص رسم الخط استعمال تھیندے جیہڑا کنڑ رسم الخط نال ملدا جلدا ہے:
* ایہ ابوجیدا (Abugida) نظام تے مشتمل ہے جتھاں حروف کوں علامتاں دے ذریعے جوڑیا ویندے۔
* ایندے حروف گولائی دار ہوندے ہن، جیہڑے قدیم زمانے وچ تاڑ دے پتیاں تے لکھݨ واسطے سوکھے ہن۔

## ادب تے فلمی صنعت
* **قدیم ادب:** تیلگو ادب دی تریخ ہک ہزار سال توں زیادہ پراݨی ہے۔ گیارہویں صدی دے شاعر "ننیا" (Nannayya) کوں پہلا وݙا شاعر منیا ویندے۔
* **ٹولی وڈ (Tollywood):** تیلگو فلمی صنعت دنیا دی وݙی فلمی صنعتاں وچوں ہک ہے۔ حیدرآباد، بھارت وچ واقع "راموجی فلم سٹی" دنیا دا سب توں وݙا فلم سٹی ہے جتھاں تیلگو فلماں بݨدیاں ہن۔

## سرائیکی تے تیلگو دا موازنہ
سرائیکی وانگ تیلگو وی اپنے خطے دی ہک توانا پہچاݨ رکھدی ہے:
* ݙوہیں زباناں وچ لوک گیتاں تے موسیقی دی ہک مضبوط روایت موجود ہے۔
* ݙوہیں زباناں دے ٻولݨ والے اپنی مادری زبان نال شدید محبت رکھدے ہن تے ایندی ترقی واسطے کوشاں ہن۔

## حوالے
سنسکرت

**[[سنسکرت]]** جنوبی ایشیا دی ہک قدیم ترین زبان ہے جیہڑی ہند-آریائی لسانی خاندان توں تعلق رکھدی ہے۔ اینکوں ہندومت، بدھ مت تے جین مت دی مقدس تے علمی زبان سمجھیا ویندے۔ سنسکرت کوں دنیا دی کئی جدید زباناں (جیویں ہندی، اردو، پنجابی تے سرائیکی) دی ماء یا وݙکی آکھیا ویندے، کیونکہ انھاں زباناں دا ہک وݙا حصہ سنسکرت دے الفاظ تے مشتمل ہے۔

## تاریخ تے ارتقاء
سنسکرت دی تریخ ہزاراں سال پراݨی ہے:
* **ویدک سنسکرت:** ایہ سنسکرت دی قدیم ترین شکل ہے جیندے وچ "وید" لکھے گئے۔ ایہ دور تقریباً 1500 قبل مسیح دا ہے۔
* **کلاسیکی سنسکرت:** مشہور گرامر دان **[[پانینی]]** نے چوتھی صدی قبل مسیح وچ سنسکرت دے اصول مرتب کیتے، جیندے بعد ایہ ہک منظم علمی زبان بݨ گئی۔

## لسانی اہمیت تے ساخت
سنسکرت اپنی پیچیدہ تے منظم گرامر واسطے مشہور ہے:
* ایندے وچ اٹھ کیس (Cases) تے ترائے صنفاں (Gender) ہوندن۔
* ماہرینِ لسانیات دا خیال ہے کہ سنسکرت دا تعلق یورپی زباناں (جیویں لاطینی تے یونانی) نال وی ہے، جینکوں "ہند-یورپی" (Indo-European) خاندان آکھیا ویندے۔

## سرائیکی تے سنسکرت دا تعلق
سرائیکی زبان دا سنسکرت نال ٻہوں گہرا تے قریبی تعلق ہے:
1. **ذخیرہ الفاظ:** سرائیکی دے سینکڑوں بنیادی الفاظ براہِ راست سنسکرت توں نکلے ہن یا انھاں دی بگڑی ہوئی شکل ہن۔
2. **صوتیات:** سرائیکی وچ کجھ خاص آوازاں (جیویں ڳ، ڄ، ݙ، ݨ) دی جڑاں قدیم ہند-آریائی لہجیاں وچ ملدیاں ہن جیہڑے سنسکرت دے ہم عصر ہن۔
3. **[[پانینی]]:** دلچسپ ڳالھ ایہ ہے کہ سنسکرت دا عظیم گرامر دان پانینی، قدیم سرائیکی وسیب (موجودہ ضلع صوابی یا ٹیکسلا دے قریب) دا رہائشی ہئی، جیندے پاروں اوں وقت دے مقامی لہجیاں نے سنسکرت دی تشکیل وچ مدد کیتی۔

## موجودہ حیثیت
اگرچہ سنسکرت ہݨ عام بول چال دی زبان کائنی، لیکن ایہ بھارت دی 22 سرکاری زباناں وچ شامل ہے۔ ایہ اڄ وی مذہبی رسومات، علمی تحقیق، تے یوگا دی اصطلاحات وچ پوری دنیا وچ استعمال تھیندی ہے۔

## حوالے
پانینی

**[[پانینی]]** قدیم جنوبی ایشیا دے ہک عظیم ماہرِ لسانیات، گرامر دان، تے عالم ہن۔ انھاں کوں "بابائے لسانیات" آکھیا ویندے کیونکہ انھاں نے **[[سنسکرت]]** زبان دے اصولاں کوں ہک منظم سائنسی شکل ݙتی۔ انھاں دا کم نہ صرف قدیم زباناں بلکہ جدید کمپیوٹر پروگرامنگ دی زباناں واسطے وی ہک بنیاد فراہم کریندے۔

## تریخی پس منظر
پانینی دی زندگی دے بارے وچ یقین نال آکھیا ویندے کہ:
* انھاں دا تعلق قدیم گندھارا (موجودہ پاکستان) دے علاقے نال ہئی۔
* اوہ قدیم شہر "شالاتولا" وچ پیدا تھئے، جیہڑا موجودہ ضلع صوابی وچ واقع ہے تے قدیم ٹیکسلا یونیورسٹی دے قریب ہئی۔
* انھاں دا دورِ حیات چوتھی صدی قبل مسیح دے قریب ہئی۔

## اشٹادھائی (Astadhyayi)
پانینی دی سب توں مشہور کتاب **[[اشٹادھائی]]** ہے، جیندے معنی ہن "اٹھ ابواب"۔
* ایں کتاب وچ پانینی نے سنسکرت گرامر دے 3,959 اصول (Sutras) بیان کیتے ہن۔
* انھاں نے زبان کوں ہک ریاضی دے فارمولے وانگ منظم کیتا، جیندے وچ لفظاں دے بݨݨ (Morphology) تے جملیاں دی ساخت (Syntax) کوں واضح کیتا۔

## پانینی تے کمپیوٹر سائنس
حیرت انگیز طور تے، پانینی دے بݨائے ہوئے گرامر دے اصول جدید کمپیوٹر دی زباناں (Programming Languages) نال ملدے جلدے ہن۔
* انھاں دے اصولاں کوں "Backus-Naur Form" (BNF) دے مماثل سمجھیا ویندے جیہڑا کمپیوٹر دی زباناں دی گرامر لکھݨ واسطے ورتیا ویندے۔
* ایں وجہ توں پانینی کوں دنیا دا پہلا "کمپیوٹر سائنٹسٹ" وی آکھیا ویندے کیونکہ انھاں نے زبان کوں ہک الگورتھم (Algorithm) دی شکل ݙتی ہئی۔

## سرائیکی خطے دا فخر
پانینی دا تعلق اوں خطے نال ہئی جیہڑا قدیم تمدن تے علم دا مرکز رہا ہے۔ سرائیکی وسیب تے پنجاب دے قریبی علاقے قدیم زمانے توں ہی لسانی تحقیق دے مرکز رہے ہن۔ پانینی نے اوں وقت دے مقامی لہجیاں (پراکرت) دا مطالعہ کر کے ہی سنسکرت کوں ہک معیاری شکل ݙتی ہئی۔

## حوالے
اشٹادھائی

**[[اشٹادھائی]]** (سنسکرت: अष्टाध्यायी) قدیم ماہرِ لسانیات **[[پانینی]]** دی تصنیف ہے جیہڑی سنسکرت گرامر دے اصولاں تے مشتمل ہے۔ ایہ دنیا دی قدیم ترین کتب وچوں ہک ہے جیہڑی اڄ وی اپنی درستی تے منطق پاروں جدید لسانیات تے کمپیوٹر سائنس دی بنیاد سمجھی ویندی ہے۔ "اشٹادھائی" دا لفظی مطلب ہے "اٹھ ابواب والی کتاب"۔

## کتاب دی ساخت
ایں کتاب کوں پانینی نے اٹھ ابواب وچ تقسیم کیتا ہے، تے ہر باب دے چار ذیلی حصے ہن۔
* **سوترا (Sutras):** پوری کتاب تقریباً 4,000 مختصر فارمولیاں (سوتراں) تے مشتمل ہے۔ ایہ فارمولے ایں قدر مختصر ہن کہ انھاں کوں یاد کرݨا سوکھا ہئی۔
* **منطق (Logic):** پانینی نے الفاظ کوں بݨاوݨ واسطے ہک ریاضیاتی نظام وضع کیتا۔ انھاں نے ݙسیا کہ کیویں ہک بنیادی جڑ (Root) توں مختلف الفاظ بݨائے ونڄ سڳدے ہن۔

## اشٹادھائی دی اہمیت
1. **زبان دا تحفظ:** ایں کتاب نے سنسکرت کوں ہک مستقل شکل ݙے ݙتی، جیندے پاروں ایہ ہزاراں سال گزرݨ دے باوجود تبدیل نہیں تھئی۔
2. **سائنسی بنیاد:** ایہ دنیا دی پہلی ایسی کتاب ہے جیندے وچ زبان کوں ہک "مشین" یا "سافٹ ویئر" وانگ سمجھایا گیا ہے۔
3. **اثرات:** دنیا دی تمام ہند-آریائی زباناں (بشمول سرائیکی، اردو تے ہندی) دی گرامر دے پچھوں کہیں نہ کہیں شکل وچ اشٹادھائی دے اصول کارفرما ہن۔

## جدید دور تے اشٹادھائی
بیسویں صدی وچ جݙاں کمپیوٹر دی زباناں (Programming Languages) بݨاوݨ دا کم شروع تھیا، تاں ماہرین حیران رہ گئے کہ پانینی نے ہزاراں سال پہلے اوہو "الگورتھم" استعمال کیتے ہن جیہڑے اڄ کمپیوٹر سافٹ ویئر وچ استعمال تھیندے ہن۔ خاص طور تے "Backus-Naur Form" (BNF) جیہڑی کمپیوٹر گرامر واسطے استعمال تھیندی ہے، اوہ اشٹادھائی دے اصولاں دے ٻہوں قریب ہے۔

## حوالے
زمرہ:تمام مردہ روابط والے مضامین

40px|left
**[[زمرہ:تمام_مردہ_روابط_والے_مضامین|مردہ روابط والے مضامین]]** ہک انتظامی زمرہ ہے جیندے وچ اوہ تمام صفحات شامل ہوندے ہن جنھاں دے حوالے (References) یا بیرونی روابط (External Links) ہݨ کم نہیں کریندے۔

## مقصد
* ایہ زمرہ مینیجرز تے رضاکاراں کوں ہک فہرست فراہم کریندے تاکہ اوہ خراب لنکس کوں ٹھیک کر سڳن۔
* خراب لنکس کوں عام طور تے انٹرنیٹ آرکائیو دے ذریعے بحال کیتا ویندے۔
* ایں زمرے وچ مضامین خود بخود شامل تھیندے ہن جݙاں انھاں وچ `` دا سانچہ استعمال کیتا ونڄے۔

## انتظامی معلومات
* ایہ ہک **پوشیدہ زمرہ** (Hidden Category) ہے، ایہ مضامین دے آخر وچ عام پڑھݨ والیاں کوں نظر نہیں آندا۔
* ایں زمرے دی صفائی ویکیپیڈیا دے معیار کوں بہتر بݨاوݨ واسطے ضروری ہے۔

__HIDDENCAT__
زمرہ:ویکیپیڈیا_انتظام
زمرہ:مردہ_روابط_والے_تمام_صفحات
زمرہ:ویکی:اسلوب حوالہ 1 کا انتظام: url-status

40px|left
**[[زمرہ:ویکی:اسلوب_حوالہ_1_کا_انتظام:_url-status|url-status]]** ہک تکنیکی انتظام دا زمرہ ہے جیہڑا سرائیکی ویکیپیڈیا دے مضامین وچ ورتے گئے ویب حوالیاں دی حالت (Status) کوں ظاہر کریندے۔

## مقصد
جݙاں تساں کوئی حوالہ (Citation) ݙیندے او، تاں اوندے وچ ہک خانہ `|url-status=` دا ہوندے جیندے وچ تساں ݙسیندے او کہ اصل لنک اڄ وی چلدا پیا ہے (`live`) یا اوہ ختم تھی چُکے (`dead`)۔
* ایہ زمرہ خودکار طریقے نال انھاں مضامین کوں کٹھا کریندے جتھاں ایں کوڈ وچ کوئی مسئلہ ہووے یا اینکوں ٹھیک کرݨ دی ضرورت ہووے۔
* ایں نظام دے ذریعے اساکوں پتہ لڳدے کہ کیہڑے مضامین وچ آرکائیو لنک (Archive Link) دکھاوݨا لازمی ہے۔

## انتظامی معلومات
* ایہ ہک **پوشیدہ زمرہ** (Hidden Category) ہے، ایہ عام پڑھݨ والیاں کوں نظر نہیں آندا۔
* اینکوں دستی طور تے کہیں مضمون وچ شامل نہ کرو، ایہ سانچہ:حوالہ_ویب دے ذریعے خود بخود شامل تھیندے۔

زمرہ:ویکی:اسلوب_حوالہ_1_کا_انتظام
زمرہ:فہرستاں

40px|left
**[[زمرہ:فہرستاں|فہرستاں]]** (Lists) ہک مرکزی زمرہ ہے جیندے وچ سرائیکی ویکیپیڈیا دے تمام فہارستی مضامین شامل کیتے ویندن۔

## مقصد
* ایہ زمرہ قارئین کوں ہک ہی جگہ تے مختلف موضوعات (جیویں ملکاں دی لسٹ، زباناں دی لسٹ، یا سیاسی جماعتاں دی لسٹ) لبھݨ وچ مدد ݙیندے۔
* فہارستی مضامین معلومات کوں مختصر تے منظم طریقے نال پیش کرݨ دا بہترین ذریعہ ہن۔

## ذیلی زمرے
ایں زمرے وچ موضوع دے لحاظ نال کئی ذیلی زمرے بݨائے ونڄ سڳدے ہن، جیویں:
* زمرہ:پاکستان_دیاں_فہرستاں
* زمرہ:زباناں_دیاں_فہرستاں
* زمرہ:ویکیپیڈیا_انتظامی_فہرستاں

زمرہ:ویکیپیڈیا_مواد
زمرہ:پاکستان دیاں فہرستاں

40px|left
**[[زمرہ:پاکستان دیاں فہرستاں|پاکستان دیاں فہرستاں]]** (Lists of Pakistan) ہک ایسا زمرہ ہے جیندے وچ پاکستان نال متعلق تمام فہارستی مضامین کوں کٹھا کیتا ویندے۔

## موضوعات
ایں زمرے وچ درج ذیل قسم دیاں فہرستاں شامل تھی سڳدیاں ہن:
* **سیاست:** پاکستان دے وزرائے اعظم، صدور، تے سیاسی جماعتاں دی فہرست۔
* **جغرافیہ:** پاکستان دے شہراں، دریاواں، تے پہاڑاں دی فہرست۔
* **انتظام:** پاکستان دے صوبیاں تے اضلاع دی فہرست۔
* **ثقافت:** سرائیکی، پنجابی، سندھی، تے پشتو شاعراں تے ادیباں دی فہرست۔

## انتظامی معلومات
جݙاں وی تساں پاکستان دے کہیں موضوع تے کوئی "فہرست" (List) بݨاؤ، تاں اوندے آخر وچ ایہ زمرہ لازمی پاؤ۔

زمرہ:پاکستان
زمرہ:فہرستاں_بلحاظ_ملک
زمرہ:فہرستاں
زمرہ:پاکستان

60px|left
**[[زمرہ:پاکستان|پاکستان]]** (Pakistan) سرائیکی ویکیپیڈیا دا ہک مرکزی زمرہ ہے جیندے وچ اسلامی جمہوریہ پاکستان دے متعلق تمام مضامین کوں کٹھا کیتا ویندے۔

## ذیلی زمرے
پاکستان دے وسیع موضوعات کوں ترتیب ݙیوݨ واسطے ایں زمرے وچ درج ذیل ذیلی زمرے شامل ہن:
* **[[زمرہ:پاکستان دی تریخ|تریخ]]:** قدیم تمدن توں گھن کے تحریکِ پاکستان تک۔
* **[[زمرہ:پاکستان دا جغرافیہ|جغرافیہ]]:** دریا، پہاڑ، صحرا تے صوبے۔
* **[[زمرہ:پاکستان دی سیاست|سیاست]]:** حکومتی ادارے تے سیاسی جماعتاں۔
* **[[زمرہ:سرائیکی وسیب]]:** سرائیکی خطے دی ثقافت تے شخصیات۔
* **[[زمرہ:پاکستان دیاں فہرستاں|فہرستاں]]:** مختلف اعداد و شمار دی فہرستاں۔

## بنیادی معلومات
پاکستان جنوبی ایشیا دا ہک اہم ملک ہے جیہڑا 14 اگست 1947ء کوں معرضِ وجود وچ آیا۔ ایندا دارالحکومت اسلام آباد ہے تے سب توں وݙا شہر کراچی ہے۔

زمرہ:جنوبی ایشیا دے ملک
زمرہ:اسلامی ممالک
زمرہ:ایشیا دے ملک
زمرہ:اسلامی ممالک

40px|left
**[[زمرہ:اسلامی ممالک|اسلامی ممالک]]** (Islamic Countries) ہک ایسا زمرہ ہے جیندے وچ دنیا دے انھاں ملکاں دے مضامین شامل کیتے ویندن جتھاں اسلام غالب مذہب ہے یا جیہڑے سرکاری طور تے اسلامی ریاستاں ہن۔

## موضوعات
ایں زمرے وچ درج ذیل خطیاں دے ملک شامل ہن:
* **مشرقِ وسطیٰ:** سعودی عرب، ایران، عراق، ترکی وغیرہ۔
* **جنوبی ایشیا:** پاکستان، بنگلہ دیش، مالدیپ۔
* **شمالی افریقہ:** مصر، مراکش، الجزائر وغیرہ۔
* **جنوب مشرقی ایشیا:** انڈونیشیا، ملائیشیا۔

## اہمیت
ایہ زمرہ قارئین کوں اسلامی دنیا (Muslim World) دے جغرافیے، معیشت تے سیاسی حالات کوں سمجھݨ وچ مدد ݙیندے۔

زمرہ:ممالک_بلحاظ_مذہب
زمرہ:اسلام
زمرہ:ایشیا_دے_ملک
زمرہ:افریقہ_دے_ملک
زمرہ:ویکی:اسلوب حوالہ 1 کا انتظام

40px|left
**[[زمرہ:ویکی:اسلوب_حوالہ_1_کا_انتظام|اسلوب حوالہ 1 کا انتظام]]** (CS1 Management) ہک وݙا انتظامی زمرہ ہے جیہڑا حوالے (Citations) وچ موجود مختلف فنی مسائل تے دیکھ بھال دے زمریاں کوں منظم کریندے۔

## مقصد
ایں زمرے دا مقصد انھاں تمام مضامین دی نگرانی کرݨا ہے جنھاں دے حوالیاں وچ کجھ اضافی معلومات یا اصلاح دی ضرورت ہوندی ہے۔ ایندے وچ درج ذیل ذیلی زمرے آ ویندے ہن:
* آرکائیو دے عنوان دی درستی۔
* یو آر ایل (URL) دی حالت دی نگرانی۔
* غیر معروف پیرامیٹرز دی نشاندہی۔

## انتظامی معلومات
* ایہ ہک **پوشیدہ زمرہ** (Hidden Category) ہے۔
* ایہ عام طور تے خودکار طریقے نال بݨدا ہے جݙاں سانچہ:حوالہ_ویب یا دیگر حوالہ جاتی سانچے استعمال کیتے ونڄن۔

زمرہ:ویکیپیڈیا_انتظام
زمرہ:ویکیپیڈیا انتظام

60px|left
**[[زمرہ:ویکیپیڈیا_انتظام|ویکیپیڈیا انتظام]]** (Wikipedia Administration) ہک مرکزی زمرہ ہے جیہڑا سرائیکی ویکیپیڈیا کوں چلاوݨ واسطے ورتے گئے تمام انتظامی صفحات، سانچیاں، تے زمریاں کوں منظم کریندے۔

## مقصد
ایں زمرے وچ درج ذیل چیزاں شامل ہوندیاں ہن:
* **تکنیکی انتظام:** سانچے (Templates) تے ماڈیولز۔
* **نگرانی:** مردہ روابط، حوالے دی غلطیاں، تے صفائی دے زمرے (Maintenance Categories)۔
* **رہنمائی:** معاونت دے صفحات تے پالیسیاں۔

## ہدایات
ایہ زمرہ عام مضامین واسطے کائنی۔ ایندے وچ صرف اوہ صفحات پائے ویندن جیہڑے ویکیپیڈیا دے اندرونی نظام کوں بہتر بݨاوݨ واسطے بݨائے گئے ہن۔

زمرہ:فہرستاں
زمرہ:فہرستاں بلحاظ ملک

40px|left
**[[زمرہ:فہرستاں بلحاظ ملک|فہرستاں بلحاظ ملک]]** (Lists by country) ہک ایسا زمرہ ہے جیندے وچ دنیا دے مختلف ملکاں نال متعلق تمام فہارستی مضامین کوں کٹھا کیتا ویندے۔

## مقصد
ایں زمرے دا مقصد قارئین واسطے ایسی فہرستاں لبھݨ وچ آسانی پیدا کرݨا ہے جیہڑیاں مخصوص ملکاں دے بارے وچ ہوندیاں ہن۔ مثلاً:
* پاکستان دیاں فہرستاں۔
* بھارت دیاں فہرستاں۔
* سعودی عرب دیاں فہرستاں۔

## ذیلی زمرے
ایں زمرے وچ ہر ملک واسطے ہک وکھرا ذیلی زمرہ بݨایا ویندے، جیویں:
* زمرہ:پاکستان_دیاں_فہرستاں

زمرہ:فہرستاں_بلحاظ_جغرافیہ
زمرہ:ممالک
زمرہ:فہرستاں
زمرہ:ویکیپیڈیا انتظامی فہرستاں

40px|left
**[[زمرہ:ویکیپیڈیا انتظامی فہرستاں|ویکیپیڈیا انتظامی فہرستاں]]** (Wikipedia administration lists) ہک انتظامی زمرہ ہے جیندے وچ ایسی فہرستاں شامل کیتیاں ویندیاں ہن جیہڑیاں ویکیپیڈیا دے انتظام تے دیکھ بھال واسطے بݨائیاں گئیاں ہن۔

## مقصد
ایں زمرے دا مقصد مینیجرز تے رضاکاراں کوں درج ذیل کماں وچ مدد ݙیوݨ ہے:
* **نگرانی:** مردہ روابط والے مضامین دی فہرست۔
* **ترتیب:** استعمال تھیوݨ والے تمام سانچیاں دی فہرست۔
* **اصلاح:** انھاں مضامین دی فہرست جنھاں وچ حوالے دی غلطیاں ہن۔

## انتظامی معلومات
ایہ زمرہ عام قارئین واسطے کائنی، بلکہ ایہ صرف ویکیپیڈیا دے "بیک اینڈ" (Back-end) کوں منظم کرݨ واسطے ہے۔

زمرہ:ویکیپیڈیا_انتظام
زمرہ:فہرستاں
زمرہ:ویکیپیڈیا مواد

40px|left
**[[زمرہ:ویکیپیڈیا مواد|ویکیپیڈیا مواد]]** (Wikipedia content) سرائیکی ویکیپیڈیا دا ہک مرکزی زمرہ ہے جیہڑا تمام علمی مواد کوں مختلف شکلاں وچ منظم کریندے۔

## مقصد
ایں زمرے دا مقصد قارئین کوں ویکیپیڈیا دے مواد تک رسائی دے مختلف طریقے فراہم کرݨا ہے، جیویں:
* **[[زمرہ:فہرستاں|فہرستاں]]:** معلومات دی ترتیب وار فہرستاں۔
* **[[زمرہ:زمرہ_جات|زمرہ جات]]:** مضامین دی گروہ بندی۔
* **[[ویکیپیڈیا:پورٹل|پورٹلز]]:** خاص موضوعات دے مرکزی صفحات۔

## ترتیب
ایہ زمرہ ویکیپیڈیا دے علمی ڈھانچے دے سب توں اوپری درجے وچ شامل ہے تے ایندا مقصد صرف معلومات کوں ترتیب ݙیوݨ ہے۔

زمرہ:ویکیپیڈیا_مرکزی_فہرست
زمرہ:ویکیپیڈیا مرکزی فہرست

50px|left
**[[زمرہ:ویکیپیڈیا مرکزی فہرست|ویکیپیڈیا مرکزی فہرست]]** (Wikipedia main lists) سرائیکی ویکیپیڈیا دا سب توں اعلیٰ سطح (Top-level) دا زمرہ ہے جیہڑا پورے انسائیکلوپیڈیا دے مواد کوں ترتیب ݙیندے۔

## مقصد
ایں زمرے دا مقصد قارئین کوں ویکیپیڈیا دے تمام مضامین، زمرہ جات، تے دیگر اہم صفحات تک ہک مرکزی راستے دے ذریعے پہنچاوݨ ہے۔ ایہ ویکیپیڈیا دی "ماسٹر انڈیکس" دے طور تے کم کریندے۔

## ذیلی تقسیم
ایندے وچ عام طور تے درج ذیل مرکزی زمرے شامل ہوندے ہن:
* **[[زمرہ:ویکیپیڈیا_مواد|مواد]]**: تمام علمی مضامین دا مجموعہ۔
* **[[زمرہ:ویکیپیڈیا_انتظام|انتظام]]**: ویکیپیڈیا کوں چلاوݨ والے تکنیکی صفحات۔
* **[[زمرہ:زمرہ_جات|زمرہ جات]]**: تمام موضوعات دی گروہ بندی۔

زمرہ:ویکیپیڈیا
زمرہ:زمرہ جات

40px|left
**[[زمرہ:زمرہ جات|زمرہ جات]]** (Categories) ہک مرکزی انتظامی زمرہ ہے جیندے وچ سرائیکی ویکیپیڈیا دے تمام زمریاں کوں منظم کیتا ویندے۔

## مقصد
ویکیپیڈیا وچ زمرہ جات دا مقصد مضامین کوں موضوع دے لحاظ نال کٹھا کرݨا ہے تاکہ:
* قارئین متعلقہ مضامین کوں سوکھے طریقے نال لبھ سڳن۔
* لکھاری نویں مضامین کوں درست جگہ تے شامل کر سڳن۔

## تقسیم
ایں زمرے وچ عام طور تے درج ذیل وݙے گروہ شامل ہوندے ہن:
* **[[زمرہ:مضامین_بلحاظ_موضوع|مضامین بلحاظ موضوع]]:** سائنس، تریخ، ثقافت وغیرہ۔
* **[[زمرہ:ویکیپیڈیا_انتظام|ویکیپیڈیا انتظام]]:** تکنیکی تے انتظامی زمرے۔
* **[[زمرہ:پوشیدہ_زمرہ جات|پوشیدہ زمرہ جات]]:** اوہ زمرے جیہڑے صرف مینیجرز واسطے ہن۔

زمرہ:ویکیپیڈیا_مرکزی_فہرست
زمرہ:مضامین بلحاظ موضوع

40px|left
**[[زمرہ:مضامین بلحاظ موضوع|مضامین بلحاظ موضوع]]** (Articles by topic) ہک مرکزی زمرہ ہے جیہڑا ویکیپیڈیا دے تمام علمی مضامین کوں انھاں دے شعبہ جات دے مطابق ترتیب ݙیندے۔

## علمی تقسیم
ایں زمرے دے تحت مختلف شعبہ ہائے زندگی دے مضامین کوں کٹھا کیتا ویندے، جیویں:
* **[[زمرہ:تریخ|تریخ]]:** ماضی دے واقعات تے شخصیات۔
* **[[زمرہ:جغرافیہ|جغرافیہ]]:** ملک، شہر، دریا تے زمین۔
* **[[زمرہ:سائنس|سائنس]]:** طبیعیات، کیمیا، حیاتیات تے ٹیکنالوجی۔
* **[[زمرہ:ادب|ادب]]:** شاعری، افسانہ تے زباناں۔
* **[[زمرہ:مذہب|مذہب]]:** دنیا دے مذاہب تے عقائد۔

## مقصد
ایں زمرے دا مقصد ایہ ہے کہ جے کوئی قاری صرف "سائنس" یا "تریخ" دے بارے وچ پڑھݨا چاہوے، تاں اونکوں متعلقہ تمام مضامین ہک ہی جگہ مل ونڄن۔

زمرہ:زمرہ_جات
زمرہ:ویکیپیڈیا_مواد
زمرہ:تریخ

40px|left
**[[زمرہ:تریخ|تریخ]]** (History) ہک بنیادی علمی زمرہ ہے جیندے وچ ماضی دے واقعات، شخصیات، تہذیباں، تے انسانی ارتقاء دے متعلق مضامین کوں کٹھا کیتا ویندے۔

## ذیلی زمرے
تریخ کوں بہتر طریقے نال سمجھݨ واسطے اینکوں درج ذیل حصیاں وچ ونڈیا ونڄ سڳدے:
* **[[زمرہ:قدیم_تریخ|قدیم تریخ]]:** وادی سندھ دی تہذیب، میسوپوٹیمیا، تے قدیم مصر۔
* **[[زمرہ:اسلامی_تریخ|اسلامی تریخ]]:** عہدِ نبوی، خلافتِ راشدہ، تے دیگر اسلامی ادوار۔
* **[[زمرہ:پاکستان_دی_تریخ|پاکستان دی تریخ]]:** تحریکِ پاکستان توں گھن کے اڄ تائیں دا دور۔
* **[[زمرہ:شخصیات|تاریخی شخصیات]]:** بادشاہ، فاتحین، تے مصلحین۔

## اہمیت
تریخ اساکوں ساݙے ماضی نال جوڑیندی ہے تے حال کوں سمجھݨ وچ مدد ݙیندی ہے۔ سرائیکی ویکیپیڈیا تے تریخ دے مضامین ساݙے ورثے کوں محفوظ کرݨ وچ اہم کردار ادا کریسن۔

زمرہ:مضامین_بلحاظ_موضوع
زمرہ:سماجی_علوم
لاس اینجلس

**[[لاس اینجلس]]** (انگریزی: Los Angeles) جینکوں مختصراً **ایل اے** (L.A.) وی آکھیا ویندے، امریکہ دی ریاست کیلیفورنیا دا سب توں وݙا تے امریکہ دا ݙوجھا سب توں وݙا شہر ہے۔ ایہ شہر بحرِ الکاہل دے کنڈے تے آباد ہے تے اپنی تفریحی صنعت، خاص طور تے **ہالی وڈ** (Hollywood) پاروں پوری دنیا وچ مشہور ہے۔

## تریخ
لاس اینجلس کوں 4 ستمبر 1781ء کوں ہسپانوی گورنر فیلیپ ڈی نیو نے آباد کیتا ہئی۔ ایندا اصل نال ہسپانوی زبان وچ ٻہوں لمبا ہئی جیندے وچ "فرشتیاں" (Angels) دا ذکر ہئی، ایں واسطے اینکوں "فرشتیاں دا شہر" (City of Angels) وی آکھیا ویندے۔

## معیشت تے ثقافت
* **ہالی وڈ:** دنیا دی سب توں وݙی فلمی صنعت ایں شہر وچ واقع ہے۔
* **ٹیکنالوجی:** ایہ شہر خلائی تحقیق (Aerospace) تے ٹیکنالوجی دا وی مرکز ہے۔
* **موسم:** ایندا موسم بحیرہ روم وانگوں خشک تے دھپ والا ہوندے، جیہڑا سرائیکی وسیب دے تپدے موسم نال تھوڑی مماثلت رکھیندے۔

## مشہور مقامات
1. **ہالی وڈ سائن (Hollywood Sign):** جیہڑا پہاڑی تے شہر دی پہچان ہے۔
2. **گریفتھ آبزرویٹری:** فلکیات دے شوقیناں واسطے ہک بہترین جگہ۔
3. **سانتا مونیکا بیچ:** سمندر دا کنڈہ جیہڑا سیاحاں وچ ٻہوں مقبول ہے۔

## حوالے


زمرہ:امریکہ دے شہر
زمرہ:کیلیفورنیا دے شہر
زمرہ:شہر
امریکا

**[[امریکا]]** جینکوں باضابطہ طور تے **ریاستہائے متحدہ امریکا** (USA) آکھیا ویندے، شمالی امریکا دے براعظم وچ واقع ہک وفاقی جمہوریہ ہے۔ ایہ 50 ریاستاں تے ہک وفاقی ضلعے (واشنگٹن ڈی سی) تے مشتمل ہے۔ رقبے تے آبادی دے لحاظ نال ایہ دنیا دے وݙے ملکاں وچوں ہک ہے۔ امریکا اپنی فوجی طاقت، جدید ٹیکنالوجی، تے مضبوط معیشت پاروں دنیا دی واحد "سپر پاور" (Superpower) سمجھا ویندے۔

## تریخ
امریکا دی جدید تریخ 4 جولائی 1776ء توں شروع تھیندی ہے جݙاں 13 برطانوی نوآبادیات نے برطانیہ توں آزادی دا اعلان کیتا۔
* **بانیانِ امریکا:** جارج واشنگٹن، تھامس جیفرسن تے بینجمن فرینکلن نے ملک دی بنیاد رکھی۔
* **خانہ جنگی:** 1861ء توں 1865ء تک غلامی دے خاتمے واسطے ہک وݙی جنگ لڑی گئی۔
* **عالمی جنگاں:** پہلی تے ݙوجھی عالمی جنگ دے بعد امریکا دنیا دی سب توں وݙی طاقت بݨ کے ابھریا۔

## جغرافیہ
امریکا دا جغرافیہ ٻہوں وسیع تے متنوع ہے۔
* **مشرق:** بحرِ اوقیانوس (Atlantic Ocean) دا ساحل۔
* **مغرب:** بحرِ الکاہل (Pacific Ocean) دا ساحل۔
* **شمال:** کینیڈا دے نال لمبی سرحد۔
* **جنوب:** میکسیکو دے نال سرحد۔
* ایندے وچ پہاڑی سلسلے (Rocky Mountains)، وݙے میدان، تے عظیم جھلاں (Great Lakes) شامل ہن۔

## ریاستاں تے حکومت
امریکا وچ صدارتی نظامِ حکومت رائج ہے۔
* **قانون سازی:** امریکی کانگریس (سینیٹ تے ہاؤس آف ریپریزنٹیٹوز)۔
* **ریاستاں:** کیلیفورنیا، ٹیکساس، فلوریڈا تے نیویارک معاشی طور تے سب توں اہم ریاستاں ہن۔
* ہر ریاست دا اپنا آئین تے گورنر ہوندے، لیکن دفاع تے خارجہ پالیسی وفاق دے کول ہوندی ہے۔

## معیشت تے ٹیکنالوجی
امریکا دنیا دی سب توں وݙی معیشت ہے۔
* **ٹیکنالوجی:** سلیکون ویلی (Silicon Valley) دنیا وچ آئی ٹی دا مرکز ہے۔ مائیکروسافٹ، گوگل، تے ایپل جیہڑیاں کمپنیاں اڄ اساں استعمال کریندے پئے ہیں، اوہ امریکی ہن۔
* **ناسا (NASA):** خلائی تحقیق وچ امریکا دنیا دا ہراول دستہ ہے۔

## ثقافت
امریکی ثقافت نے پوری دنیا تے اثر پاتا ہے۔
* **ہالی وڈ:** فلمی صنعت دا عالمی مرکز۔
* **کھاݨے:** برگر، پیزا تے فاسٹ فوڈ جیہڑے اڄ پوری دنیا وچ عام ہن، امریکا توں شروع تھئے ہن۔

## حوالے


زمرہ:امریکا
زمرہ:شمالی امریکا دے ملک
زمرہ:ممالک
بنگالی

**[[بنگالی]]** (بنگالی زبان وچ: বাংলা) ہک ہند-آریائی زبان ہے جیہڑی بنیادی طور تے جنوبی ایشیا دے خطے **بنگال** وچ ٻولی ویندی ہے۔ ایہ بنگلہ دیش دی قومی تے سرکاری زبان ہے تے بھارت دی ریاستاں مغربی بنگال، تریپورہ تے آسام دے کجھ حصیاں وچ وی ٻولی ویندی ہے۔ آبادی دے لحاظ نال ایہ دنیا دی ستویں سب توں وݙی زبان ہے۔

## تریخ تے ارتقاء
بنگالی زبان دا ارتقاء تقریباً 1,000 توں 1,200 سال پہلے قدیم سنسکرت تے پراکرت توں تھیا۔
* **قدیم دور:** ایں دور وچ "چریا پد" (Charyapada) لکھی گئی جیہڑی بنگالی ادب دی قدیم ترین مثال ہے۔
* **وسطی دور:** ایں دور وچ مذہبی شاعری تے قصے لکھے گئے۔
* **جدید دور:** 19ویں صدی وچ راجہ رام موہن رائے تے ایشور چندر ودیا ساگر نے جدید بنگالی نثر دی بنیاد رکھی۔

## بنگالی ادب
بنگالی ادب دنیا دے امیر ترین ادباں وچوں ہک ہے۔
* **رابندر ناتھ ٹیگور:** ایشیا دے پہلے نوبل انعام یافتہ شاعر، جنھاں نے "گیتانجلی" لکھی۔
* **قاضی نذر الاسلام:** بنگلہ دیش دے قومی شاعر، جنھاں کوں "باغی شاعر" آکھیا ویندے۔
* ایں زبان وچ ناول، افسانے تے موسیقی (جیویں ربیندر سنگیت) دا ٻہوں وݙا ذخیرہ موجود ہے۔

## لسانیاتی مماثلت
بنگالی زبان دا سرائیکی تے اردو نال گہرا تعلق ہے کیونکہ ایہ سب ہک ہی خاندان (ہند-آریائی) توں ہن۔
* کئی الفاظ مشترک ہن، جیویں: "ماء" (Ma)، "پانی" (Jol/Pani)، "ہتھ" (Hat)۔
* گرامر دی ساخت وی کافی حد تائیں ملدی جلدی ہے۔

## رسم الخط
بنگالی زبان ہک مخصوص رسم الخط وچ لکھی ویندی ہے جینکوں "بنگالی لپی" آکھیا ویندے۔ ایہ براہمی رسم الخط توں نکلی ہے تے ایندے حروف دی شکل اردو یا سرائیکی توں بالکل مختلف ہے، لیکن ایہ وی کھٻے توں سڄے لکھی ویندی ہے۔

## حوالے


زمرہ:بنگالی زبان
زمرہ:ہند-آریائی زباناں
زمرہ:بنگلہ دیش
زمرہ:بھارت دیاں زباناں
پاکستان پیپلز پارٹی

**[[پاکستان پیپلز پارٹی]]** (مختصراً: پی پی پی) پاکستان دی ہک اہم سیاسی جماعت ہے جیہڑی بائیں بازو (Left-wing) دے نظریات رکھیندی ہے۔ ایں جماعت دی بنیاد 30 نومبر 1967ء کوں لاہور وچ **ذوالفقار علی بھٹو** نے رکھی ہئی۔ ایہ جماعت ملک وچ جمہوریت دی بحالی تے غریب طبقے دے حقوق واسطے جدوجہد پاروں پہچاݨی ویندی ہے۔

## تاریخ تے پس منظر
* **آغاز:** ذوالفقار علی بھٹو نے ایوب خان دی حکومت توں الگ تھیوݨ دے بعد ایں جماعت کوں بݨایا۔ ایندا مشہور نعرہ "اسلام ساݙا مذہب ہے، جمہوریت ساݙی سیاست ہے، تے سوشلزم ساݙی معیشت ہے" ہئی۔
* **بھٹو دور:** 1970ء دے انتخابات وچ ایں جماعت نے مغربی پاکستان وچ وݙی کامیابی حاصل کیتی۔
* **بے نظیر بھٹو:** بھٹو دی شہادت دے بعد انھاں دی صاحبزادی بے نظیر بھٹو نے جماعت دی قیادت کیتی تے اسلامی دنیا دی پہلی خاتون وزیراعظم بݨی۔

## نظریات
پاکستان پیپلز پارٹی دے بنیادی نظریات وچ درج ذیل چیزاں شامل ہن:
1. **روٹی، کپڑا اور مکان:** غریب عوام کوں بنیادی سہولیات دی فراہمی۔
2. **پارلیمانی جمہوریت:** ملک وچ پارلیمنٹ دی بالادستی۔
3. **سوشلزم:** معاشی وسائل دی منصفانہ تقسیم۔

## قیادت
جماعت دی قیادت ہمیشہ بھٹو خاندان دے گرد گھمدی رہی ہے:
* **ذوالفقار علی بھٹو:** بانی تے سابق وزیراعظم۔
* **نصرت بھٹو:** سابقہ خاتونِ اول تے چیئرپرسن۔
* **بے نظیر بھٹو:** سابقہ وزیراعظم (دو مرتبہ)۔
* **آصف علی زرداری:** سابق صدرِ پاکستان تے شریک چیئرمین۔
* **بلاول بھٹو زرداری:** موجودہ چیئرمین۔

## انتخابی نشان
پیپلز پارٹی دا روایتی انتخابی نشان "تلوار" ہئی، لیکن ضیاء الحق دے دور وچ پابندی دے بعد ہݨ ایہ جماعت "تیر" دے نشان نال الیکشن لڑدی ہے۔

## حوالے


زمرہ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں
زمرہ:پاکستان پیپلز پارٹی
زمرہ:پاکستان دی سیاست
تحریک انصاف

**[[پاکستان تحریک انصاف]]** (مختصراً: پی ٹی آئی) پاکستان دی ہک وݙی سیاسی جماعت ہے جیندے بانی دنیا دے مشہور کرکٹر تے سابق وزیراعظم **عمران خان** ہن۔ ایں جماعت دی بنیاد 25 اپریل 1996ء کوں لاہور وچ رکھی گئی ہئی۔ پی ٹی آئی دا بنیادی مقصد پاکستان کوں ہک "اسلامی فلاحی ریاست" بݨاوݨ ہے جتھاں قانون دی نظر وچ سب برابر ہوون۔

## تریخ تے سیاسی سفر
* **ابتدائی دور:** اپݨے قیام دے پہلے پندرہ سالاں وچ جماعت کوں کوئی وݙی انتخابی کامیابی نہ ملی۔
* **سونامی پلس (2011ء):** 30 اکتوبر 2011ء کوں مینارِ پاکستان، لاہور دے جلسے نے پی ٹی آئی کوں ملک دی ہک وݙی سیاسی طاقت بݨا ݙتا۔
* **حکومت (2018ء):** 2018ء دے عام انتخابات وچ کامیابی دے بعد عمران خان ملک دے وزیراعظم بݨے تے خیبر پختونخوا دے نال نال وفاق تے پنجاب وچ وی حکومت بݨائی۔

## منشور تے نظریات
پاکستان تحریک انصاف دے منشور دے اہم نکات درج ذیل ہن:
1. **انصاف:** امیر تے غریب واسطے ہکو جھیاں قانون۔
2. **ریاستِ مدینہ:** ملک کوں نبی کریم ﷺ دی ریاست دے اصولاں تے استوار کرݨا۔
3. **کرپشن دا خاتمہ:** حکومتی اداریاں توں بدعنوانی کوں ختم کرݨا۔
4. **خود مختار خارجہ پالیسی:** پاکستان دے مفاد کوں سب توں پہلے رکھݨا۔

## قیادت
* **عمران خان:** بانی چیئرمین تے جماعت دی اصل پہچاݨ۔
* جماعت وچ شاہ محمود قریشی، اسد عمر تے دیگر اہم رہنما شامل رہے ہن۔

## انتخابی نشان
پی ٹی آئی دا مشہور انتخابی نشان "بلا" (Bat) ہے، جیہڑا عمران خان دی کرکٹ دے میدان وچ کامیابی دی علامت وی سمجھا ویندے۔

## حوالے


زمرہ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں
زمرہ:پاکستان تحریک انصاف
زمرہ:پاکستان دی سیاست
زمرہ:معاونت

40px|left
**[[زمرہ:معاونت|معاونت]]** (Help) ہک مرکزی زمرہ ہے جیندے وچ ویکیپیڈیا دے استعمال، ترمیم، تے پالیسیاں نال متعلق تمام امدادی صفحات کوں کٹھا کیتا ویندے۔

## مقصد
ایں زمرے دا مقصد قارئین تے لکھاریاں کوں ویکیپیڈیا دے نظام کوں سمجھݨ وچ مدد فراہم کرݨا ہے۔ ایندے وچ درج ذیل چیزاں شامل ہن:
* **رہنمائی:** مضامین لکھݨ دے طریقے تے ٹٹوریلز۔
* **سوال و جواب:** کثرت نال پچھے ونڄݨ والے سوالات (FAQ)۔
* **تکنیکی مدد:** سانچیاں تے میڈیا دے استعمال دے طریقے صفحے۔

زمرہ:ویکیپیڈیا_انتظام
زمرہ:ویکیپیڈیا_مواد