ڈاکٹرعبدالسلام الیکٹروویک یونیفیکیشن تھیوری

[ELECTROWEAK UNIFICATION THEORY]

ڈاکٹرعبدالسلام ہک عظیم پاکستانی سائنسدان ہَن۔ ڈاکٹر عبدالسلام فزکس اچ نوبل پرائز حاصل کرݨ والے پہلے پاکستانی سائنسدان ہن۔ ڈاکٹر صاحب 29 جنوری 1926 کوں جھنگ اچ پیدا تھئین تے 21 نومبر 1996 کوں آکسفورڈ انگلینڈ اچ ہیں دنیا توں ٹُر گن۔ اْنیں دے والد صاحب محکمہ تعلیم اچ کلرک ہَن۔

ڈاکٹرصاحب جڈاں 1936 اچ سکول پڑھدے ہَن تاں انیں دا سائنس دا استاد ہک ڈینہہ انیں دی کلاس کوں کائنات دے قوتیں بارے پڑھیندئیں ہوئیں اے آکھیا جو بجلی ہک قوت اے جیڑھی ساݙے شہراچ کینی رہندی بلکہ اے اساں کنوں سو میل پرھے لاہوردے شہر اچ رہندی اے ۔تے ہک ٻی قوت ایٹمی قوت وی ہے ، بَھل بَھل، اے وݙی ݙاڈھی قوت ہے جیندے بارے میں وی چھڑا سُݨی وداں جو اے قوت یورپ اچ رہندی ہے،اتھاں کینی ہوندی۔ ایں ڳالھ کنیں اے پتہ لڳدے جو دنیا دے پسماندہ ملکیں اچ سائنس دی تعلیم کیویں ݙتی ویندی پئی ہے۔

ڈاکٹر صاحب نے 1942 اچ جھنگ کالج توں  FSc کیتی۔ BScتے MSc پنجاب یونیورسٹی لاہور توں کیتی۔ ڈاکٹر صاحب نے کیمبرج یونیورسٹی توںPHD دی ڈگری حاصل کیتی۔ ڈاکٹر صاحب دیاں ݙو بیگمات امت الحفیظ بیگم تے مس پروفیسر لوءِس جانسن [LOUISE JOHNSON]ہن۔ ڈاکٹر صاحب اعلیٰ پائے دے سائنسدان ہن تے کائنات کوں سمجھݨ اچ ڈاکٹر صاحب دے کم کوں ہمیشہ یاد رکھیا ویسی۔ ڈاکٹر صاحب دے ناں تے عبدالسلام انٹرنیشنل سنٹرفارتھیوریٹیکل فزکس [ICTP]  اٹلی دے شہرٹرائسٹے[TRIESTE] اچ ہک فزکس دا انٹرنیشنل تحقیق دا ادارہ ہے جیکوں حکومت اٹلی، یونیسکو [UNESCO]تے انٹرنیشنل اٹامک انرجی ایجنسی [IAEA]رَل تے چلیندیاں پن۔ اے سنٹر کائنات دے سمجھݨ دی تحقیق اچ شاندارکم کریندا پے۔ 

جون 1992اچ لندن دے شہر اچ ڈاکٹر سلام دی پاکستان دے وزیراعظم نوازشریف نال ملاقات تھئی۔ نواز شریف نے سلام کوں مخاطب ہو کے آکھیا: 

"سر تواݙی وجہ کنوں پاکستان کوں اتنا عزت ملی ہے اور ایں وجہ کنوں ساکوں وی عزت نصیب تھئی ہے ۔ساکوں کوئی حکم ݙیو ۔ فوری طور تے تعمیل کریسوں" ۔ایں کنوں اے ݙسدے جو پاکستان دے حکمران سلام دا کتنا احترام کریندے ہن۔

پروفیسر سعید اختر درانی دے مطابق  ICTP دا ادارہ سلام دے سڄاک ذہن دی پیداوار ہے۔ اے ادارہ سلام دی سائنس نال محبت تے سلام دی سائنسی خدمات دا ثبوت ہے۔

27جولائی 1998کوں سرن دی عالمی تجربہ گاہ دے ڈائریکٹرجنرل کرس سمتھ[CHRIS SMITH]نے عبدالسلام روڈ دا افتتاح کیتا ۔ اے سڑک اوں لیب کنوں گزردی ہے جتھاں  1937اچ نیوٹرل کرنٹ دریافت تھئی ہئی جیندے نال الیکٹروویک تھیوری دا تجرباتی ثبوت ملیا ہا۔

ڈاکٹر سلام سپارکو [SUPARCO]دے فاؤنڈر چئیرمین ہَن ۔ ممبر پاکستان اٹامک انرجی کمیشن،چیف سائنٹیفک ایڈوائزر،ممبر نیشنل سائنس کونسل تے ایڈوائزر ایجوکیشن کمیشن رہ ڳئے۔

نوبل پرائز گھن تے پاکستان آئے تاں صدر ضیا نے ڈاکٹر سلام دا عظیم استقبال کیتا۔جھنگ اچ انیں دے آبائی گھر کوں قومیا گھدا ڳیا۔انیں کوں پاکستان دا سب کنوں وݙا سول ایوارڈ نشان امتیاز عطا کیتا ڳیا۔قائداعظم یونیورسٹی اچ انیں دے نا ں نال ہک سائنسی سکالرشپ ایوارڈ قائم کیتا ڳیا۔

سلام کوں30 کنوں زائد یونیورسٹیئں اعزازی ڈگریاں عطا کیتیاں۔20 اعلیـ ترین ملکی تے غیر ملکی ایوارڈیں نال نوازیا ڳیا۔  

ڈاکٹر صاحب الیکٹروویک یونیفیکیشن نظریے دے خالق ہن تے اْنیں کوں 1979  اچ شیلڈن گلاشو [SHELDON GLASHOW]تے سٹیون وین برگ [STEVEN WEINBERG]دے کٹھے نوبل پرائز نال نوازیا ڳیا ہا۔ 

ڈاکٹر صاحب نے پارٹیکل فزکس اچ پیرے ٹی [PARITY] دے تصور تے خاصا کم کیتا۔ پیرے ٹی او عمل اے جیڑھا کہیں واقعے اور ہوں واقعے دے آئینے وچ عکس دی آپت وچ یکسانیت دے تعلق کوں بیان کریندے۔ 1956 اچ اے خیال کیتا ویندا ہا جو فطرت سڄے دے کھٻے دا کوئی فرق نئیں رکھیندی اور فطرت دے سارے قانون پیرے ٹی کوں برقرار رکھیندن۔ 

ایندا نتیجہ اے ہوونڑاں چاہیدا اے جو جیڑھے ہک ریڈیوایکٹو ذرہ اپݨے مرکز وچوں بیٹا پارٹیکل یعنی الیکٹران چھوڑیندے تاں نال نیوٹرینو وی خارج تھیندن۔ تاں پیرے ٹی دے قانون دے مطابق اے احتمال جو اے ذرے کھٻے پاسے ویسن یا سڄے پاسے ویسن، برابر ہوسی۔  1956 اچ لی [LEE] تے یانگ [YANG]نے اے نظریہ پیش کیتا جو کمزور مرکزی قوتیں واسطے قانون پیرے ٹی مناسب نئیں۔ لہذا اُتلی مثال اچ سڄے تے کھٻے پاسے گھمݨ والے الیکٹران دی تعداد برابر نہ ہوسی۔ اے ڳالھ اڳلے سال لیبارٹری اچ ثابت تھی ڳئی۔ ایں بارے وولف گانگ پالی نے آکھیا ہا جو "ایویں لڳدے جو خدا کھٻاݨی اے"؟ 

ڈاکٹر سلام کوں اے ڳالھ قانون فطرت دی بدشکلی لڳدی ہئی۔  او سوچیندے ہن جو ایندی کوئی خاص وجہ ضرور ہوسی تاکہ فطرت دی اے بدشکلی قابل قبول تھی سڳے۔ انہیں 1957 اچ نیوٹرونو دے بارے اچ اے نظریہ پیش کیتا جو اے پارٹیکل ہمیشہ گھمدے وقت صرف ہک خاص سمت ݙو گھمدے۔ ایہا وجہ اے جو ناں ایندی کوئی کمیت اے اور نہ ہی اے پیرے ٹی دے قانون کوں منیندے۔ نیوٹرونو دے ایں نظریے کوں کائرل سیمٹری [CHIRAL SYMMETRY] آکھیا ویندے۔ ایہا ڳالھ روسی سائنسدان لینڈاو[LANDAU] ،لی تے یانگ نے الگ الگ ثابت کیتی۔ اے نظریہ ویک اینٹرایکشن دے موجودہ نظریے دی بنیاد بنڑیا۔ 

مقام افسوس اے جو لی تے یانگ کوں تاں نوبل پرائز ݙتا ڳیا لیکن ڈاکٹر صاحب کوں نظرانداز کر ݙتا ڳیا جو انہیں دی عمر کم ہئی تے انہیں دا تعلق تریجھی دنیا[THIRD WORLD]نال ہا۔ 

ݙاکٹر صاحب نے اے زبردست پیش گوئی وی کیتی ہئی جو پروٹان زوال پذیر ہوندے اور قائم و دائم نئیںرہ سڳدا۔ یعنی ہر مادہ ہک عرصے دے بعد آپوں آپ زوال پذیرتھی کے ختم تھی  ویندے لیکن اے عرصہ ٻہوں لمبا ہوندے۔ ایہہ وجہ اے جو قیامت کبریٰ حالی ٻہوں پرھے ہے۔ سلام دی ایں ڳالھ کوں پرکھݨ واسطے دنیا دے کئی ممالک اچ ہک تجربہ تھیندا پئے جیکوں پروٹان سٹیبیلیٹی ایکسپیریمنٹ [PROTON STABILITY EXPERIMENT] آکھیا ویندے۔ 

ڈاکٹر سلام نے اینجھے حسابی فارمولے بنڑائے جیندے نال برقی مقناطیسی قوت تے کمزور مرکزی قوت دے وچ ربط ثابت تھی ڳیا اینکوں سیمٹری آکھیا ویندے۔ ماہرین دے مطابق بگ بینگ دے بعد ابتدائی وقت اچ فطرت اچ سیمٹری نے تمام بنیادی قوتیں کوں کٹھا کر کے رکھیا ہویا ہا۔ جوں جوں ٹمپریچر گھٹدا ڳیا اے سیمٹری کم ہو کے ترٹ ڳئی تے ہر قوت اپݨی الگ شکل اختیار کر گھدی۔ سلام ایندی مثال ایں ݙیندے ہن جو فرض کرو ہک گول میز دے اردگرد مہمان ٻیٹھن ۔ ہر ݙو مہمانیں دے درمیان سلاد دی پلیٹ موجود اے ۔ اے سلاد سیمٹری یا ترتیب نال رکھیا ہویا اے۔ ہُݨ اگر کوئی ہک مہمان اپݨے سڄے یا کھٻے پاسے والی پلیٹ چا گھنے تاں سلاد دی ساری سیمٹری یا ترتیب ترُٹ ویسی تے کجھ مہمان سلاد کنوں محروم رہ ویسن۔ ایں قسم دی سیمٹری برقی مقناطیسی قوت تے کمزور مرکزی قوت دے درمیان وی موجود اے جیڑھی جو لُکی ہوئی اے۔ 

ڈاکٹر سلام نے نظریاتی فزکس اچ ٻہوں سارے نویں لوظیں دا رواج ݙتا۔ مثال دے طور تے سپیئر سپیس، سپیئر سیمٹری تے الیکٹروویک تھیوری وغیرہ۔  

الیکٹرو ویک یونیفیکیشن نظریے دے مطابق کائنات اچ بنیادی قوتاں چار دے بجائے ترے ہن۔ نظریہ اے آہدے جو اصل اچ الیکٹرومیگنیٹک قوت تے کمزور مرکزی قوت ہکا قوت اے۔ تے ایں وجہ کنوں کائنات تے عمل کرݨ والیاں بنیادی قوتاں صرف ترے ہن۔ 

01 ۔کشش دی قوت (گریویٹیشنل فورس)

02۔ الیکٹرومیگنیٹک قوت(برقی مقناطیسی قوت)

03۔ طاقتور مرکزی قوت

## حوالہ
کتاب: کائنات دا سفر ، مصنف : جعفر عباس بزدار ، ناشر: جھوک پبلشرز ملتان