open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
یہودی زنانیت

یہودی زنانیت (اردو: یہودی نسائیت) (انگریزی: Jewish feminism) ہِک اِیہو جئیں تحریک ہِے جیڑھی یہودی زنانیاں دی مذہبی، قنُونی اَتے معاشرتی حیثیّت کُوں یہودیت وِچ یہودی مرداں دے برابر بݨاوݨاں چاہن٘دی ہِے۔ انجو انج نقطۂ نظر اَتے کامیابیاں دے نال زنانیت دے تحریکاں نے یہودیت دی سبھی وݙی ٹِنڳاں دے اندر پھیلݨ دا اَغاز کر ݙِتّا ہِے۔

اِین٘دی جدید شکّل وِچ، یہودی زنانیت دی تحریک دی ڳویڑ امریکہ وِچ ١٩٧٠ء دے ݙہاکے دے اَغاز تئیں کِیتی ون٘ڄ سڳین٘دی ہِے۔ جوڈتھ پلاسو دے مطابق، ابتدائی یہودی زنانیت دی سبھ توں وݙی شکایتاں وِچ، زنانیاں کوں مردانہ نماز آلے جَتّھیاں یا منیان توں وَکھرا کرݨ، زنانیاں کوں برابر ویلے دے مطابق میززوت توں استثنیٰ حاصل ہِے (میززوت دا مطلب ہِے جو توریت وِچ کوہ سینا وِچ ݙِتّے ڳئے، ٦١٣ احکام اَتے بعد وِچ ٧ ربی احکام جیڑھے بعد وِچ تشکیل ݙِتّے ڳئے، مجموعی طور تے ٦٢٠ احکام)، اَتے یہودیاں دی مذہبی عدالتاں وِچ بطورِ اُڳاہ پیش تِھیوݨ اَتے یہودی زنانیاں دے کول طلاق دا حق ناں ہووݨ۔

مؤرخ پاؤلا ہیمن دے مطابق، ١٩٧٠ء دے ݙہاکے وِچ چَھپَّݨ آلے ݙو مضموناں وِچ یہودی زنانیاں دی حیثیّت دا تجزیہ کرݨ کِیتے ٹریل بلزرز نے زنانیت دا استعمال کِیتا ہئی: "یہودی زنانیاں دی بے اَزادی"، جیڑھے "جیوش اسپیکٹر" وِچ مدیر، ٹروڈویس – روزارین دے ذریعے ١٩٧٠ء وِچ چَھپّے ہَن۔ وَل ہِک ریچل ایڈلر دا مضمون، جیڑھا اُوں ویلے دے ہِک آرتھو ڈوکس یہودی اَتے این٘دے مصلع سیمینری عبرانی یونین کالج یہودی انسٹی ٹیوٹ برائے مذہب وِچ پروفیسر ہَن، نے "یہودی جیڑھا اُتّھاں ناں ہئی: ہلاچا اَتے یہودی زنانی" دے ناں نال ہِک مضمون ١٩٧١ء وِچ ڈوکا وِچ چَھپوایا ہَئی۔       ٻِیا یارک شہر وِچ، ١٩٧٣ء وِچ، یہودی زنانیاں دا پہلا قومی اجلاس منعقد کِیتا ڳیا جین٘دے نال بلوگرین برگ نے ڳنڈھ کُھلائی خطاب کِیتا۔ 

## ٻِیا ݙیکھو

* عگونہ
* یہودیت وِچ شادی
* زنانیت پسند یہودیوں دی تن٘دِیر

## حوالہ جات

ونکی:یہودیت اَتے معاشرہ
ونکی:زنانیت پسند یہودی
ونکی:یہودی زنانیت
ونکی:زنانیت
ونکی:مذہبی زنانیت
ونکی:تِریمت
یہودیت وِچ زنانیاں

thumb|ہِک اسرائیلی زنانی فوجی مغربی کن٘دھ اُتے نماز پڑھدی پئی ہِے۔
یہودیت وِچ زنانیاں (اردو: یہودیت میں خواتین) (انگریزی: Women in Judaism) دے کردار تعیّن عبرانی بائبل، زبانی قنُون (ربیائی ادب دا کارپس)، رِیتاں تے رواج اَتے ثقافتی عوامل نال تِھین٘دا ہِے۔ بھان٘ویں جو عبرانی بائبل اَتے ربیائی ادب انجو انج زنانیاں کوں بطورِ نمونہ ذکر کرین٘دا ہِے، مذہبی قنُون انجو انج حالتاں وِچ زنانیاں دے نال انجو انج سلوک کرین٘دا ہِے۔

جنس دا ٹَٻَّر دے خطوط اُتے اثر تِھین٘دا ہِے: روائتی یہودیت وِچ، یہودیت اَمّاں دے ذریعے منتقل تِھین٘دی ہِے، ڄاں جو توریت وِچ پِیؤ دا ناں پُتراں اَتے دِھیاں کُوں بیان کرݨ کِیتے ورتیا وین٘دا ہِے، مثلاً "دینا، یعقوب دی دِھی"۔  

لیوی دا درجہ صرف ہِک یہودی مرد کُوں ݙِتّا وین٘دا ہِے جیڑھا لیوی نال تعلق رکھین٘دا ہِے۔ اِیں طرحاں ہِک کوہن ہارون توں نازل تِھیا، جیڑھا پہلا کوہن ہئی۔ ہِک بیت کوہن یا بیت لیوی کوں اِیہ حیثیّت اِین٘دے یہودی پِیؤ دی طرفُوں اِیں ہاکوہن / ہالیوی لقب دے نال حاصل ہِے۔

## بائبلی ویلا
مرداں دے مقابلے وِچ، بائبل وِچ ناں اَتے کردار دے لحاظ نال نسبتاً گَھٹ زنانیاں دا ذکر کِیتا ڳیا ہِے۔ جِنّھاں دا تذکرہ کِیتا ڳیا ہِے اِنّھاں وِچ بزرگ سارہ، ربیکا، راحیل اَتے لیاہ شامل ہِن۔ مریم نبیہ، ڈیبورا جج، ہلدہ نبیہ، ابیگیل، جئیں داؤد نال شادی کِیتی۔ راحب اَتے فارسی یہودی ملکہ ایستھر۔ بائبل وِچ زنانی ذات کوں مرداں دے بݨائے ہوئے تَکڑائی دے ڈھانچے کُوں تباہ کرݨ آلیا ݙکھایا ون٘ڄݨ عام ہِے۔ نتیجہ اکثر اِین٘دے توں ٻہوں وَدھ منصفانہ نتیجہ تِھین٘دا ہِے جیڑھا عام حالتاں وِچ ہون٘دا ہِے۔ اَڄ اِنّھاں وِچُوں ٻہوں سارے حقوق، زنانیت پسنداں دے نیڑے بنیادی سمجھے وین٘دے ہِن۔ بھان٘ویں جو اِیہو جئیں زنانیاں دی حیاتی دیاں قابلِ ذکر مثالاں ہِن جِنّھاں نے زیادہ تر دی ناقص دستاویزاں دے مقابلے اوں ویلے دی تاریخی دستاویزاں دے مردانہ تسلّط کوں بَھنّیا۔

### مذہبی حیاتی
قرونِ وسطیٰ دے دور وِچ مذہبی پیش رفت وِچ زنانیاں کوں توریت پڑھاوݨ دے خلاف پابندیاں وِچ نرمی اَتے زنانیاں دے عبادتی جَتّھیاں دا وَدھارا شامل ہئی۔ ہِک جاء جِتّھاں زنانیاں نے یہودیاں دی عبادت گاہ وِچ عوامی طور تے عبادت کِیتی ہئی۔ زنانیاں نے غالباً عبرانی وِچ عبادتاں پڑھݨ دا طریقہ سِکّھیا ہئی۔

## ٻِیا ݙیکھو

* یہودی زنانیاں دی پہلی عالمی کانگریس، ١٩٢٣ء
* یہودی زنانیاں دے حقوق
** یہودی زنانیاں دے حقوق دی تن٘دِیر
** ربّی زنانیاں
* یہودیت وِچ شادی
* اگونہ (ہِک زنانی جیڑھی اپݨے پئے کُوں طلاق ݙیوݨاں چاہن٘دی ہِے، جاں جو اِین٘دے پئے نے ایکوں یہودی طلاق دا معاہدہ ݙیوݨ توں انکار کر ݙِتّا)
* اسرائیل وِچ زنانیاں

## حوالہ جات

ونکی:یہودیت وِچ زنانیاں
ونکی:مذہبی زنانیت
ونکی:یہودی زنانیت
ونکی:زنانیاں بلحاظ مذہب
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
اسرائیل وِچ زنانیاں

اسرائیل وِچ زنانیاں (اردو: اسرائیل میں خواتین) (انگریزی: Women in Israel) توں مراد اُوہ زنانیاں / تِریمتیں ہِن جیڑھیاں مملکت اسرائیل وِچ رہن٘دیاں ہِن یا اُتُّھوں توں ہِن، جین٘دی تاسیس ١٩٤٨ء وِچ تھئی ہئی۔ اسرائیل دا کوئی دستور کائے نِھیں، جاں جو اسرائیلی قرارداد اَزادی دے مطابق: "مملکتِ اسرائیل (۔۔۔) اِیں ڳالھ کوں یقینی بݨیسی جو اِین٘دے توں انج مذہب، نسل اَتے جنس سبھے رہوݨ آلیاں کوں مکمل برابر سماجی اَتے سیاسی حقوق حاصل ہوسِن"۔

## اسرائیکی قنُون وِچ زنانیاں
اسرائیلی قنُونِ ملازمت نوکری یا اُجرت وِچ جنس اُتے مبنی امتیازکوں ہٹکین٘دا ہِے اَتے طبقاتی مقدمیاں دی گنجائش فراہم کرین٘دا ہِے، تاہم اِین٘دے باوجود زنانیاں اَتے مرداں وِچ اُجرت دی عدم برابری دیاں شکائیتاں آندیاں ہِن۔

٢٠١٢ء وِچ اسرائیل ٥٩ ترقی یافتہ مُلخاں وچوں بݨیا جِتّھاں کَم کرݨ آلی جاء تے زنانیاں دی خاطر خواہ سنڳت ہِے۔ اِیں سروے وِچ اسرائیل ٢٤ ویں جاء تے پاتا ڳیا جِتّھاں زنانیاں چنڳّے عہدیاں اُتّے فائز ہَن۔

## زنانیاں دے حقوق
thumb|اسرائیلی فضائیہ دے پرواز کورس توں فارغ تِھیوݨ آلی زنانیاں
اسرائیل دے بݨݨ توں وی پہلاں تِریمتیں زنانیاں دے حقوق کِیتے پورھیا اِیں زمین اُتے کرین٘دیاں پئیاں ہَن جِتّھاں اسرائیل بݨیا، مثلاً نیو ییشوو وِچ۔ ییشوو اِنّھاں یہودی رہوݨ آلیاں دا ناں ہِے جیڑھے فلسطین وِچ اسرائیل دے بݨݨ تُوں پہلاں موجود ہَن۔ نیو ییشوو اِنّھاں کُوں آکھیا وین٘دا ہئی جیڑھے قدیم شہر دی کَن٘دھ یروشلم دے اُوں پار گھر بݨے ہَن۔ ١٩١٩ء وِچ پہلی زنانیاں دی قومی پارٹی (دی یونین آف ہیبرو ویمین فار ایکیویل رائٹس اِن ایریٹز اسرائیل) بݨی ہئی اَتے روزا ویل اسٹراس جیڑھی اُوں سال ای مُلخ چھور تے اِتّھاں آئی ہَن، اِین٘دی اڳواݨ بݨی جیڑھی مرݨ تئیں اِیں عہدے اُتے بݨی رہی۔۔

## ٻِیا ݙیکھو

* یہودیت وِچ زنانیاں
* یہودی زنانیت

## حوالہ جات

ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:اسرائیل وِچ زنانیاں
ونکی:اسرائیلی زنانیاں
ونکی:یہودیت وِچ زنانیاں
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
بائبل وِچ زنانیاں

thumb|بائبل وِچ کنعان دی زنانیاں دی تصویر کشی۔
بائبل وِچ زنانیاں (اردو: بائبل میں خواتین) (انگریزی: Women in the Bible) دے بارے مرد کرداراں دے مطابق گھٹ اِی ذکر ہِے۔ بائبل دے بیان دے مطابق خُدا نے اُنّھاں کوں مرداں آلی کار برکت ݙِتّی اَتے آکھیا جو پَھلّو تے وَدّھو اَتے بھوئیں کُوں معمور تے محکوم کرو اَتے سمندر دی مَچّھیاں اَتے وَا دے پَکّھیاں اَتے کُل زانوراں اُتے جیڑھے بھوئیں اُتے ٹُردے ہِن اِختیار رکّھو۔

بائبل وِچ خُدا نے ٹَٻَّر دا نظام بݨایا اَتے اَمّاں اَتے اَبّا ݙُون٘ہائیں دی ہِکّو جئیں عزّت مقرر کِیتی جیویں جو آکھیا ڳیا ہِے: "ݙیکھو! اَل خُداوند دی طرفُوں میراث ہِے۔ اَتے ڈِھݙ دا پَھل اُون٘دی طرفُوں اَجر ہِے"۔

"کیوں جو خُداوند نے فرمایا ہِے جو تُوں اپݨے پِیؤ دی اَتے اَپݨی اَمّاں دی عزت کریں اَتے جیڑھا پِیؤ یا اَمّاں کوں بھیڑا آکھے اُوہ ضرور جِند تُوں ماریا ویسی"۔ 

ہِک ٻئی جاء تے آکھیا ہِے جو: "اَے پُترو! خُداوند وِچ اَپݨے اَمّاں اَبّا دا آکھیا مَنَّݨ آلے رہوو کیوں جو اِیہ واجب ہِے۔ اپݨے پِیؤ دی اَتے اَمّاں دی عِزّت کرو۔ جاں جو تیݙا بَھلا تِھیوے اَتے تیݙی حیاتی بھوئیں اُتے لَمّی تِھیوے۔"

## زنانی اَتے گناہ
بائبل وِچ لِکّھیا ہِے جو جِہڑیلے آدم تے حوا کُوں خُدا نے باغ عدن وِچ رہایا تاں اُنّھاں اُتّے اِیہ پابندی لائی جو اُوہ علم دے ہَٹکے ہوئے وݨ دے پَھل کُوں ناں چَھکِّھن۔ آدم تاں شَئیت اِیں حکم دی پابندی کرین٘دے، جاں جو حوا کِیتے اِیہ تجسس دی جاء ہئی جو بَھلا اِیہ قدغن کیوں ہِے اَتے اِین٘دی خلاف ورزی دے کیا نتیجے نکلسِن۔ تہُوں بائبل دے مطابق اُوں نے آدم کُوں اُکسا تے اِین٘دے تے اَمادہ کِیتا جو اُوہ پابندی تروڑ تے وݨ دے پھل کُوں چکِّھن اَتے جِہڑیلے اُنّھاں نے اِیں پَھل کُوں چَکھیا تاں اِنّھاں وِچ نیکی اَتے بدی اَتے شرم دے احساسات آ ڳئے۔ خُدا نے اپݨے حکم دی اِیں خلاف ورزی تے ݙُون٘ہائیں کُوں باغِ عدن توں کَڈھ ݙِتّا۔ مسیحیت وِچ اِیں واقعے کوں بنیادی گناہ آکھیا وین٘دا ہِے اَتے جنّت تُوں کَڈّھے ون٘ڄݨ کوں فال آف آدم یا آدم دا زوال آکھیا وین٘دا ہِے۔ اِین٘دی وجہ توں پُراݨے مسیحی ادب توں زنانیاں کُوں گناہ دا موجب تے محرک سمجھیا وین٘دا رِیہا ہِے۔  

## ٻِیا ݙیکھو

* مسیحیت وِچ زنانیاں
* یہودیت وِچ زنانیاں
* اسلام وِچ زنانیاں

## حوالہ جات

ونکی:یہودیت اَتے زنانیاں
ونکی:مسیحیت اَتے زنانیاں
ونکی:بائبل وِچ زنانیاں
ونکی:یہودی زنانیت
ونکی:یہودیت وِچ زنانیاں
ونکی:مسیحیت وِچ زنانیاں
ونکی:بائبل توں متعلق جھیڑے
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں بلحاظ مذہب
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
سرائیکی افسانہ: جیوݨ، بندہ تے وَݨ

گمراہ تھیوݨ جتنا آسان ہے زندگی وِچ اِتھوں زیادہ آسان ٻئی ڳالھ کائںی۔ 

گمراہ تاں بندہ محض ایں ڳالھ تے وی تھی ویندے جو او اپݨی ہک چنگی عادے تے سوچݨ چھوڑ ݙیوے یا اَڄ دی ہک سچی ڳالھ کوں ہمیشہ سچ سمجھدا رہوے۔ کہیں ڳالھ دا محض چنگا لڳݨ اِی سچائی کائنی۔ یا کہیں ڳالھ تے اِت ڳالھوں نہ سوچݨ جو آخر سارے لوک جو آہدِن اے ٹھیک ہے تاں ٹحیک ہوسی۔ غفلت کہیں کم دے نہ کرݨ دا مسٔلہ نئیں بلکہ سوچݨ دا مسٔلہ ہے۔ سب توں پاپی گمراہی اپݨے کیتے زندگی اِچ اسانی پیدا کرݨ ہے۔ زنگی اِچ جتنی آسانی اساں پیدا کریندے ہئیں،اپݨی ذات دا کوئی حصہ ویچ کے یا ڳاہݨے رکھ کے کریندے ہئیں اوہُݨ ساݙی مرضی ہے جو اپݨی ذات دا کتنا حصلہ اساں وچیندے ہیں تے کتنا اپݨے کیتے پجیندے ہیں۔ گُ٘ڑ وی کھاؤں تے مکھیں کنوں وی بچوں،ݙوہائیں کم کٹحھے نہیں تھی سڳدے۔ اساں زندگی اِچ سب توں زیادہ اوکھے اوں ویلھے تھیندے ہئیں جیڑھلے اپݨی کہیں چھوٹی کنوں چھوٹی خواہش کوں قابو نہیں کر کر سڳدے۔ غفلت لتے گمراہی دی ہک ٻہی شکل اے وی ہے جو اساں لوکیں کوں خوش رکھݨ کیتے اپݨی افتاد طبع دے خلاف محض لوکیں کوں خوش کریندے رہندے ہئیں خواہ ایندے پِچھوں ساݙا کینجھا نیک جذبہ کیوں نہ ہووے۔ اخیر تے صرف لوکیں کوں خوش رکھݨ اِی باقی رہ ویندے او جذبہ کتھاہیں ٻہوں پِچھوں تے رہ ویندے تے ساکوں اے ہوش وی نہیں رہندا جو اساں اپݨی ذات کتنا کجھ حصہ ݙے ٻیٹھے ہیں۔ گمراہی دی ہک شکل مرݨ دے بعد زندہ ہݨ دی خواہش ہے۔ بھئی! مرݨ دے بعد زندہ ہݨ تہاݙا مسٔلہ کتھوں تھی ڳئے اے تاں زندہ لوکیں دا مسٔلہ ہے۔ زندگی پُل دے ہیٹھوں گزردے ہوئے پاݨی دی کار ہے۔ جیڑھا گزر ڳئے، گزر ڳئے اوندے اُتے پچھتاوݨ گمراہی تے جیڑھا حالی گزرݨے اوندے تعلق فکر مند تھیوݨ بےوقوفی،اوتاں پل دے ہیٹھ آکے پتہ لڳسی جو پاݨی کتنا تِکھا وہندا پئے،زندگی گزرݨ دا خوبصورت طریقہ فلاسفر دا نہیں،بچے دا ہے تے اونکوں وی خوبصورت طریقۂ درخت دا لکھ لُٹواکے بے پروہ،کیوں جو درخت وی زندگی دے بارے بندیں وانگوں سوچیندے تاں شاید بندیں توں وی زیادہ ݙُکھی ہوندے۔ 

## ٻیا ݙیکھو

* قصّے دے ارکان

* سرائیکی لوک قصّے تے کتاباں

* سرائیکی لوک قصّیاں دیاں وَنکیاں

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی لوک قصّہ

## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی لائبریری ݙیکھو

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی (مرحوم) دا ٻِیا پورھیا

* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:لوک افسانہ۔ 
ونکی:سرائیکی لوک افسانے۔ 
ونکی:لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی افسانہ نگار۔
ونکی:سرائیکی افسانہ
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
ہندومت وِچ زنانیاں

ہندو مت وِچ زنانیاں (اردو: ہندو مت میں خواتین) (انگریزی: Women in Hinduism) دے بارے وِچ ہندو صحیفے انجو انج ونکیاں دے اتے اُلٹاویں نظریات پیش کرین٘دے ہِن جیڑھے بہ حیثیت دیوی اَتے زنانی اڳواݨ توں گِھن تے بہ حیثیت فرماں بردار دھی، گھروڳی زنانی اَتے اَمّاں اِیہو جئیں محدود کرداراں اُتے مشتمل ہِے۔

## زنانی دی تَکڑائی
ہندومت دے صحیفہ رگ وید دا دیوی سُکتا بھجن اعلان کرین٘دا ہِے جو زنانی تَکڑائی کائنات دا اِیہو جِیہاں نچوڑ ہِے جیڑھا سبّھے مادے اَتے شعور، لافانی اَتے لا محدود، ما بعد الطبیعیاتی اَتے تجربے اُتے مبنی حقیقت (برہمݨ)، ہر شے دی رُوح (شعورِ اعلیٰ) اُتے مشتمل ہِے۔ کُجھ ہندو اُپنشیداں، شاستراں، اَتے پراناں وِچ خاص طور تے دیوی اُپنشید، دیوی مہاتما اَتے دیوی بھاگوت پران وِچ زنانی کوں سبھ تُوں وَدھ تَکڑائی اَتے توانائی بخش قوّت دے طور تے ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔

## زنانیاں دا کردار
اسمرتیاں جیویں منواسمرتی وِچ ہندومت وِچ زنانیاں دا کردار رَلّا مِلّا اَتے اُلٹاواں ہِے۔ منواسمرتی دے بیان دے مطابق "بہ حیثیت ہِک ٻالڑی، زنانی کُوں پِیؤ دا، بہ حیثٰیت ہِک نوجُؤان زنانی پئے دا اَتے بہ حیثٰیت ہِک بیوہ، اپݨے پُتر دا فرماں بردار اَتے اُون٘دے تحفّظ دا متلاشی ہووݨاں چاہِیدا ہِے۔ اُوہ اصل وِچ نئوہاں کُوں ساہورے وِچ اُوں ویلے تئیں قبول نئیں کِیتا وین٘دا جِہڑیلے تئیں اُوہ پُتر ناں ڄَماوِݨ۔ پُتر ٹَٻَّر دی نسل کُوں برقرار رکھین٘دے ہِن۔ تاہم ٻئے حِصّیاں وِچ کُجھ تحریراں آہْدیاں ہِن جو "زنانیاں دا لزمی طور تے احترام کِیتا ون٘ڄݨاں چاہِیدا ہِے اَتے اُنّھاں دی قدر کِیتی ون٘ڄݨی چاہِیدی ہِے" اَتے "جِتّھاں زنانیاں دا احترام کِیتا وین٘دا ہِے، اُتّھاں دیوتا خوش تِھین٘دے ہِن۔ جاں جو جِتّھاں زنانیاں دا احترام نئیں کِیتا وین٘دا، اُتّھاں کہِیں وی مقدس عبادت دا کوئی وی نتیجہ یا پَھل نئیں مِلدا۔"  

## زنانیاں دے فرائض تے حقوق
قدیم اَتے قرونِ وُسطیٰ دی ہندو لِکھتاں ہندومت وِچ زنانیاں دے فرائض اَتے حقوق دی اَنجو انج ونکیاں دی انجو انج انداز وِچ منظر کشی کرین٘دیاں ہِن۔ اِیہ لِکھتاں اَٹھ وَنکیاں دی شادیاں کُوں منین٘دیاں ہِن، جیڑھی پِیؤ دا دِھی دی مرضی توں اِین٘دی شادی کِیتے مناسب رشتہ لبھݨ توں گِھن تے پئے اَتے کُؤار دا پِیؤ ماں دی ساجھے داری دے بغیر شادی (گندھاروا شادی) کرݨاں ہِے۔  محققین ݙسین٘دے ہِن جو ویدی دور دے ہندو متون اَتے قدیم اَتے قرونِ وُسطیٰ دے ہندوستان وِچ آوݨ آلے پن٘دھیڑواں دی لِکھتاں توں ملُوم تِھین٘دا ہِے جو قدیم اَتے قرونِ وُسطیٰ دے ہندو معاشرے وِچ "ݙاڄ" ݙیوݨ یا ستّی ہووݨ دا رواج کائے ناں ہئی۔ اِنّھاں رسماں دا رواج ݙُوجھے ہزارے دے وِچالے وِچ وجود وِچ آیا، جین٘دی وجہ برصغیر ہندوستان دی سیاسی تے سماجی ترقیاں ہَن۔

## ٻِیا ݙیکھو

* درگا پوجا
* بھارت وِچ زنانیاں
* بھکتی تحریک
* شکتی مت
* بدھ مت وِچ زنانیاں
* یہودیت وِچ زنانیاں
* مسیحیت وِچ زنانیاں
* اسلام وِچ زنانیاں

## حوالہ جات



## ٻاہرلے جوڑ

* Women and the Hindu Tradition, Susan S. Wadley (1977), Signs, Vol. 3, No. 1, pages 113-125
* New Age Hinduism, New Age Orientalism, and the Second-Generation South Asian, Rachel Fell McDermott (2000), Journal of the American Academy of Religion, Vol. 68, No. 4, pages 721-731
* History and Anthropology in South Asia: Rethinking the Archive, Saloni Mathur (2000), Annual Review of Anthropology, Vol. 29, pages 89–106

ونکی:ہندومت وِچ زنانیاں
ونکی:تِرِیمت تے مذہب
ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں بلحاظ مذہب
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
سرائیکی لوک افسانہ: جزو دے کُل اِچ

عبادت دا وی ہر کہیں واسطے اپݨا اپݨا مفہوم اے، جے ٻہوں جِھکا ونڄ کے ݙکھچے تاں عقائد دی مفادات دے تابع ہوندن،ہُݨ مفادوت دا وی اپݨا اپݨا مفہوم اے۔ صوفی دے نزدیک نفع عام بندے کنیں مختلف اے پیغمبر دے نزدیک نفع دا مطلب بیک وقت صوفی تے عام لوکیں کیتے ہکواے،باقی تمام صفات کوں چھوڑ کیں ایہا ہِکا صفت اِی پیغمبر کوں تمام انسانیں تے فضیلت ݙیوݨ کافی اے۔ صوفی جیڑھا ہر سے کوں امکانات دے آخری حدیں کنوں ݙیہدے،ہک عام بندہ جیڑھا اَکھ دے اوڈھر کہیں شے کوں نہیں ݙیہدا ݙوہائیں پیغمبر دے آکھیے ہوئے لفظ کوں ہک یقین نال منیدن۔ جبکہ پیغمبر دی کہیں ڳالھیں دی ݙو معنی نہیں ہوندے۔ عبادت تے یقین نہیں کریندا،او وی تے عبادات دے منافع کوں ݙیہدا وی تے محسوس وی کریندے۔ ایں واسطے جو الہام براہِ راست تخاطب اے،خدا تاں تہاݙے دِلیں دی زبان کیتے ڳالھ کریندے اوندے کیتے جینکوں ذریعہ بݨایا ڳعے او وی تاں پوری نوع انسانی کوں وچوں ہک اے،ہک نہیں بلکہ پوری نوع انسانی اوندے وچ تجسیم پاتی اے۔ جزو،کل دا حصہ نہیں بلکہ تمام مفہوم اِچ ہک کل اے۔ ہک بےعلم جے اپݨِی ڳالھ نہیں سمجھا سڳدا۔ تاں ہک عالم وی تے عارف وی ایں مشکل دا شکار اے تساں ہک عرصے پہلے موجود کوئے نہ ہاوے تے ہک عرصے بعد موجود کونہ ہوسو۔ اے ہک عرصہ جیڑھا موجود ہاؤے او کتھاں اے؟ کیا تساں او عرصہ جیڑھا موجود ہاؤے اپݨے نہ ہووݨ دے وچوں علیحدہ کر سڳدے ہاؤ،یعنی جیڑھا پاݨی پُل دے ہیٹھوں وہا سڳدے ہاؤ،بےوسی دے ایں عالم اِچ صرف پیغمبر دی ڳالھ ایں یقین نال سُݨی ویندی اے جو ہاوَل تھی سڳدے۔ کیا اِتھوں وی کوئ وݙا معجزہ ہوندے۔

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی افسانہ

* سرائیکی لوک قصّے تے کتاباں

* سرائیکی لوک قصّیاں دیاں وَنکیاں

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی لوک قصّہ

## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی لائبریری ݙیکھو

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی (مرحوم) دا ٻِیا پورھیا

* ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ ونکی:سرائیکی لوک افسانے ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار ونکی:سرائیکی افسانہ گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:لوک ادب ۔  ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔  ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔
بدھ مت میں خواتین

بدھ مت وِچ زنانیاں (اردو: بدھ مت میں خواتین) (انگریزی: Women in Buddhism)۔ گوتم بدھ نے بھان٘ویں جو زنانیاں کُوں اپݨی جماعت وِچ جاء ݙِتّی ہئی اَتے مرداں آلی کار زنانیاں وی بھکشونیاں بݨ سڳدیاں ہَن جاں جو حقیقت وِچ بدھ مت دا اصل مقصد زنانیاں کوں مرداں توں پرے رکّھݨ اِی ہئی کیوں جو بدھ مت وِچ تیاڳ اَتے بیراڳ دا ہِک وݙٌا مقام ہِے، حظ نفس دا کائے نِھیں۔ گوتم بدھ نے زنانیاں دی مذمت نئیں کِیتی جاں جو نال نال تجویز ݙِتّی جو لوک زنانیاں دے خطرے توں بچّے رہوِن اَتے جِتّھاں تئیں مُمکن ہووے، زنانیاں تُوں پرے رہوِن۔ بدھ دے وِچار وِچ مثالی حیاتی اُوہ ہِے جو زنانیاں توں پرے رِیہا ون٘ڄے اَتے ممکن ہووے تاں کہِیں وی حالت وِچ اِنّھاں نال مِلّے بغیر حیاتی لنگھائی ون٘ڄے۔

زنانیاں توں متعلق ہِک واری مہاتما بدھ نے اپݨے خاص شگِرد آنند توں آکھیا ہئی: آنند نے آکھیا: "جاں جو ڄیکر اِنّھاں کوں ݙیکھݨاں پووے تاں؟"

بدھ نے فرمایا: "ٻہوں خبردار رہوو آنند۔"

وَل وی مہاتما بدھ نے اپݨے پیروکاراں اَتے گرہستاں کوں اِیہ نصیحت کِیتی ہئی جو جِتّھاں تئیں مُمکن ہووے اپݨی زنانیاں کوں اپݨا ٻیلی سمجھو اَتے اُنّھاں اُتے یقین رکّھو۔ عام بھگتاں (متقیاں) کوں اِیہ نصیحت کِیتی جو اَمّاں اَبّا دی خدمت، ذال اَتے ٻالاں دی سنڳت اَتے پر سکون محنت ای سبھ تُوں وݙّی دُعا ہِے۔

بدھ مت وِچ جِتّھاں ذال مرد دے تعلق اَتے آپتی سلوک کِیتے ٻہوں سارے قاعدے قنُون دا ذکر کِیتا ڳیا ہِے، اُتّھاں ذال کِیتے اپݨے پئے دی تعمیل دا کوئی ذکر کائے نِھیں۔ پئے کِیتے فرمان بہرحال ہِے جو اُوہ اپݨی ذال دے اعتبار کُوں ٹھیس ناں پُچاوے، اِین٘دی عزّت کرِن اَتے اِیکُوں کپڑے اَتے ڳہݨے ݙیوِن۔ ذال کُوں پئے پرستی اَتے کفایت شعاری دی تعلیم ݙِتّی ہِے۔ اَمّاں کِیتے مہاتما بدھ دا احترام ٻہوں اُچّا ہِے۔ بدھ، زنانیاں کوں وی مرداں آلی کار بھکشونیاں بݨین٘دے ہَن اَتے بدھ مت دے مطابق زنانیاں کوں نروان حاصل کرݨ دا ایݙا اِی حق ہِے جیݙا جو مرداں کوں۔ تاریخ ݙسین٘دی ہِے جو بُدھ دی حیاتی وِچ ٧٣ زنانیاں اَتے ١٠٧ مرداں نے نرواں گِھن تے انسانی حیاتی دی بہترین حد توڑِیں پُڄَّݨ دی کوشِت کِیتی ہئی۔ جِہڑیلے بُدھ مت دی تبلیغ تھین٘دی پئی ہئی، اُوں ویلے توں اِی زنانیاں نے سبھ توں وَدھ مالی مدد کِیتی ہئی۔

بدھ نے پیش گوئی اِیہ وی کِیتی ہئی جو "زنانیاں کوں جَتّھے وِچ رَلاوݨ دا نتیجہ اِیہ وی تِھیسی جو ٥٠٠ ورھیاں دے اندر اندر لوک مذہبی ضوابط کُوں بُھل ویسِن۔"

## ٻِیا ݙیکھو

* ہندومت وِچ زنانیاں
* اسلام وِچ زنانیاں
* یہودیت وِچ زنانیاں
* مسیحیت وِچ زنانیاں

## حوالہ جات

ونکی:بدھ مت اَتے زنانیاں
ونکی:بدھ مت اَتے معاشرہ
ونکی:مذہبی تحریکاں وِچ تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:مذہبی تحریکاں وِچ زنانیاں دے حقوق
ونکی:زنانیاں بلحاظ مذہب
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمت تے مذہب
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
حروفِ تہجّی دی اہمیت

## حروف تَہجّی
او حروف جیئں کِن کُئی زبان وجود ئِ چ آندی ئِ او حروف اُونہہ زبان دے حروفِ تَہجّی اَکھیِندن ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ کہیں وی زبان کوں ٻولݨ ، لکھݨ تے پڑھݨ کیتے جنھیں لوظیں دا سہارا گِھدا وَیندے او لوظ کُجھ حروف دا مجموعہ ہوندِن ۔ انھیں حرفیں کُوں حروفِ تَہجّی آکھیا ویندے۔

## حروفِ تَہجّی دی اہمیت
ہر زبان دے حروفِ تَہجّی دی لِکھّت (املا) اُوندے لِہجے دے اصولیں دے مطابق وضع کیتی وَیندی ئِ ۔ ہر زبان آپݨی ارد گرد دے زبانیں کِن ضرور متاثّر ِتھیندی ئِ ۔ اِینہہ واسطے جَݙاں وی کوئی زبان بݨدیئِ یا جَیندی نویں سِرو ٻولݨ دی شروعات تِھیندی ئِ تاں او زبان آپنیْ ارد گرد دے زبانیں کن ضرور متاثّر ہوندی ئِ۔ اِیھّا وَجہ ئِ جو کہیں وی زبان ئِ چ اَس پَوسَ دے مختلف زبانیں دے حروف تَہجّی دا تاثر ضرور شامل ہوندے ۔ لسانیات دے ماہرین دے آکھݨ موجب ہر ٻارھاں میل دے بعد اَس پَوس دیں زبانیں دے لوظیں تے لہجئیںدی ملاوٹ دی وجہ کِن کہیں وی زبان دے لوظیں دے تَلفّظ تے لہجے ئِ چ تھوڑی ٻہوں تبدیلی ضرور تھی ویندی ئِ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ اینہہ ڳالھ کوں کجھ ایں وی آکھیا ون٘ڄ سڳدے جو ’’ کہیں وی زبان دی بݨت ئِ چ اَس پَوس دے زبانیں دے حروف تَہجّی وی ٻہوں کردار ادا کریندن ‘‘ اینہہ ڳالھوں اساں جݙاں وی سرائیکی زبان دی تاریخ تے اُوندی بَݨت تے وُݨت تے نگاہ مریندے ہَیں تاں ساکوں معلوم تِھیندے جو سرائیکی زبان ئِ چ عربی، فارسی، سندھی، اردو تے کئی ٻئیں آریائی تے غیر آریائی زبانیں دے ڈھیر سارے لوظ موجود ہِن ۔ اے وی حقیقت ئِ جو سرائیکی زبان ہِک ٻہوں قدیم زبان ئِ، ایندی قدامت بارے کوئی حتمی رائے تاں پیش نئیں کیتی ون٘ڄ سڳدی پر اے ضرور آکھیا ون٘ڄ سڳدے جو سرائیکی زبان دا وادی سندھ دیاں قدیم ترین زبانیں ئِ چ شمار تھیندے ۔ حقیقت تاں اے ہے جݙاں جو تقریباً ساڈھے ترے ہزار سال ق م ئِ چ (یعنی اڄ توں تقریباً ساڈھے پنج ہزار سال پہلوں‘ بعـض لکھتیں ء ِ چ ساڈھے ست ہزار سال پہلوں)دراوڑ نامی قوم جِہڑی جو غالباً حلب، دمشق (شام) ، بحیرہ روم دے ساحلی علاقیئں دی رہا کُو ہئی‘ وادی سندھ ئِ چ وڑ آئی تاں اِتھوں دیں قدیم رہاکو قومیں دیاں زباناں سرائیکی زبان نال ٻہوں مشابہت رکھیندیاں ہَن۔ محققّینِ لسانیات دی تحقیق دے مطابق انھیں قدیم زبانیں ئِ چ بے شمار سرائیکی لوظ پاتے وَیندِن ۔ تاں وَت اے ڳالھ نشابر تھی کرئیں سامݨے آویندی ئِ جو سرائیکی زبان کئی ہزار سال قدیم ئِ ۔ اے وی ہک حقیقت ئِ جو برصغیر ہندوستان دیاں او زباناں جہڑیاں جو سرائیکی دے بعد معرضِ وجود ئِ چ آئین یا او زباناں جہڑیاں جو سرائیکی دیاں ہم عصر ہن سرائیکی لوظیں تے لہجے کن ضرور متاثّر تھین ۔ جئیں ویلھے اساں سرائیکی حروف  تَہجّی دی بݨت تے غور کریندے ہیں تاں وَت ساکوں معلوم تھیندے جو سرائیکی زبان دے حروف تَہجّی کئی ٻئیں زبانیں وچ وی پاتے ویندِن ۔ ایندا مطلب اے وی تھی سڳدے جو یا تاں او زباناں سرائیکی زبان کِن متاثّر ہَن یا سرائیکی زبان اِنھیں زبانیں کِن متاثّر ئِ۔ ݙوہیں ڳالھیں ممکن تھی سڳدئین۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی اصطلاحواں

* سرائیکی نثر دیاں اصطلاحواں

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی حروفِ تہجّی

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* 

* 

*   ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:لوک ادب ۔  ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔  ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔ 

ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
ہائے جلی الصّوت

ہائے ملفوظی یا ہائے جلی الصَّوت ایجھیئں ہائے ہَو زّ جہِڑی جو کھُل کر ئیں پڑھی ون٘ڄے ہائے ملفوظی یا ہائے جلی الصَّوت اَکھِیندی ئِ ۔ مثلاً ٻہہ ، سَہہ، ٹَھہہ، مُنہہ ، سُنہہ ، دِیہہ، رِیہہ، کِینہہ ، ٻانہہ، دانہہ، اُونہہ ، تَریہہ، مَریہہ، گواہ ، گناہ، واہ ، روہ ، ڳوہ، گروہ  وغیرہ ئِ چ آوݨ آلی ہائے ہَوزّ۔ ۔

## چِتاونی
اے ڳالھ یاد رہوے جو شعر دی تقطیع کریندیں ہوئیں ہائے جلی الصَّوت حذف نھئیں تھیندی بلکہ شمار کیتی ویندی ئِ۔ ٻیاتاں کہیںوی لوظ دی ہائے ہوز کن پہلے آوݨ آلا حرفِ تَہجّی جے کرحرف عِلّت (یعنی الف ، ی، و یا نون غنہ ) ہوسی (جہڑا جو ہمیشہ غیر متحرک یعنی ساکن ہوندے ) تا او ہائے ہوز ہائے جلی الصَّوت اکِھیسی پر ݙو حرفی لوظ تے اے قانون لاگو نئیں تھیندا جیویں جو اُتے مثال ئِ چ ݙتے ڳئے ݙو حرفی لوظ ݙٹھے ون٘ڄ سڳدن دیہہ ( دِ، ے، ہ) ٻانہہ ( ٻ، ا، ن، ہ) ، ڳوہ (ڳ، و، ہ) سُنہہ (سُ ، ن ،ہ ) مُنہہ (مُ ، ن، ہ) وغیرہ ئِ چ ( ی ، ا، و، ں ) ہائے ہَوزّ کِن پہلے آئین اینہہ واسطے اے ہائے ہوز جلی الصوت اکھیسی۔

## اِملاء
ہائے خفی الصَّوت تے جلی الصَّوت دی املا کوں نشابر کرݨ وی ضروری  ئِ۔ جے کر انھیں دی املا درست نہ ہوسی تاں وت انھیں دا ہک ٻئے کِن نکھیڑا ٻہوں اڑانگھا تھی ویسی ۔ لکھت دے لحاظ نال ہر حرفِ تَہجّی دیاں ترے شکلاں ہوندئین یعنی ( ۱۔ ابتدائی شکل ، ۲۔ درمیانی شکل، ۳۔ اخیری شکل ) ہائے ہَوزّ دیاں اے مطلوبہ ترے شکلاں کجھ ایں ہِن۔۔

### ابتدائی شکل
ہہ۔ مثلا ہد ہد ، ہرمل ، ہاتھی ، ہوا ، ہلکا وغیرہ ۔

### درمیانی شکل
ہر، مثلاً بہت ، بہار ، جہڑی وغیرہ ۔

### اخیری شکل
’’     ٓ ‘‘،’’ ہہ ‘‘ ہ :ہائے ہوّز دی اے اخیری شکل ٻہوں اہم ئِ کیوں جو لکھاری ہمیشہ ایندی لِکھّت ئِ چ غلطی دے مرتکب تھیندن ۔ ہائے ہَوزّ دی اے (    ٓ  ) پہلی شکل ہمیشاں ہائے خفی الصَّوت کیتے استعمال تھیندی ئِ جیویں جو آرٹیکل ۱۵ ہیٹھ مثالاں ݙتیاں ڳئیں۔ جݙاں جو ݙوجھیاں ݙو شکلاں (ہہ، ہ ) ہائے جلی الصوت کیتے استعمال تھیندئین جیویں جو آرٹیکل ۱۶ ہیٹھ مثالاں ݙتیاں ڳئین ۔ ہائے خفی الصّوت کوں ہائے جلی الصّوت آلی کار تے ہائے جلی الصّوت کوں ہائے خفی الصّوت وانگوں لکھݨ سراسر غلط ئِ ۔جے کر انھیں دی شکل کوں گݙ مݙ کر ݙتا ویسی تاں وت لوظیں دا درست تلفظ کرݨ دا رستہ ونجیج  ویسی۔۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی اصطلاحواں

* سرائیکی نثر دیاں اصطلاحواں

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی حروفِ تہجّی

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* 

* 

*   ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:لوک ادب ۔  ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔  ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔ 

ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
ہائے ݙو چشمی

ہائے ݙو چشمی یا ہائے مخلوطی یعنی ݙو اکھیں آلی ہائے ہوز یا ہائے مخلوط ( ھ ) کوں آکھیا وین٘دا ہِے۔

## خطِ نستعلیق وِچ
خط نستعلیق ئِ چ لکھئے گئے کہیں وی لوظ دے آغاز، درمیان یا اخیر ئِ چ آپݨی اصل مجرد شکل یعنی ’’ھ‘‘ وچ نھئیں لکھی ون٘ڄ سڳدی۔ مثال دے طور تے ہوا کوں ھوا تے گروہ کوں گروھ لکھݨ درست نھئیں۔ ۔

## خطِ نسخ وِچ
خط نسخ ئِ چ لکھئے ڳئے لوظیں دے شروع ، درمیان تے اخیر ئِ چ اپݨی اصل شکل ’’ھ‘‘ وچ لکھی ون٘ڄ سڳدی ئِ۔ سندھی زبان چونکہ عربی وانگوں خط نسخ ئِ چ لکھی ویندی ئِ اینہہ ڳالھوں سندھی زبان ئِ چ اے ݙو اکھیں آلی ہائے مخلوط آپݨی پوری شکل ئِ چ استعمال تھیندی ئِ۔ دراصل ایندی صرف ہکّا ابتدائی شکل ئِ جݙاں جو نہ تاں ایندی کُئی درمیانی شکل ئِ تے نہ ای کُئی اخیری شکل۔

## سرائیکی ٻولی وِچ ورتاوا
سرائیکی زبان دا رسم الخط چونکہ نستعلیق ئِ لہٰذا ݙو اکھیں آلی یا ہائے مخلوطی ’’ھ‘‘ سرائیکی زبان دے کہیں وی لوظ دے آغاز ، درمیان یا اخیر ئِ چ آپݨی اصل مجرد شکل ئِ چ نھئیں لکھی ون٘ڄ سڳدی۔ لاہور کوں لاھور ،شہر کوں شھر یا بہار کوں بھار نھئیں لکھیا ون٘ڄ سڳدا ۔ البتہ کچھ مفرد حروف تَہجّی دے نال ڳنڈھ کرئیں مرکب حروف تَہجّی بݨائے ون٘ڄ سڳدن مثلاً ب،پ، ت، ٹ ج، چ، د، ڈ، ر، ڑ ، ک ، گ ، ل م، ن، و، ی نال ڳنڈھ کرئیں بھ، پھ، تھ، ٹھ، جھ، چھ، دھ، ڈھ، رھ، ڑھ، کھ، گھ، لھ، مھ، نھ، وھ، یھ، مرکب حروف تَہجّی بݨائے ویندن ۔انھیں مرکب حروف تَہجّی دی تعداد ستارھاں (۱۷) ئِ۔ جݙاں جواتے ݙتے ڳئے مفرد حروف تَہجّی نال ݙو اکھیں آلی ہائے ہوّز ’’ھ‘‘ ڳنڈھ ݙتی ویندی ئِ تاں وت اینہہ ڳانڈھے کوں تروڑیا نھئیں ون٘ڄ سڳدا ۔ یعنی بھ دی ’’ب ‘‘کن ’’ھ‘‘ جدا نھئیںکیتی ون٘ڄ سڳدی ۔ ݙوجھے لوظیں ئِ چ اُتے ݙتے ڳئے ستارھاں مرکب حروف تَہجّی کن ’’ھ‘‘ نہ جدا کرکے لکھی ون٘ڄ سڳدی ئِ تے نہ پڑھی ون٘ڄ سڳدی ئِ۔۔

### عام غلطی
ݙٹھا ا ے ڳئے جو ساݙے اردو تے سرائیکی زبان دے اکثر لکھاری آپݨی لکھت ئِ چ ’’ھ‘‘ دا استعمال اکثر غلط کریندن ۔ اے استعمال اتنا غلط تھی ڳئے جو وݙے وݙے مہاندرے لکھاری وی غیر محسوس طور تے اے غلطی کرٻہندن ݙو اکھیں آلی ’’ھ‘‘ دی خط نسخ ئِ چ تاں وکھری لکھت جائز ئِ پر خط نستعلیق ئِ چ ایندی مجرد شکل ئِ چ املا سراسر غلط ئِ ۔ لُطف دی ڳالھ تاں اے ہے جو فارسی ، اردو تے سرائیکی لُغتیں دے لکھارئیں وی ’’ھ‘‘ دی درست املا دے پاسے توجہ نھئیں کیتی ۔ شاید ایندی وجہ اے وی تھی سڳدی ئِ جو اے لوک ’’ھ‘‘ کوں ہک مفرد حرف  تَہجّی شمار کریندن پر اے خیال سراسر غلط ئِ کیوں جو خط نستعلیق ئِ چ کہیں وی لوظ دے آغاز ، درمیان یا اخیر ئِ چ اینکوں ایندی مجرد شکل ’’ھ‘‘ نال لکھݨ درست کائینی جیویں جو اتے ݙتیٔں ڳئیں مثالیں ئِ چ لکھیا ڳئے ۔ ہے کوں ھِ لکھݨ وی غلط ء ِ۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی اصطلاحواں

* سرائیکی نثر دیاں اصطلاحواں

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی حروفِ تہجّی

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* 

* 

* 

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
سرائیکی حروفِ ابجد

عربی زبان دے حروف تَہجّی جیندی تعداد اٹھاویہہ ہے۔ انھیں کوں اٹھ لوظیں ئِ چ جمع کر ݙتا ڳئے تے وت ہر حرف تَہجّی دی ہک قیمت وی مقرر کر ݙتی ڳئی ئِ۔ انھیں کوں حروف ابجدوی آکھیا ویندے جہڑے جو اے ہِن ابجد، ہوّز، حطّی، کَلِمَن سَعفَص، قَرشَت ، ثَخَذ ،ضَظَّغ۔

## حروفِ ابجد دِیاں قیمتاں
حروف ابجد دیاں قیمتاں کجھ ایں ہن

### ابجد
اَ

ب

جُ

د

عددی قیمت

۱

۲

۳

۴

### ہوّز
ہَ

وّ

ز

عددی قیمت

۵

۶

۷

### حطی
حُ

طِ

ی،ے

عددی قیمت

۸

۹

۱۰

### کلمن
کَ

لِ

مَ

ن

عددی قیمت

۲۰

۳۰

۴۰

۵۰

### سعفص
سَ

ع

فَ

ص

عددی قیمت

۶۰

۷۰

۸۰

۹۰

### قرشت
قَ

ر

شَ

ت

عددی قیمت

۱۰۰

۲۰۰

۳۰۰

۴۰۰

### ثخذ
ثَ

خَ

ذ

عددی قیمت

۵۰۰

۶۰۰

۷۰۰

### ضظغ
ضَ

ظّ

غ

عددی قیمت

۸۰۰

۹۰۰

۱۰۰۰

## ٻِنّھاں زباناں دے حروفِ ابجد
عربی زبان دے اٹھاویہہ حروف ابجد دے علاوہ فارسی زبان دے زائد حروف اے ہِن : پ ، چ، گ، ژ (۴)

اردو زبان دے فارسی حروف ابجد کِن زائد حروف اے ہِن :    ٹ،ڈ،ڑ(۳)

سرائیکی زبان دے اردو حروف ابجد کِن زائد حروف اے ہِن :    ٻ، ڄ، ݙ، ڳ، ݨ (۵)

عربی کن سرائیکی زبان دے زائد حروف ابجد  اے ہِن:    ٻ، پ، ٹ، ڄ، چ، ڈ، ݙ، ڑ، ژ ، ڳ، گ، ݨ (۱۲)

## سرائیکی حروفِ ابجد دی قیمت
سرائیکی حروف ابجد دی قیمت کجھ ایں مقرر تھیسی:   ٻ تے پ کوں ب نال رکھ کے انھیں دی قیمت ۲مقرر تھیسی کیوں جو ’’ب‘‘ دی قیمت ۲ ہے ۔ ٹ کو ت نال لکھ کر ئیں ایندی قیمت ۴۰۰ ، ڄ تے چ کو ج نال لکھ کرئیں انھیں دی قیمت ۳ ، ݙ تے ڈ کوں د نال رکھ کرئیں انھیں دی قیمت ۷ ، ڳ تے گ کوں ک نال رکھ کرئیں انھیں دی قیمت ۲۰ تے ݨ کوں ن نال رکھ کرئیں ایندی قیمت ۵۰  مقرر تھیسی۔

ہندی لہجے آلے مرکب حروف  تَہجّی جہڑے جو ہائے مخلوط ’’ھ‘‘ نال ملا کرئیں بݨائے ڳئییں او اے ہن بھ ، پھ، تھ، ٹھ، جھ، چھ، دھ، ڈھ، رھ، ڑھ، کھ، گھ، لھ، مھ، نھ، وھ، یھ،انھیں حروف کن علاوہ سرائیکی لہجے دے مرکب حروف تَہجّی ن٘ڄ ، نڳ وی ہن۔ انھیں حروف دی قیمت معلوم کرݨ کیتے ݙیکھو: سرائیکی حروفِ تہجّی۔ 

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی اصطلاحواں

* سرائیکی نثر دیاں اصطلاحواں

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی حروفِ تہجّی

## حوالہ جات

ٻاہرلے جوڑ

* 

* 

*   ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:لوک ادب ۔  ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔  ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔ 

ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
سرائیکی نون

## [[سرائیکی]] نون اَتے نون غُنّہ۔

### نون
حرف تَہجّی ’’ن‘‘ دا تلفّظ ݙو قسمی ئِ ۔

# متحرک
# ساکن            

جہڑی نون تے کُئی نہ کُئی حرکت آون٘ڄے تاں وت اونہہ ’’ن‘‘ کوں متحرک آکھیا ویندے۔ مثال دے طور تے نعمت (نِ، ع، مَ ،ت) ، نور (نُ، و،ر) تے انار (اَ، نَ، ا، ر) دی نون ۔ تے جہڑی نون غیر متحرک ہووے اوکوں ساکن نون آکھیا ویندے ۔ کہیں وی لوظ دے اخیر ئِ چ آوݨ آلی نون ہمیشہ ساکن ہوندی ئِ۔ مثلا کودن (کَ، و ، دَ، ن) یعنی کم عقل دی نون، یا دامن (دَ، ا، مَ،ن) وطن (وَ، طَ ، ن) ، امن (اَ،مَ،ن) دی نون ۔

غیر کِن اڄاں وفاداری دی کجُھ امیّد ہے             

پر بھرا دے سردا دشمن اڄ بھرا لڳدے میکوں (امان اﷲ کاظمؔ)

اینہہ شعر ئِ چ کِن تے دشمن دی نون ساکِن ئِ۔

### نون غُنہ
نون ساکن ݙو قسمی ئِ پہلی او نون ساکن جہڑی جو اتے بیان کیتی ڳئی ئِ تے ݙوجھی نون ساکن کوں نون غنہ آکھیا ویندے۔ نون ساکن تے نون غنہ ئِ چ ٻہوں فرق ئِ۔ نون ساکن کوں کہیں وی شعر دی تقطیع ئِ شامل کیتا ویندے جݙاں جو نون غنہ حذف تھی ویندی ئِ۔ اُتے ݙتے ڳئے شعر دی تقطیع ملاحظہ ہووے پہلا مصرعہ۔

غیر کِن اڄاں وفاداری دی کجھ امید ہے

غَ۔ی۔ر۔کِ۔ن۔اَ۔ج

غیر کن اڄ  (فاعلا تن) ۔ فَ۔ا۔عِ۔لَ۔ا۔تُ۔ن

ڄ۔ا۔وَ۔فَ۔ا۔دَ۔ا

ڄاوفادا(فاعلا تن) ۔ فَ۔ا۔عِ۔لَ۔ا۔تُ۔ن

رِی۔دِ۔ی۔کُ۔جھ۔اُ۔م

ری دی کُجھ ام (فاعلا تن) ۔ فَ۔ا۔عِ۔لَ۔ا۔تُ۔ن

مِ۔ی۔د۔ہِ۔ی

مید ہے (فاعلا ت) ۔ فَ۔ا۔عِ۔لَ۔ا۔ت

ڳالھ کجھ ایں تھئی ئِ جو ’’کِن ‘‘دی ’’نون ساکن ‘‘تاں تقطیع ء ِچ شامل تھئی ئِ پر ’’اڄاں ‘‘دی نون غنہ شامل نھئیں تھئی ۔ ݙوجھی ڳالھ اے ہے جو جہڑی نون ساکن کہیں حرفِ علّت دے بعد آوے یا جہڑی کہیں اڳلے صحیح حرف تَہجّی نال ڳنڈھی کھڑی ہووے ۔ ’’نون غنہ ‘‘اکھیندی ئِ ۔ مثلاً ݙند (ݙ،ن،د) بھنگی (بھَ، ں، گِ،ی) بنڈل (بَ،ں،ڈَ،ل) وغیرہ ئِ چ آوݨ آلی ’’ن ‘‘نون غنہ ئِ۔

نانگ تہذیبِ فرنگ دا ، ڈنگ کے وہندا ، وہ گئے

ماندریئں کوں مندر بھل گئے ، ٻس کُٹیندے پئے لکیر

(امان اﷲ کاظم)

بحر، فاعلاتن ، فاعلاتن ، فاعلاتن ، فاعلات۔

پہلا مصرعہ:نانگ تہذیب فرنگ دا، بروزن فاعلاتن فاعلاتن۔

14حروف تَہجّی جیندے وچ نانگ تے فرنگ دے ’’ݙونون غنے‘‘ شامل کائینی۔

ݙنگ کے وہندا (بروزن فاعلاتن )7 حروف تَہجّی جیندے وچ ݙنگ تے وہندا دے ’’ݙو نون غنے‘‘ شامل کائینی ایویں ای ݙوجھے مصرعے دے لوظیں۔ ماندرئیں کوں، مندر تے کٹیندے دے ’’پنج نون غنے ‘‘ شامل کائینی ٻس ایجھیں نون جہڑی جو نک ئِ چ ٻولی ون٘ڄے لکھی تاں ون٘ڄے پر پڑھی نہ ون٘ڄے تے نہ او کہیں تقطیع ئِ چ شامل کیتی ون٘ڄے نون غنہ اکھیندی ئِ۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی اصطلاحواں

* سرائیکی نثر دیاں اصطلاحواں

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی حروفِ تہجّی

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* 

* 

* 

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
مخصوص مفرد حروف

سرائیکی دے مخصوص پنڄ مفرد حروف - سرائیکی زبان دے مہاندرے دانشور سرائیکی زبان دے مخصوص حروف تہجی متفقہ طور تے پنج شمار کریندن جہڑے جو اے ہن۔ (ٻ، ڄ، ݙ، ڳ، ݨ) تے سندھی لہجے دے ݙو حروف تہجی  (ڃ، تے ڱ) دی آواز آلے حروف کیتے علامتی طور تے کئی انج حروف تجویز نھئیں کریندے بلکہ ڄ تے ڳ کن پہلوں نون غنہ ودھا کرئیں لہجے دی کمی کوں پورا کیتا ڳئے ۔ یعنی انھیں کوں علامتی طور تے ن٘ڄ تے نڳ لکھیا ڳئے لہٰذا میں سمجھداں جو ہن سرائیکی دے مخصوص لہجے آلے حروف تہجی دی گنتری پوری تھی ڳئی ئِ تے انھیں دی املا وی متفقہ طور تے منظور کر گھدی ڳئی ئِ جہڑی جو کجھ ایں ہے:

(ٻ، ڄ، ن٘ڄ، ݙ، ڳ، نڳ،ݨ)

## سرائیکی دے مخصوص مفرد حروف تہجی دا استعمال
سرائیکی لہجے دے مخصوص حروف تہجی ٻ ، ڄ، ن٘ڄ، ݙ، ڳ، نڳ تے ݨ دے ابتدائی درمیانی تے اخیری شکلیں دا لوظیں ئِ چ استعمال ہیٹھ ݙتا ویندا پئے تاں جو انھیں حروف دے سرئیں دی درست املا دا شعور پیدا کیتا ون٘ڄ سڳے۔

### ٻ
‘‘ٻ" ابتدائی شکل :  ٻیر،  ٻار، ٻور، ٻدھ، ٻل، ٻتڑا، ٻچڑا

’’ٻ‘‘  درمیانی شکل: ٹوٻا، ٹٻر، ٹٻہ، ٹٻی ،دھاٻے

’’ٻ‘‘  اخیری شکل :  ٻٻ، راٻ ، شرٻوٻ، سُٻ

### ڄ
’’ڄ‘‘ابتدائی شکل : ڄل ، ڄال ، ڄنگھ، ڄبھ، ڄوانہہ

’’ڄ‘‘درمیانی شکل : سڄݨ ، سَڄا ، سُڄا، لڄاوݨ پڄلݨ

’’ڄ‘‘ اخیری شکل :رڄ، پوڄ، سوڄ، کڄ

### ن٘ڄ
’’ن٘ڄ‘‘ ابتدائی شکل :اے حرف تہجی کہیں وی لوظ دے شروع ئِ چ نئیں آندا اینہہ واسطے ایندی کوئی ابتدائی شکل کائینی۔

’’ن٘ڄ ‘‘ درمیانی شکل : سُن٘ڄاݨ‘ مُن٘ڄال ،ون٘ڄاوݨ ، سُن٘ڄڑی

’’ن٘ڄ ‘‘ اخیری شکل:سن٘ڄ، تھن٘ڄ، کن٘ڄ، بھن٘ڄ، ون٘ڄ

### ݙ
’’ݙ‘‘ ابتدائی شکل : ݙراکل، ݙراون، ݙونگر، ݙکھڑے ، ݙیݨیں

’’ݙ‘‘ درمیانی شکل :ٻݙݨ ، سݙݨ ، تیݙا ، میݙا

’’ݙ‘‘ اخیری شکل :بھیݙ، کھیݙ، ٻوݙ، ݙݙ، لاݙ، لوݙ، چھݙ

### ڳ
’’ڳ‘‘ ابتدائی شکل: ڳل،ڳچی‘ ڳیہڑ، ڳانڈھا

’’ڳ‘‘درمیانی شکل : وڳا، رڳڑ، پڳلی، بھڳلاٹا

’’ڳ‘‘اخیری شکل:لاڳ ، بھاڳ، بھڳ، بھوڳ، رڳ،واڳ

### ن٘ڳ
’’نڳ ‘‘ابتدائی شکل :اے حرف تہجی کہیں وی لوظ دے شروع ئِ چ نئیں آندا ۔ اینہہ واسطے اینہہ حرف تہجی دی ابتدائی شکل کائینی۔

’’نڳ در میانی شکل:  منڳل ، انڳل، رنڳݨ، سنڳی ، انڳݨ

’’نڳ ‘‘اخیری شکل : رنڳ ، سنڳ، لنڳ، ہنڳ

### ݨ
’’ݨ‘‘ابتدائی شکل : اے حرف تہجی وی کہیں لوظ دے شروع ئِ چ نئیں آندا ۔ اینہہ واسطے اینہہ حرف تہجی دی ابتدائی شکل کائنی ۔

’’ݨ‘‘درمیانی شکل :پاݨی ، داݨے، بھاݨاں ، گھاݨی ، لوݨی، سوہݨی۔

’’ݨ‘‘اخیری شکل :ساوݨ ،پروݨ ، چاوݨ ، مݨ، سݨ

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی اصطلاحواں

* حروفِ تہجّی

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی حروفِ تہجّی

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* 

* 

* 

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی حروفِ تہجّی
ونکی:حروفِ تہجّی
حروف دیاں ونکیاں بلحاظ مخارج

ہر ہک حرف تہجی اپنی ہک وکھری آواز، لہجہ یا تلفظ رکھیندے جیندا ڄاݨݨ نہایت ضروری ئِ۔ ٻہوں سارے حروفِ تہجّی ایجھئیں ہن جنھیں دی آواز ٻہوں ای تھوڑے فرق نال ہکو جھئیں ئِ مثلاً الف تے ع، ت تے ط،ث،س تے ص، ذ،ز، ض تے ظ، ق تے ک تے ہ تے ح وغیرہ اہل عرب دی اے خصوصیت ئِ جو او ہر ہک حرف تہجی کوں اوندی درست تے وکھری آواز نال ادا کرݨ دا بھرپور سائیو کریندن جݙاں جو ٻئے زباناں ٻولݨ آلے لوک اینہہ ڳالھ دا زیادہ اہتمام نھئیں کریندے حالانکہ اے آہر کرݨ بے حد ضروری ئِ ۔ خاص کر چھوٹے ٻالیں کوں حروف تہجی دی سن٘ڄاݨ کراوݨ کیتے اواز دا ای سہارا ڳولیا ویندے۔جے کر استاد حروف تہجی کوں انھیںدے درست مخرج نال ادا نہ کریسی تاں وت ٻال انھیںحروف دی صحت نال ادائیگی کیویں کریسن۔ تے وت او حرف سن٘ڄاݨ کیویں تھیسن۔ لہٰذا حروف تہجی دی انھیںدے درست مخرج نال ادائیگی ٻہوں ضروری ئِ۔ مخارج دے لحاظ نال حروف تہجی کوں اٹھ قسمیں ئِ چ تقسیم کیتا ویندے تاں جو انھیںدی سن٘ڄاݨ کوںاسان بݨا یا ون٘ڄ سڳے ۔ اے اٹھ قسماں کجھ ایں ہن۔

# شفوی حروف                        
# شجری حروف
# نثوی حروف
# نطعی حروف
# اسلی حروف
# ذلقی حروف
# لہوی حروف
# حلقی حروف

انہیں دی تفصیل ݙیکھو ۔

## شفوی حروف
شفویہ دے لوظی معنی ہونٹھ دے ہِن ٻس او حروف جیندی اواز ہونٹھاں کن نکلدی ئِ شفوی حروف تہجی اکھیندن جہڑے جو اے ہن۔ ب،بھ،ٻ،پ،پھ ف، م، مھ، و، وھ،=۱۰

## شجری حروف
کھُلیے ہوئے ہونٹھاں کِن نکلݨ آلے حروف تہجی شجری حروف تہجی اکھیندن جہڑے جو اے ہن۔ ج، جھ، چ، چھ، ش، ص، ض، ژ =۸

## نثوی حروف
ݙند تے زبان ملاوݨ نال جہڑے حروف ادا تھیندن نثوی حروف تہجی اکھیندن، جہڑے جو اے ہن۔ ث، ذ=۲

## نطعی حروف
زبان اُتے کر کیں ݙندیں نال زور ݙیوݨ سیتی جہڑے حروف ادا تھیندن نطعی حروف تہجی اکھیندن ۔ جہڑے جو اے ہن۔ ت، تھ، د، دھ، ط =۵۔

## اسلی حروف
اسلی دا لوظی معنی ئِ زبان دی چوٹی۔ ٻس زبان دی چوٹی کن نکلݨ آلے حروف اسلی حروف تہجی اکھیندن جہڑے جو اے ہن۔ س، ز، ظ =۳

## ذلقی حروف
او حروف تہجی جہڑے جو زبان کوں زور لا کے حرکت ݙے کرئیں سنگھ کن آواز کڈھݨ نال ادا تھیندن ذلقی حروف اکھیندن جہڑے جو اے ہن۔ ج=۱

## لہوی حروف
زبان کوں تالوں نال لا کرئیں تے زور ݙے کے اواز کڈھݨ نال جہڑے حروف ادا تھیندن لہوی حروف اکھیندن ۔ جہڑے جو اے ہن۔ ا، ٹ، ٹھ، ن٘ڄ، ݙ، ڈ، ڈھ، ر، رھ، ڑ، ڑھ، ک، کھ، ڳ، نڳ، ل، لھ، ݨ، نھ، ن، ہ، ی، ے ، یھ = ۲۴۔

## حلقی حروف
حلق دا لوظی معنی ئِ سنگھ ٻس او حروف تہجی جہڑے جو سنگھ تے زور ݙے کے ٻولیئے ویندن حلقی حروف اکھیندن جہڑے جو اے ہن۔ گھ، گ، ح، خ، ع، غ، ق = ۷

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی اصطلاحواں

* حروفِ تہجّی

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی حروفِ تہجّی

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب
۔ 
ونکی:لوک ادب
۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت
۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب
۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی حروفِ تہجّی
ونکی:حروفِ تہجّی
حروف دیاں ونکیاں بلحاظ جوڑ

اردو زبان کن علاوہ سرائیکی زبان ہک ایجھیں زبان ئِ جیندے لوظ لکھدئیں ہوئیں پورے حروف تہجی نھئیں لکھئے ویندے بلکہ ہر حرف تہجی کیتے ہک چھوٹا جھیئاں نشان بݨا ݙتا ویندے جیکوں اونہہ حرف تہجی دا سرا آکھیا ویندے ۔ وت حروف تہجی دے اے چھوٹے چھوٹے سرے ملا کرئیں ہک لوظ بݨا ݙتا ویندے۔ حرفیں دے سرے جوڑ کرئیں لکھݨ نال لوظ ٻہوں مختصر تھی ویندن۔

## ٻِنّھیاں زباناں دی مثال
دنیا دیاں ٻیئاں زباناں اردو، سرائیکی، سندھی، پنجابی، عربی، فارسی وغیرہ زبانیں وانگوں (جہڑیاں جو سڄے کن کھٖے پاسے لکھیاں ویندئین) مختصر نویسی کن محروم ہن۔ اینہہ مختصر نویسی نال تحریر نہایت شستہ تے مہذب وی تھی ویندی ئِ تے وقت وی ٻہوں تھوڑا لڳدے یعنی ٻہوں تھوڑے وقت ئِ چ زیادہ کن زیادہ لکھیا ون٘ڄ سڳدے۔ مختصر نویسی دا اے فن یورپ ئِ چ ٻہوں تھوڑے عرصے کن رواج پاوݨ لڳے جݙاں جو ساݙی ماٻولی کئی سو سالیں کن اینہہ فن کن متعارف ئِ۔

## سرائیکی زبان دے حروفِ تہجّی
سرائیکی زبان دے حروفِ تہجّی ݙو قسمی ہِن۔ ہکڑے او حروف تہجی جنھیں دے ہک ٻئے نال جوڑݨ کیتے سرے ٻدھے ویندن انھیںکوں جڑویں حروف تہجی آکھیا ویندے جݙاں جو ݙوجھے او حروف تہجی جنھیں دے سرے نھئیں ٻدھے ویندے بلکہ او حروف تہجی بہرصورت پورے پورے لکھئے ویندن۔ انھیں حروف تہجی کوں کٹویں حروف تہجی آکھیا ویندے ۔

### جڑویں حروف تہجی
او حروف تہجی جنھیں دے سرے بݨدن جڑویں حروف تہجی آکھیندن جہڑے جو اے ہن۔

ب، ٻ، پ، ت، ٹ، ث، ڄ، ج، چ، ح، خ، س، ش ، ص، ض، ع، غ ف، ق، ک، گ، ڳ، ل، م، ن، ݨ، ہ، ی۔

### کٹویں حروف تہجی
او حروف تہجی جنھیں دے سرے نھئیں بݨدے انھیںکوں کٹویں حروف تہجی آکھیا ویندے اے حروف تہجی کجھ ایں ہن۔

ا، د، ڈ، ݙ، ذ، ر، ڑ، ز، ژ، ط، ظ، بھ،پھ، تھ، ٹھ، جھ، چھ، دھ، ڈھ،رھ، ڑھ، کھ، گھ، لھ، مھ، نھ، وھ، یھ۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی اصطلاحواں

* حروفِ تہجّی

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی حروفِ تہجّی

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب
۔ 
ونکی:لوک ادب
۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت
۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب
۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی حروفِ تہجّی
ونکی:حروفِ تہجّی
حروف دیاں ونکیاں بلحاظ بݨت

بݨت دے لحاظ نال سرائیکی حروفِ تہجّی دیاں چھی ونکیاں ہن۔ جہڑیاں جو کجھ ایں ہن:

# مدّوِر حروف یا چشمہ دار حروف
# حروف مہملہ یا غیر منقوط حروف
# حروف معجمہ یا منقوط حروف
# مسروری حروف
# ملفوظی حروف    
# مکتوبی حروف

## مدّوِر حروف یا چشمہ دار حروف
او حروف تہجی جہڑے جو گول دائرے دی صورت ئِ چ لکھئے ویندن یا ݙوجھے لوظیں ئِ چ او حروف جہڑے جو گول شکل رکھیندن مدّوِر حروف یا چشمہ دار حروف تہجی اکھیندن جہڑے جو اے ہِن۔ ج، ڄ، ن٘ڄ، چ، ح، خ، س، ش، ص، ض، ع، غ، ق، ل، ن، ݨ، ی = ۱۷۔

## حروف مہملہ یا غیر منقوط حروف
اوحروف تہجی جنھیں دے اُتے ، تَلے یا وچکار کوئی نقطہ نہ ہووے مہملہ یا غیر منقوط حروف اکھیندن جہڑے جو اے ہن۔ ا، ٹ، ٹھ، ح، د، ڈ، دھ، ڈھ، ر، رھ، ڑ، ڑھ، س، ص، ط، ع، ک، کھ، گ، گھ، ل، لھ، م، مھ، و، وھ، ہ= ۲۷۔

## حروف معجمہ یا منقوط حروف
او حروف تہجی جنھیں دے اتے ، تلے یا وچکار کوئی نہ کوئی نقطہ ضرور ہووے معجمہ یا منقوط حروف اکھیندن جہڑے جو اے ہن۔ ب، بھ، ٻ، پ، پھ، ت، ٹھ، ث، ج، جھ، چٖ، ن٘ڄ، چ، چھ، خ،ݙ،ذ،ز،ژ، ش، ض، ظ، غ ، ف، ق، ڳ، نڳ، ن، نھ، ن،ی = ۳۱۔

## مسروری حروف
مسروری عربی زبان دا لوظ ئِ جیندا لوظی معنی ئِ لکھیا ہویا ڳجھیا یا جیندی آواز لکھݨ جہڑی نھئیں ہوندی مسروری حروف تہجی اکھیندن اے حروف تہجی ݙو حروف دی مشترکہ آواز تے مشتمل ہوندن جہڑے جو اے ہن۔ ب (بے یا با) ، ٻ (ٻے یا ٻا) ، پ( پے یا پا)، ت (تے یا تا) ، ٹ (ٹے یا ٹا) ، ث (ثے یا ثا) ، ڄ(ڄ یا ڄا) ، نج (ن٘ڄے یا ن٘ڄا) ، چ (اینہہ حرف تہجی کوں اگرچہ یا چا پڑھیا ون٘ڄے تاں اے مسروری اکھیسی تے جے کر اینکوں چیم پڑھیاون٘ڄے تاں وت اے ملفوظی اکھیسی) ، ح (حے یا حا)، خ( خے یا خا) ، ر ( رے یا را) ، ڑ ( ڑے یا ڑا) ، ز( زے یا زا) ، ژ ( ژے یا ژا) ، ط ( طے یا طا)، ظ (ظے یا ظا) ، ف ( فے یا فا)، گ ( ڳے یا ڳا) ، نڳ (نڳے یا نڳا)، ہ ( ہے یا ہا)، ی (ے یا یا)، مرکب حروف بھ، پھ، تھ، ٹھ، جھ، چھ، رھ، ڑھ، کھ، گھ، لھ ،مھ ، نھ، وھ، یھ وی مسروری حروف تہجی ہن۔

## ملفوظی حروف
ملفوظی حروف تہجی دا لوظی معنی اے ہے جو او حروف جہڑے جو ٻول چال ئِ چ ورتئے ون٘ڄن یا جنھیں دی اواز کوں لکھیا وی ون٘ڄ سڳے ۔ اے حروف عموماً ترے حروف دی مشترکہ تے بھرپور آواز تے مشتمل ہوندن ۔ جہڑے جو اے ہن ۔ ا (یعنی الف = ا+ل+ف) ، ج ( جیم = ج+ی+م) چ (چیم = چ+ی+م) د ( دال = د+ا+ل) ، ڈ ( ڈال = ڈ+ا+ل)،ݙ (ݙال = ڈ+ا+ل)،  ( ذال = ذ+ا+ل) ،س ( سین= س+ی+ن) ،ش ( شین= ش+ی+ن) ، ص (صاد= ص+ا+د)، ض (ضاد= ض+ا+د)، ع ( عین = ع+ے+ن)، غ ( غین = غ+ے+ن)، ق ( قاف= ق+ ا +ف) ، ک (کاف = ک+ا+ف)، گ (گاف= گ+ا+ف)، ل (لام= ل+ا+م) ،م (میم =م+ی+م)، ن (نون = ن+و+ن) ،ݨ (ݨوݨ = ن+و+ن) ، و (وائو = و+ا+ئو) ۔مرکب حروف دھ (دھال = دھ+ا+ل) ، ڈھ ( ڈھال =ڈھ+ا+ل)۔

## مکتوبی حروف
ایجھیں ملفوظی حروف جنھیں دے پہلے تے آخری حرف دی اواز ہکو جھئیں ہووے مکتوبی حروف اکھیندن جیویں جو م (میم = م+ی+م) ، ن (نون = ن+و+ن)  ،و (وائو = و+ا+ئو) ، لہٰذا ایّھے ترے حروف تہجی (م، ن، و) مکتوبی حروف اکھیندن ۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی اصطلاحواں

* حروفِ تہجّی

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی حروفِ تہجّی

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* 

* 

* 

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی حروفِ تہجّی
ونکی:حروفِ تہجّی
حروفِ تہجّی بلحاظ خصوصیت

(امتیاز یا خصوصیت دے لحاظ نال حروف دیاں قسماں)

## شمسی حروف تہجی
عربی زبان دے او حروفِ تہجّی جنھیں کنوں پہلے لام التعریف یعنی ’’ال ‘‘لکھیاتاں ویندے پر پڑھیا نھیں ویندا شمسی حروف تہجی اکھیندن۔ شمسی دا لوظی معنی ئِ شمس یعنی سجھ نال واسطہ رکھن آلا۔ ایندا مرادی معنی ئِ ہے جو سجھ دی تیز روشنی ’’ال ‘‘کوں لکا ݙیندی ئِ یا ݙوجھے لوظیںئِ چ ’’ال ‘‘لک ویندے ’’ال ‘‘دے بعد آون آلا حرف تہجی’’ ال ‘‘دے حذف کر ݙیوݨ دے بعد مشدد (یعنی شد آلا) تھی ویندے ۔  ݙوجھے لوظیں ئِ چ اونہہ حرف کوں ݙو مرتبہ پڑھیا ویندے۔ شمسی حروف کوں شمسی آکھݨ دی ہک وجہ اے وی ہے جو الشمس دی شین شمسی حروف تہجی وچ بذات خود وی شامل ئِ۔ شمسی حروف تہجی کجھ ایں ہن۔ ت، ث، د، ذ،ر، ز، س، ش، ص، ض، ط، ظ، ل، ن = ۱۴۔

## قمری حروف تہجی
عربی زبان دے او حروف تہجی جنھیں کنوں پہلے لام التعریف یعنی ال لکھیاوی ویندے تے پڑھےا وی ویندے۔ انھیں حروف تہجی کوں قمری حروف تہجی اینہہ واسطے وی آکھیا ویندے جو ہکڑے تاں القمر دا ق انھیںحروف تہجی وچ بذات خود شامل ئِ تے ݙوجھے قمر دے معنی چندر دے ہن۔ کیوں جو قمری حروف تہجی چندر دی ٹھڈڑی ٹھڈڑی تے مٹھڑی مٹھڑی چاندݨی وانگوں ٹھڈڑے ٹھڈڑے تے نرم خُو ہوندن۔ اینہہ واسطے انھیں حروف تہجی کوں قمری حروف تہجی آکھیا ویندے جہڑے جو اے ہن۔ ا، ب، ج، ح، خ، ع، غ، ف، ق، ک، م، و،ہ، ی =۱۴۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی اصطلاحواں

* حروفِ تہجّی

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی حروفِ تہجّی

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ
* 

* 

*    ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:لوک ادب ۔  ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔  ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی حروفِ تہجّی
ونکی:حروفِ تہجّی
وسیب دے شہراں بارے اکھاݨ

سرائیکی اکھاݨ سرائیکی لوک ادب دا او سَمّل ہے جینُ٘دے اُتّے سرائیکی زبان دا ڄِتّی ماݨ کرنا چاہوے ماݨ کرسڳدی ہے۔ اِنہاں دے ہتھڑیکے سرائیکی وسیب تے سرائیکی قوم دی نفسیات کوں پڑھیا وَن٘ڄ سڳِین٘دے۔ لوکاں دیاں رَویّاں،انسانی عمراں مختلف مرحلیاں،کِھل ہاسے دیاں موقعیاں شہراں تے وستیاں دے لوکاں دیاں مزاجاں تے ماحول بارے مطالعہ اِنہاں اکھاݨاں نال کِیتا ون٘ڄ سڳِین٘دے۔ اِیں سبق اِچ اَساں شہراں بارے کُجھ اکھاݨ پَڑھدے ہَیں:

## [[اُچ شریف]]

* اُچ جلال ڈَٹّھی تاں غریباں وی اَٹّے مارے

## [[بھلوال]]

* جِہڑا ویسی بھیلوال،کالی کُنّی نالو نال

## [[ٻنّوں]]

* فلاݨاں ڳیا ٻنّوں وَل آوے تاں مَنّوں

## [[ٻوہڑ]]

* ٻوہڑیں رات نہ پووی تاڑیں سَس تے سَوہرا ہووی

## [[پہاڑٰی]]

* پہاڑ مِیت کِین٘دے،بَھت کھادا تے،وین٘دے

## [[جَلّہ ارائیاں]]

* جیکر ون٘ڄیں جَلّے اَٹّا ٻدھّیں پَلّے

## [[چنیوٹ]]

* آئے یار چنیوٹی،شکل سوہݨی نیّت کھوٹی

## [[داجل]]

* سوکھ نہ سُتّا دا جلی آپݨی سنبھل واݨ

## [[دِلّی]]

* دِلّی شہر نموناں اندر مِٹی ٻاہر چُوناں

## [[دنیا پور]]

* چار چیزیں تحفہ دنیا پور

* گاجر،مولی،وڑی تے کھمبُور

## [[کچّھی]]

* کچّھی سونے دی پچّھی

* کچّھی دایار تے لئی دا انگارا ݙو نہیں بے وفا

## [[کہڑور پکا]]

* آئے نی یار کہڑوری،لش پَش ڈھیر محبّت تھولی

## [[کِین٘جبھر]]

* کِین٘جبھر رات نہ پووی،بھان٘ویں اَٹّا پَلّے ہووے

## [[لاڑکاݨہ]]

* جیکر ہووی نان٘واں،تاں سیل کریں لاڑکانہ،نہ تاں رُل ودابِگانہ

## [[لہور]]

* لہور دے بانکے کھنسے اِچ وَٹّے

* آے یار لہوری ݙِکھاون دروازہ ٹَپا وِن موری

* ݙِٹّھا لہور نموناں،اندر مِٹّی ٻاہر چُوناں

## [[ملتان]]

* ملتان دا یار ٻنّا عیدگاہ

* ملتان آئیں دا ہے جائیاں دا نِھیں

* آئی ملتان دی واری،ہئی مِین٘ہ بݨ ڳئی اَن٘دھاری

* چل چلئے ملتان،اُتّھاں وݙّے وݙّے پِلھوان،کھان٘دے

* ڳریاں تے بِدام،مارِن مُکّیں کڈِّھن جان

* شہراں وِچّوں شہر ملتان جِتّھاں ہر دم امن و امان

* مُلتان پِیراں کنوں پُر ہے

* ملتانی دا ہتھ چَلہّے تے ہندوستانی دی زبان

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی اَکھاݨ
* سرائیکی وسیب
* سرائیکی نثر دیاں اصطلاحواں
* سرائیکی لوک قصّہ

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی ادب دیاں اصطلاحواں
ونکی:سرائیکی اصطلاحواں
عشق اساݙا دین (افسانہ)

زندگی دے سارے اسرار اپݨے کھل ونڄݨ دے بعد کئی نویں اسراریں اِچ بدل ویندن تے اے سلسلہ جیوݨ اِچ ہک نویں گھمبھیرتا پیدا کریندے، خو منش وی اتنا پُر اسرار اے جتنی کائنات کل تک جیڑھی ڳالھ اوندے کیتے شکتی بݨ بݨ دی پئی ہئی اوہا اوندے کیتے زنجیر نݨݨ پئے ویندی ہے،کل تک جیندے کیتے تساں سارا جیوݨ تج ݙیوݨ چاہندے ہاوے ہک ٻئی نویں سجائی اونکوں اتنا بے منی کر ڈیندی ہے جو تہاݙے کیتے پُرانا تعلق بےکار تھی ویندے۔ پر او تعلق ہک نویں شکل اختیار کر ویندے یا تاں اوندا مت اِچ بدل یا وت ناستلی جا بݨ ویندے تے ایہو اڳوں تہاݙے سارے آرٹ ہک نویں ٹریحݙی کوں پیدا کریندے۔ ہندوستان اِچ خاص طور تے برہا تے ملاپ جیڑھا تصور رکھدے سب ݙیسیں توں اَنج ہے تے اتھاں پہنچ کے زندگی دی گھمبھرتا زیادہ تہ داد تھی ویندی ہے۔ اِیں واسطے وصل دی ساری خواہش برہا دی ہی شکل بݨ ویندی ہے۔ اِیں واسطے ملاپ دیاں ساریاں موت تے آکے مُکدین۔ صوفی تے سوامی و صال دا لفظ ہمیشہ موت دے معنے وچ استعمال کریندن جو اینکوں پہلے وصال دی کوئی وی شکل ملکمل نہیں ہوندی۔ ساݙے تمام لوک کہانیں دا اَنت موت تے تھیندے۔ ایندے اُتے ہندوستان ے سوامی بھگت صوفی تے سُچیت ٻہوں کجھ آکھئین جیڑھا خاص ویدانتی تصور ہے۔ میݙے کیتے اَڄ ایں ڳالھ دے لکھݨ دا مقصد محض اے ہے جو جیندے کیتے سارا جیوݨ ونڄائے۔ اَڄ اوندے مِلݨ دی اُمید وی تاں او خوشی نہیں ݙیندی،وقت اپݨا جیڑھا وار کرݨا ہا او کر ڳئے پر اوندے عشق جو کجھ ݙتے وقت سارا جیوݨ اوندے وچوں اپݨا حصہ وصول کریندا رہ تاں وی او نہ مُکسی جیڑھی جھاتی عشق نے اندر پاتی ہے اوندا سوجھلا میکوں اتنا اڳوں تے گھن ڳئے ایں رام چند جی تے کرشن کوں اپݨے نال کھیݙدا ݙیہداں مُرلی دی کوک میݙے کیتے ہُݨ کوئی نویں زبان نئیں،وشق خدا دا وجود ہے ہر جا تے نہ ݙسݨ والا،وشق ہو جَیں رُتیں دی زبان سمجھں اِچ رہبری کیتی تے شام دی مُرلی میکوں بِندرابن کنوں مکے تک گھن آئی۔ حجۃالوداع دے خطبہ اِچ جے کوئی مُرلی دی کوک نہیں سُݨ سڳدا تاں ہک واری وَل ڄمݨاں چاہندا ہے۔ 

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی افسانہ

* سرائیکی لوک قصّے تے کتاباں

* سرائیکی لوک قصّیاں دیاں وَنکیاں

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی لوک قصّہ

## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی لائبریری ݙیکھو

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی (مرحوم) دا ٻِیا پورھیا

* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں  ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:لوک افسانہ ۔  ونکی:سرائیکی لوک افسانے ۔  ونکی:لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی افسانہ نگار ۔ ونکی:سرائیکی افسانہ ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:لوک ادب ۔  ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔  ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔