قومی زبان

اردو آلے مارکہ اکثر لکھدن جو قومی زبان اردو ہے تے باقی علاقائی زباناں ، میں سمجھداں جو اے عنوان ای غلط اے، پاکستان دیاں قومی زباناں او ہِن جیرھیاں پاکستان ا چ رہݨ آلیاں قوماں الیندین، پاکستان دے حکمرانیں اردو کوں سرکاری زبان بݨائے فیصلہ غلط یا صحیح ؟ اے ہِک الگ موضوع اے ۔ میں اے ڳالھ ݙسݨ چہنداں جو پاکستان دیاں قومی زباناں سرائیکی ، سندھی، پنجابی، پشتو، بلوچی، پوٹھوہاری، براہوی تے ٻیاں او زباناں ہن جیرھیاں جو پاکستان وچ رہݨ آلیاں قوماں الیندن۔ اردو پاکستان دے کہیں علاقے دی زبان کائنی، اردو ہک لشکری تے بݨاوتی زبان اے ، ایندا اپݨاں خطہ زمین کوئی کائنی۔ اے زبان ہندوستان ا چ بݨائی ڳی تے ایندی اصل ہندی اے ۔ جیویں جو ہندی ا چ  آکھیا ویندے ’’آپ کونسی بھاشا بولتے ہیں‘‘ اِتھوں پتہ لڳدے جو لفظ بھاشا دی جاہ تے زبان کوں لاتا ڳے تے اینکوں اردو آکھ ݙتا ڳے، ایویں اردو لغت چا تے ݙیکھو تے اڳوں پڑھدے ونڄو تاں ہر لفظ تے نالی لکھیا کھڑا ہوسے جو اے لفظ ہندی دا ہے، اے لفظ عربی دا ہے، اے لفظ فارسی دا ہے ، اتھوں پتہ لڳدے جو اردو دا اپݨاں کجھ کائنی ، اردو آلئیں اردو کوں مشہور کرݨ یا زوریں ریت تھپݨ کرݨ سانگے آکھ ݙتے جو اردو مسلمانیں دی زبان اے۔ بابائے اردو مولوی عبدالحق ایں حد تک جہالت کھنڈائی جو ’’مسلمانوں کی زبان صرف اردو ہے باقی سب کافروں کی زبانیں ہیں۔‘‘ حالانکہ زبان دا کوئی مذہب نی ہوندا جیویں جو سرکارِ دو عالمؐ وی عربی ٻولیندے ہن تے آپ دا وݙا منکر ابو جہل وی عربی ٻولیندا ہئی ، ایویں صرف ہک نی کائنات دی کہیں وی زبان کوں تساں گھن گھنو اوندا کہیں خطے یا کہیں قوم نال تاں تعلق تھی سڳدے مذہب نال نی تھی سڳدا۔ اردو کوں مسلمان کرݨ دا نتیجہ اے تھیا جو او غیر مسلم جیرھے ایںزبان دی ترقی واسطے کم کریندے پے ہن ، پرے تھی ڳئے، ول اے تھیا جو ہندوستانی سرکار اردو دے رسم الخط کوں ختم کر تے دیو ناگری گھن آئی ، اڄ ہندوستان ا چ  جتھاں ایں زبان کوں بݨایا ڳے ، پڑھݨ والا کوئی کائنی خود اردو آلیں دیاں اولاداں وی اردو کوںنی پڑھ سڳدیاں پر ہندوستانی سوچ دے بعض پاکستانی حکمرانیں اردو کوں پاکستان دی باد شاہ زادی بݨا تے پاکستانی زبانیں دی ڳچی گُھٹ ݙتی اے ، اردو وجہ توں دنیا دی سب توں وݙی مملکت ݙو ٹوٹے تھی ڳی اے ول وی اساݙے حکمرانیں کوں سمجھ نی آئی، او اڄ وی  پاکستان دی قومی زبانیں کوں علاقائی زباناں آکھ تے قومیں دے پھٹ تے لوݨ بُٖرکیندن، اڄ ضرورت ایں ڳالھ دی اے جو پاکستانی زبانیں کوں قومی زبانیں دا درجہ ݙتا ونڄے۔

بنگالیں اردو کوں سرکاری زبان دا درجہ ݙیوݨ تے پہلے ݙینھ توں اعتراض کیتا ہئی مغربی پاکستان وچ وسݨ آلیں قومیں کݙاہیں اعتراض نہ کیتا ہئی پر اردو اشرافیہ تے پنجابی اسٹیبلشمنٹ رل تے اردو تے انگریزی کوں پروان چڑھایا تے پاکستانی زبانیں کوں داپھ تے رکھ ݙتا تے ول قدم قدم تے پاکستانی قومیں دی زبان تے ثقافت دی توہین کیتی ڳئی ۔ اردو کوں بر تر تے ٻے زبانیں کوں کم تر آکھیا ڳیا، اردو تے انگریزی کوں اعلیٰ لوکیں دی زبان تے ٻی زبانیںکوں جاہل تے ڈھڳیں دی زبان بݨا ݙتا ڳیا، اپݨے واسطے وݙے وݙے القابات تے آپ کوں آپ ’’اہل زبان ‘‘سݙوایا ڳیا ، جݙاں جو جیرھے حقیقی معنے وچ ایں خطے دے اصل وارث ہن تے جنہاندیاں زباناں مصنوعی نی اصل ہن، انہاندے زباناں کوں تے خود انہاں کوں بودن ، بھکن تے کؤدن دا ناں ݙے ݙتا ڳیا جیندے نتیجے وچ مقامی لوک سوچݨ تے مجبور تھئے، جو جیرھی زبان دا ایں پاکستان ا چ کوئی تِڑ تاݙا تے تاݨاں پیٹا کائنی اساں اونکوں اپݨے سر تے ٻلہائے تے اونکوں سرکاری زبان من ڳھدے ، سکولیں تے کالجیں ا چ وی ایہا زبان پڑھدے امدوں ، ول وی راضی کینھی، کیوں؟ اساں سوچ ا چ پئے ڳیوسے جو ادارے وی ہیں زبان دی ترقی سانگے بݨائے ڳن، ارباں کھرباں روپے وی اردو دی ترقی تے خرچ تھیندے پن، ساری حکومتی مشینری تے ذرائع ابلاغ وی رات ݙینھ اردو اردو لائی پِن ، ہر شہر ا چ اردو بَزار وی بݨا ݙتے ڳن، اردو کالج تے اردو یونیورسٹیاں وی بݨا ݙتیاں ڳن اساں ول وی چُپ ہیسے، پراساں جݙاں اپݨی زبان تے اپݨی سنڄاݨ دی ڳالھ کریندوں تاں ول ایہے اہل زبان اینکوں لسانی تعصب اکھیندن ، کیوں؟ ول اے سوال پیا تھیا جو اے تعصب اے تاں ول اردو کیا ہے؟ لسانی بنیاد تے وسیب دے لوک تعصب ناں دے لفظ دے وی سُونہے کائناں ہَن پر تعصبی لوکیں زبان دے ناں تے ایجھا فتور تے فتنہ کھنڈائے جو اڄ ہر آدمی دا دل زخمی اے تے او اردو دی جاہ تے اپݨی زبان دی ڳال کریندے ، پر اساں ول وی اکھیندوں جو اصل رابطے دی زبان سرائیکی بݨدی ہئی کیوں جو وادی سندھ، اڄوکے پاکستان دی اصل اے تے چارے صوبیں ا چ ٻولی تے سمجھی ویندی ہے، پر حکومتی ݙنڈے نال پاکستان ا چ اردو رابطے دی زبان بݨ ڳی اے ،ہُݨ جتنا ایندا مقام بݨدے اینکوں ݙتا ونڄے ، سکولیں وچ وی پڑھائی ونڄے ، پر جیرھا حق دھرتی دی اصل زبانیں دا ہے انہائیں کوں ݙتا ونڄے۔ حکمران پاکستان دے قومیں کوں اتنا خوار تے پَچی نہ کرن جو او ہِک ڄہاڑے تنگ آ تے اردو دا ناں سݨݨ وی گوارا نہ کرن تے ولا اردو دا او حشر تھیوے جیرھا جو ہندوستان ا چ تھئے۔ اے ڳالھ پلے ٻدھ گھنݨی چہیدی اے جو وݨ تے چڑھ تے پیلے رنگ دی لُوت ٻوٹی وقتی طور تے وݨ کوں سُکا تاں سڳدی اے پر وݨ دیاں ڄڑھاں نی کَپ سڳدی۔ اردو کوں لُوت نہ بݨایا ونڄے ، اردو دیاں اپݨیاں ڄڑھاں کائنی تاں اے ڄڑھ آلیں توں فیض حاصل کرݨ آلی بݨے۔اردو کوں اَلُوچ کرݨ تے اینکوں سر تے چاڑھݨ دا سب توں وݙا کردار پنجاب دا ہے جو پنجاب تے اردو اشرافیہ اینکوں مسلمانیں دی زبان دا ناں ݙے تے ہتھیار دے طور تے استعمال کیتے تے جئیں وی اردو دے مقابلے وچ اپݨی دھرتی، اپݨی مٹی، اپݨی زبان تے اپݨی سنڄاݨ دی ڳالھ کیتی اے تاں پنجابی تے اردو اشرافیہ اونکوں ایں ڳالھ کوں اسلام دشمنی تے پاکستان دشمنی دا ناں ݙے تے سِر بھن ݙتے۔ پنجابی اسٹیبلشمنٹ ، حکمرانی دی پُھوت تے لُٹ مار دے شوق اِچ اپݨی پنجابی زبان دا وی ٻیڑا ٻوڑیے تے ٻی زبانیں کوں وی برباد کیتے۔ اردو تے پنجابی اشرافیہ ٻہوں وݙا جرم کیتے ، او پاکستان ا چ وسݨ آلے قومیں توں معافی وی منگن تے پاکستانی قومیں کوں قومی زبانیں دا درجہ ݙیون۔

برطانیہ توں آئے ہک دوست اے ݙس تے حیران کر ݙتا جو برطانیہ وچ پنجابی وی پڑھائی ویندی اے، میں آکھیا او کیویں؟ تاں اوں ݙسیا جو برطانیہ وچ ابتدائی تعلیم ماء ٻولی ا چ پڑھائی ویندی اے، کیوں جو پنجابی اتھاں ڈھیر اِن، ایں سانگے اتھاں پنجابی پڑھاوݨ دا وی انتظام اے۔

سندھ ا چ ماء ٻولی دی تعلیم انگریزی دور توں ݙتی ویندی اے، سندھ ا چ سرکاری دے نال پرائیویٹ تعلیمی ادارے پابند ہن جو او سندھی لازمی پڑھاوِن، پر سندھ ا چ وانجھ اے ہے جو ٻالیں کوں سندھی تاں پڑھائی ویندی اے پر انہاں ٻالیں کوں انہائیں دی ماء ٻولی توں محروم رکھای ویندے جنہاں دی ماء ٻولی سندھی کینھی، جیویں سرائیکی سندھی دے بعد سندھ دی سب توں وݙی زبان اے پر کہیں سرائیکی ٻال کوں اوندی ماء ٻولی نی پڑھائی ویندی جو کہ ماء ٻولی ا چ تعلیم دے مسلمہ اصول دے خلاف ا۔ عجب ڳال اے جو برطانیہ ا چ پنجابی پڑھائی ونڄے ، خیبر پختونخواہ ا چ سرائیکی پڑھائی ونڄے ، سندھ ا چ سرائیکی ٻال کوں اوندی ماء ٻولی توں محروم رکھیا ونڄے، اے ٹھیک کینھی۔

## '''حوالہ'''
·        معروف سرائیکی دانشور سئیں ظہور دھریجہ دی کتاب سرائیکی قلم قبلیہ وچوں چوݨ