پیریں دے ٻیر

## میݙی ڳال تہاݙے نال
اپݨی ساری حیاتی اُردو تے انگریزی نال کھیݙدیں گزری ، لکھݨ پرھݨ ݙوہیں پاسے صرف انہاں ݙو زبانیں نال واسطہ ریہا ۔ سرائیکی میݙی ماء ٻولی اے ۔ سرائیکی وسیب تیں سرائیکی لوکیں وچ اَکھ کھولی تیں وݙا تھیئم۔ گلی کوچے وستیں شہراں وچ سرائیکی ٻولی ویندی ہائی ۔ ایندے ٻولݨ تیں سکھݨ کیتے کئیں قاعدے تیں کتاب دی لوڑ کائنا ہئی ۔ بس الف ۔ ب توں گھن تے آخر تک ہک رنگ خود بخود چڑھیا ریہا۔

اساں فرنگیاں کولوں آزادی تاں حاصل کر گھدی پر اوندے جادو وچوں ٻاہر نہ نکل سڳیوسے۔ اُردو ٻولݨ تیں انگریزی پڑھݨ کوں معاشرے تے وسیب اِچ درجہ ݙتا ویندا رہے تے ایکوں پھوت تے وݙائی سمجھا ویندے ۔ تخت لاہور ایں نظریے کوں وَل وَل پکا کیتا ۔ لاہور ونجٖ تے اساکوں سرائیکی ٻولݨ دی وݙی قیمت ادا کرݨی پوندی ہائی ۔ سرائیکی ٻولݨ والیں کوں عجیب نظریں تیں نفرت نال ݙٹھا ویندا ہا ۔ اساں وسیب دے واسی پنجاب یونیورسٹی اِچ لُک چھپ تے آپس اِچ ماء ٻولی ٻولیندے ہاسے ۔ کوئی پنجابی چھوہر آ ونجٖے ہا تاں دَڑ وَٹ ویندے ہاسے۔

سرائیکی وسیب ہک الھڑ خطہ اے، ایندی اپݨی ہک سُنجٖاݨ تے رنگ اے مدتاں توں ایہہ وسیب حملہ آوریں دی زد اِچ ریہا ۔ ہر شئے تبدیل تھیندی رہی پر سرائیکی زبان کوں کوئی چوری نہ کر سڳیا ، اوندی وجہ ایندا مٹھاس ۔ کلائنات دی ہر شے دے متبادل ناں وسیع ذریعے ، سارے رنگ سرائیکی دے ، چھوٹے ویلے سرائیکی شاعراں دے ݙوہڑے ، کافیاں تیں ٹپے سُݨیندے ہاسے ، پکیندے ہاسے تے ڳاندے وی ہاسے ۔ ایہہ اساکوں ٻہوں چنگا لڳدا ہا ۔ ہک سکون مِلدا ہا ۔ قدرتی طور تے ایندے اِچ چِھک ہائی یا وَت اماں سئیݨ دے کھیر دا اثر ہا۔

اپݨے صحافتی تے لکھاری پُتر جنید ملک دی آکھ تیں مَیں جھوک سرائیکی تائیں لنگھ ڳیئم اِتھاں نہ صرف ظہور دھریجہ مل ڳیا تیں محبتاں دا ہک ڈھیر وی گھن تے ولیاں ، سئیں عیداحمد دھریجہ دا دیدار وی تھیا لوکی چنگے لڳیے تیں مَیں بس جھوک دا تھی تیں رہ ڳیُم ۔ میݙی پہلی کتاب ’’تونسہ کا منظر نامہ‘‘ جھوک پرنٹرز چھاپیا۔ ملاقاتاں دا سلسلہ اڳوں تیں اینجھا ٹُریا جو ہُݨ ظہور دھریجہ نال مِٹھے لہجے اِچ ڳالھیں کرݨ دا مزا اِی عجیب ہے ۔ اِتھائیں ٻہوں سارے سرائیکی مہاندریں نال ملاقات دا موقع ملیا ۔ علم اِچ وݙا وادھا تھیا۔

جݙاں وی مَیں جھوک تیں ڳیاں ظہور دھریجہ دا ہکو سݙا ہا ۔ سرائیکی اِچ لکھو ، سرائیکی اِچ ضرور لکھو ، مَیں سُݨ سُݨ تے تنگ آ گیُم ۔ سرائیکی میݙی ماء ٻولی ضرور ہے پر ایندے وچ لکھݨ دا کݙاہیں سوچا وی نہ ہا پَر ظہور دھریجہ دا سݙ وی سَٹ نم سڳدا ۔ انہیں میݙی اڑجݨ دا حال اے تلاش کیتا جو انہیں میکوں سرائیکی دے قاعدے ݙے ݙتے ۔ کئی کتاباں وی دان کیتیاں جو انہیں کو ںپڑھ تے ݙیکھ تیں اللہ سئیں دا ناں گھن تیں لکھݨ شروع کر ݙیوو، وَل وَل دی وَلدی ضرور آندی اے مَیں وی سوچیا کم مشکل ہا ۔ مواد ہا تیں لکھݨ دا یارا کائنا۔ دوستیں توں پُچھیا ۔ ساریں میݙا ٹھٹھا اُݙایا۔ مَیں پکا تھیندا ڳیُم ۔ آخر قلم چا گھدا۔اللہ سچے دا ناں گھن تیں لکھݨ شروع کیتا۔

میکوں پورا یقین اے جو میݙی تحریر کچی اے ۔ سرائیکی دا لہجہ پِھکا اے ، خیالیں کوں کٹھا کرتے صحیح سرائیکی رنگ پیدا نھیں تھی سڳیا ۔ سئیں سعد اللہ خان کھتران دی سرائیکی ٻولی دی ڈکشنری منگوائی ، وَت وی تحریر دے جھول کُڑول تیں ترِّچھاں لکیریاں میکوں آپ کوں ݙسدیاں پئین ۔ کوئی وی پڑھݨ آلا میکوں سرائیکی دا لکھݨ آلا نہ سمجھے مَیں تاں ظہور دھریجہ تے شوکت مغل دی شاگردی اِچ آ کے پہلی جماعت توں ولا سبق پڑھیے ، ایہہ ݙوہیں میݙے اُستاد ہِن ،تساں سئیں انعام انہائیں کوں ݙیسو۔

پوری حیاتی سرکار دی چاکری کریندیں تیں تخت لہور دی ماتحتی اِچ اے سوجھلا تھئے جو ساݙی اِتھاں ٹکے دی عزت نہیں تھئی ۔20ویں درجے دے ہک پرنسپل کوں اُتھوں دا ہک چپراسی تیں چوکیدار دفتر دے اندر نہیں آوݨ ݙیندا ۔ ہک سیکشن آفیسر بادشاہ ہوندے اساں اپݨی زبان اِچ ڳال چا کروں تاں کئی اَکھیں ساݙو پیاں ݙیہدیاں ہو ندن جنہیں اِچ نفرت دا اظہار واضح ہوندے پتہ لڳ ونجٖے ، اے سرائیکی تاں فَٹ اَکھیسن جو صاحب دورے تیں ہے تساں ݙو ہفتے پِچھوں وَل آواہے ۔ اے آکھ تیں ٻاہر نکل ویسن ۔ جِتلا زچ تیں تنگ میں تھیاں ۔ جِتلے ݙکھ مَیں لہوریں ، پنجابیں کنو ں چاتن او میݙے تَن نال اے ، مَیں ایہہ نتیجہ کڈھ تے اپݨے سرائیکیاں کوںݙسا ݙیواں جو کٹھے تھیوو ، ہک مُٹھ بݨ ونجٖو ، طاقت پیدا کرو ، آواز اُٹھاوو تیں تخت لہور توں نجات دی سوچو ، نہ تاں آوݨ آلا وقت تہاݙا نہ ہوسے ، تہاݙیاں نسلاں اِی رُل ویسن ۔ مَیں سرائیکی صوبے دی تحریک چلاوݨ والے ہر چھوٹے وݙے کوں تیں سرائیکی ٻولی دی ترقی واسطے کم کرݨ والیںتے سرائیکی پڑھاوݨ تیں سکھاوݨ آلیں ساریں کوں سلام پیش کریساں۔ میں سرائیکی وسیب دے سیاستدانیں کوں پیغام ݙینداں جو او ہر طراں دے لالچ تیں ذاتی فائدیں کوں چھوڑ تیں سرائیکی پہچان دو توجہ ݙیون ۔ اساں سویل دے ݙیوے تِکھے ٻجھ ویسوں پر تساں اے ݙیوا ٹمکائی رواہے جو فجر آوݨ والی اے ، جیرھے ویلھے منزل تے پُجٖ ونجٖو تاں ساݙے کیتے دُعا ضرور کراہے۔

طالبِ دُعا                              

پروفیسر؍ پرنسپل(ر)منظور احمد بھٹہ

تونسہ شریف

## حوالہ
کتاب: پیریں دے ٻیر ، مصنف : پروفیسر(ر) ملک منظور احمد بھٹہ، چھپیندڑ: جھوک پرنٹرز ملتان