دِلچسپؔ۱۹۳۷ء۔ ۱۹۸۲ء

عُمرا جِتلی وِی ہووے اُونکوں نہ گَھٹ آکھوں ناں وَدھ ۔ کئی ݙٹِھن سِے تھولڑی جہی حیاتی وِچ وَݙے وݙے روہ کَپ سَٹیندِن ‘ کوئی وَت سَتّر اَسّی کنوں لَنگھیئے وَدِّن اُوہے بَھکّن دِے بھکن ‘مانی دا کھاپا۔ صوفی فیض محمد دلچسپ حیاتی تھولی ماݨی پر سرائیکی ٻولی تے سرائیکی بیت کوں بھا ڳیا کر ڳیا ۔ ݙیکھݨ وِچ تاں مَلّھ ہا پَر وِچوّں وِچوّں مَلُوتھڑا ‘بُھرکݨا تے ملوک ہا ۔ سرائیکی بیت دا مور مہانڈرا ۔گُتھّا لؤز مونھ کنوں ناں کڈھیُس جو کجھ اَلاݨا سوہݨا اَلاݨا۔

وِیہہ پنجوی سالیں کنوں ݙیکھدے سُݨدے اَمدے سِے ۔ اَپݨے سرائیکی مارکا اَلانوݨ ݙا آوے سَہی پِچھے کھڑ تے نیں ݙیکھدے ‘جو کجھ آں میں ہاں ‘جیڑھا ملدِے خان اے ‘ہک ٻے تے سڑسِن وَدّے ‘گِلاّکنوں اصلوں نہ چُکسِن ۔ اَپݨی کافی ‘لولی ‘ چَھلّے ݙوڑھے کوں سَٹی اُڑدو غزل دی رِتھ تے اَلا ہِے کیا وَدّے آکھدِن۔ نقلی بَݨݨ دی لوڑ ہے تاں کوناں ۔ اساں کنّیں آپݨی کیڑھی شے اے جیڑھی نِیں۔ اللہ کِتّا سبھو کجھ اے ۔ لکھ مُراد ے۔ اَسّاں اَپݨی رَمز اِچ اَلے سُوں تاں سانبھ وی تھیسے سُجاݨ وی ۔ ڳالھ ٹھہسے وَݨسے ۔ ٻے دے ہاں کوں لڳسے ۔ آپݨا ٹھرسِے ۔ ہَرّوں بَھرّوں ٻے دی لودھ وچ اَکھاݨ اے کُتّا وی چگا نیں ہوندا ۔ بزم فیض‘ بزم شاغل تے ایجھیاں ٻیاں کئی مَنڈلیاں ٹھاہی آپ کوں ’’گولڈمیڈلسٹ‘‘ لکھی ہاں کوں ہَوا لَوئی اَندِن ۔ ایہے چُکاّں ہک ٻے وا رُوں وی ہِن ۔ سرائیکئیں کوں انگریز ‘عباسی وَل پاکستان ‘یکاّ پَروبھرا رَکھّی آئن ۔ کجھ سِر چاتو نیں تاں پِچھے آپ کوں آپ چانوݨ تے سُجوانوݨ وی تا ں ہا۔ منݨا پؤسے جو جیویں بانگی مُلاں اللہ دا ناں گِھندا کھڑے مسیتیں دا ݙس ݙیندا کھڑے ۔ ایویں اساݙے ایہے سینری وَس اَمدے کریندن۔ سرائیکیں کوں منوانوݨ دی دُونہی دُکھئی اَمدِن ‘ کݙاہیں مچ وی مَچسِن۔

پنجاپی اللہ کنوں چوری پے وَسدِن ‘ جݙاں کوئی پنجاپی ‘سندھ دا وݙا وزیر وح  بݨیا ݙیکھ گھنی جو آکھسِن سندھی کوئی ٻولی نِیں سندھ کوئی دھرتی نِیں ‘ اے تاں پنجاپی دی ہک دِھر اِے ‘ اَسّاں آ ڳئوں ہُݨ اے پنجاپی دھرتی اے ۔ آپ کوں خان سݙانوݨ چَس نِیں اَمدِی پَر ایویں نِسے کریندے تاں ہُݨ لُڑھدُوں‘ اَدھ موئے اَڳے تھئے پیئوں۔ اساݙے لکھاری ڄاݨی واݨی خُندق آلی ڳالھ کریندن ۔ آپ کوں کھسئی جو وَدِّن‘ وَلا وَلا ݙسلیندن پَر رَڄ دا مخول پنجاپی کنوں وِیندا نِیں۔ اللہ ݙینھ کریسے ۔ وارا وَلے سِے۔ ہاں ناں لاہُوں ۔ میکوں اے وی آکھݨ ݙیؤ جو پِیڑھئیں کنوں اَسّاں ٻہّاں ٻدھی کھڑُّوں ‘ بُجّا اِے تاں اَساݙے مُونھ وچ ‘ کَھلّائے تاں اَساݙے سِر وِچ ۔ ٻیا کیا ڳݨے سو ‘ ٹَرَئے صدِّیاں تاں نِبابیں اَسانکوں پِیٹھے ‘ ناں بے مُہتئیں کوں اُٹھݨ سِکھایونیں ‘ناں ٻہݨ‘ ناں ٹُرݨ ‘ ہنڈانوݨ ‘کھانوݨ ۔ اِتلی جِھکئی اِتلی نِوڑت‘ صَفا میمڑے گونگے ‘ ٻاتے ۔ تَرس وَندئیں میسَݨ کنوں وَل وِی ناں گھٹایا ۔ اَساں وَل وی سرکار دے ٻانھے ‘ٻیلی ‘نوکر ‘کُتڑے ۔ ساہ پَٹݨ دا ہک سانگا پاکستان بݨیا ‘ پَرکھوہ کنوں کھݙ اِچ ڈَٹّھوسے۔ سرائیکی وَݙیرہ اَسان کوں وَہانوݨ کِتے اڳوں تھی کھڑا ۔ کَندھ کڈھانوݨ دی وِتھی کتھؤں مِلے ہَے تاں وَل وِی شئت ہتھ ناں پَٹا سڳوں ہَے ۔ ڈُھکّئے جو وَدِّے ہَسّے چھیڑ کمانوݨ تے ۔ حیا دے ہَݙ ‘غیرت دی چُونڈھی ہووِے ہَئے تاں ڳݨ کروں ہے گِلھیجݨ پَے ڳیؤسِے ۔ مَغدوم دِے اڳوں ‘رَئیس دے پِچُّھوں ‘لغاری سِر دے سئیں ۔سِرائیکیں کِتھئیں ناں اَکھ اُتے چاتی سِر سَٹی کُلھّا ݙتی اَئے ۔مِلّیئونِیں ایہو کُجھ جو جیڑھے وَݙیرے کَنّیں دَا نِہی تھیوئوں اَڳوں کھہورے مُونھ آلا ڄنگھ تے ڄنگھ چاڑھی ‘ پُچھ ٻدھ مَہری بݨیا ٻیٹھے ۔بُھتار پُڄدا پُڄے اَساݙا مونھ اَڳے پٹیج وَے سِے۔ گھݨا کرتاں وݙیرے دے مَتھّے وِی ناں لڳݨ ݙے سے۔ ݙوجھا سئیں سُتّا پِے‘ رئیس کُوں مونھ بَھراِے ‘ سردار سنجھے پیوݨ ٻیٹھے ہُݨ سُتّے ۔ اَجھّو سئیں وَت ٻی پَٹ ماریؤنیں ۔ بنگالیں کوں دَھک پَٹانوݨ کِتے ہِکو تل بݨاوݨ دا لُڑ پٖے ڳیا ۔ دھاڑ کُوک سُݨݨ آلے پچانوݨ والئیں نال رَلئے کھڑے ہَن ۔ وَٹھ تے دَٻ ݙتونیں گھاݨ اِچ ‘ اَساݙے تَل وِچ دَھاریا اساݙی دھرتی دا ٹوٹا وِی ناں دَھار سڳدا ہا  ۔ زوری ہکّو تک بݨدا ڳیا تے پنجاپی آن لتّھے۔ جھار ہکلیج سڳدی اے ۔ ماکڑ کون اُݙارے وَات پَٹی اَڄ تئیں ݙیکھدِے ٻیٹھوں ایہو لَکا۔ جُھڑ اے ‘ککّر اِن ‘وِیندے کالے تھیندن ݙینہو ݙینہہ ۔ ہِکّے صوبے کنوں اَڳے سرائیکی دھرتی تے آن وَسݨ آلے سداں ہنڈانوݨ ماݨن۔

ملتان صدئیں کنوں ہک صوبا ہا ‘ دیرہ غازی خان بہاول پُر سُودھ ۔ رنجیت سنگھ مُلتان کَھٹّیا پَر ٻہہ ناں سڳیا‘ و ح لہور وَسایُس ۔ اُتھئوں ٻیٹھے ملتان کُنوں خرچی کڈھایُس ۔ انگریز آن ٹوٹے ٻٹکے کیتے ۔ بہاول پُر سرائیکی ‘صوبے سرائیکئیں دی نشانی بچیا وَدّا ہا ۔ وَنہدئیں وَڳدئیں آن پاکستان دی بَھن بَھروڑ تھی ۔ بنگالئیںاَک تے آپݨی ڳچی کنوں ڳلانواں کڈھایا ۔ ہک آفرین ہِنیں شُدّیں کتھئیں پاکستان دَا ناں ناں چاتا ‘ جݙاں آکھیونیں ایہو کجھ جو پنجاپئیں اسانکوں کھادھے تے کُٹیّے۔ بنگالئیں کوں تلّوں رَکھّݨ تے تَل کھانوݨ کِتّے اِتھاں ہکو تَل دا بݨا بݨایا ہَنّیں ‘ تئیں وی شیخ مجیب الرحمن چونڈاں کھٹ ڳیا ۔ ہُݨ ۔ ہُݨ اَدا بنگالی کڈھیسِن پنجوی سال دیاں کَسراں ۔ ہووے تاں جان چھُروئوں ۔ چونڈوِیں منڈلی وِچ ٻہݨ کنوں اَڳے اَساں نال چُکا گِھن ۔ اُو ںآکھیا پُٹر آئو تساݙی وِی گَݨے سُوں پر ٻہرناں اندر اورلئیں پَر لئیں نال گݙٻہہ تے ۔ پَر لے کھٹّی ٻیٹھے ہَن اُورلئیں مَنّی ناں ۔ آن کُٹکا پِیا ۔ اُتّوں تَلُّوں تھیندئیں اوڑک دَسیج پیئوسے۔ پاکستان مُکّا ۔ بنگلہ دیش دی دھرتی دے چپّے چَپّے تے بنگالی رَت ݙتی چَھڑّا مسلمان بنگالی ناں‘ کِراڑ بنگالی وی سِر ݙتا ۔ جیرھا اُٹھدِے کھٹ کھمدے۔ سندھ ‘پنجاپ ‘ بلوچستان ‘ پختونستان دا نَواں پاکستان بُھٹے صیب ناں رَکھیّا ۔ سندھئیں کوں سندھ ‘پنجاپئیں کوں پنجاپ ‘بلوچیں کوں بلوچستان ‘پٹھاݨیں کوں سرحد ‘آکھیئس ۔ پختونستان آکھوس وَلا ݙتونیں ‘سرائیکئیں دَا بہاول پُر کیݙے ڳیا ۔ اوئے ہوئے اِے کیویں ’’وݙے پنجاپ‘‘ دے ناں تے چھڑا اَساݙا ڳاٹا کیوں پِیا بَھنیندے۔ سرائیکی بھڑکا مار تے اُٹھیئے ۔ اساݙیاں مَیرئیں ‘ بھیݨیں ‘ نانیاں ‘ ݙاݙیاں‘ چِٹے وال ‘ چِٹے بُرقعے آن اَرداساں کرن کھڑیاں۔ ݙنڈے کھادھونیں اَسّاں نال اُوہے پنجاپی وی ہَن دِھکے دھوڑِ ئیں ڈھکیجݨ مَریجݨ ‘ گولیاں کھانوݨ وِچ گݙ ہَن ‘جنھیں کوں نبابیں سرائیکی دھرتی تے وَسایا ہا ۔ پنج دی پنج وِیہاں فوج دے دَہمان نال آپݨی جاݨ اِچ اسانکوں اَسّاں کنوں کھس تے پنجاپ دا ٹھپّا لَتّونیں ۔ ایہا ڳل ڳٹی اسانکوں ہُݨ وِی لَڳل اے ۔ اَسّاں تاں پاکستان نال رَلیئے ہَسّے ۔ پنجاپ نال تاں ناں رَلّا تھیا ہا ۔ اُوں وَخت رَلئے ہاسے جݙاں اَساݙا وَس اِے وی ہا۔ سَدّاں بیکانیر ‘ جیسلمیرنال وح رَلّوں کوئی جھل پَل ناں ہئی ۔ ہتھوں موکل ہئی ۔ وَہ پَڳ ٻدھیئی اَسّانکوں پاکستان چِھک تے ‘پنجاپ دے کِلّے نال ٻدھ کھڑایُس ‘ گݙنھ بݨا تِے ۔ جیکر پنجاپ پاکستان اے ‘ تاں وَل سندھ پختونستان بلوچستان کوں وِی دَٻوّ پنجاب وِچ۔ کیا دا بھٹائی ‘کیجھا خوشحال خاں خٹک ‘کتھوں دا گل خان نصیر ۔ سرائیکی ٻُݙ دے تاں کیڑھا سندھی ‘ کون بلوچ ‘کیا دا پٹھاݨ ‘سبھے پنجاپکے پَھل ‘اُوں پِچھّے ٻیا کیا ۔ خواجہ غلام فرید علیہ الرحمتہ کوں پنجاپی ٻُلار آکھݨ ایجھا مَندائے جیڑھا ہاں دے پار نِکل ویندے ۔ پَر اَسّاں بے نَکّے مُکالا مَلّی وَدّے جُوجھدوں ۔ میں مسلمان آں ‘ میں ناں تاں میݙے کنھ تاں پاکستان تے سر گھولیا ہوسے ۔ہُݨ وِی میں پاکستان کنوں آپݨے آپ کوں منگداں ۔ میکوں اَجݨ مالک دی سُجاݨ ہِے ۔ ٻیلی مالک وی میکوں سُجاݨے ‘ ٻئیں کوں مَنیندے پاکستان ‘ میکوں کیڑھی کُتّی نُوس ڳی اے جو ناں مَنّے ۔ میں کݙاہیں وِچھوڑے دِی ڳالھ نِیں کِتّی۔ مَیں تاں ٻے دَر تے نِیں بھونکیا ۔ سرائیکی صوبہ آکھداں ‘دیش دا نَاں نِیں ڳھدا۔ ناں اَسّاں وِچ پَٹھاݨکی رَڳ ناں ٻروچکاخرخشا‘ناں اَسّاں بَروشنر کی ‘بلتی‘ کیلاش‘ ناں براہوی‘ ناشِیدی‘ ناں ٻے ۔ سرائیکی اُوں پاکستانی ۔ پاکستان دا کھمدے پاکستان کوں ڳمدے اَمدوں اَساں۔ اَساں کون اَکھیندے سندھی پنجاپی بلوچ پٹھاݨ اُوں ۔ اساݙی دَھرتی اَساݙی ٻولی اساݙا اُٹھݨ ٻہݨ ‘ٹُرݨ ‘کھانوݨ پانوݨ ‘ ہنڈانوݨ ‘ مَرݨا پَرݨا ‘ جھمراں جھیڑے ‘ڳانوݨ ‘ وَڄاوݨ ‘نَلّیاں مَلّھاں ‘ کَؤݙیاں ‘ وِرڑیاں ‘ بھڄݨ دُھرکݨ ‘ لُکݨ چھپݨ ‘ ݙاں تے ݙکَّر ‘ سوٹیاں کُہاڑیاں َ کُݙاریں ‘ ہَل ‘ پنجالیاں ‘ کھنگھݨ کُھرکݨ ‘ کِھلݨ ‘ مُرکݨ ‘ ٹُرہکے ٹوݨکے ‘شارتاں ‘ چِھکّݨ ‘ مِلݨ ‘ کافیاں ݙوڑھے ‘ لولیاں چھلے تے لُڑھئو ‘ منشِے مَلود ‘ نچݨ ‘ ٹرپݨ‘ کاوڑ شاوڑ ‘ تے چیِٹاں ‘ شوکے پھوکے ‘ پِنّݨ ‘ منگݨ ‘ پٹݨ کھوہݨ پیوݨ ‘ پلانوݨ ‘ پِٹ کُٹ ‘دا نہہ دپانہہ ‘ رووݨ کرݨ ‘ خفن تے جا ݙیوݨ ‘ اساݙا چڑاٻی مارݨ‘ اساݙے سِر لوٹی نِیں ‘ ہوندے ‘ اساݙی کُھتی ٹھپیل ہوندی اے ۔ جیڑھی ݙوجھے پھیرے لہور آلے پنجاپی ٹھپیندے پِن ۔ اساݙی سُتھݨ دے وَل تے منجھلا وی ٻیا ۔ سُتھݨ پاتے منجھلا ٻدھ تے ٹُرݨ دِی اساݙی آپݨی جُھوٹ اِے ۔ اساݙے ہتھ دی پَکل کُکِڑ کھئو تاں چَپ وَدّے چٹّو۔ ایہو حال سونھلوے دا ‘ چانہہ وچ لُوݨ لووݨ اساں کنّیں حرام اِس ۔ دالیں اساں کھمدوں پِیندے نِسّے ۔ اساݙے کھانوݨ پیوݨ دے چَہراپ ٻئیں نال نِیں رَلدے ۔ سوکُوہ پَرے اِن ۔ اساݙیاں گِندیاں گَندیاں ‘ چولے بوچھݨ ‘تُول وِہاݨے ‘ چُنیاں تے رَوِّے ‘ کَنّھ نال نِیں گَسدِے ۔ ٻیا تاں ٻیا میاں اساݙے گُلر دا ٹونکݨ‘ کُتے دا بھونکݨ گُرکݨ‘ پنجاپکی بھونک تے گُرُّک نال نِیں بِھٹدا ۔ ایہو سارا کجھ مَن تے بھرا بݨئو ۔ جیکر اساں لہور آلئیں کوں ناں منُّوں ‘ پنجاپی ناں سݙوں ‘روسی سݙوں‘ اسرائیلی ڳݨوں ‘ تھائی لینڈی آکھوں ۔ ہاں تے ہَتھ رکھ تے کرو ہاں ڳالھ کیا اَکھیسو ۔ اَسّاں تاں جیڑھے پنج پیڑھئیں کنوں سرائیکی دھرتی دا اَساں نال گݙ ٻیٹھے کھمدِن تے وَسدِن ‘ اُوہے وی جݙاں آکھدن اَسّاں پنجاپی اُوں تاں اَسّاں آکھدوں بلیشک ‘ اَکھّیں تے ۔ او آدِھن ‘ اساں ‘ آبادگار‘‘ اِسے ۔ آباد گار اَلا ہے کیا بلا ہوندی اے ۔ پَر اساں اُوں تے وی مونھ بُھنّاں کیوں کروں ۔ جیڑھا جو کجھ ہے اُوہو نِسَرسے ۔ سرائیکی دھرتی کنوں سوا وی تاں ٻئیں دَھرتئیں تے پنجاپی ‘ پٹھاݨ ‘ کشمیری ‘ عیسائی ‘ ہندو ‘اچھوت وَسدِے نِیں پے ۔ کوئی کِتھؤں نِکھتے ۔ ناں کوئی کڈھ سڳدے ‘ ناں اے ٹھنہدی اے ۔ اَسّاں تُسّاں کوں پنجاپی منیندوں ‘ تُساں اَسّاں کوں سرائیکی ناں مَن تے ڄنگھ اے وی وَلئی وَدّو ۔ ایہے اِن وِے جیڑھے کِریہت کریندے کھنڈیندے کھڑِن ۔ سرائیکی دھرتی دے سرائیکئیں کوں چور آکھݨ وَݙیرپ اے ‘ سیاݨپ اَکھیج تاں نِیں سڳدا۔

آپاں اُبّھے لَمّیں آلے گݙ تھی تے پاکستان پاکستانی سݙویندوں ۔ ہندوستان کنوں جݙاں انگریز مُکلایا ہا ‘ یارھاں تک ہَن ۔ ہُݨ اُوہے تک اُوہے صوبے وح پُڳن وے پینڑی چھڑّی تے ۔ جیویں جنھ دا اُٹھݨ ٻہݨ ہا ‘ جِتلے توݨی ہا‘کچھ وِلچھ کرتے وَنڈ ݙتونیں ۔ ہُݨ اُشناک کھمدے وی ٻیٹھن کھویندے وی ۔ سارے آپݨے ہندوستان تے ساہ ݙیندن ۔ اساں سرائیکئیں پَھلاوݨ تے ونڈ وِلھا دی اَلْخُتِی کِتھوں کڈّھی اے وَت ‘ سوہݨا اَساں تاں ہاسے پے ۔ سرائیکی دھرتی تاں ہئی پی ۔ مغربی پاکستان ہک کرݨ دی پُر چک ݙے تے دھاڑا مار ڳھدّووے ۔ ساڳی شَے وَلانوݨ گھر دی گھر وچ کوئی ݙوہ اے کیا بھلا ۔ کھڑ نلّے تِھیئے اَمدو خیر ہِے ۔ سرائیکی اَصلُوں اوجھا مسلمان تے پاکستانی ہے جیجھا پنجاپی ہوسے‘ وَل وی اساݙی سُجاݨ کھسّی پی ہووے ‘ آپ چا ڳݨو ۔ ٻے دا اَلانوݨ مَتّاں ناں وَݨے وِے بادشاہ۔ اَسّانکوں اَڳوں سَدّاں ناں ٹورو ۔ گݙ تاں ہکلی ڄلو ۔ پچھوں ٻدھ تے ناںسَٹو ۔ ٹُکریل ناں بݨئو ۔ ہِکو جہا ‘ آپ سنواں جیݙا سینگا ڳݨو ۔ پاکستان نال ڳنڈھیج تے ہَر کوئی کھٹ کھاوے اَساں زک چؤں ۔ ایندی کوئی پُچھ پرتیت۔

چالھی کنوں اُتّے اُنھالے سیالے کما ٻیٹھوں ۔ ہک سرائیکی ایس پی وِی ناں آوے ۔ ایس پی تاں بلا دی چُت ہوندے ‘ تھاݨیدار تاں سرائیکی ڳݨ سُݨوئو ہا ۔ کِتلے سرائیکی اے سی ‘ ڈی ایس پی ‘ گھنّے ایس ای ‘ ایکسین اِن ۔ ضلعے رحیم یار خان وِچ ہک ڈپٹی کمشنر محبوب میاں تاں سُݨیا ہاسے ۔ وَل اوہو ݙینھ تھی ڳیا ۔ وَلا ناں اَسّاں بھائیوالی دا مُونھ ݙٹھا ۔ تھوری ‘ مینگھوال کِراڑ‘ عیسائی کنوں وی پچھلے پار تھیا سرائیکی ۔ اساݙی جھولی اِچ ہاں دے ساڑے بَھرئل اِن ۔ اَسّاں سَڑ بُھڄ کولا تھیوݨ تے چَپ چَٹّݨ کِتے نِسّے وَدّے ۔ اساݙا وِی پاکستان وچ بھاگا ہے پیا ۔ پنجاپ سارا کھس ڳیا کِراڑ ۔ ہُݨ وݙکا پنجاپ گھر دیاں کُکڑِیں مار تے ناں کھسئل مݙی کھس تے بݨئوں اَساں لہور تے جِند کُھلے سُوں ۔ جیوݨ جوڳا بݨے سو‘ تاں۔

پنجاپ دے وَاتُوں سُݨدوں جو سرائیکی قومی تحریک SQM‘ پیپلز پارٹی دی چَُدِکّی اے۔ اَساں ٹِپ تے چڑھوں ہَے تاں بھٹو صیب دی ہُو ہَوا ہئی توݨی۔ تئیں صوبے آلے چڑھ ‘ پی پی آلے چَوتاک وح ڈٹھے ہَن ‘ صوبہ ہک تھیا اَساں دھاڑ دھاڑ کِتی ۔ ٹُرُٹّا تئیں وِی کُوکیؤسے ۔ سرائیکی بُھٹے مرحئت دے اَڳوں وی کُوکئے ہَن ۔ اُوں لکھت تے اَساݙے چُونڈِئل مُہاندڑئیں تے پُراݨے وِی آن گݙ تھیئے ہَن آباد گار‘ ہِک ہِک کر تے شاہی پاتی ہئی ۔ بھٹو صیب صدر ہَن ۔ کیوں سُݨے ہَے کیوں مَنّے ہَے ۔ اُوں کُوں چئی لئی کھڑے ہَن لہوری۔ تݙاوی اوڑک اُنھّیں چاتُس ۔ اَسّاں تاں ہاں سڑدے کنوں جیویں جو اَکھیندا رہندے آکھسُوں ۔چگا تھیا ۔ توݨی جو اُوہو موربِے خفناں کر تے مارݨ ‘ مریجݨ دے ݙا دا ناں ہا ۔ آپ کوں جیڑھا آپ مراوے اُوں کوں کون جھلّے ۔ اساݙا کیا پیپلز پارٹی نال تے اساݙے کِتے کیا دی مسلم لیگ ‘ جیڑھا اساݙی ڳݨے سے اَساݙے وݙے اِی اُوں کوں منِن۔ بچدا سو پوزاں سݙاوے ہاں تے نِیں پمدا۔

نِکماں اَسّاں کُوں آکھو ۔ چوک دے چَنڈرے وِی سرائیکی ۔ چور اَسّاں ۔ چوریاں ناں کروں تے ٻیا دھوڑ پَئوں ۔ چپراس کنوں گھن تے سِر تئیں تاں پنجاپی ٻیٹھے ‘ اِتھئوں دا جو ہووے تاں وَل وِی پُڄدے او تاں ہوندے سیالکوٹ ‘ناں تاں جہلم دا ۔ اَسّاں کوں کِتھّاں پُڄئے وِے ۔ ہک شَتُونگڑا پُلسی جنھ سرائیکی وَستی وچ وڑے تاں اَسّاں گھر دَردھّیاں مَیریں سَٹ تے جھنگ مونھ کریندوں ۔ اَسّاں کوں پَک اے اَسّاں بھائیوال نِسے ۔ اَجئے تھاں مریج ویسوں ۔ ڳونہہ مُٹر بُہرویسِن تے اُتھئیں کانکوڑا کر سَٹے سِن ۔ چھپر ناں چَئی وَدِّے رَہُوں تاں ٻیا کیݙے وجوُّں ۔ اَسّاں کوں پنجاپ خار کنھ کوں نہ لڳے کُتئیں نال کھوائی ٻیٹھے ۔ اسّاں کُسکݨ جو ڳے اَلا ہے کݙاں بݨسُوں ۔ وپار ہووے ‘سرکار ہووے ‘سرائیکی کِتّے سبھے دَر وَلیئے تے دَڳ جَھلّئے پِن ۔ اَسّاں سرائیکی تاں ہوسوں ٹَرڑِے پُھلکے۔ سرحد ‘ سندھ ‘ بلوچستان ‘ بنگلہ دیش کوں سرائیکئیں کَن اِچ پاتی ہئی ۔ جوجِتھاں اے لہور کوں ٻیٹھا پِٹیندے۔

پنجاپی وِی کیݙے وَجے ۔ انگریز کاں ہا ڈُڈھرا تنھ کُنوں سَوا ۔ اُوں اسانکوں آپݨئیں دِے ہتھوں مَرواوݨا ہَس ۔ انگریز پاسے اُوہے چُݨیئے جتھاں روہ کَپَّر دے پندھ ہَن ۔ بُکھ ݙکھ دی غزران ہئی ۔ اَتلا تِے فوجی سرانہہ وِچ ٻدھونیں وح۔ کھانوݨ پانوݨ سرکار تے ہتھ وچ تھِری ناٹ تھری ۔ گودے وچ اُنویہہ روپے ۔ ’’مارشل ریس‘‘ دی ٹِیکر تاں پھونڈ چاڑھی ۔ ٻے ننڈھے وݙے بھاڑی ‘ پنجاپی ‘ نر ٻے مادیاں ‘ انگریز تاں گھر وح مُؤا۔ پنجاپی وی ہک حساب نال انگریز اِن ۔ جھوٹھ پَرُوتھ جو کھمدے آئن ۔ گدی تے ٻہہ ڳے ۔ جیݙے مونھ کرِن کھڑ تے ناں ݙیکھن ‘ جتھاں پیر رَکھے ّسے ۔ سُمھݨ دی جا بݨئی ویندے ۔ ہݙ مارݨ آلے ‘ اَڳیتے وَدھݨ والے ۔ آپݨی دھرتی نال ٹھاہ ناں پیار ‘ پچھے اللہ دی الٰہی اوندی کیوں ناں ہووے۔

ڳالھ چاتی ہَسے سرائیکئیں نِبھاڳئیں دے چوٹ پُھنڈانوݨ کنوں ۔ اَساݙئیں پاڑیں تے رَمبا رکھی اَمدن ‘ پھتکدوں تاں پٹیندئن ۔ اللہ اکبر ۔ سرائیکی ایجھا بُودن سَئت دا گُتھل تاں ہِے جو سرائیکی دھرتی تے جِتلے قمام پے تھیون اُوں کوں ٹُکر لانوݨ کِتے کوئی نِیں چُݨدا ۔ بھاݨ دی ڳوݨی بھرݨ لاہݨ چاڑھݨ لہوری تے جہلمی کوں ݙا اَمدی اے ۔ آپاں گݙنھ وَہانوݨ جوڳے وِی نِسے ڳڑیندے ۔ اَساݙے بھاڳ سُتّے پِن ۔ اساݙے بھاڳ سرائیکی وݙیرہ توݨی جو سرائیکی صوبہ بَݨݨ تے مَݨے ّسِے وِی اُوہو جڳانوݨ نی ݙیندا۔ اَسّاں کُوں کراچی وچ کممدا تاں ݙیکھو وح ۔ کراچی وچ سرائیکئیں دیاں وَستیاں ‘ ویڑھے تے رَنیں کوں گھر گھر تھاں منجیندا ݙیکھ تے ہاں وچ کھݙ وی پَمدی اے جَک وِی اَمدِن ۔ آپ کوں آپ کھانوݨ آلی ڳالھے ۔ کراچی اِچ ایہے سرائیکی فلسطینی اِن ۔ آپݨے پاکستان وچ بے وطنے بے شرمے کنڈوں راݨے ۔ ایں جُکھݨ کنوں ہِکا واری کوئی کاٹھ وِچ گھتے روز روز دا مرݨا مُکّے۔

ٻولی دَا مطبل سُدھ تاں ہوسے وِے چھڑا اَلانوݨ توݨی نِیں ہوندا ۔ کیا ہوندے ‘ اَسّاں تاں ایویں ڄاتی وَدّوں ۔ اساݙا اُٹھݨ ٻہݨ ویلھا کڈھݨ ‘ ݙینھ رات دِی غزران ‘ اساݙی رَت پُوں سبھو کجھ دِی تِھت ٻولی نال رَلئل اے پنجاپکی‘ سندھی بلوچکی ‘ پٹھاݨکی اَساں تُساں جݙاں اَلے سُوں اَسّاں وَس نقل مارݨ دی کرے سُوں کِیں ناں ‘ وات چِٻا ناں کریسوں تاں انگریزی کیویں الِے سوں ۔ کُلھّے اُتّے تَلّے ناں سَٹکیسوں۔تاں ’’پَئنٹ پتلون‘‘ پانوݨ دی ݙکھ ادھکی وح بچسئے ۔ عربی جُبّا ݙانوݨ گھت ݙے سِے‘ اُچکا ناں بݨݨ ݙ ے سے ۔ پنجاپی پنجاپی اَلیسے تاں ب نال سرائیکی اڳوں ہوسس تاں ٻ ٻکری ۔ سرائیکئیں نال اُٹھسے ٻہسے تاں منجھلے دے پَلاند اَسّاں وَانڳݨ چُھڑیسے ۔

سرائیکی دِی آپݨی دِھر آپݨے سُر اِن ۔ آپݨی سُجاݨ دی موکل قرآن حدیث وِی ݙیندِن ۔ سُݨیا ناں ہوسے وے ۔ جَنھ کُوں آپݨی سُجاݨ اے اُوں کوں اللہ دی وِی سُجاݨ اے ۔ سرائیکی دھرتی سرائیکی صوبے وِچ پنجاپی ‘بلوچی‘ سندھی ‘ پٹھاݨ تے ٻے وی سارے اُوویں رَہسِن جیویں سندھ ‘ پنجاب ‘سرحد ‘ بلوچستان وچ کھمدے کَممدِے پِن ‘ لَہور آلئیں کوں بے نظیر چَھّڑا پُٹھّا ہَتھ ݙتّے ݙٹّھا ہوسے وے چِھت کُتئی ایجھا چاتونیں کیݙے ڳیا اسلام تے کیا دا پاکستان ‘ڳالھ آن کھڑی جاڳ پنجاپی جاڳ تِے ۔ شُخّر تھیا اسلام تے پاکستان کوں جیڑھی تُھوݨی پنجاپ ݙتی وَدّا ہا اوں کنُوں تاں وَاندا تھیا ۔ ہُݨ تاں سئیں ہوریں آپ جی ایم سید سئیں کنوں وِی ݙوں کوہ اَڳیتے وَدِّن ۔ تئیں وِی غَردار‘ سرائیکی اِن ۔ شئیت ایں واروں جو اَسّاں پاکستان کنوں ٻہّرنِیں ݙٹھا ناں اللہ ݙکَھلوِیسے۔ آپݨی سُجاݨ ہاں تے ہتھ رَکھ تے ݙسّو ہاں سُتھری اے۔ کوئی نِیں سَٹ سڳدا ناں سَٹے سُوں۔

اَئو وَل اُتھئیں دلچسپؔ کنیں وَل ڄلُّوں جِتُّھوں ٹُرئیے ہاسے۔جُوان پِھٹّا ناں ٻیٹھا ہووے ۔ کجھ تاں کھپائونس ۔ دلچسپؔ دی ݙکھ مارُو ناں ہئی ۔ کوجھڑی آکھُوں چا ۔ کیوں جو ‘ او لُولھا لٻک ناں ہا ۔ رَنانواں رُوح ناں ہَس ‘ چُھکرا نواں بُت ناں ہَس ۔ ٹُھلّہی بَلا ببھریل ٹُھکّیل۔ ہَݙ قد ݙرگھا ‘کَݨک رَنگیا ‘کالڑی جھاں مُونھ ‘مَتّھا ویکلا ۔ چاپویں ݙاڑھی ۔ چِمکݨی ٻٹری ہِک ݙند اُتّے ناں تَلّے۔ ہَتھ پیر بارے ۔ جھوٹا ݙے تے ٹُردا ہا ۔ اُٹھّݨ ٻہَّݨ اُٻہلا ناں ڄمیئل ۔ مجاجی ناں اَکڑِیل ‘ ڄئے ڄم دا مِٹھّا مصری ماکھی ۔ نِوّڑت دا شینھ ۔ وَݙیٔ دا بھاڑی ۔ کِھلدَا آوِے ہَے کِھلدَا وجے ہے ۔ دال ساڳ تے کݙاہیں ناں ناں رَکھیئس۔ میں نال ٹھاہ کجھ تاں رَبُّوں ہَس ۔ رَہندا کھنہدا رب نواز محمدی دیاں چَپراں ‘ ایں واروں میں نال ٻدّھل ہا۔

آپݨا کلام سُݨاوَݨ دِی دِھر ݙاڈھی چَسولی ہَس ۔ سُݨݨ سُݨواوݨ دِی وی ہک دَھڄ ہوندی اے ۔ اُوہا ہَس پی ۔ ٹَراݙناں تنوار ۔ کؤڑا ناں ڳڑاکُو ۔ پِھکاّ ناں کَھنڈ کھیر ۔ ہِجروں وَنکو وَنک دے ٻول ٻولی دے وَدھارے آلے کڈھ مارے ہَے تے وجّے ہے سرائیکی کوں بھا ڳیا کریندا ۔ کافی ݙوہڑے وچ ݙاڈھا وُڑھاہا ۔ غالبؔ دیاں نقلاں وی مار گھندا ہا ۔ نظیر اکبر آبادی وانگݨ وِی اَلایُس ۔ ڈِڈھ دا پِٹݨا ݙیکھو کیویں پٹیئس۔

ڈِڈھ شریف

ہُݨ تئیں میں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

مَیں تُوں نِیں تھیندی پُوری وَح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

سمجھ میکوں نِیں آندی او تیݙے کاروبارِن

ہر کوئی تھیا ہے پُورا اَڄاں تیݙے گزارِن

کوئی پیروں ننگے رُلّن کوئی گاݙیاں تے سوارِن

شہر وِی بھرئیے سارے ‘ چلتاں وی کئی ہزارِن

کوئی شہنشاہ سݙیندے کوئی چھڑے چوکیدارِن

کوئی تھاݨیدار اے سی کوئی نہری بیلدارِن

کوئی کارخانے گُھتّے کوئی تِیلیاں دے وَپارِن

لڳدی ہے کاوڑ اینجھی گھتی جئی پاڑ ڈڈھا

مَیں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں میں ڈھیر تَڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

ہک تیݙے سانگے ڈِڈھا بَبھّر سَبّھے مَریندن

پتھر وَدّے چُٹیندن روڑے وَدّے کُٹیندن

مِٹّی وَدے پٹیندن مُنڈھیاں ودے کڈھیندن

کاٹھیاں وَدے چریندن کنڈھیاں وَدے بݨیندن

ہِکڑے سیالے پوہ دے پاݨی وَدے جھلیندِن

ہِکڑے ہُنالے ہاڑ دے سَڑ سَڑ تے ڳاہ ڳہیندِن

ہِکڑے سݙیندے جَت ہِن ہکِڑے ہمباہ ݙہیندِن

سارے پِٹیندِن تیکوں تیݙا کُراڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

تئیں کنھ کوں نِیں چھوڑیا پٹݨے سداں پِٹانویں

کئی مُرغ سوہݨے جانی دَر دَر اُتّے رُلانویں

کوجھاں کوں سئیں مَروڑے سوہݨیاں کنوں ݙوانویں

جنگلیں اندر پِھرانویں لکڑی وی تُوں چُݨوانویں

ننگے پِنڈے کُٹانویں گارے وی تُوں چنوانویں

پِینگھے وِی توں جُھٹانویں پکھے وی توں چِھکانویں

اصلوں ناں تھوڑی کَرّیں اَپݨی سبھّا مَنانویں

شرم تیکوں نِیں آندا تُوں ہِیں پہاڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

حیران ہاں مَیں ݙینھ وچ توں فن سبھے ݙکھیندیں

ہووے جو ٹُنڈا مَنڈا ہوندا وِی ہتھ اَݙیندیں

لَہِم تیکوںنِیں آندی مَتّھے چا چِین پیندیں

کم ذات والے دَر تے سیّد کوں آ پیندیں

لَمّیں توݨی پِھریندیں اُبّھے توݨی رُلیندیں

ہَر جا اُتّے مشہورِئیں ایݙے اوݙے تنگھیندیں

وَاہ وَہ تماشے لیندیں پَردے سَبّھے کُھلیندیں

کَنھ قوم دا نِیں قَدرّ کر ݙتّی ناڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

کھاندیں کݙیں ناں رَڄیں اللہ تیکوں رَڄاوے

کھادھا پہلا چا کڈھیں وَل ݙیویں نَر اُشاوے

ذرّا جے دیر تھیوے تیکوں صبر ناں آوے

بے ہوش کر تے سَٹّیں ݙوجھا تیکوں ناں بھاوے

پُٹھیاں اَکھیں پیا ݙیکھیں ڳبّھا کوئی ݙکھاوے

لِیلہُوں سَٹّیں تَے منگیں مُشکی تیکوں ناں کھاوِے

تُوں اُتّھاں متھا ٹیکیں کُتّا توݨی بݨاوے

صد حیف میں اَکھیساں کھادھو اے بھاڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

کیتا خراب کیوں ہئی چندرا تُوں بھڄ نِیں ویندا

صدمے وَدا ہئیں ݙیندا ݙکھ درد ہئیں وَدِھیندا

ہئی چار ݙینہہ دی زندگی ہر کوئی تیکوں پِٹیندا

توݨی امیر ڄایا ہُوں کُوں نِوّھی چُھڑیندا

اوہووی آپ لُجھے جائداداں پیا بݨیندا

کوئی سِر تے چاوے بَھّری کوئی ریڑھی ہے گِڑیندا

کوئی جُتّیاں ٻیٹھا سِیوے کوئی پالشاں کریندا

تُوں جنھ کوں ݙیکھیں وِلھّا پَٹویندیں جھاڑ ڈڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

تئیں کیندے نال اے رادھی تے کیتو کیڑھی اچھی

ݙاکے وِی تُوں مَرانویں تے جان َرہندیں پَچھّی

اے چوریاں تیݙے پِچھوں کھادھو تے ناں اَڳچھی

اے کُوڑ والے تیݙے ضدی تے ہوݙی چھچھّی

ناں ترس آوے تیکوں چا رَمبے نال تچھی

تُوں لمبے پاݨی ٻوڑیں تے مار کھانویں مچھی

اجاں ہئیں ذرے جیݙا جے کوئی آن کچھّی 

جے اوجھری وی ہوندی ݙیندوں اُکھاڑ ڈڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

رُلیّا جہان سارا تُوں کر اعتبار ڈِڈھا

قسمیں میکوں نِیں نظریا تَئیں جِہا ہُشیار ڈِڈھا

تُوں بیشک بادشاہ ہِیں اُروار پار ڈِڈھا

جتنی آبادی تھیوے ڳیئوں تِلّی مار ڈِڈھا

گاݙیاں دے گاݙے مِرچاں ݙیویں پسار ڈِڈھا

اے لُوݨ سارا پَتھر تیݙا سنگار ڈِڈھا

وَلدی کریں اَسّاں کُوں دَر دَر خوار ڈِڈھا

زندگی تَلی تے چانویں کیا پوہ تے ہاڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

تُوں چگاں لڳیں پچھوں شریفیں کوں آن تاݨے

اے مّرن کیݙے وَجّن ناں کھانوݨ کیتے داݨے

توں دول اُہ وڄایا کِھلّاں کَرِن اَیاݨے

عادی بݨیا ہِیں دُھرُّوں اَمڑِی کھوایا ݙاݨے

اے ڳالھ میݙی رکھیں تُوں یاد آݨے ٹراݨے

ہک ݙینہہ ہلاک تھیسیں پُھہکیج تے تئیں ݙاہݨے

ناں کھڑسے کوئی کُولھوں اے بد ہوا سماݨے

تیکوں آ ٹھیک پُنّیں اوݙ تے لاڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

توں اوندے نال خوش ہِیں جیڑھا کھواوی ڈھیرے

اُوندے اُت پُھکیجیں جئیں کنوں تھیندی دیرے

مَݨادے وات پَٹیں کھانوݨ نہ آوی سیرے

جتھاں جو تھیوے دعوت تراݙیں تُوں وانگ شیرے

بھڄ بھڄ تے گاراݙیویں سب توں ونڄیں سویرے

ہر ہک کوں تنگ کریندیں شالا ناں پوّی پیرے

میݙے وَس وِی ہوندا رَڳڑاں ہا وچ کنڈیرے

وَل پُچھاں ہا ݙسا ہُݨ پھیتھم دُناڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

تئیں وَسُّوں نِہیں گٹھایا تے میں وِی تݨ ہے ماری 

زردے پُلا کھوایُم توݨی ہئی اَیالداری

کیا گوشت ہے تے سُجی حلوے دی لانویں واری

جوڑے سیویاں پیویں چَئی وَدّیں تونگ باری

پِنڈ تے پکوڑے ڄمّوں نِبوّ تے اَمب اَچاری

گاجرمولی ناں چُھٹے باقی وِی سبزی ساری

ٻئی ساری مَنگیں زَہّر تُوں بَݨیں عاری

ایں کوں وِی کھا چا ݙیکھاں تیݙا ٻُتھاڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

جے مہ رمضان آوے تئیں فوراً مُونہہ سُڄایا

کھانوݨ کنوں ناں دَکیّں شرم تیکوں ناں آیا

جئیں وقت بانگ مِلّے کلمہ اَوکھا پڑھایا

جِتھوں میّت نظرے اُوں جا تُوں مُونھ بھنوایا

پاسا تُوں کر تِے لنگھیں قدم رکھیں سَوایا

حُقہ ہِے یار تیݙا جئیں نشہ آ مِٹایا

بَھر بَھر تے چرس والا سڳریٹ وی تئیں ڄمایا

جے وقت پوّے تیکوں سُمھیں اُتاڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

اے شادیاں تیݙے کِیتے جیندی پَھنڈر ناں چھوڑیں

اے دیڳاں کیا منجھولے کفگیر کوں نچوڑیں

قُلاں کُوں تئیں ناں چھوڑیا ونڄیں تے پَلتھّی جوڑیں

تُوں وݙا نامرادیں بے ڈھیویں نَلّے کھوڑیں

جتھاں جو ہِلّیں بَھنّوِن تُوں اُتھّاں دیداں پوڑیں

آکھیں ایہا خرئت اے تے اپݨا شان ٻوڑیں

جتھاں درود لکھی تَسبی پیا تُوں تروڑیں

ذرّا ناں دیر تھیوے چولیں چٻاڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

جیں ویلے درد آ پوندی واہ وہ مزا کریندیں

جڳ سارے کوں سُݨیندیں اَڳوں پچھوں سݙیندیں

آ پھودنے دیاں ٹِکیّاں نؤشادراں چُسیدیں

یا سِرکہ ہووے انگوری پنیر پیا چٻیندیں

بے ہوش تھیندیں ایجھا تِے لِے ٹݨیاں مَریندیں

جیکر آخیر ونڄے کانٹا چا وَل دَٻیندیں

اتنی اَناج ٹھوکیں حَقڑِے سبھّے کڈھیندیں

وݙا تُوں بے حیا ہئیں چاتی لتاڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

حاجی وی تیکوں مَنّن جنھاں کوں تیݙی ریسے

عرب توݨی ناں چھوڑیو تئیں جوڑ کپئے کھیسے

سونا نِڳل ݙکھائو ناں ڳالھ فحشی تھیسے

مدنی دے زیر سایہ تیݙا عمل لکھیسے

جئیں ویلھے واپس آنون عزت کوں چا بچیسے

پُلس کرے تلاشیاں ساڳی پیا دَنگیسے

تیݙا کیا ویندے ڈڈھا پِچھلا پاسا کُٹیسے

تُوں ݙتی رَکھ اُلیاں تے مل کٻاڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

ہَے ہَے کیا راز ݙساں جَیں ویلھے پیش آنویں

دِھیّاں دی توں وِچواویں رَناں وی توں چُھڑوانویں

نُوہیںکوںناں وسانویں پُتریں کو چا بھڄانویں

بھائیاں کوں توں لڑانویں اَبّے کوں تُوں مَرانویں

اَمّاں دا مُلّھ چُکانویں گِھنّیں پیسے اُٹھانویں

خود زال وِی پِھرانویں تے ٹیکسی چلانویں

جُواء وِی تُوں کِھݙانویں بے غیرتی بݨاویں

جیڑھا چَا روکے تیکوں رکھیں بگاڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

بے غیرتی تُوں حد ہئیں تئیں اُوہ نکوہ ݙکھائے

جیڑھے جو شہر وَجوں چکلے جا تئیں کھنڈائے

آہدیں وی شرم آندے دَلّے وِی تئیں بݨائے

فِلماں وی تئیں چلایاں دنگل وِی تئیں لَوائے

نَٹیں کوں تئیں ڳنوایا بھولُوں وی تئیں نچائے

شیطان کوں وَدھ ہئیں تئیں رات جے سکھائے

شہری تے کیا دیہاتی سارے ہِیں پاسے آئے

توبھاں جہان سارا ݙتڑو وڳاڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

جِنھاں کوں ہَتھڑا پھیریں بَݨ تابعدارکھڑدِن

پُٹھے قرآن پڑھدِن مُلاّں ناں اَصلُوں اَڑدِن

گھت تے فتور مذہبی آپس دیوِچ پے لڑدِن

دنیاں والے ممبر تے چڑھدِن توݨے پے مَردن

اَڄ دے رزیل قاضی نکاح نکاح تے جُڑدِن

جئیں ویلھے خُچ آ پکڑِن تھمبھیاں دے نال گڑدِن

وَل بُجے ݙیندن تیکوں نک کوں گھسا تے رَڑدِن

وح کھڑے شیخاں اندرُوں ایمان ساڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

جنھاں تیکوں نِیں مَنیا تے جوڑ لَئے نِیں کَھلاّ

اُنّھاں دے اَڳوں بھڄیں تے بَݨیا رہیں لَلّا

ڄالیں دے پَٹر ݙیون آکھن بھریج پَلاّ

جے منگیں کھانویں دِڳے وَل کیوں ناں کریں ٹَلاّ

چالھی جو سالھ کَٹّیا خواجہ فریدؒ چِلاّ 

اُتھاں وِی نال ہانویں تِے کیتی ریہوں رَلاّ

جنھاں ایہا ہے نیتی اُنھاں دَا تھی ڳیا بَھلا

مزاراں پیاں چُمیندئن تُوں بَھن چا آڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

جتنی تئیں نال تھئی اے مجبور با سروریں 

کیا حال سارا لکھاں ہر کار وِچ مشہوریں

روہی دے ٻیٹ سارے گھتی وَدّا فتوریں

جو ملک ہِے خدا دا ہر محکمے ضروریں

خود بادشاہ وی ݙرِن تُوں ایجھا بے قصوریں

رِشوت ہے تیݙی ڈالی مَنگݨ دا باشعوریں

کوئی تیݙے نہیں مقابل تُوں دایاں دا تنوریں

ݙسدی نہیں کوئی تیکوں جھکاڑ اُچاڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

وے مونجھا ناں تھی اِجھو ڈوڈھا تے ساڳ آیا

پَٹ تِے مَریسوں ٹوکہ کُنّیں کُوں بھر چڑھایا

دَٻ تے اَڑے سُوںکاٹھیاں ٻڑکا ݙیسوں سَوایا

مَندھڑیں دی کریسوں مِنت جے اُوں وی تھورا لایا

وَل کھانویں وَٹواں سَٹواں جتنی رہی سَمایا

سب گوگلوں تے آبھوں چَݨیں دا مَݨ ٹپایا

وَل خیر اے بچدا نِوھی ݙوجھے کوں ناں رَلایا 

کھا کھا تے پیا لہانویں بیشک تُوں ٻاڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

جے ترس کھانویں ݙئݨا ہِن میں وِی پیتاں لایاں

ٻے دِی وِی ہے مَنیندی ہَتھ آسئی کیا رُلایاں

تئیں کنھ کوں نِیں چھوڑیا کیا مرد ہِن کیا مایاں

میخانے تئیں بݨائے بھنگوں وِی تئیں پلایاں

ناں ہوش ریہا جا تے توں کیتیاں اُوڈُڈھرایاں

کوئی کیویں آکھے کیویں عزتاں وی تئیں تکایاں

آ ݙانگ لوٹا ݙتو پاڑاں وی تئیں پٹایاں

مرݨے ویلھے ادھار مِلدا ناں چھاڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

دلچسپؔ اَہدے ڈِڈھا تئیں تُوں میݙی مجالے

جتھاں ویندے ہئیں اَڳے چِھڑی تیݙی مَکالے

اے ملک تیݙی خاطر مُربے ‘ وِگھے ‘ کنالے

اے نلکے کھوہ کھویہاں دریا سمندر نالے

ساریں کوں پیتی ویندیں حرام کیا حلالے 

توں پکا لڳیں پچھوں تے لایا ذوالجلالے

تُوں رَبدِی پیداواریں بس آخری سوالے

ٻالاں دی ہوویٔ پارت کڈِھن ناں دَھاڑ ڈِڈھا

میں تُوں نِیں تھیندی پُوری وح ٻے کوں تاڑ ڈِڈھا

ہُݨ تئیں مَیں ڈھیر تڳیاں ݙتئی اُڄاڑ ڈِڈھا

ڳالھ ڈِرگّھی تاں تھیسی ۔ دلچسپؔ ݙرگھا تاں تھیسے ۔ آپاں کَنیں کافی ہووے توݨی ٻی کوئی ڳالھ ۔ حال حوال آپاں ایویں وَنڈیندوں۔ منڈھ کنوں پاند تئیں ۔ وِچوں تاں اُڑدو آلے پَٹ مَریندن۔غزل ݙاڈھا زور تاں نَئوں ‘ ناں تاں سَت بیتئیں کنوں اُتے ناں ٹَرپِسے۔ اُوں وِچ وِی مَس ہِک ݙوں بَیت ہاں کوں لڳسِن بچدا بَٹھی دَا ٻل ۔ گھݨا کر سَینّری صَیب آپ وِساری وَدا ہوسے ۔ پَر ‘کافی جُوں جُوں وَدھدی ویسے‘ رَسدِی ویسے‘ دلچسپؔ اللہ رسولﷺ کوں وِی ݙاڈھا گاݨے۔ اوہوندی تاں ہک ٻئی شے اے ‘ ثباب جو کماوݨا تھیا ۔ دلچسپؔ کوں کافی ݙوہڑے اِچ وَہنداں ݙیکھو ۔دُھوڑئیے پَٹی اَمدے۔ چُݨ چُݨ تے ٻول کڈھ تے تول سَٹے ہَے ۔ مُہیندا کُہیندا مُسیندا وجے ہِے ۔تاروجن ہے کھڑے ۔ وݙی رَمز اِیہا ئی ہَس ۔ اے کافی ݙاڈھی چَلّی ہئی ‘ ہک واری وَلا چا ڳؤں۔

خدا ڄاݨے سبب کیا ہِے اَجݨ تئیں چَن اَلیندانیں

ٻہوں حِیلے جتن کیتم آ اُڄڑی کوں وَسیندا نِیں

وَجاں کِنتے ‘ غضب اِنتے ‘ ݙیکھاں جِنتے اندھارا ہِے

ٻیٹھی رونواں ‘ تِے تنگ ہونواں ‘ تے ڈھئے پونواں ناں چارا ہِے

آیا نِیں وَل ‘ اُوھو سانول ‘ جیڑھا وَل وَل سہارا ہِے

کراں کیویں آکھاں ایویں ‘ تُوں کیوں جیویں کھنیندا نِیں

خدا ڄاݨے سبب کیا ہِے اَجݨ تئیں چن اَلیندا نِیں

سڄݨ تاں ہا ‘ تے کر ڳے دَا ‘ ݙسانواں کیا ‘ ہاں ٻے وَسّی

کھیݙی ہِس چال کر بے حال ‘ ناں کوئی ڳالھ ڳے ݙسّی

اے دِل ڳئی اَڑ ہوندے پئی لَڑ ڳیا ہِے کَڑ ‘ تے پئی پَھسّی

مونجھاں ڳن کھا ‘ تے ڳے ترسا ‘ بغل وِچ  پا ‘ تے نیندا نِیں

خدا ڄاݨے سبب کیا ہِے اَجݨ تئیں چن اَلیندا نِیں

نِیئڑا لاتُم تِے ݙیکھ چاتُم ‘ آپے پاتُم ‘ اے ڳل ڳٹّی

اُڄڑ ڳئی ہاں ‘ وِچھڑ ڳئی ہاں نِکھڑ ڳئی ہاں او ڳے سَٹّی

رُکھا کر تے ‘ بُکھا کر تے ‘ ݙکھا کر تے ‘ ڳیا وَٹّی

کڈھاں دھاڑاں ‘ پکڑ آڑاں ‘ تے راہ تاڑاں مَنیندا نِیں

خدا ڄاݨے سبب کیا ہِے اَجݨ تئیں چن اَلیندا نِیں

خبر نِیں کئی ‘ ڳیا بے لئی ‘وجی ناں ہئی ‘وجا تے ڳے

نِماݨا تِھی ‘ اِیاݨا تِھی ‘ پُراݨا تِھی ‘ اَکا تے ڳے

پیریں پَؤندِی ‘ صَدُق تھیندی‘ نہ ہم روندی ‘ رُوا تِے ڳے

فِکر نُوچا ‘ اندر پوچا ‘ میں اے سوچا ‘ بچیندا نِیں

خدا ڄاݨے سَبب کیا ہِے اجݨ تئیں چَن اَلیندا نِیں

ڳئے ݙکھ وَݨ ‘ اولا ڳے تَݨ ‘ تے اپݨا بَݨ رُلایا ہِس

میکوں اِتھ سَٹ تے دیرے پٹ ‘ ڳیا ہِے وَٹ ‘ ہرایا ہِس

ڳھدا ہِم مَن ‘ ہِے ݙاڈھا چَن ‘ ݙکھا اے ‘ تَن ‘ ݙکھایا ہِس

عُمر گزری ناں ہاں سُدھری ‘سمجھ کُھدھری نبھیندا نِیں

خدا ڄاݨے سبب کیا ہِے اَجݨ تئیں چن اَلیندا نِیں

کیویں کَرّاں کیݙے مَرّاں‘ پیریں دَھراں میں اپݨا سِر

وَلا سوہݨا ‘ کرے چوݨا ‘ تے مَن موہݨا ‘ ویندا مَچِھّر

ناں حد رَکھّی‘ ڳے مونہہ مکھّی ‘ اُݙیا پکھّی ’ ناں آیا پِھر

ناں مونہوں ٻولے ‘ ناں گُھنڈ کھولے ‘ تے ہُوں ٹولے رَلیندا نِیں

خدا ڄاݨے سبب کیا ہِے اَجݨ تئیں چن اَلیندا نِیں

او ڳے رولی ‘ تے کر بھولی ‘ میں اَݙ جھولی ‘ ٻیٹھی پِنّاں

لڳے ناں دیر ‘ آپا وے پیر ‘ حسن پا  سِیر ‘ گھن گھنّاں

وَسا وے چا ‘ رَساوے چا ‘ ہَساوے او رُوح بِھنّاں

ݙٹھی چا تِے ‘ سینے لاتِے ‘ آ ڳݨ آ تِے سُہیندا نِیں

خدا ڄاݨے سبب کیا ہِے اَجݨ تئیں چن اَلیندا نِیں

جھیڑیاں دِیداں ‘ کرِن عیداں ‘ اُوہے دیداں ‘ سڄݨ چا ڳے

اَڑا میکوں ‘ پھسا ‘ میکوں ‘ ݙرا میکوں ‘ تے لا دَا ڳے

ݙسے کوئی ‘ایویں ہوئی ‘جیندئیں موئی کُوں بج لا ڳے

میں سمجھی کِھل ‘ مِٹھّے دِی دِل ‘ بݨی سِلّھ مِل ‘بھنِیندا نِیں

خدا ڄاݨے سبب کیا ہِے اَجݨ تئیں چن اَلیندا نِیں

میں جند واراں ‘ ݙیوے خاراں‘ کرے عاراں ‘ نبھاوے ناں

میںٹُر ڳئیاں ‘ پیریں پَئیاں ‘ پِھکّی ‘ تھئیاں ‘ اَلاوے ناں

تُرڑ ویندا ڳیا سَٹیندا ڳیا ‘ رُویندا ڳیا ‘ رَہاوِے ناں

غمی ڳئی کھا ‘ او ڄاݨو ہا ‘ ہتھیں لابھا‘ ٻُجھیندا نِیں

خدا ڄاݨے سبب کیا ہِے اَجݨ تئیں چن اَلیندا نِیں

سمجھداری ‘ رکھے ساری ‘ کرے یاری دِی قُل آپے

اِتھوں دِل چا تے ‘ ٻئی جَا لا ‘ ڳیا وِندھلا ‘ تے ہُل آپے

ہوندے کارݨ لڳم ہارݨ ‘ ڳیا مارݨ تِے تُل آپے

خدا ڄاݨے کِینہاں ماݨے ‘ تِے اَݨ ڄاݨے ‘ ݙسیندا نِیں

خدا ڄاݨے سبب کیا ہِے اَجݨ تئیں چن اَلیندا نِیں

کݙاں آسے ‘ رَلے ٻہسے ‘ اے سُݨ ہاسے ‘ مِٹھیاں ٻولیاں

آ بݨسے یار ‘ کر اقرار ‘ ڳالھیں پیار دیاں چولیاں

اَکھیساں میں ‘ سُݨیساں میں ‘ پُھلیساں میں بندیاں تھولیاں

چَھڑی ڈِھل ہے اُوندی کِھل ہے او سنگدِل ہے سݙیندا نِیں

خدا ڄاݨے سبب کیا ہِے اَجݨ تئیں چَن اَلیندا نِیں

ودھانواں چاہ ‘ تے ٹھڈڑے ساہ ‘ کڈھاں ناں آہ او دلچسپےؔ

متاں سوہݨا ‘ کرے ٹوݨا ‘ ایویں ہونوݨا ہا کم رس پے

ماشاء اللہ ‘ تھیسے بَھلاّ ‘ میݙا اللہ ‘ اے دِل پَھس پِے

کرم تھیسی ‘ رحم تھیسی ‘ نرم تھیسی ‘ وَجیندا نِیں

خدا ڄاݨے سبب کیا ہے اَجݨ تئیں چن اَلیندا نِیں

اساݙے سِرائیکی مارکا سرائیکی سرائیکی تاں ݙاڈھی کریندن ‘ کتاباں چھپویسن تاں ڈ تے ݙ ‘ ج تے ڄ دا سَندھا ناں رَکھیسن ناں رَکھوِیسن ۔ او تاں آپݨی ٻولی ہئی دُھکاّ مار تے پڑھ ڳیُم ۔ ناں تاں باڑ کوں ٻاڑ کون پڑھے ہئے ۔ ما پیئو دے لیکھے ٻال وݙا پیا تھیندے ‘ او ناں جو آپݨا کم اَسّاں آپ لاتھی ویندوں ‘ آپاں ہُݨ ہَرُّوں بھروں آپ کوں بے سوبھا ناں بݨئوں وَدّے ۔الف کلّی تے آبا خے کوں خا اَڳے ہوسوں ۔ہُݨ آپاں اَکھیں پٹّی ٻیٹھوں ۔ آپݨی الف بے پے سب کنوں وَدھ اے ۔ آپاں کَنّیں چَھڑی ب نیں ٻ وِی ہے ۔ کلھا گ نِیں ڳ گ وِی ہے۔ ساری ڳالھ سُجاݨ دی اے ۔ میݙے پُٹر وانگے ناں ہووے جو اَبّا اِے کیا جَخ مریندے پیئو‘ تُساݙا لکھّیا پڑھسے کون ۔ ایہے نوازؔ چنڑ تے ملک اِمانموں اِن وِے اِنہیں کوں سُݨوائو تے سُݨو ٻیٹھے ۔ ابوالحسنؔ اے مشکُولاوی نال سُݨایا جو ہک ڄݨے تاں سُݨا ڳھدا ‘ ݙوجھا پچھّوں وَدا ٻھڄس جو ہُݨ میکوں وِی سُݨ ۔ تُساں نال وی اوہا تھیوݨی اِے ۔ میں آکھیا تیکوں آپݨی سُجاݨ چُھڑاڳی اے تے لِکھیندا گریب غُربے کِتیّ اے ۔ بھاڳ آلے کیا کِتّے پَڑھݨ بابا ۔ بھاڳئے ملخیں آلے پَڑھدِن ۔ آپاں بُکھے ‘ مُلخ بُکھا ‘ اپݨے بھاڳئے وی بُکھے ۔ ݙوں ٹَرَئے شلوک اجاں دلچسپؔ دے ٻے وِی سُݨو:

نِوّے سُݨیا بہاول پُر دے وِچ گولی چَلئی ہِنیں

کِنّھاں کُوں کر ݙتّے زخمی کِنّھاں دِی جند مُکئی ہِنیں

ݙتّے کرفیو دے آݙر کر بے انصافی ݙکھئی ہِنیں

ݙسّو او جُرم کیڑھا ہا اِیہا ہُم تُم مَچئی ہِنیں

جے نَک ہووے تاں بو آوے سُتّی غیرت جگئی ہِنیں

………

سَسّڑی عزرائیل کوں آکھیا عرض میݙا ہِک سُݨ گِھن

ساہ ناں گھن ‘ پُنل مِلا‘ ہِن ݙوں ڳالھیں ہِک چُݨ گِھن

پیریں ہَتھ ہئی مارنا پھیری کاوڑ ہئی تاں پُݨ گِھن

درشن جے دلچسپؔ کرانویں عذر نہیں جِند ہُݨ گھن

………

سسڑی عزرائیل کوں آکھیا ݙے ناں ڈھیر ݙراوِے

جئیں حاکم اِتھ بھیڄے تیکوں آکھ ہُونکوں خود آوِے

ہے قانون کِتھُوں دا ایہو ٻاجھ وصال مَراوِے

ساہ ݙیساں دلچسپؔ ہونکوں جیڑھا وِچھڑیا پُنل مِلاوے

………

آکھاںرُس ناں یار بیزار ناں تھی گݙ رَہ وَس رَس 

آکھے بس وے بس

آکھاں یاد کرو چن وَسدے ہاسے ہئی کیا چَس 

آکھے بس وے بس

آکھاں عشق تیݙے دِی چاٹ لڳی ڳئی بُھل اَس کس 

آکھے بس وے بس

آکھاں جڳ دُنیاں دی تہمت کھا ڳئی ‘ ہاں بِے وَس 

آکھے بس وے بس

آکھاں  آپݨے یار   منیجݨ  دا کوئی  چارہ  ݙس 

آکھے بس وے بس

آکھاں مَن دلچسپؔ دی عرضی چَن ڳئی دِل ہِم پَھس 

آکھے بس وے بس

………

آکھاں کوجھا ڄاݨ‘ ناں رول سڄݨ ‘میں نال نِبھا 

آکھے سِر ناں کھا

آکھاں عشق تیݙے بیتاب کِتے کر مِہر تے آ 

آکھے سِر ناں کھا

آکھاں ہر ویلھے ہِے تانگھ تیݙی دیدار کرا 

آکھے سِر ناں کھا

آکھاں دشمناں دے کھڑ سامھیں سئیں نہ جِھݨک اَلا 

آکھے سِر ناں کھا

آکھاں ساری کاوڑ سٹ ماہی ناں مار مُکا 

آکھے سِر ناں کھا

آکھاں اَپݨے ہوندئیں ناں دلچسپؔ کُوں خون رُوا 

آکھے سِر ناں کھا

………

آکھاں وَل وِی یار ناں ڳالھ مَنّے پیاں قدماں ڈھے 

آکھے تئیں جہے سئے

آکھاں کیتی کرتی چَٹ ناں کر ہِم بار اُٹھئے 

آکھے تئیں جہے سئے

آکھاں قسم خدا ایہے سانول سئیں تئیں بار چوائے 

آکھے تئیں جہے سئے

آکھاں نقص میݙے کر ثابت جو ہَم سُخُن اَلَئے 

آکھے تئیں جہے سئے

آکھاں اِتنی یار کریندی نِیں تئیں لوک کِھلائے 

آکھے تئیں جہے سئے

آکھاں عشق دے وچ دلچسپؔ سڄݨ کر صبر نبھائے 

آکھے تئیں جہے سئے

ہک ٻئی کافی ݙاڈھی دُھم مچئی ہئی:

تئیں نِیں سُݨیا میکوں عشق آہدن

میں چَوݙاں طبق کمبائی رَہنداں

ایں تے ڳڑھی آلے بیرنگ تے دلچسپؔ دا جھیڑا ہا ۔ او آکھے میݙی اے ‘ او آکھے میݙی اے ۔ اَدھ وِچوں کوئی اُٹھی تے سئیں بݨ ٻہے ہے تاں چَس بَݨ پَوّے ہَے پَر ایہو ٹِݨ یکاّ مَچیّا آیا ۔ کوڑ سچ اللہ ڄاݨے ۔ میں بیرنگؔ کوں گھݨا نِیں سُݨیا ‘ ناں تاں دِھر دَھڄ کوں ݙیکھ تے لُہار دا ہِکّو دَھک رَکھیجِس ہا ۔ جمالُو میاں بَھرئیے میل وچ دلچسپؔ آکھدا ہا بیرنگؔ کوں کُھٹایا تاں ہا۔

دلچسپؔ لَنڈر لوفر ناں ‘ اللہ دا ٻانھا تاں ہا ۔ گھر وَسانوݨ کنوں اَڳے اَلا ہے پِچھّے دِل اَڑایُس ۔ جیکر اَڑّیُئس ۔ ہِیں ڳاری کنُوں نِکلݨ اَڄ تئیں کَنھ کُوں ناں ݙا آیا ۔ دلچسپؔ وِی پیا پَھتکیا ۔ عشق دی بُھوم تاں پئیس ‘ کمایُس کیویں۔ آکھے مُونمل میندھرا  آہمیں سَہمیں تاں تھیندِے ہَن ہاڑو ٻٹ ناں تِھئے ۔ ہِک ٻے تے ساہ ݙیندے آئے چَھڑا ‘بچدا اَچھے کھیر ۔کڑ کوئی ناں ہا ۔ وݙی ڳالھ اے ۔ ایں واروں تاں آکھیئے نِیں۔:

دِل پاک تِے صاف بیان میاں

پِچھے بݨدا ہے انسان میاں

حاجی نِمازی مُلاّں مُلواݨا تاں ہا اَلاہے پِچھّے شادئیں تے زور رَکھّیا ہووِس تاں کوئی کینت نِیں۔ مِلݨ دے سانگے تاں بَݨئے پَر ‘ ناں میں کݙاہیں چولیا ناں اوہو آپ پَدھرا تھیا ۔ وِپھلدا گھٹ وَدھ ہا۔

جُوان مَنیج تِے مُحابِے آلا ہا ۔ جتھاں وَجے ہے مُہُّت نال وَلے ہَئے ۔ ہِک مَنّیں تِے ݙاہ مَنوا تِے آوِے ہا ۔ کُوڑ بتُوڑ مَریندا ہوسے ۔ سِبانوݨ لانوݨا تاں پَوندے ۔ سَندّک دا نَر ہا ۔ آپݨا کلام کنڈھیج وجے ہَے تے اَدھ اَدھرات تُوݨی سُݨواوے ہَے ۔ ریڈُو آلے وِی سݙی رَہندے ہَننس۔ ہَٹّی تے وَݨڄ وَپار تے غُزران ہَس ۔ کلامیں دا بُکھّا ناں ہا‘ کھاݨوݨ پیوݨ ہَنڈانوݨ چگا ۔ ݙیڈھا ٻدھیندا ہا مَنجھ اِچ ۔ سِر تے پَٹکا کݙہئیں کݙہئیں گھݨا کر رُمال وَلھیٹی وَدا ہووِے ہا ۔ کچہری دا مور ہا ۔ کئی پھیرے گو چاتُس ۔’’ٹھڈڑے ساہ‘‘ اوندے کلام دے رَبیل دے گُلیں دی ٹُٻݨی اِے ۔ سانبھݨ آلے سانبھی ٻیٹھن۔

دلچسپؔ پُھلکا ٹرڑا اصلوں ناں ہا ۔ ایہو کل آلا کھوتڑا ‘ موٹر سَینکل اُٻہلی ہَسواری۔ ہَتُّھوں چھوڑ ‘ ڈَٹّھے کنُوں پِچھّے پَکے دَڳ ۔ دَھک کھا ڳئینِس۔ وَسُّوں تاں کَنھ ناں گھٹایا ہوسے ‘ پَر سامت وِی کِتھوں آوِے ہا ‘ اوہا گھڑی سِر تے آن جو کھڑی ہئی ۔ جُوانی اِچ مُکلایُس ۔ پنجیں اُتے چالھی جُوانی نِیں تاں ٻیا وَت کیا ہوندے ۔ وجݨ دی وَہّی ناں ہَس ۔ بِست وچ جئیں ہووے ننس ۔ آپ آکھیا ہَس۔

دلچسپؔ ہزاراں سالھ نِبِّھن پر آخر مرݨا پوندے

۶جنوری ۱۹۹۰ء  

پیردا ڳوٹھ (محمد آباد)

## حوالہ
مُہانڈرا ݙیکھِنس، مصنف : سید انیس شاہ جیلانی، چھاپہ خانہ: جھوک پرنٹرز ملتان