open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1626ء وچ سائنس دی ٹور

## 1626ء وچ سائنس دی ٹور
1626ء سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ کجھ اہم واقعات پیش آئے ۔ فزیالوجی تے طب دے حوالے نال ، ایڈرین وین ڈین سپیگل دی "ڈی فارمیٹ فوٹو" دی بعد از مرگ اشاعت وینس اچ گیولیو کاسیریو دی عکاسی دے نال تھئی تے جیندے اچ پیدائش دے وقت خواتین دیاں چھاتیاں اچ ݙدھ دا پہلا مشاہدہ شامل ہئی ۔ ایں سال فزیالوجی تے طب دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال انسانی جسم دے بارے اچ نویاں معلومات ملیاں  تے تریمتیں دی تولیدی صحت تے تحقیق کوں فروغ ملیا ۔

ٹیکنالوجی دے حوالے نال ، کارنیلیس ورمیوڈن کوں انگلینڈ دے لنکن شائر اچ آئل آف ایکشولم تے ہیٹ فیلڈ چیس کوں سکاوݨ دا کم سونپیا ڳیا ۔ ایں سال ٹیکنالوجی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال زمین دی بحالی دے منصوبے شروع تھئے تے زراعت دی ترقی تھئی ۔

1626ء اچ کجھ اہم شخصیات پیدا تھئیاں تے فوت وی تھئیاں ۔ 18 یا 19 فروری کوں فرانسسکو ریڈی ، اطالوی طبیب ، حیاتیات دان تے شاعر پیدا تھیا (1697ء اچ فوت تھیا) ۔ 1 مارچ کوں جین-بپٹسٹ ڈی لا کوئنٹینی ، فرانسیسی باغبانی دان پیدا تھیا (1688ء اچ فوت تھیا) ۔ 7 اپریل کوں اولے بورچ (اولاس بوریچیئس) ، ڈینش کیمیا دان ، طبیب ، گرامر دان تے شاعر پیدا تھیا (1690ء اچ فوت تھیا) ۔ پیٹرو مینگولی ، اطالوی ریاضی دان پیدا تھیا (1686ء اچ فوت تھیا) ۔ 11 فروری کوں پیٹرو کاتالدی ، اطالوی ریاضی دان فوت تھیا (1548ء اچ پیدا تھیا) ۔ 9 اپریل کوں فرانسس بیکن ، انگریز فلسفی تے جدید سائنسی تحقیق دے بانی فوت تھیا (1561ء اچ پیدا تھیا) ۔ 11 اپریل کوں مارین گیٹالڈچ یا گیٹالدی ، راگوسان سیاست دان ، ریاضی دان تے فزکس دان ، نویں الجبرا دے ابھرݨ اچ حصہ پایا (1568ء اچ پیدا تھیا) ۔ 14 اپریل کوں گیسپارے آسیلی ، اطالوی اناٹومسٹ فوت تھیا (تقریباً 1581ء اچ پیدا تھیا) ۔ 21 جون کوں اینسلمس بوئٹیئس ڈی بوڈٹ ، فلیمش نژاد انسانیت پسند ، پادری ، طبیب تے معدنیات دان فوت تھیا (تقریباً 1550ء اچ پیدا تھیا) ۔ 30 اکتوبر کوں ولیبرورڈ سنیلیئس ، ڈچ ریاضی دان تے فزکس دان فوت تھیا جیں ریفریکشن دا بنیادی قانون وضع کیتا ، جینکوں سنیل دا قانون آکھیا ویندے (1580ء اچ پیدا تھیا) ۔ 10 دسمبر کوں ایڈمنڈ گنٹر ، انگریز ریاضی دان فوت تھیا (1581ء اچ پیدا تھیا) ۔ نامعلوم تاریخ ، سالومن ڈی کاس ، فرانسیسی میکانیکی تے ہائیڈرولک انجینئر فوت تھیا (1576ء اچ پیدا تھیا) ۔ ایں سال فزیالوجی ، طب ، ٹیکنالوجی ، حیاتیات ، باغبانی ، کیمسٹری ، ریاضی ، فلسفہ ، فزکس ، اناٹومی  ، انسانیت ، معدنیات ، انجینئرنگ تے الجبرا دے میدان اچ اہم واقعات پیش آئے تے اہم سائنسداناں دی پیدائش تے موت تھئی ۔
1627ء وچ سائنس دی ٹور

## 1627ء وچ سائنس دی ٹور
1627ء سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ کجھ اہم واقعات پیش آئے ۔ ایسٹرونومی دے حوالے نال ، جوہانس کیپلر دے روڈولفائن ٹیبلز شائع تھئے ۔ ایں سال ایسٹرونومی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال فلکیاتی حساب کتاب اچ آسانی تھئی تے فلکیاتی تحقیق کوں فروغ ملیا ۔

کھوج دے حوالے نال ، جنوری اچ ڈچ جہاز 'ٹ گلڈن زیپیرٹ ، فرانسوا تھیجسن دی کپتانی اچ ، آسٹریلیا دے جنوبی ساحل دے نال سفر کیتا ۔ طب دے حوالے نال ، ایڈرین وین ڈین سپیگل دی "ڈی ہیومانی کارپورس فیبریکا" گیولیو کاسیریو دی عکاسی دے نال وینس اچ بعد از مرگ شائع تھئی ۔ گیسپارے آسیلی دی "ڈی لیکٹیبس سیو لیکٹیئس وینیس" میلان اچ بعد از مرگ شائع تھئی ۔ ایں سال کھوڄ کاری تے طب دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال آسٹریلیا دے ساحلاں دی کھوڄ کاری تھئی تے انسانی جسم دے بارے اچ نویاں معلومات ملیاں  ۔

اشاعت دے حوالے نال ، فرانسس بیکن دی "سلوا سلوارم ، یا اے نیچرل ہسٹری" تے "نیو اٹلانٹس" بعد از مرگ شائع تھئے ۔ ایں سال اشاعت دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال سائنسی تحقیق تے فلسفے دے بارے اچ معلومات ملیاں ۔

1627ء اچ کجھ اہم شخصیات پیدا تھئیاں تے فوت وی تھئیاں ۔ 25 جنوری کوں رابرٹ بوائل ، اینگلو-آئرش کیمیا دان پیدا تھیا (1691ء اچ فوت تھیا) ۔ 29 نومبر کوں جان رے ، انگریز فطرت پسند پیدا تھیا (1705ء اچ فوت تھیا) ۔ 22 فروری کوں اولیور وان نورٹ ڈچ دنیا دا چکر لاوݨ والا فوت تھیا (1558ء اچ پیدا تھیا) ۔ 20 جولائی کوں گدبرانڈر تھورلاکسن ، آئس لینڈ دا ریاضی دان تے نقشہ نگار فوت تھیا (1541ء اچ پیدا تھیا) ۔ 21 اکتوبر کوں فریڈرک ڈی ہوٹمین ، ڈچ کھوڄ کار فوت تھیا (1571ء اچ پیدا تھیا) ۔ ایں سال ایسٹرونومی ، کھوڄ کاری ، طب ، اشاعت ، کیمسٹری ، فطرت پسندی ، ریاضی تے نقشہ نگاری دے میدان اچ اہم واقعات پیش آئے تے اہم سائنسداناں دی پیدائش تے موت تھئی ۔
ملک منظور بھٹہ دے انشائیے

پروفیسر ملک منظور احمد بھٹہ دے انشائیے اپݨے وسیب دی نمائندگی کریندن ۔ آپ انشائیں دے وچ ادبی رنگ جھلکدے ، اے ٹھیک ہے جو انہاں سرائیکی لکھݨ بعد اچ شروع کیتی ہے پہلے والیاں کتاباں اردو وچ ہِن ۔ سب توں وݙی ڳال اے ہے جو اساکوں سرائیکی نی پڑھائی ڳی ، ایں واسطے سرائیکی لکھݨ پڑھݨ اچ اوکھ تھیندی ہے ۔ میں وی ابتداء اچ جݙاں سرائیکی لکھݨ شروع کیتی تاں میکوں وی ایہو جہے مرحلیں اچوں گزرݨاپیا ۔ احٖ تاں ماشا اللہ میݙے سرائیکی کتابیں دی تقریباً نصف سینچری تھی ڳی ہے ۔ میں اپݨے کم دا آغاز سرائیکی قاعدے توں توں کیتا ۔ ایندا فائدہ ایہ تھیا کہ میکوں ہولے ہولے سرائیکی لکھݨ پڑھݨ تے عبور حاصل تھی ڳیا ۔ ملک منظور احمد بھٹہ دی اے نثری کتاب سرائیکی نثر اچ ودھارے دا باعث بݨسے ۔ اساں بھٹہ صاحب کوں دعاواں ݙیندوں تے انہاں دے کم دی ہمیش تعریف کریندوں ۔ کیونجو بھٹہ صاحب چنڳے آدمی ہِن تے تعلیمی حوالے نال انہاں دا ٻہوں خدمات ہِن ۔ بھٹہ صاحب تقریباً37 سال درس و تدریس دے نال منسلک رہ ڳن ۔ ایں دوران او انتظامی عہدیاں تے وی تعینات ریہے ۔ بحیثیت پرنسپل انہیں دے عہد کوں بہترین آکھیا ویندے ۔ بھٹہ صاحب پراݨی وضع قطع دے بندے ہِن ، انہاں ہمیشہ اپݨے پروفیشن نال غرض رکھی ہے تے طلبہ کوں پڑھیندے رہ ڳن ۔ مزاجاً اکیڈمی مافیا دے خلاف ہِن ، ہُݨ وی او ریٹائرمنٹ دی عمر اپݨی پنشن تے اپݨے ذاتی وسائل دے اُتے انحصار کر تے گزریندے پِن ۔ انہاں وچ کجھ کر گزرݨ دا جذبہ بدرجہ اُتم موجود ہے ، او اکھیندن کجھ نہ کرݨ کنوں کجھ نہ کجھ کرݨ بہتر ہے ۔ ایہا وجہ ہے جو ٻڈھیپے دے وچ وی انہاں لکھݨ پڑھݨ کوں اپݨا شغل بݨایا ہویا ہے ۔ ملک منظور احمد بھٹہ کوں تاریخ تے تحقیق نال ٻہوں دلچسپی ہے ، انہیں دے کتابیں دے وچ ایندی جھلک نظر آندی ہے ۔ بھٹہ صاحب اکھیندن کہ کتاب دوستی سب توں اعلیٰ شئے ہے ، وقت ضائع کرݨ دی بجائے بندہ کتاب نال وقت گزارے ایں توں ودھ چنڳی ڳال کائنی ۔ اساں بھٹہ صاحبب کوں جہاں دید آدمی وی آکھ سڳدوں جو انہاں آئرلینڈ ، نیوزی لینڈ تے ٻئے ملکاں دے مطالعاتی دورے کیتے ۔ انہاں دا ویژن ٻہوں وݙا ہے ۔ چھیکڑ اچ میں پروفیسر ملک منظور احمد بھٹہ صاحب دا شکر گزار ہاں جو انہاں کتاب دا انتساب میݙے نال نال سئیں ظہور دھریجہ تے سئیں ڈاکٹر طاہر تونسوی دے ناں لائے ۔ انہاں بالکل ٹھیک لکھئے جو ڈاکٹر طاہر تونسوی صاحب کتاب دے بارے لکھݨ چہندے ہن پر انہاں کوں موت مہلت نہ ݙتی تے او 31 دسمبر 2019ء تے پہلی جنوری 2020ء دی وچلی رات اللہ کوں پیارے تھی ڳے۔ اللہ سئیں انہاں دی مغفرت کرے ۔ میݙی دعا ہے جو ملک منظور احمد بھٹہ صاحب کوں اللہ تعالیٰ سُکھی صحت ݙیوے تے او زیادہ توں زیادہ سرائیکی واسطے لکھدے رہن ۔ 

شوکت مغل    

جھوک مغل پیپلز کالونی ملتان

## حوالہ
کتاب: پیریں دے ٻیر ، مصنف : پروفیسر(ر) ملک منظور احمد بھٹہ، چھپیندڑ: جھوک پرنٹرز ملتان
1628ء وچ سائنس دی ٹور

## 1628ء وچ سائنس دی ٹور
1628ء سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ کجھ اہم واقعات پیش آئے ۔ طب تے فزیالوجی دے حوالے نال ، ولیم ہاروی "ایکسرسیٹیٹیو ایناٹومیکا ڈی موٹو کورڈیس ایٹ سنگوئینس ان اینیمالیبس" (فرینکفرٹ اچ شائع شدہ) اچ خون دے گردش دے بارے اچ اپݨے نتائج شائع کیتے ۔ ایں سال طب تے فزیالوجی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال خون دے گردش دے بارے اچ نویاں معلومات ملیاں  تے طبی تحقیق اچ وادھا تھیا ۔

1628ء اچ کجھ اہم شخصیات پیدا تھئیاں تے فوت وی تھئیاں ۔ 10 مارچ کوں مارسیلو مالپیگی ، اطالوی فزیالوجسٹ پیدا تھیا (1694ء اچ فوت تھیا) ۔ 23 اپریل کوں جوہان وین وورین ہڈے ، ڈچ ریاضی دان پیدا تھیا (1704ء اچ فوت تھیا) ۔ کونسٹنٹائن ہیوجنز ، ڈچ سیاست دان تے دوربین ساز پیدا تھیا (1697ء اچ فوت تھیا) ۔ 8 جون کوں روڈولف گوکلینیئس ، جرمن فلسفی تے پولی میتھ فوت تھیا (1547ء اچ پیدا تھیا) ۔ یی سو-گوانگ ، کوریائی اسکالر-بیوروکریٹ فوت تھیا (1563ء اچ پیدا تھیا) ۔ ایں سال طب ، فزیالوجی ، ریاضی ، سیاست ، دوربین سازی ، فلسفہ تے اسکالرشپ دے میدان اچ اہم واقعات پیش آئے تے اہم سائنسداناں دی پیدائش تے موت تھئی ۔  

ولیم ہاروی دی اشاعت "ایکسرسیٹیٹیو ایناٹومیکا ڈی موٹو کورڈیس ایٹ سنگوئینس ان اینیمالیبس" ہک انقلابی کم ہئی جیندے خون دے گردش دے بارے اچ ساݙی سمجھ کوں بدل ݙتا ۔ ہاروی دے تجرباتی طریقے تے تفصیلی مشاہدے سائنس دے میدان اچ ہک بھرویں اڳونہیں ہن ۔ ہاروی دے کم نہ صرف طب دے میدان اچ بلکہ حیاتیات تے فزیالوجی دے میدان اچ وی وݙا اثر پاتا ۔

ایں سال مارسیلو مالپیگی ، جوہان وین وورین ہڈے تے کونسٹنٹائن ہیوجنز جئیں اہم سائنسداناں دی پیدائش تھئی ۔ مارسیلو مالپیگی مائکروسکوپی اناٹومی  دے بانی ہن ، جوہان وین وورین ہڈے ریاضی دے میدان اچ اہم کردار ادا کیتا ، تے کونسٹنٹائن ہیوجنز دوربین سازی اچ اہم کردار ادا کیتا ۔ ایں سال روڈولف گوکلینیئس تے یی سو-گوانگ جئیں اہم سائنسداناں دی موت تھئی ۔ روڈولف گوکلینیئس ہک جرمن فلسفی تے پولی میتھ ہن ، تے یی سو-گوانگ ہک کوریائی اسکالر-بیوروکریٹ ہن ۔
1629ء وچ سائنس دی ٹور

## 1629ء وچ سائنس دی ٹور
1629ء سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ کجھ اہم واقعات پیش آئے ۔ نباتات دے حوالے نال ، لندن اچ جان پارکنسن "پیراڈیسی ان سولے پیراڈیسس ٹیریسٹرس: ہر قسم دے خوشگوار پھلاں دا باغ جینکوں ساݙی انگریزی ہوا پالوݨ دی اجازت ݙیسی" شائع کیتا ۔ کیمسٹری دے حوالے نال ، انگریز کیمیا دان آرتھر ڈی ، روس دے مائیکل اول دے درباری طبیب ، "فاسیکولس کیمیکس ، کیمیکل کلیکشنز" مرتب کیتا ، جیندے اچ منتخب تے مشہور مصنفاں توں خفیہ ہرمٹک سائنس دے داخلے ، اڳونہیں تے خارجی راستے دا اظہار کیتا ڳیا ہے ۔ ایں سال نباتات تے کیمسٹری دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال نباتات دے بارے اچ معلومات ملیاں تے کیمسٹری دے میدان اچ تحقیق کوں فروغ ملیا ۔

طب دے حوالے نال ، مانتوا اچ طاعون پھٹ پیا تے میلان تک پھیل ڳیا ۔ ٹولوز اچ نیال او گلاکین "ٹریکٹیٹس ڈی پیسٹے" شائع کیتا ۔ ٹیکنالوجی دے حوالے نال ، روم اچ جیووانی برانکا "لی مشین والیم نووو ، ایٹ ڈی مولٹو آرٹیفیشیو دا فیئر ایفیٹی ماراویگلیوسی ٹانٹو سپریٹالی کوانٹو ڈی اینیمیل آپریشن" شائع کیتا ، جیڑھا خوبصورت شکلاں نال مالا مال ہئی ۔ ایں سال طب تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال طاعون دے بارے اچ معلومات ملیاں تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ نویاں ایجاداں سامݨے آیاں ۔

1629ء اچ کجھ اہم شخصیات پیدا تھئیاں تے فوت وی تھئیاں ۔ 14 اپریل کوں کرسٹیان ہیوجنز ، ڈچ ریاضی دان تے فزکس دان پیدا تھیا (1695ء اچ فوت تھیا) ۔ لارینٹ کاسیگرین ، فرانسیسی پادری تے فزکس دان پیدا تھیا (1693ء اچ فوت تھیا) ۔ جان کومیلجن ، ڈچ نباتات دان پیدا تھیا (1692ء اچ فوت تھیا) ۔ کرسٹوف گلاسر ، سوئس فارماسیئن پیدا تھیا (1672ء اچ فوت تھیا) ۔ جوہان گلاسر ، سوئس اناٹومسٹ پیدا تھیا (1675ء اچ فوت تھیا) ۔ ایگنس بلاک ، ڈچ باغبانی دان پیدا تھیا (1704ء اچ فوت تھیا) ۔ 13 جولائی کوں کاسپر بارتھولن دی ایلڈر ، ڈینش پولی میتھ ، طبیب تے ماہر الٰہیات فوت تھیا (1585ء اچ پیدا تھیا) ۔ جیووانی فیبر ، جرمن پوپل ڈاکٹر تے نباتات دان فوت تھیا (1574ء اچ پیدا تھیا) ۔ ایں سال نباتات ، کیمسٹری ، طب ، ٹیکنالوجی ، ریاضی ، فزکس ، فارمیسی ، اناٹومی  ، باغبانی ، پولی میتھ ، الٰہیات تے نباتات دے میدان اچ اہم واقعات پیش آئے تے اہم سائنسداناں دی پیدائش تے موت تھئی ۔
1630ء وچ سائنس دی ٹور

## 1630ء وچ سائنس دی ٹور
1630ء سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ کجھ اہم واقعات پیش آئے ۔ ایسٹرونومی دے حوالے نال ، اپݨے حال ہی اچ مکمل تھیوݨ والے روڈولفائن ٹیبلز دے بعد ، کیپلر 7 نومبر 1631ء کوں عطارد دے ٹرانزٹ تے 6 دسمبر 1631ء کوں زہرہ دے ٹرانزٹ دی پیش گوئی کیتی ۔ اوں انہاں تاریخاں تے مشاہدات دی تیاری کیتے ماہرین ایسٹرونومی کوں ہک "تنبیہ" لکھی ، جیڑھی اوں دی موت دے بعد جیکب بارتش ولوں شائع تھئی ۔ ایں سال ایسٹرونومی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال سیاریاں دے ٹرانزٹ دی پیش گوئی تھئی تے فلکیاتی مشاہدات دی تیاری تھئی ۔

ریاضی دے حوالے نال ، پیئر ڈی فرماٹ اوں وکر دا مطالعہ کیتا جینکوں بعد اچ "ایگنیزی دی جادوگرنی" دے ناں نال ڄاݨا ڳیا ۔ مائکروسکوپی دے حوالے نال ، روم اچ شائع تھیوݨ والی فرانسسکو سٹیلوٹی دی "پرسیو ٹراڈوٹو ان ورسو شولٹو ای ڈیکلاراٹو" پہلی کتاب ہے جیندے اچ مائکروسکوپ دے ذریعے ݙٹھے ڳئے جانداراں دیاں تصویراں شامل ہن ۔ ٹیکنالوجی دے حوالے نال ، کارنیلیس ڈریبل میجک لالٹین یا سلائیڈ پروجیکٹر دی ابتدائی شکل تیار کیتی ۔ ایں سال ریاضی ، مائکروسکوپی تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال ریاضی دے وکر دا مطالعہ تھیا ، مائکروسکوپ دے ذریعے ݙٹھے ڳئے جانداراں دیاں تصویراں شائع تھئیاں تے میجک لالٹین دی ابتدائی شکل تیار تھئی ۔

واقعات دے حوالے نال ، امریکہ اچ جوا کھیݙݨ تے پابندی لاوݨ والے پہلے قوانین پاس تھئے ۔ 1630ء اچ کجھ اہم شخصیات پیدا تھئیاں تے فوت وی تھئیاں ۔ 19 جولائی کوں فرانسوا کیوریو ڈی لا چیمبر ، فرانسیسی طبیب پیدا تھیا (1680ء اچ فوت تھیا) ۔ 13 ستمبر کوں اولوف روڈبیک ، سویڈش فزیالوجسٹ پیدا تھیا (1702ء اچ فوت تھیا) ۔ اکتوبر اچ آئزک بیرو ، انگریز ریاضی دان پیدا تھیا (1677ء اچ فوت تھیا) ۔جوہان کنکل ، جرمن کیمیا دان پیدا تھیا (1703ء اچ فوت تھیا) ۔ 15 نومبر کوں جوہانس کیپلر ، ماہر ایسٹرونومی فوت تھیا (1571ء اچ پیدا تھیا) ۔ فیڈریکو سیسی ، روم ، اٹلی اچ اکادیمیا نازیونالے ڈی لینسی دے بانی فوت تھیا (1586ء اچ پیدا تھیا) ۔ جوہانس شریک (جینکوں جوہانس ٹیرنز یا ٹیرینٹیئس وی آکھیا ویندے) ، کھوڄ کار فوت تھیا (1576ء اچ پیدا تھیا) ۔ ایں سال ایسٹرونومی ، ریاضی ، مائکروسکوپی ، ٹیکنالوجی ، طب ، فزیالوجی ، کیمسٹری ، ایسٹرونومی تے کھوڄ کاری دے میدان اچ اہم واقعات پیش آئے تے اہم سائنسداناں دی پیدائش تے موت تھئی ۔
جویان تھامس

جویان جیرالڈائن تھامس (انگریزی: **Joyann Geraldine Thomas،** اردو: جویان جیرالڈائن تھامس؛ پیدائش: 9 نومبر 1998) ہک پاکستانی فٹ بال کھلاڑی ہِن۔ اوہ قومی ٹیم دے نال نال اپݨے کلب بلوچستان یونائیٹڈ کِیتے ڈیفینڈر دے طور تے کھیݙدی ہِن۔ اوہ پاکستان کِیتے فٹ بال کھیݙݨ والی پہلی مسیحی زنانی ہِن۔

## ابتدائی حیاتی اَتے تعلیم
تھامس دی پیدائش جوائس کرسٹینا دے ہاں تھئی، جیڑھیاں 1500 میٹر ایونٹ وچ قومی سونے دا تمغہ جِتݨ والی ہَن ۔ تھامس رومن کیتھولک ہِن  تے انّھاں نے اپݨی سکولی تعلیم کراچی دے سینٹ جوزف کانونٹ سکول توں مکمل کِیتی ۔

## کیریئر
تھامس نے اپݨا یوتھ کیریئر کراچی دے گارڈن ایسٹ محلے وچ لارینٹین فٹ بال کلب توں شروع کِیتا۔ اتھاں، انّھاں نے کوچ خیام جما دے زیرِ تربیت کھیݙیا۔ اوہ ڈومیسٹک سطح تے بلوچستان یونائیٹڈ دی نمائندگی کریندی ہِن ۔

## قومی ٹیم
تھامس نے قومی ٹیم کِیتے اپݨا ڈیبیو نومبر 2014 وچ اسلام آباد وچ منعقدہ تریجھی SAFF ویمن چیمپئن شپ وچ کِیتا، جِتھاں انّھاں نے پاکستان دے ترئے میچ کھیݙے۔

## اعزازات

* نیشنل ویمن فٹ بال چیمپئن شپ: 2014

## حوالے

ونکی:پاکستانی فٹ بال کِھݙار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اینگلو انڈین پاکستانی لوک
ونکی:پاکستانی رومن کیتھولک
ونکی:پاکستانی مسیحی زنانیاں
ونکی:پاکستانی زنانیاں بین الاقوامی فٹ بال کِھݙار
راحیلہ زرمین

شہزادی راحیلہ زرمین احمد زئی ہک پاکستانی فٹبال کھلاڑی ہن تے پاکستان دی زنانیاں دی قومی فٹبال ٹیم تے بلوچستان یونائیٹڈ فٹبال کلب دی منیجر ہن۔

اوہ پاکستانی زنانیاں فٹبال دی صدر شہزادی روبینہ عرفان دی دِھی تے مرحوم بلوچستان یونائیٹڈ تے قومی ٹیم دی فارورڈ شہزادی شہلیلا احمدزئی دی بھیݨ ہن۔

شہزادی زرمین فیفا دی ماسٹر ڈگری حاصل کرݨ والی پہلی پاکستانی ہن، جیندے نال انّھاں کوں ایشین فٹبال کنفیڈریشن تے فیفا دے نال کم کرݨ دا اہل بݨایا ڳیا۔    راحیلہ نے آکھیا جو "ایہ ہک بہترین وقت ہے جݙاں توں چیزاں آہستہ آہستہ بدل ڳئی ہن۔ میرا خیال ہے جو کھلاڑی اوتھے میݙی موجودگی توں کجھ حیران ہَن، پر ایندے نال انّھاں کوں اپݨا کھیݙ کھیݙݨ توں نہیں روکیا۔ اُمید ہے جو میں ایتھوں اپݨے وقت وِچ جیڑھا کجھ سکھیا ہاں، اوہ اپݨیاں زنانیاں کوں سکھا سڳساں۔" راحیلہ نے ایہ وی آکھیا جو اوہ خوش قسمت ہن جو شفیق دے نال تربیت حاصل کر رہیاں ہن، جنّھاں کوں فٹبال دا وسیع تجربہ ہے۔ انّھاں نے آکھیا جو اوہ پہلے ݙینہہ توں ای اپݨیاں صلاحیتاں تے مقامی کوچز دے درمیان فرق ݙسا سڳدیاں ہن، جنّھاں دے بارے وِچ انّھاں دا خیال ہے جو اوہ دہرائے ون٘ڄݨ والے معمولات تے ٻہوں زیادہ انحصار کریندے ہن۔

اکتوبر 2015ء وِچ، شہزادی زرمین پہلی پاکستانی زنانی بݨ ڳئیاں جنّھاں نے مرداں دی ٹیم، کے الیکٹرک فٹبال کلب دی کوچ دے طور تے کم کِیتا۔ راحیلہ زرمین بنگلہ دیش وِچ تھیوݨ والی شیخ کمال انٹرنیشنل کلب چیمپئن شپ وِچ کے الیکٹرک دے کوچنگ اسٹاف دا حصہ بݨݨ دے بعد ممکنہ طور تے واحد زنانی ہوسن۔ کہیں پاکستانی زنانی کِیتے مرداں دے کھیݙ وِچ قدم رکھݨ دا ایہ پہلا موقع ہے۔ ہک صلاحیت تے راحیلہ ایں موقعے دا مزہ لیندی پئیاں ہن تاکہ اوہ اپݨے دور دے دوران سکھیا ہویا علم زنانیاں دے کیمپ وِچ واپس لا سڳن۔ ایندے توں پہلے اوہ زنانیاں دی قومی ٹیم تے بلوچستان یونائیٹڈ ایف سی کوں سنبھال چُکیاں ہن۔ راحیلہ دی شمولیت نہ صرف 22 سالہ نوجوان کِیتے ہک اجنبی علاقہ ہئی بلکہ کے ای دے پورے اسکواڈ کِیتے بالکل نویں چیز ہئی۔ تاہم، راحیلہ دا خیال ہے جو ٹیم کوں کیمپ وِچ اپݨی موجودگی دی عادت ڈالݨ وِچ صرف وقت دی ڳالھ ہے۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فٹ بال کِھݙار زنانیاں
ونکی:کوئٹہ دے فٹ بالر
ونکی:کوئٹہ دے کِھݙار
1632ء وچ سائنس دی ٹور

## 1632ء وچ سائنس دی ٹور
1632ء سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ کجھ اہم واقعات پیش آئے ۔ واقعات دے حوالے نال ، سویڈش لیوونیا اچ ٹارٹو یونیورسٹی دی بنیاد رکھی ڳئی ۔ ایسٹرونومی دے حوالے نال ، 22 فروری کوں گلیلیو دی "ڈائیلاگ کنسرننگ دی ٹو چیف ورلڈ سسٹمز" (ڈائیلاگو سوپرا آئی ڈیو ماسیمی سسٹیمی ڈیل مونڈو) ، جیندے اچ کوپرنیکن نظام دا روایتی بطلیموسی نقطہ نظر نال موازنہ کیتا ڳیا ہے ، فلورنس اچ شائع تھئی تے اوندے سرپرست فرڈینینڈو دوم ڈی میڈیچی ، گرینڈ ڈیوک آف ٹسکنی کوں پہنچائی ڳئی ۔ 9 اگست کوں ڈچ ریپبلک اچ لیڈن یونیورسٹی دنیا دی پہلی سرکاری رصد گاہ بݨاوݨ دا فیصلہ کیتا ۔ ایں سال ایسٹرونومی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال گلیلیو دی کتاب شائع تھئی تے فلکیاتی مشاہدات دی تیاری تھئی ۔

زمین دے علوم دے حوالے نال ، مارٹین برٹیرو ، بیرونس ڈی بوسولیل "ویریٹیبل ڈیکلریشن ڈی لا ڈیکوورٹے ڈیس مائنز ایٹ مینیئرز" شائع کیتا ۔ ایں سال زمین دے علوم دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال کان کنی دے بارے اچ معلومات ملیاں ۔

1632ء اچ کجھ اہم شخصیات پیدا تھئیاں تے فوت وی تھئیاں ۔ 24 اکتوبر کوں اینٹون وین لیوین ہک ، ڈچ مائکروسکوپی دے علمبردار پیدا تھیا (1723ء اچ فوت تھیا) ۔ ہنری کومپٹن ، انگریز بشپ تے نباتات دان پیدا تھیا (1713ء اچ فوت تھیا) ۔ 31 جنوری کوں جوست برگی ، سوئس گھڑی ساز تے ریاضی دان فوت تھیا (1552ء اچ پیدا تھیا) ۔ 24 مئی کوں رابرٹ ہیوز ، انگریز ریاضی دان تے جغرافیہ دان فوت تھیا (1553ء اچ پیدا تھیا) ۔ 21 جون کوں اینسلمس ڈی بوڈٹ ، فلیمش معدنیات دان تے طبیب فوت تھیا (1550ء اچ پیدا تھیا) ۔ 4 ستمبر (تدفین) کوں ہیسل گیریٹسز ، ڈچ نقشہ نگار فوت تھیا (تقریباً 1581ء اچ پیدا تھیا) ۔ 17 نومبر کوں پیئر رچر ڈی بیلیول ، فرانسیسی نباتات دان فوت تھیا (تقریباً 1564ء اچ پیدا تھیا) ۔ 8 دسمبر کوں فلپ وین لانسبرگ ، فلیمش ماہر ایسٹرونومی فوت تھیا (1561ء اچ پیدا تھیا) ۔ ایں سال ایسٹرونومی ، زمین دے علوم ، مائکروسکوپی ، ریاضی ، جغرافیہ ، معدنیات ، طب ، نقشہ نگاری تے نباتات دے میدان اچ اہم واقعات پیش آئے تے اہم سائنسداناں دی پیدائش تے موت تھئی ۔
اسمارہ کیانی

اسمارہ کیانی ہک پاکستانی فٹبال کھلاڑی ہن۔ اوہ قومی زنانیاں فٹبال ٹیم دی رکن ہن تے کل فٹبال یوتھ اکیڈمی دی ہیڈ کوچ وی ہن۔

## ذاتی حیاتی
اسمارہ نے اپݨے اسکول دے سالاں وِچ فٹبال کھیݙݨا شروع کِیتا ہئی۔ اِیندے بعد اوہ فٹبال وِچ اپݨی مہارت کوں اڳاں ٹُورݨ کِیتے ہک پیشہ ور کلب وِچ شامل تھی ڳئی۔ اسمارہ تے انّھاں دے کلب نے 2007 وِچ ینگ رائزنگ اسٹارز تشکیل ݙتی۔ ہک انٹرویو وِچ اسمارہ نے آکھیا جو انّھاں کوں ایں دقیانوسی تنقید دا سامݨا ہے جو فٹبال زنانیاں کِیتے کائنی۔ انّھاں نے آکھیا جو تنقید نال نمٹݨ کِیتے ٻہوں ذہنی طاقت دی لوڑ ہوندی ہے پر انّھاں دے والد دی حمایت نے اسمارہ کوں اڳاں ٹُورݨ دی ترغیب ݙتی۔

## پیشہ ورانہ حیاتی
اسمارہ نے ینگ رائزنگ اسٹارز وِچ شمولیت اختیار کیتی تے پیشہ ورانہ ٹورنامنٹاں وِچ حصہ گھِدݨا شروع کِیتا۔ انّھاں دی ٹیم نے ٻہوں سارے چیمپئن شپس جِتے تے 5 سال تک قومی چیمپئن دا اعزاز حاصل کِیتا۔ 2010 وِچ، اسمارہ نے نیشنل ویمن فٹبال ٹیم وِچ شمولیت اختیار کیتی۔ 2012 وِچ، اسمارہ اپݨی ٹیم دی کپتان بݨ ڳئی۔

اسمارہ نے بین الاقوامی ٹورنامنٹاں وِچ وی حصہ گھِدا۔ 2009 وِچ، اسپورٹس انوائے ایکسچینج پروگرام دے ہک حصے دے طور تے، انّھاں نے امریکا وِچ پاکستان دی نمائندگی کیتی۔ 2010 وِچ، اسمارہ نے پاکستان دی قومی زنانیاں فٹبال ٹیم دی مستقل ممبر دی حیثیت نال، بنگلہ دیش وِچ تھیوݨ والے سیف ویمن چیمپئن شپ وِچ ملک دی نمائندگی کیتی۔ انّھاں نے 2012 وِچ سری لنکا وِچ وی نمائندگی کیتی ہئی۔ اسمارہ نے 2015 وِچ 8ویں قومی ویمن فٹبال چیمپئن شپ وِچ پاکستان دی بہترین کھلاڑی دا اعزاز جِتیا ہئی۔ 2017 وِچ ہک پاکستانی نوجوان فٹبال ٹیم دے ہک حصے دے طور تے، اسمارہ تے انّھاں دی ٹیم ہک ٹورنامنٹ وِچ کھیݙݨ کِیتے آسٹریلیا ڳئی ہئی۔ اوہ بھوٹان وِچ سیف چیمپئن شپ وِچ وی پاکستان دی نمائندگی کر چُکی ہن۔

اسمارہ نے کل فٹبال یوتھ اکیڈمی وِچ بطور کوچ تے اسپورٹس ڈویلپمنٹ آفیسر دی حیثیت نال وی کم کِیتا ہے، جتھاں اوہ انڈر 16 ٹیماں کوں فٹبال دی کوچنگ فراہم کریندیاں ہن۔ اوہ پاکستان وِچ فٹبال دی سفیر دی حیثیت نال وی کم کر چُکی ہن۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:پاکستانی فٹ بال کِھݙار زنانیاں
ونکی:پاکستانی کِھݙار زنانیاں
ونکی:پاکستانی زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
1631ء وچ سائنس دی ٹور

## 1631ء وچ سائنس دی ٹور
1631ء سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ کجھ اہم واقعات پیش آئے ۔ ایسٹرونومی دے حوالے نال ، 7 نومبر کوں کیپلر دی 1630ء اچ کیتی ڳئی سیاریاں دے ٹرانزٹ دی پیش گوئی دا استعمال کریندے ہوئے ، پیئر گیسینڈی عطارد دے ٹرانزٹ دا پہلا ریکارڈ شدہ مشاہدہ کیتا ۔ عطارد دی ڈسک دا مشاہدہ شدہ سائز بطلیموسی نظریے توں توقع توں کافی چھوٹا ہئی ۔ ایں سال ایسٹرونومی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال عطارد دے ٹرانزٹ دا مشاہدہ تھیا تے بطلیموسی نظریے دی خامی سامݨے آئی ۔

جیالوجی دے حوالے نال ، 16 دسمبر کوں ماؤنٹ ویسوویئس دا آتش فشاں پھٹیا ، جیڑھا ایں صدی اچ صرف ہک واری تھیا ۔ ریاضی دے حوالے نال ، ولیم آؤٹریڈ "کلیوس میتھمیٹیکا" شائع کیتا ، جیندے اچ ضرب دی علامت (×) تے تناسب دی علامت (::) متعارف کروائی ڳئی ۔ تھامس ہریوٹ دے الجبرا تے کجھ لکھتاں بعد از مرگ "آرٹیس اینالیٹیکا پریکٹس" دے طور تے شائع تھئیاں ۔ ایں سال جیالوجی تے ریاضی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال آتش فشاں پھٹݨ دا مشاہدہ تھیا تے ریاضی دی علامتاں متعارف تھئیاں ، الجبرا تے تحقیق کوں فروغ ملیا ۔

ٹیکنالوجی دے حوالے نال ، ہیرونیمس ڈی زینٹس ولوں بݨایا ڳیا سب توں پراݨا جھکا ہویا سپینیٹ سامݨے آیا ۔ ایں سال ٹیکنالوجی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال موسیقی دے آلے دی ترقی تھئی ۔

1631ء اچ کجھ اہم شخصیات پیدا تھئیاں تے فوت وی تھئیاں ۔ ولیم بال ، انگریز ماہر ایسٹرونومی پیدا تھیا (1690ء اچ فوت تھیا) ۔ رچرڈ لوئر ، انگریز طبیب پیدا تھیا ، جیں پہلا براہ راست خون دی منتقلی کیتی (1691ء اچ فوت تھیا) ۔ 20 اکتوبر کوں مائیکل میسٹلن ، جرمن ماہر ایسٹرونومی تے ریاضی دان فوت تھیا (1550ء اچ پیدا تھیا) ۔ 26 اکتوبر کوں کیتھرین ڈی پارتھنے ، فرانسیسی خاتون اشرافیہ تے ریاضی دان فوت تھئی (1554ء اچ پیدا تھئی) ۔ 10 دسمبر کوں سر ہیو مڈلٹن ، ویلش نژاد سنار تے ہائیڈرولک انجینئر فوت تھیا (تقریباً 1560ء اچ پیدا تھیا) ۔ ایں سال ایسٹرونومی ، جیالوجی ، ریاضی ، ٹیکنالوجی ، طب ، ماہر ایسٹرونومی ، ریاضی ، انجینئرنگ تے موسیقی دے میدان اچ اہم واقعات پیش آئے تے اہم سائنسداناں دی پیدائش تے موت تھئی ۔
ابیہا حیدر

ابیہا حیدر (جنم: 23 فروری 1996)ہک پاکستانی فٹ بال کھلاڑی ہِن جیڑھیاں بلوچستان یونائیٹڈ تے پاکستان زنانیاں دی قومی فٹ بال ٹیم کِیتے بطور مڈفیلڈر کھیݙدی ہِن ۔ اوہ پاکستان دی آسٹریلین فٹ بال لیگ ٹیم دی کپتان وی ہَن جیڑھی نے 2017 دے آسٹریلین فٹ بال انٹرنیشنل کپ وچ حصہ گِھدّا ۔ 2020 وچ، اوہ کھیلاں دی 30 طاقتور ترین مسلم زنانیاں دی فہرست وچ شامل تھئیں ۔ اوہ پاکستان دی نیشنل یوتھ کونسل دا وی حصہ ہِن۔

### فٹ بال کیریئر

#### قومی کیریئر
12 سال دی عمر وچ، ابیہا نے 2008 دی قومی زنانیاں فٹ بال چیمپئن شپ وچ اسلام آباد دی نمائندگی کیتی۔ 2010 دی قومی زنانیاں فٹ بال چیمپئن شپ وچ انّھاں نے دیا دے خلاف آخری گروپ مرحلے دے میچ وچ 4-3 توں واپسی دی جِت وچ ݙو گول کِیتے جیڑھی وجہ توں انّھاں دی ٹیم اپݨے گروپ وچ سرفہرست رہی تے کوارٹر فائنل تک پُڄی۔ انّھاں نے 2013 تک چھ قومی چیمپئن شپ وچ اسلام آباد دی نمائندگی کیتی تے 36 مقابلیاں وچ 41 گول اسکور کِیتے۔ ابیہا 2014 وچ بلوچستان یونائیٹڈ وچ شامل تھی ڳئیں۔

2021 وچ، ابیہا نے ہائی لینڈرز وچ شمولیت اختیار کیتی تے 13ویں قومی زنانیاں فٹ بال چیمپئن شپ وچ انّھاں دی نمائندگی کیتی۔ پہلے گروپ میچ وچ، انّھاں نے نوانشہر یونائیٹڈ دے خلاف 16-0 دی جِت وچ ݙو واری گول کِیتا۔

#### بین الاقوامی کیریئر
ابیہا پاکستان دی نمائندگی کرݨ والی سبھ توں گھٹ عمر دی کھلاڑی ہَن جِہڑیلے 13 سال دی عمر وچ انّھاں نے ڈھاکہ وچ 2010 دے جنوبی ایشیائی کھیلاں وچ فٹ بال ایونٹ وچ حصہ گِھدّا۔ اِیں دے بعد اوہ 2010، 2012 تے 2014 SAFF ویمنز چیمپئن شپ وچ پاکستان دی نمائندگی کیتی۔ اوہ اِیں اسکواڈ دا وی حصہ ہَن جیڑھی نے بحرین دی زنانیاں دی قومی فٹ بال ٹیم دے خلاف ترئے میچاں دی دوستانہ سیریز کِیتے بحرین دا دورہ کِیتا ہئی۔ 2019 وچ ابیہا اِیں ویلھے گینز ورلڈ ریکارڈ دے ݙو درجات دا حصہ ہَن جِہڑیلے انّھاں نے ہک فٹ بال میچ وچ حصہ گِھدّا ہئی جیڑھا 2019 فیفا ویمنز ورلڈ کپ دے دوران فرانس وچ 69 گھنٹے تک جاری رہیا ہئی۔ اِیہ تقریب لیون وچ تھئی تے اِیندے وچ 53 ملکاں دے 807 کھلاڑیاں نے حصہ گِھدّا۔

### ذاتی حیاتی
ابیہا دے پِیؤ ، مسعود حیدر، ہک فٹ بال کھلاڑی ہَن جیڑھے پنجاب دی سطح تے کھیݙے، جݙاں جو انّھاں دی والدہ، زارا، ہک سابقہ ہاکی کھلاڑی دے نال نال ٹیلی ویژن دی نیوز کاسٹر وی ہَن۔ ابیہا نے لندن یونیورسٹی توں ایل ایل بی (آنرز) تے ایل ایل ایم دی ڈگری حاصل کِیتی ہے۔

### اعزازات

* بلوچستان یونائیٹڈ
* قومی زنانیاں فٹ بال چیمپئن شپ: 2014
* انفرادی کھیلاں وچ 30 طاقتور ترین مسلم زنانیاں
* پاکستان دی 25 سال توں گھٹ عمر دی غیر معمولی نوجوان زنانیاں
* گینز ورلڈ ریکارڈز: فٹ بال (ساکر) نمائشی میچ وچ سبھ توں زیادہ قومیتاں

## حوالے

ونکی:پاکستانی زنانیاں بین الاقوامی فٹ بال کِھݙار
ونکی:پاکستانی فٹ بال کِھݙار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
مہک گل

مہک گل (پیدائش: سن 2000) پاکستان نال تعلق رکھݨ والی ہک پاکستانی شطرنج دی بین الاقوامی زنانی کھلاڑی ہن۔ انّھاں نے 42 ویں شطرنج اولمپیاڈ وِچ زنانیاں امیدوار ماسٹر دا اعزاز حاصل کِیتا۔ اوہ ایہ اعزاز حاصل کرݨ والی کم عمر ترین پاکستانی ہن۔ اوہ پینتالیہ سیکنڈ وِچ بساط کوں لپیٹݨ دا عالمی ریکارڈ وی رکھدی ہن۔

## پیشہ ورانہ حیاتی
چھ سال دی عمر وِچ مہک نے شطرنج کھیݙݨا سِکھیا۔ انّھاں نے جون 2012 وِچ پنجاب شطرنج چیمپئن شپ تے بالترتیب نیشنل شطرنج چیمپئن شپ وِچ تریجھی تے پنجویں پوزیشن حاصل کِیتی۔ انّھاں نے اپݨے والد دے زیر تربیت بارہ سال دی عمر وِچ پہلی وار بین الاقوامی شطرنج مقابلیاں وِچ حصہ گھِدا ہئی۔ پہلی وار انّھاں نے استنبول وِچ منعقدہ 40 ویں شطرنج اولمپیاڈ وِچ پاکستان دی نمائندگی کیتی ہئی۔ انّھاں نے آذربائیجان دے شہر باکو وِچ منعقدہ 42 ویں شطرنج اولمپیاڈ وِچ حصہ گھِدا۔ مہک گل نے کھیݙے ڳئے گیارہ وِچوں چھ میچ جِتے تے انّھاں کوں ورلڈ ویمن کینیڈیٹ ماسٹر دا خطاب ݙتا ڳیا۔ انّھاں نے نومبر 2016 وِچ لٹل ماسٹر شطرنج ٹورنامنٹ وِچ اپݨے اسکول دی نمائندگی کیتی ہئی تے تریجھا مقام حاصل کِیتا ہئی۔

## حوالے


## ٻاہرلے جوڑ

* 
* ایف آئی ڈی ای شطرنج پروفائل
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:لاہور دے کِھݙار
ونکی:پاکستانی شطرنج کِھݙار زنانیاں
مس فاطمہ

غلام فاطمہ (پیدائش: جولائی 1912  - وفات: 1990) غلام فاطمہ، جیڑھی اکثر 'مس فاطمہ' دے ناں نال ڄاݨی ویندی ہِن، ہک ہندوستانی نژاد زنانی شطرنج کھلاڑی ہَن۔

غلام فاطمہ  نے 1933 وچ ہیسٹنگز وچ برطانوی زنانیاں دی شطرنج چیمپیئن شپ جِتی ۔ انّھاں دا پہلا باضابطہ مقابلہ لندن وچ 1932 وچ برطانوی زنانیاں دی شطرنج چیمپیئن شپ ہئی جِتھاں انّھاں نے 6ویں پوزیشن حاصل کِیتی (ایدھ مشیل نے اِیہ مقابلہ جِتیا)۔ اوہ سر عمر حیات خان دے خاندان دی رُکن ہَن۔ 1929، 1932 تے 1933 وچ برطانوی مینز شطرنج چیمپیئن میر سلطان خان ہئی، جیڑھے سر عمر حیات خان دے خادم ہَن۔ ایڈورڈ ونٹر دے مطابق، "مس فاطمہ دا سلطان خان دے بارے وچ انٹرویو بینڈنگ لمیٹڈ ٹیلی ویژن پروڈکشن 'دی سلطان آف شطرنج' چینل 4 نے برطانیہ وچ 19 ستمبر 1990 کوں نشر کِیتا ہئی۔ انّھاں نے ݙسایا جو انّھاں نے جارج پنجم دی اہلیہ ملکہ مریم کوں شطرنج دی کجھ ہدایات ݙتیاں ہَن۔

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:پاکستانی شطرنج کِھݙار زنانیاں
1634ء وچ سائنس دی ٹور

## 1634ء وچ سائنس دی ٹور
1634ء سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ کجھ اہم واقعات پیش آئے ۔ ایسٹرونومی دے حوالے نال ، جوہانس کیپلر دا چندر توں نظارے دا افسانوی احوال "سومنیم" (1608ء اچ لکھیا ڳیا) اوندے پتر ولوں بعد از مرگ شائع تھیا ۔ ایں سال ایسٹرونومی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال چندر دے بارے اچ افسانوی معلومات سامݨے آیاں ۔

نباتات دے حوالے نال ، تھامس جانسن "مرکوریئس بوٹانیکس" شائع کرݨا شروع کیتا ، جیندے اچ مقامی برطانوی پودیاں دی تندیر شامل ہئی ۔ ریاضی دے حوالے نال ، گلس ڈی روبروال ݙکھایا کہ سائکلائیڈ دے تحت رقبہ اوندے پیدا کرݨ والے دائرے دے رقبے توں تریجھا حصہ ہوندے ۔ طب دے حوالے نال ، لوئیس برجوا بورسیر پیرس اچ دائی دے بارے اچ اپݨا "کلیکشن آف سیکرٹس" شائع کیتا ، جیندے اچ پوڈالک ورژن جئیں تکنیکاں شامل ہن ۔ حیوانیات دے حوالے نال ، لندن اچ "انسیکٹورم سیو منیمورم اینیمالیم تھیٹرم" دی اشاعت تھئی ، جیڑھا تھامس مفٹ ولوں ایڈورڈ ووٹن ، کونراڈ گیسنر تے تھامس پینی دے کم توں بعد از مرگ مرتب کیتا ڳیا تے تھیوڈور ڈی میئرنے ولوں اشاعت کیتے تیار کیتا ڳیا ۔ ایں سال نباتات ، ریاضی ، طب تے حیوانیات دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال پودیاں دی تندیر سامݨے آئی ، سائکلائیڈ دے رقبے دا حساب لایا ڳیا ، دائی دے بارے اچ معلومات ملیاں تے حشرات دے بارے اچ تحقیق کوں فروغ ملیا ۔

ادارے دے حوالے نال ، کارڈینل ریشیلیو ولوں اکیڈمی فرانسیسی بݨائی ڳئی (ایہ 1635ء اچ باضابطہ طور تے قائم تھیسی) ۔ 1634ء اچ کجھ اہم شخصیات فوت وی تھئیاں ۔ 15 فروری کوں ولہیلم فیبری ، جرمن نژاد سرجن فوت تھیا (1560ء اچ پیدا تھیا) ۔ 26 جون کوں نکولاس ایجر ، فرانسیسی نباتات دان فوت تھیا (1568ء اچ پیدا تھیا) ۔ مارین لی بورجیوس ، فرانسیسی موجد تے فنکار فوت تھیا (تقریباً 1550ء اچ پیدا تھیا) (تقریباً تاریخ) ۔ مارٹن لیویلین ، برطانوی نقشہ نگار فوت تھیا (1565ء؟ اچ پیدا تھیا) ۔ ایں سال ایسٹرونومی ، نباتات ، ریاضی ، طب ، حیوانیات ، ادارے ، سرجری ، نقشہ نگاری ، ایجاداں تے فن دے میدان اچ اہم واقعات پیش آئے تے اہم سائنسداناں دی موت تھئی ۔
1633ء وچ سائنس دی ٹور

## 1633ء وچ سائنس دی ٹور
1633ء سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ کجھ اہم واقعات پیش آئے ۔ واقعات دے حوالے نال ، 22 جون کوں اطالوی سائنس دان گلیلیو گلیلی کوں اوں دی کتاب "ڈائیلاگ کنسرننگ دی ٹو چیف ورلڈ سسٹمز" دی وجہ توں انکوئزیشن بدعت دا مجرم قرار ݙتا ۔ اونکوں باقی زندگی کیتے گھر اچ نظر بند کر ݙتا ڳیا ۔ ایں سال اہم واقعے پیش آئے ، جیندے نال گلیلیو کوں سائنسی نظریات دی وجہ توں سزا ملی تے سائنسی آزادی تے سوال چاتے ڳئے ۔

نباتات دے حوالے نال ، جیسوٹ اسکالر جیووانی بپٹسٹا فیراری روم اچ "ڈی فلورم کلٹورا" شائع کیتا ، جیڑھا فلوریکلچر اچ ہک ابتدائی متن ہئی ۔ کیمسٹری دے حوالے نال ، اطالوی طبیب فیبریزیو بارٹولیٹی (1576–1630) ولوں لیکٹوز دی پہلی ، خام ، تنہائی شائع تھئی ۔ ایں سال نباتات تے کیمسٹری دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال فلوریکلچر دی ترقی تھئی تے لیکٹوز دی سنڄاݨ تھئی ۔

1633ء اچ کجھ اہم شخصیات پیدا تھئیاں تے فوت وی تھئیاں ۔ تقریباً 1 مئی کوں سیبسٹین لی پریسٹر ڈی واوبان ، فرانسیسی فوجی انجینئر پیدا تھیا (1707ء اچ فوت تھیا) ۔ 28 مئی کوں نکولس وینیٹ ، فرانسیسی طبیب ، سیکسولوجسٹ تے مصنف پیدا تھیا (1698ء اچ فوت تھیا) ۔ 3 نومبر کوں برنارڈینو رامازینی ، اطالوی طبیب ، پیشہ ورانہ طب دے بانی پیدا تھیا (1714ء اچ فوت تھیا) ۔ 7 نومبر کوں کارنیلیس ڈریبل ، ڈچ موجد فوت تھیا جیں پہلی قابل جہاز رانی آبدوز بݨائی (1572ء اچ پیدا تھیا) ۔ 8 نومبر کوں زو گوانگچی ، چینی پولی میتھ فوت تھیا (1562ء اچ پیدا تھیا) ۔ ایں سال واقعات ، نباتات ، کیمسٹری ، فوجی انجینئرنگ ، طب ، سیکسولوجی ، ایجاداں تے پولی میتھ دے میدان اچ اہم واقعات پیش آئے تے اہم سائنسداناں دی پیدائش تے موت تھئی ۔  

گلیلیو دی سزا سائنسی تاریخ اچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ اوں دی کتاب "ڈائیلاگ کنسرننگ دی ٹو چیف ورلڈ سسٹمز" کوں کلیسا بدعت قرار ݙتا ، جیندے نال سائنسی آزادی تے سوال چاتے ڳئے ۔ گلیلیو دی سزا سائنسی تحقیق تے اظہار رائے دی آزادی تے منفی اثر پاتا ۔

ایں سال سیبسٹین لی پریسٹر ڈی واوبان ، نکولس وینیٹ تے برنارڈینو رامازینی جئیں اہم سائنسداناں دی پیدائش تھئی ۔ سیبسٹین لی پریسٹر ڈی واوبان ہک مشہور فوجی انجینئر ہن ، نکولس وینیٹ ہک طبیب تے سیکسولوجسٹ ہن ، تے برنارڈینو رامازینی پیشہ ورانہ طب دے بانی ہن ۔ ایں سال کارنیلیس ڈریبل تے زو گوانگچی جئیں اہم سائنسداناں دی موت تھئی ۔ کارنیلیس ڈریبل پہلی قابل جہاز رانی آبدوز دے موجد ہن ، تے زو گوانگچی ہک چینی پولی میتھ ہن ۔
1635ء وچ سائنس دی ٹور

## 1635ء وچ سائنس دی ٹور
1635ء سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ کجھ اہم واقعات پیش آئے ۔ نباتات دے حوالے نال ، پیرس اچ گائی ڈی لا بروس ولوں جارڈن ڈیس پلانٹس ہک فزیک گارڈن دے طور تے لایا ڳیا ۔ ایں سال نباتات دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال فزیک گارڈن دی بنیاد رکھی ڳئی تے نباتاتی تحقیق کوں فروغ ملیا ۔

اشاعت دے حوالے نال ، گیلوم ڈی بیلو دا "اوپیرا میڈیکا اومنیا" ، پیرس اچ شائع تھیا ۔ ایں سال اشاعت دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال طبی معلومات سامݨے آیاں ۔

1635ء اچ کجھ اہم شخصیات پیدا تھئیاں تے فوت وی تھئیاں ۔ 9 مئی کوں جے جے بیچر ، جرمن طبیب تے کیمیا دان پیدا تھیا (1682ء اچ فوت تھیا) ۔ 18 جولائی کوں رابرٹ ہک ، انگریز سائنس دان تے موجد پیدا تھیا (1703ء اچ فوت تھیا) ۔ 22 نومبر کوں فرانسس ولوگبی ، انگریز آرنیتھولوجسٹ تے اکیتھیولوجسٹ پیدا تھیا (1672ء اچ فوت تھیا) ۔ 16 ستمبر کوں میٹیئس ، ڈچ ریاضی دان فوت تھیا (1571ء اچ پیدا تھیا) ۔ 22 اکتوبر کوں ولہیلم شکارڈ ، عبرانی تے ایسٹرونومی دا جرمن پروفیسر فوت تھیا (1592ء اچ پیدا تھیا) ۔ جان میسن ، انگریز کھوڄ کار فوت تھیا (1586ء اچ پیدا تھیا) ۔ ایں سال نباتات ، اشاعت ، طب ، کیمسٹری ، سائنس ، ایجاداں ، آرنیتھولوجی ، اکیتھیولوجی ، ریاضی ، ایسٹرونومی تے کھوڄ کاری دے میدان اچ اہم واقعات پیش آئے تے اہم سائنسداناں دی پیدائش تے موت تھئی ۔  

جارڈن ڈیس پلانٹس دا قیام نہ صرف نباتاتی تحقیق کیتے اہم ہئی بلکہ طب تے فارمیسی دے میدان اچ وی اہم ہئی ۔ ایں باغ اچ مختلف قسم دے طبی پودے لائے ڳئے ، جیندے نال طبی تحقیق کوں فروغ ملیا ۔

رابرٹ ہک دی پیدائش سائنس دی تاریخ اچ ہک اہم واقعہ ہئی ۔ ہک ہک کثیر الجہتی سائنس دان ہئی جیں مائکروسکوپی ، فزکس ، ایسٹرونومی تے حیاتیات سمیت مختلف شعبیاں اچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوں دے مائکروسکوپی مشاہدات سیلولر حیاتیات دی بنیاد رکھی ۔

ولہیلم شکارڈ دی موت سائنس دے میدان اچ ہک وݙا نقصان ہئی ۔ شکارڈ ہک باصلاحیت ریاضی دان تے انجینئر ہئی جیں کیلکولیٹنگ مشین دی ابتدائی شکل ایجاد کیتی ۔ اوں دے کم کمپیوٹر سائنس دی ترقی دی دڳ سدھا کیتا ۔
1636ء وچ سائنس دی ٹور

## 1636ء وچ سائنس دی ٹور
1636ء سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ کجھ اہم واقعات پیش آئے ۔ ریاضی دے حوالے نال ، پیئر ڈی فرماٹ مخطوطے اچ اپݨے تجزیاتی جیومیٹری دے کم کوں گردش کرݨا شروع کیتا ۔ محمد باقر یزدی تے رینے ڈیکارٹس آزادانہ طور تے دوستانہ اعداد 9,363,584 تے 9,437,056 دا جوڑا دریافت کیتا ۔ ایں سال ریاضی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال تجزیاتی جیومیٹری دی ترقی تھئی تے دوستانہ اعداد دی دریافت تھئی ۔

فزکس دے حوالے نال ، مارین مرسین اپݨا "ٹریٹی ڈی ل'ہارمونی یونیورسیل" شائع کیتا ، جیندے اچ مرسین دے قوانین شامل ہن جیڑھے ہک تنی ہوئی تار دی ارتعاش دی فریکوئنسی بیان کریندے ہن ۔ اشاعت دے حوالے نال ، ڈینیئل شونٹر "ڈیلیسیا فزیک-میتھمیٹیکا" شائع کیتا ، جیندے اچ سیاہی دے ذخیرے والی کوئل قلم دا بیان شامل ہئی ۔ ایں سال فزکس تے اشاعت دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال تار دی ارتعاش دے قوانین سامݨے آئے تے سیاہی والی قلم دی ایجاد تھئی ۔

1636ء اچ کجھ اہم شخصیات پیدا تھئیاں تے فوت وی تھئیاں ۔ فادر جیک مارکیٹ ، فرانسیسی کھوڄ کار پیدا تھیا (1675ء اچ فوت تھیا) ۔ 26 دسمبر کوں جسٹین سیگمنڈ ، جرمن دائی پیدا تھئی (1705ء اچ فوت تھئی) ۔ 22 فروری کوں سینکٹوریئس ، اطالوی فزیالوجسٹ فوت تھیا (1561ء اچ پیدا تھیا) ۔ لوئیس برجوا بورسیر ، فرانسیسی شاہی دائی فوت تھئی (1563ء اچ پیدا تھئی) ۔ مائیکل سیڈزیوئیج ، پولش کیمیا دان فوت تھیا (1566ء اچ پیدا تھیا) ۔ ایں سال ریاضی ، فزکس ، اشاعت ، کھوڄ کاری ، دائی ، فزیالوجی تے کیمسٹری دے میدان اچ اہم واقعات پیش آئے تے اہم سائنسداناں دی پیدائش تے موت تھئی ۔  

پیئر ڈی فرماٹ دا تجزیاتی جیومیٹری اچ کم ریاضی دی تاریخ اچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ اوں دے کم جیومیٹری تے الجبرا کوں ملا ݙتا ، جیندے نال ریاضی دے نویں شعبیاں دی بنیاد رکھی ڳئی ۔

مارین مرسین دے قوانین موسیقی دی تھیوری تے عملی موسیقی کیتے اہم ہن ۔ انہاں قوانین تار آلات دی آواز کوں سمجھݨ اچ مدد کیتی تے موسیقی دے آلات دی ترقی دی دڳ سدھا کیتا ۔

سینکٹوریئس دی موت طب دی تاریخ اچ ہک وݙا نقصان ہئی ۔ سینکٹوریئس ہک تجرباتی فزیالوجسٹ ہئی جیں انسانی میٹابولزم تے درجہ حرارت دے بارے اچ اہم کم کیتا ۔ اوں دے کم فزیالوجی دی ترقی دی بنیاد رکھی ۔
سئیݨ رضوانہ تبسم درانی دے افسانیاں دا مجموعہ

سئیݨ رضوانہ تبسم درانی دے افسانیاں دا اے مجموعہ اُنھاں دی سرائیکی وسیب دے نال محبت اِتھوں دی تریمتیں دے ݙکھ درد تے مشکلات تے وَت ہلکے پھلکے رومانس جیڑھے جو ایں قدرتی آب و ہوا تے معصوم ماحول اِچ جنم گھندے۔

اے افسانوی مجموعہ محترمہ درانی دی دانشمندانہ ،شاعرانہ تے ادیبانہ تخیل تے صلاحیتیں دا ثبوت ہے۔

اللہ سوہݨاں اُنھاں کوں مزید ترقی دی منزلاں تے ٹورے۔آمین

شخصیت :                         ادبی تے سماجی خدمات

جاپانی مصنف ہائیکو کوں پاکستان اِچ متعارف کرواوݨ آلے ڈاکٹرمحمد امین پہلے پاکستانی ہِن ۔ ایویں ہی پاکستان اِچ ہی ایں صنف کوں سرائیکو دے ناں نال متعارف کرواوݨ آلی رضوانہ تبسم درانی پہلی خاتون ہِن۔

جنھاں دی پیدائش ڈیرہ غازی خان دی ہے ، اُنھاں اُتھوں دے ہک باعزت تے پڑھی لکھی فیملی اِچ جم گھدا۔

ایم اے اُردو ، ایم اے سرائیکی دے نال نال ایم فل وی ہِن۔ اپݨیاں کئی کتاباں تے گیتاں تے ایوارڈ وصول کر چکین۔

اُنھاں دیاں مزید تصنیفات

(1)             چیݨاں چیݨاں ونگ

(2)            کونج چنہاں دی

(3)            محبت جستجو ہے (اُردو ایوارڈ یافتہ مجموعہ)

(4)            تبسم دے ݙوہڑے

(5)            ٻانہ اِچ  ٻدّھے ڳانے 

                       ایندے علاوہ ݙو اُردو ناول تے ݙو سرائیکی تے مجموعے تے ہک اُردو افسانیاں دا مجموعہ زیر طبع ہن۔

ایندے علاوہ اُنھاں دیاں ٻہوں ساریاں سماجی خدمات کیتے ہک اَنج کتاب دی ضرورت ہے۔

                       اللہ سوہݨاں اُنھاں کوں مزید ترقیاں ݙیوے ۔(آمین)

ناہید لودھی

## حوالہ
کتاب: سُکے پتراں دا ݙُسکار، رضوانہ تبسم درانی ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ملتان
1637ء وچ سائنس دی ٹور

## 1637ء وچ سائنس دی ٹور
1637ء سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ کجھ اہم واقعات پیش آئے ۔ ریاضی دے حوالے نال ، رینے ڈیکارٹس "ڈسکارس ڈی لا میتھوڈ پور بیئن کنڈوئیر سا ریزن ، ایٹ چرچر لا ویریٹے ڈانس لیس سائنسز" اچ فکری سختی کوں تراوت ݙتی تے اوندے ضمیمے "لا جیومیٹری" (لیڈن اچ شائع شدہ) اچ کارٹیشین کوآرڈینیٹ سسٹم متعارف کرایا ۔ پیئر ڈی فرماٹ فرماٹ دا آخری تھیورم پیش کیتا ۔ ایں سال ریاضی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال کارٹیشین کوآرڈینیٹ سسٹم متعارف تھیا تے فرماٹ دا آخری تھیورم سامݨے آیا ۔

اشاعت دے حوالے نال ، مئی اچ چینی انسائیکلوپیڈسٹ سونگ ینگ زنگ اپݨا "ٹیانگونگ کائیو" ("فطرت دے کماں دا استحصال") شائع کیتا ۔ ایں سال اشاعت دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال چینی انسائیکلوپیڈیا شائع تھیا ۔

1637ء اچ کجھ اہم شخصیات پیدا تھئیاں تے فوت وی تھئیاں ۔ 12 فروری کوں جان سوامیرڈیم ، ڈچ فطرت پسند ، تقابلی اناٹومی  تے اینٹومولوجی دے علمبردار پیدا تھیا (1680ء اچ فوت تھیا) ۔ فرانسوا موریو ، فرانسیسی ماہر امراض نسواں پیدا تھیا (1709ء اچ فوت تھیا) ۔ 24 جون کوں نکولس-کلاڈ فیبری ڈی پیریس ، فرانسیسی ماہر ایسٹرونومی فوت تھیا (1580ء اچ پیدا تھیا) ۔ 19 مئی کوں آئزک بیکمین ، ڈچ فلسفی تے سائنس دان فوت تھیا (1588ء اچ پیدا تھیا) ۔ ہنری گیلبرانڈ ، انگریز ریاضی دان فوت تھیا (1597ء اچ پیدا تھیا) ۔ ایں سال ریاضی ، اشاعت ، فطرت پسندی ، اناٹومی ، اینٹومولوجی ، امراض نسواں ، ایسٹرونومی ، فلسفہ تے سائنس دے میدان اچ اہم واقعات پیش آئے تے اہم سائنسداناں دی پیدائش تے موت تھئی ۔  

رینے ڈیکارٹس دا "ڈسکارس ڈی لا میتھوڈ" فلسفے دی تاریخ اچ ہک اہم کم ہئی ۔ اوں شکوک و شبہات دے ذریعے سچائی تک پہنچݨ دے طریقہ کار کوں پیش کیتا ، جیندے نال فلسفیانہ فکر اچ انقلاب آیا ۔ کارٹیشین کوآرڈینیٹ سسٹم جیومیٹری تے الجبرا کوں ملا ݙتا ، جیندے نال ریاضی دے نویں شعبیاں دی بنیاد رکھی ڳئی ۔

سونگ ینگ زنگ دا "ٹیانگونگ کائیو" چینی سائنس تے ٹیکنالوجی دی تاریخ اچ ہک اہم کم ہئی ۔ ایں کتاب اچ زراعت ، صنعت ، دستکاری تے کان کنی سمیت مختلف شعبیاں دے بارے اچ تفصیلی معلومات ݙتیاں ڳئی ہے ۔

جان سوامیرڈیم دی پیدائش حیاتیات دی تاریخ اچ ہک اہم واقعہ ہئی ۔ سوامیرڈیم ہک باصلاحیت اناٹومسٹ تے اینٹومولوجسٹ ہئی جیں حشرات تے تقابلی اناٹومی  دے بارے اچ اہم کم کیتا ۔ اوں دے مشاہدات حیاتیات دی ترقی دی بنیاد رکھی ۔
رضوانہ تبسم درانی۔ سرائیکی شعر وادب دا نویکلا تے معتبرحوالہ

سئیݨ رضوانہ تبسم درانی سرائیکی وسیب دی ہک اینجھی خوش نصیب تخلیق کار ہِن جنہاں کوں اللہ سوہݨے ڈھیر سارے ڳݨاں اَتے اعزازات نال نوازیے ۔ او بیک وقت ہک کامیاب شاعرہ ، نثر نگار ، براڈ کاسٹر ، سماجی کارکن اَتے محقق ہِن۔ اُنہاں کوں سرائیکی دی پہلی سرائیکو دے مجموعے ’’ ٻانہہ وچ ٻدھے ڳانے‘‘ دی لکھاری ہووݨ دا اعزاز حاصل ہے ۔ ایندے نال نال او پہلی سرائیکی گیت نگار خاتون (جنہاں دا گیتاں دا مجموعہ ’’وِچھڑے یاد جو اَئے ہوسن‘‘ وی اَجھو چھپݨ آلا ہے )وی ہِن۔ انہاں دے تقریباً 60 گیت ریڈیو پاکستان دے مختلف گلوکاراں دی آواز اِچ ریکارڈتھئین۔ ایہ اعزاز وی ٻیا کہیں خاتون گیت نگار کوں حاصل نئیں تھی سڳیا۔

شاعری دے نال نال اُنہاں نثر آلے پاسے وی توجہ کیتی اے ۔ اُنہاں دا پہلا افسانوی مجموعہ ’’سُکے پتراں دا ݙسکار‘‘ تہاݙے ہتھاں وچ ہے۔اے افسانے اصل وچ سرائیکی وسیب دیاں سچیاں کہانیاں ہِن، جنہاں کوں سئیݨ رضوانہ تبسم درانی لوظاں دا چولا پواء کراہیں تہاݙے سامݨے پیش کیتے ۔اے افسانے اُنہاں وسیب دی وستی وستی ، ڳوٹھ ڳوٹھ، پھر تے کٹھے کیتن۔ جیڑھے انہاں دے گہرے مشاہدے ، دھرتی نال جُڑت ، اَتے بیان دی قدرت تے نُدر ت کوں نشابر کریندن ۔ انہاں افسانیاں وچ تہاکوں ہک تریمت دی نظر نال تریمت دے ݙکھ ، درد ، مونجھاں اَتے سِکاں ݙیکھݨ کوں مِلسن ۔ انہاں جیڑھے سوہݨے انداز نال اِنہاں سچیاں کہانیاں کوں افسانے دا روپ ݙتے ،ایندے نال انہاں دی فنی پختگی اَتے مہارت دے نال نال دلی جذبات اَتے احساسات دی عکاسی وی مِلدی ہے۔ 

رضوانہ تبسم درانی سرائیکی وسیب دے مہاندرے شاعراں وچ تاں پہلے وی ڳݨیے ویندے ہَن ۔ ایں افسانوی مجموعے دی اشاعت دے بعد او سرائیکی نثر نگاراں دی صف اِچ وی شامل تھی ڳن ۔ انشاء اللہ انہاں دے اے افسانے سرائیکی نثر نگاری وچ ہک جاندار تے شاندارودھارا ثابت تھیسن۔

ڈاکٹر عصمت اللہ شاہ

صدر نشیںشعبہ سرائیکی

گورنمنٹ ایس ای کالج بہاول پور

## حوالہ
کتاب: سُکے پتراں دا ݙُسکار، رضوانہ تبسم درانی ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ملتان
نورینہ شمس

نورینا شمس (جنم: 18 جون 1997) ہک پاکستانی کھلاڑی ہن۔ اوہ ہک پیشہ ور اسکواش کھلاڑی، سائیکلسٹ تے کرکٹر ہن۔

## ابتدائی حیاتی
شمس دی پیدائش 18 جون 1997 کوں ٹمرگرا، لوئر دیر ضلع، پاکستان وِچ تھئی۔ انّھاں نے اپݨی پہلی اسکواش راکٹ تے جُتیاں خریدن کِیتے پیسے مقامی اخبار کوں کارٹون ویچ کے جمع کِیتے۔ انّھاں نے لوئر دیر وِچ اپݨی ماں دے نال شمال مغربی پاکستان وِچ جنگ دے دوران رہائش رکھی، تے انّھاں دے گھر تے ݙو واری حملہ تھیا۔ زنانیاں دے کھیݙ کھیݙݨ تے ثقافتی پابندیوں دی وجہ توں، نورینا شمس نے اپݨی شناخت لُکاوݨ کِیتے لڑکے دا روپ دھارا تے کرکٹ کھیݙݨ دا ݙکھاوا کِیتا۔ اُوں وقت اوہ 15 سال دی ہَن۔ انّھاں نے ہک سال تک قومی جونیئر ٹیم کِیتے کھیݙیا تے پھر لڑکیاں دی ٹیم وِچ شامل تھی ڳئیاں جݙاں انّھاں دی شناخت ظاہر تھئی۔ انّھاں نے کرکٹ ٹیم کِیتے تھوڑے عرصے کِیتے کھیݙیا تے پھر اسکواش کھیݙݨ لڳ ڳئی۔

## کِھݙار
شمس 2008 توں ہک کھلاڑی ہن۔ اوہ جونیئر اولمپکس وِچ پاکستان کِیتے چاندی دا تمغہ جِتݨ والی پہلی سائیکلسٹ ہن۔ شمس نے مختلف کھیݙاں وِچ حصہ گھِدا ہے تے 63 سونے دے تمغے، 24 چاندی دے تمغے تے 5 کانسی دے تمغے جِتے ہن۔ ہک اسکواش کھلاڑی دے طور تے، شمس ایشین جونیئر اسکواش کھلاڑیاں دی ٹاپ 40 وِچ شامل رہیاں ہن، تے فی الحال دنیا وِچ 209ویں نمبر تے ہن۔ اوہ فی الحال پروفیشنل اسکواش ایسوسی ایشن دے مطابق دنیا وِچ 212ویں نمبر تے ہن۔ انّھاں کوں منور زمان، شہزاد محبوب اللہ خان، عدیل خان تے طارق خان نے کوچ کِیتا ہے۔

شمس نے جونیئر اولمپکس وِچ سائیکلنگ وِچ چاندی دا تمغہ جِتیا تے ایہ کارنامہ انجام ݙیوݨ والی سبھ توں کم عمر جنوبی ایشیائی ہن۔

## فعالیت
شمس کوں 2016 وِچ پاپارازی میگزین دے ذریعے 100 متاثر کن زنانیاں وِچ شامل کِیتا ڳیا۔ انّھاں کوں 2016 وِچ پاکستان دی 50 بااثر زنانیاں دی فہرست وِچ شامل کِیتا ڳیا تے یو این ڈی پی دے ذریعے 2016 وِچ پاکستان دی 24 متاثر کن شخصیات وِچ شامل کِیتا ڳیا۔ انّھاں کوں یو این ویمن دے "بیٹ می" ویڈیو وِچ وی نمایاں کِیتا ڳیا، تے 2016 وِچ حکومتی پینڈنٹ آف ریکگنیشن نال نوازیا ڳیا۔ شمس کھیݙاں وِچ ہراساں تھیوݨ تے مسلم زنانی کھلاڑیاں دے خلاف ہراساں تھیوݨ دے خلاف کم کریندیاں ہن۔ انّھاں نے 2016 وِچ ٹی ای ڈی ایکس ٹاک ݙتی۔ شمس کوں گل جی آرٹ ایوارڈ کئی واری ݙتا ڳیا۔ اوہ 3 دفعہ آل پاکستان ڈیبیٹنگ چیمپیئن ہن۔ انّھاں نے اپݨے والد کوں اپݨی ڈیبیٹنگ دی ترغیب دا سہرا ݙتا ہے، پر اوہ 2014 توں ڈیبیٹنگ وِچ حصہ نی گھِدھا۔ شمس کوں مالالہ فنڈ دے ذریعے 2017 وِچ یو این کمیشن آن دی اسٹیٹس آف ویمن وِچ زنانیاں دی معاشی بااختیاری تے مرکوز تھیوݨ کِیتے سݨاوݨ دا موقع ݙتا ڳیا۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:پاکستانی سائیکل سوار زنانیاں
ونکی:پاکستانی کرکٹ کِھݙار
ونکی:پاکستانی کرکٹ کِھݙار زنانیاں
1638ء وچ سائنس دی ٹور

## 1638ء وچ سائنس دی ٹور
1638ء سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ کجھ اہم واقعات پیش آئے ۔ ایسٹرونومی دے حوالے نال ، 21 دسمبر کوں مکمل چندر گرہن عام دور اچ پہلی واری موسم سرما دے انقلاب دے ݙینہہ تے پیا ۔ جیالوجی دے حوالے نال ، 27 مارچ کوں کلابریا (اٹلی) اچ زلزلہ آیا ۔ 8 جون کوں کلابریا اچ زلزلہ آیا ۔ اوندے مرکز ثقل کروٹون اچ ہئی ۔ ایں سال ایسٹرونومی تے جیالوجی دے میدان اچ اہم واقعات پیش آئے ، جیندے نال چندر گرہن تے زلزلے دے بارے اچ معلومات ملیاں ۔

فزکس دے حوالے نال ، ہݨ نابینا گلیلیو دی آخری کتاب "ڈسکارسی ای ڈیموسٹرازونی میتھمیٹیکے ، انٹورنو آئی ڈیو نووے سائنسز" لیڈن اچ شائع تھئی ، جیندے اچ مواد دی طاقت تے اشیاء دی حرکت نال نمٹیا ڳیا ۔ اوندے اچ ، اوں مربع-مکعب قانون ، گرݨ والے جسمیں دے قانون تے لامحدودیت تے بحث کیتی ۔ اوں روشنی دی رفتار کوں ماپݨ کیتے اپݨے تجرباتی طریقہ تے وی بحث کیتی؛ او مختصر فاصلے تے اونکوں طے کرݨ اچ ناکام ریہا ۔ اشاعت دے حوالے نال ، "ڈومنگو گونزالیز" ولوں "دی مین ان دی مون ، یا دی ڈسکوورس آف اے وائج تھیدر" (اصل اچ فرانسس گوڈون ، ہیرفورڈ دے بشپ (1633ء اچ فوت تھیا)) ، سائنس فکشن دی ابتدائی مثال دی اشاعت تھئی ۔ ایں سال فزکس تے اشاعت دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال مواد دی طاقت تے حرکت دے قوانین سامݨے آئے تے سائنس فکشن دی ابتدائی مثال شائع تھئی ۔

1638ء اچ کجھ اہم شخصیات پیدا تھئیاں تے فوت وی تھئیاں ۔ 1 جنوری (این ایس 11 جنوری) کوں نکولس سٹینو ، ڈینش جیالوجی دے علمبردار پیدا تھیا (1686ء اچ فوت تھیا) ۔ 28 مارچ کوں فریڈرک روئش ، ڈچ طبیب تے اناٹومسٹ پیدا تھیا (1731ء اچ فوت تھیا) ۔ 19 اپریل کوں نکولاو مانوچی ، اطالوی طبیب ، مصنف تے مسافر پیدا تھیا (1717ء اچ فوت تھیا) ۔ 11 مئی کوں گائی-کریسنٹ فیگون ، فرانسیسی طبیب تے نباتات دان پیدا تھیا (1718ء اچ فوت تھیا) ۔ 8 جون کوں پیئر میگنول ، فرانسیسی نباتات دان پیدا تھیا (1715ء اچ فوت تھیا) ۔ 29 جون کوں ہینرک میبوم ، جرمن طبیب تے اسکالر پیدا تھیا (1700ء اچ فوت تھیا) ۔ 22 جولائی کوں تھیوڈور کرکنگ ، ڈچ اناٹومسٹ تے کیمیکل طبیب پیدا تھیا (1693ء اچ فوت تھیا) ۔ 21 نومبر کوں لوکا ٹوزی ، اطالوی طبیب پیدا تھیا (1717ء اچ فوت تھیا) ۔ نومبر اچ جیمز گریگوری ، سکاٹش ریاضی دان تے ماہر ایسٹرونومی پیدا تھیا (1675ء اچ فوت تھیا) ۔ پاؤلو فالکونیری ، فلورنٹائن پولی میتھ پیدا تھیا (1704ء اچ فوت تھیا) ۔ 26 فروری کوں کلاڈ گیسپر بیچٹ ڈی میزیریاک ، فرانسیسی ریاضی دان فوت تھیا (1581ء اچ پیدا تھیا) ۔ 15/16 اپریل کوں جان ٹریڈیسکینٹ دی ایلڈر ، انگریز نباتات دان فوت تھیا (تقریباً 1570ء دے ݙہاکے اچ پیدا تھیا) ۔ 21 اکتوبر کوں ولیم بلیو ، ڈچ نقشہ نگار فوت تھیا (1571ء اچ پیدا تھیا) ۔ 29 اکتوبر کوں ایڈرین وان مائنشٹ ، جرمن کیمیا دان فوت تھیا (1603ء اچ پیدا تھیا) ۔ 7 دسمبر کوں ایپیفانیو فرڈینینڈو ، اطالوی طبیب تے فلسفی فوت تھیا (1569ء اچ پیدا تھیا) ۔ ایں سال ایسٹرونومی ، جیالوجی ، فزکس ، اشاعت ، جیالوجی ، اناٹومی  ، طب ، نباتات ، ریاضی ، نقشہ نگاری ، کیمسٹری ، فلسفہ تے سائنس فکشن دے میدان اچ اہم واقعات پیش آئے تے اہم سائنسداناں دی پیدائش تے موت تھئی ۔
1639ء وچ سائنس دی ٹور

1639ء وچ سائنس دی ٹور

1639ء سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ کجھ اہم واقعات پیش آئے ۔ ایسٹرونومی دے حوالے نال ، جیووانی بپٹسٹا زوپی مشاہدہ کیتا کہ سیارہ عطارد دے مداری مراحل ہوندن ۔ 4 دسمبر (جولین کیلنڈر اچ 24 نومبر) کوں انگریز ماہرین ایسٹرونومی جیرمیا ہوروکس تے ولیم کریبٹری ہوروکس ولوں پیش گوئی کیتی ڳئی زہرہ دے ٹرانزٹ دے پہلے تے واحد سائنسی مبصر ہن ۔ ایں سال ایسٹرونومی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال عطارد دے مداری مراحل دا مشاہدہ تھیا تے زہرہ دے ٹرانزٹ دا مشاہدہ تھیا ۔

کھوج دے حوالے نال ، کاسیکویئر کینال ، ہک دریا جیڑھا ایمیزون دریا تے اورینوکو دریا دے طاس دے درمیان ہک قدرتی نہر بݨیندا ہے ، پہلی واری یورپی باشندیاں دے سامݨے آیا ۔ ریاضی دے حوالے نال ، جیرارڈ ڈیسارگوس جیومیٹری اچ لامحدودیت دا تصور متعارف کرایا ۔ ایں سال کھوڄ کاری تے ریاضی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال قدرتی نہر دی دریافت تھئی تے جیومیٹری اچ لامحدودیت دا تصور سامݨے آیا ۔

1639ء اچ کجھ اہم شخصیات پیدا تھئیاں تے فوت وی تھئیاں ۔ 12 اپریل کوں مارٹن لسٹر ، انگریز فطرت پسند تے طبیب پیدا تھیا (1712ء اچ فوت تھیا) ۔ 18 دسمبر کوں گوٹ فریڈ کرچ ، جرمن ماہر ایسٹرونومی پیدا تھیا (1710ء اچ فوت تھیا) ۔ ڈینیئل گریسلون ، سیور ڈو لت ، فرانسیسی کھوڄ کار پیدا تھیا (1710ء اچ فوت تھیا) ۔ 6 جون کوں پیٹر کروگر ، جرمن پولی میتھ فوت تھیا (1580ء اچ پیدا تھیا) ۔ 7 اگست کوں مارٹن وین ڈین ہوو ، ڈچ ماہر ایسٹرونومی فوت تھیا (1605ء اچ پیدا تھیا) ۔ موٹیو اوڈی ، اطالوی ریاضی دان فوت تھیا (1569ء اچ پیدا تھیا) ۔ ایں سال ایسٹرونومی ، کھوڄ کاری ، ریاضی ، فطرت پسندی ، طب ، ماہر ایسٹرونومی تے پولی میتھ دے میدان اچ اہم واقعات پیش آئے تے اہم سائنسداناں دی پیدائش تے موت تھئی ۔  

جیرمیا ہوروکس تے ولیم کریبٹری دا زہرہ دے ٹرانزٹ دا مشاہدہ ایسٹرونومی دی تاریخ اچ ہک اہم واقعہ ہئی ۔ انہاں کیپلر دی پیش گوئی دی تصدیق کیتی تے سیاریاں دے ٹرانزٹ دے بارے اچ ساݙی سمجھ کوں بہتر بݨایا ۔

جیرارڈ ڈیسارگوس دا جیومیٹری اچ لامحدودیت دا تصور متعارف کراوݨ ریاضی دی تاریخ اچ ہک بھرویں اڳونہیں ہئی ۔ اوں پروجیکٹیو جیومیٹری دی بنیاد رکھی ، جیندے نال جیومیٹری دے نویں شعبیاں دی ترقی تھئی ۔

مارٹن لسٹر دی پیدائش حیاتیات دی تاریخ اچ ہک اہم واقعہ ہئی ۔ لسٹر ہک باصلاحیت فطرت پسند تے طبیب ہئی جیں شیل فش تے اناٹومی  دے بارے اچ اہم کم کیتا ۔ اوں دے مشاہدات حیاتیات دی ترقی دی بنیاد رکھی ۔
1640ء وچ سائنس دی ٹور

## 1640ء وچ سائنس دی ٹور
1640ء سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان اچ کجھ اہم واقعات پیش آئے ۔ نباتات دے حوالے نال ، جان پارکنسن "تھیٹرم بوٹانیکم: دی تھیٹر آف پلانٹس ، یا ، اے ہربل آف اے لارج ایکسٹینٹ" شائع کیتا ۔ ریاضی دے حوالے نال ، 16 سالہ بلیز پاسکل اپݨے "ایسائی پور لیس کونیکس" اچ ہیکساگرامم مسٹیکم دی خصوصیات دا مظاہرہ کیتا جیڑھا اوں مرسین کوں بھیڄیا ۔ 18 اکتوبر کوں فرماٹ فرینیکل ڈی بیسے کوں ہک خط اچ اپݨا "چھوٹا تھیورم" بیان کیتا: اگر p ہک پرائم نمبر ہے ، تاں کہیں وی انٹیجر a کیتے ، a^p − a ، p ولوں تقسیم تھیسی ۔ 25 دسمبر کوں فرماٹ مرسین کوں ہک خط ("فرماٹ دا کرسمس تھیورم") اچ ݙو مربعاں دے جوڑ تے تھیورم دے ثبوت دا دعویٰ کیتا: ہک طاق پرائم p کوں ݙو مربعاں دے جوڑ دے طور تے ظاہر کیتا ونڄ سڳدے ۔ ایں سال نباتات تے ریاضی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال پودیاں دی معلومات ملیاں تے ریاضی دے نویں تھیورم سامݨے آئے ۔

ٹیکنالوجی دے حوالے نال ، مائیکرومیٹر تیار کیتا ڳیا ۔ بیونٹ دی ہک شکل ایجاد کیتی ڳئی؛ بعد دے سالاں اچ اے آہستہ آہستہ پائیک دی جگہ گھن ویسی ۔ ریٹیکل ٹیلیسکوپ تیار کیتا ڳیا تے شارپ شوٹنگ دی پیدائش دا آغاز تھیا ۔ ایں سال ٹیکنالوجی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں تھئی ، جیندے نال نویں سائنسی آلات تے فوجی ٹیکنالوجی سامݨے آئی ۔

1640ء اچ کجھ اہم شخصیات پیدا تھئیاں تے فوت وی تھئیاں ۔ 1 اپریل کوں جارج موہر ، ڈینش ریاضی دان پیدا تھیا (1697ء اچ فوت تھیا) ۔ 13 دسمبر (بپتسمہ) کوں رابرٹ پلاٹ ، انگریز فطرت پسند ، کیمیا دان تے پہلے ڈائنوسار فوسل دا مصور پیدا تھیا (1696ء اچ فوت تھیا) ۔ ایلیاس ٹیلانڈز ، فن لینڈ اچ سویڈش طبیب تے نباتات دان پیدا تھیا (1693ء اچ فوت تھیا) ۔ 22 دسمبر کوں جین ڈی بیوگرینڈ ، فرانسیسی ریاضی دان فوت تھیا (تقریباً 1584ء اچ پیدا تھیا) ۔ ایں سال نباتات ، ریاضی ، ٹیکنالوجی ، فطرت پسندی ، کیمسٹری ، طب تے ریاضی دے میدان اچ اہم واقعات پیش آئے تے اہم سائنسداناں دی پیدائش تے موت تھئی ۔  

بلیز پاسکل دا "ایسائی پور لیس کونیکس" ریاضی دی تاریخ اچ ہک اہم کم ہئی ۔ اوں پروجیکٹیو جیومیٹری دے بارے اچ اہم کم کیتا تے پاسکل دے تھیورم کوں پیش کیتا ۔

فرماٹ دے تھیورم ریاضی دے میدان اچ بھرویں اڳونہیں ہن ۔ انہاں تھیورمز نمبر تھیوری دی ترقی دی بنیاد رکھی ۔

مائیکرومیٹر دی ایجاد سائنسی آلات دی ترقی اچ ہک اہم قدم ہئی ۔ ایں درست پیمائش کوں ممکن بݨایا ، جیندے نال سائنسی تحقیق کوں فروغ ملیا ۔