دِلّی دے پاکستانی ہائی کمیشن وچ استقبالیہ

ہسیجا ہوریں ساݙے سنگتیاں کوں گھن کے ٹُرے تاں پاکستانی ہائی کمیشن توں فون آیا جو ݙو وڄے پُڄ ونڄو۔ وقت کافی ہا تہوں وفد پہلے ڈاکٹر بترا صاحب نال اُنہاں دے کورٹ چیمبر وچ ملاقات دا پروگرام بݨایا۔

جے ۔سی ۔بترا دِلی وچ ہائیکورٹ تے سپریم کورٹ دی پریکٹس کریندن۔ اوہ بار ایٹ لاء ہِن تے لاء وچ ڈاکٹریٹ دی ڈگری رکھدن۔ اوہ چیمبر وچ سنگتیاں نال ٻہوں محبت نال ملّے ۔ اُنہاں ݙسیا جو ملک دی تقسیم کنوں اڳے دِلّی پنجاب دا حصہ ہا تاں دِلّی لہور ہائیکورٹ نال جُڑئیل ہئی۔ ہائیکورٹ دے وکیلاں دا وݙا مرکز لہور ہا ۔ ملک انج انج تھئے تاں دِلّی ہائیکورٹ بݨی ۔ پاکستانی پنجاب دے قابل وکیل دِلّی آ ڳئے۔ ملتان دے ہندو سرائیکی وکیل وی اِتھاں وکلاء برادری دا اہم حصہّ بݨ ڳے اَتے بعضے سرائیکی وکیل دِلّی ہائیکورٹ دے جج وی بݨے ۔ پوزیشن ایہ ہئی جو وکیلاں وچ 20%وکیل سرائیکی تے ججّاں وچ 20%ججسرائیکی ہَن ۔ ہُݨ نویں نسل آپ کوں ہندی اکھویندی ہے تہوں اوہ نسبت نظر نئیںآندی ۔ جے ۔ سی ۔ بترا سینئر سرائیکی وکیلاں نال ملایا ۔ اوہ سب صاف سرائیکی ٻلیندے ہَن۔ سئیں فرید پیرزادہ تے مجاہد بھٹی بترا ہوریں دے ڄم ڄاء دا پُچھیّا تاں اُنہاں آکھیا جو اُنہاں دا تعلق خان ڳڑھ دے علاقے غضنفر گڑھ نال ہے ۔ بترا جی دے پتا جی نوابزادہ نصراللہ خان دے جماعتی ہَن ۔ اُنہاں دی بیگم دا تعلّق علی پور نال ہے۔ جے ۔سی۔ بترا دی مونڈھی تعلیم خان گڑھ دی ہے ۔ باقی تعلیم اُنہاں دِلّی وچ مکمل کیتی ہے ۔ ڳالھیں کریندیں کریندیں اُنہاں کوں اپݨاں ٻلپ تے تقسیم دے واقعے یاد آ ڳئے ۔ اُنہاں دیاں اَکھیں تر آئیاں ۔ وَل اوہ ٻالاں وانگ ٹپ ٹپ ہنجوں وہاوݨ لڳ ڳے ۔

بھلا ہجرت (لݙا) کُئی اَسان کم ہے ۔ دوکھا ایہ تھیا جو ونڄݨ آلیاں ہندوآں کوں آکھیا ڳیا ہا جو چھی مہینے بعد وَل آوݨے تہوں اُنہاں سمان وی پورا نہ سنبھالیا ۔ آوݨ ویلے ہمسایاں کوں گھراں دیاں کنجیاں ݙے آئے ۔ مال وی امانت وچ ݙے آئے ۔ پَر وَل کیا تھیا ۔ بترا سئیں دے ہنجوں وچ ساری اڳلی کہاݨی ویہہ ڳئی ہئی۔

تھولی دیر بعد بترا جی دی حالت سنبھلی ۔ اساں تُر تُڑ ݙیہدے ریہوسے۔ ہاسے جولݙے دے ݙکھاں کنوں اَݨ ڄاݨ ۔ نھیں تاں اَساں سب دیاں ہنجوں دریا بݨ کے چیمبر دے ٻاہروں وہندیاں پیاں ہوون ہا ۔ بترا جی ٹھڈا ساہ بھریا ۔ ٹشو نال غم کوں لُکایا ۔ اَتے آکھݨ لڳے ݙکھ تاں ایں ڳالھ دا ہے جو مسلماناں کوں ٹھیک تاریخ نھیںݙسی ویندی پئی ۔ اُنہاں جسونت سنگھ دی کتاب ’’جناح‘‘ دا حوالہ ݙتا جو اونیں سچ لکھّے ۔ہندووی اُوں سچ کوں منݨ کیتے تیار کوئنیں ۔ اساں نفرت دے سبق پڑھݨ تے پڑھائن۔ جسونت سنگھ ڳالھ تاں نہرو تے پٹیل بارے کیتی ہے ۔ مخالفت کرے تاں کانگریس کرے پر اوکوں جماعت وچوں کڈھیا بی ۔ جے ۔ پی ہے۔

جے ۔ سی ۔ بترا تاریخ دے ورقے پلٹیندیں آکھیا ’’تہاکوں پتہ ہے جو گاندھی کوں کیوں ماریا ڳے؟۔ یار ڳالھ ایہ ہے جو اوہ پاکستان تے مسلماناں پچھّوں ماریا ڳے ۔ ڳالھ ایں ہئی جو پاکستان بݨݨ دے بعد انتہا پسند ہندوآں دِلّی وچ ہک مسلمان کوں شہید کر ݙتا ہا تے اوندی لاش کوں بھاہ لا ݙتی۔ اُنوّں پاکستان انڈیا کنوں55کروڑ روپے دا حصّہ منگدا پیا ہا ۔ گاندھی مرن برت رکھیا جو مسلمان کوں کیوں مارے وے۔ اَتے پاکستان کوں حصّہ کیوں نِھوے ݙیندے؟ ہک انتہاپسند ہندو اخبار نویس نتھو رام گاڈ سے ہئی ۔ اوندے اخبار دا ناں ’’ہندو راشٹریا‘‘ ہا۔ اونیں ہک سنگتی نال رَل کے مسلماناں دی حمایت دے جرم اِچ گاندھی کوں مار مُکایا۔ اوہ گاندھی جہڑا آپ تشدد دے خلاف ہا تشدد اِچ ماریا ڳیا ۔ بھلا ایہ تاریخ ہُݨ کون ݙسیسی۔‘‘

دیر تئیں جے ۔ سی ۔ بترا نال ڳالھیں تھیاں ۔ دِل مِلے ‘ دِل دیاں ڳالھیں مِلیاں۔ ہُݨ ہک وڄ چُکے ہَن ۔ بترا سئیں کنوں اجازت گھدّی ۔ ہسیجا سئیں ہک ہوٹل وچ گھن ڳے ۔ سب کوں روٹی کھوائیونیں ۔ روٹی کئی خاص تاں نہ ہئی پر اُنہاں دی طرفوں ملتان دی اُوں محبت دا جواب ہا جہڑی اُنہاں کوں ملتان آوݨ تے ظہور دھریجہ جھوک دے دفتر وچ ݙتی ہئی۔

کھاݨاں کھا کے ٹھیک ݙو وڄے ہسیجا جی وفد کوں پاکستانی ہائی کمیشن گھن ڳے ۔  پاکستانی ہائی کمیشن وچ ڈپٹی ہائی کمشنر پشاور دی سیݨ رفعت مسعود ہے ۔ دروازے اُتّے ہائی کمیشن دے پریس کونسلر سئیں عابد سعید وفد دا استقبال کیتا ۔ ہائی کمیشن وچ پریس اتاشی شاہ زمان خان ہے ۔ فرسٹ سیکرٹری ذوالفقار احمد رندھاوا تے پولیٹیکل منسٹر سید ذوالفقار علی گردیزی ہے ۔ گردیزی سئیں دا تعلّق ملتان نال ہے ۔ مسٹر آفریدی پریس منسٹر ہے ۔ سارے لوک محبت نال ملّے ۔ پروگرام شروع تھیا ۔سارے ممھاناں ؍ڈیلیگیٹ دا تعارف کرایا ڳیا۔ ظہور دھریجہ وفد دے دِلّی آوݨ دی وجہ ݙسی۔ ماہ رمضان دی وجہ کنوں چاہ دا انتظام نہ کیتا ڳیا ہا ۔ موہن بھگت نے خواجہ فریدؒ ‘ بُلھّے شاہ تے سچل سرمست دیاں  کافیاں ڳا کے سُݨوائیاں۔ موہن بھگت دے سنگیت ہک سماں پیدا کر ݙتا۔

پروگرام شروع تھیا تاں سیݨ رفعت مسعود ہوریں کائناں ہَن ۔ بعد وچ اوہ وی آن رَلیّاں۔ اخیر تے سئیݨ سب کوں جی آیاں کوں آکھیا تے اُمید کیتی جو پاکستان تے ہندوستان دے لوکاں وچکار محبت پیدا کرݨ سانگے ایہو جیہیں ڈیلیلگٹ اپݨاں مثبت کردار ادا کریندے رہسن۔چار وڄے پروگرام مُکاّ تے پنج وڄے سارے سنگتی بھون پُڄ ڳئے۔

پاکستانی ہائی کمیشن دِلّی دے ٻہوں سوہݨے علاقے وچ موجود ہے ۔ اِتھّاں ہر پاسے سفارتخانے ہِن۔ صفائی ٻہوں ہے ۔ باغات ہِن ۔ سڑکاں موکلیاں ہِن۔  اِعلا گݙیاں دی آمد و رفت کنوں ایہ علاقہ دِلّ دا حصہ نہیںنظردا کیوں جو دِلّی دی حالت اساں ݙٹھی ہے ‘ دِلی ٻہوں گندا ہے ۔ جاء جاء تے لکھیا ہوئے:

Make Delhi Green

Make Delhi Clean

پتہ نہیں ایں نعرے دا کیا مطلب ہے۔جے شہر ساوا تے سُتھرا نِھیں رکھݨاں تاں نعرے لکھّݨ دا کیا فَیدہ۔

دِلی ہک توں ݙڈھ کروڑ آبادی دا شہر ہے ۔ اِتھاں ہندو ‘ سکھ ‘ عیسائی ‘ مسلمان ساریاں قوماں امن تے شانتی نال رہندیاں پئین۔ پَر اُنہاں دی حیاتی وچ چس رَس کوئنیں۔ ایݙی وݙی آبادی دے ملک کوں چلاوݨاں بذاتِ خود وݙا کم ہے پر اِنہاںکوں سہولتاں ݙیوݨ تاں اِیں کنوں زیادہ اوکھا مرحلہ ہے۔

## حوالہ
کتاب: دِلّی ڈھائی کوہ۔ مصنف شوکت مغل، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان