ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ

## اپݨی ڳالھ ۔بسم اللہ دی برکت نال
میں اللہ سئیں دا لَکھ لَکھ شُکر کریندی آں جو اللہ سئیں میکوں مقالہ لکھݨ دی توفیق ݙتی اے ، اے مقالہ میݙے واسطے اوکھا ثابت تھئے کیوں جو جیرھی شخصیت تے میکوں تحقیق دا کم مِلیئے او میݙے والد صَیب ہِن، تحقیق تحقیق ہوندی اے، اپݨے پرائے آلا حساب نی ہوندا، ذاتی پسند نا پسند دا مسئلہ وی نی ہوندا، تحقیق بارے اُستادیں اساکوں جو کجھ پڑھائے اوندے وچ خاص طور تے ایہا ڳالھ ݙسی ڳی اے جو محقق کوں غیر جانبدار تے ہر طرح دے تعصب توں پاک ہووݨاں چہیدے، میݙی تحقیق دے دوران ڈھیر سارے مقامات ایہو جیہے آئن جو ڳالھ میݙے ابا سئیں ظہور احمد دھریجہ دے حق وچ ویندی ہئی ،پر بعض جہیں تے میݙا قلم رُکدا تے اَڑدا رہ ڳے ، وَل میکوں اپݨے اُستادیں دا ݙتا سبق یاد آئے جو اگر تُساں کہیں دے اُتے تنقید کریندے پیو تاں ایندا مطلب اے نی جو اوندے نال دشمنی کریندے پیو بلکہ سچی ڳالھ اے ہے جو اوندے دوست ہووݨ دا حق ادا کریندے پیو ،جیکر تُساں تحقیق دے دوران کہیں کمی یا خامی دی نشاندہی کیتی اے تاں اے چنڳائی تے بھلے آلی ڳالھ اے تاں جو اے خامی دور تھیوے۔ ول ایں سبق کوں یاد کر تے میں اپݨے کم کوں اڳوں تے ودھائے۔ 

میں اے وی ݙسی ونڄاں جو اپݨے علم دی ترقی دی خواہش اِ چ ایم فل وچ داخلہ گھدا ، میکوں سرائیکی دا ٻہوں شوق ہا،ایں شوق میکوں ایم اے سرائیکی کرایا تے ایم فل دا طالب علم بݨایا ۔ݙوجھیں لائبریریں دے علاوہ زکریایونیورسٹی دے سرائیکی شعبے دی لائبریری توں میں ٻہوں سارا استفادہ کیتے ۔ داخلہ گھنݨ دے بعد سرائیکی شعبے دی علمی ،ادبی تے ثقافتی سرگرمیاں توں میکوں ڈھیر سارا علم حاصل تھیا ۔ اپݨے کلاس فیلوز نال اَلا ٻول تے گفتگو دے دوران سرائیکی علم کوں ودھاوݨ دے مواقع حاصل تھئے ۔اپݨے ایم فل دے مقالے دی تکمیل اِچ ، جھوک لائبریری ملتان میݙی ڈھیر مدد کیتی ۔ پروفیسر شوکت مغل صاحب دی لائبریری توں وی استفادہ حاصل کیتا ۔ مقالے دے سلسلے اِچ دھریجہ ادبی اکیڈمی دھریجہ نگر (خان پور) دی لائبریری توں استفادہ کیتا ۔ خاص طور تے دھریجہ نگر دے بزرگاں کوں مل تے ظہور احمد دھریجہ دی ڄم پل ، حیاتی ، کم کار تے روزی روزگار بارے وی ڄاݨ سُنڄاݨ حاصل کیتی ۔وستی عظیم بخش خان دھریجہ موضع پلو شاہ تحصیل و ضلع رحیم یار خان دے بزرگاں توں وی معلومات حاصل کیتیاں۔ جھوک اخبار ،رسالہ روہی رنگ ، رسالہ سچار توں وی استفادہ کیتا ۔ 

کم دے دوران ہِک مشکل اے وی پیش آئی اے جو ظہور احمد دھریجہ دی خدمات بارے پہلے ایں طرح دا کوئی کم نی تھیا، اُنہاں دیاں کتاباں تے لکھتاں تاں موجود ہِن پر ڈھیر ساریاں شہیں نی مِلدیاں، خاص طور تے اخبار جھوک دے شمارے ݙیکھݨ اِچ ٻہوں مشکل تھی اے، شمارے گھٹ ہووݨ دی ہِک وجہ اے ہے جو پہلے خانپور کنوں شروع تھیا ولا ملتان آیا، کجھ چیزاں خانپور رہ ڳیاں کجھ ملتان رہ ڳیاں، آکھیا ویندے جو خانپور دا دفتر کرائے تے ہئی مالکاں جاہ خالی کرائی ول او ٻئی جاہ تے شفٹ تھیا تے اوندے بعد او تریجھی جاہ تے آڳیا۔ ایویں ملتان دا دفتر ہِک پراݨی عمارت دے وچ قائم اے ، ہر بارش دے موسم کوں چھتاں تِرم پمدین تے اخباراں، کتاباں تے ریکارڈ چا چا تے ہک توں ٻی جاہ تے ٻی توں ٻی جاہ رکھیا ویندے ۔ ایںواسطے وی مسئلے درپیش ہَن۔ ہک ٻی ڳالھ اے وی ہے جو 30 سال دا ریکارڈ مختلف کمریں دے وچ پے تے دُدھڑ دُھوڑ تھیا پے، میں چھنڈک پُھوک تے کوشش کیتی اے میکوں جتنا کجھ حاصل تھی سڳے میں اپݨے مقالے دا حصہ بݨائے۔ 

میݙے مقالے دے چار ابواب ہِن، پہلے باب اِچ ظہور احمد دھریجہ دا تعارف اے، میں اُنہاں دا تعارف مُنڈھ لاء توں شروع کیتے، اُنہاں دی پیدائش توں گھن تے ایں ویلھے تئیں دی گزری وہاݨی لِکھی اے،ایں سلسلے اِچ ابتدائی ڳالھیں لکھݨ اِچ میکوں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب ’’مُہاڳ‘‘ ڈھیر مدد کیتی اے، میں ایں کتاب دے جاہ جاہ تے حوالے وی ݙتن تے ایندے نال نال اُنہاں کم کار کوں قلمبند کرݨ دی کوشش کیتی اے ، جتھاں جتھاں میکوں کمی تے خامی نظر آئی اے میں ایمانداری تے دیانتداری نال اوندی نشاندہی کیتی اے۔ 

میݙے مقالے دا ݙوجھا باب ظہور احمد دھریجہ دا سرائیکی ودھارے اِچ کردار، ادبی ، صحافتی خدمات دا جائزہ ہے۔ ایں سلسلے وچ میں اُنہاں دی شروع دی سوچ دا حوالہ ݙتے، گھر وچ سرائیکی ادبی ماحول دی موجودگی دا حوالہ ݙتے، ظہور احمد دھریجہ دے والد صَیب دی سرائیکی نال دلچسپی دا حوالہ ݙتے، میں کوشش تاں پوری کیتی اے جو اُنہاں دی خدمات دا احاطہ تھی ونڄے پر کم کار دا دائرہ کار ٻہوں زیادہ ہے، ظہور احمد دھریجہ پہلا سرائیکی اخبار ݙینھ وار ’’جھوک سرائیکی‘‘منیر احمد دھریجہ نال رَل تے شروع کرایا، ول اُنہاں سرائیکی کتابیں دی اشاعت دا کم شروع کیتا تے ایں وقت سب توں زیادہ سرائیکی کتاباں شائع کیتیاں ڳن۔ہِک ڳال اے وی ہے جو ظہور احمد دھریجہ 200 توں وَدھ سرائیکی کتاباں ے دیباچے لکھین، ایں لیکھے او وسیب دے پہلے بندے ہِن جنہاں کوں سرائیکی دے وچ سب توں زیادہ سرائیکی کتاباں تے دیباچے لکھݨ دا اعزاز حاصل تھیئے۔ 

ظہور احمد دھریجہ دی خدمات کوں ݙیکھوں تاںپہلا تے وݙا کم سرائیکی اخبار دا اجراء ہے ، اوندا وی میں ذکر کیتے ، ݙوجھا کم سرائیکی کتابیں دی اشاعت واسطے ہک ادارے تے لائبریری دا قیام ہے، تریجھا کم تعلیمی اداریں اِچ سرائیکی کوں گھن آوݨ تے سرائیکی تعلیم شروع کراوݨ سانگے سرائیکی لیکچرر دیاں پوسٹاں اتے سرائیکی شعبے واسطے جدو جہد ہے تے ٻیا سب توں وݙا کم جیندے توں وسیب کوں سنڄاݨ تے شناخت ملی اے او ہے سرائیکی اجرک کوں گھن آوݨ۔ ٻے ڳالھیں دے نال نال میں اپݨے مقالے وچ انہاں چار شہیں دا ذکر کیتے۔

میݙے مقالے دا تریجھا باب جھوک پبلشرز، ڄاݨ سنڄاݨ، مقاصد، سرائیکی ادبی خدمات ہے۔ میں اپݨے مقالے وچ جھوک پبلشرز دی ڄاݨ سُنڄاݨ کرائی اے ، کتابیں دے حوالے ݙتن تے مقاصد کوں کھول تے بیان کیتے اور میں ݙسیے جو اڄ ادارہ جھوک سرائیکی دا ٻہوں وݙا ادارہ بݨ ڳے تاں ایندے وچ ظہور احمد دھریجہ دی محنت تے کوششیں کوں ٻہوں دَخل ہے۔ ہِک ڳال میں اے وی ݙسیساں جو جھوک پبلشرز توں چَھپݨ آلے نثر دے شاہ پارے وی ہِن، تاریخ، ثقافت تے زبان بارے ٻہوں ساریاں وݙیاں کتاباں وی ہِن پر ڈھیر ساریاں کتاباں شاعری دے اُتے ہِن۔ جیکر جتنیاں کتاباں شاعری تے ہِن اتنیاں کتاباں نثر تے ہوون ہا تے جتنیاں نثر دیاں ہِن اتنیاں شاعری دیاں ہوون ہا تاں ڳال ݙاڈھی سوہݨی تھی ونڄے ہا۔ 

میݙے مقالے دا چوتھا باب ݙینھ وار جھوک سرائیکی ، ڄاݨ سنڄاݨ، مقاصد تے سرائیکی ادبی خدمات ہِن۔ اِتھاں میں جھوک دے آغاز 11 جون 1990ء خان پور توں گھن تے 17 نومبر 1994ء ملتان تئیں دا سفر ، ولا دیرہ اسماعیل خان تے کراچی توں اشاعت دا حوالہ ݙتے۔ ایں دوران روزنامہ جھوک دے اُتے جیرھیاں مشکلات آئن اوندا وی میں ذکر کیتے، سرائیکی ادبی خدمات دا وی ذکر کیتے کیونجو اندر دے ݙو صفحیں دے وچ ہِک صفحہ کرنٹ ایشو دے مضامین، اداریہ تے ݙوجھا سارا صفحہ ادبی چلدا رہ ڳے۔ جھوک دے اندر دے صفحات ولا ولا چَھپدے رہ ڳن تے کئی کئی واری چیزاں ولا ولا امدیاں رہ ڳن، ایندی وجہ وسائل دی کمی ݙسی ڳی اے پر ول وی جتنا کجھ آ ڳے اے کٹھا تھی ونڄے تاں اے وی سرائیکی لکھتیں دا پہاڑ بݨ ویسے تے جھوک دی میں ڄاݨ سُنڄاݨ کراوݨ دے نال نال اے وی لکھیے جو ایندے مقاصد اِچ سرائیکی زبان تے ادب دی ترقی شامل اے۔

ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی خدمات دا ہک ٻہوں وݙا حوالہ سرائیکی تقریبات دا ہے،جھوک دے پلیٹ فارم توں سارے وسیب اِچ سارا سال تقریبات جاری رہ ویندین، وسیب دے نال نال لہور، اسلام آباد تے کراچی وچ وی سرائیکی تقریباں تھیندیاں رہ ڳن،کانفرنساں سیمینارز کلچرل شو خصوصاً مختلف تہواراں دے اُتے پروگرام تھیندے رہ ڳن، سیاسی حوالے نال وی کٹھ میل ٻہوں زیادہ تعداد اِچ کرائے ڳن۔ ایندے وچ کوئی شک نی جو جھوک سرائیکی میلے تاریخی حیثیت حاصل کر ڳن تے ایں معاملے دے وچ وی ادارہ جھوک تے ظہور احمد دھریجہ کوں کریڈٹ حاصل تھے جو اُنہاں سب توں زیادہ وسیب وچ سرائیکی حوالے نال تقریباں کرائیاں ، میں اپݨے مقالے وچ انہاں چیزیں دا ذکر کیتے۔ 

سرائیکی زبان تے ادب دی ترقی دے مقاصد اعلیٰ تے ارفع ہِن اساں سندھی زبان دی ترقی کوں ݙیکھدوں تاں اوندے وچ سرکاری اداریں دے نال نال سندھ دے وݙیرئیں وی کردار ادا کیتے، اتھاں او ڳال کائنی ، ظہور احمد دھریجہ جہے لوکیں اپݨے منہ سر تے کوششاں کیتن جو کہ لائق صد تحسین ہِن ، میں اپݨے مقالہ دے وچ انہاں کوششاں دا ذکر کیتے۔ ظہور احمد دھریجہ دے خطوط تے درخواستاں ݙٹھن ، انہاں وچ 99 فیصد خطوط تے درخواستاں سرائیکی زبان، سرائیکی ادب، سرائیکی وسیب تے وسیب دے لوکیں دے حقوق  تے وسیب دی شناخت تے صوبے دے قیام بارے ہن۔ میں کوشش کیتی اے جو اِنہاں چیزیں دا میݙے مقالے وچ شامل تھیوے۔ چھیکڑ اِچ محاکمہ لکھیے، سفارشات ݙتن، کتابیات ݙتے ، حوالے دیاں کتاباں ݙتن تے نال رسالے تے اخباراں دے ناں وی لکھین۔ ضمیمے اِچ انٹرویو شامل کیتے۔

آخر اِچ میں شکر گزار آں اپݨے نگران محترم سئیں پروفیسر ڈاکٹر ممتاز خان کلیانی صَیب ، چیئرمین سرائیکی شعبہ محترم سئیں پروفیسر ڈاکٹر قاضی عابد صَیب، محترم ڈاکٹر خالد اقبال صَیب، سرائیکی شعبے دے سارے اساتذہ کرام ، سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر دے سارے عملے دا شکریہ ادا کریندی آں ۔ میں شکریہ ادا کریندی آں اپݨے بھرا زبیر دھریجہ صَیب ، شبیر بلوچ صَیب، عامر سلیم دھریجہ صَیب دا جو اُنہاں میکوں کمپوزنگ دے معاملات اِچ مدد ݙتی ، اپݨے چاچا سئیں حاجی عید احمد دھریجہ صَیب دا وی شکریہ ادا کریندی آں تے اپݨے بھرا اجمل دھریجہ صَیب دا وی شکریہ ادا کریندی آں جو اُنہاں میکوں پراݨے ریکارڈ اِچوں چیزاں ڳول ڳول تے ݙتیاں، اپݨے ماماں سئیں محمد شریف بُھٹہ دا وی شکریہ ادا کریندی آں جو اُنہاںکتابیں دکان وچوں سرائیکی کتابیں دی ڳول پھرول اِچ میݙی مدد کیتی۔اپݨی ڈاݙی اماں مائی اللہ وسائی دا شکریہ جو پراݨیاں ڳالھیں ݙسیاں۔ اپݨی امّاں سئیݨ پروین اختر ، اپݨے بھرا انجینئر طاہر محمود دھریجہ، ایاز محمود دھریجہ، سلطان محمود دھریجہ ،بھیݨ عاصمہ ظہور، بھابھی نیلو فر خان تے بھابھی رِدا ایاز دی شکر گزآں جو اُنہاں میکوں گھر دے کمیں کاریں توں وقت ݙتا تے مقالہ لکھݨ وچ سؤکھ پیدا تھئی۔ سب توں وݙا شکریہ اپݨے ابّے سئیں دا ادا کریندی آں جو او سرائیکی ماء ٻولی دی خدمت اتنے وݙے کم نہ کرن ہا تاں اڄ میکوں اے مقالہ لکھݨ دا اعزاز حاصل نہ تھیوے ہا۔ 

شائستہ ظہور                                               

ایم فل سکالر                                          

بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی                   

## '''ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ'''
سرائیکی علم و ادب دے حوالے نال ظہور احمد دھریجہ دا ٻہوں وݙا کم اے ، اُنہاں سرائیکی زبان واسطے ادارے قائم کیتن ، اپݨی ذات وچ انجمن ہن ۔ سرائیکی اخبار وچ سرائیکی ادب تے صحافت کوں اَسمان تے پُڄائے ۔ ’’خبریں‘‘ ، روزنامہ 92،، جنگ ، نوائے وقت تے ٻئے اخباراں ، رسالیاں وچ آپ دیاں تحریراں سالہا سال توں آندیاں پیاں ہن۔

ظہور احمد دھریجہ  دا تعلق ضلع رحیم یارخان دی ہک قدیمی وستی دھریجہ نگر نال ہے ۔1960ء اچ مولانا کریم بخش دھریجہ دے گھر ڄمئے ۔ ابتدائی طور اپݨی وستی دے مدرسے اچ اپݨے والد صاحب توں قرآن مجید دے نال دینی تعلیم حاصل کیتی۔ فن خطاطی دا شوق پیدا تھیا ، کیونجو وستی دے ڈھیر سارے لوک خطاطی دے شعبے نال وابستہ ہن تے مختلف اخباراں وچ کم کریندے ہن ۔ 1974ء اچ استاد مقبول احمد دھریجہ کنوں کتابت سکھی ۔ کراچی توں واپس آ تے روزنامہ ’’ رہبر ‘‘ بہاولپور اچ بحیثیت کاتب ملازمت اختیار کیتی۔ کتابت دے نال نال ادبی سرگرمیاں اچ وی حصہ گھندے رہ ڳئے جیندی وجہ نال روزنامہ رہبر وچ سرائیکی ادبی خبراں شائع کرویندے رہ ڳئے ۔1977ء اچ بہاولپور توں واپس خانپور آ ڳئے تے روزنامہ رہبر دے نمائندے دی حیثیت نال کم کریندے رہ ڳئے۔1978ء اچ افشاں پریس رحیم یارخان تے بحیثیت کاتب ملازمت اختیار کیتی تے ایں دوران روزنامہ رہبر دا سرائیکی ادبی صفحہ تیار کر تے بھڄیندے رہ ڳئے۔ 1979ء اچ رحیم یارخان دے وچ اپݨا پرنٹنگ پریس قائم کیتا۔ 1981ء دے وچ خانپور اچ دھریجہ پرنٹرز دے ناں تے اپݨا چھاپہ خانہ کھولیا ۔ ایں دوران خانپور دے ہک ہفتہ وار اخبار ’’ الاستاذ‘‘ وچ سرائیکی ادبی صفحہ شائع کریندے رہ ڳئے تے نال ہی 1989ء دے وچ ’’ روہی رنگ‘‘ دے ناں تے خانپوروں مہینہ وار رسالہ شروع کیتا ۔ 

11 جون 1990ء کوں خانپوروں اپݨے سوتر منیر احمد دھریجہ نال رل تے پہلا سرائیکی ݙینہ وار اخبار ’’ جھوک ‘‘ دے ناں تے شروع کیتا ۔ ’’ جھوک ‘‘ دے شروع تھیوݨ نال کہیں ایں کوںویہویں صدی دا معجزہ آکھیا تے کہیں ایں کوں سرائیکی زبان دا نواں آغاز آکھیا ۔ کیونجو ایں نال سرائیکی کوں ہک نویکلی جاہ مل ڳئی ۔ ’’ جھوک ‘‘ اچ ڳالھ ای صرف سرائیکی دی تھیندی ہئی۔ ایں دے شائع تھیوݨ نال جتھاں سرائیکی وسیب دی آواز چاوݨ آلے قوم پرستیں کوں جاہ ملی بلکہ جتھاں سرائیکی لکھاریاں ،ا دیباں ، شاعراں کوں وی جاہ ݙتی ڳئی جیں دے نال نویں نویں لکھاری سامݨے آئے ، اُتھاں سرائیکی ادب کوں سانبھݨ دا سلسلہ شروع تھی ڳیا ۔ 1992ء اچ قیس فریدی دا مرتب کیتا ہویا ’’ دیوان فرید‘‘ شائع کیتا تے نال ای سرائیکی کتاباں دی اشاعت دا سلسلہ شروع تھی ڳیا ۔ دھریجہ نگر اچ دھریجہ سرائیکی ادبی اکیڈمی دے ناں تے ادبی سرگرمیاں شروع کیتیاں ڳیاں ۔

ݙینہ وار ’’ جھوک ‘‘ 17 نومبر 1994ء کوں ملتان کنوں شروع تھیا ، جیندے نال سرائیکی ادب دے ودھارے سانگے خانپور دے نال نال ملتان اچ وی ’’ جھوک پبلشرز ‘‘ دا قیام وی عمل وچ گھن آیا ڳیا۔ جھوک پبلشرز دے پلیٹ فارم توں اڄ دے ڄہاڑے تئیں ہک ہزار توں زائد چھوٹیاں وݙیاں کتاباں سرائیکی زبان کوں عطا کیتیاں ڳیاں تے مخالفین وی منݨ پئے ڳن جو جتھاں کتاباں سرائیکی زبان دیاں چھپدیاں پِن اتنیاں کہیں ٻئی زبان اچ کائنی چھپدیاں پیاں ۔ ایویں ’’ جھوک سرائیکی سنگت ‘‘ دے بݨائی ڳئی جیں دے ذریعے سرائیکی وسیب دے وݙے وݙے شہریں سمیت پورے ملک اچ سینکڑاں ادبی ثقافتی پروگرام کرائے ڳئے۔ ایہ سارا کجھ ظہور احمد دھریجہ دی محنتاں دا نتیجہ ہے۔ 

1989ء اچ جیں ویلھے پنجاب دے گورنر جنرل ٹکا خان بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی ملتان تے اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور اچ سرائیکی زبان دی ترقی کیتے سرائیکی شعبے کھولݨ دا اعلان کیتا۔ اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور اچ تاں سرائیکی شعبہ کُھل ڳیا پر زکریا یونیورسٹی شعبہ نہ کھولیا ۔ ظہور دھریجہ زکریا یونیورسٹی اچ سرائیکی شعبہ کھلواوݨ سانگے عدالت اچ رٹ دائر کر ݙتی ۔ 4 سال پیشیاں بھگتݨ دے بعد فیصلہ انہاں دے حق اچ تھی ڳیاپر ول وی یونیورسٹی انتظامیہ شعبہ نہ کھولیا ، ول انہاں توہین عدالت دی درخواست ݙے ݙتی۔ ول عدالت فیصلہ ݙتا تے ہائیر ایجوکیشن کمیشن کنوں شعبہ کھلواوݨ سانگے خطیر رقم وی گھنوا ݙتی ۔اے آکھیا ونڄ سڳدے جو زکریا یونیورسٹی دا سرائیکی شعبہ ظہور احمد دھریجہ دی محنتاں دے نتیجے اچ قائم تھئے۔ اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور وچ وی شعبہ تاں قائم تھی ڳیا ہئی پر اونکوں مستقل نہ کیتا ڳیا ہا ، ظہور احمد دھریجہ اوں ویلھے دے صدر فاروق لغاری کوں لکھیا تے انہاں وائس چانسلر کوں لکھیا جو فوری طور تے شعبہ مستقل کر تے میکوں رپورٹ بھیڄو ۔ اسلامیہ یونیورسٹی دے وائس چانسلر فوری طور تے شعبے کوں مستقل کیتا تے پڑھاوݨ آلے استاداں کوں پکی نوکری ݙتی ۔ کالجاں واسطے سرائیکی لیکچرر دیاں پوسٹاں آیاں پر محکمہ تعلیم سرائیکی لیکچرر بھرتی نہ کیتے ۔ ظہور دھریجہ صوبائی محتسب پنجاب دی عدالت چلے ڳئے تے ایہ مقدمہ وی انہاں جِت گھدا ، فیصلہ انہاں دے حق اچ تھیا ۔ حکومت پنجاب ݙو کالجاں ایمرسن کالج ملتان تے ایس ای کالج بہاولپور اچ ݙو پوسٹاں ݙتیاں ، کالج دی سطح تے سرائیکی تعلیم بارے ایہ پہلی کامیابی ہئی ۔ ایندے بعد سرائیکی لیکچرر دیاں میل فی میل پوسٹاں ہر سال آندیاں پِن ۔

پروفیسر مقبول احمد گیلانی لکھدن:

ظہور احمد دھریجہ دیاں مختلف کتاباں وی شائع تھین جنہاں اچ میݙی دھرتی میݙے لوک، سرائیکی قلم قبیلہ، سرائیکی اجرک، سرائیکی وسیب ، علامہ اقبال تے سرائیکی وسیب، مقدمہ دیوان فرید، خواجہ فرید کی شاعری کا اردو روپ ، ثریا ملتانیکر فن اور شخصیت دے نال نال ٻیاں کتاباں شامل ہِن ۔ سرائیکی اخبار جھوک، روزنامہ خبریں ، روزنامہ 92 نیوز تے ݙوجھے اخباراں ، رسالاں تے کتاباں اچ سرائیکی وسیب دے حق حقوق دے نال نال ادبی کالم وی شائع تھیندے راہندن ۔ ایویں انہاں دے مختلف کتابیں دے دیباچے تے فلیپ وی لکھین ‘ جیرھے وݙی چاہت نال پڑھئے ویندن۔ آپ کتاب سرائیکی وسیب سرائیکی دے طالبعلماں کوں ڈھیر کم ݙیندی ءِ۔ ایں کتاب کوں بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی دی طرفوں 2003ء وچ پہلا انعام ملیا۔ ٻیاں کتاباں وی اہم ہن پر ہک وݙی کتاب میݙی دھرتی میݙے لوک دے ناں تے آئی، ائے ہک سرائیکی دا انسائیکلو پیڈیا ہے۔ ایں کتاب دا میں فنی تے فکری جائزہ گھدے تے جتھاں جتھاں میکوں کمیاں تے خامیاں نظر آئن میں میں انہاں دی نشاندہیکیتی ءِ۔ ایں کتاب دا فنی تے فکری جائزہ مین ایں واسطے ضروری سمجھے جو سرائیکی اِچ ایں علاوہ انسائیکلوپیڈیا طرز دی ٻئی کتاب اڄاں نی آئی معلومات دا ہک خزانہ ہے۔ ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی لائبریری وچ سرائیکی کتابیں دا ٻہوں ذخیرہ ہے۔ سینکڑاں تاں کیا ہزاراں طالبعلماں استفادہ کیتے۔ ریسرچ سکالریں کوں علمی سہولت دے نال طعام قیام تے غریب طالبعلماں دی مالی مدد وی کریدن اساں انہاں کوں ساری حیاتی خدمت کریندا ݙٹھے۔ (98)

ایہ ظہور احمد دھریجہ دا سرائیکی زبان واسطے خدمات بارے مختصر تعارف ہے ۔ انہاں دے کم بارے اڄ تئیں کوئی کم نی تھیا ، ایںسانگے ایں موضوع دی اہمیت ودھ ویندی ہے جو ہک تاں ظہور احمد دھریجہ دی خدمات دا اعتراف تھیوے پیش کیتا ونڄ سڳے تے ݙوجھا انہاں دے ادبی کم کوں ہک جاہ تے کٹھا کیتا ونڄ سڳے۔  

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور )  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی