عورت دا استحصال

میݙے گھر کم آلی روز اپݨا کھپارا کھپدی اے ، کہیں ویلھے کئی رووݨاں چا ٻاہندی اے اَتے کہیں ویلھے کوئی ، اَخیر کلھ میں اُوں کوں آکھیا، ݙیکھ ڳالھ سُݨ ، میں سوچے تیݙی کہاݨی قسطیں اِچ میں تئیں پُڄ ڳئی ہے جے کر توں اجازت ݙیویں تاں ایکوں لکھ چھوڑاں ۔ آکھݨ لڳی اچھا باجی جیویں مرضی تیݙی لکھ چھوڑ ۔ پیکے اوندے ہِن سجاول پور دے پہلے اوندی بواء شہر سلطان پرنیج تے آئی ہئی ۔ وَل اوں اپݨی دھی کوں آکھیا جو اپݨے وݙے پُتر کیتے میݙی بھتریجی گھن چا اوں ماء دے آکھیے اُتے رشتہ گھن گھدا ۔ رشتے تاں اوندے کیتے سجاول پور وی ہَن پئے چنگے اَتے کھاندے پیندے پر اوندے پیو ماء آکھیا ڈھیر سالیں بعد رشتہ نواں تھیندا پئے اساں شہر سلطان کریندوں ۔ بس نصیب ہا جو ایہ رشتہ تھی ڳیا ۔ چھوہر ریڑھی لیندا ہا ۔ شادی تھی ڳئی ، چار پنج ٻال تھی ڳئے ۔سس ساہورا کجھ نہ ݙیون ، اپݨے چھوٹے پُتر کوں بی ۔ اے کروایا ۔ اچھی سرکاری نوکری کروائی ، دھیریں کوں وی سب کجھ ݙیون ، جئیں ویلھے ایہ سس ساہوریں دیاں ناانصافیاں ݙیکھے تاں آکھے ایہ وی تہاݙا پُتر اے ، چھوٹے ٻالاں آلا ہے ۔ غریب ہے ، ایندا وی تھوڑا جیہاں خیال رکھو ۔ سبھ سُݨ تے او منہ چا پھیرن ہا ، ساݙے ایہ خرچ ہِن ، ساݙے او خرچ ہِن ، وَل انھاں چھوٹے پُتر دی شادی ہک غیر خاندان اِچ کیتی ، چھوہِر ایف اے کیتی ہوئی ہئی ، وݙی نونہہ وَل آکھیا ۔ سس ساہورے کوں جو میکوں ہُݨ تاں کجھ ݙتا چا کرو ، تہاݙیاں ذمہ واریاں گھٹ ڳئین ۔ تہاݙا پُتر میکوں نی پتا پہلے دا جواری ہا یا بھانویں ہُݨ تھئے ایہ تاں جو کما تے آندے جوئے اِچ ہَر تے آ ویندے ۔ نِکے نِکے ٻال ہِن ، مَیں لوکیں دیاں سوّڑیں (رضائیاں) سی تے کینویں پوری کر سڳدی ہاں ۔ اِتی مہانگے اے ہر شئے کوں او تاں جیویں قسم چئی بیٹھے ہِن ۔ ہینکوں نہ پکرݨ دی اُنھاں ݙیوال نہ ݙتا ۔ سس کجھ ݙینہ بیمار تھئی ، دھیریں جنہاں دیاں پوریاں کریندیاں او ٹھیک اَتے غلط دا تصور بُھلی ودی ہئی ۔ پِچھوں وَل تے نہ ݙہدیاں ہَن جو اماں کوں پاݨی پا ݙیووں یا کوئی ٻئی خدمت چا کروں ۔ ولا وی وݙی نونہہ کوں ترس آندا ہا ۔ تھوڑی ٻہوں جتی تھی سڳی اُوں سس دی خدمت کیتی ۔ اَخیر سس شودی ایں دنیا توں مُکلا ڳئی ، سوہرا چھوٹے پتر نونہہ نال تھی ڳیا ایہ شودی آہدی رہ ڳئی چاچا مَیں تہاݙی خدمت کریساں ، ساݙے رَلے تھی ونڄو ۔ چاچا نہ منّیا جیرھی پنشن آوے کھوہ دی ، کھٹی آوے او چھوٹے پُتر اَتے اوندے ٻالاں کوں ݙیوے ۔ وݙے پُتر دا وَت ایہ حال ہا جیویں آہدن سُنڄے کوں آکڑ اِی ڈھیر ہوندی اے ، ریڑھی دال بݨا تے ویچݨ کیتے ݙیوے ، کہیں ویلھے کاوڑ لڳ ونڄس تاں ریڑھی سمان سمیت نالی اِچ گھاݨ گھاݨ کریندی ویندی اَتے او ایہ کجھ آہدا ٻاہر نکل ونڄے گھنو ہُݨ کھا گھدی ہیوے ۔ میݙی کھٹی کھائو بیٹھاں مَیں نی ویندا ۔ کم تے شودی نصیبیں کوں رو دھو تے چُپ کر ونڄے ۔ گوشت گھن آوے ایہ پکائو بھاجی پک تیار تھی ونڄے او کھا تے بچا ݙیوے تاں ٻئی ڳالھ اے جے کر کہیں ٻال اوندے کھاوݨ کنوں پہلے یا اَدھ اِچ منگ گھدی اے اجو ابا اساکوں تاں ݙیوو تاں ایکوں کاوڑ لڳ ونڄݨی ۔ بھنوا تے کُنی نالی اِچ سٹݨی گھنو تساں کھائو ، میں کھا گھدی اے آہدا اَتے ٻاہر نکل ویندا۔

اولاداں جوان تھی ڳیاں ، وݙے پُتر دا رشتہ بھیݨ دے گھر کیتوس او رشتہ ݙیندی تاں نہ ہئی جو توں کیرھی سکھی حیاتی گزاری ، ایں گھر جو ہُݨ بھنڑیجی دی دشمن تھیندی پئی ہیں ، جواری دا پُتر وی جواری ہے اساں نی ݙیندے رشتہ ایں منتاں کیتیاں میکوں غیریں نہ رولو میݙا پُتر نوکری آلا ہے ، میݙے گھر آلے دی تاں روزی نہ ہئی چلو میں جیویں گزار چھوڑی مَیں جو دم جیساں بھنڑیجی دی نوکر راہساں ۔ خیر بھیݨ دے منتاں ترلے کر کراہیں بھیݨ کوں ایں شرط اُتے رشتے کیتے راضی کر گھدوس جو توں وی میݙے پُتر کوں رشتہ ݙے مَیں تیکوں رشتہ ݙیساں تاں گھنساں وی ضرور ۔ ایں آکھیا چلو ٹھیک ہے پُتر دی شادی تھی ڳئی پُتر ایندے اپݨی فطرت دے برخلاف ذال دا ٻہوں خیال رکھیا ۔ لسی بݨوائی اوندے کیتے نان پیس گھدی ، آندے اوندا تاں دماغ پھر ڳیا ، خدمت ݙیکھ تے او تاں پئے دو ݙیکھے نہ ، پکاوے نہ ، کھاوے ٻہوں تاں پے ، روٹی منگے ، چھٻی بھنوا تے سٹے ہاں آئی پئی روٹی کھا اوں ماء کوں آکھیا اماں مَیں اِتی عزت کرینداں ایندی ، سو شئے گھن آنداں اساݙی کُتے جِتی قدر نی کریندی ۔ رَن روٹی بھنوا تے سٹیندی اے ، تیݙا منہ ہے جو مَیں چُپ ہاں ۔ ایں رُس رنج اِچ اللہ پاک نے ہک پُتر ݙتا اُنھاں کوں پر نونہہ دے نال نال او شودی پوترے دی خدمت وی کرے ۔ نونہہ سُتی پئی رہوے ۔ ایہ شودی ٻال کوں ٻاہر چا آوے ۔ دھنواوے کھݙاوے بیٹھی ، پیکے ونڄے تاں انھاں دے گِلے کرے جو پئے میݙا جواری ہے میکوں روٹی پوری نی مِلدی بُکھی رہ ویندی ہاں وغیرہ وغیرہ۔ اوندے وٹے آلے بھرا ماسی کوں آکھ ݙتا جو ماسی میݙی بھیݨ دیاں اپݨیاں غلطیاں ہِن۔

میݙا رشتہ بعد اِچ تھئے میں وٹا نی بݨیندا۔ ایہ وَسے بھانویں نہ ، ایہ ہیندی اپݨی مرضی ہے ۔ مَیں تہاکوں شہر سلطان پلاٹ گھن تے جاہ بݨوا ݙیساں ۔ میݙا رشتہ نہ تروڑو ایں آکھیئے ٹھیک ہے۔ایں گھر اِچ ہک کمرہ بݨا تے پتر دی شادی کیتی باقی گھر کچا پُراݨا ہا ایکوں پیکیں دی زمین ملی ہئی ، ایں آکھیا مَیں ہک وِگھہ ویچ آساں ݙوں کمرے ہک برآمدہ بݨویساں ، ݙوجھے پُتر دی ، دھیریں دی شادی کرݨی ہے گھر تاں چنگا ہووے ، ایندے پئے آکھیا بݨوا گھر نواں ، جئیں ویلھے جا بݨ ویسی ۔ میں تیکوں طلاق ݙے تے بھڄا چھڑیساں ، ایں سوچا اچھا مَیں نا رہساں میݙے ٻال تاں ہنڈیسن جاہ نویں ۔ جوانیں وانگوں شودی بھڄ بھڄ تے زمین دا سودا کیتا وَل مستری مزدور ڳول جاہ دا سمان کٹھا کرشودی کلھے سر ہمت نال سارے کم کیتے ۔ جاہ بݨ ڳئی ، اوندا پئے ہمت ٻدھواوݨ دی بجائے رات کوں اُٹھی اُٹھی تے شور مچاوے ایں رَن لوکیں دی گھریں ونڄ ونڄ تے سوڑیں (رضائیاں) سِیتیاںہِن ۔ میݙی بے عزتی ہے ایں میکوں بے عزت کیتا ہوئے ، میں ایکوں طلاق ݙیساں ۔ او ہے دھیریں جنہیں کیتے اوں ݙینہ رات محنت کیتی جو ایہ تاں محسوس کرݨ جو اساݙا پیو من کھٹو ہے ۔ اپݨا آرام شودی ونڄائی رہی ۔ اَڄ اونداانصاف کرݨ اَتے پیو کوں سمجھاوݨ دی بجائے ماء کنوں پُچھدین اماں ! اُونویں آپس دی ڳالھ اے ابے تیکوں طلاق ݙے چھوڑی تاں توں کتھاں ویسیں؟

ایہ ڳالھیں سُݨ تے میکوں ٻہوں ارمان تھیا جو کیا ایہا مردانگی ہے جو محنت کوں مہݨاں پیا بݨیندے ، اوندا پئے ۔

اوں ویلھے اوندی مردانگی کیوں نہ بیدار تھئی جئیں ویلھے اوندے پیئو ماء اوندے تے اوندے ٻالاں دے حقوق دا استحصال کیتا ۔ اوندا سازشی ذہن اوں ویلھے کیوں نہ بیدار تھیا جئیں ویلھے اوندی ذال ٻالاں دی ضرورت ہئی پر اوں صبر کیتا ، کیا او ایندی ذمہ داری نہ ہَن ۔ طلاق ݙیوݨ دا حق اوں اپݨے کیتے تمغہ سمجھیئے بے جا ۔ اوندے استعمال کیتے پَر تُلیندا پئے ۔ اوندا ضمیر فرائض دی ادائیگی اُتے تاں نی جاڳدا اوں ویلھے ایکوں نندر آ ویندی اے؟

او آہدن تاں ’’مشکلیں اتنی پڑیں مجھ پر کہ آساں ہو گئیں‘‘ میں ایں ڳالھ اُتے حیران ہاں ایہ سب کجھ کِھل کِھل تے سُݨیندی اے اوندے اَکھیں اِچ ہنجوں نی ڈَٹھے ، آفرین ہے ، سلام اوندی عظمت کوں اکثر انسانی کہانیاں اِچ زمین کنبدی اے ۔ ضمیر نی کنبدے۔

## حوالہ
کتاب: رَلے پندھ کریسوں ، مصنّف: زاہدہ اجمل ہاشمی، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز‘ ملتان