open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خلیہ

thumb|حیواناتی خلیہ
خَلیہ (عربی: خلية. فارسی: یاخته. انگریزی: Cell) تمام جانداراں دی ساخت تے فعل دی اکائی ہے۔ سوکھے لوظیں وچ جیویں جو مکان سلہاں توں مل تے بݨدا ہے تے سلہ ہی مکان دی بنیادی اکائی ہے۔ ایویں ای انسان تے تمام جاندار خلیاں کنوں مل تے بݨدے ہن تے خلیہ ہی انسان تے تمام جانداراں دی بنیادی اکائی ہے۔ عمومی طور تے خلیہ کوں تمام زندہ اجسام دی بنیادی ساختی تے فعلیاتی اکائی تصور کیتا ون٘ڄ سڳدا ہے، پر ول اے  خلیہ وی اپݨے آپ وچ مزید ذیلی ساختی تے فعلیاتی اکائیاں توں مل تے بݨیا ہوندا ہے۔۔ ہک خلیہ او تمامی افعال (مثلاً تغذیہ تے نمو، اخراج تے تولید تے تنفس وغیرہ) انجام ݙیندا ہے جو کہیں جاندار کوں حیات دی بقا کیتے درکار ہوندے ہن۔

خلیات دیاں ݙو بنیادی قسماں:
 
1- حقیقی المرکز تے

2- بدائی المرکز کوں ہک اظہاری خاکے دی مدد نال ݙکھایا ڳیا ہے۔

ہک واحد خلیہ اپݨے طور تے ہک آزاد جسم دی حیثیت وچ وی زندگی بسر کر سڳدا ہے ایویں اجسام کوں یک خلوی (unicellular) جاندار آکھیا ویندا ہے جݙاں جو ہک توں زائد خلیات توں مل کے بݨݨ والے جانداراں کوں کثیر خلوی (multicellular) جاندار آکھیا ویندا ہے، ایویں کثیرخلوی جانداراں وچ خلیات دی تعداد مختلف انواع وچ مختلف ہوندی ہے جو کجھ سو توں گھن تے ارباں تک پُڄ سڳدی ہے، مثلاً انسانی جسم وچ تقریباً ہک سو کھرب (10،000،000،000،000) خلیات  ہوندے ہن۔ واضح رہوے جو تعداد دی ایہ مقدار صرف ہک ممکنہ حد تک درست لاتا ڳیا اندازہ ہے۔

ہک مثالی خلیہ

ہک مثالی خلیے کوں بنیادی طور تے ترے وݙے یا اہم حصیاں وچ تقسیم کیتا ون٘ڄ سڳدا ہے

1-خلیاتی جھلی (cell membrane) جیرھی خَلیہ کوں ولیٹھی ہوئی ہے تے خلیے دے اندر دی فضا یعنی درون خَلیہ کوں بیرونی فضاء (بیرون خَلیہ) توں جدا کریندی ہے

2-ہیولی یا خَلیہ مائع (cytoplasm)

3-مرکزہ (nucleus)
ونکی:سائنس
سقوط خلافت

سقوط خلافت عثمانیہ ہک ٻہوں وݙا تے اہم واقعہ ہئی جیہڑا کہ تریخ اسلام اچ تھیا ہئی ۔ ایندے پچھوں کئی وجوہات ہن ۔ ایندا اغاز انیسویں صدی دے شروع اچ تھیا ہئی جݙاں یورپ دی طاقت ودھݨ لگی تے سلطنت عثمانیہ کمزور تھیوݨ لگی ۔ ایندے علاوہ ، قوم پرستی دے نظریات وی ودھݨ لگے جس دی وجہ توں سلطنت دے اندر موجود مختلف نسلی گروہ آزاد تھیوݨا چاہندے ہن ۔ پہلی جنگ عظیم اچ شکست وی ایندا ہک وݙا سبب ہئی ۔ جنگ دے بعد ، اتحادی طاقتاں نے سلطنت عثمانیہ کوں تقسیم کرݨ دا فیصلہ کیتا ۔ 1922ء اچ ، ترک قومی تحریک نے مصطفی کمال اتاترک دی قیادت اچ سلطنت عثمانیہ کوں ختم کر ݙتا تے جمہوریہ ترکیہ قائم کیتا ۔ ایندے بعد 1924ء اچ خلافت کوں وی ختم کر ݙتا گیا ۔ سقوط خلافت عثمانیہ دے نتیجے اچ دنیا بھر دے مسلماناں اچ ہک خلا پیدا تھی ڳیا ۔ ایندے نال عالم اسلام اچ سیاسی تے ثقافتی تبدیلیاں آئیاں ۔

## حوالے
سرائیکی سماج وِچ میڈیا

سرائیکی سماج وِچ میڈیا

سرائیکی وسیب ہِک ٻہوں قدیم تے تہذیب یافتہ خطہ ہِے۔ اِیں خطے دی آپݨی ثقافت، زبان، ادب تے تاریخ ہِے۔ سرائیکی سماج وِچ میڈیا ٻہوں اہم کردار ادا کریندا پِے۔ اِیں سماج دے مسائل، ثقافت، ادب اَتے فنون لطیفہ کوں اجاگر کرݨ اَتے سرائیکی لوکاں دی آواز بݨݨ وِچ میڈیا ٻہوں مددگار ثابت تھیندا پِے۔

میݙیا دے ذریعے سرائیکی سماج دی عکاسی:

## سرائیکی زبان و ادب دی ترویج
میڈیا سرائیکی زبان و ادب کوں ودھاوݨ اَتے ایندی ترویج کِیتے ٻہوں اہم کردار ادا کریندا پِے۔ ریڈیو، ٹی وی اَتے اخبارات وِچ سرائیکی پروگرام نشر تھیندے ہِن۔ جیندے وِچ سرائیکی شاعری، افسانے، ناول اَتے ڈرامے پیش کیتے ویندے ہِن۔ اِیں طرحاں سرائیکی زبان و ادب نویں نسل تئیں پُڄدی ہِے۔

## ثقافت دی نمائندگی
سرائیکی ثقافت ٻہوں رنگا رنگ ہِے۔ اِیں وِچ مختلف قسم دے رواج، فنون لطیفہ اَتے دستکاریاں شامل ہِن۔ میڈیا اِنھاں سب ثقافتی رنگاں کوں نشابر کریندا ہِے۔ سرائیکی لوک موسیقی، سرائیکی ڈانس، سرائیکی لباس اَتے سرائیکی کھاݨے میڈیا دے ذریعے دُنیا بھر وِچ مشہور تھیندے پِن۔

## مسائل دی نشاندہی
سرائیکی وسیب وِچ ٻہوں سارے مسائل ہِن۔ جیویں کہ غُربت، بے روزگاری، تعلیم دی کمی اَتے صحت دیاں سہولتاں دا فقدان۔ میڈیا اِنھاں مسائل کوں اُجاگر کر کے حکومت اَتے متعلقہ اداریاں دی توجہ اِیں پاسے مبذول کرویندا ہِے۔ جیندے نتیجے وِچ اِنھاں مسائل دے حل کِیتے کوششاں کیتیاں ویندیاں ہِن۔

## آواز بݨݨ
میڈیا سرائیکی لوکاں دی آواز بݨدا ہِے۔ اِے عام لوکاں دے مسائل اَتے شکایات کوں حکومتی ایواناں تئیں پُچویندا ہِے۔ جیندے نال سرائیکی لوکاں کوں انصاف ملݨ وِچ مدد ملدی ہِے۔

اِے ڳالھ یاد رکھݨ ضروری ہِے کہ میڈیا ہِک ٻہوں طاقتور اوزار ہِے اَتے اِیندا استعمال مثبت انداز وِچ کرݨا چاہیدا ہِے۔ میڈیا دے ذریعے سرائیکی سماج کوں ٻہتر بݨاوݨ اَتے ایندی ترقی وِچ مدد ݙتی ون٘ڄ سڳدی ہِے۔

شان سرائیکی
لالہ ہرکشن لال

thumb|لالہ ہرکشن لال

لالہ ہرکشن لال (1864/66 – 13 فروری 1937) ہک ہندوستانی صنعت کار، کاروباری شخصیت تے سیاست دان ہن۔ اوہ پنجاب نیشنل بینک دے شریک بانی تے ٻہوں ساریاں فیکٹریاں تے بینکاں، جنہاں وچ پنجاب کاٹن پریس کمپنی لمیٹڈ، پیپلز بینک آف انڈیا لمیٹڈ، امرتسر بینک لمیٹڈ؛ آزادی توں پہلے ہندوستان وچ کانپور فلور ملز لمیٹڈ دے بانی ہن۔ انہاں نے انڈین ایسوسی ایٹڈ چیمبر آف کامرس دے قیام وچ وی اہم کردار ادا کیتا، جو فیڈریشن آف انڈین چیمبرز آف کامرس اینڈ انڈسٹری دی تشکیل دا پیش خیمہ ہئی۔ سیاست دان دے طور تے، انہاں نے 1920 تے 1923 دے درمیان صوبہ پنجاب دی حکومت دے وزیر زراعت دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں۔

## معلومات شخصیت

## ڄمݨ دی تاریخ
سنہ 1864ء

## ڄمݨ دی جھا
لیہ

## انتقال
13 فروری 1937ء

## عمر
72_73 سالھ

## شہریت
برطانوی ہند

## اولاد
کے ایل گابا

## عملی زندگی

## کم کار
کاروباری شخصیت ، بینکار

## شروعاتی حیاتی
اوہ صوبہ پنجاب وچ ڈیرہ غازی خان دے نزدیک لیہ  دے قصبے وچ پیدا تھئے۔ پیدائشی طور تے انہاں دا تعلق ہک **کھتری خاندان** نال ہئی۔ ہرکشن لال دی تعلیم **گورنمنٹ کالج، لاہور** وچ تھئی۔ بعد وچ اوہ اسکالرشپ تے **ٹرینیٹی کالج، کیمبرج** ڳئے تے اتھاں ریاضی دے **ٹرپوز** وچ امتیازی پوزیشن حاصل کیتی۔ لاہور واپس آوݨ دے بعد انہاں نے ریاضی دے **لیکچرر** دے طور تے کم کیتا۔

## پیشہ ورانہ حیاتی
بینکر دیال سنگھ مجیٹھیا دے مشورے تے، **"پیسے"** دے حصول کیتے اوہ کرو جیہڑا پسند کریندو، ہرکشن لال نے **پنجاب نیشنل بینک** دے اعزازی سیکرٹری بݨ کے کاروبار وچ آپݨی پیشہ ورانہ زندگی دی شروعات کیتی۔ اڳلے سال، انہاں نے **لاہور** وچ **بھارت انشورنس کمپنی** دی بنیاد رکھی تے ایندے بعد اخبار **دی ٹریبیون** دے اجرا دے دوران ٹرسٹیز وچوں ہک ہن۔ **1899** تک، انہاں نے وکالت دا پیشہ ترک کر ݙتا تے خود کوں صنعتی تے تجارتی تنظیماں وچ شامل کر گھدا۔ انہاں کوں **لیفٹیننٹ گورنر لوئس ڈین** نے **لاہور الیکٹرک سپلائی کمپنی** دے قیام کیتے منظور کیتا، جیہڑی **1913** وچ لاہور دی ابتدائی بجلی دا بنیادی ڈھانچہ بݨی۔ 

ایں تجارتی کامیابی دے بعد، ہرکشن لال کوں مذہبی انتہا پسنداں تے برطانوی نوآبادیاتی حکومت دی طرف کنوں  مشکلات دا سامݨا کرݨا پیا۔ انہاں کوں **آریہ سماج** دے اراکین نے نشانہ بݨایا، جنہاں نے مبینہ طور تے اپݨے بینکنگ کلائنٹس وچ اضطراب تے خوف و ہراس پیدا کیتا۔ **اپریل 1919** وچ، انہاں کوں سازش تے **"بادشاہ دے خلاف جنگ چھیڑݨ"** دے الزام وچ گرفتار کر گھدا ڳیا۔ انہاں کوں ہک مختصر سزا سنائی ڳئی۔ سزا کٹ کے اوہ دوبارہ کاروباری معاملات طے کرݨ لڳے۔ بعد وچ انہاں کوں **پیپلز بینک** دے متعلق الزامات دا سامݨا کرݨا پیا تے کیس بند تھیوݨ توں پہلے ہی انہاں دی موت تھی ڳئی۔ انہاں دے پتر، وکیل تے مصنف **کے ایل گاوبا** نے، **سر ڈگلس ینگز میگنا کارٹا** دے عنوان نال ہک کتاب لکھ تے چیف جسٹس دے خلاف جوابی کارروائی کیتی تے توہین دے جرم وچ جیل دی سزا کٹی۔

## حوالہ جات
مدیحہ شاہ

مدیحہ شاہ یا روبینہ بٹ (اردو: مدیحہ شاہ، کنوں) ہِک پاکستانی فلم اَتے منچ اداکارہ اَتے رقاصہ ہِن۔ مدیحہ شاہ 1980ء اَتے 1990ء دے ݙہاکے دے وِچالے فلم وِچ سرگرم ہَئی۔

## کَم کار آلی حیاتی
مدیحہ شاہ نے بطورِ ماڈل آپݨے کَم کار دا اَغاز کِیتا اَتے انّھاں دی ہِک ٻیلی نے انّھاں کوں ٹیلی ویژن تے سُن٘ڄاݨ کرائی۔ مدیحہ شاہ دا پہلا ڈرامہ پنجابی ٻولی دا "ہری بھری چھاء" ہَئی جہڑا لاہور ٹیلی ویژن اُتے نشر کِیتا ڳِیا ہَئی۔ 1989ء وِچ، مدیحہ شاہ نے راشد ڈار دے ٹیلی ویژن ڈرامے "سورج کے ساتھ ساتھ" وِچ وی کَم کِیتا۔

2015ء وِچ مدیحہ شاہ کوں فیشن ڈیزائن وِچ وی دلچسپی پیدا تھی ڳئی۔ جولائی 2015ء وِچ، پاکستان دے کراچی وِچ فیشن نمائش دا انعقاد کِیتا۔

## ذاتی حیاتی
مدیحہ شاہ دی ابتدائی نو عمری وِچ ای "سید واجد علی شاہ" دے نال شادی تھی ڳئی ہَئی اَتے انّھاں دا اَخِیرلا ناں "شاہ" پے ڳیا ہَئی پَر اِین٘دے کُجھ مُد بعد ای طلاق تھی ڳئی۔ مدیحہ شاہ نے نومبر 2014ء وِچ جاوید اقبال (کینیڈین تاجر) نال شادی کِیتی ہَئی۔  

## چوݨویں فلمو گرافی

* انٹرنیشنل لٹیرے
* زمین آسمان
* لاٹ صاحب
* میں نے پیار کیا
* پیاسا ساون
* ننگے پاؤں
* منڈا کشمیری
* میں جینا چاہتی ہوں
* نرگس
* نگینہ
* گلفام
* مجاجن

## حوالے

ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی سٹیج اداکارائیں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ماریہ واسطی

ماریہ واسطی (اردو: ماریہ واسطی، کنوں) ہِک پاکستانی فلم، ٹیلی ویژن اداکارہ اَتے میزبان ہِن۔ ماریہ واسطی اِیں ویلے پاکستانی ٹیلی ویژن چینل "بی ایل انٹرٹینمنٹ" وِچ گیم شو کروڑوں میں کھیل دی میزبانی کرین٘دی ہِن۔  

## حیاتی دا احوال

### ابتدائی حیاتی
ماریہ واسطی 14 اگست 1965ء کوں تنزانیہ دے دار السلام وِچ ڄَمّی ہَئی۔ پاکستان منتقل تِھیوݨ کنوں پہلاں ماریہ واسطی نے آپݨے ابتدائی سال آپݨے ٹَٻّر دے نال تنزانیہ وِچ گُزارے۔

## چوݨویں فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن

### ٹیلی فلماں

* *کالو*
* *پریندا*
* *اے بھائی زرے دیکھ کے*
* *ماں میں تم سے پیار کرتا ہوں*
* *عورت کی بقا*
* *پریندا*
* *اے بھائی زرے دیکھ کے*
* *ماں میں تم سے پیار کرتا ہوں*
* *عورت کی بقا*
* ہے (وہاں راج میں)
* *استنبول سے طلوع آفتاب*

## فلماں

* *[[:ur:رام_چند_پاکستانی|رام چند پاکستانی]]* 2008-کملا
* *[[:ur:لو_میں_گم|محبت میں گھم]]*
* *یارانا* 2009-پشتون

## حوالے

ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
فریال گوہر

فریال گوہر (اردو: فریال گوہر، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ، ٹیلی ویژن دی مصنفہ اَتے انسانی حقوق دی کارکن ہِن۔ اُوہ "وارث"، "اڑان"، "چاندنی راتیں"، "چاند گرہن"، "وصال" اَتے "موہنی مینشن کی سنڈریلاین" وِچ آپݨے کرداراں کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِن۔

## ابتدائی حیاتی
فریال 18 دسمبر 1959ء کوں لاہور، پاکستان وِچ ڄَمّی ہَئی۔

## عملی حیاتی
فریال نے 1980ء وِچ پی ٹی وی اُتے بطورِ اداکارہ اَغاز کِیتا۔ اُوہ آپݨے پئے جمال شاہ دے نال ڈرامہ "ٹریفک" وِچ نظری۔ وَل اُوہ ڈرامیاں "اڑان"، "چاند گرہن" اَتے "چاندنی راتیں" وِچ نظری۔

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن

### ٹیلی فلم

### فلم

### موسیقی ویڈیو

## اعزازی سفیر

* 1999ء وِچ یو این ایف پی اے دی خیر سگالی سفیر 
* 2018ء وِچ سفیر برائے کینسر کیئر 
* 2019ء وِچ پاکستان سافٹ بال دی سفیر 

## حوالے

ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پاکستانی اردو مصنف
ونکی:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
ونکی:پاکستانی سٹیج اداکارائیں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
فرح طفیل

فرح طفیل (اردو: فرح طفیل، کنوں) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ اَتے ریڈیو جوکی ہِن۔ انّھاں نے 2000ء دے ݙہاکے دے وِچالے آپݨے کَم کار دا اَغاز کِیتا ہَئی۔ فرح طفیل نے ٹیلی فلم "تحریم" وِچ تحریم دا کردار ادا کِیتا اَتے اِیں کردار کوں ݙاڈھی پذیرائی مِلّی۔ اِیں کردار کِیتے فرح طفیل کوں "ہم ایوارڈ برائے بہترین اداکارہ" نال نوازیا ڳِیا۔ اُون٘دے ٹیلی ویژن دے قابلِ ذکر ڈرامیاں وِچ:*ہم تم اور وہ* (2008) ، *دل کی باتیں* (2008) ، تھکن (2012) ، *تیری* *رہ میں رل گئی* (2012) ، *[[:ur:کچھ_پیار_کا_پاگلپن|کچھ پیار کا پاگل پن]]* (2014) ، *کنیز* (2015) ) ، *باغی* (2017) ، *پنجرہ* (2017) ، *گھگی* (2018) ، *آخری اسٹیشن* (2018) ، *حور پری* (2019) شامل ہِن۔    

## ٹیلی ویژن

## حوالے

ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
فردوس بیگم

فردوس بیگم (اردو: فردوس بیگم، کنوں) جیکوں "فردوس" دے ناں نال وی سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے، ہِک پاکستانی فلمی اداکارہ ہَئی جہڑی 1970ء دے ݙہاکے دی شہرہ آفاق پنجابی فلم "ہیر رانجھا" وِچ آپݨے کردار کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہَئی۔

انّھاں نے آپݨے کَم کار دا اَغاز فلم "فانوس" کنوں بطورِ کلاسیکی رقاصہ کِیتا۔ 

## چوݨویں فِلمو گرافی

## حوالے

ونکی:پشتو سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:لاہوری شخصیتاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
فرح شاہ

فرح شاہ (اردو: فرح شاہ، کنوں) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ اَتے ماڈل ہِن۔ انّھاں نے کئی ڈرامیاں وِچ کَم کِیتا۔ اِیہ "بوٹا فرام ٹوبہ ٹیک سنگھ"، "لنڈا بازار" اَتے "چشمن" وِچ آپݨی اداکاری دی وجہ کنوں سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِے۔

انّھاں نے ہِک موسیقی شو "یہی تو ہے لالی ووڈ" دی میزبانی وی کِیتی ہِے۔ بعد وِچ انّھاں نے سیریل "بوٹا فرام ٹوبہ ٹیک سِنگھ" وِچ کَم کِیتا۔ 

## ٹیلی ویژن

## اعزازات اَتے نامزدگیاں

## حوالے

ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:لاہور دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
سعدیہ امام

سعدیہ امام (اردو: سعدیہ امام، کنوں) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن دی میزبان، اداکارہ اَتے ماڈل ہِن۔ سعدیہ پاکستان دے شہر ضلع راولپنڈی وِچ ڄَمّی ہَئی۔ سعدیہ اشتہاراں، ڈرامیاں اَتے موسیقی ویڈیوز وِچ آپݨے فَن دا مظاہرہ کرین٘دی ہِن۔ اُوہ اداکار اَتے کامیڈین عالیہ امام دی بھیݨ ہِن۔

## حیاتی دا احوال
سعدیہ نے کئی مشہور ڈرامیاں وِچ اداکاری کِیتی جِنّھاں وِچ: "جب جب دل ملے"، "کالونی نمبر 52"، "تپش"، "انوکھا بندھن"، "آنگن بھر چاندنی"، "کونج" اور "آسمان " شامل ہیں۔  

## ٹیلی ویژن میزبان

* "سماء کے مہمان" سماء ٹی وی اُتے  (2015ء – ہُݨ تئیں)

## ٹیلی ویژن ڈرامے

* * الجھن
* * خالی ہاتھ
* * غریب شہر
* * کہاں سے کہاں تک
* * جب جب دل ملے
* * اپنے ہوئے پرائے
* * سنگھار
* * چھوٹی سی دنیا
* * نصیب 
* * امید
* * پہلی بارش
* * بندے علی اور بندگی
* * سات سر رشتوں کے
* * مسافت
* * دیا
* * تھوڑا سا آسمان
* * پانی پہ نام
* * پیار میں
* * امراؤ جان ادا
* * دل درد دھواں
* * رانی بیٹی راج کرے گی
* * انوکھا بندھن
* * کنارہ مل گیا ہوتا
* * اسے بھول جا
* * وفا ، لائلٹی
* * ہم سے جدا نہ ہونا
* * آنگن بھر چاندنی
* * دوہری
* * صرف ایک بار
* * کالونی 52
* * مامتا
* * اجازت
* * چاہت
* * ابھی دور ہے کنارہ
* * بلقیس کور
* * عشق جنون دیوانگی
* * روشن ستارہ

## حوالے

ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:1979ء دے ڄمان٘درُو
ایمان سلیمان

ایمان سلیمان (اردو: ایمان سلیمان، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ: 1 جنوری 1992ء) ہِک پاکستانی ماڈل اَتے اداکارہ ہِن۔ انّھاں نے آپݨے ماڈلنگ دے کَم کار دا اَغاز 2017ء وِچ کِیتا ہَئی اَتے اُون٘دے بعد کنوں ریمپ اَتے اشتہاراں وِچ نظر آئی۔ ایمان کوں سرمد کھوسٹ دی فلم "آخری اسٹیشن (2018ء)" وِچ یاسمین دے کردار کِیتے وی سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔ 2019ء وِچ، انّھاں کوں 18 ویں لکس سٹائل ایوارڈ برائے بہترین اُبھردی ہوئی ماڈل کِیتے چُݨیا ڳِیا ہَئی۔ ایمان زنانیاں دے حقوق دی علمبردار وی ہِن۔ انّھاں نے طلبہ دے حقوق کِیتے اَتے می ٹو تحریک جئیں تحریک دی تائید کِیتی ہِے۔

## فلمو گرافی

## حوالے

ونکی:زنانیت پسند پاکستانی
ونکی:می ٹو تحریکاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:اسلام آباد دیاں شخصیتاں
جیا علی

جیا علی (اردو: جیا علی، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ اَتے ماڈل ہِن۔ جیا کوں ڈرامہ سیریز "بند کھڑکیوں کے پیچھے"، "ہم ٹھہرے گناہگار"، "پکار" اَتے "میر ابڑو" جئیں ٹیلی ویژن ڈرامیاں وِچ آپݨے کرداراں کِیتے سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔    

## ابتدائی حیاتی
جیا 1972ء وِچ 8 ستمبر کوں پاکستان دےشہر لاہور وِچ ڄَمّی ہَئی۔ اِیں نے سینٹ میری ہائی سکول کنوں آپݨی تعلیم پوری کِیتی۔

## کَم کار آلی حیاتی
جیا نے پی ٹی وی اُتے اداکاری دا اَغاز کِیتا۔  

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن

### ٹیلی فلم

### فلم

## حوالے

ونکی:پنجاب، پاکستان دیاں ماڈل زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پنجابی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:لاہور دے ڄماندرو شخصیتاں
ثناء بچہ

**ثناء بچہ** ہِک پاکستانی نیوز اینکر ہِن، جہڑی پرائم ٹائم نیوز ٹاک شوز وچ نظردی ہِن۔ 

## کَم کار آلی حیاتی
ثناء نے پروڈکشن ڈویلپمنٹ ایسوسی ایٹ د‏‏ی حیثیت نال اَغاز کِیتا ہَئی اتے جیو نیوز اُتے انگریزی ٻولی دے پہلے بلیٹن د‏‏ی پروڈیوسر بݨی۔  اِین٘دی تیاری کنوں اَن٘ج ، ثناء اکثر شو د‏‏ی میزبانی کرین٘دی ہَن۔ انگریزی بلیٹن دے بعد ، ثناء نے چینل دا پہلا انگریزی شو نیوز ڈے تیار کيتا ۔ *انہاں نے نويں پروگرام لائکن وچ * سوئچ کرݨ کنوں پہلاں *موجودہ معاملات دے پروگرام کرائسس سیل کے* ایگزیکٹو ڈائریکٹر د‏‏ی میزبانی د‏‏ی خدمات انجام ݙتیاں۔  ثناء پاکستانی سیاست تے خارجہ تعلقات ، جنوبی ایشیا تے مشرق وسطی دے امور تے خطے وچ امریک‏‏ی مداخلت جئیں موضوعات دا احاطہ کرین٘دی ہِن۔

جون 2012 وچ ، ثنا نےمبینہ طور اُتے عامر لیاقت حسین دی خدمات حاصل کیتے ون٘ڄݨ دے معاملے اُتے ،جِنّھاں کوں جیو دا نائب صدر مقرر کيتا گیا ہَئی، جیو نیوز تو‏ں استعفیٰ ݙے ݙِتّا ہَئی، پَر بعد وچ وَلا جیو نیوز وچ شامل تھی ڳئی۔  نومبر 2012 وچ ، ثناء نے عامر لیاقت اُتے مبینہ طور اُتے ٻالاں  د‏‏ی سرگرم کارکن ملالہ یوسف زئی دے بارے وچ ہِک شو د‏‏ی میزبانی کرݨ تے ، جیو تو‏ں وَلا استعفیٰ ݙے ݙتا تے دنیا نیوز وچ شمولیت اختیار کيتی۔

## فلمی گرافی

* *[[یلغار (فلم)|یلغار]]* بحیثیت سعدیہ
* *[[کوئٹہ: فراموش کردہ خواباں دا شہر]]* (پروڈیوسر)

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* ثناء بچہ ٹویٹر پر
* پاکستانی اینکر ثناء بچہ د‏‏ی شادی کيتی مکمل جھلکیاں (فوٹو شوٹ) 
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی صحافی زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جیو ٹی وی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دے صحافی
ونکی:کراچی دیاں صحافی زنانیاں
ثریا

ثریا جمال شیخ (اردو: ثریا، کنوں) جہڑی ثُریا دے ناں نال مشہور ہِن، بالی ووڈ دی معروف اداکارہ اَتے پس پردہ گائیک ہَن۔ ثریا فلمی دُنیا وِچ 1936ء کنوں 1963ء تئیں سرگرم رہی۔

1936ء کنوں 1963ء دے وِچالے وِچ، ثریا نے 67 فلماں وِچ اداکاری کِیتی اَتے 338 ڳاوݨیں گائے۔ اُوہ ہندی سینما دی عظیم اداکاراواں وِچوں ہِک ہَئی اَتے 1940ء اَتے 1950ء دے ݙہاکیاں وِچ ہندی اَتے اردو ٻولی دیاں فلماں دی ہِک معروف زنانی ہَئی۔ اُوہ ہِک مشہور پس پردہ گائیک وی ہَئی جئیں زیادہ تر آپݨیاں فلماں وِچ آپݨے کِیتے گایا ہَئی۔ جہڑیلے ثریا صرف 12 ورھیاں دی ہَئی اُوں ویلے کنوں انّھاں نے گائیکی دا اَغاز فلم "نئی دنیا (1942ء)" وِچ ہِک ڳاوݨے نال کِیتا۔

## حوالے

ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:گوجرانوالہ دیاں شخصیتاں
ونکی:غزل گائیک
ونکی:پنجاب، بھارت دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پنجاب، بھارت دے گائیک
ونکی:ممبئی دے گائیک
ونکی:بھارتی فلمی گائیک
ونکی:بھارتی فلمی اداکار
ونکی:وِیہویں صدی دے ہندوستانی گائیک
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی گائیک زنانیاں
ونکی:پنجاب، بھارت دیاں موسیقار زنانیاں
جہاں آراء حئی

جہاں آراء حئی (اردو: جہاں آراء حئی، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِن۔ انّھاں کوں "میرے ہمدم"، "آتش" اَتے "مہندی" جئیں ٹیلی ویژن ڈرامیاں وِچ آپݨے کرداراں کِیتے سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔

## ابتدائی حیاتی
جہاں آراء پاکستان دے شہر کراچی وِچ 23 دسمبر 1939ء وِچ ڄَمّی ہَئی۔ انّھاں نے جامعہ کراچی کنوں آپݨی تعلیم پوری کِیتی۔  

## کَم کار آلی حیاتی
انّھاں نے 1960ء دے ݙہاکے وِچ آپݨے اداکاری دے کَم کار دا اَغاز کِیتا۔  اُوہ پی ٹی وی اُتے ڈرامیاں وِچ نظری۔ انّھاں دے مشہور ڈرامیاں وِچ:زرد موسم، رشتے کچھ ادھورے سے، مہندی، ایک تھی مثال، دل بے قرار، میکے کی یاد نا آئے ، خلش اَتے میرے ہمدم شامل ہِن۔انّھاں نے فلماں وِچ وی اداکاری کِیتی، انّھاں دی پہلی فلم دا ناں "لالہ بیگم" ہَئی۔ 

## فلوگرافی

### ٹیلی فلم

### فلم

## حوالے

ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
جمیلہ رزاق

جمیلہ رزاق (اردو: جمیلہ رزاق، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِن۔ انّھاں نے پاکستانی سینما وِچ اردو فلماں وِچ اداکاری کِیتی اَتے فلماں "*نیا دور* (1958ء)، *فیصل* (1959ء)، *اور بھی گم ہیں* (1960ء)، *گل بکاولی* (1961ء)، *انقلاب* (1962ء)اَتے *عشق پر زور نہیں (1963ء) وِچ آپݨے کرداراں کِیتے مشہور ہِن* ۔ 

## چوݨیوں فلمو گرافی

### فلماں

## حوالے

ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ثروت عتیق

ثروت عتیق (اردو: ثروت عتیق، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِن۔ اُوہ ڈرامیاں "دروازہ"، "دکھوں دی چادر"، "مرزا اینڈ سنز"، "سمندر"، "سچ جھوٹ"، "آنکھ مچولی" اَتے "گیسٹ ہاؤس" وِچ آپݨے کرداراں کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِن۔

## ابتدائی حیاتی
ثروت 1949ء وِچ 22 مئی کوں لاہور، پاکستان وِچ ڄَمّی ہَئی۔ انّھاں نے پنجاب یونیورسٹی کنوں صحافت وِچ ایم اے کِیتا۔

## فلموگرافی

### ٹیلی ویژن

### ٹیلی فلم

## حوالے

ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیک
ونکی:لاہور دے ڳائیک
ونکی:پنجابی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:پاکستانی سٹیج اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
بینا چوہدری

بینا چوہدری (اردو: بینا چوہدری، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے۔ اُوہ ڈرامیاں "رومیو ویڈز ہیر"، "عشق زہے نصیب"، "سنو چندا 2"، "گھسی پٹی محبت" اَتے "کہیں دیپ جلے" وِچ آپݨے کرداراں کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِن۔

## ابتدائی حیاتی
بینا 6 مارچ 1968ء کوں لاہور، پاکستان وِچ ڄَمّی ہَن۔ انّھاں نے لاہور یونیورسٹی کنوں آپݨی تعلیم پوری کِیتی۔

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن

### ٹیلی فلم

### فلم

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
اینی زیدی (اداکارہ)

اینی زیدی  (اردو: اینی زیدی (اداکارہ)، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِن۔ اُوہ ڈرامیاں "دلہن"، "بِن روئے"، "الف اللہ اور انسان" اَتے "فطور" وِچ آپݨے کرداراں کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِن۔

## ابتدائی حیاتی
اُوہ 12 ستمبر 1963ء کوں کراچی، سندھ، پاکستان وِچ ڄَمّی ہَئی۔ انّھاں نے جامعہ کراچی کنوں آپݨی تعلیم پوری کِیتی۔

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن

### ویب سیریز

### ٹیلی فلماں

### فلماں

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
انیتا ایوب

انیتا ایوب (اردو: انیتا ایوب، کنوں) ہِک سابق پاکستانی اداکارہ اَتے ماڈل ہِن۔ انّھاں نے 1980ء اَتے 1990ء دے ݙہاکیاں وِچ بالی ووڈ فلماں، پاکستانی فلماں، ٹیلی ویژن اَتے اشتہاراں وِچ کَم کِیتا ہِے۔ انّھاں دی کَم کار آلی حیاتی مختصر پَر بھارت اَتے پاکستان وِچ ہِک متنازع کَم ہَئی۔ اُوہ 1992ء وِچ پاکستانی ٹیلی ویژن سیریز "حسینہ عالم" وِچ وی نظر آئی۔

## چوݨویں فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن سیریز

### فلماں

## حوالے

ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
انعم فیاض

انعم فیاض (اردو: انعم فیاض، کنوں) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ہِن۔ اُوہ پاکستانی ڈرامیاں "احمد حبیب کی بیٹیاں" اَتے "میری ماں" وِچ اداکاری دے جوہر ݙِکھا چُکی ہِن۔ این٘دے ٻئے ڈرامیاں وِچ "عشق عبادت" اَتے ٹیلی ویژن شو "پرورش" شامل ہِن۔

## ذاتی حیاتی
انعم فیاض نے اسد انور نال 25 نومبر 2016ء کوں مکہ وِچ شادی کِیتی ہَئی۔

## ٹیلی ویژن

### ڈراما سیریل

### ٹیلی فلماں

## حوالے

ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:کراچی دے ڄماندرو
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
بیبو (اداکارہ)

بیبو  (اردو: بیبو (اداکارہ)، کنوں) ہندی اَتے اردو فلماں وِچ کَم کرݨ آلی گائیک اَتے اداکارہ ہَئی۔ 1933ء کنوں 1947ء تئیں اِیں نے بھارتی سینما گھر وِچ کَم کِیتا۔ 1947ء وِچ اُوہ تقسیم ہند دے بعد پاکستان آ ڳئی۔

## فلمو گرافی

### بھارت وِچ:

### پاکستان وِچ:

## حوالے

ونکی:پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی گائیک زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دے ہندوستانی گائیک
ونکی:مہاجر شخصیتاں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:دہلی دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
انجمن (اداکارہ)

انجمن  شاہین (اردو: انجمن (اداکارہ)، کنوں) پنجابی فلماں وِچ کَم کرݨ آلی ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے۔ اَسّی اَتے نوّے دے ݙہاکیاں وِچ اُوہ ساریاں کنوں مقبول پنجابی فلماں دی ہیروئن ہَئی۔ انجمن بہاولپور وِچ ڄَمّی ہَئی انّھاں دے پِیؤ مشرقی احمد پور کنوں ہَن جہڑے ملتان وِچ رہن٘دے ہَن۔ بعد وِچ انجمنملتان کنوں لاہور منتقل تھی ڳئی۔ 

## فلمو گرافی

## حوالے

ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیک
ونکی:لاہور دے ڳائیک
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پنجابی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں پاکستانی گائیک زنانیاں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:پشتو سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
امر خان

امر خان (اردو: امر خان، کنوں) ہِک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ، ہدایت کارہ اَتے منظر نویس ہِن۔ انّھاں نے 2018ء دی مافوق الفطرت سیریز "بیلا پور کی ڈائن" وِچ نیلوفر (ڈائن) دا کردار ادا کِیتا۔ امر خان نے "کُھلی"، "دِل گمشدہ"، "چھوٹی چھوٹی باتیں" اَتے "دِلِ بے رحم" وِچ مرکزی کرداراں وِچ کَم کِیتا ہِے۔ انّھاں نے آپݨی اداکاری دا اَغاز 2017ء دی مختصر فلم "چشم نم" نال کِیتا ہَئی۔

## فلمو گرافی

### فلم

### ٹیلی ویژن

### موسیقی ویڈیو

## ایوارڈ اَتے نامزدگی

* فاتح - آئی پی پی اے ایوارڈ برائے بہترین خواتین پہلی فلم 
* نامزد –لکس اسٹائل اعزاز - بیسٹ ایمرجنگ ٹیلن
* نامزد –ہم ایوارڈ برائے منفی کردار وِچ بہترین اداکارہ
* نامزد – ہم ایوارڈ برائے بہترین معاون اداکارہ 

## حوالے

ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلم ہدایت کار
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دی پاکستانی اداکار زنانیاں
میلسی

میلسی ضلع وہاڑی دی تحصیل ہے۔آبادی 30ہزار توں ودھ ہے۔ ملتان توں 54میل دے فاصلے تے واقع ہے۔ ایکوں مغلیہ عہد اچ کھچی خاندان نے آباد کیتا ہا۔ 1849ء اچ جݙاں انگریزاں نے پنجاب تے قبضہ کیتا تاں ایکوں تحصیل دا د رجہ ݙے ݙتا۔ 1927ء اچ منڈی ٹائون ، 1958اچ ٹائون کمیٹی ،1963اچ سب ڈویژن تے 1966ء اچ میونسپل کمیٹی دا درجہ ݙتا ڳیا۔ اتھاں کپاہ تے تیل کݙھݨ دے کارخانے ہن۔ طلبہ تے طالبات سانگے انج انج ڈگری کالج ہائی سکول، مڈل سکول موجود ہن۔ کھجور، تمباکو، میندھی، کݨڑک ، لال مرچ تے کپاہ دی پیداوار بکثرت تھیندی ہے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ملتان دے صوفی شاعر

ملتان دت صوفی شاعر ہزاراں تے لکھاں ہِن کیوں جو جݙان دا ملتان اے تاں ایندی زبان وی ہے تے شاعر وی پر حملہ آوریں کجھ نی رہݨ ݙتا چند ناں جو کہ تصوف لکھدے آئن اے ہن :

* بابا فرید الدین گنج شکر (پیدائش 1280ء کوٹھے آلا ملتان )
* شاہ شمس سبزواری (1164ئ) 
* حافظ محمود شیرانی (1054ء نورنامہ )
* حافظ جمال اللہ ملتانی ، عبید اللہ ملتانی ، مولوی خیر دین ، صابر ملتانی ، مضطر ملتانی (1878) 
* اسد ملتانی (1902ئ) 
* حسن رضا گردیزی (1914ئ) 
* امید ملتانی (1920ئ)
* ارشد ملتانی (1924ئ) 
* حبیب نائق ( 1934ئ) 
* ملک اقبال حسن بھپلا (1943ئ)
* عبدالمجید ، علامہ عتیق فکری (15جولائی 1917ء -وفات 20دسمبر 1986) 
* منیر فاطمی (11ستمبر1948)
* اسلم انصاری (30اپریل 1940ئ) 
* حفیظ الرحمان ،ڈاکٹر طاہر تونسوی (1948)
* اقبال ارشد (22اکتوبر 1940ئ)
* عاصی کرنالی ( 2جنوری 1927ئ)
* اصغر علی شاہ (25فروری 1933ئ) 
* بیدل حیدری (20اکتوبر 1926ئ) 
* حیدر گر دیزی (ستمبر 1924ء -وفات 7جون 1991) 
* حزین صدیقی (1922ئ) اسلم یوسفی (1922) م
* متاز العیشی -کشفی ملتانی (15جنوری1902ئ) 
* حیدر راغب (1918ئ)
* کیفی جام پوری (1905ئ) 
* علامہ نسیم طالوت 

چوک ظاہر پیر دے ملک حاجی سراج احمد 19فروری 1998ء کوں فوت تھئے ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مخدوم جہانیاں جہاں گشتؒ

آپ دا ناں سید جلال الدین حسین اَتے لقب مخدوم جہانیاں جہاں گشت ہے۔ آپ حضرت سید جلال سرخ بخاریؒ دے پوترے اَتے حضرت سید احمد کبیر دے فرزند اکبر ہن ۔ 14 شعبان المعظم 707ہجری کوں اوچ وچ پیدا تھئے۔ ابتدائی تعلیم اپݨے والد ماجد توں حاصل کیتی ایندے بعد حضرت شیخ جمال خداں ردؒ اَتے حضرت شیخ بہائو الدینؒ توں اکتساب علم کیتا۔ سیر و تفریح دے شونقین ہن ہیں واسطے جہاں گشت دا لقب پاتا۔ 785ہجری دی ݙاھ ذوالحجہ کوں ایں دنیا توں رخصت تھی ڳے ۔ مزار مبارک اوچ بخاری دے شمال مغربی گوشے وچ زیارت گاہ خاص و عام ہے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
منشی عبدالرحمن خان

انہاں دا اصل ناں عبدالرحمن خان ہے۔ خدمت خلق تے تصانیف اچ مصروف راہندن ۔ مخصوص شعبہ تعلیمی تاریخ تے اسلام ہے ۔ انہاں دی تصانیف اچ کچہری کی دنیا، ملتان ذیشان، ایں توں علاوہ وی ٻہوں ساریاں کتاباں شامل ہن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ماہرین لسانیات سرائیکی دے بارے کیا آکھدن

دنیا دے منّے منائے لسانی محقق سرجارج گریرسن ، ڈاکٹر محی الدین قادری مور ، روسی محقق ایس یوسمرنوف ، لندن یونیورسٹی دے ڈاکٹر سینتی کمار چٹرجی، ڈاکٹرمسعود حسین خان ، ڈاکٹر سدھیشور رائو ورما ، پروفیسر ڈاکٹر کرسٹوفرشیکل ، ڈاکٹر شوکت سبزواری ، ڈاکٹر طاہر تونسوی ، قیس فریدی ، شوکت مغل ، سجاد حیدر پرویز ، محمد علی صدیقی ، پروفیسر خلیل صدیقی ، ڈاکٹر گوپی چند نارنگ جہے تمام وݙے ماہر لسانیات ایندی لسانی تے ترکیبی خصوصیات کوں مدنظر رکھیندے ہوئے اینکوں الڳ زبان آکھے زبان دی صوتیات ، افعال تے افعال دی گردان ، حروف تے ٻئے لسانی قواعد دے حوالے نال اینکوں ہک الڳ مکمل زبان وی تسلیم کیتے ۔ سرائیکی زبان دیاں اضافی آوازاں صرف سندھی زبان دے علاوہ کہیں ٻئی زبان وچ نی ملدیاں ۔سرائیکی زبان دا اپݨا الگ لسانی مزاج ، لسانی جغرافیہ تے وسیع ادبی سرمایہ موجود ہے ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ملتان دا قلعہ

ملتان نوع انسانی دی ٻہوں قدیم آبادیاں وچوں ہے۔ اتھاں ٻہوں ساری تہذیباں پروان چڑھن۔ تے ول قصہء پارینہ تھی ڳن۔ جتھاں ول ول ایندے تے لشکر کشی تھئی اتھاں ٻہوں جرأت تے ہمت نال ایندا دفاع کیتا ڳیا۔دیو مالائی عہد کوں پچھوں چھوڑیندے ہوئے اساں جائزہ گھنوں تاں پہلا عسکری حوالہ اساکوں سکندر اعظم دے حملے ( 327 ق م) دی صورت میں ملدے۔ جڈݨ اوں نے کثیر جانی نقصان دے بعد اینکوں فتح کیتا۔ راجہ چندر گپت نے بعد وچ یونانی افواج تے غلبہ پاتے۔ ایندے بعد کوشان قبیلہ حکمران رہے۔ مہاراجہ بکرماجیت نے 470 توں 550ق م تئیں برسراقتدار راہوݨ والی قوم  کوں شکست ݙے تے ایں علاقے تے قبضہ کر گھدا ۔ 712ء وچ محمد بن قاسم نے ملتان نے حملہ کیتا تاں محاصرہ طوالت اختیار کر ڳیا ہک ݙینھ ہک ٻڈھا بندہ قلعے توں باہر نکلیا تاں اوں نے امان ݙتے ونجݨ دے وعدے تے ہک خفیہ نہر دا کھوج ݙسایا جیڑھا جو زمین دے تلوں قلعے وچ داخل تھیندی ہئی۔ تے ہک وݙے تلاء کوں پاݨی ݙیندی ہئی محمد بن قاسم نے ایں ذریعے آب رسانی کوں مسدود کر ݙتا تاں محصورین باہر نکل آئے۔ سخت جنگ تھئی مگر محمد بن قاسم کو فتح تھئی ۔ اے قلعہ قرامطہ غزنوی‘ غوری‘ غلاماں ‘ خلجی‘ تغلق ‘ پٹھان تے سکھ عہد وچ مشہور جنگاں دی تفصیلات د ا امین ہے۔مہاراجہ رنجیت سنگھ نے 12/11 سالاں وچ وݙے پیمانے تے 8 زبردست حملے کیتے تے اخیرسال 1818ء وچ ملتان تے قبضہ کر گھدا۔ اوں ویلھے نواب مظفر خان حاکم ہئی جیں نے خوب ڈٹ کے مقابلہ کیتا تے قلعہ ملتان خود دشمن دے حوالے نہ کیتا۔ ایں جنگ وچ عبدالصمد خان بادوزئی نے فیصلہ کن کردار ادا کیتا کیوں جو او قلعہ دے ہک ہک انچ توں واقف ہئی اوں نے توپ خانے دے انچارج دے طور تے نازک مقامات تے گولہ باری کرائی تے سکھاں دے فتح یاب تھیوݨ دی ہموار کیتی۔ پنڄ مہینے تئیں گولہ ٻاری تھیندی رہی تے قلعے دی کندھیں وچ تریڑاں وی پے ڳیاں۔ لیکن محصور نے ہمت نہ ہاری تے اتھاں مٹی دے تودے کھڑے کر ݙتے گئے نواب مظفر خان اپݨے ست پتراں تے ہک دھی سمیت میدان وچ شہید تھئے تے خانقاہ زکریاؒ وچ دفن تھئے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ممدوٹ خاندان

مشہور صوفی درویش بلھے شاہ دی دھرتی ( قصور ) جتھاں تصوف تے علم فضل دا مینہ وسدا راہندے ، ایں دے دامن اچ سیاسی اتار چڑھاؤ دیاں کہانیاں وی پوشیدہ ہن ۔ ایں دھرتی تے ہک مشہور گھرانہ خاندان ممدوٹ دے ناں توں قیادت تے سیاست دی ذمہ داری ادا کریندا راہندے ۔ قصور شہر کوں 1570ء اچ شہنشاہ اکبر اعظم پٹھاݨاں دی وستی دے طور تے وسایا ۔ ایں ویلھے ایں وستی دی آبادی ترائے ہزار توں زیادہ کائنا ہئی ۔ ایں وستی اچ آباد تھیوݨ آلے حسن زئی قبیلہ دے ممدوٹ خاندان دے افراد وی شامل ہن ۔ مغلیہ سلطنت دے زوال تئیں ایہ خا ندان قصور اچ ای آباد ریہا ۔ پنجاب اچ جیں ویلھے سکھاں دی حکومت قائم تھئی تاں سب توں زیادہ مزاحمت دا سامݨا انہاں کوں ایں وستی دے جی دار تے بہادر پٹھاݨاں دا کرݨا پیا ۔آخر کار بھنگی گروپ سردار گلاب سنگھ دی قیادت اچ قصور دے سارے علاقیاں کوں فتح کرݨ اچ کامیاب تھی ڳیا ۔ نظام الدین خان تے قطب الدین خان جیرھے سکے بھرا ہن ، فاتح دے حلقہ بگوش اچ داخل تھی ڳئے ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مولانا سراج مکھݨ بیلویؒ

حضرت خواجہ غلام فرید علیہ الرحمتہ دے خلفاء وچ جئیں بزرگ نے علمی دنیا وچ وݙا ناں پاتا او حضرت مولانا سراج مکھن بیلویؒ دی ذات گرامی ہے۔ انہاں دا شمار انہاں برگزیدہ علمائے حق وچ تھیندے جنہاں اپݨی تمام زندگی خذمت دین وچ گزاری ۔ حضرت مولانا سراج مکھن بیلویؒ خان پور دی نواحی وستی مکھݨ بیلہ وچ 1203ہجری وچ پیدا تھئے۔ حضرت مولانا سراج مکھن بیلویؒ نصف صدی تئیں علوم و معارف دے موتی کِھنڈیندیں1937ء کوں وصال فرما ڳے ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ملتان وچ تعزیہ داری

دیوان ساوݨ مَل دے عہد توں پہلے ملتان اِچ تعزیہ داری تے عزاداری نہ ہوندی ہئی۔ سید لعل شاہ ریاست خیر پور میرس اِچ رہائش رکھیندے ہَن انہاں ایں ریاست اِچ متعددامام باڑے تعمیر کرائے ہن ایندے بعد سید لعل شاہ نقل مکانی کرکے ملتان آ تے آباد تھی ڳئے ۔ 

ایہ دیوان ساوݨ مل دا عہد ہا ملتان اِچ انہاں لوہاری گیٹ دے ٻاہرآستانہ تعمیر کیتا تے عشرہ محرم اِچ مجالس عزاء منعقد کرائیاں جݙاݨ انہاں کوں ایندے اِچ حوصلہ افزائی تھئی تاں انہاں 10محرم کوں ملتان توں ہک تعزیہ کٹھیا ایں طرح ملتان وچوں تعزیہ داری دا آغاز تھیا تے وَل ہولے ہولے شہر دے اکثر محلیں اِچ امام باڑے بݨ ڳئے تے شاہ محمد یوسف گردیز دا آستانہ عزاداری دا مرکز بݨ ڳیا تے وَل امام بارگاہاں دی تعمیر تے تعزیہ داری دا سلسلہ ودھدا ڳیا تے ملتان تعزیہ داری اِچ برصغیر اِچ سبقت گھن ڳیا ۔ سید لعل شاہ دی زندگی اِچ ملتان اِچ بیشتر محلیں اِچ امام باڑے بݨ ڳئے ہن ۔ سید لعل شاہ 1305ھ اِچ ایں دار فانی توں رحلت فرما ڳئے۔

ملتان اِچ جݙݨ تعزیے نکلݨ شروع تھئے تاں مختلف خانداناں تے علاقہ والیاں اپݨے اپݨے تعزیے بݨا تے کڈھݨ شروع کر ݙتے ۔ تعزیہ کڈھݨ والیاں اِچ اہل سنت جماعت والے زیادہ ہِن ۔ تعزیہ داری تے عزاداری دا ہندواں دا وݙا اثر پوندا ،خصوصاً سنگھریاں دے خونی ماتم توں ٻہوں ݙردے ہن ۔ عزادار ماتمی وی اپݨے زبردست جوش و جذبے دا مظاہرہ کریندے ہن ۔ یکم محرم توں نویں محرم تک علم تے ذوالجناح دے جلوس نکلدے تے مجالس عزاء منعقد تھیندیاں ۔ 10ویں محرم تعزیے نکلدے پہلے نمبر تے استاد والا تے ݙوجھے نمبر تے شاگرد والا تعزیہ نکلدا ۔ باقی انہاں دے پچھوں نکلدے ۔ ایہ سلسلہ اَڄ وی اونویں چلدا آندے ۔ اُستاد والا تعزیہ اندرون پاک گیٹ توں تے شاگرد والاتعزیہ خونی برج توں نکلدا ہے ۔ ایہ ݙوہیں تعزیے ملتان دے مشہور تعزیے ہن ۔ برصغیر اِچ انہاں دی شہرت ہئی اے تعزیے پاک گیٹ تے حرم گیٹ توں تھیندے ہوئے شاہ رسال نزد مال گودام سٹی ریلوے سٹیشن تے ویندے تے کجھ تعزیے مزار شہیدی لال دے کول ویندے تے شام توں پہلے پہلے اے سبھے تعزیے دوبارہ واپس اپݨے اپݨے آستانیاں تے گھن تے آندے ویندے تے ہُݨ وی ایہو طریقہ جاری ہے۔

کجھ تعزیے محلہ جھک توں نکلدے ہن تے اے شاہ شمس سبزواری دے مزار تے ویندے ہن تے شام کوں ولدا جِھک اِچ اپݨے آستانیاں تے گھن آندے ویندن۔ اَڄ وی اے سلسلہ جاری ہے ۔ رات کوں اِتھاں شام غریباں منعقد تھیندی ہے ایں رات مزار شاہ یوسف گردیز تے وی شام غریباں منعقد تھیندی ہے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مندر پرہلاد بھگت

قلعہ ملتان دے شمال دی جانب ہک کونے وچ پرہلاد بھگت دا مندر واقع ہے ۔ بیان کیتا ویندا ہے جو زمانہ قدیم وچ ہک راجہ ہرناکشپ نامی ایں علاقہ وچ حکومت کریندا ہا۔ اوں خدائی دا دعویٰ کیتا ہا تے دیوتاواں دی پوجا نال لوکاں کوں سختی توں منع کرݨا شروع کر ݙتا ۔ پرہلاد بھگت ایں راجے دا پُتر ہا ۔ اوں اپݨے پیئو دے ایں دعویٰ توں انحراف کیتا تے لوکاں کوں تلقین کیتی جو راجہ دا دعویٰ بالکل باطل ہے ۔ اساں ساریاں دا پیدا کرݨ والا ایشور تے ماتما ہے جیندی عبادت اساں ساریاں تے فرض ہے ۔ راجہ کوں ایہ گاٖلھ سخت ناگوار گزری پُتر کوں گرفتار کرتے ایہ حکم ݙتا جو سونے دا ہک ستون بھاہ نال تپایا ونڄے تے اوندے نال چھوہر کوںٻدھ ݙتا ونڄے ۔ چنانچہ سارا ݙینہ ایہ ستون بھاہ نال گرم تھیندا ریہا تے جݙاں شام دے ویلے ایں راجکمار کوں ایندے نال ٻدھݨ لڳے تاں او ستون ݙو ٹوٹے تھی ڳیا تے ایندے وچوں ہک شیر نکلیا جئیں راجہ کوں چیر پھاڑ تے رکھ ݙتا ۔ ݙسیا ویندا ہے جو شیر اصل وچ خود وشنو بھگوان ہَن جہڑا نرسنگھ اوتار دی شکل وچ نمودار تھئے ایں زور تے پرہلاد کوں پرہلادبھگت منیا ڳیا تے ایہ مندر اوندی یادگار اِچ قائم تھیا۔

ایہ مندر حضرت غوث بہاء الحق زکریا ؒ ملتانی دے مزار مقدس دے بالکل سامݨے واقع ہا لیکن ایندی تعمیر زمانہ قدیم اِچ تھئی۔ افسوس ایہ ہے جو ایں عمارت تے کُئی پُراݨا کتبہ موجود کائنی ورنہ ایندے توں مزید حالات تاریخی معلوم تھیندے ۔ سرالیگزینڈر برنز جئیں زمانے وچ اِتھاں بطور سیاح وارد تھئے اوں ویلھے ایں مندر دی کوئی چھت کائناں ہئی ۔1853ء وچ ایہ مندر استعمال اِچ وی کائنا ہئی لیکن بعد اِچ ایندی مرمت کرائی ڳئی تے نرسنگھ اوتار دی ہک نویں مورتی ایندے وچ لئی ڳئی ۔ ایہ وی ظاہر ہے جو پہلے روزہ مبارک حضرت غوثؒ دی عمارت دے وچوںہک دروازہ مندر اِچ ونڄݨ کیتے ہا لیکن بعد اِچ اینکوں بند کر ݙتا ڳیا۔1810ء وچ مندر دا کلس ہندوآں ٻہوں اُچا کر ݙتا جیندے آسوں پاسوں خانقاہیں دے سجادہ نشیناں اظہار ناراضگی کیتا تے ہندو مسلماناں دے تعلقات کشیدہ تھی ونڄݨ دی وجہ نال شہر وچ بلوہ وی تھیا۔

سکھ حکومت دی طرفوں ایں مندر دی سرپرستی تھیندی رہی ۔ مندر دے مہنت کوں ہر دکان توں کجھ رقم بطور وظیفہ ملدی ہئی ۔ مئی وچ نرسنگھ چودس دے ناں نال ہک میلہ اِتھاں لڳدا ہا۔ہندو ایں میلہ تے ہزاراں دی تعداد وچ کٹھے تھیندے ہن۔ (بھارت وچ بابری مسیت دی شہادت دے بعد ہک ہجوم ایں مندر کوں مسمار کر ݙتا، ہُݨ اِتھاں مٹی دا ڈھیر باقی ہے)۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مخدوم سید جلال الدین سُرخ بخاریؒ

آپ سلسلہ سہروردیہ دے رکن اَتے خانوادۂ بخاریہ اوچ دے بانی ہن ۔ آپ دے والد گرامی حضرت سید علی ابو الموئد بن جعفر حسینی سادات بخارا دے معزز خاندان توں تعلق رکھیندن۔ آپ دا سلسلہ نسب نو واسطیاں توں امام محمد تقیؒ تئیں پڄدے۔ آپ دی ولادت بخارا وچ 595ہجری وچ تھئی اَتے ابتدائی تعلیم و تربیت اپݨے پیو دی نگرانی وچ کیتی ۔ آپ نے 95سال دی عمر وچ 19 جمادی الاول 690ہجری بمطابق 1291ء وچ وفات پاتی ۔ اچ شریف وچ آپ دا مزار مبارک ہے۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ماء ٻولی تے خرچ کروں

سرائیکی دی ترقی سانگے اساں اشاعتی ادارہ قائم کیتے، اللہ سئیں جو دھیلہ ٹکا ݙتے سرائیکی ماء ٻولی تے خرچ کیتے، کرائے دے بتھے پراݨے مکان ءِ چ حیاتی گزار ݙتی اے، پر سرائیکی ماء ٻولی دے شیش محل کھڑے کر ݙتن۔میکوں میݙے ٻال آہدن جو سارے لوک گھر بݨویندن تساں صوبہ بݨویندے ودو ،میں اکھینداں جو ہک بندے یا ہک کنبے دے گھر دی بجائے  کروڑیں انسانیں دا صوبہ بݨ ونڄے تاں ٻیا کیا چہیدے؟ صوبہ بݨسے تاں سارے در گھر آلے سݙیسو، صوبہ نہ بݨیا تاں سرائیکی قوم ملیا میٹ تھی ڳئی تاں ول بھانویں محلیں دے مالک ہووں  اوندا فائدہ کائنی ، اساکوں گھر نی صوبہ چہیدے، اساکوں ڳہݨے نی کتاب دی ضرورت اے۔ اے ٹھیک اے سرائیکی اشاعتی ادارے سینکڑاں تے ہزاراں سرائیکی کتاباں چھاپ تے سرائیکی ماء ٻولی دی خدمت کیتی اے پر میں اکھینداں جیویں مخدوم طالب المولی سندھی دا کم کر ڳے ہک ایجھا وݙا سرائیکی اشاعتی ادارہ ہووے جیندے وچ سرائیکی لوک کم کریندے ہوون، لکھاریں کوں تحقیق تے ریسرچ دے پراجیکٹ ݙتے ونڄن، انہائیں کوں کم دا معاوضہ ملے، عالمی ادب دا سرائیکی وچ  ترجمہ تھیوے تے سرائیکی کوں اتنی ترقی یافتہ زبان بݨا ݙتا ونڄے جو سائنس پڑھݨ سانگے وی اساکوں انگریزی مُتھاجی نہ رہے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مسیح اللہ خان جامپوری

معروف صحافی تے تجزیہ نگار دا پہلے سرائیکی اخبار ݙینھ وار ’’ جھوک ‘‘ دے ایڈیٹر ہِن ۔ آپ 8 جنوری1948ء کوں میاں ظہور احمد غاشمولا پٹھاݨ دے گھر ڄام پور اچ پیدا تھئے۔ ابتدائی تعلیم ڄام پورکنوں حاصل کرݨ دے بعد دیرہ غازی خان توں بی اے کیتا۔ ول صحافت دے میدان اچ قدم رکھ ݙتا۔ انہاں لاہور، ملتان دے وݙے وݙے اخباریں اچ کم کیتا تے صحافتی میدان اچ وݙا ناں کمایا۔ 1973 اچ سرائیکی سنگت ملتان بݨی تاں مسیح اللہ خان جامپوری کوں جنرل سیکرٹری بݨایا ڳیا۔ میکوں 25 سال توں مسیح اللہ خان جامپوری نال کم کرݨ دا شرف حاصل تھئے۔ انہاں قدم قدم تے میݙی رہنمائی تے سرپرستی کیتی ۔ انہاں دا وجود صحافتی تے علمی میدان اچ ایجھا نگار خانہ ہے جیڑھا دھنک رنگ تے خوشبو وانگوں محسوسات دی دنیانال تعلق رکھیندے۔ دعا ہے جو انہاں دا سایہ اساݙے سریں تے سلامت رہے ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
منظوم ادب

سرائیکی زبان دے منظوم ادب تے نظر پھیروں تاں ہک بحر بیکراں ہے ۔ ذہنی شاعری دے حوالے نال ݙیکھوں تاں حمد ، نعت ، مولود تے مرثیہ دا اتنا وݙا ذخیرہ موجود ہے جیندا مقابلہ دنیا دی کوئی ٻئی زبان نی کر سڳدی ۔ صوفیانہ شاعری دی حمد ، نعت ، ابیات تے کافی دی شکل اِچ ہزاراںصفحات تے کھنڈی پئی ہے ۔ سرائیکی شاعری اِچ غزل تے نظم جدید دور دے سرائیکی ادب دی نمائندگی کریندی ہے ۔ سرائیکی منظوم لوک داستانیں دے حوالے نال سرائیکی ادب اِچ گراں قدر سرمایہ موجود ہے ۔ انہاں اِچ ہیر رانجھا ، سسی پُنوں ، مرزا صاحباں ، سوہݨی مہینوال ، سیف الملوک ، سمی ، لیلی مجنوں، یوسف زلیخا شامل ہن ۔ سرائیکی لوک گیتاں تے نظر پھیروں تاں ہک ٻہوں وݙا ذخیرہ ہے ۔ انہاں اِچ شادی پرنے دے سرائیکی لوک گیت ، ٻالیں دے گیت ، کھیݙیں دے گیت تے فصلیں دے گیت شامل ہن ۔ ݙوہڑہ ، قطعہ ، ہائیکو تے سرائیکو دا بیش بہا خزانہ وی موجود ہے۔

سرائیکی زبان دا نثری ادب دی ہک گراں قدر خزانے دی شکل اِچ موجود ہے ۔ ایندے اِچ لوک کہانیاں افسانہ، ڈرامہ ، ناول ، انشائیہ ، خاکہ ، لسانیات ، فریدیات ، تحقیق، تنقید ، تاریخ،ثقافت ، لوک ادب ، سیاسیات تے صحافت شامل ہن ۔ انہاں تمام اصناف توں ودھ کے سرائیکی دینی ادب اِچ بیش بہا خزانہ موجود ہے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ملک سونا خان بیوسؔ

ملک سونے خان بیوس دُلے والا ضلع بھکر اچ حاجی ملک دولت خاں راں دے گھر 1940 اچ پیدا تھئے ۔ مڈل تئیں تعلیم حاصل کیتی تے ول زمیندارہ شروع کر گھدا ۔ 1957 ء اچ شاعری شروع کیتی تے سید ظفر شاہ ظفر کوں اپݨا استاد بݨا گھدا۔ انہاں دی ہُݨ تئیں کوئی کتاب سامݨے نی آئی ۔ لالہ عطا اللہ عیسیٰ خیلوی انہاں دے کافی گیت تے ݙوہڑے ڳائن ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مزار خان

سئیں مظہر نواز خان لاشاری المعروف مزار خان اللہ یار خان دے گھر 20 ستمبر 1948 ء اچ پیدا تھئے ۔ بی اے ، ڈی آئی بی بی کیتا ۔ 1975 ء اچ شاعری شروع کیتی تے اشو لال ، فدا حسین گاݙی کوں اپݨا استاد بݨایا ۔ انہاں دی تصنیف اچ پاݨی نال کہاݨی شامل ہِے ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مشتاق احمد سبقت

مشتاق سبقت خیر محمد چانڈیو بلوچ دے گھر چا ہ کھجی والا محمود کوٹ اچ 8 ستمبر 1964 ء اچ پیدا تھئے ۔ میٹرک تئیں تعلیم حاصل کیتی تے درس و تدریس دا پیشہ اختیار کر گھدا ۔1978 اچ شاعری شروع کیتی ۔ عاشق کھنڈویا انہاں دے استاد ہِن ۔ کھیݙ قلندر دی ،بازاں دی جھٹ، سبقت دے ݙوہڑے ، تیکھے تیر انہاں دیاں مشہور کتاباں ہِن ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ماسی دا مطلب نوکرانی ؟

کراچی اچ اے ڳالھ ݙیکھݨ اچ آئی ہے جوگھریں اچ کمر کرݨ آلے تریمتیں کوں ’’ ماسی ‘‘ آکھ تے پکاریا ویندے ۔ نوکرانی ماسی آکھݨ آلی مرض دا شکار صرف غیر سرائیکی لوک نی بلکہ ایں مرض وچ کراچی دے خود کھمدے پیندے گھرانے لوک وی شامل ہِن ۔ یاد رکھݨا چہیدے جو ماسی سرائیکی زبان دا عظیم لوظ اے۔ ماسی ماء دے بعد مقدس رشتہ ہے ۔ ماء تے ماسی وچ کوئی فرق کائنی ۔ لہٰذا ماسی نوکرانی دے معنے وچ استعمال تھیوݨا چہیدا ۔ جتھاں ایں طرح دا عمل دہرایا ونڄے ، اوندی مخالفت کرو تے ماسی کوں نوکرانی بنݨ توںبچاؤ۔ ماسی نوکرانی کیوں بݨی ؟ ایندے تے اساکوں غور کرݨا چہیدے ۔ جݙاں کہیں وسیب دے لوک غافل تھی ونجن اپݨے وسیب دی رکھوالی آپ نہ کر سڳن ۔ ول انہاں دے وسیب تے وسائل تے قابض تھیندن ۔ غاصب انہاں کوں اپݨی دھرتی توں نکلݨ تے مجبور کر ݙیندن ، ول انہاندیاں میریں بھیݨیں تے دھیریں تے چاچیاں ماسیاں پردیس ونڄ تے ٻئے دے گھریں دے تھاں منجیدیاں تے ٻوہاریاں ݙیندن ۔ اوندے بعد ’’ پرلے‘‘ دی مرضی جو سلوک کرے ۔ کیا اساں ایں ڳالھ تے کݙاہیں غور کیتے ؟

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ملتان جدید تے قدیم

ملتان ، سرائیکی وسیب دا وݙا شہر ہے ۔ ایندی آبادی ٻارہاں لکھ توں ودھ چکی ہے ۔ سطح سمندر توں ݙو سو پندرھراں (215)میٹر بلند ہے ۔ مشرق اِچ ضلع ساہیوال ، مغرب اِچ ضلع مظفرگڑھ ، شمال اِچ ضلع جھنگ تے جنوب اِچ ضلع بہاول پور واقع ہے ۔ دریائے چناب ، ملتان کوں مظفرگڑھ توں اَنج کریندا ہے۔

ملتان کوں ݙوحصیاں …جدیدتے قدیم… اِچ ونڈیا ونڄ سڳدا ہے ۔ آئو ! پہلے تہاکوں قدیم شہر دی سیر کرویندے ہیں جیندے’’’دروازے‘‘ سب تے کھلدے ہِن… ایہ حرم گیٹ دروازہ ہے جہڑی سرکلر روڈ دے سامݨے شمال آلے پاسے واقع ہے ۔ ایں دروازے توں گزر تے شہر اِچ داخل تھیوو تاں سڄے کھٻے ہک فصیل ݙکھالی ݙیندی ہے جینکوں ’’النگ‘‘ آکھیا ویندا ہے ۔حرم دروازہ دا خاص تحفہ ’’دھاݨیاں دا تیل‘‘ ہے ۔ اَنج ݙینہ اُبھار آلے پاسے ہک ٻیا دروازہ ’’پاک دروازہ‘‘ نال ونڄ مِلدی ہے ۔ اِتھاں آپ دال مُونگ ، چھولے ، فالودہ ، سری پائے توں لطف اندوز تھی سڳدے وے۔

پاک دروازہ دے سِجھ اُبھار آلے پاسے فصیل اڳوں ونڄ تے ’’خونی بُرج‘‘ نال مل ویندی ہے ۔ اینکوں ’’گیٹ وے آف ملتان‘‘ وی آکھیا ویندا ہے۔خونی برج توں النگ شمال دی طرف مڑدے ہوئے ’’دہلی دروازہ‘‘ نال ملدی ہے ۔ ماضی اِچ ایں رستے توں لوک دہلی دی طرف آندے ویندے ہَن ۔ اِتھاں ایہ شمال دی طرف مڑدے ہوئے النگ ’’دولت دروازہ‘‘ دی طرف آ نکلدی ہے ۔ دولت دروازہ توں فصیل شہر غائب تھی ویندی ہے ۔ اِتھوںݙینہ لہا آلے پاسے سرکلر روڈ توں حسین آگاہی آندی ہے ۔ ایہ شہر دا اہم ترین تجارتی مرکز تے بارونق بازار ہے جہڑا تقریباً ہک کلو میٹر طویل ہے ۔ حسین آگاہی کوں ملتان دی ’’انارکلی‘‘ آکھیا ونڄے تاں بے جا نہ ہوسے ۔ ایں جاہ توں سرکلر روڈ ’’لوہاری دروازہ‘‘ دی طرف ویندی ہے۔

چوک اِچ سڄے پاسوں میونسپل کارپوریشن دا دفتر یعنی ’’گھنٹہ گھر‘‘ ہے ۔ ایں عمارت اِچ شہریاں دا ایوانِ نمائندگان وی ہے ۔ جینکوں ’’جناح ہال‘‘ آکھدے ہِن ۔ قریب اِی ڈریم لینڈ سینما ہے ۔ سرکلر روڈ اَڳوں ونڄ تے ’’ٻوہڑ دروازہ‘‘ توں ہمکنار ہوندی ہے ۔

ایہ قدیم ملتان دے کجھ جغرافیائی مناظر ہَن ۔ مختلف مزارات ، قلعہ کہنہ قاسم باغ (دمدمہ) قدیم جغرافیائی حدود اِچ آندے ہِن ۔ انہاں علاقیاں دے طرزِ تعمیر اِچ جمالی تے اجمالی پہلو نمایاں ہِن ۔ بلند و بالا عمارات تے تنگ تاریک ڳلیاں دے امتزاج نال پُراݨی شہر دی تعمیر تھئی ہے ۔ شہر دا بلند ترین مقام دمدمہ ہے جتھوں قدیم تے جدید ملتان دا نظارہ کیتا ونڄ سڳدا ہے ۔ ایندی تفصیل ذرا اڳوں آسی۔

جدید تے نویں آبادیاں اِچ گلگشت کالونی اہم ہے جہڑی بوسن روڈ دے کھٻے پاسے واقع ہے ۔ خاص گاٖلھ ایہ ہے جو ایں کالونی اِچ مختلف تعلیمی ادارے تے سر سبز تے شاداب میدان موجود ہِن ۔ ایندے علاوے شاہ رکن عالم کالونی ، فورٹ کالونی دا شمار وی جدید علاقیاں اِچ تھیندا ہے  ’’ترقی یافتہ‘‘ قسم دے بازاراں اِچ (کینٹ اِچ) حسن آرکیڈ تے خان پلازہ تے (کچہری دے نیڑے) شریف پلازہ تے حلیم اسکوائر اہم ہِن ۔ کینٹ دے سرسبز تے کشادہ علاقے اِی اِچوں ائیرپورٹ دی تعمیر کیتی ڳئی ہے ۔ چنانچہ کینٹ دی حدود اِچ طیارے خاصی تلویں پرواز اِچ ݙٹھے ونڄ سڳدے ہِن ۔ کینٹ دے عقب اِچ ’’دیرہ اݙا‘‘ہے تے ایندے نیڑے اِی ریلوے سیشن ہے ۔ روزانہ تقریباً پنجاہ ریل گاݙیاں اطراف توں سٹیشن دی طرف آندی ویندی ہِن۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مشتا ق کھوکھر

معروف ادیب مشتاق کھوکھر 11 اگست 1946 ء کوں ملتان اچ محمود احمد کھوکھر دے گھر پیدا تھئے ۔ پرائمری تئیں تعلیم حاصل کیتی ، تجارت دا پیشہ اختیار کیتا ۔ انہاں 1989 ء اچ شاعری شروع کیتی ، فدا ملتانی دی شاگردی اختیار کیتی ۔ انہاں دی کوئی کتاب سامݨے نی آئی ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
م ی قیصرانی

محمد یار قیصرانی 1945ء اچ قادر بخش قیصرانی دے گھر کوٹ قیصرانی تونسہ شریف اچ پیدا تھئے ۔ اکنامکس اچ ایم اے کر تے ملازمت شروع کیتی ۔ آپ معروف سرائیکی دانشور تے شاعر ہن پر انہاں دی ہُݨ تئیں کوئی کتاب سامݨے نی آئی ۔ البتہ انہاں نثر وچ ٻہوں کم کیتے تے انہاندی کتاب وی ہِے ۔ م ی قیصرانی مرحوم کوں اپݨی دھرتی ، اپݨی مٹی تے اپݨے وسیب نال ٻہوں محبت ہئی ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
منظور آفاقی

سئیں منظور احمد آفاقی عبدالحمید ارائیں دے گھر 10 مارچ 1948ء اچ ڄمئے ۔ اسلامیات اچ ایم اے تے فاضل درس نظامی کیتا ۔ 1970ء اچ شاعری شروع کیتی تے سئیں بیدل حیدری تے عبدالواحد ندیم کوں اپݨا استاد بݨایا ۔ لاریب فیہ تے کلید فرید آپ دیاں کتاباں ہِن ۔ایندے علاوہ مذہبی کتاباں وی آپ دیاں ٻہوں ہِن ، منظور آفاقی سئیں علامہ نسیم طالوت دے ݙوہترے ہِن تے قرآن مجید تے اوندا سرائیکی ترجمہ آپ دی آواز اچ ریکارڈ شدہ تے وسیب ٹی وی چینل توں چلدے ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
منظر تونسوی

سئیں منظر تونسوی دا اصل ناں محمد رمضان ہے ۔ اللہ بخش کھوکھر دے گھر تونسہ شریف اچ 1956 ء اچ ڄمئے ۔ 1970 اچ شاعری شروع کیتی تے غلام حسین شاہد سئیں کوں اپݨا استاد بݨایا ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
مظفر مگسی

مظفر مگسی ناظم حسین خان مگسی دے گھر 10 اپریل 1948ء کوں ڄمئے ۔ میٹرک تئیں تعلیم حاصل کیتی تے ول کاشتکاری نال منسلک تھی ڳئی ۔ 1984 ء اچ شاعری دا آغاز کیتا۔ انہاں دی ہک کتاب قومی غلامی دے پندھ شائع تھئی ہوئی ہے۔ مظفر مگسی سرائیکی اڳواݨ ، سرائیکی دانشور تے ٻہوں وݙے سوجھواݨ ہِن ، سرائیکی واسطے انہاندیاں خدمتاں بے مثال ہِن ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
ملک مہدی حسن عامر

ملک مہدی حسن عامر 10 اکتوبر 1975 ء کوں سونا خان کھواوڑ دے گھر رنگ پور بھگور نور پور تھل اچ ڄمئے ۔ ایف اے تئیں تعلیم حاصل کیتی تے مدرس دا شعبہ اختیار کر گھدا ۔ 1992 ء اچ شاعری شروع کیتی تاں مظہر بُخاری دی شاگردی اختیار کر گھدی ۔ انہاں دی ہُݨ تئیں کوئی کتاب سامݨے کائنی ہئی ۔ 

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
محمد بخش آزاد لنگڑیال

محمد بخش المعروف آزاد لنگڑیال ماسٹر غلام نبی لنگڑیال دے گھر رنگ پور بگھور تحصیل نور پور تھل اچ یکم مئی 1972 ء اچ پیدا تھئے ۔ ایف اے تئیں تعلیم حاصل کیتی تے زمیندارہ شروع کر گھدا ۔ 1988 اچ شاعری شروع کیتی تے معروف سرائیکی شاعر مشتاق سبقت کوں اپݨا استاد بݨا گھدا۔ انہاں دی کوئی کتاب نی چھپی ۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء