open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کنجراں وس گنگدام زناور

کنڄراں وس گُنگدام زناور

روہی واسی رول  روہیلے رُل ڳئے۔۔۔۔۔ نہ ہُݨ صادق مند دا راج ریہا  نہ فریدݨ یار دی کافی۔۔۔ جتھ روہی نال روہیلے رُل ڳئے اُتھ  یتیم تھئے بُکھ مردے۔۔۔۔۔ بے مُہارے اُٹھاں دے وڳ  ۔ چار چُفیروں۔۔۔۔۔ ابادگیراں دے ۔۔۔۔۔ پناہ گیراں دے چکاں دے چک دیاں فصلاں ۔۔۔۔۔۔جنگل دی بھاء دے وانگوں سُردی سُردی سُوا کریندی ۔۔۔  روہی لُٹ دی مارءچ مار کریندی ۔۔کالی تھی ڳئی ۔۔ کتھ بُکھ ونڄ مرݨ شودے۔۔۔ اے مال ایاݨے ۔۔۔۔ٻال سیاݨے۔۔۔۔۔ وئے مرنی سئیں آں۔۔۔۔ او کاتی لڳے ۔۔۔ وئے کُہیجیں شالا" آکھݨ آلے ۔۔۔۔ سارے ٹُر ڳئے ۔۔۔۔ مال ایاݨے پھاٹک لگدے۔۔۔۔۔ سارے ٹُر ڳئے ۔۔۔۔ بچدے باقی ۔۔۔ ٻُکھ دوں مردے ترٹھے باقی ۔۔۔۔زہریلی ساول دی فصلاں کھاتے  ۔۔۔۔ جیکر بچ وی پو ون تاں۔۔۔۔۔ آدم بو آدم بو کریندا پِھٹا بندہ ۔۔۔۔۔سوٹیاں ڈانگے چاتی۔۔۔۔۔۔ بھڄ جو پوندے ۔۔۔۔۔۔ پھِٹا بندہ ذومبی بݨدا ۔روہی ءچ جتھ ابادکاری تے کاشت کاری ایتلی ودھ تھی ڳئی ء جو بُکھ دے مردے زناوراں کو فصل اڄاڑن دی سزا جو سوٹیا ݙنݙکیاں نال کُٹ کُٹ لہو لُہان کرتے مار سٹو ۔۔۔۔ میں کوئی اُٹھ زناور نئیں مویا ہاں ۔۔۔ میں تاں روہی دا ڄایا ہک روہیلا ہاں  ۔۔۔۔۔۔ ۔۔ گُگدام دی آہ نئیں لگدی ۔۔۔ اللہ سئیں جو ݙاݙھے دا ء ۔۔۔۔۔۔۔گُنگ دام زناور کنڄراں  وس ء ۔۔۔۔۔ ایہو حال تے ایندی چس ء۔۔۔۔۔  شہزادعرفان
 
## ہک ݙوجھا استحصالی واقعہ
ایں طرح دا ہک ݙوجھا واقعہ وسیب دے ہک علاقے وچ تھیا جتھوں آبادکاراں دے استحصالی ذوق دا پتہ لڳدے، او واقعہ حسب ذیل اے: 
ساݙے ھک بزرگ ݙسیندن لیاقتپور دے قریب، فیصل آبادوں ھک آباد کار جُھڳے ھک سرکاری زمین دے وݙے ٹُکڑے تے قبضہ آ کیتا، مقامی لوکیں وݙی آدر بھال کیتی، شام سویل گھروں روٹی مانی ݙیندے حَن، ہر ݙکھ سکھ وچ کم آندے حَن، چوھدری زمین آباد کر گھدی، فصلاں زور دیاں تھیوݨ لڳ پیاں چوھدری دا بخت عروج تے پُڄ ڳیا
ھک ݙینہہ ایں تھیا جو مقامی سرائیکی جیڑھا چوھدری دا دوست حا اوندے ٻال اپݨے اُٹھ تے چوھدری دے کماند دی پَتری چاوݨ ڳے تاں جیڑھے ویلے اُنہاں اُٹھ تے پتری لݙ تے ٹُرݨ جوگے تھئے تاں چوھدری پرے کنوں سݙ مار پچھا جو"کوݨ جے تُسی"سرائیکی ڄٹ دے ٻال کھڑ ڳے تے اُنہاں سمجھا شئیت چاچا چوھدری ساکوں سُنڄاݨ نیں سڳیا، 
چوھدری نیڑے آیا تے اوں اپݨی روایتی نمک مرداری دا بھر پور مظاہرہ کریندے ہویاں ھکے سِروں مندیاں نال شروع تھی ڳیا، ٻال ٻال چاچا چاچا کریندے رہ ڳے پر چوھدری دی کاوڑ مٹھی تھیوݨ دی بجائے ہتھوں ودھدی ڳئی اوڑک چوھدری اصلوں چِھتا تھی ڳیا تے اوں کماند دی پَتری نال لݙے اُٹھ کوں تیلی چِھک ݙتی..

شُکر ہے ایں شودے اُٹھ دیاں لتاں ترُٹن بھا تاں نِس لڳی..
بشکریہ اعجاز الرحمان
 
## حوالے
کوالالمپور

کوالا لمپور رسمی طور تے وفاقی علاقہ کوالا لمپور جینکوں مقامی طور تے اوندے مخفف دے ایل (KL) دے ناں نال ڄاݨا ویندے۔ ملائیشیا دا قومی دار الحکومت تے سب توں وݙا شہر ہے۔ ملائیشیا دے عالمی شہر دے طور تے اوندا رقبہ 243 مربع کلومیٹر (94 مربع میٹر) تے 2016ء دے مطابق اوندی آبادی تقریباً 1.73 ملین ہئی۔ کوالا لمپور عظمٰی جینکوں وادی کلانگ وی آکھا ویندے ، ہک شہری علاقہ ہے جیندی آبادی 2017ء وچ 7.25 ملین افراد ہئی۔ آبادی تے اقتصادی ترقی ݙوہاں وچ ایہ جنوب مشرقی ایشیا وچ سب توں تیزی نال ترقی کریندے ہوئے میٹروپولیٹن علاقیاں وچوں ہک ہے۔

کوالا لمپور ملائیشیا دا ثقافتی، مالیاتی تے اقتصادی مرکز ہے۔ اتھاں پارلیمان ملائیشیا تے شاہ ملائشیا (یانگ دی‌ پرتوان آگونگ) دی سرکاری رہائش گاہ استانا نگارا وی موجود ہے۔ شہر وچ پہلے ایگزیکٹو تے وفاقی حکومت دی عدلیہ دی شاخاں دے دفاتر وی موجود ہن تاہم 1999ء دے آغاز وچ ایہ ملائیشیا دے وفاقی انتظامی مرکز پتراجایا منتقل کر ݙتے ڳئے ہن۔ تاہم سیاسی اداریاں دے بعض حصے ہݨ وی کوالا لمپور وچ موجود ہن۔ کوالا لمپور ملائیشیا دے ترئے وفاقی علاقہ جات وچوں ہک ہے۔
## حوالے
کوثر ثمرین

اصل ناں    کوثر پروین 

قلمی ناں    کوثرؔ ثمرین

جٖمنْ        1962ء

جاہ پتہ      ریڈیو پاکستان اسلام آباد

کوثر ثمرین سرائیکی شاعر ادیب تے نثرنگار ہے۔کوثر ؔثمرین ہک پڑھی لکھی خاتوں شاعرہ ہے۔شاعری دے نال نال نثر وی لکھدی ہے۔ریڈیو ملتان توں بعد اجٖکل ریڈیو پاکستان اسلام آباد اچ سینئر پروڈیوسر دے فرائض انجام ڈٖیندی پئی ہے۔ 

## اصل ناں
کوثر پروین 
## پیوداناں
خضر حیات 
## جمن دی تریخ
سولہاں نومبر ۱۹٦۲ء
## تعلیم
ایم اے (اردو) 
## کم کار

* ریڈیو پروڈیوسر ( ملتان) 
* ٹیشݨ ڈائریکٹر ریڈیو ملتان 
## ادب دے صنفاں
افسانہ ، ڈرامہ ، مضمون/شاعری
## اݨ چھپی کتاب
نبیﷺ سئیں دیاں پاک ذالیں

## پتہ
مکان نمبر ١١٤۔ وارڈ نمبر ۹ ۔ محلہ شیخوپورہ۔ مظفر گڑھ۔ فون ۳۱٦۲۔

## نمونہ کلام!
غزل

میں اے تیڈٖا اجٖڑیا چہرہ ول سنگریساں

تیڈٖے ہنجوں پونجھ کے اپنْے ہاسے ڈٖیساں

اپنْے اکھیں دیوچ بھر کے تیڈٖی صورت

دل دے ویہڑے وچ میں تیڈٖا پیار وسیساں

او تحریراں جیڑھیاں پوریاں تھی نہ سگٖیاں

میں اُنہیں تحریریں دی تکمیل کریساں

تیڈٖیاں سوچاں نے جیڑھے وی خواب وُنْے ہن

خود میں انہاں خواباں دی تعبیر بنْیساں

اندھے صحراواں وچ جاں کئی رستہ بھلسی

کوثر ؔاتھاں سوجھلا بنْ کے میں کھنڈ  ویساں

## حوالے
ونکی:ادیباں دی ڈائریکٹری
مبشر کلیم (گرافک ڈیزائنر، وکیپیڈین، مترجم، ایڈیٹر، کیلی گرافر) وحید پلازہ، حسن پروانہ روڈ، ملتان ۔03061241415۔ (&#91;&#91;User talk:MubasherKaleem&#124;talk&#93;&#93;) (talk) 14:35, 29 September 2020 (UTC)
کوثر جاپانی

کہروڑپکا نال تعلق رکھݨ آلی مشہور و معروف سرائیکی گلوکارہ ہے جیہڑی اپݨے ہی گیتاں وچ ماڈلنگ وی کریندن.
کورش اعظم

کوروش اعظم جیہڑا سائرس اعظم دے ناں نال وی ڄاݨا ویندے، قدیم ایران دا ہک عظیم بادشاہ ہئی۔ ایں نے ایران وچ ہخامنشی سلطنت دی بنیاد رکھی۔ ایندی قیادت وچ ایران نے جنوب مغربی ایشیا، وسطی ایشیا، یورپ دے کجھ علاقے تے کوہ قاف فتح کیتا۔ مغرب وچ بحیرہ روم تے در دانیال توں گھن کے مشرق وچ ہندوکش تک دا علاقہ فتح کر کے سائرس نے اوں وقت تک دی تاریخ دی عظیم ترین سلطنت قائم کیتی۔ سائرس کوں یہودیت وچ وی احترام دی نظر نال ݙٹھا ویندے کیونکہ اوں نے بابل فتح کر کے یہودیاں کوں آزاد کر ݙتا ہئی جیہڑے اوں وقت سلطنت بابل دے غلام ہن۔
thumb|
## تاریخ
خورس دا ݙوجھا وݙا کارنامہ مذہبی رواداری ہے۔ فتح بابل دے بعد اوں نے اسرائیلیاں کوں فلسطین ونڄݨ دی اجازت ݙے ݙتی تے بیت المقدس دی تعمیر ثانی دا حکم صادر کیتا تے ایں سلسلے وچ ہر طرح دی مدد ݙتی۔ نیز اوہ تمام طلائی تے نفری ظروف جیہڑے مذہبی طور تے مقدس سمجھے ویندے ہن۔ اسرائیلیاں دے حوالے کر ݙتے۔ بابل دے دیوتا مروخ قدر و منزلت ݙتی تے ݙوجھے انہاں تمام بتاں کوں جیہڑے ݙوجھے مقامات توں گھنایے ڳئے ہن، انہاں دی جگہ پہنچایا۔ ایہ ایندے کارنامے ہن جنہاں دی بدولت اینکوں “ نجادت دہندہ “ تے “ قوم دا پیؤ “ دا خطاب ݙتا۔ نیز تاریخ وچ اینکوں اعظم دے لقب نال یاد کیتا ویندے ۔ خورس اعظم نے پاسارگاد کوں اپݨا دار الحکومت قرار ݙتا تے اتھاں ہک محل تعمیر کیتا۔  ایندی موت اچانک واقع تھئی۔ 529 ق م وچ ہک قبیلہ سک نے بغاوت کر ݙتی، اوہ اتھاں ڳیا تے انہاں دے خلاف جنگ کریندے ہوئے مارا ڳیا ۔

## حوالے
کوسٹا ریکا

کوسٹا ریکا وسط امریکی ملک ہے جیہڑا بحر الکاہل دے کنارے واقع ہے۔ ایں ناں دا لغوی معنی دولتمند کنارا ہے تے سرکاری ناں جمہوریہ کوسٹا ریکا ہے۔ ایندے شمال اچ نکاراگوا، جنوب مشرق اچ پناما، مغرب اچ بحرالکالہل، مشرق اچ بحیرہ کیریبین تے جنوب اچ ایکواڈور ہے۔ کوسٹا ریکا دی آبادی پینتالیہہ لکھ دے لگ بھگ ہے جیندا ہک چوتھائی ایندے سب توں وݙے شہر سان ہوزے اچ رہندے۔
thumb|Coat of arms of Costa Rica
thumb|Flag of Costa Rica (state)
thumb|Costa Rica (orthographic projection)
thumb|Map of Costa Rica
## تاریخ
سلطنت ہسپانیہ دی سولہویں صدی اچ آمد توں قبل کوستا ریکا دی مقامی آبادی ٻہوں گھٹ ہئی۔ سلطنت ہسپانیہ دے بعد قلیل مدتی میکسیکی سلطنت اول دا حصہ بݨا تے ایندے بعد جمہوریہ وسطی امریکا دا رکن بݨا تے ول 1847ء اچ آزادی حاصل کییت۔ آزادی دے بعد کوسٹاریکا لاطینی امریکا دی سب توں مستحکم تے ترقی پسند ریاست دا درجہ رکھدی ہے۔ 1949ء دی خانہ جنگی دے بعد کوسٹاریکا نے اپݨی فوج تحلیل کر ݙتی۔ کوسٹاریکا فرانسیسی بین الاقوامی تنظیم دا مبصر ممبر ہے۔
2015ء اچ انسانی ترقیاتی اشاریہ دی فہرست اچ کوستا ریکا دا نمبر 69 ہئی جیہڑا لاطینی امریکا دے ریاستاں اچ سب توں بہتر ہے۔ ہک دور اچ زراعت تے مبنی ایہ ریاست اڄ فنانس، دواسازی تے سیر و تفریح دی طرف چل پئی ہے۔
## جغرافیائی تے حیاتیاتی خصوصیات
thumb|Red eyed tree frog edit2
thumb|HeliconiusDorisLinnaeus
thumb|Poas crater
چرند و پرند دی اقسام دے حساب نال کوسٹاریکا ہک اہم ملک ہے۔ دنیا دے کل رقبہ دا صفر اشاریہ ہک فیصد ہوݨ دے باوجود دنیا دی حیاتی تنوع دا پنج فیصد اتھاں پایا ویندے۔ کوسٹاریکا دا 25 فیصد حصہ محفوظ قومی پارک تے محفوظ علاقیاں تے مشتمل ہے (ترقی پزیر ممالک اچ ایہ اوسط 13 فیصد تے ترقی یافتہ ممالک اچ ایہ اوسط 8 فیصد ہے) ۔ کوسٹاریکا نے کامیابی نال جنگلات دی کٹائی دے عمل کوں 1973ء توں 1989ء تک دنیا دے حساب نال بدترین شرح توں 2005ء اچ تقریباً صفر تے پہنچا ݙتے۔ ٹورٹوگیرو قومی پارک (معنی:کچھویاں نال بھرا ہویا)، مکڑیاں، چیکݨ والے باندر، سفید گردن والے کپوچین باندر، ترئے انگلیاں تے ݙو انگلیاں والے تنبل(سلوتھ) ،320 اقسام دے پرندیاں تے کئی قسم دے رینگݨ والے جانوراں دی آماج گاہ ہے۔ ایہ پارک نسل کشی دے خطرے توں دوچار ساوے کچھویاں دی انڈے ݙیوݨ دی سالانہ جگہ ہے۔ چمڑے دی پشت والے کچھوے، ہاکس بل، کچھوے تے گینڈا نما ٹنڈݨ وی اپݨے ٹھکاݨے اتھائیں بݨیندن۔ مونٹیورڈ بادلاں دے جنگلات 2000 اقسام دے پودیاں تے بیشتر اقسام دے اورچڈ دا گھر ہے۔ اتھاں 400 قسم دے پرندے تے 100 قسم دے ممالیہ جانور پائے ویندن۔

کوسٹاریکا اچ 840 اقسام دے پرندے پائے ویندن۔ وسطی امریکا دے دیگر علاقیاں دی طرح اتھاں وی شمالی تے جنوبی امریکا دے کافی پرندے پائے ویندن۔ اے خوبصورت ملک سیر و سیاحت کیتے اپݨے قدرتی حسن، جنگلات، دریاواں تے ہر قسم دی جنگلی حیات دی وجہ توں انتہائی اہم سمجھا ویندے۔

## حوالے
کنگھی رکھاں جوڑ

اجڑ دا میں آجڑی

میڈی ٻکری مور

موردا میں کھیر پیتم

میکوں تھی ڳیازور

ادھ مݨ دی میں منڳلی چاتم

ونج سٹیم لاھور

لاھور والے حقے ٻقے

میڈی ݙیکھن ٹور

ذال میڈی سوہݨی

رات کوں درکائےچور

وال میڈے ونگرے 

کنگھی رکھاں جوڑ

## ٻیا ݙیکھو

* لوک ادب
* ٻالاں دیاں نظماں

ونکی:لوک ادب
کومل جوئیہ

کومل جوئیہ ہک سرائیکی شاعرہ ہے

## نمونہ کلام
کہیں دے آکھے خراب تھیندے تاں تھیندا راہوے

کہیں دا وچھڑݨ عذاب تھیندے تاں تھیندا راہوے

میں اپنڑا رستہ وٹا گھناں میکوں اینجھا سمجھے ؟

ایہہ بنڑدے تھل یا چناب تھیندے تاں تھیندا راہوے

میں اپنڑی وستی دے اُچے شملے دا مانڑ ہامی

اوہ لاڈلا ہے ، نواب تھیندے تاں تھیندا راہوے

ایہہ ڈکھ نہ تھیسی  کہ گالھ دل دی رئی ہے دل اچ

سوال کیتم ، جواب تھیندے تاں تھیندا راہوے

پُرانڑے زخماں کوں آپ چھیڑِم ، ڈُکھایا ہامی

ولا ایہہ جیونڑ عتاب تھیندے تاں تھیندا راہوے

خدا دے لوکیں ذلیل کیتے ڈسیساں اوں کوں

زمیں تے اج ول حساب تھیندے تاں تھیندا راہوے

کومل جوئیہ
کومل خان

کومل خان، سرائیکی دی مقبول ڳائیکا، اداکارہ تے ماڈل اے جیندے کئی گیت مشہور ہن. تعلق بہاولپور شہر نال اے.

## وڈیو

*سڑکاں تے موٹراں اݙے اُتے لاریاں
*دل ساݙا توڑ کے
* میݙے انگ انگ وچ
* کھمڑیں تے گجکار ݙریندن

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی گلوکار
کومپٹن ایفیکٹ

طبیعیات (physics) وچ اثر کومپٹن (Compton effect یا Compton scattering) توں مراد کہیں فوٹون دا کہیں الیکٹرون نال ٹکرا کے اپݨی کجھ توانائی الیکٹران کوں منتقل کر ݙیوݨا ہے۔ جبایکس شعاع یا گاما شعاع دا فوٹون کہیں الیکٹرون نال ٹکراندا ہے تاں اپݨی کجھ توانائ کھو ݙیندا ہے جبکہ الیکٹرون اتنی ہی توانائی حاصل کر گھندا ہے۔ یعنی ایں ٹکر دے نتیجے وچ ایکس ریز یا گاما ریز دا تعدد (frequency) گھٹ تھی ویندا ہے۔ اینکوں ایویں ہی آکھ سڳدے ہیں کہ ایں ٹکر دے نتیجے وچ ایکس ریز یا گاما ریز دی طول موج (wave length) ودھ ویندی ہے کیونکہ تعدد تے طول موج ہک ݙوجھے دے بالعکس متناسب ہوندے ہن۔ ایکس ریز یا گاما ریز دے فوٹون دی توانائ وچ کمی دے باعث ایہ ٹکر ہک inelastic scattering ہوندی ہے۔

گریفائیٹ وچ کجھ الیکٹرون نہایت کمزور گرفت (bond) توں اپݨے مرکزے (nucleus) نال بندھے ہوندے ہن یعنی تقریباً آزاد ہوندے ہن۔ آرتھر کومپٹن کوں ایہ معلوم ہئی کہ جیہڑے وقت ایکس ریز گریفائیٹ نال ٹکرا کے منعکس تھیندے ہن تاں انہاں دی فریکوئینسی (تے توانائی) کجھ گھٹ تھی ویندی ہے۔ ایہ انعکاس نور دے قوانین دے خلاف ہئی۔

اگر روشنی تے دیگر برقناطیسی امواج کوں صرف ہک موج ( لہر) من گھدا ونجے تاں ایں امر دی سایئنسی وضاحت ممکن نی ۔ 1923 وچ آرتھر ہولی کومپٹن (آرتھر کومپٹون) نے پلانک دے مفروضے (Planck’s quantum theory) دے تحت روشنی کوں لہر دی بجائے ذرات (photons) سمجھدے ہوئے ایں امر دی کامیاب سائینسی وضاحت کیتی تے 1927ء وچ طبیعیات دا نوبل انعام حاصل کیتا۔

## حوالے
ونکی:سائنس
ونکی:طبیعیات
کونسلر دے معنی

پیریں دا پندھ ہوندا ہا کئ میلیں دا سفر کئ ڈینھ ءچ کیتا ویندا ہا مال ڈنگریں نال کئ سُریں ءچ گاونڑے گاء کے پندھ دا تھکیڑا لہایا ویندا ہا رات تھیندی ہے تاں کہیں وسوں جاہ تے مال ڈنگر بدھ کے مہمان تھی پُویندا ہا، بشیرے آپڑیں وَکدی منجھ کوں وساخ تے بدھ کے سُکھ دا ساہ گھدا تے لکھ حمد پڑھ کے بے چنتا سَم گیا فجر کوں ناشتہ پانڑی کر کے وساخ آلے کوں کروڑاں دعائیں ڈے کے جڈاں منجھ تیں دید ماریس اُوندا چیتا بھؤونڑ لگ گیا ۔ منجھ دے نال کھوتے دا بچہ بدھا کھڑے۔ گڈھیں نال کٹی بدھی کھڑی ھئ۔ اوں سوچے شاید رات اندھاری ہئ وساخ آلے جوان غلطی نال پَھل وٹا کھڑائن اُو کٹی کھولنڑ لگے۔ پچھو جوان سڈ ماریے ادا خیر تاں ھے ساڈی کٹی کھولیندا پئیں۔ بشیرے کھل کے آکھیے ادا اے منجھ رات ویائ ھے تئیں غلطی نال ایندے کٹھے کھوتی بدھ کھڑائ ھے، وساخ آلے جوان آکھیے وائے پاگل دا پُترا اے پھل میڈی گَڈھیں دا ھے۔ ایں تکرار جھیڑے دا روپ گھن گھدا گال ودھ گئ لوگ کٹھے تھی گئے ساریں مشورہ ڈتا یار وستی دے پردھان یعنی کونسلر ،،کونسلرمعنی ، (نکا جتاما) اُوندے کولوں جُلدے ہئیں اُو جیرھا فیصلہ کر ڈیوے منظور ہوسی سارے وستی آلے مانے خان دی جاہ تے ونج پُجے پہلے وی اُوندی جاہ تے ڈُو چار موچی ہک ادھ گھرو وادھو لوک بیٹھے ہن مانے خان سارا حال حوال گھدا تے فیصلہ وساخ آلے دے حق ءچ کجھ اے آکھ کے ڈتا کہ اے وساخ آلے ساڈی وستی دے کمی ہن۔ اے اُومیراثی ہن جنھیں دی گَڈھیں جڈاں رات کوں ویاندی ھے جنڑیندی کَٹی ھے ۔مسافر کھوتی کوں ہتھ پاتے اتھائیں کھڑ کے رُناں وی ھے کھلیا وی ھے لُوکیں پُچھے رُناں کیوں تے کھلیا کیوں بشیرے آکھیا یار کھلیا تاں ایں ہا جو تھاڈی وستی ءچ منجھ کھوتی جنڑیندی ھے گڈھیں کٹی جمیندی ھے رُناں ایں ہاں اگر تھاڈا اے نکا جتاما یعنی کونسلر مر گیا تاں انصاف مَر ویسی،، اے پوسٹ بلکل غیر سیاسی ھے کوئ جتاما یا جتامے دے شطونگڑے بلکل ناراض نہ تھیون کیوں جو ہر وستی ءچ اینجھے جتامے موجود ہن جنھیں ہر چُور راھزن قاتل کوں پناہ ڈتی ھے پالیے نے انھیں دے ظلم دے خلاف ولا فیصلے اینجھے کیتے نے۔ساڈی بدبختی معزز دی شکل ءچ کمینے چٹے کپڑیں ءچ لُکے ھوئے کالے دل، شریف دے رُوپ ءچ درندے ملیئن، جمیل بلوچ، 
سارے کونسلر نیں جنھیں ءچ اینجھے فیصلے کرنڑ دی کوالٹی ھے اوھے سمجھے ونجن. 
## حوالے
کوٹ مٹھن

کوٹ مٹھن ضلع راجن پور پنجاب دا شاہر ءِـکوٹ مٹھن دی مشوری پیر فرید دی جائے مدفن ہووݨ نال وی ـ پاکستان دے سبھے دریا کوٹمٹھن دے اتوں سندھ ءِچ رلدݨ. 
وجہ تسمیہ
مٹھݨ خان خواجہ شریف محمد کوریجہ سائیں دا مرید تے علاقے دا امیر ہا. اپݨے پیر سائیں دے حکم تے کوٹ مٹھݨ دا ایرا کڈھا ہَس تے چویڑی اساری جینکوں کوٹ آکھدݨ اتھاؤں کوٹ مٹھن دا ناں مشور تھے
کوٹ مٹھݨ

کوٹ مٹھن ہک شاہر دا ناں ءِ جیڑا کِر راجن پور دے نیڑے ١٢ میل لمے دے پاسے ءِ پاکستان دے سبھے دریا ایندے نال رلدِن اتے ایں شاہر دی ٻئی مشہوری حضرت خواجہ غلام فریدؒ دی خنگاہ ہووݨ نال وی ءِـ 
ناں دی وجہ
مٹھن خاں ہک سردار ہا اتے او حضرت خواجہ شریف محمد کوریجہؒ سائیں دا مرید وی ہاـ1713ء ءِچ ہک ݙیہاڑے اپ اپݨے لجپال سائیں دے رَلے آئے اتے اے جاہ سائیں ہوݨی کوں چنڳی لڳی. آپؒ دے حکم تے مٹھن خاں نے آپ دے کیتے ہک مسیت تے مدرسہ، ٻیا جاہ ٹکاݨا کیتے چویڑی بݨائی جینکوں کوٹ آکھیا ویندےـسائیں ہوݨے مٹھݨ والی کنے اتھاں جھوک لݙا ائےـ مٹھن خاں دے نال کوٹ دی پَخ لگ پئی اتے ءِ شاہر مٹھن دے کوٹ نال مشہور تھی ڳیاـ پیر سائیں بالوں کوں پڑھاوݨ پے گے تے پرے پرے کنے لوک بالوں کوں پڑھݨ کیتے کوٹ مٹھن پٹھݨ پئے ڳےـ تھولی مُد گزری ہائی اتھاں پتݨ بݨ ڳیا تے وپاری وپار کرݨ کیتے آوݨ ونڄݨ شروع کر دتاـ ہولے ہولے ءِ دوبچار جگھے کنے وستی ولا وستی کنے شاہر بݨ ڳیاـ جنگھل کنے پُور وَسوں تھی پیا اتے ہک ݙینہہ مٹھن خاں پچھے پیا آپ تاں اتھاں کر او میݙا کیا بݨسی تے پیر مُسِّک پیے تے آکھونے توں اتھاں کر راہسیں تیݙا ناں اتھاں رہسے ءِ سُݨ تے مٹھن خاں دے ہنجوں تَر آئےـ مٹھن خاں سائیں دی خدمت کیتے اتھاں ٹکیا ریہیا تے پورھیاں کریندا ریہاـ سائیں دے رضاء تھیوݨ دے باد مٹھن پچھوں ول ڳیاـ پر مٹھن خاں دا ناں تے اوندا شاہر اج تائیں اونوے وَسو ءِ
1862ء دی ٻوڑ
1862ء ءِچ اینجھی ٻوڑ آئیں تے جھگڑیاں، چویڑیاں تے ٹکاݨے لُڑھ گے ککھ نہ بچا ہا ساری مال مݙی غرق تھی ڳئی تے لوک چٹے پدھر تے آ ݨ ٹکےـ شودے وسیٻی اوترک دے وانگوں حسین دے کوٹلے دے دگ تے آݨ ٹکےـ کجھ تاں اتھوں دلڑی کھٹی کر گھدے تے راجن پور ونڄ وسے جیڑھے اتھاں کر ٹکے تے وسے رہ پئے شودے کنے ہک ویلھے دی ہائی تے ٻئے ویلھے دے نہ ہئی اوں ویلھے بگیں دا دور ہا اتے کوٹ مٹھن ضلع دیرہ دی ہک تحصیل ہائی ـ اتھاں کر لین بروس اے سی لگا پیا ہاں اوں اللہ ترسی کیتی تے ولا شاہر کوں وسوں کیتا نواں شاہر اسرا تے لوک کوں جاہ ٹکاݨا ملیا کوٹ مٹھن وس پیاـ
کوڑے قصے

سوھنڑی مہیوال۔ سُنڑدے ہئیں سوھنڑی دی قوم کمبھار ہئ مہیوال دریا دی پرلی کندھی تے منجھیں چریندا ہا رات کوں دانگی ملنڑ لُو دریا پار کر کے سوھنڑی نال ملدا ہا کڈھائیں سوھنڑی دا عشق زیادہ وات پٹے ہا تاں اُو دریا ءچ گھڑا سٹ کے یار دو ویندی ہئ پتہ نیں دریا ہا یا نہر ہئ ول وی آندی ہئ۔ خیر ہک رات کہیں ظالم دے بچے کچا گھڑا ولا رکھیے سوھنڑی اوہو گھڑا چاء کے دریا ءچ جُل ڈتا ۔بندہ پُچھے کچا گھڑا کمبھار کنیں نئیں چوودا بہوں سارا وزن ہوندے کچی مٹی دا ۔ او سوھنڑی ہئ یا
انڈر ٹیکیر ہئ ڈُوجھی گال اے ہے سونے دا پتہ سُنار کوں ہوندے مٹی دا پتہ کمبھار کوں ہوندے اے کینجھی کمبھاری ہئ جیرھی چبل کوں کچے گھڑے دا پتہ نیں لگا ۔ خیر ساکوں کیا 
سسی پُنوں۔ سسی ہک ریاست دی سربراہ ہئ یا بےوقوف راوی دی نظر ءچ بادشاہ دی دھی ہئ پنوں مکران دا بلوچ ہا اللہ گواہ ہے میں اج تک اوں علاقے ءچ ہاں کالے پہاڑ کالے لوک حبشی ٹائپ کوئ ہک ادھ بندہ چٹے رنگ دا ہوندے باقی میں وانگوں دُھوتے مانجے ھوئے ہن پتہ نیں سسی دیاں اکھیں خراب ہن یا پُنوں فیئر اینڈ لولی لئیندا ہا جو اوندے پچھوں ہک شھزادی ریت دے ٹبیں ءچ زلالت دی موت موئ
پنوں وی جوان غیرتی ہا اوں ولا ذال کوں ملنڑ یا گولنڑ دی کوشش نیں کیتی لعنتی ۔
ہیر رانجھا۔
ہیر دا اصلی ناں عزت بی بی ہا جئیں پیؤ ماء دی عزت دا فالودہ کیتے جیرھی پرنیج تاں گئ ہئ کھیڑے دے نال۔ دل رانجھے کوں ڈتی ودی ہئ ایجڈے عشق دے جراثیم ہن ایندے ءچ جیرھی سہیلی ایکوں ملنڑ آندی ہئ آخر کار کہیں یار نال بھج ویندی ہئ ہیر نہی نساکڑیں دی پیر ہئ ۔رانجھا وی گھٹ الو دا پٹھا نہ ہا گھر ءچ ایں کنجر کوں دال نہی ملدی ڈوجھے دی زال خراب کیتی ودا ہا منجھیں چراونڑ دے بہانے ہیر چرا رکھی سی ہک شادی شدہ عورت کوں کڈھنڑ آلا سچا عاشق ہا رانجھا۔ اج وی اوندی مزار تے جیرھا ست چکر لئیندے اٹھویں چکر تے اوندی زال کوں رانجھا ملدے خیر ساکوں کیا ۔۔جمیل بلوچ
خبردار مرزے دے بارے کوئ گال برداشت نیں. 
## حوالے
کوکدے پندھ

میکوں یاد ہے ساڈیاں سالھیں دے پِچھاڑے کِنوں ہک باغ ہا۔ وَٹ وٹ نال گھاٹیاں کھجیاں کجھیاڻ دے تھڈے۔ توتاں دے وَنڑ امباں دے بُوٹے۔ڈینہہ لہا آلے پاسے ڈاتے آلا کھوہ۔ ساڈے اَبے سئیں دے سوتراں مساتاں دے چنیں نال چنیں۔ اپووانڑے اَگواڑ۔ اگواڑاں اتے ٹانویں تے ڈھاریاں ۔ سالھیں تے ڈھاریاں نال بدھیاں تنڑائیں۔ آپووانڑا مال ڈھانڈھا آپووانڑیاں واڑیاں تے بھانڑے۔ واڑیاں دے دَر اِچ کُتے کتیاں دیاں گُھوراں، کھوہ نال مَسیت، مسیت نال پُرانڑاں بوکھر بوہڑ دا وَنڑ۔ کل وی ہا اج وی ہے، کھوہ کل وی ہا اج وی ہے، پر ہن وَنڑاں اتے کَنڈیریاں تے گنگریاں جا گن ، کھڑا پانی بو کر گئے واہندڑ کھوہ دا پانی تاں صاف تے مٹھا ہا پر ہنڑ سُنج جو تھی گئی. 

چَکلی رہ گئی ہے نہ چَکل

ارے رہ گِن نہ تیر

ٹھاکن رہ گن نہ لٹھ

بھرونی رہ گئی ہے نہ مکڑا

بُھرجل رہ گئے نہ سوتر لڑ

کُبے رہ گن نہ ونگ

اَریڑیاں رہ گن نہ پاڑچھا

کھانج رہ گئی ہے نہ بیڑ

ہِکاڑی رہ گئی ہے نہ ڈواڑی نہ کانجنڑ

مالھ رہ گئی ہے نہ مال نال بدھیاں لوٹیاں

نسار رہ گئی ہے نہ نسار وچ جمی ہوئی چھبیل

کھاڈا رہ گئے نہ اڈ نہ اڈ اتے جمی ہوئی سنجڑیں

دوساگ رہ گئے نہ بَھتل تے بَٹوں

آندری رہ گن نہ باہری

سیلھی رہ گئی ہے نہ نتھ

کلی رہ گن نہ بندراں

آنھر رہ گن نہ خصی

گابے رہ گن نہ کٹیاں

کھوہ دے مُنے رہ گن نہ مُنے نال دُکھداں دُھوں
گوھے رہ گن نہ گوھے دُکھاونڑ آلا ڈاڈا رحیمن بہشتی

چڑیاں چلکن ہا چیں چیں چیں

طوطے بولن ہا ٹیں ٹیں ٹیں

گیرے گھوکن ہا گھوگھو گھو گھوگھو گھو

لالیاں چلکن ہا چِل چل چل

نہال خاں دے لاوے دے بٹیرے بولن ہا

پِٹ پٹ پٹاک پٹ پٹ پٹاک

مامے مرادو دا تتر ترھاکے ہا

ترہا کو کو ترہا کو کو

منجھیں رنگن ہا ڈاند تراڈن ہا کُرے بھونکن ہا
گِدڑاں دیاں روڑاں مُکن ہا تے کُتے چپ کرن ہا
تِڈیاں دا چُکاٹ مُکدا کُکڑ بانگاں ڈیندے تے ساڈی اکھ کھل ویندی۔ کھوہ دا رنگاٹ کناں وچ رس گھولے ہا۔ سیانڑے آہدن جو راگ آسروی سویر دا راگ، کھوہ دے رِنگاٹ اچوں نِکھتے۔ڈاڈی بہشتن لسی ولوڑے ہا تاں گھپ گھپ کریندی مٹی دا کُھبکار چس ڈیوے ہا۔ بُوا ظہوراں تے ماسی کندن چکی پِیہن ہا۔ پڑوپی دانڑیاں دی نال رکھ بِہن ہا۔ ڈوں چکیاں ہن ساڈے گھر اچ ہک تاں ڈاڈا بہشتی داجل اچوں گھن آیا ہا تے بئی ساڈے ہمسائے شالو رام مارواڑ اچوں آندی ہئی۔ چکیاں دیاں وڈی وڈی ماتراں ہن پُڑاں دے ادھ وچ ناوڑیاں تے سنوڑیاں ادھ اچ ٹھوکیاں ہویا کِل ۔ ماتراں اچ پرولے پئے ہوندن ہن اٹا کٹھا کرڻ کیتے۔

سالھ ساڈی دا ترکہ ڈو کلہوٹیاں ہل ایبے ونگ تلے
بئی اوبے وانگ تلے۔ ہک لوہے دی ٹرنگی جیڑھی بھاجڑ ویلے ماتا رام ڈاڈے بہشتی کوں نشانی ڈتی گیا ہا۔ سفیل اتے پئے کچے تھاں
مٹورے، مٹوریاں، پاتریاں، پتروٹے، دابڑیاں، مٹیاں تے مٹورے۔ کوئی اللہ نامی خیرات جو کڈھائیں تھیوے ہا تھاں تھپے تے پتروٹے ساڈے گھر دے ہوندے ہن
جالیاں وچ کٹ دے تھاں، تھال تھالیاں، منگر،  لغن لغنیاں، تنبالوں، رکیبیاں، سفیل دی چنڈ اچ تریانکل تے لاتھا تونگ۔ تونگ اچ دُسے لکاراں، چولے، گھگرے تے نویاں ٹکڑیل گندیاں۔ عام کھٹاں تاں کجھی دی پٹی نال بنڑیاں ہوندیاں ہن تے ائے گئے کیتے باکرے اون ونڑیاں کھٹاں۔ کھٹاں اتے موتی ستر نال بنڑیاں شطرنجیاں۔ ایہہ ہا ساڈا ترکہ۔(وقاص ملک)

## حوالے
کویت

ایہ  براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ مشرق وسطیٰ وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔

## تاریخ
تاریخ وچ ’کویت ‘ دا ناں پہلی واری سکندراعظم دے زمانے وچ استعمال وچ آیا۔ اُوں  جزیرة فیلکا کوں وسایا۔

## جغرافیہ
کویت دا شمار دنیا دے نہایت چھوٹے ممالک وچ تھیندا ہے۔ ایہ خلیج عرب دے جنوب مغرب وچ واقع ہے۔ ایں دی سطحِ زمین مغرب توں مشرق دی جانب ڈھلوان  ہے۔ اتے مغرب آلے پاسے زمین دی اُچائی سطح سمندر کنوں 300 میٹر کنوں ودھ کائنی۔ کویت دے وݙے حصے کوں ریتیلی صحرائے عرب نے گھیر رکھیا ہے۔ ایں سانگے سطح زمین نرم اتے ریتلی ہے۔ گھٹ اُچائی آلے ریت دے ٹبے عام ہن۔ ایں جزیرة نما ملک دے آس پاس تقریبا نو جزیرے ہن۔ جنہاں دے ناں ایہ ہن :

جزیرہ بوبیان ( ایہ کویت دا سب توں وݙا اتے خلیج عرب دا ݙوجھا وݙا جزیرہ ہے )، جزیرہ فیلکا ( ایہ کویت دا واحدجزیرہ ہے جیکوں خود بݨایا ڳیا ہے )، جزیرہ وربہ، جزیرہ کبر، جزیرہ عوھہ، جزیرہ ام المرادم، جزیرہ مسکان، جزیرہ قاروہ، جزیرہ ام النمل۔

## سیاست
کویت وچ آئینی شہنشاہیت ہے۔

بادشاہ/امیر : صباح الأحمد الجابر الصباح

وزیرِ اعظم : ناصر المحمد الاحمد الصباح

## زبان
سرکاری تے دفتری زبان عربی ہے لیکن انگریزی دا وی چلن ہے،

## حوالے
کوٹلہ موسیٰ خان

کوٹلہ موسٰی خاں، احمد پور  شرقیہ تحصیل وچ ہک پراݨا قصبہ اے جتھاں بھٹہ، عاربی تے کھاڑک برادریاں اکثریت وچ موجود ہن.
کچنال

کچنال (کچنار) ہک درخت ہے جیندے بور تے پھلاں کوں بطور سبزی استعمال کیتا ویندئے. 

**کچنال** ہک درمیانے قد دا درخت ہے جہڑا عموماً 10 توں 12 میٹر اُچّا ہوندا ہے۔ ایں دا اصل وطن جنوبی ایشیا اتے چین ہے۔ ایندے اُتے گلابی یا جامنی رنگ دے سوہݨے سوہݨے اتے خوشبودار پھُل تھیندن۔ پھُلاں دی کثرت دی وجہ کنوں لوک اینکوں آپݨے گھراں وچ سُہݨپ کیتے وی لیندن۔

ایندیاں کلیاں پاکستان تے بھارت وچ  سبزی دے طور تے پکیندن۔ سرائیکی علاقے وچ  کچنال قیمہ  مرغوب پکوان ہے۔
thumb|کچنال یا کچنارBauhinia variegata1GEHU
## حوالے
کچی کندھی تے پکی کندھی

کچی کندھی تے پکی کندھی

بدقسمتی نال صرف سرائیکی ادب دے سلطانے ڈاکو سرائیکی شاعری کوں مختاراں مائ سمجھ گھدے. میڈی اےپوسٹ کرنڑ دا مقصد صرف بھڑاس کڈھنڑ، کہیں دی گستاخی کرنڑ یا آپ توں وڈے کوں غلط آکھ تے اپنڑیں مشهوری نئ بلکہ تساں ساری سنگت دےاگو حال حویلہ رکھنڑ ہے جو فیصلہ آپ کراہے اساں سرائیکی شاعری کوں ماء بولی آکھ تےایندےنال اجتماعی زیادتی کیوں کریندے پۓہیں.???

عارف نتکانی صاحب دی کتاب بانگ ادبی فورم دےقلیل تعاون نال چھپ تےآئ.عام طور بانگ ادبی فورم کچی کندھی دے غیر شاعر دوست عبدالمAbdul Majeed Nutkaniهے خیر ایں کتاب دی گھنڈ کھلائ تےجیہرلے کوٹ سلطان دےشاعر بشیر غازی کوں سٹیج تے سڈیا گیا تاں ساڈےانتہائ واجب الاحترام دوست محسن ہمحسن ہیروی تونسہ شریف فرماۓ "اوں کندھی دےشاعر آۓ ودن".???

خانصاحب عارف خان وی اصل اچ "اوں کندھی دا شاعر" ہے جیکوں 2010 دے سیلاب ایں کندھی دا بنڑا ڈتے. ...خیر غازی صاحب اپنڑے استاد شریف پردیسی صاحب تے ڈاڈے استاد بشیر غمخوار صاحب دی موجودگی اچ بے وزن ڈوہڑا سنڑا ڈتے. ہو سگدے پہلے استاد صاحب توں اصلاح نہ کروائ ہوونیں پر ہنڑ تاں ڈوہائیں استادیں سنڑ گھدا ہا بعد اچ اصلاح کرن ہا چا پر نئ کیتی گئ کل او ڈوہڑا فورم تےچلۓ ت صرف کچی کندھی آلیں آکھیۓ بےوزن ہے ت اصلاح وی کیتی نے ہنڑ میں سمجھداں جو
1.بشیر غمخوار صاحب تےشریف پردیسی صاحب یا تاں ایں قابل نئ جو ہک ڈوہڑے دی اصلاح کر سگن.
2.یا انہیں دے ذہن اچ ہےغازی "اوں کندھی دا شاعر" ہے پھٹا کرو.

یار کیا اساں ایں تے اوں دا اٹ کر کے سرائیکی ادب نال زیادتی نئ کریندے پۓ؟
کیا اےاٹ کٹ اتنا اہم ہےجو اساں ہک بۓ دے مشاعریں ت خوشی غمی ت نہ آووں؟؟ تے جےآوں تاں ساڈی حالت اے ہووے جو اساں چوتےبدھ تے آووں تےسٹیج دی بجاۓ کھاڑے بنڑیۓ پۓ ہوون سٹیج سیکرٹری اعلان کرے اے شاعر آندا پۓ وے کچی کندھی دا "ٹھولنڑ محمود کوٹی" اے زور ازمیسی پکی کندھی دے "کمبنڑ تونسوی". نال. مشاعرہ صفا تھیسی. جیہرلے اوں کندھی آلا شعر پڑھے ایں کندھی آلا کوئ بنده تاڑی نہ مارے...

شاباش جوانو.......(منصور شانی)

January 7 at 7:15 AM

## حوالے
کچے دھاگے، فلم

کچے دھاگے، 1999ء وچ ریلیز تھیوݨ والی بالی ووڈ فلم انڈسٹری دی ہک کامیاب ہندی فلم اے جیندے وچ مرکزی کردار اجے دیو اگن تے سیف علی خان دا اے۔ فلم دی کہانی ݙو بھراواں دے گرد گھمدی اے جنہاں وچوں ہک ہندو تے ݙوجھا مسلمان ہوندے۔ ایں فلم وچ بھارت دے مذہبی متعصبانہ رویے دی عکاسی کیتی ڳئی اے۔ 

## حوالے
کچے رزلٹ دا اپٹھ

کچے رزلٹ دا اُپٹھ :آدم شماری2017دے کچے رزلٹ سانویں پاکستان دی آبادی20کروڑ77لکھ74ہزار520ہے۔ کُل3کروڑ20لکھ5ہزار111گھرانیں کوں ڳݨیا ڳئے تے ایں حساب نال ہِک گھرانہ )ٹٻر(6.45بندیں دے سانویں ہے۔ پرالیکشن کمیشن آف پاکستان دے ریکارڈ مطابق پاکستان وچ رجسٹرڈ ووٹریں دی کُل تعداد9کروڑ70لکھ21ہزار340ہے جیہڑی جو کُل آبادی دا46.70فیصد بݨدی ہے۔ ایں پاروں ہِک ٹٻر وِچ3بندے ٻالَک )بالغ( ہووݨ ضروری ہن تے ترائے کنوں گھن چارتئیں ننڈھے ٻال وی ضروری ہِن جیہڑا جو ٻہوں مشکل ہے۔ آدم شماری دے کچے رزلٹ وِچ جیتلا آبادی ݙسی ڳئی ہے۔ ایں حساب نال تاں ٹٻر )گھرانہ(3.59بندیں دا بݨدے )کنوارے کڈھ کے ݙو ذال پئے تے ہِک ٻال(،پراے چِین تاں نئیں جتھاں ہِک بال دا قانون ہووے۔ اتھاں ٻہوں سارے لوکیں دیاں ݙو ڈو ترائے زالاں تے اَٹھ اَٹھ بال ہِن۔ ایں پاروں پاکستان دی پکی ٹھکی آبادی23کروڑ51لکھ81ہزار168بݨدی ہے۔ ایندے نال اے ثابت تھیندے جو کچے رزلٹ وچ2کروڑ74لکھ6ہزار648آبادی گھٹائی ڳئی ہے جیندے کئی سبب تھی سڳدن۔ پرسب توں وڈا سبب قومی اسمبلی دیاں سیٹاں ہِن۔ ایں کن پہلوں ذرا صوبیں دی آبادی دا اُپٹھ کرݨ ضروری ہے۔ کچے رزلٹ وِچ صوبہ پنجاب دی آبادی11کروڑ12ہزار442ݙسائی ڳئی ہے تے ہِک کروڑ71لکھ3ہزار835گھرانے )ٹٻر( ڳݨے ڳئین۔ الیکشن کمیشن دے ریکارڈ مطابق صوبہ پنجاب وِچ رجسٹرڈ ووٹر5کروڑ58لکھ20ہزار797ہِن۔ ایں پاروں صوبہ پنجاب وچ ہِک ٹٻر )گھرانہ(6.43بندیں دا بݨدے تے آدم شماری دے کچے رزلٹ وِچوں ہِک ٹٻر دے2.69بندے گُم ہن )جیکراڳوں تے اُپٹھ کروں تاں پنجاب وِچ1.5بندے ہرٹبردے گُم ہن تے سرائیکی وسیب اِچ ہرٹٻر دے4.15بندے گُم ہِن۔( کچے رزلٹ وِچ صوبہ سندھ دی آبادی4کروڑ78لکھ86ہزار51ݙسائی ڳئی ہے تے صوبہ سندھ وِچکُل85لکھ85ہزار610ٹٻر )گھرانے( ڳݨے ڳئین۔ الیکشن کمیشن ریکارڈ مطابق صوبہ سندھ اِچ4کروڑ78لکھ86ہزار51رجسٹرڈ ووٹر ہِن۔ ایں حساب نال سندھ اِچ ہِک ٹٻر )گھرانہ(5.58بندیں دا بݨدے ،جیکرکچے رزلٹ کوں ݙٹھا ونڄے تاں صوبہ سندھ اِچ ہِک ٹبردے ترائے بندے گُم ہِن۔ آدم شماری دے کچے رزلٹ وِچ صوبہ خیبرپختونخوا دی آبادی3کروڑ5لکھ23ہزار371ݙسائی ڳئی ہے تے صوبہ خیبرپختونخوا وِچ کُل38لکھ45ہزار168گھرانے)ٹبر( ڳݨے ڳئین۔ الیکشن کمیشن ریکارڈ مطابق صوبہ خیبر پختونخوا وِچ ہِک کروڑ40لکھ16ہزار383رجسٹرڈ ووٹر ہن۔ ایں حساب نال صوبہ خیبرپختونخوا وِچ7.94بندیں داہِک ٹٻر بݨدے۔ پرکچے رزلٹ اِچ ہِک ٹبردے2.98بندے گُم ہن۔ آدم شماری دے کچے رزلٹ اِچ صوبہ بلوچستان دی آبادی3کروڑ5لکھ23ہزار371ݙسائی ڳئی ہے تے بلوچستان وچ کُل17لکھ75ہزار937گھرانے )ٹٻر( ڳݨے ڳئین۔ الیکشن کمیشن ریکارڈ مطابق بلوچستان اِچ37لکھ2ہزار362رجسٹرڈ ووٹرز ہِن۔ ایں حسابنال بلوچستان وِچ ہِک ٹٻر )گھرانہ(6.95دا بݨدے۔ پرکچے رزلٹ وِچ ہرٹٻر دا ہِک بندہ وادھو ڈݙھایا ڳئے۔ اینویں ای فاٹا اِچ ہرٹٻر دے0.34بندے وادھو تے اسلام آباد وِچ ہرٹٻردے0.47بندے وادھوں. (بلال بزدار)
## حوالے
کٹھ

کوئی حرج نئیں اپت اچ صلاح مشورہ کر گھنڑاں چاہیدا اے ۔۔۔۔ کیا اے ممکن تھی سگدے مہینے اچ ہک ڈیہنہ کوئی ڈیہنہ یا کوئی چھٹی الا ڈیہنہ اساں سارے سرائیکی اپڑیں اپڑیں گھر یں اچو اپڑیں نال اپڑیں گھر دی ہک عورت او زال ھووے بھینڑ ھوے یا دھی رانڑیں ھووے سبھ نال رلا کیں پورا وسیب ایمانداری نال کٹھا تھی تیں ملتان اچ اپڑیں طاقت دا مظاہرہ کروں ول ھوں ڈیہنہ سندھ الے سرائیکی کراچی کٹھے تھی تیں بلوچستاں الے سرائیکی کوئیٹہ اچ کٹھے تھیکیں ول ایویں راول پنڈی الے اسلام الے اسلام ابا د کٹھے تھی تیں لاہور الے سرائیکی لاہور کٹھے تھی تیں ول اساں سرائیکستان دے بشمول ڈیرہ اسماعیل خاں ٹانک الے سارے کٹھے تھی تیں ہکو ڈہینہ مقرر کرتیں پورے ملتان کوں بند بلاک کروں ایندا کوئی برا بھلا رزلٹ ضرور نکلسی ول اے وی ڈیکھو ہر مہینے دا ہکو ڈیہنہ ساریں صوبائی صدر مقامیں توں وی نال میسج ڈیوچن ڈیکھو اگر لوکیں کوں تیار کرسگیچے تاں ول اپت اچ ای کٹھے تھی سگیچے تاں ول اے وی قسم چاو اپڑیں مخالفیں کوں وی شامل نہ کریسو یعنی کہ کہیں ایم این اے ایم پی اے کوں انہیں کوں تساں اپڑیں اتنا طاقت ڈکھالو او اونڑ واسطے رلنڑ واسطے جے تئیں خود بخود توھاڈے پچھو نہ بھجدے ودے نہ ھونون اور اے توھاڈے پچھو ضرور بھجسن کیوں جو اے پچھو کلہے کھڑے ھوسن تساں گھرگھر ملتان کٹھے تھیونڑ دا شور تیں پاو اپت اچ کٹھے تیں تھیوو اے رزلٹ وی ڈیکھ گھنو کیا حرج اے۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی حمید اصغر شاہین روڈ خدابخش چوک پل ڈاٹ
کٹھہ مِصرال

کٹھہ مصرال ضلع خوشاب وچ ہک قصبہ ہے
## جغرافیہ
کٹھہ مصرال دے شمال تے  مغرب وچ دِل کش تے خوب صورت پہاڑ ہن۔  انہاں پہاڑاں وچ کوئلے  تے لوݨ دے  وسیع زخائر موجود ہن  تے ایہ  نہایت ہی خوب صورت تے تفریحی مقام ہے تے مشرق وچ ہک چھوٹا جیہا گاؤں’’کوٹلی راجگان ‘‘واقع ہے۔کٹھہ مصرال دے جنوب وچ زرخیز زمینیں ہن۔  اِہل کٹھہ ٹماٹر، پیاز،جوار،باجرہ،گندم  تےمختلف قسم دیاں سبزیاں کاشت کریندے ہن۔  ۔کٹھہ مصرال وچ ہک میٹھا چشمہ وی ہے جِیکوں مقامی زُبان وچ ’’جے‘‘ اہدے ہن۔

## تاریخ
کٹھہ دے معنی محنت،مشّقت، پانچ سیرغّلے دا پیمانہ اور میٹھے پاݨی دا تالاب۔ کٹھہ مصرال مٹھے پاݨی دا تالاب ہے،۔ ایہ راڄہ مصرال آباد کیتا ہائی، 

## برادریاں
تھہیم تے جنجوعہ برادری دے لوک وسدن۔ جنجو عہ ر ا جپوت، آرائیں،  سٹھ فیصد آبادی جنجوعہ قوم دی گوتاں ملکال،حق مال، بڈھال،کرمال،پرجال،بخشال تے گِکڑال وغیرہ ہن  تے  باقی چالہی فیصد آبادی ݙوجھی قوماں یعنی موچی،حجام،دھنائی،لنگاہ،تھہیم، پاولی،مسلم شیخ،جاندری اعوان،مہر(آرائیں)،لوہار،مستری،ڈھیور اور جٹ برادری تے  مشتمل ہے۔

## خاص لوک
* ملک شعیب انجم تھہیم

## حوالے
کھاکھی

کھاکھی ہک ڄٹ زمیندار قبیلہ ہے جنھاں دا پیشہ کاشتکاری ہے  تے مادری زبان سرائیکی ہے۔کھاکھی قبیلہ وچ مختلف شاخاں آباد ہن  جمالی کھاکھی،جتلا کھاکھی،گندی کھاکھی،جمالی کھاکھی،کھیلانی کھاکھی،گندی کھاکھی،روجہ کھاکھی،جھینگانی کھاکھی، رانا کھاکھی وغیرہ شامل ہن۔  مستند تاریخ دان ایچ-اے-روز  دے مطابق کھاکھی قوم مغل بادشاہ جہانگیر دے دور وچ  بھاٹنر  کنوں اتھ آ  آباد تھئے۔

### '''تاریخ'''
ایچ-اے روز دے مطابق کمبوہ دیاں ݙو کلاساں ہن۔  ہک "قلمی" جہڑی ملازمت پیشہ ہائی تے فوج وچ  کارہائے نمایاں سرانجام دیندی ہائی  تے ݙوجھی "کھاکھی" جو کاشتکاری کریندے۔ 

جبکہ سینہ بہ سینہ روایات تے  ڈاکٹر لال بخش نائیچ (معروف تاریخ دان و دانشور)دے مطابق کھاکھی راجہ ککھ دی اولاد ہن جو کہ راجہ مل دا پتر تے راجہ تور دی نسل  توں ہائی جو کہ سوریا بنسی ہن ۔

alt=Khakhi Caste History/Shajra-e-Nasab|Khakhi Caste Shajra-e-Nasab

### '''کھاکھی قبیلہ دے علاقے''':
**ضلع ملتان:**

سورج میانی، شجاع آباد، جلال کھاکھی، کھاکھی پنجانی، جلالپور پیروالا وچ  کھاکھی قوم آباد ہے۔

**ضلع مظفرگڑھ:**

شہر سلطان، علی پور، مراد پور، پٹھان والہ، محال کھاکھی(جنوبی و شمالی)، گندی کھاکھی، موضع جھنڈیوالی،خان بیلہ،موچی والی، آلودیوالی وغیرہ  وچ کھاکھی قوم آباد ہے۔

**ضلع بہاولپور:**

موضع چناب رسول، بدھو والی، غلامن کھاکھی وچ کھاکھی قوم آباد ہن۔

**ضلع رحیم یار خان:**

لیاقت پور میں پوری یونین کونسل کھاکھی ہے۔

ایندے  علاوہ  اوچ شریف، ڈیرہ غازیخان، راجن پوروچ  وی کھاکھی قوم کافی تعداد وچ آباد ہے۔

صوبہ سندھ اور صوبہ بلوچستان تے افغانستان  ہندوستان وچ وی کھاکھی قوم آباد ہے۔

### مشہور شخصیات:

* سردار غلام عباس کھاکھی (مرحوم) تحصیل شجاع آباد ملتان (رکن صوبائی اسمبلی پنجاب)
* ملک محمد اقبال کھاکھی آف مظفر گڑھ (ریٹائرڈ کرنل پاک آرمی)
* ملک حاجی نیاز احمد کھاکھی آف مظفر گڑھ (سابقہ ممبر ضلع کونسل)
* ملک فیاض کھاکھی آف مظفر گڑھ (سابقہ ممبر ضلع کونسل)
* ملک سعید احمد کھاکھی (سابقہ چیئرمین یونین کونسل جھنڈیوالی)
* ملک حسن رضا کھاکھی اے۔ڈی۔آئ۔جی (DSP) ملتان
* ملک خضر حیات کھا کھی آف سورج میانی ملتان
کھجی دے حصے

## 1۔پاڑاں

## 2۔ڈتھے

## 3۔چھڑی

## 4۔بھوترےپھڑے

## 5۔تھوہے

## 6۔گاچے

## 7۔کبال

## 8۔سپ

## 9۔بور

## 10۔بوہارا

## 11۔پنڈ
پھل کوں پنڈ آہدے ہن

## 12۔بچے

## 13۔گبر

## 14۔گوشے

## 15۔ڈوکے

## 16۔گندوڑے

## 17۔گیکڑے
کھجی نال عشق

مؤرخ آہدے ساڈی وسوں تے  پہلی واری کھجی عربیں نال آئ ہئ، بھل ہنڑ تاں اے ساڈے نال ایویں رل گئ ہے جیوں ساڈے رانڑے یار ہن۔۔۔
میں جڈاں کھجی کوں ڈہداں تاں اے میکوں اپڑی ڈاڈی آلی کار مہربان تے بارعب لگدی ہے۔۔۔
چھوٹے لا میں جڈاں اپڑے آبائ کھوہ تے ویندا ہم تاں اتھاں کھجیں دے کھوڑے تلے اپڑے مُلیر نال مٹی دے ڈاند بنڑا تے وساخی وہیندا ہم، اوہا وساخی اج تئیں وہیندا پیاں۔۔۔

عشق تاں میڈے کٹھے کھیڈیے
ٹالھیں اُتے کھجیں تلے۔۔

2005 اچ میں تھرمل پاور سٹیشن مظفر گڑھ اچ اپرنٹس شپ کریندا ہم۔ سِناویں توں مظفر گڑھ ویندیں ہوئیں اڈا تُرک آلا (مشتاق سبقت سئیں دی جنم بھومی) توں تھوڑا جھیاں اگو سڑک دے لمے پاسو ہک کھجی ہئ جیڑھی کہیں بیماری پاروں سُک تے ایویں نِیو گئ ہئ جیوں کوئ کنیز کہیں ملکہ دے اگو سر جھکائ کھڑی ہووے، آندیں ویندیں روزانہ میں اوں کھجی دے درشن کریندا ہم (او کھجی اج تئیں میڈی روح تے چھاپی کھڑی ہے) اوں ویلھے میڈی رے پھُٹی ہائ نہ میں شعر آہدا ہم، 
اے میڈا ڈوجھا عشق ہئ۔۔۔۔
رات کوں کھجی دیں ساویں چھڑیں وچو چندر ڈیکھ تے لگدے جیویں کئ دلربا  جھروکے وچوں درشن ڈیندا پیا ہووے،
 میں ایں منظر دے سحر وچو نی نکل سگدا۔۔
ساونڑ اچ اساں دھپ تے پنڈوں سُکا تے چلیکاں بنڑیندے ہیں تے مُحرم اچ اپڑیں پیاریں دیں قبریں اُتے ساوے پُوترے برکت سانگے رکھیندے ہیں، 
پیٹ دی بھاہ توں دوزخ دی بھاہ تئیں کھجی ساڈے نال ہے۔۔
رنگ برنگیں چھبیں، پَکھیں تے مُصَلیں  توں گھن تے انہیں پڑچھیں تئیں جنہیں اُتے رفعت عباس سئیں دے پُھل پین کھجی دے ساڈے اُتے وڈے احسان ہن۔۔
کھجی ساڈی وسوں تے بٹھیں اچ بلنڑ نی آئ بلکہ پُل بنڑ تے نہر دے ڈو کنارے ملاونڑ آئ ہے۔۔۔
ایندا آدُر کرو۔۔۔!! 

کھجی دے حوالے نال میں اپڑے کجھ شعر تہاڈے حضور پیش کرینداں

کھجی اُتے اکھیں لگیاں
اکھیں اُتے تارے تھی گئے

ساڈے دیس تے پہلی واری جیویں کھجی تھئ ہے
عربیں دے کہیں مُلخ تے ایویں ساڈی ٹالھی تھیوے

کون سوچیندے
کتنے ڈیہیں دے وچ
دھیریں وڈیاں تھین
کتنے سالیں بعد
کھجیاں وڈیاں تھین

اج وی ساڈی وستی اندر
پنڈوں سُکدین پڑچھیں اُتے

کھجیں ساکوں اپڑاں سمجھ
عربیں دے سب حال ڈسئے
کھوہ گھڑیندے ڈاندیں ساکوں
دھرتی ما دے گیت سنڑائے

بیر دی ہر ہک گکڑ وچو کھجیاں جمدیاں ریہیاں
گھوڑیں آلے بِھڑدے رہ گئے ڈاندیں آلیں نال۔۔۔۔
شہباز مہروی
کھرل

ہک روایت "ہک روایت اے وی ھے جو جݙاں احمد خان کھرل 80 سال دی عمر اچ انگریزیں کوں ہکل پٹائی تاں کجھ سمجھ دار کھرل "ل" گرا تے کھر بݨ ڳئے اتےکجھ اپݨی ذات وچوں"ک"کوں میس تے ہرل تھی ڳے۔ جݙاں لوک سامراج دے خلاف لڑدے پے ہن تاں خطے دے سجادہ نشین ،جاگیردار تے ملاں ملواݨے اپݨی عزت اتےناموس دی پڳ انگریز دے قدمیں وچ وچھا تے انھاں دے اڳوں سرخرو تھیندے پئے ہن ،سید یوسف گردیز دا سجادہ نشیں سید مراد شاہ گردیزی،دربار بہا الدین زکریا دا سجادہ نشیں شاہ محمود قریشی اول، فرید الدین گنج شکر دا گدی نشیں،مخدوم آف شیر شاہ، خاکوانی،گیلانی ،ݙاہا،سب انگریز دے پیریں تے بوسے ݙیندے پئے ہن ، اڄ انہاں دیاں اولاداں پاکستان تے حکمرانی کریندیاں پن۔ عجیب ڳالھ اے کہ عوامی گیتیں وچ اینجھے ہر ہیرو دی گھوڑی مشہور ہوندی اے تہوں احمد خان کھرل(1776-21 ستمبر 1857) دی گھوڑی ساوی وی مشہور تھئی۔

(ڈاکٹر شاہ محمد مری سنگت مری لیب فاطمہ جناح روڈ کوئٹہ editor@sangatacademy.net 0812843358 

سرائیکی ترجمہ: جاویدآصف
کھماٹ

تقریبِ رونمائی ( کھماٹ)

دوستو پنج فروری 2019 میڈی زندگی دا ہک یاد گار ڈینھ ہئی۔۔ بزمِ خیال میانوالی ادارہ سہ ماہی تمام میانوالی ادبی تنظیم تمثیل میانوالی حلقہ یارانِ مضافات دے دوستاں اتنی محنت تے محبت نال میڈی کتاب •• کھماٹ •• دی رونمائی تقریب جناح ہال میانوالی وچ منعقد کیتی ہے میڈے کول الفاظ کوئی نن جو میں انہاں دا شکریہ ادا کراں
تقریب دے صدر منصور آفاق خصوصی شرکت امجد علی خان ایم این اے حلقہ این اے 96 میانوالی پروفیسر ڈاکٹر مظہر سلیم پروفیسر سید عصمت اللہ شاہ 
مہمانانِ خصوصی افضل عاجز امجد بلوچ خادم حسین مخفی شاہد بخاری پروفیسر شہاب صفدر وقار احمد ملک
مہمانانِ اعزاز حفیظ طاہر گھوٹیہ سلیم شہزاد کاظم حسین کاظم خالد ندیم شانی وقار احمد ملک
مہمان شعرا بھکر توں علمی خان جاوید دانش پروفیسر عمران راہب شاہد مبشر جابر علی پشیہ حسن خان اللہ نواز طاہر 
خوشاب توں ڈاکٹر وقاص اللہ وقاص یسین حاتم حسیب الحسن زاہد اقبال زیدی 
کروڑ لیہ توں ظفر عدم
ڈیرہ اسماعیل خان سبطین ساحر نزاکت لاج
میانوالی توں مہمان شعرا حسان احمد اعوان مختیار واثق سخی خان سعید شاکری اعجازعلووالی ساون شبیر حسن جعفری نثارمحمد تاتیر شکیل کالاباغوی سید عرفان حیدر نقوی عرفان فانی تصور مہدی حسن ناصر
میزبان شاعر محمد مظہر نیازی نذیر یاد مختیار ثناء محمد ضیاء اللہ قریشی صائم علی اختر مجاز بلقیس خان لطیف ساجد یونس باہی نور تری خیلوی عرشم نیازی عمران حفیظ دانش سالک ارسل نیازی عمیر نیازی بلال عبدل کلیار عزیزاذان وقاص عامر صفی اللہ صفی 
علمی و ادبی شخصیات وکلا صاحبان صحافی برادری سادات برادری عصمت گل خٹک معروف سنگر عاقب نیازی میڈیا دے دوست اخترمجاز وسیم عتیق خان ملک ثمر عباس غلام عباس محمد فیضان احمد 
آصف مووی میکر منیر بھائی ساونڈ والے محمد رمضان انجم بسم اللہ ڈیکوریشن والے
سمیت میانوالی دے تمام اہلِ سخن شعرا ادبا تے سامعین دا دلوں مشکور ہاں جناں میں ناچیز کوں عزت بخشی
سرائیکی سوجھل فورم ڈیرہ غازی خان دے چیرمین سئیں امجد بلوچ میں ناچیز دی تے محمد مظہر نیازی صاحب دی دستار بندی کیتی 
پروفیسر سئیں عصمت شاہ بہاولپور توں سرائیکی اجرک دا تحفہ گھن کے آۓ تے میکوں عنايت کیتا
محمدظہیر احمد مہاروی میڈی تصویر کوں فریم کروا کے اتے سوہنڑا جملہ لکھ کے میکوں تحفہ پیش کیتا
ولا ہک دفعہ بہاولپور ڈیرہ غازی خان لاہور اسلام آباد کروڑ لیہ بھکر ڈیرہ اسماعیل خان میانوالی دے سارے دوستاں دا
جناں میں ناچیز دے فن تے شخصیت تے گال کیتی 
انہاں سارے دوستاں دامیں شکر گزار ہاں ایہا دوست تے انہاں دیاں محبتاں میڈی کل کمائی ہے
تقریب دی نظامت شاکر خان کیتی
کسے دوست دا ناں رہ گیا ہووے تاں معزرت
مالک سارے دوستاں کوں جزاۓ خیر ڈیوے آمین

آدم دی اولاد توں غلطی تھی سگدی ہے
ساڈی غلطی معاف کریسو موقع ڈیسو

نسیم بخاری
## حوالے
کھوار اکیڈمی

ممتاز سماجی کارکن تے کھوار زبان دے ادیب، شاعر تے صحافی رحمت عزیز چترالی تے حمیدالرحمن دے ذاتی کوششاں نال کراچی اچ کھوار اکیڈمی دا قیام عمل اچ گھنایا ڳیا۔ کھوار اکیڈمی اپݨے قیام توں گھن کے اڄ تک کامیابی نال مادری زبان اچ تعلیم دے فروغ تے چترالی زباناں دے فروع اچ اپݨا کردار ادا کریندی پئی ہے۔
## حوالے
کھوار زبان

کھوار زبان جینکوں چترالی زبان وی آکھا ویندا اے، چترال تے ایندے مضافاتی اضلاع دی ہک قدیم زبان اے تے ایندا تعلق ہند یورپی زباناں دے  خاندان نال اے. رحمت عزیز چترالی دی تحقیق دے مطابق ایں زبان دے ٻولݨ والیاں دی آبادی ١٠ لکھ اے. قیام پاکستان توں پہلےریاست چترال دی سرکاری زبان ہئی تے ہݨ پاکستان دے اہم علاقائی زباناں وچ ایندا شمار کیتا ویندا اے. پاکستان دے علاوہ اے زبان افغانستان تے بھارت دے زیر قبضہ کشمیر وچ وی ٻولی ویندی اے. چترال ویژن تے آواز چترال ای زبان دے اہم اخبارات ہن. کھوار زبان دے ادب دے ضمن وچاتالیق محمد شکور غریب (١٦٦٥ء تا ١٧٧٢ء)دا ناں سب توں اہم اے. ایں زبان دی ترقی تے ترویج و تحفظ واسطے انجمن ترقی کھوار تے کھوار اکیڈمی دے کاوشاں قابل ذکر ہن. کھوار زبان کوں آرنیہ تے قشقاری دے نانواں نال وی ڄاݨیا ویندا اے. پاکستان دے تمام علاقائی زباناں دی طرح ایں بولی کوں شاہ مکھی رسم الخط دی نسخ تے نستعلیق انداز وچ لکھیا ویندے.

thumb|پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ

کھوار بولݨ والیاں دی کل تعداد سمر انسٹیٹیوٹ آف لنگوسٹکس نے 1992ء وچ صرف ݙو لکھ ٻتالیہہ ہزار لکھی ہے لیکن چترالی زباناں دے فروغ کیتے قائم ادبی تنظیم کھوار اکیڈمی نے رحمت عزیز چترالی دی حالیہ تحقیق دے حوالے نال پاکستان وچ کھوار بولݨ والیاں دی کل تعداد 10 لکھ لکھی ہے جیہڑی صحیح اعداد و شمار دے مطابق اے۔

سمر انسٹی ٹیوٹ آف لنگوسٹکس نے 1992ء وچ بھارت وچ کھوار ٻولݨ والیاں دی تعداد انویہہ ہزار ݙو سو لکھی ہے تے کھوار بولݨ والیاں کوں مسلمان ظاہر کیتا ہے لیکن کھوار اکیڈمی نے اس اعداد و شمار نال اختلاف کیتا ہے انہاں دی تحقیق دے مطابق ہندوستان وچ کھوار بولݨ والیاں دی تعداد ݙو ہزار توں زیادہ نی۔
کھوتا

کھوتا ہک جانور اے۔ ایں کوں ڳݙاں وی آہدن۔ ایہ ہک ممالیہ جانور، جہڑا چوپایاں وچ گھوڑے دے خاندان نال تعلق رکھدا ہے۔ ایہ سدھایا ہویا جانور ہوندا ہے

thumb|کھوتے

## فائدے
ایہ مال برداری اتے ݙوجھے کم رہٹ تے ریڑھی کوں چھکݨ کیتے  اتے ہل وغیرہ چلاوݨ کیتے وی استعمال کیتا ویندا ہے۔
کھوتے یا خر دا گھوڑے دی جنس دے نال ملاپ دے نتیجے وچ دوغلی نسل دا جانور وی حاصل کیتا ویندا ہے۔ ایں صورت وچ، مادہ گھوڑی تے نر کھوتے دی اخلاف کوں ٹٹو اہدن۔  کھوتےد ی مادہ اتے نر گھوڑے دے اخلاف کوں خچر سݙیندن۔ گھوڑے اتے کھوتے دی دوغلی نسل دا جانور زیادہ مضبوط اتے زیادہ مشقت دی سہولت فراہم کریندا ہے۔
## حوالے
کھڑی ݙیندی آں سنہڑا۔۔۔۔

[thumb|[سرائیکی Saraiki]]

## کھڑی ݙیندی آں سنہڑا۔۔۔۔

(عاشق خان بزدار)

[اے لکھت سُنڄاݨ دی پنجوی لڑی مئی۔2004 اچ چھپی ہئی)

1986 دی او شام یاد ہے جݙاں بنگلہ کورائی اچ سرائیکی لوک سانجھ بݨی ہئی، جیندی مونڈھی ستاویز "اعلانِ بنگلہ کورائی" دے ناں نال جاری کیتی ڳئی۔ اوں رات سرائیکی کانفرش تھئی۔ جُھمر، ڳالھ مُہاڑ اتے ڳاوݨ دا پروگرام کیتا ڳیا ہا۔ سنگت دے کیا جذبے ہن جو سخت سردی دے باوجود کٹھی تھئی۔۔۔ول ݙوجھے سال ݙو ݙیہاڑے دا سرائیکی ادبی ثقافتی میلہ  مہرے والہ اچ شروع تھیا جیندے وچ سرائکی وسیب دے سب معتبر مُہاندرے کٹھے تھئے۔صدراتی ایوارڈ یافتہ سفرنامہ "پیت دے پندھ" اتے ناول "چھولیاں دے سرائیکی دے نامور لکھاری سئیں محمد اسماعیل احمداݨی اپݨی تریجھی کتاب "امر کہاݨی" اچ لکھیا ہا جو سرائیکی اسمان دے سب ستارے مہرے والے دی سرزمین تے لتھے ہن۔ پندھ ہا تھیندا پیا ہا' مقصد دی ہائی ودھدی پئی ہائی۔

ول پتہ نئیں کیا تھیا جو سرائیکی لوک سانجھ دے مُہاندریں صلاح کر کے سرائیکی لوک سانجھ دے میلے دا بائیکاٹ کر ݙتونے لیکن سرائیکی لوک سانجھ راجݨ پور دی سنگت سرائیکی میلے دی روایت کوں جیندا رکھیا۔ ایں نومبر اَٹھارواں ݙو روزہ سرائیکی ادبی ثقافتی میلہ منعقد تھیا جیندے اچ ڳالھ مُہاڑ، سرائیکی مشاعرہ، سرائیکی لوک تماشا دی طرفوں سرائیکی ڈعامی، سوانگ، جُھمر، سرائیکی لوک موسیقی، کتابیں دی نمائش اتے سرائیکی کھیݙیں دے پروگرام پیش کیتے ڳئے۔ سرائیکی میلے دے پوسٹر اچ ہُݨ تائیں سرائیکی لوک سانجھ دی پُراݨی اتے ننویں سنگت دے ناں لکھئے ویندن پئین توڑیں جو او سنگت شرکت نئیں کریندی۔ نہ وت سنگت کݙاہیں خط پتر لکھئے یا کہیں رسالے اچ معذرت دی شکل وچ اپݨے آوݨ، نہ آوݨ بارے کُجھ ݙسائے۔ جے کُجھ لکھیا ݙسیا ونڄے ہا تاں چنڳی ڳالھ ھئی۔ ہو سڳدے کوئی ساݙا طریقہ اݨ بھاوݨاں ہووے ہا تاں اَساں اونکوں بھاوݨاں بݨاؤں ہا۔ دانشور دوست جیڑھا کُجھ سمجھن اساں مطمئین ہوں جو خواجہ فرید سرائیکی ادبی ثقافتی میلہ دا فنکشن ٹھیک کھڑے کریندوں اتے خود ایں پڑ وچ کھڑ تے علاقے وچ سرائیکی شعور دی راند رسائی کھڑوں۔

سرائیکی لوک سانجھ دے دوستیں دی بے پرواہی دی وجہ کنوں ٻیاں تنظیماں سرائیکی لوک سانجھ دیاں ٻانہہ ٻیل بݨ تے میلے کوں وݙا بݨائی کھڑن۔ سرائیکی لوک سنگت اپݨیاں صلاحیتاں این جی اوز دے لیکھے لاݙتن۔ اللہ کرے او اپݨیں ننویں ذمہ واریاں کوں نبھاوݨ وچ کامیاب تھیون۔ کوئی اعتراض نئیں۔ پتہ ہے جو اے سنگت NGOs دے پلیٹ فارم توں تے سرائیکی سانگے کم پئی کریندی ہووے۔ پتہ اے ساکوں کلہا کرݨ اچ سنگت حق بجانب ہہوے۔ کاش کوئی سنگتی ساکوں اصل صورتحال کنوں باخبر کرے۔ بے شک ساکوں خط نہ لکھے پر "سُنڄاݨ" وچ مضمون لکھ چھوڑے۔ اساں پڑھ کے اوندا جواب لکھسوں۔ شیت دوری دا مسئلہ مُک ونڄے۔ اساں ول سارے کٹھے تھی ونڄوں اتے ننویں سفر دے پاندھی بݨ ونڄوں۔ باقی سُنڄاݨ بھیڄݨ اتے مجلس ادرات وچ شامل کرݨ دا شکریہ
کہانی دا گھر : 3

کہانی دا گھر : 3

ہک ہئی ما ' اوں اپنڑے بالیں کوں لوری تے کہانڑی ڈتی ' کتاب تے لالٹین

اُنہاں دا گھر دریا دی لاہندی منڑ تے ہا ' چڑھدے پاسوں پُل تے لاہندے پاسوں ریلوے ٹیشن ' لمے دو سڑکی تے اُبھے دو دریا ' ڈاک بنگلے وچ پُھل ہَن تے دریا وچ جل پری رہندی ہئی ' کڈاہیں کڈاہیں جل پری دریا توں ٹردی انہاں دے گھر تانڑیں آ ویندی ' اوہ بالیں نال کھیڈدی تے ما اُنہاں کوں بسکٹ دا ڈبہ کھول ڈیوے ہا ' شام تھی ونجے ہا تے ما اُنہاں کوں دال چاول ڈیوے ہا ' جل پری گھابرے ہا نماشاں گھاٹی تھی گئی

وت اوں جل پری کول چار چونڑاں ہوندیاں ہَن ' لوری سُنڑے سم ونجے ' کہانڑی وچ جاگے ' کتاب وچ پَیہ ونجے ' لالٹین چاوے دریا تانڑیں پُجے

Rifat Abbas
کیمیا

کیمسٹری ہک سائنس اے جہڑی مادہ مادہ وچ تبدیلیاں، بݨاوٹ تے اوہ تبدیلیاں نے جہڑی مادہ وچ ہوندیاں ہن۔ اے اوہ سائنس جہڑی ایٹم، مالیکیول تے کمپاؤنڈ دیاں خاصیتاں بیان کریندی اے۔

## کیمیا دیاں شاخاں

* نامیاتی کیمیا
* غیر نامیاتی کیمیا
* طبیعی کیمیا
* تجزیاتی کیمیا
* حیاتیاتی کیمیا
* نیوکلیائی کیمیا
* صنعتی کیمیا
* ماحولیاتی کیمیا

## تاریخ
ابتدائی تہذیباں بابلی، مصری وغیرہ دھات کاری اتے ظروف سازی دے ماہر ہن۔ لیکن انہاں  ایں بارے  کوئی باقاعدہ نظریہ کائناں بݨایا ہائی۔ ابتدائی کیمیائی مفروضہ، ارسطو نے چار عناصر دے نظریہ دی صورت وچ پیش کیتا جیندے مطابق ہر چيز پاݨی، ہوا، مٹی اتے اڳ دے اختلاط نال وجود وچ آئی ہے۔ یونانی فلسفیاں دے مطابق انہاں چار عناصر دے مختلف تناسب نال ہک شے ٻئی شے وچ تبدیل  تھی ویندی ہے۔ شروع وچ  کیمیا گری، دھاتاں اتے عناصر کوں سونے وچ تبدیل کرݨ اتے دائمی زندگی کیتے اکسیر حاصل کرݨ جییے جادوئی اتے پراسرار نظریات تائیں محدود ہائی۔
## حوالے
کیمیا گر

پائلو کوئلیو دے بین الاقوامی شہرت یافتہ ناول دا سرائیکی وچ ترجمہ اے جیہڑا کہ عبدالباسط بھٹی ہوراں دا ماں ٻولی واسطے ہک اہم کارنامہ اے. 

[thumb|[سرائیکی Saraiki]]
کیمیکل بانڈ کیا ہے ؟

کیمیکل بانڈ کیا ہے ۔ او طاقتاں جیڑیاں کہ ہک ایٹم کو بے ایٹم دے نال جوڑی رہندن ہک کمپائونڈ یا وت مالیکیولز  بنڑاونڑ واسطے ایں عمل کو بانڈنگ یا بکاونڑ آہدن مثال دے طورتے H-O-H

بنیادی طور تے بانڈنگ دیاں دو  قسماں ہن

= آئینک بانڈ =
او طاقت جیہڑی کہ دو مخالف چارجز کو ہک بے دو چھکیندی ہے تاکہ او مل کے ہک بانڈ بنڑاون  ایکوں آئینک بانڈ آہدن.

ݙو ایٹمز ہک میٹل تے ٻیا نان میٹل مل کہ جیہڑے ویلے ہک کمپائونڈ بنڑیسن ایں کم کو آئینک باندنگ آکھیا ویسی.

جمع تے نفی چارج آپس وچ مل کے جیہڑا بانڈ بنڑیندن اوکو وی آئینک بانڈ آکھیا ویندے مثال دے طور تے

H-Cl

= کوویلنٹ بانڈ =
او بانڈ جیندے ڈوہیں ایٹم برابر دے الیکٹران دے کے بانڈ بنڑیندن جیکو کوویلنٹ بانڈ آکھیا ویندے یا وت بھئیوالی آلاا بانڈ مثال دے طور تے ہک الیکٹران ہک ایٹم ڈیندے بیا الیکٹران دوجھا ایٹم ڈیندے اے ہک جوڑی بڑ ویندی ہے الیکٹرانز دی جیویں کہ میتھین وچ ہے CH4
ونکی:کیمسٹری
کینسر

کینسر ہک موذی مرض ہے۔ایندے وچ جسم دے خلیاں تے قابو نی ہوندا۔ ایندے علاج کیتے ݙاڈھی کوشش کیتی ویندی پئی ہے۔
کہاݨی دا گھر

حکایت
کہانی دا گھر

اوہ اُتھاں پجیا تاں ما اوندی بیاسی سال دی تھی گئی ہئی ' بُڈھیپے پِچھوں تھوڑا تھوڑا بولنڑ تے حیاتی دی لڑائی ہک جاری ' اوں ما کوں بُلوایا ' ما اکھیں کھولیاں وت نُوٹ گِھدیاں

اونکوں ما بلپنڑ وچ کہانیاں سنڑویندی ہئ ' ما ایہے ترے چار کہانیاں ما اپنڑی توں سنڑیاں ہَن ' چڑی تے کاں دی کہانی ' مائی بڈھڑی تے پُھلے دی کہانی' تَھڑی بیٹھے گِدڑ دی کہانی تے چوتھی ہک کونج دی کہانی جینکوں جَٹ بَدھ بِلہایا ہا ' اوں ایہ کہانیاں ما اپنڑی توں ہزار وار سُنڑیاں ' کہانیاں ہر واری نویاں نویاں لگدیاں ' جاپدا جو پہلی پھیریں سُنڑوایاں تے سنڑیاں گِن

ما کوں اوں پہلی کہانی چڑی تے کاں دی سُنڑائی ' مُد پِچھوں ما دے ہوٹھیں تے مُسکار سبھ ڈِٹھی ' مائی بڈھڑی تے پُھلے دی کہانی اوں ٹوری تے جانڑ کے کہانی وچوں بُھل گیا " مائی بڈھڑی ہنڑ دریا کول ویسی " کہانی کوں ما اگوں ٹوریا ' اوں گدڑ دی کہانی چھیڑی وت کونج دی

اونکوں لگیا کہانی ولدی گھر اپنڑے تئیں پُج گئی ہے. (رفعت عباس)
## حوالے
کیمسٹری

کیمسٹری سائنس دی او شاخ ہے  جیندے وچ اساں ایلیمنٹس تے مرکبات دے  بارے پڑھدے ہیں جیہڑے بݨے ہوئے ہوندن ایٹم ،آئن تے مالکیولز نال ایکوں کیمسٹری آہدن ۔۔۔!

تے نال نال انہیں دی بناوٹ،شکل ،خصوصیات ،لہجہ تے تبدیلیاں کوں وی پڑھدے ہیں جیہڑیاں وقوع پزیز تھیندن جیہڑلے اے ہک بے نال ری ایکشن کریندن۔

**ݙوجھی تے مختصر تعریف**

مَیٹر  دے مطالعے کو کیمسٹری آہدن تے دنیا وچ موجو ہر چیز کو اساں میٹر آکھ سڳدے ہیں 

**تریجھی تعریف** 

دنیا دی ہر او چیز جیندے وچ اساں او چیز دی اگر ساخت ،شکل تے خصوصیات کو پڑھدے ہیں کیمسٹری آہدن

کیمسٹری دا لوظ ہک گریک لوظ " الکیمیا" کولو نکتاڳئے۔

کیمسٹری دا کوں موݨڈھوں ٻݨاوݨ آلا بندہ  سائنس دے جہاں وچ "الجابر بن حیان " کوں آکھیا ویندے۔

ونکی:کیمسٹری
ونکی:سائنس
گاجر

گاجر ہک سبزی ہے۔ ایہ پودے دی ڄڑھ ہے۔ 

## ورتݨ دے طریقے

* بھاڄی
* جوس
* مربہ
* اچار

## فائدے
گاجراں اکھیں کیتے ٻہوں مفید ہن

### دل تے ہاضمے کیتے مفید
گاجر وچ کیروٹینوئڈ شامل ہوندا ہے ایہ دل دیاں تکلیفاں کوں گھٹاوݨ کیتے مدد کریندا ہے۔ ایندے علاوہ گاجر فائبر دا بہترین ذریعہ ہے جہڑا کولیسٹرول کوں گھٹیندے تے ہاضمے کیتے وی ضروری ہے۔ گاجر ڈائریا، قبض اتے پیچش جہیاں بیماریاں کنوں وی بچیندی ہے۔

### کینسر کنوں بچاؤ

### ٻڈھیپے کوں روکݨ

### رت دی کمی پوری کرݨ
خون دی کمی پوری کرݨ کیتے گاجر ٹانک ہے۔

### جلد کیتے بہترین
چہرہ دی رنگت وچ نکھار پیدا کریندی ہے۔

thumb|گاجر دا ٻوٹا
## حوالے
کیپیٹلزم

سود خور کیپیٹل ازم (Rentier capitalism) ہک مارکسی اصطلاح سمجھی ویندی ہے جیہڑی اُنھاں لوگاں، کارپوریشناں تے ممالک کیتے استعمال کیتی ویندی ہے جیہڑے کہیں معاشرے اچ کوئی تعمیری اضافہ نی کریندے لیکن اپݨی اجارہ داری (monopoly) دی بدولت کاغذی سرمائیہ (capital) فراہم کر کے  معاشرے توں کثیر منافع حاصل کر گھندن۔ اینجھے سود خور ممالک کیتے لینن نے “rentier state” تے "usurer state" دے الفاظ استعمال کیتے ہن۔ سود خور ممالک دا شکار بݨݨ والے ممالک مقروض ممالک (debtor states) سݙیندن ۔

جیں زمانے اچ اجارہ داری (monopoly) نہ ہوندی ہئی تاں اوں وقت بین الاقوامی معاشی تعلقات تجارتی اشیاء دی برآمد تے منحصر ہوندے ہن۔اڄ مونوپولی دے زمانے اچ کاغذی دولت (capital) دی ایکسپورٹ تجارتی اشیاء دی ایکسپورٹ تے حاوی تھی چکی ہے۔
## حوالے
کے ٹو

کے ٹو ، دنیا دی ݙوجھی بلند ترین چوٹی ہے۔ ایہ پہاڑی سلسلہ کوہ قراقرم، پاکستان اچ واقع ہے۔ ایندی بلندی 8611 میٹر/28251 فٹ ہے۔ اینکوں پہلی وار 31 جولائی 1954ء کوں ݙو اطالوی کوہ پیماؤں لیساڈلی تے کمپانونی نے سر کیتا۔ اینکوں ماؤنٹ گڈون آسٹن تے شاہگوری وی آہدن ۔
thumb
1856ء وچ ایں پہاڑ دا پہلی وار گڈون آسٹن نے سروے کیتا۔ تھامس ماؤنٹ گمری وی ایندے نال ہئی۔ اوں نے ایندا ناں کے ٹو رکھا کیونکہ سلسلہ کوہ قراقرم وچ ایہ چوٹی ݙوجھے نمبر تے ہئی۔گوڈون آسٹن دے ناں نال وی منسوب کیتا ویندے۔

کے ٹو تے چڑھݨ دی پہلی مہم 1902ء اچ تھئی جیہڑی ناکامی تے ختم تھئی۔ اوندے بعد 1909ء، 1934ء، 1938ء، 1939ء تے 1953ء اچ کوششاں وی ناکام تھیاں۔ 31 جولائی، 1954ء دی اطالوی مہم بالاخر کامیاب تھئی۔ لیساڈلی تے کمپانونی کے ٹو تے چڑھݨ اچ کامیاب تھئے۔ 23 سال بعد اگست 1977ء وچ ہک جاپانی کوہ پیما اچیرو یوشیزاوا ایندے تے چڑھݨ اچ کامیاب تھیا۔ اوندے نال اشرف امان پہلا پاکستانی ہئی جیہڑا ایندے تے چڑھا۔ 1978ء اچ ہک امریکی ٹیم ایندے تے چڑھنے وچ کامیاب تھئی۔
کے ٹو کوں ماؤنٹ ایورسٹ دے مقابلے اچ زیادہ مشکل تے خطرناک سمجھا ویندے۔ کے ٹو تے 246 افراد چڑھ چکن جبکہ ماؤنٹ ایورسٹ تے 2238۔ 
## کتابیات
*شاہگوری (مستنصر حسین تارڑ)
*Pakistan Trekking Guide (شاء)
## کے ٹو تے فلماں
*Vertical Limits
*K2

## حوالے