موت برحق ہے

ایہ تاں ہِن سارے جیوݨ دے رویے اَتے رسماں ہک منزل انسان دی چھیکڑی تے اَخیری ٻہوں کٹھن ہے تے ایہ آوݨی ہر ذی روح کنے ہے ۔ قرآن پاک اِچ وی ایہو آکھیا ڳئے جو کُلُ نفس ذائقہُ الموت۔

ترجمہ: ہر ذی روح کوں موت دا مزہ چکھݨے ۔

آہدن ، موت کا ایک دن معین ہے۔

نیند کیوں رات بھر نہیں آتی

موت اَٹل حقیقت ہے اصل زندگی ایندے بعد ہے ، اساں غافل ہِسے جو ہک سراب دے پِچھوں زندگی گزار ݙیندے ہِسے ، اَبدی زندگی کیتے کجھ نی کریندے ۔ اساںبے سوچ لوک ہَیں ، ایں فانی دنیا کیتے کیا کیا فریب نِسے کھاندے ۔ موت آوݨی ہے کیونجو ایہ اُوں عظیم ہستی کوں وی آئی جنہاں کیتے رب سئیں ݙوں جہاں بݨائے ۔ آہدن موت نہ ہووے ہا تاں اللہ سئیں اپݨا دیدار کیوں عطا کرن ہا ، مرݨ ہکو جہاں ہے پر دفناوݨ دیاں رسماں ہر قوم ، مذہب ، قبیلے دیاں اَنج اَنج ہِن ۔ کِراڑ میّت کوں ساڑ ݙیندن ، اینکوں سَتی آہدن ۔ پہلے زمانے مرد مرے ہا تاں اوندی رَن کوں نال سَتی کر چُھڑیندے ہَن (چِتا وچ ساڑ ݙیندے ہَن )۔ پر ہُݨ ایہ رسم رَن کوں نال ساڑݨ دی ختم کر ݙتی ڳئی ہے ۔ عیسائی تابوت اِچ میت کوں کھڑا کر ݙیندن ، مسلمان قبر اِچ دفن کریندن کیوں جو انسان پیدا مٹی کنوں تھئے اَتے ونڄݨاں وی مٹی اِچ ہے ۔ میت کوں دَھنوا تے کفنایا ویندے ۔ مردکیتے 3کپڑے ، عورت دے کفن اِچ پنج کپڑے ہوندن ۔ جنازہ دی نماز پڑھی ویندی اے ، دفناوݨ کیتے کجھ لوکیں وچ حلوہ تقسیم کرݨ دا رواج وی ہے ایندی شرعی حیثیت کوئی کائنی ، کجھ لوک دیڳاں پکویندن ، دفناوݨ توں بعد ایندی وی کوئی شرعی حیثیت کائنی ۔ ایہ او رسومات ہِن حلوے ، چاولیں دیاں جیرھیاں خود ساختہ ہن ۔ آہدن مرے اوہو اَتے ویکاوے اوہو ۔ کہیں دی مالی حیثیت ہے اَتے بھاویں نہی ۔ لوک آکھسن ایہ تاں بابا رسم ہے ایہ تاں کرݨی ہے ،بس ذکر کرݨا چاہیدا ہے ۔ دُعائے مغفرت کرݨی چاہیدی ہے جیندا اَڳوں میت کوں فائدے تاں تھیوے ۔ حلوے ، چاول اگر اللہ دے ناں دی خیرات دے طور تے ، اَتے اپݨی مالی حیثیت مطابق ہے تاں صدقہ خیرات ثواب ہے اگر نمود و نمائش اَتے فضول خرچی حیثیت توں ودھ ہے تاں ایہ وبال جان ہے۔ فضول اَتے بدعت آلیں رسماں دا قلع قمع کرݨا اساݙا فرض ہے ۔ پہلے دور اِچ جہالت ہئی ہُݨ شعور دا دور ہے ۔ غلط رسومات کوں مٹاوݨ کیتے نوجوان نسل کوں اپݨا فرض ادا کرݨا چاہیدا ہے۔

مسلمان دُعا کریندن جو اللہ بُری موت کنوں بچاویں ۔ اعمال اَتے وی ایندا انحصار آکھ سڳدوں ۔ اللہ تعالیٰ دی طرفوں آزمائشی وی ، اللہ مندی لکھی کنوں ہر انسان کوں پناہ ݙیوے ۔ آمین ۔ ساݙے ہمسائے اِچ ہک نوجوان دوستاں ، سنگتاں نال سڑک تے ٹُردا انھاں نال ڳالھیں کریندا ویندا ہا ۔ ایں دوران ہک ٹرالر اوندے اُتے چڑھ ڳیا ۔ لوکیں دے ݙہدیں ݙہدیں اوں شودے دے ٹوٹے تھی ڳئے اَتے ٻوری اِچ گھر چا اَئے ۔اوندی ماء اَتے ذال ایہ ݙیکھ کراہیں بے ہوش تھی ڳیاں ۔ کِتی ݙینہ لوک عبرت نال توبہ توبہ کریندے رہیے ۔ پر انسان کوں سبھ بُھل ونڄݨ دی عادت ، فطرت اِچ ہے اَتے چند ݙینہ بعد ہر شے پُراݨی روٹین تے آ ویندی ہے ۔ کئی مزدور شودے غیر ملک کماوݨ ویندن ، غربت اَتے روٹی پوری نہ تھیوݨ دی وجہ توںپردیس اِچ او شودے ناگہانی آفت دا شکار تھی تے جند دی بازی ہَر ویندن۔ اساݙا ہک ہمسایہ سعودیہ مزدوری کرݨ ڳیا ۔ کرین حادثہ دی وجہ نال او شودا زندگی دی بازی ہَر ڳیا ۔ ضروری کارروائی دے بعد کِتی ݙینہ بعد اوندی لاش گھر پُڄی تاں ماء ، زال ، ٻال ، بھیݨ ، بھرا صدمے کنوں نڈھال ہن۔جنہاں مجرماں دی پھاسی ٻلدی ہے او خوف کنوں موت کنوں پہلے مر ویندن ۔

ایہ تاں چلو اللہ دی ݙتی موت ہے پر کجھ ظالم ایجھے وی ہوندن گھر اِچ توں توں مَیں مَیں تھئی بھڄ تے کجھ پی تے زندگی اِی مُکا چھوڑی ۔ کوئی فیل تھئے ، کہیں دے مالی مسائل ہَن تاں زندگی توں تنگ آ تے ایندا خاتمہ کر چھوڑیندن۔ اپݨا تاں اڳوں پتہ نی حرام موت مرݨ آلا کݙاہیں چین نہ پیسی؟ ۔ اپݨے نال وابستہ رشتیاں کوں وی ہمیشہ کیتے سُولی اُتے ٹنگ ویندن ۔ میݙی امّی دے ہک کزن ہَن، کنوارے ہَن ، آہدے ہِن جو انھاں اُتے ہک جنݨی غلام فاطمہ جیندا اکثر او ناں وی گھندے ہَن دا سایہ ہا ، اساں جݙاں ٻہوں چھوٹے ہاسے ݙہدے ہاسے جو او شام کوں گھر اپݨے دے صحن اِچ چکر لیندے ہَن کھڑے، آ تے آہدے ہَن ، کھڑے توں ہُݨ آہدیںمَیں خدا ہاں مَیں تیکوں من گھنساں کائناں مَیں تیکوں نی منیندا، گھر آلے انھاں کنوں کاتیاں کوہاڑیاں لُکا رکھدے ہَن جو ایں حال اِچ او کئی نقصان نہ کرن چا ۔ کݙاہیں  لُکاوݨ اِچ کوئی غفلت تھی ونڄے ہا تاںچھری چا تے اپݨے ہتھ یا پیر دی اَنڳل زخمی کر گھندے ہَن ۔ کوئی آہدے ہَن جو انھاں کوں رشتہ داریں اِچ چھوہِر پسند ہئی اُنھاں رشتہ ݙیوݨ کنوں انکار کیتا تاں اُنھاں دی ایہ ذہنی حالت تھی ڳئی ۔ ذہنی طور اُتے ٹھیک تاں گھر دے سودے وی گھن آندے ہَن ۔ اُوں ݙینہ انھاں کوں مغرب دے ویلھے اپݨی اماں آکھیا پُتر کھیر آ ڳیا ہوسی دکان توں کھیر گھدی آ ، اوہو ڳئیں ہوئیں عشاء تھی ڳئی او وَل نہ ولیئے تاں گھر ساریں کوں فکر جو کھیر نہ آیا، ہا تاں ایں ویلھے تئیں آ ویندے، ہُݨ نئیں تاں کھیر چا تے اساݙے پتر کوں آ ونڄݨاں چاہیدا ہا ، اُوں ویلھے اساݙے سارے گھراں دا ہکو ویڑھا ہا ۔ شام کوں سارے اپݨے گھر ٻہہ تے ہک ٻئے کوں ݙیکھن ہا ٻیٹھے ۔ ڳالھیں وی کرن ہا ٻیٹھے ، ٻال رَل کھیݙن ہا ، وݙے رَلے ٻہہ تے کِھل مذاق کرن ہا ۔ ٻال قصے سُݨن ہا ، کھٹیں اُتے دڑنگے مارن ہا ۔ گُڑبازیاں کھاوِن ہا ، سارا ݙینہ شام دا انتظار ہوندا ہا جو شام اَتے رات تھیوے تاں چھوٹے وݙے اپݨے اپݨے مشاغل اِچ مصروف تھیون۔

آپا سعید اَتے آپا منظور دے قصّے ٻہوں پسند ہَن ۔ ساریں ٻالیں کوں ، کݙاہیں آپا جی دا موڈ قصے تے نہ ہووے ہا تاں او ٻالیں کوں تنگ کرن ہا ، اچھا مَیں تہاکوں کاکے دا قصہ سُݨاواں ، ٻال آکھن ہا جیا ، اچھا جیا نہ کرو ۔ مَیں تہاکوں کاکے دا قصہ سُݨاواں سارے ٻال آکھوں ہا ہے توبہ آپا جی ہُݨ سُݨا ووی وی ، ہے توبہ نہ آکھو میں تہاکوں کاکے دا قصہ سُݨاواں ۔ سارے ٻال چپ جو ہُݨ کیرھا لفظ ٻولوں ۔آپا ہوریں آکھن چُپ نہ کرو مَیں تہاکوں کاکے دا قصّہ سُݨاواں؟ سارے ٻال مایوس تھی ونڄن ہا ۔ اُنھاں کوں سمجھ آ ونڄے ہا جو اَڄ آپا ہوریں دا قصّہ سُݨاوݨ دا موڈ کائنی بݨدا پیا ۔ سارے ٻال چُپ کر تے مونجھے مایوس اپݨے اپݨے بستریاں دو بھڄن ہا۔

ہا تاں ڳالھ تھیندی پئی ہئی مامے ہوریں کوں ڳولݨ دی اَتے پُراݨے ویلھے اَتے پُراݨیاں گزراناں یاد آ ڳئین ۔ سارا ساݙا ویڑھا بیٹریاں چا تے جوان اَتے چھوہر سارے محلے اِچ ٹُر پئے ، سارے محلے پھر ٹُر کے ناکام ، ہر پاسے ونڄن بیڑی ٻلدی راہوے ۔ جئیں ویلھے ٹینکی اُتے آون بیٹری وِسم ونڄے۔ ٹینکی گھر دے نیڑے ہے سارے گھر آ تے مونجھے مایوس سُم پئے ۔ پر نندر کہیں کوں نہ آوے ۔ چُپ کر تے سارے سُتے پئے رہیئے ۔ سویرے ہر کوئی ڈَٹھے دِل نال کمیں تے ڳئے پئے ، کوئی ݙاہ وڄے ہوسِن چاچے اسلام دے پُتر تقریباً اَٹھ ، نو سالیں دے ہوسِن۔ وڑ اَئے آندیں اِی آ تے آکھیا جو تہاݙا جیرھا بندہ گُم ہے رَتوکا اوندا رومال اساݙے کھوہ اِچ تردا کھڑے ۔ ڄُلو اَتے ݙیکھو (ٹینکی سرکاری اساݙے گھریں نال ہے اَتے اوندے پروں چاچے اسلام دا کھوہ ہا ، سارے اُتھاں ٻالیں نال کھوہ اُتے ڳئے ، کھوہ اِچ ڈھہݨ آلے بندے ڳولئے ،کھوہ اِچ پوڑی لہائی تے بندے وچ لہہ ڳئے ۔ ہتھ مارِن تاں لاش ہووے ، لاش کڈھی تاں مامے ہوریں ہَن ، وَل تاں محلے اِچ ہک کہرام مچ ڳیا ۔ کجھ پُتر پیو ماء دے ٻڈھیپے دا سہارا ایں طراحویں مر سُتا۔

مامے ہوریں دے منہ تے ایجھا رعب ہا جیویں ہُݨ جہاد کر تے اَئے ہووِن ، کجھ سال پہلے اُنھاں دی قبر شق تھئی تاں لوکاں ݙٹھا ، کفن وی میلا نہ ہا ۔ میݙی امّی دے مامے ہوریں فوت تھئے تاں اُنھاں دے منہ اُتے ٻہوں سکون لڳدا پیا ہا ۔ میݙے اَبّا جی پئے آکھن اندر دا راز تاں اللہ کوں پتا ہے جے کر موت ایہو جہی پُر سکون ہے تاں مَیں نہ ݙرساں ، اماں سُݨیندے ہَن جو ہک بندہ مسریزم ہا ناں شاید اوں علم دا کیونجو میں چھوٹی ہَم جݙاںایہ ڳالھ سُݨیم۔

ہک بندے کوں دیوان صاحب ہوریں سݙوایا جو انھاں اپݨے گھر اِچوں فوت تھیوݨ آلے ہک بندے کنوں جائیداد بارے پُچھݨا ہا جو کیکوں ݙیووں ، اوں بندے آہدن کامیابی نال اوندی روح کوں سݙ گھدا تاں سوال کیتا جو تیݙی اے جائیداد کیکوں ݙیووں ۔ اوں آکھیا میکوں نی پتا کیکوں ݙیوو ، ایہ ہُݨ تہاݙا معاملہ ہے میݙا تعلق ہُݨ ایں دنیا نال نی رہیا ۔ آپا سعید ہوریں ݙینہ رات درود شریف کثرت نال پڑھدے ہَن ، جݙاں فوت تھئے تاں چہرے اُتے مسکراہٹ ہئی ۔ جیڑھی ݙیکھ سلیم بھئی اماں ہوریں کوں آکھیا اماں آپا ہوریں دے چہرے اُتے ٻہوں دلکش مسکراہٹ ہئی ، اماں ہوریں آکھیا ہا ابّا تیݙی ماسی کثرت نال ݙینہ رات درود پاک پڑھدی ہئی ، اساݙی اماں سئیݨ وی کثرت نال درود پاک پڑھدے ہَن اَتے نندر اِچ وی تھوݙ ہِلدے ہَن پئے ۔ مَیں آکھیا اماں جی رات کوں نندر تہاݙے تھوݙ وی ہِلدن ۔ اُنھاں آکھیا ہیں تاں میں رات کوں درود پاک پڑھدی ہاں پئی ۔ ایہ درود پاک پڑھݨ دی برکت ہئی جو اُنھاں دے چہرے اُتے مرݨ دے بعد سکون ݙسدا ہا۔

## حوالہ
کتاب: رَلے پندھ کریسوں ، مصنّف: زاہدہ اجمل ہاشمی، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز‘ ملتان