open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مائی بھاڳی

thumb|مائی بھاڳی دی تصویر

مائی بھاڳی (اردو: مائی بھاگی) (انگریزی: Mai Bhaghi) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩٢٠ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٧ جولائی ١٩٨٦ء) پاکستان نال تعلّق رکھݨ آلی مہان٘دری لوک ڳائیکہ ہَن۔

## حیاتی دا احوال
مائی بھاڳی ١٩١١ء وِچ ضلع تھرپارکر، برطانوی ہند (موجودہ پاکستان) وِچ ڄَمّے ہَن۔ مائی بھاڳی کُوں بھاڳ بھری (بختاں آلی) دا ناں وی ݙتّا ڳِیا۔ اُنّھاں نے گَھٹ عُمر وِچ ای اپݨے پِیؤ دے نال اَواز نال اَواز رَلائی۔ مائی بھاڳی دا تعلّق ہِک اِیہو جئیں غریب ٹَٻَّر میگوار بِیادری نال ہئی جیڑھی ڈیپلو اَتے نیڑے تیڑے دے دِیہاں وِچ شادی پرنیوا دے موقع اُتّے سہرے، لوک گِیت ڳا تے اپݨاں ویلھا لنگھین٘دے ہَن۔ ابتداء وِچ مائی بھاڳی نے ڳائیکی دا فن اپݨی اَماں مائی خدیجہ تُوں سِکّھیا۔ اُوہ اپݨے پِیؤ دے نال شادیاں اَتے تہواراں وِچ اپݨے فن دا مظاہرہ کرین٘دی رئی۔ اِنّھاں دا ناں ١٩٦٨ء وِچ اُوں ویلے منظرِ عام تے آیا جِہڑیلے بھالو (ماروی دے دِیہ) وِچ منعقد تِھیوݨ آلے "جشنِ ماروی" دے ہِک سَوَبّ وِچ اِنّھاں نے اپݨے فن دا مظاہرہ کِیتا۔ اِیں سال شیخ غلام حسین نے اِنّھاں کُوں ریڈیو پاکستان حیدر آباد اَتے پاکستان ٹیلی ویژن تے ڳاوݨ کِیتے سَݙّیا۔ شیخ غلام حسین بین الاقوامی مہان٘در رکّھݨ آلی لوک ڳائیکہ، عابدہ پروین دے پئے ہَن۔ سولھاں ورھیاں دی حیاتی وِچ اِنّھاں دی شادی ہوتھی فقیر نال تِھی ڳئی جیڑھے تھرپارکر دے شہر اسلام کوٹ دے مہان٘درے لوک ڳائیک ہَن۔

مائی بھاڳی نے تھر دے ہِک ٻئے مہان٘درے لوک ڳائیک اُستاد مراد فقیر دے نال اَنجو انج ٻولیاں وِچ ڳاݨے ڳائے جِنّھاں وِچ سرائیکی، مارواڑی، سندھی اَتے برصغیر دے ٻِنّھاں ٻولیاں شامل ہِن۔ اِین٘دے بعد اِنّھاں دی مہان٘در پاکستان دے طول تے عرض وِچ پھیل ڳئی اَتے اِتُّھوں توں نِکّل تے دُنیا دے ٻئے علاقیاں تئیں ون٘ڄ پُڄّی۔ اِنّھاں دی مہان٘در جیڑھا ڳاݨا بݨیا اُوہ "کھڑی نیم دے نیچے تاں ہے کلھی" ہئی۔ اِیہ ڳاݨاں اِنّھاں لوکاں نے وی پسند کِیتا جیڑھے اِیں ڳاݨے دی ٻولی تُوں نا واقف ہَن۔

## اعزازات
حکومتِ پاکستان نے موسیقی دے مِدان وِچ اِنّھاں دے شاندار خدمتاں دے نتیجے وِچ مائی بھاڳی دے خدمتاں دے اعتراف دے طور تے اِنّھاں کُوں ١٩٨١ء کوں صدارتی تمغائے حسنِ کارکردگی عطا کِیتا۔

## وفات
مائی بھاڳی ٧ جولائی ١٩٨٦ء کُوں ضلع تھر پارکر، پاکستان وِچ فوت تھی ڳئی۔

## حوالہ جات

ونکی:سرائیکی لوک ڳائیکہ
ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیکاں
ونکی:سندھی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:سندھی لوک موسیقی
ونکی:سندھی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں
ونکی:لوک ڳائیکہ
ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں
ونکی:زنانی
ونکی:تِریمت
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:سرائیکی ٻولی دے لوک ڳائیکاں
ونکی:سرائیکی مہان٘درے شخصیّتاں
مائی دھائی

مائی دھائی (اردو: مائی دہائی) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩٤٣ء / ١٩٤٤ء) سندھ دے علاقہ عمر کوٹ نال تعلّق رکّھݨ آلی لوک ڳائیکہ ہِے۔ اِنّھاں نے مائی دھائی جَتّھے دے ناں نال ہِک لوک بیڈ بݨایا جین٘دے وِچ ہارمونیم اَتے ڈھول وڄاوݨ آلے، محمد فقیر اَتے جمال شب شامل ہَن۔ مائی دھائی اَتے اِنّھاں دے بینڈ نے ٢٠١٥ء وِچ امریکہ دے ایس ایکس ایس ڈبلیو میوزک (SXSW) وِچ نغمے پیش کِیتے، جِتّھاں اِنّھاں دی موسیقی کافی مقبول رئی۔ میوزک سیریز کوک سٹوڈیو پاکستان دے اَٹّھویں سیزن وِچ نمایاں فنکار دی حیثیّت نال نمائش دے بعد اُوہ قومی ٹیلی ویژن اُتّے ٻہوں مقبول تِھی ڳئی، کوک سٹوڈیو پاکستان دے سیزن ٨ کِیتے مائی دھائی نے ݙو ڳاݨے ریکارڈ کرائے، اِنّھاں ݙُوہائیں نغمیاں نے ٻہوں دُھم پاتی۔

## ابتدائی حیاتی
مائی دھائی ١٩٤٣ء یا ١٩٤٤ء وِچ برطانوی ہند دی ریاست راجستھان دے ضلع باڑمیر وِچ ڄَمّی۔ اپݨی اَمّاں خندہ بائی نال مائی دھائی نے ڳاݨاں سِکّھیا جیڑھا شادی پرنیوا اَتے ٻئے سَوَبّاں اُتّے لوک گِیت ڳان٘دی ہئی۔ قیامِ پاکستان تُوں بعد اِنّھاں دا ٹَٻَّر پاکستان کوچ کر تے آ ڳیا اَتے صحرائے تھر علاقے وِچ ٹِک پِیا۔ اَمّاں دے فوت تِھیوݨ دے بعد مائی دھائی نے وی لوک گِیت ڳاوݨ دا اَغاز کِیتا۔ مائی دھائی آہ٘دی ہِے جو اِنّھاں کُوں وی اِیں ڳالھ دا ناں پَتّہ ہئی جو اُنّھاں دا ٹَٻَّر بھارت تُوں کوچ کر تے کݙݨ پاکستان آیا ہئی، ١٩٤٧ء وِچ قیامِ پاکستان دے بعد تُوں ١٩٦٥ء تئیں بھارت تُوں لوک پاکستان کوچ کر تے آن٘دے رِیہے۔ مائی دھائی دا تعلّق مسلمان ڳائیک بِیادری منگھار نال ہئی، جیڑھا سندھ دے ݙُونہائیں پاسے موجود ہِے اَتے اپݨی مخصوص روائتاں اَتے ثقافت کُوں برقرار رکّھے ہوئے ہِے۔

ہِک سندھی شاعر اتے سیاست دان سردار شاہ نے اِنّھاں دِی حیدر آباد، سندھ وِچ سُنڄاݨ کروائی۔ اپݨی انوکھڑی اَواز دی پارُوں ہولے ہولے اُوہ مُلخ بھر وِچ مقبول تِھیوݨ لڳّی۔

## پِچھوکڑ دا حال اَتے کَم کار
مائی دھائی دا تعلّق منگنیار بِیادری نال ہِے۔

## کوک سٹوڈیوسیزن 8
مائی دھائی نے مہانْ٘درے موسیقی پروگرام کوک سٹوڈیو دے اٹّھویں سیزن وِچ ݙو ڳاݨے ڳائے جین٘دے بعد اِنّھاں کُوں دُنیا بھر وِچ پِچھاݨ مِلّی ہِے۔

## ڈسکوگرافی

* "ڈورو" (سیف سمیجو کے ساتھ)
* "موریہ(سیف سمیجو کے ساتھ)
* "سرک سرک" –مائی دہائی بینڈ
* "لا گورے " – مائی دہائی بینڈ
* "آنکھلی پھیکوکی" (کرم عباس خان دے نال) – *کوک اسٹوڈیو سیزن 8*
* "کدی آؤ نی " (عاطف اسلم دے نال) – *کوک اسٹوڈیو سیزن 8*

## فلمو گرافی

* ہو من جہاں - "سرک سرک"

## حوالہ جات

ونکی:کوک سٹوڈیو پاکستان دے فنکار
ونکی:لوک ڳائیکہ
ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیکاں
ونکی:سندھی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:سندھی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:سندھی لوک موسیقی
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں
ونکی:پاکستانی لوک موسیقی
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے شخصیّتاں
عارف لوہار

عارف لوہار (اردو: عارف لوہار) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٨ اپریل ١٩٦٦ء) مہان٘درے پاکستانی لوک ڳائیک ہِن جیڑھے عالم لوہار دے پُتر ہِن۔ اِنّھاں دا صوفیانہ گیت "پیر دی جُڳنی جی" نے اِنّھاں دی فنی خدمتاں کُوں اَمر کر ݙِتّا۔ اَواز دی چاشنی اَتے خوش لباسی اِنّھاں دی پِچھاݨ ہِے۔ اِنّھاں دی لوک موسیقی پنجاب دے روائتی لوک وِرثہ دی نمائندگی کرین٘دی ہِے۔

## ابتدائی حیاتی
عارف لوہار پاکستان دے شہر لالہ موسیٰ وِچ ١٩٦٦ء وِچ ڄَمّے ہَن۔ اِنّھاں دے پِیؤ عالم لوہار ہَن، جیڑھے تحصیل کھاریاں دے نیڑے لالہ موسیٰ وِچ واقع دِیہ نال تعلّق رکھین٘دے ہَن اَتے ہِک مہان٘درے لوک ڳائک ہَن۔

## کَم کار آلی حیاتی
عارف لوہار پِچھوکڑ ٢٠ ورھیاں دے وچالے وِچ دُنیا بھر وِچ ٥٠ تُوں وَدھ غیر مُلخی دوریاں وِچ اپݨے فن دا مظاہرہ کر چُکّے ہِن، اِنّھاں وِچ ملکت متحدہ، ریاستہائے متحدہ اَتے متحدہ عرب امارات دے دورے وی رَلّے ہوئے ہِن۔

اِنّھاں نے پاکستان اَتے ہندوستان وِچ اَݨ ڳِݨت پنجابی فلماں وِچ وی نغمے پیش کِیتے ہِن۔

## عالم لوہار میموریل ٹرسٹ
٢٠٠٤ء وِچ، عارف دے وݙّے بِھرا ڈاکٹر ارشد محمود لوہار نے اپݨے پِیؤ دے اعزاز وِچ عالم لوہار میموریل ٹرسٹ (اے ایل ایم ٹی) بݨایا ہئی۔ 

ستمبر ٢٠١٠ء وِچ، عارف لوہار نے ٢٠١٠ء دے پاکستان دے سیلاب تُوں تباہ تِھیوݨ آلے لوکاں دی مدد کِیتے سرگرم مہم چلاوݨ دا اَغاز کِیتا ہئی۔ اُوہ مقامی ٹیلی ویژن اُتّے اَتے بین الاقوامی فنڈ کَٹّھا کرݨ دے حون٘صلے ودھارے کِیتے حاضر تھئے اَتے پورے پاکستان وِچ خصوصی محافلِ موسیقی وِچ وی اپݨے فن دا مظاہرہ کِیتا۔ 

## ایوارڈز اَتے پِچھاݨ

* برٹ ایشیاء ٹی وی میوزک ایوارڈز دا لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ (ساری حیاتی خدمت کرݨ دا اِنام) ٢٠١٨ء۔ 
* صدارتی تمغائے حسنِ کارکردگی، ٢٠٠٥ء

## ٻِیا ݙیکھو

* شوکت علی (ڳائیک)
* صنم ماروی
* سائیں ظہور
* پاکستانی لوک ڳائیکاں دی تن٘دِیر

## ٻاہرلے جوڑ

* Arif Lohar & Meesha – Coke Studio، اخذکردہ بتاریخ 10 اگست 2015

## حوالہ جات

ونکی:لوک ڳائیک
ونکی:پنجابی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:پنجابی لوک ڳائیک
ونکی:پنجابی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک
ونکی:پاکستانی لوک موسیقی
ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیک
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:کوک سٹوڈیو پاکستان دے فنکار
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
محمد جمن (ڳائیک)

اُستاد محمد جمن (اردو: محمد جمن (گلوکار)) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٠ اکتوبر ١٩٣٥ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٢٤ جنوری ١٩٩٠ء) پاکستان نال تعلّق رکھݨ آلے مہان٘درے کلاسیکی اَتے لوک ڳائیک ہَن۔

## حیاتی دا احوال
اُستاد محمد جمن ١٠ اکتوبر ١٩٣٥ء کُوں سوڑھ، بلوچستان، برطانوی ہند (موجودہ پاکستان) وِچ ڄَمّے ہَن۔ اِنّھاں دے پِیؤ زمین٘دار ہَن ڄاں جو موسیقی دا شون٘ق رکھین٘دے ہَن۔ محمد جمن دے نانا وی سارندہ اَتے طن٘بورہ وڄاوݨ اُتے مہان٘در رکھین٘دے ہَن۔ اِیں ماحول وِچ محمد جمن کوں وی موسیقی دا شون٘ق ہووݨ فطری ہئی تہُوں اُوہ اِیہ ساز وی وڄاوݨ لڳّے اَتے ڳاوݨ وی لڳّے۔

قیامِ پاکستان دے بعد محمد جمن ریڈیو پاکستان نال ڄُڑ ڳئے اَتے پہلاں کراچی اَتے وَل حیدر آباد ٹیشن تُوں اپݨی ڳائیکی دا جادو جڳاوݨ لڳّے۔ ریڈیو پاکستان حیدر آباد ٹیشن نال ڄُڑݨ دے زمانے وِچ اِنّھاں کوں موسیقی ترتیب ݙیوݨ دا وی موقع مِلّیا۔ محمد جمن دے شگِرداں وِچ روبینہ قریشی، زیبُ النساء، زرینہ بلوچ اَتے اُستاد محمد یوسف دے ناں اُتّے اُتّے ہِن۔

## اعزازات
حکومتِ پاکستان نے اُستاد محمد جمن دی فنّی خدمتاں دے اعتراف دے طور تے اِنّھاں کُوں ٢٣ مارچ ١٩٨٠ء کُوں صدارتی تمغائے حسنِ کارکردگی ݙِتّا۔

## وفات
اُستاد محمد جمن ٢٣ جنوری، ١٩٩٠ء کُوں کراچی، پاکستان وِچ فوت تِھی ڳئے۔

## حوالہ جات

ونکی:لوک ڳائیک
ونکی:سندھی لوک موسیقی
ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:پاکستانی لوک موسیقی
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی غزل ڳائیک
ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک
ونکی:وِیہوِیں صدی دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستان کرونیکل
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:سندھی مہان٘درے شخصیّتاں
محمد یوسف (ڳائیک)

اُستاد محمد یوسف (اردو: محمد یوسف (گلوکار)) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٤ جنوری، ١٩٤٠ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ١٤ فروری، ١٩٩٧ء) پاکستان نال تعلّق رکّھݨ آلے مہان٘درے کلاسیکی لوک ڳائیک ہَن۔

## حیاتی دا احوال
اُستاد محمد یوسف ١٤ جنوری، ١٩٤٠ء کُوں حیدر آباد، سندھ، برطانوی ہند (اِیں ویلے دے پاکستان) وِچ ڄَمّے ہَن۔ اِنّھاں اَبّا سئیں اُستاد لونگ خان وی سندھ دے مہان٘درے لوک ڳائیک ہَن۔ اِنّھاں دے ٹَٻَّر وِچ کئی ٻئے مہان٘درے موسیقار وی ڄَمّے ہَن جِنّھاں وِچ اُستاد زوار بسنت دا ناں وݙّا ہئی۔ محمد یوسف نے موسیقی سِکھلائی گوالیار ٹَٻَّر دے مہان٘درے موسیقار اَتے لوک ڳائیک اُستاد اُمید علی خان اتے منظور علی خان (ڳائیک) تُوں حاصل کِیتی۔ اُوہ سندھی غزل اَتے کافی ڳاوݨ اُتّے ٻہوں مہان٘در رکھین٘دے ہَن۔ اُوہ شاہ عبداللطیف بھٹائی دے کلام کُوں خاص انداز وِچ ڳاوݨ دے حوالے نال مہان٘در رکھین٘دے ہَن۔

## اعزازات
حکومتِ پاکستان نے اُستاد محمد یوسف دی فنّی خدمتاں دا اعتراف کرین٘دے ہوئے اِنّھاں کُوں صدارتی تمغائے حسنِ کارکردگی پیش کِیتا۔

سئیں اُستاد محمد یوسف کُوں شاہ لطیف ایوارڈ وی ݙِتّا ڳیا۔ 

## وفات
اُستاد محمد یوسف ١٤ فروری، ١٩٩٧ء کُوں کوٹری، ضلع دادو، پاکستان وِچ فوت تِھی ڳئے۔

## حوالہ جات

ونکی:شاہ لطیف ایوارڈ گِھنَّݨ آلے
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:سندھی لوک موسیقی
ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:سندھی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک
ونکی:پاکستانی لوک موسیقی
ونکی:لوک ڳائیک
ونکی:لوک موسیقی
ونکی:پاکستانی غزل ڳائیک
ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیک
ونکی:پاکستانی نغمہ ساز
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستان کرونیکل
مسرت نذیر

مسرت نذیر خواجہ (اردو: مسرت نذیر) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٣ اکتوبر ١٩٤٠ء) کینیڈا وِچ رہوݨ آلی پاکستانی لوک ڳائیکہ اَتے فلمی اداکارہ ہِن، جِنّھاں نے ٻہوں سارے اردو اَتے پنجابی فلماں وِچ ادکاری کِیتی۔ مسرت نذیر ورھیاں تئیں زیادہ تر شادیاں وِچ ڳان٘دی رئی۔ اُوہ لوک گِیت وی ڳان٘دی ہئی۔

## ابتدائی حیاتی
مسرت نذیر دے پِیؤ ماں کشمیری نژاد پنجابی ہَن، اِنّھاں دے پِیؤ خواجہ نذیر احمد، لاہور میونسپل کارپوریشن وِچ رجسٹرڈ ٹھیکیدار دے طور تے کَم کرین٘دے ہَن۔ مسرت نذیر دی حیاتی دے اَغاز وِچ، اِنّھاں دے اَمّاں اَبّا چاہن٘دے ہَن جو اُوہ ڈاکٹر بݨِن، اَتے اِنّھاں کُوں ودھائی تعلیم ݙیوائی۔ مسرت نے میٹرک دے امتحان (ݙاہویں پِیڑھی) وِچ امتیازی لمبراں نال پاس کِیتا اَتے انٹر میڈیٹ دا امتحان (ٻارہویں پِیڑھی) لاہور دے کنیئرڈ کالج تُوں پاس کِیتا۔

## کَم کار آلی حیاتی
مسرت نذیر کُوں موسیقی نال گھاٹی دلچسپی ہئی اَتے اِنّھاں نے ١٩٥٠ء دے ݙہاکے دے اَغاز وِچ ریڈیو پاکستان کِیتے نغمے ڳاوݨ دا اَغاز کِیتا ہئی۔

## ذاتی احوال
مسرت نذیر ١٣ اکتوبر ١٩٤٠ء وِچ ڄَمّی ہئی۔ اِنّھاں دی شادی ڈاکٹر ارشد مجید نال تھئی اَتے اُوہ ١٩٦٥ء تُوں کینیڈا وِچ رہن٘دی ہِے۔ ٢٠٠٥ء وِچ مسرت نذیر دے ترے ٻال ہَن۔ مسرت نذیر نے اپݨے فلمی کَم کار کُوں اپݨے پئے کِیتے چھوڑ ݙِتّا بھان٘ویں جو اُوں ویلے اُنّھاں دا کَم کار عروج تے ہئی۔ اَتے اُون٘دے نال کینیڈا ون٘ڄݨ تے راضی تِھی ڳئی۔

## فلمو گرافی
مسرت نے پاکستانی سینما دے سبھ تُوں وݙّے فلماں جیویں "ماہی منڈا" (١٩٥٦ء) اَتے "یکّے والی" (١٩٥٧ء) کِیتے وی پیشکش کِیتی۔

### ٹیلی ویژن

### فلماں

## ڈسکوگرافی
مسرت نذیر نے ١٩٨٣ء وِچ پاکستانی ٹیلی ویژن دے طارق عزیز شو وِچ کُجھ نغمے پیش کِیتے۔ اِیں شو دے ڳاݨیاں نے پاکستان وِچ ٻہوں دُھم پاتی۔

مسرت نذیر دے کُجھ دُھم پاوݨ آلے ڳاݨے اِیہ ہِن:

* گلشن کی  بہاروں میں،
* میرا لانگ گواچا (1983 ء)،
* چلے تو کٹ ہی جائے گا سفر آہستہ آہستہ،
* اپنے  ہاتھوں کی لکیروں میں
* جوگی
*

## ایوارڈز اَتے نامزدگی

* 1958ء وِچ نگار ایوارڈز برائے  بہترین اداکارہ،  فلم زہر عشق کِیتے۔
* 1959ء وِچ نگار ایوارڈز برائے  بہترین اداکارہ،  فلم جھومر کِیتے۔
* 1962ء وِچ نگار ایوارڈز برائے  بہترین اداکارہ،  فلم شہید کِیتے۔
* 1989ء وِچ تمغائے حسنِ کارکردگی،   صدرِ پاکستان دی طرفُوں۔ 

## ٻِیا ݙیکھو

* پاکستانی اداکارائیں دی تن٘دِیر
* پاکستانی سنیما

## حوالہ جات

ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:لاہور دے شخصیّتاں
ونکی:لاہور دی اکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں
ونکی:پاکستانی موسیقی
ونکی:لوک ڳائیکہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پنجابی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پنجابی لوک ڳائیکہ
ونکی:پنجابی مہان٘درے زنانیاں
معشوق سلطان

معشوق سلطان یا سلطانہ بی بی (اردو: معشوق سلطان) (انگریزی: Mashooq Sultan) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩٥٢ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ١٩ دسمبر ٢٠١٦ء) پاکستانی لوک ڳائیکہ اَتے سابقہ اداکارہ ہَن۔ پاکستان دا وݙّا قومی ادبی ایوارڈ تمغائے حسنِ کارکردگی نال اِنّھاں کُوں نوازیا ڳیا ہِے۔ معشوق سلطان کُوں امریکہ، برطانیہ، فرانس، بیلجئیم، متحدہ عرب امارات اَتے افغانستان جئیں اَݨ ڳِݨت مُلخاں وِچ پاکستان دی نمائندگی اَتے پشتو موسیقی وِچ اِنّھاں دی خدمتاں کِیتے اِنّھاں کُوں بعض ویلے "پشتو لوک موسیقی دی میلوڈی کوئین" اَتے "سٹیج دی ملکہ" آکھیا وین٘دا ہِے۔ معشوق سلطان ہِک لوک ڳائیکہ دی حیثیّت نال اِنّھاں نے انجو انج علاقائی ٻولیاں جیویں: اردو، پنجابی، سرائیکی اَتے بݨیادی طور تے پشتو و،چ ١٥٠٠ البماں وِچ کَم کِیتا۔ معشوق سلطان نے غزلاں کُوں ڳایا اَتے پشتو فِلماں وِچ پِچھوکڑ اَواز ڳائیکہ دی حیثیّت نال وی کَم کِیتا۔

## کَم کار
جِہڑیلے معشوق تقریباً سولھاں ورھیاں دے نیڑے ہئی اوہ شادی دی سَوَبّاں تے نغمے ڳان٘دی ہئی اَتے ١٩٦٢ء وِچ ڳائیکی دے پیشے نال کَم کار دا اَغاز کِیتا جِہڑیلے ہِک پاکستانی ریڈیو پروڈیوسر، نواب علی خان یوسف زئی نے معشوق دی قومی عوامی براڈ کاسٹر نال سُن٘ڄاݨ کرائی۔ ریڈیو تُوں اَنج اُوہ پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن نال وی ڄُڑی رہی ہئی۔ ڳاݨے تُوں پہلاں اِنّھاں نے جوارگر، جانان جئیں پشتو فلماں وِچ کَم کِیتا جاں جو بعد وِچ ڳاوݨ کُوں چُݨیا۔

## ذاتی احوال
معشوق سلطان خیبر پختونخوا وِچ ضلع سوات دے شہر مٹّہ وِچ ڄَمّی ہئی۔ جِہڑیلے اُوہ ٻالڑی ہئی تاں اِنّھاں دا ٹَٻَّر شاہ دہرائی تُوں مردان آ ڳیا۔ معشوق سلطان دی شادی ولایت حسین نال ٻارہ ورھیاں دی عمر وِچ تھئی۔ معشوق سلطان اَتے ولایت حسین دے ݙو دِھیاں اَتے چار پُتر ہِن۔

## ایوارڈز اَتے پِچھاݨ
معشوق سلطان نے سَٹھ تمغے جِتّے۔ ١٩٩٦ء وِچ، پشتو موسیقی وِچ اِنّھاں کردار دے اعتراف وِچ اِنّھاں کُوں صدارتی تمغائے حسنِ کارکردگی وی ݙِتّا ڳیا۔

## وفات
معشوق سلطان صحت دی اوکھاں وِچ پئی رہی اَتے ١٩ دسمبر ٢٠١٦ء کُوں جگر اَتے شوگر دے بِماریاں دی پارُوں پشاور وِچ فوت تِھی ڳئی۔

## حوالہ جات

ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں
ونکی:لوک ڳائیکہ
ونکی:پشتو ٻولی دے لوک ڳائیکاں
ونکی:پشتو لوک ڳائیکہ
ونکی:وِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے مہان٘درے زنانیاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں
ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیکاں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیکاں
معصومہ انور

معصومہ انور (اردو: معصومہ انور) ہِک پاکستانی ٻالاں دی طبیب (ڈاکٹر)، ڳائیکہ، ڳاݨا لِکّھت کار اَتے موسیقار ہِن۔ اُوہ "وی آساں تینو کی آکھا"، "وی میں چوری چوری" اَتے "نیو لا لیا" جئیں لوک گِیتاں نے اِیکُوں مہان٘در دے وݙائیاں تئں پُڄا ݙِتّا۔

### ابتدائی حیاتی اتے کَم کار
فرنٹیئر میڈیکل کالج تُوں دوائی اَتے سرجری نال گریجوایشن مکمل کرݨ دے بعد، اِنّھاں نے اپݨا پہلا البم "ڈھولا" ٢٠٠٨ء وِچ جاری کِیتا۔ اِنّھاں نے اپݨی طِب دی ݙگری ٢٠١١ء وِچ مکمل کِیتی اَتے "نگاہِ کرم"، "اپنا مقام پیدا کر" اَتے "کملی" سمیت ٻئے ترے البماں جاری کِیتیاں۔ کملی نے اپݨے ڳائیکی دے کَم کار کِیتے ٻئی پِچھاݨ وِچ ودھارا کِیتا اَتے اِنّھاں کُوں ١٥ ویں لکس سٹائل ایوارڈز وِچ بیسٹ ایمرجنگ ٹیلنٹ – میوزک چُݨیا وی ڳیا۔ بطورِ ڳائیکہ، اُوہ بیدی غلام علی خان، عابدہ پروین، اُستاد محمد جمن (ڳائیک) اَتے مہان٘دری لوک ڳائیکہ ریشماں تُوں متأثر ہِن۔

٢٠١٢ء وِچ، اِنّھاں نے فلم کاکٹیل بال وُوڈ دی دُنیا وِچ پیر رکّھیا، اَتے اِنّھاں دے ڳاݨے "لٹنا" کِیتے اِنّھاں کُوں ٻہوں حون٘صلہ ودھارا ݙِتّا ڳیا۔ سنہ ٢٠١٦ء وِچ، اِنّھاں نے پاکستانی فلم "مالی" کِیتے اپݨا پہلا ڳاݨاں "نینا روئے" ریکارڈ کِیتا، جئیں بہوں دُھم پاتی، اِیں سال وِچ ای اِنّھاں نے ٹیم فاخر دی ہِک سنڳتی دے طور تے، سیزن ٩، وِچ ماہن٘دری فنکار دے کوک سٹوڈیو پاکستان وِچ پیر رکّھیا۔

### ڈسکوگرافی

* فلم "لٹنا" – کاکٹیل (٢٠١٢ء)۔
* "نینا روئے" – مالی (٢٠١٦ء)۔
* "کوک سٹوڈیو پاکستان" – ٢٠١٦ء۔ جالیہ جاوید بشیر دے نال قِسط ٦ وِچ: کوک سٹوڈیو پاکستان۔

### البماں

* دھولا
* نگاہِ کرم
* اپنا مقام پیدا کر
* کملی     
* سنگلز
* "کلامِ فیض" (٢٠١٥ء)
* "محفوظ العشق" (٢٠١٥ء)
* "مزا مُفت کا" (٢٠١٤ء)

### ایوارڈز اتے نامزدگی

* ٢٠٠٦ء وِچ ایم ٹی وی پاکستان ایوارڈز دی سبھ تُوں چنڳی ڳائیکہ – زنانی نامزد۔
* سبھ تُوں چنڳی پیش رفت کارکردگی نامزد
* ٢٠١٥ء لکس سٹائل ایوارڈز دا بہترین اُبھرواں ٹیلنٹ – موسیقی نامزد۔ 

## حوالہ جات

ونکی:کوک سٹوڈیو پاکستان دے فنکار
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں
ونکی:پنجابی لوک ڳائیکہ
ونکی:لوک ڳائیکہ
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:زنانی لِکّھت کار
ونکی:زنانی
ونکی:تِریمت
ونکی:پاکستانی موسیقی
ونکی:پاکستانی ڳائیکہ
ونکی:پاکستانی ڳائیکاں
ونکی:سرائیکی لوک ڳائیکہ
ونکی:سرائیکی ٻولی دے لوک ڳائیکاں
ملکہ پُکھراج

thumb|ملکہ پُکھراج دی نِکّے لاء دی ہِک تصویر

ملکہ پُکھراج (اردو: ملکہ پکھراج) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩١٤ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٢٠٠٤ء) پاکستان دی ٻہوں مہان٘دری مقبول غزل ڳائیکہ اَتے لوک ڳائیکہ ہَن۔ ملکہ پُکھراج کُوں عام طور تے "ملکہ" دے ناں نال سُن٘ڄاݨا وین٘دا ہِے۔ اُوہ حفیظ جالندھری دی نظم، "ابھی تو میں جوان ہوں" دی پیش کش کِیتے ٻہوں مقبول ہَن، جیکُوں نہ صرف پاکستان جاں جو بھارت وِچ وی لَکّھاں لوکاں نے سُݨیا ہِے۔

## ابتدائی حیاتی
ملکہ پُکھراج ہمیر پور سدھار وِچ پیشہ ور موسیقاراں دے ڳائیک ٹَٻَّر وِچ ڄَمّے ہَن۔ اکھنور دے علاقے وِچ ہِک روحانی دان، بابا روتی رام "مجذوب" نے ڄَمَّݨ دے ویلے اِنّھاں دا ناں "ملیکا" رکّھیا ہئی اَتے اِنّھاں دی ماسی نے آپ "پُکھراج" (پِیلا نیلم) رکھیا ہئی جیڑھی آپ وی ہِک پیشہ ور ڳائیکہ اَتے نَچَّݨ آلی ہئی۔

ملکہ پُکھراج نے اپݨی روائتی موسیقی دی سِکھلائی مہان٘درے ڳائیک اُساد "وݙّے غلام علی خان دے پِیؤ اُستاد علی بخش قصوری تُوں حاصل کِیتی۔

## کَم کار آلی حیاتی
ملکہ پُکھراج نو ورھیاں دی عُمر وِچ، اِنّھاں نے جموں دا دورہ کِیتا اَتے مہا راجہ ہری سنگھ دی پَڳ ٻَدھائی دی تقریب وِچ اپݨے فن دا مظاہرہ کِیتا، ہری سنگھ اِنّھاں دی اَواز تُوں اِیݙا متأثر تِھیا جو اُوں نے اِنّھاں کُوں اپݨے دربار وِچ بطورِ درباری ڳائیکہ مقرر کِیتا۔ ملکہ پُکھراج نے اُتّھاں ڳائیکی دی حیثیّت نال ٻئے نو ورھیاں تئیں کَم کِیتا۔

ملکہ پُکھراج ١٩٤٠ء دے ݙہاکے وِچ ہندوستان دے مہان٘درے پیشہ ور ڳائیکاں وِچ رَل ڳئی اَتے ١٩٤٧ء وِچ ہند دی ونڈ دے بعد، اُوہ پاکستان دے شہر لاہور کوچ کر ڳئی، جِتّھاں اُنّھاں نے ریڈیو پاکستان، لاہور وِچ موسیقار کالے خان دے نال رَل تے اپݨی ریڈیو اُتّے فن دے مظاہرے دے ذریعے وَدھ دُھم پاتی۔ ١٩٨٠ء وِچ اِنّھاں نے صدرِ پاکستان دی طرفُوں تمغائے حسنِ کارکردگی ایوارڈ حاصل کِیتا۔

## حیاتی دا احوال
ملکہ پُکھراج دا تعلّق جموں نال ہئی اَتے اُوہ جمّوں تے کشمیر ریاست دے راجا ہری سنگھ دے دربار نال ڄُڑی رئی۔ شیخ عبداللہ دی پوتھی آتشِ چنار وِچ اِین٘دا تذکرہ ہِے جو اُوہ مہا راجہ دے کِتّی نیڑے ہَن۔

اِنّھاں کُوں راجہ ہری سنگھ دا دربار جَلتی وِچ تہوں چھوڑنا پئے ڳیا جو اِنّھاں اُتّے راجہ کُوں زہر ݙے تے مارݨ دا الزام لایا ڳیا ہئی۔ 

ملکہ پُکھراج بنیادی طور تے پہاڑی اَتے ڈوگری ٻولیاں دی لوک موسیقی دی ماہر ہئی۔ اَتے اُوہ ٹھمری دے انگ وِچ غزل ڳان٘دی ہئی۔

ملکہ پُکھراج نے حفیظ جالندھری دی ٻہوں سارے غزلاں اَتے نظماں ڳائیاں۔

## ذاتی حیاتی
ملکہ پُکھراج دی شادی لاہور وِچ شبیر حسین شاہ نال تھئی جِنّھاں نے پاکستان ٹیلی ویژن دا مہان٘درا اردو ناٹک سیریل "جھوک سیال" بݨایا ہئی۔ اِنّھاں دے چِھ ٻال وی ہِن جِنّھاں وِچ طاہرہ سید وی ہِن، جیڑھی پاکستان وِچ ڳائیکہ وی ہِے۔ نِکّی دِھی مہان٘دری ڳائیکہ طاہرہ سید جیڑھی اپݨی اَمّاں آلی کار ڈوگری اَتے پہاڑی اندازی دی ڳائیکی وِچ مہارت رکھین٘دی ہِے۔

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں
ونکی:پاکستانی کلاسیکی ڳائیکہ
ونکی:کشمیر دی ڳائیکہ
ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے مہان٘درے زنانیاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے شخصیّتاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:زنانی
ونکی:پاکستانی لوک موسیقی
ونکی:پاکستانی غزل ڳائیکاں
ونکی:بھارتی لوک ڳائیکہ
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:سرائیکی لوک ڳائیکہ
ونکی:سرائیکی ٻولی دے لوک ڳائیکاں
طاہرہ سید

طاہرہ سیّد (اردو: طاہرہ سید) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩٥٨ء، لاہور) مہان٘دری پاکستانی ڳائیکہ ہِن۔ اُوہ پُراݨی روائتی موسیقی / لوک موسیقی اَتے غزلاں دی نمائندگی کرین٘دی ہِے اَتے مغربی جدید کاریاں دے خلاف ہِے۔ طاہرہ سیّد مہان٘دری لوک ڳائیکہ ملکہ پُکھراج دی دِھی ہِے، اِنّھاں دے ذٰخیرے وِچ اردو، پنجابی، ڈوگری، سرائیکی اَتے پہاڑی ٻولیاں وِچ لوک گِیت شامل ہِن۔

## ابتدائی حیاتی
طاہرہ سیّد لاہور وِچ ڈوگرہ ڳائیکہ ملکہ پُکھراج اَتے شبیر حسین شاہ (ہِک پنجابی سرکاری اہلکار اَتے مصنف) دے گھر ڄَمّی ہئی۔

## موسیقی دا کَم کار
طاہرہ سیّد پہلی واری ١٩٦٨ء – ١٩٦٩ء وِچ ریڈیو پاکستان اَتے اِین٘دے بعد پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک اُتے ݙِسّی۔ پاکستانی شاعر حفیظ جالندھری دے لِکّھے ہوئے "یہ عالم شوق کا دیکھا نہ جائے"، "جھانجھر پَھٻدی ناں مُٹیار بِنا" اَتے "ابھی تو میں جوان ہوں" طاہرہ سیّد دے کُجھ دُھم پاوݨ آلے گِیت ہِن۔ اپریل ١٩٨٥ء و،چ، اُوہ نیشنل جیوگرافک میگزین دے مُکّھ پَنّے اُتے چھاپی ڳئی۔

## ذاتی احوال
طاہرہ سیّد نے نعیم بخاری نال شادی کِیتی ہئی، اِیہ شادی ١٥ ورھیاں (١٩٧٥ء – ١٩٩٠ء) تئیں چَلّی۔ بعد وِچ نعیم بخاری اَتے طاہرہ سیّد نے طلاق گِھن گِھدّی۔ اِنّھاں دے ݙو ٻال تھئے۔ طاہرہ سیّد پاکستان وِچ ہِک مہان٘دری شخصیّت اَتے کݙان٘ہِیں کݙان٘ہِیں آرٹ اَتے ادب دے واقعیاں وِچ عوامی سطح اُتے تقریر وی کرین٘دی ہِے۔

## حوالہ جات

ونکی:وِیہوِیں صدی دے مہان٘درے زنانیاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکہ
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیکاں
ونکی:پاکستانی لوک موسیقی
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:لوک ڳائیکہ
ونکی:پاکستانی غزل ڳائیکاں
ونکی:سرائیکی لوک ڳائیکہ
ونکی:سرائیکی ٻولی دے لوک ڳائیکاں
ونکی:پنجابی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پنجابی لوک ڳائیکہ
منیر حسین (ڳائیک)

منیر حسین (اردو: منظور حسین (گلوکار)) (انگریزی: Munir Hussain) دی سُن٘ڄاݨ پِچھوکڑ اَواز لوک ڳائیک دے طور تے ١٩٥٧ء وِچ فلم سات لاکھ دے ہِک میگا ہِٹ ڳاݨے نال تھئی ہئی۔ اِیں دور وِچ مہدی حسن نے وَدھ ڳائیک دے طور تے منیر حسین دے نال کُجھ گِیتاں وِچ سنڳّت وی کِیتی ہئی۔ منیر حسین نے اپݨی ٣٨ ورھیاں دی کَم کار آلی حیاتی وِچ اَتے لَمّے فلمی کَم کار دی حیاتی وِچ ١٦٣ فلماں کِیتے ٢١٧ گِیت ڳائے جِنّھاں وِچ "سات لاکھ"، "عشق لیلٰی"، "نوراں"، "ہیر"، "مکھڑا"، "نیا زمانہ"، "بودی شاہ"، "عالم آراء"، "بچہ جمورا"، "ناجی"، "جھومر"، "ساتھی"، "شمع"، "سوہݨی کمہارن"، "سچّے موتی"، "گلفام"، "گلبدن"، "سلمیٰ"، "آنچل"، "شہید"، "اولاد"، "دامن"، "چوڑیاں"، "آشیانہ" جئیں دُھم پاوݨ آلے فِلماں وی شامل ہِن۔ اِنّھاں فِلماں وِچ ڳائے ڳئے اِنّھاں دے کُجھ گِیتاں نے ٻہوں وَدھ دُھم پاتی اَتے سدا بہار ہِن۔ اُوہ پاکستان دے پہلے ڳائیک ہَن جِنّھاں کوں ہِکّے ویلے اردو اَتے پنجابی فلماں وِچ کامیابی مِلّی ہئی۔

ہِک موسیقار ٹَٻَّر نال تعلق رکھݨ آلے منیر حسین دے سڳّے ماماں رشید عطرے پاکستان دے ٻہوں وݙّے موسیقار ہَن۔ جاں جو اِنّھاں دے مَسیر صفدر حسین وی ہِک چنڳے پائے دے موسیقار ثابت تھئے ہَن۔ اِین٘ویں پاکستان وِچ سبھ تُوں وَدھ فِلماں وِچ موسیقی ݙیوݨ آلے موسیقار وجاہت عطرے اِنّھاں دے ملیر ہَن۔ منیر حسین کوں اپݨی پہلی ای نغماتی فلم "سات لاکھ" دے دُھم پاوݨ آلے گِیت "قرار لوٹنے والے، تو پیار کو ترسے" دی ریکارڈنگ کِیتے اِنّھاں دے ماماں رشید عطرے نے وݙّی تیاری کرائی ہئی اَتے اِنّھاں دا اَغاز ای وݙّا دھماکے دار ثابت تِھیا ہئی۔

سبھ تُوں وݙّی زیادتی اِیہ ہئی جو فلم "ثریا بھوپالی" وِچ ہِک قوالی ہئی جیڑھی مہدی حسن، ناہید اختر اَتے سنڳتیاں دی اَوازاں وِچ ہئی جاں جو اِین٘دا انترا اَتے ٻئے تاناں لاوݨ کِیتے موسیقار اے حمید کُوں منیر حسین دی خدمتاں گِھنݨیاں پئے ڳیاں کیوں جو اُچّی تان لاوݨ مہدی حسن دے وَس دی ڳالھ کائے ناں ہئی اَتے ناں ای اُوہ غزل تُوں انج ٻئے وَنکیاں دی ڳائیکی کِیتے موزوں ڳائیک ہَن۔ جاں جو اُوں ویلے اُوہ مہان٘در دے سَوا نیزے تے ہَن اَتے ہر فلمساز دی آس ہون٘دی ہئی جو اردو فلماں وِچ مہدی حسن دی مہان٘در کُوں جَھپیا ون٘ڄے۔

منیر حسین لوک ڳائیک ٢٧ ستمبر ١٩٩٥ء وِچ کوں فوت تِھی ڳیا۔

ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک
ونکی:پاکستانی لوک موسیقی
ونکی:پنجابی ڳائیک
ونکی:پنجابی لوک ڳائیک
ونکی:پاکستانی فلمی ڳائیک
ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیک
ونکی:لوک ڳائیک
ونکی:لوک موسیقی
ونکی:پاکستانی غزل ڳائیک
ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک
ونکی:پنجابی ٻولی دے ڳائیک
ڈھول فقیر

ڈھول فقیر (اردو: ڈھول فقیر) (انگریزی: Dhol Faqeer) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١ جنوری ١٩٢١ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٢٢ جون ١٩٩٢ء) پاکستان دے سندھ نال تعلّق رکھّݨ آلے مہان٘درے لوک ڳائیک ہَن۔ ڈھول فقیر ٢٢ جون ١٩٩٢ء کُوں فوت تھئے۔

## ابتدائی حیاتی
ڈھول فقیر یکم جنوری ١٩٢١ء وِچ پاکستان دے ضلع میر پور خاص دے پٹیون وِچ ڄَمّے ہَن۔ اِنّھاں دے پِیؤ فقیر محمد خاص خیلی ہَن۔ ڈھول فقیر ٻہوں پڑھے لِکّھے کائے ناں ہَن۔

## موسیقی دا کَم کار
ڈھول فقیر نے انجو انج ڳائیکاں کُوں انجو انج جائیں اُتّے ڳان٘دے ہوئے سُݨیا اَتے اِیں طرحاں ڳاوݨ دا انداز سِکّھیا۔ بعد وِچ ڈھول فقیر نے اسماعیل مری اَتے منٹھار فقیر راجا تُوں موسیقی دی سِکھلائی گِھدّی۔ ڈھول فقیر کوں اِنّھاں ڳائیکاں وِچ ڳِݨیا وین٘دا ہِے جِنّھاں نے روائتی سندھی شاعری دے امتزاج نال سندھی لوک موسیقی کُوں سدا بہار بݨایا۔ اُوہ ڳاوݨ کُوں عبادت سمجھین٘دے ہَن اَتے ڳاوݨ کِیتے کُجھ وی محنتانہ ناں گِھندے ہَن۔ اُوہ محمد زمان طالب المولیٰ دے شگِرد ہَن جِنّھاں نے ١٩٤٨ء وِچ کراچی دے ریڈیو پاکستان ٹیشن وِچ اِنّھاں دی سُن٘ڄاݨ کرائی اَتے عبدالکریم بلوچ نے ڈھول فقیر دی سُن٘ڄاݨ پاکستان ٹیلی ویژن، کراچی وِچ کرائی۔ ڈھول فقیر دے ڳاݨیاں کُوں بنیادی طور تے ریڈیو پاکستان حیدر آباد، تُوں جاری کِیتا ڳیا ہئی۔ اِنّھاں نے اپݨاں فن پیش کرݨ کِیتے ٻہوں سارے مُلخاں دا دورہ وِی کِیتا ہئی۔

## ایوارڈز
ڈھول فقیر کُوں ٢٣ مارچ ١٩٨٩ء وِچ حکومتِ پاکستان دی طرفُوں تمغائے حسنِ کارکردگی ݙِتّا ڳیا ہئی۔ ڈھول فقیر کُوں تمغائے حسنِ کارکردگی تُوں اَنج کئی علاقائی ایوارڈز وی مِلّے ہَن۔

## وفات
٢٢ جون ١٩٩٢ء کُوں گُردے فارغ تِھیوݨ دی پارُوں ڈھول فقیر فوت تِھی ڳیا۔ اِنّھاں کُوں پاکستان دے سندھ دے ٹنڈو الہ یار وِچ پُور ݙِتّا ڳیا۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* Videoclip of Dhol Faqeer on YouTube
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک
ونکی:پاکستانی لوک موسیقی
ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:لوک ڳائیک
ونکی:سندھی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:لوک موسیقی
منیر سرحدی

منیر سرحدی (اردو: منیر سرحدی) (انگریزی: Munir Sarhadi) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩٣١ء – ٢٣ مئی ١٩٨٠ء) پاکستانی لوک ڳائیک ہَن۔ بطورِ موسیقار، منیر سرحدی نے اَݨ ڳِݨت مُلخاں وِچ پاکستان دی نمائندگی کِیتی۔  منیر سرحدی نے ١٩٧٨ء وِچ حکومتِ پاکستان تُوں تمغائے حسنِ کارکردگی گِھدّا۔

## ابتدائی حیاتی اَتے کَم کار
منیر سرحدی ١٩٣١ء وِچ خیبر پختونخوا دے پشاور شہر وِچ ڄَمّے ہَن۔ اُوہ بنیادی طور تے سریندا وڄین٘دے ہَن اِین٘دے باوجود اِنّھاں دے اَمّاں اَبّا نے اِیکُوں تاراں آلے ساز وڄاوݨ دی آس ظاہر کِیتی ہئی۔ اِنّھاں دے پِیؤ نے اِنّھاں کُوں سریندا تُوں اَنج تار آلے ساز کُوں وڄاوݨ دی اجازت ݙیوݨ دی کوشِت وِچ روائتی موسیقی دا آلہ سِکھاوݨ تُوں انکار کر ݙِتّا۔

## ایوارڈ اَتے پِچھاݨ

* ١٩٧٨ء وِچ حکومتِ پاکستان دی طرفُوں اِنّھاں کُوں لوک موسیقی اَتے لوک ڳائیکی وِچ اِنّھاں دی خدمتاں دا ماݨ رکھین٘دے ہوئے تمغائے حسنِ کارکردگی پیش کِیتا ڳیا۔

## وفات
منیر سرہدی سریندا موسیقی دے آلے دا شون٘ق رکھین٘دے ہَن۔ اُوہ اپݨے پیشے تُوں وَدھ کما نئیں سڳّے۔ اِنّھاں دی آمدݨ دا ہِکّو ذریعہ نشریاتی نیٹ ورک ریڈیو پاکستان وِچ اِنّھاں دا کَم کار ہئی۔ منیر سرہدی کُوں جیڑھی تنخواہ ݙِتّی وین٘دی ہئی، اُوہ اِنّھاں دے دوائیں دے لوڑاں کُوں پورا کرݨ کِیتے وی ٻہوں گَھٹ ہئی اَتے ٢٣ مئی ١٩٨٠ء کُوں تقریباً ٤٩ (اُن٘ڄاہ) ورھیاں دی حیاتی وِچ اُوہ غربت وِچ پاکستان دے خیبر پختونخوا دے شہر پشاور وِچ فوت تِھی ڳئے۔

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک
ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پشتو ٻولی دے لوک ڳائیک
ونکی:لوک ڳائیک
ونکی:پاکستانی لوک موسیقی
ونکی:لوک موسیقی
زنانیاں دی تاریخ

thumb|زنانیاں دی تَکڑائی دا نشان
زنانیاں دی تاریخ (اردو: خواتین کی تاریخ) یا تِریمتیں دی تاریخ دا زنان پُݨاں مطالعہ اَصل وِچ تاریخ دے مطالعے دا اُوہ پان٘سا اَتے اُوہ ٹِنڳ ہِے جیڑھی زنانیاں دے بارے، اِنّھاں دے تاریخ دے پنّیاں دے ظاہری پس پردہ کرداراں، اِنّھاں دے سماج وِچ مِلّݨ آلے مقام اَتے حقوق اَتے اِنّھاں دے نال کِیتے ون٘ڄݨ آلے سلوک دا دی پڑھائی ہِے۔ اِیں تاریخی پڑھائی نال پتہ لڳدا ہِے جو تاریخ وِچ کئی زنانیاں اڳواݨی کردار ادا کر چُکیاں ہِن، اِنّھاں وِچ کُجھ زنانیاں دی مثالاں "رضیہ سلطان، چاند بی بی، رانی لکشمی بائی، ملکہ وکٹوریہ، ملکہ ایلیزبیتھ اوّل، اَتے ملکہ ایلیزبیتھ دوم رِیہے ہِن۔ کُجھ زنانیاں بھان٘ویں جو آپ فیصلہ سازی نئیں کرین٘دیاں ہَن جاں جو اپݨے پئے یا کہِیں ٻئے ساک دار تُوں اپݨے کَم کروین٘دیاں ہَن۔ کُجھ مُلخاں وِچ ملکاؤاں دا ظاہری اَتے باطنی کردار نا معلوم ہون٘دا جاں جو ہِک باشاہ دے کول اِنّھاں دی کیا حیثیّت رہی ہوسی، اِیہ کُجھ حالات تُوں ظاہر تِھین٘دا ہِے، مثلاً مغل باشاہ شاہجہان نے اپݨی ملکہ ممتاز محل دے ٹُر ون٘ڄݨ دے بعد تاریخی تاج محل بݨوایا جیڑھا اَڄ وی اپݨے سُݨھَپ اَتے شان کِیتے مہان٘درا ہِے۔

تاریخ دی پڑھائی نال سماجی رجحاناں دا وی پتّہ لڳدا ہِے۔ کُجھ سماجاں وِچ، جیویں عرب سماج وِچ وَدھ ذالیں ہِک عام جئیں ڳالھ رئی ہِے۔ اِیہ اسلام تُوں پہلاں وی ہئی اَتے اِین٘دے بعد وی۔ ہندوستان وِچ ابتدائی ویدی دور وِچ صرف ہِک شادی سماج وِچ قابلِ قبول ہئی۔ جاں جو بعد دے ویدی دور تُوں ذالیں دی وَدھ ڳِنتری ݙِٹّھی ڳئی ہِے۔ مسیحی دُنیا وِچ گرجا دے اربابِ مجاز نے ذالیں دی ڳِنتری کُوں ٻہوں پہلاں تُوں ہَٹَک ݙِتّا ہئی۔ تاہم دُنیا وِچ تقریباً ہر دور وِچ اڳواݨاں دے کئی ذالیاں رِیہاں ہِن۔ اِنّھاں وِچُوں جیڑھیاں سبھ تُوں خاص ہون٘دیاں ہَن، اُنّھاں کُوں محل خاص آکھیا وین٘دا ہئی۔ اِین٘دے تُوں اَن٘ج باشاہواں دے حرم ہون٘دے ہَن جِنّھاں وِچ ٻہوں وَدھ بان٘دیاں رہن٘دیاں ہَن۔ باندیاں دا درجہ کݙان٘ہِیں وی ملکہ دے برابر ناں تِھین٘دا ہئی۔ ناں ای بان٘دی نال ڄَمَّݨ آلی اَل کُوں پوری طرحاں شاہی رَت سمجھیا وین٘دا ہئی۔ پُراݨے یونانیاں دے دور تُوں جنگاں وِچ ہَرَݨ آلے لوکاں دی ذالیں / تِریمتیں نال سلوک ہِک بحث دا موضوع وی رِیہا ہِے۔ کُجھ جائیں اُتّے اِنّھاں دی عِزّتاں لہائیاں وین٘دیاں ہَن۔ اَتے کُجھ جائیں اُتّے اِنّھاں کُوں بان٘دیاں وی بݨا گِھدّا وین٘دا ہئی۔

## زنانیت دی تاریخ
مغربی دُنیا وِچ زنانیاں دے حقوق دی تحریک اُنوِیہوِیں صدی وِچ فرانسیسی بھوئیں تُوں شروع کِیتی ڳئی، جیکُوں زنانیت] یا Feminism دا ناں ݙِتّا ڳیا ہئی۔

## ٻِیا ݙیکھو

* زنانیاں دے حقوق
* زنانیت
* زنانیاں دا چوݨ دا حق

## حوالہ جات

ونکی:زنانیاں
ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں دے حقوق
ونکی:زنانیت
ونکی:زنان پُݨاں
ونکی:زنانیاں دے تحریکاں
ونکی:زنانیاں دی تاریخ
ونکی:تِریمتیں دی تاریخ
منظور علی خان (ڳائیک)

اُستاد منظور علی خان (اردو: منظور علی خان (گلوکار)) (انگریزی: Ustad Manzoor Ali Khan) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٩٣٠ء – فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٨ ستمبر، ١٩٨٠ء) پاکستان نال تعلّق رکّھݨ آلے مہان٘درے کلاسیکی موسیقار اَتے لوک ڳائیک ہَن۔

## حیاتی دا احوال
اُستاد منظور علی خان ١٩٣٠ء کُوں ضلع شکار پور، برطانوی ہند (موجودہ پاکستان) وِچ ڄَمّے ہَن۔ اِنّھاں دا تعلّق موسیقی دے گوالیار ٹَٻَّر نال ہئی۔ اُستاد منظور علی خان دے پَر ݙاݙا اُستاد شادی خان ١٨٣٠ء وِچ والیٔ ریاست خیر پور وِچ مراد علی خان تالپور دے سَݙَّے تے ریاست خیر پور وِچ اَباد تھئے۔ اُستاد شادی خان دے پوترے جمالے خان ہَن جِنّھاں نے موسیقی دی سِکھلائی اپݨے پِیؤ اُستاد کریم بخش خان تُوں گِھدّی ہئی اَتے اپݨے چاچا اُستاد گامن خان دی سنڳّت وِچ ڳان٘دے ہَن۔ اُستاد جمالے خان دے پُتر اُستاد منظور علی خان ہَن۔ اِیہ ٹَٻَّر دھرپد ڳاوݨ وِچ مہان٘در رکھین٘دا ہئی۔

اُستاد منظور علی خان نے کلاسیکی موسیقی / لوک موسیقی دی سِکھلائی اپݨے پِیؤ اُستاد جمالے خان، اُستاد ہدی خان اَتے اُستاد سیندو خان تُوں گِھدی۔ اُوہ دھرپد دے نال نال خیال، ٹُھمری، دادرا اَتے ٹَپّہ ڳاوݨ وِچ وی مہان٘در رکھین٘دے ہَن۔ اِنّھاں کوں سندھ دی مقامی موسیقی دا علم ہئی۔ آکھیا وین٘دا ہِے جو سندھی راڳݨیاں جِتّی چنڳے انداز وِچ اِنّھاں نے ڳائیاں ہِن اِتّی اِیندے تُوں پہلاں کہِیں نے وی نئیں ڳائیاں۔ اِنّھاں نے کلاسیکی موسیقی اَتے سندھی لوک موسیقی دے ݙو دریاؤاں کُوں رَلا تے ہِک نواں انداز ݙِتّا ہئی۔

## شگِرد
اُستاد منظور علی خان دے شَگِرداں وِچ اُستاد محمد یوسف (ڳائیک)، فتح علی خان، عابدہ پروین، رجب علی، وحید علی، قمر سومرو، گلزار علی، عبد اللطیف مہر اَتے وزیر سندھی دے ناں مہان٘درے ہِن۔

## اعزازات
حکومتِ پاکستان نے اِنّھاں دی خدمتاں دے اعتراف دے طور تے اِنّھاں کُوں ١٤ اگست، ١٩٧٨ء کُوں صدارتی تمغائے حسنِ کارکردگی ݙِتّا ہئی۔

## وفات
اُستاد منظور علی خان ٨ ستمبر، ١٩٨٠ء ٹنڈو آدم، پاکستان وِچ فوت تِھی ڳئے۔
ونکی:لوک ڳائیک
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک
ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:سندھ دے ڳائیک
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پاکستانی لوک موسیقی
ونکی:پاکستانی غزل ڳائیک
ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیک
ونکی:گوالیار ٹَٻَّر
ونکی:سندھی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
منظور سخیرانی

P21
العشير
ويكي بيانات
منظور سخیرانی (اردو: منظور سخیرانی) (انگریزی: Manzoor Sakhirani) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٤ اپریل ١٩٥٩ء) پاکستان دے صوبہ سندھ نال تعلّق رکّھݨ آلے سندھی، اردو اَتے سرائیکی ٻولیاں دے مہان٘درے لوک ڳائیک ہِن۔

## ابتدائی حیاتی
منظور سخیرانی بہار الدین سخیرانی دے گھر وِچ ١٤ اپریل ١٩٥٩ء کُوں ضلع دادو دے شہر وِچ ڄَمّے ہَن۔ اِنّھاں دے پِیؤ محکمہ ریونیو وِچ ملازمت کرین٘دے ہَن۔ منظور سخیرانی نے پرائمری تُوں میٹرک تئیں تعلیم دادو شہر وِچ حاصل کِیتی۔ منظور سخیرانی تعلیم جاری نہ رکھ سڳے۔

## کَم کار آلی حیاتی
منظور سخیرانی کُوں ڳاوݨ دا شون٘ق نِکّے لاء تُوں ای ہئی۔ اِنّھاں نے کلاسیکی راڳ اَتے کلاسیکی موسیقی / لوک موسیقی دی سِکھلائی اُستاد قدرت اللہ تُوں حاصل کِیتی۔ اِنّھاں دی پہلی آدیو کیسٹ ١٩٨٣ء وِچ جاری تھئی۔ منظور کُوں ریڈیو پاکستان دے کراچی ٹیشن تُوں پروڈیوسر نثار میمن نے اَتے پی ٹی وی کراچی سینٹر تُوں پروڈیوسر اعجاز علیم عقیلی نے سُن٘ڄاݨ کروایا۔ اِنّھاں نے سندھ دے کلاسیکل اَتے جدید شُعراء دا کلام ٻہوں مہان٘در نال ڳایا ہِے۔ جِنّھاں وِچ شاہ عبد اللطیف بھٹائی، اُستاد بخاری، شیخ ایاز، عبدالغفار تبسم اَتے ٻئے وݙّے شُعراء شامل ہِن۔ منظور سخیرانی نے سندھی ٻولی، اردو اَتے سرائیکی ٻولیاں وِچ کلام ڳایا ہِے۔ اِنّھاں نے سندھ اَتے پاکستان تُوں انج دبئی، شارجہ، بھارت اَتے سعودی عرب وِچ اپݨے فن دا مظاہرہ کِیتا ہِے۔ ٢٠١٢ء وِچ منظور سخیرانی کُوں اڳوا کر گِھدّا ڳیا ہئی۔ منظور سخیرانی محکمہ ثقافت سندھ دی طرفُوں منعقد تِھیوݨ آلی شاہ لطیف ادبی کانفرنس، لعل شہباز قلندر کانفرنس اَتے سچّل ادبی کانفرنس وِچ وی ڳان٘دے رِیہے ہِن۔

## حوالہ جات

ونکی:سندھی ٻولی دے ڳائیک
ونکی:سندھی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:سندھی لوک موسیقی
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک
ونکی:پاکستانی غزل ڳائیک
ونکی:پاکستانی لوک موسیقی
ونکی:سرائیکی لوک ڳائیک
ونکی:سرائیکی ٻولی دے لوک ڳائیک
ونکی:لوک ڳائیک
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
اسلام دیاں عالمہ زنانیاں دی تن٘دِیر

اِیہ مضمون اسلام دے مہان٘درے زنانیاں دی تن٘دِیر اُتے مشتمل ہِے، اِیہ ہِک نا مکمل تن٘دِیر ہِے، تُساں اِین٘دے وِچ ودھارا کر تے / اَپݨا حِصّہ رَلا تے ویکیپیڈیا دے ٻیلی بݨ سڳدے ہِیوے۔ اِیں مضمون وِچ ودھارا کرݨ کِیتے وکی پیڈیا دے اُصولاں تے ضابطیاں کُوں سامھݨے رکھ تے کَم کرو۔ 

## ستویں صدی

* عائشہ بنت ابی بکر
* حفصہ بنت عمر
* ام الدرداء الصغریٰ
* شفاء بنت عبد اللہ

## اَٹھویں صدی

* سیدہ نفیسہ
* رابعہ بصری
* فاطمہ البطيحيہ

## نان٘ویں صدی

* فاطمہ الفہریہ

## ݙاھویں صدی

* فخر النساء البغدادیہ۔

## ٻارھویں صدی

* فاطمہ سمرقندی

## تیرھویں صدی

* زینب بنت عمر بن کندی
* زینب بنت کمال

## ستارھویں صدی

* زیب النساء، مغل شہزادی
* زینت النساء، مغل شہزادی، فقہ حنفی دے مہان٘درے مجموعہ فتاویٰ ہندیہ وِچ معاوݨت کِیتی۔ 

## اٹھارھویں صدی

* نانا اسماء بنت عثمار فودی، الشیخہ الفودیہ دے ناں نال مہان٘دری تھئی۔ 

## اُنوِیہوِیں صدی

* ںانا اسماء بنت عثمان دان فودیو
* سلطان شاہ جہاں بیگم بھوپال

## وِیہوِیں صدی

* عائشہ عبد الرحمان
* زینب الغزالی
* منیرا القبیسی
* مریم جمیلہ

## اِکوِیہوِیں صدی

* آصفہ قریشی
* اسما افسر الدین
* عزیزہ الھبری
* فرحت ہاشمی
* فاطمہ مرنیسی
* انگریٹ میٹسن
* لالہ بختیار
* ماریہ الفا
* میرل وین ڈیوس
* رفعت حسن
* ستی چاماما سوریتو
* ستی نوجنا جوہانتینی

## حوالہ جات

ونکی:زنانیاں دی تن٘دِیر
ونکی:مسلم علماء
ونکی:مسلم علماء زنانیاں
ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام
ونکی:اسلام اتے زنانی
ونکی:تِرِیمتاں دی تن٘دِیر
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں
ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں
زنانیاں دے حقوق

زنانیاں دے حقوق (اردو: حقوق نسواں) تُوں مراد اُوہ حقوق (Rights) اَتے قَنُونی استحقاق (Entitlement) ہِن جِنّھاں دا مطالبہ دُنیا دے ٻہوں سارے معاشریاں وِچ زنانیاں اَتے چھوہِرِیں / تِریمتِیں دی طرفُوں کِیتا وین٘دا ہِے۔ اَتے جِنّھاں دے مطالبہ نے اُنوِیہوِیں صدی دی زنانیاں دے حقوق دی تحریک (Women's Rights Movement) اَتے وِیہوِیں صدی دی زنانیت دی تحریک (Feminist Movement) کُوں بݨیاد فراہم کِیتی۔ دُنیا دے کئی مُلخاں وِچ اِنّھاں حقوق کُوں قَنُونی اَتے سماجی تحفّظ حاصل ہِے جاں جو ٻہوں سارے مُلخاں وِچ اِنّھاں حقوق کُوں غصَب یا نظر انداز کِیتا وین٘دا ہِے۔ حقوق نسواں دی اصطلاح وِچ سبّھے انسانی حقوق شامل کِیتے ون٘ڄ سڳدے ہِن جاں جو عام طور تے اِیں موضوع وِچ اُوہے حقوق رلائے وین٘دے ہِن جِنّھاں دے استحقاق دے حوالے نال معاشرہ مرد اَتے تِریمت دے وِچالے فرق روا رکھین٘دا ہِے۔ اِیں کِیتے زنانیاں دے حقوق دی اصطلاح عام طور تے جِنّھاں حقوق کِیتے ورتی وین٘دی ہِے اِنّھاں وِچ زنانیاں کِیتے جسمانی تحفّط دی یقین دہانی، معاشی خود مختاری، جنسی استحصال تُوں تحفّظ، حکومتی اَتے سماجی اداریاں وِچ برابری دی بُنیاد اُتے ملازمتاں، مرداں دے برابر تنخواہِیں، پسند دی شادی دا حق، افزائشِ نسل دے حقوق، جَذیت رکّھݨ دا حق اَتے تعلیم دا حق شامل ہِن۔

## زنانیاں دے خلاف امتیازی سلوک دے سبّھے ونکیاں دے خاتمے دا کنونشن
left|thumb| زنانیاں دے خلاف امتیازی سلوک دے سبّھے ونکیاں دے خاتمے دا کنونشن وِچ شرکت

## مطالعہ حیثیت 2011 بلحاظ مُلخ

## ٻِیا ݙیکھو

* تِریمت
* زنانی
* زنانیت
* زنان پُݨاں

## حوالہ جات

ونکی:زنانیاں دے حقوق
ونکی:زنانیاں دے تحریکاں
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:انسانی حقوق
حفصہ بنت عمر

[thumb|اُم المومنین حضرت حفصہ بنت عمر دے ناں دی [خطاطی]]
حفصہ بنت عمر
حفصہ بنت عمر رَضِیَ اللہُ تعالیٰ عنہا حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ سلم دے ذالیں وِچوں ہِک ہَن۔ آپ بعثتِ نبوی تُوں ٥ ورھیاں پہلاں ڄَمّے ہَن۔

### ناں تے نسب
حفصہ ناں، عمر فاروق دی دِھی ہَن، سلسلہ نسب اِیہ ہِے، حفصہ بنت عمر بن خطاب بن نفیل بن عبد العزی بن رباع بن عبداللہ بن قرط بن رزاح بن عدی بن لوی بن فہر بن مالک۔ اَمّاں دا ناں زینب بنت مضعون ہئی، جیڑھی مہان٘درے صحابی عثمان بن مظعون دی بھیݨ ہَن اَتے آپ وی صحابیہ ہَن، حفصہ اَتے عبد اللہ بن عمر حقیقی بھیݨ بِھرا ہَن۔ حفصہ بعثتِ نبوی صلی اللہ علیہ وآلہِ وسلم دے پنڄ ورھیاں پہلاں ڄَمّے ہَن، اُوں ویلے قریش خانہ کعبہ دی اُساری وِچ لڳّے ہوئے ہَن۔

### نکاح
پہلا نکاح خنیس بن حذافہ نال تِھیا۔ جیڑھے بنو سہم دے ٹَٻَّر وِچُوں ہَن۔

### اسلام
اَمّاں اَبّا اَتے پئے دے نال مسلمان تھئے ہَن۔

### کوچ کرݨ اَتے ݙوجھا نکاح
پئے دے نال مدینہ کُوچ کِیتا۔ غزوۂ بدر وِچ خنیس نے ٹَک کھادے اَتے وَل آ تے اِنّھاں ٹَکّاں دی پارُوں شہادت پاتی، عدّت دے بعد عمر کُوں حفصہ دے نکاح دی چِنتا تھی ڳئی، اِیں زمانے وِچ رقیہ بنت محمد جھوک لݙا چُکّے ہَن، اِیں بِناء اُتّے عمر سبھ تُوں پہلاں عثمان غنی رضی اللہ عنہٗ نال مِلّے اَتے اُنّھاں نال حفصہ دے نکاح دی آس ظاہر کِیتی، اُنّھاں نے آکھیا جو مَیں اِین٘دے اُتّے وِچار کریساں، کُجھ ݙیہاڑیاں ے بعد ملاقات تھئی، تاں اُنّھاں نے چِٹّا انکار کر ݙِتّا، عمر نے مایوس تِھی تے ابو بکر صدیق نال ڳالھ کِیتی، اُنّھاں نے خَموشی اختیار کِیتی، عمر کُوں اُنّھاں دی بے التفاتی نال ݙُکھ تِھیا، اِین٘دے بعد آپ رسالت پناہ حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے حفصہ نال نکاح دی ٓس ظاہر کِیتی، نکاح تِھی ڳیا تاں ابو بکر، عمر نال مِلّے اَتے آکھیا جو جِہڑیلے تُساں میکُوں حفصہ دے نکاح دی آس ظاہر کِیتی اَتے مَیں چُپ رِیہا، تاں تُہاکُوں نا گوار گُزریا، ڄاں جو مَیں اِیں بِناء اُتّے کُجھ جواب ناں ݙِتّا ہئی جو حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے اِنّھاں دا ذِکر کِیتا ہئی اَتے مَیں اِنّھاں دا بھید ناں ݙسݨاں چاہن٘دا ہَم۔ ڄیکر حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا اِنّھاں نال نکاح دا اِرادہ ناں ہون٘دا تاں مَیں اِین٘دے کِیتے اَمادہ ہَم۔

### اولاد
کوئی اولاد نئیں چھوڑی۔ 

### فضل تے کمال
معنوی یادگاراں ٻہوں سارے ہِن اَتے اُوہ ہِن عبد اللہ بن عمر، حمزہ (بن عبداللہ)، صفیہ بنت ابو عبید (زوجہ عبد اللہ)، حارثہ بن وہب، مطلب ابی وادعہ، ام مبشر انصاریہ، عبد اللہ بن صفوان بن اُمیہ، عبد الرحمٰن بن حارث بن ہشام، حضرت حفصہ تُوں سَٹھ حدیثاں نقل کِیتیاں ڳئیاں ہِن، جیڑھیاں اُنّھاں نے حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم اَتے حضرت عمر فاروق تُوں سُݨیاں ہَن۔

### اخلاق

* "اُوہ (حفصہ) صائم النّہار اَتے قائم الیل ہَن۔ 
* ݙوجھی روایت وِچ ہِے: "جھوک لَݙ ون٘ڄݨ دے ویلے تئیں صائم رِیہے ہَن"۔ 

### وفات
حفصہ شعبان سن ٤٥ ہجری وِچ مدینہ منورہ وِچ جھوک لݙ ڳئے ہَن، اِیہ مُعاویہ دی ملوکیت دا ویلا ہئی۔ مروان نے جیڑھا اُوں ویلے مدینہ دا گورنر ہئی، نمازِ جنازہ پڑھائی اَتے کُجھ پن٘دھ تئیں جنازے کُوں مون٘ڈھا ݙِتّا، اِین٘دے بعد ابو ہریرہ جنازے کُوں گور تئیں گِھن ڳئے، اِنّھاں دے بِھرا عبد اللہ بن عمر اَتے اُنّھاں دے چھوہَراں عاصم، سالم، عبد اللہ اَتے حمزہ نے گور وِچ لہایا۔

### حوالہ جات

ونکی:پاک ذالیں
ونکی:ازواجِ مطہرات
ونکی:عرب مسلم شخصیّتاں
ونکی:ستویں صدی دے مسلمان
ونکی:عمر بن خطاب
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں
ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں
ام الدرداء الصغریٰ

اُمُّ الدَّرْدَاءِ الصُّغْرَی تابعیہ ہَن۔ اُم الدرداء الصغریٰ سَتویں صدی عیسوی دے وِچالے وِچ دمشق وِچ مہان٘درے درجے دی فقیہہ ہَن۔ اُوہ مَسِیت دے مردانہ حِصّے وِچ درس ݙین٘دے ہون٘دے ہَن۔ اُوہ یتیم ہَن اَتے ابو درداء دی کفالت وِچ اُوہ مرداں دے نال صلوٰۃ ادا کرین٘دے ہَن، بالغ تِھیوݨ دے بعد زنانیاں دے نال پڑھݨ شروع کِیتی، اُوہ حدیث اَتے فقہ دی اُستانی بݨے اَتے مَسِیت دے مردانہ وِچ درس ݙِتّا۔

اُمُّ الدَّرْداء الصُّغْرٰی اِنّھاں دا ناں ہجیمہ ہِے اَتے کُجھ نے جہیمہ بنت فلان الوصابیہ لِکّھیا ہِے ہجیمہ بنت حییّ الاوصابیہ قبیلہ حمیر توں ہَن۔۔اُم الدرداء اِیہ ݙو زنانیاں دی کنیّت ہِے ݙون٘ہائیں ابو درداء صحابی دی ذالیں ہِن، پہلی کُبریٰ جیڑھے صحابیہ ہِن خیرہ ناں، ݙُوجھی صُغریٰ تابعیہ ثقہ فقیہ مجتہدہ رواۃ صحاح ستہ وِچ ہِن ہجیمہ اِنّھاں دا ناں ہئی۔

## فضل تے کمال
ابن عبد البر لکھین٘دے ہِن، "اُوہ (اُمّ درداء صغریٰ) وݙّی عاقلہ اَتے فاضہ اتے رائے آلے ہَن"۔ ٻیا "ٻہوں عابدہ تے زاہدہ ہَن"۔

پیغمبر اسلام (حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم) اَتے ابو درداء تُوں کُجھ حدیثاں روائت کِیتیاں ہِن۔ اِنّھاں دے شگِرد میمون بن مہران ہِن، جِنّھاں سماعت اُتّے جمہور دا ساجھ ہِے، حافط ابنِ عبد البر نے کُجھ ٻئے راویاں دے ناں وی لِکّھے ہِن، جاں جو اِیہ تَکڑی غلطی ہِے کیوں جو اِنّھاں وِچُوں کہِیں نے اُم الدرداء دا زمانہ نئیں پایا۔

معاویہ بن ابی سفیان نے ام درداء صغریٰ (ہجیمہ الوصابیہ) کُوں شادی دا پیغام بھیڄیا تاں اُنّھاں نے اِنّھاں دے نال شادی تُوں انکار کر ݙِتّا، اُم الدرداء نے آکھیا میں ابو الدرداء کُوں فرمین٘دے ہوئے سُݨیا ہئی جو "حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے فرمایا: "تِریمت اپݨے اَخِیرلے پئے دے نال ہوسی اَتے مَیں ابو الدرداء دے بدلے وِچ کہِیں ٻئے کُوں نئیں چاہن٘دی"۔

## وفات
اُم الدرداء الصغریٰ ٨١ ہجری وِچ جھوک لݙا ڳئی ہَن۔ 

## حوالہ جات

ونکی:مسلم زنانیاں
ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں
ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:ستویں صدی دے اسلامی مسلم علماء
ونکی:حدیثاں دے راوی
ونکی:حدیثاں دے راوی تابعی
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:اسلام اتے زنانی
ونکی:عرب مسلم شخصیّتاں
شفاء بنت عبد اللہ

شفاء بنت عبد اللہ لِکّھݨ پڑھݨ اَتے پُھل تَوِیت وِچ مہان٘در رکھین٘دی ہَن۔ 

## ناں تے نسب
شفاء ناں، قبیلہ قریش دے ٹَٻَّر عدی تُوں ہِن، سلسلہ نسب اِیہ ہِے: شفاء بنت عبد اللہ بن عبد شمس بن خلف بن سداد بن عبد اللہ بن قرط بن زراح بن عدی ابن کعب بن لوئی، اَمّاں دا ناں فاطمہ بنت وہب بن عمرو بن عائذ بن عمر بن مخزوم ہئی۔

## نکاح
ابو حشمہ بن حذیفہ عدوی نال نکاح تِھیا۔ 

## اسلام
کوچ کرݨ تُوں پہلاں مسلمان تھئی ہَن۔

## عام حالات
حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نال اِنّھاں کُوں ٻہوں پِرِیت ہئی۔ حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم جݙݨ وی اِنّھاں دے گھر تشریف فرما ہون٘دے ہَن تاں اَرام فرمین٘دے ہَن۔ اِنّھاں نے حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم کِیتے ہِک وَکھرا وِچھاوݨاں اَتے ہِک تہبند رکھ چھوڑی ہئی، کیوں جو اِنّھاں وِچ حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا پسینہ جذب تِھین٘دا ہئی، اِیہ وݙّی متبرک شئیں ہَن۔ شفاء دے بعد اِنّھاں دے اَل نے اِنّھاں تبرّکاں کُوں ٻہوں احتیاط نال محفوظ رکھیا، ڄاں جو مروان نے اِنّھاں تُوں اِیہ سبھ شئیں گِھن گِھدیاں۔

حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم اِنّھاں کُوں ہِک مکان وِچ عنایت فرمایا ہئی اَتے اُوہ اپݨے پُتر دے نال ہون٘دے وِچ ٹِکاݨاں کرین٘دے ہَن۔

حضرت عمر فاروق رضی اللہ عنہٗ نے اپݨے خلافت دے ویلے وِچ اِنّھاں دے نال خاص رعائیتاں کِیتیاں تہوں ابنِ سعد وِچ ہِے، "عمر اِنّھاں کُوں رائے وِچ مقدّم رکھین٘دے اَتے اِنّھاں دی فضیلت دی رعائت کرین٘دے اَتے اِنّھاں کُوں بازار دا اہتمام کرین٘دے ہَن۔"

## اَل
اَل وِچ ݙُو دا پَتہ چلدا ہِے، سلیمان اَتے ہِک چھوہِر جیڑھی شرجیل بن حسنہ کُوں منسوب ہئی۔ 

## فضل تے کمال
جاہلیّت وِچ ݙو شئیں مہان٘درے ہَن، پُھل تَوِیت اَتے لِکّھݨ، پُھل تَوِیت تُوں متعلق حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم تُوں اِنّھاں نے استفتاء کِیتا ہئی، حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے اجازت ݙِتّی ہئی اَتے فرمایا ہئی جو حفصہ بنت عمر کُوں وِی سکھا ݙیؤ، لِکّھݨ دے متعلق وی اِیہو حُکم ݙِتّا ہئی۔ کوِیلی دے ݙن٘ڳݨ تے اِیہ منتر پڑھدی ہَن: ”بِسْمِ اللهِ صَلْو صُلْبٌ جَبْرٌ، تَعَوُّذًا مِنْ أَفْوَاهِهَا، وَلَا تَضُرُّ أَحَدًا، اللهُمَّ اكْشِفِ الْبَاسَ رَبَّ النَّاسِ۔“

## اخلاق
اسد الغابہ وِچ ہِے، "اُوہ وݙی عاقلہ اَتے فاضہ ہَن،"۔ 

## وفات
شفاء بنت عبد اللہ سن ٢٠ ہجری یعنی حضرت عمر فاروق رضی اللہ عنہٗ دی خلافت دے ویلے وِچ جھوک لݙا ڳئی ہَن۔

## حوالہ جات

ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں
ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:عرب مسلم شخصیّتاں
ونکی:ستویں صدی دے مسلمان
ونکی:مسلم زنانیاں
ونکی:مسلم علماء زنانیاں
ونکی:حدیثاں دے راوی
ونکی:اسلام اتے زنانی
سیدہ نفیسہ

thumb|کائرو دی نفیسہ مَسِیت
سیّدہ نُفَیسَہ (اردو: سیدہ نفیسہ) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٩ جون ٧٦٢ء – جھوک لݙ ون٘ڄݨ دی تَرِیخ: جنوری ٨٢٤ء) اہل بیت دی ہِک مہان٘دری عالمہ ہَن۔

## ابتدائی حالات
سیدہ نفیسہ چہار شنبہ دے ݙیہاڑے ١١ ربیع الاوّل ١٤٥ ہجری مطابق ٩ جون ٧٦٢ء کُوں مکہ مکرمہ وِچ ڄَمّی ہَن۔  سیدہ نفیسہ دے پِیؤ حسن بن زید بن حسن ابن علی ہَن۔ سیدہ نفیسہ دا نکاح پندرھاں ورھیاں دی عمر وِچ ١٦٠ھ مطابق ٧٧٧ء وِچ اُنّھاں دے چاچے دے پُتر اسحاق مؤتمن بن جعفر الصادق نال تِھیا۔ سیدہ نفیسہ مدینہ منورہ وِچ اپݨے پِیؤ دے نال رہن٘دی ہَن۔ سیدہ نفیسہ اَتے اسحاق موتمن نے ݙو ٻال قسم اَتے اُمِ کلثوم یادگار چھوڑے۔

## مصر کن کُوچ کرݨ
٢٦ رمضان ١٩٣ھ مطابق ١٢ جولائی ٨٠٩ء وِچ سیدہ نفیسہ نے مصر کَن کوچ کِیتا جاں جو اُنّھاں دی عمر اُوں ویلے ٤٨ ورھیاں تُوں وَدھ تِھی چُکّی ہئی۔ مصر وِچ عوام نے اُنّھاں دا استقبال کِیتا۔ مصر وِچ سیدہ نفیسہ نے اپݨے پئے دے نال ہِک تاجر جمال الدین بن عبد اللہ بن جَصّاص دے مکان وِچ ٹِکاݨاں کِیتا۔ کُجھ مہینیاں دے بعد اُمِ ہانی دے مکان وِچ چلے ڳئے اَتے اُون٘دے بعد ابو السرایا ایوب بن صابر دے مکان وِچ ٹِکاݨاں کِیتونیں۔ عوامی جَتّھیاں دے پارُوں آپ کُوں مَلُوم تِھین٘دا ہئی جو شئیت اِیہ جَتّھے ٹَٻَّر آلیاں کِیتے ݙُکھ دا سوب بݨدے پئے ہِن، اِیں پارُوں مصر چھوڑݨاں چاہن٘دے ہَن جاں جو لوکاں نے حاکمِ مصر تُوں ارداس کِیتی جو اُوہ سیدہ نفیسہ کِیتے ٹِکاݨے دا انتظام کر ݙیوے۔ حاکم مصر نے ہِک مکان سیدہ نفیسہ کِیتے مخصوص کر ݙِتّا اَتے اِیں طرحاں آپ مصر وِچ ہمیشاں کِیتے ٹِک پئے۔

## وفات
ماہِ رمضان ٢٠٨ھ مطابق جنوری ٨٢٤ء وِچ سیدہ نفیسہ بِمار تِھی ڳئے اَتے اِین٘دے باوجود روزے نال رہے۔ رمضان دے کہِیں ہِک شبِ جُمعہ وِچ طبیعت وَدھ خراب تھئی اَتے بھان٘ویں جو اُوں ویلے تلاوتِ قُرآن مجید وِچ مشغول ہَن، جِہڑیلے سورۃ الانعام دی آیت: "لَهُمْ دَارُ السَّلاَمِ عِندَ رَبِّهِمْ وَهُوَ وَلِيُّهُمْ بِمَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ (١٢٧)" اُتے پُڄّے تاں نبض ٻُݙّݨ لڳّی اَتے اِیں حالت وِچ جھوک لݙ ڳئے۔  جھوک لݙ ون٘ڄݨ ویلے اِنّھاں دی عُمر ٦٣ ورھیاں ٦ مہینیاں دی قمری ورھیاں دے مطابق ہئی۔

### تدفین
سیدہ نفیسہ دی بِماری دے ویلے اُنّھاں دے پئے مدینہ منورہ وِچ ہَن، جِہڑیلے اُنّھاں کُوں خبر مِلّی تاں اُوہ مصر کِیتے ٹُر پئے جاں جو جِہڑیلے اُوہ مصر اَپڑے تاں سیدہ نفیسہ جھوک لݙ ڳئے ہَن اَتے لوک اُنّھاں دی تدفین دی تیّاریاں کرین٘دے پئے ہَن۔

## معاصرین

### [[امام شافعی]]
امام شافعی سیدہ نفیسہ دے ویلے دے ہَن۔ ٢٠٠ ہجری مطابق ٨١٦ء وِچ امام شافعی مصر آئے اَتے سیدہ نفیسہ نال سماع حدیث دی تحصیل کرین٘دے رِیہے۔ جِہڑیلے اُوہ مسجد فسطاط وِچ تدریس کِیتے وین٘دے ہَن تاں اثنائے راہ وِچ سیدہ نفیسہ دے گھر وِچ توقّف کرین٘دے ہَن اتے اُنّھاں دی اخذ حدیث کرین٘دے ہَن۔

### [[امام احمد بن حنبل]]

* امام احمد بن حنبل سیدہ نفیسہ دی علمی اَتے اخذ حدیث دی ٻیٹھکاں وِچ شرکت کرین٘دے ہون٘دے ہَن۔

## ٻِیا ݙیکھو

* حسن ابن علی

## حوالہ جات

ونکی:نان٘ویں صدی دے شخصیّتاں
ونکی:مسلم زنانیاں
ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں
ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:نان٘ویں صدی دے اسلامی مسلم علماء
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:اسلام اتے زنانی
ونکی:عرب مسلم شخصیّتاں
ڈرافٹ پہلا پرت/رحمت عزیز چترالی

گزارش:رحمت عزیز چترالی سرائیکی ویکیپیڈیا کے پہلے صفحے پر کام کررہے ہیں، ازراہ کرم اس صفحہ پر کوئی ترمیم نہ کرے، شکریہ
}-->
|-
|valign="top" style="border:1px solid #c6c9ff; border-radius:5px; padding: .5em 1em 1em; color: #000; background: #FAFAFF;" |


|-
|valign="top" style="border:1px solid #c6c9ff; border-radius:5px; padding: .5em 1em 1em; color: #000; background: #FAFAFF;" |

|-
|}

 
|}
|}
__NOTOC__  __NOEDITSECTION__
فاطمہ البطيحيہ

[thumb|فاطمہ البطیحیہ دے ناں دی [خطاطی]]

فاطمہ بنت ابراہیم بن محمود رحمہ بطیحیہ کُوں فاطمہ البطیحیہ دے ناں نال وی سُنڄاݨا وین٘دا ہِے۔ آپ اٹھویں صدی دی مہان٘دری محدثّہ ہَن۔ 

## حیاتی دا احوال
فاطمہ البطیحیہ دمشق وِچ صحیح بخاری دی تعلیم ݙِین٘دی ہون٘دی ہَن۔ آپ اُوں ویلے دی سبھ تُوں وݙّی عالمہ دے طور تے سُنڄاݨی وین٘دی ہَن۔ خاص طور تے حج دے وِچالے وِچ اُوں ویلے مظاہرہ کرین٘دی ہَن جِہڑیلے اِیں دور دے مہان٘درے مرد اسکالر شخصی طور تے اِنّھاں دی تقریر سُݨݨ کِیتے ٻہوں ٻہوں پن٘دھ کر تے آن٘دے ہون٘دے ہَن۔

جِہڑیلے آپ دی عُمر زیادہ تِھیوݨ لڳّی تاں آپ مدینہ منورہ چلی ڳئیں اَتے مسجدِ نبوی صلی اللہ علیہ وآلہِ وسلم وِچ اپݨے طالبِ علماں کُوں کُجھ ݙیہاڑے پڑھین٘دی رہ ڳئی ہَن۔ جِہڑیلے وی آپ تھک وین٘دی ہَن تاں  حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دی قبر اُتے سِر رکھین٘دی ہَن اَتے اپݨے شگِرداں کُوں پڑھین٘دی رہن٘دی ہَن۔ اِیہ روایت اَڄ دے طرزِ عمل تُوں متصادم ہِے جِتّھاں لوکاں کُوں نبی کریم  حضرت محمدِ مصطفیٰ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے ٹِکاݨے دی جاء ݙیکھݨ دی اجازت کائے نِھیں۔

## ٻِیا ݙیکھو

* اسلام دیاں عالمہ زنانیاں دی تن٘دِیر
* رابعہ بصری
* سیدہ نفیسہ

## حوالہ جات

ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام
ونکی:تِریمت
ونکی:تِرِیمتاں دی تن٘دِیر
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں
ونکی:زنانی
ونکی:اُستانیاں
ونکی:عالمہ
ونکی:عالم زنانیاں
ونکی:اسلام اتے زنانی
ونکی:اٹھویں صدی دے اسلامی مسلم علماء
ونکی:عرب مسلم شخصیّتاں
ونکی:دمشق دے شخصیّتاں
ونکی:صحیح بخاری دے عالم
ونکی:اسلام دے مہان٘درے زنانیاں
ونکی:اسلام دے مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:اسلامی تاریخ
ونکی:اسلام
ونکی:اسلام دیاں عالمہ زنانیاں