open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جاوید آصف

### کھارے چڑھدی سک
ذہانت ایمانداری محنت تے مہارت دے لفظیں کوں کٹھا کروں تاں جواب امدے جاویدآصف ـ ایں مانڑک ماݨھوں دے سنگ میݙا رشتہ ھے روز ازل دا، اساں ہک ٻئے دے سونہے ہاؤں جنم جنم دے ـ جاویدآصف دی رہائش ھے لفظ نگر وچ اتے میں ایندا ہمسایہ میڈا گھر اکھریں دے محلے وچ عرصہ دراز توں میں ایں شخص دی سوچ وچار تے منظم زندگی تے عاشق ہاں ـاے نوجوان الیندا گھٹ اتے لکھدا ڈھیر اے ـ میݙا ایں گالھ نال اتفاق اے جو ہر او اکھر جیرھا عوام دے حق اچ کاغذ دی کنڈ تے لکھیج ویندے برحق اے ـ آصف دیاں لکھتاں بے عمیق ہن نظماں لکھدے بیت بݨیندے، غزلاں اہدے کہانی تے پوری دسترس ہس افسانے دا ماہر اے. ـ میں ایندا کیرھا کیرھا گݨ گݨواواں ـ چارے پیر دھوتا پورا پنج کلیان ـ ایندی علمی ادبی خدمت انت شمار توں بارھوں اے. میں گنتی نئیں کریندا ایندے شاہکاریں دی ـ میں ݙرداں سڑول لوکیں دی ایکوں نظر نہ لگے ـ نویں کتاب گھن تے آ لتھے رب دی دھرتی تے، نانواں رکھیس موجودہ سمے دی سوجھل کتاب دا "کھارے چڑھدی سک"
سک سرمایہ صدیں دا سرائیکی دھرتی ہمیشہ سک دا سیک برداشت کیتے پار کوں اروار دی سک اروار کوں پار دی ـ دھرتی دے رزق دے چشمے سک ڳئے، ڄئے سرائیکی دیس دے وطن کنوں بے وطن تھئے،. دھیریں ونج کراچی برتن دھوتے ساہوکاریں دے، پتر ایاݨے مسقط،. دبئی کویت وچ اٹھیں دی دھروک دی ہاٹھ اچ چیکاں مار تے مردے رہ گئے ـ پچھوں دھرتی تے سک سغرانداں سنبھلیندیاں رہ گیاں ـ
میں کتاب دا ہک ہک ورقہ پڑھیے میکوں کتاب سوجھلا بخشیے،. ہݨ کھارے چڑھدے سک تہاݙے نرم نازک ہتھیں دے لمس دی سک اچ ھے کتاب اچ لکھیاں سڄاک نظماں، اشاک غزلاں، ملوک سطراں، نفیس اکھر تے معشوق مصرعے جیرھے تساں پڑھ تے نہال تھیسوـ

(صوفی تاج محمد گوپانگ)

### نظم

تیں توں پہلے کلھے وی نہ ہاسے

کہیں دے جیکر رلے وی نہ ہاسے

جاپے ہاکون؟

ہا تاں سہی کوئی

قربتیں نال ساڈے اندر دے

ہر خلا کوں جو کیتی پر رہ گے

زندگی دے سکھیندا گر رہ گے

جاپے ہا کون؟

ہا تاں سہی کوئی

یار ٻیلی تاں سارے اوہے ہن

کجھ ہنائیں توں وی ہݨ سوائے ݙسدن

میڈے ہر وقت نال ہن جیرھے

میݙا رکھدے خیال ہن جیرھے

جاپے ہا کون

ہا تاں سہی کوئی

تیں توں پہلے وی جے ہا کئ موجود

اساں تیکوں منیا ہا کیوں معبود؟ 

جاپے ہا کون؟

ہا تاں سہی کوئ

تیں توں پہلے 

جے کئ نہ ہا ساڈا

ایویں چاہیدا ہا ول تاں جان میڈی

تیں توں پہلے وی کلھے ہووں ہا

ایویں نجروں ہا ایویں رووں ہا

تیں توں پہلے کلھے وی نہ ہاسے

کہیں دے جیکر رلے وی نہ ہاسے
جاوید آصف دی نویں کتاب دا عنوان

نویں کتاب نواں عنوان 

سرائیکی متھالوجی محقق جناب محمد جاوید آصف 
چینی کہاوت ہے جیڑھا شخص کتاب پرھنڑ دا 3 ڈہیں ناہگا کریسی ہوندے الا دی مٹھاس مک ویسی کتاب انسانی زندگی دی لازمی ضرورت ہے ایں جگ دنیا اچ جاوید آصف دی کتاب سرائیکی زبان دی پہلی کتاب ہے جیڑھی ہیں عنوان نال آبرو دا بوچھنڑ پا تے سینگیں سہیلیں وچ چہکدی مہکدی ودی ہے جاوید آصف زیرک زہین محنتی تے وقت ویلہے دا حساب رکھنڑ الا آدمی ہے بے مثال شاعر لاجواب کہانی کار کامیاب افسانہ نگار تے ہنڑ ایں نویں کتاب چپھنڑ توں باعد محقق دا ترا پایوس تے پا ٹھمکایوس ہک خاص صفت مہمان نواز یاریں دا یار آصف دی یاری اچ ما دی ممتا دے پیار دا احساس تھیندے آصف دیاں ڈھیر کتاباں ہن ہک شعری دا مجموعہ اے افسانے دی کتاب اے بی کہانی دی بک ہے اے چوتھی کتاب اے میں جاوید کوں اکھساں بس کر آسمان توں چار کتاباں ائین 5 جویں نہ لکھیں اسمان نال برابری نئی چھکدی جاوید آصف دی نسر چھاچھڑ نئیں دے وانگوں وگدی ویندی پندھ کریندی ہے ایں کتاب دے ہک سو 12 صفحے ہن اطریں دے ککھ ہوندن منڑ نئی ہوندے جاوید آصف کاغزیں دا ڈھگ کٹھا نئی کتا ہیرے موتی تے قیمتی نگ جوڑین باقی کل. (تاج محمد گوپانگ، ٨ دسمبر ٢٠١٨ء)
## حوالے
جاوید چانڈیو

پروفیسر ڈاکٹر جاوید چانڈیو سرائیکی دانشور ہن۔
## ڄم پل
## تعلیم
## کتاباں
## حوالے
جاوید آصف ہوراں دے بارے

سئیں آصف جاوید ہوریں ہک ترقی پسند روشن خیال زیرک صحافی ہن جیہڑے کینیڈا ءچ مقیم ہن۔ مادری زبان اُتے انھاں دا اے مضمون بلعموم قومیتی تحریک دی اہمیت تے بلخصوص مزاہمتی سرائیکی قومیتی تحریک کوں سمجھن کیتے بنیادی قاعدہ توں گھٹ کوئی نئیں۔-------- سرائیکی تے بنگالی تحریک ءچ نبیادی مشترکہ ترکیب ہکو سویں ہے ۔۔۔۔۔ بنگالی تحریک "ہک پاڑاں لتھی موسیقیت آلی زبان تے ڈوجھی پٹسن دی آمدنی نال ڈھڈ دا رشتہ" بلکل اینویں سرائیکی تحریک " جو تصوف دے رنگ ءچ رنگی موسیقی آلی زبان تے کپاہ پُھٹی دی آمدنی نال جُڑیا ڈھڈ دا رشتہ " ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ اساڈےبہوں سارے دانشور اے خیال کریندن جو سرائیکی کوئی قومیتی تحریک نئیں البتہ ہک لسانی تحریک ہے جیندے نال میکوں فکری اختلاف ہے پر جیکر بلفرض ایں گالھ کوں من گدا ونجے تاں وی بنگالیاں دا شانتی نکیتن تے ٹیگور دا قلم ہک بیڑی آلے مچھوارے دی زبان اپنی لسانی تحریک کوں قومیتی تحریک تئیں گھن ویندی ہے۔ جیہڑی ول حد بنے دی پرواہ نئیں کریندی جیکر جو کوئی ڈوجھی زبان ءچ مقامی دھرتی واسی کوں مندا نہ کڈھے۔ شہزاد عرفان
## حوالے
جاوید ہاشمی

مخدوم محمد جاوید ہاشمی ہک پاکستانی سیاستدان اے جیندا جوڑ  پاکستان تحریک انصاف نال اے۔ 
ونکی:پاکستان تحریک انصاف
جاویدآصف

جاویدآصف پیشے دے اتبار نال پرائیویٹ سکول اچ مدرس ہے۔

## کتاباں
جاوید آصف ہک شعری مجموعہ وساندر2015 وچ دستک پبلیکیشنز ملتان شائع کیتا اتے ہک لئی ہار نامی افسانوی مجموعہ جھوک پبلشرز ملتان توں 2016 وچ چھپیا وساندر دا ݙوجھا ایڈیشن دستک پرنٹنگ پریس تے چھپݨ سانگے گیا پیا ہا دسمبر 2017اچ چھپ تے آیا ہک ٻیا شعری مجموعہ"کھارے چڑھدی سک"مہینہ ݙو پہلے 2018ء اچ شائع تھئے اتے تحقیق دی ہک کتاب سرائیکی میتھالوجی دا مسودہ چھیکڑی مراحل اچ ممکن اے او وی 2018 اچ آونجے ݙو ہزار اٹھاراں وچ نہ چھپ سگیا تاں ݙوہزار انویہہ اچ ضرور شائع تھی ویسی ان شاء اللہ

## نمونہ کلام

### مکالماتی [[غزل]]
میں پچھیے کیا ساݙی یاری لڳ سڳدی اے

آکھیس کیوں نہ تیݙی واری لڳ سڳدی اے

میں آکھـیے تیں جان وی جیکر منگی ݙیساں

آکھیس تیکوں جان وی پیاری لڳ سڳدی اے

مــیں آکھــیے کے تاݨی تیــݙا رسـتہ بھـــالاں

آکھیس ݙیکھو زندگی ساری لڳ سڳــدی اے

میں آکھـیے کیا پیار اچ نکھڑݨ لازم ہـوندے

آکھیس مفتی کئی شے پیاری لڳ سڳدی اے؟

میں آکھیے ہتھ ݙیکھ ستارے کیا اہدے ہن؟ 

آکھیس تیکوں عشق بیماری لڳ سڳدی اے

آکھیم عشق اچ آخر کیا کجــھ وارݨا پوندے

آکھیس سر سودھی سرداری لڳ سڳــدی اے

آکھــیم کــئی تنقید آصف دی شــاعــری اتے

آکھیس کئی وی غزل معیاری لڳ سڳدی اے

قطعہ

اڄ توں ایہو گلشن دا وی قاعدہ جوڑیا ونڄے

سلا بھلا عاشقــــاں دا ہݨ دل نہ تروڑیا ونڄے

زیادہ نئیں تاں جیں ویلھے پھلیں دی چوݨی تھیوے

بلبل تے تتلی دا حصــــہ لازمی چھـــوڑیا ونڄـــے

### قطعہ
حسین دی فکر سوچ ســاݙی دی سلطـنت اے

اساݙے آڑے اڄــــاں تئیں اونویں یزیدیت اے

اساں وی کسدے پئے ہیں ویلھے دی کربلا وچ

اساڈےپیریں تلے زمین اے نہ سر تے چھت اے

ݙوہڑہ

میــݙی ضـــد دا کیا ھــے دل جیلھــے تیݙی ڳــوری ڳــمدا رہ ویندے

تیݙے کــنڑس ݙو ݙیکھـمݨ نئیں ݙیندا میـݙے پیریں پمدا رہ ویندے

تیݙی ڳول اچ ݙینھ کوں میں بھمداں سر رات کوں بھمدا رہ ویندے

کئـی آصف اینجھـا روڳ تاں ھـے میکـــوں اندروں کھمدا رہ ویندے

### [[غزل]]
جیت دا جھٹ سالیں دی ہار توں اتر منگدے

اوندا پیار ہر تو تکرار توں اتر منگدے

جیرھا وقت اتے پکرے او پتل سونا

ویلھے دا سو کئی ہزار توں اتر منگدے

اوندا پیار بہتر میریں جتنا ہوسی

کیا او میڈی ماء دے پیار توں اتر منگدے

اوکوں مڑکا مڑکا کر کیوں یاد کراں میں 

جیرھا ہر اعداد شمار توں اتر منگدے

جیں دستار دی لوکیں جاݨ سنڄاݨ نہ ہووے

ننگا سر وی اوں دستار توں اتر منگدے

توبہ توبہ بھل اوندے لہجے دی تلخی

ہا دا ولدا وی انکار توں اتر منگدے

ٻئی کیرھی دربار تے ونڄ نئوں راتاں باہواں

تیݙا در تاں ہر دربار توں اتر منگدے

یوسف دیاں تعریفاں اپݨی جاہ تے بر حق

اے ݙیکھو کیا میݙے یار توں اتر منگدے

تیکوں ہار سنگھار کرݨ دی کیرھی لوڑھ اے

تیݙا حسن تاں ہار سنگھار توں اتر منگدے

جاویدآصف

### [[غزل]]
کــــــنڑک رنگــــــے لوک جــــو ســاکوں رو ݙیندن

شـــک ناں او وی روٹــی دی خوشـــــــبــو ݙیندن

عشـــــق کــــݙاں ݙینـــدے کئــی موقع سوچݨ دا

عاشـــق تاں بھــــــاہ ٻلدی وچ کــــر دھــو ݙیندن

پیار ســــاݙے دی بھـــل بھــل تاں چو پاسوں ھے

کــــیا تھـــــیا جــــیکر میہݨـــے وی ہک ݙو ݙیندن

اوہــــے لــــــوک تاں ہـــوندن لائق پجیجـــݨ دے

جیرھے چپ تھیں چپڑئیں کوں گھنگھرو ݙیندن

ممکـــن ھــــــے ایں نال وی پراہ باکــــھ پــووے

جــــیرھــی حـــق دی بانگ ودے گبـــھرو ݙیندن

جاویدآصف
### باہرلے جوڑ
* وساندر
## حوالے
[ونکی:[سرائیکی شاعر]]
جاپان

thumb|سرکاری نشان

ایشاء دا ہک ملک ہے، ٻہوں ترقی یافتہ ملک ہے۔ ٹوکیو اہم شہر ہے. جاپان (جاپانی:日本، نیپون، نیہون، یعنی سورج دا سرچشمہ) چڑھدے سورج دی سرزمین، براعظم ایشیا دے انتہائی مشرق وچ جزیریاں دے ہک لمبے سلسلے تے مشتمل ہے، جیہڑے شمال توں جنوب دی طرف پھیلے ہوئے ہن.

ایشیاء

 

thumb|جاپان دا عوامی نشان

## انتظامی ونڈ
جاپان تقریباً 3000 توں زائد جزیریاں تے مشتمل ہے۔انتہاى شمالى جزیرہ ہوکائیدو سݙویندا ہے اس دے بعد ہونشو، شیکوکو کیوشو تے اکیناوا ہے۔ جاپان اٹھ علاقہ جات وچ منقسم اے جیہڑے سرکاری انتظامی اکائیاں نی، لیکن روایتی طور تے ہک وݙی تعداد وچ جاپان دے علاقائی تقسیم دے طور تے استعمال کیتا ویندا ہے۔

thumb|جاپان دی علاقائی تقسیم

## تاریخ
جاپانیاں دے ہاں اپݨے آغاز دے بارے وچ دیگر قومیتاں دی طرح کئى داستاناں موجود ہن ۔ آہدن  کہ جنت دے آقا نے اُنہاں دی سرزمین تے ݙو جوان دیوتاواں ایزاناگے تے اُوندی بیگم ایزانامے کوں بھیجا جنہاں نے سمندر وچ سے اُنہاں کیتے ہک خوبصورت ملک بݨا سٹا۔
ہک ماہرِ اثارِ قدیمہ تے اُس دت معاونین نے پتھر دور دے کچھ نشانیاں دی برآمدگی دا دعویٰ کیتا ہئی تاہم بعد وچ تحقیق توں ڳالھ ثابت نہ تھی سکی ۔ 

## [[سیاست]]
جاپان وچ پارلمانی جمہوریت ہے مگر اے ملک شہنشاہ جاپان دی ملکیت ہے شہنشاہ معظم دی رہائیش جاپانی شاہی محل وچ ہے.

## حوالے
جدہ

جدہ مغربی سعودی عرب وچ بحیرہ احمر دے کنارے واقع ہک شہر تے بندرگاہ ہے جیہڑا ریاض دے بعد سعودی عرب دا ݙوجھا سب توں وݙا شہر ہے۔ شہر دی موجودہ آبادی 34 لکھ توں زائد ہے۔ اینکوں سعودی عرب دا تجارتی دارالحکومت تے مشرق وسطی تے مغربی ایشیا دا امیر ترین شہر قرار ݙتا ویندا ہے۔
جدہ سعودی عرب دا ہک شہر ہے۔
جدید شاعری

جدت تراۓ حرفی لفظ ہے پر ہے بہوں وسیع.اتنا وسیع اتنا وسیع جو پتہ نی کتنا وسیع.جدت ہر فیلڈ اچ ضروری ہے سواۓ چند ہک کمیں دے جیہڑے ناقابل_تجدید ہوونڑ دے نال نال ناقابل بیان وی ہن.
کانڑیں شاعر درزی کولو مولوی کرتا سیواونڑ گۓ. درزی کرتا کڈاہیں سیتا کائنا ہا ت مولوی عجیب و غریب قمیص ڈیکھ ت آکھۓ اے کیا ہے؟درزی آکھۓ "جدید کرتا". مولوی اوکوں آکھۓ اللہ تیڈیاں ڈوہیں اکھیں ہکو جھیاں کر ڈیوے.درزی آکھۓ اے کیا ہے مولوی آکھۓ "جدید دعا".
یقین کرو لفظ جدت کوں جتنا شاعریں بدنام کیتے اتنا بدنام تاں گوگل سنی لیون ت میا کوں کاۓ نی کیتا اتنا تاں "خان"  "شریف" کوں کاۓ نی کیتا.

ترقی پسند مصنفین توں آزاد نظم،آزاد قافیہ توں تھیندی ہوئ جدت ہنڑ نثری نظم تک پج آئ ہے. شعر قاری ت سامع واسطے لکھیندے پر جدید شعر دا پتہ صرف شاعر کوں ہوندے جو اے جدید شعر ہے یا ول او "دادیۓ" سمجھ سگدن جیہڑےشاعر دے یار غار ہوندن تے ایں منافقت ت منافقت وی چیک ت آہدی ہےاے کیا منافقت ہے؟ اے دادیۓ بڑی مہارت نال بے تکے شعر کوں جدت دی پینٹ پوا ڈیندن زپ بھانویں پچھو آ ونجے. حیرت تاں اوں ویہلے تھیندی ہے جو جدید شعر آکھ ت فورا" آہدن "واللہ غالب یاد آ گیا بھائ واہ سبحان اللہ" یعنی ڈو سو سال پرانی جدت.

آلیاں بھنوالیاں اچو ادھا ٹکڑا۔ (منصور شانی)

## حوالے
جرمنی

thumb|جھنڈا

جرمنی وسطی یورپ وچ واقع ہک ملک دا ناں ہے۔ اس دا سرکاری ناں وفاقی جمہوریہ جرمنی ہے۔ اسے انگریزی زبان میں Gernmany،  جرمن زبان وچ "ڈوئچ لانڈ" تے عربی زبان وچ "المانیا" آکھا ویندا ہے۔ اس دی قومی زبان "جرمن" ہے۔ اس وچ 16 ریاستاں ہن۔ اس دے شمال وچ بحر منجمد شمالی، ڈینمارک تے بحر بالٹکواقع ہن، مشرق وچ پولینڈ تے چیک جمہوریہ،  جنوب وچ آسٹریا تے سوئٹزرلینڈ تے مغرب وچ فرانس، لگزمبرگ، بيلجيم تے نيدر لينڈ واقع ہن۔

جرمنی اقوام متحدہ، نیٹو تے جی۔ایٹ دا رکن ہے۔ اے یورپی یونین دا تاسيسي رکن تے یورپ دا سب توں زیادہ آبادی والا تے سب توں طاقتور تے دنیا دی تریجھی وݙء معيشت رکھݨ والا ملک ہے۔

## ریاستاں

انتظامی طور تے جرمنی کوں سولھاں ریاستاں (جرمن میں: لینڈر، واحد:لانڈ) وچ تقسیم کیتا ڳئے۔ انھاں وچوں ترائے ریاستاں صرف ہک شہر تے ملحق علاقے  تے مشتمل ہن۔ ایہ ریاستاں برلن، ہامبورگ اتے بریمین ہن.  انہاں دے  علاوہ باقی ریاستاں ایہ ہن:

* بادن-وورتمبرگ (Baden-Württemberg )
* بایرن ( Bayern)
* برانڈِن بورگ (Brandenburg)
* تھورنگیا (Thuringia)
* رائنلانڈ فالس(Rheinland-Pfalz)
* زارلانڈ (Saarland)
* زا خزن (Sachsen)
* زاخزن آنھالٹ(Sachsen-Anhalt)
* شلیسوگ ہولسٹاینSchleswig-Holstein
* میکلنبرگ فورپومرن (Mecklenburg-Vorpommern)
* نورڈرائن ویسٹفالن ( Nordrhein-Westfalen)
* نیڈرزاخزن(Niedersachsen)
* ہیسّین(Hessen)

آبادی دے لحاظ نال نوردرائن ویسٹفالن تے رقبے دے لحاظ نال باویریا سب  توں وݙی ریاست ہے۔

جرمنی دے سب  توں وݙے شہر ایہ ہن:

* برلن (دار الحکومت) 3،391،407 نفوس
* ہامبورگ 1،736،752 نفوس
* میونخ 1،397،537 نفوس
* کولن 975،907 نفوس
* فرینکفرٹ بمقابل مائن 657،126 نفوس
## حوالے
جرمنیہ زباناں

**جرمن زباناں** یا **[[جرمانی زباناں]]** (Germanic languages) ہند۔یورپی زباناں دا ہک لسانی خاندان ہے جینکوں بنیادی طور تے شمالی امریکا، اوقیانوسیہ، مغربی تے شمالی یورپ اچ تقریبا 500 ملین افراد مقامی زبان دے طور تے ٻلیندن۔
thumb|Germanic languages in Europe
thumb|Germanic languages
## حوالے
جرنی ٹو دی ویسٹ

جرنی ٹو دی ویسٹ ، کنکؤرنگ دی ڈیمنز (Journey to the West , Conquering the Demons) ہک روحانی نظریات تے مشتمل ہک خوبصورت چینی فلم ہے جیہڑی ہندی ڈبنگ وچ وی دستیاب اے۔ فلم دی کہاݨی ٻدھ مت دے روحانی نظریات دے چدھاروں پھردی اے۔ ایں فلم دی کہانی وچ ایکشن، فائٹ، کامیڈی، جادوگری، روحانیت، شیطانیت، ہارر، مذہب تے محبت جیہے سارے اجزاء ہک سوہݨے امتزاج نال موجود ہن۔ اے فلم حقیقت وچ ݙیکھݨ دے لائق اے۔
## کاسٹ
*شو کی، Shu Qi as Duan
*وین ژانگ، Wen Zhang as Tang Sanzang
*ہوانگ بو، Huang Bo as Sun Wukong
*چین بنگ کیانگ، Chen Bing Qiang as Zhu 
*لی شیونگ چنگ، Lee Sheung Ching as Sha 
*شو لو، Show Lo as Prince Important
*چینگ سی ہان، Cheng Si Han as Master 
*ژنگ یو، Xing Yu as Fist of the North Star
*لو ژنگ، Lu Zheng Yu as Killer One
*چیولی لنگ، Chiu Chi Ling as Killer Two
*یانگ ڈی، Yang Di as Killer Three
*کریسی چاؤ، Chrissie Chau as Killer Four
*جی یانگ یو، Ge Hang Yu as Killer Five and Short Sun Wukong
*فنگ من ہن، Fung Min-hun as Taoist Priest
*یونگ لن، Yeung Lun as Mayor
*ژانگ چاؤ لی، Zhang Chao Li as Almighty Foot
*ہیوان ہوئی، He Wun Hui as Maple
*تانگ ژیژن، Tang Yixin as Blossom
*چن یی چن، Chen Yichun and Liu Zhan Ling as Gao Family Inn Managers
*ہوانگ ژاؤ چوان، Huang Xiao Chuan as Leader of the Sand People
*ژانگ یو وین، Zhang Yu Wen as Sheng
*ژو من، Xu Min as Mrs. Gen
*لی جنگ، Li Jing as Gen
*ژانگ وی فو، Zhang Wei Fu as Grandpa Gen
*فان فو لن، Fan Fu Lin as Muscleman
*دوائی کو ہوا، Dai Qu Hua as Lan
*ژانگ کائی جی، Zhong Kai Jie as Lan's baby
*ژائی جنگجنگ، Xie Jing Jing as Fat Lady
*یو کیان وین، Yu Qian Wen as Fat Lady's husband
*کانگ وو شوانگ، Kong Wu Shuang as Singing Girl
*لی گاؤ جی، Li Gao Ji as Taoist Priest Fook
*وین فی فی، Wen Fei Fei as Monk Lu
*ہوانگ ہائی سینگ، Huang Hai Seng as Monk Shou

## حوالے
جزیرہ نما

جزیرہ نما (انگریزی وچ Peninsula) زمین دے ہک اینجھے خطے کوں آہدن جیہڑا ترئے اِطراف توں پاݨی نال گھرا ہویا ہووے۔ بنیادی طور تے ہک جزیرہ نما زمین دا ہک ٹکڑا ہوندے جیہڑا پاݨی دے وچ گھرا ہویا ہوندے لیکن زمین دی ہک تنگ پٹی دے ذریعے مرکزی زمین نال منسلک ہووے۔
## حوالے
جزیرہ نما آئبیریا

جزیرہ نما آئبیریا یورپ دے انتہائی جنوب مغرب وچ واقع ہے۔ ایہ یورپ دے ترئے جزیرہ نماواں (جزیرہ نما بلقان، جزیرہ نما اٹلی تے جزیرہ نما آئبیریا) وچوں انتہائی جنوب تے مغرب وچ واقع آخری جزیرہ نما ہے۔ جنوب تے مشرق وچ اس دی سرحداں بحیرہ روم تے شمال تے مغرب وچ بحر اوقیانوس نال ملدیاں ہن۔ جزیرہ نما دے شمالی علاقے وچ کوہ پائرینیس ہے جیہڑا اینکوں یورپ نال منسلک کیتے ہوئے ہے۔ جنوب وچ افریقا دا شمالی ساحل اس دے قریب واقع ہے۔ 582،860 مربع کلومیٹر تے پھیلا ہوا جزیرہ نما آئبیریا یورپ دا تیسرا وݙا جزیرہ نما ہے۔

جزیرہ نما آئبیریا وچ مندرجہ ذیل ممالک شامل ہن:

*پرتگال: جزیرہ نما دے مغربی علاقے وچ واقع ہے. 
*اسپین: جزیرہ نما دا بیشتر حصہ (وسطی، مشرقی تے شمال مغربی علاقہ) اسپین وچ شامل ہے. 
*انڈورا: فرانس تے اسپین دے درمیان سرحد تے کوہ پائرینیس دے درمیان ہک چھوٹی جیہی ریاست. 
*جبل الطارق یا جبرالٹر: اسپین دے جنوب وچ بحیرہ روم دے ساحلاں تے برطانیہ دے زیر قبضہ علاقہ 
## حوالے
جزیرہ نما عرب

جزیرہ نما عرب (عربی: شبه الجزيرة العربية، انگریزی: Arabian Peninsula) جنوب مغربی ایشیا وچ افریقا تے ایشیا دے سنگم تے واقع ہک جزیرہ نما ہے جیندا بیشتر حصہ صحرائی ہے۔ جزیرہ نما عرب مشرق وسطٰی دا اہم ترین حصہ ہے تے تیل تے گیس دے وسیع تر ذخائر دے باعث خطے وچ اہم کردار ادا کریندے۔
## حوالے
جعفر بزدار

مہمان :جعفر بزدار، ویلہے دا 
سقراط

میزبان:
عبدالسمیع مجاز سرائیکی دانشور

رات تے ڈینہہ ڈونہیں مسافر نت سفریں تے راہندن ڈینہہ کوں روزی دیاں بے سر گزراناں دانڑاں دانڑاں کر تے کھاون رات آوے تاں گھر دے بندے خوش تھی جھمراں پیندن جگنو آکھے نانی اماں کنوں پھلے کاں تے بڈھڑی والا قصہ سنڑسوں عاشی دھی نعرہ ماریا میں تاں بھوری مینہہ دا کھیر ڈوہیساں۔ راتیں ساریاں خوابیں وانگوں مٹھیاں۔ بندیں پھیٹی پاتی کئی آکھن طاق رات ہے چنگی کئی آکھن سب توں اچھی جفت رات میں آکھاں جیڑی شب آوے یار دا جلوہ اوہا چنگی رات ۔ ھک چنگی رات ساہن والے دی وستی وچ اساں خوشیاں ہیٹھ گزاری جعفر بزدار دے اگوں مائیک آیا ہوں آکھیا میں سرائیکی ما بولی وچ فزکس تے کتاب لکھدا پیاں جیہڑی ادھ کنوں زیادہ مکمل اے میں وسیب دے دانشوریں کوں انفرادی طور تے ملدا وداں تساں اج ساہن والے اچ میڈے اعزاز اچ کٹھ کیتے جیندے اچ میں روشن چہرے شاہ نواز مشوری۔عثمان کریم بھٹہ۔صفدر دریشک۔ملک سیف اللہ خالد۔تصور شاہ۔سبطین گوپانگ۔مجاہد کلاسرہ۔

شانی خاں تے باقی عوام۔ آخر دے وچ بزدار صاحب آکھیا جو دوستیں کوں میڈا فون نمبر ڈیو 03336448850 میڈے نال رابطہ کرتے میڈی علمی امداد کرن۔ سائنسی تراکیب کوں سرائیکی وچ تبدیل کریندیں ہوئیں مشکل تھیندی اے۔ سٹیفن ہاکنگ ویلہے دا وڈا سائنسدان ہے ھنڑ او آئین سٹائین دی کرسی تے باہندے نہ ھوندے ہتھ ان نہ پیر ھن نہ زبان اے نہ کن ان ھوندے واروں مشیناں الیندن مشیناں سنڑدن عجیب گال اے ہوندیاں ترے شادیاں ہن تے اولاد وی ہے فیس بک دا صفحہ مکدا ڈیکھ تے مہمان دے بارے گال مکمل نئیں تھئی میزبان دا تعارف ضروری اے جناب عبدالسمیع مجاز صاحب سرائیکی بھاشا دے پختہ گو شاعر وزن اوزان دے ماہر وسیع مطالعہ تعصب توں پاک علما دیو بند دے مانتا دار سنگتی مجاز صاحب کوں مزاق مزاق وچ وھابی ملنگ سڈیندن مجاز صاحب دی کتاب قرآن دا معاشی فلسفہ ہیں سال دسمبر اچ چھپ ویسی ترے سو پنجاہ قرآنی آیات معاشی سوال تے لکھی بیٹھے تعصب نئیں کریندا کارل مارکس دا معاشی فلسفہ مکمل پڑھی ودے ایلن ووڈز دی کتاب دا حافظ اے۔ سرمایہ دار واسطے بری خبر ہے جو مجاز ابوذر غفاری سلمان فارسی دے گروپ دا کارکن اے.

## حوالے
جعفر ڄام

جعفر ڄام سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ کوٹ سلطان ضلع لیہ نال تعلق ہے۔ بانگ ادبی فورم دا کرتا دھرتا ہے۔

### تعلیم
بی ایس سی ریاضی تے فزکس وچ ہے

### نمونہ کلام
"غزل" 

چُپ چُپاتی آواز عَرصے تُوں.

ہِک ڈَسایا ہا رَاز عَرصے تُوں.

شَام تھِیونڑ تُوں پہلے وِگڑیا ہا.

مِیڈی زِندگی دا سَاز عَرصے تُوں.

ہِک مُحبّت دی بَس دُعا مَنگدائے.

رُوز پَڑھ پَڑھ نَماز عَرصے تُوں.

تُوں تَاں گَاری دِی خَیر مَنگدا رَہیں.

گِیا اُڈریا ہا بَاز عَرصے تُوں.

جِہڑےجَعفّر کُوں تُوں وَدا لَبهدائیں.

اُو تَاں مَر گئے دَراز عَرصے تُوں.

### نظم
جعفر ڄام دی سوہݨی نظم

اساں کِھل مُسکار درختاں دی

اساں ٹٻیوں اُݙدی ݙاب میاں

پُھل کیکراں دے چھاں ٹاہلیں دی

آ ٻِہہ لحظہ ہاں ٹھار میاں

چُپ چاپ چودھار چوراہے ت

جُگ جگنو دا چمکار میاں

خشبواں ویڑھے ٻٻری دیاں

سنُگھ ہیل چنبیلی رات میاں

روہ ریت پریت دیں ٻاہواں ت

کھنب کتھڑے پکھ اݙراک میاں

تس پپلیں تردی شام وانگوں

ٹُوئے ٹوبھیں بخشی ݙات میاں

بھوئیں کِݨ مِݨ وسدی بارش وچ

پُھل پیلے سرمی جھال میاں

کجھ چِل چِل چِلکدیں چیڑیں دی

کجھ لٹھیاں دا غوٹکار میاں

بلبل دی مٹھڑی ٻولی تے

کوئی کِھمݨ کھمدی دھم ڳئی اے

ساݙی اکھ ءچ ساویں ڄالیں دی

سِک بوچھݨ تاݨ ت سم ڳئی اے

### نظم
**سک**

وݙی شئے نی ہوندی

وسمیا رہوݨ چھوڑ ݙے

یار جیوݨ دا ݙا سکھ

مونجھ مونجھ ہوندی ء

لُگا کر ݙیندی ء

توں نئیں ڄانڑدی

رات دے اندھار وچ

ݙیوے دے

سوجھل ءچوں نکلݨ آلیاں لاٹاں

تیݙیں زلفیں دی

چمکݨ دی نقل ء

تیݙیں اکھیں دی

نیلک اسمان چا ڳئے

تیݙی چیلک چیڑیں دی

چِل چِل ہے

پپلیں دی لسک چندر وچ ہے

وینڑیں دیں ونگیں دا

چھݨکار موسم بہار کر ݙیندیں

یاد ٻئ کائنی جیویں

کیویں بھل سگدے بندا

تیݙا ہوݨ

نہ ہووݨ نی تھی سگدا

جعفرؔ جام
جلال الدین محمد اکبر

thumb|اکبر
thumb|اکبر دا تعمیر کیتا ہویا پنچ محل، فتح پور سیکری
جلال الدین اکبر ، سلطنت مغلیہ دے تریجھے فرماں روا (ظہیر الدین محمد بابر تے ہمایوں دے بعد)، ہمایوں دا بیٹا ہئی۔ ہمایوں نے اپݨی جلاوطنی دے زمانے وچ سندھ دے تاریخی شہر دادو دے قصبے "پاٹ" دی عورت حمیدہ بانو نال شادی کیتی ہئی۔ اکبر ہیندے  بطن توں 1542ء وچ سندھ وچ عمر کوٹ دے مقام تے پیدا تھیا۔ ہمایوں دی وفات دے وقت اکبر دی عمر تقریباً چوݙہ برس ہئی تے اوہ اوں وقت اپݨے اتالیق بیرم خان دے نال کوہ شوالک وچ سکندر سوری دے تعاقب وچ مصروف ہئی۔ پیؤ دی موت دی خبر اینکوں کلانور ضلع گروداسپور (مشرقی پنجاب) وچ ملی۔ بیرم خان نے اتھائیں سلہاں دا ہک چبوترا بݨوا کے اکبر دی رسم تخت نشینی ادا کیتی تے خود ایندا سرپرست بݨا۔ تخت نشین تھیندے ہی چاراں طرفوں دشمن کھڑے تھی ڳئے۔ ہیموں بقال کوں پاݨی پت دی ݙوجھی لڑائی وچ شکست ݙتی۔ مشرق وچ عادل شاہ سوری کوں کھدیڑا۔ ول ایں نے اپݨی سلطنت کوں وسعت ݙیوݨی شروع کیتی۔

1556ء وچ دہلی، آگرہ، پنجاب ول گوالیار، اجمیر تے جون پور بیرم خان نے فتح کیتے۔ 1562ء وچ مالوہ، 1564ء وچ گونڈدانہ، 1568ء وچ چتوڑ، 1569ء وچ رنتھمپور تے النجر، 1572ء وچ گجرات، 1576ء وچ بنگال، 1585ء وچ کابل، کشمیر تے سندھ، 1592ء وچ اڑیسہ، 1595ء وچ قندہار دا علاقہ، ول احمد نگر، اسیر گڑھ تے دکن دے ݙوجھے علاقے فتح تھئے تے اکبر دی سلطنت بنگال توں افغانستان تک تے کشمیر توں دکن وچ دریائے گوداوری تک پھیل ڳئی۔

## حوالے
جمال الدین ملتانی

thumb|
شیخ المشائخ، غیاث العاشقین، سند الکاملین، محبّ اللہ بالکمال، خواجۂ خواجگان، مرجع الفضلاء و الاکابر، تاج الاصفیاء امام الاولیاء، خواجہ حافظ محمد جمال الدین ملتانی، ملتان دے اکابر مشائخ وچ شمار تھیندن ۔ حافظ محمد جمال الدین بن محمد یوسف ابن حافظ عبد الرشید تقریباً 1160ھ / 1747ء وچ ملتان وچ پیدا تھئے۔ انہاں دا ناں محمد جمال الدین ہے تے آپ دے والد دا ناں محمد یوسف تے آپ دے ݙاݙا دا ناں حافظ عبد الرشید ہئی۔ آپ دا اصلی وطن "آوان قار" ہئی تے آپ دی ذات آوان (المشہور اعوان) ہئی۔ آپ دے ݙاݙا "آوان قار" دے علاقے توں ہجرت کر کے ملتان آئے تے قلعہ کہنہ ملتان دی شرقی جانب قیام فرمایا۔ آپ نے قرآن مجید حفظ کرݨ دے بعد علومِ دینیہ دی تحصیل دی طرف توجہ کیتی تے درجۂ کمال کوں پہنچے، انتہائی ذہین تے ذکی الطبع ہن، چنانچہ آپ توں اڳلی کلاس دے طلبہ کوں وی آپ نال مباحثے دی جرأت نہ تھیندی ہئی۔
## حالات زندگی
شیخ الاسلام و المسلمین شاہ رکن الدین و العالم سہروردی دے مزار تے حاضری ݙیندے تے ساری رات اعتکاف وچ گزریندے، زیادہ عرصہ نہ گزرا کہ شیخ الاسلام شاہ رکن عالم نے خواجہ نور محمد مہاوری دی شبیہِ مبارک خواب وخ ݙکھیندے ہوئے فرمایا کہ: "ایہ نور محمد ہیں تے مہار شریف وچ قیام پزیر ہن، اِنہاں دی خدمت وچ حاضری ݙیو تے انہاں دے ہاتھ تے بیعت کر گھنو"۔ جونہی آپ نیندر توں بیدار تھئے فورا ً مہار شریف دی طرف روانہ تھی ڳئے۔ جیہڑے ویلے آپ قبلۂ عالم دی خدمت وچ پہنچے تاں آپ نے کجھ قدم اڳاں چل کے قبلۂ عالم دا استقبال فرمایا تے پچھا، تساں کتھوں آئے ہیوے؟ تے آپ دا وطن کتھاں ہے؟ آپ نے عرض کیتی حضور! میݙا وطن ملتان ہے تے میں آپ دے دستِ حق پرست تے بیعت تھیوݨ دی غرض نال آیاں، چنانچہ حضور قبلۂ عالم نے آپ کوں بیعت نال سرفراز فرمایا۔ حافظ صاحب سلاسل اربعہ وچ مجاز ہن لیکن سلسلۂ عالیہ چشتیہ نال زیادہ انس رکھدے ہن اس واسطے اکثر و بیشتر ہیں سلسلے وچ مرید کریندے ہوندے ہن۔ حافظ جمال الدین رحمۃ اللہ علیہ دا وصال 5 جمادی الاول 1226ھ بمطابق 1811ء کوں ملتان وچ تھیا، نمازِ جنازہ دی امامت آپ دے خلیفہ محبوب اللہ خواجہ محمد خدا بخش ملتانی خیر پوری نے فرمائی، ایندے بعد آپ دے حجرۂ خاص وچ دفن کیتا ڳیا۔

## حوالے
جمشید دستی تے تحریک

جمشید دستی سرائیکی دھرتی دا جایا ضرور ء پر سرائیکی ہیرو نہ او ہے نہ ہوسی ۔ انفرادی ہیروازم غیر سیاسی ہوندے ۔ جہڑے دوست جمشید دستی کو سرائیکی تحریک نال جوڑن دا ترلا پئے کریندن بلکل غلط ء۔ کیوں جو اج تئیں اوں سرائیکی صوبے کیتے پارلیمنٹ ءچ کݙھائیں ڳالھ نئیں کیتی، لابنگ نئیں کیتی ترلا نئیں ماراـ جیڑھا سرائیکی وسیب دے بھرپور سرائیکی مطالبہ کوں اپݨا مطالبہ نہ منے او ساݙا تے اساں اوندے نئیں تھی سگدےـ جمشید دستی ملک دی کئی سیاسی پارٹیاں ءچ رہ ڳے اتھاں سرائیکی صوبے دے سیاسی سوال کوں متحرک نئیں کیتا۔ ایندے تو علاوہ او کئی مذہبی دھشت گرد ملاں دا حمائیتی ہے۔ اڄ پیپلز پارٹی دے کڄھ نادان دوست تے سرائیکی تحریک دے داناء دوست جمشید دستی دی حمایت کوں انّا ہزارے، سرائیکی ھیرو، یا اینویں کجھ سمجھی کھڑن تاں غلط ء۔ سرائیکی تحریک کوں نہ مذہبی جنونیاں دے یاراں دی لوڑھ ہے نہ غیر جمہوری رویہ دے حامل انفرادی فلمی ہیرو دی۔ 

شہزاد عرفان
## حوالے
جمشید ناشاد ہک خوبصورت شاعر

جمشید ناشاد ہک خوبصورت شاعر

(لکھت:محمد ظہیر احمد مہاروی ۔ میانوالی)

جمشید ناشاد نال میݙی پہلی مُلاقات اٹھ سال پہلے اُنھاں دے مشاعرے وچ تھئی۔ جیڑھا سال پسالی تھیندے تے اُوندے روحِ رواں جمشید ناشاد سئیں ہوندن۔ پہلی مُلاقات اچ گھُل مِل ونجٖݨ والا ناشاد جیویں تݙاں ہا اڄ ھے۔ اوندی طبیعت تے میل ملاپ اچ رَتی فرق نئیں آیا۔ کہیں و ی شخص دی سُنجٖاݨ اوندے علاقے دی اوندے نال محبت یا نفرت توں کیتی ونجٖ سڳدی ھے۔ کیوں جو گھر دا تھاں ہلکا ہوندے۔ پر ناشاد دے علاقے دے لوکاں دی اوندے نال محبت ݙیکھ کے میں حیران تھی ڳیاں اوندی وجہ ایہ ھے جو ناشاد کم کیتے ویلھا ضائع نئیں کیتا، نہ اوں کہیں نال بغض رکھیے۔ اپݨی ہستی مطابق نہ صرف اپݨے علاقے بلکہ پورے سرائیکی وسیب دے شعراء تے ادیباں کوں ماݨ عطا کیتے۔ اُنھاں کوں ہک جاہ کٹھا کر تے ادب دی خدمت کیتی ھے۔ 

ڈھیر سارے نوجواناں دی سرپرستی کر ادب دوستی دا ثبوت ݙتے۔ کیوں جو اوندے اندر منافقت کائینی شاعر، ادیب اتے سامعین اوندا احترام کریندن۔ ناشاد دوستاں کوں کٹھا کر جٖاݨدے پہلے وی ہک جاہ تے لکھ چُکاں جو دوستی تے دشمنی وچ کھرے لوک ہمیشاں جذباتی ہوندن ایں حوالے نال میں ݙٹھا ھے جو ناشاد دوستی وچ جذباتی ھے ۔ جتلے تئیں دشمنی دی ڳالھ ھے تاں ناشاد جہیں فقیر آدمی کیا دشمنی رکھݨی ھے۔ اوندا وصف عاجزی ھے تے لوک ایجھے انسان نال ڈھیر محبت رکھدن ۔ ایہا ڳالھ اوندی شاعری وچ وی جاہ جاہ تے ݙٹھی ونجٖ سڳدی ھے۔ ناشاد شاعری کیتی ھے کُجھ سرائیکی شاعراں وانگوں خدا ، غربت تے حکومت نال جھیڑے نئیں کیتے ۔’’پرلی کندھی‘‘ ،’’پرایا چندر‘‘ تے ’’پپلیں ہیٹھ جہان‘‘ ناشاد دے ترائے شعری مجموعے اوندے شعری قد کاٹھ دا ثبوت ہِن۔ ناشاد اپݨے شاعری وانگوں کتاباں دے ناں وی ٻہوں سوہݨے تے نویکلے رکھین۔ یکیاں کتاباں دے ناں حرف ’’پ‘‘ توں شروع تھیندن ایندی وجہ میں نئیں جٖاݨداپُچھݨ دے بعد ای کُجھ آکھساں۔ بحرحال یکے مجموعے ٻہوں سوہݨے چھپین۔ 

اُستاد لوک اَہدن شاعری اپݨے وقت اچ چھپ ونجٖے تاں چنگا ہوندے ۔ کیوں جو وقت گُزرݨ دے نال نال معاشرے وچ تبدیلی آندی ھے تے لوکاں دیاں سوچاں تے مزاج وی تبدیل تھی ویندن۔ ایں حوالے نال ناشاد خوش نصیب شاعر ھے جو اوندی شاعری ٹھیک وقت تے چھپ تے ادبی حلقیاں وچ مقبولیت دی سند حاصل کر چُکی ھے۔ ناشاد فطرتی شاعر ھے، اوندا ٻہوݨ ،کھلووݨ ، الاوݨ ہک مکمل شاعر وانگوں ھے۔ اوندی شاعری دے مضامین وسیع ہِن او آفاقی ڳالھ کرݨ جٖاݨدے اوندے کول لفظ وی ہِن تے اوندے ورتݨ دا سلیقہ وی ۔ لسانی حوالے نال وی ناشاد ہک مضبوط شاعر ھے اونکوں زبان کوں ورتݨ دا ݙا آندے اوندے مصرعیاں دی وُݨت ایں ڳالھ دی گواہ ھے۔ ݙوہڑہ،قطعہ ، نظم تے غزل ناشاد دیاں پسندیدہ اصناف ہِن۔ تھیندا اینویں ھے جو زیادہ تر شعراء کہیں ہک یا ݙو صنفاں وچ کمال رکھدے ہوندن پر ناشاد اِنھاں چاریاں صنفاں وچ مہارت رکھدے تے اِنھاں نال انصاف کرݨا وی جٖاݨدے۔ اِنھاں چاریاں صنفاں وچوں جیڑھی صنف وی پڑھو تاں لڳدے جو ناشاد اِسے صنف دا شاعر ھے۔ ایہ کمال نئیں تے ٻیا کیا ھے؟۔ چندر پرایا کر کے پرلی کندھی ݙیکھݨ توں بعد ناشاد اڄ پپلیں ہیٹھ جہان وسائی ٻیٹھے۔
## حوالے
جمشیدناشاد،پورھیا رمضان آرائیں

## [[غزل]]
رات گونگا ودا الیندا ہا

ہر حقیقت ودا ڈسیندا ہا

جیندئیں کپڑیں تےہالہومیڈا

اوجناراہ کھڑا پڑھیندا ہا

اوندی وستی عجیب وستی ہئ  

چور پیرا ودا گولیندا ہا

اوندے سر تےہا تاج سونے دا

جہڑا در در تےسر جھکینداہا

جہڑا آسیں دا سجھ ابھرداہا

اوغریبیں دا سر سڑیندا ہا

قطرہ قطرہ کڈاہیں ملدا ہا

او وی راہ وچ پیویج وینداہا

جمشیدناشاد
"""""""

## [[غزل]]

اندر اساڈے حادثہ کئ تھۓ اساں اداس ہیں
پتہ نئیں دل کوں کون یاد اۓ اساں اداس ہیں

اوں سانولے دی سک ساڈا سکون کھس گھدے مگر!
اے راز اپڑیں آپ تئیں رکھۓ اساں اداس ہیں

جنھیں ساڈی خوشی کیتے بھریا جہان چھوڑیا ہا
خبر ایہا انھئیں تئیں پچۓ اساں اداس ہیں

خوشیں دی راہگزر اتے خموش تھی کے بہہ ونجۓ
جیرھا کوئی پچھے اوکوں اکھۓ اساں اداس ہئیں

تیکوں تیڈیں ضرورتیں پھرۓ  بھریے بزار وچ
مگراساکوں آرزو پھرۓ اساں اداس ہیں

ہجر دی کاری ضرب دے زبان تے وی زخم ہن
کئ اج انساڈے نال نہ الۓ اساں اداس ہیں

اداس اداس شام دی ہوا وی اج اداس ہے
اے دوستو! ہوا کوں کئیں ڈسۓ اسان اداس ہیں

جمشیدناشاد

## [[ݙوہڑا]]
....
ساڈے رلے رل آ رول ہسے متاں رل رل راہ تئیں اپڑ جلوں

متاں چنڑگ کوئی چنری ساڑ گھتے آ ظلم دی بھاہ تئیں اپڑجلوں

متاں کہیں دیاں ہنجوں پونج گھنوں متاں کہیں دی آہ تئیں اپڑجلوں

ناشاد ہنڑ منزل نیڑے ہے متاں آخری ساہ تئیں اپڑجلوں

جمشیدناشاد

## ساکوں یاد نئیں آندا کئ ویلها
ساکوں یاد نئیں آندا کئ ویلها

دل یاد ڈیویندے کہیں ویلهے

اینویں ہک ڈیینہہ رلدیں بهلدیں ہوئیں

اوندی جهوک ہمبا تے گئۓ ہاسے

توڑے اوکھے اوکھے رستے ہن

پر سوکھےسوکھےلگدے ہن

دل ریت گرم تے جھمدا ہا

اوندے نقش قدم کوں چمداہا

اوندے در دریا دی ریت جوہئ

اوندی جھوک ہمبا دی ریت جوہئ

او ریشم ریشم پھل جو ہا

اوندے نال جو ریشم رشتہ ہا

اوندی ریت وی ریشم لگدی ہئ

اوندے پھوگ،سنوار تے لانڑیں وی

ناخوش ناشاد نمانڑیں وی

ساکوں ساوے کڑب نظردے ہن

ساکوں سر'و صنوبربر لگدے ہن

اے یاد نئیں آندا ہنڑساکوں

اوندی جھوک تےچکرنڑ گۓ ہاسے؟

اوندے نال ساڈا کیا رشتہ ہا؟

## @@@@@ دھاں@@@@
جھوک اساڈی

او وی بر وچ

ہکو کوٹھا

او وی کچا

بال وی اندرو

مال وی اندرو

اساں بکھے
بال وی بکھے

مال اساڈا 
او وی بکھا
گ

اجاں گجدین
کھمنڑیں کھمدین

کوٹھا ترمدے
پلکاں ترمدین
جلم بن شبان

ملتان وچ اسماعیلی حکومت 763ء دے درمیان وچ قائم تھئی ہئی۔ ہݨ اے امر حل طلب ہے کہ اے اوہو بنو سامہ دا خاندان ہئی تے سنی توں اسمٰعیلی تھی گئے ہن یا کوئی ٻیا خاندان ہئی۔ بہرحال ملتان یا سرائیکی وسیب دے پہلے اسماعیلی حکمران دا ناں جلم بن شبان تاریخ وچ ݙسا ویندے.

دور ستر دے انیہویں داعی ادریس بن حسن (238ھ توں 278ھ) دی کتاب ’عیون الاخبار‘ اسمٰعلیوں وچ نہایت مستند تے معتبر منی ویندی ہے۔ اس کتاب وچ درج ہے کہ مصر دے اسماعیلی خلیفہ معز نے ہک داعی علم بن شبان کوں دہلی بھیجا ہئی۔ اس داعی کے بارے وچ روایت ملدی ہے کہ اس سیتا پور دے راجا تے اتھوں دے اکثر باشندیاں کوں تبلغ دے ذریعے مسلمان کر گھدا ہئی۔ (اے علم بن شبان غالباً نقل دی غلطی ہے کیوں کہ بعد دی کتاب ’موسم بہار‘ وچ اے ناں ناں جلہ بن شبان ہی ملدا ہے۔

ملتان دا حکمران جلم بن شبان ہی اسماعیلی داعی جلہ بن شبان معلوم تھیندا ہے۔ معز دی وفات 563ھ وچ تھئی ہئی۔ گویا اے اس توں پہلے آیا ہوسی۔ کیوں کہ اس دی آمد دی تاریخ نی ملدی. شاید اے تقریباً ویہہ سال پہلے آیا ہوسی تے اس اس عرصہ وچ اتھوں دے لوگاں کوں تبلیغ دے ذریعے اسمٰعیلی بݨ گھدا ہوسی تے مقامی طور تے بغاوت کر کے بنو سامہ کوں برطرف کر کے جلم بن شبان نے اقتدار سنھال گھدا ہوسی۔

جلم بن شبان نے صوبہ ملتان تے قبضہ کر کے فاطمی سکہ و خطبہ جاری کیتا۔ اونکوں آس پاس دے اسلامی حکومتاں کولوں تعاون دی امید نہ ہئی، اس واسطے اس ہندو راجاواں نال معاہدے کر کے اپݨی سلطنت کوں مضبوط بݨایا۔ جلم بن شبان نے ملتان پر کے تک حکومت کیتی اس دی صراحت نی ملدی تاہم قیاس اے کہ او دے بعد وی زندہ ریہا ہوسی۔
جملے دی ساخت

الفاظ دا ایہ جیہاں  بالترتیب مجموعہ جہڑا کوئی مطلب واضح کرے جلمہ سݙیندے۔ تے جملے دی ساخت دے مطالعے کوں گرامر آہدن۔ جملے دیاں ݙو قسماں ہن۔

**١۔ جملہ اسمیہ:** جملہ اسمیہ اوں جملے کوں اہدے ہن۔ جیندے وچ مسند تے مسند الیہ ݙوہیں اسم ہوون۔ تے اوندے چھیکڑ وچ فعل ناقص آوے؛ جین٘ویں عمران وݙا ذہین ہے۔ ایں جملے وچ 'عمران' مسند الیہ، وݙا ذہین 'مسند'  تے 'ہے' فعل ناقص ہے

**٢۔ جملہ فعلیہ:** جملہ فعلیہ اوں جملے کوں آہدے ہن جیندے وچ مسند الیہ اسم ہووے تے 'مسند' فعل ہووے۔ جملہ فعلیہ وچ فعل ناقص دی جاہ تے فعل تام آن٘دے۔ جیندے نال کم دا خیال تھی ویندا ہے۔ جین٘ویں اسلم آیا۔ اکرم نماز پڑھی وغیرہ۔ ایں جملے وچ اکرم فاعل ہے۔ نماز مفعول تے پڑھی فعل تام

ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
جمہوری اخلاقیات دا تقاضہ

جمہوری تے سیاسی اخلاقیات دا تقاضا ء جو سرائیکی لوک سانجھ سرائیکیاں دی گھگھری دی پچھوں لُک تے پی پی پی ایجنڈا چلاوݨ دی بجائے کُھل تے سرائیکی سیاسی پارٹی ہوݨ دا اعلان کرے یا خود کوں پیپلزپارٹی سرائیکی وسیب دی ذیلی ٻانہہ ٻیلی تنظیم دا اعلان کرے۔ لوک سانجھ بارے سرائیکی لوک اکھاݨ ء جو" دل تاں میݙی تیݙے نال پر روح پلنگاں ہیٹھ ، تے صدقے تھیواں اوں تے ڄیہڑا کھنگے ٻیریں ہیٹھ۔" شہزادعرفان
سرائیکی اکھاݨ دا خُلاصہ اے ء جو" سوہݨی سُتی پئی ہائی یار نال۔۔۔۔ اوں پُچھا جو جانی مونجھی کیوں ہیں؟ اوں ولدا ݙتا جو" " دل تاں میݙی تیݙے نال ء ۔۔۔۔ پر روح پلنگاں ہیٹھ ۔۔۔۔۔ (ہک یار پہلے دا سݙی پئی ہائی جیکوں پلنگ تلے لُکائی پئی ہائی) ۔۔۔۔۔، تے صدقے تھیواں اوں تے ڄیہڑا کھنگے ٻیریں ہیٹھ۔" ۔۔۔ ( ٻیا تریڄھا جیکوں ادھیں رات کوں ٹیم ݙتا ہس جو آویں اور ٻیریں تلے لُکدا چھپدا کھنگ کھنگورے ٻیٹھا مریندا ہا جو کیڑھے ویلہے آواں)
. شہزاد عرفان
## حوالے
جمیعت اتحادِ عثمانی

جمعیتِ اتحاد و ترقی،  اتحاد و ترقی جمعیتی (ترکی: İttihad ve Terakki Cemiyeti، انگریزی: Committee of Union and Progress) سلطنت عثمانیہ وچ 1889ء وچ قائم کردہ ہک خفیہ انجمن ہئی جیہڑے پہلے جمعیتِ اتحادِ عثمانی یا اتحاد عثمانی جمعیتی (İttihad-ı Osmanî Cemiyeti) دے ناں نال قائم کیتی گئی۔ ابراہیم تیمور، عبد اللہ جودت، اسحاق شوکتی تے حسین زادہ علی ایندے بانی ہن۔ بعد ازاں 1906ء وچ بہاء الدین شاکر نے نوجوانان ترک دے تحت اینکوں سیاسی تنظیم بݨا ݙتا۔ 1908ء توں 1918ء دے دوران اینکوں بھرپور قوت حاصل رہی۔ جنگ عظیم اول دے اختتام تے سلطان محمد ششم نے ایندے کئی اراکین کوں سزاواں سݨا ݙتیاں تے کئی پابندِ سلاسل کر ݙتے گئے۔ 1926ء وچ اتاترک کوں قتل کرݨ دی مبینہ سازشاں وچ ملوث ہووݨ تے ایں تنظيم دے متعدد ارکان موت دے گھاٹ اتار ݙتے گئے۔ بقیہ اراکین نے جمہوریت خلق پارٹی (ترکی: Cumhuriyet Halk Partisi) دے ناں نال سیاسی سفر جاری رکھا۔

## حوالے
جمہوریت دی صندوق

انوی سو سنتالی دی پارٹیشن دے بعد آہستہ آہستہ پنجاب پاکستان بنڑدا گئے تے پاکستان پنجاب وچ ضم تھیندا گئے۔تاریخ دی عجب گالھ ہے جو پورا ملک ہک صوبے وچ گھٹیج گئے تے ہک صوبہ پورے ملک تے پھیل گئے۔( ایں گالھ دا اندازہ مولانا عبدالکلام آزاد،باچا خان،  غوث بخش بزنجو، صمد خان اچکزئی، نواب خیر بخش مری،جی ایم سید  تےپلیجو سئیں جھئیں سیاسی سوجھوانیں تےقوم پرستیں کوں پہلے دا تھی چکیا ہا)۔ستاوی رمضان دی بابرکت رات کوں مملکت خداداد دی وجودیت دے اسمانی احکامات تا قیامت جاری رہون واسطے نازل تھئے لیکن تھوڑے عرصے بعد ادھا ملک چٹ تھی گیا۔بنگال دی جدائی دا صدمہ نہ سہہ سگدے پئے ہن تہوں توپیں دا رخ مکمل طور تے بلوچستان، سندھ  تے سرائیکی وسیب دو تھی گیا۔ پنجاب دی توسیع پسندی وچ جتھاں گوادر، چاغی، سوئی،تھر، پشاور تے فاٹا  روحانی طور تے زد وچ آگئین اتھاں قلعہ ڈراوڑ،چولستان، روجھان،ماڑی، فورٹ منرو،بارتھی،ڈھوڈک تے رمک جسمانی قید توں کیویں بچ سگدے ہن۔ جتھوں دی بولی،کلچر،ورتارے،گانون، شاعری،سیاسی سماجی سٹرکچر دا پنجاب نال دور دور دا وی واسطہ نئیں۔او پورا خطہ جسمانی روحانی طور تے اوندی قید وچ ہے۔ زمیناں،رقبے،فصلاں، پھل،جنگلات، دریا،پہاڑ،ریگستان، معدنیات تے تمام وسائل تے اوں دہ دا قبضہ ہے۔ اتھوں جان چھڑانون کیتے ول کہیں مقامی اساطیر وچوں نویں دور دے تقاضیں دے مطابق اپنا قصہ جوڑنا پوسی۔ اے سائینسی تے جمہوری سیاست دا زمانہ ہے،ایں قید دی رہائی کیتے چابی جمہوریت دی صندوق وچ لاتھی ہے۔گلگت بلتستان،کے پی تے فاٹا والیں اے چابی گول گھدی ہے،سندھ کول چابی ہتھیانون دی ہر ویلھے کوشش کیتی ویندی ہے پر او چنگا بھڑدا پئے۔بلوچستان دا مسئلہ ساڈے کنوں کجھ مختلف ہے ۔ہک سرائیکی ہن جیرھے ایں چابی کنوں محروم ہن۔ بہوں عرصے توں چابی بنڑاون دی کوشش تھیندی پئی اے لیکن حالی صرف کاغذ تے بنڑی ہے،جڈاں لوہے دی چابی بنڑا گھنسن تالا کھل ویسی۔ لوہے دی چابی جمہوری ووٹاں نال بن سگدی ہے۔سیاسی شعور نال بن سگدی اے ۔تے پارلیمنٹ دے منتخب ممبران دی مدد نال بن سگدی اے ۔ 
قید چنگی یا آزادی؟ اے ہر کوئی سوچ سگدے!!!!!
جمیل جاذب

جمیل جاذب سرائیکی زبان دا شاعر ہے،
## ڄم پل
## نمونہ کلام
نت پپوں پا میں پرب نبھائے ہݨ وید ونڄیندے پوپا پٹھ

تیݙے قول دی قیدݨ کن دی ہاں کجھ مہت رکھیندے پوپا پٹھ

چلو کن تاں بوچھݨ نال کڄاں نک میاندرو تھیندے پوپا پٹھ

شالا چر جڳ جیویں جاذب سئیں نئیں لوک کھلیندے پوپا پٹھ

(جمیل جاذب)
ونکی:سرائیکی شاعر
جمیل بلوچ

جمیل بلوچ تونسہ شریف دی ہک پرانڑی وستی ہیرو پچادھی دے راہنڑ آلا ھے ایں جوان کوں اے اعزاز حاصل ھے کہ ایں بندے فیس بک تیں آپڑیں مٹھی ماء بولی ءچ سینکڑیں دی تعداد ءچ نثر لکھی ھے سب توں پہلے فیس بک تیں سرائیکی لکھنڑ آلا سرائیکی وسیب دے ڈکھ درد سرائیکی وسیب دا ہر رنگ، ونگ وانڑیں توں گھن کے سرداریں دے جبر و ستم تک، دامان دی کریھ تھل دی ریت روھی دی تس، ہر رنگ کوں سرائیکی دے رنگ ءچ لکھنڑ آلا سرائیکی لکھاری اے. ایندی لکھت دا ہک نمونہ اے ہے: 

"میڈی وستی دا پہلوان ھا جئیندے کٹھے کوئ پہلوان کشتی کرنڑ تیں راضی نہ تھیندا، جیکوں آھدے ہاسے اُو اوندا ناں سُنڑ کے بھج ویندا ھا، ساڈا، پہلوان کہیں ویلھے اکھاڑے دی ہک چُنڈ تیں ونج ڈنڈ مارے کہیں ویلھے بی ُچنڈ تیں ونج کے ٹپوسڑیاں ماریے وت وی کوئ پہلوان اوندے نال پنگا نہ پئیندا، تساں اے نہ سوچو جو ساڈا پہلوان کوئ الطاف ڈاھی ھا یا بشیر بھولا بھالا ھا، بلکہ ساڈے پہلوان کوں اے خدا دا قہر ھا اُو منیندا نہ ھا بھانویں جو ہینڑاں تھیندا ھا کنڈ اتوں تیں چاء پوندا ھا مار گھتو تاں ھاؤ ڈاڈھے نتاں پہلوان ایں گال تیں بضد راھندا ھا حالی کنڈ نیں لگی اساں وی اُوں پہلوان وانگوں کنڈ اُتو تیں چئ پئے ہیں جتناں ساکوں سُجائے نے، مونھ متھا ہکو جھئیاں کر سٹیے نے مجال ھے ساکوں اغرا وی آیا ھووے.

پیپلز پارٹی جئیں ساڈی مٹھی بولی کوں تسلیم ہی نیں کیتا اساں انھیں دے بھٹو دی لاش گل ءچ پاء کے ٹپوسڑیاں مریندے ودے ھئیں جو حالی بھٹو زندہ ھے، یعنی کنڈ اُتو تیں چائ پئے ہیں، مسلم لیگ نون، وسیب دی ازلی دشمن سارے جانڑدے ہیں وت وی شیر تیں مُھر لئیندے ہیں جو ساڈا گودا جن، اوں، پارٹی دا ھے وڈی دلیل اے ھے ساڈے وسیب دا ھے بندہ پُچھے ایں لکڑ بھگڑ گودے کڈاھیں وسیب دے بارے تخت لاھور دے رھزنیں کوں گال کیتی ھے جواب زیرو،گودا ساڈی بدبختی واسطے جایا اتھائیں ھا باقی راھندا اسلام آباد یا لاھور ھے وت وی مقامی منیندے ھئیں، یعنی کنڈ اتو تیں چائ پئے ہیں، گودا ہر الیکشن تیں آپڑاں مفاد ڈیکھ کے پارٹی وٹا چھوڑیندے ساکوں سمجھ نیں آئ جو اے لالچی مطلب پرست تیں خود غرض ھے اے ساڈے حلقے دا وسیب دا کیا بھلا کریسی ہر دفعہ پارٹی بدلنڑ آلے دی اگو کیا عزت ھوسی کائینا اے ساریاں گالھیں ساڈے موٹے عقل ءچ کتھاں آندن، جیرھے گودے جیرھے پگڑ پوش جیرھے پیر اتناں وی نیں کیتا جو پیونڑ دا پانڑی کوئ ہسپتال، کوئ سکول کوئ روڈ نہ بلکل کائینا بس اساں کنڈ اتو تیں چائ پئے ہیں، ہک دفعہ ولا انھیں کوں ووٹ ڈے کے اساں اوں پہلوان دی روح کوں سکون پہنچا سگدے ہیں آؤ سارے رل کے نعرہ ماروں اساں ھریے کاٰئینسے کیوں جو حالی اساں، کنڈ اُتو تیں چائ پئے ہیں.  "

## جمیل بلوچ دے لکھتاں تے مضامین
#واہ سیاست واہ جہالت
#ٹی وی دے افطاری پروگرام
#سرائیکی اڳواݨ یا قبضہ مافیا
#چھتی تھئی کتی پچھ کوں مارے چک
#میں کھیر دھوتا کھرا دیہاتی
#جنوبی پنجاب بارے
#حال احوال
#دلدل
#سرائیکی قوم ہے یا ٻولی
#تونسہ شریف دی سیاست
#ملکی نظام
#سیاݨا ہا
#سرائیکی دا ٹھیکیدار
#بلاول زرداری دی ملتان آمد
#کاروبار
#گریبان تے ہتھ
#واہ گودے آ تیݙیاں آوݨیاں
#نویں بندے کوں ووٹ
#اینجھی جمہوریت تے لعنت
#ساݙا ہووݨ نہ ہووݨ ہکو جیہا
#امجد کھوسہ تے عمران خان
#جیوے میݙا عمران خان
#ٻیڑی کندھی لڳ ونجے
#شیعہ تے سنی میݙی اصلاح کرن
#دھرتی دے رکھوالے
#شناخت
#پرہائیں... ختنہ کرݨ آلا
#غریب نواز، مخلص، ہمدرد
#ہک ہا بادشاہ
#نہ وسیب بھلدے نہ وسیب واسیاں دے ݙکھ

## حوالے
جمیل عدم

ڄمیل عدم سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل
٢٩ اگست ١٩٧٨ء کوں چاچڑاں شریف تحصیل خان پور ضلع رحیم یار خان وچ ڄمے

## نمونہ کلام

### ݙوہڑے
ساݙے دل ، دماغ تے یادیں دی وت گهل پئی تیز اندهاری

ساݙے جیندئیں جی دلبرساݙے چا ساݙی یاد وساری

لحظے وچ دل کهسوائی هاسے اے ݙیکهه کے صورت پیاری

ساݙی سنگت رسوا کر چهوڑی واہ عدم تیݙی یاری

٢۔۔ تیݙے قول ضمانت زندگی دی کیویں قول اقراروساراں 
تیݙیاں باہیں گل دے چندن هن کیویں گل دے هار وساراں 
توں اتنا زیادہ یاد آندیں تیکوں جتنا یار وساراں 
شالا عدم پھڑک تے مر پوواں تیݙا جیکر پیار وساراں 

### غزل
میݙے حال دا ہے واقف میݙا حال جاݨدا ہے

میݙے نال منسلک تهئی هر گال جاݨدا ہے

جیڑها ہݨ وسر ڳیا ہے کہیں وقت اهدا ها او

شہ رگ توں وی زیادہ میکوں نال جاݨدا ہے

جیویں جهٹ گزردےپئےهن شاهد سبہےگواہ هن

هر شام ݙینہہ مہینہ هر سال جاݨدا ہے

اوندی مونجهه نئیں سنبهلدی مونہہ زورہےزناور

دهݨ مال دا سنبهالݨ دهݨوال جاݨدا ہے

نکهڑݨ اسان کائنی نکهڑݨ عذاب هوندے

بهائیوال دے خسارے بهائیوال جاݨدا ہے

تیݙے رول ایں ملنگ کوں عدم تیݙی گلی دا

هر کہیں دے ہتهه دا پتهر هر بال جاݨدا ہے

### غزل
دریں دا ٹب اسر گئے چیتا کهنیج ڳیا ہے 

میݙی زندگی دا حاصل پورهیا ونجیج ڳیا ہے

کہیں وقت هݨ اے لاشہ ݙیکهیں دھڑام تهیسی 

کمزور تن دا کهوکها اندروں کهویج ڳیا ہے 

نبضاں وی چپ دیاں چپ هن دهڑکن داشورکائنی 

ات گهت ہے دل دے بارے لگدے مریج ڳیا ہے 

تہمت اوندے حصے دیاں بدنامیاں جو چاتین 

میݙی لج لجیج گئی اے اوندا کج کجیج ڳیا ہے

اوندے خار پهل سمجهه تےگل دےمیں هار کیتم 

میݙی وفا دے سر توں قرضہ لہیج ڳیا ہے

ہنجوں دا تار پاݨیں جے دان تهئے تاں قسمت

چلو پیار دے ثمر دا ذائقہ چکهیج ڳیا ہے

تجویز کرگهدے جو کیڑها ناں میں اونکوں ݙیواں 

بےدرد بےمروت اوندا ناں رکهیج ڳیا ہے

عدم نہ کجهه بیا لکهه قلم کوں روک ݙے هݨ

ایہو ݙهیرکرسمجهسی جیڑهاکجھ لکهیج ڳیاہے 

جمیل عدم
جناح ائرپورٹ، کراچی تے حملے دا واقعہ

8 جون 2014 کوں کراچی، پاکستان دے جناح انٹرنیشنل ائرپورٹ تے 10 دہشت گرداں نے حملہ کیتا۔ کل 31 افراد بشمول 10 دہشت گرد ہلاک تھئے جبکہ کم از کم 18 افراد زخمی تھئے۔
8 جون کوں حملہ 11 وڄ کے 20 منٹ پرتے شروع تھیا تے 9 جون کوں صبح 4 وڄے ونج کے ختم تھیا۔ 10 حملہ آور وین تے سکیورٹی چوکی توڑ کے اندر پہنچے تے کارگو ٹرمینل تے حملہ کر ݙتا۔ حملے وچ خود کار ہتھیار، دستی بم، راکٹ پروپیلڈ گرنیڈ تے دیگر دھماکا خیز مواد استعمال تھیا۔ 

سینکڑاں کمانڈوز ائیرپورٹ پہنچ کے حملہ آوراں سے نبرد آزما تھی گئے۔ ابتدا وچ حملہ آوراں نے ٹارمیک تے رن وے تے قبضہ کر گھدا ہئی۔ چند گھنٹیاں وچ ہی 10 وچوں 8 حملہ آور کارروائی دے نتیجے وچ مارے گئے جبکہ ݙو افراد نے فرار دی راہ نہ ملدے ہوئے خودکش جیکٹ پھاڑ کے خودکشی کر گھدی۔ ائیرپورٹ دا محاصرہ 5 گھنٹے بعد ختم تھی گیا۔ کل 31 افراد ہلاک تھئے جنہاں وچ 10 دہشت گرد وی شامل ہن۔ کجھ لوک جنہاں نے حملے دے دوران جان بچاوݨ واسطے ائرپورٹ دے کولڈ روم پناہ گھدی مگر کولڈ روم دے لاک تھی ونجݨ دی وجہ نال او ٻاہر نہ نکل سڳے تے فوت تھی ڳئے. اگرچہ او فون تے اپݨے رشتہ داراں نال رابطہ وی کریندے ریہے مگر انہاں دے رشتہ داراں یا دوستاں دی رسائی نہ ہووݨ تے عملے دی سستی دی وجہ نال او تمام افراد موت دے منہ وچ چلے ڳئے جیہڑے کولڈ روم وچ پناہ گھدی پئے ہن تے اتھوں دا منفی درجہ حرارت برداشت نہ کر سڳے. 

تحریک طالبان پاکستان نے حملے دی ذمہ داری قبول کیتی  تے اینکوں اپݨے سابقہ سربراہ حکیم اللہ محسود دے قتل دا بدلہ قرار ݙتا جیہڑا ہک ڈرون حملے وچ نومبر 2013 کوں شمالی وزیرستان وچ مارا گیا ہئی۔

انڈیا دی وزارت خارجہ امور نے اس حملے دی مذمت کیتی جبکہ انڈین ہائی کمشنر برائے پاکستان نے آکھا "اساں کراچی دے دہشت گردانہ حملے دی سختی نال مذمت کریندے ہیں تے ایہ علاقائی سالمیت تے استحکام کیتے بڑا دھچکہ ہے "۔ انہاں نے اس حملے وچ کہیں وی قسم دی انڈین معاونت دی تردید کیتی۔

## حوالے
جمہوریہ آئرلینڈ

thumb|Flag of Ireland پرچم
جمہوریہ آئرلینڈ براعظم یورپ وچ جزائر برطانیہ وچ جزیرہ آئرلینڈ تے واقع ہک ملک ہے۔ جزیرہ آئرلینڈ دا تقریباً 80 فیصد حصہ جمہوریہ آئرلینڈ دے تحت ہے۔ ڈبلن اس دا سب توں وݙا شہر تے دارالحکومت ہے۔ اس ملک دی مجموعی آبادی تقریباً 47 لاکھ ہے، جیندے وچوں ہک تہائی ڈائلن میٹروپولیٹن علاقے وچ آباد اے.  اس دے شمال وچ شمالی آئرلینڈ واقع ہے جیہڑا مملکت متحدہ دا حصہ ہے۔ 1973ء دے بعد توں ایہ یورپی یونین دا رکن ہے۔ ایں ملک دی سرکاری زبان آئرش تے انگریزی ہن. 

### تاريخ

آزادی توں قبل آئرلینڈ وی مملکت متحدہ دا حصہ ہئی۔ 21 جنوری 1919ء کوں اس برطانیہ توں آزادی دا اعلان کیتا، تے دسمبر 1921ء کوں اینگلو-آئرش معاہدے دے تحت اس دی خود مختاری دا فیصلہ کیتا گیا۔ 18 اپریل 1949ء کوں آئر لینڈ کوں جمہوریہ دا ناں ݙتا گیا۔ لیکن اس دا ہک حصہ ہݨ وی مملکت متحدہ دے تحت آندا ہے جینکوں شمالی آئرلینڈ آکھا ویندا ہے۔ 1 جنوری 1973ء کوں ایہ یورپی اقتصادی کمیونٹی دا حصہ بݨا۔
## حوالے
جنرل اختر عبدالرحمان

اختر عبد الرحمن ہک مشہور پاکستانی فوجی جرنیل ہن۔ 11 جون 1924ء کوں پشاور وچ پیدا تھئے، جتھاں انہاں دے والد ڈاکٹر عبد الرحمن سرکاری ملازم ہم۔ ڈاکٹر صاحب ایں توں قبل افغانستان دے بادشاہ امان اللہ خان دے ذاتی معالج رہ چکے ہن۔ 1928ء وچ والد دی وفات دے بعد انہاں دی تعلیم و تربیت والدہ دی نگرانی وچ تھئی۔ اچھے طالب علم تے اچھے اسپورٹس مین وی ہن ۔ 1945ء وش گورنمنٹ کالج لاہور توں ایم اے معاشیات دی ڈگری گھنݨ دے بعد فوج وچ ملازم تھی گئے۔
## حالات زندگی
فروری 1947ء وچ فوج وچ باقاعدہ کمیشن ملا۔ قیام پاکستان دے وقت مشرقی پنجاب وچ تعینات ہن۔ اوں دور وچ انہاں نے انہاں مہاجرین دی بڑی مدد کیتی جیہڑا بھاہ تے خون دا سمندر پار کر کے لٹے پٹے پاکستان پہنچے ہن۔ 1948ء وچ کشمیر دے جہاد وچ حصہ گھدا۔ ستمبر 1965ء دی پاک بھارت جنگ وچ لاہور دے قریب برکی دے محاذ تے داد شجاعت ݙتی۔ 1971ء دی جنگ وچ قصور دی سرحد تے ہک بریگیڈ دی قیادت کریندے رہے۔ 1978ء وچ پاک آرمی دے ایجوٹنٹ جنرل تے 1979ء وچ ڈائریکٹر انٹلجینس مقرر تھئے۔ روس افغانستان دی جنگ وچ تدبر تے احتیاط دے نال منصوبہ بندی کر کے روس جیہی طاقت کوں شکست کھاوݨ تے مجبور کیتا۔ فوجی ملازمت وچ نمایاں کارکردگی تے ستارہ بسالت، ہلال امتیاز تے نشان امتیاز دے اعزازات ݙتے گئے ۔17 اگست 1988ء کوں بہاولپور دے قریب ہوائی جہاز دے حادثے وچ صدر مملکت جنرل ضیاء الحق تے ݙوجھے اکابرین دے نال جاں بحق تھئے۔ انہاں دے صاحب زادے ہمایوں اختر نے عملی سیاست وچ حصہ گھدا ہے تے کئی مرتبہ وزیر وی رہ چکے ہن۔

## حوالے
جنوب مشرقی ایشیاء

جنوب مشرقی ایشیا (south-eastern asia) یا شرق الہند براعظم ایشیا دا ہک خطہ ہے جیہڑا انہاں ممالک تے مشتمل ہے جیہڑے جغرافیائی طور تے چین دے جنوب، بھارت دے مشرق تے آسٹریلیا دے شمال وچ  واقع ہن۔ ایہ علاقہ مختلف پرتاں دے درمیان واقع ہے ایں واسطے زلزلے تت آتش فشاناں دے پھٹݨ دے واقعات رونما تھیندے رہندن۔
## حوالے
جنوبی امریکہ

جنوبی امریکہ ہک براعظم ہے۔ارجنٹائن تےبرازیل ایندے مشہور مُلک ہن۔

## تاریخ
17 ویں صدی وچ سپین تے پرتگال ےے جہاز راناں ولوں ایں زمین دی "دریافت" دے بعد ݙوہاں ملکاں اتھ  قبضہ کر گھدا اتے ایہ ملک طویل غلامی وچ چلے ڳئے۔ سپین تے پرتگال نے جنوبی امریکا تے اپݨی ثقافت دی گہری چھاپ چھوڑی  ہے جیڑی اڄ وی نظر آندی  ہے۔ جنوبی امریکا دے  برازیل وچ پرتگیزی ڄݙان٘جو تقریباً سارے ملکاں وچ ہسپانوی زبان ٻولی ویندی ہے۔ 

## آبادی
براعظم دی آبادی دی اکثریت ساحلی علاقیاں وچ رہائش پزیر ہے۔ برازیل رقبے اتے آبادی ݙون٘ہاں دے لحاظ نال براعظم دا سب توں وݙا ملک ہے اتے براعظم دی کل آبادی دے نصف دا تعلق ایندے نال ہے۔ جنوبی امریکا دی آبادی دا بیشتر حصہ شہردں وچ رہندا ہے۔

## ٻیا ݙیکھو

# ݙوجھے براعظم
# ایشیا ،
# یورپ
# افریقا ،
# انٹارکٹیکا ،
# آسٹریلیا ،
# شمالی امریکا اور
# جنوبی امریکا

## حوالے
جنوبی پنجاب الے

جنوبی پنجاب الے جینجھے ھونون جتھاں ھونون جیرھی شکل اچ ھونون چاھے او مہریوالے دے میلے اچ ھونون چاھے او کوٹ مٹھن انٹر نیشنل کانفرنس ھووے تیں بھانویں شہرے وفا فاضل پوردی سوجھل دھرتی واس کانفرنس ھووے جتھاں کہیں وفاقی پارٹی دا کوئی ایم این اے یا کوئی ایم پی اے شامل ھویا یا سٹیج تیں ھویا اساں اونکوں سرائیکی کانفرنس میلا فنگشن نہ منیسوں شدید احتجاج وی کریسوں ساڈی سرائیکی کانفرنس اچ او کیوں خطاب کرن اساں انہیں دا خطاب کیوں سنڑوں ول نال تاڑیاں کیوں ماروں کوئی ڈس سگدے فاضل پور کانفرنس اچ تحریک اے انصاف دے ایم پی اے سردار صاحب دے خطاب دے دوران تاڑیاں نئیں ماریاں گیاں کیا تاڑیاں مارنڑ الے لوک سرائیکی نہ ھن اجرک پوانڑنڑ الے لوک سرائیکی نہھن کون اہدے اے سرائیکی کانفرنس ھئی صرف یاریاں پیاں پلدیاں ھن اے کوئی سرائیکی کانفرنس نہ ھئی اے گودیں دی کانفرنس ھئی اینٹی سرائیکی کانفرنس ھئی۔۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی

## حوالے
جنوبی سلاوی زباناں

جنوبی سلاوی زباناں سلاوی زباناں دے ترئے شاخاں وچوں ہک گروہ ہے جیندے متکلمین دی تعداد تقریبا تریہہ لکھ ہے جیہڑے عام طور تے بلقان دی ریاستاں اچ وسدن ۔
thumb|سیاہ حصہ، جنوبی سلاوی زباناں
## حوالے
جناں کیتے کم

اگر آپدے علاقے وچ کوئی پیر گدی نشین اے دعویٰ کریندے کہ اُوندے تعویز بہوں زیادہ پُر اثر ھِن اکثر پیر گدی نشین مخدوم سائلاں کوں اَھدن تیݙا فلاں کم ساݙے جن کروا ݙیسِن تیݙا فلاں کم میݙے جن کروا سڳدن ۔۔۔۔
فلاں کم تھی ویسے ۔۔۔۔۔

جن تعویز کݙھ تے آ سڳدن ۔۔۔وغیرہ وغیرہ ۔۔۔
اگر آپ اینجھے پیر ۔۔گدی نشین ۔۔مخدوم کوں ڄاݨندن تاں برائے مہربانی اوکوں اکھیں سائیں ساݙے علاقے دی سڑک بھن تروٹ دا شکار ھِ سکول دی عمارت کائنی ۔۔نہر دا پاݨی چھ مہینے آمدے چھ مہینے نہیں آمدا ۔جنات پاݨی دا بندوبست کرن ۔۔پاکستان دے سرمایہ داراں دی سوئس بنکاں وچ رکھی ڳئی دولت جنات دے ذریعے کݙھائی ونڄ سڳدی ھِ تاں اے کم فوراً کیتا ونجے۔۔۔زرداری ۔۔۔نواز شریف ۔۔شہباز شریف تے ݙوجھے کرپٹ لوکاں نے جو دولت پاکستان کِنوں لُٹی ھِ ایں دولت کوں وی پیر ۔۔گدی نشین ۔۔مخدوماں دے جنات دے ذریعے واپس گھدا ونج سڳدے تاکہ جنات اے دولت واپس گھن آوین۔۔۔تاکہ پاکستانی عوام کوں غربت ۔۔ مہنگائی توں بچایا ونڄ سڳے۔۔فصلاں کوں کیڑے لڳ ویندن تے نقصان تھیندے ۔۔۔ جنات منگلا ݙیم ۔۔تربیلا ݙیم وچوں مِٹی کڈھ ݙیوین تاکہ پاکستان دی بجلی دی ضروریات کوں پوری کیتا ونج سڳے ۔۔کالا باغ ݙیم بݨاوݨ وچ وی جنات تعاون کرن ۔۔۔تاکہ پاکستان دا اجتماعی فائدہ تھی سڳے ۔۔۔۔اگر کوئی پیر گدی نشین مخدوم اپݨے جنات دے ذریعے اے سب کم نہیں کروا سڳدا تاں یقین کریں آپ اپݨے پیسے ضائع کریندے پِن۔۔آپدا پیسہ ضائع تھیندا پئے آپدا پیسہ کُھو کھاتے ویندا پئے۔۔۔

آپ کِنوں درخواست ھِ آپ جو پیسے کہیں پیر ۔۔گدی نشین ۔۔۔مخدوم کوں خرچ کریدن ؟ اوں پیسے کوں بالان دی صحت تے لاتا ونجے۔۔ ٻال دعا ݙیسن رزق وچ رب اضافہ کریسے۔اے پیسہ ٻالاں دی تعلیم تے لاتا ونجے اپ ایں پیسے کوں اپݨی فیملی تے خرچ کریں تاکہ ٻال پڑھ لکھ تے سرائیکی وسیب دا سرمایہ بݨ سڳن ۔۔۔اِنھاں پیراں ۔۔گدی نشیناں ۔۔مخدوماں تے پیسہ خرچ نہ کریں اِنھاں پیراں گدی نشیناں مخدوماں کوں چاہیے جو پیسے مریداں توں گھندن اپݨے جنات دے زور تے عالمی بنک وچ ݙاکہ مارن ؟ ۔۔یاں امریکہ دے بنکاں وچوں تجوریاں توڑ تے زیور کݙھ آّوین ݙالر کݙھ آوین۔۔یاں سوئس بنکاں وچ زرداری ۔۔۔نواز شریف ۔دی رکھی ڳئی دولت کݙھ آوین تاکہ پاکستان دا فائدہ تھی سڳے۔۔۔۔۔

شکریہ ڄام محمد بھورل گھلیجہ
## حوالے
جنوبی پنجاب سازش

اے پوست لاوݨ ات وستے ضروری ء جو سنگت کو علم تھیوے جو ہر او بندہ اج پُݨیندہ پئے مندے کھاندا پئے ڄیہڑا انہاں "چار یار ڈو رشتہ دار" اینڈ این ڄی او کمپنی دی جنوبی پنجاب سازش ءچ شامل نئیں تھئے یا مخالفت کیتی نے او ہݨ بھانویں وسیٻ دے قیدی تخت لہور دے " دا خالق سئیں محترم عاشق بزدار سئیں ہون، سئیں محترم نزیر لغاری صاحب ہون ، ارشاد امین ہون یا شہزاد عرفان ہوے یا رانا ابرار ہوے یا کوئی وی ہوے جئیں انہاں دی پوچھڑ چا تے سرائیکی عوام کوں انہاں دا نگیج نشابُر کیتے او ہر بندہ انہاں دا مخالف ء ۔۔۔۔۔ تے کوئی پُچھے انہاں سرائیکی دے سوداگراں توں جو ول پچھوں تہاݙے نال کون بچدے تے ولدا آندے " چار یار ݙو رشتہ دار" تے پوری پیپلز پارٹی ۔۔۔۔ رل تے سرائیکی وسیب ءچ ووٹ گھنسن جیہڑے سرائیکی وسیب تے پیپلز پارٹی دے سب توں وݙے مہاندرے سئیں عاشق خان بزدار تے سرائیکی حقوق دا پردھان بے ایمان سڈیجے تے ول ایسی تیسی لوک سانجھ تے اوندے چند افراد تے شاکا ماکا اینڈ این جی او کمپنی تے نال کارخانہ جنجال سئیں احسن واگھا صاحب جنہاں دے اے سارے باندر ٻچے روز ڄہاڑے وسیب دے مہاندریاں کوں مندے تے سرائیکی صوبے دی تحریک کوں ویچݨ دا وپار کریندے کھڑن۔۔۔۔۔۔۔ 

اے لُنڈ تے بھانویں لنڈ بغیر اپݨے استاد دے ہک لفظ منہہ ءچوں نئیں کڈھیندے جے تئیں وڈے اُستاداں دی پچھوں ٻُچکر نہ ہو وے ۔۔۔۔۔۔ ہُݨ اُستاد ہوریں کوں چتاوݨی ء جو اپݨے چٻے منہہ آلے بولی کوں پٹہ پاؤ ۔۔۔ اے نہ ہو ؤے جو جنوبی پنجاب صوبہ دی کمپئین کریندے کریندے لیر کتیر پٹکی نہ لاہا ٻواہے ۔۔۔۔۔۔ تے ول ایں فیس بُک کوں روزنامچہ نامہ اعمال سمجھائے ۔۔۔۔۔۔ لوک اگے سرائیکی وسیب دی سودے بازی کرݨ تے ݙاݙھے تپے ودن ۔۔۔۔۔۔ موڈ ہو وے تے وت ککھ سہی دا چا سمجھو ۔۔۔۔۔ تے روز دا میلہ شروع۔۔۔۔۔۔۔۔۔ کتے ٻلے کوں پٹہ پاوݨ تہاڈا کم ء ۔۔ نتاں ذاتی رنجش بھانویں خیر پور دی ہوے تے بھانویں ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ ہوے اتھائیں پوری کرڈیساں ۔۔۔ قصہ وی او جیندے کردار اصلی تے جیندے جاگدے ہون تے قصہ کرݨ دا فن میں اپݨے بابے سئیں عبدللہ عرفان ہوراں توں ڳدے۔۔۔۔وت گلہ نہ پئے کراہے ۔۔ تہاڈا اپݨا شہزاد عرفان
## حوالے