open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ملالہ یوسفزئی

thumb|ملالہ یوسفزئی دی تصویر
ملالہ یوسف زئی (اردو: ملالہ یوسفزئی) (انگریزی: Malala Yousafzai) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ١٢ جنوری ١٩٩٧ء) پاکستان وِچ ڄَمَّݨ آلی زنانیاں دی تعلیم دی سرگرم رکن ہِے اَتے اِیکوں کہِیں وی شعبے وِچ نوبل اِنام گِھنَّݨ آلے سبھ تُوں گَھٹ عُمر بندہ ہووݨ دا اعزاز وی حاصل ہِے۔ اِین٘دی مہان٘در دی وجہ اپݨے اَبائی علاقے سوات اَتے خیبر پختونخوا وِچ انسانی حقوق، تعلیم اَتے زنانیاں دے حقوق دے حق وِچ کَم کرݨ ہِے جِہڑیلے مقامی طالبان نے چھوہِریں کُوں سکول ون٘ڄݨ تُوں روک ݙِتّا ہئی۔ ہُݨ ملالہ دی تحریک بین الاقوامی درجہ اختیار کر چُکّی ہِے۔
thumb|ملالہ اوول آفس میں امریکی صدر اوبامہ کے ساتھ، اکتوبر 2013ء

## ابتدائی حیاتی
ملالہ ١٢ جولائی، ١٩٩٧ء کُوں پاکستان دے شمال مغربی صوبے خیبر پختونخوا دے ضلع سوات وِچ ڄَمّی ہئی۔ ملالہ دا تعلق سنی مسلم ٹَٻَّر نال ہِے جیڑھے پشتون نسل نال تعلق رکھین٘دے ہِن۔

#### سکول تُوں بے دخلی
طالبان دے چھوہِرِیں دی تعلیم تے پابندی دے بعد اُنّھاں نے چھوہِرِیں دے سکول تباہ کرݨ دا سلسلہ جاری رکھیا۔ پنڄ ݙیہاڑیاں بعد ملالہ نے اپݨے بلاگ وِچ لِکھیا جو "میں ہالی وی اپݨے امتحاناں دی تیاری کرین٘دی پئی ہاں جو چُھٹّیاں دے بعد ہِن، ڄیکر طالبان نے چھوہِرِیں کُوں سکول ون٘ڄݨ دی اجازت ݙِتّی تاں اَساکُوں امتحان دے سلسلے وِچ متعلقہ ابواب دا ݙَسایا ڳیا ہِے ڄاں جو میݙا دِل پھڑݨ کُوں نئیں چاہن٘دا۔ این٘ویں لڳدے جو درجناں سکولاں دی تباہی اَتے سین٘کڑاں دی بندش دے بعد فوج کوں کارروائی دا وِچار آیا ہِے۔ ڄیکر اُوہ پہلے کارروائی کر گِھندے تاں نوبت اِیہ تئیں ناں پُڄّے ہا۔ 

#### سکول دا وَلا کُھلَّݨ
٢٥ فروری کُوں ملالہ نے لکھیا جو "اساں پہلاں آلی کار جماعت وِچ ٻہوں کھیݙے اَتے وݙی چَس آئی۔" یکم مارچ کُوں ٢٧ وِچُوں ١٩ طالبات حاضر ہَن۔ تاہم طالبان وی علاقے وِچ ٻہوں متحرک ݙکھالی ݙین٘دے پئے ہَن۔ گولہ باری جاری ہئی اَتے عام لوکاں دی مدد کُوں آوݨ آلی امدادی شئیں لُٹ گِھدّیاں ڳئیاں ہَن۔ ݙو ݙیہاڑیاں بعد ملالہ نے لِکھیا جو فوج اَتے طالبان دے وِچالے جھڑپاں جاری ہِن اَتے گولہ باری اَواز سُݨین٘دی پئی ہِے۔ "لوک ݙرے ہوئے ہِن جو شَئیت امن وَدھ ویلے تئیں برقرار ناں رہ سڳے۔ کئی لوک آکھدے پئے ہِن جو امن معاہدہ عارضی طور تے لڑائی وِچ وِتّھی ہِے۔"

### ابتدائی سیاسی کردار اَتے سرگرمیاں
ملالہ لکھین٘دی ہِے "میکُوں یقین ہِے جو سوشلزم ای کَلّھا حل ہِے اَتے میں اپݨے سبھے ٻیلیاں تُوں آہْدی ہاں جو اِیکُوں کامیابی توں ہمکنار کراوِن۔ اِیں طرح اَساں عدم برداشت اَتے عدم تحفظ تُوں اَزاد تِھی سڳدے ہِسے۔ 

## تصنیف
ہِک کتاب وی ملالہ دے ناں نال انگریزی وِچ جاری کِیتی ڳئی۔ جِین٘داں ناں "**میں ملالہ ہوں"** رکھا ڳیا۔

## اعزازات
thumb|250x250px|ملالہ سخرو انعام حاصل کرتے ہوئے۔

## نکاح
ملالہ دا نکاح نومبر 2021ء وِچ عصر ملک دے نال تِھیا۔

## ٻاہرلے جوڑ

* http://www.nytimes.com/video/2012/10/09/world/asia/100000001835296/class-dismissed.html (2009ء "نیویارک ٹائمز" دی ملالہ دے بارے وِچ ہِک انگریزی دستاویزی فلم)
* طالبان دے بعد: سوات دے زنانیاں دی حیاتی بدلدی پئی ہِے ( بی بی سی اُتے ملالہ یوسف زئی دا مدونہ)
* نوبل اِنام جِتَّݨ دے باوجود ملالہ کوں پاکستان وِچ نفرت دا سامھݨاں۔ روزنامہ جنگ

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مصنف زنانیاں
مظفر گڑھ، تاریخ، ثقافت تے ادب

سرائیکی وسیب وچ لوک قصیاں دی روایت ٻہوں قدیم ہے۔ لوک قصے تجربے، تخیل، تجسس تے مشاہدے دا خوبصورت نمونہ ہوندن۔ اِیں پوتھی وِچ کُجھ زبانی لوک قصے اَتے اِنّھاں کُوں کٹھا کرݨ آلیاں دی حیاتی دے احوال لکّھے ڳئے ہِن۔ 

## تعارف
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز اپݨی ایں کتاب : (ضلع مظفرگڑھ ، تاریخ ، ثقافت تے ادب) دے حوالے نال لکھدن:

ایہ وضاحت ضروری ہے جو ہک تاں ایہ چھڑی تاریخ دی کتاب نہ ہئی۔ ݙوجھے ایں اختصار توں باوجود ضخامت ہک ہزار صفحے تک پج ڳئی اے۔ جے مزید وضاحتاں کیتیاں ویندیاں تاں کتاب چھپݨ توں رہ ونڄے ہا۔ ایہو حال ادبی تے سیاسی تحریکاں تے اُنہاں دے اثرات بارے آکھی ونڄ سگدی اے۔ٻیاہک اعتراض اُردو ادیباں شاعراں دے تذکرے یا اُنہاں دے کلام دی نمائندگی ہے… ایہہ بورڈ دی پالیسی ہئی جو صرف مقامی زباناں دے شاعراں ادیباں دا ذکر کیتا ونڄے۔ مثلاً کشفی ملتانی دا سرائیکی ادب دے حوالے نال جو ذکر تھی سڳدا ہا کرݙتا ڳئے۔ وت کہیں شخصیت بارے جے کر تفصیل کائے نی تاں ایندی ہک وجہ ایہہ وی ہے جو اوں شخصیت ، اوندی کتاب، کلہا موضوع نہ ہئی۔ البتہ نوابزادہ نصراللہ خان بارے اعتراض دا میکوں اعتراف ہے۔

اڳلا اعتراض کجھ تاریخی حوالیاں دی صحت بارے اے میں حتی الوسع اپݨے مآخذ دا ذکر ، کر چھوڑے جے میݙا حوالہ ݙیوݨ وچ کوئی غلطی اے تاں میں تنقید دا قصور ورہاں۔ جے اوں مورخ دی غلطی اے تاں تاریخ بارے کوئی حتمی گاٖلھ کرݨ  مشکل ہوندے۔بہرحال ہݨ تک تھیوݨ آلی تنقید دے یکے حوالے ݙے ݙتن۔ تاں جو آوݨ والے دَور وچ کوئی وی محقق خود فیصلہ کرگھنے۔‘‘ 

## تنقیدی آراء دے جواب
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز ، ہوراں دی ایں کتاب ’’ضلع مظفرگڑھ … تاریخ ، ثقافت ، ادب‘‘ دے بارے تنقیدی آراء دے حوالے نال جو نکات سامݨے آندن او ، ادبی تذکرہ نویسی کیتے اہم ہن جینویں:

* شاعراں ادیباں دے کوائف ، ݙیندے ہوئے ادبی کم دا ہی ذکر ہووݨاں چاہیدے۔ تذکرہ نویسی کوںجانبدار نہیں ہووݨاں چاہیدا۔

* ادبی شخصیات دے تذکرے وچ مصنفین / شاعراں / ادیباں / شخصیات بارے پہلے موجود تحقیق کوں وی شک دی نگاہ نال ݙیکھناں چاہیدے تے ݙوجھیاں دے کم تے بھروسہ نہیں کرݨاں چاہیدا۔

* کہیں وݙی ادبی شخصیت بارے کوائف ٻئے ادبی مواد کوں تساہل دی بنیاد تے نظر انداز نہیں کرݨاں چاہیدا۔

* اپݨے عہد دیاں ادبی ، سیاسی تحریکات ، رجحان یا نظریئے دا ذکر ، تذکرہ نویسی وچ مختصراً ضرور ہووݨاں چاہیدے۔

## تحقیقی کَم دا جھیڑا
ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز نے پہلے تھئے ہوئے ادبی تحقیقی کم دے سلسلے وچ جتھاں تائید کیتی ہے اُتھاں اختلاف وی کریندن۔ ادبی تذکرے اتے سرائیکی ادبی تاریخ نویسی دے حوالے نال ایہہ ہک صحت مند رُجحان ہے۔ جیندیاں کجھ مثالاں درج ذیل ہن۔ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز نے ، پروفیسر دلشاد کلانچوی ہوراں دی کتاب ’’ سرائیکی اور اس کی نثر ‘‘ وچوں حوالہ ݙیندے ہوئے انہاں دی تائید کیتی اے تے تحسین رائے سبالوی بارے لکھدن:

’’تحسین نے نثر1968ء توں لکھݨ شروع کیتی ۔ پہلا سرائیکی افسانہ ’’شہید ‘‘ لکھیا۔(۱۳)

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی افسانوی نثر۔

* مین٘گھ مَلہار

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی مہان٘درے لوک۔ 
ونکی:سرائیکی مہان٘درے شخصیّتاں۔
ونکی:سرائیکی نواب۔
ونکی:ملتانی شخصیّتاں
	
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
سرائیکی سیرت نگاری

سرائیکی وسیب وچ لوک قصیاں دی روایت ٻہوں قدیم ہے۔ لوک قصے تجربے، تخیل، تجسس تے مشاہدے دا خوبصورت نمونہ ہوندن۔ اِین٘ویں ای مذہبی لوک ادب دے حوالے نال سرائیکی وِچ سرائیکی سیرت نگاری کُوں ٻہوں اہمیّت حاصل ہے۔

## تعارف
سوانح عمری، آپ بیتی، خاکہ تے سیرت نگاری کوں شخصیت نگاری وچ شمار کیتا ویندے۔ اساں سیرت نگاری (Seerah) بارے ڳالھ مہاڑ ٹریندے ہیں۔ سیرت عربی زبان دا لفظ ہے جینکوں عربی وچ ’’السیرۃ‘‘ لکھیا ویندے۔ ’’السیرۃ‘‘ دا لفظ قرآن پاک وچ مختلف معانی دے طور تے استعمال تھئے۔ اردو انسائیکلو پیڈیا (فیروز سنز) وچ سیرت دا مطلب سوانح لکھیا ڳئے۔ سیرت دا مفہوم طریقہ و مذہب، سنت، ہیئت، حالت اتے کردار تک محدود نہیں بلکہ ایندے توں مراد داخلی شخصیت، اہم کارنامے اتے اکابر دے حالات زندگی وی ہن۔ عہد حاضر وچ سیرت نگاری دا مطلب ہے نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم دی حیات مبارکہ اتے اسوئہ حسنہ دا احوال لکھݨاں۔برصغیر وچ مسلماناں دی آمد دے بعد عربی تے فارسی وچ سیرت نگاری دا کم شروع تھی ڳیا ہئی۔ ݙوجھی صدی ہجری وچ ابو معشر نجیح بن عبدالرحمن سندھی مدنی نے ’’مغازی‘‘ دے نام نال عربی وچ سیرت دی ہک کتاب لکھی ہئی۔ بعد وچ عربی، فارسی وچ مغازی دا سلسلہ اگتے ٹر پیا۔

## اردو ٻولی دے حوالے نال
اردو وچ سیرت دی ابتداء مولود نامے، معراج نامے جنگ نامے، نور نامے، حلیہ مبارک توں تھیندی ہے۔ سیرت نگاری دے حوالے نال ’’نور نامہ‘‘ (منظوم) تے ایندا نثر وچ ہک ایڈیشن ’’نور نانواں‘‘ دے عنوان نال چھپیا۔ ایہ سولہ صفحات اُتے مشتمل کتابچہ جینکوں عبدالعزیز، محمد عبدالرشید لاہور نے گلزار محمدی لاہور توں ۱۳۱۴ھ وچ شائع کیتا۔ ابتدائی دور توں گھن اڄوکے دور تک مرثیے، مناقب، مدحت دے منظوم مجموعیاں دے نال سرائیکی نثر نگاری وچ حضور محمد مصطفیٰ صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم دی تعریف و توصیف اتے سیرت النبی صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم دے مختلف پہلواں بارے تحریراں شامل ہوندین۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی سیرت دیاں کتاباں دی تن٘دِیر

* سرائیکی افسانوی نثر۔

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی سوانح عمری

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
سرائیکی سیرت دیاں کتاباں دی تن٘دِیر

سرائیکی لوک ادب وِچ سرائیکی سیرت نگاری کُوں ٻہوں اہمیّت حاصل ہے۔ اِیہ ہِک نا مکمل تن٘دِیر ہِے اِین٘دے وِچ تُساں دُرُست حوالیاں دے نال وَدھارا کر تے وکیپیڈیا دے سرائیکی شعبے وِچ اپݨاں حِصّہ پاء تے ٻان٘ہہ ٻیلی بݨ سڳدے ہِیوے۔

## سیرت نگاری دے کتاباں دی تن٘دِیر
سرائیکی سیرت نگاری دی ابتداء مولود نامے، معراج نامے جنگ نامے، نور نامے، حلیہ مبارک توں تھیندی ہے۔ سیرت نگاری دے حوالے نال ’’نور نامہ‘‘ (منظوم) تے ایندا نثر وچ ہک ایڈیشن ’’نور نانواں‘‘ دے عنوان نال چھپیا۔ ایہ سولہ صفحات اُتے مشتمل کتابچہ جینکوں عبدالعزیز، محمد عبدالرشید لاہور نے گلزار محمدی لاہور توں ۱۳۱۴ھ وچ شائع کیتا۔ ابتدائی دور توں گھن اڄوکے دور تک مرثیے، مناقب، مدحت دے منظوم مجموعیاں دے نال سرائیکی نثر نگاری وچ حضور محمد مصطفیٰ صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم دی تعریف و توصیف اتے سیرت النبی صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم دے مختلف پہلواں بارے تحریراں شامل ہوندین۔

* ’’جݙاں رسول کریم ٻال ہن‘‘، پروفیسر دلشاد کلانچوی

* جݙاں رسول کریم نینگر ہن، پروفیسر دلشاد کلانچوی

* جݙاں رسول کریم کوں نبوت ملی، پروفیسر دلشاد کلانچوی

* کونین دا والی، ڈاکٹر مہر عبدالحق

* آمنہ دا لعلؐ، محمد شفیع احمداݨی

* مٹھا مدنی من ٹھار (ایوارڈ یافتہ)، ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز

* محبوب رب دا، رمضان طالب

* سئیں سوہݨے دی سیرت، داکٹر صدیق شاکر

* سئیں سوہݨے دا خلق، ڈاکٹر صدیق شاکر

* سئیں سوہݨے دا جلال، ڈاکٹر صدیق شاکر

* سئیں سوہݨے دا ذکر، ڈاکٹر صدیق شاکر

* سئیں سوہݨے دا کمال، ڈاکٹر صدیق شاکر

* سئیں سوہݨے دا جمال، ڈاکٹر صدیق شاکر (ایہ پروفیسر ڈاکٹر صدیق شاکر دیاں ضحیم کتاباں حضور نبی اکرمصلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم دی حیات مبارکہ دے مختلف منور پہلواں بارے لکھیاں ڳئیاں ہن۔)

* ’’مکی مدنی‘‘، سیرت النبیؐ، مسرت کلانچوی

* عیبوں خالی، سیرت النبیؐ، محبوب تابش

* سیرت النبی صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم (جلد ۲) باب اخلاق نبوی صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم دا سرائیکی زبان وچ ترجمہ ’’سوہݨے سئیں دا خلق‘‘، فداء اطہر نے کیتا۔

* مولانا احمد سعید دہلوی دی کتاب معجزات رسول صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم دا سرائیکی زبان وچ ترجمہ ’’رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلم دے معجزے‘‘ سئیں دلشاد کلانچوی نے کیتا۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی سیرت نگاری

* سرائیکی افسانوی نثر۔

* سرائیکی سوانح عمری

* سرائیکی آپ بیتی

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
صہباء سرور

thumb|صہباء سرور ٢٠١٩ء دے ٹیکساس بُک فیسٹیول وِچ۔
صہباء سرور (اردو: صہباء سرور) (انگریزی: Sehba Sarwar) ہِک پاکستانی مصنف زنانی اَتے کتاب "بلیک ونگز" دی تخلیق کار ہِن۔

## حیاتی دا احوال
صہباء سرور پاکستان، کراچی، وِچ پَلّی وَدّھی ہِن اَتے اِنّھاں نے ہندوستان، پاکستان، امریکہ اَتے کینیڈا وِچ مقالے، نظماں اَتے اخباراں اَتے رسالیاں وِچ مختصر کہاݨیاں چھاپیاں ہِن۔ اُوہ تجرباتی ویڈیوز اَتے آرٹ دی پیش کار وی ہِن۔

صہباء سرور نے ١٩٨٦ء وِچ ماؤنٹ ہولوکیک کالج تُوں انگریزی وِچ بی اے کِیتا اَتے عوامی امور وِچ آسٹن یونیورسٹی آف ٹیکساس توں گریجویٹ ڈگری حاصل کِیتی۔ اُوہ پاکستان وِچ ہِک صحافی دی حیثیّت نال اَتے ٢٠٠٠ء وِچ وائسز بریکنگ باؤنڈریز دی بݨیاد رکّھݨ تُوں پہلاں ہیوسٹن وِچ ہِک معلم دی حیثیّت توں کَم کر چُکّی ہِن۔

## تخلیقاں

* ''میری آواز کی بازیافت'' (2000)
* *بلیک ونگ* (2004)
* کراچی میں موسم سرما کے دن (2008)
* آموں کو گوسٹو (2011) دے ساتھ کھا رہے ہیں
* بنگلہ دیش کی آزادی کی غیر حل طلب تاریخ 2013
* زندہ باد: امتحان روم 2016 وِچ ہِک نازک معاملہ
* متعلقہ (2018)
* 2019 سے متعلق اور دیگر اشعار 2019
* بلیک ونگز - ݙوجھا ایڈیشن (2019) ، 

## نوٹ

* ثقافتی چشم کوں عبور کرݨ
* قلمی قلمآرکائیو شدہ 
* انٹرویو: صہبا سرور
* میں نے تحریر کو اپنی رہنمائی کرنے دیآرکائیو شدہ
* رہنے والے کمرے کا آرٹ
* صہبا سرور: ایک آواز جو حدوں کو توڑ دیتی ہے
* آرٹ کے ساتھ سرحدیں عبور کرنا
* محترمہ سوال و جواب: سہبا سرور سے بین السطوری کہانی سنانے کا کیا مطلب ہے
* کراچی سے ہیوسٹن تک رازوں کے بلیک ونگز

## ٻاہرلے جوڑ

* سرکاری سائٹ
* سڈنیٹ سیرت
* آوازیں توڑ رہی ہیں
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی بلاگر زنانیاں
ونکی:پاکستانی ایڈیٹر زنانیاں
ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں
ونکی:جِنّھاں دا ڄَمَّݨ دا سال موجود کائے نِیں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
مکی قریشی

مَکی قریشی (اردو: مکی قریشی) (انگریزی: Maki Kureishi) (ڄَمَّݨ دا سال: ١٩٢٧ء – فوت تِھیوݨ دا سال: ١٩٩٥ء) ہِک پاکستانی شاعرہ ہَن۔

اِنّھاں نے کراچی یونیورسٹی وِچ ٣٠ ورھیاں تئیں تدریسی خدمتاں انجام ݙِتّیاں ہَن۔  اِنّھاں نے اپݨی نگارشات انگریزی وِچ لِکھیاں ہِن۔ اُوہ حنیف قریشی دی پُھپّھی ہَن۔

## تصنیفاں

* "For My Grandson"https://web.archive.org/web/20160303232210/http://www.drunkenboat.com/db10/01asi/grandson.html، *Drunken Boat 10*
* Oxford University Press "The Far "Thing
* Wordfall: Three Pakistani Poets, Taufiq Rafat، Maki Kureishi, Kaleem Omar

### مضموناں دے مجموعے

* 

### حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* "Remembering Maki Kureishi (1927–1995)"، *Pakistan: The Journal of Commonwealth Literature*، ستمبر 1996 31: 109-121
* "Pakistan"، *Pakistan quarterly*، Volume 17
* ''Rāvī''، Volume 70, Government College (Lahore, Pakistan)، Gavarnmint Kālij.، 1980
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی شاعرہ
ونکی:شاعرہ
ونکی:انگریزی ٻولی دے مصنف زنانیاں
نواب مظفر خان شہید

نواب مظفر خان (اصل ناں: مظفر خاں، تخلص: مظفرؔ) (ڄَمَّݨ دا سال: 1757ء - فوت تِھیوݨ دا سال :1818ء)

## حیاتی دا احوال
’’نواب مظفر خان شہید بانی مظفرگڑھ 1171ھ (1757ء) وچ ابدالی روڈ ملتان دے نیڑے شیش محل (موجودہ کمشنر ہائوس ملتان) دے سامݨے ہک مکان وچ ڄمے۔ آپ دے والد نواب شجاع محمد خان ہن۔

## دورِ حکومت
1779ء توں 1818ء توݨی نواب مظفر خان ملتان دے حاکم رہے۔ 1798ء وچ نواب نے موسن دی ہٹی (موجودہ مظفر گڑھ شہر) دے مقام تے ہک عالی شان قلعہ تعمیر کرایا جیکوں مظفر گڑھ دا ناں ݙتا۔ 1211ھ (1796ء) وچ اینکوں اپݨی دریائے چناب پار دی مقبوضات دا صدر مقام بݨایا۔

## ذاتی حیاتی
نواب مظفر خان وݙا پاکباز انسان ہا۔ نماز پنجگانہ تے تہجد نماز کݙاہیں قضا نہ کیتی۔ مولوی حکیم اللہ بخش نظامی دے قول مطابق نواب مظفر خاں سرائیکی وچ شاعری وی کریندے ہن اتے نواب صاحب دی ہک سی حرفی بزبان سرائیکی موجود ہے جیندے وچ مظفر تخلص موجود ہے۔نواب مظفر خان کوں مہاراجہ رنجیت دی فوج نے 1875ء بکرمی 1818ء وچ شہید کرݙتا۔ تاریخ شہادت 2 جون دے ݙینہہ چھݨ چھݨ ہا‘‘(۱۰)

## ادبی پورھیا
نواب مظفر خان شہید دی سی حرفی دستیاب نہ ہووݨ پاروں محقق سجاد حیدر پرویز نے نمونہ کلام درج نی کیتا۔ ڈاکٹرسجاد حیدر پرویز دی ایہہ کتاب ادبی تاریخ نویسی دے پہلے منڈھ یعنی تذکرہ نویسی وچ شمار تھیندی ہے۔ ضلع مظفر گڑھ (تاریخ ، ثقافت تے ادب) ، تقریباً ہک ہزار صفحات اُتے مشتمل ہے۔ ایں ضخیم کتاب دے چھیکڑی 58 صفحات حوالہ جاتی کتب اتے اشاریہ شخصیات بارے ہن۔ ایں کتاب راہیں ضلع مظفرگڑھ دے علماء ، مشائخ تے شعراء دے علمی ، ادبی شعری پورھیئے دا ذکر کیتا ڳئے۔ شاعراں دے مختصر کوائف تے سن پیدائش اتے مرحوم شاعراں دے سن وفات ، درج کیتے ڳیئن۔ جیندے توں آئندہ کیتے ادبی تاریخ رقم کرݨ والے مورخین ، محققین دا تحقیقی کم پدھرا تھیسی۔ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز بنیادی طور تے محقق ہن تے تنقید نگاروی۔ جتھاں او اپݨے کم کار بارے ڳول پھرول کریندن ، تنقید دافریضہ انجام ݙیندن اتھاں او اپݨے  اتے تنقید دا حوصلہ وی رکھدن۔ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز ، اپݨی کتاب ’’سرائیکی ادب ، ٹور تے پندھ‘‘ دے صفحہ نمبر 95 تے ، اپݨے  تحقیقی کم بصورت ضلع مظفرگڑھ (تاریخ ، ثقافت تے ادب) بارے نصیر شاہ دا ہک مختصر تحقیقی و تنقیدی مضمون شامل کیتے۔ جیندے خاص نکات کجھ ایں طرحاں ہن۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی افسانوی نثر۔

* مظفر گڑھ، تاریخ، ثقافت تے ادب

* مین٘گھ مَلہار

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی مہان٘درے لوک۔ 
ونکی:سرائیکی مہان٘درے شخصیّتاں۔
ونکی:سرائیکی نواب۔
ونکی:ملتانی شخصیّتاں
	
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
منیزہ علوی

منیزہ علوی (اردو: منیزا علوی) (انگریزی: Moniza Alvi) (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ: ٢ فروری ١٩٥٤ء – ڄَمَّݨ دی جاء: لاہور، پاکستان) ہِک پاکستانی نژاد برطانوی مصنف زنانی اَتے شاعرہ ہِن۔ اِنّھاں نے اپݨے کلام کِیتے اَݨ ڳِݨت مہان٘درے اِنام جِتّےہِن۔

## حیاتی اَتے تعلیم
منیزہ علوی ہِک پاکستانی پِیؤ اَتے ہِک برطانوی اَمّاں دے گھر پاکستان دے شہر لاہور وِچ ڄَمّی ہئی۔ اِین٘دے اَبّا انگلینڈ دے شہر ہیٹفیلڈ، ہارٹفورڈشائر کوچ کر ڳئے ہَن اُوں ویلے علوی دی عُمر کُجھ مہینے دی ہئی۔ اِنّھاں نے اپݨی نظماں دی پہلی کتاب "دی کنٹری ایٹ مائی شولڈر" دی اشاعت دے بعد تئیں پاکستان دا دورہ نئیں کِیتا۔ اِنّھاں نے ہِک ہائی سکول اُستانی دی حیثیت نال کئی ورھیاں تئیں کَم کِیتا جاں جو اِیں ویلے اُوہ ہِک اَزادانہ مصنف اَتے اُستانی ہِن، جیڑھی نورفک وِچ رہن٘دی ہِے۔

## شاعری
علوی دا آکھݨاں ہِے جو: "پاکستان وِچ میݙی ماسیاں دی طرفُوں توں پیش کردہ تحفیاں، میݙی لکّھی ڳئی نظماں وِچ پہلی نظم ہئی۔ جِہڑیلے میں اِیہ نظم لکّھی ہئی تاں میں حقیقت وِچ پاکستان کائے ناں ڳئی ہَم۔ نظم وِچ موجود چھوہِر دی عمر تقریباً ١٣ ورھیاں دی ہوسی۔ اِین٘ویں لڳدا ہِے جو کپڑے اِین٘دے آلی کار کہِیں نِکّی جِلد آلی کار غیر اَرام دہ اَتے پُر سکون رہن٘دے ہَن، اَتے اُوہ سمجھدیاں ہِن جو اِین٘دے کِیتے شئیں سِدھیاں کائے نِھیں۔ میکُوں اِیہ محسوس تِھیا جو پاکستان نظماں لِکّھݨ ضروری ہِے کیوں جو میں اپݨے پِچھوکڑ حالات تُوں رابطے وِچ ہَم۔ اَتے تِھی سڳدا ہِے جو نظماں دے پِچّھاں کُجھ اِیہو جئیں پیغام ہووِن جِنّھاں وِچ گزرے ویلے دا تذکرہ ہووے اَتے اِیہ جو شَئیت ممکن تِھیوے تاں کُجھ ٻُوہے کُھلَّݨ لڳ ون٘ڄِن۔" 

٢٠٠٢ء وِچ اِنّھاں نے اپݨی شاعری کِیتے چلمونڈلی ایوارڈ گِھدّا۔ ٢٠٠٣ء وِچ اِنّھاں دی شاعری دا ہِک چوݨ ݙو ٻولیاں ݙچ اَتے انگریزی ایڈیشن وِچ چَھپیا ہئی۔ اِنّھاں دے پچھوکڑ کتاباں، "اسپلٹ ورلڈ: نظماں" ١٩٩٠ – ٢٠٠٥ء وِچُوں ہِک چوݨ ٢٠٠٨ء وِچ چَھپیا ہئی۔

١٦ جنوری ٢٠١٤ء کُوں، علوی نے بی بی سی ریڈیو ٣ سیریز "مضمون – ہِک نوجوان شاعر کوں چِٹّھی" وِچ حِصّہ گِھدّا۔ رائٹر ماریہ ریلکے دے کلاسیکی متن "کوں گِھن تے، ہِک نوجوان شاعر کُوں خطوط" دے طور تے، اِنّھاں دے پریرتا دے طور تے، مہان٘درے شاعراں نے ہِک پروٹجی کُوں ہِک خط لِکّھیا۔ 

## چوݨواں کَم

### شاعری

* *پی کاک لگیج* (١٩٩١ء)
* *گرم ہوا کا پیالہ* (١٩٩٦ء)
* *اپنی بیوی کو لے جانا* ( بلڈیکس بوکس ، ٢٠٠٠ء)  
* *روحیں* (بلڈیکس ، ٢٠٠٢ء)  
* *پتھر نے اپنی آواز کیسے حاصل کی* (بلڈیکس ، ٢٠٠٥ء)   - جو کیپلنگ دے *جسٹ سو* اسٹوریز توں متاثرہ ہے۔
* *اسپلٹ ورلڈ: نظماں ١٩٩٠–٢٠٠٥ء* (بلڈیکس ، ٢٠٠٨ء)  
* *یوروپا* (٢٠٠٨ء)
* *ہومزک فار دی ارتھ* (٢٠١١ء)

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* باضابطہ ویب سائٹ
* ساونٹ پروفائل
* Moniza Alvi
* سنیے مونیزا علوی نے اس کی شاعری پڑھتے ہوئے - ایک برطانوی لائبریری کی ریکارڈنگ ، 27 اکتوبر 2008۔
* 6 جنوری 2009 کو بی بی سی کی شاعری پڑھ رہی ہے ۔ (آڈیو ، 3 منٹ)
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:شاعرہ
ونکی:پاکستانی شاعرہ
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی نژاد برطانوی
ونکی:غیر ملکی پاکستانی مصنف
ونکی:پاکستانی انگریزی مصنف زنانیاں
ونکی:انگریزی ٻولی دے مصنف زنانیاں
نمرہ احمد

نمرہ احمد نیازی (اردو: نمرہ احمد) (ڄَمَّݨ دا سال:1990 – ڄَمَّݨ دی جاء: پاکستان) ہِک پاکستانی مصنف زنانی اَتے اردو ناول نگار ہِن۔ 

## ابتدائی حیاتی
نمرہ احمد نیازی دا تعلق نیازی ٹَٻَّر نال ہِے۔ اِنّھاں نے ٻہوں نِکّی عُمر وِچ لِکّھݨ دا اَغاز کِیتا۔ نمرہ احمد نے ہِک گھٹ مُد اَتے ٻہوں نِکّی عمر وِچ ای اپݨے لَکّھاں چاہوݨ آلے بݨا گِھدّے ہِن جاں جو اِیہ کَم سَوکھا ناں ہئی۔ اِیں مقام کُوں حاصل کرݨ وِچ اِنّھاں ٻہوں پورھیا اَتے ویلا لایا ہِے۔

نمرہ احمد نے 2007 وچ ناول نگاری دا آغاز اپنے پہلے ناول "مہرالنسا" نال کیتا جو خواتین ڈائجسٹ وچ شائع ہویا۔ اوہناں دا دوجا ناول میرے خواب میرے جگنو وی اسّے سال منظرِ عام تے آیا جو شعاع ڈائجسٹ وچ قسط وار چھپدا رہا۔ ناول نگاری دی دنیا وچ قدم رکھدے ہی اوہ اس صنف نوں اِنّی محنت نال سنوارن لگ پئی کہ صرف دس سال دے تھوڑے جیہے عرصے وچ نمرہ نے 17 توں ودھ ناول لکھے۔ اس توں علاوہ نمرہ نے کئی مختصر ناولٹ تے افسانے وی تحریر کیتے جنہاں وچ ابلیس، گمان، احمق تماشائی، پارس، اپنی انگلی، حَد، لاپتہ وغیرہ قابلِ ذکر نیں۔ نمرہ اپنے اعلیٰ تے منفرد طرزِ تحریر دی وجہ نال مشہور نیں۔

## پڑھݨ آلیاں دا تبصرہ
نمرہ احمد دے سبّھے ناولاں نے عوام وِچ بے مثال دُھم پاتی۔ پڑھݨ آلے آہْ٘دے ہِن جو اِنّھاں دے الفاظ وِچ جادو ہِے اَتے اِنّھاں دے الفاظ دِل کُوں چِھک گِھندے ہِن۔ اِنّھاں دے ناولاں "جنت کے پتے"، "نمل" اَتے "حالم" کُوں لوکاں نے ناں صرف پسند کِیتا جاں جو اِنّھاں وِچ ݙِتّے ڳئے درس اُتے عمل وی کِیتا۔ اِنّھاں دے ناول حالم باوجود حساس موضوع دے، پڑھݨ آلیاں نے پسند وی کِیتا جاں جو اردو فکشن وِچ ہِک سپر نیچرل کہاݨی کُوں دِل تے جان نال قبول وی کِیتا۔

## ناول (اردو)

* جنت کے پتے
* میرے خواب میرے جگنو
* پہاڑی کا قیدی
* مہرالنساء
* سانس ساکن تھی
* بیلی راجپوتاں کی ملکہ
* قراقرم کا تاج محل
* مصحف
* نمل
* حالم
* مالا

## ناولٹ (اردو)

* حَد
* احمق تماشائی
* گُمان
* ابلیس
* لاپتہ
* اپنی انگلی
* پارس

## ٻیا ݙیکھو

* مصحف (ناول)
* ناول نگاری
* سرائیکی ناول نگاری
* اردو ناول نگاری

## حوالہ جات

ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:اردو ناول نگار
ونکی:ناول نگار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ناول نگار
ونکی:اردو افسانہ نگار
ونکی:افسانہ نگار زنانیاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:پاکستانی افسانہ نگار
یاسمین حمید

یاسمین حمید (اردو: یاسمین حمید) (انگریزی: Yasmeen Hameed) (ڄَمَّݨ دا سال: ١٩٥١ء – ڄَمَّݨ دی جاء: پاکستان) ہِک پاکستانی مصنف زنانی اَتے اردو شاعرہ، ٻولی وٹار اَتے ہِک ماہرِ تعلیم (اُستانی) ہِن۔ 

## کَم کار
یاسمین حمید ہِک تجربہ کار ماہرِ تعلیم، ٻولی وٹار، اَتے اردو شاعرہ ہِن۔ اِنّھاں دے کول ادب، فن اَتے تعلیم دے شعبیاں وِچ ٢٥ ورھیاں تُوں ودھ دا تجربہ ہِے۔ اُوہ لاہور یونیورسٹی آف منیجمنٹ سائنسز وِچ سوشل سائنسز ڈیپارٹمنٹ وِچ "رائٹر ان ریزیڈنس" دی حیثیت نال کَم کرین٘دی پئی ہِن۔ یاسمین حمید دی اردو وِچ پنڄ کتاباں چَھپ چُکیاں ہِن۔ اِنّھاں دی ادبی سان٘جھ اِنّھاں دی شاعری دی پن٘ڄ کتاباں وی ہِن۔ اِیہ کتاباں پنڄ انجو انج ورھیاں ١٩٨٨ء، ١٩٩١ء، ١٩٩٦ء، ٢٠٠١ء اَتے ٢٠٠٧ء وِچ اردو وِچ چَھپیاں ہَن۔ معاصر اردو شاعری دا انگریزی وِچ ٻولی وٹار کر تے اِنّھاں نے انگریزی ادب وِچ حِصّہ گِھدّا ہِے۔

یاسمین حمید اکادمی ادبیات پاکستان دے جَھنڈے دے تَلّے چَھپَّم آلے پاکستانی ادب دے شمارے دی (انگریزی وِچ) مدیرہ وی رہ چُکّی ہِن۔ اِنّھاں نے حکومتِ پاکستان دے زیرِ اہتمام تِھیوݨ آلے ثقافتی / فیشن شو کِیتے انگریزی وِچ سکرپٹ وِی لکّھے ہِن۔ این٘دے توں انج اِنّھاں نے کرکٹ دے فیسٹیول وِچ وی اپݨی خدمتاں پیش کِیتیاں اَتے اِنّھاں نے ١٩٩٥ء وِچ لندن اَتے ١٩٩٦ء وِچ واشنگٹن وِچ اَتے ١٩٩٦ء وِچ پاکستان وِچ ورلڈ کپ کرکٹ کلچرل فیسٹیول وِچ اپݨی خدمتاں پیش کِیتیاں۔ این٘دے توں انج پاکستان دے اخبار روزنامہ ڈان وِچ "کتب اور مصنفین" دے ناں نال ماہانہ کالم وی لکھین٘دی رہی ہِن۔

یاسمین حمید ڈیفنس ہاؤسنگ اتھارٹی، لاہور وِچ لاہور الما سکول دی مالک وی ہِن۔

## تعلیم
ایم ایس سی: غذائیاتپنجاب یونیورسٹی– لاہور (١٩٧٢ء)بی ایس سی۔ :ہوم اکنامکس- ہوم اکنامکس کالج پنجاب یونیورسٹی – لاہور(١٩٧٠ء)

## تخلیقاں (اردو)
یاسمین حمید نے شاعری دی پنڄ کتاباں اردو وِچ چھاپیاں ہِن:

## ادبی ایوارڈز

* تمغۂ امتیاز ( تمغہ) برائے ادبیات برائے حکومت پاکستان نے سنہ 2008
* 8 مارچ 2006 ، زنانیاں دے عالمی ݙیہاڑے دے موقع تےحکومت پنجاب ، پاکستان دی طرفوں فاطمہ جناح میڈل برائے ادب توں نوازیا ڳیا۔ 
* *فنا بھی ایک سراب* مجموعہ کِیتے احمد ندیم قاسمی ایوارڈ برائے شاعری (2001)
* **ہجرہ ایوارڈ** ہجرہ سال 1417 (جون 1996 – مئی 1997)
* علامہ اقبال ایوارڈ برائے مجموعہ ، *آدھا دن اور آدھی رات* ۔

## اَݨ چھپیل کتاباں
اِنّھاں دا اِیہ کَم چَھپَّݨ کِیتے تیّار ہِے۔ 

* معاصر پاکستان دا کلام (انگریزی)
* پنڄواں شعری مجموعہ (اردو) جین٘دا مُکھ ہِے بے سامر جوڑوں کی خواہشیں۔ 

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* کولن: ڈان (اخبار) پر یسمین حمید دے خطوط
ونکی:پاکستانی مصنف زنانیاں
ونکی:مصنف زنانیاں
ونکی:اردو ٻولی دے شاعر
ونکی:پاکستانی شاعرہ
ونکی:شاعرہ
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:پاکستانی مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:مدیر زنانیاں
ونکی:پاکستانی ایڈیٹر زنانیاں
اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ب

اِیہ قابلِ ذکر فلم اداکار زنانیاں دی ہِک اکّھر دے حساب نال تن٘دِیر ہِے، اِین٘دے وِچ صرف اُوہ اداکار زنانیاں رَلّے ہوئے ہِن جِنّھاں دے پہلے یا ݙُوجھے ناں دا پہلا اَکّھر "ب" دے نال شروع تِھین٘دا ہِے۔ اِیں تن٘دِیر وِچ کُجھ اداکار زنانیاں فلماں اَتے ٹیلی ویژن سیریل وِچ اپݨے کردار دی پارُوں وی مہان٘دریاں ہِن اَتے اِیں وجہ کنوں اِیں تن٘دِیر اَتے ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر، ݙُونہائیں وِچ رَلّے ہوئے ہِن۔

اداکار زنانیاں اَتے بعض ویلے اداکار یا اداکارائیں تِرِیہے الفاظ ہِن، اداکار زنانیاں کِیتے ورتے وین٘دے ہِن۔

* باربرا کریرا (ڄَمَّݨ دا سال: 1951)
* بیٹی کومپسن (1897–1974)
* بیا آرتھر (1922–2009)
* لورین باکال (1924–2014)
* باربرا باخ (ڄَمَّݨ دا سال: 1947)
* پرل بیلی (1918–1990)
* فے بائنٹر (1891–1968)
* کیرول بیکر (ڄَمَّݨ دا سال: 1931)
* کیتھی بیکر (ڄَمَّݨ دا سال: 1950)
* فیروزہ بالک (ڄَمَّݨ دا سال: 1974)
* لوسیل بال (1911–1989)
* تالولہ بینکہیڈ (1902–1968)
* روزین بار (ڄَمَّݨ دا سال: 1952)
* میجل بیریٹ (1932–2008)
* باربرا باری (ڄَمَّݨ دا سال: 1931)
* ڈرو بیریمور (ڄَمَّݨ دا سال: 1975)
* کم بیسینجر (ڄَمَّݨ دا سال: 1953)
* کیتھی بیٹس (ڄَمَّݨ دا سال: 1948)
* فرانسس باویر (1902–1989)
* جینیفر بیئلز (ڄَمَّݨ دا سال: 1963)
* کمبرلے بیک (ڄَمَّݨ دا سال: 1956)
* بونی بیہاری (ڄَمَّݨ دا سال: 1948)
* لیک بیل (ڄَمَّݨ دا سال: 1979)
* کیتھلین بیلر (ڄَمَّݨ دا سال: 1956)
* بی بیناڈیریٹ (1906–1968)
* جوان بینٹ (1910–1990)
* کینڈس برگن (ڄَمَّݨ دا سال: 1946)
* ہیلی بیری (ڄَمَّݨ دا سال: 1966)
* جیسکا بیال (ڄَمَّݨ دا سال: 1982)
* باربرا بیلیگسلی (1915–2010)
* تھورا برچ (ڄَمَّݨ دا سال: 1982)
* کیرن بلیک (1939–2013)
* بیٹسی بلیئر (1923–2009)
* لنڈا بلیئر (ڄَمَّݨ دا سال: 1959)
* برک ایڈمز (اداکار زنانی) (ڄَمَّݨ دا سال: 1949)
* جولین بلالوک (ڄَمَّݨ دا سال: 1975)
* کیٹ بلانچٹ (ڄَمَّݨ دا سال: 1969)
* یاسمین بلیتھ (ڄَمَّݨ دا سال: 1968)
* جوآن بلونڈیل (1906–1979)
* میری بولینڈ (1880–1965)
* بیولاہ بوندی (1888–1981)
* لیزا بونت (ڄَمَّݨ دا سال: 1967)
* شرلی بوتھ (1898–1992)
* باربرا بوشے (ڄَمَّݨ دا سال: 1943)
* کلارا بو (1907–1965)
* لارا فلائین بوئیل (ڄَمَّݨ دا سال: 1970)
* لورین براکو (ڄَمَّݨ دا سال: 1954)
* گیرالڈین بروکس (اداکارہ) (1925–1977)
* لوئیس بروکس (1906–1985)
* بیٹی بکلی (ڄَمَّݨ دا سال: 1947)
* بلی برک (1885–1970)
* ڈیلٹا برک (ڄَمَّݨ دا سال: 1956)
* کیرول برنیٹ (ڄَمَّݨ دا سال: 1933)

## ٻِیا ݙیکھو

* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ١
* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ح
* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: م
* اداکار زنانیاں دیاں تن٘دِیراں
ونکی:اداکارائیں دی تن٘دِیر
ونکی:اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر
ونکی:اداکار زنانیاں
ونکی:اداکار زنانیاں دیاں تن٘دِیراں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
نوبل اِنام گِھنَّݨ آلیاں زنانیاں دی تن٘دِیر

## نوبل اِنام گِھنَّݨ آلیاں زنانیاں

## حوالہ جات

ونکی:زنانیاں دیاں تن٘دِیراں
ونکی:نوبل اِنام گِھنَّݨ آلیاں دی تن٘دِیر
ونکی:مصنف زنانیاں دی تن٘دِیر
ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:نوبل اِنام گِھنَّݨ آلیاں زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ح

اِیہ قابلِ ذکر فلم اداکار زنانیاں دی ہِک اکّھر دے حساب نال تن٘دِیر ہِے، اِین٘دے وِچ صرف اُوہ اداکار زنانیاں رَلّے ہوئے ہِن جِنّھاں دے پہلے یا ݙُوجھے ناں دا پہلا اَکّھر "ح" دے نال شروع تِھین٘دا ہِے۔ اِیں تن٘دِیر وِچ کُجھ اداکار زنانیاں فلماں اَتے ٹیلی ویژن سیریل وِچ اپݨے کردار دی پارُوں وی مہان٘دریاں ہِن اَتے اِیں وجہ کنوں اِیں تن٘دِیر اَتے ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر، ݙُونہائیں وِچ رَلّے ہوئے ہِن۔

اداکار زنانیاں اَتے بعض ویلے اداکار یا اداکارائیں یا اداکارہ چارہے الفاظ ہِن، اداکار زنانیاں کِیتے ورتے وین٘دے ہِن۔

* ہوان ہیکیٹ (1934–1983)
* باربرا ہیل (1922–2017)
* لنڈا ہیملٹن (ڄَمَّݨ دا سال: 1956)
* مارگریٹ ہیملٹن (1902–1985)
* ڈیرل حینا (ڄَمَّݨ دا سال: 1960)
* ویلری ہارپر (1939–2019)
* باربرا ہیرس (اداکارہ) (1935–2018)
* ڈینیل ہیرس (ڄَمَّݨ دا سال: 1977)
* جولی ہیرس (1925–2013)
* میلیسا جوان ہارٹ (ڄَمَّݨ دا سال: 1976)
* لیلیٰ حاتمی (ڄَمَّݨ دا سال: 1972)
* تیری ہیچر (ڄَمَّݨ دا سال: 1964)
* گولڈی ہان (ڄَمَّݨ دا سال: 1945)
* یلیسن ہیس (1930–1977)
* ہیلن ہیس (1900–1993)
* سوسن ہیورڈ (1917–1975)
* ریٹا ہیورتھ (1918–1987)
* فلورنس ہینڈرسن (1934–2016)
* کیتھرین ہیپبرن (1907–2003)
* جینیفر لو ہیوٹ (ڄَمَّݨ دا سال: 1979)
* کیتھرین ہکس (ڄَمَّݨ دا سال: 1951)
* پیرس ہلٹن (ڄَمَّݨ دا سال: 1981)
* لارین ہولی (ڄَمَّݨ دا سال: 1963)
* کیٹی ہومز (ڄَمَّݨ دا سال: 1978)
* ڈارلا ہڈ (1931–1979)
* مریم ہاپکنس (1902–1972)
* وٹنی ہیوسٹن (1963–2012)
* برائس ڈلاس ہاورڈ (ڄَمَّݨ دا سال: 1981)
* کیٹ ہڈسن (ڄَمَّݨ دا سال: 1979)
* جینیفر ہڈسن (ڄَمَّݨ دا سال: 1981)
* ہیلن ہنٹ (ڄَمَّݨ دا سال: 1963)
* لنڈا ہنٹ (ڄَمَّݨ دا سال: 1945)
* ہولی ہنٹر (ڄَمَّݨ دا سال: 1958)
* روتھ ہسی (1911–2005)
* لارین ہٹن (ڄَمَّݨ دا سال: 1943)

)

* May Irwin (1862–1938)

## ٻِیا ݙیکھو

* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ١
* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ب
* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: م
* اداکار زنانیاں دیاں تن٘دِیراں
* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ج
* فنکار زنانیاں

ونکی:اداکارائیں دی تن٘دِیر
ونکی:اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر
ونکی:اداکار زنانیاں
ونکی:اداکار زنانیاں دیاں تن٘دِیراں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:فلمی اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر
ونکی:فلم وِچ تِرِیمتاں
ونکی:کَم کار آلیاں زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:زنانیاں بلحاظ کَم کار
ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں
ونکی:زنانیاں دیاں تن٘دِیراں
ونکی:زنانیاں دی تن٘دِیر
اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ج

اِیہ قابلِ ذکر فلم اداکار زنانیاں دی ہِک اکّھر دے حساب نال تن٘دِیر ہِے، اِین٘دے وِچ صرف اُوہ اداکار زنانیاں رَلّے ہوئے ہِن جِنّھاں دے پہلے یا ݙُوجھے ناں دا پہلا اَکّھر "ج" دے نال شروع تِھین٘دا ہِے۔ اِیں تن٘دِیر وِچ کُجھ اداکار زنانیاں فلماں اَتے ٹیلی ویژن سیریل وِچ اپݨے کردار دی پارُوں وی مہان٘دریاں ہِن اَتے اِیں وجہ کنوں اِیں تن٘دِیر اَتے ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر، ݙُونہائیں وِچ رَلّے ہوئے ہِن۔

اداکار زنانیاں اَتے بعض ویلے اداکار یا اداکارائیں یا اداکارہ چارہے الفاظ ہِن، اداکار زنانیاں کِیتے ورتے وین٘دے ہِن۔

* ژا ژا گیبور (ڄَمَّݨ دا سال: 1917 – فوت تِھیوݨ دا سال: 2016)
* گیل گادوت (ڄَمَّݨ دا سال: 1985)
* جوڈی گارلینڈ (ڄَمَّݨ دا سال: 1922 – فوت تِھیوݨ دا سال: 1969)
* جینیفر گارنر (ڄَمَّݨ دا سال: 1972)
* پیگی این گارنر (ڄَمَّݨ دا سال: 1932 – فوت تِھیوݨ دا سال: 1984)
* جینٹ گینور (ڄَمَّݨ دا سال: 1906 – فوت تِھیوݨ دا سال: 1984)
* گلیڈس جارج (ڄَمَّݨ دا سال: 1900 – فوت تِھیوݨ دا سال: 1954)
* جینا گیرشون (ڄَمَّݨ دا سال: 1962)
* میلیسا گلبرٹ (ڄَمَّݨ دا سال: 1964)
* پولیٹ گوڈارڈ (ڄَمَّݨ دا سال: 1910 – فوت تِھیوݨ دا سال: 1990)
* گوگوش (ڄَمَّݨ دا سال: 1951)
* لی گرانٹ (ڄَمَّݨ دا سال: 1927)
* جینیفر گرے (ڄَمَّݨ دا سال: 1960)
* کوریننی گریفتھ (ڄَمَّݨ دا سال: 1895 – فوت تِھیوݨ دا سال: 1979)
* میلانی گریفتھ (ڄَمَّݨ دا سال: 1957)

## ٻِیا ݙیکھو

* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ١
* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ب
* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: م
* اداکار زنانیاں دیاں تن٘دِیراں
* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ح
* فنکار زنانیاں

ونکی:اداکارائیں دی تن٘دِیر
ونکی:اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر
ونکی:اداکار زنانیاں
ونکی:اداکار زنانیاں دیاں تن٘دِیراں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:فلمی اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر
ونکی:فلم وِچ تِرِیمتاں
ونکی:کَم کار آلیاں زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:زنانیاں بلحاظ کَم کار
ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں
ونکی:زنانیاں دیاں تن٘دِیراں
ونکی:زنانیاں دی تن٘دِیر
اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ل

اِیہ قابلِ ذکر فلم اداکار زنانیاں دی ہِک اکّھر دے حساب نال تن٘دِیر ہِے، اِین٘دے وِچ صرف اُوہ اداکار زنانیاں رَلّے ہوئے ہِن جِنّھاں دے پہلے یا ݙُوجھے ناں دا پہلا اَکّھر "ل" دے نال شروع تِھین٘دا ہِے۔ اِیں تن٘دِیر وِچ کُجھ اداکار زنانیاں فلماں اَتے ٹیلی ویژن سیریل وِچ اپݨے کردار دی پارُوں وی مہان٘دریاں ہِن اَتے اِیں وجہ کنوں اِیں تن٘دِیر اَتے ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر، ݙُونہائیں وِچ رَلّے ہوئے ہِن۔

اداکار زنانیاں اَتے بعض ویلے اداکار یا اداکارائیں یا اداکارہ چارہے الفاظ ہِن، اداکار زنانیاں کِیتے ورتے وین٘دے ہِن۔

* کرسٹین لاہٹی (ڄَمَّݨ دا سال:1950)
* ویرونیکا لیک (ڄَمَّݨ دا سال: 1919– فوت تِھیوݨ دا سال: 1973)
* ڈیانے لین (ڄَمَّݨ دا سال: 1965)
* پائپر لاری (ڄَمَّݨ دا سال: 1932)
* پیگی لی (ڄَمَّݨ دا سال: 1920– فوت تِھیوݨ دا سال: 2002)
* اینڈریا لیڈز (ڄَمَّݨ دا سال: 1914– فوت تِھیوݨ دا سال: 1984)
* ویوین میری ہارٹلے (ڄَمَّݨ دا سال: 1913– فوت تِھیوݨ دا سال: 1967)
* جولیٹ لیوس (ڄَمَّݨ دا سال: 1973)
* لورا لینی (ڄَمَّݨ دا سال: 1964)
* پیگی لپٹن (ڄَمَّݨ دا سال: 1946– فوت تِھیوݨ دا سال: 2019)
* لوسی لیو (ڄَمَّݨ دا سال: 1968)
* سبرینا لایڈ (ڄَمَّݨ دا سال: 1970)
* لنزی لوہان (ڄَمَّݨ دا سال: 1986)
* شیلے لونگ (ڄَمَّݨ دا سال: 1949)
* جینیفر لوپیز (ڄَمَّݨ دا سال: 1969)
* جین لنچ (ڄَمَّݨ دا سال: 1960)

## ٻِیا ݙیکھو

* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ١
* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ب
* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: م
* اداکار زنانیاں دیاں تن٘دِیراں
* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ج
* فنکار زنانیاں

ونکی:اداکارائیں دی تن٘دِیر
ونکی:اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر
ونکی:اداکار زنانیاں
ونکی:اداکار زنانیاں دیاں تن٘دِیراں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:فلمی اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر
ونکی:فلم وِچ تِرِیمتاں
ونکی:کَم کار آلیاں زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:زنانیاں بلحاظ کَم کار
ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں
ونکی:زنانیاں دیاں تن٘دِیراں
ونکی:زنانیاں دی تن٘دِیر
اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: م

اِیہ قابلِ ذکر فلم اداکار زنانیاں دی ہِک اکّھر دے حساب نال تن٘دِیر ہِے، اِین٘دے وِچ صرف اُوہ اداکار زنانیاں رَلّے ہوئے ہِن جِنّھاں دے پہلے یا ݙُوجھے ناں دا پہلا اَکّھر "م" دے نال شروع تِھین٘دا ہِے۔ اِیں تن٘دِیر وِچ کُجھ اداکار زنانیاں فلماں اَتے ٹیلی ویژن سیریل وِچ اپݨے کردار دی پارُوں وی مہان٘دریاں ہِن اَتے اِیں وجہ کنوں اِیں تن٘دِیر اَتے ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر، ݙُونہائیں وِچ رَلّے ہوئے ہِن۔

اداکار زنانیاں اَتے بعض ویلے اداکار یا اداکارائیں یا اداکارہ چارہے الفاظ ہِن، اداکار زنانیاں کِیتے ورتے وین٘دے ہِن۔

* مرلے اوبیرون (1911–1979)
* مارگریٹ اوبرائن (ڄَمَّݨ دا سال:  1937)
* میری کیٹ آلسن (ڄَمَّݨ دا سال:  1986)
* ایلیسن میک (ڄَمَّݨ دا سال:  1982)
* کاویا مادھون (ڄَمَّݨ دا سال:  1984)
* مدھوبالا (1933–1969)
* میڈونا (ڄَمَّݨ دا سال:  1958)
* ہیما مالنی (ڄَمَّݨ دا سال:  1948)
* لیسلی مان (ڄَمَّݨ دا سال:  1972)
* پینی مارشل (1943–2018)
* مارشا میسن (ڄَمَّݨ دا سال:  1942)
* مارلن میکسویل (1921–1972)
* جینی میکارتھی (ڄَمَّݨ دا سال:  1972)
* ویرا مایلز (ڄَمَّݨ دا سال:  1929)
* منگ نہ (ڄَمَّݨ دا سال:  1963)
* ہیلن میرین (ڄَمَّݨ دا سال:  1945)
* میریلن مونرو (1926–1962)
* ڈیمی مور (ڄَمَّݨ دا سال:  1962)
* جولیان مور (ڄَمَّݨ دا سال:  1960)
* میری ٹائلر مور (1936–2017)
* ٹیری مور (اداکارہ) (ڄَمَّݨ دا سال:  1929)
* ریٹا مورینو (ڄَمَّݨ دا سال:  1931)
* رانی مکھرجی (ڄَمَّݨ دا سال:  1978)
* برٹنی مرفی (1977–2009)
* ڈونا مرفی (ڄَمَّݨ دا سال:  1958)

## ٻِیا ݙیکھو

* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ١
* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ب
* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ل
* اداکار زنانیاں دیاں تن٘دِیراں
* اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ح
* فنکار زنانیاں

ونکی:اداکارائیں دی تن٘دِیر
ونکی:اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر
ونکی:اداکار زنانیاں
ونکی:اداکار زنانیاں دیاں تن٘دِیراں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:فلمی اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر
ونکی:فلم وِچ تِرِیمتاں
ونکی:کَم کار آلیاں زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:زنانیاں بلحاظ کَم کار
ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں
ونکی:زنانیاں دیاں تن٘دِیراں
ونکی:زنانیاں دی تن٘دِیر
اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر بلحاظ ناں: ١

اِیہ قابلِ ذکر فلم اداکار زنانیاں دی ہِک اکّھر دے حساب نال تن٘دِیر ہِے، اِین٘دے وِچ صرف اُوہ اداکار زنانیاں رَلّے ہوئے ہِن جِنّھاں دے ناں دا پہلا اَکّھر "الف" دے نال شروع تِھین٘دا ہِے۔ اِیں تن٘دِیر وِچ کُجھ اداکار زنانیاں فلماں اَتے ٹیلی ویژن سیریل وِچ اپݨے کردار دی پارُوں وی مہان٘دریاں ہِن اَتے اِیں وجہ کنوں اِیں تن٘دِیر اَتے ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر، ݙُونہائیں وِچ رَلّے ہوئے ہِن۔ 

اداکار زنانیاں اَتے بعض ویلے اداکار یا اداکارائیں تِرِیہے الفاظ ہِن، اداکار زنانیاں کِیتے ورتے وین٘دے ہِن۔ 

* آئرین ڈیونی (1898–1990)
* آئرین کارا (ڄَمَّݨ دا سال: 1959)
* آدرے ہیپبورن (1929–1993)
* الزبتھ بینکس (ڄَمَّݨ دا سال:1974)
* ایلن بارکن (ڄَمَّݨ دا سال: 1954)
* اتھیل بیریمور (1879–1959)
* این بیکسٹر (1923–1985)
* انجیلا باسٹ (ڄَمَّݨ دا سال: 1958)
* اینیٹ بینینگ (ڄَمَّݨ دا سال: 1958)
* این بینکرافٹ (1931–2005)
* اماندا بلیک (1929–1989)
* این بلیتھ (ڄَمَّݨ دا سال: 1928)
* اولیو بورڈین (1906–1947)
* ایرن گرے (ڄَمَّݨ دا سال: 1950)
* این ہیتھ وے (ڄَمَّݨ دا سال: 1982)
* این ہارڈنگ (1901–1981)
* ایمی ارونگ (ڄَمَّݨ دا سال: 1953
* الزبتھ ہرلی (ڄَمَّݨ دا سال: 1965)
* الیانور بورڈمین (1898–1991)
* ایلس بریڈی (1892–1939)
* ایلسا میلانو (ڄَمَّݨ دا سال: 1972)
* این ملر (1923–2004)
* آیلین برنان (1932–2013)
* ایلن بیرسٹین (ڄَمَّݨ دا سال: 1932)
* ایلن کوربی (1911–1999)
* اماندا بئنیس (ڄَمَّݨ دا سال: 1986)
* ایڈی ایڈمز (1927–2008)
* ایڈلی مارا (1923–2010)
* الزبتھ مانٹگومیری (1933–1995)
* الزبتھ پینا (ڄَمَّݨ دا سال: 1961)
* الزبتھ پرکنس (ڄَمَّݨ دا سال: 1960)
* جای لارین ایڈمز (ڄَمَّݨ دا سال: 1971)
* جولی ایڈمز (1926–2019)
* شہرہ آغداشلو (ڄَمَّݨ دا سال: 1952)
* جیسکا البا (ڄَمَّݨ دا سال: 1981)
* لولا البرائٹ (1924–2017)
* جین الیگزینڈر (ڄَمَّݨ دا سال: 1939)
* خاندی الیگزینڈر (ڄَمَّݨ دا سال: 1957)
* ساشا الیگزینڈر (ڄَمَّݨ دا سال: 1975)
* تتیانہ علی (ڄَمَّݨ دا سال: 1979)
* ڈیبی ایلن (ڄَمَّݨ دا سال: 1950)
* الزبتھ ایلن (اداکارہ) (1929–2006)
* جوان ایلن (ڄَمَّݨ دا سال: 1956)
* کیرن ایلن (ڄَمَّݨ دا سال: 1951)
* نینسی ایلن (اداکارہ) (ڄَمَّݨ دا سال: 1950)
* کرسٹی ایلی (ڄَمَّݨ دا سال: 1951)
* جون ایلیسن (1917–2006
* سوزی امیس (ڄَمَّݨ دا سال: 1962)
* گیلین اینڈرسن (ڄَمَّݨ دا سال: 1968)
* لونی اینڈرسن (ڄَمَّݨ دا سال: 1945)
* میلوڈی اینڈرسن (ڄَمَّݨ دا سال: 1955)
* جینیفر انیسٹن (ڄَمَّݨ دا سال: 1969)
* این آرچر (ڄَمَّݨ دا سال: 1947)
* ایو آرڈین (1908–1990)
* ایوان کریگ (1937–2015)
* پیٹریسیا آرکیٹ (ڄَمَّݨ دا سال: 1968)
* روزانا آرکیٹ (ڄَمَّݨ دا سال: 1959)
* جین آرتھر (1900–1991)
* الزبتھ ایشلے (ڄَمَّݨ دا سال: 1939)

* ایشلے آلسن (born 1986)
* میری استور (1906–1987)
* نیکی ایکوکس (ڄَمَّݨ دا سال: 1975)
* شبانہ اعظمی (ڄَمَّݨ دا سال: 1950)   ۔  ونکی:اداکار زنانیاں دی تن٘دِیر ۔ 

ونکی:زنانیاں دیاں تن٘دِیراں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں
ونکی:اداکار زنانیاں
ونکی:اداکارائیں دی تن٘دِیر
سرائیکی خاکہ نگاری

سرائیکی وسیب وِچ سرائیکی ادیباں، دانشوراں، افسانہ نگاراں اَتے ٻئے اصناف وِچ لکّھݨ آلے مصنف / مصف زنانی دی شخصیّت نگاری اَتے مرقع نگاری آلی پوتھی کوں خاکہ نگاری آکھیا وین٘دے سرائیکی لوک ادب وِچ سرائیکی خاکہ نگاری کُوں وی ٻہوں اہمیّت حاصل ہے۔

## تعارف
خاکہ جینکوں انگریزی وچ Sketch یا Pen Portrait وی آکھیا ویندے۔ اردو وچ اینکوں خاکہ نویسی، شخصیت نگاری اتے مرقع نگاری وی آکھیا ویندے۔ سکیچ، مصوری دی اصطلاح ہے جیندے وچ لکیراں دی مدد نال کہیں بندے دے چہرے مہرے کوں واضح کیتا ویندے۔ ادب دی ایں صنف وچ وی لفظالی دی مدد نال مصوری دیاں لکیراں وانگوں خاکہ نگار کہیں شخصیت دا خاکہ بݨیندے تاں شخصیت بارے نمایاں عکس نظر آوے۔

## خاکہ نگاری دے لوڑاں
خاکے وچ غیر ضروری تفصیل، معلومات یا واقعات دی ضرورت نی ہوندی۔ خاکے، سوانحی اتے تعارفی مضامین وچ فرق ہوندے۔ سوانحی مضمون وچ، سوانحی حالات واقعات بنیادی اہمیت رکھدن۔ جاں جو خاکے وچ کہیں شخصیت دے اعمال افعال اوندی صورت سیرت، اوندی حیاتی بارے روشن اتے تاریک پہلو سامݨے گھن آیا ویندے۔ خاکے وچ ہلکا طنز و مزاح اور باریک نکتہ بیانی ٻہوں ضروری ہوندی ہے۔ خاکہ ہک اینجھی صنف ہے جیندے وچ کہیں شخصیت دا شگفتہ انداز وچ میچا گھدا ویندے۔ کہیں وی شخصیت کوں بالکل انویں دا انویں پیش کرݨا جینویں اوہے خاکے دی بنیادی صفت ہے۔

## سرائیکی ادب وِچ خاکہ نویسی
سرائیکی ادب وچ خاکہ نویسی ابتدائی پندھ کریندی پئی ہے۔ سرائیکی غیر افسانوی نثر یا سرائیکی نثری ادب وچ ایں صنف دی ٻہوں تکھیری جاء بݨدی نظردی ہے۔ اے صنف اردو توں سرائیکی نثری ادب وچ شامل تھئی ہے جیندے بارے ڈاکٹر انور سدید لکھدن:

’’خاکے دا مقصد شخصیت دی متوازن عکاسی، تہذیبی حقائق انکشاف اتے شخصی تاثردگی فنکارانہ پیش کش ہے۔‘‘ 

## خاکے دا مقصد
خاکے توں مراد کہیں شخصیت بارے ڄاݨ وندی ہوندے ایں طرحاں نال جو کہیں شخصیت دے پورے نقش، عادات، خیالات، اوندا پورھیا، اوندا مزاج، اوندیاں خوبیاں، خامیاں، توازن دے نال پڑھݨ کوں ملن اتے شخصیت بارے سب کجھ کہیں خاص اسلوب وچ بیان کیتا ڳیا ہووے۔ جے کہیں شخصیت بارے ڳالھ چسولے انداز نال بیان کیتی ونڄے تاں اے زبان دے ورتارے دی تخلیقی سطح ڳݨی ویندی ہے۔ کیونجو زبان دا عام قاعدے توں انڄ تھی کے استعمال لفظ یا فقرے کوں تخلیقی دائرے وچ گھن آندے۔ نثر وچ جیکر ایں طرحاں دی خوبی پیدا تھی ونڄے تاں اینکوں تخلیقی نثر آکھیا ویندے۔

## سرائیکی ٻولی وِچ اَغاز
سرائیکی نثر وچ خاکہ نویسی دی ابتداء مختلف ادبی رسالیاں وچ خاکے لکھے ڳئے۔ ہݨ تک ایں صنف وچ گݨتر دی دیاں کتاباں چھپین۔

## خاکے نگار
قاصر فریدی ( جوان تاں ڈیکھ)

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی آپ بیتی

* سرائیکی سوانح عمری

* سرائیکی سیرت نگاری

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی سوانح عمری

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
سرائیکی انشائیاں دی تن٘دِیر

اِیہ ہِک نا مکمل تن٘دِیر ہِے اِین٘دے وِچ تُساں دُرُست حوالیاں دے نال وَدھارا کر تے وکیپیڈیا دے سرائیکی شعبے وِچ اپݨاں حِصّہ پاء تے ٻان٘ہہ ٻیلی بݨ سڳدے ہِیوے۔

## اشائیہ نگاری
’’انشائیہ ہک اینجھی صنف ہے جیندے وچ نہ صرف تازگی دا سب کنوں ڈھیر مظاہرہ کیتا ویندے بلکہ تازگی دے ذرا جھیٔں گھٹ احساس دی وجہ نال انشائیہ آپݨے فنی مقام توں تلے ڈھہ ویندے۔ تازگی توں مراد محض اظہار تے ابلاغ دی تازگی نھیں بلکہ تازگی توں مراد موضوع تے نقطہ نظر دا اینجھا انوکھا پن ہے۔ جیڑھا جو حیاتی دی یکسانیت تے ٹھہراؤ اڳاں ودھ کے ماحول دا نویں سروں جائزہ گھنݨ تے مائل کریندے۔‘‘ 

## کُجھ چھپیل سرائیکی انشائیاں دی تن٘دِیر

* سن ۱۹۸۶ء وچ ’’سرائیکی انشایئے‘‘ ناں نال محمد اسلم میتلا دی کتاب شائع تھئی ایہ۔
* سرائیکی انشایئے محمد اسلم میتلا، میتلا پبلی کیشنز، ، نعمت والا، جہانیاں، ۱۹۹۱ء
* بٹھ پیا سونا، دلشاد کلانچوی، اکادمی سرائیکی ادب، بہاولپور، ۱۹۸۷ء
* وسیب رنگ، محمد اسلم میتلا، میتلا پبلی کیشنز، نعمت والا، جہانیاں، ۱۹۹۱ء
* مٹھڑے تیر، (جزوی)، راہی گبول، سانول سرائیکی ادبی اکیڈمی، ڈیرہ شمس، ۱۹۹۲ء
* تل وسیب، رانا سردار احمد سعید، رابا پبلی کیشنز، داراب پور، جلال پور پیر والہ، ۱۹۹۲ء
* بکھ دا مخول، ابو البشر شاہ جیلانی، سانول سرائیکی ادبی اکیڈمی، دیرہ شمس، ۱۹۹۲ء
* جھلار، ڈاکٹر محمد سلیم ملک، سرائیکی ادبی اکیڈمی، بہاولپور، ۱۹۹۳ء
* گُجھے دَھک، منظور احمد اعوان، سنجوک سرائیکی ادبی سنگت،
* آسوں پاسوں، رانا سردار احمد سعید، داراب پور، جلال پور پیر والہ، ملتان، ۱۹۹۴ء
* ݙسکیاں تے ٹھکارے، ابن الامام شفتر، جھوک پبلشرز ملتان، ۲۰۰۹ء
* سوجھلا، ڈاکٹر گل عباس اعوان، جھوک پبلشرز ملتان، ۲۰۰۹ء
* اولڑݨاں، عبدالباسط بھٹی، ملتان انسٹیٹیوٹ آف پالیسی اینڈ ریسرچ، ملتان، ۲۰۱۱ء
* مُسکار، ڈاکٹر خالد اقبال، کتاب دوست، ملتان، ۲۰۱۲ء
* اَکھ، مریم حفیظ گھوٹیہ، ادارہ تحقیقات زبان و ادب، بہاولپور، ۲۰۱۶ء
* پارتاں، ڈاکٹر نواز کاوش، چولستان علمی و ادبی فورم، بہاولپور، ۲۰۱۷ء
* مُرکݨیاں، غلام فرید، سپت سندھو پبلی کیشنز، ڈیرہ اسماعیل خان، ۲۰۱۷ء

## سرائیکی انشائیہ نگاراں دا پورھیا
سرائیکی وسیب دے انشائیہ نگاراں نے انشائیہ لکھ تے نثر وچ اضافہ کیتے۔ انہاں موضوعات آپݨے وسیب وچوں گھدن۔ لکھتاں وچ زبان و بیان دی سادگی ہے۔ شگفتہ انداز وچ ہر انشائیہ نگار، آپݨی کوشش وچ کامیاب رہیٔے۔ انشائیہ، مضمون نگاری کنوں انڄ ہک صنف ہے۔ چنڳے انشایئے دی ایہ خوبی ہوندی ہے جو او اچل چیت کتھاہوں شروع کیتا ونڄ سڳدے جاں جو مضمون دی تمہید ہوندی ہے۔ مضمون ہک خاص منصوبہ بندی دے مطابق لکھیا ویندے تے انشائیہ غیر روایتی انداز نال، بے تکلفانہ اسلوب دا تقاضا کریندے۔ مضمون طویل لکھیا ویندے جاں جو انشایئے دی ہک خوبی اوندا مختصر ہووݨ ہے۔ مضمون ہر طرح نال مکمل ہوندے۔ تاہم انشائیہ دی عدم تکمیل ایندی خوبی ڳݨی ویندی ہے۔ انشایئے وچ انشائیہ نگار دی ذات شامل ہوندی ہے مگر مضمون وچ اینجھی کوئی شرط نھیں ہوندی۔ مضمون مزاحیہ ہو سڳدے مگر انشایئے وچ صرف ہلکی پھلکی شگفتگی تے اسلوب دی تازہ کاری ضروری ہوندی ہے۔

مضمون وچ اصلاح یا تنقید دا پہلو نمایاں ہوندے۔ جاں جوانشایئے وچ تخیّل آرائی تے خیال آفرینی ضروری ہوندی ہے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی انشائیہ نگاری

* سرائیکی مضمون نگاری

* سرائیکی طنز تے مزاخ

* سرائیکی مکتوب نگاری

* سرائیکی سفرنامہ

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب
۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں تن٘دِیراں
ونکی:سرائیکی کتاباں دیاں تن٘دِیراں
ونکی:لوک ادب
۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت
۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب
۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری
۔
سرائیکی پن٘دھ وِہاݨی

سرائیکی وسیب وِچ سرائیکی ادیباں، دانشوراں، افسانہ نگاراں اَتے ٻئے اصناف وِچ لکّھݨ آلے مصنف / مصف زنانی جِہڑیلے کوئی پن٘دھ / سفر کرین٘دِن تاں اُوں پن٘دھ دا احوال لکھین٘دِن جیکُوں ادب دی ٻولی وِچ سفرنامہ / پن٘دھ ویہاݨی آکھیا وین٘دے سرائیکی لوک ادب وِچ سرائیکی سفرنامہ / پن٘دھ ویہاݨی کُوں وی ٻہوں اہمیّت حاصل ہے اَتے اِین٘دے لِکّھت کار اپݨے پن٘دھ ویہاݨیاں دے وِچ لوک قصّے، لوک کہاݨیاں اَتے ٻیا مواد وی شامل کرین٘دے پئے ہون٘دِن۔

## تعارف
گذریل پندھ ویہاݨی حالات واقعات کوں ضابطۂ تحریر وچ گھن آوݨ دا ناں سفر نامہ ہے۔ سفر نامہ جیندے راہیں لِکھݨ والا کہیں علاقے، خطے دی سیر کراوے اتھوں دے لوکاں، حالات، موسماں اتے کئی طرحاں دے واقعات بارے خاص معلومات ایں طرحاں بیان کرے جو پڑھݨ والا ایں سیر سفر کوں دلچسپی نال پڑھے تے محسوس کرے۔ معروف تنقید نگار، محقق انور سدّید ایں بابت لکھدن:

’’سفر نامہ، سفر دے تاثرات، حالات اتے کوائف دی کھتونی ہوندے۔ فی طور تے سفر نامہ اینجھا بیانیہ ہے جیندے راہیں سفر نامہ نگار/ پاندھی، پندھ ویہاݨی دے دوران یا چھیکڑ تے آپݨے مشاہدات، کیفیات کوں واردات قلبی نال ترتیب ݙے تے پیش کریندے۔‘‘ 

## سفرنامے دیاں شرطاں
سفر نامے دی بنیادی شرط کہیں علاقے، خطے دا وکھرا پن ہوندے جیندے بارے پاندھی کوں مکمل جغرافیائی معلومات ہووݨیاں ضروری ہن۔ ایندے نال نال اوں علاقے، ملک دی تہذیب ثقافت تمدن بارے ڄاݨ وندی اتے تقابل دی صلاحیت، پاندھی اینجھیاں معلومات مہیا کرے جوپڑھݨ والاپاندھی دے نال نال ٹردا ڄُلے تے چَس چیندا راہوے۔ علاقے دا خطے دی منظر کشی خوبصورت انداز نال بیان کرے۔

’’ہک معیاری سفر نامہ آپݨی مقبولیت دے لحاظ نال ناول یا افسانے توں گھٹ اہم نی ہوندا۔ انگریزی تے اردو ادب وچ سفر نامہ ہک منفرد تے مستند صنف دی حیثیت اختیار کرچکیئے۔‘‘

## سرائیکی ادب وِچ سفرنامے دا پن٘دھ
سرائیکی ادب وچ سفر نامہ آپݨے موہری پندھ وچ اگتے ٹردا ݙسدے۔ کوہ غم، فقیر محمد عارف ۱۸۸۱ء تے ۱۸۸۴ء دے وچکار منظوم انداز وچ لکھیئے۔ ایندے بعد غلام حسین زائر کربلائی ۱۹۳۵ء، ’’سفر نامہ ایران و عراق‘‘ تے شاہ پور دُرٹہ (لیّہ) دے سیّد امام علی شاہ شفین دا زیارت بارے لکھیا سفر نامہ شاعری اتے نثر وچ لکھیا ہویا ہے۔ معروف شاعر صوفی فیض محمد دلچسپ دا سفر نامہ حج ۱۹۸۶ء، خان محمد معراج (۱۹۸۹ء) دا سفر نامہ حج ۱۹۸۹ء وچ چھپ چکیئے۔ بہار ملتانی، مولانا نور احمد فریدی وی سفر نامہ لکھݨ والیاں وچ شامل تھیندن۔ حضرت خواجہ فریدؒ دیاں سفر حج دیاں کیفیات اُتے مبنی کافیاں کوں سفر حج کافیاں شمارکیتا ویندے۔

## مذہبی سفرنامے
’’مذہبی پندھ ویہاݨیاں وچوں کجھ اینجھیاں تاریخی پندھ وہاݨیاں دی ہن جنہاں چھاپے خانے دیویلݨے دی کٹھالی نی بھوڳی۔ تہوں او موہری مذہبی منظوم پندھ ویہاݨی دے تاج فضیلت دے اعزاز اوّلیت کنوں وانڄیاں رہ ڳیٔن۔ جینویں جو لال سونہارا وستی بونگا رمضان دے فقیر محمد عارف دی اَݨ چھپیل پندھ وہاݨی ’’کوہ غم‘‘ دی مثال ݙتی ونڄ سڳدی ہے کئی پندھ ویہاݨیاں، کتابچیاں، پمفلٹ نظماں، کافیاں دی صورت وچ وی موجود ہن جنہاں کوں کتاب دے زمرے وچ شامل نی کیتا ونڄ سڳدا۔‘‘

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی سفرنامیاں دی تن٘دِیر

* سرائیکی خاکہ نگاری

* سرائیکی آپ بیتی

* سرائیکی سوانح عمری

* سرائیکی سیرت نگاری

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب
۔ 
ونکی:لوک ادب
۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت
۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب
۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری
۔
سرائیکی سفرنامیاں دی تن٘دِیر

سرائیکی لوک ادب وِچ سرائیکی سفرنامہ / پن٘دھ ویہاݨی کُوں وی ٻہوں اہمیّت حاصل ہے اَتے اِین٘دے لِکّھت کار اپݨے پن٘دھ ویہاݨیاں دے وِچ لوک قصّے، لوک کہاݨیاں اَتے ٻیا مواد وی شامل کرین٘دے پئے ہون٘دِن۔ تَلّے اَساݙی سرائیکی وسیب دے مصنفاں دے لکّھے ہوئے کُجھ سفرنامیاں دی تن٘دِیر ݙِتّی ڳئی ہِے۔ اِیہ ہِک نا مکمل تن٘دِیر ہِے اِین٘دے وِچ تُساں دُرُست حوالیاں دے نال وَدھارا کر تے وکیپیڈیا دے سرائیکی شعبے وِچ اپݨاں حِصّہ پاء تے ٻان٘ہہ ٻیلی بݨ سڳدے ہِیوے۔

## اڄوکے دور دے سفرنامہ نگار
اڄوکے دور وچ ٻئے سفر نامہ لکھݨ والیاں وچوں پروفیسر شوکت مغل، اختر بلوچ، ظہور احمد دھریجہ، ابن کلیم احسن نظامی، سانول فریدی، بشیر دیوانہ، مجاہد جتوئی، حفیظ طاہر گھوٹیہ، دے سفری احوال دی پندھ ویہاݨی انڄو انڄ اخبارات، رسائل وچ چھپ چکیٔن۔

## کُجھ چھپیل سفرنامیاں دی تن٘دِیر

* ہݨ تک چھپیل سفر نامیاں دی تندیر کجھ ایں طرحاں ہے۔
* پیت دے پندھ، محمد اسماعیل احمدانی، سرائیکی پبلی کیشنز ۱۹۶۰ء
* ویندیں وڳدیں، ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز، س، سرائیکی پبلی کیشنز مظفر گڑھ، ۱۹۸۶ء
* پَکھی واس، ممتاز حیدر ݙاہر، سوجھلا، اشاعتی ادارہ، رحیم یار خان، ۱۹۸۶ء
* روہی لیر کتیر، محمد اعظم سعیدی، سرائیکی ادبی سنگت کراچی، ۱۹۸۹ء
* کوکدے پندھ، کرلاندے پاندھی، عبدالباسط بھٹی جھوک پبلشرز خان پور، ۱۹۹۲ء
* پندھیڑو، جہانگیر مخلص، بیکن بکس ملتان ۱۹۹۷ء
* ڈاکٹر حمید الفت ملغانی، پاندھی پچھاں واٹیں تکاں، سنجوک پبلی کیشنز ملتان، ۱۹۹۸ء
* نذیر لغاری، سینے جھوکاں دیدیں دیرے، سنگ مل، لاہور، ۲۰۰۱ء
* محمد رمضان طالب، سفر سوہݨے دیس دا، فرید سرائیکی سنگت، ڈیرہ غازیخان، ۲۰۰۴ء
* مزار خان، ککھ دی کہاݨی، سانجھ پبلی کیشنز، لاہور، ۲۰۰۷ء
* محبوب تابش، رول گابا، سرائیکی ادبی بورڈ، ملتان ۲۰۰۷ء
* صادق محمد خان عباسی (خامس)، حج صادق، ملتان انسٹیٹیوٹ آف پالیسی اینڈ ریسرچ ملتان، ۲۰۰۹ء
* قاسم سیال، پندھ پندھیڑو دے، سرائیکی ادبی بورڈ ملتان، ۲۰۰۸ء
* پروفیسر شوکت مغل، دبّی ڈھائی کوہ، جھوک پبلشرز ملتان، ۲۰۱۰ء
* پروفیسر شوکت مغل، ملتان کنوں پٹیالے تئیں، جھوک پبلشرز ملتان، ۲۰۱۴ء
* قاسم سیال، میݙا عشق وی توں، الکتاب گرافکس ملتان، ۲۰۱۶ء
* حفیظ گھوٹیہ، من مکہ دید مدینہ، ادارہ تحقیقات زبان و ادب، بہاولپور، ۲۰۱۶ء
* ابن کلیم احسن نظامی، دِلّی یاترا-2، ١٩٩٧ء دا سفرنامہ بحوالہ انٹرنیشنل سرائیکی کانفرنس نیو دہلی (بھارت)۔ جھوک پبلشرز ملتان، ٢٠١١ء

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی سفرنامہ

* سرائیکی خاکہ نگاری

* سرائیکی آپ بیتی

* سرائیکی سوانح عمری

* سرائیکی سیرت نگاری

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

ونکی:سرائیکی لوک ادب دیاں تن٘دِیراں
ونکی:سرائیکی کتاباں دیاں تن٘دِیراں

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب