غافل سیٹھ تے نمک حرام نوکر

راج کمار ملک ݙسیا جو میݙے کول موجیؔ دی نظم’’ غافل سیٹھ تے نمک حرام نوکر‘‘ وی موجود ہے۔ میںاوندا وی پرنٹ گھن گھدّا۔

ملتان آ کے میںدلنور نور پوری کوں نظم ’’پیسہ‘‘ ݙکھالی تاں اُوں ݙسیا جو ایہ نظم تاں راج کمار ملک میں کنوں گھن ڳیا ہا۔ ایہ نظم چوتھی واری دلنور پبلی کیشنز نور پور نورنگا ولّوں 1994ء اِچ چھپی ہئی تے تلویں نظم پہلی واری مارچ1990ء وچ زبیر بُک ہائوس اینڈ جنرل سٹور جام پور (ضلع راجنپور) چھاپی ہئی۔

نظم ’’غافل سیٹھ تے نمک حرام نوکر‘‘

ٹالُو بالُو تھئے بھائیوال 

ٻیٹھے ساری مݙی ڳال

پورا سال سُچیندے رہ ڳئے

ڳالھیں روز پکیندے رہ ڳئے

حال حوال ونڈیندے رہ ڳئے

پکیاں ڳالھیں پئے جنجال

پینتری پینتری سو رلیونیں 

کٹھا ست ہزار کیتونیں

کوٹھی شہروں ٻاہر کڈھیونیں

مارن لڳے ڈھیر گھٻال

وݨجا سودا سود منیاری

جنساں کپڑے مݙی ساری

بݨ ڳئے پکے شاہ وپاری

پا کے ڳل وچ کئی جنجال

جاہ جاہ توں سودا آیا 

کلکتے دا مال منگوایا

آ ڳیا سبھو مال ودھایا

لوکیں سمجھا ہے سٹھال

ہلدی چُلدی ݙیکھن دکان

ہر کئیں سٹی آن امان

دھن پرائی دی کوڑی شان

موج کیتونیں ݙو ترے سال

سٹ امان اُدھار چلیندے

سُنڄاں ساوا نہیں پرکھیندے

جیڑھا آوے گھدی ویندے

بھانویں ہووے محض کنگال

ودھیا کم گُلیونیں نوکر

چھی ست اَٹھ رکھیونیں نوکر

المئیںنیک ملیونیں نوکر

ہک نہ نکھتا نمک حلال

ہک ݙوجھے توں خاص خاص

ٹھڳ ولایتی ٹھاکر داس

چُکے اَکھ تے جھُڳا ناس

سب کوں ݙتس چال سکھال

چانوِن روکڑ کھانوِن میوا

ݙمبھے ‘ ݙاسو ‘ ݙیپا ‘ ݙیوا

سُنڄ کریندے سدّھو سیوا

گھانگے لیندے پرب دیال

کجھ نوکر کجھ کھا ڳئے یار

مالک ݙونہیں تھئے گنوار

کچھِّن ڳلیاں پِھرِن بازار

رہن مست ہُنال سیال

سارا ݙینہہ پئے ٹورا اَلانوِن

ہٹی تے نہ پھیرا پانون

سنجھا تھیندے چکلے جانِون

پُھوکِن رنڈیاں سُݨن قوال

ہِن کھیݙݨ دے شوقیں ݙونہیں

وردی پیندن خاکی ݙونہیں

کھیݙن کرکٹ ہاکی ݙونہیں

کم دے ویلھے والی بال

بعزے ونڄ تے کھیݙن چِدّے

ٹَک مریندے ݙنگے سِدھے

پیسے ݙتے پیسے گھدے

پیسے دا نہ ریہا خیال

بُھل ڳئے ویچݨ ڳڑ تے تیل

چڑھ ڳئے جُوئے بھنّی چیل

ٹالُو مارے نِت پھتریڑ

بالُو ہر دم کڈھے خال

کھیݙ کے جو لانوِن سُوٹا

ٹالُو پُھوتی بالُو ٹُوٹا

اپݨا آپ کڈھیونیں ٻوٹا

چندری رَن دے چندرے ٻال

ہَولے ہَولے پئے ڳیا کستا

ہک کّپِن پیا ویچِن سستا

ہٹی دا ہُݨ کیڑھا رستہ

جیݙوں کیݙوں تھیا نڳال

سبھے عیب کریندے رَلّے

مݙی مُفت ونڄیندے رَلّے

اپݨی پاڑ کڈھیندے رَلّے

ہِکا بانی ہِکا چال

ݙوترئے سال اُڈیندے رہ ڳئے

رَج رَج موج کریندے رہ ڳئے

نوکر مال کپیندے رہ ڳئے

کیتی چوتھے سال سنبھال

ہٹی ساری تھئی صفا

بِن پیسے ڳیا مال وِکا

تھی ڳیا سونا سُنڄ سوا

غفلت وچ ونڄائے لعل

جیݙوں کیݙوں پئے ڳئی روݨ

نہ ہلدی نہ مرچاں لُوݨ

باقی لاتھے چھڄ پروݨ

اَٹا مٹی چیکڑ دال

ہتھ پُراݨ کچ کروڑ

گھنگر پتھر مِٹی دُھوڑ

تݙیاں پکھیاں جھاڑو پُھوڑ

دریاں ستھریاں منج کٻال

…………

……………

ݙند نہ کھٻے چک نہ پھٻے

کھوکھے گُونیاں لوہے دے تھال

جیڑھی شئے کوں ݙیکھݨ ویندے

جوڑ وٹھوہاں ݙنگ مریندے

ہتھ چھکیندے جھاتی پیندے

ہر ہِک شئے دی لہی سنبھال

پُھوکے ݙے ونڄ ٻیٹھے پھوک

ڈٹھی خالی خت صندوق

لڳی سینے وچ بندوق

یاریں گھتّی لُڈھ پخال

ٹالو بالو مارن دھانہیں

سڄݨ سارے طمعے تائیں

کِھلِّن نوکر رونوِن سائیں

نکلِن ہنجوں وہن نڳال

آ ڳئے لوک ݙساور والے

سندھ پنجاب پشاور والے

دُرکدے آئے ڈراول والے

کڈھیا کالو کالا کال

سب کوئی پیا دولت کوں جھکے

ٹالو بالو ٻیٹھن بُکھے

ٻال کھانون ٹُکر سُکے

نہ ہا ساگ نہ رہی دال

پَلّے کجھ نہیں ݙیواں کیا

سب کوئی کھپ کھپ ٹُردا تھیا

جتھوں آیا اُتھوں ڳیا

چٹی پئی کرائے دی نال

بس موجیؔ نہ ڈھیر ودھا

سچ آہدن لوک دَنا

تھوڑی رَہا تے جھل پِلا

تے ڳل وچ پا نہ ڈھیر جنجال

جیکوں اَڄ مختار بݨیُس

سڄݨ بݨ تے یقین کریسیں

جیندے ہتھ وچ کنجیاں ݙیسیں

اوہو گھنسیا مال سنبھال

جیکر کھولیں کوٹھی‘ کڈھیں ہٹّی

جیکر ول تئیں کلّھی سٹّی

نوکر نہیں کھویندے کھٹّی

تیکوں ݙیون کر کنگال

جیکر یار کریندیں کھیتی

کھیتی سمجھیں سر سیتی

او تاں کم ہِئی والیں چھیتی

نہ اپݨے آپ کوں کر نڈھال

کھیتی ویسیں کلھی چھوڑ

ٻیلی ݙیسنیاں ٻیڑی ٻوڑ

سِٹّے گھنسیا سب لپور

بچسیا ٹانڈے بُھوں پلال

غافل تھی تے غافل ٻہیں

اپݨی شئے دی سُدھ نہ لہیں

جے منجھیں دے وچ خود نہ رہیں

پاندے پی ویسن دھݨوال

آپ کوں آپ اُٹھالو بھیّا

اپݨیاں اَکھیں بھالو بھیّا

اپݨی شے سنبھالو بھیّا

جیکر آپ نہ رکھسیں خیال

پیسے پی تے مݙیاں پیندے

مݙیاں پی تے مِترنہ تھیندے

آخری موجیؔ چِٹّے ݙینہہ دے 

تارے ݙیسن یار ݙکھال

میں راج کمار ملک کنوں پُچھیا جو موجیؔ دا کئی ٻیا کلام مِل ویسی ‘تاں اُنہاں ݙسیا جو دِلّی دے ہک شاعر کول اوندا مطبوعہ کلام موجود ہے ۔ میں کوشش کریساں جو اوہ شاعر اُوں تقریب وچ اوہ کلام سݨواوے ‘جہڑی تہاݙے اعزاز وچ بہاول پور بھون وچ آݙت وار کوں تھیسی۔

ڳالھیں وچ وخت گزرݨ دا پتہ نہ لڳا ۔ ہُݨ ݙوپہراں دا ویلا تھی ڳیا ہا ۔ سئیں راج کمار ݙوپہراں دا کھاݨاں سئیں فرید پیرزادہ دی فرمائش تے منگایا ۔ کھاݨاں آیا تاں او’’ بھٹورے چھولے‘‘ تے مشتمل ہئی ۔ بَھٹورے ساݙی ݙولی روٹی وانگ ہوندن ۔ پولے تے مال پوڑے جیݙے ‘پر سلوݨے۔ اِنہاں کوں چھولیاں نال کھادا ویندے ۔ ایہ دِلّی دی خاص ݙش ہے جیندے مزے کنوں فرید پیرزادہ پہلے دے ڄاݨو ہن ۔ کھاݨاں کھا کے ٻہوں چس اَئی ۔ اَڄ دفتر وچ ساݙے آوݨ دے بعد کئی واری مینہ وُٹّھا۔ وقفے وقفے نال ݙو وڄے توں پنج وڄے تئیں تاں وَلا وَلا بارش تھئی ۔ کݙانہیں ہولے ہولے کݙانہیں زور دار ‘ پتہ لڳا جو ایں ساوݨ وچ ساوݨ نھیں لڳا۔ تہوں اَڄ دے مینہ کوں بھڳوان دی رحمت آکھیا ڳیا ۔ ایہ بارش سال بعد تھئی ہئی۔

ݙوپہراں دے کھاݨے دے بعد سئیں راج کمار ملک ݙسیا جو ہُݨیں ہُݨیں دِلّی وچ سندھی کانفرنس اِچ شریک تھی کے آئن ۔ جتھاں اُنہاں ہک مختصر مضمون پڑھے ۔اُنہاں آپݨاں اُوہو نِکڑا جیہاں مضمون ساکوں سُݨایا ۔ سئیں ظہور دھریجہ تے فرید پیرزادہ وی اوکوں سُݨ کے خش تھئے۔ اوہ مضمون اُردو وچ ہا پرمیں اوکوں سرائیکی وچ لکھ گھدا۔ ایہ مضمون سندھی تے سرائیکی دے لسانی سَکوَت بارے ہے تہوں میں چاہنداں جو قارئین وی ایکوں پڑھ گھنن ۔ مضمون دا سِر نانواں ہے:

سندھی سرائیکی ہِن بھرا

## حوالہ
کتاب: دِلّی ڈھائی کوہ۔ مصنف شوکت مغل، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان