open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
رِِچھ، کُتا

## قصہ
اساڈی وستی اچ ھک. زمنیدار بندہ ھا.. اونکوں کتے پالڑں دا وڈا شوق ھاـ. ولا انھاں کوں ریچھ نال وی لِڑویندا ھا.. ھک دفعہ ھک کتا پالیوس..ڈوں ترائے.مہینے اوندی وڈی داری کیتوس گھیؤ.مکھݨ.ھر شئے کھوایس.... تے ولا ریچھ آلے نال میل رکھویس ۔

میلے آلے ڈینہ اپ. چٹی پوشاک پاتے. سر تے چٹا پٹکا ٻدوس.. ولا ڈوں نوکر کتے کوں پکڑی ودے ھن... کتا  جھلیجݨ اچ نہ  اوے۔ـ.
بس کتے کوں جھوڑیونے او ٻھج تے ریچہ دے نال گیا.. ریچہ گڈھ تے ڈتے درھول.. کتا کاؤں کاَؤں کریندا لاتوس دھروکڑی گھر آن کھڑا.. او شودا تلے منہ کر تے گھر ولیا تاں کتے کوں ڈیکھ تے آکھیوس تھوک ای میڈا وی نک کپئی... تے اپڑاں وی کھادا پیتا حرام کیتی..

اج کل ملک دے حالات و کجھ اینو ے ہن۔۔۔۔
رہائشی سکیم

اونویں تاں بندے کوں ہک بیڈروم تے ہک واش روم چہیدا ہوندے، چلو پیسے ہن تاں 5مرلے ڈاہ مرلے یاول ہک کنال داگھربنڑاوے (حالانکہ کنال دی کوٹھی/بنگلے کوں سجی دنیاوچ عیاشی سمجھیاویندے) جیہڑے مغرب تے چین دیاں عمران خان گالھیں سٌنڑویندا نی تھکدا، اٌتھاں کہیں دے کول ہک ملین ڈالرتوں ودھیک رقم ہووے تاں اے تلارقم دا گھربنڑاون کوں پاپ جانڑدن تے خودفلیٹ اچ رہندن تے اوپیسہ کاروبار، فیکٹری، مل بنڑاون سانگے استعمال کریندن یاسٹاک ایکسچینج اچ انویسٹ کریندن، اٌنہاں دی سوچ مطابق گھر سانگے خرچ تھیونڑ والا ملین ڈالرضایو ویندے تے کاروبار،فیکٹری، مل سانگے خرچ تھیونڑآلاملین ڈالرملکی جی ڈی پی وچ ودھاراکریندے نال ای روزگاروی پیدا کریندے!!

عمران خان وزیراعظم نہ ہوندیں ہوئیں وی وزیراعظم ہائوس کن وڈا350کنال دامحل بنڑوائے ہٌنڑ اہدے بے گھرلوکیں دا احساس کرو، خود۔۔۔۔۔تے نورھیں کوں پئی سمجھاوے!!!!!!! (راݨا ابرار خالد)

## حوالے
ریاست بہاولپور دی زبان

سابق ریاست بہاولپور دی مقامی، ثقافتی، اکثریتی تے سرکاری زبان سرائیکی ہئی. ایندی لمبائی شمالاً جنوباً 480 کلومیٹر اے. صرف ریاست دے ہک ضلع بہاولپور دی وسعت(ضلع دا رقبہ تقریباً 25000 مربع کلومیٹر)، دی وجہ نال ایندے وچ سرائیکی دے ترئے لہجے(ملتانی، ابھیچڑی تے اوچی) ٻولے ویندن. ایندی وجہ اے ہے کہ ملک دے باقی اضلاع دی طرح اینکوں تقسیم کر کے مزید ضلعے نی بݨائے ڳئے.سابق ریاست وچ ایں زبان دے جغرافیائی اعتبار نال تے ریاست دی وسعت تے پھیلاؤ دی وجہ نال جیہڑے لہجے ٻولے ویندے ہن انہاں دی تفصیل اے ہے: -

**ریاستی/ بہاولپوری:**
اے لہجہ سابق ریاست دے دارالحکومت، بہاولپور شہر، تحصیل بہاولپور صدر، تحصیل خیر پور ٹامیوالی، ضلع بہاولنگر دے جنوبی حصے، خانقاہ شریف تے تحصیل یزمان دے شمال مشرقی حصے وچ تے سرحد پار، بھارتی صوبہ راجستھان دے نزدیکی علاقیاں وچ ٻولا ویندے. اے حصہ سابق ریاست دے بالکل درمیان وچ ہووݨ پاروں،مقامی لہجے دے اعتبار نال سرائیکی دے باقی لہجیاں دا امتزاج اے تے سرائیکی زبان دی سب توں خوبصورت شکل اے. بہاولپوری لہجہ صحرائے چولستان دے اثرات دے باوجود معمولی فرق نال خالص ملتانی (معیاری سرائیکی) لہجہ اے، حتٰی کہ سو کلومیٹر دی دوری دے باوجود ݙوہاں شہراں، ملتان تے بہاولپور دی لوکل زبان و لہجہ، الفاظ، شہری ثقافت، لوگاں دے مزاج تے رہݨ سہݨ وچ یکسانیت اے. دورِ ریاست وچ ایں لہجے کوں ریاستی تے بہاولپوری آکھا ویندا ہئی اس واسطے اتھاں ملتانی دی بجائے اوہا اصطلاح استعمال کیتی ڳئی اے جیہڑی اوں وقت وچ رائج ہئی.

**اُچوی:**
تحصل احمد پور شرقیہ، اوچشریف، مبارکپور، کوٹلہ موسٰی خاں، جانو والہ، نوشہرہ جدید، ہتھیجی، دھوڑکوٹ، ترنڈہ محمد پناہ، ضلع مظفر ڳڑھ دی تحصیل علی پور تے ضلع بہاولپور دی تحصل یزمان دے جنوب مغربی حصے مثلاً دیراوڑ تے ہاکڑا دریا دی پراݨی گزرگاہ وغیرہ دی ٻولی ، سرائیکی دا اُچوی لہجہ سݙیندی اے. اوچشریف دی قدامت دی وجہ توں ایں حصے دی ثقافت دا ہک خاص حسن اے. ماہرین ایں لہجے کوں وی ملتانی(معیاری سرائیکی) وچ شامل کریندن.

**ابھیچڑی:**
کھڑی ٻولی دی ایں سرائیکی کوں وسیب دے ݙوجھے اضلاع وچ جھنگوچی لہجہ آکھا ویندا اے. سابق ریاست دے ضلع بہاولنگر دے مشرقی، شمالی تے مغربی حصے تے ضلع بہاولپور دی تحصیل حاصل پور، تحصیل خیرپور ٹامیوالی دا علاقہ قائم پور مکمل طور تے ابھیچڑی لہجہ ٻلیندن. اے لہجہ سرائیکی دے معیاری، ملتانی لہجے توں مختلف اے.

**لموچڑی:**
سرائیکی وسیب دے ضلع راجن پور نال ملحقہ سابق ریاست دا ضلع رحیم یار خان اے جتھاں ایں ضلعے دے چاراں تحصیلاں (لیاقت پور، خان پور کٹورہ، رحیم یار خان تے صادق آباد) وچ لمے دی ٻولی یا لموچڑی سرائیکی ٻلیندی اے.ایں لہجے وچ سرائیکی دے معیاری ملتانی لہجے دی نسبت، سندھی زبان تے کلچر دا اثر غالب اے اس واسطے اے لہجہ وی، ملتانی (معیاری سرائیکی) لہجے توں مختلف اے.

**[[سرائیکی]] یا سرولی:**
سابق ریاست دے جنوب وچ بالکل آخری علاقیاں، صادق آباد، کوٹ سبزل وچ مقامی ٻولی کوں سندھ دے شمالی اضلاع گھوٹکی، کشمور، سکھر وغیرہ دی مقامی ٻولی دی طرح سرائیکی آکھا ویندے. ایں لہجے وچ سندھی دا اثر لموچڑی دی نسبت کئی گنا زیادہ اے. لفظ سرائیکی دی خوبصورتی تے ایندی تاریخی حیثیت دی بناء تے 1962ء دے اعلان ملتان دے اجلاس وچ ملتانی، ریاستی، جھنگوچی، ڈیروی، تھلوچی، ہندکی، تے باقی ناواں سمیت سرائیکی لہجے دے ناں کوں وی فہرست وچ رکھا ڳیا جیہڑا کہ بعد وچ مشترکہ اعلان دی رو نال تے اڳواݨاں دے فیصلے نال سب لہجیاں دا ہکو تے معیاری ناں "سرائیکی" تجویز پایا. تے باقی تمام علاقائی ناواں کوں منسوخ قرار ݙتا ڳیا. ہݨ اساں انہاں لہجیاں دا تذکرہ محض جغرافیائی طور تے کریندے ہیں تے انہاں علاقائی ناواں دی ہرگز کوئی اہمیت نی.
## حوالے
روحل فقیر

پ:1146ھ؍1733ء

روحل فقیر سندھ دے او شاعر ہن جنھاں دے سر تے ہمیش دی حیاتی دا تاج جگ مگ پیا کریندے ۔ آپ کنڈڑی دے درویش شاعر ہن تے ایں اپݨے دور دے سر کڈھویں شعراء وچ شمار تھیندے۔ آپ ذات دے زنگیجا ہن۔ بابے ہوراں دا ناں شاہو فقیر ہا ۔ انھاں دی تاریخ پیدائش معلوم نیں تھی سڳی البتہ تاریخی واقعات کنوں انداز لایا ونڄ سڳدے جو غالباً1733ء یا 1734ء وچ پیدا تھئے انھاندی تعلیم بارے تفصیلات نہیں ملدیاں پر انھاندے کلام کوں سامݨے رکھ تے یقین نال آکھیا ونڄ سڳدے انھاں سندھی دے علاوہ فارسی تے عربی دی تعلیم وی حاصل کیتی ۔ آپ کوں سندھی زبان تے وی کافی عبور ہئی ۔ طبیعت دے سدھے صفانے تے ہر طرح دے لوبھ لالچ کنوں دل پاک ہانے ۔ میاں غلام شاہ دے دور وچ ناظر توشہ خانہ توں ترقی کر تے وزیر دے عہدے تے ونڄ پُنے ۔ میاں غلام شاہ دے بعداوندا پتر میاں سرفراز حکومت کرݨ لڳا تاں اوندے نال انھاندی طبیعت نہ ملی وزارت چھوڑ تے اپݨے وطن تھر ونڄ تے گوشہ نشینی اختیار کتونے آپ دی حیاتی دا کجھ حصہ جودھ پور تے بیکانیر دی سیر و سیاحت وچ گزریا۔(29)

شاعری: روحل فقیر اپݨے ویلھے دے منے منائے صوفی ہن۔ انھاں دا سرائیکی کلام سوز تے درد نال بھریا ہویا ہے زیادہ سادہ تے فصیح ہے ۔ آپ دا زمانہ شاہ عبداللطیف سئیںؒ دے نیڑے دا زمانہ ہے لوکاں کوں سچ دے ݙس تے معرفت دے درس ݙیندن۔ آپ دی شاعری دا سب توں وݙا رنگ ݙوہڑے وچ ملدے۔

ز ۔زاری وچ رہن ہمیشہ توݨیں ملے دلاسہ

اے جگ بازی گردی بازی رکھیں نا پرواسا

ڈاہڈھے نال شراکت کیجھی کی تولا کی ماسا

روحل تھی رضا تے راضی پیسن سکھ سوا سا(30) 

### سی حرفی :
الف اللہ کر یاد سدا نت وحدت وچ گزاریں

جیوݨ دے ہن چار ݙیہاڑے خام خیال نہ گاریں

اے دنیا دھوتی سب جگ مویا چیت چلیں مت ہاریں

روحل راہ فقیری دے وچ غفلت منڑوں وساریں(31)    

### (کافی)
نینہ لڳا من پیارے دا

پیارے دا کلنگی وارے دا

سبھناں لوکاں نوں موت مریندی

عاشق قتل نظارے دا

چندر کھڑیا سارا عالم ݙیکھے

میں ݙیکھاں رُخ پیارے دا

ہردم خیال کھل ریہاسے

ہکوئی گل ہزارے دا

روحل رین ہجر دی ڳئی اے

ݙونڈھ لدھاگھر سارے دا

روحل فقیر ہک بلند پایہ صوفی شاعر ہن۔ آپ سندھ دے مشہور صوفی بزرگ حضرت شاہ عنایت دے خاص مرید ہن۔ آپ دنیا داری ترک کرکے فقیری اختیار کر گھدی ہئی۔ آپ اللہ سوہݨے دے سوا کہیں ٻئے دی ڳول کوںپاݨی دی مندھاݨی تے کوڑ کہاݨی آہدن۔

### نمونہ کلام
دنیا ڈھونڈھ تے طالب کتے سبھناں مل کر تاݨی

ہݙی تے ہوݙ انہاندی وڈھدیں عمر وہاݨی

اندھیاں در اللہ دا چھوڑیا پئے ولوڑن پاݨی

روحل راہ ربانی ٻاجھوں ٻئی سب کوڑ کہاݨی(59)

## حوالہ
کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان
ریاست دی نقل (حکایت)

ریاست دی نقل

اساں اُتھاں پجے تاں ہک وسوں ریاست دی نقل پئی کریندی ہئی

اِتھاں بہوں سوہنڑے لوک ہِن سادے محبتی'تریمتیں بالیں جوانیں دا آدر'بڈھڑیاں دی عزت'اوہ میلہ ڈیکھنڑ ویندن منڈوا ڈیکھنڑ آندن'عشق کریندن عاشقاں دے قصے سنڑدن'جھمر ڈیندن عطر ملیندن'دھوتے ہوئے کپڑے پیندن شیشہ ڈیدھن محبوباں دی گلی ویندن پر اُنہاں پچھوں دھمک ہے'ملاں قاضی حاکم یا ہکا گالھ کریجے ریاست دی دھمک'اوہ ریاست دے سکول ویندن اوندا نصاب پڑھدن'ریاست دا اخبار ڈیدھن خبراں سنُنڑدن'اوہ اپنڑی اپنڑی جھا تے سوہنڑے تے محبتی پر کہیں کہیں ویلے انہاں اندر جاگ پوندی پولیس فوج تے ریاست

اوہ نشانیاں علامتاں توں ڈردن'ریاست ڈسیندی ہے نشانیاں علامتاں بناونڑ ریاست دا کم ہے لوکیں دا نئیں'نشانیاں علامتاں سرکاری نصاب وچ تاریخ وچ ڈِٹھیاں ونج سگدیاں ہِن 'سرکاری پوسٹر کتابچے اشتہار سال پسال انعام اعزاز ریاست دا کم ہے'لوکیں دا ووٹ بہوں قیمتی ہے پر اگوں سبھ ریاست دا کم ہے'ایہا جھا ہے انہاں وچوں اکثر نشانیاں علامتاں توں ڈردن'جتھاں وی نواں نشان کوئی ابھرے علامت کوئی بنڑے اوہ ڈردن

سرکار دے خلاف اوہ بُلیندیاں لڑدیاں وی سرکار دی نقل ہک بنڑ ویندن'بہوں سوہنی وسوں ریاست دا چربہ ہک بنڑ ویندی'اوہ عشق کریندے ڈوجھا کوئی عشق کرے تاں پولیس خود بنڑ ویندن'اوہ اپنڑے بوہیاں تے گلیاں وچ ناکے لیندے لوکیں کوں ڈریندن مریندن فوج ہک بنڑ ویندن اوہ ملاں کوں قاضی کوں چنگا نی جانڑدے پر موقع ملے ملاں قاضی بنڑ ویندن'اوہ جھمر اپنی لڈ ویندن سرکاری چبوترے. (رفعت عباس)
## حوالے
ریاستاں دی وڑھاند

اسمان توں ہک وڈی مشین پتھر نہ سٹ ڈیوے، بھوئیں کوں متاں کوئی بھنوالیاں ڈے کراہیں نظام شمسی توں باہروں کڈھ سٹے، متاں کوئی ہٹلر وانگوں بندوخ تانڑی بیٹھا ہووے، یا اوندی حکم عزولی تھئی نئیں یا بندے مارنڑ دا سیشن شروع تھیا ویسی، متاں ہک بے ڈھنگی جیہیں بلا اُتو کنوں وسوں مکاونڑ دا فیصلہ چا کرے، جیویں خدا دے سیکٹر انچارج دا حکم تھئے اویں کرو، اوں آکھیے ریاست نال منہ ہڈا نئیں لاونڑاں تے نہ لاؤ، اوں آکھیے سیاست نئیں پڑھنی تاں کینا پڑھسوں، اوں آکھیے مخلوق خدا دی گالھ نئیں کرنڑی تاں کینا کریسوں، ہا جیکر اوندا حکم ہے تاں اوندے ڈسیے ثواب آلے سارے کم ساڈے ذمے، تے اوں کنوں اے وی نئیں پچھنڑاں کہ اے حکم سئیں ہوریں دا ہے، یا میڈے خدا دا ؟
عذاب توں ڈرو، جتھاں اوندی گزران کھنیدی پئی ہوسی، اتھاں اوندے آکھنڑ تیں ریاست نال ای بھڑاند کار سمجھیسوں، وت ہک (سیانڑاں گھٹ تے چلاک ڈھیر) انگریز وسوں تے پج گئے، آکھیس میکوں جاہ ڈیوو، مزدوری کریساں، کاروبار کریساں، وسوں آلے ڈاڈھے سادے لوک ہن، انھاں آکھیے خدا دی زمین ہے، توں وی اتھو کھا، ساڈی گزران ای تھیندی پئی اے۔
انگریز ہولے ہولے قدم جما گیا، تے ہوکوں سمجھ آ گئی جو اتھاں خدا خزانے لکائی پئے، اوں پچھیں ایں وسوں تے قبضہ کر تے ایکوں آپنڑی ریاست دا چکلہ چا بنڑایا، ایں چکلے اچ اوندی مرضی بغیر کجھ نہ تھیوے، لیکن وسوں آلے اوندیاں حرکتاں تے بولنڑ پئے گئے، اوں ڈٹھے جو انھاں کوں کہیں طراویں مصروف کیتا ونجے، پچھیں اوں ملاں کوں سڈیا تے اوکوں ڈسائیوس جو توں مسلمان ایں، تے پنڈت کوں سڈ تے وی ایہو کجھ ڈسیوس، جو تساں ہک بئے دے دشمن او، ایہو ویر پنڈت تے ملاں انھاں لوکاں کوں ڈسیا جیہرے ہزاراں سالاں توں ہک بئے نال ایں تمیز دے بغیر رہندے پئے ہن جو ساڈا خدا کون ہے ؟
ہنڑ او آپت اچ بھڑ گئے، انگریز آرام نال حکومت کیتی، جیہرلے لٹ گھدس، آکھیس آؤ میں تہاڈا جھیڑا مکیندا، میں واپس ولیا ویندا تے ایویں چا کریندوں جو ایں چکلے کوں ڈو حصیں وچ ونڈیندوں چا، اساں وی آکھیے ٹھیک اے، کہیں اے نئیں پچھیا جو مسئلہ تاں تیڈا اتھاں ہوونڑ ہا ساڈی تقسیم تاں مسئلہ ای کینا ہا؟
ہنڑ اساں لیکے دے اتیں بھڑسوں، ہنڑ اساں ڈو ریاستاں ہسے، ہنڑ ریاست دے اندروں خدا ونڈ ڈتن سے، تے مجموعی طور ڈونہاں ریاستاں دے ڈو خدا ہن، لیکن ریاست اندر ہر کمونٹی دا آپنڑاں خدا ہے، اساں ہنڑ آپنڑے آپنڑے خدا چا تے آپت وچ بھڑدے ودوں تے ریاست ساڈی وسوں کوں چکلہ بنڑائی کھڑی اے، جیکر خلق خدا چکلے جیہیں پاکیزہ جاہ کوں غلط جاہ نہ آہدی ہووے ہا تاں میں چکلے دا لوظ استعمال نہ کراں ہا، نہ تاں چکلہ، مئے خانہ تے جھمر دا پڑ اینجھیا جاہیں ہن جتھاں انسان دی روح کوں معراج تھیندے۔ مظہر حسین
## حوالے
ریاستی کیا ہوندن

ریاستی کیا ہوندن.؟؟؟ 
تل وطنی، وسیبی، مقامی، لوکل کوں آہدن، ماء دھرتی، بھوئیں دے وارث کوں آہدن
ݙوجھی ڳالھ میں آکھینداں میݙا ناں عمران ھ ول تہاݙی کیا جرات جو تساں میݙا ناں تبدیل کرو. 
ایویں میݙی مرضی ھ میں اپڑیں گھر، وطن، وسیب دھرتی ماء کوں جو ناں ݙیواں. ٻئے دی کیا جرات ساݙے ناں تجویز کرے. 
ایہا ڳالھ کریندے ہیسے اساں سرائیکی ھاں، اساں اپڑاں گھر انج کریسوں. ساݙا حصہ ھ ساݙی مرضی ھ. انہاں کوں تکلیف ھ تاں ہووے پئی، ول افسوس تاں اے ھ جو اساݙے، چیمے، چٹھے، قریشی، لغاری، مزاری، بزدار جئیں خوشامتی سرائیکی وی انہاں نال رل ویندن. ول ݙکھ لڳدے. باقی ساݙی تحریک کوں کئی فرق نی پوندا. اگر اے کھونگر رل ونجن تاں ساݙا کم جلدج نبڑ ویسی، باقی ساݙی تحریک تاں اے روک نی سڳدے کیوں جو ایں دھرتی دے حلال ٻال جیندے ھن جیہڑے نعرہ لائی کھڑن. 
سچی سانجھ وسیب دی یارو...... ھ اساݙی آواز

بھانویں پاوؤ ہتھ کڑیاں...... بھانویں سٹو جیل

سر دھرتی دی ویل....

جیوے سرائیکستان. (عمران ظفر بھٹی)
## حوالے
ریاض حسین ارم

اصل ناں    ریاض حسین

تخلص       ارمؔ

جٖمنْ        1960ء

جاہ پتہ       چکنمبر8/Vڈاکخانہ9/Vتحصیل و ضلع خانیوال

ریاض ارمؔ خوبصورت جھنگوی لہجے دے شاعر ہن ڈٖوہڑے دے حوالے نال انہاں دا ہک خاص مقام ہے۔غزل وی بٖہوں سوہنْی لکھدن۔ریاض حسین ارم سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ کبیروالا دی رہوݨ آلا ہے۔١٦ مارچ ١٩٦٠ کوں ڄمے۔

## کتاباں
* درداں دیاں پٹیاں
## نمونہ کلام
غزل

آ نکلیں جے دل تے آوی گھر میڈٖا کئی دور تاں نئیں

طالب ہاں دیدار تیڈٖے دا ایں توں ڈھیر قصور تاں نئیں

واہ او دلبر کی میں آکھاں روگٖ اولڑا لایا ہئی

میں روواں تے توں خوش تھیویںپر اے گٖل منظور تاں نئیں

لکھ سمجھایا کجھ نہ سمجھیوںوت وی شکوے میڈٖے ہن

کچے دھاگٖے وانگ تُڑیوے سنگت دا دستور تاں نئیں

من بھاندے توں گیت ہیں گانداونجٖ کے چن صحرانواں وچ

ہک ہتھ نال جے وجٖے تاڑی آندا یار سرور تاں نئیں

ارمؔ ڈٖکھاں دی سیجھ تے پل کے وت وی رکھیاں تانگھاں ہن

ڈٖیکھیں میڈٖے پیار دا شیشہ تھی گٖیا سانول چور تاں نئیں
ونکی:سرائیکی شاعر
ریاض سِندھڑ

پروفیسر ڈاکٹر ریاض سندھڑ سرائیکی دانشور ہن۔
## ڄم پل
سندھڑ برادری نال تعلق ہے۔

## تعلیم
پی ایچ ڈی سرائیکی۔

## پیشہ
اسلامیہ یونیورسٹی پہاول پور دے سرائیکی شعبے وچ پروفیسر ہن۔

## کتاباں
## حوالے
ریاض سیال

ریاض سیال سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل
١٧ اپریل ١٩٨٠ء کوں جھنگ وچ ڄمے

## کتاباں

## نمونہ کلام
جداں پھل آ سیت دے بوٹے تے اداں ریاض بے موسما پھل آ 

میری عقلوں گھتھی سجناں دے ہر ہک مسلے دا حل آ 

اووہ آج گل گل تے گل پوندا جیدا کل تائیں گل تے گل آ 

پئے دیگر ریاض شریک سدیندے ہک وار جوانی ول آ

### ݙوہڑہ
جے چڑھنائیں پیار دی بیڑی تے گھر بار اولاد بھلا کے ٹر

طوفان دے نال بنا کے ٹر ساحل دے نال ونجا کے ٹر

ہر موڑ تے پانی تار ہوسیں عزریل نوں نال رلا کے ٹر

لانہہ من تے آ کے ترٹ ویندی گھروں کفن ریاض سوا کے ٹر

### ݙوہڑہ
نہیں اندر نجھا کے کوئی ویدھا ویدھے تھدھے رکھڑے مکھڑے

نہ منہ دی ریاض ہرتی دے تیرے بھرم ودے ہن لکڑے 

بختاں دی رہن پنجالی وچ سجن کیا دشمن جکڑے

جگ دھرنگا سمجھ ہڈھیندا ہے شالا بخت دی چولھ نہ اکھڑے

### ݙوہڑہ
توڑے حسن دے یوسف سدواون نہ وسیے کم ظرفاں تے

ایہہ ریشم پاسے چھل لیندا نت جند رہندی سولاں تے

ہووے خون ریاض اصیل دا سنگ آ نیند ویندی کنڈیاں تے

اوہ توڑے وادھا کر لیسیں پر مار کے رکھسیں چھاں تے

### ݙوہڑہ
کائنات اچ ودھ کے لگدیاں توں کائی ہور نہیں جاگیر اے 

ایہہ خون دے رشتیاں توں پہلے ہن آن پجھیندے نیر اے 

جداں سیت ریاض ڈلا جاوے ایہے آن کے دیندے دھیراے

جیندے لگدے چار حلالی ہن کائنات توں ڈھیر امیر اے

### ݙوہڑہ
اے عاشق عشق دے مکتب وچ ہن الٹ اصول پڑھائے ویندے

جہڑے محنت کردے فیل ہوندے کم چور وظیفہ لائے ویندے

باادب شگرد نوں خدمت وچ جھنکاں دے ہار پوائے ویندے

جداں سند "ریاض" ڈھیندی ہے پردیس دے حکم سنائے ویندے

### ݙوہڑہ
نہ ونج نہ ونج او بے ترسا اساں پیر نپیندے رہ گئے 

آج علم ہویا میرے منصوبے ہن ریت دے کوٹھے ڈھہہ گئے 

آیا ترس نہ ککھ بے ترسے نوں جڑے ہتھ بیمار دے رہ گئے 

اگوں کوئی نہ ریاض جواب ڈھیا پچھوں سد سد کے سگھ بہہ گئے

### ݙوہڑہ
بہوں اوکھا بوٹا پالیا ہا سٹے پکن توں پہلے بھر گئے 

جیہڑے ٹہن طوفان نوں نن جھکے بلبل دے بھار توں ہر گئے 

جتھے پھل خوشیاں دے کردے ہن اتھے بی ویناں دے کھر گئے 

ہر سد تے آکھنا جی ابا اوہ ریاض پیارے ٹر گئے .
ریاض مسݨ تے شاہنواز مشوری دا مکالمہ

(شاہنواز مشوری)

ریاض مسݨ، مرشد سچ ایہے ہن جیہرے تساں ڈسین ۔ اوں ویلہے کیا حالات ہن پتہ نہیں جو صرف ڈو صوبہ وچ رہونڑ والے سرائیکیں کوں ڈسکس کیتا گیا ہا ۔ شاید ھک جماعت سرائیکی موومنٹ کوں اپنڑے فرنٹ دے طور تے اسعمال کرییندی پائ ہائ ۔ کیوں جو سندھ تے بلوچستان دے سرائیکی ہمیشہ انہیں دے پہلے توں بانہہ بیل ہن پے اور انہیں کوں سندھی قوم پرستی پڑھائ گئی ہائ ۔ کیا وجوہات ہن کہ سرائیکی صوبہ محاذ وی اوں پاسے توجہ نہ ڈتی شروع وچ میکوں یاد اے کہ جیکب آباد وچ سرائیکی تنظیم بنڑی ہائ مگر اوں کوں لفٹ کییں نے لفٹ نہ کرائ ہائ ۔ قوم پرستں نال اوں ویلہے گال تھیندی ہائ تے او آھدے ہن کہ ہالی اساں سب قومیں نال نسے لڈسگدے کیوں جو اساں خود شناخت دے مرحلے وچ ہاوں اور انہیں دیاں مجبوریاں جائز ین ۔ سرائیکی تحریک کمزور لوکیں نے مل تے چلائ اے ۔ فنڈز لیڈرشپ دانشوریں دی تقسیم ہمیشہ تحریک دا مسئلہ رہن ۔ مرشد سرائیکی یا اردو وچ گفتگو دا اے فیدہ تھیندے کہ عام آدمی وی تساں جیہیں پڑھیں لکھیں دی گال سنڑڑ چاہندے تے گفتگو وچ حصہ گھنڑ چاہیندے ۔ ہوسکے تاں آپس وچ سرائیکی یا اردو وچ گال تھیووے ۔ جیوو پے۔

(ریاض مسݨ)

مشوری صیحب، آیہ سیانڑیں افراد جتھاں رہ گئے قوماں کو وی بیوقوف سمجھدن۔ ہک لٹھ بنڑیندیں مولھی ان کڈھی ہینے۔ شریف لوکاں کوں بے عزت انج کیتے نیں۔ چٹا دروہ نئیں جو ڈوں صوبیاں وچ وسدے لوکاں دا ذکر وی کائنی۔ سندھ اچ پوری ہک ریاست ہئ۔ پھٹے کیتی بیٹھن۔ ڈیرہ اسماعیل خان پورا ڈویژن ہئی دل گے۔ ساہیوال ڈویژن کوں ویندا کیتے نے۔ جھنگ تک والے ہے۔ سرگودھا ڈویژن دا ناں کائنی۔ ملتان، ڈی جی خان بہاولپور- تے کلی پسائ بیٹھن۔ سرائکی صرف اتھائں پئی اے۔ یا تاں قومیت دا ناں ناں چو۔ جے بہندے وے تاں ہک چپہ بھویں دا ناں ونجاو۔ غداری بیا کیا ہوندی۔ فن آیہ ہے جو فوراً بئے کوں آکھو جو او غدار اے۔ غیراں نال رل تے جیویں انہاں نام نہاد قوم پرستاں اپنیاں دی بانہہ کپی۔ سب نشابر ء۔ کتھ واسطے؟ آتے آج دا دروہ ڈیکھو جو جنوبی پنجاب صوبے دی تحریک لوک سانجھ چلائ کھڑی ء آہدء ء سرائکی صوبہ بندا پے۔ مشوری صیحب بندہ رووے یا کھلے؟ حق پچھو تاں سارے قومی صوبے ناحق ہن، غاصب ہن، سرائکی زبان تے کلچر دے دشمن ہن۔ آتے وت جنوبی پنجاب دے ناں ہک قومی صوبہ،؟ ایں صدی دا وڈا فریب۔ بھی جیہڑا کھانڈے کھاوے ، میں نہیں کھاندا۔ مزمت کریندا لوک سانجھ دی آتے اوں پارٹی دی جیندی اے ایجنٹ ہے۔

(شاہنواز مشوری)

Riaz Missen مرشد صرف لوک سانجھ کوں مورد الزام نسے ٹھرا سگدے ۔ انہیں حالات دے اساں سارے قصور وار ہاوں ۔ اساں ھک بے دی گال ہک جاہ تے بہہ تے سنڑڑ نسے چاہندے ۔ کیڑی کیڑی ہر کوئ خان اے ۔ اساں لیڈرشپ بنڑڑ نہی ڈتی ۔ آپس وچ احترام تے تحمل دا موحول شروع توں نہیں بنڑڑ ڈتا گیا ۔ اگر لیڈرشپ ہوندی کوئ مضبوط تھنک ٹینک ہوندا تے شاید کآفی سفر اگوہاں تھی گیا ہووے ہا ۔ سوش میڈیا نے جتھاں سرائیکی تحریک کوں عام آدمی تک پجاونڑ دا کم۔کیتے اتھاں نویں سوالیں وی جنم ڈتے ۔ اے نویں سوال نویں نسل نے پچھین ۔ کہیں کنے جواب کائنی کیوں جو ساکوں اے پڑھا کائنا گیا ہا نہ ساڈی تحریک نویں تیکنالوجی دے دور واسطے تیار ہائ ۔ ایں سب دے باوجود خوشی اے ہے کہ قومی شعور ودھارے دی طرف اے ۔

## حوالے
ریاض ہاشمی

سیئں ریاض ہاشمی دا ناں وسیب دے اُوں گِݨے چُݨے اڳوݨاں وچ شامل ہے کہ جنہاں سب تُوں پہلے سرائیکی تحریک دا علم چاتا ہئی تے صوبہ بہاولپور دی تحریک کوں نہ صرف سرائیکی صوبہ تحریک اچ بدل دتا ہئی بلکہ سرائیکی وسوں دے حق اِچ  سیاسی، تاریخی تے آئینی دستاویز  ”بریف  فار بہاولپور پراونس“ نامی کتاب لکھ کے سرائیکی صوبے دا مقدمہ پیش کیتاہئی تے کتاب وچ پہلی واریں وسیب دا مکمل نقشہ چھاپا گیا ہئی، جیندے مطابق صادق آباد کول گھن کے دیرہ اسماعیل خان تک پھیلے تھل، دمان، چولستان دے واسیاں کوں نہ صرف آپݨی سنڄاݨ ملی ہئی بلکہ سرائیکی خطے دی نویکلی (تہذیبی، تمدنی، سیاسی تے جغرافیائی) شناخت دے مطابق سرائیکی صوبے دا  مقدمہ کیتا گیا ہئی۔ 

انٹرنیشنل سرائیکی کانگریس دے روح رواں سیئں عبید خواجہ دی محنت تے لگن کوں سلام کہ جنہاں ریاض ہاشمی سیئں دی کتاب دا اُردو ترجمہ مکمل کیتا تے ڈاکٹر عائشہ صدیقہ، سیئں عاشق بزدار، سیئں اسلم رسول پوری، سیئں اسجد بخا ری، سیئں حیدر جاویدسید تے سیئں پروفیسر عامر فہیم نے کتاب تے آپنے آپنے تاثرات لکھے۔۔

انٹرنیشنل سرائیکی کانگریس ایں کتاب کوں چھاپن دا آہر کریندی پئی ہے۔انشاء اللہ مقدمہ سرائیکستان بہوں جلد چھپ کے سنگت دے مطالعے کیتے پیش کیتی ویسی۔

عباس سیال

کنوینئر

انٹرنیشنل سرائیکی کانگریس

آسٹریلیا

انہاں دا پورا ناں ریاض الحسن ہاشمی ہے۔  سرائیکیاں دے قومی ہیرو تے مصور تے مفکر سرائیکستان ہن۔

## ڄم پل
١٩٢٥ء کوں فیض الحسن ہاشمی دے گھر ڄمے۔

## پیشہ
وکیل ہن۔

## [[سیاست]]
پہلے بہاولپور صوبے دے حامی ہن، وت بہاول پور صوبے دی تحریک ختم کرتے سرائیکستان دا تصور ݙتے۔

ریاض الحسن ہاشمی صاحب ہِک وکیل اَتے سیاسی کارکن ہَن۔ اُوہ سرائیکی صوبے دے بانی رہنماواں وِچوں ہِک ہَن۔ اُنہاں نے سرائیکی قوم پرستی اَتے علاقائی حقوق کیتے اواز چاتی۔
----

### علمی اَتے سیاسی خدمات
ہاشمی صاحب دی سب تُوں اہم علمی خدمت اُنہاں دی کتاب **"Brief for Bahawalpur Province"** ہے، جیڑھی اُنہاں سرائیکی تحریک کیتے لِکھی۔ اِیں کتاب وِچ بہاولپور صوبے دی بحالی اَتے سرائیکی لوکاں دے مطالبیاں کوں قانونی اَتے سیاسی طور تے پیش کِیتا ڳیا۔ اِیہ کتاب بعد وِچ اردو وِچ وی ترجمہ تھئی، جیڑھا اِیندی اہمیت کوں ظاہر کریندی ہے۔

ریاض الحسن ہاشمی ایڈووکیٹ دا تعلق خان پور کٹورہ ضلع رحیم یار خان نال ہئی۔ سرائیکی تحریک دے بانی رہنماواں اچوں ہک ہن۔ بہاولپور صوبے کیتے جدوجہد کریندے رہیے ول اوں تحریک دی ناکامی دے بعد بہاولپور صوبہ تحریک کوں سرائیکی صوبہ تحریک دے طور تے باقی رہنماواں نال مل کے شروع کیتا۔ انہاں دی انگریزی کتاب بریف آف بہاولپور پروونس دا اردو ترجمہ مقدمہ سرائیکستان دے ناں نال کیتا ڳئے۔

### وفات
اُنہاں دی وفات 3 جولائی 1988ء کوں تھئی۔ اُنہاں کوں سرائیکی تحریک دے مُڈھلے اَتے اہم رہنماواں وِچوں ہِک سمجھیا ویندا ہے۔
ریحامزدگی

ریحامزدگی

کتاب زندگی دی ساتھی هے پر اتھاں مسئله اے هے جو اے کتاب لکھی وی زندگی دی ساتھی هے ت ایں ساتھی ساتھی دے ساتھی دا ذکر وی نی چھوڑیا.حالانکه جڈاں دا نصاب فری تھۓ لوگیں کتاباں گھننڑ چھوڑ ڈتن لیکن لگدے اے کتاب عمران خان دے ورلڈ کپ دا ریکارڈ وی تروڑ ڈیسی.جبکه عمران خان اجکل هک چیز توں بهوں ڈردے ت او هے کتاب بھانویں ریحام دی هووے یا فضل الرحمن دی.میں حریان هاں نجومی آکھیا ها پیرنی دے بعد خوشیاں هی خوشیاں موجاں هی موجاں... پر اتھاں تاں کتاباں خواب اچ آن ڈریندین....اے تاں حالی دنیاں دا کتاباں هن خان صاحب... جیهڑی تربیت تساں ورکرز دی کیتی وینے وے اگلے جهان دی کتاب توں ڈرو.
تنویر بزدار مسئله پچھے جو اے کتاب پڑھنڑ نال روزه تاں نی ترٹدا اگو هک دوست طاهر القادری دے ریفرنس نال جواب ڈتے اکھیں بند کر تے پڑھ سگدے وے.هنڑ اوکوں کون ڈساوے جو اے کم تاں خالص عمران خان دا هے ڈٹھا نیوهے اکھیں بند کر کے هر اوں بندے کوں پی ٹی آئ اچ واڑی آندن جیندے خلاف انصاف دی تحریک شروع کیتی هانے.

پته نی پی ٹی آئ کوں یو ٹرن آلی جماعت کیوں آکھیا ویندے لیکن سنڑنڑ اچ آۓ جو ریحام لکھۓ خانصاحب اکثر میکوں یو ٹرن گھننڑ ت وی مجبور کر ڈیندے هن.لکھی پڑھی تے پڑھی لکھی زنانی اچ ایهو فرق هے جیهڑا ریحام تے پی ٹی آئ ورکر دی زنانی اچ هے.کجھ ورکر تاں صرف ات لو خوش هن جو انهیں دی زنانی پڑھی لکھی هوئ کاۓنی لکھی پڑھی هوئ وت وی چل ویسی۔ (منصور شانی)
ریحان نیازی

ریحان نیازی  سرائیکی گلوکار  ہے تے وتہ خیل پروڈکشن دا مالک ہے۔
ریحان نیازی پاکستان دے صوبہ پنجاب دے شہر میانوالی دے گاوں بٹیاں اچ پیدا تھئے ہن ریحان نیازی ایک بہت غریب خاندان نال تعلق رکھدے ہن نیازی فیملی نال تعلق ہے تے ابتدائی تعلیم بٹیاں دے گورنمنٹ سکول اچ حاصل کیتی اے تے اس بعد میانوالی شہر اچ سنٹرل ماڈل سکول اچ حاصل کیتی ہے ہائر سکینڈری تعلیم بی بی اے پنجاب یونیورسٹی لاہور توں حاصل کیتی اے باؤں کم عرصے دے وچ محنت کر کے باوں زیادہ ناں کمایا ہے آپ وی سرائیکی زبان دے فوک سنگر ہن تے عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی توں گھن کے سارےچھوٹے وڈے سنگر پرموٹ کر کے ہٹ کرائے ہن

تعلیم بی بی اے تک حاصل کیتی اے

## ڄم پل
ریحان نیازی پاکستان دے صوبہ پنجاب دے شہر میانوالی دے گاوں بٹیاں اچ پیدا تھئے ہن ریحان نیازی ایک بہت غریب خاندان نال تعلق رکھدے ہن نیازی فیملی نال تعلق ہے تے ابتدائی تعلیم بٹیاں دے گورنمنٹ سکول اچ حاصل کیتی اے تے اس بعد میانوالی شہر اچ سنٹرل ماڈل سکول اچ حاصل کیتی ہے ہائر سکینڈری تعلیم بی بی اے پنجاب یونیورسٹی لاہور توں حاصل کیتی اے باؤں کم عرصے دے وچ محنت کر کے باوں زیادہ ناں کمایا ہے آپ وی سرائیکی زبان دے فوک سنگر ہن تے عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی توں گھن کے سارےچھوٹے وڈے سنگر پرموٹ کر کے ہٹ کرائے ہن

## تعلیم
بی بی اے

## خدمتاں
پاکستان دے فن موسیقی نوں باوں زیادہ پرموٹ کیتا اے تے  سرائیکی زبان دےہر سنگر نوں ہٹ کروایا اے 
ادب دی فیلڈ اچ باوں زیادہ خدمتاں ہن پیاں انہاں دیاں

## رابطہ

* 03006027999

## حوالے
ونکی:سرائیکی گلوکار
ریلی نو نومبر ٢٠١٨ء دی مہم (اکبر ملکاݨی)

اج سویلے کوٹلہ مغلان ونج کیں مرزا سیف للہ خاں عرب بنی اسد دی قل خوانی اچ شرکت کیتی قل خوانی دے بعد عبدا لواحد ملنگ دی تھپو تیں حاجی غلام شبیر خاں بزدار کامریڈ عمر خاں بزدار دے رلے چائے پیتی اتھاہیں پہلے بیٹھے ھوئے میاں نذیر احمد عرف وڈا میاں مرزا عبدالمالک خاں عنصر کھچی گلوکار سردار دلشاد خاں جتوئی سردارمحمد عباس خاں جتوئی سردار فراست عباس خاں جتوئی اف کوٹلہ بند علی خاں جھگی الاتیں محسن شیراز بھٹی ملک الطاف حسین پنوھاں نال ملاقات تھئی کافی گپ شپ دے بعد میاں محمد اقبال ڈاھا تیں انہیں دے پتر میاں محسن ڈاھاکوں ملنڑ انہیں دی کوٹھی تیں گیوسے اتھاں وی کافی دیر تک عبدالواحد ملنگ تیں کامریڈ عمر خاں بزدار نال سیاسی ملکی سرائیکی صوبے بارے گال موھاڑ تھیند ی رہی اخراچ سبھ دوستیں کوں نوں نومبر الی ریلی دا کانڈھا وی ڈتا ساریں دوستیں شریک تھیونڑ دی یقین دھانی کرائی. 
## حوالے
ریسکیو 15، بہاولپور

بہاولپور وچ پنجاب پولیس دا ہنگامی تے حادثاتی واقعات وچ مدد دا ادارہ، انگریزی وچ Rescue 15 ، سݙویندا ہے۔ عدد 15 توں مراد اس ادارے دا ہاتف عدد ہے جس تے شہری فون کر کے ہنگامی مدد منگ سکدن یا حادثہ دی اطلاع ݙے سکدن۔ 15 ریسکیو (بروقت مدد) دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہے۔

thumb|مددگار پولیس، بہاولپور

بہاولپور ریسکیو 15 ضلع دے لوگاں کوں مندرجہ ذیل خدمات فراہم کریندی پئی ہے۔

*ہنگامی ٹیلیفون سروس برائے جرائم و حادثات
*چوری دی اطلاع وچ مدد
*گمشدہ بازیافتہ ٻالاں دا سنٹر
*ایکسڈینٹ دی صورت وچ مدد
*ایلیٹ کمانڈو ٹیم
*داخلی رستیاں دی نفری
*بھاہ تے قابو پاوݨ کیتے مدد
*بم ناکارہ کرݨ دی ٹیم
*لاؤڈ اسپیکر جرایم دا کنٹرول
*موٹر سائیکل اسکارڈ
*(Mobile Phone Blocking By IMEI System)موبائل فون ناکارہ کرݨ دی سہولت
*ملزمان دے خیالی خاکہ جات دی سہولت
*نیشنل اڈینٹی کارڈ دی ویری فیکشن
*موٹر ٹرانسپوٹ دی ویریفیکشن. 

## ريسکيو 15 [[بہاولپور]] دا تاریخی پس منظر
ریسیکو15 بھاولپور دا قیام 2000 وچ عمل وچ آیا. 
شیخ ہمدان بن راشد المکتوم صاحب منسٹر آف فنانس ڈپٹی رولر دبئی نے فروری 2004 وچ نویں عمارت بݨا کے ضلع پولیس بھاولپور کوں برائے رییسکیو 15 کیتے بلڈنگ تحفہ ݙتی. 
اے تمام کاوشاں جناب پرویز اکبر لودھی صاحب ڈی آی جی تے جناب سکندر حیات صاحب ایس ایس پی بھاولپور نے حکمراں دبئی نال ملاقات کرکے ریسکیو 15 کیتے عمارت منظور کروائی. 
ریسکیو 15 بھاولپور نے ابتدا وچ 3 عدد ٹیلی فون لائیز نال منسلک تھی کے ضلع بھاولپور وچ اپݨی سروس شروع کیتی لیکن وقت دے نال نال جناب عارف نواز صاحب ڈی پی او بھاولپور اپݨی کاوشاں نال ریسکیو 15 تے ایلیٹ ٹیم،  محافظ اسکارڈ تے اسپشل اسکارڈ برائے کیش ڈیوٹی چھوڑن کیتے مامور کیتے تے موبائل فون ناکارہ کرݨ دی سروس دا انعقاد کیتا. 
اگست 2008 ٢چ جناب ملک خدابخش اعوان صاحب آرپی او بھاولپور ڈویژن دی کاوشاں نال سٹیژن پولیس لائزنس کمیٹی سی پی ایل سی دا قیام عمل وچ آیا. 
## ٻاہرلے جوڑ
* Official website
[پاکستان وچ قانون نافذ کرݨ والے ادارے http://en.wikipedia.org/wiki/Category:Law_enforcement_agencies_of_Pakistan]
* [ریسکیو 15 بہاولپور[پنجاب] پولیس سوشل میڈیا لنک(Rescue-Police)]
* [[پنجاب] پولیس دا سرکاری موقع جال]
* [[بہاولپور] پولیس دا سرکاری موقع جال]
* [ریسکیو 15 [بہاولپور] بلاگ(Rescue-Police)]
* ریسکیو 15 بہاولپور
* پنجاب پولیس ڈسٹرکٹ دا سرکاری موقع جال
## حوالے
ریلی ٩ نومبر ٢٠١٨ء (اکبر ملکاݨی)

میں شکر گزار اں انہیں ساریں لوکیں دا جنہیں اج نوں نومبر دی ریلی اچ سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی دیرہ غازیخاں تشریف گھن ائین میڈا مانڑ ودھائینیں کسیر تعداد اچ لوک شریک تھئین پہلے سرائیکستان ھاوس اچ جلسہ تھیا مقررین نےنوں نومبر دے ایں کالے ڈیہنہ تیں روشنی سٹی سامعین نے وائسرائے ہند لارڈ کرزن دے سرائیکی وسیب دشمن فیصلے دے خلاف شدید نعرے بازی کیتی تلاوت سرائیکی دانشور سید نعیم الحسن سئیں نے کیتی سٹیج سیکرٹری دے فرائض سرائیکی رہنما سردار عبدالحئی خاں چانڈیہ نے ادا کیتے مقررین اچ سید نعیم الحسن شاہصاحب سرائیکی دے پی ایچ ڈی سکالرڈاکٹر ایاز احمد خاں رند سرائیکی رہنما محمد بخش براٹھا عبدالکریم خاں دریشک سرائیکی رہنما ڈاکٹر احسان خاں چنگوانی پیپلز پارٹی دے رہنما ملک احسان عمران ارائیں سرائیکی دانشور سجاد خاں ملکانڑیں اخر اچ پروگرام دے ارگنائیزر اکبر خاں ملکانڑیں نے خطاب کیتا اخراچ سرائیکی قومی شاعر جناب عاشق خاں صدقانی نے سامعین دا اپڑیں انقلابی کلام دے نال لہو گرمایا تیں خوب داد وصول کیتی.  

دعادے بعد سرائیکستان ھاوس توں پل ڈاٹ تک ریلی اچ شریک لوکیں دی کافی تعداد شریک تھئی جمعہ دی وجہ توں ٹائم دی قلت کوں مد اے نظر رکھدیں ھوئیں کالج چوک دی بجائے پل ڈاٹ تک کڈھی گئی جیندے وچ کجھ شامل لوک محمد اسلم خاں ملکانڑیں حاجی غلام شبیر خاں بزدار کامریڈ سئیں عمر خاں بزدار محمد بخش براٹھا صدیق خاں لنگرانہ رانا محمد اکرم ایڈوکیٹ غلام اکبرخاں کھوسہ ڈاکٹر محمد حنیف خاں قریشی سید عنصر عباس شاہ کونسلر سید علی عمران شاہ ملک ظفر کھنڈویا عمران لکی صحافی محمد اکرم بھٹی مہر خالد میکن منظور ٹھلا خاں زہرانی حاجی اللہ بخش خاں لشاری سجاول حسین زہرانی عبدالغفار خاں تھیم سعید خاں ملکانڑیں محمد سلیم خاں ملکانڑیں قیصر عباس خاں ملکانڑیں نسیم خاں ملکانڑیں عبدالحئی خاں چانڈیہ سردار مہر خاں چنگوانی سردار خلیل خاں چنگوانی سرائیکی گلوکار عبدالرحمن بےوس ملک شعیب کلومحمد بلال ڈکھڑاں محمد محسن ڈکھڑاں محمد عمران بھٹی گودا بچل خاں سنجرانی نجف خاں جروار قاسم عادل نواز خاں لسکانی عطا محمد خاں رمدانی ملک منگلا سونترا ملک نزر محمد ماڑھا احمد پہلوان بھٹی یاسر شاہ گدائی پپو شاہ گدائی شاہ سوار پتافی مجاھد مستوئی عابد خاں رند بلو خان پتافی ملک عمران احسان ارائیں عبدالکریم خاں دریشک ملک سعید ببر رانا مرید حسین مختیار ڈاھا بگٹی نواب یسین بوھڑ عرفان لشاری محمد اسلم ڈکھڑاں اکبر خاں جیانی محمد سلیمان خاں جیانی محمد ایوب خاں جیانی ملک الطاف پرھار صفدر اقبال مخلص مستوئی حیدر خاں لغاری غلام قادر خاں چنڑ ملتان ہدایت خاں چانڈیہ۔۔
اج دے ایں جلسے ریلی دی بہترین کوریج کرنڑ تیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی صحافی جناب عمران لکی دا بھر پور شکریہ ادا کریندی اے. 
اکبر خاں ملکانڑیں چیرمین پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی

## حوالے
ریکٹر سکیل

ریکٹر پیمانہ (انگریزی: Richter Magnitude Scale) زلزلے دی لہراں دی شدت دی پیمائش دا ہک ریاضی پیمانہ ہے۔ ریکٹر پیمانے  دا استعمال سب توں پہلے دی 1930ء دے ݙاہاکے وچ کیتا ڳیا ہئی۔ 'ریکٹر پیمانے' دا مکمل ناں ریکٹر میگنيٹيوڈ ٹیسٹ اسکیل ہے تے مختصراً اینکوں مقامی شدت (لوکل میگنيٹيوڈ) لکھدن۔
## حوالے
ونکی:جغرافیہ
ریگستانی محبوبہ (حکایت)

حکایت

ریگستانی محبوبہ

ہک ریگستانی شہر وچ شاعر دی محبوبہ ہک رہندی ہئی ' شاعر اونکوں ملنڑ کیتے کئی وار گیا. 

شاعر اونکوں ترے برکتاں ڈتیاں ' پہلی : اوہ ہمیشہ جوان رہسی ' ڈوجھی : ہوٹھ اوندے سرخی باجھوں لال رہسن ' تریجھی : اوہ صحرا کیتے بارش وُنڑ سگسی ' محبوبہ اوندی شاعری کوں ہمیشگی دان کیتی. 

اوں شاعر توں وعدہ ہک منگیا ' اوہ کڈاہیں اونکوں شاعری نہ بنڑیسی ' اونکوں اپنڑی شاعری توں باہر ان کر مِلسی. 

(رفعت عباس)

## حوالے
ریڑھ مار

ریڑھ مار

اے کھیݙ ٹک پل گھچی توں بعد وݙی کھیݙی ویندی ہئی. ایندے وچ وی کھݙکاراں دی ڳݨتری تے پابندی کائنی. ایندے وچ وی ہک پل گھری مار تے اوندے ناک ہک ڳٹھ پرے ہک لیکا ماریا ویندے. ول دین پنج ست فٹ پرے رکھی ویندی ھ. ایندے وچ کھݙکار پہلے ایچدن ایچݨ دا طریقہ گھچی وانگ ہوندے بس تھولا جیہاں فرق ہوندے. ایندے وچ اینٹھے کو ریڑھ تے پل وچ سٹݨ دی کوشت کیتی ویندی ھ. ول پل توں ساریاں دا فاصلہ کچھیا ویندے جیہڑا جتلی پرے ہوسی اوندا نمبر اتلی پچھوھاں ہوسی. ایندے وچ وی چٹی طے کیتی ویندے ھ جو بھنڈا تھیوݨ تے کتلی چٹی ہوسی. 
ول پہل آنوݨ آلا برولیاں برابر برابر گھن ہتھ وچ پا دائن توں ڈھالہ ریڑھ تے سٹیندے تے کوشد اے کریندے جو پل وچ ہک بیرولی ونجے تاں جو او ٹک ماریں بغیر ڈھالہ جھݨ گھنے. جے پل وچ کئی برولی نہ ونجے تاں ول اونکوں ٹک مارݨاں پمدے. جے پل وچ ہک توں ودھ برولیاں ونج پونون تاں. چٹی بھرݨی آویندی ھ. جییڑی جو پہلے طے ہوندی ھ. 
برولیاں سٹݨ توں باد ٹک دی واری آمدی ھ. کھݙکار اپڑیں مرضی دی برولی کوں ماٹھا ریڑھ تے ٹک مریندے. ہک برولی کوں ٹک لڳ ڳیاں تاں ڈھالہ اوندا ناں تاں ول ٻئے دی واری. جے ہک توں برولیاں کوں ٹک لڳ ڳیا تاں بھانڈا تھی ویندے تے چٹی بھرݨی آویندی ھ. وک جیہڑی برولی کوں ٹک لڳ ونجے او وی کہیں ٻئی برولی کوں نہ لڳے. ناں تاں اے وی بھنڈا ہوسی تے چٹی بھرنی ہوسی. ٹک لڳݨ توں باد برولی پل وچ وی نہ ونجے اے وی بھنڈا ہوسی. 
ایں کھیݙ وچ ہک ٻئی اہک ڳالھ اے ھ جو جیہڑا لیکا پل توں ہج ڳٹھ پچھوں ھ. جیکر کئی ہک ادھ برولی وی پچھوں ھ تاں او ول ریڑھ تےسٹیسی تے ایں کھیݙ وچ ٻٹ کار نی ہوندا تے. ناں ہی ٻٹ کوں ٹک ماریا ویندے. انہائیں اصولاں تے اے کھیݙ چلدی ھ پئی تے سارے کھݙکار واری واری کھیݙ کھیݙدے رہ ویندن
[ونکی:[سرائیکی کھیݙاں]]
زاہد اختر زمان

11 نومبر 1968ء کوں ڄمے۔ پاکستان ایڈمینسٹریٹو سروس وچ ہک افسر ہن۔
زاہد اختر زمان، سرائیکی وسیب اچ حکومت پنجاب ولوں انتظامی اکائی دے طور تے قائم کردہ سول سیکرٹریٹ دے پہلے سول بیوروکریسی دے سربراہ تے تاریخی ایڈیشنل چیف سیکریٹری ہن جنہاں دی تقرری 30 جون 2020ء کوں کیتی ڳئی ۔ یکم جولائی کوں وزیراعلٰی پنجاب ،سردار عثمان احمد خان بزدار نے انہاں نال خصوصی ملاقات کیتی تے مبارکباد دے نال نیک تمناواں دا اظہار کیتا ہے۔ سرائیکی خطے اچ انتظامی معاملات تے مسائل دے بارے اچ وی تبادلہ خیال کیتا ڳیا۔ انہاں نے 2 جولائی 2020ء کوں باقاعدہ اپݨے ڈیوٹی دا آغاز کیتا۔ زاہد زمان ہوریں ایندے توں پہلے مختلف اعلیٰ عہدیاں تے فائز رہ چکے ہن۔ ںعد اچ انہاں کوں پطور چیف سیکرٹری پنجاب مقرر کیتا ڳیا۔

## حوالے
زاہد انجم

ایم زاہد انجم کچالہ سرائیکی زبان دا شاعرہے۔
## ڄم پل
١٣ جون ١٩٩٩ء کوں ڄمے۔

## نمونہ کلام
او بچپن کینجهاں بچپن ہا تیکوں نال ٻلہاوݨ یاد آ ڳے*

او کھیݙاں ریت دے گهرجوڑݨ گھر ٻار سجاوݨ یاد آڳے*

تیݙا ہر ہک ڳال تے رُس پووݨ تیکوں یار مناوݨ یاد آڳے*

تیݙا کھل ہس زاہدؔ نی بُھلدا تیݙے نال آلاوݨ یاد آ ڳے*
ونکی:سرائیکی شاعر
زاہد مستوئی

زاہد مستوئی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## نمونہ کلام
اساں سِک دے سِیتے چولے ہیں نِسے ڳل دی لیر جو

لٙیہہ ویسوں

ساݙی روح دیاں روہ اچ پاڑاں ہِن کندھ ریت دی نٙئیں جو

ڈٙھیہہ ویسوں

ساکوں گھومرئیں گھاݨ بݨا چھوڑئیے نسے لوڑھ دی نئیں جو

ویہہ ویسوں

اساں زاہد انت حشر دا ہیں متاں سمجھیں تراݙ تے چھیہہ

ویسوں

زاہد مستوئی

### [[غزل]]
وَقت وحشی لَائے زخم تُھوڑے تاں نَئیں

وَرنہ جِیونڑ لِیوں اے دَم تُھوڑے تاں نَئیں

رُوز دِیاں مُونجھاں سَمبھینداں شام تَئیں

کَلھے دَم کوں اِتنے کَم تُھوڑے تاں نَئیں

کِیوں بَھلا سارے سِتم گِنتی کَراں

ہِک تیڈے نِکھڑنر دے غَم تُھوڑے تاں نَئیں

مئیں تاں ہَر پَل جِیندا مَردا رِہ وِ ینداں

جَانیاں مِیڈے جَنم تُھوڑے تاں نَئیں

جِینداں پِیاں زاہد تِیڈی ہِک آس تے

وَرنہ جَگ کیتے سِتم تُھوڑے تاں نَئیں

زاہد مَستوئی صَاحب
زاہدہ نتھلی آلی

زایدہ نتھلی سرائیکی گلوکار ہے۔

## ڄم پل

## رابطہ

## وڈیو

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی گلوکار
* تھر پروڈکشن

## حوالے
[ونکی:[سرائیکی گلوکار]]
زبان

زبان قدرت دا عظیم عطیہ ، نطق بشر دا کرشمہ ، لحن انسانی دا کمال ، شعور آدم د ااعجاز ، سب توں وڈا ذریعہ ابلاغ تے وسیلہ علم ہے۔ انسان اپݨی طبغی ضروریات ، خیالات ، جذبات تے احساسات دی ترجمانی تے ترسیل کیتے سب توں پہلے جیڑھا حیرت انگیز کار نامہ سر انجام ڈتے او زبان دی ایجا دہے۔ انسان زبان دے ذریعے نہ صر ف اپنا مُدعا ڈوجھے انسان تئیں پچیندے بلکہ اپݨی بشری صفات کوں وی ترقی ڈیندے۔ زبان ذریعہ ابلاغ ہووݨ دے نال انسانی احوال تے سماجی حالات دا آئینہ ہوندی اے۔ وسیب دی ثقافت دی نقاشی تے لوکاں دے اخلاق دی عکاسی کریندی اے۔ اعلی قوم دی زبان ثقافت دا مرقع ہوندی اے۔ جنیدا ہر لفظ حسن معانی دا صحیفہ تے روشن خیالی دا گنجینہ ہوندے۔ایں وقت دنیا وچ کم و بیش 12 ہزار بولیاں پاتیاں ویندن جنھاں وچوں بعض ہک ڈوجھے دےمشابہ ہن تے بعض اچ صرف لہجے دا فرق اے۔ تحقیقی جائزے دے مطابق دنیاوی ڈو ترھائی آبادی وچ ہزاراں زباناں رائج ہن جنھاں وچ انگریزی ، عربی ، فرانسیسی ، جرمن ، چینی ، اردو، روسی، ہسپانوی، پرتگالی ، جاپانی تے بنگالی شامل ہن۔قرآن مجید دا فرمان ہے جو۔ قرآن پاک اچ ہک بئی جاہ تے ارشاد ہے جو۔ ‘‘ اللہ تعالی جیڑھی قوم دو وی اپݨا رسول پٹھئے اْوں کوں اوں قوم دی اپنی زبان اچ پیغام ڈتے تاکہ او ہر گالھ چنگی طرح سمجھا ڈیوے۔’’ (1)  

زبان خیالاں دی 'سواری' ہے۔ کوئی خیال بغیر لفظاں دے کائنی ہوندا اتے کوئی لفظ اینجھا نھیں ہوندا جہڑا خیال یا جذبے دے بغیر ہووے۔ زبان رابطے دا ذریعہ جیکوں معلومات دا تبادلہ کرݨ کیتے ورتیا وین٘دا ہے۔ معلومات دا تبادلہ لکھݨ نال، اشاریاں نال، اشتہارات ݙیکھݨ نال، علامتاں دے ورتاوے نال یا براہ راست  کلام نال ممکن ہے۔ انساناں دے علاوہ مختلف جاندار آپت وچ تبادلہ معلومت کریندے پئے ہن۔ مگر زبان توں عموماً او نظام گھدا ویندا ہے۔ جیندے ذریعے انسان ہک ݙوجھے نال تبادلہ معلومات تے خیالات کریندا ہے۔ دنیا وچ ہُݨ وی ہزاراں مختلف زباناں موجود ہن۔ حساب لایا ڳئے جو دنیا وچ چھی ہزار دے نیڑے زباناں ہن۔ 

مختلف زباناں دی تخلیق تے ترقی دا تجزیہ لسانیات دی مدد نال کیتا ویندا ہے۔ عام طور تے زباناں معاشرے دی ضرورت تے ماحول دے اعتبار نال ظہور پذیر تھین٘دیاں ہن۔ تے برقرار رہندیاں ہن۔ 

زبان لفظاں نال مل کے بݨدی ہے ایہ لفظ ہک ترتیب نال الائے ویندے ہن۔ تے ایں ترتیب کوں گرائمر آہدے ہن۔ زباناں دیاں ٻہوں ساریاں قسماں ہن، 

مادری زبان، سرکاری زبان، دفتری زبان، قومی زبان، رابطہ دی زبان، تحریری زبان، اشاریاں دی زبان وغیرہ

## حوالہ
(1) سرائیکی افسانے تے ناول وچ دیہاتی منظر نامہ، تحقیقی و تنقیدی مطالعہ (مقالہ نگار: صبیحہ منظور )  نگران مقالہ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی 
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
زباناں دا تجزیہ

بھورل گھلیجہ لکھدے کہ: 

"ﺩﻧﯿﺎ ﺀِﭺ ﺍﭲ ﻭﯼ ﮐﺌﯽ ﺯﺑﺎﻧﺎﮞ ﺍﯾﻨﺠﮭﯿﺎ ﮬﻦ ﺟﯿﻨﺪﮮ ﻭﭺ ﮐﻢ ﺍﻟﻔﺎﻅ ﮐﻮﮞ ﻣﮑﻤﻞ ﺟﻤﻠﮧ ﺳﻤﺠﮭﺎ ﻭﯾﻨﺪﮮ ﺍَﺗﮯ ﮔﮭﭧ ﺍﻟﻔﺎﻇﯿﮟ ﺩﮮ ﺫﺭﯾﻌﮯ ﺍﭘﮍﺍ ﻣﻄﻠﺐ ﮈﻭﺟﮭﯿﺎ ﺗﮏ ﭘﮩﻨﭽﺎﯾﺎ ﻭﯾﻨﺪﮮ ﮔﮭﭧ ﻟﻔﻈﯿﮟ ﺩﯼ ﻭﺟﮧ ﮐِﻨﻮﮞ ﺑﺎﻗﯽ ﺩﺍ ﻣﻔﮩﻮﻡ ﮈﻭﺟﮭﺎ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺧﻮﺩ ﺍﺧﺬ ﮐﺮ ﮔﮭﻨﺪﮮ ۔ ﺟﯿﻮﯾﮟ ﻋﺮﺑﯽ ﺀِﭺ ﺍﮔﺮ ﺍﮐﮭﯿﺎ ﻭﯾﻨﺪﮮ ﺟﻮ " ﮐﯿﻒَ ﺣﺎﻝ " ﺍﭼﮭﺎ ﺍﺳﺎﮞ ﺍﯾﻨﺪﺍ ﺗﺮﺟﻤﮧ ﮐﺮﻭ ﺗﺎﮞ ﺍﯾﻨﺪﺍ ﺻﺎﻑ ﺻﺎﻑ ﺗﺮﺟﻤﮧ ﺍﮮ ﭔﮍﻧﺪﮮ " ﮐﯿﺎ ﺣﺎﻝ " ﭘﻮﭼﮭﮍ ﻭﺍﻟﮯ ﮔﮭﭧ ﻟﻔﻈﯿﮟ ﺩﺍ ﺳﮩﺎﺭﮦ ﮔﮭﺪﺱ ﺍَﺗﮯ ﮈﻭﺟﮭﺎ ﺷﺨﺺ ﺍﯾﻨﺪﺍ ﻣﻄﻠﺐ ﺍﺧﺬ ﮐﺮﯾﻨﺪﮮ ﺟﻮ ﺍﻭ ﺑﻨﺪﮦ ﻣﯿﮉﺍ ﺣﺎﻝ ﺍﺣﻮﺍﻝ ﭘُﭽﮭﺪﺍ ﭘﺌﮯ ۔ ﺍﯾﻨﺪﮮ ﺑﺮﻋﮑﺲ ﺍﻧﮕﺮﯾﺰﯼ ، ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ، ﮬﻨﺪﯼ ﺍﮔﺮ ﮈﯾﮑﮭﻮ ﺗﺎﮞ ﺍﯾﮟ ﺟﻤﻠﮯ ﮐﻮﮞ ﻣﮑﻤﻞ ﺟﻤﻠﮯ ﺩﯼ ﻃﺮﺯ ﺗﮯ ﺍﺳﺘﻌﻤﺎﻝ ﮐﯿﺘﺎ ﻭﯾﻨﺪﮮ ﺍَﺗﮯ ﻣﮑﻤﻞ ﺟﻤﻠﮧ ﻟﮑﮭﺎ ﻭﯾﻨﺪﮮ ﺍَﺗﮯ ﮈﻭﺟﮭﺎ ﺷﺨﺺ ﻣﮑﻤﻞ ﺟﻤﻠﮧ ﺳﮍﻧﺪﮮ ۔ ﺟﯿﻮﯾﮟ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺀِﭺ)  ﺁﭘﺪﮮ ﮐﯿﺎ ﺣﺎﻝ ﮬﻦ ، ﺍﻧﮕﺮﯾﺰﯼ ﺀِﭺ How Are You , ﮬﻨﺪﯼ ﺀِﭺ ﺍﯾﮟ ﺟﻤﻠﮯ ﮐﻮﮞ ﺍﯾﮟ ﺑﯿﺎﻥ ﮐﯿﺘﺎ ﻭﯾﺴﮯ ﺁﭖ ﮐﺎ ﮐﯿﺎ ﺣﺎﻝ ﮬﮯ)  ﻋﺮﺑﯽ ﺀِﭺ ﺍﯾﻨﺠﮭﯿﺎ ﮈﮬﯿﺮ ﻣﺜﺎﻻﮞ ﮬﻦ ﺍﭖ ﺧﻮﺩ ﺗﺠﺮﺑﮧ ﮐﺮ ﺗﮯ ﮈﯾﮑﮭﯿﮟ ۔ ﺍﮔﺮ ﮐﮩﯿﮟ ﺩﻭﺳﺖ ﮐﻮﮞ ﻋﺮﺑﯽ ﺁﻣﺪﯼ ﮬﮯ ﺗﺎﮞ ﺍﻭ ﺷﺨﺺ ﻣﯿﮉﯼ ﮔﺎﻟﮫ ﻧﺎﻝ ﺍﺗﻔﺎﻕ ﮐﺮﯾﺴﮯ ۔"
## حوالے
زبیدہ زیدی

= زبیدہ زیدی =

## اصل ناں:

زبیدہ تبسم۔ 

## پیوداناں:

ماسٹر پیر بخش۔ 

## عمر :

پہنتر یہہ سال۔

## تعلیم:

 میٹرک۔

## ادب دی صنف:

 شاعری۔

## پتہ:

محلہ سردار آباد، خانقاہ شریف، تحصیل و ضلع بہاولپور۔

MubasherKaleem (talk) 12:17, 20 June 2019 (UTC)
زبیر احمد

زبیر احمد سرائیکی شاعر ہے
## نمونہ کلام

جوگ

بال فقیرا ہڈ توں اپنڑے

اپنڑے آپ کوں ساڑ

لوک لتاڑےلوکیں کوں

توں آپ کوں آپ لتاڑ

ذات قبیلہ کوڑ کہانی

رنگ دا اوچھنڑ پاڑ

بھانویں باد بہاری ہووے

بھانویں پوہ تیں ہاڑ

فرق فِراق مٹانونڑ کیتے

سوچ دی آوی چاڑ

منیں موہیں سرمی تھیسی

چوکھا تھیسی آ واڑ۔
زرتشتیت

زرتشتیت یا مجوسیّت، ہک قدیم آریائی مذہب ہے، جیندا ظہور 3500 سال قبل فارس وچ تھیا۔ اینکوں  عام طور تے زرتشتیت /ˌzɒroʊˈæstriənɪzəm/ (عربی: زرادشتية، انگریزی: Zoroastrianism) آکھا ویندے ۔ اگرچہ ایندے منݨ والیاں دی تعداد بہت ہی کم ہے یعنی پوری دنیا وچ ہک لکھ تریہ ہزار توں وی کم زرتشتی ہن۔ مگر ذیہ دنیا دے قدیم مذاہب وچوں ہک ہے۔ ہک ایرانی پیغمبربزرتشت نے پارسی مذہب دی بنیاد رکھی ، اینکوں عام طور تے پارسی مذہب وی آہدن ہیں۔ ایندے علاوه اینکوں آتش پرستاں دا مذہب تے مجوسیّت وی آکھا ویندا ہے۔

## حوالے
زرداری فوبیا

انتہائی دلچسپ تے عجیب وغریب زرداری فوبیا!
پی پی پی پی دے صدرآصف زرداری دی طرفوں تونسہ شریف اچ سرائیکی صوبے دے حق اچ ڈتے گئے بیان تے گزریل 24گھنٹے اچ سوشل میڈیاتے سرائیکیاں ولوں تھیونڑ آلے تبصرے۔۔۔۔۔۔
زرداری ووٹ گھننڑ سانگے سرائیکی صوبے دا لولی پاپ ڈیندا پئے!
دھیان کراہے، زرداری آپڑیں کرپشن بچاونڑ سانگے سرائیکی صوبے دا نعرہ مریندا پئے!
جڈانہہ صدرہا اوں ویلھے سرائیکی صوبہ کیوں نسی بنڑایا؟
حکومت دے پنج سال تاں سرائیکی صوبے دا ناں نئیں گھدا ہنڑ ساڈے ووٹ گھننڑسانگے سرائیکی صوبے دا لولی پاپ ڈیونڑ آگئے!

زرداری سرائیکی کوں پاکستان دی قومی زبان تاں بنڑایا نئیں اساں صوبے دا کیا کریسوں؟
زرداری چور اے ایندا بنڑایا ہویا صوبہ ساکوں قبول کائنا ہوسی!
زرداری سرائیکی بینک دا اعلان کرکے مُکرگیا ہئی ،ہنڑ ول سرائیکی صوبے دا دوکھا ڈیونڑ آگئے!
سوال: 
1۔ کیا اے سوالات یا تبصرے پنجاپی میڈیا تے پنجاپی شاونسٹ سیاستادانیں دے ذہن دی پیداوارنئیں؟
2۔ کیا اے سوالات یا تبصرے تخت لہوردے مفاد اچ نئیں؟
3۔ کیا اے سوالات یا تبصرے ایں گالھ کوں تقویت ڈیون سانگے نئیں،جو 2013دے الیکشن دے بعد ن لیگ دی لیڈرشپ ہک فتویٰ ڈتا ’’جیکرجنوبی پنجاپ دے لوک سرائیکی صوبہ چنہدے ہوندے تاں او پی پی پی کوں ووٹ ڈیون ہا، جنوبی پنجاب دے لوک انج صوبہ نئیں منگدے ،صرف پیپلزپارٹی آپڑیں سیاسی مفاد سانگے انج صوبہ چنہدی اے‘‘۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔کیا ’سرائیکی قوم پرست‘ ہک واری ول تخت لہوردے ایں موقف (فتوے) کوں سچا ثابت کرن سانگے زورنئیں لائی پئے؟؟
(اساں قیدی تخت لہور دے، فیسبک پیج دی ہک پوسٹ)

## حوالے
زبیر ساجن سن٘جرانی

زبیر ساجن سن٘جرانی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل

## نمونہ کلام

### ݙوہڑے
کوئی خبر نہ ہوسی قیامت دی کوئی وقت بانگ سنڑیسی چا

تھی توبہ دے در بند ویسن ھر لفظ قرآن لوکیسی چا

بہوں سجھ کوں ظلم دی طائش ھوسی بھوئیں بھاء دے ویس وٹیسی چا

ھوسی ڈینہ تاں سال دا شر ساجن ھک ڈینہ سوسال ھنڈھیسی چا

,,, ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,, ,,,,,,,,,,,,,,,,,, ,,, ,,, ,,,

اوندے تول دے وچ چونگ چونگ تولسی ھر تول دے وچ تکرار ھوسی.

ھر کہیں کوں اپنڑے فکر ھوسن ھر کوئ اپنڑی وچ تار ھوسی

کوئی خوش قسمت کوئی بد قسمت ھک بھیڑ بھریا بازار ھوسی

جیرھا ساجن تول وچ گھٹ ویسی اوں وقت او ڈینوڑے دار ھوسی

سئیں زبیر ساجن سنجرانی

ݙوہڑہ

تیڈی تانگھ دی تلخی وچ آکے مسکار کوں مونجھیں مار گھتیے

ہر رات کوں لوڑھ طبیب دی ہئ بیمار کوں مونجھیں مار گھتیے

حق نیئں ہوندا تاں بی گال اے حقدار کوں مونجھیں مار گھتیے

میڈے ساجن یار کوں آکھیں چا تیڈے یار کوں مونجھیں مار گھتیے

استاد زبیر ساجن سنجرانی
ونکی:سرائیکی شاعر
زرداری دا انٹرویو

آصف زرداری دا انٹر ویو تے جمشید رضوانی.

جمشید رضوانی صاحب دے والد صاحب خان رضوانی سئیں ٻہوں وݙے صحافی ہن. 
ٻہوں افسوس دی ڳالھ ھ جو اپݨے انٹرویو وچ ساؤتھ پنجاب تے پنجاب دی رٹ لاتی رہ ڳن تے سرائیکی قوم دی دلآزاری دا باعث بݨن. 
جمشید رضوا نی نے ہک اہم موقع ضائع کیتے سطحی تے عام قسم دے سوال کیتن، اے انٹرویو ٻہو. بہتر اندا،. وچ وی کیتا ونڄ سڳدا ہائی. 
لڳدا اینوے ھ جو ساؤتھ ساؤتھ دی رٹ لاتے چھڑی اپݨی نوکری پکی کرݨ دی کوشش کیتھ ھ تے سرائیکی قوم تے عوام دے توہین تے دلآزاری کیتی ھ تے او عوام کنو. معذرت کرن. 
عبید خواجہ
صدر
ا نٹرنیشنل سرائیکی کانگریس یو ایس اے
## حوالے
زرعی یونیورسٹیاں

ملک دے کئی علاقیاں وچ زراعت تے ایندے نال متعلقہ شعبیاں دے مندرجہ ذیل یونیورسٹیاں قائم ہن.

### [[پنجاب]] تے [[سرائیکی]] وسیب

*زرعی یونیورسٹی، فیصل آباد
*محمد نواز شریف زرعی یونیورسٹی، ملتان
*بارانی زرعی یونیورس، راولپنڈی
*چولستان یونیورسٹی برائے ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز، بہاولپور

### سندھ
### خیبر پختونخواہ
### بلوچستان
### آزاد کشمیر
### گلگت بلتستان
### وفاقی دارالحکومت، [[اسلام]] آباد
### فاٹا
## حوالے
زلزلہ

زلزلہ قشر الارض توں توانائی دے اچانک اخراج دى وجہ نال رونما تھیندن۔ جیندى وجہ توں زلزلياتى لہراں پيدا تھیندن۔ ايہ توانائى اکثر آتشفشانى لاوے دى شکل وچ سطح زمين تے نمودار تھیندى ہے۔ اوں توانائى (آتشفشانى لاوے) دے قوت اخراج نال قشر الارض دى ساختمانى تختياں وچ حرکت پذيرى پيدا تھیندى ہے۔ لہذا اپݨے دوران حرکت ايہ تختياں آپس اچ ٹکراندن جیندى وجہ توں سطح زمين دے اتے جھٹکے (tremours) پيدا تھیندن تے زلزلے رونما تھیندن۔
## حوالے
ونکی:جغرافیہ
زم زم

زمزم دا پاݨی حضرت ابراہیم علیہ السلام تے حضرت ہاجرہ علیہا السلام دے شیر خوار پتر حضرت اسماعیل علیہ السلام دی پیاس وسماوݨ دے بہانے اللہ تعالیٰ نے تقریباً 4 ہزار سال قبل ہک معجزے دی صورت وچ مکہ مکرمہ دے بے آب و گیاہ ریگستان وچ جاری کیتا جیہڑا اج تک جاری ہے۔
thumb|زم زم دی جاہ
## تفصیلات
جناب عبد المطلب دے زمانے وچ چاہِ زم زم دی کھدائی دے بعد توں گھن کے ہݨ تک اس کھوہ دی لمبائی، چوڑائی تے گہرائی وچ تبدیلی نی گھنائی گئی۔ یعنی ایہ آج تک 18 فٹ لمبا، 14 فٹ چوڑا تے تقریباً 5فٹ گہرا ہے۔

مکہ دا شہر جس وادی وچ ہے اوہ چاراں طرفوں گرینائٹ چٹاناں والے پہاڑاں وچ گھری ہوئی ہے۔ حرم شریف ( مسجد الحرام) وادی وچ سب توں نچلے مقام تے ہے۔ خانہ کعبہ تے مسجد الحرام سمیت پورا شہر مکہ، ریت تے گار دی تہ ( sand and silt formation) تے واقع ہے۔ جس دی گہرائی 50 توں 100 فٹ تک ہے تے جس دے تلے آتشی چٹاناں دی ہک تہ پھیلی ہوئی ہے۔ چاہِ زم زم وی ریت / گار دی ہیں تہ تے واقع ہے تے اس وچ پاݨی دی سطح، اطراف دی زمین توں 40 تا 50 فٹ دی گہرائی تے ہے۔

ابن الصاحب المصری آہدے ہن کہ میں آب زم زم دا وزن مکہ دے ہک چشمہ دے پاݨی نال کیتا تاں میں زم زم کوں اس توں چوتھا حصہ وزنی پاتا۔ ول میں میزان طب دے حساب نال ݙٹھا تاں اس کوں تمام پاݨیاں توں طبی تے شرعی لحاظ نال افضل پاتا۔
## حوالے
زمان جعفری

یاد رفتگان

سندھ، سرائیکی وسیب اتے بلوچستان تے مشتمل ہک خود مختار فیڈریشن دا تصور ݙیوݨ آلے وسیب دے مفکر، مدبر، دانشور عظیم قومی رہنما سید زمان جعفری مرحوم دا شمار ملک دی صف اول دی قیادت وچ شمار تھیندا ہائی.

سید زمان جعفری معروف قومپرست اڳواݨ غوش بخش بزنجو تے قریبی ساتھی ہن اتے پارٹی وچ بزنجو صیب دے بعد سینئیر ترین رہنما ہن.

بزنجو صاحب دی پاکستان نیشنل پارٹی او اولین پارٹی ہائی جینے اپݨی پارٹی دا سرائیکستان دے ناں نال صوبائی یونٹ بݨایا.

مرحوم ترقی پسند اتے لیفٹ دے صف اول لیڈراں وچ شمار تھیندا ہائی.

1986 وچ S. S. B( سندھ، سرائیکی وسیب، بلوچستان) دے ناں تے انگلش وچ ہک کتابچہ لکھیا جیہرا انہاں معروف صحافی شبیر حسن اختر مرحوم دی مشاورت نال چھاپیا.

سید زمان جعفری دی فوتگی دے بعد انہاں دے قریبی عزیز سید رضو شاہ صیب مرحوم نے انہاں دی سیاسی سوچ فکر کوں اڳیتے ودھایا( رضو شاہ صیب دا شمار وی صف اول دی ترقی پسند قیادت وچ شمار تھیندے او تاج لنگاہ صیب دے قریبی ساتھی ہن اتے لٹریری طور تے انہاں دا ٻہوں کم اے).

اساݙے طالبعلمی دور وچ سید زمان جعفری صیب دے وررھیݨے دے موقعہ تے تمام قوماں دے اڳواݨ ملتان وچ کٹھے تھیندے ہن. مرحوم بیرسٹر تاج لنگاہ صیب سید زمان جعفری دی خدمات دا بھر پور اظہار کریندے ہن.

میکوں یاد ھ ہک واری زمان جعفری دے ورھیݨے دی تقریب دی بعد چرکے رات ویہلے ملتانوں واپس ونڄݨ لڳیوسے میݙے نال راشد عزیز بھٹہ اتے ٻئے ساتھی وی نال اساں کجھ تئیں پیریں ٹریوسے تاں پچھوں مرحوم زمان جعفری دے چھوٹے بھائی سید اظہر جعفری اپݨیاں ڳاݙیاں گھن تے آڳئے تے ٻہوں محبت نال اساکوں واپس گھن ڳئے انہاں دی  فیملی دے ٻئے افراد انتہائی محبت نال رووݨ لڳ ڳئے جو اساݙے بھرا دے چاہوݨ آلے ادھی رات کوں پیریں واپس ونڄن اساں اپݨے بھرا دی روح تے تہاݙے کنوں شرمندہ ہیسے  تساکوں اساں خود رحیم یار خان تئیں چھوڑ آسوں.

ٻہوں جذباتی منظر تھی ڳیا ہائی اتے اساں رات اتھائیں ٹک پیوسے.

ایں واقعہ دے بعد مرحوم دے بھرا ڈھیر عر صہ تئیں خصوصا سید اظہر جعفری فون اتے خط لکھ کراہیں خیر صلہ کریندے ریہے اتے ہر قسم دی رہنمائی اتے صلاحیں ݙیندے ریہے. اڄ البم ݙیہدے ہوئیں archives وچوں سید زمان جعفری سئیں دی تصویر سامݨے آئی تاں سوچیم تہاݙے نال شئیر کراں.

نوٹ: - اے تصویر وسیب دی معروف صحافی اتے لکھاری سئیں ارشاد امین اساݙے نال سانجھی کیتی ہائی جیندے کیتے انہاں دے تھورائیت ہیسے.

عبید خواجہ

صدر

انٹر نیشنل سرائیکی کانگریس
زُہر خاندان

زھر خاندان طب وادب، شعر وسیاست وچ اندلس دے نابغۂ روزگار خانداناں وچوں ہک ہے، ایہ خاندان ابتدا وچ جفن شاطبہ دے جنوب مشرقی علاقے وچ ریہا تے اتھوں مختلف علاقیاں وچ پھیل گیا، اس خاندان دے لوگ مختلف ادوار وچ طب، فقہ، شعر، ادب، ادارت تے وزارت دے اعلی مراتب تے فائز ریہے. 
## اہم افراد
ذیل وچ اساں اس خاندان دے انہاں لوگاں کوں زیرِ بحث گھن آندے ہیں جنہاں نے طب دے شعبہ وچ کارہائے نمایاں سر انجام ݙتے۔
### عبداللہ ابن الزہر
انہاں دا پورا ناں “مروان عبد الملک بن ابی بکر محمد بن زہر الایادی” ہے، اپݨے والد دی طرح فقیہ ہن، مگر طب وچ شہرت پاتی، پنجویں صدی ہجری وچ بغداد، مصر تے قیروان وچ اطباء دی سربراہی کیتی، ول اپݨے ملک واپس ول گئے تے امیر مجاہد دے دور وچ دانیہ منتقل تھی گئے جتھاں امیر مجاہد نے انہاں دا خوب اکرام کیتا تے اتھوں انہاں دی شہرت اندلس تے مغرب وچ پھیلی، ابن داحیہ “المطرب” تے ابن خلکان “وفیات الاعیان” وچ لکھدے ہن کہ دانیہ وچ انہاں نے خوب جاہ وجلال، شہرت وعزت تے بہرپور دولت کمائی تے اتھئیں انہاں دا انتقال تھیا، جبکہ ابن ابی اصیبعہ لکھدے ہن کہ اوہ دانیہ چھوڑ کے اشبیلیہ آ گئے ہن جتھاں انہاں دا انتقال تھیا۔

### زہر ابن الزہر
انہاں دا ناں “ابو العلاء زہر بن ابی مروان عبد الملک” ہے، ایہ مندرجہ بالا صاحب دے پتر ہن، ابی العلاء زہر دے ناں توں معروف ہن، یورپ توں دریافت تھیوݨ والے بہت سارے مختلف الاشکال آثارِ قدیمہ وچ لاطینی زبان وچ انہاں دا نام کندہ پاتا گیا ہے جس نام اس زمانے وچ یورپ دے طبی حلقیاں وچ انہاں دی شہرت دا اندازہ لویج سڳدا ہے، ایہ فن انہاں نے اپݨے والد توں سکھا، انہاں دی دسترس فلسفہ تے منطق تے وی ہئی، جبکہ ادب تے فنِ حدیث قرطبہ دے شیوخ توں حاصل کیتا، طب دی نظری تے عملی تعلیم ݙتی تے بہت سارے تلامذہ انہاں توں فارغ التحصیل تھئے. 
### عبدالملک بن ابی العلیٰ بن زہر
انہاں دا ناں “ابو مروان عبد الملک بن ابی العلاء زہر” ہے، مندرجہ بالا صاحب دے پتر ہن تے اس خاندان دے مشہور ترین فرد ہن، اشبیلیہ وچ پیدا تھئے مگر مترجمین نے انہاں دے سالِ پیدائش دا ذکر نی کیتا، انہاں دا سالِ پیدائش 484 تے 487 ہجری دے درمیان دا کوئی سال تھی سڳدا ہے، اندلس وچ اپݨے زمانے دے مشہور ترین طبیب ہن، طب دی تاریخ انہاں دے خطرناک تجربات تے طب وچ جملہ اضافیاں تے دریافتاں دا تذکرہ سنہرے حروف وچ کریندی ہے، اوہ پہلے (عربی) طبیب ہن جنہاں نے حلق یا شرج توں مصنوعی غذائیت دا طریقہ دریافت کیتا۔ ایہ تے اس قسم دے ݙوجھے تجربات تے دریافتاں تے بحث انہاں نے اپݨی طبی تصانیف وش وی کیتی ہے جنہاں وچ قابلِ ذکر اے ہن:  کتاب التیسیر فی المداواہ والتدبیر جیہڑی کئی زباناں وچ ترجمہ تھی کے شائع تھی چکی ہے، کتاب الاقتصاد فی اصلاح النفس والاجساد، کتاب الاغذیہ، کتاب الجامع۔
### محمد بن الزہر
انہاں دا نام “ابو بکر محمد بن ابی مروان” ہے.  الحفید بن زہر دے ناں توں مشہور ہن، اشبیلیہ وچ 507 ہجری کوں پیدا تھئے، عملی طبیب ہن، حسنِ معالجہ تے حسنِ تدبیر وچ انہاں دا کوئی ثانی نہ ہئی، انہاں دی تصانیف وچ صرف طبِ عیون (اکھیاں دا طب) تے ہک مقالہ مذکور ہے، ابن زہر دے نال انہاں دی بھانجی وی انہاں توں طب دی تعلیم حاصل کریندی ہن تے فنِ تولید (پیدائش) تے عورتاں دے امراض دی ماہر ہن .
### عبد اللہ بن ابی بکر
انہاں دا ناں “محمد عبد اللہ بن ابی بکر” ہے، اشبیلیہ وچ 577 ہجری کوں پیدا تھئے، انہاں دے والد ٻڈھے تھی ڳئے ہن چنانچہ انہاں دا بہت سخت خیال رکھا تے انہاں توں فنِ طب تے ادب گھدا، جوان تھیندے ہی انہاں دے والد نے انہاں کوں شاہ منصور الموحدی دی خدمت وچ ݙے ݙتا، ول انہاں دے والد خلیفہ شاہ محمد الناصر دی خدمت وچ رہے تے اپݨے مقام تے فائز رہے، جلد ہی عملی طب دے میدان وچ مشہور تھئے.

## حوالے
زَناوریں دے ناں،لِکھت رمضان ارائیں

## زَناوریں دےناں
شینہہ=شیر

لومبڑ=لومڑی

ہاتھی =ہاتھی

گدڑ =گیدڑ

نَہر=بھیڑیا

ڳورپٹ=بجو

ڈھوئ ڈن٘گ=چرخ

سور،جتامہ=سلور

سیہڑ=خرگوش

ہَرݨ=ہرن

گڈ=پہاڑی بکرا

کُتّا=کُتا

ٻِلّی=بِلی

رِچھ=ریچھ

بھولو=بن٘در

بھولݨی=بندریا

گِدڑی=مادہ گیدڑ

سِے=سیہہ

چاہ=خارپشت

چِیتا=چیتا

سِسار=گھڑیال

سلہہ=مادخور

بھونڈݨ=سلورنی

سہڑی=مادہ خرگوش
## زَناوریں دےٻَچے
توݙا=اونٹ کا بچہ

کھوتا،کتھوڑا=گدھےکا بچہ

کَٹّا=بھینس کابچّہ

ٻَک=ہرنی کا بچہ

کونگرا،گُلرا=کُتےکا بچہ

چوچا،چوزہ=مُرغی کا بچہ

ٻیہاݨ=گھوڑےکا بچہ

وَچھا=گائےکا بچہ

بَھݙورا=بھیڑکا بچہ

بھچر،کِنڈ=سورکا بچہ

ٻلونگڑا=بلّی کا بچہ

بیلا،چھیلا=بکری کا بچہ
## پَکھڑو دے ناں
چڑی=چڑیا

ہِل=چیل

باز=باز

کاں=کوّا

بغلا=بگلا

شکرہ=شکرہ

کیرا=گُھگی

بدخ=بَطخ

ٻَٹیرا=بٹیر

چرغ=چرغ

تلہر=تلیر

گِجھ=کرگس

چرٻل=چھوٹا اُلو

گھگی=مادہ فاختہ

لالی=لالی،مینا

طلور=طلور

چکور=چکور

بُلبل=بُلبل

مور=مور

تِتَّر=تیتر

شاہ ممولا=ممولا

توتا=طوطا

کُون٘ج=کونج

کُکُڑ=مُرغا

کمبوتر=کبوتر

ڈوڈرکاں=پہاڑی کوّا

چل ککڑ=مُرغابی

## ٻیا ݙیکھو

* رمضان ارائیں