open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عبداللہ بن عباس کیتے نبی ﷺ دی دعا

ہک واری رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نماز کیتے بیدار تھئے تاں عبد اللہ بن عباس نے وضو کیتے پاݨی گھنا کے رکھ ݙتا۔ آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے وضو توں فراغت دے بعد پچھا کہ پاݨی کون گھن آیا ہئی؟ سیدہ میمونہ نے عبد اللہ بن عباس دا ناں گھدا تاں آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے خوش تھی کے ایہ دعا فرمائی۔

**اللَّهُمَّ فَقِّهْهُ فِي الدِّينِ وَعَلِّمْهُ التَّأْوِيلَ**

یعنی اے اللہ اینکوں مذہب دا فقیہ بݨا تے تاویل دا طریقہ سکھا
## حوالے
ابن عباس دے حضرت عمر نال معاملات

مسعودی نے ابن عباس توں نقل کیتا کہ حضرت عمر نے میکوں سݙایا تے آکھا:حمص دا گورنر فوت تھی ڳیا ہے، اوہ نیکوکار ہئی تے نیکوکار گھٹ ہن تے میکوں امید ہے کہ تو انہاں وچوں ہیں لیکن میݙا تیݙے بارے  دل وچ ہک خدشہ ہے، تیݙا کیا خیال ہے؟

ابن عباس:میں ہرگز گورنری قبول نہ کریساں جے تک میکوں اپݨے خدشے دے بارے نہ ݙسیسو۔

حضرت عمر: تیکوں ایندے نال کیا غرض ہے؟

ابن عباس:میں اینکوں ڄاݨݨا چاہندا ہاں، اگر اوہ خطرناک ہے تاں میکوں وی اوندے خطرے دی طرف متوجہ تھیوݨا چاہیدا اے جیویں کہ تساں میݙے بارے فکر مند تھئے ہو تے کے میں اوندے توں بری ہاں تے میکوں یقین تھی ویندے کہ میݙے وچ اوہ برائی نی تاں ایں کم کوں قبول کریساں، میں تہاکوں ݙٹھے کہ جیں چيز دے بارے وچ فکر مند ہوو اوندی کوئی وجہ ہوندی ہے۔

حضرت عمر:اے ابن عباس!میں ایں چيز توں خوف زدہ ہاں کہ تیݙی گورنری وچ کوئی حادثہ پیش آوے، تیݙی حکومت وچ اے تھیوݨے کہ توں لوگاں کوں آکھݨ لڳیں:ساݙی طرف آؤ، تے تساں اپݨے بنی ہاشم دے سوا کہیں کوں قبول نہ کریسو، لیکن میں نبی اکرمﷺ کوں ݙٹھا ہئی کہ تیکوں دور رکھا تے ݙوجھیاں کوں کم تے لایا۔

ابن عباس:تہاکوں خدا دی قسم!اگر ایویں ہے تاں گورنری کیوں ݙیندے ہو؟

حضرت عمر:خدا دی قسم!معلوم نی کہ کیا توں گورنری کیتے مناسب ہاویں تے تیݙے نال حسد و بدبینی دی وجہ توں تیکوں (خلافت اول دے دوران) دور رکھایا ڳیا یا اوہ ݙر ڳئے کہ متاں تیݙی بیعت کرݨ دا معاملہ مشکل نہ تھی ونڄے تاں اے تھیا، بہرحال تیݙی رائے کیا ہے؟

ابن عباس:میݙا خیال ہے کہ میں تہاݙے کیتے کم نہ کراں؟

حضرت عمر:کیوں؟

ابن عباس:اگر میں ایں حالت وچ تہاݙے کیتے کم کراں کہ تساں میݙے بارے مطمئن نہ ہوو تاں ہمیشہ میں تہاݙی اکھیاں اچ کنڈا بݨا رہساں۔

حضرت عمر: پس ایں معاملے وچ کوئی مشورہ ݙے۔

ابن عباس:کہیں اینجھے شخص کوں کم تے لاؤ جیہڑا تہاݙی نظر وچ تے تہاݙے کیتے زیادہ صالح ہووے۔

ابن عبد ربہ اینکوں ابو بکر بن ابی شیبہ م235ھ توں ݙوجھی طرح نقل کریندے تے کوشش کریندے کہ خلیفہ ثانی دے ابن عباس کوں گورنر نہ بݨاوݨ دی وجہ ایہ ݙسے کہ ابن عباس نے ذوی القربی دے بارے وچ بے جا تاویلاں کیتے ہوئے ہن تے اوندے کیتے حضرت علی دی طرف منسوب خط کوں تائید کیتے پیش کریندے۔ ابو بکر بن ابی شیبہ نے ایہ نقل کیتا :ابن عباس حضرت عمر دے ہاں سب توں زيادہ محبوب ہن تے حضرت عمر انہاں کوں دیگر اصحاب نبوی توں مقدم کریندے ہن لیکن انہاں کوں ہرگز گورنری نہ ݙتی۔ انہاں کوں ہک ݙینہ آکھا:شاید میں تیکوں گورنر بݨا ݙیندا لیکن میکوں ݙر ہے کہ توں تاویل کرکے مال فیئ کوں حلال سمجھ گھنیں۔ جݙݨ حضرت علی دا دور آیا تے آپ نے ابن عباس کوں بصرہ دا والی بݨایا تاں ابن عباس نے آیت خمس دی تاویل کرکے فیئ کوں حلال کر گھدا۔
تبصرہ: ابن ابی شیبہ دی تصریح دے مطابق نبی اکرمﷺ دے زمانے توں گھن کے حضرت عمر رضی اللہ عنہ دی خلافت دے آخری سال تک سہم ذوی القربی دے متولی حضرت علی بن ابی طالب ہن، ڳالھ ابن عباس جیہے دانشمند افراد توں پوشیدہ نہ ہئی پس اوہ کیں طرح حضرت علیؑ دی رائے دے بغیر سہم ذوی القربی وچ تصرف کرسڳدے ہن ثانیا اگر ابن عباس دے بارے وچ تاویل دا خوف انہاں کوں گورنر بݨاوݨ توں رکیندا ہئی تاں حضرت معاویہ کوں شام دی حکومت کیتے کیوں منتخب کیتا کہ انہاں دے مالیات وچ تاویلاں کرݨ دے باوجود باقی رکھا؟ ثالثا ابن عبد ربہ نے جیں خط کوں تائید کیتے پیش کیتا اوہ جعلی ہے اوندے توں ہرگز استدلال نی کیتا ونڄ سڳدا۔
## حوالے
ابن عباس دے آخری ایام

ابن عباس آخر عمر وچ نابینا تھی ڳئے ہن تے مکہ وچ ہی رہندے ہن، انہاں کوں عبداللہ بن زبیر تے عبد الملک بن مروان دی طرفوں جھڳڑے دا سامݨا کرݨا پیا۔ عبداللہ بن زبیر نے آپ توں بیعت طلب کیتی لیکن ابن عباس نے انکار کر ݙتا۔ لہٰذا ابن زبیر نے انہاں کوں طائف جلا وطن کر ݙتا۔ مشہور ایہ ہے کہ ابن عباس دا انتقال سن 68 ہجری وچ ستر سال دی عمر وچ طائف وچ تھیا تے محمد بن حنفیہ نے آپ دی نماز جنازہ پڑھائی تے آپ کوں اتھائیں دفن کیتا ڳیا۔ آپ دی وفات سن 69 ہجری وچ نقل تھئی ہے۔ آپ چھیکڑی عمر اچ اے اشعار پڑھدے ہوندے ہن:

ان یاخذ اللہ من عینی نورھما ففی لسانی و قلبی منھما نور

اگر خدا نے میݙے اکھیاں دی بینائی گھن گھدی ہے تاں میݙی زبان تے کن دا نور تاں حالی باقی ہے۔

قلبی ذکی و عقلی غیر ذی دخل و فی فمی صارم کالسیف ماثور

میݙا دل ذکی تے عقل سالم ہے میݙے منہ وچ تیز شمشیر دی مانند زبان ہے۔
## حوالے
حضرت ابوذر غفاری دے معاشی نظریات

ساری زندگی امرا تے اغنیاء کوں زر اندوزی توں رکیندے رہیے۔ قرآن دی ایں آیت؛ (جیہڑے لوگ سونا تے چاندی جمع کریندے ہن اوہ درحقیقت بھاہ کھاندن) توں استدلال کریندے ہن کہ سونا تے چاندی جمع کرݨا ناجائز ہے۔ مگر اوں دور دے صحابہ تے مفسرین و محدثین کوں آپ دی ایں توجیہ نال اتفاق نہ ہئی۔ آپ دی زندگی دا آخری حصہ بڑی تکلیف وچ گذرا۔ امیر معاویہ دے حکم نال دمشق توں خارج البلد کیتے ڳئے تاں مدینہ واپس آئے۔ مگر اتھاں وی حضرت عثمان نے قیام کرݨ دی اجازت نہ ݙتی تے ملک بدر کر کے قریبی شہر الربذہ بھیڄ ݙتا تے نال ہی خلیفہ نے ایہ حکم وی ݙتا کہ کوئی ایندے نال نہ ونڄے لیکن حضرت علی نے ہک نہ منی تے حضرت حسنین کوں ابو ذرغفاری دے نال بھیڄ ݙتا۔ ابوذر غفاری دی عظمت کیتے ایہ وی کافی ہے کہ حضرت حسنین چاچا آکھ کے پکاردے ہن۔ حضرت ابوذرغفاری کوں  مدینے دے کول الزبدہ دے مقام تے کسمپرسی دی حالت وچ سخت اذیتاں ݙے کے قتل کیتا ڳیا، ایہ شیعہ نقطہ نظر اے۔ انہاں دی وفات دے بارے سنی نقطہ نظر ذیل وچ بیان کیتا ڳیا ہے۔

راوی لکھدن کہ میں مقام ربذہ توں گذردا پیا ہم کہ ابوذر رضی اللہ عنہ ݙکھائی ݙتے۔ میں پچھا کہ تساں اتھاں کیوں آ ڳئے ہو؟ انہاں نے جواب ݙتا کہ میں شام وچ ہم تاں امیر معاویہ نال میرا اختلاف (قرآن دی آیت) ”جیہڑے لوگ سونا تے چاندی جمع کریندے ہن تے انہاں کوں اللہ دی راہ وچ خرچ نی کریندے“ دے متعلق تھی ڳیا۔ امیر معاویہ دا آکھݨا ایہ ہئی کہ ایہ آیت اہل کتاب دے بارے نازل تھئی ہے تے میں ایہ آہدا ہم کہ اہل کتاب دے نال ساڋے متعلق وی ایہ نازل تھئی ہے۔ ای  اختلاف دے نتیجے وچ میݙے تے انہاں دے درمیان کجھ تلخی پیدا تھی ڳئی۔ چنانچہ انہاں نے عثمان رضی اللہ عنہ ( جیہڑے اوں وقت خلیفہ ہن ) کوں میݙی شکایت لکھی۔ عثمان رضی اللہ عنہ نے میکوں لکھا کہ میں مدینہ چلا آواں۔ چنانچہ میں چلا آیا۔ ( اتھاں جݙݨ پہنچا ) تاں لوگاں دا میݙے نال ایں طرح ہجوم تھیوݨ لڳا جیویں انہاں نے میکوں پہلے ݙٹھا ہی نہ ہووے۔ ول جݙݨ میں لوگاں دے ایں طرح اپݨی طرف آوݨ دے متعلق عثمان رضی اللہ عنہ کوں آکھا تاں انہاں نے فرمایا کہ اگر مناسب سمجھو تاں اتھاں دا قیام چھوڑ کے مدینہ توں قریب ہی کتھائیں ٻئی جگہ الگ قیام اختیار کر گھنو۔ ایہا ڳالھ ہے جیہڑی میکوں اتھاں ( ربذہ ) تک گھن آئی ہے۔ اگر اوہ میݙے اتے ہک حبشی کوں وی امیر مقرر کر ݙیون تاں میں اوندی وی سݨساں تے اطاعت کریساں۔
## حوالے
ابوذر غفاری دی وفات

مورخ ابن واضح اپݨی تاریخ وچ لکھدے کہ جݙݨ توں حضرت ابوذر زبدہ بھیڄے ڳئے، مردے وقت تک اتھائیں رہے تے جݙݨ وقت وفات قریب تھیا تاں انہاں دی لڑکی نے آکھا ابا میں ایں مقام تے کلہی ہاں تے ݙردی ہاں کہ تہاݙی حفاظت درندیاں توں نہ کرسڳساں۔ حضرت ابوذر نے آکھا کہ خوف نہ کر عنقریب چند مرد دیندار اتھاں آوݨ آلے ہن، ذرا ݙیکھ تاں کوئی اݙے آندا پیا ہے؟ لڑکی نے آکھا کہ کوئی نی۔ حضرت ابوذر ٻولے کہ حالی شاید میݙا وقت نی آیا۔ تھوڑی دیر دے بعد ول پچھا کہ کوئی نظرا۔ لڑکی نے آکھا ہا کجھ سوار آندے پئے ہن، ابوذر نے فرمایا کہ اللہ اکبر خدا تے اوندا رسول سچّا ہے۔ ہݨ میݙا منہ قبلہ دی جانب پھیر ݙے تے جݙݨ اوہ سوار اتھاں پہنچن تاں انہاں کوں میݙا سلام اکھیں تے جیں وقت اوہ میݙی تجہیز و تکفین توں فارغ تھیون تاں انہاں کیتے ایہ ٻکری ذبح کراویں تے انھاں کوں میݙی جانب توں قسم ݙے کے آکھیں کہ بغیر کھاݨا کھادے ہوئے تساں لوگ اتھوں نہ ونڄو۔ اتنا آکھ کے حضرت ابوذر رضی اللہ عنہ نے انتقال فرمایا تے جݙݨ اوہ سوار اتھاں پہنچے تاں لڑکی نے انہاں کوں آکھا کہ حضرت ابوذر صحابی رسول صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دا انتقال تھی ڳیا ہے تے اوہ بے گور و کفن پئے ہن۔ ایہ سݨ کے اوہ سوار جیہڑے تعداد وچ ست ہن، سواریاں توں لیہہ پئے۔ انہاں وچ حضرت حذیفہ بن الیمان صحابی رسول صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم تے حضرت اشتر وی ہن، حضرت ابوذر تے اوہ سب ٻہوں رنے تے غسل و کفن ݙیوݨ دے بعد نماز جنازہ پڑھ کے انہاں کوں دفن کیتا۔ جݙݨ ایندے توں فارغ تھئے تاں لڑکی نے آکھا کہ میݙے پیؤ نے تہاکوں قسم ݙیوائی ہے کہ بغیر کھاݨا کھادے اتھوں نہ ونڄو۔ انہاں لوگاں نے ٻکری ذبح کیتی تے کھاݨا کھاوݨ دے بعد اوں لڑکی کوں رلے گھن کے مدینہ منورہ دی جانب روانہ تھی ڳئے۔
## حوالے
جان ڈالٹن

thumb|John Dalton. Line engraving by W. H. Worthington, 1823, afte Wellcome V0006489
انگریز سائنس دان جان ڈالٹن مادے دے ایٹمی نظریے کیتے مشہور ہے۔ ایہ نظریہ اوں نے 1803ء وچ پیش شائع کرکے پیش کیتا۔ ول اوندی مزید وضاحت اپݨی تصنیف کیمیاوی عضویات دا نواں نظام وچ کیتی جیہڑی ݙو جلداں وچ شائع تھئی۔ جینکوں اوں نے 1808ء توں 1827ء تک مسلسل تحقیق دے بعد قلم بند کیتا۔ اوں نے بعض عناصر دے جوہری اوزان دی پہلی فہرست مرتب کرکے چھپوائی۔ اپݨے نظریے دا اطلاق گیساں دے انجذابی عمل تے کرکے ݙٹھا تے اتھوں اوں نے جزوی دباؤ دا قانون اخذ کیتا جیہڑا بعد وچ قانون ڈالٹن دے ناں نال مشہور تھیا۔ موسمی حالات نال اُونکوں بے حد دلچسپی ھئی۔ اوں نے یومیہ موسمی تبدیلیاں دا ریکارڈ رکھݨا شروع کر ݙتا تے بعد وچ اوں ریکارڈ دی بنا تے اپݨے مشاہدات و نتائج کوں ہک کتاب "موسمی مشاہدات" وچ بیان کیتا۔ اوں نے مرض "رنگوندا" دی وی تحقیق کیتی جیندا اوہ مریض ہئی تے کیفیت دریافت کیتی جینکوں ڈالئنیٹ آہدن ۔ 1793ء وچ نیو کالج مانچسٹر وچ ریاضی تے طبیعیات دی تعلیم ݙتی۔ 1822ء وچ رائل سوسائٹی دا رکن بݨا جیندی طرفوں اُونکوں 1825ء وچ انعامی تمغہ ملا۔

## حوالے
اوسس (نخلستان ادب)

ایس ای کالج بہاولپور دے میگزین ’’اوسس: نخلستانِ ادب ‘‘ دا اجراء 1912ء وچ تھیا۔ ایں طرح ایہ قدیم ترین سمجھے ونڄݨ والے کالج میگزین "راوی" دا ہم عمر ہے۔ راوی دا پہلا شمارہ سیشن 12۔1910ء دا ہئی۔ اوہ وی 1912ء وچ شائع تھیا ہوسی۔ ایس ای کالج میگزین وچ ہندی حصہ وی ہوندا ہئی۔ ایں میگزین کوں قائد اعظم دا پیغام تے علامہ اقبال دا خط شائع کرݨ دا اعزاز وی حاصل تھیا۔

## ٻیا ݙیکھو

* ایس ای کالج بہاولپور نال وابستہ سخصیتاں‏
* گورنمنٹ صادق ایجرٹن کالج بہاولپور

## حوالے
مخدومزادہ حسن محمود دا ایس ای کالج دا دورہ

ایہ وی تھیا کہ ریاست دے وزیرِ تعلیم کالج دے دورے تے آئے تے ہک کلاس روم وچ چلے ڳئے۔ پروفیسر توں پچھا ’’تساں کیا پڑھیندے پئے ہو ؟‘‘ پروفیسر ڈاکٹر شجاع ناموس نے جواب ݙتا ’’ ایہ فزکس ہے، میٹرک پاس دی سمجھ اچ نہ آسی، ویسے تہاکوں م بغیر اجازت کلاس روم وچ نہ آوݨا چاہیدا ہئی‘‘

وزیر صاحب دی شرافت کہ خاموشی نال چلے ڳئے۔ پروفیسر توں کہیں نے کجھ نہ پچھا۔ ایہے وزیر بعد وچ ریاست دے وزیرِاعظم وی بݨے تے کالج دی نویں عمارت ، جامعہ عباسیہ ( بعد و اسلامیہ یونیورسٹی) دی بلڈنگ، ڈرنگ سٹیڈیم انہی دے دور وچ بݨے۔ آکھا ویندے ایہ سٹیڈیم ٹوکیو اولمپکس تک ایشیا دا اینجھا سب توں وݙا سٹیڈیم ہئی جیندے وچ تمام کھیݙاں دے سہولیات موجود ہن۔ ایہے صاحب مخدوم زادہ حسن محمود ہن۔

## ٻیا ݙیکھو

* ایس ای کالج بہاولپور نال وابستہ سخصیتاں‏
* اوسس (نخلستان ادب)
* گورنمنٹ صادق ایجرٹن کالج بہاولپور

## حوالے
جے جے تھامسن

جوزف جوہن تھامسن (18 دسمبر، 1856ء تا 30 اگست، 1940ء ) ہک برطانوی طبعیات دان ہئی۔ اوہ برطانیہ دی رائل سوسائٹی دا ممبر ہئی ۔ 1884ء وچ اونکوں کیمبرج یونیورسٹی وچ واقع کیونڈش لیبارٹری وچ تجرباتی طبیعیات دا پروفیسر مقرر کیتا ڳیا۔
1897ء وچ جوزف تھامسن نے ایہ ثابت کیتا کہ کیتھوڈ شعاعواں دراصل غیر دریافت شدہ انتہائی باریک ذرات ہن۔ جنہاں دی کمیت تے جسامت انتہائی گھٹ ہے تے انہاں تے منفی برقی چارج موجود ہے۔ انہاں ذرات کوں الیکٹران دا ناں ݙتا ڳیا ۔ایں طرح تھامسن نے پہلا ایٹمی ذرہ دریافت کیتا تے اوں دور وچ رائج ایہ نظریہ کہ ایٹم ناقابل تقسیم ہے کوں غلط ثابت کیتا۔

## حوالے
ایوب دور وچ ایس ای کالج

1962ء وچ ایوب حکومت نے ترئے سالہ ڈگری کورس دا اعلان کیتا تاں سخت احتجاج تھیا۔ کراچی دے بائیں بازو دے طلبأ نے زبردست احتجاجی تحریک چلائی۔ حسین نقی، معراج محمد خان، سید سعید حسن ،جوہر حسین، علی مختار رضوی،نفیس صدیقی،فتح یاب علی خاں سمیت 12 طلباء کوں شہر بدر کر ݙتا ڳیا۔ علی مختار رضوی بہاولپور آ ڳئے۔ کالج انتظامیہ نے نویں پالیسی دے مطابق کالج کوں انٹر تے ڈگری 2 حصیاں وچ تقسیم کرݨ کیتے اچی دیوار تعمیر کرا ݙتی ہئی۔ علی مختار رضوی دی قیادت وچ طلباء نے ہک ہی ہلے وچ اوہ دیوار سٹ ݙتی۔

ول اوہ وی عجیب منظر ہئی جݙݨ مغربی پاکستان دی وزیر تعلیم بیگم محمودہ سلیم کالج دی تقریب وچ مہمانِ خصوصی ہن تے عبدالہادی نامی طالب علم نے تلاوت دے بعد پردے دا حکم بیان کریندے ہوئے انہاں تے تنقید شروع کر ݙتی۔ ایہ صاحب بعد وچ لیکچرر تے پرنسپل بݨے۔

## ٻیا ݙیکھو

* ایس ای کالج بہاولپور نال وابستہ سخصیتاں‏
* اوسس (نخلستان ادب)
* گورنمنٹ صادق ایجرٹن کالج بہاولپور

## حوالے
سرائیکی شاعری، بے زوری تے بدھ مت (ارشاد تونسوی)

سرائیکی شاعری ، بے زُوری تے بدھ مت

ارشاد تونسوی

پچھلے سو سالیں کنوں سرائیکی ادب کہیں ٻہوں وڈے سیاسی تے سماجی حوالے کنوں محروم ہے ، اِنویں جو اِتھوں دے لوکیں نہ تاں کہیں سماجی تبدیلی کوں محسوس کیتے نہ قبول کیتے ، برصغیر وچ جیڑھی سماجی تبدیلی خود سامراج اپنے سیاسی ضرورتیں واسطے باقی علاقیں وچ گھن آئے اُوندا اثر وی نہیں لگدا۔

اے حیرت دی گالھ ء جو ویہویں صدی وچ جیڑھیاں سیاسی تحریکاں آزادی واسطے لڑدیاں ریہن اُنہیں وچوں وی کہیں ہک تحریک دا اثر نہیں لگدا ، اِیندا جیڑھا ٻیا نقصان تھئے اُو تاں ہک پاسے آساں اپنی سنجان وی ونجا ٻیٹھے ہیں ، کیوں جو آساں یا تاں اُتلے پنجاب دے معاشی جبر ہِیٹھ رہ گئے ہیں یا ول جاگیرداریں دی (کنجک) اچ ، اے خیال اپنی جاہ تے ٹھیک ء جو گوریں دے آون کنوں پہلے سِکھیں وی سرائیکی علاقے بارے کوئی خاص توجہ نہیں ڈتی نہ مغلیں کوئی مضبوط انتظامیہ دی ریت چھوڑی ، اِتھاں اتنی لُٹ مار تھئی جو لوگ سر پَٹن جوگے نہیں رہ گئے ، اتے اُنہیں اَندروں ای اَندروں طے کر گِھدے جو کجھ تھیندا پئے اِیندے خلاف اُو کجھ نہیں کر سگدے  

سیاسی شعور دی کمی دا اے حال ء جو لوک اڄ وی اِتھاں بہتر سماجی مستقبل دے خواب ڈیکھن دی بجائے انگریزیں دے انصاف دی تعریف کریندن ، جے ذرا پچھوں تے ڈیکھوں تاں اِتھاں چار سو سال دی فاطمی حکومت دا ہک مسلمان سلطان دے ہتھوں خاتمے لوکیں دے سیاسی جدوجہد تے یقین کوں وی ہلا ڈتے ، مسلسل سیاسی جدوجہد دی ناکامی لوکیں دی نفسیات وچ ہک گُجھا بَھو پیدا کر ڈیندی ء ، لوکیں کوں عزت نفس وی نفس دا فریب سمجھن تے مجبور کر ڈیندی ء ، لوکیں کوں چنگیں ڈیہیں دے خواب ڈراکلے لگن پئے ویندن ، بُھوئیں دے وچ پیداواری صلاحتیں دی کمی جیڑھی قناعت پیدا کریندی ء اُو اگوں تے ونج تے پیریں دی زنجیر بن ویندی ء  

سرائیکی شاعری وچ مرثیے دی روایت بے زوری تے بے چارگی دی ایجھیں مثال ء جیڑھی برصغیر دے کہیں ٻئے علاقے اچ اِیں شدت نال نال نہیں مِلدی ، غلام بعض اوقات آزاد تھیون کنوں اِیں واسطے وی ڈردے جو اُوندے اچ آزاد بندے آلا اعتماد نہیں ہُوندا ، یا وت بُدھ مت  اِیں علاقے وچ اتنا رچیا ہُویا ہا جو اُوندی سیاسی موت کوں صدیاں گذرن دے بعد وی اِتھوں دے بندے دے اَندر دا بُدھ حالی تائیں جِیندا ء ۔
سرائیکی خاکہ نویسی

سرائیکی ادب وچ شاعری دی روایت  نثر کنوں زیادہ  قدیم تے مضبوط ہے   ایں سانگے اساکوں ادبی تنقید وچ نثر کنوں نظم دے اُتے  زیادہ مقدار وچ تے معیار وچ چنڳی تنقید ملدی  اے 

نثری ادب وچ خاکہ نویسی  ہک وݙی نازک صنف ہے ۔ 

اے صنف انگریزی ادب کنوں تھیندی ہوئی سرائیکی زبان تک پہنچی اے۔  انگریزی وچ جتھ کوں اسکیچ یا  پئین اسکیچ اہدن اوندا ناں اساں "خاکہ" رکھ ݙتے۔

## خاکہ نویسی دے تقاضے کیا ہن؟

ہک کامیاب خاکے دے لوازمات کیا کیا تھی سڳدن  ؟ انہاں سوالیں دے جوابات اساں کنوں وسیع مطالعے دا تقاضا کریندن۔

خاکے دی ہک تعریف اے ہے  جو ۔ جیویں کہیں پینسل اسکیچ  وچ گھٹ توں گھٹ لکیریں دے اندر شخصیت دی شکل ، حلیہ تے مطلوبہ تاثرات ابھارݨے ہوندن اُنویں  ۔

جیویں غیر ضروری لکیراں اسکیچ کوں خراب کریندین  ایویں  غیر ضروری لفظیں دی دّٻڑ گُھسڑ تے بھر مار وی خاکے کوں برباد کریندی اے 

بظاہر تاں ہک تصویر وی خاکہ ہی ہوندی اے  پر خاکہ تصویر کنوں ڈھیر اڳوں تے  دی اتے موئثر چیز ہوندی اے ۔ 

اے ہک  وݙے سُگھڑاپے دی ڳالھ ہے جو کہیں خاکے وچ کیا کیا بیان کیتا ونڄے تے کیا کیا نظر انداز کر  ݙتا ونڄے ۔

خاکہ نگاری نہ تاں  چھڑی حُلیہ نگاری ہوندی اے تے نہ ہی صرف سیرت نگاری دا ناں ۔ خاکہ ۔ ہے

عام طور تے خاکہ نویسی وچ ترئے قسم دیاں ڳالھیں تھی سڳدین 

1 اخلاقی ڳالھیں ( شخصیت دیاں اچھایاں )

2 غیر اخلاقی ڳالھیں ( شخصیت دیاں بُرائیاں )

3 شخصیت کوں نشابُر کرݨ والیاں خاص خاص ڳالھیں ۔

خاکہ نگار دے کیتے ضروری ہے جو او شخصیت دی انفرادیت بیان کرݨ دے کیتے مناسب الفاظ چُݨے  غیر ضروری طور تے مزاح پیدا کرݨ دے خبط وچ پھکڑ بازی ، پھبتی کّسݨ  اتے وڳتی بازی تے نہ آ ونڄے  ۔ خاکہ نگار مزاح ، طنز تے تشنیع دے فرق کوں چنڳی طرح تے سمجھے طنز تے مزاح وچ ہلکی تے مزیدار چوٹ کنوں کم گھنے ۔ عیب جوئی ۔ گلہ گوئی تے تحقیر توہین کرݨ دا غلیظ دھندا  نہ کرے  چوٹ ایجھی ہووے جو جیئں دے اُتے چوٹ کیتی ونڄے او خود وی پڑھ تے چس چاوے توہین محسوس نہ کرے ۔ لوکیں کنوں مونہہ نہ ودا لُکاوے ۔ دل آزاری خاکہ نویس دا کم نی ہوندا ۔  خاکہ نویس گند بکݨ تے خاکہ لکھݨ وچ فرق رکھے ۔ حملہ آور نہ تھیوے

مثال دے طور تے کہیں دے قد بُت دا ، نک نقشے دا مذاق اُݙاوݨ ۔مزاح دے ناں تے چھچھورا پن  تے وڳتی بازی کرݨ ۔ او  ڳالھ آکھݨ جیرھی  کہیں شخصیت وچ اصلوں نہ ہووے  ۔ڄاݨ ٻُجھ تے شخصیت دی عزت وِڳاڑݨ ۔ یعنی اِرادی طور تے نقصان پُڄاوݨ دی کوشش کرݨ  ، اولاد ، عزیز اقارب تے سماج  وچ عزت گھٹاوݨ دی کوشش کرݨ وغیرہ 

خاکے دی ہک تعریف اے وی ہے جو خاکہ صرف او نی جیرھا کجھ تہاکوں شخصیت وچ بظاہر نظردے  خاکہ نگار کوشش کرے جو شخص دے اندر دی شخصیت کوں پھلور تے کہیں وی قسم دی بد دیانتی تے جارحیت دے بغیر پیش کرے۔

بدقسمتی نال سرائیکی زبان وچ لکھیے ڳئے خاکیں وچوں چند  ہی ایں معیار تے پورے لہسن  ۔ ایں میدان وچ خود کوں شہسوار سمجھݨ والے ایں تِلکݨ بھرئیے میدان وچ  زیادہ توں زیادہ تِلکین  ۔کجھ حضرات تاں مزاح دی حد کوں اُلانگھ  تے پھکڑ بازی  بلکہ اصلوں بد تمیزی تک لڳے ڳیئن نمونے دے کیتے ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔  ۔ دے لکھیے ڳئے  کجھ خاکے پڑھ ݙیکھو ایویں لڳدے جیویں لہوری اسٹیج دا کوئی بے ہودہ ڈرامہ بیٹھے ݙیکھدے ہووو

  سرائیکی زبان وچ خاکہ نویسی دے حوالے نال کوئی ݙوں چار یا ودھ توں ودھ  پنج ست ناں تھی سڳدن  ۔ جنہاں ایں صنف وچ کم کیتے جیکر انہاں دے کم دا جائزہ گھنوں تاں انہاں وچوں کجھ لوکیں ایں صنف دے تقاضے پورے کرݨ دی کوشش ضرور کیتی اے  پر  ایویں لڳدے جیویں حالی تک شہکار خاکے دا خانہ خالی اے  ۔ اللہ کریسے کوئی تاں اڑدو زبان وچ لکھیل خاکے  

"دوزخی" سنواں خاکہ لکھسی  

(جیرھا ہک بھیݨ آپݨے بھرا  دا لکھیا ہا)
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
وسیم اشرف

وسیم اشرف دا تعلق سرائیکستان دے ضلع بھکر نال اے۔ اے سرائیکی اچ مختلف معاشرتی موضوعاں تے ویڈیوز بݨیندن جنہاں اچ وسیب دے مسائل تے روشنی پاوݨ دے نال مزاح وی شامل ہوندے۔ انہاں دا چینل بھکر بوائز (Bhakkar Boys) یوٹیوب تے موجود اے۔

## حوالے
ریاض حسین شاکر

ریاض حسین شاکر آف ستیانہ جھنگ سرائیکی دا سوہݨا شاعر ہے. 

## نمونہ کلام

### ݙوہڑہ
بہہ بہہ کے ڈھول دے راہواں تے  ،  انج  شام  نوں  ہٹناں  خالی

جیویں پِنی ہوئی بھیک چپاہرے دی ، راہے باہندائے وِیٹ سوالی

انج سِک "شاکر" اُنھاں وَگ گیاں دی ، مینوں دیندی اے آنڑ وِکھالی

جیویں موئے ہوئے بشر دی روح  آ کے ، ونجے گھر چوں مار بھنوالی
نیلز بوہر

نیلز ہنرک ڈیوڈ بوہر (انگریزی: Niels Henrik David Bohr)، ڈنمارک دا ماہر طبیعیات تے ایٹمی طبیعیات دا بانی ہئی۔ 1916ء وچ کوپن ہیگن یونیورسٹی وچ نظری طبیعیات دا پروفیسر مقرر تھیا۔ 1920ء وچ نظری طبیعیات دے ادارے دی بنیاد سٹی تے اوندا پہلا ناظم منتخب تھیا۔ 1922ء وچ طبیعیات دا نوبل انعام ملا۔ 1938ء وچ امریکا ڳیا تے امریکی سائنس داناں کوں ݙسا کہ یورینیم دے ایٹم کوں ݙو مساوی حصیاں وچ تقسیم کرݨا ممکن ہے۔ اوندے ایں دعوے دی تصدیق کولمبیا یونیورسٹی دے سائنس داناں نے کیتی۔ ڈنمارک واپس ڳیا تاں ملک تے نازیاں دا تسلط تھی ڳیا۔ 1943ء وچ امریکا چلا ڳیا۔ 1944ء وچ واپس ڈنمارک آیا۔ 18 نومبر 1962ء کوں ڈنمارک اچ ایندا انتقال تھی
ڳیا۔
thumb|Niels Bohr

## حوالے
نیلسن ریبرگ فنسن

نیلس ریبرگ فنسن ڈنمارک دے ہک سائنس دان ہن جنھوں نے 1903ء دا نوبل انعام برائے طب وصول کیتا۔

## حوالے
ایس ای کالج بہاولپور نال وابستہ سخصیتاں

بہاولپور وچ 1886ء وچ صادق ایجرٹن کالج ( ایس ای کالج ) قائم تھیا تاں گورنمنٹ کالج لاہور دے سوا پنجاب تے سرائیکستان وچ کوئی کالج نہ ہئی۔ صدیق طاہر نے اینکوں انیہویں صدی دا سٹوپا قرار ݙتا۔ ایں کالج توں وحید الدین سلیم پاݨی پتی، مشتاق احمد زاہدی، ایرک چارلس ڈکنسن، ڈاکٹر شجاع ناموس، احمد ندیم قاسمی، دلشاد کلانچوی، محمد خالد اختر، منیر نیازی، ڈاکٹر محمد باقر، سید محمد کاظم، مولانا عزیز الرحمٰن، رشیدالزماں، سہیل اختر، خواجہ عبدالحمید عرفانی، خواجہ عبدالحمید یزدانی، رفیق خاور جسکانی، حمید عسکری ، مشرف احمد، نورالزماں احمد اوج، صدیق طاہر، اسلم انصاری، عابد صدیق، حاجی سیف اللہ، احمد عقیل روبی، اسد اریب، منور علی خاں، حسین سحر، سمیع الرحمٰن، شعیب سڈل، بشیر فرحت، طاہر تونسوی، نجیب اللہ ملک، رفیع خاور ننھا، ضامن علی حسینی، جنرل محمد اقبال، ائیر چیف مارشل شبیر حسن خاں، جسٹس اللہ نواز، جسٹس شاہد صدیقی، جسٹس محمد حسین سندھڑ، احمد بلال محبوب ، اسلم ملک تے پرویز قادر سرائیکی جیہے لوگ معلم یا متعلم دے طور تے وابستہ رہیے۔

## حوالے
نوبل انعام

**نوبل انعامات** (سویڈش: *Nobelpriset*، نارویجن: *Nobelprisen*) سالانہ تقسیم کیتے ونڄݨ والے انعامات ہن جنھاں کوں رائل سویڈش اکیڈمی آف سائنسز، سویڈش اکیڈمی، کیرولنسکا انسٹیٹیوٹ تے نارویجن نوبل کمیٹی انہاں افراد یا تنظیماں کوں ݙیندی ہے جنھاں نے کیمیاء، طبیعیات، ادب تے فعلیات و طب وچ کارہائے نمایاں سر انجام ݙتے ہوون۔اینکوں الفریڈ نوبل دے 1895ء وچ کیتے ڳئے وصیت دے مطابق تخلیق کیتا ڳیا، جیندے مطابق انہاں انعامات دے انتظامات نوبل فاونڈیشن کوں سپرد کیتے ڳئے۔ نوبل میموریل انعام برائے معاشیات کوں 1968ء وچ جاری کیتا ڳیا، اینکوں سیورجس رکس بینک جیہڑا سویڈن دا مرکزی بینک ہے، نے شروع کیتا تے اے انعام معاشیات وچ گراں قدر خدمات تے ݙتے ویندن۔ ہر انعام یافتہ ہک طلائی میڈل، ہک عدد ڈپلوما تے کجھ رقم وصول کریندا ہے جیندی مقدار دا فیصلہ ہر سال نوبل فانڈویشن طے کریندی ہے۔
## حوالے
ولہیلم رونٹیگن

ولہیلم رونٹیگن، پیدائش:27 مارچ 1845ءانتقال:10 فروری 1923ء، جرمنی دا ماہر طبعیات جیں نے ایکس شعاعواں دریافت کیتے۔ اوہ پروشیا وچ پیدا تھیا۔ زیورچ وچ تعلیم حاصل کرݨ دے بعد سٹراس برگ، گیئسن، وہارزگ برگ تے میونخ دے دانش گاہواں وچ پروفیسر رہیا۔ 1895ء وچ اوں نے ایکس شعاعواں جنہاں کوں اوندے ناں دی مناسبت نال رونتجن شعاعواں وی آہدن، دریافت کیتے۔ 1901ء وچ اونکوں طبعیات دا پہلا نوبیل انعام ملا۔

## حوالے
رام لعل چھاٻڑا

رام لعل دا مکمل ناں رام لعل چھاٻڑا ہے۔اوہ 3 مارچ 1923ء کوں وتہ خیل (میانوالی) وچ لچھمن داس چھاٻڑا دے ہاں پیدا تھئے۔ راجہ من موہن راۓ ہائی سکول میانوالی توں میٹرک کیتا۔ 1938ء توں 1941ء تک نارتھ ویسٹرن ریلوے مغلپورہ ورکشاپ لاہور وچ مینشین وچ رہیے۔ 1944ء وچ ریلوے وچ بطور پارسل کلرک بھرتی تھئے تے 13 مارچ 1981ء وچ انڈین ریلوے توں ریٹائرمنٹ گھدی۔

1947ء وچ تقسیم برصغیر دے بعد میانوالی توں نقل مکانی کرکے لکھنؤ  کوں اپݨا مسکن بݨایا۔
15 اکتوبر1945ء وچ مسز شکنتلا چھاٻڑا نال شادی تھئی۔ انہاں دے اولاداں مسز شیل موہنی، ویرو نود چھاٻڑا، تے مسز کرنن سبھر وال  ہن۔
رام لعل نے عملی زندگی وچ آوݨ دے بعد کئی شہراں دی خاک چھاݨی، اوہ کجھ عرصہ ملتان وی رہیے۔ لکھݨ دا آغاز اتھئوں کیتا۔
رام لعل کسمپرسی دے عالم وچ 16 اکتوبر 1996ء کوں لکھنؤ وچ سورگ واس تھئے۔
انہاں نے 24 سال پاکستان تے 49 سال ہندوستان وچ گذارے۔
لکھنؤ وچ 1972ء توں 1977ء تک  میانوالی دے ناں تے ہک سرائیکی میلہ منعقد کرایا۔ اوہ میانوالی کوں اپݨی جند، جان تے ایمان آہدے ہن۔ 
رام لعل 32 سال بعد جݙݨ اپݨے شہر آۓ تاں میانوالی دے اہل قلم نے انہاں دے اعزاز وچ ہک شاندار تقریب دا اہتمام کیتا۔ 
رام لعل کوں جݙݨ پروفیسر منور علی ملک تے پروفیسر محمد سلیم احسن انہاں دا پراݨا گھر ݙکھاوݨ کیتے گھن کے ڳئے تاں اوہ دیر تک دہلیزاں کوں بوسے ݙیندے رہیے، دروازیاں تے پیار نال ہتھ پھریندے رہیے، ہنجوں وہیندے رہیے۔ صحن دے ہک کونے توں تھوڑی جیہی مٹی پلاسٹک دی تھیلی وچ سٹی تے گھر وچ موجود ٻیری دی ہک نکی جیہی ٹہݨی  اپݨے ہینڈ بیگ وچ رکھی۔  تے اپݨے نال انڈیا گھن ڳئے۔
رام لعل افسانہ نگاری تے ناول نگاری وچ   ہک منفرد مقام رکھدے ہن۔
## لکھتاں
رام لعل دے قابل ذکر تصانیف (اردو اچ): 

• آئینے۔۔۔۔۔۔( افسانے)
•  انقلاب آنے تک۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
• نئ دھرتی پرانے لوک گیت
• وہ مسکراۓ گی ۔۔۔۔۔۔۔۔۔
• گلی، گلی۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
• آواز تو پہچانو۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
• چراغوں کا سفر۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
• کل کی باتیں۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
• پکھیرو۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
• انتظارکےقیدی۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
• اُکھڑےہوۓ لوگ۔۔۔۔۔۔۔۔
• گزرتے لمحوں کی چاپ۔۔
• معصوم آنکھوں کا بھرم۔
• سدا بہار چاندنی۔۔۔۔۔۔۔
• ڈوبتا ابھرتا آدمی۔۔۔۔۔۔۔
• ایک اور دن کو پرنام ۔۔۔۔
• آتش خور۔۔۔۔۔۔۔( ڈرامے)
• دریچوں میں رکھے چراغ
• رام لعل  کے منتخب افسانے
• رام لعل کے شب  وروز۔۔۔
• چاچی کاڈھابہ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
• جو عورت ننگی ہے۔۔۔۔۔۔
• رام لعل کی پیاری پیاری کہانیاں
• مُٹھی بھر دھوپ  ( ناول  )
• کہر اور مسکراہٹ۔۔۔۔۔۔۔۔۔
• نیل دھارا۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
• آگے پیچھے۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
• سورج جیسی رات۔۔۔۔۔۔۔۔۔
• خواب خواب سفر ( سفرنامے)
• زرد پتوں کی بہار۔(سفرنامہ پاکستان)
• ماسکو یاترا۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
•اردو افسانے کی نئ تخلیقی فضا ۔
• کوچۂ قاتل (1947 میں میانوالی سے ہجرت کی آپ بیتی)
• قند مکرر۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
• رام لعل کےنام خطوط۔۔۔۔۔
• حرفِ شیریں۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
• خواجہ احمد عباس  کے منتخب افسانے
• رام لعل کی افسانہ نگاری
• رام لعل ۔۔فن، شخصیت۔

رام لعل دے 36 ریڈیو پلے آل انڈیا ریڈیو لکھنؤ، دہلی، جموں، سری نگر، جالندھر، ناروے تے بی بی سی توں نشر تھی چکے ہن۔ انہاں دے بہت سارے افسانیاں دے مراٹھی، آسامی، گجراتی، ملیالم، تامل، تیلگو، اوڑیا، پنجابی، سرائیکی، انگریزی تے روسی زباناں وچ تراجم تھی چکے ہن۔

## حوالے
کھوہ

کھوہ:

قسط اوّل

لکھت:
سئیں فرید ساجد لغاری دامان علاقہ پچادھ چوٹی بالا 

کھوہ دی کھݙ دے بعد کھوہ کوں سجایا ویندے ـ جَیندی کاݨ پہلے تلونگ(تِل ونگ )تیار کیتا ویندے ـ پہلے زمانے تلونگ لائے(ٹولھے) دی کاٹھی دا ہوندا ہاـ پر ویہہ پنجوی سالیں کنوں سیمنٹ تے سریا دا رواج عام تھئے ـ 

تلونگ تے یارھاں ہتھ سلھ دی اُساری کیتی ویندی ہئی ایں اُساری دی چوڑائی ݙڈھ فٹ ہوندی ہئی ایں گول کندھ کوں "نال "آکھیا ویندے ـ ولا ایں *نال*دے اتے ݙو کنڈے دیاں موٹیاں کاٹھیاں سٹ کر مَنّھا بݨایا ویندا ہا ـ ڈھینڈھے دے سامݨے مالھ دی چَڑائی اتے لہائی دی جاہ بالکل خالی ہوندی ہئی ایں سمجھو جو ایہ مَنّھے دا دروازہ ہاـ ول مَنّھے دے چدھاروں گولائی وچ کانے دیاں وٹّوں ٻدھیاں ویندیاں ہن ـ انھاں وٹّوں کوں لائے دئیں چھوٹیاں کِلیاں نال سوگھا کیتا ویندا ہا ـ ٹوٻا ایں *نال* کوں زمین دے اندر ٹُریندا ہا ـ کھوہ وچوں جیرھی مٹی نکلدی ہئی او اینہیں مَنّھے اُتے برابری دی بݨیاد تے سٹی ویندی ہئی ـ ایں مٹی دے وزن نال "نال " زمین دے اندر ٹُردی ہئی ـ جݙاں ایہ نال مکمل ٹوٻا زمین دے اندر ٹور ویندا ول کھوہ سِج ویندا ہا ـ سِجاوے کاݨ وسیب دے مشہور جوڑے ونگار کیتے ویندے ہَن ـ انھیں جوڑیاں دی تکڑائی دا اتت "نال" دئیں سِلھیں نال کیتا ویندا ہا جو کیرھے جوڑے*نال* دئیں کتنی سِلھیں کنوں پاݨی پٹ گھدے ـ

سجھ چیں توں گھن کے سجھ لاہ تئیں جے ݙاند پاݨی نہ پٹن ہا تاں اوں کھوہ کوں کامیاب کھوہ آکھیا ویندا ہا ـ سِجاوے دے ایں کٹھ وچ  انھاں ونگار والیں جوڑیاں دا مہت لاچا (لُنگی)نال کیتا ویندا ہا اتے کھوہ دے مالک اپݨی ہستی مطابق خیرات کریندے ہن ـ مگر ونگار والیں جوڑیں دے ٻیلیاں سانگے دُنبی دا گوشت ہوندا ہا ـ ایہ ہک رِیت ہئی جو وسیب دا وݙا گودا وی انھاں ٻیلیاں دی روٹی دو نہ ݙہدا ہا ـ جݙاں سِجاوا مکمل تھی ویندا تاں ہک ݙڈھ مہینے کھوہ کھڑا ݙتا ویندا ہا جو زمین دے اندر ٹُری نال اپݨی مکمل جاہ بݨا ونڄے اتے تلونگ وی مکمل زمین تے ٻہہ ونڄے ـ
ݙڈھ مہینے بعد کھوہ ڳل وات تئیں ٻدھا ویندا ہا ـ اوہیں "نال" دے اُتے اساری کیتی ویندی مگر ایہ اساری چوڑائی وچ سَوا فٹ دی ہوندی ہئی ـ ایں گول کندھ دے ہر ݙو ہتھ تے کبوتریاں رکھیاں ویندیاں ہن ـ انھاں کبوتریں وچ پکھی اپݨا  ݙینہ گزریندے ہن ـ خاص طور تے ایہ کبوتریاں بری کبوتر ( رٹھا)دا مسکن ہوندا ہا ـ بری کبوتر (رٹھے) کوں کھوہ دا بھاڳ سمجھیا. ویندا ہے ـ( ایہ سچ ہے جو جݙاں دا رَٹھا کھوہیں کنوں کوڑیج ڳئے کھوہیں کوں ڈگ ڈگ ویڑھ ڳئین ـ)کھوہ دا ڳل ݙڈھ ہتھ تائیں پراݨے زمانے چونے تے ریت نال مگر جدید دور وچ سیمنٹ نال ٻدھا ویندا یاـ
ٻقرعید

بقرا عید مسلمانیں دا تہوار ہے ایہہ مسلمانیں دی ݙوڄھی عید ہے جہری ہر سال اسلامی تاریخ دے مطابق ݙاہ ذوالحجہ کوں منائی ویندی ہے.
احسان دانش

احسان الحق ناں تے دانش تخلص ہئی احسان دانش آپݨے قلمی ناں نال ہی مشہور ہن ایہہ کاندھلہ ضلع مظفر نگر اچ ڄمیے ہن 

## پڑھݨ
عربی تے فارسی حافظ محمد مصطفیٰ کولوں پڑھی ہئی غریبی ڊی وجہ توں سکول اچ کڄھ کلاساں پڑھ سڳے او ہمیشہ لائبریری اچ ویندے ہن تے کتاباں پڑھدے رہ ڳئین

## کم کاڄ
چھوٹے ہن تاں مزدوری کریندے ہن مزدوری کرݨ کیتےلاہور آئے ہن سِلیں چاتیاں،مستری دا کم کیتا،چوکیڊاری کیتی،چپڑاسی تے مالی وی رہے ہن اینہہ وجہ توں انہاں کو مزدور شاعر وی آکھیا ویندے

## شعر و شاعری ڊی ابتدا
 شعرو شاعری دا وݙا شوق رکھدے ہن قاضی محمد ذکی نال ٻاہوݨ نال شعر و شاعری آکھݨ پئے گئے

## لکھیاں ڳیاں کتاباں
*حدیثِ زندگی
*دردِزندگی
*نوائے کارگر
*آتشِ خاموش
*گورستان
*زخم و مرہم
*شیرازہ
*جہانِ دانش
انہاں ڊی سب توں مشہور کتاب جہانِ دانش ہئی
پیٹر زیمین

پیڑ زیمین نیدرلینڈ دے ہک طبیعیات دان تے نوبل انعام جیتݨ والے سائنسدان ہن۔ انھاں نے ایہ انعام 1902ء وچ ہنڈرک لورنٹز دے نال مشترکہ جیتا جیندی وجہ شعاعی تنزل تے مقناطیسیت دی تحقیق وچ انہاں دے قابل قدر کارنامے ہن۔

## حوالے
سلطنتِ غلاماں

سلطان محمد غوری ڊا آپݨا پتر کوئینا ہا اینہ وجہ توں او آپݨے ترک غلامیں کو ٻالیں دی کار سمجھیندے ہن سلطان شہاب الدین محمد غوری دے بعد بادشاہی دی لغام انہیں ڊے غلامیں ڊے ہتھیں آ ڳئی اینہہ وجہ توں اینکوں دورِ خاندان غلاماں آہدن اس خاندان ڊا بناوݨ آلا تے وݙا سلطان قطب الدین ایبک ہئی
قطب الدین ایبک

ترائن ڊی جنڳ توں بعد سلطان محمد غوری نے قطب الدین کوں برصغیر اپݨا نائب مقرر کیتے تے آپ غزنی لڳے گئین

###### تخت نشینی
سلطان محمد غوری دے مرݨ توں بعد قطب الدین ایبک 1206ء اچ سلطان ڊا لقب گھن کے بادشاہ بݨیے او پہلا مسلمان بادشاہ ہا جئیں دہلی کوں اپݨی سلطنت بݨایا تے ہندوستان اچ مسلمانی ڊی بادشاہت ڊا آغاز تھیا 

###### انصاف تے امن و امان
سلطان ایبک ہک بہوں انصاف پسند حکمران ہن

###### فوتکی
1210ء اچ پولو کھیݙدیں ہوئیں گھوڑے توں ݙاھوݨ ڊی وجہ توں مر گئے انہیں ڊا مزار انار کلی بازار لاہور اچ ہے
کوٹ سلطان

کوٹ سلطان لیہ دی ہک یونین کونسل ہے 

###### سہولتاں

* تحصیل ہیڈ کوارٹر ہسپتال

* ریلوے اسٹیشن

* گورنمنٹ بوائز ہائی سکول 

* گورنمنٹ گرلز ہائی سکول 

* گورنمنٹ بوائز ہائی سکول2

* گورنمنٹ بوائز ڈگری کالج

* گورنمنٹ گرلز ڈگری کالج

* خوشحالی بینک

* یو بینک

* ایم سی بی بینک 

* حبیب بینک

* الائیڈ سکول
کوٹ ادو

کوٹ ادو شہر تحصیل تے ضلع کوٹ ادو دا صدر مقام ہے۔ ایہہ دریائے سندھ ڊے پوادے پاسوں ہے تے تونسہ بیراج وی اتھائیں واقع ہے۔ ایں شہر دی مقامی تے اکثریتی زبان سرائیکی اے۔
## حوالے
لوکل گورنمنٹ پلان2000ء

جنرل پرویز مشرف نے حکومت سمبھالݨ توں بعد مقامی حکومتاں نال نظام اچ تبدیلیاں لاوݨ دا وعدہ کیتا تاکہ اقتدار تلے آلی سطح تے آ ونڄے پاکستان اچ مقامی حکومتیں کوں ترائے حصے اچ ونݙیا ڳیا

## یونین کونسل

## تحصیل حکومت

## ضلع حکومت
ضلع مظفر نگر

بھارتی ریاست اتر پردیش ڊا ضلع ہے ایہہ شہر مغل ڊور اچ سید جاگیردار منور نے آپݨے پیو  مظفر علی خان ڊے ناں تے رکھیا ایہہ دہلی تے دیرہ ڈون ریلوے ڊے وچوں آلا علاقہ ہے

#### شہر

#### پہچاݨ :       [[بھارت]] ڊا تعلیمی مرکز

#### ملک   :        [[بھارت]]

#### ریاست :      [[اتر پردیش|اترپردیش]]
ضلع   :      مظفر نگر 

#### زبان  :       [[ہندی|ہنڊی]]

#### [[گاݙی]] ڊا [[نمبر پلیٹ]] : up12
علی پور

علی پور ضلع مظفر ڳڑھ  تحصیل علی پور دا صدر مقام ہے ۔جیندا صدر مقام اے۔ ایہہ ہک قدیم تے تاریخی شہر ہے۔ مشہور ہیڈ پنجند بیراج وی ایندے نزدیک واقع ہے۔ 
## حوالے
زخم تے ملم

پھٹ تے ملطم ہک ایجھاں استعارہ ہے جیرھا نہ صرف جسمانی درد کوں بیان کریندا ہے بلکہ روحانی تے جذباتی تکلیف کوں وی ظاہر کریندا ہے۔

## پھٹ: درد دا استعارہ
پھٹ ہک ایجھا نشان ہے جیرھا زندگی دے ناہموار راہاں تے چھوڑیا ویندے۔ ایہ پھٹ کہیں غم، محرومی، یا ناانصافی دی وجہ توں تھی سڳدے۔ انسان دے دل تے روح تے لڳݨ والے پھٹ اکثر جسمانی پھٹیں توں وی گہرے تے دیرپا ہوندے ہن۔ ایہ پھٹ کہیں رشتے دے ٹٹݨ، کہیں خواب دے ٹٹݨ، یا کہیں عزیز دے ونجݨ نال تھی سڳدے ہن۔  پھٹ زندگی دا حصہ ہے، پر ایندا مطلب ایہ کائنی جو اساں ایں درد وچ ٻݙے رہوں۔

## ملم: شفا دی امید
پھٹ دے نال ملم دا ذکر ضروری ہے۔ ملم شفا دی علامت ہے، امید دی کرن ہے۔ جیویں جو جسمانی پھٹ تے ملم لاوݨ نال اوہ بھریج ویندے، ایویں روحانی تے جذباتی پھٹ تے وی ملم لاوݨ دی لوڑھ ہے۔ ایہ ملم محبت، درگزر، تے وقت دی صورت وچ تھی سڳدا ہے۔ کہیں دوست دی ہمدردی، کہیں عزیز دی محبت، یا خود آپݨے اندر دی طاقت ملم دا کم کریندی ہے۔

## زندگی دا توازن
پھٹ تے ملم زندگی دے ݙو پہلو ہن۔ ہک پاسوں درد تے تکلیف ہے تے ݙوجھے پاسوں شفا تے سکون۔ زندگی وچ ایہ ݙونہیں ضروری ہن۔ زخم اساکوں متواضع بݨیندے، اساکوں احساس ݙویندے جو اساں انسان ہیں تے اساکوں درد تھی سڳدا ہے۔ ملم اساکوں طاقت ݙیندی اے، اساکوں سکھیندی ہے جو اساں درد توں ٻاہر نکل سڳدے ہیں تے دوبارہ خوشی تے امن تلاش کر سڳدے ہیں۔

## سرائیکی ثقافت وچ پھٹ تے ملم
سرائیکی ثقافت وچ پھٹ تے ملم دے موضوع کوں وݙی گہرائی نال بیان کیتا ڳئے۔ سرائیکی شاعری تے لوک ڳائیکی وچ درد تے محرومی دے گیت عام ہن۔ پر ایں دے نال نال امید تے شفا دے گیت وی موجود ہن۔ سرائیکی لوک داستانیں وچ وی پھٹ تے ملم دے موضوع کوں خوبصورتی نال پیش کیتا ڳئے۔

## آخر وچ
پھٹ تے ملم زندگی دے ݙو اہم پہلو ہن۔ پھٹ اساکوں یاد ݙویندے جو زندگی ہمیشہ سوہݨی تے اسان کائنی، پر ملم اساں کوں سکھیندی اے جو ہر پھٹ دے بعد شفا دا موقع ضرور ہوندے۔ اساکوں چاہیدے جو اساں آپݨے درد کوں سمجھوں تے اوں تے ملم لاوݨ دی کوشش کروں۔ کیوں جو ملم صرف شفا کائنی، بلکہ امید تے نویں شروع دا نشان وی ہے۔
چوک سرور شہید

چوک سرور شہید میانوالی مظفرڳڑھ روڈ تے ہک شہر ہے جینکوں 2021ء وچ مظفرڳڑھ ضلعے دی پنجویں تحصیل دا درجہ ݙتا ڳیا۔ ایں توں پہلاں اے کوٹ ادو تحصیل دا حصہ ہائی۔ اکتوبر 2022ء اچ وزیراعلیٰ پنجاب چوہدری پرویز الٰہی نے جݙݨ کوٹ ادو کوں ضلع بݨایا تاں تحصیل چوک سرور شہید کوں وی ایں نویں ضلعے اچ شامل کیتا جیندا اے شہر صدر مقام اے۔
چوک سرور شہید کوں علاقے دا مہاندرا تجارتی شہر سمجھا ویندے۔
چوک سرور شہید کوں چوک منڈا وی آکھیا ویندے۔ اتھوں دی مقامی زبان سرائیکی اے۔

## حوالے
جتوئی

جتوئی ضلع مظفر ڳڑھ دا شہر اے جیہڑا تحصیل جتوئی دا صدر مقام ہے۔ ایندا ناں بلوچ قبیلے دی سرائیکی شاخ جتوئی تے ہے کیونکہ ایں شہر دے وݙے جتوئی بلوچ ہن۔ 2017ء دی مردم شماری دے مطابق شہر دی آبادی 109,424 اے۔ بلحاظ آبادی پاکستان اچ ایندا نمبر 91 ہے۔
## حوالے
میانوالی مظفرگڑھ روڈ

میانوالی مظفرگڑھ روڈ سرائیکی وسیب دی ہک بہوں اہم سڑک ہے. جیڑی مظفرگڑھ توں شروع تھے کرائن میانوالی تک ویندی ہے ایہ روڈ کوں ایم ایم روڈ وی آکھیا ویندے
ہندکو

ہندکو پنجاب دے ضلعے راولپنڈی تے اٹک،خیبر پختونخوا اچ ایبٹ آباد،مانسہرا،ہری پور،پشاور تے کوہاٹ اچ ٻولی ویندی ہے اینہہ زبان دی ترقی کیتے اورنگزیب غزنوی دی نگرانی اچ پشاور توں ہک ماہنامہ فروغ دے ناں توں چھاپیا ویندا ہے ہندکو زبان ادب دی ترقی کیتے پروفیسر صوفی عبدالرشید،کرنل فضل اکبر، آصف ثاقب ، شریف حسین شاہ، پروفیسر محمد فرید ، پروفیسر یحیی خالد ،نذیر کسالوی، محمد حنیف نے ٻہوں چنگے کم کیتن اینہہ زبان اچ پی ایچ ڈی دی ڈگری وی ڈتیئ ویندی ہے۔
کوٹلہ لغاری

کوٹلہ لغاری ضلع مظفرگڑھ وچ وستی ہے جتھاں ریلوے ٹیشن وی ہائی. ایہ ریلوے ٹیشن شیرشاہ کندیاں ریلوے لائن تے مظفرگڑھ تے بدھ ٹیشن دے وچ ہے
جمشید دستی

جمشید احمد خان دستی پاکستانی سیاست دان ہے جئیں 2013 دے الیکشن وچ قومی اسمبلی وچ مظفرگڑھ دے قومی حلقہ 178 دی نمائندگی کیتی۔ سیاست دا آغاز پیپلز پارٹی وچ کیتا۔ مارچ 2013ء وچ پیپلز جماعت اتے پارلیمان توں استعفیٰ ݙے تے اڳلے عام انتخابات وچ آزاد امیدوار دی حیثیت نال انتخابات وچ کامیابی حاصل کیتی، جیندے وچ حنا ربانی کھر دے پیؤ کوں شکست ݙتی۔

عوامی راج پارٹی

نکاح

بھرا  دا قتل

## عوامی راج پارٹی
جمشید دستی عوامی راج پارٹی دے سربراہ ہن۔

## نکاح
جمشید دستی دا نکاح 27 جولائی 2021ء کوں پشاور وچ مہمند قبیلے نال تعلق رکھݨ آلی تریمت نال تھیا، خاندانی ذرائع دے مطابق رخصتی مارچ 2022 وچ تھئی۔ سابق ممبر قومی اسمبلی دے مطابق انہاں اپݨی ذال کوں 10 ہزار روپے حق مہر لکھ ݙتا ہے۔ 

سابق ممبر قومی اسمبلی جمشید دستی دا مزید آکھݨ ہئی جو انہاں دی ذال نے گومل یونیورسٹی توں بائیو کیمسٹری وچ بی ایس کیتا ہویا ہے۔

## بھرا دا قتل
ضلع مظفرگڑھ وچ تھانہ سٹی دے علاقے وچ زمین دے تنازعے تے فائرنگ کر تے سابق رکن قومی اسمبلی جمشید دستی دے وݙے بھرا کوں قتل کر ݙتا ڳیا۔

ترجمان مظفر گڑھ پولیس دا آکھݨ ہئی جو تھرمل بائی پاس دے نیڑے زمین دے فیصلے وچ تکرار تے فائرنگ دا واقعہ پیش آیا، جیندے نتیجے وچ مشتاق احمد دستی 8 اگست 2021ء کوں فوت تھی ڳئے۔

## حوالہ

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:پاکستانی سیاست دان
ونکی:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
ونکی:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
ونکی:بلوچ شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
خواجہ غلام نظام الدین تونسوی

خواجہ غلام نظام الدین تونسوی شیخ العاشقین والمعشوقین قدوہالاولیا المتقین  محبوب اللّٰہ توں مشہور ہن پئے
## ڃم
آپ 2جولائی 1908 کوں تونسہ شریف اچ ڃمیے ہن آپ دے کن اچ اذان خواجہ کمال الدین مہاروی نے ڈتی آپ دے والد محسن اہلسنت خواجہ محمد محمود رحیم سلیمانی ہن
## القابات
خواجہ نعیم،سلطان کوہ سلیمان،بادشاہ سنگھڑ،ساگی پیر پٹھان،والی تونسہ شریف،صدرالمشائخ،سلطان المشائخ ثانی ہن
## تعلیم
قرآن پاک مولانا علی گوہر لعلوانی بلوچ کولوں پڑھیے ہن آس توں علاوہ دینی تعلیم تے نسوی تعلیم مولانا احمد جراح بن مولانا خدا بخش جراح کنیں حاصل کیتی۔
## بیعت و خلافت
آپ اپݨے پیو دے مریدوخلیفہ ہن اپݨے والد دی موت توں بعد آپ سجادہ نشین بڑیین
## وفات
آپ نے شام منگل 8جون 1865 کوں دنیا توں ٹر گئے۔
## حوالے
سرائیکی زبان تے ادب دا المیہ

دنیا دا ھر انسان اپنی ما بولی وچ بولن سکھدے، سوچن سکھدے، لکھن سکھدے لیکن ایکوں غیریں دا ظلم زیادتی آکھوں یا آپٹریں دا بھولا پن، پنجابی زبان دا رسم الخط بن گیا، کتاباں وی آ گیاں، کالج یونیورسٹی وچ وی استاد پڑھاونٹر لگ پئے، نہ بنٹریا تے ساڈی زبان دا رسم الخط نہ بنٹریا، نہ چھپیاں تاں ساڈی زبان دیاں کتاباں نہ چھپیاں، میڈا خیال ہے، ایندے وچ ساریں کنیں وڈا قصور اساں سرائیکی لوگیں دا آپڑاں ہے، تاں ایندا نتیجہ وی اج اساں سارے وسیب دے لوگیں دے سامنے ہے، اج ساڈے بال آپٹریں زبان بھلدے ویندن، ساڈے لہجہ وٹیج گئن، ساڈی لغت وٹیج گئے ہے، رسم الخط نہ ہوون دا ساریں کنیں وڈا نقصان اے تھئے جو اساں آپٹریں 3000 سالہ تاریخ، ادب، تہذیب، ثقافت، رسم و رواج بھل گئے ہیں، ساڈی لوگ داستاناں مٹی وچ رل گئین، ساڈے سوھنٹرے سرائیکی شاعر تاں انیں دی شاعری مٹی مٹی تھی گئی ہے، اج ساکوں کوئی پتہ کینیں جو ساڈے ھیرو کون ھن، ساڈے وسیب تیں کیڑھے خاندان حکمران رہ گئے ھن، اج ساڈے ہتھ وچ جیڑھیاں تھوڑی بہوں معلومات آپڑیں وسیب دے بارے ھن، او اساں ڈوجھے زبانیں کنیں گھدن سے، اج اگر اساں آپڑیں زبان، ادب، تہذیب دے بارے پڑھن چاھوں تاں ساڈی سرائیکی زبان وچ قسمت آلے کوں شاید کوئی شے لبھے،  وقت دے نال نال انسان تاں مردے ھی ھن، زباناں، تہذیباں، رسماں، رواج تاں تاریخاں وی مر ویندن، سرائیکی زبان وی اج شاید ھون موڑ تیں کھڑی ھے، صرف سرائیکی زبان نیں کھڑی، اوندے نال لکھیں کروڑیں لوگیں دی قسمت وی کھڑی ہے، اج لوڑھ تاں این شے دی ہے جو اساں سارے مل کیں آپڑیں زبان دی ترقی واسطے کم کروں، تاریخ داناں دی ذمہ داری ہے جو اپنی سرائیکی وسیب دے تاریخ لکھن، جیڑھا تھوڑا بہوں بچ گئے، اوکوں سنبھالن، رسم الخط کوں ترقی ڈیون، شاعر آپڑیاں کتاباں چھاپن تاں ادیب، لکھاری وسیب دیاں پرانیاں تا نویاں داستاناں لکھن تاں انیں کوں آپڑیاں آون آلیاں نسلاں وسطے محفوظ کرڑن،  دانشور بھرا ساڈے، زبان دان بھرا ساڈے اج سرائیکی زبان دی کوئی سوھنٹریں جیہیں لغت لکھن، سرائیکی زبان تاں وسیب نال پیار کرن آلے یار دوست رل کیں آن لائن اخبار، وب سائٹاں، یوٹیوب چینل بنڑاوِن، پٹھانے خان، عابدہ پروین، عطااللہ خان عیسی خیلوی، ثریا ملتانیکر تاں ڈوجھے سارے نویں پرانے زمانے دے موسیقاراں ، فنکاریں دے سرائیکی زبان تیں احسان ہے جو انیں سرائیکی زبان کوں ڈوجھی اوپری زبانیں کنیں بچاون تاں آپڑیں انجھ شاخت بنڑاون وچ وڈا اھم کردار ادا کیتے۔ اساں بھل نہ ونجوں امام حسینؑ دے غم وچ لکھیے تاں پڑھیے ویندے نوحہ تاں مجلساں کوں، اینیں وی سرائیکی زبان کوں بچاونڑ واسطے وڈا اھم رول تاں کردار ادا کیتے نیں، اج تخت لاھور آلے وی ساڈی سرائیکی زبان وچ مجلس تاں نوحہ سنٹرنڑ تیں مجبور ھن، ایکوں آھدن دنیا دی جیندی جاگدی زبان۔ کوشش تاں ساڈی اے ھوے جو اساں سرائیکی کوں پاکستان دی قومی زبان دا درجہ ڈیواؤں، کراچی کنیں گھن کے تاں گلگت تک سرائیکی سمجھی ویندی ھے، اگر اساں سارے وسیب آلے مل تاں کوشش کروں تاں اے خواب ھک ڈیں ضرور سچ ثابت تھیسی۔
سلسلہ عالیہ چشتیہ

سلسلہ عالیہ چشتیہ دے راہنما خواجہ نور محمد مہاروی، چشتیاں،  ہن
خواجہ شاہ سلیمان

خواجہ شاہ سلیمان تونسوی دا لقب ہئی تے اج وی لوک آپ کوں پیر پٹھان سڈیندن
مہار شریف

مہار شریف خواجہ نور محمد مہاروی  جہرے سلسلہ چشتیہ دے رہنما ہن انہیں دی نسبت وستی مہاراں جہدا ہݨ مہار شریف سڈیندے 

اتھاں ہک خانقاہ ہے جہری بہاولپور اچ ہے پاکپتن توں چالھی کوس دی دوری تے ہے
خواجہ درویش محمد تونسوی

خواجہ درویش محمد تونسوی تونسہ شریف دے عظیم پیشوا شاہ محمد سلیمان تونسوی دے پتر ہن۔ آپ مادرزاد ولی ہن۔ آپ کم عمری وچ فوت تھی ڳئے ہن۔ وصال ویلے آپ دی عمر صرف چوݙہ سال ہئی۔

## ناں  اتے نسب
آپ دا اسم گرامی درویش محمد تے پیو محترم دا ناں شاہ محمد سلیمان تونسوی ہے۔ آپ خواجہ شاہ محمد سلیمان تونسوی دے نکے صاحبزادے ہن۔ آپ مادرزاد ولی ہن۔ آپ دیاں کرامات ٻلپݨ  وچ ہی مشہور تھی ڳیاں ہن۔

### سلسلۂ نسب
خواجہ درویش محمد تونسوی بن خواجہ شاہ محمد سلیمان تونسوی بن محمد زکریا بن عبد الوہاب بن عمر خان بن خان محمد

## ولادت کی پیش گوئی
منقول ہے کہ ہک درویش خواجہ شاہ محمد سلیمان تونسوی دے دروازے تے آیا۔ ایں درویش آواز لائی کہ ایں گھر وچ ہک ٻچہ مادرزاد ولی پیدا تھیسی۔ ایندے سڄے مونڈھے تے اے علامت ہوسی تے ایندا ناں درویش محمد رکھݨا۔ جݙݨ آپ دی پیدائش تھئی تاں ایں علامت کوں ݙٹھا ڳیا جیہڑی درویش نے ݙسائی ہئی۔ ݙٹھا ڳیا تاں او علامت موجود ہئی ایں کیتے آپ دا ناں درویش محمد رکھا ڳیا۔

## ولادت
خواجہ درویش محمد تونسوی دی ولادت 1216ھ بمطابق 1801ء کوں تونسہ شریف وچ تھئی۔ اوں ویلے خواجہ شاہ محمد سلیمان تونسوی خواجہ نور محمد مہاروی دی خدمت وچ ’خانقاہ تاج سرور‘ چشتیاں شریف وچ ہن۔ پتر دی ولادت دی خبر خواجہ تونسوی کوں اُتھاں ملی۔

## تعلیم و تربیت
خواجہ درویش محمد تونسوی دی عمر جݙݨ چار سال چار مہینے چار ݙینہہ تھئی تاں آپ کوں قرآن شریف پڑھݨ کیتے مکتب بھیڄا ڳیا۔ ابتدائی عربی و فارسی تے فقہ و منطق دی کتب مولانا گل محمد صاحب دامانی المعروف میاں صاحب تے حافظ حسن نابینا صاحب توں پڑھیاں۔ دورانِ تعلیم ہی آپ دا وصال تھی ڳیا ہئی۔ اوں ویلے آپ دی عمر صرف چوݙہ برس ہئی۔

## بیعت
خواجہ درویش محمد اپݨے والد محترم خواجہ شاہ محمد سلیمان تونسوی دے دست حق پرست تے بیعت تھئے ہن۔

## وصال
خواجہ درویش محمد تونسوی نے بدھ دے ݙینہہ 29 شوال 1230ھ بمطابق 4 اکتوبر 1815ء کوں چوݙہ سال دی عمر وچ وفات پاتی۔ آپ دی تدفین تونسہ شریف دے پچادھے غستان وچ کیتی ڳئی۔

## سیرت وخصائص
خواجہ درویش محمد مادرزاد ولی ہن۔ آثارِ سعادت آپ دی پیشانی توں ٻلپݨ وچ ہی ظاہر ہن۔ آپ نے کݙاہیں پوری روٹی نہیں کھادی، ادھی خود کھاندے ہن تے ادھی خدا دی راہ وچ صدقہ کر ݙیندے ہن۔ دورانِ تعلیم سبق توں فراغت دے بعد درویشاں دے کپڑے سیندے ہن۔ ایں طرح مدرسے دے طلبہ دی ٻہوں خدمت کریندے ہن۔  

## حوالہ جات

ونکی:تونسہ شریف
ونکی:خواجہ خواجگان تونسہ
ونکی:تونسوی
خدا اور محبت

خدا اور محبت ہک پاکستانی روحانی رامانوی ڈرامہ ہے جیندا پہلا سیزن 2011 اچ جیو انٹرٹینمٹ تے چلایا ڳیا
قائی قبیلہ

ترک قبائل دی ہک شاخ جہری غز ترک اچوں ہک ہے قائی ترکی زبان دا لفظ ہے جیندا مطلب ہے او بندہ جیکیں قوت تے اقتدار ہووے ایہہ خانہ بدوش تے جنگجو قبیلہ ہئی
## ہجرت
قائی قبیلہ یارہویں صدی اچ وسط ایشیا توں اناطولیہ آیا اونہہ ٹائم اناطولیہ تے سلجوکیں دی حکومت ہئی ایندے علاوہ کجھ خاندان چودھویں صدی توں بلقان اچ آباد ہن
## قبیلے دا نسب
غز قبیلے دیاں 2شاخاں ہن
بوزوک
اوچوک

غز دیاں ٻیاں ترائے شاخاں ہن جیندے سرداری کوں بوزوکلار آہدے ہن 
گون خان
آئی خان
ییلدیز خان
گون خان دے ولا چار قبیلے ہن
قائی قبیلہ
بیات
آلقااولا
قرہ اولا
## تاریخ
کڃھ کتابیں تے خطوط توں معلوم تھیندے کے ایہہ قبیلہ منگولیں دے حملے توں بعد اپݨے سردار گندوز الپ دی نگرانی اچ وسط ایشیا توں اناطولیہ آ ڳیا ہئی اوں وقت اتھاں سلجوک حکومت ہئی پئی ایہہ قبیلہ اناطولیہ دے شہر اخلاط اچ خیمے لا کے آباد تھئین اگلے سال ایندے سردار گندوز الپ دریائے دجلہ اچ بڈ کے مر گئے ایندے بعد اوندا پتر سلیمان شاہ سردار بݨڑیا کڃھ سال بعد دریا پار کریندے ہوئیں اوندی وی موت تھی ڳئی انہاں توں اوندا پتر ارتغل قبیلے دا سردار بنڑئیے جہرا سلطنت عثمانیہ دے بانی عثمان اول دا پیو ہئی۔اڃ وی اٻھے اناطولیہ دے وچ قائی قبیلے دے نشان تے قبراں ملدئین 
قبیلے دا سردار بݨڑݨ توں بعد ارتغل اپݨے قبیلے دے نال ارزنجان  چلیا گئے جتھاں سلاجقہ روم تے خوارزمین دے درمیان جنگ چلدی پئی ہئی اتھاں ارتغل قونیہ دے سلطان علاؤالدین کیکوباد نال ملیا جہری سلاجقہ روم دی ہار توں بعد ہک عظیم سلطنت بݨی
ایویں لڳدے کے ایہہ خاندان تقریبا سنہ 1229 اچ دریائے دجلہ پار کرکے قونیہ اچ چلیا ڳیا
## سلطنت عثمانیہ دی ابتدا
سنہ 1299 اچ ارتغل دے پتر عثمان نے اناطولیہ اچ سلطنت عثمانیہ دی بنیاد رکھی
مہر اعجاز احمد اچلانہ

مہر اعجاز احمد اچلانہ ہک پاکستانی سیاستدان دان ہے جہرا پنجاب اسمبلی اچ 2002توں اڃ تونڑیں ہے آپ دا تعلق لیہ توں ہے
## ڃم
مہر اعجاز اچلانہ 15 جنوری 1966 کوں ضلع لیہ دے شہر کوٹ سلطان اچ ڃمیے ہن
## پارٹی
مہر اعجاز اچلانہ دی پارٹی مسلم لیگ ن ہے
خواجہ شیراز محمود

خواجہ شیراز محمود ہک پاکستانی سیاستدان دان ہے جہرا قومی اسمبلی اچ 2002توں 2013 تونڑیں تے 2018 توں ہݨڑ تونڑیں

## ڃم
خواجہ شیراز محمود 6اگست 1974 کوں ڃمیے ہن

## پارٹی
خواجہ شیراز محمود دی پارٹی تحریک انصاف ہے
سلیمان شاہ

سلیمان شاہ قتلمش دا پتر تے ارتغل غازی دا پیو تے عثمان اول دا ݙاݙا ہئی۔انہیں دا تعلق اوغوز ترکیں نال ہئی سلیمان شاہ دا مزار قلعہ جعبر دے اندر یا کتھائیں نال ہے پیا
## ڃم
سلیمان شاہ سنہ 1162 عیسوی اچ ڃمیے ہن
## ناں تے نسب
سلیمان شاہ دا ناں سلیمان بن قائی الپ تے آپ دا تعلق قائی قبیلے نال ہئی
## تفصیل
تیرہویں صدی دے شروع اچ شاہان خوارزم دی قوت بہوں زیادہ ہئی او ایران،خراسان،شام تے عراق اچ سلجوکیں دے کئی جگہیں تے قبضے کر ڳئے انہیں دا منصوبہ ایشیا دی ساری مسلم سلطنتیں کوں حاصل کرݨا ہئی اوہ اڃاں تیار ہی ہن کہ چنگیز خانی دے طوفان نے خوارزمی شاہی سلطنت کوں منصوبیاں سمیت غرق کر ڈتا اونہہ سلطنت دی تباہی توں بعد ترک قبائل لمے تے بھڃے ایندے اچوں بعض تاں شام تے ایران پہنچن تے اتھاں اقتدار حاصل کیتونے تے ترکمانی سڈیڃے۔کڃھ ایشیائے کوچک اچ سلجوکیں نال آ ملیے انہائیں قبیلیاں اچ عثمانی ترکیں دے آباؤاجداد دا قبیلہ وی ہئی جہرا اوغوز قبیلے دا ہک حصہ ہئی اینہہ قبیلے دا سردار سلیمان شاہ ہئی ہک روایت دے مطابق اے خراسان دے شہر ماہان اچ آباد تھیا لیکن منگولیں دے حملے دی وجہ اتھوں نکل کے پچاہ تے نکل گئے
## اناطولیہ اچ آباد
سلیمان شاہ تیرھویں صدی اچ ایران آئے تے اتھوں اپݨے قبیلے دے نال اناطولیہ روانہ تھئے جتھاں سلجوکیں دی حکومت ہئی سلیمان شاہ منگولیں دے دشمن ملک ونجݨا چاہندے ہن سلیمان شاہ اٻھے اناطولیہ دے شہر اخلاط پہنچے۔اخلاط دے حاکم نال تعلقات ٻہوں چنگے ہن لیکن جہلیں منگولیں دا حملہ دا پتا لڳیے تاں اڳاں روانہ تھی پئین قبیلے سمیت۔اخلاط دے رہوݨ ویلے سلیمان شاہ تے اوندے قبیلے نے اخلاط اچ بہوں ناں بݨائیے لیکن خوارزم شاہ دا مددگار تے حامی ہووݨ دی وجہ توں منگولیں دا خطرہ ہا اس واسطے اپݨے قبیلے دے نال سنہ 1221 عیسوی اچ اخلاط چھوڑنا پئے ڳئے
## کارنامے
*جہرے وقت سلیمان شاہ تے اوندے قبیلہ اخلاط اچ ہئی تاں انہیں ایہہ کم کیتے
*اٻھے دے مسیحی دہشت پسند گروہ جہرا اتھاں آ کے چوریاں کریندا ہا اوکوں سلیمان شاہ تے اوندے قبیلے ختم کیتا
*اخلاط اچ امن قائم کیتے نیں
*اٻھے دے بازنطینی سلطنت جیندا مرکز طربزون ہئی انہیں نال ٹکر گھدی بازنطینی کوں ہرایا
*اینہہ دور اچ انہیں سلجوک بادشاہ دی مدد وی کیتی
## موت
اخلاط توں بعد سلیمان شاہ تے اوندے قبیلے نے حلب دی طرف ڳئے 
تھوڑا عرصہ اتھائیں رہ تے سفر چلدا پیا ہا تے سلیمان شاہ دریا ٹپدیے ہوئیں فوت تھی ڳئے تے انہیں دا مزار وی اتھائیں بݨایا ڳیا 
ایہہ مزار ہݨ ترکی دے ہتھ اچ ہے اینکوں 1970 ہک جگہ توں ٻئی جگہ منتقل کیتا ڳیا۔
## اولاد
سلیمان شاہ دی کوئی ڊھی کائنا ہئی تے چار پتر ہن
ارتغل بے
سگرتگین بے
گلدارو بے
دندار بے
خواجہ گل محمد تونسوی

خواجہ گل محمد تونسوی روحانی ہستی خواجہ شاہ سلیمان تونسوی دے پتر ہن آپ اپݨے پیو دی زندگی اچ ہی دنیا توں ٹر گئے اس واسطے آپ دے پتر خواجہ اللّٰہ بخش تونسوی ڈاڈے دی مسند نشین ہویے
## ڃم
خواجہ گل محمد تونسوی دا اصل ناں گل محمد ہئی تے لقب جگر گوشہ پیر پٹھان ہئی آپ 1795 کوں تونسے اچ ڃمیے ہن
## پڑھائی لکھائی
آپ نے شروع اچ آپݨے پیو خواجہ شاہ سلیمان تونسوی کولوں پڑھیین علم مروجہ کیتے میاں گل محمد دامانی، حافظ حسن تے مولانا نور محمد سے استفادہ کیتا علم تصوف و اخلاق اپݨے پیو خواجہ شاہ سلیمان تونسوی کولوں حاصل کیتے
## بیعت و خلافت
آپ نے سلسلہ عالیہ چشتیہ نظامیہ میں اپݨے والد دست حق تے بیعت کیتی خواجہ شاہ سلیمان تونسوی آپ کوں خلافت عطا کیتی
## شادی
آپ دی شادی محمد عمر ہیروی دی دھی نال تھئی
## اولاد
آپ دیاں ترائے دھیریں تے 2 پتر ہن۔
*خواجہ اللّٰہ بخش تونسوی
*خواجہ خیر محمد تونسوی

## وفات
آپ دی موت دی وجہ ہک پھوڑا بݨڑیا ہئی آپ دی ڳچی تے ہک پھوڑا نکلیا ایہہ وجہ توں آپ بہوں بیمار تھی گئے تے علاج وی کیتا ڳیا لیکن کافی علالت توں بعد آپ 25 ستمبر 1844 کوں فانی دنیا توں ٹر گئے آپ دی تدفین تونسے دے مغربی قبرستان اچ کیتی ڳئی آپ اپݨے بھرا خواجہ درویش محمد نال دفن ہن آپ دا مزار ےبݨاوݨ کیتے نواب آف بہاول پور محمد بہاول خان سوم نے 500مستری تے مزدوراں ہک ٹیم بھیجی لیکن آپ دے والد نے ناں کر ڈتی۔
گڑگوجی

ضلع لوارالائی دا ہک دیہات ہے خواجہ شاہ سلیمان تونسوی دی ولادت اتھائیں تھئ ہے ایہہ وجہ توں ایہہ جگہ مشہور ہے
عثمان اول

عثمان اول کا مقبرہ **عثمان خان غازی** (عثمان بن ارطغرل بن گندوز الپ یا سلیمان شاہ، عثمان اول یا عثمان خان غازی) ((ڃم: 1258ء — وفات: 21 اگست 1326ء ) سلطنت عثمانیہ
حسین گوہر

اصل ناں      غلام حسین 

قلمی ناں       حسین گوہر   

جمن           1960ء   

تعلیم          میٹرک

پیشہ           عزاداری  

فون نمبر       ۔۔۔۔۔۔

جاہ پتہ        بلاک نمبر 37ڈیرہ غازیخان

گوہر دا اصل ناں غلام حسین ہے۔آپ 1959ء  اچ  حسین بخش کھوکھر سئیں  دے گھر بلاک نمبر 37 دیرہ غازی خان   اچ جمیے ۔1977 ء  اچ شاعری شروع  کیتی  تے  سئیں  سعید احمد راشد دی شاگردی اختیار کیتی ۔انہاں  دی ہک کتاب  “ فجر دا تارا”  شائع    تھئ اے۔ انہاں دی ڈوجھی کتاب  نوحیں تے مشتمل ہے جیندا ناں “ اُمُ الحسینیت” ہے۔

حسین گوہر ۔۔۔ہر صنف وچ شاعری  کریندن   ۔ حسین  گوہر غزل دے بہوں  خوبصورت  شاعرہِن ۔آپ مجالس وی  پڑھدن ۔ پورے سرائیکی وسیب وچ  انہاں  دی نوحہ  خوانی  دے چرچے ہِن ۔ایں وقت آپ نوحے دے سب توں وڈے شاعر ہِن۔

حسین گوہر ڈیرہ غازیخان دا اوہ فطری شاعر ہے جیندی موزوں طبع اللہ سئیں ازل توں شاعری واسطے مخصوص کر چھوڑی ہے۔آپ دی ذہانت ، فطانت دے جگنوں اوندے شعراں وچ جلوہ گر نظر آندن،اوندے سوچاں دی پرواز کوہِ سلیمان توں بلند نظر آندی ہے تے اوہ اپنے بلند تخیّلات تے مضبوط گرفت رکھدے ۔کیوں جو حسین گوہر صاحب مسلکاََ اہلِ تشیُّع ہن ،تے اوہ ہمیشہ اپنی ہک نوحہ خواں پارٹی نال مجالس پڑھدے تے مصائب اہلِ بیت بیان کریندن۔تے پورے سرائیکی وسیب اچ اوندی نوحہ خوانی دے چرچے ہن ۔غزل دا نمونہ حاضر ہے۔

## حسین گوہر دے چند اشعار
جڈاں سِجھ ڈیکھدے اپڑیں اگوں ڈیوا کوئ بلدا

کیڈا کم ظرف ہے اوقات دا مِہڑاں ٹھکا ڋیندے۔

میڈا مولا میڋیں باہیں کوں عالمگیر طاقت ڈے۔

جو میں انگلیں اُٹھینداں دہر دے پرور دگاریں تے

اساں خیرات کیتی ہئ فقط مینہہ واسطے مولا۔

انہاں معصوم فصلیں تے کیہاں کم ہا ننانویں دا

خدایا لفظ غیرت کوں مٹا ڋے۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

یا میڋے صحن دی دیوار ہووے ۔۔۔۔۔۔۔!

جہنم پیٹ دا شاعر  کنوں وی رزق طلبیندے

زمانہ صرف واہ واہ دے سوا شاعر کوں کیا ڈیندے

تونڑیں اسمان تئیں ساڈی حویلی دیاں دیواراں ہِن

ولاوی قد اویں  اُچا ہے دھرتی دے خداویں دا۔۔۔
رائل وکٹورین آرڈر

رائل وکٹورین آرڈر (انگریزی: Royal Victorian Order) (فرانسیسی: Ordre royal de Victoria)[n 1] نائٹ ہڈ دا ہک شاہی آرڈر ہے جیہڑا 1896ء وچ ملکہ وکٹوریہ نے قائم کیتا ہئی۔

## حوالے
وکٹوریہ جھیل

جھیل وکٹوریا افریقا دے وݙے جھیلاں وچوں ہک ہے۔
68،800 مربع کلومیٹر (26،560 مربع میل) تے پھیلی ہوئی ایہ جھیل براعظم افریقہ تے استوائی علاقے دی سب توں وݙی تے سطحی حجم دے اعتبار نال دنیا وچ تازے پاݨی دی ݙوجھی وݙی جھیل ہے۔ جھیل دی زیادہ توں زیادہ گہرائی 84 میٹر (276 فٹ) تے اوسط گہرائی 40 میٹر (131 فٹ) ہے۔

جھیل وکٹوریہ حجم دے اعتبار نال دنیا وچ تازہ پاݨی دی ستویں وݙی جھیل ہے جس وچ 2،750 مکعب کلومیٹر (22 لاکھ ایکڑ فٹ) پاݨی ہے۔ ایہ جھیل دریائے نیل دی وݙی شاخ نیل ابیض دا منبع ہے۔ جھیل، افریقہ وچ تنزانیہ، یوگینڈا تے کینیا دے درمیان وادی صدع العظیم (Great Rift Valley) دے مغربی حصے وچ سطح مرتفع تے واقع ہے۔ جھیل دے ساحلاں دی لمبائی 3،400 کلومیٹر (2138 میل) ہے جبکہ ایندے وچ ترئے ہزار توں زائد جزیرے وی ہن جنہاں وچوں اکثر غیر آباد ہن۔ جھیل دے شمال مغرب وچ واقع کئی جزائر دا مجموعہ مشہور سیاحتی مقام دی حیثیت رکھدے۔

## حوالے
نیل ابیض دریا

نیل ابیض افریقا دا ہک دریا ہے جیہڑا دریائے نیل دے ݙو معاون دریاواں وچوں ہک ہے۔
اے جھیل وکٹوریہ توں نکلدے جتھاں اینکوں وکٹوریہ نیل آکھا ویندے، جتھوں ایہ شمال تے مغرب دی جانب سفر کریندا ہویا یوگنڈا، جھیل کیوگا تے جھیل البرٹ توں گذردے۔ مزید شمال دی جانب سفر کریندا ہویا ایہ سوڈان وچ داحل تھیندے تے میدانی علاقیاں توں گذردے ہوئے دارالحکومت خرطوم دے مقام تے نیل ازرق نال مل کے دریائے نیل تشکیل ݙیندے۔ جھیل وکٹوریہ توں خرطوم تک ایں دریا دی لمبائی تقریبا 3700 کلومیٹر (2300 میل) ہے۔

19ویں صدی وچ دریائے نیل دے منبع دی تلاش دے کم وچ تمام تر توجہ اینہی دریا تے مرکوز رہی۔
## حوالے