وال کنوں پَتلی تے تلوار کنوں تِکھی

مولوی وستی وچ تقریر کریندا بٖیٹھا ہا ’’ بابا! بہشت دا پندھ اوکھا اے، بہشت ملسے پر بہشت تئیں پُڄݨ سانگے پُل پار کرݨا پمسے ، پُل او ہوسے جیرھا تلوار کنوں تِکھا تے وال کنوں پَتلا۔ ‘‘

ڄٹ اُٹھی کھڑا تے آکھیُس: ’’ مولوی صیب ! اے تاں پُل پار نہ لنگھاوݨ آلی ڳالھ تھئی ‘‘۔

مولوی دی ڳالھ تے ڳالھیں تھیوݨ پے ڳیاں ۔ سندھی آکھیا : ’’ اساں اے ڳالھ تھڄوں منیندے نی ‘‘۔ مہاجر بھرا آکھݨ لڳیا : ’’ یہ بات تو ماننی پڑے گی ، بتاؤ تم کیوں نہیں مانتے ‘‘ ۔ سندھی مہاجر کوں ولدی ݙتی : ’’ بھلا ہاڑیں اے بُٖدھاؤ جو وال کنوں پتلی تے تلوار کنوں تکھی پُل کیڑھا انجینئر تیار کریسے ؟ ‘‘

سندھی اپݨی ڳالھ تے زور ݙیندے ہوئے آکھیا ـ: ’’ او انگریز انجینئر مر ڳن جنہاں بغیر تھمبے دے سکھر والی پُل بݨا ݙتی ہئی ۔ پُل دی مضبوطی ، واہ سبحان اللہ ، اساں سندھی ہو جمالو دیاں جتنیاں دھمالاں کھیݙوں مجال اے پل کوں کجھ تھیا ہووے ۔ باقی رہ ڳئی پنجاب دے پُلیں دی ڳالھ ، پنجاب ءِ چ کوئی چڄ دیاں پُلاں بݨن ہا تاں مہنیوال دی معشوق سوہݨی کچے گھڑے تے تر تے اپݨی جان کیوں ونڄاوے ہا ۔‘‘ 

پٹھاݨ سندھی بھرا دی ڳالھ ٹکیندے ہوئے آکھیا : ’’ او خوچہ! اب پنجاب سوہݨی مہینوال والا پنجاب نہیں رہا ۔ اب ہر جگہ پُل بن رہا ہے ۔ لہور چلو اوپر نیچے پُل بن رہا ہے اور تو اور لہور میں خشک راوی پر پانچ چھ پل بنا دیا گیا ہے۔ لہور سے اسلام آباد جاؤ تم کو موٹر وے پر پل ہی پل نظر آئے گا ۔ ‘‘

بلوچ بھرا سڑ تے الاݨاں:ـ’’ توں پنجاب دی خوشامتی تعریفاں کیوں کیتی ویندیں؟ اے ݙس تیکوں کیا طمع ہے ؟‘‘

پٹھاݨ الاݨاں: ’’ یار! اس کا ٹھیکہ ہم کو ملتا ہے ۔ تم بلوچ تو پاگل ہے ۔ اپنے سردار کے کہنے پر پل اڑا رہا ہے ، ریل لائن کو بم مار رہا ہے ۔ گیس پائپ لائن تباہ کر رہا ہے ۔ گوادر بیچ رہا ہے۔ خود زمین بیچ رہا ہے، کل کو پھر کہے گا پٹھان، پنجابی اور مہاجر نے قبضہ کر لیا ۔ ترقی کا سوچو ، سب ملکر، مولوی کی بات رد نہ کرو ۔ تلوار سے تیکھا اور بال سے پتلا پُل بن سکتا ہے اور یہ پنجاب کا انجینئر ہی بنا سکتا ہے ۔ ‘‘

سرائیکی بھرا جیرھا سب کچھ سݨدا بیٹھا ہا ، کاوڑ کنوں تپیا تے بھریا بٖیٹھا ہا ، او ساریں دی سݨدا بیٹھا ہا پر اونکوں اپݨی سݨاوݨ دی کوئی واری نہ پیا ݙیندا ہا۔ کاوڑ کنوں پھٹ پیا ۔ ’’ چپ کر ووئے پٹھاݨ دا پُتر آ! لٹ مار وچ توں وی پنجاب دا بھائیوال ایں ۔ تیکوں ہر لُٹ وچ مہاجر بھرا والی کار بھانگاں مل ویندے ، تُساں سارے رل تے پُل پُل لئی بیٹھو ۔ سرائیکی وسیب دے دریاویں تے اٹھ پُلیں دی ضرورت اے ، انہاں وچوں ہک وی نی بݨائی ویندی پئی ، لوک دریا جھاڳ جھاڳ مر ڳن ۔ ‘‘پنجابی بھرا الا پیا :’’ اے پنجاب دے خلاف کوڑ اے، دسو کیڑے کیڑے دریا نیں جتھے اٹھ پُلا دی لوڑ وا ‘‘۔ سرائیکی بھرا ولدی ݙیندے ہوئیں آکھیا ’’ ڳݨ تے میں تیکوں ڳݨاواں:۔

1۔ چاچڑاں ، کوٹ مٹھݨ ( دریائے سندھ)

2۔ تونسہ ، لیہ ( دریائے سندھ)

3۔ جلال پور پیر والا، احمد پور شرقیہ ( دریائے ستلج )

4۔ خانگڑھ ، علی پور ( دریائے چنہاں)

5۔ جھنگ ( دریائے چنہاں)

6۔ بنگلہ اچھا ، روجھاݨ( دریائے سندھ)

7۔ ہیڈ محمد والا ( چنہاں دریا)

چوہدری الا پیا’’ نشتر گھاٹ تے کم ہو ریا اے، ہیڈ محمد والا وی بݨ گیا اے تے ایمن والا وی۔‘‘ سرائیکی سڑ کے الاݨا’’ چپ کر چوہدری رہندا اتھائیں ایں ، کھمدا اِتھائیں تے وٹ لہور دی ولیندیں ، جیرھے توں ناں بٖیٹھا گھندیں او سرائیکی وزیراعظم سید یوسف رضا گیلانی بݨوا ڳے۔ ہیڈ محمد والا تُساں چھل ءِ چ بھن ݙتے ، ایمن والا تے نشتر دے پیسے لہور چا ڳیو او ادھورے جخ مریندے کھڑن ، سُݨ تے میں تیکوں ݙساںجو سرائیکی قوم دے پیر ، مرشد اَتے عقیدتیں دے مرکز کوٹ مٹھݨ ،جیرھا وسیب دے لوکیں واسطے بہشت وانگوں ہے تے جینکوں اساں خواجہ فرید دی نگری آکھدوں ،پل کیوں نی بݨیا؟ ہر حکومت وعدے کریندی اے ، خواجے سئیں دے دربار تے اوندی وقف 30 ہزار وگھے زمین دی آمدنی اتنی ہے جو پنجاب دی لُٹ مار نہ ہووے ہا تاں اتھاں سونے دا پُل بݨ سڳدا ہا ۔‘‘

تلوار توں تِکھا تے وال توں پتلا پُل بݨاوݨ آلیو! تُساں تاں اینجھے بیمان تے لالچی ہیوے جو دیرہ غازی خان دے نیڑے غازی گھاٹ تُساں بݨایا ، اڄاں تہاݙا گورنر جنرل جیلانی پُل دا افتتاح کرݨ دے بعد اپݨے چہیتے ٹھیکیداریں سمیت لہور نہ پُڄیا تاں پُل لوݙے کھاوݨ پے ڳیا ۔ ‘‘

’’ اُچی بول ، ہور اُچی بول ، ہور الجام لا ، ہور الجام لا ، تو ایتھے تقریر جار ی رکھ میں چلیاں۔ ‘‘ پنجابی بھرا کنی مارݨ لڳا تاں سرائیکی بھرا چولے دا پاند پکڑ گھدا ۔ 

’’ ووئے چوہدری آ! میں تیݙی ڳالھ نی کریندا، تیݙے لہوریںدی ڳالھ کرینداں ، توں بٖے پُلیں تے بٖے ڳالھیں کوں چھوڑ ، میکوں ایں ڳالھ دی ولدی تاں گھن ݙے جو ملتان تے مظفر گڑھ دا چناب پُل جینکوں سردار کوڑے خان جتوئی انگریز انجینئریں کنوں اپݨے خرچے نال 1880ء ء ِچ بݨوایا اتے معاہدہ لکھوایا جو ایں پُل دا ٹول ٹیکس وصول نہ کیتا ویسے پر وسیب دے لوکیں توں ایندا ٹول ٹیکس کیوں وصول کیتا ویندا پے، انہاں توں کئی پُچھݨ آلا کائنی ؟ چوہدری میکوں سمجھ نی امدی تیکوں لہوریں دی ڳالھتے مرچاں کیویں لڳدین، تئیں اساں تاں اتھائیں وسݨے ، تیݙا ساݙا فیدہ تے زیان تاں ہک اے ، توں اپݨے وسیب دے واروں تھی ، لہوریں دی وٹ کیوں ولیندیں؟

چوہدری الاݨاں: ’’ مینوں لہور نال دِلوں چاہ اے، کوڑے الجام لاندے او میرا دِل دُکھدا اے۔‘‘

سرائیکی آکھیا : ’’ لہور دا وات وکیلا، سُݨ ! تُساں اساں جیرھیاں کمائیاں کریندوں ، ݙینھ رات محنتاں کریندوں ، تیݙی اساݙی دولت تے سرمایہ تخت لہور دے حاکم چا تے لاہور دے تلکݨیں تے لیسویں سڑکیں تے ونڄ لیندن ۔ چوہدری! توں اڄ وسیب دی بربادی تے خوش تھیندیں تے لہور تے ٹھر ٹھر ویندیں ، اے ݙس تیݙا پُتر چار نسل بعد سرائیکی ہوسے یا پنجابی؟ توں آپ کوں پرے کر اپݨی نسلیں بارے سوچ۔‘‘

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی اجرک) وچوں چوݨ