پیٹر ڈیبائی

### پیٹر ڈیبائی
پیٹر جوزف ولیم ڈیبائی  ( 24 مارچ ، 1884 – 2 نومبر ، 1966) ہک ڈچ-امریکی طبیعیات دان اتے فزیکل کیمیا دان ہا ، اتے کیمسٹری وچ نوبل انعام یافتہ ہا ۔ 

### جیوݨ جوڳ
ماسٹریخت ، نیدرلینڈز وچ پیدا تھیوݨ والا ، ڈیبائی 1901 وچ آچن یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی وچ داخل تھیا ۔ 1905 وچ ، انہاں الیکٹریکل انجینئرنگ وچ اپݨی پہلی ڈگری مکمل کیتی ۔ انہاں 1907 وچ اپݨا پہلا مقالہ شائع کیتا ، جیڑھا ایڈی کرنٹس نال جڑے ہک مسئلے دا ریاضیاتی طور تے خوبصورت حل ہا ۔ آچن وچ ، انہاں نظریاتی طبیعیات دان آرنلڈ سومرفیلڈ دے ماتحت تعلیم حاصل کیتی ، جئیں بعد وچ دعویٰ کیتا جو ایندی سب توں اہم دریافت پیٹر ڈیبائی ہئی ۔ 

1906 وچ ، سومرفیلڈ کوں میونخ ، باویریا وچ تقرری ملی ، اتے ڈیبائی کوں اپݨے معاون دے طور تے نال گھن ڳیا ۔ ڈیبائی 1908 وچ ریڈی ایشن پریشر تے مقالہ لکھ تے پی ایچ ڈی حاصل کیتی ۔ 1910 وچ ، انہاں پلانک ریڈی ایشن فارمولا اخذ کیتا جیڑھا میکس پلانک دے مطابق ایندے اپݨے طریقے توں زیادہ آسان ہا ۔ 

1911 وچ ، جݙݨ البرٹ آئن سٹائن پراگ ، بوہیمیا وچ پروفیسر دے طور تے تقرری کیتی ، ڈیبائی زیورخ ، سوئٹزرلینڈ دی یونیورسٹی وچ ایندی پراݨی پروفیسر شپ سنبھالی ۔ ایندے بعد 1912 وچ یوٹریخت ، 1913 وچ گوٹنگن ، 1920 وچ ای ٹی ایچ زیورخ ، 1927 وچ یونیورسٹی آف لیپزگ اتے 1934 وچ برلن منتقل تھیا ، جتھاں ، آئن سٹائن دی جاہ تے ، او کائزر ولہیلم انسٹیٹیوٹ فار فزکس (ہݨ میکس پلانک انسٹیٹیوٹ دے ناں تے) دا ڈائریکٹر بݨ ڳیا ، جئیں دیاں سہولیات صرف ڈیبائی دے دور وچ بݨائیاں ڳیاں ہن ۔ انہاں کوں 1935 وچ لورینٹز میڈل نال نوازا ڳیا ۔ 1937 توں 1939 تئیں او ڈوئچے فزیکالیشے گیسیلشافٹ دا صدر ہا ۔ 

مئی 1914 وچ او رائل نیدرلینڈز اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دے رکن بݨئے اتے اوں سال دسمبر وچ او غیر ملکی رکن بݨ ڳئے ۔ 

### خاندان اتے ذاتی زندگی
پیٹر ڈیبائی کوں سائنسی اصولاں دے معاملے وچ سخت گیر ݙسایا ویندا ہا ، پر او ہمیشہ قابل رسائی ہا اتے اپݨے طلباء کیتے وقت کڈھیندا ہا ۔ ایندی ذاتی فلسفہ مقصد دی تکمیل اتے کم وچ لطف اندوز تھیوݨ تے زور ݙیندا ہا ۔ ڈیبائی ہک شوقین ٹراؤٹ ماہی گیر اتے مالی ، کیکٹی دا جمع کرݨ والا ہا ، اتے "ہمیشہ ہک چنڳی سگار توں لطف اندوز تھیوݨ کیتے ڄاتا ویندا ہا" ۔ 

برلن وچ آرنلڈ سومرفیلڈ دے معاون دے طور تے ، ڈیبائی دی ملاقات میتھلڈ البرر نال تھئی ۔ میتھلڈ اوں بورڈنگ ہاؤس دے مالک دی دھی ہئی جیڑھا ڈیبائی رہندا ہا ۔ میتھلڈ ستت اپݨی شہریت بدل ݙیسی اتے 1913 وچ ، ڈیبائی میتھلڈ البرر نال شادی کیتی ۔ ڈیبائی اپݨے آخری سالاں وچ میتھلڈ البرر دے نال اپݨے گلاب دے باغ وچ کم کرݨ توں لطف اندوز تھیندا ہا ۔ انہاں دا ہک پتر ، پیٹر پی ڈیبائی (1916–2012) ، اتے ہک دھی ، میتھلڈ ماریا (1921–1991) ہن ۔ پیٹر ہک طبیعیات دان بݨ ڳیا اتے ڈیبائی نال ایندی کجھ تحقیق وچ تعاون کیتا ، اتے ایندا ہک پتر وی ہا جیڑھا ہک کیمیا دان ہا ۔ 

### سائنسی سوبھاں
ایندی پہلی وݙی سائنسی سانجھ 1912 وچ غیر متناسب مالیکیولز وچ چارج دی تقسیم تے ڈائیپول مومنٹ دے تصور دا اطلاق ہا ، جئیں وچ ڈائیپول مومنٹس کوں درجہ حرارت اتے ڈائی الیکٹرک مستقل نال جوڑݨ والے مساوات تیار کیتے ڳئے ۔ نتیجے دے طور تے ، مالیکیولر ڈائیپول مومنٹس دی اکائیاں کوں ایندے اعزاز وچ ڈیبائیز دا ناں ݙتا ڳیا ہے ۔ 1912 وچ وی ، انہاں کم تعدد فونونز توں شراکت شامل کر تے البرٹ آئن سٹائن دے مخصوص حرارت دے نظریے کوں گھٹ درجہ حرارت تک ودھایا ۔ ݙیکھو ڈیبائی ماڈل ۔ 

1913 وچ ، انہاں آرنلڈ سومرفیلڈ دی طرفوں وی متعارف کرائے ڳئے ہک تصور ، بیضوی مدار متعارف کر تے نیلس بوہر دے ایٹمی ساخت دے نظریے کوں ودھایا ۔ 1914–1915 وچ ، ڈیبائی پال شیرر دے نال مل تے کرسٹلائن ٹھوساں دے ایکس رے ڈفریکشن پیٹرن تے درجہ حرارت دے اثر دا حساب لایا ("ڈیبائی-والر فیکٹر") ۔ 1923 وچ ، اپݨے معاون ایرک ہکل دے نال مل تے ، انہاں الیکٹرولائٹ محلولاں وچ برقی چالکتا دے سوانٹے آرہنیئس دے نظریے وچ بہتری پیدا کیتی ۔ اگرچہ 1926 وچ لارس اونساگر دی طرفوں ڈیبائی-ہکل مساوات وچ بہتری کیتی ڳئی ہئی ، پر ایں نظریے کوں اڄ وی الیکٹرولائٹک محلولاں دی ساڈی سمجھ وچ ہک وݙا اڳوں قدم سمجھا ویندا ہے ۔ 1923 وچ وی ، ڈیبائی کامپٹن اثر دی وضاحت کرݨ کیتے ہک نظریہ تیار کیتا ، جیڑھا الیکٹرانز نال تعامل کرݨ تے ایکس رے دی تعدد وچ تبدیلی ہا ۔ 

### سنوپرے کم
1934 توں 1939 تئیں ڈیبائی برلن دے معزز کائزر ولہیلم انسٹیٹیوٹ دے فزکس سیکشن دا ڈائریکٹر ہا ۔ 1936 توں بعد او برلن دی فریڈرک ولیم یونیورسٹی وچ نظریاتی فزکس دا پروفیسر وی ہا ۔ ایہ عہدے جرمنی وچ نازی جرمنی دے دوران اتے 1938 توں بعد آسٹریا وچ ہن ۔ 

1939 وچ ڈیبائی کارنیل یونیورسٹی ، ایتھاکا ، نیویارک وچ بیکر لیکچرز ݙیوݨ کیتے ریاستہائے متحدہ دا سفر کیتا ۔ 1940 دی موہر وچ جرمنی چھوڑݨ دے بعد ، ڈیبائی کارنیل وچ پروفیسر بݨ ڳیا ، 10 سال تئیں کیمسٹری ڈیپارٹمنٹ دی صدارت کیتی ، اتے الفا چی سگما دا رکن بݨ ڳیا ۔ 1946 وچ او امریکی شہری بݨ ڳیا ۔ ایندی زندگی دے یورپی مرحلے دے برعکس ، جتھاں او کجھ سالاں وچ ہک شہر توں ݙوجھے شہر منتقل تھیندا ہا ، ریاستہائے متحدہ وچ ڈیبائی اپݨے گزر گزران دے باقی حصے کیتے کارنیل وچ رہیا ۔ او 1952 وچ ریٹائر تھی ڳیا ، پر اپݨی موت تئیں تحقیق جاری رکھی ۔ 

کارنیل وچ ڈیبائی دا زیادہ تر کم ہلکی بکھرݨ دی تکنیک (جیہڑی سالاں پہلے ایندے ایکس رے بکھرݨ دے کم توں اخذ کیتی ڳئی ہئی) دی پولیمر مالیکیولز دے سائز اتے مالیکیولر وزن دا تعین کرݨ نال متعلق ہا ۔ ایہ ݙوجھی عالمی جنگ دے دوران ایندی مصنوعی ربڑ تے تحقیق دے نتیجے وچ شروع تھیا ، پر پروٹین اتے ٻئے میکرو مالیکیولز تک ودھایا ڳیا ۔ 

اپریل 1966 وچ ، ڈیبائی کوں دل دا دورہ پیا ، اتے اوں سال نومبر وچ ݙوجھا دورہ جان لیوا ثابت تھیا ۔ اینکوں پلیزنٹ گروو قبرستان (ایتھاکا ، نیویارک ، امریکہ) وچ دفن کیتا ڳیا ہے ۔ 

### جنگی سرگرمیاں اتے تنازعات

### 2006 دا تنازعہ
جنوری 2006 وچ ، نیدرلینڈز وچ سیبے ریسپنز دی لکھی ہوئی ہک کتاب (ڈچ وچ) شائع تھئی ، جئیں دا ناں "نیدرلینڈز وچ آئن سٹائن" ہئی ۔ ایں کتاب دے ہک باب وچ البرٹ آئن سٹائن اتے ڈیبائی دے درمیان تعلق تے بحث کیتی ڳئی ہے ۔ ریسپنز دستاویزات دریافت کیتے جیہڑے ، انہاں دے خیال وچ ، نویں ہن اتے ثابت کیتے جو ، کائزر ولہیلم سوسائٹی دے ڈائریکٹر دے طور تے ، ڈیبائی جرمن سائنسی اداریاں کوں یہودی اتے ٻئے "غیر آریائی عناصر" توں پاک کرݨ وچ سرگرم عمل نال شامل ہا ۔ ریسپنز لکھدے ہن جو 9 دسمبر 1938 کوں ، ڈیبائی ڈوئچے فزیکالیشے گیسیلشافٹ (DPG) دے چیئرمین دی حیثیت نال DPG دے تمام ممبراں کوں لکھا:

"موجودہ صورتحال دے پیش نظر ، نورمبرگ قوانین دے ذریعے مقرر کردہ جرمن یہودیاں دی ڈوئچے فزیکالیشے گیسیلشافٹ دی رکنیت جاری نی رکھی ونڄ سڳدی ۔ بورڈ دی خواہشات دے مطابق ، میں تمام ممبراں توں درخواست کریندا ہاں جن تے ایہ تعریفاں لاگو تھیندیاں ہن جو او میکوں اپݨا استعفیٰ ݙیون ۔ ہیل ہٹلر!"

ریسپنز دے کم توں پہلے شائع تھیوݨ والیاں ٻہوں ساریاں جیوݨ جوڳیاں ݙسیندیاں ہن جو ڈیبائی امریکہ منتقل تھی ڳیا کیوں جو انہاں نازیوں دی طرفوں انہاں تے جبری طور تے لاگو کیتی ڳئی جرمن شہریت قبول کرݨ توں انکار کر ݙتا ہا ۔ انہاں 1939 دے آخر وچ ماسٹرخت وچ اپݨی ماء نال ملاقات دے دوران جرمنی توں روانہ تھیوݨ دی منصوبہ بندی کیتی ، جنوری 1940 وچ جینوا وچ ہک جہاز تے سوار تھیا اتے فروری 1940 دی موہر وچ نیویارک پہنچا ۔ انہاں فورا امریکہ وچ ہک مستقل پوزیشن ڳولی اتے جون 1940 وچ کارنیل توں اینجھی پیشکش قبول کیتی ۔ اوں مہینے ، او امریکی سرحد پار کینیڈا وچ ڳیا اتے کجھ ݙینھاں وچ امیگریشن ویزا تے واپس آ ڳیا ۔ او دسمبر 1940 تئیں اپݨی ذال کوں جرمنی توں کڈھݨ اتے امریکہ گھنݨ وچ کامیاب تھی ڳیا ۔ حالانکہ ایندا پتر ایندے روانہ تھیوݨ توں پہلے ای امریکہ وچ ہا ، پیٹر ڈیبائی دی 19 سالہ دھی اتے ایندی بھیݨ جرمنی نی چھوڑ ڳئے ۔ او برلن وچ انہاں دی سرکاری رہائش گاہ وچ رہندے ہن اتے ڈیبائی دی سرکاری برلن دی تنخواہ نال انہاں دی مدد کیتی ویندی ہئی (انہاں ایں مقصد کیتے احتیاط نال غیر حاضری دی سرکاری چھٹی برقرار رکھی) ۔ 

مزید برآں ، ریسپنز دا الزام ہے جو البرٹ آئن سٹائن 1940 دے پہلے نصف وچ ڈیبائی کوں کارنیل وچ ریاستہائے متحدہ وچ مقرر تھیوݨ توں روکݨ دی کوشش کیتی ۔ آئن سٹائن مبینہ طور تے اپݨے امریکی ساتھیاں کوں لکھا: "میں ہک قابل اعتماد ذریعہ توں ڄاݨدا ہاں جو پیٹر ڈیبائی اڄ وی جرمن (نازی) اڳواݨاں نال قریبی رابطے وچ ہے ۔ " اتے ریسپنز دے مطابق ، اپݨے ساتھیاں توں مطالبہ کیتا جو او "جیڑھا او امریکی شہری ہووݨ دے ناطے اپݨا فرض سمجھدے ہن" او کرݨ ۔ ایندی حمایت کیتے ، ریسپنز آئن سٹائن کوں ڈیبائی دے ہک مشہور خط اتے ایندے جواب دا حوالہ ݙیندا ہے ۔ وین گنکل ایں معاملے تے 1940 دی ایف بی آئی رپورٹس دی جانچ کیتی اتے "قابل اعتماد ذریعہ" کوں ہک خط دا سراغ لایا جیڑھا آئن سٹائن کوں بھیڄا ڳیا ہا اتے ہک ایجھے شخص لکھیا ہا جئیں دا ناں گم تھی ڳیا ہا ۔ ایہ شخص آئن سٹائن کوں ذاتی طور تے نی ڄاݨدا ہا اتے آئن سٹائن دے مطابق ، شئیت ڈیبائی کوں وی ذاتی طور تے نی ڄاݨدا ہوسی ۔ مزید برآں ، ایہ الزامی خط آئن سٹائن تک براہ راست نی پہنچا بھل جو برطانوی سنسرز روکا جئیں اینکوں آئن سٹائن کوں ݙیکھایا ۔ آئن سٹائن خط دے نال برطانوی ایجنٹ کوں کارنیل بھیڄا ، اتے کارنیل حکام ڈیبائی کوں ایں معاملے دے بارے وچ ݙسایا ۔ اوں تے ڈیبائی آئن سٹائن کوں اپݨا مشہور 1940 دا خط لکھا جئیں دا آئن سٹائن جواب ݙتا ۔ بعد دے ݙو خط شائع شدہ آئن سٹائن خط و کتابت وچ مل سڳدے ہن ۔ 

ریسپنز دا الزام ہے جو ڈیبائی 23 جون 1941 کوں برلن کوں ہک ٹیلی گرام بھیڄا جیندے وچ اپݨے پچھلے ملازماں کوں اطلاع ݙتی ڳئی جو او کائزر ولہیلم انسٹیٹیوٹ وچ اپݨیاں ذمہ داریاں دوبارہ شروع کرݨ دے قابل اتے راضی ہے ۔ غالباً ایندی وجہ غیر حاضری دی اپݨی چھٹی برقرار رکھنا اتے ایندی دھی کیتے برلن دا گھر اتے تنخواہ دستیاب رکھیندا ہا ۔ ایں ٹیلی گرام دی ہک کاپی ہݨ تئیں برآمد نی تھئی ۔ گرمیاں 1941 وچ ، ڈیبائی امریکی شہری بݨݨ دا ارادہ ظاہر کیتا اتے امریکہ وچ اتحادی جنگی تحقیق وچ حصہ گھنݨ کیتے جلدی نال بھرتی تھیا ۔ 

ٻہوں ساریاں ہݙ ورتیاں وچ ، اتے ریسپنز دی کتاب وچ وی ، ایہ چنڳی طرحاں دستاویزی شکل وچ درج ہے جو ڈیبائی اتے ڈچ ساتھیاں ایندے یہودی ساتھی لیز میٹنر دی 1938–1939 وچ (اپݨے آپ اتے اپݨے خاندان کیتے وݙے خطرے تے) نازی ظلم توں بچݨ اتے آخر کار سویڈن وچ پوزیشن حاصل کرݨ کیتے ڈچ-جرمن سرحد پار کرݨ وچ مدد کیتی ۔ 

ریسپنز دے کم توں پہلے ، اتے ایندے برعکس ، ریکینبرگ دا ہک مضمون 18 سال پہلے ڈیبائی دے خط دے بارے وچ شائع تھیا ہا ۔ ایہ مضمون ڈیبائی دے خط کوں زیادہ تفصیل نال بیان کریندا ہے اتے نازی کارکنوں دی مزاحمت کرݨ دی ایندی کوششاں وچ ڈیبائی دی ہک ٻہوں سازگار تصویر پیش کریندا ہے ۔ مزید برآں ، ایہ مضمون ݙسیندا ہے جو میکس وون لاؤ ، جیڑھا ایندے نازی مخالف نظریات کیتے ڄاتا ویندا ہا ، ڈی پی جی چیئرمین دے خط کوں منظوری ݙتی ۔ 

### بین الاقوامی رد عمل
ڈیبائی دا پتر ، پیٹر پی ڈیبائی ، جئیں دا 2006 وچ 89 سال دی عمر وچ انٹرویو کیتا ڳیا ، یاد کریندا ہے جو ایندا پیو مکمل طور تے غیر سیاسی ہا اتے انہاں دے گھر دی خلوت وچ سیاست تے کݙاہیں بحث نی تھیندی ہئی ۔ ایندے پتر دے مطابق ، ڈیبائی صرف کائزر ولہیلم انسٹیٹیوٹ وچ اپݨا کم کرݨ چاہندا ہا اتے جݙݨ تئیں نازی اینکوں پریشان نی کریندے او اینکوں کرݨ دے قابل ہا ۔ اینکوں یاد ہے جو ایندی ماء اینکوں (پتر کوں) جنگ دی صورت وچ امریکہ وچ رہݨ تے زور ݙتا ہا ۔ ڈیبائی دا پتر گرمیاں 1939 دے دوران ہک منصوبہ بند 2 مہینے دی چھٹی تے امریکہ آیا ہا اتے جنگ شروع تھیوݨ دی وجہ توں کݙاہیں جرمنی واپس نی ڳیا ۔ 

ڈیبائی انسٹیٹیوٹ دی ویب سائٹ تے شائع تھیوݨ والے ہک رائے مضمون وچ ، ڈاکٹر گیز وین گنکل ، اپریل 2007 تئیں یوٹریخت وچ وی ایم ڈیبائی انسٹیٹیوٹ دے سینئر منیجنگ ڈائریکٹر انسٹیٹیوٹ دا ناں بدلݨ دے فیصلے تے افسوس دا اظہار کیتا ۔ اپݨے مضمون وچ او اسکالرز دا حوالہ ݙیندا ہے جیڑھے ݙسینਦੇ ہن جو ڈی پی جی اپݨے دھمکی ݙتے ڳئے عملے کوں اوں ویلھے تئیں برقرار رکھݨ دے قابل ہا جتنا جو نازیاں دے ودھدے ہوئے دباؤ وچ توقع کیتی ونڄ سڳدی ہئی ۔ او ایہ اہم دلیل وی پیش کریندا ہے جو جݙݨ ڈیبائی کوں 1950 وچ ڈی پی جی دا میکس پلانک میڈل ملیا ، تاں کہیں وی اعتراض نی کیتا ، حتیٰ کہ قومی سوشلسٹاں دے ڄاتے ڳئے مخالف میکس وون لاؤ وی ، جیڑھا اعتراض کرݨ دی پوزیشن وچ ہا ۔ آئن سٹائن وی ، اپݨی بے پناہ ساکھ دے نال ، اڄ وی زندہ ہا ، جیویں جو ٻئے یہودی سائنسدان وی ہن جیویں جو لیز میٹنر اتے جیمز فرانک جیڑھے ݙونہاں ڈیبائی کوں چنڳی طرحاں ڄاݨدے ہن ۔ انہاں وچوں کہیں وی ڈیبائی کوں جرمن سائنس دی سب توں وݙی امتیاز حاصل کرݨ تے احتجاج نی کیتا ۔ درحقیقت ، البرٹ آئن سٹائن ، میکس پلانک میڈل کیتے نامزدگیاں کیتے ووٹنگ وچ ٻہوں سالاں تئیں شرکت نہ کرݨ دے بعد ، ڈیبائی کیتے ووٹ ݙیوݨ کیتے دوبارہ ایں عمل وچ شامل تھیا ۔ 

ماسٹریخت یونیورسٹی وی اعلان کیتا جو او پیٹر ڈیبائی پرائز فور ناتورویٹنسچاپپ اونڈرزوک (سائنسی تحقیق کیتے پیٹر ڈیبائی انعام) تے اپݨی پوزیشن تے دوبارہ غور کریندی ہے ۔ 

ڈی پی جی دی ویب سائٹ تے ہک جواب وچ ، ڈیٹر ہوفمین اتے مارک واکر وی ایہ نتیجہ کڈھیندے ہن جو ڈیبائی ہک نازی کارکن نی ہا ۔ انہاں دا تبصرہ ہے جو میکس وون لاؤ کوں وی (ہک سرکاری ملازم ہووݨ دی وجہ توں) ہیل ہٹلر نال خطوط تے دستخط کرݨ دی ضرورت ہئی اتے او مجبور ہا ۔ انہاں ایہ وی ݙسایا جو ڈی پی جی یہودی ممبراں کوں کڈھݨ والی آخری سائنسی societies وچوں ہک ہئی اتے صرف ٻہوں ہچکچاہٹ نال ۔ او ڈیبائی دے خط تے ریخ یونیورسٹی ٹیچرز لیگ (ہک نیشنل سوشلسٹ تنظیم) دے جواب دا حوالہ ݙیندے ہن:

"ظاہر ہے جو جرمن فزیکل سوسائٹی اڄ وی ٻہوں پسماندہ ہے اتے اڄ وی اپݨے پیارے یہودیاں نال مضبوطی نال جڑی ہوئی ہے ۔ درحقیقت ایہ قابل ذکر ہے جو صرف "ساݙے قابو توں ٻاہر دے حالات دی وجہ توں" یہودیاں دی رکنیت ہݨ برقرار نی رکھی ونڄ سڳدی ۔ "

مئی 2006 وچ ، ڈچ نوبل انعام یافتہ مارٹینس ویلٹمین جئیں ریسپن کتاب دا پیش لفظ لکھیا ہا ، ریسپن کتاب وچ پیٹر ڈیبائی دی تفصیل توں دستبردار تھی ڳیا ، اپݨا پیش لفظ واپس گھن ڳیا ، اتے یوٹریخت یونیورسٹی دے بورڈ آف ڈائریکٹرز توں درخواست کیتی جو او ڈیبائی انسٹیٹیوٹ دا ناں بدلݨ دا اپݨا فیصلہ منسوخ کرن ۔ 

نیدرلینڈز اتے امریکہ ݙونہاں وچ ، ماسٹرخت یونیورسٹی دے اقدامات دے بعد مختلف تاریخی تحقیقات کیتیاں ڳیاں ہن ۔ انہاں تحقیقات وچوں سب توں پہلا ، کارنیل یونیورسٹی دے کیمسٹری اتے کیمیکل بائیولوجی ڈیپارٹمنٹ دی طرفوں کیتی ڳئی ، 31 مئی 2006 کوں ہک رپورٹ جاری کیتی ڳئی ، جئیں وچ ݙسایا ڳیا ہے کہ:

"اڄ تئیں دی معلومات دی بنیاد تے ، اساکوں ایہ ثبوت نی ملیا جیڑھا ایں الزام دی حمایت کریندا ہووے جو ڈیبائی ہک نازی ہمدرد یا ساتھی ہا یا ایندے یہودی مخالف نظریات ہن ۔ ایہ ضروری ہے جو اینکوں واضح طور تے ݙسایا ونڄے کیوں جو ایہ سب توں سنگین الزامات ہن ۔ "

اڳوں ݙسایا ڳیا ہے کہ:

"ایں طرحاں ، معلومات ، ثبوت اتے تاریخی ریکارڈ دی بنیاد تے جیڑھا اڄ تئیں ڄاتا ویندا ہے ، اساں سمجھدے ہن جو کوئی وی کارروائی جیڑھی ڈیبائی دے ناں کوں کارنیل وچ ڈیپارٹمنٹ آف کیمسٹری اتے کیمیکل بائیولوجی توں انج کریندی ہے ، بلاجواز ہے ۔ "

جون 2006 وچ ، ایہ اطلاع ملی ہئی جو (سابقہ) ڈیبائی انسٹیٹیوٹ دے سائنسی ڈائریکٹر کوں یوٹریخت یونیورسٹی دے بورڈ آف ڈائریکٹرز ڈیبائی دے جنگ دے سالاں تے ہک نویں اشاعت کیتے سرزنش کیتی ہئی ایں بنیاد تے جو ایہ انسٹیٹیوٹ دے ناں دے تنازعے دے حوالے نال ٻہوں ذاتی طور تے جانبدار ہئی ۔ بورڈ دے مطابق ، کتاب کوں ڈیبائی انسٹیٹیوٹ دی اشاعت دے طور تے نی بھل جو ہک ذاتی اشاعت دے طور تے شائع تھیݨا چاہیدا ہا ۔ کتاب کوں یوٹریخت یونیورسٹی بین کر ݙتا ہا اتے (سابقہ) ڈیبائی انسٹیٹیوٹ دے ݙونہاں ڈائریکٹرز کوں پریس نال کوئی وی رابطہ کرݨ توں منع کر ݙتا ڳیا ہا ۔ فزکس فیکلٹی دے درجن بھر پروفیسرز ، جنہاں وچ سیس اینڈریئس وی شامل ہن ، بورڈ دی مداخلت اتے یونیورسٹی دی طرفوں انہاں دے احتجاج دی سنسرشپ دے خلاف کھل تے احتجاج کیتا ۔ 

مئی 2007 وچ ، یوٹریخت اتے ماسٹرخت یونیورسٹیاں اعلان کیتا جو جان ٹرلو دی سربراہی وچ ہک نویں کمیٹی انہاں کوں ناں بدلݨ دے حوالے نال مشورہ ݙیسی ۔ اتے ، 2007 دے شروع وچ ہک سرکاری رپورٹ دا اعلان کیتا ڳیا ، جیڑھا NIOD دی طرفوں شائع تھیوݨ والا ہا اتے ڈچ ایجوکیشن منسٹری دی طرفوں منظور شدہ ہا (اوں ویلھے خزاں 2007 کیتے شیڈول ہا) ۔ 

### 2007 NIOD رپورٹ
رپورٹ وچ ریسپنز دی ڈیبائی دی پیشکش کوں ، ہک موقع پرست جئیں کوں نازیاں تے کوئی اعتراض نی ہا ، ہک کیریکچر دے طور تے بیان کیتا ڳیا ہے ۔ 

" ایہ ݙسایا ونڄ سڳدا ہے جو ڈیبائی کوں امریکہ پہنچݨ دے بعد صحیح طور تے ہک موقع پرست آکھیا ڳیا ہا ۔ اساں ݙٹھا ہے جو او خود کوں غالب سیاسی نظام دا وفادار ݙیکھایا ، پہلے تھرڈ ریخ وچ اتے ول ریاستہائے متحدہ وچ ، جݙݨ جو اوں ویلھے پچھلا دروازہ کھلا رکھا: تھرڈ ریخ وچ اپݨی ڈچ قومیت برقرار رکھݨ نال ، ریاستہائے متحدہ وچ دفتر خارجہ دے ذریعے نازی جرمنی نال کجھ رابطے خفیہ طور تے برقرار رکھݨ دی کوشش کرݨ نال ۔ "

ایہ نتیجہ کڈھیندا ہے جو 1933–45 وچ ڈیبائی دے اقدامات سائنس دے انیسویں صدی دے مثبتیت پسندانہ نظریہ تے مبنی ہن جیڑھا فزکس وچ تحقیق کوں انسانیت کیتے برکتاں پیدا کرݨ دے طور تے ݙیکھدا ہا ۔ رپورٹ وچ ݙسایا ڳیا ہے جو ، ایندے ہم عصراں دی طرفوں ، ڈیبائی کوں کجھ لوک موقع پرست اتے کجھ ٻئے اعلیٰ کردار دا حامل شخص سمجھدے ہن ۔ رپورٹ وچ زور ݙتا ڳیا ہے جو ڈیبائی کوں بدنام زمانہ DPG ہیل ہٹلر خط لکھݨ تے نازیاں مجبور نی کیتا ہا اتے ایہ وی جو انہاں ٻئی societies دی پیروی نی کیتی ایں وچ بھل جو ٻئی societies ایندی پیروی کیتی ۔ NIOD رپورٹ ایہ وی نتیجہ کڈھیندی ہے جو ڈیبائی خط بھیڄݨ تے مجبور محسوس کریندا ہا اتے ایہ ایندے کیتے محض ہک موجودہ صورتحال دی تصدیق ہئی ۔ رپورٹ وچ استدلال کیتا ڳیا ہے جو ڈیبائی ، تھرڈ ریخ وچ ، ابہام دا ہک بقا دا طریقہ تیار کیتا جئیں اینکوں سیاسی ہلچل دے باوجود اپݨے سائنسی گزر گزران کوں جاری رکھݨ دی اجازت ݙتی ۔ ایں بقا دے طریقہ کیتے نازک گال ایہ ہئی جو فرار دا ہک ہیچ تیار رکھیا ونڄے ، مثال تے طور تے 1941 وچ نازیاں نال ایندے خفیہ معاملات وچ ، اگر ضرورت ہووے ۔ 

ول وی ، رپورٹ وچ ایہ وی ݙسایا ڳیا ہے جو ڈیبائی دی تصویر کوں زیادہ آسان نی بݨایا ونڄݨا چاہیدا کیوں جو ڈیبائی دے اقدامات ایندی دھی نال وفاداری نال وی متاثر ہن ، جیڑھی برلن وچ رہ ڳئی ہئی ۔ عام طور تے ، ڈیبائی ابہام دا ہک بقا دا طریقہ تیار کیتا ، جیڑھا "لوکاں دیاں اکھیاں تے پٹی ٻدھ سڳدا ہا" ۔ 

### 2008 ٹرلو رپورٹ
جنوری 2008 وچ ٹرلو کمیشن یوٹریخت اتے ماسٹرخت یونیورسٹیاں دے بورڈز کوں مشورہ ݙتا جو پیٹر ڈیبائی دا ناں یوٹریخت وچ کیمسٹری اتے فزکس انسٹیٹیوٹ کیتے استعمال کرݨ جاری رکھݨ ، اتے ماسٹرخت وچ سائنس انعام ݙیوݨا جاری رکھݨ ۔ کمیشن نتیجہ کڈھیا جو ڈیبائی پارٹی دا رکن نی ہا ، یہودی مخالف نی ہا ، نازی پروپیگنڈہ کوں اڳوں نی ودھایا ، نازی جنگی مشین نال تعاون نی کیتا ، ہک ساتھی نہ ہا ، اتے ول وی مزاحمت دا ہیرو نہ ہا ۔ او ہک ٻہوں عملی ، لچکدار ، اتے شاندار سائنسدان ہا ، سائنس دی پیروی دے حوالے نال آئیڈیل ، پر سیاست وچ صرف سطحی طور تے مبنی ہا ۔ ڈی پی جی خط بھیڄݨ دے حوالے نال ، کمیشن نتیجہ کڈھیا جو ڈیبائی کوں صورتحال ناقابل فرار لڳی ۔ کمیشن زور ݙتا جو رائل ڈچ اکیڈمی آف سائنسز البرٹ آئن سٹائن دی اعزازی رکنیت وی واپس گھن ڳئی ، ایندے حالات تے زور ݙتا جیڑھے وچ ایہ فیصلے کیتے ڳئے ہن ۔ کمیشن ݙسایا جو ہݨ ، ستر سال بعد ، ڈیبائی دے اوں خط تے دستخط کرݨ دے فیصلے دے بارے وچ کوئی فیصلہ نی کیتا ونڄ سڳدا جیڑھا انہاں غیر معمولی مشکل حالات وچ ہا جیڑھے وچ او اوں ویلھے خود کوں ڳولیندا ہا ۔ ول وی ، کمیشن ڈی پی جی خط کوں ہک غیر معمولی طور تے ناخوشگوار حقیقت قرار ݙتا ، جیڑھا ایندی زندگی دی تاریخ وچ ہک کالا صفحہ بݨیندا ہے ۔ آخر کار ، کمیشن نتیجہ کڈھیا جو NIOD رپورٹ دی بنیاد تے چونکہ ڈیبائی دی طرفوں کوئی بدنیتی ظاہر نی تھئی ، ایندی نیک نیتی فرض کرنی چاہیدی ہے اتے سفارش کیتی جو یوٹریخت یونیورسٹی ڈیبائی انسٹیٹیوٹ آف نینو میٹیریلز سائنس دا ناں برقرار رکھے اتے ماسٹرخت یونیورسٹی خود کوں پیٹر ڈیبائی انعام نال جوڑنا جاری رکھے ۔ یوٹریخت یونیورسٹی سفارش قبول کیتی ، ماسٹرخت یونیورسٹی نی کیتی ۔ پر فروری 2008 وچ ، ہسٹنکس فاؤنڈیشن (ماسٹریخت) ، پیٹر ڈیبائی انعام دی بانی اتے اسپانسر اعلان کیتا جو ایہ انعام ݙیوݨا جاری رکھیسی ۔ ماسٹرخت شہر ، ڈیبائی دی جائے پیدائش ، اعلان کیتا جو اینکوں ڈیبائی سٹریٹ اتے ڈیبائی سکوائر دے ناں بدلݨ دی کوئی وجہ نظر نی آندی ۔ 

### ڈیبائی جاسوس
2010 دی ہک اشاعت وچ جوری ریڈنگ دا دعویٰ ہے جو ڈیبائی شئیت ہک MI6 جاسوس ہا ۔ ریڈنگ دریافت کیتا جو ڈیبائی دا دوست چنڳی طرحاں دستاویزی جاسوس پال روزباؤڈ ہا ۔ انہاں دی پہلی ملاقات تقریباً 1930 وچ تھئی ہئی جݙݨ او ݙونہاں ݙو سائنسی جریدیاں کیتے ایڈیٹر دے طور تے کم کریندے ہن ۔ انہاں 1938 وچ لیز میٹنر دے فرار وچ تعاون کیتا ۔ ریڈنگ دے مطابق ، ڈیبائی جرمن سائنسی اتے صنعتی حلقیاں وچ چنڳی طرحاں جڑا ہویا ہا اتے MI6 کوں قیمتی معلومات فراہم کر سڳدا ہا ۔ مثال تے طور تے ، جرمن اکیڈمی فار ایوی ایشن ریسرچ دے بورڈ ممبر دے طور تے او ہرمن گورنگ نال واقف ہا ۔ ریڈنگ ڈیبائی دے 16 جنوری 1940 کوں ریاستہائے متحدہ کیتے جلدی روانہ تھیوݨ دی وی ہک وضاحت پیش کریندا ہے: ایہ تاریخ (بعد وچ ملتوی تھیوݨ والے) نیدرلینڈز تے ہک ݙینھ بعد جرمن حملے دی منصوبہ بند تاریخ نال میل کھاندی ہئی ، جیڑھی ممکنہ طور تے روزباؤڈ دی طرفوں اینکوں فراہم کیتی ڳئی معلومات ہئی ۔ 

فلپ بال ایں مفروضے دی مخالفت کریندا ہے ، کیوں جو او نوٹ کریندا ہے جو روزباؤڈ نال دوستی ڈیبائی دے سیاسی موقف دا کوئی پیمانہ نی ہئی ۔ روزباؤڈ ٻہوں سارے لوکاں نال چنڳی طرحاں جڑا ہویا ہا اتے ڈیبائی ، جݙݨ جو او روزباؤڈ دا دوست ہا ، ارضیات دان فریڈرک ڈریشر-کادین ، ہک پرجوش نازی کیتے وی احترام محسوس کریندا ہا ۔ 

### آدر ماݨ
·        1927 – امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دے بین الاقوامی اعزازی رکن دے طور تے منتخب تھیا

·        1930 – مخصوص حرارت اتے ایکس رے سپیکٹروسکوپی نال متعلق کم کیتے رومفورڈ میڈل

·        1936 – کیمسٹری وچ نوبل انعام (nobelprize ۔ org تے اندراج) "مالیکیولر ساخت دے مطالعہ وچ ایندیاں شراکتوں کیتے" ، بنیادی طور تے ڈائیپول مومنٹس اتے ایکس رے ڈفریکشن تے ایندے کم دا حوالہ ݙیندا ہے ۔ 

·        1936 – امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی دے رکن دے طور تے منتخب تھیا

·        1937 – فرینکلن انسٹیٹیوٹ توں فرینکلن میڈل

·        1947 – ریاستہائے متحدہ دی نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دے رکن دے طور تے منتخب تھیا

·        1963 – پریسلی میڈل

·        1965 – نیشنل میڈل آف سائنس

·        1982 – الفا چی سگما ہال آف فیم