open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
استاد عادل رشید دی یا د اچ

استاد عادل رشید پکے مارکسسٹ تے ماءسٹ ہن۔ملکی تے بین ا لالقوامی ھالات تے انہاں دی گہری نظر ہوندی ہا ۔انہاں دے تجزیءے شوق نال سݨے ویندے ہن ۔ اوہ میجر اسحاق تے دوست محمد بھچر تے انہاں دے نظریے دے پرچارک تےعاشق ہن تے ساری زندڳی اسے عشق اچ گزار ݙتی ۔اوہ میانوالی اچ تاے مزدور کسان پارٹی دے اندر سراعءیکی قومی تحریک دا ہک وݙا تعارف ہن،انہاں ایں سانگھے ٻہوں سارے آرٹیکل لکھے تے میانوالی دے سیانݨیاں کوں این پاسے متوجہ کیتا۔اوہ پروفیسر اسلم ملک مرحوم دے پھپھیر ہن جہڑیاں سراءیکی تاریخ ۔ثقافت تے ادب واسطے ٻہوں وݙیاں خدمات سرانجام ݙتیاں۔

فیض احمد فیض سمیت سارے ترقی پسند شاعراں دا کلام انہاں کوں زبانی یا د ہا پیا۔اوہ ہک ایڄھے سیاݨے ہن ڄہڑیاں ساری زندڳی کساناں کوں سیاسی تعلیم ݙیندیاں گزار ݙتی۔اوہ چانہدے تاں شہر دی پر آساءش زندڳی گزار سڳدے ہن تے اپݨے ٻالاں کوں شہر دے چنڳے سکولانچ پڑھا سڳدے ہن لیکن انہاں اپݨی مٹی کوں ترجیح ݙتی تے اس دی قیمت انہاں اپݨی اولاد کوں ضاءع کر کے ݙتی۔

انہاں کوں اساتھوں وچھڑاں پنڄ سال تھی گءے لیکن انہاں دی یاداں ،ڳلاں ٻاتاں اڄ وی تازہ ہن۔عادل رشید ۔۔۔اساں تہاکوں کݙاں وی نہ ٻھلسوں ،اساݙا ایمان ہے جو

تھی فریدا شاد ول

مونڄھیں کوں نہ کر یاد ول

اے نہنہ نہ واہسی ہک مݨری 

جھوکاں تھیسن آباد ول (راول گھنجیڑا)

## حوالے
اساں شاعر کوݨ

اساں شاعر کونڑ ہیں؟ کہیندے کیا لگدے ہیں؟ کہیں کوں کیا ڈیندے ہیں؟ جو ساکوں سنڑنڑ ڈھیر سارے لوگ آندن، داد ڈیندن، رات جاگدن، ساکوں مل کے خوش تھیندن تے ساڈے نال تصویر بنڑاونڑ آپڑیں کیتےاعزاز سمجھدن.
ایہو جئے ڈھیر سارے سوال اکثر میڈے ذہن دے خلا وچ پر مریندے رھندن تے جواب ہکو ای ملدے جو انہاں لوکاں تے ساڈے وچ ڈھیر ساریاں شئیاں ہکو جئیاں ہن اساں ہکو جئے ہیں ساڈے ڈکھ، درد، غم، خوشی، خواب تے ول خواب دی تعبیر، بُکھ، تس، رزق تے رزق دے رولے، بے وسی تے وس دا وس وچ نہ ہوونڑ، کرب تے اوندی چس، پیار، پریت، جی پریت، ساہ سلوک، بہونڑ کھلوونڑ، وچھوڑے، کھانونڑ، پینونڑ، میل ملاقات، شادیاں، رسم، ریت، رواج، تے ایہو جیاں ڈھیر ساریاں شئیاں ساڈے تے ساڈے سُنڑنڑ آلاں وچ ہکو جئیاں ہن تے ساڈے وچ کوئی ذات پات، امیر، غریب تے رنگ و نسل دی برتری ناں دی کوئی شئے کوئی نی ہوندی تہوں اساں ہک ڈوجھے نال مل کے روحانی تسکین تے شانتی محسوس کریندے ہیں. 
میں اکثر دوستاں کوں آھدا رھنداں جو ایں دور وچ ہکو رشتہ ہے جہڑا کہیں وی ملاوٹ تے لالچ توں پاک ہے تے او رشتہ "لفظ" دا رشتہ ہے تونڑیں شاعر ادیب ہوون یا انہاں دے سامعین تےقاری ہوون بغیر کہیں لالچ دے ہک جا تے بہہ تھیندن تے ہک ڈوجھے دے ڈکھ درد ونڈنڑ لگ ویندن. 

ایہو جئیاں محبتاں دا اظہار ظفر عدم تے کروڑ لعل عیسن دے لوکاں میڈے نال کجھ ڈینھ پہلے کیتے. بطور شاعر میں اے سمجھینداں جو میں ہالیں سکھنڑ دے عمل وچوں گزردا پیاں دوست میڈی اوقات توں ودھ محبتاں دا اظہار کریندن تاں اے گالھ کہیں کہیں ویلے میڈے کیتے امتحان دی شکل وی اختیار کر گھندی ہے تے انہاں دیاں محبتاں دے اگوں میں آپڑیں آپ کوں بہوں چھوٹا محسوس کرنڑ لگ وینداں. 

ظفر عدم میڈے نال شام رکھ کے میڈے تے ہک احسان اے وی کیتے جو اوں تقریب دی صدارت مرشد اشولال فقیر کیتی جہڑی میڈے کیتے کہیں وی وڈے توں وڈے اعزاز کن گھٹ کئے نی اتھاں جتنے وی مہمان تے سامعین آئے ہن ساراں دا دلوں نیاز مند ہاں، شعراء جہڑے شریک تھئے ہن انہاں دے آونڑ نال میڈا مانڑ ودھ گیا ہے. انہاں دا وی ممنون ہاں. 

جناب افضل عاجز، سلیم شہزاد، مظہرنیازی، تنویر خالد، مفتی عمران خان، قیوم خان، اختر مجاز، شاہد بخاری، ندیم بخاری، اختر مجاز تے نسیم بخاری تاں میڈے آپڑیں ہن تے انہاں دا شکریہ ادا کرنڑ کوئی مناسب گالھ نئیں. ھا...... انہاں نال سفر کرڑاں میڈے زندگی دے سوہڑیں وقت وچوں ہک اے جیا وقت ھا جہڑا میں چاہواں تاں وی ولا نی سکدا کیوں جو سوہڑیں ویلے کڈاہیں ول کے نئیں آندے.

محمدظہیراحمد مہاروی
## حوالے
اساطیر یا خرافات

کیا اساطیر Mythology خرافات (قصے قصولیاں/ کہاݨیاں) ہِن؟

تحریر: اجمل صدیقی

ترجمہ: جمیل نتکانی

قدیم انسان دا ذہن تمثیل (قصے) تیں علامت (نِشانی) دے نال اپݨی گال اگوں پچیندا ھا۔ اج وی انسان اینویں ای کریندے۔ اساطیر Mythology (قصے قصولیاں) دی جاہ الیکٹرونک میڈیا، تیں علامت (نشانی) دی جاہ Emogi آ گئی ہے۔

ہک شاعر ٹھیک آکھیے جو "دنیا ایٹماں نال نئیں، قصے کہاݨیاں نال بݨی ہوئی ہے۔"

جیویں پرانے زمانے وچ انسان ہک ݙوجھے نال پیار پریت جتلاوݨ دے کیتے گانیاں / رومال بھجیندا ھا، سوشل میڈیا دے ایں دور اچ اج اساں اپݨے کہیں جذبے کوں ݙکھاوݨ کیتے Sticker یا Gift بھجیندے (Send) ہائیں۔

کرونا دے ایں زمانے وچ کرونا بارے ڈھیر ساریاں گالہیں کوں اساں سازشی تھیوری آکھ ݙیندے ہائیں۔ جتنیاں قصے قصولیاں (myths) سوشل میڈیا تیں آج پاتے ویندے پئے ہِن، اتنے تاں شائت انسان دی پراݨِیں (قدیم) تریخ وچ وی ناں ہوسِن۔ اے سب کجھ ساݙے ایں قصے قصولیں دے عادی ذہن Mythic mind دا کرشمہ ہے۔ ذہن حقیقت کوں تلاش کرݨ کنے زیادہ گھڑݨ دا عادی ہے۔

فرانسس بیکن ٹھیک آکھیا ہے جو کوڑ ہک تخیلاتی اتیں تخلیقی عمل ہے۔۔

مظاہر تیں واقعات کوں معنی ݙیوݨ دی  عادت دے نال اساطیر (قصے قصولیاں) جم پیاں۔ اساطیر (قصے قصولیاں) ساݙے لاشعور دا اظہار ہِن۔

ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
استاد نذیر فیض مڳی دی مکاݨ

آہ! استاد نذیرفیض مگی ایں جہان فانی توں ٹر گئین. .
اللہ دا بشک ہووے آمدن خیر دی. . . .
سرائیکی وسوں دے ہک مہان شاعر جنہاں ضیائی آمریت تے ملٹری اسٹیبلشمنٹ دیاں عوام دشمن پالیسیاں کوں "کوئی گھندے میڈے پاک فوجی قسم اے خدا دی سارے وچینداں" جہاں نظماں لکھ کےنشابر کیتا . .
وسیب زادیں دی اپنڑی وسوں توں پنجابیں ولوں جبری بے دخلی،جعلی الاٹمنٹس دے خلاف "میں نئیں اہدا جگ پیا اہدے اتھوں کڈھ پنجابی" جہاں شہرہ آفاق نظماں لکھ کے وسوں واسیں کوں جگاون دا ترلا کیتا. .
کالا کالی جہیں غلط رواج دے خلاف قوم کوں جگایا. .
ساری حیاتی سرائیکی حقوق دی قلمی جنگ دا جھنڈا چاتی رہ گئے. . . .
سنگتی ملک سلیم دا اے میسج جو مرشد مگی صاحب ٹر گئین پڑھ کے ڈاڈھا ڈکھ تھۓ دل نئیں منیندا اج وئ اکھیں دے اگوں مھرے آلے دے میلے دی سٹیج تے مگی صاحب جذباتی تے اصلاحی نظماں سنڑیندے کھڑن . .

October 22, 2016 (بلال بزدار)

## حوالے
استدراج

کفار توں جیہڑی ڳالھ یا کم خلاف عادت ظاہر تھیوے اوں کوں استدراج آہدے ہن ۔
کہیں کافر دے ہتھ تے اوں دے دعوے دے موافق خلاف عادت کم صادر تھیوے جیویں کہ دجال کئی کم کریسی ۔

اگر کافر دے ہتھوں خلاف عادت کوئی چیز ظاہر تھیوے تاں اوں کوں استدراج آہدے ہن ۔ دجال جݙݨ آسی تاں اوں دے ہتھ تے بہت کچھ ظاہر تھیسی۔ بادلاں کوں حکم ݙیسی، اوہ کٹھے تھی کے بارش وساوݨا شروع کر ݙیسن  زمین تے پیر مریسی، اوہ سونا چاندی اڳل ݙیسی۔ جیہڑے لوگ اونکوں خدا منیسن، انہاں دے گھراں کوں دولت نال بھر ݙیسی تے جیہڑے اوں کوں خدا نہ منیسن، انہاں دے گھراں دا سامان دجال دے پچھوں چل پوسی، جیویں کوئی چیز ویندی ویندی ہووے، کوئی شے گھر وچ نہ رہسی۔ عجیب امتحان ہوسی تے عجیب و غریب چیزاں اوندے کولوں صادر تھیسن ۔ ایہ استدراج ہے۔ 
## حوالے
استدراک

استدراک اوہ دماغی صلاحیت یا کیفیت ہے جیندے  نال انسان اپݨی فہم، شعور، علم، تجربہ یا یادداشت دا استعمال کریندے ہوئے ہک نویں مسئلے کوں سمجھݨ دی کوشش کریندے ۔ طلبہ وچ مشکل توں مشکل مسئلے کوں سمجھݨ کیتے صلاحیت بتدریج پیدا کیتی ویندی ہے۔ دماغی کمزوری، قوت، توجہ دی کمی یا کہیں مرض یا دماغی عارضے دی وجہ توں ایہ صلاحیت متاثر تھی ویندی ہے۔
## حوالے
استفناس

**استفناس** کرنتھس دی کلیسیا (جماعت) دا ہک شخص جیں دے خاندان دے افراد اخیہ وچ پولس دی بشارت دی معرفت مسیحی تھئے۔ پولس نے نہ صرف انہاں کوں جیتا ہئی بلکہ ایہ اُنہاں چند لوگاں وچوں ہن جنہاں کوں اُوں نے خود بپتسمہ ݙتا۔ بعد ازاں ایں خاندان نے کلیسیا دی بڑی خدمت کیتی ہَئی۔ فرتوناتس تے اخیکس دے ہمراہ استفناس خود پولس دے کول افسس وچ آیا۔ قیاس ہے کہ ہنہاں اشخاص نے پولس کوں خط ݙتا جیہڑا کرنتھس دی کلیسیا نے بھیڄا ہئی تے جیں دا جواب کرنتھیوں دا پہلا خط ہے۔
## حوالے
استنبول ائیرپورٹ حملہ 2016ء

28 جون، 2016ء کوں اتاترک ہوائی اݙے استنبول، ترکی وچ دھماکے تے فائرنگ شروع تھئی۔  ترکی دے وزیر اعظم بن علی یلدرم دے مطابق ایں حملے دے نتیجے وچ کم از کم 36 افراد ہلاک تھئے تے 147 افراد زخمی تھئے . فائرنگ ائیرپورٹ دے پارکنگ لاٹ وچ تھئی، جبکہ دھماکے بین الاقوامی آمد  دے ٹرمینل تے تھئے تے ایویں ظاہر تھیندے کہ خود کش بمبار دی وجہ نال تھئے ہن۔ بعض اطلاعات دے مطابق دھماکے ائیرپورٹ دے مختلف حصیاں وچ وقوع پزیر تھئے۔ 
## حوالے
استنبول دے مسیتاں

ستنبول جیہڑا 1453ء دے بعد توں سلطنت عثمانیہ دا دار الحکومت تے مشرق وسطی دا سب توں وݙا شہر ہے، وچ بڑی تعداد وچ مساجد موجود ہن۔ 2007ء دے مطابق استنبول وچ 2،944 فعال مساجد موجود ہن۔
## بازنطینی عمارات
thumb|زیرک مسجد
ایہ بازنطینی عمارات ہن جنہاں کوں عثمانیاں نے مساجد وچ تبدیل کیتا۔ 
* عرب مسجد
* عتیق مصطفی پاشا مسجد
* بودروم مسجد
* قدیم امارت مسجد
* فیناری عیسی مسجد
* Hirami Ahmet Pasha Mosque
* گل مسجد
* ایاصوفیہ، ہݨ ہک عجائب گھر اے
* Chora Church، ہݨ ہک عجائب گھر اے
*  Kariye Mosque 
* قلندرخانہ مسجد
* Kasim Aga Mosque
* قافلی مسجد
* خوجہ مصطفی پاشا مسجد
* ایاصوفیہ اصغر
* Pammakaristos Church
* سنجکتار خیرالدین مسجد
* وفا کی چرچ مسجد
* زیرک مسجد
## عثمانی مسیتاں
thumb|لالیلی مسجد
* عتیق والدہ مسجد
* بایزید دوم مسجد
* Mosque with the Spiral Minaret (*Burmalı Mescit Camii*)
* Defterdar Mosque
* دولماباغچہ مسجد
* ایوب سلطان مسجد
* فاتح مسجد، استنبول
* Firuz Ağa Mosque
* Hadim Ibrahim Pasha Mosque
* Handan Agha Mosque
* مجمع خاصکی سلطان
* قرہ احمد پاشا مسجد
* قیلیچ علی پاشا مسجد, 1580 ad.
* Kırmızı Minare Mosque
* Küçük Mecidiye Mosque, 1843
* لالےلی مسجد, 1783 ad.
* Mesih Mehmed Paşa Mosque
* مہر ماہ سلطان مسجد (ادرنہ کاپی), 1565 ad.
* مہر ماہ سلطان مسجد (اسکودار)
* Molla Çelebi Mosque
* Muhammad Maarifi Mosque
* ینی مسجد (استنبول)
* نورعثمانیہ مسجد
* نصرتیہ مسجد
* اورتاکوئے مسجد
* پرتیونیال والدہ سلطان مسجد
* Rum Mehmed Pasha Mosque
* رستم پاشا مسجد
* شہزادہ مسجد
* شمسی پاشا مسجد
* سنان پاشا مسجد (استنبول)
* Sokollu Mehmet Pasha Mosque
* جامع سلیمانیہ
* سلطان احمد مسجد
* تشویقیہ مسجد
* یاوز سلیم مسجد
* ینی والدہ مسجد
* یلدز حمیدیہ مسجد
* ضل محمود پاشا مسجد
* زینب سلطان مسجد
## حوالے
استاد، استاد ہوندن

استاد استاد هوندن

اج جیں کولو ڈاہویں دے نمبر پچھو ہزار کولو تلےنی آندا. مہنگائ نال شید قابلیت وی ودھ گئ ء. ہک ساڈا وقت ہا جو رزلٹ آلے وقت, وقت آ ویندا ہا. شید ساڈے دور اچ پڑھائ کن پکڑنڑ توں وی اوکھی ہوندی ہئ. ٹاٹ تاں ہوندےہن پر اساں باہندے ناسے جو کن پکڑنڑ توں ویلے تھیووں ہا تاں.
ہا البتہ ساڈے دور دے استادیں دے بال کجھ ڈاکٹر بنڑ گۓ، کوئ انجینئر ت گۓ گزریے لو ابے سئیں دی سیٹ تاں حاضر جناب پئ ہئ.
کل شانگرو دی ہوٹل ت استاد محمد خان ڈسیندے پۓ ہن جو کل کیبل خراب ہئ ٹھیک کروائ میں تاں او کیبل آلا شاگرد نکھتے ول کوٹ ادو واپڈا دے دفتر کم ہامی جیہڑے رکشے ت بیٹھاں او ڈرائیور شاگرد ہا پیسے نسی گھدے، اگو دفتر گیاں تاں چپڑاسی وی شاگرد ہا.اتھاں آ تے استاد صاحب چپ ت میں آلانڑاں تھیاں استاد جی ڈیوو حال ول واپڈا آلا کم تھیا یا کائناں؟ تاں آکھۓ نے کائنا شانو خان منہ مہابے دا دور ہے.او افسر میڈا سونهاں کئنا ها.
میں دل اچ سوچۓ سچ آکھۓ وے.پود پیڑھی ت توجو ڈیوو ہا تاں اج تہاڈا شاگرد افسر ہووےہا پر تہاڈے شاگرد تاں کیبلاں جڑیندے ت رکشے چلیندے ودن ت ڈھیر خوش قسمت چپڑاسی ہن.

اپنی کتاب ( زیر_طبع) آلیاں بھنوالیاں اچو تلخیص، 
منصور شانی

## حوالے
استنبول یونیورسٹی

استنبول یونیورسٹی یا جامعہ استنبول (انگریزی: Istanbul University; ترکی: İstanbul Üniversitesi) ترکی دی ہک مشہور و معروف یونیورسٹی ہے جیہڑی استنبول وچ واقع ہے۔ ایں دا مرکزی کیمپس ضلع فاتح وچ بایزید چوک نال ملحق ہے۔
## حوالے
ونکی:استنبول یونیورسٹی
اسد رحیم اسد

اسد رحیم اسد سرائیکی زبان دا شاعر ہوونڑ دے نال نال ہک سماجی کارکن ہک ویلفیئر فاؤنڈیشن دا چیئرمین اور ڈینٹل ڈاکٹر ہے -

## ڄم پل
10دسمبر کوں سݨاواں وچ لاڑ خاندان دے سربراہ ڈاکڑ رحیم بخش لاڑ دے گھر ڄمے۔

## تعلیم
ابتدائ تعلیم گھر توں حاصل کیتی نے ۔میڑک نیوڈان سکول سنانواں توں کتی ہینے ۔ول ایف ایس سی نیو پنجاب ہائیر سیکنڈری سکول کوٹ ادو دا رخ کیتے نے ۔ول ݙنداں دے ڈاکٹری دی تعلیم نشتر میڈیکل یونیورسٹی و ہسپتال ملتان  توں حاصل کیتی ہے۔اور اجکل سنانواں دے وچ اپݨاں کلینک بݨاوراں چاہندن

## کتاباں
کلام مختلف رسالاں اخباراں وچ چھپدا راہندے جیندے وچ تھل اخبار لیہ ،بانگ ادبی فورم ،المنظور ڈائجسٹ ڈی جی خان ،روزنامہ اوصاف ،دیرہ غازی خان ادبی وساخ ڈیرہ غازی خان ،سوجھل سوچ قابل ذکر ہن 

اپݨی کتاب انشاءاللہ 2019 وچ شائع کریسن ۔

## نمونہ کلام
؎وعدہ گھنسے تاں یار ݙیساں میں   

ہݨ اونکوں اتنا پیار ݙیساں میں  

؎زمانہ بہوں چلتر ہے اساں گالھے ہیں کیا سمجھوں  

؎میں راہی پیار محبت دا  

میں رل گیاں جگ دے رولیں وچ  

میں تھوڑی دیر تاں جی گھندا  

میکوں زلفیں ہیٹ لکاویں ہا  

؎کربلا دی شام ہئ سجھ دا چہرہ لال ہا  

؎توں وی میݙی نہ تھی سگیوں جیکر کلھیں زندگی گزار ݙیساں میں  

نال ماء دے کھل الینداں میں اوندے لباں توں کھیر آندے ہن 

؎گال حق دی الاوݨی پوسی

ہنج لہو دی وہاوݨی پوسی 

قائم کرنی ہے جے محبت ول 

بھاہ کوئی دل کوں لاوݨی پوسی

؎جیڑھا اسد یار منافق ہے 

اوندے نال الاوݨ چھوڑ ݙیوو 

؎ساݙے ملک دی حالت ابتر ہے  

ساݙے ملک کوں میٹرو کھا گئ ہے 

### میݙی ݙاڑھی چٹی تھی گئ اے
میݙی ݙاڑھی چٹی تھی گئ اے 

منہ کر کے اکثر شیشے دو 

میں اکثر یار سوچینداں ہاں 

میݙی ݙاڑھی کالی تھئ کائنی 

او پہلے چٹی تھی گئ اے 

ول بابا وی میکوں یاد آندے 

جیڑھا اکثر میکوں آھدا ہا 

جݙاں سر تے کئ کئ بار ہوون 

جݙاں ݙکھڑے آ کے گھیر گھنن 

جݙاں متر وچھوڑا دان کرن 

جݙاں دل دے وچوں دھاں نکلے 

جݙاں آپ کوں آپ کوئی کھاوے 

ول اسد پُتر آ سمجھ ونجیں 

ول کھل پکھی تھی ویندی ہے

ول اکھ تے حلقے پئے ویندے ہن 

ول دل وی مردہ تھی ویندے 

ول خوشی کوئ نی راس آندی 

تھیندے کالے وال وی چٹے ہن 

ول سجݨ تھیندے پھٹے ہن 

میکوں بابا ہݨ توں یاد آندیں 

میݙی اکھ تے حلقے پئے گئے ہن 

میکوں خوشی کوئ نی راس آندی 

میکوں بندہ کوئ نی کیوں بھاندا 

میݙی ݙاڑھی چٹی تھی گئ اے....!!!!

میݙی ݙاڑھی چٹی تھی گئ اے ....!!!

اسدرحیم اسد

### امڑی
امڑی دی میم اچ ماکھی دا رس ہے 

تے جتنا وی پیوو عجب تس ہی تس ہے 

میڈا ادھی راتیں کوں آونڑ 

تے امڑی دا بوہے تیں باہونڑ 

پہل مٹھی ناراضگی دا ڈکھاونڑ 

تے ول سینے لا کے مناونڑ 

میکوں اج تائیں وی نی بھلدا 

محبت دا ناتا کڈاہیں نی تلدا 

امڑی دے بن تاں اے گھر وی ویران ہے 

نئیں بھاندا اے جتنا وڈا جہان ہے 

توڑے ہووےجتنی وی ڈکھ ءچ 

کھلدی ہے ایویں جیویں ہووے سکھ ءچ 

میں رو رو کے اسد دعا ہاں کریندا 

میڈا مالک میڈی دعا نہ ولائیں 

میڈی امڑی رحمت ہے میڈے کیتے 

میڈے سر تے مالک اے رحمت وسائیں 

میڈا مالک !میڈی دعا نہ ولائیں

## حوالے
اسرائیل

اسرائیل (عبرانی: יִשְׂרָאֵל) مغربی ایشیا دا ہک ملک ہے جیہڑا بحیرہ روم دے جنوب مشرقی ساحل تے واقع ہے۔ اس دے شمال وچ لبنان، شمال مشرق وچ شام، مشرق وچ اردن، مشرق تے جنوب مشرق وچ فلسطین تے جنوب وچ مصر، خلیج عقبہ تے بحیرہ احمر واقع ہن۔ اسرائیل خود کوں یہودی جمہوریہ سݙویندا ہے تے دنیا وچ واحد یہود اکثریتی ملک ہے۔
## قیام
29 نومبر، 1947ء کوں اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی نے فلسطین دی تقسیم دا منصوبہ منظور کیتا۔ 14 مئی، 1948ء کوں ڈیوڈ بن گوریان نے اسرائیل دے ملک دے قیام دا اعلان کیتا۔ 15 مئی، 1948ء کوں یعنی اعلان آزادی دے اگلے روز کئی ہمسائیہ ممالک نے اسرائیل دے ناجائز قبضے دے خلاف ایندے تے حملہ کر ݙتا۔ بعد دے سالاں وچ وی کئی واری اسرائیل دے ہمسائیہ ممالک نال اسرائیل دے جنگاں تھی چکیاں ہن جنہاں دے نتیجے وچ ہمیشہ عرب ممالک کوں ہی زبردست جانی تے مالی نقصان چاوݨا پیا۔

اسرائیل دا معاشی مرکز تل ابیب ہے جبکہ سب توں زیادہ آبادی تے صدر مقام یروشلم کوں آکھا ویندا ہے۔ تاہم بین الاقوامی طور تے یروشلم کوں اسرائیل دا حصہ نی منا ویندا۔
## اسرائیل وچ آباد نسلی گروہ
نسلی اعتبار نال اسرائیل وچ اشکنازی یہودی، مزراہی یہودی، فلسطینی، سفاردی یہودی، یمنی یہودی، ایتھوپیائی یہودی، بحرینی یہودی، بدو، دروز، قادیانی تے دیگر بے شمار گروہ موجود ہن۔ 2014ء وچ اسرائیل دی کل آبادی 8146300 ہئی۔ انہاں وچوں 6110600 افراد یہودی ہن۔ اسرائیل دا ݙوجھا وݙا نسلی گروہ عرب ہن جنہاں دی آبادی 1686000 افراد تے مشتمل ہے۔ اس دے علاوہ مسیحی تے افریقی ممالک توں آوݨ والے پناہ گزین تے دیگر مذاہب دے افراد وی اتھاں رہندے ہن۔

## سیاسی نظام
اسرائیل وچ نمائندہ جمہوریت ہے تے پارلیمانی نظام چلدا ہے۔ حق رائے دہی سب کوں حاصل ہے۔ وزیر اعظم حکومت دا سربراہ ہوندا ہے تے یک ایوانی پارلیمان ہے۔ اسرائیل ہک ترقی یافتہ ملک ہے تے دنیا دی 43ویں وݙی معیشت ہے۔ مشرق وسطیٰ وچ معیار زندگی دے اعتبار نال اسرائیل سب توں اڳوں ہے تے ایشیا وچ تریجھے نمبر تے ہے۔ دنیا وچ اوسط زیادہ توں زیادہ عمر دے حوالے نال اسرائیل دنیا دے چند بہترین گݨے چݨے ممالک وچ شامل ہے اگرچہ ایندا وچود تے حیثیت متنازعہ اے. 
## حوالے
اسلامی تحریک، ازبکستان

thumb|

اسلامی تحریک ازبکستان ، ازبکستان دے جنگجواں تے مشتمل ہک گروپ اے جیہڑا پہلے جنوبی وزیرستان دا ہک طاقتور گروپ ہوندا ہئی ۔ 2006ء وچ پاک فوج دی مدد نال مولوی نذیر نے انہاں دا اتھوں صفایا کر ݙتا ہئی لیکن ہݨ ایہ وزیرستان تے مہمند ایجنسی دی سرحد پٹی تے موجود ہن۔ ازبک نا صرف کرائے دے قاتلاں دی حیثیت نال خاصے بدنام ہن بلکہ ایہ اغوا برائے تاوان وچ وی ملوث رہے ہن۔ طاہر یلدوشیف انہاں دا کمانڈر ݙسا ویندا ہے جیں دی ایک ڈرون حملے وچ مارے ونڄݨ دی متضاد اطلاعات ہن .

## حوالے
اسلامیہ یونیورسٹی، بہاولپور

اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور،پنجاب، سرائیکی وسیب دے شہر بہاولپور وچ واقع ہے۔ 1928ء میں بہاولپور وچ مصر دی قدیم یونیورسٹی الازہر یونیورسٹی، قاہرہ، مصر دی طرز تے جامعہ عباسیہ بݨائی ڳئی۔ 1975ء وچ ایں جامعہ عباسیہ کوں یونیورسٹی قرار ݙے کے ایندا ناں، اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور رکھ ݙتا ڳیا۔ عام طور تے اینکوں آئی یو بی دے مخفف نال پکارا ویندے۔ شروع وچ ایندے  ݙو کیمپس، جیہڑے شہر وچ ہن، عباسیہ اور خواجہ فرید کیمپس بݨا کے ݙاہ شعبیاں  وچ کم شروع کیتا ڳیا۔ ہݨ ایں یونیورسٹی کوں جدید تقاضیاں دے مطابق بݨا کے  1250 ایکڑ زمین تے حاصل پور روڈ تے بغداد کیمپس قائم کیتا ڳیا اے جینکوں مین کیمپس وی آکھا ویندے۔ صحرا کے ٹٻیاں کوں سرسبز قطعیاں وچ بدل ݙتا ڳیا ہے۔ اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور نے جدید ترین تدریسی طریقہ کار تے قومی و بین الاقوامی پیشہ وارانہ ضروریات نال ہم آہنگ پروگراماں تے مشتمل فاصلاتی ذریعہ تعلیم دے نفاذ دا آغاز کر ݙتا ہے۔ بین الاقوامی تعاون و اشتراک نال شروع تھیوݨ والا فاصلاتی ذریعہ تعلیم ملک وچ موجود ایں طرز دے دیگر پروگراماں نال یکسر مختلف تے زیادہ کار آمد ہو سی۔ کیونکہ جدید ترین انفارمیشن ٹیکنالوجی تے نصاب دی بدولت اے پروگرام بین الاقوامی معیار دی فاصلاتی تعلیم فراہم کریسی۔ یونیورسٹی تمام شعبہ جات وچ ایم فل تے پی ایچ ڈی دی سطح تے فاصلاتی تعلیمی پروگرام متعارف کرا چکی ہے [1]

## یونیورسٹی دے شعبہ جات

یونیورسٹی وچ اعلٰی تعلیم واسطے دنیا وچ رائج علوم توں متعلقہ کئی شعبہ جات قائم کیتے ڳئے ہن جنہاں دی تفصیل درج ذیل ہے: -

*شعبہ فزکس
علم طبعیات یا فزکس کے میدان میں اعلٰی تعلیم اور تحقیق کے لیے یونیورسٹی میں یہ شعبہ عرصہ دراز سے قائم ہے۔ جس میں خاطر خواہ کام ہو رہا ہے اور ہر سال بہت سارے طلبہ و طالبات سائنس کے اس شعبے سے فارغ التحصیل ہوتے ہیں۔

*شعبہ انجینئرنگ
یونیورسٹی میں کالج آف انجینئری کے ذریعے مندرجہ ذیل انجینئری کے شعبہ جات میں بی ایس سی کروائی جاتی ہے جس سے پہلے انٹری ٹیسٹ لیا جاتا ہے اور میرٹ کے مطابق داخلے کیے جاتے ہیں۔ داخلہ کی اہلیت ایف ایس سی ہوتی ہے: -

*بی ایس سی، سول انجینئرنگ
*بی ایس سی، الیکٹرانکس انجینئرنگ
*بی ایس سی، الیکٹریکل انجینئرنگ
*بی ایس سی، ٹیلی کام انجینئرنگ
*شعبہ انفارمیشن ٹیکنالوجی
اسلامیہ یونیورسٹی میں دور جدید کے تقاضوں کے مطابق شعبہ انفارمیشن ٹیکنالوجی میں اعلٰی تعلیم اور تحقیق کا کام بطریق احسن ہو رہا ہے اور مندرجہ ذیل کورسز کروائے جا رہے ہیں: -

*بی ایس (آئی ٹی)
*بی سی ایس
*ایم سی ایس

*شعبہ سرائیکی
اس یونیورسٹی وچ سرائیکی زبان دا شعبہ ١٩٨٩ء وچ قائم کیتا ڳیا جیندا مقصد سرائیکی زبان، ادب و ثقافت دے فروغ کیتے اعلٰی تعلیم دا مہیا کرنا ہئی۔ ایں طرح اسلامیہ یونیورسٹی نال ملحقہ ایس ای کالج بہاولپور وچ بھی سرائیکی دا شعبہ قائم کیتا ڳیا۔ ایں شعبے دے موجودہ سربراہ جاوید حسان چانڈیو ہن۔ جبکہ دلشاد کلانچوی مرحوم دا شمار وی سابقہ اکابرین وچ تھیندے۔
اسلامی تاریخ

اسلام ہک توحیدی (monotheistic) مذہب اے جیہڑا اللہ دی طرفوں آخری رسول تے نبی، محمد بن عبد اللہ بن عبد المطلبﷺ دے ذریعے انساناں تک پہنچائی گئی چھیکڑی الہامی کتاب قرآن مجید دی تعلیمات تے قائم ہے۔

## اسلامی تاریخ
thumb|اللہ

610ء وچ قرآن دی پہلی صدا دی بازگشت ہک صدی توں گھٹ عرصے وچ بحر اوقیانوس توں وسط ایشیا تک سݨائی ݙیوݨ لگی ہئی تے پیغمبرِ اسلامؐ دی وفات (632ء) دے عین سو سال بعد ہی اسلام 732ء وچ فرانس دے شہر تور (tours) دی حدود تک پہنچ چکا ہئی۔

### [[تاریخ اسلام]]
اسلام دے مختلف فرقیاں دے سیاسی نظریات وی مختلف ہن تے انہاں سیاسی نظریات دی روحانی حیثیت ہر فرقے دے نزدیک مسلم اے. اسلام دے وݙے چھوٹے فرقیاں دے روحانی سیاسی نظریات جنہاں تے انہاں نے اپݨے عقائد دی بنیاد تے حکومتاں قائم کیتیاں یا کرݨ دی جدوجہد کیتی یا اپݨے زیر اثر علاقیاں وچ اپݨے عقیدے دے مطابق اسلامی نظام قائم کیتے یا نظام تجویز کیتے انہاں سیاسی نظریات دی تفصیل تاریخ اسلام دا حصہ اے.
*تاریخ اسلام

### [[تاریخ مسلمین]]
اسلامی نظریاتی حکومتاں دے زیر اثر ٻہوں سارے مسلمان حکمراناں نے اپݨیاں علاقائی حکومتاں قائم کیتیاں جیہڑے براہِ راست روحانی یا مذہبی اقدار دے حامل تاں نہ ہن مگر انہاں دے زیرِسایہ ہووݨ دی وجہ نال مسلمان حکومتاں سݙیندیاں ہن کیونکہ انہاں دے حکمران تے رعایا مسلمان ہوندے ہن. انہاں علاقائی سلطنتاں دا جائزہ تاریخ مسلمین وچ آندے.
*تاریخ مسلمین

## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
اسلم رسولپوری

اسلم رسول پوری سرائیکی دانشور، مصنف، محقق تے ادیب ہے۔ ماہر لسانیات ہے۔ 
## ڄم پل
ڄام پور وچ رہندے۔ اسلم رسولپوری :

ناں:  محمد اسلم رسولپوری

تاریخ پیدائش:  ١٩٤١ء

جائے پیدائش:  رسول پور

کم کار:  وکالت/ ادب

اسلم رسول پوری ہک علمی گھراݨے وچ ١٩٤١ء کوں رسولپور وچ پیدا تھئے۔ 

## تعلیم
جام پور دے ہائی سکول توں میٹرک کرݨ دے بعد اُنہاں مظفر گڑھ کنوں جے وی دا امتحان پاس کر تے بھکر پور توں ١٩٦٢ء وچ تدریس دا آغاز کیتا۔ اُنہاں ١٩٧٠ء دے ڈہاکے وچ سرائیکی ادبی تنقید لکھݨ شروع کیتی تے ہک کتابچہ  وچ اپݨے تنقیدی شعور کوں عالمی ادب تے مختلف عالمی فکری حوالیں نال رلائے جیندے وچ انسانی زندگی دی بے معنویت اتے لا لعنیت دا نظریہ شامل ہے۔ ایندے علاوہ اُنھیں اپݨے بہوں سارے تنقیدی مضامین وچ سماجی جبر دے خلاف شاعری وچ مزاحمتی رویئے اتے امید دے عنصر کوں وی اجاگر کیتے۔ فنون لطیفہ، موسیقی، ناٹک تے مصوری نال اُنھیں کوں بہوں دلچسپی ہے۔

اسلم رسولپوری ادب دے روایت شکن تے عہد ساز تنقید نگار ہن۔  دے حوالے نال مغربی تہذیبی جبر دی مذمت پاروں اسلم رسولپوری ہک دور اندیش نقاد جاپدن۔ اُنہاں درس و تدریس دے بعد قانون دا پیشہ اختیار کیتا تے سرائیکی وسیب وچ سیاسی تے انسانی حقوق کیتے عملی جدوجہد وچ برابر حصہ گھدے۔ اسلم رسولپوری ترقی پسند، تنقید نگار تے دانشور ہن۔ انہیں دی نثر رواں تے سلیس ہے تے اساڈے عہد دی مروجہ سرائیکی دی ترجمانی کریندی ہے۔ اسلم رسولپوری دے تنقیدی تے تحقیقی مضامین استدلالی خاصیت رکھدن۔

## سیاست
سرائیکی پارٹی دی مجلس عاملہ دا رکن ہے۔

## کتاباں
ہک درجن کنوں ودھ کتاباں ہن۔ 

* لسانی مضامین
* نتارے
*تلاوڑے (تنقید)، 
*سرائیکی زبان اوندا رسم الخط تے آوازاں، 
*سرائیکی دیاں بچکار آوازاں، 
*سرائیکی زبان تے لسانیات،
*لیکھے، 
*سرائیکی ادب وچ معنی دا پندھ، 
*سرائیکی قومی سوال، 
*سرائیکی تنقید تے ما بعد نو آبادیاتی نظریہ۔
*ارسطو دی بوطیقا (سرائیکی ترجمہ)
*سچل سر مست
*بیدل سندھی
*حمل لغاری
*سرائیکی وچ ہیتی تنقید
*سرائیکی لوک موسیقی
*مارکسی نقطہ نظر تے ساڈاادب
*سرائیکی قاعدا

## ٻاہرلے جوڑ
http://siraiki.blogspot.com/2014/01/blog-post.html اسلم رسول پوری دیاں کتاباں

## حوالے


ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
اسلوب

اسلُوب کوں انگریزی وچ سٹائل عربی تے فارسی وچ "سبک" آہدے ہن۔ انگریزی دا لفظ سٹائل ہک یونانی لفظ Stilus کنوں نکلا ہے۔ جہڑا ہاتھی ݙند، لکڑ یا کہیں دھات نال بݨا ہویا ہک نوک دار اوزار ہوندے۔ جیندے نال موم دیاں تختیاں اُتے حروف، لفظ تے ٻہوں طرحاں دے نقش بݨائے ویندن، اسلُوب وچ وی لفظاں دا چُݨاؤ، کٹ پھٹ تے تحریر ہوندی ہے۔ ایں کیتے اینکوں سٹائل آکھیا ویندے، عربی لفظ سبک دے معانی دھات کوں پگھلاوݨ تے سان٘چے وچ تبدیل کر ݙیوݨ ہے۔ 

ادبی تحریر وچ کیوں جو لفظ بدلے ویندے ہن۔ ایں کیتے ایں کوں سبک آکھیا ویندے۔

کلاسیکی ادب وچ اسلوب شروع وچ طرزتحریر دے معانی  وچ ورتندا ریہا۔ بعد وچ تقریر تے تحریر وچ آپݨے آپ کوں ظاہر کرݨ کوں اسلوب دا ناں ݙتا ڳئے۔

## اسلوب دیاں قسماں
کہیں شاعر یا ادیب دا اسوب یا تاں نثر دے ذریعے واضح تھیسی یا ول نظم دے ذریعے۔ ایں کیتے اسلوب دیاں ݙو بݨیادی قسماں ہن:

١۔ نثری ادب

٢۔ شعری ادٻ 

## اسلوب دے عناصر
اسلوب نثری ہوندے یا شعری۔ عام طور تے اسلوب دے ترائے عناصر ہوندن:

ہک مصنف دی انفادی خصوصیت،

ݙوجھاعام انسانی رویہ،

تریجھا خیال تے زبان دیاں خصوصیات
[ونکی:[سرائیکی زبان تے ادب]]
اسم علم

عَلَم دے لُغوی علامت تے نشان دے ہن۔ لیکن گرائمر دی زبان وچ اسم عَلَم او لفظ ہے، جہڑا کہیں خاص شئے یا شخص یا جاہ یا کیفیت دا ناں ہووے، ناں ݙو قسم دے ہوندن۔ 

ہک جہڑا کہیں شخص یا شئے یا جاہ دا خاص ناں ہوندے، جین٘ویں احمد بخش، سندھ، ملتان۔ ݙوجھا عام ناں جہڑا کہیں عام قسم دے تمام افراد کیتے ورتیا ون٘ڄے۔ جین٘ویں آدمی، گھوڑا، کرسی، درخت، کتاب وغیرہ۔

اسم علم ، اسم معرفہ دی قسم ہے۔ اسلم عَلَم دیاں ایہ قسماں ہِن۔

١۔ خطاب: او ناں جہڑا حکومت ولوں اعزازی طور تے کہیں کوں ملے۔ جین٘ویں سر،سید احمدخاں دا خطاب ہے۔

٢۔ لقب: کہیں حصؤصیت یا کہیں وصف دی بنا تے جہڑا ناں مشہور تھی و؟ڄے، جین٘ویں شاعر مشرق ، علامہ اقبال دا، کلیم اللہ حضرت موسیٰ علیہ السلام دا تے قائداعظم محمد علی جناح دا لقب ہے،

٣ عُرف: او ناں جہڑامحبتیا نفرت دی وجہ نال یا اصلی ناں دی مختصر صورت وچ کہیں دا پئے ون٘ڄے۔ عُرف اکھیندے ہن۔  جین٘ویں ڳان٘موں۔ ڳُݙو، راݨی۔ 

٤۔ تخلص: شاعراں دا مختصر  جیہاں ناں جہڑا اصلی نساں دی بجائے او آپݨی نظماں وچ گھن آندے ہن۔ جین٘ویں فرید، نوروز، چراغ، ناصر۔

٥۔ کُنیت: او ناں جہڑا ماء، پیو، پتر، دھی یا کہیں ٻئے سانگے نال ٻولا و؟ڄے اوں کوں کنیت آہدے ہن۔ جین٘ویں ابوطالب، ابن مریم، ام سلمہ وغیرہ

انھاں دے علاوہ مُلکاں، دریاوں، پیاڑاں، جھیلاں، تھلاں دے ناں، وستیاں، شہراں تے سڑکاں وغیرہ دے ناں، بیماریاں دے ناں تے علوم وفنون دے ناں، وی خاص اسم ہوندن۔ 

بعض دفعہ خاص ناں بطور صفت وی استعمال تھیندے ہن۔ جین٘ویں آپڑیں وقت دا بہاول خان ہے۔   
ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
ونکی:اسم
ونکی:سرائیکی قواعد
اسماعیل ارشد

اسماعیل ارشد ایوراڈ یافتہ شاعر ہے۔ سرگودھا نال تعلق ہے،
## کتاباں
## ایوارڈ
## نمونہ کلام
وگے ویندے آہیں چھوڑ کے وطن تہاڈااللہ حافظ ڈھول اسائیں دا .

ساڈی قسمت وچ پردیس جو ھویا توں واسی خاص اتھاہیں دا .

میں کے سنبھلیساں زندگی وچ تیں وسدے وطن دے سائیں دا .

توڑے ٹردیاں ارشد مل لیں ہا بچ ویندا مانڑ نگائیں دا.

### ݙوہڑہ
دتی کیئ دہنوں ہجر دی سیت بھنوالی میری سجناں نال ونجی گئی 

بھاویں اتوں اتوں ہائ گل روسیاں دی اسے وہم توں جند گھبری گئ 

ہک دہنوں کسے بشر دے نال گیوسے  اگوں ماہئ دی شکل دسی گئی 

ساری ۔ارشد ۔کھیڈ وچ جوڑیاں آلی اسے پیر اتے پرتی گئی

### ݙوہڑہ
تساں آکھیا ناہ مینوں تازندگی ملاقاتاں ہوندیاں راہسن

نال ساہ ساہ خوشیاں ہاسیاں دے اکھیں ہار پروندیاں راہسن

ہک ڊوئے دے  ارشدؔ راہواں تے لگاتار کھوندیاں راہسن

پر صد افسوس نہ اے دسئیوے ۔۔۔ گئیاں نکھڑ تاں روندیاں راہسن

### ݙوہڑہ
تساں سجن میرا سرمایہ او ، ہر سجن دا رب رکھوالا 

سارے دیسیاں تے پردیسیاں دا ، کدی سیک نہ ویکھاں شالا 

سداں بخت لذیذ دے شربت دا ، وتو پیندے یار پیالا 

ہر سجن دے کانڑ دعائیں منگدائے، تہاڈا ۔ارشد ۔92 آلا

### ݙوہڑہ
کلہل سجن عزیز دا خط آیا، جداں کھول کے پڑھیا خط آ

وچ لکھیا ہاہ چن وطناں تے ،ڈھل گھت نہئ فٹا فٹ آ، 

مینوں معافیاں دے چا غلطیاں دی ، نویں لگدے ارشد سٹ آ

گھتیں لمبڑ نہ چن پچھتاندا راہسیں ، دہنہ تھوڑن چن گھر ہٹ آ
اسماعیل بن جعفر الصادق

**امام اسماعیل**رحمۃ اللہ علیہ ، حضرت امام جعفر صادق دے وݙے فرزند ہن جیہڑے والد گرامی دی زندگی اچ ہی فوت تھی ڳئے ہن۔ انہاں دے ناں نال شیعاں دا ہک فرقہ اسماعیلیہ وجود اچ آیا۔ انہاں دے نزدیک ا
امام اسماعیل ستویں امام ہن، نہ کہ امام موسیِ کاظم، جیویں کہ اثناعشری عقیدہ ہے۔ حضرت اسماعیل، امام جعفر صادق دی وفات توں پنج سال قبل ہی 143ھ/762ء وچ مدینہ منورہ وچ فوت تھی ڳئے تے جنت البقیع دے قبرستان وچ دفن تھئے جبکہ اسماعیلیاں دے نزدیک امام جعفر دی وفات دے پنج سال بعد وی امام اسماعیل زندہ ہن۔

## حوالے
اسماعیل بھٹہ

اسماعیل بھٹہ سرائیکی دانشور، محقق تے تحریکی اڳوان ہن تے سرائیکی وکیپیڈیا تے ہزاراں مضامین دے لکھاری ہن۔ پیشے دے لحاظ نال ہک محکمے وچ ایس ڈی او (SDO) ہن تے پاݨی دے شعبے نال وابستہ ہن۔ بہاول پور شہر نال انہاں دا تعلق ہے۔ 

## حالات زندگی
یکم دسمبر 1984ء کوں بہاولپور شہر دے علاقے قریشی کالونی وچ پیدا تھئے۔ پرائمری تعلیم گورنمنٹ بوائیز پرائمری سکول حلقہ نمبر 5، مڈل تے میٹرک گورنمنٹ صادق ڈین ماڈل ہائیر سیکنڈری سکول، ڈی اے ای مکینیکل ٹیکنالوجی کالج تے بی ایس سی انجینئرنگ (مکینیکل ٹیکنالوجی) امپیریل کالج لاہور توں حاصل کیتی۔ ڈپلوما کرݨ دے بعد پنج سال محکمہ واٹر مینیجمنٹ اچ بطور اوورسئیر ملازمت کیتی ول ہک محمکے وچ بطور ایس ڈی او بھرتی تھی ڳئے۔

## تعلیمی تے پیشہ ورانہ زندگی
بی ایس سی انجینئرنگ (مکینیکل ٹیکنالوجی) دی ڈگری امپیریل یونیورسٹی لہور (Imperial University Lahore) توں حاصل کیتی۔ پیشہ ورانہ طور تے واٹرسپلائی دے محکمے نال منسلک ہن۔

## سرائیکی وسیب کیتے خدمات
*سرائیکی وکیپیڈیا تے کئی ہزار مضامین لکھ کے ایندی منظوری تے ویب سائٹ دا قیام 
*سوشل میڈیا تے سرائیکی صوبے دی تحریک دا پرچار تے سرائیکی جماعتاں دے منشور تے نظریے دی ترویج
*نسلی سرائیکی ڳوتھاں بارے تحقیق تے انہاں دی بیداری تے اتحاد کیتے جدوجہد
*سرائیکی وسیب دے انتظامی سول سیکرٹریٹ دے قیام تے کامیابی دی جدوجہد

## سرائیکی وکیپیڈیا تے اہم کم
محمد رسول اللہ صلی اللہ علیہ و سلم (سیرت النبی صلی اللّٰہ علیہ و سلم) • سرائیکی زبان • سرائیک قبائل • مملکت خداداد بہاولپور، سرائیکستان • تاریخ اسلام• تاریخ مسلمین • سرائیکستان دے ذاتاں • سرائیکی شخصیات • سائنسداناں دا انسائیکلو پیڈیا • اسلام (اہلِ سنّت) دے خلفاء دی فہرست • خلافت بنی امیہ ہسپانیہ • یورپ دی تاریخ • تاریخ یونان • سلطنت روما • سلطنت مغلیہ • تاریخ پاکستان • سرائیکی زبان دے لہجے • سرائیکی زبان دا نثری ادب • سرائیکی میڈیا • سرائیکستان سول سیکرٹریٹ

## ٻیا ݙیکھو
مضامینِ اسماعیل بھٹہ
## حوالے
اسماعیل بیگ

اسماعیل بیگ سرائیکی شاعر ہے۔

## ڄم پل
دیرہ غازی خان وچ ٦ جون ١٩٦١ء کوں ڄمے۔

## تعلیم
علامہ اقبال میڈیکل کالج لہور توں ١٩٨٢ء وچ ایم بی بی ایس کیتی۔

## کتاباں

## نمونہ کلام
کجھ دکھ بیٹھا ' کجھ بال بیٹھا 

کوئی سانول سرت سنبھال بیٹھا

کجھ بھوربیٹھالیکھے ویلھے دے

کوئی سر آئ کوں جال بیٹھا

بہوں دور بہوں پندھ عمراں توں

اونویں تل دی وتھ توں نال بیٹھا

کر یاد سائیں سانویں سک اپنڑی

من مونجھ کلہیپ وندال بیٹھا

اسماعیل بیگ

### سندھو تیݙے ٻیٹیں وچ
سندھو تیݙے ٻیٹیں وچ

سیت بھرے پاݨی تیں

بھاڳ بھریں ٻیلیں وچ

پکھی وانگ سخی وے

شام رت آلھڑیں 

لاحظہ لاحظہ کت کیں 

ساہ ساہ جھݨ کیں

رٹھے رٹھے موسم دی

مونجھ ٻہہ مناوݨی 

نیل ٻہہ ٹکورݨے 

ھنجھ ٻہہ لکاوݨی

سندھو تیݙی مݨ تیں

اسماعیل بیگ

### بندہ دمی دم ای ہوندے
بندہ دمی دم ای ہوندے

کوئی ہک واری 

کوئی لکھ واری 

کہیں کیا ڈٹھی 

انڑ ڈٹھی اندر

کہیں کیا آکھی 

کہیں کیا سنڑی

انڑ سنڑی کر کے

توڑے کجھ وی یاد نہ رہوے 

توڑے سبھ کجھ بھلے 

اکھیں بال کے تاریں وانگوں 

ٹھل اسمانیں ٹھلے 

میل ہنڈھا ھتھ لکھاں ھتھاں

ویلھے وقت ویہاوے 

بندہ دمی دم ای ھوندے 

کلہڑے سر بہہ روندے 

کلہڑے سر بہہ کھلدے

اسماعیل بیگ

## حوالے
اسوں پنجوں

اسو پنجو

ایں کھیݙ وچ پنج کھݙکار کھیݙ سڳدن.
اتے انہاں دے ناں رکھیے ویندن. انہاں دے جیہڑے ناں رکھیے ویندن او ہیٹھاں ݙتے کھڑن
١. اسو
٢. پنجو
٣. ھار
٤. کبوتر
٥. ݙولی
پنج کھݙکاراں دے اے پنج ناں رکھݨ توں بعد سارے کھݙکار ہتھ ملا تے یعنی ہتھ کٹھے رلا ݙیندن تے یک دم چھوڑ ݙیندن تے بھوئیں تے رکھ ݙیندن. اتے جݙاں ہتھ بھوئیں تے رکھدن تاں چمبا کھول ݙیندن. انہاں وچوں کئی پنجے انگلیں سامݨے کریندے کئی ݙو تے کئی ہک انگل رکھدے. اوں توں بعد کئی ہک کھݙکار ہر انگل تے ہتھ رکھ تے ایں تندیر وچ آہدے ویندا. اسو پنجو ھار کبوتر ݙولی، اسو پنجو ھار کبوتر ݙولی. جتھاں انگلیں مک ویندین اتھا جیہڑا ناں وی ھا او جت ویندے ول باقی چار کھیݙدن تے ول اوہو کھݙکار ول پنجے ناں گھندے ویندا تے انگلیں تے ہتھ رکھیندے ویندا ول جتھاں انگلیں مک پوسن ٻیا کھݙکار پڳ ویسی.
مثال دے طور تے پہلے بندے ݙو، ݙوجھے نے پنج، تریجھے نے ہک چوتھے نے وی ہک پنجویں نے چار انگلیں رکھین اے کل تیراھاں انگلیں بݨڑدین تے اسو پنجو دے ݙو چکر پورے تے ول تریجھے ناں تے انگلیں مک ڳیاں مطلب تریجھا ناں ھ، ھار تاں ول ھار پڳ ویسی پچھوں چار کھݙکار بچ ویسن. ول اے چار بندے انگلیں تلے رکھسن. ھݨ پہلا بندہ ہک، ݙوجھا، ترائے، تریجھا ول ہک تے چوتھا ترائے انگلیں رکھیس تاں ول اے ھار تے انگلیں مکسن، ھار پہلے پڳ گے ایں وجہ توولا انگلیں رکھسن، جݙاں اے انگلیں کہیں ٻئے ناں تے مکسن او پڳ ویسی ایویں سارے پڳ ویندن تے چھیکڑی ہک بندہ بچسی. جیہڑا چھیکڑی ہوسی او معافی منگݨ وانگ ہتھ ٻدھ ٻاہسی تے باقی واری وار اوندے ہتھاں تے تھپڑ مریسن، جݙاں جو ہرݨ والا اوں تھپڑ کول اُک چُک کریسی. جݙاں تھپڑ چک ویسی ول ٻئے دی واری آسی ول ٻئے دے تے ول چوتھے دی. کجھ جاہیں تے اے وی کار ہوندے جو تھپڑ پہلے مکا گھندن مثال دے طور تے ہر بندہ ݙاہ تھپڑ مریسی انہاں ݙاہ تھپڑاں وچوں وی ہرݨ آلا پہلے چکا ونجے تاں اوں بندے کول جند چھٹ ویندی ھ. اتے تھپڑ پورے تھیوݨ یا ساریں دی واری مک ونجݨ دے بعد کھیݙ ول مُݨ مُنݙھوں شروع تھی ویندے ھ. اتے اے سلسلہ ایویں چلدے پیا

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی کھیݙاں
اشفاق اشعر

اشفاق اشعر سرائیکی شاعر ہے

## نمونہ کلام

### ݙوہـــــــڑہ
پکھی پالݨ ڈھیر ثواب ھوندے، پکھی قید کریندیں دل ݙردے¤

پکھی اݙدا رھے تاں بھاندا ھے اوندے پر کتریندیں دل ݙردے¤

ہوندے نازک تے گنگدام پکھی ایندی چوگ کھسیندیں دل ݙردے¤

بھانویں اشعر بار کوں چگدا رہے پکھی یار اݙیندیں دل ݙردے¤

لکھت اشفاق اشعر

### ݙوہڑہ
توں اپݨی وچ مصروف رہیوں، اساں رستے ݙہدے رہ ڳۓ *

نت بہویں غیر دی محفل وچ، اساں اتنا کجھ وی سہہ ڳۓ*

تیݙا فوٹو چمدیں رات لنگھی، ہنجھوں اکھیاں وچوں ویہہ ڳۓ*

نوی آیا اشعر اج وی وت، ݙینہ تانگھ تنگھیدیں لہہ ڳۓ*

اشفاق اشعر.

ونکی:سرائیکی شاعر
اشفاق عارض

اشفاق عارض سرائیکی شاعر ہے۔

## ڄم پل

## تعلیم

## نمونہ کلام

### شعر
ظرف رکھ اتناں وسیع چند لفظ کہیں دے ماء ونجن

ظرف کوں جے حرف دی کائینی طلب گالہیں نہ کر

اشفاق عارض

### ݙوہڑہ
بنڑ مورنڑ شہر نگر تیڈے۔تیڈے قرب دی چاہ تے چھج ویچم

میڈے پوہ دے پندھ انڑ گینڑویں ہن بیا ہاڑ دی بھاہ تے چھج ویچم

تیڈی جھوک کوں لگدن دگ جتلا کھڑ ھک ہک راہ تے چھج ویچم

ہر کوچہ کیچ لگےعارض میں جئیں جئیں جاھ تے چھج ویچم

### ݙوہڑہ
میڈا بٙھرم جہان تے بٙچ پووے تٙگ قُرب دی آڑ تے پٙئی راہوے۔

ہٙر میل تے رسماٙٙ جھالو بٙݨ روح رٙسم دی باڑ تے پٙئی راہوے۔

بٙئی ہُجت نہ مٙن کئ عارض دی پٙر پٙت اٙگواڑ تے پٙئی راہوے۔

ہوویں سامݨے ہٙر ہِک پٙل میڈے سِک سئیں کوں تاڑ تے پٙئی راہوے

شاعر۔۔۔۔۔۔اشفاق عارض

### [[غزل]]
میں ڈِٹھیمی کون کہڑے دگ تلک ویندا کھڑے

ایں جہان ءچ ہر بشر ہیں جگ تلک ویندا کھڑے

نِس منگیا اوں ذات کولوں بۓکنوں منگدا ریہے

تونڑیں جو ساہ ساہ اوندا شاہ رگ تلک ویندا کھڑے

لب تےحی علی الفلاح دی  گالھ پر واعظ دا دل

دور توں آئ دول دی دھگ دھگ تلک ویندا کھڑے

پیو جو سمجھیندے تاں پُتر اہدا کھڑے چپ کر تے بہہہے

یعنی کے ہُنڑ پتر پِیو دی پگ تلک ویندا کھڑے

دور_حاضر دی حقیقت کر ڈتِم عارض بیاں

دل دا جھیڑا لفظ دی بس تگ تلک ویندا کھڑے

اشفاق عارض
اشلوک

اشلوک ݙوں یا ݙوں توں ودھ مصرعیاں دی ایجھی نظم کوں آکھیا ویندے جیکوں کہیں اللہ آلے بزرگ لکھیا ہووے۔ ایندے وچ موضوع مواد  کوئی پابندی کائنی ۔ حمد نعت وغیرہ کنوں لاتے کہیں ظالم دے ظلم تے قہر توݨیں دیاں ڳالھیں ملدئن۔ 

خواجہ فرید الدین مسعود گنج شکر  دا کلام اشلوکاں دی شکل وچ ہے۔ انھاں دے اشلوک کہیں خاص کتاب دی شکل وچ ہتھ نھیں لڳے بلکہ محفوظ وی نھیں رہ سڳے۔ البتہ کجھ اشلوک سکھاں دی مذہبی کتاب "گروگرنتھ جی وچ ضرور شامل ہن۔ ایہ اشلوک سکھاں ے مذہبی رہنما بابا گورونانک نے کوٹھیوال آتے کٹھے کیتے ہن۔ تے انھاں کوں آپݨی ہک بیاض وچ لکھ گھدا ہائی۔ ایہ اشلوک بابا فرید الدین گنج شکر دی وفات دے بعد کٹھے کیتے ڳئے ہن۔ ایہ بیاض سکھاں دے ہک رہنما گورو ارجن دیو دے لڳی تاں اُنھاں اشلوکاں کوں گورو گرنتھ جی وچ شامل کر چھوڑیا۔ ایہ تقریباً ترائے چار سو سال بعد شامل کیتے ڳئے ہن۔ 

بابا فرید الدین سرائیکی زبان چنگی طرحاں ڄاݨدے ہن۔ تے سرائیکی اشلوک وی انھاں دے لکھے ہوئے ہن۔ بلکہ انھاں اشلوکاں وچ  فارسی، عربی، سرائیکی ہندی زبان دا ہکو جیہا اثر پاتا ویندے۔ تے انھاں دا مٹھاج وی خوب ملدے۔ بابا فرید الدین مسعود گنج شکر  دے اشلوکاں وچ انھاں دی شاعری دا نگ ݙیکھ سڳدے وے:

فریداؔ  کالے میݙے کپڑے ، کالا میݙا ویْس

گناہیں بھریا میں پھراں ، لوک آکھن درویْش

[ونکی:[سرائیکی زبان تے ادب]]
اصغر علی واصف

اصغر علی واصف خوب صورت سرائیکی شاعر ھے  انہاں دا سانگا  رحیم یار خان تحصیللیاقت پورموضع ترنڈہ میر خان نال ھے اے سرائیکی دے خوب صورت شاعر  رفیق احمد تائب دا سوتر بھائی ھے
تعلیم میٹرک ھس
استاد شاعری امان اللہ ارشد
## نمونہ کلام
ڈوہڑا....... 
اساں اکھ توں ہنجھ نی ظاہر کیتی ساکوں سینہ ڈال تے روونڑا پے... 
اوندہ ساتھ سوچیندے ساہ رل گے ایویں وہم خیال تے روونڑا پے... 
ایں حال بھاویں اوں حال ھاسے ہر حال بے حال تے روونڑا پے... 
ساکوں واصف وقت ہنڈاونڑا ھا ساکوں ہجر وصال تے روونڑا پے..... 
اصغر علی واصف.....
اصغر چھینہ

اصغر چھینہ سرائیکی شاعر ہے

## ڄم پل
وڳ صدر بکھر وچ ڄمے۔ لٹن وچ راہندے۔

## تعلیم
ایم اے اردو

بی ایس سی کمپیوٹر سائنس

## پیشہ
سکول وچ استاد ہن۔

## کتاباں

## نمونہ کلام

### ݙوہڑہ
ساݙے یار تاں یار وی یار ہن پئے جݙاں ساݙے بخت کمال ہن چنگے حال ہن

ساݙے من اچ خشیاں خشیاں ہن کل سنگتی ساݙے نال ہن بہوں لجپال ہن

ساݙا پیار پریت عروج تے ہا دل رکھدے راز دی گال ہن او بھائیوال ہن

ڈھلے بخت تاں اصغر چھوڑ گئے جیڑے رکھدے خاص خیال ہن بخت جو نال ہن

### ݙوہڑہ
تیݙی منت کریندیاں چن دلبر نہ چھوڑ کے ونج میݙا ہک توں ہیں

جیڑے آسرے ہن تھی ختم ویسن نہ کر توں رنج میݙا ہک توں ہیں

تیݙے باجھ سجݨ انہاں اکھیاں چوں نہ رکسی ہنج میݙا ہک توں ہیں

میں یار ہاں اصغر یار تیݙا نہ کر پنج پنج میݙا ہک توں ہیں

### ݙوہڑہ
آ ݙیکھ تاں سہی ہک وار سجݨ جیویں میݙی نبھدی پئی ہے

سکھ منہ کر گئے ہن کئی ݙینہ توں ݙکھاں درداں جھوک چا لئی ہے

ہے جندڑی سولاں وات میݙی تھئی زندگی یار اجائی ہے

ہے اصغر ذہن تے یاد تیݙی جیڑی اج تک محض نہ گئی ہے

### ݙوہڑہ
جݙاں شہر مدینے اپڑ ونجیں میݙا سجݨ سلام توں آکھیں چا

پئی سک دی سیک اچ نبھدی ہے تیݙا گھنداۓ نام توں آکھیں چا

کݙاں وارا آسی اصغر دا راہندی تانگ تمام توں آکھیں چا

تیݙے ورد وچ ݙینہ لنگھ ویندا ہے تھی ویندی شام توں آکھیں چا
اصغر بہاولپوری

اصغر بہاولپوری 7 نومبر 1960ء کوں بہاولپور شہر اچ پیدا تھئے۔ آپ پاکستان ٹیلی ویژن دے نامور اداکار ہن. سرائیکی ڈرامیاں وچ اداکاری کریندے رہ ڳن.پی ٹی وی دے مشہور ڈرامیاں وچ ریگزار سب توں اہم اے جیندے وچ انہاں نے اپݨی اداکاری دے جوہر ݙکھائن. بہاولپور وچ ہک طویل عرصے تو انہاں دی ٹیم سٹیج شو تے ٻالاں واسطے پپٹ شو وغیرہ کریندی رہی اے.

## خدمات
اصغر بہاولپوری نے پی ٹی وی دے اردو تے سرائیکی ڈرامیاں اچ اپݨی لازوال اداکاری دے جوہر ݙکھائے تے ایندے نال نال تھیٹر، ٻالاں دے شو، پرائیویٹ پروڈکشن تے سوشل میڈیا اچ لازوال کارنامے سرانجام ݙتے جنہاں دی تفصیل درج ذیل ہے۔
### تھیٹر دے شعبے اچ خدمات
انہاں دی ٹیم دا سٹیج شو عینک والا جن وی ٻہوں مشہور اے جینکوں وݙے تے ٻال شوق نال ݙیکھدے ہن. ایں سٹیج شو وچ پی ٹی وی دے ٻالاں  دے مشہور ڈرامہ عینک والا جن دے تمام کرداراں کوں سٹیج تے ݙکھایا ویندے. ایندے علاوہ کئی طرح دے دیگر شو وی کریندن. انہاں دا ادارہ نواب موویز، بہاولپور ایں فن دی ترقی وچ پیش پیش اے. ایندے علاوہ پتلی تماشا انہاں دا او کم اے جیہڑا کہ انہاں نے ہمیشہ جاری رکھا ہئی تے آخر اچ اے انہاں دی پہچاݨ بݨ چکا ہئی۔

### ٹیلی ویژن تے انہاں دے خدمات
پاکستان ٹیلی ویژن دے سنہرے دور اچ اصغر بہاولپوری دا حصہ لازوال تے اعلیٰ معیار دا ہے۔ انہاں دے درج ذیل ڈرامیاں وچ اپݨی اداکاری دے جوہر ݙکھائے۔
# ریگزار

### دیگر پیشہ ورانہ خدمات
انہاں نے یوٹیوب تے اپݨا ہک چینل اصغر بہاولپوری ٹی وی دے ناں نال بݨایا ہویا ہئی جیندے معیاری ویڈیوز پیش کیتے ویندے ہن۔ ایندے علاوہ تھر پروڈکشن تے دیگر کئی پرائیویٹ پروڈکشن کمپنیاں اچ وی اپݨے خدمات پیش کیتے۔

## وفات
اصغر بہاولپوری دا انتقال دل دے دورے دی وجہ توں 10 اگست 2020ء کوں تھیا۔ 11 اگست کوں انہاں دی تدفین، نماز جنازہ دے بعد بہاولپور اچ انہاں دے آبائی قبرستان اچ کیتی ڳئی۔ پورے سرائیکی وسیب اچ ایں ناگہانی صدمے کوں شدت نال محسوس کیتا ڳیا۔ انتقال دے وقت انہاں دی عمر تقریبا ً 60 سال ہئی ۔

## حوالے
اطلاع عام

اطلاع عام، 
25 دسمبر 2017 عرس فرید دے موقع تے
خواجہ فرید فاونڈیش دی طرفو ترائے شخصیات کوں انہاں دے علمی ، سرائیکی ثقافت کوں اجاگر کرن تے فریدیات دے حوالے نال لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ ڈتا ویسے
1۔ سرپرست اعلیٰ سوجھل دھرتی واس صوفی تاج گوپانگ
2۔ موسیقی دی ملکہ محترمہ ثریا ملتانیکر
3. ماہر فریدیات ڈاکٹر شہزاد قیصر
خصوصی شرکت :
سیئں رفعت عباس 
راحت ملتانیکر
محبتیں دے شاٰعر سچا وسیبی سئیں اصغر گورمانی
تے سوجھل دھرتی واس دے سارے سنگتی ۔
ایندے بعد سجادہ نشین دربار فرید سئیں حضرت خواجہ معین الدین صاحب صوفی تاج گوپانگ صاحب دی دستار بندی کریسن ۔
تمام وسیبیں کوں شرکت دی دعوت
جیوے گھوٹ فرید جیون سوجھل وسیبی

شکریہ سئیں خواجہ کلیم الدین کوریجہ سئیں 
تانگھی :سوجھل دھرتی واس
## حوالے
اظہار تشکر

تھینک یو:ـ
جناب نورمحمد تھہیم ایڈووکیٹ سموری بار تے خان پور دے سارے قابل احترام دوستیں دے نانویں۔نظم نِمہیں لِکھدا میں خط پیا لِکھیداں۔جیویں الینداں اویں کاغذ تے لِکینداں۔تُساں ساہ ساہ دے سنگ سنگت جوڑی۔پیت پریت دی ریت بنڑائی ۔تُساں دریا دا لیکا جھاگیا۔ساڈی خاطر دعا دے بُگ جوڑ بنڑایا کاسا۔جہڑا خاصہ معتبر عمل اے ساکوں ودھیک بھانڑاں۔ہر ہِک نِمانڑاں بندہ خدا دے اگوں ہتھ اڈیندے۔تُساں وی اَڈیئے۔ گال ہِک سمجھ نہیں آئی جو تُساں ہِکی سہی اِچ خُدا کنوں منگیے تے ہِکے لہذے نا خُدا دے اگوں ساڈی خاطر پلو اڈیئے۔اے گال سچ اے جو تہاڈا ساڈا ساہ دا سانگھا مُل مہانگا ۔ایویں کُر تے یار نئیں بنڑدے ،وقت لگدے ۔ہاں نِکلدے تاں ناں نِکلدے۔اساں میت پریت دے اینجھے زائچے جوڑوں جو پار اُروار وچ فرق نہ آوے۔پار والیں کوں چھمک لگے تاں اُروار ولیں دی کنڈھ تے پھلوہیں پئے ڈِسسِن۔اے ٹھیک اے ریاست ماء ہوندی اے۔ اتھاں پاک سرزمین دے اُتے مئی اے پر مترائی اے ۔تُساں ریاست کنوں ساڈی خاطر پیسے نہ منگو۔ تُساں آکھو مِسنگ پرسن کتھ اِن۔ رِدھ تے کھا گیو دریاویں لُڑھ گِن یا پتھر پہاڑ دا رزق بنڑیِن۔تُساں ساڈی خاطر کجھ نہ منگو۔ تُساں اے پُچھو جو ایہے پہلوں ہَن پے۔پہاڑیں اندر رہندے نانگ لتاڑ تے مال چریندے سوہنڑے لگدے ہَن۔الغُرزہ دی تار اُتے چوٹیاں رقس کریندیاں ہِن۔ مئی مشین مخبری کیتی وچوں نِختے سونا جِپسم تیل پٹرول بیاں لا محدود دھاتاں بلوچیں کیتے اللہ سئیں دی طرفوں خاص الخاص براتاں سونا چاندی ڈیکھ تے یار اُبھے چڑھ گالہے تھی گے۔ راتوں رات سارے بُگٹی، مری، مسوری تے گشکوری دیش دروہی تھی گئے۔مارو مارو مُلک دے دشمن۔ بند بوری اِچ سانبھ تے رکھوں میڈے زہین یارو تُساں ساڈی خاطر نہ اڈڑاں ہا۔تہاڈے ہتھ خُدا بنڑاۓ ہَن دعا دی خاطر۔سیانڑے لوکو کڈھیں قضا دے ہتھوں شفاء مِلی اےـ وکیل مانڑوں التواء دے عادی عزرائیل کولوں ساڈی خاطر التوا وقفہ نہ منگو۔ موت مرسی اساں نہ مرسوں۔ خاطر جمع رکھو۔ پنڈت دے گھر خُدا نہ گولو۔کُچلے دی ہٹی دے اگوں کھڑ تے۔پرافٹ دے پِٹیے سیٹھ دے کولوں دریاق پئے پُچھدو۔ ساڈی تحریک محکوم لوگیں دی پُر امن تحریک اے ۔اساں غلولی نال ہِک پتھر نئیں اچھالیا دشمن دے گھر ڈو۔ ساڈے وینڑ کوجاں ولیندین۔ ساڈے نوحے چپڑیں دے چِلکارے تے چیڑیں دی چوں چوں ساڈا جلسہ۔ دول نغارے ساڈے راکٹ لانچر۔ سِندھو سئیں اِچ ٹھِلدیاں بیڑیاں ساڈے ہاتھی گھوڑے۔ جُھمر صوبہ جوڑے۔
(صوفی تاج گوپانگ)
(لِکھت: ملک غلام عباس ببر)
اعجاز بلوچ

اعجاز بلوچ سرائیکی دانشور ہے۔ سرائیکی لوک سانجھ دا مؤثر کارکن ہے.

thumb|سرائیکی

## ڄم پل
خانسر ضلع بکھر نال تعلق ہے۔

## تعلیم
معلمی پیشے نال تعلق ہائی،  ہݨ سرکاری ملازمت کنوں ریٹائرڈ ہن، 

## خدمات
وسیب ڈاٹ کام دے ناں نال سرائیکی ویب سائٹ بݨائی ہے۔ جیندے وچ سرائیکی مضمون، شاعری،  آکھاݨ سبھ کجھ ہے. 

## حوالے
اعجاز توکل

اُستاد توکل حسین خان دے گھراݨے دے چشم و چراغ تے اردو پنجابی دے نال نال سرائیکی غزل آکھݨ آلے انہاں دی مادری زبان پنجابی ھ پر انہاں دی سرائیکی شاعری وچ اُو پیو ݙاݙے توں آوݨ آلی کافی دی سنڄاݨ ݙسدی ݙیکھو جینکوں انہاں دیں وݙکیں وسیب وچوں چہ تے پورے براصغیر اچ پُڄایا  

میݙی سوچیں تُوں انج نکل آئے ہِن

خوش مِزاجی چُوں رنج نکل آئے ہِن

ڈُکھ پچاون کُوئی سوکھی گال نہیں

کِھلدے لفظیں دے ہنج نکل آئے ہِن

آ غماں کُوں سلامِیاں ڈیوُوں

گھوٹ اے گِھن تے جنج نکل آئے ہِن

ڈُکھ اِیہو ھے جو اکھ چُوں پانی نال

خواب وی چار پنج نکل آئے ہِن

سوچ کہیں کُوں وی نئیں چُھوڑیندی پئی

نِکے بالیں دے گنج نکل آئے ہِن

سِک بہوُں ہئی جِنہاں دی تیکُوں او

مِلناں ھووی تاں ونج نکل آئے ہِن

اعجاز توکل
اعظم بلوچ احمد پوری

اعظم بلوچ احمد پوری سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ 
## نمونہ کلام

### پاݨی
اڄ توݨیں ھِے لڑھدا پاݨی

اکھ توں کائینی رکدا پاݨی

جیڑھے خود ھِن کوثر والے

بند انھاں دا تھی ڳیا پاݨی

غازی دیاں وی ٻانہیں کپاں

قطرہ قطرہ وھے ڳیا پاݨی

کس ڳئے او معصوم تریہا

اصغر دا وی بند ہا پاݨی

اپݨی طرز تے ھِے شرمندہ

نہر فرات دا واہندا پاݨی

اڄ تاں اپݨیاں ٹھاٹھاں ݙیندے

ہوں ݙینہہ کِنتے ڳیا ہا پاݨی

وانگ طوفانِ نوح دے اعظم

ہِک لحظہ تاں اٹھدا پاݨی

### [غربت] نظم
کپڑے گھنساں چنی گھنساں

پیریں دی میں جتی گھنساں

کنیں دیاں میں والیاں گھنساں

رنگ برنگیاں ونگاں گھنساں

ات واری تاں سمی وانگوں

میں وی سوہنے کپڑے پیساں

نا گھن ݙیسیں تاں رس ویساں

تیݙے کولہوں بابا سئیاں

گݙی دے وی کپڑے گھنساں

دھی رانی دیاں گالھیں سن تے

میکوں لگدے سکتا تھی گے

ہاں دے اندر گھوبا پئے گے

ات واری تاں گودا پکرے

اللہ سئیاں گودا پکرے

پچھلی عید دے اتے وی تاں

کئی شئے کائیناں ݙتی ہاسی

گھن تے گھر ݙسکار ولیا ہم

ݙے تے میں ونگار ولیا ہم

ݙیلھا خن جے منگدا ھامیں

بے تاݙا میں تِھیندا ھامیں

تہوں تاں اعظم آکھناں پئے گے

میں ہوواں نا ہوواں ہا پر

توں تاں غربت ہوویں نا ہا

اعظم بلوچ احمد پوری
اعلانِ خانپور

موجودہ سیاسی صورتحال تے چند گزارشات.

1.اعلان خانپور موجب بݨائی ڳئی سرائیکستان قومی رابطہ کمیٹی قائم ہے تے ایندہ اجلاس کمیٹی دے کنوینئر پروفیسر عامر فہیم نے 26 مئی 2018 کوں 5وڄے شام فاضل پور وچ سݙے تے سوجھل دھرتی واس دی میزبانی وچ تھیسے جتھاں موجودہ صورتحال تے ٻے ایشوز ڈسکس کیتے ویسن تے آئیندہ اجلاس دی جاہ تے تریخ دا اعلان وی کر ݙتا ویسے.

2.موجودہ صورتحال وچ سرائیکستان قومی رابطہ کمیٹی دی اہمیت ایں سانگے مزید ودھ ڳئی اے جو ایں کمیٹی کوں ہک متفقہ اجلاس وچ مکمل اتفاق نال بݨایا ڳیا ہا.

3.سرائیکیستان صوبہ محاذ نال اساݙی مشاورت نال نی بݨیا نہ ہی اساں سمیت متعدد سیاسی جماعتاں نال مشاورت کیتی ڳئی اے تے اساں ایں محاذ دا حصہ کئینا بݨسوں( دوست تے ساتھی تنظیماں اپݨے فیصلے کرݨ وچ آزاد ہن).

4.اساں وسیب تے سرائیکی قوم دے وسیع تر مفاد دی خاطر اتحاد سانگے اپݨی اہر تے بھڄ دھرک جاری رکھیسوں.

5.سرائیکستان قومی رابطہ کمیٹی دا دائرہ کار تے ممبران دی مجوزہ صوبہ سرائیکستان دے تمام اضلاع توں ممکن بݨائی ویسے تانجو اے کمیٹی وچ تمام وسیب دی نمائندگی ہوسے.

6.تمام اضلاع توو تعلق رکھݨ آلے دوست اپݨے علاقے دے سرائیکی رہنماواں، دانشوراں دے ناں تجویز کرن تاکہ انہاں نال رابطہ کرتے قومی جدوجہد وچ عملی طور تے شریک کیتا ونڄے. 
شکریہ

عبید خواجہ، 
صدر 
انٹرنیشنل سرائیکی کانگریس USA

## حوالے
افریقہ

افریقہ ہک براعظم اے۔ مصر، سوݙان لیبیا، جنوبی افریقہ، نائیجر اہم ملک ہن۔ رقبے دے لحاظ نال ایہ ݙوجھا وݙا براعظم ہے۔
thumb|براعظم افریقہ

## محل وقوع
براعظم دے مغرب وچ دریائے نائجر وگدا ہے جیہڑا وسیع دلدلی ڈیلٹا بݨیندا ہویا بحر اوقیانوس وچ ونج ڈھہندا ہے۔ اس دے مشرق وچ دریائے کانگو افریقا دے گھاٹے استوائی جنگلات توں گزردا ہے۔ براعظم دے مشرقی حصے وچ عظیم وادی الشق تے ایتھوپیا دے بالائی میدان ہن۔ قرن افریقا براعظم دا مشرق دی جانب آخری مقام ہے۔

## موسم
موسم گرم تے نم ہے۔ خط استوا دے نال نال بارشاں دی وجہ کنوں گھنے جنگلات واقع ہن۔ اتھوں دا موسم گرم اتے نمی توں بھرپور ہے۔

## آزادی
١٩٦٠ء تائیں افریقہ دے اکثر ملک یورہی ملکاں دے غلام ہن، ول آزادی شروع تھی ڳئی تے ١٩٨٠ء اکثر ملک آزاد تھی ڳئ لیکن انہاں دے وسائل نو آبادیاتی دور وچ غصب کر گھدے گئے ہن اس واسطے اقتصادی و معاشی طور تے اوہ اج تک نہ سنبھل سکے تے غربت دی دلدل وچ پھنسے ہوئے ہن۔ وݙے پیمانے تے جہالت دے باعث نسلی و قومی تعصب نے وی افریقی عوام دے دلاں وچ جڑاں پکڑیاں جس دے نتیجے وچ خوفناک جنگاں تے خانہ جنگیاں تھئیاں جنہاں وچ لکھاں انسان اجل دا نشانہ بݨ گئے۔

## آبادی
اکثر آبادی دیہاتاں وچ رہندی ہے، قاہرہ وݙا شہر ہے جیندی آبادی 65 لاکھ ہے تے ایہ براعظم دا سب توں وݙا شہر ہے۔ شمال تے مشرق دے بیشتر ممالک دا مذہب اسلام ہے تے اوہ دنیا دے دیگر اسلامی ممالک دے نال عالمی اسلامی اخوت دے گہرے رشتے وچ ٻدھے ہوئے ہن۔

## رقبہ
رقبے دے لحاظ نال ݙوجھا وݙا براعظم ہے۔رقبے کے لحاظ نال دنیا دا ݙوجھا سب توں وݙا براعظم ہوݨ دے باوجود افریقا دی آبادی زیادہ نی خصوصاً صحرائی علاقیاں وچ آبادی نہ ہوݨ دے برابر ہے۔ زیادہ تر آبادی پاݨی دے ذخائر تے زرخیز علاقیاں وچ ہے۔ افریقا وچ شرح پیدائش بہت زیادہ ہے اس واسطے آبادی وچ تیزی نال اضافہ تھیندا پیا ہے۔

## نباتات تےمعدنیات
براعظم دے جنوبی علاقیاں خصوصاً جنوبی افریقا وچ سب توں زیادہ کاناں ہن جتھوں ہیرے، سونا، یورینیم اتے تانبا نکلدا ہے۔ تانبے دے سب توں زیادہ ذخائر جمہوریہ کانگواتے زیمبیا وچ ہن۔ تیل الجزائر، انگولا، مصر، لیبیا اتے نائجیریا وچوں نکلدا ہے۔

## حوالے
اظہر کلیانی

اظہر کلیانی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ ایں وقت اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور وِچ تدریسی فرض نبھا رہیا ہے۔

## ڄم پل
٢٠ فروری ١٩٨١ء کوں دیرہ غازی خاں وچ ڄمے۔

## تعلیم
زکریا یونیورسٹی ملتان وچ  ٥ نومبر ٢٠١٧ء کنوں پی ایچ ڈی اردو دا طالبعلم ہے۔

## نمونہ کلام
میݙا پتر بݙهیپا اپݨی جاہ

میݙی ڳال تاں بݙهڑی نیں تهی ڳئی

تیݙے شہر ونجݨ دے نال جیویں

ساݙی وستی نکڑی نیں تهی ڳئی

توں شہریں ونج ہڑتال کریں

پیا روز چهپیں اخباریں وچ

کیویں چوک اچ روٹی مل پوسی

کیویں غربت مکسی نعریں وچ

کیڑھی رمز دے وچ سمجهانواں میں

تیکوں ڳالهیں اپݨے چیتے دیاں

تیݙے بهوڳ دی واچهڑ کیا چئیسن

ساݙیاں کندهیاں کچے لیپے دیاں

توں شہریں ونج پکڑیج پوویں

اساں کوٹ کچہریاں کیا جاݨوں

اساں داݨے چهٹ کے هوک پوندوں

اساں شہر دیاں چاڑهیاں کیا جاݨوں

میݙا پتر بݙهیپا اپݨی جاه

میݙی ڳال ہمیشہ یاد رکهیں

ساݙے ہتھ ہن مال دے ڳهاه جوگے

ساݙے پیر ہن کهوه دے راہ جوگے....!!!

### ،،،،،،، چھڑی میں تاں نیں،،،،
سوہنڑے عشق دے ایں راہ اگوں 

بہوں لوک ہن چھڑی میں تاں نیں

ہیراں بہوں رانجھے بہوں 

ایں جوگ دے سانجھے بہوں 

ایں سیک وچ سڑی میں تاں نیں

ویلھے دی گھمر گھیر وچ 

ݙونگھے سفر دے پھیر وچ

اڑیے پاند ہن اڑی میں تاں نیں 

مونجھیں وچوں بھل تاں سہی 

شیشے اڳوں ڄل تاں سہی 

تیڈے ہار دی لڑی میں تاں نیں 

ایں در اڳوں کچنال وچ 

رتڑے پھلاں دی جھال وچ 

ذرا ݙیکھ ہاں کھڑی میں تاں نیں

اظہر کلیاݨی
افسانے دا افسانہ

ادب دیاں سبھے صنفاں وچوں افسانہ ای اُو صنف ہے جیہنے محض قصے کہانیاں سُٹروالے عام لوکائی کوں اتنا معتبر کر ڈکھا یا کہ کہانی ہن شروع وی اُنہاں تے تھیون لگی تے ختم وی اُنہائیں تے ۔ایں طرحاں کتھائیں اُو خود قصے کہانیاں دا جیندا جاگدا کردار بن گئے۔ لہذا اَساں آکھ سگدے ہئیں کہ افسانے دا لکھیا ونجنا ای کتھائیں بادشاہت تے ملوکیت دے خاتمے دا سبب بن کراہیں جمہوریت دی شروعات دی علامت دے طور تے ساڈے ساہمنے آیا۔ ایہہ گالھ محض اتفاق یا مفروضہ کائی کہ دنیا وچوں بادشاہت تے ملوکیت دا خاتمہ تے جمہوریت دا آغاز دا گھٹ ودھ اوہو عرصہ ہے کہ جیندے وچ عالمی منظر نامے تے قصے تے داستاناں مُکدیاں پِن تے افسانہ عوامی جذبات دی بھرپور قوت تے جمہوریت دی خوشبو نال نسرداپے۔ 

ایں بیک ڈراپ وچ اساں ایہہ وی آکھ سکدے ہئیں کہ ڈوں سو سال پہلے امریکہ وچ افسانے دا آغاز کتھائیں اُوں تحریک دے عکس دے طور تے وی ساہمنے آیا جیہڑی پہلے اُوں خطے وچ تے ول ساری مہذب دنیا وچ عوامی اقتدار دے پھپھوڑ دی بنیاد بنڑیں۔ اساں اگر پاکستانی زباناں وچ لکھے ونجن والے افسانے دی گالھ کروں تاں ایہہ ساکوں پاکستان بنڑن توں بعد ای کہیں نہ کہیں شکل وچ ساہ گھندا ہویا نظر آندے ۔ میں ’’ساہ گھنن‘‘ دی گالھ ایں گالھوں کیتی ہے کہ عام طور تے اساں کہیں وی لکھت دے مُنڈھ کوں اُوں ڈینہہ توں ڈیکھن شروع کریندے ہئیں کہ جڈن اوہ شائع تھئی۔ حالانکہ شائع تھیونا چھپنا کڈھائیں وی نہ تاں کہیں لکھت دے قلم وچوں نکل تے کاغذ تے آ ونجن دی مُد دی نفی کر سگدے تے نہ اُوہندا متبادل بن سگدے کیوں جو طباعت تاں صرف لکھت دے ابلاغ کیتے ہوندی ہے نہ کہ اُوہندی تخلیق دی مُد دے تعین سانگے. 
## حوالے
افشاں زیبی

افشاں زیبی سرائیکی گلوکار ہے

## ایوارڈ
پی ٹی وی ٹیلنٹ ایوارڈ ٢٠١١ء

## وڈیو

* اڄاں او ناراض ہے
*جوگیا
*کوئی ڈھولا منا ݙیوے
*وسدی بارش

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی گلوکار
افضل رندھاوا ہوراں دی مکاݨ

اڄ پنجابی دانشوراں ءچ سرائیکیاں دا سب توں وݙا تے واحد نمائندہ ٹُر ڳے۔۔۔۔ ہک عظیم انسان ،پنجابی دانشور عالم ، مہان لکھاری ڄئیں ساری حیاتی قومی ثقافتی حقوق، بلخصوص پنجابی زبان تے ادب ءچ مظلوم نچلے طبقات دی نمائندگی کیتی ۔ پنجابی ادب دے مُنڈھلے ایرے تل دی زبان تے لوکاں نال جوڑ ے۔ سرائیکی قومی حقوق دی مکمل حمایت تے سرائیکی زبان کوں بنجابی زبان توں وکھ سمجھݨ انھاں دی روشن خیالی ترقی پسندی دی ہک اینڄھی وݙی مثال ء جیندا پنجاب دے وݙے توں وݙے دانشوراں ءچ فقدان ء۔ سئیں افضل رندھاوا سویں مہان انسان دا اساکوں چھوڑ ونڄݨ نویں نسل دا ناقابل تلافی نقصان ء۔ سئیں افضل احسن رندھاوا میݙے والد ملک عبداللہ عرفان ہوراں دے انتہائی قریبی دوست ہن ۔ فیصل آباد توں بہاولپور دی ٻیٹھکاں اپݨے وقت دیاں خوبصورت ادبی علمی شاہکار ہن ۔ ݙوہاں دی محفل ءچ عبداللہ عرفان نال صابر چشتی تے افضل رندھاوا نال علی اشرف اکثر موجود ہوندے ہن ڄیہڑے ݙوہیں خوبصورت انسان جوانی ءچ ہی اساکوں چھوڑ ڳئین ۔۔۔ ٻہوں ارمان تھئے۔ شہزاد عرفان
## حوالے
افضل عاجز دی یاد ءچ

افضل عاجز دا فرماوݨا ہے ڄو میکوں انہاں دا اوہ کلام یاد ہے ڄہڑا انہاں کوں خود یاد کونی،تے اوں کوں خوبصورت رنگ ݙے کے دوستیں کوں شیر کیتا ونڄیں۔ عرض کیتا سیں ہک وار پنجابی ادبی سنگت افضل عاجز نمبر کݙھیا ہاءی ،ڄیندے وچ ساءیں دا کلام شامل ہاءی ۔اساں تاں اس کوں یاد کیتی ودے ہاں ڄہڑا کہ اصل اچ بہانا ہے "یار"کوں یاد کرݨ دا۔

افضل عاجز نال میݙی ڄاݨ سنڄاݨ ٻہوں پراݨی ہے ،جݙاں اوہ ڈاکٹر شیر افگن دے جلسیاں اچ شعر پڑھدے ہن تے کہکوں بغیر وضو اپݨے شعر پڑہݨ دی اجازت نن ݙیندے۔ہک دفعہ میݙے کول اے گناہ سر زد تھیا ہاءی پر انہاں دا تھورایت جو میکوں ماف کر ݙتا ہا۔افضل عاجز نال ملاقاتاں دا سلسلہ اوں ویلے ودھ ڳیا ڄݙاں اساں وی لاہور شفٹ تھی ڳیوسے،میݙا ہمیشہ انہاں ڳلہ رہیا جو تساں مزاحمتی سراءیکی شاعری چھوڑ کے اپنݨے وسیب دے افتادگان خاک کوں کلہہ چھوڑ ݙتا ہے،تے اج اساں کلہیاں ٻے کے افضل عاجز کوں یاد کریندے ٻیٹھے ہاں جو اساݙی او آواز کتھے کھڑیچ ڳءی ہے جہڑی کوءل وانگوں آدھی ہے،

شہر تیݙے دیاں سڑکاں اتے چنبا مروا کھلدا ہے

تھل میݙے دے سنڄے ٹٻے ساول کیتے لوہندھن (راول گھنجیڑا)

## حوالے