کاݨی منجی

شریف ہوٹل وچوں نکلوتاں سجّٖے ہتھ فُٹ پاتھ اُتے ہک بجلی دا کھمبا کھلا ہے تے اُس دے نال ہک ٹاہلی دا درخت ہے ۔ جیہدیاں شاخاں نے کھمبے نوں ٻکّل وچ لیا ہویاہے ۔ اِنج معلوم تھیندا ہے جیویں اے ݙوہیں بھیݨ بھرا ہوون تے بھیݨ بھرا نُوں سمجھاوندی پئی ہووے جھلاّ وِیرݨ ایہہ دنیا والے ٻہوں ݙاڈھے ہِن جیہڑا اِینہاں نوں روشنی تے چانݨ ݙیوے ایہہ اُس دے کپڑے لاہ کے اُس نوں ننگا کر چھوڑدے ہِن۔

اِسے ٹاہلی دی چھاں تھلّے ذرا پِچھے کرکے ہِک مٹی دی تُرٹی بھجّٖی تھلی بݨی ہوئی ہے ۔ اِس تھلی اُتے کِسے زمانے وچ تاجا موچی ڳنڈھ تروپ دا کم کردا ہئی ۔ اُس دے نال ہِک چھوٹی جِنّی منجی پئی ہوندی ہائی جِتھے اُس دے گاہک ٻہندے ہَن ۔ منجی دی حالت ایہ ہائی جو اس دا ہک پاوا زمین توں اُٹھیا رہندا ہائی جو اس نُوں زمین تے لاوݨ دی کوشش کرو ہا تے ساہمݨے والا ݙوجھا پاوا سر چا کھلوندا ہائی ۔ جے تاجے نوں کوئی ڳل آکھو ہا تاں ساہمݨے او وݙے فلسفیاں وانگ آپݨے چِڑیاں چُڳے سِر تے ہتھ پھیر کے آکھدا ہائی ’’بائو جی تُساں ٻہوو، ایہہ منجی ٹھیک نہ ہوسی‘ ایہہ تاں ہے جو کاݨی ۔ تُساں لکھ ٹھوکا ٹھاکی کرو منجی آپݨا کاݨ کڈھ کھلوسی۔‘‘

مَنوں سارے لوک اُس نوں کملا سمجھ کے اُس دیاں گلاّں تے توجہ نہیںݙیندے۔ میݙی تے اُس دی یاری آ ڳئی ۔ اوہا ڳل پئی مجبوریاں مجبوراں نُوں ہک ݙوجھے دے نیڑے گھن آوندِیاں ہِن ۔ ساݙے گھر دی کوئی نہ کوئی جُتّی روز تُرٹّی پئی ہوندی ہئی ۔نویاں جُتیاں گھنݨ دے خواب ٻہوں مہنگے ہن اِس واسطے میں روز نہیں تاں ݙوجھے تریجھے ݙینہ تاجے کول ونجٖ وڑدا ہَم ‘ نالے جُتی ڳنڈھی ویندی ہائی تے نالے کجھ اُس دیاں ڳلاں سُݨ گھندا ہم ۔ مینوں اَجٖے تائیںیاد ہے جو ڳل کوئی وی چھیڑو ہا تاجا اُس نوں پھر پھرا کے کاݨی منجی تے گھن آوندا ہئی ۔ ہک ݙینہ میں آکھیا ’’تاجیاحکومت اعلان کیتاہے جو اس جُون وچ ملازماں دیاںتنخواہاں ودھائیاں ویسن۔ سارے ملازم ٻہوں خوش پِھردے ہن۔‘‘ تاجے آکھیا ’’بائو جی وَت کِیہ ہوسی؟‘‘ میں آکھیا ’’ایہ ہوسی جو غریب سُکھ دا ساہ گھنسݨ‘‘ تاجے وَت آپݨے چڑیاں چُڳے سِر تے ہتھ پھیر کے آکھیا:

’’سُکھ دا ساہ ساݙے نصیب وچ نہیں ۔ تنخواہیں تاں پتہ نہیں کِتنیاںودھسݨ تے کݙاں ودھسݨ‘ ایہ اعلان سُݨدیاں اِی بازار والے چیزاں دے ریٹ ودھا ݙیسن ‘ منجی کاݨی دی کاݨی رَہسی‘‘ تے واقعی ایسے طرح ہویا۔ اس توں مَیں من گھدا جو تاجا ٻہوںسیاݨا آدمی ہے ۔ ہک دفعہ میں اُس نوں ایہہ خبر سُݨائی : ’’جو حکومت کݨک دا ریٹ گھٹا رہی ہے۔تے اُس دا خیال ہے جو اس دا اثر ساریاںچیزاں تے پَوسی تے مُلک وچوں مہنگائی ختم ہو ویسی‘‘۔

تاجا وَت فلسفی بݨ ڳیا ‘ آکھݨ لڳا:

’’بھولے  بادشاہ ریٹ ودھدے ہن ‘ گھٹدے نہیں ہوندے ‘ چلو اس کݨک دا ریٹ گھٹا ݙتا ‘ نتیجہ ایہہ ‘ جو کݨک بازار وچوں چُھپ ویسی تے بُھکھّے وچارے بلیک وچ ہور زیادہ مُل تے گھنݨ لئی مجبور ہوسݨ۔‘‘

میںآکھیا’’تاجیا اِنج نہیں ہو سڳدا ‘ حکومت چھاپے مار کے چُھپے ہوئے ڈھیر ٻاہر چا کڈھسی۔‘‘

اُس آکھیا : ’’بائو جی چھاپے مارݨ فرشتے آسݨ ؟ ایہالوگ ہوسݨ ‘ ایہناں دی کمائی دی نویں صورت نکل آسی ‘ ایہناں نوں گھر ٻیٹھیاں بلیکیئے ہزاراں روپے پہنچا ݙیسݨ۔وَت ایہہ کوئی ساݙے چاچے لڳدے ہِن جو چھاپے ماردے پِھرݨ‘‘۔ بائو جی ایہہ منجی کاݨی ہے۔ تے سبھ ݙیکھ گھدا ‘ تاجے دی ایہہ ڳل وی سچی نِکلی ۔ روپے دی تَرے سیر وِکݨ والی کݨک مشکل نال منتاں زاریاں توں بعد تَرے روپے سیر تھی ڳئی ۔ ہوراںدا تاں پتا نہیں تے اے ایف سی دا ہک خوبصورت جیہا مکان زمین تے سر کڈھݨ لڳا تے ݙیکھدیاں ݙیکھدیاں بدلاں تائیںپہنچ ڳیا۔

تاجے دا ہِکا پُتر ہائی برکت ‘ ہور ہِک دھی تے ݙو پُتر تھوڑی تھوڑی عمراں پا کے مر ڳئے ہَن ۔ تاجا اُس نُوں بڑے شوق نال سکول پڑھاوندا ہائی ۔ چھوہر چنڳا سیاݨا تے لائق ہائی ‘ آپݨی تعلیم دے نال نال اوہ چھوٹیاں موٹیاں ٹیوشناں وی پڑھاوندا ہائی تے ویلے کویلے تاجے کول ٻہہ کے جُتیاں وی پالش کردا رہندا ہائی ۔ اوہ بڑے غور نال پیو دیاں ڳلاّں سُݨدا ہائی تے آپ ٻہوں تھوڑا اُچردا ہائی ‘ مینوں اِنج نظر آوندا ہائی جو ایہہ چھوکرا کِسے ݙینہ ٻہوں وݙا آدمی بݨ کے تاجے دے سارے ݙکھڑے دُور کر ݙیسی۔

برکت میٹرک ٻہوں چنگے نمبراں وچ پاس کیتا تے ایف ۔ ایس۔ سی وچ داخل تھی ڳیا۔ میں تاجے نُوں مبارک ݙتی تے آکھیا:

’’بس تاجیا اللہ تَیںتے راضی تھی پیا ہے ۔ ایہہ تھوڑے جیہے سالاں دا ݙکھ کٹ گھن تے زہر پی گھن ۔ وَت پُتر ڈاکٹر بݨ ویسیا تے تُوں مَوجاں ماݨیں۔‘‘ تاجے دی زبان تے اُس دا فلسفہ وَت کنب ڳیا۔

’’یاقسمت نصیب بائو! کِیہ ہوسی ‘ منجی جو کاݨی ہے۔‘‘

برکت ہُݨ تاجے کول دکان تے آوݨا چھوڑ ݙتا تے ݙینہ رات محنت کرݨ لڳ پیا ۔ ایف ۔ ایس۔ سی سیکنڈ ائیر دے امتحان توں بعد میں اُس نُوں دُکان تے ݙٹھا تے پرچیاں دے بارے پُچھیا ‘ اُس پُورے یقین نال ݙسیا جو پرچے ٻہوں چنڳے تھئے ہِن تے اتنے نمبر یقینی ہن جواس نُوں میڈیکل کالج وچ داخلہ مِل ونجٖے ۔ تاجے وَت سِر کھن کے آکھیا:

’’کوئی پتا نہیںبھائی منجی کاݨی ہے‘ غریباں دے پُتر کِتھے پڑھ سڳدے ہِن۔‘‘

’’او نہیں بابا میں تہاݙے تے ٻوجھ نہ بݨساں‘ میں انشاء اللہ آپݨی کمائی نال پڑھساں تے تہانُوں ڈاکٹر بݨ کے ݙکھا ݙیساں۔‘‘

’’اللہ کرم کرے پُتر‘‘ تاجا ٻہوں مونجھا تھی کے اُٻریا ۔ ݙینہ گزردے ڳئے ‘ برکت ہُݨ پیو دے نال کم کردا ہائی تے نالے ٹیوشن وی پڑھائوندا ہائی ۔ آپݨی کمائی اس ڈاک خانے وچ سیونگز اکائونٹ وچ جمع کراوݨی شروع کر ݙتی ۔ جیہڑے ݙینہ نتیجہ آیا ‘ میں دفتر وچ ٻیٹھا ہم ‘ میں آپݨے پیسیاں نال اخبار گھدا تے ایہہ ݙیکھ کے ٻہوں خوش تھیا جو برکت آپݨے ضلعے وچوں فسٹ آیا ہائی۔

میںتاجے نوں مبارک ونج ݙتی ‘ اُس خوشی نال جلیبیاں کھوائیاں تے پُتر نوں ہاں نال لا کے ݙسکار بھرݨ لڳ پیا ۔ پتا نہیں ݙسکارے کِس خوشی دے ہن ۔

ہُݨ میڈیکل کالج وچ برکت دا داخلہ یقینی ہائی پر اَجٖے وی تاجا اوہا کاݨی منجی والی ڳل چھیڑ ٻہندا ہائی ۔ برکت مقرر تاریخ نوں لاہور ڳیا وݙیاں آساں تے اُمیداں ہن ‘ ماںچوٹی مُونہہ وچ پا کے دُعاواں دیاں چھانواں وچ پُتر نوں وداع کیتا۔ برکت دی آپݨی کمائی دا تَرے سو روپیہ اُس دے کول ہائی ۔ تاجے وی اُس نوں کُجھ ݙیوݨ دی کوشش کیتی پر اُس آکھیا ’’جو داخلہ مِل ڳیا تاں پتا لڳسی جو کتنی رقم دی ضرورت ہے اوہ وَت آکے گھن ویسی۔‘‘

تریجھے ݙینہ برکت ٻہوں مونجھا تے نساہا وَل آیا اُس آن کے ݙسیا جو ضلع دیاں ݙو سِیٹاںہن ‘ایسے ضلعے دے ٻہوں وݙے جاگیردار عبدالعلی دا بھتریجا فیصل آباد پڑھدا ہائی اُس دے چار نمبر تے اِیتھوں دا ہک وݙاافسر جیہڑا رحیم یارخان دا رہوݨ والا ہے تے ایتھے لڳا ہویا ہے اُس دے پُتر دے ست نمبر برکت توں زیادہ ہن ایہناں ݙوہاںنوں اوہناں ݙوہاں ضلعیاں وچ داخلہ نہیں مِل سڳدا ۔ اوہناں ایسے ضلعے دا ڈومیسائل ݙکھا کے سِیٹاں گھن گھدیاں تے غریب تاجے دی منجی کاݨی رہ ڳئی۔

میݙے تاجے نال اتنے تعلقات ہو ڳئے ہَن جو میں اکثر اوہناں دے گھر ویندا ہم ۔ میںوی ٻیٹھا ایہہ ڳلاں سُݨدا پیا ہم ‘ تاجے نوں تے مینوں ٻہوں غُصّہ آیا مگر برکت اِنج ہس پیا جیویں کوئی ڳل اِی نہ ہووے اُس آکھیا:

’’باباجی میں آپݨی ماسی کول شیخوپورہ ویندا ہاں‘ میݙی چنگی بھلی تعلیم ہے ‘ اوتھے مینوں کوئی نہ کوئی نوکری مِل ویسی ‘ تے میں ہُݨ اڳے تعلیم جاری رکھساں ۔ کہیں دا کوئی قصور نہیں ساری قسمت دی ڳل ہے۔‘‘

ماں پیو ٹوکدے رہے ‘ میں وی آکھیا خیر ہے برکت کجھ ݙینہ رَہ پو وَت لڳا ونجٖیں ۔ پر اُس آکھیاہُݨ اس شہر وچ مینوں شرم آوندی ہے ۔ اُس اندر ونجٖ کے کجھ کپڑے چائے تے ماںپیو دے پیراں تے ہتھ رکھدا‘ اوہناں اِی پَیراں تے وَل لڳا ڳیا۔ ݙوجھے ݙینہ میںدفتر ونجٖݨ لڳا تاں مینوں خیال آیا پئی تاجے دے گھروں تھیندا ونجٖاں ۔اوتھے ڳیاتاں معلوم ہویا‘ تاجے نوں سخت بخار ہے او ساری رات وِپھلدا تے کملیاں کڈھدا رہیا ہے۔میں بھجٖ کے ݙوجھی ڳلی وچوں حکیم نوں سݙ آندا اُس کجھ دوائیاں ݙتیاں تے آکھیا فِکر دی کوئی ڳل نہیںشام تائیںبخارلہہ ویسی۔ ایہہ حال ݙیکھ کے میݙی وی طبیعت خراب ہو ڳئی تے میںدفتر ونجٖݨ داخیال چھوڑ کے گھر وَل آیا۔ میݙے بچے ناݨکے ڳئے ہوئے ہَن ‘ گھر لُڳا ہئی مَیں آ کے کجھ دیر انٹ سنٹ رسالہ پڑھدا رہیا تے وَت مینوں نیندر آڳئی۔ مُکدی ڳل ہے جو اوہ ݙینہ رات میں گھر گزاری ‘ کجھ کھاوݨ پیوݨ تے دِل نہ کیتا۔

اڳلے ݙینہ بُکھ ݙاڈھی چمکی ہوئی ہائی ‘ میں شریف ہوٹل ݙائیںڳیاتاں جو ڈٹ کے ناشتا کراں ‘ میں ݙٹھا تاجا مرے مرے ہتھّاں نال تھلی تے ٹاٹ وِچھاوندا پیا ہائی ۔ میںاُس دے کول اُس دی کاݨی منجی تے ونجٖ ٻیٹھا تے اُس ݙسیا ’’بھائی راتیں پنگھارا آیا  ہے تے بخار لہہ ڳیا ہے۔‘‘ اساں ایہا ڳلّاں کردے پئے ہاں جو اخبار والا ݙنڈ گھتدا آ ڳیاہک وݙا افسرقتل ہو ڳیاہے۔‘‘

جھٹ پٹ اخبارگھداتے خبر دی تفصیل پڑھݨ لڳ ڳیا۔ لِکھیا ہویا ہائی جو نامعلوم قاتل راتیں افسر دے کمرے وچ وڑ ڳیا تے اُس موچیاں والی رنبی نال سُتے ہوئے افسر دا نرخرا کپ ݙتا ‘ وَت رنبی اُتھائیں سٹ کے نس ڳیا۔ خبر میں پڑھی تاں تاجے تِرکھ نال آپݨی اوزاراں والی صندوقڑی کھولی تے اُس نُوں جنجٖے سکتہ ہوگیا: ’’بائو میݙی رنبی کوئی نہیں۔‘‘ اسیں ݙوہیں ساری ڳل سمجھ ڳئے ۔ صندوقڑی تے ٹاٹ تاجے چایا ‘ کاݨی منجی میںچائی تے اُس دے گھر پہنچ ڳئے ۔ تاجے آکھیا ’’برکت دی ماء تیݙے لایق تے عقل مند پُتر کولوں قتل تھی ڳیا ہے۔ پر توں چُپ راہویں جو کجھ میں کرساں سوچ سمجھ کے کرساں تے بائو اللہ دا ناں ہے اِی توں وی زبان بند رکھیں ہُݨ توں میݙے ہوندیاں آپݨی ڈیوٹی تے لڳا ونجٖ تے وَت اساݙے گھر نہ آویں۔ خون دی پھینگ وی ݙاڈھی ہوندی ہے کتھائیں تیݙے کپڑاں تے آ کے چیکݨ نہ لڳ ونجٖے تے برکت کتھائیں مِلی تاںاُس نوں آکھیں اوہ آپݨی زندگی داخیال کرے ‘ تے میݙے فیصلیاں وچ نہ اَڑے ۔اڳلے ݙینہ دے اخباروچ میںپڑھیا ‘ افسر دا قاتل تاجا موچی آپ تھاݨے حاضر ہو ڳیا ہے تے اُس بیان ݙتا ہے ’’جو میں افسر دی اس ناانصافی توں غصّے وچ آ ڳیا ہم جو اُس آپݨے پُتر دا اِتھوں دا ڈومیسائل بݨوا کے میݙے پُتر داحق ماریا ہائی ۔ حق تاں جاگیردار عبدالعلی وی ماریا ہئی پر ایہ تاں حقیقت ہائی جو اس دابھتریجا ایسے ضلعے دا رہائشی ہائی ۔ میں اقراری مجرم ہاں تے مینوں سزاݙتی ونجٖے۔‘‘

میݙیاں اَکھّاں انھیّاں تھی ڳئیاں ۔ ہائے خون وی کیہہ جیہی شے ہے ایہہ ڳلے سڑے تے بوسیدہ انسانی رشتیاں نُوں گُوند وانگ جوڑی رکھدا ہے۔اوہا خون جیہڑاہُݨ سفید تھی ڳیاہے ۔ کفن وانگ سفید …… اوہا کفن جیہڑازندگی توں خالی خالی خوفناک ڈھانچیاں نوںکجٖݨ دے کم آوندا ہے…… تاجے کول ایہہ سفید خون نہیں‘ اوہ اصلی خون ہے جیہڑارشتیاں دے طوق نوں آپݨے ہتھاں نال آپݨی گردن تے کس ݙیندا ہے۔ میں ہفتے دی چُھٹی لِکھ کے ساہورے گھر ونجٖ پہنچیا تے اس توں بعد اس شہر وچوں تبادلہ کرا گھدا ۔ ایہہ1962ء دی ڳل ہائی۔ اَڄ 1983ء ہے پورے اِکیہہ سال بعد اِس شہر وچ آئیاں ‘ ٹاہلی اَجٖے تائیںکھمبے نوں ٻکل وچ لے کے سمجھاوندی پئی ہے ‘ تاجے دی تھلی دے مُردے نشان باقی ہن ۔ ایتھے آ کے لڳا ہے جو تاجو پھانسی پا ڳیا ہائی ۔ اُس دی بیوی پاڳل تھی ڳئی ہائی تے لوکاں اُس نوں پاڳل خانے ݙے ݙتا ۔ برکت دا کوئی پتا نہیں لڳا جو اوہ جیندا ہے یاافسر نُوں مار کے کتھائیں خود کشی کر ڳیا ہے ۔ افسر داقتل ‘ تاجے دی پھانسی ‘ برکت دی ماء دا پاڳل پن ‘ برکت دی گمشدگی یا خود کشی کوئی شے وی منجی دی کاݨ نہ کڈھ سڳی ۔

منجی اَجٖے وی کاݨی ہے۔

٭…٭…٭

## حوالہ
کِکّر دے پُھل (سرائیکی افسانے) مصنف: سید نصیر شاہ، جھوک پبلشرز  ملتان