open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عرفان نسبت

عرفان نسبت اکبروی چشتی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

اصل ناں       عرفان امیر

تخلص          نسبتؔ

جٖمنْ           1994ء 

تعلیم           میٹرک

پیشہ           زمیندارہ

فون نمبر         0345 7755118

جاہ پتہ         چکنمبر118/DNBکھتڑی بنگلہ چولستان

### (1)غزل
آ پیا میڈٖو توں میڈٖا یار جانی ہک دفعہ

کر گھناں تیڈٖا ولا دیدار جانی ہک دفعہ

اے بھلا ول موت دا ارمان کیکوں رہ ویسی

تھی ونجٖے جے پیار دا اظہار جانی ہک دفعہ

تاریں سودھا چندر میں ڈٖیساں تہاکوں آ کرائیں

کر گھنو جیکر تساں عتبار جانی ہک دفعہ

میں کئی تَیں توں زر زمیں گھندا نمہی

بٖول مٹھڑے چا الاؤ ڈٖوچار جانی ہک دفعہ

کیا بھلا دنیا اے نسبتؔ مٹ ویندی

جے میڈٖا توں بنْ ویندا غمخوار جانی ہک دفعہ

## کتاباں
آدم جائے ہاسے،

،،،،،

نکھیڑے راس نی آندے،

،،،،،،

الوداع جانیاں،

،،،،،،،

قرب دا کال،

،،،،،،،،

مونجھ دی کنڑں منڑں،

،،،،،,,

وسدے ویلھے،

،،،،،

## نمونہ کلام
ڈوہڑہ 

سئے ساونڑں سول ستم بخشن

آئے ہاڑ ہنالا جل ول گئے

آئے وہم دی ویڑھ اچ ویڑھ ایجھا

ول ولدا واپس ول ول گئے

بھا بھانبھڑں بھڑکدی دھرتی تے

بیا بال تے ظالم بل ول گئے

لئی نسبت عشق نے چیٹ ایجھی

کئی کیج گیا کئی تھل ول گئے

لکہت

عرفان نسبت اکبروی چشتی

غزل

""ڈھولا میڈا ڈ ھولا""

کڈی گولاں وچ مسیتاں کڈی مندر گولاں

پھولا میڈی اکھ اچ مولا ڈھولا میڈا ڈھولا 

۔۔۔

نوری ناری خاکی آبی اصلی اصل کیا ہے

رولا رولا کون ھ مولا ڈھولا میڈا ڈھولا

۔۔۔

لا محدود ھ وسدا یا ول میڈی شارگ نیڑے 

بھولا کملا کیتس مولا ڈھولا میڈا ڈھولا

۔۔۔

نّح٘نُ اّق٘رّب٘ آکھ تے وڑ گے لوں لوں دیوچ ایویں

تھولا ڈھیر سنجانڑیں مولا ڈھولا میڈا ڈھولا

۔۔۔

کاوڑ کڈی پیار کریندے ستر ماواں جتلا

تولا ماسہ  رتی مولا ڈھولا میڈا ڈھولا

۔۔۔

لا إله دی نفی کرتے إلا الله کوں جاپاں

اولا بھناں ڈسے  مولا ڈھولا میڈا ڈھولا

۔۔۔

احدوں احمد بنڑں آیا ھ مکنہ م ٹہاتے

چولا پاتے بشری مولا ڈھولا میڈا ڈھولا

۔۔۔

نسبت میں نی میں وچ ہر جا او ہی او ھے

اولا کیتی ودے مولا ڈھولا میڈا ڈھولا

لکہت

عرفان نسبت اکبروی چشتی  

ونکی:سرائیکی شاعر
عروسہ (ڈراما)

عروسہ، پی ٹی وی تے نشر کیتا ڳیا 1994ء دا ہک خوبصورت اردو ڈراما ہئی جیندے نمایاں اداکاراں اچ شکیل، مشی خان، حنیف راجا تے عشرت ہاشمی شامل ہن۔ کہانی ہک روایتی گھراݨے دی اے جیندے مالک ہک قانون دان ہن۔ گھر اچ حکومت مالک دی بیوی دی جاہ اوندے ݙو غیر شادی شدہ بھیݨاں دی ہوندی اے جیہڑے وݙی عمر دے ہوندن۔ انہاں کوں بھرڄائی دی موجودگی ناگوار گزردی اے تے آخر کار ذال مرداں اچ پھٹ ہوا کے اونکوں گھروں بے دخل کرا ݙیندن۔ مگر مسئلہ ہݨ انہاں دی ہک چھوٹی جیہی دھی دا ہوندے جیہڑی حالی کھیر تے ہوندی اے کہ اوندی پرورش کیویں تھیوے۔ جبکہ بوئیاں ایں ذمہ داری توں کنی کتراوݨ دی کوشش کریندن۔ مالک کوں توقع اے ہوندی اے کہ ہݨ اوندے بھیݨاں ای نکی ٻال دی ݙیکھ بھال کرن۔
## حوالے
عرفان خان

thumb|Irfan Khan May 2015
عرفان خان، جے پور دے مسلم نواب خاندان اچ پیدا تھئے۔ انہاں دی والدہ سیدہ بیگم دا تعلق وی ہک جاگیردار خاندن نال ہئی۔ عرفان خان نے لیکھک، ستاپا سکدر نال شادی کیتی ہئی، جیہڑے ”این ایس ڈی“ اچ عرفان دی ہم کلاس ہن جتھوں عرفان نے گریجویشن کیتی ہئی۔ عرفان دے ݙو ٻچے، بابل تے آیاس ہن۔ عرفان خان دے ݙو بھائی عمران خان تے سلمان خان تے بھیݨ رخسانہ بیگم جے پور اچ ہی رہندن، جتھاں اوہ اپݨے خاندان دی ݙیکھ بھال کریندن۔
## وفات
عرفان خان کوں 28 اپریل 2020ء کوں ممبئی دے کوکیلا بین اسپتال اچ داخل کیتا ڳیا تے 29 اپریل 2020ء کوں کینسر دے کارݨ انہاں دی وفات تھی ڳئی۔
## حوالے
عرفان قادر

عرفان قادر شاعر ہے،

٦ مارچ ١٩٧٧ء کوں شجاع آباد ڄمے۔ 

## پیشہ
پارکو وچ چیف انجنیئر ہن۔

## وفات
٢٤ اکتوبر ٢٠٢٥ء کوں اڑتالیہ سال دی عمر وچ دوران سروس ہارٹ اٹیک نال فوت تھئے۔ قبرستان جلال باقری وچ دفن تھئے۔

## کتاباں

* سر پھوڑ کے

## نمونہ کلام
ہِک سرائیکی غزل (بمع اردو ترجمہ)

فکر دا سِجھ اُبھردا پے، سُچیندیاں شام تھی ویندی

شاکرشجاع آبادی

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

جو سُکدن وال تاں کنگھی کریندیاں شام تھی ویندی

میکوں صاحب دے ڈْو کتّے دَھویندیاں شام تھی ویندی

سویرے نال جو ہِک پھَٹپھٹی سایکل تے بْہندا ہاں

ڈْپہریں دفتر آنداں، گھَر دوں ویندیاں شام تھی ویندی

توں ڈْو منٹاں دے و چ برگر تے پیپسی دب تے ویندا پیں

اساکوں ساگ دا کُنّا پکیندیاں شام تھی ویندی

الف انگور، بے بکری، تے پے پَکھا تاں پڑھ گھندِن

میکوں بْالاں کوں اے بی سی سِکھیندیاں شام تھی ویندی

میں کوئ شاعر تاں نیں جو اَکھ جھپکدیں شعر کَڈھ ماراں

تیڈی غزلاں دی پیروڈی بڑیندیاں شام تھی ویندی

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

عرفان قادر

26 جنوری 2014

۔۔۔۔۔۔۔۔

غیر غزلیاتی ترجمہ۔۔۔

جو بال سوکھتے ہیں تو کنگھی کرتے ہوئے شام ہو جاتی ہے

مجھے صاحب کے دو کتے نہلاتے ہوئے شام ہو جاتی ہے

صبح سویرے جب ایک پھٹپھٹی سائیکل پر بیٹھتا ہوں

دوپہر کو دفتر پہنچتا ہوں، گھر آتے ہوئے شام ہو جاتی ہے

تم دو منٹوں میں برگر اور پیپسی نگل کر چلتے بنے ہو

ہمیں ساگ کا دیگچہ پکاتے ہوئے شام ہو جاتی ہے

الف انگور، بے بکری، اور پے پَنکھا تو پڑھ لیتے ہیں

مجھے بچوں کو اے بی سی سِکھاتے ہوئے شام ہو جاتی ہے

میں کوئ شاعر تو نہیں جو پلک جھپکتے شعر نکال حاضر کروں

تمھاری غزلوں کی پیروڈی بناتے ہوئے شام ہو جاتی ہے

## حوالے
عزیز شاہد ۔۔۔ شاعر ہک تخلیق کار

(فداحسین گاݙی)

شاعر لفظیں دے ورتارے نال لفظیں کوں اشارے دی حیثیت کنیں اُچا کرکے استعارہ دی حیثیت وچ وَرت کنیں، لفظیں کوں ننواں ابلاغ، ننواں مفہوم ݙے کنیں معنیں دی ننویں دُنیا تخیلق کریندے۔ مثال کیتے عزیز شاہد دی ایں نظم کوں گھندے ہَئیں۔

ٻَیڑیاں ساڑ سُوا کر چھوڑین
کُجھ نئیں چھوڑیا پَلے
کیا وَنگاں کیا وال وَلانگے
کیا مُندریاں کیا چھلے
ویڑھ سُوا کوں لُوڑھ ݙتا اے
وَہندی سِیڑھ دے رَلے
کون پچھو تے وَلے
ہُݨ تاں ہک بے اَنت طلب دا
تھل اے پیریں تَلے
کون پچھو تے وَلے

ایں نظم وچ ٻیڑیاں ‘ وَنگاں ‘ مُندریاں ‘ چھلے اَپݨے لُغاتی معنیں وچ نئیں ورتیئے ڳئے،  نہ وَہندی سِیڑھ اَتے تھل دا او مفہوم ہے جیڑھا اِنہیں دا لُغات وچ ݙتا ڳئے ۔ ٻیڑیں ‘ ونگیں ‘ مُندریں ‘ چَھلیں کنیں  مُراد اسباب ہے اَتے وَہندی سیڑھ کنیں مُراد ایں اسباب ‘ ایں سامان دی تباہی اَتے بربادی ہے ۔ اے سبَھ کُجھ ہک عزم‘ ہک ارادہ ‘ ہک طلب واسطے کیتا ڳئے اَتے طلب دے وچ ثابت قدمی کیتے ایں سامان کنیں جی چُھڑایا ڳئے ۔ تھل دا ݙکھ کشالے جیڑھا جو شاعر ایں عزم واسطے برداشت کرݨ لو تیار ہے ۔ ایں ننویں انداز وچ لفظیں کوں وَرت کنیں خیال دی ہک ننویں دنیا خلق کیتی ڳئی ہے ۔ اینویں عزیز شاہد دی ہک ٻئی لائن !

ساوݨ مینگھ مَلہاراں مُوسم
جنگل ٻیلے وَسوں
آ سانول وَل وَسوں

ساوݨ ‘ مینگھ ‘ ملہار ‘ مُوسم جنگل ‘ ٻیلا جے اپݨے لغاتی مفہوم وچ ورتیے ونڄن ہا تاں اے لفظ اشارہ دی حیثیت رکھݨ ہا ۔ ہُݨ اے لفظ شادابی ‘ خوشحالی دا استعارہ ہِن ۔ ساݙے کلچر وچ ساوݨ ‘ مینگھ ملہار اَتے جنگل ٻیلے کوں قدیم کنیں ہک خاص حیثیت رہی ہے ۔ اے او کلچر ہے جݙاں ساوݨ وچ مینہہ تھیون ہا ‘ دریا چڑھن ہا ‘ کانہہ ٻیلے وچ ساوے  ہوون ہا  اَتے مہاڳاں چھڑکے کھیر دے لوٹے ݙیون ہا اَتے اے کھیر مکھݨ لوکیں دی خوشحالی دا موجب بݨن ہا ۔ انہیں لفظیں دے پچھوں جیڑھی روایت ہے او   پیلھے کنوں شاعری وچ ورتیندی آندی پئی ہے۔ اوندے سہارا گھن کے عزیز شاہد انہیں کوں استعارے دے طور ورتیئے ۔ لفظیں دا اے جذباتی اَتے تصوراتی رویہ اِنہیں دے استعاراتی استعمال دی وجہ کنیں پیدا تھئے اَتے ساݙے اندر خوشی اَتے خوشحالی دی سِک اَتے سدھر پیدا کرکے سانول نال وَل وَسݨ دی خواہش پیدا کیتی ہِس۔ لفظیں دا ایہو ورتارا شاعر دی تخلیق کاری ہے۔ ایہا تخلیق کاری زبان کوں وسعت ݙیندی ہے۔

دراصل ڳالھ کنیں ہَٹ کے استعاریں دی اپݨی ہک روایت ہوندی ہے ۔ بدلیں صورتیں وچ روایت دی صورت وی بدلݨی پوندی ہے ۔ وقت لفظیں کوں ننواں تناظر ‘ زبان کوں ننواں لب و لہجہ ݙیندے۔ اے لب و لہجہ استعاریں دے ورتارے دا نتیجہ ہوندے ۔ جے استعارے ننویں وقتیں وچ پُراݨے ورتئیے ونڄن ‘ وقت دے خیالات نہ جذب کیتے ونڄن‘ ننویں خیالیں دے مطابق زبان کوں ننواں آہنگ نہ ݙتا ونڄے تاں زبان دی ترقی رُک ویندی ہے ۔ وَت مدتیں تئیں کھنڈر‘ کھنڈر اِی رہندن ۔ پَر اے تاں نشان ہوندن جو اِتھاں کݙاہیں آبادی ہوندی ہئی ۔ اَڄ دی آباد کاری دا موجب نئیں ہوندے۔ خیر اے تاں ڳالھ ہئی جو جے زبان کوں وسعت نہ ݙتی ونڄے تاں زبان چُڑھدیں چُڑھدیں مَر ویندی ہے ۔ اے نہ جیوݨ وات ہوندی ہے نہ مرݨ وات ۔ جے سِرے کنیں کہیں زبان کوں نہ مَنیا ونڄے ‘ نہ لکھیا ونڄے،  نہ پڑھیا ونڄے تاں اُوں زبان دا کیا بݨدے؟ زبان دے ٻولݨ آلے شاید کجھ ݙس سڳن یا صحیح جواب تخلیق کار ݙے سڳن۔
عزیزشاہد

🍃🌿🌺🌷🌹
اینویں 'رلدے 'رلدے اۓ ہاسے بھانویں شک پوندے وت 'رل ڳۓ ہیں 

تیڈے در تیں آ کے یاد آیا کجھ آکھݨاں ہا پر بھل ڳۓ ہیں 

کہیں 'گجھڑی بند اچ بند اساں او وی 'ڳݨجی 'مݨجی تند   اساں 

کوئ بند بھلا کیا 'کھلݨی ھئ بس اپݨیں آپ تیں کھل ڳۓ ہیں

کوئ اندر قہر قیامت ھئ ول کنڈ تیں پنڈ ملامت ھئ  

تیڈے ناں دی نسبت رنگ ڈتے اساں نال 'پھلاں دے تل ڳۓ ہیں 

`ہن سر تیں بار پہاڑیں دے `تیں سنگ ہن سانگے جے توڑیں     

جڈاں سانگے بے بنیاد لڳے ، تھی ساڳی پھل دے پھل ڳۓ ہیں     

کہیں در دا کوئ بھرواسہ کیا لب صدا کہیں ہتھ کاسہ کیا 

'رلݨے تاں ول ارمان کیہاں کتھ رلݨاں ھا کتھ رل ڳۓ ہیں 

کیا 'سدھ ھئ بولݨاں پۓ ویسی اے راز وی کھولݨاں پۓ ویسی    

اساں ھاسے لوک فقیر کوئ اینویں مفتے شاعر ہل ڳۓ ہیں 

" درشن "

کمپوزر: رمضان ارائیں
عصمت اللہ شاہ

عصمت اللہ شاہ سرائیکی دا پروفیسر ہے۔ لودھراں دا رہائشی ہے۔ مخدوم عالی توں ابتدائی تعلیم حاسل کیتی۔ بہاول پور وچ رہندن۔

## ڄم پل

مخدوم عالی

## تعلیم

* ایم۔اے اردو و اقبالیات۔
* ایم۔فل اردو و اقبالیات۔
* ایم اے سرائیکی  
* ایم فل سرائیکی۔
* پی۔ایچ۔ڈی سراٸیکی

## پیشہ

اسسٹنٹ پروفیسر ۔صدر شعبہ سراٸیکی۔گورنمنٹ ایس۔ای کالج بہاول پور

## خدمات
1۔سوجھل قصے (سراٸیکی لوک قصے) 2008.جھوک پبلشرز ملتان 

2۔حفیظ خان کی تخلیقی جہتیں(تحقیق و تدوین) 2010 ملتان انسٹی ٹیوٹ آف پالیسی اینڈ ریسرچ ملتان. 

3۔پریم نگر(امن ومحبت اور مذھبی رواداری کے حوالے سے صوفیانہ شاعری کا انتخاب و ترجمہ) 2016 فکشن ھاوس لاھور 

4۔ سراٸیکی وسیب کی لوک کہانیاں (ترتیب و ترجمہ)2018 نیشنل بک فاونڈیشن اسلام آباد ۔

5۔ رنگِ فرید(کلام فرید کا موضوعاتی انتخاب و ترجمہ) 2022 خواجہ فرید چٸیر دی اسلامیہ یونیورسٹی آف بہاول پور

## حوالے
عشرت لغاری

آپ دا اصل ناں شفقت حسین قلمی ناں عشرت لغاری تے ابے سئیں دا ناں غلام سروری ہے۔لغاری قوم نال تعلق رکھدن۔1959 ء کوں چوٹی زیریں دیرہ غازی خان اچ پیدا تھئے۔ مڈل تک تعلیم حاصل کیتی تے ملازمت اختیار کر گھٖدی۔سئیں سرور کربلائی (مرحوم)دی شاگردی اچ 1978ء کوں شاعری دا آغاز کیتا۔ چوٹی زیریں دیرہ غازی خان اچ رہائش پذیر ہن۔ ٻہوں چنڳے انسان تے سرائیکی ماء دھرتی نال وݙی محبت رکھدن۔
سرائیکی زبان دا ٻہوں وݙا شاعر ہے۔

## نمونہ کلام
سونے کوں جے لڳدا نئیں زنگ لُوہے کوں زنگ لڳدا تاں ہے 

اَپڑاں ہووے یا اُوپرا مارے کُوئی سنگ لگدا تاں ہے

شام و سحر کہیں دے قہر سب سہہ ڳئیوں چُپ رہ ڳئیوں 

اے بی ڳال ہے رُنے نِسے ݙینبھُوں دا ݙنگ لَڳدا تاں ہے

### پائل تیں گھنگرو جوڑ چا ؛ پیریں چا پاوں نچدے جلوں
پائل دے گھنگرو جوڑ چا ؛ پیریں چا پاوں نچدے جلوں 

نفرت بھرے بازار وچ نچ کے ڈکھاؤں  نچدے جلوں 

نچڑیں تاں پچھ ناں جھا ول ، بھوییں ہے بھاویں بھا ول 

لا ڈے جے لگدن ساہ ول ، سر دی نہ کر پرواہ ول 

رل گیے ہیں راہ دی دھوڑ وچ ، سنگتاں نبھاوں نچدے جلوں  

نفرت بھرے بازار وچ نچ کے ڈکھاؤں  نچدے جلوں

نفرت دے ہن وا جھولڑیں، سچ کوڑ اتھ کیا پهولڑیں

ساہ ساہ کو سک وچ رولڑیں ، رلدے کہیں کوں گولڑیں 

ہنڑ تاں انا بچدی نیں ، کیا کیا بچاؤں نچدے جلوں

نفرت بھرے بازار وچ نچ کے ڈکھاؤں  نچدے جلوں

کیں کیں دا ہنڑ اتھ غم کروں،  کھ تائیں اکھیں پرنم کروں 

زخمیں دا کیا مرہم کروں، ول آ ہنر حک بیا  کم  کروں 

پج تاں گیوں مچ میل وچ ، اپنڑی مچاؤں نچدے جلوں

نفرت بھرے بازار وچ نچ کے ڈکھاؤں  نچدے جلوں

کہیں نال کیا بر میچڑیں، کہیں دو ولا کیا ڈیکھڑیں

عشرت انا نیں وچڑیں، بے دی نیں بلڑیں سیکڑیں

بلدی دے بھالو ڈھیر ہن، اپنڑی دکھاؤں ، نچدے جلوں

نفرت بھرے بازار وچ نچ کے ڈکھاؤں  نچدے جلوں

### قطعہ
ہِسے تاں اَمرت گلاس وِچ ہئیں

کُوئی مُنہ تاں لاوے ہیں آس وِچ ہئیں

جَڈاں تاں پَکی کوں پڑھ پُجانوں

اَجاں تاں کَچی کلاس وِچ ہئیں

عشرت لغاری​
## یوٹیوب تے کلام
* عشرت لغاری
## حوالے
ونکی:سرائیکی شاعر
عصمت گرماݨی

اصل ناں      عصمت اللہ

قلمی ناں       عصمت گرمانی

جمن            1970ء  

تعلیم           مڈل

پیشہ            ٹیکسٹائل مزدور 

فون نمبر         03499149408

جاہ پتہ           وستی شاہ والی ،ڈاکخانہ نتکانی تحصیل تونسہ شریف

شعری ادب دے حوالے نال تونسہ شریف کوں یونانِ صغیر آکھیا گئے۔جَون وی ایہ لفظ آکھ گئے بجا طور تے آکھ گئے۔علم و ادب دے حوالے نال بے شک تونسے دی دھرتی بہوں زر خیز ہے۔جئیں فیض تونسوی،فکرتونسوی  ،رشید قیصرانی، ڈاکٹر طاہر تونسوی  ،جھئیں عظیم لکھاری پیدا کیتے،تے اقبال سوکڑی جھئیں انقلابی شاعر کوں  جنم ڈتا۔تے ایں کتاب دے سلسلے وچ حال اچ ای تحصیل تونسہ دے ہک نوجوان شاعر عصمت گرمانی دیاں غزلاں میکوں ملیاں تاں میں ڈیکھ کے حیران رہ گیم تے میکوں ایندے فنِ لطیفہ دا اعتراف کرناں پئے گیا جو واقعی عصمت گرمانی جوان جذبیں دا شاعر ہے، جیندے ہک ہک شعر وچ شعریت جھلکدی نظر آندی ہے۔بالخصوص اوہ غزل وڈی مہارت نال لکھدے تے غزل دے موضوعات اچ اوں وڈی وُسعت پیدا کیتی ہے۔جتھاں اوہ غمِ جاناں دی گالھ کریندے اتھاں اوہ غمِ روز گار دی گالھ وی کریندے۔جیویں جو ہک افلاس دی ماری پننی تے ہک محل دے مکین سردار زادے دے تناظر اچ اوں ہک شعر آکھئے ،جیڑھا جو زبان زدِ عام و خاص تھی چکے۔ عصمت گرماݨی سرائیکی زبان دا شاعر ہے،

میں پننی ہم محل دیوچ میکوں ہک رات آگئی ہے

میڈی اوقات پرکھی گئی ، اوندا کردار پرکھیا گئے

## نمونہ کلام
ساکوں جیکر جلایو تاں 

اندھارے کوں جلا ݙیسوں

ساݙی فطرت اجالا ہے

اساں تاں سوجھلا ݙیسوں

اساں وکھرے وپاری ہیں

ساݙی وکھری تجارت ہے

پلُوتے بھیج ݙے ساݙو

اساں ݙوڑی دعا ݙیسوں

ہوا دے ہتھ سنیہا پٹھ

محبت دیاں نشانیاں وی

تیݙا رزق ہے تیݙیاں شئیں ہن

تیݙے در تے پُچا ݙیسوں.

ساکوں بے پرد کیتے سی. 

ساݙے تارے لتاڑیے نِس

کݙاہیں جے پَھر پیوسے تاں

تیݙے سِجھ کوں سزا ݙیسوں

توں ساݙی ہیر بنڑ تاں سہی

اساں رانجھنڑ دی بیعت ہیں

بیا تاں کجھ نسے پھردے

تیکوں منجھیں چرا ݙیسوں

ساݙے اندر دے شیشے دو

جے کر پتھر الاریا تئیں.

اساں دنیا دے شیشے کوں

تیݙا چہرہ ݙکھا ݙیسوں

اساں تیݙیاں چنگایاں ہیں

ساکوں کھوہ ءچ سٹیندا جُل

جیویں جو سݙ مریسیں توں

اونویں عصمت الاء ݙیسوں

عصمت گرمانی
ونکی:سرائیکی شاعر
علاء الدین خلجی

علاء الدین خلجی دا جماونڑا نا ں علی گرشاسپ خلجی ہیی۔تے او  ہندوستان ایچ خلجی ٹبر دے ڈوجھے تے بہوں طاقتور سلطان ہن- علاء الدین خلجی دے ویلے منگولوں دے حملے دا بہوں خطرہ ہیی   - ہَیں کنڑ علاء الدین خلجی کوں ڈھیر ساری فوج دی بہوں لوڑ ہیی-تے فوجی خرچاں تے قابو پاونڑ واسطے بازار ایچ ہر شے دی قیمت مقرر کیتا ہس تے سختی نال عمل وی کروینا ھا –ہَیں زمانے  دے روپے کوں تنکہ آکھدے ہن  تے وزن دے لحاظ نال ہک تنکہ ہک روپے دے بروبر ہوندا ہا – ہک تنکہ تانبے دے بنڑے  پنجھا جتال دے بروبر ہوندا ھا – روز مرہ دے استعمال دیا ں شیواں  سستیاں  ہونڑ  توں لوک بہوں خشُحال ہن تے علاء الدین خلجی دے مرنڑ دے بعد وی بہوں عرصے تک لوک اینے عہد کوں یاد کرینے ہن  - علاء الدین خلجی نے دلال دا کردار تھڈوں ختم کر ڈتا ھا – خریدار تے وپاری آپس ایچ ہی مُک مکا کرینے ہن ۔ذخیرہ اندوزی کنڑ سخت سزاواں مُقرر کتا ہس منڈی دی جاسوسی دا ا ینجھا نظام مرتب کیتا ہس کہ منڈی دی ساری شیواں دی مُخبری بادشاہ کوں ہوندی ہیی-
علامہ احمد سعید کاظمیؒ

علامہ سید احمد سعید کاظمیؒ (1913ء تا 4 جون 1986ء) ہک متبحر عالم دین ہن۔ انہاں نے تحریک پاکستان وچ حصہ گھدا تے جمیعت علمائے پاکستان، تنظیم المدارس اہل سنت پاکستان تے جماعت اہل سنت جیہی جماعتاں تے ادارے قائم کرݨ وچ کلیدی کردار ادا کیتا۔ انہاں کوں غزالئ زماں تے امام اہل سنت دے لقب نال یاد کیتا ویندا ہے۔
## حالات زندگی
علامہ سید احمد سعید کاظمیؒ،  مراد آباد انڈیا دے مضافاتی شہر امروہہ وچ جمعرات، 13 مارچ 1913 (04 ربیع الثانی 1331 ہجری کوں پیدا تھئے۔ احمد سعیدؒ حالی بچے ہن جݙݨ انہاں دے والد سید محمد مختار احمد شاہ کاظمیؒ انتقال کر گئے۔ انہاں دا نسب 35 پشتاں نال سیدنا امام موسی کاظمؒ نال تے 42 پشتاں نال سیدنا علی کرم اللہ وجہہ الکریم نال ونج ملدا ہے۔ سیدنا امام موسی کاظمؒ نال نسبت دی بنا تے انہاں کوں کاظمی آکھا ویندا ہے۔

اوائل 1935ء وچ اوہ ملتان دی طرف ہجرت کر گئے۔ ملتان وچ ،انہاں نے اپݨے ہی گھر وچ تدریس کا آغاز کیتا۔ نومبر 1935ء توں انہاں نے 18 سال تک لوہاری دروازے دے باہر مسجد حافظ فتح شیر، وچ خطبہ ݙتا۔ انہاں نے حضرت چپ شاہؒ دی مسجد وچ حدیث دا درس بخاری شریف دے بعد تکمیل مشکوۃ شریف شروع کیتی۔ اتھاں اوہ جلد ہی اپݨے علم دی وجہ توں عوام و خواص وچ مشہور تھی گئے۔ جماعت اہلسنت، جمعیت علمائے پاکستان تے دعوت اسلامی کون قائم کرݨ وچ انہاں دا خاص کردار ہے۔ انہاں نے بہاولپور اسلامیہ یونیورسٹی وچ ہک طویل مدت تک بحیثیت شیخ الحدیث تدریسی فرائض سر انجام ݙتے۔

4 جون 1986ء بمطابق 25 رمضان المبارک بروز بدھ 1406ء انہاں دا انتقال تھیا۔ عوام دی بہت بڑی تعداد نے انہاں دی نماز جنازہ سپورٹس گراؤنڈ ملتان وچ ادا کیتی تے انہاں کوں شاہی مسجد عیدگاہ دے پہلو وچ دفن کیتا گیا۔

## حوالے
علم الآثار

آرکیالوجی کوں علم الآثار وی آہدے ہن۔ انسانی تاریخ تے ثقافت دا مطالعہ جہڑا آثارقدیمہ دی صورت وچ کتھائیں کہیں  شکل وچ محفوظ رہ ون٘ڄݨ آلی باقیات دی بازیافت جینویں دستاویزات تے قدیم عمارتاں دی مدد نال کیتی ون٘ڄے او آرکیالوجی ہوندا ہے۔ 
آرکیالوجی ماضی دی انھاں باقیات دا مطالعہ ہے، جہڑا لوک آپݨے پچھوں چھوڑ ڳئے ہن۔ جینویں عمارات تے اشیاء وگیرہ۔ انھاں وچوں اکثر شئیاں سمندراں وچ ٻُݙیاں ہوئیاں یا زمین وچ دفن تھیاں ہوئیاں ہوندیاں ہن۔  جیکوں زمین پٹ تے کڈھا ویندے۔ کھُدئی دے دوران لبھیاں ڳیاں پُراݨیاں شئیاں، عمارتاں، برتناں، ہݙیاں تے ہتھیار وغیرہ دا مطالعہ کرت ماہرین پُراݨیاں تہذیباں دے بارے وچ معلومات کٹھیاں کریندے ہن۔ ایں کوں آرکیالوجی دا علم آہدے ہن۔
## وادی [[سندھ]] دی قدیم نسلیاتی گروہ
* آسٹرو یلائیڈ
* رومی النسل
* حبشی
* منڈا قبیلے (بھیل، کیہل)
* دراوڑی قبلے
## ہڑپائی تہذیب دے ادوار
ہڑپای تہذیب کوں چار دوراں وچ ونڈیا ڳئے۔
١۔ قبل از پڑپائی دور ٤٠٠٠ ق م توں ٣٠٠٠ ق م
٢۔ ابتدائی ہڑپائی دور ٣٠٠٠ ق م توں ٢٥٠٠ ق م
٣۔ عروج یافتہ ہڑپائی دور ٢٥٠٠ قم توں ٢٠٠٠ ق م
٤۔ متاخر ہڑپائی دور ٢٠٠٠ قم توں ١٨٠٠ ق م
## ہاکڑہ تمدن
پاکستان وچ ہاکڑہ تمدن دے ٣٢ مقاماں تے آثار ملے ہن۔ انھاں وچوں اہم ایہ ہن۔
* ڈیری والا
* گنویری آلا
* سوئی وہار
* رحمان ڈھیری
* کالی بانگاں(راجھستان)
* جلیل پور
* امری (سندھ)
 
[ونکی:[سرائیکی زبان تے ادب]]
علوم انسانی

## ١. سائنسی علوم

*طبعیات
*کیمیا
*حیاتیات
*علم ریاضی
*نفسیات

## ٢. مذہبی علوم

*اسلامی علوم
*بائبل دے علوم
*سناتن دھرم
*بدھ مت
*دیگر مزاہب دے علوم

## ٣. ادبی و ثقافتی علوم

*شعری ادب
*نثری ادب
*تنقیدی ادب
*زباندانی
*فلسفہ
*منطق
*مزاحیہ ادب

## ٤. علم تاریخ

*قدیم تاریخ عالم

## ٥. روحانی علوم

*مابعدالنفسیات
*مابعدالطبعیات
*اشراق
*ٹیلی پیتھی
*ہپناٹزم
*نجوم
*پامسٹری
*عملیات
*علم تصوف
*مراقبہ
*ریکی
*علم حقیقت

## ٦. سیاسیات و عمرانیات

## ٧. معاشی علوم
*معاشیات

## ٧. پیشہ ورانہ و تکنیکی علوم

*انجینئرنگ و ٹیکنالوجی
*طب
*علم زراعت
علی الظاہر

ابو معد علی الظاہر ( لاعزاز دین اللہ ) دولت فاطمیہ دا ستواں خلیفہ تے اسمٰعیلیاں دا ستارہواں امام 411 ھ تا 427 ھ اے۔

حاکم دے غائب تھیوݨ توں پہلے اوں نے اپݨے اکلوتے بیٹے ظاہر تے نص کر کے اینکوں اپݨا ولی عہد مقرر کر ݙتا ہئی۔ جس روز حاکم غائب تھیا ہئی اس روز ظاہر نے اپݨے خاص خاص پیرواں توں بیعت گھدی ہئی۔ ترے مہینے تک حاکم دے غائب تھیوݨ دا اعلان نہ کیتا گیا۔ جݙݨ 412 ھ وچ ایہ خبر شائع تھئی تاں ظاہر دی بیعت عوام نے گھدی۔ اس وقت اس دی عمر ستارہاں سال ہئی ۔

## دورِ حکومت
ظاہر دی کم سنی دی وجہ توں اوندی بھیݨ ست الملک دا اقتدار ودھ گیا ہئی تے مملکت دی باگ ڈور اوندے ہی ہتھ وچ رہی۔ ست المک نے وزیر سیف الدولہ یوسف بن دداس کوں دھوکے نال قتل کروا ݙتا۔ ظاہر دا پہلا وزیر الحسن عمار ہئی۔ ایں نے ظاہر دی بیعت گھدی ہئی۔ ایہ وی ہک مہینے بعد 412ھ وچ قتل تھی گیا۔ اس دے بعد بدر الدولہ ابو الفتوح موسیٰ وزیر تھیا۔ ایہ وی 413ھ وچ قتل تھیا۔ ایندا قائم مقام شمس الملک مسعود بن طاہر الوزان تھیا۔ ایندی وزارت تقریباً ہک سال رہی۔ 415ھ وچ ست الملک مر گئی ۔

416ھ تا 418ھ تک نیل وچ پاݨی دی آمد گھٹ رہی جس دے نتیجہ وچ مصر وچ کال پیا۔ روٹی ملݨا دشوار تھی گیا۔ ملک وچ مویشیاں دا نشان تک نہ ریہا۔ اس واسطے آمدنی گھٹ گئی۔ اس دوران لشکریاں وچ تنخواہ دے جھگڑا تھی گیا تے ہک رکن محسن بن بادوس مارا گیا۔ اس تے لٹ مار تے غارٹ گری تھئی۔ ظاہر نے ایہ حالت ݙیکھ کے قرض دا ہک فنڈ کھولا کہ رقم جمع کر کے غریباں دی مدد کیتی ونج سکے، مگر چند اشخاص دے سوا کہیں نے ساتھ نہ ݙتا۔ تقریباً ہک ہزار غلام شہر کوں لٹݨ تے عہدے داراں کوں مارݨ تے امادہ تھی گئے۔ ظاہر دے غلام معضاد نے کجھ لشکر ݙے کے انہاں غلاماں دی سرکوبی کتیی تے انہاں دے سرغناں کوں قتل کیتا۔ اس ہنگامے دے بعد نیل وچ پاݨی آ گیا تے ملک دی حالت بہتر تھی گئی۔
## وفات
427ھ میں ظاہر دا انتقال تھی گیا۔ ایہ اپݨا زیادہ وقت لہو و لہب وچ گزریندا ہئی تے سلطنت دے امور وچ حصہ نہ گھندا ہئی۔ شراب دا بہت شوقین ہئی تے اوں نے اونکوں پیوݨ دی اجازت ݙوجھیاں کوں وی ݙے ݙتی ہئی۔ اوندے پیؤ نے جتنے چیزاں حرام کیتیاں اوہ اقں نے حلال کر ݙتیاں ۔
## حوالے
علی سرمد

علی سرمد سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔

## ڄم پل

## کتاباں

## نمونہ کلام

### مَیڈے مرشد سائیاں میراں جی!
مَیڈے مرشد سائیاں میراں جی!

مَیڈی لیکھ دی بیڑی کد تَرسی؟

مَیڈی مانگ چے چانَن آ وَڑیا

مَیڈے ویہڑے چانَن کَد وَڑھ سی؟

دَس پیرا! مَیڈے مَونڈھیاں تے

مَیڈے یار دِی چادر کَدھ چَڑھ سی؟

میں دھاگے بَنھ بَنھ تھک گئی ہاں

مَیکوں دَھاگیاں والا کَد لَبھ سی؟

جیہڑا یار دِے نام دَا دھاگہ اے

مَیڈے ہَتھ دِی   چوڑی کد بنھ سی؟

مَیڈے رانجھن جی!اے  جِیبھ مَیڈی

دَسو عشق دا کلمہ کَد پڑھ سی؟

جِند گالی شاہ ہنیرے وِچ

مَیڈی قبر تے دِیوا کد بَل سی؟

...

### بھاء (قیمت) - "کِی گھِنسو"؟؟؟
...

کوئی پُچھ ڈیوے ، میڈے "ساہواں"کُوں

میڈی جان چھڈن دا "کِی" گھِنسو؟؟؟

...

تُسی پیار دَا "مُل" وِی لاؤندے او

ساکوں پیار کرن دا "کِی گھِنسو"؟؟؟

...

تُساں کَلیاں وِی تے" مرناں" ہئے

"ساڈے نال "مرن دا " کِی گھِنسو " ؟؟

...

ہر اِک نوں "سنگت" وَنڈدے او

"ساڈے نال" پِھرن دا "کِی گھِنسو" ؟؟؟

...

تُسی "ہسدے " سوہنے لگدے او!

"ہر وارہَسن" دا "کِی گھِنسو" ؟؟؟

...

ہِک "کرم" کرو! میکوں "مار" ڈیوو!

سرکار! "کرم" دا "کِی گھِنسو"؟؟؟

...

تُساں یاد تے آؤندے رہندے اوو

دَسو "آپ آوَن" دا "کِی گھِنسو"؟؟؟

...

میڈے ساہواں نُوں "کِی بھاء گھِنسو"؟؟؟

"میڈی جان" گھِنن دا "کِی گھِنسو"؟؟؟

...

اَساں " دِل دَا حال" سناؤنا اے

سائیں! "حال سُنَن" دَا "کِی گھِنسو"؟؟؟

...

اَسی ڈُ ب گئے آں تُہڈے "عشقے" وِچ

ساکوں "باہر کَڈھن" دا "کِی گھِنسو"؟؟؟

...

میڈے دِل دے مُرشد! ڈھول پیا!

میڈا "ہَتھ پَھڑن " دا "کِی گھِنسو"؟؟؟

...

دِل "سَجن" میڈا، "دِلدار" میڈا

"دِلدار ، سَجن" دا "کِی گھِنسو"؟؟؟

...

میڈا "رانجھن" میکوں آکھدا ہئے

"انسان بنن" دا "کِی گھِنسو"؟؟؟

...

کیوں تھوڑا تھوڑا لِکھدے او؟؟؟

"ہک وار" لکھن دا "کِی گھِنسو"؟؟؟

...

میکوں پُچھدی اے "تنہائی" ، علیؔ!

میکوں "نال رَکھن" دا "کِی گھِنسو"؟؟؟

...

ہن یار میڈے کہندے نے، "علیؔ!"

"اتوار" مِلن دا "کِی گھنسو"؟؟؟

...

علی سرمد

## حوالے
عمان

ایہ  براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ مشرق وسطیٰ وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔ عمان جنوب مغربی ایشیاء وچ ہک ملک ہے جہڑا جنوب مشرقی جزیرہ نمائے عرب  تے واقع ہے۔ ایندا دفتری ناں سلطنت عمان ہے۔ ایندی سرحداں شمال مغرب وچ متحدہ عرب امارات نال ملدیاں ہن، مغرب وچ سعودی عرب  نال   اتے  جنوب مغرب وچ  ایں دیاں سرحداں یمن نال ملدیاں ہن۔ سلطنت عمان دا دار الحکومت مسقط ہے۔ ایندا ساحل جنوبی اتے مشرقی بحر ِ عرب اتے شمال مشرقی علاقے وچ  خلیج ِ عُمان تائیں پھیلا ہویاہے۔

## تاریخ
## جغرافیہ
آزادی  پرتگال  کنوں

تاریخِ آزادی

1650ء

## سیاست

### نظامِ حکومت
بادشاہ/سلطان

### مطلق ملوکیت
سلطان قابوس بن سعید

### حکمران

* احمد بن سعید البوسعیدی
* سعید بن احمد بن سعید
* حمد بن سعید
* سلطان بن احمد بن سعید
* بدر بن سیف
* سعید بن سلطان بن احمد
* ثوینی بن سعید بن سلطان
* سالم بن ثوینی بن سعید
* عزان بن قیس بن عزان
* ترکی بن سعید بن سلطان
* فیصل بن ترکی بن سعید
* تیمور بن فیصل
* سعید بن تیمور
* قابوس بن سعید

## زبان
عربی

## حوالے
علامہ احمد سعید خان ملتانی

علامہ احمد سعید خان ملتانی ماضی قریب دے تنظیم اشاعت التوحید والسنہ نال تعلق رکھݨ والے عالم دین ہن۔ احمد سعید خان ملتانی 1936ء وچ ملتان دے نواحی گاؤں چتروڑ گڑھ وچ ہک زمین دار خدابخش بلوچ دے گھر پیدا تھئے ۔ابتدائی تعلیم ماموں کانجن، ضلع فیصل آباد وچ سلطان محمود توں حاصل کیتی۔ دورہ تفسیر راولپنڈی وچ غلام اللہ خان توں تے دورہ حدیث گوجرانوالہ وچ قاضی شمس الدین توں پڑھا۔ آپؒ دا شمار سید عنایت اللہ شاہ بخاری دے قریبی مریدین وچ تھیندا ہے۔
## علمی خدمات
تعلیم توں فراغت دے بعد خطابت شروع کیتی تے تھوڑے ہی عرصے وچ انہاں دا شمار اچھے خطباء وچ تھیوݨ لگا۔ اوہ بیان توحید وچ کہیں کوں خاطر وچ گھن آندے تے قرآنی آیات نال اپݨی تقریر کوں مزین فرمیندے ۔اللہ تعالٰی نے انہاں کوں خوب صورت آواز نال نوازا ہئی جس وچ آپؒ قرآن پڑھتے تے موحدین دے دلاں وچ جذبہء توحید کوں ابھاردے ۔
کجھ عرصہ دے بعد ککڑہٹہ روڈ کبیر والا ضلع خانیوال وچ آپ نے ہک دینی درس گاہ جامعہ محمدیہ احیاء السنہ دی بنیاد رکھی۔

اوہ ابتدا وچ جمعیت اشاعت التوحید والسنہ نال منسلک رہے تے اسلامی موضوعات تے تقریراں کریندے رہے۔ 10 مئی 1998ء كوں چند فروعی مسائل وچ اختلاف دی بنا تے جماعت توں الگ تھی گئے تے 31 مئی 1998ء کوں خان گڑھ ضلع مظفرگڑھ وچ ہک نویں تنظیم بنام مرکزی جمعیت اشاعت التوحید والسنہ دی بنیاد رکھی۔ غالبا انہاں ݙینہاں انہاں نے دورہ تفسیر دا وی آغاز کر ݙتا ہئی۔ انہاں نے 2008ء وچ ہک کتاب قرآن مقدس تے بخاری محدث دے ناں نال شائع کیتی جس دی وجہ نال انہاں تے مقدمہ چلا تے عرصہ نو مہینے تک گوجرانوالہ جیل وچ پابند سلاسل رہے ۔ بعد وچ عدالت نے انہاں دے حق وچ فیصلہ ݙے کے انہاں کوں باعزت بری کر ݙتا. 

آپؒ نے 2 مئی 2011ء کوں چند روزہ علالت دے بعد وفات پاتی۔
عصمت اللہ خان ثاقب تے کلیم اللہ خان ملتانی انہاں دے علمی جانشین ہن۔

## تصانیف
تقریر و تدریس دے علاوہ انہاں نے تقریباً تریہہ توں زائد کتب وی تصنیف کیتیاں جنہاں وچ کجھ شائع تھی چکیاں ہن لیکن اکثر نایاب ہن ۔ اہم اے ہن. 
* تفسیر ہدی اللمتقین (پہلے ݙاہ سیپارے)
* قرآن مقدس اور بخاری محدث
* التعاویز عن التناجیس
* سلسة الذہب فی حیات من ذہب ص (مسئلہ حیات النبی دی احادیث دی روشنی وچ تحقیق)
* حیات عیسی (ہک الزام دی تردید)
* خطبات امام انقلاب
* دمدمة الجنود علی دندة الیہود (ڈاکٹر مسعود الدین عثمانی دی رد وچ)
* انسان کی حقیقت

انہاں نے احمد رضا خان، شہادت حسین تے وی لکھا ہے۔
## حوالے
عمر عامل

عمر عامل سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔ 
## ڄم پل
دیرہ غازی خان نال تعلق ہے۔ اڄ کل ریاض سعودی عرب وچ رہندے۔
## کتاب
* سجھ ابھرݨ ݙے
## نمونہ کلام
جݙ ا ں پہلے پہل ہا میل تهیا توں بهل گئیں گال ݙسی ہانمی

میݙے ہته وچ مندریاں مانگویاں ہن ہے مانگویں شال ݙسی ہانمی

میݙی غربت ݙیکھ کے نکهڑیں نہ سب غیر دی چال ݙسی ہانمی

میݙی رل گئی عامل زندگی دی کر یں بهال سنبهال ݙسی ہانمی

### ݙوہڑہ
جیرھی سر تیں رات مسلط ہے شالا پوو ے دھم سجھ ابھرن ݙے

سجھ ابھرن ݙےمیݙی زندگی دا تھیوےپیار دا دم سجھ ابھرن ݙے

بیا ڈھیر اندھارے ہا ب نہ کر اگیں ݙھیر ان غم سجھ ابھرن ݙے

شالا عامل خیر دا سجھ ابھرے کراں خیر دے کم سجھ ابھرن ݙے

### ݙوہڑہ
کـل عید ہے هـاں وی ماندا ہے میـں جانـڑدا نئیـں او کتھ ملسی

اوندےناں دےمہنڑےکئی ملدن میڈےسردا سئیں او کتھ ملسی

نئیں مَندریں کوئی امداد کیتی ونجاں کعبےتئیں او کتھ ملسی

ایں گال تےعامل ساه کهڑ گئےونجاں روز کتهائیں او کتھ ملسی

عمر عامل
ونکی:سرائیکی شاعر
عمر فاروق گورماݨی

عمر فاروق گورماݨی سرائیکی شاعر ہے. 
## ڄم پل
١٧ اکتوبر ١٩٩٩ء کوں ڄمے. کوٹ سلطان نال تعلق ہےـ



## تعلیم

* مسلم ہائی سکول کوٹ سلطان

* پنجاب یونی ورسٹی لاہور

## رابطہ
* 
03430856388
## نمونہ کلام

* 

*

### نواں گیت.
              تیڈیں مونجھیں دا اینجھاں اثر تھیندا پۓ

              روندیں روندیں اے دامن وی تر تھیندا پۓ

سنگر....اللہ نواز گورچانی.دلدار حسین مورانی

شاعر....عمر فاروق خان گورمانی آف کوٹ سلطان

### ݙوہڑہ
سانحہ ساہیوال تے غم دا اظہار

اللہ تعالی انہیں بالیں اور سب لواحقین کوں صبر کرنڑ دی توفیق ڈیوے شالا. آمین 

ساڈے ملک اچ امن تباہ تھی گۓ ہن قوم دے حال بے حال اتھاں

اتھاں روز دے قتل پۓ تھیندے ہن پۓ آؤکھے لنگھدن سال اتھاں

ہن گھر گھر سوگ فاروق اتھاں کوئی ڈسدا نئیں خوشحال اتھاں

جیندے سامنڑے ماء پیو ماریا گۓ  پۓ روندن رولدن بال اتھاں

شاعر..... عمر فاروق خان گورمانی آف کوٹ سلطان 

0343 0856388

### غزل.
تیڈے بارے جے گھٹ ودھ میں الانواں یار مر پونواں 

تیڈا شکوہ جے کاہیں جاہ تے سنڑانواں یار مر پونواں 

میڈے وس وچ تاں ہے کائنا تیکوں جانی بھلا ڈیواں

تیڈیاں یاداں جے دل تو میں بھلانواں یار مر پونواں 

تیڈے باجھوں ایں دنیا تے میں کیا جیساں ڈسا میکوں

تیڈے کولو میں انج تھی کے نبھانواں یار مر پونواں 

جڈاں ملسیں جتھاں ملسیں لہیساں رج کے مونجھاں میں
 
پریں کھڑ کے جے ہتھ کوں میں ہلانواں یار مر پونواں 

میڈے اینھ دل دی دنیا وچ سجنڑ آباد ہیویں توں

تیڈی جاہ تے جے غیریں کوں وسانواں یار مر پونواں

کڈاہیں مشکل دے وچ میکوں میڈا فاروق سڈ تاں سہی

تیڈو بھج کے تیڈے سر تیں نہ آنواں یار مر پونواں 

شاعر.. عمر فاروق خان گورمانی آف کوٹ سلطان

## حوالے
عمر سہمݨ دے ناں

عمر سھمن دے ناں
اج میڈا ھاں کڈھ گھدے وے تساں ؛ ایڈا بھھادر نینگر وی جے کر پڑ اچوں بھج ونجنڑ دیاں گالھیں کرے تاں ول او نینگر جیھڑے تھاڈا اٹھنڑ باھنڑ بولنڑ الاونڑ تے ڈکھ سکھ ونڈاونڑ ڈیکھ تے چنگے کم کرنڑ کیتے چوتہ بدھ تے پڑ اچ نکھتے ودن یا پڑ اچ تھاڈے مونڈھے نال مونڈھا لانونڑ دی صلاہ پکائی ودن ؛ او کڈے ویسن
ڈوں چار چندرے بندیاں دی لبار سنڑ تے پڑ چھوڑنڑ دی گال کر تے میڈے جئیئں بندیاں دا تاں ساہ کڈھ گھدے تساں
ایھو چاھندے وے جو جیھڑے لاوارث تے گنگے باتے تھاڈی چنگائی کوں ڈیکھ تے تھاکوں تے تھاڈے سنگتیاں کوں اپنڑاں سجنڑ جانڑنڑ پئے گئے ھن او ول اپنڑے آپ کوں اندھاریاں اچ رلیا ھویا سمجھن ؛ اے ناں سمجھن جو اندھارے مکاونڑ کیتے ؛ سدھے رستے لانونڑ تے ڈکھ سکھ اچ انھاں دے مونڈھے نال مونڈھا لانونڑ کیتے عمر سیھمن اپنڑے سجنڑاں سودھا ھے پیا

عمر سیھمن 
میڈی ھک گال یاد رکھیں ؛ جے کر تساں تے تھاڈے مونڈھے والاں اے چنگائی آلا کم چھوڑیا تاں وسیب دے لاوارثے تے گنگے باتے لوگاں دے نال نال میڈے وی ڈیونڑ دار ھوسو
میڈے پتر آ
جیویں جگ تے
جتھ پیر ھووی اتھ خیر ھووی شالا
میکوں ھک گال تاں ڈس جے کر ایجھے کم تساں تے تھاڈے مونڈھے وال ناں کریسن تاں بیا کونڑ کریسی

میکوں جیویں خدا تے یقین ھے ایویں تھاڈے تے تھاڈے مونڈھے والاں تے وی یقین ھے جو تساں اے چنگا کم کیتی رکھسو
میں جئیئں لاوارث تھاکوں دعا ڈے سگدن
شالا تتی وا ناں لگے تھاکوں
دعاواں دے نال
محمد سلیم خان نیازی
بانی سرائیکی قومی موومنٹ
## حوالے
عمران رضا ناصر

عمران رضا ناصر رضوی سرائیکی زبان دا شاعر ہے۔
## ڄم پل

## کتاباں

## نمونہ کلام

### غزل:
ڈینہہ دی جھولی وچ ڈتا ہے کیں جگارا رات کوں

رلدی پھلدی دا بنڑے ہا کوئی سہارا رات کوں

سنویں سنج دی پا گدی ہے میں کلہیپے دی پوشاک

مونجھ رانڑی آپ کر ڈیکھیں نتارا رات کوں

میڈے اجڑن دی کہانی صرف دیگر تائیں تاں نیں

میڈے خیمے دا کریں ہا ہک نظارا رات کوں

سیت دی سدرہ توں لہہ کے آ گیاں میں دار تے

میڈے سوگ اچ سم گیا ہے شہر سارا رات کوں

شام دی دہلیز تےہے کون سجدہ ریز ول؟

کئیں ڈتا ہے تحفے وچ کالا اندھارا رات کوں

گودڑی تے کاسا چا کے ٹر پیا ناصر ولا

کئیں وجاۓ کوچ دا مونجھا نغارا رات کوں

سئیں عمران رضا ناصر رضوی
ونکی:سرائیکی شاعر
عمران احمد خان نیازی

**عمران احمد خان نیازی** پاکستانی سیاست دان تے سابقہ کرکٹ کھلاڑی ہن جیہڑے پاکستان دے ٻاویہویں  وزیر اعظم ہن تے نال ہی اوہ پاکستان دے موجودہ وزیر داخلہ   تے وزیر توانائی وی ہن۔ اوہ پاکستان تحریک انصاف دے سربراہ وی ہن۔ اس توں پہلے اوہ 2002ء تا 2007ء اور 2008ء تا 2013ء تک پاکستان قومی اسمبلی دے رکن وی رہ چکے ہن۔ سیاست وچ قدم رکھݨ توں قبل عمران خان ہک کرکٹر تے مخیر ہن۔ انہاں نے ݙو ݙہاکیاں تک بین الاقوامی کرکٹ کھیݙی تے بعد وچ خدمت خلق دے منصوبے بݨائے جیویں کہ شوکت خانم میموریل کینسر ہسپتال تے ریسرچ سینٹر تے نمل کالج۔

## ذاتی زندگی تے تعلیم
عمران دی پیدائش 25 نومبر، 1952ء کوں لاہور، پاکستان وچ تھئی۔ اوہ میانوالی نال تعلق رکھݨ والے سرائیکی پٹھاݨاں دے مشہور قبیلے نیازی نال تعلق رکھدے ہن، انہاں دی والدہ شوکت خانم صاحبہ زیادہ تر میانوالی وچ سکونت پزیر رہیاں۔ اوہ اکرام اللہ خان نیازی دے کلہے پتر ہن۔ عمران خان نے ابتدائی تعلیم لاہور وچ کیتھیڈرل اسکول تے ایچیسن کالج، لاہور توں حاصل کیتی، اس دے بعد اعلیٰ تعلیم کیتے برطانیہ چلے گئے۔ اتھاں رائل گرائمر اسکول وچ تعلیم حاصل کیتی تے ول اوکسفرڈ یونیورسٹی سے توں میں ایم اے دی ڈگری حاصل کیتی۔ اوہ 1974ء وچ اوکسفرڈ یونیورسٹی کرکٹ ٹیم دے کپتان وی رہے۔
## کرکٹ دا دور
عمران خان نے کرکٹ دے جہان وچ وی اپݨا ہک اعلیٰ مقام بݨایا ہے تے بین الاقوامی سطح تے ماضی وچ اوہ سیاست دی بجائے کرکٹ دے حوالے نال زیادہ مشہور رہے ہن۔ انہاں ہی دی قیادت وچ پاکستان نے 1992 کرکٹ عالمی کپ جیتا ہئی۔ فرسٹ کلاس کرکٹ دا آغاز 1969ء - 1970ء وچ لاہور دی طرف توں سرگودھا دے خلاف کھیݙدے ہوئے کیتا۔ 1971ء وچ انگلستان دے خلاف پہلا ٹیسٹ میچ کھیݙا۔
## سیاست
25 اپریل، 1996ء کوں تحریک انصاف قائم کر کے سیاسی میدان وچ قدم رکھا۔ ابتدائی طور تے انہاں کوں کامیابی نہ مل سڳی۔ لیکن حالیہ ݙینہاں وچ اوہ اپݨی جدوجہد تے اصول پرستی دی بدولت پاکستانی عوام، خصوصاً نوجواناں وچ تیزی نال مقبولیت حاصل کریندے پن۔ اس وقت انہاں دی سیاسی جماعت کوں پاکستان پارلیمنٹ دے ایوان زیریں وچ 32، ایوان بالا میں 7، صوبائی اسمبلی سندھ وچ 4، صوبائی سمبلی پنجاب وچ 30 تے صوبائی اسمبلی خیبر پختونخوا وچ 59 نشستیں حاصل ہن۔
## وزیر اعظم پاکستان
17 اگست 2018ء کوں عمران خان 176 ووٹ حاصل کر کے پاکستان دے ٻاویہویں وزیر اعظم پاکستان بݨ گئے جبکہ انہاں دے مد مقابل تے قائد حزب اختلاف شہباز شریف نے 96 ووٹ حاصل کیتے۔ انہوں نے 18 اگست 2018ء کو حلف لیا۔ 18 اگست، کوں انہاں نے ویہہ رکنی کابینہ دا اعلان کیتا تے وزیر داخلہ تے وزارت توانائی دا قلمدان خود کیتے منتخب کیتا۔
### کابینہ
عمران خان نے حلف چاوݨ دے بعد اپݨی کابینہ دا اعلان کر ݙتا ہئی۔ انہاں دے زیادہ تر مقرر کردہ وزراء پہلے وی مشرف دے دور وچ تے پاکستان پیپلز پارٹی دی حکومت دے دور وچ خدمات سر انجام ݙے چکے ہن۔

## حوالے
عمران شاکر مہروی

عمران شاکر مہروی سرائیکی زبان دا شاعر ہے ہے تے معروف سرائیکی شاعر شاکر مہروی دا پُتر ہے۔

اصل ناں       عمران شاکر

قلمی ناں       عمرانؔ شاکرمہروی

جٖمنْ           1995ء 

تعلیم          گریجوایشن

پیشہ           ذاتی کاروبار

فون نمبر        0345 7155644

جاہ پتہ         ارائیں مارکیٹ سنانواں تحصیل کوٹ ادو ضلع مظفر گٖڑھ

عمران شاکر مہروی ،مہاندرے سرائیکی شاعر شاکر مہروی(مرحوم) دے فرزند ہن ، شاعری آپ کوں ورثے وچ ملی ہے۔2010ء کنوں آپ نے شاعری دا آغاز کیتا تے بٖہوں تیزی نال اگٖوں تے ودھدے پئین۔ادبی تنظیماں دے حوالے نال عمران شاکر مہروی ’’احمد خان طارقؔ سرائیکی ادبی و ثقافتی سنگت‘‘ سنانواں یونٹ دے مرکزی صدر تے ’’شاکر مہروی ادبی فورم پاکستان‘‘ دے چیئر مین ہن۔جتھوں تک عمران شاکر دی شاعری دا تعلق ہے تاں خوب صورت لبٖ و لہجے دی رواں شاعری کریندن۔ آپ دی ہک غزل پیشِ خدمت ہے جیڑھی انہاں اپنْے بابے سئیں دی یاد اچ لکھی ہے۔

## رہائش
سݨاواں  کوٹ ادو ضلع مظفر ڳڑھ وچ ہے۔
## نمونہ کلام
عشق دے وپار توں گزر گیاں

مصر دے بازار توں گزر گیاں

او میڈی پہلی محبت ہنڑ وی ہے

پیار دے اظہار توں گزر گیاں

ہنڑمیکوں محشردا کوئی خوف نئیں

اے جھئیں اندھار توں گزر گیاں

توں اجاں ہیں جیت دے خمار وچ

میں فجر دا ہار توں گزر گیاں

میں جیہڑا عمران ہاں اےمیں نمہی

میں تیڈے سنسار توں گزر گیاں

عمران شاکرمہروی،،،،،،،،،!!!
عمران گولے والی

عمران گولے والی  یونین کونسل گولی والی  تحصیل قائد آباد ضلع خوشاب دا سرائیکی زبان دا ٻہوں وݙا گلو کار ہے۔
ونکی:سرائیکی گلوکار
عمرحیات تھہیم

عمر حیات تھہیم ہک سرائیکی شاعر ہے. 

نمونہ کلام
ہوندی اوّل تعریف رب سوہݨےدی، ڄہڑا ہر دا پالن ہار اے
ہے ہر شئے اس دے قبضے وچ، کوئی نئیں اوہدے علم توں باہر اے
ازمیشاں جیڈیاں سر تے ہوون، ٻندہ رہے اوہدا شکر گذار اے
کائنات دی ہر شئے کم دی اے، نئیں ککھ وی "عمر" بے کار اے
عمومی مائیکروفکشن منصورشانی،

[28/11, 8:05 pm] M RAMZAN A: جھ سرائیکو

وکھرے وکھرے کھیڈ تماشے, ساری دنیاں ٹھیٹڑ
کیا سلطان, گداگر اتیں کیا دشمن کیا یار
ناٹک دے کردار
*********
اونویں پورا ملک ہے ساڈا اساں ہیں رکھوالے
سمجھیں تاں پردیسی اساں, اپنڑیں گھر ممہان
اللہ نگہبان
*********
اساں کیہڑے باغ دی مولی ساڈی کیا اوقات
مٹی دے نال مٹی تھی گۓ دنیا دے سلطان
“پیریں ہیٹھ اسمان“
*********
چٹا سر ہے بال جووان ہن ہنڑ تاں شرم چا کرے
مونجھ اپنڑیں کوں آپ اپنڑیں ہنڑ بولی وچ سمجھاوے
ساڈو ہنڑ ناں آوے
************

خوش بختی تاں تیڈے گھر دی ڈھیر پرانڑیں باندی
ساڈا پانڑیں پھٹدا ویندے تیڈا کھیر نی پھٹا
اونویں مٹھا چٹا
**********
اکھ اپنڑیں کوں رکھ پردے وچ ہے بلیار جہاں دی
کئ بلیار ہشیار جہاں دے اے گنگدام بنڑاوے
گونگیں نال الاوے

منصور شانی
[28/11, 8:05 pm] M RAMZAN A: عمومی
مائیکروفکشن

 عابد

تیز مینہ اچ پتے کون دروازہ کھڑکائ پۓ؟ نکے بالیں دی پالے نال کمبدی آواز وی آندی پئ ہے
شید کہیں مسافر کوں راہ اچ مینہہ ولہیٹ گۓ اندرو آنونڑ چاہندن.
پر میں کیویں دروازے تئیں ونجاں میڈیاں نفلیں کھنیندین.
نیت کریناں ڈو رکعت نفل اللہ اکبر.

اکھیں ڈٹھے قصے

لکھت
منصور شانی
[28/11, 8:06 pm] M RAMZAN A: عمومی مائیکروفکشن

"محافظ"

لکھت: منصور شانی

اندھاری گھپ رات تے کلہیں سفر کریندیں ہوئیں دور تو آندی کتیں دی بھونک اوکوں کجھ تکڑا کر ڈیندی ہئ جو آبادی نیڑے ہے. نال نال او دل اچ دعاء کریندا ودا ہا یا اللہ پولیس نہ آ ونجے، میڈے نکے نکے بال 5 سال بعد ولدے پیوء دا راہ تکی بیٹھن. میکوں جیندیں جاگدیں گھر پچا.

اکھیں ڈٹھے قصے

وچو
[28/11, 8:07 pm] M RAMZAN A: عمومی مائیکروفکشن

یتیمی دا ڈکھ

لکھت: منصور شانی

ایں جتنا رزق کھانونڑاں پیونڑاں ہا ، کھا پی گھدے، ہنڑ میڈے کولو ایندے واسطے ہک قطرہ پانی دا یا ہک گھرائیں وی کائنی. رزق تقسیم کرنڑ آلے فرشتے اپنڑی ڈائری بند کر ڈتی.
ایں جتنا پندھ ایں دنیا تے کرنڑاں ہا کر گھدے سے ہن ہک قدم وی زمین تے نئ ٹر سگدا. بۓ فرشتے وی بتھی پرانی ڈائری دے صفحے تے موت دا ٹیگ لا تے ڈائری بند کر ڈتی.
ایندی زندگی دے بس ایہو جتنے ساہ باقی ہن جو تساں او تک پج سگو. ملک الموت ڈائری اچ نشانی رکھ تے ڈائری اپنے سامنے رکھی چا.

ایکوں پرسوں ہک پتر جمۓ اگر اے مر گیا تاں او یتیم تھی ویسی. ہک فرشتے نویں نکور ڈائری وڈے فرشتے کوں ڈکھائ جیہڑا اچی کرسی تے چڑھیا ساریں دیاں گاہلیں سنڑدا بیٹھا ہا.

اے ساڈا مسئلہ نئ. میں ایندی روچ قبض کرنڑ ویندا پیاں. یتیمی دا ڈکھ نہ سمجھنڑ آلا فرشتہ اے گال کر تے زمین دو اڈر پیا.

اکھیں ڈٹھے قصے

وچو
عہدنامہ جدید

thumb|
عہد نامہ جدید وچ درج ذیل کتاباں شامل ہن َ۔

1۔ متی دی انجیل
2۔ مرقس دی انجیل
3۔ لوقا دی انجیل
4۔ یوحنا دی انجیل
5۔ رسولاں دے اعمال
6۔ رومیاں دے ناں خط
7۔ کرنتھیوں دے ناں پہلا خط
8۔ کرنتھیوں دے ناں ݙوجھا خط
9۔ گلتیوں دے ناں خط
10۔ افسیوں دے ناں خط
11۔ فلپیوں دے ناں خط
12۔ کلسیوں دے ناں خط
13۔ تھسلنیکیوں دے ناں پہلا خط
14۔ تھسلنیکیوں دے ناں ݙوجھا خط
15۔ تیمتھیس دے ناں پہلا خط
16۔ تیمتھیس دے ناں ݙوجھا خط
17۔ ططس دے ناں خط
18۔ فلیمون دے ناں خط
19۔ عبرانیاں دے ناں خط
20۔ یعقوب دا خط
21۔ پطرس دا پہلا خط
22۔ پطرس دا ݙوجھا خط
23۔ یوحنا دا پہلا خط
24۔ یوحنا دا ݙوجھا خط
25۔ یوحنا دا تریجھا خط
26۔ یہوداہ دا خط
27۔ یوحنا دا مکاشفہ


## حوالے
عہدِ رسالت مآب سرورِ کائنات حضرت محمد ﷺ نظم

= عہدِ رسالت مآب سرورِ کائنات حضرت محمد ﷺ =

از: ابن کلیم احسن نظامی

فجُور و فِسق اَتے کُفر و شِرک دا گھر گھر وِچ پَسارا ہَا!

عرب کِیا سَئیں جَہلیّت دَا کُل جگ تے اَندھارا ہا

تاں یَکدم بَحرِ رحمت اِچ خداوندا دے جوش ڄو آیا

محمد ﷺ  ابنِ عَبداللہ کُوں چا مبعُوث فَرمایا

سَبق توحید دَا اوّل ݙِتّا سرکار نے کُفّارِ مَکہ کُوں

پَسند آیا نہ اے ابو جہلؔ تے سٻھے اشرارِ مَکہ کُوں

مسلماناں کُوں ݙِینوݨ لڳ پئے اُو تکلیفاں ٻَہُوں

جَھلیندے رَہ ڳئے مَن رَبّ دی رَضا اِیہہ اَذیتاں ٻَہُوں

کئی پَروانیاں نے دین دی خاطر گھر بار کُوں چھوڑیا

لُکے وَنڄ ملک حَبشہ وچ نہ مُنہ توحید توں موڑیا

ڄَݙاں طائف دے بَزاراں وِچ نبی سئیں وعظ فرمایا

کافراں پتھر وَسَائے، سوہݨے کُوں وَدھ ݙُکھ پُچایا

جنابِ رحمۃً لِلعٰلمین دِیاں وَاہ کیا کیا وَفائیں ہَن

اُݙوں پتھر پئے وَسدے ہَن اِݙوں لب تے دُعائیں ہَن

رسُول اللہ ﷺ نے طیبہ دے وَل ہجرت چَا فرمائی

گلستانِ مدینہ پاک وِچ ہِک وَکھری بَہار آئی

لڳیاں چَنگا نَہ ہِک اَکّھ وِی اے مَکّے آلے کافراں کُوں

مُسلمان تِھی سَوکھے رَاہوِن نَہ ہئی منظور اے کافراں کُوں

اُو گِھن تے لَشکر وَݙا چَڑھ بھڄّے مَدینے تے

اِݙُوں کمزور ہا اسلام دَا لَشکر وِی مُقابلے تے

مقامِ بَدر تے ݙُوہاں پاسُوں لَڑائی تَھئی زور چا لایا

خُدا دی قُدرت نے آخر اِچ مُسلماناں کُوں جِتوایا

وَت بَدلا گِھنَّݨ کِیتے اِیں اَپݨی ہَزیمت دا

تیاری کر کے اڳلے سال کافراں دا لشکر وَلا آیا

ݙُوہَیں پاسُوں لڑائی تَھئی اُحد دِی جنگ اے تِھی گئی

رسُولِ پاک ﷺ ڄَیں ہستی وی اِیں جنگ اِچ تھی گئی زخمی

وَل آخر کافراں ٻِنّھاں قبِیلیاں کُوں وِی بَھڑکایا

تَھئی وَت خَندق دِی جنگ، غزوۂ احزاب پیش آیا

مُسلماناں کُوں فتح تھئی جا جا تے وَت اَللہُ اکبر

اِنُّوں مَکّہ وِی ہَتھ آیا، اُݙُّوں تِھی فتح ڳیا خیبر

عرب مسلماناں دے ہَتھ ہَا خُدا دا فضل ہَا سارا

نبی سئیں نے وَلا شاہانِ عَالَم کُوں وِی لَلکاریا

بھیج تے نامے مبارک ہر پَاسے ݙِتّی  اِسلام دی دعوت

سَئیں دِی یَارہویں ہجری دے وِچ بِالآخر تِھی ڳئی رِحلت

نئیں آرام فرمیندے میݙے مَولا فقط مدینے وِچ

آکھ اِبن کلیمؔ اُو رَاہندِن ہَر ہِک مومِن دے سِینے وِچ

محمد ﷺ پاک دی رکھدا نِیں حُب دِل وِچ ڄِیڑھا مُسلم!

اُو سوہݨے دی شفاعت دا حَقدار بَݨ سَڳسِی بَھلا مُسلم؟

(اقتباس از کتاب: (سرائیکی منظوم) تَرِیخ نامہ (عہدِ رسالتﷺ تُوں مُظفّر خان شہیدؒ تَئیں)۔ مصنف، نظماں دا تخلیق کار (شاعر): ابنِ کلیم احسنؔ نظامی۔ تزئین و تکمیل: مبشر کلیم بن ابنِ کلیم احسن نظامی۔ تعاون: دبستان فروغِ خطاطی رجسٹرڈ ملتان۔ اشاعت: جولائی 2014 ء)

MubasherKaleem (talk) 16:43, 27 September 2018 (UTC)
## حوالے
غازی یونیورسٹی وچ سرائیکی شعبے دا آہر

دیرہ غاذیخاں مکمل سرائیکی علاقہ اے جیندے وچ قسمت نال ہک غاذی یونیورسٹی اے اے سرائیکی وسیب دی کینجھی یونیورسٹی اے جیندے وچ سرائیکی شعبہ کئینی ھن کوئی سرائیکی اتھاں جیرھے اواز اٹھانون جو ساڈے اتھو دے سرائیکی شاعریں ادیبیں دانشوریں کوں وی ہک خاص مقام مرتبہ ملے اساں دیرے دے ہر مکتب اے فکر رکھنڑ الے ادمی کوں ارداس کریندوں او اے بہوں وڈہ مسئلہ اے ایندے اتے سارے رل کیں اواز چاوں تاک اے شعبہ قائیم تھیوے ایندے وچ ساڈے سارے وسیب دا فایدہ اے جیرھے لوک میڈی ایں پوسٹ دی حمایت کریسن میں اپڑیں کولھو انہیں دے ناں اندراج کریساں انہیں نانویں نال اساں ایں تحریک دا اغاز کریسوں اور اے شعبہ قائم کرویسوں مہربانی ھوسی. (اکبر ملکاݨی، ٣٠ دسمبر ٢٠١٨ء)
## حوالے
غازی یونیورسٹی، ڈیرہ غازی خان

غازی یونیورسٹی، ڈیرہ غازی خان، سرائیکی خطے دی چوتھی پبلک سیکٹر یونیورسٹی ہے جیہڑی 2011ء وچ قائم کیتی ڳئی جس دے ݙو کیمپس ہن جیہڑے ائرپورٹ کیمپس اور سٹی کیمپس سݙیندے ہن۔ اصل وچ بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی دے سب کیمپس، زرعی کالج، ڈیرہ غازی خان، گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج تے غازی میڈیکل کالج کوں ملا کے ہک یونیورسٹی دا درجہ ݙے ݙتا ڳیا ہے جیندے چانسلر دیگر یونیورسٹیاں دی طرح صوبے دے گورنر ہن۔ تاہم وائس چانسلر دی حالی تک تعیناتی نی تھی سڳی۔
## شعبہ جات
*شعبہ زرعی سائنس
*شعبہ آرٹس
*شعبہ تعلیم
*مینیجمنٹ سائنسز
*شعبہ سائنس
*شعبہ بزنس ایڈمنسٹریشن
## حوالے
عمران سولنگی

عمران سولنگی سرائیکی زبان دا شاعر ہے

## ڄم پل
رحیم یار خان نال تعلق ہے۔ ١٥ فرری ١٩٩٨ء کوں ڄمے۔ کراچی وچ راہندے۔

## نمونہ کلام

### شعر
سمندر وچ جیویں کہیں کوں لبھے کوٸی قیمتی زیور

ونجا بیٹھاں میں ہیرے کوں ڈسانواں کیا توں کیا ھانویں

عمران سولنگی

زندگی تیں تے میڈا احسان ھے من یا نہ من

وانگ بالیں دے تیکوں غربت دے وچ پالی وداں

عمران سولنگی

### ریاض بیدار سٸیں دے ڈتے ھوٸے طرعہ مصرے تے طبع ازماٸی

### غزل
سمندر تھی کراٸیں اج تار لہہ گے

”میڈی اکھ توں ہنجوں دا بار لہہ گے“

مسلسل مونجھ تیڈی کھا لتھی ھے

اے دل مجبور تھی لاچار لہہ گے

تیکوں پھُلیں دی خوشبو دان کیتم

میڈےگل دے جو بھانویں ھار لہہ گے

تیڈیں یادیں دے ڈیوے بال رکھداں 

میڈی تقدیر دا سجھ پار لہہ گے

جینکوں اسمان تے میں ونج کھڑایاٸے

ھوا اینجھی لگی ھِس یار لہہ گے

تیڈی نفرت دے بوٹے ول نِسر گے 

تیڈے چیتے کنوں اقرار لہہ گے

ستمگر ڈیکھ تے کیوں مونھ لُکیندیں

میڈے دل توں کڈنڑ دا پیار لہہ گے

سبھے عمران تُحفے موڑ چھوڑیم

میڈے سِر قرض ھا دلدار لہہ گے

عمران سولنگی

### غزل
تیڈی میڈی یاری 

سَڑدی دنیا ساری

قاتل نین نشیلے

توبہ میڈی زاری

پیار دی گالھ نہ کر کُٸی

شہر اے کاروباری

تیڈیاں بے پرواہیاں 

ویندین میکوں ماری

کچا گھڑا نہ ہا

سوہنی ہٸی انڑ تاری

اساں نوکر تیڈے 

تیڈے سِر سرداری

مَن دا ٹوبھہ سُکا 

اکھیں توں رَت جاری

ہنڑ اتبار نٸیں میکوں 

ڈیکھ تیڈی فنکاری

میں تاں زندگی اپنڑیں

تیڈے ناں تے واری

عمران سولنگی

### غزل
مونجھیں دا اَنبار اے 

دل بے قرار اے

اوکھی اوکھی جندڑی

عشقے دا وار اے

اکھیاں فریبی ہن

کوڑا تیڈا پیار اے

چن جِیہا مُکھڑا 

ایہو میڈا یار اے

کِنتے پیا ویندیں ؟

راہ دشوار اے

تیڈے حصے خوشیاں 

میڈے حصے ہار اے

جیڑھے ھاں مقام تے 

اماں تیڈا پیار اے

عمران سولنگی

### فادر ݙے
بابا سٸیاں توں جو ہانویں

مونڈھے چڑھ تے کھیڈدا ہامی

مِٹھیاں مِٹھیاں گالھیں کرتے

اپنڑی ضد منوا گھندا ہم

سارے شوق مٹاگھنداہم

لوک جوتیکوں آن آکھے ہا

تیڈا بال شرارت کر گے 

سامھے اوندے مار گھنیں ہا

کاوڑ بہوں ڈکھلیندا ہانویں

بعد اچ خود منویدا ہانویں

تیڈا لاڈلا بال جو میں ہم

کہیں شے دی فرماٸش کراں ہا

شہر کماونڑ ویندا ہانویں

تیڈے رستے مل بہداں ہم

کجھ ڈینہہ بعد جو ولدا ہانویں

جُتی کپڑے ڈھیر کھڈونڑے

تیڈے ہتھ وچ ہوندے ہن پٸے

بھج تے گل چا لیندا ہانویں

رج رج پیار کریندا ہانویں

ہنڑ توں کیڑھےشہراچ ٹرگٸیں 

ول آونڑ دا ناں نٸیں چاٸیندا 

راہ تیڈے بہہ روز تکینداں

امڑی کولوں پچھداں جیکر 

ہک ہک گالھ تے رو ڈیندی اے

کٸی وی گالھ ڈسیندی کاٸنی

کتنے سال گزر گن بابا

جتی کپڑے چھوٹے تھی گن

کھرے پیسے کھوٹے تھی گن

امڑی شودی کٹھ تے بہہ گٸی

کون دلاسے ڈیوے میکوں

کوٸی نٸی حال ونڈاونڑ والا

اتھ کے ہرکوٸی آپ ٕچ گم اے

کہیں کوں کوٸ پرواہ جوکینی

کون کھوا وے روٹی میکوں

رورو بُکھا رات کوں سمداں

فوٹو تیڈی ڈیکھ تے چمداں

کوٸی شے دی بس لوڑھ نی میکوں

ہنڑ نہ کوٸی فرماٸش کریساں

تیڈا بال شرارت کر گٸے

کہیں جاہ تو نہ گلا ملسے

میڈا تٸیں نال وعدہ تھی گیا

بس ہنڑ جلدی واپس ول آ

میڈے درد ونڈا ونج بابا

گل عمران کوں لا ونج بابا

۔۔۔۔۔۔۔ عمران سولنگی ۔
غزوات تے سرایا دا دور

مدینہ وچ ہک ریاست قائم کرݨ دے بعد مسلماناں کوں اپݨے دفاع دے کئی جنگاں لڑنے پئے۔ انہاں وچوں جنہاں وچ حضور صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم شریک ہن، کوں غزوہ آہدن تے جنہاں اچ شریک آپ صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نہ ہن انہاں کوں سریہ آکھا ویندے۔ حضرت محمد ﷺ دے دور نبوی دے جنگاں جنہاں دا تذکرہ مورخین تے سیرت نگار غزوات نبویﷺ دے عنوان نال کریندن انہاں دا آغاز ستویں صدی عیسوی وچ دین اسلام دے غلبے دے بعد توں ہی تھی ڳیا ہئی۔
## غزوہ دے معنی
غزوہ دی جمع غزوات ہے۔ غزوہ دا معنی ہے قصد کرݨا تے غزوات یا مغازی دا لفظ رسول اللہ ﷺ دا بنفس نفیس کفار دے مقابلے کیتے لشکر دے ہمراہ تشریف گھن ونڄݨ دے ہن تے ایہ قصد کرݨا شہراں دی طرف ہووے یا میداناں دی طرف عام ہے۔

غزوہ تے سریہ ݙوہیں عربی زبان دے الفاظ ہن جیہڑے درج ذیل مفہوم دے حامل ہن:
* غزوہ: دشمن نال جنگ کیتے ونڄا۔
* سَرِیَّہ: فوج دی جماعت جیندے وچ ترئے سو توں پنج سو تک افراد ہوون۔
مصنفین سیرت دی ایں اصطلاح وچ او جنگی لشکر جیندے نال حضور ﷺ وی تشریف گھن ڳئے اوں کوں *غزوہ* آہدے ہن تے لشکراں دے او جماعتاں جنہاں وچ حضور ﷺ شامل نی تھئے انہاں کوں *سرِیّہ* آہدن۔

حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم دے زیر قیادت 28 غزوات تھئے۔ جنہاں وچوں 9 غزوات وچ قتال دی نوبت پیش آئی جبکہ باقی غزوات وچ بغیر قتال دے مقصد حاصل تھی ڳیا۔ 7 غزوات وچ حضور ﷺ کوں پیشگی اطلاع مل ڳئی ہئی کہ دشمن حملے دی سازش کریندے پئے ہن ۔
غزوات دا سلسلہ 8 (2 ہجری تا 9 ہجری) سال تک جاری ریہا جنہاں وچ سنہ 2 ہجری وچ سب توں زیادہ (8غزوات) غزوات پیش آئے ۔

## غزوات دا مقصد تے پسِ منظر
قرآن کریم وچ جہاد دا حکم آوݨ تے جنگاں دا سلسلہ شروع تھیا، تاہم ایہ غزوات دیگر عام جنگاں دی طرح نہ ہن جنہاں وچ صرف قتل وغارت گری مقصود ہوندی ہے، بلکہ انہاں اچ اسلامی احکامات دی انتہائی سختی نال پابندی کیتی ویندی ہئی تے بے جا جاناں دے ضیاع، ضعیفاں، عورتاں، ٻالاں تے غزوہ وچ غیر موجود افراد نال قطعی تعرض نہ کیتا ویندا ہئی تے نہ ہی مویشیاں، درختاں تے کھیتیاں کوں تباہ و برباد کیتا ویندا ہئی۔ البتہ غزوہ بنی نضیر اچ اوں قبیلے دے جیہڑے باغات ختم کر ݙتے ڳئے ہن اوندی وجہ ایہ ہئی کہ ایہ باغات دشمن دے کمین گاہواں ہن جتھاں او سازشیں رچیندے ہوندے تھے، ایں واسطے انہاں کوں تباہ کرݨا پیا۔

پہلی مرتبہ جہاد دا حکم نبوت دے مدنی دور وچ نازل تھیا۔ ایندے توں قبل مسلماناں کوں طاقت دے استعمال دی اجازت نہ ہئی بلکہ صبر دی تلقین تے اوندے تے جنت دی بشارت ݙتی ویندی ہئی۔ جہاد دا حکم وی بتدریج نازل تھیا۔ آغاز وچ صرف اپݨے دفاع کیتے لڑݨ دی اجازت ݙتی ڳئی:

**جنہاں نال جنگ کیتی ونڄے، اُنہاں کوں جنگ دی اجازت ݙتی ڳئی، اِیں کیتے کہ اُنہاں تے ظلم تھیا ہے، تے اللہ یقیناً اُنہاں دی مدد تے پوری قدرت رکھدے۔ اوہ جیہڑے اپݨے گھراں وچوں ناحق کڈھ ݙتے ڳئے، صرف اِیں ڳالھ تے کہ اوہ آہدے ہن کہ ساݙا رب اللہ ہے۔

قرآن: سورۃ الحج: 39 - 40**

ول بتدریج حکم نازل تھیا کہ ہݨ اسلام دی شوکت تے غلبے کیتے جہاد کرو تاکہ دنیا توں فتنہ ختم تھیوے تے اللہ دی وحدانیت کوں فروغ ملے:

**تے انہاں نال لڑو اتھاں تک کہ فتنہ ناپید تھی ونڄے تے اللہ دا دین غالب نہ  تھی ونڄے۔ جے اے رک ونڄن (تاں تساں وی رک ونڄو) زیادتی تاں صرف ظالماں تے ہی ہے۔

قرآن: سورۃ البقرہ: 193**
## حوالے
غزوۂ سفوان

اے غزوہ وی ہجرت دے تیرہ مہینے بعد وقوع پزیر تھیا۔ مدینہ توں ترئے میل دور تک ہک پہآڑی چراگاہ ہئی۔ مدینہ دے لوگ اپݨے مال مویشی چرݨ کیتے اتھاں چهوڑ ݙیندے ہوندے ہن۔ ہجرت دے تیرهویں مہینے مکہ دا ہک سردار کرزبن جابر فہری ہک چهاپہ مار دستے دے نال آیا تے رات دے وقت مسلماناں دے اٹھ چراگاہ توں ہکل کے گھن ڳیا۔ مدینہ وچ اطلاع پہنچی تاں رسول اکرم ﷺ نے فوری طور تے ہک دستہ تیار کیتا۔ مدینہ وچ حضرت زید بن حارثہ رضی اللہ عنہ کوں امیر مقرر فرمایا تے حضرت علی رضی اللہ عنہ کوں علمبردار بݨا کے صحابہ دی ہک جماعت دے نال کرز دے تعاقب وچ روانہ تھئے۔ آپﷺ بدر دے نواح وچ وادی سفوان تک اوندے پچھوں ڳئے مگر او ہتھ نہ آیا۔ او بھڄ کے اڳاں نکل ڳیا ۔ وادی سفوان * بدر*دے قریب ہے اینہی ڳالہوں بعض مؤرخین نے ایں غزوہ دا ناں *غزوۂ بدرِاولیٰ* رکھا ہے۔ ایں واسطے اے یاد رکھݨا چاہیدا اے کہ غزوۂ سفوان تے غزوۂ بدرِ اولیٰ ݙوہیں ہک ہی غزوہ دے ݙو ناں ہن۔
## حوالے
غزوۂِ ابواء

ایں غزوہ کوں *غزوہ ودان* وی آکھدن۔ اے سب توں پہلا غزوہ ہے یعنی پہلی مرتبہ حضور ﷺ جہاد دے ارادے نال صفر 2ھ کوں سٹھ مہاجرین کوں اپݨے نال گھن کے مدینہ توں ٻاہر روانہ تھئے تے مقام *ابواء*تک کفار دا پیچھا کریندے ہوئے تشریف گھن ڳئے مگر کفار مکہ فرار تھی چکے ہن ایں واسطے کوئی جنگ نہ تھئی۔
اے ہجرت دے ٻارہویں مہینے تھیا جݙݨ حضور اکرم ﷺ مہاجرین دا دستہ گھن کے مدینہ منورہ دے ٻاہر ڳئے۔ لشکر دا سفید جهنڈا حضرت حمزہ رضی اللہ عنہ دے کول ہئی۔ مدینہ منورہ وچ آپ ﷺ نے حضرت سعد بن عبادہ رضی اللہ عنہ کوں امیر مقرر فرمایا۔ سب توں پہلے آپ ﷺ ابواء تشریف گھن ڳئے جتھاں آپ ﷺ دی والدہ ماجدہ دی قبر اطہر ہے اتھوں آپ ﷺ ودان تشریف گھن ڳئے انہاں ݙوہاں جاہواں دے درمیان چھی میل دا فاصلہ ہے۔ ایں علاقے وچ ہک قصبے وچ مزینہ قبیلہ رہندا ہئی، اے مقام مدینہ منورہ توں 80 کلومیٹر دے فاصلے تے ہے، اے مدینہ دے زیر اثر قبائل دی آخری سرحد ہے۔ اوں قبیلے دے لوگ پہلے ہی مسلمان تھی چکے ہن۔ انہاں دے اطراف وچ قبیلہ بنی کنانہ دی شاخ بنی ضمرہ آباد ہئی۔ آپ ﷺ نے چند ݙینہہ اتھاں قیام فرمایا تے اتھاں چند ݙینہہ ٹھہر کے قبیلہ بنو ضمرہ دے سردار *مخشی بن عمرو ضمری* ن امداد باہمی دا ہک تحریری معاہدہ کیتا۔ معاہدہ اے ہئی:-

**اے تحریر محمدﷺ دی طرفوں بنو ضمرہ کیتے ہے۔ انہاں لوگاں دا (بنوضمرہ دا) مال و جان محفوظ رہسی تے اگر کوئی انہاں تے حملہ کریسی، انہاں دی مدد کیتی ویسی لیکن اگر اے اپݨے مذہب کیتے لڑائی کریسن تاں انہاں دی مدد نہ کیتی ویسی۔ جݙݨ پیغمبرﷺ انہاں کوں مدد کیتے سݙن تاں اے مدد کوں آسن۔**

اے معاہدہ کرݨ کیتے حضور اکرمﷺ پندرہ روز مدینہ توں ںاہر قیام فرماوݨ دے بعد بنا جنگ و جدل مدینہ منورہ واپس تشریف گھن آئے۔

## حوالے
غزوۂِ بواط

ہجرت دے تیرهویں مہینے ربیع الاول 2 ہجری وچ رسول اکرم ﷺ ہک وار دوبارہ مدینہ منورہ توں سعد بن معاذ کوں حاکم بݨا کے ٻاہر روانہ تھئے۔ ایں مرتبہ آپ ﷺ دے نال ݙو سو سوار شامل ہن تے لشکر دا جهنڈا حضرت سعد بن ابی وقاص رضی اللہ عنہ دے کول ہئی۔ آپ ﷺ مسلمان قبیلہ جہینہ دے علاقے وچ بواط تک ڳئے۔ بواط مدینے توں 48 میل دے فاصلے تے ہے۔ ہک مہینے دے قریب اتھاں قیام فرماوݨ دے بعد واپس مدینہ منورہ تشریف گھن آئے۔
ایں غزوہ دا مقصد کفار مکہ دے ہک تجارتی قافلے دا رستہ روکݨا ہئی۔ اوں قافلے دا سالار *امیہ بن خلف جمحی* ہئی تے اوں قافلے وچ ہک سو قریشی کفار تے ڈھائی ہزار اُٹھ ہن۔ حضور ﷺ اوں قافلے دی تلاش اچ مقام *بواط* تک تشریف گھن ڳئے مگر کفار قریش دا کتھائیں سامݨا نہ تھیا ایں واسطے حضور ﷺ بغیر کہیں جنگ دے مدینہ منورہ واپس تشریف گھن آئے۔
## حوالے
غزوۂِ ذی العشیرہ

ایں غزوہ کوں العشیرہ تے العسیرہ وی آہدن۔
قریش دا ہک قافلہ مال تجارت گھن کے مکہ توں شام ویندا پیا ہئی اونکوں روکݨ کیتے ہجرت دے سولہویں مہینے آپ ﷺ ہک وار ول مدینہ منورہ توں ہک دستے دے ہمراہ ٻاہر تشریف گھن ڳئے۔ آپ ﷺ دے ہمراہ ݙیڈھ سو تے ہک روایت دے مطابق ݙو سو مسلمان ہن۔ جنہاں دے کول تریہہ اٹھ ہن، او واری واری انہاں تے سواری کرہندے ہن۔ مدینہ منورہ وچ آپ ﷺ نے ابو سلمہ بن عبد الاسد مخزومی کو امیر مقرر فرمایا۔ 

منزل منزل چلدے ہوئے آپ ﷺ ذی العشیرہ پہنچے۔ اے مقام بحیرہ احمر دی بندرگاہ ینبوع دے نواح وچ مدینہ منورہ توں 109 میل دور ہئی۔ اتھاں پہنچ کے معلوم تھیا کہ قافلہ بہت اڳاں ودھ ڳیا ہے۔ ایں واسطے کوئی ٹکراؤ نہ تھیا مگر ایہو قافلہ جݙݨ شام توں واپس ولیا تے حضور ﷺ اوندی مزاحمت کیتے روانہ تھئے تاں جنگ بدر دا معرکہ پیش آ ڳیا۔ آپ ﷺ ہک مہینہ اتھاں مقیم ریہے۔ آپ ﷺ نے اتھاں بنو ضمرہ دے حلیف قبیلے بنو مدلج نال ایں طرح دا معاہدہ کیتا جیں طرح دا معاہدہ آپ ﷺ نے بنو ضمرہ نال کیتا۔ 
## حوالے