ہر علاقے دا ناں ادبی تے ثقافتی ہووے

ثقافت تے ادب تعصب دا نی بلکہ محبت دا ناں ہے ، ہر خطے تے ہر علاقے دی اپݨی سنڄاݨ ہوندی اے ،۔ جیویں عرب واسطے عربی ، فرانس واسطے فرانسیسی ، جرمن واسطے جرمنی ، جاپان واسطے جاپانی ، چین واسطے چینی اکھواوݨ اچ کوئی حرج کائنی ۔ بلکہ قرآن مجید دے مطابق قوماں تے قبیلے سنڄاݨ کیتے بݨائے ڳن ، پر اساݙے کول ایں ڳالھ کوں ہوا بݨا ݙتا ڳے ۔ حالانکہ ایجھی کوئی ڳالھ کائنی ۔ صوبہ سرحد دا ناں خیبرپختونخواہ یا پشتونستان ہووے کوئی حرج نی ۔ ایویں اپر پنجاب ( جیندے وچ سرائیکی علاقہ نہ آوے ) پنجاب ٹھیک اے ۔ اوییں سندھ تے بلوچستان دا ناں وی تاریخی ، جغرافیائی تے ثقافتی اعتبار نال ٹھیک اے ۔ا ساں انہاں ڳالھیں دی کھلے دل نال حمایت کریندوں ، پر ایندے بدلے اے آس تے امید رکھیندوں جو اساݙے خطے دا ناں وی جغرافیائی تے ثقافتی طور تے اتھاں دے لوکیں کوں ٻولݨ دا حق ݙتا ونڄے تے اتھاں دے لوکیں کوں ٻولݨ دا حق ݙتا ونڄے۔ سرائیکی وسیب کوں جنوبی پنجاب دا ناں ݙیوݨ ایں واسطے درست کائنی جو تاریخی طور تے سرائیکی علاقے دا اپر پنجاب نال کوئی تعلق کائنی ۔ نال اے جو سرائیکی علاقے وچ تاں دیرہ اسماعیل خان وی تاں ہے ، او تاں ایں ویلھے پنجاب اچ کائنی ، اونکوں جنوبی پنجاب کیویں آکھسو؟ ایں واسطے ایں مسئلے تے نہ صرف سرائیکی بلکہ پنجابی دے ادیباں تے شاعراں کوں وی حقیقت پسندی دا مظاہرہ کرݨا پوسے ۔ کیوں جو اقتدار تے طاقت اندھی ݙانگ ہوندی ہے ، بیوروکریسی کوں انہاں بریک مسئلیں دی سمجھ نہ آؤسے۔ ہک واقعہ سݨو:۔

کجھ سال پہلے اساں جھوک اچ مجوزہ صوبہ سرائیکستان دا نقشہ چھاپیا تاں میݙی لہور پیشی پا ݙتی ڳئی، میں لہور دے دربار اچ حاضر تھی ڳیا۔ ڈائریکٹر جنرل پبلک ریلیشنز تعلقات عامہ حکومت پنجاب میکوں آکھیا جو اے نقشہ تہاݙے اخبار اچ چھپیے؟

میں آکھیا : ’’جیا سئیں‘‘۔

’’ تہاݙی موجودگی اچ چھپیئے؟‘‘

’’ جیا سئیں ‘‘ 

’’ تہاکوں پتہ ہے جو سرائیکستان کتنا خطرناک لفظ ہے؟ ‘‘ 

میں جواب ݙتا: ’’ قطعی طور تے خطرناک کائنی ۔ ‘‘

ڈائریکٹر پبلک ریلیشنز صیب فائل کوں ہتھ ماریا ، ڈرافٹ ݙیکھندے ہوئے آکھیا : ’’ اے ݙیکھو ڈائریکٹر تعلقات عامہ ملتان تہاݙے خلاف رپورٹ بھیڄی ہے ، تُساں اپݨے اخبار دے ذریعے اشتعال انگیز کاروائیاں تے ملک دشمن سرگرمیاں اچ ملوث ہیوے ۔ کیوں نہ اساں ڈی سی ملتان کوں تہاݙے اخبار دا ڈیکلریشن منسوخ کرݨ دی سفارش کروں؟‘‘

میں ڈائریکٹر جنرل صاحب کون آکھیا : ’’ جتھاں تک میݙے خلاف کاروائی دا تعلق ہے تاں تہاکوں تاں بہانے یا عذر دی ضرور کائنی ،کیوں جو ݙاڈھا ݙاڈھا ہوندے تے ہینڑا ہینڑا ہوندے ۔ اساݙی سرائیکی دی مثال اے ’’ کاوڑ بھالڳی ایہو جہی شئے ہے جو ݙاڈھے تے چڑھدی کائنی تے ہینڑیں توں لہندی کائنی ‘‘۔

ڈائریکٹر جنرل صاحب آکھیا :ـ ’’ اے بھائی آپ جذباتی ہو رہے ہیں ، آپ اگر اپنے اخبار میں سرائیکی صوبے کا مطالبہ شائع کریں تو پھر ’’ بھی ‘‘ قابل برداشت ہے ،یہ سرائیکستان ؟ آپ کو پتہ ہے ایسی تحریروں سے ملکی وقار پر کتنا حرف آتا ہے ؟‘‘

میں ڈائریکٹر جنرل صاحب کون آکھیا : ’’ حضور سرائیکی صوبے دی ڳالھ غلط ہے تے سرائیکستان دی صحیح ہے ۔ سرائیکی صوبے دی ڳالھ زہر تے تھگڑی وی ولھیٹیا ہویا تے سرائیکستان تہاݙے کیتے کوڑا کھٹا تے ان بھاوݨا ہے پر ہے ’’ سچ‘‘۔‘‘

’’ وہ کیسے ‘‘؟ ڈائریکٹر جنرل صاحب میݙے کولوں پُچھیا ۔

’’ سئیں سرائیکی صوبے دا مطالبہ خالص لسانی بنیاد تے تھی ویندے تے صوبہ سرائیکستان دا مطلب دا مطالبہ علاقے تے دھرتی دی بنیاد ہے ، جیڑھا جو فطری ، جغرافیائی تے تہذیبی اصولاں دے عین مطابق اے ‘‘۔ میں مزید عرض کیتی جو ’’ صوبہ سندھ ، صوبہ پنجاب تے صوبہ بلوچستان صحیح ہے ، پنجابی صوبہ ، سندھی صوبہ تے بلوچی صوبہ ہووے ہا تاں غلط ہا ، ایں طرح تے سرائیکی صوبہ وی غلط ہے ۔ ایندے مقابلے اچ علاقے دی بنیاد تے ’’ صوبہ سرائیکستان ‘‘ بدرجہا بہتر اے ۔ سرائیکستان وچ پنجابی ، مہاجر، پٹھاݨ تے بلوچ وغیرہ سب آ ویندن ، سرائیکستان سب واسطے پر ایں نسلی تے لسانی بنیاد تے ’’ سرائیکی صوبہ ‘‘ صرف سرائیکی واسطے ہوسے ۔

ڈائریکٹر جنرل اشفاق گوندل صیب ( اوں ویلھے آپ حکومت پنجاب دے ڈی جی پی آر تے ہُݨ وزارت اطلاعات حکومت پاکستان دے پرنسپل انفارمیشن آفیسر ہن ) میݙی ڳالھ دی تائید کیتی تے فرمایا ’’ تہاݙی ڳالھ میکوں چنڳی لڳی ہے ، پر اساݙی پنجاب سرکاری نی سمجھدی ۔ تہاݙے خلاف سرکار مشتعل ہے ، اگر تُساں اپݨا اخبار اردو کر ݙیو تاں اساں تہاݙے اشتہاریں دی خدمت وی کر سڳسوں ، نہ تاں اساں تہاݙے بارے حکومت دی ہر ’’ ہدایت ‘‘ تے عمل کریسوں ۔‘‘میں شکریہ ادا کیتا تے جھوک دی زبان بدلݨ توں معذرت کیتی ۔

میکوں ایہ ڳالھ ایں وجہ توں یاد آئی ہے جو حمید اصغر شاہین صاحب اپنی جماعت سرائیکی قومی موومنٹ توں دا ناں بدل تے سرائیکستان قومی موومنٹ رکھئے ، ملتان حاجی احمد نواز سومرو، مجاہد جتوئی دے سامݨے اسمان سر تے چائی بیٹھے جو حمید اصغر شاہین تُساں لوکیں کوں نونھ تے نی لکھدے ، اپݨیاں مرضیاں کیتی رکھدن ، خیر مجاہد جتوئی ، حاجی احمد نواز سومرو کوں آکھیا جو میکوں نہ تاں نویں ناں تے اعتراض اے تے نہ حمید اصغر شاہین دے فیصلے تے ، تُساں اے موضوع چھوڑو تے ٻئی ڳالھ کرو۔ ݙوجھے پاسے خاجنپور دے وچوں وی ایہو جیہاں خبراں آئن جو اتھاں وی دوست سرائیکستان قومی موومنٹ دے فیصلے تے اعتراض کریندے پن۔سرائیکستان قومی مومنٹ یا سرائیکی قومی موومنٹ ؟ اے مسئلہ ایس کیو ایم دے گھر دا مسئلہ ہے ۔ پر ایں بارے میݙی رائے اے ہے جو نہ صرف سرائیکی قومی موومنٹ بلکہ تمام سرائیکی جماعتاں دے ناں تبدیل تھیوݨے چہیدن۔ سرائیکی پارٹی، نیشنل سرائیکی پارٹی، سرائیکی انقلابی پارٹی ، سرائیکی مزدور محاذ، سرائیکی تھنکر فورم ، سرائیکی ٹیچرز ایسوسی ایشن وغیرہ دے ناں سرائیکی دی بجائے سرائیکستان توں شروع تھیون تاں ٹھیک اے ۔ اساکوں تحریک دا کم نسلی تے لسانی بنیاد تے نی بلکہ تہذیبی ، ثقافتی تے جغرافیائی بنیاد تے کرݨا چاہیدے ۔ زمینی حقائق کوں وی سامݨے رکھݨا چاہیدے تے زمین توں پیر اُتے نی چاوݨے چاہیدے ۔ ایندے وچ اساں سارے لوکاں دی بھلائی اے ۔ ’’ سرائیکستان ‘‘ دا ’’ موٹا لفظ اتھاں وسݨ آلے پنجابی ، مہاجر تے ٻہوں ’’ نازک‘ ‘ سرائیکیاں دی ’’ پتلی ‘‘ عقل شریف وچ داخل نی تھیندا پر ایہے اساݙے ’’ نازک ملوک ‘‘ بھرا لفظ سرائیکستان دے مقابلے سرائیکی لفظ دے خطرناک اثرات توں آگاہ تھیسن تاں سرائیکستان سرائیکستان لئی ودے ہوسن۔

چھیکڑ اچ ایہو عرض کریساں جو سرائیکی بھرانویں وچ راہݨ آلے پنجابی تے مہاجر بھرانویں دے نال سرائیکی اڳواݨاں کوں وی چہیدے جو سارے رل تے سرائیکستان دی ڳالھ کروں ۔ ایندے وچ سب دی بھلائی تے چنگائی ہے۔

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ