سئیں شیخ احسن رشید

سیاݨے آکھدن غریب ہووے تے انا امیرویں رکھے ، یا امیر ہووے تے مزاج فقیرواں ہووے ، او وݙا آدمی ہوندے ۔ سئیں شیخ احسن رشید وی ہک ایجھا ناں اے۔ شیخ صیب بارے ڳالھ اڳوں جُٖل تے کریسوں پہلے اے ݙسݨ چہنداں جو ہر علاقے دی اپݨی تہذیب ، اپنی ثقافت تے اپݨی سنجٖاݨ ہوندی اے ۔ سرائیکی وسیب دی اپݨی ہک سنجٖاݨ اے ، اوہے عاجزی ، انکساری ، ہمدردی تے غمگساری۔ اے سچ اے جو سرائیکی وسیب اتنے وݙے تہذیبی خطے دا ناں اے جو ایندے وچ پاکستان تاں کیا سارا جہان سما سڳدے ، تریخ دیاں کتاباں وچ سرائیکی وسیب کوں ’’ سپت سندھو ‘‘ یعنی ست دریاویں دی سرزمین وی آکھیا ڳے، اے وی ݙسیا ڳئے جو سرائیکی وسیب ہی او خطہ ہے جتھاں انسان اپݨے ݙو پیریں تے ٹرݨ سکھیا، ملتان کوں دنیا دا قدیم ترین شہر قرارݙتا ڳے تے اے وی آکھیا ڳے جو انسان اتھوں  اپݨی تہذیبی تے تمدنی زندگی دا آغاز کیتا ۔ ایں شہر وچ وݙے وݙے بادشاہ پیدا تھئے، پر مقام تے مرتبہ انہاں پاتا جنہاں انسانیں دے دل وچ گھر بݨایا تے انسانیں دے دل تے حکمرانی کیتی ، اجٖ وی ایں شہر وچ ایجھے لوک ہن جیرھے لوکیں دے دل وچ وسدن، لوکیں نال پیار کریندن ، اے وی سچ اے جو ایجھے لوک اپݨے آپ سانگے نی لوکیں سانگے جیندن ، کہیں کوں کجھ نی آکھدے، دل تروڑݨ کوںغناہ سمجھدن ، در آئے کوں سوبھ ݙیندن ، سب نال چنڳائی کریندن، انہاندی کوشش ہوندی اے جو اللہ ݙیوے تے او اڳوں پُجٖاون ، ملتان دے ایجھے لوکیں وچ شیخ احسن رشید صاحب دا ناں وی ہے، شیخ صاحب اونویں تاں صنعتکار اِن ، شمع گھیو مِل دے مالک اِن ، پر میں انہاں کوں شیخ برادری دا نی ’’ مشائخ برادری ‘‘ دا فرد سمجھداں ، کیوں جو انہاندا ایمان انسان دوستی ہے، اپݨی مٹی ، اپݨی دھرتی تے اپݨے وسیب دے لوکیں نال پیارانہاندی نشابر سنجٖاݨ اے ، انہاندے مقابلے اچ اساݙے ہِیں شہر وچ ایجھے شیخ وی ہن جیرھے دولت وچ شیخ احسن رشید توں ہزار گنا زائد اِن پر انہاں کوں ملتان لکھ مراد ݙتے پر انہاں ملتان کوں ککھ وی نی ݙتا۔ ایجھے لوک اکھویندے تاں حاتم ان ہن قارون ۔

سرائیکی دا ہک ٻہوں غریب شاعر اے،اوتنور تے روٹیاں لیندے ، سئیں شیخ صاحب اوندے نال چنڳائی کیتی اے ، ایندے بدلے غریب شاعر دعائیں ݙتن تے منظوم خراج تحسین پیش کیتے۔ اوں شاعر دا ناں ظفر مسکین اے ،ظفر مسکین دی کتاب وچ میں اوں ویلھے میں لکھیا ہا جوظفر مسکین اپݨی کتاب’’ پندھ مُک ویسی‘‘ دا انتساب وسیب نال محبت کرݨ آلے ہک ایجھے شخص دے ناں لا ئے جیندے گھر دی زبان سرائیکی کائنی پر او سرائیکی جاگیرداراں تے سرمایہ داراں توں ودھ سرائیکی دی سرپرستی وی کریندے ۔ سرائیکی صوبے تے سرائیکی وسیب دی ترقی دی گاٖلھ کریندے ۔ وسیب دے غریبیں نال سیاستدانیں دے برعکس زبانی کلامی نی عملی ہمدردی تے غمگساری کریندے ‘ ایں عظیم شخص دا ناں ہے ‘ سئیں شیخ احسن رشید ‘ یقیناً ایجھے لوک کہیں  وی قوم دا سرمایہ ہوندن ۔ دُنیا تے کتنے سرمایہ دار قارون تے فرعون دی شکل وچ ہِن ‘ حاتم طائی انہاندے مقابلے وچ ٻہوں غریب شخص ہا پر اَڄ قارون تے فرعون دا ناں مندا ہے پر حاتم طائی دی سخاوت تے چنگائی دیاں مثالاں جگ ݙیندے۔ظفر مسکین جیرھی نظم شیخ احسن رشید دے ناں لائی اے اوندے کجھ شعر ݙیکھو:۔

یاریں دا سئیں یار ہے احسن

من بھاندا منٹھار ہے احسن

ظالم اڳوں جُھکدا کائنی

بندہ ٻہوں خودار ہے احسن

ساݙا محسن ساݙا راہبر

ساݙا تاں دِلدار ہے احسن

حق اپݨے وسیب دا منگدے

ݙیکھ بݨیا وفادار ہے احسن

نِت مسکینؔ دُعائیں ݙیسی

دُعائیں دا حقدار ہے احسن

کجھ سال پہلے ملتان آرٹس کونسل وچ واہی حسین بہاولپور دے نینگر ملک ریاض شاہددے سرائیکی ترجمے آلے قرآن مجید دی نمائش خبریں کلچرل ونگ دے انچارج سئیں اکمل وینس کرائی ۔ اساں قرآن مجید دی زیارت کریندے ودے ہاسے ، اتنے اِچ ہک شخص اپݨے کجھ سنگتیں دے رلے سادگی تے وقار نال نمائش آلے پاسے امدا پیا ہا وینس صیب بھج تے جی آئیں کوں آکھیا ، میݙا تعارف کرایا تے نال آکھیا ، اے ہن شیخ احسن رشید۔ شیخ صیب نال ملاقات تاں پہلی ہئی پر ایویں لڳا جیویں صدیںتوں ہک ٻے دے سونہے ہوووں، وݙی ڳالھ اے جو شیخ صاحب کھڑ تھئے تے وینس صیب کوں آکھیا دھریجہ صیب کوں میݙے کول گھن آؤ کیونجو جھوک دی اساں اشتہار دی شکل وچ مدد کرݨ چہندوں ، انہاں میکوں آکھیا روزانہ شمع دا اشتہار چھاپو تے ایندے نال ہرخاص ایڈیشن تے وی شمع دا اشتہار شائع کرو ، تہاکوں اوندی پے منٹ تھی ویندی راہسی ، اوں ویلے اخبار دی عمر تقریباً پندرہ سال ہوسے ، پندرہ سال وچ شیخ صیب پہلے آدمی ہن جنہاں میکوں بن منگے جھوک واسطے اشتہار ݙتا ، اوں ویلھے اخبار تے ݙاڈھا اوکھا ویلہا ہا ، حالت میݙی شاکر شجاع آبادی دے آکھݨ وانگوں بالکل ایویں ہئی جو ’’ زندگی ہک ٻوجھ ہے بس چئی وداں ، چودی نی پر کنڈ پچھوں لڑکئی وداں۔ تھک ڳیا ہوسیں میاں آرام کر، کہیں دی ایں کؤ تے کن کڑکائی وداں ۔ اجھو مکدے پندھ نزدیک ہے، تھکے بت کوں ایہو لارا لائی وداں ‘‘ ۔

پیارے بھرا اکمل وینس دی معرفت مختصر ملاقات دے بعد میں جٖاݨ گھدا جو بھاویں اے شخص ہک تاجر یا صنعتکار اے پر ایندے اندر دا انسان فقیر اے تے اینکوں کہیں دی دعا اے۔اے وی حقیقت ہے جوچنڳے کوں چنڳائی دے جواب ہر پاسوں دعائیں ملدن ، دعائیں دے صدقے اللہ سئیں انہاندی ہر مشکل آسان کریندے ، ہر اوکھ تے مصیبت توں بچیندے ، دعائیں چنڳے انسان کیتے خراج عقیدت وی ہوندن تے ݙکھ بکھ بیماری تے بلائیں توں بچݨ دی ڈھال وی ۔ جݙاں میں شیخ احسن رشید سئیں دی بھل منسئی تے غور کرینداں تاں میکوں ہر پاسوں دعائیں نظر امدین ،اڄ دی آپادھاپی تے نفسا نفسی دے ایں دور وچ کجھ لوک ایجھے وی ہن جنہاندے دم نال قذرت دا نظام چلدا پے۔

دعائیں ݙیوݨ آلے ماء پیو ، بھیݨ بھرا، عزیز رشتے دار وی ہوندن تے دعائیں ݙیوݨ آلے او انسان وی ہوندن جنہاں نال تُساں چنڳائی کریندو۔ دعائیں دا موجب او چنڳا عمل وی ہوندے جیرھا انسانیں دی بھلائی سانگے ہووے ،دعائیں دا موجب او چنڳے تے مٹھے لوظ وی ہوندن جیرھے پھُل بݨ تے کردن تے خوشبو بݨ تے سب دے دل تے دماغ اچ گھر کر ویندن، دعائیں دا موجب چنڳی سوچ ، چنڳی فکر تے کہیں نیک مقصد سانگے تݨ وُݨ وی ہے ۔ سرائیکی وسیب اچ چنڳے لوک وسدن ایں سانگے سرائیکی زبان اچ دعائیں دی وی کمی کینھی۔

سرائیکی پیریں فقیریں تے اللہ لوکیں دی زبان اے ،میں جئیں ویلھے دعائیں تے غور کرینداں تاں حیرانی تھیندی اے جو سرائیکی اتنی وݙی زبان اے جو صرف دعا دے سینکڑاں تاں کیا ہزاراں لوظ ہن۔ وسیب دے لوک جیرھیاں ہک ٻئے کوں دعائیں ݙیندن انہاں تے وی پی ایچ ڈی تھی سڳدی اے ، اڄ دی کچاری اچ دعائیں دا ذکر ڈھیر آئے کیونجو کجھ لوک آپ وی دعا ہوندن تے انہاندا ذکر وی دعا وانگے ہوندے ۔کیا خیال اے ؟ کجھ ایجھیاں دعائیںنہ دہراؤں چا ، وسیب دے چنڳے انسان احسن رشید سئیں کوں خراج عقیدت وی تھی ونجٖے تے اسیݙی نویں پود کوں دعائیں دا خزانہ وی مل ونجٖے تے ول آؤ رل تے دعائیں دا ورد کروں :۔

بھلاتھیوی ، جتھ پیر ہووی اُتھ خیر ہووی ، اللہ دی امان ہووی ، اللہ مال رزق اچ برکت پاوی ،شالا سیت سدھے رہنی ، ڈدھ پتر اللہ بشک ݙیوی، شالا بخت اقبال بلند ہووی ، ہر ویلہا نور حضور دا ہووی ، شالا جھوک وسی ، شالا ݙیوا ٻلدا رہی، اللہ کہیں دا محتاج نہ کری ، شالا جیویں تے لکھ تھیویں ، شالا لایاں سجائیاں تھیونی، اللہ لوڑ دی تھوڑ نہ ݙیوی ، شالا نت مراد وند ہوویں ، شالا چڑھی کمان ہووی ، شالا کوسی وا نہ لڳی ، اللہ دا کجٖ ہووی ، شالا کݙاہیں اوکھ نہ آوی ، صحت دی بادشاہی ہووی ،شالا جڳ جہان نال جیویں ، ایمان دی سلامتی ہووی، شالا ہر ہک کوں فیض پُجٖاویں ، اللہ رسول وارث ہووی ، شالا کوسی وا نہ لڳی ،شالا پیر استاد دی رکھ ہووی ، دعائیں دی بہار ہووی ،شالا تخت تے بخت دی خیر ہووی ،شالا ٹھر ٹھر ونجٖی امڑی ، سجٖݨیں دے پاسوں نِت ٹھڈیاں وائیں آونی ، خوش پیاں وسیں شالا، جندڑی ماݨے ، جیوݨ جوڳا، جیویں ہوویں ، شالا جوڑی جیوی، شالا جیویں سہریں آلا بنرا، نت چڑھی کمان ہووی ، شالا حسبی اللہ تے بسم اللہ دا ورد ہووی ، حیاتی دا دھاڳا وݙا ہووی ، حیاتی دی خیر ہووی ،خیر نال ونجٖ تے خیر نال آ، سبھ کوں سکھ ݙیویں ،کوئی اوکھ نہ آوی ،نت ٻوہے کُھلے راہنی، حضور دی کچاری اچ ہوویں ، اللہ حق نا حق توں بچاوی ،  دشمن دور ہوونی ، شالا سوکھا ساواتھیویں ، شالا لنگر چلدا رہی ، رب سئیں ہتھ نہ منبھاوی ، ہک دا لکھ تھیویں ، شالا تاریں جتی تھیویں ، شالا چندر آنگے چمکیں ، شالا ݙیندا نہ تھکیں ، شالا شرم بھرم قائم ہووی ، اللہ دی امان ہووی ،چڑھی کمان ہووی ، شالا شر شیطان توں امان پاویں ، شالا قرآن وسیلہ ہووی ، شالا لنگیں پیریں خیر ہووی ، کھنڈ کھیر تھیویں ، شالا مٹھی ٻولی ٻولیں ، سب دی خیر سب دا بھلا، کل جمل جہان دی خیر، شالا ماکھی وانگے مٹھا تھیویں ، شالا بے واہیں کوں واہ لاویں، شالا ویہڑا وسدا رہے ، اللہ ٻہوں ݙیوی ، شالا عمراں دراز ہووی ۔ 

سعید اختر سیال دیرہ اسماعیل خان دا سوہݨا شاعر اے، اوندی کتاب ’’وساکھ‘‘ وچ چار لائن دی ہک نکی جہی آزاد نظم اے ، نظم وچ سرائیکی دے قدیم شاعر شاہ حسین ؒ ( مادھو لال سئیں ) دی ڳالھ اے، دیرے دے حوالے نال مول استھان ( ملتان ) دی ڳالھ وی ہے ، اے نظم سئیں شیخ احسن رشید دی خدمت ایں سانگے پیش کرینداں جو انہاں دی حیاتی ، انہاں دا الا ٻول تے انسانیں نال ورت ورتارا ایں نظم دی چنڳی تفسیر ہے ۔                ؎

شاہ ہک وار جو مادھو تھیون

شاہی طور نی جیندے

دیرے مول استھان جو تھیون

مول لہور نی تھیندے

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ