open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سرائیکی سوانح عمری

سرائیکی وسیب وِچ سرائیکی ادیباں، دانشوراں، افسانہ نگاراں اَتے ٻئے اصناف وِچ لکّھݨ آلے مصنف / مصف زنانی دے تجربے آلی پوتھی کوں سوانح عمری آکھیا وین]دے سرائیکی لوک ادب دے حوالے نال وِچ سرائیکی سوانح عمری کُوں ٻہوں اہمیّت حاصل ہے۔

## تعارف
سوانح عمری ہک اینجھی صنف ہے جیندے وچ کہیں بندے دی شخصیت، اوندے ڄمݨ توں گھن وفات تک دے سارے حالات زندگی، اوندے شخصی کارنامیاں دا ذکر مفصل بیان کیتا ویندے اتے ایہ ضروری نہیں جو کوئی بندہ ٻہوں وݙا ہیرو، سیاست دان، حکمران، معروف ادیب یا شاعر ہووے۔ کوئی غیر معروف، عام بندہ وی سوانح عمری دا موضوع بݨ سڳدے۔

## خاصیّتاں
ہک چنڳی سوانح عمری تخلیقی کارنامہ ہوندی ہے۔ سوانح نگار بیک وقت مؤرخ، مبصر، ماہر نفسیات، محقق تے ادیب ہووݨ دا ثبوت ݙیندے۔ سوانح نگار جیندی او سوانح عمری لکھدا پئے، اوندے نال تعلق خاص ضروری ہے۔ کیونجو ذاتی دلچسپی دے بغیر معیاری سوانح عمری نہیں لکھی ونڄ سڳدی۔ مصنف دا نقطۂ نظر ہمدردانہ ہووݨاں چاہیدے۔ البتہ ہیرو دیاں خامیاں کوں نہیں لکاوݨاں چاہیدا۔ سوانح نگار کوں غیر جانبدار تے انصاف پسند ہووݨاں چاہیدے۔ سوانح نگار دا نقطۂ نظر متوازن تے اعتدال والا ہووݨا چاہیدے۔

## کُجھ سوانح عمریاں دی تفصیل
انگریزی ادبیات دے جدید عہد دی پہلی باقاعدہ اتے بہترین سوانح ولیم روپر (William Roper) دی ہے۔ جینکوں ۱۶۲۶ء وچ روپر نے آپݨے سُسر تھامس مور دی حیاتی بارے لکھیا۔ مغربی سوانح عمریاں وچ جیمس بوسول دی ’’دی لائف آف سیمویل جانسن‘‘ کوں اعلیٰ ترین سوانح عمری شمار کیتا ویندے۔ اردو وچ سوانح نگاری فارسی دے نقش قدم اتے ٹردی نظر آندی ہے۔ تزک تیموری، تزک بابری، ہمایوں نامہ، تزک جہانگیری وغیرہ ایندے بعد اردو سوانح نگاری دی ابتدائی کوششاں وچوں نصرتی، وجہی، قطب شاہ، غواصی دے ناں، قطب شاہی دور دے نمایاں ناں ہن۔ اردو وچ سوانح نگاری دا جدید دور الطاف حسین حالی، مولانا شبلی نعمانی توں نظر آندے۔ اردو وچ حیات سعدی (۱۸۸۳ء) دے دیباچے کوں اردو سوانح نگار دے منشور دی حیثیت حاصل ہے۔ یاد گار غالب (۱۸۹۷ء) تے حیات جاوید (۱۹۰۱ء) سوانح عمریاں ہن۔ اڄوکے دور وچ اکادمی ادبیات پاکستان دے زیر اہتمام ’’پاکستانی ادب کے معمار‘‘ دے سلسلسے تحت کئی سوانح عمریاں شائع کیتیاں ڳئیاں ہن۔

## سرائیکی سوانح عمری تے تحقیق
علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی اسلام آباد شعبہ پاکستانی زبانیں، سرائیکی خطے دی جامعات، اسلامیہ یونیورسٹی، بہاولپور، شعبہ سرائیکی، بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان تے ٻئیاں کئی جامعات دی طرفوں شخصیات دے حوالے نال تحقیقی کم کوں سوانح عمری دے سلسلے وچ وݙی پیش رفعت آکھیا ونڄ سڳدے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی سیرت نگاری

* سرائیکی سیرت دیاں کتاباں دی تن٘دِیر

* سرائیکی افسانوی نثر۔

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی سوانح عمری

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
سرائیکی مضمون نگاری

اِیہ وی سرائیکی لوک ادب دی ہِک وَنکی ہِے جِین٘دے وِچ انجو انج مقصداں کِیتے انجو انج طرزاں دے مضمون لکّھے وین٘دے ہِن۔

## مضمون نگاری دا تعارف
لوک ادب دی ایں صنف مضمون، جینکوں انگریزی وچ Eassay آکھیا ویندے۔ ایندا تعلق یورپ نال ہے مضمون، عربی زبان دا لفظ ہے۔ جیندے لغوی معنی ہن ’’ضمن میں لیا ہوا‘‘۔ اصطلاحی معنی وچ اوں عبارت یا تحریر کوں مضمون آکھیا ویندے جیڑھی جو خاص موضوع اُتے لکھی ڳئی ہووے ݙوجھے لفظاں و چ مضمون، غیر داستانوی ادب دی اینجھی نثری صنف ہے جیندے وچ کہیں خاص موضوع بارے ذاتی رائے/ اظہار خیال کیتا ڳیا ہووے۔

## موضوعات
مضمون نگاری وِچ اخلاقی، اصلاحی، علمی، ادبی، سائنسی، مذہبی، تاریخی، سوانحی، مزاحیہ، ہر طرحاں دے موضوع بارے مضمون لکھیا ونڄ سڳدے۔ اسلوب دی انفرادیت مضمون تے مضمون نگار کوں ݙوجھیاں کنوں وکھرا کریندی ہے۔ مضمون لکھݨ دے کوئی بݨے بݨائے اصول کوئینی۔ البتہ ہر مضمون دی ہک منطقی ترتیب ضرور ہوندی ہے۔ پہلے موضوع دا تعارف، متن (ابتداء، درمیان، چھیکڑ) مضمون اتے انشائیہ وچ فرق ہے۔

## سرائیکی مضمون اَتے انشائیہ وِچ فرق

* مضمون وچ پیش کیتے ونڄݨ والے دلائل معروضی اتے عمومی ہوندن۔ جاں جو انشائیہ ذاتی تاثرات اتے مبنی ہوندے۔

* مضمون وچ تمہید ٻدھݨی پوندی ہے جاں جو انشائیہ اچل چیت شروع تھی ویندے۔

* مضمون ہک خاص منصوبہ بندی دے تحت لکھیا ویندے۔ جاں جو انشائیہ غیر روایتی جا تے بیتکلفانہ اسلوب وچ لکھیا ویندے۔

* مضمون طویل وی ہو سڳدے جاں جو انشائیہ افسانے دی طرحاں مختصر ہووے تاں لطف ݙیندے۔

* مضمون ہر طرح نال مکمل ہووݨاں چاہیدے، جاں جو انشایئے وچ عدم تکمیل دا عنصر موجود ہوندے۔

* انشایئے وچ انشائیہ نگار دی ذات یا شخصیت وی شامل ہوندی ہے۔ مضمون وچ ایہ ضروری نھیں۔

* مضمون مکمل مزاحیہ ہو سڳدے جاں جو انشائیہ ضرف ہلکی پھلکی شگفتہ تحریر ہوندے۔

* مضمون وچ اصلاح یا تنقید دا پہلو شامل کیتا ونڄ سڳدے جݙاں جو انشائیہ دا مقصد، تخیّل آرائی یا خیال آفرینی ہوندے۔

## مضمون دیاں وَنکیاں
’’مضمون دی سدھی جھیٔں تعریف یہ تھی سڳدی ہے جو دنیا دے کہیں وی موضوع بارے ذمہ دارانہ اظہار خیال دا ناں مضمون ہے۔‘‘

مضمون دیاں مختلف قسماں ہوندین تحقیقی، تنقیدی، طنزیہ و مزاحیہ وغیرہ وغیرہ۔ سرائیکی ادب، تہذیب، تاریخ، ثقافت اتے ٻئے کئی حوالیاں نال مضامین دی لکھت تے ادبی رسائل، جرائد، اخبارات دے ادبی صفحات وچ ݙینہہ بہ ݙینہہ ودھݨ کار ہے۔ ادبی، تاریخی، تنقیدی، تحقیقی مضامین دے مجموعے شائع تھیندے آندن۔ جیندے نال سرائیکی نثر دے نسرݨ، اُسرݨ دے امکانات ٻہوں ودھدے پئے ݙسدن۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی طنز تے مزاخ

* سرائیکی مکتوب نگاری

* سرائیکی سفرنامہ

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
سرائیکی انشائیہ نگاری

اِیہ وی سرائیکی لوک ادب دی ہِک وَنکی ہِے جِین٘دے وِچ انجو انج مقصداں کِیتے انجو انج طرزاں دے انشائیے لکّھے وین٘دے ہِن۔ اِیہ وی سرائیکی مضمون نگاری نال رَلدی مِلدی لوک ادب دی وَنکی ہے۔  

## اشائیہ نگاری
انشائیہ، سرائیکی مضمون نگاری دی ہک قسم ہے۔ انگریزی وچ اینکوں ہلکا پھلکا مضمون Light essay آکھیا ویندے۔ ایہ صنف فرانسیسی زبان توں انگریزی تے ول اردو تے سرائیکی زبان تک منتقل تھئی ہے۔ اردو نثری ادب وچ صنف انشائیہ کوں ڈاکٹر وزیر آغا نے متعارف کرایا۔ او صنف انشائیہ بارے لکھدن:

’’انشائیہ ہک اینجھی صنف ہے جیندے وچ نہ صرف تازگی دا سب کنوں ڈھیر مظاہرہ کیتا ویندے بلکہ تازگی دے ذرا جھیٔں گھٹ احساس دی وجہ نال انشائیہ آپݨے فنی مقام توں تلے ڈھہ ویندے۔ تازگی توں مراد محض اظہار تے ابلاغ دی تازگی نھیں بلکہ تازگی توں مراد موضوع تے نقطہ نظر دا اینجھا انوکھا پن ہے۔ جیڑھا جو حیاتی دی یکسانیت تے ٹھہراؤ اڳاں ودھ کے ماحول دا نویں سروں جائزہ گھنݨ تے مائل کریندے۔‘‘

## اشائیے دا اندازِ تحریر
انشائیہ ہک اینجھی مختصر تحریر ہوندی ہے جیندے وچ مصنف حیاتی دے متعلق، کہیں وی موضوع بارے برحسّہ، سادہ تے شگفتہ انداز نال اظہار خیال کرے۔

## انشائیے دا موضوع
انشائیے وِچ خارجی دنیا دے واقعات کوں داخلی احساس دے نال حِسی تجربے نال ملا تے پیش کیتا ونڄے۔ انشائیے وچ ڳالھ توں ڳالھ کوں اڳاں ٹوریا ویندے۔ کہیں وی عام جھیٔں موضوع تے نِکی جھیٔں چیز بارے ڳالھ ٹوری ویندی ہے۔ موضوع دے حوالے نال تہہ در تہہ معانی کھولے ویندن مگر اسلوب یا انداز پُر لطف ہووݨاں چاہیدے۔ سرائیکی ہک مٹھڑی زبان ہے ایندے وچ انشائیہ لکھݨ دی ٻہوں زیادہ گنجائش موجود ہے۔ سرائیکی زبان دے انشائیہ نگاراں نے آپݨے انشائیاں وچ بظاہر عام موضوعات بارے شگفتہ انداز نال پتے دیاں ڳالھیں کیتین۔ ڳالھ وچوں ڳالھ بݨاوݨ انشایئے دی اُتم خوبی ہے۔ انشایئے وچ، انشائیہ نگار دا بے تکلفانہ انداز نال کہیں موضوع بارے شگفتگی تے روانی نال اظہار کریندے۔ جیندے نال پڑھݨ والا تحریر کوں خوشی خوشی پڑھدے تے تازگی دی کیفیت محسوس کریندے۔

## انشائیے وِچ مزاح
مزاح انشایئے دا لازمی جزو نھیں مگر وَت وی انشایئے وچ شگفتگی تے تازگی دا ہووݨ ضروری ہے۔ انشایئے وچ انشائیہ نگار کوں ایہ آزادی حاصل ہوندی ہے جو او نکتہ آفرینی، اشعار دے حوالے، حسب ضرورت طنز و مزاح دے مختلف حربیاں کوں ازما سڳدے۔ سرائیکی ادب وچ انشایئے کوں متعارف کراوݨ والے لکھاریاں محمد اسلم میتلا، ڈاکٹر سلیم ملک، حبیب فائق، ڈاکٹر طاہر تونسوی، پروفیسر عامر فہیم، جاوید احسن، اللہ بچایا نمبر، انجم لاشاری، حمید الفت ملغانی، ڈاکٹر خالد اقبال، عمر علی خاں بلوچ، اسلم بھٹی، عبدالباسط بھٹی، قاصر فریدی، راہی گبول، ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز، پروفیسر دلشاد کلانچوی، ابن الامام شفتر، نذیر علی شاہ (مرحوم)، اللہ بخش یار، رحیم طلب، ابو البشر شاہ جیلانی، فاروق آتش، منظور اعوان، سردار احمد سعید، ملک اقبال حسن بھپلا، تے مریم حفیظ گھوٹیہ دے ناں شامل ہن۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی انشائیاں دی تن٘دِیر

* سرائیکی مضمون نگاری

* سرائیکی طنز تے مزاخ

* سرائیکی مکتوب نگاری

* سرائیکی سفرنامہ

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
سرائیکی کالم نگاری

سرائیکی وسیب وِچ سرائیکی ٻولی دے صحافی جِہڑیلے کہاں وی اخبار، رسالے یا انٹر نیٹ اُتے بلاگ کِیتے جیڑھا کَم کار یا مضمون لکھین٘دے ہِن اُوکُوں ادب دی ٻولی وِچ کالم نگاری آکھیا وین٘دے ہِے۔ اِیہ سارے کالم / آرٹیکل صحافت دے وسیب نال ڳوڑھے تعلق اَتے مسئلے مسائل دے بیان دی پارُوں لوک ادب دا سرمایہ بݨ وین٘دے ہِن۔ اِیں پاروں سرائیکی لوک ادب وِچ سرائیکی کالم نگاری کُوں وی ٻہوں اہمیّت حاصل ہے اَتے اِنّھاں دے وِچ کالم لِکّھݨ والے بعضے جائیں تے لوک قصّے، لوک کہاݨیاں اَتے ٻیا مواد وی شامل کرین٘دے پئے ہون٘دِن۔

## ادب تے صحافت دا ساک
لوک ادب تے صحافت دا رشتہ تعلق ٻہوں قدیم توں آندا پئے اتے کجھ لوک ایں ادب، صحافت کوں انڄ شمار کریندن۔ صحافت دا لفظ صحیفہ توں مشتق ہے۔ جیندے لغوی معنی رسالہ یا کتاب دے ہن۔ صحافت دا جو شعبہ، ادب دے ٻہوں قریب ہے او ایہو کالم ہے۔ کالم انگریزی زبان دا لفظ ہے جیندے لغوی معنی ہن ستون، کھمبا، منیار تے صفحے دا حصہ۔ صحافت دی اصطلاح وچ کالم دا لفظ ہک صفحے دے حصے اتے ݙوجھیاں مخصوص تحریراں کیتے استعمال کیتا ویندے۔ کالم کہیں مخصوص اسلوب اتے انداز نال لکھی ہوئی تحریر کوں وی آکھیا ویندے جیڑھی جو مستقل عنوان دے نال مستقل یا وقفے وقفے نال شائع تھیندی راہوے۔

## کالم نگاری وِچ ملفوظات نگاری
سرائیکی ملفوظات نگاری یا سرائیکی فرمودات نگاری وِچ ہک جملے وچ مختصر لفظاں دی دانش تے حکمت نال کیتی ڳئی ڳالھ کوں فرمودات، قول زریں آکھیا ویندے۔ انگریزی وچ اینکوں ’’کوٹیشنز‘‘ آکھیا ویندے۔ عربی وچ خلیل جبران دے دلچسپ اتے دل آویز اقوال ٻہوں مقبول ہن۔ اردو وچ واصف علی واصف دے اختصاریئے، دانش و حکمت دی مثال ہن۔ فرمودات، قول زریں، مختصر جملے یا مختصر پیرا گراف دی صورت وچ ہوندن۔ صوفیائے کرام دے مختصر اقوال جنہاں کوں ملفوظات آکھیا ویندے مثلاً ملفوظات شیخ فرید الدین شکر گنجؒ، فوائد الساکین، ملفوظات خواجہ نظام الدینؒ، راحت القلوب۔ ’’فرموداتِ فریدؒ‘‘جینکوں ڈاکٹر طاہر تونسوی نے مرتب کیتے، چھپ تے سامݨے آئن۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی تحقیق نگاری

* سرائیکی انشائیاں دی تن٘دِیر

* سرائیکی انشائیہ نگاری

* سرائیکی مضمون نگاری

* سرائیکی طنز تے مزاخ

* سرائیکی غیر افسانوی نثر
* سرائیکی وسیب دی ادبی شخصیات 
* سرائکی وسیب دے بزرگان دین
 سرائیکی صحافت دے رنگ

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی لائبریری ݙیکھو

* سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دا تعارف انگریزی وِچ

* ڈاکٹر خالد اقبال صیب دی لائبریری دا ٻِیا مواد

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
سرائیکی تنقید نگاری

’’تنقید‘‘۔۔۔’’نقدِ تنقید‘‘ کنوں ہے اتے ایندا مطلب کھرے کھوٹے وچ تمیز کرݨ ہے۔ یعنی کہیں وی شئے بارے درست یا غلط اتے گھٹ غلط ہووݨ بارے فیصلہ کرݨ داناں ہے۔ حقیقت اتے اصل کوں لبھݨ سانگے ضروری ہے جو غیر حقیقت اتے غیر اصل دی پچھاݨ ہووے۔ جینویں جو مثال ݙتی ویندی اے جیکر کوئی بندہ(جناں) اصل شے گھنݨ چاہندے تاں ایندے کیتے اوندی پچھاݨ اتے سُنڄاݨ ٻہوں ضروری ہے ایں ڳݨ متوں حقیقت اتے اصلیت کوں ڳولیا نہیں ونڄ سڳیندا۔

## تنقید دے خاصیّتاں
سچ دی ڳول پھرول کیتے ہر علم اتے فن کوں وسیلہ بݨایا ویندے تے ورتیا ویندے، پر ہر علم اتے فن دے ورتارے دے کجھ اصول ہوندن جیڑھے سدھے دڳ اتے ٹریندن‘ سچ دی ڳول کیتے قدم قدم تے راہنمائی کریندن۔ ایں اصطلاحاً۔ آکھیا ویندے جو تنقید سچ اتے غیر سچ دے وچ امتیاز یعنی فرق کرݨا ہے۔ ایہو ’’اصول نقد‘‘ آسادی پوری حیاتی دے چوگرد کڑا ہے۔ ولیم ہنری ہڈسن "Introduction of study of literature" وچ تنقیددی تعریف کریندے ہوئے لکھدن :

کہیں وی خطے دی قوم  دے لوک ادب اتے فنونِ لطیفہ کوں اہم مقام حاصل ہوندے۔ ادب اتے فنون لطیفہ دی پرکھ سانگے تنقید دی لوڑ پوندی ہے۔ چنگے اتے معیاری یا اعلیٰ ادب دی تمیز یا پچھاݨ کیتے تنقیدٻہوں ضروری ہوندی ہے۔ جینویں جو ٹی ایس ایلیٹ آہدے:’’تنقید حیاتی کیتے ساہ گھنݨ دے برابر ہے‘‘۔ تنقیدی ادب کیتے تنقیدی قاعدے اتے قانون یا اصول ضروری ہوندن جیڑھے ساکوں نتارا ݙیندن جو ادب وچ تخلیق دی اہمیت کیا ہے کہیں وی تخلیقی مواد (شاعری یا نثر پارے) دے ڳُݨ کیا ہن۔ اوندے وچ خامیاں یا نقص کیا ہن؟ ایں طراں اساں ادب اتے تنقید دے رشتے‘ سانگے دی ڳالھ کریندے ہیں۔

## سچ دی ڳول پھرول
بندہ ہمیش کنوں سچ دی ڳول پھرول وچ رہیے تے سچ دی تلاش پاروں اوں نے ہر طرحاں دے علم‘ فن دے بݨے ہوئے اصولاں کوں وی ورتیے جیڑھے جو سچ دی ڳول پھرول وچ بندے دی مدد کریندن‘

## تنقید دی جامع تعریف
ایں بارے سید عابد علی عابد لکھدن:

’’لفظ ’’تنقید‘‘ عربی زبان دے لفظ ’’نقد‘‘ وچوں نکلیے جیندا لغوی معنی کھرے تے کھوٹے وچ تمیز کرݨ ہے انگریزی زبان وچ تنقید کیتے "Criticism" دا کلمہ ورتیندے اتے ایں کلمے دا مآخذ عربی لفظ ’’غربال‘‘ ہے جیں توں انگریزی لفط "Garble" نکھتے۔ ’’غربال‘‘ دی اصلیت لاطینی ہے تے لاطینی دا تعلق کلمہ "Cret" نا ل ہے اتے "Cret" دے معنی ’’پٹ پھرول‘‘ کرݨ دے ہن پہلے کلمہ "Garble" دے ماتحت "Criticism" یا انتقاد دی تشریح کریندیں ہوئیں جو کجھ لکھیا ہے اوں توں اے گاٖلھ واضح تھیندی ہے جو تنقید دا کم اے ہے جو ادبی تخلیقات دی پرکھ پرچول کرتے اے فیصلہ کیتا ونڄے جو کیڑھا حصہ جاندار تے با ثمر ہے اتے کیڑھا بیکار ہے‘‘

## تنقید دی ودھائی سطح
تنقید دی اعلیٰ تے ارفع سطح وی ایہو ہے جو بندہ مختلف علوم دے وسیلے نال سچ دی تلاش وچ مگن رہوے اتے تلاس دے ایں عمل وچ ہک موہری شئے جینکوں ورتیا ویندے اوہے تنقیدی صلاحیت یا تنقیدی ڳُݨ۔ جینویں حیاتی دے ہر موڑ تے تنقیدی شعور دی ضرورت ہوندی ہے اینویںای چنگے۔ اعلیٰ ادب دی سُنڄاݨ سانگے تنقیدی شعور ٻہوں ضروری ہے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی تحقیق نگاری

* سرائیکی رپورتاژ نگاری

* سرائیکی کالم نگاری

* سرائیکی مضمون نگاری

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
سرائیکی آپ بیتی

سرائیکی وسیب وِچ سرائیکی ادیباں، دانشوراں، افسانہ نگاراں اَتے ٻئے اصناف وِچ لکّھݨ آلے مصنف / مصف زنانی دے ذاتی احوال آلی پوتھی کوں آپ بیتی آکھیا وین٘دے سرائیکی لوک ادب دے حوالے نال وِچ سرائیکی آپ بیتی کُوں ٻہوں اہمیّت حاصل ہے۔

## تعارف
’’آپ بیتی‘‘ یا خود نوشت جینوں انگریزی وچ Autobigraphy آکھیا ویندے۔ ایندے وچ آپݨی ذاتی زندگی دے احوال تے واقعات بیان کیتے ویندن۔ آپ بیتی صرف ذاتی زندگی دے حالات، واقعات دا مجموعہ نہیں ہوندی بلکہ ایندے وچ داخلی کیفیات، محسوسات، تجربے، مشاہدے، بحیثیت مجموعی زندگی بارے نقطۂ نظر دی ترجمانی کیتی ڳئی ہوندی ہے۔ آپ بیتی وچ مصنف حیاتی دے خارجی، سیاسی، معاشی تے معاشرتی حالات دا وی ذکر کریندے۔ مصنف آپݨے مزاج دے مطابق آپ بیتی لکھیندے۔ ات واسطے ضروری نہیں جو مصنف آپ بیتی کہیں مِتھے ہوئے اصولاں دے مطابق آپ بیتی لکھے۔ آپ بیتی لکھݨ دا مقصد، تجربات، مشاہدات مستقل کرݨ ہوندے۔ آپ بیتی دیاں مختلف صورتاں ہن۔ سفر نامہ، رپورتاژ، روزنامچہ، سوانحی ناول ایندے علاوہ خطوط اتے خود نوشت تعارف وغیرہ وچ وی آپ بیتی دیاں جھلکیاں نظر آندین۔

## انگریزی اَتے اردو ادب دا حوالہ
انگریزی تے اردو ادب وچ آپ بیتیاں دا وسیع ذخیرہ موجود ہے۔ دور جدید وچ اردو زبان وچ مشہور تھیوݨ والیاں آپ بیتیاں وچوں، احسان دانش دی ’’جہان دانش‘‘ جوش ملیح آبادی، دی ’’یادوں کی بارات‘‘ مشتاق احمد یوسفی دی ’’زرگذشت‘‘، مرزا ادیب دی ’’مٹی کا دِیا‘‘، ڈاکٹر وزیر آغا دی ’’شام کی منڈیر سے‘‘ کشور ناہید دی ’’بُری عورت کی کتھا‘‘، قدرت اللہ شہاب دی ’’شہاب نامہ‘‘ شامل ہن۔

## سیاستداناں دی آپ بیتیاں
پچھلے کئی سال کنوں سیاستدان وی آپ بیتیاں لکھݨ پئے ڳئین۔ ایں سلسلے وچ جاوید ہاشمی دی ’’میں باغی ہوں‘‘ عمران خان دی ’’میں اور میرا پاکستان‘‘، یوسف رضا گیلانی دی ’’چاہِ یوسف سے صدا‘‘ سرفہرست ہن۔

## سرائیکی آپ بیتیاں دا احوال
سرائیکی ادب وچ آپ بیتیاں ٻہوں گھٹ تعداد وچ ہے۔ ’’میں کون؟‘‘ دے ناں نال، محمد رمضان طالب دی کتاب، فرید سرائیکی سنگت ڈیرہ غازیخان توں ۲۰۰۶ء وچ شائع تھئی ہے۔ جیندے وچ مصنف نے آپݨی حیاتی دے  پیش آوݨ والے واقعات، بچپن، جوانی، تعلیم، تدریس، ٻڈھیپا، ادبی پندھ بارے منفرد انداز نال لکھیئے۔ نامور ناول نگار، سفر نامہ نگار، محمد اسماعیل احمداݨی، آپݨی آپ بیتی ’’یادیں دا خاب خول‘‘ لکھتی اشاعت ۲۰۱۱ء، ہک منفرد آپ بیتی ہے۔ جیندے بارے محقق ڈاکٹر حمید الفت ملغانی لکھدن:

’’محمد اسماعیل احمداݨی دی حیاتی دااحاطہ کرݨ والی ایں کتاب دا آغاز ’’اماں دے پیریں دی دھوڑ‘‘ دے عنوان نال کیتا ڳئے۔ اوندے بعد حیاتی دی ہک ہک پوڑی کوں وݙے سوہݨپ تے علامتی انداز نال پیش کرݨ دی بھرویں کوشش کیتی ڳئی ہے۔‘‘ 

## آپ بیتی دیاں خاصیّتاں
آپ بیتی تحقیق کاراں کیتے سند دی حیثیت رکھدی ہے ہک معیاری آپ بیتی شخصی حال احوال توں واقفیت کنوں علاوہ کہیں عہد دی تاریخ، سیاست، سماجیات، تہذیب تمدن تے نفسیات کوں نشابر کریندی ہے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی سوانح عمری

* سرائیکی سیرت نگاری

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی سوانح عمری

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
سرائیکی رپورتاژ نگاری

رپورتاژ فرانسیسی زبان دا لفظ ہے تے انگریزی وچ اینکوں رپورٹ (Report) آکھیا ویندے۔ رپورتاژ کوں تمام زباناں وچ خاص اہمیت حاصل ہے اردو وچ ایہ صنف صحافت دی ترقی یافتہ شکل ہے۔

## رپورتاژ دی اہمیت
رپورتاژ کوں تمام زباناں وچ خاص اہمیت حاصل ہے اردو وچ ایہ صنف صحافت دی ترقی یافتہ شکل ہے۔ رپورتاژ صحافت تے افسانے دے درمیان دی تحریری صورت ہے۔ ڈاکٹر انور سدید لکھدن:

’’رپورتاژ دے مزاج دی تشکیل وچ افسانہ اتے سفر نامہ دی اصناف نے اساسی کردار ادا کیتے اتے ایندے ادبی تصور اتے صحافت نے غالب آوݨ دی کوشش کیتی ہے۔ رپورتاژ نے آپݨی انفرادی ادبی حیثیت متعین کرݨ کیتے۔ انہاں سب دا خاطرخواہ، استفادہ کیتے۔ ایہ آکھݨ درست ہے جو رپورتاژ نہ صرف خالصتاً افسانہ ہے نہ سفر نامہ ہے اتے نہ صحافتی خبر نامہ، ادیب نے حسبِ ضرورت اتے بقدر ضرورت انہاں سب دے استعمال کوں ضروری سمجھیئے۔‘‘

## سرائیکی وسیب وِچ رپورتاژ
سرائیکی وسیب وِچ سرائیکی ٻولی دے صحافی جِہڑیلے کہیں وی اخبار، رسالے یا انٹر نیٹ اُتے بلاگ کِیتے کہِیں پن٘دھ دی وہاݨی یا کہیں سوّب دی وہاݨی یا کہیں تقریب دی وہاݨی دا کَم کار یا مضمون لکھین٘دے ہِن اُوکُوں ادب دی ٻولی وِچ رپورتاژ آکھیا وین٘دے ہِے۔ اِیہ سارے رپورتاژاں وسیب نال ڳوڑھے تعلق اَتے ثقافتی تے رِیتی میلیاں ٹھیلیاں، تقریباں، ݙیہاڑیاں اَتے لوکاں دے مزاج دے بیان دی پارُوں لوک ادب دا سرمایہ بݨ وین٘دے ہِن۔ اِیں پاروں سرائیکی لوک ادب وِچ سرائیکی رپورتاژ نگاری کُوں وی ٻہوں اہمیّت حاصل ہےـ سرائیکی رپورتاژ نگاری وِچ لوک کہاݨیاں، لوک افسانہ، سرائیکی افسانہ، سرائیکی ناول نگاری اَتے ٻئے اصناف دا ڳوڑھا تعلق وی ہون٘دا ہِے اَتے اِنّھاں دے وِچ لوک کہاݨیاں اَتے وسیب دے لوک قصّے وی مِلدے ہِن۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی کالم نگاری

* سرائیکی تحقیق نگاری

* سرائیکی مضمون نگاری

* سرائیکی سفرنامہ

* سرائیکی افسانہ

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی لائبریری ݙیکھو

* سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دا تعارف انگریزی وِچ

* ڈاکٹر خالد اقبال صیب دی لائبریری دا ٻِیا مواد  ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:لوک ادب ۔  ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔  ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔  ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری ۔
سرائیکی فریدیات نگاری

حضرت خواجہ غلام فریدؒ سرائیکی زبان عظیم شاعر ہن۔ انہاں دی لاثانی شاعری دی خشبو جگ جہان وچ چہار سو گُھلی ہے۔

## خواجہ فرید سئیں دا رُتبہ
’’سرائیکی شاعری وچ خواجہ غلام فریدؒ کوں اوہو رتبہ حاصل ہے جیڑھا عربی وچ امراء القیس، فارسی اچ حافظ تے رومی، انگریزی وچ ورڈز ورتھ، کیٹس تے شیلے، اردو اچ خواجہ میر درد، غالب تے اقبال، بنگالی اچ نذر الاسلام، پنجابی اچ شاہ حسین تے وارث شاہ، پشتو اچ رحمن بابا تے خوشحال خٹک تے سندھی اچ سچل سر مستؒ تے شاہ عبداللطیف بھٹائی کوں حاصل ہے۔‘‘

’’کوݨ فرید فقیر‘‘ دے مصنف پروفیسر دلشاد کلانچوی لکھدن:

’’سرائیکی زبان کوں خواجہؒ نے آپݨیاں سوہݨیاں سوہݨیاں لفظاں، محاوریاں، ترکیباں، تشبیہاں، استعاریاں دے استعمال نال بام عروج توݨیں پچائے، زبان کوں صاف ستھرا تے رواں دواں بݨاوݨ تے ایندے وچ وسعت تے گہرائی پیدا کرݨ دے دڳ نے خواجہ علیہ رحمت ہک نمایاں سنگ میل دی حیثیت رکھدن۔‘‘

## فریدیات دا موضوع
خواجہ غلام فریدؒ دے نظریات، افکار دی تشریح و توضیح، انہاں دے فکرو فن دا تجزیاتی مطالعہ، انہاں دے کلام دے مختلف زباناں وچ تراجم دا سلسلہ ݙینہہ بہ ݙینہہ ودھݨ کار ہے۔

’’کلام حضرت خواجہ فریدؒ دے حوالے نال ’’فریدیات‘‘ کوں سرائیکی وچ اوہا حیثیت حاصل ہے جو اردو وچ غالبیات یا اقبالیات کوں اتے پنجابی وچ، وارث شاہ کون، خواجہ دی شخصیت، سوانح، نصوّف تے کلام دے مطالعے دے حوالے نال ویہویں صدی وچ چھپݨ والیاں کتاباں وچ ’’گوہر شب چراغ‘‘، محمد انور فیروز دی لکھت ہے اگست ۱۹۱۹ء وچ شائع تھئی۔ محمد عزیز الرحمن عزیز دے ترجمہ کیتے ہوئے مسودہ ’’دیوان فرید‘‘ وچ صفحہ ۱۲ تا ۱۰، علامہ عبدالرشید طالوت دا مقدمہ ہے جیڑھا جو ۲۲ مارچ ۱۹۴۴ء کوں لکھیا ڳیا۔ جینکوں عمر کمال خان ایڈوکیٹ نے ’’سوانح حیات خواجہ غلام فریدؒ‘‘ دے عنوان نال ۱۹۸۵ء وچ شائع کیتے۔ ۱۹۶۱ء وچ بزم ثقافت ملتان نے خواجہ فریدؒ بارے مضامین دا مجموعہ ’’پریت مہار‘‘ شائع تھیا۔ مرتب محمد کریم تونسوی، ارشد ملتانی تے ریاض انور ہن۔ مسعود حسن شہاب دی تالیف ’’خواجہ غلام فرید… حیات و شاعری ۱۹۳۶ء وچ پہلی واری شائع تھئی اتے تریجھی واری ۱۹۹۴ء وچ شائع تھئی۔ ’’انتخاب دیوان خواجہ غلام فریدؒ وچ دلشاد کلانچوی نے تیرہ صفحیاں دا مضمون لکھیئے۔ ’’روح فرید‘‘ رفیق خاور جسکانی دی کتاب ہے جیڑھی جو ۱۹۷۷ء وچ شائع تھئی۔

## فریدیات دے ٻولی وٹار
حضرت خواجہ غلام فریدؒ دی شاعری دے تراجم دنیا دی مختلف زباناں وچ تھیندے پئے ہن۔ انہاں کلام دی مختلف شرح شائع تھیندیاں پئین تے ہر شرح نگار دا آپݨا ہک نقطۂ نظر ہے۔

حضرت خواجہ غلام فریدؒ دی سوانح بارے کثیر تعداد وچ کتاباں شائع تھی چکین۔

## فریدیات وِچ فکر تے فلسفہ
حضرت خواجہ غلام فریدؒ دی فکر، فلسفے شاعری دے انڄو انڄ پہلواں دے حوالے نال تحقیقی، تنقیدی، تجزیاتی مطالعے، مقالے لکھے ویندے پئے ہن۔ ڈاکٹر سعدیہ کمال نے فرید شناسی، تحقیق و تجزیہ کر تے حضرت خواجہ غلام فریدؒ بارے، ایں اہم پُکھ اُتے پی۔ ایچ ڈی دی سطح دا مقالہ لکھ تے علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی دے شعبہ پاکستان زبانیں توں ڈاکٹریٹ کیتی ہے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* پاکستانی زباناں دا لسانی اشتراک

* ٻولی وٹار

* سرائیکی اصنافِ نثر

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
ٻولی وٹار

ٻولی وٹار کیا ہے اے ہک بنیادی تے دلچسپ سوال ہے پر ایندا جواب اُکے تے سادہ کوئینی ایندی وجہ ٻولی وٹارے دی اہمیت تے افادیت ہے جیڑھی جو اساکوں ایندے پاسے متوجہ کریندی ہے۔

## ٻولی وٹار دا مطلب
ٻولی وٹارے دے معنی تے مطلب کوں سمجھیا ونڄے۔ ڈاکٹر مرزا حامد بیگ آہدے ہن جو :

میݙے خیال وچ ٻولی وٹار ہک زبان وچ حقیقت کوں پیش کرݨ کوں ݙوجھی زبان اچ منتقل کرݨ ہے کئیں لکھت تصنیف یا تالیف کوں کئیں ݙوجھی زبان وچ منتقل کرݨ دا عمل ٻولی وٹار سݙیندا ہے۔

ترجمے دے بارے وچ اے ہک سادہ جیاں بیانیہ ہے جیندے نال اساکوں پتہ لڳدا ہے جو ہک زبان توں ݙوجھی زبان متن کوں منتقل کرݨ دے عمل دا ناں ٻولی وٹار ہے پر اساکوں لفظ ٻولی وٹار دے ماخذ دے بارے اچ ایندی ڄاݨ سنڄاݨ سمجھݨ ضروری ہے جو ایندے بنیادی اعتبار نال کیا معنی سامݨے آندے ہن۔

## ٻولی وٹار دی تاریخ
ٻولی وٹار، باب تفعلہ توں عربی زبان دا لفظ ہے جیندا مادہ ر۔ ج۔ م۔ ہے رحیم توں تفعلان دے وزن دا ترجمان بݨا ہے جیندا مطلب ہے جو ہک زبان توں ݙوجھی زبان اچ ٻولی وٹار کرݨ آلا۔

ایں کیتے اردو زبان وچ اے لفظ عربی زبان توں آیا ہے جینکوں انگریزی زبان اچ ٹرانسلیشن آکھیا ویندا ہے۔ جیندی وضاحت کریندے ہوئے مظفر علی سید لکھدے ہن:

’’جو ٹرانسلیشن دا لفظ مغرب دی جدید زباناں وچ لاطینی توں آیا ہے تے ایندے معنی ہن جو پار گھن ونڄݨ ہے ایں توں قطع نظر کوئی خاص ٻولی وٹار کرݨ آلا کئیں کوں پار پہنچیدا دی ہے یا نئیں اے مفہوم مطلب نقل مکانی تیکر کھنڈا ہویا ہے۔ اردو تے فارسی اچ ترجمے دا لفظ جیندا اشتقاقی رابطہ ترجمان تے مترجم ݙونہاں نال ہے عربی توں آیا ہے اہل لغت (اہل زبان) ایندے چار کم از کم معنی لکھدے ہن یا درج کریندے ہن۔ ہک توں ݙوجھی زبان وچ نقل کلام، تفسیر تے تعبیر دیباچہ تے کئیں شخص دا احوال یا تذکرہ شخصی اے سبھ معنی آپت وچ اکٹھے ہن ۔‘‘

اساکوں ماخذ توں پتہ چلدا ہے جو اے لفظ اردو تے فارسی زباناں اچ عربی توں آیا ہے جیندے توں مراد کئیں لکھت متن دے معنی تے مطلب کوں ٻولی وٹار کرݨ آلی زبان اچ بیان کرݨ ہے۔ ایں عمل اچ مترجم کوں کئیں حد تیکر کامیابی ملدی ہے اے ہک الگ بحث ہے۔

## ماضی دا دور
ماضی دے دور وچ ترجمے دے بارے اچ ایندی اہمیت کوں نہ ڄاݨݨ دی وجہ کنوں اینکوں ݙوجھے درجے داکم سمجھیا ویندا رہیا تے اینکوںمشینی عمل وی آکھیا ڳیا۔

انگریزی لفظ Translation دے نال کئی سابقے تے لاحقے تے متبادلات جُڑے ݙکھائی ݙیندے ہن مثال دے طور تے ٹرانس پلانٹیشن فارمیشن ٹرانس میونیشن وغیرہ جیندے بارے اچ ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز لکھدے ہن جو ہک زبان اچوں کیتی ہوئی ڳالھ کوں ݙوجھی زبان اچ پہچاݨ دے عمل دا سادہ ناں ٹرانسلیشن ہے یا ٻولی وٹار ہے پر اصل وچ اے عمل اتنا سوکھا تے سادہ کوئینی جو ایندے سوچ ٹرانس دے نال نال کرپشن پلاٹیشن فگریشن تے میوٹیپشن دیاں کیفیات وچوں وی لنگھڑاں پوندے تے ول ونڄ تے ترجمے اچ او سچائی سچ ݙسدا ہے جینکوں تخلیق آکھیا ونڄ سڳیجے۔

ایندے باوجود لفظ ترجمے دے معنی تے مطلب آپݨے لسانی ثقافتی تے نظریاتی پس منظر وچ کجھ صاف تے کجھ مدہم مبہم ݙکھائی ݙیندے ہن پر انہاں دے ترجمے دی اہمیت اچ کجھ فرق نئیں پوندا بلکہ جدید دور اچ ترجمے دی اہمیت ہی زیادہ ودھدی ویندی ہے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی اصنافِ نثر

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی تنقید نگاری

* سرائیکی تحقیق نگاری

## حوالہ جات


ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
ونکی:ٻولی وٹار
سرائیکی جزئیات نگاری

جزئیات نگاری کہیں وی تخلیق پارے دی باریک ترین تفصیلات کوں بیان کرݨ ’’جزئیات‘‘ اکھویندے۔ داستان، ناول، افسانے، ڈرامے وچ جزئیات نگاری ہک لازمی جزو سمجھی ویندی ہے۔

## خاکہ (Synopsis)
خاکہ کہیں تحقیقی مقالے یا تحقیقی مضمون کوں تحریر کرݨ توں پہلے ہک خاکہ (Synopsis) بݨایا ویندے۔ خاکہ دے لغوی معنی ہن ’’ہکو سنّویں جھات پاوݨ‘‘ خاکہ ہک اینجھی ترتیب ہوندی ہے جو کہیں علمی مقالے کوں مربوط کرݨ دے کم آندی ہے۔ جینویں کہیں مکان دی تعمیر کنوں پہلے اوندا نقشہ بݨاوݨ ضروری ہوندے۔ بالکل انویں اِی کہیں تحقیقی مقالے کنوں پہلے خاکہ (Synopsis) بݨاوݨ ضروری ہوندے۔

## شرح
کہیں وݙے عظیم شاعر دے کلام دی فکری، معنوی تفہیم، توصحیح و تشریح کرݨ ہے۔ مثلاً دیوان فریدؒ دی شرح وغیرہ۔

## شعور دی رو
ایں اصطلاح دا موجد امریکی اسکالر ولیم جیمس ہے۔ ایہ تکنیک ناول تے افسانے وچ استعمال تھیندی ہے۔ ایندے وچ مرکزی خیال، کہاݨی تے پلاٹ وغیرہ دا وجود نھیں ہوندا۔ ہک خیال دی رو دا بہاؤ ہوندے جیڑھا قاری دے تصورات کوں واضح کریندا ویندے۔ خود کلامی دا سلسلہ وی شعور دی رو دی تکنیک نال ونڄ ملدے۔ بالکل اینویں، جینویں فلم وچ فلیش بیک کلوزاپ، کٹ، فیڈ آؤٹ تے سلواپ دا استعمال کیتا ویندے۔

## متن
کہیں وی زبان دی با معنی تحریر ’’متن‘‘ اکھویندی ہے۔ انگریزی وچ اینکوں Text آکھیا ویندے۔ متن اوں تحریر کوں وی آکھیا ویندے جینکوں کوئی محقق مرتب کرݨ چاہندے۔ متن منثور تے منظوم شکل وچ وی تھی سڳدے۔

## مرکزی خیال
کہیں وی ادبی فن پارے دے حلقۂ معنی توں برآمد تھیوݨ والا پیغام ’’مرکزی خیال‘‘ اکھویندے۔

## معرب تے مفرس نثر
کہیں وی فن پارے دی عبارت وچ عربی تے فارسی تراکیب، الفاظ دے بے تحاشا استعمال تھیوے اور ایہ شئے عبارت کوں مقامی زبان توں دور کر ݙیوے تاں اینجھے نثر پارے کوں ’’معرب تے مفرس‘‘ آکھیا ویندے۔

## فلیپ
کہیں مصنف دی کتاب بارے مختصر رائے جیڑھی جو کتاب دے بیک ٹائٹل یا اندرونی صفحات اتے درج ہوندی ہے۔ اینکوں فلیپ آکھیا ویندے۔ فلیپ، دیباچے دی نسبت مختصر رائے ہوندی ہے۔ فلیپ، عمومی طور تے وݙے مشہور شعراء، ناقدین کنوں لکھوایا ویندے۔

## جزئیات نگاری
کہیں وی فن پارے دی باریک ترین تفصیل کوں بہ آسانی بیان کرݨ کوں ’’جزئیات‘‘ آکھیا ویندے۔ ناول، افسانے، ڈرامے، قصے، سفر نامے وچ جزئیات نگاری ہک لازمی جزو خیال کیتی ویندی ہے۔ ہک اعلیٰ تخلیق کار غیر ضروری جزئیات نگاری توں گریز کریندے۔

### ترتیب
’’ترتیب‘‘ دے لغوی معنی کھنڈیاں ہوئیاں چیزاں کوں ہک خاص انداز نال اکٹھا کرݨ دے ہن۔ ادبی اصطلاح وچ شخصی یا موضوعاتی اعتبار نال کھنڈیاں ہوئیاں چیزاں/ مواد کوں اکٹھا کرݨ ’’ترتیب‘‘ اکھویندے۔ ترتیب ݙیوݨ والے کوں ’’مرتب‘‘ آکھیا ویندے۔

### تکنیک
کہیں وی فن پارے وچ متعلقہ موضوع کوں پیش کرݨ دے طریقے کوں ’’تکنیک‘‘ آکھیا ویندے۔ تقریباً ہر نثری صنف وچ تکنیک توں کم گھدا ویندے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی نثر دیاں اصطلاحواں

* سرائیکی فریدیات نگاری

* سرائیکی اصنافِ نثر

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
ونکی:سرائیکی نثر دیاں اصطلاحواں
زنانیاں بطورِ امام

زنانیاں بطورِ امام (اردو: عورت کی امامت)۔ مسلماناں وِچ اِیں بارے وِچ اَنجو انج آراء ہِن جو زنانیاں امامت کر سڳدیاں ہِن یا کائے ناں۔

## اہل سنت
ہِک زنانی ݙوجھی زنانی دی جماعت کرا سڳدی ہِے اَتے اِین٘دا طریقہ اِیہ ہِے جو اُوہ ٻِنّھاں زنانیاں دے وِچالے وِچ کھڑوسی، مرداں آلی کار اڳّوں وَدھ تے ناں کھڑوسی، امام ابو داؤد نے سنن ابو داؤد وِچ پُکھ "امامۃ النساء" وِچ لکھیا ہِے جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہِ وسلم امِ ورقہ بنت عبد اللہ بن حارث دے گھر تشریف گِھن ڳئے تاں آپ صلی اللہ علیہ وآلہِ وسلم نے اِنّھاں کِیتے ہِک مؤذن مقرر کِیتا جیڑھا اذان ݙین٘دا ہئی اَتے آپ صلی اللہ علیہ وآلہِ وسلم نے حُکم فرمایا جو تُساں اپݨے گھر آلیاں دی امامت کِیتی کرو۔ 

عائشہ بنت ابی بکر زنانیاں دی امامت کرین٘دی ہَن اَتے اِنّھاں دے نال ای صف وِچ کھڑون٘دی ہون٘دی ہَن۔ 

## جدید دور دے مثالاں
ہُݨ ڄیکر اَساں اِیہ ڳالھ کروں جو دُنیا بھر وِچ اَڄ کَل دے دور وِچ زنانیاں دیاں مسیتاں وکھرے وکھرے بݨݨ لڳ پئے ہِن جِنّھاں وِچ چین، امریکہ، کینیڈا، یورپ اَتے ٻئے مغربی مُلخاں وِچ اِیہ رِیت عام تِھین٘دی وین٘دی ہِے جو اُتّھاں زنانیاں کِیتے وَکھرے مَسِیتاں بݨائیاں وین٘دیاں پئیاں ہِن تاں اِتّھاں اِیہ ڳالھ وی ٻہوں اہم ہِے جو اِنّھاں وَکھرے مَسِیتاں وِچ کئی جائیں تے امامت دا کَم کار وِی زنانیاں دے سُپرد ہِے۔ ٢١ ویں صدی وِچ، ٻہوں سارے مُلخاں وِچ اسلام دے اندر لبرل تحریکاں دے حِصّے دے طور تے زنانیاں دی اڳواݨی یا صرف زنانیاں کِیتے بݨائیاں ڳئیاں مسیتاں کوں ݙِٹّھا ون٘ڄ سڳین٘دا ہِے۔ چین وِچ صرف زنانیاں کِیتے وَکھرے مَسِیتاں مسلم بِیادریاں نے بݨائیاں ہَن۔ منگ ٹَٻَّر دے مُکَّݨ اَتے چنگ ٹَٻَّر دے اَغازی دور وِچ، زنانیاں نے اپݨیاں مَسِیتاں بݨاوݨ دا اَغاز کر ݙِتّا ہئی۔ چین وِچ سبھ تُوں پُراݨی محفوظ رہ ون٘ڄݨ آلی زنانیاں دی مَسِیت، کافینگ دی وانجیا ہٹونگ مَسِیت ہِے، جین٘دی اُساری دی تاریخ ١٨٢٠ء ہِے۔  چینی ٻولی وِچ اسلامی عالمہ زنانیاں کُوں  *[[آخوند]]* (女阿訇) آکھیا وین٘دا ہِے۔  اِین٘ویں اِیہو جئیں ٻہوں سارے مثالاں اَساکوں امریکہ اَتے کینیڈا دے وی مِلدے ہِن جیویں جو کینیڈا دی زنانیاں دی مَسِیت ٹورنٹو وِچ اپریل ٢٠١٩ء وِچ اُساری ڳئی ہئی۔ مَسِیت سینٹ ٹرینٹی پال یونائیٹڈ چرچ وِچ جاء دے نال شروع تھئی۔ اِیں مَسِیت وِچ وی یقینی طور تے آکھیا ون٘ڄ سڳین٘دے جو زنانیاں دی امامت ای رائج ہے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* زنانیاں دیاں مسیتاں
* اسلام وِچ زنانیاں
* تِریمت مَسِیت امریکہ
* اسلام دیاں عالمہ زنانیاں دی تن٘دِیر
* قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں دا ذکر

## حوالہ جات

ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:چین وِچ اسلام
ونکی:اسلام اتے زنانی
ونکی:تِرِیمت اَتے اِسلام
ونکی:اسلام وِچ زنانیاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:اسلام وِچ تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:زنانیاں دیاں مَسِیتاں
ونکی:امامت
پاکستانی زباناں دا لسانی اشتراک

پاکستانی زباناں اچ لسانی اشتراک زباناں دا ہکو جیہاں ہووݨ اظہر حسن الشمس ہے۔

## [[پاکستانی زباناں]]
اَساݙے مُلخ پاکستان وِچ ٻولے، لِکّھے اَتے پڑھے ون٘ڄݨ آلیاں ٻولیاں / زباناں جین٘ویں اردو، پشتو، سرائیکی، سندھی، پنجابی، ڄٹکی، پوٹھوہاری، ہندکو، بلوچی، کشمیری اَتے ٻئے زباناں وِچ ہِک لسانی اشتراک پاتا وین٘دا ہِے۔ اَتے اِیں پاروں اِنّھاں ٻولیاں دے مضامین / لوک ادب تے ادبی سرمائے دا ہِک توں ٻئی ٻولی وِچ ٻولی وٹار کِیتا وین٘دا ہِے۔

## لسانی اشتراک
پاکستانی زباناں اچ لسانی اشتراک زباناں دا ہکو جیہاں ہووݨ اظہر حسن الشمس ہے۔ ایندے علاوہ اے سبھے پاکستانی زباناں آپݨی علیٰحدہ سنڄاݨ وی رکھیندیاں ہن پر نحوی مساخت تلفظ تے ذخیرہ الفاظ اچ وی اشتراک دی وجہ کنوں انہاں دا ڳوڑھا تے گھاٹا رشتہ وی ہے اردو کیونجو اساݙی قومی زبان ہے قومی زبان اچ تخلیقی تھیوݨ آلے ادبی شاہکاراں دا ݙوجھیاں زباناں دی طراں سرائیکی زبان نے وی اثر گدا ہے تے سرائیکی زبان اچ تخلیق تھیوݨ آلے تخلیقی ادب دا اردو زبان اچ وی ترجمہ تھیا ہے۔

’’ایویں ادبی حوالے نال سرائیکی نے اردو دے اثرات وی قبول کیتے تے کئی صنفاں اچ اردو دے وسیلے نال سرائیکی وچ آئیاں ہن البتہ سرائیکی کتاباں دے اردو زبان اچ ترجمے دی روایت نے زور پکڑا ہے۔ امام بخش شیروی دے باغ وبہار دے منظوم ترجمے دی مثال ݙتی ونڄ سڳدی ہے۔ ‘‘(۱۷)

## سرائیکی اتے اردو دا اشتراک
سرائیکی زبان توں اردو زبان اچ ترجمے دی رفتار ٻہوں سست ہے پر حوصلہ افزاء ہے ضرورت ایں ڳالھ دی ہے جو ایں ڳالھ دا جائزہ گدا ونڄے جو سرائیکی زبان توں اردو زبان وچ ترجمے دے محرکات کیا ہن۔

"اردو تے سرائیکی زباناں کیوں جو ٻہوں نیڑے ہن تے ول سرائیکی زبان تے اردو دی تشکیل وچ وی حصہ پاتا ایں کیتے ݙونہاں زباناں دے احساس شرکت نے آپت اچ میل جول دے لسانی رشتے کوں ٻیا وی زیادہ مضبوط کیتا ایہا وجہ ہے جو سرائیکی نے اردو زبان وچ ترجمے دے ضمن وچ نسبتاً زیادہ آسانی مل سڳی ہے۔ ‘‘

اردو تے سرائیکی زبان وچ جیڑھا گھاٹا تہذیبی، ثقافتی، سماجی، ادبی، لسانی رشتے موجود ہن انہاں دی آپتی خوشبو ہک فطری کشش دا تے ترجمے دا سوّب ہے۔ ایہا وجہ ہے جو ٻہوں سارے معروف شاعر ادیب جنہاں دی مادری زبان سرائیکی ہے پر او آپݨی مادری زبان دے نال نال اردو زبان وچ وی تخلیقی اظہار کریندے پئین ایویں او ݙونہاں زباناں سرائیکی تے اردو اچ تخلیقی اظہار دے حوالے نال جذباتی تے روحانی ہم آہنگی فکر دا پورا احساس رکھیندے ہن۔

## ٻِیا ݙیکھو

* ٻولی وٹار

* سرائیکی اصنافِ نثر

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی تنقید نگاری

* سرائیکی تحقیق نگاری

## حوالہ جات


ونکی:ٻولی وٹار
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب
۔ 
ونکی:لوک ادب
۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت
۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب
۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری
۔
زنانیاں کِیتے مخصوص جاء

زنانیاں کِیتے مخصوص جاء (اردو: خواتین کے لیے مخصوص مقام) ہِک اِیہو جِیہاں علاقہ / جاء / اَمارت وغیرہ ہِے جِتّھاں صرف زنانیاں (اَتے بعض صورتاں وِچ ٻالاں) دی اجازت ہون٘دی ہِے۔ اِیں طرحاں ہِک اِیہو جئیں جاء فراہم تِھین٘دی ہِے جِتّھاں اِنّھاں کُوں مرداں دے نال ڳالھ مُہاڑ کرݨ دی لوڑ نئیں پون٘دی۔ تاریخی اَتے عالمی سطح تے، ٻہوں سارے ثقافتاں وِچ زنانیاں دے کَلھیپے دے کُجھ شکلاں ہَن۔ اَتے ٻہوں سارے ہُݨ وی ہِن۔

## مقصد اتے پس منظر
صرف زنانیاں کِیتے مخصوص جائیں صنفی تفریق دی ہِک شکّل ہِن، اَتے طرزِ عمل جیویں جو صرف زنانیاں کِیتے عوامی ہن٘ڳݨ خانہ، عوامی ذرائع نقل و حمل تے زنانیاں کِیتے مخصوص پن٘دھیڑو ڳݙّیاں یا زنانیاں کِیتے مخصوص پارکنگ جاء ݙُون٘ہائیں اصطلاحواں دا استعمال کرین٘دے ہوئے بیان کِیتی ون٘ڄ سڳین٘دیاں ہِن۔ اِنّھاں کُوں بعض ویلے "محفوظ جاء" وی آکھیا وین٘دا ہِے۔

ٻہوں سارے زنانیاں دے حقوق دے سائنس فکشن ناول صرف زنانیاں دی دُنیا وِچ ترتیب ݙِتّے ڳئے ہِن، یا ہِک جِتّھاں زنانیاں مرداں توں وکھرے رہن٘دیاں ہِن۔

## تاریخ
زنانیت دی پہلی لہر دا عروج، جین٘دے وِچ ووٹ (چوݨ دا حق) کِیتے لَمّے پورھیئے شامل ہِن۔ تعلیم اَتے کَم کاراں تئیں رسائی (انگریزی ٻولݨ آلے معاشریاں وِچ)، زنانیاں دے امکانات کُوں وسیع کرݨ کِیتے انجو انج اقدامات دا باعث بݨی۔

### زنانیاں دے کلب
جِنّھاں دا اپݨا احاطہ ہِے یا ہئی (جنٹلمینز کلب دے متوازی)۔ 

### پہناوے بدلݨ دے کوٹھے
کہِیں دے کپڑے بَدَلݨ دی جائیں، مثال دے طور تے تفریح کِیتے (جم، سوئمنگ پول، یا ساحل سمندر اُتے)، یا کَم کِیتے (فیکٹریاں اَتے ہسپتالاں و،چ لاکر کمرے)، یا خریداری دے وِچالے وِچ (ڈیپارٹمنٹ سٹور فٹنگ دے کمرے)، عام طور تے صنفی تفریق اُتے مبنی ہون٘دے ہِن۔ کُجھ دے کول انفرادی کیوبیکل ہون٘دے ہِن، جاں جو ٻئے صرف اجتماعی سہولتاں فراہم کرین٘دے ہِن۔ 

### تعلیم
جِہڑیلے طالبان دی طرفُوں رسمی تعلیم اُتے پابندی لائی ڳئی تاں زیرِ زمین سکول کُھل ڳئے، جیویں جو گولڈن نیڈل سلائی سکول لِکّھݨ آلیاں کِیتے لُکّے ہوئے انداز وِچ اپݨے کَم اُتے ڳالھ مُہاڑ کرݨ کِیتے۔ 

### مذہبی جائیں
زنانیاں دیاں مسیتاں، جیڑھے چین وِچ صدیاں تُوں موجود ہِن۔ ٢١ ویں صدی وِچ دُنیا بھر وِچ نویں مَسِیتاں وی اُساریاں ڳئیاں ہِن۔

یہودیت وِچ صنفی وکھریپا، جیویں جو مثال دے طور تے میچیٹزا ہِک عبادت گاہ وِچ زنانیاں دی جاء دی حد بندی کرݨ کِیتے ورتیا وین٘دا ہئی۔ 

کانونٹ، عیسائی راہب زنانیاں دا گھر۔

### کھیݙ
ٻہوں سارے شون٘قیہ اَتے سبھ تُوں وَدھ پیشہ ورانہ کھیݙاں کُوں صنف دے ذریعہ وکھرا کِیتا وین٘دا ہِے۔ 

### ہن٘ڳݨ خانہ
تقریباً سبھے مُلخاں وِچ عوامی ہنْڳݨ خانہ کُوں صنفی طور تے وکھرا کِیتا وین٘دا ہِے۔ 

## ٻِیا ݙیکھو

* انتہا پسندانہ زنانیت
* زنانیاں دیاں مسیتاں
* قُرآن مجید وِچ تِرِیمتاں دا ذکر

## ٻِیا پڑھو

* Dictionary For 'Womyn' Says Half Of Society Is A Dirty 3-letter Word
* 

## ٻاہرلے جوڑ

* صرف زنانیاں کِیتے جاء
* صرف زنانیاں دی جاء دا احترام کرو۔
* صرف زنانیاں کِیتے جاء دی قدر دی ڳویڑ
* صرف زنانیاں کِیتے جائیں: Archived نظام دا متبادلآرکائیو شدہ [Date missing] بذریعہ feminist-reprise.org [Error: unknown archive URL] پر محفوظ کیا گیا
ونکی:صنفی تفریق
ونکی:زنانیت
ونکی:نسائیت
ونکی:تِریمت
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں کِیتے مخصوص جائیں
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
انتہا پسندانہ زنانیت

frameless|upright|left
انتہا پسندانہ زنانیت یا انقلابی زنانیت (اردو: انتہا پسندانہ نسائیت) (انگریزی: Radical Feminism) اِنّھاں زنانیت پسنداں دی جامعت ہِے جِنّھاں دام زنانیت پسنداں وِچُوں کہِیں دے نال قطعاً کوئی جھیڑا نئیں پاتا وین٘دا جاں جو اِیہ صرف زنانیاں وِچ دلچسپی رکھین٘دیاں ہِن بھان٘ویں اُوہ کہِیں وی نظریے دی حامل ہووِن۔ اِنّھاں لوکاں دا خاصا اِیہ ہِے جو اِیہ لوک سماج، شادی اَتے روایتاں کُوں زنانیاں دا دُشمݨ سمجھین٘دے ہِن۔  اِیہ ایں ویلے مشرق وِچ ناں ہووݨ دے برابر ہِن۔ اِیہ سرے توں مرد دے وجود دی لوڑ دے ای مُنکر ہون٘دے ہِن بھان٘ویں اُوہ حیاتیاتی فطری تقاضے پورے کرݨ دے حوالے نال ہووے یا معاشی ذمّے واری توں متعلق ہووے۔ ہِک تأثر اِیہ وی پاتا وین٘دا ہِے جو دُنیا دی من حیث الجموع زنانیاں ڄیکر انقلابی زنانیت اختیار کر گِھنّݨ تاں نسل انسانی دی بقاء ای ممکن کائے نِھیں۔ مطلب اِیہ تِھیا جو کُجھ ݙیہاڑیاں بعد انسانی اَبادی اپݨے آپ مُک ویسی۔

## جنسی صنعت اُتے وِچار
انتہا پسندانہ زنانیت قحبہ گری دی شدید مخالف رہی ہِے۔ اُوہ اِیہ دعویٰ کرین٘دیاں ہِن جو زنانیاں اِیں پیشے وِچ جبراً دِھکّیاں وین٘دیاں پئیاں ہِن۔ اِیہ ہِک استحصال ہِے۔   اِنّھاں کُوں معاشی لوڑاں توں یا مرد دَلّیاں دی پاروں توں اِیں ناگفتہ بہ پیشے وِچ دِھکّیا وین٘دا ہِے۔ اِیہ لوک پیشے دے مستقل الوجود ہووݨ اَتے اُون٘دی قنُونی حیثیّت بݨائے رکّھݨ دے وی شدید مخالف رِیہے ہِن۔

## ٻِیا ݙیکھو

* زنانیت دے نظریات
* زنانیت
* زنانیاں دے حقوق
* زنانیاں دی تاریخ

## حوالہ جات

ونکی:زنانیاں دے تحریکاں
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیت
ونکی:زنانیت اَتے معاشرہ
ونکی:زنانیت دے نظریات
ونکی:انتہا پسندانہ زنانیت
ونکی:زنانیاں
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں دے حقوق
سرائیکی افسانہ: خود کُوزہ

انسانی دماغ وی عجب کرشمہ ہے قدرت دا،اے خود اِی مسٔلہ پیدا کریندے تے خود اِی اوندے حل وچ جُپ ویندے،خود اولے وہندے تے ہمیشہ اپݨیاں تمام خواہشاں تے انہیں کیتے کیتی ڳئی جدوجہد کوں تن دے ذمے لاݙیندے،تن کولوں اپݨیں لوڑیں دے کتیے خوف ݙربَھو پیدا کریندے تے خود اِی اوندا شکار تھی ویندے۔ انسانی جسم تے قابو پاوݨ کیتے جیڑھی ہزاریں سالیں وچ جدوجہد کیتی سی او خود اوندے کیتے عذاب بݨ ڳئی ہے۔ اوں طاقت تے قابو پاوݨ کیتے بندے کوں خود اوندے گُر سکھائے نِس۔ دنیا دے تمام نشے بھانویں اُنہیں دی کوئی شکل ہے بندے دی مت مارݨ کیتے خود انسانی دماغ بݨیے ہوئن۔ پینگھ وی خود ہووے تے جھوٹݨ والا وی خود۔ انسانی دماغ جاڳدا ہووے تاں تن دا کوئی وی عضو اوندی مرضی دے بغیر ہَل نہیں سڳدا۔ کہیں وی آپریشن دے دوران ایہو کجھ کیتا ویندے،بس تھوڑی دیر انسانی دماغ کوں مارݙیو،تُساں سب عذاب ثواب کنوں آزاد تھی ویندے او۔ کینجھیں وجیب ڳالھ ہے جو عقل دے خلاف جتنے دلائل اَڄ تئیں ڳئین او سب عقلی دلیلیں نال ݙتے ڳئین،گویا اپݨے خلاف ہک مقدمہ بݨیندے خود اِی اوندے اِچ گواہ تے خود وکیل بݨدے تے کود اِی جج۔ ایہا وجہ ہے جو صوفیں خود شناسی کوں اِی خدا شناسی آکھئیے،خود اپݨے آپ کنوں واقف تھیوݨ دا مطلب ہے جو عقل دے فریب کاریں کنوں واقف تھیوݨ، ہُݨ ایندا وَٹ کون کڈھسی جو تہاݙا اپݨے آپ کوں سُنڄاوݨ گھنݨ کتھائیں عقل دی فریب کاری تاں نہیں۔ دنیا دے تمام آرٹ،تمام فلسفے،تمام نظریات دی پرکھ دا معیار عقل ہے۔ خود عقل کوں پرکھݨ دا معیار کینویں مقرر کیتا ونڄے۔ اَڄ تک کہیں بندے خود آکھئیے جو میں پاڳل ہا۔ جیڑھے اَڄ تئیں سیاݨے سݙ ویندے آںدن انہیں سب کوں اپݨے وقت اِچ پاڳل سمجھیا ویندا رہ ڳئے۔ ہُݨ تائیں جیڑھیاں ڳالھیں انسانی دماغ ساکوں سمجھائن خود اوندے خلاف دلیلاں گھڑ تے ݙتنیس تے ہُݨ جیڑھی پدھر تے ساکوں گھدی ویندے او جیڑھلے ویلھے غضط ثابت تھئی تاں وَل شاید انسانی دماغ دے آخری حرکت ہووے۔ 

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی افسانہ

* سرائیکی لوک قصّے تے کتاباں

* سرائیکی لوک قصّیاں دیاں وَنکیاں

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی لوک قصّہ

## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی لائبریری ݙیکھو

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی (مرحوم) دا ٻِیا پورھیا

* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں

ونکی:لوک کہاݨیاں۔ 
ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں
ونکی:سرائیکی ڈراما۔ 
ونکی:ڈرامہ
ونکی:سرائیکی لوک ڈرامے
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون	
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔ 
ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
سرائیکی اسمائے صفات

ایہوں جیہیں لفظ جِنہاں تُوں کئیں اسم کی حالت اصلیّت،وصبِ یا کُئی ٻئی خوبی ظاہر تھیوے،صفت سݙین٘دِں۔ صفت کئیں اسم کی حالت کوں محدود کت ݙین٘دی ہے۔ جیویں کالا بندہ،سوہݨاں ٻال،لمبی تریمِت،لال بوچھݨ،اِنہاں وچ کالا،سوہݨاں،لمبی،لال،صفتاں ہِن۔ صفت کئی قسم دی ہون٘دی ہے۔

# صفتِ ذاتی 
# صفتِ نسبتی      
# صفتِ عددی 
# صفتِ مقداری 
# صفتِ ضمیری 

اِتّھاں اَساں صفتِ ذاتی دی ڳالھ کرین٘دے ہَیں جِیویں جو اُتے مثالاں ݙِتّیاں ڳیاں ہِن۔ صفتِ ذاتی بݨاوݨ دے کئی طریقے ہِن:

# سرائیکی اِچ ذاتی صفتاں دا اَنت کوئنیں۔ جیویں: سُکّا،موٹا،کَرن٘گاہ،ڈِھڈّل،کَملا،کُپّا،ٹکُریل وغیرہ۔ اے صفتاں کئیں وی اسم نال لائیاں وَنڄ سَڳدِن۔ 
# بعض صفتاں اسم یا فعل کنوں بݨدِن: کھیݙن کنوں،کھݙار پڑھݨ کنوں پڑھاکُو،نسّݨ کنوں نسوکڑ،اُݙّݨ کنوں لڄپال،
# بعضیاں صفتاں فارسی علامتاں نال رَل کے بݨدیاں ہِن: عقل ون٘د،بےشرم،ناشکُرا،بدبختا،بدزبان،بَدوَقرا،
# بعضیاں صفتاں عربی تے فارسی زباناں کنوں آئیاں ہِن: دَناء،احمق،شریف،خوش مزاج وغیرہ
# سرائیکی وِچ ذاتی صفت وی ہون٘دی ہے جیویں سوہݨاں بندہ،تقابلی صفت وی ہون٘دی ہے جیویں ماکھی کنوں مِٹھا اَتے ٻِنہاں سبھݨاں کنوں فضیلت صفت وی ہون٘دی ہے جِیویں ساریاں وِچوں چنڳاں،سبھݨاں کنوں سوہݨاں،ٻہوں چنڳاں،وݙار ذِیل،رَڄ کمینہ،اُصلُوں بھَیڑا،حَدّوں ٻاہر۔

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی نثر دیاں اصطلاحواں

* سرائیکی فریدیات نگاری

* سرائیکی اصنافِ نثر

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی غیر افسانوی نثر
* سرائیکی جزئیات نگاری

## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی لائبریری ݙیکھو

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی (مرحوم) دا ٻِیا پورھیا

* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں

ونکی:سرائیکی افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:لوک ادب۔ 
ونکی:لوک فنون
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔
سرائیکی اسمائے مکبّر

بعضے ویلے سرائیکی دے کئیں لفظ کوں'وݙائی'دے معنی ݙے کے'مکبّر'بݨا ݙِتا وین٘دے۔ مکبّر لفظ ہمیشہ مذکّر ہون٘دے تہوں بعضے ویلے مکبّر لفظ کُوں مذکّر تے مصغّر کوں اُون٘دی مؤنّث وسمجھ گِھدا وین٘دے۔ مصغّر تے مکبّر دے لفظ دے بعد اے ڄانݨ ضروری ہے جو او اصل لفظ کِہڑا ہے جین٘دے کنوں مکبّر یا مصغّر بݨایا ڳے۔ کیوں جو عام لوکاں کوں اصل لفظ دا پتہ نِھیں چلدا تہوں اُوکوں غلط سمجھ گِھدّا وین٘دے۔ مکبّر بݨاوݨ دے کُجھ قاعدے ایہ ہن:

# کئیں لفظ کوں وݙا بݨاوݨ کیتے اصل وچ موجود تانیث دی علامت'ی'کوں ہٹا کے آخری کنوں پہلے حرف اُتّے پِیش لا ݙِتا ونڄے۔ جیویں:
#* ٹھِکری، ٹھِکُر۔
#* ڈھینگری، ڈِھینگُر۔
#* کھنگری، کھنگُر۔
# بعضے مؤنّث اسماں دی علامتِ تانیث 'ی' ہٹا کے اُو کوں مُکبّر بݨایا وین٘دے  جیویں: 
#* مکھّی، مکھّا۔
#* مکیڑی، مکڑا۔
#* ٹوکری، ٹوکرا۔
#* کُہاڑی، کُہارا۔
#* مولھی، مولھا۔
#* کوٹھی، کوٹھا۔
# بعضے اسماء بغیر کئیں قاعدے دے مکبّر بݨائے وین٘دن۔ جیویں:
#* کاتی، کات
#* کھَل، کھِلڑ۔
#* تھپ، تھپوڑ۔
#* دھَپ، دھپوڑ۔
#* تھالی، تھال۔
#* کڑاہی، کڑاہ۔
#* گھاݨی، گھاݨ۔
#* ماچہ، مچاݨ۔
#* سُن٘ڄ، سُن٘ڄاݨ۔
#* گھمس، گھمساݨ (وغیرہ وغیرہ)

## ٻِیا ݙیکھو

* سرائیکی اسمائے صفات
* سرائیکی نثر دیاں اصطلاحواں

* سرائیکی فریدیات نگاری

* سرائیکی اصنافِ نثر

* سرائیکی افسانوی نثر

* سرائیکی غیر افسانوی نثر

* سرائیکی جزئیات نگاری

## ٻاہرلے جوڑ

* سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی لائبریری ݙیکھو

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی (مرحوم) دا ٻِیا پورھیا

* گُلِ رعنا ادب سوسائٹی دے ٻئے کتاباں ونکی:سرائیکی افسانوی نثر ونکی:سرائیکی غیر افسانوی نثر ونکی:سرائیکی لوک ادب ۔  ونکی:لوک ادب ۔  ونکی:لوک فنون ونکی:سرائیکی لوک رِیت ۔  ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب ۔
ونکی:سرائیکی افسانہ
ونکی:سرائیکی ادب وِچ لوک قِصّے دی اہمیّت
ونکی:سرائیکی ادب ریت تے روایت
ونکی:سرائیکی ادبی تاریخ
ونکی:سرائیکی ادب ٹور تے پندھ
ونکی:اسم
ونکی:سرائیکی قواعد
لتا منگیشکر

لتا منگیشکر (اردو:ڄَمَّݨِ دی تَرِیخ: ٢٨ ستمبر ١٩٢٩ء - فوت تِھیوݨ دی تَرِیخ: ٦ فروری ٢٠٢٢ء) بھارت دی مہان٘دری ڳائیکہ ہَن۔ اِنّھاں دا ناں ٢٥ ہزار توں ودھ ڳاݨے دُنیا دی انجو انج ٻولیاں وِچ ڳاوݨ دے بعد گینز بُک آف ورلڈ ریکارڈ وِچ پاتا ڳیا۔ ١٩٢٩ء وِچ ڄَمَّݨ آلی لتا دی اَواز نال اِنّھاں دی عُمر دا ذری وی اندازہ نئیں لایا ون٘ڄ سڳین٘دا۔ مندراں وِچ وڄدیاں ٹَلّیاں جِیہاں سحر گِھدّے لتا دی اَواز نے کئی نسلاں کُوں اپݨی اَواز نال متاؑثر کِیتا ہِے۔ 

اڄ وی دِل تئیں لَہہ ون٘ڄݨ آلی اِنّھاں دی اَواز دی کھنک اُوہو ہِے جیڑھی اُنویہہ سو سینتالِہیہ وِچ اِنّھاں دی پہلی ہندی فلم "آپ کی سیوا" وِچ ہئی۔ لتا نے اُنوِیہہ سو ٻِتالہیہ وِچ اپݨے اَبا "دینا ناتھ منگیشکر" دے مرݨ دے بعد با قاعدہ ڳائیکی دا اَغاز کِیتا ہئی۔ دینا ناتھ دی دِھیاں وِچ ناں صرف لتا نے سُراں دی دُنیاں وِچ مہان٘در حاصل کِیتی جاں جو اِنّھاں دی بھیݨ آشا بھوسلے نے وی ڳائیکی وِچ اہم مقام حاصل کِیتا اَتے ہِک ویلا اُوہ وی آیا جݙݨ ݙون٘ہائیں بھیݨاں دی اَواز نے بھارتی فلم انڈسٹری اُتے قبضہ کر گِھدّا۔ لتا دا آکھݨاں ہِے جو اِنّھاں دی فنی حیاتی بھرپور رہی ہِے۔

## بچپن
لتا منگیشکر28 ستمبر 1929ء کوں اندور بھارت وِچ ڄَمّی ہئی۔ انّھاں دے اَبّا دِینا ناتھ منگیشکر وی ڳائیک اتے اداکار ہَن۔ تہوں اُوہ شروع توں ای ڳائیکی کَن مائل تِھی ڳئی۔ موسیقار غلام حیدر نے اِنّھاں دا حون٘صلہ ودھارا اِین٘دے بعد اُوہ کامیابی اُچائیاں کَن ٹُر پئی اَتے ہالی تئیں نئیں رُکّی۔
## ڳائیکی
تفصیلی مضمون کِیتے لتا منگیشکر دے نغمیاں دی تن٘دِیر ݙیکھو۔ 

لتا منگیشکر پنڄاہ ہزار توں وَدھ ڳاݨے ڳاء چُکی ہِن اُوہ ١٩٧٤ء توں ١٩٩١ء تئیں دُنیا دے ریکارڈاں دی پوتھی وِچ ریکارڈ بݨاوݨ آلیاں دے طور تے رَل ڳئی۔ پوتھی دے مطابق اُوہ دُنیا وِچ سبھ توں وَدھ ڳاݨے ریکارڈ کراوݨ آلی ڳائیکہ ہِن۔ 

## اِنعامات
لتا کوں اَݨ ڳِݨت ایوارڈ مِلے ہِن۔ اِنّھاں دا اَپݨاں آکھݨاں ہِے جو اِنّھاں دا سبھ توں وݙا ایوارڈ لوکاں دی پرِیت ہِے جاں جو اِنّھاں دے کول بھارت دا سبھ توں وݙّا سویلین اعزاز بھارت رتنا وی ہِے۔ اُوہ بھارت دی ݙُوجھی ڳائیکہ ہِن جِیکُوں اِیہ ایوارڈ ݙِتّا ڳیا ہِے۔ 
## بِیماری اَتے وفات
٨ جنوری ٢٠٢٢ء کوں کورونا دے پاروں لتا منگیشکر کوں ممبئی دے بریچ کینڈی ہسپتال وِچ داخل کرایا ڳیا ہئی۔ 

٩٢ ورھیاں دی عمر وِچ نوال کرونا وائرس دے پاروں اُوہ ٦ فروری ٢٠٢٢ء کوں ممبئی وِچ فوت تِھی ڳئی۔ 
## ٻاہرلے جوڑ

* جب بلبلِ ہندوستان کندن لال سہگل سے شادی کی خواہاں تھیںآرکائیو شدہ [Date missing] بذریعہ www1.voanews.com [Error: unknown archive URL]
## حوالہ جات

ونکی:بھارتی ڳائیکہ
ونکی:ڳائیکہ
ونکی:اردو ٻولی دے ڳائیکاں
ونکی:ہندی ٻولی دے ڳائیکہ
ونکی:وِیہوِیں صدی دے ڳائیکاں
ونکی:وِیہوِیں صدی دے مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے زنانیاں
ونکی:مہان٘درے تِریمتاں
ونکی:ہندوستانی مہان٘درے زنانیاں
ونکی:زنانی ڳائیک
نیپال وِچ زنانیاں

نیپال وِچ زنانیاں (اردو: نیپال میں خواتین) (انگریزی: Women in Nepal) دا موقف تاریخ دے انجو انج دوراں وِچ وَکھرا رِیہا ہِے۔ تاہم جدید دور وِچ نیپال دے فعال مملکت اَتے زنانیاں دے حقوق کِیتے ڄاڳدے ہوئے سماج دے طور تے اُبھریا ہِے۔ اِین٘دی ہِک جھلک نیپالی پارلیمان دی طرفُوں ٢٠١٥ء وِچ زنانیاں دے حقوق کِیتے کَم کرݨ آلی بدیا دیوی بھنڈاری دا صدر جمہوریہ چُݨیا ون٘ڄݨ ہِے۔ بدیا دیوی صدر دے عُہدے تے چُݨی ون٘ڄݨ آلی مُلخ دی ݙُوجھی شخصیّت ہِن اَتے اپݨے مُلخ دی پہلی زنانی صدر ہِن۔ جدید دور وِچ مُلخ وِچ تعلیم اَتے ملازمتاں وِچ زنانیاں دی حِصّے داری ودھدی پئی ہِے۔

## سماجی رویہ
نیپال دی انجو انج بِیادریاں وِچ اِیہو جئیں زنانیاں کوں نا پاک سمجھیا وین٘دا ہِے، جیڑھیاں "حیض / ݙیہاڑے آوݨ" تُوں متاثر ہون٘دیاں ہِن اَتے اِنّھاں کوں مکان دے ٻئے رکناں توں پرے ہِک وکھری جُھڳی وِچ رکھیا ویندا ہِے۔ صدیاں پُراݨی اِیں روائت کوں اُتّھاں "چھوپاڑی" آکھیا ویندا ہِے۔ اِیں روائت اُتے عمل کرݨ دی وجہ توں ہر سال اَݨ ڳِݨت زنانیاں وکھری جُھڳّی وِچ دُھوں دی ٻہوں وَدھ مقدار پِھپھڑیاں وِچ ون٘ڄݨ (کیوں جو اُوہ جُھڳّی کُوں تَتّا رکّھݨ کِیتے بھاء ٻلین٘دیاں ہِن)، جنگلی زانوراں دا شکار یا وَل سَپ دے ݙَنڳّے ون٘جݨ نال فوت تِھی وین٘دیاں ہِن۔

دُنیا دے ٻہوں سارے مُلخاں آلی کار نیپال وِچ عوامی جائیں اُتے جنسی ہراسانی دے واقعے وی تِھین٘دے رہن٘دے ہِن۔ نیپالی دارالحکومت کھٹمنڈو وِچ زنانیاں کوں عوامی نقل و حمل وِچ جنسی مار کُٹ اَتے ہراساں کِیتے ون٘ڄݨ دے واقعے توں محفوظ رکّھݨ کِیتے خصوصی بس سروس بݨائی ڳئی ہِے۔ شہر وِچ چار ١٧ کُرسیاں آلی بساں چلائیاں ڳئیاں ہِن، جِنّھاں اُتّے صرف زنانیاں کِیتے بورڈ لائے ڳئے ہِن اَتے اِیہ صرف سویل اَتے شام دے ویلیاں وِچ شہر دے اہم جائیں اُتّے چلّے کریسِن۔

## گَھٹ عمر وِچ شادیاں
نیپال وِچ گَھٹ عمر وِچ شادی دا رُجحان عام تِھین٘دا پِیا ہِے۔ نیپال ڈیموگرافک ہیلتھ سروے ٢٠١٦ء دے مطابق ٢٥ توں ٤٩ ورھیاں دی عمر دی تقریباً ٥٠ فیصد چھوہِریں نے ١٨ ورھیاں دی عمر وِچ ای شادی کر گِھدّی ہئی۔

## ٻِیا ݙیکھو

* نیپال
* زنانیاں کُوں اختیار آلا بݨاوݨ
* زنانیاں دے حقوق
* زنانیاں دی تاریخ

## حوالہ جات

ونکی:نیپال وِچ زنانیاں
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
نیپال وِچ زنانیاں دے حقوق

نیپال وِچ زنانیاں دے حقوق (اردو: نیپال میں خواتین کے حقوق) (انگریزی: Women's rights in Nepal) جین٘دے وِچ نیپال وِچ زنانیاں دے حقوق بارے تفصیل ہے۔

## نیپال
نیپال، جنوبی ایشیاء وِچ واقع ہمالیائی مُلخ ہِے، جیڑھا دُنیا دے ٻہوں غریب مُلخاں وِچُوں ہِک ہِے۔ اِیہ سیاسی عدم استحکام دا شکار رِیہا ہِے۔ اَتے اپݨی تاریخ دا وَدھ حِصّہ غیر جمہوری حکمرانی دا شکار رِیہا ہِے۔ بنیادی سہولتاں تئیں رسائی ٻہوں اوکھی ہِے، لوک توہم پرستی آلے عقیدے رکھین٘دے ہِن، اَتے صنفی امتیاز دی اعلیٰ سطحاں ہِن۔

### زنانیاں دی حالت
بھان٘ویں جو نیپال دے آئین زنانیاں کوں تحفّظ ݙین٘دا ہِے، جین٘دے وِچ برابر کَم کِیتے برابر اُجرت وی شامل ہِے، جاں جو حکومت نے اِین٘دی دفعاں کُوں نافذ کرݨ کِیتے قابلِ ذکر کارروائیاں نئیں کِیتیاں۔

نیپال وِچ زنانیاں دی حالت صحت، تعلیم، آمدݨ، فیصلہ سازی اَتے حکمتِ عملی طے کرݨ تئیں رسائی دے لحاظ نال ٻہوں خراب ہِے۔ پدرانہ نظام، جُؤان زنانیاں دی حیاتیاں کوں وَس وِچ رکھین٘دا ہِے، اَتے اِیکُوں قنُونی نظام نال تَکڑائی مِلدی ہِے۔ زنانیاں کوں منظم امتیاز دا سامھݨاں کرݨاں پون٘دا ہِے۔

## تاریخ
نیپال وِچ زنانیاں دے خلاف وکھرے سلوک دی پہلی شکّل ستی دی رِیت نال شروع تھئی، جیکُوں وزیرِ اعظم رانا چندر شمشیر نے مُکایا، بھان٘ویں جو اِین٘دے بعد وی پدرانہ نظام جاری رِیہا، زنانیاں کوں وسائل اَتے موقعیاں تئیں محدود رسائی حاصل ہئی۔ جیڑھے مسئلیاں دا سامھݨاں زنانیاں کوں کرݨاں پون٘دا ہئی اُنّھاں وِچ صنفی بنیاد تے تشدد، ٻالاں دی شادی، زنانیاں دی سمگلنگ، عبوری انصاف، غیر برابری نمائندگی اَتے فیصلہ سازی وِچ زنانیاں دی گھٹ سنڳت شامل ہِن۔

نیپال وِچ خواندگی دی شرح ہُݨ وی گھٹ ہِے، جیڑھی ٥٢.٧٤ فیصد (سی بی ایس، ٢٠٠١ء) حالیہ ورھیاں وِچ بہتری دے باوجود مرداں اَتے زنانیاں دے وِچالے وِچ شرح خواندگی وِچ تفاوت ہُݨ وی برقرار ہِے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* نیپال وِچ زنانیاں
* چھوپاڑی (رِیت)
* زنانیاں دے حقوق

## حوالہ جات

ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:نیپال وِچ زنانیاں
ونکی:زنانیاں دے حقوق
ونکی:ایشیاء وِچ زنانیاں دے حقوق
ونکی:ایشیاء وِچ زنانیاں
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس