سرورکربلائی: وݙا لکھاری تے وݙا انسان

طارق ، اقبال ، سفیر ، کتھاں ، ہے للّی لال فقیر کِتھاں

نہ فکر سخن دے سرور ہئیں ، نہ فن دے وچ فاروق سے

شفقت بزدار دے ایں شعر اِچ سرور کربلائی کوں فن تے فکر دے حوالے نال احمد خا ن طارق ، اقبال سوکڑی ، سفیر لاشاری ، ڈاکٹر مہر عبدالحق تے فاروق روکھڑی جھئیں مہاندرے سرائیکی لکھاریں دی صف اِچ شامل کرکے جیڑھے انداز نال پیش کیتا ڳئے اوں توں سرور کربلائی دے ادبی قد کاٹھ دا اندازہ لاوݨ اوکھا کائینی۔

سرور کربلائی نال میݙی نیاز مندی اُنھاں دی حیاتی دے چھیکڑی عشرے وچ رہ ڳئی ۔ دیرہ غازی خان ونڄ کے جݙاں وی موقع ملے ہا تاں موقعے دی مناسبت نال ݙینہ ویلھے ضلع کچہری دے پھٹے تیں تے رات ہووے ہا تاں خیابان سرور دی ہک ڳلی وچ رکھیے ہماچے تیں سئیں نال ملاقات تھی ویندی ہئی۔ پہلے پہل میکوں ایں ڳالھ دا وسواس ضرور تھیندا ہا جو سَٹھ دے ݙہاکے توں نویکلی سُنڄاݨ بݨاوݨ والے شاعر سَٹھ توں ود ھ عمراں ویلھے وی آپݨا کلام کتابی شکل اِچ گھن آوݨ دا اَہر کیوں نئیں کیتا ۔ آخر ڳالھیں اِچ اندازہ تھی ڳیا جو کتاب چھپواوݨ دی سِک تاں سانبھی ہوئی ہے بھل کھیسہ اجازت ݙیندا ۔ایں سِک دا داروں تھیندا ۔ ایندے نال نال خود داری دا تقاضا اے ہا جو کہیں سڄݨ تیں بار نہ آوے ۔ ہک واری خوشی خوشی ݙسیونے جو مسودہ ہک ٻئے ملغاݨی (امانت حسین نائب تحصیلدار) دے ذمے لیندا پیاں تے کتاب تکھے چھپ ویسی۔ کتاب تاں شاید اُنھیں دی حیاتی وچ نہ چھپݨی ہئی پر او خود چھپن چھپا دی ٹوپی پا کے راتی رات اِیں طرحاں دنیا چھوڑ ٹُریے جو سارے سنگتی ہتھ ملیندے رہ ڳئے ۔

خوش حال گزر ڳئی ہے یا بدحال گزر ڳئی

ٻس رَین گزر ڳئی ہے جہڑے حال گزر ڳئے

موت پیالہ ہر کہیں پیوݨے ۔ سرور کربلائی ایں پیالے کوں گُھٹ گُھٹ کرکے پیوݨ دی بجائے ہکو گھٹ کر چھوڑیا ۔ کیوں جوموت کوں ڳل لاوݨ تے موت توں پریں بھڄݨ دا فرق سمجھیندیں ہوئیں اُنھیں اے تئیں آکھ ݙتے جے تئیں کہیں سوچا وی نہ ہووے:

ݙریا ہے اینجھا موت توں اَسمان ونڄ وُٹھے

آندا ہا جیڑھے شخص کوں زندہ کرݨ دا ݙا

سرور کربلائی دے وݙ وݙیرے صدیاں تئیں دیرہ غازی خان دے حکمران ریہے ۔ ݙوجھے لفظیں وچ اے میراݨی سردار ٹوٹے زمین دے بادشاہ ہَن پر ایں تخت دے وارث تخت دیاں حداں پار کرکے پرے پرے تئیں ڈھیر ساریں دِلیں تیں حکمرانی کیتی ہے ۔ جیندا ثبوت ایں توں ودھ کیا ݙتا ونڄ سڳدے جو کربلائی سئیں دیں اَکھیں نوٹݨ دے بعد سنگت ساتھ وچوں کئی سنگتی اُنھیں دا کلام چھپوا کے اُنھاں کوں ہمیش ہمیش کیتے زندہ جاوید ݙیکھݨ چاہندے ہَن اَتے اے اعزاز جیڑھے سنگتیں دے پُکھے آیا او تخت دیرہ غازی خان دیاں حداں توں پرے تھل دے وسبے وچ ڈاکٹر محمد افضل خان ڈھانڈلہ تے غلام حُر خان کنداݨی دے نانویں نال سُنڄاتے ویندن ۔ سرور کربلائی دی کتاب ’’سِجھ دا سینہ‘‘ دے عنوان نال چھپ کے آئی تاں سڄݨیں ایں طرحاں ہتھو ہتھ گِھدا جو ڳݨتری دے ݙینہاں وچ ایں کلام کوں ݙوجھی واری چھاپݨا پیا ۔ صرف ایہو نئیں بلکہ ایں کلام دی عظمت دا اعتراف حکومتی سطح تیں وی تھیا جو ایں کتاب کوں اکادمی ادبیات پاکستان جھئیں ادارہ دی طرفوں ’’خواجہ فرید ایوارڈ‘‘ دان کیتا ڳیا۔

ادبی دھڑے بندیں توں کنی کرکے رَین نبھاوݨ والے سرور کربلائی شاعری وچ جانباز جتوئی کوں عقیدت دے طور تیں اُستاد دا درجہ ݙتے ۔ حقیقت وچ آپݨی ذات توں متاثر ریہے ۔ جتھاں آپݨی ڳالھ کیتی ہے اُتھاں رَل وسدیں دی ڳالھ وی ٹوری ہے ۔ ظلم دے خاتمے کاݨ آواز اُٹھائی ہے ، انصاف منگݨ دا ݙا ݙسیے ، ہر ݙکھدی رَڳ تیں ہتھ رکھݨ دی کوشش کیتی ہے ۔ اَنا پرستی دا اے عالم ہا جو حالات دا مقابلہ کرݨ سانگے قلم ویچݨ دی بجائے قلم مزوری کیتی ہے:

ادب دی مریم دے پاک سردی بزار دے وچ رِدا نئیں ویچی

قسم ابوذر دی آپ وِک ڳیاں میں بے زری دی اَنا نئیں ویچی

سرور کربلائی دی شاعری وچ نظم ہووے یا مرثیہ ، قطعہ ہووے یا ݙوہڑہ ، کافی ہووے یا غزل ہر صنف نویکلی سُنڄاݨ رکھدی ہے ۔ سسڑی ، عشق شماری ، میں عشق ہاں ، فنکار ، مقدر دا اندھارا تے جندڑی آ ڳئی رولیں وات جھیاں کئی نظماں آپݨے ویلھے نویں روایت قائم کرݨ دیاں اہم مثالاں ہِن۔ کلام دے ڈھیر سارے حصّیں وانگوں اے قطعہ ٻال ٻال دی زبان تیں رہ ویندے:

ڈھاندی کندھ کوں سنبھال چھوڑیا کر 

ڳاٹے دا کڈھ جنجال چھوڑیا کر

توں وی ڳاہلا ہئیں ڈھول سرورؔ کوں 

وعدہ کرکے ٹھڳال چھوڑیا کر

غزل دی صنف وچوں وی کجھ شعر پیش ہن جو سرائیکی وچ لکھی ڳئی غزل دے مزاج نال وی شناسائی تھی ونڄے۔

اوں دھرتی تے فلک کیوں ڈھہہ نئیں پوندا

جتھاں ٻچڑیں کوں ماء کھادی ویندی ہے

٭٭٭

ݙار نکھڑی کونج شالا ݙار تئیں پہنچی ہووے

جیڑھے راہ کولوں گزرݨا ہَس شکاری ڈھیر ہن

٭٭٭

چھوڑ ݙاچی دیاں مہاراں ہتھ کچاوے توں ہٹا

اَکھ دے آکھے وچ کوئی اپݨی نشانی رہݨ ݙے

٭٭٭

میݙا ویڑھا وی گناہگاراں دی وستی چا سمجھ

ہک ݙیہاڑے تاں اِتھاں لنگھ آ پیمبر بݨ کرائیں

٭٭٭

پھر آلے نئیں جیوݨ ݙیندے

آپ سَواں بے پھر ڳولوں ہا

٭٭٭

سرور کربلائی دی شخصیت دی مثال اوکھی ݙتی ونڄ سڳدی ہے ۔ کیڑھی صفت ہے جیڑھی اوں درویش صفت انسان وچ نہ ہئی ۔ محنت کش ، خود دار ، نیک نیت ، فرض شناس، پُر وقار ، دِل دا اَمیر تے خُلق دا دریا ہووݨ پاروں انسانیت اُنھیں تیں ماݨ کریندی ہے ۔ سوّڑ ݙیکھ کے پیر دگھیرݨ ، نپی تُلی ڳالھ کرݨ ، نِکے وݙے دا احترام کرݨ ۔ ٻئے دے ݙکھ کوں اپݨا ݙکھ سمجھݨ تے کہیں کم سانگے متھے تئیں تریڈھی نہ آنݨ یعنی میں کوں مارݨ دی وجہ وی سرور کربلائی کوں امر کر ݙتے۔

ایں وݙے لکھاری تے وݙے انسان دی شخصیت دے حوالے نال کئی تحریراں چھپ چکین ۔ کئی رسالیں خصوصی نمبر وی شائع کیتن ۔ جنھیں وچ سرائیکی ادبی سلسلے دے منڈھلے رسالے ماہنامہ ’’اختر‘‘ ملتان دا ’’سرور کربلائی نمبر‘‘ وی شامل ہے۔

سرور کربلائی دے وݙا شاعر تے وݙا انسان ہووݨ پاروں اوئیں تاں ٻہوں کجھ لکھیا ڳئے بھل اُنھاں دے شاگرد تے مہاندرے شاعر عزیز شاہد دا اے شعر اپݨی مثال آپ ہے:

اے فیض سرور دیں صحبتیں دا جو شاعری وچ وی سروری ہے

عظیم سرور نے میکوں اپݨا شعور بخشے تے زندگی دا سرور بخشے

## حوالہ
لکھّت ویورا، ڈاکٹرحمیداُلفت ملغاݨی ،چھاپہ خانہ: جھوک پرنٹرز ملتان