open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
رونا بنرجی

رونا بنرجی ہک ہندوستانی سماجی کارکن تے سیلف ایمپلائیڈ ویمینز ایسوسی ایشن (سیوا) دی معاون بانی ہَن، جیڑھی لکھنؤ دی ہک غیر سرکاری تنظیم ہئی جیڑھی اتر پردیش دیاں غریب زنانیاں دے مفادات کِیتے کم کریندی ہئی۔ اوہ سیوا دی جنرل سیکریٹری تے چیف ایگزیکیٹیو آفیسر ہَن۔ انّھاں کوں حکومت ہند نے 2007ء وچ پدم شری انعام نال نوازیا ہئی۔

## ابتدائی حیاتی
رونا بنرجی دا جنم 1950ء وچ لکھنؤ دے ماڈل ہاؤز علاقے وچ ہک ہندو گھرانے وچ تھیا۔ انّھاں نے 1979ء وچ غریباں دی بہتری کِیتے صحت دے کیمپ دا آغاز کِیتا تے چکن کاری دے کاریگروں دے بچّیاں کِیتے ہک اسکول قائم کِیتا۔

## سیوا دی بݨیاد
1984ء وچ رونا نے "کماؤ تے کماؤ" دے نعرے نال سیوا دی بݨیاد رکھی۔ ایہ تنظیم چکن کاری دے ہنر کوں زندہ رکھݨ تے زنانیاں کوں روزگار ݙیوݨ کِیتے کم کریندی ہئی۔ ہݨ تک تقریباً 8000 زنانیاں کوں ایندے ذریعے تربیت ݙتی ڳئی ہئی۔

## بین الاقوامی کم
رونا نے بھارت تے بیرون ملک چکن کاری دیاں ڄاکݙاں نمائشاں کرائیاں ہن، جنّھاں وچ شامل ہن:

* اسلامک سنٹر، نئی دہلی
* واشنگٹن ڈی سی دی ریشمی سڑک مہم
* ملان دا ماسیف انٹرنیشنل ہوم شو
* ملبورن دی عروسۂ مشرق نمائش

## سماجی کم
2002ء دے گجرات فسادات دے متاثرین دی مدد کِیتے رونا نے:

* متاثرہ زنانیاں کوں چکن کاری سکھائی
* انّھاں کِیتے روزگار دے مواقع پیدا کِیتے
* انّھاں دی بحالی کِیتے کم کِیتا

## اعزازات

* 2005ء وچ نوبل امن انعام کِیتے نامزد
* 2007ء وچ پدم شری انعام
* امبیڈکر ہست شِلپ وکاس یوجنا دی رکن

## حالیہ سرگرمیاں
ہݨ تک سیوا دی رکنیت 7500 توں زاید تھی چُکی ہئی تے ایہ تنظیم بھارت دی کپڑے دی وزارت دے نال کم کریندی پئی ہئی۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:سماجی کارکن
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
رام موہن رائے

راجہ رام موہن رائے دا جنم بنگال وچ تھیا۔ اوہ بنگالی تے سنسکرت دے نال نال عربی، فارسی تے انگریزی دے وی وݙے عالم ہَن۔

## مذہبی اثرات
اسلام تے مسیحیت دیاں تعلیمات دا انّھاں تے گہرا اثر تھیا۔ ایں دے بعد انّھاں نے ہندو سماج دی اصلاح دا کم شروع کِیتا۔

## برہمو سماج دی بݨیاد
1830ء وچ انّھاں نے برہمو سماج دی بݨیاد رکھی۔ انّھاں دے اہم کم ہَن:

* مورتی پوجا دی مخالفت کِیتی
* خدا دی وحدانیت دی تعلیم ݙتی
* ستی دی خوفناک رسم ختم کرݨ کِیتے کم کِیتا
* زنانیاں دے حقوق دی حمایت کِیتی
* قوم دی تعلیم تے تربیت تے زور ݙتا

## آخری ایام
1831ء وچ انّھاں انگلستان دا سفر کِیتا تے برسٹل دے مقام تے وفات پا ڳئے۔

## حوالہ جات

ونکی:انگریزی ٻولی دے مصنف
ونکی:بنگالی شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:بھارت وِچ زنانیاں دے حقوق
ونکی:بھارتی فعالیت پسند برائے زنانیاں دے حقوق
رادھا بائی سبارائن

کیلاش رادھا بائی سبارائن (کڈمول) دا جنم 22 اپریل 1891ء کوں منگلور وچ تھیا۔ انّھاں دا تعلق چترا پور سرسوات برہمن برادری نال ہئی۔ انّھاں نے منگلور وچ اپݨی اسکولی تعلیم مکمل کیتی تے پریزیڈنسی کالج، مدراس توں گریجویشن کیتا۔ 1912ء وچ انّھاں نے پی. سبارائن نال شادی کیتی جیڑھے کمارمنگلم دے زمیندار ہَن۔ انّھاں دے ترے پتر تے ہک دِھی ہئی۔ بعد وچ انّھاں نے سومرویل کالج، اوکسفرڈ توں پوسٹ گریجویشن مکمل کیتا۔

## عوامی حیاتی
رادھا بائی ہک سرگرم سماجی کارکن تے سیاست دان ہَن:

* مدراس یونیورسٹی دی سینیٹ دی منتخب رکن رہیں
* آل انڈیا ویمنز کانفرنس دی رکن دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں
* 1930ء دی گول میز کانفرنس وچ زنانیاں دی نمائندگی کیتی
* زنانیاں کیتے 5٪ ریزرویشن دی تحریک چلائی (جیڑھی ناکام تھئی)
* دوسری گول میز کانفرنس وچ وی شرکت کیتی
* لوتھیان کمیٹی دی رکن ہَن جیڑھی تحفظات دے معاملات تے کم کریندی ہئی

## سیاسی کیریئر
1937ء وچ انّھاں نے ہندوستانی قومی کانگریس دے امیدوار دے طور تے الیکشن لڑݨ دا فیصلہ کیتا، پر پارٹی دی طرفوں حمایت نہ مل سڳی۔ 1938ء وچ اوہ بلامقابلہ ریاستاں دی کونسل دی رکن منتخب تھئیں تے ایں تنظیم دی پہلی زنانی رکن بݨیاں۔

## خاندان
رادھا بائی دے ٻال:

* موہن کمارمنگلم - مشہور سیاست دان
* پی پی کمارمنگلم
* پاروتی کرشنن

## وفات
رادھا بائی دا انتقال 1960ء وچ تھیا۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
دینا پاٹھک

دینا پاٹھک دا جنم 4 مارچ 1922ء کوں گجرات دے امریلی شہر وچ تھیا۔ انّھاں نے چھوٹی عمریں ئی ڈرامیاں وچ اداکاری شروع کر ݙتی ہئی جیڑھی عوام وچ ٻہوں مقبول تھئی۔ انّھاں نے ممبئی یونیورسٹی نال منسلک ہک کالج توں گریجویشن مکمل کیتا۔ انّھاں دے استاداں وچ رسکل لل پرکھ (اداکاری) تے شانتی بردھان (رقص) شامل ہَن۔

## پیشہ ورانہ حیاتی
دینا پاٹھک ہک مشہور اداکارہ تے ڈائریکٹر ہَن:

* 50 سال توں زائد عرصے تک ہندی فلم صنعت نال وابستہ رہیں
* گجراتی تھیٹر دی ہک نامور ہستی ہَن
* بھارتی عورت قومی فیڈریشن دی صدر دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں
* مشہور فلماں وچ شامل ہن:

  * گول مال
  * کوشش 
  * امراؤ جان
  * ایک چادر میلی سی
  * پردیس
  * پنجر

## ذاتی حیاتی

* شادی: بلدیو پاٹھک نال
* دِھیاں:

  * رتنا پاٹھک (اداکارہ)
  * سپریا پاٹھک (اداکارہ)

* پتری: شاہد کپور (پوتا)

## وفات
دینا پاٹھک دا انتقال 11 اکتوبر 2002ء کوں ممبئی دے باندرا علاقے وچ تھیا۔ انّھاں دی آخری فلم پنجر (2003ء) ہئی جیڑھی انّھاں دی وفات دے بعد ریلیز تھئی۔

## اعزازات

* گجراتی تھیٹر وچ نمایاں خدمات کِیتے تعریفیں
* ہندی سنیما وچ معمر کرداراں دے لئی شہرت
* سماجی سرگرمیاں کِیتے اعزازات

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:گجراتی سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی سٹیج اداکار زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
جناک پالٹا میک گیلیگن

جنک پالٹا میک گلیگن دا جنم چندی گڑھ دے ہک پنجابی گھرانے وچ تھیا۔ انّھاں نے:

* انگریزی ادب تے سیاسیات وچ ماسٹر ڈگری (ایم اے) حاصل کیتی
* ستار وچ سنگیت وشاراد دی سند حاصل کیتی
* سیاسیات وچ ایم فل تے پی ایچ ڈی مکمل کیتی

## پیشہ ورانہ حیاتی
جنک پالٹا نے متعدد اداریاں وچ کم کیتا:

* پروویڈنٹ فنڈ آفس
* ہائی کورٹ
* سنٹر فار رورل اینڈ انڈسٹریل ڈویلپمنٹ

## ادارتی خدمات

* جمی میک گلیگن سنٹر برائے پائیدار ترقی دی بانی تے ڈائریکٹر (اندور)
* بریلی ڈویلپمنٹ انسٹی ٹیوٹ دی سابقہ بانی ڈائریکٹر
* جیویک سیٹو دی شریک بانی
* سنگینی کینسر کیئر سوسائٹی دی اعزازی سکریٹری (2007 توں)

## تصنیفات

### کتاباں

* دیہی ترقیاتی انسٹی ٹیوٹ برائے زنانیاں تے کتاب (آکسفورڈ توں شائع)

### نصابی کتاباں

* صحت (ہندی، انگریزی، مراٹھی میڈیم)
* کٹنگ اینڈ ٹیلرنگ (ہندی)
* ہندی خواندگی
* بٹیک پرنٹنگ (ہندی)
* وجالو (لوک گیتاں دا مجموعہ)

## اعزازات

* پدم شری (2015)
* ایس سی آئی آرڈر آف ایکسیلنس (2016)
* گرین ہیرو ایوارڈ (2017)
* راجماتا وجاراجے سندھیہ سوشل سروس ایوارڈ (2008)
* مناو سیوا ایوارڈ
* سدبھاونہ سمن
* پیریاورن میترا پورسکر

## ذاتی حیاتی
جنک پالٹا نے جیمز میک گلیگن نال شادی کیتی تے بہائی مذہب دی علمبردار دی حیثیت نال کم کیتا۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:سماجی کارکن
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
جانکی وینکٹارامن

جانکی وینکٹارامن دا جنم برما دے شہر پیگو وچ تامل والدین کملا آئیر تے کرشنا آئیر دے گھر تھیا۔ پنج سال دی عمر وچ ایں دی والدہ دا انتقال تھی ڳیا۔ 1938ء وچ انّھاں دی شادی آر وینکٹارامن نال تھئی جیڑھے بعد وچ بھارت دے صدر بݨے۔ انّھاں دے ترے دِھیاں ہَن۔

## سماجی خدمات
جانکی ہک سرگرم سماجی کارکن ہَن:

* بنگلہ دیش دی جنگ دے دوران زنانیاں دے خلاف تشدد دے خلاف مظاہریاں دی قیادت کیتی
* زنانیاں دے حقوق دی علمبردار
* غریباں دے فلاحی منصوبیاں دی حامی
* جانوراں دے حقوق کِیتے کم کِیتا
* اہنسا ریشم دی فروغ دِتی جیڑھا ریشم دے کیڑیاں کوں نقصان پُڄائے بغیر تیار تھیندا ہئی

## بھارت دی خاتون اول
1987ء توں 1992ء تک بھارت دی خاتون اول دے طور تے انّھاں دے نمایاں کم:

* صدر دے دفتر دے سماجی بہبود دے پروگراماں دی نگرانی کیتی
* سرکاری دوریاں تے اپݨے شوہر دے نال شرکت کیتی
* "بھارتی عورتیت" دے تصور دی نمائندگی کیتی

## وفات
جانکی وینکٹارامن دا انتقال 13 اگست 2010ء کوں تھیا، اپݨے شوہر دے انتقال دے ڈیڑھ سال بعد۔ انّھاں دے پِچھے ترے دِھیاں رہ ڳئیاں۔

## ورثہ

* اہنسا ریشم دی فروغ
* زنانیاں دے حقوق دی تحریک وچ اہم کردار
* بھارت دی خاتون اول دے طور تے سماجی خدمت دے نمونے

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
انا پرنا مہارانا

اناپرنا مہارانا دا جنم 3 نومبر 1917ء کوں اڈیسہ وچ تھیا۔ اوہ راما دیوی تے گوپاباندھو دی دوجی اولاد ہَن۔ انّھاں دے والدین وی تحریک آزادی ہند وچ سرگرم رہے۔

## تحریک آزادی وچ کردار

* 14 سال دی عمر ئی چ موہن داس گاندھی دی حامی بݨ ڳئیں
* 1934ء وچ ہریجن پڈا یاترا وچ گاندھی جی دے نال شامل تھئیں
* بھارت چھوڑو تحریک (1942ء) دے دوران جیل ڳئیں
* کئی واری گرفتار تھئیں تے قید دی سزا وی بھڳتی

## آزادی دے بعد دی خدمات

* رایگڑا ضلع دے قبائلی ٻالاں کِیتے اسکول قائم کِیتا
* ونوبا بھاوے دی بھودان تحریک نال وابستہ رہیں
* ایمرجینسی دے دوران گرام سیوک پریس دے اخبار دی اشاعت وچ مدد کیتی
* ہور رہنماواں دے نال گرفتار تھئیں

## اعزازات

* 19 اگست 2012ء کوں اڑیسہ مرکزی یونیورسٹی ولوں اعزازی ڈگری نال نوازیا ڳیا

## وفات
31 دسمبر 2012ء کوں 96 سال دی عمر ئی چ کٹک، اڑیسہ ئی چ وفات پا ڳئیں۔

* مرلی دھار چندرکانت بھنڈارے (سابق گورنر)
* نوین پٹنایک (وزیر اعلیٰ) سمیت ڄاکڑاں نے انّھاں دے انتقال تے رنج دا اظہار کِیتا۔

## ورثہ

* تحریک آزادی دی سرگرم کارکن
* سماجی تے زنانی حقوق دی علمبردار
* تعلیم تے قبائلی ترقی دی حامی
* گاندھیائی اصولاں دی پیروکار

## حوالہ جات

ونکی:اکویہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
امرت کور

راج کماری امرت کور دا جنم 2 فروری 1889ء کوں لکھنؤ، اتر پردیش وچ تھیا۔ انّھاں دے والد راجا ہرنام سنگھ کپورتھلہ ریاست دے رکن ہَن۔ انّھاں دی تعلیم:

* شیربورن اسکول برائے طالبات، ڈورسیٹ، انگلینڈ
* اوکسفرڈ یونیورسٹی توں اعلیٰ تعلیم

## تحریک آزادی وچ کردار

* 1919ء وچ مہاتما گاندھی نال ملاقات تے متاثر تھئیں
* جلیانوالہ باغ قتل عام دے بعد تحریک وچ شامل تھئیں
* 1930ء وچ ڈانڈی مارچ وچ شرکت تے جیل ڳئیں
* آل انڈیا ویمن کانفرنس دی بانی ارکان وچوں ہک (1927ء)
* 1933ء وچ آل انڈیا ویمن کانفرنس دی صدر منتخب تھئیں
* 1934ء توں 1950ء تک گاندھی جی دے معتمد دے طور تے کم کِیتا

## سیاسی کیریئر

* بھارت دی پہلی وزیر صحت (10 سال تک عہدے تے رہیں)
* آئین ہند دی تدوین کِیتے مجلس دی رکن

## وفات
6 فروری 1964ء کوں نئی دہلی ئی چ وفات پا ڳئیں۔ انّھاں دے ذاتی دستاویزات نہرو میموریل میوزیم اینڈ لائبریری دے آرکائیو ئی چ محفوظ ہن۔

## ورثہ

* بھارت دی پہلی وزیر صحت
* تحریک آزادی دی سرگرم کارکن
* زنانیاں دے حقوق دی علمبردار
* گاندھیائی اصولاں دی پیروکار
* آئین ساز اسمبلی دی رکن

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:بنگالی شخصیتاں
ونکی:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ریحانہ فاطمہ

ریحانہ فاطمہ ہک ہندوستانی فعالیت پسند زنانی ہَن جیڑھی کیرالا ریاست نال تعلق رکھدی ہئی۔ انّھاں کوں سبری ملا مندر وچ تمام زنانیاں دے داخلے دی مہم کِیتے ڄاݨا ویندا ہئی۔ انّھاں دیاں سرگرمیاں دی وجہ توں انّھاں دے گھر تے حملہ تھیا تے انّھاں کوں خود مندر وچ داخل تھیوݨ توں روک ݙتا ڳیا۔ ریحانہ کیرالہ دے کوچی علاقے نال تعلق رکھدی ہَن تے ہک قدامت پسند مسلمان گھرانے وچ پیدا تھئیں۔

## ذاتی حیاتی
اپݨے پیو دے انتقال دے بعد، ریحانہ دا مذہبی عقیدہ کمزور تھی ڳیا۔ اوہ فلم ساز منوج کے سریدھر نال رشتہ رکھدی ہَن تے ݙو ٻالاں دی ماں ہَن۔ پیشے دے لحاظ نال اوہ بی ایس این ایل دے تکنیکی شعبے وچ کم کریندی ہَن۔

## مارو تُھراکل سمارم
ایہ ہک ملیالم تحریک ہئی جیندے نال ریحانہ وابستہ تھئیں۔ ایں دا مطلب "برہنہ پستاناں دا احتجاج" ہئی۔ ایہ احتجاج ہک پروفیسر دے تبصرے دے خلاف ہئی جیڑھا زنانیاں دے پستاناں کوں تربوز نال تشبیہ ݙیندا ہئی۔ ریحانہ نے فیس بک تے ہک تصویر پوسٹ کیتی جیندے وچ اوہ اپݨے پستاناں کوں تربوز دے چھلکاں نال ڈھانپدی ہوئی ہئی۔

## محبت دے بوسے دی مہم
2014ء وچ اخلاقی پولیس دے خلاف "محبت دے بوسے" دی مہم شروع تھئی۔ ریحانہ نے اپݨے ساتھی منوج کے سریدھر نال بوسے گھندے ہوئے تصویراں پوسٹ کیتیاں، جیڑھیاں بعد وچ فیس بک نے ہٹا ݙتیاں۔

## بین جنس تے فلم
ریحانہ ہک فلم "ایکا" دا وی حصہ رہی ہئی، جیڑھی بین جنسیت دے موضوع تے ہئی۔ ایں فلم دے پوسٹر تے ہک نعرہ ہئی: "میں بین جنس ہاں۔ میݙے کول پیدائش توں ذکر وی ہئی تے زنانی فرج وی۔ میکوں جیوݨ ݙیو"۔

## سبری ملا مندر مہم
ریحانہ سبری ملا مندر وچ تمام زنانیاں دے داخلے دی مہم دی سرگرم حامی ہَن۔ 2018ء وچ عدالتی حکم دے باوجود انّھاں کوں مندر وچ داخل تھیوݨ توں روک ݙتا ڳیا تے انّھاں دے گھر تے حملہ وی تھیا۔

## مخالفت

* انّھاں کوں پلاری واتوم ٹیلی فون ایکسچینج وچ تبادلہ کر ݙتا ڳیا
* سبری ملا کرما سمیتی تنظیم نے انّھاں دی برخاستگی دا مطالبہ کِیتا
* کیرلا مسلم جماعت کونسل نے انّھاں کوں مسلم برادری توں خارج کر ݙتا، ایہ کہندے ہوئے جو انّھاں نے "ہندو عقیدت منداں دے جذبات مجروح کیتے ہن"

## حوالہ جات

ونکی:ملیالم فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
پھولن دیوی

**ہندوستان** دی **چمبل وادی** دی مشہور ڈاکو تے سیاست دان۔ **اتر پردیش** وِچ پیدا تھئیں۔ پھولن دیوی دا شمار انیسویں صدی دے اَسّی دے ڈہاکے وِچ سب توں خطرناک ڈاکوواں وِچ ہوندے۔

ابتدائی زندگی  انّھاں نے اپنے نال تھیوݨ والی اجتماعی زیادتیاں دا بدلہ گھِنݨ کِیتے مبینہ طور تے اعلیٰ ذات دے 22 ہندو لوکاں دا قتل کِیتا۔

عمر قید  پھولن دیوی نے 1983 وِچ اپݨے آپ کوں پولیس دے حوالے کر ݙِتّا تے 1994 تئیں اوہ جیل وِچ رہیں۔

سیاسی زندگی  1994 وِچ پھولن دیوی نے **لوک سبھا** دی رکنیت حاصل کِیتی۔ 1998 وِچ شکست دا سامݨا کرݨ دے بعد اڳلے سال ہک واری ول اوہ رکن پارلیمنٹ بݨی۔

پھولن دیوی تے فلم  مشہور ہدایت کار شیکھر کپور نے پھولن دیوی دی زندگی تے مبنی فلم ’’’بینڈ کوین’’’ بݨا کر انّھاں کوں ہک لافانی کردار بݨا ݙِتّا ہئی۔

قتل  پھولن دیوی کوں انّھاں دی رہائش گاہ دے سامھݨے جݙاں اوہ اپݨی گاڑی توں اتر رہی ہَن، ترے نقاب پوشاں نے گولی مار کر ہلاک کر ݙِتّا۔ پھولن دیوی اُوں وقت **بھارتی پارلیمنٹ** دی رکن ہَن۔ شمشیر سنگھ رانا کوں **دہلی** وِچ پھولن دیوی دے قتل دے کجھ ہی ݙینہاں بعد گرفتار کر گِھدّا ڳیا تے پولیس دے مطابق اُون٘دے اِقرارِ جرم وی کر ݙِتّا ہئی۔

شمشیر سنگھ رانا دا آکھݨ ہئی جو اُون٘ے پھولن دیوی دے ہتھوں 1981 دے **ویلنٹائن ڈے** دے موقع تے اعلیٰ ذات دے بائیس لوکاں دی ہلاکت دا بدلہ گِھدّا ہئی۔

پھولن دیوی نے اِس قتل عام دے بارے وِچ آکھیا ہئی جو انّھاں نے اعلیٰ ذات دے ہندوواں دے ہتھوں اپݨے نال تھیوݨ والی اجتماعی زیادتی دا بدلہ گِھدّا ہئی۔

## حوالہ جات

ونکی:صنفی مساوات
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:اکویہویں صدی دیاں سیاست دان زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
وجیا لکشمی پنڈت

**[[وجیا لکشمی پنڈت]]** (née نہرو؛ 18 اگست 1900ء - 1 دسمبر 1990ء) ہک بھارتی سفارت کار تے سیاست دان ہَن جیڑھی مہاراشٹر دی 6ویں گورنر تے اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی دی 8ویں صدر مقرر تھیوݨ والی پہلی زنانی ہَن۔ ہک ممتاز سیاسی خاندان نال تعلق رکھݨ والی، انّھاں دے بھائی جواہر لعل نہرو آزاد ہندوستان دے پہلے وزیر اعظم ہَن، انّھاں دی بھانجی اندرا گاندھی بھارت دی پہلی زنانی وزیر اعظم تے انّھاں دے پوتے راجیو گاندھی بھارت دے چھٹے وزیر اعظم ہَن۔ پنڈت کوں سوویت یونین، امریکا تے اقوام متحدہ وِچ نہرو دے ایلچی دے طور تے خدمتاں انجام ݙیوݨ دے بعد بھارت دے سب توں اہم سفارت کار دے طور تے لندن بھیڄا ڳیا ہئی۔ لندن وِچ انّھاں دا وقت ہند-برطانوی تعلقات وِچ تبدیلیاں دے وسیع تناظر وِچ بصیرت پیش کریندا ہئی۔ انّھاں دی ہائی کمشنر شپ بین حکومتی تعلقات دا ہک مائیکرو کاسم ہئی۔

## ذاتی زندگی
وجے لکشمی دے والد موتی لال نہرو (1861ء–1931ء)، ہک امیر بیرسٹر جیڑھا کشمیری پنڈت برادری نال تعلق رکھیندا ہئی، نے جدوجہد آزادی دے دوران وِچ انڈین نیشنل کانگریس دے صدر دے طور تے ݙو مرتبہ خدمتاں انجام ݙِتیاں۔ انّھاں دی والدہ، سواروپرانی تھسو (1868ء–1938ء)، جیڑھی لاہور وِچ آباد ہک معروف کشمیری پنڈت خاندان نال تعلق رکھدی ہَن، موتی لال دی ݙوجھی زال ہَن، جنّھاں دی پہلی زال دی موت ٻال دی پیدائش وِچ تھئی ہئی۔ اوہ ترے ٻالاں وِچوں ݙوجھی ہَن۔ جواہر لال انّھاں توں گیارہ سال وݙے ہَن (پیدائش 1889ء)، جݙاں جو انّھاں دی چھوٹی بھیݨ کرشنا ہتھیسنگ (پیدائش 1907ء-1967ء) ہک مشہور مصنف بݨ ڳئی تے اپݨے بھائی تے کئی کتاباں لکّھیاں۔

1921ء وِچ، انّھاں دی شادی رنجیت سیتارام پنڈت (1921ء–1944ء) نال تھئی، جیڑھے کاٹھیاواڑ، گجرات دے ہک کامیاب بیرسٹر تے کلاسیکی اسکالر ہَن جنّھاں نے کلہانہ دی مہاکاوی تاریخ راجترنگینی دا سنسکرت توں انگریزی وِچ ترجمہ کِیتا۔ انّھاں دے شوہر مہاراشٹری سرسوات برہمن ہَن، جنّھاں دا خاندان مہاراشٹر دے رتناگیری ساحل تے واقع ڳاؤں بمبولی نال تعلق رکھیندا ہئی۔ انّھاں کوں ہندوستان دی آزادی دی حمایت دے الزام وِچ گرفتار کر گِھدّا ڳیا ہئی تے 1944ء وِچ لکھنؤ جیل وِچ انتقال کر ڳئے ہَن، اوہ اپݨی زال تے اپݨیاں ترے نیانیاں چندرلیکھا مہتا، نینتارا سہگل تے ریتا ڈار کوں پیچھے چھوڑ ڳئے ہَن۔

1919ء وِچ، انّھاں نے خفیہ طور تے ہک مسلمان صحافی تے بعد وِچ قاہرہ وِچ پہلے بھارتی سفیر، سید حسین نال شادی کِیتی، لیکن مہاتما گاندھی تے، پنڈت نہرو جیہاں خاندان دے افراد نے اِس جوڑے کوں الگ کر ݙِتّا۔

## حوالہ جات

ونکی:بھارتی زنانیاں
ونکی:کشمیری شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ریکھا شرما

ریکھا شرما (پیدائش سنہ 1964) ہک ہندوستانی سماجی کارکن تے سیاست دان ہَن۔ انّھاں اگست 2015 وچ خواتین دے قومی کمیشن (NCW) دی چیئرپرسن مقرر تھئیں۔ ایں توں پہلے اوہ ہریانہ وچ بی جے پی دی ضلعی سکریٹری تے میڈیا انچارج ہَن تے حکومت وچ ضلعی صارف تے ازالہ فورم دی رکن وی رہ چُکی ہَن۔

## سیاسی کیریئر
ہریانہ دی این سی ڈبلیو چیئرپرسن دے طور تے شرما اُنّھاں زنانیاں دے حقوق دی آواز اُٹھاندی رہی ہَن جنّھاں کوں جنسی استحصال تے عصمت دری دا سامنا تھیا۔ انّھاں نے متنازع طور تے گرجا گھراں وچ اعتراف جرم دی روایت ختم کرݨ دا مطالبہ کیتا، خاص کر اُنّھاں زنانیاں دے نال بدسلوکی تے بلیک میل کرݨ دے الزامات دے بعد جنّھاں نے اعتراف جرم کیتا ہئی۔

انّھاں نے کیرالہ ریاست دی کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا دے ارکان قانون ساز اسمبلی دے خلاف جنسی بدسلوکی دا مقدمہ درج کرایا، جݙاں جو ریاستی حکومت نے آکھیا جو ایہ پارٹی دا معاملہ ہئی تے کیرالہ خواتین کمیشن نے آکھیا جو اوہ کارروائی نی کرسڳدا۔ انّھاں نے زنانیاں کوں این سی ڈبلیو وچ جنسی ہراسانی دی شکایت درج کراوݨ کِیتے زور ݙتا۔

## کمیشن وچ خدمات
این سی ڈبلیو دی رکن تے چیئرپرسن دے طور تے ریکھا شرما نے:

* نفسیاتی اداریاں، جیلاں تے حراستی گھراں دا دورہ کِیتا
* زنانی قیدیاں دے حالات وچ بہتری دی وکالت کِیتی
* بیرون ملک مقیم این آر آئی شوہراں دے ہتھوں مشکلات دا شکار تھیوݨ والیاں ہندوستانی زنانیاں دیاں شکایات تے کم کِیتا
* چائے دے باغات وچ کم کرݨ والیاں زنانیاں دے مسائل دا حل ڳولیا
* زنانیاں کوں سیاست وچ آنڑ دی ترغیب ݙتی

انّھاں نے ملک بھر وچ مہیلا جن سنویس/عوامی سماعتاں دی صدارت کیتی تے پولیس کوں کارروائی کرݨ دی ہدایت کیتی۔ اوہ پولیس کِیتے حساسیت ٹریننگ پروگراماں دی حامی وی ہَن۔

## ذاتی حیاتی
ریکھا شرما دی شادی ہک فوجی افسر نال تھئی ہئی۔ انّھاں نے فوجی افسراں دے میاں بیوی تے ٻالاں کِیتے فیملی ویلفیئر پروگراماں کوں فروغ ݙتا ہئی۔

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
کادمبنی گانگولی

کادمبنی گانگولی (بوس) دا جنم 18 جولائی 1861ء کوں بھاگلپور، بہار، برطانوی ہند ئی چ تھیا۔ انّھاں دے والد برج کشور باسو ہک برہمو مصلح ہَن تے بھاگلپور مہیلا سمیتی دے بانیاں وچوں ہک ہَن۔

## تعلیم

* بنگا مہیلا ودیالیہ توں ابتدائی تعلیم
* بیتھون اسکول توں تعلیم حاصل کِیتی
* 1878ء وچ کلکتہ یونیورسٹی دے داخلہ امتحان ئی چ کامیاب تھیوݨ والی پہلی زنانی
* کلکتہ میڈیکل کالج توں طب دی تعلیم حاصل کِیتی (1884ء)
* اسکاٹ لینڈ ئی چ پیشہ ورانہ تربیت

## پیشہ ورانہ حیاتی

* بھارت دی پہلی مغربی طب دی تعلیم یافتہ زنانی ڈاکٹر
* آنند گوپال جوشی دے نال مل کے بھارت دی پہلی خاتون ڈاکٹر دا اعزاز حاصل کِیتا

## ذاتی حیاتی

* 1883ء وچ دوارکاناتھ گانگولی نال شادی
* 8 ٻالاں دی ماں
* زردوزی وچ ماہر

## سماجی خدمات

* انڈین نیشنل کانگریس دے 1889ء دے اجلاس ئی چ شریک 6 زنانیاں وچوں ہک
* 1906ء وچ تقسیم بنگال دے خلاف زنانی کانفرنس دا انعقاد
* 1908ء وچ ستیہ گرہ تحریک دی حمایت ئی چ کلکتہ ئی چ اجلاس دی صدارت
* جنوبی افریقہ دے مزدوراں کِیتے مالی امداد دی اسوسی ایشن قائم کِیتی

## اعزازات

* 18 جولائی 2021ء کوں گوگل ولوں ڈوڈل نال خراج تحسین

## وفات
3 اکتوبر 1923ء کوں انتقال کر ڳئیں۔

## ورثہ

* بھارت دی پہلی خاتون ڈاکٹر
* زنانی تعلیم دی علمبردار
* سماجی اصلاحات دی سرگرم کارکن
* تحریک آزادی دی حامی

## حوالہ جات

ونکی:زنانی
ونکی:بھارتی زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:بنگالی شخصیتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
معصومہ بیگم

**[[معصومہ بیگم]]** (1902ء-1990ء) حیدرآباد، دکن، بھارت نال تعلق رکھݨ والی ہک زنانی کارکن، سیاسی رہنما تے اپݨے ویلے دی پہلی مسلم زنانی وزیر ہَن۔

## خاندان تے معاشرہ**
معصومہ طیبہ بیگم خدیو جنگ دی سب توں وݙی نیانی تے سید حسین بلگرامی دی پوتی ہَن۔ انّھاں دا خاندان پردے دی سخت پابندی دا پابند ہئی۔ اوہ فارسی زبان تے ادب دی ماہر تے اردو تے انگریزی زباناں تے عبور رکھیندی ہَن۔ انّھاں نے 1922ء وِچ اپݨے رشتہ دار حسین علی خان نال شادی کیتی جیڑھے اوکسفرڈ یونیورسٹی دے فارغ التحصیل ہَن۔ حسین بعد وِچ جامعہ عثمانیہ دے شعبہ انگریزی دے صدر بݨے۔ معصومہ نے اِس شادی دے بعد آہستہ آہستہ پردہ کرݨ چھوڑ ݙِتّا۔ اوہ بھارت دی آزادی دے بعد کھل کے لوکاں نال مِلݨ لڳیں تے زنانیاں دی بھلائی دے کم کرݨ لڳیں جنّھاں دی حوصلہ افزائی انّھاں کوں انّھاں دی ماں توں ملی ہئی۔

## انتخابی سیاست**
معصومہ بیگم کوں کانگریس پارٹی نے حیدرآباد دے پراݨے شہر توں پہلے انتخابات وِچ ہک ٹکٹ ݙِتّا ہئی۔ اوہ انتخاب جِت ڳئیں تے ݙو میعاد پورے کیتے۔ 1960ء وِچ اوہ رفاہ عام تے مسلم اوقاف دی وزیر بݨائی ڳئیں۔ اِس توں پہلے اوہ 1957ء وِچ کانگریس مقننہ پارٹی دی ڈپٹی لیڈر بݨائی ڳئی ہَن۔

## آل انڈیا زنانیاں کانفرنس نال وابستگی**
معصومہ بیگم 1927ء توں آل انڈیا ویمنز کانفرنس نال منسلک رہی ہَن۔ اوہ ݙو مرتبہ مقامی شاخ دی نائب صدر بݨیں تے 1962ء وِچ انّھاں کوں صدر بݨایا ڳیا۔ اِس توں پہلے 1957ء وِچ انّھاں کوں اِس تنظیم دے بین الاقوامی تعلقات دا ذمے دار رکن بݨایا ڳیا ہئی۔

## سفریں**
1955ء وِچ معصومہ بیگم نے کولمبو دا دورہ کرݨ والے آل انڈیا ویمنز کانفرنس وفد دی قیادت کیتی۔ 1956ء وِچ روس دا دورہ کرݨ والے ہک وفد دی اوہ نائب قائد رہی ہَن۔ 1959ء وِچ اوہ اقوام متحدہ دی عبوری کمیٹی دی رکن چݨی ڳئی ہَن۔ اِہا چُونݙ غیر سرکاری تنظیماں دی جنیوا وِچ تھیوݨ والی ݙوجھی کانفرنس وِچ تھئی ہئی۔ ایہو سال معصومہ نے یوگوسلاویہ ویݨ والے ہک وفد دی قیادت کیتی۔ انّھاں دی ای سربراہی وِچ ہک وفد انڈونیشیا وی ڳیا۔

## ٻیاں تنظیماں نال وابستگی**
1966ء وِچ اوہ مرکزی سماجی بہبود بورڈ دی صدرنشین بݨائی ڳئی۔ اوہ انجمن خواتین تے لیڈی حیدری کلب دی صدر رہی ہَن۔ اوہ ریڈ کراس دی مینیجنگ کمیٹی دی رکن وی رہی ہَن۔

## اولاد**
معصومہ بیگم دے ہک پُتر دا ناں راشد آزر ہئی۔

## حوالہ جات

ونکی:مسلم زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
شبنم ہاشمی

شبنم ہاشمی (پیدائش 1957) ہک ہندوستانی سماجی کارکن تے انسانی حقوق دی مہم چلاوݨ آلی ہَئی۔ انّھاں دے بھائی صفدر ہاشمی تے سہیل ہاشمی ہَن۔ صفدر ہاشمی ہک کمیونسٹ ڈراما نگار تے ہدایت کار ہَا، جو بھارت وِچ اسٹریٹ تھیٹر دے نال اپݨے کم کِیتے مشہور ہَا۔

انّھاں اپݨی سماجی سرگرمی دی مہم 1981 وِچ بالغ خواندگی دے بارے وِچ شروع کِیتی ہَئی۔ 1989ء توں انّھاں اپݨا زیادہ تر وقت بھارت وِچ فرقہ وارانہ تے بنیاد پرست قوتاں دا مقابلہ کرݨ وِچ صرف کِیتا ہَئی۔ 2002 دے گجرات فسادات دے بعد، ہاشمی نے بنیادی کمّاں تے اپݨی توجہ مرکوز کر ݙتی تے انّھاں گجرات وِچ کافی وقت گُزارا۔ 2003ء وِچ اوہ انہاد (ایکٹ ہم آہنگی تے جمہوریت) دے بانیاں وِچ شامل ہَن، جیڑھی انّھاں چلاویندے ہَن۔ انّھاں دا ایف سی آر اے لائسنس خفیہ ایجنسی دی رپورٹ تے عوام دے مفادات دے خلاف کم کرݨ کِیتے غیر ملکی فنڈز استعمال کرݨ دی بنیاد تے منسوخ کر ݙتا گیا ہَا۔ اوہ کشمیر، بہار تے ہریانہ دے میوات وِچ وی کم کریندی ہَئی۔

انّھاں نے دہشت گردی دے خلاف جنگ دے ناں تے فرقہ واریت تے انسانی حقوق دی پامالی دے خلاف مہم چلائی ہَئی۔ اوہ انّھاں الزامات کوں بے نقاب کرݨ وِچ شامل ہَن جو ایہو جہے لوکاں تے لڳائے ڳئے ہَن جو ہندوتوا قوتاں دے دہشت گردی نال تعلقات رکھیندے ہَن، پر باتلا گھر انکاؤنٹر دے مشتبہ افراد دے حقوق کِیتے وی لڑئیے جیڑھی بعد وِچ مبینہ طور تے داعش وِچ شامل تھی ڳئے۔

شبنم ہاشمی بھارت دی 91 زنانیاں وِچ شامل ہَن جو نوبل امن انعام-2005 کِیتے عالمی سطح تے نامزد تھیوݨ والی ہک ہزار زنانیاں دی فہرست وِچ شامل ہَن۔

ہاشمی نے زنانیاں دی سیاسی شرکت، اپنانے، صنفی انصاف، جمہوریت تے سیکولرازم دے معاملات تے توجہ ݙتی ہَئی۔

انّھاں کوں 2005ء وِچ فرقہ وارانہ ہم آہنگی کِیتے ایسوسی ایشن برائے کمیونٹی ہارمونی (ACHA) اسٹار ایوارڈ، 2005 وِچ امیل اسمتھی سمن تے قومی اقلیتی کمیشن نے قومی اقلیتی حقوق ایوارڈ 2008ء توں نوازیا ہَا۔

## حوالہ جات

ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
دلاری دیوی (فنکار)

دلاری دیوی (انگریزی: Dulari Devi) (پیدائش 1968ء) ہک بھارتی مصورہ تے فنکارہ ہَن، جو مدھوبنی دی مصوری (متھیلا آرٹ) دی ریت وِچ کم کریندی پئی ہَن۔ 2021ء وِچ اوہ پدم شری اعزاز دی وصول کنندہ ہَن، ہک شہری اعزاز جیڑھا حکومت ہند نے فن وِچ انّھاں دے حصے کِیتے ݙتا ہَا۔

## زندگی تے تعلیم
دلاری دیوی بھارت دی ریاست بہار دے ڳاؤں رانتی وِچ رہندی ہَن تے پسماندہ دلت ملاہ ذات وِچ پیدا تھئی ہَن۔ انّھاں دی شادی تیراں سال دی عُمر وِچ تھئی ہَئی، پر اپݨے ٻال دی موت دے بعد اٹھاراں سال دی عُمر وِچ اپݨے ٹَٻَر دے نال رہوݨ کِیتے واپس آ ڳئی ہَن۔ انّھاں نے کوئی باقاعدہ تعلیم حاصل نی کِیتی تے مدھوبنی دی مصوری دے انداز وِچ ڈرائنگ تے عکاسی اُس ویلے سِکھی جݙݨ اوہ مدھوبنی آرٹسٹ مہاسندری دیوی دے گھر گھریلو ملازمہ دے طور تے کم کریندی پئی ہَن۔ مہاسندری دیوی نے انّھاں کوں ہک ٻئی فنکار کرپوری دیوی نال ملوایا، جیڑھی نے دلاری دیوی کوں مدھوبنی دی مصوری تے ٹیکنیک وی سِکھائی۔

## کیریئر
دلاری دیوی دا کم مدھوبنی دی مصوری فن دی ریت (جیڑھی کہیں ویلے متھیلا آرٹ وی آکھیا ویندا ہَئی) دی پیروی کریندا ہَئی، ہک لوک آرٹ اسکول جیڑھا بھارت دی ریاست بہار وِچ تیار تھیا۔ اوہ مدھوبنی دے 'کچھنی' (لائن دی خاکہ نگاری) تے 'بھرنی' (رنگین) اسٹائل ݙوہاں تے عمل کریندی ہَن پر انّھاں نے بعد والے کوں ترجیح ݙتی ہَئی۔ اگرچہ ایہ طرز روایتی طور تے مخصوص ذاتاں وِچ رکنیت تئیں محدود رہ ڳئے ہَن، پر نقاد سنیل کمار نے انّھاں دے کم کوں روایتی اسلوبیاتی تقسیم دے وچالے منتقل تھیوݨ تے ݙوہاں شعبیاں تے قبضہ کرݨ دے قابل قرار ݙیندے ہوئے انّھاں دی "بے حد مہارت" دی تعریف کِیتی ہَئی۔ انّھاں دے علاوہ، انّھاں دے موضوعات تے وضاحت دے چناؤ کوں زنانیاں وِچ بااختیار بݨاوݨ دے ودھدے ہوئے اظہار دی ہک مثال دے طور تے پیش کِیتا ڳیا ہَئی۔ انّھاں دے کم کوں "...معاشرے دی ریتاں کوں جدید موضوعات دے نال جوڑݨ" دے طور تے وی بیان کِیتا ڳیا ہَئی۔ انّھاں دے کم کوں اندرا گاندھی نیشنل اوپن یونیورسٹی وِچ میتھلی زبان وِچ کورس دے مواد دے حصے دے طور تے پیش کِیتا ڳیا ہَئی۔

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
دھروی آچاریہ

دھروی آچاریہ (1971ء) ہک بھارتی فنکار ہَئی جو اپݨی نفسیاتی طور تے پیچیدہ تے بصری طور تے پرتاں والیاں پینٹنگاں کِیتے مشہور ہَئی۔ انّھاں نے حال وِچ خزف بݨاوݨ شروع کِیتا ہَئی۔ اوہ ممبئی، بھارت وِچ رہندی ہَئی۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
دھروی آچاریہ 1971ء وِچ بھارت وِچ پیدا تھئی تے انّھاں دی پرورش ممبئی وِچ تھئی۔ انّھاں نے ممبئی دے ہک نجی گرلز اسکول والسنگھم ہاؤس اسکول وِچ تعلیم حاصل کِیتی۔

آچاریہ نے 1993ء وِچ ممبئی دے صوفیہ پولی ٹیکنک وِچ اپلائیڈ آرٹس وِچ انڈرگریجویٹ ڈگری حاصل کِیتی۔ انّھاں نے بالٹیمور، میری لینڈ وِچ میری لینڈ انسٹی ٹیوٹ کالج آف آرٹ (ایم آئی سی اے) دے ہوفبرگر اسکول آف پینٹنگ توں 1998ء وِچ ماسٹر آف فائن آرٹس (ایم ایف اے) دی ڈگری حاصل کِیتی۔ ایم آئی سی اے وِچ، انّھاں نے پینٹر گریس ہارٹیگن دے نال تعلیم حاصل کِیتی۔

انّھاں دی شادی فلم ساز منیش آچاریہ نال تھئی ہَئی، جنّھاں دے نال انّھاں دے ݙو پُتر ہَن۔ منیش آچاریہ 2010ء وِچ ہک حادثے وِچ انتقال کر ڳئے۔

## کم
آچاریہ کوں جنوری 2005ء وِچ انڈیا ٹوڈے نیوز میگزین وِچ 35 سال توں گھٹ عُمر دے 50 بھارتیاں وِچوں ہک دے طور تے پیش کِیتا ڳیا ہَا جیڑھے "کامیابی دے تیز رستے" تے ہَن۔

انّھاں نے نیویارک وِچ کوئنز میوزیم آف آرٹ، سان جوس میوزیم آف آرٹ، ممبئی وِچ نیشنل گیلری آف ماڈرن آرٹ، ممبئی دے چھترپتی شیواجی مہاراج واستو سنگرہاليہ میوزیم، گریفتھ یونیورسٹی، سینٹ لوئس وِچ ویبسٹر یونیورسٹی، برسبین تے میلان وِچ اسپازیو اوبرڈن دے نال نمائش کِیتی ہَئی۔ 2017ء وِچ آچاریہ نے ممبئی وِچ ایشیا سوسائٹی انڈیا سینٹر وِچ "پوسٹ بوم: آرٹسٹس اینڈ دیئر پریکٹس" دے پینل وِچ حصہ گِھدّا۔

آچاریہ دے خاص منصوبیاں وِچ 2015ء وِچ انڈیا آرٹ میلے وِچ چتر گنیش دے نال "پینٹنگ بطور پرفارمنس" تے جندل اسٹیل ورکس سینٹر، ممبئی کِیتے 32 فٹ دی دیوار "جے ایس ڈبلیو" شامل ہَن۔ "جو کݙاہیں ہَا، ہݨ وی ہَئی، پر کائنی"... دے عنوان نال تنصیب جِتّھاں آچاریہ نے مورٹے گیلری، دہلی وِچ سوتی کپڑیاں نال گیلری دا کمرہ ڈُبّے ݙِتّا۔

کووڈ-19 وبا دے دوران بھارت وِچ لاک ڈاؤن دے بعد توں، آچاریہ نے زبردستی پینٹ کِیتا تے اپݨے واٹر کلرز دا استعمال کِیتا تاں جو کیمولڈ پریسکوٹ روڈ دے آن لائن ݙیکھݨ دے کمرے تے اپݨے سوشل میڈیا ہینڈلز دے ذریعے متاثرہ افراد کِیتے فنڈز تے وسائل اکٹھے کِیتے ون٘ڄ سڳن۔

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
درگا بائی ویام

درگا بائی ویام (انگریزی: Durga Bai Vyam) (پیدائش 1973ء) ہک بھارتی فنکارہ ہَن۔ اوہ بھوپال وِچ مقیم زنانیاں فنکاراں وِچوں ہک ہَن جو قبائلی فن دی گونڈ ریت وِچ کم کریندی پئی ہَن۔ درگا بائی ویام دے زیادہ تر کم دیاں جڑھاں انّھاں دی جائے پیدائش، برباس پور، مدھیہ پردیش دے منڈلا ضلع دے ہک ڳاؤں وِچ ہِن۔

انّھاں نے کئی اشاعتاں کِیتے پینٹنگاں تخلیق کِیتیاں تے اپݨے کمّاں دی وسیع پیمانے تے نمائش کِیتی۔ 2022ء وِچ انّھاں کوں فن دے شعبے وِچ انّھاں دے حصے کِیتے حکومت ہند دی طرفوں پدم شری اعزاز نال نوازیا ڳیا۔

## ابتدائی زندگی
درگا بائی ویام دی پیدائش مدھیہ پردیش دے ہک ڳاؤں برباس پور وِچ تھئی ہَئی۔ چھ سال دی عُمر وِچ، انّھاں نے اپݨی ماں توں ڈگنا دا فن سِکھیا، شادیاں تے فصل دی کٹائی دے تہواراں دے دوران گھر دی اندرونی تے بیرونی دیواراں تے فرشاں تے ہندسی پیٹرن پینٹ کرݨ دی ریت وِچ حصہ گِھدّا۔ انّھاں دے شروع دے ڈیگنا کمّاں کوں کمیونٹی وِچ لوکاں نے چنگّیاں سَراہا ہَا۔

## کیریئر
اپݨی دادی توں کہانیاں سݨݨ تے اپݨی ماں دی رہنمائی نے شروع دے سالاں وِچ درگا بائی ویام دے فن وِچ اہم کردار ادا کِیتا۔ درگا بائی ویام نے اپݨے تخلیقی سفر دا آغاز 1996ء وِچ اندرا گاندھی راشٹریہ مانو سنگھرالیہ، بھوپال دے زیر اہتمام فنکاراں دے کیمپ توں کِیتا۔ 15 سال دی عُمر وِچ درگا بائی نے مٹی تے لکڑی دے مجسمہ ساز سبھاش ویام نال شادی کِیتی۔ درگا بائی دا فنی کیرئیر نہ صرف سبھاش ویام دے نال انّھاں دی شادی توں بلکہ تجربہ کار گونڈ آرٹسٹ، جنگڑھ سنگھ شیام، جو انّھاں دے کزن، دے ذریعے وی پروان چڑھیا ہَئی۔ درگا بائی تے سبھاش ویام ہک جاہ ورکشاپس لیندے ہِن تے شرکا کوں گونڈ پینٹنگ دے اٹوٹ عناصر سِکھیندے ہِن تے انّھاں دی پینٹنگ دے ذریعے جدیدیت دے ذریعے آندیاں تبدیلیاں دی نشان دہی کریندے ہِن۔

درگا بائی دی مہارت توں متاثر تھی کے، جنگڑھ سنگھ شیام نے انّھاں دی حوصلہ افزائی کِیتی تے مشورہ ݙِتّا جو اوہ جو کجھ سالاں توں کریندی پئی ہِن اونکوں نہ دہراؤ بلکہ اپݨیاں صلاحیتاں کوں نویاں چیزاں ݙکھاوݨ کِیتے ورتیاں۔ انّھاں دے مضامین دیاں جڑھاں قبائلی لوک داستاناں تے افسانیاں وِچ ہِن تے ایہ بنیادی طور تے گونڈ پردھان برادری تے مشہور لوک داستاناں توں اخذ کِیتے ڳئے ہِن۔ انّھاں نے کئی دیویاں کوں وی پینٹ کِیتا: رتمیمورخوری، رات دی سرپرست؛ مہارلین ماتا، جیڑھی بھوتاں کوں ڳاؤں وِچ داخل تھیوݨ توں روک ݙیندی ہَئی؛ خیرو ماتا، بُرے لوکاں دے خلاف محافظ؛ بڈی مائی، فصل دی سرپرستی؛ تے کلساہنماتا، ہک دیوی جیڑھی فصل دے بویݨ دے ویلے پکاری ویندی ہَئی۔ درگا بائی نے مرداں دے دیوتاؤں، بڈا دیو، سب توں وݙے دیوتا تے چولا دیو کوں وی پینٹ کِیتا، جیڑھا ایں ڳالھ کوں یقینی بݨیندا ہَا جو گھر دا چولھا ہمیشہ بلدا رہوے۔

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
بھوری بائی

بھوری بائی (انگریزی: Bhuri Bai) بھارت دے مدھیہ پردیش نال تعلق رکھݨ والی ہک بھیل فنکارہ ہَن۔ مدھیہ پردیش دے جھابوا ضلع دے پٹول ڳاؤں وِچ پیدا تھیوݨ والی، بھوری بائی دا تعلق بھارت دے سبھ توں وݙے قبائلی گروہ بھیل برادری نال ہَئی۔ انّھاں نے مدھیہ پردیش دی حکومت دی طرفوں فنکاراں کوں ݙتا ون٘ڄݨ والا اعلیٰ ترین ریاستی اعزاز، شیکھر سمان سمیت کئی اعزازات حاصل کِیتے ہَن۔ انّھاں کوں 2021ء وِچ بھارت دے چوتھے سبھ توں وݙے سول ایوارڈ پدم شری اعزاز نال نوازیا ڳیا۔

## ابتدائی زندگی
پٹول دی بھوری بائی پہلی بھیل آرٹسٹ ہَن جنّھاں نے اپݨیاں پینٹنگاں کِیتے کاغذ تے کینوس دا استعمال کِیتا۔ بھارت بھون دے اُس ویلے دے ڈائریکٹر جے۔ سوامی ناتھن نے انّھاں کوں کاغذ تے ڈرائنگ کرݨ دا آکھیا۔ اُس ݙینہہ بھوری بائی نے اپݨے ٹَٻَر دے آبائی گھوڑے کوں پینٹ کِیتا تے سُݨے کاغذ تے پوسٹر دے رنگ دے چُھوݨ نال پیدا تھیوݨ والے اثر کوں ݙیکھ کے ٻہوں خوش تھئی۔ "ڳاؤں وِچ، اساکوں پودیاں تے گیلی مٹی توں رنگ کڈھݨ کِیتے ٻہوں محنت کرݨی پوندی ہَئی۔ تے اتھاں، میکوں رنگاں دے ٻہوں سارے شیڈز تے ہک ریڈی میڈ برش ݙتا ڳیا۔" شروع وِچ، بھوری بائی کوں ٻہہ کے پینٹ کرݨ کجھ عجیب لڳا۔ پر پینٹنگ دا جادو جلدی ئِ انّھاں وِچ سما ڳیا۔

بھوری بائی ہݨ بھوپال وِچ آدیواسی لوک کلا اکیڈمی وِچ آرٹسٹ دے طور تے کم کریندی پئی ہَن۔ انّھاں کوں حکومت مدھیہ پردیش دی طرفوں اعلیٰ ترین اعزاز شیکھر سمان (1986ء-87ء) مِلیا ہَئی۔ 1998ء وِچ مدھیہ پردیش حکومت نے انّھاں کوں اہلیہ اعزاز نال نوازیا۔

بھوری بائی آکھیندی ہَن جو جݙݨ وی اوہ پینٹنگ شروع کریندی ہَن، اوہ اپݨی توجہ بھیل دی زندگی تے ثقافت دے مختلف پہلوؤں تے مرکوز کریندی ہَن تے جݙݨ کوئی خاص موضوع غالب تھی ویندا ہَئی تاں اوہ اونکوں اپݨے کینوس وِچ منتقل کر ݙیندی ہَن۔ جنگل دے جانور، جنگل دا امن تے اوندے درخت تے گٹلا (یادگار ستون)، بھیل دیوی دیوتاؤں، لباس، زیورات تے ٹیٹو، جھونپڑیاں تے غلہ جات، ہاٹاں، تہواراں تے ناچاں تے زبانی کہانیاں نال بھیل دی زندگی دے ہر پہلو دا احاطہ کِیتا ڳیا ہَئی۔ بھوری بائی نے حال وِچ درختاں تے جانوراں دے نال نال ہوائی جہاز، ٹیلی ویژن، کاراں تے بسیں وی بݨاوݨ شروع کِیتیاں ہَن۔ اوہ ہک ݙوجھے دے نال آرام نال ݙِسّدن ہَن۔ اوہ پہلی قبائلی زنانی فنکارہ ہَن جنّھاں نے روایتی پتھورا پینٹنگز کوں جھابوا، مدھیہ پردیش وِچ اپݨے ڳاؤں دیاں جھونپڑیاں دیاں دیواراں توں اڳوں گھِنّݨ دی ہمت کِیتی۔ انّھاں نے لوک فن کوں مٹی دیاں دیواراں توں وݙے کینوس تے کاغذ تے منتقل کِیتا۔

بھوری بائی پہلی قبائلی زنانی ہَن جنّھاں نے ڳاؤں وِچ گھر دیاں دیواراں تے پتھورا پینٹنگ کرݨ دی ہمت کِیتی۔ پٹول دی بھیل فنکار بھوری بائی دی خاص ڳالھ ایہ ہَئی جو اوہ ہندی زبان وی چنگّی طرحاں نی بݨ سڳدی ہَن۔ اوہ صرف مقامی بھیلی ٻولی ڄاݨدی ہَن۔ اوہ پہلی بھیل آرٹسٹ ہَن جنّھاں نے اپݨیاں پینٹنگاں کِیتے کاغذ تے کینوس دا استعمال کِیتا۔ بھوری بائی نے اپݨے سفر دا آغاز ہک ہم عصر بھیل فنکار دے طور تے کِیتا۔

## حوالہ جات

ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
بھارتی دیال

بھارتی دیال (انگریزی: Bharti Dayal) دسمبر 1961ء وِچ سمستی پور وِچ پیدا تھئی۔ اوہ ہک بھارتی فنکارہ ہَن جو مدھوبنی دی مصوری وِچ مہارت رکھیندی ہَن۔

## سوانح عمری
بھارتی دیال دی پیدائش شمالی بہار دے دربھنگہ ضلع وِچ سمستی پور وِچ تھئی ہَئی، متھیلا علاقے وِچ جیڑھا اپݨی مدھوبنی دی مصوری کِیتے مشہور ہَئی۔ انّھاں نے شروع دی اعلیٰ تعلیم کِیتے سائنس وِچ ماسٹر آف سائنس (ایم ایس سی) دی ڈگری حاصل کِیتی۔

## کم
بھارتی دیال ݙکھا رہیاں ہَن جو مدھوبنی دیاں پینٹنگاں کین٘ویں بݨدیاں ہِن۔ چھوٹی عُمر توں ئِ انّھاں نے اپݨی ماں تے دادی توں مدھوبنی دی مصوری سِکھی ہَئی۔ سائنس وِچ اپݨی رسمی تعلیم دے بعد، انّھاں نے متھیلا وِچ روایتی فن کوں اختراع کرݨ دی کوشش کِیتی تے نویں دہلی وِچ ہک آرٹ اسٹوڈیو قائم کِیتا۔ انّھاں نے اپݨے علاقے وِچ زنانیاں فنکاراں دی مدد کرݨ دا ذمہ خود گِھدّا تے انّھاں دے کم کوں بہتر بݨاوݨ وِچ پیش پیش رہیاں۔

بھارتی دیال دے کول جدید میڈیا جیویں ایکریلک تے کینوس دا استعمال کریندے ہوئے ہم عصر روایتی مدھوبنی دی مصوری ہَئی۔ انّھاں نے قدرتی، سبزیاں تے مبنی رنگاں نال پینٹ کِیتا۔ اپݨیاں پینٹنگاں وِچ کرشن تے رادھا دے کرداراں دے ذریعے، انّھاں نے ناقابل بیان "محبت، کشش تے امن" دا اظہار کِیتا ہَئی۔

## نمائشاں
بھارتی دیال نے قومی تے بین الاقوامی سطح تے اپݨے کم دی کئی نمائشاں منعقد کِیتیاں۔ 1995ء وِچ مدھوبنی کلا شو فرانسیسی ٹیلی ویژن تے ݙکھایا ڳیا۔ جون 2015ء تے جون 2016ء دے وچکار کینوس تے ایکریلک پینٹنگاں دا اہتمام میوزیم آف سیکرڈ آرٹ نے کِیتا ہَا۔

بھارتی دیال دیاں ست مدھوبنی پینٹنگاں، جو عصری جدید موضوعات دے نال روایتی آرٹ دا امتزاج ہِن، کتاب "دی نیو بہار" وِچ شامل ہِن۔ کتاب دے سرورق تے "زنانیاں کوں بااختیار بݨاوݨ تے تعلیم" دی نمائندگی کرݨ والی ہک ڳِݨتری تے "رینبو ایگریکلچر" یا زراعت دے امتزاج دے خیال دی نمائندگی کرݨ والی ہک مچھلی کوں ݙکھایا ڳیا ہَئی۔ کتاب دے مصنف این کے سنگھ تے نکولس اسٹرن دا آکھݨ ہَئی جو "ہک 'عصری موضوع' تے روایتی ہندوستانی طرز دا استعمال مدھوبنی آرٹ دے احیاء وِچ معاون ثابت تھی سڳدا ہَئی"۔

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
بوا دیوی

بوا دیوی (انگریزی: Baua Devi) بہار دے مدھوبنی ضلع دے جیتوار پور ڳاؤں دی ہک مدھوبنی مصوری دی فنکارہ ہَن۔ مدھوبنی مصوری ہک قدیم لوک فن ہَئی جیندی شروعات ایں خطے توں تھئی۔ خیال کِیتا ویندا ہَئی جو ایہ ہک گھر دے اندرونی چیمبراں دیاں دیواراں تے ملݨ والے پیچیدہ ہندسی تے لکیری نمونیاں دا ہک سلسلہ ہَئی۔ بعد وِچ ایں کوں ہتھ نال بݨائے ڳئے کاغذ تے کینوس وِچ تبدیل کر ݙتا ڳیا۔ بوا دیوی نے 1984ء وِچ نیشنل ایوارڈ جِتیا تے 2017ء وِچ پدم شری اعزاز حاصل کِیتا۔

## سوانح عمری
بوا دیوی تقریباً 60 سال توں مدھوبنی مصوری دی مشق کریندی پئی ہَن۔ 1966ء وِچ آل انڈیا ہینڈی کرافٹ بورڈ دے اُس ویلے دے ڈائریکٹر پپل جے کر، جو وزارت ٹیکسٹائل دے ہک مشاورتی ادارے دے رُکن ہَن، نے ممبئی دے فنکار بھاسکر کلکرنی کوں فن تے فنکاراں دی ڳول کِیتے مدھوبنی ضلع بھیڄا ہَا۔

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
بلبل شرما

بلبل شرما (پیدائش 14 اکتوبر 1952ء) ہک بھارتی مصورہ تے ٻالاں تے وݙیاں دی مصنفہ ہَن جو اِس وقت نویں دہلی وِچ مقیم ہَن۔ اِس وقت اوہ نو خواندہ ٻالاں کِیتے مختصر کہانیاں دے مجموعے تے کم کریندی پئی ہَن۔

## سوانح
شرما نویں دہلی وِچ پیدا تھئیں تے اپݨے ٻچپݨ دے زیادہ تر ݙینہہ اسٹیل ٹاؤن بھلائی، مدھیہ پردیش وِچ گُزارے۔ شرما نے 1972ء وِچ جواہر لال نہرو یونیورسٹی، نویں دہلی توں روسی زبان تے ادب وِچ گریجویشن مکمل کِیتی۔ اِس دے بعد اوہ اعلیٰ تعلیم کِیتے ماسکو اسٹیٹ یونیورسٹی چلی ڳئیں۔

1973ء وِچ بھارت واپسی تے، انّھاں نے مصوری شروع کِیتی۔ انّھاں نے نویں دہلی وِچ ہک آرٹسٹ کمپلیکس گاوری وِچ شمولیت اختیار کِیتی۔ انّھاں نے 1985ء وِچ کل وقتی لکھݨا شروع کِیتا۔ انّھاں نے بھارت تے بیرون ملک اپݨی مصوری دیاں کئی نمائشاں منعقد کِیتیاں تے انّھاں دی مصوری نیشنل گیلری آف ماڈرن آرٹ، للت کلا اکادمی، چندی گڑھ میوزیم یونیسیف نوراد، نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ہیلتھ، واشنگٹن، نہرو سینٹر، لندن دے مجموعیاں وِچ ہِن۔

انّھاں نے سٹیٹس مین وِچ ہفتہ وار کالم لکھݨا شروع کِیتا تے مختلف پبلشراں کِیتے ٻالاں دیاں کتاباں دی ادارت کِیتی۔

انّھاں دیاں کہانیاں دا فرانسیسی، اطالوی، جرمن تے فنی وِچ ترجمہ تھی چُکا ہَئی۔ انّھاں دے ٻئے شوقاں وِچ پرندیاں کوں ݙیکھݨ تے معذور ٻالاں کوں فن دی تعلیم ݙیوݨ شامل ہَئی۔

## کتاباں
شرما نے گذشتہ 15 سالاں توں خصوصی ٻالاں کِیتے آرٹ تے کہانی سݨاوݨ دیاں ورکشاپس دا انعقاد کِیتا ہَئی۔ انّھاں نے مختصر کہانیاں دے مجموعیاں توں شروعات کِیتی تے ول ٻالاں کِیتے ناول تے کتاباں لکھیاں ہِن۔

### ٻالاں دیاں کتاباں

* منو مکسز کلے اینڈ سنشائن (2005)
* خدائاں تے شیطاناں دی من گھڑت کتاب
* ٻالاں کِیتے رامائن
* ٻالاں کِیتے بھارتی پرندیاں دی کتاب

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی مصنف
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
اوما بھاردان

اوما بھاردان (انگریزی: Uma Bardhan) (پیدائش 1945ء) بھارت دیاں ہم عصر زنانیاں فنکاراں وِچوں ہک ہَن۔ انّھاں دیاں پینٹنگاں عام طور تے کہانیاں تے موضوعات تے مبنی ہوندیاں ہَن جنّھاں دی مرکزی دھارا تے عصری آرٹ کلچر وِچ گھٹ نمائندگی تھیندی ہَئی۔ انّھاں دا پسندیدہ میڈیم ریشم تے واٹر کلر ہَئی تے انّھاں نے کینوس تے تیل سمیت ٻئے میڈیا وِچ وی کم کِیتا ہَئی۔ انّھاں دیاں پینٹنگاں بھارت تے بیرون ملک ٻہوں سارے وݙے مجموعیاں وِچ ہِن۔ انّھاں دا کم کولکاتا وِچ انّھاں دے شروع دے سالاں تے روحانیت وِچ انّھاں دے گہرے یقین توں ٻہوں متاثر تھیا ہَئی۔ اصل وِچ کولکاتا توں اوہ گڑگاؤں، ہریانہ وِچ رہندی ہَن تے کم کریندی ہَن۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
اوما بھاردان نے 20ویں دہائی دے شروع وِچ اپݨا کم شروع کِیتا، کلکتہ یونیورسٹی توں بیچلر دی فرسٹ کلاس مکمل کِیتی، اِس دے بعد مغربی بنگال دی برلا اکیڈمی آف آرٹ اینڈ کلچر دے نامور فنکاراں دی سرپرستی وِچ مکن دتا گپتا توں آئل پینٹنگ سِکھی تے اِس وِچ آرٹ دا ڈپلوما کِیتا۔

اوہ ٻچپݨ توں ئِ فن دی طرف مائل ہَن۔ اوہ رابندر ناتھ ٹیگور دیاں نظماں ٻہوں پسند کریندی ہَن تے انّھاں دیاں نظماں اپݨے ذہن وِچ سݨ کے تصویراں کھِچدی ہَن۔

## آرٹ کیریئر
ماں فطرت نال تعلق رکھݨ والے ٻہوں سارے پہلیاں تے فکر تے غور و فکر دا اظہار مصور اوما بھاردان دے کمّاں دے ذریعے کِیتا ڳیا۔ اوہ اپݨے ہیروز، ہندو دیوتاؤں تے دیویاں، زنانیاں، پرندیاں تے ٻئے قدرتی عناصر کوں بصیرت آمیز تصورات وِچ بُݨدی ہَن جو ݙِسّݨ وِچ رنگ بھریندے، متن دے نال وہندے تے ماں فطرت دی روح وِچ بھیڳے ہوئے لڳدے ہِن۔ ہندو خدا تے دیوی دماغ وِچ روحانی وجود ہمیشہ انّھاں دے موضوع دا حصہ ہوندا ہَئی۔

اوما بھاردان نے اپݨا پہلا سولو آرٹ شو 1987ء وِچ منعقد کِیتا، اِس دے بعد ݙہائی دے دوران وِچ کئی سولو شوز تھئے۔ 2014ء وِچ انّھاں دا سولو شو 'شیوا' - 'اِس دنیا وِچ تمام تخلیق تے تباہی دے تھلے' مختلف شکلیاں وِچ شیوا نرت دے کائناتی رقص تے مبنی ہَا۔

اکیڈمی آف فائن آرٹس وِچ ہک ٻئی نمائش وِچ، اوما بھاردان نے دیہی زندگی وِچ فطرت دی قدیم خوبصورتی دے برعکس، عصری شہر دی زندگی وِچ موجود مصنوعی ماحول دی برتری کوں ݙِکھایا۔ ایہ سیریز کولکاتا وِچ انّھاں دے شروع دے سالاں تے بنگال دے اندرونی دیہاتاں تے قبائلی علاقیاں دے سفر دے وقت توں ٻہوں زیادہ متاثر ہَئی، جو انّھاں دے کم دی ہک مسلسل خصوصیت ہَئی۔

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
انیتا دوبے

انیتا دوبے (انگریزی: Anita Dube) (پیدائش: 28 نومبر 1958ء) ہک بھارتی معاصر فنکارہ ہَن جنّھاں دے کم دی بھارت وِچ وݙے پیمانے تے نمائش کِیتی ڳئی ہَئی، جنّھاں وِچ مبئی تے کرن نادر میوزیم آف آرٹ (نویں دہلی) وِچ پیش کِیتے ڳئے ہِن۔ ڈاکٹر بھاؤ داجی لاڈ میوزیم (ممبئی)؛ گیلری نیچر مورٹے (نویں دہلی)، کھوج انٹرنیشنل آرٹسٹ ایسوسی ایشن (نویں دہلی) شامل ہِن، اِس دے علاوہ ملک وِچ وسیع پیمانے تے نمائش کِیتی ڳئی ہَئی۔

## ابتدائی زندگی
انیتا دوبے 28 نومبر 1958ء کوں لکھنؤ، اتر پردیش، بھارت وِچ طبی پیشہ ور افراد دے ٹَٻَر وِچ پیدا تھئی ہَن۔ انّھاں نے 1979ء وِچ دہلی یونیورسٹی توں تاریخ وِچ بی اے مکمل کِیتا۔ انّھاں نے 1982ء وِچ مہاراجا سیا جی راؤ یونیورسٹی آف بڑودہ توں آرٹ تنقید وِچ ایم ایف اے کِیتا۔ انّھاں نے اوہ کم مکمل کِیتا جو یونیورسٹی دی فیکلٹی آف فائن آرٹس وِچ خاص طور تے نتیجہ خیز تے اثر انگیز کم ہَا۔

## کیریئر
بڑودہ وِچ ہک آرٹ مورخ دے طور تے انیتا دوبے دی تربیت ہک تماشائی فنکار دے طور تے انّھاں دی مشق کوں متاثر کریندی ہَئی، جیویں جو مختصر مدت دے پر انتہائی بااثر انڈین ریڈیکل پینٹرز اینڈ سکلپٹرس ایسوسی ایشن، بنیادی طور تے ملیالم ہم عصر فنکاراں دا ہک گروپ جیندی سربراہی K. کے کرشن کمار نے 1987ء وِچ بڑودہ وِچ فنکاراں تے اساتذہ دی پرانی نسل نال وابستہ مصوری دے زیادہ علامتی انداز دے برعکس آرٹ کِیتے ہک واضح بنیاد پرست، سماجی تے سیاسی طور تے شعوری نقطہ نظر پیدا کِیتا۔ اوہ بعد دے نام نہاد "بڑودہ اسکول" دا حصہ ہَن، جیڑھا کہیں ویلے "بیانیہ پینٹر" آکھیا ویندا ہَا، ہک گروپ جو 1970ء دی دہائی دے وچکار توں آخر تئیں نمایاں تھیا تے اِس وِچ بھوپین کھکھر، نالینی میلانی، ویوان سندرم، جوگین چودھری، سدھیر پٹوردھن، غلام محمد شیخ تے نقاد گیتا کپور شامل ہَن۔

1987ء وِچ کرشن کمار دی سربراہی وِچ انڈین ریڈیکل پینٹرز اینڈ سکلپٹرس ایسوسی ایشن نے بڑودہ وِچ فائنل آرٹس فیکلٹی وِچ ہک "سوال تے مکالمہ" دا انعقاد کِیتا، جیندے وِچ ہک پوسٹر تے ہک منشور دے ارد گرد لکھیا ڳیا 'دوبے ݙیکھو' چیزاں دی مذمت کِیتی ڳئی۔ عام طور تے آرٹ تے جیڑھا انّھاں نے "بیانیہ مصوراں" دی جانب دوستانہ، موثر سیاسی تے سماجی مصروفیت دی کمی دے طور تے ݙٹھا۔ ایہ ݙوجھیاں چیزاں دے نال نال 'میڈیم' وِچ ہک شعوری تبدیلی ہَا: دوبے تے ٻئے نے 'سستے، صنعتی مواد' تے توجہ مرکوز کِیتی تے ایجھیاں چیزاں پیدا کرݨ دی کوشش وِچ چیزاں ڳولیاں جو کم کرݨ والے طبقے دے سامعین کِیتے قابلِ اعتراض، اجناس بݨاوݨ دے خلاف ہَن۔ 'فن سازی، نمائش تے استعمال' تے بورژوا نظریات دی تنقید کِیتی ڳئی۔

## حوالہ جات

ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
نسلی شاہ سلطان (دھی شہزادہ عبد القادر)

صفود نسلی شاہ سلطان (25 دسمبر 1925ء - 30 مئی 2014ء)، جنہاں کوں کوچک نسلی شاہ سلطان دے ناں نال وی سݙیا ویندے، ہک عثمانی شہزادی ہئی، جیڑھی سلطان عبدالحمید ثانی دے پُتر شہزادے محمد عبدالقادر دی دھی ہئی۔

## '''ابتدائی حیاتی'''
نسلی شاہ سلطان، سلطنتِ عثمانیہ دے مُک ونڄݨ دے تریجھے سال بعد 25 دسمبر 1925ء کوں ہنگری دے شہر بوداپست وچ ڄمی ۔ اوندے پیو شہزادے محمد عبدالقادر ہن، جیڑھے عبدالحمید ثانی اتے بیدار قادین دے پُتر ہن۔  اوندی ماءُ فاطمہ خانم ہئی، جیڑھی سلطنتِ عثمانیہ دے کرنل مجید بے دی دھی ہئی۔ اوہ آپݨے پیو دی پنجویں اولاد اتے ݙوجھی دھی ہئی اتے آپݨی ماءُ دی ݙوجھی دھی ہئی، اوندی ہک بھیݨ بیدار سلطان ہئی، جیڑھی اوندے کنوں ہک سال وݙی ہئی۔ 

## '''شادیاں'''
نسلی شاہ سلطان قاہرہ چلی ڳئی، جتھاں اوہ 1953ء وچ اونی رِدا بے نال پرنی۔ جوڑے دا پہلا ٻال صالح رِدا 1954ء وچ پیدا تھیا، اوندے بعد عمر رِدا 1959ء وچ پیدا تھیا۔ بعد وچ، ݙوہیں استنبول ٹُر ڳئے جتھاں 1969ء وچ انہاں دی طلاق تھی ڳئی۔ اوندے بعد، اوہ محمد شفیق ضیاء (ڄمݨ 1894ء)،  ترک قبرصی نسل دے ہک امریکی شہری،  اتے ولی عہد شہزادے یوسف عزالدین دی دھی شکریہ سلطان (مرحومہ) دے پہلے پئے ، نال پرنی۔  محمد شفیق ضیاء دی 1980ء وچ وفات دے بعد نسلی شاہ سلطان رنڈڑ تھی ڳئی۔ 

2 اپریل 2000ء کوں، اوہ شہزادے محمد ضیاءالدین دی دھی، مہرِ ماہ سلطان دے جنازے وچ شریک تھئی۔ 2 اپریل 2012ء کوں، اوہ اتے اوندے پُتر شہزادہ عمر فاروق اتے صبیحہ سلطان دی دھی نسلی شاہ سلطان دے جنازے وچ شریک تھئے۔

نسلی شاہ سلطان دا انتقال 30 مئی 2014 ءکوں مرمرہ ٹریننگ اینڈ ریسرچ ہسپتال، استنبول وچ 88 سال دی عمر وچ تھیا۔ اوہ شہزادے محمد عبدالقادر دی چھیکڑی زندہ بچ ونڄݨ آلی اولاد اتے عبد الحمید دی چھیکڑی زندہ بچ ونڄݨ آلی پوہتری ہئی۔ اوندے جنازے وچ اوندے رشتے دار اتے عثمانی خاندان دے لوکاں شرکت کیتی۔ انہاں کوں اوندی ماءُ فاطمہ خانم دے نال قرہ جہ احمد غستان وچ دفنایا ڳیا۔ 

## '''اولاد'''
اونی رِدا بے نال، نسلی شاہ دے ݙو پُتر ہن:

* صالح رِدا (ڄمݨ: 1954ء قاہرہ، مصر) 
* عمر رِدا (ڄمݨ: 1959ء قاہرہ، مصر)، نے 27 جولائی 1995ء کوں سوئس ہوٹل، استنبول وچ  جیلان فتحیہ رِدا  (née Palay، ڄمݨ 1971) نال شادی کیتی اتے انہاں دیاں ݙو دھیریں ہن:
** میزیت دِلارا رِدا (ڄمݨ1998)؛ 
** نسلی شاہ رِدا (ڄمݨ2000)؛ 

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:عثمانی شہزادیاں
ونکی:عثمانی ماء
الوش اہلووالیہ

الوش اہلووالیہ (انگریزی: Iloosh Ahluwalia) نے لارنس اسکول، سناور وِچ تعلیم حاصل کِیتی، جِتّھاں انّھاں نے لگن دے نال پینٹنگ شروع کِیتی۔ انّھاں دی شادی بھارتی فوج دے ہک افسر نال تھئی ہَئی تے انّھاں دیاں ݙو بھیݨاں ہِن۔ 1998ء وِچ انّھاں نے دہلی وِچ نمائشاں وِچ اپݨیاں پینٹنگاں ویچݨا شروع کِیتیاں۔

اپݨے کیریئر دے آغاز وِچ، الوش اہلووالیہ نے انسانی شخصیتاں کوں پینٹ کِیتا، جنّھاں وِچ زیادہ تر زنانیاں تے ٻال ہَن، عام طور تے صرف پیلیٹ تے چاقو دا استعمال کریندے ہوئے تے 'اکّھاں' تے توجہ مرکوز کریندے ہوئے۔ انّھاں نے 2011ء وِچ اِس ترجیح دے بارے وِچ آکھا:

"میں 15 سال پہلے چاقو دا استعمال شروع کِیتا تے اِسنوں ٻہوں پرلطف پایا۔ تُہاݙے کول برش دی لوڑ کائنی تے کوئی وی چاقو نال ہر تفصیل کوں پینٹ کر سڳدا ہِے۔ تُساں واقعی رنگاں دے نال کھیݙ سڳدے او۔"

اپݨے کمّاں وِچ الوش اہلووالیہ برصغیر پاک و ہند دیاں زنانیاں دے پہݨݨ والے لباس دی ہک وسیع رینج دی نمائندگی کرݨ پسند کریندی ہَن، جنّھاں وِچ روایتی تے قبائلی لباس وی شامل ہِن۔ "خوبصورت ڳِݨتریئے"۔ ایہ اکثر خود مصور نال مشابہت رکھیندے ہَن تے بھارت تے لندن ݙوہاں وِچ چنڳّیاں ویچے ویندے ہَن، انّھاں دیاں پینٹنگاں کوں او لوک پسند کریندے ہِن جو آرٹ کوں آرائشی تے سادہ ہووݨ پسند کریندے ہِن۔ 2005ء تئیں الوش اہلووالیہ نے دہلی وِچ سال وِچ گھٹ توں گھٹ ݙو نمائشاں منعقد کِیتیاں تے انّھاں دے تمام کم ویچے ڳئے۔ اوہ ہک "پیج تھری" دی مشہور شخصیت بݨ ڳئی تے عام طور تے پاپرازی دی طرفوں انّھاں دی تصویر کشی کِیتی ویندی ہَئی۔

خواتین دا عالمی دن 2004ء تے الوش اہلووالیہ اُنّھاں ممتاز بھارتی زنانیاں فنکاراں وِچوں ہک ہَن جو اندرا گاندھی نیشنل سینٹر آف دی آرٹس "مڈ ہاؤس" وِچ ہک فن میلے کِیتے جمع تھئیاں، جیندا افتتاح وزیر ثقافت تے پارلیمانی امور بھاونا چیکیالہ نے کِیتا ہَا۔ انّھاں نے ہک "خوبصورت ڳِݨتری" دا مظاہرہ کِیتا جیندے بارے وِچ منوہر خوشانی نے لکھیا جو "انّھاں دے برش کرافٹ نے ہک حقیقت پسندی ݙِکھائی جو تقریباً پورٹریٹ جئیں ہئی۔"

الوش اہلووالیہ کوں "سماجی مصور" آکھیا ڳیا ہِے، جݙݨ جو انّھاں دے کم کوں "امید نال چمکدا ہویا" قرار ݙتا ڳیا ہِے۔ اوہ آرکڈ ہوٹل دی "برانڈ ایمبیسیڈر" وی ہَن، جو اپل، دہلی وِچ ہک فائیو اسٹار ہوٹل ہِے، جیڑھا ہݨ آرکڈ آکھیا ویندا ہِے، جِتّھاں انّھاں نے "سوہݨی کڑی" (خوبصورت ڳِݨتری) خوشبو لانچ کِیتی۔

2005ء وِچ انّھاں کوں کالا موتیا دی تشخیص تھئی تے انّھاں دیاں اکّھاں دی خاطر پینٹنگ بند کرݨ دا مشورہ ݙتا ڳیا۔ آپریشن دے بعد انّھاں نے ٻہوں گھٹ نیا کم کِیتا۔ 2007ء وِچ انڈیا انٹرنیشنل سینٹر وِچ انّھاں دی نویں نمائش دا عنوان ہَا "سی ارچنز"۔ "سجھ تے چلݨ" دے طور تے، جݙݨ انّھاں نے سجھ دی روشنی دے فائدے کوں مناوݨ دی خواہش دا اظہار کِیتا۔

## حوالہ جات

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ