open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
موسیٰ ٹھٹھار

اسیݙی وستی دے بزرگ موسیٰ ٹھٹھار دے قصے ݙاڈھے سُݨیندے ہَن ۔ ریاست بہاولپور دے ہک سوہݨے شہر خانپور وچ ہک محلہ ٹھٹھاراں  ہے، ایں  محلے اچ وݙے محنتی تے کاریگر ٹھٹھار رہندے ہن ، اے لوک کُٹ دے کٹورے بݨیندے ہن، انہاں  دے بݨیے ہوئے کٹورے دلی تے ولائت تک مشہور ہن، انہاں  دی وجہ توں  خانپور دا ناں  خانپور کٹورہ مشہور تھیا ۔ محلہ ٹھٹھاراں  دے ٹھٹھاریں  دا کاروبار ݙاڈھاچکمیا ہا ، پیسہ پا ڈھیر ہوندا ہا، لوک اپݨی روایت دے پکے، بھلے مانس تے سادمرادے ہن، پا پیسے والے لوک چادر ، چِٹا چولا تے کئی گز دی اُچی پڳ پیندے ہن۔ انگریز دور ہا ، خانپور ( جیڑھا پہلے ضلع ہا ) دا وݙا افسر پڳ والے لوکیں  نال مزاخاں  کریندا ہا تے کہیں  ویلھے پڳ کوں  ہنٹر نال چھیڑݨ دی کوشش کریندا ہا، ہک ݙینھ انگریز افسر اپݨی گھوڑی تے ہوا خوری تے ویندا پیا ہا، چوک اچ اُچے قد، سوہݨی شکل تے اپثی پڳ والا بندہ نظر آیا تاں  اپݨے تَلہڑنال پڳ کوں  تلے لہا ماریا ، پڳدار ہک کیتی نہ ٻئی انگریز افسر دے منھ بھن ݙتا۔ کیس اُتے تئیں  ڳیا پر کجھ نہ بݨیا ، اوں  عزت مند سرائیکی پڳدار دا ناں  ہا موسیٰ ٹھٹھار ۔ اڄ قوم کوں  موسیٰ ٹھٹھار جہے غیر مند پُتریں  دی ضرورت اے ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
دین پور شریف

دین پور شریف دا ذکر ݙاڈھا تھیندا ہئی ۔ نانا سئیں  اُتھائیں  دے مرید ہَن۔ خانپور دے نیڑے اچ دین پور شریف دی وستی علم و عرفان، تصوف تے روحانیت تے اسلامی تحریکاں  دے مرکز دی حیثیت نال سابق ریاست بہاولپور اچ نمایاں  مقام دی حامل رہی ہے۔ تقریباً ہک صدی پہلے موجود دین پور دی جاہ گھاٹا جنگل ہا، خلیفہ غلام محمد ؒ اپݨے مرشد حضرت سلطان العارفینؒ توں  خرقہ خلافت حاصل کرݨ دے بعد ایں  جاہ سکونت اختیار کیتی تے تھوڑے ای عرصے اچ ایہ ویران جاہ ہک آباد وستی دی شکل اختیار کر ڳئی، ایں  وستی اچ خلیفہ صاحب ہک مسیت بݨوائی ، جیں  اِچ ہر ویلھے فقراء دی جماعت ذکر واذکار اچ مشغول راہندی ہئی۔حضرت صاحب دی وفات دے بعد رشد و ہدایت دا سلسلہ آپ دے فرزند ارجمند مولانا عبدالہادی ؒ جاری رکھیا ۔ دین پور شریف تحریک ریشمی رومال ، تحریک خلاف تے تحریک ختم نبوت دا اہم مرکز ہا۔ ہندوستان بھر دے علمائے کرام دین پور اچ آوݨ اپݨی سعادت سمجھدے ہن۔، حضرت مولانا عبیدا للہ سندھی ، مولانا تاج محمد، حضرت خلیفہ غلام محمد، حضرت مولانا عبدالہادی تے ٻئے اکابرین دے مزارات اتھائیں  انتہائی سادہ مقبریاں  اچ ہن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
مٹھن کوٹ

کوٹ مٹھݨ ضلع راجن پور دا مشہور قصبہ ہے۔ جیڑھا راجن پور توں ٻارھاں میل دی مسافت تے ریلوے تے سڑک دے ذریعے مربوط ہے۔ اے پنج دریاواں دا سنگم ہے۔ قبل ازیں اے پنجویں دریا اُچ شریف دے مقام تے ملدے ہن۔ لیکن 1790ء اچ دریاواں نے اپݨا رستہ تبدیل کر گھٖدا ۔ دریا تے ہک وݙا پل وی ہے جیندے پار قصبہ چاچڑاں شریف واقع ہے۔ ایکوں مٹھن خان نے آباد کیتا ہا۔ اصل قصبہ دریا دے کنارے تے آباد ہا۔ 1862ء اچ اتھاں زبردست سیلاب آیا تاں پراݨا قصبہ تباہ تھی ڳیا تے ایندی جھاہ نواں قصبہ آباد تھیا۔ اے تحصیل دا صدر مقام ہا، لیکن بعد ازاں ا یکوں راجن پور اچ منتقل کر ݙتا ڳیا۔ موجودہ آبادی ٻارھاں ہزار دے نیڑے ہے۔ خواجہ غلام فرید ؒ نے 1901ء اچ اتھاں وفات پاتی۔ انہاں دا مزار مرجع خلائق ہے۔ قصبے دا انتظام ٹائون کمیٹی چلیندی ہے۔

وݙے ݙسیندے ہَن ،خواجہ سئیں  اسیݙے چاچڑیں  دے ہَن تے خواجہ فرید سئیں  دا دربار کوٹ مٹھݨ وچ ہے ۔ اے پُراݨا قصبہ ہے۔  جیڑھا راجن پور توں  ٻارھاں  میل دی مسافت تے ریلوے تے سڑک دے ذریعے مربوط ہے۔ اے پنج دریاواں  دا سنگم ہے۔ قبل ازیں  اے پنجویں  دریا اُچ شریف دے مقام تے ملدے ہن۔ لیکن 1790ء اچ دریاواں  نے اپݨا رستہ تبدیل کر گھٖدا ۔ دریا تے ہک وݙا پل وی ہے جیندے پار قصبہ چاچڑاں  شریف واقع ہے۔ ایکوں  مٹھن خان نے آباد کیتا ہا۔ اصل قصبہ دریا دے کنارے تے آباد ہا۔ 1862ء اچ اتھاں  زبردست سیلاب آیا تاں  پراݨا قصبہ تباہ تھی ڳیا تے ایندی جھاہ نواں  قصبہ آباد تھیا۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
ہڑ بھچ

کھیݙ اچ ݙو ٹیماں  بݨایاں  ویندن ، کھݙاری انجو انج کرݨ واسطے ’’ ہڑبچھ‘‘ تھیندی اے ، کئی علاقیاں  اچ اینکوں  ’’ ٻکݨ ‘‘ وی آکھیا ویندے ۔ کھݙاریاں  وچوں  ݙو کھݙاری معتبر یا وݙیرے بݨ ویندن ، کھیݙ کئیں  پہلے شروع کرݨی اے ؟ ایں  ڳالھ دا فیصلہ کرݨ کیتے پُکھے پئے ویندن یا کرنسی سکے نال ٹاس پاتا ویندے ، ایں  ٹاس کوں  ’’ چین بُت‘‘ آکھیا ویندے ۔ پُکھئے پئے ونڄݨ یا ٹاس تھی ونڄݨ دے بعد کھیݙ شروع تھی ویندی اے ۔ ول آؤ اوساں  انہاں  کھیݙاں  دے بارے تہاکوں  ڄاݨ سنڄاݨ کرویندوں ۔ 

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
دھریجہ نگر دے شاعر

اسیݙی وستی ءِچ شعر و شاعری ڈھیر تھیندی ہئی ،وستی ءِچ نانا سئیں  فارسی ءِچ شاعری کریندے ہَن ۔ مولانا امان اللہ دھریجہ صاحب اُردو، سرائیکی تے فارسی عربی وچ کجھ شعر اَکھیندے ہَن ۔ محمدشفیع ، فدا دھریجہ صاحب وی شاعرہَن ۔ وستی ءِچ جلسے تھیندے ہَن ،ہر جمعے کوں  وی مولود خانی تھیندی ہئی ۔ ہِیں  سانگے اسیݙی وستی شاعری دا ڳڑھ بݨی کھڑی ہئی تے اسیݙے کن نِکے لا توں  شاعری دے سونہیں  ہَن ،مولوی لطف علی دی سیف الملوک تے خواجہ فرید سئیں  دا دیوان فرید گھر ءِچ پہلے توں  موجود ہئی ۔ کاپیں  ءِچ کہتر ، گلشن ، مولانا محمد یار فریدی ، صابر مبارک پوری تے ٻے شاعریں  دا کلام قلمی لکھیا ہویا ملدا ہا ۔ 

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
شادی

آکھدن جو جوڑے عرشیں  تے بݨدِن ،پر رسم تے ریت اینویں  ہے جو پُتر آلا دھی آلے گھر ویندے ،تے دھی آلے کوں  اَلویندے جو میکوں  پُترسانگے دھی دا رشتہ ݙے ،ڳالھ بات تھیندی اے ،اسیݙی وستی ءِچ پہلے وٹہ سٹہ تھینداہا ،ہا تھیوے ہا تاں  مبارک مبارک تھیوݨ پئے ویندی ہئی ،ولا منگݨی تھیندی ہئی ، منگݨی تے نواں جوڑا تے مندری پوائی ویندی اے ،ولا شادی دیاں  ڳنڈھیں پاتیاں  ویندن۔ 

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
کانڈھایاد رہسے

ہک روہیلا اسیݙی وستی کانڈھا ݙیوݨ آیا ، پتر دی شادی ہَس ، وݙا کائنا ہا ، گھر ڳبھرو ٻال کھڑا ہا ، چندر دی یارہی تے خمیس دا ݙینھ ، پتر یاد کر گھن ، ٻال آکھیا ٹھیک اے چاچا سئیں  ۔ روہیلے آکھیا یاد ءِی ؟ ٻال آکھیا جیا سئیں  ! کیا آکھیُس ؟ چندر دی یارہی تے خمیس دا ݙینھ۔

روہیلے آکھیا شابس ، ہتھ ݙے ، ٻال ہتھ ݙتا ، روہیلے زور دا چک پاگھدا ، ٻال دی چیک نکل ڳی ، آکھیس چاچا اے کیا کیتی ۔ روہیلے آکھیا پتر ہُݨ کانڈھا تیکوں  پکا یاد رہسے ۔ او بندہ ہُݨ وی حال ݙیندے تے آکھدے چِٹی ݙاڑھی تھی ڳی کانڈھا نی بُھلیا۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
ݙکھ

غم دا پہاڑ بھاویں  سر تے آوے ہا ، وݙے حوصلہ ݙیندے ہن ، دل ٻدھویندے ہن ، ݙکھ سُکھ بندے دے نال اے ، وݙے توں  وݙا ݙکھ ہووے وَل وی ݙکھ دُٻی دا پاݨی اَنت مُک ویسے ۔ اَڄ وݙیاں  ڳالھیں  کرݨ آلے وݙے لوک نظر نی اَمدے ۔ ٻلدی تے تیل آلے ہن پاݨی آلے کینھی۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
پرے دا پندھ

پرے دا پندھ ءِکیویں  پار پُڄسوں ؟ جھر جنگل ہے ، ٻیٹ ٻیلا تے دریا کیویں  جھانگسوں  ؟ وݙے آکھدے ہن ، تساں  ٹر پوو ، ݙیکھاں  پاروی پُڄے ، تساں  ارادہ کرو ، جو ہر حال ویسوں  وَل دڳ تہاݙے پیریں  آ ڈھسے ، خواجے سئیں  کوڑ تاں  نی اَلایا

عاشقیں  ٻدھیاں  کمراں 

تھئی دلی ڈھائی کوہ ءِ

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
کیݙے ویندا پیں ؟

چاچے فریدے پچھیا بَلی کیݙے ویندا پیں ؟ اَدا وݙے پیریں  آلے چوہدری ٻوٹے کوں  نانگ کھاڳے ، پُچھݨ ویندا پیاں ؟ اوں  آکھیا پچھیتے تے وَل آ ! ٻوٹے دی خیر ءِنانگ دا پتہ کرو مر ڳے یا بچ پے۔شاہ دے کھوہ تے وݙے پیریں  آلے مشہور ہن ، پاݨی جھلݨ ایلے کئی نانگ داپھی کھڑے ہَن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
ڄالیں

احمد شاہ سئیں  دے غستان ءِچ گھاٹیاں  ڄالیں  ہن ، لوک تھڳڑیاں  ٻدھ ویندے ہن ، سمجھ نہ اَمدی ہئی ۔ وݙیں  ݙسیا جو اے منت ءِپیر سئیں  آ فلاݨے کوں  خیر آ ونڄے یا اے کم تھی ونڄے ۔ ڳنڈھ وی آن کھولیساں  تے شئے وی ونڈیساں  ۔ جتھ غریبی تے جہالت ہووے اُتھاں  لوک ایجھے کمیں  دا سہارا گھندن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
ساوے باغ

اسیݙے سکے سندھ ڳئے ، زمیناں  ونڄ گھندونے ، پر آباد نہ تھی سڳیئے ، اتھاں  خوش آباد تے شاد ہن ، اپݨے ملخ مربعے کھوہ تے باغ ہن ، ہنائیں  ساوے باغ ݙکھائے ڳے جو سندھ ݙو دے اُٹھ مِلسن ، سارا کجھ ویچ تے ڳے پر کم نہ بݨیا ۔ اینکوں  ݙیکھ تے اوہے اَکھیندے ہن سندھ ءِچوں  برباد تھی تے آئے ہاسے ، مسیں  آباد تھے ہاسے سندھ ہک واری ولا بے آباد کر ݙتے۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
دھریجہ بادشاہ

دھریجہ بادشاہ ہا ، ݙاݙے غوث بخش دی کچاری بحش لڳی پی ہئی ۔ ݙاݙے بیلے آکھیا ، بادشاہ نہ بادشاہ ، بادشاہ ہووݨ تاں  اَڄ دھریجے رُلدے ودے ہوون ہا ۔ نانیں  ڄام خاں  آکھیا ایویں  منڈھ لا توں  تھیندا آئے ، بندہ بادشاہ ہوندے یا گداہوندے ۔ تخت یا تختہ ۔ اے پکیاں  ٹھکیاں  ڳالھیں  ءِن ۔ بحش ودھݨ پی تاں  ݙاݙے عمر وݙے آکھیا ، دھریجہ بھاویں  بادشاہ ہا جو کجھ ہا ، تساں ایں  ڳالھ کوں  ویندا کرو ۔ جو کجھ چہندو تساں  آپ بݨو۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
اختر سرائیکی

ملتان ءِچوں  چاچی شمشاد دے بھرا حاجی منظور احمد احقر ، نور احمد ہمراز ، خادم حسین قادری تے ٻے سکے اَمدے ہَن ۔ ہک واری نور احمد ہمراز آکھیا ملتان ءِچوں  اختر ناں  دا ہفتہ وار اخبار ملتانی ءِچ نکلدے ۔ حاجی منظور احمد آکھیا ، ہُݨ ملتانی دا ناں  سرائیکی ءِ، اختر دے ناں  تے اختر خان بلوچ شائع کریندن ۔ میݙے ابا سئیں  آکھیا اے کتھوں  ملدے ہمراز صاحب آکھیا اساں  آپ چھپیندوں  ۔ ابے سئیں  آکھیا سئیں  وَل زیارت کرویسو ۔ ہمراز سئیں  آکھیا وَل آئوسوں  تاں  چا آئوسوں ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
صابر دے کم

اسیݙا ہک سکا صابر مٹی دے ماڈل بݨیندے ۔ مسیت ، مینار ، مقبرے ، بس ، ٹریکٹر ، ریل انجݨ ۔ دنیا دی جو شئے ݙیو بݨا ݙیندے ، ہُݨ ٻڈھڑا تھی ڳے وَل مٹی دیاں تسبحیاں  بݨا ݙیندے ، نہ داد ، نہ صلہ ، نہ ستائش ۔ پتہ نی ایجھے کتنے لوک مٹی ءِچ مٹی تھی ڳن ۔ اَدا بَلی سوہݨی بنسری وڄیندا ہا ، بنسری وَڄا وی گھندا ہا بݨا وی گھندا ہا ، مولیر شموں  توں  بین وڄاوݨ بس ہا ۔ چاچا شقی جمالی نغارے سوہݨے وڄیندا ہا ۔ صابر دا بھرا اللہ بخش کافیاں  سوہݨیاں  ڳمدا ہا۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
رُڳ

جمالی نگر تے فیاض کاٹن آلی جاہ رُڳ ہوندی ہئی تے اینکوں  رُڳ سݙیندے ہاسے ۔ ایندے تلے ترکڑی دا تل ہا ، اِتھاں  اسیݙے وݙیں  دیاں  زمیناں  ہن ۔ مین٘ہ وسدا ہا تاں  رُڳ تے کھمبیاں  پٹݨ ویندے ہاسے ۔ ساری رُڳ تے ریت ہئی ۔ رُڳ حاجی تاج محمد دی ہئی۔ آکھدا ہا ہک دی جاہ تے چار ایکڑ ݙیوݨ کیتے تیار آں  ، کوئی راضی نہ تھیندا ہا ، اَڄ اوں  جاہ کوں  رنگ لڳ ڳن ۔ چار دے بدلے ہک ایکڑ اِتھاں  نی مِلدی۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
شیر دی طاقت

ڳالھ تھیندی پی ہئی جو طاقت وݙی شئے دا ناں  ۔ شیر ناں  ہر کوئی رکھیندے ، ݙاند کوئی نی رکھیندا ، شیر توݨیں  جو حرام تے خونخوار زناور اے وَل وی ہر کوئی آپ کوں  آپ شیر اَکھویندے ۔ ݙاند کوئی نی اَکھویندا جیکر ڈھڳا آکھ تے سݙیا ویندے تاں  بندے چڑ ویندن جو توں  ڈھڳا تے ݙاند سمجھدیں ؟۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
کمل نی چھوڑیندی

بندہ نہر دی وَٹ تے کھڑا ہا ، کالی شئے لُڑھدی اَمدی ہئی ، اوں  کمل سمجھی ، نال آلے کنوں  پُچھیس کمل نیں ؟ اوں  آکھیا لڳدی تاں  کمل ءِ، نال آئی تاں  ترپ مارتے پکڑݨ لڳا تاں  رچھ پہلے جھٹا مار گھدا تے اڳوں  تے چئی ڳیا ، ٻیلی آکھیا کمل کوں  چھوڑ تے ٻاہر نکل آ ۔ اوں  آکھیا میں  تاں  کمل کوں  چھوڑینداں  پر کمل میکوں  نی چھوڑیندی۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
کتے دے منہ ءِچ ہݙی

نہر دی وَٹ تے کتا منہ ءِچ ہݙی پاتی ویندا ہا ، پاݨی ءِچ اولڑاں  نظر آیُس ، اوں  سمجھا ٻیا کُتا ہے تے منہ ءِچ ہݙی پاتی ویندے ۔ ہݙی کھسݨ کیتے کتے کوں  غرکیا تے نہر ءِچ ترپ ماریس ۔ ہݙی وی ڳی تے آپ وی ڳیا۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
را نداں

وستی ءِچ رانداں  ہوندیاں  ہن ، دیسی رانداں  گھٹیاں  تاں  بازی تے لݙو آ پی۔ لݙو تے شرطاں  لڳدیاں  ہن ، بھنگی بݨݨ آلے کوں  اُٹھاوݨ تے ٻے کوں  ٻلہاوݨ تاں  ہوندا ہا پر اَکھیں  ٻدھ تے ٹالہی کوں  ہتھ لاوݨ ، منہ تے کالوݨ مَل تے کِھلݨ تے جتݨ آلے کوں  ڈھاگ یامونڈھے تے چا تے پِڑ دا چکر لواوݨ کار ہوندی ہئی۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
قربانی آلی چھری

ٹھیڑی توں  ماماں  رمضان ارائیں  آ تے ڳالھ سُݨیندا ٻیٹھا ہا ، قربانی دا لیلا کیتھے ۔ لیلے کوں  چھری پھردا ٻال ݙیکھدے کھڑے ہَن ۔ اساں  گوشت بݨاوݨ پئے ڳیوں  ، ݙو ٻالیں  ٻی کاتی لبھ تے ہوں  جاہ تے ڳن پے ، ہک ٻال سمھ پے ، ٻیا گردن تے کاتی چلیندا پیا ہا ، بندہ بھڄ تے ڳے اللہ امان ݙتی ءِ، ٻے بندے آکھیا لیلا وی تاں کہیں  دا ڄایا ہا ۔ ماماں  رمضان ٻے سال فوت تھی ڳیا ، اونکوں  قربانی دے ݙاند ٹکر ماری ہئی ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
دھریجے اَندھن؟

اسیݙی وستی دے ہک نینگر نال بس دے کلینڈر دا جھیڑا تھی ڳیا ۔ ٻے نینگر نال رَل ڳے ،تے کلینڈر کوں  کُٹݨ پئے ڳے ،ہک راہ وٹائو سائیکل ہک پاسے کھڑا تے چھڑویندا ودا ہا ، نینگریں  سمجھا جو اے وی عملے دا بندہ ہے، ݙو ترائے دھپاں ہونکوں  وی لڳ ڳیاں  ۔ چھٹ چُھٹا تھی ڳی ، بس چلی ڳی ، او بندہ ہک پاسے تھی تے لکھیندا ٻیٹھا ہئی ۔ دھریجے اَندھن۔ آپݨے پرائے دا خیال وی نی کریندے ۔ 

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
جمعے دا وعظ

نانا سئیں  جمعے دا وعظ کریندے ہن ، تقریر تاں  اپݨی ٻولی ءِچ ہوندی ہئی ، شعر فارسی دے ہوندے ہن ۔ موسیٰ خاں  جمالی تقریر دے نال تھیندا ہا ، جیویں  نانا سئیں تقریر کریندا ہا او دہرائی کریندا ہا ۔ فارسی شعر غلط پڑھ ویندا ہا ، چاچا عبداللہ آکھیا مولوی صاحب یا تاں  فارسی شعر نہ پڑھیے کرو یا ول موسیٰ خاں  کوں  پکوائو ۔ نانے سئیں  آکھیا اساکوں  فارسی پڑھائی اے ، فارسی شعر اَمدن ، اپݨی ٻولی پڑھاوِن ہا تاں  اپݨی ٻولی دے ریاستی شعر آون ہا۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
عید تے تقریر

ماماں  میݙا قربانی آلی عید تے تقریر کریندا ٻیٹھا ہا ، ہِیں  عید تے سارے حلال زناور سر سٹی کھڑے ہوندن ، اللہ دی بارگاہ ءِچ استدعا کھڑے کریندے ہوندن ، میݙا اللہ سئیں  آں  میݙی واری آوے ، ٻیا آکھدے میݙا اللہ سئیں  آں  ، میݙی واری آوے۔ ایویں  جگ جہان دے ہر زناور دی ایہا آس تے ایہا ارداس ہوندی اے ۔ نماز پڑھ تے آیوسے ، مامے بہادر خان جمالی دی اسیݙے مامے سئیں  نال ݙاڈھی یاری ہوندی ہئی ۔ ݙوہیں  ہتھ جوڑ تے مامے کوں  آکھدے ، اے ݙیکھ ہاں  مولوی آ ، زناور شودے رسے ترڑوائی ودے ہوندن توں آکھدیں  ، سر سٹی کھڑے ہوندن ۔ ݙاند ہوویں  توں  تے قصائی ہوواں  میں  ، پتہ لڳ ویسے۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
منیر دھریجہ صاحب دی علالت

سرائیکی وسیب دے مردم خیز خطے دھریجہ نگر ( خانپور) ءِچ 1957ء اکھ کھولݨ آلا ٻال قرآن مجید دی تعلیم دے بعد سکول داخل تھیا تاں  پہلی توں  گھن تے ݙاہویں  تئیں  فسٹ آندا ریہا تے تریجھی جماعت توں  گھن تے ݙہویں  تئیں  استادیں  اینکوں  کلاس دا مانیٹر بݨائی رکھیا ۔ 1974ء ءِچ ݙاہویں  دے امتحان دے بعد سخت بخار تھی ڳیا ۔ دوا ، دارو ، ٹوݨے تے تعویز دھاڳے دے باوجود خیر نہ آئی۔ اتنے وچ ݙاہویں  دا رزلٹ آ ڳیا ۔ ہک پاسے ݙاہویں  جماعت وچ فسٹ آوݨ دی خوشخبری تے ݙوجھے پاسے ڈاکٹریں  اے نحش ووڑ ݙتی جو نینگر کوں  تپ دق ( ٹی بی ) تھی ڳی اے ‘ لمبا علاج تھیسے ۔ علاج وی تھیندا ریہا پر مرض ودھدا ڳیا۔ ہک ویلہا اے وی آیا جو اساں  گھر آلے روکھپ ٻیٹھے پر اللہ نہ مارے تاں  بیماری بندے کوں  نی مار سڳدی ۔ خانپور دے انسان دوست ڈاکٹر خالد عبدالرحمان قریشی کوں  نینگر مریض نال اُنس تھی ڳیا ۔انہاں  علاج تے پوری توجہ کیتی ۔ تعلیمی حوالے نال دھریجہ نگر دے ذہین طالب علم کوں  جئیں  کنوں  قدرت وسیب کیتے ٻہوں  وݙے کم گھنݨے ہن ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
گجرات دا اَندھا

گجرات دا ہک اَندھا بسیں  تے ہوندا ہا ، سہجہ توں  دھریجہ توں  خان پور ایویں  سارا ݙینھ بسیں  تے چکر لیندا ہا ۔ٹِک ایجھی پک ڳی ہس گلائی ءِچ اَڄاں  بس ہوندی ہئی آواز سُݨ تے اَکھیندا ہا بس دا ناں  اے ہے ، ڈرائیور کلینڈر تے کنڈیکٹر دا ناں  اے ہے ، ہیر وارث شاہ تے دائم دی سوہݨی مہینوال پڑھدا ہا ۔ ہک واری شاہ دے کھوہ دا کم جگلانی اَندھا بس ء ِچ نپݨ ڳیا ، اسیݙی وستی آ لتھا تاں  گجرات آلا اَندھا شئیت بشیر ناں  ہا ، ݙانگ چا تے پچھوں  ودا بھڄدا ہا جو سہجہ توں  خان پور تئیں  میݙا علاقہ ہے ، اوں  آکھیا تیݙے پیو دا ہے توں  گجرات دی بلا ہیں  پرے مر ، او آکھے توں  پرے مر۔ اے کردار ہا ٻیا کردار دا ہک میری جمالی ہا ۔ گو دو دھریجہ ، بھگو گورڑا، داد کھوکھر ، وݙا کمبہار ، اے سارے اللہ لوک ہن اُنہاندیاں  یاداں  وی محفوظ تھیون تاں  چنگا ہے۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
تنور آلی روٹی

توے آلی روٹی تاں  ٻارہاں  مہینے ہوندی اے ، پالے دی مد کوں  وستی ءِچ تنور دی روٹی وی ہوندی ہئی ۔ہر گھر ءِچ تنور نہ ہوندا ہا جتھ جتھ تنور ہووے ہا واری واری عورتاں  روٹیاں  لا گھندیاں  ، پکے ٻل نال ڈھیر روٹیاں  لڳ ویندیاں  ہن ، تنور دی سوک روٹی رات کوں  کھیر نال کھمدے ہاسے ، ݙینھ کوں  نانی مکھݨ تنور تے چا ویندی ہئی ، جیرھی روٹی لہے ہا مکھݨ مکھ ݙیندے ہَن ، خوشبو کھنڈ ویندی ہئی ، تنور دی مکھی ہوئی دا سواد اَڄ وی نی بُھلدا ، ساوے مرچیں  دی چٹڑیں  یا ول وسل نال کھمدے ہاسے ، وسل کوں  مُک مار تے کچا کھاوݨ اَڄ وی یاد اے ، ہک بندے وسل کوں  مُکی ماری گابی نال آلے گھر ونڄ پی ۔ کھٹوں  تلے لبھدا ودا ہووے ، مائی پُچھیا اَدا خیر ہے کیا لبھدا ودیں  اوں  آکھیا گابی ۔ مائی آکھیا ادا چریا تھی ڳیں  ، گابی کھٹ تلے آئوسے ۔ بندے آکھیا اَدی ڳائوں دی نیں  وسل دی گابی ءِ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
غلولی

غلولی دا وݙا شونق ہا ، میݙے خیال ءِچ چیڑی ، ڳیرا ،لالی مار تاں  نہ سڳیوسے پر غلولی نال ہوندی ہئی ۔ میں  نِکا ہم ، نانا سئیں  سڑک توں  پار آلی زمین کݨک رہویندے ہن ، بج چھٹ تے آون، کاں  پُڄ ونڄن ، نانا سئیں  سوٹے نال ہکلیندے ہَن ، کاں  ایݙوں  اُݙ تے اوݙے تھی ٻہندے ہَن ۔ اوݙوں  اُݙ تے ایݙوں  تھی ٻہندے ہَن ، غلولی کنوں  ݙردے ہَن پر میں  کانویں  کوں  غلول ماریا ݙو کاں  میݙے سر تے ٹھونگا مار ڳے ، میں  رو پیم ۔ غلولی دا انگھا ،چھکا تے رٻڑ چنگا گھندے ہاسے تے چیکی مٹی نال غلول وَٹیندے ہاسے۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
پاندھی

پہلے لوک ریلوے لائن دی بھر تے پندھ کریندے ہَن ۔ سڑکاں  کائناں  ہوندیاں  ، راہ وٹائو ہک ٻے کوں  سلام کریندے ہن ۔ دڳ ویندا پاندھی پندھ دا پُچھدا ہا جتنا فاصلہ ہووے ہا لوک ݙسیندے ہَن ، لیلے ٻاک ، سݙواہ یا کوک وات ءِ، پرے دا پندھ ہووے تاں  پہر ݙسیندے ہَن ، ہک پہر ݙوپہر یا ترائے پہر دا پندھ ءِ۔ نانا سئیں  عصر دی نماز پڑھ تے لائن تے ونڄ ٻہندے ہَن تے پاندھیں  کوں  رات ٹِکاوݨ دی دعوت ݙیندے ہن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
سوڑیں

اساں  اے وی ݙٹھے جو بھانجی ءِچوں عورتاں  پھٹیاں  بچیندیاں  ہن ، پیوے کڈھ تے کپاہ کوں  چرکھے تے کتیا ویندا ہا ، پولی توں  کپڑا بݨوا تے چھینبا لوایا ویندا ہا ۔ اوں  ویلے استعمال دے علاوہ صندوق ءِچ وی گندیاں  سوڑیں  تے سرانڑیں  وادھو ہوندے ہن ۔ شادی یا مزمان آوݨ تے صندوق کھلدی ہئی ۔ شادی آلے ہر گھر ءِچوں  کھٹ تے بسترا گھندے ہن ۔ کھٹوں  بھڄ وی پمدین تے بسترے گم وی تھیندے ویندن ۔ عورتاں  کھپدیاں  تاں  ہن پر صبر کر ویندین ۔ سوڑیں  سیوݨ سانگے موٹی سوئی تے موٹا دھاڳہ کم اَمدے ، وستی دیاں  عورتاں  رَل تے سوڑیں  سیندیاں  ہن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
چھٻیاں تے پکھے

وستی ءِچ عورتاں  چھٻیاں  ، کنجیراں  تے پڑچھے وی بݨیندیاں  ہن ۔ سارا کم خجی دے بھوتریں  دا تھیندا ہا ۔ نانی عالموں  قصائیݨ ایں  کم دی اُستاد ہئی ، بھوتریں  دی رنگائی سوہݨی کریندی ہئی ۔ خجی دے پاندکپ تے بھوترے انج کریندے ہن ، بھوتریں  کوں  سُکا تے صاف کیتا ویندا ہا ، ولا بھوترے ساوے رتے گاڑھے تے پیلے رنگ ءِچ رنگیندے ہن ۔ ݙاݙی ݙسیندی ہئی جو اماں  تیݙی چھٻیاں  کنجیراں  تے سُندھڑے وی بݨیندی ہئی ، ہتھ آلے پکھے سادہ وی بݨدے ہن تے ڈیزائن آلے وی ۔ چھٻیں  دے نال نال چھٻے ، ٹوکرے تے ٹوکریاں  وی بݨایاں ویندیاں  ہن ۔ کئی عورت واندی نہ ٻہندی ہئی ۔ عورتاں  کپڑے دے کم وی کریندیاں  ہن تے گندیاں  گندولے وی سیندیاں  ہن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
کھٹ

وستی واݨ وٹݨ آلے ڈھیر ہن ، پہلے منڄ کپ اَمدے ہن ، منڄ کوں  کُٹ تے منڄ دا واݨ بݨدا ہا ، منڄ دا واݨ چنگا سمجھا ویندے ۔ منڄ دے واݨ نال کھٹوں  ونڑیندیاں  ہن۔ کھٹڑے بݨاوݨ آلے مستری ہوندے ہن ، کاٹھی لکڑ اپݨی ہوندی ہئی ، آرے توں  پاوے ، ٻاہیں تے شیرو بݨویندے ہن ، پاویں  دی رندائی تھیندی ہئی ، چنگے پاوے گھڑ مُچھ تے رنگائے ویندے ہن ۔ کھٹ ووݨائی دے ڈیزائن پوپٹ ،چوکڑی  گھرولی تے گلیں  آلی ہوندے ہن۔ ڈاوݨ دا آکھدے ہن جو تکڑی ݙاوݨ نال کھٹ دی عمراں  ودھ ویندی ءِ۔ ݙاوݨ کوں  چھک وی سݙیندن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
گُرام کمہار

اسیݙی وستی دا ہک کردار چاچا گُرام کمبھار ہا ۔ گھر تاں  کمبھاریں  دی وستی ہَس تے رہندا اسیݙی وستی ہا ۔ نانیں  جام خاں  دی زمین رہیندا ہا ، ناں  غلام ہا تے سݙیندے گُرام ہن ۔ رات کوں  گھر ولدا ہا تے ݙینھ وَل اَمدا ہا ، چاچے گرام دے بھرا دا ہک واری چک دے چوہدری نال جھیڑا تھی پیا لڑ پے ۔ فیصلہ تھیوے پیا نانیں جام خاں  پُچھیا گرام جھیڑے ایلے توں  وی کھڑا ہاویں  ، چاچے گرام آکھیا جیا سئیں ! وَل تئیں  چھڑوایا کیوں  ناں ؟ چاچے گرام آکھیا سئیں  میں  ڳلوں ننگا ہم۔

چاچے گرام دیاں  بھولیاں  ڳالھیں  ڈھیر ءِن ، ہک واری رات کوں  پاݨی جھلی ودا ہا ، کہیں  سݙ ماریا ، چاچے گرام ولدا پھوٹ پھوٹ ، سر کھا ڳیں ، بھونک وی سہی کیا آکھدیں ؟ نال آکھیُس ، ووئے بے وقوف آ جام خان سݙ ماریے ۔ او جیو جی سئیں  جی سئیں  …!

ہک واری چاچا گرام سُتھݨ وَٹا آیا ، منہ اندھارے نال ہلیں  تے آیا ، کانا ݙینھ دا چڑھ آیا تاں  ݙوجھی جوڳ آلے اَدے نصیر پُچھیا اے کیا کر اَئیں ؟ ݙیکھ تے آکھیُس لخ دی ءِس ، ہیں  سانگے تاں  میں  ستھݨ پیندا کینھی۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
حقہ

ݙاڈا میݙا حقے ، سگریٹ تے نثوار توں  آزاد ہا ، چاچا اللہ وسایا ذونق شونق نال حقہ پیندے ہن ۔ رات کوں  ݙاݙے سئیں  دی کچاری داحقہ سنگھار ہوندا ہا ۔ تماخوں  دیسی وی ہوندا ہا تے جام پوری وی ۔آکھدن ڳڑاکو دا اپݨا سواد ہا ۔ چاچے دا ہتھ چانواں  نِکا حقہ وی ہا تے وݙے حقے کوں  نوابی حقہ سݙیندے ہن ۔ اوندا نیچا پھل مکونڑی خاص ہئی ۔ چاچا آکھدا ہا ککر دے انڳارے چنگے ہوندن ، پُھل بھر تے ڈھکݨ بند کرݙیندے ہن ۔ رات کوں  کچاری لمبی تھیوے ہا تاں  چاچا سئیں  نویں  انڳارے بݨا تے حقے کوں  تازہ کریندے ہن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
خان پور کٹورا

مٹی دے تھاں  بݨاوݨ آلئیں  کوں  کمبہار تے پیتل دے تھاں  بݨاوݨ آلئیں  کوں  ٹھٹھار آکھدن ، خان پور وݙے ٹھٹھار ہن جیرھے پیتل دے تھاں  بݨیندے ہن۔ خان پور دے تھاں  دلی تئیں  مشہور ہن ، کٹورے اعلیٰ بݨدے ہَن ، ایں  سانگے خان پور کٹورا مشہور ہے ۔ چاچا عبداللہ ݙسیندن ہک شارک پیتل نال کاریگریں  وݙا منگر بݨایا تے گاندھی کوں  خان پور اسٹیشن تے تحفہ ݙتا اوں  آکھیا جئیں  بندے بݨائے او میکوں  ݙکھائو ، آکھدن گاندھی گاݙی تے کراچی ویندا پیا ہا، خان پور دے کاریگر جس دے تھاں  وی بݨیندے ہَن ، خان پور دا محلہ ٹھٹھاراں  ہنائیں  دی یادگار ءِ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
مٹی دے تھاں

آوی تے پکے ہوئے  مٹی دے تھاں بھانڈے کمبھار بݨا کے ڈیندے جنہیں وچ ہیٹھلیاں چیزاں شامل ہن۔ داڑھی ، پاتری، پیالہ، ݙولا، ݙولی، لوٹا، منگھی، ڈوہاوی، گھڑا، ٻگھی ، جھانولی، صراحی ، پتروٹا، پتروٹی، کںْاں، کنالی، مَٹورلے، منجے ، حْقے، جھبریاں ، چڈھے، استاوے ، ڈیوے، چھونڑیاں وغیرہ۔ 

کمبہاریں  دی وستی مٹی دے تھاں  بݨدے ݙیکھدے ہاسے ، ݙاݙا بچایا ݙاݙا ولی ، چاچا منظور تے چاچا حضور اچکلی تے مٹی دے تھاں  بݨیندے ہن ۔ چیکی مٹی کوں  پاݨی ءِچ پُسا تے رسایا ویندا ہا ، مٹی تیار تھیوݨ تے چکلی تے تھاں  بݨیندے ہن ، انہاں  وچ پاتری ، اَستاوا ، اُکھلی ، ٻٹھل ، پنزوٹی ، پیار ، تباخ ، ٹھوٹھا ، مٹی ، مٹکہ ، دِلا ، ݙولی ، پتروٹا ، جھانولہ ، ڈھکݨی ، دکھی ، دوری ، ڈوہاوا ، ݙیوا ، کُنی ، گلاس ، گلاسی ، تریݨاں تے ایہو جہے ٻے تھاں  بݨدے ݙٹھن۔ تھاں  بݨا تے آوی پکدی ہئی ، کمبہار دُعا منگدے ہن مینھ نہ وَسے ، آوی خیر سلامتی پک ونڄے ۔ آکھدن ہک بادشاہ دیاں  ݙو دھیریں  ہن ہک کمبہار تے ٻی زمیندار کوں  پرنی ہوئی ہئی ، بادشاہ دھیاں  کوں  مل تے آیا ، شہزادی پُچھیا دھیریں  دا حال ݙے ، بادشاہ آکھدے ہک نہ ہک دی خیر کینھی ، شہزادی آکھدی اے، او کیویں ؟  بادشاہ اَکھیندے کمبہار آلی آکھدی اے ،ابا دُعا منگ مینھ نہ وسے آوی پک ونڄے تے زمیندار آلی آکھدی ءِ، ابا دُعا منگ مینھ وسے نہ تاں  فصلاں  سُکدین تے اساں  مردوں ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
اُساری

اُساری ہک ایجھا کم اے جیرھا وستی ءِچ ٻارھاں  مہینے چلدا رہنداہا ، نویں  گھر مکان تے کوٹھے بݨدے رہندے ہن ، مرمتاں  وی تھیندیاں  رہندے ہن ، گھر ءِچ جتھاں  کوٹھے ہوندن اُتھاں  برآمدے وی ہوندن ۔ تھلے وی بݨدے ہن ۔ کوئی چوٻارہ وی پویندے ، اونکوں  ماڑی آکھدن ۔ پہلے سالہیں  ہوندیاں  ، چھاندݨ تے چھپریاں  وی بݨدیاں  ہن ۔ گھر دے نال یا تھولی پروبھری جاہ وساخ وی بݨائی ویندی ہئی ۔ اینکوں  دیرہ وی اَکھیندے ہن ۔ اساں  مستری نور احمد ، مستری عبدالقادر ، مستری نواز کمبہار ، مستری یٰسین ، مستری رحیمݨ ،مستری حمید کوں کم کریندا ݙٹھے ۔ پیر بخش دھریجہ مزدوری کریندا ہا ، گارا چنگاں  بݨدا ہا ،مستری  کوں  سلھ سوہݨی ݙیندا ہا ، چھت دی لپائی سانگے بھوں  آلا وݙا گارا بݨدا ہا ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
فوتگی

وستی  دھریجہ نگر ءِچ فوتگی تھیوے ہا تاں  عورتیں  دے ویݨ ہاں  ݙلیندے ہن ۔پہلا کم اطلاع ݙیوݨ ہوندا ہا ، پرے آلے سکیں  کوں  سائیکلیں  تے ونڄ تے اطلاع ݙیندے ہن ، سپیکر کائنا ہن ۔ روواٹ ٻکاٹ نال وستی ءِچ آپے خبر پُڄ ویندی ہئی ۔ سارے بھڄ تے آ ویندے ہن ۔ سب توں  پہلے مرݨ آلے دے پیر تے منہ ٻدھیندے ہن ۔ اینکوں  بند آکھدن ۔ جنازے توں  پہلے میت کوں  دھویندن۔ کفن پویندن ، میت کوں  تیل لیندن ، سرمہ پیندن تے خوشبو لیندن ۔ وستی دے لوک کٹھے تھیندے ویندن ، ہر کوئی رقم ݙیندن خیرات دا حصہ ہوندے اینکوں  کیرت آکھدن۔کاندھی میت کوں  غستان چا ویندن۔ کاندھی اَمدن تاں  دُعا تھیندی ءِ، ایں  ویلے جیرھی روٹی کھوائی ویندی ءِاینکوں  کندھاݨاں  اَکھیندن۔ مُکاݨ دے بعد سب کوں  موکل مِلدی اے تریجھے ݙینھ قل ، جمعراتیں  تے چھیکڑ ءِچ چلھیواں  تھیندے ۔ مرگ آلے گھر ترائے ݙینھ تݙا ہوندے ۔ مانی ہمسائے ݙیندن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
خوش خطی

اُستاد تختیاں  لکھویندے ہن ، خوشخطی دا ݙاڈھا شونق ہا ، مشق کریندے ہاسے ، میٹ تے مس چراغ روشنائی دیاں  پوڑیاں  گھندے ہاسے ، اُستاد خط ݙیکھ تے آکھدے ہن ، اے خوش خط ءِتے اے چھوکرا بدخط اے ، اساں  تختی تے پہلے سکی قلم چلیندے ہاسے ، پوݨے اُستاد پا ݙیندے ہن ، کانے دیاں  قلماں  اُستاد گھڑ ݙیندے ہن ۔ قلم کوں  تھولا جیہا ݙنگا قط لیندے ہن ، لکھائی سوہݨی اَمدی ہئی ، کھڑا خط وی ہوندا ، جیکر ہندسے لکھݨے ہوون ہا تاں  لیٹواں  قط کم نہ اَمدا ہا ۔ کھڑا قط کم اَمدا ہا ۔ اُستاد کشش آلی سین تے زیادہ زور ݙیندے ہن ، اُستاد اے وی آکھدے ہن جیرھا جیم تے نون دا دائرہ بݨا ونڄے او کامیاب ءِ۔ 

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
محرم

9محرم کوں  وستی دے سارے لوک غستان ویندن ، قبریں لپیندن ، قبریں  کوں  بݨا جوڑ تے نواں  کریندن ، قبریں  تے پھل ، خجی ، بھوترے تے کچی دال سٹیندن ، فاتحہ پڑھدن ، قرآن خوانی تھیندی ، ݙاݙی تے اماں  اللہ وسائی9محرم کوں   نذر اللہ نیاز حسین سُجی پکیندے ہن ، سُجی سانگے ابا سئیں  ڳری ، کشمش ، بادام تے پستہ وغیرہ گھن اَمدے ہن ۔ ہر کوئی اپݨی اپݨی پسند دیاں  شہیں  پکوا اَمداہا ، حلوہ ، سیویاں  ، جیوڑے ، مِٹھے چاول ، چارھے چاول ، مٹھائی ، پھل فروٹ ، شئیں  دے ڈھگ لڳ ویندے ہن ، قبریں  لنب تے سارے وݙی ڄال تلے آ ویندے ہن ۔ مولوی صاحبان اَدھ ءِچ ٻہندے ہن ، ہر کوئی طعام اڳوں  سور ݙیندا ہا ، قندوریاں  لہا تے مولوی صاحب جھات مریندا ہا ، چنگی شئے اپݨے سامھے ، ختم شروع تھی ویندا ہا ۔ دُعا منگ ، طعام کھاوݨ دی بسم اللہ ، شئے مٹھائی ، پھل فروٹ ٻالیں  ءِچ ویلہا ݙتا ویندا ہا۔نانویں  تے ݙاہویں  دیاں  مجلساں  پڑھیندیاں  ہن ،مٹھے پاݨی دیاں  سبیلاں  عام ہوندین۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
نوڑ وٹ

ایں  کھیݙ دے کھیݙݨ آلے ہک دائرئے وچ نِٹھ تے ٻہ ویندن ، ہک کھݙاری پٹکے کوں  وٹ ݙے تے اونکوں  کوڑا بݨا گھندن ، ول دائرے وچ بیٹھے ہوئے کھݙاریاں  دے ٻاہروں  ٻاہروں  پھردے راہندے تے ایں  خیال اچ راہندے جو کوئی کھݙاری غفلت وچ بیٹھے تاں وݙی چالاکی نال چُپ کر تے اوندے پچھوں  کوڑا رکھ ݙیندے تے اپݨا چکر پورا کرݨ وچ لڳ ویندے ، جیکر ایں  غافل کھݙاری کوں  وی پتہ لڳ ویندے تاں  او جلدی جلدی پٹکے کوں  چا گھندے تے رکھݨ آلے دے پِچھوں  جہڑا اپݨا چکر پورا کرݨ دی کوشش وی ہوندے ، بھڄ پوندے ۔اوندے چکر پورے کرݨ کنوں  پہلے اوں  کنے پُڄ ویندے تاں  اونکوں  کوڑا مریندے تے مریندا رہندے ، جے توݨیں  او اوندی خالی کیتی وہئی جاہ تے نی ٻہہ ویندا ، جیکر غافل کھݙاری کوں  پتہ لڳدا تاں  اوندے پِچھوں  کوڑا رکھݨ آلا بھڄ تے چکر مار تے کوڑا چیندے تے اوندے نال غافل کھݙاری کوں  مریندے تے اُٹھیندے تے باقی کھݙاریاں  دے ٻاہروں  چکر مریندے تے انکوں  کوڑے نال خوب کُٹی رکھدے ۔ ایں  توݨیں  جو او ولا اپݨی جاہ تے آ ٻہندے ۔ گویا ایں  غافل کھݙاری کوں  اوندی وسلائی دی سزا ݙتی ویندی اے ۔ اے ٻہوں  چسولا کھیݙ ہے تے ایندے وچ وی سارے کھݙاری شامل تھی ویندن ، اے کھیݙ ٻہوں  ہُشیاری تے چالاکی دا کھیݙ اے ۔ ایں  کھیݙ وچ مار کھاوݨ آلے کھݙاری کوں  کودن تے نکما سمجھا ویندے تے باقی ساری سنگت اوندیاں  کھِلاں  کریندی ہے۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
مزدک

ابے سئیں  نال ہک مولوی صیب ڳالھ کریندے ٻیٹھے ہن،ایران ءِچ مزدک ناں  دا ہک فلسفی رہندا ہا ، اوں  فلسفہ ݙتا جو زر تے زمین سب سے سانجھے ہن ، ایران ءِچ وڳوڑ پئے ڳیا ،اوندے منݨ آلے ڈھیر لوک ہن ۔ وݙے وݙے زمیندار بادشاہ کول ڳے جو اساݙی ایں  توں  جان چھڑا ، نوشیرواں  بادشاہ مزدک کوں مارݨ دا حکم ݙتا ، اونکوں  عادل بادشاہ دا لقب ملیا ، مزدک کوں منݨ آلے منہ چا ڳے ۔ جلا وطن تھی ڳے ، جیرھے لوک جلا وطن تھے ہن ہُنائیں  ءِچ مسلمان فارسی وی ہن ۔ مسلمان فارسی آپؐ دی خدمت ءِچ پُڄے صحابی دا شرف پاتا ۔ سرکارؐ انسانیں  دی بھلائی سانگے اصلاحات فرمیندے ہن تاں  ابوجہل اَکھیندا ہا اے (حضرت محمدؐ) مزدک (معاذ اللہ) دے آکھئے لڳا کھڑے ۔ عرب دے روائتیں  دی جاہ تے فارس دیاں  گھدی اَمدے۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
شکوہ

کچاری ء چ نصیحت تے مَت دے قصے چلدے ہن ، نانا سئیں  ڳالھ کریندے ہن۔ہک ڄݨاں  ٻکریاں  چریندا ودا ہا ، کنڈا لڳ پیُس ، رَت وہہ پی ، ٻہہ تے رونداٻیٹھا ہا تے اللہ سئیں  کوں  اَکھیندا ٻیٹھا ہا توں  سارے جڳ دا مالک ءِیں  ، غریب کوں  جتی نی ݙے سڳدا ، ٻکروال اڳوں  ڳیا تاں  ہک ڄݨاں  رڑھدا اَمدا ہا نہ ہتھ ہَن تے نہ پیر ۔ ٻکروال سجدے ڈھہ پیا ، اللہ سئیں  آں  ، میݙی توباں  ، میݙی جتی کینھی اوندے پیر کینھی وَل شکائت نس کیتی۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
پچھانواں

حاجی اللہ بچایا دھریجہ اَکھیندا ہا جو سِجھ سر تے ہووے تاں  اپݨاں  پچھانواں  وی ساتھ چھوڑ ویندے ، سیاݨے سچ آکھدن ، ݙینھ بھلڑے تاں  متر وی بھلڑے نہ تاں  یار وی یار نہ یار۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
دھریجہ قوم دی پیڑھی

دھریجہ قوم دے لوک کئی ٻہروکھی اتے دھاڑے مار کائنی بلکہ ایہہ سندھ تے ہاکڑہ پالی دے او پراݨے وسو واݨ ہِن جو آریہ دی آمد توں  ہزاراں  سال پہلے اتھاں  آباد ہَن۔ دھریجہ قوم دا ایہہ موجودہ ناں  ( دھریجہ ) بعد دی پیداوار ہے۔ جیندی وجہ تسمیہ وہاڳی لکھاوتیں  تے دھریجہ روایت دے مطابق ݙسائی ویندی ہے:

1 ۔                  ’’ دھریجہ قوم کی وجہ تسمیہ یہ بیان کی جاتی ہے کہ راجپوت قوم کے ایک  مہاراجے نے اپنی قوم سے باہر دوسری قوم میں  شادی کی۔ غیر قوم سے ہونے والی اولاد کو سندھی میں  ’’ دھاری جو ‘‘ یعنی غیر قوم کا کہا جاتا ہے ۔ اس لئے راجپوت قوم کی یہ شاخ دھریجہ مشہور ہو گئی ‘‘۔

( تاریخ و تعارف رحیم یارخان ص 463 ۔ پروفیسر سعید احمد سعید )

2۔                 ’’ دھریجہ سندھی وچ ’’ دھاری جو ‘‘ ہے۔ دھاری جو ، غیر قوم دی عورت وچوں  راجپوتاں دی اولاد کوں  سݙیا ویندا ہا۔ ہک راجپوت نے غیر قوم نال شادی کر گھدی تاں  اوندی اولاد ،دھریجہ دے ناں  نال مشہور تھی ڳئی ۔ ‘‘ 

(بہاولپور دی تریخ تے ثقافت ص 147۔ پروفیسر دلشاد کلانچوی ) 

دھریجہ روایت ءِچ نہ چھڑا دھریجہ دی وجہ تسمیہ ݙسائی ڳئی اے بلکہ اوں  راجپوت راجے دا ناں  وی ݙسیا ڳے جیندی اولاد کوں  دھریجہ سݙیا ڳیا :

’’ ڄام سَماݨاں  بن کاکا ( ایہ مسلمان تھی چکا ہا ) نے اپݨے راجا بݨݨ دے بعد ہک غِرکف دی مسلمان عورت نال شادی کیتی ، اوندی اولاد کوں  ’’ دھاری جو ‘‘ یعنی غیر عورت دی اولاد آکھیا ڳیا۔ ول ایہو ’’ دھاری جو ‘‘ دا اکھر سندھ ءِچ دھاریجو تے سرائیکی ءِچ دھریجہ مشہور تھی ڳیا ۔ ‘‘ 

( روایت : محمد شفیع فِدا دھریجہ ) 

دھریجہ قوم دے ایں  موجودہ ناں  دی وجہ تسمیہ دی تصدیق سندھی اکھر دھن(ڈکشنری ) توں  وی تھیندی اے ۔ سندھی زبان ءِچ اکھر ’’ دھاریو ‘‘ صفت مذکر تے اکھر ’’ دھاری ‘‘ صفت مونث کوں  ظاہر کریندے ۔لہٰذا اکھر ’’ دھاری ‘‘ دے نا ل جیرھا حرف ’’ جو ‘‘ ہے ایہہ سرائیکی دے حرف ’’ دا ‘‘ تے اردو دے حرف ’’ کا ‘‘ دے مٹوسَٹ ہے ۔ایں طرح ’’ دھاری جو ‘‘ دا مطلب ’’ غیر عورت دا یا غیر عورت دی اولاد ‘‘ ای تھیندے۔ سندھی اردو اکھر دَھن ءِچ ’’ دھاریو ‘‘ تے دھاری دا معنی مطلب اے ہن۔

دھاریو ( صفت ذ۔ دھاریو) اجنبی ، ناواقف، نا محرم ،غیر آدمی، پردیسی ۔

دھاری( صفت ث ) غیر عورت 

( سندھی ڈکشنری ص 487۔ ڈاکٹر نبی بخش خان بلوچ ۔ ڈاکٹر غلام مصطفی خان )

دھریجہ قوم دے ناں  دی وجہ تسمیہ بیان کرݨ آلے وِہاڳ لکھارئیں  دی لکھت توں ظاہر تھیندے جو دھریجے اصل ءِچ راجپوت ہِن۔ انہاندے راجپوت ہووݨ بارے او ودھیک لکھدن : ’’ راجپوت قوم دی ایک شاخ دھریجہ ہے جو راجپوتانہ کے علاقے میں  آباد تھی ‘‘ ۔

( تاریخ و تعارف ضلع رحیم یارخان ص 463 ۔ پروفیسر سعید احمد )

پروفیسر دلشاد کلانچوی صاحب لکھدن’’ دھریجہ راجپوت قوم دی ہک لڑی ہے تے راجپوتانہ وچ راہندی ہئی تے اُتھوں  کجھ لوک بہاولپور دو وی آ ڳے ۔ ‘‘ ( بہاولپور دی تریخ تے ثقافت ص 147۔ دلشاد کلانچوی)

دھریجہ قوم کوں  مختلف تلقیں  وچ لوک اپݨے اپݨے لہجے تے اکھرو تے (تلفظ) نال یاد کریندن۔ سندھ وچ ایں  قوم کوں  ’’ دھاریجو ‘‘ ہندوستان ءِچ ’’ تھریجہ ‘‘ تے سرائیکی وسیب ءِچ دھریجہ سݙیا ویندے ۔ جݙاں  جو وہاڳ آلئیں  وچوں  کجھ وِہاڳ وال مثلا خدا بخش مری نے ’’بلوچستان تاریخ کے آئینے میں  ‘‘ وچ اینکوں  داریجہ، داریچہ تے دھاریجہ وغیرہ دے اکھرو تے نال وی لکھئے ۔ کتھائیں  دھلیجہ وی آندے ۔ سندھ دے غلام رسول دھاریجو ݙسیندن جو دھریجہ قوم دیاں  ڈھیر ساریاں  لڑیاں  تے شاخاں  وی ہِن جیویں  ݙوجھے قومیں  دیاں  ہِن ۔ ایویں  اسیݙے کول سندھ وچ وی ہِن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
شیدݨ۔ کھیݙ

ایہ  کھیݙ صاف ستھری تے ہموار زمین تے خانے بݨا تے کھیݙیا ویندے ۔ اے خانے کولے نال بݨائے ویندن ۔ انہاں  خانیاں  اچوں  ہک گول ٹھیکری کوں  جینکوں  شیدݨ سݙیا ویندے ہک جنگھ تے کھڑا تھی تے بھنوایا ویندے تے ݙوجھی ڄنگھ دے پیر دے انوٹھے نال تھُݙا مار تے ہک خانے کنوں  ݙوجھے خانے وچ پُڄایا ویندے تے ایں  طرح تے بݨئے ہوئے ساریاں  خانیاں  وچوں  پیر دے اَنوٹھے نال شیدݨ کوں  ٹپا ٹپا تے آخری خانے تئیں  پُڄایا ویندے بلکہ اوہو کھݙاری کامیا ب تھی ویندے جہڑا ہک ڄنگھ تے کھڑا کھڑا آخر توݨیں  پُڄ ویندے ۔ ہک کھݙاری دی واری مُک ویندی ہے تاں ݙوجھا کھݙاری شروع کر ݙیندے تے باقی تماشہ ݙیکھݨ آلے اوندے کرتب ، اوندے ہک ڄنگھ تے کھڑا تھی تے کھیݙݨ دی طاقت کوں  ݙیکھ تے داد ݙیندن ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
لیکھا قصہ

’’ ہیل تاں ڈھیر زیان تھی ڳے ، ملتانوں  کپڑے دے جیرھے تھان چا آیا ہم چوہے ٹُک ڳن ۔ اڳلی رات آلے مینہ چھت تے سُکدے سارے مرچیں  کوں ڳالھ ݙتے۔ ‘‘ مکھی بندی دے ورقے پھُرلیندا ٻیٹھے تے ذال کوں  ݙکھ دے حال وی سݨیندا ٻیٹھے۔

ذال آکھدی اے ’’ مویا تیݙا حال اوہو ہے جو بُکھا کراڑ واہیاں  پٹے۔ ‘‘

مکھی آکھدے ’’ سچ تاں  ہے۔ بکھے تھے پیوں  ، واہیاں  نہ پٹوں  تے کیا کروں  ۔ دعا کر کوئی سامھیں  آوے تے رقم روک ݙیوے۔ ‘‘ 

ذال آکھدی اے : ’’ میݙی دعا نال کوئی لہݨے لہاوݨ تے رقماں  روک ݙیوݨ آوے ہا تاں  میݙا بھرا شودا ہٹی کوں  تالا لا تے ، موجے دی منشی گیری تھولی کرے ۔ ‘‘

پئے آکھدے ـ: ’’ بھلا تھیوی، دعا تاں  کر ۔‘‘

اتنی دیر ءِچ ٻوہا کھڑیئے ۔ ذال اپݨے پئے کوں  آکھدی اے جو ٻوہے تے ونڄ۔مکھی ٻوہا کھولیندے تاں بخشو آیا کھڑے۔ مکھی پُچھدے: ’’ ادا اڄ تاں  خیر دے پیر کیتے نیں  ۔ ‘‘ 

بکشو آکھدے : ’’ میں  سوچیئے می جو ڈھیر مُد تھی ڳی اے ، مکھی نال لیکھا کر آواں  ،بھیݨ بھرپی ہوندی اے پر دھی دھی دا حساب ہوندے۔ ‘‘

مکھی حساب ݙیکھݨ پے ویندے، عینک پا تے ہک ہک ورقہ پھرلیندے ۔ ہک ہک سطراں کوں  دید ٹکا تے ݙیکھدے ، جتھ جتھ آنے دا ٹکے دا، پیسے ݙو پیسے دا، ادھار دا سودا نظر امدس لکھدا ویندے۔ ادھ ݙینیھ دی مغز ماری دے بعد لکھئے ہوئے کاغذیں  کوں  کٹھا کریندے ، ولا ہک ورقے تے میزان کریندے تے ول میزان تھئے ہوئے ورقیں  دا کل میزان بݨیندے۔ مکھی کل میزان بݨاوݨ دے بعد سراے حساب کوں  ولا ہک واری نظر مار تے آکھدے : ’’ اے گھن ادا بخشو پندرہ روپے بݨین ۔‘‘ 

بخشو ورقے کوں  اتُلی نظروں  ایݙے اوݙے کر تے آکھدے : ’’ مکھی ! میں  منینداں  توں  ایماندار بندا ایں  ، حساب ٹھیک ہوسے پر میں  رقم دی چھوٹ گھنساں  ، تاں  جو لہݨا لہہ ونڄے تے حساب چُکتا تھیوے ۔ ‘‘

مکھی آکھدے : ’’ حساب پراݨا ایں  ، توں  ودھا تے جوݙیویں  ، اتھاؤں  چھڑویندیں  ۔‘‘

بخشو آکھدے : ’’ مکھی ایویں  پاݨی دی مدھاݨی ماروں  تے ویلہا ونڄاؤں  ، چھوٹ بناں  ڳالھ اڳوں  تے نہ ٹُرسے ۔ ‘‘ 

مکھی بخشو دی نیت ݙیکھ تے دل ءِچ آکھدے ، چلو جو ملدے گھنو : ’’ ادا بخشو، ڳالھ سُݨ ، میں  وݙا دل کر تے تیکوں  پنج چھڑیندا، بچدے ݙاہ میکوں  روک ݙے ۔ ‘‘

مکھی دی ڳالھ سُݨ تے بخشو آکھدے : ’’ ݙیکھ مکھی، پنج تئیں  رعائت کیتی اے ، میں  وی بخشو آں  ، پنج تاں  میں  وی بخشویساں  ۔ ‘‘

مکھی دا کاوڑ کنوں  رنگ رَتا تھی ویندے تے آکھدے : ’’ ونڄ سر ءِچ گھت ، جلتی کر بچدے پنج ݙے تے اکھیں  کنوں  پروبھرا تھی ۔ ‘‘

بخشو ، تلوں  چادر چا ، چھنڈک تے مونڈھے تے رکھیندے تے آکھدے : ’’ مُکھی! پنج تئیں  چھوڑین ، پنج میں  بخشوائن ، بچدے پنج ءِچ ہُݨ توں  وی نی مردا، رام بھلی کریسے ۔ اللہ ٻیلی ‘‘

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
وستی دھریجہ نگر دی کہانی

ڄام چوہڑ اسیݙی وستی دھریجہ نگر ءِچ مساوی پیندا ہا، ہک واری بیمار تے مردود ݙاند دودے ارئیں  کنوں  سو روپے ءِچ ادھار تے تھپ آیا۔ ساوی کر تے وستی ءِچ ونڈا ݙتُس ، ہر کہیں  کوں  پیچس لڳے ودے ہوون۔

ڄام چوہڑ جئیں  کنے پیسے گھنݨ ونڄے ،او سدھیاں  سݨاوے ، کتھاؤں  اڳوڑی نہ تھیوے۔ کجھ ݙینھ بعد دودہ ارئیں  رقم گھنݨ آ ڳیا۔ ڄام چوہڑ آکھیا ’’ ڄام دودا! تئیں  میݙے نال دروہ کیتے، بیمار ݙاند ہا ، لوک مردے ہَن ۔ ہُݨ رقم تان ملدی نی ، جتھ وینداں  کھلے مریندن ، ہُݨ توں  صبر کر ۔‘‘ 

دودا آکھدے :                 ’’ چوکھا صبر ‘‘ 

ڄام چوہڑ : ’’ ایہے سال ، چھ مہینے ‘‘

                       ’’ ہِیں  آن لڑ دی لسڑ ، سال چھی مہینے، اتنی لمبی معیاذ ۔‘‘ دودے ارئیں  دی ڳالھ تے ڄام چوہڑ آکھدے : ’’ ٻیا تے ہُݨ میں  ہڑ ٻدھی کھڑاں  ‘‘ ۔

دودہ ارائیں  : ’’ ڄام چوہڑ! ایویں  نہ کر میں  اتنی دیر نی جتر سڳدا، ایویں  کر میکوں  اڳلے مہینے رقم روک ݙے ݙیویں  ، آکھیسیں  تاں  پنج ست چھوڑ وی ݙیساں  ۔ ‘‘

ڄام چوہڑ: ’’ چلو بابا ہُݨ بݨ تاں  ڳی اے ، تھولے تھولے کر تے سال چھی مہینے ءِچ لہا ݙیساں  ۔ ‘‘

دودا ارائیں  : ’’ چوہڑ چچّڑ نہ بݨ تے کوئی چنڳائی آلی ڳالھ کر۔‘‘

ڄام چوہڑ : ’’ چچّڑ میں  آں  یا توں  ایں  ، تیݙے ٻڈھے بیمار ݙاند نال ساری وستی مردی ہئی۔ 302 تے او وی کئی بندیں  دی قتل دی لڳدی ہاوی ۔ خدا بچائی ، ونڄ تے ٻیا زناور ہووی تاں  خیرات ونڄ کر ۔ ‘‘ 

دودا ارائیں  آکھدے : ’’ ڄام چوہڑ ! تیلے ویلے نہ کرتے لہݨے دا تردل کر ۔ ‘‘ 

ڄام چوہڑ کیاڑی کھنیندے ، تھولی دیر سوچیندے تے آکھدے: ’’ اچھا ڄام دودا ! ونڄ آندے مہینے رقم گھن ونڄیں  ۔ ‘‘ 

دودا منہ پھر کنڈ ولا تے ٹر پے ۔ جݙاں  کجھ پروبھرا تھی ڳے تاں  ڄام چوہڑدی ذال پئے کوں  آکھدے اے : ’’ ناں  گیا ، اُدھار تے تیکوں  موت وی کوئی ݙیوے تاں  جھولی جھلی کھڑا ہوندی، ہُݨ اونکوں  مہینے دا آکھ چھوڑی، کتھوں  ݙیسیں  ، ویلھے وڳدیں  دیر لڳدی اے ، اجھو مہینہ لنگھیا ، در تے آئے دودا دُھم مچیسے ۔‘‘

چوہڑ ذال کوں  آکھدے : ’’ بھلا تھیوے ، تئیں ݙٹھا نہ ہا ، میں  ولدی ݙیوݨ کنوں  پہلے کیاڑی کھنی ہئی تے کجھ سوچیا ہا ۔ ‘‘

ذال آکھدی اے : ’’ ہا ‘‘

’’ بھلا اے ݙس میں  کیا سوچیا ہوسے ؟ ‘‘ پئے دے سوال تے ذال آکھدی اے : ’’اے میکوں  کہیں  سُدھ ‘‘ 

’’ بھلا تھیوی ، میں  پہلے لہݨے لہاوݨ دا منصوبہ بݨائے تے ول دودے نال مہینے دا کارا کیتے ۔ ‘‘ 

’’ کیا منصوبہ سوچی ‘‘ 

ذال دے سوال دے جواب ءِچ چوہڑ آکھدے : ’’ سُݨ تے میں  تیکوں  ݙساں  ، دودا ارائیں  لہݨا گھنݨ آؤسے نہ ۔ ‘‘

’’ ہا آؤسے ۔ ول ‘‘ 

ول میں  اونکوں  آکھساں  : 

’’ سو دے ݙیسوں  سٹھ

ادھے گھنسوں  کٹ 

ݙاہ ݙیسوں  ، ݙاہ ݙیویسوں  

تے 

ول ݙاہ دے پِچھوں  بھڄ تاں  نہ ویسوں  ۔ ‘‘

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
کاں دی کہانی

’’ کاں  وسوں  دا پکھی اے۔‘‘ پئے دی ڳالھ تے ذال آکھدی اے :’’ کافر دا میݙے سامھے ناں  نہ گھن۔‘‘ 

’’ بھلا تھیوی ، کوئی پکھی وی کافر یا مسلمان نی ہوندا ؟‘‘ 

ذال آکھدی اے : ’’ چھڑا میں  تھولی آکھدی آں ، میݙا سوہرا بہشتی وی تاں  ایویں  آکھدا ہا ۔ ‘‘ 

’’ میݙے پیو تے ݙو نہ ݙے، او تاں  خواجہ سئیں  دی کافی کاں  کو کو کر کرلاندا ہے، متاں  قاصد یار دا آندا ہے، نت پڑھدا ہا ۔‘‘ پئے دی ولدی تے ذال الا پئی۔

’’ حرام خور دا ودھ وات وکیل نہ بݨ، میݙا سوہرا بہشتی تاں  کیا سارا جڳ جہان کاں  کوں  کافر آکھدے ۔ ‘‘ 

پئے کوں  ٻی تامش لڳ ڳی۔

’’ اڑی ایویں  کُر کُر نہ کر ، میکوں  پتہ ناں  کانویں  بدنام تے ملخ گیریں  لٹیے۔‘‘

ذال :           ’’ توں  وی کاں  کاں  بس کر، ہُݨ کاں  بگا تھی ڳے، کہیں  کاں  دا جوٹھا کھا آئیں  ، ڈھیر سیاݨاں  کاں  نہ بݨ ۔ ‘‘

پئے :           ’’ چپ کر ڑی جٻ چٻری ، ہر ڳالھ تے تیݙی ککڑ آلی کُڑ کُڑ اے ۔ تیکوں  تاں  میݙے نال ساڑ اے ۔ ‘‘ 

                       ’’ میݙے نال کݙاں  چنڳا الاڑاں  ہاویں  ، نت ݙو ݙرکاں  بݨیا رہ ڳیں  ۔ ‘‘ 

پئے :          ’’ میں  ݙو ڈݙر کاں  آں  تاں توں  کیرھی بلبل ایں  ؟ ‘‘

ذال :          ’’ ول کیوں  نی ݙیندا ، جیرھا منگل بلبل میݙی اے ، سارے آکھدن ’’ بلبل بھتریجے دی اے ۔ ‘‘

پئے :          ’’ کھلا آؤسے بھوکدا ، ڳالھ کوں  ٻے پاسے نہ ولا۔ ‘‘

ذال :          ’’ نت کھلا تیݙے منہ ءِچ کھڑے ، میں  پنجرے آلی بلبل دی ڳالھ کیتی اے، ہرے ویلے کھنب دا کاں  بݨائی رکھدیں  ۔‘‘

پئے :           ’’ میں  کھنب دا کاں  بݨینداں  یا توں  ہرے ویلے کاوݨی بݨ تے کاں  کاں  لئی رکھدیں  ۔ ‘‘

ذال :          ’’ ول اوہو کاوݨی دا ناں  چا آئیں  ناں  ، اڳیرے تاں  آکھدا ہاویں  کاں  وسوں دا پکھی اے ۔ ‘‘

پئے :          ’’ ہا تے وسوں  دا پکھی اے ۔‘‘

ذال :          ’’ ول میکوں  کاوڑ ءِچ کانوڑی کیوں  آکھی ۔ ‘‘

پئے :          ’’ کافر تاں  کونھی آکھیا ۔‘‘

ذال :          ’’ کافر کینھی تاں  میں  کاں  دی بھاڄی پکاواں  ، کھمسیں ؟

پئے :          ’’ اڑی ! کجھ مولوی آکھدن حرام کونھی، ایں  سانگے احتیاط دی صلا ݙیندن جو اے گند تے ٻہندے ۔ ‘‘

ذال :          ’’ ہُݨ کای دی بھاڄی کھادی ۔ ‘‘

پئے :          ’’ ککِڑ دی ‘‘

ذال :           ’’ گند تاں  او وی کھمدی اے ۔ ‘‘

پئے دی ماء تے ذال دی سس جمل مائی الا پی اے ’’ فرریں  مردان نال کیا تُساں  ݙوہائیں  ذال مُڑس ککِڑیں  آلی کر کر تے کانویں  آلی کاں  کاں  لاتی ہوے ۔ میݙی چنڳی نونہہ تے میݙی دھی آ توں  وی سُݨ تے میݙا بختاور پُتر وی سُݨ ، کوئی پکھی کافر یا مسلمان نی ہوندا، کاں  کافر ہووے تاں  خوش تھیوے ہا جو مسلمانیں  دے کہیڄݨ توں  بچ ڳے تے جیرھے پکھی یا زناور مسلمان ہوون ہا تاں مسلمان انہائیں  توں  چھریاں  پھیر تے انہائیں  کوں  کھاون نہ ہا۔ میݙی دھی پُترو ، اے سچ اے جو کاں  کافر نی ہوندا ، پر ٻے توں  کھس تے جیرھا روٹی ای رزق کھاوے ،کافر ہوندے او کاں  ہووے یا کوئی ٻیا ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
گگو گھوڑے

نِکے لا گگو گھوڑے گھندے ہاسے ، پھیر آلے ویچݨ اَمدے ہن، کاغذ دے نال ککھ کانیں  دیاں  شئیں  وی بݨائی ودے ہوندے ہن، لچھے وی نال چئی ودے ہوندے ہن۔ پھوکڑیاں  ہر ہٹی تے ہوندیاں  ہن تے پھیری آلے وی چا اَمدے ہن ۔ کاغذی گھوڑے تے ٻیا ں  شئیں  بݨاوݨ آلے کوٹاݨے ہوندے ہن او چھڑا کھݙاوݨے نہ بݨیند ے ہن کوٹھے دے تپل، سالیں  دے چھپر، کھارے ، چھج ،کنڈھے تے ٻیاں  شئیں  وی بݨیندے ہن، شادی تے پاݨی بھریندے ہن تے چڑھوئے نال دیگاں  پکویندے ہن۔ ثقافتی لوک ہن جھمر ݙاڈھی سوہݨی کھیݙدن، ڳاوݨ، اکھیندن انہاں  دیاں  عورتاں  سہرے اکھیندن، او لوک بے مہتے ہوسن جو انہاندا مہت نی کریندے۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
ٻوہاری

میݙی ݙاڈی ریل دی وٹ توں  تیلیاں  کپ اَمدی ہئی، سُکا تے ٻوہاری بݨیندی ہئی، ٻوہاری کم آوݨ آلی شئے ہوندی اے، سویل سویل اللہ رسول دے ناں  دے بعد عورتاں  ٻوہاری نال گھر صاف کریندین پہلے کوٹھے تے ولا اڳواڑ ،سیاݨیاں  اڳواڑ دے دروازے تے گلی تئیں  صفائی کر اَمدین، ݙاݙی آکھدی ہئی صفائی کیتی کرو کتا وی پچُھ مارتے ٻہندے۔ ڈھور ڈھانڈے آلی جاہ پہلے ݙندالی نال صاف کریندے ہن ولا کُروی مٹی پیندے ہن تے اُتوں  ٻوہاری پھیر چھڑیندے ہن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
میر عالم

میر عالم میراثیں  کوں  سݙیندن ، میر عالمیں  دیاں  ڈھیر ساریاں  وستیاں  سہجے دے نال ٻیٹھن ،ائوکھروندیں  دے نال وی ہن۔ میراثی دا لفظ میراث توں  ہے، پہلے لکھ پڑھ نہ ہوندی ہئی، خاندان دے شجرے جو کہ کہیں  قوم دی میراث ہوندی ءِ، میراثیں کول ہوندے ہن۔ میراثیں  دا پیشہ شادی خوشی تے گاوݨ ہے، اے لوک  موسیقی نال ہن، دول تے ڈھولکیاں  نال رکھدن ، ݙاݙا یارا فقرتنبورا نال رکھدا ہا۔ ابے میݙے نال ݙاڈھی یاری ہس ۔ ابے سئیں  کول آ تے کلام سُݨیندے ہن ۔ ہک واری ابے فرمائش کیتی ،فقیر سُݨاوݨ سانگے تلے ٻہݨ لڳے ابے سئیں  انہاں  کوں  اٹھا تے تخت پوش تے ٻلہایا تے آکھیا جو تُساں  ثناء خوانی کریندو تہاݙی عزت فرض ءِ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
مینگھوال

اسیݙی وستی تاں  نہ ہن آس پاس دے وستیں  ء ِچ تے دھریجہ پھاٹک دے نال مینگھوال بیٹھے ہن، مینگھوال، تھوری، ݙیڈھ ،کِراڑ ، ہندویں  دیاں  ڈھیر شاخاں  ہن،کجھ ݙیڈھ وپار کریندے ہن کجھ دیاں  شہر دکاناں  ہن، سیٹھ سݙیندے ہن ،اُن دیاں  کملاں  بݨاوݨ آلے وی ہن، سوہݨیاں  کملاں  بݨا تے ویچندے ہن ، ہک کالی کمل میݙے ابے گھٖدی ہئی، آکھدے ہن میݙا نبی پاک سئیں ؐ وی کالی کملی آلا ہا ، ابے نال چاچے ولو مذاق کیتی تے آکھیا ہا جو اے کمل تاں  کِراڑ بݨائی ءِابا اکھیندا ہا کیا تھی پیا اساں  دھو تے پاک کیتی ءِ۔ ہک ڳال دی سمجھ نہ اَمدی ہئی، ہندو گوشت نی کھمدا پر وستی ء ِچ ڈھانڈا حرام تھیوے ہا تاں  تھوری گوشت کپ تے چا ویندے ہن ،شیت غریبی سارے کم کرا ݙیندی ءِ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
سیفل ملوک پڑھݨ آلے

مولوی لطف علی دی کتاب سیفل ملوک پڑھݨ آلے کوں  سیفل خاں  اکھیندے ہن ، ڈھیر لوک سیفل دے حافظ ہن ، ابا ناظرے پڑھدے ہن ، بہاول خاکی وی ݙیکھ تے پڑھدا ہا منظور درکھاݨ کوں  ڈھیر یاد ہئی، احسن فقیر گڑھی آلا سیفل ملوک دا حافظ ہا۔ ہر کہیں  دی آواز اپݨی اپݨی ہوندی ہئی۔ طرز ہکا ہئی، کجھ نویں  پڑھݨ دی کوشش کریندے ہن ابا اُنہاں  کوں  پڑھ تے اکھیندے ہن، ایں  پڑھو۔ بحر آنگے پڑھیندی ہئی، پڑھݨ دے مقابلے وی تھیندے ہن ، ’’لطف علی مسکیناں  کوں  رب ݙیندا رزق ہوائی‘‘ سیفل ملوک سیفل ملوک ہئی اڄ وی نی وِسردی ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
بھٹیاں

اسیݙی وستی ء ِچ وݙا بھٹہ تاں  میں نی ݙٹھا پر بھٹیاں  پکدیاں  ہن،وستی دے اکثر گھر پکے ہن ، آکھدن جو جئیں  گھر بݨاوݨا ہوندا ہا ،بھٹی پکیندا ہا،کستی سلھ تے ٹائل آلی سلھ بݨویندے ہن، سلھیں  تھپیندیاں  تے بھٹیاں  پکدیاں  اساں  آپ ݙٹھن،اسیݙی وستی دے کجھ بندے تھاپے ہن کجھ ٻاہروں وی امدے ہن بھٹی سانگے لکڑ دا انتظام تھی وینداہا ، ہر کہیں  دے وݨ اپݨے ہن، وݨ کپ تے سُکیندے ہن جیندے وݨ نہ ہوندے ہن او مانگویں  لکڑ نال کم چلا گھندا ہا، وݙے سیاݨے ہن وݨ کپ تے کاماں  کڑیاں  کڈھ گھندے ہن تے ٻالݨ بنا گھندے ہن پٹلے میڑھے بل پنجالی تے گھر دے کٹھیں  دا سامان بݨا ویندے ہن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
مولوی بشیر واہ ڳالھ سُݨائی

ابے میݙے دا یار مولوی بشیر حال پیا ݙیوے ، مولوی صاحب تہاکوں  تاں  پتہ ہے میں  شیعہ، بریلوی ،اہلحدیث سب دے جلسے سُݨداں ، میݙا خیال اے ہوندے جو سب دی ڳال سُݨو تے اوندا ویورا کرو۔ گہمل پیر آلے جمالی مارکہ جیرھے شیعہ ہن تے ہر سال نو ݙاہ محرم کوں  مجلس پڑھویندن، میں  ہر سال وینداں  ایں  سال کہیں  ذاکر کوں  ݙس ݙتا جو اے بندہ وہابی ءِ۔میݙے ابے پچُھیا ول کیا تھیا؟ او آکھدے مولوی صاحب اے پچھُو کیا نی تھیا۔ذاکر ہر ولدی بھردی ڳال میݙے اُتے آ مکاوے تے میں  ݙے اشارہ کر تے آکھے سارے رَل تے آکھو مروان تے لعنت بے شمار ۔ مروان تے لعنت بے شمار ،ول سارے رل ایویں  آکھن۔ابے میݙے آکھیا موضوع کیا ہا؟ کیا او تیݙا ناں  گھندے ہن؟مولوی بشیر ݙسیا جو ذاکر میݙا نہ گھندا ہا ، اشارہ کرتے آکھدا ہا ، مومنیں  دی صفیں  ء چ منافق، آ ٻہندن یا سوس بݨ تے آ ٻہندن، آل نال بغض رکھیندن، یزیدی ٹولے دے نال تعلق رکھدن، سارے مومنیں  دے ازل دشمن ہن ،خنجر مارݨ آلے ہن، سارے رل تے آکھو منافق تے لعنت …! ابے میݙے آکھیا تئیں  کیا آکھیا! مولوی بشیر آکھیا میں  کیاآکھاں  ہا، سارے نشئی بھنگائی کٹھے ہن، مندے کھا تے ول آیم، ابے آکھیا ول ویسیں ؟ مولوی بشیر آکھیا مجلس بندے ے پُتریں  دی ہوئی تاں  ویساں ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
پکھیں دے شوق

جیویں  ہر جاہ تے پکھی پرندیں دے شوقین ہوندن ایویں  اسیݙی وستی ء ِچ وی پکھی پالݨ آلے ہن۔ کبوتر ککڑتاں  ہر جاہ ہن، تیتر تے بٹیریں  دا شوق وی ہا پیا۔ بلبل دا شوق وی لوک رکھدے ہن، طوطا تاں  ہک نہ تاں  ٻے گھر ء ِچ ہوندا ہا، میاں  مٹھو چوری کھائوسیں ۔ چوری کھاوݨ آلے صرف مجنوں نی ہوندے، طوطے وی ہوندن ، اکھیں  متھے تے رکھݨ طوطے توں  کوئی سکھے۔ طوطا فال وی ہوندی ءِنہ تاں  طوطے کوں  اپݨی قسمت دا پتہ ہوندے نہ طوطا فال آلے کوں  ول وی ٻے دی قسمت دا حال ݙسیندن۔ سیاݨے اَکھیندن جے تئیں  غربت تے جاہل جیندن ٹھڳ بُکھ جنی مردے۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
شکار

اسیݙی وستی دھریجہ  نگر  دے کجھ لوک شکار کریندے ہن ،ڈھنڈوں  ء ِچ مچھیاں  ہوندیاں  ہن یا ول نہر دا پاݨی لہے ہا تاں  نہر تے وی مچھی دا شکار ہوندا ہا۔بندوقیں  آلے شکاری تاں  گھٹ ݙٹھن، غلولی نال پکھیں  دا شکار لوک کریندے ہن ، تیتر تے ٻٹیرے پکڑݨ سانگے جال وچھیندے ہن تے گاریاں  وی اݙیندے ہن، گھریں  ء ِچ کھارے تلے چوڳ سٹ تے چیڑیاں تاں  عام پکڑیندے ہن جنگل ء ِچ سیہڑ دا شکار  ہونداہا۔ سور دا شکار وݙے شکاری کریندے ہن ، سوریں  کوں  مہتم بھجیندے ہن، مہتمیں  دے تکڑے کتے ہوندے ہن ، مثال بݨی ہوئی ءِجو سوریں تے ترپ مہتم ڄاݨدن، شکار بازی ،بٹیرہ بازی ،کبوتر بازی ککڑی بازی تے بازی دے لاحقے جو کم ہن سارے تھیندے ہن۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
گھر دا ماحول

توݨیں  شہریں  ء ِچ نکل آیوں  دھریجہ نگر دے گھر آلا ماحول نی وِسردا، حویلی دے پاندء ِچ ٹالہی تلوں  ٻکریاں  ٻدھیندیاں  ہن،ککڑیں  رات کوں  ٹالہی تے چڑھ ویندیاں  ہن، کھٹاں  اڳواڑ ء ِچ پیاں  ہوندیاں  ہن ،سردی ء ِچ اندر وَل ویندیاں  ہن۔ چھکا تار تے ٹنگیا کھڑا ہوندا ہا ، بچت رکھدے ہن تے تار تے کپڑے وی سُکیندے ہن ۔ گھڑا ونج تے دلے پے ہوندے ہن ، ݙینھ کوں  چھاں  تے چا رکھیندے ہن۔ چُلہا، چُلھ آلی جاہ تے چلہا مٹی دا بݨیا ہوندا ہا، روٹی بھاڄی پکدی ہئی توا وی اتھائیں  پیا ہوندا ہا، مٹی دی توی وی ہئی ݙوڈھے پکدے ہن ،دیگڑیاں  تے ٻے تھاں  سفیل تے پے ہوندے ہن دیگڑے تے کڑاھیاں  وی ہن ، کھارا ہُنالے کوں  اڳواڑ تے ہوندا ہا بچت آلی روٹی بھاڄی تے سباوݨ لا تے کھیر رکھدے ہن، پڑچھا چلہے ء چ ہوندا ہا، بھاڄی روٹی پکاوݨ ایلے عورت ٻہندی ہئی۔ مٹی مدھاݨی ہر گھر ء ِچ ہوندی ہئی ، ڈاݙی بکریں  دا کھیر ولڑیندی ہئی تنور وی ہوندا ہا ، کاٹھی لکڑ کر اَمدے ہاسے ، کہیں  ویلے آپ ٻل پیندا ہم ،کلہوٹی، چکی، چرکھا، گندی گندولے سوڑ کھیس ساریاں  شئیں  اکھیں  دے سامھے کھڑین۔ سوہݨا تے ساوا سوکھا ویلھا ہا ۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
مولوی بشیر دی سرائیکی ڳال

کھوکھریں  دی وستی آلے پاسوں  ابے کنے ہک بندہ اَمدا ہا، بشیر نائی سݙیندے ہن، چٹا کھیر لباس پیندا ہا، ݙاڑھی سوہݨی ہس، دیو بندی خیال دا ہا، ہر مسلک دے جلسے تے ویندا ہا، فرقے دی بحث وی ݙاڈھی کریندا ہا، تقریراں  سُݨدا ہا ، کتاباں  پڑھدا ہاتے اخبار دا ݙاڈھا شونق ہس ، الاہے کم کیا کریندا ہا، آوے ہا تاں  یارہاں  ٻارہاں  وڄے تئیں  ابے نال ٻیٹھا راہندا ہا، ولا شہر ویندا ہا تے شام کوں  گھر ولیا ویندا ہوندا ہا۔ اگست 1973ء ء ِچ چھل دی سُݨیج ہئی، روز دیاں  خبراں  ہوندیاں  ہن ، بھٹو دے بیان لڳے پے ہوندے ہن مولوی بشیر صاحب بھٹو دا مخالف ہا ،ڳال چُل پی جو بہاولپور صوبے آلے چھو مار ڳن، میجر عبد النبی وی آکھدا ہا جو صوبہ بݨویسوں  ہُݨ کیوں  نی بݨویندے ، مولوی بشیر آکھیا شہر درخواستی صاحب دے محلے آلی مسیت ء ِچ ٻیٹھے ہاسے مولانا عبدالشکور دین پوری صاحب ڳال کریندے ٻیٹھے ہن جو ڳال اڳوں  تے چل ڳی ءِ، اپݨے خان پور دا وکیل ء ِ کراچی رہندے آکھدن او انگریزی ء ِچ کتاب لکھی ء ِ، جو اساں  ہُݨ بہاول پور نی سرائیکی صوبہ منگدوں ۔سرائیکی صوبہ بݨائو ، دین پوری صاحب آکھیا ایہا ڳال ٹھیک اے بلوچستان بݨ سڳدے سرائیکستان کیوں  نی بݨ سڳدا۔ میں  سرائیکستان دا لوظ پہلی واری مولوی بشیر احمد دے مونہوں  مولانا عبد الشکور دین پوری دے حوالے نال سُݨیاتے خوش تھیا۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان
چورنال چنگائی

کݨکیں  دی مُد ہئی، داݨے صاف تھئے رات کوں  چور داݨے چا ڳے، چور دا پتہ لڳ ڳیا جو فلاݨا گورڑا چوری کر ڳے، چور کوں  کہیں  ونڄ آکھیا جو تیݙی خیر کائنی، ہک صورت اے جو توں ونڄ مولوی یار محمد صاحب کوں  آکھ ٻال بُکھے ٻیٹھے ہن ، میں  توں  غلطی تھی ڳی ءِ، تہاݙی چوری کیتی ءِ، معاف کر ݙیو، نانا سئیں  کوں  اُوں  آ تے ایویں  ڳال کیتی، اوندے گھر داݨیں  دی ہک ٻی بوری بھڄوا ݙتی تے آکھیا خبیث دا پُتر آ ! ٻال بُکھے ٻیٹھے رہ ڳن توں  میکوں  نی ݙسیا، اڳوں  تے ایجھی ڳال ہووے تاں  ݙسیا کر۔

## حوالہ
کتاب: مُہاڳ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان