شنبانی یا شمبانی

تمن شمبانی ضلع ڈیرہ بگٹی بلوچستان دا بگٹی قبیلے دے بعد ݙوجھا وݙا قبیلہ ہے۔ رقبے دے لحاظ نال ضلع ڈیرہ بگٹی دا ادھا رڑھ واہی دا رقبہ مالک ہے۔ ایہ قبیلہ چاکر اعظم رند دے سیوی توں انخلاء دے بعد سردار بجار خان پھژ رند دی قیادت اچ ایں علاقے اچ سکونت اختیار کیتا۔ ہݨ ایں قبیلے دی مرکزی ہیڈ کوارٹر لوٹی ہے، جیہڑی سب تحصیل دا درجہ رکھدی ہے۔ لوٹی اچ تمن شمبانی دے سردار صوبیدار خان کھیازی رہائش پزیر ہن، جیہڑے انتہائی نیک تے سادہ لوح انسان ہن۔ ایں تمن دے ترائے وݙے شاخ ہن: شمبانی، کھیازئی تے سیدیانی۔ کھیازئی سرداری قبیلہ ہے۔

ایہ قبیلہ بلوچستان اچ ڈیرہ بگٹی دے علاوہ جھٹ پٹ، صحبت پور، قلات، مستونگ، کوئیٹہ، خضدار، مکران، کیچ حب، تربت، سندھ اچ کراچی، حیدرآباد، سکھر، نواب شاہ، سانگھڑ، شہدادکوٹ، شہداد پور، پنجاب اچ راجن پور، روجھان، صادق آباد، رحیم یار خان، بھاول پور، ڈیرہ غازی خان تے ملتان اچ رہائش پزیر ہن۔ ایںدے علاوہ ایران، افغانستان، مسقط، دبئی تے سعودی عرب اچ وی آباد ہن۔ ایہ قوم گلہ بانی تے رڑھ واہی نال تعلق رکھیندی ہے تے اپݨے آپ کوں رند قبیلے دی شاخ پھژ دے سردار بجار خان دی اولاد سمجھدی ہے۔

سردار بجار خان پھژ رند دے ݙو پتر ہن: وݙا پتر سردار عالی خان تے نکا پتر سالار خان۔ ݙونہاں بھراواں دے آپسی اختلاف دی وجہ توں راہیں الڳ تھی ڳئے۔ سالار خان مری قوم دے نال ڳیا تے اوندی اولاد بجارانی مری قوم اچ ضم تھی ڳئی۔

سردار بجار خان دی نسل اچ پنجویں پشت اچ سردار کھیا خان جد امجد ہن۔ سردار کھیا خان اپݨے وقت دے طاقتور سردار ہن جنہاں نے کچی توں لے کے کراچی تک کئی دہائیاں تک تلوار دے زور تے حکمرانی کیتی۔ کراچی اچ کھیا ماڑی (ہݨ کیماڑی) تے گوادر اچ کھیا قلات دے علاقے فتح کر کے اپݨی طاقت دا لوہا منوایا۔ خضدار توں ڳھن کے دالبندین تے چاغی دا علاقہ وی فتح کیتا۔ آخر اچ کھیا خان دے نکے بھرا محمد حسن نے قلات دے علاقیاں تے اپݨا قبضہ کر ڳھدا تے اپݨی حاکمیت دا اعلان کیتا۔ اوندی اولاد محمد حسنی سݙیندی ہے، جیہڑی بعد اچ کمزور تھی کے شاہوانی قوم اچ ضم تھی ڳئی۔

سردار کھیا خان نے جݙاں قلات تے قبضہ کیتا تاں قمبرانی قوم کوں ایہ ڳالھ ناگوار گذری تے سردار صوبھا خان قمبرانی نے کھیا خان کوں اپݨے ماتحت قوم شمار کرݨ دا فیصلہ کیتا۔ کھیا خان توں پھوڑی دا مطالبہ کیتا ڳیا۔ سردار کھیا خان نے پھوڑی ݙیوݨ توں انکار کر ݙتا تاں قمبرانی لشکر نے کھیا خان دے مال مویشی لوٹݨ شروع کر ݙتے۔ سردار کھیا خان نے پیچھوں حملہ کر کے سردار صوبھا خان قمبرانی کوں ساتھیں سمیت قتل کر ݙتا۔ قمبرانی لشکر نے کھیا خان دے پتر عمرکوں گرفتار کر کے سردار صوبھا خان دی ماء دی خدمت اچ پیش کیتا۔ ایں عظیم خاتون نے عمر کوں اپݨے پتر دے انتقام اچ قتل کرݨ دی بجائے، اوندے تے تاحیات اپݨی قوم اچ رہوݨ تے عمر تے اوندی نرینہ اولاد اچوں ہر ہک تے سالانہ ہک روپیہ جرمانہ عائد کر ݙتا۔ ایں طرح کھیا خان دے پتر عمر دی اولاد قمبرانی قوم دے نال رہی۔ عمر کوں سردار صوبھا خان دی ماء نے اپݨے پتر دی طرح عزت تے احترام نال رکھیا تے اوندی شادی قمبرانی دوشیزہ نال کروا ݙتی۔ اوندے پتر زرک، پائند خان، جنگی تے مہاندہ نے قمبرانی قوم دی عملداری قبول کر ڳھدی تے مغربی بلوچستان تے سندھ اچ رہائش پزیر تھئے۔

ہݨ بلوچستان دے مختلف علاقیاں اچ لشکرزئی، جونگوزئی، لعلازئی، عمرزئی، جنگی زئی، بلوچ زئی، احمدزئی، زرکزئی، گہرزئی، کناریزئی، شاہلیزئی، مندوزئی، مرادزئی، جونگلزئی دے ناں نال عمر دی اولاد اچوں کئی خاندان آباد ہن۔ البتہ کجھ خاندان محمد حسنی قوم اچ شامل تھی ڳئے ہن۔

قمبرانیاں نال جنگ دے بعد سردار کھیا خان اپݨی قوم دے نال کچی دے میدانیں کوں اپݨا مسکن بݨایا تے قحط سالی دی وجہ توں کچی کوں چھوڑ کے ضلع ڈیرہ بگٹی دے علاقے سنگسیلہ اچ آباد تھئے۔ بعد اچ سردار کھیازئی شاہزین خان کھیازئی قحط سالی دی وجہ توں نکل مکانی کر کے سندھ دے علاقے سانگھڑ ڳئے۔ اتھاں کلہوڑیاں نال لڑائی تھئی تے کلہوڑہ سردار نور محمد نے کھیازیوں کوں مار بھڄایا۔ انہاں دا پیچھا کرݨ دے دوران گرم آف موجوہ ڈیرہ بگٹی اچ سردار شاہزین خان کوں ناؤں ساتھیاں سمیت ہلاک کر ݙتا ڳیا۔ سردار شاہزین خان دا کلہا پتر گہرام خان نے تحصیل لوٹی دے علاقے تسو کوں اپݨا مسکن بݨایا۔ سردار گہرام خان نے بکھر خان شمبانی کوں، جیہڑے اپݨے قبیلے مگسی نال جنگ کرݨ دے بعد ایں علاقے اچ آ ڳئے ہن، اپݨا باہوٹ بݨایا۔ خان قلات نے بکھر شمبانی کوں باہوٹ بݨاوݨ دے جرم اچ سردار گہرام خان کوں گرفتار کر کے ہک سو اوٹھ جرمانہ عائد کر ݙتا۔ بکھر خان نے سو اوٹھ ݙے کے اپݨے محسن سردار گہرام خان کوں رہائی ݙیوا ڳھدی۔ خان آف قلات نے میر بکھر شمبانی دے ایں اقدام کوں سراہندے ہوئے سرکاری طور تے ایں تمن دا ناں کھیازئی دی بجائے تمن شمبانی رکھ ݙتا۔

بعد اچ مختلف خاندانیں تے ٻئے بلوچ قبیلیاں نے سردار گہرام خان تے سردار کیچی خان دی عملداری قبول کر ڳھدی تے انہاں لوکیں کوں سیدیانی دا ناں ݙے کے اپݨے تمن اچ شامل کر ڳھدا۔ سیدیانی مختلف خاندانیں دا آمیزش ہے جنہیں دی زیادہ تر نسل رند توں ہے۔ جیویں ریحانزئی قبیلہ اپݨے آپ کوں ریحان رند دی اولاد سمجھدے ہن، جیہڑے تمن شمبانی اچ چیف وڈیرہ ہن۔ مزاری قوم نال جنگ دی وجہ توں سردار میڑدوست خان کھیازی ماریا ڳیا تاں ریحانزئی دے وڈیرے نے اپݨے سردار دا انتقام گھنݨ کیتے کجھ خاندانیں دے نال ایں علاقے توں نقل مکانی کر کے سکھر سندھ ڳئے تے مزاری قوم نال لڑدے رہے۔ انہاں نے وعدہ کیتا ہا کہ اپݨے سردار دے بدلے چالہی فرد ماریسن۔ جݙاں ݙونہاں قوماں دی صلح تھئی تاں ریحانزئی جنگجوواں نے صلح نہ کیتی۔ ہݨ وی وڈیرہ جھنڈا خان ریحانزئی سندھ دے علاقے نارو کنال اچ وݙی تعداد اچ ریحانزئی قوم دے نال آباد ہن۔

ایں تمن دی ترائے وݙیاں شاخاں ہن: شمبانی، کھیازئی تے سیدیانی۔ انہاں دیاں اہم شخصیات اچ سردار صوبدار خان کھیازی، وڈیرہ غلام نبی شمبانی تے مشہور روحانی پیشوا حاجی دلیل خان سیدیانی شامل ہن۔

کھیازئی دے ذیلی شاخاں اچ میڑزانی، حمزہانی، شاہوزئی، مہرلانی، منگوانی، زہدانی، کلانگانی، بڈانی تے پاہی شامل ہن۔

سیدیانی دے ذیلی شاخاں اچ تنگوانی، شمبوزئی، دریزئی، میوانی، کنرانی