open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آسکر ہائنروتھ

## آسکر ہائنروتھ (1871-1945)
آسکر ہائنروتھ ، جرمنی دا ہک ماہر حیاتیات (بائیولوجسٹ) ہئی ، جئیں بدکاں تے ہنساں دے رویے دا مطالعہ کیتا ، تے او نسلیات دا بانی وی ہئی ۔ او 26 فروری 1871 کوں ہیلبرسڈورف ، جرمنی وچ پیدا تھیا تے 31 مئی 1945 کوں برلن ، جرمنی وچ فوت تھیا ۔ ہائنروتھ دی تحقیق جانوراں دے رویے دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہائنروتھ برلن یونیورسٹی وچ حیاتیات دی تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ برلن چڑیا گھر وچ کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع بدکاں تے ہنساں دا رویہ ہئی ۔ انہاں جانوراں دے رویے دا تفصیلی مشاہدہ کیتا تے انہاں دے رویے دے نمونیاں کوں سمجھݨ دی کوشش کیتی ۔ انہاں جانوراں دے رویے دے مطالعہ دے واسطے ہک نواں طریقہ کار تیار کیتا ، جینکوں نسلیات آکھیا ویندے ۔ ایں طریقہ کار وچ ، جانوراں دے قدرتی ماحول وچ انہاں دے رویے دا مشاہدہ کیتا ویندے ۔ انہاں جانوراں دے رویے دے بارے وچ کئی کتاباں تے مقالے لکھئے ۔

ہائنروتھ دی تحقیق جانوراں دے رویے دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں بدکاں تے ہنساں دے رویے دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں تے انہاں دے رویے دے نمونیاں کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق جانوراں دے رویے دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق نسلیات دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

ہائنروتھ دی تحقیق نہ صرف بدکاں تے ہنساں دے رویے دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں نسلیات دے میدان وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں جانوراں دے رویے دے مطالعہ دے واسطے ہک نواں طریقہ کار تیار کیتا ، جینکوں نسلیات آکھیا ویندے ۔ ایں طریقہ کار وچ ، جانوراں دے قدرتی ماحول وچ انہاں دے رویے دا مشاہدہ کیتا ویندے ۔ انہاں دی تحقیق جانوراں دے رویے دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہائنروتھ دی تحقیق جانوراں دے رویے دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں بدکاں تے ہنساں دے رویے دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں تے انہاں دے رویے دے نمونیاں کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق نسلیات دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔
ربیع الاول

حضور نبی مکرم ﷺ نے 10 ہجری، 9 ذوالحجہ کوں عرفات وچ وقوف فرمایا ہا تے او جمعہ دا ݙینہہ ہا۔ او مہینہ 30 ݙینہاں دا ہا۔ آپ ﷺ دا وصال 14 ربیع الاول 11 ہجری، سونوار دے ݙینہہ تھیا ہا۔ بے شک مزید تحقیق کر گھنݨی چاہیدی اے۔ 12 ربیع الاول آپ ﷺ دی تریخ پیدائش اے لیکن وصال سونوار دے ݙینہہ تھیا ہا تے او 14 تریخ ہائی۔

ربیع الاول اسلامی تقویم دا تریجھا مہینہ اے۔

## واقعات

* 1ھ - 18 ربیع الاول کوں محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے مسجد نبوی دی بنیاد رکھی۔
* 5ھ - 25 ربیع الاول کوں غزوہ دومۃ الجندل واقع تھیا۔
* 11ھ - 3 ربیع الاول کوں محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم تے آخری وحی نازل تھئی۔

## ڄمݨ

* 8، 9 یا 12 ربیع الاول - محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم، آخری نبی و رسول

## وفیات

* 3 ربیع الاول - 1347ھ، شیر محمد شرقپوری، سلسلہ نقشبندیہ دے مشہور بزرگ
* 5 ربیع الاول - 49ھ، حسن ابن علی، علی ابن ابی طالب دے پتر
* 12 ربیع الاول - 675ھ، سید احمد بدوی شافعی، مشہور ولی اللہ
* 17 ربیع الاول - 1235ھ، اچھے میاں ماہروی، عالم دین، مصنف، شیخ طریقت
* 18 ربیع الاول - 602ھ، شمس الدین عبد العزیز جیلانی، محدث، واعظ، مدرس
* 22 ربیع الاول - 656ھ، محی الدین ابو نصر محمد جیلانی، قادری شیخ غیر معلوم تاریخ جویریہ بنت حارث، ام المؤمنین

: غیر معلوم تاریخ

* جویریہ بنت حارث، ام المؤمنين

## حوالہ

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ربیع الثانی

ربیع الثانی اسلامی تقویم داچوتھا مہینہ اے۔

## ولادت

## وفات

## تعطیلات و تہوار

## حوالہ

ونکی:ربیع ال
ونکی:ربیع الثانی
ونکی:اس
ونکی:اسلامی تقویم دے مہینے
جمادی الاول

جمادی الاول اسلامی تقویم دا پنجواں مہینہ اے۔

## ڄمݨ

## وفات

* شاہ عقیق بابا

## تعطیلات و تہوار

ونکی:جمادی الاول
ونکی:اسلامی تقویم
ونکی:اسلامی تقویم دے مہینے
ولہیلم ہینگ

## ولہیلم ہینگ (1913-1976)
ولہیلم ہینگ ، جرمنی دا ہک ماہر حیاتیات (بائیولوجسٹ) ہئی ، جئیں ڈپٹیرا دا مطالعہ کیتا تے کلیڈسٹکس دا نظریہ بݨایا ۔ او 20 اپریل 1913 کوں ڈرونفیلڈ ، جرمنی وچ پیدا تھیا تے 5 نومبر 1976 کوں لودوگسبرگ ، جرمنی وچ فوت تھیا ۔ ہینگ دی تحقیق حیاتیات دی درجہ بندی دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہینگ لیپزگ یونیورسٹی وچ حیاتیات دی تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ جرمن اینٹومولوجیکل انسٹیٹیوٹ وچ کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع ڈپٹیرا ہئی ، خاص طور تے انہاں دی ارتقائی تاریخ ۔ انہاں جانوراں دی درجہ بندی دے واسطے ہک نواں طریقہ کار تیار کیتا ، جینکوں کلیڈسٹکس آکھیا ویندے ۔ ایں طریقہ کار وچ ، جانوراں دے ارتقائی تعلقات کوں سمجھݨ دے واسطے انہاں دے مشترکہ آباؤ اجداد دا مطالعہ کیتا ویندے ۔ انہاں جانوراں دی درجہ بندی دے بارے وچ کئی کتاباں تے مقالے لکھئے ۔

ہینگ دی تحقیق حیاتیات دی درجہ بندی دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں جانوراں دی درجہ بندی دے واسطے ہک نواں طریقہ کار تیار کیتا ، جینکوں کلیڈسٹکس آکھیا ویندے ۔ ایں طریقہ کار جانوراں دے ارتقائی تعلقات کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق حیاتیات دی درجہ بندی دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق حیاتیات دی درجہ بندی دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

ہینگ دی تحقیق نہ صرف ڈپٹیرا دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں حیاتیات دی درجہ بندی دے میدان وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں جانوراں دی درجہ بندی دے واسطے ہک نواں طریقہ کار تیار کیتا ، جینکوں کلیڈسٹکس آکھیا ویندے ۔ ایں طریقہ کار جانوراں دے ارتقائی تعلقات کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق حیاتیات دی درجہ بندی دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔
جان سٹیونز ہینسلو

## جان سٹیونز ہینسلو (1796-1861)
جان سٹیونز ہینسلو ، انگلینڈ دا ہک معدنیات دان ، ماہر نباتات تے پادری ہئی ۔ او 6 فروری 1796 کوں روچیسٹر ، انگلینڈ وچ پیدا تھیا تے 16 مئی 1861 کوں ہچام ، انگلینڈ وچ فوت تھیا ۔ ہینسلو دی تحقیق معدنیات ، نباتات تے مذہبی تعلیم دے میدان وچ اہم ثابت تھئی ۔ 

ہینسلو سینٹ جانز کالج ، کیمبرج توں تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ کیمبرج یونیورسٹی وچ نباتات دے پروفیسر بݨیا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع نباتات ہئی ، خاص طور تے انہاں دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم ۔ انہاں معدنیات تے ارضیات وچ وی دلچسپی گھدی تے ایں میدان وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں مذہبی تعلیم وچ وی اہم کردار ادا کیتا تے چرچ آف انگلینڈ وچ پادری دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں ۔ انہاں چارلس ڈارون کوں نباتات تے ارضیات دی تعلیم ݙتی تے ڈارون دے سائنسی کیریئر کوں فروغ ݙتا ۔ 

ہینسلو دی تحقیق معدنیات ، نباتات تے مذہبی تعلیم دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں نباتات دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں معدنیات تے ارضیات دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی تے انہاں میداناں وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں چارلس ڈارون کوں نباتات تے ارضیات دی تعلیم ݙتی ، جیندے نال ڈارون دے سائنسی کیریئر کوں فروغ ملیا ۔ انہاں مذہبی تعلیم وچ وی اہم کردار ادا کیتا تے چرچ آف انگلینڈ وچ پادری دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں ۔ 

ہینسلو دی تحقیق نہ صرف نباتات تے معدنیات دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں چارلس ڈارون دے سائنسی کیریئر کوں فروغ ݙیوݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں ڈارون کوں نباتات تے ارضیات دی تعلیم ݙتی تے انہاں کوں سائنسی تحقیق دے واسطے حوصلہ افزائی کیتی ۔ انہاں دی رہنمائی ڈارون کوں ارتقا دے نظریہ تے کم کرݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں مذہبی تعلیم وچ وی اہم کردار ادا کیتا تے چرچ آف انگلینڈ وچ پادری دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں ۔ 

ہینسلو دی تحقیق معدنیات ، نباتات تے مذہبی تعلیم دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں نباتات دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں چارلس ڈارون دے سائنسی کیریئر کوں فروغ ݙیوݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں مذہبی تعلیم وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔
یوہان ہیرمن

## یوہان ہیرمن (1738-1800)
یوہان ہیرمن ، فرانس دا ہک طبیب تے ماہر فطرت ہئی ، جئیں ڈھیر سارے ممالیہ جانور ، پرندے ، رینگݨ والے جانور تے مچھیاں جمع کیتیاں ۔ او 31 دسمبر 1738 کوں برسٹل ، فرانس وچ پیدا تھیا تے 4 اکتوبر 1800 کوں سٹراسبرگ ، فرانس وچ فوت تھیا ۔ ہیرمن دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہیرمن سٹراسبرگ یونیورسٹی توں طب دی تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ اتھاں پروفیسر بݨیا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع قدرتی تاریخ ہئی ، خاص طور تے جانوراں دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم ۔ انہاں ڈھیر سارے ممالیہ جانور ، پرندے ، رینگݨ والے جانور تے مچھیاں جمع کیتیاں ۔ انہاں کئی نویں انواع دی دریافت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا قدرتی تاریخ دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھیاں ۔

ہیرمن دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں جانوراں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا کوں سائنسی تحقیق کیتے استعمال کیتا ڳیا تے انہاں قدرتی تاریخ دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔

ہیرمن دی تحقیق نہ صرف جانوراں دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں قدرتی تاریخ دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ وی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں قدرتی تاریخ دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہیرمن دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں جانوراں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔
جمادی الثانی

جمادی الثانی اسلامی تقویم دا چھیواں مہینہ اے۔

## ڄمݨ

* شاہ عقیق بابا

13ھ - حضرت ابو بکر صدیق رضی اللہ عنہ نے 22 جمادی الثانی کوں وفات پاتی۔

## تعطیلات و تہوار

## حوالہ

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ولہیم ہیمپرچ

## ولہیم ہیمپرچ (1796-1825)
ولہیم ہیمپرچ ، جرمنی دا ہک ماہر فطرت ہئی ، جئیں بحیرہ احمر دی سمندری حیات دا مطالعہ کیتا ۔ او 24 اگست 1796 کوں وائلڈیشوٹز ، جرمنی وچ پیدا تھیا تے 30 جون 1825 کوں ماساوا ، اریٹیریا وچ فوت تھیا ۔ ہیمپرچ دی تحقیق بحیرہ احمر دی سمندری حیات دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہیمپرچ برلن یونیورسٹی وچ طب تے قدرتی تاریخ دی تعلیم حاصل کیتی ۔ بعد وچ ، او کرسٹیان گوٹفرائیڈ ایرنبرگ دے نال بحیرہ احمر دے سائنسی کھوڄ کار سفر وچ شامل تھیا ۔ ایں سفر وچ ، انہاں بحیرہ احمر دی سمندری حیات دا تفصیلی مطالعہ کیتا ۔ انہاں مچھیاں ، مرجان ، گھونگھیاں تے ٻئے سمندری جانوراں دے نمونے جمع کیتے ۔ انہاں کئی نویں سمندری جانوراں دی انواع دی دریافت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا بحیرہ احمر دی سمندری حیات دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھیاں ۔

ہیمپرچ دی تحقیق بحیرہ احمر دی سمندری حیات دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں بحیرہ احمر دے سمندری جانوراں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق بحیرہ احمر دی سمندری حیات دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا کوں سائنسی تحقیق کیتے استعمال کیتا ڳیا تے انہاں بحیرہ احمر دی سمندری حیات دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔

ہیمپرچ دی تحقیق نہ صرف بحیرہ احمر دی سمندری حیات دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں قدرتی تاریخ دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ وی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں قدرتی تاریخ دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہیمپرچ دی تحقیق بحیرہ احمر دی سمندری حیات دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں بحیرہ احمر دے سمندری جانوراں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق بحیرہ احمر دی سمندری حیات دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔
ایڈمنڈ ہیلر

## ایڈمنڈ ہیلر (1875-1939)
ایڈمنڈ ہیلر ، امریکہ دا ہک ماہر حیوانیات تے کھوڄ کار ہئی ، جئیں ممالیہ جانوراں تے کم کیتا ۔ او 21 مئی 1875 کوں فری پورٹ ، الینوائے وچ پیدا تھیا تے 18 جولائی 1939 کوں سان ہوزے ، کیلیفورنیا وچ فوت تھیا ۔ ہیلر دی تحقیق ممالیہ جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔ 

ہیلر کیلیفورنیا یونیورسٹی ، برکلے توں تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ سمتھسونین ادارہ تے فیلڈ میوزیم آف نیچرل ہسٹری وچ کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع ممالیہ جانور ہئی ، خاص طور تے افریقہ تے شمالی امریکہ دے ممالیہ جانور ۔ انہاں کئی کھوڄ کار مہماں وچ حصہ گھدا تے اتھوں دے ممالیہ جانوراں دے نمونے جمع کیتے ۔ انہاں کئی نویں ممالیہ جانوراں دی انواع دی دریافت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا ممالیہ جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھیاں ۔ 

ہیلر دی تحقیق ممالیہ جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں ممالیہ جانوراں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق ممالیہ جانوراں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا کوں سائنسی تحقیق کیتے استعمال کیتا ڳیا تے انہاں ممالیہ جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ 

ہیلر دی تحقیق نہ صرف ممالیہ جانوراں دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں قدرتی تاریخ دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ وی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں قدرتی تاریخ دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔ 

ہیلر دی تحقیق ممالیہ جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں ممالیہ جانوراں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق ممالیہ جانوراں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔
البرٹ ولیم ہیرے

## البرٹ ولیم ہیرے (1868-1962)
البرٹ ولیم ہیرے ، امریکہ دا ہک مچھیاں دا ماہر تے لائیکن دا ماہر ہئی ، جیڑھا فلپائن وچ درجہ بندی دے کم واسطے مشہور ہئی ۔ او 16 ستمبر 1868 کوں ٹولیڈو ، اوہائیو وچ پیدا تھیا تے 16 جنوری 1962 کوں سانتا کروز ، کیلیفورنیا وچ فوت تھیا ۔ ہیرے دی تحقیق فلپائن دیاں مچھیاں تے لائیکن دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔ 

ہیرے سٹینفورڈ یونیورسٹی توں تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ فلپائن وچ کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع فلپائن دیاں مچھیاں تے لائیکن ہئی ۔ انہاں فلپائن دے مختلف علاقیاں دا سفر کیتا تے اتھوں دیاں مچھیاں تے لائیکن دے نمونے جمع کیتے ۔ انہاں کئی نویں انواع دی دریافت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا فلپائن دیاں مچھیاں تے لائیکن دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھیاں ۔ 

ہیرے دی تحقیق فلپائن دیاں مچھیاں تے لائیکن دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں فلپائن دیاں مچھیاں تے لائیکن دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق فلپائن دے قدرتی ماحول دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا کوں سائنسی تحقیق کیتے استعمال کیتا ڳیا تے انہاں فلپائن دیاں مچھیاں تے لائیکن دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ 

ہیرے دی تحقیق نہ صرف فلپائن دیاں مچھیاں تے لائیکن دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں قدرتی تاریخ دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ وی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں قدرتی تاریخ دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔ 

ہیرے دی تحقیق فلپائن دیاں مچھیاں تے لائیکن دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں فلپائن دیاں مچھیاں تے لائیکن دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق فلپائن دے قدرتی ماحول دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔
لیو جارج ہرٹلین

## لیو جارج ہرٹلین (1898-1972)
لیو جارج ہرٹلین ، امریکہ دا ہک قدیم ماہر حیاتیات (بائیولوجسٹ) ہئی ، جئیں گھونگھیاں ، سمندری تارے تے بازو پیر جانوراں دا مطالعہ کیتا ۔ او 19 فروری 1898 کوں کانزاس سٹی ، میسوری وچ پیدا تھیا تے 16 جولائی 1972 کوں سان فرانسسکو ، کیلیفورنیا وچ فوت تھیا ۔ ہرٹلین دی تحقیق قدیم جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہرٹلین سٹینفورڈ یونیورسٹی توں تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ کیلیفورنیا اکیڈمی آف سائنسز وچ کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع قدیم جانور ہئی ، خاص طور تے گھونگھے ، سمندری تارے تے بازو پیر جانور ۔ انہاں مغربی شمالی امریکہ دے مختلف علاقیاں دا سفر کیتا تے اتھوں دے قدیم جانوراں دے نمونے جمع کیتے ۔ انہاں کئی نویں انواع دی دریافت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دیاں جمع کیتیاں ڳئیاں اشیا قدیم جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھیاں ۔

ہرٹلین دی تحقیق قدیم جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں گھونگھیاں ، سمندری تاریاں تے بازو پیر جانوراں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق قدیم جانوراں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دیاں جمع کیتیاں ڳئیاں اشیا کوں سائنسی تحقیق کیتے استعمال کیتا ڳیا تے انہاں قدیم جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔

ہرٹلین دی تحقیق نہ صرف قدیم جانوراں دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں قدیم حیاتیات دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ وی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں قدیم جانوراں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق قدیم حیاتیات دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہرٹلین دی تحقیق قدیم جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں گھونگھیاں ، سمندری تاریاں تے بازو پیر جانوراں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق قدیم جانوراں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق قدیم حیاتیات دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔
رجب

رجب اسلامی تقویم دا ستواں مہینہ اے۔ زمانہ جاہلیت وچ وی اینکوں مقدس تے حرمت دا مہینہ سمجھیا ویندا ہا۔ اینکوں رجب المرجب وی آکھیا ویندا ہا۔ ایں مہینے وچ عمرہ دی رسم ادا کیتی ویندی ہائی تے جنگ حرام سمجھی ویندی ہائی۔ قریش تے قیس دے قبیلے وچ ہک جنگ ایں مہینے وچ تھئی ہائی جینکوں جنگ فجار (فجور توں مشتق اے) آھدے ہن ایں وچ حضور صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم وی شریک تھئے ہن لیکن آپ نے کہیں تے تلوار نہیں چلائی۔ اہل اسلام ایں مہینے کوں ایں واسطے متبرک سمجھدے ہن کہ ایں مہینے دی ستائیسویں شب کوں واقعہ معراج تھیا۔ مسلمان 27 رجب کوں واقعہ معراج دی تقریب منیندے ہن۔ ایں مہینے دی 13 تریخ کوں حضرت علی رض دی ولادت وی تھئی۔

## ڄمݨ
1 رجب: امام محمد باقر شیعاں دے 5ویں امام

5 رجب: امام علی نقی شیعاں دے 10ویں امام

9 رجب: علی اصغر، حسین ابن علی دے پتر جیہڑے کربلا وچ شہید تھئے

10 رجب: امام محمد تقی شیعاں دے 9ویں امام

13 رجب: علی بن ابی طالب، شیعاں دے پہلے امام تے سنیاں دے 4تھے خلیفہ راشد

20 رجب: سکینہ بنت حسین، حسین ابن علی دی دھی

## وفات

* 3 رجب علی نقی، اثنا عشري امام
* 15 رجب زینب بنت علی
* 18 رجب ابراہیم علیہ السلام (اہل تشیع دے مطابق)
* 22 رجب معاویہ بن ابو سفیان امیر شام
* 25 رجب موسیٰ کاظم، ساتویں اثنا عشري امام
* 26 رجب۔ ابو طالب بن عبد المطلب، محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے چاچا تے علی بن ابی طالب دے پیو

## تعطیلات و تہوار

* 12 رجب جناب علی ابن ابی طالب کرم اللہ وجہہ جنگ جمل دے بعد کوفہ تشریف ڳھن آئے، کوفہ کوں پایہ تخت قرار ݙتا تے پہلا خطبہ ارشاد فرمایا
* 15 رجب تحویل قبلہ در مسجد قبلتین
* 22 رجب نیاز امام جعفر صادق رحمة اللہ علیہ
* 27 رجب کوں واقعہ معراج پیش آیا۔

## حوالہ

ونکی:رجب
ونکی:اسلامی تقویم دے مہینے
ونکی:اسلامی تاریخ
برائن ہوٹن ہوڈگسن

## برائن ہوٹن ہوڈگسن (1800-1894)
برائن ہوٹن ہوڈگسن ، انگلینڈ دا ہک ماہر فطرت ہئی ، جئیں ہمالیہ دے ڈھیر سارے پرندیاں تے ممالیہ جانوراں دی وضاحت کیتی ۔ او 1 فروری 1800 کوں وارٹن ، چیشائر ، انگلینڈ وچ پیدا تھیا تے 23 مئی 1894 کوں ڈارجلنگ ، ہندوستان وچ فوت تھیا ۔ ہوڈگسن دی تحقیق ہمالیہ دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔ 

ہوڈگسن ایسٹ انڈیا کمپنی وچ کم کیتا تے نیپال وچ برطانوی ریزیڈنٹ دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں ۔ ایں دوران ، انہاں کوں ہمالیہ دے قدرتی ماحول وچ دلچسپی پیدا تھئی ۔ انہاں ہمالیہ دے مختلف علاقیاں دا سفر کیتا تے اتھوں دے پرندیاں تے ممالیہ جانوراں دے نمونے جمع کیتے ۔ انہاں کئی نویں انواع دی وضاحت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دیاں جمع کیتیاں ڳئیاں اشیا ہمالیہ دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھیاں ۔ انہاں ہمالیہ دے پرندیاں تے ممالیہ جانوراں دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم تے کم کیتا ۔ 

ہوڈگسن دی تحقیق ہمالیہ دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں ہمالیہ دے پرندیاں تے ممالیہ جانوراں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق ہمالیہ دے قدرتی ماحول دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دیاں جمع کیتیاں ڳئیاں اشیا کوں سائنسی تحقیق کیتے استعمال کیتا ڳیا تے انہاں ہمالیہ دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ 

ہوڈگسن دی تحقیق نہ صرف ہمالیہ دے پرندیاں تے ممالیہ جانوراں دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں قدرتی تاریخ دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ وی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں قدرتی تاریخ دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔ 

ہوڈگسن دی تحقیق ہمالیہ دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں ہمالیہ دے پرندیاں تے ممالیہ جانوراں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق ہمالیہ دے قدرتی ماحول دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔
جان وان ڈیر ہوون

## جان وان ڈیر ہوون (1802-1868)
جان وان ڈیر ہوون ، نیدرلینڈ دا ہک ماہر حیوانیات ہئی ، جئیں مگرمچھاں ، تتلیاں ، لانسلیٹس ، لیمر تے گھونگھیاں دے بارے وچ لکھیا ۔ او 5 دسمبر 1802 کوں روٹرڈیم ، نیدرلینڈ وچ پیدا تھیا تے 10 مارچ 1868 کوں لیڈن ، نیدرلینڈ وچ فوت تھیا ۔ وان ڈیر ہوون دی تحقیق جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔ 

وان ڈیر ہوون لیڈن یونیورسٹی توں طب دی تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ اتھاں حیوانیات دے پروفیسر بݨیا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع جانوراں دی درجہ بندی تے جسمانیات ہئی ۔ انہاں مگرمچھاں ، تتلیاں ، لانسلیٹس ، لیمر تے گھونگھیاں سمیت مختلف جانوراں دے بارے وچ لکھیا ۔ انہاں جانوراں دی جسمانیات تے ارتقا دے بارے وچ تفصیلی پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں کئی کتاباں تے مقالے لکھئے ، جیندے وچ انہاں جانوراں دے بارے وچ اپݨے مشاہدات تے نظریات پیش کیتے ۔ انہاں دی تحقیق جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ 

وان ڈیر ہوون دی تحقیق جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں مگرمچھاں ، تتلیاں ، لانسلیٹس ، لیمر تے گھونگھیاں سمیت مختلف جانوراں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جسمانیات دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق جانوراں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی کتاب "ہینڈبوک ڈیر زوولوجی" (حیوانیات دی ہینڈ بک) انہاں دی مشہور کتاب ہے ، جیندے وچ انہاں جانوراں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ 

وان ڈیر ہوون دی تحقیق نہ صرف مختلف جانوراں دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں حیوانیات دے میدان وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں جانوراں دی درجہ بندی تے جسمانیات دے بارے وچ نویں نظریات پیش کیتے ۔ انہاں دی تحقیق حیوانیات دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔ 

وان ڈیر ہوون دی تحقیق جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں مگرمچھاں ، تتلیاں ، لانسلیٹس ، لیمر تے گھونگھیاں سمیت مختلف جانوراں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جسمانیات دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق جانوراں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق حیوانیات دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔
برونو ہوفر

## برونو ہوفر (1861-1916)
برونو ہوفر ، جرمنی دا ہک ماہی گیری سائنسدان ہئی ، جئیں مچھیاں دے طفیلیات تے امراض دا مطالعہ کیتا ۔ او 2 نومبر 1861 کوں کرونوو ، پولینڈ وچ پیدا تھیا تے 1916 وچ میونخ ، جرمنی وچ فوت تھیا ۔ ہوفر دی تحقیق مچھیاں دی صحت دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہوفر میونخ یونیورسٹی توں تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ باویرین بیالوجیکل ریسرچ سٹیشن وچ کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع مچھیاں دے طفیلیات تے امراض ہئی ۔ انہاں مچھیاں دے مختلف طفیلیات دا مطالعہ کیتا تے انہاں دے اثرات کوں سمجھݨ دی کوشش کیتی ۔ انہاں مچھیاں دے امراض دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی تے انہاں دے علاج دے طریقے ڳول کیتے ۔ انہاں مچھیاں دی صحت دے بارے وچ کئی کتاباں تے مقالے لکھئے ۔ انہاں دی تحقیق مچھیاں دی صحت دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

ہوفر دی تحقیق مچھیاں دی صحت دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں مچھیاں دے طفیلیات تے امراض دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں تے انہاں دے علاج دے طریقے ڳول کیتے ۔ انہاں دی تحقیق مچھیاں دی افزائش تے ماہی گیری دے انتظام وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق مچھیاں دی صحت دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہوفر دی تحقیق نہ صرف مچھیاں دے طفیلیات تے امراض دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں ماہی گیری سائنس دے میدان وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں مچھیاں دی صحت دے بارے وچ نویں نظریات پیش کیتے تے انہاں دے علاج دے نویں طریقے ڳول کیتے ۔ انہاں دی تحقیق ماہی گیری سائنس دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہوفر دی تحقیق مچھیاں دی صحت دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں مچھیاں دے طفیلیات تے امراض دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں تے انہاں دے علاج دے طریقے ڳول کیتے ۔ انہاں دی تحقیق مچھیاں دی افزائش تے ماہی گیری دے انتظام وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق ماہی گیری سائنس دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔
یوہان سینٹوریئس ہوفمینسیگ

## یوہان سینٹوریئس ہوفمینسیگ (1766-1849)
یوہان سینٹوریئس ہوفمینسیگ ، جرمنی دا ہک ماہر نباتات ، کیڑے مکوڑے دا ماہر تے پرندیاں دا ماہر ہئی ۔ او 22 اگست 1766 کوں ڈریسڈن ، جرمنی وچ پیدا تھیا تے 13 دسمبر 1849 کوں برلن ، جرمنی وچ فوت تھیا ۔ ہوفمینسیگ دی تحقیق نباتات ، کیڑے مکوڑے تے پرندیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہوفمینسیگ لیپزگ یونیورسٹی توں تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ برلن وچ کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع نباتات ، کیڑے مکوڑے تے پرندے ہئی ۔ انہاں یورپ تے جنوبی امریکہ دے مختلف علاقیاں دا سفر کیتا تے اتھوں دے پودیاں ، کیڑے مکوڑیاں تے پرندیاں دے نمونے جمع کیتے ۔ انہاں کئی نویں انواع دی دریافت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دیاں جمع کیتیاں ڳئیاں اشیا نباتات ، کیڑے مکوڑے تے پرندیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھیاں ۔ انہاں خاص طور تے برازیل دے پودیاں تے کیڑے مکوڑیاں تے کم کیتا ۔

ہوفمینسیگ دی تحقیق نباتات ، کیڑے مکوڑے تے پرندیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں پودیاں ، کیڑے مکوڑیاں تے پرندیاں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق نباتات ، کیڑے مکوڑے تے پرندیاں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دیاں جمع کیتیاں ڳئیاں اشیا کوں سائنسی تحقیق کیتے استعمال کیتا ڳیا تے انہاں نباتات ، کیڑے مکوڑے تے پرندیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔

ہوفمینسیگ دی تحقیق نہ صرف نباتات ، کیڑے مکوڑے تے پرندیاں دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں قدرتی تاریخ دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ وی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں قدرتی تاریخ دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہوفمینسیگ دی تحقیق نباتات ، کیڑے مکوڑے تے پرندیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں پودیاں ، کیڑے مکوڑیاں تے پرندیاں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق نباتات ، کیڑے مکوڑے تے پرندیاں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔
شوال

شوال اسلامی تقویم دا ݙاہواں مہینہ اے۔ اینکوں شوال المکرم وی آکھیا ویندا ہا۔ ایں مہینے دی پہلی تریخ کوں مسلمان عید الفطر منیندے ہن۔

## واقعات

* ٢ ھ - ١ شوال کوں  پہلی دفعہ عید الفطر دی نماز ادا کیتی ڳئی۔
* ٣ ھ - ٧ شوال کوں غزوہ احد تھیا ۔
* ٦ ھ - غزوہ مریسیع تھا۔
* ٨ ھ - ١٠ شوال کو ں حضرت محمد صل اللہ علیہ وسلم غزوہ حنین دے کیتے پہنچے۔

## وفات
٤٣ ھ - یکم شوال کوں حضرت عمرو بن العاص نے وفات پاتی۔

15 شوال سیدنا امیر حمزہ بن عبد المطلب علیھم السلام نے شہادت پاتی۔

## تعطیلات و تہوار
ہر سال مسلمان یکم شوال کو ں عید الفطر منیدے ہن ۔

## حوالہ

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:شوال
ونکی:اسلامی تقویم دے مہینے
ونکی:اسلامی تاریخ
ژاک برنارڈ ہومبرون

## ژاک برنارڈ ہومبرون (1798-1852)
ژاک برنارڈ ہومبرون ، فرانس دا ہک ماہر فطرت تے کھوڄ کار ہئی ، جئیں انٹارکٹیکا دے پودیاں تے جانوراں دی وضاحت کیتی ۔ او 10 ستمبر 1798 کوں پیرس ، فرانس وچ پیدا تھیا تے 1852 وچ فوت تھیا ۔ ہومبرون دی تحقیق انٹارکٹیکا دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہومبرون فرانسیسی بحریہ وچ کم کیتا تے کئی کھوڄ کار مہماں وچ حصہ گھدا ۔ انہاں جنوبی امریکہ ، انٹارکٹیکا تے بحرالکاہل دے علاقیاں دا سفر کیتا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع انٹارکٹیکا دے پودے تے جانور ہئی ۔ انہاں انٹارکٹیکا دے مختلف علاقیاں دا دورہ کیتا تے اتھوں دے پودیاں تے جانوراں دے نمونے جمع کیتے ۔ انہاں کئی نویں انواع دی وضاحت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دیاں جمع کیتیاں ڳئیاں اشیا انٹارکٹیکا دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھیاں ۔ انہاں خاص طور تے انٹارکٹیکا دے سمندری جانوراں تے پودیاں تے کم کیتا ۔

ہومبرون دی تحقیق انٹارکٹیکا دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں انٹارکٹیکا دے پودیاں تے جانوراں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق انٹارکٹیکا دے قدرتی ماحول دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دیاں جمع کیتیاں ڳئیاں اشیا کوں سائنسی تحقیق کیتے استعمال کیتا ڳیا تے انہاں انٹارکٹیکا دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔

ہومبرون دی تحقیق نہ صرف انٹارکٹیکا دے پودیاں تے جانوراں دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں قدرتی تاریخ دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ وی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں قدرتی تاریخ دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق انٹارکٹیکا دے قدرتی ماحول دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہومبرون دی تحقیق انٹارکٹیکا دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں انٹارکٹیکا دے پودیاں تے جانوراں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق انٹارکٹیکا دے قدرتی ماحول دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق انٹارکٹیکا دے قدرتی ماحول دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔
لیرائے ہوڈ

## لیرائے ہوڈ (پیدائش 1938)
لیرائے ہوڈ ، امریکہ دا ہک حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دان ہے ، جئیں تیز رفتار خودکار ڈی این اے سیکوینسر تیار کیتا ۔ او 10 اکتوبر 1938 کوں مسولا ، مونٹانا وچ پیدا تھیا ۔ ہوڈ دی تحقیق جینیات تے حیاتیاتی ٹیکنالوجی دے میدان وچ انقلاب برپا کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہوڈ کیلیفورنیا انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی توں تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ کیلیفورنیا انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی تے واشنگٹن یونیورسٹی وچ کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع حیاتیاتی ٹیکنالوجی ہئی ، خاص طور تے ڈی این اے سیکوینسنگ ۔ انہاں تیز رفتار خودکار ڈی این اے سیکوینسر تیار کیتا ، جیندے نال ڈی این اے دے سیکوینس کوں تیزی نال پڑھݨ ممکن تھی ڳیا ۔ انہاں دی ایجاد انسانی جینوم پراجیکٹ تے ٻئے جینیاتی تحقیقات وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں پروٹین سیکوینسنگ ، ڈی این اے سنتھیسائزرز ، تے پروٹین سنتھیسائزرز وی تیار کیتے ۔ انہاں دی تحقیق جینیات تے حیاتیاتی ٹیکنالوجی دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

ہوڈ دی تحقیق جینیات تے حیاتیاتی ٹیکنالوجی دے میدان وچ انقلاب برپا کیتا ۔ انہاں دی ایجاد انسانی جینوم پراجیکٹ کوں ممکن بݨایا ، جیندے نال انسان دے پورے جینوم کوں سیکوینس کرݨ ممکن تھی ڳیا ۔ انہاں دی تحقیق جینیاتی بیماریاں دی تشخیص تے علاج دے نویں طریقیاں دی ڳول وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق جینیات تے حیاتیاتی ٹیکنالوجی دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

ہوڈ دی تحقیق نہ صرف ڈی این اے سیکوینسنگ دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں حیاتیاتی ٹیکنالوجی دے میدان وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں پروٹین سیکوینسنگ ، ڈی این اے سنتھیسائزرز ، تے پروٹین سنتھیسائزرز وی تیار کیتے ، جیندے نال حیاتیاتی تحقیق وچ تیزی آئی ۔ انہاں دی تحقیق حیاتیاتی ٹیکنالوجی دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہوڈ دی تحقیق جینیات تے حیاتیاتی ٹیکنالوجی دے میدان وچ انقلاب برپا کیتا ۔ انہاں دی ایجاد انسانی جینوم پراجیکٹ کوں ممکن بݨایا ، جیندے نال انسان دے پورے جینوم کوں سیکوینس کرݨ ممکن تھی ڳیا ۔ انہاں دی تحقیق جینیاتی بیماریاں دی تشخیص تے علاج دے نویں طریقیاں دی ڳول وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق حیاتیاتی ٹیکنالوجی دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔
رابرٹ ہک

رابرٹ ہُک ایف آر ایس (/hʊk/؛ ڄمݨ دی تاریخ: 18 جولائی 1635ء - وفات دی تاریخ: 3 مارچ 1703ء) ہک انگریز جامع العلوم ہئی جیہڑا بطور سائنسدان، فطری فلسفی اتے معمار سرگرم ہئی، جیہڑا سنہ 1665ء وچ ہک مرکب خوردبین دا استعمال کریندے ہوئے خرد نامیوں MicroOrganism کوں دریافت کرݨ آلے پہلے ݙو سائنسداناں وچوں ہک ہووݨ دا اعزاز حاصل کیتا۔ ݙوجھا سائنس دان انتونی وان لیونھوک Antonie van Leeuwenhoek ہئی۔ جوانی وچ ہک غریب سائنسی تفتیش کار دے طور تے، آپ نے 1666 دی لندن دی عظیم بھاہ دے بعد نصف توں زیادہ آرکیٹیکچرل سروے کر کے دولت اتے شہرت پائی۔ ہُک رائل سوسائٹی دا رکن وی ہئی اتے سنہ 1662ء توں ایں وچ تھیوݨ آلے تجربات دے کیوریٹر دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں۔ رابرٹ ہُک گریشم کالج وچ جیومیٹری دا پروفیسر وی ہئی۔ 

رابرٹ ہک ، برطانیہ دا ہک قدرتی فلسفی تے رائل سوسائٹی دا سیکریٹری ہئی ۔ او 18 جولائی 1635 کوں فریش واٹر ، آئل آف وائٹ ، انگلینڈ وچ پیدا تھیا تے 3 مارچ 1703 کوں لندن ، انگلینڈ وچ فوت تھیا ۔ ہک دی تحقیق طبیعیات ، حیاتیات ، فن تعمیر تے ٻئے کئی شعبیاں وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہک آکسفورڈ یونیورسٹی توں تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ رائل سوسائٹی وچ کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع طبیعیات تے حیاتیات ہئی ۔ انہاں مائکروسکوپ دی مدد نال خلیات (cells) دی دریافت کیتی ، جیڑھی حیاتیات دے میدان وچ ہک اہم پیش رفت ہئی ۔ انہاں "مائکروگرافیا" ناں دی ہک کتاب لکھی ، جیندے وچ انہاں مائکروسکوپ دے ذریعے کیتے ڳئے اپݨے مشاہدات درج کیتے ۔ انہاں روشنی ، کشش ثقل تے لچک دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں فن تعمیر دے میدان وچ وی اہم کردار ادا کیتا تے لندن دے کئی عمارتاں دی تعمیر وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق سائنس دے مختلف شعبیاں وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

ہک دی تحقیق سائنس دے مختلف شعبیاں وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں مائکروسکوپ دی مدد نال خلیات دی دریافت کیتی ، جیندے نال حیاتیات دے میدان وچ انقلاب برپا تھی ڳیا ۔ انہاں "ہکس لا" (Hooke's Law) پیش کیتا ، جیڑھا لچک دے بارے وچ ہک بنیادی اصول ہے ۔ انہاں روشنی دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی تے ایہ نظریہ پیش کیتا کہ روشنی موجاں دی شکل وچ سفر کریندی ہے ۔ انہاں فن تعمیر دے میدان وچ وی اہم کردار ادا کیتا تے لندن دے کئی عمارتاں دی تعمیر وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق سائنس دے مختلف شعبیاں وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہک دی تحقیق نہ صرف حیاتیات تے طبیعیات دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں سائنس دے مختلف شعبیاں وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں مائکروسکوپ دی مدد نال خلیات دی دریافت کیتی ، جیندے نال حیاتیات دے میدان وچ انقلاب برپا تھی ڳیا ۔ انہاں لچک ، روشنی تے کشش ثقل دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں فن تعمیر دے میدان وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق سائنس دے مختلف شعبیاں وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
ولیم جیکسن ہکر

## ولیم جیکسن ہکر (1785-1865)
ولیم جیکسن ہکر ، برطانیہ دا ہک ماہر نباتات تے کیو بوٹینک گارڈنز دا ڈائریکٹر ہئی ۔ او 6 جولائی 1785 کوں نوروچ ، انگلینڈ وچ پیدا تھیا تے 12 اگست 1865 کوں کیو ، انگلینڈ وچ فوت تھیا ۔ ہکر دی تحقیق نباتات دی درجہ بندی ، جغرافیائی تقسیم تے کیو بوٹینک گارڈنز دی ترقی دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہکر ابتدائی طور تے نباتات وچ دلچسپی گھدی تے بعد وچ ماہر نباتات بݨیا ۔ انہاں اسکاٹ لینڈ تے آئس لینڈ سمیت مختلف علاقیاں دا سفر کیتا تے اتھوں دے پودیاں دے نمونے جمع کیتے ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع نباتات ہئی ، خاص طور تے انہاں دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم ۔ انہاں دنیا بھر توں پودیاں دے نمونے جمع کیتے تے انہاں دا تفصیلی مطالعہ کیتا ۔ انہاں کئی نویں انواع دی وضاحت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں 1841 وچ کیو بوٹینک گارڈنز دے ڈائریکٹر دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں تے اتھوں دے پودیاں دے مجموعے کوں ودھایا ۔ انہاں کیو گارڈنز کوں ہک اہم سائنسی ادارہ بݨاوݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق نباتات دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

ہکر دی تحقیق نباتات دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں پودیاں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق پودیاں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں کیو بوٹینک گارڈنز کوں ہک اہم سائنسی ادارہ بݨاوݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی کتاب "برٹش فلورا" (British Flora) تے "ایگزوٹک فلورا" (Exotic Flora) انہاں دی مشہور کتاباں ہن ، جیندے وچ انہاں مختلف علاقیاں دے پودیاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔

ہکر دی تحقیق نہ صرف نباتات دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں کیو بوٹینک گارڈنز دی ترقی وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں کیو گارڈنز کوں ہک اہم سائنسی ادارہ بݨاوݨ دے واسطے سخت محنت کیتی تے اتھوں دے پودیاں دے مجموعے کوں ودھایا ۔ انہاں دی تحقیق نباتات دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔
ذو القعدہ

ذوالقعدہ اسلامی تقویم دا یارہواں مہینہ اے۔

## ڄمݨ
1 ذوالقعدہ - ولادت حضرت فاطمہ۔ آپ امام موسی کاظم دی دھی تے امام علی ابن موسی الرضا دی بھیݨ ہن۔ آپ دا روضہ قم، ایران وچ اے۔

11 ذوالقعدہ - ولادت امام علی ابن موسی الرضا۔ آپ اہل تشیع دے اٹھویں امام ہن تے آپ دا روضہ اطہر مشہد، ایران وچ اے۔

## وفات

* 2 ذوالقعد-حضرت پیر سید معین الدین المعروف بڑے لالہ جی سرکار رح۔گولڑہ شریف
* 21 ذوالقعدہ – ابو الحسن علی بن عمر دارقطنی
* 23 ذوالقعدہ – منصور حلاج، مشہور صوفی

٢٦ ذو القعدہ ١٠ھ حضور ﷺ دی حجۃ الوداع دے کیتے ذو الحلیفہ توں روانگی

* 28 ذوالقعدہ – اورنگزیب عالمگیر رح، مغل بادشاہ
* 29 ذوالقعدہ – نقی علی خان، صوفی و مصنف
* 29 ذو القعدہ – ابو عبد اللہ دارمی
* 30 ذوالقعدہ – محمد تقی، اہلِ تشیع دے ناویں امام

## واقعات
٢٣ ذو القعدہ ݙاہواں سال نبوت: حضور ﷺ دی طائف توں واپسی

5ھ - غزوہ خندق

٦ ھ - صلح حدیبیہ

## حوالہ

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ونکی:ذوالقعدہ
ونکی:اسلامی تقویم دے مہینے
ونکی:اسلامی تاریخ
جان جیک ہارنر

## جان جیک ہارنر (پیدائش 1946)
جان "جیک" ہارنر ، امریکہ دا ہک قدیم ماہر حیاتیات (بائیولوجسٹ) ہے ، جیڑھا ڈائنوسارز وچ ماہر ہے ۔ او 15 جون 1946 کوں شیلبی ، مونٹانا وچ پیدا تھیا ۔ ہارنر دی تحقیق ڈائنوسارز دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہارنر مونٹانا سٹیٹ یونیورسٹی توں تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ مونٹانا سٹیٹ یونیورسٹی وچ کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع ڈائنوسارز ہئی ، خاص طور تے انہاں دے آلھݨے بݨاوݨ دے طریقہ کار ، پرورش تے ارتقا دا مطالعہ ۔ انہاں مونٹانا وچ ڈائنوسارز دے آلھݨے لبھئے ، جیندے وچ ڈائنوسارز دے انڈے تے ٻال وی موجود ہن ۔ انہاں دی تحقیق ثابت کیتا کہ کجھ ڈائنوسارز اپݨے ٻالاں دی پرورش کریندے ہن ۔ انہاں "مائیوسورا" (Maiasaura) ناں دے ڈائنوسار دی دریافت کیتی ، جینکوں "چنگی ماں چھپکلی" وی آکھیا ویندے ۔ انہاں ڈائنوسارز دے بارے وچ کئی کتاباں تے مقالے لکھئے ۔ انہاں دی تحقیق ڈائنوسارز دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہارنر دی تحقیق ڈائنوسارز دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں ڈائنوسارز دے آلھݨے بݨاوݨ دے طریقہ کار ، پرورش تے ارتقا دے بارے وچ نویں نظریات پیش کیتے ۔ انہاں دی تحقیق ڈائنوسارز دے بارے وچ کئی روایتی نظریات کوں چیلنج کیتا ۔ انہاں ثابت کیتا کہ ڈائنوسارز ٹھنڈے خون والے رینگݨ والے جانوراں دی بجائے گرم خون والے جانور ہن ۔ انہاں دی تحقیق ڈائنوسارز دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہارنر دی تحقیق نہ صرف ڈائنوسارز دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں قدیم حیاتیات دے میدان وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں ڈائنوسارز دے آلھݨے بݨاوݨ دے طریقہ کار ، پرورش تے ارتقا دے بارے وچ نویں طریقے تیار کیتے ۔ انہاں دی تحقیق قدیم حیاتیات دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہارنر دی تحقیق ڈائنوسارز دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں ڈائنوسارز دے آلھݨے بݨاوݨ دے طریقہ کار ، پرورش تے ارتقا دے بارے وچ نویں نظریات پیش کیتے ۔ انہاں دی تحقیق ڈائنوسارز دے بارے وچ کئی روایتی نظریات کوں چیلنج کیتا ۔ انہاں دی تحقیق قدیم حیاتیات دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔
نارمن ہورووٹز

نارمن ہورووٹز (1915-2005)

نارمن ہورووٹز ، امریکہ دا ہک جینیات دان ہئی ، جئیں مریخ تے زندگی دے وجود دی جانچ کرݨ دے واسطے تجربات تیار کیتے ۔ او 19 مارچ 1915 کوں پٹسبرگ ، پنسلوانیا وچ پیدا تھیا تے 8 جون 2005 کوں پاساڈینا ، کیلیفورنیا وچ فوت تھیا ۔ ہورووٹز دی تحقیق مریخ تے زندگی دی ڳول وچ اہم ثابت تھئی ۔ 

ہورووٹز کیلیفورنیا انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی توں تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ کیلیفورنیا انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی وچ کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع جینیات ہئی ، خاص طور تے مریخ تے زندگی دی ڳول ۔ انہاں وائی کنگ لینڈر (Viking Lander) مشنز دے واسطے تجربات تیار کیتے ، جیندے نال مریخ دی مٹی وچ نامیاتی مادے دی جانچ کیتی ونڄ سڳے ۔ انہاں دے تجربات مریخ تے زندگی دی ڳول وچ اہم ثابت تھئے ۔ انہاں مریخ دی مٹی وچ امائنو ایسڈز دی ڳول کیتی ، جیڑھے پروٹینز دے بنیادی بلڈنگ بلاکس ہن ۔ بھانویں جو انہاں دے تجربات وچ مریخ دی مٹی وچ امائنو ایسڈز نی لبھئے ، پر انہاں دی تحقیق مریخ تے زندگی دی ڳول دے واسطے ہک بنیاد فراہم کیتی ۔ انہاں کئی کتاباں تے مقالے لکھئے ، جیندے وچ انہاں اپݨی تحقیق دے نتائج پیش کیتے ۔ انہاں دی تحقیق خلائی حیاتیات دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ 

ہورووٹز دی تحقیق مریخ تے زندگی دی ڳول وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں وائی کنگ لینڈر مشنز دے واسطے تجربات تیار کیتے ، جیندے نال مریخ دی مٹی وچ نامیاتی مادے دی جانچ کیتی ونڄ سڳے ۔ انہاں دی تحقیق مریخ تے زندگی دی ڳول دے واسطے ہک سائنسی طریقہ کار فراہم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق خلائی حیاتیات دے میدان وچ نویں نظریات پیش کیتے تے مریخ تے زندگی دی ڳول دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔ 

ہورووٹز دی تحقیق نہ صرف مریخ تے زندگی دی ڳول دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں خلائی حیاتیات دے میدان وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں مریخ تے زندگی دی ڳول دے واسطے نویں طریقے تیار کیتے تے مریخ دی مٹی وچ نامیاتی مادے دی جانچ دے واسطے تجربات تیار کیتے ۔ انہاں دی تحقیق خلائی حیاتیات دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔ 

ہورووٹز دی تحقیق مریخ تے زندگی دی ڳول وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں وائی کنگ لینڈر مشنز دے واسطے تجربات تیار کیتے ، جیندے نال مریخ دی مٹی وچ نامیاتی مادے دی جانچ کیتی ونڄ سڳے ۔ انہاں دی تحقیق مریخ تے زندگی دی ڳول دے واسطے ہک سائنسی طریقہ کار فراہم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق خلائی حیاتیات دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔
ذوالحجہ

26 ذوالحجہ اسلامی تقویم دا ٻارھواں تے آخری مہینہ اے۔

## واقعات

* 2ھ – غزوۂ سویق تھئی -
* 5ھ – 7 ذوالحجہ کوں  غزوۂ بنی قریظہ توں محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دى مدینہ واپسى۔
* 6ھ – صلح حدیبیہ۔
* 9ھ – محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے حج دے موقع تے علی بن ابی طالب کو سورہ برات سݨاوݨ کیتے بھیجا۔
* 10ھ – 9 ذوالحجہ– محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دا حجۃ الوداع دے دوران وچ آخری خطبہ۔
* 35ھ – 23 ذوالحجہ – عثمان بن عفان مسند خلافت تے تشريف فرما تھئے ۔
* 25 ذوالحجہ – نزول سورہ ہل اتی (سورہ دہر)

## ولادت
56ھ – 24 ذوالحجہ میلاد مسعود سیدہ معصومہ حضرت سکینہ علیہ السلام

## وفات:-
باغیاں نے سیدنا عثمان رضی اللہ عنہ دے گھر دا چالہی یا انڄاہ ݙینہہ تک محاصرہ کر تے 12 ذوالحج 35 ہجری بروز جمعہ تقریباً نماز دیڳر دے ویلے سیدنا عثمان رضی اللہ عنہ کوں شہید کر ݙتا۔ آپ نے 82 سال دی عمر پاتی۔

حضرت عبد اللہ بن سلام توں روایت اے کہ حضرت عثمان رضی اللہ عنہ خون وچ لت پت پئے ہوئے ہن تے آپ دی زبان تے اللہ دے حضور ایہ دعا جاری ہائی:

اے اللہ امت محمدیہ کوں باہمی اتفاق نصیب فرما۔

آپ انتہائی سخی ہووݨ دی وجہ توں غنی دے لقب توں مشہور ہن۔ آپ کوں ایہ عظیم اعزاز وی حاصل اے کہ آپ نبی کریم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی ݙو دھیریں دے پئے ہن۔ آپ اپݨی صفت حیا دے حوالے توں فرشتیاں وچ وی مشہور ہن۔ حضرت عثمان غنی انہاں ݙاہ صحابہ دی جماعت دا وی حصہ ہن جینکوں حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے دنیا وچ ہی جنت دی خوشخبری سݨا ݙتی ہائی۔

* 10 ذوالحجہ کو ں عید الاضحٰی منائی ویندی اے۔
* 18 ذوالحجہ کوں  مسلک اہل تشیع عید غدیر منیندے  ہن۔
* 24 ذوالحجہ کوں  عید مباہلہ منائی ویندی ہے۔

## حوالہ جات

ونکی:ذوالحجہ
ونکی:اسلامی تقویم دے مہینے
ونکی:اسلامی تاریخ
البرٹ ہوورڈ

## البرٹ ہوورڈ
البرٹ ہوورڈ ، ہک برطانوی ماہر نباتات ہا ، جئیں 1873 عیسوی توں 1947 عیسوی تائیں زندگی گزاری ۔ او زمینی زرخیزی اتے کمپوسٹ دے ماہر دے طور تے سڄاݨیا ویندا ہا ۔ ہوورڈ دا سارا کم زمینی زرخیزی کوں ودھاوݨ اتے کیمیائی کھاداں دے نقصانات کوں ݙکھاوݨ تے مبنی ہا ۔ 

ہوورڈ ہندوستان اچ اپݨے کم دے دوران ، روایتی زراعت دے طریقیاں دا مطالعہ کیتا اتے محسوس کیتا کہ قدرتی طور تے تیار کیتی ڳئی کھاد ، جینکوں کمپوسٹ آکھیا ویندے ، زمین دی زرخیزی کوں برقرار رکھݨ اچ اہم کردار ادا کریندی ہے ۔ اوں کمپوسٹ تیار کرݨ دے طریقیاں تے پرکھ پرچول کیتی اتے ایں نتیجے تے پڄا کہ کمپوسٹ نہ صرف زمین کوں غذائی اجزا ݙیندی اے ، بھل مٹی دی بݨتر کوں بہتر بݨاوݨ اتے بیماریاں کوں کنٹرول کرݨ اچ وی مددگار ثابت تھیندی ہے ۔ 

ہوورڈ اپݨی کتاب "این ایگریکلچرل ٹیسٹامنٹ" (ہک زرعی وصیت) اچ کمپوسٹ دے فوائد تے زور ݙتا اتے کیمیائی کھاداں دے نقصانات کوں ݙکھایا ۔ اوں ݙسایا کہ کیمیائی کھاداں زمین دی قدرتی زرخیزی کوں ختم کر ݙیندیاں ہن اتے ماحول کوں وی نقصان پڄیندیاں ہن ۔ اوں قدرتی طریقیاں نال زراعت کرݨ تے زور ݙتا ، جیندے اچ کمپوسٹ دا استعمال مرکزی حیثیت رکھدا ہا ۔ 

ہوورڈ دا کم اڄ وی زرعی سائنس داناں اتے ماحول دوست زراعت دے حامی لوکاں کیتے اہم ہے ۔ اوں قدرتی زراعت دے طریقیاں کوں فروغ ݙتا اتے زمینی زرخیزی دی اہمیت کوں اجاگر کیتا ۔ اوں ݙسایا کہ صحت مند زمین نہ صرف صحت مند فصل پیدا کریندی اے ، بھل صحت مند انساناں اتے جانوراں کیتے وی ضروری ہے ۔
ہینری ایلیٹ ہاورڈ

## ہینری ایلیٹ ہاورڈ
ہینری ایلیٹ ہاورڈ (1873-1940) ، انگریز پکھیات تے ماہر ، جنہاں پکھیں دے علاقائی ورتارے تے کم کیتا ۔ او ہک ذہین تے باریک بینی نال مشاہدہ کرن والے سائنسدان ہن ۔ انہاں اپݨی زندگی پکھیں دے ورتارے تے تحقیق وچ گذاری تے خاص طور تے انہاں دے علاقے دی حفاظت دے عمل تے کم کیتا ۔ 

ہاورڈ دا کم پکھیں دے علاقائی ورتارے دی سمجھ وچ بنیادی حیثیت رکھدے ۔ انہاں ثابت کیتا جو پکھی اپݨے علاقے دی حفاظت کیتے مختلف طریقے استعمال کریندن ، جیویں جو ڳاوݨ ڳاں تے لڑائی کرݨا ۔ انہاں ایہ وی دریافت کیتا جو علاقائی ورتارا پکھیں دی ودھ ویا تے بقا کیتے کتنا ضروری ہے ۔ 

انہاں اپݨی کتاب "ٹیریٹری ان برڈ لائف" (Territory in Bird Life) وچ اپݨے مشاہدات تے تجربات کوں تفصیل نال بیان کیتا ۔ ایہ کتاب پکھیات تے ماہر اں تے سائنسداناں وچ ٻہوں مقبول تھئی تے اڄ وی ایندی اہمیت برقرار ہے ۔ 

ہاورڈ دا کم نہ صرف پکھیں دے ورتارے کوں سمجھݨ وچ مدد کریندے بھل ماحولیات دے تحفظ وچ وی مددگار ثابت تھیندا ہے ۔ پکھیں دے علاقائی ورتارے کوں سمجھ تے اساں انہاں دے قدرتی مسکن کوں بہتر طور تے محفوظ کر سڳدے ہیں ۔ 

انہاں دی تحقیق پکھیں دی زندگی دے مختلف پہلوؤں تے روشنی پیندی ہے ۔ انہاں پکھیں دے گیت ، انہاں دی لڑائی ، انہاں دے آلھݨے بݨاوݨ دے طریقے ، تے انہاں دی ودھ ویا دے عمل کوں تفصیل نال بیان کیتا ۔ انہاں دے مشاہدات اتنے باریک بینی نال کیتے ڳئے ہن جو اڄ وی پکھیات تے ماہر انہاں توں استفادہ کریندن ۔
سورہ بقرہ

سورة البقرة قرآن مجید دی سب توں لمبی سورت اے، تے ترتیب دے لحاظ نال اے ݙوجھی سورت اے۔ ایندے وچ 286 آیتاں، 6144 کلمات تے 25500 حروف ہن۔ اے سورت مدینہ منورہ وچ نازل تھئی تے ایندے وچ کئی اہم مضامین زیر بحث آئے ہن۔

سورة البقرة دا بنیادی موضوع ہدایت اے، تے ایندے وچ اے ݙسایا ڳیا اے کہ اے ہدایت متقین، یعنی پرہیزگار لوکاں کیتے اے۔ ایں سورت وچ توحید، رسالت، آخرت تے احکامِ شریعت جیہاں  بنیادی عقائد تے تفصیلی روشنی پاتی ڳئی اے۔ ایندے علاوہ، ایندے وچ سابقہ امتاں، خاص طور تے بنی اسرائیل دے واقعات وی بیان کیتے ڳئے ہن جنہاں وچ انہاں دی نافرمانیاں تے انہاں تے اللہ دے انعامات دا تذکرہ موجود اے۔

آیت الکرسی جیہڑی قرآن دی سب توں فضیلت والی آیات وچوں ہک اے، ایں سورت وچ موجود اے۔ ایندے وچ اللہ تعالیٰ دیاں صفات تے ایندی قدرت و عظمت دا بیان اے۔ سورة البقرة وچ قرض دے لین دین دے اصول، نکاح و طلاق دے مسائل تے ٻئے معاشرتی احکام وی بیان کیتے ڳئے ہن۔ اے سورت مسلماناں کوں ہک جامع تے مکمل زندگی گزارݨ کیتے رہنمائی فراہم کریندی اے۔

## حوالہ
آل عمران

سورة آل عمران قرآن مجید دی تریجھی سورت اے تے ایندے وچ 200 آیتاں ہن۔ اے سورت مدینہ منورہ وچ نازل تھئی تے ایندا ناں حضرت عیسیٰ علیہ السلام دی ماء مریم علیہا السلام دے پیو حضرت عمران دے ناں تے رکھیا ڳیا اے۔ ایں سورت وچ انہاں دے خاندان دا ذکر موجود اے۔

سورة آل عمران دا بنیادی موضوع توحید دا اثبات تے دین اسلام دی سچائی کوں واضح کرݨ اے۔ ایندے وچ اللہ تعالیٰ دی وحدانیت، ایندیاں صفات تے تمام انبیاء کرام علیہم السلام دے ہک ہی دین دی دعوت تے زور ݙتا ڳیا اے۔ سورت وچ انہاں لوکاں دا رد وی کیتا ڳیا اے جیہڑے اللہ دے نال شریک ٹھہریندن یا اے دعویٰ کریندن کہ اللہ دا کوئی پتر اے۔

ایں سورت وچ غزوہ احد دا تفصیلی ذکر موجود اے جیندے وچ مسلماناں کوں ابتدائی طور تے شکست تھئی ہئی۔ ایں واقعے دے ذریعے مسلماناں کوں صبر، استقامت تے اللہ تے بھروسہ کرݨ دی تعلیم ݙتی ڳئی اے۔ ایندے علاوہ، سورة آل عمران وچ اہل کتاب (یہود و نصاریٰ) کوں وی اسلام دی دعوت ݙتی ڳئی اے تے انہاں دے عقائد وچ موجود تحریفات کوں بیان کیتا ڳیا اے۔ اے سورت مسلماناں کوں ایمانی طور تے مضبوط رہݨ تے ہر حال وچ اللہ دے احکامات دی پیروی کرݨ دی ترغیب ݙیندی اے۔

## حوالہ
مارتینوس ہوتوین

## مارتینوس ہوتوین: فطرت دا محقق
مارتینوس ہوتوین ، ہک ڈچ فطرت دان ہا ، جئیں 1720 عیسوی توں 1798 عیسوی تائیں زندگی گزاری ۔ او فطرت دے اسراراں کوں سمجھݨ اچ ہمیشاں دلچسپی رکھدا ہا اتے ایں شوق اونکوں پودیاں دی دنیا وچ گہری تحقیق تے مجبور کیتا ۔ ہوتوین خاص طور تے پودیاں دے ترائے وݙے گروہاں ، پتریڈوفائٹس (فرنز) ، برائیوفائٹس (ماسز) اتے سپرماٹوفائٹس (بیج والے پودے) دا مطالعہ کیتا ۔ 

پتریڈوفائٹس ، جینکوں عام طور تے فرنز آکھیا ویندے ، ایں گروہ اچ او پودے شامل ہوندن جنہاں اچ بیج نی ہوندے ۔ ہوتوین انہاں پودیاں دی بݨتر ، انہاں دی ودھ ویا اتے انہاں دے مختلف قسماں دا تفصیلی مطالعہ کیتا ۔ اوں انہاں پودیاں دیاں پتیاں ، تناں اتے جڑوں دے بارے اچ وݙیاں معلومات حاصل کیتی ۔ 

برائیوفائٹس ، جینکوں ماسز وی آکھیا ویندے ، چھوٹے اتے سادہ پودے ہوندن ۔ ہوتوین انہاں پودیاں دے زندگی دے چکر ، انہاں دی ماحول اچ اہمیت اتے انہاں دیاں مختلف ونکیاں دا مطالعہ کیتا ۔ اوں انہاں پودیاں دی بݨتر اتے انہاں دے افزائش دے طریقہ کار کوں وی سمجھݨ دی کوشش کیتی ۔ 

سپرماتوفائٹس ، بیج والے پودے ہوندن ، جیڑھے پودیاں دی دنیا دا سب توں وݙا اتے متنوع گروہ ہے ۔ ہوتوین انہاں پودیاں دے پھلاں ، پھلاں دے بیجاں اتے انہاں دے مختلف قسماں دا گہرا مطالعہ کیتا ۔ اوں انہاں پودیاں دی درجہ بندی ، انہاں دیاں خصوصیات اتے انہاں دے مختلف قسماں دے بارے اچ تفصیلی معلومات حاصل کیتی ۔ 

ہوتوین دی تحقیق اتے لکھتاں پودیاں دے مطالعے اچ ہک اہم حصہ ہن ۔ اوں پودیاں دی درجہ بندی اتے انہاں دیاں خصوصیات کوں سمجھݨ اچ اہم کردار ادا کیتا ۔ اوں پودیاں دی دنیا دے بارے اچ اپݨی معلومات کوں کتاباں اتے مضامین دی صورت اچ شائع کیتا ، جیڑھے اڄ وی سائنس داناں کیتے پودیاں دے مطالعے اچ مددگار ثابت تھیندن ۔
Al-Ma'idah

سورة المائدہ قرآن مجید دی پنجویں سورت اے تے ایندے وچ ہک سو ویہی آیات ہن۔ اے سورت مدینہ منورہ وچ نازل تھئی تے اینکوں "المائدہ" یعنی "دسترخوان" دے ناں نال سݙیا ویندا اے۔ ایندی وجہ تسمیہ او آیت اے جیندے وچ حضرت عیسیٰ علیہ السلام دے حواریاں نے آسمان توں کھاؤمے نال بھریا ہویا خوان نازل کرݨ دی درخواست کیتی ہئی۔

سورة المائدہ وچ مختلف قسم دے احکامات تے ہدایات بیان کیتیاں ڳئیاں ہن۔ ایندے وچ حلال و حرام جانوراں دا ذکر اے، اہل کتاب دے نال تعلقات دے آداب ݙسائے ڳئے ہن تے وضو، غسل تے تیمم دے احکام وی شامل ہن۔ ایں سورت وچ عدل و انصاف دی اہمیت تے زور ݙتا ڳیا اے تے مسلماناں کوں حکم ݙتا ڳیا اے کہ او ہر حال وچ انصاف قائم رکھݨ ، خواہ او اپݨے یا اپݨے قریبی لوکاں دے خلاف ہی کیوں نہ ہو۔

اے سورت اپݨے جامع موضوعات تے واضح احکامات دی وجہ توں مسلماناں کیتے ٻہوں اہمیت دی حامل اے۔ ایندے وچ اللہ تعالیٰ دی اطاعت، وعدیاں دی پاسداری تے معاشرتی معاملات وچ ایمانداری دا درس ݙتا ڳیا اے۔

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:سورتیں
ونکی:ہابیل قابیل
ونکی:شریعت