open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سرائیکی صوتاں

سرائیکی زبان دی قدامت وچ شک کائنی لیکن کسی وی زبان دی قدامت دا اندازہ اُندے َادب کِنوں زیادہ اُندے حروف تہجی کِنوں تھیندے ۔جو اُندی آوازاں کِنوں بݨے ھوندن ۔باخصوص او حروف تہجی جو اُندی مخصوص آوازاں دا درست ابلاغ کریندے ھووین ۔سرائیکی زبان دا تعلق دراوڑوں دی آمد کِنوں پہلے وادی سِندھ وچ وَسݨ والی منڈا قبائل توں ھے ۔جنھاں دی زبان منڈاری گونڈ ۔باوری سنتھال ۔تریموکی ۔راڄ محل ۔گہوری سمبھل پوری اور بھٹوئی ھَن ۔

اِنھاں زباناں وچوں سرائیکی زبان دی عمارت تیار تھئی ھے منڈا قبائل دی نہ صرف زبان سرائیکی زبان دی بنیاد ہے بلکہ اُنھاں دے بعض رسم و رواج وی سرائیکی دیس وچ ھݨ وی موجود ھِن ۔

منڈا قبائل دی ھک بودرا ھئی جیکوں اَڄ وی سرائیکی وسیب وچ "بودلہ" دے نال پکارا ویندے 
منڈا قبائل دے بعد وادی سندھ وچ دراوڑ آئے ھَن جنھاں نے سرائیکی زبان دی عمارت کوں مستحکم کیتے ۔وادی سندھ وچ دراوڑواں نے اپݨا رسم الخط اَپݨایا ۔اے ھک تصویری رسم الخط ھا۔جیندا ثبوت ٹیکسلا ہڑپہ موہنجودڑو رسم الخط دے قریب ھِ ۔۔۔۔
ملتان دے علاقے وچ ثروشتی ۔برہمی دیونا گری ۔شارد تے لنڈا رسم الخط وی رواج وچ رہے ۔البیرونی جڈا ایں علاوے وچ آیا تاں اوں وی کئی رسم الخط ڈیٹھے ۔البیرونی نے وادی سندھ دے کئی رسم الخطوں دا ذکر وی کیتے ۔

سرائیکی زبان دی آوازاں 
سرائیکی زبان دی کل 55 آوازاں ھِن اے آوازاں درج ذیل ھِن 
آ با بھا ٻا ٻھا پھا تا تھا ٹا ٹھا ثا جا جھا ڄا ڄھا چا چھا حا خا دا دھا ڈا ڈھا ݙا ݙھا ذا را رھا ڑا ڑھا ژا سا شا صا ضا طا غا عا غا فا قا کا کھا گھا گا لا لھا ما مھا نا نھا ن وا ہا یا 
واضع رہوے جو سرائیکی زبان وچ " ء " (ہمزا ) علامت ہے حرف کائنی ) مندرجہ بالا آوازاں دی بنیاد تے عام حروف 35 مرکب حروف 15 تے سرائیکی دے مخصوص حروف 5 ھِن اگر اِنھاں حروفاں کوں زباناں دے لحاظ نال الگ الگ کیتا ونجے تاں صورت حال کجھ ایں بݨندی ہے 
عربی زبان دے کل اَٹھاویں 28 ھِن جنھاں وچوں اَٹھ 8 مخصوص حروف ھِن جو ایں طرح دے ھِن 
ا ب ت ث ج ح خ د ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ک ل م ن و ھ ی 
20 +8 =28
 
فارسی زبان دے کل حروف 24 ھِن جنھاں وچوں 4 حروف فارسی کیتے مخصوص ھِن
ا ب پ ث ج خ چ د ذ ر ز س ش ع غ ف ک گ ل م ن و ہ 
4+20 =24 

ایں طرح عربی تے فارسی دے مشترک حروف دے نال عربی دے اَٹھ 8 مخصوص تے فارسی دے چار 4 مخصوص کَٹھے کیتے ونجن تاں کل تعداد 32 بݨندی ہے ۔دراوڑی تے آریائی حروف تے آوازیں دی تعداد 18 ھِن جو یہ ہیں 
حروف :بھ پھ تھ ٹ ٹھ جھ چھ دھ 


آوازیں :بھا پھا تھا ٹا ٹھا جھا چھا دھا
 
حروف :ڈ ڈھ رھ ڑ ڑھ کھ گھ لھ 

آوازیں :ڈا ڈھا رھا ڑا ڑھا کھا گھا لھا 

حروف :مھ نھ 
آوازیں :مھا نھا =18 

خالص سرائیکی آوازیں 5 ھِن 

ٻ ڄ ݙ ڳ ݨ

ٻا ڄا ݙا ڳا ݨ

فارسی دے حروف دی تعداد 24

عربی دے حروف دی تعداد 8

ہندی دے حروف دی تعداد 18

سرائیکی دے حروف دی تعداد 5

کل سرائیکی حروف تعداد 55
سرائیکی صَوتاں

کرسٹوفر شیکل phoible.org دے مطابق سرائیکی وچ 48 کانسن انٹ تے 35 واول، کل 83 آوازاں ہن۔ انہاں وچوں کلہے کانسن انٹ 28 ہن۔ 15ڈبل کانسن انٹ ، 3 سی ڈینٹل ت ،ج ، د   تے 2 سی ڈیینٹل سی تھ ، دھ ہن۔ 9 واول، 9 غُنہ آلے واوال ، 14 مرکب واول وی وی مختلف ، 3 واول واول کانسن انٹ ہن۔ کل واول 35 ہن۔ شیکل وھ تے ݨھ دا ذکر وی کیتے۔
## کانسن انٹ(مصمتے)
سرائیکی وچ اٹھونجھہ کانس انٹ ہن۔ ٤٨ تاں شیکل دے مطابق ہن۔ ١٠ ٻئے کانسن انٹ ہن۔. سرائیکی وچ تریٹھ تاں حروف تہجی ہن. انہاں وچوں ا، ں، ھ، ء تے وݙی ے دیاں صوتاں مَصمتہ کائنی. باقی اٹھونجھہ مصمتے بݨدن. تے تیرھاں مصْوَتے،. کل اکہتر صوتاں ہن.   

### کانس انٹ
شیکل دے مطابق کل اڑتالیہ کانسن انٹ ہن۔ انھاں وچوں ستارھاں ھ نال مخلوط، ترائے نون غنہ نال مخلوط، چار ٻچکاری تے باقی ٢٤ صوتاں ایہ ہن۔
#### چوّی سادہ صوتاں
* ب، پ ،ت، ٹ، ج، چ، د، ڈ، ر، ڑ،  ک، گ، ل، م ، ن، و،ایہ سولھاں تاں او صوتاں ہن۔ جنھاں نال ھ مخلوط تھیندا ہے۔ (انھاں وچ ݨ شامل کائنی کیتا، او اڳوں تے ں مخلوط وچ شامل ہے)
* خ، ز، س، ش،غ، ف، ہ،ی (ایہ اٹھ صوتاں ہن)
* یاد رہووے جو ث، ح، ص، ط، ذ، ض، ظ، ع  تے ق کیتے سرائیکی وچ وکھریاں صوتاں کائنی۔حالانکہ عربی آلیْاں آپݨیاں مخصوص صوتاں ورتݨ تے لکھݨ کیتے آئی  پی اے وی بݨایا ہویا ہے۔ ݙاہویں صوت ژ دی ہے۔ انھاں ݙاہ دے رلاوݨ  نال اٹھونجھہ کانسن انٹ بݨدن۔

#### بچکاری صوتاں
* ٻ ، ڄ ، ݙ، ڳ 
#### نون غنہ نال مخلوط صوتاں
* ن٘ڄ، ن٘ڳ، ݨ
#### ݙو اکھی ھ نال مخلوط صوتاں
بھ، پھ، تھ، ٹھ، جھ، چھ، دھ، ڈھ، رھ، ڑھ، کھ ، گھ، لھ، مھ، نھ، ݨھ، وھ کل ستارھاں صوتاں ہن۔
* رھ: مارھی، مارھا، اڳیرھا، نورھیں، مِرھوں، مَرھاک
* لھ: سلھاڑ، سلھ، مالھ، مالھا، ملھݨ
* مھ: نمھی۔ مِمھار
* نھ: سانھا، سانھ، انھاں، اُنھالا، نِننھیں
* ݨھ : سُݨھپ، ڳاݨھا، سِیݨھی، سوݨھا، ڳاݨھے کپ
* وھ

### ݙوڑے کانسن انٹ

### ݙنداں آلے کانسن انٹ
* ت
* ج
* د
### سی ݙانداں آلے کانسن انٹ
* تھ
* دھ

## واول(مَصْوَتے)
نو سادہ واول، نو غنہ آلے والے، چوݙاں مرکب واول تے ترائے لمبے مرکب واول ، کل پینتریہ واول ہن۔

### سادہ واول
اڳلے واول پنج ہن تے پچھلے واول چار ہن۔ کل نو سادہ واول ہن۔

#### اڳلے واول
اڳلے واول وچوں ترائے ی آلے ہن تے ݙو الف آلے:

* i

* ɪ

* e
* æ
* a

#### پچھلے واول

* u
* ʊ
* o
* ʌ

### غنہ آلے واول
غنہ آلے نو واول ہن۔ ایہ سارے سادہ واول ہن۔ انہاں اُتے ◌̃ علامت آندی ہے۔


#### اڳلے  غنہ آلے واول
اڳلے واول وچوں ترائے ی آلے ہن تے ݙو الف آلے:

* ĩ
* ɪ̃

* ẽ
* æ̃
* ã

#### غنہ آلے پچھلے واول

* ũ
* ʊ̃
* õ
* ʌ̃
### مرکب واول
چوݙاں مرکب واول ہن۔ پنج i نال مکدن،  پنج a تے مکدن۔ ترائے e تے مکدن تے ہک ʌ تے مکدے۔ 
#### آئی تے مکݨ آلےمرکب واول
* ai
* ui
* oi
* ʊi
* ʌi  
#### اے تے مکݨ آلے مرکب واول
* ia
* ɪa
* ea
* ua
* ʊa

#### ای تے مکݨ آلے مرکب واول

* ae
* ʊe
* æe

ʌ آلا

* ɪʌ

* 


### واول واول کانسن انٹ/ لمبے مرکب واول

* iã
* ɪã
* uẽ 

## یاد رکھو

* انگریزی واول ʊ جہڑا بُک book, put وچ ہے سرائیکی دی وݙی پیش وانگوں صوت ہے، بُک، پُٹ پڑھسوں، گٗڈ، بٗک، پٗٹ ٻولݨ غلط ہے. 
* ایں طرحوایں This, It, Sit وچ وݙی زیر یعنی وݙی ے وانگوں صوت ہے، یعنی سِک، ٻِک، لِٹ، وانگوں صوت ہے، کھڑی زیر کائنی. 

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی واول صوتاں

## ٻاہرلے لنک
* سرائیکی واول
* فوئبل ڈاٹ آرگ
*
*
*ولسن دی سرائیکی گرائمر تے ڈکشنری ڈاؤن لوڈ کرو
*سرائیکی واول بلاگ
*
*ہردیْو ٻاہری دی کتاب سرائیکی فونالوجی
سرائیکی صوبے دی منزل

جے تک سرائیکی اپڑیں اندرو مثبت سوچ پیدا نہ کریسن اوتک منزل دا حصول نہ ممکن اے۔ڈیکھو جتھاں کوئی ایم پی اے پارلیمانی سیکٹری بنڑیئے ٹپ نچ زیادہ ساڈیں سرائیکی عہدیداریں کیتی اے مبارکباد ہک بے کوں سبھ کنیں زیادہ ساڈیں سرائیکیں کیتی اے مٹھائیاں ہک بے کوں سرائیکی ودے کھویندے ھن کوئی ابہام اچ نہ رھے اکھو تیں ناں ای ڈس ڈیواں ۔اخر ایں کیوں ہر سرائیکی کہیں نہ کہیں سرائیکی پارٹی دا متلقہ ادمی اے او ایں کیوں کریندن سوالیہ نشان اے۔ او ایں خاطر کریندن او اپڑیں پارٹی سر براہیں کوں ڈہدن جیلھے پارٹی سربراہ کوں کہیں ویلھے شاہ محمود قریشی کہیں ویلھے عامر ڈوگر کہیں ویلھے یوسف گردیزی یادریشکیں مزاریں گورچانیں لغاریں کھوسیں خواجیں کھریں نوابیں دے در تیں ڈہدن ول پچہیں عام سرائیکی ورکر تیں کیہاں ڈوھ اے ۔اتھاں مڑی اوے دا اوہ چٹ اے تہوں ساڈے لانگ مارچیں احتجاجیں دا کوئی اثر نئیں تھیندا ۔اساں جے جیڈی احتجاجی ریلی کڈھی ودے ھوندے اوں ساڈے گودے مطمئین ھوندن اے لحظے پہر دا احتجاج اے اے ھونڑیں احتجاج دے بعد سارا حال ساکون اڈیسن تہوں ساڈا کوئی ڈر خوف کوئینی انہیں کوں ساڈا پتہ ہنیں اے خوشامتی ان ساڈے اے در باری ان ساڈے یاد ھوسی توھاکوں اے جیڈے وڈے اور کامیاب لانگ مارچ دا استقبال اخر اچ ملتان نویں شھر چوک اچ ایم این اے ڈوگر نے کیتا ھا اخری خطاب ای ھوں کیتا ھا کیامیں اپڑیں رہنمانویں کنوں پچھ سگداں کیا اے لانگ مارچ اساں ایم این اے عامر ڈوگر واسطے کیتا ھا یا تحریک اے انصاف واسطے کیتا ھاسے کیا کوئی مسئلہ ساڈاحل تھئے اگر نئیں تھیا اگر نئیں تھیا تیں وت عامر ڈوگر ساڈے واسطے ریزائین کیوں نئیں کیتا ساڈے کٹھے کھڑکیں سرائیکیں دی قیادت کیوں نئیں کریندا یا ساری زندگی ایویں اساں کہیں نہ کہیں دے راہ تیں استعمال تھیندے رہ ویسوں جواب دا منتظر۔۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔

5 February at 05:05
## حوالے
سرائیکی غزل

غزل 
ملنڑ دے خواب آکھئے ہن جگارے لوڑ کینا ہن
اساں پھلیں دے متلاشی انگارے لوڑ کینا ہن

تیڈا کم ہے کنارے توں کنارے تک توں کشتی ایں
اساں موجاں ہیسے ساکوں کنارے لوڑ کینا ہن

زمیں جیلھے وجود ئچ آئی نا کھڑ سگدی ہئ لڈدی ہئ
فلک جتنی اچائی تے ہا سہارے لوڑ کینا ہن

اے منظر ڈیکھ تے اپنے میں ہتھ اکھیں تے رکھ چھوڑیم
تیڈے ویندیں ہوئیں ہتھ دے اشارے لوڑ کینا ہن

ساکوں ہئی چندر دی چاہت گواہ راہویں میڈا شازل
ستارے چندر خود گھن آے ستارے لوڑ کینا ہن
سرائیکی قصہ

سرائیکی قصے افسانوی ادب دی ٻہوں پراݨی صنف ہے۔ادب وچ نثری قصیاں دی او قسم جیندی بنیاد زیادہ تر خیال آرائی تے ہون٘دی ہے، تے کردار عموماً مثالی ہون٘دے ہن تے زبان وچ تکلف وی گھٹ ہون٘دے۔
قصہ او مکمل صنف ہے جہڑا مختلف زمانے دے لوکاں دے حالات زندگی تے واقعات بارے معلومات فراہم کریندے تے نسل در نسل، سینہ بہ سینہ منتقل تھیندے۔ قصہ عربی زبان دا لفظ ہے جیندا مطلب ہے پچھوں ٹُرݨ۔ اردو وچ کہاݨی تے انگریزی وچ(Tell) کنوں  ٹیل ہے۔ ایندے وچ زمانی تے مکانی قید کائنی ہون٘دی۔
قصہ یا بیانیہ صحیح معنی وچ کئی واقعات دی ہک داستان ہوندی ہے، جہڑے ہک ٻئے دے بعد ترتیب نال بیان تھیندے ہن۔ قصہ سُݨݨ تے سݨاوݨ دی روایت منڈھ قدیم کنوں آن٘دی پئی ہے تے ایہ سرائیکی وسیب دی پراݨی روایت ہے۔

ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
سرائیکی قوم دی بیداری

سرائیکی قوم کوں جگاوݨ واسطے پہلے انھیں دے اندر دا غلام مارنڑاں پوسی اساں حالی تک معزور قوم ہیں جیرھی بغیر آسرے دے سہارے دے ٹُرنڑ نیں ِسکھی ایانڑے بال وانگوں جئیں انگل پکڑائ ھے نال تھی پئے ہئیں ایں گلہپ دا نتیجہ اج نویں نسل بھگتیندی پئ ھے ،
جتناں ساڈے وسیب دے سردار چالاک تے مکار ہَن اُتناں ساڈے دانشور ادیب تے شاعر سادے ہن انھیں لوکیں کوں چاھیدا ھا جو حق دا رستہ ڈسن ھا سجاک کرن ھا انھیں خود کہیں سیاسی پارٹی دا آسرا گھن کے انھیں دی غلامی دا درس ڈیونڑ شروع کر ڈتے ستم ظریفی ڈیکھو ہک اللہ لوک شاعر تاں سخی شہباز قلندر کوں بھٹو مرحوم نال ملا کھڑائے ،انھیں دا مصرعہ اے ھے 
ہک سیونڑ سخی ڈُوجھا گڑھی وو گڑھی ،
جڈاں میں انھیں لوکیں کوں غور نال ڈیھداں میکوں لگدے جیویں اساں نکے ویلھے ریل گڈی کھیڈدے ہاسے ہک بال انجن بنڑ ویندا ہا ڈوجھے بال اوندے چولے کوں پچھو نپ کے پوکدے ویندے ہن کجھ ایھا کھیڈ ایں سادے طبقے نال تھئ ہے کجھ مفاد پرست جڈاں کہیں سیاسی پارٹی ءچ شامل تھئین بنھیں بغیر سوچے سمجھے اوندا چولا نپ کے ریل گڈی ءچ شامل تھی گئین ،
میں جڈاں وسیب دو ڈیھداں چولستان دی ریت پچھدی ھے جیرھی پارٹی نال پیار ہئ جئیندے مُردہ وی زندہ سمجھی ودیں اوں میڈے صحرا واسطے کیا کیتے میکوں لگدے میں مجرم ہاں چولستان دا،
جڈاں دید مرینداں تسی روہی تے پیر فرید دی روہی تیں تساں مال نظردے اُو اُتھ تے ڈاچیاں مویاں نظردن جیرھاں پیر فرید دی کافی ءچ جھمراں مریندیاں ہن اُو جٹی لُٹی نظردی ھے جیرھی مٹی کھیرکیندی ھئ ،میں شرمسار ہاں پیر فرید کنیں ،
دامان سوال کریندے جیرھے شیر کوں مونڈھے تے چئ رکھی اُوں شیر میڈی ہر خوشی کھادی ھے میڈے لال کھا گئے تیڈے پتر کوں بُکھا ننگا کر کے آپڑیں شہر تے آپڑیں بالیں کوں سُدھار گئے  تیڈی غلامی دے بدلے میکوں تباہی ملی ھے اُوندے نال پیار کرنڑ توں پہلے میڈے وسبے تے دید ماری ھووی ہا بیر تے ڈیلھے کھاء کے گزارا کرنڑ آلیں بالیں کنیں وی شرم نہوی آئ ،
نویں ڈُگڈی تے تیں نچنڑ آلے وسیب پچھدے ہر دے بنڑیے ھاؤ میڈے کڈاں بنڑسوں کڈاں سہارے چھوڑیسو صرف ہک دفعہ کٹھے  آزان ء بلالی ڈے ڈیکھو سجھ نکلنڑ دی قسم میں چئینداں ،،،،،جمیل حیدری
## حوالے
سرائیکی قوم دے خلاف جمہوری سازش

ہر او جماعت وڑے کُٹیج تے جیتھوں نکلی ء جہڑی سرائیکیاں کوں اوندی سرائیکی شناخت جنوبی پنجابی نال وٹاوݨ چاہندن تے اساکوں رنجیت سنگھ دے بعد باقاعدہ آئینی سطح تے ہمیشہ وسطے سرائیکی سیاسی جدوجہد تے صوبے دے سوال کوں مٹاوݨ چاہندن۔۔۔۔ اے سب وارداتیے جمہوریت تے پارلیمنٹ دا ناں گھن تے کریندن پئیں ۔۔۔۔ باقی انہاں دے پچھلگ طالبان آلی کار انکھیں کن بند پارٹی فوبک جنونیاں توں علاوہ کوئی نئیں ۔۔۔۔۔ وے یار جیکر کوئی وی صوبہ ہݨ نہ بݨسی تے کیا تھی پیا کم از کم اساں جنوبی بنجابی تان نہ بݨسوں ۔۔۔۔ اساڈی سرائیکی تحریک دی جدوجہد ءی کتنی ء جو ہݨ ڳاں تُرٻدی ء ۔۔۔۔۔۔ یا سی سیکشن دی لوڑھ آ پئی ء۔۔۔۔ ونجو سندھیاں بلوچاں پشتوناں توں پچھو جنہاں دے اپݨے صوبے اپݨی قومی شناخت زبان ثقافت دے نال ہن ۔۔۔ اپݨی اپݨی قومی حکومتاں تے انہاں دے بڄٹ ہن اوندے باوجود او اج وی اپݨے حقوق دی جدوجہد تے بقاء دی جنگ لڑدے کھڑن ۔۔۔۔ جنہاں دی جدوجہد کوں ستر کنیں زیادہ ڈہاکے تھی گزرن پر ول وی انہاں دی سیاسی حقوق دی جنگ جاری ء تے اساں مسیں کوئی ویہی تریہی سال دی سرائیکی تحریک دے وارث ہیں اے ٻال ڄہڑا ہالی بانݨبڑے پو وݨ وی نئیں تھیا تے ݙیݨیں آدم بھوں آدم ٻھوں کریندے گھر وڑ آئین جو آکھدن اپݨے ہتھڑیکے اپݨاں جمدا ٻال اساکوں ڈے ݙیو اساں اگلی نسل آپے پءنجابی بݨا ݙیسوں ۔۔۔۔۔۔

یوتھیاں تے ڄیالیاں کوں آخر ایے کیوں نئیں نظردا جو الگ صوبہ بݨاوݨ تے سرائیکی صوبہ بݨاوݨ ءچ اتنا فرق ء جیویں کوئی میݙے پو ݙاݙے دے وراثتی گھر ءچ وڑ تے زبردستی میݙا گھر اپݨے ناں رجسٹری کرا تے میکوں آکھے اے گھن ہݨ اتھاں رہ تے موجاں کر۔۔۔۔۔۔ جہڑی دیگ ءچ اساڈا حصہ کوئی نئیں سمجھو "کھے" پیا پکدے۔۔۔۔۔۔۔۔ پیپلز پارٹی چنگی ہوسی اوندی قربانیاں سر اکھیں تے جمہوری ہوسی پر سرائیکی اشو تے او اسٹیبلشمنٹ تے پنجابی لاہوری شرافیہ دے نال کھڑے ء۔۔۔۔۔۔ پٰی ٹی آئی نویں ہوسی تہوں پتہ نئیں جو کیا ہوسی پر اے سوفیصد یقین نال آکھ سگداں جو سرائیکی اشو تے پی پی پی نال کھڑی ء لہوری اشرافیہ تے اسٹیبلشمنٹ نال کھڑی ء ۔۔۔۔۔۔۔ جنہاں کوں ٹاسک ء جو جنوبی پنجاٻ صوبہ بݨاڈیو تے وزیراعظم دا سیرا ٻدھو۔۔۔۔۔۔۔ کیوں جو اسٹیبلشمنٹ پہلے طاقتور بنگال صوبہ دا نتیجہ ݙیکھ چکن ہݨ مضبوط وݙے پنجاب ءچ بنجابی نوازشریف دی بغاوت ݙٹھی کھڑن ۔۔۔۔۔۔ سندھ پشتون بلوچستان کوں کمزور رکھ تے خوش ہن ۔۔۔۔۔۔ او تاں صرف پنجاب کو تقسیم صرف اپݨی لوڑھ تے ضرورت دی وجہ تون کریندے پئین جو ہن پاسے پنجاب کمزور تھیوے پر راہوے پنجاب تے ڈوجھے پاسے سرائیکی تحریک تے سرائیکی لوکاں دا سرائیکی شناخت نال ہک نواں صوبہ منگݨ دا مطالبہ تے اصلوں وارا نئیں کھاندا جو ہک نواں سر درد ۔۔۔۔۔ تہوں اقتدار نال مشروط اے ٹاسک پی پی پی تے پی ٹی آئی تے ق لیگ کوں ڈتے نے تاکہ کل کون کوئی ٻیا نہ سر پٹے ۔۔۔۔۔۔۔۔اتوں جیالے یوتھیئے تے طالبان اپݨے جزباتی کیفیت ءچ ہکو سویں ہن ۔۔۔۔۔۔ جو اپݨی اپݨی پارٹیاں دے لیڈراں دے سیاسی بیانات کوں آفاقی تے الہامی کلام سمجھ تے پوجا پاٹ تے لہہ آندن۔۔۔۔ اساں اپݨے خلاف ایں سازش کو ہر حال ءچ ناکام بݨاوݨیں۔۔۔۔۔ اج سرائیکی صوبہ نہ بݨسی تے کل پݨ ویسی اے تاں تاریخ دی جدوجہد ء ،،،، جنیدا پھل ہک ݙو ݙینہہ ءچ نئیں ملدا ۔

شہزاد عرفان
سرائیکی صوبے وچ حائل رکاوٹاں

میڈے خیال اچ ایں سرائیکی صوبے دا بنڑنڑ بہوں مشکل اے ایں میڈی گال تیں میڈے مارکے کوں کاوڑ تاں ضرور لگسی کیوں جو اے اکھسن اینجہیاں گالہیں اے کیوں کریندے اے گالہیں میں ایں گالھوں کرینداں انہیں کوں اگلے را دا ایجنٹ اکھیئے انہیں کوں کاوڑ نئیں لگی انہیں کوں اگلیں جنوبی پنجاب اکھیئے انہیں کوں کاوڑ نئیں لگی انہیں کوں مڑی اج تئیں اے پتہ کئینی جو انہیں دا دشمن کون اے اگر کجھ ڈسیندن تیں ایہو ڈسیندن پنجاب دی اسٹیبلشمنٹ اے ول کون انہیں کوں اکھے جو اسٹیبلشمنٹ دے جماعتیں نال وی تساں کھڑے او کہیں ویلھے اہدن طارق بشیر چیمہ اے ول پچھو انہیں کنوں طارق بشیر چیمہ کیرھی جماعت اچ اے اوندے نال کون کھڑے ول پچھو انہیں کنوں ساکوں اج تئیں سرائیکی صوبے دا کہیں نئیں اکھیا سارے ساکوں جنوبی پنجاب اہدن ول انہیں دے گل اچ اے ساڈی نیلی اجرک کئیں پوائی اے جئیں پوائی اے اوں کیوں پوائی اے اے ساریاں گالہیں واضع تیں نشابر کھڑین انہیں جرمیں دی ہک لمبی قطار اے ہر کوئی اپڑیں گریبان اچ جھاتی پاوے ڈیکھو گال کتھائیں ساڈے اپڑیں ذمے تیں نئیں لگدی کوئی گال نئیں اگر ساڈے ذمے لگدی تاں اساں اپڑیں اصلاح ضرور کروں. (اکبر ملکاݨی، ٢٦ دسمبر ٢٠١٨ء)
## حوالے
سرائیکی قوم ہے یا ٻولی

جمیل بلوچ 

سرائیکی  قوم ھے یا بولی ھے،،، 
سب توں پہلے پنجاب کنیں شروع کریندے ھئیں پنج آب یعنی پنج پانڑی یا پنج دریا دی دھرتی جیرھی وگڑ کے پنجاب تھی گئ اُتھو دے رھنڑ آلے لوک پنجابی سڈویندن ول انھیں پنجابیں ءچ کئ ذاتاں ہن، مگر انھیں ماء بُولی دی عزت کیتی ھے آپڑیں ماء بولی دے ناں تیں ہک قوم بنڑائ ھے جیرھی پنجابی سڈویندی ھے،
ایویں سندھ لگے جُلو ۔سندھیں وی آپڑیں ماء بولی سندھی کوں عزت بخشی تیں آپڑیاں ذاتاں وسار کے صرف سندھی سڈویجنڑ ءچ عزت سمجھی اج اُو بھانویں چانڈیو ھے یا عمرانی بلوچ ھے ملک ءچ یا ملک دے باہر صرف سندھی ھے 
خیبر پختونخواہ، کل دی گال ھے ساڈے سامنڑے اے صوبہ سرحد ھا اوندا ناں پشتون لوکیں کوں پسند کائینا  نہ ھا انھیں زور لاء کے آپڑیں ماء بولی پشتون دے ناں تیں صوبے دا ناں رکھیے، اج اُو بھانویں خٹک ھے یا آفریدی تیں بنگش ھے صرف پشتون سڈویندے تساں کہیں کنیں پچھسو توں کون ھئیں او فٹ ڈسیسی میں پشتون ھاں یا پٹھانڑ ھاں او تھاکوں آپڑیں قوم نہ ڈسنڑ شروع کر ڈیسی کہ میں بنگش ھاں یا خٹک ھاں، 
احساس کمتری دا شکار صرف سرائیکی نظرسی اُو اج تئیں ایں گال تیں اڑیا کھڑے میں بلوچ ھاں یا سرائیکی ھاں یار جڈاں پنجابیں آپڑیں ذات کوں چھوڑ کے پنجابی سڈویجنڑ ءچ فخر کیتے سندھیں مانڑ کیتے بلوچیں غرور کیتے توں کیوں سرائیکی سڈویجنڑ تیں شرمسار ھئیں. 
 
ہر صوبہ زبان دے سر تیں بنڑیا کھڑیے اساں سرائیکی ہک قوم ھئیں کیونکہ ساڈا کلچر ساڈی ثقافت ہر کنیں وکھری ھے، جیرھے خود کوں بلوچ سڈویجنڑ تیں زور لئیندے ھاؤ زرا بلوچی جھمر تاں مار ڈکھاؤ تلواریں آلی، یا مکرانی ڈانس کر ڈیکھاؤ نعرے مار کے، ساڈی ذات ضرور بلوچ ھے مگر ساڈا رھن سہن ساڈا کلچر بلکل مختلف ھے اساں بحثیت قوم سرائیکی ھیں ساڈے شعر ساڈے گیت ساڈیاں غزلاں ہر رسم و رواج وکھرا ھے ایں بحث توں نکلو جیویں ہر صوبہ نکھتے نتاں بلوچ تھاکوں پنجابی سمجھ کے مار ڈیسن ۔پنجابی تھاکوں بہاولپوری سمجھ کے چپ کر ویسن پشتون تیں سندھی تھاکوں سنجانڑدے نیں تساں ھاؤ کون 
پنجابی قوم ھے، سندھی قوم ھے، پٹھانڑ قوم ھے، تساں سرائیکی کیوں قوم نہوے ایھا چھوٹی جھئیں گال میں ان پڑھ کوں سمجھاؤ ھا.
سرائیکی قومی سنجاݨ

سرائیکی قومی سُنڄاݨ 

شاکا سانگھڑی 

سُنڄاݨ کیا ہے؟

ہک آدمی کوں ٻئے آدمی کنیں, ہک شے کوں  ٻئی شے کنوں,  ہک احساس یا  اِدراک کوں ٻئےاحساس یا اِدراک کنیں اَنج کرݨ اَتے سمجھݨ لو  اَساں اُنہیں کوں انجو انج ناں ݙیندے  ہئیں۔ ایں طرانح اُنہیں دی سُنڄاݨ تھیندی ہے۔ ہک آدمی‘شے ‘ احساس یا اِدراک دا  ٻنہیں آدمیں‘ شئیں‘ احساسیں یا اِدراکیں نال جُڑت ہوندی ہے اَتے اِنہیں جُڑتیں نال ہک ٻئے دے حوالے بݨدن۔ اِنہیں سَبھیں دے ایہے حوالے اِنہیں دی سُنڄاݨ ہوندن ۔ ایہے حوالے اِنہیں دے متعلق معلومات ہوندن۔ ایہے حوالے انہیں دے اَنج وجود  دی بݨیاد ہوندن۔

فرد دی سُنڄاݨ  

ہک فرد کوں ٻنہیں اَفراد کنیں انج کرکے اُوندی سُنڄاݨ لو اُوندا ہک ناں رَکھیندے ہئیں۔ فرض کیتا اُوندا ناں اوندے ماء پیو احمد رکھیئے۔ احمد کہیں ٻئے بندے دا ناں  وی تھی سڳدے۔ وَت احمد دی سُنڄاݨ اُوندےما پیو دے حوالے نال کریندے ہئیں۔ ایں کنیں ودھ سُنڄاݨ کیتے اُوندے محلے ‘ شہر اَتے ذات برادری دے حوالیں نال کم گھندے ہئیں اَتے او بندہ خود وی اپݨے آپ کوں اِنہائیں حوالیں نال سمجھیندے،  اِنہائیں حوالیں نال اپݨی ذات اَتے اپݨے مفاد دا  تحفظ کریندے۔
فرد وسیب کنیں ٻاہروں، وسیبی تعلقات کنیں اَنج، ہک فردِ مطلق دی حیثیت وچ جانور کنیں ودھ کُجھ نئیں۔ فرد وسیب وچ آ کے فرد بݨدے۔ فرد دے ساریں حوالیں دی بݨیاد وسیب ہے ۔ اے قطرہ وسیبی سمندر کنیں ٻاہروں نہ فرد  رَہ  ویندے اَتے نہ ایندے وجود  دے کئی معنے بݨدن۔

قومی سُنڄاݨ

کبوتر اَنج ٹُکڑیں وچ اُݙدِن، ڳائیں دیاں اَنج کھیراں ہوندن۔ اینو یں اُٹھیں دے اَنج وَڳ ، بھیݙ یں ٻکریں دے اَنج اَجڑ ہوندن ۔ ہر جانور آپ جھئیں ٻنہیں جانوریں دے نال مِل کے مصروفِ عمل راہندے ۔انسان وی اینویں ہی اَنج ٹُکڑیں یا گروہیں نال ہک تعلق دے ذریعے مخصوص تھی کنیں اپݨی درُک بھڄ، اپݨا کم کار اَتے اپݨی کھییݙ کُݙ اَتے ٻیاں سرگرمیاں کریندا رَہندے۔ اِنہیں انسانی گروہیں کوں قوم یا قومیت آکھیا ویندے۔ ایں واسطے سوال اے ہے جو قوم اَتے قومیت دی سُنڄاݨ کیا ہے؟
جیویں فر د دی سُنڄاݨ دے کئی حوالے ہوندن، اینویں قومی سُنڄاݨ وی کنہائیں حوالیں نال ہوندی ہے۔ فرد دی سُنڄاݨ اُوندا ناں‘ اُوندا ماء پیو ‘ اُوندا گھرجاہ ‘ اُوندی ذات برادری ہوندی ہے۔  قوم دی سُنڄاݨ اُوندا علاقہ‘ اُوندا کلچر اَتے اُوندی ٻٖولی ہوندی ہے۔ جیویں فرد دے حوالے اوندے ذاتی تحفظ اَتے مفاد دی بݨیاد ہوندن، اینویں کوئی قوم یا قومیت اپݨی سُنڄاݨ دے حوالیں نال اپݨا اَتے اپݨے مفادات دا تحفظ کریندی ہے۔ قومی تحفظ اَتے قومی مفادات آخری تجزیے وچ فرد دا تحفظ اَتے فرد  دے مفادات دا تحفظ و نڄ بݨدن ۔
سرائیکی قومیت تے خطہ سرائیکستان دی دشمن شخصیتاں

خطہ سرائیکستان بشمول سابقہ صوبہ ملتان، ریاستہائے بہاولپور، بکھر، ٹانک وغیرہ، ہک انتہائی قدیم مگر سیاسی، معاشی، ثقافتی تے اقتصادی اعتبار نال ٻہوں اہم علاقہ اے۔ پچھلے وقتاں اچ اے خطہ اپݨی خوشحالی پاروں سونے دی چیڑی مشہور ہئی۔ سندھو، گھارا، راوی، بیاس، ہاکڑا تے چنانہہ جیہے دریاواں دے سنگم تے گزرگاہ ہووݨ دے کارݨ اے سارا علاقہ زرعی پیداوار دا ڳڑھ ہئی تے ایندے نال نال اتر ہندوستان دا ہک وݙا تجارتی مرکز وی ہئی۔ اتھاں تھیوݨ والی تجارت سکے رستیاں دے نال نال دریاواں وچ ٻیڑیاں تے چھوٹے بحری جہازاں دے ذریعے وی تھیندی ہئی۔ تجارت کیتے آوݨ والے کئی قافلے تے وݨکو وݨکی وپاری اپݨا وپار کرݨ آندے ہن تاں واپس وطناں تے ونجݨ دے بجائے اتھوں دے واسی بݨ ویندے ہن۔ ایویں ای اے سارا خطہ دولت، ملک تے حکومت دی ہوس وچ مبتلا حملہ آوراں دی زد وچ وی رہ ڳیا۔ انہاں حملہ آوراں وچ زیادہ تر او ہن جیہڑے آئے تاں اتھاں حملہ کرݨ ہن پر او اتھاں آ کے ، حملہ کر کے تے حکومت تے قبضے کر کے بجائے پچھلی راڄدھاݨی کوں ونڄݨ دے اتھاں رہ ڳئے تے انہاں دے نسلاں وی سرائیکی قومیت وچ ہمیشہ واسطے ضم تھی ڳئے تے سرائیکی وسیب نے وی انہاں کوں قبول کر گِھدا۔ یعنی سرائیکی وسوں وچ جیہڑا آیا ، بھاویں جیہڑی نیت نال آیا پر واپس نہ ڳیا تے سرائیکی بݨ کے وسیب وچ وس ڳیا تے اوندیاں اڳلیاں پیڑھیاں سرائیکی سݙیجیاں۔ ایں طرح سرائیکی وسیب راجپوت، ڄٹ، عرب، قریشی، آریائی، دیراوڑ، بلوچ ، پٹھاݨ، یورپی تے مہاجر جیہے وݨکو وݨکی نسلاں، برادریاں تے قبیلیاں دا ڳڑھ بݨیا تے سرائیکستان سݙیجا تے ہر آوݨ والے کوں اپݨے دامن وچ پناہ ݙیندا ریہا۔

پر ایندے نال ای تصویر دا ݙوجھا رخ اے ہے کہ سرائیکی وسوں دا واسطہ ایہو جیہے لوگاں نال وی پیا کہ جتھاں وسیب نے ہر کہیں کوں فائدہ ݙتا ، اتھائیں کجھ لوگاں نے ایندا قدیم وجود مٹاوݨ تک دا آہر وی کیتا تے اتھوں دے سرائیکی لوگاں کو معاشی ، سیاسی تے اقتصادی نقصان پہنچاوݨ دے نال نال انہاں دا خون کرݨ توں وی دریغ نہ کیتا جیندے مثالاں تاریخ دے ورقیاں وچ ہمیشہ واسطے محفوظ ہن۔ اے سرائیکی دشمن طاقتاں اڄ توں ہزاراں سالاں بتھے تاریخی صفحیاں وچ وی ݙسدن پر اڄ وی موجود ہن۔ انہاں دا مقصد اڄ وی سرائیکی دی سنڄاݨ تے وکھرپ دا خاتمہ کرݨا اے جیندے وچ اے پچھلیاں طرح نامراد تھیسن۔ پر سرائیکی قوم دے نینگراں کیتے انہاں دا نتارا ضروری اے تاکہ سرائیکی قوم دی ترقی تے خوشحالی دا سدھام تھیوے۔ (اسماعیل بھٹہ، 27 اپریل 2019ء)

### رنجیت سنگھ
### عبدالصمد خان باروزئی
### لارڈ کرزن
### مولوی اختر علی

### میر ذوالفقار علی بھٹو
### چوہدری اعتزاز احسن
### سسی پلیجو
### محمد علی درانی

### طارق بشیر چیمہ

## حوالے
سرائیکی قومیتی تحریک

## (الف)سرائیکی قومیتی تے سیاسی جماعتاں

thumb|سرائیکستان دا نقشہ
thumb|سرائیکستان دا جھنڈا
### 1.پاکستان سرائیکی قومی اتحاد
### 2.پاکستان سرائیکی پارٹی
### 3.سرائیکستان قومی موومنٹ
### 4.سرائیکستان قومی اتحاد
### 5.سرائیکی نیشنل پارٹی
### 6.عوامی سرائیکی پارٹی
### 7.سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی
### 8.سوجھل دھرتی واس
### 9.سرائیکی لوک پارٹی
### 10.سرائیکستان نیشنل فرنٹ
### 11.سرائیکی قومی موومنٹ
### 12سرائیکی ملت پارٹی
### 13.جنوبی پنجاب صوبہ محاذ

جنوبی پنجاب صوبہ محاذ دا قیام 9 اپریل  2018ء

#میر بلخ شیر مزاری، مرکزی چئرمین
#مخدوم خسرو بختیار، صدر
#سردار نصراللہ خان دریشک، MPA، شریک چئرمین

#راݨا قاسم نون، نائب صدر، MPA جلالپور پیر والہ
#عاشق گوپانگ
#باسط سلطان بخاری، ممبر
#قیصر خان مگسی، ممبر، MPA لیہ، شمولیت 25 اپریل 2018ء
#سمیع اللہ چوہدری، نائب صدر
#طاہر بشیر چیمہ، جنرل سیکرٹری
#کرم داد واہلہ، ممبر، MPA جہانیاں منڈی، شمولیت 25 اپریل 2018ء
#پیر جمیل الرحمٰن، ممبر، MPA، شمولیت 25 اپریل 2018ء
#سہیل زمان شاہ کھگہ، ممبر، MPA، شمولیت 25 اپریل  2018ء
#مخدوم ہاشم جواں بخت، ممبر، MPA
#مخدوم افتخار گیلانی،ممبر، MPA اوچشریف، شمولیت 26 اپریل 2018ء
#میاں ذیشان گورماݨی، ممبر، MPA
#سردار دوست محمد کھوسہ، ممبر، سابق وزیراعلٰی پنجاب، شمولیت، 27 اپریل 2018ء
#طاہر اقبال چوہدری، سینئر جنرل سیکرٹری
#سردار مقصود احمد خان لغاری،ممبر،  سابق ضلع ناظم ڈیرہ غازی خان، شمولیت 27 اپریل 2018ء

### 14.سرائیکی نیشنل کانگریس
### 15.سرائیکستان عوامی اتحاد

## (ب)ثقافتی، ادبی تے سماجی ادارے تے تنظیماں برائے ترویج و اشاعت سرائیکی زبان و ثقافت
### 1.خواجہ فرید فاؤنڈیشن، رحیمیارخان
### 2.صادق دوست موومنٹ، احمدپورشرقیہ
### 3.آرٹس کونسل، ملتان
### 4.آرٹس کونسل، ڈیرہ غازی خان
### 5.آرٹس کونسل، بہاولپور
### 6.سرائیکی لوک سانجھ، لیہ
### 7.سرائیکی ادبی مجلس بہاولپور
### 8.پارت پبلیکیشنز
### 9.روزنامہ جھوک و جھوک پبلشرز
### 10.سرائیکی فورم، کینیڈا
### 11.سرائیکی ساہتیہ سنگم، نویں دلی، بھارت

## (ج)اخبارات و رسائل برائے ترویج سرائیکی
### 1.روزنامہ جھوک، ملتان
### 2.کوک، کراچی
### 3.المنظور، تونسہ
### 4.سویل، بہاولپور
*ادبی مجلہ سویل سرائیکی بہاولپور، چیف ایڈیٹر، غیور بخاری

### 5.سرائیکستان، رحیمیارخان
### 6.سرائیکی انٹرنیشنل، دلی
### 7.سرائیکستان ٹائمز
سرائیکی قومیتی تحریک تے موجودہ صورتحال

سرائیکی قومیتی تحریک تے موجودہ صورتحال "ہک گزارش"

گزشتہ چند مہینیاں توں سرائیکی تحریک دے اڳواݨ اتے کارکن زیادہ تر خاموش ہن. اوندی وجہ حالیہ الیکشن وی تھی سڳدن، کیونجو الیکشن دے دوران آپوں آپݨے مفادات سانگھے دوست پینل بݨائی کھڑے ہن. 
جینویں جو دوست ڄاݨدن اے الیکشن سرائیکی وسیب کیتے ٻہوں اہم ہن کیونجو وسیب دے لوکاں پی ٹی آئی کوں علیحدہ صوبہ بݨاوݨ اپݨے منشور دا حصہ بݨایا. اے ہک علیحدہ بحث ھ جو تحریک انصاف جنوبی پنجاب اتے اکثریتی سرائیکی عوام قومیتی شناخت موجب صوبہ سرائیکستان چاہندن. 
الکشن اتے محرم دی وجہ توں سیاسی سرگرمیاں نہ ہووݨ دے برابر ہن. 

دوستو! سرائیکی وسیب اتے قوم تاریخ دے اہم تریݨ موڑ توں لنگھدی پئی اے، جیکر ایں موقعہ تے صحیح فیصلہ اتے قدم نہ چاتا ڳیا تاں تاریخ اساکوں معاف نہ کریسے. 
مئی وچ انٹر نیشنل سرائیکی کانگریس دی طرفوں سرائیکی اتحاد سانگھے خانپور ہک کٹھ کرایا ڳیا جیہرا ٻہوں کامیاب ریہا. 

ایں موقع تے سرائیکی قومیتی تحریک دے ودھارے کیتے راقم الحروف دی تجویز تے سرائیکستان قومی رابطہ کمیٹی بݨائی ڳئی اتے سئیں اکبر انصاری صیب اوں کمیٹی دا کنوئینر میں ناچیز کوں نامزد کرݨ دی تجویز کیتی جیہری ٻے اڳواݨاں نے وی تائید کیتی میں شکریہ نال معذرت کیتی جو ملک توں مستقل ٻاہر راہݨ دی وجہ توں ایں ذمہ داری کوں نہ نبھا سڳساں. میں ایں موقعہ تے سئیں پروفیسر عامر فہیم صاحب دا ناں تجویز کیتا جیہرا سرائیکی قومیتی تحریک دے اڳواݨاں سئیں اکبر انصاری، مجاہد جتوئی، عاشق بزدار، صوفی تاج گوپانگ، راݨا فراز نون، ظہور دھریجہ، اجمل مسݨ، شاہنواز مشوری، عثمان کریم بھٹہ، ارشاد امین، راشد عزیز بھٹہ، مظہر سعید گوپانگ سمیت اجلاس دی اکثریت نے تائید کیتی اتے محترم پروفیسر عامر فہیم صاحب کمال مہربانی فرمیندے ہوئیں  نے ایں ذمہ داری کوں قبول کیتا.. 

اتنی وݙی تمہید دا مقصد اے ہا جو سرائیکستان قومی رابطہ کمیٹی سرائیکستان دے قیام اتے سرائیکی وسیب دے محرومیاں اتے مسائیل دے حل کیتے تشکیل ݙتی ڳئی ہائی اتے ایندے اے حالی وی ایکٹو اتے ورکنگ ھ  کیوں نہ ایں پلیٹ فارم کوں دوبارہ سرائیکی وسیب دے وسیع تر قومی مفاد دی خاطر اینکوں ری تشکیل کیتا ونڄے تانجو اجتماعی شعور نال سرائیکی وسیب و عوام دے مسائیل دے حل کیتے جدوجہد جاری رکھی ونڄ سڳے. پہلے مرحلے وچ ایں کمیٹی دے کنوینئر  عامر فہیم صاحب کوں بدستور رکھیندے ہوئیں ایندے ممبران دی تشکیل نو کیتی ونڄے. 
چھی چھی ممبران سرائیکستان صوبہ محاذ اتے سرائیکستان گرینڈ الائینس وچوں اتے ہک ہک ممبر سرائیکی لوک سانجھ دے ݙونہاں دھڑیاں کنوں گھدے ونڄن اتے دانشور، ادیب، لکھاریاں، خواتین سمیت زندگی دے ٻئے مختلف شعبیاں دے مہاندرے لوکاں وی نمائینگی رکھی ونڄے. 

دوستو جینویں جو تساں بخوبی آگاہ ہوسو جو  میں اپݨی بیشتر  زندگی   سرائیکی وسیب اتے اڳواݨاں کوں ہک پلیٹ فارم تے کٹھا کرݨ اے .انٹر نیشنل سرائیکی کانگریس ایں سلسہ وچ ہر ممکن اپݨا بھر پور رول ادا کریسے. اساݙا مقصد صرف اور صرف سرائیکی وسیب کوں ہک جھنڈا اتے ہک ایجنڈہ، سرائیکستان دے قیام کیتے ہک پلیٹ فارم تے کٹھا کرݨ ھ. آؤ اساݙے نال تھیوو. 
جیوے سرائیکی، 
دوست وی ایں سلسلہ وچ اپݨی تجاویز/صلاحواں ضرور ݙیو. 
شکریہ

عبید خواجہ، 
صدر، 
انٹر نیشنل سرائیکی  کانگریس 🇺🇸

## حوالے
سرائیکی لانگ مارچ دا حال

ایس کیو ایم دی طرفوں لانگ مارچ دا اعلان تھیا .بی ٹی ایم ملز خانپور کٹھے تھیونڑ دا پیغام ڈتا گیا تاں پولیس وچ کھلبلی مچ گئی .اللہ آباد توں اساں ترائے بندے جیپ تے ٹر پیوسے, لیاقت پور توں پولیس اساڈے پچھوں لگ پئی تے اساڈا تعاقب کرنڑ شروع کر ڈتا, فیروزہ پجنڑ دے بعد لیاقت پور پولیس کھڑ گئی تے فیروزہ تھانڑیں دی پولیس اساڈا پیچھا شروع کر ڈتا. میڈے نال جیڑھے ڈوں بندے ہن او سرکاری ملازم ہن, او ڈر تے خانپور شہر وچ معزرت کر تے لہہ گئے. پر میں پیش قدمی کریندیں بی ٹی ایم ملز دے نیڑے پنم تاں پولیس ناکہ لائی کھڑی ہئی. میکوں روک گھدا ڈوں گھنٹہ میں پولیس تحویل وچ رہ گیم. جان چھٹنڑ دے بعد بی ٹی ایم ملز کنیں گیم تاں نہ کوئی بندہ تے نہ کوئی گاڈی. ول خانپور جھوک دے دفتر پج گیم اتھوں پتہ لگا جو ایس کیو ایم دی ساری قیادت بزرگ قوم پرست رہنما میاں عبدالخالق دے دیرے تے کٹھی ہے. میں اتھاں پج گیم .اتھاں پولیس دے خلاف تے سرائیکی صوبہ دے حق وچ شدید نعرے بازی کیتی گئی. (سراج احمد ساغر)
## حوالے
سرائیکی لانگ مارچ دی کامیابی

عظیم الشان "سرائیکستان لانگ مارچ" وچ شامل ہر زبان ٻولݨ والے دوست چاہے او سرائیکی ہن، پنجابی ہن، بلوچی ہن یا اردو ٻولݨ والے ہن تمام وسیبییں دی بھرپور شرکت نے اے پیغام ݙتے کہ سرائیکی وسیب دا ہر واسی آپنڑیں آپ کوں سرائیکی دھرتی دے نال مکمّل طور تے جُڑیا ہویا سمجھدے اور وسیب دے حقوق دی خاطر ہر سطح تے جدوجہد پیا کریندے.. اے اساݙے پورے وسیب دی جیت اے.. اے اساݙے شعور دی جیت اے.. سرائیکی وسیب دے ہر واسی کوں کامیاب ترین لانگ مارچ دی مبارکباد ہووے.

عثمان کریم بھٹہ ایڈووکیٹ جنرل سیکریٹری سوجھل دھرتی واس
## حوالے
سرائیکی لسانیات

## لسانیات

### لسانیات

### لسانی گروہ بندی وچ [[سرائیکی]] دی سُن٘ڄاݨ

### [[سرائیکی]] زبان دے ماخذ

### [[سرائیکی]] دے مختلف ناں

### [[سرائیکی]] دیاں مخصوص آوازاں تے رسم الخط

## لسانی خدمات

### سرجارج گریرسن

### یو اے سمرنوف

### ای او برائن

### ڈاکٹر کرسٹوفر شیکل

## ماہرین لسانیات

### حافظ محمود شیرانی

### ڈاکٹر مہر عبدالحق

### اسلم رسولپوری
سرائیکی لطیفے

١. ہُنالے دا رمضان ہا،، پہلا روزہ ہا،، ،،
ہِک سردار نوکر کوں آکھیا،، ،، روزہ رکھ،،،، جو انعام منگسیں ڈیساں،،، نوکر روزہ رکھیا چا،، ، ڈینھ وڈے ہَن، ،،، نوکر دا حال تلے تے ہا،، ،، مسیں مسیں شام تھئی،،،، روزہ ودھا تے سردار پُچھیا ،،،، تئیں روزہ پورا کیتے،،، منگ کیا منگدئیں،،،،
نوکر آکھیا،،،،، سردار صاحب سویرے عید نا چا کروں  😆😆😆

٢. ‎کسی نےایک سرائیکی سے پوچھا یہ ہیررانجھے کا کیا چکرھے؟
‎وہ بولا: ساڈی چھوئئر دی ایڈی غلطی تاں کائی نئیں جتنا وارث شاہ سانوں ذليل كيتى کھڑا اے. 😆😆😆

٣. پٹھان اور سرائیکی کی بیویاں گم ہوگئیں
سرائیکی: تمہاری بیوی کیسی تھی؟
پٹھان: گوری رنگت، گلابی ہونٹ،
کترینا جیسا قد، ایشوریا جیسی آنکھیں،
مادھوری جیسی چال، شلپا جیسے بال،
ثانیہ مرزا جیسی فٹنس
اورآپکی؟
سرائیکی: میڈی کوں بھا چا لا آ تیڈی کوں گولوں. 😂 

٤. یورپ میں گھر کا ایڈریس بتانے کا طریقہ:
سٹریٹ نمبر۔4، ہاوس نمبر۔ 126-D لندن سٹی لندن
پاکستان میں گھرکا ایڈریس بتانے کا طریقہ :
سنار مسیار اڈے تے لئے کے چنگ چی نپ لیویں
تے اونوں 20 روپے تو ودھ نہ دیویں
اونوں آکھیں چرسیاں والی گلی وچ لاا دیوے
وت لےَ کے سِدھے ہتھ والے موڑ ٹُر پوویں
تین گلیاں چھوڑ کے کھبے ہتھ تے نیلے رنگ دا گیٹ آسی
تو اگوں حاجی پکوڑے والا ہوسی
اس کولوں تھوڑا اگے اُچی جِھکی جاہ آ ویسی
اُتھے پہنچ کے میکوں مِس کال ڈیویں
میں تیکوں گِھن ویساں!

٥. استاد نے سرائیکی بچے کی روٹی کھا کر کہا،
بیٹا گھر پر میرا نام تو نہیں بتاؤ گے؟
بچہ معصومیت سے بولا:
"نہ استاد سئیں ،مَیں اماں کُوں آکھساں کتا کھا گیا ھے تہاڈا ناں نا گھنساں. 

٦. ایک دیہاتی سائیکل سے لڑکی کے سامنے گر پڑا اور جلدی سے پھر اٹھا..
لڑکی: آپ کو چوٹ تو نہیں آئ؟
دیہاتی: نہ نہ کملی. اساں لاہندے ایویں ہاں

٧. ھک انگریز دا گزر جنگل توں تھئیاں اوں ڈیٹھا جو ھک آدمی بٹیر دا شکار کریندا پئے ۔۔انگریز اُندے کول ڳیا تے سوال کیتُس میاں توں شکار کیوے کریندی ؟ اوں اکھیاں جو میں کِنے ھک پالتو بٹیر ھِ جیندی آواز تے ڈوجھے ٻٹیر آ ویندن کٹھے تھی ویندن تے میں اُنھاں تے ڄال سَٹ تے اُنھاں کوں ڄال وچ پکڑ ڳھندا ۔۔۔انگریز اوں توں پوچھیاں جو اے پالتو بٹیر ویچیسے ؟ آدمی کجھ پیسے گھن تے بٹیر انگریز دے حوالے کر ڈتا ۔۔۔انگریز نے بٹیر کوں گھن تے بٹیر کوں مار گھتا آدمی پریشان تھی تے پوچھُس جو آپ ایں کیوں کیتے ؟ انگریز اکھیا میاں میں ایں سانڳے کیتم جو اے بٹیر اَپݨی قوم دا دشمن ھِ ۔۔۔۔اپݨی قوم دے دشمن کوں زندہ رہݨ دا کوئی حق کائنی ۔
## حوالے
سرائیکی لوک بیانیہ

ھک گالھ چیتے نہ ہئی بہندی جئیں ویلھے وڈے بزرگ جیرھے جو قدیمی تقویم دے حوالے نال بحث کرن ہا تاں آکھن ہا جو مہینہ تاں پھگن دا اے سغراندیں وساخ دی فلاں فلاں تاریخ اے. اج اے مدعا ایں حل تھیا جئیں ویلھے طارق اسمعیل احمدانی صاحب دی کتاب سرائیکی لوک بیانیہ اچ چیپٹر "سغراند" پڑھئیم. . احمدانی صاحب بہوں سوہنڑے تے سادہ طریقے نال ایں مسئلے کوں سمجھا ڈتے،بجاۓ ایندے کہ اپنڑے لوظاں اچ میں کجھ لکھاں بہتر ہوسی احمدانی صاحب دے اپنڑے اسلوب نال ایں مسئلے کوں دوست سمجن جیرھے ایں بارے انڑجانڑ ان. . . . . . . 
"تقویمیں (کیلنڈرز)  دا دارومدار کتھائیں سجھ  اتے کتھائیں انہیں دی بنیاد چندر  تے ہے . انہیں ڈونہیں تقویمیں دی سانجھ ایں گالھ تے ہے جو اے موسم دے عین مطابق ان اتے انہیں دے ناں تقریبا ہکو جئیں ان لیکن تندیر تے ترتیب وچ تھولا جیہاں فرق ہے. مثلا بکرمی تقسیم دا منڈھلا مہینہ وساخ ہے ،اے سجھ نال جڑیا ہویا اے. ایں تقویم کوں کندرا ماسا  وی اہدن ، اتے "نانک شاہی " تقسیم چیتر کنیں شروع تھیندے ،ایندی جڑت چندر نال اے. ایندے وچ لطف دی گالھ اے ھے جو انہیں ڈونہیں تقویمیں وچ وساخ دی پہلی تاریخ (13 اپریل) کوں سال دا پہلا ڈیہاڑا گنڑیا ویندے . سرائیکی وسیب وچ اے تقویم "سغراند" دے ناں نال مشہور اے .ہندی زبان وچ اینکوں "سکرانت اہدن. اے تقویم موسم نال جڑی ہوئی اے .ایندے مہینیں دے ناں نال موسم دی شدت (سردی گرمی) دا اظہار بھرپور طریقے نال ملدے . سرائیکی وسیب دی زراعت ایں تقویم نال مربوط اے. ". . .

جے احمدانی صاحب دی مذکورہ لکھت دا خلاصہ کڈھوں تاں کجھ ایں بنڑدے جو جیرھے دیسی مہینے اساں ورتیندوں دراصل اے ڈو کیلنڈر ان 
ہک بکرمی کیلنڈر جیرھا جو وساخ کن شروع تھیندے اے سجھ نال چلدے، ایکوں کندرا ماسا وی اہدن. .
ڈوجھا نانک شاہی تقویم اے  جیرھا جو چندروکیں حساب نال چلدے. اے چیتر کن شروع تھیندے . .
ایں کتاب اچ جھمر تیں لکھیل مضمون بہوں شاندار اے جیکوں لکھنڑ لئیوں احمدانی صاحب بہوں محنت کیتی اے وسیب دے مشہور جھومریں کوں، نغارچیں کوں ، ڈھولک نوازیں کوں ملئین انہاں نال بیٹھن انہاں دے تجربات بارے انہاں دے فن بارے جانڑکاری گھننڑ دے بعد مضمون لکھئے. .ایں مضمون تیں ول کہیں ویلھے تفصیلی گفتگو کریسوں. .(بلال بزدار)
## حوالے
سرائیکی لفظ

لفظ " سرائیکی" لگدے جیویں کوئی مندا ہوے جہڑا بلاول زرداری دے منہہ ءچوں نہیں نکلدا ہا کیوں جو لفظ سرائیکی ایں خطے ءچ وسنْ آلے لوکاں دی سُنجانْ تے شناخت ء جیہڑی پنجابی اسٹبلشمنٹ کوں وارے نئیں کھاندی۔ شناخت دے بغیرپنجابی بنْ تے پہلے پنجاب ءچ راہندے پئے ہیں ول صوبہ جنوبی پنجاب ءچ راہسوں تے جنوبی پنجابی اکھویسوں۔ میڈے ڈومیسائل تے میڈی شناخت ول وی پنجابی راہسی. البتہ میڈا سرائیکی صوبے دا مطالبہ ہمیشہ وسطے تاریخ ءچ دفن تھی ویسی۔ تے سندھیاں دی پنجابیاں توں ہمیشہ وستے جان چُھٹ ویسی ۔ شہزاد عرفان
## حوالے
سرائیکی لوگ

thumb|
**سرائیکی لوگ** ہک ایسا قومتی گروہ ہے جیہڑے بلحاظ نسل، زبان تے ثقافت الگ شناخت رکھدے ہن. سرائیکی لوگاں دے نسلی رشتے ناتے منڈاری تے دراوڑی نسلی گروہ نال ہن ۔ منڈاری تے دراوڑی اشیائی نسلی گروہ ہے تے سرائیک ہک الگ نسلی گروہ سمجھا ویندا ہے. ۔ سرائیک قوم مقامی سمجھی ویندی ہے ۔ پاکستان دے اندر پنجابی واحد گروہ ہے جیہڑا سیٹلر سݙیندا اے تے پنجابیاں دے نسلی رشتے  وسطی ہندی لوگاں دے نال ہن.  اس دے برعکس سرائیکی تے سندھی اپݨے علاقیاں وچ مقامی گروہ سݙیندے ہن.  سرائیکیاں نے چولستان ، تھل ، دمان تے کیچ کوں آباد کیتا ۔ مختلف کتاباں دے حوالے نال سندھ وچ 40 فیصد سرائیکی آباد ہن.  اس دے علاوہ پنجاب دے اندر 55 فیصد سرائیکی آباد ہن. اتھاں ملتان کوں مرکزی حیثیت حاصل ہے.  

سرائیکیاں دی کل آبادی دنیا دے مختلف علاقیاں وچ 80 ملین دے قریب ہے ۔ پاکستان دے علاوہ ہندوستان ، افغانستان ، کینیڈا ، برطانیہ تے خلیجی ممالک وچ سرائیکیاں دی کثیر تعداد آباد ہے. سرائیکیاں دا اصل مادر وطن ملتان ہے جس کوں پوری دنیا دے سرائیکیاں وچ مرکزی حیثیت حاصل ہے.  ۔ اس دے علاوہ سابقہ سرحد تے نویں خیبر پختون خواہ وچ سرائیکی ڈیرہ اسماعیل خان تے ٹانک وچ آباد ہن.
## حوالے
سرائیکی لوک

سرائیکی سرائیکستان دے علاوہ کھاجُو والا، پُگل،  کوہاٹ، دَرُگ، راڑہ شم، بارخان، صحبت پور، جعفرآباد، نصیرآباد، لہڑی، بھاڳ، جھل مڳسی، ڄیکب آباد، کشمور، گھوٹکی، سکھر، لاڑکانہ، شکارپور، قمبر شہداد کوٹ، خیرپور، نوشہرو فیروز تے دادو وچ مقامی زبان ہے۔ سرائیکستان دی آبادی ٥ کروڑ ہے ۔سرائیکستان وچ ٣ کروڑ سرائیکی،  بلوچستان تے سندھ وچ ہک کروڑ سرائیکی، پاکستان وچ کل چار کروڑ سرائیکی ہن۔ سرائیکی نما لہجیاں کوں شامل کوں تاں پاکستان وچ چار کروڑ کنوں ودھ سرائیکی ہن ۔۔﻿

## سرائیکی رسم و رواج روایت
سرائیکی لباس 

سرائیکی تہذیب و تمدن 

سرائیکی پٹکا

سرائیکی کُرتہ/ چولا 

سرائیکی شال 

سرائیکی پشمینہ

سرائیکی رومال 


|Saraiki Culture
File:Nawab Muhammad Of Bawalpur 1868-1900.JPG|Nawab Muhammad Of Bawalpur 1868-1900
File:Prince Suba Sadiq Abbasi.JPG|Prince Suba Sadiq Abbasi
|Raja Of Bahawalpur former Saraiki Prince
File:Faqeer sain Bakht.JPG|Faqeer sain Bakht
File:Abdullah Khan Dahir.JPG|Abdullah Khan Dahir
|Ghazanfar Abbass
File:Ahmed Khan Tariq.JPG|Ahmed Khan Tariq
File:Saraiki look Reet.JPG|Saraiki look Reet

File:Saraiki People Saraiki waseb.JPG|Saraiki People Saraiki waseb
|Saraiki Singer Patka & cholistani Saraiki chola
|Saraiki Life Style, Saraiki waseb
File:Famous Saraiki character Jatwal Ride on Camel.jpg|Famous Saraiki character Jatwal Ride on Camel
File:Gohar Almas.JPG|Gohar Almas
|Abdul karim Shah Hashmi
File:Saraiki People Saraiki waseb.JPG|Saraiki People Saraiki waseb
|Old Man with Tea
|Saraiki Family walking
File:Saraiki Jhumar.JPG|Saraiki Jhumar
File:Meer Hassan Al Haidri.JPG|Meer Hassan Al Haidri
File:Ustad Ehsan Wahga.JPG|Ustad Ehsan Wahga
File:Sajda Langha.JPG|Sajda Langha
File:Saraiki Tradition Ghagra women wearing dreas.JPG|Saraiki Tradition Ghagra women wearing dreas
File:Jahnagir Mukhlis and Aman Ullah Arshad.JPG|Jahnagir Mukhlis and Aman Ullah Arshad
File:Prince Malik Atta.JPG|Prince Malik Atta
File:Dastar Bandi Ashiq Buzdar.JPG|Dastar Bandi Ashiq Buzdar
File:Dastar Bandi.JPG|Dastar Bandi
File:Saraiki Turban.JPG|Saraiki Turban
|rubi Fashion 2001
|Hum Saraiki Girls
|Saraiki Fashion 2012
|Kuaar Saraiki Fashion 2012

### مزید ݙیکھو
*سرائیک ڳوتھاں

## حوالے
سرائیکی لکھتاں

ایں ورقے تے سرائیکی لکھاری اپڑیں معلومات دے مطابق اپڑیاں لکھتاں لکھن. اپڑیں ناں دے نال تاں جو سرائیکی لوظاں دا ودھار تھیوے تے سرائیکی لوظ محفوظ تھی ونجن. 

*عمران ظفر سرائیکی
سرائیکی لکھاریاں دا ہوکا

سئیں محترم مجاہد جتوئی صاحب ہوراں دے تھورائت ہیں جنہاں انتہائی اہم پاسے توجہ ݙیوائی ء "جو بدیانتی . بے شرمی کجھ لوکیں دے ضمیر تے خمیر وچ شامل ہوندی اے ،درجناں سرائیکی شاعریں دا کلام انہاں دے علم تے اجازت دے بغیر ایں کتاب وچ شامل کر ڈتا گے . نال اساڈی ہک نظم وی ء. " ۔۔انہاں بلکل ٹھیک آکھے ۔۔۔۔ یقین کرو جو پنجابی دانشور، سیاست دان تے ٻئے کاریگر مارکہ سرائیکی ادب، سرائیکی تحریک، سرائیکی موسیقی تے سرائیکی زبان توں سخت خائف ہن تہوں انہاں ہوچھے ہتھ کرݨ شروع کرݙتن ۔ انہاں کوں پتہ ء جو وسیب دےسرائیکی لکھاریاں دی شاعری تے لکھتاں دا کوئی کُھرا پیرا چاوݨ آلا کوئی نئیں ۔ اساݙی لکھت کتاباں کتھائیں رجسٹرڈ کوئی نئیں تہوں ول پنجابی وڈے شاعر چور کیوں نہ بݨن جتھ شریف کنجاہی سواں بندہ سرائیکی ادب دا چور سݙویجے اُتھاں باقی پنجابی ادب تے ادیب دا کیا رہ ویندے۔ او اے بدمعاشی تہوں کریندے پئین کیوں جو سرائیکی زبان کوں پنجابی زبان دا لہجہ سمجھدن تے سرائیکی وسیب کوں پنجاب یا جنوبی پنجاب سمجھدن تہوں انہاں دا ݙڈھپ سر چڑھ تے ٻولیندے ۔۔ میکوں خود تے افسوس تھیندا پئے جو میں آپ خود 2014 ءچ ملک عبداللہ عرفان ہوراں دی چھپیل ݙو کتاباں "ناتھ جی" تے " ڳالہے دی پوتھی" کیتے اے سارا اہر کیتا ہا تے ایں بارے فیس بک تے سارے سرائیکی لکھاریاں ادیباں شاعراں کوں کیوں نہ اشناک کیتا؟ ۔۔۔۔ بحرحال ایندے کیتے وسیب توں سخت معذرت  جو خیال ءی نئیں ڳیا بھلا ہک ادیب وی چور تھی سگدے ۔۔۔۔ بحرحال۔۔۔ ساکوں ہر حال ءچ اپݨی اݨ چھپی تے تمام چھپیل کتاباں دا فوری طور ISBN نمبر گھنݨاں چاہئیدا ء ۔ ایندے اُتے ہک روپیہ وی خرچ نئیں آندا ۔ اسلامہ باد ایندا آفس ء جتھاں ونڄݨ دی لوڑھ ءی کوئی نئیں۔ میں تمام لنک تے متعلقہ فارم اپݨی پوسٹ ءچ اپ لوڈ کرڈتن۔ جیکر مزید تفصیل دی لوڑھ ہو وے تے فوراََ فون تے رابطہ کرتے مزید معلومات گھن سگدے وے۔ اسلام آباد ہیڈ آفس ءچ  تعاون کرݨ آلا مددگارعملہ ٻیٹھے جیکر تساں اے فارم پُر کرتے انہاں کوں پوسٹ کرو چا تے ہک توں ݙو ہفتیاں ءچ تہاکوں تہاݙی کتاب دا نمبر الاٹ کرݙیندن۔  

آئی ایس بی این انٹرنیشنل سٹینڈرڈ بک نمبر ہے ڄیہڑا ہمیشہ 13 ہندساں تے مشتمل ہوندے ۔ آئی ایس بی این ہک مخصوص ریاضیاتی فارمولہ ء جیندے نال بین الاقوامی شمار دی تندیر ءچ کتاباں لکتھاں کوں شامل کیتا ویندے۔ ایندے ذریعے اساں اپݨی چھپی تے بھانویں اݨ چھپی کتاب کوں دنیا دے ڈیجیٹل ڈاٹابیس ءچ پاسگدے ہیں جیندے بے شمار فیدے ہن ۔   سب توں اہم ڳالھ جو چور لکھاری تے چور پبلشر تہاݙی کتاب دا مواد بغیر پبلشر تے لکھاری دی موکل بنا نہیں چھاپ سگدے۔ آئی ایس بی این کتاب دے پبلشر پرنٹرز،تعداد ، قیمت، ٹائٹل ضخامت، لکھاری تے کتاب دے موضوع، اندر دی تمام تفصیل کوں شناخت کریندے تے ڈیڄٹل ڈیٹا ءچ تمام تفصیل دی سانبھ رکھیندے . اے کتاباں کوں، لائبریریاں، ویئنڈرز تے تقسیم کنندگان دی پاسوں کتاباں دی شناخت کرݨ کیتے ہک معیاری ID نمبر ہوندے. ڄیکر تہاکوں اپنی کتاب بک اسٹورز، لائبریریاں، Amazon.com یا Google.com سویں آن لائن ریٹیلرز دے ذریعہ ویچݨ دی لوڑھ ہووے تے وت تہاکوں ہک آئی ایس بی این نمبر دی لوڑھ ضرور پوندی ءے. 

۔۔۔۔ تہاݙا شہزادعرفان

## حوالے
سرائیکی لَوظ (لفظ)

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻟﻔﻆ/ﺣﺮﻑ ﮐﯽ ﺷﮑﻠﯿﮟﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﯿﮟ ﻣﻨﺪﺭﺟﮧ ﺫﯾﻞ ﮨﯿں

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ : ﻋﺰﺕ ﺩﺍﺭ ۔ﺳﺮﺩﺍﺭ ۔ﺷﻤﻠﮯ ﻭﺍﻻ۔ﻣﺨﺼﻮﺹ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﮐﮯﺣﺎﻣﻞ ﮔﺮﻭﮦ۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮏ  : نسلا" سرائیک برادریاں جو جام ، ملک ، جدگال ، جت ، جتوال ، جٹ بھائیوال ، ماہیوال لقب اختیار کیے ھوئے ہیں جو ﻋﺰﺕ ﮐﮯ ﻗﺎﺑﻞ ، ﻋﺰﺕ ﮐﯿﻠﺌﮯ ﻣﻨﺘﺨﺐ ﮐیے گئے ہیں ۔وادی سندھ کی 90 % فیصد برادریاں نسلا" سرائیک ہیں  ﺍور ﺩﻭﺳﺮﮮ ﻣﻌﻨﯽ ﯾﮧ ﺑﮭﯽ ﮨﯿﮟ۔ ﺩﺭﯾﺎﺅﮞ ﮐﯽ ﮐﻨﺎﺭﮮ ﭘﺮ ﺁﺑﺎﺩ ﻟﻮگ نسلا" سرائیک ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻟﻮﮒ یا قوم سے تعلق رکھنے والے ۔ﺩﺭﯾﺎﺅﮞ ﮐﮯﮐﻨﺎﺭﮮ ﭘﺮ ﮐﺎﺷﺘﮑﺎﺭﯼ ﮐﺮﻧﮯ ﻭﺍﻟﮯ ﯾﺎ ﺩﺭﯾﺎﺅﮞ ﮐﯽ ﺩﺭﻣﯿﺎﻧﯽ ﺟﮕﮧ ﭘﺮ ﺧﺸُﮏ ﺟﮕﮧ ﯾﺎ ﺯﻣﯿﻦ ﭘﺮ نسلا" سرائیک برادریاں یا ﺁﺑﺎﺩﮐﺎﺭ ﯾﺎ ﭘﮭﺮ ﮐﺎﺷﺘﮑﺎﺭﯼ ﮐﺮﻧﮯ ﻭﺍﻟﮯ تمام گروہ نسلا" سرائیک قوم سے تعلق رکھنے والے مقامی آبادی یا ﻟﻮﮒ یا گروہ ۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﺖ : ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺍﻧﯽ ﭘﺮﻋﺒﻮﺭ ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻟﻔﻈﻮﮞ ﮐﺎ ﮐﮭﯿﻼﮌﯼ ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻟﻔﻈﻮﮞ ﮐﮯ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺘﺎﻧﮯﻭﺍﻻ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻟﻔﻈﻮﮞ ﮐﺎ ﻋﺎﻟﻢ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻟﻔﻈﻮﮞ ﮐﺎ ﻋﻠﻢ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﭘﺮ ﺟﺴﮑﯽ ﻣﻀﺒﻮﻁ ﮔﺮﻓﺖ ﮬﻮ۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑِﺴﭧ :ﺳﺮﺍئیک ﭘﺮﺳﺖ۔ﺳﺮﺍئیک ﻗﻮﻡ ﭘﺮﺳﺖ ۔ﭴُﮍﺍ ﮬﻮﺍ، ﻣﻀﺒﻮﻁ ۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﺎ : ﺟﻤﺎﻋﺖ ۔ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﯽ۔ﺗﻤﺎﻡ ۔ﺍﯾﮏ ﻣُﭩﮫ۔ﺍﯾﮏ ﺳﺎ ﺍﯾﮏ ﺟﯿﺴﺎ۔ﺳﺐ ﮐﺠﮫ ﺳﺎﺭﺍ ﮐﺎ ﺳﺎﺭﺍ ۔ﮬﻢ ﺧﯿﺎﻝ ۔ﺳﺎﻟﻢ۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﻼ: ﻣﭩﮭﺎﺱ ۔۔ﺷﯿﺮﯼ۔ﻣﭩﮭﺎﺱ ﺳﮯ ﺑﮭﺮﭘﻮﺭ ۔ﻣِﭩﮭﺎ۔ﻣﭩﮭﺎﺱ ﺑﮭﺮﮮ ﺍﻧﺪﺍﺯ ﻣﯿﮟ ﮔﻔﺘﮕﻮ ﮐﺮﻧﺎ ۔
ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﻼ: ﻣِﭩﮭﺎﺱ ﺳﮯ ﺑﮭﺮﺍ. ﮔﻔﺘﮕﻮ ﻣﯿﮟ ﺣﻼﻭﺕ ، ﮔﻔﺘﮕﻮ / ﺑﺎﺕ ﭼﯿﺖ ﻧﺮﻣﯽ ﺳﮯ ﮐﺮنے ﻭﺍﻻ ﺟﺲ ﮐﮯﺍﻧﺪﺍﺯﻣﯿﮟﻧﺮﻣﯽ ﯾا ﻣﭩﮭﺎﺱ ﮬو۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑِﻦ :ﻋﻮﺭﺕ ﯾﺎ ﺯﻧﺎﻧﯽ ﯾﺎ ﺗﺮﯾﻤﯿﺖ ﮐﯿﻠﺌﮯ ﻣﺨﺼﻮﺹ ﻟﻔﻆ ﯾﻌﻨﯽﻋﺰﺕ ﻭﺍﻟﯽ ﺳﺮﺩﺍﺭﻧﯽ ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺧﺎﺗﻮﻥ۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﺎﻟﻮﺟﯽ : ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻋﺎﻟﻢ ۔ﺟﺲ ﮐﮯ ﭘﺎﺱ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﮐﺎ ﻋﻠﻢ ﮬﻮ.ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻋﻠﻢ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﮐﺎﻣﻔﺘﯽﻋﺎﻟﻢ ﻓﺎﺿﻞ ۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﺴﺘﺎﻥ : ﻋﻼﻗﮧ ۔ﻣﺨﺼﻮﺹﺧﻄﮧ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽﻭﺳﯿﺐ ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽﭘَﭩﯽ۔ﻣﺨﺼﻮﺹ ﻋﻼﻗﮧ ﺳﮯ ﺗﻌﻠﻖﺭﮐﮭﻨﮯ ﻭﺍﻟﮯ ﺍﻓﺮﺍﺩ۔ﻣﺨﺼﻮﺹ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﮐﺎ ﺣﺎﻣﻞ ﮔﺮﻭﮦ۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﺴﺘﺎﻧﯽ : ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻭﺳﯿﺐ ﺳﮯ ﻣﺘﻌﻠﻖ ۔ ﺁﺩﻣﯽ،ﺭﺳﻢ ﻭ ﺭﻭﺍﺝ، رﺷﺌﮯ ،ﻟﺒﺎﺱ ۔ﻣﺨﺼﻮﺹ ﺍﻃﻮﺍﺭ ﮐﮯﺳﺒﺐ۔ ﻃﻮﺭ ﻃﺮﯾﻘﮯ ﮐﮯ ﺳﺒﺐ ۔ﺑﻮﻝﭼﺎﻝ ﮐﮯ ﺳﺒﺐ ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻋﻼﻗﮯ ﺳﮯﺗﻌﻠﻖ ﺭﮐﮭﻨﮯ ﻭﺍﻻ، ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻋﻼﻗﮧ ﺳﮯﻭﺍﺑﺴﺘﮧ وغیرہ۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﺎﺋﯽ : ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﯿﮟﮈﮬﻠﯽ ﮬﻮﺋﯽ ﯾﺎ ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻣﯿﮟ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﮬﻮﻧﮯ ﻭﺍﻟﯽ ۔ﺩﺍﺧﻞ ﯾﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﮬﻮﺟﺎﻧﺎ ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽﮐﺎﺣﺼﮧ ﺑﻦ ﺟﺎﻧﺎ۔۔۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﺎﻧﯽ : ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺻﯿﻐﮧ ﺗﺎﻧﯿﺚ ۔
ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﻮ : ﺻﻨﻒ ﺷﺎﻋﺮﯼ. " ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽﺷﺎﻋﺮﯼ ﮐﯽ ﺍﯾﮏ ﻗﺴﻢ " لہجہ بھی ھے ۔

سرائیکوائی: سرائیکی زبان میں ڈھالنا میں کرنے کا عمل ڈھالنا ۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﻨﯽ : ﺯﻧﺎﻧﯽ ۔ﺗﺮﯾﻤﯿﺖ ۔ﻋﻮﺭﺕﮐﯿﻠﺌﮯ ﻣﺨﺼﻮﺹ ﻟﻔﻆ ﯾﻌﻨﯽ ﻋﺰﺕ ﻭﺍﻟﯽ ﺳﺮﺩﺍﺭﻧﯽ ﺧﺎﺗﻮﻥ ۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﺎﮞ : ﺟﻤﻊ ﻋﻼﻣﺖ ﺳﺮﺍئیک گروہ نسلا" سرائیک قبائل۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﺎﻧﮧ : ﻣﺨﺼﻮﺹ ﺑﻮﺩ ﺑﺎﺵ ۔ ﻣﺨﺼﻮﺹ ﻟﺒﺎﺱ ﻣﺨﺼﻮﺹ ﺭﺳﻢ ﻭﺭﻭﺍﺝ ﮐﺎ ﺣﺎﻣﻞ ﺧﻄﮧ۔ ﻣﺨﺼﻮﺹﻋﻼﻗﮧ ﺳﮯ ﺗﻌﻠﻖ ﺭﮐﮭﻨﮯ ﻭﺍﻟﮯ ﺍﻓﺮﺍﺩ ۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﻦ : ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﺴﺘﺎﻥ ﭘﺎﺭﻟﯿﻤﻨﭧ ﺩﮮ ﺍَﺭﺍﮐﯿﻦ ۔ ﮐﭩﮫ ﮐﮯ ﺍَﺭﮐﺎﻥ ﯾﺎ ﭘﮭﺮﺍَﺭﺍﮐﯿﻦ۔ ﻣﺠﻠﺲ ﮐﮯ ﺍَﺭﺍﮐﯿﻦ۔ﺳَﺘﮫ ﮐﮯﺍَﺭﺍﮐﯿﻦ ۔ ﮔﺮﻭﭖ ﮐﮯﺍَﺭﮐﺎﻥ۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﺎﻥ ۔: ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﺎﮞ ﮐﮯ ﮬﻢ ﺧﯿﺎﻝ، ﮬﻢ ﺷﮑﻞ ﻟﻮﮎ ﺍﻭﺭ ﮬﻢ ﻟﺒﺎﺱ ۔ﻣﺨﺼﻮﺹ ﺑﻮﺩ ﺑﺎﺵ ﺭﻧﮓ ﮐﮯ ﺣﺎﻣﻞ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺟﻮ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﮐﮩﻼﺗﮯ ﮬﻮﮞ ۔ﺧﻮﺩ ﮐﻮ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﭘُﮑﺎﺭﻧﺎ ﭘﺴﻨﺪ ﮐﺮﺗﮯﮨﻮﮞ۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﻮﮞ : ﺗﻤﺎﻡ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ۔ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻗﻮﻡ ۔
ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﻮ : ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﺎﮞ ﮐﻮ ﭘُﮑﺎﺭﻧﺎ ۔ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯿﺎﮞ ﮐﻮ ﺁﻭﺍﺯ ﺩﯾﻨﺎ ۔

ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﯿﮟ ﻗﺮﺁﻥ ﺷﺮﯾﻒ ﮐﮯ ﺗﺮﺟمہ

ﮈﺍﮐﭩﺮ ﻣﮩﺮ ﻋﺒﺪﺍﻟﺤﻖ

ﭘﺮﻭﻓﯿﺴﺮ ﺩﻟﺸﺎﺩ ﮐﻼﻧﭽﻮﯼ

ﭘﺮﻭﻓﯿﺴﺮ ﺻﺪﯾﻖ ﺷﺎﮐﺮ

ﮈﺍﮐﭩﺮ ﻃﺎﮨﺮ ﺧﺎﮐﻮﺍﻧﯽ

ﺭﯾﺎﺽ ﺷﺎﮨﺪ

ﻋﺒﺪﺍﻟﺘﻮﺍﺏ ﻣﻠﺘﺎﻧﯽ

ﺣﻔﯿﻆ ﺍﻟﺮﺣﻤﺎﻥ

[ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﮈﮐﺸﻨﺮﯾﺎﮞ] :

ﺷﻮﮐﺖ ﻣﻐﻞ

ﭘﺮﻭﻓﯿﺴﺮ ﺩﻟﺸﺎﺩ ﮐﻼﻧﭽﻮﯼ

[ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﮔﺮﺍﺋﻤﺮ ﮐﯽ ﮐﺘﺎﺑﯿﮟ]

ﮈﺍﮐﭩﺮ ﻣﮩﺮ ﻋﺒﺪﺍﻟﺤﻖ

ﻣﻨﺼﻮﺭ ﺁﻓﺎﻕ

ﺑﺸﯿﺮ ﺍﺣﻤﺪ ﺑﮭﺎﺋﯿﮧ

ﺷﺎﻋﺮﯼ

ﺳﺮﺍئیکیﻣﯿں ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﮈﯾﮍﮦ ﮨﺰﺍﺭ ﺳﺎﻝ
ﮐﯽ ﺷﺎﻋﺮﯼ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﮨﯽ۔
ﺳﭽﻞ ﺳﺮﻣﺴﺖ
۔ﺣﻤﻞ ﻟﻐﺎﺭﯼ
۔ﺑﯿﺪﻝ ﺳﻨﺪﮬﯽ۔
ﻟﻄﻒ ﻋﻠﯽ
ﺧﻮﺍﺟﮧ ﻏﻼﻡ ﻓﺮﯾد
سرائیکی متھالوجی تے جاوید آصف

سئیں جاوید آصف صاحب اپنڑی کتاب سرائیکی متھالوجی عنایت فرمائ. یقینا" میڈے واسطے متھالوجی (اساطیر) ہک نواں نکور ٹاپک ہے.ایں تحقیقی کتاب ایں راز تو پردہ چاتے.
تحقیقی کتاب دان کرنڑ تے مرشد دا شکر گزار ہاں اور مبارک ڈینداں جو آپ نے سرائیکی متھالوجی دی پہلی کتاب لکھ تے سرائیکی ادب تے احسان کیتے.

## انہاں دی کتاب دا تعارف
کتاب دا تعارف سئیں محمد حفیظ خان لکھۓپر مکمل مضمون پڑھ تے وی پتہ نئ لگدا جو متھالوجی ہے کیا؟ حق تاں اے ہئ جو ابتدائ مضمون اچ متھالوجی دےنال نال کتاب دا تعارف وی کرایا ونجےہا.

جناب سلیم شہزاد کتاب دی تعریف تاں کر گئن پر متھالوجی دا تعارف تشنہ رہ گۓ. ایندا سارا بار جاوید آصف تےآۓ جئیں اپنڑیں گالھ وچ واضح کر تے ڈساۓجو متھالوجی کیکوں آہدن.میکوں پڑھ تے پتہ لگےجو اساطیر دراصل او لوک روایات ہن جنہیں تے ساڈے وڈکے سختی نال کاربند رہین تے مذہبی لوک انہیں کوں توہمات تے کڑکئیاں رسماں آہدے ریہن جیویں جو کاں دا کرکنڑ تے مہمانیں دا آونڑ، رات کوں بہاری ڈیونڑ نال غربت دا آونڑ تے کنڈ پچھو آواز نہ ڈیونڑ وغیرہ.

مذہبی طور تے متھالوجی دی بحث اچ میں سخت مذہبی ہوونڑ دے باوجود کڈاہیں نمی پیا بلکہ میں چاہندا ہم جو ایں شۓ تےکم کیتا ونجے پر ایندا خوبصورت تے استادانہ ایرا بدھنڑ دا اعزاز جاوید آصف دو ویندے.

سرائیکی وسیب دیاں مٹدیاں ہویاں اساطیر ایں کتاب اچ جمع کر تےہک ادبی کارنامہ کیتا گۓ. بہوں سارے سرائیکی شعراء دے اشعار جیہڑے اساطیری حوالے رکھدن جمع کیتے گئن. اےبہوں اوکھا کم ہے پر جفےکٹ تے سئیں جاوید آصف 110 صفحیں وچ ساکوں پورا جہان قید کر تے ڈے ڈتے. اساطیری شعر لکھنڑ آلےشعرا وچ مؤلف دے علاوہ
سئیں احمد خان طارق، صفدر کربلائ،
عزیز شاہد، حافظ گلاب فیاض، منشو بھٹہ، جمیل جاذب، سعید ارشد، عاشق بزدار، اشو لال، رفعت عباس، ریاض عصمت، مخمور قلندری تے نواز تابش شامل ہن.

کتاب دےچھیکڑ اچ میڈے محبوب یار ساحر رنگپوری کتاب تے سئیں جاوید آصف دی شان اچ ہک مداحی مضمون لکھ تےکتاب کوں بٹا کر چھوڑیۓ...
پتہ ہےکیوں؟
جی ہا سرائیکی متھالوجی دی محنت دی تعریف اردو اچ مضمون لکھ تے کیتی نے.
رنگپوری یار میکوں اےچنگاں نئ لگیا البتہ جناب دا مضمون جناب آلی کار چنگاں تے مٹھا لگے.تھوڑا جھیاں سڑیپا وی تھۓ...جو جناب اےتک پج گئن تے ملنڑ وی نئ ڈیندے.
جاوید آصف سئیں ہک وار ولا مبارکباد، شکریہ تے شکوہ جو میں خود کوں جناب دا سنگتی سمجھدا ہم پر سنگت دی لسٹ اچ ناں کائناں ہئ شاید جناب دا سنگتی بنڑنڑ واسطے اجاں کجھ محنت کرنڑی پوسی فی الحال تھگ گیاں جو تراۓگھنٹیں اچ مکمل کتاب پڑھ تے گزارشات عرض کر چکاں.....(منصور شانی)

## حوالے
[ونکی:[سرائیکی متھالوجی تے جاوید آصف]]
سرائیکی مرثیہ

سرائیکی زبان دا ٻہوں شعری تے نثری ادب کربلا دے واقعات بارے ہے۔ واقعہ کربلا دے بعد ایں ظلم دیاں داستاناں سرائیکی علاقے وچ پُڄݨ لڳ ڳیاں ہن۔ 

ہک روایت دے مطابق ہندواں دا ہک فرقہ جیکوں حسینی ٻاہمݨ سݙیا ویندے، سانحہ کربلا دے موقع تے شام وچ موجود ہا۔ انھاں مختیار ثقفی دے نال مل تے قاتلانِ حسینؓ کنوں بدلا گھدا۔ انہاں ایں جنگ وچ آپݨے کارنامیاں کوں منظوم کرتے پیش کیتا۔جیکوں کبت اہدن۔ ایہ حسینی ٻاہمݨ کجھ عرصے بعد سرائیکی علاقے وچ آتے آباد تھی ڳئے۔ ایہ ٻاہمݨ وستیاں تے شہراں وچ پھر پھر تے آپݨے کبت سݨیندے ہن۔ جیندے وچ واقعہ کربلا دا تذکرہ تے حضرت امام  حسینؓ دی جنگ تے تریمتاں دی بہادری دا ذکر ہے۔ 

سرائیکی مرثیے سرائیکی زبان دے شعری ادب کوں ٻہوں کجھ دان کیتے۔ موضوع تے معیار  دے اعتبار نال سرائیکی ادب دا ایہ ورثہ پوری ادبی تاریخ دی نویکلی سُن٘ڄاݨ ہے۔  

مرثیہ ہر زبان وچ لکھیا ویندے تے ہر شخص دا آکھیا ویندے، پر مسلماناں وچ مریثہ آپݨی نویکلی تے وکھری قسم دا ہے۔ جہڑی ذاتی جذبات تے خیالات کنوں ہٹ کراہیں ہک پوری قوم دے جذبات تے احساسات دا آئینہ دار ہے، ایہا وجہ ہے جو ایہ پوری قوم دی ہک دل پسند صنف سخن ہے۔ بلکہ ایندی عزت مذہبی تبرکات وانگوں کیتی ویندی ہے۔ ٻیا ایہ جو ایں کوں ہک روحانی حیثیت وی ݙتی ویندی ہے، جہڑی جو کہیں ٻئی صنف کوں نصیب کائنی تھی سڳی۔ 

مرثیے دا تعلق عزاداری نال ہے تے عزاداری کربلا دے شہیداں کیتے مخصوص کر ݙتی ڳئی ہے۔ شعیہ حضرات دے قریب عزاداری دیاں مجلساں وچ رووݨ، ہن٘جوں وہاوݨ ہک مذہبی فریضہ سمجھیا وین٘دے۔ کیوں جو  کوئی شعیہ کتنا گنہگار کیوں نہ ہووے محض ایہ مجلس وچ رووݨ دی وجہ کنوں سرور کائنات دی درگاہ وچ مقبول نظر بݨ وین٘دے تے انہاں دی سفارش دا حقدار بݨ وین٘دے۔ ایں مقصد دی خاطر مرثیہ خوانی وچ ذاکر حضرت امام حسینؑ تے انہاں دے انصار دے واقعات تے انہاں دی جرأت، قربانی تے اخلاق کنوں ودھ انہاں دی مظلومیت تے کسمپرسی تے زور ݙین٘دن۔ بلکہ امامؑ دے متعلق تاں مرثیے وچ ایہجیاں ڳالھیں شامل کرین٘دن، جو انھاں دے نال انھاں دی بے وسّی تے بے چارگی ظاہر تھین٘دی ہے، تے سُݨݨ آلے ترس کھاندن تے روندن۔ چنانچہ ایں لحاظ نال اہجا مرثیہ مرثیہ ہووݨ دے باوجود کوئی تاریخ نی سݙیا ون٘ڄ سڳدا۔  

مرثیہ دا ظاہری مقصد تاں محض سُݨݨ آلیْاں کوں روواݨ ہے تے ایں طرحاں ثواب حاصل کرݨ ہے۔ پر ایندے پچھوں ہک وݙا سنیہا وی ہے۔ تے او سنیہا ہے اصول پرستی دا، قربانی  ݙیوݨ دا، تے ایں ڳالھ دا وی جو انسان اصولاں دا پابند ہووے تے حق پرست ہووے، تاں وت اُون٘کوں کوئی مادی طاقت شکست نھیں ݙے سڳدی۔ جیں طرحاں حضرت حُر نے آپݨی وڳڑی ہوئی تقدیر کوں آپݨی سوہݨی تدبیر نال سن٘ورا گھدا ہا۔ ایں طرحاں ہر انسان امام حسینؓ دی سنہری اصولاں تے عمل کرتے آپݨا مقدر سن٘وار سڳدے، بلکہ ایہ تاں ساری انسانیت کیتے ہک ٻہوں وݙا سنیہا ہے۔ 

ڄݙاں سرائیکی مرثیے دی پٹ پھرول کیتی ڳئی تاں ایندے وچ معلوم تھئے جو سب توں بابا فرید مسعود گنج شکرؒ نے سرائیکی زبان وچ کربلا دے ذکر آپݨے خاص انداز وچ کیتے ۔ 

گل محمد عاشق ملتانی وی سرائیکی مرثیے کوں ترقی ݙتی۔   

ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
سرائیکی مزدوراں دا قتل

بکھ مرنڑ توں ترٹ مرنڑ ٹھیک ھے...
اے ھک سرائیکی آکھانڑ ھئ پر ھنڑ وطن_بے روزگار دے سرائیکیں تربت اچ اپنڑے معصوم خون نال ایں آکھانڑ کوں امر کر ڈتے.
رحیم یار خان دے 13 سرائکی شہداء دے والدین، بال ت پورا سرائیکی وسیب بائ ذنب قتلت پڑھدا کھڑے.
کیا اساں بے حس عوام ت با اختیار حکمران صرف یکم مئ کوں مزدوریں دا عالمی ڈیہنوار منا کے ایں سانحے کوں بھل ونجوں؟
تخت_بہاولپور ھوۓ یا تخت_لاھور کیا صرف سرائیکیں دے خون نال تریہہ لہیسی؟
او معصوم بال جنہیں پیوء کوں جیندا بھیجا ھا او اج پیوء دا لاشہ ڈیکھ کے آنونڑ آلے دور اچ ملک واسطے چنگائ سوچیسن؟
کیا صرف جاگ سرائکی جاگ ت سرائیکی اجرک ڈے منا کے اساں انہیں دےخون دا خراج وصول کر گھدے؟
کیا اساں اج اقبال دےاوں خاب کوں جیکوں اساں نظریہ پاکستان سمجھی ودے ھیں ایں شعر دی تشریح بنڑنڑ واسطے چھوڑ ڈیوں؟

"جس کھیت سے دہقان کو میسر نہ ھو روزی

اس کھیت کے ھر خوشۂ گندم کو جلا دو".

(منصور شانی)

## حوالے
سرائیکی مشاعرے تے ہک سوال

سوال.

آئمہ خان تے نجمی دے سرائکی مشاعریں دے بعد بحثیت سرائیکی شاعر تعارف کراونڑ توں بہتر ہے چپ رہونڑ...
آونڑ آلے ڈاہ سالیں بعد سرائکی شاعری دا حال موجودہ پنجابی شاعری آلا تھی گیا ہوسی جیندی پہچان منجھی وچ ڈانگ پھیردا ت جپھی گھٹ کے جے پاویں....

سرائیکی نال تھیونڑ آلی ایں زیادتی دا ذمہ دار کون ہے؟

(منصور شانی، ١٢ مئی ٢٠١٦ء )

## حوالے
سرائیکی مشاورتی کٹھ

سرائیکی مشاورتی کٹھ وچ کیتی گئی گفتگو جییندے اتے میڈے محترم اکبر خان ملکانی صاحب نے ہک افسانہ لکھیے اور میکوں بقول اکبر خان ملکانڑی غیر سرائیکی دا خطاب وی ملیے ۔ میں صرف ریکارڈ واسطے پوسٹ کرییندا پیاں تاکہ جیہرے دوست اتھاں موجود نہ ہن او سنڑ وی گھنن تے فیصلہ وی کرن ۔ شاید میڈی آواز رندھی ہوئ اے ۔ جیہرے لوگ میکوں ذاتی طور تے جانڑدن یا میڈے قریب ان انہیں کوں پتہ اے کہ میڈا لہجہ کڈاہیں وی اے نہی میں زندگی دے فیصلے ہمیشہ بہادری نال کیتن ۔ میڈے بارے مشہور اے کہ میں کڈاھوں نوکری توں وی نہی ڈریا ۔ میں فیسبک تے شئیر کرییندا پیاں جتھاں میڈے دوست میڈی فیملی میڈے کولیگز میڈے کاروباری پارٹنر وی ایڈ ان ۔ تاکہ اگر میں کوڑ ماریے تے سب دے سامنڑے آوے مگر میڈا خلوص میڈے واسطے تماشا بنڑایا گے ۔ میں ہمیشہ چیلنجز دا مقابلہ کیتے ۔ میں اینکو شئیر نہ کرنڑ چاہندا پیا ہم مگر سوجھل دے دوستیں دے مشورے نال شئیر کرییندا پیاں تاکہ سچ کوڑ دا نتارا تھیوے ۔ اگر ایندے توں زیادہ گال تھائ ہوے تاں سچ سامنڑے گھن آوسن ۔ میکوں پتہ اے کہ اکثر دوست چپ دا سہارا گھنسن ایندے اتے میں صرف افسوس کریساں ۔میکوں اے وی پتہ اے کہ نشانہ فیس بک تے ہمیشہ میں کیوں بنڑوایا ویینداں ۔ میں ملکانڑی صاحب دی پوسٹ دا لنک وی شئیر کریساں تاکہ سب کوں گال کلیر تھیوے ۔ دوست اے ذہن وچ رکھن اے صرف ہک ہال وچ مشاورتی کٹھ دی گفتگو ہائ نا کہ کوئ جلسہ یا اوپن کانفرنس ۔

تو پہلی بار بنا ہے سو اتنا حیراں ہے ۔
میں ایک ہجوم خداوں کا چھوڑ آیا ہوں ۔
میثم حیدر

(شاہنواز مشوری)
## حوالے
سرائیکی متھالوجی

سرائیکی متھالوجی دا ایڈیشن دسمبر١٨ء ءچ تھئے ایندا لکھاری جاوید آصفؔ ھے.جہڑا ھک پرائیویٹ ادارہ غزالی ماڈل سکول دامالک ھے