open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پن٘جاب دے گورنر

گورنر پن٘جاب صوبائی حکومت دا سربراہ ہون٘دے۔ گورنر دا تقرر صدر پاکستان تے وزیر اعظم پاکستان دی صلاح نال تھین٘دے۔ ایہ ہک رسمی عہدہ ہون٘دے این٘دے کنے زیادہ اختیارات نہیں ہون٘دے۔ پن٘جاب وچ 1949 کنوں 1951 تئیں گورنر راڄ نافذ ریہا ہا۔  

پن٘جاب دے گورنر
 
فرانسس موڈی سردار عبدالرب نشتر ابراہیم اسماعیل چندریگر میاں امین الدین حبیب ابراہیم رحمت اللہ مشتاق احمد گورماݨی عتیق الرحمان غلام مصطفی کھر صادق حسین قریشی محمد عباس عباسی اسلم ریاض حسین سوار خان غلام جیلانی خان مخدوم سجاد حسین قریشی جنرل ٹکا خان میاں محمد اظہر چوہدری الطاف حسین اقبال خان محمد الیاس راجہ سروپ خان خلیل الرحمان خواجہ طارق رحیم شاہد حامد ذوالفقار علی کھوسہ محمد صفدر خالد مقبول سلمان تاثیر محمد اقبال لطیف کھوسہ مخدوم احمد محمود محمد سرور محمد اقبال رفیق رجوانہ عمر سرفرازمحمد بلیغ الرحمان سردار سلیم حیدر خان
فرانسس موڈی

سر رابرٹ فرانسس موڈی صوبہ پن٘جاب دا پہلا گورنر ہا۔ فرانسس موڈی 24 اگست 1890 کوں پیدا تھیا ہا۔ فرانسس موڈی انڈین سول سروس دا ہک افسر ہا۔ آفیسر آف دی آرڈر آف دی برٹش ایمپائر تے نائٹ کمانڈر آف دی آرڈر آف دی انڈین ایمپائر دے اعزاز وی وصول کیتے۔ فرانسس موڈی سن٘دھ دا آخری برطانوی گورنر ہا۔  او 15 جنوری 1946 کنوں 13 اگست 1947 تئیں سن٘دھ دا گورنر ریہا تے 15 اگست 1947 کنوں 2 اکتوبر 1949 تئیں پن٘جاب دا گورنر ریہا۔ فرانسس موڈی 15 ستمبر 1976 کوں 86 سال دی عمر وچ فوت تھی ڳیا۔
معراج خالد

ملک معراج خالد 5 نومبر 1996 کنوں 17 فروری 1997 تئیں پاکستان دا نگران وزیر اعظم ہا۔ معراج خالد 20 ستمبر 1916 کوں کوٹ رادھا کشن وچ پیدا تھیا ہا۔ قانون دی ڈگری حاصل کیتی 60 دے ݙہاکے وچ  مسلم لیگ وچ شامل تھی تے سیاسی پن٘دھ شروع کیتا۔ معراج خالد پیپلز پارٹی دے ٹکٹ تے 1970 دے الیکشن وچ لاہور کنوں قومی اسمبلی دا رکن منتخب تھیا۔ 6 مہینے پن٘جاب دا وزیر اعلی تے 1977 تے بعد وچ 1988 وچ قومی اسمبلی دا سپیکر وی بݨیا۔ معراج خالد 13 جون 2003 کوں 87 سال دی عمر وچ لاہور وچ فوت تھی ڳیا۔
سردار عبدالرب نشتر

سردار عبدالرب نشتر فرانسس موڈی دے بعد پن٘جاب صوبہ دا ݙوجھا گورنر ہا انہاں دے بعد ابراہیم اسماعیل چندریگر گورنر بݨیا ہا۔ او 13 جون 1899 کوں پشاور وچ پیدا تھیا ہا۔سناتن دھرم ہائی سکول ممبئی، ایڈورڈز کالج، جامعہ پن٘جاب تے علی ڳڑھ مسلم یونیورسٹی کنوں تعلیم حاصل کیتی۔  1927 کنوں 1931 تئیں آل ان٘ڈیا کان٘گریس دا رکن ریہا۔ 1932 وچ آل ان٘ڈیا مسلم لیگ وچ شمولیت اختیار کیتی۔ پاکستان دی پہلی کابینہ وچ وزیر مواصلات ریہا۔ بعد وچ 2 اگست 1949 کنوں 24 نومبر 1951 تئیں پن٘جاب دا گورنر ریہا۔ 14 فروری 1958 کوں 59 سال دی عمر وچ کراچی وچ فوت تھی ڳیا۔
میاں امین الدین

میاں امین الدین پن٘جاب دا گورنر ہا۔ میاں امین الدین انڈین سول سروس دا ہک افسر ہا۔ میاں امین الدین 19 نومبر 1949 کنوں 1 مئی 1953 تک سن٘دھ دا گورنر ریہا۔ بعد وچ 1953 کنوں 1954 تئیں پن٘جاب دا گورنر ریہا۔ میاں امین الدین کنوں پہلے ابراہیم اسماعیل چندریگر تے انہاں دے بعد حبیب ابراہیم رحمت اللہ گورنر پن٘جاب ہن۔ میاں امین الدین صاحبزادہ محمد خورشید دے بعد 16 جولائی 1949 کنوں 18 نومبر 1952 کنوں چیف کمشنر بلوچستان وی ریہا۔ انہاں دے بعد قربان علی خان چیف کمشنر بلوچستان بݨیا ہا۔
حبیب ابراہیم رحمت اللہ

حبیب ابراہیم رحمت اللہ پن٘جاب دا گورنر ہا۔ حبیب ابراہیم رحمت اللہ 10 مارچ 1912 کوں ممبئی وچ پیدا تھیا ہا۔ حبیب ابراہیم رحمت اللہ برطانیہ وچ پاکستان دا پہلا ہائی کمشنر تعینات تھیا ہا۔ بعد وچ 12 اگست 1953 کنوں 23 جون 1954 تئیں سن٘دھ دا گورنر ریہا۔ ول 26 ستمبر 1954 کنوں 26 نومبر 1954 تئیں پن٘جاب دا گورنر ریہا۔ انہاں کنوں پہلے میاں امین الدین تے بعد وچ مشتاق احمد گورماݨی پن٘جاب دے گورنر ہن۔ حبیب ابراہیم رحمت اللہ 2 جنوری 1991 کوں 79 سال دی عمر وچ کراچی وچ فوت تھی ڳیا۔
ظفر اللہ جمالی

میر ظفراللہ خان جمالی پاکستان دا سابق وزیر اعظم ہا۔ ظفراللہ جمالی 1 جنوری 1944 کوں بلوچستان دے علاقے ڈیرہ مراد جمالی وچ پیدا تھیا ہا۔ ظفراللہ جمالی سینٹ لارنس کالج مری، ایچی سن کالج لاہور کنوں تعلیم حاصل کیتی۔ 1970 کنوں سیاسی پن٘دھ دا من٘ڈھ ٻدھا۔ 1982 وچ وزیر مملکت خوراک و زراعت بݨیا۔ 1986 وچ محمد خان جونیجو دی کابینہ وچ پاݨی  تے بجلی دا وزیر ریہا۔ 1988 ول 1996 وچ بلوچستان دا نگران وزیر اعلیٰ بݨیا۔  2002 دے انتخابات دے بعد 21 نومبر 2002 کوں وزیر اعظم منتخب تھیا۔ 26 جون 2004 کوں عہدے کنوں استعفیٰ ݙے ݙتا۔ میر ظفراللہ جمالی 2 دسمبر 2020 کوں 76 سال دی عمر وچ راولپن٘ڈی وچ فوت تھی ڳیا۔
مشتاق احمد گورماݨی

مشتاق احمد گورماݨی صوبہ پن٘جاب دا گورنر ہا۔ مشتاق احمد گورماݨی 1905 وچ کوٹ ادو وچ پیدا تھیا ہا۔ مشتاق احمد گورمائی کوٹ ادو دا سن٘ڄاپو سیاست دان ہا۔ مشتاق احمد گورماݨی 1951 کنوں 1954 تئیں پاکستان دا وزیر داخلہ ریہا ہا۔ بعد وچ 27 نومبر 1954 کنوں 14 اکتوبر 1955 تئیں پاکستان دے صوبہ پن٘جاب دا گورنر ریہا۔ مشتاق احمد گورماݨی لڳ بھڳ 322 ݙین٘ہہ پن٘جاب دا گورنر ریہا۔ مشتاق احمد گورماݨی کنوں پہلے حبیب ابراہیم رحمت اللہ تے بعد وچ عتیق الرحمان گورنر پن٘جاب ہن۔ مشتاق احمد گورماݨی 1981 وچ 76 سال دی عمر وچ فوت تھی ڳیا۔
صادق حسین قریشی

صادق حسین قریشی پن٘جاب صوبہ دا رہ ڳیا ہا۔ صادق حسین قریشی  25 جولائی 1927 کوں شملہ وچ پیدا تھیا ہا۔ ایچی سن کالج لاہور کنوں تعلیم حاصل کیتی۔ صادق حسین قریشی 13 مارچ 1974 کنوں 13 مارچ 1975 تئیں پن٘جاب دا گورنر ریہا۔ بعد وچ 15 جولائی 1975 کنوں 5 جولائی 1977 تئیں پن٘جاب دا وزیر اعلی ریہا۔ صادق حسین قریشی 1 سال 122 ݙین٘ہہ تک پن٘جاب دا گورنر ریہا۔ انہاں کنوں پہلے تے بعد وچ غلام مصطفی کھر پن٘جاب دا گورنر ہا۔ 24 جون 2000 کوں 73 سال دی عمر وچ لاہور وچ فوت تھی ڳیا۔
غلام مصطفی کھر

**غلام مصطفی کھر** (Ghulam Mustafa Khar) سرائیکی وسیب  نال تعلق رکھݨ آلے ہک پاکستانی سیاست دان ہن۔ اوہ سابق گورنر پنجاب تے وزیر اعلیٰ پنجاب وی رہ چکیے ہن۔ آپ دا تعلق صوبہ سرائیکستان دے سیاسی ٹٻڑ نال ہے تے پنجاب دی سیاست وچ انہاں دا نمایاں کردار رہیا ہے۔ غلام مصطفی کھر نے اپݨے سیاسی کیرئیر دے دوران مختلف عہدیاں تے کم کریندے ہوئیں صوبائی تے قومی سطح تے خدمات انجام ݙتیاں ہن۔ انہاں دی سیاسی بصیرت تے تجربے کوں پنجاب دی تاریخ وچ خاص اہمیت حاصل ہے۔

## حوالہ

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ملتانی شخصیّتاں
ونکی:پنجابی شخصیتاں
ونکی:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
محمد عباس عباسی

محمد عباس عباسی  1975 کنوں 1977 تئیں پن٘جاب دا گورنرہا۔ محمد عباس عباسی 1952 کوں لاڑکانہ وچ پیدا تھیا ہا۔ محمد عباس عباسی 31 جولائی 1975 وچ گورنر بݨیا تاں اوں ویلھے صدر فضل الہی چوہدری جݙاں جو وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو ہا۔ 5 جولائی 1977 کوں ذوالفقار علی بھٹو دی گرفتاری دے بعد محمد عباس عباسی وی اپݨے عہدے توں استعفیٰ ݙے ݙتا۔ محمد عباس عباسی کنوں پہلے غلام مصطفی کھر تے انہاں دے بعد اسلم ریاض حسین گورنر پن٘جاب ہن۔ محمد عباس عباسی 1988 وچ فوت تھی ڳیا۔
اسلم ریاض حسین

اسلم ریاض حسین پن٘جاب دا گورنر ہا۔ اسلم ریاض حسین 1924 کوں پیدا تھیا ہا۔ اسلم ریاض حسین قانون دان ہا۔ 1976 کنوں 1978 تئیں لاہور ہائی کورٹ دا 28 واں چیف جسٹس ریہا۔ 5 جولائی 1977 کنوں 18 ستمبر 1978 تئیں گورنر پن٘جاب ریہا۔ او 1 سال تے 75 ݙین٘ہہ گورنر دے عہدے تے ریہا۔ انہاں کنوں پہلے محمد عباس عباسی تے بعد وچ سوار خان پن٘جاب دے گورنر ہن۔ 1978 وچ او سپریم کورٹ آف پاکستان دا جج بݨیا تے ذوالفقار علی بھٹو دی پھاسی دے ذمہ دار 11 رکنی بینچ وچ شامل ہا۔ اسلم ریاض حسین 10 مارچ 2004 کوں لاہور وچ فوت تھی ڳیا۔
سوار خان

سوار خان سابق فوجی جنرل تے صوبہ پن٘جاب دا تیرہواں گورنر ہا۔ سوار خان 1 دسمبر 1924 کوں گوجر خان، ضلع راولپن٘ڈی وچ پیدا تھیا ہا۔  سوار خان کوں 24 مارچ 1976 کوں جنرل ضیاء الحق لیفٹیننٹ جنرل دے عہدے تے ترقی ݙتی ۔ جݙاں ضیاء الحق مارشل لایا تاں سوار خان کور کمان٘ڈر لاہور دے علاوہ صوبہ پن٘جاب دا گورنر وی بݨ ڳیا۔ سوار خان کنوں پہلے اسلم ریاض حسین تے بعد وچ غلام جیلانی خان گورنر پن٘جاب ہن۔ مارچ 1980 وچ ڈپٹی چیف آف آرمی سٹاف بݨیا۔ سوار خان 2023 وچ 99 سال دی عمر وچ راولپن٘ڈی وچ فوت تھی ڳیا۔
غلام جیلانی خان

غلام جیلانی خان پاک فوج دا افسر تے صوبہ پن٘جاب دا چوݙواں گورنر ہا۔ غلام جیلانی خان 1925 کوں پیدا تھیا ہا۔ غلام جیلانی پاک فوج دا جرنیل ہا تے ݙوجھی عالمی بھڑان٘د، 1965 تے 1971 دی پاک بھارت جن٘گ وچ حصہ گھدا ہا۔ غلام جیلانی 16 دسمبر 1971 کنوں 16 ستمبر 1978 تک ڈائریکٹر جنرل آئی ایس آئی ریہا۔ 6 اکتوبر 1977 کنوں 4 اپریل 1980 تئیں وزارت دفاع دا سیکرٹری جنرل ریہا۔ بعد وچ یکم مئی 1980 کنوں 30 دسمبر 1985 تئیں پن٘جاب دا گورنر ریہا۔ انہاں کنوں پہلے سوار خان تے بعد وچ مخدوم سجاد حسین قریشی گورنر پن٘جاب ہن۔ غلام جیلانی 5 سال 243 ݙین٘ہہ گورنر ریہا۔ غلام جیلانی 1999 وچ لاہور وچ فوت تھی ڳیا۔
مخدوم سجاد حسین قریشی

مخدوم سجاد حسین قریشی صوبہ پن٘جاب دا گورنر ہا۔ سجاد حسین قریشی یکم فروری 1917 کوں ملتان وچ پیدا تھیا ہا۔ ملتان تے جامعہ پن٘جاب کنوں تعلیم حاصل کیتی۔ پیپلز پارٹی وچ رہ تے سیاست کیتی۔ 30 دسمبر 1985 کنوں 9 دسمبر 1988 تئیں گورنر پن٘جاب ریہا۔ مخدوم سجاد قریشی 2 سال 345 ݙین٘ہ گورنر دے عہدے تے ریہا۔ انہاں کنوں پہلے غلام جیلانی خان تے بعد وچ ٹکا خان گورنر پن٘جاب ہن۔ مخدوم سجاد حسین قریشی 9 دسمبر 1989 کوں فوت تھی ڳیا۔ پاکستان تحریک انصاف دا رہنما شاہ محمود قریشی انہاں  دا پتر ہے۔
چوہدری الطاف حسین

چوہدری الطاف حسین پن٘جاب دا انویہواں گورنر پن٘جاب ہا۔ چوہدری الطاف حسین 28 مئی 1929 کوں ضلع جہلم وچ پیدا تھیا ہا۔ انہاں ایف سی کالج لاہور تے پن٘جاب یونیورسٹی کنوں قانون دی ڈگری حاصل کیتی۔ 1956 وچ چوہدری الطاف حسین پچادھی پاکستان دا کم عمر رکن منتخب تھیا ہا۔ چوہدری الطاف حسین 25 اپریل 1993 کنوں 19 جولائی 1993 تئیں ول 26 مارچ 1994 کنوں 22 مئی 1995 تئیں گورنر پن٘جاب ریہا۔ او پہلے دور وچ 85 ݙین٘ہ تے ݙوجھے دور وچ 1 سال 57 ݙین٘ہہ عہدے تے ریہا۔ 21 مئی 1995 کوں 66 سال دی عمر وچ لاہور وچ فوت تھی ڳیا۔
راجہ سروپ خان

راجہ سروپ خان پاک فوج دا افسر تے پن٘جاب دا گورنر ہا۔ راجہ سروپ خان دا تعلق میر پور آزاد کشمیر نال ہا۔ سروپ خان 1953 کنوں 1988 تک پاک فوج وچ خدمات سران٘جام ݙتیاں۔  راجہ سروپ خان 19 جون 1995 کنوں 6 نومبر 1996 تک پن٘جاب دا گورنر ریہا۔ او لڳ بھڳ 1 سال 140 ݙین٘ہہ عہدے تے ریہا۔ راجہ سروپ خان کنوں پہلے محمد الیاس جݙاں جو انہاں دے بعد خلیل الرحمان پن٘جاب دا گورنر ہا۔ راجہ سروپ خان 22 اکتوبر 2020 کوں فوت تھی ڳیا۔
شاہد حامد

شاہد حامد پاکستان دا سیاست دان تے سابق گورنر پن٘جاب ہے۔ شاہد حامد 24 اکتوبر 1947 کوں پیدا تھیا ہا۔ بطور پیشہ او قانون دان ہے۔ انہاں دی سیاسی وابستگی مسلم لیگ (ن) نال ہے۔ شاہد حامد 6 نومبر 1996 کنوں 17 فروری 1997 تئیں وزیر دفاع ریہا۔ ول 11 مارچ 1997 کنوں 18 اگست 1999 تئیں پن٘جاب صوبہ دا گورنر ریہا۔ او تقریبا 2 سال تے 160 ݙین٘ہہ عہدے تے ریہا۔ انہاں کنوں پہلے خواجہ طارق رحیم تے انہاں دے بعد ذوالفقار علی کھوسہ پن٘جاب دے گورنر ہن۔
سلمان تاثیر

سلمان تاثیر ہک پاکستانی سیاستدان، بزنس مین تے دانشور ہَن جنہاں صوبہ پن٘جاب دے گورنر دی حیثیت نال وی خدمات سرانجام ݙتیاں۔ انہاں دا تعلق پاکستان پیپلز پارٹی نال ہئی۔
ابتدائی زن٘دگی تے تعلیم:
سلمان تاثیر 31 مئی 1944ء کوں شملہ، برطانوی ہن٘د (اڄوکے ہن٘دوستان) وچ پیدا تھئے۔ انہاں دا تعلق ہک پڑھے لکھے تے دانشور گھرانے نال ہئی۔ انہاں دے والد، ڈاکٹر ایم ڈی تاثیر، ہک مشہور شاعر تے دانشور ہَن تے کیمبرج یونیورسٹی توں ان٘گریزی ادب وچ پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کرݨ والے پہلے ہن٘دوستانی ہَن۔
سلمان تاثیر ابتدائی تعلیم لاہور دے سین٘ٹ انتھونی ہائی سکول توں حاصل کیتی جتھاں او نواز شریف دے ہم جماعت ہَن۔ بعد وچ او برطانیہ چلے گئے جتھاں انہاں چارٹرڈ اکاؤن٘ٹنسی دی تعلیم حاصل کیتی۔
سیاسی زن٘دگی:
سلمان تاثیر اپݨی سیاسی زن٘دگی دا آغاز 1970ء دے ݙہاکے وچ پاکستان پیپلز پارٹی دی طلبہ تنظیم، پیپلز سٹوڈنٹس فیڈریشن توں کیتا۔ او ذوالفقار علی بھٹو دے قریبی ساتھی ہَن تے انہاں دی گرفتاری تے پھاسی دے خلاف چلائی ون٘ڄݨ والی تحریک وچ وی ودھ چڑھ تے حصہ گھدا۔
1988ء دے انتخابات وچ او پیپلز پارٹی دے ٹکٹ تے لاہور توں پن٘جاب اسمبلی دے رکن منتخب تھئے تے ڈپٹی اپوزیشن لیڈر دے طور تے وی خدمات سران٘جام ݙتیاں۔
2008ء وچ انہاں کوں گورنر پن٘جاب مقرر کیتا گیا۔ انہاں ایں عہدے تے 4 جنوری 2011ء تک خدمات سران٘جام ݙتیاں۔
نظریات:
سلمان تاثیر ہک روشن خیال تے لبرل سوچ دے حامل ہَن۔ اوہ مذہبی انتہا پسن٘دی دے سخت خلاف ہَن تے انسانی حقوق دے علمبردار ہَن۔
قتل:
4 جنوری 2011ء کوں سلمان تاثیر کوں انہاں دے ہک محافظ ممتاز قادری اسلام آباد وچ گولی مار کے قتل کر ݙتا۔ انہاں کوں ایں وجہ توں قتل کیتا گیا کیوں جو انہاں توہین رسالت دے قانون وچ ترمیم دی حمایت کیتی ہئی۔
لطیف کھوسہ

سردار لطیف کھوسہ پنجاب دے سابقہ گورنر ہن۔

## حیاتی
سردار لطیف احمد خان کھوسہ 25 جولائی 1946ء کوں سرائیکستان دے علاقے  ، وچ ڄمیے تے طالب علمی دے دوران ہی سیاسی زندگی دا آغاز کیتا تے پنجاب یونیورسٹی لا کالج دے صدر بݨیے۔ انہاں نے وکالت دے نال نال وکلا سیاست وچ وی بھرپور حصہ ڳھدا۔

## وکالت
سردار لطیف کھوسہ ترائے واری ہائی کورٹ بار ملتان بنچ دے صدر منتخب تھئے تے ملک وچ وکلا دی سب توں وݙی نمائندہ تنظیم پاکستان بار کونسل دے ترائے واری رکن چݨیے ڳئے۔ سنہ 2000ء وچ لطیف خان کھوسہ نے سپریم کورٹ بار دے سابق صدر حامد خان دے پروفیشنل گروپ توں علیحدگی کر تے الگ گروپ تشکیل ݙتا جیہڑا بار دی سیاست وچ کھوسہ گروپ دے ناں نال مشہور تھیا۔ لطیف کھوسہ نے سپریم کورٹ بار دا انتخاب وی لڑیا پر اوہ وکیل رہنما حامد خان توں ہار ڳئے۔

= سیاسی وابستگیاں =

## پیپلز پارٹی
سردار لطیف کھوسہ پیپلز پارٹی دی وکلا تنظیم پیپلز لائیرز فورم پاکستان دے صدر وی رہے۔ سردار لطیف کھوسہ نے بینظیر بھٹو تے آصف علی زرداری دے خلاف مقدمات وچ انہاں دی پیروی کیتی تے 2002ء دے عام انتخابات دے بعد اوہ پیپلز پارٹی دی طرفوں سینیٹر منتخب تھئے۔ پیپلز پارٹی دی مقتول سربراہ بینظیر بھٹو سابق فوجی صدر جنرل پرویز مشرف دے دور وچ اپݨی جلاوطنی دے بعد جݙݨ لاہور وچ آئیاں تاں انہاں نے سردار لطیف کھوسہ دے گھر وچ قیام کیتا تے اتھاں انہاں کوں نظر بند کر ݙتا ڳیا۔ ایہ بینظیر بھٹو دا لاہور دا آخری دورہ ہئی تے ایہ نظر بندی وی انہاں دی زندگی دی آخری نظر بندی ہئی۔

21 ستمبر 2023ء - سیکرٹری جنرل پیپلز پارٹی نیئر بخاری نے لطیف کھوسہ کوں پارٹی پالیسیاں دے برعکس چیئرمین پی ٹی آئی دے نال مراسم دے بعد باقاعدہ پارٹی رکنیت تے سی ای سی دی رکنیت معطل کر ݙتی۔

## تحریک انصاف
17 دسمبر 2023ء - سردار لطیف کھوسہ دی لاہور پریس کانفرنس وچ اپݨے ٻئے وکلا ساتھیاں دے نال رل کے  پاکستان تحریک انصاف وچ باقاعدہ شمولیت دا اعلان۔ 

## وکلا تحریک
معزول ججاں دی بحالی تے عدلیہ دی آزادی دے حوالے نال شروع تھیوݨ آلی وکلا دی تحریک وچ لطیف کھوسہ پیش پیش ہن۔ پر اٹھارہ فروری دے انتخابات دے بعد پاکستان پیپلز پارٹی دے اقتدار وچ آنوݨ دے بعد اوہ ایں تحریک توں علاحدہ تھی ڳئے، انہاں کوں وکلا دی طرفوں نہ صرف شدید تنقید دا نشانہ بݨایا ڳیا بلکہ بعض ڈسٹرکٹ بار وچ انہاں دے داخلے تے پابندی عائد کر ݙتی ڳئی۔

## اٹارنی جنرل
سردار لطیف کھوسہ کوں 29 اگست 2008ء کوں جسٹس ریٹائرڈ ملک محمد قیوم دی جگہ اٹارنی جنرل مقرر کیتا ڳیا ہئی پر ہک سال دے بعد ہی انہاں کوں ایں عہدے توں ہٹا ݙتا ڳیا جݙݨ مغفور شاہ ناں دے ہک شخص نے سپریم کورٹ وچ ہک درخواست دائر کیتی جیندے وچ انہاں تے ہک مقدمے وچ مدعی کوں بری کرواوݨ دے کیتے ججاں دے ناں تے انہاں توں ترہی لکھ روپے ڳھنݨ دا الزام لایا ڳیا ہئی۔

## مشیر
اٹارنی جنرل دے عہدے توں ہٹݨ دے بعد انہاں کوں 10 فروری 2010ء کوں وزیر اعظم نے اپݨا مشیر بݨا ݙتا پر کجھ عرصے بعد انہاں نے اپݨے عہدے توں استعفیٰ ݙے ݙتا ہئی جیہڑا منظور نہ کیتا ڳیا۔ بطور مشیر لطیف کھوسہ نے اپݨی ہی وزارت دے بارے وچ وائٹ پیپر وی شائع کیتا۔ کڄھ سال لطیف کھوسہ نے وزیر اعظم دے مشیر دے عہدے توں استعفیٰ ݙے کے این آر او کیس وچ بطور وکیل اپݨا وکالت نامہ جمع کروایا تے ایں مقدمے وچ حکومت دی طرفوں پیروی کیتی۔

## گورنر
سابق گورنر سلمان تاثیر دی توہین رسالت قانون دے حوالے نال بیانات نے ملکی سیاست تے مذہبی حلقے وچ ہلچل مچا ݙتی۔ جیہدا نتیجہ ممتاز قادری دے ہتھوں سلمان تاثیر دے قتل دی صورت وچ سامݨے آیا۔ سلمان تاثیر دے قتل دے بعد صدر نے لطیف کھوسہ کوں پنجاب دا گورنر مقرر کیتا۔ اوہ 3 جنوری 2011ء توں 2 جنوری 2013ء تک گورنر دے منصب تے فائز رہے۔

= حوالہ =
مخدوم احمد محمود

مخدوم احمد محمود (ڄمݨ دی تاریخ 12 ستمبر 1955) ہِک پاکستانی تاجر اتے سیاستدان ہِے۔ اِنہاں دا تعلق جمال دین والی تحصیل صادق آباد ضلع رحیم یار خان نال ہِے۔ او 1990 توں 1993 تائیں آئی جے آئی دے ٹکٹ تے، 1993 توں 1996 اتے 1996 توں 1999 تائیں مسلم لیگ (ن) دے ٹکٹ تے قومی اسمبلی دے ممبر چُݨے ڳئے۔ اِیں توں علاوہ او 1988 توں 1990 تائیں مسلم لیگ (ن) دے ٹکٹ تے اتے 2008 توں 2012 تائیں مسلم لیگ (ف) دے ٹکٹ تے پن٘جاب اسمبلی دے رکن وی بݨدے ریہے۔ او 2001 توں 2005 تائیں ضلع ناظم رحیم یار خان وی ریہے۔ 2012 دے چھیکڑ وچ او مسلم لیگ (ف) چھوڑ تے پاکستان پیپلز پارٹی وچ شامل تھی ڳئے، ایہ فیصلہ اُنہاں اُوں ویلھے دے صدر آصف علی زرداری دی مرضی نال کیتا۔ زرداری ہوراں اُنہاں کوں گورنر پن٘جاب بݨاوݨ دا اعلان کر ݙتا۔

گورنر بن٘جاب:
3  جنوری 2013 کوں اُنہاں 29 ویں گورنر پنجاب دی حیثیت نال حلف چاتا۔ 2013 دے عام انتخابات وچ مسلم لیگ (ن) دی کامیابی دے بعد اُنہاں 13 مئی 2013 کوں گورنر دے عہدے توں استعفیٰ ݙے ݙتا۔
محمد صفدر

لیفٹیننٹ جنرل محمد صفدر پاکستان دے صوبہ پنجاب دے ہک سابق گورنر ہَن۔ انہاں  25 اکتوبر 1999ء توں 26 اکتوبر 2001ء تائیں گورنر پنجاب دی حیثیت نال خدمات سرانجام ݙتیاں۔ 
*ابتدائی زندگی تے تعلیم:
لیفٹیننٹ جنرل محمد صفدر دی ابتدائی زندگی دے بارے وچ زیادہ معلومات دستیاب نئیں۔ انہاں دی تعلیم دے حوالے نال صرف اِتنا پتہ لڳدا اے کہ انہاں  ملٹری کالج جہلم توں تعلیم حاصل کیتی۔ اِیں توں بعد انہاں پاکستان فوج وچ شمولیت اختیار کیتی تے اپنی محنت تے قابلیت نال جنرل دے عہدے تائیں پہنچے۔
*فوجی خدمات:
لیفٹیننٹ جنرل محمد صفدر نے پاکستان فوج وچ مختلف اہم عہدیاں تے خدمات سرانجام ݙتیاں۔ 

گورنر پنجاب:

لیفٹیننٹ جنرل محمد صفدر کوں 25 اکتوبر 1999ء کوں گورنر پنجاب مقرر کیتا ڳیا۔ اوں وقت جنرل پرویز مشرف پاکستان دے صدر ہَن۔ انہاں  تقریباً ݙو سال تائیں گورنر دی حیثیت نال خدمات سرانجام ݙتیاں۔ انہاں دے دورِ حکومت وچ پنجاب وچ کئی اہم ترقیاتی منصوبیاں تے کم تھیا۔

گورنر پنجاب دے علاوہ، لیفٹیننٹ جنرل محمد صفدر  ٻئے کئی اہم عہدیاں تے وی خدمات سرانجام ݙتیاں، جنہاں وچ رئیسِ عملۂ جامع، مراکش کیتے پاکستان دے سفیر تے جامعہ پنجاب دے وائس چانسلر دے عہدے شامل ہن۔
رفیق رجوانہ

ملک محمد رفیق رجوانہ (ڄمݨ دی تاریخ 20 فروری 1949) 10 مئی 2015 توں 18 اگست 2018 تائیں پن٘جاب دے ٻتریویں گورنر دی حیثیت نال کم کیتا۔ انہاں دا تعلق مسلم لیگ (ن) نال ہے۔ او ملتان دے وسنیک ہن۔ رجوانہ گورنمن٘ٹ ایمرسن کالج ملتان توں گریجوایٹ تھیے اتے فورمن کرسچین کالج یونیورسٹی لاہور توں معاشیات وچ ماسٹر ڈگری حاصل کیتی۔ رجوانہ سپریم کورٹ آف پاکستان دے سینئر وکیل ہن۔ 1996 وچ، او ہائی کورٹ بار ایسوسی ایشن ملتان دے صدر منتخب کیتے گئے۔ انہاں اہم مقدمیاں دی پیروی کیتی، جنہاں وچ میاں نواز شریف، میمو گیٹ سکین٘ڈل، الیکشن دے خرچے، السٹوم انرجی لمیٹڈ، ریلی انرجی لمیٹڈ اتے لیورپول کاٹن ایسوسی ایشن شامل ہن۔ انہاں 2012 وچ سینیٹر دی حیثیت نال وی کم کیتا۔ فروری 2014 وچ، انہاں کوں چیف الیکشن کمشنر پاکستان دی تقرری واسطے پارلیمانی کمیٹی دا چیئرمین مقرر کیتا ڳیا ہا۔ او سینیٹ دیاں کئی ساریاں کمیٹیاں دے رکن ریہے ہن۔ 10 مئی 2015 کوں او پن٘جاب دے گورنر بݨے۔ او 18 اگست 2018 تئیں ایں عہدے تے ریہے۔
خالد مقبول

لیفٹینن٘ٹ جنرل خالد مقبول پاکستان دے صوبہ پن٘جاب دے ہک سابق گورنر ہَن۔ انہاں نے 29 اکتوبر 2001ء توں 16 مئی 2008ء تائیں گورنر پن٘جاب دی حیثیت نال خدمات سران٘جام ݙتیاں۔ 
ابتدائی زن٘دگی تے تعلیم:
خالد مقبول مئی 1966ء وچ فیصل آباد وچ پیدا تھئے۔ انہاں ابتدائی تعلیم فیصل آباد توں حاصل کیتی۔ بعد وچ انہاں نے پاکستان ملٹری اکیڈمی وچ شمولیت اختیار کیتی تے فوج وچ کمیشن حاصل کیتا۔
فوجی خدمات:
خالد مقبول پاک فوج وچ ہک اعلیٰ افسر ہَن تے انہاں نے مختلف کمان٘ڈن٘گ تے سٹاف عہدیاں تے خدمات سران٘جام ݙتے۔ 
گورنر پن٘جاب:
خالد مقبول کوں 29 اکتوبر 2001ء کوں جنرل پرویز مشرف دے دور وچ گورنر پن٘جاب مقرر کیتا ڳیا۔ انہاں 6 سال 200 ݙین٘ہہ تائیں ایں عہدے تے خدمات سران٘جام ݙتیاں۔ انہاں دے دور وچ تعلیم دے شعبے وچ وی خصوصی توجہ ݙتی ڳئی۔
گورنر شپ دے بعد:
گورنر شپ توں بعد مختلف سماجی تے فلاحی سرگرمیاں وچ حصہ گھندے ریہے۔
محمد سرور

چوہدری محمد سرور ہِک پاکستانی اَتے سابق برطانوی سیاستدان ہِن، جئیں 2013 توں 2015 تئیں اتے ول 2018 توں 2022 تئیں پن٘جاب دے اکتریویں اَتے تیتریویں گورنر دے طور تے خدمات سران٘جام ݙِتیاں۔ 2013 توں 2015 دے پہلے دور وچ انہاں پاکستان مسلم لیگ (ن) دی نمائن٘دگی کیتی۔ 2018 توں 2022 دے ݙوجھے دور وچ انہاں پاکستان تحریک انصاف دی نمائن٘دگی کیتی۔ او مارچ 2018 توں ستمبر 2018 تائیں سینیٹ آف پاکستان دے ممبر وی رہ ڳئے۔ 1997 توں 2010 تائیں چوہدری سرور برطانیہ دی پارلیمن٘ٹ دے ممبر ریہے اَتے گلاسگو، سکاٹ لین٘ڈ وچ ہِک حلقے دی نمائن٘دگی کرین٘دے ہَن۔ او سکاٹش لیبر پارٹی دے موجودہ رہنما انس سرور دے پیؤ ہِن۔
چوہدری سرور پیرمحل، پن٘جاب وچ ڄمے۔ 1976 وچ سکاٹ لینڈ چلے ڳئے۔ چوہدری سرور ہوراں 1997 توں 2010 تائیں گلاسگو سین٘ٹرل توں سکاٹش لیبر پارٹی دے رکن پارلیمن٘ٹ دے طور تے خدمات سر ان٘جام ݙِتیاں اَتے 2010 وچ برطانوی سیاست توں ریٹائر تھی ڳئے۔
چوہدری سرور جولائی 2013 وچ برطانوی شہریت چھوڑی اَتے پاکستان مسلم لیگ (ن) دی نمائن٘دگی کرین٘دے ہوئے گورنر پن٘جاب بݨ ڳئے۔ 29 جنوری 2015 کوں حکومت دی خارجہ پالیسی نال اختلاف کرݨ دے بعد انہاں اِیں عہدے توں استعفیٰ ݙے ݙتا۔ 10 فروری 2015 کوں انہاں پاکستان تحریک انصاف وچ شمولیت اختیار کر گھِدی۔

برطانوی سیاسی کیریئر
چوہدری سرور گلاسگو سٹی کونسل دے 1992 دے انتخابات وچ حلقے توں کامیاب تھئے۔ چوہدری سرور 1997 دے عام انتخابات وچ گلاسگو گوون توں رکن پارلیمن٘ٹ منتخب تھئے، اَتے برطانیہ دے پہلے مسلمان رکن پارلیمن٘ٹ اَتے سکاٹش حلقے دی نمائن٘دگی کرݨ والے پہلے ایشیائی رکن پارلیمن٘ٹ بݨ ڳئے۔ او پہلے رکن پارلیمن٘ٹ ہَن جِنھاں 1978 دے اوتھس ایکٹ دے مطابق قرآن مجید تے حلف چاتا۔ چوہدری سرور کوں 1997 وچ انتخابی جرائم دے الزامات دے بعد لیبر پارٹی وچ عہدہ رکھݨ توں معطل کر ݙتا ڳیا۔

پاکستانی سیاسی کیریئر
چوہدری سرور 2013 دے عام انتخابات وچ پاکستان وچ پاکستان مسلم لیگ (ن) دی حمایت وچ برطانیہ وچ کمپین کیتی اَتے فن٘ڈ کٹھے کیتے۔ 5 اگست 2013 کوں انہاں نے اکتریویں گورنر پن٘جاب دے طور تے حلف چاتا۔ گورنر دی حیثیت نال انہاں کئی موقعیاں تے حکومت تے تنقید کیتی۔ اوبامہ دے دورہ بھارت دے موقع تے انہاں اِیں کوں نواز شریف دی حکومت دی ناکامی قرار ݙتا۔ حکومت مخالف انہاں ریمارکس دے نتیجے وچ انہاں نے استعفیٰ ݙے ݙتا۔
چوہدری سرور 29 جنوری 2015 کوں گورنر پن٘جاب دے عہدے توں استعفیٰ ݙے ݙتا۔ 8 فروری 2015 کوں انہاں پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) وچ شمولیت اختیار کر گھِدی۔ 3 مارچ 2018 کوں چوہدری سرور پن٘جاب توں سی٘یٹ دے انتخابات وچ کامیابی حاصل کیتی۔
5 ستمبر 2018 کوں چوہدری سرور پاکستان تحریک انصاف دی پن٘جاب حکومت وچ تیتریویں گورنر پن٘جاب دے طور تے حلف چاتا۔ 3 اپریل 2022 کوں پن٘جاب وچ آئینی بحران دے دوران، چوہدری سرور کوں وفاقی حکومت گورنر پن٘جاب دے عہدے توں ہٹا ݙتا اَتے عمر سرفراز چیمہ کوں انہاں دی جگہ تے تعینات کر ݙتا۔ 

این٘دے بعد، پارٹی چھوڑ ݙتی تے ول انہاں پاکستان مسلم لیگ (ق) وچ شمولیت اختیار کیتی، اَتے جنوری 2024 وچ انہاں پاکستان پیپلز پارٹی وچ شمولیت اختیار کر گھِدی۔
عمر سرفراز

عمر سرفراز چیمہ (ڄمݨ دی تاریخ 24 جولائی 1969) ہِک پاکستانی سیاستدان ہِن جِیڑھے پاکستان تحریک انصاف دے بانی ارکان وچ شامل ہِن۔ اُنہاں پن٘جاب دے گورنر دے طور تے ہِک مہینے توں کُجھ وَدھ عرصہ، 3 اپریل 2022 توں 10 مئی 2022 تئیں کم کیتا۔ وزیراعظم شہباز شریف دی صلاح تے، اُنہاں کوں گورنر دے عہدے توں ہٹا ݙتا گیا اَتے 10 مئی 2024 کوں اُنہاں دا عہدہ ختم تھی گیا۔ چیمہ دی جاہ تے محمد بلیغ الرحمان کوں 30 مئی 2022 کوں گورنر بݨایا ڳیا۔ اُنہاں کوں مئی 9 دے فسادات نال مبینہ تعلق دے الزام وچ 2023 توں قید وچ رکھیا ڳیا ہِے۔
**ّڄم پل
**
عمر سرفراز چیمہ 24 جولائی 1969 کوں وزیر آباد، پن٘جاب وچ ڄمے ہَن اَتے انہاں دا تعلق ہِک جٹ خاندان نال ہِے۔ اُنہاں سین٘ٹ اینتھونی سکول لاہور وچ تعلیم حاصل کیتی۔ اُنہاں گورنمن٘ٹ کالج یونیورسٹی لاہور توں گریجویشن کیتی۔
**سیاسی پن٘دھ
**
اُنہاں 1996 وچ سیاست وچ قدم رکھیا ہئی اَتے پی ٹی آئی دے ہِک اہم بانی رکن ہَن۔ 
3 اپریل 2022 کوں، پن٘جاب وچ آئینی بحران دے دوران، سرفراز چیمہ کوں چوہدری محمد سرور کوں ہٹاوݨ دے بعد عمران خان پن٘جاب دا گورنر مقرر کیتا۔
عمران خان دے خلاف تحریک عدم اعتماد دے بعد، وزیراعظم شہباز شریف چیمہ کوں پن٘جاب دے گورنر دے عہدے توں ہٹاوݨ کیتے صدر عارف علوی کوں سمری بھیجی۔ صدر سمری دی منظوری ݙے ݙتی، اَتے عمر سرفراز چیمہ کوں 10 مئی 2022 کوں عہدے توں ہٹا ݙتا ڳیا۔
عمر سرفراز چیمہ کوں 6 اگست 2022 کوں چوہدری پرویز الٰہی دی کابینہ وچ وزیراعلیٰ پن٘جاب دے مشیر اطلاعات دے طور تے اَتے 13 اکتوبر 2022 توں مشیر برائے داخلہ اَتے جیل خانہ جات مقرر کیتا ڳیا۔ او 14 جنوری 2023 کوں ݙوہیں عہدیاں توں دستبردار تھی ڳئے۔ 10 مئی 2023 کوں، چیمہ کوں پی ٹی آئی دے چیئرمین عمران خان دی گرفتاری دے ہِک ݙین٘ہہ بعد، گرفتار کر گھدا ڳیا۔
سردار سلیم حیدر خان

سردار سلیم حیدر خان ہِک پاکستانی سیاستدان ہِن جِیڑھے اِیں ویلھے پنجاب دے گورنر دے طور تے کم کریندے پئے ہِن، اَتے انہاں 10 مئی 2024 کوں عہدہ سنبھالیا ہِے۔ سردار سلیم حیدر خان 1970 وچ ضلع اٹک دی تحصیل فتح جن٘گ وچ ڄمے۔ سردار سلیم حیدر خان وزیراعظم شہباز شریف دی کابینہ وچ وفاقی وزیر اعظم دے معاون خصوصی برائے اوورسیز پاکستانیز اَتے انسانی وسائل دی ترقی دے طور تے، 2008 توں 2011 تئیں وزیر مملکت برائے دفاعی پیداوار، اَتے 2012 توں 2013 تئیں وزیر مملکت برائے دفاع دے طور تے وی کم کیتا ہِے۔ اِیں توں علاوہ، او 2008 توں 2013 تئیں پاکستان دی قومی اسمبلی دے رکن وی رہے ہِن اَتے پاکستان پیپلز پارٹی دے رکن ہِن۔

### سیاسی پن٘دھ

سردار سلیم حیدر خان 2002 دے عام انتخابات وچ پاکستان پیپلز پارٹی دے امیدوار دے طور تے صوبائی اسمبلی پن٘جاب دے حلقہ پی پی-18 توں الیکشن لڑیا ہا، پر کامیاب نہ تھی سڳے ہن۔ 
او 2008 دے عام انتخابات وچ پیپلز پارٹی دے امیدوار دے طور تے حلقہ این اے-59  توں قومی اسمبلی دے رکن منتخب تھئے ہَن۔ انہاں 71,400 ووٹ حاصل کیتے اَتے پاکستان مسلم لیگ ق دے امیدوار وسیم گلزار کوں ہَرایا ہا ۔ نومبر 2008 وچ، انہاں کوں وزیراعظم یوسف رضا گیلانی دی وفاقی کابینہ وچ شامل کیتا ڳیا اَتے وزیر مملکت برائے دفاعی پیداوار مقرر کیتا ڳیا، جِتھاں انہاں فروری 2011 تئیں کم کیتا۔ جون 2012 وچ، انہاں کوں وزیراعظم راجہ پرویز اشرف دی وفاقی کابینہ وچ شامل کیتا ڳیا اَتے وزیر مملکت برائے دفاع مقرر کیتا ڳیا، جِتھاں انہاں مارچ 2013 تئیں کم کیتا۔

انہاں 2013 دے عام انتخابات وچ پیپلز پارٹی دے امیدوار دے طور تے حلقہ این اے-59 توں قومی اسمبلی دی سیٹ کیتے الیکشن لڑیا ہا، پر کامیاب نہ تھی سڳے ہن۔

14 ستمبر 2022 کوں، وزیراعظم شہباز شریف انھاں کوں اپݨی وفاقی کابینہ وچ معاون خصوصی مقرر کیتا۔ 6 اکتوبر کوں، انہاں اوورسیز پاکستانیز اَتے انسانی وسائل دی ترقی دے شعبہ دی قیادت دی ذمہ داری سن٘بھالی۔ انہاں کوں 9 دسمبر کوں وزیر مملکت دا درجہ ݙتا ڳیا ہا اَتے انہاں 10 اگست 2023 تئیں وزیراعظم دے معاون خصوصی برائے اوورسیز پاکستانیز اَتے انسانی وسائل دی ترقی دے طور تے کم کیتا۔

4 مئی 2024 کوں، صدر آصف علی زرداری سردار سلیم حیدر خان کوں پن٘جاب دے گورنر دے طور تے مقرر کرݨ دی منظوری ݙے ݙتی۔ 10 مئی 2024 کوں، انہاں پن٘جاب دے گورنر دے عہدے دا حلف چاتا۔
سندھ وادی دی تہذیب دے ٹھیڑھ

سن٘دھ وادی دی تہذیب دے جڳ مشہور ٹھیڑھ ایہ ہن۔

عالمگیر پور ضلع میرٹھ اترپردیش ہن٘دوستان

اللہ ݙنو کراچی سن٘دھ

امری، ضلع دادوسن٘دھ

بابر کوٹ، سوراشٹرا، راجولا، گجرات، ہن٘دوستان

بالو، کائتھل، ہریانہ، ہن٘دوستان

بناولی، فتح آباد ضلع ہریانہ، ہن٘دوستان

برگاؤں، ضلع سہانپور، اترپردیش، ہن٘دوستان

بروڑ، ضلع شری گن٘گانگر، راجستھان، ہن٘دوستان

ٻیٹ دوارکا، دیوبھومی دوارکا، گجرات، ہن٘دوستان

بھڳت راو، ضلع بھروچ، گجرات، ہن٘دوستان

بھیرانہ، فتح آباد، ہریانہ، ہن٘دوستان

چانہوں دڑو، ضلع نواب شاہ، سن٘دھ

چپووالا، چولستان، پن٘جاب، پاکستان

دائم آباد، احمد نگر، مہاراشٹرا، ہن٘دوستان

دیسل پور، ضلع کچھ، گجرات، ہن٘دوستان

دھولاویرا، ضلع کچھ، گجرات، ہن٘دوستان

فرمانہ، ضلع روہتک، ہریانہ، ہن٘دوستان

ڳنویری والا، چولستان، پن٘جاب، پاکستان

گولا ڈھورو، ضلع کچھ، گجرات، ہن٘دوستان

ہڑپہ، ضلع ساہیوال، پن٘جاب، پاکستان

حصار، ضلع حصار، ہریانہ، ہن٘دوستان

ہولاس، ضلع سہانپور، اتر پردیش، ہن٘دوستان

جونی کرن، ضلع کچھ، گجرات، ہن٘دوستان

جوگناکھیرا، کورکشیترا، ہریانہ، ہن٘دوستان

کاج، ضلع گیر سوم ناتھ، گجرات، ہن٘دوستان

کنجیتر، ضلع گیر سوم ناتھ، گجرات، ہن٘دوستان

کالی بن٘گن، ضلع ہنومان گڑھ، راجستھان، ہن٘دوستان

کرن پورہ، ضلع ہنومان گڑھ، راجستھان، ہن٘دوستان

کھیراسارا، ضلع کچھ، گجرات، ہن٘دوستان

کیرالا نو ڈھورو، سوراشٹرا، گجرات، ہن٘دوستان 

کوٹ بالا، ضلع لسبیلہ، بلوچستان، پاکستان

کوٹ ݙجی، ضلع خیرپور، سن٘دھ

کوٹاڈا بدلی، ضلع کچھ، گجرات، ہن٘دوستان

کونال، ضلع فتح آباد، ہریانہ، ہن٘دوستان

کونتاسی، ضلع راجکوٹ، گجرات، ہن٘دوستان

لکھن جو دڑو، ضلع سکھر، سن٘دھ

لوٹیشور، ضلع پتن، گجرات، ہن٘دوستان

لوتھل، ضلع احمد آباد، گجرات، ہن٘دوستان

مان٘ڈا، ضلع جموں، جموں کشمیر

ملوان، ضلع سورٹھ، گجرات، ہن٘دوستان

من٘ڈی، ضلع مظفرنگر، اترپردیش، ہن٘دوستان

مہرڳڑھ، ضلع کچی، بلوچستان

مٹاتھل، ضلع بھوانی، ہریانہ، ہن٘دوستان

موئنجو دڑو، لاڑکانہ، سن٘دھ

موروڈھارو، ضلع کچھ، گجرات، ہن٘دوستان

ناگیشور، ضلع کچھ، گجرات، ہن٘دوستان

ناوینل، ضلع کچھ، گجرات، ہن٘دوستان

نوشہرو، ضلع کچھی، بلوچستان

اونگر، حیدر آباد، سن٘دھ

پبوماتھ، ضلع کچھ، گجرات، ہن٘دوستان

پٹھانی ڈمب، مکران، بلوچستان

پیر شاہ جوریو، کراچی، سن٘دھ

پیراک، سبی، بلوچستان

راکھی ڳڑھی، ضلع حصار، ہریانہ، ہن٘دوستان

رن٘گ پور، احمد نگر، گجرات، ہن٘دوستان

رحمان ڈھیری، ڈیرہ اسماعیل خان، خیبر پختونخواہ، پاکستان

روجڈی، ضلع راجکوٹ، گجرات، ہن٘دوستان

روپ نگر ضلع روپ نگر پنجاب، ہندوستان

سیناولی، ضلع بھاگپت، اتر پردیش، ہن٘دوستان

شیری خان تراکئی، ضلع بنوں، خیبر پختونخواہ، پاکستان

شکارپور، ضلع کچھ، گجرات، ہن٘دوستان

شورتوگئی، ضلع درکد، صوبہ تخار، افغانستان

سسوال، ضلع حصار، ہریانہ، ہن٘دوستان

سوختہ کوہ، مکران، بلوچستان

سوٹھی، ضلع بھاگپت، اتر پردیش، ہن٘دوستان

سرکوٹاڈا، ضلع کچھ، گجرات، ہن٘دوستان

سوتکاگن، مکران، بلوچستان، پاکستان

تگرانا، ضلع بھوانی، ہریانہ، ہن٘دوستان

وجالکا، ضلع بوتاد، گجرات، ہن٘دوستان
اللہ ݙنو

اللہ ݙنو ہڑپہ دور دی ہک چھوٹا جہیں وستی ہے، جیڑھی کراچی توں 40 کلومیٹر (25 میل) پوادھوں واقع ہے۔ ایہ پاکستان دے ساحلی علاقے وچ بݨائی ڳئی ہک 1.4 ہیکٹر دی غیر محفوظ وسندی ہے۔ ایہ چھوٹی لیکن چنڳی طرحاں منظم وسندی 2000 قبل مسیح دے قریب ترک کر ݙتی ڳئی ہئی۔

کھاٹی
اِتھوں کئی مٹی دیاں سلھاں دے گھر، جیڑھے کݙاہیں پتھر دیاں پلیٹاں تے بݨے ہوئے ہن، کھاٹی کر تے پدھرے کیتے ڳئے ہن۔ اتھاں ہک وݙا ڈھیر کمریاں آلا گھر وی مِلیا ہے جیندے وچ مٹی دیاں سلھاں دی اساری ہئی۔ ہک عمارت وچ 60 سینٹی میٹر توں 90 سینٹی میٹر گولائی دے ترائے کھوہ ہن۔ دراصل، ایں جاہ تے ملݨ والے تمام کھوہیں دی گولائی وی ساڳی ہئی۔ وسندی دیاں عمارتاں دی ترتیب توں پتہ لڳدے جو اللہ ݙنو انتظامی کردار وچ شامل ہئی

ملݨ آلیاں چیزاں
تانبے دیاں وݙی مقدار وچ چیزاں، مٹی دیاں ترکونیاں ٹِکیّاں، مھراں، سونے، چاندی، کانسی تے ٻئے زیورات نال بھرے ہوئے مٹی دے چھوٹے برتن ملّے ہن۔ اتھاں کئی برتن اینجھے وی ملّے ہن، جنہاں وچوں ہک وچ سونے تے چاندی دے زیورات موجود ہن۔ 36 کارنیلین مݨکے نال بݨی پَٹی وی ملی ہے، جیڑھا ایں ڳالھ دا ثبوت ہے جو ایں علاقے وچ ودھ ہنر مند مزدور رہندے ہن۔ ماہرین آثار قدیمہ دا خیال ہے کہ سونے تے چاندی دے زیورات دے ملݨ دے نال نال وسندی وچ پتھر دے استعمال توں پتہ لڳدے جو کچھ رہائشی خوشحال ہن۔ ایں جاہ دی چنڳی طرحاں کھاٹی کیتی ڳئی ہے تے کُل 240,000 برتن تے ٹکڑے کٹھے کیتے ڳئے ہن۔

اہمیت
اللہ ݙنو دے کھوییں توں نکلݨ آلا پاݨی رڑھ راہکی کیتے استعمال تھیندا ہئی۔ خیال کیتا ویندے جو اللہ ݙنو کپڑے بݨاوݨ دے کم نال وی جُڑیا ہویا ہئی۔
عالمگیر پور

عالمگیر پور ہڑپائی تہذیب دا ہک آثار قدیمہ دا مقام ہے جیڑھا گن٘گا جمنا دوآب (تقریباً 3300–1300 قبل مسیح) دے نال نال ہڑپہ دور توں پروان چڑھی ہئی۔ ایہہ ٹھیڑھ ضلع میرٹھ، اتر پردیش، ہن٘دوستان وچ واقع ہے۔ ایہ تہذیب دا پوادھی سن٘جاپو مقام ہے۔

### پٹ پھلور
ایں مقام تے 1958 اتے 1959 وچ آثار قدیمہ دے سروے آف ان٘ڈیا دی طرفوں تھوڑی ٻہوں کھاٹی کیتی ڳئی ہئی۔

### پہلا جُڳ
پٹ پھلور نال ایں مقام تے وقفے نال چار ثقافتی جُڳ ظاہر تھئے ہن، انہاں وچوں پہلا 6 فٹ دی سِکلی دا ہئی، جیڑھا ہڑپہ تہذیب نال تعلق رکھدا ہئی۔ بھان٘ویں جو پکیاں سلھاں دے ثبوت موجود ہن، پر کجھ کاݨ پٹ پھلور دی ہتھ سوڑ دی وجہ توں ایں دور دی کوئی بݨتر نہیں ملی۔ سلھاں دا سائز 11.25 توں 11.75 انچ لمباݨ، 5.25 توں 6.25 انچ پیٹا اتے 2.5 توں 2.75 انچ ٹھولھ ہئی۔ عالمگیر پور وچ ابتدائی سطح کیتے 2600 توں 2200 قبل مسیح (کیلیبریٹڈ) دی تاریخ تجویز کیتی ڳئی ہے۔

### لبھیاں چیزاں
عام ہڑپائی مٹی دے برتن ملے ہن اتے ایہہ جاہ مٹی دے برتناں دی آوی نظر آندی ہئی۔ ملݨ والیاں مٹی دیاں چیزاں وچ برتن، چھت دیاں ٹائلاں، طشتریاں، پیالے، گلدان، چوچن٘ڈالے چھکے، موتی، مڑکے، مٹی دے بݨئے ہوئے ، گاݙیاں اتے کون٘بھٹ والے ݙان٘د اتے نان٘گ دیاں مورتیاں شامل ہن۔ اتھاں سٹیٹائٹ پیسٹ، فائنز، شیشہ، کارنیلین، کوارٹز، عقیق اتے کالے جیسپر توں بنے ہوئے موتی اتے ممکنہ طور تے کن دے جھمکے وی موجود ہن۔ دھات دے ثبوت تھوڑے ہن۔ بھل تان٘بے دا ہک ترٹا ہویا بلیڈ ملیا ہا۔

عالمگیر پور وچ ہک برتن کنوں ترٹا ہویا رچھ دا سر وی لبھیا۔ مٹی دی ہک چھوٹی مالا جین٘دے موتی سونے نال کڄے ہوئے ہن۔ کپڑے دے ثبوت وی ملئے ہن۔ کپڑے کیتے استعمال تھیونڑ والا دھاڳہ ٻہوں باریک نظر آن٘دا ہے اتے ووݨتر دا طریقہ ٻہوں سادہ ہے۔

### ݙوجھا جُڳ
پہلے جُڳ اتے ݙوجھے جُڳ دے وچال وقفہ، پرتاں دی بݨاوٹ دے علاوہ انہاں دے ثقافتی طور تے وی وکھرا ہئی۔ پہلے جُڳ نال تعلق رکھݨ والیاں پرتاں سخت اتے بھوریاں ہن۔ ݙوجھے جُڳ دی پرت ڈھلی اتے سلیٹی ہئی جین٘دے وچ سڑی ہوئی مٹی اتے کیری دیاں پٹیاں موجود ہن۔ بھان٘ویں جو پکیاں سلھاں دے ثبوت موجود ہن، پر ہڑپائی جُڳ دی کوئی بݨتر نہیں ملی۔

### اہمیت
عالمگیر پور وچ ہڑپہ تہذیب دی دریافت ہن٘دوستان وچ سن٘دھ وادی دی تہذیب دے دگھرپ کوں سجھ ابھار تے ڈھیر تئیں ودھا ݙتا ہے۔
اِنٹارکٹیکا (ہک برِ اعظم)

انٹارکٹیکا دُنیا دا سب توں دَکھݨی براعظم ہِے، جیہڑا جنوبی قطب دے آلے دوالے واقع ہِے۔ اے براعظم برف نال ڈھکا ہِے اَتے اِتھوں دی آب و ہوا ٻہوں سخت ہِے۔ انٹارکٹیکا دُنیا دے اُنہاں علاقیاں وِچوں ہِک ہِے، جِتھاں انساناں دی آبادی مستقل طور تے موجود کائنی پر اِتھاں سائنسی تحقیق ٻہوں زیادہ تھیندی ہِے۔

thumb|انٹاکٹیکا بر اعظم

## جغرافیہ
انٹارکٹیکا دا کل رقبہ 14.2 ملین مربع کلومیٹر اے، جیہڑا اِیندے وِچ برف دی موٹی تہہ وی شامل ہِے۔ اِیں براعظم دا 98% حِصہ برف نال ڈھکیا ہویا ہِے۔ انٹارکٹیکا دُنیا دا سب توں ٹھݙھا اَتے خشک ترین براعظم ہِے۔ اِتھاں اُچے پہاڑ اَتے برفانی وادیاں وی موجود ہِن۔ اِیں براعظم دا سب توں اُچا پَہاڑ وِنسن میسف (Vinson Massif) ہِے۔

## آب و ہوا
انٹارکٹیکا دِی آب و ہوا ٻہوں سخت ہِے۔ اِتھاں دِی سردی دُنیا بھر وچ سب توں ودھ ہِے۔ سیالے وچ اِتھوں دا درجہ حرارت منفی 80 ڈگری سیلسیس توں وی تلے ونڄ سڳدے۔ اِتھاں بارش ٻہوں گھٹ تھیندی ہِے، اَتے اِتھوں دی ہوائی ٻہوں ٹھݙی اَتے خشک ہوندی ہِے۔ انٹارکٹیکا وچ ہوائیاں دا تیز رفتار طوفان وی آندے راہندے ہِن۔

## حیاتیات
انٹارکٹیکا وچ حیاتی دی تنوع ٻہوں گھٹ ہِے، پر اِتھاں کُجھ جانور اَتے پودے موجود ہِن، جیہڑے اِتھوں دی سخت آب و ہوا وچ زندہ رہݨ دے قابل ہِن۔ اِتھوں دے اہم جانوراں وِچ پینگوئن، سیل، اَتے ویل شامل ہِن۔ اِتھاں کئی قسماں دیاں کائی (mosses) اَتے لائیکن (lichens) وی ملدیاں ہِن۔

## تحقیق
انٹارکٹیکا سائنسی تحقیق کیتے ہِک اہم جگہ ہِے۔ اِتھاں کئی مُلکاں دے تحقیقی مراکز موجود ہِن، جِتھاں سائنسدان مختلف شعبیاں وِچ تحقیق کریندے پئے ہِن۔ انٹارکٹیکا وچ موسمیاتی تبدیلیاں، گلوبل وارمنگ، اَتے ٻئی سائنس دی تحقیق ٻہوں اہمیت رکھدی ہِے۔

## جیو پولیٹکس
انٹارکٹیکا تے کِہیں وی مُلک دی ملکیت کائنی۔ 1959 وچ ہِک انٹارکٹک معاہدے تے دستخط کیتے ڳئے ہَن، جیندے تحت انٹارکٹیکا کوں سائنسی تحقیق کیتے محفوظ قرار ݙِتا ڳیا ہا۔ اِتھاں کوئی فوجی سرگرمی دی اجازت کائنی اَتے اِیہ صرف سائنسی تحقیق کیتے استعمال تھیندا ہِے۔

## ماحولیاتی اہمیت
انٹارکٹیکا دِی ماحولیاتی اہمیت ٻہوں زیادہ ہِے۔ اِتھوں دے برفانی ذخائر دُنیا وچ پاݨی دا سب توں وݙا ذریعہ ہِن۔ اِتھوں دی برف وچ کُجھ اینجھی معلومات وی ہوندیاں ہِن جِنہاں دی مدد نال ماضی دے ماحول دا پتہ لڳایا ونڄ سڳدے۔ گلوبل وارمنگ دی وجہ توں انٹارکٹیکا دِی برف پِگھلݨ لگ ڳئی ہِے، جیہڑی پوری دنیا کیتے ہِک وݙا خطرہ ہِے۔

## انٹارکٹیکا تے سیاحت
انٹارکٹیکا وِچ سیاحت وی ودھدی پئی ہِے۔ ہر سال ہزاراں لوک انٹارکٹیکا کوں ݙیکھݨ کیتے ٹُر ویندے ہِن۔ سیاحت دے نال اِتھوں دے ماحول تے وی اثرات پئے سڳدے ہِن، اِیں واسطے اِتھوں دِی سیاحت کوں قابو وِچ رکھݨ دی لوڑ ہِے۔

## مستقبل
انٹارکٹیکا دا مستقبل گلوبل وارمنگ اَتے موسمیاتی تبدیلیاں نال جُڑیا ہویا ہِے۔ اگر درجہ حرارت اِیں طرح وَدھدا ریہا تاں انٹارکٹیکا دی برف ٻہوں تیزی نال پگھل سڳدی ہِے، جیندے نال دُنیا دے کئی ساحلی علاقے پاݨی وِچ ڈُٻ سڳدے ہِن۔ اِیں واسطے ضروری ہِے جو ماحول کوں بچاوݨ کیتے فوری اقدامات کیتے ونڄن۔

## نتیجہ
انٹارکٹیکا دُنیا دا ہِک منفرد براعظم ہِے، جیہڑا سائنس، ماحول، اَتے بین الاقوامی تعاون دی مثال ہِے۔ اِتھاں دِی سخت آب و ہوا اَتے ماحول دُنیا دے لوکاں کوں متوجہ کریندی ہِن۔ انٹارکٹیکا دا تحفظ دُنیا دے مستقبل کیتے ٻہوں ضروری ہِے۔

## حوالے
1.  Headland, Robert K. *The Island of South Georgia*. Cambridge University Press, 1984.
2.  National Geographic. *Antarctica*. National Geographic, 2018.
3.   "Antarctica". *Wikipedia*. (https://en.wikipedia.org/wiki/Antarctica)
HMPV virus (ایچ.ایم.پی۔وی وبا)

مقدمہ
ہیومن میٹا نیومو وائرس (Human metapneumovirus - HMPV) ہِک وائرس ہِے جیہڑا سانھ دی بیماریاں پیدا کریندا ہِے۔ اِیہ وائرس خاص طور تے ٻالاں، ٻڈھیاں اَتے اُنھاں لوکاں کوں متاثر کریندا ہِے جنہاں دا مدافعتی نظام کمزور ہوندے۔ HMPV وائرس پہلی واری 2001 وِچ ہالینڈ وِچ دریافت تھیا ہئی۔ اِیہ وائرس عام طور تے موسمِ سرما اَتے بہار وِچ پھیلدا ہِے۔

## علامات
HMPV وائرس دیاں علامات عام طور تے فلو (flu) نال ملدیاں جلدی ہِن اَتے اِیہ علامات کُجھ اِیہ ہِن:
*   نزلہ (Runny nose)
*   کھنگ (Cough)
*   کوسا (Fever)
*    سینے دی جکڑن(Chest congestion)
*   اُبھے ساہی (Difficulty breathing)
*   سینے وچ درد (Chest pain)
*  سر درد(Headache)
*   تھکاوٹ (Fatigue)

کُجھ لوکاں وِچ اِیہ علامات ہلکی ہوندیاں ہِن، جݙاں جو ٻالاں، ٻُڈھیاں اَتے کمزور مدافعتی نظام آلے لوکاں وِچ اِیہ علامات شدید تھی سڳدیاں ہِن۔ HMPV وائرس سانھ دے نظام دے سنگین مسائل وی پیدا کر سڳدے۔
*   نیومونیا (Pneumonia)
*   برونچیولائٹس (Bronchiolitis)
*   دمہ (Asthma)

## پھیلاؤ
HMPV وائرس آسانی نال پھیل سڳدا ہِے۔ اِیہ وائرس متاثرہ لوکاں دی کھانسی اَتے چھینکاں نال نکلݨ والے قطریاں دے ذریعے پھیلدا ہِے۔ اِیندے توں علاوہ، اِیہ وائرس متاثرہ سطحاں کوں چھوݨ نال وی پھیل سڳدا ہِے۔ HMPV وائرس عام طور تے سکولاں، ڈے کیئرز اَتے ہسپتالاں وِچ جلدی پھیلدا ہِے۔

## تشخیص
HMPV وائرس دی تشخیص کیتے عام طور تے نک اَتے گلے دے نمونے گھدے ویندن۔ اِنہاں نمونیاں کوں وائرس دی جانچ کیتے لیبارٹری وِچ بھیڄیا ویندا ہِے۔ وائرس دی تشخیص کیتے پی سی آر (PCR) ٹیسٹ استعمال کیتا ویندا ہِے۔

## علاج
HMPV وائرس دا کوئی خاص علاج موجود نئیں۔ علاج عام طور تے علامات کوں کم کرݨ تے توجہ ݙیندا ہِے۔ عام طور تے آرام، ٻہوں سارے مائع پِیوݨ اَتے درد کوں گھٹ کرݨ والی دوائیاں استعمال کیتیاں ویندیاں ہِن۔ کُجھ شدید کیساں وِچ، ہسپتال وِچ داخل تھیوݨ دی لوڑ وی پے سڳدی ہِے، جِتھاں ساہ گھِنݨ وِچ آسانی پیدا کرݨ آلے آلات استعمال کیتے ویندے ہِن۔

## بچاؤ
HMPV وائرس توں بچݨ کیتے کُجھ احتیاطی تدابیر اختیار کیتیاں ونڄ سڳدیاں ہِن۔
*   اپݨے ہتھاں کوں صابن اَتے پاݨی نال باقاعدگی نال دھوو۔
*   بیمار لوکاں توں پرے رہو۔
*   کھنگ اَتے چھینکݨ دے ویلے اپݨے مُنہ اَتے ناک کوں ڈھکو۔
*   بیماری دے ویلے گھر وچ آرام کرو۔
*   بچیاں کوں ہجوم آلیاں جاہواں تے ونڄݨ توں بچاؤ۔

## تحقیق
HMPV وائرس تے تحقیق اَڄ وی جاری ہِے۔ سائنسدان وائرس کوں سمجھݨ اَتے اِیندے کیتے ویکسین اَتے علاج بݨاوݨ تے کم کریندے پئے ہِن۔ اُمید ہِے جو مستقبل وِچ اِیں وائرس دے خلاف موثر ویکسین اَتے علاج دستیاب تھی ویسی۔

## نتیجہ
ہیومن میٹا نیومووائرس ہِک عام وائرس ہِے، جیہڑا ساہ دی بیماری پیدا کریندا ہِے۔ اِیہ خاص طور تے ٻالاں، ٻڈھیاں اَتے کمزور مدافعتی نظام آلے لوکاں کوں متاثر کریندا ہِے۔ اگرچہ اِیں وائرس دا کوئی خاص علاج موجود نئیں، پر احتیاطی تدابیر اختیار کر تے اِیں توں بچیا ونڄ سڳدے۔
طوطا

مُقدمہ
طوطا ہِک عام ناں ہِے، جیہڑا سِٹیسیفارمز (Psittaciformes) دے  نال تعلق رکھݨ والے تقریباً 398 قِسماں دے پَکھیاں کیتے استعمال تھیندے۔ طوطے زیادہ تر گرم اَتے نیم گرم علاقیاں وِچ مِلدے ہِن۔ کُجھ طوطیاں دِی خاصیت اے ہِے جو اِیہ ٻولیاں وِچ الفاظ دی نقل کر سڳدن۔ اِیہ عام طور تے رنگ برنگے ہوندے ہِن اَتے اِنہاں دی چُنج مُڑی ہوئی ہوندی ہِے۔

## قِسمات
طوطیاں کوں ترئے وݙے ٹبراں وِچ ونڈیا ویندے :

1.  **سِٹاسِڈی** (Psittacidae): اِیں ٹَبر وِچ زیادہ تر طوطے شامل ہِن۔
2.  **کَکَیٹُئیڈی** (Cacatuidae): اِیں ٹَبر وِچ کاکاٹو شامل ہِن۔
3.  **اسٹرِگیوپیڈی** (Strigopidae): اِیں ٹَبر وِچ نیوزی لینڈ دے طوطے شامل ہِن۔

## ظاہری شکل
طوطے عام طور تے چھوٹے توں وݙے، مضبوط جسم آلے پَکھی ہوندے ہِن۔ اِنہاں دیاں چُنجاں مُڑیاں ہوئیاں، مضبوط پیر، اَتے رنگین پَر ہوندے ہِن۔ اِنہاں دی لمبائی 9 سینٹی میٹر توں گھِن کے 100 سینٹی میٹر تئیں تھی سڳدی ہِے۔

## عادات اَتے طرزِ زندگی
طوطے عام طور تے گروپاں وِچ راہندے ہِن۔ اِیہ دِن دے ویلے زیادہ سرگرم ہوندے ہِن۔ طوطے اپݨے آپ کوں ٻچاوݨ کیتے مختلف ترکیباں استعمال کریندے ہِن۔ اِیہ عام طور تے وݨاں وِچ آلݨے بݨیندے ہِن اَتے پھل، بِڄ، اَتے کیڑے کھاندے ہِن۔

## ٻولݨ دی صلاحیت
کُجھ طوطیاں دی خاصیت اے ہِے جو اِیہ انساناں وانگوں ٻول سڳدے ہِن۔ اِیہ صلاحیت اُنہاں کوں ٻیاں آوازاں کوں سِکھݨ اَتے دُہراوݨ وِچ مدد کریندی ہِے۔ اِیہ انساناں دیاں ڳالہیں دی نقل وی کر سڳدے ہِن۔

## خوراک
طوطے عام طور تے پودیاں تے گزارا کریندے ہِن، پَر کُجھ قِسماں کیڑے مکوڑے وی کھاندیاں ہِن۔ اِیہ پھل، بِڄ، نٹ، اَتے پھُل کھاندے ہِن۔ کُجھ طوطے مٹی وی کھاندے ہِن، جیندے نال اُنہاں کوں معدنیات مِلدیاں ہِن۔

## نسل کشی
طوطے عام طور تے جوڑیاں وِچ نسل کشی کریندے ہِن۔ مادہ طوطی انڈے ݙیندی ہِے۔ نر اَتے مادہ رَل تے انڈیاں دی حفاظت کریندے ہِن۔ انڈیاں توں بچے نِکلݨ توں بعد کئی ہفتیاں تئیں والدین اُنھاں دی دیکھ بھال کریندے ہِن۔

## جِیوݨ دی مُدّت
طوطیاں دِی جِیوݨ دی مُدّت مختلف ہوندی ہِے۔ کُجھ قِسماں 10 سال تئیں زندہ راہندیاں ہِن، جݙاں کہ کُجھ 80 سال تئیں وی زندہ رَہ سڳدیاں ہِن۔

## بَچاؤ دی حالت
طوطیاں دیاں کئی قِسماں ہُݨ خطرے وِچ ہِن۔ اُنہاں دِی آبادی جنگلات دی کٹائی، غیر قانونی تجارت، اَتے آب و ہوا وِچ تبدیلیاں دی وجہ توں گھٹدی پئی ہِے۔ اِیں سانگے اِنہاں کوں بچاوݨ کیتے اقدامات کرݨ دی لوڑ ہِے۔

## مقبولیت
طوطے دُنیا بھر وِچ پالتو پَکھیاں دے طور تے ٻہوں مقبول ہِن۔ لوگ اُنھاں کوں اُنھاں دے رنگ، ٻولݨ دِی صلاحیت، اَتے سماجی رویے دی وجہ توں پسند کریندے ہِن۔ پر اِیہ وی ضروری ہِے جو پالتو طوطیاں دا خیال چنڳے طریقے نال رکھیا ونڄے۔

## ثقافتی اہمیت
طوطیاں کوں کئی ثقافتاں وِچ خوش قسمتی اَتے دانائی دی علامت سمجھیا ویندے۔ طوطے فنونِ لطیفہ اَتے ادب وِچ وی عام طور تے نظر آندے ہِن۔

## نتیجہ
طوطے دُنیا دے ٻہوں دلچسپ پَکھیاں وِچوں ہِک ہِن۔ اِنہاں دِی تنوع، عادات، اَتے ماحولياتی اہمیت اُنھاں کوں حیاتیاتی مطالعہ کیتے ہِک اہم موضوع بݨیندی ہِے۔ اِیندے نال نال، اُنہاں دی بقا کیتے وی کم کرݨ دی لوڑ ہِے۔
لبنان

لبنان

لبنان (Lebanon) ، سرکاری طور تے جمہوریہ لبنان، مغربی ایشیاء دا ہک ملک ہے، جیڑھا بحیرہ روم دے مشرقی ساحل تے واقع ہے۔ ایندی سرحد شمال اتے مشرق وچ شام (Syria) نال، اتے جنوب وچ اسرائیل (Israel) نال لگدی ہے۔ سپرس (Cyprus) جزیرہ وی لبنان دے مغرب وچ بحیرہ روم دے پار واقع ہے۔ لبنان دا محل و وقوع جغرافیائی طور تے ایݙا اہم ہے کہ اینکوں مشرق وسطیٰ دا سنگم آکھیا ویندے۔ لبنان دی سرزمین توں قدیم فونیشیائی سلطنت دا آغاز تھیا ہئی۔ ایں کوں فونیشیائی تہذیب دا مرکز وی منیا ویندے۔

## [[تاریخ]]

لبنان دی تاریخ ہزاراں سال پراݨی ہے۔ فونیشیا (Phoenicia) دی تہذیب ایں علاقے وچ پروان چڑھی، جیڑھی اپݨی بحری طاقت اتے تجارت کیتے مشہور ہئی۔ بعد وچ، ایں علاقے تے اشوری (Assyrian)، بابلی (Babylonian)، فارسی (Persian)، یونانی (Greek)، اتے رومی (Roman) سلطنتاں دا قبضہ تھیا۔ رومی سلطنت دے زوال دے بعد، ایں علاقے تے بازنطینی (Byzantine) سلطنت دا کنٹرول تھی ڳیا۔

ستویں صدی عیسوی وچ مسلماناں نے لبنان فتح کر گھدا، اتے ایندا زیادہ تر حصہ خلافت دا حصہ بن ڳیا۔ صلیبی جنگاں دے دوران عیسائی سلطنتاں نے ایں علاقے تے مختصر کنٹرول حاصل کر گھدا، لیکن ایں دے بعد توں ایں دے اُتے مملوک (Mamluk) اتے عثمانی (Ottoman) سلطنت دا قبضہ تھیا۔ عثمانی سلطنت دے خاتمے دے بعد، لبنان فرانس (France) دے زیر انتظام آ ڳیا۔

1943ء وچ، لبنان فرانس توں آزاد تھی ڳیا، اتے ہک آزاد جمہوریہ بن گیا۔ لبنان دی آزادی دے بعد، اینکوں مختلف قسم دے سیاسی اتے سماجی مسائل دا سامنہ کرݨا پیا جنہاں وچ 1975ء توں 1990ء دی خانہ جنگی وی شامل ہے۔ ایں خانہ جنگی نال لبنان دی معیشت اتے سماجی ڈھانچے کوں ناقابلِ تلافی گھاٹا پہنچیا۔

## [[جغرافیہ]]

لبنان دا رقبہ تقریباً 10,452 مربع کلومیٹر ہے۔ ایندا زیادہ تر علاقہ پہاڑی ہے۔ جبل لبنان (Mount Lebanon) ایندا سب توں مشہور  پہاڑی سلسلہ ہے۔ لبنان دی ساحلی پٹی انتہائی ذرخیز ہے، جتھاں کھیتی باڑی کیتی ویندی ہے۔ لبنان دی سب توں وݙا دریا لیطانی (Litani River) ہے۔

لبنان دا موسم معتدل بحیرہ روم دا موسم ہے، جتھاں ہنالے وچ گرم تے خشک، اتے سیالے ہلکی تے نم ہوندیاں ہن۔

## [[سیاست]]

لبنان ہک پارلیمانی جمہوریہ ہے۔ ایندا صدر مملکت، پارلیمان دے ذریعے منتخب کیتا ویندے۔ لبنان دا سیاسی نظام فرقہ وارانہ بنیاداں تے تقسیم تھیا ہویا ہے، جتھاں صدر عیسائی، وزیر اعظم سنی مسلمان، اتے پارلیمان دے سپیکر شیعہ مسلمان ہوندے ہن۔ ایہ سیاسی نظام کئی واری تنازعات دا باعث وی بݨدا ہے۔

## [[معیشت]]

لبنان دی معیشت بنیادی طور تے خدمات تے مبنی ہے۔ بینکنگ، سیاحت، اتے تعمیرات اہم شعبے ہن۔ لبنان وچ کھیتی باڑی وی کیتی ویندی ہے، لیکن ایں دا حصہ معیشت وچ کم ہے۔ لبنان وچ بیرونی سرمایہ کاری دی اہمیت وی ہے۔ خانہ جنگی دی وجہ توں لبنان دی معیشت کوں بھاری گھاٹا پُڄیا ہے، اتے اے ہالی وی پوری طرحاں بحال نہیں تھی سڳیا۔

## [[آبادی]]

لبنان دی آبادی تقریباً 68 لکھ ہے۔ ایندے وچ کئی نسلی تے مذہبی گروہ شامل ہن، جنہاں وچ عرب، عیسائی، مسلمان، دروز، اتے ٻئے نسلی گروہ شامل ہن۔ سرکاری زبان عربی ہے، لیکن فرانسیسی اتے انگریزی وی وݙی تعداد وچ الائی ویندی ہے۔

## [[ثقافت]]

لبنان دی ثقافت متنوع ہے، اتے این تے فونیشیائی، یونانی (Greek)، رومی (Roman)، عرب، اتے فرانسیسی (French) ثقافتاں دا اثر ہے۔ لبنان اپݨی موسیقی، فن، ادب، اتے فن تعمیر کیتے مشہور ہے۔ لبنانی کھاݨے وی پوری دنیا وچ مشہور ہن۔

## [[اہم شہر]]

*   بیروت (Beirut)
*   طرابلس (Tripoli)
*   صیدا (Sidon)
*   صور (Tyre)
*   بعلبک (Baalbek)

## [[ٻئی معلومات]]

*   کرنسی: لبنانی پاونڈ (Lebanese Pound)

*   بین الاقوامی کالنگ کوڈ: +961

*   یوم آزادی: 22 نومبر
بھوٹان

بھوٹان(Bhutan)، سرکاری طور تے بھوٹان دی بادشاہت مشرقی ہمالیہ وچ واقع ہے۔ایہ ہک زمین بند ملک ہے۔ اے ملک جنوب اچ ہندوستان تے شمال اچ چین دے وچالے واقع ہے۔ بھوٹان(Bhutan) ہک پہاڑی علاقہ ہے، اتے ایندا زیادہ تر حصہ 2000 میٹر (6600 فٹ) توں اُتے ہے۔ بھوٹان(Bhutan) دی آبادی تقریباً 750،000 ہے، جیندی وجہ توں اے دنیا دے گھٹ آباد ترین ملکاں وچوں ہک ہے۔ تھمپو بھوٹان(Bhutan) دا دارالحکومت تے سب توں وݙا شہر ہے۔ 

## تاریخ

بھوٹان(Bhutan) دی تاریخ صدیاں پراݨی ہے اتے ایندے بارے وچ گھٹ معلومات موجود ہن۔ خیال ہے جو ایں علاقے وچ 2000 قبل مسیح دے لگ بھگ انسان آباد ہن۔ ستارویں صدی وچ، نگاونگ نامگیال نے پہاڑی علاقے کوں متحد کیتا اتے بھوٹان(Bhutan) دی بادشاہت قائم کیتی۔ 1907ء وچ، اوگین وانگچوک نوں پہلا بادشاہ نامزد کیتا گیا۔ 1910ء وچ، بھوٹان(Bhutan) نے برطانیہ دے نال ہک معاہدے تے دستخط کیتی، جیندی وجہ توں بھوٹان(Bhutan) برطانوی سرپرستی وچ آگیا۔ 1949ء وچ، بھوٹان(Bhutan) نے ہندوستان دے نال ہک معاہدے تے دستخط کیتی، جیندی وجہ توں ہندوستان بھوٹان(Bhutan) دے خارجہ امور کوں کنٹرول کردا ریہا۔ 

## حکومت تے سیاست

بھوٹان(Bhutan) ہک آئینی بادشاہت ہے، اتے ایندے سربراہ بادشاہ ہوندن۔ حکومت دے سربراہ وزیر اعظم ہوندن۔ بھوٹان(Bhutan) دی ݙو ایوانی پارلیمنٹ ہے، جیندے وچ قومی اسمبلی اتے قومی کونسل شامل ہن۔ بھوٹان(Bhutan) دے عدالتی نظام وچ سپریم کورٹ، ہائی کورٹ تے ضلعی عدالتاں شامل ہن۔ 

## جغرافیہ

بھوٹان(Bhutan) مشرقی ہمالیہ وچ واقع ہے۔ ایندا زیادہ تر حصہ پہاڑی ہے، اتے ایندی اوسط بلندی 3،000 میٹر (9،800 فٹ) ہے۔ بھوٹان(Bhutan) وچ جنگلات دی گھنی تعداد ہے، اتے اتھے متعدد دریا وی موجود ہن۔ ملک وچ آب و ہوا مختلف ہے، جیندے وچ ہنالے وچ مونسون دی بارشاں اتے سیالے وچ برف باری شامل ہن۔ 

## معیشت

بھوٹان(Bhutan) دی معیشت بنیادی طور تے زراعت اتے جنگلات تے مشتمل ہے۔ سیاحت وی ہک اہم ذریعہ آمدن ہے۔ بھوٹان(Bhutan) دی برآمدات وچ بجلی، لکڑی، مسالہ جات اتے دستکاری شامل ہن۔ بھوٹان(Bhutan) دی درآمدات وچ تیل، مشینری اتے کھاوݨ پیوݨ دی اشیاء شامل ہن۔ 

## آبادی

بھوٹان(Bhutan) دی آبادی تقریباً 750،000 ہے، جنہاں وچ زیادہ تر لوگ بھوٹیا نسل نال تعلق رکھدے ہن۔ بھوٹان(Bhutan) وچ چار سرکاری زباناں ہن، جنہاں وچ ڈونگا، نیپالی تے انگریزی  شامل ہن۔ بھوٹان(Bhutan) وچ ٻہوں سارے لوگ بدھ مت  مذہب دے پیروکار ہن۔ 

## ثقافت

بھوٹان(Bhutan) دی ثقافت ہک منفرد ثقافت ہے، جیندے تے بدھ مت دا گہرا اثر ہے۔ بھوٹان(Bhutan) اپنے خوبصورت مندر، خانقاہاں تے تہواراں دی وجہ توں مشہور ہے۔ بھوٹان(Bhutan) دے روایتی لباس وچ گھو اتے کیرا شامل ہن۔ بھوٹانی کھاݨا، جیوندے وچ مرچاں تے پنیر شامل ہوندے ہن۔ بھوٹان(Bhutan) دا قومی کھیل تیر اندازی ہے۔ 

## خارجہ تعلقات

بھوٹان(Bhutan) دے خارجہ تعلقات محدود ہن، جیندے وچ ہندوستان سب توں اہم شریک ہے۔ بھوٹان(Bhutan) اقوام متحدہ  دا رکن ہے۔
دبئی

دبئی (Dubai) متحدہ عرب امارات (United Arab Emirates) دی ہک ریاست ہے۔ اے خلیج فارس دے ساحل تے واقع ہے۔ اے متحدہ عرب امارات دے ست امارات وچوں ہک ہے اتے ایں ملک دا سب توں زیادہ آبادی والا شہر ہے۔ دبئی، دبئی-شارجہ-عجمان میٹروپولیٹن علاقے دا مرکز وی ہے۔ دبئی مشرق وسطیٰ دا ہک اہم تجارتی مرکز ہے۔

## تاریخ

دبئی دی تاریخ قدیم دور نال جڑی ہوئی ہے۔ ہک وقت ہئی جݙݨ اے علاقہ ماہی گیری تے موتی کڈھݨ دا مرکز ہئی۔ دبئی دا پہلا ذکر 1095 وچ الاندلوسی جغرافیہ دان ابو عبداللہ البکری دے کم وچ ملدا ہے۔ 18ویں صدی توں، دبئی بنو یاس قبیلے دے زیر انتظام ہئی۔ دبئی 1833 وچ، آل مخدوم خاندان نے دبئی اُتے قبضہ کر گھدا ہائی۔ دبئی 1892 وچ برطانیہ دی سرپرستی وچ آ گیا۔ 2 دسمبر 1971 کوں دبئی اتے 6 دیگر ریاستاں متحدہ عرب امارات بݨیاں۔

## جغرافیہ

دبئی متحدہ عرب امارات دے ساحل تے واقع ہے۔ ایندے شمال وچ شارجہ، جنوب وچ ابو ظہبی، اتے جنوب مشرق وچ عمان دی سرحد لگدی ہے۔ دبئی دا زیادہ تر علاقہ صحرائی ہے۔ البتہ، دبئی دے ساحل تے وادیاں وی موجود ہن۔ دبئی وچ گرمیاں وچ شدید گرمی تے نمی ہوندی ہے، جݙاں کہ سردیاں وچ موسم معتدل ہوندے۔

## آبادی

دبئی متحدہ عرب امارات دا سب توں زیادہ آبادی والا شہر ہے۔ 2020ء دے مطابق، دبئی دی آبادی 3.4 ملین توں ودھ ہے۔ دبئی وچ مختلف قوماں دے لوک رہندے ہن۔ زیادہ تر آبادی غیر ملکی مزدوراں تے مشتمل ہے۔ سرکاری زبان عربی ہے، پر انگریزی وی عام طور تے بولی ویندی ہے۔

## معیشت

دبئی دی معیشت تیل تے گیس، تجارت، سیاحت، رئیل اسٹیٹ تے فنانس تے مبنی ہے۔ دبئی دنیا دا ہک اہم تجارتی مرکز ہے۔ دبئی وچ کئی وݙے بین الاقوامی ہوائی اڈے ہن۔ دبئی سیاحت دے حوالے نال وی کافی مشہور ہے۔ دبئی وچ دنیا دی سب توں اچی عمارت، برج خلیفہ وی موجود ہے۔

## ثقافت

دبئی دی ثقافت اسلام دے اصولاں تے مبنی ہے۔ تاہم، دبئی ہک کثیر الثقافتی شہر ہے، جتھاں مختلف ثقافتاں دے لوک رہندے ہن۔ دبئی وچ کئی تاریخی مقامات، عجائب گھر، تے فنون دے مراکز موجود ہن۔ دبئی وچ لوک عام طور تے روایتی لباس پیندے ہن، پر مغربی لباس وی عام ہن۔

## نقل و حمل

دبئی وچ نقل و حمل دا نظام کافی جدید ہے۔ دبئی وچ میٹرو، بس، ٹیکسی، اتے کاراں عام طور تے استعمال تھیندن۔ دبئی دے دو وݙے ہوائی اڈے ہن، دبئی بین الاقوامی ہوائی اڈا اتے ال مکتوم بین الاقوامی ہوائی اڈا۔

## حکومت

دبئی ہک امارت ہے، جیہڑا متحدہ عرب امارات دا حصہ ہے۔ دبئی دے حکمران آل مکتوم خاندان توں ہن۔ دبئی دی حکومت وفاقی حکومت دا حصہ ہے۔

## تعلیم

دبئی وچ تعلیم دا نظام کافی ترقی یافتہ ہے۔ دبئی وچ کئی سرکاری اتے نجی سکول اتے یونیورسٹیاں موجود ہن۔ دبئی وچ اعلیٰ تعلیم دے ادارے وی موجود ہن، جیہڑے بین الاقوامی سطح تے مشہور ہن۔

## سیاحت

دبئی سیاحت دے حوالے نال کافی مقبول ہے۔ دبئی وچ دنیا دی سب توں اچی عمارت برج خلیفہ موجود ہے، جیہڑی سیاحاں وچ کافی مقبول ہے۔ دبئی وچ کئی شاندار شاپنگ مالز، ہوٹلز اتے تفریحی مقامات موجود ہن۔ دبئی ہر سال ہزاراں سیاحاں کوں اپنی طرف راغب کریندا ہے۔