open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
امیر فقیرݨی

شبو خان اپݨی کار ٹھیک کراوݨ ہک ورکشاپ اِچ ڳیا۔ ورکشاپ دے مستری کوں اپݨی کار دا کم سمجھایا تے ہک لوہے دی کرسی تے ٻہہ کے پراݨا اخبار پڑھݨ لڳ پیا۔ورکشاپ اِچ ݙو ترئے کاراں ٻیاں وی کھڑیاں ہن جنہاں دا کم تھیندا پیا ہا۔ مستری تے اوندے شاگرد کم وچ مصروف ہَن۔ تھیا ایویں ورکشاپ دے گیٹ وچوں ہک نقاب لڳی عورت داخل تھئی۔ جیندے صاف ستھرے ہلکے پھُل ٻوٹے والے سفید ساٹݨ دے کپڑے ہن۔ سِر تے بوچھݨ وی موجود ہا۔ ہتھ اوندے امیرویں لڳدے ہن۔ شبو خان سوچے جو ایہہ شایت اپݨی کار ورکشاپ دے ٻاہروں کھڑی کر کے مستری کوں سݙݨ آئی ہے۔ پر اوندے امیر پیریں وچ غریب جُتی ݙیکھ تے اُونکوں شک پیا جو ایہہ کار دی مالک نی تھی سڳدی۔ اُوں عورت ورکشاپ اِچ آوݨ توں بعد ہک سِروں ہتھ پھیلا تے پِنݨ شروع کر ݙتا۔ کہیں روپیہ ݙتا ، کہیں پنج۔ شبو خان حیران تھیا جو ایہہ عورت امیر گھر دی لڳدی ہے تے پِندی کیوں ودی ہے۔ کپڑے امیرویں ، جُتی غریبویں، ہتھ امیرویں تے پِندے ہَتھ ۔اُونکوں کوئی ڳالھ سمجھ نہ لڳی۔ شبو خان کوں اندازہ لڳیا جو فقیرݨی ایں کنوں وی خیرات منگسی ۔ شبو خان اپݨے ڳوندے وچ ہتھ مار تے پرس کڈھیا جے توݨی فقیرݨی وی اوندے نیڑے تھی آئی۔ شبو خان پرس وچوں سَو روپے دا نوٹ اَدھا ٻاہر کڈھیا وَل لوکیں دے ݙر توں اُوں نوٹ کوں ٹُھنگے مار تے تلے کیتا تے ویہہ روپے دا نوٹ کڈھ تے فقیرݨی دے حوالے کیتا۔ حالی ترئے چار ٻئے بندے ٻیٹھے ہَن جنہائیں کنوں فقیر ݨی پِنݨا ہا۔ شبو خان اُٹھی تے ورکشاپ کنوں ٻاہر نِکھتا ڳیا۔ شبو خان چاہنداہا جواصل ڳالھ تے پُڄے۔ ورکشاپ دے گیٹ تے کھڑ تے اُونکوں ایہ سمجھ نہ لڳی جو ایہہ فقیرݨی سڄے ویسی یا کھٻے۔ ٻس شبو اندازے نال کھٻے پاسے والی ورکشاپ اِچ وَڑ ڳیا ۔ اُتھاں وی ایویں بندے ہن ایویں مستری ہَن۔ اے وَل ہک کرسی تے ٻہہ ڳیا۔ تھوڑی دیر بعد فقیرݨی ایں ورکشاپ اِچ آڳئی۔ شبو کوں اندازہ تھیا جو فقیرݨی سڑک دے کھٻے پاسے پِندی ویندی ہے۔ شبو وَل ویہہ روپے کڈھ تے فقیرݨی کوں ݙتے تے تریجھی ورکشاپ اِ چ وَڑ ڳیا۔ تھوڑی دیر بعد فقیرݨی وی تریجھی ورکشاپ اِچ آڳئی۔ شبو خان اپݨی واری تے وَلا ویہہ روپے فقیرݨی کوں پیش کیتے تاں فقیرݨی خیرات گھِنݨ توں انکار کر ݙتا۔ شبو خان آکھیا: تو کیجھی فقیرݨی ہیں جو خیرات نی گھِندی؟ فقیرݨی آکھیا: ٻس میݙی مرضی۔ ایہہ آکھ تے فقیرݨی ٹُر پئی۔ شبو خان ہتھ وچ ویہہ روپے پاتی کھڑا ہا تے فقیرݨی کوں ویندا پچھوں ݙیدھا رہ ڳیا۔ 

                       فقیرݨی پِندی ڳئی تے اڳوں تے ویندی ڳئی۔ شبو ݙیدھا رہ ڳیا۔ کجھ فاصلے تے ہک مسیت کھڑی ہئی۔ مسیت دے ٻاہروں سقاوا بݨیا کھڑا ہا۔رمضان شریف دا مہینہ ہا۔ گرمیاں زوریں تے ہن ۔ فقیرݨی ایں سقاوے تے ونڄ تے ہتھ پیر دھووݨ پئے ڳئی۔ مغرب دی اذان کنوں ٻس کوئی پندھراں ویہہ منٹ باقی ہن۔ شبو خان ایں موقعے کوں مناسب سمجھ تے جلدی جلدی ٹُر پیا تے سقاوے توݨی پُڄ ڳیا۔ فقیرݨی کنوں ݙو چوکیاں چھوڑ تریجھی چوکی تے ٻہہ ڳیا۔ اپݨے ہتھ پیر دھوندئییں ہوئیں اینکوں خیال آیا جو کوئی ایندے نال ڳالھ کراں۔ اونکوں اے وی احساس تھیا جو کوئی جھِکی ڳالھ نی کرݨی ۔ ایں ݙر کنوں اُوں ہک پاک سوال بݨایا۔ فقیرݨی کنوں پُچھس جو کیا تہاݙا روزہ ہے؟ فقیرݨی جواب ݙتا ، جیا میݙا روزہ ہے۔ فقیرݨی دے جواب تے تھوڑا جیاں حوصلہ تھیا جو سوال کروں تاں جواب مِلدے۔ اُوں وَل پُچھا تُساں افطاری میں کن کریسو۔ فقیرݨی جواب ݙتا ۔ افطاری میں اپݨے پلوں کریساں ۔ شبو وَل پُچھیا ہُݨ تساں کیڑھے پاسے ویسو۔ فقیرݨی دی اَکھیں و چوں ہنجو آڳئے تے اُوں جواب ݙتا ۔ ’’میں ہُݨ ہسپتال ویساں۔‘‘

٭٭٭

## حوالہ
کتاب: وتر ساخ (سرائیکی کہاݨیاں) ، مصنف : عبداللطیف بھٹی، ناشر: جھوک پبلشرز ،ملتان
بچو لشاری

لشارئیں دی وستی دا سب توں مہاندرا جوان چاچا بچو ہا۔ اُوں تریہہ سال پہلے ۶۰ئ؁ اِچ ہک رقبے تے شفعہ کیتا تے جیندی پیشی اُونکوں ڈیرہ غازی خان بھوڳݨی پوندی ہئی۔ تریہہ سال تک اُو پیشیاں بھڳیندا رہ ڳیا۔ پیشی کنوں ہک ݙینہہ پہلے اپݨی وستی وچوں ݙاہ میل پیدل چل تے اُونکوں فاضل پور بس تے چڑھنا پوندا ہا۔ بس سَو میل دا سفرسنگل روڈ تے کرتے چھی گھنٹے اِچ رات کوں کہیں ویلے اُو ڈیرہ غازی خان آ پُڄدی ہئی۔ رات کٹݨ واسطے اُوں گورنمنٹ بس ٹرانسپورٹ سروس ڈیرہ غازی خان دے اَݙے دی مسجد دے امام نال یاری بݨائی ہوئی ہئی۔ اُتھاں اُو اپݨی رات گزریندا ہا۔ ہک کلو اَٹا اُو اپݨے پٹکے دے پاندھ وچ ٻدھ تے سِر تے رکھیندا ہا تے آوݨ ونڄݨ دا کرایہ تھوڑی ٻہوں بھاڄی دے پیسے تے ہلکا پھُلکا عدالتی خرچہ اُو گوندے وچ پا تے ٹُردا ہا۔ ٻئی ݙینہوار پیشی توں بعد اُو بس تے چڑھدا ہا فاضل پور ونڄ لاہندا ہا وَل فاضل پور توں اپݨی وستی تئیں ݙاہ میل پیدل چل تے اَدھ رات کوں اپݨے گھر پُڄ ویندا ہا۔ ڈیرہ غازی خان دا سفر کر تے اُو صرف اڳلے مہینے دی پیشی دی تاریخ گھِن تے واپس گھر وَل آندا ہا۔ اتنا لمبا عرصہ گزرݨ توں بعد اُوں کئی وکیل تبدیل کیتے ہَن۔ مگر کیس وچ کوئی اڳونہی نہ تھیندی ہئی۔ ہُݨ اُو پَچی تھیا ودا ہا۔ ایں دفعہ اُو کاوَڑ دا بھریا ہویا ہا۔ جو ہک تاں پیسہ لڳدے ، وقت لڳدے ، سفر دی تکلیف سہݨی پوندی ہے تے کوئی نتیجہ نی نکلدا۔ اُو ایہا ڳالھ اپݨے وکیل نال کھُل کے کرݨ چاہندا ہا۔ جو آخر ایہہ کتھاہیں کہیں نتیجے تے پُڄسی یا کائنا۔ ایں پیشی تے اُوں اپݨے وکیل کوں آکھیا توں ذرا جج نال کھُل تے ڳالھ کر جو ایں کیس اِچ کئی جج تبدیل تھی ڳئین، کئی وکیل تبدیل تھی ڳئین۔ کیس اُتھاہیں دا اُتھاہیں کھڑے۔ وکیل اُونکوں سمجھایا ۔ چاچا بچو اساں جج صاحبان کوں ایں طرحاں دی ہدایات نئیں ݙے سڳدے۔ ساݙا کم اے پیشی تے ونڄݨ تے صحیب دے حکم دے مطابق عمل کرݨ ، ٻس۔

                       چاچے بچو آکھیا: کیا میں آپ جج نال ݙو ڳالھیں کر سڳداں؟ وکیل جواب ݙتا ۔ توں کر سڳدیں پر نتیجے دا میں ذمہ وار کوئنی۔ چاچے بچو آکھیا: ٹھیک اے ، جو نتیجہ نکلسی سِر اَکھیں تے۔ میکوں توں اَلاوݨ دا موقع گھِنا ݙے۔ 

                       پیشی تے اَواز پئی ۔ ݙونہیں فریق حاضر تھئے، جج وَل پیشی ݙتی۔ بچو لشاری سڄے ہتھ دیاں ݙو انگلیں ہوا وچ کھڑیاں کر تے ٻانہہ اُتوں تے کیتی۔ تاں جج دی نگاہ پئی۔ چاچے بچو دے وکیل دھیمے لہجے وچ جج صحیب کوں آکھیا: جو جناب والا ایہ بزرگ اپݨی زُبانی جناب دے نال ݙو ڳالھیں کرݨ چاہندے۔ اجازت بخشی ونڄے۔ جج آکھیا : جی بزرگو کیا آدھو؟

                       ’’بچو آکھیا: اَبا میں ہر پیشی تے ہک ݙینہہ پہلے گھر کنوں روانہ تھینداں، اَٹا ڳنڈھ ٻدھینداں، ݙاہ میل پیدا چلداں، چھی گھنٹے بس دے بھڳینداں، گورنمنٹ بس تے اݙے دی مسجد وچ رات تݙی تے گزرینداں، ٻئے ݙینہہ چھڑی پیشی دی تاریخ گھِن وینداں تے ایہو کم میں تریہہ سال کنوں کھڑا کرینداں۔ بچو لشاری ݙونہیں ٻانہیں پکھی دے پَر بݨا تے ہوا وچ اُݙاریاں تے ٻولیاووئے جج آ!’’ تیݙا کیا خیال ہے جو میں ہِل بݨ تے ہوا وچ اُݙر تے اِتھاہیں عدالت آ پوندا ں؟ ایں کیس کوں سُݨ ، اِݙے کر یا اُݙے کر۔جج تھوڑا جیاں مُسکیا تے اُوں اڳلی تاریخ تے بحث دی پیشی رکھ ݙتی۔ چاچا بچو تھوڑا سُرخرو تھیا تے جج دے نال ٻیٹھے ریڈر دے نیڑے تھیا۔ ریڈر دے ہتھ وچ سَو روپیہ رکھیا تے اُوں کوں آکھیا : تھوڑا جیاں کیس کُولا کر ݙے۔ ریڈر اپݨی دِید والی عینک دے اُتوں ݙیدھے ہوئیں چاچے بچوں کوں آکھیا: ایہہ کیس سَو روپے نال کولا نی تھیندا۔ جے پنج سو روپے لواویں تاں تیݙا کیس کُولا بھَت کر ݙیساں۔  

٭٭٭

## حوالہ
کتاب: وتر ساخ (سرائیکی کہاݨیاں) ، مصنف : عبداللطیف بھٹی، ناشر: جھوک پبلشرز ،ملتان
اینڈریا بینڈیوالڈ

اینڈریا بینڈیوالڈ ہِک امریکی اداکارہ ہن، جنّھاں نے کئی ٹیلی ویژن شوز اَتے فلماں وِچ مہمان کردار ادا کیتے ہن۔ انّھاں دی اداکاری کوں ہمیشہ سراہیا ڳیا ہے۔

## '''فلموگرافی'''

## ٻیا ݙیکھو

* فہرست امریکی فلمی اداکارائیں
* امریکی سنیما

## حوالہ

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:امریکی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:امریکی ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
رحیمݨ چاچا

مٹِھل ہک وݙے گھر دا ٻال ہا ۔ گھر کھاتا پیتا ، رقبے،مال ڈھڳی دیرہ دمامہ، نوکر چاکر، باغ، رڑھیں ، فصلاں عام ہَن تے مُنڈھ قدیم کنوں گھر دا ہک پکا نوکر جیڑھا ٻال ہا تے ہُݨ ٻڈھرا تھی ڳیا ہا۔ حالی وی اپݨی خدمات پیش کریندا پیا ہا۔ اوندا ناں ہا رحیمݨ تے رحیمݨ چاچا مشہور ہا۔ مِٹھل اپݨی اعلیٰ تعلیم واسطے لاہور داخل ونڄ تھیا۔ کافی مہینے توں بعد گھر دا چکر لاوݨ آیا تے سارئیں کوں محبت نال مِلدا رہ ڳیا۔ اُو اپݨی خاندانی ریت پریت دید لحاظ قائم رکھی ودا ہا۔ غریبیں نال محبت ، ہمدردی تے بھال سنبھال کر کے اُو خوش تھیندا ہا۔ ایہ ساری طبیعت اُوں اپݨے بابے سئیں کنوں پاتی ہئی۔ گھر دی وݙی حویلی دے ہک پاسوں اُنہیں دا اپݨا مال ڈھڳی دا ہمباہ ہا۔ رحیمݨ چاچا وی ایندے وچ دیرہ لئی پیا ہا۔ ہمباہ دے وچ مال ڈھڳی دے کوٹھے وی بݨئیے کھڑے ہَن۔ پاݨی دا نلکا لڳا کھڑا ہا ، ٹاہلی دا ہک درخت تے کجھ ٻئے ٻوٹے ہمباہ دی رونق ہَن۔ دور کتھائیں ہمباہ دا دروازہ ہا۔ کجھ نوکر ݙینہہ دے کم کار کر کے چلیے ویندے ہَن تے رحیمݨ چاچا ݙینہہ راتیں اِتھاہیں رہ ویندا ہا۔ رحیمݨ چاچا منجھ منجھلا ٻدھیندا ہا، پیروں راݨاں ، کنڈوں راݨاں رہندا ہا پَر سِر تے پٹکا ضرور ٻدھیندا ہا۔ کیا تھیا کݙاہیں بنیان پا گھِندا ہا۔ ٻڈھا تھی ونڄن دے باوجود اُو صحت مند ہا ۔ اوندے ݙولے واوٹویں ہَن، کیوں جو ٹوکے آلی مشین وی ڳڑیندا ہا۔ مضبو ط اِتنا ہا جو ہک ݙینہہ اُوں ڳݙا کوں چَٹا مار تے زمین توں پٹ گِدھا تے کجھ لحظہ چاتی کھڑا رہ ڳیا۔ 

                       مِٹھل شام کوں بنگلے اِچوں نکل تے ہمباہ والے پاسے ڳیا۔ رحیمݨ چاچا تلے زمین تے تݙی سٹی ٻیٹھا ہا تے شام دی روٹی کھاندا پیا ہا۔ ٻھاڄی دی مُنگری خالی لاتھی ہئی تے کنجیر وچ ݙو روٹیاں لاتھیاں ہن۔ رحیمݨ چاچا رُکھی روٹی ٻیٹھا کھاندا ہا۔ مِٹھل رحیمݨ چاچے کنوں پُچھیا، کیا تیکوں بھاڄی ٻوڑ تھوڑا ݙتے نے جو توں رُکھی روٹی کھاندا ٻیٹھیں۔رحیمݨ چاچے جواب ݙتا : کائنا سئیں روٹی تاں کھادی ہِم بھاڄی نال بھاڄی تاں پوری ہئی ۔ ایہہ ٻس اُنویں رُکھی کھاندے ٻیٹھوں۔مِٹھل سوچیا چاچا رحیمݨ ڳالھ رکھ ڳئے۔ مِٹھل گھر دی نُکراݨی کوں آکھیا : رحیمݨ چاچے کوں بھاڄی تھوڑی نہ ݙتی کرو۔ اَڄ اُو رُکھی کھاندا ٻیٹھا ہا۔ نُکراݨی جواب ݙتا بھاڄی تاں پوری ݙتی ہِسے ، کل کنوں ذرا ودھا ݙیسوں ۔ اڳلے ݙینہہ خاص طور تے ݙیکھݨ کیتے مِٹھل شام دے ویلے ہمباہ دا چکر لایا تاں رحیمݨ چاچا وَل رُکھی کھاندا ٻیٹھا ہا۔ مِٹھل سمجھ ڳیا جو اَڄ وی بھاڄی پوری سُوری ہَس۔ تریجھے ݙینہہ مِٹھل رحیمݨ چاچے دی بھاڄی اپݨے ہتھ نال پَوا تے روٹی بھڄوائی ۔ ہُݨ ہُوکوں پتہ ہا جو اَڄ بھاڄی ڈھیر ساری ہِس ۔ تھوڑی دیر بعد مِٹھل ہمباہ تے لنگھ ڳیا تے رحیمݨ چاچے کنوں پُچھݨ لڳا جو رحیمݨ چاچا اَڄ تاں بھاڄی پوری ہئی؟ رحیمݨ چاچے دے جوا ب کنوں پہلے مِٹھل ݙٹھا ، رحیمݨ چاچا چھیکڑی روٹی وَل رُکھی کھاندا ٻیٹھے۔ مِٹھل پُچھیا: کیا اَڄ وی بھاڄی تھوڑی ہئی؟ رحیمݨ چاچے جواب ݙتا مِٹھل سئیں بھاڄی تاں روز پوری ہوندی ہے میں خود ایویں کرینداں جو ݙو چار گھِراں جیڑھے وی لائے چَس دے لائے باقی بھانویں رُکھے کھائوں۔

٭٭٭

## حوالہ
کتاب: وتر ساخ (سرائیکی کہاݨیاں) ، مصنف : عبداللطیف بھٹی، ناشر: جھوک پبلشرز ،ملتان
ایو آرڈین

ایو آرڈین ہِک امریکی اداکارہ ہن، جیڑھی ریڈیو، ٹیلی ویژن اَتے فلماں وِچ اپݨے مزاحیہ کرداراں کیتے مشہور ہن۔ اُنّھاں دی مزاحیہ اداکاری کوں ہمیشہ یاد رکھیا ویسی۔

## '''فلموگرافی'''

### '''فلم'''

### '''ٹیلی ویژن'''

## ٻیا ݙیکھو

* فہرست امریکی فلمی اداکارائیں
* امریکی سنیما

## حوالہ

ونکی:امریکی ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں
ونکی:امریکی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
چنڳیں ٹکٹ

پیر بخاںچار مربعے دا زمیندار ہا تے نال گورنمنٹ دا پٹوار ی وی۔ دفتر وچ پٹواری دا تے رقبے تے زمیندار دا مزاج رکھیندا ہا۔ رقبے تے مال ڈھگی دی سنبھال واسطے ہک مہتر رکھیا ہویا ہا۔مہتر دا ناں ہا اللہ رکھا۔ اللہ رکھا سیاݨا بندہ ہا، پر تعلیم دا پورا سورا ہا۔ چھوٹی موٹی چِٹھی پڑھ سڳدا ہا۔ ہک کنوں ویہہ توݨی ڳݨ وی گھِندا ہا۔سو روپے کوں پنج ویہاں آہدا ہا۔ اللہ رکھا ٻئے نوکریں کنوں ٹھوک وڄا تے کم گھِندا ہا۔داݨے ، بھوں ، گھا چوری نہ تھیوݨ ݙیندا ہا۔ اوندا روٹی کپڑا خان تے ، سال دے داݨے خان تے، شادی غمی خان تے، ݙکھ سُکھ وی خان تے، ایہو سبھ کجھ لکھ مراد تے تنخواہ سمجھدا ہا۔ اُوں ویلے زمیناں آباد گھٹ ہوندیاں ہن۔ زمین دی پانی پلائی واسطے کھو ڳڑدے ہن۔ پیر بخاں دا اپݨا کھاوݨ پیوݨ وی سادہ ہوندا ہا۔ پیر بخاں آپ وی ساد مرادا بندہ ہا۔ پیر بخاں دا اپݨا گھر سِدھا سادا، گھر دا اپݨا دھنولا، ہک گھوڑی اَتے گزر اوقات اُچھک۔ نال گورنمنٹ دی ٻدھی لڳی تنخواہ وی ہئی۔ ݙیہاڑے گزردے پئے ہن۔

                       لاہور دے وݙے دفتر وچوں پیر بخاں کوں ہک چِٹھی آڳئی جیندے وچ اُونکوں ہک دفتری پیشی دی اطلاع ݙتی ڳئی ہئی ۔ پیر بخاں پیشی تے ونڄݨ کنوں ہک ݙینہہ پہلے ریل دے سفر دی ٹکٹ بݨوائی ۔اپݨے مہتر اللہ رکھے کوں اُوں آکھیا جو اُو ریل دیاں ݙو ٹکٹاں گھِن آوے۔ ہک اوندی تے ݙوجھی اللہ رکھے دی۔ پیر بخاں سادمرادا بندہ ہا، اُوں اللہ رکھے کوں آکھیا جو ٹکٹاں ذرا چنگیاں گھِن آویں۔تاں جو سوکھے لاہور پُڄسوں۔ اللہ رکھے کوں چنگے ٹکٹیںدا پتہ کائناہا۔ جو چنگیاں ٹکٹاں کیا ہوندیاں ہن۔ پیر بخاں وی اونکوں ݙس نہ سڳیا جو ریل دی کتنی قسم دے ݙٻے ہوندن تے چنگی ٹکٹ کیڑھی ہوندی ہے۔ اللہ رکھے ٹکٹ دا وَٹ نہ کڈھیا اُو سِدھا ریل دے ٹکٹ گھر لڳا ڳیا تے اندر ٻیٹھے کلرک کوں آکھیا ، ݙو لاہور دیاں چنگیاں ٹکٹاں ݙے۔کلرک سمجھ ڳیا جو چنگی ٹکٹ دا مطلب فرسٹ کلاس ہے۔ اُوں فرسٹ کلاس دیاں ݙو ٹکٹاں ݙے ݙتیاں ۔ پیر بخاں تے اللہ رکھا ݙونہیں ریل دی انتظار کرݨ پئے ڳئے۔ ترئے چار گھنٹے انتظار بعد ریل آڳئی۔ انہیں کوں فرسٹ کلاس دے ݙٻے وچ وَڑ ونڄݨ دا موقع ملیا ۔ اندر ݙٻے دے کوئی حساب نہ ہا ، وِچ کُکڑیں ،تݙیاں، لیلے، بندے نال بندہ جتھیا کھڑا ہا۔ سوارییں کوں کوئی پتہ نہ ہا جو اُنہیں دی اپݨی سیٹ کتھاں ہے کیڑھے ݙٻے وچ ہے۔ ٹپدی ریل وچ جیکوں جِتھاں جاہ ملدی ڳئی ہے او چڑھدا ڳیا تے کھڑدا ڳیا۔ گرمی دا سفر ہا ریل چلے تاں ہوا لڳے جے ریل کھڑے تاں پگھر و پگھر ۔ترئے ساڈھے ترئے گھنٹے ریل اِچ کھڑ ونڄݨ توں بعد لتاں کمبدیاں پیاں ہَن۔ ہک اسٹیشن تے ریل رُکی گرمی زور ہئی تاں ݙونہیں جوان تھوڑی دیر واسطے پلیٹ فارم تے لہہ کھڑے۔ اللہ رکھا وی تھکا کھڑا ہا پر اُوں تھکاوٹ ظاہر نہ کیتی کیوں جو نوکر ہا۔ اونکوں خان دی بے آرامی دا ٻہوں احساس ہا۔ اُو شرمندہ شرمندہ تے کاݨا کاݨا تھیا کھڑا ہا۔ جو او ٹکٹاں شایت چنگیاں نئیں گھِن آیا۔ پیر بخاں اپݨے چولے دا اڳلا پلو  ݙونہیں ہتھیں نال آپ جھلیندا کھڑا ہا۔نال اللہ رکھا وی کھڑا ہا تے اُو پاسے کنوں گزرݨ والے لوکیں کوں خان کنوں ہٹیندا کھڑا ہا۔ خان آکھیا ابا! اللہ رکھا ٹکٹاں ٻہوں چنگیاں گھِن آئیں۔ شابس اے تیکوں۔اللہ رکھے دا ساہ سُک ڳیا جو خان نراض ہے ۔ نوکری کنوں نہ کڈھ ݙیوے۔اللہ رکھے آکھیا سئیں تساں نراض ہو کیا میں ٹکٹاں خراب گھِن آیاں؟خان ہک واری وَل آکھیا ابا! ٻہوں چنگیاں ٹکٹاں گھِن آئیں۔فرسٹ کلاس دیاں۔ایہو شکر ہے جو توں سیکنڈ کلاس دیاں ٹکٹاں نوی گھِن آیا۔ پتہ اے اُتھاں بندئییں کوں مار گھتیندے ہوسن؟

٭٭٭

## حوالہ
کتاب: وتر ساخ (سرائیکی کہاݨیاں) ، مصنف : عبداللطیف بھٹی، ناشر: جھوک پبلشرز ،ملتان
پتمبر داس

محمد افضل دی نوکری حیدر آباد تھئی ۔ حیدر آباد دی فضا ٹھیک گرمیئیں وچ وی شام کوں چار وڄے توں بعد ٹھڈی تھی ویندی ہے ۔ ہوا وچ خنکی ، مزاج برتر کر ݙیندی ہے۔ اُوں ویلے لوک تروتازہ تے خوش نظر آندے ہن۔ پتمبر داس دی رہائش حیدر آباد اِچ ہئی تے اوندا کاروبار عمر کوٹ وچ۔ ہر سوموار کوں پتمبر داس سویر نال حیدر آباد کنوں سفر کریندا ہا تے عمر کوٹ پُڄ ویندا ہا۔ وَل اُو ہر چھݨ چھݨ دی شام کوں بس تے سفر کر تے واپس جھِکی عصر دے نیڑے حیدر آباد پُڄ ویندا ہا۔ محمد افضل دی یاری پتمبر داس نال ہک سال پراݨی ہئی۔ جیڑھی ہولے ہولے گھاٹی تھیندی ڳئی۔ ایں دفعہ پتمبر داس فون کر تے محمد افضل کوں آکھیاجو اُو شام کوں عمر کوٹ توں واپسی توں بعد تیݙے حیدر آباد دفتر وچ حاضری لویسی۔ لحظہ کھن کٹھے گزارݨ توں بعد اُو اپݨے گھر چلا ویسی۔ حیدر آباد اِچ محمد افضل دا دفتر میر پور خاص بَس اݙے دے نال ہا۔ جݙاں جو پتمبر داس دا گھر حیدر آباد شہر دے پرلی طرف قاسم آباد ہا۔ محمد افضل پتمبر داس دی انتظار کیتی۔ ݙتے ہوئے ٹائم دے مطابق پتمبر داس محمد افضل دے دفتر پُڄ ڳیا۔ محمد افضل چائے دا انتظام کیتا تے اُوندے بعد کھاݨے دا اہتمام کیتا۔ کھاݨے توں فارغ تھی تے پتمبر داس اجازت منگی تاں محمد افضل اُونکوں اپݨی کار اَتے ڈرائیور دی پیشکش کیتی۔ پتمبر داس آکھیا: میں تیݙی کار تے نی چڑھدا۔ میں رکشے تے آپݨے گھر ویساں۔محمد افضل آکھیا: میݙی نیوماڈل کار کرولاجے میݙے دوستیں دے کم نی آندی تاں اُو میݙے کیڑھے کم دی؟ تساں میݙی کار تے ویسو۔ پتمبر داس جواب ݙتا میں کہیں وی صورت تیݙی کار تے اپݨے گھر نہ ویساں۔ میں ہمیشاں کنوں رکشے تے آندا ویندا تے میݙے واسطے رکشا ہی ٹھیک ہے۔ محمد افضل ہک نہ مَنی۔ دفتر دا گیٹ کھُلا تے ڈر ائیور کوں آکھیا: کار ٻاہر کڈھ۔ پتمبر داس محمد افضل دا ہتھ پکڑ تے  برآمدے وچ پَئی کرسی تے ٻہہ تھیا تے اُونکوں اپݨی نال ݙوجھی کرسی تے ٻلہا تے سمجھایا۔ پتمبر داس آکھیا: محمد افضل تو ݙیکھ میں ہندو ہاں تے ٻہوں د ور دی سُچینداں۔ جے کر میں تیݙی کار تے ٻہہ تے گھر ونڄاں تاں ا گر رستے وچ کار کھسیج ونڄے تاں توں ایف آئی آر اِچ میݙا کار اِچ ٻیٹھا ہویا لکھویسیں تاں میں تیݙی کار دیاں پیشیاں بھڳیساں تے عمر کوٹ کاروبار کیویں کریساں؟ݙوجھی ڳالھ تیݙی کار تے جے کر میں آپݨے گھر دے قریب ونڄ تے لہساں تاں لوک میکوں نویں کار گھِنݨ دیاں مبارکاں ݙیسن تے میں آکھساں ایہہ میݙی کار نئیں میݙے دوست دی کار ہے۔ جئیں میکوں گھر بھڄوائے۔ تاں لوک آکھسِن، پتمبر داس لوکیں دیاں کاراں استعمال کریندے ۔ ایہہ میݙے واسطے ٻہوں تکلیف والی ڳالھ ہوسی۔ انہیں سارئیں ڳالھیں دا تے خطرات دا ہکو حل ہے جو میں پندھراں روپے رکشے دا کرایہ کیوں نہ چا ݙیواں۔

٭٭٭

## حوالہ
کتاب: وتر ساخ (سرائیکی کہاݨیاں) ، مصنف : عبداللطیف بھٹی، ناشر: جھوک پبلشرز ،ملتان
ٹُکر دا گھراں

سونہارا خان آپݨی ڈھیر تعلیم واسطے لہور لڳا ڳیا۔ لہور ونڄ کے وی او اپݨی ریت پریت، دید لحاظ نہ بُھلیا۔ غریبیں نال محبت ہمدردی تے بھال سنبھال کر تے او خوش تھیندا ہا۔ پِچھوں آپݨی اوستی وچ او ہک وݙے پیو دا پُتر ہا۔ پیو دا دیرہ دماماں چلدا اڳوں ہمباہ تے پِچھوں گھر ہا۔ گھر کیا ہئی ہک بنگلہ ہا۔ نوک رچاکر منجھیں ڳوئی، ہمبا دی روݨق ہَن۔ کجھ نوکر ݙینھ دا کم کار کر کے اپݨے گھریں کوں ول ویندے ہن اتے کجھ ہمباہ تے پکے پکے ٹِکدے ہن ۔ مال ڈھانڈھئیں دی حفاظت ، چوری چکاری تے آئے ڳئید ی سنبھال لہوݨ واسطے نوکر چھ چھ مہینے وی ہمباہ تے ٹکیئے راہندے ہَن تے عید دے عید اپݨے گھر دوں چکر لا امدے ہن۔ اناہئیں نوکریں وچوں ہک پراݨاں نوکر ݙاݙے دے ویلھے توں اڄ تائیں ہا پیا۔  جیکوں سوہناراں خان چُمبڑدے  چاچا آہدا ہا۔ چمبڑ ٻلپݨ وچ چاچے سونہارو خان کوں اپݨی ڈھاک تے کھݙا لیا ہا ، سونہاڑو خان کوں بزار وچوں روزانہ شئے کھوا امدا ہا۔  چمبڑ چاچا کݙانہیں چولا کائے ناں پاتا ہا۔ اوندے ڳل ہک پراݨی بنین تے منجھ اوندے لٹھے دی ہک منجھلی ہوندی ہئی ، ٻڈھا تھیوݨ دے باوجود او صحت مند ہا۔ ݙولے اوندے ٹوکے آلی مشین چھکݨ دی وجہ توں واٹویں ہَن۔ مضبوط اتنا ہا جو اوں ہک دفعہ گݙا کوں چٹا مار کے زمین توں پٹ گھدا ہا تے تکڑا لحظہ اونکوں چاتی کھڑا رہ ڳیا۔ ڈاݨیں دی اَڈھائی مݨ دی بوری کلہیں سِر تے چا گھندا ہا۔ او رنگ زیب خاں کوں چا چے چمبیڑو نال ݙاہڈھا پیار ہا۔ چاچے جمبیڑو دا اصلناں رحیم بخش ہا۔ جیڑھے کم کوں ہتھ پاوے ہا اونکوں مکمل کر تے چھڑیندا ہا جیندی وجہ نال سونہارو دے ݙاݙے اوندا ناں چمبیڑو رکھیا ہا ۔ ہک دفعہ لہوروں واپس آیا کجھ ݙینھ گھر رہا اتے چاچے چمبیڑو کوں شام دی روٹی رُکھی کھمدا ݙٹھا تاں اوں چاچے چمبیڑون کنوں پُچھیا جو ’’رکھی روٹی ٻیٹھا کھمدئیں‘‘ چاچے چمبیڑو اجواب ݙتا، ’’ کائناں سئیں روٹی مانی کھادی ہِم ۔ او وی بھاڄی نال۔ او رنگ زب خان سوچیا ایں رُکھی روٹی کھادی اے اے ساݙی نموشی نئیں کرݨ چاہندا۔ اِیں واسطے اے سچ نئیں پیا ݙسیندا۔ اورنگ زیب خان گھروں آ تے پتہ کیتا جو چاچے چمبیڑو دی روٹی رُکھی ہئی یا بھاڄی نال، تاں پتہ لڳا جو بھاڄی وی ہئی ، ݙوجھے ݙینھ ول اوں چاچے چمبیڑو کو رُکھی روٹی کھمدے ݙٹھا تاں اونکوں تشویش تھئی جو چاچے چمبیڑو کوں روز رکھی روٹی مِلدی اے گھر ونڄ تے اورنگ زیب خان ، گھر دی نکڑاݨی کوںہدایت کیتی جو تساں چاچے چمبیڑو کو جیکر بھاڄی روز بھجیندے وی ہو تاں بھاڄی ودھا چھوڑو کیوں جو چھیکڑی روٹی ݙو ڑوٹیاںرُکھیاں ناں کھاوے۔ تریجھے ݙینھ اورنگزیب خان ، چاچے چمبیڑو دی روٹی ودھیئے ہوئی بھاڄی سودھی آپ خود پڄائی تے چاچے چمبیڑوں کوں روٹی کھمدیں کلھا چھوڑ ݙتا تاں جو چاچا چمبیڑو روٹی کھاندیں شرم محسوس ناں کرے ۔ اے چاچا روٹی کھل تے کھاوے ۔ تھوڑی دیر بعد اورنگ زیب خان واپس آیا تاں چاچے کوں چھیکڑی روٹی ول رُکھی کھمدیں ہوئیں ݙٹھا تاںچاچے چمبیڑو کنوں پچھیا کیوں چھیکڑی روٹی رُکھی کھمدا ٻیٹھیں؟ اڄ تاں بھاڄی ٻہوں ساری ہئی۔ چاچے چمبیڑو ولدا ݙتا۔ ’’ اورنگ زیب خان ‘‘ بھاڄی تاں روز ای پوری ہوندی ہے میں خود اینویں کریندا جو ݙو چار گِھراں جیڑھے وی لائے چس دے لائے باقی بھانویں رُکھے ہوون پئے۔ 

## حوالہ
کتاب: نِبَھو دی  ٻوٹی، مصنف: عبداللطیف بھٹی، ناشر :جھوک پبلشرز ملتان
آخر اے ڈیفنس اے

فقیرو اوکھیں سوکھیں آپݨے علاقے وچوں گریجوایشن کر تے ہک وݙے شہر وچ ہک یونیورسٹی وچ داخلہ ونڄ ڳھدا ، محنتی ہا ، چنڳے نمبر پیندا ہا تے آپݨا خرچہ وی محنت مزدوری کر تے پورا کر گھندا ہا سال تھی ڳیا ہس چنڳے کپڑے پاوݨ لڳ ڳیا تے اُٹھݨ ٻہݨ وی کجھ نہ کجھ شہری طرز دا سکھ ڳیا ہا ۔ جیلے اونکوں اے پتہ لڳا جو او کوئی نہ کوئی شئے زندگی اچ بݨ ویسے تے شادی واسطے آپݨی برادری اچ کوئی خاص رشتہ نظر نہ آوݨ پاروں مسئلہ بݨسی تاں اوں چنڳے رشتے دی ڳول شروع کر ݙتی ۔اوندی ہک کلاس فیلو اوندے نال چنڳی آئو بھگت شروع کر ݙتی ، فقیرو شکلوں سوہݨا ہا قد بت وی ٹھیک ہس تعلیم اوہا جیرھی نظردی پی ہئی تے پِچھوں تعارف صرف اللہ دا ناں ۔ ایندے دل اچ آیا جو ایہا کلاس فیلو جیرھی جو امیر کبیر گھر دی ہے مل پووے تاں زندگی سدھر ویسی ۔ جݙاں جو اوندی کلاس فیلو صرف تعلیمی مدد واسطے فقیرو کوں آپݨا دوست بݨائی پی ہئی تے آپݨاں ہم سفر بݨاوݨ دا کݙاہیں اوں سوچیا وی نہ ہا ۔ اے ڳال ݙوہیں آپت اِچ کلیئر وی نہ کر سڳیے ۔ جیڑھے پیریڈ خالی ہوندے ہن اے ݙوہیں کنٹین تے یا کہیں درخت دی چھاں تلے کٹھے ونڄ ٻہندے ہن تے اُتھاں پڑھدے رہے ویندے ہن ۔ ڄہاڑے گزردے پے ہن ۔ پیپر شروع تھئے تاں لڑکی فقیرو کو ں آکھیا جو پیپریں دی تیاری دے ݙینھوار توں اساݙے بنگلے تے ڄل ٹِک۔ اُنہیں دا بنگلہ شہر دے پوش ایریا ڈیفنس وچ ہئی ۔ کوٹھی ہک کنال رقبے وچ بݨی کھڑی ہئی تے دنیا دی ہر سہولت اوں کوٹھی وچ موجود ہئی ۔ کوٹھی وچ پہندیں نال ای ہاں ٹھردا ہا ۔ سوہݨا گیٹ ، کھلا گیراج ، اعلیٰ گراسی پلاٹ، برآمدہ، ڈرائنگ روم ، ہر بندے دا علیحدہ بیڈ روم ، سرونٹ کوارٹر علیحدہ علیحدہ کھڑے ہن ، گھر دے وچ بندیں دی تعداد صرف ترائے ہئی چھوکری تے اوندے پیو ماء ۔ چھوکری فقیرو کوں آپݨے بیڈروم وچ گھن ڳئی بیڈ کیا ہئی ہِک بہشت ہئی ۔ ݙو لکھیں توں زیادہ دا ڈٻل بیڈ، سنگھار میز، سائیڈ چیئرز، اٹیچ باتھ وغیرہ ۔ شام توݨیں تاں ݙونہیں فقیرو تے چھوہر کرسیں تے ٻہہ کے پڑھدے رہ ڳے ، اوندے بعد ݙوہیں بیڈ تے آ ڳے ، ڈٻل کنبل اپݨے ڄنڳھیں تے سٹ تے بیڈ دے سوہݨے تاج نال لڑ ٻیٹھے تے پڑھدے رہ ڳے ۔ ایں دوران چھوہر دا پیؤ کمرے وچ داخل تھیا تے سارا کجھ ݙٹھا ݙوہیں کوں پڑھدا ݙیکھ کے خوش تھیا تے نال ای آکھیُس کوئی بات نہیں اے ڈیفنس اے ۔ رات دے ݙاہ وڄے ول آیا تاں ول اُنہیں کوں پڑھدا ݙٹھا تاں ول اوہا ڳال کیتی جو کوئی بات نہیں اے ڈیفنس اے۔ رات گزر ڳئی سویر تھئی سِجھ اُبھرݨ توں پہلے پیؤ ول کمرے دا چکر لایا تاں اندروں فقیرو تے چھوہر کوں نندر سُتا ݙیکھ تے ول واپس چلیا ڳیا ایہو سوچ کے جو کوئی نی اے ڈیفنس اے ۔ تھوڑی دیر بعد ناشتے دا پتہ کرݨ پیؤ ول آیا کمرے اِچ کھڑا ہا تے ہتھ کمرے وچ لڳے پردے کوں لڳ پیا ۔ پردا تھوڑا تھوڑا سِنا ہا ۔ پیؤ تاں کوڑیج پیا فقیرو دی کیاڑی کنوں پکڑ تے گیراج اچ گھیل آیا تے اونکوں ترائے دھپ ماریے تے اُچا اُچا الایا جو تیکوں پتہ کائنی جو اے ڈیفنس اے پاڳل دا پُتر آ جاہل آ تیکوں ڈیفنس اچ رہݨ دا ݙاہ وی نی امدا ۔نال دے ہمسائیں لُڑھ پھاکا سُݨیا تاں نکل آئے تے ول آ تے پُچھیا کیا مسئلہ ہے ؟ چھوکری دے پیؤ ݙسیا جو اے چھوہر جیرھا آپݨا ناں فقیرو ݙسیندے کلھوکا ساݙے گھر آیا ہویا ہے اور میݙی دھی دا کلاس فیلو اے ، سویر توݨیں کٹھے پڑھدے رہے ڳن کوئی بات نہیں ہکے کمرے وچ کٹھے پڑھݨ چنڳی ڳال اے کیوں جو اے ڈیفنس اے مگر سویرے میݙا اچانک پردے کوں ہتھ لڳے تاں پردہ سِنا ہا ۔ ول ہمسائے فقیرو کنوں پُچھیے جو پردہ سِنھا کیوں ہا ؟ فقیرو آکھیے جو میں پردے نال اَپݨا نک صاف کیتا ہا ۔ چاچے ہوریں کوڑیج پِن ۔ چھوکری دے پیؤ آکھیا ہِیں جاہل کوں اے پتہ کوئنی جو پردے نال نک صاف نی کریندا کیوں جو اے ڈیفنس اے ۔ 

## حوالہ
کتاب: نِبَھو دی  ٻوٹی، مصنف: عبداللطیف بھٹی، ناشر :جھوک پبلشرز ملتان
ایوان کریگ

ایوان کریگ ہِک امریکی اداکارہ اَتے بیلے ڈانسر ہن، جیڑھی ۱۹۶۰ دے ݙہاکے  دی ٹیلی ویژن سیریز "بیٹ مین" وِچ بیٹ گرل دے کردار کِیتے مشہور ہن۔ انہاں نے کئی ٹیلی ویژن شوز وِچ کَم کیتا۔

## '''فلموگرافی'''
ایوان کریگ دستاویزی فلم "بیلیٹس روسز" (2005) وچ نظر آئی۔

### '''فلم'''

### '''ٹیلی ویژن'''

## ٻیا ݙیکھو

* فہرست امریکی فلمی اداکارائیں
* امریکی سنیما

## حوالہ جات

ونکی:امریکی ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں
ونکی:امریکی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
رَلے پندھ کریسوں

## اِنتساب
مَیں پہلی کتاب ’’ اَدھوری محبتیں دی مونجھ‘‘لکھی تاں جیکوں وی ݙتی گھر کنوں لا ٻاہر توݨی اُنھاں ایہو سوال پُچھیا ’’کتاب اِچ میݙا ناں لکھیئے‘‘ کِتھاں اَتے کہڑیجا تے ہے؟۔

ایں ڳالھ میکوں شرمندہ کر ݙتا ، پر ایہ کوئی فرمائشی ناواں دی کتاب تاں نہ ہئی ، سِدھی سادھی یادیں اَتے اصلاحی ، معاشرتی کہاݨیاں دی کتاب ہے، یادیں دے حساب نال جیندا ناں آ ڳئے اوندی قسمت نصیب ۔ایہ کتاب میں اپݨے ساریں رشتے داریں دے ناں کریندی ہاں ۔ جنہاں کوں میݙے تئیں گِلے شکوے ہِن جہڑے میں کنوں راضی ہِن  جنہاں کوں میݙے نال اُنس ہے یا جنہاں کوں مَیں ہضم نی تھیندی ۔ اُنھاں دی عظمت دے ناں ایہ حقیر جیہاں نذرانہ پیش ہے۔

زاہدہ اجمل ہاشمی

## حوالہ
کتاب: رَلے پندھ کریسوں ، مصنّف: زاہدہ اجمل ہاشمی، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز ملتان
پاندھی ٹُردا ڄُل

سرائیکی اِچ اساں اَکھیندوں ’’پاندھی ٹُردا ڄُل، پاندھی ٹُردا ڄُل، منزل ملݨی اوڑک توں اے ڳالھ نہ بُھل‘‘۔ اُردو کہاوت اے جو ’’سفر وسیلہ ظفر ہے‘‘ایں لیکھے پندھ آلی ڳالھ چنگی لڳدی ہے ۔ سیاݨے اَکھیندن ’’ٹُردا پندھ کریندے‘‘ ۔ بندہ ہتھ تے ہتھ رکھ تے ٻہہ تھیوے تاں او کݙاہیں منزل تے نئیں پُڄ سڳدا ۔ پندھ چنگی شئے اے جو حیاتی دی بھاند ݙیندے ۔پاندھی چنگے لوک ہوندن تے جیرھے رَل تے پندھ کریندن او تاں چنگے ہوندن ۔ خواجہ فرید سئیں دی کافی ’’آ چُݨوں رَل یار ‘‘ ایں سانگے شاہکار کافی اے جو ایندے وچ رَل تے پیلھوں چُݨݨ دی ڳالھ کیتی ڳئی اے۔ رَل وَسݨ ، رَل تے ٹُرݨ تے رَل تے کھاوݨ اے ساریاں چنگائی دیاں ڳالھیں ہِن ۔ ’’رَلے پندھ کریسوں‘‘ کتاب دا ناں ݙاڈھا سوہݨا ہے ۔ سئیݨ زاہدہ اجمل ہاشمی کوں مبارک تھیوے جو اُنھاں دی چنگی کتاب دا ناں وی چنگا ہے ۔ 

سرائیکی وچ ݙو چیزیں دی کمی ہمیش محسوس کیتی ڳئی اے ، ہک نثر تے ٻیا خواتین لکھاری ۔ کتاب میکوں ایں سانگے چنگی لڳی اے جو اے سرائیکی وچ ہے ، نثر ہے تے ہک خاتون نے لکھی ہے۔ کتاب وچ سارے مضمون اپݨی اپݨی جاہ تے چنگے ہِن ۔ پہلے مضمون’’ اللہ دے گھر دی زیارت ‘‘دے ناں نال ہے ۔ اے مضمون حجاز مقدس دی پندھ وہاݨی ہے جو کہ مقدس وی تے معلوماتی وی ۔ کتاب دے ݙوجھے مضمون رسماں ریتاں، ڄمݨ دیاں ریتاں ، بچپن دیاں کھیݙاں ، سیلاب ،جوانی دیاں رسماں، برات شادی اپݨی اپݨی جاہ تے اے سارے مضمون چنگے ہِن ۔ انھاں مضموناں دے وچ وسیب دا اولھݨاں نظر اَمدے تے وسیب دی ثقافت جھلکدی اے ۔ ہک مضمون عورت دے استحصال دے ناں تے ہے ۔ ایں مضمون دا عنوان اِی کافی اے ۔ کتھائیں گھٹ تے کتھائیں زیادہ عورت دا استحصال ساری دنیا اِچ تھیندے ۔ اساݙا معاشرہ میل شاونزم دا معاشرہ ہے ۔عرب دے دورِ جہالیت دی ڳالھ اپݨی جاہ تے پر سرکارؐ دی آمد ایں سانگے چنگائی دا انقلاب ہئی کہ دھی کوں زندہ درگور کرݨ دی مذمت کیتی ڳئی ہئی پر کہیں نہ کہیں شکل وچ عورت دا استحصال اَڄ وی جاری ہے جینکوں ختم تھیوݨاں چاہیدے ۔ اینویں ’’واہ واہ ساݙی قسمت، بھولے لوکیں دی معصومیت ، موت دیاں رسماں ، دنیا عبرت دی جاہ ، توہم پرستی دے نال نال ٻے عنوان وی سارے چنگے ہِن ۔ ضرورت ایں ڳالھ دی ہے جو سرائیکی وچ ودھ توں ودھ نثر لکھی ونڄے ۔ خواتین دے مسائل کوں اُجاگر کیتا ونڄے تے اے کم خود خواتین سب توں بہتر طریقے تے کر سڳدین ۔ کہیں جاہ تے کائنی لکھیا ہویا جو عورت  صرف روٹی بھاڄی پکاوݨ ، کپڑے دھوݨ ، تھاں مانجݨ ، ٻوہاری تے ٻال ڄماوݨ واسطے پیدا تھئی اے ۔عورت کہیں وی لیکھے مرد توں گھٹ کائنی ۔ بعض ویلھے تاں عورت دا مقام مرد توں وی ودھ تے ہے جو عورت اساݙے مذہب اِچ پیغمبر کائنی پر پیغمبر دی ماء ضرور ہے۔ ایں سانگے تریمت ہر طرح دے احساس کمتری کوں پرے چا مارے تے حیاتی دے ہر شعبے اِچ حصہ گھنے ۔ مرد کوں وی اپݨی سوچ تے اپݨے رویے تبدیل کرݨے چہیدن ۔ تاڑی ہک ہتھ نال نی وڄدی ۔اساݙے مہاندرے دانشور سئیں مسیح اللہ خان جام پوری اَکھیندن جو ’’ناصرف اے جو عورت نصف توں زائد اے بلکہ آوݨ آلے وقتیں اِچ خواتین ڈھیر زیادہ تھی ویسن ۔‘‘ ایں سانگے ضروری اے جو اساں خواتین دی ہر محاذ تے ہر شعبے اِچ حوصلہ افزائی کروں تے چھیکڑ اِچ اے ڳالھ کیتی ونڄے جو خواتین جیڑھی جو ہمیش توں سوہݨی شاعری کریندن ،سہرے لکھدن ، ٻولیاں لکھدن تے ڳاوݨ لکھدن اُنھاں وچ اپݨا تخلص ضرور لکھن کیوں جو ہُݨ تک جو کجھ لکھیے اُنھاں دا ناں نئیں آیا ۔ہُݨ او وقت آ ڳئے جو ایں رویے کوں بدل ݙیون۔ بس میݙی اتنی گزارش ہے۔

ظہور دھریجہ

جھوک سرائیکی ملتان

## حوالہ
کتاب: رَلے پندھ کریسوں ، مصنّف: زاہدہ اجمل ہاشمی، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز‘ ملتان
پِنݨی

میݙی کار خراب تھئی تاں میں اونکوں ورکشاپ گھن ڳیاں ، ورکشاپ اِچ مستری ݙو ترائے شاگرد ودے ہن ، ݙو ترائے خراب کاراں کھڑیاں ہن میں اپݨی کار ہِک پاسے لاء تے ہِک بھنی تُرٹی کُرسی تے ٻہہ ڳیاں ، مِستری کوں کم سمجھا ݙتِم ۔ اوں ہِک شاگرد کوں میݙی کار تے لا ݙتے ، میز تے پیا ہویا اخبار میں چار ڳھدے تے اونکوں پڑھݨ پئے ڳیاں ۔ تھوڑی دیر بعد ورکشاپ اِچ ہِک نقاب پوش عورت داخل تھئی ، قد کوئی پنج فُٹ توں اُچا ، پیریں وچ ہوائی چپل ہَس ، جُتی پراݨی ہئی پر پیر نویں ہن ۔ نقاب دے وِچوں اینویں لڳدا ہا جو اے عورت چِٹی گوری اے میکوں خیال آیا جو اے عورت اپݨی کار ورکشاپ دے ٻاہر کھڑی کر آئی اے تے مستری کوں اندر سݙݨ آئی اے ۔ پر ڳال اُلٹ نِکتی ، آوݨ سیئت ہِک پاسوں پِنݨ شروع کر ݙتا، میکوں وݙی حیرانی تھئی جو عورت تاں امیر گھر دی لڳدی اے اے پِندی کیوں پی اے ۔ ترائے چار بندیں کنوں پِنݨ توں بعد او میں ݙو آوݨ پئی تاں میں اپݨے گوندے وِچوں ٻٹوا کڈھیا تے سو دے نوٹ کوں اُتوں تے کیتا ول خیال آیا ورکشاپ والے لوک کیا سوچیسن ، ٹھونگا مار تے نوٹ کوں ول تلوں چا کیتا ، 20 دا نوٹ کڈھیا تے اونکوں ݙے ݙتا ، ایندے بعد میں جلدی نال ورکشاپ توں ٻاہر نِکل ڳیاں پِچھوں او پِندی رہ ڳی ہوسی ۔ میݙا مقصد ہا ایندے نال کجھ الانواں ، کجھ پُچھاں ۔ ورکشاپ دے گیٹ تے ونڄ تے میکوں اے پک نہ پیا تھیندا ہا جو او سڄے ویسی یا کھٻے ، میں اوندی انتظار وی نہ کر سڳدا ہم ، اینویں آبھڑ گھتا میں کھٻے پاسے ݙوجھی ورکشاپ اِچ وڑ ڳیاں ، ہُݨ میکوں انتظار ہئی فقیرݨی دی ، نال آلی ورکشاپ اِچ ݙو ترائے شاگرد کم کریندے پے ہن میں اُنہیں دے استاد دا پُچھ تے ہِک کُرسی تے ول ٻہہ ڳیاں تے نال ای فقیرݨی دی انتظار کرݨ پئے ڳیاں ، میکوں شک وی ہا جو او ایں ورکشاپ دی بجائے سڄے پاسے وی ونڄ سڳدی ہے۔ میں سوچیا جے لحظہ کھن جے فقیرݨی نی امدی اے تاں ایندا مطلب اے او سڄے پاسے ڳی اے۔ اللہ کیتا فقیرݨی ہیں ورکشاپ اِچ وڑدی نظر آئی اے ، میݙا ہاں ٹھر ڳیا ، فقیرݨی وی میکوں ݙٹھا تے اوں ایں ورکشاپ اِچ ول پِنݨ شروع کر ݙتا ۔ میں توݨی پُڄی تاں 20 دا نوٹ ول میں پکڑا ݙتا ، اوندے بعد میں اِیں ورکشاپ اِچوں ول ٻاہر نکل ڳیاں ، ہُݨ میکوں پتہ ہا جو او کھٻے پاسے ویندی پِندی اے ، میں اڳلی ورکشاپ اِچ ول وڑ ڳیاں تے ٻٹوے اِچوں 20 دا نوٹ ول کڈھ ٻیٹھاں ، لحظہ کھن بعد فقیرݨی ایں ورکشاپ اِچ آ ڳی ۔ میں اوندے خیرات منگݨ توںپہلے 20 ݙے ݙتے ۔فقیرݨی میکوں آکھیا میں 20 نی گھندی ، میں ول پُچھیا 100 ݙینواں؟ نہ … پنج روپے ݙیو ۔ میں اونکوں سوال کیتا جو فقیر تاں رڄدے نی توں 20 توں پنج تے ول آئیں اوں کوئی ڳال نہ کیتی پنج گھن تے او اڳوں تے روانہ تھی ڳئی۔ میں ہُݨ کچا کچا تھیا کھڑا ہَم جو نہ تاں کوئی ڳال تھی سڳی نہ 20  روپے ٻجھ سڳیے ۔ میں کھڑ تھیُم ، پِچھوں کار بݨدی پی ہئی اڳوں کچپ تھی ڳیا ۔ فقیرݨی پِندی پِندی ہِک مسجد دے ٻاہروں بݨیے ہوئے سقاویٰ تے ونڄ ٻیٹھی ، مہینہ ہا رمضان دا ، روزے زور ہن ، میں کافی دیر کنوں اونکوں تاڑی کھڑا ہم ، جینویں او سقاویٰ تے ٻیٹھی میکوں موقع مِل ڳیا اوندے نال ڳال کرݨ دا ، میںجلدی جلدی مسیت آلے پاسے ٹُر پیاں ، میݙی کوشش ہئی جو ایندے ہتھ منہ دھووݨ توں پہلے ای پُڄ ونڄاں، میں پُڄ ڳیاں ݙو چوکیاں چھوڑ تے تریجھی چوکی تے میں وی ٻہہ ڳیاں اتے ہتھ منہ دھووݨ شروع کر ݙتم ۔ کوی ڳال نہ بݨدی پی ہئی تے ایہو کجھ ڳال اَن بݨی جو میں اوندے کنوں پُچھیا کوئی بوتل شوتل …؟ فقیرݨی آکھیا میݙا روزہ ہے ، میں آکھیے ول افطاری میں کنے کرو ہا ، اوں آکھیے کائنا،میں آکھیے تُساں میں کنے افطاری کیوں نیوے کریندے ؟ فقیرݨی جواب ݙتے سارے جڳ کنوں افطاری کریساں تئیں کنوں نہ کریساں۔ 

## حوالہ
کتاب: نِبَھو دی  ٻوٹی، مصنف: عبداللطیف بھٹی، ناشر :جھوک پبلشرز ملتان
رسماں رِیتاں

روسو آکھیا ہا جو ’’انسان پیدا تاں آزاد تھیندے پرڄمدیں اِی او رشتیں ناطیں دی ہک ایہو جہی زنجیر وچ جکڑیا ویندے جیندے کنوں او چاہے وی تاں نی بھڄ سڳدا۔ ڳانڈھیںدی اے سوہݨی زنجیر مردے ویلھے تئیں اوندے نال رہندی اے ۔ ایں زنجیر کوں اساں رشتیں ناطیں ، رسماں ریتاں اَتے وسیب دا ناں ݙے سڳدوں ۔ ایہ ریتاں رسماںکہیں تحریری دستور دی شکل اِچ نی بلکہ سینہ بہ سینہ ٹُردین اَتے ویلھے دے نال نال اُنھاں اِچ وادھا گھاٹا تھیندا رہ ویندے ۔ مختلف علاقیاں اَتے مختلف وسیب اِچ اے رسماں اَتے ریتاں مختلف تھیندیاں ویسن ۔ کیونجو اتھاں دے ماحول اُتے آب و ہوا خاندان ، رہݨ سہݨ ، اَتے وسیب دا گھاٹا اثر ہوندے ۔ انسان دے ڄمݨ ، بچپن ، جوانی اَتے ٻڈھیپے اتے خاندان وسیب ،ماحول ، آسوں پاسوں اتے سنگت ساتھ دے کیا کیا اثرات ہوندن ۔ ڄاوݨ اَتے مرݨ توڑیں بندے شودے کوں کیا کیا پیش آندے آئو تھوڑا جائزہ چاوݨ دی کوشش کروں۔

## حوالہ
کتاب: رَلے پندھ کریسوں ، مصنّف: زاہدہ اجمل ہاشمی، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز‘ ملتان
ڄمݨ دیاں رسماں

کہیں گھر اِچ ٻال ڄمے تاں اوندی خوشی کئی گھراں اِچ کئی ݙینہاں تئیں منائی ویندی اے ۔ پُتر اے تاں دائی کوں ناڑا وٹائی ݙتی ویندی ہے۔ہر گھر اپݨی وسعت دے مطابق خوشی کریندے ۔ غریب ہن تاں نکتی مٹر یا تپاسے ہمسایاں کوں ݙیسن۔ جو گھریں اِچ ݙے آندی ہے جتی کہیں دی ہستی ہوندی اے دائی کوں ݙے چھڑیندن ایہ پیسے دائی آپ رکھ گھندی اے پر مٹھائی ݙیوݨ آلیں کوں ݙسا ݙیندی اے جو اِتی پیسے اُنھاں ݙتن ،اِتی انھاں ݙتن ۔ ایہ ویل وی قرضے وانگوں ہوندی اے ۔ کجھ خاندان چھی ݙینہ بعد اَتے کجھ ٻال دے ڄمݨ دے ست ݙینہ بعد سٹھی(چھٹی) کریندن ۔سٹھی ہک ݙینہ پہلے ونڄ تے دائی گھریں اِچ سݙا ݙے آندی اے جو کلھ اِتی وڄے فلاݨے دے گھرآونڄائے ۔ سٹھی اے اَتے ٻال کوں کھیر لیسن ۔ چاچے ، چاچیاں ،بوئیاں ، مامے ، مامیاں غرض سارا ٹٻر وسیب سٹھی اِچ شریک تھیندے ۔

پُتر اے تاں مٹھائی دے طور تے امیر لوک مٹھائی دے ڈبے ، سوٹ ، قریبی رشتے داراں وچ اَتے باقی لوکیں کوں صرف مٹھائی دے ڈبے ݙیندن۔ چاچے ، بوئیاں ، مامے وغیرہ وی ٻال کوں اپݨی اپݨی ہستی مطابق تحفے ݙیندن ۔ کوئی سوٹ اَتے کوئی سونے چاندی دیاں مُندریاں ، پیسے ٻال دے ورتاوے دیاں شہیں ݙیندن ۔ کئی تاں ٻال دے پیو ماء کوں وی سوٹ ݙیندن ۔ امیر لوک روٹی پاݨی دا خرچہ دِل کھول کریندن اَتے غریب مٹھائی پاݨی تے گزارا کریندن۔

پیو ماء ، چاچے مامے ، ماسیاں بوئیاں ، چاچیاں سارے ٻال کوں کھیر لیندن۔ پہلے تاں انڳل کھیر اِچ ٻوڑ تے ٻال دے منہ کوں لیندے ہَن ۔ ہُݨ شعور آوݨ نال لوک کھیر اِچ چمچا رکھیندن اَتے چمچے نال ٻال کوں کھیر لیندن۔ ہک ٻئے کوں مبارک ݙتی ویندی اے اَتے ہک ٻئے نال صلاء کر تے ٻال دا ناں رکھ ݙتا ویندے ۔ سٹھی تاں دھی ہووے تے بھانویں پُتر ݙوہاں دی کیتی ویندی اے ، کھیر لایا ویندے، ناں رکھیا ویندے ، ٻال کوں کپڑے اَتے تحفے تحائف ݙتے ویندن ۔ پر زیادہ خوشی دا اہتمام پُتر ڄمݨ تے تھیندے ۔ پہلے زمانے دے لوک تاں رشتہ وی کِھل کِھل اِچ 

سٹھی اُتے طے کر گھندے ہَن جو ایہ میݙی نونہہ (بہو) اے یا اے میݙا ڄنواترا (داماد) اے وغیرہ۔ یارھویں ݙینہ ٻال دی ماء کوں دھنوایا (نہلایا) ویندے تاں ایں موقع تے چُوری کُٹی ویندی اے ، وسیب اِچ ایہ چُوری ونڈائی ویندی اے جو ایہ دھانوڑے(نہانے) دی چُوری اے ۔

میکوں یاد اے مَیں سکول پڑھدی ہم اَتے مامی نجم بھئی دے ڄمݨ تے چُوری کُٹوائی تاں نانی ہوراں آ کے ݙسیا ۔ اَڄ مامی تہاݙی دا دھاوݨاں ہے۔ میں خوش تھی تے نانی ہوریں کنوں پُچھیا اچھا اَڄ مامی چُوری کُٹوائی اے ، میکوں وی ݙیوائے ۔ میکوں پتا کائناں ہا جو مامی ہوریں پچھوں کھڑے ہَن ۔آکھݨ لڳے ہا ہا چُوری کُٹیج ویندی ہے کھا گھنیں ، میکوں اے سُݨ تے ٻہوں شرم آ ڳئی اَتے میں شرم کنوں سِر تلے کر گھدا۔

عورت ٻال ڄماوݨ دے بعد چالھی ݙینہ توڑیں کہیں کم کوں ہتھ نی لیندی جئیں گھراِچ کم کرݨ آلیاں عورتاں جیویں سس ، نناݨ ، ݙراݨی وغیرہ ہوندین ۔ انھاں گھراں اِچ کوئی مسئلہ نی تھیندا ۔ کیونجو ساریاں رَل مِل کراہیں ذمہ واری چا گھندین کم دی ۔ ہا البتہ جیرھے گھراں اِچ ہک لاپی گزران ہے ، اتھاں گھر دی تریمت ٻال ڄماوے تاں اوکجھ ݙینہ کیتے کم کرݨ کیتے اَتے گھر دی رکھوالی کیتے پیکے یا ساہورے گھر اِچوں کہیں کوں سݙوا گھندی اے۔

## حوالہ
کتاب: رَلے پندھ کریسوں ، مصنّف: زاہدہ اجمل ہاشمی، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز‘ ملتان
بچپن دیاں کھیݙاں

ٻال کیتے پہلے تاں آہدن ’’سونے دی سِلھ ڳلے تے ٻال پلے‘‘یعنی ٻال دا خرچہ ، خیال رکھݨ اَتے اونکوں پالݨ سانبھݨ ٻہوں اوکھا کم اے پر ایندے نال نال ٻال جݙاں کِھلدے ، بانبڑے ݙیندے ، ٻہݨ سِکھدے ، ٹُرݨ پوندے تاں ایہ پیئو ماء کیتے او خوشیاں ہِن جنہاں دا بیان کرݨ وی اوکھا کم ہے لفظیں اِچ ،اَڄ تاں بجلیاں دی سہولت اے ، پر پہلے زمانے ماء پیو ٻالاں کوں ساری رات ہتھ آلا پکھا جھل سمیندے ہَن ۔ لوری نال ٻال سُمدے ہَن ۔ اَڄ پیو ماء کنوں ویلھا کائنی۔سہولیات اَڄ کل ٻہوں تھی ڳئین ، پہلے ویلھے سدھے سادے لوک ہَن ۔ ٻال جݙاں پیریں ٹُرݨ پوندے تا ںکپریاں پکا تے ونڈیاں ویندین ۔ جئیں ویلھے ٻال ٹُردے تاں پیو ماء اونکوں ݙیکھ ݙیکھ کراہیں ٹھر ٹھر پالے تھیندن۔ جݙاں ٻال ٹُرݨ پوندے تاں اوندا ٻہوں خیال کرݨا پوندے جو اپݨا یا گھر دا کوئی نقصان نہ کرے۔اَتے جݙاں او ٹُرݨ سِکھدے تاں اونکوں ٻاہر ونڄݨ اَتے دنیا ݙیکھݨ دا شوق تھیندے او ٻاہر بھڄ بھڄ ویندے اَتے سنبھالݨ اوکھا تھی ویندے۔

ٻاہر ٻالاں کوں ݙیکھ تے اُونکوں ٻالاں نال اَلاوݨ دا شوق تھیندے اَتے ایں طرحاویں او اپݨے محلے دے ٻالاں نال غیر ارادی طور اَتے دوستی لا گھندے اَتے او کٹھے کھیݙݨ شروع کر ݙیندن ، کہیں ویلھے بلوریاں کھیݙدے ، کہیں ویلھے لُک چھپ اَتے ڳیٹی ݙنڈا ، دھی دا ٻال اے تاں او شیدݨ اَتے بِیٹے کھیݙسی ، رسی ٹپسی ، چھوہر کا تگڑا شوق نال کھیݙدن ، گھراں اِچ چھوٹے وݙے لݙو کھیݙدن، ٻال تھوڑے وݙے تھی تے کرکٹ ، ہاکی ، فٹ بال ، والی بال اَتے ٹینس وی کھیݙدن۔ ایہ کھیݙاں چھوہریں وی کھیݙدین۔ اَڄ کل ، کھیݙ شغل دے نال نال صحت وی برقرار رکھیندن ۔ اَڄ کل ایہ کھیݙ ملکی اَتے بین الاقوامی مقابلیں دی صورت (ایندے وچ عورت ، مرد ݙوہیں شامل ہن ۔ عورتاں ہر قسم دی گݙی چلیندین ، ٻال پینگھ شوق نال جھوٹدن، چھوہریں پنگھ جھوٹدین اَتے آہدین بیٹھاں ۔ اَکھیں نوٹی بیٹھی ہاں ۔ چاول ویٹی بیٹھی ہاں۔ چنگیلی پاتیں ہتھ اِچ ہتھ ہوندے ۔ چھوہریں دا اَتے ہتھ اُتوں تے کر کراہیں آکھدین ’’ہو ہو لال لسوڑا‘‘ ۔ میں لال سوٹ پایا ، اماں نوں دکھایا ۔ چھوہر اَپݨے دوستاں سنگتیاں نال رَل کراہیں کبڈی کھیݙدِن۔

مینہ وسے تاں مینہ اِچ دھاوݨ ، اَتے کاغذ دیاں ٻیڑیاں (کشتیاں) بݨا تے مینہ دے پاݨی اِچ تَرا تے ٻہوں خوش تھیندن ، پاݨی نال کھیݙݨ اَتے خوش تھیوݨ اساں، دریائی علاقے دے لوکاں دی ثقافت دا سُݨہپ اے۔

## حوالہ
کتاب: رَلے پندھ کریسوں ، مصنّف: زاہدہ اجمل ہاشمی، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز‘ ملتان
سیلاب

اساں دریائی علاقے دے لوکاں کوں سال اِچ ہک ݙو واری تاں سیلاب دا خطرہ راہندے پر دریائی لوک انہاں خطریاں دے عادی ہِن ۔ اِیں خطرے دا مردانہ وار مقابلہ کرݨ دے نال نال اینکوں خوب انجوائے وی کریندن ، جئیں ویلھے فلڈ آوے صندوق کھٹڑے(چارپائی) بسترے اَتے ضروریات دا ٻیا سمان چا کراہیں کُرے(خشک علاقہ) دو ٹُر پوندن اَتے اُتھاں عارضی ٹکاݨہ بݨا خانہ بدوش لوکاں وانگوں رہندن ۔ کِھلدن کھاندن ، کھیݙدِن جیویں جو ایہو اُنھاں دا مستقل ٹھکاݨہ ہے۔ وت جݙاں پاݨی لہہ ویندے تاں گھر ٹُر ویندن اِتھاں ونڄ کے ݙہدن ، فصلاں ٻݙ ڳئین ، سالھیں ، گریڑے اَتے کچے کوٹھے ڈھہ پئین ۔ پکے کوٹھے باقی ہِن او وت نویں سوچ ، جوش اَتے حوصلے نال اپݨے گھر اُسارݨ پئے ویندن۔ایہ سوچے بغیر جو وَت اڳلے سال تاں ایہو کجھ تھیوݨے ، ایہ مصیبت کوں شغل سمجھدن ۔ جوان چھوہر اَتے چھوہریں سیلاب دے نتائج اَتے اثرات سوچے بغیر ایکوں نجوائے کریندن اَتے ڳاندن ۔

’’پتڑوں جیویں پار پُچا ٻیڑی والا میر ملاح 

رانجھݨ میݙا جلدی آ ، آنے تیکوں پار خدا‘‘

آ ہُݨ ڈھولا تیݙی تانگھ اے 

پتݨ تے کھڑی آں تیݙے سانگے

ہیر تتی کوں چا ڳل لا ، جیویں سوہݨا میر ملاح

ٻیا گیت ایہ وی ڳاندن۔

پتݨ تے ٻیڑی ٻیڑی وچ ہک پُھل رَتا جیہاں

مِل کے وَت نہ وِچھڑوں ایہا چن منگوں دُعا

آئو سیئو لائو مہندی مَیں پرائی ہو گئی

ملیا اے ڈھولا کراں شکر ہزار

مِل کے وَت نہ وِچھڑوں ایہا چن منگوں دُعا

جیوے میݙا دِل جانی سوہݨی الہڑ جوانی

تیݙی آں میں تیݙی چن قسم چوا

مِل کے وَت نہ وِچھڑوں ایہا چن منگوں دُعا

ٻیٹ دے لوکاں دی ایہ زندہ دلی اے جو جنگل کوں منگل بݨا ݙیندن ، سیلاب دے ݙینہاں فوج اِتھاں لوکاں کوں کڈھیندی اے پر ایہ لوک کھِلدیں اپݨے گھر تے مال کوں چھوڑ کراہیں کوچ کریندن۔کجھ لوک گھر نی چھوڑیندے ، گھر ٻہہ کراہیں تلاوت تے استغفار کریندن تے رب توں مدد منگدن۔

اساݙے بچپن وچ ہک سال اکھیونے شہر ٻݙݨ دا ݙر ہے اَتے شہر خالی کرو  اساں وی نانے ہوریں دے کھوہ تے کوچ کر ڳیوسے ۔ اِتھاں ہک تنور ہا درخت دی چھاں تلے ایں تنور اَتے کھڑ تے اماں سئیݨ اَتے ماسی ہوریں روٹی پکاوِن ہا ، اَتے فارغ تھی کراہیں تنور تے چڑھ تے ݙیکھن ہا جو شہر اِچوں فِلاں دے گھر دیاں صندوقاں سمان فلاں وستی اِچ لݙیا ویندے ، اساں اُوں تنور نال درخت اُتے پینگھ اَݙی ہوئی ہئی سارا ݙینہ جھوٹے کھائوں ہا ، ہک ݙینہ اذان فجر ویلھے نندر اُکھڑی تاں ݙٹھا نجم بھئی دے ابو مامے الطاف ہوریں اَئے ٻیٹھن تے اماں سئیݨ اَتے ماسی ہوریں کوں آہدن شہر اِچ تہاکوں سݙیندے پئین جو گھر آونڄو ۔ ایں وستی اِچ پاݨی آندا پئے ۔ سامان تاںنال تھوڑا جیہاں ہا سمیٹ تے سارے گھر دو ٹُر پیوسے ۔ رستے وچ مینہ لہہ پیا زور دا ،ݙاڈھے اوکھے گھر پُڄے ۔ وݙیاں نماز ، تلاوت اَتے استغفار شروع کر ݙتا ، خیر ایہ مصیبت ٹل ڳئی۔موسم اَتے سیلاب دا مزہ وی ٻہوں گھندے ہاسے ، چھوٹے وݙے دریا ݙیکھݨ ٹُر پوندے ہاسے۔

## حوالہ
کتاب: رَلے پندھ کریسوں ، مصنّف: زاہدہ اجمل ہاشمی، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز‘ ملتان
ایڈن ایٹوڈ

ایڈن ایٹوڈ ہِک امریکی جاز ڳائیکہ اَتے اداکارہ ہِن۔اُنہاں نے کئی البمز وی جاری کِیتے ہن۔

## '''فلموگرافی'''

## ٻیا ݙیکھو

* فہرست امریکی فلمی اداکارائیں
* امریکی سنیما

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ولیمہ

کنوار دے گھروں ناشتہ آوݨ دا رواج وی ہوندے ، کتھائیں ناشتے دے بعد کنوار کوں ولیمے دے سنگھار کیتے پارلر گھن ویندن ۔ اِݙوں ولیمے دی تیاری اِچ سارے لڳ ویندن ۔ پُراݨے ویلھے دیگاں خود پکوائیاں ویندیاں ہَن پر ہُݨ تاں آڈر ݙیندن اَتے کھاݨا ،ہال سبھ کجھ تیار مِل ویندن ۔ پہلے زمانے اِچ تاں ولیمے دی روٹی بیادری کوں تول کراہیں ݙتی ویندی ہئی ۔ دیڳڑے بھر بھر لوک گھر چا ویندے ہَن ،ہُݨ ہال اِچ کھائو اَتے جلدی ہال خالی کرو جو ہال آلیں ٻئی شادی دی بکنگ کیتی ہوندی اے ۔ پہلے زمانے اِچ گھریں وچ شادی دا رواج جو ہا قریبی رشتے دار مہینہ مہینہ آ تے ٹک پوندے ہَن جو شادی دا کم کریسوں اَتے شادی دے بعد وی ڈھیر ݙینہ ٹکے رہندے ہَن ۔ پر اَڄ کل بھانویں کولھوں دے سنگ وی ہوندن تاں آہدن چا کھاݨا کھا تے ٻہاہے نہ پئے ہال آلے آہدے کھڑن جو ہال خالی کرو ٻیا ولیمہ یا رخصتی تھیسی ۔ اِتھاں پُراݨے لوک ایہ سوچیندے ہَن جو لوک کیا آکھسِن پر اَڄ دے لوکاں کنوں ایہ کجھ سوچݨ دا ٹیم کائنی ۔ ہر کوئی جلتی اِچ اے۔

پہلے زمانے اِچ ولیمے اُتے کنوار کوں سنگار کرا تے عورتیں اِچ ٻلھیندے ہِن ، پر اَڄ دے زمانے اِچ کھاݨا تاں عورتاں ، جوان اَنج اَنج کھا گھندن پر گھوٹ کنوار کوں عورتاں آلے پاسے سٹیج اُتے کٹھا ٻلہا تے روٹی کھویندن ۔ فوٹو ، مووی بݨیندن ۔ سلامیاں لفافے اِچ پا تے ݙیندن ۔ کنوار دے پیکے ولیمہ کھاوݨ آندن ۔ ڳاوݨ وڄاوݨ ،ویل گھول میوزک ساری رونق ہوندی ہئی ۔ کِھل مذاق ، وی چلدی اے پئی ہک ٻئے نال ۔کجھ جہیں اُتے ولیمہ ݙو پہراں کوں تھیندے (لنچ ٹائم)۔

پر اَڄ کلھ شہراں اِچ کجھ لوک شام دے بعد یا رات کوں (ڈنر) عشائیہ ݙیندن ۔ کیونجو شہراں اِچ رونق شام کوں شروع تھیندی اے ، اَتے رات دیر تئیں لوک جاگ تے رونق لئی راہندن ۔ وَت سویرے چرکے اُٹھدن ۔ شہریں اِچ ناشتہ وی چرکے کرݨ دا رواج اے ۔ پر دیہات اِچ اے رواج ہوندے جو جلتی کم نبیڑ تے سم تھیندن اَتے سویرے وی اذان ویلھے اُٹھی تے نماز قرآن پڑھ تے ناشتہ کیتا اَتے ٹھڈے ٹیم کم نبیڑ گھدے ، پر شہر آلیں دی سویر ݙوپہریں کوں تھیندی اے ۔ جئیں ویلھے تئیں دیہات دے لوک کم نبیڑ گھندن۔

## حوالہ
کتاب: رَلے پندھ کریسوں ، مصنّف: زاہدہ اجمل ہاشمی، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز‘ ملتان
ستوواڑہ

ولیمے کنوں اڳلے ݙینہ کنوار کوں پیکے گھنݨ آندن ، ایں رسم کوں ستوواڑہ آکھیا ویندے ۔ پہلے وقتیں اِچ ستوواڑے دی رسم اُتے مٹھیاں ڳڑ آلیاں روٹیاں پکائیاں ویندیاں ہن ۔ ایہ روٹیاں کپریاں سݙیندیاں ہن ۔ موٹیاں ، چھوٹیاں اَتے کُراڑیاںروٹیاں سبھے رَل تے شوق نال کِھل کِھل کھاندے ہن ۔ پر اَڄ دے دور نے ایں رسم کوں وی ونڄا چھوڑیے ۔ لوک جلدی دے کم کوں پسند کریندن او آہدن ایہ کم پُراݨے ویلھے دے لوکاں دا ہا ، ساݙے کنوں ایہ محنت نی تھیندی ۔ کپریاں بݨاوݨ آلی ساکوں تاں ایہو سوکھا کم لڳدے جو ݙوں ترائے مٹھائی دے ڈبے گھن تے ستوواڑے اتے ونڈیسوں چا ، ایں سانگوں پراݨے زمانے دیں رسمیں آلی دلکشی ہولے ہولے ویندی پئی ہے بس صرف رسمی چیزاں رہ ڳئین ۔ دِلی اُنسیت دا دور لنگھ ڳئے زندگی نال ۔ کپریاں یا مٹھائی ونڈݨ دے بعد مہمانیں دی خاطر تواضع کیتی ویندی اے ، ول کنوار دے پیکے سس ساہوریں کنوں اجازت گھندن جو اساں کنوار کوں ہک ݙینہ کیتے گھر گھن ونڄݨ دی اجازت منگدے ہِسے او جواب ݙیندن تہاݙی اپݨی دھی ہے گھن ونڄو ۔ او آہدن دھی تاں ہُݨ اے تہاݙی ساݙے گھر تاں ہُݨ مہماناں وانگوں آسی ، شالا اپݨے گھر ہمیش آباد ، سُکھی اَتے سہاڳݨ رہوے ۔ ساݙی تاں ایہا دُعا ہے بس ، اجازت گھن او کنوار کوں گھن ویندن ۔ گھوٹ وی نال ہوندے ۔ پیکے ساہورے دعوتاں کریندن ۔ گھوٹ کنوار دیاں ، کجھ لوک تاں پوری فیملی کوں وی نال دعوت ݙیندن۔

دعوتاں مُک ویندین تاں وت سس ساہوریاں کوں ہک نویں خوشی دا انتظار شروع تھی ویندے او آہدن کیڑھا خوش بخت ݙینہ ہوسی جݙاں کنوار ساکوں خوش خبری ݙیسی جو ساݙے گھر ہک ننھے منے مہمان دی آمد ہے ۔ آخر او آسیں مرادیں بھریا ݙینہ آویندے ۔ جݙاں کنوار ایہ خوشخبری سُݨیندی اے ، کنوار کوں ایں خوشخبری دے بعد سِراَکھیں تے ٻلھایا ویندے ۔ کنوار کوں ہر کم توں روک ݙتا ویندے ۔ اے کم نہ کر ، اے کم نہ کر بلکہ آرام اِی آرام کر توں ، فکر کوئی نہ لا ، پریشانی کوئی نہ گھن ، فروٹ کھا ، جوس پی ، کھیر پی وغیرہ۔

جئیں ویلھے خیر نال ٻال تھی ویندے تاں وَت خوشی دیاں وسیب اِچ جو جو رسماں تھیندین اومیں پہلے ݙسا ݙتن۔

## حوالہ
کتاب: رَلے پندھ کریسوں ، مصنّف: زاہدہ اجمل ہاشمی، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز‘ ملتان
مینڈھی

اُردو اِچ اینکوں مایوں ٻہݨ اَتے ساݙی سرائیکی اِچ مینڈھی چھڑاوݨ آہدن ، ہر گھر دی ایہ اپݨی مرضی ہوندی اے ،جو کنوار کِتی ݙینہ مینڈھی اِچ ٻہوے ۔ پہلے پورے اَٹھ ݙینہ مینڈھی چھٹی پئی رہندی ہئی اَتے آہدے ہن کنوار ڈھیر ݙینہ مینڈھی اِچ ٻہسی تاں روپ چڑھسی ، پر اَڄ کل لوک فارغ نی ہوندے اَتے زیادہ کنوں زیادہ ݙوں ترائے ݙینہ دا وقفہ ہوندے ۔ شادی اَتے مینڈھی اِچ بلکہ ہُݨ تاں ہک ݙینہ مینڈھی تاں اڳلی رات جاڳا رکھ چھوڑیندن۔

باقی رہی روپ چڑھݨ دی ڳالھ تاں او ایں اے جو جِتی مہانگا پارلر ہوسی کنوار تے اُتی روپ آسی۔مینڈھی دا سݙا تھوڑے لوکاں کوں ہوندے ۔ ایہ رسم خالص زنانی ہوندی اے ، جوان مینڈھی اِچ نی آندے۔

نِواݨی کانڈھے ہک یا ݙوں ݙینہ پہلے ونڄ تے زنانیں کوں ݙے آندی اے اَتے مینڈھی دا ویلھا وی ݙسا آندی اے۔قریبی رشتے دار اَتے قریبی ہمسایاں پتریتے گھر کٹھیاں تھیندین اَتے پتریتیاں نال دھیتے گھر ٹُر پوندین۔

اَڳوں نِواݨی چھٻے اِچ یا گٹو(ٻوری) اِچ مٹھائی دا ڈبہ یا ٹوکری کنوار دا پیلا جوڑا ، سارے میوے جِتی کہیں دی ہستی ہووے اُتی میوے گھن ویندن ۔ چیکوں دا ٻٹݨ ، اَٹا کنوار دی جُتی ، تیل ، صابݨ ، گھیودیسی وی اَتے ڈالڈا وی کھنڈ وغیرہ چا تے ٹُر پوندی اے ۔ پِچھوں گھوٹ دی فیملی اَتے رشتے دار ، ہمسائیاں سب کنوار دے گھر پُڄ ویندین جو کہیں دی ہستی ہووے مہماناں دی تواضع کریندن ، ہک ٻئے توں اجازت گھن تے رسم شروع تھیندی اے ، کنوار دی ہک والاں(بال) دی لِٹ ڳندھی ہوئی ہوندی اے ، کئی سہاڳݨ ایہ لِٹ کھول گھندی اے ، اَتے ساریاں کنوار اُتوں ویل گھول تے نِواݨی کوں ݙیندین۔ پیلا بوچھݨ پوا تے مٹھائی کنوار دے منہ اِچ ݙیندین ، سامان نِواݨی ڳݨوا تے دھی آلیاں دے سپرد کریندی اے ۔ مینڈھی کھول تے پتریتے گھر آ ویندن ، گھر آ تے سہرے آہدین ، ویلاں گھول تے نواݨی کوں ݙیندین اَتے جِتی کہیں دی ݙت ہووے دھیتیں پتریتیں کوں وی ویل ݙتی ویندی اے ۔ ہک رسم تیل لاوݨ دی ہے ایندے وچ وی تیل لا تے ویل گھولی ویندی اے۔

کنوار دے گھر جہڑا سامان ݙتا ویندے اوندی پنجیری جیکوں بھور وی آہدن بݨا تے برادری دے گھراں اِچ ݙتی ویندی اے ، کجھ لوک ایویں میوے تقسیم کریندن چا، کجھ پنجیری (بھور) گھوٹ کنوار کیتے بݨدی اے ، ایہ خالص ہوندی اے ، ڈھیر میوے اَتے دیسی گھیو آلی گھر دے بندے صرف ایہ کھاندن ، گھوٹ کنوار نال باقی اَنج ڈالڈے گھیو تھوڑے میوے آلی پنجیری گھراں اِچ ݙے تے نواݨی جاگے پرنے اَتے ولیمے دا کانڈھا ݙیندی اے ۔ ویدیں سب گھراں اِچ مینڈھی کھلݨ دے بعد کنوار گھوٹ ٻاہر نی نکلدے اَتے اپݨے نال لوہے دی چھری رکھیندن ، کنوار کوں اُبٹن (چیکوں) مَلݨ کیتے نواݨی روز آندی اے اَتے کنوار گھوٹ نال ہک بندہ ضرور رہندے ۔

## حوالہ
کتاب: رَلے پندھ کریسوں ، مصنّف: زاہدہ اجمل ہاشمی، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز‘ ملتان
ݙاݙا سئیں

ݙاݙا سئیں بیمار تھئے تاں چاچے سئیں کوں آکھیا پُتر! میں بیمار ہاں تاں پتا نی بچاں نہ بچاں مَیں آہداں بھرا اپݨے محمد اجمل کوں بندہ بھیج تے سݙوا چا ، چاچے سئیں آکھیا جیا ! ابا جی ضرور ، او ترائے(3)ݙینہ (ݙاݙا سئیں) آہدے رہیے پُتر اپݨے بھرا کوں سݙوائے وے ، چاچا سئیں روز ایہو جواب ݙیون جیا ۔ ابا جی بندہ بھیجی بیٹھاں پتا نی بھرا کیوں نی آندا پیا ؟ تریجھے ݙینہ دے بعد ابا جی کوں ݙاݙا سئیں دی بیماری دا تار مِلیا اوں ݙینہ ہی ݙوپہراں کوں بندہ آڳیا ۔ ݙاݙا سئیں دی وفات دی اطلاح ݙیوݨ کیتے ۔ ابا سئیں فوراً روانہ تھی ڳئے ۔ اُتھاں ڳئے تاں لوکاں ݙسایا جو تہاݙے ابا سئیں ولا ولا آہدے ہَن اچھا محمد اجمل مَیں تیݙا ٻہوں انتظار کیتے پتا نی توں کیوں نی آیا ۔ میکوں ہُݨ گناہ کائنی جو میں تیکوں امانت نہ ݙتی ، میں ٻہوں کوشش کیتی ہَم ، چاچا سئیں دا انصاف ایہ تھیا۔ جو کجھ ہوسی ۔ ابے سئیں دا تاں انھاں دا کفن دفن وغیرہ دا سارا خرچ میں کیتے ہُݨ مزید کجھ نی جیکوں اساں تقسیم کرݨے ۔ ابا جی آکھیا ٹھیک ہے بھئی جان وݙے بھرا ہیوے تساں جو تہاݙا فیصلہ ہے منظور ہے میکوں۔ ابا سئیں کِتی ݙینہ ایہا ڳالھ یاد کر کر تے عورتاں وانگوں روندے ہَن ، جو ابا سئیں آخری ویلھے مایوس تھی کراہیں ایہ الفاظ آکھیے ۔ اچھا محمد اجمل مَیں تیݙا ٻہوں انتظار کیتے توں نی آیا ۔ ابا سئیں آہدے ہَن میکوں ایہ ارمان ساری حیاتی رہ ویسی ۔

چاچا سئیں تھاݨیدار ہَن اَتے ابا جی کنوں عمر اِچ وݙے ہَن ۔ ابا جی ایں سانگوں اپݨے بھرا دا ٻہوں احترام اَتے عزت کریندے ہَن ۔انھاں اپݨے پُتراں کوں ایمرسن کالج اَتے ایچی سن کالج وچ تعلیم ݙیوائی ، انھاں دے پُتر ہوائی جہاز اُتے سفر کر تے پڑھݨ ویندے ہَن اَتے انھاں دے خیالات ستویں اَسمان اُتے رہندے ہَن۔

## حوالہ
کتاب: رَلے پندھ کریسوں ، مصنّف: زاہدہ اجمل ہاشمی، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز  ملتان
الوداع

الوداع ، ایہ او لفظ اے جیکوں میں اُنویں کلاس دے شروع اِچ پڑھیا ۔ دیواریں ، دروازیں ، درختیں دے منڈھ اُتے سکول اِچ ہر ہر جا تے تاں الوداع ، الوداع لکھیا چا ۔ ݙاہویں کلاس ، مَیں ایں لفظ دے مطلب توں وی نا آشنا ہم ، میں سوچیا کہیں کنوں جے کر پُچھدی ہاں تاں او کِھلسِن پہلے تاں ، آکھسِن واہ تیکوں اَڄ تئیں ایہ لفظ نہ سُݨیجا ہئی؟

ݙر کنوں چُپ رہے ڳیم، ݙاہویں کوں الوداعی پارٹی ݙتوسے تاں رخشندہ آکھیا ہے کینویں اساں ݙاہویں کوں الوداع آہدے پیسے ۔ ایہو ویلھا ٻئے سال ساݙے اُتے وی آسی ۔ وَل میکوں سمجھ اَئی مطلب دی ، رخشندہ آکھیا مَیں سوچیندی ہاں تاں میکوں ٻہوں مونجھ آوݨ پئے ویندی ہے ۔ ایہ مساں سہیلیاں کٹھے پڑھݨ کھیݙݨ کینویں ساکوں یاد آسی، تیکوں مونجھ آندی ہے ایہ سبھ سوچ تے مَیں آکھیا کائنا ۔ میں تاں خوش تھیندی ہاں او ویلھا کݙاں آسی جݙاں فارغ تھیسوں ، کہانیاں کتاباں رکھی ودی ہاں ، ݙاہویں دے امتحان دے بعد پڑھسوں ۔ رشتے داریں ویسوں ، فی الحال پڑھائی کنوں سکول آوݨ کنوں جان چُھٹ ویسی ۔ میں تاں ایہ سوچ سوچ تے خوش تھیندی ہاں جو فراغت دا ویلھا جلدی آوے ، اوں میݙا جواب سُݨ تے آکھیا توں وݙی ظالم ہِیں تیکوں اے بار لڳدا پئے ۔ رَل ٻہݨ ، کھیݙݨ ، کِھلݨ ؟ ۔ میں آکھیا میں جئیں ویلھے چھورہیں کوں کِھلدا ، کھیݙدا ݙہدی ہاں تاں میکوں او بے فکری اِنھاں دی ݙیکھ تے رشک آندے ، اوں وت ایہو آکھیا جو میکوں تیݙی سوچ سُݨ تے ٻہوں افسوس تھئے توں بڑی سخت دل ہِیں جو تیکوں ایہ چیزاں چھوڑݨ دا ذرا برابر وی افسوس نی تھیندا پیا ۔ اساݙی کلاس اِچوں ہک نصرت ایہو جئیں ہئی جیرھی شادی دے بعد شہر سلطان آوے ہا تاں ساریں کلاس آلیں دے گھر ونڄے ہا تے آکھے ہا اَڑی ! تساں کہو جیہاں بے درد ہیوے ہکو شہر آلھیاں ہک ٻئے کوں نوہے مِلدیاں اَتے میں پردیس اِچوں آ تے ہر گھر آپ مِل آندی ہاں ۔ 

رَل وسݨ آلیں دی یاد تاں اَخیر آندی ہے کوئی جِتی پکے دل دا ہووے ۔ رخشندہ ابوظہبی اِچوں سالیں بعد آوے تاں ملاقات تھی ویندی ہے ، بینا سندھ اِچوں پیکیںآوے تاں کہیں سہیلی کوں نہ ملے ، اکثر ہکے شہر اِچ وی نی مِلݨ دی سِک رکھیندیاں ۔ البتہ الوداع لفظ دا مفہوم میکوں اپݨے بھرا سلیم ہاشمی کنوں جُدا تھیوݨ دے بعد چنگی طراحویں سمجھ آ ڳیا جو ایہ ٻہوں ظالم لفظ ہے ۔ اللہ کرے کوئی ایں لفظ کنوں آشنا نہ تھیوے ۔ اللہ پاک ہر رشتے کوں ایں لفظ دی سفاکی کنوں اپݨی حفظ و امان اِچ رکھے ۔ آمین

خدا کسی کو کسی سے مگر جدا نہ کرے

نصرت شودی دی حیاتی تھوڑی ہئی ، شودی جلدی جھوک فنا دی چھوڑ ڳئی۔ 

## حوالہ
کتاب: رَلے پندھ کریسوں ، مصنّف: زاہدہ اجمل ہاشمی، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز‘ ملتان