open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
انشال سیال

انشال سیال سرائیکی گلوکار ہے. 
## جم پل

## رابطہ

* 03064847927

## وڈیو

* مینوں نمبر ملا ݙے
* لَئے ڳیا دل میرا
* تیرے تے مردے ہیں
*ماہیا ایروبوٹ تے
*دل کتھے کھڑایا ای


## ٻیا ݙیکھو
٭ سرائیکی گلوکار 

٭ ارشد راہی
## حوالے
انسانی پنڈے دے حصے

بھربھٹے ۔ڳچی۔ مونڈھے ۔ݙولا ۔ارک۔ مرچا ۔چیچی ۔ ڈھڈھ دنی۔ ببے۔  بلی۔ ننی۔  دنی۔ ۔ ستھل۔ گوڈے۔ پنی۔ گٹے کیاڑی۔ کھتی۔ وڈھا۔ انوٹھا۔ گل۔ وینڑی۔ نونہہ۔ بوتھی۔ بکی بک ۔کھری۔ پنی۔ تالوں۔ چوکنڑاں۔ کنڈ ۔مٹھ۔ پنجا ۔جبھ پاپڑی۔ کنوڑی۔ بنڈڑی۔ نک چونبھݨی۔ ناساں۔ شرطان ۔کنہیاں پتوجھڑی ۔شانہ۔ بچا۔ ڈکر۔ مشک۔ دومغزہ ۔آنہاں ۔کتیف۔ کڑی لبہ۔ بکیاں ۔زیرا۔ پھپھڑ۔ مکھ۔ کھڈا ۔نرگھٹ۔ آندراں۔ تلی ۔ہاں کہانڑیں ۔جیر ۔ہانڑوں۔ واچھاں۔ سنگھ۔ سنگھڑی ۔کھتی بوتھی۔ کھاڈی۔ چڈے۔ پب ۔پپلیاں۔ تھوڈ ۔ونڑی۔ مراہیاں۔ وات۔ چپ ۔ڈند ۔متھا بوداں ۔کچی۔ مݨکا  ۔تالوں، بھیجا.

## ٻیا ݙیکھو

* جُثےدےلِنڳ،لِکھت رمضان ارائیں
انشائیہ نگاری

سرائیکی ادب وچ انشائیہ نگاری دو دید بھنوائی ونجے تاں سبھ توں پہلے مختلف رسالہ جات وچ 1967 توں انشاییے چھپنڑ شروع تھی گے ہن. انشائیہ نگاری دی پہلی کتاب ڈٹھی ونجے تاں او سئیں اسلم میتلا دی " سرائیکی انشائیے" ہے جہڑی جو 1986 وچ شائع تھئ. میڈی معلومات مطابق ہنڑ تک  انشائیہ نگاری دیاں 17 کتاباں چھپ چکن جیندی تفصیل آخری تصویر وچ ڈتی گئ اے.

# سرائیکی اشائیے، محمد اسلم میتلا
# بٹھ پیا او سونا، دلشاد کلانچوی
# وسیب رنگ، اسلم میتلا
# مٹھرے تیر، راہی گبول
# تل وسیب، رانا سردار احمد سعید
# بکھ دا مخول، ابوالبشر شاہ جیلانی
# جھلار، محمد سلیم ملک
# ڳُجھے سک، منظور احمد اعواݨ
# آسوں پاسوں، راݨا سردار احمد سعیس
# ٻالو، ملک اقبال حسین بھپلا
# ݙسکارے تے ٹھکارے، ابن امام شفتر
# سوجھلا، گل عباس اعواݨ
# اولڑاں، عبدالباسط بھٹی
# مُسکار، خالد اقبال
# اکھ، مریم گھوٹیہ
# پارتاں، نواز کاوش
# مرکݨیاں، غلام فرید، سپت سندھو پبلی کیشنز دیرہ اسماعیل خان

مریم حفیظ گھوٹیہ دی انشائیہ نگاری دی کتاب "اکھ" سرائیکی تریمت واروں لکھی پہلی انشائیے دی کتاب ہے اینکوں 2016 وچ ادارہ تحقیقات زبان و ادب بہاولپور نے شائع کیتے. مریم گھوٹیہ سرائیکی زبان دے معروف شاعر ادیب محقق  پروفیسر حفیظ طاہر گھوٹیہ دی بالڑی ہن تے اجکل بی وی ایچ بہاولپور وچ نرسنگ دے شعبے نال وابستہ ہن.

معروف شاعر ادیب دانشور ڈاکٹر خالد اقبال لکھدن جو " میڈا خیال ہے مریم گھوٹیہ انشائیے دے تخلیقی نثری اظہار وچ کامیاب ہن تے میں امید کرینداں جو آونڑ آلے دور وچ ایں توں ودھ انشائیے پڑھنڑ آلیاں کوں دان کریسن"

120 ودھائے صفحات تے مشتمل ایں کتاب دی قیمت چھڑا 250 روپے ہے بذریعہ ڈاک منگوانڑ وس تے سئیں حفیظ طاہر گھوٹیہ (  03027709190)  نال رابطہ کر تے منگوا سگدو 

آخر وچ سبھ دوستاں توں ولا عرض کریساں جو سرائیکی زبان دی بقا خدمت تے ودھارے وس تے سرائیکی کتاباں مل گھن کے پڑھو تے اپنڑی ما بولی دے بہاں بیلی بنڑو..

انجنئیر خالد نجیب

صوفی فیض محمد دلچسپ لائبریری جندوپیر کمال لیاقت پور
انعام غنی

انعام غنی، سرائیکی وسیب اچ حکومت پنجاب ولوں انتظامی اکائی دے طور تے قائم کردہ سیکرٹریٹ دے پولیس بیوروکریسی دے پہلے تے تاریخی ایڈیشنل انسپیکٹر جنرل ہن جنہاں دی تقرری 30 جون 2020ء کوں کیتی ڳئی ۔ یکم جولائی کوں وزیراعلٰی پنجاب ،سردار عثمان احمد خان بزدار نے انہاں نال خصوصی ملاقات کیتی تے مبارکباد دے نال نیک تمناواں دا اظہار کیتا ہے۔ سرائیکی خطے دے معاملات تے مسائل دے بارے وی تبادلہ خیال کیتا ڳیا۔ انہاں نے 2 جولائی 2020ء کوں باقاعدہ اپݨے ڈیوٹی دا آغاز کیتا۔ انعام غنی ہوریں ایندے توں پہلے پولیس دے مختلف اعلیٰ عہدیاں تے فائز رہ چکے ہن۔ 8 ستمبر 2020ء کوں انہاں کوں آئی جی پنجاب تعینات کیتا ڳیا۔

## حوالے
انور شاہ انور

اس شاعر دا تعلق میانوالی دے علاقے چکڑالہ نال اے. مجموعہ کلام چھپ چکے.سرائیکی دے وݙے شاعر ہن. ایں بزرگ شاعر دا کلام سݨݨ تے پڑھݨ نال تعلق رکھدا اے.

### (1) غزل
انا دا مسئلہ خراب تھی گئے 

وجود میڈا کباب تھی گئے

ہے  مسترد ہر  ا پیل  میڈی

قصور  کیڑھے جناب تھی گئے

گھڑولی گھن کے جو سو ہنی آئی

تاں سارے دریا چناب تھی گئے

تساں تاں ہک ہو رقیب لکھ ہن

او میڈے کیتے عذاب تھی گئے

کئی ایجھی چھیڑی غزل ہے انورؔ  

سجن وی اج لا جواب تھی گئے

______________________________

دیدار اخیری ڈے انور ؔ اکھیاں کوں

چا بانہیں گل وچ پا اساں کل ٹر ونجنائیں

٭٭٭
انور قنبرانی

انور قنبرانی سندھ دھرتی تے راہوݨ آلا عظیم سرائیکی شاعر ہئی، قنبرانی سائیں تمام زندگی سرائیکی وچ شاعری کیتی، اُنہاں دا کلام ڳا تے سندھ دے فنکاراں اُلخ ملخ وچ اپݨا ناں کمایا، انہاں فنکاراں وچوں ہک معتبر ناں سائیں جلال چانڈیو دا وی ہے۔

قنبرانی سائیں دی شاعری وچ اتنی جان ہے جو  انہاں دا ہک ہک مصرع ٻولیندے

قنبرانی سائیں دے ہک ڄڳ مشہور گیت، جینکوں جلال چانڈیو سائیں ڳایا ہے، دا مُکھڑا ݙیکھو

کہیں تاں نبھاڳے نظر ماری

تُرٹ ڳئی تیݙی میݙی یاری
انٹارکٹیکا

انٹارکٹکا دنیا دا انتہائی جنوبی براعظم ہے، جتھاں قطب جنوبی واقع ہے۔ ایہ دنیا دا سرد ترین، خشک ترین تے ہوا دار ترین براعظم ہے، جبکہ ایندی اوسط بلندی وی تمام براعظماں توں زیادہ ہے۔ 14٫425 ملین مربع کلومیٹر دے نال انٹارکٹکا ایشیا، افریقا، شمالی امریکا تے جنوبی امریکا دے بعد دنیا دا پنجواں وݙا براعظم ہے۔ انٹارکٹیکا 98 فیصد برف نال ڈھکا ہوا ہے جیندے باعث اتھاں کوئی باقاعدہ و مستقل انسانی وستی نی۔ صرف سائنسی مقاصد کیتے اتھاں مختلف ممالک دے سائنس دان قیام پزیر ہن۔
## حوالے
انٹارکٹیکا وچ وقت دے پیمانے

انٹارکٹیکا قطب جنوبی تے واقع ہوݨ دی وجہ توں طول البلد دے ہر خط تے موجود ہے۔ نظریاتی طور تے انٹارکٹیکا تمام منطقات وقت اچ واقع ہے۔ عملی مقاصد کیتے منطقات وقت عام طور تے علاقائی دعویاں تے مبنی ہن، مثلاً میک مرڈو اسٹیشن تے امینڈسن سکاٹ قطب جنوبی اسٹیشن نیوزی لینڈ وقت استعمال کریندن، کیونکہ انہاں دا اہم فراہمی بیس سٹیشن کرائسٹ چرچ، نیوزی لینڈ ہے۔

کئی علاقیاں وچ منطقہ وقت نی، کیونکہ انہاں دے بارے وچ  حالی کوئی فیصلہ نی تھیا تے انہاں وچ کہیں وی ملک دی عارضی وستیاں موجود نی ۔
## حوالے
انقلابی تحریک دی کامیابی

تحریر: ارشد لاشاری

کہیں انقلابی تحریک ءچ جیکر میرجعفر،تے میر صادق دا کردار نہ ھووے تاں او تحریک کامیاب نی تھی سکدی،وقت دا جابر ڄݙݨ ݙیہدے جو میݙا اقتدار تے ظلم ھݨ مزید نی چل سکدا تاں او ٻݙدے بندے آلی کار ایݙے اوݙے ہتھ مارݨ کیتے میر جعفر تے صادق جہیے کردار ڳولیندے جیندے نال وقتی طور اوں جابر کو کجھ رلیف مل ویندے، پر ایجھے کرداریں دے بعد ھی کوئی انقلابی تحریک کھرے کھوٹے دی سنڄاݨ کریندے ھووے دوبارا منظم تھیندی ھے،، تے کامیابی اوندی منتظر ھوندی ھے، تے الحمداللہ اڄ اساݙی سرائیکی تحریک دے اے کردار نشابر تھی ڳن. 
تے ایندا مطلب اے ھے جو منزل ھݨ نیڑے ھے، 
اساکوں ھݨ کھرے کھوٹے دی سنڄاݨ تھی ڳئی ھے، اساکوں ھݨ دوبارا منظم تھیوݨیں تے پچھلی غلطیاں کو مدنظر رکھ تے جوابی وار کرنے، دشمݨ اپݨا چھیکڑی ہتھیار وی استعمال کر گھدے اور ناکام تھی ڳے.
اساݙی سرائیکی تحریک دی کامیابی دی منزل اساݙی تانگھ ءچ ھے.
انڈونیشیا

انڈونیشیا ہک اسلامی ملک ہے. 

انڈونیشیا وچ وی انڈونیشی زبان صرف ست فیصد ہے،،. لیکن سرکاری تے دفتری زبان ہے، 

ݙوجھی زبان جاوی ٤٢ فیصد ہے، (سارے حکمران جاوی ہن) 

تریجھی زباں سندانسی ١٥ فیصد ہے، 

مینانکاب تے موسی پنجاہ لکھ تے تریہ لکھ ہن، 

انڈونیشیاء وچ کل ٧٢٠ زباناں ہن.
## حوالے
انگریزی

انگریزی ہک زبان ہے۔انگلستان دی زبان ہے۔ امریکہ اسٹریلیا وچ وی انگریز وسدن۔

انگریزی بنیادی طور تے مغربی جرمینک زبان ہے جیڑی قدیم انگلش کنوں بݨی ہے۔ سلطنتِ برطانیہ دی سرحداں  وچ توسیع دے نال نال ایہ زبان وی انگلستان کنوں نکل تے امریکا، کینیڈا،آسٹریلیا، نیوزی لینڈ سمیت پوری دنیا وچ  کھن٘ڈ ڳئی تے اڄ برطانیہ یا امریکا دی سابق نو آبادیاں وچوں اکثر وچ ایہ سرکاری زبان ہے جنھاں وچ پاکستان، گھانا، بھارت، نائجیریا،جنوبی افریقا، کینیا، یوگینڈا تے فلپائن وی شامل ہن۔

سلطنتِ برطانیہ دی وسیع سرحداں دے باوجود انگریزی 20 ویں صدی تائیں دنیا وچ رابطے دی زبان کائناں ہائی بلکہ ایں کوں  ایہ مقام ݙوجھی جنگ عظیم وچ امریکا دی فتح تے دنیا بھر وچ امریکی ثقافت دی ترویج دے ذریعے حاصل تھیا خصوصا ذرائع مواصلات وچ تیز ترقی انگریزی زبان دی ترویج دا باعث بݨی۔

## آبادی
٣٥ کروڑ کنوں ودھ لوکاں دی مادری زبان انگریزی ہے۔ ݙوجھی زبان تے طور تے ٻولݨ پڑھݨ لکھݨ آلے ݙیڈھ ارب کنوں ودھ ہن۔
انگریزی  زبان انگلستان,آسٹریلیا,امریکہ اتے کینڈا وچ بولی ویندی ہے.. لندن وچ ٻاوی فیصد لوک انگریزی دی بجائے ٻیاں زباناں الیندن۔ 
## مزید ݙیکھو
*آلڈس لیونارڈ ہکسلے، انگریزی زبان دا ناول نگار
## حوالے
انکار آدر

بزم فرید رحیم یارخان دی آہر ءِچ سئیں جہانگیر مخلص دی طرفوں پنجاب انسٹیٹیوٹ لینگویج، آرٹ اینڈ کلچر دا ایوارڈ سرائیکی زبان کوں علیحدہ زبان تسلیم نہ کرݨ دے ردعمل ءِچ احتجاجاًٍ واپس کرݨ تے انھاں دے اعزاز ءِچ "انکارآدر" دے کٹھ ءِچ منظور تھیوݨ والیاں قرارداداں۔ (عباس ݙاہڑ)

#### اعلان رحیم یارخان
1۔ اڄ دا اے کٹھ سرائیکی وسوں تے سنڄاݨ دے مطابق صوبہ سرائیکستان دا بھرپور مطالبہ کریندے، جیندا جغرافیہ روہ، روہی، راوا، تھل تے دامان تے مشتمل ھِ۔

2۔ اڄ دا اے کٹھ مطالبہ کریندے جو وفاق پاکستان ءِچ سرائیکی کوں انج قوم تے انج مکمل زبان دا درجہ ݙتا ونجے۔ تے سرائیکی قوم دے وسائل کوں تخت لہور دے 200 سالہ قبضے کنوں واگزار کرایا ونڄے۔

3۔ اج دے ایں کٹھ ءِچ شریک سرائیکی قومی تحریک دے اڳواݨ تے کارکن سرائیکستان صوبہ ٹھہاوݨ دے پارلیمانی طریقہ کار نال اتفاق کریندیں ھوئیں ایں ڳالھ دا اعادہ کریندن جو وسیب دی بھن تروڑ تے سنڄاݨ تے کوئی سمجھوتہ نہ کیتا ویسی۔

4۔ صوبہ سرائیکستان دیرہ اسمعیل خان تے ٹانک دے بغیر قابل قبول نہ ہوسے۔

5۔ اے کٹھ مطالبہ کریندے جو صوبہ سرئیکستان دے قیام توں پہلے سندھو دریا تے کوئی وی ڈیم نہ بݨایا ونڄے تے سرائیکی وسوں کوں دریائی پاݨی دا برابر حصہ ݙتا ونڄے۔

6۔ اج دا اے کٹھ مطالبہ کریندے جو سرائیکی زبان، ادب، ثقافت تے فن دی سانبھ سانگے انج ادارہ قائم کیتا ونڄے۔

7۔ اج دا اے کٹھ خبریں اخبار دے وسیب دشمن روئیے دی مذمت کریندے تے مطالبہ کریندے جو سرائیکی قومی تحریک کو سبوتاژ کرݨ تے سرائیکی اڳواݨیں دی کردار کشی بند کرے۔

8۔ اڄ دا اے کٹھ سئیں عاشق بزدار دی تجویز کو سراکھیں تے رکھیندئیں ھوئیں سئیں جہانگیر مخلص کو قومی شاعر تسلیم کریندے ـــ
انڈین نیشنل کانگریس

انڈین نیشنل کانگریس (انگریزی: Indian National Congress) (جینکوں کانگریس پارٹی تے آئی این سی وی آکھا ویندا ہے) بھارت دی ہک وݙی سیاسی جماعت ہے۔ جماعت دا قیام دسمبر 1885ء وچ عمل وچ آیا جیہرلے ایلن اوکٹیوین ہیوم، دادابھائی نوروجی، ڈنشا واچا، ومیش چندر بونرجی، سریندرناتھ بینرجی، مونموہن گھوش تے ولیم ویڈربرن نے اس دی بنیاد رکھی۔ اپݨے قیام دے بعد ایہ ہندوستان وچ برطانوی راج دے خلاف جدوجہد کرݨ والی ہک اہم جماعت بݨ گئی تے تحریک آزادی ہند دے دوران اس دے ݙیڈھ کروڑ توں زائد اراکین ہن۔

1947ء وچ تقسیم ہند دے بعد ایہ ملک دی اہم سیاسی جماعت بݨ گئی، جس دی قیادت بیشتر اوقات نہرو-گاندھی خاندان نے کیتی۔ 15 ویں لوک سبھا (2009ء تا حال) وچ 543 وچوں اس دے 206 اراکین ہن جیہڑے تمام جماعتاں وچوں سب توں زیادہ ہن۔ ایہ جماعت بھارت دے حکمران یونائیٹڈ پروگریسیو الائنس دی سب توں اہم رکن ہے۔ ایہ بھارت دی واحد جماعت ہے جس گزشتہ ترے انتخابات (1999ء، 2004ء، 2009ء) وچ 10 کروڑ توں زائد ووٹ حاصل کیتے ہن۔

پارٹی دی موجودہ سربراہ (چیئرپرسن) سابق وزیر اعظم راجیو گاندھی دی اطالوی اہلیہ سونیا گاندھی ہن جبکہ لوک سبھا وچ اس دے رہنما ملیکا ارجن کھڑگے ہن۔ راجیہ سبھا وچ اس دی قیادت غلام نبی آزاد کریندے پئے ہن۔
## حوالے
اوندی مرضی (کتاب)

کوٹ ادو توں تعلق رکھنڑ آلے خوبصورت شاعر، سرکار احمد خان طارق دے لاڈلے شاگرد سئیں ملازم حسین شانی دا سرائیکی مجموعہ کلام "اوندی مرضی" بانگ ادبی فورم دے پلیٹ فارم توں چھپ تے مارکیٹ اچ آ گۓ.
ادارہ دی طرفوں مصنف کوں 9لکھ مبارخاں.
کتاب دا فلیپ سئیں پروفیسر عمران میر اتے سرائیکی ابو الکلام شاعر سئیں شبیر شرر صاحب لکھۓ.

## حوالے
اوپریاں ٻولیاں دا ݙڈھپ

ریاستی مسلط تھئی ہوئی ملاں دی بولی کوں ماء بولی دے مقابلے اچ افضل تے مقدس سمجھنڑ آلیں سرائیکی وسوں دے لوکاں کوں اج دا جیہاڑا شرم نہ آئی تاں وت کڈھاں نہ اوسی۔
میکوں انھاں لوکاں تے ترس آندے جیہرے یا تاں عربی کنوں متاثر ہن ۔۔ یا وت بنہیں غیر مقامی زبانوں کوں ماء بولی تے مسلط کر تے پڑھے لکھے یا مذہبی ہوونڑ دا تاثر ڈیندن
اے بئی گالھ اے جو عربی وی زبان ہے تے صاف ظاہر ہے ایکوں سکھنڑ چنگی گالھ اے لیکن عربی دے نال نال جیہرا ثقافتی حملہ مقامیاں تے مذہب دے ناں تے ملاں کیتے اوکوں توجہ نال ڈیکھنڑ دی لوڑھ اے۔۔
انگریز اتھاں آ کراہیں ساکوں یاد ڈیوائے جو تساں مسلمان ہندی کیوں الیندو لہذا عربی فارسی تے بیاں زباناں رلا تے فالودہ تیار کیتا گئے۔۔
او فالودہ اج ساڈی گچی دا گیڑ بنڑ کھڑے۔
ایں سارے معاملے اچ سندھی آپنڑاں دماغ استعمال کیتے آپنڑی ماء بولی واسطے الانڑے۔
تے ساڈی حالت اے ہے جو اساں لاہور کراچی پنڈی تے پرے لاتھن ملتان ڈیرے اچ وی اردو الیندوں تے اردو الا تے ترقی پسند ہوونڑ دی اکڑ کر کھڑدوں جو اساں دیہاتی نسے۔۔
پنجابی ہووے پشتو ہووے سندھی بلوچی یا اردو یا وت عالمی زبان انگریزی بہوں سوہنڑیاں زباناں ہن۔
لیکن جیکر کئی زبان تہاڈے اتے مسلط کیتی ویندی پئی اے یا کر ڈتی گئی اے تاں تہاکوں سوچنڑاں چاہیدا ہے۔
خاص طور تے بالاں کوں مقامی زبان سکھاؤ۔۔
تاکہ او خواب مقامی ڈیکھن تے مقامی زبان اچ سوچن تے انھاں دی سوچنڑ سمجھنڑ دی صلاحیت تیز تھیووے۔۔
بالاں تے انگریزی یا اردو مسلط نہ کرو ۔۔
اے تہاڈی کامیابی کینی بلکہ بال تے ظلم اے فطرت دا تقاضہ وی ایہو اے جو بال کوں مقامی زبان سکھالی ونجے۔
غیر مقامی آلی کار تھیونڑ دے چکر اچ بال دی مقامیت دا قتل نہ کرو۔۔
نہ تے بھوئیں تہاکوں کڈھاں معاف کینا کریسی۔۔

مظہر حسین
## حوالے
اوچ ، کاشی گری

نظم

اوچ: کاشی گری

کوئی دوروں ڈیکهے تاں، نیل کنٹھ پئے اڈدے، شہر دیاں گلیاں اُتے تَردے، اچیاں جٍهکیاں ماڑیاں واہندے، نیل کنٹھ پئے اڈدے

پر جے نیڑے ونجو، چار چفیرے گُهم کے ڈیکهو ' بهانویں ایہ کوئی مینہ پیا وسدے، پٍنڈے اتے کنڑیاں پوندن، کپڑے نئیں پئے پُسدے، یا وت تکهی دهپ وچ ٹهڈی وا گهل پئی ہے'

بهانویں کہیں پاسوں کهڑ ڈیکهو، نیل کنٹھ تاں چهاونی پاتی بیٹهن، بهانویں کہیں کوں زور زور دیاں ہکلاں مارو، اچیاں اچیاں گالہیں کرو، ایہ نئیں اڈدے، ٹردیں ٹردیں بهج پووو، گلیاں وچ دڑکار کرو، پباں دے بهر چَوْ چَوْ ڈیکهو، ہتھ الارو، ایہ اجهکدے نئیں، ایہ تاں سٍلہاں دے آلهنڑیاں وچ اکهیں نوٹ تے کهمب کهنڈائی بیٹهن۔ رفعت عباس

(بهوندی بهوئیں تے : 1995)

## حوالے
اوچ شریف دا ادبی مقام

اوچشریف دی دھرتی ادب دے حوالے نال  ھمیشہ زرخیز رہ ڳئی ہے کہیں وی دور اچ سنج نیں تھئی صدارتی ایوارڈ یافتہ شاعر سرائیکی زبان کوں پوری دنیا وچ متعارف کرانوݨ والے سرائیکی زبان دے عظیم شاعر سئیں جانباز جتوئی رح دی ساری زندگی اتھائیں گزری اور حضرت جہانیاں جہانگشت رحمتہ اللہ علیہ دی مزار اقدس اچ مدفون تھیوݨ دا شرف حاصل تھیا ایندے علاوہ سرائیکی زبان دے مہان شاعر سئیں شمیم اچوی مرحوم سئیں خاک اچوی رح سئیں عاصم اچوی رح اپڑیں دور دے عظیم شاعر ھن جہڑے لوک خاک اچوی رح تے عاصم اچوی رح کوں جاݨدن او لوک انہاں دے مقام دا میں توں بہتر تعارف کرا سڳدن انہاں دے علاوہ بئے وی ڈھگ ناں ھن جہڑے کہیں تعارف دے محتاج کائنی جنہاں وچوں سئیں عبدالحکیم غازی اچوی سئیں منظر اچوی مرحوم سئیں ڈاکٹر اختر تاتاری مرحوم سئیں ظہور احمد واصل مرحوم سئیں منظور احمد شوق اچوی سئیں ہمراز اچوی  سئیں ناصر خان رند اکمل حسین اکمل بلال واصب عبدالغفار حامی اے آر ساغر  دے علاوہ بئے وی بے شمار ھن لیکن انہاں وچوں ھک ناں او ھے جیندے اڳوں لفظ ہتھ بدھ کھڑدن جئیں پورے وسیب اچ اپڑاّں ھک مقام بݨائے جہڑا حالی تئیں برقرار ھے تساں میݙے نال اتفاق کرو یا نہ کرو مگر میکوں احمد خان طارق صاحب دی جھلک اگر کہیں شاعر وچ نظری ہے تاں او سرائیکی زبان دے عظیم شاعر سرائیکی دے متروک لفظاں کوں  زندہ کرݨ والے مہان انسان استاد محترم سئیں جام محمد اقبال اکرام میتلہ صاحب  وچ نظری ھے انہاں دے  چند ڈوھڑے استاد غلام عباس آسی صاحب دی آواز وچ تہاڈی نظر انہاں دے مزید کلام دا چساں بعد اچ وی چوینداں رہساں۔

## [[یاسر اُچوی|یاسر اچوی]] دا نمونہ کلام
صرف اساکوں سدھ ھے کیوں تے کہڑے رنگ دے اندر

ہتھ آئے باز اݙیے ڳن یاسر جیتیاں بازیاں ہر ڳیوں

نتاں ساݙی بھوئیں تے تیکوں گنگے ݙاند نہ ݙسدے

اساں اپڑیں گھوڑیں سودھے آلس ہتھوں مر ڳیوں

یاسر خان اچوی

تحریر: یاسر خان اچوی
اَدیب کاں تے چار اپریل

لِکھتیں کوں سمجھن والے لوکیں دا وجود لِکھاریں کنوں وی زیادہ ضروری ء ، خاص طور تے وڈیں لِکھتیں کوں سمجھن ، وڈے لکھن والیں کوں جیہڑے کرب اچوں گزرنا پُوندے ، اُوں توں زیادہ تپشیا وڈیں لکھتیں دے سمجھن کیتے ضروری اے ، جے کر کوئی زندگی دے سارے اسرار کوں سوکھے انداز اچ نہیں لکھ سگدا تاں کم از کم زندگی کوں جتلا اُوں سمجھے اُونکوں سمجھاون اچ دیانتداری ورتے۔ ہک بدیانت سوسائٹی وچ جتھاں موقع پرستی ہک مستقل قدر دی صورت اختیار کر ونجے اُتھاں فنکاراں دیاں مشکلاں وی ودھ ویندن تے اُونہہ سوسائٹی ای بندے دے وڈے ہوون دے مواقع ای ودھ ویندن ۔ اڄ اُنہیں مُلکیں دے ادیب دی عزت بہوں زیادہ ہے جتھاں طاقت تے اُوندے نتیجے اچ اُونکوں بندے انسانی سطح توں ہِیٹھلے درجے تے زندہ ہِن ۔ اُنہائیں علاقیں اچ طاقت کوں قلم دی ٻہوں ضرورت ہے۔ آزاد مُلکیں دی نسبت پسماندہ مُلکیں اچ ادیبیں کیتے موقع پرستی تے بد دیانتی دے مواقع زیادہ ہِن ، اے ٻئی گالھ اے جو ایں موقع پرستی دے نتیجے اچ ملن آلیاں رعائیتاں اُونکوں کوئی عزت وی ڈیندن یا نہیں ، شاید کہیں موقع پرست کیتے اِیں گالھ تے سوچن دی فرصت ہے وی سہی یا نہیں ، بہرحال اے گالھ ضرور اے جو اُوندے گھر آون والے ہر تریجھے بندے کوں اُونکوں اپنے کیتے دی وضاحت ہی کرنی پُوندی ء ۔ اے کاں دی نفسیات ء جو اُونکوں ہر ٹھونگے دے بعد چنج اُگھڑیں پوندی اے تے ساری زندگی کرکدا ای راہندے ۔ تریجھی دنیا دا ادیب جے کجھ نہیں بن سگدا تاں کم از کم کاں تاں نہ بنے ، گجھیں، کانویں ، ہِیلیں توں وی علاوہ وی تاں پکھی ہِن جنہاں کوں روزانہ روزی مِل ویندی اے ۔ میں خود وی ہک بزدل جیہاں بندہ ہمی روٹی دا مسلئہ میڈے کیتے وی اتنا مشکل ء جتنا تریجھی دنیا دے ساریں لوکیں کیتے ، ڈاڈھیں لوکیں دا ڈروی اُتنا اے جتنا باقی ساریں لوکیں کوں ، بددیانتی دی خواہش وی ساریں لوکیں کنوں زیادہ ہووے تے کہیں وڈے گھاٹے دی بنیاد تے کوئی دیانتداری کڈاہیں نیں کیتی ، اپنی فطری سستی تے کم چوری دی وجہ کنوں سوکھی زندگی گزارن دی خواہش وی ہے ، ایہا وجہ اے جو اڄ چار اپریل ہے میں اڄ تائیں اِیندے اتے کجھ نیں لکھیا یا ڈر کولوں یا وت اے ہے جو میں کاں بنن نہیں چاہندا۔

* لکھت: ارشاد تونسوی
اَمڑی

کل بیگ چا کے میں گھر کنیں روانه تھئیاں.
سارے گھر آلے الاونڑ واسطے کٹھے تھئین ساریں نال الا کے میں ھولیں ھولیں ٹرنڑ شروع کیتے سارے گھر آلے دروازے تیں کھڑ گئین .

ھک ذات ھئ جیری کجھ پڑھ پڑھ کے میڈے اتیں پھوکے مریندی آندی ھئ میں ھک نظر امڑی دے منھ دو ݙیٹھے عرض کیتم ھنڑ تساں کھڑ ونڄو میں روڈ تائیں پیدل ویساں وت وی او میڈے نال ٹردی آئ ،  آخر میں ضد کر. کے انھیں کوں اتھائیں کھڑنڑ دا آکھ کے خدا حافظ کیتے امڑی میڈا متھا چم کے دعائیں ڈیتن ونج میڈا پتر شالا رب رکھوالا ھووی ساریں پردیسیں دو خیر ھووے سوھنڑے رب دی امان ءچ ھوو .

میں اج فجر آپڑیں منزل تیں پھنچ کے فون کیتے اماں میں خیریت نال پھنچ گیاں امڑی آکھے شکر ھے میڈے الله دا اماں میں ساری رات سم نمھیں سگی بس دعائیں کریندی رھیاں میں کھل کے آکھے اماں تیڈاں دعائیں ھن تاں میں خیریت نال پھنچ گیاں کیوں جو میں اکثر اے گال دوستیں کوں آھداں میں حالی لاپرواه وداں کیوں جو میڈی امڑی جیندی ھے میڈے اتیں مصیبت آ تاں سگدی ھے کھڑ نیں سگدی بھلا اماں دی دعا مصیبت کوں کڈاں کھڑنڑ ڈیندی ھے امڑی دی ذات جھئیں کوئ ذات نئیں شالا ھر کھیں دے سر تیں ما دی چھاں ھووے .
.


By: G M Lakha

[thumb|[غلام مرتضٰی لاکھا]]]]
اَکھاݨ

سرائیکی کہاوت۔

## گِدڑ تے زمیدار
گیدڑ کوں زمیندار
پکڑ گھیدا گیدڑ اکھیا جو میکوں
ناں ماریں نتاں قیامت آویسے زمیندار آکھیا جو تیڈی موت تے قیامت دا کیا تعلق اے گیدڑ اکھیا میکوں پہلے چھوڑ تے ول ڈسےساں زمیندار ڈر تے گیدڑ کو چھوڑ ڈتا پرے ونج تے آکھیوس جو مرنڑ دے بعد میڈےکیتے قیامت اے۔۔
کجھ لوک ایں وی اہدن،،، گِڈر آکھیا جو،  میکوں نہ ماریں نہ تاں سجھ کینھاں ابھرسے زمیندار تکھے تکھے چھوڑ ݙتا کدڑ کجھ پروبھرا تھیا تاں زمیندار الاݨا جو تیݙے مرݨ دے بعد سجھ کیوں کینھاں ابھرسے ؟ گدڑ ولدا ݙتا جو میں تاں ویساں مر میݙے کیتے تاں کینھاں ابھرسے،تے گدڑ ول ڄول ݙتی۔۔۔۔۔
## ملاں تے کاں دا جھیڑا
ملاں دے بال کنوں کاں روٹی چا گیا ملاں کاں کوں اکھیا روٹی ولاڈے کاں ضد کیتی تے آکھیوس ناں ڈتوم ولا کیا کریسیں ملاں آکھیا جو کل جمعہ دا ڈیہنہ اے میں ہک اعلان کرڑاں حےجو کاں حلال آے بس ولا ھک کاں ناں بچسے کاں روٹی واپس کیتی تے اکھیوس جو ملاں میڈی قوم دا سر نیدے
میکوں معاف کرڈیو
## گدڑ دی نمبرداری
گیدڑ روڑی تے ونج بیٹھا تے گیدڑ دے پچھ کوں ہک اخبار دا ٹکڑا چمبڑ گیا گھر پناں گیدڑی پچھا اے پچھ کوں کیا بدھی ودیں گیدڑ گیدڑی کوں آکھیاجو میکوں زمیندارین نمبر دار بنڑا ڈتے اےنمبر داری دا پٹہ اے ھنڑ مزے کریسوں
ہک ڈیہنہ واڑی اچ گیا گیدڑ خربوزے کھاونڑ
واڑی آلیں کتے چھوڑ ڈتے

گیدڑ پٹیج سٹیج تے بھج گیا کتیں کنون گیدڑی پچھا اے کیا تھی گے تیکوں تاں زمینداریں نمبردار بنڑایا حا نمبرداری داپٹہ ڈیکھاویں حا گیدڑ آکھیا جو ڈاڈھاڈیکھاایم پر سارے ان پڑھ ھن ۔
اَیٔ

ایہ سرائیکی دا واول(مَصْوَتہ)  ہے۔ انگریزی لفظاں بیڈّ۔ سمیلّ وچ آوݨ آلا واول ɛ  بݨدے۔
ایہ وݙی ے تی چھوٹی ی دی درمیانی صوت ہے. وݙی ے دی آواز تکھے تکھے کڈھوں تاں ایہ صوت بݨدی ہے، وݙی ے جے کہیں لفظ دے درمیان وچ آوے تاں چھوٹی ے دی شکل وچ لکھدن ہن،،. تے ی تے اتے جزم دی علامت " ْ" آندی ہے. مثلاً کھیْݙ، میْݙا، 

پر انگریزی لفظاں کوں لکھݨ کیتے ی دے اُتے ء آندے،. مثلاً بیٔڈ

ایں کوں زبر تے یٔ نال ظاہر کریندن(ہیٔڈ، گیٔس، میٔس، لیٔس) واضح راہوے جو ایہ زبرجمع چھوٹی ی جمع ہمزہ ہے۔ زبر+ی+ ٔ ہے۔ ئ تے ی جمع ہمزہ وچ فرق ہے۔ جے ئ نال ہووے تاں تلے ݙو نقطے کائنی آندے، مثال دے سائٹ، سائڈ، ہائی، نائی، رائی، دائی، بائی، بھائی

* ایہ ادھی الف تے ادھی وݙی ے دا مجموعہ ہے. یعنی زبر+زیر ہے،، چَیٔس، ہَیٔلپ

## ٻیا ݙیکھو
* سرائیکی واول صوتاں
* سرائیکی صوتاں
* سرائیکی صَوتاں
اَݨ لکھت ٻولی دے ادیبیں دا مسئلہ

فدا حسین گاݙی

ساݙے ٹھوس تجربے ہک خاص ذہنی عمل وچوں گزر کے اساکوں مجرد تصور اَتے خیال ݙیندن۔ اَساں اُنہیں تصورات اَتے خیالیں کوں لفظ ݙیندے ہئیں  اَتے انسان لفظیں وچ سوچیندے۔ جے ٻولݨ والے لفظیں وچ نہ لکھیا پڑھیا ونڄے تاں ادیب دی شخصیت ونڈیج ویندی ہے ۔ جے او ماء ٻولی وچ لکھدے تاں لکھت آلی ٻولی دے لفظ اَتے اُنہیں دے تعلق نا ل ڳنڈھیے تصور اَتے خیال وی ذہن وچ آ ویندن اَتے جے او ماء ٻولی کنوں اَنج لکھت پڑھت آلی ٻولی وچ لکھدے تاں ٻولݨ آلی ٻولی دے لفظ نال ڳنڈھے تصور اَتے خیال ذہن وچ آ ویندن۔
ݙوجھی ڳالھ اے تھیندی ہے جو جیڑھی ٻولی لکھت پڑھت وچ نئیں آندی اوندا ادیب آوݨ آلیں نسلیں تئیں نئیں پُڄدا۔ ادبی روایت دا تسلسل تُرٹ ویندے۔ ادب اَتے زبان وچ ترقی نئیں تھیندی، ٻاہروں دے لفظیں دا سہارا گھنݨاں پوندے۔ ٻاہروں دے لفظیں دی موسیقی اَتے ماء ٻولی دے لفظیں دی موسیقی وچ تال میل ٻہوں دیر نال بݨدے۔ ایں واسطے ہک دور دےلکھتیں وچ غیر ہموراگی اَتے اُچ جھک آ ویندے۔ اُوں تحریر وچ ٻولی دا  اصل رَچاؤ نئیں آندا ۔ ٻولݨ آلی زبان کلہی نظمی سرمائے تائیں محدود تھی کے رہ ویندی ہے اَتے ایں نظمی سرمائے وچ وی روایت دا تسلسل نئیں ہوندا ۔ نویں تقاضیں واسطے شاعری سانچے (Poetic Pattern)نئیں ہوندے نہ اِی اِنہیں سانچیں دا اِرتقاء تھیندے۔ ایں کنیں وَدھ اے ہے جو شاعر ٻنھیں ٻولیں دے ترقی یافتہ شاعریں، سانچیں اَتے ڈِکشن وچ شاعری پڑھدا راہندے ۔ایں واسطے لکھی نہ ونڄݨ آلی اپݨی ماء ٻولی وچ اظہار دیاں ٻہوں مشکلاں آ ویندین۔
اَݨ پَڑھ وًݙیرا

اَݨ پڑھ وَݙیرا

میں چہن٘داں میݙے علاقے، میݙے وسیب اتے میݙے مُلخ دا کوئ بَن٘دہ اَݨ پڑھ نہ رہے، میں چہن٘داں میݙے کول اینجھے لوک آوݨ جیرھے علم نال مُحبت کریندےہوون، علم کُوں ودھاوݨ اَتے علم حاصل کرݨ وچ دلچسپی رکھدے ہوون، میکوں جہالت دے ان٘دھارےایہو سبق ݙتے جوعلم دے سوجھلے دے ناں سب کُجھ لُٹا ݙیو. 
کاکا کیویں آئےوے؟ سئیں آپت وچ لَڑ پَیسے. پولیس اَوکھا کیتی کھڑی اے، کوئ آکھےہا جو سَس نونہہ دا جھیڑا لائےتےشر پئےگے، کوئ آکھے ہا نمبردار دا چوکیدار دڑکے ݙین٘دے اَتے کوئ وَت آکھے ہاجو میݙے پُترسرکاری کِکرتوں لام لہائ اے مال پَھاٹک لگ گئے. وؤےبھکن دے پُتر، سارے بے عقلائ دیاں ڳالھیں کرین٘دو، تُساں وچوں کوئ اینجھا بن٘دہ وی ھے جیڑھاآکھے میکوں پُتر کیتےکتاباں گھنا ݙیوو، اساݙے علاقے سکول کینھی، سکول بݨوا ݙیوو یا اے آکھےبجو میݙاپُترولائت پڑھݨ چہن٘دے، ݙُوچار ھزار ݙیوو، اے ڳالھیں آکھݨ والےشخص دا ناں سردار کوڑاخان جتوئ، رئیس آف ضلع مُظفرگڑھ جنہاں دا اَڄ وی ہزاراں ایکڑ رقبہ صرف وسیب دے ٻالیں دی تعلیم کیتے وقف ہےپر سردار کوڑا خان جتوئ دی ایں جائیداد توں علم دا  کم گَھٹ اَتے جہالَت زیادہ گِھدا وین٘دا پئے
اُتلُ ما اُوحِیَ

قرآن کریم دے تریہ پاریاں وچوں 21 ویں پارے دا ناں جیہڑا قرآن کریم دی 29 ویں سورۃ العنکبوت دی آیت نمبر 45 توں گھن کے آخری آیت 69 تے 30 ویں سورۃ الروم دی مکمل 60 آیات، 31 ویں سورۃ سورہ لقمان دی مکمل 34، 32 ویں سورۃ السجدہ دی مکمل 30 تے 33 ویں سورۃ الاحزاب دی ابتدائی 30 آیات تے مشتمل ہے. لہٰزا ایہ پارہ کل 179 آیات تے مشتمل ہے تے ایں دے انیہ 19 رکوع ہن۔
## حوالے
اَمرود

امرود ہک پھل ہے۔

امرود دى كاشت جنوب ايشياء وچ وى تھیندى ہے امرود دے ٻہوں سارے  فائدے ہن، ایندے  استعمال نال نظام ہاضمہ درست رہندا ہے -

پرتگیز آپݨے  نال چند پودے گھن آئے ہن.   جہرے ہندوستان وچ پھلݨ پھولݨ لڳے۔ انہاں وچوں کاجو،پپیتا اتے امرود شامل ہن.  
thumb|Guava ID

## فائدے
ہاضمہ ٹھیک کریندے

جھریاں گھٹیندے

موٹاپے کنوں بچاؤ

دماغی قوت

ݙنداں دے درد کیتے مفید

شوگر تے کینسر کنوں بچاؤ

تناؤ گھٹیندے
## حوالے
اُچ جِھک

اٌچ جِھک

اے کھیݙ وسوں وچ ٻہوں گھٹ کھیݙی ویندی ہئی خاص طور تے کہیں پندھ کو جلدی مکاوݨ سانگے ٻال اے کھیݙ کھیݙدے ھن. یا کݙاہیں شوقیہ وی کھیݙ گھندے ھن. 
ایں کھیݙ وچ کھݙکاراں دی کئی پابندی کائنی جو کٹنے کھیݙسن پر پڳیا ضرور ویندا ھا. جیندے اتے واری ہووے ھا ساریں وچوں کہیں ہک کوں ہتھ لیندا ھا. جݙاں جو باقی کھݙکار کم از کم ہک فٹ اچی جاہ لبھ اوندے اتے چڑھ کھڑدا ہئی. ڄݙاں تلے لاہوے ھا تاں اونکوں کھݙکار ہتھ لیندا ھا. جینکوں ہتھ لڳ ونجے ھا واری اوندے اتے آویندی ہئی. تے اے کھیݙ ایویں ٹردی رہ ویندی ہئی.

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی کھیݙاں
اِتمر

**اِتمر** (عبرانی: אִיתָמָר؛ کھجوراں دا ملک) ہارونؑ تے الیسبعؑ دا سب توں چھوٹا پتر ہئی۔ اُونکوں اپݨے بھراواں دے نال کہانت دے عہدے تے مقرر کیتا گیا تے مسکن بݨاوݨ دے کم سونپے ڳئے۔ جݙݨ اس دے وݙے بھرا ندب تے ابیہو نے غیر شرعی بھاہ ٻال کے نافرمانی کیتی تاں اِتمر اپݨے عہدہ تے وفادار رہا۔ ول وی خطا دی قربانی دے سلسلے وچ اُوندے توں بھل تھئی۔ جیرسون تے مراری خانداناں کوں اُوں دے ماتحت کم کرݨے دا حکم تھیا ہئی۔
## حوالے
اِستعارہ

استعارہ دے معنی ہن عارضی طور تے منگ گھنݨ، سدھار گھنݨ، علم بیان دی اصطلاح وچ ہک شئے کوں اُون٘ویں دا اُون٘ویں ٻئی یا ݙوجھی شئے آکھیا ون٘ڄے، تے ایں ݙوجھی شئے دے لوازمات کوں پہلی شئے نال رَلا ݙت ون٘ڄے، ایں کوں استعارہ آہدے ہن۔ 
* یار پیار یوسف ثانی

ناز تیݙے من بھاݨے

ایں شعر وچ محبوب کوں یوسف ثانی اکھ تے استعارہ بݨایا ڳئے۔
* نیرکیں اکھ توں کِر پووے
کوٹھا دل دا ہلدا ہے
ایں شعر وچ دل کوں کوٹھا آکھیا ڳئے، ایہ استعارہ ہے۔
## استعارہ دے ارکان
استعارہ دے ترائے ارکان ہن۔
### مستعار لہٗ
او شئے یا شخص جیندے کیتے کوئی لفظ مستعار یا ادھار گھدا ون٘ڄے۔

؏: یوسف ثانی  دل دا جانی کول میݙے ول آوے

محبوب کوں ' یوسف ثانی' آکھیا ڳئے۔ ایہ محبوب کیتے استعارہ ہے، محبوب  (دا لفظ) مستعار لہٗ ہے۔

### مستعار مِنہُ
او شئے یا شخص جیندے   لوازمات مستعار یا ادھار گھدے ڳئے ہن، جیویں اُتلے مصرعے وچ "یوسف ثانی" مستعار منِہٗ ہے۔

### وجہ جامع
او مشترک خوبی جین٘دی وجہ کنوں استعارہ ورتیا ویندے۔

اُتلے مصرعے وچ "محبوب دا سُہݨپ " وجہ جامع ہے، جہڑے یوسف ثانی دے استعارے وچ موجود ہے۔ 

استعارے وچ لفظی طور تے  مستعار لہٗ دا ذکر کائنی ہوندا بلکہ مستعار مِنہُ  دا لفظ ادا کرتے ایند مطلب  مستعار لہٗ سمجھ گھدا ویندے۔

### ٻیاں مثالاں
دل ہے جے گھر خدا دا

ڈکھ دا مقام کیوں ہے

(قیس فریدی)

رات برہنہ دی آ گئی اے سجناں ٻل پن چندر تے تارے

کے تیں بکھدے رہن دل وچ درداں دے انگارے

(فدائے اطہر)

## ٻیا ݙیکھو

* تشبیہ

* کنایہ
* مجاز مرسل

ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
اٹل بہاری واجپائی

**اٹل بہاری واجپائی** (25 دسمبر 1924ء-16 اگست 2018ء) ترے وار بھارت دے وزیر اعظم رہے۔ انہاں دا پہلا دور 1996ء وچ 13 ݙینہہ دا ہئی، ݙوجھی مرتبہ 1998ء توں 1999ء تک 11 مہینے تک اوہ وزیر اعظم رہے تے تریجھی وار 1999ء توں 2004ء تک انہاں نے اپݨی میعاد مکمل کیتی۔
اوہ چار ݙہاکیاں توں زیادہ عرصے تک بھارتی پارلیمان دے رکن رہے ، ݙاہ مرتبہ لوک سبھا دے کیتے منتخب تھئے تے ݙو مرتبہ راجیہ سبھا کیتے چݨے گئے۔ او 2009ء تک لکھنؤ توں رکن پارلیمان رہے تے اس دے بعد صحت دے مسائل دی وجہ نال سیاست توں الگ تھی گئے۔ اٹل جی اس وقت دی جن سنگھ دے بانیاں وچوں ہن۔ انہاں نے 1968ء توں 1972ء تک جن سنگھ دی صدارت کیتی۔ اوہ مورار جی دیسائی دی کابینہ وچ وزیر برائے امور خارجہ (بھارت) ہن۔
جنتا حکومت دے ڈھہݨ دے بعد اٹل جی نے 1980ء وچ جن سنگھ دی تعمیر نو کیتی تے اس دا ناں بدل کے بھارتیہ جنتا پارٹی رکھ ݙتا۔ او وزارت عظمٰی دی 5 سال دی میعاد مکمل کرݨ والے پہلے غیر کانگریسی وزیر اعظم ہن۔

صدر بھارت نے 2015ء وچ انہاں کوں بھارت دے سب ےوں وݙے اعزاز بھارت رتن نال نوازا۔  مودی حکومت نے 2014ء میں اٹل کے یوم پیدائش (25 دسمبر) کو یوم خوش نظمی کے طور پر منانے کا اعلان کیا۔ ان کی وفات [[16 اگست 2018ء کو ہوئی۔ 

## حوالے
اٹلی

یورپ وچ ہک ملک ہے۔  (اطالوی میں Italia) جنوبی یورپ وچ واقع ہک جزیرہ نما ملک ہے۔ رومی سلطنت   تے رومی تہذیب ایتھوں  شروع تھئی ہائی۔ بعض لوگ اسے انگریزی کی نقالی میں اردو میں بھی اٹلی کہتے ہیں۔ اٹلی  کوں مسیحیت دا گڑھ اہدے ہن۔ رومن کیتھولک فرقے دے روحانی پیشواہ جیکوں پوپ اہدے ہن او روم وچ  واقع ہک جاہ جیکوں ویٹیکن سٹی (شہر واتیکان) اہدے ہن، رہندے ہن۔ 
thumb|
thumb|
## محل وقوع
اٹلی دیاں سرحداں فرانس،آسٹریا اتے سوئٹزرلینڈ نال ملدیاں ہن۔  اٹلی دے درمیان وچ سان مرینو(سان مارینو) اتے ویٹیکن سٹی( شہر واتیکان) دے آزاد مگر چھوٹے علاقے ہن۔ 
thumb|اٹلی نقشے وچ

## جغرافیہ
ایہ ہک جزیرہ نما ملک ہے۔

## آبادی
کل رقبہ 301318مربع کلومیٹر اتے آبادی 59337888ہے۔ اٹلی وچ مسلماناں دی کل تعداد 1379047 ہے۔

## مشہور شہر

* جنیوا
* پیسا 
* وینس
* میلان
* روم

## سیاست
داراحکومت روم ہے۔ زبان اٹالوی ہے۔  نظام حکومت پارلیمانی جمہوریہ ہے۔ 25 مارچ 1957 کوں ایہ یورپی یونین دا رکن بݨیا ہائی۔ اٹلی یورپی یونین دے بانی ممالک وچ شامل ہے۔

## کرنسی
یورو
## اٹلی وچ اسلام
**[[اسلام]]** اطالیہ (اٹلی) وچ رومن کیتھولک دے بعد ݙوجھا وݙا مذہب ہے، 2011ء دے اندازے دے مطابق اطالیہ وچ مسلمان 2٪ ہن ۔ اطالیہ دا قومی شماریاتی ادارہ (Instituto Nazionale di Stastica) اتھوں دے شہریاں دی "حساس" معلومات یکجا نی کریندا۔ ایں زمرے وچ مذہبی وابستگی دے اعداد و شمار وی شامل ہن۔ تاہم 2006 وچ غیر سرکاری طور تے جمع کیتے گئے اعداد و شمار دے مطابق مسلمان 723188 توں گھن کے ݙاہ لکھ دے درمیان اتھاں آباد ہن۔ مسلماناں دی پہلی آمد نویں صدی عیسوی وچ جݙݨ صقلیہ خلافت عباسیہ دے زیر اقتدار ہئی، تݙاں تھئی۔ 827ء وچ مسلماناں دی ہک وݙی تعداد ماتزار وچ کاروبار کریندی پئی ہئی۔

## حوالے
اٹھارہویں ترمیم دی کهٹی

اے پی پی دے جیالے کارکن ہن تے سرائیکی وسیب ءچ سرائیکی دا ناں گھن تے سرائیکی قومی تحریکاں نال رل تے صرف پی پی دے ووٹ کیتے کم کریندن انہاں دا سرائیکی ایشو نا صوبے نال کجھ وی ڈیوݨ گھنݨ نئیں ۔۔۔۔ پر لگ پتہ اوں ویلہے ویسی جڈݨ سرائیکی صوبہ دے مطالبے نال اوندے پاݨی دی تقسیم دا مطالبہ تھیا ۔۔۔۔ کوئی اڄ وگہ زمین دا وی گھندے تے نال اوندا پاݨی وی منضور کرویندے ۔۔۔۔ تے جیکر اساں سرائیکی صوبہ دا مطالبہ کریندوں تے یقیناََ پاݨی دی ونڈ وی نال رکھیندوں ۔۔۔۔ ایں گالھ دا پی پی پی تے سندھیاں کو علم ء ۔۔۔۔۔۔۔۔۔ تے ڈوجھی تہاڈی گالھ سو فیصد درست ء ۔۔۔۔۔ "جٰہڑی دیگ ءچ میڈا ھصہ کوئی نئیں سمجھو کھے پیا پکدے" اٹھارویں ءچ نویں صوبے بارے کوئی گالھ زکر کوئی نئیں بلکہ مجودہ صوبے طاقتور تھیندن ۔۔۔۔۔۔ مطلب اے ء جو جیکر پنجاب پہلے وڈا بدمعاش ہا تے اٹھارویں ترمیم دے بعد سب توں ڈاڈھا تے اگے توں وی زیادہ طاقتور تھی گئے یعنی اٹھارویں ترمیم پنجاب تے پجنابی اشرافیہ کو باقی صوبیاں تے انہاں دی قوماں دے مقابلے ءچ ٻہوں طاقتور تھیندن جیویں جو تساں ڈیکھدے پئے وے جو باقیاں دا سر ہتھون ڈھیر کُٹیندا پے بلوچ پختون دا حشر اٹھارویں ترمیم دے بعد زیادہ تھئی ۔۔۔۔ درست ء بلکل جو 
" اٹھارویں ترمیم پچھوں پاکستان چار قومیتی وفاق بنڑ چکیے۔ پنجویں اکائ دا آئینی 
رستہ تقریباً بند کر ڈتا گئے"۔۔۔۔۔۔ اٹھاروین ترمیم دراصل پنجاب تے وفاق کو چھوٹے صوبیان دے مقابلے ءچ مضبوط تے باقیاں کو کمزور کریندے۔۔۔۔ ول اساڈا کیا ء ۔۔۔ ڄٹ ڄاݨے تے وڄوں " ۔۔۔۔۔۔اے سوال تاں اوں ویہلے اساڈے کم دا ء جڈݨ اساں وی صوبہ ہووں ۔ اے سویب کوں لولی پاپ ڈے تے ساریان کوں پاپی بݨائی کھڑن. Shahzad Irfan
اڄ دا سچ (اکبر ملکاݨی)

اج دا ایہو سچ اے کوئی گودا فیوڈل سرمایہ دار کوئی وفاقی پارٹی یاکوئی ایم این اے ایم پی اے میڈی دھرتی شناخت دا وفا دار کئینی میں انہیں دے کٹھے ٹرنڑ یا مل بہنڑ مناسب نئیں سمجھدا میں فیصلہ کیتے اج دے بعد میں کلہا بھلا قوم پرستی دا اے تقاضا بنڑدے بندا انہیں کنوں دور رھے اے ساڈے راہ دے دشمن ان انہیں نال رلنڑ ساڈا پندھ کانڑاں تھیندے بس میڈی اپڑیں سوچ اے انہیں دے نال نئیں رلڑاں نویں نسل کوں جتنا وی ممکن تھی سگے انہیں کنوں دور رکھڑیں انہیں دے اثرات وی نویں نسل تیں نہ پون اج دے بعد جیرھی سٹیج تیں اے ھوسن اتھ میں نہ ھوساں چاھے ساری ذندگی جو میکوں کلھا رھونڑاں پووے میں رہساں اپڑیں دھرتی میں ہک ڈیہنہ واگزار کرویساں۔۔۔سرائیکستان زندہ باد سرائیکی عوام زندہ باد۔۔۔۔اکبر ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی
(١٦ دسمبر ٢٠١٨ء)
## حوالے
اکبر شاه ثانی

thumb|اکبر شاہ ثانی
اکبر شاہ ثانی (پیدائش: 22 اپریل 1760ء– وفات: 28 ستمبر 1837ء) سلطنت مغلیہ دا ستارہواں شہنشاہ تے شاہ عالم ثانی دا فرزند ہئی۔
شہنشاہ شاہ عالم ثانی دی وفات دے بعد اوندا بیٹا اکبر شاہ تخت ہند تے متمکن تھیا۔ اوہ اپݨے باپ دی طرح بے اختیار تے برائے نام حکمران ہئی۔ اصل اختیارات انگریزاں دے کول ہن۔ بادشاہ دے اختیارات لال قلعہ دہلی دے اندر تک محدود ہن۔ بادشاہ کوں شاعری ،شطرنج تے موسیقی نال شغف ہئی۔ 1835ء وچ شہنشاہ نے اپݨے سفیر رام موہن رائے کوں برطانیہ بھیڄا تاکہ اوہ حکومت برطانیہ توں شاہی وظیفے وچ اضافے دا معاملہ طے کرے کیونکہ شہنشاہ کیتے انگریزاں دی طرفوں فدوی خاص دے الفاظ وی حذف کر گھدے ڳئے۔ رام موہن رائے نے سینٹ جیمز دی عدالت وچ اپݨی درخواست پیش کیتی تے شہنشاہ دے حق وچ دلائل ݙتے مگر ایندا کوئی نتیجہ نہ نکلا۔ ایں دوران شہنشاہ دی وفات تھی ڳئی۔ انگریزاں نے نظام حیدرآباد تے نواب اودھ کوں اکسایا کہ اوہ اپݨے کیتے بادشاہ دا لقب اختیار کرن۔ نواب اودھ نے بادشاہ دا خطاب قبول کر گھدا تے بادشاہ دا لقب اختیار کیتا مگر نظام نے انکار کر ݙتا صرف ایہو نہ، سندھ دے تالپور تے کلہوڑیاں نے وی شہنشاہ دا ادب و احترام برقرار رکھا ۔ اکبر شاہ ثانی نے 28 ستمبر 1837ء کوں وفات پاتی۔ بادشاہ اپݨی زندگی دے آخری ایام وچ معدے دی بیماریاں دا شکار تھی ڳیا ہئی، جسمانی کمزوری دے باعث صاحب فراش رہا۔ مرحوم بادشاہ کوں درگاہ خواجہ قطب الدین بختیار کاکی دے نال مہراؤلی(دہلی) وچ دفن کیتا ڳیا ۔ مزار سنگ مرمر دا بݨا ہویا اے جتھاں مغل بادشاہ بہادر شاہ اول تے شاہ عالم ثانی وی مدفون ہن۔

## حوالے
اکبر مخمور

اکبر مخمور دیرہ غازی خان دا رہوݨ آلا ہے، اکھر پوتھی اوندی ہک اہم تصنیف ہے۔

## ڄم پل
٢٩ نومبر کوں ڄمے۔

## وفات
٢٠١٧ء 

## کتاباں
* اوپری کندھ

## نمونہ کلام

### غزل
کیا کراں پیتاں نبھانواں کیا کراں

اوپری کندھ دا پچھانواں کیا کراں

رل گئی راھیں وفا دی لاش کوں

سٹ گھتاں مونڈھیں تے چانواں کیا کراں

رس گیا ھم گھوٹ پہلی رات دا

لانویں کوں تیلی نہ لانواں کیا کراں

سیپ چولے دا لویراں تھی گئے

سینواں یا سئیں کوں ڈکھانواں کیا کراں

چھئی چھریکاں چنڑیں تھئی چھک تانڑ وچہ

تن کجاں یا سر لکانواں کیا کراں

گھل گیاں مخمور کہیں دی ذات وچہ

آپ اپنڑیں ہتھ نہ آنواں کیا کراں

اکبر مخمور
ونکی:اکبر مخمور
اکبر مخمور دی مکاݨ

مکانڑں...
جناب قبلہ عزت مآب سیاسی ورکر معروف دانشور سرائیکی قوم پرست رہنما تے بہوں وڈی سرائیکی لغات دے خالق سئیں اکبر مخمور صاحب ایں فریب نگری کنوں ہجرت کر تے کن دی پر اسرار وستی وچ تشریف گھن گن ....
نہیں معلوم تہہ خاک تماشہ کیا ہے
افسوس بے حد..نکھیڑا انت اے 
سرائیکی زبان دے تمام لفظ یتیم تھی گن..
اکھاناں مونجھیاں ہن 
نظمیں رو رو حال ونجایا
ساڈیاں لہسی کون سنبھالاں 
سندھ دریا وچ اتنا مچھیاں کینی جتنا سرائیکی لفظ مخمور سئیں کٹھے کر تے سرائیکی لغات دی جھولی پاتے...میں ونج نمی سگدا 
گھر روندا بیٹھاں
بال پچھدن روون دی وجہ نمی ڈس سگدا 
پتریں کوں دھیریں کوں ہنیں دی بیوہ کوں ہنیں دی سنگت کوں ہنیں دے ہمساۓ کوں ...دیرے شہر دے پکھیں کوں ,درختیں کوں ,سرائیکی زبان دیں ساریں نظمیں کوں,اکھریں کوں میڈی طرفوں مکانڑں ہووے...
یار ساڈا جھوگ لڈا گۓ
اگوں تے رب دی امان ہووے

(تاج محمد گوپانگ، ٢٢ جولائی ١٧ء)
## حوالے
اُٹھ تے وسیب

سرائیکی دھرتی دا اُٹھ نال رشتہ اتنا گھاٹا ء جو کؤئی ٻیا زناور ایندا وٹّا نئیں تھی سگدا ۔۔ ہُݨ جِتھ کِتھ سڑکاں ہن۔۔۔۔ ایں روہی دے شاہزادے کنیں ڈھیر تکھا دُھرکّݨ آلی جیپاں موٹراں کاراں ہن ۔ بندا لکھ چنگا تھی ونڄے پر مال ݙھانڈے ڈھور توں زیادہ چنگا تے محبتی نئیں تھی سگدا جو لوڑھ مُکی نئیں تے کپ ٹُک تے کھا ونڄے۔ اڄ جے کوئی اُٹھ روہی تھل دمان دے سرائیکی وسیب ءچ نظردا وی ہے تاں او ریڑھے چھکݨ آلے یا میلے ءچ ناچے تے ملھݨ لڑݨ آلے اُٹھ ضرور ہن پرروہی دا مڑیچہ مہارا اُٹھ لبھو نئیں لبھدا کیوں جو نہ او مال ریڑھے ءچ جویجݨ جوگا ہا تے نہ ناچا ۔۔۔۔ اوندا قاتل تاں ہونڈا 125 نکلا جئیں کُجھ کوں منڈی ونڄ لوایا تے باقی بچدا غمیاں خوشیاں ءچ کوہیج تے مُک ڳیا۔۔۔۔ پر جِتھ روہی تھل دمان مُکدے پئین اُتھاں میں کملا روہی دے مڑیچے اُٹھ دا جھورا پیا جُھرداں ۔(شہزاد عرفان)
## حوالے
اکبر ملکاݨی تے بلال میراݨی دی ملاقات

اج سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی اچ پیرو مرشد سرائیکی سکالر سرائیکی دانشور سرائیکی شاعرسرائیکی رہنماسئیں فرحت نقوی سرکار تیں انہیں دےنال سئیں اپڑیں قبیلے دے چیف صدر پریس کلب کوٹ چھٹہ یونیین کونسل عالی والا لغاری گروپ دے رہنما سردار بلال خاں مرانی کوٹ چھٹہ توں میڈی عیادت سانگے میکوں کجھ ڈیہنہ جیواونڑ سانگے قدم رنجہ فرمائے نیں دل منگدے ساتھی جوھن روح ڈاڈھا خوش تھئے دنیا جہان دی گفتگو تھئی سرائیکی تحریک کوں ہر زاویئے نال ڈٹھا گئے مرانی صاحب مرشد ڈوہیں علم دے سمندر ان اساں جہیں فقریں کوں اج بہوں کجھ سکھنڑ کوں ملیئے اللہ پاک انہیں کوں سکھی رکھے جیون ھونون سرائیکستان زندہ باد
محمد اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔

## حوالے
اکبر ملکاݨی دا بیان ٨ نومبر ٢٠١٨ء

اج سویلے کوٹلہ مغلان ونج کیں مرزا سیف للہ خاں عرب بنی اسد دی قل خوانی اچ شرکت کیتی قل خوانی دے بعد عبدا لواحد ملنگ دی تھپو تیں حاجی غلام شبیر خاں بزدار کامریڈ عمر خاں بزدار دے رلے چائے پیتی اتھاہیں پہلے بیٹھے ھوئے میاں نذیر احمد عرف وڈا میاں مرزا عبدالمالک خاں عنصر کھچی گلوکار سردار دلشاد خاں جتوئی سردارمحمد عباس خاں جتوئی سردار فراست عباس خاں جتوئی اف کوٹلہ بند علی خاں جھگی الاتیں محسن شیراز بھٹی ملک الطاف حسین پنوھاں نال ملاقات تھئی کافی گپ شپ دے بعد میاں محمد اقبال ڈاھا تیں انہیں دے پتر میاں محسن ڈاھاکوں ملنڑ انہیں دی کوٹھی تیں گیوسے اتھاں وی کافی دیر تک عبدالواحد ملنگ تیں کامریڈ عمر خاں بزدار نال سیاسی ملکی سرائیکی صوبے بارے گال موھاڑ تھیند ی رہی اخراچ سبھ دوستیں کوں نوں نومبر الی ریلی دا کانڈھا وی ڈتا ساریں دوستیں شریک تھیونڑ دی یقین دھانی کرائی. 
## حوالے
اکبر ملکاݨی دا سرائیکی تحریک دے حوالے نال بیان

وزیریں مشیریں ایم این اے ایم پی ایں کوں ملنڑ نال یا انہیں کوں اجرکیں پوانونڑ نال تاں صوبہ سرائیکستان یا شناخت تاں نئیں ملنڑیں نہ صوبہ فوٹو سیشن نال ملڑیں جنہیں کوں تساں ملدے کھڑے او اے تیں ہن توھاڈے صوبے دے دشمن اے نہ توھاڈی شناخت کوں منیدن نہ توھاڈے سرائیکستان کوں منیندن ول انہیں کوں ملنڑ دا کیہاں فایدہ اجرکاں ضائع کرنڑ دا کیا فایدہ اے وی صرف کہیں بے دے اکھیئے تیں صرف جنوبی پنجاب دے ناں تیں روھا بے روھا سر ھلا چھوڑیندن ول وی انہیں دا اپڑاں رو کئیں نیں ھوندا خواہ مخواہ مفت دے معزز بنڑ تیں ساڈی سٹیج تیں ابہندن پریں کرو انہیں گودیں گوداڑیں کوں اپڑیں تاری اپ ترو صوبہ بنڑسی صرف جدوجہد نال درک بھج نال روڈ بند کرنڑ نال چلوں خون وٹیچنڑ نال ایں پاسے توجہ ڈیوو اج نہ تاں کل تھیونڑاں ایہو کم اے جیل سر تیں ڈھاندی اخر کہیں نہ کہیں ونجڑاں تیں ھ قربانی دے بغیر تیں صوبہ نئیں بنڑڑاں اے تک پجنڑ سانگے وی حمید اصغر شاہیںن کامریڈ عبدالکریم ڈمرا اللہ ڈتہ بدنام خود بندہ اے ناچیز دی جیل کھڑی اے حمید اصغر شاہین مجاھد جتوئی جمشید دھریجہ بندہ اے نہ چیز دی ادھ رات دی گرفتاری کھڑی اےبندہ اے نہ چیز دا دیرہ دیاں سڑکاں بندکرنڑ پولیس نال بھڑاند ول بھڑاند اچ میڈا شدید زخمی تھیونڑ ہسپتال اچ داخل تھیونڑ سراچ بارھاں ٹاکے لگنڑ نال پولیس دازخمی تھیونڑ انہیں داوی ہسپتال اچ داخل تھیونڑ وی شامل کھڑے ملتان نواں شہر چوک دے دھرنے اچ ہک سرائیکی بال نصرللہ دی شہادت رازش لیاقت پوری جاوید شانی دی ناجائز گرفتاری ایں سرائیکی بال نصراللہ دی شہادت تیں باربار ظہوردھریجہ دے جھوک دفتر اچ اا کیں ظہور دھریجہ کوں ٹارچر کرنڑ تیں انہیں دے بھڑینجے عامر سلیم دھریجے دی ناجائز گرفتاری ولا اے کوٹ سبزل توں گھن کیں ملتان تک کامیاب لانگ مارچ وی کھڑے اے سرائیکی تحریک ایویں نئیں ایں منزل تیں پجی کھڑی ایندے وچ جلسے جلوس روڈ بلاک جہیں کم ای شامل ان مظہر کات دا روز بروز روڈ بلاک کرنڑ بہوں وڈا کم اے ہنڑ وی میں ایہو کجھ اہداں ساکوں نیک نامی ہیں جدو جہد الے کم اچ ملدی اے بہتر اے ساکوں اپڑیں سمت دا تعین کرنڑاں چاہیدا اے نہ کہ ایم این اے ایم پی اے پرائے جماعتیں گودے گوداڑیں وزیریں مشریں دی خوشامد چنگی نئیں لگدی اساں پولیٹیکل ورکر ھئیں ساڈے اپڑیں رہنماھن مہربانی کرو کہیں کنیں ونجنڑ چھوڑ ڈیوو جیکوں ضرورت اے او ساڈے کولھو اپ اوسن تساں صرف تحریک الے پاسے زور لاو لوکیں کوں تیارکرو سوٹے چاون اکھیں ڈیکھالیں بغیر کڈاہیں وی صوبہ نہ ملسی ۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی. 
## حوالے
اکبر ملکاݨی دی عیادت

اج شام کوں سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی اچ سرائیکی دانشور سرائیکی شاعر ترائے کتابیں دے مصنف صدیں سچ الایا ۔قصہ کراں ست پٹھاتیں ملوک صدراں دے خالق سرائیکی دے مہان رہنما صوفی تاج خاں گوپانگ تیں انہیں دی گگھدامی دے ترجمان بہاودین زکریاملتان دے لیکچرار سبطین خاں گوپانگ تیں بے انہیں دے نال طارق خاں مستوئی صاحب میڈی عیادت سانگے تشریف گھن ائین مہربانی اے مرشد سئیں تاج خاں گوپانگ دی جیرھے اپ وی سخت بیمارن مگر ہر بیماردا حوصلہ ودھاونڑ کیتے ہر کہیں دو بہ نفیس اے نفیس ٹر ٹر تیں بھج بھج تیں دعائیں ودے کریندے ھوندن اوندا اوندے نقش اے قدم تیں چلنڑ الا پتر گودا سبطین خاں جیرھا اج وی اپڑیں لکھ پال پیو دی خدمت سانگے بطور ترجمان دے انہیں نال ھا سرائیکستان ھاوس اچ انہیں دے انونڑدا سردار محمد افضل خاں ملکانڑیں سر براہ پاکستان ملکانڑیں اتحاد فیض محمد خاں ملکانڑیں انسپکٹر بلوچستان پولیس حفیظ اللہ خاں ملکانڑیں ڈاکٹر محمد سعید خاں ملکانڑیں ڈاکٹر اشفاق خاں ملکانڑیں طارق اسماعیل خاں احمدانی پنجاب پولیس محمد وسیم سرائیکی نے بھرپور استقبال کیتااور تاج خاں واسطے وی دعاکرائی گئی تاج پنج گھنٹے کھل کھل کیں گزاریئے تیں نال ول بے تحاشہ کھلوایا سیاسی گال بات تیں کوئی وی نہ تھئی لیکن پرانڑں پیریڈ یاد کرتیں بہوں دیر تک ڈھیر لحظہ اج تاج خاں نال وڈی چس ائی اے تاج خاں ھوریں بے شک لگے گئین مگر اساں تاج خاں ہنڑ وی یاد کیتی بیٹھوں اللہ خیر نال منزل اے مقصود تیں پچاوے اللہ کرے سرائیکی قوم کیتے اے ڈیوا چرک تئیں بلدا رہوے اے ناں بہوں دیر تک ساڈی رہنمائی فرمیندا رہ امین جیون پئے سرائیکستان زندہ باد 
اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔

## حوالے
اکبر ملکاݨی دی ملاقات

اج سرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی وچ سرائیکی دانشور سید نعیم الحسن شاہ صاحب تیں انہیں دے نال ماسٹر ارشاد حسین خاں چانڈیہ صاحب میڈی عیادت سانگے تشریف گھن ائین دل ڈاڈھا خوش تھئے مرشد سرکار دیاں باریک بینی الیاں گالہیں بڑیاں توجہ طلب ھوندین اساں ہمیشہ شاہصاحب کنوں کجھ نہ کجھ سکھدے رہ ویندوں اج شاہصاحب نے اکھیئے میں سجاد خان ملکانڑیں کوں مل کیں اتھائیں سرائیکستان ھاوس اچ سٹڈی سرکل دا دفتر کھولنڑ چاہندوں توھاڈی کیا رائے ھ میں شاہ صاحب کوں اکھییے سرائیکستان ھاوس سرائیکیں دی ملکیت اے ایہے جہیں نیک کم اچ کہیں دیر اے جیوو پئے جلدی کرو میکوں تیں ایہا سک سویل دی اے اللہ کرے تساں ایں قومی کاز اچ سرخرو تھیوو امین سرائیکستان زندہ باد
اکبر خاں ملکانڑیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی۔

## حوالے
اکرم قادری

ڄاݨ سُنڄاݨ

وسیب دا ماݨ قاری محمد اکرم قادری

(لکھت:ملک عبدالخالق نعیمی)

ضلع لودھراں ہک علمی ادبی تے مختلف مکتبِ فکر نال تعلق رکھݨ والے سوجھواݨاں دا شہر ھے۔ ایں شہر دے آہروں ٻاہروں وسݨ والے لوک سوہݨے ، سِدھے سادے، خوش اخلاق تے ادیب لوک ہِن۔ مذہبی رُت دی ساول وی ایں وسیب وچ ڈھیر سوہݨی ݙسدی ھے۔ ’’ڄاݨ سُنڄاݨ ‘‘ دے حوالے نال احٖ اساں ایں وَسوں دے ہک سوہݨے نینگرقاری محمد اکرم قادری کوں سویل سنگت اچ شامل کیتے۔محبتیں والے ایں سنگتی کوں سرائیکی زبان تے ادب نال عشق ھے۔ اساں ضلع لودھراں توں جلا ل پور ݙے ونڄوں تاں اساکوں راہ وچ ہک بس اسٹاپ ’’نویں وستی ‘‘ توں گُزر کراہیں جلال پور پیر والا ونڄݨا پوندے۔ ایہ ایں نویں وستی بس اسٹاپ تے قاری محمد اکرم قادری اپݨا ہک جنرل سٹور ’’قادری جنرل سٹور‘‘ دے ناں نال چلائی پئے۔ قرۃ دے حوالے نال قاری محمد اکرم مہروی سئیں پورے اپݨے وسیب وچ عزت دی نگاہ نال ݙٹھا ویندے۔ سوہݨی آواز ہووݨ پاروں اینکوں وسیبی محافل وچ ہمیشہ یاد رکھیا ویندے۔ قرآنِ پاک اپݨے بابا سئیں قاری غلام نبی ہوریں توں حفظ کیتس۔ 1992ء توں 2000ء تک ایہ اللہ دا پاک کلام حفظ کریندا ریہے۔ اٹھ سالاں وچ حفظ مکمل کرݨ دے بعد اینکوں ایہ شوق تھیا جو میں قرۃ دا وی مکمل علم حاصل کراں۔ اپݨے بابے توں اجازت گھِن 2000ء وچ ہی حُسنِ قرۃ دی تعلیم سانگے مسافر خانہ ضلع بہاول پوردے ہک عظیم اُستاد سئیں قاری عبدالستار مہروی دی خدمت اچ حاضر تھیا۔2000ء توں 2003تک اُنھاں دی خدمت کر تے قرۃ دا مکمل علم حاصل کیتُس۔ احٖ کل پورے مُلک اچ حُسنِ قراۃ دے حوالے نال محفلاں دی زینت بݨدے۔ اِنھاں دا گھرانا قرآنِ پاک دی تعلیم و تدریس دے حوالے نال علاقے وچ خاصہ مقبول ھے۔ اِنھاں دے بابا سئیں قاری غلام نبی ہوریں اپݨے دَور دے ٻہوں وݙے قاریِ قرآن ہِن۔ جئیں وجہ توں اِنھاں کوں پورے علاقے وچ احترام دی نگاہ نال ݙٹھا ویندے۔ اللہ دے ایں کلام دی برکت پاروں قاری محمد اکرم مہروی سئیں پورے وسیب دی جان ہِن۔ اللہ دے پاک کلام نال محبت ، سوہݨے مدینے والے دی الفت، آلِ نبیؐ اولادِ علی ؑ نال عشق تے صحابہ کرام دی سِک اِنھاں دے ایمان دا حصہ ھے۔ سرکارِ مدینہ دی محبت اِنھاں کوں وراثت وچ ملی ھے۔ ایہ اپݨے بابے سئیں دے نقشِ قدم تے ٹُردے پِن، بے لوث خلقِ خدا دی خدمت کریندن۔ ایں فقیر دا لالچ لوبھ والا پاسہ بالکل خالی ھے احٖ کل اپݨے پُتر محمد اویس قادری کوں قاریِ قرآن بݨاوݨ دا شوق رکھدن۔ ایں نیک کم اچ اللہ پاک اِنھاں دی مدد فرماوے۔ آمین
اکیہ فروری

21.. فروری سرائیکی تاریخ دا اہم ترین ڈیہنہ اے ہرقوم ایں اکوی فروری دے ڈیہنہ کوں اپڑیں رنگ روپ اچ منیندی اے۔اے ضروری نئیں جو تساں ہک جاہ تیں کٹھے تھی تیں مناوو اے ضروری اے جو مناوو ضرور اپڑیں وستی اپڑیں کھو اپڑیں قصبے اپڑیں گوٹھ اپڑیں گھر اپڑشھر لیکن مناو ضرور اپڑیں مابولی دا ڈیہنہ منانونڑ توھاڈی اپڑیں نیک نامی اے اے ڈیہنہ عیددے ڈیہنہ الی کار مناو نویں کپڑے پاو ہک بے کوں مبارخاں ڈیوو ہک بے کوں گلکڑیاں پاپا کیں ملو اے وی کوئی عام ڈیہنہ نئیں توھاڈی مابولی دا ڈیہنہ اے کٹھ کرو جلوس کڈھو تکڑے تھیوو حکومت نال ایں ڈیہنہ دی چھٹی دا مطالبہ کرو روسو الیسو دھاڑ دھاڑکریسو تیں کوئی توھاڈی گال سنڑسی امید اے اے گال میڈی توھاکوں سمجھ اگئی ھوسی اسان مابولی داڈیہنہ کیون منیندوں امید اے توھاکوں سمجھ اگئی ھوسی ہنڑ تساں اے ڈیہنہ ضرور منیسو ٹھیک اے ۔۔۔۔توھاڈا اپڑاں اکبر خاں ملکانڑیں سرائیکی. 
26 January at 09:58
## حوالے
اکیہ فروری دا سݙا

21 فروری خمیس دے ڈیہنہ سویلے ڈاہ وجے مابولی دا جشن شروع تھی ویسی سویلے ابتدا ساڈھے ڈاہ وجے جھمر دے پڑ کنوں شروع کر ڈیسوں تلاوت پاک دے بعدشاعر گلو کار اپڑاں رنگ جمیسن اوندے بعد سرائیکی رہنما مقررین اپڑیں مابولی دے ڈیہنہ تیں روشنی سٹیسن اور ڈسیسن اے مابولی دا ڈیہنہ اساں سرائکیں واسطے کتناں اہم اے اے ڈیہنہ اساں ہرسال کیوں منیندے اوں اے ڈیہنہ ساکوں عید الی کار کیوں چنگاں لگدے اور ہر مہذب قوم ایں ڈیہنہ کوں قومی ڈیہنہ دے طور تیں کیوں منیندی اےہک بی گال دی وی اتھائیں وضاحت کیتی ونجاں ہر ملک اچ سوائے پاکستاندے ایں قومی ڈیہنہ کوں چھٹی دے طور تیں منایا ویندے اے واحد ملک پاکستان اے جتھاں کوئی چھٹی کئینی ایں واری حکومت اے پاکستان کنیں اے چھٹی دا مطالبہ اساں وی کریسوں باقی رہ گئی توھاڈی انونڑ الی گال او کمی تساں اگیں وی کینیوے کریندے ہنڑ وی امید اے کئیناں کریسو کیونکہ تساں سرائیکی او میں پیور سرائیکی کٹھے کرینداں ملاوٹ الا میڈا کم ھوندا کئینی کیونکہ اگر اساں مظبوط بنڑیادیں تیں کم نہ کریسوں پچہیں سرائیکی دا کم نہ ھوسی شوباذی ھوسی وقت دا بہوں خیال کریسو ایویں ہک بے کوں اکھ تیں پیغام کوں عام کرڈیسو رشیداباد الا سرائیکستان ھاوس تیں پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی توھاڈی انونڑ دی بھالے وند ھوسی۔۔۔۔۔سئیں دے تانگھی۔۔۔۔اکبر خاں ملکانڑیں۔سید عنصر عباس شاہ عظیمی کونسلر اربن یونین کونسل نمبر بارہ۔ملک ظفرکھنڈوا۔ھدایت اللہ خاں چانڈیہ۔محمد اکرم بھٹی۔سید علی عمران شاہ۔محمدعمران لکی صحافی۔ارشد خاں نتکانی۔مسرت عباس خاں گورمانی۔ملک یونس ماچھی۔ملک ابوبکربلال وسیقہ نویس۔سردارمحمد نواز خاں لغاری۔ارشاد شیروانی۔ملک عرفان ککھ۔خلیل احمد لنگانی۔کامران مستوئی۔عماریاسر خاں ملکانڑیں۔ظفرخاں چانڈیہ۔جاوید بھٹی۔زاھد شیر بھٹی (اکبر ملکاݨی)
## حوالے
اکیہہ فروری

اکوی فروری مابولی دا ڈیہنہ پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی ہمیشہ الی کارسرائیکستان ھاوس رشید اباد کالونی دیرہ غازیخاں اچ بھر پور طریقے نال منیسی وسیب کوں اطلاع تھی گئی پہلے الی کار عزت بخشیسو ۔۔۔۔تانگھی اکبر خاں ملکانڑیں اسلم خان ملکانڑیں ملکانڑیں ذولفقار خان ملکانڑیں فرخ زمان خان ملکانڑیں عمار یاسر خاں ملکانڑیں حماد رضا خاں ملکانڑیں راول امام خاں ملکانڑیں خرم خاں ملکانڑیں عنصر خاں ملکانڑیں عون خاں ملکانڑیں منتظر خاں ملکانڑیں عامر خاں ملکانڑیں سردار ابولحسن خاں لغاری غلام اکبر خاں کھوسہ 
ڈاکٹراحسان چنگوانی منظور ٹھلا خاں زہرانی حاجی اللہ بخش خاں لشاری استاد حاجی طالب حسین خاں جتوئی محمد اسلم خاں ڈکھڑاں گودا بچل خاں سنجرانی سید عنصر عباس عظیمی کونسلر اربن یونین کونسل نمبر بارہ سید علی عمران شاہ ملک محمد ظفر کھنڈویا صحافی عمران لکی اکرم بھٹی نعیم لاشاری
سجاول ذہرانی ملک محمد بلال کھنڈویا استاد عطا محمد ذورحاجی نجب گل خاں جروار 
غلام مصطفی سکھانی عرف جمل ارشد خان سکھانی حاجی غلام فرید سنجرانی
عبدالغفار تھہیم 
استاد غفار درزی
مجید خان ٹھکیدار شوریہ
سردار ہدایت خاں چانڈیہ ملک محمد منگلا سونترا سردار اختر خاں کھوسہ استاد محمد اقبال جتوئی ڈرئیور ہزارہ پیر بخش خاں ملکانڑیں جمیل خاں ملکانڑیں امجد خاں ملکانڑیں سعیدخاں ملکانڑیں حاجی رحیم خاں ملکانڑیں عابد خاں میرانی غلام مصطفے خاں میرانی محمد خاں ملکانڑیں سلیم خاں ملکانڑیں سردار طیب خاں ملکانڑیں مجید خاں ملکانڑیں غلام سرور خاں ملکانڑیں
حافظ غلام قادر جتوئ محمد وسیم. (اکبر ملکاݨی، ٢ جنوری ١٩ء)
## حوالے
اڳواناں دی گروہ بندی

ساڈے سرائیکی رہنما ڈو گوپیں اچ تقسیم ان اہدن ہک گروپ پیپلز پارٹی دے نال اے تیں بیا گروپ تحریک اے انصاف دے نال اے اے پتہ نئیں انہیں ہنائیں کوں ایڈیں بھیجے یااے اپڑیں محبت جتا کیں اوڈھائیں ونجنڑ چاہندن بحرحال اگر کہیں دے وچ کوئی رولا ھ تیں اپڑاں کڈھن ساڈا پندھ کانڑاں نہ کرن کیوں جو اساں بہوں کمزور ہئیں اساں اجاں ڈھیر بھوگ بھو گڑن ہنڑ نتارا تھیونڑ بہوں ضروری اے جیوو پئے سرائیکستان ذندہ باد۔۔۔۔۔۔۔اکبر خاں زات ملکانڑیں قوم سرائیکی۔

## حوالے
اہلِ بیت رسول صلی اللہ علیہ وآلہٖ وسلّم

اہلِ بیت عربی زبان دا لفظ ہے جس دے معنی "گھر والے " دے ہن۔ انہاں وچوں مخصوص پنج شخصیات کوں پنج تن پاک وی آہدے ہن۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم کفار نال مباہلہ کرݨ کیتے نکلے تاں ایہے حضرات آپؐ دے نال ہن۔ ہک دفعہ آپؐ نے انہاں پنج شخصیات کوں اپݨی چادر وچ گھن کے فرمایا "اے اللہ، ایہ میݙے اہل بیت ہن۔"
### اہل بیت وچ شامل شخصیات
#### شیعہ نکتہ نظر
شیعہ نکتہ نظر نال اہل بیت وچ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم، آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی صاحبزادی فاطمۃ الزھراء ، آپؐ دے چاچا زاد تے داماد حضرت علی تے انہاں دے صاحبزادے حضرت امام امام حسن تے حضرت امام حسین شامل ہن۔ ایہ تمام افراد اصحاب کساء دے ناں نال وی مشہور ہن۔
#### اہلسنت نکتہ نظر
اہلسنت دے نکتہ نظر نال اہل بیت وچ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم، آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی ١١ ازواج مطہرات، آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے چار صاحبزادیاں سیدہ فاطمہ زھراء ، سیدہ رقیہ، سیدہ ام کلثوم تے سیدہ زینب تے انہاں دے اولاداں، آپؐ دے وفات شدہ پتر، آپؐ دے چاچے امیر حمزہ تے عباس، آپؐ دے والدین تے داماد حضرت علی تے انہاں دے صاحبزادے حضرت امام امام حسن تے حضرت امام حسین شامل ہن۔

بعض سنی علما خلافت عباسیہ دے بانی حضرت عباس بن عبدالمطلب دی اولاد کوں وی اہل بیت وچ شمار کریندے ہن۔
#### امام جلاالدین سیوطیؒ دا نکتہ نظر
امام سیوطیؒ نے جلالین وچ اھل بیت توں مراد سارے اھل بیت اللہ گھدی ہے ،کیونکہ انہاں کیتے  بیت اللہ بݨیندے وقت ݙو نبیاں نے دعا فرمائی ہئی

"وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا ۖ إِنَّكَ أَنتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (127) رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا ۖ إِنَّكَ أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (128) رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ (ای فی اھل البیت )رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ ۚ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (129)"
### 1.حضرت ابراہیمؑ بن محمدؐ
ابراہیم بن محمد (عربی:ابراہیم بن محمد) حضور پاک صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے ماریہ القبطیہ دے پتر ہن۔ آپؑ دا ناں حضور پاک صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے جد امجد حضرت ابراہیم دے ناں تے رکھا گیا ۔ عرب دی روایات دے مطابق بچپن وچ آپ کوں پرورش و نگہداشت کیتے اُم سیف نامی دائی دے سپرد کر ݙتا گیا، جنہاں کوں حضور پاک صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے کجھ بکریاں وی ݙتے۔آپ دی پیدائش
سنہ 630ء مدینہ منورہ وچ تھئی تے وفات
27 جنوری 632 (1–2 سال) کوں تھئی. 
thumb|Grave of Ibrahim at Jannat-ul-Baqi, Medina بقیع وچ حضرت ابراہیمؑ بن محمد دا مزار
غزوہ تبوک دے کجھ عرصے دے بعد ابراہیمؑ بیمار تھی گئے، اُس وقت اُنہاں دی عمر سولہ یا اٹھارہ مہینے ہئی۔
### 2.حضرت قاسمؑ بن محمدؐ
قاسمؑ بن محمدؐ (عربی: القاسم بن محمدؐ) حضور پاک صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے حضرت خدیجہ دے پتر ہن۔ آپؑ صغر سنی وچ ہی انتقال کر گئے، جݙݨ آپؑ دی عمر محض ݙو سال توں وی گھٹ ہئی۔ آپؑ کوں جنت المعلیٰ، مکہ وچ دفن کیتا گیا۔
آپؑ دی پیدائش سنہ 598ء دی ہے تے مقام پیدائش مکہ مکرمہ اے. وفات سنہ 600ء (1–2 سال) وچ تھئی.  
### 3.حضرت عبداللہ بن محمدؐ
عبد اللہؑ بن محمدؐ (عربی:عبد اللہ بن محمد) یا طاہر بن محمد تے طیب بن محمدؐ وی آکھا ویندا ہےحضور پاک صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے حضرت خدیجہ دے پتر ہن۔ آپؑ وی صغر سنی وچ ہی انتقال کر گئے۔ القاسم بن محمدؐ آپ دے وݙے بھائی ہن۔

## حوالے