ٻنہاں ثقافتاں دی قدر کرو

پنجاب اسمبلی دے سپیکر حنیف رامے ہک بیان اِچ آکھے جو :’’ثقافتی آزادی ہووݨ ضروری ہے ۔ جیکر ایں آزادی کوں ہتھیکا نہ کیتا ڳیا تاں مفاد پرست طاقتاں ‘ ثقافتاں کوں برباد کر ݙیسن۔‘‘

حنیف رامے پنجاب دا ہک متنازعہ ‘ گندریلا ‘ اندر وَکّا سیاستدان ہے ۔ اوہ ݙو دِھرما وی ہے ۔ اوہ پنجاب اُتّے پنجابی لوکاں دی ثقافت کوں مسلط کرݨاں چاہندے۔ اوندا بیان اصولی طور تے تاں ٹھیک نظردے پر ایندے اندراُوندی پنجابی ثقافت نال بے اصولی محبت دا زہر موجود ہے ۔ اوہ چاہندے جو پاکستان دیاں ساریاں ثقافتاں مِٹ ونڄن اَتے پنجابی ثقافت ساریاںثقافتاں اُتّے غالب آ ونڄے۔

ہک ویلا ہا جو پنجابی بیورو کریٹ سارے مُلخ اُتّے حکومت کریندے ہَن ۔ اوہ کلھوکے مشرقی پاکستان تے اڄوکے بنگلہ دیش دے لوکاں کوں ݙنگر ‘ ڈھور ‘ ڈھانڈے اَتے جی جتامے سمجھدے ہَن ۔ اُنہاں غریباں دا پگھّر اِنہاں کوں ٻہوں بُرا لڳدا ہا ۔ اُنہاں دی ثقافت ‘ دھوتی ‘ بنیان تے ساڑھی اِنہاں کوں ݙاڈھی پُݙدی ہئی ۔ اُنہاں دی خوراک مچھّی تے چاول اصلوں نہ بھاندے ہَن ۔ اُنہاں دی زبان بنگالی ‘ اِنہاں کوں ’’جناتی ٻولی‘‘ ݙسدی ہئی ۔ پنجابی بیورو کریٹ اِنہاں لوکاں کوں ݙنگراں وانگ ہکلیندے آ تے ڈھاندیاں آلی کار رکھیندے ہَن اُنہاں دے ثقافتی ویس دے مقابلے آپݨے پجامے۔ کوٹ پتلون ‘ سلوار تے لاچے کوں چنگاں سمجھدے ہَن ۔ اے آکڑی ’’ڳچّی‘‘ نال اُنہاں وچ ویندے ۔ اُنہاں لوکاں دیاں مشکلاں ودھیندے رہندے ۔ سونے تے سُہاگا اے تھیا جو تھیلی دار پجامے آلے اُردو دان وی پنجابیاں دے ٻانہہ ٻیلی بݨ ڳے ۔ نتیجہ اے نکھتھا جو بنگلہ ثقافت آلیاں ‘ اُردو تے پنجابی ثقافت آلیاں دی پنجری سُکّی چا چھوڑی۔اَتے پنجابی اُتھوں پُوچھل پا کے بَھڄے۔ پر بنگالیاں اُردو آلیاں کوں بَھڄݨ وی ناں ݙتّا اَتے اوہ اَحٖ تئیں اُتھائیں کیمپاں وچ ودھدے پھلدے پئین۔

پنجابی ثقافت ‘ اُتھوں کھلّے کھا کے بھڄی تاں مغربی پاکستان دیاں ثقافتاں کوں برباد کرݨ اِچ جُپ ڳئی ۔ اِیں پاسے دیاں ساریاںثقافتاں جنہاں وچ سندھی ‘ سرائیکی ‘ بلوچ ‘ پشتون ‘ پوٹھوہاری ‘ کشمیری ‘ براہوی اَتے شمالی علاقیاں دیاں ثقافتاں شامل ہَن ‘ اِیندی یلغار دا نشانہ بݨ ڳے۔جیندے نتیجے اِچ اِنہاں ساریاں ثقافتاں کوں آپݨے ہتھ پیر پئے ڳے ۔ سبھݨاں آپݨی ثقافت دی ہک ہِک سلھ کوں پکڑ تے ہتھیکا کر گھنّݨ دا عزم کر گھدّا ۔ نتیجہ اے ہے جو اَحٖ پاکستان دی ہر ثقافت خبردار تے ہشیار ہے۔ اوہ آپݨے دشمن کوں ڄاݨدی تے سمجھدی ہے تے اُوندیاں کُھریاں نپی کھڑی ہے۔

اُردو پنجابی ثقافتی حملے دا نشانہ خاص طور تے ݙو قومیتاں ہِن ۔ ہک سندھی تے ٻئی سرائیکی ۔ سندھ کوں تاں قوم پرست رہنما جی ایم سید ‘ ڈاکٹر قادر مگسی ‘ ممتاز علی بھٹو تے جام ساقی وغیرہ مِل ڳئین ۔ اُنہاں آپݨی اَجرک بچا گھدّی ہے ۔ اوہ اَحٖ سندھی ٹوپی کوں آپݨے سِر دا تاج سمجھدِن ۔ اُنہاں دا چرکھا ‘ چَھٻی ‘ اَستاوا ‘ کروا ‘ چنگیر ‘ چھڄ ‘ پروٹا ‘ خُمرا ‘ حالی وی وسیب دیاں ثقافتی علامتاں ہِن ۔ پر سرائیکی علاقے کوں پنجابی ثقافت آپݨی چڑھائی دا مِدان بݨا گھدّے۔ اِتھاں پنجابیاں ‘ سرائیکی ثقافت اُتّے ٹَھٹّھا مخول کیتے ۔ ثقافتی چیزاں تے اِتھّوں دی زبان کوں پنجابیاں آپݨاں نشانہ بݨائے ۔ ثقافت اِچ جتھّاں رسماں ‘ ریتاں ‘ رہتل ‘ وِلتِݨ ‘ خوراک تے ویس شامل ہِن ‘ اُتھّاں زبان وی ثقافت دی وݙی نشانی ہے ۔ پنجابی کئیں ٻئے کوں نھیں ݙیکھ سہندے ۔ اُنہاں دے نزیک اسلامی رواداری ہِیں شے وچ ہے جو سب دے مال اُتّے ہتھ پھیری ڄلّو کئیں ٻئے دی ثقافت کوں ناں منّو تے آپݨی ثقافت کوں اصلی ‘وݙا ‘ سچا تے کھرا آکھی رکھو۔

حنیف رامے اُوہو بندہ ہِوے جہڑا پنجابیاں کوں وَل وَل آہدا کھڑے جو تُساں ہک لکھ بندہ ݙیئو جہڑا پنجابی کوں مادری زبان دے طور تے ذریعہء تعلیم بݨاوݨ دا مطالبہ کرے تاں میںاُوں جلوس دی قیادت کریساں ۔ پنجابی زبان اُتّے مرݨ آلا اے سیاستدان صرف تے صرف پنجابی ہے ۔ اُتّوں اُتوں ساریاں ثقافتاں دی ڳالھ ‘ ڈِھڈوں صرف پنجابی زبان تے ثقافت تݨدا کھڑے۔

ٻنہاں دی ثقافت تے ہتھ پھیرݨ آلے آپ ثقافتی آزادی دا رووݨ رووِݨ تاں بندے کوں کِھل آندی ہے ۔ اُوہا ڳالھ جو :

’’چور مچاوے شور ۔ وَل وَل آکھے چور ! چور!‘‘

پنجابی دانشوراں کوں ݙوجھیاں ثقافتاں دی حفاظت دی ڳالھ کیوں سمجھ نِھیں آندی؟

بھلا گروان ہووے تاں

(1996ء)

## حوالہ
کتاب: گِروان ہووے تاں. دھرتی واس : رانجھݨ ملتانی. چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان