open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عطا اللہ شاہ بخاری

سئیں عطا اللہ شاہ بخاری ہِک دینی تے سیاسی رہنما ہن، جِہڑے مجلس احرار اسلام دے بانی ہن۔ اوہ 1891 وِچ پٹنہ وِچ پیدا تھئے۔ اُنّھاں دا آبائی وطن ناگڑیاں (ضلع گجرات، پنجاب، پاکستان) ہا۔ پر اُنّھاں دے پیو مولوی ضیاء الدین احمد تبلیغ دے کم کِیتے پٹنہ آ گئے ہن۔ سئیں طالب علمی دے ویلے توں ای سیاسی تحریکاں وِچ حصہ گِھندے ریہے۔ 1918 وِچ کانگریس تے مسلم لیگ دے مشترکہ جلسے وِچ حصہ گِھن٘دے  ہوئیاں اُنّھاں دی سیاسی حیاتی دا اَغاز تِھیا۔ ایہ جلسہ تحریک خلافت دی حمایت وِچ امرتسر وِچ تِھیا ہَئی۔ اُنّھاں نے اپݨی پوری حیاتی سفر وِچ گزاری تے ہندوستان دے سارے علاقیاں دا دورہ کیتا۔ اُوہ اپݨے زمانے دے مشہور مقرر ہن تے لوک اُنّھاں دیاں تقریراں سُݨن کِیتے دور دور توں آندے ہن۔ سیاست وِچ اُنّھاں کوں "پنڈت کرپا رام برہمچاری، امیر شریعت تے ڈنڈے والا پیر" دے ناں نال وی سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہَئی۔ اُنّھاں نے 18 سال تئیں قید و بند دیاں صعوبتاں بھوڳیاں۔ 1929 وِچ اُنّھاں نے اپݨے ٻیلیاں نال رَل کے مجلس احرار اسلام ناں دی ہِک سیاسی جماعت بݨائی تے کئی سال اِیندی سربراہی کیتی۔ مجلس احرار تحریک پاکستان دی سخت مخالف ہئی۔ سئیں عطا اللہ شاہ بخاری دا اَکھاݨ ہا جو "میں جِتھاں وی تقریر کیتی اے، میں پاکستان کوں مسلماناں کِیتے خطرناک آکھیا اے۔"سئیں عطا اللہ شاہ بخاری 23 دسمبر 1892 کوں پٹنہ وِچ پیدا تھئے۔ اُنّھاں نے ابتدائی تعلیم امرتسر وِچ حاصل کیتی تے مفتی غلام مصطفیٰ قاسمی کولوں صرف نحو تے فقہ پڑھی۔ 1915 وِچ پیر سید مہر علی شاہ آف گولڑہ شریف کولوں بیعت کیتی۔ پہلے اوہ تحریک خلافت دے خلاف ہن پر پِچھوں سید داؤد غزنوی دے آکھݨ تے ایندی حمایت کر گئے تے اِیندی تحریک وِچ اُنّھاں دی خطابت دا بڑا کم ہَئی۔ 1921 وِچ اُنّھاں کوں گرفتار کر گِھدّا ڳیا۔ مارچ 1930 وِچ لاہور وِچ علامہ سید انور شاہ کاشمیری نے اُنّھاں کوں "امیر شریعت" دا خطاب ݙِتا تے ہزاراں لوکاں نے اُنّھاں تے بیعت کیتی۔ اوہ تحفظ ختم نبوت دی تحریک وِچ وی بہوں فعال ریہے۔ 1931 وِچ "مجلس احرار اسلام" بݨی تے اوہ اِیندا حصہ بݨ ڳئے۔ سئیں عطا اللہ شاہ بخاری تحریک پاکستان دے مخالف ہن پر پاکستان بݨݨ دے بعد اُنّھاں نے اپݨی مخالفت بند کر دِتی۔ سئیں عطا اللہ شاہ بخاری ملتان وِچ قبرستان جلال باقری، باغ لنگے خان وِچ سُتّے ہوئے ہن۔ اوہ شاعری وِچ ندیم تخلص کریندے ہن تے اُنّھاں دا مجموعہ کلام "سواطع الالہام" دے ناں نال شائع تھی چکیا اے۔ 21 اگست 1961 کوں اوہ جھوک لݙا ڳئے۔

## حوالے

ونکی:ملتانی شخصیّتاں
ونکی:ملتان دے بزرگ
ونکی:ملتان دے ادیب
ونکی:تحفظ ختم نبوت
ونکی:عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت
ونکی:فارسی ٻولی دے شاعر
علی احمد صابر کلیر

مخدوم علاؤ الدین علی احمد صابر کلیر (ڄَمّے: 21 فروری 1196ء – جھوک لݙا ڳئے: 16 مارچ 1291ء) تیرہویں صدی عیسوی دے مہان٘درے مسلم صوفی ہَن۔

## شجرۂ نسب
مخدوم شیخ علاءُ الدین علی احمد صابر کلیری مستند روایتاں وِچ پِیؤ دی طرفوں حضرت امام حسن رضی اللہ عنہٗ دی آل ہِن اَتے شیخ عبدالقادر جیلانی دی پَڑ پوترے ہِن اَتے اَمّاں دی طرفوں آپ خلیفہ دوم حضرت عمر بن خطاب رضی اللہ عنہٗ دی آل ہِن اَتے فرید الدین گنج شکر دے حقیقی بھݨیڄے اَتے ڄن٘واترے وی ہِن۔

## ڄَم پَل
آپ 19 ربیع الاوّل 592ھ وِچ ملتان دی ہِک جاء کوتوال وِچ ڄَمّے اتے پرورش تے پرداخت امّاں سئیݨ دی نگرانی وِچ تَھئی۔

## بیعت تے خلافت
اَٹھ ورھیاں دی عُمر وِچ آپ آپݨے مامے دی خِذمت وِچ پاکپتن آ ڳئے۔ 603 ہجری وِچ اِنّھاں دے ہتھ تے بیعت کیتی۔ علوم عقلیہ و نقلیہ دی تحصیل فرید الدین گنج شکر دی نگرانی وِچ کِیتی اَتے یگانہ روزگار تھئے۔ بابا فرید الدین نے آپ کوں بیعت تے خلافت عطا کر کے مخلوق دی رشد تے ہدایت کِیتے کلیر شریف ٹوریا۔

## وصال تے مزار
آپ دے جھوک لݙا ون٘ڄݨ دی تاریخ 13 ربیع الاوّل 690ھ ہے۔ مزار مقدس سرزمین کلیر ضلع سہارن پُور وِچ نہر گنگ دے مَݨ تے ہِے۔ سلسلۂ چشتیہ دی ݙوجھی ساریاں کنوں وݙّی ٹِنڳ آپ دی نسبت نال صابری اَکھوین٘دی ہِے۔ اَتے آپ دے سلسلے وِچ ایݙے اولیاء تے عُلماء ڄَمّے ہِن جِنّھاں دا ڳِݨّن نا ممکن ہے۔ 

## ٻِیا ݙیکھو

* کلیری

## حوالے

ونکی:ملتانی شخصیّتاں
ونکی:پنجابی صوفیا
ونکی:چشتی شخصیتاں
ونکی:ہندوستانی صوفی اولیا
ونکی:ملتان دے بزرگ
ونکی:ملتان دے صوفیا
ونکی:ہندوستانی صوفیا
قائد اعظم کالج برائے طب

link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:View_of_Courtyard_of_Quaid-e-Azam_Medical_College.jpg|thumb|200x200px|صحن کا منظر
link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Side_View_of_Quaid-e-Azam_Medical_College.jpg|thumb|200x200px|طرفی منظر
link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Architect.jpg|left|thumb|123x123px|اے آر حئی: کالج دے ماہر تعمیرات
قائدِ اعظم کالج برائے طب بہاولپور، پنجاب، پاکستان وِچ ہِے۔ 

قائد اعظم میڈیکل کالج دی بنیاد 2 دسمبر 1971ء کوں گورنر پنجاب لفٹیننٹ جنرل (ر) عتیق الرحمان نے رکھی۔ ایہ کالج وکٹوریہ ہسپتال بہاولپور تے یونیورسٹی برائے علوم صحت لاہور نال جڑیا ہویا اے۔
[link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Quaid-e-Azam_Medical_College.jpg|left|thumb|250x250px|[:ur:عبد_الرحمن_حئی|اے آر حئی دا ڈیزائن کِیتا ڳِیا  قائد اعظم کالج برائے طب]]

## طرز تعمیر
اِیندا نقشہ عبد الرحمن حئی نے بݨایا۔ ایہ پاکستان وِچ کہیں پاکستانی ماہر تعمیرات دی ڈیزائن کردہ پہلی طبی کالج دی عمارت اے جِہڑی عبد الرحمن حئی دے انداز وِچ بݨی اے۔

عمارت دا نقشہ ایویں بݨایا گیا اے جو موسم دے مطابق ہے۔ اِیندیاں تاکڑیاں، چھت تے دیواراں اینویں بݨائیاں ڳئیاں کہ گرمیاں وِچ اندر ٹھݙ رہوے۔ اِیندا مطلب ہے جو اِیندی عمارت وِچ ہوا آزادانہ طور تے گھمدی رہندی اے تے چھان٘ہ دی وجہ توں اندر گرمی گھٹ لگدی اے۔ ایہ ساریاں ڳالھیں بہاولپور دے تتّے موسم وِچ بہوں کارآمد ہن۔

## معرفت اَتے الحاق
کالج تلّے ݙِتّے ڳئے اداریاں کنوں معروف ہِے۔ 

* کونسل برائے دندان و طب، پاکستان
* یونیورسٹی برائے طبی علوم، لاہور

ٻئے جڑیل اداریاں وِچ بین الاقوامی حال برائے تحقیق تے علاجِ سرطان اَتے سیپلا انجمن رلّے ہوئے ہِن۔ 
link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Quaid-e-Azam_Medical_College_garden.jpg|left|thumb|250x250px|قائد اعظم کالج برائے طب دا منطر

## فارغ التحصیل طلبہ

## حوالے


## ٻاہرلے جوڑ

* قائد اعظم کالج برائے طب دے  فارغ التحصیل طلبہ (اُردو مضمون)
* قدیم و جدید فارغ التحصیل طلبہ (اُردو)
ونکی:بہاولپور دیاں عمارتاں
ونکی:بہاولپور دے سیاحتی مقام
ونکی:پاکستان دے درسی ادارے
شمس الدین سبزواری

thumb|روزہ مبارک سئیں سیّد شمس الدین محمد سبزواری تبریزی جعفریؒ

سئیں دا ناں حضرت سیّد شمس الدین سبزواریؒ ہے لقب شمس الفقراء اَتے پِیؤ دا ناں سیّد صلاح الدینؒ ہے سئیں دا سلسلہ نسب حضرت امام جعفر الصادق علیہ السلام تئیں ون٘ڄ مِلدا ہِے۔ سئیں آل حضرت اسماعیلؑ بن امام جعفر صادق علیہ السلام ہِن پر عقیدے دے لحاظ نال اصلوں اسماعیلی نہ ہَن سئیں اثنا عشریہ عقیدہ رکھین٘دے ہَن اَتے اُوندی ای تبلیغ فرمائی، سئیں دیاں کوشِتاں نال ہزاراں لوکاں نے شیعہ اثناء عشری عقیدے کوں مَنّیا اَتے اَڄ وی سئیں دی اَل تے مریدین اِیں عقیدے اُتّے پکّے ہِن۔ 

سئیں دا سلسلۂ نسب ایویں ہے:

حضرت سید شمس الدین محمد سبزواری ؒ بن حضرت سید صلاح الدین محمد نور بخشؒ بن حضرت سید اسماعیل ثانی ؒ بن حضرت سید علی مومن سبزواریؒ بن حضرت سید علی عرف خالدالدین ؒ بن حضرت سید محب الدین سبزواریؒ بن حضرت سید محمودسبزواریؒ بن حضرت سید محمد ؒ بن حضرت سید ہاشم علی ؒ بن حضرت سید احمد ہادیؒ بن حضرت سید منتظر باللہ ؒ بن حضرت سید عبد المجید ؒ بن حضرت سید غالب الدینؒ بن حضرت سید محمد منصور خاقانی ؒ بن حضرت سید اسماعیل ثانی ؒ بن حضرت سید محمد عریضی ؒ بن حضرت امام زادہ اسماعیل علیہ السلام بن حضرت امام جعفر صادق علیہ السلام بن حضرت امام محمد باقر علیہ السلام بن امام علی زین العابدینؑ بن حضرت امام حسین علیہ السلام بن حضرت امام علی علیہ السلام

## ڄَم پَل
سئیں دے ڄَمّݨ دی تاریخ: 560ھ مطابق 1165ء اَتے جاء سبزوار ہَئی جین٘دی نسبت نال سبزواری اَکھوائے۔ سئیں دے پِیؤ بزرگوار حضرت سید صلاح الدین محمد سبزواری اپݨے زمانے دے ولی کامل مبلغ دین حق اَتے ویلے دے مجتہد ہَن۔ سئیں دی اَمّاں سیئݨ دا ناں سیّدہ فاطمہ ہَئی۔ سئیں دی تعلیم و تربیت دی ذِمّے واری سئیں دے چاچا حضرت سیّد عبدالہادیؒ دے ذِمّے کیتی ڳئی۔ اُنّھاں نے سئیں کوں وݙّی بھال نال تفسیر، حدیث اَتے ٻئے ظاہری علوم دی تعلیم ݙِتّی۔ 

## وفات اتے مزار
شمس الدین سبزواری 114 ورھیاں دی عُمر وِچ 28 صفر 674ھ مطابق 3 مارچ 1276ء کوں ملتان وِچ جھوک لݙا ڳئے۔ مرقد اُتے دربار 1330ء وِچ اُساریا ڳِیا جہڑا مربع دی شِکّل دا ہِے اَتے اُون٘دی اُچائی 30 فُٹ ہِے، وِچالے وِچ ہِک اُچّا گُنبس ہے جین٘دے اُتے ساوی کاشی کاری دا کَم تِھیا کھڑے۔ اِیہ مزار دریائے راوی دے پُراݨے لانگھے دے نیڑے قلعہ ملتان دے مشرق وِچ اَدھ میل دے پن٘دھ اُتے ہِے، امتدادِ زمانہ دے پاروں دریائے راوی آپݨی جاء بدلی۔ اِیہ مزار دا علاقہ عام خاص باغ دے ناں نال وی سُن٘ڄاݨیا وین٘دے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* عبدالمومن
* دولت موحدین
* تبت کوچک
* قلعہ الموت
* ہلاکو خان
* احمد تکودار
* ملتان کے مقبرے
* امتیاز حسین سبزواری

## حوالے

ونکی:ملتانی شخصیّتاں
ونکی:ضلع ملتان
ونکی:ملتان دے سیاحتی مقام
ونکی:ہندوستانی صوفی اولیا
ونکی:ملتان دے بزرگ
ونکی:ملتان دے صوفیا
ونکی:ہندوستانی صوفیا
ونکی:پنجابی صوفیا
شیخ رکن الدین ابو الفتح

سئیں دا ناں رکن الدین، لقب فضل اللہ اَتے کنیت ابو الفتح ہِے۔ سئیں ہوریں شیخ صدر الدین عارف سئیں دے وݙّے پُتر اَتے خلیفہ ہَن۔ سئیں دے ݙاݙا بہاؤ الدین زکریا ملتانی ہَن۔ سئیں دی اَمّاں سیݨ دا ناں بی بی راستی والدہ شاہ رکن عالم ہِے جہڑے فرغانہ دے شاہ جمال الدین دی دِھی ہَن، اَتے بہاؤ الدین زکریاں نال غیر معمولی عقیدرت رکھین٘دی ہَن۔ حافظ قرآن مجید ہَن، تلاوت قرآن مجید نال ݙاڈھا حُب رکھین٘دی ہَن، ہر ݙیہاڑے ہِک قُرآن مجید مُکین٘دی ہَن۔

### سلسلہ نسب
سئیں دا سلسلہ نسب ایہ ہِے:

رکن الدین عالم بن صدر الدین عارف بن بہاؤ الدین زکریا بن شیخ وجیہ الدین المقلب بہ شیخ محمد غوث بن سلطان ابا بکر بن سلطان جلال الدین بن سلطان علی قاضی بن سلطان حسین بن سلطان عبداللہ بن سلطان مطرفہ بن سلطان خذیمہ بن امیر ہازم بن امیر تاج الدین بن عبدالرحمٰن بن عبدالرحیم بن امیر مہار بن اسد بن ہاشم بن عبد مناف۔

## شجرہ طریقت
سئیں دا سلسلہ طریقہ ایہ ہِے:

صدر الدین عارف، بہاؤ الدین زکریا ملتانی، ابو الفتوح شہاب الدین سہروردی، ضیاء الدین سہروردی، شیخ ابو عبد اللہ، شیخ اسود احمد نیوری، شیخ ممتاز علی دنیوری، خواجہ جنید بغدادی، خواجہ سری سقطی، خواجہ معروف کرخی، خواجہ داؤد طائی، خواجہ حبیبب عجمی، خواجہ حسن بصری، حضرت علی بن ابی طالب کرم اللہ وجہہ، جناب رسول اللہ ﷺ 

## ڄَمّݨ
سئیں 9 رمضان المبارک 649ھ بروز جمعۃ المبارک وِچ ڄَمّے۔ سئیں دے ڄَمّݨ دی خوشی وِچ سئیں دے ݙاݙا سئیں شیخ الاسلام بہاؤ الدین زکریا نے ملتان دے غریبیں اَتے مسکینیں دے جھولیاں ڳہݨیاں تے جواہراں نال بھر ݙِتّے۔ عقیقے دے موقع تے سئیں دے سِر دے وال لہائے ڳئے جہڑے ہالی تئیں تبرکاں محفوظ ہِن۔ اِین٘دے نال اندازہ تِھین٘دا ہِے جو سئیں دا ڄَمّݨ غوثیہ ٹَٻَّر کِیتے کتنی وَدھ اہمیت دی حامل ہَئی۔ 

### وصال مبارک
حضرت محبوب اِلٰہی دے جھوک لݙا ون٘ڄݨ توں بعد سئیں شیخ رکن الدین وی 16 رجب 735ھ جمعرات دے ݙِین٘ہ نماز مغرب کنوں بعد اوابین پڑھدے ہوئے سجدے دی حالت وِچ جھوک لݙا ڳئے۔ 

## حوالے

ونکی:ملتانی شخصیّتاں
ونکی:ملتان دے بزرگ
ونکی:ملتان دے صوفیا
ونکی:پاکستانی صوفیا
ونکی:ملتانی صوفیا
ونکی:ہندوستانی صوفیا
ونکی:پنجابی صوفیا
مقبرہ شاہ رکن عالم

[thumb|مقبرہ [شاہ رکن عالم]]
مقبرہ شاہ رکن عالمملتان، پنجاب، پاکستان وِچ ہِے۔ اِیہ مہان٘درے صوفی بزرگ شاہ رکن عالم دا مزارہے۔ 

شاہ ملتان (اردو: مقبرہ شاہ رکن عالم) دا مقبرہ ملتان، پاکستان وِچ ہِے، صوفی بزرگ شیخ رکن الدین ابولفتح دا مقبرہ ہِے۔ اِیں درگاہ کوں تغلق فنِ تعمیر دی ابتدائی مثال سمجھیا وین٘دا ہے۔ اَتے اِیہ برِ صغیر پاک و ہند دے ساریاں کنوں وَدھ متاثر کرݨ آلے مزاراں وِچوں ہِک ہِے۔ مزار 100،000 کنوں وَدھ عازمین کوں سالانہ عرس دے تہوار کَن چِھکین٘دا ہِے جہڑا اِنّھاں دے جھوک لݙاوݨ ورھیݨہ دے طور تے منایا وین٘دا ہِے۔

1970ء دے ݙہاکے وِچ، محکمہ اوقاف پاکستان نے اِیں مقبرے دی مکمل مرمت اَتے سُݨہَپ کِیتی۔ پورا چمکدا ہویا داخلہ ملتان دے کاشیگراں یا ٹائل بݨاوݨ آلیاں، دے ذریعے کئی نویں ٹائلاں اَتے سِلّھ دے کَم دا نتیجہ ہِے۔ 

اِیہ مقبرہ یونیسکو دے عالمی ثقافتی سائٹ دی حیثیت نال عارضی تن٘دِیر وِچ ہِے۔ 

### تاریخ

مقبرہ 1320 اَتے 1324 عیسوی دے وِچالے غیاث الدین تغلق نے مغل کنوں پہلاں دے تعمیراتی انداز وِچ اُسروایا ہَئی۔ مقبرے کوں تُغلق فنِ تعمیر دی ابتدائی مثال سمجھیا وین٘دا ہِے اَتے دہلی وِچ تغلق دی یادگاراں دی تاریخ پہلوں کنوں موجود ہِے۔ 

### مقام
اِیہ قبر وسطی پاکستان دے قدیم شہر ملتان وِچ ہِے۔ مقبرہ ملتان قلعہ دے اُبّھے لہن٘دے کنّے اُتے واقع ہِے۔ 

### تحفظ

مقبرہ اُوں ویلے اُساریا ڳِیا ہَئی جہڑیلے غیاث الدیچ دپل پور دے گورنر دی حیثیت نال خدمتاں انجام ݙین٘دا ہَئی۔ ابتدائی طور تے شاہ رُکنِ عالم کوں بہاؤ الدین زکریا دے مزار وِچ پُوریا ڳِیا ہَئی، موجودہ مقبرہ محمد بن تغلق نے شاہ رکن عالم دی آل کوں تحفے وِچ ݙِتّا ہَئی، جنّھاں دیاں قبراں وِچ اَڑان٘د ہَئی 1330 وِچ مزار۔

ونکی:ملتان دے سیاحتی مقامات
ونکی:ملتان دے بزرگ
ونکی:ملتانی شخصیّتاں
ونکی:ملتانی صوفیا
ونکی:پاکستان وِچ صوفی مزارات
ونکی:پاکستان وِچ عالمی ثقافتی ورثہ
مہر عبد الحق سومرہ

ڈاکٹر مہر عبدالحق سومرہ (ڄَمّݨ دی تاریخ: یکم جون، 1915ء – جھوک لݙاوݨ دی تاریخ: 23 فروری، 1995ء) پاکستان نال تعلق رکّھݨ آلے سرائیکی اَتے اردو دے مہان٘درے محقق، ماہر لسانیات، نقاد اَتے مترجم ہَن جہڑے آپݨیاں کتاباں ملتانی زبان اور اس کا اردو سے تعلق اَتے قرآن پاک کا سرائیکی ترجمہ دی وجہ نال مشہور اَتے معروف ہِن۔ اِین٘دے کنوں اَن٘ج انّھاں دی مشہور تصنیف ہندو صنمیات ہِے۔ اِیہ کتاب اردو زبان وِچ ہندومت دے دیوتاؤاں دے تفصیلی تعارف اُتے مشتمل ہِے۔

## حیاتی دا احوال
ڈاکٹر مہر عبدالحق سومرہ یَکّم جون، 1915ء کوں لیہ، پنجاب، برطانوی ہندوستان وِچ ڄَمّے ہَن۔ ڈاکٹر مہر عبدالحق نے ایف اے ایس ای کالج بہالپور، بی اے ایمرسن کالج ملتان اَتے 1950ء وِچ ایم اے اردو دیاں سنداں گِھدّیاں۔ 1957ء وِچ پنجاب یونیورسٹی اورئنٹل کالج لاہور کنوں ڈاکٹر سید محمد عبداللہ دی اڳواݨی وِچ "مُلتانی زبان اور اُس کا اُردو سے تعلق" دے ناں نال مقالہ لکھ کے پی ایچ ڈی دی سند حاصل کِیتی۔

## ادبی پورھیا

### تصنیفاں:

* سرائیکی لوک گیت
* ملتانی زبان اور اُس کا اُردو سے تعلق
* کونین دا والی
* سرائیکی زبان دے قاعدہ قانون
* لغات فریدی
* سرائیکی دیاں مزید لسانی تحقیقاں
* فرد فرید

### ٻولی وٹارے:

* جاوید نامہ اقبال
* رباعیاتِ عُمر خیام
* کلامِ خواجہ فرید
* قصیدہ بُردہ شریف
* اَتے ساریاں کنوں وَدھ کے قُرآن پاک دا سرائیکی ترجمہ شامل ہِے۔ (ایں ترجمے اُتے 1981ء وِچ حکومتِ پاکستان نے اِنّھاں کوں خصوصی اعزازل نال نوازیا ہَئی۔ 

## اعزازات

# حکومتِ پاکستان نے 14 اگست 1994ء وِچ ڈاکٹر مہر عبدالحق سومرہ کوں اِنّھاں دی ادبی خدماتاں دے اعتراف دے طور تے صدارتی اعزاز برائے حُسن کارکردگی عطا کِیتا۔ 
# 1969ء وِچ اِنّھاں کوں داؤد ادبی انعام ݙتّا ڳِیا۔ 
# 1987ء وِچ اکادمی ادبیات پاکستان نے خواجہ فرید ایوارڈ نال نوازیا ہَئی۔ 

## تصنیفاں

# قرآن پاک کا سرائیکی ترجمہ
# سرائیکی لوک گیت(1964ء)
# ملتانی زبان اور اس کا اردو سے تعلق (1967ء)
# کونین دا والی
# سرائیکی زبان دے قاعدے قانون
# لغات فریدی (1984ء)
# سرائیکی دیاں مزید لسانی تحقیقاں
# فرد فرید
# تھل
# جاوید نامہ اقبال (ترجمہ)
# رباعیات عمر خیام (ترجمہ)
# کلام خواجہ فرید (ترجمہ)
# قصیدہ بردہ شریف (ترجمہ)
# (بہ زبان انگریزی) The Sumra
# ہندو صنمیات

## وفات
ڈاکٹر مہر عبدالحق سومرہ 23 فروری، 1995ء کوں ملتان، پاکستان وِچ جھوک لݙا ڳئے۔ 

## حوالے

ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:فضلا جامعہ پنجاب
ونکی:پاکستانی ماہر لسانیات
ونکی:ملتانی شخصیّتاں
ونکی:سرائیکی شخصیات
ونکی:سرائیکی ادیب
ونکی:سرائیکی مصنف
لطف علی مولوی

مولوی لطف علی سرائیکی زبان دے ٻہوں وݙّے مہان٘درے شاعر ہَن۔ 

## ڄَمّݨ
مولوی لطف علی گڑھی نجڑاں موجودہ ضلع رحیم یار خان وِچ 1715ء وِچ ڄَمّے ہَن۔ اِنّھاں دے پِیؤ دا ناں غلام علی ہِے۔ اَتے ذات نجڑا ہِے۔ ڄَمَّݨ دی تاریخ وِچ کُجھ جھیڑا ہِے۔ اَڄّو وی نجڑا قوم ضلع رحیم یار خان وِچ اَباد ہِے۔ مولوی لُطف علی اُتے عرفان احمد نجڑا دا تحقیقی خط سیفل نامہ بالتحقیق وِچ چَھپّیا ہِے۔

## تعلیم
مولوی لُطف علی نے ابتدائی تعلیم بہادر پور وِچ حاصل کیتی جِتّھاں اُنّھاں دے پِیؤ پڑھین٘دے ہَن بعد وِچ گڑھی اختیار خان وِچ وی تعلیم حاصل کیتی۔ عربی، فارسی دی کُجھ تعلیم ملتان وِچ وی حاصل کیتی کُجھ مُد نواب بہاول خان ثانی دے دربار نال جُڑے ریہے اِیں وجہ کنوں اُنّھاں دے ناں دے نال ملتانی اَتے بہاولپوری لڳدا ہِے۔

## تصنیفاں

* قدسی نامہ
* قصیدہ مخدوم جہانیاں جہاں گشت
* دوہڑے
* سیفل نامہ مہان٘درے ہِن۔

### نمونہ کلام
واہ صاحب سبحان سچا جیں جوڑ جہان ڈکھایا..

خاک اتے افلاک منظم غیر ستون کھڑا....

نال حکم دے ساں جوہر کار حکیم جڑیندا....

تارے آمن تارے کوں شہہ تارے سخت لڑھیندا....

نہ ہس نزدیک رفیق کوئی ہر بات بنڑیندا آپے...

ہر ویلھے ہر ساعت قادر قدرت سیتی جاپے...

### ٻِیا احوال
لطف علی دی شاعری وچ قدسی نامہ قصیدہ مخدوم جہانیاں، جہاں گشت، ڈوہڑے اتے مثنوی سیفل نامہ مشہور ہن. البتہ انہاں دی بنیادی شہرت سیفل نامہ ھے. میں یعنی (رفیق احمد تائب) جڈاں مجاہد جتوئی صاحب نال ملاقات کیتی تاں انہاں دے نال لطف علی صاحب دا کافی ذکر تھیا کیوں جو مجاہد جتوئی صاحب سیفل نامہ تے تحقیق کریندے پن اور ان شاءاللہ جلد ہی لطف علی دا کلام تساڈے سامنڑے ہوسے انشاءاللہ

## وفات
مولوی لُطف علی 1796ء وِچ جھوک لݙا ڳئے اُنّھاں دا مزار مخدوم عماد الدین اَتے اُنّھاں دی تحریک اُتے گورنر پنجاب مخدوم سجاد حسین قریشی نے تعمیر کروایا ہَئی مزار مؤ مبارک تحصیل و ضلع رحیم یار خان وِچ ہِے۔

## حوالے

ونکی:بہاولپوری شخصیتاں
ونکی:رحیم یار خان دی ثقافت
ونکی:رحیم یار خان دیاں شخصیتاں
ونکی:ملتانی شخصیّتاں
ونکی:سرائیکی شخصیات
ونکی:سرائیکی ٻولی دے شاعر
ونکی:سرائیکی شاعر
ونکی:سرائیکی مصنف
صائمہ

پاکستانی فلمی اداکارہ اَتے فلم ساز۔ 1990ء وِچ لالی وُڈ وِچ پیر رکّھیا اتے ٻہوں جَلتی پنجابی فلماں دی پہلی صف دی اداکارہ بݨ ڳئی۔ صائمہ نے جئیں ویلے فلمی صنعت وِچ پیر رکھیا، اُوں ویلے انجمن اَتے سلطان راہی دی جوڑی ہِٹ ہَئی اَتے انجمن آپݨے کَم دی اُچائیاں تے ہَئی۔ اِیکوں صائمہ دی خوش قسمتی آکھیا ون٘ڄ سڳین٘دا ہِے جو صائمہ دے فلمی صنعت وِچ آوݨ دے کُجھ مُد بعد انجمن نے شادی کر گِھدی اَتے فلمی صنعت چھوڑ ݙِتّی۔ ہُݨ صائمہ کیتے پِڑ پالھا ہَئی تہوں صائمہ نے تکڑا پورھیا کیتا اتے فلمی صنعت اُتے چھا ئی۔ صائمہ نور ضلع ملتان وِچ ڄَمّی ہَئی۔

## پہلی فلم
اِنّھاں نے 1990ء وِچ فلم "خطرناک" کنوں فنی حیاتی دا اَغاز کِیتا اَتے اِین٘دے ہِک سال بعد ای اِنّھاں دیاں اَٹّھ فِلماں ریلیز تھئیاں۔ 

بطورِ فِلم ساز اِنّھاں دی پہلی فلم "مجاجن" ہے جین٘دے وِچ صائمہ نے اداکاری وی کِیتی۔ اَتے اِیں فِلم کوں وی سید نور نے ڈائریکٹ کِیتا۔ 

## سیدنور اَتے صائمہ

## فلمساز

ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:نگار اعزاز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:ملتانی شخصیّتاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ماکھی

thumb|ماکھی بسکٹاں اتےٻئے کھاوݨ آلے شئیں دے نال ورتیا ونڄ سڳین٘دا ہِے۔
ماکھی ہِک لیس دار مِٹّھا سیال ہِے جہڑھا ماکھی دیاں مکّھیاں پُھلّاں دے رس دی مدد نال بݨین٘دیاں ہِن۔ ماکھی انسان کِیتے اللہ تعالیٰ دی عطا کِیتی ڳئی ہِک ٻہوں وݙّی نعمت ہِے۔ سارے غذائی نعمتاں وِچوں ماکھی دا ہِک وَکھرا درجہ ہِے۔ 

ماکھی دی تاثیر تے مزاج

ماکھی دی تاثیر تَتّی ہون٘دی ہِے اَتے اِین٘دا مزاج طبّی اعتبار نال سُکّا ہون٘دا ہِے۔ 

ماکھی دیاں خاصیتاں

خاصیتاں ایہ ہِن:

دافع موٹاپا

دافع تعفن

محلل اورام

مقوی معدہ

نافع دمہ وکھانسی

مخرج بلغم

دافع سوزش

مقوی اعصاب و دماغ

مقوی باہ

مقوی اعضائے رئیسہ

دافع کینسر

دافع بڑھاپا

## تصویراں

فائل:Beehives_in_Mankato,_Minnesota.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Beehives_in_Mankato,_Minnesota.jpg|جدید شہدبافی
فائل:Smoker.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Smoker.jpg|مکھیاں کوں دُھوں ݙین٘دے ہوئے
فائل:Bee_blower_9124.JPG|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Bee_blower_9124.JPG|ماکھی  کڈّھݨ کنوں پہلاں مکھیاں کوں تِکّھی واء نال چھتّے کنوں پَرے کرین٘دے ہوئے
فائل:Protection.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Protection.jpg|ہِک مکھی بان
فائل:Langstroth_Frames.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Langstroth_Frames.jpg|ماکھی دا چھتہ
فائل:Opening-cells.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Opening-cells.jpg|شہد نکالتے ہوئے
فائل:Fork-Beekeeping.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Fork-Beekeeping.jpg|شہد نکالتے ہوئے
فائل:Discovered_honey.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Discovered_honey.jpg|ماکھی کڈھین٘دے ہوئیں
فائل:Extractor_Beekeeping.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Extractor_Beekeeping.jpg|ماکھی کڈھین٘دے ہوئیں
فائل:Filtering_of_honey.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Filtering_of_honey.jpg|ماکھی کوں صاف کرین٘دے ہوئیں
فائل:Honey-miel.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Honey-miel.jpg|ماکھی کوں تھان٘واں وِچ ورتین٘دے ہوئے
فائل:Bee_on_-calyx_935.jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Bee_on_-calyx_935.jpg|ماکھی دی مکّھی پُھلّاں دا رَس کٹّھا کرین٘دے ہوئیں

ونکی:قدرتی وسائل
ونکی:منشیات
ونکی:آیور وید
ونکی:شکر
ونکی:مگس بانی
ونکی:خوردنی شئیں
ونکی:ماکھی
ڈیوڈ پولٹزر

### ڈیوڈ پولٹزر
ہیوج ڈیوڈ پولٹزر (ڄمݨ دی تریخ 31 اگست 1949) ہک امریکی نظریاتی طبیعات دان تے کیلیفورنیا انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی وچ رچرڈ چیس ٹولمین پروفیسر آف تھیوریٹیکل فزکس ہن ۔ انھاں کوانٹم کرومو ڈائنامکس وچ ایسمپٹوٹک آزادی دی دریافت کیتے ڈیوڈ گراس تے فرینک ولزیک دے نال 2004 دا نوبل انعام برائے فزکس ونڈیا ۔ 

### جیوݨ جوڳ تے گزر گزران
پولٹزر نیو یارک شہر وچ ڄمے ہن ۔ انھاں دے پیو ایلن (ہنگری: Aladár) ہن جیڑھے 1920 تئیں ہنگری دی بادشاہی وچ ناڈسیگ ، پوزسونی کاؤنٹی وچ ڄمے ہن ، ول چیکوسلواکیہ ، (1938-1945 وچ دوبارہ ہنگری) تے 1991 توں سلوواکیہ ہن ۔ انھاں دی ماء ویلیری پولٹزر ہن تے او وی ہنگری-یہودی ہن ۔ تے او 1939 وچ چیکوسلواکیہ توں انگلینڈ فرار تھی ڳئے ہن تے ݙوجھی عالمی جنگ دے بعد امریکہ ہجرت کر ڳئے ہن ۔ انھاں 1966 وچ برونکس ہائی سکول آف سائنس توں گریجویشن کیتی ، 1969 وچ یونیورسٹی آف مشی گن توں فزکس وچ بیچلر دی ڈگری تے 1974 وچ ہارورڈ یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی حاصل کیتی ، جتھاں انھاں دے گریجویٹ مشیر سڈنی کولمین ہن ۔

اپݨے پہلے شائع شدہ مضمون وچ ، جیڑھا 1973 وچ شائع تھیا ، پولٹزر ایسمپٹوٹک آزادی دے رجحان کوں بیان کیتا: کوارکس ہک ٻئے دے جتنے نیڑے ہوندے ہن ، انھاں دے درمیان مضبوط تعامل اتنا ہی کمزور ہوسی ۔ جݙݨ کوارکس انتہائی نیڑے ہوندے ہن ، تاں انھاں دے درمیان نیوکلیئر فورس اتنی کمزور ہوندی ہے جو او تقریباً آزاد ذرات دی طرح سلوک کریندے ہن ۔ ایہ نتیجہ — جیڑھا تقریباً اسی وقت پرنسٹن یونیورسٹی وچ گراس تے ولزیک ولوں آزادانہ طور تے دریافت تھیا ہا — کوانٹم کرومو ڈائنامکس دی ترقی وچ ٻہوں اہم ہا ۔ تھامس ایپلکوسٹ دے نال ، پولٹزر "charmonium" دی موجودگی دی پیش گوئی کرݨ وچ وی مرکزی کردار ادا کیتا ، جیڑھا جو ہک سب ایٹمی ذرہ ہے جیڑھا ہک چارم کوارک تے ہک چارم اینٹی کوارک توں بݨدا ہے ۔

پولٹزر 1974 توں 1977 تئیں ہارورڈ سوسائٹی آف فیلوز وچ جونیئر فیلو ہن ، ول کیلیفورنیا انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی (Caltech) منتقل تھی ڳئے ، جتھاں او اڄ کل نظریاتی طبیعات دے پروفیسر ہن ۔ 1986 وچ ، انھاں کوں امریکن فزیکل سوسائٹی ولوں تھیوریٹیکل پارٹیکل فزکس کیتے جے جے ساکورائی انعام ݙتا ڳیا ۔ 1989 وچ ، او فلم فیٹ مین اینڈ لٹل بوائے وچ مین ہٹن پروجیکٹ دے طبیعات دان رابرٹ سربیر دے طور تے ہک معمولی کردار وچ نظر آئے ۔ 2004 دا نوبل انعام برائے فزکس مشترکہ طور تے ڈیوڈ جے گراس ، ایچ ڈیوڈ پولٹزر تے فرینک ولزیک کوں "مضبوط تعامل دے نظریہ وچ ایسمپٹوٹک آزادی دی دریافت کیتے" ݙتا ڳیا ۔

پولٹزر طبیعات وچ نوبل انعام دے 20 امریکی وصول کنندگان وچوں ہک ہن جنھاں مئی 2008 وچ صدر جارج ڈبلیو بش کوں لکھے ڳئے ہک خط تے دستخط کیتے ، انھاں تے زور ݙیندے ہوئے جو "مالی سال 2008 اومنیبس اپروپریشنز بل وچ بنیادی سائنس دی پرکھ پرچول کوں پہنچݨ والے نقصان کوں الٹاؤ" محکمہ توانائی دے دفتر برائے سائنس ، نیشنل سائنس فاؤنڈیشن تے نیشنل انسٹیٹیوٹ آف سٹینڈرڈز اینڈ ٹیکنالوجی کیتے اضافی ہنگامی فنڈنگ دی درخواست کر کے ۔

پولٹزر کوں 2011 وچ امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دے رکن دے طور تے چݨا ڳیا ۔

پولٹزر بینجو وجیندے ہن تے انھاں ایں ساز دی طبیعات تے پرکھ پرچول کیتی ہے ۔ 

### ٻیاں معلومات
پولٹزر 1980 دے ݙہاکے وچ پروفیسر پولٹزر اینڈ دی رو میسونز کیتے لیڈ ووکلسٹ ہن ، جنھاں اپݨا سنگل ، "دی سمپل ہارمونک آسیلیٹر" جاری کیتا ۔

پولٹزر دا ایرڈوس-بیکن نمبر 5 ہے – لورا ڈرن (کیون بیکن دے نال نووکین وچ) دے نال فیٹ مین اینڈ لٹل بوائے وچ نظر آوݨ تے سڈنی کولمین (ایرڈوس نمبر 2) دے نال ہک وار شائع کرݨ دے ذریعے ۔
صوبیہ خان (اداکارہ)

**صوبیہ خان ** (اردو: صوبیہ خان، کنوں) (ڄَمّݨ دی تریخ: 24 جون 1991ء) ہِک پاکستانی فلمی اداکارہ ہِن۔  جِنّھاں کوں پنجابی اتے اردو فلماں دے نال نال پشتو سنیما وِچ وی کَم کرݨ دی وجہ کنوں سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہَئی۔ اوہ تھیٹر اَتے ٹیلی ویژن وِچ وی کَم کرین٘دی ہَئی۔ 

## فلمو گرافی

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پنجابی سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:پشتو سینما دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
صنم چوہدری

صنم چوہدری (اردو: صنم چوہدری، کنوں)، جین٘دا اصل ناں ثمینہ شہزادی ہَئی سٹیج رقاصہ کنوں آپݨے کَم کار دا اَغاز کرݨ دے بعد اَݨ ڳِݨَت ملکی تے غیر مُلکی پارٹیاں وِچ آپݨے فن دا لوہا منوا چُکّی ہِن۔ صنم چوہدری ضلع لہوردے نیڑے دی رہائشی ہَئی پَر انّھاں نے ٻہوں گھٹ مُد وِچ ای کَم کِیتا این٘دے بعد صنم چوہدری نے اِیہ کَم چھوڑ کے توباں کِیتی اَتے وَل آپݨے دِیہ بھائی پھیرو دے نیڑے وَل ڳئی اَتے گمناویں وِچ شادی کِیتی انّھاں دے ݙُو ٻال وی ہِن پَر انّھاں دا پئے فوت تھی ڳے ہُݨ اُوہ کَلّھی ہِن۔ 

ضلع شیخو پورہ وِچ رہن٘دی ہِے اَتے آپ ای حیاتی لنگھین٘دی ہِے۔        

## فلمو گرافی
کلید

صنم چوہدری سٹیج آرٹسٹ

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ہم ایوارڈز جِتّݨ آلیاں شخصیتاں
ونکی:پاکستانی سٹیج اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
صنم جنگ

صنم جنگ (اردو: صنم جنگ، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ، ماڈل، ٹیلی ویژن ہوسٹ اَتے وی جے ہِن۔

2014ء کنوں، 30 نومبر 2018ء تئیں، اُوہ ہم ٹی وی اُتے "جاگو پاکستان جاگو" دی میزبان ہَئی۔ 

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن

### ٹیلی فلم

### میزبانی

## حوالے

ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
صبا قمر

صبا قمر زمان (اردو: صبا قمر، کنوں) ہِک پاکستانی اداکارہ اَتے ماڈل ہے اِین٘دا تعلق پنجاب دے شہر گوجرانوالہ کنوں ہے۔ صبا قمر نے کئی ڈرامیاں اَتے اشتہاراں وِچ اداکاری دے جوہر ݙکھائے ہِن۔

## حیاتی دا احوال
صبا قمر 5 اپریل 1984ء کوں حیدر آباد سندھ وِچ ڄَمّی ہَئی۔ 

## ڈرامے

* میں عورت ہوں
* کہیں تم کہیں ہم
* نہ جانے کیوں
* غرور
* تقدیر
* ابن آدم
* ان بیان ایبل
* ماموں
* مثال
* چبھن
* دھوپ میں اندھیرا
* محبت یوں بھی ہوتی ہے
* وہ صبح کب آئیگی
* بنجر
* سسر ان لا
* نہ کہو تم میرے نہیں
* یہاں پیار نہیں ہے

### ٹیلی فلماں

## حوالے

ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:حیدر آباد دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:تمغائے حسنِ کارکردگی گِھنَّݨ آلے
ونکی:پی ٹی وی اعزاز گِھنّݨ آلے
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:پاکستانی مسلم شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ماڈل زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:سماجی کارکن
صنم بلوچ

صنم بلوچ (اردو: صنم بلوچ) ہِک پاکستانی اداکارہ ہِے جہڑی زیادہ تر ٹیلی ویژن ڈرامیاں وِچ کَم کرین٘دی ہِے۔

صنم بلوچ 14 جولائی 1986ء وِچ پاکستان دے صوبہ سندھ دے شہر کراچی وِچ ڄَمّی ہَئی۔ 

ڈرامیاں وِچ اداکاری اَتے سویل دے شو دی میزبانی کرݨ آلی اداکارہ صنم بلوچ پاکستان دی فائٹر پائلٹ مریم مختار دی حیاتی اُتے بݨن آلی فِلم وِچ کَم کر چُکی ہِے۔ اِیں فلم وِچ صنم بلوچ، مریم مختار دی حیاتی دے اہم واقعے پیش کرین٘دی پئی ہِے جنّھاں وِچ اُنّھاں دی تربیت دے ݙیہاڑیاں کنوں فضائیہ وِچ شمولیت اَتے اُنّھاں دا اَخِیرلا مشن وی شامل ہِے۔

## حوالے

ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
ونکی:کراچی دیاں شخصیتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:سندھی شخصیتاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
ونکی:بلوچ شخصیتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اردو سینما وِچ اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن شوز
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ونکی:پاکستانی صحافی زنانیاں
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
چولستان یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز

thumb|یونیورسٹی دا مونوگرام

چولستان یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز (CUVAS) ہِک عوامی یونیورسٹی ہِے جہڑی بہاولپور، پنجاب، پاکستان وِچ واقع ہِے۔ اِیہ 2014ء وِچ وزیرِ اعلیٰ پنجاب محمد شہباز شریف دے اقدام اُتے قائم کِیتی ڳئی ہَئی۔ 

## پروگرام
یونیورسٹی تَلّے ݙِتّے ڳئے پروگرام پیش کرین٘دی ہِے:

* بیچلر آف بزنس ایڈمنسٹریشن (صبح)
* بیچلر آف بزنس ایڈمنسٹریشن، 5ویں سیمسٹر داخلا (صبح)
* بی ایس جانور سائنسز (صبح)
* بی ایس اپلائیڈ مائکروبیالوجی (صبح تے شام)
* بی ایس آرٹیفیشل انٹیلی جنس (صبح)
* بی ایس بایو کیمسٹری (صبح تے شام)
* بی ایس بایو انفارماتکس (صبح)
* بی ایس حیاتیاتی سائنسز (صبح)
* بی ایس بائیو ٹیکنالوجی (صبح)
* بی ایس کیمسٹری (صبح)
* بی ایس کمپیوٹر سائنس (صبح)
* بی ایس کمپیوٹر سائنس، 5ویں سیمسٹر داخلا (صبح)
* بی ایس انگریزی (صبح)
* بی ایس فوڈ سائنس اینڈ ٹیکنالوجی (صبح تے شام)
* بی ایس جینیٹکس (صبح)
* بی ایس انسانی غذائیت تے ڈائیٹٹکس (صبح)
* بی ایس انفارمیشن ٹیکنالوجی (صبح)
* بی ایس اسلامیات
* بی ایس میڈیکل لیبارٹری ٹیکنالوجی (صبح تے شام) فیکلٹی آف بائیو سائنسز
* بی ایس پولٹری سائنس (صبح تے شام)
* بی ایس زولوجی (صبح تے شام)
* ڈاکٹر آف ویٹرنری میڈیسن (ڈی وی ایم) (صبح)

### <sub>ڈپلومہ پروگرامز</sub>

* لائوسٹاک اسسٹنٹ ڈپلومہ (ایل ای ڈی)
* پولٹری اسسٹنٹ ڈپلومہ (پی ای ڈی)
* آرٹیفیشل انسیمینیشن ٹیکنیشن (اے آئی ٹی)
* ڈیری فارم منیجر (ڈی ایف ایم)
* پولٹری فارم منیجر (پی ایف ایم)
* ولج ویٹرنری ورکر (وی وی ڈبلیو)
* آئی سی ٹی بیسڈ لائیوسٹاک ایجوکیشن (آن لائن)

### <sub>پوسٹ گریجویٹ پروگرامز (صبح)</sub>

* ایم فل جانور افزائش نسل تے جینیٹکس ایم فل حیاتیاتی کیمیا ایم فل فوڈ سائنس اینڈ ٹیکنالوجی ایم فل لائیوسٹاک مینجمنٹ ایم فل مائکروبیالوجی ایم فل پیتھالوجی ایم فل فارماکولوجی اینڈ ٹاکسیکولوجی ایم فل پولٹری سائنس ایم فل زولوجی
* پی ایچ ڈی جانور تغذیہ پی ایچ ڈی مائکروبیالوجی پی ایچ ڈی فوڈ سائنس اینڈ ٹیکنالوجی پی ایچ ڈی فارماکولوجی اینڈ ٹاکسیکولوجی پی ایچ ڈی زولوجی پی ایچ ڈی پیتھالوجی

## حوالے

ونکی:بہاولپور دیاں عمارتاں
ونکی:ضلع بہاولپور
ونکی:پاکستان دے درسی ادارے
صائمہ اظہر

صائمہ اظہر (اردو: صائمہ اظہر، کنوں) ہِک پاکستانی فلمی اداکارہ اَتے ماڈل ہے۔ اِیں نے اے آر وائی ڈیجیٹل دے سٹنٹ گیم شو میڈونچر سیزن2 وِچ حِصّہ گِحدا۔

2011ء وِچ صائمہ دی ہِک ٻیلی نے اِیکوں ماڈلنگ انڈسٹری وِچ متعارف کروایا۔ انّھاں نے 2011ء وِچ ویٹ مس سپر ماڈل وِچ مس فوٹو جینک دا ایوارڈ جِتّیا۔ انّھاں کوں 2013ء وِچ "سال دا بہترین ٹیلنٹ" کِیتے لکس سٹائل ایوارڈ ݙِتّا ڳِیا۔   

## فلمو گرافی

## ٹیلی ویژن

## حوالے

ونکی:1979ء دے ڄمان٘درُو
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:کراچی دیاں اداکارائیں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:پنجابی زنانیاں
ونکی:کراچی دے ڄمان٘درو
ونکی:پاکستانی فلمی شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی فلمی اداکار
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارہ
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں
ولارڈ ایس بوائل

### ولارڈ ایس بوائل
ولارڈ سٹرلنگ بوائل ، سی سی (19 اگست 1924 – 7 مئی 2011) ہک کینیڈین طبیعات دان ہن ۔ او لیزر ٹیکنالوجی دے شعبے وچ ہک بانی ہن تے چارج کپلڈ ڈیوائس دے شریک موجد ہن ۔ بیلکم وچ خلائی سائنس تے ایکسپلوریٹری سٹڈیز دے ڈائریکٹر دے طور تے انھاں چندر تے اترݨ دیاں جاہیں چݨݨ وچ مدد کیتی تے اپالو خلائی پروگرام کیتے مدد فراہم کیتی ۔

6 اکتوبر 2009 کوں ، ایہ اعلان کیتا ڳیا جو او "ہک امیجنگ سیمی کنڈکٹر سرکٹ دی ایجاد – سی سی ڈی سینسر ، جیڑھا جو فوٹو گرافی دے تقریباً تمام شعبیاں وچ ہک الیکٹرانک اکھ بݨ ڳیا ہے" کیتے 2009 دا نوبل انعام برائے فزکس شیئر کریسن ۔ 

### ابتدائی زندگی
19 اگست 1924 کوں ایمہرسٹ ، نووا سکوشیا وچ ڄمے ، بوائل ہک طبی ڈاکٹر دا پتر ہا تے جݙݨ او ݙو سال توں وی گھٹ عمر دے ہن تاں اپݨے پیو تے اماں برنیس دے نال کیوبک منتقل تھی ڳیا ۔ انھاں دی اماں چودہ سال دی عمر تئیں گھر وچ تعلیم ݙتی ، جݙݨ او سیکنڈری تعلیم مکمل کرݨ کیتے مونٹریال دے لوئر کینیڈا کالج ڳئے ۔ 

### تعلیم
بوائل میک گل یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کیتی ، لیکن انھاں دی تعلیم 1943 وچ رکاوٹ دا شکار تھئی ، جݙݨ او ݙوجھی جنگ عظیم دے دوران رائل کینیڈین بحریہ وچ شامل تھئے ۔ انھاں کوں رائل نیوی کوں سونپ ݙتا ڳیا ، جتھاں او سکھدے پئے ہن جو جنگ ختم تھیوݨ تے سپٹ فائرز کوں ائیر کرافٹ کیریئرز تے کداں اتارا ونڄے ۔ انھاں 1947 وچ بی ایس سی ، 1948 وچ ایم ایس سی تے 1950 وچ پی ایچ ڈی ، سب میک گل توں حاصل کیتی ۔ 

### گزر گزران
ڈاکٹریٹ حاصل کرݨ دے بعد ، بوائل ہک سال کینیڈا دی ریڈی ایشن لیب وچ تے ݙو سال رائل ملٹری کالج آف کینیڈا وچ فزکس پڑھیندے ہوئے گزارئے ۔ 

### بیل لیبز
1953 وچ بوائل بیل لیبز وچ شامل تھئے جتھاں انھاں 1962 وچ ڈون نیلسن دے نال پہلی مسلسل چلݨ والی روبی لیزر ایجاد کیتی ، تے سیمی کنڈکٹر انجیکشن لیزر کیتے پہلے پیٹنٹ تے انھاں دا ناں ݙتا ڳیا ۔ انھاں کوں 1962 وچ بیل لیبز دی ذیلی کمپنی بیلکم وچ خلائی سائنس تے ایکسپلوریٹری سٹڈیز دا ڈائریکٹر بݨایا ڳیا ، جنھاں اپالو خلائی پروگرام کیتے مدد فراہم کیتی تے چندر تے اترݨ دیاں جاہیں چݨݨ وچ مدد کیتی ۔ او 1964 وچ بیل لیبز وچ واپس ڳئے ، جتھاں انھاں انٹیگریٹڈ سرکٹس دی تیاری تے کم کیتا ۔ 

### چارج کپلڈ ڈیوائس دی ایجاد
1969 وچ ، بوائل تے جارج ای سمتھ چارج کپلڈ ڈیوائس (CCD) ایجاد کیتا ، جیندے کیتے انھاں کوں مشترکہ طور تے 1973 وچ فرینکلن انسٹیٹیوٹ دا سٹوارٹ بالنٹائن میڈل ، 1974 دا IEEE مورس این لیب مین میموریل ایوارڈ ، 2006 دا چارلس سٹارک ڈریپر پرائز ، تے 2009 دا نوبل انعام برائے فزکس ݙتا ڳیا ۔ سی سی ڈی ناسا کوں خلا توں زمین تے صاف تصویراں بھیجݨ دی اجازت ݙتی ۔ ایہ او ٹیکنالوجی وی ہے جیڑھا اڄ کل ٻہوں سارے ڈیجیٹل کیمریاں کوں طاقت ݙیندی ہے ۔ سمتھ اپݨی ایجاد دے بارے وچ آکھیا: "امیجنگ ڈیوائسز دا پہلا جوڑا بݨاوݨ دے بعد ، اساکوں یقین ہا جو کیمسٹری فوٹو گرافی مر ڳئی ہے ۔" یوجین گورڈن تے مائک ٹامپسیٹ ، بیل لیبز دے ݙو ہݨ ریٹائرڈ ساتھی ، دعویٰ کریندے ہن جو فوٹو گرافی تے ایں دا اطلاق بوائل ایجاد کینی کیتا ۔ بوائل 1975 توں اپݨی ریٹائرمنٹ 1979 تئیں بیل لیبز کیتے ریسرچ دے ایگزیکٹیو ڈائریکٹر ہن ۔ 

### گھروڳی زندگی
ریٹائرمنٹ وچ انھاں اپݨا وقت ہیلی فیکس تے والیس ، نووا سکوشیا دے درمیان تقسیم کیتا ۔ والیس وچ ، انھاں اپݨی ذال ، بیٹی ، جیڑھا جو ہک لینڈ سکیپ آرٹسٹ ہے ، دے نال مل کے ہک آرٹ گیلری شروع کرݨ وچ مدد کیتی ۔ انھاں دی شادی 1946 توں بیٹی نال تھئی ہئی تے انھاں دے چار ٻال ، 10 پوتے پوتیاں تے 6 پڑپوتے ہن ۔

اپݨے آخری سالاں وچ ، بوائل گردے دی بیماری دا شکار تھی ڳئے ، تے ایں بیماری دی وجہ توں ، 7 مئی 2011 کوں نووا سکوشیا دے ہک ہسپتال وچ فوت تھی ڳئے ۔
جارج سمتھ

### جارج سمتھ
جارج ایلووڈ سمتھ (ڄمݨ: 10 مئی 1930) ہک امریکی سائنسدان ، اپلائیڈ فزکس دان ، تے چارج کپلڈ ڈیوائس (CCD) دے شریک موجد ہن ۔ انھاں کوں 2009 وچ فزکس دے نوبل انعام وچ ہک چوتھائی حصہ "امیجنگ سیمی کنڈکٹر سرکٹ دی ایجاد کیتے – سی سی ڈی سینسر ، جیڑھا جو فوٹو گرافی دے تقریباً تمام شعبیاں وچ ہک الیکٹرانک اکھ بݨ ڳیا ہے" ݙتا ڳیا ۔ 

### ابتدائی زندگی
سمتھ وائٹ پلینز ، نیو یارک وچ ڄمے ہن ۔ سمتھ امریکی بحریہ وچ خدمات انجام ݙتیاں ، تے بعد وچ 1955 وچ یونیورسٹی آف پنسلوانیا توں اپݨی بی ایس سی دی ڈگری تے 1959 وچ یونیورسٹی آف شکاگو توں صرف اٹھ صفحات دے مقالے نال پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی ۔ 

### گزر گزران
انھاں 1959 توں 1986 وچ اپݨی ریٹائرمنٹ تئیں نیو جرسی دے مرے ہل وچ بیل لیبز وچ کم کیتا ، جتھاں انھاں نویں لیزرز تے سیمی کنڈکٹر ڈیوائسز تے پرکھ پرچول دی قیادت کیتی ۔ انھاں دے دور ملازمت دے دوران ، سمتھ کوں درجنوں پیٹنٹس نال نوازیا ڳیا تے آخر کار VLSI ڈیوائس ڈیپارٹمنٹ دی سربراہی کیتی ۔

1969 وچ ، سمتھ تے ولارڈ بوائل چارج کپلڈ ڈیوائس (CCD) ایجاد کیتا ، جیندے کیتے انھاں کوں مشترکہ طور تے 1973 وچ فرینکلن انسٹیٹیوٹ دا سٹوارٹ بالنٹائن میڈل ، 1974 دا IEEE مورس این لیب مین میموریل ایوارڈ ، 2006 دا چارلس سٹارک ڈریپر پرائز ، تے 2009 دا نوبل انعام برائے فزکس ݙتا ڳیا ۔

بوائل تے سمتھ ݙوہیں شوقین ملاح ہن جنھاں اکٹھے ٻہوں سارے سفر کیتے ۔ ریٹائرمنٹ دے بعد سمتھ اپݨے لائف پارٹنر ، جینیٹ دے نال ستاراں سال تئیں دنیا بھر وچ سفر کیتا ، آخر کار 2003 وچ اپݨا شوق چھوڑ ݙتا تاں جو "اپݨیاں 'کھڑکیاں ہڈیاں' کوں مزید طوفاناں توں بچایا ونڄ سڳے ۔" او ہݨ اوشن ٹاؤن شپ ، اوشن کاؤنٹی ، نیو جرسی دے واریٹاؤن حصے وچ رہندے ہن ۔

2015 وچ ، سمتھ کوں رائل فوٹوگرافک سوسائٹی دا پروگریس میڈل تے آنریری فیلوشپ ݙتی ڳئی ۔ او Pi Mu Epsilon ، Phi Beta Kappa ، تے Sigma Xi دے رکن ہن تے انسٹیٹیوٹ آف الیکٹریکل اینڈ الیکٹرانکس انجینئرز (IEEE) تے امریکن فزیکل سوسائٹی دے فیلو تے نیشنل اکیڈمی آف انجینئرنگ دے رکن ہن ۔

2017 وچ ، سمتھ کوں انجینئرنگ کیتے کوئین الزبتھ پرائز دے چار فاتحین وچوں ہک قرار ݙتا ڳیا ، ڈیجیٹل امیجنگ سینسرز دی تخلیق وچ انھاں دی ݙات کیتے ۔
دیوانِ فرید وچ نوں،کوں،تیرا،تیݙا

ایہ تعصب ہی ہے جہیں کلام فرید وچ استعمال تھئے ڳئے لوئاں دی شکل کوں بگاڑ ݙتے۔ جے کتھائیں "نوں" لکھا ڳیا ہووے تاں اونکوں "کوں" نال بدل ݙتا ڳئے تے جے کتھائیں "تیݙا" لکھا ڳیا ہووے تاں بعض لوکاں دی طرفوں اینکوں "ٹینڈا" بݨا ݙتا ڳئے۔ یا کتھائیں اینکوں بلا وجہ "تیرا" کر ݙتا ڳئے۔ انہاں نکے نکے کماں نال کوئی وݙی تبدیلی تاں کائنی آ سڳدی۔۔۔۔ہا ، نفرتاں ضرور پیدا تھی سڳدیاں ہن۔ جیہڑا طبقہ کلامِ فرید کوں غیر ضروری طور تے "سرائیکیانے" دے حق وچ ہے تے لفظ "نوں" وغیرہ سݨ تے کن  تے رَتے کر گھندے ہِن، اساں انہاں توں وی ارداس کریندے ہیں جو اوہ سرائیکی زبان دے لسانی جغرافیے تے نظر مارن۔ انہاں کوں لفظ "نوں" ملتان توں باہر نکلدے ای جھنگ توں تھیندے ہوئے ڈیرہ اسماعیل خان دیاں حدود تک استعمال تھیندا ہوا ملسی۔ تاں ولا کیا جھنگ، پاکپتن، میلسی، ساہیوال، ٹوبہ ٹیک سنگھ، خوشاب، چنیوٹ، میانوالی، بکھر وغیرہ دی زبان کوں پنجابی تسلیم کر گھنوں؟۔۔۔ کیا ایہ متعصب سرائیکی حضرات صرف لفظ "نوں" دی وجہ نال انہاں علاقیاں دی زبان تے زمین توں دستبردار تھیوݨ کوں تیار تھیسن؟ تے جیہڑے لوک غیر ضروری طور تے خواجہ فرید کوں "پنجابیانے" دے حق وچ ہن، او "کوں" کوں "نوں" نال بدل ݙیندن۔ پنجاب کیتے "اسٹریٹیجک ڈیپتھ" دی ڳول پھرول وچ دلی، پشاور، کابل، کشمیر، کشمور، بدین، ٹانک، بنوں تے چاغی تک دندھاݨے دے خواب ݙیکھݨ حماقت دے علاوہ کیا تھی سڳدا ہے؟ پاکپتن دے بابا فرید الدین مسعود شکر گنج تے چشریف دے بابا بلھے شاہ تے راوی دے شاہ حسین دے کلام کوں "پنجابیانے" دے بعد  خواجہ فرید دے کلام تے ہتھ صاف کرݨ دا خواب کݙاہیں شرمندہ تعبیر نی تھی سڳدا۔ ہا ایہ ضرور تھی سڳدا ہے جو نقشے تے کجھ نویاں لکیراں ابھر آوݨ۔

ایہ بحث لسانی توں جغرافیائی تے سیاسی نہیں بݨݨی چاہیدی، ایں سانگے اساں ایں فقرے تے اکتفا کریندے ہیں جو سرائیکی تے پنجابی ݙوہاں زباناں دے متعصب حضرات کلام فرید دے نال کھیݙ نہ کرن۔

اساں ایں ڳالھ دے وی قائل ہیں جو ایہ تمام علمی نسخہ جات کہیں ہک ابتدائی نسخے دی نقل در نقل ہن، جیہڑا حضرت خواجہ غلام فرید دے ہتھوں دا لکھیا ہوا کائنا ہا۔ اگر ایں بنیادی نسخے وچ کہیں "کوں" کوں "نوں" لکھ ݙتا ہوسی تاں او اڳوں چل تے ایں شکل وچ رائج تھی ڳیا ہوسی تاں ول آخر ایں ڳالھ دا کیا جواز ہے جو درجناں مقامات تے "نوں" کوں "کوں" نال تبدیل کر ݙتا ونڄے تے ایں توں وی زیادہ مقامات تے اینکوں "نوں" ہی رہوݨ ݙتا ونڄے۔

تحریر:دیوان فرید بالتحقیق،مجاہد جتوئی
فرانسسکو المیڈا

فرانسسکو المیڈا (پرتگالی: Francisco de Almeida) ہک پرتگیزی امیر البحر، مہم جو تے ہندوستان وچ پرتگال دا پہلا وائسرائے ہا ۔ اوہ سب توں پہلے 1503ء وچ ہک بحری ٻیڑا ڳھن کے ہندوستان آیا ہا تے کالی کٹ تے حملہ کیتا ہا۔ کالی کٹ دے راجا کوں شکست ݙے کے ہندوستان وچ پرتگالی دی حکومت قائم کیتی۔ پرتگال بادشاہ نے 1505ء وچ انہاں کوں وائسرائے بݨا کے ولا ہندوستان وچ بھیڄا۔ افریقہ دے پوادھےساحل تے کئی قلعے تعمیر کرائے۔ کئی ہندوستانی حکمرانیں توں اپݨی طاقت تے فرمانروائی منوائی، مسالیاں دی منافع بخش تجارت کوں عرباں توں چھک ڳھدا۔

## حالات زندگی
افریقہ وچ اینہہ  نے کلوا وچ ہک قلعہ تعمیر کیتا۔ کینیا وچ ممباسا کوں ساڑکے خاکستر کر ݙتا تے ہندوستان دے مغربی ساحل تے اپݨے تسلط تے طاقت کوں مضبوط کیتا تاں جو ہک طرف نہ صرف مسالیاں دا مرکز قبضہ وچ آ ونڄے بلکہ ایشیا توں پرتگال تک بحری رستہ قزاقاں تے ݙوجھی بحری طاقتاں دے حملیاں توں محفوظ رہے۔ مصریوں نے ایں ودھدے ہوئے خطرے کوں ݙیکھ کے ہک وݙا بحری ٻیڑا تعمیر کیتا تے 1508ء وچ المیڈا دے پتر کوں بحری جنگ وچ شکست ݙتی۔ 1509ء وچ ڈیوڈ دے قریب المیڈا دے بحری ٻیڑے اتے مصریوں تے ایندے حلیف ہندوستانی حکمراناں دے مشترکہ بحری ٻیڑے دے درمیان سخت جنگ تھئی۔ ایں جنگ وچ المیڈا کوں فتح حاصل تھئی۔ ایں ہی جنگ دے بعد پرتگالی حکومت نے ایندی جاء البو قرق کوں وائسرائے بݨا کے ہندوستان بھیڄا۔ پہلے المیڈا نے ایں فیصلے کوں منݨ توں انکار کیتا لیکن بعد وچ اختیارات نویں وائسرائے دے حوالے کر ݙتے۔ المیڈا ہندوستان توں بذریعہ بحری جہاز پرتگال وینداپیا ہا تاں یکم مارچ 1510ء وچ جنوبی افریقہ دے ساحلی علاقے تے موجودہ کیپ ٹاؤن دے قریب قبائلیاں نے اینکوں قتل کر ݙتا۔

## مزید ݙیکھو

* پرتگیزی ہند
* پرتگیزی ایسٹ انڈیا کمپنی
* پرتگیزی سلطنت

## حوالہ

ونکی:وائسرائے ہند
فرڈیننڈ میگلان

فرڈیننڈ میگلان (انگریزی: Ferdinand Magellan، پرتگالی: Fernão de Magalhães، ہسپانوی: Fernando or Hernando de Magallanes) ہک پرتگیزی بحری مہم جو تے جستجو گر ہن جیہڑے ہسپانیہ کیتے خدمات انجام ݙیندے ہن۔ آپ دنیا دے گرد چکر لاوݨ دی پہلی کامیاب کوشش دے قائد ہن، البتہ پچادھ آلے پاسے اپݨے آخری بحری سفر کوں مکمل نہ کر سڳیے تے فلپائن وچ جنگ مکتان وچ ماریے ڳئے۔ تاہم آپ تمام خطوط طول بلد کوں عبور کرݨ آلے اولین افراد وچوں ہک ہن۔

بحر الکاہل کوں گہری خاموشی دی وجہ توں "کاہل" دا ناں میگلان نے ہی ݙتا ہا جیہڑے 28 نومبر 1520ء کوں ایں سمندر وچ پُہنچے ہن۔ اوہ جنوبی امریکا دے انتہائی لمیں حصے تیرا دیل فیگو تک پُہنچݨ آلے پہلے یورپی ہن تے اتھاں واقع آبنائے میگلان انہاں دے ناں نال موسوم ہے۔ اوہ فلپائن دی سرزمین تے اترݨ آلے تے اتھوں دے مقامی افراد نال ملݨ آلے وی پہلے یورپی ہن۔

حقیقتاً میگلان دا مقصد دنیا دے گرد چکر لاوݨا کائناں ہا بلکہ ہسپانوی جہازیں کوں انڈونیشیا دے جزائر ملوک (جنہاں کوں جزائر مصالحہ وی آکھیا ویندا ہے) تک ونڄݨ کیتے ہک محفوظ رستہ تلاش کر کے ݙیوݨا ہا ۔ تاہم میگلان دے مارے ونڄݨ دے بعد ایہہ انہاں دے نائب ہوان سباستیان الکانو دا فیصلہ ہا کہ لمیں دے پاسوں سفر جاری رکھیا ونڄے تے پوری دنیا دے گرد چکر لایا ونڄے۔

دنیا دے گرد چکر کٹݨ کیتے انہاں دے نال ونڄݨ آلے 237 یا 270 دے عملے دے اراکین وچوں محض 17 ہسپانیہ واپس پُہنچ سڳے تاہم اوہ چکر لاوݨ وچ کامیاب تھئے۔ انہاں واپس آوݨ آلے مہم جوواں دی قیادت الکانو کر یندے پئے ہن جنہاں نے میگلان دی موت دے بعد مہم دی قیادت سنبھالی ہئی۔

تقریباً 232 ہسپانوی، پرتگیزی، اطالوی، فرانسیسی، انگریز تے جرمن جہاز راں ایں مہم دے دوران میگلان دے نال مارے ڳئے۔

ونکی:پرتگال دی ابتدائی تاریخ
خوان رودریگیز کابریو

خوان رودریگیز کابریو (Juan Rodríguez Cabrillo) ((پرتگالی: João Rodrigues Cabrilho)‏; 1497[3] – جنوری 3, 1543) ہک آئبیریائی بحری مہم جو ہا جیہڑا سلطنت ہسپانیہ دی جانب توں ابھےامریکا دے لمیں ساحل دی تحقیقات کیتے مشہور ہا۔ اوہ پہلا یورپی ہا جیئیں نے موجودہ کیلیفورنیا دی سیر کیتی، 1542-1543ء وچ نواں ہسپانیہ (جدید میکسیکو) توں اپݨے سفر تے کیلیفورنیا دے ساحل دے نال نال نیویگیٹ کیتا۔

## مزید ݙیکھو

* نواںہسپانیہ

## حوالہ جات

ونکی:ملاح
لوپو سواریس دے البرگاریا

لوپو سواریس دے البرگاریا (Lopo Soares de Albergaria) پرتگیزی ہند دا ݙوجھا گورنر ہا. اوہ ہک پرتگیزی امیر البحر ہا جیئیں نے 1515ء توں 1518ء تئیں ہندوستان وچ پرتگالی حکمرانی دی نمائندگی کیتی.

## حوالہ جات
پیڈرو ایلواریس کیبرل

پیڈرو ایلواریس کیبرل (1467/68 - 1520) ہک پرتگیزی مہم جو ہا، جئیں نے 1500 وچ برازیل کوں دریافت کیتا۔ اوہ پہلا یورپی ہا جیئیں نے برازیل تے پرتگال دا حق جتایا تے اتھاں پرتگال دی پہلی کالونی قائم کیتی۔

کیبرل پرتگال دے ہک امیر گھرانے وچ ڄمیا ہا۔ اوں نے جوانی وچ جہاز رانی دی تربیت حاصل کیتی تے بادشاہ مینوئل اول دی نظر وچ آ ڳیا۔ ایندے بعد اوہ واسکو ڈے گاما دی مہم وچ شامل تھیا۔

1500 وچ، کیبرل کوں ہندوستان بھیجا ڳیا۔ ایندے ٻیڑے وچ 13 جہاز ہن تے 1500 توں زائد لوک سوار ہن۔ کیبرل دا ٻیڑا افریقہ دے ساحل دے نال سفر کریندا ہویا برازیل پہنچیا۔ کیبرل نے برازیل تے پرتگال دا حق جتایا تے اتھاں ہک کالونی قائم کیتی۔ ایندے بعد، اوہ ہندوستان روانہ تھیا، جتھاں اوں نے مصالحیاں دی تجارت کیتی۔

کیبرل 1501 وچ پرتگال واپس آیا۔ ایندی دریافت نال پرتگال کوں برازیل دی دولت تک رسائی حاصل تھئی، جیڑا بعد وچ پرتگال دی سب توں وڈی کالونی بݨا۔

## حوالہ جات

## حواشی
جان مائیکل کوسٹرلیٹز

جان مائیکل کوسٹرلیٹز

جان مائیکل کوسٹرلیٹز (ڄمݨ دی تریخ 22 جون 1943) ہک سکاٹش-امریکی ماہر طبیعیات ہن ۔ او براؤن یونیورسٹی وچ طبیعیات دے پروفیسر ہن اتے بایوکیمسٹ ہانس کوسٹرلیٹز دے پتر ہن ۔ انہاں کوں 2016 دا نوبل انعام برائے طبیعیات ڈیوڈ جیمز تھولیس اتے ڈنکن ہالڈین دے نال کنڈینسڈ میٹر فزکس تے کم کرݨ تے ݙتا ڳیا ۔

## تعلیم اتے ابتدائی زندگی
او ایبرڈین ، سکاٹ لینڈ وچ جرمن-یہودی ایمیگریز دے گھر ڄمے ہن ، جو پائنیرنگ بایوکیمسٹ ہانس والٹر کوسٹرلیٹز اتے ہانا گریسونر دے پتر ہن ۔ انہاں رابرٹ گورڈن کالج وچ آزادانہ طور تے تعلیم حاصل کیتی اتے یونیورسٹی دے داخلہ امتحانات دی تیاری واسطے ایڈنبرا اکیڈمی منتقل تھی ڳئے ۔ انہاں گون ویل اتے کائیس کالج ، کیمبرج توں بی اے دی ڈگری حاصل کیتی ، جینکوں بعد وچ ایم اے دی ڈگری وچ تبدیل کر ݙتا ڳیا ۔ 1969 وچ ، انہاں براسینوز کالج ، آکسفورڈ دے پوسٹ گریجویٹ طالب علم دے طور تے یونیورسٹی آف آکسفورڈ توں ڈی فل دی ڈگری حاصل کیتی ۔

## کیریئر اتے تحقیق
کجھ پوسٹ ڈاکٹریٹ عہدیاں دے بعد ، بشمول یونیورسٹی آف برمنگھم وچ ڈیوڈ تھولیس دے نال تعاون اتے کارنیل یونیورسٹی وچ عہدے ، انہاں کوں 1974 وچ یونیورسٹی آف برمنگھم دی فیکلٹی وچ مقرر کیتا ڳیا ، پہلے بطور لیکچرر اتے بعد وچ بطور ریڈر ۔ 1982 توں ، او براؤن یونیورسٹی وچ طبیعیات دے پروفیسر پئے ہن ۔ کوسٹرلیٹز فی الحال فن لینڈ دی آلٹو یونیورسٹی وچ مہمان تحقیقی فیلو ہن اتے 2016 توں کوریا انسٹی ٹیوٹ فار ایڈوانسڈ سٹڈی وچ ہک ممتاز پروفیسر ہن ۔

کوسٹرلیٹز کنڈینسڈ میٹر تھیوری ، ہک اتے ݙو جہتی طبیعیات وچ پرکھ پرچول کریندے ہن فیز ٹرانزیشنز وچ: بے ترتیب نظام ، الیکٹران لوکلائزیشن ، اتے سپن گلاسز اتے نازک حرکیات وچ: پگھلݨ اتے منجمد تھیوݨ ۔

## انعامات اتے اعزازات
مائیکل کوسٹرلیٹز کوں 2016 وچ "ٹوپولوجیکل فیز ٹرانزیشنز اتے مادے دے ٹوپولوجیکل فیز دی نظریاتی دریافتاں واسطے" طبیعیات دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ 1981 وچ برطانوی انسٹی ٹیوٹ آف فزکس توں میکس ویل میڈل اتے انعام ، اتے 2000 وچ امریکن فزیکل سوسائٹی توں لارنس اونساگر انعام ، خاص طور تے بیریزنسکی-کوسٹرلیٹز-تھولیس ٹرانزیشن تے انہاں دے کم واسطے ۔ 1992 توں ، او امریکن فزیکل سوسائٹی دے فیلو پئے ہن ۔

یونیورسٹی آف ایبرڈین وچ کوسٹرلیٹز سینٹر انہاں دے پیو ہانس کوسٹرلیٹز دے اعزاز وچ نامزد کیتا ڳیا اے ، جو اینڈورفنز وچ مہارت رکھݨ والے ہک پائنیرنگ بایوکیمسٹ ہن ، جو 1934 وچ یہودیاں تے نازی ظلم و ستم توں فرار تھی کے فیکلٹی وچ شامل تھئے ہن ۔

## ذاتی زندگی
کوسٹرلیٹز 1960 دے ݙہاکے وچ الپائن چڑھائی وچ ہک علمبردار ہن ، جو یوکے ، اطالوی الپس اتے یوسیمائٹ وچ رستے بݨاوݨ واسطے ڄاݨئے ویندے ہن ۔ اطالوی الپس دی اورکو وادی وچ فیسورا کوسٹرلیٹز ناں دا 6a+ گریڈڈ رستہ ہے ۔ کوسٹرلیٹز ہک امریکی شہری ہن اتے ملحد ہن ۔ انہاں کوں 1978 وچ ملٹیپل سکلیروسیس دی تشخیص تھئی ہئی ۔
ڈیوڈ جیمز تھولیس

### ڈیوڈ جیمز تھولیس
ڈیوڈ جیمز تھولیس (21 ستمبر 1934 – 6 اپریل 2019) ہک برطانوی کنڈینسڈ میٹر ماہر طبیعیات ہن ۔ انہاں کوں 1990 دا وولف انعام اتے 2016 دا نوبل انعام برائے طبیعیات ڈنکن ہالڈین اتے جان مائیکل کوسٹرلیٹز دے نال مشترکہ طور تے ٹوپولوجیکل فیز ٹرانزیشنز اتے مادے دے ٹوپولوجیکل فیز دی نظریاتی دریافتاں واسطے ݙتا ڳیا ۔

### تعلیم
21 ستمبر 1934 کوں بیرسڈین ، سکاٹ لینڈ وچ انگریز والدین ، پریسلا (گورٹن) تھولیس ، ہک انگریز استاد ، اتے رابرٹ تھولیس ، ہک ماہر نفسیات اتے براڈکاسٹر دے گھر ڄمے ہن ۔ ڈیوڈ تھولیس سینٹ فیتھ سکول ولوں تعلیم حاصل کیتی ، ول ونچسٹر کالج اتے ٹرنیٹی ہال ، کیمبرج دے انڈر گریجویٹ طالب علم دے طور تے یونیورسٹی آف کیمبرج توں نیچرل سائنسز وچ بیچلر آف آرٹس دی ڈگری حاصل کیتی ۔ انہاں کارنیل یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی کیتی ، جتھاں ہانس بیتھ انہاں دے ڈاکٹریٹ دے مشیر ہن ۔

### کیریئر اتے تحقیق
تھولیس لارنس برکلے لیبارٹری ، یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، برکلے وچ پوسٹ ڈاکٹریٹ محقق ہن اتے 1958 توں 1959 تئیں طبیعیات دے شعبے وچ وی کم کیتا ، ایٹمی طبیعیات تے ہک کورس ݙتا ۔ او 1961–1965 وچ چرچل کالج ، کیمبرج وچ طبیعیات دے پہلے ڈائریکٹر آف سٹڈیز ہن ، 1965–1978 وچ برطانیہ دی یونیورسٹی آف برمنگھم وچ ریاضیاتی طبیعیات دے پروفیسر ، اتے 1979 توں 1980 تئیں ییل یونیورسٹی وچ اپلائیڈ سائنس دے پروفیسر ہن ، 1980 وچ سیئٹل وچ یونیورسٹی آف واشنگٹن وچ طبیعیات دے پروفیسر بݨݨ توں پہلے ۔ تھولیس ایٹم اتے الیکٹران دے وسیع نظام اتے نیوکلیئنز دی سمجھ وچ ٻہوں سارے نظریاتی ݙات کیتے ۔ انہاں سپر کنڈکٹیویٹی مظاہر ، نیوکلیئر مادے دی خصوصیات اتے نیوکلیائی وچ پرجوش اجتماعی حرکتاں تے وی کم کیتا ۔

تھولیس مینی باڈی پرابلمز دی تھیوری وچ ٻہوں سارے اہم ݙات کیتے ۔ ایٹمی نیوکلیائی واسطے ، انہاں 'ری ارینجمنٹ انرجی' دے تصور کوں واضح کیتا اتے بگڑے ہوئے نیوکلیائی دے لمحے دی جڑت واسطے ہک اظہار اخذ کیتا ۔ شماریاتی میکینکس وچ ، انہاں ترتیب کوں سمجھݨ وچ ٻہوں سارے خیالات پیش کیتے ، بشمول 'ٹوپولوجیکل آرڈرنگ' دا تصور ۔ ٻئے اہم نتائج بے ترتیب ڄالیاں وچ مقامی الیکٹران حالتاں نال تعلق رکھدے ہن ۔
پیئر اگوسٹینی

### پیئر اگوسٹینی
پیئر اگوسٹینی (ڄمݨ دی تاریخ 23 جولائی 1941) ہک فرانسیسی تجرباتی فزکس دان تے اوہائیو سٹیٹ یونیورسٹی اچ ایمریٹس پروفیسر ہے ، جیڑھا مضبوط فیلڈ لیزر فزکس تے ایٹو سیکنڈ سائنس اچ اپݨے شاندار کم کیتے ڄاݨیا ویندا ہے ۔ او خاص طور تے اباو تھریشولڈ آئنائزیشن دے مشاہدے تے ایٹو سیکنڈ لائٹ پلس دی خصوصیات کیتے مداخلت (RABBITT) تکنیک ولوں ݙو فوٹون ٹرانزیشن دی ایٹو سیکنڈ بیٹنگ دی تعمیر نو دی ایجاد کیتے ڄاݨا ویندا ہے ۔ انہاں کوں 2023 دا فزکس اچ نوبل انعام مشترکہ طور تے ݙتا ڳیا ۔

#### تعلیم تے کیریئر
پیئر اگوسٹینی 1941 اچ تیونس دے فرانسیسی محافظت اچ تیونس اچ ڄمے ہن ۔ انہاں 1959 اچ لا فلیچے ، فرانس اچ پرائٹانی نیشنل ملٹری سکول اچ اپݨا بیکالوریٹ حاصل کیتا ۔

اگوسٹینی ایکس-مارسیل یونیورسٹی اچ فزکس دی تعلیم حاصل کیتی ، جتھاں انہاں بعد اچ 1961 اچ فزکس اچ بی ایڈ ڈگری (لائسنس ڈی اینسائینمنٹ) تے 1962 اچ ایم اے ایس ڈگری (ڈپلوم ڈی ایٹیوڈس اپروفونڈیز) حاصل کیتی ۔ 1968 اچ انہاں الٹرا وائلٹ کیتے ملٹی لیئر ڈائی الیکٹرک فلٹرز تے ڈاکٹریٹ دی ڈگری مکمل کیتی ، جیندے عنوان ہا Appareillage permettant la réalisation de filtres multidiélectriques UV: Étude des couches Sb2O3 ۔

اپݨی ڈاکٹریٹ دے بعد ، او 1969 اچ CEA سیکلے اچ ہک محقق بݨئے تے 2002 تئیں اتھائیں ریہے ۔ ایں دوران ، اگوسٹینی جیرارڈ مینفری تے کلاڈ مانوس دی لیب اچ کم کیتا ، جتھاں انہاں اتھائیں موجود طاقتور لیزرز استعمال کر کے ملٹی فوٹون آئنائزیشن تے پرکھ پرچول کیتی ۔ او 1979 اچ زونون گیس اچ اباو تھریشولڈ آئنائزیشن دا مشاہدہ کرݨ والے پہلے شخص ہن ۔

2001 اچ ، اگوسٹینی تے CEA سیکلے اچ ایندی ٹیم ہارم گیرٹ مولر دے نال ڈچ فاؤنڈیشن فار فنڈامینٹل ریسرچ آن میٹر (FOM) اچ لیباراٹوائر ڈی آپٹیک اپلیکوئی اچ ہک جدید لیزر استعمال کریندے ہوئے ، ہر ہک 250 ایٹو سیکنڈ دورانیے دے پلس دی ہک ٹرین بݨاوݨ اچ کامیابی حاصل کیتی ۔ الٹرا شارٹ الٹرا وائلٹ پلس کوں اصل انفراریڈ لائٹ نال دوبارہ جوڑ کے انہاں ہک مداخلت اثر پیدا کیتا جیڑھا انہاں کوں پلس دی لمبائی تے تکرار دی شرح کوں بیان کرݨ دی اجازت ݙیندا ہا ۔

اگوسٹینی 2002 تے 2004 دے درمیان امریکی ریاست نیو یارک اچ بروک ہیون نیشنل لیبارٹری اچ ہک وزٹنگ سائنسدان ہن ، جتھاں انہاں لوئس ایف ڈیماورو دے گروپ اچ کم کیتا ۔ او 2005 اچ اوہائیو سٹیٹ یونیورسٹی (OSU) اچ فزکس دے پروفیسر بݨئے تے لوئس ایف ڈیماورو دے نال مل کے ہک لیبارٹری چلائی جیڑھا ہک سال پہلے OSU منتقل تھی ڳیا ہا ۔ اگوسٹینی 2018 اچ OSU اچ ایمریٹس پروفیسر بݨ ڳیا ۔

#### اعزازات تے ایوارڈز
اگوسٹینی کوں 1995 اچ فرانسیسی اکیڈمی آف سائنسز ولوں گستاو ریباؤڈ انعام ݙتا ڳیا ۔ 2003 اچ ، انہاں گے-لوسک-ہمبولڈٹ پرائز تے ڈچ فاؤنڈیشن فار فنڈامینٹل ریسرچ آن میٹر (FOM) توں جوپ لاس فیلوشپ حاصل کیتی ، انہاں 2007 اچ آپٹیکل سوسائٹی آف امریکہ (OSA) توں سپیکٹروسکوپی اچ ولیم ایف میگرز ایوارڈ وی حاصل کیتا ، تے او ہمبولڈٹ فیلو ہن ۔ او 2008 اچ OSA دے فیلو منتخب تھئے "مضبوط انفراریڈ لیزر پلس تے پیش کیتے ونڄݨ والے ایٹم تے مالیکیولز دے غیر لکیری رد عمل دی حرکیات اچ وݙی بصیرت فراہم کرݨ والے جدید تجربات دی تیاری اچ قیادت کیتے ۔"

2023 اچ ، انہاں کوں اینے ایل ہولیر تے فیرینک کراؤز دے نال مشترکہ طور تے "مادہ اچ الیکٹران ڈائنامکس دے مطالعہ کیتے روشنی دے ایٹو سیکنڈ پلس پیدا کرݨ دے تجرباتی طریقے" کیتے فزکس اچ نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔
حسین بن عبد الصمد حارثی

حسین بن عبد الصمد حارثی ایران دے ہک مشہور عالم دین ہن۔ انہاں دی پیدائش 1512ء اچ تھئی ہئی۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم اپݨے وطن اچ حاصل کیتی تے بعد اچ شہید ثانی توں تعلیم حاصل کیتی۔ حارثی نے ایران، مصر، ترکی تے عراق دا سفر کیتا۔ انہاں نے 941ھ اچ شہید ثانی توں اجازہ حاصل کیتا۔ ایران اچ صفوی حکومت دے قیام دے بعد اوہ ایران چلیے ڳئے۔ حارثی نے اصفہان، قزوین، مشہد تے ہرات اچ شیخ الاسلام دے عہدے تے کم کیتا۔ انہاں نے 983ھ اچ حج کیتا تے بحرین اچ رہائش اختیار کیتی۔ 8 ربیع الاول 984ھ کوں انہاں دا انتقال تھیا۔