لوئی ڈی بروگلی

### لوئی ڈی بروگلی
لوئی وکٹر پیئر ریمنڈ، ستواں ڈیوک ڈی بروگلی (15 اگست 1892 – 19 مارچ 1987) ہک فرانسیسی نظریاتی طبیعات دان ہن جنہاں دیاں خدمات کوانٹم تھیوری وچ قابل ذکر ہن۔ اپݨی 1924 دے پی ایچ ڈی تھیسس وچ انہاں الیکٹران دی موجی فطرت پیش کیتی تے تجویز ݙتی جو تمام مادے وچ موجی خصوصیات ہوندیاں ہن۔ ایں تصور کوں ڈی بروگلی مفروضہ دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہے، جیڑھا جو موجی ذرہ دوگانگت دی ہک مثال ہے تے کوانٹم میکینکس دی تھیوری دا ہک مرکزی حصہ بݨدا ہے۔
ڈی بروگلی 1929 وچ طبیعات دا نوبل انعام جتیا، جݙاں جو مادے دا موج ورڳا رویہ پہلی واری 1927 وچ تجرباتی طور تے ثابت تھیا۔ ڈی بروگلی دے دریافت کردہ ذرات دے موج ورڳے رویے کوں ایرون شروڈنگر ویو میکینکس دی تشکیل وچ استعمال کیتا۔: 270  ڈی بروگلی دا پائلٹ ویو تصور، 1927 دی سولوی کانفرنسز وچ پیش کیتا ڳیا تے ول کوانٹم میکینکس دے حق وچ چھوڑ ݙتا ڳیا، جتھوں تئیں جو 1952 وچ اینکوں ڈیوڈ بوہم دوبارہ دریافت تے بہتر بݨایا۔
لوئی ڈی بروگلی 1944 وچ اکادمی فرانسیس دی سیٹ 1 تے منتخب تھیوݨ والے سولھویں رکن ہن، تے انہاں فرانسیسی اکیڈمی آف سائنسز دے دائمی سیکرٹری دے طور تے خدمات انجام ݙتیاں۔ ڈی بروگلی پہلے اعلٰی سائنسدان بݨے جنہاں کثیر القومی لیبارٹری دے قیام دا مطالبہ کیتا، جیڑھی تجویز یورپی تنظیم برائے نیوکلیئر ریسرچ (CERN) دے قیام دا باعث بݨی۔

### خاندان تے تعلیم
فرانسوا-میری، پہلا ڈیوک ڈی بروگلی (1671–1745) لوئی ڈی بروگلی دے آباؤ اجداد تے فرانس دے بادشاہ لوئی XV دے ماتحت فرانس دے مارشل ہن۔
لوئی ڈی بروگلی بروگلی دے مشہور اشرافیہ خاندان نال تعلق رکھدے ہن، جنہاں دے نمائندیاں کئی صدیاں توں فرانس وچ اہم فوجی تے سیاسی عہدے سنبھالے ہن۔ مستقبل دے طبیعات دان دے پیو، لوئی-الفونس-وکٹر، پنجویں ڈیوک ڈی بروگلی، پولین ڈی آرمل نال شادی کیتی، جیڑھی نپولین جنرل فلپ پال، کونٹ ڈی سیگور تے انہاں دی ذال، سوانح نگار، میری سیلسٹین ایمیلی ڈی آرمل دی پوتری ہئی۔ انہاں دے پنج ٻال ہن؛ لوئی دے علاو، ایہ ہن: البرٹینا (1872–1946)، جیڑھی بعد وچ مارکوئس ڈی لوپے بݨی؛ مورس (1875–1960)، جیڑھا بعد وچ ہک مشہور تجرباتی طبیعات دان بݨیا؛ فلپ (1881–1890)، جیڑھا لوئی دی پیدائش توں ݙو سال پہلے فوت تھی ڳیا، تے پولین، کونٹیس ڈی پینج (1888–1972)، جیڑھی بعد وچ ہک مشہور لکھاری بݨی۔
لوئی ڈیپ، سین-میریٹائم وچ پیدا تھئے ہن۔ خاندان دے سب توں چھوٹے ٻال ہووݨ دی وجہ توں، لوئی نسبتاً تنہائی وچ وݙے تھئے، ٻہوں پڑھدے ہن، تے انہاں کوں تاریخ، خاص طور تے سیاسی تاریخ دا شوق ہا۔ ٻچپن توں ای انہاں دی یادداشت چنگی ہئی تے او تھیٹریکل پروڈکشن دا ہک اقتباس صحیح پڑھ سڳدے ہن یا جمہوریہ فرانس دے وزرا دی مکمل فہرست ݙے سڳدے ہن۔ ایں ڳالھ تے، انہاں دے مستقبل وچ ہک عظیم سیاستدان بݨݨ دی پیش گوئی کیتی ڳئی ہئی۔
ڈی بروگلی دا ارادہ انسانیت وچ کیریئر بݨاوݨ دا ہا، تے انہاں تاریخ وچ اپݨی پہلی ڈگری حاصل کیتی۔ بعد وچ انہاں ریاضی تے طبیعات ول توجہ ݙتی تے طبیعات وچ ڈگری حاصل کیتی۔ 1914 وچ پہلی عالمی جنگ دے آغاز دے نال، انہاں ریڈیو کمیونیکیشن دی ترقی وچ فوج کوں اپݨیاں خدمات پیش کیتیاں۔

### فوجی خدمات
گریجویشن کرݨ دے بعد، لوئی ڈی بروگلی لازمی سروس کرݨ کیتے انجینئرنگ فورسز وچ شامل تھئے۔ ایں دا آغاز فورٹ مونٹ ویلیرین توں تھیا، لیکن جلد ہی، اپݨے بھرا دی پہل قدمی تے، انہاں کوں وائرلیس کمیونیکیشن سروس وچ شامل کیتا ڳیا تے آئفل ٹاور تے کم کیتا، جتھاں ریڈیو ٹرانسمیٹر موجود ہا۔ لوئی ڈی بروگلی پہلی عالمی جنگ دے دوران فوجی خدمات وچ ریہے، مکمل طور تے تکنیکی مسائل نال نبڑدے رہے۔ خاص طور تے، لیون بریلوئن تے بھرا مورس دے نال، انہاں آبدوزاں نال وائرلیس کمیونیکیشن قائم کرݨ وچ حصہ ڳیا۔ لوئی ڈی بروگلی اگست 1919 وچ ایڈجوٹنٹ دے عہدے توں فارغ تھئے۔ بعد وچ سائنسدان افسوس کیتا جو انہاں کوں تقریباً چھ سال سائنس دے بنیادی مسائل توں دور رہݨا پیا جنہاں وچ انہاں دی دلچسپی ہئی۔

### سائنسی تے تدریسی کیریئر
انہاں دے 1924 دے تھیسس کوانٹا دی تھیوری تے تحقیق الیکٹران موجاں دی انہاں دی تھیوری پیش کیتی۔ ایں وچ مادے دی موجی ذرہ دوگانگت دی تھیوری وی شامل ہئی، جیڑھی جو میکس پلانک تے البرٹ آئن سٹائن دے روشنی تے کم تے مبنی ہئی۔ ایں تحقیق دا اختتام ڈی بروگلی مفروضے تے تھیا جیندا آکھݨا ہا جو کہیں وی متحرک ذرہ یا شے نال ہک منسلک موج ہوندی ہے۔ ڈی بروگلی ایں طرح طبیعات وچ ہک نواں شعبہ، میکینیک اونڈولیٹوائر، یا ویو میکینکس، بݨایا، جنہاں توانائی (موج) تے مادے (ذرات) دی طبیعات کوں متحد کیتا۔ انہاں 1929 وچ الیکٹرانز دی موجی فطرت دی دریافت تے طبیعات دا نوبل انعام جتیا۔
اپݨے بعد دے کیریئر وچ ڈی بروگلی ویو میکینکس دی ہک وضاحت تیار کرݨ تے کم کیتا، جیڑھی جو مکمل طور تے امکانی ماڈلز دے برعکس ہئی جیڑھے کوانٹم میکینیکل تھیوری تے حاوی ہن؛ اینکوں 1950 دی ݙہاکے وچ ڈیوڈ بوہم بہتر بݨایا۔ ایں تھیوری کوں اوں ویلھے توں ڈی بروگلی-بوہم تھیوری دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہے۔
سختی نال سائنسی کم دے علاو، ڈی بروگلی سائنس دی فلسفہ، بشمول جدید سائنسی دریافتاں دی قدر تے وی سوچیا تے لکھیا۔ 1930 وچ انہاں ایڈیشنز ہرمین ولوں شائع تھیوݨ والی کتاب سیریز ایکچولیٹیز سائنٹیفک ایٹ انڈسٹریلز دی بنیاد رکھی۔
ڈی بروگلی 1933 وچ اکادمی ڈیس سائنسز دے رکن بݨے، تے 1942 توں اکیڈمی دے دائمی سیکرٹری ریہے۔ انہاں کوں لی کونسل ڈی ل'یونین کیتھولک ڈیس سائنٹیفکس فرانسس وچ شامل تھیوݨ کیتے آکھیا ڳیا، لیکن انہاں انکار کر ݙتا کیونجو او غیر مذہبی ہن۔ 1941 وچ انہاں کوں وچی فرانس دی نیشنل کونسل دا رکن بݨایا ڳیا۔ 12 اکتوبر 1944 کوں، انہاں کوں اکادمی فرانسیس وچ منتخب کیتا ڳیا، جنہاں ریاضی دان ایمیل پیکارڈ دی جا ڳی۔ قبضے دے دوران اکادمی دے ارکان دی اموات تے قید تے جنگ دے ٻئے اثرات دی وجہ توں، اکادمی انہاں دے انتخاب کیتے ویہہ ارکان دا کورم پورا نہ کر سڳی تاہم، غیر معمولی حالات دی وجہ توں، موجود سترہ ارکان ولوں انہاں دا متفقہ انتخاب قبول کر ڳیا۔ اکادمی دی تاریخ وچ ہک منفرد واقعے وچ انہاں کوں انہاں دے اپݨے بھرا مورس رکن دے طور تے قبول کیتا، جیڑھے 1934 وچ منتخب تھئے ہن۔ یونیسکو انہاں کوں سائنسی علم کوں مقبول بݨاوݨ دے کم تے 1952 وچ پہلا کالنگا انعام ݙتا، تے او 23 اپریل 1953 کوں رائل سوسائٹی دے غیر ملکی رکن منتخب تھئے۔
لوئی 1960 وچ اپݨے وݙے بھرا مورس، چھیویں ڈیوک ڈی بروگلی، جیڑھے ہک طبیعات دان وی ہن، دے وارث دی موت تے ستویں ڈیوک ڈی بروگلی بݨے۔
1961 وچ انہاں کوں لیجن آف آنر وچ نائٹ آف دی گرینڈ کراس دا خطاب ملیا۔ ڈی بروگلی کوں صنعت تے سائنس کوں ہک ٻئے دے قریب آنݨ دیاں کوششاں تے 1945 وچ فرانسیسی ہائی کمیشن آف اٹامک انرجی دے کونسلر دے طور تے ہک پوسٹ ݙتی ڳئی۔ انہاں ہینری پوئینکری انسٹی ٹیوٹ وچ اپلائیڈ میکینکس دا ہک مرکز قائم کیتا، جتھاں آپٹکس، سائبرنیٹکس تے ایٹمی توانائی تے تحقیق کیتی ڳئی۔ انہاں انٹرنیشنل اکیڈمی آف کوانٹم مالیکیولر سائنس دی تشکیل کوں متاثر کیتا تے او ابتدائی رکن ہن۔
لوئی کݙاہیں شادی نہیں کیتی۔ جݙاں او 19 مارچ 1987 کوں لوویسیئنز وچ 94 سال دی عمر وچ فوت تھئے ۔ انہاں دا جنازہ 23 مارچ 1987 کوں سینٹ پیئر-ڈی-نیولی دے چرچ وچ تھیا۔

### ایکس رے تے فوٹو الیکٹرک اثر دی طبیعات
لوئی ڈی بروگلی دے پہلے کم (1920 دی ݙہاکے دے اوائل) انہاں دے وݙے بھرا مورس دی لیبارٹری وچ کیتے ڳئے ہن تے فوٹو الیکٹرک اثر دیاں خصوصیات تے ایکس ریز دیاں خصوصیات نال متعلق ہن۔ انہاں اشاعتاں ایکس ریز دے جذب کوں ݙٹھا تے بوہر تھیوری دا استعمال کریندے ہوئے ایں رجحان کوں بیان کیتا، فوٹو الیکٹران سپیکٹرا دی تشریح تے کوانٹم اصولاں کوں لاڳو کیتا، تے ایکس رے سپیکٹرا دی ہک منظم درجہ بندی ݙتی۔ ایکس رے سپیکٹرا دا مطالعہ ایٹم دے اندرونی الیکٹران شیلز دی ساخت کوں واضح کرݨ کیتے اہم ہا (آپٹیکل سپیکٹرا بیرونی شیلز ولوں طے کیتے ویندے ہن)۔ ایں طرح، الیگزینڈر ڈاؤویلیر دے نال کیتے ڳئے تجربات دے نتائج ایٹم وچ الیکٹرانز دی تقسیم دیاں موجودہ سکیم دیاں خامیاں ظاہر کیتیاں؛ انہاں مشکلات کوں ایڈمنڈ سٹونر ختم کیتا۔ ہک ٻیا نتیجہ ایکس رے سپیکٹرا وچ لائناں دی پوزیشن دا تعین کرݨ کیتے سومرفیلڈ فارمولے دی ناکافی ہووݨ کوں واضح کرݨا ہا؛ ایں تضاد کوں الیکٹران سپن دی دریافت دے بعد ختم کیتا ڳیا۔ 1925 تے 1926 وچ لینن گراڈ دے طبیعات دان اورسٹ خولسن ڈی بروگلی برادرز کوں ایکس ریز دے شعبے وچ انہاں دے کم تے نوبل انعام کیتے نامزد کیتا۔

### مادہ تے موجی ذرہ دوگانگت
ایکس رے تابکاری دی فطرت دا مطالعہ کرݨ تے انہاں دے بھرا مورس نال انہاں دی خصوصیات تے بحث کرݨ، جیڑھے انہاں شعاعاں کوں موجاں تے ذرات دے ہک قسم دے مجموعہ سمجھدے ہن، لوئی ڈی بروگلی کوں ذرہ تے موج دی نمائندگی کوں ڳنڈھݨ والی تھیوری بݨاوݨ دی لوڑ دا احساس تھیا۔ ایں توں علاو، او مارسل بریلوئن دے کماں (1919–1922) توں وی واقف ہن، جنہاں ایٹم دا ہائیڈرو ڈائنامک ماڈل تجویز کیتا ہا تے ایں کوں بوہر دی تھیوری دے نتائج نال ڳنڈھݨ دی کوشش کیتی ہئی۔ لوئی ڈی بروگلی دے کم دا نقطہ آغاز آئن سٹائن دا روشنی دے کوانٹا دے بارے وچ خیال ہا۔ انہاں دے ایں موضوع تے پہلے مضمون وچ جیڑھا 1922 وچ شائع تھیا ہا، فرانسیسی سائنسدان بلیک باڈی ریڈی ایشن کوں روشنی کوانٹا دی گیس سمجھیا تے، کلاسیکی شماریاتی میکینکس دا استعمال کریندے ہوئے، ایں نمائندگی دے فریم ورک وچ وین ریڈی ایشن قانون اخذ کیتا۔ اپݨی اڳلی اشاعت وچ انہاں روشنی کوانٹا دے تصور کوں مداخلت تے diffraction دے مظاہر نال ملݨ دی کوشش کیتی تے ایں نتیجے تے پہنچے جو کوانٹا نال ہک خاص دورانیہ جوڑݨ ضروری ہے۔ ایں صورت وچ روشنی کوانٹا کوں انہاں ٻہوں چھوٹے ماس دے ریلٹیوسٹک ذرات دے طور تے تشریح کیتا۔
موجی خیالات کوں کہیں وی وݙے ذرات تئیں ودھاوݨا باقی ہا، تے 1923 دی گرمیاں وچ ہک فیصلہ کن پیش رفت تھئی۔ ڈی بروگلی اپݨے خیالات کوں ہک مختصر نوٹ "Waves and quanta" (10 ستمبر 1923 کوں پیرس اکیڈمی آف سائنسز دی میٹنگ وچ پیش کیتا ڳیا) وچ بیان کیتا، جیندی وجہ توں ویو میکینکس دی تخلیق دا آغاز تھیا۔ ایں پیپر تے انہاں دی بعد دی پی ایچ ڈی تھیسس وچ سائنسدان تجویز ݙتی جو توانائی E تے رفتار v نال حرکت کرݨ والے ذرہ کوں کجھ اندرونی متواتر عمل نال نشان زد کیتا ویندا ہے جیندی فریکوئنسی E/h ہوندی ہے (بعد وچ کمپٹن فریکوئنسی دے ناں نال ڄاݨی ویندی ہے)، جتھاں h پلانک مستقل ہے۔ کوانٹم اصول تے مبنی انہاں خیالات کوں، خاص رشتہ داری دے خیالات نال ملݨ کیتے، ڈی بروگلی ہک موج کوں جوڑیا جینکوں انہاں "فیز ویو" آکھیا، جیڑھی فیز ویلاسٹی c2/v نال پھیلدی ہے۔ ایں طرح دی موج، جیڑھی بعد وچ میٹر ویو، یا ڈی بروگلی ویو دے ناں نال مشہور تھئی، جسم دی حرکت دے عمل وچ اندرونی متواتر عمل دے نال فیز وچ رہندی ہے۔ ول ہک بند مدار وچ الیکٹران دی حرکت دا جائزہ گھندے ہوئے، سائنسدان ݙکھایا جو فیز میچنگ دی لوڑ براہ راست کوانٹم بوہر-سومرفیلڈ شرط، یعنی کونیی رفتار کوں کوانٹائز کرݨ تے ݙیندی ہے۔ اڳلے ݙو نوٹس (بالترتیب 24 ستمبر تے 8 اکتوبر کوں میٹنگز وچ رپورٹ کیتے ڳئے)، ڈی بروگلی ایں نتیجے تے پہنچے جو ذرہ دی رفتار فیز ویوز دی گروپ ویلاسٹی دے برابر ہوندی ہے، تے ذرہ مساوی فیز دیاں سطحاں دے نارمل دے نال حرکت کردا ہے۔ عام صورت وچ ذرہ دا ٹریجیکٹری فرمیٹ دے اصول (موجاں کیتے) یا کم از کم عمل دے اصول (ذرات کیتے) دا استعمال کریندے ہوئے طے کیتا ونڄ سڳدا ہے، جیڑھا جیومیٹرک آپٹکس تے کلاسیکی میکینکس دے درمیان ہک کنکشن کوں ظاہر کردا ہے۔
ایں تھیوری ویو میکینکس دی بنیاد رکھی۔ اینکوں آئن سٹائن سپورٹ کیتا، جی پی تھومسن تے ڈیویسن تے جرمر دے الیکٹران diffraction تجربات تصدیق کیتی، تے ایرون شروڈنگر دے کم نال عام کیتا ڳیا۔
فلسفیانہ نقطہ نظر توں، مادے دیاں موجاں دی ایں تھیوری ماضی دے ایٹم ازم دی تباہی وچ ٻہوں وݙا حصہ پایا ہے۔ اصل وچ ڈی بروگلی دا خیال ہا جو حقیقی موج (یعنی، جیندی براہ راست جسمانی تشریح ہووے) ذرات نال جڑی ہوئی ہے۔ دراصل، مادے دے موجی پہلو کوں شروڈنگر مساوات ولوں بیان کردہ ہک ویو فنکشن ولوں رسمی شکل ݙتی ڳئی ہئی، جیڑھی ہک خالص ریاضیاتی ہستی ہے جیندی امکانی تشریح ہوندی ہے، بغیر حقیقی جسمانی عناصر دی حمایت دے۔ ایہ ویو فنکشن مادے کوں موجی رویہ دی شکل ݙیندا ہے، بغیر حقیقی جسمانی موجاں ظاہر کیتے۔ تاہم، اپݨی زندگی دے آخر تئیں ڈی بروگلی ڈیوڈ بوہم دے کم دی پیروی کریندے ہوئے مادے دیاں موجاں دی براہ راست تے حقیقی جسمانی تشریح ول واپس ڳیا۔

### الیکٹران دی اندرونی گھڑی دا قیاس
اپݨی 1924 دی تھیسس وچ ڈی بروگلی قیاس کیتا جو الیکٹران دی ہک اندرونی گھڑی ہوندی ہے جیڑھی اس میکانزم دا حصہ بݨدی ہے جیندی وجہ توں ہک پائلٹ ویو ہک ذرہ دی رہنمائی کریندی ہے۔ بعد وچ ڈیوڈ ہیسٹینز زٹربیویگنگ نال ہک لنک تجویز کیتا جیڑھا شروڈنگر تجویز کیتا ہا۔
جݙݨ جو اندرونی گھڑی دے مفروضے دی تصدیق کرݨ تے گھڑی دی فریکوئنسی کوں ماپݨ دیاں کوششاں ہݨ تئیں حتمی کونی ہن، حالیہ تجرباتی ڈیٹا کم از کم ڈی بروگلی دے قیاس نال مطابقت رکھدا ہے۔

### ماس دی تغیر پذیری
ڈی بروگلی دے مطابق، نیوٹرینو تے فوٹون دے آرامی ماس ہوندے ہن جیڑھے غیر صفر ہوندے ہن، اگرچہ ٻہوں گھٹ۔ فوٹون تقریباً ماس لیس کوئنی ہوندا، اینکوں انہاں دی تھیوری دی ہم آہنگی ولوں لاڳو کیتا ڳیا ہے۔ اتفاق نال، ماس لیس فوٹون دے مفروضے کوں رد کرݨ نال او کائنات دے پھیلاؤ دے مفروضے تے شک کرݨ دے قابل تھئے۔
ایں توں علاو، انہاں دا خیال ہا جو ذرات دا حقیقی ماس مستقل کوئنی ہوندا، بھل جو متغیر ہوندا ہے، تے ہر ذرہ کوں عمل دے ہک چکریائی انٹیگرل دے برابر ہک تھرموݙینامک مشین دے طور تے پیش کیتا ونڄ سڳدا ہے۔

### کم از کم عمل دے اصول دی عمومیت
اپݨی 1924 دی تھیسس دے ݙوجھے حصے وچ ڈی بروگلی میکانکی اصول دی کم از کم کارروائی دی فرمیٹ دے آپٹیکل اصول نال برابری دا استعمال کیتا: "فیز موجاں تے لاڳو فرمیٹ دا اصول متحرک جسم تے لاڳو ماؤپرٹوئس دے اصول دے برابر ہے۔ متحرک جسم دے ممکنہ متحرک ٹریجیکٹریز موج دی ممکنہ شعاعاں دے برابر ہن۔" ایہ بعد والی برابری ہک صدی پہلے ولیم روون ہیمیلٹن ݙسی ہئی، تے انہاں تقریباً 1830 وچ روشنی دے معاملئے کیتے ایکوں شائع کیتا ہا۔

### فطرت دے قوانین دی دوگانگت
میکس بورن جیڑھی ڳالھ سوچی ہئی جو شماریاتی نقطہ نظر نال "تضاد کوں ختم کرݨا" ممکن ہے، ایں دا دعویٰ کرݨ توں دور، ڈی بروگلی موجی ذرہ دوگانگت کوں تمام ذرات (تے کرسٹلز تئیں ودھایا جنہاں diffraction دے اثرات ظاہر کیتے) تے دوگانگت دے اصول کوں فطرت دے قوانین تئیں ودھایا۔
انہاں دے آخری کم قوانین دے ݙو وݙے نظاماں، تھرموݙینامکس تے میکینکس کوں ہک واحد نظام بݨایا۔ 
جݙاں بولٹزمین تے انہاں دے پیروکاراں تھرموݙینامکس دی شماریاتی تشریح تیار کیتی، تاں کوئی وی تھرموݙینامکس کوں ڈائنامکس دی ہک پیچیدہ شاخ سمجھ سڳدا ہا۔ لیکن، میرے موجودہ خیالات دے نال، ایہ ڈائنامکس ای ہے جیڑھی تھرموݙینامکس دی ہک آسان شاخ نظر آندی ہے۔ میں سمجھدا ہاں جو، انہاں تمام خیالات وچوں جیڑھے میں انہاں پچھلے سالاں وچ کوانٹم تھیوری وچ پیش کیتے ہن، ایہ خیال، ہݨ تئیں، سب توں اہم تے سب توں گہرا ہے۔
ایہ خیال مسلسل-غیر متواتر دوگانگت نال ملدا جلدا نظر آندا ہے، کیونجو ایندی ڈائنامکس ایندی تھرموݙینامکس دی حد تھی سڳدی ہے جݙاں مسلسل حدود وچ تبدیلیاں فرض کیتیاں ویندیاں ہن۔ ایہ گوٹ فرائیڈ ولہیم لیبنیز دے وی قریب ہے، جنہاں میکانکی قوانین دے نظام کوں مکمل کرݨ کیتے "آرکیٹیکٹونک اصولاں" دی لوڑ پیش کیتی۔ انہاں دے مطابق، مخالفت دے احساس وچ دوگانگت، ترکیب (ہک ٻئی دی حد ہے) توں گھٹ ہے تے ترکیب دی کوشش انہاں دے مطابق مسلسل ہوندی ہے، جیویں جو انہاں دے پہلے فارمولے وچ جتھاں پہلا رکن میکینکس نال تے ݙوجھا آپٹکس نال تعلق رکھدا ہے:
mc2 = hν

### روشنی دی نیوٹرینو تھیوری
ایہ تھیوری، جیڑھی 1934 دی ہے، ایہ خیال پیش کریندی ہے جو فوٹون ݙو ڈیرک نیوٹرینوز دے فیوژن دے برابر ہے۔ 1938 وچ ایں تصور کوں غیر گھماؤ وچ مختلف ہووݨ دی وجہ توں چیلنج کیتا ڳیا تے ایں تصور تے کم ٻہوں حد تئیں بند کر ݙتا ڳیا۔

### پوشیدہ تھرموݙینامکس
ڈی بروگلی دا آخری خیال وکھرے ذرات دی پوشیدہ تھرموݙینامکس ہئی۔ ایہ طبیعات دے تن دور ترین اصولاں کوں ہک ٻئے دے قریب لاوݨ دی ہک کوشش ہے: فرمیٹ، ماؤپرٹوئس تے کارنوٹ دے اصول۔
ایں کم وچ عمل اینٹروپی دے خلاف ہک قسم دا بݨ ویندا ہے، ہک مساوات دے ذریعے جیڑھی صرف ݙو آفاقی جہتاں کوں جوڑدی ہے:
عمل/h = -اینٹروپی/k
ایندے وݙے اثر دے نتیجے وچ ایہ تھیوری غیر یقینی اصول کوں عمل دے انتہائی حد دے آلے دو فاصلاں، اینٹروپی وچ کمی دے مطابق فاصلاں تے واپس گھن آندی ہے۔

### اعزازات تے انعامات
1929 – طبیعات دا نوبل انعام
1929 – ہینری پوئینکری میڈل
1932 – موناکو دا البرٹ I انعام
1938 – میکس پلانک میڈل
1938 – فیلو، رائل سویڈش اکیڈمی آف سائنسز
1939 – بین الاقوامی رکن، امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی
1944 – فیلو، اکادمی فرانسیس
1948 – بین الاقوامی رکن، ریاستہائے متحدہ نیشنل اکیڈمی آف سائنسز
1952 – کالنگا انعام
1953 – فیلو، رائل سوسائٹی
1958 – امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دے بین الاقوامی اعزازی رکن