open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سوچ سِنگار،پورھیت: رمضان آرائیں

## سَاوݨ
ہرکوئی آکھےہرکوئی ٻولے
ساوݨ آیا  ساوݨ آیا

ہر کوئی خوش ءِ

ساوݨ کولوں

مَیں ناخوش آں

سارے سال ءِچ یاد رکھین٘دے

ساوݨ ان٘دے اُو  بُھل وین٘دے

ہر کوئی آکھے ساوݨ آیا

مَیں نہ آکھاں

ءِ تاں

میݙی ہَن٘ج دا موسم

سَاوَݨ آن٘دے

بدلے(بَادل)آن٘دِن

میݙےاُتے بَدلےگجِن

میݙےاُتےبجلی ڈھاوے

جو نہ ݙیکھاں

اڳلا سَاوَݨ

## سوچ
تُوں جےکِھلدیں

دَھرتی کِھلدی

سُکّےپتر وی کِھلدے

تُوں جوٻولیں طوطے ٻولِن

پُھل وی ٻولِن

اپݨےپیار دَا راز چا کھولِن

تُوں جےسوچیں

ہر کوئی سوچے

ربّ ءِی سوچے

بےشک کہیں دے بارے سوچے

سوچےسوچ بݨایا کیوں ءِم

کہیں کُوں سوچ میں ݙِتا کیوں ءِم

او نہ سوچے

کوئی نہ سوچے

او سوچے تاں

ہرکوئی سوچے
## ہَنجوں دِی برسَات
تَیں کیا سمجھے

صرف تُوں رون٘دیں

تُوں تاں رون٘دیں لوکیں اڳوں

مَیں تاں رون٘داں دِل وچ

میݙے رو رو ہنجوں مُک ڳن

ہُݨ تاں میں ہَنجوں دی جَاہ تے

دِل دا خون وَہین٘داں

خون وی مُک ڳئے

ہُݨ کیا کراں

باقی بَچ ڳئے پیار
## جاڳو
اُٹھو اُٹھو اُٹھو

کے تَئیں سَمسو

کےتَئیں مَاء دیاں لوریاں سُݨرسو

کےتَئیں گھریں بانبڑےݙیسو

او تَئیں اُٹھسو

جیرھےاِتھاں کُجھ نہ رَہسی

## وَݨجارا
ساݙےشہر ءِہِک وَݨجارا

دَردَر وَن٘ڄ تے ہوکلے مارے

گِھنو پیار وچین٘دا وَدآں

اپݨےخواب وچین٘دا وَدآں

کہیں دیں مَست نشیلےاَکھیں

دے سب خوب وچین٘دا وَداں

کہیں ہِک پُھل دی ساری خوشبو

پیار دے رن٘گ وچین٘دا وَداں

کہیں دی آس نِراس محبت

دِل دا بھیدوچین٘دا وداں

کہیں دےدِل دےٹکڑےکرتے

پِیت پریم وچیندا وداں

ہَن٘جوں دی برسات دےبدلے

دِل دا خون وچین٘دا وداں

اِتھاں ہرکوئی نفرت ویچے

مَیں تاں پیار وچین٘دا وداں

خواب ءِی وِک ڳئے

پیار ءِی وِک ڳیا

دِل دی ہِک ہِک حسرت وِک ڳئی

کہیں سوہݨےدی یاد ءِی وِک ڳئی

دِل نیں وِکیا
او ہِک ہِک دےپیریں ڈھاوے

مِنتاں کرےدِل چاگِھنو

پیسےکئےنیں مُفتا ݙین٘داں
## خواہش
میں وی چاہن٘داں

تیݙےناں دیاں غزلاں لِکھݨ

میں کیا کراں
مَیں مجبور آں

جیرھےٻَہن٘داں غزلاں لِکھݨ

میݙیاں سوچاں
میݙیاں دیداں

اُݙر وین٘دیاں ہِن بݨ کےپَکھی

میں چاہن٘داں میں کافیاں لِکھاں

بݨ کےپیر فرید

میں تاں پیرفریدؒدی روح آں

میں تاں اون٘دی کافی

اون٘دےپیار دا ݙوہڑا

میں ءِ چاہن٘داں

میݙےشہر ءِچ ہرکوئی ڳاوے

ہرکوئی کِھلّے

اِتھاں کوئی نہ ماتم کرے

کوئی نہ کالےکپڑے پاوے

میں کیاکراں

میݙےشہردی قسمت دے وچ

ماتم لکھین

رووݨ لکھین
## یادیں دےکونڈے
کون ءَیں تیݙا ناں ہےکیا

تُوں میکوں لڳدیں پُھلّیں وان٘گوں

لیکن میکوں اے تاں حق نَیں

جومیں تیݙا ناں چا پُچھّاں

تیݙےدل دےوَرقے پھولاں

جومیں تیݙے

یادیں دے کونڈےکھڑکاواں
## خواب
لوکو میکوں خواب نہ آوِن

کہیں وی شخص دے خواب نہ آوِن

کہیں دی کاوڑ کہیں دےدڑکے

کہیں دےپیار دےخواب نہ آوِن

سارے شہر دےگھریں وچوں

ہوں ہِک گھردےخواب نہ آوِن

سارے شہر دی تان٘گھ دے اڳوں

ہوں ہِک تان٘گھ دےخواب نہ آوِن

کچّےگھرغریب دےݙیہدیں

کیویں محل دے خواب نہ آوِن

میں تاں اون٘دےخواب ءِچ رُل ڳیاں

اوکوں میݙےخواب نہ آوِن
## ݙِیوا
مَیں آں ݙِیوا

میݙا کم ءِ راہ ݙکھاوݨ

نہ میں رستہ نہ میں منزل

میں تاں ہِک مٹی دا پیالہ

راہ ݙکھلین٘داں
رَستے لین٘داں

میکوں چاتےخضرتواکوں راہ ݙکھلین٘دے

مَیں نہ ہوواں 

ہرکئ بُھلّے

ہرکُئ بُھلّےاپݨے رَستے

اپݨی پیار دی منزل

میں نہ ہوواں

تاں

خضر وی اپݨا رستہ بُھلّے

ہِک ہِک تُوں کَھڑ رَستہ پُچھّے

## ٻیا ڈیکھو

* رمضان ارائیں
سوہݨا سبق

میں تے میڈا مُلیر رلے گورنمنٹ پاٸلٹ سکینڈری سکول رحیمیار خان ٕچ پڑھدے ہاسے۔ جماعت دے وچ زیادہ تر تعداد ٕچ پنجابی بولنڑ آلے ہن۔ اساں کجھ چھوکرے سراٸیکی ہاسے۔ باقی چھوکرے آپس ٕچ پنجابی ٕچ گالھ کریندے ہن تے میں وی باقی سراٸیکی بھراواں نال سراٸیکی ٕچ گالھ کریندا ہم۔ پر میڈا ملیر جھیں نال وی الیندا ہا پنجابی الیندا ھا۔ میں اوں کوں کجھ آکھدا ہم تاں اکھیندا ہا یار اتھاں سارے پنجابی ہن آپاں سراٸیکی ٕچ الیسوں تاں کوجھے لگسوں۔ میں آکھیوم چلو سٸیں تیڈی مرضی۔ ہک ڈھیں چھٹی تھی تے کمرے توں باہر نکلیو سے تے میں کوٸی گالھ کیتوم سراٸیکی ٕچ تے اوں میکوں آکھیا۔ چبل آ کیا توں سراٸیکی الیندیں بندہ تیکوں کٸی دفعہ روکم ایویں چبلی نہ ماریا کر۔ خدا دی کرنی ایجھی تھی کہ اساڈے ہک سراٸیکی استاد محترم پچھوں امدے پے ہن تے سنڑ گھدیو نے۔ انہاں میڈے مُلیر کوں آپ ڈے سڈیوں نے تے میکوں فرمایو نٕے جو توں ونج میں ایندے نال گالھ کرنی ھ۔ خدا جانڑے انہاں پتا نی جو ایجھا کیا آکھیو نے او ڈیھن تے اج دا ڈیھن میڈا مُلیر ایجھا سدھرے جو تونڑیں جتھاں وی میں ہووں سراٸیکی ٕچ گالھ کریندے۔(ملک عمر، ٢١ فروری ١٩)
## حوالے
سوہݨیاں تریمتیں

سوہݨیاں تریمتیں
.

سوہݨیاں تریمتیں کوں ݙیکھݨ ہر موسم وچ چنڳا لڳدے، انہاں نکے پھلیں والے پوہ ماہ دے کپڑے پاتے ہوون : یا دھاریاں والے ڄیٹھ ہاڑ دے، او ہر موسم چنڳیاں لڳدن.
.

سوہنڑیاں تریمتیں انہاں دی خوشبو دے نال ڈیکھنڑ ، شہر دی سبھ توں سوہنڑی گالھ ہے،موسم دی کوئی ٹور ہووے یا شہر بزار دی بھیڑ ،انہاں دا ہوونڑ چیتر اے.

اکھیں دھپ وچ چھاں کوں ونڑن،بہوں پرانڑے گھاٹے باغیں دی یاد آندی، یا کوئی پل ہے، جتھاں کھڑ تے وہندے پانڑے کوں پئے ڈیکھو، یا کوئی بدلی،بلدے بکھدے موسمیں دے وچ مدتاں پچھوں آوے.
.

سوہنڑیاں تریمتیں کلہیاں ہوون، یا انہاں دے رلے کوئی چاہونڑ والا ، اوہ شہر اچ آندے ویندے ساڈے سویں لوکیں کوں وی ڈیدھیاں رہندیاں، ایہہ انہاں دا ہک سونڑہپ تے سانگیاں دے ہک وڈے گھیر دی گالھ اے.
.

رفعت عباس سئیں

"بھوندی بھوئیں تے" وچوں

March 2, 2016 at 11:14 PM 
## حوالے
سویل

سویل سرائیکی دی اشاعت دا سلسلہ اساں 2006ء وچ شروع کیتا ہاــ جیڑھا جو باقاعدگی نال جاری نہ رہ سگیاــ کویلی دی ٹور ٹُردیں ٹُردیں اساں نوں سالاں وچ یارھاں شمارے شائع کیتے ـــ اوندے بعد ستمبر 2016ء توں اساں باقاعدگی نال سویل سرائیکی دا سہ ماہی شمارہ شائع کریندے پئے ہئیں ــ 2016ء وچ پہلے ڈو شمارے ستمبر اکتوبر اتے نومبر دسمبر ڈو ماہی کڈھیے ہِسے ، باقی شمارے سہ ماہی ہِن ــ سویل سرائیکی دے پہلے یارہاں شماریں دا ریکارڈ اساڈے کول موجود ہے لیکن اُنھاں دی سافٹ کاپی نہ ہووݨ پاروں وِکی پیڈیا تے فی الحال اپلوڈ نسے کر سگدے پئے۔۔۔۔جیویں جیویں وقت مُہلت ڈتی اُنھاں بارہاں شماریں کوں وی ایں پیج تے شامل کر ڈیساں ۔ (غیور بخاری ایڈیٹر : سویل سرائیکی ـــ بہاول پور)
## سویل دا ہک اداریہ، ایڈیٹر غیور بخاری دا لکھا ہویا
جیویں 20ویں صدی دے چھیکڑ وچ سرائیکی لوک سانجھ دے دانشوراں سرائیکی قوم دی سُنڄاݨ تے بقا کیتے ہک لائحہ عمل تیار کیتا ہا جیرھا جو اوں وقت دے تقاضیں دے مطابق دُرست تے کامیاب ہا ، اڄوکے دَور دے تیزی نال بدلدے ہوئے حالات دے طوفان وچ جتھاں ایں دھرتی دے لوکاں دی جُڑت تیزی نال تُرٹدی ویندی ہے، نظریاتی سوجھلا ختم تھیندا ویندے ، سرائیکی زبان ، ثقافت تے ادب واسطے کئی چیلنج سامݨے آ ڳن اِنھاں حالات وچ ہک ’’قومی کانفرنس ‘‘ دی سخت ضرورت ہے جیندے وچ سرائیکی دھرتی دے دانشور ، اڳواݨ تے سوجھواݨ شریک تھی تے اڄوکے حالات دے ہر طرح دے چیلنج دا مقابلہ کرݨ سانگے ہک متفقہ لائحہ عمل قوم کوں ݙیون۔ جیندے اُتے عمل کر تے اساں اڄوکے زمانے وچ کامیابی نال جی سڳوں ۔

ایہ تجویز جولائی 2016ء دے چھیکڑی ہفتے اچ سرائیکی وسیب دی کانو کان تھئی سنگت سانگے فیس بُک تے اپ لوڈ کیتم تاں میکوں دھرتی ڄایاں دے چہرے تے مونجھ زیادہ تے اُمید گھٹ نظر آئی۔ مونجھی حیاتی دے ایں کوجھے موڑ دا لانگھا لنگھیم تاں میݙی دید ساری دُنیا دیاں قوماں دے کلچر تے ونڄ پئی تاں میکوں ایں گاٖلھ دا شدت نال احساس تھیا جو پوری دُنیا دا کلچر ’’گلوبل کلچر‘‘ دی شکل اختیار کریندا پئے۔ انسانی حیاتی دے جیوݨ دے تقاضے تبدیل تھیندے پِن ، قوماں ادب اتے تہذیبی حوالے نال زوال دا شکار تھیوݨ دی وجہ توں مرݨ شروع تھی ڳن ایں اوکھے موڑ تے میں اپݨی مردی ثقافت ݙیکھ تے چُپ نی رہ سڳدا۔ میݙا خیال ہے جو اڄوکے حالات اچ بدامنی تے انتشار کوں مُکاوݨ سانگے ادب کوں فروغ ݙیوݨ لازمی تھی ڳئے۔ موبائل فون تے انٹر نیٹ دی وجہ توں بھانویں جو ساݙے پوری دُنیا نال رابطے تھی ڳن پر حقیقی جُڑت ختم تھی ڳئی ہے،حقیقی جُڑت میل ملاپ نال زندہ رہندی ھے۔ ٹیلی ویژن ، ڈش ، کیبل دی وجہ کنوں لوکاں کوں اپݨے گھر اچ تفریح مِل ڳئی ھے جیندی وجہ کنوں ہُݨ میلے مُکدے ویندن تاں ساکوں ہُݨ چاہیدا ھے جو اساں ہُݨ مِلݨ نہ چھوڑوں۔اینویں اساݙے وسیب وچ مشاعریاں دی عظیم روایت وی مُکدی ویندی ہے ایں سانگے ہُݨ اساکوں چاہیدا ھے جو اساں وسیب اچ چھوٹیاں چھوٹیاں ادبی نشستاں دے رواج کوں زیادہ توں زیادہ ودھاؤں۔ میݙے خیال وچ ایں دور اچ ادبی تنظیماں دی پہلے توں ضرورت ودھ ڳئی ہے۔ ادب ہمیشہ انسان کیتے شعورتے سوجھلے دا سبب رہ ڳئے ۔ ہک شاعر ، ادب دے ذریعے قومی خدمت سرانجام ݙے سڳدے میں ادب دے ذریعے اڄوکے دھرتی ڄایاں کوں نویں دڳ تے ٹورݨ دا اَہر کریندا پیاں جے تُساں وی ماء دھرتی دا درد سینے رکھدے ہو تاں اَؤ رَل کراہیں تُرٹدی سنگت دا سچا سانگا جوڑ تے جیوݨ دا اَہر کروں۔ (غیورؔ بخاری)

## حوالے
سویٹزر لینڈ

thumb|جھنڈا
thumb|سرکاری نشان

سویٹزر لینڈ ہک یورپی ملک ہے جیہڑا جغرافیائی اعتبار نال ہک طرف کوہِ الپس دی خوبصورت وادیاں تے ݙوجھی طرف ایورہ دی اچی جکی پہاڑیاں وچ واقع ہے۔ ایہ ملک 21 ہزار 265 مربع کلو میٹر یا 15 ہزار 940 مربع میل رقبے تے محیط ہے۔ زیادہ تر علاقہ الپس (ALPS) دے خوش منظر پہاڑاں وچ گھرا ہے۔ ملک دی مجموعی آبادی 2015ء کوں ہک اندازے دے مطابق تقریباً 8 ملین ہے۔ آبادی دا بیشتر حصہ سطح مرتفع تے قائم وݙے شہراں وچ سکونت پزیر ہے۔ بین الاقوامی شہرت دے حامل ݙو شہراں یعنی زیورخ تے جنیوا کوں ملک دے اقتصادی مراکز دی حیثیت حاصل ہے۔ ملک دا قومی ݙینہ ہر سال یکم اگست کوں منایا ویندا ہے جیہڑا روایتی طور تے ریاست دے قیام دا ݙینہ سمجھا ویندا ہے یعنی سوئس کنفیڈریشن دا قیام یکم اگست 1291ء کوں عمل وچ آیا چنانچہ یکم اگست ملک دا قومی ݙینہ قرار پایا۔ سوئٹزرلینڈ فی کس آمدنی دے لحاظ نال دنیا دے خوشحال ممالک وچ شمار کیتا ویندے۔

سوئٹزرلینڈ وچ جرمن، فرانسیسی تے اطالوی زباناں رائج ہن تاہم رومانین بولݨ والے وی گھٹ نی۔ اِنہاں مختلف لسانی تے ثقافتی اکائیاں دے باوجود سوئس قوم دے اتحاد دی بڑی وجہ ہک مشترک عظیم الشان تاریخی پس منظر ہے۔

## حوالے
سویڈن

thumb|جھنڈا Flag of Sweden

یورپ وچ ہک ملک ہے۔ **سویڈن** شمالی یورپ دا ہک ملک ہے جیندے اطراف وچ زیادہ تر سمندر ہے۔ مغرب وچ ناروے تے شمال مشرق وچ فن لینڈ ہے۔ ایہ سمندر تے ہک لمبے پل دی مدد نال ڈنمارک نال وی ملا ہویا ہے۔

## تاریخ
شروع دے دور وچ سویڈن دے بہت سارے لوگ Odin تے Thor کوں اپݨا خدا منیندے ہن۔ انہاں خداواں دے شکلاں ساکوں پتھراں تے بݨے ہوئے ملدے ہن۔ جس توں اساں اندازہ لا سکدے ہیں کہ اے خدا کس طرح دے ہوسن۔ 1000ء وچ سویڈن Sveland, Norrland تے Götaland دے علاقیاں تے مشتمل ہئی۔ جنوبی Götaland ڈنمارک دا حصہ ہئی۔ جبکہ Härjedalen، Jämtland تے Bohuslän ناروے دے حصے ہن۔ 1600ء وچ کئی جنگاں ہووݨ دے بعد اے علاقے سویڈن دے بادشاہ نے فتح کر گھدے۔ 1398ء توں تقریباً 130 سال تک ڈنمارک، سویڈن تے ناروے دی ہک حکومت ہئی۔ مارگریٹ پہلی ملکہ ہئی جس نے انہاں ترئے ناردن ممالک تے حکومت کیتی۔ 1523ء وچ سویڈن دے بادشاہ Gustav Vasa نے ڈنمارک توں اپݨا ملک الگ کر گھدا۔ اس بادشاہ کوں ملک دا سب توں وݙا بادشاہ منیا ویندا ہے۔ اس نے اپݨے دور وچ معاشی و فوجی نظام کوں بہت بہتر کیتا۔ اس بادشاہ دے ناں تے کئی چیزاں دے ناں رکھے گئے۔ Dalarna وچ Vasaloppet بادشاہ دی یادگار منی ویندی ہے۔ سٹاک ہوم دے ہک بھرے جہاز دا ناں Vasa رکھا گیا۔ اس دے علاوہ کئی گلیاں، عمارات دا ناں ایہو رکھا گیا۔ 1600ء دے بعد دے زمانے کوں سویڈن دا سنہری دور آکھا ویندا ہے۔ اس دور وچ سویڈن دے بادشاہواں نے فن لینڈ تے حکومت کیتی، جرمنی دے کچھ حصے تے Baltikum دے چند علاقے۔ ڈنمارک تے ناروے دے کئی علاقیاں کوں فتح کیتا۔ کارل سویڈن دے بادشاہواں دا ہک عام ناں ہئی۔ کارل 12 جیہڑا 1700ء تک زندہ ریہا۔ انہاں سب بادشاہواں وچ سب توں مشہور ہئی۔ اس نے اپݨی زندگی وچ زیادہ تر جنگاں لڑیاں۔ جݙݨ او Fredriksten قلعے کوں قبضے وچ کرݨ دی کوشش وچ ہئی تاں ایں جنگ وچ او مارا گیا۔ 1818ء توں 1844ء تک کارل یوہان ناروے تے سویڈن دا بادشاہ ہئی۔ بادشاہ کارل 16, Gustaf جیہڑا ہݨ سویڈن دا بادشاہ ہے۔ اس دا تعلق ہوں بادشاہ نال ہے۔

## آبادی
سٹاک ہوم اہم شہر تے دارلحکومت ہے۔ پورے ملک دی آنادی اکانوے لکھ ہے۔

## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے
سَیّد اکبر شاہ

سَیّد اکبر شاہ سرائیکی زبان دا نویکلا جنگ نامہ لِکھیے، جنگ نامہ اکبر کُوں اساݙے سرائیکی ادب وچ ٻہوں اہمیت حاصل ہے. سَیّد اکبر شاہ پشتی موضع جمرانی مُسافر خانہ بہاولپور دے وَسدے ہن. آپ 1257ھ/1841ء وچ وفات پاتی. سَید اکبر شاہ دے جنگ نامہ دے کُڄھ شعر: 
پھر اوپر تھیں شاہ صاحب نوں گردن خنجر وہایا
اللہ اکبر ہا تف کر سَر تَن تُوں جُدا کرایا
شہزادے کونین دے نوں قتل کیتا ملعون
  اِنّالِلّہِ وَاِنّااِلیٰہ رَاجِعُون
 دَھرتی کَن٘ب ڳَئ ساری تے کَن٘بےنو فَلک
جِن اِنسان تے حُوراں پَریاں رون٘دے کُل ملک
گُم ہویا سِجھ تَرے ڄَہاڑے ذَرا نظر نہ آیا
ڳَئ روشنی چَن تاریاں وِی رنگ سیاہ کرایا
رَت اِمام حُسین ولی دی دَھرتی مُول نہ آئ
قادر قُدرت نال مُلخ تے مُلخاں تہوں اَپڑائ
 اکبر اجر ڈھیسی،دعویٰ رَکھ غُلامی
والی حَسن حُسین اساݙے گِھنسن بخشش تَمامی
سَیݨ بتول رحمانی

بتول رحمانی ١٩٥٥وچ بہاولپور وچ پیدا تھئ. گورنمنٹ گرلز ھائ سکول بہاولپور تُوں میٹرک دے بعد ایف ایس سی تے بی ایس سی گورنمنٹ کالج برائےخواتین بہاولپور تُوں پاس کیتو نیں ایم ایس سی اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور توں کرݨ دے بعد گورنمنٹ کالج برائےخواتین بہاولپور وچ بطور استاد تعیناتی تھی گئ.  اسلامیہ یونیورسٹی دے شُعبہ سرائیکی وچ وی اعزازی طور تے کلاس پڑھیندے رہ گئن. ایندے نال کیمسٹری وچ پی ایچ ڈی وی کریندے پئے ھَن پر وقت نے اُنہاں کوں زیادہ مُہلت نہ ݙتی تے اُو ایں دُنیا توں رُخصت تھی گئ. اُنہاں دی وفات سرائیکی افسانوی ادب وچ بہوں وَݙا خَلاہے جیہڑھا شایدکݙاہیں پُر نہ تھی سگے. بتول رحمانی نے لکھݨ پڑھݨ دا آغاز چُھوٹی عُمراں توں کیتا ھا. پہلے ٻالاں دے مضمون لکھدے ھن ول افسانے والے پاسے متوجہ تھئے اُنہاں ابتدا زبان اُردو توں کیتی ہئ اُنہاں دا پہلا افسانہ١٩٧١ءوچ ”لہریں”لکھیا جیڑھاتَرائے سال بعد اخبارجہان وچ چھپیااُو١٩٧٥ وچ ریڈیو پاکستان بہاولپور توں منسلک تَھئین تے بطور اناؤنسر کم کریندیاں رہ گئین. ١٩٧٦وچ دوستاں دے صلاح مشورہ نال سرائیکی وچ لکھݨ دی ابتدا کیتی. تے سَبھ تُوں پہلا اپݨا سرائیکی افسانہ روہی روپ جنوری ١٩٧٦ءوچ لکھیا. سرائیکی ادب وچ بہوں گَھٹ تریمتیں ہن جنہاں اپݨی ماء ٻولی دا حق ادا کرݨ دی کوشش کیتی ھےمُسرت کلانچوی دے بعد اساکوں بتول رحمانی نظر آندن.

## حوالے
سِجھ دا سَنیہا

سجھ دا سنیہا دا لکھاری ڈاکٹر اسلم عزیز دُرانی ھِن جیندا تعلق تحصیل ڄام پور ضلع راڄن پور نال ھے. 
## حوالے
سِن٘دھ وچ سرائیکی مرثیہ

سِن٘دھ وِچ سرائیکی مَرثیہ:
پُورے سِن٘دھ وچ ٻَہوں ݙھیر سارے مُلتان تےبَکھر دِے ذاکرین وَن٘ڄ تے مَجلساں پَڑھدن تے مَرثیہ خوانی کرین٘دن.اِے روایت مُنڈھ قدیم تُوں چَلی اَن٘دی ہے.جیکر سن٘دھ وچ مرثیہ نگاری دا جائزہ گِھنیجےتَاں سَبھ تُوں پہلا ناں سوہݨے بھٹائ گھوٹ دا آن٘دے جِنہاں سِن٘دھی زبان وچ مَرثیہ نگاری دا مُنڈھ ٻَدھا.شاہ دِے رِسالے"سُرگیڈارو،دے عُنوان نال شاہ سئیں دے کافی بیت مرثیہ دے مِلدن،اگرچہ کُجھ مُحققین اے آہدن کہ اے سُر شاہ سئیں دا کائنی ـ بھٹائ سوہݨے دے سرائیکی زبان وچ مرثیے لکھیے:
مِین٘دی لَاوݨ ݙے جیویں شاہ مِین٘دی لَاوݨ ݙے
شاہ قاسم سیجھ وِچھاوݨ ݙے مِین٘دی لَاوݨ ݙے
ماء پئیو ݙتا اے سِہرا،خیرنہالی دے نال،مِین٘دی لَاوݨ ݙے
مِین٘دی تیݙی رنگ رنگیلی مِین٘دی لَاوݨ ݙے
سِک دا ساوݨ

سک دا ساوݨ ۔۔۔ ہک مختصر جائزہ

پچھلے کجھ ڈینہاں امان اللہ ارشد دی کتاب " سک دا ساوݨ " پڑھی ہے۔ جیندا انتساب سئیں نجیب اللہ نازش دے ناں ہے۔ کتاب دے شروع وچ احمد خان طارق دا تبصرہ وی شامل ہے جیندے وچ انہاں امان اللہ ارشد کوں مٹھاس ونڈاوݨ والا شاعر آکھا ہے۔ احمد خان طارق مزید لکھدن کے امان اللہ ارشد دا انداز کلام نویکلا ہے۔ پورے تبصرے وچ انہاں کوں ملنگ مزاج شاعر وی آکھا ہے۔ کئی ہور وی تبصرے کتاب وچ شامل ھِن۔ جیندے اچ ظہور دھریچہ دا تبصرہ وی ہے ۔ ظہور دھریچہ نے ارشد صاحب کوں سرائیکی شاعری دا احمد فراز لقب عطا کیتا اے۔  سک دا ساوݨ ارشد صاحب دا ڈوجھا مجموعہ کلام ہے۔اے کتاب پہلی دفعہ ستمبر 1994ء وچ چھپ کے سامݨے آئی۔  کتاب دا آغاز نعتیہ ڈوہڑے توں تھیندے۔

لکھدن::

میڋی سوچ جو سئیں دے نانویں تھئی میݙے خواب خلیل کوں چمݨے ہن

جڋاں چاتم قدم مدینے ڋو میڋے پیر ہر میل کوں چمݨے ہن

میڋیں آہیں دے منہ خلد کنوں امدی ہوئی حیل کوں چمݨے ہن

جڈاں ارشد سئیں دا ناں چاتم میڋے لب جبریل کوں چمݨے ہن

امان اللہ ارشد ہک عظیم شاعر ہے۔ جیندے کلام وچ ہر قسم دا موضوع ڈسدا ہے۔ معاشرے دے مسائل دی عکاسی جیڑے رنگ وچ ارشد صاحب کیتی ہے ایندی مثال کائنی۔ ارشد صاحب ہک بے مثل شاعر ہن۔ ہک پاکستان ہی نہیں ڈوجھے ملکاں وچ وی راشد صاحب دا کلام وڈے شوق دے نال پڑھا ویندا پے۔جیندے وچ خاص طور تے بھارت ، بنگلا دیش ، چین وغیرہ وچ ایندے چاہونڑ والے موجود ہن۔

تشبیہاں تے استعارات دا استعمال کلام کوں رنگ لا ڈینداۓ ارشد صاحب وی انہاں دا استعمال کیتے ہے۔

جیویں صبح توݨی اندھارے نی سمدے

جیویں رات کالی دے تارے نی سمدے

اونویں کتواں سال ءِ تڑپدی ہوئیں ارشد

میڈی اکھ دے اندر جگارے نی سمدے

تلمیح جیڑی قدیم شعراء دے کلام توں کلام وچ شامل ہے پئی ارشد صاحب دے کلام وچ وی ہے تے ارشد صاحب تلمیح کوں وڈے خوبصورت انداز دے نال رچیا ہے

نہیں ارشد کئی ڈینہہ بھا بلدی نہ دکھدے دھوں تیڈے پاڑے وچ

ہوسیں جگ دا حاتم کیا تھی پیا اساں بکھ مر گیوں تیڈے پاڑے وچ

ارشد دے کلام دا وڈا موضوع ہجر فراق وچھوڑا ہے ہجر فراق وچھوڑا اصل وچ انہاں شاعراں کوں لگداۓ جیڑھے اصل زندگی وچ اس مرحلے توں گزرے ہوون۔ میکوں ارشد صاحب نال ملاقات دا شرف حاصل نہیں تھیا نتاں پچھ گھناں ضرور ہاں کہیں تساں اس جنجال وچ پئے تاں نوھے۔ ہجر دے بارے لکھدن

خود ساختہ ہجر دے موسم وچ ہے بھوگ دے وات ءچ دل آ گئی

تھئے رت رت خواب تے خوابیں دی تعبیر وی تھی بسمل آ گئی

اوندے ناز سہاپ نہ ختم تھئے میڋی سیت کوں شیت ہےگھل آ گئی

جیلے ارشد سامݨے آ تھیوسے میڋی ہنج ڈہہ پئی اونکوں کھل آ گئی

زہر ہجر دے پیندے پیسے

زخم جگر دے سیندے پیسے

چھوڑ گئیں بن تیڈے ارشد

جیویں کیویں جیندے پیسے

سجݨ دے رسیمے ناز نخرے موسم ساوݨ تے وی ارشد صاحب بہوں سارا لکھیا ہے ارشد صاحب دا کلام ردھم تے پڑھن وچ وڈا مزا ڈینداۓ ساوݨ دے حوالے نال ہک قطعہ ہےکہ

درد ودھاوݨ کیوں آ گیا ہے

خون رواوݨ کیوں آ گیا ہے

یار تاں کائنی آیا ارشد

ول اے ساوݨ کیوں آ گیا ہے

مضمون نگار۔۔۔ اصغر چھینہ
سٻدھ ݙین٘ہ

پوری سرائیکی قوم .سارے سرائیکی وسیب کوں درخواست اے . جو ملتانی ریاستی .جھنگوی .دیروی .سرائیکی دے نانویں وچ ونڈی ہوئی قوم تے زبان کوں ہکے پرانے ناں . . .سرائیکی . . . تے سارے وسیب کوں کٹھا تے ہک مٹھ کرݨ والے محسن کوں نہ بھلو . 

یاد رکھیسو .یاد رکھیے ویسو . 

میر حسان الحیدری سئیں 6 اپریل 1962 کوں سارے ضمنی ناں چھوڑ تے ہک بنیادی ناں . . سرائیکی . . تے لوکیں کوں ہک مٹھ کیتا . . 

باقی ساری ادبی .سیاسی تحریک ایندے بعد نواں رخ اختیار کیتا . 6 اپریل اسآڈے . سبدھ . دا ݙینہ اے . . . .سرائیکی سبدھ ڈینھوار . . . قومیں دے کلینڈر آپڑیں ہوندن . میلے وساکھیاں . آپڑیاں ہوندن . قبضہ گیریں دے کلینڈر تے مقبوضہ قومیں دے کلینڈر ہک سنویں نی تھی سگدے . . مہربانی کرو 6 اپریل کوں ایں حوالے نال کجھ نہ کجھ ضرور کرو . جو سمجھ آوے .جو کر سگو ضرور کرو مہربانی ہوسے . تہاڈا بھرا سرائیکی تحریک دا ہک آدمی کارکن .مجاھدجتوئی .

قدرت اللہ شہاب دا سرائیکی تحریک وچ کردار کافی متنازع اتے دلچسپ ریہا ہئی۔ جینکوں کجھ لوک ہک مثبت علمی خدمت دے طور تے ݙیہدے ہن اتے کجھ اینکوں سیاسی مقصد کیتے ہک "منصوبہ بندی" سمجھدے ہن۔ 

اہم نکات اے ہن:

سرائیکی ناں دی ترویج: ڈاکٹر طارق رحمن دے مطابق، قدرت اللہ شہاب نے اوں وقت دے ٢٠ سرائیکی دانشوراں کوں قائل کیتا جو او اپݨی زبان کیتے "ملتانی" یا ٻئے لہجیاں دے بجائے ہک مشترکہ ناں "سرائیکی" استعمال کرن۔

رائٹرز گلڈ (Writers Guild) دا کردار: قدرت اللہ شہاب نے "پاکستان رائٹرز گلڈ" دے ذریعے سرائیکی ادیباں دی سرپرستی کیتی۔ کجھ محققین دا خیال ہے جو ایندا مقصد لاہور دے پنجابی ادب دے اثر کوں گھٹ کرݨ ہئی۔

بزمِ ثقافت ملتان: اوں وقت دی حکومت (جیندے وچ شہاب صاحب دا وݙا اثر ہئی) نے ملتان وچ بزمِ ثقافت بݨائی، جیندے ذریعے سرائیکی ادب تے ثقافت کوں سرکاری سطح تے پہلی واری تسلیم کیتا ڳیا۔

سیاسی محرک: مخالفین دا دعویٰ ہے جو ایوب خان دے دور وچ پنجاب دے سیاسی اثر و رسوخ کوں ونڈݨ کیتے لسانی بنیاداں تے شہاب صاحب نے ایں تحریک دی پشت پناہی کیتی، تاں جو مرکزی پنجاب دے مقابلے وچ ہک نواں لسانی بلاک بݨایا ون٘ڄ سڳے۔
سچائی دی اہمیت

سگمنڈ فرائڈ آہدے
"جیہرلے میں آپنڑیں بالاں کوں پریاں دے قصے کہانڑیاں سنڑویندا ہم تاں او میں توں پچھدے ہن "ابو اے کہانڑی سچی ہے؟" تے جیہرلے میں انھاں کوں اے ڈسیندا ہم جو اے سچی کینی تاں انھاں دے چہرے تیں انڑ بھاندے جذبات نشابر تھیندے ہن، انھاں کوں ایویں محسوس تھیندا ہا جو انھیں نال ناانصافی کیتی گئی اے، مذہبی لوکاں دا بالاں توں کم ودھیا لاتھا ہوندے کیونکہ عقائد دیاں پریاں دیاں کہانڑیاں تیں تقدس دا ملمع چڑھیا لاتھا ہوندے۔
ایں سانگے مدتاں توں عقائد کوں انسانی فکر تے تجربے دی ترکڑی اچ تولنڑ دی اجازت نئیں ڈتی گئی، عقائد دی نفسیاتی وجوہات گولنڑ نکلوں تاں پتہ لگدے جو انسان کوں تحفظ دی لوڑھ ہوندی ہے جیہرا اوکوں خدا دا تصور دان کریندے
اینکوں مختلف خطرات دے خوف توں بچیندے، چنگائی تے برائی دا ہک پیمانہ وی ڈیندے اتے زندگی دی ناانصافیاں دا مرنڑ دے بعد ازالہ وی کریندے۔
کائنات دی ابتداء بُت تے روح دے رشتے اتے زندگی دے بئے مشکلیں دا حل وی ڈیندے، ایندے نال انسان کوں بہوں سارے سوالیں دے بنڑیے بنڑائے جواب وی مل ویندن(جیندے واسطے انھاں کوں محنت، ریسرچ اتے سر کھپائی نئیں کرنڑی پوندی) ایں سانگے لوک مذہب اچ گوشہ عافیت اتے سکون محسوس کریندن۔مظہر حسین
سچل رات درازے نی ہوندا

حکایت
سچل رات درازے نی ہوندا

اساں جیڑھے ویلے پُجے ہیں سچل ڈیوے پیا بلیندا ہا'پِچھوں کیلے تے کھجور دے ونڑ اینویں بندے دے قد برابر تے پَھل سارا بندے دے ہتھ برابر آ گیا ہا

اساں درازے نت دے سلام تے کافیاں لکھن سِکھن کیتے پُجیے'درازا بہوں سُکھی جا'اوہے سارے لٹھے درگاہیں دے جیڑھے ہوندے ہِن'چادراں اوہے گھوٹ دیاں رتیاں ساویاں نارنگی'نیلیاں روغنی سلہاں وچ سرہیوں تے مرجان دی ہک پُٹھ 'سچل اپنڑے روضے توں باہر ساکوں شام دیاں پوڑیاں تے ٹکریا'اوندے کول پنج لکھ ڈیوا پورا کلم جہان دا'سچل ایہ ڈیوے سارے تلیاں تے دھرے ٹر پیا'سچل دے اساں پِچھوں پِچھوں ٹر پئے اوں لکھ لکھ ڈیوا ساڈیاں تلیاں تے وی دھر ڈتا'ایہ ڈیوے دریانواں دے بیڑیاں دے امروداں دے کھجوراں دے باغاں دے'ایہ ڈیوے شہراں بزاراں دے'ایہ ڈیوے کچیاں مسیتاں دے جُھگیاں دے'محبوب دیاں تاکیاں دے جنہاں اگوں ست رنگے شیشے بکھن'سچل دے ڈیوے ساری رات دے

دھمی دی نماز سچل ان درازے پڑھدا (رفعت عباس)
## حوالے
سڈنی کیفے وچ یرغمالی دا واقعہ

15 تے 16 دسمبر 2014ء کوں آسٹریلیا دے شہر نیو ساؤتھ ویلز دے لنٹ کیفے وچ شیخ ہارون نامی ایرانی پناہ گزین نے 17 گاہکاں تے کیفے ملازمین کوں یرغمال بنا گھدا، 16 گھنٹیاں دے تعطل دے بعد، قریبی عمارات تے علاقے کوں خالی کر کے پولیس نے دھاوا بول ݙتا، جس وچ 3 افراد، شیخ ہارون کوں ملا کے مارے گئے۔

thumb|پولیس ولوں کیفے دا محاصرہ

محاصرے دے نتیجے وچ، سینٹرل بزنس ڈسٹرکٹ دی سڑک بند کر ݙتی گئی.  اس دے علاوہ ایہ علاقہ اردگرد دی عوام کیتے وی بند کر ݙتا گيا تے کجھ قریبی سرکاری عمارات وی بند کر ݙتیاں ڳیاں. ۔ سڈنی وقت دے مطابق 16 دسمبر دی رات 2:14 منٹ تے کیفے تے پولیس نے دھاوا ٻول ݙتا۔

ابتدائی طور تے 13 افراد دے اندر ہووݨ دا اندازہ لايا گيا ہئی۔ فرار تھیوݨ والے یرغمالیاں توں متواتر معلومات حاصل کرݨ دے بعد، حکام نے زیادہ توں زیادہ ݙاہ یرغمالیاں دے اندر ہووݨ دا اندیشہ ظاہر کیتا۔ فرار تھیوݨ والے یرغمالیاں وچوں ایک کوں اسپتال منتقل کیتا گيا ہے اوہ خطرے دی حالت وچ نہ ہئی۔
## حوالے
سکندرِ اعظم

سکندر 350 توں 10 جون 323 قبل مسیح تک مقدونیہ دا حکمران ریہا۔ اس ارسطو جیہے استاد دی صحبت پائی۔ کم عمری ہی وچ یونان دی شہری ریاستاں دے نال مصر تے فارس تک فتح کر گھدا۔ کئی ٻیئاں سلطنتاں وی اس فتح کیتیاں جس دے بعد اس دی حکمرانی یونان توں گھن کے ہندوستان دے سرحداں تک پھیل گئی۔صرف ٻاویہہ سال دی عمر وچ اوہ دنیا فتح کرن کیتے نکلا۔ ایہ اس دے پیو دا خواب ہئی تے اوہ اس دے کیتے تیاری وی مکمل کر چکا ہئی لیکن اس دے دشمناں نے اونکوں قتل کرا ݙتا۔ ہݨ ایہ ذمہ داری سکندر تے عاید ہئی کہ اوہ اپݨے پیو دے مشن کوں کہیں طرح پورا کرے۔

thumb|مقدونیہ دا فاتح عالم سکندر مقدونی
پیو دی موت دے وقت سکندر دی عمر ٢٠ سال ہئی۔ لیکن اوہ اس لحاظ نال خوش قسمت ہئی کہ کہیں مشکل دے بغیر ہی اونکوں مقدونیہ دی حکمرانی مل گئی ہئی۔ ورنہ اس زمانے دا قاعدہ تاں ایہو ہئی کہ بادشاہ دا انتقال تھیندے ہی تخت دے حصول کیتے لڑائیاں شروع تھی ویندیاں تے اس لڑائی وچ ہر اوہ شخص حصہ گھندا جس دے کول تخت تک پہنچݨ دا ذرا وی موقع ہوندا۔ سکندر ہک تاں اپݨے پیو دا کلہا پتر ہئی، ݙوجھا اس وقت مقدونیہ دی حکمرانی دا کوئی ٻیا خاص دعوے دار نہ ہڑی۔ لیکن احتیاط دے طور تے سکندر نے اینجھے تمام افراد کوں قتل کرا ݙتا جیہڑے کہیں طرح اونکوں نقصان پہنچا سکدے ہن۔ اتھاں تک کہ اپݨی ماں دے اکساوݨ تے اس اپݨی کھیر پیندی مترئی بھیݨ کوں وی قتل کر ݙتا۔

[thumb|سکندرِ اعظم اپݨے [استاد ارسطو دی خدمت وچ]]
سکندر کوں ہندوستان دے اندر تک ونجݨ تے اس دے عجائبات ݙیکھݨ دا بے حد شوق ہئی۔ اس دا ایہو شوق تے تجسس ہئی جس اونکوں یہاں آوݨ تے مجبور کیتا ہئی۔ ورنہ ایرانی سلطنت تے قبضہ کیا گھٹ ہئی کہ اوہ ٻئے دی لالچ کریندا۔ تاہم جݙݨ اس جہلم توں اگوں چلݨ دا ارادہ کیتا تاں اس موقع تے اس دی فوج نے اس دا ساتھ نہ ݙتا۔ سچ ڳالھ تاں ایہ ہے کہ پچھلے کئی ورہیاں دی مسلسل مشقت نے انہاں کوں سخت تھکا ݙتا ہئی تے ہݨ انہاں وچ مزید مہمات سر کرݨ دی بالکل ہمت نہ رہی ہئی۔ اس توں قبل اوہ جنہاں ممالک تے ریاستاں تے قبضہ کرچکے ہن انہاں دی افواج باآسانی ہار من گئی ہن مگر ہندوستانی افواج دی بہادری دے بارے انہاں کوں جہلم دے میدان جنگ وچ تجربہ تھیا جس توں انہاں دے دل خوف نال بھریج گئے ۔

### خطۂ [[ملتان]] (سرائیکستان) تے حملہ تے سکندر اعظم دی موت
[thumb|[ملتان تے حملے دے بعد سکندر اعظم مقدونی دا جنازہ]]

سکندر نے اپݨی فوج کوں اڳوں ودھݨ دا حکم ݙتا، انہاں کوں دولت دا لالچ ݙتا،  زرخیز زمیناں تے قبضے دی امید ݙتی.  ایہ فوج ملتان دی طرف ودھی.  اتھاں ملوئی قوم آباد ہئی جنہاں دی شجاعت تے بہادری دے داستاناں کھنڈے ہوئے ہن.  جݙݨ سکندری افواج ملتان تے حملہ آور تھئیاں تاں ملوئی سرائیکیاں نے ڈٹ کے مقابلہ کیتا اس مہم دے دوران سکندر دی کمر وچ ہک تیر لگا جیہڑا ریڑھ دی ہڈی وچ پیوست تھی گیا حکماء دے کوششاں دے باوجود ایہ تیر نہ نکل سڳیا.  اس تے انہاں نے تیر دا کجھ حصہ کٹ ݙتا تاکہ سکندر جنگ جاری رکھ سکے ۔ تاہم کجھ ݙینہاں بعد ملتان فتح تھی گیا.  اتھاں یونانی فوج نے اپݨے بادشاہ دے زخمی تھیوݨ دا بھیانک انتقام گھدا کہ شہر وچ کہیں کوں زندہ نہ چھوڑا. ملتان ہک قدیم شہر ہے ملتان دا اس وقت دا ناں مل استھان ہئی اس وقت ملتان دریائے سندھ دے ڈو شاخاں دے درمیان آباد ہئی یا اساں آکھ سڳدے ہیں کہ دریا سندھ اس ویلے ملتان شہر دے کول واہندا ہئی.  اس وقت دریائے سندھ دا نام سندھو رکھا گیا ہئی تے مل استھان دے لوگ ہڑپہ تے موہنجوداڑو دے نال تجارت کریندے ہن. 
## حوالے
سکھ مت

سکھ مت (پنجابی: ਸਿੰਖੀ ) ہک توحیدی مذہب ہے۔ اس مذہب دے پیروکاراں کوں سکھ آکھا ویندا ہے۔ سکھاں دی مذہبی کتاب شری آدی گرنتھ یا گیان گرو گرنتھ صاحب ہے۔ عام طور تے سکھاں دے 10 ستگر منیے ویندن، لیکن سکھاں دی مذہبی کتاب وچ 6 رہنماواں دے نال نال 30 بھگتاں دا وی ذکر ہے، جنہاں دی عمومی تعلیمات کوں سکھ رستہ تے چلݨ کیتے اہم منا ویندا ہے۔ سکھاں دے مذہبی مقام کوں گردوارہ آہدے ہن۔
thumb|گرونانک
### تاریخ
سکھ مت دی بنیاد باباگرو نانک دیو جی نے رکھی جیندی اساس توحید، انسانی مساوات تے دیگر سادہ اصولاں تے ہے. ایں مذہب دے پیشوا کوں گرو آکھا ویندے. 

thumb|سکھ گرو

پہلے ݙاہ گرو صاحبان دے ٹر ونجݨ توں بعد سکھ دھرم دی مقدس کتاب گرنتھ جیندے وچ بابا فرید دا کلام وی شامل اے،  کوں ہمیشہ واسطے گرو دا درجہ ݙتا ڳیا.ایں دھرم دا سب توں مقدس مقام گولڈن ٹیمپل جیندی بنیاد حضرت میاں میر ہوراں نے رکھی ، امرتسر وچ اے. جبکہ گوردوارہ جنم استھان, ننکاݨہ،  اس توں علاوہ رنجیت سنگھ دی سمادھی، لاہور، گوردوارہ پنجہ صاحب, حسن ابدال وی سکھ مت دے اہم مقامات وچ شامل ہن.اے مذہب بھارتی ریاست مشرقی پنجاب دا اکثریتی مذہب اے جبکہ باقی بھارت وچ وی قابل ذکر تعداد وچ موجود اے. سکھ مت دی اکثریت پنجابی زبان ٻلیندی اے مگر دیگر زباناں وچ ہندی, پشتو تے سرائیکی وغیرہ شامل ہن. پاکستان وچ سکھاں دی آبادیٖ پختونخواہ، پنجاب, تے سندھ وچ موجود اے. 

thumb|گردوارہ
1469ء وچ پنجاب وچ پیدا تھیوݨ والے نانک دیو نے گرمت کوں کھوجا تے گرمت دی تعلیمات کوں دیش دیشانتر وچ خود ونج ونج کے پھیلایا ہئی۔ سکھ انہاں کوں اپݨا پہلا رہنما منیندن۔ گرمت دی تبلیغ باقی 9 گرؤاں نے کیتی۔ ݙاہویں رہنما گوبند سنگھ نے ایہ تبیلغی کم خالصہ کوں سونپا تے گیان گرو گرنتھ صاحب دی تعلیمات تے عمل کرݨ دی نصیحت کیتی۔ سنت کبیر، دھنا، سادھنا، رامانند، پرمانند، نامدیو تے تکارام وغیرہ جنہاں دے اقوال آدی گرنتھ وچ درج ہن، انہاں بھگتاں کوں وی سکھ ستگرؤاں جیہے منیندن تے انہاں دی تعلیمات تے عمل کرݨ دی کوشش کریندن۔ سکھ ہک ہی خدا کوں منیندن ، جینکوں اوہ ہک اونکار آہدن ۔ انہاندا عقیدہ ہے کہ ایشور اکال تے نرنکار ہے۔
### آپریشن بلیو اسٹار
1984ء وچ بھارتی فوج دا اپݨے ہی ملک وچ امرتسر شہر وچ واقع ہرمندر صاحب تے کیتا ونجݨ والا آپریشن ہئی جیہڑا سکھاں دی نسل کشی قرار ݙتا ویندے.  ایہ آپریشن اس وقت دی بھارتی وزیر اعظم اندرا گاندھی دے حکم نال 3 توں 8 جون تک تھیا۔

## مزید ݙیکھو
*شہزادی بمبا سدرلینڈ
*سکھ سلطنت
*سکھ مت دے فرقے یا ذیلی مذہبی گروہ
*نرنکاری
*سنت نرنکاری مشن
*گرو نانک
*گوردوارہ جنم استھان
*گولڈن ٹیمپل
*گرودوارہ دربار صیہب
*گرودوارہ پنجا صیہب
*آپریشن بلیو اسٹار

## حوالے
*https://www.sikhnet.comlink، سکھ مت دی ویب سائٹ
*http://www.sikhs.orglink، سکھ مذہب دی ہک ویب سائٹ
سڄݨ اے کیتی حق سچ دی ڳال

(غلام یاسین ملک، دے جواب اچ)  
سجنڑ اے کیتی حق سچ دی گال
 
اے کیا جو صوبہ قبول کینی، کہیں دے قبول نہ قبول کرنڑ اچ کوئ فرق نی پمدا ، اے کمال جناں دا تھسی سب کوں پتہ ھے، اساں صرف لیڈر آکھاونڑ تے خوش ھوں، اتحاد دی گال کروں تے بھاویں پارٹیں کوں ھک بئے اچ زم تھیونڑ دی گال کریجے تاں کجھ لیڈریں کوں بخار چڑ ویندے ، کیونجو اناں توں کہیں بئے دی لیڈری تاں برداشت نی تھیندی، تے 
اساکوں قوم پرستی دا سبق ڈیونڑ شروع کر ڈیندن جیویں اساں تاں 40 سالیں توں جخ ودے مریندوں، تے آپ صرف ھکو گال کریندن جو جنوبی پنجاب دے ناں نال صوبہ نہ گھنسوں ،  نہ گھنو سئیں !
اگلے اساکوں صوبہ نی پئے ڈیندے تے نہ ای اساڈے نال کوئ خیر خواھی رکھدن ھنڑ پنجاب دی تقسیم اناں دی اپڑی مجبوری بنڑ گئی اے ، رھی گال ناں "جنوبی پنجاب" دی تاں اے ناں پنجاب والیں دا اساڈے کیتے تاں تھی سگدے پر اساڈا ناں اے نی کیونجو نہ اساں پنجابی تے نہ اساں جنوبی ھوں ، اساڈی ھک اپڑی شناخت ھے کہیں دے آکھنڑ تے رکھنڑ نال کوئ فرق نی پمدا، اے کوئ قرآن یا حدیث اچ نی جو بدل نی سگدا.

## نویں صوبے دی حدود
سجنڑو اساڈے کیتے ایں وقت اھم مسلہ نویں صوبے دی حدود/جغرافیہ ھے جیندے کیتے اساڈے لیڈر چپ ھن پتہ نی کیا پئے کریندن، ایں وقت ضرورت اے ھے جو سارے لیڈر متحد تھی منتحب MNA/MPA  نال رابطے کرن اناں کوں پنجاب توں انج صوبے دی افادیت/مفادات توں آگاہ کرن تانجو پتہ لگے اتھوں دے لوک کیا چاھندن، 
اساں صرف 23 اضلاع دی گردان چاتی کھڑوں ، 
سجنڑو : اناں حالات اچ  23 اضلاع اویں نہ مل ویسن ایندے کیتے وڈی جدوجہد دی ضرورت ھے، اساں صرف  23/23 اضلاع دی گردان لاتی رکھی تے عملی طور کجھ نہ کیتا تے اساں ھک بئے دے آسرے تے ریہیے تاں صرف 3 ڈویژن دے اضلاع تے آن کھڑسوں، فوری طور رابطے شروع کیتے ونجن ، ایں وقت صوبے دے ناں توں زیادہ صوبے دے جغرافیہ دی اھمیت ھے جو کہڑے کہڑے اضلاع شامل پئے کریندن ۔
جیون سرائیکی تے سرائیکیں دے لیڈر. 
جیوے سرائیکی وسیب ۔ اجمل مسن 

## حوالے
سپاہی (فکشن)

فکشن
سپاهی
(تلخیص)
لکھت: منصور شانی

میں جڈاں کہیں مجرم دے پچھو بھجدا ودا ہوواں آپ کوں نکا بال محسوس کرینداں ت سچینداں جو اگو بھجنڑ آلا ہونڑیں تھک ت آکھسی بس یار خالد تھک گیاں ہنڑ بس.پر اچانک میڈی دید بت تےماس آلی کار چنبڑی وردی ت چیل اچ بدھے ذمے واری دےبیلٹ تے ویندی هے.
چور تےسپاہی دی زندگی ملدی جلدی ہےفرق ہےصرف بیرک دے _اڈو اڈو دا.چور جرم دی سزا کٹیندے ت سپاہی غربت دی.عید،بکرید، شبرات،جمعہ,چھنڑ چھنڑ، ت اتوار وی سونوار آلی کار.
پہلا قیدی بےتوں پچھدے
حال بھرا کتنی بھوگی ودیں؟
ڈوجھا اتنی
پہلا بس مک گئء کہ.
ڈوجھا.ہا یار سوچی بیٹھاں ہنڑ ونج کے ہٹھی کھلینداں بس.
ایہو حال سپاهی دا ہے.ہک سپاہی بےتوں پچھدےکتنی سروس رہ گئ اےلالہ.
بس آخری مہینہ ہے ارادہ ہے گھر ونج تے ہٹی بنڑینداں. بہوں پردیس کٹیۓہنڑ بالیں نال کجھ ڈینہہ گزرینداں. ڈینہہ کوں ہٹی کھولی سنجھ کوں شٹر سٹیا تے راتیں گھر.
کڈاہیں کڈاہیں میں رو پونداں.جیہرلے چور کوں چور تےساکوں سپاہی آکھ تےطعنہ ڈتا ویندے.میں ڈساونڑ چاہنداں جو اگر اساں ہک چور کوں پکڑ تےپورے معاشرے کوں چور سمجھوں تاں ول??قبراں ت لگےجھنڈے ساڈی عظمت ت دلیری دے گواہ ہن.پالے، سیکر، پوہ، پنڑیال، ساونڑ دا مینہ ت ولا اک، مئ دی بھا تے کچہری دے کچےکھاڑےساڈے کالے والیں کوں چٹا تھیندا ڈیکھ چکن. پر میں اےسب کچھ نئ آکھ سگدا.
میں اج ریٹائر تھیندا پیاں.میں هنڑ رج کے سمنڑ لو گھر ویساں.منشی دے فون دا ڈر وی کائنا ہوسی.ت سویرےحاضری دے خوف توں رات دی بےآرام نندر توں وی جان چھٹی. اپنڑےپتر کوں اپنڑیں اکھیں نال وڈا تھیندا بنبوٹے کھاندا ڈیکھساں،او کھڑنڑ سکھسی میں شۓ ولیہساں،انگل نپ ت ٹرنڑ سکھیساں.مونڈھےت چا کےہٹی تےنیساں.قیدی وی ایہو سوچیندا بیٹھے اے اج رہا تھیونڑے.
خالد خاں آ یار آپنڑی چھیکڑی ریڈ تےونج.منشی دی گال سنڑ ت میں چپ کر ت ٹر پیاں.
آج سپاہی خالد خان کو پورےسرکاری اعزاز کےساتھ سپرد خاک کر دیا گیا.یاد رہےسپاہی خالد خان گزشتہ روز دہشتگردوں سےفائرنگ کےتبادلہ میں شہید ہوا تھا. خبر ہےاسی تھانےسے مشہور ڈاکو بگو ملک سزا کاٹ کر رہا ہو گیا ہے.(رائٹر، منصور شانی)
## حوالے
سکھر

سکھر پاکستان دے صوبہ سندھ دا ہک شہر ہے۔ ضلع سکھر دا مرکز وی ہے۔ سید خورشید شاہ ایم این اے مشہور شخصیت ہے۔

## حوالے
سکھر بیراج دی حکایت

حکایت

سکھر بیراج تے

ہک شہر توں ڈوجھے تئیں پُجنڑ دا ویلا الہامی کوئی ویلا ہوندے

روہڑی دے ازل توں سکھر دے ابد تئیں اوہ پُجیا ' اسمان دریا تے شہر ہک ڈوجھے وچ گچ ہَن ' بیڑیاں جیڑھیاں ہنالے وچ گھبنڑ تھیاں سیالے وچ بچے پیاں جنڑدیاں ہَن 'اگوں ایں جہان دے نقشے وچ بیراج ہے ' بیراج دے موڑ تیں عجائب گھر دے سامنڑے اوہ رُکیا تے ہوکا ڈِتس ' میں بُلہنڑ کوں اکھیں ڈیونڑ آیا ہاں'' اوں بیا وی زور دا ہوکا ڈتا "میں سندھ دریا دی بُلہنڑ کوں اکھیں اپنڑیاں ڈیون کیتے آیا ہاں " اوندے چار چفیروں لوک کٹھے تھی گئے جیندے وچ بیراج دے پہرے دار وی شامل ہَن

اساں اونکوں نیڑے تھی کر ڈِٹھا ' اوندیاں آنکھیں وچ الہام ہئی

بُلہنڑ : سندھ دریا دی اندھی ڈولفن
(رفعت عباس)
## حوالے
سہاڳ رات (رومانی مائیکروف)

رومانوی مائیکروف

.............................سهاگ رات

.................لکھت.منصور شانی

عمر دے اٹھارویں سال کوئ چھوهر کوڑھی نئ رهندی ت سجو تاں اونویں وی پورے وسبے دی شهزادی هئ.چٹا کھیر رنگ جیکوں ڈیهدیں هی گھٹ گھٹ پیونڑ لو دل آهدے, کالیاں شمور چلاک تے بلیار اکھیں دے اتو قدرتی سگھڑاپے دا ثبوت ستریے هوۓ بھربھٹیں دے تلو ڈو سیاه خال کبوتریں آلی کار پھیریاں کھاندیاں پپلیاں, چوڈی دے چندر آلی کار چمکدے متھے دے اتے جڈاں ساوا بوچھنڑ کالے خشبوئ والیں کوں کجی کھڑا هووے ها تاں چنبیلی دا پھل وی تر تر تکی رهندا ها, چٹے چوک چهرے تے رتے لال تھوڈیں دی نازکی گویا میر دا شعر ها, سوهنڑیں پتلے نک اچ چٹے نگ آلی کوکی دا لسکارا دنیا و ما فیها بھلاونڑ لو کافی ها تسلی نال گھڑیا هویا قالب کڈاھو وی گھٹ ودھ نی, نازک چٹی گچی جنت دے حوریں کوں شرما ڈیوے تے گچی مکدیں قیامت شروع تھیندی هئ.رنگ, انگ ت ستریے هوۓ بت آلی کار نسوانی سهنڑپ وی وسمی بال سگدا ها.ایں اچ جھک وچ بنده رل ونجے تاں خوش قسمت ها.اکثر پیرو راهنڑاں رهنڑ دی عادت زمین کوں پیر چمواونڑ دا حیله لگدی هئ.
پر میں ایں سارے ستریے هوۓ حسن توں هٹ ت سجو دے ناز, نخرے ت بے نیازی دا عاشق هامیں. چار کوٹھیں آلی هکی حویلی ألے گھر اچ میں اج تک اے نامی سمجھ سگیا جو او میڈے نال پیار کریندی هے یا کائناں میں جڈاں اوکوں پیار دی گال کراں او میکوں وڈا مجنوں آکھ, کھل ت ٹال ونجے,میں اوندا ناں کاغذ ت دل بنڑا کے لکھاں تاں اے گال کر تے مٹا ڈیوےجو آپ نال پیار کر, میکوں یاد هے هک دفعه میں آکھیا ها توں میکوں نه ملی تاں میں هیڈ اچ جمپ مار ویساں تاں اوں آکھیا میں کهیں لو اپنڑی زندگی نی کھٹا سگدی میں تاں اپنڑی حیاتی تو وی پنج ڈاه سال وادھو جیساں.سچ هے جو سجو دے ایں انداز تے بے پرواهی دا تاں میں عاشق هامی.
بس میڈا دل آهدے او وی میڈے نال پیار کرینی هئ.
کل ساڈی سهاگ رات هئ پھلیں اچ بهار بنڑی سجو میکوں کھمب کھتڑیے پکھی آلی کار بےوس لگی هئ. پھل آنگوں ترڑدی سجو چھوئ موئ دا پترا بنڑی بیٹھی هئ.میکوں لگدے سجو دے نخرے, ناز انداز تے ادا میڈے نکاح دی محکوم تھی گئ هے.میں آپ کوں سجو دی بے نیازی کوں قید کرنڑ دا مجرم سمجھداں. میں محکوم جسم نال عشق نی کر سگدا. کاش اے سیاه رات جیکوں لوگ تاں لوگ خود سجو وی سهاگ رات سمجھے میڈی زندگی اچ نه آندی...(منصور شانی)

## حوالے
سگریٹ وی کیا شے ہے

سگریٹ وی کیا شے ہے
یاراں نال گپ شپ اچ پیوو تاں اے تہاڈے گپاں اچ شریک اے. تہاڈے نال کھل مذاق کریسی. ہیندا دھواں ٹھکارے مار تے کھلسی.
ایویں کلھے بہہ تے پیسو تے اے تہاڈے نال دکھ سکھ ونڈیسی. تہاڈے نال روا گھنسی ایویں لگسی جو ہیندا دھواں ڈسکیاں بھر بھر روندا پئے.
ول جے اپنڑے وچھڑیے سجنڑ کوں یاد کرنڑے تے کلھے تھی ونجو اے تہاکوں دھوئیں اچ زیارتاں کرا ڈیوے
جے پڑھائی اچ دل نہی پیا لگدا تے ہک سوٹا چھکو ول ڈیکھو کمال.. اے آپ پڑھاوے تہاکوں
اصل اچ نا اے نشہ اے نا کجھ بس اندر دے انسان کوں مطمئن کرنڑ اے جو میں خود کوں تباہ کریندا پیاں عشق اچ. جے ہووے تاں. فیشن آلی سگریٹ دا میں نہی آہدا
میکوں تاں ہنڑ ای ہر کش تےاو پہلا کش یاد آندے جیرھا اوندے ناں تے بھریا ہئی ول عادت لگ گئی.
بس خود کوں مطمئن کرنڑ اے جو تباہ تھیسوں جلدی نکلسوں اتھو
ہنڑ ای دوستاں اچ بھانویں ڈبی مکا ڈیویجے نا چس اندی اے نا سکون. کلھے بہہ کے یار دی مونجھ اچ کئی ڈکھی گاونڑ لاتے یا ول چن دی چٹی رات اچ گاونڑ سنڑ تے ہکی سگریٹ نال تہاکوں ایویں لگسی جیویں بھری ہوئی پیتی وے.
لوک اصل اچ آسرا چاہندن. اتلا ڈپریشن اے جو کہیں نال الا نہی سگدے ہناں دا آخری سہارا سگریٹ اے تے میڈا وی۔ ایل ایل سرکار

## حوالے
سیاست، حقوق دا ترلہ

"سیاست" حقوق دی بحالی دا ترلا ہوندے - دنیا دی تاریخ دا سب توں اوکھا تے درداں ڈکھاں دا ترلا ہے۔ این رستے ءچ جتھ لیڈرز، پارٹیاں ، حکومتاں، ریاستاں غرض ہر کوئی روپ وٹا تے عوام کوں دھوکہ ڈے سگدے پر ہک شاعر، ادیب تے فنکار امن شانتی دا واحد ضمانتی ہوندے جیڑھا آخری دم تئیں لوکاں کوں سیک ڈتی رکھدے جو او تہاڈے نال کھڑے تساں کلہے نیوے۔ شہزاد عرفان

## حوالے
سیاستداناں دا روشا

اُڈھائیں جُوار تھیندی ہئ چنڑے ہوندے ہن رڑھ فصل کتھائیں کتھائیں تھیندی ہئ او خوش نصیب ہوندا ہا جئیندا بند بھریج پووے ہا۔ اے گالھیں دامان آلے لوک زیادہ جانڑدن۔
گڈھاں کھوتے فصل تباہ کریندے ہن ۔انھیں کھوتیں دے مالک ت کھوتیں کوں سزا ڈیونڑ لو ۔ساڈے وسیب ءچ پھاٹک ہوندے ہن ۔زیادہ تر پھاٹک کھوتے لگدے ہن ۔پھاٹک کیا ہا ہک کھولا ہوندا ہا جئیندی نہ چھت ہوندی نہ دروازہ ۔کھوتیں کوں اندرو ڈھک کے ۔دراوزے ت ہک ادھ ڈھینگری سٹ ڈیندے ہن۔گرمی ہے یا سردی کھوتے کھڑن۔ بکھ تس سب کجھ برداش کر ویندے ہن کجھ شودے تاں مر ویندن ہن ۔مگر ڈھینگری توں ٹپ مار کے باہرو نہ نکلدے ہن ۔اے گال اتھائیں ختم ۔
محترم۔ سرائیکی وسیب دے ایم این اے ایم پی اے تقریباً ہک ڈو ٹبر ہے ہک ویندے بیاء آ ویندے ۔وسیب ءچ کتناں ترقی تھئ ہے تھاڈے میڈے سامنڑے ہے ہر واری جیکوں عزت ڈتی سے او کڈھائیں میڈے غم ءچ شامل تھئے یا خوشی ءچ۔خوشی غم چھوڑو میڈی نسل دی خوشحالی واسطے کیا کیتس ۔جواب۔کجھ نسی کیتا ۔وت وی ووٹ اوکوں کیوں ڈیندے ہیں ۔اساں پھاٹک جو لگے کھڑے ہیں۔

پیسے کئیں کھادن ۔باہر مُلک جاگیراں کئینداں ہن ۔انھیں دے بال ساڈے ملک ءچ کیوں نیں آندے ۔اُو آھدن اُتھاں ساکوں جان دا خطرہ ہے ۔ساڈے لیڈر جڈاں باہر ملک ویندن اتھاں انھیں دی اوقات چپڑاسی جتناں نیں ہوندی اوھا اوقات میڈے مُلک ءچ کیوں ودھ ویندی ہے ۔باہر ملک ءچ جیکوں سلام کوئ نیں ولیندا ۔اوندی گڈی دے اگو پچھو لوسی کتے وانگوں درکدے ہیں متاں ہڈی ملدی ہووے کیوں کیوں جو اساں پھاٹک لگے کھڑے ہیں۔
غریب تے کیس تھیندے بکری دا کبوتر دا تساں اساں علاقے دے کونسلر کوں ونج ڈسیندے ہیں او رہزن دا پتر فٹ آھدے پولیس اتناں پیسے گھنسی چھوڑ ڈیسی اساں کڈھائیں اے سوال نیں کیتا جڈاں پولیس کوں پیسے ڈے کے کیس ختم کراونڑے وائے نچھ حرام دی تئیں کیوں ووٹ منگیے ہن توں کیرھی شئ دا خان ہیں لعنتی آ۔نہ بلکل نہ اساں اے گال کیویں کروں اساں پھاٹک لگے کھڑے ہیں

نانا لیڈر نانے دی دھی لیڈر دھی دا گھر آلا لیڈر اوندا پتر لیڈر اوندیاں بھینڑیں لیڈر ۔ہکو گھر دے سارے لیڈر 
کیا کیتے نے یار پچھلیں دا تاں پتہ نیں جیرھے ہُنڑ ہن انھیں تاں ککھ وی نیں کیتا ایویں تماشہ لئ کھڑن ۔اساں ووٹ پچھلیں دے مونھ کوں ڈیکھ کے ڈیندے ہیں ۔کیوں؟ کیونکہ اساں پھاٹک لگے کھڑے ہیں۔۔۔اچھا ناراض نہ تھیوو میں تھاڈے نال کھڑاں ۔جمیل بلوچ
## حوالے
سیاست تے مذہب

سیاست مزھب 

پاکستان دی سیاست اُنویں تاں کوئلے دی غار ھے جیرھا پیٹھے مونھ کالا کر کے نکھتے پَر کجھ جماعتیں کوں صرف مزھبی جماعتاں سمجھا ویندے تے انھیں تیں تنقید کیتی ویندی ھے کہ مزھب دے ناں تیں سیاست کریندئن اگر غور نال ڈیکھوں تاں انھیں جماعتیں مزھب دے بجائے فرقہ پرستی دی سیاست کیتی ھے مختصر حوالے تھاڈی نظر 
پیپلز پارٹی ،،،آپکوں لبرل سمجھنڑ آلی جماعت روشن خیالی دا پرچار کرنڑ آلی پارٹی اھل تشیع حضرات کوں آپڑیں نال سلھاڑ کے کئ قلعے فتح کیتن ایں جماعت دے سابقہ و موجودہ لیڈر بنھیں فرقیں ءچ اج وی مشکوک ہن بہر حال اھل تشیع بھٹو بی بی بنظیر تے بلاول کوں شیعہ تسلیم کریندن ،تے پیپلز پارٹی وی فرقہ پرستی آلا پتہ بہوں سوھنڑاں کھیڈدی ھے
مسلم لیگ نون،ایں پارٹی تیں الزام لگدے اے دھشت گردیں کوں سپورٹ کریندی ھے یعنی دیوبندی طبقہ اکثر نواز شریف دا حامی رہ گئے خاص کر سپاہ صحابہ دا ناں گھن کے کافی تنقید تھیندی رہ گئ اگر ڈیٹھا ونجے علماء دیوبند جعلی پولیس مقابلیں ءچ مسلم لیگ نون دے دور ءچ مریندے رہ گئین، ہن تاں کافی سارے جئیندے ءچ ملک اسحاق سر فہرست ھے جیرھا سپاہ صحابہ دا عظیم لیڈر سمجھا ویندا ھا خیر مسلم لیگ نون واقعی ایں کم ءچ ملوث رہ گئ،
جمیعت علماء السلام ف،،مولانا فضل الرحمن ،جئیندا تعلق دیوبند طبقے نال ھے انھیں دے حامی نوے فیصد دیوبند ہن لہزا فرقہ پرستی دا کارڈ کھڈنڑ دی ضرورت ہی نئیں پوندی البتہ اے سیاست صرف مولانا کر سگدے کہ پانڑی تے بھاء یعنی دیوبندی ،،شیعہ،، کٹھے ہکے سٹیج تیں ہتھ ءچ ہتھ پاء کے کھلدے کھڑے ھوون ،
نویں نکور جماعت تحریک لبیک ،،شھید ممتاز قادری دی شھادت دے بعد وجود ءچ آونڑ آلی جماعت بریلوی طبقے کوں مقناطیس وانگوں چھکیے نعرہ اینجھا کہ بندہ ایں جماعت ءچ شامل تھیونڑ اعزاز سمجھے خیر ایں جماعت وی بنھیں وانگوں فرقہ پرستی دا کافی ووٹ گھدا مگر ،،،،وقت دے کافریں بقول رضوی صاحب،، ایں جماعت کوں دھشت گرد قرار ڈے ڈتا،
دوستو بزرگو بھائیو انھیں ساریں سیاسی جماعتیں مزھب دے ناں تے سیاست نئیں کیتی انھیں فرقے دے سر تیں سیاست کیتی ھے مزھب تاں اوتریں دا ہکو ھے اتھاں کیویں سیاست تھیوے ھا آسان رستہ ھے فرقہ فرقہ کھیڈو مال بنڑاؤ ،،شاباش کڈھو فتوے میکوں شروع تھی ونجو ،جی ھا تھاڈا نیاز مند ،،،جمیل حیدری
## حوالے
سیاݨا ہا

روزی روٹی تاں میڈے مالک دے ہتھ ءچ ھے کہیں کوں دولت ڈیوے یا غربت ڈیوے اے تاں اوں بے نیاز دے فیصلے ھن، کچے گھریں ءچ وی رب دی مخلوق وسدی ھے، انھیں دے دل ءچ وی محبت دا کھڑکار تھی سگدے، تیں محبت اے کتھاں ڈیہدی ھے کون امیر ھے کون غریب ھے، اے گالھیں, تاں امیر سوچئن کہ جیندے نال محبت کریندے پئے ھیں اوندی اوقات کیا ھے، غریب کوں پہلے تاں غربت محبت کرنڑ دی اجازت نیں ڈیندی اگر وت وی تھی ونجے تاں غریب واسطے اے زندگی موت دا مسلئہ ھوندے، اوندے واسطے محبت ٹائم پاس نیں ھوندی، روح دا رشتہ ھوندے،یاد رکھ نبھا نہ سگیں تاں اج وقت ھئ اتھائیں ہتھ چھوڑ ڈے میڈی ذات اوقات، سب جانڑدے ھاؤ. 

مٹی دا بندہ ھاں مٹی نال محبت کرینداں، مٹی دے گھر ءچ راھنداں، مٹی تیں سمداں، آخر ایں مٹی ءچ مِٹ ونجڑاں، تیڈا ساڈا ذات دا فرق تاں مِٹ سگدے مگر میڈی جند اوقات دا فرق نہیں مٹ سگدا،میڈا نصیب وی میڈے چُولے وانگوں لیرو لیر ھے، اگر توں میں ھک وی تھی گئے تاں میکوں پُورا پک ھے میں تیکوں سنبھال نیں سگڑاں بھلا کوئ نادار وی کوہ نُور رکھ سگدے، بھلا کوئ غلام وی سر تیں تاج پاء سگدے، میڈا مکھنڑ، نہر دے کنارے وی مل سگدن، سمندر وی خشک تھی سگدے، پانڑی کوں وی بھاء، لگ سگدی ھے، تارے وی تُرٹ سگدئن، رات وی روشن تھی سگدی ھے، ڈینھ وی کالا تھی سگدے، چٹکا نکھتا کھڑا ھوے بارش وی وس سگدی ھے، مگر میڈی جان، آسمان زمین تیں نیں آ سگدا، تیڈے وعدے کُوڑے، میڈے لارے بیکار، توں خود ڈس لوھے تیں پتل دے چھلے پاونڑ آلیں انگلیں کوں عقیق کتھاں راس آندے، چلو میں من گھنداں توں سچا ھیں تیڈی محبت سچی ھے، مگر دل نال ڈس، کڈھائیں پوہ دی وسدی بارش ءچ کچے کوٹھے ءچ بغیر اوُچھنڑ دے سم ڈیٹھی، پالے کنیں بچنڑ لُو تڈی اُتیں پاء ڈیٹھی، چھت کوں تریمدا ڈیکھ کرائیں، اکھیں کوں ترمدا ڈیٹھی،،، سال دی رات گُزار کے فجر کوں پروتھی روٹی تیں کھٹی بھاجی رکھ کے بُکھ مریندا ڈیٹھی، پانڑی ءچ لُونڑ مرچاں سٹ کے کڈھائیں روٹی کھا کے سوھنڑے رب دا الحمد پڑھدا ڈیٹھی، ،،،،،،کائیناں،،،،،،،،،،،،،،،، تاں ول چُھوڑ ڈے 
سیانڑاں ھا،،،،،،،،،،،،،،،،، چھوڑ ڈتا ھس

جمیل بلوچ
سیب

سیب ہک پھل ہے۔ **سیب** گیند وان٘گوں گول ہک مشہور تے خوشنما، خوشبو دار تے  لذیذ پھل  ہے، ایہ مختلف رنگاں تے ذایقیاں دا ہوندا ہے -

## تعارف
ایہ سب کنوں زیادہ وسیع پیمانے تے درخت تے کاشت تھیوݨ آلا پھل ہے- ایندا درخت مغربی ایشیا وچ شروع تھیا- سیب دا ذکر ٻہوں ساری ثقافتاں دی دیومالائی تے کتاباں وچ موجود ہے-

کھ لوک اہدن  ایندا مرکز مشرقی ترکی ہے۔

## ورتاوا
thumb|Red Apple
خوراک وی ہے تے دوا وی۔ سیب دا مربّہ دوا ہے۔

### فائدے
پتھری کیتے

دل کیتے

جگر کیتے

وزن گھٹاوݨ کیتے
## حوالے
سی حرفی

سرائیکی شاعری دی ݙوجھی وݙی صنف سی حرفی ہے۔ ایہ صنف سرائیکی دے علاوہ سندھی تے پنجابی وچ وی مروج ہے۔ ایں صنف وچ الف توں ے تائیں دے حرف نال ہک بنف ٻدھا ویندے۔ 

## [[سرائیکی]] دے خاص حروف
ساکوں کتھائیں وی ایجھی سی حرفی کائنی ملی جیں وچ سرائیکی دے مخصوص اضافی حروف وی استعمال تھئے ہوون۔ مثلاً ب کیتے ہک بند ہی ہے۔ ٻ واسطے کتھائیں کہیں شاعر کوئی بند کائنی آکھیا۔ 

## مصرعیاں دی تعداد
سی حرفی وچ کئی مصرعیاں واسطے ہکو جیہا اصول کائنی اختیار کیتا ڳیا۔ اگرچہ زیادہ تر بند چار مصرعیاں دے ہن۔ کجھ شاعراں ایں وچ گھاٹے وادھے کیتن۔ حضرت سچل سرمستؒ دی سی حرفی ترائے مصرعیاں دی ہے۔ شیخ عبداللہ ملتانی پنج مصرعیاں دی جندڑی پردیسی لکھی ہے۔ علی حیدر ملتانی وی پنج مصرعے استعمال کیتے ہن۔ حمل خان تے رحیم یار خان اٹھ مصرعیاں دا ہک ہک بند ٻدھیندن۔ ہر حرف نال ہک مصرعے دی سی حرفی وی ملدی ہے۔ 

## مضامین
سی حرفی وچ زیادہ تر صوفیانہ مضامین تے عشق و محبت دے جذبات دا اظہار ملدا ہے۔ ایں صنف دا گھیر ٻہوں زیادہ ہے۔ 

### ٻیاں صنفاں
ایں صنف وچوں ٻیاں صنفاں وی نکلدیاں ہن۔ سی حرفی ڈھولہ، گھڑولی لعل، جوگی نامہ، چرخہ نامہ۔ ایہ سب ہکے صنف دیاں ہیئت دے اعتبار نال مختلف صورتاں ہن۔ صرف مضامین دا فرق انھاں کوں انج و انج کریندے۔ کجھ شعراء سی حرفی عشقیہ داستان واسطے استعمال کیتے۔ ایں صنف دے پہلے شاعر شاہ حبیب ہن۔

## وجہ تسمیہ
سی حرفی شاعری دی ہک خاص صنف ہے۔ایہ صنف عربی تے فارسی کنوں اساݙے کولھ آئی ہے۔ سی فارسی وچ تریہ کوں آکھیا ویندے۔ سی حرفی کوں سی حرفی ایں واسطے سݙیا ویندے جو ایندے اشعار وچ عربی فارسی دے تریہ حروف ہجا کوں گھن آیا ویندے۔ سی حرفی بند دی صورت وچ لکھی ویندی ہے، تے ہر بند وچ ترائے کنوں لاتے ست اٹھ مصرعیاں دا اہتمام کیتاویندا ہے، ٻیا ایہ جو ہر بند دے پہلے مصرعے دے شروع وچ کوئی نہ کوئی حرف ہجا گھن آیا ویندے، تے او مصرعے وچ پڑھیا وی ویندے تے وزن وچ وی شامل ہوندا ہے۔ جیویں ایں مصرعے وچ ہے:۔

الف اللہ چنبے دی ٻُوٹی مُرشد مِن وچ لائی ہُو

ز زیارت کعبہ دی لوک جاون، سوہݨے یاردی زیارت نوں جاندی ہاں میں

ایں طرحاں سی حرفی دے سارے بند حروف ہجا نال شروع تھیندے ہن۔ انہاں وچ ترائے حرف پ، چ، گ فارسی دے ہن تے باقی عربی حروف ہجا رلاتے پورے کیتے ویندن۔ ایں ڳالھ دے علاوہ ہر بند وچ ہک فکری تسلسل ہوندے۔ او ہک قسم دا ہک یونٹ ہوندے تے ہکے خیال یا جذبے دے اندراندر ہوندے۔ تے سلطان ٻاہوؒ دی سی حرفی دے بنداں کوں ابیات دا ناں وی ݙتا ڳئے۔  بیت عام طور تے ݙوں مصرعیاں دے ہوندن۔ پر سلطان ٻاہوؒ دے بیت چار چار مصرعیاں دے ہن۔ انہاں ابیات کوں سی حرفی وی سݙیا ڳئے۔  ایندی وݙی وجہ ایہ ہے جو ایہ ابیات حروف تہجی الف، بے دے مطابق ترتیب ݙتے تے چھاپے ڳئین۔
سید ابو الاعلٰی مودودی

سید ابوالاعلٰی مودودی (1903ء - 1979ء) مشہور عالم دین،  مفسر قرآن تے جماعت اسلامی دے بانی ہن۔ ویہویں صدی دے موثر ترین اسلامی مفکرین وچوں ہک ہن۔ انہاں دی فکر، سوچ تے انہاں دی تصانیف نے پوری دنیا دی اسلامی تحاریک دے ارتقا وچ گہرا اثر سٹیا تے ویہویں صدی دے مجدد اسلام ثابت تھئے۔

## علمی خدمات
اسلام دی دنیا بھر وچ موجودہ پزیرائی سید ابوالاعلی مودودی تے شیخ حسن البناء (اخوان المسلمون دے بانی) دی فکر دا ہی نتیجہ ہے جنہاں نے عثمانی خلافت دے اختتام دے بعد نہ صرف اینکوں زندہ رکھا بلکہ اینکوں خانقاہواں توں کڈھ کے عوامی پزیرائی بخشی۔ سید ابوالاعلی مودودی دا پاکستانی سیاست وچ وی بڑا کردار ہئی۔ پاکستانی حکومت نے انہاں کوں قادیانی فرقہ کوں غیر مسلم قرار ݙیوݨ تے پھانسی دی سزا وی سݨائی جس تے عالمی دباؤ دے باعث عملدرآمد نہ تھی سڳا۔ سید ابوالاعلی مودودی کوں انہاں دی دینی خدمات دے پیش نظر پہلے شاہ فیصل ایوارڈ نال نوازا گیا۔ آپ دی لکھی ہوئی قرآن مجید دی تفسیر تفہیم القرآن دے ناں نال مشہور ہے تے جدید دور دی نمائندگی کرݨ والی اس دور دی بہترین تفسیراں وچ شمار تھیندی ہے۔
## جماعتِ اسلامی دا قیام
سید مودودی نے ترجمان القرآن دے ذریعے ہک پابندِ اسلام جماعت دے قیام دی تجویز پیش کیتی تے اس سلسلے وچ ترجمان القرآن وچ مضامین وی شائع کیتے۔ جیہڑے لوگ اس تجویز نال اتفاق رکھدے ہن اوہ 26 اگست 1941ء کوں لاہور وچ جمع تھئے تے "جماعت اسلامی" قائم کیتی گئی۔ جس وقت جماعت اسلامی قائم تھئی تاں اس وچ پورے ہندوستان وچوں صرف 75 آدمی شامل تھئے ہن۔ اس اجتماع وچ سید مودودی کوں جماعت دا سربراہ منتخب کیتا گیا۔
## قادیانی فتنے دی سرکوبی
1953ء وچ سید مودودی نے "قادیانی مسئلہ" دے ناں توں ہک چھوٹی جیہی کتاب تحریر کیےی جس تے انہاں کوں گرفتار کر گھدا گیا تے ول فوجی عدالت دے ذریعے انہاں کوں ایہ کتابچہ لکھݨ دے جرم وچ سزائے موت دا حکم سݨا ݙتا۔ سزائے موت سݨاوݨ دے خلاف ملک دے علاوہ عالم اسلام وچ وی شدید رد عمل تھیا۔ جنہاں وچ مصر دی اسلامی جماعت اخوان المسلمون دے رہنما علامہ حسن الہضیبی، کابل توں علامہ نور المشائخ المجددی، فلسطین دے مفتی اعظم الحاج محمد الحسینی دے علاوہ الجزائر تے انڈونیشیا دے علما نے حکومت پاکستان نال رابطہ کر کے سید مودودی دی سزائے موت دے خاتمے دا مطالبہ کیتا جبکہ شام دے دار الحکومت دمشق وچ انہاں دی سزائے موت دے خلاف مظاہرہ کیتا گیا۔

بالآخر حکومت نے سزائے موت کوں 14 سال سزائے قید وچ تبدیل کر ݙتا۔ تاہم اوہ مزید ݙو سال تے یارہ مہینے تک زندان وچ رہے تے بالآخر عدالتِ عالیہ دے ہک حکم دے تحت رہا تھئے۔
## تصانیف
* تفہیم القرآن (6 جلدیں)
* تفہیمات (5 جلدیں)
* رسائل و مسائل (5 جلدیں)
* سیرت سرور عالم ؐ (2 جلدیں)
* پردہ
* الجہاد فی الاسلام
* تنقیحات
* مسئلہ قومیت
* خطبات
* دینیات
* شہادت حق
* دین حق
* سلامتی کا راستہ
* بناؤ اور بگاڑ
* اسلام اور جاہلیت
* اسلام کا اخلاقی نقطۂ نظر
* تحریک اسلامی: کامیابی کی شرائط
* اسلام کا نظام حیات
* اسلام کا سرچشمہ قوت
* سنت کی آئینی حیثیت
* اسلامی تہذیب اور اس کے اصول و مبادی
* خلافت و ملوکیت
* حقوق الزوجین
* سود
* معاشیات اسلام
* اسلام اور ضبط ولادت
* شرکت و مضاربت کے چند شرعی اصول
* مسئلہ ملکیت زمین
* ہندوستان کا صنعتی زوال اور اس کے اسباب
* اسلامی عبادات پر ایک تحقیقی نظر
* قرآن کی چار بنیادی اصطلاحیں
* تجدید و احیائے دین
* تعلیمات (کتاب)|تعلیمات
* سانحہ مسجد اقصی
* اسلامی کا نظریہ سیاسی
* اسلامی سیاست
* خطبات یورپ
* خطبات حرم

## حوالے
سید ابراہیم دسوقیؒ

اِمام شیخ ابراہیم الدسوقیؒ بہت وݙے اقطاب وچ  شمار تھیندے ہن۔ 
thumb|مزارِ اقدس

## نسب
سید ابراہیم الدسوقی القرشی الہاشمی (عربی وچ ناں السید إبراھیم الدسوقي‎ ​) شجرۂ نسب ایویں ہے: العارف باللہ السید ابراہیم ابن ابو المجد ابن قریش ابن محمد ابن محمد ابن النجا ابن عبد الخالق ابن ابو القاسم الزکی ابن علی ابن محمد الجواد ابن علی الرضا ابن موسیٰ الکاظم ابن جعفر الصادق ابن محمد الباقر ابن علی زین العابدین ابن الحسین ابن الامام سیدنا علی۔
## القابات
الدسوقی،السید السند، الحسیب النسیب، قطب الاولیاء، مرشد العلماء، تاج العارفین، امام الزاہدین، شیخ الاسلام، عارف باللہ، بحر شریعت۔ ابا العينين، ب رہان الملہ والدين، امام الدين، قطب الاقطاب، القطب الامجد، الامام الاوحد، سيد السادات، رافع المہمات، صاحب الولا والكشف والاطلاعات، بحر الورود والبركات، لسان الحضرات، كعبہ الحقيقہ، سلطان اہل العون والصون،، الشريف، قاضی العشاق، صاحب السيفين، صاحب الرمحين، عريس المملکہ
## کتاباں
شیخ ابراہیم الدسوقی نے فقہ و تصوف تے ہک وݙا ذخیرہ یادگار چھوڑا ہے، لیکن ایہ بظاہر انہاں دی تصانیف معلوم نی تھیندے، بلکہ انہاں دے ملفوظات لگدے ہن جیہڑے انھاں نے اپݨی مجلساں دے اندر مریدین کوں اِملا کروائے ہن، کیوں کہ انہاں کتاباں دا اسلوب تالیفانہ نی بلکہ ملفوظانہ ہے۔

*کتب في فقہ السادۃ الشافعیۃ،
*الحقائق،
*الرسالۃ،
*الجوہرۃ ،
*الجلیل الفائق الموسوم بالحقائق،
*برہان الحقائق۔

انہاں وچ جوہرہ زیادہ مشہور و معروف تے ضخیم ہے۔

آپؒ دی کرامتاں اس قدر ہن کہ انہاں دا بیان و شمار مشکل ہے۔
## وفاتِ
شیخ الدسوقیؒ دی سیرت و سوانح تے لکھݨ والے جملہ تذکرہ نگاراں دا ایں ڳال تے اتفاق ہے کہ آپؒ نے صرف ترتالیہ(43) سال دی عمر پاتی۔ تے 676ھ وچ ایں دنیا توں انتقال کر گئے۔ مصر وچ آپؒ دی قبر زیارت گاہِ خلائق ہے۔
## حوالے
سید حسین بن علی

مکہ دا گورنر ہئی جیہڑا نسلی طور تے عرب تے سید ہووݨ دی وجہ توں خلافت دا دعویدار ہئی تے خلافتِ عثمانیہ دے خاتمے وچ ایندا سب توں وݙا کردار ہئی.
سید ناشب رضا حزین

ارسطو زمانہ قدیم دا بہوں وڈا فلسفی تے سائنسدان ہا اوں فلسے دی ہر لڑی تے کم کیتا تے سائنس ءچ ڈھیر اضافے کیتے 
اج ارسطو دیاں گاہلیں ختم تھی چکیاں ہن ول وی ایندے نظریۓ کنوں زیادہ چنگیاں ایندیاں تحریراں ءچ موجود عقلی رویہ ہھ.
ارسطو دا رویہ عقلی اصولاں دے اردگرد گھمدا اے 
ارسطو مقدونیہ دے قصبے سٹاگیرا ءچ 384 قبل مسیح ءچ پیدا تھیا 
ایندا پیو ہک بہوں وڈا حکیم ہئی ارسطو ستاہراں اال دی عمر ءچ افلاطون دی اکادمی داخل تھیا وہیہ سال اتھاں رہیا. افلاطون دے مر ونجنڑ توں تھولے عرصے بعد ایں اکادمی چھوڑ ڈتی
ارسطو کوں پیو دی وجہ توں علم حیاتیات تے عملی سائنس ءچ دلچسپی پیدا تھئی.
342 قبل مسیح ءچ ارسطو مقدونیہ ول آ تے ہک بادشاد دے پتر دا زاتی استاد بنڑاں

باقی اگلی قسط ءچ
## حوالے
سید سلیمان ندوی

مولانا سید سلیمان ندوی (22 نومبر 1884ء — 23 نومبر 1953ء) اردو ادب دے نامور سیرت نگار، عالم، مؤرخ تے چند قابل قدر کتاباں دے مصنف ہن جنہاں وچ سیرت النبی صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم کوں نمایاں حیثیت حاصل ہے۔ عالمِ اسلام کوں جنہاں علماء تے ناز ہے انہاں وچ سید سلیمان ندوی وی شامل ہن۔ انہاں دی علمی تے ادبی عظمت دا اندازہ ایں ڳالھ توں لڳ سڳدا ہے کہ جݙݨ انہاں دے استاد علامہ شبلی نعمانی،  سیرت النبی صلی اللہ علیہ وآلہٖ و سلم دے پہلے ݙو جلداں لکھ کے 18 نومبر، 1914ء کوں انتقال کر ڳئے تاں باقی چار جلداں سید سلیمان ندوی نے مکمل کیتے۔ اپݨے شفیق استاد دی وصیت تے ہی دار المصنفین، اعظم گڑھ قائم کیتا تے ہک ماہنامہ، معارف جاری کیتا۔
## اردو تصانیف
* سیرت النبی
* عرب و ہند کے تعلقات
* حیات شبلی
* رحمت عالم
* نقوش سلیمان
* حیات امام مالک
* اہل السنہ والجماعہ
* یاد رفتگاں
* سیر افغانستان
* مقالات سلیمان
* خیام
* دروس الادب
* خطبات مدراس
* ارض القرآن
* ہندوؤں کی علمی و تعلیم ترقی میں مسلمان حکمرانوں کی کوششیں
* بہائیت اور اسلام

## حوالے
سیسمومیٹر

زلزلہ پیما (Seismometer) ہک آلہ اے جیندے نال زمین دی جنبش جیہڑی زلزلے دی وجہ توں پیدا تھیندی ہے، ناپی ویندی ہے۔ ایں آلے وچ ہک قلم یا تاں کہیں وزنی لٹکن (پنڈولم) نال وابستہ ہوندے یا کہیں اینجھے وزن نال ودھا ہویا ہوندے جیندا توازن ذرا جیہی جنبش نال متزلزل تھی ویندے۔ قلم دی نوک ویلݨ تے لپٹݨ ہوئے کاغذ کوں چھوندی ہے۔ ویلݨ آہستہ آہستہ گھومدا رہندے۔ زمین اچ ذرا جیہی وی جنبش ہوسی تاں قلم دا خط ویلݨ تے ٹیڑھا تھی ویسی، جینکوں ݙیکھ کے ماہرین سمجھ ویندن کہ زلزلہ کتھاں آیا، کتنی شدت دا ہئی تے کݙݨ تک ریہا۔
## حوالے