محمد یوسف شاہ گردیز

جہڑیلے اِسلام دی راکھی تلوار تُرُٹ ڳئی اَتے دینِ حنیف ہِک واری وَل بے یار و مددگار رہ ڳِیا تاں خُداوندِ کریم نے اولیائے اُمّت کوں ہدایت دے اِیں سرچشمہ دا راکھی مقرر فرمایا۔ اَتے ہر وَنکی دی خیر تے برکت انّھاں کوں عطا کِیتی تہوں اصلوں اُوں ویلے جہڑیلے ملتان وَلا قرامطی لوکاں دے اثر وِچ آ تے اسلامی شعار کنوں وان٘جھا تھی چُکیا ہَئی۔ حضرت قطب الاولیاء شاہ موج دریا علیہ الرحمۃ الغفران اللہ دے حُکم نال اِیں شہر وِچ آ وڑے اَتے دریائے راوی دے مَݨ تے مسندِ ارشاد اُسار تے اللہ دی مخلوق دی اصلاح وِچ لڳ ڳئے۔ ملتان شہر غزنوی حملیاں دیاں سَٹّاں اَتے قرامطیاں دی شکست دی وجہ کنوں ݙاڈھی بے وَسّی دے نال کراہن٘دا پِیا ہَئی۔ قلعہ اَتے شہر دیاں ٻئیاں ساریاں اَبادیاں تقریباً سُن٘ڄ تھی چُکیاں ہَن۔ ہر پاسے بے دینی اَتے بے حیائی دا دور دَورہ ہَئی۔ شودے مسلمان امن لبھین٘دے ودے ہَن۔ حضرت دی خانقاہ وِچ ݙُو وَنکی دے لوکاں نے آوݨ شروع کِیتا۔ ہِک اُوہ جہڑے اسلام چھوڑ تے قرامطیاں دے اثر وِچ آ چُکّے ہَن ٻئے اُوہ جہڑے مسلمان تاں ہَن پَر ݙردے ودے ہَن۔ حضرت نے گمراہ طبقے دی ہَولے انداز وِچ وعظ تے نصیحت دے ذریعے اصلاح شروع کِیتی، مسلماناں دا حون٘صلہ ودھایا اَتے ہندؤواں کوں "لا اکراہ فی الدین" دے فیضان نال خوش کِیتا۔ 
## مخدوم شیخ محمد یُوسف شاہ گردیزی
حضرت موج دریاؒ راوی دے مَݨ تے امرِ بالمعروف تے نہی عن المنکر وِچ رُجھے ہوئے ہَن۔ جو غزنی کنوں ہِک ٻِیا بزرگ اِیں شان نال تشریف گِھن آیا جو شیر اُتے سوار ہَن اَتے ہَتھ وِچ بجائے چابک دے سَپ (نانڳ) پھدّیا ہوئیا ہَئی۔ ایہ مخدوم سیّد محمد یوسف گردیزیؒ ہَن۔ اِنّھاں دے اَبّا سئیں ابو بکرؒ اَتے ݙاݙا بزرگوار حضرت مخدوم سیّد علی قسورؒ ہَن۔ جہڑیلے ہلاکو خان نے بغداد کوں تباہ کِیتا تاں حضرت مخدوم غزنی تشریف گِھن ڳئے اتھائیں انّھاں دے پُتر سیّد ابو بکر دے مشکوئے معلیٰ وِچ مخدوم شیخ محمد یوسفؒ ڄَمّے۔ 
عام تذکریاں وِچ تاریخ ولادت ٤٥٠ ہجری درج ہِے۔ پِیؤ اَتے ݙاݙے دے فیضِ تربیّت نے قرآن، حدیث، فقہ اَتے ٻئے علوم متداولہ دا عالم بݨا تے جذب تے سلوک اَتے مقاماتِ فناء تے بقاء وِچ فردِ فرید بݨا ݙِتّا۔ کُجھ مُد آپ نے "سیروا فی الارض" دی تکمیل وِچ بلخ تے بخارا اَتے سمر قند تے تاشقند دا پن٘دھ کِیتا۔ 

### ابّا سئیں دا جھوک لݙا ون٘ڄݨ
ہالی سئیں پن٘دھ وِچ ہَن جو کشف دے ذریعے اَبّا سئیں دے جھوک لݙا ون٘ڄݨ دی اطلاع مِلّی۔ فوراً گھر اپڑے اَتے آپ انّھاں دی تجہیز و تکفین کِیتی۔ 
اَبّا سئیں دے بے وقت جھوک لݙا ون٘ڄݨ نے سئیں اُتّے ݙاڈھا وݙّا اثر کِیتا اَتے سئیں سیر و سیاحت چھوڑ تے آپݨے جد امجد دے حضور وِچ رہوݨ لڳّے۔ بھان٘ویں جو سئیں دا اکثر ویلا حجرۂ اعتکاف وِچ لنگھدا ہَئی، پَر جہڑیلے کݙان٘ہیں ٻاہر نِکلدے تاں اِنّھاں کنوں ایہجیاں کرامتاں ظاہر تِھین٘دیاں جو لوک حریان ریہ ویندے۔ جدِ بزرگوار کئیں کئیں ویلے منع فرمیندے جو کشف تے کرامتاں دا اظہار مناسب کائے نِھیں، پر اِتّھاں عنانِ اختیار آپݨے ہَتھ وِچ کِتّھاں ہَئی۔ 
اَخِیر الامر ہِک ݙِین٘ہہ ایہو شئے ݙاݙے پُوترے وِچ وِتھ دی وجہ بݨ ڳئی۔ این٘دی تفصیل این٘ویں بیان کِیتی وین٘دی ہِے جو:- 

### ملتان ون٘ڄݨ دا حُکم
"گردیز دے نیڑے ہِک وݙّا قبیلہ سئیں دا مُرید ہَئی۔ اَچّݨ چیتی اُوں گھر وِچ ہِک چھوہَر بِمار تھی ڳِیا۔ جہڑیلے دوائیں اَتے دُعائیں بے اثر تھی ڳِیاں اَتے چھوہَر کمال لاغر اَتے ہِیݨاں تھی ڳِیا تاں سارے مرید کَٹّھے تھئے اَتے اُوں ٻال کوں مخدوم علی قسور دی خذمت وِچ گِھن آئے اَتے عرض کِیتونیں:- "اے شیخ کامل! اساں سارے سئیں دے غلام اَتے عقیدت مند ہِسے، اَساݙے گھر دا صرف ایہو ہِکّو ݙِیوا ہِے جہڑا وِسمَݨ دے نیڑے ہِے۔ تُساں اللہ دی بارگاہ اِچ دُعا فرماؤ جو او شانہٗ تعالیٰ آپݨے حبیب دے صدقے اِیں نِکّے ٻال کوں شفائے کاملہ عطا فرماوے۔" حضرت مخدوم نے انّھاں آۃ و زاری دے جواب وِچ فرمایا جو اَساکوں اللہ دی رضا وِچ راضی رہوݨاں چاہِیدا ہِے۔ قبیلے آلیاں نے کمال عجز تے انکساری کِیتی پَر حضور نے کُجھ بھال نہ پاتی اَتے اُوہ چھوہَر فوت تھی ڳِیا۔ اَتے لوک رون٘دے پِٹین٘دے لاش کوں چا تے وَلدے آپݨے گھراں کوں ٹُر پئے۔ کیوں جو اُنّھاں شودیاں دا اُوہو ہِکّو ٻال ہَئی۔ اِیں کِیتے اُوہ ݙاڈھے مُون٘جھے تے ماندے ہَن۔ انّھاں دی دھاڑ پِٹ نال ہِک کہرام جِیہا پَے ڳِیا۔ اتفاق نال حضرت شاہ محمد یوسف علیہ الرحمۃ عبادت کنوں ویلھے تھی تے راہ وِچ تشریف گِھن آن٘دے پئے ہَن۔ سئیں نے ایہ درد ناک منظر ݙِٹّھا تاں خادم کنوں حقیقتِ حال پُچّھی۔ اتنے وِچ اُوہ سارے لوک سئیں دے نیڑے آن اَپڑے، اَتے لاش زمین اُتے رکھ تے آپݨی بد قسمتی اَتے بربادی اُتے دھاڑاں مار مار تے رؤوݨ لڳ پئے۔ حضرت کیوں جو رقیق القلب اَتے ݙاڈھے کریم النفس ہَن۔ سئیں کنوں انّھاں دی ایہ حالت ݙِٹّھی نہ ڳئی۔ جذب تے جلال دے نال فرمایا "کوݨ آہدا ہِے جو ایہ چھوہَر موئیا ہوئیا ہِے، ایہہ تاں جِین٘دا ہِے"۔ اِیں فرمانِ کرامت نشان دے سُݨدے ای اللہ دے حُکم نال اُوہ چھوہَر کلمہ پڑھدا ہوئیا اُٹّھی ٻیٹھا۔ لوک جہڑے کُجھ ویلے پہلاں دھاڑ دھاڑ رون٘دے پئے ہَن، ݙاڈھے خُش تھی ڳئے اَتے سئیں دے پیراں وِچ ڈَھیہہ پئے۔ جہڑیلے سئیں مخدوم علی قسورؒ کوں ایہ خبر مِلّی تاں اُوہ ݙاڈھے نَراض تھئے اَتے حضرت کوں سَݙوا تے فرمایونے:-
"اوے پُتر آ! اِیں جیݙے توفیق تاں اللہ سئیں نے اِیں فقیر کوں وی ݙِتّی ہوئی ہَئی۔ میں تاں اللہ دی رضا وِچ دخل ݙیوݨ کمال بے ادبی سمجھدا ہَم۔ کیوں جو فقیراں دا طریقہ تسلیم تے رضا ہِے۔ پَر تُساں میکوں اَڄ اللہ دے اَڳّوں شرمندہ کر ݙِتّا ہِیوے۔ اِیں کِیتے ہُݨ اَساں ݙُون٘ہائیں دا ہِکّی جاء رہوݨ ممکن نِھیں رِیہا۔ تَہُوں چَنڳا ایہو ہِے جو تُساں ملتان چلے ون٘ڄو۔ کیوں جو اُوہ ملک تباہ تے سُن٘ڄ تِھین٘دا پِیا ہِے۔ شئیت تُہاݙی وجہ نال اللہ سئیں اُوں شہر دے رہوݨ آلیاں کوں ہدایت دی توفیق عطا فرماوے۔"
حضرت نے جہڑیلے ݙاݙا سئیں دی ایہ نَاراضڳی اَتے وَل ملتان ون٘ڄݨ دا حُکم سُݨیا تاں ݙاڈھے مُون٘جھے تھئے۔ اَمّاں سئیں دی خِذمت وِچ حاضر تھی تے سارا ماجرا ݙسایا تاں مخدومہ نے فرمایا:-
"پُتر! تیݙے ٹٻّر دا کَم شروع کنوں اسلام دی اشاعت ریہا ہِے۔ آپݨے ݙاݙا سئیں دا حُکم منّو اَتے ملتان ون٘ڄو میکوں آس ہِے جو تیݙی وجہ کنوں اللہ دے دِین دی کُئی وݙی خذمت تھیسی۔ ون٘ڄو اللہ دی مَدَت تہاݙے نال ہووے!"
اَمّاں سئیں دا ایہ عزم تے استقلال ݙیکھ تے سئیں سَوَلّے تھئے۔ نِوّ کے اُنّھاں ہَتّھاں کوں چُمّیا اَتے آپݨاں چُغہ سنبھال تے ملتان کَن ٹُر پئے۔ 

### جدید ملتان دی اُساری
جہڑے ݙیہاڑے مخدوم سئیں ملتان آن اپڑے۔ شہر اُوں جاء تے ہَئی جِتّھاں ہُݨ مخدومہ پاک دامنؒ دا مزار اَتے قبرستان ہِے۔ شہر اَتے قلعہ قدیمہ دے وِچالے دریائے راوی وَہن٘دا ہَئی۔ شہر آلے چاہن٘دے ہَن جو دریا دے شمال وِچ پُراݨے قِلعے دے نال ہِک ٻِیا قلعہ اُسارِن۔ جین٘دے وِچ شہر آلے اَباد تِھیوِن۔ جمال یوسف دے الفاظ ایہ ہِن:-
"جہڑیلے مخدوم سئیں اللہ دے حُکم نال ملتان آن اَپڑے۔ عرفان پناہ حضرت موج دریاؒ دے کول ٹِکاݨاں فرمایا۔ شہر آلے چاہن٘دے ہَن جو ݙُوجھا قِلعہ دریا دے مَݨ تے اُسارِن تاں جو شرِ اعداء کنوں راکھی تِھیوے۔ کیوں جو انّھاں ݙیہاڑیاں ڈاکو اَتے چور چَون٘ہاں پاسُوں کنوں کَٹّھے تھی تے ملتان کوں لُٹدے ہون٘دے ہَن۔ اِیں پاروں لوک نواں قِلعہ بݨاوݨ دی فِکر کرین٘دے پئے ہَن۔" 
پَر کیوں جو دریا دا کَنّا دلدلی ہَئی۔ اِیں کِیتے کَن٘دھ ڈَھیہ پون٘دی ہَئی۔ حضرت نے دریا دے کَنّے حُجرہ اُسروایا اَتے شہر آلیاں کوں حُکم ݙِتّا جو میݙے حجرے کوں اندر گِھن تے شہر پناہ دی اُساری دا اَغاز کرو، اَتے کَن٘دھ اُتے میݙیاں جُتّیاں رکھ ݙیؤ، ان شاء اللہ ایہ نہ ڈھاسی۔ تَہُوں این٘ویں ای تِھیا۔ فصیل بݨ تے تیار تھی ڳئی اَتے لوک اِین٘دے وِچ آ تے اَباد تِھیوݨ لڳّے۔ 

### سئیں یوسف شاہ دے معمولات
مخدوم سئیں نے ایہ معمول بݨا رکّھیا ہَئی جو سویل دی نماز کنوں پہر ݙِین٘ہہ تئیں عبادت وِچ رُجّھے رہن٘دے ہَن۔ وَل رُشد تے ہدایت دا ٻُوہا کُھلدا اَتے اللہ دی مخلوق جہڑی اِیں چشمہ فیض اُتے مور تے ملخ آلی کار کَٹّھی تھی وین٘دی ہَئی اُوکوں اسلام دی تلقین کرین٘دے اَتے قرامطی عقیدیاں کنوں توباں کرݨ دی ہدایت فرمین٘دے۔ وَل لنگر شروع تھی وین٘دا۔ امیر تے غریب سارے اِیں مائدہ فیض نال ڈِھڈھ بھر تے کھان٘دے۔ مخدوم سئیں دا سلوک ہر بندے نال سان٘واں ہَئی۔ بلا تفریق رنگ تے مِلّت ہر بندے کوں اُون٘دی حیثیّت دے مطابق کھاݨاں مِلدا ہَئی۔ اِین٘دے باوجود استغنا دا ایہ عالم ہَئی جو مرید لعل ہائے ناب اَتے مروارید دے طشت گِھن آ تے نذر کرین٘دے، پَر اُوہ دریائے راوی وِچ سَٹ ݙِتّے وین٘دے ہَن۔ 
؎ نازِ شہاں نمی کشم زخم کرم نمے خورم
در نگر اے ہوس فریب ہمت ایں گدائے را
الغرض اسلام دا ایہ عظیم مبلغ آپݨے ݙِین٘ہ رات اِیں شغلِ عزیز وِچ صرف کرین٘دا ریہا۔ حضرت موجِ دریا وی برابر انّھاں دے شریک کار ریہے اَتے آپݨے زہد تے اتقاء دی جاذبیت اَتے کشف تے کرامتاں دی بے پناہ کشش دی وجہ کنوں ٻہوں سارے قرامطیاں کوں وَلدے دِینِ حنیف وِچ گِھن آئے اَتے ہزاراں ہندوؤاں کوں اِسلام قبول کروایا۔

### حضرت موج دریا دی فوتڳی
حضرتِ موج دریاؒ سئیں شاہ صاحب دے دستِ راست، مخلص کارکن اَتے با عمل عالم ہَن۔ اُوہ کُجھ مُد بِمار رہ تے فوت تھی ڳئے۔ سئیں کوں آپݨے شفیق ٻیلی اَتے شریکِ کار دے جھوک لݙا ون٘ڄݨ دا ݙاڈھا ݙُکھ تِھیا اَتے انّھاں کوں انّھاں دی خانقاہ وِچ، جتّھاں رَہ کے اُوہ ساری حیاتی اللہ اللہ کرین٘دے رہے ہَن پُور ݙِتّا ڳِیا۔ 

### مخدوم یوسف شاہؒ دا جھوک لݙا ون٘ڄݨ
ایہ اُوہ زمانہ ہَئی جو ملتان نے نہ تاں شیخ الاسلام بہاء الدین زکریاؒ کوں ݙِٹّھا ہَئی، اَتے نہ ای حضرت موسیٰ پاک شہیدؒ اَتے حافظ محمد جمال اللہؒ دے قدسی نفوس نے ملتان دی بھوئیں کوں آپݨے پیراں نال سرفراز کِیتا ہَئی۔ صرف سئیں مخدوم یوسف شاہٓؒ اَتے صرف سئیں دی ذات ہَئی جین٘دے عزمِ آہنیں اَتے بے پناہ قوّتِ ارادی نے اُوہ کَم کر ݙِکھلایا جیکوں محمود غزنوی دی رَت لٻڑیڄی تلوار وی نہ کر سڳّی۔ جہڑیلے قرامطہ دا شہر کنوں پوری طرح استیصال تھی ڳِیا۔ اَتے عمر شریف اکاسی ورھیں دے نیڑے اَپِڑ ڳئی تاں سئیں نے اعلان فرمایا جو میݙا آخرت دا پن٘دھ نیڑے آن اپڑیا ہِے ان شاء اللہ اِیں ورھے اَساں اِیں فانی دُنیاں کنوں عالمِ باقی کوں ٹُر ویسوں۔ تَہُوں ١٢ ربیع الاوّل ٥٣١ ہجری چہار شنبہ دے پہر ݙِین٘ہہ کوں اسلام دا عظیم مبلّغ صدائے ارجعی کوں لبیک آکھ ڳِیا اَتے جازہ ادا کرݨ دے بعد سئیں کوں اُنّھاں دے حجرے وِچ ای پُوریا ڳِیا۔ جِتّھاں سئیں نے آپݨی حیاتی دا ٻہوں وݙّا حِصّہ اللہ دی عبادت تے اطاعت وِچ لنگھایا ہَئی۔ 
### مخدوم سئیں دے مزار دیاں تصویراں

File:Tomb_of_Shah_Yousuf_Gardezi_Amazing_View.jpg
File:MultanGhadMausolDet.jpg|
File:Tomb of Shah Yousuf Gardezi Multan.jpg|
File:Tomb_of_Hazrat_Shah_Yousuf_Gardezi_sb_Multan.JPG|
File:Tomb_of_Hazrat_Shah_Yousuf_Gardezi_baba_sb_Multan.JPG|
File:Tomb_of_Shah_Yousuf_Gardezi_Wallpaper.jpg
 

### اولادِ امجاد
حضرتِ مخدوم شاہ محمد یوسفؒ گردیز وِچ ای متاہل تھئے ہَن کیوں جو سئیں پوترے شیخ عبد الصمد نے ای سئیں دے حالات کَٹّھے کِیتے ہِن اَتے اکثر اُمور انّھاں دے ذاتی مشاہدیاں اُتے مشتمل ہِن۔ این٘دے نال ظاہر تِھین٘دا ہِے جو شیخ عبد الصمد جدِ بزرگوار دی حیاتی وِچ ای ݙاڈھے ٻُڈھڑے ہَن۔ 
سئیں یوسف شاہؒ دے ݙُو پُتر ہَن۔ وݙّے شیخ احمد ہَن جہڑے سئیں دے بعد سئیں دے سجادہ بݨے۔ سئیں نے آپݨی ساری جائیداد منقولہ تے غیر منقولہ ݙُون٘ہائیں پُتراں وِچ سان٘ویں وَنݙ ݙِتّی ہَئی۔ البتہ موضع جلال پور دے چاہات جہڑے سئیں نے آپݨے ناں اُتے احداث کرائے ہَن۔ مع دیہات سجادہ صاحب کوں مرحمت تھئے۔ انّھاں دی حیاتی وِچ ملاحدۂ قرامطہ نے وَل ظہور کِیتا تاں شیخ احمد نے انّھاں دے استیصال وِچ برابر کوششاں کِیتیاں۔ انّھاں بعد شیخ عبد الصمد نے وی انّھاں اثر تے رسوخ کوں مُکاوݨ دی پوری کوشش فرمائی اَتے جہڑیلے ݙِٹّھا جو بغیر کئیں خونریز جنگ دے انّھاں دا استیصال نا ممکن ہِے تاں سلطان شہاب الدین غوری کوں اِیں پاسے بھال ݙیواوݨ کِیتے خط لِکّھیا۔ 

## شہاب الدین محمد غوری
محمد غوری محمود غزنوی آلی کار ٻہوں وݙّا جرنیل اَتے مدبّر حکمران ہَئی اُوں نے محمود آلی کار ٣٠ ورھیاں تئیں ہندوستان کوں آپݨی فوج ظفر موج دی جولان گاہ بݨائی رکّھیا۔ تفصیلی مضمون کِیتے ݙیکھو:- "شہاب الدین غوری" 
 
### شیخ عبد الصمد دی غوری سلطان نال ملاقات
ملاقات کِیتے رات دا ویلا مقرر تِھیا ہَئی۔ حضرت مخدوم سئیں عشاء دی نماز پڑھݨ دے بعد سلطان دے دربار وِچ تشریف گِھن ڳئے۔ تسبیح خانہ وِچ سلطان تخت اُتے ٻیٹھا ہوئیا ہَئی۔ مخدوم سئیں نے نیڑے ون٘ڄ تے سلطان کوں "السلام علیکم" آکھیا۔ باشاہ نے کھڑو تے سنّتِ نبویؐ دے مطابق اُون٘دا جواب ݙِتّا اَتے معانقہ فرما تے سَڄّے پاسے جاء ݙِتّی۔ اختیاراں تے انتقال دے سلسلے وِچ جہڑے شرطاں طے تھئیاں اُنّھاں دا ذِکر مخدوم سئیں دے تذکریاں وِچ نِھیں مِلدا۔ پَر اِتّی لِکّھیا ہوئیا ہِے جو:-
# اَݨ ڳِݨَت دہانہ چاہات جِنّھاں اُتے مخدوم سئیں قابض اَتے متصرف ہَن اَتے ہزاراں وِگھے اراضی سیلابہ جین٘دی سئیں آپ رَڑھ واہی کروین٘دے ہَن، وجہ معاش، اخراجات، خانقاہ، تیل چراغی اَتے لنگر کِیتے مخصوص ریہے۔ اَتے ناظمانِ علاقے دا عزل تے نصب وی سجادہ صاحب دے مشورے نال تِھین٘دا ہَئی۔ 
# معاملہ سرکاری ݙاہ روپے فی دہانہ چاہ اَتے فی وِگھہ سیلابہ اَٹّھ آنہ اَتے ٻارھاں روپے بابت سالم جھلار مقرر تِھیا۔ ٻِیا جہڑی چاہ نویں سِروں کنوں احداث تِھین٘دا، اُون٘دے پَنڄ روپے، نویں جھلار دے سَت روپے اَتے چار آنے فی وِگھہ سیلابہ خدامِ درگاہ الگ وصول کرین٘دے ہَن۔ 
سلطان شہاب الدین غوری نے ملتان اَتے سندھ فتح کرݨ دے بعد اُون٘دی ریاست دی حکومت آپݨے سپہ سالار علی کرماخ کوں ݙے ݙِتّی جہڑا ٥٨٢ ہجری تئیں حاکم ریہا۔ لاہور فتح تِھیوݨ تے سلطان نے اُون٘دا تبادلہ لاہور وِچ کر ݙِتّا۔ کرماخ ١١ ورھیں تئیں ملتان تے سندھ دا حاکم ریہا۔
ملتان وِچ علوی ٹٻّر (ملتان تے علویاں دی حکومت) دے ہِک شِین٘ہ جرنیل حسین بن احمد بن حمزہ بن عمر بن محمد بن محمد العلوی کوں سلطان نے قلعہ ہانسی اُتے قبضہ کرݨ کِیتے ٹوریا۔ جناب حسین نے کفار دا مردانہ وار مقابلہ کِیتا، پَر جمعیت گھٹ ہووݨ دے پاروں ٥٨٨ ہجری وِچ لڑدے ہوئے شہید تھی ڳئے ۔

## سلطان ناصر الدین قباچہ
سلطان شہاب الدین غوری دے بعد اُون٘دی سلطنت ترائے حِصّیاں وِچ ون٘ݙِیڄ ڳئی۔ غزنی اُتے تاج الدین یلدوز، ہندوستان اُتے قطب الدین ایبک اَتے ملتان تے سندھ اُتے ناصر الدین قباچہ نے قبضہ کر گِھدّا۔ تفصیلی مضمون کِیتے ݙیکھو:- "ناصر الدین قباچہ"۔ 

## ٻِیا ݙیکھو
* ملتان قرامطیاں دی ولھیٹ وچ۔ 
* محمود غزنوی دے ملتان اُتے حملے۔
* شیخ عبد الصمد۔
* شہاب الدین غوری۔

## حوالے

ونکی:تاریخ سرائیکستان
ونکی:سرائیکستان
ونکی:ملتان
ونکی:تاریخ ملتان
ونکی:ملتان دے علاقے
ونکی:ملتان اُتے حملے
ونکی:سرائیکستان اُتے حملے
ونکی:ملتان دے علماء
ونکی:ملتان دے صوفیاء
ونکی:ملتان دیاں شخصیتاں
ونکی:ملتانی صوفیا