open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
11ویں توں 15ویں صدی تئیں دے اَکھاݨ

ݙوجھا دور

سرائیکی ادب اِچ سرائیکی اَکھاݨاں دا تصور11ویں صدی عیسوی دی کتاب سندیس راسک اِچ نظر آندے ۔ سندیس راسک 223بند اُتّے مشتمل ہک نظم ہے جیکوں عبدالرحمن ملتانی ناں دے ہک شاعر تخلیق کیتے ۔ عبدالرحمن ملتانی نو مسلم شاعر ہا ۔ بقول ڈاکٹر اے ۔ ایس ۔ بیدی ، عبدالرحمن ایں نظم کوں 1008ء اِچ مکمل کیتا ہا اَتے 1010ء اِچ اوہ مسلمان تھی ڳیا ہا ۔ عبدالرحمن دے والد دا ناں ’’میر سین‘‘ ہا۔

’’عبدالرحمن 1010ء میں اپنا مذہب تبدیل کرکے اسلامی دائرہ میں آ چُکا تھا … عبدالرحمن نے 1008ء سے پیشتر سندیش راسک کو ختم کر لیا تھا ۔… یہ لہندا کی قدیم شکل ہے‘‘۔

(ص79۔ تین ہندوستانی زبانیں از کے ایس بیدی ۔1961ء)

سندیس راسک دا حوالہ ڈاکٹر کرسٹوفر شیکل آپݨی کتاب

Siraiki Literature: the Islamic Heritage in its wider contact. 

اِچ ݙتے جیکوں ڈاکٹر نصراللہ ناصر اپݨی کتاب سرائیکی شاعری دا ارتقاء (2007ء) اِچ درج کیتے۔

’’سندیس راسک ‘‘کوں پڑھوں تاں اُوندے وچ وی ’’دناوت‘‘ دیاں ٻہوں ساریاں ڳالھیں نظر آندِن ۔ جنہاں وچ کُجھ ’’اَکھاݨ‘‘ دی شکل اِچ ہِن۔

اوہ اَکھاݨ ایہ ہِن۔(اُردو کنوںترجمہ):

(1ہک عزّت دار بندے دا ݙوجھے بندے دی مصیبت اِچ پَھس ونجٖݨ موت آوݨ کنوں زیادہ گندی شے ہے

بند نمبر76

عزّت دار بندہ بے عزّتی دے بدلے موت کوں ڳل لا گھِندے

(2محبوب دا دِل جیکر ہک واری محبت دے ٹِکاݨے کنوں ہٹا ݙتّا ونجٖے تاں اُوکوں کیویں مخصوص حالت اِچ آپݨابݨا یا ونجٖ سڳدے

بند نمبر101

تُرّٹا دِل نِھیں جوڑیا ونجٖ سڳدا

(3محبوب دے ہجر دی بھاہ محبوب دے ہتھڑیکے اِی ٻجھائی ویندی ہے

بند نمبر138

وصال اِی ہجر کوں مُکا سڳدے

(4عاشق (محبوب) نال ہووے تاں رات ہِک پیاری شے ہے

بند157

محبوب دے قرب وچ کئیں تکلیف دا احساس نھیں تھیندا

(5رات کوں چندر دی چانݨی وچ چِٹّے دَھولروا سوہݨپ دوہرا تھی ویندے

بند نمبر173

سوہݨی شے چانݨی وچ ٻئی نِکھر آندی ہے

## حوالہ
کتاب: بُشکا، مصنف : شوکت مغل ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ‘ ملتان
فوئنٹیس ڈی اونورو دی جنگ 1811

## فوئنٹیس ڈی اونورو دی جنگ 1811
فوئنٹیس ڈی اونورو دی جنگ (3-5 مئی 1811) وچ ، ویلنگٹن دے تحت اینگلو-پرتگالی فوج مارشل آندرے ماسینا دے تحت پرتگال دی فرانسیسی فوج دی محاصرہ شدہ شہر المیڈا کوں آزاد کراوݨ دی کوشش کوں روکیا ۔ ایہ جنگ جزیرہ نما جنگ دے دوران ہک اہم جھڑپ ہئی ۔ 

ویلنگٹن دی اڳواݨی وچ اینگلو-پرتگالی فوج مارشل آندرے ماسینا دی اڳواݨی وچ فرانسیسی فوج دے حملے دا مقابلہ کیتا ۔ فرانسیسی فوج ، جیڑھی المیڈا شہر کوں آزاد کراوݨ دی کوشش کریندی پئی ہئی ، تعداد وچ زیادہ ہئی ۔ ݙونہائیں پاسیاں دے درمیان سخت لڑائی تھئی ، جیندے وچ ٻہوں سارے فوجی ماریئے ڳئے ۔ اینگلو-پرتگالی فوج دلیری نال دفاع کیتا اتے فرانسیسی فوج دے ساندھوڑاندھ حملیاں کوں روکیا ۔ 

اینگلو-پرتگالی فوج کوں وݙا نقصان تھیا ، پر او فرانسیسی فوج دے حملے کوں روکݨ وچ کامیاب رہی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ فرانسیسی فوج کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا اتے المیڈا شہر دا محاصرہ جاری ریہا ۔ اینگلو-پرتگالی فوج دی فتح جزیرہ نما جنگ وچ انہاں دی طاقت کوں ودھا ݙتا ۔ 

فوئنٹیس ڈی اونورو دی جنگ جزیرہ نما جنگ وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ اینگلو-پرتگالی فوج دی فتح فرانسیسی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے ویلنگٹن کوں اپݨی حکمت عملی جاری رکھݨ دا موقع ݙتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ جزیرہ نما جنگ دا رخ تبدیل تھئی ڳیا اتے فرانسیسی فوج کوں وݙے پیمانے تے پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔
فلفورڈ دی جنگ 1066

## فلفورڈ دی جنگ 1066
فلفورڈ دی جنگ 20 ستمبر 1066 کوں انگلینڈ وچ یارک دے بالکل لمے پاسوں ، فلفورڈ وستی دے مضافات وچ لڑی ڳئی ، جݙݨ ناروے دے بادشاہ ہیرالڈ سوم ، جینکوں ہیرالڈ ہارڈراڈا وی آکھیا ویندے ، اتے اوندے انگریز اتحادی ٹوسٹیگ گوڈونسن شمالی ارلز ایڈون اتے مورکار کوں ہرایا ۔ ایہ جنگ انگلینڈ دے تخت دے دعویداراں دے درمیان ہک اہم جھڑپ ہئی ۔ 

ناروے دے بادشاہ ہیرالڈ ہارڈراڈا اتے اوندے انگریز اتحادی ٹوسٹیگ گوڈونسن دی اڳواݨی وچ ناروے دی فوج شمالی ارلز ایڈون اتے مورکار دی اڳواݨی وچ انگریزی فوج تے زوردار حملہ کیتا ۔ انگریزی فوج ، جیڑھی تعداد وچ گھٹ ہئی اتے ایں حملے کیتے تیار کائناں ہئی ، سخت مزاحمت کیتی ، پر او ناروے دی فوج دے ساندھوڑاندھ حملیاں دا مقابلہ نہ کر سڳی ۔ ݙونہائیں پاسیاں دے درمیان سخت لڑائی تھئی ، جیندے وچ ٻہوں سارے فوجی ماریئے ڳئے ۔ ناروے دی فوج انگریزی فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں کوں سخت شکست ݙتی ۔ 

انگریزی فوج کوں وݙا نقصان تھیا اتے انہاں دے کئی اہم کمانڈر ماریئے ڳئے ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ ناروے دی فوج یارک شہر تے قبضہ کر گھدا ۔ ناروے دی فتح انگلینڈ وچ ناروے دی طاقت کوں ودھا ݙتا ۔ 

فلفورڈ دی جنگ 1066 وچ انگلینڈ دی تاریخ وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ ناروے دی فوج دی فتح انگلینڈ دے تخت دے دعویداراں دے درمیان جنگ دا آغاز کیتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ ہیرالڈ ہارڈراڈا دی فوج مضبوط تھی ڳئی اتے انہاں کوں انگلینڈ تے حملہ کرݨ دا موقع ملیا ۔
فرتھ دی جنگ 1632

## فرتھ دی جنگ 1632
فرتھ دی جنگ 3 ستمبر 1632 کوں  رومن شہنشاہ فرڈینینڈ دوم دی کیتھولک فوج اتے سویڈن دے بادشاہ گستاووس دوم (گستاووس ایڈولفس) دی پروٹسٹنٹ فوج دے درمیان تریہہ سالہ جنگ وچ سویڈن دی مداخلت دے دوران لڑی ڳئی ۔ ایہ جنگ تریہہ سالہ جنگ دے دوران ہک اہم جھڑپ ہئی ۔ 

سویڈن دی فوج ، جیندی اڳواݨی بادشاہ گستاووس ایڈولفس کریندے پئے ہن ،  رومن بادشاہی دی فوج تے زوردار حملہ کیتا ۔  رومن بادشاہی دی فوج ، جیندی اڳواݨی البرچٹ وان والنسٹائن کریندے پئے ہن ، مضبوط دفاعی پوزیشن وچ موجود ہئی ۔ ݙونہائیں پاسیاں دے درمیان سخت لڑائی تھئی ، جیندے وچ ٻہوں سارے فوجی ماریئے ڳئے ۔ سویڈن دی فوج رومن بادشاہی دی فوج تے کئی حملے کیتے ، پر او  رومن بادشاہی دی فوج دے سخت دفاع کوں تروڑݨ وچ ناکام رہی ۔ 

سویڈن دی فوج کوں وݙا نقصان تھیا اتے انہاں دے کئی اہم کمانڈر ماریئے ڳئے ۔  رومن بادشاہی دی فوج کوں وی نقصان تھیا ، پر او سویڈن دی فوج دے حملیاں کوں روکݨ وچ کامیاب رہی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ ݙونہائیں پاسیاں کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

فرتھ دی جنگ تریہہ سالہ جنگ وچ ہک خونی اتے متنازعہ جنگ ہئی ۔ ایں جنگ وچ سویڈن دی فوج کوں وݙا نقصان تھیا ، پر او رومن بادشاہی دی فوج کوں پچھوں تے دھکیلݨ وچ کامیاب نہ تھئی سڳی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ تریہہ سالہ جنگ دا رخ تبدیل نہ تھیا ، پر ایں جنگ ݙونہائیں پاسیاں دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا ۔
14ویں صدی وچ سرائیکی اَکھاݨ

امیر خسرو 1253ء اِچ جٖمّے تے 1325ء اِچ فوت تھئے ، آپ عربی ، فارسی تے سنسکرت دے عالم ہَن ۔ فارسی تے ہندوی دے شاعر ہَن ۔ ہندی موسیقی دے عالم تے کئی راڳاں دے موجود ہَن ، اُردو شاعری دے بانی سمجھے ویندن۔ ڈھیر سارا کلام فارسی وچ ہے ۔ ملتان وچ پنج سال ریہ کے علم ادب دا مطالعہ کیتا ۔ آپ دی منظوم لُغت خالق باری ، ٻہوں مشہور ہے ۔ جیندے وچ ہندی لفظ اصل وِچ سرائیکی زبان دے ہِن ۔ امیر خسرو دیاں ٻجھارتاں ٻہوں مشہور ہِن ۔ جہڑیاں سرائیکی زبان وِچ ہِن۔

امیر خسرو دے فارسی تے ہندی کلام اِچ سرائیکی اَکھاݨ ݙیکھو:

  (1)خالے بہ لبش دیدم و گفتم کہ تِل است

گفتا کہ برونیست دریں تیل تیلے

(میں محبوب دے چہرے اُتسے داغ ݙیکھ کے آکھیا جو ایہ تِل ہے ۔ اُوں آکھیا جو ایں تِل؍ تِلاں وچ تیل کوئنیں)

سرائیکی اَکھاݨ: اِنھاں تِلاّں وچ تیل کوئنیں

(2)            دیکھ میں اپنے حال کوں رووں زار زار

بی گن ونتا بہت ہیں ہم ہیں او گن ہار

(میں اپݨے حال کوں ݙیکھ زارو زار روناں جو ہنر وند ٻہوں ہِن میں بے ہنر ہاں)

سرائیکی اَکھاݨ: ہنر مند اڳوں وَدھ ویندے تے بے ہنر پشتاندا رہندے

                       (3)            چکوا چکوی دو جنے ان کوں مارو نہ کو

اوہ مارے کرتار کے رین پِچھوڑی ہو

(سُرخاب دے جوڑے کوں نہ مارو ، اِنہاں کوں کرتارنے مارے جو اِنہاں دی رات ہجر وچ گزردی ہے)

سرائیکی اَکھاݨ: تقدیر دے مارے کون نہ ستائو

## '''حوالہ'''
کتاب: بُشکا، مصنف : شوکت مغل ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ، ملتان
16ویں صدی دے سرائیکی اَکھاݨ

## تریجھا دور
ایں صدی وچ وی ساکوں کُجھ اہجیں اَکھاݨ نظردِن جہڑے تاریخ اِچ محفوظ تھی ڳئین اَتے عوام وی اِنھاں کوں ٻلیندے ہِن۔

## (1                 وݙا دُلھ دریا ہے
16ویں صدی وچ’’دریا خاں‘‘ ناں دا ہک امیر ، جٖام نندہ دا وزیر بݨ ڳیا ۔ اِیندا اصل ناں ’’قبولہ ‘‘ ہا ۔ اَتّے قوم دا ’’سیّد ‘‘ہا۔ اوہ جٖام نظام الدین عرف جٖام نندہ (1461ء ۔1508ء) دے دیوان لکھ دیر‘ دا غلام ہا ۔ جٖام نندہ اِیندی دناوت ݙیکھ کے ایکوں وزیر ، مدارالہام تے وَل امیر الامراء بݨا ݙتّا اَتے اُوکوں دریا خاں ، تے مبارک خاں دے خطاب ݙتّے ۔ دریا خاں ٻہوں سختی تے فیاض ہا ۔ اُوندی سخاوت حاتم وانگ مشہور ہئی ۔ دریا خان دا انتقال 1519ء اِچ جٖام فیروز (پسر جٖام نندرہ) دی طرفوں شاہ بیگ ارغون دے خلاف لڑدیں ہوئیں ٹھٹھہ اِچ تھیا۔

اَکھاݨ اِچ ’’دریا خان‘‘ دی سخاوت کن اشارہ ہے۔

## (2                جَیں نہ ݙٹھا ملتان ، نہ اوہ ہندو نہ مسلمان
ملتان ہزاراں سالاں کنوں ہندوآں کیتے متبّرک مقام ریہ ڳے ۔ پرہلاد ، سورج دیوتا ، طوطلاں دیوی تے ایہو جیہیں ٻہوں سارے زیارت گاہیں ہندوآں کوں اِیں شہر؍ ’’دھرتی کن گھن آندے ہَن ۔ اِسلام آیا تاں ایہ دھرتی صوفیاں ، مِبلّغاں تے عالماں دی دھرتی بݨ ڳئی ۔ اِتھاں شاہ یوسف گردیز ، موج دریا ، بہاء الدین زکریا ، شاہ رُکن عالم ، شاہ شمس سبزواری جیہیں بزرگان دیرے اَن لائے۔ تہوں مسلمان اِیں دھرتی اُتّے آوݨ لڳ ڳئے۔ ہندو ملتان کوں آپݨاں مکّہ آہدے ہَن تے مسلمان مدینہ (مدینۃ الاولیاء)آہدے ہَن ۔ ایں اَکھاݨ اِچ اِنہائیں اشارہ ہے۔

## (3                سِلھ دی چھانہ بے غیرت کر ݙیندی ہے
بلوچ قبیلے ہزاراں سالاں کنوں خانہ بدوش ہِن ۔ ایں اَکھاݨ اِچ آکھیا ڳے جو مستقل ٹِکاݨاں بندے کوں بے غیرت کر ݙیندے ۔ موجودہ بلوچستان اِچ بلوچ غالباً 15ویں صدی وچ آئن ۔ میر چاکر خان ہمایوں دے زمانے (1530ء ۔1550ء) اِچ حیات ہا ۔ بعد اِچ بلوچ پکے مکان بݨاوݨ لڳ ڳے ۔ ایں اَکھاݨ اِچ پکے مکان بݨاوݨ آلے کوں خانہ بدوش رہݨ دی تلقین کیتی ڳئی ہے جو پکّے ٹِکاݨے بݨا گھِنسو تاں بے غیرت تھی ویسو۔

## (4                چَم دا سکّہ چلدا پئے
نظام سقہ مغل بادشاہ ہمایوں دے زمانے ترے ݙینہ کیتے دلّی دا بادشاہ بݨیا تاں اُوں آپݨی مَشک کپ کے چم دا سکّہ چلایا ہا ۔ جہڑیلے کُئی عیاش آپݨاں نقصان کر ٻہے تاں ایہ آکھاݨ ٻلیندن ۔نظام سقّہ 16ویں صدی دا کردار ہے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: بُشکا، مصنف : شوکت مغل ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ، ملتان
گیلی پولی دی جنگ 1915

## گیلی پولی دی جنگ 1915
گیلی پولی دی جنگ ، جینکوں ڈارڈینیلس جنگ ، گیلی پولی دا دفاع یا گیلی پولی دی جنگ وی آکھیا ویندے ، 19 فروری 1915 توں 9 جنوری 1916 تک گیلی پولی جزیرہ نما (ہݨ گیلیبولو) تے پہلی عالمی جنگ دی ہک فوجی فوجی چڑھی ہئی ۔ اینٹینٹ طاقتاں ، برطانیہ ، فرانس اتے روسی بادشاہی ، ترکی آبنائے تے قبضہ کر تے مرکزی طاقتاں وچوں ہک سلطنت عثمانیہ  کوں کمزور کرݨ دی کوشش کیتی ۔ ایندے نال قسطنطنیہ وچ عثمانی راڄ ڳڑھ اینٹینٹ جنگی جہازاں دی بمباری دا شکار تھئی ویسی اتے بادشاہی دے ایشیائی حصے توں کٹ ویسی ۔ سلطنت عثمانیہ  دی شکست دے نال ، نہر سویز محفوظ تھئی ویسی اتے باسفورس اتے ڈارڈینیلس آبنائے بحیرہ اسود اتے روس وچ گرم پاݨی دیاں بندرگاہاں تک اینٹینٹ سپلائی کیتے کھل ویسن ۔ 

پہلی عالمی جنگ دے دوران ، اینٹینٹ طاقتاں سلطنت عثمانیہ  تے حملہ کرݨ دا فیصلہ کیتا ۔ اینٹینٹ طاقتاں گیلی پولی جزیرہ نما تے حملہ کیتا ، جیڑھا سلطنت عثمانیہ  دا حصہ ہئی ۔ عثمانی فوج ، جیندی اڳواݨی مصطفیٰ کمال اتاترک کریندے پئے ہن ، دلیری نال لڑی اتے اینٹینٹ فوج دے حملیاں دا مقابلہ کیتا ۔ ݙونہائیں پاسیاں دے درمیان سخت لڑائی تھئی ، جیندے وچ ٻہوں سارے فوجی ماریئے ڳئے ۔ عثمانی فوج اینٹینٹ فوج کوں پچھوں تے سور ݙتا اتے انہاں کوں سخت شکست ݙتی ۔ 

اینٹینٹ فوج کوں وݙا نقصان تھیا اتے انہاں دے کئی اہم کمانڈر ماریئے ڳئے ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ اینٹینٹ فوج کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ عثمانی فتح پہلی عالمی جنگ وچ عثمانی فوجاں دی طاقت کوں ودھا ݙتا ۔ 

گیلی پولی دی جنگ پہلی عالمی جنگ وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ عثمانی فوج دی فتح اینٹینٹ طاقتاں دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے سلطنت عثمانیہ  کوں اپݨا تسلط قائم کرݨ دا موقع ݙتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ مصطفیٰ کمال اتاترک ہک قومی ہیرو بݨ ڳئے اتے سلطنت عثمانیہ مضبوط تھی ڳئی ۔
ہک تاریخی اَکھاݨ

چولستان وِچ مروٹ ناں دا ہک قلعہ ہے جیکوں چتوڑ دے حاکم مہروٹ نے صدیاں پہلے اُسروایا ہا ۔ آکھیا ویندے جو مہروٹ دے راجہ چچ نا ل جنگ لڑی ہئی ۔ ایں قلعے دا حاکم ’’سوڈھا رائو‘‘ ریہ ڳے جیندے بارے ہک تاریخی اَکھاݨ ہے:

ہاکڑہ پھروی وہسی، ندیاں رہسِن پُور

نہ جٖایا نہ جٖاسی ، سوڈھا راء امیر

ایہ اَکھاݨ وی شعر دی شکل اِچ ہے تے غالباً 14ویں صدی عیسوی دا نظردے ، ایں اَکھاݨ وچ سوڈھا رائو سردار دی تعریف کیتی ڳئی ہے ، جیندی حکومت انصاف اُتّے قائم ہئی اَتے اوہ لوکاں وچ ٻہوں مقبول حکمران ہا۔

## '''حوالہ'''
کتاب: بُشکا، مصنف : شوکت مغل ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ، ملتان
شہراں وچوں شہر ملتان جِتھّاں ہر دم امن امان

تاریخ وچ پہلے ملتان ہندومت دا مرکز ہا ، وَل اسلام دا مرکز بݨیا ، ہر دور وِچ ملتان امن امان دا گھر بݨیا ریہے ۔ ایں کہاوت وچ اِیہا تاریخی حقیقت موجود ہے۔

میں ایں اَکھاݨ کوں 14ویں صدی دے اَکھاݨاں اِچ چامل کیتے ۔ تھی سڳدے جو ایں دور کنوں اڳے دا ہووے پر اَکھاݨ دی زبان جدید نظردی ہے۔

15ویں صدی دے عوامی اَکھاݨ

ساکوں 15ویں صدی عیسوی وچ عوام دے زیان اُتّے کُجھ اَکھاݨ تاریخ اِچ مِلدن ۔ ایہ اَکھاݨ بھانویں جو تاریخی طور تے مشہور تھئین اَتے اَپݨے پِچھوں تاریخی پِچھوال رکھدن وَل وی ساݙی اَکھاݨاں دی روایت کوں اڳوں تے ٹُریندن:

                       (1                 پاند پِچھوں پُوچھڑی اَتے پوجھا لنگاہ

ملتان وچ لنگاہ خاندان 1443ء کنوں 1528ء تئیں(تقریباً 86سال) حاکم ریہ ڳئے ۔ جہڑے ویلے ایہ خاندان عروج تے ہا تاں بھیݙ چال موجب چھوٹے موٹے لوک آپ کوں لنگاہ خاندان دا فرد آکھ کے آپݨی پُھوت بݨیندے ہَن ۔ اُوں ویلے ایہ اکھاݨ ٻولیا ویندا جو ہِیں تاں گھٹائے خاندان دا تے آپݨے جوڑ لنگاہواں نال جُڑیندا پئیں۔

(2                سُرر ، سبھاڳو ، سلرو ، چوتھے چچریا

                       آندا ہا جٖام جکھّڑ ، ہا ٻانھاں بُنگا راء

سندھ دے علاقے عمر کوٹ وچ بُنگاراٹے 15ویں صدی اِچ حاکم ہا اَتے اِتھوں دا راجا ہا ۔ اُوں ویلے صوبہ سندھ قائم نہ تھیا ہا ، بُنگارائے دا غلام جٖام جکھڑ کُجھ قبیلے آپݨے نال گِھن کے اُوندے کول آیا ہا ۔ جنہاں وچ سُرر ، سلرو ، سُبھاڳو تے چچریا قبیلے ہِن ۔ چَچّر آپ کوں مغل آہدے ہَن۔ ایں اَکھاݨ نال ثابت تھیندے جو چچر مغل نہ ہَن ۔ ایہ قبیلے جٖام جکھڑ نال آئے ہَن ۔

(3                لکھا لکھ اُٹھائیو، کرن ݙیوے کروڑ

                       اَہر لہہ بخشے ہل دی اور

سمّہ خاندان سندھ وِچ 1351ء کنوں 1519ء تئیں (169سال) حاکم ریہ ڳئے ، سمّہ راجہ ابرہہ نے سندھ وچ کاشت کاری شروع کرائی ۔ سمّے راجیاں دا سرکاری لقب ’’جٖام‘‘ ہا ۔ ایں اَکھاݨ وچ سندھ اِچ کاشت دے مُنڈھ ٻدھیجݨ بارے ݙسّیا ڳئے ۔ایہ اَکھاݨ 15/14ویں صدی دا نظردے۔

(4                چہار چیز است تحفہء ملتان

                       گر د گرما گدا و گورستان

ایہ ہک ایرانی سیاح دی فارسی کہاوت ہے ۔ جو صدیاں پہلے ملتان بارے آکھی ڳئی ہے اِیکوں قریب ترین دور اِچ شامل کروں وی 15ویں صدی کنوں بعد دی نہیں نظردی۔

(5                گانمݨ سچار ، ڳالھیں ݙو تے چار/

                       گانمݨ سچار ، گلاں کریندا دو چار

گانمݨ سچار غازی خان اوّل (1486ء تا 1494ء ) دا وزیر ہا ۔ نہایت سچا آدمی ہا ۔

(تاریخ دیرہ غازی خان ؍ عبدالقادر خان لغاری)

اِیں اَکھاݨ دا مطلب ہے جو سچّا آدمی مختصر ڳالھ کریندے۔

## '''حوالہ'''
کتاب: بُشکا، مصنف : شوکت مغل ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ، ملتان
گوگامیلا دی جنگ 331 ق م

## گوگامیلا دی جنگ 331 ق م
گوگامیلا دی جنگ (اربیلا دی جنگ وی آکھیا ویندے) 331 قبل مسیح وچ سکندر اعظم دی اڳواݨی وچ مقدونیہ دی فوج اتے بادشاہ دارا سوم دی اڳواݨی وچ فارسی فوج دے درمیان تھئی ۔ ایہ ݙونہائیں بادشاہواں دے درمیان ݙوجھی اتے چھیکڑی جنگ ہئی ، اتے ایں جنگ کوں ہخامنشی بادشاہی کیتے چھیکڑی دھچکا سمجھیا ویندے ، جیندے نتیجے وچ سکندر ولوں اوندی مکمل فتح تھئی ۔ 

سکندر اعظم دی اڳواݨی وچ مقدونیہ دی فوج بادشاہ دارا سوم دی اڳواݨی وچ فارسی فوج تے زوردار حملہ کیتا ۔ فارسی فوج تعداد وچ مقدونیہ دی فوج توں ٻہوں زیادہ ہئی ، پر مقدونیہ دی فوج بہتر تربیت یافتہ ہئی اتے اوندے کول جنگی حکمت عملی وی بہتر ہئی ۔ ݙونہائیں پاسیاں دے درمیان سخت لڑائی تھئی ، جیندے وچ ٻہوں سارے فوجی ماریئے ڳئے ۔ سکندر اعظم فارسی فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں کوں سخت شکست ݙتی ۔ 

بادشاہ دارا سوم جنگ دے میدان توں فرار تھئی ڳیا اتے فارسی فوج منتشر تھئی ڳئی ۔ مقدونیہ دی فوج فارسی بادشاہی دے راڄ ڳڑھ بابل تے قبضہ کر گھدا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ ہخامنشی بادشاہی دا خاتمہ تھی ڳیا اتے سکندر اعظم فارسی بادشاہی تے قبضہ کر گھدا ۔ 

گوگامیلا دی جنگ قدیم دنیا دی تاریخ وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ سکندر اعظم دی فتح یونانی تہذیب دے اثر و رسوخ کوں پوادھی پاسوں پھیلا ݙتا اتے ہخامنشی بادشاہی دے خاتمے دا باعث بݨیا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ سکندر اعظم ہک عظیم فاتح دے طور تے ابھریا اتے اوندے فتوحات دنیا دی تاریخ تے ݙونگھا اثر پایا ۔
غزہ دی ݙوجھی جنگ 1917

## غزہ دی ݙوجھی جنگ 1917
غزہ دی ݙوجھی جنگ 17-19 اپریل 1917 کوں لڑی ڳئی ، مارچ وچ غزہ دی پہلی جنگ وچ مصری فوجی چڑھی جوئی فورس (EEF) دی شکست دے بعد ، پہلی عالمی جنگ دی سینائی اتے فلسطین فوجی چڑھی دے دوران ۔ غزہ دا دفاع مضبوط خندقاں وچ موجود عثمانی فوج دی چوکی کریندی پئی ہئی ، جینکوں پہلی جنگ دے بعد وݙی تعداد وچ فوجاں نال تکڑا کیتا ڳیا ہئی ۔ انہاں شہر دے دفاع اتے غزہ توں بیرشیبا تک سڑک دے نال مشرق ول ودھدے ہوئے مضبوط قلعیاں دی ہک لائن تے قبضہ کیتا ۔ حملہ آوراں تے پوادھی فورس دے تریہہ پیدل فوج ڈویژناں حملہ کیتا ، جینکوں ݙو سوار ڈویژناں دی حمایت حاصل ہئی ، پر دفاع کرݨ والیاں دی طاقت ، انہاں دیاں خندقاں اتے معاون توپ خانے حملہ آوراں کوں تباہ کر ݙتا ۔ 

پہلی جنگ وچ شکست دے بعد ، برطانوی مصری فوجی چڑھی جوئی فورس غزہ تے دوبارہ حملہ کرݨ دی کوشش کیتی ۔ عثمانی فوج غزہ دے دفاع کوں مضبوط کر گھدا ہئی اتے او حملے کیتے تیار ہن ۔ برطانوی فوج تریہہ پیدل فوج ڈویژناں اتے ݙو سوار ڈویژناں دے نال حملہ کیتا ، پر عثمانی فوج دے مضبوط دفاع اتے توپ خانے انہاں کوں سخت نقصان پڄایا ۔ 

برطانوی فوج کوں وݙا نقصان تھیا اتے انہاں دا ݙوجھا حملہ وی ناکام ریہا ۔ عثمانی فوج برطانوی فوج کوں پچھوں تے سور ݙتا اتے غزہ تے اپݨا قبضہ برقرار رکھیا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ برطانوی فوج کوں اپݨی حکمت عملی تے نظر ثانی کرݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

غزہ دی ݙوجھی جنگ پہلی عالمی جنگ دی سینائی اتے فلسطین فوجی چڑھی وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ برطانوی فوج دی ݙوجھی شکست انہاں دی طاقت کوں ودھیک کمزور کر ݙتا اتے عثمانی فوج کوں اپݨا دفاع مضبوط کرݨ دا موقع ݙتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ برطانوی فوج کوں اپݨی حکمت عملی وچ وݙی تبدیلی کرݨ تے مجبور تھیوݨا پیا اتے انہاں کوں غزہ تے قبضہ کرݨ کیتے ودھیک محنت کرݨی پئی ۔
ویسیمبورگ دی ݙوجھی جنگ 1793

## ویسیمبورگ دی ݙوجھی جنگ 1793
ویسیمبورگ دی ݙوجھی جنگ 26 دسمبر 1793 توں 29 دسمبر 1793 تک تھئی ، جیندے وچ جنرل لازار ہوش دی اڳواݨی وچ پہلی فرانسیسی جمہوریہ دی فوج جنرل ڈاگوبرٹ سگمنڈ وان ورمسر دی اڳواݨی وچ آسٹریا ، پرشیا ، باویریا اتے ہیسین دی فوج دے خلاف جھڑپاں دی ہک سیریز لڑی ۔ 22 دسمبر کوں وورتھ اتے 26 اتے 27 دسمبر کوں گیسبرگ وچ اہم کارروائیاں تھیاں ۔ چھیکڑبازی ، فرانسیسیاں اپݨے مخالفاں کوں رائن دریا دے پوادھی کنارے تے پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور کیتا ۔ ایہ کارروائی فرانسیسی انقلابی جنگاں دے پہلے اتحاد دی جنگ دے مرحلے دے دوران تھئی ۔ 

جنرل لازار ہوش دی اڳواݨی وچ فرانسیسی فوج جنرل ڈاگوبرٹ سگمنڈ وان ورمسر دی اڳواݨی وچ اتحادی فوج تے زوردار حملہ کیتا ۔ اتحادی فوج ، جیندے وچ آسٹریا ، پرشیا ، باویریا اتے ہیسین دیاں فوجاں شامل ہن ، مضبوط دفاعی پوزیشن وچ موجود ہئی ۔ ݙونہائیں پاسیاں دے درمیان سخت لڑائی تھئی ، جیندے وچ وورتھ اتے گیسبرگ وچ اہم جھڑپاں تھیاں ۔ فرانسیسی فوج ساندھوڑاندھ حملیاں نال اتحادی فوج کوں پچھوں تے سور ݙتا ۔ 

اتحادی فوج کوں وݙا نقصان تھیا اتے انہاں کوں رائن دریا دے پوادھی کنارے تے پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ فرانسیسی فوج ویسیمبورگ تے قبضہ کر گھدا اتے اتحادی فوجاں کوں شکست ݙتی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ فرانسیسی فوجاں دی طاقت ودھ ڳئی اتے انہاں دا اثر و رسوخ وی ودھ ڳیا ۔ 

ویسیمبورگ دی ݙوجھی جنگ فرانسیسی انقلابی جنگاں وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ فرانسیسی فوج دی فتح اتحادی فوجاں دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے فرانس کوں رائن دریا دے علاقے تے اپݨا تسلط قائم کرݨ دا موقع ݙتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ فرانسیسی فوج مضبوط تھی ڳئی اتے انہاں دا اثر و رسوخ وی ودھ ڳیا ۔
جرمن ٹاؤن دی جنگ 1777

## جرمن ٹاؤن دی جنگ 1777
جرمن ٹاؤن دی جنگ امریکی انقلابی جنگ دی فلاڈیلفیا فوجی چڑھی وچ ہک اہم جھڑپ ہئی ۔ ایہ جنگ 4 اکتوبر 1777 کوں جرمن ٹاؤن ، پنسلوانیا وچ سر ولیم ہوو دی اڳواݨی وچ برطانوی فوج اتے جارج واشنگٹن دے تحت امریکی کانٹینینٹل آرمی دے درمیان لڑی ڳئی ۔ 

جارج واشنگٹن دی اڳواݨی وچ امریکی کانٹینینٹل آرمی سر ولیم ہوو دی اڳواݨی وچ برطانوی فوج تے زوردار حملہ کیتا ۔ امریکی فوج جرمن ٹاؤن شہر دے آسے پاسے برطانوی فوج تے کئی حملے کیتے ۔ دھند اتے الجھݨ دی وجہ توں امریکی فوج کوں وِکھ ودھائی وچ مشکلاں پیش آئیاں ۔ ݙونہائیں پاسیاں دے درمیان سخت لڑائی تھئی ، جیندے وچ ٻہوں سارے فوجی ماریئے ڳئے ۔ برطانوی فوج امریکی فوج دے حملیاں کوں روکیا اتے انہاں کوں پچھوں تے سور ݙتا ۔ 

امریکی فوج کوں وݙا نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ برطانوی فوج جرمن ٹاؤن تے اپݨا قبضہ برقرار رکھیا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ برطانوی فوجاں دی طاقت ودھ ڳئی اتے انہاں دا اثر و رسوخ وی ودھ ڳیا ۔ 

جرمن ٹاؤن دی جنگ امریکی انقلابی جنگ وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ امریکی فوج دی شکست انہاں دے حوصلے کوں ٹور ݙتا ، پر ایں جنگ امریکی فوج کوں قیمتی تجربہ وی ݙتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ امریکی فوج اپݨی حکمت عملی وچ تبدیلیاں کیتیاں اتے برطانوی فوج دے خلاف ودھیک موثر انداز وچ لڑݨ دی تیاری کیتی ۔
غزہ دی پہلی جنگ 1917

## غزہ دی پہلی جنگ 1917
غزہ دی پہلی جنگ 26 مارچ 1917 کوں مصری فوجی چڑھی جوئی فورس (EEF) دی پہلی کوشش دے دوران لڑی ڳئی ، جیڑھی ہک برطانوی بادشاہی دی فوجی تشکیل ہئی ، جیڑھی بحیرہ روم دی فوجی چڑھی جوئی فورس اتے مصر وچ فورس (1914-15) توں جنرل آرچیبالڈ مرے دی کمان وچ 10 مارچ 1916 کوں بݨائی ڳئی ہئی ، پہلی عالمی جنگ دی سینائی اتے فلسطین فوجی چڑھی دے شروع وچ ۔ جنگ بحیرہ روم دے ساحل تے غزہ شہر دے اندر اتے آسے پاسے تھئی ، جݙݨ پوادھی فورس دے ہک حصے ، صحرائی کالم توں پیدل فوج اتے گھڑ سوار پیدل فوج شہر تے حملہ کیتا ۔ شام دے ویلھے ، غزہ تے قبضہ کرݨ دے قریب ، صحرائی کالم کوں ودھدے ہوئے اندھیرے اتے عثمانی وݙی کمک دے بارے وچ خدشات دی وجہ توں واپس گھن ڳیا ۔ ایں برطانوی شکست دے کجھ ہفتیاں بعد اپریل 1917 وچ غزہ دی ݙوجھی جنگ وچ پوادھی فورس دی ودھیک واضح شکست تھئی ۔

برطانوی مصری فوجی چڑھی جوئی فورس غزہ شہر تے قبضہ کرݨ دی کوشش کیتی ۔ صحرائی کالم ، جیڑھا پیدل فوج اتے گھڑ سوار پیدل فوج تے مشتمل ہئی ، شہر تے حملہ کیتا ۔ عثمانی فوج سخت مزاحمت کیتی اتے ݙونہائیں پاسیاں دے درمیان سخت لڑائی تھئی ۔ برطانوی فوج غزہ تے قبضہ کرݨ دے قریب ہئی ، پر اندھیرے اتے عثمانی کمک دے خدشات دی وجہ توں انہاں کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔

برطانوی فوج کوں وݙا نقصان تھیا اتے انہاں دی پہلی کوشش ناکام رہی ۔ ایں شکست دے کجھ ہفتیاں بعد ، اپریل 1917 وچ غزہ دی ݙوجھی جنگ وچ برطانوی فوج کوں ودھیک وݙی شکست تھئی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ برطانوی فوج کوں اپݨی حکمت عملی تبدیل کرݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔

غزہ دی پہلی جنگ پہلی عالمی جنگ دی سینائی اتے فلسطین فوجی چڑھی وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ برطانوی فوج دی شکست انہاں دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے عثمانی فوج کوں اپݨا دفاع مضبوط کرݨ دا موقع ݙتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ برطانوی فوج کوں اپݨی حکمت عملی تے نظر ثانی کرݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔
کلام دے توابع تے سرائیکی وچ تابع مہمل

کلام وِچ کئیں اسم دے نال ٻیا اسم استعمال کرݨ ، ’’تابع آنݨ‘‘ ہوندے ۔ پہلے کوں اسم تے بعد آلے کوں ’’تابع اسم‘‘آہدن ۔ اِیں استعمال دا مقصد ہے 

i)کلام اِچ زور پیدا کرݨ

ii)بیان اِچ لطف آنݨ 

iii)پڑھݨ اِچ صوتی تاثر اُبھارݨ۔ 

### ایہ توابع کئی قسم دے ہوندن:
(1ݙونہیں اسم (اصل +تابع) بامعنی ہووِن ۔ جیویں:

آ ونجٖ ۔ ݙیکھ بھال ۔ سوچ سمجھ ۔ چِھک چھٻیڑ ۔ رَل مِل 

کُٹ پھاٹ ۔ چِیر پاڑ ۔ مار کُٹ ۔ کپ ٹُک ۔ مَن مَچل

(2ݙونہیں لفظ (اسم+تابع) بامعنی ہووِن پر پہلا لفظ مشبّہ تے ݙوجھا مشبّہ بہ ہووے ۔ جیویں:ݙکھ ݙیݨ ، مُونہ مہتاب۔

  ؎   ݙکھ ݙیݨ اساݙے ہاں کوں +رکھ لَت تے لت چِریندے

(کلام خرم بہاول پوری ص197)

   ؎   مونہ مہتاب ماہی تے اے دِل +چکر ٻدّھی کھڑے چکورا

(کلام خرم بہاول پوری ص131)

(3ݙونہیں اسم (اصل +تابع ) بامعنی ہووݨ دے نال معنیاں وچ ضد رکھدے ہووِن ۔ جیویں: داݨاں پاݨی ۔ اَٹا ݙالا ۔ کچّا پکاّ۔ چھنڈک پُھوک

(4ݙونہیں اسم (اصل+تابع) بامعنی ہووِن پر مغوی ضد نہ رکھدے ہوون۔ جیویں:

ڳول پھول ۔ روپِٹ ۔ جٖاݨ سُنجٖاݨ ۔ کِھل ہَس ۔ لڑ جھڳڑ ۔ منگ پِن ۔ اُکھاڑ پٹ

(5ݙونہیں اسم (اصل+تابع) وچ اسم بامعنی ہووے تے تابع بے معنی ہووے ۔ جیویں:

کتاب ستاب۔ مُلاّں شُلاّں ۔ کھیݙ کُھوݙ ۔ کُتّا شُتّا ۔ گپ سَپ ۔ نِک سُک ۔ سیاݨاں سَوڈھا

(6بعضے ویلے تابع لفظ ، اصل لفظ کنوں اڳے ؍پہلے آندے تے ایہ لفظ مہمل ؍ بے معنی ہوندے ۔ جیویں:

ایرا غیرا ۔ ایچ پیچ ۔ ہیر پھیر ۔ آسے پاسے ۔ اُرسی کُرسی ۔ اَتھّر پتّھر۔ اَدھّو ٻدّھو

(7بعضے ویلے تابع لفظ ، اصل لفظ کنوں اڳے ؍پہلے آندے پر ایہ تابع لفظ مہمل؍ بے معنی نِھیں ہوندا ۔ جیویں:

ݙنگ وَل ۔ وِیر پِھرا ۔ دریہ پھاہ۔

(8بعضے ویلے مترادف لفظ کوں تابع دے طور تے استعمال کریندن تے ایندے وچ تبدیلی وی نِھیں کریندے ۔ جیویں:

چنگا بھلا ۔ ڳورا چِٹا ۔ نیک پاک ۔ پاک پوِتر ۔ بُھل چُک ۔ جُڑ بݨ۔

(9جیکر فعل تابع آوے تاں:

(الف) بعضے ویلے تابع فعل ، اصل فعل دے بعد بامعنی آندے ۔ جیویں:

لِکھ پڑھ ۔ مریج کُٹیج ۔ پکڑیج جکڑیج ۔ لِکھ لِکھا

کُجھ بامعنی مصادر نال بݨݨ آلے حاصل مصادر بامعنی تابع فعل دے طور تے ایہ ہِن:

اُتَھلّݨ۔ اُتَھلَّݨ پُتھلَّݨ۔ اُتَھل پُتھل

اُݙݨ،اُݙݨ پُݙݨ،اُݙپُݙ؍اُݙاء پُݙاء

اَڑݨ،اڑݨ پَھسّݨ،اَڑی پھسی

اُکھاڑݨ،اُکھاڑݨ پٹّݨ،اُکھاڑ پٹ؍ اُکھاڑ پَٹّی

اَلاوݨ،اَلاوݨ ٻولݨ،الاء ٻول

بھنّݨ،بَھنّݨ تروڑݨ،بھن تروڑ

پِٹّݨ،(iپِٹّݨ پٹاوݨ،پِٹ پِٹاء

(iiپِٹݨ کُٹݨ،پِٹ کُٹ،پَٹّݨ

(iپَٹّݨ پھرولݨ، پَٹ پَھرول

## '''حوالہ'''
کتاب: بُشکا، مصنف : شوکت مغل ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ، ملتان
شرلین چوپڑا

شرلین چوپڑا (انگریزی: Sherlyn Chopra) ہک بھارتی فلمی اداکارہ ہے۔

جولائی 2012 وچ شرلین چوپڑا پلے بوائے میگزین کیتے عریاں تصاویر چھکواوݨ آلی پہلی ہندوستانی زنانی بن ڳئی۔ ایہ تصاویر ݙو سال بعد جاری کیتیاں ڳئیاں۔ ایندے بعد انہاں کوں ایم ٹی وی اسپلٹسولا شو دے چھیویں سیزن دی میزبانی کیتے چݨیا ڳیا۔

دسمبر 2013 وچ، انہاں نے "بیڈ گرل" دے عنوان نال اپݨا میوزک سنگل ریلیز کیتا۔ انہاں نے 2009 وچ رئیلٹی شو بگ باس وچ حصہ ڳھدا۔

## ابتدائی زندگی تے ماڈلنگ
شرلین چوپڑا ہک عیسائی پیو تے مسلمان ماء  دے گھر پیدا تھئی۔ انہاں دے پیو ڈاکٹر ہن۔ انہاں نے سکندرآباد وچ اسٹینلے گرلز ہائی اسکول تے سینٹ این دے کالج برائے زنانہ وچ تعلیم حاصل کیتی۔ 1999 وچ انہاں کوں "مس آندھرا" دا تاج پوایا ڳیا۔  

## فلمی کیریئر
شرلین چوپڑا نے ابتدائی اداکاری بالی ووڈ فلموں نال شروع کیتی۔ اوہ ٹائم پاس، ریڈ سواستک تے گیم جئیں فلموں وچ نظر آئیاں۔ انہاں نے اروانڈ دی اے فلم نال تیلگو فلم نگری وچ پیر رکھا۔ شرلین چوپڑا بگ باس وچ وی شریک رہیاں۔ اوہ 27 ݙیہاڑے بعد شو توں بے دخل تھی ڳئیاں۔

2013 توں اوہ کاموسوترا تھری ڈی وچ مرکزی کردار وچ نظر آئیاں جیندی ہدایت کاری روپیش پال نے کیتی ہئی جیہڑی  چھیاسی کانز بین الاقوامی فلمی میلے وچ ریلیز تھئی ہئی۔ جون 2016 وچ انہاں نے میڈیا کوں ݙسیا جو اوہ ہݨ ایں پروجیکٹ تے کم کوئنی کریندی پئی ۔

## حوالہ
گنگنڈلوو دی جنگ 1879

## گنگنڈلوو دی جنگ 1879
گنگنڈلوو دی جنگ (یو ایم گنگنڈلوو) 2 اپریل 1879 کوں ایشوو دے محاصرے کوں تروڑݨ کیتے بھیڄے ڳئے برطانوی امدادی کالم اتے بادشاہ سیٹسویو دی زولو امپی دے درمیان لڑی ڳئی ۔ ایہ جنگ اینگلو زولو جنگ دے دوران ہک اہم جھڑپ ہئی ۔ 

برطانوی امدادی کالم ، جینکوں لارڈ چیلسمفورڈ دی اڳواݨی حاصل ہئی ، ایشوو دے محاصرے کوں تروڑݨ کیتے روانہ تھیا ۔ زولو امپی ، جینکوں بادشاہ سیٹسویو دی اڳواݨی حاصل ہئی ، برطانوی کالم کوں روکݨ کیتے تیار ہئی ۔ ݙونہائیں فوجاں گنگنڈلوو دے مقام تے آمݨے سامݨے تھیاں ۔ زولو امپی برطانوی کالم تے زوردار حملہ کیتا ۔ برطانوی فوج ، جیڑھی جدید ہتھیاراں نال لیس ہئی ، زولو حملیاں دا مقابلہ کرݨ وچ کامیاب رہی ۔ 

برطانوی فوج زولو امپی کوں سخت شکست ݙتی ۔ زولو امپی کوں وݙا نقصان تھیا اتے او پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھئی ڳئی ۔ برطانوی فوج ایشوو دے محاصرے کوں تروڑ ݙتا اتے محاصرہ شدہ فوج کوں آزاد کروا گھدا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ برطانوی فوج دی طاقت ودھ ڳئی اتے زولو امپی دی ݙاڈھ ورائی دا زور ترٹ ڳیا ۔ 

گنگنڈلوو دی جنگ اینگلو زولو جنگ وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ برطانوی فوج دی فتح زولو امپی دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے برطانوی فوج کوں جنگ جتݨ دا موقع ݙتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ برطانوی فوج مضبوط تھی ڳئی اتے زولو امپی کوں اپݨی حکمت عملی تبدیل کرݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔
منتر

ایہ سنسکرت دا لفظ ہے جیندے معنے ہِن : جادو ۔ ایندے نال منتر جنتر دی ترکیب وی استعمال تھیندی ہے ۔ منتر پڑھݨ ، منتر پُھوکݨ ، منتر چلاوݨ ، منتر کرݨ دے فعل وی استعمال تھیندِن ۔ منتری جادو گر کوں آہدن:

سرائیکی وسیب وچ کئی منتر ورتوں اِچ ریہ ڳئین ۔ اَڄ کل اِنھاں دا استعمال کوئنیں:۔

## 1وَٹھونہیں دے ݙنگ دا منتر:
جیکر کیں بندے کوں وٹھونہاں ݙنگ مار ونجٖے تاں کُئی بندہ ونجٖ کے منتر پڑھݨ آلے کوں آکھے تاں منتری ݙسݨ آلے بندے کوں منتر پڑھ کے پاݨی پِلا ݙیندے ۔ بِمار کوں خیر آ ویندی ہے۔

منترایہ ہے:                      اِسمُوں ،نِسمُوں کاکڑ ݙانگیا ، اوہ کاکڑ مرجائے گا

                                               اَن ݙانگے کو پاݨی پلائوں گا ، ݙانگا بچ جائے گا

ترجمہ :           اِسمُوں نِسموں بچھو نے ڈنگ مارا لیکن بچھو مر جائے گا ۔ میں اَن ڈنگے کوں پانی پلائوں گا تو ڈانگیا بچ جائے گا۔

## (2پنج بِماریاں دفع کرن دا منتر
السر ، داݨیاں ، ݙند درد ، اَکھ آوݨ تے چھاتی دی سوزش ہووے تاں ایہ منتر پڑھدن:

پار بیائی بنتری ، جِس سَوَنت جٖایا ، لوت۱ ، کرات۲ 

گھنندرا ۳ ، اَکھ۴ آئی ، تھن۵ ٹِھلیا ، پنجے ہا ہُوت

ترجمہ: بنتری نے سَوَنت کو دریا پار جنم دیا جس کے نتیجے میں السر ، پھوڑے ، دانت درد ، آشوبِ چشم اور چھاتی کی سوزش پانچوں رخصت ہو گئے۔

## (3فصلاں دیاں بِماریاں کیتے منتر
کݨک ، چݨے یا مکئی دی فصل اُتّے کُنگی؍ تیلے دا حملہ تھی ونجٖے تاں ایہ منتر پڑھ کے اُٹھ دی ہݙی ایں ساڑی ویندی ہے جو اِیندا ادُھواں ساری فصل کوں ولھٹ گھنّے ، منتر ایہ ہے:

کُنگی ، کِیڑا ، مُولا ، بکھرا ، چارے بھیݨ بھرا

حکم خُدا دے نال آئی ہوا اَتے ڳئی اُݙا

ترجمہ :           کُنگی ، کیڑا ، مُولا ، بکھرا چاروں بیماریاں ملتی جُلتی ہیں ۔ خدا کے حکم سے ہوا آئی اور اِنہیں اُڑا لے گئی۔

بعض اوقات یہ منتر یوں پڑھتے ہیں:

کُنگی ، کیڑا ، بکھرا ، ترئیے بھیݨ بھرا

روٹی بے نماز دی ڳئی وا ء اُݙا

…………

## (4زناور کوں مُہاڑا ؍مُونہ کُھر دی بِماری دا منتر
زناور کوں مونہ کُھر دی بِماری آوے تاں ایہ مَنتر پڑھدِن:

سورن جیت دے ترے بیٹے ، ݙر ، ݙتھر ، ٻہارا

بیوی بائی دے پاپ ݙبن جے دھن وچ کرے پسارا

ترجمہ:           سورن جیت کے تین بیٹے ڈر ، ڈتھر اور بہارا ہیں۔بیوی بائی کے گناہ اُسے لے ڈوبیں اگر وہ اس دنیا میں آئی ہے۔

## (5زناور دے خوراک نہ کھاون دا منتر
جیکر زناور خوراک نہ کھاوے تاں زناور دے ݙونہاں کنّاں وچ ایہ منتر11/7واری پُھکیندِن۔

کالا پَٹھّا ، پَٻر وَنّاں

زمین وچ ، ہک سالُو اُپنُو آں

نہ کر پٹھا ایݙا ماݨاں

میں بھی تیری ذات پِچھاݨاں

اَنت نگری اَنت گور

مرے پٹھا تے جِیوے ڈھور

ترجمہ:           کالا پٹھا معمولی قسم کا ہے ۔ زمین میں ایک سال اُگ آیا ۔ اے پٹھا ! اِتنا مان نہ کر ۔ میں تیری اصلیّت جانتا ہوں۔ آخر کار موت تیرا گھر ہے ۔ پٹھا مرے اور جانور بچ جائے۔

………………………

## '''حوالہ'''
کتاب: بُشکا، مصنف : شوکت مغل ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ، ملتان
گیٹس برگ دی جنگ 1863

## گیٹس برگ دی جنگ 1863
گیٹس برگ دی جنگ امریکی خانہ جنگی دی تریہہ ݙینہہ دی جنگ ہئی ، جیڑھی 1 توں 3 جولائی 1863 دے درمیان گیٹس برگ ، پنسلوانیا دے اندر اتے آسے پاسے یونین اتے کنفیڈریٹ فوجاں دے درمیان لڑی ڳئی ۔ یونین ولوں جتی ڳئی ایہ جنگ ، خانہ جنگی دا اہم موڑ سمجھی ویندی ہے ، جیندے نتیجے وچ یونین دی حتمی فتح اتے قوم دا تحفظ تھیا ۔ گیٹس برگ دی جنگ خانہ جنگی اتے امریکی فوجی تاریخ دی کہیں وی جنگ دی خونی ترین جنگ ہئی ، جیندے وچ 50,000 توں ودھ مشترکہ ہلاکتیں تھیاں ۔ یونین میجر جنرل جارج میڈ دی پوٹومیک آرمی کنفیڈریٹ جنرل رابرٹ ای لی دی ناردرن ورجینیا آرمی دے حملیاں کوں شکست ݙتی ، لی دے شمال تے حملے کوں روکیا اتے اونکوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور کیتا ۔ 

جنرل رابرٹ ای لی دی اڳواݨی وچ کنفیڈریٹ آرمی آف ناردرن ورجینیا میجر جنرل جارج میڈ دی اڳواݨی وچ یونین آرمی آف دی پوٹومیک تے زوردار حملہ کیتا ۔ ݙونہائیں پاسیاں دے درمیان تریہہ ݙینہہ تک سخت لڑائی تھئی ، جیندے وچ ٻہوں سارے فوجی ماریئے ڳئے ۔ یونین آرمی کنفیڈریٹ آرمی دے حملیاں کوں روکیا اتے انہاں کوں سخت شکست ݙتی ۔ 

کنفیڈریٹ آرمی کوں وݙا نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ یونین آرمی گیٹس برگ تے قبضہ برقرار رکھیا اتے کنفیڈریٹ آرمی دے شمال تے حملے کوں روک ݙتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ یونین آرمی دی طاقت ودھ ڳئی اتے کنفیڈریٹ آرمی دی ݙاڈھ ورائی دا زور ترٹ ڳیا ۔ 

گیٹس برگ دی جنگ امریکی خانہ جنگی وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ یونین آرمی دی فتح کنفیڈریٹ آرمی دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے یونین کوں جنگ جتݨ دا موقع ݙتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ یونین آرمی مضبوط تھی ڳئی اتے کنفیڈریٹ آرمی کوں اپݨی حکمت عملی تبدیل کرݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔
سرائیکی زبان اِچ کُجھ سابقے

## ہکّے معنیاں وِچ
سابقہ اُوں لفظ کوں آہدِن جہڑا کئیں لفظ دے موہر اِچ لایا ونجٖے اَتے ایندے استعمال نال معنے بدل ونجٖن۔ بشیر احمد بھائیہ سابقیاں کیتے ’’اڳیرّے‘‘دی اصطلاح ورتی ہے۔

سرائیکی زبان وچ ٻنہاں زباناں وانگ کئیں لفظ کوں وݙا ظاہر کرݨ کیتے اُوندا مُکبّر بݨایا ویندے ۔ کئیں شے ؍ رسم دی وݙائی کوں اسم تفضیل وی ظاہر کریندے تے تفضیل کُل‘وچ کئیں اسم دی صفت کوں سب کنوں بالا تے اعلا آکھیا ویندے۔

اِتھّاں اساں سرائیکی زبان دے کُجھ اُنھاں سابقیاں دا ذکر کریندے ہیں جہڑے وݙے؍ عظیم دے معنیاں وچ استعمال تھیندِن ۔ ایہ اوہ سابقے ہِن جنہاں کوں معروف سابقیاں دے طور تے استعمال نھیں کیتا ویندا پر وَل وی ایہ سابقیاں وچ آندِن ۔ اوہ سابقے ایہ ہِن:

اکبری۔ اکبری دروازہ ۔ اکبری گز۔ اکبری حج

بَبّر۔ ببّر شیر۔ ببّر شیرنی

بَھٹ۔ بھٹ تتِّر ۔ بَھٹ کنجر

ٻاگڑ۔ ٻاگڑ ٻلاّ

پردھان۔ پردھان منتری ۔ پردھان کتاب۔ پردھان عمل

پَڑ۔ پڑکنجر ۔ پڑکوٹھا۔پڑنانا ۔ پڑنانی ۔ پڑݙاݙا ۔ پڑ ݙاݙی

پہاڑی۔ پہاڑی ٻکرا ۔ پہاڑی کاں۔پہاڑی نالہ

جرنیلی۔ جرنیلی سڑک ۔ جرنیلی منصوبہ

جنگی۔ جنگی ٻیڑا ۔ جنگی توپ۔جنگی محل۔ جنگی جہاج ۔ جنگی پرنالا ۔ جنگی بدرو

جہازی۔ جہازی سائز۔ جہازی محل۔جہازی کُتّا

جھر۔ جھربِلاّ (جنگلی ٻلاّ) ۔جھرجٖال (لمبی لئی)

دابڑ۔ دابڑ دال ۔ دابڑ دَلاّ

دھن۔ دھن جگرا ۔ (دھن شاہاں دے جگرے)

دھن زیرا (دھن منجھیں دے زیرے)

ݙاڈھا۔ ݙاڈھا بندہ ۔ ݙاڈھا مزا۔ݙاڈھا جوان

راج۔ راج روڳ۔راج بھوَن۔راج پتھ۔ راج کوی

رڄ۔ رڄ سوہݨاں ۔ رَڄ کوجھا ۔ رَڄ بُکھّا۔ رَڄ سیاݨاں۔ رَڄ سُگھِڑ۔ رَڄ کمینہ

زبر ۔ زبردست ۔ زبر جنگ ۔ زبر جنگی

سردار۔ سردار گھر اناں ۔ سردار قبیلہ ۔ سردار ٻوٹی

سکندری۔ سکندری نالا ۔ سکندری طبل ۔ سکندری گز۔ سکندری دیوار

سلیمانی۔ سلیمانی ٹوپی ۔ سلیمانی تخت ۔ سلیمانی نسخہ

شاہ ۔ شاہ باز۔ شاہ رڳ ۔ شاہ سوار۔شاہ خرچ ۔ شاہ کار۔ شاہ توت۔شاہ نامہ۔ شاہ مات

شاہ جہانی۔ شاہ جہانی کُوڑا۔ شاہ جہانی محل۔شاہ جہانی بدرَو۔ چاہ جہانی دروازہ

صدر۔ صدر دروازہ ۔ صدر بازار ۔ صدر دفتر۔ صدر چھائوݨی۔صدر کچاہری۔صدر مقام

عجب۔ عجب چس ۔ عجب ڳالھ۔ عجب کہاݨی ۔ عجب بندہ

کابلی ۔ کابلی چݨا ۔ کابلی کِکّر۔ کابلی جٖموں ۔ کابلی ݙیمبھوں

کالا۔ کالا تپ (وݙا تپ)۔کالا نانگ ۔ کالا کِٹھ

کالی۔ کالی کھنگ۔ کالی سیاہ۔ کالی شمور۔ کالی کِٹھ

گھن۔ گھن چکّر۔گھن گرج

ڳڑ ۔ ڳڑگاݙا۔ڳڑکاٹ

لاٹ۔ لاٹ پادری۔ لاٹ صاحب۔ لاٹ مندر

مگر ۔ مگر مچھ ۔ مگر کانٹے

مہا ۔ مہا کمینہ ۔ مہا اُوت ۔ مہا شیطان۔ مہاکنجر۔مہا چندرا۔مہا پاپی ۔ مہا بھارت 

مہا بھوت ۔ مہا بیر۔ مہا پاپ۔مہابلی۔مہا راج ۔مہاراجہ۔مہا جٖال۔ مہارانی۔ مہا پنڈت ۔ مہا کنجوس ۔ 

مہان۔ مہان بندہ۔ مہان شاہ ۔ مہان کم۔مہان عمل

میر۔ میر مُہاݨاں۔ میر بحار۔میر ملاح

وݙ ۔ وݙ قصائی ۔ وݙ پردھان۔وݙ مہاکو۔ وݙ شانہ۔وݙ کنّاں۔ وݙ مونہاں۔وݙ واتا ۔ وݙ پیرا۔ وݙ ذاتا۔وݙ وݙیرا

وݙا۔ وݙا ناں ۔ وݙا تپ۔وݙا اَلا ۔وݙا دشمن ۔وݙا ویلا۔ وݙا شریک۔ وݙا ویری۔ وݙا گھر

ہڑ۔ ہڑنال ۔ ہڑݙال؍ ہڑدال

## '''حوالہ'''
کتاب: بُشکا، مصنف : شوکت مغل ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ، ملتان
گلین شیل دی جنگ 1719

## گلین شیل دی جنگ 1719
گلین شیل دی جنگ 10 جون 1719 کوں سکاٹش ہائی لینڈز وچ 1719 دی جیکبائٹ بغاوت دے دوران تھئی ۔ ہائی لینڈ لیویز اتے ہسپانوی میرینز تے مشتمل ہک جیکبائٹ فوج کوں برطانوی سرکاری فوجاں شکست ݙتی ۔ ایہ جنگ جیکبائٹ بغاوت دے دوران ہک اہم جھڑپ ہئی ۔ 

جیکبائٹ فوج ، جیندے وچ ہائی لینڈ لیویز اتے ہسپانوی میرینز شامل ہن ، برطانوی سرکاری فوجاں دے خلاف جنگ کیتی ۔ برطانوی فوج ، جیڑھی تعداد وچ زیادہ ہئی اتے بہتر ہتھیاراں نال لیس ہئی ، جیکبائٹ فوج تے زوردار حملہ کیتا ۔ ݙونہائیں پاسیاں دے درمیان سخت لڑائی تھئی ، جیندے وچ ٻہوں سارے فوجی ماریئے ڳئے ۔ برطانوی فوج جیکبائٹ فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں کوں سخت شکست ݙتی ۔ 

جیکبائٹ فوج کوں وݙا نقصان تھیا اتے انہاں دے کئی اہم کمانڈر ماریئے ڳئے ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ جیکبائٹ فوج منتشر تھئی ڳئی اتے بغاوت کوں وݙا دھچکا لڳا ۔ برطانوی فوج گلین شیل تے قبضہ کر گھدا اتے جیکبائٹاں دے منصوبیاں کوں ناکام بݨا ݙتا ۔ 

گلین شیل دی جنگ 1719 دی جیکبائٹ بغاوت وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ برطانوی فوج دی فتح جیکبائٹاں دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے بغاوت دے خاتمے دا دڳ سدھا کیتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ برطانوی حکومت مضبوط تھی ڳئی اتے جیکبائٹاں دا اثر و رسوخ کم تھئی ڳیا ۔
ٹوݨے ٹوٹکے

ایہ ہک ترکیب ہے جیندے وچ ٹوݨے تے ٹوٹکے ݙو الڳ الڳ شئیں ہِن ۔ ’’ٹوݨاں‘‘ جادو؍ منتر کوں آہدِن ۔ جیندے وچ پُھوکامارݨ ، کُئی عمل کرݨ شامل ہے ۔ ٹوݨاں کرݨ آلے کوں ’’ٹنہایا‘‘ آہدِن ۔ ’’ٹوݨاں‘‘ ہندی لفظ ہے ۔

’’ٹوٹکا‘‘ اُردو لفظ ہے جیندے معنے ہِن: جادو ، ٹونا ، منتر ۔

ٹوٹکاغیر مصدقہ علاج کوں وی آہدن ۔ جیویں آہدن ’’کُئی ٹوٹکا کرو‘‘۔

ٹوٹکا، معمولی تدبیر کوں وی آہدِن ۔ جیویں آہدِن:

ٹوٹکیاں نال وݙی بماری؍ مصیبت نِھیں ٹلدی۔

ایں لحاظ نال ’’ٹوݨے ٹوٹکے، ݙونہیں مترادف لفظ ہِن ۔ جیندا مطلب ہے دم درود ، غیر مصدقہ علاج ۔

کُجھ ٹوݨے ٹوٹکے ایہ ہِن:

## پاݨی دی کمی آلے بِمار کیتے دم درود
جیکر کئیں آدمی اِچ پاݨی دی کمی تھی ونجٖے تاں تلویں لفظ ؍ جملے ٻول کے اُوندے اُتّے پُھوکیا ویندے۔

بسم اللہ ، اوّل نام خُدا ، دوسرا نام محمد رسول اللہ

تیسرا نام چار یار ، کلام خُدا دی ، ہُدّٰی بادشاہ دستگیر

کڑا سُلطان سید احمد کبیر ، چِٹّا گِدّڑ ، کُتّا لڑے

برکت پیر مخدوم جہانیاں نال خیر آجاوے

ترجمہ: بسم اللہ پڑھتا ہوں ، پہلے نام خدا کا ، دوسرا نام محمد رسول اللہ کا ، تیسرا نام چار خلفاء راشدین کا ، کلام اللہ تعالیٰ کا ، گرفت بادشاہ دستگیر کی ، کِیلا ہوا سلطان سید احمد کبیر کا ، سفید گیدڑ ؍ کُتّا کاٹ کھائے پیر مخدوم جہانیاں کی برکت سے آرام آ جائے گا۔

## آنݨی دا ٹوݨاں
ایں بِماری دا مریض فجر نال کئیں دا ٻوہا ونجٖ کھڑکاوے اَتے پُچھّݨ اُتّے آکھے:

گُوں تِڑِکیّ

میں ݙتی تیں گھدّی

ایہ آکھ کے وَل ونجٖے ۔ بِماری آپے مُک ویسی۔

## '''حوالہ'''
کتاب: بُشکا، مصنف : شوکت مغل ، چھپیندڑ: جھوک پبلشرز ، ملتان
شویتا پرساد

شویتا پرساد ہِک بھارتی فلمی اداکارہ ہِن جئیں بطور چائلڈ آرٹسٹ اپݨے کیریئر دا آغاز کیتا۔ اُنہاں نے ہندی، تیلگو تے بنگالی فلماں وِچ کم کیتا ہِے۔ اُنہاں دی مشہور فلماں وِچ "مکڑی" (2002) اَتے "اقبال" (2005) شامل ہِن۔ اُنہاں نے ٹیلی ویژن سیریلز وِچ وی کم کیتا ہِے۔

## متعلقہ روابط

* بھارتی فلمی اداکارا ؤں کی فہرست
* بھارتی سنیما

## حوالہ جات

ونکی:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:قومی فلم اعزاز (بھارت) جِتّݨ آلے
ونکی:تیلگو سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:تمل سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:بنگالی سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
یکم جون دی جنگ 1794

## یکم جون دی جنگ 1794
یکم جون دی جنگ (1 جون 1794) ، جینکوں یوشانت دی چوتھی جنگ وی آکھیا ویندے ، (فرانس وچ بیٹائل ڈو 13 پریریل این 2 یا کومبیٹ ڈی پریریل دے ناں نال ڄاݨی ویندی ہے) فرانسیسی انقلابی جنگاں دے دوران برطانوی اتے فرانسیسی بحریہ دے درمیان پہلی اتے سب توں وݙی ٻیڑے دی کارروائی ہئی ۔ 

فرانسیسی انقلابی جنگاں دے دوران ، برطانوی اتے فرانسیسی بحریہ دے درمیان بحر اوقیانوس وچ ہک وݙی جنگ تھئی ۔ فرانسیسی بحریہ ، جیڑھی اناج دے قافلے کوں بچاوݨ دی کوشش کریندی پئی ہئی ، برطانوی بحریہ دے نال آمݨے سامݨے تھئی ۔ ݙونہائیں پاسیاں دے درمیان سخت بحری جنگ تھئی ، جیندے وچ ٻہوں سارے جہاز تباہ تھئے ۔ برطانوی بحریہ فرانسیسی بحریہ کوں سخت شکست ݙتی ۔ 

فرانسیسی بحریہ کوں وݙا نقصان تھیا اتے انہاں دے کئی جہاز ٻݙ ڳئے ۔ برطانوی بحریہ فرانسیسی قافلے کوں پکڑ گھدا اتے فرانسیسی اناج دی سپلائی وچ رکاوٹ پیدا کیتی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ برطانوی بحریہ دی طاقت ودھ ڳئی اتے فرانسیسی بحریہ کمزور تھی ڳئی ۔ 

یکم جون دی جنگ فرانسیسی انقلابی جنگاں وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ برطانوی بحریہ دی فتح فرانسیسی بحریہ دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے برطانوی بحریہ کوں بحر اوقیانوس وچ اپݨا تسلط قائم کرݨ دا موقع ݙتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ برطانوی بحریہ مضبوط تھی ڳئی اتے فرانسیسی بحریہ کوں اپݨی حکمت عملی تبدیل کرݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔
شلپا آنند

شلپا آنند، جینکوں اوہانا شیوانند دے ناں نال وی سُنڄاݨیا ویندے، ہِک بھارتی ٹیلی ویژن تے فلمی اداکارہ ہِن۔ اُنہاں نے ٹی وی سیریل "دل مل گئے" وِچ ڈاکٹر رِدھِما گپتا دا کردار ادا کر کے شہرت حاصل کیتی۔ اُنہاں نے کُجھ ہندی فلماں وِچ وی کم کیتا ہِے۔

## متعلقہ روابط

* بھارتی فلمی اداکارا ؤں کی فہرست
* بھارتی سنیما

## حوالہ جات

ونکی:کنڑا سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:تیلگو سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:بھارتی ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
گلوسٹر دا محاصرہ 1643

## گلوسٹر دا محاصرہ 1643
گلوسٹر دا محاصرہ 10 اگست توں 5 ستمبر 1643 دے درمیان پہلی انگریزی خانہ جنگی دے دوران تھیا ۔ ایہ شاہی فوجی چڑھی دا حصہ ہئی جیڑھی بادشاہ چارلس اول دی اڳواݨی وچ پارلیمنٹیرینز توں سیورن ویلی دا کنٹرول گھنن کیتے ہئی ۔ 26 جولائی کوں برسٹل تے مہنگے حملے دے بعد ، چارلس گلوسٹر دا محاصرہ کیتا ایں امید نال کہ ݙاڈھ ورائی دا ݙیکھالا اونکوں جلدی اتے بغیر خونریزی دے ہتھیار سٹݨ تے مجبور کریسی ۔ جݙݨ لیفٹیننٹ کرنل ایڈورڈ میسی دی گورنری وچ شہر انکار کر ݙتا ، تاں شاہی پرستاں اونکوں بمباری نال ہتھیار سٹݨ تے مجبور کرݨ دی کوشش کیتی ۔ میسی جارحانہ دفاع اختیار کیتا ، اتے شہر دے ٻاہر شاہی پرستاں دیاں پوزیشناں کوں پارلیمنٹیرین چھاپیاں نال ساندھوڑاندھ خراب کیتا ڳیا ۔ شاہی پرست توپ خانہ محاصرے دے کم کیتے ناکافی ثابت تھیا اتے گولہ بارود دی کمی دا سامݨا کریندے ہوئے محاصرہ کرݨ والیاں کان کنی دے ذریعے شہر دیاں کندھاں کوں تروڑݨ دی کوشش کیتی ۔ جݙݨ شاہی پرست کان کن شہر دے پوادھی دروازے تے پڄݨ والے ہن اتے محافظاں کولوں گن پاؤڈر دی شدید کمی ہئی ، ارل آف ایسیکس دی اڳواݨی وچ ہک پارلیمنٹیرین فوج پہنچی اتے چارلس دا محاصرہ ختم کرݨ تے مجبور کر ݙتا ۔ 

بادشاہ چارلس اول دی اڳواݨی وچ شاہی فوج گلوسٹر شہر دا محاصرہ کیتا ، جیڑھا پارلیمنٹیرینز دے کنٹرول وچ ہئی ۔ شاہی فوج شہر کوں ہتھیار سٹݨ تے مجبور کرݨ دی کوشش کریندی پئی ہئی ، پر لیفٹیننٹ کرنل ایڈورڈ میسی دی اڳواݨی وچ شہر دے محافظاں دلیری نال دفاع کیتا ۔ شاہی فوج توپ خانے نال شہر تے بمباری کریندی رہی ، پر شہر دے محافظاں ساندھوڑاندھ چھاپیاں نال انہاں کوں پریشان کیتا ۔ 

شاہی فوج کان کنی دے ذریعے شہر دیاں کندھاں کوں تروڑݨ دی کوشش کریندی پئی ہئی ، پر شہر دے محافظاں انہاں دی کوششاں کوں ناکام بݨا ݙتا ۔ جݙݨ شاہی کان کن شہر دے پوادھی دروازے تے پڄݨ والے ہن اتے شہر دے محافظاں کولوں گولہ بارود دی شدید کمی ہئی ، ارل آف ایسیکس دی اڳواݨی وچ پارلیمنٹیرین فوج پہنچی ۔ پارلیمنٹیرین فوج دے پڄݨ نال چارلس اول دا محاصرہ ختم کرݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ 

گلوسٹر دا محاصرہ پہلی انگریزی خانہ جنگی وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ پارلیمنٹیرینز دی فتح شاہی فوج دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے پارلیمنٹیرینز کوں جنگ جتݨ دا موقع ݙتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ پارلیمنٹیرینز مضبوط تھی ڳئے اتے شاہی فوج کوں اپݨی حکمت عملی تبدیل کرݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔
گورلیس-تارنوف جارحیت 1915

## گورلیس-تارنوف جارحیت 1915
پہلی عالمی جنگ دے دوران گورلیس-تارنوف جارحیت کوں شروع وچ پوادھی محاذ تے لمے پاسوں آسٹریا-ہنگری تے روسی دٻاؤ کوں کم کرݨ کیتے ہک معمولی جرمن جارحیت دے طور تے تصور کیتا ڳیا ہئی ، پر ایندے نتیجے وچ 1915 دی مرکزی طاقتاں دی اہم جارحیت تھئی ، جئیں روسی لائناں دے مکمل خاتمے اتے روس وچ انہاں دے دور تک پچھوں تے ہٹݨ دا باعث بݨیا ۔ جاری کارروائیاں دی سیریز 1915 دے فوجی چڑھی دے موسم دے وݙے حصے تک جاری رہی ، جیڑھی مئی دے شروع وچ شروع تھئی اتے صرف اکتوبر وچ خراب موسم دی وجہ توں ختم تھئی ۔ 

پہلی عالمی جنگ دے دوران ، جرمنی اتے آسٹریا-ہنگری پوادھی محاذ تے روس دے خلاف ہک وݙی جارحیت شروع کیتی ۔ ایں جارحیت دا مقصد روسی فوجاں تے دٻاؤ ودھاوݨا اتے انہاں کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور کرݨا ہئی ۔ جرمن اتے آسٹریا-ہنگری دیاں فوجاں گورلیس اتے تارنوف دے علاقے وچ روسی فوجاں تے زوردار حملے کیتے ۔ روسی فوجاں ، جیڑھیاں تعداد وچ گھٹ ہن اتے ایں حملے کیتے تیار کائناں ہن ، سخت مزاحمت کیتی ، پر او جرمن اتے آسٹریا-ہنگری دیاں فوجاں دے ساندھوڑاندھ حملیاں دا مقابلہ نہ کر سڳیاں ۔ 

روسی فوجاں کوں وݙا نقصان تھیا اتے انہاں کوں روس دے اندر دور تک پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ جرمن اتے آسٹریا-ہنگری دیاں فوجاں وݙے علاقے تے قبضہ کر گھدا اتے روسی فوجاں دی سپلائی لائناں کوں کٹ ݙتا ۔ ایں جارحیت دے نتیجے وچ پوادھی محاذ تے جنگ دا رخ تبدیل تھئی ڳیا ۔ 

گورلیس-تارنوف جارحیت پہلی عالمی جنگ وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جارحیت وچ جرمن اتے آسٹریا-ہنگری دیاں فوجاں دی فتح روسی فوجاں دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے مرکزی طاقتاں کوں پوادھی محاذ تے وݙی کامیابی حاصل کرݨ دا موقع ݙتا ۔ ایں جارحیت دے نتیجے وچ روسی فوجاں کوں اپݨی حکمت عملی تبدیل کرݨ تے مجبور تھیوݨا پیا اتے انہاں کوں جنگ جتݨ کیتے ودھیک محنت کرݨی پئی ۔
شلپا تولاسکر

شلپا تولاسکر ہِک بھارتی فلم، ٹیلی ویژن تے تھیٹر اداکارہ ہِن۔ اُنہاں نے مراٹھیتے ہندی زباناں وچ کم کیتا ہِے۔ اُنہاں دی مشہور ٹی وی سیریلز وِچ "دل مل گئے"، "لاگے رہو چچا" تے "ایک پیکٹ امید" شامل ہِن۔ اُنہاں نے مراٹھی فلماں وِچ وی نمایاں کردار ادا کیتے ہِن۔

## متعلقہ روابط

* بھارتی فلمی اداکارا ؤں کی فہرست
* بھارتی سنیما

## حوالہ جات

ونکی:ممبئی دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ممبئی دے اداکار
ونکی:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:مراٹھی سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی ٹیلی ویژن اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
گراہمز ٹاؤن دی جنگ 1819

## گراہمز ٹاؤن دی جنگ 1819
گراہمز ٹاؤن دی جنگ 22 اپریل 1819 کوں پنجویں خوسا جنگ (1818-1819) دے دوران ، گراہمز ٹاؤن دی سرحدی وستی وچ تھئی ، جیڑھا ہݨ لمے افریقہ دے پوادھی کیپ صوبے وچ ہے ۔ ایں جھڑپ وچ برطانوی گیریژن ولوں شہر دا دفاع شامل ہئی ، جینکوں خوئی خوئی نشانہ بازاں دے ہک گروہ دی مدد حاصل ہئی ، اتے خوسا جنگجوواں دی ہک وݙی حملہ آور فوج ولوں حملے توں بچاوݨا ہئی ۔ 

پنجویں خوسا جنگ دے دوران ، خوسا جنگجوواں گراہمز ٹاؤن دی سرحدی وستی تے حملہ کیتا ۔ برطانوی گیریژن ، جینکوں خوئی خوئی نشانہ بازاں دی مدد حاصل ہئی ، خوسا حملے دا مقابلہ کیتا ۔ ݙونہائیں پاسیاں دے درمیان سخت لڑائی تھئی ، جیندے وچ ٻہوں سارے فوجی ماریئے ڳئے ۔ برطانوی فوج خوسا حملے کوں روکیا اتے انہاں کوں پچھوں تے سور ݙتا ۔ 

خوسا جنگجوواں کوں وݙا نقصان تھیا اتے انہاں کوں پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔ برطانوی گیریژن گراہمز ٹاؤن تے اپݨا قبضہ برقرار رکھیا اتے خوسا حملے کوں ناکام بݨا ݙتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ برطانوی فوجاں دی طاقت ودھ ڳئی اتے خوسا جنگجوواں دی ݙاڈھ ورائی دا زور ترٹ ڳیا ۔ 

گراہمز ٹاؤن دی جنگ پنجویں خوسا جنگ وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ برطانوی فوج دی فتح خوسا جنگجوواں دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے برطانوی فوج کوں سرحدی علاقے تے اپݨا تسلط قائم کرݨ دا موقع ݙتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ برطانوی فوج مضبوط تھی ڳئی اتے خوسا جنگجوواں کوں اپݨی حکمت عملی تبدیل کرݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔
گرینڈسن دی جنگ 1476

## گرینڈسن دی جنگ 1476
گرینڈسن دی جنگ 2 مارچ 1476 کوں برگنڈی جنگاں دے دوران لڑی ڳئی ، اتے اولڈ سوئس کنفیڈریسی دے ہتھوں برگنڈی دے ڈیوک چارلس دی بولڈ دی وݙی شکست دا نتیجہ نکھتھا ۔ ایہ جنگ برگنڈی جنگاں وچ ہک اہم جھڑپ ہئی ۔ 

چارلس دی بولڈ دی اڳواݨی وچ برگنڈی دی فوج اولڈ سوئس کنفیڈریسی دی فوج تے زوردار حملہ کیتا ۔ سوئس فوج ، جیڑھی تعداد وچ گھٹ ہئی ، پر بہتر تربیت یافتہ ہئی اتے اوندے کول جنگی حکمت عملی وی بہتر ہئی ۔ ݙونہائیں پاسیاں دے درمیان سخت لڑائی تھئی ، جیندے وچ ٻہوں سارے فوجی ماریئے ڳئے ۔ سوئس فوج برگنڈی دی فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں کوں سخت شکست ݙتی ۔ 

برگنڈی دی فوج کوں وݙا نقصان تھیا اتے انہاں دے کئی اہم کمانڈر ماریئے ڳئے ۔ چارلس دی بولڈ جنگ دے میدان توں فرار تھئی ڳیا ۔ سوئس فوج برگنڈی دی فوج دے سامان اتے توپاں تے قبضہ کر گھدا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ برگنڈی دی ݙاڈھ ورائی دا زور ترٹ ڳیا اتے سوئس کنفیڈریسی دی طاقت ودھ ڳئی ۔ 

گرینڈسن دی جنگ برگنڈی جنگاں وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ سوئس فوج دی فتح برگنڈی دی طاقت کوں کمزور کر ݙتا اتے سوئس کنفیڈریسی کوں اپݨا تسلط قائم کرݨ دا موقع ݙتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ سوئس کنفیڈریسی مضبوط تھی ڳئی اتے برگنڈی کوں اپݨی حکمت عملی تبدیل کرݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔
شلپا شیٹی

شِلپا شیٹی ہِک مشہور بھارتی فلمی اداکارہ تے ماڈل ہِن۔ اِنہاں نے 1993 وِچ فلم "بازیگر" نال بالی وڈ وِچ پیر  رکھیا تے اِیندے بعد "میں کھلاڑی تو اناڑی" (1994)، "دھڑکن" (2000) تے "لائف ان اے میٹرو" (2007) جیہاں کامیاب فلماں وِچ کم کِیتا۔ شِلپا نے رئیلٹی شو "بگ برادر" دا پمڄواں سیزن جتیا تے ہݨ کجھ سالیں وِچ ٹیلی ویژن رئیلٹی شوز دی جج دے طور تے وی نظر آئیاں ہن۔

## متعلقہ روابط

* بھارتی فلمی اداکارا ؤں کی فہرست
* بھارتی سنیما

## حوالہ جات

ونکی:فلمی اداکار
ونکی:بھارتی شخصیّتاں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:ممبئی دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:کنڑا سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:تیلگو سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:تمل سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی ماڈل زنانیاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
گرینیکس دی جنگ 334 ق م

## گرینیکس دی جنگ 334 ق م
گرینیکس دی جنگ مئی 334 قبل مسیح وچ مقدونیہ دے سکندر اعظم اتے فارسی ہخامنشی بادشاہی دے درمیان لڑی ڳئی تریہہ وݙیاں جنگاں وچوں پہلی جنگ ہئی ۔ ایہ جنگ ابیڈس توں ڈاسکیلیم دی سڑک تے ، ٹرواد دے علاقے وچ گرینیکس دے سنگم تے تھئی ، جینکوں ہݨ ترکی وچ بیگا دریا آکھیا ویندے ۔ ایں جنگ وچ سکندر ایشیا مائنر دے فارسی ستراپاں دی فیلڈ آرمی کوں شکست ݙتی ، جئیں دریا پار کرݨ دا دفاع کیتا ۔ ایں جنگ دے بعد ، فارسیاں کوں ایں علاقے وچ انہاں دے کنٹرول وچ باقی شہراں وچ دفاعی پوزیشن تے مجبور کیتا ڳیا ۔ 

سکندر اعظم دی اڳواݨی وچ مقدونیہ دی فوج ایشیا مائنر دے فارسی ستراپاں دی فوج تے زوردار حملہ کیتا ۔ فارسی فوج ، جیڑھی دریا پار کرݨ دا دفاع کریندی پئی ہئی ، تعداد وچ مقدونیہ دی فوج توں زیادہ ہئی ۔ ݙونہائیں پاسیاں دے درمیان سخت لڑائی تھئی ، جیندے وچ ٻہوں سارے فوجی ماریئے ڳئے ۔ سکندر اعظم فارسی فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں کوں سخت شکست ݙتی ۔ 

فارسی فوج کوں وݙا نقصان تھیا اتے انہاں دے کئی اہم کمانڈر ماریئے ڳئے ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ فارسی فوج پچھوں تے ہٹݨ تے مجبور تھئی ڳئی ۔ مقدونیہ دی فوج گرینیکس دریا پار کر گھدا اتے ایشیا مائنر وچ وِکھ ودھائی جاری رکھی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ فارسی فوجاں دی ݙاڈھ ورائی دا زور ترٹ ڳیا اتے مقدونیہ دیاں فوجاں دی طاقت ودھ ڳئی ۔ 

گرینیکس دی جنگ سکندر اعظم دی فتوحات وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ مقدونیہ دی فوج دی فتح سکندر اعظم کوں ایشیا مائنر وچ اپݨا تسلط قائم کرݨ دا موقع ݙتا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ سکندر اعظم مضبوط تھی ڳیا اتے فارسی بادشاہی کوں اپݨی حکمت عملی تبدیل کرݨ تے مجبور تھیوݨا پیا ۔
گریتھ ہیتھ دی جنگ 1157

## گریتھ ہیتھ دی جنگ 1157
گریتھ ہیتھ دی جنگ 1157 وچ ڈنمارک دے بادشاہ والڈیمار اول اتے ڈنمارک دے تخت دے اوندے حریف سوین سوم دی ڈینش فوجاں دے درمیان لڑی ڳئی ۔ والڈیمار دی فوج جنگ جت ڳئی ، اتے سوین سوم فرار تھیوݨ دی کوشش وچ مارا ڳیا ۔ ایہ جنگ ڈنمارک دے تخت کیتے ھک اہم جھڑپ ہئی ۔ 

والڈیمار اول دی اڳواݨی وچ ڈینش فوج سوین سوم دی اڳواݨی وچ ڈینش فوج تے زوردار حملہ کیتا ۔ ݙونہائیں پاسیاں دے درمیان سخت لڑائی تھئی ، جیندے وچ ٻہوں سارے فوجی ماریئے ڳئے ۔ والڈیمار دی فوج سوین دی فوج کوں گھیر گھدا اتے انہاں کوں سخت شکست ݙتی ۔ سوین سوم جنگ دے میدان توں فرار تھیوݨ دی کوشش کریندا پیا ہئی ، پر او پکڑا ڳیا اتے مارا ڳیا ۔ 

سوین سوم دی فوج کوں وݙا نقصان تھیا اتے انہاں دے کئی اہم کمانڈر ماریئے ڳئے ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ والڈیمار اول ڈنمارک دا بلا مقابلہ بادشاہ بݨ ڳیا ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ ڈنمارک وچ امن اتے استحکام قائم تھئی ڳیا ۔ 

گریتھ ہیتھ دی جنگ ڈنمارک دی تاریخ وچ ہک اہم موڑ ہئی ۔ ایں جنگ وچ والڈیمار اول دی فتح ڈنمارک دے تخت تے اوندے دعوے کوں تکڑا کیتا اتے ڈنمارک وچ ہک مضبوط بادشاہت قائم کیتی ۔ ایں جنگ دے نتیجے وچ ڈنمارک مضبوط تھی ڳیا اتے اوندے اثر و رسوخ وچ اضافہ تھیا ۔
شیریں (اداکارہ)

شیریں شرنگار، جیہڑی  شیریں دے ناں نال مشہور ہِن، ہِک بھارتی فلمی اداکارہ تے ماڈل ہِن۔ اِنہاں نے تمل، تیلگو، ملیالم تے کنڑ فلماں وِچ کم کیتاہے۔ اِنہاں دیاں مشہور فلماں وِچ "ٹھلّی تھلّی" (2003) تے "وٹّکّو اوتھای" (2014) شامل ہِن۔

## متعلقہ روابط

* بھارتی فلمی اداکارا ؤں کی فہرست
* بھارتی سنیما

## حوالہ جات

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:ملیالم فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:کنڑا سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:تیلگو سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:تمل سینما دیاں اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی فلمی اداکار زنانیاں
ونکی:بھارتی ماڈل زنانیاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی اداکار زنانیاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون