لاوارثی

اندھاری کوں آندا ݙیکھ کے اماموں تے اوندے ٻال ٻچے بھڄ کے سالھ اِچ وڑ ڳئے تے کپڑے تھڳڑے ویڑھ کے سم تھئے‘ تاں جو اَکھیں اِچ مٹی غبار نہ پووے‘ اوہو پتہ لڳا جو چھتی اندھاری شاں شاں کریندی آڳئی۔ ہر پاسوں دھوڑ دے دھڑے اُݙدے ویندے ہن‘ ایویںلڳدا ہا ہُݨے سالھ دا چھپّر چیندی ہے’’او دھاڑوو میݙی اماں‘‘ اماموں دی آواز آئی‘ کرمو منہ توں کپڑا لہا کے ݙٹھا تاں سالھ دا چھپر اندھاری نال اُݙ ڳیا ہا تے چھپر دا چھتیر اماموں دے سر تے آن ڈٹھا ہا‘ جیندے نال اوندا سر پاڑیاڳیا ہا‘ اوندی ایہ حالت ݙیکھ کے کرمو دھاڑ دھاڑ کیتی ‘ فضلو وی رووݨ لڳ پیا پر اُنہاندا رووݨ پِٹݨ کہیں نہ سُݨیا ! اندھاری دا شوکاٹ ہا کہیں کوں کیا پتہ جو کیا تھی ڳئے‘ ہر کہیں کوں اپݨے سر دی پئی ہوئی ہئی۔ اماموں ایویں اَل پل اِچ اللہ دے حاضر تھی ڳیا۔ اوندے گھر کُرلاٹ مچیا پیا ہا ۔ اندھاری کجھ مَٹھی تھئی تاں جیویں جیویں کہیں کوں پتہ لڳدا ڳیا اوئیں اوئیں وستی دے لوک کٹھے تھیندے ڳئے ‘اماموں دی موت اوئیں تاں ہر کہیں واسطے ہک وݙا صدمہ ہا پر کرمو دے تاں کرم سڑ ڳئے ہن‘ اوندا تاں سہاڳ لُٹیج ڳیا ہا۔اوہ اماموں دے کھٹڑے دا پاوا نپ کے روندی تے ویݨ کریندی ٻیٹھی ہئی۔ ساکوں کیندے حوالے کیتی ویندیں؟تیݙافضلو روندا ٻیٹھے ‘ میکوں آہدا ہاویں ایکوں نہ روایا کر ‘ ہُݨ آپ روینداپئیں؟ میݙا سڄݨ میݙے نال نہ رُس ‘ میݙی کوئی غلطی ہے تاں میکوں معاف کر ݙے‘ میݙے نال ٻول ۔ کرمو ایہ کیبر مریندی ٻیٹھی ہئی۔

اماموں دے مرݨ ویلے شرمو چھی مہینے دی تے فضلو ترائے سال دا ہا‘ کرمو چھوٹی ننڈھی جوانی اِچ رنڈڑ تھئی ٻیٹھی ہئی ‘ رب جو بے نیاز تھیا اوہ جیویں چاہوے اوئیں کریندے تے ہر بندے کنوں اپݨی رضا منویندے تے کرمووی رَب دی رضا من ٻیٹھی ہئی۔

اَٹھویں ݙینہ اماموں دی قل خوانی ہئی‘ آنڈھ گوانڈھ قل خوانی تے کٹھی تھئی‘ ایہ ہک فاتحہ خوانی دی رسم ہئی جیڑھی اَدا تھی ڳئی۔ ہر کوئی کھنڈݨ پُنڈݨ لڳ پیا۔

کرمو مائی ! بی بی تیاری کر ہُݨ تئیں ساݙے نال ڄلݨے۔ کرمو کوں اوندے بھرا بشکو آکھیا:

کرمو ایہ ڳالھ سُݨ کے رووݨ پئے ڳئی ۔ بھرا تے ٻئے سکے سوڑے رشتے دار اوکوں دلاسے ݙیندے تے منیندے کھڑے ہن۔کرمو دا پُتر فضلو مونجھا تھی کے کہیں ویلے ماء دے منہ دو تے کہیں ویلے ݙوجھے بندیں دے منہ دو ݙہدا ہا۔

بی بی صبر کر ! رووݨ نال کیا اماموں ول آسی؟ ݙیکھ تاں سہی تیݙے رووݨ نال فضلو وی مونجھا تھیا کھڑے ‘ فضلو کوں چیندیں ہوئیں اوندے مامے بشکو آکھیا:

لالہ تیݙی وݙی مہربانی پر میں اپݨاں گھر تڑ چھوڑ کے تہاݙے نال نہیں ڄلدی ۔ کرمو آکھیا:

واہ میݙی بھولی بھیݨ ہُݨ تُوں اِتھاں کیندے سانگے رہ سڳدی ہیں؟ شریک سیاہ کیا آکھسن؟ بشکو بھیݨ کوں روٹی ٹکر نہ ݙے سڳدا ہا جو اوکوں گھر نہیں گھن ڳیا۔ بشکو آکھیا:

لالہ میں کہیں تے ٻوجھ نہیں بݨݨ چاہندی‘ ابّا تے اماں سئیݨ تاں فوت تھی ڳئین ‘ ہُݨ میں کیویں اپݨے ٻالیں سمیت تہاݙے اُتے ٻوجھ ڄل بݨاں ؟ میں نہیں ڄلدی ۔ کرمو آکھیا:

اوئے بی بی تیکوں کون ٻوجھ سمجھدے ‘ توں تاں ساݙے گھر دی مالک ہِیں ‘ تیݙے ٻال ساݙے ٻال ہِن‘ واہ میݙی سیاݨی بھیݨ ایہ توں کیجھی ڳالھ کیتی ہے؟ بشکو آکھیا:

کرمو نناݨ ! رب تیکوں ویکہ ݙتے اساں کھلے دِل نال تیکوں اپݨے گھر گھن ڄلدے ہیں ‘ توں ڄل تیکوں کوئی ٻوجھ نہیں سمجھدا۔ بشکو دی ذال فتو آکھیا:

بھڄائی تہاݙی ست رحمت ہے پر جݙاں ہکے گھر اِچ ڈھیر بندے کٹھے تھی ونڄن تاں پچھے اُکرس تھیوݨ لڳ پوندی ہے ۔ کرمو آکھیا:

ہائے ڑی کرمو بھیݨ تیݙے ہووݨ نال ساکوں اُکرس تھیوݨ پئے ویسی‘ ایہ کیجھی ڳالھ کیتی ہئی؟ فتو آکھیا:

ٻس بی بی اللہ سئیں میکوں امتحان اِچ پا چھوڑئیے پر تُساں میکوں امتحان توں نہ گزارو! کرمو آکھیا:

بی بی ہُݨ تاں توں منہ مختیار ہیں جتھاں آکھسیں میں اُتھائیں تیݙا نکاح کر ݙیساں پر ہُݨ میکوں شریکیں دا مہݨے وند نہ کر تے میݙے نال ڄل ۔ بشکو آکھیا:

نکاح دا لفظ سُݨ کے کرمو وَل رووݨ لڳ پئی تے سارے سڄݨ اوکوں دِلاسے ݙیندے تے چُپ کرویندے کھڑے ہن۔

اُٹھی بی بی ! دیر نہ کرو ریڑھی آئی کھڑی ہے ٻاہوو تے ڄلوں ۔ بشکو آکھیا:

لالہ میکوں مجبور نہ کر و ‘ میں اپݨے گھر ٹھیک ٻیٹھی ہاں‘ تُساں میݙی فکر نہ کرو ‘ میں تہاکوں کوئی گلہ نہ ݙویساں۔ کرمو آکھیا:

اوئے بی بی پئے مُتّوں تیݙا اِتھاں ٻاہوݨ ساکوں چنگاں نہیں لڳدا تے ایہ ڳالھ ٻیا وی کوئی پسند نہیں کریندا‘ ٻس توں تیاری کر تے ساݙے نال ڄل ۔ بشکو آکھیا ۔

کرمو وَت رووݨ ٻہہ ڳئی تے بھرا دی ڳالھ دا کوئی جواب نہ ݙتس۔

میاں توں ایکوں ایندے حال تے چھوڑ ݙے‘ نہیں جو ویندی توں مجبور نہ کر‘ اتھائیں ٻاہندی ہے تا ںٻاہوݨ ݙے ۔ ٻئے رشتے دار تے سڄݨ بشکو کوں آکھݨ لڳ پئے۔

کرمو مائی ! جے کل کوں توں تے تیݙے ٻال ٻچے اِتھاں بُکھے ٻیٹھے ہوسن تاں ساکوں کیا پتہ ہوسی؟ اساں کیویں تہاݙی کل لہسوں؟ساݙے کول جو ہوسیں ساکوں پتہ ہوسی جو اَڄ ٻالیں دے کپڑے کائنی یا اَٹّا دال کائنی‘ اساں ویلے سر تہاݙی اُتاولی کر سڳسوں ۔ بشکو آکھیا:

لالہ توں ناراض نہ تھی میکوں اللہ تے بھروسہ ہے‘ اوہ رازق سب توں بہتر رزق ݙیوݨ والا ہے ۔ میں یا میݙے ٻال ٻچے بُکھے تسے ہوسن تاں میݙا تہاݙے اُتے کوئی گلہ نہ ہوسی ۔ کرمو آکھیا:

اچھا بی بی جیویں تیݙی مرضی‘ ایہ آکھ کے بشکو الوداع کریندا تے اپݨے گھر چلا ڳیا۔

اِنوں قل خوانی تے آئے ہوئے سارے بندے ہولے ہولے کھنڈ پُنڈ ڳئے ہن ‘ کرمو دے گھر ہُݨ کرمو آپ تے اوندے ٻال باقی آن بچے ہن ۔ کرمو ہک عقل وند تے سیاݨی تریمت ہئی‘ اوں اپݨیاں خواہشاں دی ڳچی گھٹ کے اپݨے آپ کوں ٻالاں واسطے وقف کر ݙتا ہَس۔ اوں سوچا ہا جو میں جیکر ݙوجھی شادی کر گھناں تاں انہاں کوں حقیقی پیئو دا پیار نہیں ملݨاں ۔ ایہ احساس کمتری دا شکار تھی کے رُل ویسن ۔ ٻس میں اپݨے ٻالیں کوں اپݨے پیار دے نال نال سکے پیئو دی شفقت تے پیار وی ݙیساں تے اِنہاں کوں پڑھیساں لکھویساں تے وݙے افسر بݨیساں ۔ کرمو خود ساختہ اپݨے آپ نال ڳالھیں کریندی تے آہدی ٻیٹھی ہئی ۔ کرمو ہک خوددار تریمت ہئی تے اوہ اپݨے ٻالیں کوں وی خود دار بݨاوݨ چہندی ہئی۔ اماموں دا گھر ہک سراں‘ نال ہک چھوٹی جھئیں بھا ٻالݨ دی کوٹھی تے اوندے نال ہک ڳاں تے ٻکریاں ٻدھݨ واسطے جھوپڑی بݨی ہوئی ہئی ۔ ݙو کلے زمین ‘ ݙو ٻکریاں تے ہک ڳاں ۔ ایہ کجھ ترکہ اماموں اپݨے مرݨ دے بعد چھوڑ ڳیا ہا۔ ݙو کلے اِچوں ݙڈھ کلہ زمین کرمو اپݨے بھݨیجے بکھو کوں ٹھیکے تے چا ݙتی تے ہک وگھہ اپݨے مالیں دے گھا پٹھے واسطے رکھ گھدس۔ مالیں کوں پالݨ سانبھݨ دا کرمو کوں ݙاڈھا شوق ہا تے اوندے مال ڳاں ٻکریاں ہمیشہ موٹے تازے تے سوکھے سوائے ہوندے ہن ۔ اوہ آہدن تاں ’’رنڈڑ رنڈیپا کٹ سڳدی ہے پر رنڈوے نہیں کٹݨ ݙیندے‘ کئی وݙیاں ٻڈھیاں تریمتیں کرمو کوں مت ݙیوݨ آ ویندیاں ہن ۔

اَڑی دھی آ ! ایہ عمر تیݙے ٻاہوݨ دی کائنی‘ کتھائیں نکاح کروا گھن ‘ چنگی رہسیں‘ بغیر ساتھی دے تیݙی ایہ جوانی کیویں گزرسی ۔ صابو ہک ݙینہہ کرمو کوں مت ݙیندیں ہوئیں آکھیا:

ماسی صابو ! میں شادی کر ݙٹھی ہے تے اللہ سئیں میکوں اولاد وی ݙتی ہے‘ ہُݨ میکوں شادی کرݨ دا کوئی شوق نہیں‘ ٻس توں میکوں ایہ ڳالھ اَڄ آکھی ہے وَل نہ پئی آکھیں۔ کرمو آکھیا:

اچھا میݙی ٻچڑی! تیݙی مرضی پر میݙی ڳالھ تے ناراض نہ تھیویں ۔ صابو کنبدے ہوئے اَلا نال آکھیا۔

تریمت دی حفاطت اوندا حیا شرم تے اوندا چنگاں کردار ہے ‘ جے تریمت چنگے کردار دی مالک ہے تاں اوندی عزت محفوظ ہے تے کہیں دی جرأت نہیں جو اوندا کجھ وِگاڑ سڳے تے کرمو وی کجھ ایہو جھئیں کردار دی مالک ہئی ۔ ہُݨ فضلو وݙا تھی آیاتاں اوکوںوستی دے پرائمری سکول اِچ داخل کرا ݙتس تے اوہ پڑھݨ لڳ پیا ۔ فضلو ہک چنگاں ذہین طالب علم ثابت تھیا ۔ تریجھی دے امتحان اِچ اوّل پوزیشن حاصل کیتس ۔ شرمو کجھ پڑھݨ لائق تھئی تاں کرمو اوکوں وی چھوہریں آلے سکول داخل کرا ݙتا تے اوہ وی نال دے ہمسائیں چھوہریں دے رَلے سکول ونڄݨ لڳ پئی ۔ مہینہ کھن بعد شرمو دی پڑھائی بارے کرمو اوندی اُستانی کنوں پُچھیا تاں اوں ترسلی ݙتی جو تیݙی دھی ماشاء اللہ چنگی ذہین ٻالڑی ہے ۔ اِنوں فضلو پنجویں پاس کیتی تاں ماء اوکوں سائیکل گھن ݙتی تے اوہ ہُݨ شہر دے ہک ہائی سکول اِچ داخلہ گھن کے پڑھݨ ونڄݨ لڳ پیا۔ ترائے سال گزرئیے تاں شرمو وی پرائمری پاس کرگھدی تے ہُݨ اوکوں وی شہر دے ہک گرلز ہائی سکول اِچ داخل کرایا ڳیا تے شرمو وی روزانہ بھرا دے رَلے سائیکل تے سکول ونڄݨ لڳ پئی ۔ فضلو پہلے بھیݨ کوں اوندے سکول پہنچیندا تے وَل اپݨے سکول ویندا ہا تے جیڑھے ویلے چھٹی تھیوے ہا تاں فوراً بھیݨ دے سکول آ ویندا ہا تے وَل بھیݨ کوں سائیکل تے چا کے ماء دی ہدایت مطابق سدھا گھر آ ویندا ہا ۔ ہُݨ کرمو دیاں ݙو گائیں تے چھی ست ٻکریاں تھی ڳیاں ہن ۔ کیوںجو اوہ مادہ مال کھڑݨ ݙیندی ہئی تے لیلے وچھے پال سانبھ کے ویچ چھوڑیندی ہئی۔ اوندا سارا ݙینہہ مالیں دا گھا پٹھا کپیندیں ‘ ٹوکیندیں ‘ مالیں کوں گھتیندیں تے پاݨی کانجی پلیندیں گزردا ہا ۔ کرمو وݙی محنتݨ تریمت ہئی ۔ پیسہ پا جوڑ بݨا کے رکھݨ سانبھݨ دا وی اوکوں ݙاڈھا سلیقہ ہا ۔ او اپݨے بکھو بھݨیجے کنوں جیڑھے سالانہ ٹھیکے دے داݨے گھندی ہئی تاں اوہ وی اوندے سال دے خرچے کنوں تھوڑے ٻہوں بچت تھیندے ہن تے اوہ وی ویچ وَٹا کے پیسے کٹھے کریندی رہ ویندی ہئی ۔ اوکوں ایہا فکر ہئی جو میݙے ٻال کالج داخل تھیون تاں انہاں کوں فیساں بھرݨ تے کتاباں گھنݨ دی تنگی نہ پئی تھیوے۔

فضلو میٹرک دا امتحان ݙتا تاں سارے سکول اِچوں اول پوزیشن حاصل کیتس ۔ نتیجہ ملیا تاں فضلو خوش تھیندا ٹپدا نچدا بھڄدا ہویا ماء دے کول آیا تے آکھݨ لڳا اماں ! میݙی کنڈٹھپّو ‘ میں سارے سکول اِچوں فرسٹ پوزیشن حاصل کیتی ہے ۔ فضلو آکھیا:

شاباش میݙا پُتر ! ایویں محنت نال پڑھسیں تاں ڈاکٹر بݨسیں ‘تیں ڈاکٹر بݨنے ڈاکٹر ‘ وݙا ڈاکٹر ! کرمو پتر دا متھا چُم کے آکھیا:

اماں ! ہُݨ تاں کالج داخلے دی فیس تے کتاباں تے وی ڈھیر سارے پیسے لڳسن‘ اتنے پیسے اساں کتھوں انیسوں ؟ فضلو آکھیا:

واہ میݙا پُتر توں فیسیں تے کتابیں دے پیسیں کیتے نہ گھٻرا ‘ میں ایہ پیسے تیݙے واسطے پہلے بݨا کے رکھئے ہوئے ہن تیکوں جیڑھے ویلے لوڑ پوون میں اونہیں ویلے اپݨے پُتر کوں ݙیساں ۔کرمو آکھیا:

لالہ ! میکوں پاس تھیوݨ دی مٹھائی ݙیئو تے پوزیشن حاصل کرݨ دی مٹھائی علاوہ گھنساں ہا! شرمو بھرا دے نال لاݙ کریندیں ہوئیں آکھیا:

ضرور ضرور میں اپݨی بھیݨ کوں ہُݨے مٹھائی کھوینداں ہُݨے ۔ فضلو بھیݨ دے سر تے ہتھ پھریندیں ہوئیں آکھیا:

فضلو ! ایہ گھن پیسے ونڄ مٹھائی دا ڈبہ گھن آ ‘ بھیݨ کوں وی ݙے تے اپݨے یاریں دوستیں کوں وی ۔ کرمو پیسے ݙیندیں ہوئیں فضلو کوں آکھیا :

اماں ! اماں ! میں وی آندے سال مڈل داامتحان پاس کرکے اپݨیں سہیلیں کوں مٹھائی کھویساں ۔ شرمو ٹپولی مار کے ماء کوں آکھیا:

ہا ہا بابا ہا جے میݙی دھی اوّل آسی تاں ضرور مٹھائی ونڈائی ویسی۔ کرمو دھی دیاں چوٹیاں چُم کے آکھیا:

فضلو سائنس نال میٹرک پاس کیتی ہئی تے تحصیل لیول تے اوّل آیا ہا تے ہُݨ جݙاں کالج وچ داخلے واسطے ڳیا تاں کالج دے پرنسپل اوندا رزلٹ ݙیکھ کے وݙی چاہت نال داخلہ ݙتا ہا تے وَل فضلو محنت نال پڑھݨ لڳ پیا تے اوہ معمول مطابق پہلے بھیݨ کوں اوندے سکول پہنچیندا تے وَل اپݨے کالج چلا ویندا ہا ۔ ہُݨ فضلو ݙینہہ رات محنت نال پڑھݨ لڳ پیا کیوں جو اوکوں ڈاکٹر بݨݨ دا ݙاڈھا شوق ہا ۔ ٻالیں کوں شوق نال پڑھدا ݙیکھ کے کرمو اپݨے آپ کوں وݙی خوش نصیب سمجھدی ہئی ‘ اولاد کنوں اوندا ہاں ٹھر ڳیا ہا ‘ اوکوں اوندی آس اُمید پوری تھیندی نظر آندی پئی ہئی ۔ شاباش میݙے ٻچے! میں تہاݙے اُتے ٻہوں خوش ہاں ‘ تُساں ایویں محنت نال پڑھدے رہ ونڄو ‘ ڈاکٹر بݨ کے اپݨی زندگی وی سوہݨی بݨائو تے میکوں وی ہر کہیں کنوں سرخرو کرو ‘ کرمو آکھیا:

اماں جی ! تُساں فکر نہ کرو انشاء اللہ میں تہاکوں ڈاکٹر بݨ کے ݙکھیساں ۔ فضلو آکھیا:

اماں جی ! میں میٹرک دا امتحان ݙیندی پئی ہاں توں ݙیکھیں جو میں کیویں نمبر گھندی ہاں ۔ شرمو آکھیا:

شرمو کوں میٹرک دا امتحان ݙیوݨ توں بعد کجھ ݙینہہ گزرئیے تاں فضلو رزلٹ گھن کے آیا تے بھیݨ کوں خوش خبری ݙیندیں ہوئیں آکھیا ‘ میݙی بھیݨ کوں مبارخاں ہوون مبارخاں ‘ میݙی بھیݨ پوزیشن گھدی ہے پوزیشن۔ فضلو آکھیا:

لالہ ! میکوں کیڑھی پوزیشن ملی ہے؟ شرمو بے قراری نال پُچھیا:

میݙی بھیݨ پہلے مٹھائی کھواوے تے وَل پوزیشن ݙسیساں ۔ فضلو خوش تھیندا ہویا دَر تے جھمر مارݨ کھڑ ڳیا ۔ اماں جی ! میکوںپوزیشن ملی ہے فضلو ݙسیندا اِی نہیں ایکوں آکھو ݙسے ۔ شرمو خوشی کنوں ماء نال لاݙ کریندیں ہوئیں آکھیا:

پُتر نہ کر تنگ اینکوں نتیجہ ݙس کیڑھی پوزیشن گھدی ہِس ۔کرمو آکھیا:

اماں جی ! میں تاں ایکوں ݙس ݙتے جو ایں پوزیشن گھدی ہے ‘ ہُݨ ایہ مٹھائی کھواوے تاں میں ایکوں ݙساواں جو کیڑھی پوزیشن گھدی ہِس۔ فضلو آکھیا:

ایہ گھن پیسے تے ونڄ مٹھائی دا ڈبہ گھن آ تساں وی کھائو تے ایہ اپݨیں سہیلیں کوں وی کھواوے ۔ کرمو فضلو کوں پیسے ݙیندیں ہوئیں آکھیا:

شرمو نہ صرف میٹرک داامتحان پاس کیتا ہا بلکہ اپݨے سکول اِچوں پہلی پوزیشن حاصل کیتی ہس ۔ تے وَل اوکوں خیر نال گرلز کالج وچ داخلہ وی مل ڳیا ہا تے ہُݨ اوہ وݙی محنت نال کالج پڑھݨ لڳ پئی۔

اِنوں فضلو ایف ۔ایس سی(FSc) دا امتحان ݙتا تاں پورے ڈویژن اِچ اوّل آیا ہا ‘ اوندی ایں بہترین کامیابی دی خبر اخبارات اِچ اوندی تصویر نال چھپ چکی ہئی تہوں میڈیکل کالج دے داخلے نال اِی پنج ہزار ماہانہ اوندا وظیفہ لڳ ڳیا ہا ۔ ٻس وَل ہُݨ تاں کرمو دے ݙکھ ٹَل ڳئے ہن کیوں جو فضلو اپݨے اخراجات دے نال نال بھیݨ دے اخراجات دا بار وی ماء توں ہولا کر ݙتا ہا ۔ پنج سال گزرئیے تاں فضلو ایم بی بی ایس دا امتحان پاس کر گھدا ہا ۔ اِنوں جے تائیں شرمو وی ایف ۔ایس سی(FSc) کرکے میڈیکل کالج وچ داخل تھی ڳئی ۔

فضلو ایم بی بی ایس دی ڈگری گھن کے لاہور چلا ڳیا ہا ۔ اُتھ ونڄ کے اوہ اَدھ تنخواہ تے ڈیوٹی وی ݙیندا ریہا تے اڳوں تے پڑھدا وی ریہا ۔6سال بعد اوکوں دل گردہ دے سپیشلسٹ ڈاکٹردی ڈگری مل ڳئی ہئی ‘ تے ہُݨ لاہور اِی اوں اپݨی ہک ہم کلاس ڈاکٹررضیہ نال شادی کر گھدی ہئی ۔ ڈاکٹر رضیہ ہک امیر پیئو دی دھی ہئی ۔ تہوں اوکوں ٻہوں ساری جائیداد ورثے وچ ملی ہئی تے ٻیا انہاندی خوش نصیبی ایہ جو انہاں ݙوہائیں کوں لاہور دے ہک ہسپتال اِچ نوکری مل ڳئی ہئی تے ہُݨ فضلو مستقل لاہور رہائش اختیار کر گھدی ۔ اِنوں شرمو وی ایم بی بی ایس دی ڈگری گھنݨ توں بعد اپݨے ہک ہم کلاس ڈاکٹر قمرو نال شادی کر گھدی ہئی۔ ڈاکٹر قمرو تے ڈاکٹر شرمو نوکری واسطے درخواست ݙتی تاں جھنگ ڈسٹرکٹ ہسپتال اِچ اُنہاندی تقرری دے آرڈر تھی ڳئے ہن ‘ اَڄ اُنہاندے خوشیاں دی انتہا نہ رہی تے او خوشیاں منیندے ہوئے جھنگ چلے ڳئے تے ڈیوٹی شروع کر ݙتی۔

فضلو تے شرمو ݙوہائیں اپݨی اپݨی شادی وچ ہک ݙوجھے کوں تاں شامل کیتا ہا پر ماء کوں انہاں شامل نہ کیتا ہا ‘ کیوں جو اوہ اَݨ پڑھ تے سدھی سادی دیہاتی تریمت ہئی ‘اوہ نہ انگلش ٻول سڳدی ہئی تے نہ اردو ۔ ایں واسطے فضلو تے شرمو کوں اپݨے سنگتیاں ساتھیاں وچ شرمندگی دا احساس تھیندا ہا ۔ تہوں انہاں ماء کوں اپݨیاں شادیاں وچ شامل نہ کیتاہا۔

شادیاں کرݨ توں بعد اوہ اپݨے اپݨے گھر خوش تے آباد ہن ‘ ہُݨ انہاں کوں اچھی خاصی تنخواہ مِلݨ لڳ پئی ہئی ۔ اوہ کہیں نے کیا خوب آکھیئے جو:

’’ݙٹھی چمڑی ‘ بُھل ڳئی اَمڑی‘‘ ہُݨ اُنہاں کوں محبت تے شفقت دا پیکر ٻڈھڑی ماء بھل ڳئی ہئی‘ اوہ ماء جیڑھی انہاں کوں ناز الولیں نال پال سانبھ کے جوان کیتا ہا تے اپݨے ہڈ بھن کے انہاں کوں پڑھایا لکھایا تے ایں مقام تے پہنچایا ہا ۔ اَڄ اوہ ماء دی بے لوث محبت تے شفقت بھل ڳئے ہن۔

اِنوں کرمو کوں اولاد دی تانگھ طلب تے مونجھ مونجھاری غلبہ کیتا تاں اوہ ہک ݙیہاڑے ویگن تے چڑھ ٻیٹھی تے جھنگ ڈسٹرکٹ ہسپتال پُڄ ڳئی ۔ شرمو کوں ݙیکھݨ واسطے اوندی متلاشی دید ہر لیڈی ڈاکٹر تے ڳئی پر شرمو نظر نہ آئی ۔

اَڑی دھی آ !اتھائیں ہک لیڈی ڈاکٹر شرمو ہے میں اوکوں مِلݨ چاہندی ہاں ۔ کرمو ہک نرس کنوں پُچھیا:

آئو وݙیری میں تہاکوں اوندا کمرہ ݙکھاواں۔نرس آکھیا:

بھلا تھیوی میݙی ٻچڑی ‘ کرمو دُعا ݙیندی تے نرس دے نال ویندی پئی ہئی ۔ وݙیری ! ایہ کمرہ ڈاکٹر شرماں دا ہیوے! نرس کمرہ ݙکھیندیں ہوئیں آکھیا۔

اِتھاں شرمو دا ناں ڈاکٹر شرماں مشہور ہا۔ کرمو کمرے وچ داخل تھئی تاں شرمو اپݨے خود خیال ٹیبل تے کجھ لکھدی ٻیٹھی ہئی۔ وَل ݙٹھس تاں اوندی ماء اوندے کول مُسکدی کھڑی ہئی‘ شرمو اچانک ماء کوں ݙیکھ کے ہکی ٻکی تھی ڳئی تے وَل سنجیدگی نال ماء کوں ادھورے ہتھ ݙے کے مِلݨ لڳی تاں کرمو اوکوں گھٹ کے ڳلکڑی چا پاتی‘ شرمو ہسپتال اِچ شرم کنوں مردی ویندی ہئی ‘ کرمو دی ڳلکڑی توں فارغ تھئی تاں فوراً ماء کوں اَنج ہک کمرے وچ گھن ڳئی (تاں جو کہیں کوں معلوم نہ تھیوے جو ایہ شرمو دی ماء ہے) کمرے وچ ٻیا کوئی بندہ موجود کائنا ہا ۔ اماں ! تُساں انتے کیوں تکلیف کیتی ہے ‘ میکوں اپݨے کول سݙوا گھنو ہا ۔ شرمو آکھیا:

دھی آ ! میں تہاݙے ݙیکھݨ کیتے سِک ڳئی ہاں ‘کتنا عرصہ گزر ڳئے تساں وَل منہ اِی نہیں ݙکھایا ‘ کیا تہاکوں میݙا خیال نہیں آندا جو ساݙی ٻڈھڑی ماء ہے اوکوں مِل آئوں؟ کرمو آکھیا:

اماں ! مے … مے … میں … میں کیا آکھاں تہاکوں ‘ تُساں ذرا ٻاہوو میں ہٖݨے آئی ۔ جے تائیں شرمو کمرے توں ٻاہر نکل ڳئی تے وَل تھوڑی دیر بعد روٹی گھن کے آڳئی ۔ اماں ! ایہ گھن روٹی کھائو! ماء دے اڳوں روٹی رکھدیں ہوئیں شرمو آکھیا:

میݙی ٻچڑی میکو روٹی دی تاں کوئی بُکھ نہ ہئی ‘ بُکھ ہئی تاں صرف تہاݙے ݙیکھݨ دی ہئی ۔ کرمو آکھیا:

چلو کجھ تاں کھا گھنو ! شرمو آکھیا:

کرمو ہک روٹی کھا کے ٻس چا کیتی ‘ شرمو ماء کوں پاݨی داگلاس ݙیندیں ہوئیں آکھیا اماں ! ناراض نہ تھیویں اساں ٹریننگ دے سلسلے وچ کراچی ویندے پئے ہیں ‘ آئو میں تہاکوں ویگن تے ٻلہا آواں ‘ تُساں ہُݨ گھر ویسو ناں؟ شرمو آکھیا:

ہائے میݙی ٻچڑی ایہ توں کیا پئی آہدی ہیں؟ میں تاں اڄاں اپݨے ڄوانترے کوں مِلݨ چاہندی ہم ۔ کرمو ہکی ٻکی تھی کے آکھیا:

اماں ! میݙا گھر آلا تاں ہُݨ کراچی چلا ڳئے تے میݙا وی ہُݨ ٹائم قریب ہے تے میں وی لیڈیز ڈاکٹرز دے وفد نال کراچی ونڄݨے‘ جیویں اِی اساں کراچی اِچوں واپس آسوںتاں پہلی فرصت اِچ تہاکوں آ کے ملسوں ‘ تے ہُݨ آئو دیر نہ کرو تے میں تہاکوں ویگن تے چڑھا آواں۔ شرمو آکھیا:

اچھا میݙی ٻچڑی جیویں تیݙی مرضی پر ایہ وی رب دا شکر ہے جو میں تیݙے کراچی ونڄݨ توں پہلے پُڄ ڳئی ہاں نہیں تاں میکوں پتہ نہیں کتنی مایوسی تھیوے ہا ۔ کرمو آکھیا:

جے تائیں شرمو ماء کوں ویگن سٹینڈ تے گھن آئی ‘ ٹکٹ کٹوا کے ݙتس ‘ کرمو ویگن اِچ ٻہہ ڳئی ‘ اڄاں ویگن کھڑی ہئی جو شرمو ایہ آکھ کے واپس بھڄ ڳئی جو میݙا کراچی ونڄݨ دا ٹائم تھی ڳئے ۔ لیکن کراچی ونڄݨ دا کوئی پروگرام نہ ہا ایہ صرف ماء کوں واپس بھیڄݨ دا بہانہ ہا تاں جو اتھاں میݙا گھر آلا تے ہسپتال دا عملہ میݙی سدھی سادی اَݨ پڑھ ماء کوں نہ ݙیکھے ۔ ہُݨ کرمو اپݨے گھر پُڄ کے دھی ڄوانترے دا شدت نال انتظار کریندی رہ ڳئی جو اجھو آندے پئین پر اوہ نہ آوݨے ہن تے نہ آئے ۔ کئی عیداں آئیاں ‘ کئی گزریاں پر کرمو واسطے کوئی عید خوشیاں دی نوید نہ گھن آئی ۔ ہُݨ اوندا کوئی نہ ہا ‘ نہ بھراء بھتریجے تے نہ کوئی چاچا ‘ما ماں ‘ ہک بکھو ہا جیڑھا کݙاہیں کݙاہیں اوندی سنبھال آ لہندا ہا شئیت او وی زمین وہاوݨ دی لوبھ لالچ کوں تے بھانویں بیوہ ماسی سمجھ کے اللہ ترسی کریندا ہا ۔ اوئیں تاں کرمو کوں کھاوݨ پیوݨ دا کوئی بُکھ ݙکھ نہ ہا ۔ گھر وچ اَٹا دا نہ تے پیسہ پا عام تام ہا پراولاد دے بغیر اوکوں کوئی شئے چنگی نہ لڳدی ہئی ۔ ہک ݙیہاڑے کرمو دا ہمسایا ماسٹر رمضان جیڑھا جو فضلو دا کلاس فیلو ہا لاہور ونڄݨ لڳا تاں کرمو آکھیا ٻچڑا میکوں وی نال گھدی ڄل ‘ میں اپݨے پُتر فضلو کوں مِلݨ ڄلدی ہاں ‘ ماسٹر رمضان اوکوں اپݨے نال لاہور گھن ڳیا ‘ وݙی مشکل نال انہاں فضلو دا ہسپتال ونڄ ڳولیا۔ہسپتال دے اندر ماسٹر رمضان ٹُردا تے بورڈ پڑھدا ویندا ہا جو اڳلے کمرے دے ٻاہروں ڈاکٹرفضلو دے ناں دی پھٹی لڳی کھڑی ہئی ‘ کمرے دے اندر ڈاکٹر فضلو ٻیٹھا ہا ‘ اِنوں ماسٹر رمضان کمرے دے اندر داخل تھیا ۔

السلام علیکم!

وعلیکم السلام!

رمضان صاحب ؟ فضلو ہتھ مِلیندیں ہوئیں پُچھیا

جیا سئیں میں رمضان ہاں ‘ تہاݙی والدہ صاحبہ تہاکوں مِلݨ واسطے ٻاہر بنچ تے آئی ٻیٹھی ہے ۔ ماسٹر رمضان آکھیا

فضلو فوراً کمرے توں ٻاہر نکل کے ونڄݨ لڳا ‘ جے تائیں اِنوں ماسٹر رمضان اجازت طلب کریندیں ہوئیں آکھیا سئیں ہُݨ میکوں اجازت۔

کیوں سئیں کیا جلدی ہے؟ کوئی چاء پاݨی پی کے ونڄو ! ڈاکٹر فضلو آکھیا

کوئنا سئیں میکوں ذراجلدی ہے ‘ میݙا اِتھاں لاہور ہک ضروری کم ہے تے وَل میں فیصل آباد وَل ونڄݨاں ہے ۔ ماسٹر رمضان ڈاکٹر فضلو نال ہتھ ملیندیں ہوئیں آکھیا تے چلا ڳیا۔

ہُݨ ڈاکٹر فضلو ماء دے کول آیا تاں اوں گھٹ کے فضلو کوں ڳلکڑی چا پاتی تے ٻوتھیاں چُمݨ لڳ پئی

اماں ! ایہ کیا؟ ہسپتال اِچ لوکیں کوں میݙا تماشا تاں نہ ݙکھا‘ فضلو ہولی جھئیں آواز نال ماء کوں آکھیا:

پر کرمو کوں اوندی ڳالھ دا مطلب سمجھ نہ آیا تے حیران تھی کے پُچھݨ لڳی پُتر کیا آکھیا ہئی؟ میکوں تیݙی ڳالھ سمجھ نئیں آئی۔ کرمو آکھیا:

ٻس اَمّاں ! چھوڑ ہُݨ ایں ڳالھ کوں ذرا انتے آئو میݙے نال فضلو ٻاہر دا اشارہ کریندیں ہوئیں ماء کوں آکھیا تے ٻاہر دو ٹُر پیا تے کرمو وی نال ٹُر پئی ‘ ہسپتال دے نال ملحقہ ہک خالی کمرے وچ ماء کوں آن ٻلہایُس تے آپ ہسپتال دا گیٹ ٹپ کے ٻاہر چلا ڳیا ‘ تھوڑی دیر بعد کجھ پھل فروٹ تے ہک پیپسی دی بوتل گھن کے آ ڳیا تے ماء دے کول ٻہہ کے آکھݨ لڳا ‘ اماں! ایہ گھنو سیب کھائو تے ایہ بوتل وی پیوو۔

پُتر میکوں انہاں پھل فروٹاں دی کوئی سِک بُکھ نہیں ‘ میکوں تاں صرف تہاݙے ݙیکھݨ دی سِک بُکھ ہے ۔ میں تیکو ں تاں ݙیکھ گھدے تے مل وی گھدم پر ہُݨ میکوں میݙی نونہہ ملویسیں تاں میݙی سِک بُکھ لہہ ویسی۔ کرمو آکھیا:

اماں ! اوہ تاں اپݨے پیئو ماء نال عمرہ کرݨ سعودی عرب لنگھ ڳئی ہے ۔ فضلو آکھیا:

پُتر ایہ توں کیا پیا آہدیں؟ کتھائیں میݙے نال مذاق تاں نہیں پیا کریندا؟ کرمو آکھیا:

نہیں اماں نہیں تہاݙے نال مذاق؟ ایہ ڳالھ کوئی ٹھہندی ہے ۔فضلو آکھیا:

چلو پُتر میں ڄلدی جو پئی ہاں تہاݙے گھر پتہ لڳ ویسی جو میݙی نونہہ گھر ودی ہے یا کݙاہیں ٻاہر ڳئی ہوئی ہے ۔کرمو آکھیا:

اماں! میں تاں ہُݨے ہݨے ترائے ݙیہاڑے واسطے کہیں ضروری کم سانگے اسلام آباد ویندا پیاں ‘ تُساں فی الحال واپس وَل ونڄو ‘ جݙاں رضیہ عمرہ کرکے واپس آویسی تاں میں اوکوں تہاݙے کول گھن آساں تے وَل تُساں بے شک ساݙے نال لاہور آ ونڄاہے ۔ فضلو آکھیا:

پُتر میں گھر ونڄ کے کیا ونڄ کریساں ‘ میݙا گھر تاں اُتھائیں ہوسی جتھاں میݙا پُتر تے میݙی نونہہ ہوسِن ۔ کرمو آکھیا:

اماں ! ہُݨ تاں ساݙا گھر خالی پئے ‘ توں اُتھاں کلھی رہ کے کیا کریسیں ‘ آئومیں تہاکوں ویگن تے چڑھا آواں ‘ تُساں اپݨے گھر ونڄو!

ٻچڑا میکوں تہاݙی ڳالھ سمجھ نہیں آندی جے میں شرمو دے کول جھنگ ڳئی ہاں تاں اوں وی میکوں ویگن تے چڑھا کے واپس بھیڄ ݙتے ‘ جے ہُݨ میں تیݙے کول آئی ہاں تاں توں وی آہدیںاماں توں اپݨے گھر وَل ونڄ‘ میݙا کیڑھا گھر ہے؟ کلھی کِتھ ونڄ رہواں ؟ تہاݙے سوا میݙا کون ہے؟ کرمو آکھیا:

اماں ! کیوں پریشان تھی ڳئے وے ؟ میں آکھیا تاں ہے جو رضیہ تے میں ٻہوں جلدی تہاݙے کول آسوں‘ تے وَل تساں ساݙے نال لاہور آونڄاہے‘ ہُݨ آئو میں تہاکوں ویگن تے چڑھا آواں کیوں جو میکوں دیر پئی تھیندی ہے میں اسلام آباد ونڄݨاں ہے ۔ فضلو آکھیا:

چل پُترجیویں توں سوکھا ہوویں ‘ ساݙااللہ والی ہے ‘ کرمو ہک ٹھڈا ساہ بھر کے آکھیا تے فضلو دے نال ٹُر پئی ‘ فضلو ماء کوں ویگن سٹینڈ تے گھن آیا ‘ اوکوں ٹکٹ کٹوا کے ݙتس ‘ کرمو ویگن اِچ ٻیٹھی تاں ویگن چل پئی ۔ فضلو ایہ سارا کوڑا ڈرامہ بݨایا ہا نہ اوں اسلام آباد ونڄݨاں ہا تے نہ رضیہ عمرے تے ڳئی ہئی۔

کیوں جو رضیہ دے پیئو ماء اعلیٰ تعلیم یافتہ ہَن تے فضلو دی ماء اَݨ پڑھ ہئی ‘ تہوں فضلو کوں رضیہ تے اپݨے یاریں دوستیں کنوں شرم آندی ہئی‘ اوہ چاہندا ہا جو اوندی اَݨ پڑھ ماء دا پتہ اوندے یاریں دوستیں تے رضیہ کوں نہ لڳے ۔ ایں واسطے فضلو بغیر کہیں تاخیر دے ماء کوں واپس گھر بھیڄ ݙتا ہا۔

ہُݨ کرمو کوں وی چنگی طرحاں پتہ لڳ ڳیا ہا جو اوندی اولاد اوکوں محض ایں واسطے قبول نہیں کریندی جو اوہ اَݨ پڑھ ہے ۔ کیا اَݨ پڑھ ہووݨ اوندا قصور ہا؟

کرمو جیکر اَݨ پڑھ ہئی تاں ایہ قصور تاں اوندے پیئو ماء دا تھی سڳدا ہا ‘ لیکن کرمو دا قصور تاں کائنا ہا کرمو تاں اپݨی اولاد کوں پڑھا لکھا کے اوں مقام تے پہنچایا ہا جتھاں کوئی غریب آدمی قطعاً نہیں پُڄ سڳدا۔

کرمو ہک خودار تریمت ہئی ‘ اولاد دی بے وفائی ݙیکھ کے اوندے دِل تے ایجھی چوٹ لگی جو اوہ بیمار تھی ڳئی ‘ اولاد دی بے وفائی دے وِپرے جھورے اوکوں کھادی ویندی ہن ۔ اوہ ٹی بی دی مریض بݨ ڳئی ہئی ‘ اوندے بھݨیجے بکھو اوکوں ملتان ٹی بی ہسپتال اِچ داخل ونڄ کرایا پراوندی طبیعت ٹھیک نہ تھئی تے بکھو اوکوں واپس گھر گھن آیا ہا ۔ ہک ݙیہاڑے سویر تھئی تاں وستی دے لوک کرمو دے گھر کٹھے تھی کے اوندی لاش دا عبرتناک منظر ݙہدے کھڑے ہن ۔ شئیت اوہ اپݨی دھی تے پُتر دے آوݨ دی تانگھ اِچ اَکھیں بھالی پئی ہئی‘ تے انہا ںکوں ہاں نال لا کے مِلݨ دی سِک اِچ اوندیاں ٻاہواں وی کُھلیاں پیاں ہن‘ تے اوں بچاری دا وات شئیت ایں واسطے پٹیا پیا ہا جو اوندی کھاݙی ٻدھݨ آلا کوئی نہ ہا۔

……

## حوالہ
کتاب:  پکھی واس (سرائیکی افسانے) فیض بلوچ ، چھاپہ خانہ ، جھوک پبلشرز، ملتان