کالونیل اتے پوسٹ کالونیل ازم اتے فرید ساجد لغاری دی غزل

فریدساجدہک اپریل ١٩٧٤ء کوں سردار پاندھی خان نانگری بلوچ دے گھر موضع چک ننگر وچ ڄمئین ـ نانگری قبیلہ تمن لغاری دی ہک معتبر شاخ ہے ـ لغاری قبیلے دی واحدذیلی شاخ ہے جیرھی پورے موضعے کوں محیط ہے ـ انھیں دا موضع انھیں دےبزگوار سئیں ننگر خان دی عمدہ شہرت تے شخصیت پاروں  land record دا حصہ ہے ـ مزے دی ڳالھ ایہ ہے جو مذکورہ موضعے وچ صرف ننگر خان دی اولاد مقیم ہے ـ کہیں ٻرھوچی ایں موضعے وچ سکونت اختیار کوئینی کیتی ـ فریدساجدلغاری دے آباء واجداد دی مادری زبان بلوچی ہے جݙاں جو دامان وچ وسّوں دی وجہ کنوں انھیں سرائیکی زبان کوں اختیار کر گھدا ـ انھیں کوں جتنی مادری زبان نال پیار ہے ایں کنوں ݙوڑا پیار سرائیکی زبان نال ہے اتے سرائیکی قوم وچ ترائے پیڑھیں کنوں شامل ہن ـ 
فریدساجد لغاری بیک وقت سرائیکی، اردو تے بلوچی زبان دے شاعرونقاد ہن ـ فریدیات، اقبالیات، غالبیات دے نال توکلیات دے ماہر ہن ـ ماہرلسانیات اتے ماہرین عروض وچ انھیں دا ناں اپݨی مثال آپ ہے ـ آپ دا کلام نیشنل تے انٹر نیشنل رسائل وجرائد وچ شایع تھیندے ـ آپ مزاحمتی شاعر ہن ـ کالونیل تے پوسٹ کالونیل ازم کوں  وسیبی لوکیں سانگے ناصرف سم قاتل سمجھدن بل کہ اینکوں ہک ٻہوں وݙا conflict اہدن ـ تہوں او لکھدن: 
؎دائرے جنگل دی بھاء دے ویڑھ کان٘ہیں کوں اُٹھیے
توں تاں کِھلدا رہ ڳئیں گو وستیاں جلدیاں رہ ڳیاں
ایں شعر وچ symbolism اپݨی جاہ تے فرید ساجد دے فکر اتے فن کوں سنوپری مد وچ لافانی بݨا ݙیندی ہے ـ کالونیل تے پوسٹ کالونیل ازم دی آڑ وچ imperialism کئی خطیں سانگے درد جگر بݨ ڳئے ـ فرید ساجد کالونیل ازم دے پیرو کاراں"اشرافیہ" کوں ناصرف متنبّہ کریندے بل کہ  انھیں دے ایں رویے تے چوٹ وی کریندے ہک شعر ݙیکھو: 
خبر نئیں میکوں میں کون کیا ہاں ہے گار منزل نہ رہنما ہے 
میݙیں اُمیدیں دی سلطنت اچ کُئی پیر پاوے تاں نندر آوے ـ 
ایں شعر وچ طبعیات اتے مابعد طبعیات دے عناصر موجود ہن ـ فریدساجد وچ ایہ خوبی اتم  ہے  جو او برہمن اتے ٻُدھا تہذیب دا معتقد نئیں بل کہ اسلامی روایات دے تناظر وچ اپݨی فکر کوں اگوتیں ودھیندے ـ البتہ آپ دی فکر کوں سرائیکی شاعری دا غماز آکھیا ونڄ سڳیندے ـ 

کالونیل ازم دی تہذیب دئیں خباثتیں تے خرابیں کوں فریدساجد جا بجا سمورا بیان کیتے ـ جیویں جو: 

تہذیب فرنگی ہے مناصب دا ہے جھیڑا

احساس تے اخلاص حیا ڳال کھئے ہیں 

یا

کابلی لوک ہن کپّی ڈوٹھی ویندن

ڄال جیرھی میݙے سر کوں سایہ ݙتے
ایویں فریدساجد پوسٹ کالونیل ازم دے ݙڈھپ، دھون٘س  کنوں بے خبر کوئینی ـ انھیں کوں اپݨی ثقافت تے تہذیب دے نال بے انت پیار ہے ـ انھیں دا شعری پندھ geographical ecology دو وہیند کریندے ـ مثال دے طور تے: 
؎حقوق سانگے خریت نہ منگ، توں کھیر سانگے پروݨ نہ جھل 

وطن دا حاکم کئی شئے ونڈیندیں تیکوں مکمل وسار ݙیندے 

قہر دی بُکھ ہے تریہہ غضب دی سکون سینکے دے نال شاماں

وسیب میݙے کوں پاݨ دیوچ ایہ چار چیزاں لوہار ݙیندے
فرید ساجد جتھاں کالونیل تے پوسٹ کالونیل ازم کوں بدوقرا عمل اہدے اتھاں مارکسزم کوں وی نشابر کریندے ـ فرید ساجد سرائیکی وسوں دے اعلیٰ تعلیم یافتہ تے صاحب مطالعہ شخص ہن ـ انھاں دا ہر شعر فکروتدبّر دی دعوت ݙیندے ـ شیت ایہا وجہ ہے جو معروف نقاد اسلم رسول پوری انھیں دی شاعری بارے لکھدن:"فرید ساجد دا کلام بےشمار حوالیں نال قابلٍ ذکر تے قابلِ مطالعہ ہے ـ بعض شعر مستقبل وچ آوݨ والے ہولناک واقعات دا اظہار کریندن ـ ایہ پشین گوئیاں شاعر دی وجدانی صلاحیت دا اظہار ہن ـ میݙے خیال وچ فرید ساجد دے پورے کلام دے بھرہور مطالعے دی لوڑھ ہےـ"بحوالہ "وانجھ"صفحہ نمبر ١٥
فرید ساجد دے فکروفن تے ایہ چند سطراں کافی نئیں ـ انھیں دے کلام دی فصاحت وبلاغت ݙیکھݨ دے لائق ہے اتے فنی پختگی وشستگی تتبّع دی دعوت ݙیندی ہے
لکھت اورنگ زیب اورنگ بغلانی