سرائیکی وسیب دی پاکستان نال محبت

اساݙا پیار ا وطن پاکستان بے پناہ قربانیاں دے بعد وجود اچ آئے ،قیام پاکستان کیتے اساݙے اڳواݨیں بے پناہ جدوجہد کیتی ، بانی پاکستان قائد اعظم محمد علی جناح فرمایا ہا جو تحریک دا آغاز اوں ویلھے تھی ڳیا ہئی جݙݨ بر صغیر اچ پہلا مسلمان ڄمیا ہا ، ایں حوالے نال ݙٹھا ونڄے تاں پاکستان دی تحریک سالاں نی بلکہ صدیاں دے عمل دے نتیجے اچ کامیابی نال ہمکنار تھئی، ایں تحریک اچ ہندوستان دے مسلماناں پورا پورا حصہ رلایا ۔ انہاں وچوں کہیں وقت ݙتا، کہیں دولت ݙتی تے کہیں وت اپݨی پوری مملکت تمام وسائل پاکستان دے نذر کر ݙتے ۔ پاکستان کیتے جئیں قربانی ݙتی ایندا حساب ہووݨا چاہیدے تے تاریخ پاکستان اچ خدمت دا تذکرہ تے اعتراف وی ایں لکھیے تھیوݨا چاہیدا ہا پر افسوس ایویں نی تھیا ۔ تاریخ دے طالب علم دی حیثیت نال تریخ پاکستان دا مطالبہ کروں تاں اساکوں پتہ لڳدے جو قیام پاکستان کیتے ٻہوں وݙی خدمات سر انجام ݙیوݨ آلیاں کوں تریخ یا ول نصاب دی کہیں کتاب وچ جاہ نی مل سڳی ، جݙݨ جو انہاں دے مقابلے اچ نہایت معمولی قربانی ݙیوݨ آلے بعضے لوکاں ٻہوں وݙی جاہ پا گھدی تے او مشاہیر شمار تھئے ۔ بقول شاعر : ۔

کیسے کیس لوگ ، ایسے ویسے ہو گئے

ایسے ویسے لوگ، کیسے کیسے ہو گئے

تحریک پاکستان ، قیام پاکستان تے استحکام پاکستان سب توں زیادہ اہم تے مثالی کردار سرائیکی ریاست بہاولپور دا ہے، تحریک پاکستان دے دوران نواب آف بہاولپور قائد اعظم محمد علی جناح دی بھرپور مدد کیتی ،تحریک کیتے نہ صرف کراچی دا شمس محل بلکہ مملکت خداداد بہاولپور دے مالی وسائل وی قائد اعظم محمد علی جناح وقف کیتے ، ریاست بہاولپور دے لوک قیام پاکستان دی تحریک اچ دامے درمے قدمے سخنے شریک ریہے۔

ریاست اچ انگریز پولیٹیکل ایجنٹ دی موجودگی تے انگریزی بیورو کریس دے اثر دے باووجد آزدی دے متولیاں اپݨا سفر جاری رکھیا ، جݙݨ جو سرائیکی ریاست بہاولپور دے مقابلے اچ لہور تے پنجاب دے ݙوجھے علاقے تحریک دا ساتھ نہ ݙتا، پنجاب دے لوک حسب سابق مسلسل انگریز دا ساتھ ݙیندے ریہے ۔ ایندا سب توں وݙا ثبوت اے ہے جو قیام پاکستان توں تھوڑا عرصہ پہلے تھیوݨ آلے الیکشن اچ انگریزاں دی جماعت یونیفسٹ پارٹی کوں بھری اکثریت حاصل تھئی، مسلم لیگ کوں پورے پنجاب اچ صرف ہک سیٹ مل سڳی ، جتھاں تک قرارداد پاکستان دا تعلق ہے تاں 1940ء اچ قائد اعظم اپݨے تدبر تے فہم فراست دا مظاہرہ کریندے ہوئے قرارداد لہور اچ منظور کرائی تاں جو عالمی رائے عامہ کوں ݙکھایا ونڄے جو پنجاب اساݙے نال ہے ، نہ تاں اصل صورت حال اینویں نہ ہئی، پنجاب دے سیاستداناں دے نال پنجاب دی سول ملٹری بیورو کریسی مکمل طور تے انگریزاں دے نال ہئی ، قیام پاکستان دے بعد لہور اچ قراداد پاکستان دا مینار تعمیر تھیا تاں شرارتاً ایندا ناں ’’ یادگار پاکستان ‘‘ رکھیا ڳیا، ایں ڳالھ تے محب وطن حلقیاں احتجاج کیتا تے آکھیا جو یادگار تاں ختم تھی ونڄݨ آلی شئے دی ہوندی ہے ، پاکستان زندہ سلامت ہے ، ایندی یادگار کیوں ؟ احتجاج دے نتیجے اچ یادگار پاکستان دا ناں بدل تے ’’ مینار پاکستان ‘‘ رکھ ݙتا ڳیا پر لہوری ہُݨ وی اینکوں یادگار پاکستان آکھدن ۔ 

پاکستان کیتے ریاست بہاولپور تے نواب آف بہاولپور دی خدمات کوں کہیں صورت فراموش نی کیتا ونڄ سگفدا، مسلم لیگ اڄاں وجود اچ وی نہ آئی ہئی، علامہ اقبال نے ’’ ݙوں قومی نظریہ ‘‘ پیش کیتا ہا تے نہ ہی پاکستان دا خواب ݙٹھا ہا ۔ پر نواب آف بہاولپور اوں ویلھے وی ݙو قومی نظریہ دی بنیاد تے علی گڑھ کالج دا انجمن اسلامیہ لہور سمیت سینکڑاں مسلم تعلیمی اداریاں کوں موٹیاں رقماں تے بلڈنگز دی صورت اچ امداد فراہم کریندے پئے ہن ۔شاعر مشرق علامہ اقبال جݙاں ’’ سارے جہاں سے اچھا ہندوستان ہمارا ‘‘ جہی نظم قلمبند کریندے پئے ہن ، نواب آف بہاولپور اون ویلھے اپݨا انج اسلامی تشخص قائم کیتا ہویا ہئی، ایں سلسلے اچ ہک واقعہ دلچسپی توں خالی نہ ہوسے ، نواب آف بہاولپور کوں ریاست دے امور کیتے قانونی مشیر دی ضرورت پیش آئی ، اخبار اچ اشتہار ݙتا ڳیا ، قائد اعظم نے وی درخواست بھیجی تے علامہ اقابل نے وی اپنی درخواست اچ لکھیا جو ریاست بہاولپور دی مشیری اساݙے کیتے عزت تے وقار دا باعث ہوسے ۔ نواب آف بہاولپور قائد اعظم کوں مشیر مقرر کیتا ،انگریز سرکار ایں تے اعتراض کیتا پر نواب آف بہاولپور نے اپݨا فیصلہ تبدیل نہ کیتا ۔ نواب آف بہاولپور دے دربار توں قومی ترانے دے خالق حفیظ جالندھری تے علامہ اقبال سمیت سینکڑاں مسلم اہل قلم کیتے وظائف جاری تھیندے ریہے ۔ نواب آف بہاولپور دی شان اچ قصیدے لکھئے تے تریخ پاکستان دی کہیں کتاب اچ انہاں خدمات دا حوالہ موجود کائنی۔

قیام پاکستان توں ہک سال پہلے ریاست بہاولپور دی طرفوں ہک ڈاک ٹکٹ جاری تھیا ، جئیں تے ہک پاسے قائد اعظم دا فوٹو تے پاکستان دا جھنڈا وی موجود ہئی تاں ݙوجھے پاسے نواب آف بہاولپور دا فوٹو تے ریاست بہاولپور دا جھنڈا شائع ہویا ہا ، پاکستان قائم تھی ڳیا تاں سعودی عرب سمیت کہیں ملک پاکستانی کرنسی دے اجراء دی ضمانت نہ ݙتی ، نواب آف بہاولپور نے اڳوں ودھ تے کرنسی دی ضمانت ݙتی ،تقسیم دے بعد زر مبادلہ دے سارے ذخائر ہندوستان دے کول ہن۔ گاندھی آکھیا جو نواب آف بہاولپور کرنسی دی ضمانت تاں ݙے ݙتی ہے ، اساں ݙیکھسوں پاکستان ملازمین کوپہلی تنخواہ کتھوں ݙیسے ۔ بانی پاکستان پریشان تھئے پر نواب آف بہولپور اوں ویلھے دی نوخیز اسلامی ملک پاکستان کوں کافراں دے سامݨے شرمسار نہ تھیوݨ ݙتا تے اپݨے خاص فنڈ توں ست کروڑ روپے دی خطیر رقم مشرقی تے مغربی پاکستان دے ملازماں دی تنخواہیں کیتے ݙے ݙتی ،ا وں ویلھے ست کروڑ دی حیثیت اڄ دی کرنسی دے مقابلے اچک یا ہوسے ۔ ایندا اندازہ خود اتھوں کرو جو اوں ویلھے سونا پنجاہ روپے تولہ تے اڄ پنجاہ ہزار روپے تولہ ہے۔ ریاست بہاولپور دی اناہں خدامت توں متاثر تھی تے بانی پاکستان فرمایا ہا جو ’’ پاکستان توں پہلے بر صغیر اچ ہک پاکستان موجود ہا تے او پاکستان ریاست بہاولپور ہئی۔ پاکستانی بھیݨ بھراوو سݨ گھنو، نواب آف بہاولپور صادق محمد عباسی بر صغیر دے مسلمانیں دا محسن ہے تے میں انہاں کوں محسن پاکستان دا خطاب ݙینداں ۔‘‘اڄ قائد دے انہاں فرماناں کوں کتاباں توں حذف کر تے اپݨے مطلب دے کوڑے فرماناں کوں کیوں شامل کر ݙتا ؟ اے سوال تریخ پاکستان دے طالب علمیں دی طرفوں کوڑا نصاب بݨاوݨ تے پڑھاوݨ والیں تے قرض راہسے۔

1818ء وچ اسلامی سلطنت ملتان کوں ہڑپ کرݨ دے بعد رنجیت سنگھ بہاولپور کوں پنجاب اچ شامل کرݨ دی کوشش کیتی تے ریاست تے تابڑ توڑ حملے شروع کر ݙتے، رایست دی بقاء تے سلامتی کیتے انگریز سرکار کوں محدود اختیارات ݙیوݨے پئے پر نواب آف بہاولپور انگریز واسرائے دے استقبال کیتے کݙاہیں نہ ڳئے ۔ وݙے وݙے امراء آندے رہے ، نواب بہاولپور اپݨی شان نوابی کوں نہ چھوڑیا پر جݙݨ ہندوستان توں مہاجرین آئے تاں نواب آف بہاولپور ریولے اسٹیشن بہاولپور تے استقبال کیتے موجود ہن تے مہاجرین دی خوراک تے ݙوجھی ضروریات دی نگرانی خود کریندے پئے ہن ۔ نوبا بہاولپورمہاجرین کوں لکھاں دکاناں ، مکانات تے ݙوجھے علاقیاں دی نسبت کئی گنا زیادہ اراضی دے کلیمی ݙتے پر انہاں ڳالھیں دا ذکر اڄ کیوں مفقود ہے ؟ اے ڳالھ وی یاد رکھݨ دی ہے جو وائسرائے دا استقبال نہ کرݨ والا نواب پناہ گیریں کوں بھاکل پیندا کھڑا ہا، پر اڄ اسیݙے مہاجرین بھرا اپݨے محسن کوں پنج سو مندے ݙیندن ، اوندا کیا جرم ہا؟ اوندا جرم اے ہا جو سرائیکی ماء دے گھر ڄایا ہا۔

استحکام پاکستان نواب آف بہاولپور اپݨی تمام فوج تے ریاستی مشینری پاکستان دے حوالے کیتی ، عدلیہ انتظامیہ دا پورا سسٹم پاکستان دے حوالے کیتا۔ حفیظ جالندھری تے چوہدری رحمت علی جہے ہزاراں شاعر دانشور پاکستان دے حوالے کیتے ۔ مختصر اے جو کیڑھی ایجھی چیز ہئی جو انہاں پاکستان کوں نہ ݙتی پر ایندے بدلے ریاست دے لوکاں کوں کیا ملیا؟

بہاولپور ریاست کھسیج ڳیا۔

ستلج دریا ویچ ݙتا ڳیا ۔ رقبے ہڑپ کر گھدے ڳئے ۔

تجارت ، صنعت ، زراعت سمیت روزگار دے وسائل کھس گھدے ڳئے۔

کای ایں طرح بھرا بندی ہوندی ہے ؟ اہل دانش خود ایمانداری نال فیصلہ کرن جو ریاست بہاولپور دی عوام یوم آزادی کیتے کیا دعائیں منگن ؟ ایں مضمون وچ صرف سرائیکی وسیب دے ہک حصے بہاولپور دا ذکر کیتا ڳے ۔ سارے سرائیکی وسیب دی پاکستان واسطے خدمات دا احاطہ انج تھیسے۔ یاد رکھݨا چہیدے جو ٻئے سرائیکی علاقے دیاں خذمتاں کہیں توں گھٹ کائنی ۔ 

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ