جارج کروٹزن

### جارج کروٹزن
جارج اینڈریو کروٹزن (3 دسمبر 1933 – 28 جنوری 2021) ہک ڈچ موسمیات دان تے ماحولیااتی کیمیا دان ہا ۔ 1995 وچ ، انہاں کوں ماریو مولینا تے فرینک شیرووڈ رولینڈ دے نال ماحولیااتی کیمسٹری تے خاص طور تے ماحولیااتی اوزون دی تشکیل تے گلݨ دا مطالعہ کرݨ وچ انہاں دیاں کوششاں کیتے کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ اوزون دی تہہ تے آب و ہوا دی تبدیلی دا مطالعہ کرݨ دے علاوہ ، انہاں اینتھروپوسین دی اصطلاح کوں مشہور کیتا تاں جو کوارٹرنری دور وچ ہک مجوزہ نویں دور کوں بیان کیتا ونڄے جݙݨ انسانی کارروائیاں دا زمین تے ڈرامائی اثر پیندا ہے ۔ او کجھ پہلے سائنسداناں وچوں وی ہن جنہاں ایٹمی موسم سرما دا خیال پیش کیتا تاں جو وݙے پیمانے تے ماحولیااتی آلودگی بشمول جنگلات دی بھا توں دھواں ، صنعتی اخراج ، تے تیل دی بھا جیویں ٻئے ذرائع توں پیدا تھیوݨ والے ممکنہ موسمی اثرات کوں بیان کیتا ونڄے ۔ 

او رائل سویڈش اکیڈمی آف سائنسز دے رکن تے برطانیہ وچ رائل سوسائٹی دے ہک منتخب غیر ملکی رکن ہن ۔ 

### ابتدائی زندگی تے تعلیم
کروٹزن ایمسٹرڈیم وچ پیدا تھیا ، اینا (گرک) تے جوزف کروٹزن دا پتر ہا ۔ ستمبر 1940 وچ ، اوں سال جର୍منی نیدرلینڈز تے حملہ کیتا ، کروٹزن پرائمری سکول وچ اپݨا پہلا سال شروع کیتا ۔ جرمنیاں ولوں پرائمری سکول تے قبضہ کرݨ دے بعد انہاں دیاں کلاساں مختلف مقامات تے منتقل تھیندیاں ریہیاں  جنگ دے چھیکڑی مہینیاں دے دوران انہاں "بھوک دا موسم سرما" دا تجربہ کیتا جیندے وچ انہاں دے کجھ ہم جماعت فاقہ کشی یا بیماری نال فوت تھی ڳئے ۔ 1946 وچ کجھ خاص مدد نال انہاں پرائمری سکول توں گریجویشن کیتی تے ہائر برگرسکول (ہائر سٹیزنز سکول) وچ داخلہ گھدا ۔ اتھائیں ، اپݨے کاسموپولیٹن والدین دی مدد نال او فرانسیسی ، انگریزی تے جرمن زباناں وچ روانی حاصل کر ڳیا ۔ زباناں دے نال نال انہاں ایں سکول وچ قدرتی علوم تے وی توجہ ݙتی ، 1951 وچ گریجویشن کیتی ۔ تاہم ، انہاں دے امتحان دے نتائج انہاں کوں یونیورسٹی اسکالرشپ کیتے اہل نی بݨا سڳدے ہن ۔ ایندے بجائے ، انہاں کم لاڳت والے ہائر پروفیشنل ایجوکیشن سکول وچ سول انجینئرنگ دی تعلیم حاصل کیتی ، تے 1954 وچ ایمسٹرڈیم وچ برج کنسٹرکشن بیورو وچ نوکری اختیار کیتی ۔ فوجی خدمات مکمل کرݨ دے بعد ، 1958 وچ انہاں ترتو سوئینین نال شادی کیتی ، جیڑھی ہک فنش یونیورسٹی دی طالبہ ہئی جیڑھی انہاں کوں کجھ سال پہلے ملی ہئی تے انہاں دے نال گاولے منتقل تھی ڳئے ، جیڑھا کہ سٹاک ہوم توں 200 کلومیٹر اُبھے وچ ہک چھوٹا جیہاں شہر ہے جتھاں انہاں ہک کنسٹرکشن بیورو وچ نوکری اختیار کیتی ۔ سٹاک ہوم یونیورسٹی دے شعبہ موسمیات ولوں کمپیوٹر پروگرامر کیتے ہک اشتہار ݙیکھݨ دے بعد ، انہاں درخواست ݙتی ، منتخب تھئے ، تے جولائی 1959 وچ اپݨی ذال تے نویں دھی ایلونا دے نال سٹاک ہوم منتقل تھی ڳئے ۔ 

### تعلیمی کیریئر دا آغاز
1920 دے ݙہاکے وچ ناروے دے ماہر موسمیات موسم دا تجزیہ کرݨ وچ سیال میکینکس دا استعمال کرݨ شروع کر ݙتا ، تے 1959 تئیں سٹاک ہوم یونیورسٹی دا میٹیورولوجی انسٹی ٹیوٹ عددی ماڈلنگ دا استعمال کرݨ والی موسمیات دی تحقیق وچ سب توں اڳوں ہا ۔ ایہ نظریات 1960 وچ ٹائروس ، پہلے موسمی سیٹلائٹ دی تصویراں وچ درست ثابت تھئے ۔ 

اوں ویلھے ، سٹاک ہوم یونیورسٹی وچ دنیا دے سب توں تیز کمپیوٹرز بی ای ایس تے (بائنری الیکٹرانک سیکوینس کیلکولیٹر) تے ایندے جانشین ، فیسٹ ای ڈی بی موجود ہن ۔ کروٹزن موسم دی پیش گوئی کیتے کجھ ابتدائی عددی ماڈلز دی پروگرامنگ تے اطلاق وچ شامل ہا ، تے انہاں خود ہک اشنکٹبندیی سائیکلون ماڈل وی تیار کیتا ۔ 

یونیورسٹی وچ ہک پروگرامر دے طور تے کم کریندے ہوئے ، او ٻئے لیکچرز گھنݨ دے قابل ہا تے 1963 وچ ریاضی ، شماریات تے موسمیات کوں ملا تے ہک تھیسس نال پی ایچ ڈی پروگرام کیتے درخواست ݙتی ۔ 

بھانویں جو انہاں دا ارادہ اپݨے تھیسس کیتے اپݨے سائیکلون ماڈل کوں ودھاوݨ دا ہا ، تقریباً 1965 وچ انہاں کوں امریکی سائنسداناں دی مدد کرݨ کیتے آکھیا ڳیا کہ او سٹریٹوسفیئر ، میسوسفیئر تے لوئر تھرموسفیئر وچ آکسیجن ایلوٹروپس (ایٹمی آکسیجن ، مالیکیولر آکسیجن تے اوزون) دی تقسیم کیتے ہک عددی ماڈل تیار کرن ۔ ایندے وچ سٹریٹوسفیئرک کیمسٹری تے اوزون دی فوٹو کیمسٹری دا مطالعہ شامل ہا ۔ 1968 وچ انہاں دی پی ایچ ڈی دی ڈگری ، "سٹرئٹوسفیئر وچ اوزون کیتے "خشک" تے "گیلے" فوٹو کیمیکل نظریات وچ ظاہر تھیوݨ والے پیرامیٹرز دا تعین" ، تجویز کیتا کہ نائٹروجن آکسائیڈز (NOx) دا مطالعہ کیتا ونڄݨا چاہیدا ہے ۔ 

انہاں دا تھیسس چنڳی طرحاں قبول کیتا ڳیا تے یورپی سپیس ریسرچ آرگنائزیشن (ESRO) دی جانب توں یونیورسٹی آف آکسفورڈ دی کلیرینڈن لیبارٹری وچ پوسٹ ڈاکٹریٹ فیلوشپ دا باعث بݨا ۔ 

### ریسرچ کیریئر
کروٹزن بنیادی طور تے ماحولیااتی کیمسٹری وچ تحقیق کیتی ۔ او اوزون دی کمی تے اپݨی تحقیق کیتے سب توں زیادہ ڄاݨئے ویندے ہن ۔ 1970 وچ انہاں نشاندہی کیتی کہ زمین دی سطح توں مٹی دے بیکٹیریا ولوں پیدا تھیوݨ والی ہک مستحکم ، طویل المدت گیس ، نائٹرس آکسائیڈ (N2O) دا اخراج سٹریٹوسفیئر وچ نائٹرک آکسائیڈ (NO) دی مقدار کوں متاثر کر سڳدا ہے ۔ کروٹزن ݙیکھایا کہ نائٹرس آکسائیڈ سٹریٹوسفیئر تئیں پہنچݨ کیتے کافی دیر تئیں زندہ رہندا ہے ، جتھاں اینکوں NO وچ تبدیل کر ݙتا ویندے ۔ کروٹزن ول نوٹ کیتا کہ کھاداں دے ودھدے ہوئے استعمال نال قدرتی پس منظر دے مقابلے وچ نائٹرس آکسائیڈ دے اخراج وچ ودھارا تھی سڳدا ہے ، جیندے نتیجے وچ سٹریٹوسفیئر وچ NO دی مقدار وچ ودھارا تھیسی ۔ ایں طرحاں انسانی سرگرمیاں سٹریٹوسفیئرک اوزون دی تہہ کوں متاثر کر سڳدیاں ہن ۔ اڳلے سال ، کروٹزن تے (آزادانہ طور تے) ہیرالڈ جانسٹن تجویز کیتا کہ اوں ویلھے تجویز کردہ ، سپرسونک ٹرانسپورٹ (ایس ایس ٹی) ایئر لائنرز (کجھ سو بوئنگ 2707s) دے بیڑے توں NO دا اخراج ، جیڑھے کہ لوئر سٹریٹوسفیئر وچ اݙدے ، وی اوزون دی تہہ کوں کم کر سڳدا ہے ۔ تاہم ، حالیہ تجزیے اینکوں ہک وݙی تشویش دے طور تے متنازع بݨایا ہے ۔ 

1974 وچ کروٹزن کوں یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، ارائین وچ کیمسٹری دے پروفیسر فرینک ایس رولینڈ تے میکسیکو دے پوسٹ ڈاکٹریٹ فیلو ماریو جے مولینا ولوں ہک سائنسی پیپر دا قبل از اشاعت مسودہ ملیا ۔ ایندے وچ کلوروفلورومیتھینز دے اوزون دی تہہ تے ممکنہ تباہ کن اثرات دا تعلق ہا ۔ کروٹزن فوری طور تے ایں اثر دا ہک ماڈل تیار کیتا ، جیڑھا کہ پیش گوئی کریندا ہا کہ جے او کیمیکل اوں موجودہ شرح تے استعمال تھیندے ریہے تاں اوزون دی شدید کمی تھیسی ۔ 

کروٹزن اپݨی تحقیق دیاں اہم دلچسپیاں کوں "سٹرئٹوسفیئرک تے ٹروپوسفیرک کیمسٹری ، تے بایوجیو کیمیکل سائیکلز تے آب و ہوا وچ انہاں دے کردار" دے طور تے درج کیتا ہے ۔ 1980 توں ، انہاں جرمنی دے مینز وچ میکس پلانک انسٹی ٹیوٹ فار کیمسٹری دے شعبہ ماحولیااتی کیمسٹری وچ کم کیتا ۔ یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، سان ڈیاگو وچ سکریپس انسٹی ٹیوشن آف اوشیانوگرافی  تے لمے کوریا دی سیول نیشنل یونیورسٹی وچ ۔ او جارجیا انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی وچ ہک طویل عرصے تئیں ایڈجیکٹ پروفیسر تے سویڈن دی سٹاک ہوم یونیورسٹی دے شعبہ موسمیات وچ ریسرچ پروفیسر وی ہن ۔ 1997 توں 2002 تئیں او یوٹریچٹ یونیورسٹی دے شعبہ فزکس اینڈ فلکیات وچ ایرونومی دے پروفیسر ہن ۔ 

انہاں 70 توں ودھ نوبل انعام یافتہ سائنسداناں دے ہک خط تے دستخط کیتے جیڑھا کہ لوزیانا لیجسلیچر کوں اوں امریکی ریاست دے تخلیق ازم قانون ، لوزیانا سائنس ایجوکیشن ایکٹ کوں منسوخ کرݨ دی حمایت کریندا ہا ۔ 2003 وچ او 22 نوبل انعام یافتہ افراد وچوں ہک ہا جنہاں ہیومنسٹ مینیفیسٹو تے دستخط کیتے ہن ۔ 

2021 تئیں ، کروٹزن دا گوگل سکالر دے مطابق 151 دا ایچ انڈیکس ہا تے سکوپس دے مطابق 110 ہا ۔ انہاں دی موت تے ، میکس پلانک سوسائٹی دے صدر ، مارٹن سٹریٹمین آکھیا کہ کروٹزن دے کم دی وجہ توں اوزون گھٹاوݨ والے کیمیکلز تے پابندی لڳ ڳئی ، جیڑھی کہ نوبل انعام بنیادی تحقیق دی ہک شاندار مثال ہئی جو کہ براہ راست ہک عالمی سیاسی فیصلے تے منتج تھیا ۔ 

### اینتھروپوسین
کروٹزن دی تحقیق دی دلچسپیاں وچوں ہک اینتھروپوسین ہا ۔ 2000 وچ ، آئی جی بی پی نیوز لیٹر 41 وچ ، کروٹزن تے یوجین ایف سٹورمر ارضیات تے ماحولیات وچ بنی نوع انسان دے مرکزی کردار تے زور ݙیوݨ کیتے ، موجودہ ارضیاتی دور کیتے اینتھروپوسین دی اصطلاح استعمال کرݨ دی تجویز ݙتی ۔ ایندے آغاز دے حوالے نال ، انہاں آکھیا

"اینتھروپوسین" دے آغاز کیتے ہک ودھ مخصوص تاریخ مقرر کرݨ کجھ حد تئیں من مانی لڳدی ہے ، پر اسیں اٹھارویں صدی دی چھیکڑ دی تجویز کریندے ہن ، بھانویں جو اسیں ڄاݨدے ہن کہ متبادل تجاویز پیش کیتیاں ونڄ سڳدیاں ہن (کجھ لوک پورے ہولوسین کوں وی شامل کرݨ چاہ سڳدے ہن) ۔ تاہم ، اسیں ایں تاریخ دا انتخاب کریندے ہن کیونکہ ، پچھلے ݙو صدیاں دے دوران ، انسانی سرگرمیاں دے عالمی اثرات واضح طور تے نظر آوݨ لڳ ڳئے ہن ۔ ایہ او دور ہے جݙݨ گلیشیئر دی برف دے کور توں حاصل کردہ ڈیٹا کئی "گرین ہاؤس گیسز" ، خاص طور تے CO2 تے CH4 دی ماحولیااتی مقدار وچ ودھارے دی شروعات ݙیکھیندا ہے ۔ اینجھی شروعاتی تاریخ جیمز واٹ دی 1784 وچ سٹیم انجن دی ایجاد نال وی میل کھاندی ہے ۔ 

### جیو انجینئرنگ (آب و ہوا دی مداخلت)
دی انڈیپنڈنٹ دے سائنس ایڈیٹر سٹیو کونر لکھیا کہ کروٹزن دا خیال ہے کہ انساناں دی وجہ توں گرین ہاؤس گیسز کوں محدود کرݨ دیاں سیاسی کوششاں اینجھیاں بے کار ہن کہ ہک بنیادی ہنگامی منصوبے دی ضرورت ہے ۔ جریدے کلائمیٹک چینج دے اگست 2006 دے شمارے وچ شائع تھیوݨ والے ہک اختلافی سائنسی مضمون وچ ، انہاں آکھیا کہ جے عالمی حدت کنٹرول توں ٻاہر تھیوݨ لڳے تاں "فرار دا رستہ" ضروری ہے ۔ 

کروٹزن آب و ہوا دی انجینئرنگ دے حل دی وکالت کیتی ، جنہاں وچ اوپری ماحول وچ گندھک دے ذرات چھوڑ تے عالمی آب و ہوا کوں مصنوعی طور تے ٹھنڈا کرݨ ، نال ہی نچلے ماحولیااتی سطح تے ٻئے ذرات وی شامل ہن ، جیڑھے کہ سورج دی روشنی تے گرمی کوں واپس خلا وچ منعکس کریسن ۔ جے ایہ مصنوعی ٹھنڈک دا طریقہ کار واقعی کم کرݨ ہووے ، تاں ایہ انسانی سرگرمی دی وجہ توں گرین ہاؤس گیس دے اخراج دے جمع تھیوݨ دے کجھ اثرات کوں گھٹ کریسی ، جیندے نال سیارے دی سالمیت تے رہݨ دے قابل ہووݨ دا امکان ودھ سڳدا ہے ۔ 

جنوری 2008 وچ ، کروٹزن ایہ نتائج شائع کیتے کہ بائیو ایندھن دی تیاری وچ نائٹرس آکسائیڈ (N2O) دے اخراج دا مطلب ہے کہ او فوسل ایندھن دے مقابلے وچ عالمی حدت وچ ودھ حصہ ݙیندن جنہاں دی او جاہ گھندے ہن ۔ 

### ایٹمی موسم سرما
کروٹزن ایٹمی موسم سرما دے نظریہ کوں ودھاوݨ وچ وی ہک رہنما ہا ۔ جان ڈبلیو برکس دے نال مل تے انہاں ایں موضوع تے پہلی اشاعت لکھی ایٹمی جنگ دے بعد دا ماحول ݙوپہر وچ شام (1982) ۔ انہاں جنگلات تے شہری تے صنعتی مراکز تے تیل دے ذخائر دیاں اگاں توں پیدا تھیوݨ والے کالے دھوئیں دی وݙی مقدار دے ممکنہ موسمی اثرات دا نظریہ پیش کیتا ، جیڑھا کہ وچکارلے تے اتے والے ٹروپوسفیئر تئیں پہنچݨ والا ہا ۔ انہاں نتیجہ کݙھیا کہ کالے دھوئیں ولوں سورج دی روشنی جذب کرݨ نال زمین دی سطح تے اندھیرا تے شدید ٹھنڈک تھی سڳدی ہے ، تے اچے ارتفاع تے ماحول دا گرم تھیوݨا ، ایں طرحاں غیر معمولی موسمی تے آب و ہوا دی صورتحال پیدا تھیسی جیڑھی انسانی آبادی دے ہک وݙے حصے کیتے زرعی پیداوار کوں خطرے وچ پا ݙیسی ۔ 

جنوری 1991 وچ شائع تھیوݨ والے بالٹیمور سن اخبار دے ہک مضمون وچ ، اپݨے ایٹمی موسم سرما دے سنگتیاں دے نال ، کروٹزن قیاس آرائی کیتی کہ کویت دی تیل دی بھا دے موسمی اثرات دے نتیجے وچ "اہم" ایٹمی موسم سرما جیویں اثرات تھیسن ۔ منجمد درجہ حرارت دے براعظمی سائز دے اثرات ۔ 

ایوارڈ تے اعزاز

کروٹزن ، ماریو مولینا ، تے ایف شیرووڈ رولینڈ کوں 1995 وچ "ماحولیااتی کیمسٹری وچ انہاں دے کم کیتے ، خاص طور تے اوزون دی تشکیل تے گلݨ دے حوالے نال" کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ۔ کروٹزن دے کجھ ٻئے اعزازات وچ ہیٹھ درج شامل ہن

1976 شاندار اشاعت ایوارڈ ، ماحولیااتی تحقیقی لیبارٹریز ، نیشنل اوشینک اینڈ ایٹموسفیرک ایڈمنسٹریشن

1984 رولیکس-ڈسکور سائنسدان آف دی ایئر ۔ 

1985 امریکن فزیکل سوسائٹی دا "عوامی مفاد وچ فزکس" کیتے لیو سلارڈ ایوارڈ حاصل کرݨ والا ۔ 

1986 امریکن جیو فزیکل یونین دے فیلو دے طور تے منتخب تھیا ۔ 

1989 ماحولیاتی سوبھ کیتے ٹائلر انعام ۔ 

1990 رائل نیدرلینڈز اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دا متعلقہ رکن

1995 اقوام متحدہ دے ماحولیااتی پروگرام ولوں "اوزون دی تہہ دے تحفظ کیتے شاندار شراکت" کیتے عالمی اوزون ایوارڈ حاصل کرݨ والا ۔ 

1999 روسی اکیڈمی آف سائنسز دا غیر ملکی رکن ۔ 

2006 رائل سوسائٹی (فارمیم آر ایس) دا غیر ملکی رکن منتخب تھیا ۔ 

2007 امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی دا بین الاقوامی رکن

2017 رائل نیدرلینڈز کیمیکل سوسائٹی دا اعزازی رکن

2019 لومونوسوف گولڈ میڈل

### ذاتی زندگی
1956 وچ کروٹزن دی ملاقات ترتو سوئینین نال تھئی ، جنہاں نال انہاں کجھ سال بعد فروری 1958 وچ شادی کیتی ۔ اوں سال دسمبر وچ ، جوڑے دی ہک دھی تھئی ۔ مارچ 1964 وچ ، جوڑے دی ہک ٻئی دھی تھئی ۔ 

کروٹزن 28 جنوری 2021 کوں 87 سال دی عمر وچ فوت تھی ڳیا ۔