انسانی زندگی وچ زبان دی اہمیت

زبان اظہار دا سب توں وݙا ذریعہ ہے ، انسان اپݨے علم ، عقل تے زبان دے ذریعے اشرف المخلوقات ڳݨیا ویندے ، زبان دی اہمیت ، کروڑاں سال پہلے وی ہئی ،اڄ وی ہے تے ابد تک موجود راہسے ، اساں جانور کوں بے زبان آکھوں ، ڳالھ اے نی جو اوندے منہ اچ زبان کینھی ، مسئلہ اے ہے جو انسان دی طرح ڳالھ نی کر سڳدا، اپݨے دل دا حال نی ݙسے ، ٻول نی سڳدا ، لکھ نی سڳدا تے پڑھ نی سڳدا ( صرف میں میں ، یا با با کریندا رہ ویندے ) ایہا مثال انہاں قوماں دی ہے جیڑھیا ں اپݨی زبان کوں لکھت تے پڑھت وچ ورت نی سڳدیاں تے اپݨے حق دی خاطر ٻول نی سڳدیاں ، میں سمجھدا جو سید ناصر عباس اپݨی تصنیف ’’ بولی بھوم دی سنجٖاݨ ‘‘ دے ذریعے سرائیکی زبان ٻولݨ آلیاں کوں ماء ٻولی دی سنجٖاݨ کرا تے صاحب زبان تے ’’ بے زبان ‘‘ دے فرق کوں لطیف پیرائے دے وچ واضح کرݨ دی کوشش کیتی اے ۔

سرائیکی جنوبی ایشاء دی قدیم ترین زبان ہے ، بر صغیر دے نامور محقق سئیں ڈاکٹر گوپی چند نارنگ دے بقول سرائیکی سنسکرت توں وی زیادہ قدیم ہے ، سرائیکی کوں بر صغیر اچ ام اللسان آکھیا ویندے ، سرائیکجی زبان اردو تے ݙوجھے زباناں دی طرح نویں جموڑ کینھی، ایں زبان تے عروج و زوال دے کئی دور گزرین ، پاکستان دے ممتاز دانشور تے ماہر لسانیات سئیں ڈاکٹر محمد علی صدیقی ڈیلی ڈان کراچی اچ طبع شدہ ہک مضمون وچ لکھیا جو چند سال پہلے سرائیکی خطہ ملتان تے سندھ دی سرکاری زبان ہئی، میݙے خیال اچ سید ناصر عباس اپݨی لکھت دے ذریعے سرائیکی ٻولی ، بھوم دی نویں سروں سنجٖاݨ نی پے کریندے ۔ بلکہ اپݨی رُلی ہوئی بولی بھوم دی میراث کوں چھنڈک پھول تے ولا پیش کرݨ دی کوشش کریندے پن، انہاں دی اے کوشش صرف قابل تعریف نی بلکہ قابل تقلید وی ہے ۔ 

دنیا دے ݙوجھیاں زباناں دی طرح سرائیکی زبان وی قدرت تے فطرت دا حسین شاہکار تے عطیہ خداوندی ہے، دنیا اچ ہزاراں زباناں ٻولیاں ویندن ،ا یں کائنات دی چہک مہک انہاں سوہݨیاں ٻولیاں دی چہکار مہکار نال قائم اے ، انہاں ٻولیاں دے سارے رنگ محبت دے رنگ ہن ، ساری خوشبو محبت دی خوشبو ہے ۔ ٻولی دا پڑ ݙوہوا تے خوشبو آلی کار لطیف ہوندے ۔ اینکوں اساں محسوس تاں کر سڳدوں قید نی کر سڳدے ، ایویں اپݨے زباناں نال محبت دے جذبیاں کوں روکیا یا قید نی کیتا ونجٖ سڳدا، ایں لیکھے اپݨی زبان نال محبت کرݨ آلے تے اوندی ترقی واسطے کم دا جذبہ رکھݨ آلے لطیف احساسات دے مالک تے عظیم مرتبے دے لوک ہوندن۔

کائنات دیاں ساریاں زباناں قابل احترام ہن ، دنیا دے سارے مذاہب ، عالمی ادارے تے ملکی قاونین زباناں دی ترقی دے حق کوں تسلیم کریندن ، پر جئیں ویلھے کجھ قوماں اپݨی زبان دی برتری واسطے ݙوجھے زباناں دا حق مریندن ، انہاں دی ترقی وچ رکاوٹ بݨدن تے اناہں دے ذہناں اچ اپݨی برتری تے ٻئے دی کمتری دے خود ساختہ فتور پیدا تھیندن تاں ول رنجشاں پیدا تھیندن ، نفرتاں کھنڈدن تے جھیڑے تے فساد کھڑے تھیندن ۔ انہاں نفرتاں تے جھیڑیاں دا ذمہ وار صرف تے صرف حق مارݨ آلا ہوندے ، سرائیکی زبان جیڑھی پاکستان دی سب توں زیادہ ٻولݨ آلیاں دی زبان اے اونکوں اوندا حق نی ݙتا ویندا پیا ۔ سرائیکی دے مقابلے اچ ݙوجھیاں زباناں مثلاً اردو ، پنجابی ، سندھی ، بلوچی تے پشتو وغیرہ دی ترقی واسطے حکومت مجموعی طورت تے کروڑاں روپے سالانہ خرچ کریندی اے پر سرائیکی زبان کوں نظر انداز کر ݙتا ویندے ۔ حالانکہ آئین پاکستان وچ ساریاں زباناں دی مساوی ترقی دی ضمانت ݙتی ڳئی ہے ۔

سرائیکی زبان دے معاملے اچ سابقہ تے موجودہ حکمراناں دا اے عمل سراسر زیادتی تے آئین پاکستان دی کھلا کھلم خلاف ورزی ہے ۔ حکومتاں دی ول وانجھ دی وجہ توں سرائیکی زبان کوں او ترقی نی مل سڳی جیڑھا اوندا حق بݨدا ہا ۔ ٻیا تاں ٻیا پاکستان دی سب توں وݙی زبان ( سرائیکی ) تعلیمی نصاب اچ وی شامل کائنی کیتی ڳئی تے کالجاں وچ اونکوں اختیاری مضمون دی حیثیت نال پڑھایا ویندا پے ۔ حالانکہ اساݙے کالجاں وچ اوں مسافر تے اجنبی زبان ( فارسی ) کوں وی پڑھایا ویندا پے جینکوں بر صغیر وچ نافذ کرݨ آلے حکمراناں دیاں ہݙیاں گݙیاں مٹی اچ رُل ڳن ۔ 

ہُݨ سرائیکی وسیب دے نینگر پُچھدن جو سرائیکی زبان نال اے ول وانجھ کے توݨیں جاری راہسی ، سرائیکی زبان کوں اوندا حق کݙاں ملسی تے کون ݙیسی ، ایندا جواب اے ہے جو ول اونجھ اوں ویلھے تئیں جار یراہسی جے توݨی اساں گنگے ٻاتے تے ٻے زبان بݨیئے راہسوں ، اساکوں کوئی کڈفاہیں وی آ تے حق نہ ݙیسے ، سیاݨے آکھدن :۔

’’ سُتے ٻال کوں تاں ماء وی کھیر نی ݙیندی ‘‘ 

اساکوں کون تے کیویں در دا کونڈا کھڑا تے حق ݙیسی ؟ اساکوں گھروں سݙ تے کوئی حق نہ ݙیسی ، اساکوں خود فریبی دے خول وچوں ٻاہر آوݨا پوسے تے اپݨا حق حاصل کرݨا پوسے ۔ اے فیصلہ کرݨ اساݙا کم ہے  جو حق کݙاں گھنوں ، اڄ یا کل یا کݙاہیں ناں؟

سید ناصر عباس رضوی دی کتاب در اصل اپݨی مٹھی زبان ، اپݨی ماء بفولیتے بھوئیں جٖئی امڑی دی رُلی ہوئی میراث کوں ڳولݨ دی کوشش وی ہے تے اوندے وراثتی حق کوں حاصل کرݨ واسطے ادب دے محاذ تے قلم دے ہتھیار چاوݨ دا کانڈھا وی …!

آؤ ایں دعوت کوں ، ایں کانڈھے کوں سوبھ ݙیوں تے اپݨی زبان تے اپݨی سنجٖاݨ کوں بچاوݨ دا ترلا کروں ۔ جیکر خدا نخوستہ اساں ایویں  نہ کر سڳئے تاں ہک ݙینھ سرائیکی زبان وی زبانیں دے غستان وچ ایویں سُتی پی ہوسے جیویں اساݙے وݙ وݙیرے ، زبان دی عمر ہک سال وی تھی سڳدی ہے تے ہک سو سال وی ۔ اے فیصلہ کرݨ قوم دا کم ہوندے جو زبان کوں کے توݨیں زندہ رکھݨے ؟

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ