open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
لفظاں دے وٹارے

لفظاں دے وٹارے 

شہزاد عرفان 

مینر تے واٹر دے لفظ سرائیکی وچ انگریزاں دے آوݨ دے بعد آئے ہن ۔ اے الفاظ برٹش انڈیا دے آوݨ دے بعد لوکاں دی زبان دا حصہ بݨن خاص طور تے جݙݨ انگریز نے نہراں دا اری گیشن سسٹم ہندوستان ءچ شروع کیتا جیندے نہراں کھٹݨ آلے مقامی لوک ہوندے ہن ۔ایندے توں پہلے یعنی نہری نظام توں پہلے دریاواں دے نال نال منڈھ قدیم توں مقامی لوک نالے، واہلے تے کھالے دا لفظ استعمال کریندے ہن ۔۔۔۔۔ نالے تے واہلے وݙی اُچی کندھاں دی موکلی بھر نال بݨدے ہن دریا توں پاݨی لوڑھ تے ہک علاقے توں ٻئے علاقے گھن ونجݨ کیتے۔ جیڑھی سیلاب دے زمانے واہندے ہن ۔۔۔۔ ول اتھوں وݙے بند بݨا تے کٹھی وݙی زمین دے ٹوٹے یا کھتان کوں پِلاوݨ کیتے کھال کھالے تے کھالیاں تے اتھوں چھوٹے پیچ تے تھوڑے کیارے کوں پِلاوݨ کیتے ہوندے ہن ۔ واہلے تے ناہلے انگریز دے نہری نظام نال نہری نظام ءچ مُک ڳئن پر کھال تے کھالے اڄݨ تئیں مستعمل ہن ۔ تہوں آکھے جو کجھ لفظ نویں ٹکنالوجی آوݨ دے بعد پراݨی الفاظ دا متباد بݨدن یا اصلوں وٹیج تے نواں لفظ بݨدن ۔۔۔اینویں اڄ سندھ ءچ کلاک تے اساݙے پاسے ٹائم دا لفظ استعمال تھیندے ۔ شہزاد عرفان
## حوالے
لوک ادب

## لوک ورثہ

### لوک [[ادب]]

#### تعریف

#### اہمیت

#### قسماں

### لوک گیت

#### تعریف

#### اہمیت

#### قسماں

### لوک قصے

#### تعریف

#### اہمیت

#### قسماں

## لوک [[ادب]] دے روپ

### چولستانی علاقے دا لوک [[ادب]]

### دامانی علاقے دا لوک [[ادب]]

### میدانی علاقے دا لوک [[ادب]]

### دریائی علاقے دا لوک [[ادب]]

## لوک نثری [[ادب]]

### لوک اکھاݨ

#### اکھاݨاں وچ سانجھی وسیبی دانش

### لوک قصے

#### ظامی بہاولپوری دے قصیں وچ لوک سہݨپ

#### ملک عبداللہ عرفان دے قصیاں وچ لوک سُہݨپ

## لوک شعری [[ادب]]

### لوک واراں

### لوک واراں دا تاریخی شعور

### رسماں دے گیت

### تہواراں دے گیت

### فصلاں دے گیت

### کلہپ دے گیت

## ݙوجھیاں لوک صنفاں

### لوریاں

### چھلا

### ڳامݨ

### ٹہر

### ڈھولا

### سمی

### ݙوہڑہ
لوک دانش تے جدید محاورے

= لوک دانش تے جدید محاورے =

از: ڈاکٹر خالد اقبال

لوک دانش عام لوکاں دی ہڈورتی۔ جگ ورتی دا ناں ہے۔ جیکوں فوک وِزڈم آکھیا ویندے۔کوئی وی محاورہ‘ جملہ‘ یا ضرب المثل ایویں سامنے نی آویندا۔ بلکہ ہر دِل چسپ‘ تے قابلِ داد جملے‘ جُگت یا محاورے دے پچھوں ذہانت‘ تے تجربے دی سچائی ہوندی اے۔ جیہڑی جو گل اِچ پھَس کے وی اثر کریندی ہے۔ بعض محاورے‘ جُگتاں تے جملے شرارتی بالاں دی طرحاں پیارے لگدن۔ اے جملے‘ محاورے تے ضرب المثال‘ دل دیاں وارداتاں‘ غم تے خوشی دے جذبیاں دا اِظہار (جیہڑا جو بر محل تے بے ساختہ ہوندے) لوک دانش اِچ آندے۔ میڈے خیال اِچ جیکر اساں کہیں علاقے‘ شہر ‘ وسیب‘ ملک دے لوکاں دے مزاج کوں پرکھوں تاں وَل لوک دانش تے غور کروں۔ اے جملے عوام دی سوچ تے مزاج بارے ڈسیندن۔ عوامی جملے دی پچھان تے خوبی اے وی ہوندی اے کہ جملہ چونکہ تخلیقی شاہکار ہوندے‘ ہِیں کیتے وَل وَل تراش دے عمل اِچوں گزر دے‘ تاں ایندے نال طبیعت بھاری نی تھیندی۔ پر عوامی جملے کول مزا چاون کیتے ایں گالہہ دی لوڑ ہے ج سُنن آلا وڈا دل رکھیندا ہووے تے ظرف دا وی وڈا ہووے۔ ہک چنگا جملہ آکھن آلا کیوں جو ذہین تے طنز و مزاح دے سارے ڈاں جاندے‘ ایہاوجہ ہے جو او چنگا جملہ ضائع نی کرنا چاہندا۔ ایندے جملے نال بندہ ضائع تھی ونجے تاں پرواں کینی۔

......ہُن تہاڈی خدمت اِچ کُجھ جملے (لوک دانش) تے محاورے پیش کیتے ویندین ایں وی آکھ سگدے ہیوں جو تُساں محاوریاں تے جملیاں دی خدمت اِچ پیش تھیوو۔

* دولت کمائی نی ویندی بلکہ ہتھیائی ویندی اے۔

* محکمہ اینٹی کرپشن‘ رشوت خوراں کولوں رشوت گھنناں۔

* ہک وَسل......... سو بیمار

* وَعدہ کر کے مُکر ونجنا۔ سیاسی لیڈراں دی عادت اے۔

* اوہ عینک اِی کیا جیہڑی گم نہ تھیوے

* او دکاندار اِی کیا جیہڑا ناجائز منافع خوری دے الزام وچ پکڑیا ونجے

* پُلیس دا فرض مدد خود آپنے آپ دی۔

* اوہ ڈاکٹر ای کیا جیہڑا گھٹ فیس گھنے

* انسانیت دی خدمت خو د آپنی خدمت توں ودھ اہم کینی۔

* جیہڑی سرکار ہر ویلے قربانی نی منگدی او خود ہک ڈینہ عوام دے ہتھوں قربان تھی ویندی ہے۔

* جمعہ بزار ‘ ما ل نمبر دا2 ڈِھگ

* ہن مہنگائی ہولے ہولے نی بلکہ ہک دَم آگاں وَدھدی ہے۔

* عشق انہاں معنیاں اِچ اندھا ہوندے کہ جیہڑی چھوہر نال عشق کرو ہوندے نال شادی کر گھنو۔

* بدحال لوکاں دی بدحالی دی وجہ انج انج ہوندی ہے۔

* جیہڑا ڈوجھیاں کیتے کھڈا کھٹیندے او آپنے کیتے شاندار محل دی بنیاد رکھنیندے۔

* دنیا دی سب توں وڈی خوشی اے ہے جو ڈوجھیاں دا گلہ کیتا ونجے یا وَ سُنیا ونجے۔

* علم وڈی ’’دولت‘‘ ہے۔ شرط اے ہے جو تُساں پرائیوٹ سکول کھو ل رکھیا  ہووے۔

* اَج کل ڈرائیونگ ایڈی تیز تھی گئی ہے جو ڈرائیوراں کوں وی فرنٹ سیٹ تے  سفر نی کرنا چاہیدا۔

*امریکن سنڈھیاں‘‘دیاں کئی قسماں ہِن کئی رنگ تے روپ ہِن اے  صرف کپاہ دی فصل تے اِی قبضہ نی کریندیاں۔

*اُدھار گھنن نال آپنی غیرت تے خوداری کوں مارنا پوندے پر اے صرف  عام طور تے پہلی دفعہ تھیندے۔

*قارئین: جیکر اے جملے پڑھ کے کہیں دا دل ڈکھیا ہووے تاں میڈی اَرداس ہے جو تُساں اے جملے تے محاورے‘ جیہڑے جو لوک دانش دا بہترین  عکس ہِن‘ ہک واری وَل غور نال پڑھو۔؟

***

                    (اقتباس از کتاب: مُسکار (سرائیکی انشائیے)۔ از: ڈاکٹر خالد اقبال)

MubasherKaleem (talk) 15:31, 11 September 2018 (UTC)
لوک سانجھ

سرائیکی لوک سانجھ دے ست نومبر انوی سو پنجاسی، 
7 /10/85،
کوں بنگلہ کورائی راجنپور اچ تھیونڑ آلے منڈھلے کٹھ دے اعلان نامہ اچ جتھاں پورے وسیب دے سوجھوان کٹھے تھۓ تے وسوں دی گالھ اگاں ٹورنڑ دی صلاح بدھی. . .اوں کٹھ دے اعلان نامے اچ ہک سطر اے وی ھ
"اساں ایں سفر تے ٹر پئے ہیں ایہہ تتی ریت تے سی دا سفر ہے.ایں قافلے اچ اوہو رلسی جیکوں اپنڑے پیر ساڑن دا شوق ہوسی". . .
ایں اعلان نامے دے بعد کئیں کتنا اپنڑے پیر ساڑئیے اے تاں ہک ونج ویندڑ تیند اے . .
پر ہک مہان بندہ سردار عاشق خان بزدار اپنڑے وسبے دا زمیندار ایں اوکھے پیر ساڑو دگ تے ایویں چلیا جو سرداری اپنڑیں راہیں گئی. . 
فقیری مزاج عاشق بزدار نے سرائیکی اہرکار نینگریں دی ہک پود مہرے آلا دے پڑ توں تیار کیتی جیرھی جو سرائیکی کیتے کم کریندی پئی اے. . اپنڑی جھمر دی گالھ، اپنڑے ناٹک دی گالھ انسان دوست روئیں دی گالھ ٹورنڑ اساں مہرے آلے دے پڑ توں سکھی اے . . . اتنا وڈے تل وسیب کوں شعور ڈیونڑ کہیں چھوٹے بندے دا کم ناں ہا اے کم مھان عاشق خان اپنڑے فقیری مزاج اچ سرداری وڈائی پریں سٹ کے اپنڑے پیر ساڑ کے اپنڑ تن من دھن لا کے کیتا. اور اجاں وئ جاری اوساری اے. . . . .خدا تعالی عاشق خان کوں تادیر سلامت رکھے آمین
## حوالے
لُــک چھـپ

لُک چھپ 
اے سرائیکی خطہ دی مشہور کھیݙ ھ. ایں کھیڈ کوں ٻال وݙے شوق نال کھیݙدن. ایں کھیݙ وچ کھیݙݨ آلیاں دی کئی پابندی کائنی جو کتنے کھݙکار کھیݙسن. ایں کھیݙ کوں، لُک چھپ توں علاوہ، لُک چھپک، اتے نوٹنڑیں وی آہدن. 
ایں کھیݙ وچ وچ پُکھے پاتے ویندن یا پُڳیا ویندے. جیندے اتے واری اندی ھ او ہک مقررہ ڄاہ جیوں جو ہک مونارہ، یا کندھی ھ اوندے اُتے اکھیں بند کر تے منہ لُکا تے کھڑ ویسی تے کوکڑیں (خاص آواز یا سݙ) دا انتظار کریسی یا اے وی طے ہوندے جو اتنی گنڑتری کریسی. 
ایں گنڑتری یا کوکڑیں دے کول پہلے سارے کھیݙݨ آلے لُک ویسن ول کوکڑیں توں بعد واری ݙیوݨ آلا لکیے ہوئے کھݙکاریں کوں لھبیندے. تے کہیں ہک کوں ہتھ لیندے. اڄکل تاں بئیمانی توں بچݨ سانگے طے کیتا ویندے جو صرف سِر تے ہتھ کاری ہوسی. 
واری ݙیوݨ آلا کہیں کوں ہتھ لا گیا تاں ٹھیک ناں تاں او ول واری ݙیندے. جݙاں جو لُکیے ہوئے کھݙکار کوشد کریندن جو پیڑھی، کوں ہتھ لا گھنن.

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی کھیݙاں

ونکی:سرائیکی کھیݙاں
لوݙی

لوݙی اُٹھوالاں دی مَستی دا رِدھم اے ـ اُٹھوال پلاݨ تےٻیٹھی

  
  
جاہ واری واری ڳاندِن ـ شادی خُشی تے اے اُٹھاں توں لہہ

  
  
کے زمین تے آویندی اے،تے سَو ݙُو سَو بندے دی جُھمر

  
  
بَݨ ویندی اے ـ ٻول٩٠ سالا بزرگ کھنے لِشاری دان کِیتن 

  
  
شُکریہ:ـ مَزار خان لِشاری

  
  
لوݙی لوݙی آ کھی ہئی بھئی،لوݙی لوݙی آ کھی ہئی

  
  
لوݙی دے وِچ تُھماں وے

  
تَیݙی ساݙی یاری دیاں،کوئی پئے ڳئیاں نی دُھماں وے

  
  
لوݙی لُݙ بلوچا یار٠٠ہاہا، لوݙی لُݙ ٠٠٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا

  
  
لوݙی لوݙی لوݙی وے٠٠٠٠٠٠لوݙی لوݙی لوݙی وے

  
  
لوݙی دے وِچ بھنگ وے ، آئی ھے ویہڑے لنگھ وے

  
  
اُوہا ساݙی منگ وے

  
  
لوݙی لُݙ بلوچا یار٠٠ہاہا ٠لوݙی٠٠٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا

  
  
ـ ڳاں ݙُوہاوݨ میں آیاں٠٠٠ڳاں ݙوہاوݨ میں آیاں وے

  
  
کوئی چولا میݙا چِھیٹ دا،ڄو تھیا ای رَتورَت وے

  
  
لوݙی لُݙ بلوچا یار٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا

  
  
لَݙا گَلا وَیندڑا وے٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠لَݙا گَلا وَیندڑا

  
  
موہری اُٹھ تے کَھنڈ وو

  
  
میں تیݙی فقیرنی تے، تُوں میݙا مَلنگ وو

  
  
لوݙی لُݙ بلوچا یار٠٠٠ہاہا،لوݙی٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا 

  
  
اُٹھ کچاوے رنگلے وو، اُٹھ کچاوے رنگلے

  
  
پِیڑھے لال و لال وو

  
چَڑھ ٻہہ میݙے مارھے تے ، پُچیساں دِیگر نال وو

  
  
لوݙی لُݙ بلوچا یار،ہاہا٠٠لوݙی٠٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا

  
  
وَڳ چِھڑا بلوچاں دا وو ، وَڳ چِھڑا بلوچاں دا

  
  
کوئی ھَن لمے دے لوک وے

  
  
سَڄݨاں دے سنیہڑے ݙیوݨ،وَیساں نَویں کوٹ وے

  
  
لوݙی لُݙ بلوچا یار، ہاہا٠٠ لوݙی٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا

  
  
تھل دے ݙیہلے پکے نی،تھل دے ݙیہلے پکے نی

  
  
چَنہاں دی پکی پِنڈ وو یار

  
  
پَئے تاں مویا گھولیا چایا ، جِیوے یار دی جِند وو یار

  
  
لوݙی لُݙ بلوچا یار٠٠ہاہا ، لوݙی٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا

  
  
اُݙ وَنڄ ڳیرا ٻیر تُوں ، اُݙ وَنڄ ڳیرا ٻیر تُوں

  
  
کوئی گِھن کچھی دی لام وے

  
  
نَنڈھی دے سنیہڑے آئے نی ، وَݙی دے سلام وے

  
  
لوݙی لُݙ بلوچا یار٠٠٠٠لوݙی٠٠٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا

  
  
اُچا پِپل جھاترا وو ، اُچا پِپل جھاترا

  
  
کوئی ہیـٹھ قصائی دا کھوڑ وے

  
  
ناں میں تیݙی سینگی آں ، ناں میں تیݙا جوڑ وے

  
  
لوݙی لُݙ بلوچا یار٠٠ہاہا ، لوݙی٠٠٠اللہ ٻیلی یار دا

## ٻیا ݙیکھو

* لوک ادب
لیاقت پور

لیاقت پور سرائیکی وسیب دا ہک شہر ہے۔ ایہ ضلع رحیم یار خان دی تحصیل لیاقت پور دا صدر مقام ہے۔

لیاقت پور تحصیل صدر مقام ہے، جیڑھا لاہور کراچی مین ریلوے لائن تے واقعہ ہے۔ ایں دا ناں پہلے  چودری بمعنے چاردری ہا۔ جݙاں آباد کار آئے تاں اینکوں چوہدری بݨا ݙتا ۔ حالانکہ اتھاں نواب صاحب تشریف گھن امدے ہن، چار دری ( دربار ) لڳدا ہا۔ ول 1949ء اچ لیاقت علی خان سرکاری دورے تے اتھاں تشریف گھن آئے تاں ایں دا ناں لیاقت پور رکھ ݙتا ڳیا۔ ایں شہر دی تعمیر و توسیع دا کم وی انہاں دے مشورے تے شروع تھیا۔ 1956ی اچ شہر دی تعمیر تے ترقی تیز تھی ڳئی۔ نویاں سڑکاں تعمیر کیتیاں ڳیاں۔ رہائشی پلاٹ تقسیم کیتے ڳئے، غلہ منڈی دی بنیاد رکھی ڳئی تے آہستہ آہستہ شہر کھنڈدا ڳیا ۔

## حوالہ
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
لیاقت چولستانی

لیاقت چولستانی ہک سرائیکی گلوکار ہے  انہاں دے بابا سئیں میر غوث بخش ’’سارنگی‘‘ تے ڳاندے ہَن۔لیاقت چولستانی چک نمبر 59 تحصیل یزمان اچ 1959 ء اچ ڄمئے ۔ انہاں دے والد دا ناں غوث بخش ہے ۔ گلوکاری دا شوق شروع توں ہا ۔ شاعری دا شوق وی لڳ ڳیا 1990 ء اچ شاعری شروع کیتی تے صوفی نجیب اللہ نازش دی شاگردی اختیار کر گھدی ۔

## حوالے
[ونکی:[سرائیکی گلوکار]]
لفظ "وساندر"

لفظ " وساندر" 

فیس بک تے دوستاں نال رل نویں اکھراں دی ڳول تے پٹ پھرول دی کچاہری کرݨ ٻہوں ودھیا کم ہے ـ لالہ جاوید آصف دے نویں شعری مجموعے دا ناں " وساندر " ء ۔ انھاں وسیب توں سوال پچھے جو وساندر دا سرائیکی زبان ءچ کیا مطلب ء ؟ سوال دا جواب سنگتیاں رل تے ݙتے جو اکثریت دوست لفظ " بھاء یا سوجھلے " تے ٹھہئین ۔ پر جیویں جو ہر ہک لفظ اپݨے اندر تہذیب و ثقافت دے لہی چاڑھی دی مکمل کتاب ہوندے تاں وت ڈھیر پٹ پھرول کرݨ دی لوڑھ ء ۔۔۔۔۔ ہک تاں سنگتی ایں ڳالھ کوں ضرور چیتے رکھن جو ہر لفظ دا اپݨا ہک تل وطن ( اوریجن) ضرور ہوندے ۔ کہیں وی ٹوٹے بھوئیں دے لگدِڑ ٻنّے ہمیشہ نویں پُراݨے لفظاں دی آمدو رفت رکھیندن ، اثر انداز تھیندن ، کئی اویں رہ ویندن کئی اپݨیاں صوتاں ٻولارے الاء بدلا تے نویں لفظ بݨ نویں سِروں نویں معنی تشبیہہ استعارے نال ورتیندن ۔۔۔۔ سرائیکی وسیب دا جغرافیہ دے چُدھاروں ٻنّے بلوچستان دی بلوچی پشتو پہاڑی فارسی ،ٻئے پاسوں سندھی، راجستھانی صحرائی ۔ اُتاڑ ءچ ہمالیائی پہاڑی سرائیکی ہندکو تے پوٹھوہاری لہجے تے زباناں ہن جنہاں دے ڈِھڳ الفاظ سرائیکی زبان ءچ ورتیندن ۔۔۔۔۔ انہاں دا زیادہ تر استعمال لگدڑ علاقیاں ءچ زیادہ ہوندے تے وسیب دے آدھل ءچ آتے اے اوپرے الفاظ تل دی ٻولی ءچ اپݨے لہجہ صوت الارا وٹا تے سرائیکی زبان ءچ ہِک مِک تھی ویندین۔ــــــ انگریزی ۔۔۔۔ ہندی ،،، سنسکرتی فارسی عربی ترکی سنٹرل ایشیائی تے ہسپانوی الفاظ سرائیکی ءچ ورتے ویندن پر مختلف لہجہ تے الارے ءچ ـــــــ مثال طور لفظ "واٹر" انگریزی دا ء جیندا مطلب پاݨی ء پر سرائیکی ءچ واٹر دا مطلب پاݨی دا کھالہ ء۔ ۔۔۔۔۔ اینویں لفظ "مینر" جیندا مطلب چھوٹا کھالہ ء جیڑھا انگریزی ءچ مائینر ء۔۔۔۔۔ اینویں کئی وݙیاں زباناں دے الفاظ اساݙی سرائیکی زبان ءچ ہن۔۔۔ ہُݨ جیکر لفظ " وساندر" دے مُنڈھ پاند کوں چا پکڑوں تاں پہلے ݙو حرف "و تے س" وس بݨدے ۔۔۔۔۔ زیر تے زبر لاوݨ نال زہر تے اباد ۔۔۔۔۔ وسیندڑ یعنی رہائشی ۔۔۔۔۔۔ مطلب ونڄ بݨسی۔۔۔۔۔۔۔۔ اڳوں الف لاؤ تاں " وسا" ونڄ تھیسی یعنی اعتبار ۔۔۔۔۔۔ ݙوجھے پاسے "بھاء" یا روشنی سوجھلا دے مفہوم ءچ سرائیکی ٻولی ءچ رلدے ملدے الارے صوت یا الفاظ لفظ وساندر نال کتھاؤں نئیں رلدا۔ ول اُتوں اے سرائیکی وسیب ءچ اپݨے ایں مفہوم ءچ مستعمل نئیں۔۔۔۔۔ تھی سگدے جو میݙے علمءچ نہ ہوے ۔ میݙا خیال ء جو اے لفظ درآمدی ء۔ 

شہزاد عرفان

## حوالے
لھ

ل  تے ھ دا ہک مخلوط حرف ہے۔

ولھر، سلھ، ولھ، چُلھا وچ لھ دا حروف ہے۔

سرائیکی دنیا دی ہک وݙی زبان ہے ۔ سرائیکی زبان دے چُتالیہ حرف یا اکھر ہِن۔ انہاں وچوں انتالیہ تاں اردو آلے ہِن ٻئے پنج خاص سرائیکی زبان دے ہن۔ او پنج ایہ ہن ٻ ڄ  ݙ ڳ ݨ

**ٻ**:ٻلی، ٻکری، ٻوہا، ٻال، ٻلونگڑا، ٻلہݨ، ٻکاٹ، ٻیر، ٻُہاری، ٻاگھڑ ٻلا، ٻچہ، ٻڈھا، ٻُدھ، ٻلہانگ، ٻلی، ٻوہاری

**ڄ**:ڄموں، ڄوانترہ، ڄہا، ڄام، ڄنگھ، ڄُل، ڄٹ، ڄبھ، ڄلم، ڄواہاں، ڄلم،

**ݙ**:ݙانگ، ݙوئی، ݙاتری، ݙکھݨ، ݙیوا، ݙیـݨ، ݙہی، ݙیݙر، ݙاکو، ݙاڑھی، ݙاند، ݙند، ݙول، ݙولی، ݙانگ، ݙاچی، بھیْݙ، لَݙُو، اݙا، ݙور، ݙوکے، ݙاک ݙِنگا

**ڳ**:ڳاں، ڳوہا، ڳاہـݨـے، ڳیرا، ڳبھرو، ڳاوا، ڳنڈھیری، ڳاہلڑ، ڳن٘ڈھ، ڳیٹے، ڳوبھی، ڳوݙا، ڳُݙی، ڳاہ، ڳُتھلا، ڳٹھ، ڳٹا، ڳچی، ڳُڑ، ڳاناں ، پڳ ،ساڳ

**ݨ**: وݨ، کھݨ، مکھݨ، کھمݨ، لوݨ، پاݨـی، راݨی، سوہݨاں، ݙیݨ، ڳݨ، چُݨ، وڄݨ، اݨ بݨ، واݨ، سن٘ڄاݨ، کݨ مݨ.

سرائیکی وچ ݙو خاص واول علامتاں وݙی زیر تے وݙی پیش وی ہن۔

سرائیکی وچ لھ، مھ، نھ تے رھ وی ٻہوں آندن۔

رھ: یارھواں، ٻارھاں

لھ: ڳالھ، ولھ، سلھ، کولھو، کلھڑ

مھ: کمھار

نھ: ننھا

ن٘ڳ: ان٘ڳ، چن٘ڳا، سن٘ڳ، من٘ڳ، لن٘ڳ،

سرائیکی وچ وݙی ے درمیان وچ آوے تاں ی اتے جزم لین٘دے ہن۔ مثلاً ریْت، کھیْݙ، تھیْت، بھیْݙ، شیْر، دیْر، لیْٹ، پیْٹ، ٻکریْاں( ٻکرا دی جمع)، گھیْرا، پھیْر

ݙآݙی اڄ ٻیا ڳُڑ ݙے، ون٘ڄ ون٘ڄ ڄُل ڄُل، ݙاݙے کوں ناں سݨا.
ما دھرتی دیاں پاڑاں

جیندی پاڑاں اپنْی ماء دھرتی ءچ تل تونڑیں لتھیاں ہوندن او ہر دم عشق دی پِیڑ فِراق دے ڈُکھ ءچوں خوشیاں چُنْدن۔ وقت ویہلے دا دیہہ آدم بھوں آدم بھوں کریندا سبھو کُجھ کھادی آندے مُکئی آندے ۔ اگلی پیڑھی بھانویں پچھوں مُڑ تے وی ناں ڈیکھسی۔ ترقی دے ناں تے برھوپلی ہُنرمندیاں، کاریگریاں ہک نواں بیانیہ سِتری آندن ۔ اپنْے گُزرے کل کوں اپنْی ثقافت، ورت ورتا دی ریت رواج، بولیاں تے اوندے اندروں لوکائی دے سنْپ کوں نویں پیڑھی کوں سانبھنْ کیتے اجوکے الیکٹرونک کرتنْ ورتنْ دے سبھے انگاں ءچ سانبھنْ دی لوڑھ ءِ۔ تاں جو اساڈے بال انٹر نیٹ تے اپنْی پود پاڑ کوں سنجانْن جوگے تھی سگن۔ کیوں جو ایہو بیانیہ ہوسی اساڈے آونْ آلے کل دا
شہزاد عرفان 
## حوالے
لیہ

سرائیکستان دا ہک اہم ضلع  ہے 
thumb|سرائیکستان دا نقشہ
لیہ ڈیرہ غازی خان ڈویژن دا ہک ضلع ہے۔ اے ضلع مظفر گڑھ دے ݙو حصیاں اچ منقسم تھیوݨ دے نتیجے اچ یکم جولائی 1982ء کوں وجود اچ آیا۔ ایندے شمال اچ نواں ضلع بھکر، مشرق اچ ضلع جھنگ ،جنوب اچ ضلع مظفر گڑھ تے مغربی سرحد دے نال دریائے سندھ واہندے تے ایندے پار ضلع ڈیرہ غازی خان ہے۔ ایں ضلع اچ دیہات دی کل تعداد 70ہے۔ سطح دے لحاظ نال اے ݙو حصیاں اچ مشتمل ہے ، نشیبی دریائی میدان تے تھل دا علاقہ۔ ضلع لیہ دے مغرب اچ دریائے سندھ دے نال نال زمین ہموار تے زرخیز ہے۔ ایں زرخیز زمین دی پٹی کوں نشیب یا کچے دا علاقہ آکھیا ویندا ہے۔ اے پٹی 20توں 25کلو میٹر چوڑی ہے۔

مغلاں دے عہد حکومت اچ اتھاں بلوچ آنوݨ شروع تھی ڳے۔ بلوچ سرداراں نے جھاہ جھاہ اپݨی سرداری قائم کرگھٖدی۔ ہولے ہولے منگیرہ (ضلع بھکر )دے بلوچ سردار ڈھیر طاقتور تھی ڳے۔ او نواب منگیرہ سݙویندے ہن۔ ضلع لیہ دا علاقہ وی انہاں دے ماتحت آ ڳیا ۔ شروع اچ اے نواب مغلاں کوں اپݨا بادشاہ منیندے ہن۔ جݙاں مغلاں دی حکومت کمزور تھی ڳئی تاں افغانستان دے بادشاہ احمد شاہ ابدالی نے انہاں علاقیاںتے حملے شروع کر ݙتے۔ ایں طرح ضلع لیہ ایندے تحت آ ڳیا۔ ایں نواب خان کوں اپݨی طرفوں ملتان دا حاکم بݨایا۔ منگیرہ دا نواب وی مظفر خان دے ماتحت تھی ڳیا۔

لیہ شہر ضلع دا صدر مقام ہے۔ غازی خان نے آباد کیتا۔ سطح سمندر توں اُچائی 500فٹ ہے۔ اے بذریعہ پکی سڑک مظفر گڑھ، بھکر ، میانوالی، جھنگ تے ڈویژنل ہیڈ کوارٹر ڈیرہ غازی خان نال ملیا ہویا ہے۔ آبادی سٹھ ہزار دے لڳ بھڳ ہے ایکوں’’تھل دا جھومر ‘‘ آکھدے ہن۔ قیام پاکستان دے بعد اتھاں مشرقی پنجاب دے اضلاع دے مہاجرین کثیر تعداد اچ آ تے آباد تھین۔

## '''حوالہ'''
کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء  

## جغرافیہ

## تاریخ

## آبادی

## شخصیات
* سلیمان سہو
* عارش گیلانی
* حمید الفت ملغاݨی
* جعفر ڄام
ما ٻولی دا عالمی ݙینہ

نہہ, لالا اقبال بلوچ دی قیادت وچ اللہ والا چوک توں پریس کلب لیاقت پور تئیں سرائیکی ریلی. چئرمین سرائیکی ایکشن کمیٹی راشد عزیز بھٹہ, نور تھہیم ایڈوکیٹ, آصف دھریجہ تے شہزاد بھٹہ دی شرکت. لالا اظہر خان بلوچ, دلشاد سرائیکی, سرائیکی فنکار بلال خاور, سعید خان بلوچ تے بندہ ناچیز (سراج احمد ساغر) سمیت سرائیکی سٹوڈنٹس فیڈریشن ڈگری کالج لیاقت پور دے پڑھاکو بالیں دی کثیر تعداد وچ شرکت. 
سول سوسائٹی بہاولپور دی طرفوں بہاولپور آرٹس کونسل توں سرائیکی چوک تک ریلی کڈھی گئی. سرائیکی چوک دے چفیروں سرائیکی نینگریں دی زبردست سرائیکی جھمر 
ملتان توں رانا فراز نون, اجالا لنگاہ, مختار خان لنگاہ, خانپور توں راشد عزیز بھٹہ,نور تھہیم ایڈوکیٹ, آصف دھریجہ, شہزاد بھٹہ, لیاقت پور توں لالا اقبال بلوچ, لالا اظہر خان بلوچ, سعید بلوچ بندہ ناچیز (سراج احمد ساغر) سمیت قدآور شخصیات کی آمد. 
سرائیکی شعراء خادم حسین مخفی, دیوانہ بلوچ, منیرنڑ بلوچ ,سوجھل بخاری تے شاہد کوکب نے اپڑاں اپڑاں کلام سنڑا تے خوب داد گھدی. 
سرائیکی دے جگ مشہور سینگر اجمل ساجد نے پرسوز آواز وچ سرائیکی ترانہ سنڑا تے شرکاء محفل کوں بہوں محضوذ کیتا 
پروگرام دی کامیابی تے اجمل مسن, دیوانہ بلوچ و دیگر عہدیداران و جملہ اراکین کوں مبارک باد
(راشد عزیز بھٹا، ٢٢ فروری ١٩)
## حوالے
ما ٻولی دی اہمیت

اج ڈیرہ غازیخان تو ہک بلوچ پتر مادری زبان سرائیکی ایچ ویڈیو بیان جاری کیتس فرمیندہ پیا کے اسا بزدار گورچانی لغاری مزاری لاشاری دریشک میر چاکر خان رند دی اولاد ھن تے اسا ڈیرہ راجنپور دے لوگ بلوچستان ایچ شامل تھیونڑ چاہندو۔

میں او بلوچ بھراں کو ڈساونڑ چاہندہ میڈا پتر تیڈی ویڈیوں میں پوری ڈیٹھم پہلی گال تیکوں بلوچی اسلو نہیں آندی تے خد کو بلوچ بلوچ دی دھاڑ پٹ لاتی بیٹھی چلو من گہندو تسا بلوچ لوگ ہوں تے من گہندو تسا بلوچستان صوبے ایچ شامل وی تھی گیو تا ول اوندے بعد کیا تھسی ؟
بلوچستان دے اصلی بلوچ لوکاں دی نظر ایچ تساں نقلی ڈو نمبر بلوچہ دی کیا عیزت اوقات ہوسی تساں لوگ بلوچستان دے اصلی بلوچہ دی نظر صرف مراسی بنڑ تے رہیں ویسوں تے او ہر روز تساڈے گھر وڑ تے تساڈیا رنا دی عیزتاں وی لٹ گہنسن تے ول وی تسا خوشی خوشی علان ودے کریجوں کے اسا تا بلوچ ہسے اساں تا میر چاکر خان دی اولاد ہیسے (شایان کرناݨی سرائیکی)
## حوالے
ما ٻولی دی عزت

ماء بولی دی عزت ۔

سن 1995 دی ہک شام میکوں استاد صاحب اپڑیں گھر سڈیا میں اوں وخت وکالت دی الف بے سکھدا ودا ہم میں جیڑھے ویلہے حاضر تھیم تاں استاد صاحب کیس فائل دے مطالعے وچ رجھیل ہن میکوں بہنڑ دا اشارہ کر تے اپڑیں بال کوں سڈ کیتو نے بال حاضر تھیس استاد صاحب اونکوں اڑدو وچ چانہہ پانڑیں دا آکھیا۔میں استاد صاحب کوں عرض کیتم سئیں گھر وچ ماء بولی کائینوے آلیندے استاد صاحب کوریج تے میں ڈوں ڈٹھا تے آکھیو نے توں بس کر اے اپڑیں سرائیکی سرائیکستان ۔سرائیکی آلاونڑ نال بالیں دا لہجہ خراب تھی ویسے آتے تعلیم وچ وی حرج تھیسے۔ توں فائلاں چاء تے روانہ تھی۔
وخت گزردا گیا سن 2009 دی گالھ ہے چیمبر دے اگوں لنگھدئیں میں استاد صاحب اس کیتا میں حاضر تھیم تاں چیمبر وچ اہو بال وکیل بنڑ تے بیٹھا ہا استاد صاحب میکوں الوا تے آکھیا منور توں ای۔دے نال سرائیکی آلایا کر میں گال دا انت نہ لدھم۔ استاد صاحب بال کوں چانہہ پٹھنڑ دا آکھ تے اتلے چیمبثڈوں ٹر پے میں انہاں دے پچھوں پوڑیاں چڑھ گیم ۔
استاد صاحب کرسی تے بہہ تے میڈے اگوں ہتھ چا بدھئیے اکھیں وچ پانڑیں آگیونے تے آکھیونے منور تو سچا۔ میں عرض کیتم سئیں گال نرخری کرو سمجھا نہم ۔آکھیو نے تیکوں یاد ہے تئیں ہک ڈینہہ میڈے بالیں کوں ماء بولی سکھاونڑ کہتے تئیں میکوں آکھیا ہا پر میں تیکوں دڑکا ڈے چپ کرا چھوڑیاہم۔میں آکھیا یاد ہے سئیں ایہو بال ہا تہاڈا۔پر ہنڑ کیا ہے۔
آکھیونے ہک ڈینہہ میں تے میڈی گھر آلی کہیں گال تے ہک بئے نال سرائیکی وچ جھگڑ پیوسے اچیتا کتھوں اے میڈا بال آگیا اینکوں ساڈی گال سمجھ نہ آئی تاں ایں آکھیا آپ کس بے ہودہ زبان میں بات کررہے ہیں اردو میں بات کریں تاکہ مجھے بھی سمجھ آئے ۔بس اوندا اے آکھنڑ ہا تے میکوں سارا جھیڑا وسر گیا تے میکوں تیڈی گال یاد آئی تے سوچیم جیکر میں بال کوں ماء بولی سکھاواں ہا تے اج اے میڈی ماء کوں مندا نہ آکھے ہا ۔میں منینداں جو میں غلط ہم ۔(منور ضیا، ٢١ فروری ١٩)
## حوالے
ما ٻولی دے جڳ ݙیہاڑ دی کامیابی

کل سرائیکستان ھاوس اچ مابولی دے مبارک ڈیہنہ کوںپیش کیتی گئی قراداد حق اچ منظور کیتی گئی گلشن اباد رشید اباد الی وچلی سڑک پل ڈاٹ توں گھن کیں بائی پاس تک سڑک دا ناں حمید اصغر شاہین روڈ یاسڑک رکھ ڈتا گئے کل عوام دی طرفوں بھرپور مطالبے تیں ایں سڑک دا ناں حمید اصغر شاہین روڈ سڑک رکھ ڈتا گئے لہذا اجدے بعد ایں سڑک کوں حمید اصغر شاہین روڈ یاسڑک سڈیا ویسی اے مطالبہ ساری زندگی حمید اصغر شاہین صاحب دی سخت ترین جدوجہد کرنڑ دی وجہ نال خراج دے طور حمید اصغر شاہین ناں کوں سلام دے طور تیں اپڑیں عوام دی طرفوں ہک چھوٹا جیہاں گفٹ پیش کیتا گئے اللہ تعالی انہیں دے درجات بلند فرماوے امین اجدے بعد سبق الی کار یاد رکھنڑیں حمید اصغر شاہین روڈ ۔حمید اصغر شاہین روڈ۔ سرائیکستان زندہ باد۔۔۔۔۔۔۔۔محمد اکبر خاں زات ملکانڑیں قوم سرائیکی پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی ۔سید عنصر عباس عظیمی صاحب کونسلر۔ ملک ظفر اقبال کھنڈوا۔ ہدایت خاں چانڈیہ۔ ملک محمد اکرم بھٹی۔ سید علی عمران شاہ۔سید اشفاق شاہ۔سید کوڑاشاہ۔ صحافی عمران لکی شیروانی۔ارشاد خاں شیروانی۔مہر خالد میکن۔محمد نواز خاں لغاری۔ ملک محمد یونس ماچھی۔ابوبکر بلال بھٹی۔خلیل خاں لنگانی۔ملک عرفان ککھ۔ارشد خاں نتکانی۔کامران مستوئی۔مسرت عباس خاں گورمانی۔جاوید بھٹی۔زاھد شیر بھٹی۔ملک بلال احمد کھنڈوا۔استاد عطا محمد زور حمام الا۔ وسیم بھٹی ڈرئیور۔حاجی غلام مصطفے خاں عرف جمل خاں سکھانی۔ محمد ارشد خاں سکھانی۔ نقاش خاں سکھانی۔ سردار منظور خاں زہرانی عرف منظور ٹھلا۔ استاد گل محمد بھٹی سابقہ کونسلر۔دیوان رسول بخش ٹینٹ الا حاجی اللہ ڈیوایا بھٹی۔ حاجی اللہ بخش بھٹی دوکاندار نیں روڈدا ناں حمید اصغر شاہین دے ناں تیں رکھنڑ تیں خوشی دا اظہار کیتے اکبر خاں ملکانڑیں کوں مبارک باد ڈتی اے اور اکھیئے نیں جو حمیداصغر شاہین دی جدو جہد کوں یاد رکھنر سانگے اے کم بہوں ضروری ھا. (اکبر ملکاݨی، ٢٢ فروری ١٩)
## حوالے
ما ٻولی دے ݙیہاڑ دا پیغام

آج دے ڈینھوار دے حوالے نال میں سمجھدا سرائیکیں ڈو کم بہوں سوہنڑے کیتن ۔ ① سرائیکی دے مختلف ناواں کوں ھک مشترکہ ناں ڈے تے سرائیکی زبان اُتے مسلط تھیوڑ والی جبری انتقال لسان کوں ہمیشہ کیتے بریک لاواں چھوڑی ہے ۔ ایں طرح سرائیکی لسان دے مختلف ناواں کوں ھکو ناں ڈے تے سرائیکی زبان کوں ملتان دی پناہ ءِچ ڈے ڈتا گیا ہے اے ھک بہوں دور اندیش اَتے دانشمندانہ فیصلہ ھا جئیں سرائیکی نسلی گروہاں دی جبری انتقال قومیت کو روکڑ ءِچ کردار وی ادا کیتے ۔ ایندے مثبت اتے مفید اثرات مرتب تھئے ھن ۔ ② ملتانی رنگاں کوں کپڑے تے اُتارن دے مثبت اثرات مرتب تھیندے پِن ھک تاں ملتانی رنگ جبری انتقال ثقافت کِنوں بچ گئے ھن ڈوجھا سرائیکیں دی ثقافت ہمیشہ کیتے ملتان دی بادشاہی دا تاج بڑ گئی ہے ۔ ③ سرائیکیں نسلی گروہاں اُتے حالی وی جبری انتقال قومیت دی تلوار لٹکدی کھڑی ھِے ایں جبری انتقال کوں روکڑ کیتے سرائیک نسلی گروہاں کوں چاہیے اپڑے ٻالاں دے ناواں نال سرائیک یا سرائیکا لاوین تانجو سرائیک نسلی گروہ جبری انتقال قومیت کِنوں بچ سڳن ۔(بھورل گھلیجا، ٢١ فروری ١٩)
## حوالے
ما ٻولی ݙیہاڑ دے انتظام

سرائیکتان ھاوس رشید ابا د کالونی ڈیرہ غازیخاں اچ رش سویلے ما بولی دا ڈیہنہ منانونڑ دے انتظامات مکمل ڈاہ وجے ابتدا جھمر دا پڑ لا کیں کریسوں نوجوان اپڑیں کونسلر سید عنصر عباسس شاہ عظیمی دی قیادت اچ کٹھے تھی کیں رائیٹ ساڈھے نوں وجے سرائیکستان ھاوس دا انتظام سنبھال گھنسن سویلے جلسے ریلی دے منتظمین۔۔۔۔۔۔۔۔ سید عنصر عباس شاہ عظیمی صاحب کونسلر۔ملک ظفر اقبال کھنڈوا۔سید اشفاق شاہ۔سید علی عمران شاہ۔ سید کوڑا شاہ۔ ہدایت خاں چانڈیہ۔ عمران لکی صحافی مہر خالد میکن۔ارشاد خاں شیروانی۔یونس خاں ماچھی۔ملک محمد اکرم بھٹی۔ارشد خاں نتکانی۔ ابوبکر بلال بھٹی۔نواذ خاں لغاری۔ملک عرفان ککھ۔خلیل خاں لنگانی۔کامران خاں مستوئی۔مسرت عباس خاں گورمانی۔نقاش خاں سکھانی حسنین خاں سکھانی۔جاوید بھٹی۔ذاھد شیر بھٹی محمد وسیم سرائیکی (اکبر ملکاݨی)

20 February ٢٠١٩
## حوالے
ماؤنٹ ایورسٹ

ماؤنٹ ایورسٹ دنیا دی سب توں اچی چوٹی ہے۔ ایہ کوہ ہمالیہ اچ نیپال تے چین دی سرحد تے واقع ہے۔ ایندی بلندی 8848 میٹر یا 29035 فٹ ہے۔ اینکوں پہلی وار مئی 29، 1953ء کوں ایڈمنڈ ہلری تے ٹینزنگ نورگے نے سر کیتا۔ نذیر صابر پہلا پاکستانی ہئی جیں نے اینکوں سر کیتا۔ ماؤنٹ ایورسٹ دا نیپالی نام ساگرماتھا ہے۔
thumb|
thumb|
thumb|نیپال تے تبت دے وچکار لوکیشن

## چڑھائی دی تاریخ
1924ء اچ جارج میلوری تے اینڈریو اروایئن ݙو برطانویاں نے اینکوں سر کرݨ دی کوشش کیتی پر اوہ ݙوہیں واپس نہ آسڳے۔

1934ء اچ اینکوں ہک برطانوی مائوریس ولسن نے سر کرݨ دی کوشش کیتی لیکن مارا ڳیا۔

1938ء وچ ہک برطانوی مہم 27000 فٹ تک پہنجی لیکن برے موسم دی وجہ توں واپس آوݨا پیا۔

1951ء اچ ہک برطانوی مہم نے ماؤنٹ ایورسٹ دا سروے کیتا۔

1952ء وچ ݙو سوس مہمات نے اینکوں سر کرݨ دی کوشش کیتی لیکن انھاں کوں برے موسم دی وجہ توں واپس آوݨا پیا۔

1953ء اچ برطانوی مہم اچ اینکوں سر کر گھدا ڳیا۔

1996ء وچ ایندے تے چڑھدے ہوئے 15 لوگ مارے ڳیے۔

2005ء وچ ایندے تے ہک فرانیسی ہیلی کاپٹر لتھا تے کئی منٹ اتھاں گزار کے تلے آیا۔

Into The Thin Air ماؤنٹ ایورسٹ تے بݨائی ڳئی ہک فلم اے۔
## حوالے
مائیکروفکشن کیا ہے؟

مضمون
مائیکروفکشن کیا ہے؟		 
−	
لوظ مائیکرو فکشن ڈو انگریزی لوظیں مائیکرو Micro تے فکشن Fiction تےمشتمل ہے. پہلے فکشن کوں ڈیہدےہیں.
ہک لوظ ہےFact یعنی حقیقی واقعہ.
واقعےدی لوظیں دے ذریعے خیالاتی تصویر کشی کوں Fiction آکھیا ویندے.

زمانہ قدیم اچ اےداستان دی شکل اچ ہئ, لوگ تھوڑے مصروف تھئن تاں کہانی آ گئ حقیقت اچ کہانی وی داستان دی مائیکرو ہئ کیونکہ ہک داستان اچ کئ کہانیاں ہوندیاں ہن, ول زمانےچال وٹائ تاں ناول, ناولٹ,افسانہ, افسانچہ ت اختصاریہ آ گیا اےساریاں فکشن دیاں شکلاں ہن.
ہنڑ آندےہیں مائیکرو دو, Micro دا مطلب ہےچھوٹا جیویں اجکل مائیکرو سم آئ ودی ہے, وڈی سم کوں کٹ تےمائیکرو کر ڈیندن, بلکل ایویں وڈے واقعےکوں 350تو 500 الفاظ دےاندر اندر لکھنڑ کوں مائیکروفکشن آہدن.

اتھاں ڈو سوال ہن,
اختصاریہ تے مائیکروفکشن اچ فرق؟
اختصاریہ بہلے کےموجود فکشن وچو غیر ضروری مواد کٹ کےعوام دےاگو رکھنڑ کوں آہدن, یعنی خدیجہ مستور دا آنگن چھوٹا کر ت قاری دےاگو رکھنڑ.
جبکہ مائیکروفکشن نویں تخلیق کوں آہدن.

ڈوجھا سوال.
ایکوں مائیکروفکشن ہی کیوں آکھیا ویندے؟سمال یا منی فکشن کیوں نئ آکھیا ویندا؟ تاں اےکوئ انگریز دا پتر ڈس سگدے,میڈا استاد آہدے انگریزیں ایہو ناں رکھۓتاں ایں ت گزارا کرو خدا بخش کوں بکا ناں کرو.
البتہ چین ت جاپان آلیں ایکوں نویں ناں ڈتن.ت میں ایکوں لنڈی کہانی آہداں.
ایندی ضرورت ات واسطے پیش آئ ہےجو اج کہیں کنےاتنا ٹائم کئنی جو طویل داستاناں پڑھے ات واسطے 5, 7 منٹ اچ ہک واقعےدی تصویر کشی لوظیں دی صورت اچ شروع وی تھیوے, پیک وی آوے,فلیش بیک وی ہووے, ول اختتام وی تھی ونجےیعنی فکشن دےسارے مزے 5 منٹ اچ.
اگو ایندیاں اقسام ہن, عمومی فکشن, سائنس فکشن, علامتی فکشن, رومانوی فکشن وغیرہ.
ایندی ہک نشانی ہےعام طور تے مائیکروفکشن دا اختتام قاری دےذہن تےچھوڑ ڈتا ویندے, او جو چاہے ایندا اختتام سمجھے. یعنی وزیر راجےکوں دہ کولو رانی چھڑوا تے آن ڈتی تے راجا رانی اپنڑیں شاہی اچ خوش وسنڑ پۓ گۓ, مائیکروفکشن دا اختتام ایں نئ ہوندا.

ہک انگلش ایوارڈ یافتہ فکشن دا سرائیکی ترجمہ ڈیکھو,

دنیا دا چھیکڑی انسان کوٹھے اچ بیٹھا ہئ ابڑغت کوٹھے دا دروازہ کھڑکۓ.

تحقیق
منصور شانی
مائیکل فیراڈے

مائیکل فیراڈے ہک انگلستانی سائنس دان ہئی۔ او 22 ستمبر 1791ء کوں انگلستان اچ پیدا تھیا۔ اُوں نے برقناطیسی قوت تے برقناطیسی کیمیا تے بہت کم کیتا۔ اُوں نے برقناطیسی تحریض (Electromagnetic induction) دریافت کیتی۔ اگرچہ اُوں نے ٻہوں گھٹ رسمی تعلیم حاصل کیتی ہئی مگر اڄ سائنس دی تاریخ اچ او ہک ٻہوں اہم ناں ہے۔ بطور کیمیا دان اُوں نے بنزین دریافت کیتی۔ البرٹ آئنسٹائن اپݨے پرس اچ اُوندی تصویر آئزک نیوٹن تے جیمز کلیرک ماکسویل دے تصویراں دے نال رکھدا ہئی۔ مشہورسائنس دان ایرنسٹ ردرفورڈ دا آکھݨا ہے کہ جݙݨ اساں اُوندی ایجادات تے اُنہاں دے اثرات سائنس تے صنعت تے ݙیکھدے ہیں تاں کوئی اعزاز اتنا وݙا نی کہ فیراڈے کوں ݙیویج سڳے، جیہڑا ہر زمانے دا عظیم ترین سائنس دان ہے۔ اُوں نے اپݨی زندگی اچ سر دا خطاب ݙو دفعہ ٹھکرایا۔ اُوندا 25 اگست 1867ء کوں اپݨے گھر اچ انتقال تھی ڳیا۔
## حوالے
مابعد الطبیعیات

ما بعد الطبیعیات یا ماورائے طبیعیات، فلسفے دی ہک اہم شاخ ہے۔ ایندے مبادیات اچ ذرائع علوم کوں بنیادی تے مرکزی حیثیت حاصل ہے۔ ایہ عالم دے داخلی و غیر مادی امور نال بحث کریندی ہے۔ وجودیت، الہیات و کونیات اوندے ذیلی شاخاں ہن۔ خدا، غایت، علت، وقت تے ممکنات ایندے موضوعات ہیں۔

ہستی و وجود دے ہووݨ دی وجہ تے آگاہی و ادراک دے مسائل اچ الجھ کے کون (being) دی تلاش ایندے خاص موضوعات ہن۔ علمِ فلسفہ دی ایں شاخ تنظیر و تفکر اچ کہیں وی موجود دے پہلے سبب نال بحث کیتی ویندی ہے۔ دور قرون وسطیٰ دے یونانی لفظ توں metaphysika ماخوذ ہے، اڄ دا میٹافزکس تے ݙو الفاظ دا مرکب ہے، meta بمعنی پس از یا بعد تے physics بمعنی طبیعی وطبیعیات یا فطرت۔

اوپر بیان شدہ ماخوذیت دے بعد سادہ الفاظ اچ اینکوں ایویں آکھ سڳدے ہیں کہ ؛ قدرت یا فطرت توں اڳاں (سوچ یا کم) یا ول ایویں آکھ گھنو کہ فطرت (طبیعیات) توں اڳوں یا طبیعیات دے بعد یعنی مابعد الطبیعیات تے طبیعیات دے بعد (کم)، ارسطو دے تحریر کردہ بیان اچ فطرت تے طبیعیات دا ذکر ختم تھیوݨ تے 13 ویں مقالے یا دانش فونٹ دا عنوان وی ہے جیہڑا عربی دے دور عروج اچ ترجمہ تھیا۔ ارسطو دی تحریر اچ تاں اینکوں طبیعیات دے بعد (کم) آکھا ڳیا ہئی مگر لاطینی والیاں دے ترجمے دا کمال آکھوں کہ انہاں نے اینکوں طبیعیات توں (اڳوں یا ماوراء) علم، ترجمہ کر ݙتا تے اینہی ؛ بعد (after) توں اڳاں یا ماوراء (beyond) دے محرف یا تفسیر سہوا توں ایندا اڄ دا فلسفیانہ مابعد دا مفہوم آیا ہے۔
## حوالے
مارواڑی

thumb|پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ

بھارتی ریاست راجستھان دے مغربی اضلاع دی بولی مارواڑی اے تے اس علاقے کوں مارواڑ آکھا ویندے. اھم اضلاع وچ بیکانیر تے جودھپور ہن. سرائیکستان وچ صحرائے چولستان تے سندھ وچ تھر پارکر وچ اے بولی قابل ذکر تعداد وچ بولی ویندی اے. سرائیکی ڳویئے فقیرا بھگت، موہن لال بھگت تے کرشن لال بھیل دا تعلق بنیادی طور تے مارواڑی زبان نال اے. ضلع رحیم یار خان وچ پنج لکھ دے قریب مارواڑی رہندے ہن۔ 

مارواڑی کوں عام طور تے ہندی، مراٹھی، نیپالی تے سنسکرت دی طرح دیوناگری وچ لکھا ویندا ہے حالانکہ اے تاریخی طور تے مہاجنی وچ لکھی گئی ہئی۔ مگر پاکستان دت مارواڑی بولݨ والے علاقیاں وچ نستعلیق رسم الخط استعمال تھیندا ہے۔

اج وی بیکانیر تے اس دے آس پاس مکمل طور تے مارواڑی بولی ویندی ہے۔
ونکی:مارواڑی
مارک انتھونی

مارک انتھونی (Mark Antony) یا مارکوس انتونیوس (Marcus Antonius) ہک رومی سیاست دان تے جنرل ہئی، جس  رومی اشرافیہ دی رومی جمہوریہ کوں مطلق العنان رومی سلطنت وچ تبدیل کرݨ وچ ہک اہم کردار ادا کیتا. 

thumb|رومی جرنیل مارک انتھونی

بعد ایں نے تے قلوپطرہ نے رل کے خودکشی کیتی تے اپݨے زندگیاں دا خاتمہ کیتا.
مادری زبان وچ تعلیم

ا ھائی۔ 24 مارچ 1948 کوں ڈھاکہ یونیورسٹی وچ حضرت قائد اعظم رحمت اللہ علیہ مادری زبان کوں تعلیمی قومی تے سرکاری زبان بݨاوݨ اتے اردو کوں رابطے دی زبان بݨاوݨ دا آکھیا        
ھائی۔ 
اردو ،پنجابی اتے سندھی بھارت وچ قومی تے سرکاری زباناں ہن۔ پشتو افغانستان وچ قومی تے سرکاری زبان اے۔ اقوام متحدہ دے مادری زبان کوں ذریعہ تعلیم بنڑاوݨ دے منشور تے عمل کرو۔ سرائیکی  پنجابی سندھی پشتو بلوچی تے اردو کوں وی رائج کرو۔پنجاب تے پاکستان وچ ڈگری سطح تے انگریزی لازمی ھے۔بی اے بی ایس سی وچ سرائیکی  پنجابی سندھی پشتو بلوچی تے اردو لازمی کائنی۔ کیا سرائیکی  پنجابی سندھی پشتو بلوچی تے اردو دا حق کائنی۔ حق ھے تاں اساں حق  ڈیواوݨ کیتے کیا کیتے۔
پنجاب پاکستان وچ چھیویں جماعت کنوں ٻارہویں تائیں سکولاں کالجاں وچ پنجابی تاں ھِ ۔ سرائیکی کائنی۔ پنجاب پبلک سروس کمیشن لاھور دا مقابلے دے امتحان دا اشتہار آ ڳئے۔ ٢٠٠ نمبر دی پنجابی شامل ھے۔ سرائیکی شامل کائنی۔
مقابلے دے امتحانات،اعلی تعلیم،میڈیکل ، انجینئرنگ،زراعت،فارمیسی،ایم اے ،ایم ایس سی، ایم ایڈ،ایم کام،ایم بی اے،ایل ایل  بی ،وغیرہ ہر سطح تے ذریعہ امتحان دے طور تے سرائیکی دی اجازت وی ݙتی ونڄے۔
سرائیکی وسیب دے ہر ہر ضلعے وچ ھک ھک سرائیکی میݙیم میڈیکل کالج ، ھک ھک سرائیکی میݙیم انجینئیرنگ کالج تے ھک ھک سرائیکی میݙیم کیڈٹ کالج بݨاؤ۔
 
اردن تے شام وچ میݙیکل دی تعلیم عربی وچ اے۔
ایران وچ فارسی وچ اے۔
ترکی وچ ترکی وچ اے۔
چین وچ چینی وچ اے۔
جاپان وچ جاپانی وچ اے۔
...روس وچ روسی وچ اے۔
جرمنی وچ جرمنی وچ اے۔
فرانس وچ فرانسیسی وچ اے۔
سپین وچ سپینی وچ اے۔
تے ۔۔۔۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔
سرائیکستان وچ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔۔
مارشل لاء

جیکر لونڈاں کو علم ہوندا جو ایوب خان دا مارشل لاء کیا ہا تے ول ضیاء ملعون دے یارہاں سال کیویں گزرن تے انہاں فوجی آمراں نے ایں ملک نال کیا کیا ظلم کیتے جیندا بھوگ اج دی نویں نسل سر تے چاتی کھڑی ء ۔۔۔۔بی بی دے مقابلے ءچ نوازشریف کوں اینویں سر تے چاتا ہانے جیویں اج عمران خان کوں چاتی کھڑن ۔۔۔۔ اونکوں عوام دے خلاف استعمال کرتے ٹشوپیپر آلی کار بُھکا سٹے ۔۔۔۔ اونکوں اوندے کیتے دی سزا ملی ء عوام نال دھوکہ کرݨ دی سزا ملی ء اسٹبلشمنٹ نال مال کاروبال دی بھئی والی دی سزا ملی ء ۔۔۔۔پر۔" دیر آے درست آئے" ۔۔۔۔۔۔۔

پر تاریخ گواہ راہسی جو جیہڑا کُجھ اے شودے عمران خان نال کریسن جیکوں سیاست دی الف بے دا ای علم کوئی نئیں ۔۔۔ او خوفناک ہوسی ۔۔۔۔۔ گالھ اوہا ء جو ۔۔ "گابے ہل وہاون ہا تے ڈانداں کوں کون پُچھے ہا"۔۔۔۔۔۔ اساں وی ڈیکھسوں جو گابے کے تئیں آمر جرنیلاں دا کھلا جھلیندن تے کتنے ڈیہنہ تڳدن۔ (شہزاد عرفان)

## حوالے
مالک اشتر

مالک اشترسرائیکی دا میݙا پسندیدہ شاعر اے۔سندھو مت اوندی سرائیکی شاعری دا پہلا مجموعہ ہے۔سندھو اگر کوئی مزہب ہوندا تے اے اوندی گیتا ہوندی۔ایندے وچ نظماں سرائیکی وسیب دےکردار تے مناظر دھرتی نال محبت دی علامت ہن۔ ازاد نظمیں دا ایہ مجموعہ ویہہ سوپندھراں وچ چھپئے۔ہݨ انھیں دیں نثری نظمیں دا مجموعہ وی آوݨ والا ہے۔
مالکی

اسلام دا ہک فقہی مسلک ہے، جہڑا امام مالک نال منسوب ہے ـthumb|Madhhab Map3
مانی مٹ

مانی مٹ سرائیکی شاعر ہے۔

کوٹهے نہیں چوندے 
اوهے بندے رل ویندن جہڑے رلنڑ دے نہیں هوندے

2. جوڑی جریباں دی
دبا تیری دنیا تے کہڑی زندگی غریباں دی.

3. باجرے تل ویندن
ربا تیری دنیا تے بندے چنگے چنگے رل ویندن

ونکی:سرائیکی شاعر
مافوق الفطرت

**مافوق فطرت** یا **فوقِ الفطرت** یا **فوقِ طبعی** اوہ ہوندے جیہڑا فطری قوتاں توں بالا تر قوت دا نتیجہ ہووے تے علت تے معلول دے قانون توں آزاد ہووے، جیندے وچ خرق عادت یا معجزہ ہووے، قانون قدرت توں بالاتر ہووے۔
## حوالے
ماہ نور حسینہ

ماہ نور حسینہ ہک سرائیکی گلوکار ہے۔

## ڄم پل

## رابطہ

* 03332364996

## تعلیم

## وڈیو

* ڈھول ہزارے دا

## ٻیا ݙیکھو

* وتہ خیل پروڈکشن

## حوالے
ونکی:سرائیکی گلوکار
ماہم بیگم

ماہم بیگم، مغلیہ سلطنت دے بانی ظہیر الدین بابر دی بیوی تے مغل شہنشاہ نصیر الدین ہمایوں دی والدہ ہئی۔ مقام پیدائش ایندا خراسان اے۔ تاریخ وفات	28 مارچ 1534ء اے۔ مدفن آگرہ اے ۔ 21 اپریل 1526ء  توں 26 دسمبر 1530ء تک بابر دی ملکہ رہی۔

## حوالے
ماٻولی جڳ ݙیہاڑ دا سنیہا

اج دے ڈیہنہ دا اہم پیغام۔۔۔۔۔۔۔ا ج دے ڈیہنہ کوں مابولی دا ناں ڈے کیں اہم ترین ڈیہنہ بنڑا کیں ہر قوم اپڑیں طور تیں تقریبن ہر جاہ تیں وڈے ذور شور نال منایا ویندا پئے میڈے خیال اچ سرائیکی قوم وی ایں ڈیہنہ کوں وڈے زور شور نال تقریبن ہرشھر اچ منیندی پئی اے سرائیکی اے ڈیہنہ ضرور منانون تھوڑا جیہاں اوں ڈکھاری مادے نو حے کوں وی ضرور سنڑن۔اوں بھینڑ دے کرلاٹ تیں وینڑ وی ضرور سنڑن اوں ماتیں بھینڑدے ہک پتر بھرا کوں ایجنسیاں چاگئین بے سارے پتر بھرا تیں باہرو ھنپئے اج ایں سونڑھیں ڈیہنہ کوں منانونڑ دے سانگ سبب کٹھے وی تھیندے پئین صلاح جہیں گال اے کیوں نہ ایں کٹھے تھیونڑدا اساں اے فایدہ ای نال چا گھنوں احمد مصطفے کانجودے رھائی دے مسئلے کوں وی نال بٹائی جلوں ایہا مابولی دی ریلی کوں احمد مصطفے کانجو دی رھائی دی ریلی بنڑاوں چا ہک ایویں اپت اچ صلاح جہیں صلاح اے میڈے خیال اے ایویں کروں چا ڈیکھو توھاڈی مرضی اگر توھاڈا دل بدھیچے تیں کرو میں ضرور کریساں اور بھرپور طریقے نال کریساں اج نہ کل اخر کرنڑاں تیں ھ ۔ھ جو سرائیکی اساں نہ کریسوں بیا کون کریسی بحرحال ہک بہوں اہم مسئلہ اے میڈا فرض ھا میں نشاندہی کر ڈتی اے تساں جانڑو توھاڈا کم جانڑے لیکن اتھائیں ہک گال بی وی سمجھ گھنو پوری دنیا دا نگاہیں کھڑیاں توھاڈی ہیں گال تیں ھن سرائیکی اپڑیں مظلوم مجبور اسیر بے جرم قیدی دے مسئلے کوں کیویں چیندن کتنا موثر اواز اٹھدی اے میں کلھا جیرھی ٹیں ٹیں کر سگداں اومیں اج کنوں شروع کر ڈیساں میڈے واسطے دعا کریسو اللہ سئیں میڈی ایں ٹیں ٹیں کوں بھاگ لاوے جیوو پئے سرائیکستان زندہ باد تساں زندہ باد۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔اکبر خاں ذات ملکانڑیں قوم سرائیکی۔ پاکستان عوامی سرائیکی پارٹی (٢١ فروری ١٩)
## حوالے
ماں ٻولی، ہک امانت (شبیر لغاری)

وڈکیں کولو ملیاں ہویاں وسیب دیاں ریتاں، ستراں اتے ما بولی کہیں وی وسیب، علاقے یا ملک دے واسیں کیتے ہک امانت ہوندی ہے جیرھیاں ہر نسل حیاتی دے گزرنڑ دے نال نال پوری ایمانداری ورتیندیں ہوئیں پہلے کولو چنگاں کر کیں ننڈھی امیں دے حوالے کرڑیاں ہوندین۔
اساڈے بزرگیں الیکٹرانک، پرنٹ میڈیا اتے تعلیم دی کمی دے باوجود اے امانت پوری ایمانداری نال اساں تئیں پچائی ہے۔ سرائیکی شاعریں تے دانشوریں ما بولی کیتے اتے وسیب دے محرومیں کوں دور کرنڑ سانگے بلاشبہ بے پناہ محنت کیتی ہے تے قربانیاں ڈتن۔۔۔ 

لیکن کجھ نام نہاد دانشوریں چند ٹکیں دی خاطر """ ککڑ باز ""چرسی ڈھولے "' رنگے کرداریں کوں پروموٹ کیتے جنہیں ساڈے وسیب ریتیں آتے ما بولی دا ہک وگڑیا چہرہ پیش کیتے۔۔ جیندی جتنی مذمت کیتی ونجے گھٹ ہے۔۔ انہیں ڈرامیں تے ٹیلی فلمیں اچ پیش کیتیاں ہویاں ریتاں اتے کردار ودیشی یا ول کہیں گوانڈھی وسیب دے تاں تھی سگدن ساڈے سرائیکی وسیب دے نئیں۔۔
ساڈے بزرگیں وسیب اچ حیا ، رکھ رکھاؤ ، رشتیں دا لحاظ تے مروت سکھائی ہے۔۔۔ تے اے لوک ننڈھی امیں کوں کیا پئے ڈیندن۔۔ افسوس دی گالھ اے ہے جو اے زہر وسیب دے پاڑھیں دو ہولیں ہولیں رسدا پئے۔۔

ایہو حال فن موسیقی دا ہے۔عجیب گالھ اے ہے جو موسیقی ہنڑ سنڑنڑ دی بجائے ڈٹھی ویندی ہے۔۔۔ کوئی اود پٹانگ مغربی سریں دے امتزاج اچ موسیقی اتے نیم عریاں لباس اچ کہیں خاتون تے فلمائی ہوئی سرائیکی موسیقی دی پھٹی شکل دی سی۔ ڈی مارکیٹ اچ پیش کیتی ویندی ہے۔۔ جیرھا سرائیکی زبان و ادب تیں موسیقی دی خدمت دی بجائے ایندے نال مذاق ہے۔۔ میڈی سرائیکی وسیب دے دانشوریں تے مہاندرے دوستیں کیں گذارش ہے جو اپڑیں کاروباری مقاصد دی خاطر اگر کوئی آلودہ ذہن ساڈے وسیب ریتیں اتے ما بولی کوں وگاڑ کیں نویں نسل کوں پیش کرنڑ دی کوشش کرے تاں او اوندی ہر جاہ تے حوصلہ شکنی کر کیں ایں خچ دے آگو بن بدھن ۔۔ اساں بزرگیں کیں ملی ہوئی امانت اچ اگر کوئی چنگاں ودھارا کر کیں ننڈھی امیں کوں نسے ڈے سگدے تاں ایکوں وگاڑ اتے آلودہ کر کیں وی نہ پیش کروں۔۔

## حوالے
مایوس چھیڑو (شبیر لغاری)

اج شام کوں وستی دو ولدے مونجھے مال، مایوس چھیڑو تے سکے ونڑ اتے بیٹھی ساہکدی چیڑی کوں ڈیکھ کے میڈے اعصاب وی کریہہ دی انونڑ الی کالی رات دے خوف کیں شل تھی گئن۔
ڈینہہ لتھے تاں نماشاں کوں بر ملخیں دی لٹھ تے کھیڈدے معصوم بالیں کوں تھیونڑ الی رات دے اندھارے دے ڈر ولہیٹیے۔ سہمے ہوئے سہارا گھننڑ سانگے میڈو درکدے آئن، میں وی کریہہ دی کالی گھپ رات دے خوف کولو پگھرو پانڑیں ہم، انہیں کوں سینے نال لائم تے اپڑیں اندر دی مایوسی تے خوف کولو چھٹکارے کیتے معصوم بالیں دی دعا دی ٹیک گھدی اے۔۔۔روح کوں سکون ملیے، مایوسی گھٹی ہے۔۔

اللّہ پاک معصوم بالیں دیں دعائیں، پکھیں تے گنگدامیں دا صدقہ رحمت دی بارش ڈیسی۔۔ مکدے بدھرا اچ ساریں بھرانویں کیں رحمت دی بارش واسطے ڈھیر ساریں دعائیں دی درخواست۔۔

بدن کوں بھا کلہیپے دی اکھیں کوں خاب سانونڑ دے

اساکوں تس مریندی ہے طلب کوں شوق دھانونڑ دے
## حوالے
متحدہ عرب امارات

ایہ  براعظم ایشیاء دا ہک ملک ہے، ایہ مشرق وسطیٰ وچ ہے۔ ایہ یک اسلامی ملک ہے۔ **متحدہ عرب امارات** (United Arab Emirates) (عربی: دولة الإمارات العربية المتحدة) جزیرہ نمائے عرب دے لَمّے آلے پاسے مشرقی ساحلاں تے واقع ہک ملک ہے جیہڑا ٧ امارات:ابوظہبی، عجمان، دبئی، فجیرہ، راس الخیمہ، شارجہ تے ام القوین تے مشتمل ہے۔ ١٩٧١ء  توں پہلے ایہ ریاستاں ریاستائے ساحل متصالح (Trucial States)  دے ناں نال سُنڄاݨیاں ویندیاں ہن۔

## تاریخ
 "متحدہ عرب امارات دی تاریخ صدیاں  پراݨی ہے۔ ایں خطے وچ قدیم ویلیاں توں آباد کاری دے آثار ملدن، جیندے وچ بدو قبیلے شامل ہن جیہڑے صحرا وچ گھمدے پھردے ہن۔ ستویں صدی عیسوی وچ، ایں علاقے وچ اسلام دی آمد تھی ڳئی ہئی۔ بعد وچ، اے علاقہ پرتگالی، ڈَچ اتے انگریزاں دے زیر اثر وی آیا۔ 1971 وچ، برطانوی سرپرستی توں آزادی ملݨ دے بعد، ابوظہبی، دبئی، شارجہ، عجمان، ام القیوین، فجیرہ اتے راس الخیمہ رل تے متحدہ عرب امارات بݨے، اتے شیخ زاہد بن سلطان النہیان پہلے صدر بݨے۔ ایں دے بعد، یو اے ای نے تیل توں ملݨ والی آمدن دے نال معاشی ترقی کیتی اتے دنیا بھر وچ ہک اہم مقام حاصل کیتا۔"

## جغرافیہ
متحدہ عرب امارات (یو اے ای) جزیرہ نما عرب دے جنوب مشرقی حصے وچ واقع ہے، جیہڑا خلیج فارس اتے خلیج عمان دے نال لگدا ہے۔ ایندا جغرافیہ زیادہ تر صحرائی ہے، جتھاں ریت دے وݙے ٹیلے، بجری دے میدان اتے نمکین زمینی علاقے جِہڑے سبخہ دے ناں توں ڄاݨے ویندن، موجود ہن۔ ملک دے مشرقی حصے وچ سنگلاخ پہاڑ وی موجود ہن، خاص طور تے حجر پہاڑ، جیڑھے خشک میداناں دے برعکس نظارہ پیش کریندن۔ یو اے ای دا ساحل لمبا ہے، جیندے نال کئی جزیرے وی موجود ہن، جنہاں وچوں کجھ مصنوعی طور تے بݨائے ڳئے ہن۔ اتھوں دا موسم گرم تے خشک ہے، جیندے وچ ہنالا شدید اتے سیالے دا موسم ہلکی ہوندا ہے۔ قدرتی پاݨی دے ذرائع دی کمی ہک وڈا جغرافیائی مسئلہ ہے، ایں واسطے یو اے ای تازہ پاݨی کیتے سمندری پاݨی صاف کرݨ تے انحصار کریندا ہے۔

## سیاست

متحدہ عرب امارات (یو اے ای) ہک وفاقی بادشاہت اے، جیندے وچ ست امارات رل تے بݨے ہوئے ہن۔ ہر امارت دا اپݨا حکمران ہے، جیہڑا شیخ سݙویندا اے۔ ابوظہبی دے حکمران یو اے ای دے صدر وی ہوندن۔ یو اے ای دی سیاست وچ طاقت دا وݙا مرکز اماراتی شاہی خاندان ہن۔ وفاقی حکومت دفاع، خارجہ پالیسی اتے معیشت جیہے معاملات ݙیدہی یے۔ ملکی سطح تے کوئی سیاسی جماعتاں کائنی، اتے حکمرانی وچ مشورتی عمل کوں اہمیت ݙتی ویندی اے۔ لوکاں دی نمائندگی وفاقی قومی کونسل دے ذریعے ہوندی ہے، جیندے اَدھ توں ودھ ممبران منتخب تھیندن۔ یو اے ای دی سیاست وچ استحکام تے معاشی ترقی تے خاص توجہ ݙتی ویندی اے۔

## زبان
 متحدہ عرب امارات وچ عربی سرکاری زبان ہے اتے انگریزی وی عام استعمال تھیندی ہے۔

## وݙے شہر

## آبادی
 متحدہ عرب امارات دی آبادی وکھری تے تیزی نال ودھدی پئی اے، جیندے وچ وݙی تعداد ٻاہروں آ کے وسݨ والے لوکاں دی اے۔ اماراتی شہری، جیہڑے ملک دے اصلی وسݨ والے ہن، آبادی دا گھٹ حصہ ہن۔ یو اے ای دے زیادہ تر واسی ٻاہرلے ملکاں توں آئے ہوئے ہن، جنہاں وچ خاص طور تے جنوبی ایشیا، جنوب مشرقی ایشیا تے عرب دنیا دے ٻئے علاقے شامل ہن۔ ایں متنوع آبادی دی وجہ نال یو اے ای دی ثقافت مختلف ہے، خاص طور تے دبئی تے ابوظہبی جیہے وݙے شہراں وچ۔ ملک دی آبادی دی گنجانی ساحلی علاقیاں دے شہراں وچ ودھ ہے، جݙاں جو اندرونی صحرائی علاقیاں وچ گھٹ واسی ہے۔
متن

جیں مطبوعہ یا غیر مطبوعہ تحریر کوں متنی نقاد مرتب کرݨ چاہندے اوں کوں متن آہدے ہن۔ متن کیتے ضروری ہے جو او تحریر ہووے۔ متن نظم وی تی سڳدا ہے۔ تے نثر وی، متن قدیم وی تھی سڳدے اتے اڄ دے مصنف دی تصنیف وی۔ "ہزاراں ورقیاں تے کھنڈی ہوئی ہووے یا وت ہک صفے دی مختصر جیہی تحریر ݙوہائیں متن تھی سڳدے ہن۔" ایں دے کیتے زمانے تے وخت دی قید کائنی۔ ایہ تحریر کاغذ اُتے مطبوعی یا غیر مطبوعہ ، مختلف دھاتاں دے ٹکڑے، مٹی یا لکڑ دیاں بݨیاں پھٹیاں، بُتاں یا پتھراں، چمڑیاں تے چٹاناں وغیرہ کہیں وی شئے اُتے تھی سڳدی ہے۔
## ٻیا ݙیکھو
* تدوین متن
## حوالے

ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
ونکی:تحقیق
متی دی انجیل

ایں انجیل کوں متی نے جیہڑے حضرت عیسیٰ علیہ السلام دے شاگرد ہن، تحریر کیتا۔
اینکوں 60 تا 70 عیسوی دے درمیان شہر انطاکیہ اچ تحریر کیتا ڳیا۔ حضرت عیسیٰ علیہ السلام نے اپݨی رسالت دے آغاز اچ ہی متی کوں اپݨا شاگرد بݨا گھدا ہئی۔ ایں انجیل اچ متی نے صرف اوہے واقعات قلم بند کیتے ہن جنہاں دے اوہ چشم دید گواہ ہن۔ ایہ کتاب(انجیل) حضرت عیسیٰ علیہ السلام دی پیدائش توں شروع تھی کے آپ دی وفات تے آپ دے زندہ تھی تھیوݨ دے واقعات تے ختم تھیندی ہے۔ 
## حوالے
مجاز مرسل

ایہ علم بیان دی ہک اہم قسم ہے۔ ڄݙاں لفظ آپݨے حقیقی معنی دی بجائے مجازی معنیاں وچ ایں طرحاں ورتیا ون٘ڄے جو ایندے حقیقی تے مجازی معنیاں وچ تشبیہ دا تعلق نہ ہووے۔ بلکہ کوئی ٻیا تعلق پاتا ون٘ڄے تاں ایں کوں مجاز مرسل آہدے ہن۔استعارہ وچ وی لفظ حقیقی معنیاں وچ استعمال کائنی تھیندے، لیکن انھاں وچ تشبیہ دا تعلق ہوندے۔ پر جاز مرسل وچ کوئی ٻیا تعلق ہوندے،
* او ݙو گلاس پی ڳیا۔ گلاس توں مراد گلاس وچ بھریا ہویا پاݨی یا شربت ہے۔ ایں جملے وچ گلاس کوں مجاز مرسل آکھسوں۔

مجازمرسل دیاں چھی قسماں زیادہ ورتیاں ویندیاں ہن:
* جزو ٻول تے کُل مراد گھنݨ
* کُل ٻول تے جزو مراد گھنݨ
* سبب ٻول تے مسبب مراد گھنݨ
* مسبب ٻول تے سبب  مراد گھنݨ
* مظروف ٻول تے ظرف مراد گھنݨ
* ظرف ٻول تے مظروف مراد گھنݨ

ونکی:سرائیکی زبان تے ادب
مجاھد الدین احمد شاه

احمد شاہ بہادر (Ahmad Shah Bahadur) مغل شہنشاہ ہئی، جیہڑا مغل شہنشاہ محمد شاہ دا بیٹا ہئی۔ مغل ٹبر نال تعلق ہائی۔ ہندوستان دا بادشاہ ہائی۔
thumb|احمد شاہ بہادر
thumb|بادشاہ احمد شاہ بہادر

## حوالے
مثالاں

* پیلا بہار۔ 
* کالا دھوں ۔
* رتا لال۔
* نیلا ھمبھ ۔ 
* چٹا کھمبھور۔ 
*ساوا چچ۔
* ٹھڈا جلڑ۔ 
* تتا بھا۔
* نواں نکور۔
* کوجھا ڈینڑ ۔
* مٹھا کھنڈ ۔
* کھٹا ٹیٹ۔ 
* کوڑا عق۔
* باری بھک ۔
*پتلا پتنگ ۔
* خالی خط۔
*گھاٹا بٹ۔
* میلا کچ۔ 
* ڳارے ڳچ۔
* پیلا بہار۔ 
* کالا دھوں
* ۔رتا لال۔
* نیلا ھمبھ 
* چٹا کھمبھور
*  ساوا چچ
* ۔ٹھڈا جلڑ
* ۔ تتا بھا
* ۔نواں نکور
* ۔کوجھا ڈینڑ
* ۔مٹھا کھنڈ 
* ۔کھٹا ٹیٹ
* ۔ کوڑا عق
* ۔باری بھک
* ۔پتلا پتنگ
* ۔خالی خط
* ۔گھاٹا بٹ
* ۔میلا کچ۔
* گارے گچ۔
* چَيتا گردان،
* مُشکی نانگ،
* کُکڑبانگ
* ليلےباک،
* کُتے بھونک
* توڑ تانڑیں
* تل کھٹ
* دلی دھار
* وال چر ,
* کیٹ پٹیلا , 
* دھو وٹ ,
* روونڑ دھونونڑ , 
* دھیتا پتریتا , 
* سس سورھئیں ,
* کلے ول۔
* کھنگ کھنگورا۔
* کھل بٹ۔
* آتھر بورے۔
* کھنگری سل۔
* لوسی لبک۔
* تل مولا۔ 
* چڑی چوگ۔ 
* نانگیں کھادا۔ 
* ریج تروبڑن۔
* ونڈ ولا۔ 
* کتئیں ہاب۔
* کڑاکی جاہ۔
* گھر جنوأتره, 
* کھڑا پانڑیں , 
* وئ آنه , 
* بیر گیکڑا ,
* مئ رانڑیں ,
* سورک سیتلاں , 
* لنڈ پچھا , 
* کھڑ کنا , 
* ناسیں پهلوریا ,
* سنجاں دودائ , 
* سنج بچڑا ,
* ست بھرائ , 
* چھی چھریکاں ,
* ترئے ترھایاں , 
* دھما چوکڑی ,
* ھک ھیکڑی , 
* مرنڑ پوڑی انڑ تھوری ,
* انڑ تارا ,
* نونو نئ , 
* سنج بر ,
* رت دی بو ,
* چیڑی چنبه ,
* اُوٹھ کچاوا، 
* توڈی پَيرا، 
* وان وٹينده، 
* راند رساون،
* پِٹ گَھروڑی
* تَلی واٹواں، 
* منجھو ننگے، 
* قہر وات، 
* ڈلی بِھک، 
* ڈھاک تے پَڈن، 
* سَکے سوہرے،
* انا..گهوگهو
* انی...موری
* ڈوری...پهنڈر
* ڈورا...ڈاند
* کانڑاں...ڈیہلا
* پیلا...پٹها
* ساوا..کچرآ
* هولا..پهل
* بهاری..منجهه
* چنگا....چوکها
* چهیکڑ...باکڑ
* ویندے..وگدے
* کالا...کوڈهنڑ
* سنا...پانی
* چھوار چھٹيكر
* لعنت دی واچھڑ , 
* کھلئیں دا قال ,
* دگا دابڑا , 
* ساه دا تھورا
* کئو تے ڈانگ
* تُھک تَھمبن، 
* بھمبن بھوں، 
* دھواں اندھار،
* مڈی چَٹ، 
* کَھلا بُجا،
* کڈھی کڈھاری
* ویچ وٹا ,
* ڈے گھن ,
* بھن پکا ,
* مڈی گل , 
* بھن تروڑ , 
* لچ لفنگا
* چَيتا گردان،
* مُشکی نانگ، 
* کُکڑبانگ، 
* ليلےباک، 
* کُتے بھونک
مجاہدجتوئی

مجاہد خاں جتوئی
سرائیکی زبان
دا ہک محقق ، دانشور تے ہک ٻہوں وݙا سیاست دان ہے۔ انہاں دا تعلق خان پور ضلع رحیم یار خان نال ہے۔
## ڄم پل
## کتاٻاں
## سیاست
## حوالے
محبت تے رزق

اے تصویر ڈیکھ تے اندر دی کیفیت عجیب تھی گئی اے۔
میں کوشش کرینداں جو کجھ گالھ کہیں طراویں سنگت نال ونڈاواں۔
انسان کو کہیں نال محبت تھی ونجے یا وت عشق تھی ونجے تاں ایں بارے او کیا سوچیندے؟
میڈے خیال اچ او مکمل طور تے کہیں کوں ڈس نئیں سگدا ہوندا۔
سجھ نال عشق تھیا کہیں کوں تاں اوں سجھ دی پوجا شروع کر ڈتی اوندے واسطے خدا ای سجھ ہا ہر شئے سجھ ہا۔
ہک محبت یا عشق انسان کوں آپنڑے واسطے تھیندے میڈی زندگی واسطے او شئے جیہری میڈی زندگی دی علامت بنڑ ونجے اوندے نال وی محبت تھی ویندی ہوندی اے۔
کہیں کوں بھوئیں نال صرف ایں سانگے محبت ہوندی اے جو بھوئیں اوندے رہونڑ دا تے کھاونڑ واسطے کنڑک دا انتظام کریندی اے۔
تے دریا نال، پانڑیں نال، مینہہ نال محبت وی تھیندی اے جو اے وی انسان کوں رزق مہیا کریندن۔
تے کہیں دی روزی گھوڑے نال کہیں دی ڈاچی نال کہیں دی گڈھا نال تے کہیں دی بھولوں نال وابستہ ہوندی اے۔
ایں تصویر اچ اے ہک غریب انسان اوہا شئے جیہری خود کھاندے پیندے اپنڑے بھولوں کوں وی اوہا ڈیندا پئے۔
ایں بندے دیاں اکھیں  ڈسیندین جو اے جانور ایندے ہر درد دی دوا ہے تے اے بندہ ایندا احسان مند ہے۔
ایں بندے دا رویہ ڈسیندے جو دنیا اِنتے دی اُنتے تھی ونجے لیکن میڈے بھولوں کوں کجھ نہ تھیوے۔
کیوں جو ایکوں رزق ہئیں جانور دے سبب نال ملدے۔
لوک گالہیں نہ بنڑاون تاں اے بندہ ایکوں بہوں کجھ ظاہرا وی منیسی۔۔
لیکن ایندی باڈی لینگویچ ڈسیندی پئی اے جو میڈی کل کائنات اییہو بھولوں ہے۔
میکوں اج واحد بخش شیراز بزدار سئیں دا شعر مزید سمجھ آ گئے او آہدن۔۔

بالیں دے رزق کیتے کیتی ودے سنجوک
اللہ میڈا !  فقیر دے  بھولوں دی خیر کر
(مظہر حسین)
## حوالے
محبت دا جادو

جیکر روز حشر ساری دنیا دے سامنڑے اے ڈسایا گیا جو توں میڈی محبت ہویں، تاں سارے لوک کھلسن، میکوں پرواہ کینی، صرف اتلی پرواہ ہے جو تیکوں پتہ لگنڑ دے بعد توں نراض نہ تھی ونجیں۔ میں تاں صرف تیکوں نراض تھیونڑ دے ڈر کولوں رج کے ڈیھدا وی نمہیں، لوک مختلف امکانات بارے سوچیدے ہوسن، سارے فلسفے، ساری شاعری،  ساری موسیقی، آرٹس اتے تمام لائبریریاں تیں ریسرچ سنٹرز اچ کائنات دی گھاڑت ایندے سموتھ فلو، ایندے ممکنہ حادثات اتیں بحث کریندے ہوسن، لیکن میڈی کیفیت میکوں اتلا سوچنڑ دی اجازت ڈیندی ہے جو میڈی محبت دے اظہار کنوں پہلے تیکوں میڈے نال محبت تھی ونجے، اتے توں اوندا احساس میکوں ڈیواویں، میڈی سبھ توں وڈی خوشی شئیت ایہا ہوسی، میں تاں تیڈی تعریف وی نئیں کریندا، متاں تیکوں محسوس تھیوے جو ایں تعریف دیاں لہراں دے وچ کتھائیں محبت دی چمکدی پینگھ نشابر ہے، میں تاں تیڈے متھے کوں لگدی دھپ کوں آپ دو آندیں ڈیھداں، تیڈے بت نال لگ تے آونڑ آلی سوہنڑی ہوا اچ ہک اینجھی خشبو محسوس کرینداں جینکوں ڈسایا نئیں ونج سگینداں، تیڈے سوہنڑے ہونٹاں توں نکھتے لوظ کائنات اچ معلق تھیونڑ دی بجائے میڈے دماغ دے پروسیسر اچ اڑ ویندن، میڈا دماغ انھاں لوظاں کوں جوڑ جوڑ تے روز سمھدیں ویلھے ہک یونیورسٹی بنڑیندے، جیندے اچ کائنات دیاں گوڑھیاں بھنوالیاں کھاندین ودیاں، تیڈے اکھیں دی ویڈیو کائنات دے ذرات تیں ثبت تھیونڑ دی بجائے میڈیں اکھیں دی دھرتی اچ ضم تھی کراہیں ہک نویں وسوں دی سنجاپ کرویندی اے، تیڈیں پیپلیں دا جھمکنڑ میڈے واسطے ویلھے کوں درجات اچ تقسیم کر ڈیندے، پچھیں میکوں کہیں وقت دی سدھ نئیں رہ ویندی، اے سبھ میں پہلے ہک افسانے دے بارے سمجھدا ہم، جیندا وجود میڈی ذہن اچ نئیں رہیا، تیں اوندی جاہ سنبھمال گھدی ہے۔
اے میڈی مستی دی رمز دا اعلان ہے، جو تیڈے بارے کوئی بیا ایویں نہ سوچے۔ مظہر حسین
## حوالے
محبتاں آلیاں دی مکاݨ

محبتاں آلیاں دی مُکاݨ
 
یار اے کیا تھیندا پئے، ہک ہک کرتے سارے کِردے ویندے ہیں۔ روز جہاڑے حد توں پیارے سنگتیاں دی مُکانݨ ڈیندے ڈیندے خود تُرٹدے ویندے ہیں، کیا فیس بُک ہُݨ محبتاں دی مُکاݨ وسطے باقی رہ گئے ہالی کل گُزرے جو وسیم واگھا میکوں میڈے ہارٹ اٹیک تے پارتاں ڈیندا، امیداں ودھیندا خوشیاں دا درس ڈیندا بیٹھا ہا۔ یار وی چھوٹے لا دا ۔ دھاڑ وُو۔۔۔۔۔۔۔۔ وسیم واگھا اساکوں چھوڑ گئے، میڈا جانی صوفی منش درویش بندا۔۔۔۔۔۔ اساں سارے جھیڑے لیندے ہیں لڑدے ہیں ، دل ءچ ڈکھ بھری ودے ہوندے ہیں پر وسیم تاں یار کوئی عجب مخلوق خدا دی ہائی جیکوں تاں دھاں ڈیوݨ تک نہ آندا ہا۔۔۔۔۔۔ یقین نئیں آندا۔۔۔۔۔۔۔۔۔ پر سچ جو ایہو ہے جو وسیم واگھا ٹُر گئے۔ چاچا سئیں احسن واگھا، چاچی ہوریں سبھے گھر آلیاں کوں تے بھرجائی نال افسوس تے ارمان تھیوے۔ ایں ڈُکھ دی گھڑی ءچ تہاڈے نال ہاں۔۔۔۔۔ بھانویں جو اے درد کوئی ونڈا نئیں سگدا پر اساں سارے وسیم دے پیارے تے گھاٹے سنگتی اوندی نشانیاں ضرور ہیسے۔سارے قریبی سنگتیاں نال وسیم واگھے دا ارمان ہے۔ صبر دا آسرا رکھنْ توں سِوا بیا کوئی حل کوئی نئیں۔ تہاڈا سانجھا غمخوار شہزاد عرفان ۔۔۔۔۔

## حوالے
محبوب تابش

محبوب تابش سرائیکی شاعر ، دانشور تے لکھاری ہے۔
## ڄم پل
تونسے نال تعلق ہے

## تعلیم
ایم فل اردو تے ایم اے سرائیکی

## پیشہ
مسلم کالج ملتان وچ اردو دا پروفیسر ہے۔

## کتاباں

* آنہد مرلی  لاہور، فکشن ہاؤس ،
* سرائیکی قومی تناظر: ایک تاریخ ()لاہور،فکشن ھاؤس،2014ء،248 ص 
* رسالہ

## نمونہ کلام

### تریمتیں کیتے ہک نظم
محبوب تابش

انسانیں دے ایں گھاٹے ٻٹ جنگل وچ

ٻروٹیں دے کچے کومل جہیں ٹنگڑیں تے 

جیوراو جہیں کجھ آلہڑیں ٹٹریں تے چیڑیں دے 

جیندے چلکار دی کئو توں

جیندے چہکار دی سر توں

سواء تھیندی حیاتی کوں سحر دے سوجھلے ملدن

جیرھیاں اپݨے عمل دی نیک بختی دیاں

کئی ݙاتاں براتاں مخت بخشن

جو اپݨے روح دی رت ݙے کے

وفا،الفت،حیا دی ہر ہتھیلی کوں حنا بخشن

اپݨے بے پرند ٻالیں کیتے

کݙاہیں اپݨے جے پر کھولن

تاں سر اپݨے اتے بازیں دے عقابیں دے

لہو لمبئے ہوئے زمب پاون

ٻیا وݨ وݨ دی وستک تے انہیں کیتے

کئی مشکی ناگ ٻیٹھے ہن

ایݙو رستے تے ہر پاسے 

کھڑے ہن نہر کئی واتے

انسانیں دے ایں گھاٹے ٻٹ جنگل وچ

ازل توں کھمب کھتی کوئل

وݙے پرسوز لہجے وچ اکھیندی ھ

بچاؤ ٹٹݨیں تے چیڑیں کوں

نتاں ہک ݙینہہ 

سبھے انسان مر ویسن

یکی انسانیت مرسی

. . . . . . . . . . .

(تریمتیں دے جگ ݙیہاڑ دے حوالے نال محبوب تابش سئیں دی شاعری وچوں ہک انڑچھپیل نظم)

### وقت دے بند دروازے بھن کے
محبوب تابش صاحب ہوراں دی ہِک نظم ڈیکھسو یار کماااال

وقت دے بند دروازے بھن کے

سجھ دیں سنڄ ڳلیاں توں تھیندی

مونجھ ٻیراڳݨ کملی کنڈو راݨی

ان کے ساݙے ویہڑے لتھی

کنڈو راݨی مونجھ دےکڄ لو

سکھیں لدھی رات دے وچوں

قصیں دی ہک تاکی کھل پئی

اپݨے  آپ  کہاݨی  ٹر  پئی

پھنبلے پھنبلے پیر بھریندی

اکھ دی مݨ توں ٻیڑی ٹھیلی

نال ہک میر مہاݨی ٹر  پئی

راہ وچ روڳ سمندر کئی ہن

دیہہ دے قبضے پریاں کئی ہن

پریاں کوں چھڑوانوݨ کیتے

رقص کریندی  مست موالی

سک دی رادھا رانی ٹر  پئی

جانی جوڳ جوانی ٹر  پئی

تھی کے پاݨی پاݨی ٹر  پئی

رستے سارے سیکل تھی ڳئی

سیکل اندر  تانی ٹر  پئی

دل وی بݨ جڳیاݨی ٹر پئی

زندگی جیوݨ راݨی ٹر پئی

وات پٹیے در جثے  والے

ُ"کر کر لمبڑیاں ٻانہیں سݙیندن"

ول کے ایں در آندا کوئی نی

رلے  ساݙے ٻاہندا  کوئی نی

......محبوب تابش......

## حوالے