open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑے دا پندھ

میݙے نزدیک سرائیکی لوک ݙوہرے کُوں اَساں ترائے ونکیاں وِچ ونڈ سڳدے ہِسے:

# ہئیت (شکل Form) دے لحاظ نال ݙوہڑا
# موضوع دے لحاظ نال ݙوہڑا
# مزاج دے لحاظ نال ݙوہڑا

اَساکُوں سرائیکی لوک ادب وِچ پہلا ݙوہڑا، سئیں حضرت بہاء الدین زکریا ملتانی ؒ دا مِلدے، جیڑھا اُنّھاں حضرت حمید الدین حاکمؒ کُوں لکھیا ہِے۔ آپؒ تُوں بعد اساکُوں سرائیکی ݙوہڑے پاکپتن اِچ مِلدِن، حضرت بابا فرید الدین گنج شکرؒ دوہے لِکّھن۔ اُنّھاں تُوں ٻہوں بعد لوک قصّہ ہِیر ران٘جھا دے پہلے خالق "دمودر داس" جیڑھے اکبرِ اعظم دے عہد دے (موجودہ ضلع لیّہ، تے جھنگ دے درمیان دے علاقہ اِچ) شاعر ہَن۔ اُنّھاں اِیں لوک قِصّے کُوں ݙوہڑیاں دی صورت اِچ بیان کِیتے۔ اِیں عہد تُوں بعد اساکُوں سید علی حیدر ملتانی، لطف علی، حمل خان لغاری ٻہوں اہم ناں مِلدن۔

علی حیدر ملتانی ہوراں ݙوہڑے اِچ سماجی تے سیاسی موضوعات کوں متعارف کرائے۔ اُنّھاں تصوف دے موضوعات اِچ وسیبی لوّظ تے وسیبی لوک علامتاں ورتین۔ "بلن، سُکّی، سِنّی، سِجھ، متّھے دا بھاڳ، سوہݨی، مدھاݨی، رِڑکݨ" وغیرہ جئیں لوظاں نیں اُنّھاں دی شاعری کُوں دھرتی نال جوڑئے۔

حضرت بہاء الدین زکریا تے بابا فریدؒ تُوں گِھن کے لُطف علی تے نو روز دے عہد تئیں پُڄدے پُڄدے تئیں سرائیکی ݙوہڑے کُوں ہِک اہم شاعر نصیب تھیا۔ اِنّھاں دا ناں حضرت سلطان باہوؒ ہِے۔ اِنّھاں دا عہد (١٦٢٩ء تُوں لاء تے ١٧٨٥ء تئیں) دا ہِے۔ اُنّھاں ݙوہڑے کُوں "ہُو" دی جاڳ لئی۔ اُنّھاں دا ݙوہڑا، "ہُو" دے سحر اِچ آ ڳئے۔ جو اے سامع تے، قاری تے وی "ہُو" دا اثر طاری کر ݙین٘دے۔ نمونہ ݙیکھو:

ایمان سلامت ہر کوئی منگّے، عشق سلامت کوئی ہُو

منگن، ایمان، شرماوِن عشقوں، دِل نُوں غیرت ہوئی ہُو

جس منزل نُوں عشق پُچاوے، ایمان نُوں خبر نہ کوئی ہُو

میرا عشق سلامت رکّھیں باہو، ایمان دیاں دھروئی ہُو

اِنّھاں تُوں گِھن کے "احمد خان طارق تئیں، ہر مہان٘درا شاعر سرائیکی ݙوہڑے کُوں اپݨی دھرتی، اُون٘دے مظاہر، اُون٘دی، اسطور تے اُون٘دی لوک ثقافت / لوک رِیت نال جوڑ کے رکّھیے۔ عشق دا مزاج تے عاشق دا حوصلہ ݙیکھو:

دودھ تے دہی ہر کُئی رِڑکے، عاشق بھاہ رِڑکین٘دے ہُو

تن چٹورا، من مندھاݨی، آہِیں نال ٻلین٘دے ہُو   

دُکّھاں دا نِترا کڈّھے لسکاوے، غمّاں دا پاݨی پِین٘دے ہُو

نام فقیر تنہاں دا باہوؔ، جیڑھے ہݙّاں تُوں مکھݨ کڈھین٘دے ہُو

میر حمل لغاری دے ݙوہڑے دِیاں ݙو لائناں ݙیکھوں تاں اساکُوں اندازہ تھی ویسی جو اُنّھاں دی شاعری وِچ کِتنا آہنگ، شعریت تے موسیقی ہِے۔

میݙا دِلدار مٹّھا منٹھار آوے غم خوار سٹّاں کَم کار ݙیکھاں رُخ یار دا

اَکّھیں پُر نور سدا مخمور گھندیاں گھور کرن ݙُکھ دُور بہرہ بِمار دا

## ٻیا ݙیکھو

* ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں مزاج۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑا۔

* اڄوکے دور دا ݙوہڑا تے لوک ادب۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب۔ 
ونکی:سرائیکی قدیم زبان۔ 
 ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
ݙوہڑا اَتے احمد خان طارق

اڄوکے دور اِچ تے ہُݨ تئیں دے سرائیکی ݙوہڑے دے پن٘دھ اِچ احمد خان طارق سب تُوں وݙٓا، تے سبھ تُوں اہم شاعر ہِے۔ اے اعزاز ٻہوں گھٹ لوکیں دے حِصّے وِچ آن٘دے جو، او جین٘دے جی شہرت عام تے بقائے دوام دا مرتبہ حاصل کر گِھنَّݨ۔ اے لوک دیومالائی کردار، آلی کار، زندگی گزرین٘دِن تے دھرتی دے لوک اُنّھاں کُوں اپݨاں (Legend) سمجھین٘دِن۔

ڈیرہ غازی خان دی نواحی وستی شاہ صدر الدین اِچ راہوݨ آلا اے محنت کش، جیویں جیویں حیاتی دی چکّی، ڳِڑین٘دا رہ ڳئے، اُون٘ویں اُون٘ویں اُنّھاں دی شاعری فنّی تے فِکری لحاظ نال اڳون٘ہیں پن٘دھ کرین٘دی پئی ہِے۔ احمد خان طارق دی خوبصورتی اے ہِے جو اُنّھاں چار مصرعیاں دی اِیں صنف اِچ سرائیکی وسیب دی پوری پوری لوک داستان بیان کِیتی ہِے۔

اُنّھاں چار مصرعیاں اِچ ہِک جِین٘دا جاڳدا، آپݨیاں رسماں نِبھین٘دا، آپݨیاں روشن قدراں تے ناز کرین٘دا تے جُھمراں پین٘دا، سرائیکی وسیب پیش کِیتے نیں۔ اُنّھاں اپݨے ݙوہڑے اِچ ٻیٹ، ٻیٹ دے مال، چڑیاں، کاں، طوطے، درخت، کھوہ، ٻیڑی، پتّݨ، موہاݨے تے اُٹھ کُوں اِیں طرح پیش (Paint) کِیتے جو اُو ساریاں چیزاں بے جان تُوں جاندار اِی نئیں بݨدیاں، بلکہ ٻیٹ دے سارے منظر، احمد خان طارق دے ݙُکھ وِچ برابر شریک تِھین٘دِن۔

ٻیٹ دے مال منگھی تے پکھنڑو وی اُنّھاں دے غم اِچ اِیں شریک تِھین٘دِن جو اُو وی غم اِچ کھاوݨ، پِیوݨ، تے چرݨ چھوڑ ݙین٘دِن۔ منجھیں کِھیر ݙیوݨ تے کٹیاں کھیر پِیوݨ چھوڑ ݙین٘دِن۔ گویا کہ شاعر تے اُون٘دے نال نال اُوندا بھاݨ تے بھاݨ دے پکّھی، زناور سارے زندگی کولوں اَنج تھی ٻاہن٘دِن۔ نمونہ ݙیکھو:

اساں رُل موئیں دے ہِن حال کیہیں، آئی ڄال جیویں، اُونویں ڄال گھدی

ہیں لوک غریب، غریب جھیں، کݙی وِسم ڳئی، کݙی ٻال گھدی

ݙِٹّھا رنج ڄیکر، اَنج تھی ٻیٹھا، ݙِٹّھا کِھلدا تاں گرگال گھدی

رُل ڳئے ہیں طارق جئیں ݙین٘ہ وی، سئیں مال دی لکڑ، سنبھال گھدی

طارق اِیں وسیب دے ڄموڑ ہِن، اِیں سانگھے وسیب دے مزاج تے اُون٘دی روح کُوں چنڳی طرح سمجھدِن۔ سرائیکی وسیب، دُعائیں ݙیوݨ آلا وسیب ہِے۔ اے دُعائیں سُݨدے تے دُعائیں ونڈین٘دے۔ اِیں سارے پس منظر احمد خان طارق دی شاعری کُوں وی عاجزی تے انکساری دا ہِک سوہݨاں نمونہ بݨا ݙِتّے۔ او ہر حال اِچ اپݨی قسمت تے اپݨے محبوب تے خوش راہن٘دِن پر اُو بُری ڳالھ تے ٹالا کرین٘دِن تے ہر ݙُکھ کُوں خوش تھی کے قبول کرین٘دِن۔

## ٻیا ݙیکھو

* ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں مزاج۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑا۔

* اڄوکے دور دا ݙوہڑا تے لوک ادب۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

ونکی:احمد خان طارق دے ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
اڄوکے دور دا ݙوہڑا تے لوک ادب

سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑا ہِک اِہجی وَنکی ہِے جین٘دے وِچ ہجر، وصال، عشق، عشق دے رنگ تے عشق دیاں ڳالھیں، جتنیاں تِرِیمت / زنانیاں کُوں ٹھان٘دین، اُتنیاں شئیت مرد کُوں نئیں ٹھان٘دیاں۔ اِیں سانگھے ݙوہڑا تِریمت مزاج / زنان پُݨاں مزاج ہِے۔ ݙوہڑے اِچ عشق تے عشق دے جذبات دا اظہار زیادہ تر اساکوں تِریمت دی طرفُوں نظردے۔ ݙوہڑے وِچ گُزرے ویلے یاد کرݨ، من پرچاوݨ، یاداں کُوں ڳل لا رووݨ، کہیں یاد تے جُھمَّر پاوݨ، تے کہیں یاد تے شرماوݨ، جہیں موضوعات تُوں گِھن کے معاشرے دے ہر موضوع تے لکھیا وین٘دا پئے۔ اِیکُوں گادھی تے ٻیٹھے بندے تُوں گِھن تے چاندݨی رات اِچ اُٹھیں تے سفر کرین٘دے پندھیڑو تے جتوالاں خوب ڳائے تے رَڄ ٹھہائے۔ اِیکُوں چھیڑو مُرلی تاں ڳاء کے دِل تے تار چھیڑن، تے کتھائیں کہیں ویلھے شام کُوں ولدے چھیڑو ڳاء تے ساری شام کُوں مُونجھا کر، ݙین٘دِن۔

اڄوکے دور اِچ ہندوستان اِچ سرائیکی شاعری تھین٘دی پئی ہِے۔ مُہندر پرتاپ چاند، یو بی ہنس، تے پرم ویر ڈھینگڑاں۔۔۔ سرائیکی ݙوہڑے دے مہان٘درے ناں ہِن۔ یو بی ہنس تاں ہِک ریاست دے راج کوی (ملکُ الشعراء) وِی ہِن۔

سرائیکی اصنافِ شاعری اِچ سرائیکی ݙوہڑے ٻہوں ساری ترقّی کِیتی ہِے۔ اِین٘دی بنیادی وجہ اے ہِے جو سرائیکی شاعری در اصل سرائیکی مشاعرے نال ڳنڈھی کھڑی ہِے۔ اِتّھاں اُوں شاعر کُوں مشہور تے وݙّا شاعر سمجھیا وین٘دے، جیڑھا مشاعر لُٹ گِھن٘دے اَتے مشاعرے کُوں ٻدّھݨ تے مشاعر لُٹّݨ سانگھے ݙوہڑا ہِک مؤثر وَنکی ہِے۔ گو کہ فکری لحاظ نال جتنی سرائیکی لوک نظم یا سرائیکی لوک کافی ترقّی کِیتی ہِے اُتنی ݙوہڑے نئیں کِیتی۔ وَت وی ݙوہڑا اِیں ڳالھوں مؤثر ہِے جو اے شاعر دی شہرت دی بنیاد بݨدا پئے۔ ݙوہڑے کُوں جئیں ویلھے، گلوکار، ڳاہن٘دے تاں شاعر دا تعارف وی، لوک گِیت دے نال نال پن٘دھ کرین٘دا پِیا ہون٘دے۔

اڄوکے دور اِچ ݙوہڑے دے شعراء اِچُوں احمد خان طارق، شاکر مہروی، عبدالرشید اُشتر، امان اللہ ارشد، مشتاق سبقت، شاکر شجاع آباد، مصطفیٰ خادم، جمشید اقبال ناشاد، سیف اللہ آصف، اقبال سوکڑی، دِلنور نور پوری، سیفل، آزاد شاہ، ڈاکٹر گل عباس اعواݨ تے ٻہوں سارے ٻئے شُعراء دے ݙوہڑیاں نے ٻہوں سارا زمینی سفر کِیتے۔ انٹرنیٹ نے سرائیکی ݙوہڑے کُوں اپݨے مُلک دیاں سرحداں توں وی ٻاہر پُچا ݙِتّے۔ ہُݨ لوک فیس بُک تے ون٘ڄ تے اپݨا کلام لین٘دِن (Paste/ Publish)۔ تے اُنّھاں دا کلام اڳلے لمحے قارئین کول پُڄ وین٘دے۔ اِیں طرح دوست اُوکُوں ٻیاں کن پُڄا (Share) ݙین٘دِن۔ 

## ٻیا ݙیکھو

* ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں مزاج۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑا۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑے دا پندھ۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے
* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب۔ 
ونکی:سرائیکی قدیم زبان۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
سرائیکی وسیب دے لوک مذاہب

اسلام دی آمد تُوں پہلاں سارے ہندوستان وِچ اَنجو انج مذاہب دِیاں غیر مسلم اَبادیاں اَباد ہَن، اِنّھاں دے اپݨیاں رَسماں، رِیتاں اَتے آپوواݨے طور طریقے ہَن، اسلام دی آمد دے بعد اِتّھاں مسلمان آئے اَتے ٻہوں ساری مقامی اَبادیاں کُوں وِی مسلمان کِیتا، ہولے ہولے اِنّھاں علاقیاں وِچ مسلمان ودھدے ڳئے اَتے غیر مسلم اَبادی تھولی تِھین٘دی ڳئی۔

١٩٤٧ء وِچ ڄݙاں پاکستان بݨیا تاں بھاجَڑ پے ڳئی، ہندو ہندوستان چلے ڳئے تے مسلمان پاکستان آ ڳئے۔ اِتّھوں جیڑھے ہندو ہندوستان ڳئے او رَڄّے کَڄّے اَتے مالدار لوک ہَن، پر ہندوستان وِچّوں جیڑھے مسلمان ہجرت کر تے آئے اُنّھاں وِچ غریب، فاقہ مست اَتے پَکّھی واس لوکیں دی اکثریّت ہئی، ہندو مذہب دی کثیر اَبادی دی "لڈ پلڈ" دے باوجود اِتّھاں کُجھ اَبادیاں پاکستان رہ ڳئن، سرائیکی وسیب دی نسبت سندھ وِچ کُجھ وَدھ ہِن، پر سرائیکستان وِچ کُجھ ہندو لوک مذاہب دے قوماں مثلاً:

* مینگھوال             

* بودے

* پڑھاڈ

* سے جی

* تڑکے ٹراہئی

* اوجݨ فقیر

* بھلے

* جیوݨ

* چنجݨ

* خلعانہ

* شجرہ

* بانوری

* گندھیر

* جی پال

* ہانی

* تھوری

* ڈیڈھ

* مہر

* جتاݨی

* میڈ

* بھیل

* پنوں

* پنور

* کھوہانرے

* دھیلجے

* مڑیچے وغیرہ ہالی وی اَباد ہِن۔

اے قوماں اِیں دھرتی دیاں اصل قوماں ہِن۔ اے لوک سَن آف سائل اتے دھرتی دے وارث ہِن، پر اے وی ہِک ودھیکی اے جو دھرتی دے اصل وارث اِتّھاں پناہ گیریں والی کار رہن٘دے پئن۔ اِنّھاں کُوں ملازمت زراعت اَتے تجارت وِچ کوئی خاص مقام حاصل کینھی، جݙاں جو جیڑھے پناہ گیر بݨ تے آئن او چھا ڳن، لوڑ اِیں ڳالھ دی اے جو بحیثیّت مُݨس اتے بحیثیّت پاکستانی اِنّھاں نال بِیادری دا سلوک ہووݨاں چہیدے۔

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی لوک ثقافت وِچ خَجّی دی اہمیّت۔ 

* ملتان دی لوک تہذیب۔

* سرائیکی وسیب دے لوک پہناوے۔

* سرائیکی وسیب دے لوک گھاٻوٹ۔

* ملتان، لوک تہذیب تے روحانیّت دا مرکز۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔
* 

ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
ݙوہڑے وِچ ترنم اَتے وسیب دے ݙُکھ

احمد خان طارق دے سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑے دا ہِک نویکلا انداز، تکرار لفظیں نال ترنم پیدا کرݨ ہِے۔ اِین٘دے نال نال اُو لفظی پیکر کشی نال جیڑھے مناظر تخلیق کرین٘دِن اُو وی اُنّھاں تے ختم ہِے۔ اِنّھاں ݙُون٘ہائیں دے درمیان یعنی شاعری دے اِیں سمندر دی سب تُوں اُتلی، سب تُوں تلویں لہر دے درمیان، عشق تے عشقیہ جذبات دی لہر موجزن راہن٘دی ہِے۔ اِیہ لہر ڄیکر اُتلیاں مصرعیاں دو آوے تاں اُنّھاں کُوں سرفراز کر ݙین٘دی ہِے۔ ڄے اے لہر ہیٹھلیاں مصرعیاں دو ون٘ڄے تاں وَل "آتش فشاں" رِیت قاری دے دِل دے ہر خانے اِچ بھاہ لا ݙین٘دی ہِے۔ نمونہ ݙیکھو:

کہیں غیر دے سݙ، سُݨ سَمجھن توں، تِھیواں ݙوری ݙور اِچ مر پوواں

تیݙے دَر کوں سٹ ٻیا دَر ڳولاں ٹُراں ٹور، تاں ٹور اِچ مر پوواں

ڳل ڳِٹیاں، رسیاں، ݙور ہوون، چِھکّاں ݙور تاں ݙور اِچ مر پوواں

جݙاں طارق موت دا سݙ تِھیوے، دَر سامھݨے گھور اِچ مر پوواں

طارق سئیں دی لوک شاعری وِچ وسیع المشربی دا موضوع تواتر نال مِلدے۔ "جِتّھاں طارق جِھݨکاں نہ ہووِن، ڄُل ڳول مسیت نماز پڑھوں" جئیں مصرعے اپݨے اندر وِیہوِیں صدی دے اَخِیرلے ݙو عشریاں تے اِکوِیہوِیں صدی دے اڄوکے دور تئیں دے سارے مذہبی منظر نامے کُوں ہمیش واسطے محفوظ کر گِھدّے۔ جِتّھاں مسیتاں کُوں فرقے آپݨے درمیان ونڈائی کھڑے ہووِن۔ اُتّھاں مرکزیّت، مَر، سمدی ہِے اَتے مرکزیّت دی کمزوری دا ݙوجھا ناں "موت" ہِے۔

محنت، مشقّت دی گزران ٻہوں اوکھی گزران ہون٘دی ہِے۔ غمیں کولوں تھکیا تے ݙُکّھیں توں چُور، طارق بالآخر عشقِ مجازی دی خیالی دُنیا اِچ پناہ آن گِھن٘دے۔ اِیویں لڳدے جو عِشق (مجازی۔ حقیقی) وی اے دُنیا اُنّھاں واسطے ٻوہڑ دا اِیجھا دَرگھیا ہویا وَݨ ہِے جِین٘دے تَلّے، جئیں ویلھے احمد خان طارق آ ٻَہن٘دے تاں سارا سرائیکی وسیب وی اُنّھاں دے کول آن ٻَہن٘دے، احمد خان طارق روح رہاوݨ لو اپݨا لوک قِصّہ شروع کرین٘دے تاں اوچھڑا اپݨی روح نئیں رَہین٘دا، بلکہ سارے وسیب دا ہُݨ وی نال نال پرچین٘دا راہن٘دے۔ جیویں آپ فرمین٘دِن:

میݙی دِل دی کندھ تے کاں میݙا، جݙاں حال ونڈین٘دے، روح ݙین٘دے

کݙی اے سُݨوا، کݙی اُو سُݨوا، جو ڳال کرین٘دے، روح ݙین٘دے

کݙی آہدے پرسوں آن٘دا پئے، موئے ہوئے جو لین٘دے، روح ݙین٘دے

کاں طارق ہے ٻئی مان وݙا، توڑے کُوڑ مرین٘دے، روح ݙین٘دے

## ٻیا ݙیکھو

* طارق دے ݙوہڑے وِچ لوک تہذیب دے مسائل۔

* امان اللہ ارشد دے ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں۔

* وسیب دے توہمات تے طارق دے ݙوہڑے۔      

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

ونکی:احمد خان طارق دے ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔ 
 ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
امان اللہ ارشد دے ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں

امان اللہ ارشد سرائیکی وسیب دا اُوہ شاعر ہِے جیکوں نوجوانی اِچ اِی ملک گِیر شہرت نصیب تھئی۔ لفظ شہزادہ اپݨے نال ہِک خوبصورت وجیہہ، نرم مزاج، نرم چال، نفیس گفتگو تے نفیس لباس دا تصوّر وی نال گِھن تے آن٘دے۔ سرائیکی ݙوہڑے اِیں شہزادے دی شاعری وِچ اَساکوں او ساریاں خوبیاں نظردین، جیڑھیاں لفظ شہزادے نال جُڑیاں ہوئین۔ واضح راہوے جو میں اے لفظ معنوی طور تے شہزادے دیاں ظاہری خوبیاں، ذہن اِچ رکھ تے استعمال کِیتے پر، جتی ڳالھ اے ہِے جو امان اللہ ارشد دا ݙوہڑا ظاہری حُسن دے نال نال باطنی حُسن، رمز تے ٻیاں ٻہوں ساریاں باطنی حقیقتاں نال پُر ہِے۔

ݙوہڑا ڄیکر واقعی "ݙو، ہڑا" (ݙُو طغیانیاں) ہِے تاں اِین٘دی شدّت دا اندازہ تُہاکُوں امان اللہ ارشد دے ݙوہڑے تُوں تِھیسی، ڄیکر شاعری واقعی جذبات دے ہَڑ دا ناں ہِے تاں امان اللہ ارشد دی شاعری اِچ اساکوں اِیں ہَڑ کُوں ݙیکھݨ دا، ولا ولا موقع مِلدے۔ نمونہ ݙیکھو جو سئیں ہورِیں اپݨے ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں دے خاصیّتاں کُوں کین٘ویں مہان٘درے انداز وِچ ورتے:

ساݙے پیریں گھنگھرو شوق دے ہِن، اساں نئیں تھکدے جِتھ کِتھ نچوا

اساں نچݨا ہِے تیݙے انڳلیں تے تھیتھ نال بھاویں بے تِھتھ نچوا

بھان٘ویں مسجد تے، بھان٘ویں مندر ڄُل، بھان٘ویں اُتھ نَچوا، بھان٘ویں اِتھ نچوا

تیݙے ارشد ہتھ جو آ ڳئے ہوں، تیݙی مرضی ہِے ساکُوں جِتھ نچوا

سئیں احمد خان طارق دا اے آکھݨ ہِے جو:      
 "اے مَست وار شاعر، بکھدیں انڳاریں دے وِچ رہ کے، مٹھاس والا شاعر، سئیں امان اللہ ارشد ہِے"
اِنّھاں دے عِشق اِنّھاں کُوں جذبات دی فراوانی ݙِتّی ہِے۔ چونکہ اِنّھاں دا عِشق، زمینی لوک کردار نال ہِے۔ تَہُوں اِین٘دے اِچ شدّت وی بے پناہ ہِے۔ محبوب دے حاصل تِھیوݨ کُوں، اے کائنات دی فتح سمجھین٘دِن۔ اِیویں لڳدے جو اِنّھاں دی کائنات دی شروعات محبوب تُوں تِھین٘دی ہِے۔ تے اِیں کائنات دا اَنت محبوب دے وِچھوڑے تے تھی وین٘دے۔ نمونہ ملاخطہ کرو:

تیݙے ساہ دے نال وسندیاں ہَن، تئیں رُخ بدلائے، مَیں رُل ڳئی آں

تئیں یتیم پِیت کُوں واہ پالیے، تئیں پار وسائے، مَیں رُل ڳئی آں

ہِکّو ٻیلہ ہِے، خوش وسدے پِن، میݙے حق ہمسائے، مَیں رُل ڳئی آں

ڄئیں ݙِین٘ہ دا ارشد جھوک کنوں تئیں مال لݙائے، مَیں رُل ڳئی آں

## ٻیا ݙیکھو

* ارشد دے ݙوہڑے وِچ لوک وسیب۔

* وسیب دے توہمات تے طارق دے ݙوہڑے۔

* ݙوہڑے وِچ ترنم اَتے وسیب دے ݙُکھ۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

ونکی:امان اللہ ارشد دے ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
وسیب دے توہمات تے طارق دے ݙوہڑے

سرائیکی وسیب تے "توہمات" دی وکڑ ٻہوں ڈھیر ہِے۔  پر، سچّے تے سُچّے پِیر مُرشد دا احترام ہر بندہ کرین٘دے۔ سرائیکی وسیب دی زمین کُوں اے شرف حاصل ہِے۔ جو اِیں حضرت بابا فرید شکر گنج، بہاء الدین زکریا ملتانی، حضرت سلطان باہو تے ٻہوں سارے ٻیاں اولیاء دے پیر چُمَّݨ، اِنّھاں ہستیاں نے سرائیکی وسیب نال اِتنا پیار کِیتے جو اے لوک وسیب دے لوکیں دے اعتقاد دا حِصّہ بݨ ڳئین۔ ڄیکر دریا اِچ ٻیڑی گُھمَّݨ گھیر اِچ آ ون٘ڄے تاں اَڄ وی موہاݨے،"دَم دَم حق، غوث بہاول حق" دے نعرے لین٘دِن۔ وسیب دے لوک مشکل اِچ پِیر فرید کُوں سُرین٘دِن تے کوئی تَوِیت لکھواوݨ پُڄ وین٘دے ہِن۔ سئیں احمد خان طارق ہوراں اِیں حوالے نال سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑے اِچ جیڑھا کَم کِیتا اُوہ اپݨی مثال آپ ہِے۔ نمونے طور تے سئیں دا ہِک ݙوہڑا ݙیکھو:

میݙا پِیر فرید کئی پُھل لکھ ݙے، ݙین٘ہ لہݨ تُوں پہلے وَل آوے

میں اَکّھیں نُوٹ کے ٻاہن٘دی ہاں، میݙے ٻہݨ تُوں پہلے وَل آوے

ݙر لڳدے بھاݨے بِھک تے ہِن، بِھک ڈھݨ تُوں پہلے وَل آوے

متاں طارق ڄٹیاں ݙیکھ گِھنّن، ہن٘ڄ وہݨ تُوں پہلے وَل آوے

عشق اپݨے سارے معاملات سُودھا، سرائیکی لوک ݙوہڑے اِچ ظہور کرین٘دے۔ دِیدارِ محبوب کِیتے شاعر دی بے تابی، اتنی شدید ہِے جو اُو ہِک لمحہ وی انتظار نئیں کر سڳدا۔ "میݙے ٻہݨ تُوں پہلے وَل آوے"۔ دے الفاظ اِتّی بے تابی دا اظہار کرین٘دِن جو اِیں بے تابی کُوں اِنّھاں تُوں بہتر الفاظ اِچ بیان وی نئیں کِیتا ون٘ڄ سڳدا۔

احمد خان طارق دے ݙوہڑے اِچ اساکوں سرائیکی لوک دانش تے سرائیکی اساطیر دے خزانے مِلدِن۔ اُنّھاں دا اساطیری مطالعہ ٻہوں گہرا ہِے اُنّھاں دا کمال اے ہِے جو اِنّھاں نے اساطیر کُوں برموقع تے بر محل پیش کرݨ دا ہُنر ڄاݨدِن۔ اُوہ سرائیکی وسیب دیاں ثقافتی قدراں تے توہمات تُوں پوری طرح با خبر ہِن۔ ہِک ݙو مصرعے ملاحظہ کرو:

میں جئیں ویلھے اوندا ناں چاتے            

ہتّھوں تھاں ڈَھیہ پئے، شالا خیر ہووے

ہِک ٻیا نمونہ ݙیکھو:

دم آخری ہِن، نہ دڑکے ڈے

ہاں ماندے ول نہ ویل سٹیں

## ٻیا ݙیکھو

* ݙوہڑا اَتے احمد خان طارق۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑا۔

* طارق دے ݙوہڑے دے لوک رِیت۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

ونکی:احمد خان طارق دے ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
طارق دے ݙوہڑے اَتے لوک رِیت

سئیں احمد خان طارق وسیب دے مزاج تے اُون٘دی روح کُوں چنڳی طرح سمجھدِن۔ سرائیکی وسیب، دُعائیں ݙیوݨ آلا وسیب ہِے۔ اے دُعائیں سُݨدے تے دُعائیں ونڈین٘دے۔ اِیں سارے پس منظر احمد خان طارق دی شاعری کُوں وی عاجزی تے انکساری دا ہِک سوہݨاں نمونہ بݨا ݙِتّے۔ او ہر حال اِچ اپݨی قسمت تے اپݨے محبوب تے خوش راہن٘دِن پر اُو بُری ڳالھ تے ٹالا کرین٘دِن تے ہر ݙُکھ کُوں خوش تھی کے قبول کرین٘دِن۔ نمونہ ݙیکھو:

کیوں آکھاں رانجھݨ کھوٹ کِیتے، نمی آب کھری، اونکوں کیا آکھاں

ہِن بھوڳ سبھے میݙے متھڑے دے، نمی سیت تری، اونکوں کیا آکھاں

جݙاں آکھ ݙِتم، سِر تیݙا ہِے، وَل بار بھری، اونکوں کیا آکھاں

جݙاں مرݨے طارق آپ مراں، شالا مال مری، اونکوں کیا آکھاں

احمد خان طارق دی شاعری فکری طور تے پُختہ تے فنّی طور تے ساریاں خوبیاں نال سِنگری پُنگری ہوئی ہِے۔ اُنّھاں دی شاعری اِچ بے ساختہ پن، سوز و گداز، سرائیکی دا روزہ مرّہ تے محاورہ، سرائیکی زبان دا رچاؤ تے لوچ نے، اُنّھاں دی شاعری کُوں، معاصر شُعراء دے مقابل ٻہوں اُچیرا، مقام عطا کِیتے۔

او ݙوہڑے اِچ ترنم پیدا کرݨ اِچ ہِک خاص صلاحیّت رکھین٘دِن۔ او تکرار لفظی تے مترنم بحراں دے انتخاب نال وی اے آہنگ پیدا کرݨ دی مہارت رکھین٘دِن۔ ہِک نمونہ ݙیکھو:

میکوں روونی رِیت سݙین٘دیں کیوں، جݙاں آپ روائیں، میں نہ روواں

تُوں رنج تِھیویں، توں مال ونڈائیں، توں جھوک لݙاہیں، میں نہ روواں

ٻِیا، لُک چُھپ کھیݙ، تے گول آکھیں، ہِند سندھ پِھروائیں، میں نہ روواں

توں طارق پوریاں آپ کریں، ہتّھوں نہ اَلوائیں، میں نہ روواں

روونی، رِیت، جھوک لݙاوݨ، ہند سندھ پِھرواوݨ تے پوریاں کرݨ، سرائیکی زبان دے سوہݨے محاورے ہِن۔ "روونی رِیت" ہِک سوہݨاں روز مرّہ ہِے۔ جݙاں جو باقی ترائے محاوریاں نے ݙوہڑے دی معنویّت اِچ ٻہوں اضافہ تے ݙوہڑے دی ووݨت کُوں ٻہوں سوہݨاں بݨا ݙِتّے۔

احمد خان طارق کُوں تشبیہ تے استعارے تے وی مکمل عبور ہِے۔ ایویں لڳدے جو سارے شعری محاسن، اُنّھاں دے ٻاہنے ہِن۔ طارق دی خوبی اے ہِے جو اُو شعری ابلاغ دے اِنّھاں محاسن کُوں بر موقع ورتِین٘دِن۔ اُنّھاں دی ہِک خوبی اے وِی ہِے، جو شعر، دی سُݨھَپ سانگھے سارے حوالے وسیب تُوں گِھن٘دِن۔

## ٻیا ݙیکھو

* ݙوہڑا اَتے احمد خان طارق۔

* سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑا۔

* اڄوکے دور دا ݙوہڑا تے لوک ادب۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

ونکی:احمد خان طارق دے ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
ہانگ کانگ وِچ زنانیاں

thumb|ہانگ کانگ وِچ ڳان٘دے ہوئے زنانیاں

**ہانگ کانگ وِچ زنانیاں / تِریمتِیں ([[اردو]]: ہانگ کانگ میں خواتین)** (انگریزی: Women in Hong Kong) چین دی دھرتی تُوں وابستہ زنانیاں دی تہذیب نال ہم جھولی رِیہاں ہِن۔ اِیہ لوک مرداں دے مون٘ڈھے نال مون٘ڈھے رَلا تے تعلیم، کَم کار، اَتے سیاست دے مِداناں وِچ کَم کرین٘دیا پئیاں ہِن۔ ہانگ کانگ ہِک سیل کرݨ آلی جاء اَتے فیشن دا ڳڑھ وی ہِے۔ اِیں کِیتے اِتّھاں دے زنانیاں فیشن وِچ وی حِصّہ گِھن٘دیاں ہِن۔ اِین٘دے تُوں اَنج اِتُّھوں دی ہِک فلمی صنعت وِی ہِے۔ کئی ہانگ کانگ دی اداکارائِیں ناں صرف دیس وِچ جاں جو ٻاہرلے دیس وی اپݨی اداکاری دے پارُوں مہان٘درے تِھی چُکیاں ہِن۔

## قنُونی تحفّظ
thumb|ہانگ کانگ وِچ گھوٹ کُؤار دا جوڑا
ہانگ کانگ دے زنانیاں اپݨے حقوق کِیتے ٻہوں کَم کار کرین٘دیاں ہِن اَتے قنُوناً ٻہوں تحفّظ نال ہِن۔ دیس وِچ قَنُون دی رُو نال تِریمتِیں دے ٻہوں سارے چُوݨ وِچُوں آپݨے پئے کُوں قتل کرݨ دا حق وی حاصل ہِنیں۔ اِیہ چُوݨ اِنّھاں زنانیاں کُوں اِیں ویلے حاصل تِھین٘دا ہِے جݙݨ اُوہ اپݨے پئے کُوں کہِیں ٻئی تِریمت دے نال اُنّھاں نال بے وفائی کرین٘دے ہوئے اُوہ ویلے تے پھدین٘دیاں ہِن۔ ڄاں جو ملک دے قَنُون وِچ اِیہ وی شرط ہِے جو قتل کِیتے کہِیں آلے مثلاً پستول، بندوخ، کاچُوں دا استعمال ناں ہووے۔ ذال اِیہو جئیں ویلے اپݨے پئے کُوں اپݨے ہَتّھاں نال اِی قتل کر سڳدی ہِے۔ ڄیکر اِیہ معاملہ چِھکِیڄ ون٘ڄے تاں مقدمہ بݨ وین٘دا ہِے، تاں اِیہو جئیں صورتِ حال وِچ ہانگ کانگ دی زنانیاں با عزّت بری تِھی سڳدیاں ہِن۔ 

## کھییݙاں وچ تریمتاں
ہانک کانگ دی زنانیاں ملکی اَتے بین الاقوامی کھیݙاں وِچ وَدھ چڑھ تے حِصّہ گِھن٘دیاں ہِن۔ اُوہ اپݨے مقابلیاں وِچ ٻہوں ناں بݨا چُکیاں ہِن۔ ٻئے کھیݙاں وِچ فُٹ بال، وی شامل ہِے۔ 

## سیاسی فعالیت
٢٠١٩ء دے ہانگ کانگ وِچ چینی حکومت دے خلاف احتجاجاں نے ٻہوں زور پکڑیا ہئی۔ مظاہرہ کرݨ آلے جِنّھاں وِچ ہِک وݙّی ڳِنتری زنانیاں دی ہئی، ہوائی اَݙّے اُتّے کَٹّھے تِھی ڳئے جین٘دے نال اَݨ ڳِݨت پروازاں روکݨیاں پئے ڳئیاں۔ احتجاج دے دوران مظاہرین اَتے پُلس دے وِچالے وِچ جھیڑے وی پے ڳئے ہَن۔ 

## ٻِیا ݙیکھو

* ہانگ کانگ
* چین وِچ تِرِیمتاں
* زنانیاں کُوں اختیار آلا بݨاوݨ

## حوالہ جات

ونکی:زنانیت
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں
قطر وِچ زنانیاں

قطر وِچ زنانیاں / تِریمتِیں (اردو: قطر میں خواتین)، (انگریزی: Women in Qatar) دا موقف رَلّا مِلّا ہِے۔ ہِک جدید عرب دیس آلی کار اِتُّھوں دی زنانیاں کُوں کئی حق حاصل تھئے ہِن، جِنّھاں وِچ تعلیم اَتے ملازمت شامل ہِن۔ اِین٘دے تُوں اَنج دیس دی زنانیاں با ضابطہ کھیݙاں دے مقابلیاں وِچ حِصّہ وی گِھن٘دیاں ہِن۔ تاہم دیس وِچ زنانیاں اُتّے کئی حد بندیاں وی ہِن، جِنّھاں وِچُوں کُجھ صرف قطر دے نال مخصوص وِی ہِن۔

## زنانیاں دے پن٘دھ اُتّے پابندی
قطر خلیج تعاون کونسل (جی سی سی) دا کَلّھا ملک رہ ڳیا ہِے جِتّھاں ہالی تئیں زنانیاں کِیتے مرد سرپرستی دے قوانین نافذ العمل ہِن اَتے پَنجھی سال تُوں گَھٹ عُمر دی زنانیاں اَتے ٻالڑیاں اپݨے مرد وݙیرے دے بغیر ٻاہْرلے دیس دا پن٘دھ نئیں کر سڳدیاں۔ اِین٘دے تُوں برعکس سعودی عرب نے جولائی ٢٠١٩ء وِچ اپݨے کول نافذ العمل اِیہو جئیں پابندی ختم کر چھوڑی ہئی اَتے اُوں نے مملکت وِچ نافذ سرپرستی اَتے تولیتی نظام تُوں متعلق قوانین وِچ واضح ترامیماں کرین٘دے ہوئے اِکویہہ سال تُوں وَدھ عُمر دے مرداں تے زنانیاں کُوں اپݨے وݙیرے دی منظوری دے بغیر وی پن٘دھ کرݨ دی اجازت ݙے ڈِتّی ہئی۔

## دیس وِچ کھیݙ کھوݙ وِچ زنانیان دی حِصّہ داری
قطر وِچ کئی کھیݙاں دے مقابلے تِھین٘دے ہِن، جِنّھاں وِچ زنانیاں دے میراتھن وی شامل ہِن، جین٘دے وِچ کئی ملکی زنانیاں حِصّہ گِھن٘دیاں ہِن۔ 

قطری زنانیاں عالمی سطح اُتے وی کھیݙ اَتے شُغل دے مقابلیاں وِچ حِصّہ گِھن٘دیاں ہِن، قطر ہِی دی اسماء الثانی نے قطب شمالی وِچ اسکائنگ کرین٘دے ہوئے ہِک نویں تاریخ رقم کِیتی ہئی، جیڑھی کئی دیساں دے زنانیاں حالی تئیں وی نئیں کر سڳیاں۔ اسماء ملک دے فیشن شوز دا وی حِصّہ بݨ چُکّے ہِن۔ 

## سفارتی محاذ وِچ زنانیاں دی حِصّے داری
شیخہ علیا احمد بنت سیف الثانی ادارۂ اقوام متحدہ وِچ قطر دی مستقل نمائندہ دے طور تے لڳّے ہوئے ہِن۔ اِیہ اِیں عہدے تے لڳّݨ آلی پہلی قطر دی زنانی ہِن۔ اُوہ ہِک سفارتی ٹَٻَّر نال تعلقّ رکھین٘دے ہِن اَتے اُنّھاں نے اپݨی تعلیم قطر اَتے لندن، مملکت متحدہ وِچ مکمل کِیتی ہِے۔

## ٻِیا ݙیکھو

* قطر
* زنانیاں کُوں با اختیار بݨاوݨ

## حوالہ جات

ونکی:قطر وِچ زنانیاں
ونکی:زنانیت
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
ونکی:تِرِیمتاں دی تن٘دِیر
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
طارق دے ݙوہڑے وِچ لوک تہذیب دے مسائل

وݙی لوک شاعری دا ہِک وصف اے وِی ہون٘دے جو اُو ذاتی مسائل کُوں جڳ دے مسائل نال ڳنڈھ ݙین٘دی ہِے۔ اِیہا وجہ ہِے جو اُون٘دا مطالعہ کرݨ آلا ہر بندہ اُوکُوں اپݨے اپݨے انداز اِچ ݙیہدے۔ اِیں شاعری اِچ بندے دیاں محرومیاں کُوں اِیں رنگ اِچ پیش کِیتیاں ڳیاں ہون٘دِن، جو اُنّھاں محرومیاں جگ کُوں آپݨیاں محرومیاں محسوس کرین٘دِن۔ احمد خان طارق دی شاعری دا ہِک نشابر وصف اے وی ہِے جو اے بندے کُوں مسائل دا مقابلہ کرݨ تے اُون٘دے نال مقابلہ کرݨ دا حوصلہ عطا کرین٘دی ہِے۔ اے شاعری ہِمّت کرݨ تے محنت کرݨ دا درس وی ݙین٘دی ہِے۔ نمونہ ݙیکھو:

بِن عاشق شوق دیاں سیراں کر، جو پھردیں، پھرݨ دی چس چا

ہے تَھل ہوتل دی ریت ٹھڈی، ہاں ٹھار ٹھہرن دی چس چا

کݙی گھمر گھیر اِچ پھیریاں لا، کݙی سیڑھ تے ترݨ دی چس چا

تیݙے میلے طارق کیا میلے، پن٘دھ کرݨ، کرݨ دی چس چا

احمد خان طارق دی شاعرانہ عظمت ایہ ہِے جو ڄیکر کوئی غیر ادبی لوّظ وی اُنّھاں دی شاعری وِچ آ ڳئے تاں اُوں لوّظ کُوں اتنی شائستگی نال ورتین٘دِن جو لوّظ اپݨے کوڑے پَن کُوں مُکا تے سرائیکی زبان دی مٹھاس اِچ مِٹّھا لڳدے۔ سرائیکی اِچ مالک اپݨے کُتّے کُوں "توئے توئے" آکھ کے، آپ دو سݙین٘دے۔ کتا تے "توئے توئے" دی ہکّل ادب اِچ شاید مستحسن موضوع نئیں، پر، احمد خان طارق دے فنّی تے فکری کمال اِنّھاں لفظیں کُوں وی اَمر کر ݙِتّے۔ نمونہ ملاحظہ کرو:

میں اَݨ پھر کوجھی کتڑی ہاں، تیکوں سارے پَھر، میکوں سݙیا کر

میݙی دِید، دی تیݙی دِید غذا، ونڄاں ٻُکھ نہ مر، میکوں سݙیا کر

اوݙوں ماڑ تیݙا، ایݙوں گھور میݙی، دَر نال ہِے دَر، میکوں سݙیا کر

تیݙے طارق سݙ، دی کؤ، وِچ ہاں، بس توئے توئے کر، میکوں سݙیا کر

میݙے نزدیک اِیں ݙوہڑے دے آخری لائن آلے موضوع کُوں پیش کرݨاں شاعری اِچ بیحد مشکل ہا۔ پر احمد خان طارق نا صرف اِیکُوں قابلِ قبول بݨائے بلکہ ایجھیں مضمون کُوں وَرت کوں، اُوکُوں "پَوِتر" وی کر چھوڑے۔

## ٻیا ݙیکھو

* ݙوہڑا اَتے احمد خان طارق۔

* وسیب دے توہمات تے طارق دے ݙوہڑے۔

* ݙوہڑے وِچ ترنم اَتے وسیب دے ݙُکھ۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

ونکی:احمد خان طارق دے ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
کرغزستان وِچ زنانیاں

thumb|ݙُو کرغزستانی زنانیاں اپݨے جُھمِّر دے پہناوے وِچ قومی گھوڑیاں دے کھیݙ دے موقع تے لُوݨ اَتے مَسکہ پیش کرین٘دیاں پِیاں ہِن۔
**[[کرغزستان]] وِچ زنانیاں ([[اردو]]: کرغیزستان میں خواتین)** (انگریزی: Women in Kyrgyzstan)  عام طور تے روائی پیشیاں وِچ حِصّہ داری کِیتے مہان٘دریاں ہِن۔ اِتّھاں دِیہاتی علاقیاں وِچ قبیلیاں دی رِیت کُؤارِیں کُوں اڳوا کرݨ رائج ہِے۔ جین٘دے تحت زنانیاں اَتے چھوہِرِیں کُوں زبردستی شادی کِیتے اڳوا کِیتا وین٘دا ہِے۔ اِتُّھوں عام ٻولی وِچ اِیں رِیت کُوں آلا کاچو (گِھنّو اَتے بَھڄّو) آکھیا وین٘دا ہِے۔ دیس وِچ ١٢ سال جِتّی گَھٹ عُمر دی چھوہِرِیں دا قبضہ کِیتا وین٘دا ہِے اَتے مرداں دے جَتّھیاں دی طرفُوں، یا کُجھ جائیں اُتّے ساکداراں دی طرفُوں مار کُٹ یا چِھل اَتے کپٹ دے ذریعے پَھد تے قبضے وِچ گِھدّیاں وین٘دیاں ہِن۔ اِیں چھوہِر کُوں چاوݨ آلے دے گھر چا تے پُچایا ویندا ہِے اَتے اِیں چھوہِر کُوں ہِک غیر قانونی شادی منظور کرݨ کِیتے ڄٻر کِیتا وین٘دا ہِے۔ زیادہ تر معاملیاں وِچ ہِک جُؤان چھوہِر کُوں شادی دے ناں اُتّے عِزّت لہاوݨ دے مرحلے تُوں فوری طور تے لنگھݨاں پون٘دا ہِے۔ 

اِیہ صورتِ حال خاص طور تے دِیہاتی علاقیاں وِچ عام ہِے، جِتّھاں رِیتاں اَتے مقامی وِچار وَدھ اثر انگیز ہِے۔ جاں جو دیس دے شہری علاقیاں وِچ صورتِ حال نسبتاً چنڳی ہِے، جدید طور تے زنانیاں اِیں دیس وِچ حیاتی دے ہر شعبہ وِچ اپݨی موجودگی درج کرین٘دیاں پئیاں ہِن۔ 

## رَڑھ واہی
دیس دے پسماندہ دیہاں وِچ رہݨ آلی وَدھ ٻالاں آلیاں اَتے ٻُڈھڑِیاں زنانیاں رَڑھ واہی اَتے اُون٘دے نال متصلہ جدید ونکیاں جیویں جو ڈرپ ایریگیشن سسٹم لاوݨ تُوں ٻہوں خوش حالی حاصل کِیتی ہِے۔ اُوہ ہُݨ اپݨی بھوئیں اُتے کئیں ساولِیں جیویں جو ٹماٹر، کھیرے اَتے گاجراں کاشت کریندیاں پئیاں ہِن۔ اِیں کوشِت نال کئی دیہی زنانیاں آپ دی کفالت چنڳی طرح کریندیاں پئیاں ہِن۔

## زنانیاں کِیتے خاص خلائی پروگرام
کرغزستان وِچ زنانیاں دا کَلَّھا آپݨی مثال آپ خلائی پروگرام زنان پُݨے دے رِوائتاں کُوں چیلنج کریندا پیا ہِے۔ دیس دے اِیں خلائی جَتّھے وِچ علینا انیسیمووا اَتے اُنّھاں دے کُجھ ٻیلی زنانیاں شامل ہِن۔ اِیہ توقّع کِیتی وین٘دی پئی ہِے جو اُوہ لوک ٢٠٢٠ء دے اَخِیر توڑِیں دیس دی پہلی سیٹلائیٹ دا تجربہ کرݨ دا ارادہ رکھین٘دے ہِن۔ 

## ٻِیا ݙیکھو

* ایشیا وِچ زنانیاں

## حوالہ جات

ونکی:کرغزستان وِچ زنانیاں
ونکی:زنانیت
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
بھارت وِچ زنانیاں

[thumb|[بھارت دی ہِک گھٹ عُمر دی ٻالڑی]]
بھارت وِچ زنانیاں / تِرِیمتاں / زنانیت (اردو: بھارت میں خواتین) (انگریزی: Women in India)۔ بھارت وِچ زنانیاں دی حیثیّت وِچ پِچھوکڑ کُجھ ہزار ورھیاں وِچ ٻہوں وݙّے تبدیلیاں آئیاں ہِن۔ پُراݨے دور دی پست حیثیّت زنانی تُوں قرون وسطیٰ تئیں دا دور،  جین٘دے وِچ کئی مصلحین دی طرفُوں برابر حقوق ݙِتّے ون٘ڄݨ تئیں، اِنّھاں دی تاریخ بھرپور رہی ہِے۔ جدید بھارت وِچ، زنانیاں کئی چنڳے وݙّے دفتراں تئیں پُڄ ڳئیاں ہِن جِنّھاں وِچ، صدر، وزیرِ اعظم، بھارت دی لوک سبھا دی اسپیکر، قائدِ حزبِ اختلاف، یونین کونسلر، وزرائے اعلیٰ اَتے گورنر وغیرہ شامل ہِن۔

تاہم، بھارت وِچ زنانیاں کُوں جنسی تشدّد اَتے صنفی عدم برابری جئیں اَݨ ڳِݨت مسائل دا سامھݨاں کرݨاں پون٘دا ہِے۔ 

## بھارت وِچ زنانیاں دی تاریخ

### پُراݨاں دور
ویدک دور دے اَغاز دے دوران وِچ تِریمت حیاتی دے سبھے پان٘سیاں وِچ مرد دے برابر حیثیّت رکھین٘دی ہئی۔ پُراݨے ماہرین صرف تے نحو جئیں پتنجلی اَتے کتیانا دے کَمّاں تُوں پتّہ چلدا ہِے جو ویدک دور وِچ زنانیاں پڑھے لِکّھے ہَن۔ رگ وید دے لِکھتاں تُوں پتّہ چلدا ہِے جو زنانیاں بالغ عمر وِچ شادی کرین٘دیاں اَتے شئیت اُنّھاں کُوں آپݨاں پئے چُݨݨ دی اَزادی ہون٘دی ہئی اِیں عمل کُوں سویمبر آکھیا وین٘دا ہئی یا براہِ راست تعلق دی ہِک صورت گندروا ویاہ وی ہِک ذریعہ ہئی۔ مقدس متون مثلاً رگ وید وِچ اِیہو جئیں کئی زنانیاں دا ذکر ہِے دانش ون٘د اَتے روحانی سُجھ دی حامل ہَن۔

### قرون وسطیٰ
برصغیر پاکستان تے ہندوستان وِچ مسلم فتح ہندوستانی سماج وِچ بَدلاؤ گِھن آئی۔ اِیں ویلے دے دوران معاشرے وِچ بھارتی زنانیاں دی حیثیّت تنزلی دا شکار تھئی۔ پردے دا نظام اَتے جوہر ݙاہوِیں صدی دے مسلم قاعدے قنُوناں نال منسوب ہِن۔

راجستھان دے راجپوتاں وِچ، ݙاہوِیں صدی وِچ اِتّھاں اسلام دی آمد دے ہِک صدی بعد اِیہ رِیت شروع تھئی۔ سندھ وِچ ابتدائی مسلم حملیاں دے نتیجے وِچ جوہر دی رِیت نئیں مِلدی، جیویں جو راجا داہر یا سندھ دی تاریخ نال واضح ہِے۔ محمد بن قاسم دی صدی وِچ حملے دے بعد، راجا داہر کُوں قتل کِیتا ڳیا اَتے اُون٘دی ذال اَتے دِھی کُوں دمشق وِچ غلام دے طور تے بھیڄ ݙّتا ڳیا۔

ہندو کشتریہ حکمراناں وِچ ودھ ذالیں نظر آن٘دیاں ہِن۔ 

## ٻِیا ݙیکھو

* بھارت وِچ عِزّت لہاوݨ
* زنانیاں کِیتے تحفظّاں دا بِل

**بھارتی زنانیاں دی تَن٘دِیراں بلحاظ کَم کار:**

* بھارتی زنانیاں دی تن٘دِیراں
* بھارتی فلمی اداکارائیں دی تن٘دِیر
* بھارتی زنانیاں مصنفاں دی تن٘دِیر

## حوالہ جات


## ٻاہرلے روابط

* Women of the Mughal Dynasty
* 21 Top Women CEOs of India
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیت
ونکی:زنانیاں
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:تِرِیمتاں دی تن٘دِیر
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
بھن٘ڳڑا

alt=|left|thumb|250x250px|بھن٘ڳڑے دا پنجاب وِچ ہِک انداز۔
بھن٘ڳڑا برصغیر پاکستان تے ہندوستان دا ہِک روائتی جُھمِّر ہِے، جیڑھا پنجاب دے علاقے ماجھا دے علاقے سیالکوٹ وِچُوں شروع تِھیا ہِے۔ اِیں جُھمِّر دا تعلق بنیادی طور تے پُھلّاں دے موسم دی کٹائی دے تہوار وِساکھی نال ہئی۔ 

## فصل کی کٹائی دے وِچالے
بھن٘ڳڑا بنیادی طور تے کٹائی دے موسم وِچ مقامی / وسیب دے کسان کٹائی دے ویلے شُغل میلے کِیتے کرین٘دے ہون٘دے ہَن جیڑھے ویلے اُوہ ہر کاشتکاری دا کَم پورا کرین٘دے ہَن تاں اُوں موقع تے اِی بھن٘ڳڑا پین٘دے ہَن جین٘دے نال اُنّھاں کوں خوشگوار انداز وِچ اپݨا کم مُکاوݨ دا موقع مِلدا ہئی۔ وِساکھی دے موسم وِچ اپݨی کݨک دی فصل کَپَّݨ تُوں بعد، لوک بھن٘ڳڑا جُھمِّر کرین٘دے ہوئے ثقافتی تہواراں وِچ شریک تِھین٘دے ہَن۔ کئی سالاں تُوں کساناں نے کامیابی دا مظاہرہ کرݨ اَتے کٹائی دے نویں سیزن دے استقبال کِیتے بھن٘ڳڑا پاتا ہِے۔  

## روایتی جُھمِّر / ماجھے دی لوک جُھمِّر
thumb| پنجابی بھن٘ڳڑا پاوݨ آلا۔
روائتی بھن٘ڳڑے دی ابتداء دے بارے صرف اندازے اِی ہِن۔ ڈھلون (١٩٩٨ء) دے مطابق، بھن٘ڳڑے دا تعلق پنجابی جُھمِّر بیگ، نال ہِے، جیڑھی پنجاب دی مارشل جُھمِّر ہِے۔ تاہم ماجھا دے لوک جُھمِّر دا اغاز سیالکوٹ وِچ تِھیا اَتے وَل اِیں نے گوجرانوالہ، شیخوپورہ، گجرات (پاکستان دے اضلاع) اَتے گورداسپور (پنجاب، ہندوستان ضلع) وِچ ڄَڑ پَکِّڑ گِھدّی۔  ضلع سیالکوٹ دے دِیہاں وِچ بھن٘ڳڑے دی روائتی شکّل کُوں جُھمِّر آکھیا وین٘دا ہئی جیکُوں معیار سمجھیا وین٘دا ہئی۔ روائتی بھن٘ڳڑے دی کمیونٹی فارم ہندوستان دے گورداس پور ضلع وِچ برقرار ہِے اَتے اِنّھاں لوکاں کُوں برقرار رکّھا ڳیا ہِے جو ہندوستان دی ون٘ݙ دے بعد پاکستان دے نویں بݨݨ آلے ملک کوں چھوڑݨ دے بعد، بھارت، پنجاب، بھارت دے ہوشیار پور وِچ آباد ہِن۔ روائتی بھن٘ڳڑا دائرے وِچ انجام ݙِتّا وین٘دا ہِے۔ اَتے روائتی جُھمِّر دے اقداماں دا ذریعہ انجام ݙِتّا وین٘دا ہِے۔ روائتی بھن٘ڳڑا ہُݨ فصل دے موسم توں انڄ ٻئے سَوَبّاں اُتّے وی پیش کِیتا وین٘دا ہِے۔ 

## حوالہ جات
 

ونکی:لوک جُھمِّر
ونکی:لوک فن
ونکی:لوک رقص
ونکی:لوک ثقافت تے فنون
ونکی:لوک موسیقی
ونکی:وسیب دی ثقافت
ونکی:سرائیکی قدیم تہذیب
ارشد دے ݙوہڑے وِچ لوک وسیب

سئیں امان اللہ ارشد دے سرائیکی لوک ادب وِچ ݙوہڑے دی ہِک خوبی اُنّھاں دا بے ساختہ پن ہِے۔ اُنّھاں دی زبان ٻہوں سادہ تے دھرتی / لوک وسیب دے خَمبِیر نال بݨی ہوئی ہِے۔ اُوہ اپݨی زبان اِچ کہِیں خاص وستی یا دھرتی دے غیر معروف استعمال نئیں کرین٘دے۔ اُنّھاں دی لوک شاعری دی زبان اُوہا ہِے جیڑھی سرائیکی وسیب دی وستی وستی ٻولی وین٘دی ہِے۔ سئیں ہورِیں دی شاعری وِچ سرائیکی لوک وسیب دے ورتݨ دا ہِک انوکھڑا انداز ݙیکھو:

تیݙی مونجھ مُصلّا مسجد دا، اساں پِیت دیاں نفلیں نیت کھڑوں

نہیں ہوش رِیہا کہیں کلمے دا، تیݙے ڳمدے سان٘ول گِیت کھڑوں

تیݙا ذکر ہِے مقصد زندگی دا، ہر، ہار کُوں کِیتی جِیت کھڑوں

تیݙی یاد اِچ ارشد جِتھ کھڑ ڳیوں، اساں ایویں ڄاݨ مسیت کھڑوں

امان اللہ ارشد اپݨے وسیب دی زبان اِی نئیں ورتی بلکہ اُنّھاں اپݨے وسیب کُوں اپݨی شاعری دا موضوع وی بݨائے۔ اُنّھاں دا ہِک خاص وصف ایہ ہِے جو اُنّھاں دی شاعری اِچ غمِ دوراں دا ذِکر تے غمِ جاناں دا ذکر اِیں ڳُندِھیڄ ڳئے جو اِنّھیں کُوں الڳ الڳ کرݨاں وی اوکھا لڳدے۔ لوک رِیت بارے سئیں دا ہِک ٻِیا نمونہ ݙیکھو:

میݙی روہی سُن٘ڄ، تیݙا ٻیلہ بر، اِیں سال تباہیں پھیہ مارئیے

ہر جھوک تباہ، ویران ہنبھا، اِیویں لڳدے پھیرا دیہہ مارئیے

ودے بے گھر تھی تے رُلدے ہؤں، ساکوں وقت دی گردش دریہہ مارئیے

ݙوہیں مویوں ارشد پاݨی توں، تیکوں چَھل مارئیے، میکوں تریہہ مارئیے

ارشد سئیں ٻہوں وَدھ طبقاتی شعور رکھین٘دِن۔ او سمجھین٘دِن جو اے وسیب امیر تے غریب اے۔ درمیان ون٘ڈیا کھڑے۔ تُساں پڑھ لکھ تے ٻہوں وݙّے دانشور تاں تِھی سڳدے وے، پر امیر دے نزدیک، زیادہ معزّز تے عزیز اُوہو ہِے جیڑھا اُوندے جِیہاں امیر، یا اُوکُوں مال منفعت پُچا سڳدے۔ اُنّھاں کُوں اے احساس اِتّی وَدھ ہِے جو کہِیں امیر تے مالدار محلّے دار، ہمسائے، کہِیں وݙّے افسر یا جاگیردار تاں کیا، کہیں امیر تے مالدار شخص کُوں اپݨاں محبوب بݨاوݨ کوں وی تیّار کائنی۔ کیوں جو اُوہ سمجھدِن اے تعلّق مصنوعی تے عارضی تاں تِھی سڳدے، سچّا تے پائیدار نِھیں تِھی سڳدا۔

## ٻیا ݙیکھو

* امان اللہ ارشد دے ݙوہڑے وِچ زنان پُݨاں۔

* وسیب دے توہمات تے طارق دے ݙوہڑے۔

* ݙوہڑے وِچ ترنم اَتے وسیب دے ݙُکھ۔

## حوالہ جات


## ٻاہرے رابطے

* سئیں ابنِ کلیم احسن نظامی دی لائبریری ݙیکھو

ونکی:امان اللہ ارشد دے ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ݙوہڑے۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔ 
ونکی:ابن کلیم احسن نظامی دی ذاتی لائبریری۔
بھارت وِچ عِزّت لہاوݨ

thumb|بھارت وِچ عِزّت لہاوݨ (زنانیاں دی)
بھارت وِچ عِزّت لہاوݨ (اردو: بھارت میں آبرو ریزی) (انگریزی: Rape in India) بھارت وِچ زنانیاں دے خلاف تِھیوݨ آلا چوتھا سبھ تُوں وَدھ عام جُرم ہِے۔ نیشنل کرائم ریکارڈ بیورو دی سالانہ رپورٹ ٢٠١٣ء دے مطابق بھارت بھر وِچ ٢٠١٢ء وِچ ٢٤٩٢٣ عِزّت لہاوݨ دے مقدمے درج کِیتے ڳئے ہَن۔ اِنّھاں وِچُوں ٢٤٤٧٠ ساکدار یا ہمسائیاں دی طرفُوں کِیتے ڳئے، ٻِنّھاں لوّظاں وِچ ٩٨ فیصد مقدمیاں وِچ شکار تِھیوݨ آلے زنانیاں عِزّت لہاوݨ آلیاں کُوں ڄاݨدیاں ہَن۔

٢٠١٢ء دی ڳِنتری اَتے عدداں دے مطابق بھارتی شہراں وِچ نئی دہلی وِچ عِزّت لہاوݨ دی ڳِنتری سبھ تُوں وَدھ ہِے، جاں جو جبل پور عِزّت لہاوݨ دے فی کس واقعیاں دے لحاظ نال سبھ تُوں اڳّوں ہِے۔

٢٠١٢ء دے بعد بھارت وِچ کئی عِزّت لہاوݨ دے واقعیاں اُتّے وݙّے پیمانے تے میڈیا دی بھال پے ڳئی اَتے ٻہوں احتجاج وِی کِیتا ڳیا۔  جین٘دی بنیاد اُتے بھارتی حکومت نے عِزّت لہاوݨ اَتے جنسی تشدّد دے جُرماں کِیتے پینل کوڈ وِچ ترمیماں کِیتیاں۔

## کَٹھ دی صورت وِچ عِزّت لہاوݨ
کیوں جو عِزّت لہاوݨ وِچ رضا مندی نئیں جاں جو ڄٻر دا پہلو ہون٘دا ہِے، اِیں کِیتے ٻہوں وَدھ معاملیاں وِچ مجرم ہِک نئیں جاں جو کئی بندے ہون٘دے ہِن، بھان٘ویں جو بھارت وِچ وکھری عِزّت لہاوݨ، می ٹو تحریک، جنسی ہراسانی اَتے زنانیاں دے نال ہَتھ کِھڑان٘د دے اَݨ ڳِݨت ٻئے واقعے وِچ رونما تِھی چُکّے ہِن اَتے تِھین٘دے پئے ہِن۔

## حوالہ جات

ونکی:می ٹو تحریکاں
ونکی:زنانیاں
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
ونکی:تِرِیمتاں دے حقوق
ونکی:زنانیاں دی عِزّت لہاوݨ
ونکی:بھارت وِچ عِزّت لہاوݨ
ٻالیں دیاں لوک نظماں

کہیں وی زبان دے لوک ادب وِچ ٻالیں دے قصّیں دے نال نال نظماں کوں وی خاص اہمیّت حاصل ہون٘دی ہِے، جیویں جو موجودہ دور اِچ اساݙے شاعر تے ادیب نِکّے ٻالاں دے لوک ادب تے کَم تاں کرین٘دے پئے ہِن پر اُوہ ٻہوں تھولا ہِے۔ البتّہ اساں ڳول پھول کروں تاں اساکوں ٻالاں دا لوک ادب ٻہوں مِلدے۔ اِین٘دے وِچ لوک قِصّے، لوک کہاݨیاں، وی ہِن اَتے لوک نظماں وی۔ اے قصّے کہاݨیاں تے نظماں اَساں بلپݨ تُوں سݨدے اَمدے ہِسے، اساݙے وݙّے ݙسین٘دِن جو اِیہے نظماں تے قصّے اساں وی اپݨے وݙیں تُوں سُݨیے ہَن، ایویں غور کروں تاں انّھاں نظماں کوں کئی سو سال پہلے دیاں نظمان آکھیا ون٘ج سڳدے، اِنّھاں نظماں دے خالق دا پتہ نی لڳ سڳیا۔ البتّہ اے نظماں تخلیقی شاہکار ہووݨ دے نال نال وسیب دے ٻالیں وِچ مقبول ہِن۔ ہر ٻال خصوصاً دیہاتاں دے ٻالیاں کُوں اے نظماں زبانی یاد ہِن۔ اِنّھاں نظمیں دے کُجھ نمونے سرائیکی وسیب نال محبّت کرݨ والے بِھران٘ویں دی خذمت وِچ اِیں اُمین٘د نال پیش کرین٘دوں جو اِیں کم کُوں اڳّوں تے ٹوریا ویسی تے ٻال ادب کُوں ودھ تُوں وَدھ تَکڑا کِیتا ویسی۔

## گُڈّی گُڈّا لہور دا
گڈی گڈا لہور دا مِین٘ھ وَسّے زور دا

گُڈّی گُڈّا کراچی دا مِین٘ھ وَسّے لاچی دا

گُڈّی گُڈّا ملتان دا مِین٘ھ وَسّے شان دا

گُڈّی گُڈّا دیرے دا مِین٘ھ وَسّے پھیرے دا

## اَکّڑ بَکّڑ بن٘ٻّے بو
اَکّڑ بَکّڑ بَنٻّے بو

اَسّی نوّے پورا سَو

سو کلہوٹا، تِتّر موٹا

چَل مداری پیسہ کھوٹا

## اللہ میاں سچّے
اَدّھی چُھٹّی ساری

مُلّاں مچّھی ماری

مُلّاں ڳِیا دِلّی

گِھن آیا بِلّی

بِلّے دے ݙُو ٻچّے

اللہ میاں سچّے

## ٻیا ݙیکھو

* ڳان٘مݨ سچّار۔

* سرائیکی وسیب دے لوک پہناوے۔

* سرائیکی وسیب دے لوک گھاٻوٹ۔

* قِصّہ قصولی۔

* سرائیکی وسیب دے لوک مذاہب۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔  

ونکی:ٻالاں کِیتے سرائیکی لوک نظماں۔ 
ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
ڳان٘مݨ سچّار

جِین٘ویں ہر خِطّے اَتے دیس دے اپݨے اپݨے لوک ادب وِچ اپݨے اپݨے لوک کہاݨیاں ہون٘دِن اُون٘ویں اِی سرائیکی وسیب دے لوک ادب وِچ وی ٻہوں سارے لوک کہاݨیاں موجود ہِن۔ اِنّھاں کہاݨیاں دے کردار وی اپݨی مثال آپ ہِن اَتے ہر کردار دا تعلّق وسیب نال تکڑا ہون٘دے تہُوں اُنّھاں کرداراں کُوں بعد وِچ لوک کردار بݨا ݙتّا وین٘دا ہِے اَتے اُوں علاقے اَتے زبان دے اکھاݨ، محاورے، اَتے ضربُ المثل وِچ وی اُنّھاں کرداراں کُوں ٻہوں اہمیّت حاصل ہون٘دی ہِے۔

ٻارہویں صدی ہجری وِچ نواب غازی خان دی شاہی عروج تے ہئی، غازی خان دیرہ غازی خان دا بادشاہ ہا اَتے اسماعیل خان دیرہ اسماعیل خان دی شاہی دا مالک ہا۔ ݙُون٘ہیں مُلکیں دے درمیان آپت وِچ جنگاں رہ وین٘دیاں ہَن۔ جھیڑے کُوں وَدھاوݨ اَتے دُکھدی کُوں تِیلی لاوݨ والے ٻہوں سارے خوشامتی برآمدی ہر دور وِچ موجود ہون٘دِن، پر خوشامتیں دے دربار وِچ ہِک شخص اِیجھا وی ہا جیڑھا ہر سچّی ڳالھ منھ تے کر ݙین٘دا ہا، اپݨی سچائی تے سینڑھپ دی وجہ توں وزیر دے عہدے تے پُڄ ڳیا پر بادشاہ کُوں سچ آکھݨ تُوں باز نہ آیا۔ اُوں شخص دا ناں ڳان٘مݨ سچّار ہا۔ ذات دا کورائی بلوچ ہا، اصل تعلّق جھنگ نال ہا، ہِک روایت دے مطابق دین پور شریف (خان پور) دے بانی حضرت خلیفہ غلامہ محمد سئیں وی جھنگ وِچُوں آئے ہَن۔ اَتے ڳان٘جݨ سچّار دی سچائی دے قصّے سُݨوین٘دے ہَن۔ آکھیا وین٘دے جو حق سچ دیاں ڳالھیں کرݨ تے تُھک جھپ دربارئیں ڳان٘مݨ سچّار کُوں دربار وِچوں کڈھوا ڈِتّا، اُو اُچّ اپݨے پیراں کول آ ڳیا تے اِتّھاں فوت تِھیا۔ اون٘دی قبر دربار جلال الدین بخاری دے دربار نال اَڄ وی موجود اے، عقیدت مند ڳان٘مݨ سچّار دی قبر دے سَت پھیرے مار تے اُوکُوں خراجِ عقیدت پیش کرین٘دِن۔

## ٻیا ݙیکھو

* سرائیکی ٻالاں کِیتے لوک ادب۔

* سرائیکی وسیب دے لوک پہناوے۔

* سرائیکی وسیب دے لوک گھاٻوٹ۔

* سرائیکی لوک ثقافت وِچ خَجّی دی اہمیّت۔

* سرائیکی وسیب دے لوک مذاہب۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔

ونکی:سرائیکی لوک کہاݨیاں دے کردار۔ 
ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری
نوڑ وَٹ

سرائیکی لوک کھیݙاں وِچ اِیں کھیݙ دے کھیݙݨ ویلے ہِک دائرے وِچ نِٹھ تے ٻَہہ وین٘دِن، ہِک کھݙاری پٹکے کُوں وَٹ ݙے ݙے تے اُوکُوں کوڑا بݨا گِھن٘دے، وَل دائرے وِچ ٻیٹھے ہوئے کِھݙاریاں دے ٻاہروں ٻاہروں پِھردا رَہن٘دے تے اِیں خیال وِچ رہن٘دے جو کوئی کھݙاری غفلت وِچ ٻیٹھے تاں وݙی چالاکی نال چُپ کر تے اُون٘دے پِچُّھوں کوڑا رکھ ݙین٘دے تے اپݨاں چکّر پورا کرݨ وِچ لڳ وین٘دے، ڄیکر کہِیں طرح اِیں غافل کِھݙاری کُوں وی پتہ لڳ وین٘دے تاں اُوہ جلدی جلدی پٹکے کُوں چا گِھن٘دے تے رکّھݨ والے دے پِچُّھوں جِہڑا جو اَپݨاں چَکّر پورا کرݨ دی کوشِت وِچ ہون٘دے، بَھڄ پون٘دے۔ اُون٘دے چَکّر پورے کرݨ کنُوں پہلے اُوں کنے پُڄ وین٘دے تاں اُوکُوں کوڑا مرین٘دے تے مرین٘دا رہن٘دے، ڄے توڑِیں اُوہ اُون٘دی خالی کِیتی ہوئی ڄاہ تے نِھیں ٻَہہ وین٘دا۔ ڄیکر غافل کِھݙاری کُوں پَتّہ نِھیں لڳدا تاں اُون٘دے پِچُّھوں کوڑا رکّھݨ والا بَھڄ تے چکّر مار تے کوڑا چین٘دے تے اُون٘دے نال غافل کِھݙاری کُوں مرین٘دے تے اُٹھین٘دے تے باقی کِھݙاریاں دے ٻاہروں چَکّر مروین٘دے تے اُوکُوں کوڑے نال خوب کُٹّی رکھدے۔ اِیں توڑِیں جو اُوہ وَلا اپݨی ڄاہ تے آ ٻَہن٘دے۔ گویا اِیں طرح غافل کِھݙاری کُوں اُون٘دی وسلائی دی سزا ݙِتّی وین٘دی ہِے۔ اے ٻہوں چَسولا کھیݙ ہِے تے اِین٘دے وِچ سارے کِھݙاری شامل تِھی وین٘دِن۔ اِیہ کھیݙ ٻہوں ہُشیاری تے چَلاکی دا کھیݙ ہِے۔ اِیں کھیݙ وِچ مار کھاوݨ والے کِھݙاری کُوں کَوَدن تے نِکمّا سمجھا وین٘دے تے باقی سارے سنگتی اُون٘دیاں کِھلّاں کرین٘دِن۔ اِیہ ایسا کمال دا کھیݙ ہِے جیڑھا چھوہَر اَتے چھوہِرِیں ݙون٘ہائیں وِچ مقبول ہِے۔  

## ٻیا ݙیکھو

* ٻالیں دیاں لوک کھیݙاں۔

* ہڑبھچ۔

* لُک چھپ۔

* گُݙّی گُݙّے دی شادی۔

* شیدݨ۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔

ونکی:ٻالاں کِیتے لوک کھیݙاں۔ 
ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
پُتلیاں

سرائیکی وسیب دی لوک ثقافت، لوک رِیت اَتے لوک کھیݙاں وِچُوں ہِک ٻِیا اَنوکھڑا کھیݙ پُتلیاں تماشے دا وی ہِے اِیہ اِیہو جِیہاں مقبولِ عام اتے مَن بھاوݨاں کھیݙ ہِے جیکُوں کھیݙݨ تُوں وَدھ ݙیکھݨ آلے چَس چین٘دے ہِن۔

اے تماشہ خاص قسم دے آدمی کرین٘دے تے ݙِکھین٘دے رہن٘دِن اِینکُوں ہر کوئی نِی کر سڳدا، کافی مہارت تے سمجھداری دا کھیݙ ہِے کیوں جو پُتلیاں کنوں بندیاں وانگیں کَم گِھنَّݨ ہر کہِیں دے وَس دی ڳالھ کائے نِھیں۔ اے پُتلیاں پُراݨیاں کپڑیاں / تِھڳڑیاں دِیاں وِی بݨا گِھدّیاں وین٘دیاں ہِن اَتے کِتھائیں کِتھائیں لَکّڑ / چوٻ دے بݨے ہوئے وِی ہون٘دیاں ہِن۔ پُتلیں کُوں دھاڳا ٻَدّھا وین٘دے تے پردے دے پِچُّھوں ہِک بندہ دھاڳے چِھکین٘دے اَتے پُتلیاں نَچَّݨ پَئے وین٘دیاں ہِن، ݙیکھݨ والے ٻال ݙاڈھے خوش تِھین٘دِن۔ اَتے داد ݙیوݨ کِیتے تاڑِیاں اَتے شور شرابا وِی مچین٘دے رَہن٘دے ہِن۔

اِیہ کھیݙ اِیہو جِیہاں کمال مہان٘در آلا ہون٘دے جو اِین٘دے وݙی سطح دے مقابلے وِی تِھین٘دے ہون٘دے ہَن اَتے لوک ناٹک اَتے سٹیج دے دور وِچ اِیہ ٻہوں عام ہئی جݙݨ دا ٹیلی ویژن، ٹَچ موبائل، انٹرنیٹ کمپُوٹر اَتے اِیہو جِیہاں جدید دور آیا ہِے اِیہ کھیݙ ہُݨ صرف دِیہاتاں تئیں ریہ ڳئے ڄاں جو شہراں وِچ اَڄ کَل ہر ٻال ٻال کُوں مشینی ڈیوائزاں چلاوݨیاں آن٘دیاں ہِن اَتے اُوہ بڄائے پُتلیاں نچواوݨ دے آپ اِی موبائل ہَتھ وِچ پَھد دے نَچدا ٻیٹھا رَہن٘دا ہِے۔ اڳلے دور وِچ اِیہو جِیہاں کھیݙاں کُوں نِکّے، وݙّے اَتے وݙ وݙیرے سبھے پسند کرین٘دے ہَن اَتے دِیہاں وِچ ہِک کَٹھ دی صورت وِچ کَٹّھے تِھی تے پُتلیاں تماشہ لین٘دے ہَن۔

## ٻیا ݙیکھو

* ٻالیں دیاں لوک کھیݙاں۔

* ہڑبھچ۔

* لُک چھپ۔

* گُݙّی گُݙّے دی شادی۔

* شیدݨ۔                      

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔  

ونکی:ٻالاں کِیتے لوک کھیݙاں۔ 
ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
ٻالاں دے لوک ادب وِچ تربیّت

سرائیکی وسیب دا لوک ادب اِیجھیاں وسیع اَتے مہان٘درا ہِے جو اِین٘دے وِچ ٻال ادب یا ٻالاں دے لوک ادب دا ایݙا خزانہ پِیا ہِے جین٘دی مِثال دُنیا دے کہِیں ٻئے ٻال ادب یا لوک ادب وِچ شئیت اِی مِلدی ہوسی۔ ہُݨ تُساں اِیں مثال دا اندازہ اِیں ڳالھ تُوں لاؤ جو اَساݙے سرائیکی ٻالاں کُوں ڳِنتری تربیّت اَتے معاشرتی تے سماجی معاملات اَتے اخلاقیات دی تربیّت ݙیوݨ کِیتے اِیہ سارے کِیویں ہِکّی جاء کٹّھے کِیتے ڳئے ہِن۔ نمونے کِیتے ݙو دا پہاڑا ݙیکھو:

## ہِک ݙونیں ݙو
ہِک ݙونیں ݙو

ربّ تو رحیم توں

ݙو ݙونیں چار   

پا پُھلّیں دے ہار

ترے ݙونیں چِھی

کݙان٘ہِیں وا کݙان٘ہِیں مِین٘ھ

چار ݙونیں اَٹھ

ہر دَم بولاں سَچ

پن٘ڄ ݙونیں ڈاہ

ربّ دا ڈِتّا کھا

چِھی ݙونیں ٻارھاں

کوڑ بتُوڑ ناں ماراں

سَت ݙونیں چوڈھاں

چُھٹّی مِلّے کھیݙ کھیݙاں

اَٹھ ݙونیں سولھاں

پورا پورا تولاں

نوں ݙونیں اَٹھاراں

چھوٹے کوں ناں ماراں

ݙاہ ݙونیں وِیہہ   

کِھیر من٘جِھیں دا پِی

## وضاحت
ہُݨ اِیں ہِکّے نمونے کُوں ݙیکھ تے بندے دی عقّل حریان تِھی وین٘دی ہِے جو اِین٘دے وِچ ٻالاں کوں ڳِنتری دے نال نال کوڑ ناں اَلاوݨ، اللہ سئیں دا ݙِتّا کھاوݨ، نِکّے ٻالاں نال شفقت نال پیش آوݨ، سچ ٻولݨ، پورا تولݨ اَتے ٻئے کِتّی تربیّتی معاملے ݙِتّے ڳئے ہِن۔ اَتے آکھݨ کُوں اِیہ صرف ہِک پہاڑا ہِے جاں جو اِین٘دے وِچ ٻال کُوں سِکھاوݨ کِیتے کِتّی کُجھ ݙِتا ڳیا ہِے۔ ہِک ٻیا نمونہ ݙیکھو:

## ڈاہ اِیکم ڈاہ
ڈاہ اِیکم ڈاہ

بندہ نِکّا جِیہا

ݙاہ ݙونی وِیہہ

بندہ وݙّا ڳیا تِھی

ݙاہ تریئے ترِیہہ

بندہ ڳیا پرنِیہ

ݙاہ چوکے چالہِی

بندے دے ڳَل پنجالی

ݙاہ پنجے پنجاہ

جیویں نبھدی ہِے نِبھا

ݙاہ چِھکّے سَٹھ

بندہ پِچّھاں ڳیا ہَٹ

ݙاہ سَتّے سَتر

رب سوہݨاں بہتر

ݙاہ اَٹّھے اَسّی

منگّے ڈُدھ مِلّے لَسّی

ݙاہ نان٘ہاں نِوّے

بندہ اَوکھا نہ تِھیوے

ݙاہ ݙہائیاں سو

پراں مر تے مغروں لہو

## ٻیا ݙیکھو

* ڳان٘مݨ سچّار۔

* قِصّہ قصولی۔

* ٻالیں دیاں لوک نظماں۔

* قِصّہ قصولی۔

* وسیب دا ٻال ادب۔

ونکی:ٻالاں کِیتے سرائیکی لوک نظماں۔ 
ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
قِصّہ قصولی

نِکّے ٻالاں دا سرائیکی لوک ادب انٹرنیٹ تے تاں ٻہوں گَھٹ ہِے پر اساݙے پوتھیاں اَتے لائبریریاں بھرے پئے ہِن۔ اَڄ اساں تُہاکُوں ٻالیں بارے کُجھ لوک قِصّے اَتے کُجھ لوک ڳاوݨ پیش کریندوں تاں جو ٻال اپݨے اصل ادبی سرمائے دی چَس چاوݨ اَتے اپݨی اصلی مُڑی تے میراث کُوں ہَتھیکا کرݨ دی کوشِت کرِݨ۔ ہِک پُراݨی ٻالاں دی نظم دی صورت وِچ سرائیکی لوک قِصّے "قِصّہ قصولی" دا رنگ ݙیکھوَ۔ ایہ قِصّہ اساݙیاں ٻُڈھڑیاں خصوصاً نانیاں ݙاݙیاں اساکُوں سݨوین٘دیاں ہَن۔

## قِصّہ قصولی (لوک نظم)
قِصّہ قصولی

مر ڳیا پولی

پولی دی پان

چا ڳیا درکھان

درکھان دی ڈوئی

چا ڳئی چڑھوئی

چڑھوئی دا بَھت

چا ڳیا جَت

جَت دا ٹُکّر

چا ڳیا کُکّڑ

کُکّڑ دا مور

چا ڳیا چور

چور دی جُتّی

چا ڳئی کُتّی

کُتّی دا شور         

بھڄ ڳیا چور

چور دی ڳاں

کرے بھاں بھاں

ڳاں دا چَم

آیا مَنڈے موچی دے کَم

اِین٘ویں اِی نِکّے ٻالاں دی ہِک ٻئی لوک نظم ݙیکھو جین٘دے وِچ مِٹّی کُوں ورتیا ڳیا ہِے۔

## گُھب گُھب مٹّی
گُھب گُھب مٹّی

چھاہ تیݙی کھٹّی

سونیں دا نَہیلا

مکھݨ تیݙا پیلا

سوناں ڳیا پار

گھن آیا کُنوار

کنوار ٻیٹھی چِھکّے تے

چِھکّا ڳیا تُرٹ

کُنوار ڳئی پُھٹ

اِیہو جئیں ٻہوں سارے نظماں اساݙے سرائیکی لوک اَدب وِچ ٻالاں کِیتے لِکّھیاں ہوئیاں مِلدیاں ہِن جیڑھیاں سِینہ بہ سِینہ ٹُردیاں آن٘دیاں ہِن۔ اِنّھاں نظماں وِچ سرائیکی وسیب دے لوکاں اَتے وسیب دے کِرداراں کُوں اَنجو انج ورتیا ڳیا ہِے جو بندہ پڑھ تے حریان تے شَشدر رہ وین٘دے۔

## ٻیا ݙیکھو

* ڳان٘مݨ سچّار۔

* سرائیکی وسیب دے لوک پہناوے۔

* ٻالیں دیاں لوک نظماں۔

* سرائیکی وسیب دے لوک مذاہب۔

## حوالہ جات


## ٻاہرلے جوڑ

* جھوک پبلشرز دے کتاباں۔

* سئیں ظہور دھریجہ دا تعارف اُردو زبان وِچ۔

ونکی:ٻالاں کِیتے سرائیکی لوک نظماں۔ 
ونکی:سرائیکی لوک پہناوے۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب پوتھی۔
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک رِیت۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دا لوک ادب۔ 
ونکی:جھوک پبلشرز ملتان دے کارنامے۔ 
ونکی:ظہور دھریجہ اتے سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:ڈاکٹر خالد اقبال لائبریری۔
یوکرین وِچ زنانیاں

[thumb|یوکرینی تِریمت / زنانی [شطرنج دی کِھݙاری نتالیا ژوکووا]]
یوکرین وِچ زنانیاں / تِریمتاں (اردو: یوکرین میں خواتین) (انگریزی: Women in Ukraine)۔ یوکرین دے لَکّھاں لوک اپݨی حیاتیاں دی بقاء کِیتے عالمی امداد اُتے انحصار کرین٘دے ہِن۔ ٢٠١٤ء تُوں ہُݨ تئیں پووادھی یوکرین وِچ روسی جارحیّت دے نتیجے وِچ ہزاراں گھر، تعلیمی ادارے اَتے ہسپتال تباہ تِھی چُکیے ہِن۔ پاݨی اَتے بجلی جئیں سہولتاں نا پید تِھین٘دیاں وین٘دیاں ہِن۔ بارودی سرنگاں اَتے غیر تباہ شدہ بارودی مواد تُوں وی یوکرین دے واسیاں دی حیاتیاں کُوں ٻہوں خطرے رہن٘دے ہِن۔ تاہم جیویں جو یوکرین پِچھوکڑ وِچ سوویت کَٹھ دا حِصّہ رِیہا ہِے، یوکرین وِچ زنانیاں اِیں معاشی بد حالی دے باوجود وی حیاتی دے ہر شعبے وِچ مرداں دے مون٘ڈھے نال مون٘ڈھا رَلا تے کھڑوتیاں ہِن۔ اُوہ تعلیم اَتے کَم کار دے معاملے وِچ مرداں دے برابر قنُونی حقوق رکھین٘دیاں ہِن۔ اِیں طرح نال اُوہ اپݨی ذاتی حیاتی دے فیصلے آپ گِھن سڳدیاں ہِن۔

## سیاست اَتے وزارتِ عُظمیٰ وِچ زنانیاں
ٻِنّھاں پِڑاں آلی کار یوکرین وِچ زنانیاں، سیاسی پِڑ وِچ وی ٻہوں متحرّک رِیہاں ہِن۔ ٢٠٠٥ء وِچ یولیا تائمو شینکو یوکرین دی پہلی تِریمت وزیرِ اعظم بݨی ہئی۔ تاہم اِیہ معیاد ٻہوں تھولی ہئی اَتے جلتی ای اُوہ برطرف کر ݙتّی ڳئی ہئی۔ اُوہ اِیں عہدے تے ٢٠٠٧ء وِچ وَلا چُݨی ڳئی ہئی اَتے اُوہ ٢٠١٠ء تئیں برسرِ اقتدار رہی۔ ٢٠١٩ء دے چوݨاں وِچ اُوہ عوامی مقبولیت نال وَلا برسرِ اقتدار تھئی۔

## کرائے دے گود
یوکرین جِین٘دی ڳِنتری یورپ دے غریب دیساں وِچ تِھین٘دی ہِے، اُوہ تیزی نال کرائے دے مائیاں دا مرکز بݨدا وین٘دا ہِے۔ دُنیا بھر دے اَمیر دیساں دے اِیہو جئیں ڄوڑے جیڑھے آپ کہِیں وجہ کنُوں ٻال نئیں ڄما سڳدے اُوہ یوکرین دی جُؤان چھوہِرِیں دی گود کُوں کرائے اُتّے حاصل کرین٘دے ہِن۔ دیس وِچ سین٘کڑاں اِیہو جئیں زنانیاں ہِن جیڑھیاں سروگیسی دی صنعت دا حِصّہ بݨ چُکّیاں ہِن۔ جہڑیلے بھارت، نیپال اَتے تھائی لینڈ وِچ سروگیسی دی صنعت اُتّے پابندیاں لائیاں ڳئیاں تاں اِیہو جئیں لوک جیڑھے عام ازدواجی یا قریبی ساک نال ٻال ناں کر سڳدے ہَن، اُنّھاں لوکاں نے یوکرین وَل مُون٘ھ کِیتا۔ اِیں کَم وِچ معاشی بد حالی دی وجہ کنُوں دیس دی جؤاں سال چھوہِرِیں ٻاہرلے بندیاں دی طلب اُتّے سروگیسی دے خدمتاں فراہم کرین٘دیاں پئیاں ہِن۔

## ٻِیا ݙیکھو

* زنانیاں کُوں با اختیار بݨاوݨ
* یورپ وِچ زنانیاں
* مسیحیّت وِچ زنانیاں
* روس وِچ زنانیاں

## حوالہ جات

ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس
ونکی:زنانیاں
ونکی:زنانیاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں اَتے اُنّھاں دے متعلقات
ونکی:تِرِیمتاں بلحاظ دیس
ونکی:یوکرین وِچ زنانیاں