کاݨے تے کاݨ لُکاوݨ آلے

پنجاب دا مشہور مہاراجہ رنجیت سنگھ ڄماندرو کاݨا ہا ۔ ہک اَکھ صفا چَٹ ہَس ۔ اوں اَپݨے درٻاری مصور کوں حکم ݙتا جو او اوندی ݙاڈھی سوہݨی تصویر بݨاوے ۔ مہاراجے دے وزیر حضوری مصور کوں چتایا جو تصویر مہاراج کوں بھان ڳئی تاں وݙے انعام اکرام مِلسن تے جے نہ بھاݨی تاں وَل تیݙی خیر کائناں ہوسے۔ مہاراجہ تیکوں گھاݨی وات ݙیوا ݙیسے۔

مصور شودا وݙا ویڑا تھیا ۔ کرے تاں کیا کرے؟ تصویر تاں بݨاوے ہر مہاراجے دی کاݨی اَکھ کوں کیݙے کرے ‘ سوچ سوچ تے سُدھ سرت ونڄا ٻیٹھا ۔ ݙینھ گزردے ڳئے مہارجے دے حکم موجب تصویر پیش کرݨ دی جیرھی میاذ ݙتی ہانے او مُکدی پی ہئی۔ وزیر حضوری دا قاصد اونکوں سݙݨ آ ڳیا ۔ ݙاڈھے دا سݙا ‘ ہینڑاں کئیں گُساوے؟ ونڄݨاں پے ڳیُس ۔ وزیر حضوری اوں کنوں پُچھیا حال سُݨا جوان ‘ مہاراج دی تصویر بݨ ڳئی اے؟ ۔ مصور گُھٹیاں بھریندئیں ہوئیں وَلدی ݙتی ’’کائناں سئیں‘‘ اڄاں کائنی بݨی ۔ ہک ݙوں ݙینہیں اِچ بݨ ویسے ۔ وزیر حضوری آکھیا مہاراج فزریں ہرݨیں دے شکار تے ویندے پِن ۔ چنڳیں ڳالھ اِیویں ہے جو توں اُنہائیں دے شکار توں وَلݨ کنوں پہلے تصویر بݨا گھن ۔ شکار توں وَلدے ونڄن تے درٻار اِچ آ تے پیش کر ݙے ۔ شکار دی ڳالھ سُݨ تے مصور دے ذہن اِچ اچاچیت ہک خیال آیا تے اوں سینے تے ہتھ رکھ تے آکھیا ۔ اِینویں تھیسے سئیں! ۔

مہاراج شکار توں خیر سلا نال وَلسِن تاں اُنہائیں دے حکم موجب تصویر بݨی پی ہوسے۔ ایہ آکھ تے مصور وزیر حضوری کنوں موکل گھدی تے تکھے تکھے اَپݨے گھر پُناں ‘ گھر آوݨ سیتی تصویر بݨاوݨ اِچ رُجھ ڳیا۔ ݙینہ رات ہک کر ݙتُس ۔ مہاراجہ شکار توں وَل آیا ۔ درٻار لڳامصور اَپݨے ہتھ دی بݨی ہوئی تصویر چَوّا کراہیں اُتھاہیں پُنّاں ۔ مہاراجہ اَپݨے تخت تے ٻیٹھا ہا ۔ وزیر مشیر تے کرسی نشین سڄے تے کھٻے پاسوں ٻیٹھے ہَن۔ ٻہوں سارے درٻاری تے ٻانہیں‘ ٻانہہ ٻدھی تے سِر سٹی کھڑے ہَن ۔ مصور ’’تصویر‘‘ پیش کیتی ۔ تصویر دے اُتے کپڑے دا پردہ پیا ہویا ہا ۔ مہاراجے اَپݨے وزیر حضوری کوں حکم ݙتا جواو ’’تصویر‘‘ توں پردہ ہٹاوے ‘ وزیر پردے طور پیا ہویا کپڑا چاتا ۔ مہاراجے ‘وزیریں ‘مشیریں کرسی نشینیں اَتے سبھنائیں درٻاریں دی تصویر تے دید پئی ۔ سبھنیں دے مونہہ اِچوں ’’واہ واہ‘‘ نکتی ۔ مصور تصویر اِچ ݙکھایا ہا جو جنگل اِچ ہرݨ بھڄدا ویندے ۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ گھوڑے تے سوار اِن ۔ کمان اوندے ہتھیں اِچ اے تے او ہک اَکھ مُوٹ تے نشانہ گھن ۔ ہَرݨ ݙے تیر چھوڑیندا پے ۔ اَکھ مُوٹ تے نشانہ گھنݨ نال مہاراجے دا کاݨ اِی لُک ڳیا تے تصویر اِی ہر لیکھے پُوری تے سوہݨی بݨ ڳی ۔ مہاراجہ مصور دے سِݨہپ تے تصویر دے سُݨہپ کوں مَن ڳیا تے مصور کوں ٻہوں سارا انعام ݙے تے خُش کیتُس۔

سئیں سچی ڳالھ تاں ایہ ہے جو یزید ہووے ‘ چنگیز خان ہووے‘ ہلاکو خان ہووے ‘ رنجیت سنگھ ہووے یا … ہووے ۔ ہر زمانے اِچ رہ ڳن اَتے ہر ہمیش اَپݨے درٻاری مصوریں کنوں اَپݨی مرضی موجب اَپݨیاں تصویراں بݨویندے رہ ڳن ۔ اَڄ دے زمانے اِچ وی رنجیت سنگھ جیہے حاکم ہِن  پے ۔ شکلہوں آنگے نہ صحی عمل تے کیتیاں کرتیاںاُونویں ہینے ۔ رنجیت سنگھ تاں ہک اَکھ کنوں ’’کاݨاں‘‘ ہا ۔ ایہ وَت ہر لیکھے کاݨے اِن  ایہے کاݨے حاکم ‘اپݨے کاݨ لُکاوݨ کیتے اَپݨی مرضی موجب اپݨیاں تصویراں بݨویندن ۔ فرق چھڑا ایہ ہے جو اَڳے ہک اَدھ درٻاری مصورہوندا ہا ہُݨ ہوندی جھاہ اسیݙے اخباری لکھاریں مَل گھدی اے ۔ ایہ اپݨیں لکھتیں اَتے خبریں اِچ کاݨے حاکمیں دے کاݨ لُکیندن لوظیں نال اُنہائیں دیاں تصویراں جوڑ بݨا تے ݙیہاڑی حاکمیں تے عام لوکیں دے اڳوں پیش کریندن ۔ انعام طور پلاٹ ‘ پرمٹ اَتے روق رقماں گھندن ۔ایہ ٻی ڳالھ اے جو لوک ایہ چنڳیں رِیت ڄاݨدن جو کاݨے حاکمیں دے کاݨ لُکاوݨ دی خاطر کرݨ آلے کیا کیا کھتر پے کریندن۔؟

جمعۃ المبارک4ستمبر1992ء

## حوالہ
ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان