کنجوسی اَتے سخاوت دے رویے

نانا سئیں آہدے ہَن ، غریب شودا پھیرا لیندے ، سارا ݙینہہ ، اوں کنوں رعایت نہ منگو ، اُوں وی تاں شودے روٹی کھاوݨی اے ، ایویں ساݙی کم آلی ماسی سبزی گھنݨ ونڄے تاں آکھسی اُنھاں 60(سٹھ) روپے آکھیے میں آکھیے بس کر ڈھیر لمبڑ نہ کر ، میں بس ستر ݙیساں۔ او شودی خیر اپݨے بھولپݨ اِچ اُنھاں کوں فائدہ ݙے آندی اے ،کجھ امیر زمیندار ، افسر لوک جے کر سودا گھنݨ ویسن روپے ، روپے دی رعایت منگسِن۔ ڈھیر کوں ڈھیر بھا ہوندی اے ، انھاں دے ٻال سو منگن تاں پنجاہ ݙیسن ۔ اپݨی ذات اُتے وی ٻہوں سوچ وچار توں بعد خرچ کریسن۔ کوئی اُنھاں کنوں پُچھے بھلا نال چا ویسو ایہ سبھ کجھ؟ ۔ آہدن ہتھ دا ݙتا پکردے ، ہتھ نال اساں ݙیسوں تاں ایہ ساݙی سخاوت اے ، کنجوسی اِچ نِرا نقصان اَتے ارمان اے۔

خلیل بھرا میݙا ناں آہدن ایہ کتھائیں ونڄے اَتے بھانویں کوئی ایندے گھر آوے ، اے پیسے ݙیوݨ کیتے چاتی کھڑی ہوسی ۔ میݙا ایہ خیال کائنی جو مَیں سخی ہاں ، البتہ کوشش کریندی ہاں ۔ سکندر وی ایں دنیا توں خالی ڳیا ہا پر ہک شئے ہے نال چا ونڄݨ دی جیرھی نال نیسوں اَتے او ہے اساݙا عمل ۔ ایں سانگوں کوشش کروں جو اساݙے اعمال چنگے ہوون۔

اساݙی اماں دی ہک سکی ٻہوں کنجوس ہِن ، اُنھاں دیاں زمیناں وی ٻہوں ، اتنے دولت مند جو ٻہہ تے کھاوِن تاں وی دولت نی کھٹدی او اپݨی دولت اُتے ٻہوں ناز کریندی ہے جو اِتی ساݙی آمدݨی اے ، شہر اِچ اساݙے مقابلے دا وی کوئی نی پراُنھاں دی گزران ایہ ہے جو اَٹھ ݙینہواراں ہک سکے دے گھر اَتے اَٹھ ݙینہواراں ٻئے سکے دے گھر راہسی۔ عام کپڑے دے ݙو ترائے سوٹ گھندی اے۔فروٹ ، کھیر ، انڈے، گوشت وغیرہ اُنھاں دی غذا اِچ شامل کائنی۔ البتہ ڈاکٹر دی فیس اَتے دوائیاں اُنھاں دی بجٹ لسٹ اِچ ہن ۔ سارے سکے ایں ڳالھ کوں کھپدے ہَن جو واہ نصیب، ہوندے مال اَتے بُرے حال ایہے پیسے جے کر غذا اُتے لاوے تاں شاید نہ ڈاکٹر دو ونڄݨاں پووے اَتے نہ دوائیاں کھاوݨیاں پوون ، ایں سبھ کجھ دے باوجود اوندیاں پھوتاں ہن جو مُکدیاں نی ۔ آہدی اے اساݙے گھر اِتی وݙے وݙے لوک آہدن، جو تُساں سوچ وی نی سڳدے پر جہڑے آپ نہ کھاسِن ایں ݙر کنوں جو خرچ نہ تھیوے او ٻئے کوں کیا کھویسن؟ انھاں دے گھر نال کوئی لنگھے تاں بھانویں جتی نیڑے دا ہووے او ݙیکھ تے سلام کریسن یا سلام کہیں کیتے تاں جواب ݙیسن ۔ وَل منہ پھیر کراہیں ویسن پئے نہ کہیں کوں آوݨ دی صلاح مارݨی نہ چاہ پاݨی پُچھݨا جو خرچہ نہ تھی ونڄے۔ تھوڑی جہی اپݨے جوڳی بھاڄی پکاوݨی ، ایہ ہِن خرچے اُنھاں دے ، انھاں دی گزران ݙیکھ سارا خاندان اَرمانی تھیندے۔

اساݙے ابا جی محمد اجمل ہاشمی صاحب دا وَت ایہ حال ہا جو اُنھاں کوں فضول خرچ آکھوں یا سخی آکھوں کیونجو اساݙے ݙاݙاسئیں مولانا محمد احسن ہاشمی ٻہوں وݙے عالمِ دین ہَن ۔ انھاں دی ترائے سو وگھہ زمین ہئی۔وݙے ݙاݙاسئیں محمد احسن ہاشمی صاحب جو زمین دا حصہ اساݙے والد صاحب محمد اجمل ہاشمی صاحب ہوریں کوں ݙتا انھاںاپݨا حصہ تھوڑا تھوڑا کر تے ویچ ݙتا پر اماں ہوریں دی جیڑھی حق مہار ہئی ۔ اماںہوریں آکھیا میں اپݨے ٻالاں کیتے نشانی کجھ زمین بچیساں ۔ لہٰذا پندھراں وِگھے زمین اماں ہوریں چاہ عباسیہ شہر سلطان اِچ دیوان صاحب ہوریںکنوں مُل گھن گھدی اَتے سلیم بھئی ہوریں دے فوت تھیوݨ کنوں بعد اماں ہوریں شرعی تقسیم تھیوݨ کنوں بعد اساں بھیݨ بھرانویں دے ناں لکھوا چھوڑی۔

اَبّا جی ہوریں وی خیر فضول خرچی اُتے ضائع نہ کیتی ہئی بلکہ ایہ پیسے اپݨے ٻالاں کوں چنگا کھواوݨ، پِلاوݨ ،پڑھاوݨ ، لکھاوݨ اَتے خرچ کیتے ۔ اساݙے گھر ݙوپہاریں کوں اگر قیمہ مٹر ، ساڳ گوشت ، کریلے قیمہ ، بھنڈی قیمہ یا وسل قیمہ پکدا ہا تاں شام کوں سری پاوے یا وَت اوجھری پکدی ہئی ۔ روزانہ اساݙے گھر ترائے چار سالن ضرور پکدے ہَن، اماں ہوریں سویرے سارے ٻالاں کنوں پُچھن ہا کیا کھاسو ، آپس اِچ اتفاق ایں ڳالھ تے نہ تھیندا ہا ہر کوئی اپݨی پسند ݙساوے ہا ، وَت اماں وی خوش تھی تے اَنج اَنج سبھ دی پسند پکا گھندے ہَن ، توا ہر ویلھے چڑھیا کھڑا ہوندا ہا ، جو ٻال تازی روٹی کھاون، جیرھا جیویں آسی اُونکوں تازی روٹی ݙیوݨ اماں ہوریں دی عادت ہئی ۔ اپݨی تھکاوٹ نہ ݙہدے ہَن ۔ سارے رشتہ دار، ہمسائے آکھن ہا جمیل میاں دی اماں ہر ویلھے چُلھے اُتے ٻیٹھی ہے ، اساݙے کنوں نی تھیندا، ہک کُنی اَتے تھمب روٹیاں دا اساں پکا رکھدوں ، کھاندن پئے ساݙے ٻال سارا ݙینہ ، اپݨی مرضی اُتے ۔ اماں ہوریں خوش تھی تے کِھل پوندے ہَن ، اَدھ اَدھ مݨ کھیر دے ساݙے گھر گجریلے ، سوہن حلوے دے وݙے کڑھا بݨدے ہَن ، وَل سارے اِݙوں اُݙوں ٻہہ تے بھا سیکن ہا ٻیٹھے ، واری واری کڑھا اِچ ݙپھا مارن ہا ٻیٹھے ۔ݙاہ یارھاں وڄے سوہن حلوہ یا گجریلے دا کڑھا رَل تے سارے پکڑ تے لہاون ہا ۔ وݙے تھال دھو تے لاتھے ہوندے ہَن ۔ کڑھا اِچوں کڈھ تھالیں اِچ پاوِنہا ، وَت سوہن حلوے کوں گھیو لا تے کٹورہ مار تے سِدھا کرن ہا ، ٹھر ونڄݨ اَتے ٹکیاں بݨا تے سارے گھر آلیں کوں تول تول تے ڈھکݨ آلے وݙے ڈبیں وچ پا ݙیون ہا ، آکھن ہا دوستیں کوں کھوائو اَتے آپ وی کھائو ۔ کجھ اماں اساݙی ساݙیں ماسیں اَتے مامیں کوں وی ݙیون ہا ۔ اساݙے ابّا جی کوں کریلے گوشت اَتے کریلے قیمہ ٻہوں بھاندا ہا ۔ جݙاں کریلے گوشت یا قیمہ کریلے پکے ہا ، دودھ سوڈا یا قلفہ ضرور بݨدا ہا اساݙے گھر ۔ اماں ہوریں کِھل تے اساکوں سُݨیندے ہَن جو شادی دے بعد تہاݙے ابا جی میں کنوں پیلھا سوال ایہو کیتا ہا جو تیکوں کریلے گوشت پکاوݨ آندے ، میکوں بھاندے اَتے میݙی بھرڄائی ٻہوں چنگا پکیندی ہے ، اماں ہوریں آکھیا جو میں جواب ݙتے ۔ میݙی اماں آہدن تساں ایہ کݙاہیں نہ آکھو اساں چنگا کھاݨا پکا سڳدوں کیونجو ہر گھر اَتے ہر ہتھ دی لذت اِچ فرق ہوندے ۔ ایویں پسند وی ہر کہیں دی اپݨی ہے ۔تھی سڳدے جیرھی شے کوں اساں چنگا آکھوںاوندے گھر ایں کنوں چنگی شے پکدی ہووے اَتے تہاݙی پکی اُوں کوں پسند اِی نہ آوے ۔ اپݨے خیال اِچ تُساں وی قابل ہوسو ، ٹیسٹ ہر کہیں دا انج ہوندے ، اماں آہدن وَل میں جݙاں پکایا تاں اُنھاں کوں ٻہوںپسند آیا اَتے آکھیا توں تاں میݙی بھرڄائی کنوں وی چنگا کریلے گوشت پکا گھندیں ، ایویں پرنسپل صاحب ہائر سیکنڈری سکول شہرسلطان سر افضل خان صاحب وی آہدے ہن اساݙے گھر ایہو جیہاں مزے دار کریلے گوشت پکدے جو ہمسایاں اساݙیاں ڈھکݨی چا تے ݙہدین کینویں پکایا ہیوے؟

سلیم بھئی آکھیا اچھا خان صاحب اساݙے گھر دا وی کریلے گوشت کھا ݙیکھو ، ہک ݙینہہ سپرنٹنڈنٹ دی روٹی پکی تاں اساں ٻکرے دے پُٹھ دے گوشت اِچ کریلے پکائے ۔ افضل خان صاحب کوں وی اُنھاں دے نال کھاݨا کھاوݨا ہا ، اُنھاںکھاݨا کھادا تاں آکھیا واقعی ۔ ہاشمی صاحب تہاݙے گھر دا کریلے گوشت ذائقے وچ بہترین ہے ۔ خیر ابّا جی ہوریں دی فضول خرچی اَتے سخاوت دی ڳالھ ہئی تاں اُنھاں ساݙے بھرانواں کوں اچھے اِداریاں اِچ تعلیم ݙیوائی ، چنگا کھوایا ، پوایا ایندے نال نال او ٻہوں مہمان نواز وی ہن۔ ݙوں چار مہمان روز آ ونڄن تاں کئی ڳالھ اِی ناں ہئی ، اَبّا جی آہدے ہَن مہمان رب دی رحمت ہوندے، میکوں روٹی کلھی کھاوݨ دا مزہ نی آندا ۔ ایہ سخاوت آلی عادت وَل اساݙے وچوں سلیم بھئی اِچ ٻہوں ہئی۔ ساری تنخواہ تقسیم کر تے وَت گھر آوِن ہا ۔ اماں ہوریں دی اونویں عادت ہئی ، کئی کئی سالن اساݙے گھر پکے پئے ہووِن ہا ۔ پڑوٹا ، روٹی دا بھر رکھن ہا جو ݙوں ترائے مہمان تاں گھٹ کنوں گھٹ روز آ ویندے ہِن ۔ جے کر سلیم بھئی ہوٹل اِچ کݙاہیں پروگرام بݨا تے کھا آوِن ہا تاں ہاٹ پاٹ آلیں روٹیاں کھوہ اُتے ڈھانڈیں کیتے چا ونڄن ہا ۔ لوک آہدے ہَن ساݙے ٻال تاں شام کوں وی ݙوپہر آلی روٹی کھا گھندن ، اماں ہوریں آہدے ہَن میں شام کو ںانہاں کوں تازی روٹی بݨا ݙیساں ، میں ٻالاں کوں تازی روٹی دا ہیلک کیتے ، تہاݙے ٻال کھاندن تاں اَڄ تساں چا گھنو ۔ سلیم بھئی اَتے راݨا وکیل صاحب شہر سلطان کٹھے SSSسینئر سبجیکٹ سپیشلسٹ ہَن ۔ ݙوپہریں دی روٹی کٹھے ٻیٹھک تے کھاوِن ہا ، وَل اکیڈمی ونڄ پڑھاوِن ہا ، سلیم بھئی آہدے ہَن ایہ میݙا پردیسی بھرا ہے مَیں کلہا کھاݨا نی کھا سڳدا ، کݙاہیں سر اسلم خاں صاحب کوں وی منت کرتے کھاݨے اِچ رَلا گھندے ہَن۔

سر وکیل صاحب وی دوستاں اِچ ٻہہ تعریف کرن ہا ۔ (یار سلیم ہاشمی کے گھر جب بھی جائو بہترین کھانا تیارملتا ہے)سلیم ہاشمی دے گھر جݙاں ونڄوں بہترین کھاݨا تیار مِلدے ۔ سلیم بھئی کِھل تے آکھن ہا یار! سچ پُچھیں تاں میکوں نی پتہ نی ہوندا ، ایہ سارا اماں ہوریں دا کم ہوندے ، بہترین سالن ، کھیر، مکس گجریلے ، سوہن حلوے ، انڈیں دے حلوے پتا نی کیا کیا سارا ݙینہہ بݨیندن، میں تاں گھر ونڄ تے پُچھداں جو اِتی بندے میݙے نال ہِن کھاݨا مِل ویسی تاں اُنھاں میکوں ہمیشہ ’’ہا‘‘ اِچ جواب ݙتے ۔ اساݙے گھرانہ شروع دا مہمان نوازی ، چنگا کھاوݨ اَتے ادب دے لحاظ نال تاں مشہور اے۔

اَج وی ماشاء اللہ شمیم بھرا دا گھر اماں ہوریں دے زمانے وانگوں ہمسائیاں کوں پکرݨ ، مہمان نوازی ، خیراتاں کرݨ ، ݙے گھن اِچ خیر نال وسدا پئے تے صدا ہمیش وسدا رہوے۔(آمین ثم آمین) ہمسایاں دے گھر خیر چنگائی تھیوے تاں بھابی وݙے دیگچے پکا بھڄیسی ، اَٹھ ݙاہ مہمان آ ونڄن، کھل تے روٹی ݙیسی ، متھے اُتے وَٹ نی پیندی ۔ ایہ فیصلہ تساں کرݨے جو ابا جی اَتے سلیم بھئی دی ایہ فضول خرچی اے یا سخاوت آکھسوں ۔ میݙے خیال اِچ تاں اپݨے ٻالاں اَتے مہمان نوازی اُتے خرچ کرݨ بہترین عمل اے ، اللہ تعالیٰ والد صاحب اَتے بھئی سلیم ہاشمی کوں جنت الفردوس اِچ اعلیٰ مقامات اَتے درجات بلند فرماوے۔ آمین ثم آمین

## حوالہ
کتاب: رَلے پندھ کریسوں ، مصنّف: زاہدہ اجمل ہاشمی، چھاپہ خانہ : جھوک پرنٹرز‘ ملتان