open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نذیرفیض مڳی دا مزاح

استاد فیض نذیر مڳی مزاحیہ طبیعت دے مالک ہن۔ انہاں دے کجھ واقعات پیش خدمت ہن۔

١۔ ہک دفعہ استاد نذیر تھاݨے کہیں دا موٹرسائیکل چھڑاوݨ سانگے ڳئے تاں پولیس والیں معذرت کیتی جو اڄ منشی صاحب دا پیو فوت تھی ڳئے او اڄ چھٹی تے ہن  تساں کل آواہے

استاد نزیر کھل پئے تے اکھیس ۔ 

"یار اڄ پتہ لگے جو پولیس والیں دا وی پیو ہوندے"

(٢  )

ہک دفعہ استاد صاحب کنوں کہیں پچھیا

مرشد تہاݙی عینک کتلاں نمبر دی ہے 

آکھݨ لآے

"ایں عینک دے شیشےآخری

نمبر دے ہن تے ہُݨ میں اکھیں

وٹویساں"

(٣)

ہک رمضان اچ استاد ہوریں ہائی ایس وچ سفر پئے کریندے ہن انھاں دے نال ݙو ݙارھی والے  ٻیٹھے ہن استاد صاحب حسبِ عادت سگرٹ بکھائی تاں ݙاڑھی والیں جلدی جلدی آکھیا اوئے اوئے تیکوں پتہ نئیں ساکوں روزہ اے

"استاد سئیں فرمایا ݙرا تاں ایویں ݙتے وے جیویں روزہ نہ پٹرول رکھی ٻیٹھے ہوو"

(٤)

ہک دفعہ استاد نذیر فیض سئیں ھک ٻُڈھڑی تریمت کوں موٹر سائیکل ونڄ ماری او تریمت کوڑیج پئی تے آکھس توں بریک نہ مار سڳدا ہاویں

استاد صاحب آکھیا

"اماں پورا موٹر سائیکل تاں ان ماریم بریک وت انج ماراں ہا"

(٥)

ہک واری استاد صاحب کنوں کہیں پچھیا

مرشد تہاݙی عمر چوکھی ہے

آکھݨ لڳے پاکستان دا سینگا ہاں

اوکوں ادھ رنگ فالج ہے تے میکوں دمہ ہے

ݙیکھو پہلے کون ویندے!!!

(٦)

ہک ݙینہہ مولوی عبدالخالق صاحب عبدالسمیع مجاز صاحب اتے استاد نذیر فیض سئیں کٹھے ٻیٹھے ہن 

ہک بندے مولوی صاحب کنوں پچھیا

"سئیں قرآن وچ کیڑھی کیڑھی شئے حرام اے" 

ایں کنوں پہلے مولوی صاحب کئی جواب ݙیندے

استاد فیض ستت جواب ثتا 

"میݙے کیتے تاں مجاز دے گھر دی روٹی حرام اے"

(٧)

ہک دفعہ استاد صاحب دے گھر مہمان آڳئے

بندہ  گھروں چاہ چاء آیا لیکن کپ گھٹ تھی ڳئے

زور دا  پتر کوں آکھیو نیں!!!

"ابا کپ تھوڑے ہن تے بھیݨ کپ ڈھیر ان"

(٨)

استاد نذیر فیض دی کتاب تے پابندی لڳی تاں نذیر خان لغاری انٹرویو گھدا تے پچھیا جو

استاد نذیر فیض صاحب 

تہاݙا وݙا پتر کیا کریندے؟

استاد نذیر فیض آکھیئے 

میݙا وݙا پتر

"میݙا آکھݨ نئیں منیندا"

(٩)

ہک دفعہ استاد نذیر فیض مگی کتھائیں مشاعرے تے ویندے پے ہن تے رستے اچ ہنیں دا ہک دوست  گنڈھریاں گھن آیا

استاد فیض آکھیا

"ابا ݙند تے کینی بس تلے ݙے میں سڑک چٹیساں"

(١٠)

استاد فیض نذیر مگی صاحب کولوں کہیں پچھا

سئیں سگریٹ چھوڑ ݙیوو تاں کیا تھیسی 

انہاں ولدا ݙتا " سگریٹ ڈھہہ پوسی ٻیا کیا تھیسی"
سولنگی

ایہ ہک ماچهى، اگنی ونشی راجپوتاں وچوں ہک نسلی سرائیکی قبیلہ ہے۔
سولنگی قبیلہ ہک تاریخی قبیلہ ہے جیہڑا پاکستان دے سرائیکی وسیب، سندھ دے اتلے علاقے وچ اور  بلوچستان وچ کثیر تعداد اچ موجود اے۔ سولنگی قبیلے دا تعلق سرائیکى تے سندهى قوم نال ہے۔ پاکستان وچ ایں قبیلے کوں ماچهى وی آہدن۔ انڈیا دے تاریخ دان لکهدن کہ سولنگى قوم دى انڈیا دے کجھ علاقیاں تے 300 سال توں زائد حکومت رهى اے۔ عرب ممالک وچ اے سولانجی دے ناں نال ڄاݨے ویندن۔ سولنگی قبیلے دے لوگ زیادہ تر سرائیکى تے کجھ سندھی تے  بلوچی زبان ٻولیندے ہن۔ سندھ دے نچلے شہراں تھرپارکر، بدین، سجاول تے ٹھٹھہ وچ  وى سولنگى پائے ویندن، لیکن پسماندہ حالت وچ ہن۔ تھر پارکر دے ھندو وی سولنگى قوم دا تعلق پاکستان انڈیا دى راجھستانى پٹى نال تے انڈیا دے ہک راجپوت سولنگى نال ملیندن۔  سولنگی کوں مچلک یا چلوک وی آہدن تے اے اگنی بنس خاندان توں ہن۔ سولنگی دے کئی پتر ہن مگر انہاں وچ ݙو بہت مشہور تھئے۔ ہک دا ناں معیدݨ ہئی تے ݙوجھے دا ناں ماچھی ہئی،  ماچھی دا معنی ہے وݙے قد تے جسامت والا۔ اینہی ماچھی دی نسل توں میر، سرکی، رق، تے ایندے علاوہ کئی قبیلے ہن۔ سندھ وچ سولنگی قبیلے دے علاقیاں دے ناں اکثر ماچھیاں دے ناں نال مشهور ہن کیونکہ اصل وچ ماچھی ہی سولنگی ہن۔ ہݨ اگر کوئی ماچھی خود کوں سولنگی آہدے تاں اوہ سو فیصد ٹھیک ہے کیونکہ سولنگی تاں ماچھی دا باپ ہئی۔
## اسٹیٹ آف ماچھکہ
سولنگى قوم دے سردار سرائیکی وسیب دے ضلعے رحیم یار خان دے آخرى قصبے ماچھکہ وچ پائے ویندن۔ اے قصبہ کہ "اسٹیٹ آف ماچھکہ" دے ناں نال مشہور ہے، ماچھکہ سردار بہت بہادر، انا پرست، ضدى تے دلیر منے ویندن، ماچھکہ وچ سولنگى قوم دى حکومت منى ویندى ہے۔

ماچھکہ ہک قدیم ریاست تے سولنگى/ماچھی قوم دا ڳڑھ تے اکثریت والا علاقہ ہے۔ماچھکہ اپݨے وجود توں گھن کے ون یونٹ تک سندھ دا حصہ ہئی جیہڑا ول 1970ء وچ سندھ توں الڳ کر کے پنجاب وچ شامل کیتا ڳیا- جتھاں 98% سرائیکى ٻولى ویندى ہے۔ ماضى وچ ماچھکہ، سولنگى/ماچھی ذات دى ہک نیم ریاست ہئى، اڄ وى ماچھکہ دے وݙیرے تے سردار سولنگى قوم دے ہن۔ ماچھکہ ریاست بابت حافظ عبدالستار کوریجو لکھدن کہ "ریاست مانکتارہ، منکارہ یا مانک ڳڑھ دا حاکم "جیسلراءِ ولد ججو سولنگى" ہئی، ریاست ماٹھیلو توں گھن کے اوٻاڑو تے صادق آباد تک پھیلى ہوئى ہئى۔ حافظ صاحب نے ماچھکہ کوں سندھ دى ہک قدیم ریاست تے سولنگى ذات دا مرکز تاں ݙسے پر ایہ نی لکھا کہ ماچھکہ دى اصل جیوگرافى محل وقوع کتنى ہئى؟ وسیب دے ایں قدیم علاقے بارے ڄاموٹ حاجى خان چاچڑ لکھدن  کہ "ماچھکہ کوں پاکستان بݨݨ دے بعد سندھ توں الڳ کرکے پنجاب وچ شامل کیتا ڳیا۔ علاقے وچ ماچھى/سولنگى قبیلے دى اکثریت دى وجہ نال ماچھکہ سݙیا ڳیا۔ سندھ تے سرائیکی وسیب دا ایہ حصہ پاکستان بݨݨ دے بعد تقسیم تھیا۔ ماچھکہ بارت ایاز بھاڳت لکھدے کہ " ایہ ریاست موجودہ ماچھکہ والے علاقے تے قائم تھئى ہئى جتھاں سولنگى ذات والے اکثریت نال رہندے ہن، جیہڑے بنیادى طور تے بہت بہادر تے لڑاکو ہن۔ انہاں دے سردار دے کول 66 ہزار دى فوج ہئى، 500 جنگى گاݙیاں تے 6 ہزار گھڑ سوار ہن۔
سولنگى قوم دا شمار سرائیکی وسیب تے شمالی سندھ دے جنگجو قبائل وچ تھیندے۔  سولنگی مالدار تے زمیندار ہن۔ انہاں دا کلچر و لباس خالص سرائیکی ہے۔ سولنگی قبیلے دے عورتاں زیادہ پردہ کریندن۔

## ٻیا ݙیکھو
*ریاست ماچھکہ
## حوالے
قصبہ مڑل

قصبہ مڑل ہک چھوٹا جہیہ قصبہ ہے جہڑا لاڑ شجاع آباد روڈ تے آباد ہے۔ قصبہ مڑل موضع لاڑ کولوں نو کلومیٹر تے تحصیل شجاعباد کولوں اٹھارہ کلو میٹر دور ہے۔
ملتان شہر کولوں قصبہ مڑل تیس کلومیٹر دور ہے۔
قصبہ مڑل دی آبادی 2017 دی مردم شماری دے مطابق اٹھارہ ہزار ہے۔
قصبہ مڑل دی حدود موضع جامپور نال شمال وچ، موضع فیروز پور مغرب وچ، موضع خوجہ جنوب تے موضع قصبہ ثانی نال مشرق وچ ملدی ہن۔
قصبہ مڑل اپنے علاقے وچ ہک بہوں وڈا تعلیمی تے صحتی مرکز ہے۔ کیونکہ اتھا ہک رورل ہیلتھ سینڑ تے بارہویں جماعت تک دا ہائی سکول موجود ہے۔
اہیہ علاقے وچ ہک ڈگری کالج دی اشد ضرورت ہے۔
بھٹی

بھٹی راجپوت یادوونشی (Yaduvanshi) تے چندرونشی دے طور تے مشہور ہن۔ بھٹی راجپوت کرشن جی دی اولاد منے ویندن۔ ایں قبیلے دے مشہور ہندو راجاواں وچ راجہ کرشن جی مہاراج، راجہ باہوبلی،  راجہ گج سنگھ، راجہ سالباہن، راجہ بلند، راجہ رسالو، راجہ بھاٹی راۓ، راجہ بھونی سنگھ المعروف بجےراۓ، راول جیسل سنگھ والئی ریاست جیسلمیر، راݨا کپور سنگھ بانئ ریاست کپورتھلہ مشہور ہن تے مسلماناں وچ راۓ اچت سنگھ جیہڑے کہ  حضرت بہاٶالدین ذکریا ملتانی دے پڑپوترے دے ہتھ تے مسلمان تھئے تے ناں راۓ اللہ ݙتہ خاں بھٹیؒ رکھا ڳیا۔

راجپوت بھٹیاں دی مشہور ریاست و قلعہ بھٹنیر، راجھستان ہئی جینکوں 1398ء وچ امیر تیمور دے حملیاں نے مسخ کیتا جیندے نال بھٹی راجپوت بھٹنیر چھوڑ کے ݙوجھے علاقیاں وچ بکھر ڳئے۔ ہک زمانے وچ راجپوت بھٹی ہستناپور توں گھن کے کاشغر تک حکمران رہے ہں جینکوں بھٹسر نال یاد کیتا ویندے۔ افغانستان وچ غزنی، جیندا پراݨا نام گجنی ہئی اونہی قبیلے دے ہک راجہ گج سنگھ دے ناں تے ہے۔ راجپوت بھٹیاں دے گوتھاں وچ ٻارہاں پال قابل زکر ہن، جنہاں وچ گورپال بھٹی، میݨ پال بھٹی، لکھݨ پال بھٹی، سانس پال بھٹی، ہرپال بھٹی وغیرہ مشہور ہن۔ اے قبیلہ کیونکہ برصغیر دا مقامی ہے تے ہر وسیب اچ نسلی تے مقامی سمجھیا ویندے ایں طرح سرائیکی وسیب وچ وی باقی علاقیاں دے مطابق مقامی تے نسلی سرائیکی ڳوتھ دے طور تے ڄانا ویندے۔
## حوالے
فورٹ منرو

فورٹ منرو ایک پہاڑی سیاحتی مقام ہے۔ ایہ ہک انگریز منرو دے ناں تے ہے۔ ضلع دیرہ غازی خان وچ ہک ٹھڈھا مقام ہے۔ 

فورٹ منرو کوہ سلیمان . دیرہ غازی خان جیرھا اپݨی ہک نویکلی تاریخ رکھدے ـ  برطانوی دور دا Summer Camp ہا ـ اتھاں ہک جرگہ ہال جتھ انگریز دے پروردہ شخصیات مختلف اوقات وچ کٹھیاں تھیندیاں ہن ـ انگریزیں دا قبرستان تے ہک تالاب وی تاریخی اہمیت دے حامل ہن ـ خاص ڳالھ موسم ٹھڈا ہوندے ـ

فورٹ منرو ضلع ڈیرہ غازی خان دا ہک صحت افزاء مقام ہے۔ اتھوں ڈیرہ غازی خان 54میل دے فاصلے تے ہے۔ اتھاں دا اوسط درجہ حرارت 90درجے فارن ہائیٹ ہوندا ہے ایندا ناں ڈیرہ جات ڈویژن دے کمشنر کرنل منرو دے ناں تے رکھیا ڳیا۔1880ء اچ جݙاں انگریزاں نے بلوچستان تے قبضہ کیتا تاں ڈیرہ غازی خان دا قبائلی علاقہ مرکزی حکومت دے تحت غیر مشمولہ علاقہ قرار ݙے ݙتا ڳیا تے ایں علاقے دے نظم و نسق کیتے ہک پولیٹیکل ایجنٹ مقرر کیتا۔ انہاں ݙینھاں ضلع ڈیرہ غازی خان دے ڈپٹی کمشنر رابرٹ سنڈیمن نے ایندی بنیاد رکھی۔ اتھاں دی ہک جھیل دا ناں ڈپٹی کمشنر مسٹر ڈیمز دے ناں تے ڈیمز جھیل رکھیا ڳیا ہے۔ ایں علاقے دے پہاڑاں اچ فولاد، یورینیم تے جپسم دے ذخائر پاتے ویندن ملکی تے غیر ملکی سیاحاں دا مرکز وی ہے۔(1)

## '''حوالہ'''
(1)کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء
میکسیکو

میکسیکو ہک ملک ہے جہڑا  شمالی امریکا وچ ہے۔ ایہ ہک وفاقی آئینی جمہوریہ ہے۔ ایہ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے جنوبی سرحد نال لڳا ہویا ہے۔ جنوبی بحرالکاہل ایندے مغرب وچ، گواتیمالا، بیلیز  تے كے رے بين سمندر ایندے جنوب وچ، تے خلیج میکسیکو ایندے اُبھے پاسے ہے۔۔ میکسیکو تقريباً 2 ملین مربع کلومیٹر تے پھیلا ہویا ہے، میکسیکو امریکا وچ پن٘ڄواں تے  دنیا وچ 14 واں سبکنوں وݙا آزاد ملک ہے۔ 11 کروڑ دی آبادی نال، ایہ 11 ویں سبھ کنوں ودھ آبادی آلا ملک ہے۔ میکسیکو اكتریہ ریاستاں تے ہک وفاقی ضلع، شَہر شامل فیڈریشن ہے۔
چدھڑ

چدھڑیا چدھرڑ سرائیکی راجپوتاں دی ہک ڳوتھ ہے جیہڑی سرائیکی وسیب دے ضلع جھنگ وچ کثیر تعداد وچ آباد ہے ایندے علاوہ ضلع ملتان تے ضلع بہاولپور وچ وی انہاں دی آبادی موجود اے۔
## حوالے
چنہ

چنہ برادری دے کجھ لوڳ چھنچھرا وی سݙاون لگ ڳن۔ یہ زیادہ تر مسلمان ہن تے عام طور تے سرائیکی زبان ٻولیندے ہن البتہ سندھ اچ سندھی وی ورتیندن۔ اے ذات زیادہ تر پاکستان وچ ہی آباد ہے۔
## حوالے
چوہان

چوہان خود کوں اگنی ونشی (بھاہ توں پیدا) گجر ڳوت اے۔ کج راجپوت وی اپنے آپ نوں چوہان آکھ نے۔ چوہان قوم بھارت تے پاکستان وچ پائی وی ہے۔ تاریخ میں انکو پرتھوی راج چوہان دی سلطنت دی وجہ نال خاص طور تے یاد کیتا ویندے۔ تاریخی، ثقافتی تے تعداد دے لحاظ نال انہاں کوں بھارت تے پاکستان وچ (لیکن خاص طور تے بھارتی ریاست راجستھان وچ ) بہت اہمیت ݙتی ویندی ہے۔ گجر وڈی تعداد وچ رہندے تے اے لوگ قدیم دور کولوں سرائیکی وسیب وچ وی آباد ہن جیہڑے سرائیکی راجپوتاں وچ شمار تھیندن۔

## تاریخ
ہندو کتب ویداں (Vedas) وچ چوہاناں دا خاص ذکر موجود ہے۔ آکھا ویندے کہ ایہ اگنی ونشی ہن یعنی کہ انہاں کوں بھاہ نال منسوب کیتا ڳیا اے۔ انہاں کوں پیدا ایں کیتے کیتا ڳیا تاکہ ایہ اسوراں یعنی بری بلاواں نال لڑ کے انہاں کوں ختم کر ݙیون۔ انہاں دی ابتدا اوں بھاہ نال تھئی ہئی جیہڑی کوہ ابو توں نکلی ہئی۔
چوہاناں دے علاوہ دیگر خانداناں کوں جنہاں  وچ سوریہ " چندرا " یادو ونشی وچ گجرارا پرتی ہار، پرمار تے سولنکی شامل ہن دے بارے وچ وی معلوم نی تھی سڳا کہ کݙݨ انہاں دے حکومتاں وجود وچ آئے کیونکہ اے قدیم لوگ ہن۔ چوہان پنڈی گھیب، گُجرات، راول پنڈی، جہلم دے ڈھوکاں، ہری پور ہزارہ تے چکوال وچ موجود ہن۔
## حوالے
پرتھوی راج چوہان

دلی تے اجمیر دا آخری ہندو راجہ جیہڑا رائے پتھورا راجپوت دے ناں نال وی مشہور ہے۔ ایندی بہادری دے کارنامے ہندوستان وچ مشہور ہن۔ ایں نے اپݨے ہمسایہ راجپوت حکمراناں دے نال کئی جنگاں لڑے۔ جے چند والی قنوج دی چھوہر سنجوڳتا تے پرتھوی راج چوہان آپس وچ بےحد محبت کریندے ہن، ایں وجہ توں پرتھوی نے سنجوڳتا کوں سوئمبر توں چا کے اوندے نال شادی کر گھدی۔ ایندے تے اوندی جے چند نال دشمنی تھی ڳئی ہئی۔ 1191ء وچ ایں نے سلطان محمد غوری کوں ترائن (تراوڑی) دے میدان وچ شکست ݙتی۔

## حوالے
بودلہ

**بودلہ** وٹو راجپوتاں دا ہک حصہ ہن تے نسلی سرائیکی گروپ نال تعلق رکھدن۔ وسیب دے زیریں تے وسطی ستلج دے علاقے وچ آباد ہن۔ کجھ پشتاں توں انہاں کوں ہک مخصوص روحانی نسبت حاصل ہے جیہڑی کہیں روحانی سلسلے دی طرفوں عوام دی سیوا کیتے انہاں دے کہیں بزرگ کوں عطا تھئی ہئی۔  اے وٹوؤاں دے لڑکیاں نال شادی کریندن لیکن اپݨے بیٹیاں صرف بودلیاں کوں ہی ݙیندن۔ کجھ عرصہ پہلے تک اے ہک سیلانی قبیلہ ہن پر ہݨ ہک جاگیر دے مالک ہن۔ اے ملتان توں  بہاولپور تے ول منٹگمری آئے۔ مسٹر پرسر دے مطابق کاہل بیوقوف تے احمق ہن۔ انہاں کوں جادو منتر دے ذریعے بیماریاں دور کرݨ دی طاقت دا مالک ݙسایا ویندے تے کئی افراد دے مطابق اے نوری علم دے عامل ہن۔ اے بالخصوص نانگ دے ݙنگ دا دا علاج کریندن۔ انہاں دی بددعا بڑی موثر سمجھی ویندی ہے۔ نانگ دے ݙنگݨ دا علاج کرݨ دی اہلیت ہک تاریخی عمل نال جڑی ہے جیندے وچ ہک تاریخی واقعہ غار ثور وچ نانگ دے ݙنگݨ دا ہے، جیندے اتے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہٖ و سلم نے لعاب مبارک لایا ہئی۔ ایندے علاوہ سنیاسیاں وچ ایں ناں دا ہک فرقہ وی ہے۔ 

## مشاہیر
* سعید احمد بودلہ
* فخر مسعود بودلہ
* چیف کمشنر ریجنل ٹیکس آفس ملتان عابدرضا بودلہ
* اسلم بودلہ (رکن قومی اسمبلی، 2013/ ن لیگ / ضلع خانیوال)
* احمد امین بودلہ
## علاقے
* ڄاموں بودلہ
## حوالے
ڄاموں بودلہ

** ڄاموں بودلہ** ( Jamoo Bodla)، پنجاب پاکستان دا ہک قصبہ تے تحصیل عارفوالہ دی ہک یونین کونسل جیہڑی ضلع پاکپتݨ وچ واقع ہے۔
## حوالے
خضر حیات ٹواݨہ

لیفٹیننٹ کرنل سر ملک خضر حیات ٹوانہ (انگریزی: Sir Malik Khizar Hayat Tiwana) ہک ریاست کار، فوجی افسر تے زمیندار ہن جیہڑے یونینسٹ پارٹی نال تعلق رکھدے ہن۔ اے برطانوی راج وچ ہک بہت وݙے صوبے پنجاب (جیہڑا پنج ڈویژنز لہور، دلی، جالندھر، راولپنڈی، ملتان تے کئی نوابی ریاستاں تے مشتمل ہئی) دے آخری (1942ء تا 1947ء) سربراہِ حکومت ہن۔ خضر حیات ٹواݨہ 7 اگست 1900ء کوں اپݨے نانکے چک مظفرآباد (ضلع سرڳودھا دی تحصیل شاہ پور دا ہک گرانہہ) وچ یپدا تھئے۔

## حوالے
یونینسٹ پارٹی

یونینسٹ پارٹی (Unionist Party) برطانوی راج دے دوران صوبہ پنجاب دی ہک سیاسی جماعت ہئی۔ ایں جماعت دی حکومت اوں وقت دے پنجاب تے وی قائم رہی۔ اے پارٹی کانگریس دی ہک اتحادی جماعت ہئی۔ رہنماواں اچ ملک خضر حیات ٹواݨہ نشاںر شخصیت ہن۔ ایندے اچ مسلمان، ہندو تے سکھ اقوام دے ممبران شامل ہن۔ درحقیقت اے جماعت اوں وقت دے پنجاب بشمول مقبوضہ سرائیکی خطے دی نمائندہ سیاسی پارٹی ہئی۔

## حوالے
سکندر حیات خان

آپ یونیونسٹ پارٹی دے صدر، برطانوی متحدہ پنجاب دے وزیراعلیٰ، گورنر تے ریزرو بنک آف انڈیا دے ڈپٹی گورنر رہے ہن۔ انہاں دی دھی محمودہ سلیم رکن قومی اسمبلی منتخب تھئے ہن۔ سکندر حیات خان 5 جون 1892ء کوں ملتان اچ پیدا تھئے تے 26 دسمبر 1942ء کوں لہور اچ وفات پاتی۔ 

## حوالے
پنوار

**پنوار**  اک شاہی  قبیلہ اے۔ انہاں کوں کجھ علاقیاں اچ پرمارا وی آکھا ویندے۔ جہندوں مہابھارت دی جنگ ہوئی تے کورو راجہ کرن پاونڈواں دے ہتھوں بچ گیا۔ اگے جا کے اوہدی پیڑی دے لوگ پنوار تے چھاوڑا سدان لگ پے فیر ہولی ہولی چھاوڑی ناں ہون لگا تے اے سب نو پتہ چھاوڑی گجراں دا بڑا وڈا تے عزت والا خاندان اے۔۔
پرمارا یا پنوار یا پوڑ یا پواڑ دا تعلق اگنی کل نال ہے۔ پورس جیں نے سکندر دا مقابلہ کیتا ہئی اوندا تعلق وی پرمار یا پنوار نال ہائی۔ اگرچہ ایہ اینجھے لڑاکے نہ ہن جیویں کہ ظاہر کیتا ویندے، مگر انہاں دی سلطنت بہت وسیع رہی ہے۔ زمانہ قدیم توں ہک مثل مشہور ہے کہ دنیا پرمار دی ہے، ایہ وی حقیقت ہے کہ اگرچہ ایہ خاندان پرامر اگنی کل وچ افضل ہے تے ایہ دولت و حشمت وچ سولنکھیاں تک نی پہنچی تے نہ ہی اوہ چوہان راجاواں دی طرح مشہور ہوے۔ پر انہاں دے ریاستاں دی نسبت زیادہ اِنہاں دے ریاستیں زیادہ وسیع رقبے تے پھیلے ہوئے ہن۔ انہاں دے حکومتاں میسر، دھار، منڈو، اوجین، چندر بھاگا، چتوڑ، ابو چنرورتی، مؤ، میدانہ، پرماتی، امرکوٹ، بھکر، لوور تے پٹݨ دے ریاستاں وچ رہیاں ہن یا اے علاقے انہاں نے فتح کیتے ہن۔ پنجاب تے سرائیکی وسیب دے کج راجپوت قبیلاں دا دعویٰ ہے کہ اوہ پنوار دی شاخ ہن۔ جیویں کہ سیال، میکݨ، ڈوگر، کھرل، کٹیسر، ٻوھڑ، ایہ پنجاب، سرائیکی وسیب تے زیریں سندھ وچ بڑی تعداد وچ ہن تے ڄٹ/راجپوت سدویندے ہن۔

## حوالے
ٹواݨہ

**ٹواݨہ** ڄٹاں دا ہک قبیلہ اے۔ 
شاہ پور کوہستان نمک دے دامنی علاقے وچ ٹواݨے آباد ہن۔ انہاں نے پنجاب دی تاریخ وچ اتنا نمایاں کردار ادا کیتے کہ جیہڑا انہاں دی تعداد ݙیکھدے ہوئے غیر معمولی نظر آندے۔ انہاں کوں پنوار راجپوت، سیال تے گھیٻا دے مورث اعلیٰ دی نسل توں ہی قرار ݙتا ویندے۔ اے پنجاب وچ غالباً سیالاں دے نال ہی آئے تے پندرہویں صدی ختم تھیوݨ توں پہلے دریائے سندھ تے جہانگیرہ دے مقام تے آباد تھئے لیکن آخر کار شاہ پور تھل وچ اپݨے موجودہ مسکن کوں پہنچ ڳئے جتھاں مٹھہ ٹواݨہ وچ اپݨا مرکزی قصبہ تعمیر کیتا۔
ہݨ اے ہک نیم گلہ بان، نیم کاشتکار قبیلہ تے سپاہی پیدا کرݨے والے مضبوط آدمیاں دی نسل ہن۔ تاہم انہاں دے اوصاف افسوسناک طور تے انہاں دی انتہائی جھڳڑالو افتاد نال داغدار ہن۔ اوندی وجہ ایہ ہے کہ انہاں دا آپس وچ تے جیں کہیں نال وی واسطہ پیا اوندے وچ انہاں دی نہ ختم تھیوݨ والی شورش جاری رہندی ہے۔
## شخصیات
* نواب محمد ممتاز خان ٹواݨہ
* ملک خضر حیات ٹواݨہ
* ملک محمد مبارز خان ٹواݨہ
* شہزادی عمرزادی ٹواݨہ
* راحیلہ ٹواݨہ
## علاقے
* مٹھہ ٹواݨہ
* حسن پور ٹواݨہ
* ٹواݨہ کلاں
## حوالے
افغانی کھاݨیں

**افغانی کھاݨیاں دی تیّاری وِچ [[کݨک]]، [[مکئی]]، [[جَو]] اَتے [[چاول]] دا استعمال کِیتا وین٘دا ہِے۔ اَن٘ج اَن٘ج علاقیاں وِچ مقاملی [[پَھل]] اَتے [[ساولِیں]] اَتے [[کِھیر]] دی مصنوعاں جِین٘ویں کِھیر، ݙہی نال کھاݨیں تیّار کِیتے وین٘دے ہِن۔**  افغانستان آپݨے چنڳے معیار دے انار، انگور اَتے مِٹّھے، رڳبی فٹ بال دے سائز دے خربوزیاں کِیتے سُن٘ڄاݨاں وین٘دا ہِے۔  افغانسان دا قومی کھاݨاں قابلی پلاؤ ہِے۔ 
[thumb| [نان (ٹُکّر) جیڑھا افغانستان وِچ سبھ تُوں وَدھ استعمال تِھیوݨ آلی روٹی ہِے۔ جیڑھی آپݨے حُجم دی پارُوں سُنڄاݨی وین٘دی ہِے۔]]
[thumb|[چاول کوفتہ مکئی دے نال۔ ]]

### مہان٘درے اَفغانی کھاݨیں

#### افغانی پلاؤ
افغانی پلاؤ دُنیا بھر وِچ آپݨی سُوہݨی رنگت، ذایقے اَتے خَشبو دی پارُوں ٻہوں مشہور ہِے، کݙان٘ہِیں کݙان٘ہِیں اِیکُوں بھورے چاول دے نال بݨایا وین٘دا ہِے۔ اِین٘دے سُݨھَپ وِچ ڳاجر اَتے میوہ جات دا استعمال کِیتا وین٘دا ہِے۔ عام طور تے اِیکُوں پَٹھورے یا ڳان٘ہ دے گوشت نال تیّار کِیتا وین٘دا ہِے۔ 

#### [[قورماں]]
قورماں عام طور تے چاول دے نال پیش کِیتا وین٘دا ہِے۔  اِیہ ہمیشاں وَصَّل اَتے ٹماٹر نال رَلا تے تیّار کِیتا وین٘دا ہِے۔ تَلّے ہوئے وَصَّل وِچ، ٹماٹر شامل کِیتا وین٘دا ہِے وَل اِین٘دے وِچ اہم جُز رَلایا وین٘دا ہِے، جیڑھا ٻوٹ یا سبزیاں تِھی سڳدا ہِے۔ بھورا وَصَّل اِیکُوں اسٹو دی شکّل ݙین٘دا ہِے۔ افغانی قورماں دی ٻہوں سارے ونکیاں تیّار کِیتیاں وین٘دیاں ہِن۔

* قورماں ٻوٹ
* قورماں گوشت آلُوں بخارا
* قورماں لاونڈ
* قورماں سبزی پالک اَتے ٻئے سبزیاں.
* قورماں شلغم

[thumb|[کوفتہ، کواب نان دے نال۔ ]]
thumb|300x300px|افغانی کھاݨیں دی میز
ونکی:دیسی کھاݨیں
ونکی:افغانی کھاݨیں
ونکی:علاقیاں دے لحاظ نال کھاݨیاں دی تن٘دِیر
ونکی:پاکستانی کھاݨیں
ونکی:افغانستانی کھاݨیں
ونکی:ازبکستانی پکوان
ونکی:افغان پکوان
ونکی:پشتون پکوان
قلم کاری

قلم کاری ہِک ونکی دا ہتھ نال پینٹ یا بلاک دی چِھمبائی کِیتا ہویا کپڑا ہِے جیڑھا ایران دے شہر اصفہان اتے ہندوستان دی ریاستاں آندھرا پردیش اَتے تلنگانہ وِچ تیّار کِیتا وین٘دا ہِے۔ قلم کاری وِچ صرف قدرتی رنگ استعمال کِیتے وین٘دے ہِن، جِنّھاں کُوں تِرِیہہ اَنج اَنج طریقیاں نال ورتیا وین٘دا ہِے۔   ہندوستان وِچ قلم کار فن دے ݙو خاص انداز ہِن۔ قلم کاری سریکلا ہستی انداز، جِتّھاں موضوع کُوں اَزادانہ طور تے ڈرائنگ کرݨ اَتے رنگ بھرݨ کِیتے قلم استعمال کِیتا وین٘دا ہِے۔ اِیہ انداز مندراں وِچ وَدّھیا پَھلّیا۔ اِین٘دے وِچ کتاباں، مندر وِچ پَھئے، رَتھ بینر اَتے دیوتاؤاں اَتے ہندو مہاکاویاں (جِین٘ویں: رامائن، مہا بھارت اَتے پرانا) تُوں گِھدّے ڳئے مناظر دی نمائش شامل ہِے۔ اِیں انداز دی آپݨی موجودہ حیثیّت کملادوی چٹوپا دھیائے دے کول ہِے ڄئیں اِیں فن دا آل انڈیا ہینڈی کرافٹس بورڈ دے پہلے چیئرپرسن دی حیثیّت نال پرچار کِیتے۔

### تَرِیخ
موسیقاراں اَتے مصورّاں کُوں، جِنّھاں کُوں تصویر کار آہْدے ہِن، دِیہ تُوں ٹُر تے دِیہ دے رَہوݨ آلیاں کُوں ہندو پوران داستان دے کہاݨیاں سُݨین٘دے ہِن۔ اُنّھاں دے ٻوٹیاں تُوں نِکلے ہوئے سَوکھے ذرائع اَتے رنگّاں دے نال موقع اُتے پینٹ کینوس دے وݙّے بولٹ استعمال کر تے آپݨے کھاتیاں دا پرچار کِیتا۔ اِین٘ویں اِی، جیڑھی ہندو مندراں وِچ رَہن٘دے ہَن اُوہ قلم کاری دے وݙے پینل ہِن جیڑھے ہندو متکلماں اَتے نقش نگاری دے قسطاں کُوں پیش کرین٘دے ہِن، جیڑھے ٻُدھ تھانگکا فن پاریاں آلی کار اِی ہِن۔ آرٹ دی شکل دے طور تے، اِیہ قرونِ وسطیٰ وِچ، حیدرآباد دے گولکونڈا سلطنت دے متمول چوٹی توں گِھدّا ڳیا ہئی۔ مغل جِنّھاں نے اِیں ہنر کُوں کورمنڈل اَتے گولکونڈہ صوبے وِچ پرچار کِیتے، اُنّھاں نے اِیں دستکاری دے مشق کاراں کُوں "کالامکرس" آکھیا، جِتُّھوں تُوں "قلم کاری" دی اصطلاح تیّار تھئی۔ 

### وِچلی حالت
قرونِ وسطیٰ وِچ ، اِیہ اصطلاح ہندوستان دے ٻہوں سارے خِطّیاں وِچ اَزادانہ ہَتّھاں اَتے بلاک چِھمبائی نال ساولِیں دے رنگ دے ذریعہ کہِیں وی سوتی کپڑے دی تشکیل کِیتے وی استعمال کِیتی وین٘دی ہئی۔ اِنّھاں جائیں اُتّے جِتّھاں تاݨے باݨے چھاپے ہوئے ہِن قلم چنڳے تفصیلاں تیّار کرݨ اَتے کُجھ رنگاں دے استعمال کِیتے استعمال کِیتا وین٘دے ہِے۔

ونکی:قلم کاری۔ 
ونکی:لوک فنون۔ 
ونکی:لوک ثقافت تے فنون۔
کراچی دے کھاݨیں

کراچی دے کھاݨیاں تُوں مراد اُوہ کھاݨیں ہِن جیڑھی بنیادی طور تے کراچی، سندھ، پاکستان دے شہر وِچ بݨائے اَتے کھادے وین٘دے ہِن۔ اِیہ شہر وَدھ ڳِنتری وِچ ثقافتی کھاݨیاں دا شہر ہِے جین٘دی وجہ اِیہ ہِے جو اِیہ شہر پاکستان دے اَنج اَنج علاقیاں تُوں آوݨ آلے اَنج اَنج نسلی جَتّھیاں اُتے مشتمل ہِے۔ کراچی پاکستان دا پِگھلݨ آلا اُوہ تھاں اَکھوِین٘دا ہِے جیڑھا سبھے ثقافتاں کُوں آپݨے اندر جذب کر گِھن٘دا ہِے۔ 

کراچی دے کھاݨیں شہر دی بدیسی اَبادی تُوں تَکڑے متأثر ہِن۔ جیڑھے ہندوستان دے اَنج اَنج علاقیاں تُوں آئے ہَن اَتے 1947ء وِچ پاکستان دی اَزادی دے بعد بنیادی طور تے کراچی وِچ اَباد تھئے ہَن۔ وَدھ ڳِنتری وِچ اردو ٻولݨ آلے مسلمان روایتی طور تے کراچی وِچ رَہن٘دے ہِن۔ تَہُوں اِیہ شہر آپݨے کھاݨیاں وِچ بدیسی ذوق کِیتے سُن٘ڄاݨیا وین٘دا ہِے۔ شمالی ہندوستان دے مسلمان آپݨی پُراݨی رِیتاں کُوں سن٘بھالی ودے ہِن، جِنّھاں وِچ اَنج اَنج کھاݨیں اَتے شربت شامل ہِن۔ 
فائل:Kebab.jpg|کباب
فائل:Awadhi mutton biryani.jpg| بریانی
فائل:Paan Making.jpg|پان


## کھاݨیں

* بن کباب
* چکن تکہ
* دالچہ (جِیکُوں دال ڳوشت وِی آکھیا وین٘دا ہِے)
* ڈبل دا مِٹّھا
* پَھلُودہ
* حلیم
* حیدرآبادی بریانی
* جلیبی
* کچوری
* کٹاکٹ
* فِرنی
* کِھیرنی
* کوفتہ
* لوݨ پارے
* نرگسی کوفتہ
* پاکستان وِچ مہان٘درا قومی کھاݨاں، نہاری اصل وِچ بدیسی دلی، ہندوستان تُوں گِھن آئے ہَن۔ 
* پان
* رس ملائی 
* سجی
* سموسہ
* شامی کباب
* شاورما
* شیرمال
* سری پائے
* تافتان
* (انڈا) پراٹھا
* بہاری کباب
* بوٹی کباب
* چنا دال پراٹھا
* چکن کراہی
* گولہ کباب
* حبشی حلوہ
* کباب رول
* لوکی کا پارہ
* لوکی کا حلوہ
* (مٹر) پراٹھا
* میتھی (میتھی کے پتے) والا پراٹھا
* پسندے (اردو: پسندے)
* فیرنی
* قیما پراٹھا
* ریشمی کباب
* رومالی روٹی
* شاہی ٹکرے
* سلطانی دال
* تندوری پراٹھا
ونکی:بھارتی کھاݨیں
ونکی:پاکستانی کھاݨیں
ونکی:علاقیاں دے لحاظ نال کھاݨیاں دی تن٘دِیر
ونکی:دیسی کھاݨیں
ونکی:پاکستانی پکوان
ونکی:کراچی کے پکوان
سرائیکی اکھاݨ (پوتھی)

## اکھاݨ کیا ہِن
سرائیکی سندھ وادی دی پُراݨیں ترین زبان ہِے جہڑی دَکّن کنوں گِھن کے کشمیر تئیں ٻولی تے سمجھی وین٘دی رہی ہے پر اِیں زبان کوں زمانے دے پُراݨ، نویاں نویاں جغرافیائی حد بندیاں، غیر زباناں دے حَملیاں، دھرتی زادیاں دے ٹَھݙّے مزاج، سیاسی حکومتاں دی بے توجّہی، غیراں دے تَحسّب اَتے ٻولݨ آلیاں دی ٹھاڈِل تے بے حسی نے مُکا چھوڑے۔ اُوہ زبان جیکوں موہنجودڑو، ہڑپّہ، ہاکڑہ تے ٹیکسلا دیاں پُراݨیاں تہذیبی نشانیاں دے حوالے نال ڳولݨ پھرولݨ چاہِیدا ہا، ویلے دے حاکماں تے ملک دے بادشاہواں دے دلچسپی نہ ہوون پاروں سیاسی مصلحتاں دا شکار تھی کے رَیہہ ڳئی ہے۔ اَڄ جہڑیلے اِیں زبان دا علمی سمّل ڳولݨ دی لوڑ پون٘دی ہِے تاں ہَتھ مَلّن دے سِوا ٻِیا کُجھ نِھیں تھی سڳدا۔ 
کئیں وی زبان کوں ترقی ݙیوݨ کِیتے لسانی ماہراں نے محاوریاں، اکھاݨاں، اصطلاحواں، جامع قواعد تے جامع لُغت جیہیاں کتاباں کوں مرتّب کرݨ دی لوڑ اُتّے زور ݙِتّے۔ پر افسوس ایں ڳالھ دا ہے جو سرائیکی زبان اِچ اِہجیں کُئی وی جامع کتاب کوئنیں سِوائے کُجھ نِکّیاں نِکّیاں کتاباں دے، جِنّہاں وِچ کُجھ اَٹّا ݙالا کِیتا ڳے۔ اِنہاں کتاباں کوں عُذر مِٹاوݨ کِیتے تاں ڳِݨوایا ون٘ڄ سڳِین٘دے پر سرائیکی زبان دی قدامت دے مطابق شان نال پیش نِھیں کِیتا وَن٘ڄ سڳدا۔ ݙوجھے پاسے ویلے دا پَلُّوں پکڑ کے ٹُرݨ آلیاں بعضیاں قومیّتاں نے آپݨیاں علاقائی زباناں دیاں کندھاں سرائیکی زبان دے ادب اُتّے رکھ کے اُچّیاں کر گِھدّن اَتے آپݨیاں زباناں دی جامعیّت تے پُراݨے ہووݨ دا دعویٰ علم تے ادب دی دُنیاں وِچ پیش کر کے سرائیکی علم تے اَدب دی رُشنائی کوں کئیں حد توڑِیں پِھکّا کر ݙِتّے اِتّھاں تئیں جو اِیکوں (بعضیاں نے) سیاسی نعرہ آکھ کے آپݨے تحسّب دا رنگ بھرݨ دی نِکمّیں کوشش وی کیتی ہے۔ 
سرائیکی زبان دے ہِک طالب دی حیثیّت نال جِہڑیلے مَیں سرائیکی اکھاݨاں دے کئیں جامع مجموعے کوں لبّھݨ دی کوشش کِیتی تاں اے ݙیکھ کے ٻہوں ݙُکھ تھیا جو سینکڑے اکھاݨاں آلی ہِک نِکّی جیہیں کتاب کنوں علاوہ کئی ہِک مجموعہ وی نھیں مِلدا۔ 

## اکھاݨاں دی اہمیّت
کئیں وی زبان وِچ اکھاݨاں دی اہمیّت کنوں انکار نھیں کِیتا ون٘ڄ سڳدا۔ ہر زبان دے ادب وِچ سب کنوں اہم شے "اکھاݨ" ای ہون٘دِن جِنھاں وِچ ٻہوں حد تئیں اُوں دے وسیب دی حیاتی دی کہاݨی دیاں کئی چُنڈھاں لُکیّاں ہون٘دِن، اِنھاں وِچ اُوں بھوئیں دے لوکاں دیاں حکایتاں، اَتے افسانیاں کنوں علاوہ روز ݙیہاڑے دی حیاتی دیاں جھلکیاں وی نظر آن٘دیاں ہِن۔ زبان دی مُکلاݨ تے پکڑ دا اندازہ وی اُون٘دے الفاظ دے ذخیرہ دے نال نال محاوریاں تے اکھاݨاں کنوں لائیا وین٘دے۔ 
## حوالہ
* تبصرہ کتاب: سرائیکی اکھاݨ (جلد اوّل) ١٩٩٢ء (بار اوّل)۔ از کتاب: مقدمات ۔ پروفیسر شوکت مغل ۔ صفحہ نمبر ١٢٧ تا ١٢٨۔ 
ونکی:سرائیکی اکھاݨ۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک اکھاݨ۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دی لوک ثقافت۔ 
ونکی:پاکستانی لوک ادب۔
پاکستانی لوک موسیقی

صوفیانہ کلام ہووے یا پاکستانی لوک موسیقی اِیہ بھوئیں دی خَشبُو گِھدّے دِلّاں کُوں بھان٘دی ہِے۔ اِیہو وجہ ہِے جو اِین٘دی تاݨاں، سُݨݨ آلیاں کُوں آپݨے اثر وِچ گِھن گِھندیاں ہِن۔ پاکستانی لوک ڳائیک ساری دُنیا وِچ آپݨے فَن دی پارُوں سُن٘ڄاݨے وین٘دے ہِن۔ 

### مہان٘درے لوک ڳائیک

* ملکہ پُکھراج
* طفیل نیازی
* عارف لوہار
* پٹھاݨے خاں
* محمد جمن
* ریشماں
* عنایت حسین بھٹی
* ممتاز لاشاری
* الن فقیر
* فیض محمد بلوچ
* فریدہ خانم
* عابدہ پروین
* عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی
* ثریا ملتانیکر
* تاج ملتانی
* سیین ظہور
* اقبال بانو
* غلام علی
* فدا حسین (غزل ڳائیک)
* شوکت علی
* ثُریا خانم
* حامد علی بیلا
* صادق فقیر
* صنم ماروی
* رحیم شاہ
* نازیہ اقبال
* گل پانرا

### کافی
سندھی کافی سندھ، سرائیکستان، پنجاب، پاکستان اَتے سرائیکی خطے دی دیسی موسیقی / شاعری دی ہِک شِکّل ہِے۔ لفظ کافی عربی زبان دا ہِے، "اللہ کافی" دے تاثرات وِچ "حتمی" یا "ٻہوں" دے معنیاں وِچ ورتیا وین٘دا ہِے، جین٘دا مطلب ہِے: "اللہ سئیں سبھ تُوں وݙّا ہِے"۔ اِیں طرح کافی کلاسیکی، اَدھ کلاسیکی، اَتے ہَولی موسیقی دی ونکی (خاص طور تے کھیال، تپا، تھومری اَتے جِت) دے مرکّب نال ماخوذ موسیقی دی ہِک عقیدت مند شکّل ہِے۔ سندھی زبان اَتے سرائیکی زبان دی کافیاں مختصر، سادہ اَتے لہجے وِچ سُوہݨیاں ہِن۔ ہِک مہان٘درے صوفی بزرگ اَتے سندھ دے صوفی شاعر شاہ عبداللطیف بھٹائی (وفان سن ١٧٥٢ء) نے سندھی کافی دی ترقی وِچ نشابر کردار ادا کِیتا۔ ٻہوں سارے آیتاں لِکّھے اَتے دُھنّاں مرتب کِیتیاں جِنّھاں کُوں آپؒ نے "شاہ لطیف دی سَت ہیروئیناں" دا ناں ݙِتّا۔ اُنّھاں دی دُھنّاں اَڄ وی مہان٘درے ہِن۔ اَتے اُنّھاں دی مختصر تن٘دِیر تَلّے درج ہِے:

* عُمر ماروی
* سَسِّی پُنُّوں
* لیلا تے چنیسر

نوری جام تماچی، سورٹھ رائے دیاچ، مومل رانو، زاہدہ پروین کافی دی ڳائیکی دے مہان٘درے تِرِیمتاں سمجھے وین٘دیاں ہِن۔ اِنّھاں دی دِھی، شاہدہ پروین، آپݨی اَمّاں آلی کار ٻہوں عقیدت نال کافی ڳان٘دے ہِن۔ وَل اُوہ وی اَڄ دے رجحاناں کُوں ݙیہدے ہوئے کافی نال گِیت، غزل، اَدھ کلاسیکی اَتے لوک شکلاں آلے پاسے راغب تِھی ڳئیاں۔ عابدہ پروین سندھ دی ہِک مہان٘دری اَتے کافی دی ڳائیکا ہِن، ڄاں جو اُوہ ٻہوں سارے ٻئے وَنکیاں وِچ وی ڳان٘دیاں ہِن۔ 
ونکی:پاکستانی لوک موسیقی
ونکی:پاکستانی لوک ڳائیک
ونکی:لوک موسیقی
ونکی:سرائیکی لوک موسیقی
ونکی:سندھی لوک موسیقی
ونکی:کافی دی تِرِیمت ڳائیکاں
سرائیکی اکھاݨ وِچ حکمت تے دناوت تے نصیحتاں

## اکھاݨ
ہر زبان دے ادب وِچ سب کنوں اہم شے "اکھاݨ" ای ہون٘دِن جِنھاں وِچ ٻہوں حد تئیں اُوں دے وسیب دی حیاتی دی کہاݨی دیاں کئی چُنڈھاں لُکیّاں ہون٘دِن، اِنھاں وِچ اُوں بھوئیں دے لوکاں دیاں حکایتاں، اَتے افسانیاں کنوں علاوہ روز ݙیہاڑے دی حیاتی دیاں جھلکیاں وی نظر آن٘دیاں ہِن۔
اکھاݨ دُنیاں دیاں ساریاں زباناں وِچ موجود ہِن۔ اِیہ دناوت، سچ تے نِیان٘ہ دا وی پتہ ݙین٘دِن اَتے زبان دے مزاج، اُتّھوں دے موسماں، فصلاں، میلیاں، مجلساں، فرصت دیاں کمّاں، کھیݙ کُھوݙ اَتے حیاتی دیاں دلچسپیاں دا وی۔ اِنّھاں وِچ تریمتیں دے مُون٘ہ کنوں نِکلن آلیاں گھر ٻار دیاں ڳالھیں وی ظاہر تِھین٘دیاں ہِن اَتے حیاتی اِچ موجود اُچ جِھک تے خرابیاں وِی۔ اکھاݨاں نال ݙنگراں دیاں صفاتاں، ترِیمت مرد دے آپو آپݨے ڳُݨاں کنوں علاوہ موسم تے رُت دی بدلی دے اثرات، بزرگاں دے تجربیاں، دنان٘واں دی دناوت دا وی پتہ لڳدے۔ اکھاݨ اُوں زبان کوں ٻولݨ آلے لوکاں دیاں رَسماں، رِیتاں، عادتاں، مزاج تے تاریخی واقعیاں دا وی پتہ ݙین٘دے ہِن۔ اِنّھاں وِچ قوم دا پِچھوال وی جِھمکدے اَتے اڳوال کِیتے نصیحتاں اَتے اصلاحواں وی مِلدیاں ہِن۔ اِہجیں کُجھ اکھاݨ اے ہِن:
## مثالاں
* سچ آکھے لا طمع، یا ہتّھوں ݙاڈھا بے حیا۔ 
* اُٻہل دے اڳّوں ٹوئے۔ 
* اَڄ میݙی واری کل تیݙی۔ 
* طمّع گُناہیں دی نانی ہِے۔ 
* اَسّوں کتّیں تھولا کھا، طرف طبیباں مُول نہ جا۔ 
* ٻال دا چھوٹا پَرناوݨ ڳالݨ ہِے۔ 
* پَکّھا جھلین٘دے تلّے لہوو، سَوِّڑ گھتین٘دے اُتّے وَن٘ڄو۔ 
* کرماں دی رَتّی چنگی، عقل دا مَݨ کُجھ ناں۔ 
* سچ سچ ہِے، کُوڑ کُوڑ ہِے، کُوڑ دے مُون٘ہ وِچ دُھوڑ ہِے۔ 
* ڳنّاں مچّھی تے ہِنڈواݨاں، اَسّوں پکّے کتیں کھاݨاں۔

## حوالہ
* تبصرہ کتاب: سرائیکی اکھاݨ (جلد اوّل) ١٩٩٢ء (بار اوّل)۔ از کتاب: مقدمات ۔ پروفیسر شوکت مغل ۔ صفحہ نمبر ١٢٨ تا ١٢٩۔ مرتب: پروفیسر مقبول گیلانی۔ 
ونکی:سرائیکی اکھاݨ۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک اکھاݨ۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دی لوک ثقافت۔ 
ونکی:پاکستانی لوک ادب۔ 
MubasherKaleem (ڳالھ مُہاڑ) ١٧:٤٠, ١ فروری ٢٠٢٢ (PKT)
سندھی لوک داستان

thumb|وادیٔ سندھ دے قدیم عمارتاں

**سندھی لوک داستان خطّۂ [[سندھ]] نال تعلق رکّھݨ آلے اَنج اَنج عوامی قِصّیاں اُتے مشتمل داستاناں دا کَٹھ ہِے۔ سندھی لوک داستاناں صدیاں پُراݨیاں داستاناں ہِن جِنّھاں کُوں اَنج اَنج ویلیاں وِچ عوامی پذیرائی مِلّی۔ اِیہ لوک داستاناں ہر شکّل وِچ موجود ہِن اَتے روایتی فقیر کہاݨیاں جِین٘ویں افسانیاں دے رنگّاں نال بھریا ہویا اُوہ مورڑو دی علامت، ݙو ݙو چنیسر دی ہِک دی رزمیہ داستان جین٘دی ٻہادری دے قِصّے اُنّھاں کُوں خطّے دے عصری افسانیاں وِچ وکھرا کرین٘دے ہِن، [[سسی]] دی پِرِیت دی کہاݨی جیڑھی اُوکُوں آپݨے یار [[پُنُّوں]] نال ہئی اُوہ اِین٘دے کِیتے [[دیوتا]] ہِے۔ اِیہو جئیں سِندھ دے لوک داستاناں دی ݙوجھے مثالاں وِچ [[عمر ماروی]] اَتے [[سوہݨی مہِین٘وال]] دی کہاݨیاں وی شامل ہِن**۔ 

### سندھی لوک گیت
سندھی لوک گِیتاں دا پرچار کرݨ کِیتے سندھی لوک ڳائیکاں اَتے تِرِیمت ڳائیکاں نے مہان٘درا کردار ادا کِیتا ہِے۔ اُنّھاں نے سندھ دے ہر دِیہ وِچ شون٘ق دے نال سندھ دی لوک داستاناں ڳائیاں ہِن۔ 

### سندھی لوک داستان تے ادب
سندھی لوک داستاناں کُوں سندھی ادبی بورڈ دے لوک داستان تے ادب دے منصوبے دے تحت چالِیہہ جِلداں دی ہِک سیریز وِچ وی مرتّب کِیتا ڳیا ہِے۔ اِیں قیمتی منصوبے کُوں مہان٘درے سِندھی سکالر سئیں ڈاکٹر نبی بخش بلوچ نے مکمل کِیتا۔ منصوبے کِیتے مواد ݙُون٘ہائیں ٻولی دے رِیتاں دِیہ دے لوکاں اَتے لِکّھت ریکاڈ نال کَٹّھا کِیتا ڳیا ہِے۔ اِیں لوک داستاناں دی سیریز وِچ اَنج اَنج طبقیاں، سندھی لوک داستاناں اَتے ادب تُوں متعلق ہِے۔ یعنی لوک کہاݨیاں، پریاں دے کہاݨیاں، تَرِیخی پریمی داستاناں، لوک نظماں، لوک گِیت، امثال وغیرہ۔ اِنّھاں تِرِیہ پوتھیاں وِچ تَلّے ݙِتّے ڳئے ہِن:

* سسّی پُنُّوں
* نوری جام تماچی
* عُمر ماروی
* مومل رانو
* لوک گیت
* بیت
* معجزہ
* سوہݨی مہِین٘وال
* سرمد سندھی
* منقبت
* مولود
* ݙو ݙو چنیسر
* لیلا چنیسر
* مورڑو مانگرمچھ
 
ونکی:سندھی لوک کہاݨیاں
ونکی:لوک کہاݨیاں
ونکی:دیسی لوک کہاݨیاں
ونکی:سن٘دھ دیاں رِیتاں
ونکی:سندھی زبان
ٻُجھارت

## ٻُجھارت کیا ہِے؟
ٻُجھارت کُوں عربی زبان وِچ "لُغز" آہ٘دِن جین٘دے معنے ہِن "جنگلی چوہے" یا "گوہ دی کُھݙ" جِہڑی ݙِنگی پَڑِنگی ہون٘دی ہِے۔ "لُغز" دا مطلب ہے معمّہ یا گول مول ڳالھ۔ لُغز دی جمع "الغاز" ہِے۔ فارسی وِچ ٻُجھارت کُوں "چِیستان" اُردو وِچ پہیلی تے سرائیکی وِچ ٻُجھارت آہْدِن۔  
## سرائیکی وِچ ٻُجھارت
سرائیکی اِچ ٻُجھارت کِیتے کئی ٻئے لفظ وی ٻولے وین٘دِن۔ جِیویں:
* اُݙاوݨی: اُݙاوݨی اُݙاوݨ (ٻُجھارت گھتّݨ)۔ 
* ٻُجھارت: "چنگے چنگے چُن گِھدوسے، گندے چار کھیوسے کول - ناں ٻُجھارت راہ وِچ کھڑی، ہَتھ آوی تاں ڳول (آوی دے تھاں)۔ 
* ٻُجھاوِݨ: ٻُجھ ٻُجھ ٻُجھاوِݨ۔ 
* ٻُجھاوݨی: ٻُجھ میݙی ٻُجھاوݨی۔ 
* ٻُجَھکّا: ٻُجھ میݙا ٻُجَھکّا۔ 
* ٻُجھکݨی: ٻُجھ میݙی ٻُجھکݨی۔ 
ٻُجھارت دے جواب کوں ٻُجھݨی / ٻُجھݨِیں آہ٘دِن۔ جِیویں:
* ٻُجھݨی۔ 
* ٻُجھݨِیں۔ 
ٻُجھارت گھتّݨ کِیتے اے افعال استعمال تِھین٘دِن:
* ٻُجھارت گھتّݨ۔ 
* ٻُجھارت سَٹّݨ۔ 
* ٻُجھارت پاوݨ۔ 
ٻُجھݨی ݙیوݨ نال اے افعال وَرتے وین٘دِن:
* ٻُجھݨی ݙیوݨ۔ 
* ٻُجھݨی پاوݨ۔ 
## سِر چَڑھݨ ٻُجھارت کھولݨ
* جِہڑیلے کُئی سُݨݨ آلا ٻُجھارت ناں ٻُجھ سڳے تاں آکھیا وین]دے۔ "سِر چَڑّھی" جِین٘دا مطلب ہِے: "اَساں ہاری مَنّی" وَل سَٹّݨ آلا ٻُجھارت گھتّݨ آلے کُوں آہ٘دے جو ٻُجھارت کھولو، تاں ٻُجھارت گھتّݨ آلا ٻُجھݨی ݙین٘دے تے ٻُجھارت دی وضاحت کرین٘دے۔ اِیکُوں ٻُجھارت کھولݨ آہ٘دِن۔ 
سرائیکی ٻُجھارتاں لوک دَناوَت دا بھرپور اظہار ہِن۔ اِنّھاں کُوں سئیں پروفیسر شوکت مغل دی پوتھی "ساݙا ترکہ 1999ء" وِچ موضوع وار کَٹّھا کر ݙِتّا ڳے۔ مَیں اَڄاں وِی نِھیں آکھ سڳدا جو ساریاں ٻُجھارتاں اِتّھاں کٹّھیاں تِھی ڳئین۔ 
## حوالہ
* تبصرہ کتاب: ساݙا ترکہ ١٩٩٩ء ۔از کتاب: مقدمات ۔ پروفیسر مقبول گیلانی ۔ صفحہ نمبر ٢٤١ تا ٢٤٢۔ 
ونکی:سرائیکی ٻُجھارت۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ٻُجھارتاں۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دی لوک ثقافت۔ 
ونکی:پاکستانی لوک ادب۔ 
MubasherKaleem (ڳالھ مُہاڑ) ١٨:٢٥, ١ فروری ٢٠٢٢ (PKT)
لوک فن

thumb|2014ء میں بوداپست، رومانیہ وِچ فائنس ونکی دے تھاں ویچݨ کِیتے آئے پئے ہِن۔
[thumb|[انگلستان دے یپو کٹھ دا پَتھراں دیاں مورتیاں۔ سال 1745ء، 7 1/2 ]]
**لوک فن** (انگریزی: Folk art) تُوں مراد لوک کہاݨی دے پس منظر وِچ بݨائے ون٘ڄݨ آلا سبھے وَنکیاں دا بصری فن پارہ ہِے۔ اِیکُوں کئی طرح نال متعارف کرایا ون٘ڄ سڳدا ہِے۔ جاں جو اِیہ سجاوٹی فن تُوں قدرے مختلف ہِے اَتے لوک تُوں کہِیں ناں کہِیں طرح مشابہت رکھین٘دا ہِے۔ لوک فن دے ماہرین روایتی طور تے کہِیں خاص علاقے یا قبیلے دے تربیّت یافتہ ہون٘دے ہِن جاں جو فنونِ لطیفہ دے ماہرین ثقافتی رِیت دے پروردہ ہون٘دے ہِن۔ لوک فن اَتے غیر روایتی فن کݙان٘ہِیں کݙان٘ہیں ہِک ݙوجھے کِیتے استعمال تِھین٘دے ہِن جاں جو روایتی سماج وِچ جِتّھاں قبائلی فن ہُݨ وِی لوکاں کُوں بھان٘دہ ہِے، اُتّھاں غیر روایتی فن اِی استعمال تِھین٘دا ہِے۔ 

## لوک فن دے خاصیّتاں
لوک فن دے فن پارے مادی خاصیتاں دے حامل ہون٘دے ہِن۔ اِنّھاں کُوں ہَتّھ لایا، بَھنّیا اَتے محسوس کِیتا ون٘ڄ سڳین٘دا ہِے۔ اِنّھاں کُوں وَل وَل استعمال وِی کِیتا ون٘ڄ سڳین٘دا ہِے۔ کہِیں موجود شے وِچ تکنیکی صلاحیّتاں دا استعمال کر تے اِیکُوں سوہݨاں بݨاوݨ ہِی فنی کَم اَکھوِین٘دا ہِے۔ اَتے اِیہو اِی لوک فن ہِے۔ اِین٘دے تَل کُوں نقشاں تے نگاراں نال سوہݨاں کرݨ، اِین٘دی چِمکار وِچ وَدھارا کرݨ اَتے پہلاں تُوں موجود کہِیں فنی شے کُوں ٻِیا سن٘وارݨ لوک فن دی خاصیّتاں وِچ شامل ہِے۔  کیوں جو لوک فن وِچ ٻہوں خاصیّتاں ہون٘دیاں ہِن اِیں کِیتے اِیہ کہِیں ݙوجھے سبھے مادی ثقافت تُوں اصلُوں اَنج اَنج ہون٘دے ہِن۔ 

## مادے، وَنکیاں اَتے دستکاری
لوک فن اَن٘ج اَن٘ج حُجم، شِکّل اَتے ونکیاں دے ہون٘دے ہِن۔ اِنّھاں وِچ ورتے ون٘ڄݨ آلے مادے علاقائی طور تے ڄاݨ سُن٘ڄاݨے ہون٘دے ہِن۔ تَلّے کُجھ روز ݙیہاڑے ورتِیڄݨ آلے لوک فن دی وَنکیاں ہِن۔

* فلزکاری
* لوہار
* سوزن کاری
* اینٹ
* رسی
* خزف
* جھاڑو
* جوتا سازی
* بلاط
* اوزار
* کھلونے
* جواہرات
* ہار
* دستکاری

## ٻیا ݙیکھو

* فنونِ لطیفہ 

## ٻاہرے رابطے

* CIOFF: International Council of Organizations of Folklore Festivals and Folk Arts
* ''Pennsylvania Folklore: Woven Together'' TV Program on textile arts
* Collection: "Folk, Self-Taught, Amateur, and Visionary Art" at the University of Michigan Museum of Art
ونکی:اصناف فن
ونکی:لوک فن
ونکی:پاکستانی لوک فن
سونیا جہاں

**سونیا رضوی** (ڄمّݨ دی تَرِیخ: 24 اپریل 1980ء) جیڑھی آپݨے فلمی ناں سونیا جہاں نال مشہور ہِے۔ ہِک پاکستانی فلمی اداکارہ ہِے۔ جیڑھے بݨیادی طور تے اُردو اَتے ہندی زبان دی فلماں وِچ کَم کرین٘دے ہِن۔ سونیا جہاں نے ٻہوں سارے پاکستانی نَاٹکاں، اشتہاراں اَتے بھارتی بالی ووڈ فلماں وِچ کَم کِیتا۔ سونیا جہاں مہان٘دری ڳائیکا نور جہاں اَتے فلمساز شوکت حسین رضوی دی پُوتری ہِے۔ اِنّھاں کُوں ٻہوں سارے فِلماں وِچ معاون کردار ادا کرݨ کِیتے سُن٘ڄاݨاں وین٘دا ہِے۔ اِنّھاں وِچ فلم 'مائی نیم اِز خان (٢٠١٠ء) اَتے آوݨ آلا دور دا ڳائیکی ناٹک ہومن جہاں (٢٠١٥ء) شامل ہِن۔ سونیا رضوی کُوں اُنّھاں دے کرداراں کِیتے نگار ایوارڈ دے بہترین معاون اداکارہ کِیتے نامزد کِیتا ڳیا ہئی۔

سونیا رضوی نے فلماں وِچ اداکاری تُوں اَن٘ج، ہِک تباخ شو وِچ بطورِ جج کَم کِیتا ہِے اَتے اُوہ کراچی دے فرانسیسی ریستوران، کیفے فلو دی مالکن ہِن۔ 

## ابتدائی حیاتی
سونیا جہاں ٢٤ اپریل ١٩٨٠ء کُوں پاکستان دے شہر کراچی وِچ ڄَمّے۔ اِنّھاں دے پِیؤ اکبر حسین رضوی کراچی وِچ رَہوݨ آلے ہِک کاروباری ہِن اَتے اِنّھاں دی اَمّاں سئیݨ، فلورنس رضوی ہِک فرانسیسی شہری ہِن۔ سونیا دا اصل ناں سونیا رضوی ہِے ڄاں جو اُنّھاں نے آپݨی ݙاݙی، مہان٘دری ڳائیکا نور جہاں دے اعزاز وِچ آپݨاں اَخِیرلا ناں بدل تے جہان کر ݙِتّا۔ اِنّھاں دا ہِک بِھرا ہِے، اِین٘دا ناں سکندر رضوی ہِے، جیڑھا فلمی اداکار ہِے۔ سونیا مہان٘درے فِلم ساز شوکت حسین رضوی دی پوتری، ڳائیکا ظل ہما دی بھݨین٘جی اَتے اداکار احمد علی بٹ دی پہلی کزن ہِن۔ 

## ذاتی حیاتی
سونیا جہاں دی شادی ہِک ہندوستانی بینکر، ویویک نارائن نال 2005ء تھئی اَتے اُوہ بھارت دے دارالحکومت دلی وِچ رہن٘دی ہِے۔ 

## فلموں کی فہرست

## ٻاہرلے روابط
* انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس (IMDb) پر سونیا جہاں 
* سونیا جہاں بالی وڈ ہنگامہ

ونکی:پاکستانی اداکارائیں
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
 
ونکی:1980ء وِچ ڄَمّݨ آلے مہان٘درے شخصیّتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:بھارتی اداکارائیں
لوک جُھمِّر

[thumb|300x300px|[ارجنٹائن دی لوک جُھمِّر ملامبو]]
[thumb|300x300px|[بلنسیہ دی رِیتی جُھمِّر]]
**لوک جُھمِّر** (انگریزی: Folk dance) جُھمِّر دی اُوہ ونکی ہِے جین٘دے وِچ کہِیں خاص علاقے یا قبیلے دی رِیت دی عکاسی تِھین٘دی ہِے۔ اِیں نِھیں جو سبھے قبائلی جُھمراں لوک جُھمِّر دے زُمرے وِچ آن٘دے ہووِن۔ مثلًا رِیتی جُھمِّر، لوک جُھمِّر دی ونکی وِچ شامل کائے نِیں۔ رِیتی جُھمِّڑ کُوں عام طور تے مذہبی جُھمِّر آکھیا وین٘دا ہِے جاں جو اِین٘دا ہِک خاص مقصد ہِے۔ جاں جو اِیں جُھمِّر وِچ ڄیکر ثقافت دا عکس ہووے تاں اِیکُوں نسلی یا رِیتی جُھمِّر آکھیا وین٘دا ہِے۔ اِیں تعلّق نال سبّھے لوک جُھمراں نسلی جُھمراں اَکھوِین٘دیاں ہِن۔ کُجھ جُھمراں نسلی حدود بلکہ لوک حدّاں تُوں نِکل وین٘دیاں ہِن۔ جین٘ویں: پولکا، اِیہو جئیں صورت وِچ نسلی خصوصیتاں کُوں ڳِݨݨ ٻہوں سَوکھا تِھی وین٘دا ہِے اَتے اِیکُوں نسلی جُھمِّر وِی آکھیا وین٘دا ہِے۔ 

## پِچھوکڑ حال
لوک جُھمِّر وِچ تَلّے ݙِتّے ڳئے سبّھے یا کُجھ خاصیتاں ہون٘دیاں ہِن:

* سبّھے جُھمّر مارݨ آلے کہِیں تربیّت توں اَنج کہِیں وی سماجی تقریب دے موقع تے کٹّھے تِھین٘دے ہِن اَتے روایتی موسیقی اُتے نَچدے ہِن۔ 
* جُھمر مارݨ آلے عام طور تے کہِیں سٹیج تے نئیں وین٘دے جاں جو بعد وِچ اُنّھاں کُوں کہِیں سٹیج یا کہِیں خاص پروگرام وِچ سَݙّا ون٘ڄ سڳین٘دا ہِے۔ 
* لوک جُھمّر وِچ کوئی نواں بدلاوا یا تخلیق نئیں ہون٘دی جاں جو اِنّھاں وِچ اَنج اَنج بین الاقوامی ثقافت دی جھلک ݙکھالی ݙین٘دی ہِے۔ 
* نویں جُھمّر مارݨ آلے ٻِنّھاں کُوں ݙیکھ تے سِکّھ وین٘دے ہِن اَتے اُنّھاں کُوں کوئی رسمی تربیّت دی لوڑ نئیں ہون٘دی۔ 

## نگار خانہ

فائل:Csángó körtánc.ogv|کورتیننک - ہنگری دی لوک جُھمّر
فائل:Independence Day Parade - Flickr - Kerri-Jo (242).jpg
فائل:Assyriankhigga.jpg|آشوری قوم دی کھگّا جُھمِّر
فائل:Mtiuluri.jpg|تیولوری جُھمِّر دا انداز
فائل:Bastoners terrassa 13.jpg|کاتالونیا دی ݙانڳ آلی جُھمِّر
فائل:Cyprus The Dance with glasses OM107.JPG|قبرص دی لوک جُھمٌِر


## ٻیا ݙیکھو

* جُھمِّر
* لوک فن
ونکی:لوک جُھمِّر
ونکی:لوک فنون۔ 
ونکی:لوک موسیقی
ونکی:لوک رقص
فریحہ جبین

**فریحہ جبین** (انگریزی: Fareeha Jabeen) (ڄُمَّݨ دی تَرِیخ: 10 فروری 1968ء) پاکستانی اداکارہ ہِن۔ اُوہ 1990ء دے ݙہاکے وِچ پی ٹی وی ہوم دے کلاسک ڈرامیاں وِچ نظر آن٘دے ہِن۔ فریحہ کُجھ اُردو فِلماں وِچ نظردی ہِے۔ فریحہ جبین نے ہم ٹی وی اُتے نشر تِھیوݨ آلی سیریز سنو چندا 2 وِچ نگینہ چاچی دا کردار ادا کِیتا ہِے۔  اِیہ ناٹک پاکستان اَتے ٻاہرلے دیس وِچ وِی ٻہوں مقبول رِیہا۔ 

## ابتدائی حیاتی
فریحہ جبین ١٠ فروری ١٩٦٨ء وِچ پاکستان دے شہر لاہور وِچ ڄَمّی ہئی۔ 

## ذاتی حیاتی
فریحہ جبین دا تعلّق لاہور تُوں ہِے اَتے اِیں ویلے اُوہ کراچی وِچ ٹکاݨاں کِیتی پئی ہِے۔ اُوہ پنجابی ٹَٻَّر تُوں ہِے۔ فریحہ جبین دی دِھی اداکارہ امر خان ہِے۔

## چوݨویں فلمو گرافی

### فلم

* *گلابو* (2008ء)
* *7 دن محبت ان* (2018ء)
* رانگ نمبر 2 (2019ء)

### ٹیلی ویژن

## ٻاہرلے رابطے

* انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس (IMDb) اُتے فریحہ جبین 
* فریحہ جبین

ونکی:پاکستانی اداکارائیں
 ونکی:وِیہوِیں صدی دے تِرِیمتاں
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:پاکستانی ٹی وی دیاں اداکارائیں۔
ونکی:لاہور دی اکارائیں۔ 
ونکی:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارائیں۔ 
ونکی:پاکستان دے ٹیلی میڈیا دے شخصیّتاں۔ 
ونکی:پاکستانی فلمی اداکارائیں۔
جِنسیّت دی محدودیّت

**جنسیّت دی محدودیّت یا جنسی آس دی محدودیّت**(انگریزی: Hypoactive sexual desire disorder) ہِک ونکی دی بد نظمی ہِے جیڑھی جنسی آس تُوں تعلّق رکھین٘دی ہِے۔ اِیہ گَھٹ یا محدود تِھی سڳدی ہِے۔ کُجھ مطالعیاں وِچ وݙّی عُمر دے مرداں نے جنسی عمل وِچ جُؤاناں دی نسبت وَدھ مطمئن تِھیوݨ دا اعتراف کِیتا بھان٘ویں اُنّھاں وِچ جنسی عمل دی صلاحیّت جیݙی وِی گھٹ ہئی۔ جاں جو وݙّی عُمر دے مرداں نے جُؤاناں دی نسبت جنسی آس دی گھٹائی دا اظہار کِیتا۔ اِنّھاں دی جنسی چاہ وِچ گھٹائی اَصل وِچ اِنّھاں دے جنسی اعضاء وِچ مسئلیاں اُتّے منحصر ہئی۔ اِیں دور وِچ دوائیں جین٘ویں جو سلائیڈ نافل یعنی ویاگرا وݙی عمر دے مرداں وِچ جسمانی ٻِیلے پَن کُوں دور کرݨ کِیتے سَوکھ نال مِل وین٘دیاں ہِن۔ جاں جو ٹیسٹوسٹرون وݙّی عُمر دے مرداں وِچ جنسی آس کپوں وَدھاوݨ وِچ معاون ثابت تِھی سڳدی ہِے ۔ اِین٘ویں اِی کئی واری اِیہ وِی ݙِٹّھا ڳیا ہِے جو مرد آپݨی ذال نال مباشرت کرݨ چاہن٘دا ہِے جاں جو ذال کُوں چِنتا وی نئیں ہون٘دی اَتے اِیہ معاملہ گھروڳے جَھیڑے کُوں پیدا کر ݙین٘دا ہِے اَتے معاملہ طلاق تئیں اَپڑ وین٘دا ہِے۔ اِیں معاملے وِچ تِرِیمت دا قصور نئیں ہون٘دا کیوں جو اِیہ ہِک بِماری ہِے جین٘دے علاج دی پاسے بھال تے طبّی ماہرین بھال ݙیوݨ کِیتے آہْدے ہِن۔ اِیں بِماری دے سوّب اَنج اَنج تِھی سڳدے ہِن: تولیدی اعضاء دی سُوڄ، ٹُھلّا پَن، خوف، ٻیلی دا ناں بھان٘وݨاں، ٻیلی دی عُمر وَدھ ہووݨ، ٻئے ٻال دا خوف، ہارمونز دا گھاٹا وادھا، لَمّی بِماری دے بعد تِھیوݨ آلا ٻِیلا پَن، حرارت وِچ کمی وغیرہ۔ 

## نفسیاتی عناصر
جنسیّت دی محدودیّت دے پس پردہ طبّی عناصر توں انج نفسیاتی عناصر وِی تِھی سڳدے ہِن۔ ڄیکر کہِیں دا جِنسی ٻیلی اِین٘دی لوڑ پوری نئیں کرین٘دا تاں اِیہو جئیں صورت وِچ اِین٘دے کِیتے سِرے تُوں کوئی ترغیب موجود کائے نِھیں، جاں جو اُوہ جنسی سکون حاصل کرِن۔ اِیں منفی کیفیّت نال اُبھرݨ کِیتے اِیہ وِچار کرݨ ضروری ہِے جو ہِک بندے دا ٻیلی اِین٘دے کِیتے کیا کر سڳدا یا سڳدی ہِے اَتے بَھلا فی الواقع جین٘دے نال کہِیں مُݨس دے اندر جنسی تسکین دی تحریک پیدا کرݨ اَتے اُون٘دے تُوں پُچِّھن جو بَھلا اِیہو جِیہاں کُجھ کرݨ وِچ اُنّھاں کوں کوئی اَوکھ تاں ناں تِھیسی۔ ماہرین دے مطابق اِیں معاملے وِچ لوکاں دے ٻیلی کُوں کُھل تے اِیہو جِیہاں طریقہ لبھݨاں چاہِیدا ہِے جین٘دے نال جنسی سکون ہر بندے کِیتے وی ہر مناسب تُوں چنڳی ثابت تِھیوے۔ اِیں کِیتے اِیں حوالے نال ڳالھ مُہاڑ  اَتے بے تکلّف ڳالھ مُہاڑ دی لوڑ ہِے۔ 

## ٻِیا ݙیکھو

* جنسیت

## حوالہ جات

ونکی:جنسیّت
ونکی:جنسی تحریک
ونکی:تِریمت تے مرد دا جنسی ملاپ
ونکی:تِرِیمت دے مرداں دے آساں
لوک مذہب

**لوک مذہب** (انگریزی: Folk religion) منظم دین تُوں وَکھ مذہب دی ہِک وَنکی ہِے جین٘دے وِچ نسلیتدا پہلو غالب ہون٘دا ہِے۔ ڄاں جو مہان٘دریاں دے آپت وِچ اِین٘دی تعریف وِچ خاصا جھیڑا پاتا وین٘دا ہِے جاں جو اِیہ مذہب دا اِی حِصّہ ہِے۔

لوک مذہب دے مطالعے کُوں متعلق جاں جو مابکل اَن٘ج اَن٘ج موضوعاں اُتّے محیط ہِے۔ پہلاں اِیہ جو لوک مذہب وِچ لوک کہاݨی، لوک ثقافت دا کیا عمل دخل ہِے۔ اَتے ݙُوجھا ہِکّے اِی مذہب دے امتزاج ضدیندا مطالعہ ہِے جیویں: افریقی لوک عقائد اَتے کاتھولک کلیسا جِنّھاں دی وجہ کنُوں وڈوو اَتے سانتیریہ وجود وِچ آئے۔ این٘دے تُوں اَن٘ج ٻِنّھاں ثقافتاں اَتے امتزاج ضدین دی وَدھ مثالاں موجود ہِن۔ 

چینی لوک مذہب، لوک عیسائیت، لوک ہندومت، لوک اسلامکُجھ اِیجھیاں مِثالاں ہِن جو اصل مذہب اَتے بݨیادی کڑی تُوں متعلق ہِن جاں جو آپݨی ہِک مستقل سُن٘ڄاݨ وِی رکھین٘دیاں ہِن۔ لوک مذہب دا اطلاق اِیہو جئیں عقیدیاں اُتّے وی تِھین٘دا ہِے جین٘دے وِچ اصل مذہب اَتے سماج دے طریقے تُوں ہَٹ تے طریقۂ عبادتاختیار کِیتا وین٘دا ہِے اَتے عموم تُوں آپݨی سُن٘ڄاݨ وَکھ رَکّھی وین٘دی ہِے۔ جِیویں: مذہبی پرنیوا، تجہیز اَتے تکفین دے رِیتاں یا جِیویں: عیسائیت وِچ ٻالاں دا بپتسمہکرواوݨ وغیرہ۔  

## لوک عیسائیت
ماہرین اَتے سکالراں نے لوک عیسائیت دی کئی طرحاں نال سُن٘ڄاݨ کرائی ہِے؛ "مفتوح قوم دا عیسائیت اُتے عمل کرݨ" کُجھ لوک اِیکُوں "مسیحی اِلٰہیات اَتے غیر اِلٰہیات دے آپت وِچ مسیحیت دی وَن٘ݙ کرݨ تُوں ٻچاوݨ کِیتے وی ہِک طریقہ ݙَسین٘دے ہِن۔“ مسیحیت اُتے قوم در قوم جغرافیائی اعتبار نال اَنج اَنج طریقیاں اُتے عمل تِھین٘دا ہِے۔ اِیہو جئیں کئی جغرافیائی مسیحی جَتّھے موجود ہِن۔ کُجھ مسیحیت دا “ اِلٰہیات یا تاریخ مسیحیت تُوں کوئی ݙیوݨ گِھنَّݨ کائے نِیں“

## لوک اسلام
لوک اِسلام ہِک ٻہوں ہِی جامع لوّظ ہِے جین٘دے وِچ قبائلی طور تے منقسم مسلمان شامل ہِن جِنّھاں دے اسلامی عملاں اُتّے جُغرافیائی جھلک صاف ݙکھالی ݙین٘دی ہِے۔ لوک اِسلام دا اطلاق عام طور تے ٻِیلے، غریب، خانہ بدوش اَتے دیس بدر لوکاں اَتے قبیلیاں دے اسلام تُوں دوری نال ہون٘دا ہِے۔ اَتے اِیہ اصل اِسلام یا عمومی اسلام تُوں کُجھ حد توڑِیں وَکھ ہِے۔ تصوف کُوں لوک اسلام وِچ رلایا وین٘دا ہِے۔ 

تَلّے ݙِٹّے ڳئے کُجھ عقیدے لوک اِسلام وِچ سمجھے وین٘دے ہِن:

* روایتی جادوگری اَتے وجد دے رِیتاں
* مزارات اَتے رقیہ
* بزرگاں اَتے جِنّاں دا تصور
* روحانیت دا تصور اَتے رِیتاں 
 
ونکی:لوک مذہب
ونکی:مذہبی بشریات
لوک دُعائیں

## لوک دُعائیں کیا ہِن؟
سرائیکی لوک دُعائیں / لوک دُعاواں بعضیاں کتاباں اِچ کِھنڈیاں ہوئیاں نظر آن٘دیاں ہِن جِنّھاں کُوں پہلی واری سئیں پروفیسر شوکت مغل دی پوتھی "ساݙا ترکہ 1999ء" وِچ ہِکّی جاء تے ڳنڈھیل شِکل اِچ ترتیب ݙتّا ڳے۔ اے وی سرائیکی لوک ادب دا ہِک اَݨ مُل تے اَݨ کُھٹ خزانہ ہِے۔ اِنّھاں دُعائیں دا سرائیکی لوکاں دی حیاتی تے کلچر اِچ ہِک اہم تے اُچیرا مقام ہِے۔ ہر چھوٹا وَݙّا ٻُڈّھا، نَن٘ڈھڑا، نِین٘گِر مرد، ذال مُݨس، آپݨاں اوپرا، سَکّا سِیاء، مِلدیں ویلے ہِک ٻئے کُوں دُعا ݙین٘دے تے دُعا گِھندے۔ اِتّھاں دُنیاوی ݙے گِھن دی جاء تے روحانی ݙے گِھن دا فارمولا لاگو تِھین٘دے اَتے ہر کُئی ٻئے کُوں دُعا ݙیون دی سِک رکھدے دُعا گِھنّݨ دی تانگھ نِھیں رکھدا۔ 
## لوک دُعائیں دا مُنڈھ
لوک دُعاواں دا مُنڈھ کݙّان٘ہ ٻَدھیجا؟ اِین٘دے بارے انسانی بُھوم چُپ ہِے پر اَساں آکھ سڳدے ہَیں جو جݙان٘ہ اِیں دھرتی اُتّے ہِک بندہ ٻئے دے کَم آن٘وݨ لڳّا تاں دُعا ݙیوݨ دا مُنڈھ ٻَدِھیڄ ڳِیا ہا۔ 
## لوک دُعائیں دے فَیدے
دُعا ݙیوݨ نال محبت وَدھدی ہِے۔ دِلّاں وِچ نرمی تے گُداز پَیدا تِھین٘دِن، حَسد، تحسُّب، بُغض، کِینہ تے گُن٘در مُک وین٘دِن۔ ذہن اِچ چَنڳائی ڄان٘دی ہِے تے نفرت دا دُھوں نِکلݨ بند تھی وین٘دے۔ 
## کُجھ دُعائیں
دُعا اصل اِچ انساناں دے آپت دے میل دی پہلی دلی (Recognition) ہِے۔ جِین٘دے لفظاں دی چوݨ مخاطب دی سماجی تے وسیبی قدر، مقام تے اہمیّت دے مطابق ہون٘دی ہِے۔ لوک دُعاواں وِچ بعضیاں دُعائیں اللہ سئیں کِنوں منگیاں وین٘دِن۔ جِیویں:
* اللہ سئیں آں! چلدی ٻیڑی سوار کریں۔ 
* اللہ سئیں آں! حاکم حکیم کنوں بَچاویں۔ 
* اللہ سئیں آں! ݙُدھ پُتر آلے دے متّھے لاویں۔ 
* اللہ سئیں آں! کمینے دی شاہی کنوں بَچاویں۔ 
بعضیاں دُعائیں وݙیریاں تے مہان٘دریاں دا مرتبہ وَدّھݨ کِیتے ݙِتّیاں وین٘دِن۔ جِیویں:
* اقبال سلامت ہووی۔ 
* تَخت بخت قائم رہوی۔ 
* جگ مُتھاج تِھیوی۔ 
* چڑھی کمان ہووی۔ 
بعضیاں دُعائیں سماجی دے وسیبی وَرت وَرتاوے اِچ ہِک ݙُوجھے کوں ݙِتّیاں وین٘دِن۔ جیویں:
* آخرت دا بَھلّا تِھیوی۔ 
* اللہ بُرے وقت کنوں بچاوی۔ 
* اللہ ٻہوں ݙیوی۔ 
* شالا ٻُڈھڑا تِھیویں۔ 
سرائیکی زبان دیاں بعضیاں دُعائیں اِہجیاں ہِن جِنّھاں دے مقابل دُعائیں کُئی ٻئی زبان مثال دے طور تے وی پیش ناں کر سڳسی۔ ذرا اِنّھاں دُعائیں اِچ ݙُنگھاں تاں ݙیکھو:
* آخرت دا سوجھلا تِھیوی۔ 
* اللہ آن ناں جوڑے۔ 
* اللہ ہَر دے پردے کڄّے۔ 
* چاہرے بازو، پنجواں نور، چِھیوِیں صِحت شالا قائم رہوی۔ 
لوک دُعائیں دا استعمال دُعا ݙیوݨ آلے دے آپݨے سِنپ اُتّے منحصر ہِے جو اوہ کِہڑے موقعے تے کِہڑی دُعا ݙین٘دے اَتے اُون٘دے کِیتے کِہڑے لفظ وَرتین٘دے۔ 
 
## حوالہ
* تبصرہ کتاب: ساݙا ترکہ ١٩٩٩ء ۔از کتاب: مقدمات ۔ پروفیسر مقبول گیلانی ۔ صفحہ نمبر ٢٤٣ تا ٢٤٤۔  
ونکی:سرائیکی دُعائیں۔ 
ونکی:سرائیکی لوک ادب۔ 
ونکی:سرائیکی لوک دُعاواں۔ 
ونکی:سرائیکی وسیب دی لوک ثقافت۔ 
ونکی:پاکستانی لوک ادب۔ 
MubasherKaleem (ڳالھ مُہاڑ) ١٨:٥٥, ١ فروری ٢٠٢٢ (PKT)
ست سورمیون

ست سورمیون (سَت سورماں تِرِیمتاں) سندھ دے ست مہان٘درے لوک تِرِیمتاں ہِن۔ جِنّھاں دا ذکر شاہ عبداللطیف بھٹائی دے رسالے شاہ جو رسالو وِچ وݙّی تفصیل دے نال ہِے۔ اِیہ سِندھ وِچ عوامی سطح اُتے ٻہوں مقبول ہِن۔ 

## سَت سورماں لوک ترِیمتاں
شاہ عبداللطیف بھٹائی دی سَت لوک تِرِیمتاں دے ناں تَلّے درج ہِن:

# مومل (رانا)
# ماروی (عمر)
# سوہنی(مہینوال)
# سسی (پنوں)
# نوری
# سورٹھ رائے ڈائچ
# لیلا

شاہ عبداللطیف بھٹائی نے اِنّھاں سَت تِرِیمتاں دے ذریعے آپݨی شاعری وِچ سندھ دھرتی دی تِرِیمتاں دی بہادری، پِرِیت، وفا داری، استقامت، کردار اَتے ثابت قدمی کُوں لِکّھیا ہے۔ 

### مارئی
مارئی دا کردار دھرتی اَتے رِیتاں دے نال پرِیت اَتے ڄُڑے رَہݨ دی عکاسی کرین٘دا ہِے۔ مارئی نے کُراڑی باشا عُمر یا امر دے سامھݨے سِر نئیں نِوایا اَتے آپݨے انکار نال تَرِیخ رقم کر ݙِتّی۔ 

### مومل
مومل رانو داستان وِچ مومل راٹھور راجھستھان جیسل میر وِچ ہِک شہزادی دا کردار ہِے جیڑھا رانو دے پُر جوش پرِیت اَتے عِشق وِچ سبھ کُجھ وار ݙین٘دی ہِے۔ کَلھیپے، ہجر اَتے غلط فہمی دے جذبیاں کُوں مومل رانو دی کہاݨی وِچ مومل دی زبانی شاہ عبداللطیف بھٹائی نے اِین٘ویں پیش کِیتا ہِے جو اُوہ ہِک لا زوال سندھی کردار بݨ ڳئی۔ 

### سسّی
سَسّی پُنُّوں دی کہاݨی وِچ سسّی دا کردار ہِک اِیہو جئیں با ہمّت اَتے مستقل مزاج چھوہِر دا ہِے جیڑھی آپݨے محبوب کُوں لبھین٘دی ہِے۔ 

### نوری
نوری ہِک مچھیرݨ ہِے جیڑھی باشا تماچن اُتے آپݨی پرِیت دا جادو کر ݙین٘دی ہِے، اِیہ کہاݨی سندھی لوک رِیتاں وِچ پرِیت دی ترجمان بݨ چُکّی ہِے۔ 

### سوہݨی
سوہݨی آپݨے محبوب (مہر) نال مِلّݨ کِیتے دِلّے دی مدد نال تَر تے دریائے سندھ دے ݙوجھے کَنّے وین٘دی ہِے اَتے ہِک ݙین٘ہ دریا دے تِکّھے تغیانیاں وِچ وَیہہ تے پرِیت وِچ حیاتی ہار وین٘دی ہِے۔ سوہݨی مہر نال مِلدی جُلدی لوک داستان سوہݨی مہِین٘وال دی وی ہِے جیڑھی ہِک پنجابی لوک داستان ہِے۔ 

### لیلا
لیلا چنیسر دی لوک کہاݨی چوݙہویں صدی وِچ ٹھٹّھہ، سندھ وِچ سومرو خان دی حُکمرانی دے دور نال تعلّق رکھین٘دی ہِے۔ اِیہ کہاݨی سندھی اَتے فارسی وِچ اَنج اَنج رِیتاں دے نال درج ہِے۔ لیلا ہِک قیمتی ہار ڳُم کرݨ دے جُرم وِچ اَوکھاں اَتے ݙُکّھاں دے دور تُوں لنگھ تے وَلا آپݨاں مقام اَتے حیثیّت حاصل کر گِھندی ہِے۔ 

### سورٹھ
سورٹھ رائے دیاچ دی کہاݨی جوناگڑھ دے باشا رائے دیاچ اَتے اُون٘دی ذال اَتے ملکہ سورٹھ دی پرِیت دی کہاݨی ہِے جین٘دے وِچ سورٹھ آپݨے پئے دی پرِیت وِچ آپݨی جِند ݙے ݙین٘دی ہِے۔ 

### سعدیہ
سعدیہ سرمد دی پرِیت دی کہاݨی باقی سَت لوک تِرِیمتاں آلی کار مہان٘دری کائے نِھیں جاں جو پُراݨے نسخیاں وِچ اِین٘دا سُراغ مِلدا ہِے۔ 

## ست سورمیون اُتّے مصوری
مصورہ لبنی جہانگیر شاہ عبداللطیف بھٹائی دی سَت لوک راݨیاں دی مصوری (واٹر کلر) دی شکّل وِچ ڈھا چُکّی ہِن، عطیہ داؤد دی اڳواݨی وِچ اوشن آرٹ گیلری وِچ اِنّھاں تصویراں دی نمائش وِی تِھی چُکّی ہِے۔  
ونکی:شاہ جو رسالو
ونکی:سندھی لوک کہاݨیاں
ونکی:سندھ دی رِیت
ونکی:پاکستانی لوک کہاݨیاں
مسکان میہانی

thumb|مسکان میہانی
مسکان میہانی (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ 26 جون 1982) ہِک بھارتی اداکارہ ہِن۔ اُوہ "دو دِل مل گئے" اور "جگنی چلی جالندھر" وِچ آپݨے کِرداراں کِیتے سُن٘ڄاݨی وین٘دی ہِے۔ 

## کَم کار آلی حیاتی
مسکان نے آپݨے کَم کار دا اَغاز ٢٠٠٤ء وِچ سہارا ون دے ٹی وی شو "رات ہونے کو ہے" نال بطورِ "انوجا" کِیتا ہئی۔ "یہ میری زندگی ہے" وِچ اِین٘یں منڈیپ / مینڈی دا کردار ادا کرݨ دے بعد  ٢٠٠٦ء وِچ، اُنّھاں نے زی ٹی وی دے شو ممتا وِچ منیشا دے طور تے متوازی برتری حاصل کرݨ دے بعد، پیار دے ݙو ناں: ہِک رادھا، ہِک شیام مالا دے کردار وِچ ادا کِیتا۔

## ذاتی حیاتی
مسکان میہانی 28 جون کُوں احمد آباد، ہندوستان وِچ ڄَمّی ہئی۔ اِین٘دی ہِک نِکّی بھیݨ ریشیکا میہانی ہِے، جیڑھی ٹیلی ویژن دی اداکارہ وی ہِے۔ مسکان نے یکم ستمبر 2013ء کُوں باندرا وِچ قائم کاروباری توشل سوبھانی نال شادی کِیتی ہئی۔ مسکان میہانی نے ہِک ٻالڑی کُوں ڄمائے، اِین٘دا ناں مننات ہِے۔ 

## فلم گرافی

### ٹیلی وژن
Tara
Sony India
Parallel Lead

* 2007 *ہائے بیبی* اشاء کی دوست کے طور پر
ونکی:ہندی ٹیلی ویژن دی اداکارائیں
ونکی:ہندی سینما دی اداکارہ
ونکی:بھارتی اداکارہ
کاجل کرن

کاجل کرن (ڄَمَّݨ دی تَرِیخ 18 اکتوبر 1958ء وِچ سنیتا کلکرنی دے ناں نال ڄَمّی، جین٘دا ناں کاجل کرن وِی ہِے) ہِک پُراݨی ہندوستانی اداکارہ اَتے ماڈل ہِے، جیڑھی ہندی فلماں وِچ آپݨے کَم کِیتے مہان٘دری ہِے۔ کرن نے فلم "ہم کسی سے کم نہیں (1977ء) وِچ اداکاری دے جوہر ݙکھائے اَتے ہندی سینما وِچ ہِک مستحکم اداکارہ دے طور تے فوری طور تے آپݨے آپ کُوں اُسارا، 13 سالاں اُتے مشتمل کَم کار آلی حیاتی وِچ 40 سالھاں تُوں وَدھ فِلماں وِچ نظر آئی۔

## ابتدائی حیاتی
کرن ہِک متوسّط طبقے دے مراٹھی ٹَٻَّر وِچ ممبئی وِچ ڄَمّی اَتے اِین٘دے پرورش تھئی۔ اِیں نے آپݨی تعلیم سینٹ وِچ حاصل کِیتی۔ جوزف ہائی سکول، جِتّھاں اُوں نے بݨیادی طور تے طبیعیات اَتے حیاتیات دی تعلیم حاصل کِیتی، ڈاکٹر بݨݨ دے آپݨے اصل خواب دی پیروی کِیتی۔

## کم کار آلی حیاتی
کرن نے آپݨے کَم کار آلی حیاتی دا اَغاز 1977ء وِچ کِیتا ہئی، جݙݨ اُنّھاں نے ہدایتکار ناصر حسین نال آپݨی رومانوی مزاحیہ فِلم "ہم کسی سے کم نہیں" وِچ مرکزی کردار ادا کرݨ کِیتے چُݨیا ہئی۔

## فلم گرافی
کرن 1977–1990 وِچ کل 44 فلماں وِچ نظر آئی۔

ونکی:ہندی سینما
ونکی:بھارتی اداکارائیں
ونکی:جِین٘دیاں مہان٘درے تِرِیمتاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں