سرائیکی اجرک ۔ کتاب

ایں کتاب کوں 12حصیں وچ تقسیم کیتا ڳئے ہر حصے دے الگ الگ موضوعات ہن تے ہر حصے دے وچ اہم مضامین شامل ہن ، حصے دے عنوان ایں طرح ہن۔

1۔                  سرائیکی وسیب دی سُنڄاݨ                                     2۔                سرائیکی وسیب دی تعلیم

3۔                میݙی دھرتی میݙے لوک                                    4۔                تاریخ نال ہم کلامی

5۔                وسیب دے وپرے                                                                        6۔                اساں لوک سرائیکی

7۔                 سرائیکی سمل                                                                   8۔                سرائیکی ادب

9۔                فریدیات                                                  10۔              کھل ہنس ، ٹوک مذاق

11۔               علم تے حکمت                                                           12۔              سرائیکی پکار

سرائیکی اجرک وچ وسیب دی تاریخ ، ثقافت تے زبان دے حوالے نال اہم مضامین شامل ہن۔

پہلے پُکھ اِچ سرائیکی اجرک، وسیب دی سُنڄاݨ ہئی ، میݙی ذات تے ٻیاں تحریراں شامل ہن۔

ݙوجھے پُکھ اِچ تعلیم دے ہرحال اِچ تعلیم ، طالبعلماں دے ناں ، اعلیٰ تعلیمی ادارے تے ٻیاں اہم تحریراں شامل ہن۔

تریجھے پُکھ اِچ سئیں احمد خان طارق آپݨے ہیر و سنڄاݨو ، ریشمی رومال آلا یتیم جتوئی ، شوکت مغل تے ٻیاں تحریراں شامل ہن۔

پنجویں تے چھیویں پُکھ اِچ کتاباں دی اشاعت ، اے ریشم لفظیں دا شاعر تے ٻیاں تحریراں شامل ہن۔

ستویں تے اَٹھویں پُکھ اِچ سئیں دلنور نور پوری ، دیسی چھنڈ، سرائیکی اَکھاݨ ، سرائیکی اکھر ، سرورکربلائی ، سرائیکی شاعری ، کافی ، سرائیکی ݙوہڑہ ، سرائیکی ماہیا ، سرائیکی قطعہ تے سرائیکی قاعدے بارے اہم تحریراں شامل ہن۔

نانویں ، ݙہویں ، یارہویں تے ٻارہویں پُکھ اِچ ݙوجھے تحریراں دے نال نال خواجہ فرید سئیں دے بارے وچ تحقیقی مضمون شامل ہن۔(97)

سرائیکی پاکستان دی سب توں وݙی زبان ءِ

ظہور احمد دھریجہ دیرہ غازی خان توں شائع تھیوݨ آلے رسالے ’’اوتا‘‘ کوں انٹرویو دے دوران بنوں دی قدیم زبان کوں سرائیکی آکھئے۔’’اوتا‘‘ دے ایڈیٹر احسان احمد چنگوانی گھدا ۔ چنگوانی صاحب لکھئے جو:

سرائیکی دے عظیم دانشور ، ادیب تے جھوک تے ایڈیٹر ظہور دھریجہ آکھیّے جو1882ء اِچ بنوں اِچ سرائیکی98فیصد تے 2فیصدپشتون ہن۔ سرائیکی وطن تے سرائیکی زبان دیاں حداں اَڄ دے سارے پاکستان دے نال نال کابل قندھار تے ایران آلے پاسے دالبدین تک پھیلیاں ہویاں ہن۔پاکستان بݨݨ دے بعد سب توں زیادہ نقصان سرائیکی دا تھئے ۔ اے ڳالھیں بندہ ناچیز (احسان احمد چنگواݨی نال ماہنامہ اوتا سانگے ڳالھ مہاڑ کریندے ہوئے آکھیّے جو سرائیکی دھرتی دی زبان ءِ ، زندہ رہسے۔ 800مغل حکمرانیں فارسی کوں زبردستی مسلط کیتا ۔ مغل حکمران ڳئے تاں فارسی وی ڳئے ، دھرتی دیاں زباناں زندہ رہ ڳیاں۔ہر حملہ آور وطن تے قبضہ کرݨ دے بعد وطن دی زبان تے حملہ کریندے ، اساں حملہ آوراں دا مقابلہ کریندے اَمدوں ، کریندے رہسوں۔ انہاں آکھیا جو چارے پاسے قوم پرستی دی بھا دے شعلے ہن ۔ اساں سرائیکی وطن تے سرائیکی زبان کوں بھا دے شعلیں توں بچاوݨے ، اپݨے صوبے بِناں اے مقصد حاصل نی تھی سڳدا ۔ یقینا اے ڳالھ کوئی اَکھ آلا بندہ کر سڳدے ۔ ہر ایرے غیرے کوں ایں ڳالھ دی سمجھ کائنی ۔ ظہور احمد دھریجہ آکھیا جو اے سارا پاکستان سرائیکستان ہا ، بلوچی تے پشتو ، فارسی خاندان دیاں زباناں ہن ۔ سندھی سرائیکی اِچوں پیدا تھئی اے ، ہندکو ،ہزارہ ، پوٹھوہاری سرائیکی ہن ۔ سولہویں صدی اِچ لہور دے شاہ حسین سرائیکی اِچ شاعری کیتی ۔ سندھ دا مطبل دریا ہے ۔اساں سپت سندھو تے وادیٔ سندھ دا مرکز ہیسے۔اُنہاں آکھیا اساں پنجاب دا کوئی حصہ نی منگدے ،2جون 1818ء والے صوبہ سرائیکستان دی بحالی چہندوں ۔ رنجیت سنگھ تے انگریزیں توں پہلے صوبہ ملتان دیاں حداں رائیونڈ تک ویندیاں ہن ۔ صوبہ لاہور دیاں حداں موجودہ انڈیا آلے پاسے ہن جیکر سکھیں آلا پنجاب انڈیا کول چلا ڳے تاں ایندی سزا سرائیکی قوم کوں کیوں ملدی پی ءِ ، سرائیکی رہنما ظہور دھریجہ سوال کریندن جو کیا اساں آکھیّے جو پنجاب تقسیم تھیوے ۔ پنجاب دا ناں وی غلط اے ، دوآبہ ہے ، ایندا ناں دوآبہ رکھیا ونڄے ۔ سکھاں دے مظالم دی وجہ توں پنجاب ناں انہاں کوں بخشیا ہووے ۔ سرائیکستان تے پوٹھوہار دا دوآبے جینکوں اے پنجاب آکھدن ، نال کوئی تعلق کائنی ۔ 

## حوالہ
ظہور احمد دھریجہ دی سرائیکی ادبی خدمات دا جائزہ (مقالہ نگار: شائستہ ظہور،بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان)  نگران مقالہ: ڈاکٹر محمد ممتاز خان کلیانی