open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نیلم سرن گور

نیلم سرن گور (پیدائش: 12 اکتوبر 1955) ہک ہندوستانی انگریزی افسانہ نگار ہِن۔ انہاں نے اپݨے افسانویاں وچ شمالی ہندوستان دے چھوٹے شہراں تے انہاں دی ثقافتی تاریخ کوں ݙکھایا ہے۔ انہاں نے پنج ناول، مختصر کہانیاں دے چار مجموعے تحریر کیتے ہِن۔ انہاں نے الہ آباد شہر دی تاریخ تے ثقافت تے ہک تصویری جلد دی تدوین وی کیتی ہے۔ انہاں دے ابتدائی ناولاں وچوں ہک دا ہندی وچ ترجمہ وی کیتا ڳیا ہے۔

### ابتدائی زندگی تے تعلیم
الہ آباد وچ پیدا تھیوݨ والی نیلم سرن گور ہک بنگالی ماں تے ہندوستانی والد دی اولاد ہِن تے بچپن وچ ای انہاں کوں زباناں تے ثقافتی اثرات دا سامݨا کرݨا پیا۔ انہاں نے رومن کیتھولک راہباؤں دے زیر انتظام اسکول سینٹ میری کانونٹ انٹر کالج وچ تعلیم حاصل کیتی، انہاں نے 1970 دی دہائی دے اوائل وچ الہ آباد یونیورسٹی وچ تاریخ، فلسفہ تے انگریزی ادب دی تعلیم حاصل کیتی۔ 1977 وچ، اوہ الہ آباد یونیورسٹی دے شعبہ انگریزی وچ انگریزی دی لیکچرار مقرر تھئیاں تے ہݨ اوہ انگریزی ادب وچ پروفیسر دے عہدے تے فائز ہِن۔

## کیریئر
نیلم سرن گور دی پہلی تحریراں ہندوستانی ادبی رسالیاں وچ شائع تھئیاں۔ پینگوئن انڈیا دے انتظامی ڈائریکٹر، ڈیوڈ ڈیوڈار نے انہاں توں مختصر کہانیاں دی ہک جلد دی درخواست کیتی۔ انہاں دا پہلا مجموعہ "گرے پیجن اینڈ ادر کہانیاں" پینگوئن انڈیا نے 1993 وچ جاری کیتا۔ اِس دے بعد انہاں نے چارلس والیس انڈیا ٹرسٹ توں برطانیہ وچ رائٹرز دی فیلوشپ حاصل کیتی۔ انہاں دی اڳلی کتاب ہک ناول ہئی، جیندا ناں اسپیکنگ آف 62 ہئی جیڑھا 1995ء وچ پینگوئن نے شائع کیتا۔

2009ء وچ انہاں نے تصویری جلد الہ آباد ویئر دا ریورز میٹ تے کم کیتا جیڑھا مارگ پبلی کیشنز نے شائع کیتا۔ 2010ء وچ پینگوئن یاترا نے نیلم سرن گور دے ابتدائی ناول اسپیکنگ آف 62 دا ہندی ترجمہ باسٹھ کی باتیں شائع کیتا۔ 2015 وچ الہ آباد یونیورسٹی دی ادبی تاریخ دے بارے وچ الہ آباد یونیورسٹی دی کہانی: "ترائے دریا تے ہک درخت" لکھیا جیڑھا روپا پبلیکیشنز نے شائع کیتا۔

ان خصوصی تصنیف کردہ کم دے علاوہ انہاں دا کم متعدد افسانوی تے غیر افسانوی رسالیاں تے جریدیاں وچ شائع تھیا ہے جیندے وچ مندرجہ ذیل شامل ہِن:

* ڈیزرٹ ان بلوم – انگریزی وچ معاصر ہندوستانی زنانیاں دے افسانے، میناکشی بھارت دے ذریعہ ترمیم شدہ (پین کرافٹ انٹرنیشنل، 2004)
* گروئنگ اپ ایز اے وومن رائٹر
* دا فیئر فیکٹر
* اونلی کنیکٹ

## حوالے

ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:اکویہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:اکویہویں صدی دے بھارتی ناول نگار
ونکی:وِیہویں صدی دے بھارتی افسانہ نگار
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ
جون

جون گریگوری کیلنڈر دا چھیواں مہینہ اے۔ شمالی نصف کرہ وچ ایندے وچ گرمی دا موسم ہوندے۔ ایندا ناں قدیم روم دی دیوی یا خدا جونو (Juno) دے ناں تے رکھیا ڳیا جینکوں قدیم رومی ریاست دی حفاظت دی دیوی یا خدا منیندے ہن۔ 21 جون سال دا سب توں لمبا ڈینہہ ہوندے۔
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:جون
ونکی:مہینے
مئی

مئی گریگوری کیلنڈر دا پنجواں مہینہ ہے۔ شمالی نصف کرہ وچ ایندے وچ بہار دا موسم ہوندے۔ ایندا ناں قدیم یونان دی دیوی مائیا (انگریزی: Maia، یونانی: Μαῖα) دے ناں تے رکھیا ڳیا جیہڑی یونان تے روم وچ زمین تے تریمت دی زرخیزی دی دیوی یا خدا سمجھی ویندی ہائی۔ ایندے علاوہ اینکوں پہاڑاں دی دیوی یا خدا وی سمجھیا ویندا ہا۔
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:مئی
ونکی:مہینے
تیجی گروور

تیجی گروور ہک ہندی شاعرہ، افسانہ نگار، مترجم تے مصورہ ہِن۔ 1950 دے بعد پیدا تھیوݨ والیاں نسلاں وِچ انّھاں کوں ہندی شاعری دی ہک اہم آواز دے طور تے سمجھا ویندا ہِے۔ شاعر تے نقاد اشوک واجپئی دے مطابق، "تیجی گروور نے ہندی شاعری دے رائج محاورے توں ہٹ کے اپݨی زبان دی شکل ݙتی ہِے۔ انّھاں دی شاعری وِچ زبان ہک ایجھی شکل اختیار کریندی ہِے جو منفرد ہِے۔۔۔" انّھاں دیاں نظماں دا متعدد ہندوستانی تے غیر ملکی زباناں وِچ ترجمہ کِیتا ڳیا ہِے۔ گروور دے افسانے اپݨے باہمی انداز وِچ خواب تے حقیقت کوں یکساں بیان کریندے ہِن۔ انّھاں دے افسانے زمانہ ماضی، حال تے مستقبل کوں ایں طرح بیان کِیتا ویندا ہِے جو انّھاں دی تحریر ہر شے کوں غالب کر ݙیندی ہِے۔ جیویں جو پولش ہندی اسکالر کمیلا جنک نے اپݨے ناول نیلا (بلیو) دے بارے وِچ لکھیا ہِے، "تمام کردار لکھدے ہِن۔ تمام واقعات لکھے ویندے پئے ہِن۔ وجود وی لکھیا ویندا پیا ہِے۔ تحریر توں اڳوں کوئی ݙوجھی دنیا کائنی۔" تیجی گروور نے اپݨے متعدد ترجماں دے ذریعے ہندی قارئین کِیتے کُجھ قابل ذکر جدید اسکینڈینیوائی ادیباں تے شاعراں کوں متعارف کرایا ہِے، جیویں جو نٹ ہمسن، ترجی ویساس، جون فوسے، کیجل اسکڈسن، گنار بیجرلنگ، ہنس ہربجرنسن، لارس امند واج، ایدھ سدرگرن، ہیری مارٹنسن، ٹامس ٹرانسٹرمر، لارس لنڈکویسٹ تے این جڈرلنڈ، نیز متنازع فرانسیسی مصنف مارگوریٹ دورس۔

## حیاتی دا احوال
تیجی گروور 7 مارچ 1955 کوں ہندوستان دی ریاست پنجاب دے ہک چھوٹے توں قصبے پٹھان کوٹ وِچ پیدا تھئیاں۔ انّھاں نے 2003 وِچ ابتدائی ریٹائرمنٹ گِھدّی توں پہلے ݙو دہائیاں توں زیادہ عرصہ چندی گڑھ دے ایم سی ایم ڈی اے فیلو، انسٹی ٹیوٹ آف ایڈوانسڈ اسٹڈی، نانٹس، فرانس (2016-2017) وِچ کم کِیتا۔ وانی فاؤنڈیشن ممتاز مترجم ایوارڈ (2019)۔ وی کالج برائے زنانیاں وِچ انگریزی ادب دی تعلیم ݙتی۔ اِیں توں بعد اوہ کل وقتی مصنفہ تے مصورہ ہِن۔

## ایوارڈز
انّھاں کوں مندرجہ ذیل ایوارڈز مِلے:

* ہندوستان بھوشن اگروال ایوارڈ برائے شاعری (1989)
* سینئر فیلو (ادب)، محکمہ ثقافت، وزارت انسانی وسائل دی ترقی، حکومت ہندوستان، نئی دہلی (1995-1997)
* سید حیدر رضا (ایس ایچ رضا) شاعری کِیتے ایوارڈ (2003)

## حوالے

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:بھارتی مترجم زنانیاں
ونکی:ویہویں صدی دے بھارتی شعرا
ونکی:وِیہویں صدی دیاں بھارتی مصنفاں
ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں
ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے
ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی
ونکی:اردو ٻولی دے متن آلے مضمون
فیلکس ایڈورڈ گیرن مینویل

## فیلکس ایڈورڈ گیرن مینویل
فیلکس ایڈورڈ گیرن مینویل (1799–1874) فرانس دے کیڑیاں دے ماہر ہن ۔ انہاں کیڑیاں دی تحقیق وچ ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں کیڑیاں دی درجہ بندی تے خاص طور تے کم کیتا اتے انہاں دے بارے وچ ٻہوں کجھ لکھیا ۔ انہاں دے کم دی وجہ توں ٻہوں سارے کیڑیاں دے جینس اتے نسلیں دے سائنسی ناں انہاں دے ناں تے رکھئے ڳئے ۔ انہاں کیڑیاں دے مختلف گروہاں تے کم کیتا ، جیویں کہ تتلی ، بھونرے اتے ٻئے کیڑے ۔ انہاں دے کم دی وجہ توں کیڑیاں دی درجہ بندی وچ ٻہوں بہتری آئی ۔ انہاں نہ صرف کیڑیاں دی درجہ بندی تے کم کیتا بھل انہاں دی زندگی دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں کیڑیاں دے رہݨ سہݨ اتے انہاں دے ماحول دے بارے وچ وی ٻہوں کجھ لکھیا ۔ انہاں دا کم اڄ وی کیڑیاں دے ماہرین کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں دی تحقیق اتے انہاں دے لکھئے ہوئے مضامین اڄ وی کیڑیاں دی تحقیق وچ مدد کریندن ۔ انہاں دے کم کیڑیاں دے بارے وچ ساݙی سمجھ کوں ٻہوں ودھایا ۔
یوہان انٹون گلدن شٹیڈ

## یوہان انٹون گلدن شٹیڈ
یوہان انٹون گلدن شٹیڈ (1745–1781) جرمنی دا فطرت دا محقق اتے کھوڄ کار ہا ۔ او قفقاز دے علاقے دی حیاتیات ، ارضیات ، جغرافیہ اتے لسانیات تے کم کریندا ہا ۔ گلدن شٹیڈ قفقاز دے علاقے وچ ٻہوں سفر کیتے اتے اتھوں دے قدرتی وسائل ، جانوراں ، پودیاں اتے لوکاں دے بارے وچ معلومات جمع کیتیاں ۔ اوں اتھوں دے پہاڑاں ، دریاواں اتے جنگلات دا مطالعہ کیتا اتے اتھوں دی ارضیاتی بݨتر دا تجزیہ کیتا ۔ اوں قفقاز دے مختلف نسلی گروہاں دیاں زباناں اتے ثقافتاں دا وی مطالعہ کیتا اتے اتھوں دی جغرافیائی صورتحال دے بارے وچ تفصیلی نقشے بݨائے ۔

گلدن شٹیڈ قفقاز دے علاقے دی حیاتیاتی گھݨ ونک تے ٻہوں کم کیتا ۔ اوں اتھوں دے جانوراں اتے پودیاں دی درجہ بندی کیتی اتے اتھوں دے نایاب اتے مخصوص نسلاں دی سنڄاݨ کیتی ۔ اوں اتھوں دے جنگلی جانوراں ، جیویں کہ پہاڑی ٻکرے ، رچھ اتے ناہر ، دے بارے وچ معلومات جمع کیتیاں اتے اتھوں دے پودیاں ، جیویں کہ جنگلی پھل اتے جڑی ٻوٹیاں ، دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ اوں قفقاز دے علاقے دی ارضیاتی تاریخ دا وی مطالعہ کیتا اتے اتھوں دے پہاڑاں اتے وادیاں دے بݨاوٹ دے بارے وچ معلومات جمع کیتیاں ۔

گلدن شٹیڈ قفقاز دے علاقے دی لسانیات تے وی کم کیتا ۔ اوں اتھوں دیاں مختلف زباناں دا مطالعہ کیتا اتے انہاں دے درمیان تعلقات دا تجزیہ کیتا ۔ اوں اتھوں دے لوکاں دی ثقافتاں اتے روایات دے بارے وچ وی معلومات جمع کیتیاں اتے اتھوں دی سماجی بݨتر دا مطالعہ کیتا ۔ اوندے کم قفقاز دے علاقے دی قدرتی اتے ثقافتی تاریخ دے بارے وچ اساݙے بھوم کوں ٻہوں ودھایا ۔ اوں دی تحقیق اڄ وی قفقاز دے علاقے دے محققین کیتے ٻہوں اہم ہے ۔
یوہان ارنسٹ گنیرس

## یوہان ارنسٹ گنیرس
یوہان ارنسٹ گنیرس (1718–1773) ناروے دا پادری اتے نباتات دا ماہر ہا ۔ اوں ناروے دے پودیاں تے ٻہوں کم کیتا اتے "فلورا نارویجیکا" (Flora Norvegica) ناں دی کتاب لکھی ، جیڑھی ناروے دے پودیاں دی درجہ بندی تے ٻہوں اہم کتاب سمجھی ویندی ہے ۔ گنیرس ناروے دے مختلف علاقیاں دا سفر کیتا اتے اتھوں دے پودیاں دے نمونے جمع کیتے ۔ اوں انہاں پودیاں دی درجہ بندی کیتی اتے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات لکھی ۔ اوں دی کتاب "فلورا نارویجیکا" ناروے دے پودیاں دے بارے وچ پہلی جامع کتاب ہئی ۔ 

گنیرس نہ صرف پودیاں دی درجہ بندی کیتی بھل انہاں دے رہݨ سہݨ اتے ماحول دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ اوں ناروے دے مختلف علاقیاں دے ماحول دا مطالعہ کیتا اتے اتھوں دے پودیاں دیاں مختلف ونکیاں دے بارے وچ معلومات جمع کیتیاں ۔ اوں انہاں پودیاں دی اگݨ دی صلاحیت اتے انہاں دی ودھ ویا دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ گنیرس ناروے دے پودیاں دی معاشی اہمیت تے وی کم کیتا ۔ اوں انہاں پودیاں دی سنڄاݨ کیتی جیڑھے خوراک ، دوائیاں اتے ٻئے مقاصد کیتے استعمال تھی سڳدے ہن ۔ اوں انہاں پودیاں دی کاشت دے طریقے وی لکھئے ۔ 

گنیرس دا کم ناروے دے نباتات دے علم وچ ٻہوں اہم ہے ۔ اوں دی کتاب "فلورا نارویجیکا" اڄ وی ناروے دے پودیاں دے بارے وچ تحقیق کرݨ والیاں کیتے ہک اہم ذریعہ ہے ۔ اوں دی تحقیق ناروے دے پودیاں دے بارے وچ اساݙے بھوم کوں ٻہوں ودھایا اتے انہاں دی حفاظت کیتے اقدامات کرݨ وچ مدد کیتی ۔ گنیرس ناروے دے پودیاں دے بارے وچ معلومات جمع کرݨ اتے انہاں دی درجہ بندی کرݨ وچ ٻہوں محنت کیتی ۔ اوندا کم اڄ وی ناروے دے نباتات دے ماہرین کیتے ٻہوں اہم ہے ۔
البرٹ گنتھر

## البرٹ گنتھر
البرٹ گنتھر (1830–1914) برطانیہ دا ماہر حیوانیات ہا ۔ او مچھیاں اتے رینگݨ والے جانوراں دا ماہر ہا ۔ گنتھر رینگݨ والے جانوراں دی ٻہوں ساریاں نسلاں دی درجہ بندی کیتی ۔ او مچھیاں اتے رینگݨ والے جانوراں دے بارے وچ ٻہوں کم کریندا ہا ۔ انہاں دنیا دے مختلف حصیاں توں نمونے جمع کیتے اتے انہاں دی درجہ بندی کیتی ۔

گنتھر نہ صرف رینگݨ والے جانوراں دی درجہ بندی کیتی بھل انہاں دے رہݨ سہݨ اتے عادتاں دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں رینگݨ والے جانوراں دیاں مختلف ونکیاں دے بارے وچ معلومات جمع کیتیاں اتے انہاں دے ماحول دے بارے وچ وی ڄاݨݨ دی کوشش کیتی ۔ انہاں رینگݨ والے جانوراں دے پھیلاؤ اتے انہاں دی ارتقائی تاریخ دے بارے وچ وی کم کیتا ۔

گنتھر مچھیاں دے بارے وچ وی ٻہوں کم کیتا ۔ انہاں مچھیاں دی درجہ بندی کیتی اتے انہاں دے بارے وچ ٻہوں ساریاں کتاباں اتے مضامین لکھئے ۔ انہاں مچھیاں دے مختلف گروہاں دے بارے وچ معلومات جمع کیتیاں اتے انہاں دے رہݨ سہݨ اتے عادتاں دے بارے وچ وی ڄاݨݨ دی کوشش کیتی ۔ انہاں مچھیاں دے پھیلاؤ اتے انہاں دی ارتقائی تاریخ دے بارے وچ وی کم کیتا ۔

گنتھر دا کم حیوانیات دے میدان وچ ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں رینگݨ والے جانوراں اتے مچھیاں دے بارے وچ اساݙے بھوم کوں ٻہوں ودھایا ۔ انہاں دی تحقیق اڄ وی حیوانیات دے ماہرین کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ انہاں رینگݨ والے جانوراں اتے مچھیاں دے بارے وچ معلومات جمع کرݨ اتے انہاں دی درجہ بندی کرݨ وچ ٻہوں محنت کیتی ۔ انہاں دا کم اڄ وی ایں میدان دے محققین کیتے ٻہوں اہم ہے ۔
ہربرٹ گٹ فرنڈ

## ہربرٹ گٹ فرنڈ
ہربرٹ ("فریڈی") گٹ فرنڈ (1921–2021) آسٹریا اتے برطانیہ دا حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دان ہا ۔ اوں تیز رفتار انزائم-کیٹالائزڈ رد عمل دے مطالعے دے طریقے ایجاد کیتے ۔ گٹ فرنڈ انزائمز دے بارے وچ ٻہوں پرکھ پرچول کیتی اتے انہاں دے کم کرݨ دے طریقے کوں سمجھݨ دی کوشش کیتی ۔ اوں خاص طور تے انہاں رد عمل تے کم کیتا جیڑھے ٻہوں تیزی نال تھیندے ہن ، اتے انہاں دے مطالعے کیتے نویں آلات اتے طریقے ایجاد کیتے ۔

گٹ فرنڈ "فلو تکنیک" (flow techniques) ایجاد کیتیاں ، جیڑھیاں انزائم-کیٹالائزڈ رد عمل دے تیز رفتار مطالعے کیتے استعمال تھیندیاں ہن ۔ انہاں تکنیکاں سائنسداناں کوں انہاں رد عمل دے بارے وچ معلومات جمع کرݨ وچ مدد کیتی جیڑھے ٻہوں تیزی نال تھیندے ہن اتے عام طریقیاں نال مطالعہ نئیں کیتے ونڄ سڳدے ہن ۔ اوں انزائمز دے متحرک میکانزم دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی اتے انہاں دے کم کرݨ دے طریقے کوں سمجھݨ دی کوشش کیتی ۔

گٹ فرنڈ نہ صرف انزائمز دے بارے وچ پرکھ پرچول کیتی بھل انہاں دے طبی استعمال دے بارے وچ وی کم کیتا ۔ اوں انزائمز دے استعمال نال بیماریاں دے علاج دے طریقے ڳول کرݨ دی کوشش کیتی ۔ اوندا کم حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دے میدان وچ ٻہوں اہم ہے ۔ اوں دی تحقیق انزائمز دے بارے وچ اساݙے بھوم کوں ٻہوں ودھایا اتے مختلف بیماریاں دے علاج وچ مدد کیتی ۔ اوں دی ایجاد کردہ تکنیکاں اڄ وی انزائمز دے مطالعے کیتے استعمال تھیندیاں ہن ۔ گٹ فرنڈ حیاتیاتی کیمیا (بائیو کیمسٹری) دے میدان وچ ٻہوں محنت کیتی اتے اوندا کم اڄ وی ایں میدان دے محققین کیتے ٻہوں اہم ہے ۔ اوں انزائمز دے بارے وچ معلومات جمع کرݨ اتے انہاں دے کم کرݨ دے طریقے کوں سمجھݨ وچ ٻہوں محنت کیتی ۔
ارنسٹ ہیکل

## ارنسٹ ہیکل
ارنسٹ ہیکل (1834–1919) جرمنی دا طبیب ، ماہر حیوانیات اتے ارتقا پسند ہا ۔ اوں ایں ڳالھ تے زور ݙتا کہ "انٹوجنی ری کیپیچولیٹس فائیلوجنی" (ontogeny recapitulates phylogeny) ، جیڑھا ہک نظریہ ہئی جیندے مطابق جنین دی نشوونما اوں دی نسلی تاریخ کوں دوہریندی ہے ۔ ہیکل ارتقا دے نظریے کوں مقبول بݨاوݨ وچ ٻہوں اہم کردار ادا کیتا ۔ اوں جانوراں اتے ٻوٹیاں دی درجہ بندی کیتی اتے انہاں دے ارتقائی تعلقات کوں سمجھݨ دی کوشش کیتی ۔

ہیکل جنین دی نشوونما دا مطالعہ کیتا اتے اوں ݙکھایا کہ مختلف جانوراں دے جنین دی نشوونما دے ابتدائی مراحل ہک ٻئے نال ملدے جلدے ہن ۔ اوں ایں ڳالھ کوں ارتقا دے حق وچ ہک ثبوت دے طور تے پیش کیتا ۔ اوں ایں نظریے کوں "بائیوجینیٹک قانون" (biogenetic law) دا ناں ݙتا ۔ ہیکل نہ صرف جانوراں دی نشوونما دا مطالعہ کیتا بھل انہاں دی درجہ بندی وی کیتی ۔ اوں جانوراں کوں مختلف گروہاں وچ تقسیم کیتا اتے انہاں دے ارتقائی تعلقات کوں سمجھݨ دی کوشش کیتی ۔

ہیکل ارتقا دے نظریے کوں عام لوکاں تئیں پچاوݨ وچ وی ٻہوں کم کیتا ۔ اوں ٻہوں ساریاں کتاباں اتے مضامین لکھئے جنہاں وچ اوں ارتقا دے نظریے کوں آسان زبان وچ بیان کیتا ۔ اوں خوبصورت تصویراں وی بݨائیاں جنہاں نال اوں ارتقا دے نظریے کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔ ہیکل دا کم ارتقا دے نظریے کوں سمجھݨ وچ ٻہوں اہم ہا ۔ اوندے نظریات اڄ وی ارتقا دے میدان وچ زیر بحث ہن ۔ اوں ارتقا دے نظریے کوں مقبول بݨاوݨ وچ ٻہوں اہم کردار ادا کیتا ۔ اوں نہ صرف جانوراں اتے ٻوٹیاں دے بارے وچ پرکھ پرچول کیتی بھل انہاں دے ارتقائی تعلقات کوں وی سمجھݨ دی کوشش کیتی ۔
جولائی

جولائی گریگوری کیلنڈر دا ستواں مہینہ اے۔ شمالی نصف کرہ وچ ایندے وچ گرمی دا موسم ہوندے۔ جولائی دا پرانا ناں ہا جینکوں جولئیس سیزر (Julius Caesar) (قدیم تریخ یونان و مصر دا ہک ٻہوں وݙا لیڈر جیندے  کھاتے وچ بے شمار فتوحات ہن قلوپطرہ تے پومپی دا ہم عصر ہا) دے ناں تے بدل تے جولائی رکھیا ڳیا کیونکہ او ایں مہینے وچ پیدا تھیا ہا۔ ایندے توں پہلے اینکوں لاطینی لفظ کویتیلیس (Quintilis) آکھیا ویندا ہا جندا مطلب پنجواں ہوندے کیونکہ قدیم تقویم وچ جولائی سال دا پنجواں مہینہ ہا۔
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:مہینے
ونکی:جولائی
اگست

اگست گریگوری کیلنڈر دا اٹھواں مہینہ اے۔ شمالی نصف کرہ وچ ایندے وچ گرمیاں دا موسم ہوندے۔ قدیم زمانے وچ ایہ سال دا چھیواں مہینہ ہا تے اینکوں سیکستیلیس (Sextilis) یعنی چھیواں آھدے ہن۔ مگر ایندا ناں جولئین تقویم دی ابتدا دے ویلے 450 قبل مسیح وچ اگست رکھیا ڳیا جیہڑا اصل وچ روم دے پہلے بادشاہ آگستس (Augustus) دے ناں تے ہا۔
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:اگست
ونکی:مہینہ
ونکی:مہینے
ہرمن آگسٹ ہیگن

## ہرمن آگسٹ ہیگن
ہرمن آگسٹ ہیگن (1817–1893) جرمنی دا کیڑیاں دا ماہر ہا ۔ او خاص طور تے نیوروپٹیرا (Neuroptera) اتے اوڈوناٹا (Odonata) دے کیڑیاں تے کم کریندا ہا ۔ ہیگن انہاں کیڑیاں دی درجہ بندی اتے انہاں دے بارے وچ معلومات جمع کرݨ وچ ٻہوں محنت کیتی ۔ اوں انہاں کیڑیاں دے نمونے جمع کیتے ، انہاں دی بݨتر دا مطالعہ کیتا اتے انہاں دے رہݨ سہݨ دے بارے وچ معلومات حاصل کیتیاں ۔

ہیگن نیوروپٹیرا اتے اوڈوناٹا دے کیڑیاں دی مختلف نسلاں دی سنڄاݨ کیتی اتے انہاں دی درجہ بندی کیتی ۔ اوں انہاں کیڑیاں دے بارے وچ ٻہوں ساریاں کتاباں اتے مضامین لکھئے ، جنہاں وچ اوں انہاں دی بݨتر ، رہݨ سہݨ اتے ودھ ویا دے بارے وچ تفصیلی معلومات ݙتیاں ۔ اوں انہاں کیڑیاں دے ارتقائی تعلقات دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی اتے انہاں دے بارے وچ نویں نظریات پیش کیتے ۔

ہیگن نہ صرف نیوروپٹیرا اتے اوڈوناٹا دے کیڑیاں تے کم کیتا بھل انہاں دے علاوہ ٻئے کیڑیاں دے بارے وچ وی معلومات جمع کیتیاں ۔ اوں کیڑیاں دے مختلف گروہاں دے بارے وچ پرکھ پرچول کیتی اتے انہاں دی درجہ بندی کیتی ۔ اوں کیڑیاں دے بارے وچ ہک وݙی لائبریری وی بݨائی ، جتھاں اوں کیڑیاں دے بارے وچ ٻہوں ساریاں کتاباں اتے نمونے جمع کیتے ۔

ہیگن دا کم کیڑیاں دی سائنس وچ ٻہوں اہم ہا ۔ اوں دی تحقیق نیوروپٹیرا اتے اوڈوناٹا دے کیڑیاں دے بارے وچ اساݙے بھوم کوں ٻہوں ودھایا اتے انہاں دی حفاظت کیتے اقدامات کرݨ وچ مدد کیتی ۔ اوں دی لکھیاں ہوئیاں کتاباں اتے مضامین اڄ وی کیڑیاں دے ماہرین کیتے ہک اہم ذریعہ ہن ۔ ہیگن کیڑیاں دے بارے وچ معلومات جمع کرݨ اتے انہاں دی درجہ بندی کرݨ وچ ٻہوں محنت کیتی ۔ اوندا کم اڄ وی ایں میدان دے محققین کیتے ٻہوں اہم ہے ۔
جے بی ایس ہالڈین

## جے بی ایس ہالڈین
جے بی ایس ہالڈین (1892–1964) برطانیہ دا (بعد وچ ہندوستان دا) ماہر حیاتیات (بائیولوجسٹ) ہا ۔ او فزیالوجی ، جینیات ، ارتقائی حیاتیات اتے ریاضی وچ کم کرݨ دی وجہ توں مشہور ہا ۔ اوں آبادیاتی جینیات (population genetics) دی بنیاد رکھی ۔ ہالڈین حیاتیات دے مختلف شعبیاں وچ اہم کم کیتا ۔ اوں فزیالوجی وچ سانس دے عمل ، خون دے کیمیا اتے جسمانی مشقت دے اثرات دا مطالعہ کیتا ۔

جینیات وچ ، ہالڈین جینز دے بارے وچ ٻہوں کم کیتا ۔ اوں جینیاتی تبدیلی اتے اوندے ارتقا اتے اثرات دا مطالعہ کیتا ۔ اوں آبادیاتی جینیات دے اصولاں کوں وی تیار کیتا ، جیڑھے آبادی وچ جینز دے پھیلاؤ دا مطالعہ کریندے ہن ۔ اوں ارتقائی حیاتیات وچ ، قدرتی انتخاب دے عمل دا مطالعہ کیتا ۔ اوں ایں ڳالھ تے زور ݙتا کہ قدرتی انتخاب ارتقا دا ہک اہم عنصر ہے ۔ ریاضی وچ ، ہالڈین حیاتیات دے مسئلیاں کوں حل کرݨ کیتے ریاضی دے اصولاں کوں استعمال کیتا ۔ اوں آبادیاتی جینیات دے مسئلیاں کوں حل کرݨ کیتے ریاضی دے ماڈل تیار کیتے ۔

ہالڈین نہ صرف حیاتیات وچ کم کیتا بھل اوں سماجی اتے سیاسی مسئلیاں تے وی اپݨی رائے ݙتی ۔ اوں سائنس دے سماجی اثرات تے وی ڳالھ کیتی ۔ اوں سائنس کوں عام لوکاں تئیں پچاوݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ اوں ٻہوں ساریاں کتاباں اتے مضامین لکھئے جنہاں وچ اوں حیاتیات دے ڳنجھل تصورات کوں آسان زبان وچ بیان کیتا ۔ ہالڈین دا کم حیاتیات دے میدان وچ ٻہوں اہم ہا ۔ اوں حیاتیات دے مختلف شعبیاں وچ اہم کم کیتا اتے اوندے نظریات اڄ وی حیاتیات دے محققین کیتے اہم ہن ۔
ستمبر

ستمبر گریگوری تقویمی سال دا ناواں مہینہ اے۔ 153 سال قبل مسیح توں پہلے ایہ ستواں مہینہ ہا جتھوں ایندا ناں پیا کیونکہ لاطینی زبان وچ سپتم (septem) دا مطلب 'ستواں' ہوندے۔ شمالی نصف کرہ وچ ایں مہینے وچ گرمیاں دا موسم ختم تھیندے تے خزاں دا موسم شروع تھیندے۔
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:س
ونکی:مہینے
ونکی:ستمبر
جان سکاٹ ہالڈین

## جان سکاٹ ہالڈین
جان سکاٹ ہالڈین (1860–1936) سکاٹ لینڈ دا طبیب اتے فعلیات دان ہا ۔ اوں انسانی جسم اتے گیساں دی فطرت دے بارے وچ ٻہوں ساریاں اہم دریافتاں کیتیاں ۔ ہالڈین خاص طور تے ساہ دے عمل اتے اوندے انسانی جسم تے اثرات دے بارے وچ پرکھ پرچول کیتی ۔ اوں کھاݨاں وچ کولے دیاں کھاݨاں دے کارکناں دی صحت تے اثرات دا مطالعہ کیتا اتے انہاں دے ساہ دے مسئلیاں دے حل کیتے طریقے ڳول کیتے ۔ 

ہالڈین "گیس اینالائزر" (gas analyser) ایجاد کیتا ، جیڑھا گیساں دی بݨتر دا تجزیہ کرݨ کیتے استعمال تھیندا ہا ۔ ایں آلے سائنسی تحقیق اتے طبی تشخیص وچ ٻہوں مدد کیتی ۔ اوں "ہالڈین اثر" (Haldane effect) وی دریافت کیتا ، جیڑھا خون وچ کاربن ڈائی آکسائیڈ اتے آکسیجن دے تبادلے دے عمل کوں بیان کریندا ہے ۔ ایں دریافت ساہ دے عمل کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔ 

ہالڈین نہ صرف ساہ دے عمل تے کم کیتا بھل اوں ٻئے فعلیاتی عملاں تے وی پرکھ پرچول کیتی ۔ اوں جسم دے درجہ حرارت دے ضابطے ، خون دے دٻاؤ اتے عضلات دے کم کرݨ دے طریقے دا مطالعہ کیتا ۔ اوں غوطہ خوراں دی صحت تے وی کم کیتا اتے انہاں کیتے محفوظ غوطہ خوری دے طریقے تیار کیتے ۔ ہالڈین دا کم فعلیات دے میدان وچ ٻہوں اہم ہا ۔ اوں دی تحقیق انسانی جسم دے بارے وچ اساݙے بھوم کوں ٻہوں ودھایا اتے مختلف بیماریاں دے علاج وچ مدد کیتی ۔ اوں دی ایجاد کردہ آلات اتے طریقے اڄ وی طبی تحقیق اتے تشخیص وچ استعمال تھیندے ہن ۔ ہالڈین انسانی جسم اتے گیساں دی فطرت دے بارے وچ معلومات جمع کرݨ اتے انہاں دے بارے وچ نویں نظریات پیش کرݨ وچ ٻہوں محنت کیتی ۔ اوندا کم اڄ وی ایں میدان دے محققین کیتے ٻہوں اہم ہے ۔
ولیم ڈونلڈ ہیملٹن

## ولیم ڈونلڈ ہیملٹن
ولیم ڈونلڈ ہیملٹن (1936–2000) برطانیہ دا ارتقائی ماہر حیاتیات (بائیولوجسٹ) ہا ۔ اوں ایثار (altruism) دی وضاحت کیتے ہک مضبوط جینیاتی بنیاد فراہم کیتی ۔ ہیملٹن ایں ڳالھ تے کم کیتا کہ جانور کیوں اپݨے رشتہ داراں دی مدد کریندن ، جیڑھا بظاہر خود غرضی دے ارتقائی نظریے دے خلاف ہا ۔ اوں "کن سلیکشن" (kin selection) دا نظریہ پیش کیتا ، جیندے مطابق جانور اپݨے رشتہ داراں دی مدد کریندن تاں جو انہاں دے جینز اڳلی نسل تئیں پڄ سڳن ۔

ہیملٹن "ہیملٹن دا اصول" (Hamilton's rule) وی پیش کیتا ، جیڑھا ایں ڳالھ دی وضاحت کریندا ہے کہ کݙاہیں ایثار دا رویہ ارتقائی طور تے فائدے وند ہوندے ۔ ایں اصول دے مطابق ، ایثار دا رویہ تݙاں فائدے وند ہوندے جݙاں ایثار کرݨ والے دی قربانی اوندے رشتہ داراں کوں تھیوݨ والے فائدے توں گھٹ ہووے ۔ ہیملٹن ایں ڳالھ تے وی کم کیتا کہ سماجی حشرات (social insects) کیوں اتنے ایثار پسند ہوندن ۔ اوں ݙکھایا کہ سماجی حشرات دی جینیاتی بݨتر انہاں کوں اپݨے رشتہ داراں دی مدد کرݨ کیتے مجبور کریندی ہے ۔

ہیملٹن دا کم ارتقائی حیاتیات دے میدان وچ ٻہوں اہم ہا ۔ اوں ایثار دے رویے کوں سمجھݨ وچ ٻہوں مدد کیتی ۔ اوندے نظریات اڄ وی ارتقائی حیاتیات دے محققین کیتے اہم ہن ۔ اوں نہ صرف جانوراں دے رویے دا مطالعہ کیتا بھل اوں انسانی رویے کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ اوں ݙکھایا کہ انسانی ایثار دا رویہ وی جینیاتی بنیاداں تے مبنی تھی سڳدے ۔ ہیملٹن ارتقائی حیاتیات دے میدان وچ ٻہوں محنت کیتی اتے اوندا کم اڄ وی ایں میدان دے محققین کیتے ٻہوں اہم ہے ۔
اکتوبر

thumb|أكتوبر (Les très riches heures du duc de Berry)
اکتوبر گریگوری کیلنڈر دا ݙاہواں مہینہ اے۔ پرانی رومی تقویم وچ ایہ اٹھواں مہینہ ہوندا ہا اینکوں اکتوبر آکھیا ویندا ہا اکتو (octo) یونانی زبان وچ اٹھ کوں آکھیا ویندے۔ شمالی نصف کرہ وچ ایں مہینے وچ خزاں دا موسم ہوندے۔
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:اکتوبر
ونکی:مہینے
رچرڈ ہارلن

## رچرڈ ہارلن (1796-1843)
رچرڈ ہارلن ، امریکہ دا ہک ماہر فطرت ، ماہر حیوانیات ، طبیعیات دان تے قدیم ماہر حیاتیات (بائیولوجسٹ) ہئی ۔ او "فانا امریکانا" تے "امریکن  ہرپیٹولوجی " دا مصنف وی ہئی ۔ ہارلن 19 ستمبر 1796 کوں فلاڈیلفیا ، پنسلوانیا وچ پیدا تھیا تے 30 ستمبر 1843 کوں نیو اورلینز ، لوزیانا وچ فوت تھیا ۔ او اپݨے وقت دا ہک باصلاحیت سائنسدان ہئی ، جئیں مختلف سائنسی شعبیاں وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

ہارلن طب دی تعلیم حاصل کیتی تے ہک ڈاکٹر بݨ ڳیا ، پر انہاں دی دلچسپی قدرتی تاریخ وچ زیادہ ہئی ۔ انہاں امریکہ دے مختلف حصیاں دا سفر کیتا تے جانوراں ، پودیاں تے جیواشم دے نمونے جمع کیتے ۔ انہاں اپݨی تحقیق دے نتیجے وچ کئی کتاباں تے مقالے لکھئے ۔ "فانا امریکانا" انہاں دی مشہور کتاب ہئی ، جیندے وچ انہاں شمالی امریکہ دے جانوراں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ "امریکن ہرپیٹولوجی " وچ انہاں امریکہ دے رینگݨ والے جانوراں تے امفیبینز دے بارے وچ لکھیا ۔

ہارلن حیوانیات دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں کئی نویں جانوراں دی انواع دی دریافت کیتی تے انہاں دی درجہ بندی وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں قدیم حیاتیات دے میدان وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں جیواشم دے بارے وچ پرکھ پرچول کیتی تے انہاں دی مدد نال قدیم جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں طبیعیات دے میدان وچ وی کم کیتا ، پر انہاں دی زیادہ تر توجہ قدرتی تاریخ تے حیوانیات تے قدیم حیاتیات تے رہی ۔

ہارلن دی تحقیق امریکہ دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دیاں کتاباں تے مقالیاں سائنسداناں کوں امریکہ دے جانوراں تے پودیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق حیوانیات تے قدیم حیاتیات دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا کوں سائنسی تحقیق کیتے استعمال کیتا ڳیا تے انہاں امریکہ دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔
تھامس ہارڈوک

## تھامس ہارڈوک (1755-1835)
تھامس ہارڈوک ، انگلینڈ دا ہک سپاہی تے ماہر فطرت ہئی ، جئیں ڈھیر سارے نمونے جمع کیتے ۔ او 1755 وچ انگلینڈ وچ پیدا تھیا تے 3 مئی 1835 کوں لندن وچ فوت تھیا ۔ ہارڈوک ایسٹ انڈیا کمپنی وچ بطور سپاہی خدمات انجام ݙتیاں تے ہندوستان وچ طویل عرصہ گزاریا ۔ ایں دوران ، انہاں ہندوستان دے قدرتی ماحول وچ گہری دلچسپی گھدی تے جانوراں ، پودیاں تے جیواشم دے نمونے جمع کرݨ دا کم شروع کیتا ۔ 

انہاں ہندوستان دے مختلف حصیاں دا سفر کیتا تے اتھوں دے مختلف جانوراں تے پودیاں دے نمونے جمع کیتے ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا وچ پرندے ، ممالیہ جانور ، رینگݨ والے جانور ، کیڑے مکوڑے تے پودے شامل ہن ۔ انہاں جیواشم وی جمع کیتے ، جیڑھے انہاں ہندوستان دے مختلف حصیاں توں حاصل کیتے ہن ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا دی تعداد ٻہوں زیادہ ہئی ، جیڑھی انہاں دی محنت تے دلچسپی دا ثبوت ݙیندی ہے ۔ 

ہارڈوک دے جمع کیتے ڳئے نمونے نہ صرف تعداد وچ زیادہ ہن ، بھل انہاں دی سائنسی اہمیت وی ٻہوں زیادہ ہئی ۔ انہاں کئی نویں انواع دی دریافت کیتی تے انہاں دی درجہ بندی وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا کوں سائنسی تحقیق کیتے استعمال کیتا ڳیا تے انہاں ہندوستان دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دے جمع کیتے ڳئے نمونیاں کوں برٹش میوزیم سمیت کئی وݙے عجائب گھراں وچ محفوظ کیتا ڳیا ہے ۔ 

انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا وچ پرندیاں دی تعداد ٻہوں زیادہ ہئی ۔ انہاں ہندوستان دے مختلف حصیاں توں پرندیاں دے نمونے جمع کیتے تے انہاں دی درجہ بندی وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں کئی نویں پرندیاں دی انواع دی دریافت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا وچ ممالیہ جانوراں دی تعداد وی ٻہوں زیادہ ہئی ۔ انہاں ہندوستان دے مختلف حصیاں توں ممالیہ جانوراں دے نمونے جمع کیتے تے انہاں دی درجہ بندی وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ 

انہاں رینگݨ والے جانوراں تے کیڑے مکوڑوں دے نمونے وی جمع کیتے تے انہاں دی درجہ بندی وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں پودیاں دے نمونے وی جمع کیتے تے انہاں دی درجہ بندی وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں جیواشم وی جمع کیتے ، جیڑھے انہاں ہندوستان دے مختلف حصیاں توں حاصل کیتے ہن ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا کوں سائنسی تحقیق کیتے استعمال کیتا ڳیا تے انہاں ہندوستان دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔
ایلسٹر کلیورنگ ہارڈی

## ایلسٹر کلیورنگ ہارڈی (1896-1985)
ایلسٹر کلیورنگ ہارڈی ، انگلینڈ دا ہک سمندری ماہر حیاتیات (بائیولوجسٹ) تے مذہب دی حیاتیاتی بنیاداں دا مطالعہ کرݨ والا پہلا طالب علم ہئی ۔ او 10 فروری 1896 کوں ناٹنگھم ، انگلینڈ وچ پیدا تھیا تے 22 مئی 1985 کوں آکسفورڈ ، انگلینڈ وچ فوت تھیا ۔ ہارڈی سمندری حیاتیات دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ، خاص طور تے پلینکٹن دے مطالعہ وچ ۔ انہاں سمندری ماحولیات تے سمندری جانوراں دے رویے دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔

ہارڈی دی تحقیق دا ہک اہم پہلو مذہب دی حیاتیاتی بنیاداں دا مطالعہ ہئی ۔ انہاں ایہ نظریہ پیش کیتا کہ مذہبی تجربات دا تعلق انسانی دماغ دے ارتقا نال ہو سڳدے ۔ انہاں ایہ وی تجویز کیتا کہ مذہبی احساسات دا تعلق قدرتی انتخاب نال ہو سڳدے ۔ ہارڈی دی تحقیق مذہب دے بارے وچ سائنسی سوچ کوں فروغ ݙتا تے مذہبی تجربات دے بارے وچ نویاں بحثاں شروع کیتیاں ۔

ہارڈی سمندری حیاتیات دے میدان وچ کئی اہم دریافتاں کیتیاں ۔ انہاں پلینکٹن دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں تے سمندری ماحولیات دے بارے وچ اہم پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں سمندری جانوراں دے رویے دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی تے انہاں دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔ ہارڈی دی تحقیق سمندری حیاتیات دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

ہارڈی مذہب دی حیاتیاتی بنیاداں دے بارے وچ وی اہم پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں ایہ نظریہ پیش کیتا کہ مذہبی تجربات دا تعلق انسانی دماغ دے ارتقا نال ہو سڳدے ۔ انہاں ایہ وی تجویز کیتا کہ مذہبی احساسات دا تعلق قدرتی انتخاب نال ہو سڳدے ۔ ہارڈی دی تحقیق مذہب دے بارے وچ سائنسی سوچ کوں فروغ ݙتا تے مذہبی تجربات دے بارے وچ نویاں بحثاں شروع کیتیاں ۔ انہاں دی کتاب "دی لیونگ سٹریم" وچ انہاں ارتقا تے مذہبی تجربات دے بارے وچ اپݨے خیالات پیش کیتے ۔
ڈینہم ہارمن

## ڈینہم ہارمن (1916-2014)
ڈینہم ہارمن ، امریکہ دا ہک حیاتیاتی عمر رسیدہ تحقیق دان ہئی ، جینکوں عمر ودھݨ دے فری ریڈیکل نظریہ دا بانی سمجھا ویندے ۔ او 14 فروری 1916 کوں سان فرانسسکو ، کیلیفورنیا وچ پیدا تھیا تے 10 دسمبر 2014 کوں اوماہا ، نیبراسکا وچ فوت تھیا ۔ ہارمن دی تحقیق عمر ودھݨ دے عمل کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ 

ہارمن کیلیفورنیا انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی توں کیمسٹری وچ پی ایچ ڈی کیتی ۔ بعد وچ ، انہاں عمر ودھݨ دے عمل وچ دلچسپی گھدی تے 1950  دے ݙہاکے  وچ فری ریڈیکل نظریہ پیش کیتا ۔ ایں نظریہ دے مطابق ، فری ریڈیکل ، جیڑھے کہ جسم وچ پیدا تھیوݨ والے غیر مستحکم مالیکیولز ہوندن ، خلیاں کوں نقصان پہنچیندن تے عمر ودھݨ دا سبب بݨدن ۔ 

ہارمن اپݨی تحقیق وچ ثابت کیتا کہ اینٹی آکسیڈنٹس ، جیڑھے فری ریڈیکلز کوں بے اثر کریندن ، عمر ودھݨ دے عمل کوں سست کر سڳدن ۔ انہاں وٹامن ای تے وٹامن سی سمیت مختلف اینٹی آکسیڈنٹس دا مطالعہ کیتا تے انہاں دے اثرات کوں ظاہر کیتا ۔ انہاں دی تحقیق عمر ودھݨ دے عمل کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا تے اینٹی آکسیڈنٹس دے استعمال کوں فروغ ݙتا ۔ 

ہارمن دی تحقیق حیاتیاتی عمر رسیدہ تحقیق دے میدان وچ انقلاب برپا کیتا ۔ انہاں دے مفت ریڈیکل نظریہ کوں وسیع پیمانے تے تسلیم کیتا ڳیا تے ایں نظریہ تے مبنی کئی تحقیقات تھیاں ۔ انہاں دی تحقیق عمر ودھݨ دے عمل کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی تے صحت مند عمر ودھݨ دے طریقیاں کوں فروغ ݙتا ۔ 

ہارمن اپݨی زندگی دے آخری سالاں تک تحقیق جاری رکھی ۔ انہاں عمر ودھݨ دے عمل کوں سست کرݨ دے نویں طریقیاں دی ڳول کیتی تے اینٹی آکسیڈنٹس دے استعمال کوں بہتر بݨاوݨ دے طریقے ڳول کیتے ۔ انہاں دی تحقیق عمر ودھݨ دے عمل کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا تے صحت مند عمر ودھݨ دے طریقیاں کوں فروغ ݙتا ۔ 

ہارمن دی تحقیق نہ صرف سائنس دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ، بھل انہاں عام لوکاں کوں وی صحت مند عمر ودھݨ دے بارے وچ آگاہی ݙتی ۔ انہاں دی تحقیق لوکاں کوں اینٹی آکسیڈنٹس دے استعمال دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں تے صحت مند طرز زندگی کوں فروغ ݙتا ۔ انہاں دی تحقیق عمر ودھݨ دے عمل کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا تے صحت مند عمر ودھݨ دے طریقیاں کوں فروغ ݙتا ۔
نومبر

نومبر گریگوری کیلنڈر دا یارہواں مہینہ اے۔ پرانی رومی تقویم وچ ایہ ناواں مہینہ ہوندا ہا  اتے اینکوں نومبر آکھیا ویندا ہا۔ نوم (novem) لاطینی زبان وچ 'نو' (9) کوں آکھیا ویندے۔ شمالی نصف کرہ وچ ایں مہینے وچ خزاں دا موسم ہوندے۔

## نومبر دے واقعات

* امریکہ وچ نومبر دی چوتھی جمعرات کوں تھینکس گونگ دا ݙینہہ منایا ویندے۔
* امریکہ وچ 11 نومبر کوں ویٹیرنز دا ݙینہہ  منایا ویندے۔
* کینیڈا وچ 11 نومبر کوں ریمیمبرنس دا ݙینہہ منایا ویندے۔
ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:نومبر
ونکی:مہینے
ارنسٹ ہارٹرٹ

## ارنسٹ ہارٹرٹ (1859-1933)
ارنسٹ ہارٹرٹ ، جرمنی دا ہک ماہر طیور ہئی ، جئیں ہمینگ برڈز دا مطالعہ کیتا ۔ او 29 اکتوبر 1859 کوں ہیمبرگ ، جرمنی وچ پیدا تھیا تے 11 فروری 1933 کوں برلن ، جرمنی وچ فوت تھیا ۔ ہارٹرٹ دی تحقیق ہمینگ برڈز دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہارٹرٹ برٹش میوزیم آف نیچرل ہسٹری وچ کم کیتا ، جیندے وچ انہاں دنیا بھر دے پرندیاں دے نمونیاں دا مطالعہ کیتا ۔ انہاں دی خصوصی توجہ ہمینگ برڈز تے رہی ، جیڑھے کہ چھوٹے تے رنگین پرندے ہوندن ۔ انہاں ہمینگ برڈز دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ تفصیلی پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں کئی نویں ہمینگ برڈز دی انواع دی دریافت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔

ہارٹرٹ دی تحقیق ہمینگ برڈز دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں ہمینگ برڈز دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق ہمینگ برڈز دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی کتاب "ڈائی ووگل ڈیر پیلیارٹیشین فانا" (پیلارٹک جانوراں دے پرندے) انہاں دی مشہور کتاب ہے ، جیندے وچ انہاں یوریشیا دے پرندیاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔

ہارٹرٹ دی تحقیق ہمینگ برڈز دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ دے علاوہ ، پرندیاں دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ وی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں پرندیاں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق پرندیاں دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہارٹرٹ دی تحقیق ہمینگ برڈز دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں ہمینگ برڈز دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق ہمینگ برڈز دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق پرندیاں دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔
گستاو ہارٹلاؤب

## گستاو ہارٹلاؤب (1814-1900)
گستاو ہارٹلاؤب ، جرمنی دا ہک طبیب تے ماہر حیوانیات ہئی ، جئیں غیر ملکی پرندیاں دا مطالعہ کیتا ۔ او 8 نومبر 1814 کوں برمن ، جرمنی وچ پیدا تھیا تے 29 نومبر 1000 کوں برمن وچ فوت تھیا ۔ ہارٹلاؤب دی تحقیق غیر ملکی پرندیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہارٹلاؤب طب دی تعلیم حاصل کیتی ، پر انہاں دی دلچسپی حیوانیات وچ زیادہ ہئی ، خاص طور تے پرندیاں وچ ۔ انہاں دنیا بھر توں پرندیاں دے نمونے جمع کیتے تے انہاں دا مطالعہ کیتا ۔ انہاں دی خصوصی توجہ غیر ملکی پرندیاں تے رہی ، جیڑھے کہ یورپ توں ٻاہر دے خطیاں وچ پائے ویندے ہن ۔ انہاں افریقہ ، ایشیا تے جنوبی امریکہ دے پرندیاں دے بارے وچ تفصیلی پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں کئی نویں پرندیاں دی انواع دی دریافت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔

ہارٹلاؤب دی تحقیق غیر ملکی پرندیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں پرندیاں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق پرندیاں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی کتاب (وسطی افریقہ دی طیور شناسی دا نظام) انہاں دی مشہور کتاب ہے ، جیندے وچ انہاں افریقہ دے پرندیاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔

ہارٹلاؤب دی تحقیق غیر ملکی پرندیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ دے علاوہ ، پرندیاں دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ وی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں پرندیاں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق پرندیاں دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہارٹلاؤب دی تحقیق غیر ملکی پرندیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں پرندیاں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق پرندیاں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق پرندیاں دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔
دسمبر

دسمبر گریگوری کیلنڈر دا ٻاہواں تے آخری مہینہ اے۔ پرانی رومی تقویم وچ ایہ ݙاہواں مہینہ ہا اتے اینکوں دسمبر آکھیا ویندا ہا۔ دسم (decem) دا مطلب لاطینی وچ ݙاہواں ہوندے۔ شمالی نصف کرہ وچ ایں مہینے وچ سردی دا موسم ہوندے اتے جنوبی نصف کرہ وچ گرمیاں ہوندے۔ دسمبر دی 25 تاریخ یسوع مسیح تے قائد اعظم محمد علی جناح دے یوم پیدائش طور تے منائی ویندی اے۔

ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل
ونکی:دمبر
ونکی:دسمبر
ونکی:مہینے
کارل تھیوڈور ہارٹویگ

## کارل تھیوڈور ہارٹویگ (1812-1871)
کارل تھیوڈور ہارٹویگ ، جرمنی دا ہک ماہر نباتات ہئی ، جئیں ایکواڈور توں کیلیفورنیا تک بحرالکاہل دے علاقے توں پودے جمع کیتے ۔ او 1812 وچ جرمنی وچ پیدا تھیا تے 1871 وچ فوت تھیا ۔ ہارٹویگ دی تحقیق بحرالکاہل دے علاقے دے پودیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہارٹویگ باغبانی دی تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ لندن ہارٹیکلچرل سوسائٹی وچ کم کیتا ۔ ایں دوران ، انہاں کوں بحرالکاہل دے علاقے توں پودے جمع کرݨ دا موقع ملیا ۔ انہاں ایکواڈور ، میکسیکو تے کیلیفورنیا سمیت مختلف علاقیاں دا سفر کیتا تے اتھوں دے پودیاں دے نمونے جمع کیتے ۔ انہاں کئی نویں پودیاں دی انواع دی دریافت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔

ہارٹویگ دی تحقیق بحرالکاہل دے علاقے دے پودیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں پودیاں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق بحرالکاہل دے علاقے دے نباتات دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا کوں سائنسی تحقیق کیتے استعمال کیتا ڳیا تے انہاں بحرالکاہل دے علاقے دے پودیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔

ہارٹویگ دی تحقیق نہ صرف بحرالکاہل دے علاقے دے پودیاں دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں نباتات دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ وی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں پودیاں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق نباتات دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہارٹویگ دی تحقیق بحرالکاہل دے علاقے دے پودیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں پودیاں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق بحرالکاہل دے علاقے دے نباتات دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق نباتات دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔
لیلینڈ ایچ ہارٹویل

## لیلینڈ ایچ ہارٹویل (پیدائش 1939)
لیلینڈ ایچ ہارٹویل ، امریکہ دا ہک جینیاٹکس دان ہے ، جیڑھا خلیات دی تقسیم کوں کنٹرول کرݨ والے پروٹینز دی دریافت دی وجہ توں مشہور ہے ۔ او 30 ستمبر 1939 کوں لاس اینجلس ، کیلیفورنیا وچ پیدا تھیا ۔ ہارٹویل دی تحقیق خلیات دی تقسیم دے عمل کوں سمجھݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔ 

ہارٹویل میساچوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی توں پی ایچ ڈی کیتی تے بعد وچ واشنگٹن یونیورسٹی وچ کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع خلیات دی تقسیم دا عمل ہئی ، خاص طور تے ایں عمل کوں کنٹرول کرݨ والے پروٹینز دا مطالعہ ۔ انہاں خمیر دے خلیات تے تحقیق کر تے کئی اہم پروٹینز دریافت کیتے ، جیڑھے خلیات دی تقسیم کوں کنٹرول کریندن ۔ انہاں "سی ڈی سی" (خلیات دی تقسیم دا چکر) جینز دی شناخت کیتی ، جیڑھے خلیات دی تقسیم دے مختلف مراحل کوں کنٹرول کریندن ۔ 

ہارٹویل دی تحقیق خلیات دی تقسیم دے عمل کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دیاں دریافتاں کینسر دی تحقیق وچ وی مدد کیتی ، کیوں جو کینسر خلیات دی بے قابو تقسیم دی وجہ توں تھیندا ہے ۔ انہاں دی تحقیق کینسر دے علاج دے نویں طریقیاں دی ڳول وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق خلیات دی تقسیم دے عمل کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ 

ہارٹویل دی تحقیق نہ صرف خلیات دی تقسیم دے عمل کوں سمجھݨ وچ اہم ہئی ، بھل انہاں جینیاٹکس دے میدان وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دیاں دریافتاں خلیات دی تقسیم دے دوران جینز دے رویے کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق جینیاٹکس دے میدان وچ نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔ 

ہارٹویل دی تحقیق خلیات دی تقسیم دے عمل کوں سمجھݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دیاں دریافتاں کینسر دی تحقیق وچ وی مدد کیتی تے کینسر دے علاج دے نویں طریقیاں دی ڳول وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق جینیاٹکس دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔
ولیم ہاروی

## ولیم ہاروی (1578-1657)
ولیم ہاروی ، برطانیہ دا ہک طبیب ہئی ، جئیں خون دے گردش دا مظاہرہ کیتا ۔ او 1 اپریل 1578 کوں فولکسٹون ، انگلینڈ وچ پیدا تھیا تے 3 جون 1657 کوں لندن ، انگلینڈ وچ فوت تھیا ۔ ہاروی دی تحقیق طب دے میدان وچ انقلاب برپا کیتا ۔

ہاروی کیمبرج یونیورسٹی توں تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ پادوا یونیورسٹی ، اٹلی وچ طب دی تعلیم حاصل کیتی ۔ او 1613 وچ لندن واپس آیا تے رائل کالج آف فزیشنز وچ شامل تھیا ۔ اوں وقت ، ایہ خیال کیتا ویندا ہئی کہ خون جگر وچ بݨدا ہے تے پورے جسم وچ استعمال تھیندے ، پر ہاروی تجربات دے ذریعے ثابت کیتا کہ خون دل توں پورے جسم وچ گردش کریندے تے واپس دل وچ اوندے ۔

انہاں جانوراں تے انساناں دے دل تے رڳاں دا مطالعہ کیتا تے خون دی واہک دا مشاہدہ کیتا ۔ انہاں ثابت کیتا کہ دل ہک پمپ دی طرحاں کم کریندے ، جیڑھا خون کوں پورے جسم وچ بھیجیندے ۔ انہاں ایہ وی ثابت کیتا کہ خون رڳاں تے شریاناں دے ذریعے سفر کریندے ۔ انہاں دی کتاب "ایکسرسٹیٹیو اناٹومیکا ڈی موٹو کورڈیس ایٹ سانگوئنس ان اینیملیبس" (جانوراں وچ دل تے خون دی حرکت تے جسمانی مشق) 1628 وچ شائع تھئی ، جیندے وچ انہاں اپݨے نظریات پیش کیتے ۔

ہاروی دی تحقیق طب دے میدان وچ انقلاب برپا کیتا ۔ انہاں دیاں دریافتاں خون دے گردش دے بارے وچ غلط نظریات کوں ختم کیتا تے طب دے نویں دور دی بنیاد رکھی ۔ انہاں دی تحقیق دل دیاں بیماریاں تے ٻئے خون دے متعلق امراض دے علاج وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق طب دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

ہاروی دی تحقیق نہ صرف طب دے میدان وچ اہم ہئی ، بھل انہاں سائنسی طریقہ کار کوں وی فروغ ݙتا ۔ انہاں تجربات دے ذریعے اپݨے نظریات کوں ثابت کیتا ، جیڑھا کہ اوں وقت ہک نواں طریقہ کار ہئی ۔ انہاں دی تحقیق سائنسداناں کوں تجربات دے ذریعے حقائق کوں ثابت کرݨ دی اہمیت کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔
ولیم ہینری ہاروی

## ولیم ہینری ہاروی (1811-1866)
ولیم ہینری ہاروی ، آئرلینڈ دا ہک ماہر نباتات تے الجی دا ماہر ہئی ۔ او 5 فروری 1811 کوں لیمرک ، آئرلینڈ وچ پیدا تھیا تے 15 مئی 1866 کوں ٹورکی ، انگلینڈ وچ فوت تھیا ۔ ہاروی دی تحقیق الجی دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔ 

ہاروی ٹرینیٹی کالج ، ڈبلن توں تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ ڈبلن یونیورسٹی وچ کم کیتا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع الجی ہئی ، خاص طور تے سمندری الجی ۔ انہاں دنیا بھر توں الجی دے نمونے جمع کیتے تے انہاں دا مطالعہ کیتا ۔ انہاں آسٹریلیا ، جنوبی افریقہ تے شمالی امریکہ سمیت مختلف علاقیاں دا سفر کیتا تے اتھوں دے الجی دے نمونے جمع کیتے ۔ انہاں کئی نویں الجی دی انواع دی دریافت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ 

ہاروی دی تحقیق الجی دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں الجی دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق الجی دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی کتاب (آسٹریلوی الجی) انہاں دی مشہور کتاب ہے ، جیندے وچ انہاں آسٹریلیا دے الجی دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ 

ہاروی دی تحقیق نہ صرف الجی دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں نباتات دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ وی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں نباتات دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق نباتات دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔ 

ہاروی دی تحقیق الجی دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں الجی دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق الجی دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق نباتات دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔
صفر

صفر اسلامی تقویم دا ݙوجھا مہینہ اے۔ اینکوں صفر المظفر وی آکھیا ویندے۔

50 ھ - 7 صفر کوں نواسہ رسول ﷺ، سیدنا امام حسن دا وصال تھیا۔

101 ھ - 2 صفر شہادت حضرت زید بن علی۔

24 صفر بروایت شہادت بی بی زینب سلام اللہ علیہا۔

25 صفر بروایت شہادت بی بی فضہ۔

## تعطیلات و تہوار

## ٻیا ݙیکھو

* صفر (عدد)

## حوالہ

ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت
ہانس ہاس

## ہانس ہاس (1919-2013)
ہانس ہاس ، آسٹریا دا ہک ماہر حیاتیات (بائیولوجسٹ) تے زیر آب غوطہ خوری دا بانی ہئی ، جئیں مرجان دی چٹاناں ، ݙنگ مارݨ والی مچھیاں تے شارک مچھیاں دا مطالعہ کیتا ۔ او 23 جنوری 1919 کوں ویانا ، آسٹریا وچ پیدا تھیا تے 16 جون 2013 کوں ویانا وچ فوت تھیا ۔ ہاس دی تحقیق سمندری حیات دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہاس قانون دی تعلیم حاصل کیتی ، پر انہاں دی دلچسپی سمندری حیات وچ زیادہ ہئی ۔ انہاں زیر آب غوطہ خوری دے آلات ایجاد کیتے تے سمندر دی تہہ وچ جا تے پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں مرجان دی چٹاناں ، ݙنگ مارݨ والی مچھیاں تے شارک مچھیاں دا مطالعہ کیتا ۔ انہاں کئی دستاویزی فلماں بݨائیاں ، جیندے وچ انہاں سمندری حیات دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی فلماں سمندری حیات دے بارے وچ لوکاں وچ شعور پیدا کیتا ۔

ہاس دی تحقیق سمندری حیات دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں مرجان دی چٹاناں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں تے انہاں دے ماحولیاتی نظام کوں سمجھݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں ݙنگ مارݨ والی مچھیاں تے شارک مچھیاں دے رویے دا مطالعہ کیتا تے انہاں دے بارے وچ نویاں معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی دستاویزی فلماں سمندری حیات دے بارے وچ لوکاں وچ شعور پیدا کیتا تے سمندری ماحول دے تحفظ دی اہمیت کوں اجاگر کیتا ۔

ہاس دی تحقیق نہ صرف سمندری حیات دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں زیر آب غوطہ خوری دے میدان وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں زیر آب غوطہ خوری دے آلات ایجاد کیتے تے سمندر دی تہہ وچ جا تے پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں دی ایجادات سائنسداناں کوں سمندری حیات دا مطالعہ کرݨ وچ مدد کیتی ۔
فریڈرک ہاسل کوئسٹ

## فریڈرک ہاسل کوئسٹ (1722-1752)
فریڈرک ہاسل کوئسٹ ، سویڈن دا ہک ماہر فطرت ہئی ، جئیں مشرقی بحیرہ روم وچ لینیس دے واسطے نمونے جمع کیتے ۔ او 1722 وچ ٹورنوالڈ ، سویڈن وچ پیدا تھیا تے 9 فروری 1752 کوں ازمیر ، ترکی وچ فوت تھیا ۔ ہاسل کوئسٹ دی تحقیق لینیس دے سائنسی کام وچ اہم ثابت تھئی ۔

ہاسل کوئسٹ اپسالا یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کیتی ، جتھاں او کارل لینیس دا شاگرد بݨ ڳیا ۔ لینیس انہاں کوں مشرقی بحیرہ روم وچ نمونے جمع کرݨ واسطے بھیجیا ۔ ہاسل کوئسٹ مصر ، فلسطین ، شام تے ترکی سمیت مختلف علاقیاں دا سفر کیتا تے اتھوں دے پودیاں ، جانوراں تے معدنیات دے نمونے جمع کیتے ۔ انہاں کئی نویں انواع دی دریافت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا لینیس دے سائنسی کام وچ اہم ثابت تھیاں ۔

ہاسل کوئسٹ دی تحقیق لینیس دے سائنسی کام وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں مشرقی بحیرہ روم دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا لینیس دے "سسٹم نیچری" (قدرت دا نظام) وچ شامل کیتیاں ڳئیاں ۔ انہاں دی تحقیق نباتات تے حیوانیات دی درجہ بندی کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق مشرقی بحیرہ روم دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔

ہاسل کوئسٹ دی تحقیق نہ صرف لینیس دے سائنسی کام وچ اہم ہئی ، بھل انہاں مشرقی بحیرہ روم دے قدرتی ماحول دے بارے وچ وی اہم معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں اتھوں دے پودیاں ، جانوراں تے معدنیات دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق مشرقی بحیرہ روم دے قدرتی ماحول دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔

ہاسل کوئسٹ دی تحقیق لینیس دے سائنسی کام وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا لینیس دے "سسٹم نیچری" وچ شامل کیتیاں ڳئیاں ۔ انہاں دی تحقیق نباتات تے حیوانیات دی درجہ بندی کوں بہتر بݨاوݨ وچ مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق مشرقی بحیرہ روم دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔
آرتھر ہے

## آرتھر ہے (1824-1878)
آرتھر ہے ، سکاٹ لینڈ دا ہک سپاہی تے ماہر طیور ہئی ، جئیں پرندے ، کیڑے مکوڑے ، رینگݨ والے جانور تے ممالیہ جانور جمع کیتے ۔ او 1824 وچ سکاٹ لینڈ وچ پیدا تھیا تے 1878 وچ فوت تھیا ۔ ہے دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔ 

ہے فوج وچ خدمات انجام ݙتیاں تے ایں دوران انہاں کوں قدرتی تاریخ وچ دلچسپی پیدا تھئی ۔ انہاں ہندوستان ، برما تے ملائیشیا سمیت مختلف علاقیاں دا سفر کیتا تے اتھوں دے پرندے ، کیڑے مکوڑے ، رینگݨ والے جانور تے ممالیہ جانور جمع کیتے ۔ انہاں کئی نویں انواع دی دریافت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا قدرتی تاریخ دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھیاں ۔ 

ہے دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں پرندیاں ، کیڑے مکوڑوں ، رینگݨ والے جانوراں تے ممالیہ جانوراں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا کوں سائنسی تحقیق کیتے استعمال کیتا ڳیا تے انہاں قدرتی تاریخ دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ 

ہے دی تحقیق نہ صرف قدرتی تاریخ دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں قدرتی تاریخ دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ وی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں قدرتی تاریخ دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔ 

ہے دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں پرندیاں ، کیڑے مکوڑوں ، رینگݨ والے جانوراں تے ممالیہ جانوراں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔
جیمز ہیکٹر

## جیمز ہیکٹر (1834-1907)
جیمز ہیکٹر ، سکاٹ لینڈ دا ہک ارضیات دان ، ماہر فطرت تے سرجن ہئی ۔ او 16 مارچ 1834 کوں ایڈنبرا ، سکاٹ لینڈ وچ پیدا تھیا تے 6 نومبر 1907 کوں ویلنگٹن ، نیوزی لینڈ وچ فوت تھیا ۔ ہیکٹر دی تحقیق ارضیات ، قدرتی تاریخ تے طب دے میدان وچ اہم ثابت تھئی ۔ 

ہیکٹر ایڈنبرا یونیورسٹی توں طب دی تعلیم حاصل کیتی تے بعد وچ ارضیات وچ دلچسپی گھدی ۔ انہاں کینیڈا ، نیوزی لینڈ تے ٻئے علاقیاں دا سفر کیتا تے اتھوں دی ارضیات تے قدرتی تاریخ دا مطالعہ کیتا ۔ انہاں نیوزی لینڈ دی ارضیاتی سروے دی بنیاد رکھی تے اتھوں دی ارضیات دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں نیوزی لینڈ دے پودیاں ، جانوراں تے جیواشم دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں نیوزی لینڈ دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ 

ہیکٹر دی تحقیق ارضیات ، قدرتی تاریخ تے طب دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں نیوزی لینڈ دی ارضیات دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں تے اتھوں دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں نیوزی لینڈ دے پودیاں ، جانوراں تے جیواشم دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں دی تحقیق نیوزی لینڈ دے قدرتی ماحول دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔ انہاں طب دے میدان وچ وی کم کیتا تے سرجری دے نویں طریقے متعارف کرائے ۔ 

ہیکٹر دی تحقیق نہ صرف نیوزی لینڈ دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں ارضیات ، قدرتی تاریخ تے طب دے میدان وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں ارضیات دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے جیواشم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں قدرتی تاریخ دی درجہ بندی کوں وی بہتر بݨایا تے پودیاں تے جانوراں دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں طب دے میدان وچ وی اہم کردار ادا کیتا تے سرجری دے نویں طریقے متعارف کرائے ۔ 

ہیکٹر دی تحقیق ارضیات ، قدرتی تاریخ تے طب دے میدان وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں نیوزی لینڈ دی ارضیات دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں تے اتھوں دے قدرتی ماحول دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں نیوزی لینڈ دے پودیاں ، جانوراں تے جیواشم دے بارے وچ وی پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں دی تحقیق ارضیات ، قدرتی تاریخ تے طب دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔
چارلس ہیڈلی

## چارلس ہیڈلی (1862-1926)
چارلس ہیڈلی ، برطانوی-آسٹریلوی ماہر فطرت ہئی ، جیڑھا گھونگھیاں دا ماہر ہئی ۔ او 27 فروری 1862 کوں مالورن ، انگلینڈ وچ پیدا تھیا تے 14 ستمبر 1926 کوں سڈنی ، آسٹریلیا وچ فوت تھیا ۔ ہیڈلی دی تحقیق گھونگھیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھئی ۔ 

ہیڈلی برٹش میوزیم آف نیچرل ہسٹری وچ کم کیتا تے بعد وچ آسٹریلین میوزیم وچ شامل تھیا ۔ انہاں دی تحقیق دا مرکزی موضوع گھونگھیاں ہئی ، خاص طور تے آسٹریلیا تے بحرالکاہل دے علاقیاں دے گھونگھے ۔ انہاں گھونگھیاں دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ تفصیلی پرکھ پرچول کیتی ۔ انہاں کئی نویں گھونگھیاں دی انواع دی دریافت کیتی تے انہاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا گھونگھیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم ثابت تھیاں ۔ 

ہیڈلی دی تحقیق گھونگھیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں گھونگھیاں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق گھونگھیاں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا کوں سائنسی تحقیق کیتے استعمال کیتا ڳیا تے انہاں گھونگھیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ 

ہیڈلی دی تحقیق نہ صرف گھونگھیاں دے بارے وچ اہم ہئی ، بھل انہاں قدرتی تاریخ دی درجہ بندی تے جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ وی معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں قدرتی تاریخ دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔ 

ہیڈلی دی تحقیق گھونگھیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کرݨ وچ اہم کردار ادا کیتا ۔ انہاں گھونگھیاں دی درجہ بندی کوں بہتر بݨایا تے انہاں دی جغرافیائی تقسیم دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں ۔ انہاں دی تحقیق گھونگھیاں دے ارتقا کوں سمجھݨ وچ وی مدد کیتی ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔ 

ہیڈلی دی محنت تے دلچسپی گھونگھیاں دے بارے وچ معلومات فراہم کیتیاں تے انہاں دی جمع کیتی ڳئی اشیا اڄ وی سائنسی تحقیق کیتے اہم ہن ۔ انہاں دی تحقیق قدرتی تاریخ دے بارے وچ سائنسی معلومات کوں ودھایا ۔