open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سرائیکی وسیب تے اوندا جغرافیہ

سرائیکی وسیب کیڑھے علاقیاں تے مشتمل ہے ؟ ایہندی پیداوار کیا ہے ؟ اتھاں کیا کیا موجود اے ؟ ایں بارے جاݨ سنجٖاݨ ہے تاں ادھوری تے نامکمل پر ول وی سرائیکی وسیب دے لوکیں خاص طور تے طالب علمیں تے نینگریں کوں ایں بارے آگاہ کرݨ ضرور ی ہے ۔

٭                     آکھیا ویندے جو سرائیکی خطے دی تاریخ اتنی پراݨی ہے ، جتنی کہ انسان دی خود اپݨی تاریخ، اتھاں پہلی واری انسان اپݨے اپݨے ݙو پیرٰں تے ٹرݨ سِکھیا تے اوں انسان کوں انسان بݨاوݨ دی ریت کوں اڳوں تے ٹوری۔

٭                     ہک واری سرائیکی وسیب دی سلطنت ملتان دیاں حداں ہک پاسے اجمیر ، ٻئے پاسے جالندھر امرتسر، ٻئے پاسے کیچ مکران تے ٻئے پاسے ٹھٹھہ سندھ تئیں کھنڈیاں ہویاں ہَن۔

٭                     ملتان دا شمار کائنات دے انہاں عظیم شہریں وچ تھیندے جیڑھے جو ہزار ہا سالیں توں کہیں نہ کہیں شکل وچ آباد چلے آندن ، ملتان کوں کائنات دا مذہبی مرکز ہووݨ دا اعزاز وی حاصل ہے ۔

٭                     ہک ویلھے سرائیکی دیاں سرحداں وسیع ہن ، پر ہُݨ جݙاں حداں سُنگڑدے سُنگڑدے باقی رہ ڳن ، انہاں دی تفصیل ایں طرح تے ہے ۔
thumb|سرائیکستان دا نقشہ
سرائیکی وسیب دے ڈویژن ،اضلاع تے تحصیلاں :۔

اضلاع / ڈویژن / تحصیلاں

## دیرہ غازی خان ڈویژن
دیرہ غازی خان ۔ تونسہ شریف ۔ کوٹ چھٹہ 

## راجن پور
راجن پور ۔ روجھان ۔ جام پور

## مظفر گڑھ
مظفر گڑھ ۔ علی پور ۔ کوٹ ادو ۔ خان گڑھ ۔ جتوئی

## لیہ
لیہ ۔ چوبارہ ۔ کہرور لعل عیسن

## دیرہ اسماعیل خان ڈویژن
دیرہ اسماعیل خان ۔ پہاڑ پور ۔ کُلاچی

## ٹانک
ٹانک

## ملتان ڈویژن
ملتان ۔ شجاع آباد ۔ دنیا پور

## ساہیوال
ساہیوال ۔ چیچہ وطنی 

## پاکپتݨ
پاکپتݨ۔ عارف والا

## خانیوال
خانیوال ۔ کبیر والا ۔ میاں چنوں

## وہاڑی
وہاڑی ۔ میلسی ۔ بورے والا

## لودھراں
لودھراں ۔ کہروڑ پکا ۔ جلال پور پیروالا

## سرگودھا ڈویژن
سرگودھا ۔ شاہ پور صدر ۔ بھلوال 

## خوشاب
خوشاب ۔ نور پور تھل

## میانوالی
میانوالی ۔ عیسیٰ خیل

## بھکر
بھکر ۔ کلور کوٹ ۔ منکیرہ

## بہاولپور ڈویژن
بہاولپور ۔ یزمان منڈی۔ احمد پور شرقیہ ۔ حاصل پور 

## رحیم یارخان
رحیم یارخان ۔ لیاقت پور ۔ خان پور ۔ صادق آباد

ݙویں ناں وچوں فیصل آباد دا ادھ ڈویژن وی سرائیکی علاقے تے مشتمل اے تے ٹوبہ ٹیک سنگھ وچ وی سرائیکی الائی ویندی ہے ۔ ایندے علاوہ سندھ تے بلوچستان دے ٻہوں ضلعیاں دی مقامی زبان سرائیکی ہے ۔

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ
وسیب دے صنعتاں دے کارخانے

سرائیکی وسیب خام مال تیار کرݨ آلا اہم علاقہ ہے پر اتھاں صنعتاں تے کارخانے ٻہوں تھولے ہن ۔ حالانکہ اتھاں افرادی قوت وافر تے سستی ہے ، حکومت توں ایں اہم مسئلے دی طرف توجہ کرݨ دی ضرورت ہے ۔ بہرحال جیرھے قسم دیاں ملاں تے کارخانے ایں علاقے اچ موجود ہن ‘انہاں دی تفصیل ایں طرح ہے : 

1 تھرمل پاور بجلی گھر

2۔ پلاسٹک ماربل ملز

3۔ڈھوڈک آئل اینڈ گیس فیلڈ

4۔ گتہ فیکٹری

5. شوگر ملز

6. برتن فیکٹریاں

7. سوتی کپڑا

8. آئس فیکٹریاں

9. سیمنٹ

10. آئل ملاں

11. ٹریکٹر فیکٹری 

12. گھی ملاں

13. ٹیکسٹائل ملاں

14. صابݨ فیکٹریاں

15. کاٹن فیکٹریاں

16. سٹیل ملاں

17. وولن ملز

18. جیوٹ ملاں

19. کھاد فیکٹری

20. سپننگ اینڈ لومز فیکٹریاں

21. فلور ملاں

22. انرجی

23. فوڈ انڈسٹریز

24. چمڑا سازی

سرائیکی وسیب اچ ملک دی مجموعی سرمایہ کاری وچوں 40 فیصد خرچ کرݨ دی ضرورت اے پر وسیب واسطے صرف 6 فیصد سرمایہ کاری منظور تھیندی اے تے بمشکل 3 فیصد لڳ سڳدی اے ۔

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ
خواجہ فرید سئیں بارے معلومات

حضرت خواجہ غلام فرید اساݙے ہیرو ہِن ۔ سرائیکی وسیب کیتے انہاں دیاں خذمتاں لازوال تے بے مثال ہن ، زندہ قوماں اپݨے اپݨے مشاہر دے گزرے ہوئے ہک ہک پل تے ہک ہک لمحے دا حساب رکھدن ۔ آؤ اڄ اسا تہاکوں اپݨے محسن ، اپݨے ہیرو تے اپݨے وسیب دے بے تاج بادشاہ دی پیدائش توں وفات تئیں دیاں موٹیاں موٹیاں ڳالھیں ݙسیندوں تانجو تُساں انہاں کوں پلے ٻدھ تے دل دے ورقے تے اکور گھنو ۔ اے کوائف جھوک پبلشرز دی کتاب ’’ خواجہ فرید دے حالات زندگی ‘‘ تے اسلم میتلا دی کتاب ’’ خواجہ فرید ‘‘ وچوں گھدے ڳن۔

ولادت26 ذی الحجہ 1261ھ 1845ء

رسم بسم اللہ خوانی ، سبق الف ب 1265ھ 1848ء

وفات والدہ ماجدہ1265ھ 1848ء

ختم قرآن شریف ( رسم آمین )1269ھ1852ء

وفات والد بزرگوار  1269ھ 1852ء

رہائش شاہی محل دیرہ نواب   1270 تا 1274 ھ۔ 1853 تا1857 ء 

بیعت بدست خواجہ فخر جہاںؒ 1275، 1858

دستار فضلیت، 1281، 1864

خرقہ خلافت،  1287، 1870

وفات خواجہ فخر جہاں ؒ، 1288، 1871

رسم دستار بندی1288، 1871

نکاح ہمرا ہوت بی بی ، 1290۔ 1873

روانگی حج بیت اللہ،  21 شوال 1292۔ 1875

قیام ملتان حاضری مزارات۔23، 24 شوال 1292، 1875

لاہور حاضری مزارات۔ 27 شوال 1292، 1875

آمد دہلی۔ یکم ذیعقد 1292۔ 1875

آمد جے پور۔ اجمیر، 5 ذیعقد 1292۔ 1875

دستار بندی اجمیر شریف، 7ذیعقد 1292۔ 1875

روانگی جہاز سفرِحجاز، 12 ذیعقد 1292، 1875

رسیدگی جدہ۔ یکم ذی الحجہ 1292، 1875

رسیدگی مکہ شریف، 2ذی الحجہ 1292، 1875

قیام مکہ شریف، 21ذی الحجہ 1292، 1875

روانگی مدینہ شریف22ذی الحجہ 1292، 1875

آمد مدینہ شریف5 محرم الحرام 1293، 1875

واپسی چاچڑاں، 14 ربیع الاول 1293، 1876

بیعت نواب قیصر خان، 11 محرم الحرام 1294، 1875

رہائش روہی ( غیر مسلسل)، 1294 تا 1311، 1876 تا 1893

بیعت صادق محمد خان، 11 محرم 1298، 1879

اشاعت دیوان فرید ؒ ( سرائیکی اردو ) مطبع قادری پریس لاہور، 1299، 1880

اشاعت دیوان فرید ( اردو)، 1301، 1882

نکاح ہمراہ جان بی بی( خانپور )، 1304،۔1885

تعمیر فرید محل ( چاچڑاں )، 1313 تا 1314، 1894 تا 1896

شادی ( فرزند ) خواجہ محمد بخش نازک، 1313، 1895

زیارت روضہ رکن الدین ابولفتح ملتانیؒ 17 ربیع الثانی 1314، 1896 ء

زیارت حضرت بہاؤ الدین زکریا ملتانیؒ، 23 ربیع الثانی 1314، 1896 ء

زیارت مزار موسیٰ پاک شہید23 ربیع الثانی 1314، 1896 ء

وفات حسرتِ خواجہ فرید سئیں، 6 ربیع الثانی 1319، 1901 ء

## '''حوالہ'''
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ
سرائیکی وسیب دا گھا ٻُوٹ

سرائیکی وسیب دی دھرتی اڄ توں نی بلکہ ازل توں زرخیز امدی پئی ہے ۔ اتھاں دی زرعی پیداوار وچ وݙیاں وݙیاں فصلاں دے علاوہ گھاٻوٹ وی خاص اہمیت دے حامن ہن تے انہاں توں حکماء حضرات پورا پورا کم گھندے پن۔ سرائیکی وسیب دا اکثر علاقہ آباد ہے پر کجھ علاقے مثلاً تھل تے چولستان وغیرہ غیر آباد ہن ۔ انہاں غیر آباد علاقیاں اچوں چولستان تے اِتھاں پیدا تھیوݨ آلے نباتات تے ٻہوں تحقیق تھیندی پئی اے ۔ چولستان وچ عرب شہزادے تے پاکستان دیاں وگڑیاں نسلاں جیندے وچ وݙے وݙے جاگیردار ، سرمایہ دار ، ساہوکار ، زمیندار تے افسر شامل ہن ، چولستان دے اصل حسن ، چرند ، پرند تے گھاٻوٹ دی نسل کشی کیتے امدن تے اساݙی محبت تے امن دے مرکز چولستان بندوخیں نال ساڑ چھوڑیئے ۔ انہاندے مقابلے اچ (بقول ڈاکٹر طاہر تونسوی ) یورپ خصوصاً جرمنی دی ہومیو پیتھی نال وابسطہ کجھ حضرات روہی اچ آ تے اِتھاں دی نباتاتی اشیاء مثلاً لانڑاں ۔ کھپ ۔ کرہائیں۔ جنڈ ۔ ڈودھک۔ لونگ۔ راٹ سٹ ۔گندی بوٹی ۔ گھوڑے وال ۔ لانی ۔ کھار ۔ بوپھلی ۔ پھتوکڑ۔ چھپڑی ۔ قطرن ۔ بکھڑا۔ پرم ڈنڈی ۔ گورکھ ۔ پان ۔ جال ۔ بونا بوٹی ۔ کھوی وغیرہ تے تحقیق شروع کیتی ہے تے اینکوں حکمت دے اعتبار نال بہترین قرار ݙتے ۔ کیا اے بہتر نہ ہوسے جو حکومت پاکستان چولستان ریسرچ سینٹر قائم کرے جیکر حکومت ایویں کرے تاں ساکوں یقین اے جو اتھوں ٻہوں کجھ حاصل تھیسے تے چولستان دی نباتات ، معدنیات تے ریت دے ذرات تے تحقیق کرے ۔ انشاء اللہ ریت دے ذرے سونے توں ودھ قیمتی ثابت تھیسن ۔ 

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ
سرائیکی وسیب دا پندھ

سرائیکی زبان دے عظیم شاعر حضرت خواجہ غلام فرید سئیں ؒ اپݨی شاعری وچ فرمائے ’’ تھل مارو دا پینڈا سارا۔ تھیسم ہک ٻلہانگ ‘‘ ٻئی جاہ فمرائے جو ’’ عاشقیں ٻدھیاں کمراں تے تھئی دلی ڈھائی کوہ اے ‘‘ ۔ سرائیکی زبان دے ماہر لسانیات پروفیسر شوکت مغل ہوراں سرائیکی دے ایں پندھ دی کاچھ ناپ کیتی اے ۔ آؤ ݙیکھوں جو سرائیکی زبان اچ پندھ دا پیمانہ کیا ہے؟

ٻلہانگ    …………………      ݙو پیریں کوں کھول تے گھدا ونڄݨ آلا قدم

پاندھی       …………………       سفر کرݨ آلا

پندھ              …………………       سفر

پندھیڑو       …………………       مسافر

دھروکڑی                       …………………       دھرک تے ݙو پیریں دے اَدھ آلا پندھ

راہ وٹاؤ     …………………       راہ بٹاؤ، مسافر ،راہی 

راہ ویندا    …………………       مسافر ، راہی ، پاس سے گزرنے والا

سݙوات                         …………………       سݙݨ دی آواز دا پندہ ( 1/4 میل کا فاصلہ)

سݙاوہ         …………………       آواز دے پندھ تک دی جاہ

سݙ پندھ     …………………       آواز دے پندھ دا سفر

قدم ݙو قدم                  …………………       ٹردیں ہوئیں چاتے ڳئے ݙو پیر ( 2.75 فٹ ) 

کوہ                 …………………       کوس ، دو میل

لیلے باک                        …………………       ٻکری دے ٻچے دی آواز دا پندھ

مَکھ                   …………………       ݙو قدموں دے درمیان آلا پندھ

میل           …………………       ہک میل

وِکھ ݙووکھ   …………………       ݙو پیریں دے درمیان آلا پندھ

کَرہُوں       …………………       ݙو قدم دا پندھ

کَڑ                    …………………       اٹھ تے سامان ٻدھݨ واسطے استعمال تھیوݨ آلے رسے دی مخصوص لنباݨ واسطے مقرر کیتا ونجٖݨ آلا فاصلہ ( جیویں سَوکڑ ، پنجاہ کڑ، اسی کڑ )

کوک وات ………………… اُچی آواز اچ سݙݨ تے آواز دا فاصلہ

سݙاوت                         …………………       ہولے آواز دا سفر

## قدیمی سِکے:
                       2 دھیلے                           ………                    1 پیسہ 

                       4 کسیلے                               ………                    1 پیسہ

                       6 پائیاں                          ………                     1 پیسہ 

                       4 پیسے                               ………                    1آناں

                       2 آنے                            ………                    1 ݙواݨی

## کوݙی:
                       کسیرا             (کسی+ را)

                       دھیلا            (دھے + لا ) 

                       پائی

                       پیسہ

                       روپیہ

                       کجھ کوݙیاں۔1 پیسہ ( کوݙیاں زمانے مطابق 12 کنوں 6 تئیں رہ ڳن ) 

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ
گامݨ سچار

ٻارہویں صدی ہجری وچ نواب غازی خان دی شاہی عروج تے ہئی، غازی خان دیرہ غازی خان دا بادشاہ ہا تے اسماعیل خان دیرہ اسماعیل خان دی شاہی دا مالک ہا۔ ݙوہیں ملکیں دے درمیاب آپت وچ جنگاں رہ ویندیاں ہن۔ جھیڑے کوں ودھاوݨ تے دُکھدی کوں تیلی لاوݨ آلے ٻہوں سارے خوشامتی برآمدی ہر دور وچ موجود ہوندن ، پر خوشامتیں دے دربار وچ ہک شخص ایجھا وی ہئی جیڑھا ہر سچگی ڳالھ منہ تے کر ݙیند ہا، اپݨی سچائی تے سینڑھپ دی وجہ توں وزیر دے عہدے تے پُجٖ ڳیا پر بادشاہ کوں سچ آکھݨ توں باز نہ آیا۔ اوں شخص دا ناں ہا گانمن سچار۔ ذات دا کورائی بلوچ ہا ، اصل تعلق جھنگ نال ہا۔ ہک روایت دے مطابق دین پور شریف ( خانپور ) دے بانی حضرت خلیفہ غلام محمد سئیں وی جھنگ وچوں آئے ہن تے گانمݨ سچار دی سچائی دے قصے سݨویندے ہن۔ آکھیا ویندے جو حق سچ دیاں گفالھیں کرݨ تے تھُک جھپ دربارئیں گانمݨ سچار کوں دربار وچوں کڈھوا ݙتا او۔  اوچ اپݨے پیراں کول آڳیا تے اُتھاں فوت تھیا ۔ اوندی قبر دربار جلال الدین بخاری دے دربار نال اڄ وی موجود ہے ، عقیدت مند گانمݨ سچار دی قبر تے ست پھیرے مار تے عقیدت پیش کریندن ۔ 

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ
موسیٰ ٹھٹھار ۔ پڳ دا مزاخ

ریاست بہاولپور دے ہک سوہݨے شہر خانپور وچ ہک محلہ ٹھٹھاراں ہے، ایں محلے اچ وݙے محنتی تے کاریگر ٹھٹھار رہندے ہن ، اے لوک کُٹ دے کٹورے بݨیندے ہن ، انہاں دے بݨیے ہوئے کٹورے دلی تے ولائت تک مشہور ہن، انہاں دی وجہ توں خانپور دا ناں خانپور کٹورہ مشہور تھیا ۔ محلہ ٹھٹھاراں دے ٹھٹھاریں دا کاروبار ݙاڈھاچکمیا ہا ، پیسہ پا ڈھیر ہوندا ہا، لوک اپݨی روایت دے پکے، بھلے مانس تے سادمرادے ہن، پا پیسے والے لوک چِٹی چادر ، چِتا چولا تے کئی گز دی اُچی پڳ پیندے ہن۔ انگریز دور ہا ، خانپور ( جیڑھا پہلے ضلع ہا ) دا وݙا افسر پڳ والے لوکیں نال مزاخاں کریندا ہا تے کہیں ویلھے پڳ کوں ہنٹر نال چھیڑݨ دی کوشش کریندا ہا، ہک ݙینھ انگریز افسر اپݨی گھوڑی تے ہوا خوری تے ویندا پیا ہا، چوک اچ اُچے قد، سوہݨی شکل تے اپثی پڳ والا بندہ نظر آیا تاں اپݨے تَلھڑ نال پڳ کوں تلے لہا ماریا ، پڳدار ہک کیتی نہ ٻئی انگریز افسر دے منھ تے بھنی دوری دا ٹھیٻر مار تے اوندا منہ بھن ݙتا۔ کیس وائسرائے تئیں ڳیا پر کجھ نہ بݨیا ، اوں عزت مند سرائیکی پڳدار دا ناں ہا موسیٰ ٹھٹھار ۔ اڄ قوم کوں موسیٰ ٹھٹھار جہے غیر مند پُتریں دی ضرورت اے ۔

## موسیٰ لکھ پال ۔ لکھ مرے لکھ پال نہ مرے
خواجہ سئیں آکھئے ’’ کھا ساڳ پُسی دی پنڑی ، نِبھ ویندے وقت سکھڑے ، اِتھ درد منداں دے دیرے ، جِتھ کِرڑ کنڈا ٻوئی ڈھیرے ‘‘ ۔ ساڳ پُسی کھاوݨ والا ہک نینگر انگریز دے زمانے اچ ݙاکے مریندا ہا، سرکار دا مال گودام لُٹ گھندا ہا، چلدی ریل گاݙی دے مال ݙبے کپ گھندا ہاتے مال جنگلیں اچ سٹ ݙیندا ہا ،چلدی ڳاݙی تے چڑھ وی ویندا ہا تے لہہ وی امدا ہا، ݙاڈھا بہادر، سخی تے دلیر ہا، لُٹ دا سارا مال غریبیں کوں نسری مݨکا ، بِدام ، گھیو، شکراں تے میوے کھیوندا ہا تے ونوون دیاں چیزیں دے مزے کرویندا ہا ، پر خوس پُسی دا ساڳ کھمدا ہا ، روہی دے رہݨ آلا ہا ، اپݨے آپ کوں فخر نال ریاست اکھویندا ہا ، تے ݙاکھے مار ، مال ونڈا وہا کر تے اپݨے علاقے روہی ول ویندا ہا ، جݙاں او فوت تھیا تاں ریاست بہاولپور دے ہر گھر اچ سوگ ہا ، لوک ہک ٻئے دے ڳل لڳ روندے پئے ہن تے آکھدے پئے ہن ’’ لکھ مرے ہا پر لکھ پال نہ مرے ہا ‘‘ ۔ وسیب دے اوں سخی حریت پسند دا ناں ہئی موسیٰ تے لوک اونکوں موسیٰ لکھ پال آکھدے ہن۔

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ
سردار کوڑے خان ۔ ان پڑھ وݙیرا

میں چہندا ں میݙے علاقے ، میݙے وسیب تے میݙے ملخ دا کوئی بندہ ان پڑھ نہ رہے ۔میں چہنداں جو میݙے کول ایجھے لوک آون جیڑھے علم نال محبت کریندے ہوون ، علم کوں ودھاوݨ تے علم حاصل کرݨ اچ دلچسپی رکھدے ہوون ۔ میکوں جہالت دے اندھارے ایہو سبق ݙتے جو علم دے سوجھلے دے ناں سب کجھ لُٹا ݙیو۔

کاکا کیویں آئے وے ؟ سئیں اساں آپت اچ لڑ پیسے ۔ پولیس اوکھا کیتی کھڑی اے ، کوئی آکھے ہا جو سس نونھ جھیڑا لائے تے شر پئے ڳئے ،میݙے پُتریں کوں سالے کھلے مارین ، کوئی آکھئے ہا نمبردار دا چوکیدار دڑکے ݙیندے تے کوئی وت آکھئے ہا جو میݙے پُتر کوں سرکاری کِکر توں لام لہائی اے مال پھاٹک لڳ ڳئے ۔ ووئے بھَکن دے پُترو سارے بے عقلائی دیاں ڳالھیں کریندو ، تُساں وچوخ وئی ایجھا بندہ وی ہے جیڑھا آکھئے میکوں پُتر کیتے کتاباں گھھنا ݙیو ، اساݙے علاقے سکول کائنی ، سکول بݨوا ݙیو ۔ اے آکھئے جو میݙا پُتر ولائت پڑھݨ چہندے ، ݙو چار ہزار ݙیو ، اے کلمے آکھݨ آلے عظیم شخص دا ناں ہا سردار کوڑے خان جتوئی ، رئیس آف ضلع مظفر گڑھ ، جنہاں دا اڄ وی ہزاراں ایکڑ رقبہ صرف وسیب دے ٻالیں دی تعلیم کیتے وقف ہے ، پر سردار کوڑے خان جتوئی دی ایں جائیداد توں علم دا کم گھٹ تے جہالت دا زیادہ گھدا ویندا پے ۔

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ
مہدی حسن ۔ جیندے منہ وچوں بھگوان الیندے

ہندوستان دی تقسیم ویلھے وݙے وݙے انقلاب آئے ۔سکھیں مسلمانیں نال وݙے ظلم کیتے تے کئی مسلمان خاندان گاجر مولی آلی کار کپیے ڳئے تے وت رت دے دریا جاڳ تے پاکستان پُجٖے ، ایویں ہک خاندان چیچہ وطنی تے بعد وچ سرائیکی وسیب دی وستی شیدانی ( ضلع رحیم یارخان ) آیا ۔ شیدانی وچ بگن میاں کوریجہ دی کچاری لڳدی ہئی، کچاری وچ پناہ گیر نینگر سُر نال ٻول سݨائے تاں واہ واہ تھی ڳئی ۔ بگن میاں اونکوں اپݨے کول ڈرائیور رکھ گھدا۔ کجھ عرصہ بعد بگن میاں دا اپݨا ڈرائیور تیار تھی ڳیا تاں گمن میاں اونکوں اپݨے کول ڈرائیور رکھ گھدا ۔ نینگر خاندان توں وچھڑ ڳیا ، پردیس تے جاگیرداری نظام دے حبس زدہ ماحول وچ حیاتی دی جھٹ لنگھیندا ریہا ۔ مونجھ اونکوں اندر ای اندر کھمدی رہ ڳئی ،کلہی جاہ ٻہہ تے اپݨی غریبی دے ݙکھ دے ڳاوݨ ڳمدا وی ہا تے روندا وی ہا ۔ ہک ݙیہاڑے خوشامتی تے چغل خور درباری لوکیں چغلیاں کھا تے اونکوں بگن میاں دے ُُپُتر کالے میاں توں ݙاڈھا مروایا ۔او شخص رت وہیندا لیاقت پور دے ٻئے قصبے کنڈانیں ہک کلکتی تے نوکری ونجٖ کیتی ، اِتھوں نوکری چھوڑ تے ریڈیو لہور چلیا ڳیا ۔ ریڈیو توں فیض احمد فیض دی غزل ’’ گلو ں میں رنگ بھرے باد نو بہار چلے ‘‘ ڳائی تاں غزل دیاں دھماں پئے ڳیاں ۔ شیدانی دے صاحبیں انہاندے تھُک جھپ درباری لوکیں وچ کھس بُس تھیوݨ پئے ڳئی جو ’’ ووئے اے اوہو مہدی حسن تاں نی جیکوں کُٹیا تے بے عزتا کر تے کڈھیا ہاسے ‘‘ ۔ کجھ عرصہ بعد صدر ایوب خان دے حکم تے رحیم یارخان اچ نمائش تھئی تھئی تاں نمائش اچ ہوکا ݙتا ڳیا جو ’’ گلوں میں رنگ بھرے ‘‘ ڳاوݨ والا مہدی حسن وی آؤسے ۔ موسیقی والے ݙینھ لوکیں دا سمندر ٹھاٹھاں پیار مریندا ہا ۔ شیدانی دے درباری وی ڳئے جو ’’ ݙیکھوں تاں سہی مہدی حسن اوہو تاں نی ‘‘ ۔ مہدی حسن دی آمد دا اعلان کیتا ڳیا ، لوکیں دا اتنا رش ہا جو او کویلی والی کار وی وِتھ نہ چا سڳدا ہا ، لوک ݙیکھݨ کیتے کندھیاں تے وݨیں چڑھ ڳن ، کوئی ہتھ چمیندا پے تے کوئی منہ تے مونڈھا ، او شخص آ بیٹھے تے سٹیج سیکرٹری آکھئے جو اے ہن اساݙے عظیم فنکار مہدی حسن ۔ جنہاندے بارے لتا منگیشگر آکھئے جو ’’ مہدی حسن دے منہ وچوں بھگوان الیندے ‘‘ ۔ ݙوجھے پاسے شیدانی دے دربارئیں جو ݙٹھے اپݨے ݙوہیں ہتھیں دے چنبیں کھول تے منہ تے ماریے تے آکھیونے ’’ بھجٖو ووے اے تاں اوہو مہدیحسن اے جیندے نال اساں ظلم کریندے ہاسے ‘‘ ۔ دنیا دا عظیم مہدی حسن سرائیکی وسیب وچ رہ ڳیا۔ سرائیکی فر فر الیندا ہا پر افسوس جو جاگیردارنہ سماج دی وجہ توں سرائیکی توں تریہہ ڳیا تے سرائیکی وچ ڳاوݨ نہ ڳا سڳیا ، میں سمجھدا جو اے اتنی بے نصیبی ہے جینکوں اساںلوظاں اچ بیان نی کر سڳدے ۔

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ
سرائیکی وسیب دے خطیبیں دے ناں

سرائیکی وسیب اچ تعلیمی اداریاں دی کمی دی وجہ نال وسیب دے لوک اعلیٰ تعلیم حاصل کرݨ توں محروم رہ ڳن ۔ اسیڈے کول علمی ادارے تاں اپݨی جاہ رہ ڳئے ،معلومات ݙیوݨ آلے افراد یا ادارے وی موجود کائنی ، ہُݨ وقت آ ڳئے جو وسیب دے لوک خاص طور تے خُطابی ( طلبہ تے طالبات ) اَکھ پٹن ، علم حاصل کرن ، معلومات دے سوجھلے نال اپݨے دل تے دماغ روشن کرن ، انہاں کوں ہک طرف نی بلکہ ہکے ویلھے چھی چھی پاسے ݙیکھݨ دی صلاحیت پیدا کرݨی چاہیدی اے ۔ انہاں دا نظر اُبھا، لمہ ، پواد ، پِچھاد ( مشرق ، مغرب ،شمال ، جنوب ) دے نال نال ہکے ویلھے عرش معلی تے دھرتی دے چھیکڑی حد ( تحت السریٰ ) تک ہووݨی چاہیدی اے ۔ سب توں اہم اے جو بصارت دے نال بصیرت وی ضروری اے۔

وسیب دے خطابی یاد رکھن جو اڄ جیرھا طبقہ اساݙے اُتے حکمرانی کریندا پے ، یا جیرھے طبقے کوں حکمرانی دا حق حاصل اے او گریجویشن دے بعد ’’ سی ایس ایس ‘‘ دا امتحان پاس کریندے تے ’’ سی ایس ایس ‘‘ بنیادی طور تے جنرل نالج دا امتحان ہوندے ، ایں واسطے خُطابیں کوں اپݨے کول علم دے نال نال معلومات دا ذخیرہ رکھݨ وی ضروری ہے ، ایں سلسلے اچ یاد رکھݨا چاہیدے جو ہر ٻال کوں اپݨی دھرتی تے اپݨے وسیب دی زبان تے انگریزی زبان تے کامل عبور ہووݨ ضروری اے ۔ جیرھے لوک اپݨے ٻالیں نال انہاندی ماء ٻولی دی بجائے ٻئی زبان اچ ڳالھ کریندن او اپݨے ٻالیں نال دشمنی کریندن تے ٻالیں دی ماء ٻولی کوں قتل کرݨ دے مرتکب تھندن ۔ ایجھے لوکیں دی سوچ چھوٹی ، پست تے گھٹیا ہوندی اے ۔ اے لوک احساس کمتری دا شکار ہوندن ،کیوں جو زبان ہک ٻہون وݙا علم اے ، تے سب توں پہلا تے وݙا علم گھر دی ماء ٻولی توں حاصل تھیندی اے ، ایں وݙے علم توں ٻالیں کوں محروم رکھݨ ٻہوں وݙی زیادتی اے ، وسیب دے بھرا سیاݨے تھیون تے وسیب دے ٻالیں کوں اپݨی ماء ٻولی دی برکت توں محروم تھیوݨ توں بچاون ۔

جیا سئیں ! ڳالھ تھیندی پئی ہئی جنرل نالج دی ۔ پڑھاکو ٻالو تے بھیݨ بھراوو ، بھانویں تُساں پڑھدو پہلی یا ہیوے ایم اے تے پی ایچ ڈی دے طالب علم ، تہاکوں کائنات دی ہر چیز بارے جٖاݨنا چاہیدے ، کیونجو علم دا مطلب ای جٖانݨ ہوندے ۔ اساں جیڑھی دنیا اچ رہندے پیوں اوندے بارے کجھ موٹیاں موٹیاں علمی تے معلوماتی ڳالھیں تہاکوں ݙسیندوں ، تُساں انہاں کوں اپݨے پَلے ٻدھو تے علمی میدان اچ کامیابیاں حاصل کرو۔ کیونجو ڄانݨ دی جستجو اساݙے مذہب تے اساݙی ثقافت دا خاص حصہ ہے۔

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ
دنیا بارے ڄاݨ سُن٘ڄاݨ

کل رقبہ                          :                      510072 ملین مربع کلومیٹر ( 31696 ملین مربع میل) 

خشکی دا رقبہ                 :                     14894 ملین مربع کلومیٹر ( 9255 ملین مربع مربع میل )

پاݨی دا رقبہ                   :                    361132 ملین مربع کلومیٹر ( 22441 ملین مربع میل )

دنیا دے ساحلاں دی لمبائی:                    356000 کلومیٹر ( 221206 میل ) 

دنیا دے کل 29.2 فیصد خشکی تے 70.8 فیصد پاݨی تے مشتمل اے۔

دنیا دی اُچی جاہ       :                     ماؤنٹ ایورسٹ 8850 میٹر ۔ 29035 فٹ

دنیا دی جھِکی جاہ    :                     بحر مردار جیرھی جو منفی 411 میٹر ( منفی 1349 فٹ ) سطح 

                                                                       سمندر توں تلے ہے۔

دنیا دی آبادی          :                      بمطابق 10 اگست 2002ء 6 ارب 24 کروڑ 39 لکھ 

                                                                       90 ہزار 8 سو 77 ہے۔

شرح پیدائش             :                     2001ء دے مطابق 21 فی ہزار

شرح اموات            :                      2001ء دے مطابق 9 فی ہزار 

مرداں تے تریمتاں دی آبادی دا تناسب1:1:25 ( بمطابق 2001ء)

شرح خواندگی              :                     1999ء 15 سال توں زائد آدمی جیڑھے پڑھ لکھ سڳدن 

                                                                       79.4%

مرداں دی شرح خواندگی:      85.2 فیصد

تریمتاں دی شرح خواندگی:   73.6 فیصد

دنیا دی مجموعی پیداوار                :                     2000ء 43.6 ٹریلین ڈالر 

دنیا دی سیاسی تقسیم 193 آزاد ریاستاں ، 6 ٻئے ملکاں تے انحصار کرݨ آلے علاقے تے 6 رَپھڑ آلے علاقے ۔

مجموعی عالمی پیداوار (GWP ) وچ وادھا ( 2000ء ) ۔ 4.8 فیصد

دنیا وچ افراط زر دی شرح تمام ممالک                    :                    25 فیصد

افراط زر دی شرح ترقی یافتہ ممالک   :                      1 تا 3 فیصد

افراط زر دی شرح ترقی پذیر ممالک      :                     5 تا 60 فیصد

بر اعظم ایشیاء ، مُکاں دی تعداد                                       :                      46

براعظم یورپ ، ملکاں دی تعداد                                       :                      45 

براعظم افریقہ ، ملکاں دی تعداد                                         :                      54

براعظم شمالی امریکا ، مُلکاں دی تعداد   :                      17

براعظم جنوبی امریکا ، ملکاں دی تعداد    :                      18

براعظم آسٹریلیا ، اوشنیا ، براعظم منجمد جنوبی ( انٹارکٹیکا) اے براعظم 1830 میٹر بلند برف دی تہہ نہ ڈھکیا پے ۔

## حوالہ
معروف سرائیکی لکھاری سئیں ظہور احمد دھریجہ دی کتاب (سرائیکی وسیب) وچوں چوݨ
المتوکل علی اللہ اول

المتوکل اول (عربی: المتوكل على الله الأول)، (وفات 9 جنوری 1406ء) 1362ء توں 1383ء تے ول 1389ء توں 1406ء تک مملوک سلطنت دے ماتحت قاہرہ دا ستواں عباسی خلیفہ ہئی۔

## حوالے
الواثق باللہ دوم

الواثق باللہ دوم (عربی: الواثق بالله)، 1383ء اور 1386ء دے دوران مملوک سلطنت دے ماتحت قاہرہ دا نانہواں عباسی خلیفہ ہئی۔ اوں نے قاہرہ اچ امن و امن قائم کیتا۔

## حوالے
پیر بخش پُرناز

تحصیل لیاقت پور دے ہک بُزرگ شاعر پِیر بخش پُرناز دا ݙوہڑہ پڑھو جیڑھا نوّے دے ݙہاکے وچ میں اُنھاں دی زبانی سُݨیا ہم، کُجھ ݙینھ پہلے لالے غلام عباس غمگین اے ݙوہڑہ سُݨائے تاں او سمورا زمانہ یاد آڳئے،

ݙوہڑہ ݙیکھو: 

جݙاں جاڳ تھیُم پچھے ہوش آیا میں بے کاری او خان کتھاں،، 

توں شہر بھنبھور دی دھوٻݨ کتھ او کیچ دا شاہ سلطان کتھاں،، 

کجھ ہوش پکڑ کُجھ سیاݨی تھی تیݙی شان کتھاں اوندا شان کتھاں،، 

پُرنازؔ دی من نہ جان گنوا بھنبھور کتھاں مکران کتھاں،، 

سن نوّے دے ݙہاکے وچ وی ایجھا سوہݨا ݙوہڑہ لکھݨ والے پیر بخش پُرناز جہیں لوک وی ہوندے ہن،،
ابو یحییٰ المستعصم باللہ

ابو یحییٰ زکریا المستعصم باللہ (عربی: أبو يحيىٰ زكريا المستعصم بالله)، (وفات 1389ء) مملوک سلطنت دے زیر انتظام قاہرہ دا اٹھواں عباسی خلیفہ ہئی۔ اوں نے ݙو مرتبہ خدمات اے خدمات سر انجام ݙتے، پہلے 1377ء اچ، ول 1386ء-1389ء اچ۔ المستعصم الواثق اول (قاہرہ دا چوتھا خلیفہ) دا پتر ہئی۔ اوندا ناں زکریا تے کنیت ابو یحییٰ ہئی۔ المتوکل اول دے معزول تھیوݨ دے بعد اونکوں پہلی واری 1377ء اچ مختصر مدت کیتے لیے خلیفہ بݨایا ڳیا ہئی۔ ول المستعصم کوں مملوک سلطان نے معزول کر ݙتا تے المتوکل اول کوں دوبارہ خلیفہ بݨا ݙتا۔ چند سالاں دے بعد 1386ء اچ المستعصم کوں دوبارہ مملوک سلطان نے خلیفہ بݨایا ڳیا۔ اوہ 1386ء توں 1389ء تک ایں عہدے تے فائز رہیے۔ 

## حوالے
صنف سمی

سمی دے گیت پورے سرائیکستان وچ وݙے ذوق نال گائے ویندن.

سمی تونسے دے ہک موچی دی دھی ہئ. جیں براہوی بلوچ نال عشق کیتا ہئ. اے ہک سچی داستان ہے.

غلام حیدراݨی سمی دا منظوم قصہ لکھیا
ابوالفضل عباس المستعین باللہ

ابو الفضل عباس المستعین باللہ ( عربی: أبو الفضل عباس المستعين بالله) (1390ء - فروری یا مارچ 1430ء) قاہرہ دا ݙاہواں "ظل الہی" عباسی خلیفہ ہئی، جیں نے سنہ 1406ء توں سنہ 1414ء تک مصری مملوک سلطاناں دی سرپرستی اچ حکومت کیتی۔ اوہ قاہرہ اچ مقیم واحد خلیفہ ہئی جیں نے مصر دے سلطان دے طور تے سنہ 1412ء اچ صرف چھی مہینے کیتے سیاسی اقتدار سنبھالا۔ ݙوجھے تمام خلیفہ جیہڑے اوندے توں پہلے آئے یا جانشین تھئے اوہ صرف روحانی سربراہان ہن جنہاں دے کول دنیاوی طاقت نہ ہئی۔
## حوالے
المستکفی باللہ دوم

المستکفی باللہ دوم قاہرہ، مصر اچ قائم سلطنت مملوک (مصر) دے ماتحت خلافت عباسیہ دا ٻارہواں تے آغاز کولوں انونجواں عباسی خلیفہ ہئی۔
المستکفی باللہ نے 63 سال دی عمر اچ بروز جمعہ 3 محرم الحرام 855ھ/ 5 فروری 1451ء کو قاہرہ اچ وفات پاتی۔

## حوالے
ابوالباقہ القائم بامراللہ

ابو الباقة حمزہ القائم ( عربی: ابو الباقة حمزة القائم بأمر الله )، (وفات 1458) 1451ء تے 1455ء دے دوران مملوک سلطنت دے ماتحت قاہرہ دا تیرھواں عباسی خلیفہ ہئی۔ اونکوں سلطان سیف الدین انال نے معزول کر ݙتا جݙݨ القائم نے انال دے خلاف مملوکاں دی بغاوت دی حمایت کیتی۔ اوندی جگہ المستنجد نے گھن گھدی۔ سلطان دا القائم نال اختلاف ہئی تے اوں نے جمادی اول  اچ خلیفہ کوں پکڑ کے اسکندریہ اچ قید کر ݙتا۔ اوہ 1458ء (863ھ) اچ فوت تھیوݨ تک اتھائیں رہیا تے دفن تھیا۔ ول سلطان نے المستنجد کو باقاعدہ خلیفہ بݨاوݨ دا اعلان کیتا۔

## حوالے
المستنجد باللہ دوم

ابو المحسن یوسف المستنجد باللہ ( عربی: أبو المحسن يوسف المستنجد بالله)، (وفات 7 اپریل 1479ء) 1455ء تے 1479ء دے دوران مملوک سلطنت دے ماتحت قاہرہ دا چوݙہواں عباسی خلیفہ ہئی۔

## حوالے
جاگ سرائیکی جاگ

١٩٧٠ء دے ݙہاکے کنوں "جاڳ سرائیکی جاڳ"دا نعرہ بلند تھئے ـ ایں دی پرݙو سرائیکی وسیب دے چارے چُنڈیں وچ پہنچی ہے تاں تھل، دامان، کچھی، ٻیٹ، ٻیلا تے روہی دے لوکیں ایں نعرے کوں ست سلام آکھیے ـ ایں نعرے کوں نال گھن تے کئی قوم پرست سامݨے آئے ـ جنھیں وچوں راز جتوئی، عاشق بزدار، مجاہد جتوئی، تاج گوپانگ، اکرم قریشی، ظہور دھریجہ تے تاج لنگاہ دے ناں نشابر ہن ـ ہولیں ہولیں ایں تحریک اُسرڳا پکڑیا تاں ١٩٩٠ء دے ݙہاکے وچ ریڈیو پاکستان ملتان دے پروگرام "روہ روہی، تھل دامان" سرائیکی لٹریچر کوں ہوا دئیں مونڈھیں تے ٻلھا دنیا دے کونے کونے دی سیرکرائی ـ 
فی زمانہ کئی قوم پرست سرائیکی رحریک دا حصہ ہن ـ میکوں حیرانی ایں ڳالھ دی ہے جو اساݙے اڄوکے سرائیکی اڳواݨ روہی، تھل تے ٻیٹ دی ڳالھ کریندن مگر انھیں"دامان تے کچھی'' کیوں نظر نہیں اندی ـ سرائیکی قوم پرست لوکیں دے رویے کنوں "دامان تے کچھی" دے ماݨھوں کئی تحفظات دا شکار ہن ـ اڄوکے کہیں قوم پرست دے منہ کنوں دامان دے وسائل اتے دامان مسائل تے کوئی ڳالھ نئیں نکلدی ـ ٻیلی کیوں?  
کیا دامان وسدے بلوچ سرائیکی قوم دا حصہ نئیں ـ کیا دامان دئیں بلوچیں سرائیکی زبان اتے ادب دے ارتقاء سانگے اپݨی مادری زبان دی قربانی نئیں ݙتی ـ کیا ایجیݙی وݙی قربانی سرائیکی دانشوریں کوں نظر نئیں اندی ـ اساݙے محترم اسلم رسول پوری اپݨے رسالہ "ٻُچکار آوازاں" افریقی زبان توں ثابت کرݨ دی لا یعنی کوشش کیتی ہے ـ حالاں سرائیکی زبان وچ "ٻُچکار، ݙٹکار، ڄرکار تے دڑڳار"آوازاں بکوچی زبان دی مرہون منت ہن ـ جیکر دامان وسدے سرائیکی بلوچیں کوں سرائیکی اڳواݨ قبول نہ کریسن تاں نتیجہ ایہ نکلسی کلھ آلی کار افغانی، ایرانی و تورانی لُٹ پلٹ ویسن ـ ایں پوسٹ دا مطلب سردار عاشق خان بزدار دی توجہ دامان دو ݙیواوݨ ہے ـ یار لوک ایندا کوئی ٻیا مطلب نہ گھنن بس "دامان تے کچھی " دے لوکیں دی ڳالھ کرن ـ ٻیا ایہ جو باچا خان دی قوم پرستی کنوں سبق سکھن ـ کہیں وی وفاقی پارٹی دا حصہ نہ بݨن ـ
لکھت اورنگزیب بغلانی
اورنگزیب بغلانی

اورنگزیب اورنگ  ہک سرائیکی شاعرہے۔   

## ڄم پل
8 مارچ 1994 کوں ضلع ڈیرہ غازی خان دی تحصیل کوٹ چٹھہ دی یونین کونسل چوٹی بالا وچ اکھ کھولی اے۔  جاہ رہائش گاہ چوٹی بالا ہے ۔ قبیلہ البغلانی ہے اتے شجرہ نسب المحدث شیخ الاسلام امام قتیبہ بن سعید البغلانی نال تعلق ونج ملدے ۔ والد  دا ناں محمد فاضل خان بغلانی ہے 
تعلیم گورنمنٹ بوائز ہائی سکول چوٹی بالا توں کیتی ماہر فریدیات علم و ادب دے فاضل سئیں فرید ساجد لغاری دے شاگرد ہن اتے نال حقنواز باقی لغاری توں وی علم و ادب دی اصلاح کراء گھندے۔ 2005 توں سرائیکی ادب دا شوق لگے سرائیکی شاعری کرݨ خوب ڄاݨدے 
ساری شاعری اورنگ ناں نال درج ذیل ہے 
 شاعری دی ابتدا دامان نال محبت ہے 
ہک شعر 
________رباعی _______
ڈھول دے ہر ارمان دے اساں 
روہی تھل دامان دے اساں
ساکوں لوک سڈیندے اورنگ 
خادم ہیں دامان دے اساں
جنرل فرین٘ک والٹر میسروی

جنرل فرین٘ک والٹر میسروی ( Frank Walter Messervy) برطانوی ہن٘دوستان دی فوج دا ہک افسر ہا۔ فرین٘ک والٹر 9 دسمبر 1893 کوں پیدا تھیا ہا۔ فرین٘ک والٹر جنوری 1913 کو انڈین آرمی وچ بھرتی تھیا ہا۔ انہاں پہلی تے ݙوجھی عالمی بھڑان٘د وچ حصہ گھدا۔ پہلی عالمی بھڑان٘د وچ انہاں فرانس، فلسطین تے شام تے کردستان وچ لڑائی وچ حصہ گھدا۔ او آزادی دے بعد 15 اگست 1947 کنوں 10 فروری 1948 تئیں پاکستان دا پہلا فوجی سربراہ بݨیا ہا۔ 1948 وچ وہ فوج کنوں ریٹائر تھی ڳیا۔ انہاں دی ہک دھی تے ݙو پتر ہن۔ جنرل فرین٘ک والٹر میسروی 2 فروری 1974 کو فوت تھی ڳیا۔
جنرل ڈگلس ڈیوڈ گریسی

جنرل ڈگلس ڈیوڈ گریسی (Douglas David Gracey) 3 ستمبر 1894 کو پیدا تھیا ہا۔ جنرل گریسی پہلی تے ݙوجھی عالمی بھڑان٘د وچ حصہ گھدا ہا۔ جنرل ڈگلس پہلی ہن٘د چین بھڑان٘د وچ وی حصہ گھدا ہا۔ او پاکستان دی فوج دا ݙوجھا سربراہ ہا۔جنرل فرین٘ک والٹر میسروی دے بعد جنرل ڈگلس گریسی 11 فروری 1948 کنوں گھن تے 16 جنوری 1951 تئیں اپݨی ریٹائرمنٹ تک پاکستان دی فوج دا سربراہ ریہا ہا۔ جنرل ڈگلس گریسی کرکٹ دا ٻہوں چن٘ڳاں کھݙکار ہا۔ 
جنرل ڈگلس گریسی 5 جون 1964 کوں 69 سال دی عمر وچ فوت تھی ڳیا۔
جنرل موسیٰ خان

جنرل موسیٰ خان صدر پاکستان جنرل ایوب خان دے دور اچ 1958 کنوں 1966 تئیں پاکستان دی فوج دا سربراہ ہا۔ جنرل موسٰی خان 20 اکتوبر 1908 کوں کوئٹہ وچ پیدا تھیا۔ رائل کالج آف ڈیفنس سٹڈی، ہندوستانی فوجی اکیڈمی، کمانڈ اینڈ سٹاف کالج وچ پڑھائی کیتی۔ 1935 کنوں 1947 تئیں برطانوی ہند فوج دا حصہ ریہا۔ پاکستان دی فوج وچ 1947 کنوں 1976 تئیں خدمات سران٘جام ݙتیاں۔ ݙوجھی عالمی بھڑان٘د، وزیرستان مہم، برما مہم تے شمالی افریقہ مہم، پاک بھارت لڑان٘د 1947 تے پاک بھارت لڑان٘د 1965 وچ وی حصہ گھدا۔ 12 مارچ 1991 کوں 83 سال دے عمر وچ فوت تھی ڳیا۔
جنرل یحیٰ خان

جنرل آغا محمد یحیٰ خان پاکستان دی بری فوج دے پن٘جویں سربراہ تے تریجھا صدر مملکت ہا۔ جنرل یحیٰ خان 1917 کوں چکوال وچ پیدا تھئے۔  جنرل ایوب خان 1966 وچ جنرل یحیٰ خان کوں 1966 وچ بری فوج دا سربراہ نامزد کیتا۔ 1969 وچ ایوب خان دے استعفیٰ دے بعد صدارت دا عہدہ وی سن٘بھال گھدا۔ یحیٰ خان دے ایہ ݙوہیں عہدے سقوط ڈھاکہ دے بعد 20 دسمبر 1971 وچ ختم تھئے جین٘دے بعد انہاں کوں لمبے عرصے تک نظر بن٘د کیتا ڳیا۔ 
جنرل یحیٰ خان 10 اگست 1980 کوں 63 سال دی عمر وچ فوت تھی ڳیا۔
جمی کارٹر

جیمی ارل "جمی" کارٹر ہک امریکی سیاستدان ہے جہرے نے 1977ء سے 1981ء تک ریاستہائے متحدہ دے 39ویں صدر رہ گئین۔ اوہ ڈیموکریٹک پارٹی دے رکن وی ہن۔ جیمی ریاستہائے متحدہ امریکا ڊے اٻھے پاسے توں ہن اوںہہ ریاست کوں جارجیا آکھیا ویندے تے اوہ ڃمیے وی اتھائیں ہن۔اوہ سینیٹر تے گورنر وی رہ گئے ہن۔ اوہ اپݨے مونگ پھلی دے کاروبار نال وی مشہور ہن۔ جیمی توں بعد رونالڈ ریگن امریکا دے صدر بݨیے۔
آپݨے دور صدارت دے وچ جمی کوں کئی اندرو دے مسئلیاں دا وی سامݨا کرݨا پئے جہنیں اچ توانائی تے اقتصادی بحران وی شامل ہے انہیں دی ناکامی ہی انہیں دی صدارت دی وجہ ہے۔

## نوبل انعام
امن تے انسانی حقوق لوکیں اچ ونڈݨ واسطے انہیں کوں 2002ء نوبل انعام ملیا ہا۔

## انسانی حقوق
88 سال دی عمر اچ کارٹر نے امیریکی صدر اوبامہ دے قتل واسطے ڈرون کوں انسان حقوق دی لڑائی قرار ڈتا۔

## موت
جیمی کارٹر 20 دسمبر 2024ء کوں جارجیا دے میدانی علاقے اچ آپݨے گھر وچ 100 سال دی عمر اچ فوت تھی ڳئے۔ اوہ امریکہ دی تاریخ دے سب توں وڈی عمر پاوݨ آلے پہلے صدر ہن۔
مرحوم احمد بلال

## تعارف
**مرحوم احمد بلال**  ہک پاکستانی اداکار ہے۔ انہاں دی پیدائش لاہور، پنجاب تھئی ہے۔

## حوالے
المتوکل دوم

المتوکل دوم ( عربی: المتوكل على الله ثانی)، (1416ء - 27 ستمبر 1497ء) 1479ء توں 1497ء دے دوران مملوک سلطنت دے ماتحت قاہرہ دا پندرہواں عباسی خلیفہ ہئی۔ 

## حوالے
نظم (دامان)

نہ پچھ  دامان دا وسدا .

اتھاں جو ظلم تھیندا پئے.

مریندا پئے کٹیندا پئے.

مجازی ہن خدا بہوں اتھ.

بنڑیے وسبے دے وارث ہن جیویں جو دل اکھیندی ہے .

انویں آڈر چلا ڈیندن.

جیکر کئی لڑکھڑاوے تاں

اوکوں سو لی چڑھا ڈیندن.

نہ پچھ دامان دا وسدا.

اتھاں جو ظلم تھیندا پئے.

مریندا پئے کٹیندا پئے. 

میڈا مالک میڈی وسبےدی دھاں ہیوی.

اتھاں ظالم لیڑے لیویں تیڈی آپنڑی کنڑاں ہیوی.

ایہا ارداس ہی مالک اساں دامان وسدیں دی. 

توں مہٰدی پھٹ جیرھا وسبے تے چھاں ڈیوے.

میڈے وسبے دے لوکیں کوں امن آ گراں ڈیوے.

اتھاں وسبے سب وسبی امن دی آشا تلے رلےگڈ تے گزارن ول.
 
او وسبے دی محبت کوں ونڈی ونڈی کر ڈیون. 

میڈا مالک میں اورنگ دی ایہا ارداس تاں سنڑ چا.

توں ہیں والی سبھے ارداس والیں دا.

لکھت اورنگزیب اورنگ بغلانی دامان علاقہ پچادھ چوٹی بالا
دامان

نظم 
           
اورنگ زیب اورنگ بغلاݨی 

جے وقت ملی آ ڈیکھ ذرا

تیڈی دھرتی تے کیا تھیندا پٸے

مجبور اِتھاں لتڑیندا پٸے

جے وقت ملی آ ڈیکھ ذرا،

اِتھاں ظالم جبر کریندا پٸے،

اِتھ حوا جٸی دی دِھی کوں وی

شرعام بازار نچیندا پٸے،

جیرھی دِل اِچ آوِس مالک ہے،

من مرضی دیاں منویندا پٸے،

اِتھاں ظلم ستم دی حد کینٸی،

گل طوق دے چولے لیراں ہِن،

بےآسرا ہٸیں کُٸی آسرا نیٸں،

ساڈا ہر ڈہینہ محشر وانگوں ہے،

اِتھ اورنگ روز دعا منگدے،

میڈا اللّلہ مہدیٰ بھیج ولا،

میڈی دھرتی ول آباد تھیوے،

میڈے وسبے دا ہر ہک وسدا،

نہ شاد تھیوے آباد تھیوے،

جے وقت ملی آ ڈیکھ ذرا،
سکن٘در مرز

سکن٘در علی مرزا ہک پاکستانی فوجی جنرل تے سیاستدان ہا۔ سکن٘در مرزا 1955 کنوں 1956 تئیں پاکستان دا چوتھا گورنر جنرل تے ول 1956 کنوں 1958 تئیں اسلامی جمہوریہ پاکستان دا پہلا صدر ہا۔  
گورنر جنرل سکن٘در مرزا 13 نومبر 1899 کوں پچادھی بن٘گال دے شہر مرشد آباد وچ پیدا تھیا۔ سکن٘در مرزا ہن٘دوستانی فوج وچ بھرتی تھیا ول انڈین پولیٹیکل سروس وچ شامل تھیا تے بطور سیاسی ایجن٘ٹ کم کیتا۔ پاکستان دے وزیر اعظم لیاقت علی خان مرزا کوں پہلا سیکرٹری دفاع مقرر کیتا۔ گورنر جنرل ملک غلام دی برطرفی دے بعد سکن٘در مرز گورنر جنرل بݨ ڳیا۔ 1956 وچ پاکستان دا پہلا آئین بݨیا تاں مرزا پاکستان دا پہلا صدر بݨ ڳیا۔ سکن٘در مرزا 8 اکتوبر کوں اپݨی پارٹی دی حکومت دے خلاف مارشل لا نافذ کر تے آئین معطل کر ݙتا۔ صرف ݙو سالہاں وچ چار وزیر اعظم برطرف کیتے۔ بعد وچ جنرل ایوب خان 1958 وچ سکن٘در مرزا کوں برطرف کر ݙتا۔ پاکستان وچ جمہوریت کوں کمزور کرݨ واسطے مرزا سکن٘در کوں ذمہ وار ڄاتا وین٘دے۔ 
1969 وچ لن٘دن وچ سکن٘در مرزا فوت تھیا تے او ایران وچ دفن ہے۔
فضل الہی چوہدری

فضل الہی چوہدری ہک پاکستانی سیاستدان ہا جیڑھا 1973 دے آئین دے تحت پاکستان دا صدر بݨیا ہا۔ فضل الہی چوہدری 1904 وچ گجرات وچ پیدا تھیا۔ زرعی یونیورسٹی فیصل آباد تے علی ڳڑھ یونیورسٹی وچوں تعلیم حاصل کیتی۔ فضل الہی چوہدری مسلم لیگ وچ شامل تھی تے سیاسی پن٘دھ شروع کیتا۔ بعد وچ او پاکستان پیپلز پارٹی وچ شامل تھی ڳیا۔ قومی اسمبلی دا سپیکر تے پاکستان دا صدر بݨیا۔ صدارت دے عہدے تے 1978 تک ریہا۔ جنرل ضیاء الحق دے اقتدار تے قبضے دے بعد عہدے توں استعفی ݙے ݙتا۔ فضل الہی چوہدری 2 جون 1982 کو فوت تھی ڳیا۔
جنرل ضیاء الحق

جنرل ضیاء الحق پاکستان دا فوجی افسر تے صدر ہا۔ جنرل ضیاء الحق 12 اگست 1924 کوں جالن٘دھر وچ پیدا تھیا۔ فوج وچ کمیشن حاصل کیتا۔ اردن وچ فوجی آپریشن دے بعد شہرت حاصل کیتی۔ 1977 وچ مارشل لا لا تے ذوالفقار علی بھٹو دی حکومت ختم کیتی۔ صدارتی ریفرن٘ڈم دے ذریعے صدر بݨیا۔ اسلام قوانین نافذ کیتے تے شریعت عدالتاں قائم کیتیاں۔ سوویت یونین دے افغانستان تے حملے دے خلاف افغان مجاہدین دی حمایت کیتی۔ جنرل ضیاء الحق پاکستان وچ متنازع شخصیت ہے۔ جنرل ضیاء الحق 17 اگست 1988 کوں 64 سال دی عمر وچ ہک فضائی حادثے وچ موت دا شکار تھی ڳیا۔
غلام اسحاق خان

غلام اسحاق خان 1988 کنوں 1993 تئیں پاکستان دا صدر ہا۔ غلام اسحاق خان 20 جنوری 1915 کوں ضلع بنوں وچ پیدا تھیا۔ غلام اسحاق خان کمیسٹری تے نباتات وچ گریجویش کیتی تے انڈین سول سروس وچ شامل تھی ڳیا خیبر پختونخوا وچ وزیر اعلیٰ دا سیکرٹری تے ہوم سیکرٹری ریہا۔ پاکستان دا سیکرٹری اطلاعات، پچادھی پاکستان دا سیکرٹری آبپاشی، واپڈا دا سربراہ، سیکرٹری خزانہ، گورنر سٹیٹ بین٘ک تے سیکرٹری جنرل دفاع وی ریہا۔ 1984 وچ سینیٹ دا چیئرمین بݨایا ڳیا۔ 1988 وچ جنرل ضیاء الحق دی موت دے بعد قائم مقام صدر بݨیا تے بعد وچ پاکستان دا صدر منتخب تھیا۔ غلام اسحاق خان اٹھویں ترمیم دے ذریعے ݙو منتخب حکومتاں کوں برطرف کیتا۔ غلام اسحاق خان 27 اکتوبر 2006 کوں 91 سال دی عمر وچ فوت تھیا۔
مرثیہ

ـــــــــــــــ مَرثیہ ــــــــ
ہے ہے! میݙی ماء
کیویں جڳ دیاں خوشیاں ݙیݢھاں 
ݢر ڳیئں ڄھوݢ فناء
راتیں ݙہیناں نندر نہ آؤے
سُوچاں تھین سُواء
تیݙیں قدمیں صدمے نہ ہَن
ہُݨ چودھاروں بھاء
اݢھیں ݙیݢھݨ سانڳھے ماندیاں
خواٻ دے وچ تاں آء
وݪ آ ہُݨ توں اپݨرے ویڑھے
وݪ ہݢ حج ݢرواء
لکھت اورنگ زیب اورنگؔ بغلانی 
دامان علاقہ پچادھ چوٹی بالا
فاروق خان لغاری

فاروق احمد خان لغاری سیاستدان ہا تے صدر پاکستان دے عہدے تک پہن٘چا ہا۔ سردار فاروق احمد خان لغاری 29 مئی، 1940ء کوں ڈیرہ غازی خان دے شہر چوٹی زیریں وچ پیدا تھیا۔ فاروق احمد خان لغاری اعلی تعلیم دے بعد سول سروس وچ شمولیت اختیار کیتی تے پوادھی پاکستان وچ ملازمت کیتی۔ بعد وچ انہاں سول سروس توں استعفیٰ ݙتا تے پاکستان پیپلز پارٹی وچ شامل تھی تے سیاسی زن٘دگی شروع کیتی۔
ذوالفقار علی بھٹو دے دور حکومت وچ سردار فاروق خان لغاری سینیٹ دا رکن منتخب تھیا تے پیداوار دا وزیر بݨیا۔ 1988 دے انتخابات دے بعد بجلی دا وزیر بݨیا۔ میر بلخ شیر مزاری دی نگران حکومت وچ وزیر خزانہ وی ریہا۔ 1933 دے عام انتخابات وچ فاروق خان لغاری قومی اسمبلی دا رکن منتخب تھیا تے بے نظیر بھٹو دی کابینہ وچ وزیر خارجہ مقرر تھیا۔ این٘دے بعد پاکستان دا صدر منتخب تھیا۔ فاروق لغاری 1996 وچ بے نظیر بھٹو دی حکومت کوں برطرف کیتا تے ملک معراج خالد کوں نگران وزیر اعظم مقرر کیتا۔ 1997 وچ چیف جسٹس سجاد علی شاہ دے نال تنازعہ دے بعد سردار فاروق لغاری صدر دے عہدے توں استعفیٰ ݙے ݙتا۔ بعد وچ انہاں ملت پارٹی دے ناں تے اپݨی سیاسی جماعت وی بݨائی تے بعد وچ اون٘کوں مسلم لیگ ق وچ شامل کر ݙتا۔ 2008 دے انتخابات وچ فاروق لغاری قومی اسمبلی دا رکن منتخب تھیا۔ سردار فاروق خان لغاری 20 اکتوبر 2010 کوں فوت تھی ڳیا۔
جنرل ٹکا خان

جنرل ٹکا خان پاکستان دی بری فوج دا ستواں سربراہ تے پہلا چیف آف سٹاف ہا۔ جنرل ٹکا خان 7 جولائی 1915 کوں کلر سیداں ضلع راولپن٘ڈی وچ پیدا تھیا ہا۔ ٹکا خان انڈین آرمی وچ کمیشن حاصل کیتا۔ ٹکا خان 7 مارچ 1971 کنوں 3 ستمبر 1971 تئیں پوادھی پاکستان دا گورنر ریہا۔ 
3 مارچ 1972 کنوں 29 فروری 1976 دے وچال ٹکا خان پاکستان دی فوج دا سربراہ ریہا۔ ریٹائرمن٘ٹ دے بعد او سیاست وچ آیا تے پاکستان پیپلز پارٹی دا سیکرٹری جنرل ریہا۔ 9 دسمبر 1988 کوں پن٘جاب دا گورنر مقرر تھیا تے 6 اگست 1990 تئیں گورنر دے عہدے تے ریہا۔ 28 مارچ 2002 کوں 87 سال دی عمر وچ فوت تھی ڳیا۔
خواجہ ناظم الدین

خوانہ ناظم الدین پاکستان دا ݙوجھا گورنر جنرل ہا۔ لیاقت علی خان دے قتل دے بعد پاکستان دا ݙوجھا وزیر اعظم بݨ ڳیا۔ خواجہ ناظم الدین 19 جولائی 1894 کوں ڈھاکہ وچ پیدا تھیا۔ من٘ڈھلی تعلیم علی ڳڑھ مسلم یونیورسٹی کنوں حاصل کیتی۔ بن٘گال دا وزیر تعلیم وی ریہا۔ تحریک پاکستان وچ وی حصہ گھدا۔ 1920 کنوں آل انڈیا مسلم لیگ وچ ہا۔ کمپینین آف دی آرڈر آف دی انڈین ایمپائر تے نائٹ کمانڈر آف دی آرڈر آف دی انڈین ایمپائر دے اعزاز حاصل کیتے۔ 22 اکتوبر 1964 کوں 70 سال دی عمر وچ فوت تھی ڳیا۔
محمد علی بوگرہ

محمد علی بوگرہ پاکستان دا تریجھا وزیر اعظم ہا۔ محمد علی بوگرہ 19 اکتوبر 1909 کوں پریشال وچ پیدا تھیا ہا۔ من٘ڈھلی تعلیم کلکتہ کنوں حاصل کیتی ۔ 1937 وچ بن٘گال اسمبلی دا رکن منتخب تھیا۔  1952 کنوں 1953 تئیں امریکہ وچ پاکستانی سفیر ریہا۔ 17 اپریل 1953 کنوں12 اگست 1955 تئیں وزیراعظم دے عہدے تے ریہا۔ 1955 کنوں 1959 تئیں امریکہ وچ پاکستان دا سفیر تعینات ریہا۔ 13 جون 1962 کنوں 23 جنوری 1963 تئیں پاکستان دا وزیر خارجہ ریہا۔ 23 جنوری 1963 کوں 54 سال دی عمر وچ فوت تھی ڳیا۔
چوہدری محمد علی

چوہدری محمد علی سیاست دان ہا تے 1955 کنوں 1956 تئیں پاکستان دا وزیر اعظم ریہا۔ چوہدری محمد علی 15 جولائی 1905 کوں جالن٘دھر وچ آرائیں خاندان وچ پیدا تھیا۔ من٘ڈھلی تعلیم لاہور کنوں حاصل کیتی۔ چوہدری محمد علی پاکستان بݨݨ دے بعد جنرل سیکرٹری تے بعد وچ وزیر خزانہ وی ریہا۔ 1955 وچ اوں ویلھے دے گورنر جنرل سکن٘در مرزا محمد علی بوگرہ کوں برطرف کر تے وزیر اعظم نامزد کیتا۔ چوہدری محمد علی 1956 وچ پاکستان دا پہلا آئین نافذ کیتا۔   Emergence of Pakistanدے ناں نال کتاب وی لکھی۔2 دسمبر 1982 کوں 77 سال دی عمر وچ فوت تھی ڳیا۔
حسین شہید سہروردی

حسین شہید سہروردی سیاست دان ہا تے 1956 کنوں 1957 تئیں پاکستان دا وزیر اعظم ریہا۔ حسین شہید سہروردی 8 ستمبر 1892 کوں مدنا پور، پچادھی بن٘گال وچ پیدا تھیا۔ سہروردی سینٹ زیورس کالج کنوں ریاضی وچ بی ایس کیتا۔ کلکتہ یونیورسٹی کنوں آرٹس تے بعد وچ عربی وچ ایم اے کیتا۔ ان٘گلین٘ڈ کنوں قانون دی ڈگری حاصل کیتی تے کلکتہ کوں وکالت دا پیشہ شروع کیتا۔ حسین شہید سہروردی 3 جولائی 1946 کنوں 14 اگست 1947 تئیں بن٘گال دا وزیر اعظم ریہا۔ 5 دسمبر 1963 کوں 71 سال دی عمر وچ بیروت وچ فوت تھی ڳیا۔
سرائیکی وچ قرآن مجید دے ترجمے

ہک وݙے عرصے توں مختلف زباناں وچ قرآن مجید دا ترجمہ کیتا ویندا پئے تاکہ ہر مسلمان آپݨی مادری زبان وچ قرآن مجید کوں چنگی طریقے نال سمجھ سڳے تے اوندے اُتے عمل کر سڳے ہݨ تک کل 114 زباناں وچ قرآن مجید دا ترجمہ تھی چُکے تے انہاں وچ سرائیکی دا ناں وی شامل ہے ہݨ تک سرائیکی زبان وچ قرآن مجید دے 22 نسخے موجود ہِن۔

## '''سب توں پہلا سرائیکی وچ قرآن مجید دا ترجمہ'''
سب توں پہلے سرائیکی زبان وچ قرآن مجید دا ترجمہ سائیں مولانا حفیظ الرحمٰن نے کیتا۔ اے ترجمہ سرائیکی زبان دے ریاستی لہجے وچ ہئی۔ اے ترجمہ انہاں اوں ویھلے کیتا جیہڑے ویلھے عسائیاں نے آپݨی کتاب انجیل دا سرائیکی زبان وچ ترجمہ کر تے بھاولپور وچ ونݙݨ شروع کر ݙتا اوں ویلھے انہاں سوچیا کہ اگر عسائی اینویں کر سڳدن تاں ولا اساں مسلمان کیوں نسے کر سڳدے ۔ ولا انہاں 1958 وچ پہلی واری قرآن مجید دا ترجمہ کر تے آپݨے چھاپے خانے عزیز المطابع بھاولپور توں چھاپ تے عام کیتا ۔

## '''موجودہ دور وچ سب توں چنگا سرائیکی وچ قرآن مجید دا ترجمہ'''
موجودہ دور وچ سرائیکی زبان وچ قرآن مجید دا سب توں چنگا تے سوکھا ترجمہ سائیں پروفیسر https://drive.google.com/file/d/1je_BCECjGNNgEz1eFj_ThWDtmA5kqoRU/view?usp=drivesdkدلشاد کلانچوی دا ہے جیہڑا تُساں پڑھ سڳدو تے آپݨی مادری زبان وچ قرآن مجید کوں سمجھ سڳدو۔

## '''سرائیکی ترجمے آلے قرآن دی اشاعت'''
جھوک پبلشرز ملتان آلاں دی طرفوں سرائیکی ترجمے آلے قرآن دی اشاعت دا کم جاری ہے جلد سرائیکی ترجمے آلا قرآن مصحف دی صورت وچ آ ویسے تے ہر کوئی اونکوں پڑھ سڳسے۔

جھوک پبلشرز آلاں دا رابطہ نمبر:03276958965

## '''سرائیکی ترجمے آلے قرآن دی ریکارڈنگ'''
ہک یوٹیوب چینل نے مکمل سرائیکی ترجمے آلے قرآن دی https://youtube.com/playlist?list=PLSxW2fUrVaHZo6gvZ6JE-fstHE0QCnB_a&si=iXxNiKNwGgsvjogtریکارڈنگ کروائی ہے تساں اُتھاں ونڄ تے قرآن دا سرائیکی ترجمہ سݨ وی سڳدو۔
خواجہ داؤد سلیمانی

خواجہ داؤد سلیمانی پنجاب اسمبلی دے اہم رکن رہے ڳئین تے ٻیے وݙے عہدے تے فائز رہ کے عوام دی خدمت کیتی اے۔ خواجہ داؤد سلیمانی ہک ڄٹ ہن.اوہ ضلعی کونسل ڈیرہ غازی خان دے رکن وی رہ چکن. 
## سیاسی سفر
اوہ 1988 توں 1990 تائیں، 1993 توں 1996 تائیں تے 2018 توں 2022 تئیں پنجاب اسمبلی دے رکن رہ چکیے ہن۔ 1993 توں 1996 تائیں اوہ آبادیاتی بہبود دے پارلیمانی سیکرٹری وی رہ ڳئین. 
خواجک داود دا پیو خواجہ غلام سلیمان وی 1972 توں 1977 تائیں قومی اسمبلی دے رکن رہ چکیے ہن۔

## تعلیم
انہیں شاہدۃ العالیہ (بی اے دے برابر) دی ڈگری حاصل کیتی ہے۔

## پنجاب اسمبلی وچ کردار
خواجہ داؤد سلیمانی نے پنجاب اسمبلی وچ اپنے دور وچ مختلف قسم دے بل تے قرارداداں تے ڳالھ کیتی کیتی ہے. 
## عوامی خدمت
خواجہ داؤد سلیمانی ہمیشہ عوام دی خدمت کو اپݨاں پہلا فرض سمجھدے ہن۔ اوہ اَپݨے حلقے وچ مختلف ترقیاتی کروائے ہن. 
## رابطہ
تساں خواجہ داؤد سلیمانی نال انہیں دے ذاتی نمبر 0300-7134050 یا 0333-7134050 تے رابطہ کر سکدے ہاؤ۔
سعید شاکری

سعید شاکری ہک سرائیکی شاعر ہے۔ موسیٰ خیل میانوالی نال تعلق ہے۔

## نمونہ کلام
غزل

لوک کملا بݨا کے ٹر ویندن

ہس کے ملدن روا کےٹر ویندن

خوشیاں ڈیوݨ دے وعدے کردےہن

زخم چھٹدے ڈکھا کے ٹر ویندن

زندگی بݨ کے آݨ ملدے ہن

روگ زندگی نوں لاکے ٹر ویندن

تھکی ترٹی نوں آدھے ہن سم پو

آپ وت اٹھ اٹھا کے ٹر ویندن

کتنے زندگی دے صاف رستاں تے

الٹا کنڈے کھنڈا کے ٹر ویندن

وینداں پتہ نیں لگدا کن تے ڳئے

راہ تو پیرے مٹا کے ٹر ویندن

کہیں دے پکے سعید فصلاں تے

ویندی جا آݨ  ڈھا کے ٹر ویندن

سئیں سعید شاکری
ونکی:سرائیکی شاعر
المستمسک باللہ

المستمسک باللہ ( عربی: المستمسك بالله)، (وفات 1521ء) مملوک سلطنت دے زیر انتظام قاہرہ دا سولہواں عباسی خلیفہ ہئی۔ اوں نے ݙو مرتبہ خلیفہ دے طور تے خدمات انجام ݙتے، اوندی پہلی مدت 1497ء توں 1508ء تک تے اوندی ݙوجھی مدت 1516ء توں 1517ء تک ہئی جݙݨ اوں نے عہدہ اپݨے پتر المتوکل III دے حوالے کر ݙتا۔ اوندے دور اچ قاہرہ نے ٻہوں ترقی کیتی۔

## حوالے
معطلیِ خلافت دا پہلا دور

1258ء اچ تاتاریاں ولوں خلافت عباسیہ بغداد دے خاتمے دے بعد توں گھن کے 1261ء اچ خلافت عباسیہ قاہرہ جیہڑی مملوک سلطنت دے تحت ہئی، دے قیام تک دے دور کوں جیہڑا ترئے سال بݨدے، کوں خلافت دی معطلی دا پہلا دور آکھا ویندے۔
## حوالے
معطلیِ خلافت دا ݙوجھا دور

مرکزی خلافت اسلامیہ دی معطلی دا ݙوجھا تے موجودہ دور 1924ء کوں آخری عثمانی خلیفہ سلطان عبدالمجید دوم دی معزولی دے بعد شروع تھیا تے تاحال جاری اے۔ 
## حوالے
زُوویز

**زُوویز**  ہک لوگو بنڑاونڑ سافٹ ویر ہے۔ جیکوں ارہان ایجاد کیتے.

## حوالے
حضرت خواجہ غلام فرید رح

حضرت خواجہ غلام فرید (رح) دا شمار برِ صغیر دے اکابر اولیاء کرام وچ تھیندے۔آپ ٻہوں وݙے صوفے ہَن۔ آپ نے سرائیکی کوں اعلیٰ درجے تے فائز کیتا۔ سرائیکی زبان دی ترقی وچ آپ دا کردار ناقابلِ بیاں ہے۔

## ولادت
عظیم سرائیکی شاعر حضرت خواجہ غلام فرید (رح) 26 ذیقعدہ 1261 ھ بمطابق 1845ء کوں چانپور دے مشہور قصبے چاچڑاں شریف وچ ڄمے ہَن۔ آپ دے والد حضرت خواجہ خدا بخش نے آپ دا ناں خورشید عالم رکھیا،بعد وچ بابا فرید پاکپتن آلی سرکار تے بابا فرید الدین گنج شکر (رح) دی نسبت کنوں غلام فرید الدین ناں تجویز کیتا تے آپ نے ایں ناں توں شہرت پائی۔

## پرورش
چاچڑاں شریف وچ آپ دی پرورش مکمل اسلامی ماحول وچ تھیی،خدمت کرݨ آلیاں بیبیاں حافظِ قرآن تے صوم صلواۃ دیاں پابند ہَن۔ اُنہاں دی جبھ تے حسبی ربی جل اللہ۔۔ دا ورد جاری راہندا ہا۔

آپ دی والدہ کوں عبادت تے سخاوت وچ اچا مقام حاصل ہئی آپ دی والدہ نے آپ دی تربیت تے خاص توجہ ݙتی۔آپ دے والد نے وی آپ دی چنگی پرورش کیتے آپݨی ذال دی مدد کیتی۔

## بچپن وچ یتیمی
حضرت خواجہ غلام فرید (رح) دی عمر چار سال ہئی کہ انہاں دی والدہ دا انتقال تھی ڳیا تے جیہڑے ویلھے او اٹھ سال دے ہن کہ انہاں دے والد دا انتقال تھی ڳیا۔ اگھاں آپ دی تربیت آپ دے وݙے بھتا فخر جہان نے کیتی۔

## در یتیم شاہی محل وچ
ماں پیو دی وفات دے بعد نواب آف بھاولپور نے حضرت خواجہ فخر جہان سائیں کنوں ارداس کیتی جو حضرت خواجہ غلام فرید کوں اساݙے کنیں بھیج ݙیوو تاں جو محل وچ قابل استاداں دی نگرانی وچ آپ دی تربیت تھی سڳے۔ چنانچہ آپ دے بھرا نے آپݨے مرید دی ارداس کوں پورا کریندے وے آپ کوں اتھائیں بھیج ݙتا تے آپ نے اتھاں چار سال گزارے۔

## اٹھ سال دی عمر وچ حفظ قرآن
اے وی ہک تاریخی واقعہ ہے جو آپ نے اٹھ سال دی عمر وچ نہ صرف قرآن مجید حفظ کر گھدا بلکہ ٻہوں سارے دینی علوم وی سکھ گھدے۔
ملک فیروز خان نون

ملک فیروز خان نون پاکستان دا ستواں وزیر اعظم ہا۔ او 7 مئی 1893 کوں سرڳودھا دی تحصیل بھلوال دی وستی ہموکہ وچ پیدا تھیا ہا۔ من٘ڈھلی تعلیم بھیرہ کنوں حاصل کر تے ایچی سن کالج لاہور وچ پڑھیا۔ ول اعلی تعلیم کیتے ولایت ڳیا جتھاں قانون دی ڈگری حاصل کیتی تے سرڳودھا کنوں وکالت شروع کیتی۔ 1920 کنوں عملی سیاست وچ حصہ گھنݨ شروع کیتا۔ اپریل 1950 کنوں اکتوبر 1952 تئیں پوادھی پاکستان دا ݙوجھا گورنر ریہا۔ 13 اپریل 1953 کنوں 21 مئی 1955 تئیں پن٘جاب دا تریجھا وزیر اعلی ریہا۔ 1955 وچ مسلم لیگ چھوڑ تے ری پبلکن پارٹی وچ شامل تھی ڳیا۔ ابراہیم اسماعیل چندریگر دے استعفیٰ دے بعد 16 دسمبر 1957 کو وزیر اعظم بݨ ڳیا تے 7 اکتوبر 1958 تئیں ایں عہدے تے ریہا۔ ملک فیروز خان نون 9 دسمبر 1970 کوں 77 سال دی عمر وچ فوت تھی ڳیا۔
نور الامین

نورالامین پاکستان دا اٹھواں وزیر اعظم ہا۔ نورالامین 15 جولائی 1893 کوں برہمن باریا وچ پیدا تھیا۔ انہاں من٘ڈھلی تعلیم کلکتہ کنوں حاصل کیتی۔  نورالامین پاکستان مسلم لیگ پوادھی پاکستان دا اڳواݨ ہا۔ نورالامین قائد حزب اختلاف وی ریہا۔ انہاں دا وزارت عظمیٰ دا دور 7 دسمبر 1971 کنوں 20 دسمبر 1971 تک ہے۔ نورالامین دے بعد ذوالفقار علی بھٹو پاکستان دا وزیر اعظم بݨیا ہا۔ سقوط ڈھاکہ دے بعد نورالامین پاکستان وچ رہ ڳیا تے 2 اکتوبر 1974 کوں 81 سال دی عمر وچ راولپن٘ڈی وچ فوت تھی ڳیا۔ نورالامین کوں مزار قائد وچ دفن کیتا ڳیا۔
مہتاج

_____نظم _____اورنگ زیب اورنگؔ بغلاݨی 

وقت دے نال گھلیندے ویندوں 

ویلا وقت مہتاج نئیں بنڑدا

اوکھا وقت ہے کئی  نئیں کہیں دا 

کلھے سر گھلیندے پئے ہیں

جیویں اوکھے تھیندے پئے ہیں 

کئی اج کہیں دے نال نئیں کھرڈا 

کہیں دی خاطر کئی نیں مردا

مطلب تیئں ہے دنیا ساری 

اپنڑے نال نہ آپ وگاڑیں 

رب دیاں درھویاں ڈیندے اورنگ  

شالا جگ جگ جیوو

کہیں دی خاطر جیونڑ سکھو-

زندگی  چار ڈنہیہ دا میلہ  

ویلا وقت مہتاج نئیں بنڑدا
محمد خان جونیجو

محمد خان جونیجو پاکستان دا ݙاہواں وزیر اعظم ہا۔ محمد خان جونیجو 18 اگست 1932 کوں سن٘دھ دے علاقے سن٘دھڑی وچ پیدا تھیا ہا۔ محمد خان جونیجو ولایت کنوں زراعت دی تعلیم حاصل کیتی تے 21 سال دی عمر کنوں سیاسی پن٘دھ دا من٘ڈھ ٻدھا۔ 1962 وچ سان٘گھڑ کنوں پچادھی پاکستان دی اسمبلی دا رکن منتخب تھیا۔ 1963 وچ پچادھی پاکستان دا وزیر بݨیا۔ 1985 دے غیر جماعتی انتخابات وچ کامیابی حاصل کیتی اون٘دے بعد جنرل ضیاء الحق محمد خان جونیجو کوں وزیر اعظم نامزد کیتا۔ اوجڑی کیمپ واقعہ دے بعد جنرل ضیاء الحق اٹھویں ترمیم دے ذریعے جونیجو حکومت ختم کر ݙتی۔ محمد خان جونیجو 16 مارچ 1993 کوں 61 سال دی عمر وچ بالٹی مور وچ فوت تھی ڳیا۔
غلام مصطفی جتوئی

غلام مصطفی جتوئی پاکستان دا پہلا نگران وزیر اعظم ہا۔ او 14 اگست 1931 کوں ضلع نواب شاہ وچ پیدا تھیا ہا۔ غلام مصطفی جتوئی کراچی تے کیمبرج کنوں تعلیم حاصل کیتی۔ غلام مصطفی جتوئی 1952 وچ اپݨے سیاسی پن٘دھ دا من٘ڈھ ٻدھا تے ضلع نواب شاہ دے ضلع بورڈ دا چیئرمین بݨیا۔ 1958 وچ پچادھی پاکستان دی صوبائی اسمبلی دا رکن منتخب تھیا۔ 1969 وچ پاکستان پیپلز پارٹی وچ شمولیت اختیار کیتی۔ غلام مصطفی جتوئی 1973 کنوں 1977 تئیں سن٘دھ دا وزیر اعلی ریہا۔ غلام مصطفی جتوئی بینظیر بھٹو دی حکومت ختم تھیوݨ دے بعد 6 اگست 1990 کنوں 6 نومبر 1990 تک پاکستان دا نگران وزیر اعظم ریہا۔ غلام مصطفی جتوئی 20 نومبر 2009 کوں 78 سال دی عمر وچ لن٘دن وچ فوت تھی ڳیا۔
شوکت عزیز

شوکت عزیز پاکستان دا سابق وزیر اعظم رہ چکے۔ شوکت عزیز 6 مارچ 1949 کوں کراچی وچ پیدا تھیا۔ من٘ڈھلی تعلیم کراچی کنوں حاصل کیتی۔ شوکت عزیز 1969 وچ سٹی بینک وچ ملازمت اختیار کیتی۔ 1992 وچ سٹی بینک دا ایگزیکٹو نائب صدر بݨیا۔ 1999 وچ جنرل پرویز مشرف انہاں کوں وزیر خزانہ بݨایا۔ ظفر اللہ جمالی دے استعفیٰ دے بعد مسلم لیگ (ق) شوکت عزیز کوں وزیر اعظم نامزد کیتا۔ شوکت عزیز تھرپارکر تے اٹک کنوں قومی اسمبلی دا رکن منتخب تھیا تے وزیر اعظم بݨ ڳیا۔ 29 جولائی 2004 کوں فتح جن٘گ وچ شوکت عزیز تے خود کش حملہ وی تھیا ہا جین٘دے وچ او سلامت ریہا۔
چوہدری شجاعت حسین

چوہدری شجاعت حسین پاکستان دا وزیر داخلہ تے وزیر اعظم رہ چکے تے مسلم لیگ (ق) دا صدر ہے۔ چوہدری شجاعت حسین 27 جنوری 1940 کوں گجرات وچ پیدا تھیا۔ چوہدری شجاعت حسین دے خاندان جنرل ایوب خان، جنرل ضیاء الحق تے جنرل پرویز مشرف دیاں حکومتاں نال بھرپور تعاون کیتا ہا۔ چوہدری شجاعت حسین 1985 دے انتخابات وچ پہلی واری قومی اسمبلی دا رکن منتخب تھیا۔ وزیر اعظم محمد خان جونیجو دی کابینہ وچ وزیر صنعت ریہا۔ ظفر اللہ جمالی دے استعفیٰ دے بعد چوہدری شجاعت حسین کوں 3 مہینے کیتے وزیراعظم بݨایا ڳیا ہا۔ بعد وچ شوکت عزیز وزیراعظم منتخب تھیا۔
معین قریشی

معین الدین احمد قریشی پاکستان دا نگران وزیر اعظم ہا۔ معین قریشی 26 جون 1930 کوں لاہور وچ پیدا تھیا۔ معین قریشی پن٘جاب یونیورسٹی کنوں معاشیات دی ڈگری حاصل کیتی تے ان٘ڈیانا یونیورسٹی کنوں پی ایچ ڈی مکمل کیتی۔ معین قریشی 18 جولائی 1993 کنوں 19 اکتوبر 1993 تئیں ملک دا نگران وزیر اعظم ریہا۔ معین قریشی 1960 وچ گھانا حکومت دا معاشی مشیر تے 1974 کنوں 1977 تئیں انٹرنیشنل فنانس کارپوریشن دا ایگزیکٹو وائس پریزیڈنٹ وی ریہا تے 1984 کنوں 1987 تک عالمی بین٘ک دا سینئر وائس پریزیڈنٹ آف فنانس وی ریہا۔ معین قریشی 22 نومبر 2016 کوں 86 سال دی عمر وچ واشن٘گٹن وچ فوت تھی ڳیا۔
میاں محمد سومرو

میاں محمد سومرو پاکستان دا نگران وزیر اعظم ہا۔ میاں محمد سومرو 19 اگست 1950 کوں کراچی وچ پیدا تھیا ہا۔ صادق پبلک سکول، پنجاب یونیورسٹی تے فورمین کرسچین کالج کنوں تعلیم حاصل کیتی۔ بین٘کاری دا شعبہ اختیار کیتا۔ میاں محمد سومرو 23 مارچ 2003 کنوں 11 مارچ 2009 تک سینیٹ دا چیئرمین وی بݨیا ہا۔ 18 اگست 2008 کنوں 9 ستمبر 2008 تئیں نگران صدر وی ریہا۔ 16 نومبر 2007 کنوں 25 مارچ 2008 تئیں نگران وزیر اعظم بݨیا ہا۔ میاں محمد سومرو بلٹ پروف گاݙیاں دی درآمد تے محصول دی چھوٹ دا اعلان کیتا ہا۔
صادق پبلک سکول

صادق پبلک سکول بہالپور دا جڳ مشہور تعلیمی ادارہ ہے۔ صادق پبلک سکول 18 جنوری 1954 کوں قائم کیتا ڳیا ہا۔ نواب سر صادق محمد خان عباسی 4 مارچ 1953 کوں صادق پبلک سکول دا ایرا رکھیا۔ صادق پبلک سکول ریاست بہاولپور دے وزیر اعلی مخدوم سید حسن محمود دی زیر نگرانی چلدا ریہا۔ بہاولپور دی حکومت 19 لکھ روپے نقد تے 450 ایکڑ رقبہ سکول دی خاطر دان کیتا۔ سکول دے 50 سال پورے تھیوݨ تے پاکستان ڈاک 4 روپے دا ہک یادگاری ٹکٹ جاری کیتا ہا۔ عمران خان، رمیز راجہ تے وقار یونس جہیں جڳ مشہور کھݙکاریں سمیت کئی وݙے سیاستدان تے فوجی افسران وی ایں سکول وچ زیر تعلیم رہ چکے ہن۔