سرائیکستان

[Distribution of Pakistanis who spoke Saraiki as their mother tongue at the time of the [1998 Pakistan Census|thumb]]
سرائیکستان توں مراد پاکستان دا او سرائیکی علاقہ ہے جیہڑا زیادہ تر صوبہ پنجاب دے ماتحت اے جزوی طور تے صوبہ خیبرپختونخوا دے ماتحت وی ہے مگر ایندا زیادہ حصہ انتظامی طور تے خودمختار اے جتھاں انتظامی سول سیکرٹریٹ قائم کیتا ڳیا ہے۔ 

ملتان، بہاولپور، دیرہ غازی خان، دیرہ اسماعیل خان تے میانوالی کوں سرائیکستان آہدے ہن۔

## تاریخ
thumb|Map of India during Mughal empireمغل دور وچ صوبہ ملتان (سرائیکستان)

کہیں زمانے اچ راوی دا دریا ملتان دے پراݨے قلعے دے نال وہندا ہا، تے اینکوں ہک دریائی بندرگاہ دی حیثیت حاصل ہائی ، ٻیڑیں ( کشتیوں) دے ذریعے صرف سکھر بھکر ہی نئی، بلکہ منصورہ ، عراق ، ایران ، مصر ، کا بل، دلی (دہلی) تے حیدرآباد دکن تک دی تجارت ہوندی ہئی، ایں واسطے ملتان کوں دنیا دے بہوں وݙے علمی، تجارتی تے مذہبی مرکز دی حیثیت حاصل تھئی، تے صرف ہندوستان ہی نہی بلکہ پوری دنیا اچ ملتان دی شہرت ہای ۔قلعہ ملتان دی قدامت بارے آکھیا ویندے ، کہ اے پنج ہزار سال پرانا ھ، لیکن ہو سگدے، کہ اے ہنیں تو وی زیادہ پراݨا ہووے ،ایں ڳال تے پر سارے مورخین دا اتفاق ھ، کہ ملتان تے قلعہ ملتان دا وجود قبل از تاریخ دیو مالائی دور کنوں وی پہلے دا ھ ، افسوس دا مقام اے ھ۔ ، جو حملہ آوراں نے ہمیشہ ایں قلعے کوں نشانہ بنڑا تے اینکوں فتح کرݨ توں بعد خوب لُٹ مار کریندے رہ ڳئے، پر اینکوں بحال کرݨ دا کہیں نا سوچیا، 1200قبل مسیح " دارا " نے اینکوں تباہ کیتا ، 325 قبل مسیح سکندر اعظم نے ایندے اُتے چڑھائی کیتی، ولا عرب ، افغان ، سکھ تے انگریزاں حملہ آوراں قدیم قلعہ ملتان کوں برباد کرݨ اچ کوئی کسر نہ چھوڑی ، ہنڑ فرزندان ملتان تے سرائیکی وسیب دے سارے واسیاں دا فرض ھ، کہ او اپنڑی پراݨی کوتاہیں تے غور کرِن ، تے اپنڑے وسیب دے نال تھیونڑوالی پنج ہزار سالہ زیادتیاں دی تلافی کرݨ، تے اپنڑے فخر (عظمت رفتہ) کوں سنڄانڑن.

## سرائیکستان دا جغرافیہ تے محل وقوع
سرائیکستان وچ کوہ سلیمان، روہی، تھل ،دامان، نیلی، راوی تے گومل وادی شامل ہن۔ ایں دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔ اٹھارھاں ضلعیاں تے مشتمل وادی سندھ دا اُتلا میدان ہک ڄغرافیائی خطہ ہے۔ ایں کوں سرائیکستان اہدے ہن۔ پاکستان دے جغرافیائی خطے، پہاڑ، سطوح مرتفع، وادی سندھ دا زیریں میدان تے وادی سندھ دا بالائی میدان ہن۔ ہیں چھیکڑی خطے کوں سرائیکستان وی آہدے ہن۔ سرائیکستان ہک جغرافیائی خطہ ہے۔ سرائیکستان دے انہاں سارے علاقیاں دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔

### ‎سرائیکستان دے ضلعے تے تحصیلاں
خطہ سرائیکستان وسیع و عریض رقبے تے پھیلا ہویا اے جیندے وچ کئی اضلاع آندن جنہاں دی تفصیل درج ذیل اے. 

thumb|ہندوستان تے مرہٹہ راج دے دوران خطہ سرائیکستان دا نقشہ جیہڑا صوبہ ملتان دے طور تے ݙٹھا ونج سڳدائے

### اہم سرائیکی شہر تے قصبے
سرائیکی وسیب وسیع و عریض علاقے تے پھیلا ہویا اے جیندے اہم تے مشہور شہر اے ہن:

## مقامی سیاست دا انداز تے روایات
سرائیکی خطے دی سیاست اُنھاں دے ہتھ وچ ھِے جو نہیں چاہندے سرائیکی اِنھاں دی غلامی کِنوں نجات حاصل کرن نکل سڳن جسطرح ساڈی پسماندگی دا ذمہ دار پنجاپی ھِے اے طبقہ جیندے ہتھ وچ سرائیکی سیاست ھِے اے وی پنجاپی دا مددگار طبقہ ھِے  پنجاپی دے نال نال  گدی نشین تے جاگیردار وی ساڈی پسماندگی دا ذمہ دار ھِے اینجھا کائنی اساں سارا ملبہ پنجاپی اُتے رکھ تے استین دے ناگاں کِنوں غافل تھی ونجو تے ایں خوف وچ رہو جو ایں کیتا ڳیا تاں اوں تھی ویسے فلاں تھی ویسے اِے لوک ساڈی سادگی دا ناجائز فائدہ اٹھا تے اساکوں لٹیندے رہسِن، گدی نشین تے جاگیردار ھک ڈوجھے کوں سپورٹ کریندن تے سرائیکی خطے کوں پسماندہ رکھی بیٹھن ۔۔۔۔ سرائیکی خطے دے مسائل اوں صورت وچ حل تھیسِن جڈا تل وطنی سیاست وچ دلچسبی گھنسِن سیاست ایں وقت تَل وطنیاں کِنے کائنی بلکہ اُنھاں کِنے ھِے جو درپردہ سرائیکی کوں کم زات تے نیچ سمجھدن اِنھاں لوکاں تے پنجاپیاں وچ کوئی فرق کائنی پنجاپی اگر سرائیکی نال شدید نفرت کریندن تے اے 0.5 فیصد طبقہ وی جو پیچھلے چالھیں سالیں کِنوں سرائیکی اُتے سیاست کریندا پئے سرائیکی نال گھٹ نفرت کائنی کریندا اِنھاں دی نفرت پنجاپیاں کِنوں ودھ ھِے ایں مسئلے دے حل کیتے سرائیکی نینگر سیاست وچ عملی حصہ گھنن تے ڈوھا نفرت دے سودگراں اُتے کڑی نظر رکھی ونجے ۔۔۔۔ اے نفرت دے سوداگر کینہ پرور تے لالچی وی ھِن تے  سرائیکی نال بغض وی رکھیندن ۔۔۔۔۔ ۔۔۔۔اِنھاں ڈوھا کِنوں نجات ھی سرائیکی کیتے ترقی دے راستے کھول سڳدی ھِے ۔۔۔۔۔ ھک طبقہ کِنوں نجات دے نال نال ڈوجھے طبقے تے کڑی نظر رکھڑ نال سرائیکی اپڑا بچاؤ کر سڳدن تے اُتے آ سڳدن اِنھاں اُتے بھروسہ کررڑ ممکن کائنی ورنہ نسل پرست کڈھائی وی نہ چاہسِن سرائیکی کوں  پنجاپی کِنوں نجات ملے۔۔۔ھتوں اے نسل پرست پنجاپی دے مدد گار بڑ تے سرائیکی کوں نقصان پہنچیندن۔
### سرائیکی قومیتی جماعتاں
*سرائیکستان قومی کونسل، ظہور دھریجہ
*سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی، راݨا فراز نون
*پاکستان سرائیکی پارٹی، نخبہ تاج لنگاہ
*پاکستان سرائیکی قومی اتحاد، کرنل (ر) عبدالجبار عباسی
*سرائیکستان قومی اتحاد، خواجہ غلام فرید کوریجہ
*سرائیکی فاونڈیشن پاکستان، ڄام اظہر مراد لاڑ
*عوامی سرائیکی پارٹی، سجاد اکبر ملکانی
*سرائیکی ایکشن کمیٹی، راشد عزیز بھٹی
*سرائیکی ملت پارٹی، اصغر خان ناہڑ
*وسیب نیشنل تحریک، آصف خان
*سرائیکی نیشنل پارٹی، عبدالمجید کانجو
*سرائیکستان قومی موومنٹ، بانی حمید اصغر شاہین مرحوم
*وسیب اتحاد، شہباز خان

### وفاقی جماعتاں
*پاکستان تحریک انصاف، عون عباس بپی، صدر سرائیکی وسیب 
*پاکستان پیپلز پارٹی، مخدوم سید احمد محمود، صدر سرائیکی وسیب
*پاکستان مسلم لیگ (ن)، کوئی نی 
*پاکستان عوامی تحریک، چوہدری فیاض احمد وڑائچ، صدر سرائیکی وسیب
*جماعت اسلامی پاکستان، راؤ محمد ظفر، صدر سرائیکی وسیب
*مجلس وحدت المسلمین، علامہ اقتدار حسین نقوی، صدر سرائیکی وسیب
*پاکستان مسلم لیگ (ق)، کوئی نی
*عوامی نیشنل پارٹی، کوئی نی

### سرائیکی وسیب دے حکمران خاندان
*عباسی، نواب صلاح الدین عباسی، احمد پور شرقیہ
*چنڑ، ملک محمد اقبال چنڑ، بہاولپور
*للو، ملک حبیب للو، اوچ
*گیلانی، یوسف رضا گیلانی (ملتان)، افتخار الحسن گیلانی (اوچ)
*پیرزادہ، میاں ریاض حسین پیرزادہ، خیرپور ٹامیوالی
*گردیزی، سید عرفان گردیزی، حاصل پور
*وارݨ، سردار عامر یار وارݨ، دھوڑکوٹ
*پنوہاں، ملک حاصل محمد پنوہاں، علی پور
*سہروردی سادات، مخدوم سید احمد محمود، رحیم یار خان
*متیاݨہ، میاں ممتاز متیاݨہ، چشتیاں
*لالیکا، میاں عبدالستار لالیکا مرحوم، چشتیاں
*خاکوانی، اعظم خان خاکوانی، وہاڑی
*کھچی، ممتاز خان کھچی، وہاڑی
*بھابھہ، نور خان بھابھہ، میلسی
*ݙاہا، خانیوال
*ہراج، مہر اللہ یار ہراج، خانیوال
*ٻوسݨ، حاجی سکندر حیات ٻوسݨ، ملتان
*بھٹہ، شہزاد مقبول بھٹہ، ملتان
*راں، مظہر عباس راں، ملتان
*لانگ، نغمہ مشتاق لانگ، جلالپور پیروالہ
*کانجو، عبدالرحمان کانجو، لودھراں
*کھر، غلام مصطفٰی کھر، مظفر ڳڑھ
*بخاری، باسط سلطان بخاری، مظفر ڳڑھ
*نیازی، عمران خان نیازی، امجد علی خان، میانوالی
*اعواݨ، عائلہ ملک، کالاباغ
*روکھڑی، گل حمید خان روکھڑی، میانوالی
*شادی خیل، الحاج عبیداللہ خان شادی خیل، میانوالی
*ڈھانڈلہ، ملک افضل ڈھانڈلہ، بھکر
*اولکھ، احمد علی اولکھ، لیہ
*لغاری، جمال خان لغاری، ڈیرہ غازی خان
*مزاری، میر بلخ شیر مزاری، روجھان
*کھوسہ، سردار ذوالفقار علی خان کھوسہ، ڈیرہ غازی خان
*دریشک، سردار نصراللہ خان دریشک، راجن پور
*قیصراݨی، میر بادشاہ خان قیصراݨی، تونسہ
*گورچاݨی، سردار شیر علی گورچاݨی، راجن پور
*لونڈ، سردار جاوید اختر لونڈ، ڈیرہ غازی خان
*نواݨی، رشید اکبر نواݨی، بھکر
*جتوئی، قیوم جتوئی، جتوئی

## ثقافت تے روایات

پٹکا سرائیکی ٹریڈیشن دا اہم جُز ہے ۔پٹکے کوں بدھݨ دے ڈھیر طریقے ھِن ۔سادہ طریقے نال وی پٹکا بدھا ویندے تے پٹکے کوں وَل ڈے تے ھک پاند مُونڈھے تے وی رکھیاں ویندے ڈوجھا پاند سَر وچ لُکیاں ھویا ھوندے ۔کجھ شوقین مزاج نینگر رنگین پَٹکا بدھ تے اپݨی خوبصورتی وچ اضافے دا سبب بݨݨ سانڳے رنگین پٹکے دا استعمال کریندن مقصد صرف خوبصورت نظر آنوݨ تے سرائیکی ٹریڈیشن کوں نشابر کرݨا ھوندے ۔جناب استاد ملک سونا خان بے وس دا پٹکا اسٹائل ھک عام سرائیکی پٹکا اسٹائل ہے ۔جو سرائیکی وسیب وچ عام ہے ۔

گھیرولی شلوار :گھیر والی شلوار سرائیکی علاقہ دا کلچر ہے کجھ علاقاں اچ ایکوں ولیں آلی شلوار وی آکھا ویندے ایں علاقہ توں اے کلچر باہر نختے ۔ھُݨ اے گھیر والی شلوار بلوچ وی استعمال کریندن تے پاکستان دے ڈوجھے خطے دے لوک ایکوں استعمال کریندن گھیرولی شلوار سرائیکی ٹریڈشن دا حصہ ھے ایکوں سابق سرائیکی اسٹیٹ بہاولپور دے سابق نواب استعمال کریندے رہے ڳئین ھُݨ اے گھیرولی شلوار والا کلچر متروک تھیندا پئے ضرورت ایں ڳالھ دی ھِ سرائیکی ٹریڈیشن اُبھارݨ سانڳے ایندا استعمال نینگر کرن ۔۔لیکن بلوچستان وچ ھالی وی ایندا استعمال تھیندے ۔شوقین مزاج نوجوان نسل ایندا استعمال کریندی ھِ ۔سابق سرائیکی اسٹیٹ بہاولپور نواب صبح صادق خان عباسی گھیرولی شلوار دے نال تصویر سرائیکی کلچر کوں نشابر کریندی پئی ہے ۔
### سرائیکی زبان تے ایندے لہجے
ملتان، مظفرگڑھ , بہاولپور، دیرہ غازی خان، دیرہ اسماعیل خان، میاںوالی،خوشاب، صحبت پور، ضلع بار خان تے درگ وچ سرائیکی دا معیاری لہجہ الایا ویندے۔ سرائیکی زبان دے ویہہ ہزار کنوں ودھ شاعر ہن۔

رحیم یار خان، راجن پور، کشمور تے گھوٹکی دے اضلاع وچ سرائیکی دا لمے آلا لہجہ ٻولا ویندے. سندھی دے گہرے اثرات دی وجہ توں اے لہجہ معیاری ملتانی سرائیکی توں قدرے مختلف اے.

جھنگوی سرائیکی،  جھنگ، ساہیوال دا لہجہ ہے۔  ایں لہجے وچ "ب" کوں "ٻ" ، "ج" کوں "ڄ"   تے "گ" کوں ہمشہ "ڳ" ٻولیندے ہِن۔ سلطان ٻاہو، علی حیدر ملتانی، ریاض،عابد تمیمی جھنگوچی لہجے دے شاعر ہن۔ ایں لہجے دے مزید ست لہجے ہن۔ ہر تحصیل دا لہجہ کُجھ نہ کُجھ وکھرا ہے.

### سرائیکی زبان دی تعلیمی حیثیت

## تعلیمی نظام
### تعلیمی ادارے
*اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور
*بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی ملتان
*غازی یونیورسٹی ڈیرہ غازی خان
*گومل یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان
*نمل یونیورسٹی میانوالی
*یونیورسٹی آف میانوالی، میانوالی 
*تھل یونیورسٹی بھکر
*صادق گرلز کالج یونیورسٹی بہاولپور
*گورنمنٹ ایس ای کالج، بہاولپور
*گورنمنٹ صادق عباس کالج، احمد پور شرقیہ
*یونیورسٹی آف ساؤدرن پنجاب ملتان

### پیشہ ورانہ تعلیمی ادارے
*کیڈٹ کالج عیسیٰ خیل، میانوالی
*پولیس ٹریننگ اسکول، ملتان
*قائداعظم میڈیکل کالج، بہاولپور
*نشتر میڈیکل یونیورسٹی ملتان
*شیخ زید میڈیکل کالج، رحیم یار خان
*چولستان یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز، بہاولپور
*خواجہ فرید یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ انفارمیشن ٹیکنالوجی، رحیم یار خان
*میاں نواز شریف انجینئرنگ یونیورسٹی، ملتان
*محمد شہباز شریف زرعی یونیورسٹی، ملتان
*میر چاکراعظم رند یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی، ڈیرہ غازی خان
*گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، بہاولپور
*گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، ملتان
*گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، لیہ
*گورنمنٹ کالج آف کامرس، بہاولپور
*پاپولیشن ویلفیئر ٹریننگ انسٹیٹیوٹ، ملتان 
*زرعی یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان

## شخصیات تے مشاہیر
*شاہ شمس سبزواری
*ڄلم بن شبان
*شیخ حمید
*داؤد بن نصر
*بہاؤالدین زکریا ملتانی
*رفعت عباس
*خواجہ غلام فرید
*ابوالفضل فیضی مبارکپوری
*چندر گپت موریا
*نواب صادق محمد خان پنجم عباسی
*ملک امیر محمد خان
*عطاءاللہ خان عیسیٰ خیلوی
*عمران خان

## وسائل تے معدنیات
## صنعت تے تجارت
## آبی وسائل
## ذرائع نقل و حمل تے آمد و رفت
*ساؤتھ ائیر، ملتان

## زراعت تے فصلاں
## مواصلات
*پی ٹی وی نیشنل ملتان
*ریڈیو پاکستان بہاولپور
*ریڈیو پاکستان ملتان
*ریڈیو پاکستان ڈیرہ اسماعیل خان
*ریڈیو میانوالی
*وسیب ٹی وی
*روہی ٹی وی

## طبی سہولتاں
*بہاول وکٹوریہ ہسپتال بہاولپور
*نواب صادق ہسپتال بہاولپور
*نشتر ہسپتال ملتان
*شیخ زید ہسپتال رحیم یار خان
*ساؤتھ پنجاب ہسپتال ملتان ملتان
*ملتان انسٹیٹیوٹ آف کڈنی ذیزیزز

## قومی تے مقامی کھیݙاں
### سرائیکستان (جنوبی پنجاب) کرکٹ ٹیم
*سرائیکستان (جنوبی پنجاب) کرکٹ ٹیم

### ملتان سلطانز

## انتظامی خودمختاری
سرائیکی وسیب انتظامی طور تے ہک خودمختار علاقہ ہے جیہڑا کہ ہک صوبائی سول سیکرٹریٹ تے کئی وفاقی اداریاں دے زیر انتظام ہے۔ یکم جولائی 2020ء خطہ سرائیکستان دا او تاریخی ݙینہہ اے جݙݨ پاکستان تحریک انصاف دی حکومت ولوں بالخصوص وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار ہوراں دے کاوشاں نال اتھاں سول بیوروکریسی تے پولیس بیوروکریسی دے انتظامی سیکرٹریٹ دا قیام عمل اچ آیا۔ 30 جون 2020ء کوں جناب زاہد اختر زمان دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل چیف سیکریٹری تے جناب انعام غنی دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل انسپیکٹر جنرل دے کیتی ڳئی۔ وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار ہوراں نے انہاں ݙوہاں انتظامی سربراہان نال خصوصی ملاقات اچ نیک تمناواں دے بعد سرائیکی خطے دے معاملات تے مسائل بارے تبادلہ خیال کیتا ۔ انہاں ݙوہاں سربراہان نے ݙو جولائی 2020ء کوں سرائیکستان دے انتظامی سیکرٹریٹ (سرکاری ناں جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ) کیتے باقاعدہ طور تے اپݨے ذمہ داریاں سنبھال گھدے۔
### خودمختار صوبائی سیکرٹریٹ (صوبائی محکمے)
سرائیکستان دے انتظامی سیکرٹریٹ اچ ابتدائی طور تے مندرجہ ذیل محمکہ جات شامل کیتے ڳئے ہن جنہاں وچوں کجھ دے سیکرٹریاں دی تعیناتی تھیوݨی باقی ہے۔

#سروسز اینڈ جنرل ایڈمنسٹریشن ڈیپارٹمنٹ
#داخلہ
#صحت
#اسپیشلائزڈ ہیلتھ کئیر اینڈ میڈیکل ایجوکیشن 
#اعلیٰ تعلیم
#سکول ایجوکیشن
#زراعت
#پلاننگ اینڈ ڈیویلپمنٹ
#لائیو سٹاک اینڈ ڈیری ڈیویلپمنٹ
#پلاننگ اینڈ ڈیویلپمنٹ
#سیکرٹری لوکل گورنمنٹ اینڈ کمیونٹی ڈیویلپمنٹ
#سیکرٹری ہاؤسنگ، اربن ڈیویلپمنٹ اینڈ پبلک ہیلتھ انجینئرنگ
#آبپاشی
#جنگلات
#کمیونیکیشن اینڈ ورکس
#محکمہ مال (ریونیو)
#محکمہ بیت المال
#ڈائریکٹوریٹ پبلک ریلیشنز، حکومت پنجاب 
#جنوبی پنجاب پولیس آفس برائے ایڈیشنل آئی جی، ملتان 
#میٹرو بس سسٹم ملتان
#ممبر انفراسٹرکچر ڈویلپمنٹ اتھارٹی ملتان
#ڈائریکٹر سپیشل برانچ پولیس، جنوبی پنجاب، ملتان
#دفتر ڈائریکٹر پبلک انسٹرکشنز ایجوکیشن جنوبی پنجاب، ملتان
#پنجاب ایجوکیشن فاونڈیشن، ریجنل آفس ملتان
#پنجاب فوڈ اتھارٹی، ساؤتھ ونگ ملتان
#ڈی آئی جی جیل خانہ جات ملتان ریجن 
#ڈائریکٹوریٹ زرعی انجینئرنگ ملتان،
#ڈائریکٹوریٹ زرعی میکنائزیشن ریسرچ ادارہ ملتان ،
#ایڈیشنل آئی جی ڈسپلن جنوبی پنجاب، 

### وفاقی محکمے تے نیم خودمختار ادارے
#واپڈا (میپکو ملتان)
#پاکستان پوسٹ (پوسٹ ماسٹر جنرل آفس جنوبی پنجاب سرکل)
#پاکستان ٹیلی ویژن، ملتان مرکز
#پی ٹی وی نیشنل ملتان، 
#ریلوے کنسٹرکشن پاکستان (ریجنل آفس ملتان)
#دی انسٹی ٹیوشن آف انجینئرز پاکستان، ملتان سنٹر
#پاکستان انجینئرنگ کونسل، برانچ آفس ملتان 
#ایف آئی اے، ملتان
#اے ٹی آئی آر، ملتان آفس 
#نیشنل ہائی وے اتھارٹی، جی ایم کنسٹرکشن ، پنجاب ساؤتھ، ملتان 
#ساؤدرن پنجاب ایمبرائیڈری انڈسٹریز (پبلک پرائیویٹ پارٹنرشپ)
#نیشنل ہائی وے اینڈ موٹروے پولیس، ڈی آئی جی سینٹرل 2، ملتان 
#پوسٹل لائف انشورنس کمپنی لمیٹڈ، ریجنل ڈائریکٹر ملتان
#پاکستان ٹیلی کمیونیکیشن اتھارٹی، ریجنل آفس ملتان
#پاکستان کونسل فار ریسرچ ان واٹر ریسورسز، ریجنل آفس بہاولپور
#پاکستان سائنس فاونڈیشن، ڈپٹی ڈائریکٹر ملتان
#پی ایس کیو سی اے، ڈپٹی ڈائریکٹر ملتان زون
#ڈائریکٹوریٹ آف حج، ملتان
#وفاقی شرعی عدالت، جنوبی پنجاب، ملتان 
#ریجنل نیب ملتان
#ایس ایم ای بی ایف سی ساؤتھ پنجاب، ملتان
#نادرا ریجنل ہیڈکوارٹر ملتان
#دفتر ایڈیشنل ایڈوکیٹ جنرل، بہاولپور تے ملتان
#قومی امن کمیٹی برائے بین المذاہب ہم آہنگی، حکومت پاکستان
#ڈائریکٹر ٹریڈ ڈیویلپمنٹ اتھارٹی پاکستان، ملتان
#ڈی جی آڈٹ، جنوبی پنجاب، ملتان
#پریس انفارمیشن ڈیپارٹمنٹ، ریجنل آفس ملتان
#ڈپٹی جنرل مینیجر پیمرا، ملتان
#ریجنل دفتر نیشنل ٹیلی کمیونیکیشن کارپوریشن، ملتان
#پاکستان ریلوے پولیس ملتان ڈویژن 
#پاکستان ریلوے، ڈویزنل سپرنٹنڈنٹ ملتان 
#پاکستان پریس ڈیپارٹمنٹ، ریجنل آفس ملتان 
#اسٹیٹ لائف انشورنس کارپوریشن آف پاکستان، ملتان ریجن 
#این ایل سی، ریجنل آفس ملتان
#ساؤتھ ائیر، ملتان
#ایف ڈبلیو او، ڈیرہ اسماعیل خان
#فوجی فاؤنڈیشن، دفاتر ملتان، میانوالی
#مراکز قومی بچت پاکستان، ملتان، بہاولپور
#اکادمی ادبیات پاکستان، برانچ آفس ملتان، 
#پولیس ٹریننگ اسکول ملتان، 

### این جی اوز تے فلاحی، مذہبی تے تحقیقاتی ادارے
#عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت، ملتان
#الخدمت فاونڈیشن ساؤتھ پنجاب
#جنوبی پنجاب سنٹر برائے ریسرچ اینڈ ڈیویلپمنٹ ملتان
#سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر، ملتان
#پاکستان جرنلسٹ ایسوسی ایشن، جنوبی پنجاب
#پاکستان یو ایس ایلومنی نیٹ ورک ، جنوبی پنجاب چیپٹر 

### بین الاقوامی ادارے تے ملٹی نیشنل کمپنیاں
*اقوام متحدہ دے وفود برائے سرائیکی وسیب یا جنوبی پنجاب
*یاماہا پاکستان، ملتان آفس
*سوزوکی جنوبی پنجاب، ملتان 
*خانہ فرہنگ ایران، ملتان

### انتظامی تقسیم
1.جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ
*بہاولپور ڈویژن، ملتان ڈویژن تے ڈیرہ غازی خان ڈویژن (تیرہاں اضلاع) تے مشتمل وسیب دا علاقہ ایڈیشنل چیف سیکریٹری دے ماتحت بذریعہ سول سیکرٹریٹ زیر انتظام
*ضلع ڈیرہ غازی خان دے ذیلی انتظام دے طور تے کوہ سلیمان دے قبائلی علاقے بذریعہ پولیٹیکل اسسٹنٹ 

2.ضلع میانوالی، بھکر تے ضلع خوشاب دا جزوی علاقہ، کمشنر سرڳودھا ڈویژن (پنجاب) دے زیر انتظام

3.ضلع ڈیرہ اسماعیل خان تے ٹانک دے ضلعے، صوبہ خیبرپختونخواہ، کمشنر ڈیرہ اسماعیل خان ڈویژن دے زیر انتظام

## مزید ݙیکھو
*سرائیکی زبان
*سرائیکستان سول سیکرٹریٹ
*تاریخ سرائیکستان
*ملتان
*سرائیکی
*سرائیکی لوک
*سرائیکی اکھاݨ
*سرائیکی زبان دا نثری ادب
*سرائیکی ادب
*سرائیکی میڈیا
*سرائیکی قومیتی تحریک
*سرائیک ڳوتھاں
*سرائیکی شخصیات
*سرائیکی وسیب

## حوالے