بھیݨ بھرا

میں شہر دے اس قبرستان چوں نہ لنگھدا ۔ جو کݙائیں مجبوری توں لنگھݨاں وی پووے تاں اِنجٖے مونہہ چُھپا کے تِرکھے تِرکھے لنگھدا ہا جنجٖے کوئی مقروض آپݨے سُودی قرض خواہ توں چُھپ کے لنگھدا اے ۔ سچی ڳل تاں ایہہ ہے جو اِتھے میںقرضہ ݙیوݨا ہے۔ایہہ جیہا قرضہ جیہڑا مر کے وی میں ادا نہ کر سڳدا ۔ اِتھے اُتے تلے دے بھیݨ بھرا دیاںݙوں قبراں ہِن ۔ ݙلھائوں (مغرب) بھرا دی قبر اے تے اُبھاروں (مشرق) بھیݨ دی قبر ہے ۔ بھرا دی قبر تے ایہہ تختی لکھی ہوئی اے : ’’اسسٹنٹ کمشنر عزیز احمد صاحب مرحوم‘‘ ایہہ بھیݨ بھرا اُتے تلے دے ہن۔بھیݨ وݙی ہائی تے بھرا چھوٹا ہائی ۔ ایہہ ݙوہائیں ہک ݙوجھے نال ٻہوں محبت کریندے ہَن ۔ لوک آہدا اے جواُتے تلے آلے ہک ݙوجھے نال نفرت کریندے ہن پر اِتھے ایہہ جُوٹھ ثابت تھی ڳئی ہائی ۔ ایہناں دا بچپن ‘ لڑکپن تے جوانی سبھ کجھ میݙیاںنظراں وچ ہے ۔ ایہہ ہر وقت اکٹھے رہوݨ دی کوشش کریندے ہن۔لُڳے ٻہندے ہن تاں خواب وَݨیندے ہن ۔ہک ݙینہہ بھیݨ آکھیا:

’’عزیز ! بھلاݙسا تاں سہی توں وݙا تھی کے کیہ بݨسیں؟‘‘

’’جنجٖے تیں آکھیا ہئی‘ میںٻہوں وݙا آدمی بݨساں۔‘‘

’’پر بݨسیں کیہ شے ‘ کیہڑا عہدہ گھنسیں؟‘‘

’’میںڈاکٹر بݨساں۔‘‘

’’نہ بھئی ۔ ڈاکٹر تاں ہر ویلے بیماراں وچ گِھرے پئے ہوندے ہن ۔‘‘

’’اچھا میں وکیل بݨساں مامے دوست محمد آر۔‘‘

’’وکیل بلاں کُوڑ مریندے ہِن۔ سچ نوں کُوڑ تے کُوڑ نوں سچ کرا کے ٹُکّر کمیندے ہِن۔‘‘

’’اچھا میںاُستاد بݨساں۔‘‘

’’ٻالاںنال مغز کھپاوݨاں کوئی سوکھا اے۔‘‘

’’وت باجی توںݙسا میں کیہ بݨاں؟۔‘‘

’’میںتاں آہدی آں توں اسسٹنٹ کمشنر بݨ۔‘‘

’’اوہ کیہ ہوندا اے؟۔‘‘

’’اُس نوں اے سی ‘ وی سݙیندے ہِن۔‘‘

’’پر باجی اوہ کیہ کریندا اے؟‘‘

’’میݙا وِیر! تینوں میںݙساں۔ میںہک ݙینہہ تھوڑی بیمار ہم تے ابّاجی مینوں ہسپتال گھن ڳئے۔ ہسپتال وچوں اساںنکلے تاں وَت ابّاجی دا کوئی کم مامے دوست محمد نال ہئی۔ اوہ مینوں کچہری گھن ڳئے۔ مامے دا پتہ کیتا تاں اُس دے منشی ݙسایاجواوہ اے سی دی عدالت وچ پیش کھلِن۔‘‘

’’باجی عدالت کیہ شے ہوندی ہے؟‘‘

’’کچہری ہوندی اے جتھے چوراں تے ہور بُرے کم کرݨ آلاں نوں پولیس پیش کریندی اے تے وَت وݙا افسرسزا سُݨیندا اے۔ کیں نوں آہدا چھوڑݙیو۔‘‘

’’تے باجی مامے کیہ کیتا ہائی؟‘‘

’’اُس کیہ کیتا ہائی کیں ہور آدمی کجھ بُرا کم کیتاہائی تے اوہ اُس دا وکیل ہائی اُس نوں کُوڑ سچ مار کے چُھڑاوݨا ہائی۔‘‘

’’اچھا وَت باجی۔‘‘

’’اُتھے اساں ڳئے تاں ہک وݙا ساراکمرہ ہائی ۔ اُتھے ٻہوں لوک کھلوتا ہائی ۔ ہک جنگلا بݨا ہویاہائی ۔ اُس دے اڳوں بندے کھلے ہن ۔ ماماوی اُتھائیں کھلا ہئی تے جنگلے دے پچھوں ہک اُچا جیہا تھلا ہئی ۔ اُس تے ہک وݙی ساری میز پئی ہائی تے ہک اُچی جیہی سوہݨی جیہی کُرسی تے ہک آدمی ٻیٹھا ہائی ۔ اوہ اے سی ہائی ۔ وکیل اُس نوں جناب جناب کریندے کھلے ہن ۔ ہک غریب جیہا آدمی سر جِھکا کرکے کھلا ہائی ۔ اُس دے ہتھاں وچ ہتھکڑیاں ہَن۔ ہک وکیل کوئی ڳل مُکائی تاں اے سی کجھ لکھݨ لڳ ڳیا۔ ہر کوئی چُپ ہئی ۔ ہک شوہدی ٻڈھی مائی دروازے دے نال فرش تے ٻیٹھی ہائی تے تُر تُر ہتھکڑی آلے ݙئیں پئی ݙیدھی ہائی ۔ اَکھیں وچوں ہنجھوں انجٖے پئیاں واہندیاں ہس جنجے پرنالاچُھٹا کھلا ہووے تے عزیزؔ بھائیا توں کیوں پیا روندا ہیں؟۔‘‘

’’باجی مینوں ہتھکڑی آلے شوہدے تے رووݨ آ ڳیااے ۔ اچھاخیر وَت کیہ تھیا؟‘‘

’’ اے سی تھوڑی دیر لکھیندا رہیا ۔ وَت اُس سِر چایا ہُݨ اُس فیصلہ سُݨاوݨاہائی۔ سارے لوک انجٖے چُپ ہَن جنجٖے سپ سُنگھ ونجٖے ۔ اے سی انگریزی وچ کجھ پڑھیا ۔ اُس ڳل ختم کیتی تاںوکیل ٻڈھی نوں مبارک ݙتی تے سپاہیاں اُس آدمی دی ہتھکڑی کھول ݙتی۔ٻڈھی اے سی نوں بلاں دُعائیںݙتیاں۔‘‘

’’باجی میں وی اے سی بݨساں۔‘‘

’’بھلا کنجٖے بݨسیں؟‘‘ اے سی تاں اوہا بݨدے ہِن جیہڑے ٻہوں لائق ہووݨ تے ٻہوں پڑھے ہوئے ہوݨ۔‘‘

’’میںوی ٻہوں پڑھساں تے لائق بݨساں۔‘‘

’’پکاّ وعدہ اے۔‘‘

’’پکاّ وعدہ اے۔‘‘

’’جیہڑے ݙینہہ توں اے سی بݨسیں ‘ میںلوکاںوچ ٻہوں ساری برفی ونڈیساں۔‘‘

اِنجٖے بھیݨ بھرا دا وعدہ تھی ڳیاتے جاں وی بھرا کھیݙݨ تے ٻہوں وقت لاوے ہا تاںبھیݨ اُس نوں وعدہ یاد ݙویندی ہئی تے بھرا کتاباں پھول ٻہندا ہائی۔ پڑھداں پڑھداں اَٹھویں جماعت پہنچا تاں اوہ بھٹک ڳیا تے گندیاں سنگھتاں وچ پوڳیا۔ پڑھائی نال اُس نوں کوئی دلچسپی نہ رہی ۔ دماغ تے ایہہ جیہا بھوت سوار تھیا جو بھیݨ دے نال کیتے ہوئے وعدے دا وی لحاظ نائی کریندا۔ بھیڑے حال نال میٹرک پاس کیتوس تے پیو ایف اے وچ داخل کرا چھوڑا ۔ جو کجھ اَٹھویں تئیں پڑھا ہَس اوہ وی بُھلا ٻیٹھا تے ماء پیو دے رووݨ پِٹݨ دی پروا نہ کرینداں ہویاں بھیڑیاں سنگھتاں وچ پیارہیا۔ اُس دی جاںنثاربھیݨ اُس نوں سمجھا سمجھا تھک ڳئی پر پتھر نوں جٖلم کِنجٖے لڳے۔

قربانی دی عید آئی تاں بھرابھیݨ نوں مِلݨ لڳا ۔ بھیݨ مِلݨ توں انکارکر ݙتا۔پتہ نہیں ایہہ کیہا وقت ہئی جو بھرا دے دماغ وچ انقلاب آڳیا ۔ اُس نوں چار سال دے گزرے زمانے تے شرمندگی ہوݨ لڳ پئی ۔اُس دے دماغ تے پئی ہوئی کالی چادر لاہ ڳئی تے روشنیاں اُبھرݨ لڳیاں ۔اُس آکھیا:

’’باجی مینوں معاف کر ݙے ۔ میں تینوں ٻہوں تکلیف ݙتی ہے ۔ ہُݨ کݙائیں میںاپݨے شرمناک ماضی وچ جھاتی نہ پیساں۔ اَڄ میںآپݨے وعد ے نوں نویں سِروں سر سبز پیا کریندا ہاں تے توں ݙیکھ گھنسیں جو تیݙا بھرا ہا‘ تیݙا بھٹکا ہویابھرا سِدھے رستے تے آڳیاہے۔توں محسوس کریسیں جو تیݙی پھٹی ہوئی شے تینوں لبھی پئی ہے۔‘‘

بھیݨ بھرا دا متھا چُم گھدا ۔اَڄ ہک نویں زندگی داآغاز پیا تھیندا ہئی ۔ بھیݨ بھرا دیاں محبتاں نوں نویں حیاتی مِل ڳئی ۔کوئی اَݨ ݙٹھا ہتھ ݙوائیں نوں وَت ہک رشتے وچ پیا ٻنیھدا ہائی۔آسے پاسے پیاردی خوشبو تے ہاسے کھنڈ ڳئے پر ایہہ ہاسے عارضی ہن ۔ ݙوں دِلاں تے تقدیر ہسدی پئی ہائی۔ ہک انّھا فرشتہ کمان تاݨی کھلا ہائی ۔ تیر جُڑا کھلا ہائی۔

قربانی توں ݙوجھے ݙینہہ بھیݨ نوں دیگر ویلے تیل آلے چُلھے توں بھاہ لڳ ڳئی ۔ بِھرا اُس وقت پڑھݨ ڳیا ہویاہائی ۔ اُس نوں اطلاع مِلی تاں بھجٖدا آیا۔ اُسے وقت بھیݨ نوں ڈاکٹر ݙے گھن ڳیا۔ ڈاکٹر تسلّی ݙتی تے مریضہ نوں کول ہسپتال وچ داخل کر ݙتوس ۔ مینوں اطلاع ݙتی ڳئی تے نالے ایہہ وی ݙسایاڳیا جو ڈاکٹر تسلی ݙتی اے ۔ میں بے فکر ہم ۔ میں تریجھے ݙینہہ ہسپتال ڳیاتاں ڈاکٹر نوں مِل کے معلوم تھیا جو جسم وچ زہر پھیل ڳیا اے ۔ میں ہک ہور ڈاکٹر نال مشورہ کیتا۔ اُس آکھیا مریض ہُݨ نہیں بچ سڳدا۔ جنجٖے زہر پھیلا ہئی اُس نوں ٻاہر دے کَیںوݙے ہسپتال وچ گھن ونجٖݨاں چاہیدا ہائی ۔ ہُݨ ٻہوں دیر تھی ڳئی اے ۔ مریض ݙوں چار گھنٹے مشکل نال جیسی ۔ میںایہہ ڳل مریضہ دے گھر آلاں نوں نہ ݙسائی تے آپݨے گھر لڳا آوم ۔ پیشیں توں بعد بھیݨ بھرا نوں سݙا۔ ٻہوں مشکل نال آکھیوس:

’’ویرݨ وعدہ یاد ہے اِی؟‘‘

’’یادہے باجی‘‘ ہنجھواں دی جھڑی لڳ ڳئی ۔ دماغ وچ انھاریاں گُھل ڳئیاں تے رُوح وچ کوئی خوفناک جیہیاں آوازاں آوݨ لڳیاں۔ بھیݨ بھرا دا ہتھ نپا ہویاہائی جو سَم ڳئی ۔ اوہ نیندر جیں توں بعد جاڳ نہیں آوندی ۔ جوان تے غیرشادی شدہ لڑکی دی موت جیہڑی دی شادی تیار ہئی ۔ ݙاج سارا جُڑا پیا ہئی۔ ہک قیامت ہائی جَیں سُݨا اُس رو رو کے بُرا حال کر ݙتا ۔اوہ گھر دی رونق ہائی۔ گھر دی زندگی ہائی ۔گھر دی روح ہائی ۔ہر آوݨ آلے دی خدمت کریندی ہئی ۔ اُس تے ہر کوئی خوش ہائی تے اُس دی موت تے ہر اَکھ رُنی ‘ ہر دِل تڑپیا تے ہر رُوح زخمی تھئی۔ ٻہوں وݙا جنازہ ہائی ۔بھرابھیݨ نوں ٹُورݨ دا سارا کم کیتا تے وَت اوہ پڑھائی وچ غرق تھی ڳیا ۔ ہر جمعرات نوںاوہ بھیݨ دی قبر تے ونجٖ کے آپݨا وعدہ نواں کریندا رہیا ۔ اوہ میں کول جیہڑے ویلے وی آوے ہا تاں ایہہ آہدا ہائی:

’’تُساں جی پہلے یا ݙوجھے ݙینہہ ہسپتال آویندے تاں صحیح مشورہ ݙیندے تے میݙی بھیݨ میںتوں نہ وِچھڑدی۔‘‘

میں سر جُھکا کے خاموش تھی ویندا ہم۔

عزیز محنت کیتی تے آخر ایف اے اچھے نمبراں وچ پاس کیتا ۔ وَت بی اے وچوںٻہوں اچھی پوزیشن کیتی تے سی ایس ایس دے امتحان وچ ٻہہ ڳیا۔ نتیجہ آیاتاں ساری دنیا حیران رہ ڳئی ۔اُتھے وی اُس دی اعلیٰ پوزیشن آئی۔ پہلے ݙوں ‘ تَرئے محکمیاں وچ ڈائریکٹر لڳا رہیا۔ اوہ ٻہوں دیانتدار ‘ شریف تے لائق افسر ہائی ‘ اُس دے ماتحت تے اُس دے افسر اُس تے ٻہوں خوش ہَن ۔اَڄ وی اوہ ہر جمعرات آپݨی بھیݨ دی قبر تے ویندا ہائی ۔

میݙا اوہ ہر لحاظ نال عزیز ہائی ۔جنجٖے سکے پُتر ہوندے ہن ۔میںاُس دیاںکامیابیاں تے ٻہوں خوش ہم تے اوہ وی ہرجمعہ میں کول آݨ گزریندا ۔ اوہ ݙینہہ وی آیا جیہڑے ݙینہہ اُس نوں اسسٹنٹ کمشنر ہوݨ دے آرڈر مِلے۔ میںاخبار وچ اُس دی ترقی دی خبر پڑھ چکا ہَم۔ اُس دے نوکر ٻہوں خوش ہَن۔اوہ آپ مٹھائیاںونڈیندے ودے ہَن جو خُدا اوہناں دے مہربان تے نیک دِل افسر نوں ترقی ݙتی ہائی۔ اوہ آرڈر گھن کے سِدھا میݙے کول آیا۔ میںݙٹھا اوہ کجھ تھکا تھکالڳدا ہائی ۔ میں پُچھیا:

’’کیوں خیر تاں ہے ۔ایݙی وݙی کامیابی تے توں ڈِھلا ڈِھلا ودا ہیں۔‘‘ اُس آکھیا: ’’بس جی مسافر آپݨی منزل تے پہنچ ونجٖے تاںکمر کھول ݙیندا ہے۔‘‘

اُس پورے خاندان وچ کݙائیں کوئی ایݙے وݙے عہدے تے نائی پہنچا۔ اوہ کافی دیر گھر ماء پیو تے بھیݨاں بھراواں نال ہَسدا کھیݙدا رہیاتے وَت میںکول آیا۔

’’آئو جی باجی دی قبر تے ونجٖاں‘ میںاُس نوں ݙساواں جو مَیں اُس نال کیتا ہویاوعدہ پورا کر ݙتاہے۔ جیہڑے خواب اساں وُݨے ہَن اوہناں نوں میںحقیقت بݨا ݙتا اے۔‘‘

اساںقبر تے ڳیوسے ‘ اُس وݙی عقیدت نال قبر نوں چُما۔ آرڈر آلاکاغذ قبر دے اُتے رکھوس تے اُس دے اُتے ہک پتھر رکھ چھوڑوس ۔ میںاݙوں ہک ہور قبر ݙئیںڳیا ۔وَل کے آیا تاں کیہ ݙیدھاں جو عزیزؔ قبر تے سجٖا ہتھ رکھ کے لیٹا پیا ہے۔ میںنیڑے ڳیا تاں معلوم تھیاجو اوہ ہمیشہ واسطے لیٹ ڳیا اے۔اوہ ہُݨ کݙائیں نہ اُٹھیسی۔

خواب وی کتنے ظالم ‘ کتنے بے رحم تے کتنے پتھر دِل ہوندے ہِن جیہڑے ویلے اوہناں تے حقیقت دا گُمان تھیوݨ لڳدا اے تاں اوہ تُرٹ ویندے ہِن تے وَت اوہ خواب عذاب بݨ ویندے ہِن۔

میںاِس قبرستان وچ نہ ویندا ۔میںݙرداہاں جے کتھائیں ایہہ قبر وچوں اُٻر نہ پوے:

’’تساں جی پہلے یا ݙوجھے ݙینہہ ہسپتال آ ویندے تاں صحیح مشورہ ݙیندے تے میݙی بھیݨ میںتوں نہ وِچھڑدی۔‘‘

٭…٭…٭

## حوالہ
کِکّر دے پُھل (سرائیکی افسانے) مصنف: سید نصیر شاہ، جھوک پبلشرز  ملتان