open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
උකුස්සා

උකුස්සාගේ ආයු කාලය අවුරුදු 70ක් පමණය.හොදින් වඩුනු උකුස්සෙක් මාලුන්,පක්ශීන්,හාවුන්,සර්පයන්,කුඩා මුව පැටවුන් වැනි සතුන්ය ආහාරයට ගනියි . 30-40 පමණ වන විට උකුස්සාට මරණයත් ජීවිතයත් අතර එක් අභියෝගයක් පැමිනෙණවා ඒ උකුස්සා අවුරුදු 40 පමණ දඩයම් කරපු හොට වකුටු වීම, නිය ගැල වීම සහ පිහාටු ගැලවීම වීම වැනි දේය. එම නිසා ඌට ගොදුරක් වත අල්ලා ගැනීමට නොහැකි වනු ඇත. ඉන්පසු ඌ නව ජීවිතයක් තෝරා ගැනේ. විශාල ගල් පර්වතයකට ගොස් තමාගේ පිහාටු එකින් එක ගලවා දමා, නියපොතු ගලක අතුල්ලා කඩා දමා,හොටය ගලක වේගයෙන් හප්පා කඩ දමා නිරාආහාරව මාස එකහමාරක් පමණ සිටිනු ඇත.පොඩ්ඩක් හෝ හිස සෙලෙව්ව හොත් හිසේ අභ්‍යන්තරයට ලේ ගොස් ඌ මිය යා හැක.ඉන්පසු ඌගේ හොටය වඩී,පිහාටු වැවී,නිය උල් වී ඌ නව ජීවිතයක් අරභය්

**උකුස්සන්** යනු විශාල, ශක්තිමත් සහ බුද්ධිමත් පක්ෂින් විශේෂයකි. මොවුනගේ නියපොතු සහ ඇස් ඉතා තියුණුව වැඩි තිබෙනවා මොවුනගේ ආහාර සොයා ගැනිම පහසු වීම සඳහා. සමාන්‍යෙන් මොවුන් වාසස්ථාන සඳහා යොදාගන්නේ උස් කඳු පර්වත සහ උස් ගස් වේ. ගැහැණු සතෙකු වරකට බිත්තර දෙකක් පමණ දමයි. ලෝකයේ අද වන විට උකුස්සන්ගේ වර්ග කිහිපයක්මද දැක ගත හැකිය.උකුස්සා යොදාගෙන අතීතයෙ රජවරුන් විවිද තරග පවත්වා ඇති ඇතර එය සමහර රටවල පැරනිම ක්‍රීඩවද වේ. 

තීක්ෂණ නුවණක් සහ තියුණු ඇස් දෙකක් පිහිටයි.

* අලුත් වැඩියා වෙමීන් පවති
එක්සත් රාජධානියේ නෛතික රදළ පදවි ක්‍රමය

නෛතිකව පිලිගත් රදළ පදවි සහ නමබුනාම ක්‍රමයක් එක්සත් රාජධානියේ ක්‍රියාත්මකවේ. මෙම  රදළ පදවි සහ නමබුනාම බොහෝමයක් පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට උරුමවේ.

ප්‍රවර්ගය:එක්සත් රාජධානියේ රදළ පදවි
මහා බ්‍රිතාන්‍ය රාජධානිය

## ආශ්‍රිත ලිපි
*මහා බ්‍රිතාන්‍යය

ප්‍රවර්ගය:එක්සත් රාජධානිය
ලලිත් ඇතුලත්මුදලි

**ලලිත් ඇතුලත්මුදලි** ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙකි.

## ආශ්‍රිත ලිපි
*මහපොළ
## ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:1936 උපත්
ප්‍රවර්ගය:1993 මරණ
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ
ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ
ප්‍රවර්ගය:කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයේ ආදි සිසුවෝ
ප්‍රවර්ගය:ලංකික දේශපාලනඥයෝ
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතික පක්ෂයෙහි දේශපාලනඥයන්
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
බක්

**බක්** යනු චන්ද්‍ර මාසයකි. 
* බෞද්ධ දිනදසුන අනුව අවුරුද්දේ දොලොස්වැනි (12) මාසය වේ.
* සිංහල දිනදසුන අනුව අවුරුද්දේ පළමුවැනි (1) මාසය වේ.
* ඉස්ලාම් දිනදසුන අනුව අවුරුද්දේ හයවැනි (6) මාසය වේ.

## ආශ්‍රිත
* සිංහල අළුත් අවුරුද්ද


ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර මාස
ඉස්ලාම් දිනදසුන

ඉස්ලාම් ආගමිකයන්ගේ සාම්ප්‍රදායික දිනදසුන වේ.

## ආශ්‍රිත 
* ඉස්ලාමීය දිනදසුන

ප්‍රවර්ගය:ඉස්ලාම් දිනදසුන
ඉගැන්වීම් ක්‍රම ශිල්ප

thumbnail|ඉගැන්වීම් ක්‍රම ශිල්ප
තේ නිබන්ධන සැකසීම
කෝට්ටේ සත්වන විජයබාහු රජ

**සත්වන විජයබාහු රජ**  යනු, කෝට්ටේ ප්‍රතිස්ථාපිත කල සයවන පරාක්‍රමබාහු රජ විසින් හදාගත් දරුවකු වන අටවන වීර පරක්‍රමබාහු රජගේ පුත්‍රයාය. ඔහු උපන්නේ  1445 දී පමණ වන අතර ඔහුගේ සහෝදරයන් වන ශ්‍රී රාජසිංහ, නවවන ධර්ම පරාක්‍රමබාහු රජ, සහ රයිගම් බණ්ඩාර යන්නන් සමග ඇතිදැඩි විය. මනම්පේරි ආරච්චි වෙත විවාහපත්ව සිටි සහෝදරියක්ද ඔහුට සිටියේය.

## රාජ්‍ය කාලය
ඔහුගේ වැඩිමහළු සොහොයුරු  නවවන ධර්ම පරාක්‍රමබාහු රජුගේ මරණයෙන් පසු, කෝට්ටේ ජනතාවට අවශ්‍ය වූයේ ඔහුගේ අඩ සොහොයුරු, සකලකලා  වල්ලභ, රජු බවට පත් වීමටය. ඒ වන විට ඔහු උඩුගම්පොල උපරාජ විය. කෙසේවෙතත්, සිංහල රජුන් පිළිබඳ කතාන්තරයක් වන රාජාවලිය අනුව, ඔහුගේ අඩ සොහොයුරු සකලකල වල්ල විසින් විජයබාහු වෙත කිරුළ පැළඳුවේ සත්වන විජයබාහු ලෙසිනි. මොහු සිංහාසනාරූඪ වූයේ ක්‍රි.ව. 1513 දීය.

ප්‍රවර්ගය:රජවරු - කෝට්ටේ රාජධානිය
ප්‍රවර්ගය:සිරි සඟ බෝ රාජ වංශය
පැපුආ දූපත

ප්‍රවර්ගය:පැපුආ දූපත
ප්‍රවර්ගය:සමුද්‍ර දූපත්
වර්ධන ආයෝජනය

**වර්ධන ආයෝජනය** යනු  ආයෝජන මූලෝපාය ශෛලීයකි. මෙම ශෛලීය අනුගමනය කරන්නන්, *වර්ධන ආයෝජකයන්* ලෙසින් හැඳින්වෙන අතර, මිල-ඉපයුම් හෝ මිල-පොත අනුපාත වැනි මිනුම් අනුසාරයෙන් බලන කල  ඒවායේ  කොටස් මිල  අධික යැයි පෙන්නුම් කරතත්,   සාමාන්‍ය-මට්ටමට ඉහළ වර්ධනයක ලක්ෂණ පෙන්වන සමාගම්වල ඔවුන් ආයෝජනය සිදු කරති. දර්ශීය භාවිතය ප්‍රකාර, "වර්ධන ආයෝජනය"  යන පදය අගය ආයෝජනය යැයි හැඳින්වෙන මූලෝපායට වඩා හාත්පසින් විරුද්ධ වෙයි.
ව්‍යාපාර ප්‍රාග්ධනය

**ව්‍යාපාර ප්‍රාග්ධනය** (**VC**) යනු පුරෝ-අවදි, අධි-විභව, දැඩි අවදානම්,  වර්ධන ආරම්භක සමාගම් සඳහා සැපයෙන මූල්‍ය ප්‍රාග්ධනය වෙයි. ව්‍යාපාර ප්‍රාග්ධන අරමුදල විසින් මුදල් සපයාගන්නේ, ඔවුන් විසින් ආයෝජනය කරනු ලබන සහ, සාමාන්‍යයෙන් ජෛව තාක්ෂණය, IT, මෘදුකාංග, ආදි, නව්‍ය තාක්ෂණයක් හෝ  උච්ච තාක්ෂණ කර්මාන්තයන්හී ව්‍යාපාර මාදිලියක් හෝ සහිත, සමාගම් වල  සමකොටස් අයිතිකරගැනීම තුලිනි.
මූල්‍ය ප්‍රාග්ධනය

thumb|right|2006 දී මූල්‍ය අපනයන
thumb|right|2006 දී මූල්‍ය ආනයන
**මූල්‍ය ප්‍රාග්ධනය** යනු  ව්‍යවසායකයන් සහ ව්‍යාපාර විසින්, ඔවුන්ගේ නිෂ්පාදිත සැදීමට හෝ ඔවුන්ගේ කාර්යය පදනම්ව ඇති ආර්ථික අංශය පරිදී, එනම් සිල්ලර, ආයතනික, ආයෝජන  බඅංකු ක්‍රම ආදි වශයෙන්,  එම අංශයට ඔවුන්ගේ සේවා සැපයීමට හෝ, අවශ්‍ය වන්නාවූ  දේ  මිලදී ගැනීමට භාවිතා කරන මුදල් වෙයි.
උත්තිය රජ

**උත්තිය රජ** අනුරාධපුර නගරය අගනුවර කරගෙන, ක්‍රිපූ 267 සිට ක්‍රිපූ 257 දක්වා රාජ්‍යය පාලනය කල,  රජරට රාජධානියෙහි  රජ කෙනෙකි.
**මිහිඳු මාහිමිපාණන් වහන්සේගේ අපවත් වීම සිදුවූයේ මෙතුමාගේ රාජ්‍ය සමයේදී ය. **

## මෙයද බලන්න 
*ශ්‍රී ලාංකික රජවරුන් ලැයිස්තුව

## මූලාශ්‍ර 
## බාහිර සබැඳි 
* මහින්දාගමනයෙන් ඔපවැටුණු ලාංකීය ජන සමාජය
* කොඩ්රින්ටන්ස් ෂෝට් හිස්ට්‍රි ඔෆ් සිලෝන්
ආරම්භක සමාගම

**ආරම්භක සමාගමක්** හෝ  **ආරම්භකයක්**  හෝ යනු, ප්‍රතිවර්තීය සහ පරිමාණකාරක  ව්‍යාපාර මාදිලියක් ගවේෂණයෙහි හැකි වනු අයුරින් නිර්මාණය කොට ඇති  සමාගමක්, හවුල් ව්‍යාපාරයක් හෝ තාවකාලික සංවිධානයකි.  මෙම සමාගම්,සාමාන්‍යයෙන් අළුතින් නිර්මාණය කොට ඇති අතර, ප්‍රවර්ධන අදියරෙහි පවතිමින් වෙළෙඳ පොළවල් පිළිබඳ ගවේෂණයෙහි යෙදෙමින් පවතිති. ඩොට්-කොම් බුබුල පැවැති හා ඩොට්-කොම් සමාගම් විශාල සංඛ්‍යාවක් ස්ථාපනය කරනු ලැබූ අවධියෙහි මෙම යෙදුම ජාත්‍යන්තරව ජනප්‍රිය විය.

## ආශ්‍රිත
ඔස්ට්‍රියා-හංගේරියා රාජධානිය

**ඔස්ට්‍රියා-හංගේරියා අධිරාජ්‍යය** යනු ඔස්ට්‍රියානු අධිරාජ්‍යයේ සහ හංගේරියානු රාජධානියේ ඒකාබද්ධයෙන් පිහිටුවනු ලැබූ අධිරාජයයකි. එය 1867 සිට 1918 දක්වා පැවතියේය. පළමු ලෝක යුද්ධයේදී පරාජය වීමත් සමඟ එය බිඳ වැටුණි. 1867 ඔස්ට්‍රියා හංගේරියා සම්මුතිය අනුව ඒකාබද්ධය සිදු වූ අතර, එය හංගේරියානු පාර්ලිමේන්තුව විසින් අනුමත කිරීමත් සමඟ 1867 මාර්තු 30 සිට ඔස්ට්‍රියා-හංගේරියා අධිරාජ්‍යය බවට පත් විය. 

ප්‍රවර්ගය:පෙර පැවති රටවල්
දොරටුපාල ප්‍රතිමා

[300px|thumb|right| [ඉන්දුනීසියාව|ඉන්දුනීසියාවේ, ජාවාහී, 9වන සියවසෙහි  ප්ලාවෝසං බෞද්ධ විහාරයේ විහාර ආරක්ෂක ද්වාරපාල පිළිම  යුගලයක එක් පිළිමයක්.]]

**දොරටුපාල ප්‍රතිමා**යනු, රණශූරයෙකු හෝ බිහිසුණු   අසුර යෝධයෙකු ලෙසින් හෝ බොහෝ විට දැක්වෙන ද්වාර හෝ කඩුල්ල මුර කරමින්, සාමාන්‍යයෙන්  *ගදාවක්* වැනි ආයුධයක් අතැති ප්‍රතිමාවකි. ද්වාරපාල  ප්‍රතිමාව, හින්දු සහ  බෞද්ධ සංස්කෘතීන්හීද, එයින් ආභාෂයට පත්  ජාවා වැනි ප්‍රදේශයන්හීත් පුළුල් ලෙස පැතිර ගිය ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීය අංගයකි.

## රූප ගැලරිය

ගොනුව:Dvarapala Elephanta 2007.JPG| ඉන්දියාවේ එලිෆන්ටාහී ද්වාරපාල පිළිම. 

ගොනුව:COLLECTIE TROPENMUSEUM Beeld van een demonische tempelwachter Singosari Oost-Java TMnr 10016489.jpg| ජාවාහී විශාලතම ද්වාරපාල ප්‍රතිමාව, සිංහසිරි යුගය.

ගොනුව:Banteaykdeidravapala01.jpg| කාම්බෝජයෙහි අංකෝර්හී, බෑන්ටෙයි කෙඩෙයිහී ද්වාරපාල ප්‍රතිමාවක්

ගොනුව:Geant Grand Palais.jpg| තායිලන්තයේ, බැංකොක්හී,  මහා මාලිගාවෙහි, ද්වාරපාල යක්ෂ () ප්‍රතිමාවන්ගෙන් එකක්. මෙය රාවණ රජගේ බව විශ්වාස කෙරේ.
උපතිස්ස නුවර තිස්ස රජ

**තිස්ස** යනු  උපතිස්ස නුවර රජ ලෙසින්, ක්‍රිපූ  454 සිට ක්‍රිපූ 437 දක්වා රාජ්‍ය පාලනය කළ රජෙකි. ඔහුගේ වැඩිමහළු සොහොයුරු අභය රජුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙසින් හෙතෙම සිංහාසනාරූඨ වූයේ සොහොයුරාගේ  නෙරපීම හා සමගය. ඔහුගේ බාල සොහොයුරන් අට දෙනා විසින් අභය උපරාජයා ලෙසින් පත් කළේ, ඔහුගේ බෑණා වූ  පණ්ඩුකාභය රජ අත්‍යන්තයෙන් පරාජය කළ විට ඔහු රාජාභිෂේක කරනු ලබන බවට එකඟ වෙමිනි.  කෙසේවෙතත් පණ්ඩුකාභය විසින් ඔහු සිහසුනෙන් නෙරපන ලදි.

## මෙයද බලන්න 
* ශ්‍රී ලාංකික රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව
* මහාවංශය
* ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය
* ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථාන නාම

## බාහිර සබැඳි 
* හිස්ට්‍රි ඔෆ් ශ්‍රී ලංකන් කිංස්
* කොඩ්රින්ටන්ස් ෂෝට් හිස්ට්‍රි ඔෆ් සිලෝන්
ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාග් ඉතිහාසය

මානව ජනාවාසකරණයෙන් පසුව  ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාතන ඉතිහාසය දක්වා වූ **ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාග් ඉතිහාසය** මෙම ලිපියෙන් ආවරණය කරනු ලබන අතර, එය තුලින් පුරාශිලා, මධ්‍යශිලා සහ ආදි යකඩ යුගය යන්නන් ආවරණය කරයි.

## ශිලා යුගය
### පුරාශිලා යුගය
පැරණි ගල් ගුහා පිළිබඳව තොරතුරු විශ්ලේෂණයේ දී පහතරට තෙත් කලාපයේ බුලත්සිංහල අසල පිහිටි ෆාහියන් ලෙනෙ තොරතුරු රැසක් අනාවරණය කරගත හැකිය. කුරුවිට අසල පිහිටි බටදොඹ ලෙන, කිතුල්ගල පිහිටි බෙලි ලෙන, කෑගල්ල අසල පිහිටි අත්තනගල්ලේ අළු ලෙන ආදී ස්ථාන මිසෝලිතික යුගයට අයත් පැරණි ගල් ලෙන් වලට උදාහරණ කිහිපයක් වේ. මෙම තොරතුරු ඇඹිලිපිටියේ බෙල්ලන් බැඳි පැලස්ස,ෆාහියන් ලෙන, කැනීම් වලදී එහි දියුණු මානවයන් ජීවත් වූ බවට සාක්ෂී සොයාගෙන ඇත. එමෙන්ම බටදොඹ ලෙන, බෙලි ලෙන, බෙල්ලන් බැඳි පැලැස්ස ආදී ස්ථාන වලින්ද තවත් සාක්ෂි ලැබී ඇත. මෙම ලෙන්වල ජීවත් වූ දියුණු මානවයා බලංගොඩ මානවයා ලෙස හැඳින්වේ. කැනීම් වලින් සොයා ගත් ඇට කැබලි මගින් මෙම පිරිමි මානවයෙක් සෙ.මි. 174 ද, ගැහැණියක සෙ.මී. 166 කද උසකින් යුක්ත බවද, මොවුන් දැඩි සිරුරු වලින් හෙබි ඉතා ශක්තිමත් මිනිස් කොට්ඨාශයක් බවත් සොයාගෙන ඇත.
මෙම බලංගොඩ මානවයා ලංකාවේ විවිධ ස්ථානවල කුඩා කණ්ඩායම් වශයෙන් ජීවත් වී ඇත. හෝ(ර්)ටන් තැන්න , මන්නාරම , විල්පත්තු , සබරගමු වැසි වනාන්තර මොවුන් ජීවත් වූ ස්ථාන ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මොවුන්ගේ ජීවන චර්යාව දැනට ලංකාවේ ජීවත් වන වැද්දන්ගේ ජීවන චර්යාවට සමාන බවද සැලකේ. බලංගොඩ මානවයා විවිධ ආකාරයේ ආයුධ භාවිතා කළ බවත්, ඔවුන් ඒ අනුසාරයෙන් දඩයම් කරගෙන තම ආහාර ලබා ගත් බවටත් තොරතුරු පවතී.

### මධ්‍යශිලා යුගය
අප්‍රේල් 2

ප්‍රවර්ගය:අප්‍රේල්
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින
ප්‍රවර්ගය:අවුරුද්දේ දින
උපතිස්ස නුවර

**උපතිස්ස නුවර **  යනු   පුරාතන රජරට රාජධානියේ දෙවන පරිපාලන කේන්ද්‍රය විය. විජය රජුගේ මරණයත් සමග,  විජය රජුගේ සිහසුනට හිමි කම් කී ඔහුගේ බෑනා කෙනෙකු වූ පඞුවස්දෙව් රජ   උතුරු ඉන්දියාවේ සිට රාජධානිය වෙත පැමිණෙන තෙක් උපරාජ බවට පත් ඔහුගේ අගමැති උපතිස්ස රජ විසින් මෙම අගනගරය ස්ථාපනය කෙරිණි. 

## ස්ථාපනය, නම සහ පිහිටුම 
උපතිස්ස නුවර තම්බපණ්ණියට සැතපුම් හතක් හෝ අටක් හෝ උතුරින් වන අතර, වර්තමාන මන්නාරම අසල දිස්ත්‍රික්කයක, එනම් හලාවත දිස්ක්‍රික්කයේ පිහිටා තිබූ බව විශ්වාස කෙරේ.   එය නම් කෙරුණේ, විජය රජුගේ අගමැතිවූ, උපරාජ  උපතිස්ස රජ අනුව යමින් වන අතර, විජය රජුගේ මරණයට පසුව සහ  තම්බපණ්ණි රාජධානියෙහි අවසානයට පසුව ක්‍රිපූ 505 දී ප්‍රතිස්ථාපනය කෙරිණි.

## ඉතිහාසය
තමන්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයෙකු තෝරා ගැනීමේ අපහසුතාවයකින් පසුවූ, විජය රජුගේ පාලන සමයේ අවසානය ලඟාවත්ම, ඔහුගේ  මුතුන්මිත්තන්ගේ නගරය වන සිංහපුර වෙත සංදේශයක් යැවුවේ, සිංහසානාරූඨ වන ලෙසින් ඔහුගේ සොහොයුරු සුමිත්ත වෙත ආරාධනා කරමිනි.  කෙසේවෙතත් සංදේශය එහි ගමනාන්තය වෙත ලඟාවීමට පෙර විජය රජ මිය ගිය අතර ජනයා විසින් පාලනය සඳහා ඇමතිවරයෙකු තෝරා ගත්හ

## මෙයද බලන්න 
* ඉතිහාසය - ශ්‍රී ලංකා

## ආහ්‍රිත
## බාහිර සබැඳි 
* හිස්ට්‍රි ඔෆ් සිලෝන් බයි හම්ප්‍රි විලියම් කොඩ්රිංටන්

ප්‍රවර්ගය:රජරට රාජධානිය
ප්‍රවර්ගය:අගනගර - ලක්දිව
ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාතන ඉතිහාසය

** ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාතන ඉතිහාසය** ඇරඹෙන්නේ ක්‍රිපූ අවසන් සියවස් කිහිපය හා සමගම ඓතිහාසික වාර්තාවන් ක්‍රමානුකූල ලෙසින් එළිදැකෙමින්,   ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය අවසන් වනවාත් හා සමගය.

සාම්ප්‍රදායික සිදුවීමක් වන්නේ, ක්‍රිපූ 543 දී පමණ 700 ක පිරිසක් හා සමග ශ්‍රී ලංකාවට ගොඩබැස්සේ යැයි පැවසෙන අර්ධ-කල්පිත රජෙකු වන  විජය කුමරුවන්ගේ ආගමනය වන අතර,  ශ්‍රී ලංකාවේ සිංහල ජනයාගේ වංශ කතාව වන මහාවංශයෙහි දැක්වෙන පළමු ඓතිහාසික සිද්ධිය මෙයයි.

මහාවංශයෙහි දැක්වෙන විස්තර කථාව ඓතිහාසික මුහුණුවරක් ගන්නේ, ක්‍රිපූ 3 වන සියවසෙහි දේවානම්පිය තිස්ස රජ යටතේ බුද්ධාගම පැමිණීමත් හා සමගය. බුද්ධාගමෙහි පැවතීම හා සමගම, ක්‍රිපූ 3 වන සියවසෙහිදී පටන් සටහන් කල  ශීලා ලේඛනමය මූලාශ්‍ර හමුවී ඇත. මහාවංශය වැනි, ආදිතම ඓතිහාසික-ලේඛනමය සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථ ලියැවී ඇත්තේ ක්‍රිව 6වන සියවසෙහි පටන්ය.

ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසයේ පුරාතන යුගය තුල මුළුමනින්ම පාහේ ප්‍රමුඛත්වය දරන්නේ  අනුරාධපුර රාජධානියයි. ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යතන  යුගය ඇරඹුනා යැයි සැලකෙන්නේ ක්‍රිව 1017 දී අනුරාධපුර රාජධානිය බිඳ වැටීමත් හා සමගය.

*
අභය (බහුරුත්හරණය)

**අභය රජ** යනු ක්‍රිපූ 474 සිට ක්‍රිපූ 454 දක්වා උපතිස්ස නුවර සිට රාජ්‍යය විචාල රජතුමාය.

**අභය** යන්න සංස්කෘත භාෂාවෙන් "නිර්භීත" යන අදහස ගෙන දෙන අතර පහත දෙයට යොමු විය හැක:
* අභය විද්‍යාලය, ඉන්දියාවේ, හයිද්‍රබාද්හීළ සෙකුන්දරබාද් අසල රංගරෙඩ්ඩි දිස්ත්‍රික්කයෙහි පිහිටි, වොල්ඩෝර්ෆ් විෂය මාලාව පදනම් කර ඇති, 2002 ජූනි මස ඇරඹි ඉන්දියානු පාසැලක්
* අභය මුද්‍රාව, a සංකේතාත්මක හෝ චාරිත්‍රමය හෝ ඉඟිය

## මෙම නම ලැබ ඇති පුද්ගලයෝ
* අභය මල්ල (මිය ගියේ 1255), නේපාලයේ මල්ල රාජ වංශික රජතුමා
* දුට්ඨගාමිණී අභය
* වට්ටගාමිණී අභය
බක් පසළොස්වක පෝය

බක් මස පසළොස්වක පෝය ශ්‍රී ලංකා ශාසන ඉතිහාසයෙහි වැදගත්ම පොහොදිනයකි. බුදුන් වහන්සේ දෙවන වරට ලක්දිවට වැඩම කරන ලද්දේ මෙවන් දිනකය.

## ආශ්‍රිත ලිපි
* බක් පසළොස්වක
* පසළොස්වක පොහොය දොළහ

ප්‍රවර්ගය:පසළොස්වක පෝය
පසළොස්වක, පෝය
ඇ.2
උපතිස්ස නුවර අභය රජ

**අභය රජ** යනු  උපතිස්ස නුවර රජ ලෙසින්, ක්‍රිපූ  474 සිට ක්‍රිපූ 454 දක්වා රාජ්‍ය පාලනය කළ රජෙකි. ඔහුගේ සොහොයුරන් විසින් ඔවුන් අතුරින් උපතිස්ස නුවර මීළඟ රජ වීමට සුදුසුතම වැඩිමහලා බවට තෝරා ගැනීම නිසා, ඔහුගේ පියාවූ පඞුවස්දෙව් රජුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙසින් ඔහු රජ විය.

## මෙයද බලන්න 
* ශ්‍රී ලාංකික රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව
* මහාවංශය
* ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය
* ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථාන නාම

## බාහිර සබැඳි 
* හිස්ට්‍රි ඔෆ් ශ්‍රී ලංකන් කිංස්
* කොඩ්රින්ටන්ස් ෂෝට් හිස්ට්‍රි ඔෆ් සිලෝන්

ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජවරු
ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිපූ 5 වන සියවසේ පාලකයෝ
ද්‍රවිඩයන් සය දෙනා

**ද්‍රවිඩයන් සය දෙනා** යනු,   436&nbsp; සිට 452 දක්වා අනුරාධපුර රාජධානිය පාලකයා කල, බොහෝවිට පාණ්ඩ්‍ය රාජ වංශයට  අයත්වූ දෙමළ නායකයන් සය දෙනෙකි.

## පසුබිම
ද්‍රවිඩයන් සය දෙනා විසින් දිවයින ආක්‍රමණය කිරීමට පෙර, අනුරාධපුර රාජධානිය පාලනය කලේ  මිත්තසේන රජ (435-436) විසිනි.

## පාලකයෝ
### පණ්ඩු
## මෙයද බලන්න 
* ශ්‍රී ලාංකික රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව
* ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය
* මහාවංශය

## ආශ්‍රිත
## බාහිර සබැඳි 
* විජය ඇන්ඩ් ද ලංකන් මොනාක්ස්
* ලක්දිව - ලිස්ට් ඔෆ් ද සව්රින්ස් ඔෆ් ලංකා
* ද මහාවම්ශ හිස්ට්‍රි ඔෆ් ශ්‍රී ලංකා ද ග්‍රේට් ක්‍රොනිකල් ඔෆ් ශ්‍රී ලංකා
* කම්ප්ලීට් ලිස්ට් ඔෆ් ශ්‍රී ලංකන් ලීඩර්ස්
හර්මන් හොලරිත්

**හර්මන් හොලරිත්** (පෙබරවාරි 29, 1860 – නොවැම්බර් 17, 1929) යනු, දත්ත ඛණ්ඩ මිලියන ගණනක් අනුසාරයෙන් සංඛ්‍යාන විගසින් වගු ගත කිරීමෙහි සමත්, සිදුරු කළ කාඩ්පත් මත පදනම්වූ, යාන්ත්‍රික  වගු කරණ යන්ත්‍රය ප්‍රවර්ධනය කළ  ඇමරිකානු සංඛ්‍යානඥයෙකු සහ  නිමැවුම්කරුවෙකු විය. හෙතෙම, පසුව ඒකාබද්ධ වීමකින්  අයිබීඑම් සමාගම බවට පත්වූ, සමාගමක සමාරම්භක විය. නූතන ස්වයංක්‍රීය පිරිගණනයෙහි පියා ලෙසින් හොලරිත් පුළුල් ලෙසින් සැලකෙයි.
ඉන්දියාව බෙදා වෙන් කිරීම

thumb|280px|බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාව බෙදා වෙන් කිරීම පදනම් වූයේ, 1909 සිතියමකින් පුළුල් ලෙසින් දැක්වෙන අයුරු,  එකල පැවැති ආගම් අනුවය
**ඉන්දියාව බෙදා වෙන් කිරීම** (හින්දි-උර්දු: हिन्दुस्तान का बटवारा (දෙවනගිරි)  (නස්ටාලීක්) ) යනු, ආගමික ජනවිකාසය අනුව  බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාව බෙදා වෙන් කිරීමයි. මේ හේතුවෙන්,  පාකිස්ථාන ඩොමීනියන් රාජ්‍යය (මෙය පසුව කැඩී වෙන් වූයේ පාකිස්ථාන ඉස්ලාමීය ජනරජය සහ මහජන බංග්ලාදේශ ජනරජය ලෙසිනි) සහ ඉන්දියානු සමූහාණ්ඩුව (පසුව භාරතීය ජනරජය) යන ස්වෛරී රාජ්‍යයන් බිහිවීම සිදු විය. 1947 ඉන්දියානු නිදහස් පණත විසින් බෙදා වෙන් කිරීම සඳහා නියම කර ගත් දිනය වූයේ 1947 අගෝස්තු 15 වන දිනය විය. කෙසේවෙතත් දිනකට පෙර අගෝස්තු 14 දින වන විට පකිස්තානය ප්‍රතිස්ථාපනය වී තිබුණි.

## ආශ්‍රිත
සමාන්තර මධ්‍යන්‍යය

ගණිතයෙහි සහ සංඛ්‍යානයෙහි, **සමාන්තර මධ්‍යන්‍යය**, හෝ සන්දර්භය පැහැදිලි කල්හී සරල ලෙසින් මධ්‍යන්‍යය හෝ **සාමාන්‍යය** යනු, කිසියම් සංඛ්‍යා ගොන්නක සංඛ්‍යා සැමගේ එකතුව, එම ගොන්නෙහි සංඛ්‍යා ගණනෙන් බෙදු විට ලැබෙන අගයයි.

ප්‍රවර්ගය:ගණිතය
පුරාතන ඊජිප්තියානු ගුණ කිරීම

ගණිතයෙහි, **පුරාතන ඊජිප්තියානු ගුණ කිරීම** (**ඊජිප්තියානු ගුණ කිරීම**, **ඉතියෝපියානු ගුණ කිරීම**, **රුසියානු ගුණ කිරීම**, හෝ  **ගැමි ගුණ කිරීම** ලෙසින්ද හැඳින්වුණු) යනු, ලිපිකරුවන් විසින් භාවිත කළ ගුණ කිරීමේ ක්‍රම දෙකින් එකක් වන අතර, ගුණ කිරීමේ චක්‍රය අවශ්‍ය නොවන, එහෙත් දෙකෙන් ගුණ කිරීමෙහි සහ බෙදීමෙහි, සහ  එකතු කිරීමෙහි හැකියාවන් පමණක් අවශ්‍ය වන, සංඛ්‍යා දෙකක් ගුණ කිරීම සඳහා වන ක්‍රමාණුකූල ක්‍රමයකි. ගුණ්‍යයන්  අතුරින් එකක් (සාමාන්‍යයෙන්  විශාලතමය)  දෙකෙහි බල එකතුවකට  වියෝජනය කරන එය,  දෙවන ගුණ්‍යයෙහි දෙගුණයන් වගුවක් නිර්මාණය කරයි.

දෙවන  ඊජිප්තියානු ගුණ කිරීමේ හා බෙදීමේ ශිල්ප ක්‍රමය පිළිබඳ කරුණු සොයා ගත්තේ,   ක්‍රි.පූ. දහහත්වන සිවයසෙහිදී, අහ්මස් ලියන්නා විසින් ලියන ලද , හයරටික් ක්‍රමයට ලියැවුනු මොස්කව් සහ රයින්ඩ්  ගණිතමය පැපිරස අනුසාරයෙනි. පුරාතන ඊජිප්තුවෙහි පාදය 2 සංකල්පය නොපැවතුනද,  මෙම ඇල්ගොරිතමය අනිවාර්යයෙන්ම, ගුණකය හා ගුණ්‍යය ද්වීමය බවට හැරවීමෙන්  පසුව දීර්ඝ ගුණ කිරීම සිදු කෙරෙන ඇල්ගොරිතමයම වෙයි. ද්වීමය බවට පෙරලීමෙන් පසුව අර්ථ නිරූපණය කෙරෙන මෙම ක්‍රමය, එබැවින් වර්තමානයෙහිදී පුළුල් ලෙසින් භාවිතා වන්නේ, නූතන පරිගණක සකසනයන් තුල ක්‍රියාත්මක කෙරෙන  ද්වීමය ගුණක පරිපථ තුලය.

## වියෝජනය 
දෙකෙහි බල සංඛ්‍යාවන්ගේ එකතුවක් බවට වියෝජනය කිරීම, දහයේ පාදයේ සිට දෙකේ පාදය දක්වා පෙරැලීමක් ලෙසින් භාවිතා කිරීම අරමුණු නොවීය; එවැනි සංකල්ප පිළිබඳ  ඊජිප්තියානුවෝ නොදැන සිටි අතර, වඩාත් සරල ක්‍රම භාවිතයට උත්සුක වූහ. යළි යළිත් ගණනය කිරීම වලක්වා ගැනීම සඳහා පුරාතන ඊජිප්තියානුවෝ දෙකෙහි බල ඉමහත් සංඛ්‍යාවක් වගු ගත කොට ගබා ගත්හ. සංඛ්‍යාවක් වියෝජනය කිරීමෙහිදී සිදුවන්නේ, එය සැදී ඇති දෙකෙහි බල සොයාගැනුමයි. ඊජිප්තියානුවෝ ආනුභවික ලෙසින් දැන සිටියේ, යම් සංඛ්‍යාවක් වියෝජනය කිරීමේදී සඳහා කිසියම් දෙකෙහි බලයක් එක් වරක් පමණක් භාවිතා වන බවයි. වියෝජනයේදී ඔවුහූ ක්‍රමානුකූලව ප්‍රගමනය වූහ; මුලින්ම ඔවුන් සොයාගත්තේ, ප්‍රශ්නයට තුඩු දී ඇති සංඛ්‍යාවට අඩු හෝ සමාන වූ විශාලතම දෙකෙහි බලය වන අතර, ඉන්පසුව මෙම අගය මුල් සංඛ්‍යාවෙන් අඩු කර ප්‍රතිඵලයට මෙම ක්‍රියාවලිය දිගටම යෙදුවේ අවසන කිසිවක් ඉතිරි නොවන තෙක්ය. (ගණිතයෙහි ශුන්‍ය සංඛ්‍යාව භාවිතා කිරීම ඊජිප්තියානුවෝ දැන නොසිටියහ).

විශාලතම දෙකෙහි බලය සොයාගැනුමට 1 සංඛ්‍යාවෙන් අරඹා ඔබගේ පිළිතුර දෙගුණ කරමින් යන්න.

නිදසුන:
 1 x 2 = 2
 2 x 2 = 4
 4 x 2 = 8
 8 x 2 = 16
 16 x 2 = 32

25 සංඛ්‍යාව වියෝජනය කිරීමෙහි නිදසුන:
# 25 16,
# 25 – 16 = 9,
# 9 ට අඩු හෝ සමාන හෝ විශාලතම දෙකෙහි බලය වන්නේ 8,
# 9 – 8 = 1,
# 1 ට අඩු හෝ සමාන හෝ විශාලතම දෙකෙහි බලය වන්නේ 1,
# 1 – 1 = 0

මේ අනුව 25 යනු  16, 8 සහ  1 යන දෙකෙහි බල වල එකතුවයි.
එක්සත් රාජධානිය සැදුමෙහි ඉතිහාසය

thumb|330px|බ්‍රිතාන්‍ය දූපත්හී සංකිර්ණ රාජ්‍ය පරිණාමය. පුර්ව රාජ්‍යයන් යටත් කරගැනුම් හා ඈඳා ගැනුම් විසින් මෙම රාජ්‍යයන් පරිණාමය වී ඇත.

**එක්සත් රාජධානිය සැදුමෙහි ඉතිහාසය** තුල දක්නට ලැබෙනුයේ  මහා බ්‍රිතාන්‍යය සැදි රාජ්‍යයන් මෙන්ම වඩාත් පුළුල් බ්‍රිතාන්‍ය දූපත් සැදි රාජ්‍යයන් අතරද ඇතිවූ  පුද්ගලික සහ දේශපාලන සුසංගමයන් වෙති. ඉතිහාසයේ විවිධ කාල පරිච්ඡේද තුලදී, විවිධ සංයුතියන් සහිතවද විවිධාංගවූ දේශපාලන තන්ත්‍රයන් සංඛ්‍යාවකට යටත්වද මහා බ්‍රිතාන්‍යයෙහි සංස්ථාපනය වූ,  ස්වෛරී රාජ්‍යයන් බොහෝ සංඛ්‍යාව අතුරින් නවීනතමය වන්නේ එක්සත් රාජධානිය වෙයි. පසුගිය වසර 2000 ඇතුලත, විවිධවූ රාජ්‍යයන් දහසයක් නිර්මාණය වූ බව,  නෝර්මන් ඩේවිස් ගණනය කර ඇත. 

16වන සියවස ඇරඹුමත් සමගම, මහා බ්‍රිතාන්‍යයෙහි රාජ්‍යයන් සංඛ්‍යාව දෙකක් දක්වා පහත බැසිණි: එංගලන්ත රාජධානිය (වේල්සය සහ අයර්ලන්තයෙහි පාලනයෙහි පැවති  කොටසද අඩංගුවූ) සහ ස්කොට්ලන්ත රාජධානිය වශයෙනි. වසර සියයකට පෙර සිදුවූ රාජකීය විවාහයක අහඹු ප්‍රතිවිපාකයවූ, 1603දී සිදුවූ කීරීටයන්ගේ සුසංගමය තුලින්, රාජධානි දෙක පුද්ගලික සුසංගමයකින් බැඳුනද, මහා බ්‍රිතාන්‍ය රාජධානිය ලෙසින් පූර්ණ දේශපාලන සුසංගමය සඳහා, 1706දී පිවිසුනු සුසංගම ගිවිසුම සහ 1707දී (ගිවිසුම අපරානුමත කෙරුමට)  සම්මතවූ  සුසංගම් පණත් අවශ්‍ය විය. 1800 දී තවදුරටත් සම්මත කෙරුණු සුසංගම් පණතක් තුලින් සුසංගමය තුලට අයර්ලන්තය එක් කරමින්, මහා බ්‍රිතාන්‍ය හා අයර්ලන්තය එක්සත් රාජධානිය තනන ලදි. 19වන සියවසෙහි අගභාගයෙහි සිට, ජාතිකවාදී දේශපාලන පක්ෂයන්ට ලැබුනු සහයෝගයෙහි වර්ධනය හා සමගම, පළමුව අයර්ලන්තය අරභයා, 1922දී අයර්ලන්ත දිවයිනෙහි බොහෝ ප්‍රදේශයට නිදහසද,  බොහෝ පසුව ස්කොට්ලන්තය සහ වේල්සයෙ අරභයා, උතුරු අයර්ලන්තයේ, ස්කොට්ලන්තයේ සහ වේල්සයේ, බලය විමධ්‍යගත කෙරුණු පාර්ලිමේන්තු හෝ මන්ත්‍රණ සභා පිහිටුවීමද සිදුවිය.

## ආශ්‍රිත
### ග්‍රන්ථ නාමාවලිය
*ඩේවීස්, නෝර්මන්. දි අයිල්ස්: අ හිස්ට්‍රි. (ලන්ඩනය: මැක්මිලන්, 1999. ISBN 0-333-69283-7).

ප්‍රවර්ගය:එක්සත් රාජධානිය
බර්නාර්ඩෝ උසේ

**බර්නාර්ඩෝ ඇල්බර්ටෝ උසේ** (අප්‍රේල් 10, 1887 &ndash; සැප්තැම්බර් 21, 1971) යනු සතුන්ගේ රුධිර සීනි (ග්ලූකෝස්) ප්‍රමාණය නියාමනය කිරීම වෙනුවෙන් පිටියුටරි හෝර්මෝන වල භූමිකාව සොයාගැනීම සඳහා 1947දී, කායික විද්‍යාව හෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව හෝ සඳහා නොබෙල් ත්‍යාගයෙන් අඩක් ලැබූ ආර්ජන්ටිනානු කායික විද්‍යාඥයෙකි.
ප්‍රවර්ගය:විද්‍යාඥයෝ
ප්‍රවර්ගය:1887 උපත්
ප්‍රවර්ගය:1971 මරණ
කොරියාවේ රාජධානි තුන

පළමුවන සහස්‍රකයෙහි වැඩි කාලයක් තුල, කොරියානු අර්ධද්වීපය සහ මැන්චූරියාවේ කොටස් අභිභවනය කළ,  කොකුරියෝ, බෙක්ජේ සහ සිල්ලා යන  පුරාතන කොරියානු රාජධානි හැඳින්වෙන්නේ **කොරියාවේ රාජධානි තුන** () ලෙසිනි. රාජධානි තුනෙහි යුගය පැවතුනේ ක්‍රිව  57 සිට ක්‍රිව 668 දී සිල්ලා රාජධානිය විසින් කොකුරියෝ රාජධානිය යටත් කරගැනුම තෙක් වන අතර, ඉන් අනතුරුව, දකුණු ප්‍රදේශයෙහි එක්සත්වූ සිල්ලා  සහ උතුරෙහි  බෝහායි යන රාජ්‍යයන් සහිතව *උතුරු සහ දකුණු රාජ්‍ය යුගය* (남북국시대) ඇරඹිණි.

මෙම රාජ්‍යයන් සියල්ලෙන් සම්පූර්ණ රාජධානි බවට ප්‍රවර්ධනය වීමට පෙර, මෙම යුගයට පෙර පැවති කාල පරිච්ඡේදය, සමහරවිට කොරියාවේ ප්‍රාග්–රාජධානි තුන  ලෙසින් හැඳින්වේ.

## ආශ්‍රිත
මර්කරි

**මර්කරි** යන්නෙන් පොදු වශයෙන් අදහස් වන්නේ:
* මර්කරි (ග්‍රහලෝකය), සෞර ග්‍රහ මණ්ඩලය තුල සූර්යයාට කිට්ටුවෙන්ම පිහිටි ග්‍රහලෝකය
* මර්කරි (මූලද්‍රව්‍යය), රසදිය ලෙසින්ද හැඳින්වෙන රසායනික මූලද්‍රව්‍යය
කච්චතීවු

**කච්චතිව්** යනු ශ්‍රී ලංකාවට අයත් දූපතකි .එය යාපනයේ උතුරු දෙසින් පිහිටා ඇත.

## මූලාශ්‍ර
රසදිය වසවීම

**රසදිය වසවීම** යනු රසදිය (මර්කරි ) හෝ එහි සංයෝග වෙතට නිරාවරණය වීම නිසා හටගන්නා රෝගයකි. රසදිය (රසායනික සංකේතය Hg) යනු, විවිධ ආකාරයෙහි පවතින බැර ලෝහයක් වන අතර, ඉහළ ප්‍රමාණයේ මාත්‍රා සහිතව පරිහරණය කළ විට එම සියළු ආකාර විසින් වසවීමෙහි ප්‍රතිවිපාක ඇති කර ලිය හැක. එහි ශුන්‍ය ඔක්සිකරණ අවස්ථාව Hg0 පවතින්නේ වාෂ්ප හෝ ද්‍රව ලෝහයක් ලෙසින් වන අතර, එහි මර්කියුරස් අවස්ථාව Hg22+ පවතින්නේ අකාබනික ලවණ ලෙසින් වන අතර, එහි මර්කියුරික් අවස්ථාව Hg2+ වෙතින් අකාබනික ලවණ හෝ  කාබනිකමර්කරි සංයෝග තැනිය හැක; මෙම කාණ්ඩ තුනෙහි ප්‍රතිවිපාක විවිධ විය හැක. විසවීමෙහි ප්‍රතිවිපාක අතර මොළයට, වෘක්ක වලට, සහ පෙනහළු වලට  සිදුවන හානිය වෙයි.  

## ආශ්‍රිත
මෙගක්ලයිටී (චන්ද්‍රයා)

'*** ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, **මෙගක්ලයිටී**  යනු, බ්‍රහස්පති ග්‍රහයාගේ  ස්වභාවික චන්ද්‍රිකාවකි. 2000 දී  ස්කොට් එස්. ෂෙපර්ඩ්ගේ නායකත්වය දැරූ, හවායි විශ්වවිද්‍යාලයීය තාරකා විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායමක් විසින් සොයා ගත් එයට, ***' යන තාවකාලික නිල නාමය ලබා දෙන ලදි.

කිලෝමීටර 5.4 ක පමණ විෂ්කම්භයක් සහිත මෙගක්ලයිටී චන්ද්‍රයා,  එහි ග්‍රහ ලෝකය වන බ්‍රහස්පතීට කිලෝමීටර මිලියන  24.687 පමණ සාමාන්‍ය දුරකින්,  දින  792.437 ක කාලයක් ගනිමින් එය වටා පරිභ්‍රමණය වන්නේ, කක්ෂතලයට 150°  ක (බ්‍රහස්පතිගේ සමකයට 148° ක) ආනතියක්  සහිතව, ප්‍රතිගාමී දිශාවට සහ  0.308 ප්‍රමාණයක උත්කේන්ද්‍රියතාවයක් සහිතවය.

සියුස්ට (බ්‍රහස්පතීට) දාව තේබී සහ ලෝක්‍රස් (කෙසේවුවත් අනෙකුත් කතුවරුන් විසින් මෙම දෙදෙනාට වෙනත් මවක් නම් කෙරෙයි) බිහි කල මෙගක්ලයිටී අනුව යමින්, 2002 ඔක්තෝම්බරයෙහිදී එය නම් කෙරිණි. 

අක්‍රමවත් ලෙසින් හා ප්‍රතිගාමී චලිතයෙහි යෙදෙමින්,  22.8 සහ 24.1 ගිමී අතර පරාසයක දුරක් බ්‍රහස්පති ග්‍රහ ලෝකයේ  සිට තබමින් සහ, 144.5° සහ 158.3° අතර වන පරාසයක ආනතීන් දරමින් එය වටා පරිභ්‍රමණය වන චන්ද්‍රයින් අඩංගු  පැසිෆේ කාණ්ඩයට මෙම චන්ද්‍රයා අයත් වෙයි.

## ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:බ්‍රහස්පතිගේ චන්ද්‍රයෝ
ප්‍රවර්ගය:2000දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
ඕටොනොවී (චන්ද්‍රයා)

'*** ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, **ඕටොනොවී**, යනු  බ්‍රහස්පතිගේ ස්වභාවික චන්ද්‍රිකාවකි. 2001 දී  ස්කොට් එස්. ෂෙපර්ඩ්ගේ නායකත්වය දැරූ, හවායි විශ්වවිද්‍යාලයීය තාරකා විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායමක් විසින් සොයා ගත් එයට, ***' යන තාවකාලික නිල නාමය ලබා දෙන ලදි. 

කිලෝමීටර 4 ක පමණ විෂ්කම්භයක් සහිත ඕටොනොවී චන්ද්‍රයා, එහි ග්‍රහ ලෝකය වන බ්‍රහස්පතීට කිලෝමීටර මිලියන  24.264 පමණ සාමාන්‍ය දුරකින්,  දින  772.168 ක කාලයක් ගනිමින් එය වටා පරිභ්‍රමණය වෙයි. . එය පරිභ්‍රමණය වන්නේ කක්ෂතලයට 151°  ක (බ්‍රහස්පතිගේ සමකයට 150° ක) ආනතියක්  සහිතව, ප්‍රතිගාමී දිශාවට සහ  0.369 ප්‍රමාණයක උත්කේන්ද්‍රියතාවයක් සහිතවය. 

අක්‍රමවත් ලෙසින් හා ප්‍රතිගාමී චලිතයෙහි යෙදෙමින්,  22.8 සහ 24.1 ගිමී අතර පරාසයක දුරක් බ්‍රහස්පති ග්‍රහ ලෝකයේ  සිට තබමින් සහ, 144.5° සහ 158.3° අතර වන පරාසයක ආනතීන් දරමින් එය වටා පරිභ්‍රමණය වන චන්ද්‍රයින් අඩංගු  පැසිෆේ කාණ්ඩයට මෙම චන්ද්‍රයා අයත් වෙයි.

සියුස්ගේ (බ්‍රහස්පතිගේ) අභිභවනයක්ද,  සහ සමහරක් කතුවරයන් පරිදී කැරිටීස් (ග්‍රාසියස්) ගේ මවද වන, ග්‍රීක පුරාකථාමය චරිතයක් වන  ඕටොනොවී අනුව යමින් 2003 අගෝස්තු මසදී ඕටොනොවී නම් කෙරිණි. 

## ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:බ්‍රහස්පතිගේ චන්ද්‍රයෝ
ප්‍රවර්ගය:2001දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
රසදිය චක්‍රය

**රසදිය චක්‍රය** යනු  රසදිය  (මර්කරි)  හා බැඳි ජෛවභූරසායනික චක්‍රයකි. කාමර උෂ්ණත්වයෙහිදී දුවයක් ලෙසින් පවතින එකම බැර ලෝහය රසදිය බව සිහිකටයුතුය. එය වාෂ්පශීලී ලෝහයක් වන අතර එසේ වීමට කිසියම් කාලයක් ගන්නා මුදු  වාෂ්පීභවනය වෙයි. 

## ක්‍රියාවලීන්
බොහෝ ස්වභාවික රසදිය පවතින්නේ සිනබාර්, HgS ලෙසිනි. මෙහිදී රසදිය  (Hg2+) සල්ෆර් වෙත දැඩි ලෙසින් බන්ධනයවී තිබුණද, ජීරණය හේතුවෙන් පරිසරයට රසදිය මුදා හැරෙයි. ගල් අඟුරු තුලද අංශු මාත්‍ර පුමාණයෙන් රසදිය පවතියි. රසදිය පතල් කැණීම හෝ ගල් අඟුරු දැවීම විසින් රසදිය මුදාහැරීම සිදු වෙයි. යමහල් සහ ලැව් ගිනිද රසදිය ප්‍රභව වෙති.

අනෙකුත් ප්‍රභව අතර, ක්ලෝරීන් කම්හල්ද රසදිය වායුගෝලයට මුදාහරියි.

## පරිසරයෙහි රසදිය මුදාහැරීම් 
thumb|right| පසුගිය වසර 270 තුල වයෝමිංහී  උඩු  ෆ්‍රීමාන්ට් ග්ලැසියරයේ තැන්පත්වී ඇති වායුගෝලීය රසදිය ප්‍රමාණය

### ස්වභාවික මූලාශ්‍ර
පූර්ව-කාර්මීකකරන යුගයෙහිදී, වායුගෝලයෙන් රසදිය තැන්පත්වීමේ සීඝ්‍රතාවය  4&nbsp;නැග්‍රෑ /(අයිස් තැන්පත්වීම 1 ලී) පමණ වන්නට ඇත. ස්වභාවික නිරාවරණ මට්ටම එපමණකැයි සැලකිය හැකි වුවද, ප්‍රාදේශීය හෝ ගෝලීය ප්‍රභව නිසා මෙම අගය වෙත සැලකිය යුතු බලපෑම් ඇති වෙයි. යමහල් විදාරණය නිසා වායුගෝලීය ප්‍රභවය  4–6 ගුණයකින් ඉහළ නැංවිය හැක. 

යමහල් වැනි ස්වභාවික ප්‍රභව, වායුගෝලීය රසදිය විමෝචනයෙන් අඩකට පමණ හේතු වෙයි.

### මානවකෘත රසදිය විමෝචන 
මිනිසුන්-විසින්-ජනිත ඉතිරි අඩ, පහත ඇස්තමේන්තුගත ප්‍රතිශත වලට බෙදා වෙන් කෙරෙයි:  

* 65% ක් ස්ථාවර (ප්‍රවාහන-නොවන)  දහන තුලින් වන අතර, මෙහි වැඩිම සමුච්චයකට වග කියන්නේ ගල් අඟුරු බලාගාර වෙති (1999 එ.ජ. රසදිය විමෝචනයන්ගෙන් 40% කි). රසදිය ඉවත් නොකල පෙට්‍රෝලියම් දහනය වෙතින් බලගැන්වෙන බලාගාරද මෙයට අඩංගුය. ගල් අඟුරු දහනය නිසා සිදුවන විමෝචනයන්, තෙල් දහනය නිසා වන විමෝචනයන්ට වඩා ගණිතමය අනුක්‍රමයන් එකක් හෝ දෙකක් හෝ වැඩිවන අතර,  මෙම විචලනය රට මත යැපෙයි.
* 6.8%  ක් නි-ෆෙරස් ලෝහ නිෂ්පාදනයෙන්, දර්ශීය වශයෙන් විරුවනයන් වෙතින්.
* 6.4% ක් සිමෙන්ති නිෂ්පාදනයෙන්.
* 3.0% ක් අපද්‍රව්‍ය අපහරණයෙන්, නගර සහ ආපදාකූල අපද්‍රව්‍ය, ආදාහනාගාර, සහ  මල බොර හස්මීකරණයද මෙයට අඩංගු වෙයි.
* 3.0% ක් කෝස්ටික් සෝඩා නිෂ්පාදනයෙන්.
* 1.4% ක් අමු යකඩ සහ  වානේ නිෂ්පාදනයෙන්.
* 1.1% ක් රසදිය නිෂ්පාදනයෙන්, ප්‍රධාන වශයෙන් බැටරි සඳහා.
* 2.0% ක් අනෙකුත් ප්‍රභවයන්ගෙන්.

ඉහත ප්‍රතිශතයන්, 2000 දී මිනිසුන්-විසින්-ජනිත ගෝලීය රසදිය විමෝචනයන්හී ඇස්තමේන්තු වන අතර, සමහර ප්‍රාදේශිකයන්හී වැදගත් ප්‍රභවයක් වන, ජෛව ස්කන්ධ එයට ඇතුලත් නොවේ. 

එළිමහන් නාගරික වාතයේ වර්තමාන වායුගෝලීය දූෂිතකරණය 0.01–0.02&nbsp;µග්‍රෑ/මී3වන අතර, එළිමහන් සාන්ද්‍රණයන්ට වඩා සැලකිය යුතු තරම් ඉහළ නැගි ගෘහස්ත සාන්ද්‍රණයන්,  0.0065–0.523&nbsp;µග්‍රෑ/මී3 (සාමාන්‍යය 0.069&nbsp;µග්‍රෑ/මී3) පරාසයෙහි පවතියි.

චීන මානවකෘත මූලාශ්‍ර අනුව, වායුගෝලයට රසදිය විමෝචන ප්‍රමාණය ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ, වසරකට  ටොන් 500-700 පරාසයෙහි පවතින ලෙස වන අතර, එය තුල ගෝලීය මුළු මානවකෘත විමෝචනයන්හී සැලකිය යුතු කොටසක් අඩංගු වෙයි.

## ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ජෛවභූරසායන චක්‍රය
ප්‍රවර්ගය:රසදිය
චන්ද්‍රයාගේ සෝඩියම් වලිගය

මිනිස් ඇසට ග්‍රහණය කළ නොහැකි තරම් ප්‍රභාහීන ** සෝඩියම් පරමාණු "වලිගයක්" ** චන්ද්‍රයා සතු බව සොයා ගෙන ඇත. එය සැතපුම් සිය දහස් ගණනක් දිගු අතර, බොස්ටන් විශ්වවිද්‍යාලයීය විද්‍යාඥයෝ  1998දී ලියොනිඩ් උල්කා කුණාටුව  නිරික්ෂණය කරමින් සිටියදී එය සොයාගත්හ. චන්ද්‍රයා එහි පෘෂ්ඨයෙන් පරමාණුක සෝඩියම් වායුව නිරතුරුව නිකුත් කරන අතර, සූර්ය විකිරණ පීඩනය විසින් සෝඩියම් පරමාණු සූර්ය-විරුද්ධ දිශාවකට ත්වරණය කෙරුම නිසා, සූර්යයාගෙන් ඉවතට දිශා ගත වන දිගටි වලිගයක් සැදෙයි. 1998 ලියොනිඩ් උල්කා වර්ෂාව විසින් වලිගයේ ස්කන්ධය තාවකාලික ලෙසින් තෙගුණ කළේ චන්ද්‍රයාගෙන් නිර්වායු වන සෝඩියම් පරමාණු ගහණයට තවත් පරමාණු එක් කිරීමෙනි.

කුඩා උල්කාෂ්මයන් වැන්නන්  දෛනික ලෙසින් ගැටීම නිසා  චන්ද්‍රයාගේ සතත  "වලිගයක්" ඇති වන අතර, ලියොනිඩ් විසින් එය වැඩි කරලීමෙන්,  පෘථිවියෙහි සිට එය නැරඹීමේ සාමාන්‍ය හැකියාවන් තීව්‍ර කරලීය.

## මෙයද බලන්න 
*විකිරණ පීඩනය
*චන්ද්‍රයාගේ වායුගෝලය

## ආශ්‍රිත
* 
* 
* 

ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර විද්‍යාව
ප්‍රවර්ගය:සෝඩියම්
බවුසර ට්‍රක් රථය

thumb|ජපාන බවුසර ට්‍රක් රථයක්
[thumb|[බොලිවියාව|බොලිවියාවේ පෙට්‍රෝලියම් බවුසර ට්‍රක් රථයක්]]

**බවුසර ට්‍රක් රථයක්** යනු  ද්‍රවිකෘත භාරයන්, වියලි බඩු තොග හෝ වායූන් මාර්ගයෙහි ප්‍රවාහන කිරීමට සැලසුම් කර ඇති  මෝටර වාහනයකි.
2013 ඉකාටපෙක් ඩි මොරෙලෝස් තෙල් බවුසරය පිපිරීම

2013 මැයි 7 දිනදී, මෙක්සිකෝවේ,  ඉකාටපෙක් ඩි මොරෙලෝස්හි, සන් පෙඩ්‍රො සාලොස්ටොක් ජන ප්‍රදේශයෙහි, ෆෙඩරල් මහා මාර්ගය 85 තුලදී ද්‍රවිකෘත පෙට්‍රෝලියම් වායුව රැගෙන ගිය  බවුසර ට්‍රක් රථයක් පාලනය නැතිවී මෝටර් රථ කිහිපයකට හා නිවෙස් කිහිපයකට කඩා වැදී පුපුරා ගියේය. මෙම අනතුර නිසා, ජනයා 23 දෙනෙකු මිය ගිය අතර 30 දෙනෙකුට වඩා තුවාල ලදහ. ඇතිවුනු ගින්න නිසා නිවාස  45 සහ වාහන 16 කට හානි සිදුවිය.

## ආශ්‍රිත
ප්‍රස්ථාව පිරුලු සදහා පාදක වූ කතා

ගැමි ව්‍යාවහාරයේ පැවත එන ජන ජිවිතයේ අත්දැකීම් පාදක කරගනිමින් ගොඩනැගුණු කතාවන් විකාශනයේ තවත් එක් අවස්ථාවක් ලෙස ප්‍රස්ථාව පිරුළ හදුන්වා දීම නිවැරදි යයි හැගේ.මන්ද ජනකතා ජනකවි තුළින් ලද අත්දැකීම් මෙන්ම පරිශිලනය කරන ලද කරැණු ඔස්සේද එවැනි ආකායට එය අර්ථකථනය කිරිම වරදක් නොව.. ගැමියන් එසේ නැත්නම් පැරැනන්නන් කට කහනවට කතා කීවේ නැත. සිත කය වචනය මැනවින් සංවර කරගත් ඔවුන් නූගත් ගැමියන්ගේ ඇසුරෙන් පවා ලද අත්දැකීම් මගින් ආදර්ශයන් සපයා තිබුණේ වහෙන් ඔරෝ බාසාවෙනි.අදට වඩා එදා බාසාව සරල යැයි කිව නොහැක . නමුත් අපබ්‍රංස තිබුනාදායි සැකයක් ඇත.සිංහල වචන වලට ඉංග්‍රීසි ගලපන විට ඒවා අපබ්‍රංස වන්නට ඇත.එවැනි අප්බ්‍රංස කීම වෙුනුවට කිව යුතු දේ කෙටියෙන් හිකට කාවාදින්නට කීවේ මෙවැනි ප්‍රස්ථාව පිරැළු භාවිතයෙනි. අද වන විටද එහි විකාශනයට මාධ්‍ය වන්නේ ජන වහර එසේත් නැතිනම් මුඛ පරම්පරාගත සාම්ප්‍රදායික සංනිවේදන ක්‍රමයකි.
සිනෝපී (චන්ද්‍රයා)

**සිනෝපී** යනු,  1914 දී  ලික් නිරික්ෂණාගාරයේදී සෙත් බාර්න්ස් නික්ල්සන් විසින් සොයාගත්, බ්‍රහස්පතිගේ ප්‍රතිගාමී අනියම් චන්ද්‍රිකාවක් වන අතර  ග්‍රීක පුරාණෝක්තිවේදයෙහි සිනෝපී අනුව යමින් නම් කෙරිණී.

1975 වන තුරු සිනෝපී සඳහා වර්තමාන නම නොයෙදුනි; එයට පෙර, එය හැඳින්වුනේ සරල ලෙසින් '''''' ලෙසිනි. 1955 සහ 197 අතරතුරදී, එය සමහරවිටෙක "හේඩීස්" ලෙසින්ද හැඳින්වුණි.

2000දී මෙගක්ලයිටී සොයාගන්නා තෙක්,  සිනෝපී යනු බ්‍රහස්පතිගේ  දැන සිටි බාහිරතම චන්ද්‍රයා විය.  දැනට දන්නා, බ්‍රහස්පතිගේ බාහිරතම චන්ද්‍රයා වන්නේ  වෙයි.

## කක්ෂය
thumb|left|300px|පැසිෆේ කාණ්ඩය.

බ්‍රහස්පති වටා සිනෝපී  පරිභ්‍රමණය වන්නේ අධි උත්කේන්ද්‍රියතා සහ අධි ආනති ප්‍රතිගාමී කක්ෂයක වෙයි. කක්ෂීය මූලිකාංග, 2000 ජනවාරි මස තිබු සැටියට වෙයි.

## ආශ්‍රිත
14186 වර්ජිලියෝෆොස්

**14186 වර්ජිලියෝෆොස්** යනු  දින 2053.2693352 ක (වසර 5.62 ක) කක්ෂ කාලාවර්තයක් සහිත ප්‍රධාන වළල්ලට අයත්  ක්ෂුද්‍ර ගහයෙකි.  

මෙම ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයා සොයාගත්තේ 1998, දෙසැම්බර් 7 දිනදීය.

## ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ප්‍රවර්ගය:1998දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තු
සබන් යොදා අත් සේදීම

[thumb|right|250px|ඉන්දුනීසියාවේ ජකර්තා නුවර පැවැති 2008   [ගෝලීය අත් සේදීමේ දිනය|ගෝලීය අත් සේදීමේ දිනයේ උත්සවාකාර අංගයකදී, ශිෂ්‍යයෙක් ඔහුගේ අත් සබන් යොදා සෝදයි]]

ළමා මරණ වලින් බහුතරයකට එක්ව වගකියන පාචනීය රෝග සහ නියුමෝනියාව වළක්වාගැනුමට ඇති, අතිශයින් සඵලදායක සහ මිල අධික නොවන ක්‍රියාමාර්ග අතර **සබන් යොදා අත් සේදීම**  වෙයි.  2015 වන විට වයස අවුරුදු පහෙන් අඩු දරුවන් අතර මරණ සංඛ්‍යාව තුනෙන්-දෙකකින් අඩු කිරීමේ සහස්‍ර ප්‍රවර්ධන ඉලක්කය සපුරාලීම සඳහා වැදගත් මෙහෙවරක් මෙම පුරුද්ද විසින් ඉටු කෙරෙන බවට අරමුණු කෙරෙයි.  සබන් යොදා අත් සේදීම සඵලදායක අයුරින් සිදුකිරීමට නම් තත්පර 8 – 15 දක්වා භාවිතා කර ඉන්පසු ගලායන ජලයෙන් අත් සේදිය යුතු වෙයි. 

## සබන් යොදා අත් සේදීමෙන් රෝග නිවාරණය 
අත් සේදීමෙන්, පාචනීය රෝග (ෂිගලෝසිස්, ටයිෆොයිඩ් සහ කොළරා අඩංගු විය හැක), උග්‍ර ශ්වසන ආසාදන ( සාර්ස් සහ කුරුළු උණ ද අඩංගු), හෙල්මින්ත ආසාදන (විශේෂයෙන් ඇස්කරයිසිස්
* ආහාර සහ සුළු ආහාර පරිභෝජනයට පෙර හා පසු
* කුඩා ළමුන් සුරතල් කිරීමට පෙර
* මහජනයාට පොදු පෘෂ්ඨයක් ස්පර්ශ කිරීමෙන් පසු
* ආහාර, විශේෂයෙන් අමු මස්, කුකුළු, තාරා ආදීවුන්ගේ මස්, හෝ මුහුදු ආහාර පිළියෙල කිරීමෙන් පෙර හා පසු
* වැසිකිළි භාවිතා කිරීමෙන් පසු
* අත් කිළිටව තිබෙන විට
* සතුන් ස්පර්ශ කිරීමෙන් පසුව
* ඔබ හෝ ඔබ අවට යමෙකු හෝ අසනීපයෙන් සිටින විට

## මෙයද බලන්න 
* ගෝලීය අත් සේදීමේ දිනය

## මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:ස්වස්ථතාව
999 සකියා

**999 සකියා** ඕස්ට්‍රියානු තාරකා විද්‍යාඥ ෆ්‍රාන්ස් සාවාර් වොන් සක් අනුව යමින් නම් කෙරුණු ප්‍රධාන-වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි.

## බාහිර සබැඳි 
* ඩිස්කවරි  සර්කම්ස්ටන්සර්ස්: නම්බර්ඩ් මයිනර් ප්ලැනට්ස්

ප්‍රවර්ගය:ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ප්‍රවර්ගය:කාල් විල්හෙල්ම් රයින්මුත් විසින් කළ සොයා ගැනීම්
ප්‍රවර්ගය:පුද්ගලයින් අනුව නම්කෙරුණු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ප්‍රවර්ගය:1923දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
30 යුරේනියා

1854, ජූලි 22 දිනදී, ඉංග්‍රීසි කාරකා විද්‍යාඥ ජෝන් රස්ල් හයින්ඩ් විසින් සොයාගැණුනු **30 යුරේනියා** යනු,  ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් විශාල ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි. 

## ආශ්‍රිත
මෙක්සිකෝ නගරය

thumb|සිතියම
මෙක්සිකෝ නගරය යනු මෙක්සිකෝවේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන අතර උතුරු ඇමරිකාවේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය ද වේ. එය ලෝකයේ වඩාත්ම වැදගත් සංස්කෘතික හා මූල්‍ය මධ්‍යස්ථාන වලින් එකකි. මෙක්සිකෝ නගරය මෙක්සිකෝ නිම්නයේ ඉහළ මෙක්සිකානු මධ්‍යම සානුව තුළ මීටර් 2,240 (අඩි 7,350) ක උන්නතාංශයක පිහිටා ඇත. නගරයේ නගර හෝ ඩිමාර්කේෂන් ටෙරිටෝරියල්ස් 16 ක් ඇති අතර ඒවා අසල්වැසි ප්‍රදේශ හෝ කොලනියා ලෙස බෙදා ඇත.

2020 දී නගරයේ ජනගහනය 9,209,944 ක් වූ අතර එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර් 1,495 (වර්ග සැතපුම් 577) කි. ෆෙඩරල් සහ ප්‍රාන්ත රජයන් විසින් එකඟ වූ නවතම නිර්වචනයට අනුව, මහා මෙක්සිකෝ නගරයේ ජනගහනය 21,804,515 ක් වන අතර, එමඟින් එය ලෝකයේ හයවන විශාලතම අගනගර ප්‍රදේශය, බටහිර අර්ධගෝලයේ දෙවන විශාලතම නාගරික සමුච්චය (බ්‍රසීලයේ සාඕ පවුලෝට පිටුපසින්) සහ ලෝකයේ විශාලතම ස්පාඤ්ඤ භාෂාව කතා කරන නගරය (නිසි නගර) වේ. මහා මෙක්සිකෝ නගරයේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 2011 දී ඩොලර් බිලියන 411 ක් වූ අතර එය ලෝකයේ වඩාත්ම ඵලදායී නාගරික ප්‍රදේශවලින් එකක් බවට පත් කරයි. මෙක්සිකෝවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 15.8% ක් ජනනය කිරීම සඳහා නගරය වගකිව යුතු අතර, අගනගර ප්‍රදේශය රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 22% ක් පමණ විය. 2013 දී එය ස්වාධීන රටක් නම්, මෙක්සිකෝ නගරය ලතින් ඇමරිකාවේ පස්වන විශාලතම ආර්ථිකය වනු ඇත.

මෙක්සිකෝ නගරය ඇමරිකාවේ පැරණිතම අගනුවර වන අතර ආදිවාසීන් විසින් ආරම්භ කරන ලද දෙකෙන් එකකි. මෙම නගරය මුලින් ඉදිකරන ලද්දේ 1325 දී පමණ මෙක්සිකා විසින් ටෙනොච්ටිට්ලන් නමින් ටෙක්ස්කෝකෝ විලෙහි දූපත් සමූහයක ය. 1521 දී ටෙනොච්ටිට්ලන් වටලෑමේදී එය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ විනාශ වූ අතර පසුව ස්පාඤ්ඤ නාගරික ප්‍රමිතීන්ට අනුකූලව නැවත සැලසුම් කර නැවත ගොඩනඟන ලදී. 1524 දී මෙක්සිකෝ නගරයේ මහ නගර සභාව පිහිටුවන ලද අතර එය මෙක්සිකෝ ටෙනොච්ටිට්ලන් ලෙස හැඳින්විණි, සහ 1585 වන විට එය නිල වශයෙන් සියුඩාඩ් ද මෙක්සිකෝ (මෙක්සිකෝ නගරය) ලෙස හැඳින්විණි. ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස ලැබීමෙන් පසු, ෆෙඩරල් දිස්ත්‍රික්කය 1824 දී පිහිටුවන ලදී.

වසර ගණනාවක් තිස්සේ වැඩි දේශපාලන ස්වයං පාලනයක් ඉල්ලා සිටීමෙන් පසු, 1997 දී මැතිවරණයෙන් රජයේ ප්‍රධානියෙකු සහ ඒක මණ්ඩල ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ නියෝජිතයින් යන දෙදෙනාම තෝරා පත් කර ගැනීමේ අයිතිය පදිංචිකරුවන්ට අවසානයේ ලබා දෙන ලදී. එතැන් සිට, වාමාංශික පක්ෂ (පළමුව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී විප්ලවයේ පක්ෂය සහ පසුව ජාතික පුනර්ජනන ව්‍යාපාරය) ඔවුන් දෙදෙනාම පාලනය කර ඇත. නගරයට ප්‍රගතිශීලී ප්‍රතිපත්ති කිහිපයක් ඇත, එනම් මැතිවරණ ගබ්සා කිරීම්, සීමිත ආකාරයක දයානුකම්පාවක්, වරදක් නැති දික්කසාදය, සමලිංගික විවාහය, සහ නීතිමය ලිංගභේදය වෙනස් කිරීම. 2016 ජනවාරි 29 වන දින, එය ෆෙඩරල් දිස්ත්‍රික්කය (ස්පාඤ්ඤ: ඩිස්ට්‍රිටෝ ෆෙඩරල් හෝ ඩී.එෆ්.) වීම නතර වූ අතර දැන් නිල වශයෙන් සියුඩාඩ් ඩි මෙක්සිකෝ (හෝ සීඩීඑම්එක්ස්) ලෙස හැඳින්වේ, වැඩි ස්වයං පාලනයක් ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙක්සිකෝ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ වගන්තියක් මඟින් එය මෙක්සිකානු සම්මේලනය තුළ රාජ්‍යයක් බවට පත්වීම වළක්වයි, එය රටේ අගනුවර ලෙස පවතින තාක් කල්.

## සටහන් 
## යොමු කිරීම්
21 ලුතැත්සියා

thumb|300px|වර්තමානයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහ වළල්ලේ ලුතැත්සියා පිහිටවුනේ කෙසේද යන්න පැහැදිලි කරන සම්භාව්‍ය නළුව දැක්වෙන සිත්තරකුගේ අදහසෙහි සජීවිතරණයක්.

**21 ලුතැත්සියා** යනු, ප්‍රධාන-වළල්ලේ පිහිටි, අසාමාන්‍ය වර්ණාවලී වර්ගයක් සහිත, විශාල ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි. 

### සංයුතිය
ලුතැත්සියා ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයාගේ සංයුතිය,  සුළු කාලයක් තුල,  තාරකා විද්‍යාඥයින් ව්‍යාකූලත්වයට පත් කළේය. ඒවා අතරින් බොහෝමයක් ලෝහමය වන  M-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන් අතර වර්ගීකරණය වුවද, ලුතැත්සියා ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයා, ඒවායේ පෘෂ්ඨ මත ලෝහ ඇති බවට ඒතරම් සාක්ෂි නොසපයන  විෂම ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන්ගෙන් එකකි. කෙසේවතුදු, අලෝහ පෘෂ්ඨයක් පිළිබඳ බොහෝ ඉඟි තිබුණි: අංගාරමය කොන්ඩ්‍රයිට් සහ C-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන් මෙන් වන සහ කිසිසේත්ම ලෝමහය ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයන්ගේ මෙන් නොවන,  පැතලි, අඩු සංඛ්‍යාත වර්ණාවලියක්,

*රොසෙටා* නිරික්ෂණ අනාවරණය කළේ,  ලුතැත්සියාහී පෘෂ්ඨය වැසි ඇත්තේ,  50–100&nbsp;μm ප්‍රමාණයේ ධූලි අංශුන්හී ලිහිල් සමුච්චයක් වෙතින් තැනුනු  ප්‍රාවරණ පාෂාණයකින් බවයි. එය ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ,  3&nbsp;කිමී ප්‍රමාණයක් ඝන බවත් බොහෝ විශාල ආවාට වල මෘදුමය පිට මායිම් සඳහා හේතු විය හැකි බවත්ය. 

### හැඩය සහ අක්ෂ ඇලය 
thumb|300px|21 ලුතැත්සියාහී කක්ෂය හා, 2009 ජනවාරි 01 දිනදී  (නාසා ඕර්බිට් විවර් ඇප්ලට් හී) එහි පිහිටුම.

ලුතැත්සියා හී හැඩය දළ වශයෙන් ගෝලයක් වන අතර "තියුණු සහ අවිධි හැඩ ලක්ෂණ" වලින් යුතු බවට 2003 ලයිට්කර්ව් විශ්ලේෂණයක ප්‍රතිඵල ඔස්සේ සිදු කළ අනාවරණයක්, *රොසෙටා* ඒෂණියෙහි ඡායාරූප විසින් ස්ථිර කරන ලදි.  *රොසෙටා*'හී සොයාගැනීම් විසින් මෙයට සහය පළ කරනුයේද යන්න තවමත් පැහැදිලි නොවේ.

## ආශ්‍රිත
## බාහිර සබැඳි 
* ෂේප් මොඩ්ල් ඩිඩියුස්ඩ් ෆ්‍රොම් ලයිට්කර්ව් 
* සිමියුලේෂන් ෆ්‍රොම් JPL (Java) / එෆෙමරෙස්
* රොසෙටා බ්ලොග්
* රොසෙටා ස්නැප්ස් වීව්ස් ඔෆ් ඇස්ටරොයිඩ් ලුතැත්සියා
* සයිස් කම්පැරිසන් ඔෆ් ඇස්ටරොයිඩ්ස් ඇන්ඩ් කොමට්ස් විසිටඩ් බයි ස්පේස් ප්‍රෝබ් 
(පේරන්ට් ඇටිකල් ඔෆ් ඉමේජ් බයි ප්ලැනටරි සොසයිටි )
22 කලායියපී

**22 කලායියපී** යනු,  1852 නොවැම්බර් 16 දිනදී, ජේ. ආර්. හයින්ඩ් විසින් සොයාගැණුනු  ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් විශාල M-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි. වීර කාව්‍යය වෙනුවෙන් ග්‍රීක කලා දේවතාවිය වූ කලායියපී අනුව යමින් නම් කෙරිණි. 

## චන්ද්‍රිකාව
ලිනූස්, හෝ (22) කලායියපී I ලිනූස් නම්,  එක්  දන්නා ස්වභාවික චන්ද්‍රිකාවක්, කලායියපී සතුවෙයි. විෂ්කම්භය 28&nbsp;කිමී පමණ වන බැවින්, එය තරමක් විශාල වන අතර, එය තනිව පැවතියා නම් තරමක ලොකු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙක් විය හැකිව තිබුණි. කලායියපීගේ කේන්ද්‍රයේ සිට  1100&nbsp;කිමී පමණ දුරකින් එය පරිභ්‍රමණය වන අතර, එම දුර  කලායියපී අරයයන් 13.2 ක් මණ වෙයි. 

## ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ද්වීමය ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රීක පුරාණෝක්තිවේදය අනුව නම් කෙරුණු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ප්‍රවර්ගය:M-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ප්‍රවර්ගය:1852දී සොයාගැණුනු තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
ප්‍රවර්ගය:ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
පූර්වතිසාධනය

**පූර්වතිසාධනය** ("පුර්ව-අනාවරණ ප්‍රතිසාධනය" සඳහා කෙටිනම) යනු, වඩාත් නිරවද්‍ය කක්ෂයක් ගණනය කිරීම සඳහා, පැරණි අධිලේඛිත රූප හෝ ඡායාරූපී තහඩු තුල,  කිසියම් වස්තුවක රූප සොයන්නාවූ ක්‍රියාවලිය සඳහා  තාරකා විද්‍යාවෙහි යෙදෙන පදයකි.

## නිදසුන්
### වාමන ග්‍රහයෝ 
දන්නා සහ  විය හැකි,  ප්‍රකට වාමන ග්‍රහයන්ගේ, සොයාගත් සහ පුර්වතිසාධන දිනයන්:

## ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රහලෝක විද්‍යාව
ප්‍රවර්ගය:විද්‍යාත්මක නාමකරණය
තාරකා විද්‍යාවේ තාවකාලික නාමකරණය

**තාරකා විද්‍යාවේ තාවකාලික නාමකරණය** යනු,  සොයාගැනීමෙන් විගසින් පසුව,   තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන් සඳහා යෙදෙන  නාමකරණ සම්මුතියකි. විශ්වසනීය කක්ෂයක් ගණනය කිරීමෙන් අනතුරුව, තාවකාලික නාමකරණය සාමාන්‍යයෙන්, ස්ථීර නාමකරණය වෙතින් අභිභවනය කෙරෙයි. .  සුළු ග්‍රහයන් පිළිබඳ සැලකූ කළ, බොහෝ සංඛ්‍යාවක් සොයා ගෙන ඇති බැවින්, සොයා ගත්තවුන් විසින් එම සුළු ග්‍රහයන් බොහෝ ගණනක්  කිසි දිනක නාමකරණය නොකෙරෙනු ඇත.

__TOC__

ප්‍රවර්ගය:තාරකා විද්‍යාත්මක නාමකරණය
ප්‍රවර්ගය:ධූම කේතු
ප්‍රවර්ගය:සුළු ග්‍රහයෝ
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍රයෝ
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රහලෝකමය වළලු
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රහලෝකමය චන්ද්‍රිකා
ප්‍රවර්ගය:සුළු ග්‍රහලෝක චන්ද්‍රිකා
දුරාන්තිකය

thumb|275px|තම සත්කාරකයා වටා භ්‍රමණය වන වස්තුවක කක්ෂයෙහි සත්කාරකයාට ලඟතම සහ දුරතම ලක්ෂයන් *දුරාන්තිකය* වෙතින් විස්තර කෙරෙයි.

**දුරාන්තිකයක්** යනු, යම් වස්තුවක  ඉලිප්සීය කක්ෂයෙහි නාභියන් අතුරින් එකක සිට  එම වස්තුවට වැඩිම හෝ අඩුම දුර ලබාදෙන ලක්ෂ්‍යයකි. නූතන බගෝල යාන්ත්‍ර විද්‍යාවෙහි මෙම නාභිය ආකර්ෂණ කේන්ද්‍රයද වන අතර, එය සාමාන්‍ය ලෙසින් පද්ධතියෙහි ස්කන්ධ කේන්ද්‍රයද වෙයි. ඓතිහාසික වශයෙන්, භූකේන්ද්‍රික පද්ධතීන්හී, දුරාන්තික මනිනුයේ පෘථිවියෙහි කේන්ද්‍රයෙහි සිටය.

ප්‍රවර්ගය:පෘථිවිය
ප්‍රවර්ගය:කක්ෂ
අඩ-මහා අක්ෂය

thumb|upright=2|ඉලිප්සයක අඩ -මහා සහ අඩ -සුළු අක්ෂ

ජ්‍යාමිතියෙහි, ඉලිප්සයක **මහා අක්ෂය** යනු දිගම විෂ්කමභය වෙයි: කේන්ද්‍රය සහ  නාභියන් දෙක හරහා දිවෙන රේඛාවක් (රේඛා ඛණ්ඩයක්) වන මෙය, අවසන් වනුයේ හැඩයෙහි පුළුල්තම ලක්ෂ්‍යයන්හීය. **අඩ-මහා අක්ෂය** යනු මහා අක්ෂයෙන් අඩක් වන අතර, එබැවින් එය කේන්ද්‍රයෙහි සිට, නාභියක් හරහා, ඉලිප්සයේ සීමා දාරය දක්වා දිවෙයි; අත්‍යාවශ්‍යයෙන්ම, එය කක්ෂයක වැඩිතම දුරින් පිහිටි ලක්ෂ්‍ය දෙක සඳහා කක්ෂයක අරය වෙයි. වෘත්තයක විශේෂ අවස්ථාව සඳහා, අඩ -මහා අක්ෂය වනුයේ එහි අරයයි. ඉලිප්සයක අඩ -මහා අක්ෂය, එහි *දිගු අරය* ලෙසින් කෙනෙකුට සිතිය හැක.

ප්‍රවර්ගය:කක්ෂ
ප්‍රවර්ගය:කේතුකයෝ
ශ්‍රී දළදා මාලිගාවට පහරදීම, 1989

ක්‍රි.ව.1989 දී **ශ්‍රී දළදා මාලිගාවට** අවිගත් සාමාජික පිරිසක් විසින් ප්‍රහාරයක් සිදුකරන ලදී. ශ්‍රී දළදා මාලිගාව වැදගත් යැයි සැලකෙන්නේ, බුදුන්වහන්සේගේ ශ්‍රී දන්ත ධාතුන් වහන්සේ මෙහි තැන්පත් කර ඇති හෙයින්ද, එය යුනෙස්කෝ නාමෝද්දේශිත ලෝක උරුම අඩවියක් නිසාත්ය.

## පසුබිම
1980 ගණන් වල අග භාගයේදී, ත්‍රස්තවාදි කල්ලි දෙකක් විසින් රටෙහි උතුරු සහ දකුණු ප්‍රදේශ විනාශ කරමින් තිබුණි.

## මූලාශ්‍ර 
ප්‍රවර්ගය:ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ කෝලහාල හා සිවිල් කැළඹීම්
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලනය
ප්‍රවර්ගය:1989දී ශ්‍රී ලංකාව
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය
ප්‍රවර්ගය:1989දී සිදුවූ අපරාධ
100 හෙකටී

1868-07-11 දින Canadian-American තාරකා විද්‍යාඥයෙක් වන ජේ. සී. වොට්සන් (ඔහුගේ සිව්වන සොයාගැනීම) විසින් සොයාගනු ලැබූ හෙකටී, මිනිසා විසින් සොයාගනු ලැබූ ග්‍රහක ලැයිස්තුවේ සියවන (100) ස්ථානය ගනියි.

## ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය: 1868 දී සොයාගැණුනු තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
ප්‍රවර්ගය:S-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ප්‍රවර්ගය: ග්‍රීක පුරාණෝක්තිවේදය අනුව නම් කෙරුණු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ප්‍රවර්ගය:ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
කක්ෂීය කාලාවර්තය

කිසියම් වස්තුවක **කක්ෂීය කාලාවර්තය** යනු, තවත් වස්තුවක් වටා එක් සම්පූර්ණ කක්ෂයක් ගමන් කිරීමට එයට ගතවන කාලය වෙයි.

තාරකා විද්‍යාවෙහි ගැඹුරට නොගොස් මෙය විස්තර කළ හොත් මෙයින් හැඳින්වෙන්නේ, තාරකා වලට සාපේක්ෂව ගණනය කෙරෙන,  තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තුවක **නක්ෂත්‍ර කාලාවර්තය** වෙයි .

සූර්යයා (හෝ වෙනත්  බගෝලීය වස්තුවක්) වටා, වස්තුවක කක්ෂීය කාලාවර්තයන් විවිධ වර්ගයන් වෙති:

* **නක්ෂත්‍ර කාලාවර්තය** යනු, තාරකා වලට සාපේක්ෂව, වස්තුවක් විසින් සම්පූර්ණ කක්ෂයක ගමනෙහි යෙදීමෙහි කාලික චක්‍රයයි. මෙය, අවස්ථිතික (භ්‍රමණය-නොවන) සමුද්දේශ රාමුවක කක්ෂීය කාලාවර්තය වෙයි.

* **සංගම කාලාවර්තය** 

* **ඩරකොනිටීය කාලාවර්තය** 

ප්‍රවර්ගය:තාරකා විද්‍යාවේ කාලය පරාමිතිය
ප්‍රවර්ගය:කක්ෂ
කක්ෂීය උත්කේන්ද්‍රියතාවය

thumb| 0.7 ක උත්කේන්ද්‍රියතාවයක් සහිත ඉලිප්සීය කෙප්ලර් කක්ෂයක් (රතු ඉලිප්සය), පරාවලයික කෙප්ලර් කක්ෂයක් (කොළ) සහ 1.3 ක උත්කේන්ද්‍රියතාවයක් සහිත බහුවලයික කෙප්ලර් කක්ෂයක් (නිල් පිටත ඉර)

තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තුවක  **කක්ෂීය උත්කේන්ද්‍රියතාවය** යනු,  වෙනත් වස්තුවක් වටා එහි කක්ෂය, පරිපූර්ණ වෘත්තයකින් අපගමනය වන්නේ කුමන ප්‍රමාණයකින්ද යන්න නිශ්චය කරන පරමිතියකි. අගය 0 වන විට වෘත්තීය කක්ෂයක්ද, අගය 0 සහ 1 අතර වන විට ඉලිප්සීය කක්ෂයක්ද, අගය 1 වන විට පරාවලීය මිදුම් කක්ෂයක්ද සහ, අගට 1 ට වැඩි වන විට බහුවලයක්ද නිමැවෙයි. මෙම පදය, එහි නම ව්‍යුත්පන්න කරගන්නේ කේතුකයන්ගේ පරාමිතික වලින් වන අතර , සැම කෙප්ලර් කක්ෂයක්ම කේතුකයක් වෙයි.

ප්‍රවර්ගය:කක්ෂ
ෆොන්ටෙරා

**සීමාසහිත ෆොන්ටෙරා සමූපකාර සමූහ ව්‍යාපාරය** යනු  නවසීලන්ත ගොවීන්  10,600 විසින් හිමිකත්වය දරන නවසීලන්ත බහුජාතික කිරි පට්ටි සමුපකාරයකි.  ලොව මුළු කිරි පට්ටි නිෂ්පාදිත අපනයනයන්ගෙන් දළ වශයෙන් 30% වෙනුවෙන් මෙම සමාගම වග කියන අතර,  NZ$19.87 බිලියන ඉක්මවන ආදායමක් සහිතව, නවසීලන්තයේ විශාලතම සමාගම වෙයි.

## ෆොන්ටෙරා සමාගම සබැඳි අන්තර්ජාතික ගැටළු
### සන්ලු ලදරු කිරිපිටි ජාවාරම
### නවසීලන්තය විසින් ඉරාකයට හමුදා යැවීම
ක්‍රි.ව. 2010දී කල විකිලීක්ස් හෙලිදරවුවකට අනුව  අ.එ.ජ. විසින් ඉරාකය ආක්‍රමණය කල පසු නවසීලන්තය විසින් 2003දී තම හමුදා ඉරාකවට යවා ඇත්තේ ෆොන්ටෑරා සමාගමට කිරි සැපයීමේ කොන්ත්‍රාත්තු දිගටම ලබාගැනීම‍ සඳහාම වේ.

## ඉතිහාසය 
[thumb|left|255px| [හැමිල්ටන්, නවසීලන්තය |හැමිල්ටන් නගරයට උතුරින් පිහිටි ටෙ රාපා කිරි පට්ටි නිෂ්පාදිත කම්හල.]]

බොහෝ බටහිර රටවල ලෙසම, නවසීලන්තයෙහිද, කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රයෙහි මූලික සංවිධානාත්මක ව්‍යුහයෙහි බොහෝ කලක සිට පැවතීමට  කිරි පට්ටි සමූපකාරයන් සමත්වී ඇත. පළමු කිරි පට්ටි සමූපකාරය 1871දී ඔටාගා හි පිහිටුවන ලදි. 1920 වන විට, කිරි පට්ටි නිෂ්පාදිත සකස්කරන කම්හල් 600 ක්  ක්‍රියාත්මකව තිබූ අතර ඒවායින් 85% පමණ අයත්ව තිබුණේ සමූපකාර සංගම් වලටය.  1930 ගණන් වලදී සමූපකාර සංගම්  500 පමණ තිබූ මුත් දෙවන ලෝක යුද්ධයට පසුව, ගමනාගමන කටයුතු, සකස්කිරීමේ තාක්ෂණය සහ ශක්ති ප්‍රභව පද්ධතීන්හී වැඩිදියුණුව හේතුවෙන්, එකාබද්ධවීමේ නැඹුරුතාවයක් පෙන්නුම් කල අතර, සමූපකාර සංගම් ඒකාබද්ධ වීමෙන් ඒවා විශාල වෙත්ම සංඛ්‍යාවෙන් අඩු විය. 

## ආශ්‍රිත ලිපි
* සන්ලු සමූහ ව්‍යාපාරය

ප්‍රවර්ගය:බහුජාතික ‍සමාගම්
ප්‍රවර්ගය:ෆොන්ටෙරා
2-සයනොග්වොනඩීන්

**2-සයනොග්වොනඩීන්** යනු ග්වොනඩීන් වෙතින් ව්‍යුත්පන්න කරගන්නා  නයිට්‍රයිලයකි. එය සයනමයිඩ්හී ද්විඅවයවයක් වන අතර, එය වෙතින් සාදාගත හැක. අවර්ණ ඝන දුව්‍යයක් වන 2-සයනොග්වොනඩීන්,  ජලයෙහි, ඇසටෝන්හී, සහ මද්‍යසාරයෙහි ද්‍රාව්‍ය වන නමුදු, ඩයිඑතිල් ඊතර් හෝ ක්ලෝරොෆෝම් වල දිය නොවේ. .

## නිෂ්පාදනය සහ භාවිතය 
2- සයනොග්වොනඩීන් නිෂ්පාදනය කරන්නේ භෂ්මයක් හා සමගින් සයනමයිඩ් පිරියම් කිරීමෙනි. පස තුල එය නිපැයෙන්නේ, සයනමයිඩ් විසංයෝජනය මගිනි. 2- සයනොග්වොනඩීන්, ග්වොනඩීනයන් සහ මෙලමයින් වෙතින් ප්‍රයෝජනවත් සංයෝග විවිධ සමූහයක් නිපැයේ. සෙමෙන් ක්‍රියාකරන  පොහොරක් ලෙසින්ද එය භාවිතා වෙයි.

## මතභේදය
2012 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, ෆොන්ටෑරා යන නවසීලන්ත සමාගම විසින් නිපැයෙන කිරි නිෂ්පාදන තුල ඩයිසයන්ඩයමයිඩ් මාත්‍රයන් තිබී හමුවිය.  ෆොන්ටෑරා, ෆෙඩරේටඩ් ෆාමර්ස් සංවිධානය සහ රජය විගසින් ක්‍රියාක්මකවී, මහජනයා සහ විදේශීය ගැනුම්කරුවන්  සැනසුවේ සෞඛ්‍යයට කිසිදු අවදානමක් නොමැති බවයි.   ඩීසීඩී සිද්ධිය හසුරුවාගත් ආකාරය පිළිබඳව  ෆොන්ටෑරා වෙත ප්‍රශංසාව හිමි විය.  මට්ටම් ඉතා අඩු අගයක පැවති අතර පරික්ෂණ වාර්තා මාධ්‍යයෙහි පලවීම වැලැක්වීමට පරිශ්‍රමය දරන ලදි.

## බාහිර සබැඳි 
* 
* OECD ලේඛය 
* chemicalland21.com හි නිවේශනය

## ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ග්වොනඩයින
ප්‍රවර්ගය:සයනමයිඩ
සිව්පහර එන්ජින්

**සිව් පහර එන්ජිමක්** () යනු වකැටියක් ක්‍රියා කරවීම සඳහා පිස්ටනයන්හි පහර හතරක් සම්පූර්ණ කිරීම සිදුවන එන්ජිමකි.

## අමතර අවධානයට 
* අභ්‍යන්තර දහන එන්ජින්
* දෙපහර එන්ජින්
* Atkinson cycle
* Miller cycle
* Humphrey pump
* Desmodromic valve
* History of the internal combustion engine
* Napier Deltic
* Poppet valve
* Radial engine
* Rotary engine
* Six-stroke engine
* Stirling engine
* Stroke (engine)
** Two- and four-stroke engines
** Two-stroke engine
** Five-stroke engine (uncommon)
** Six-stroke engine

## මූලාශ්‍ර 
## භාහිර සබැඳි 
*
*Four stroke engine animation
*Detailed Engine Animations 
*How Car Engines Work
*Animated Engines, four stroke, another explanation of the four-stroke engine.
*CDX *e*Textbook, some videos of car components in action.
*New 4 stroke

ප්‍රවර්ගය:1864 වසර තුළ හඳුන්වාදීම්
99 ඩයිකී

**99 ඩයිකී** යනු,  ප්‍රධාන වළල්ලෙහි පිහිටි,  තරමක් විශාල සහ අඳුරු,  ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි. ඇල්ෆොන්ස් බොරෙලි විසින් ඩයිකී සොයා ගත්තේ  1868 මැයි 28 දිනදීය. එය ඔහුගේ පළමු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහලෝක සොයාගැනුම විය. සදාචාර  යුක්තිය සඳහා  ග්‍රීක දේවතාවිය වූ  ඩයිකී අනුව යමින් එය නම් කෙරිණි.

## ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:C-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රීක පුරාණෝක්තිවේදය අනුව නම් කෙරුණු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ප්‍රවර්ගය:ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ප්‍රවර්ගය:1868දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
ප්‍රවර්ගය:ඇල්ෆොන්ස් බොරෙලි විසින් කළ සොයාගැනීම්
96 ඊග්ලී

ප්‍රවර්ගය:ග්‍රීක පුරාණෝක්තිවේදය අනුව නම් කෙරුණු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ප්‍රවර්ගය:ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
හැලීගේ ධූම කේතුව

**හැලීගේ ධූම කේතුව** , නිල නම්කරණය **1P/හැලී**, පෘථිවියෙහි සිට පියවි ඇසට දර්ශනය වන එකම  කෙටි-කාලාවර්ත ධූම කේතුව හැලීගේ ධූම කේතුව වන අතර, එම නිසාම, මිනිස් ජීවිත කාලය තුල දෙවරක් දිස්විය හැකි පියවි-ඇසට පෙනෙන එකම ධූම කේතුව එය වෙයි. 

අභ්‍යන්තර සෞර ග්‍රහ මණ්ඩලය වෙත හැලීගේ යළි-පැමිණීම්,  අඩුම වශයෙන් ක්‍රිපූ 240 සිට තාරකා විද්‍යාඥයින් විසින් නිරීක්ෂණය කොට වාර්තාගත කොට ඇත.  ධූමකේතුවෙහි දර්ශනය වීම් වල පැහැදිලි වාර්තාගත කිරීම් චීන, බැබිලෝනියානු සහ, මධ්‍යතන යුරෝපියානු වංශකථා වල දක්නට ඇතත්, එකම වස්තුව යළි-දර්ශනය වීම් ලෙසින් එකල හඳුනාගෙන නොතිබිණි. ධූමකේතුවෙහි ආවර්තිත ගමන වසර 1705දී පළමුවෙන් හඳුනාගත්තේ  ඉංග්‍රීසි තාරකාවිද්‍යාඥ  එඩ්මන්ඩ් හැලී විසින් වන අතර, එය නම් කර ඇත්තේ ඔහු අනුව යමිනි.

## ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:වල්ගාතරු
එන්කර් ධූම කේතුව

**එන්කර් ධූම කේතුව** (නිල නම්කිරීම: **2P/එන්කර්**) යනු  වසර තුනකට වරක් සූර්යයා වටා කක්ෂයක් සම්පූර්ණ කරන කාලාවර්ත ධූම කේතුවකි  — මෙය දන්නා ඔනෑම ධූම කේතුවක් සඳහා කෙටිම කාලාවර්තය වෙයි. 

## ආශ්‍රිත
97 ක්ලෝතෝ

**97 ක්ලෝතෝ** යනු ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් තරමක් විශාල ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෙකි. එය M-වර්ගයට අයත් වුවද, එහි රේඩාර් ප්‍රභානුපාතය ඉතා අඩු අගයක පැවතීම නිසා,  නිකල්-යකඩ සංයුතියක් එයට ඇතැයි සිතිය නොහැක. 21 ලුතැත්සියා සහ 22 කලායියපී හි සමගින් ක්ලෝතෝ සම ලක්ෂණ පෙන්වන්නේ, මෙම තුනම, සංයුතිය නොදන්නා  M-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ වන නිසාය. අර්න්ස්ට් ටෙම්පල් විසින් 1868 පෙබරවාරි 17 දිනදී ක්ලෝතෝ සොයා ගැනුණි. එය ඔහුගේ පස්වන සහ අවසාන ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහ සොයා ගැනීමයි.

## ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ග්‍රීක පුරාණෝක්තිවේදය අනුව නම් කෙරුණු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ප්‍රවර්ගය:M-වර්ගයේ ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ප්‍රවර්ගය:ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ප්‍රවර්ගය:1868දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
(308933) 2006 SQ372

2006 සැප්තැම්බර් 27 දිනදී මුලින්ම ගන්නා ලද රූප අනුසාරයෙන්  (පූර්වතිසාධන රූප, 2005 සැප්තැම්බර් 13 දින) ස්ලෝන් ඩිජිටල් ස්කයි සර්වේ ඔස්සේ ඇන්ඩෲ  බෙකර්, ඇන්ඩෲ ඩබ්. පකෙට්, සහ  ජෙරමි මාර්ටින් කුබික්සා විසින් සොයාගත් '''''' යනු කුඩා  නෙප්චූන්-ඔබ්බෙහි පිහිටි  වස්තුවකි.  

මහත් ලෙසින් උත්කේන්ද්‍රීය කක්ෂයක් සතු එය, නෙප්චූන්ගේ කක්ෂය අපහේලිකය අසලදී හරස් මාරු වෙමින්, විහේලිකය වන විට එය සූර්යයාගේ සිට 1,500&nbsp;AU ට වඩා ගෙන එයි. "නෙප්චූන් ග්‍රහයාට මදක් ඔබ්බෙහි  [ කයිපර් වළල්ල තුල]  සුන්බුන් තුලින් එය තැනී, නෙප්චූන් හෝ යුරේනස් වැනි ග්‍රහයෙකු විසින් ඈත කක්ෂයකට එය  'තල්ලු කිරීමක්'  කළා විය හැකි" බව පළකරමින්  කැලිෆෝර්නියා තාක්ෂණ ආයතනයේ  මයිකල් ඊ. බ්‍රවුන් වැනි අනෙකුත් විද්‍යාඥයින් විසින් අනෙකුත් හැකියාවන් සොයාබැලිනි. 

## කැළඹීම
 අරභයා සිදු කළ සමාවස්ථෝපයෝජන වලින් අඩකට වඩා පෙන්නුම් කරනුයේ, ඉදිරි වසර 180 මිලියන තුලදී එය යුරේනස් හෝ නෙප්චූන් වෙත පමණට වඩා ලං වීම නිසා වර්තමානයේ නොදන්නා දිශාවකට යැවෙනු ඇති බවයි.  මෙම නිසා, මෙම වස්තුව  වර්ගීකරණය කළ යුත්තේ, සෙන්ටෝර් ග්‍රහයෙක් ලෙසින්ද නැතහොත්  විසිරි මණ්ඩල වස්තුවක් ලෙසින්ද යන්න තීරණය කිරීම අපහසු විය. නෙප්චූන්-ඔබ්බෙහි පිහිටි  සියළු වස්තූන් නිල වශයෙන් නාමාවලීගතකරන ආයතනය වන  සුළු ග්‍රහ කේන්ද්‍රය (MPC), සෙන්ටෝර් ග්‍රහයන් සහ විසිරි මණ්ඩල වස්තූන් එක්ව ගෙන ලැයිස්තු ගත කරයි. 

මෙම වස්තුවෙහි මහත්වූ කක්ෂීය උත්කේන්ද්‍රියතාවය සැලකූ කළ, වෙනස් වූ  කාලාරම්භයන් විසින්, මෙම වස්තුවෙහි විහේලික දුර (උපරිම දුර) කුමක්ද යන ගැටළුවට, බෙහෙවින් වෙනස්වූ සූර්ය කේන්ද්‍රීය  නොකැළඹුනු වස්තූන්-දෙකෙහි හොඳින්ම-අනුසීහුණු විසඳුම් ලබා දෙයි. 2005 කාලාරම්භයක් හා සමගින්, මෙම වස්තුව දළ වශයෙන් වසර 22,000 ක කාලාවර්තයක් හා සමගින් 1557&nbsp;AU වෙත වූ විහේලිකයක් සහිත විය.  ඒවුවද,  2011 කාලාරම්භයක් දක්වන්නේ  වසර 32,000 ක කාලාවර්තයක් සහ  2006&nbsp;AU හි යන විහේලිකයකි.  මහත් කක්ෂීය උත්කේන්ද්‍රියතාවයක් සහිත වන මෙවැනි වස්තූන් හට, සූර්ය කේන්ද්‍රීය ඛණ්ඩාංක වලට වඩා, සූර්යයාගේ  ස්කන්ධ කේන්ද්‍රීය ඛණ්ඩාංක වඩාත් ස්ථායි වෙයි.  JPL හොරයිසන්ස් භාවිතයෙන් හා වසර 2.9  පමණක් වන නිරික්ෂිත කක්ෂීය චාපයක් සහිතව, 2008-මැයි-14 කාලාරම්භය සඳහා ස්කන්ධ-කේන්ද්‍රිය කක්ෂීය මුඛ්‍යාංග ජනනය කරනුයේ, 796&nbsp;AU ක අඩ-මහා අක්ෂයක් සහ වසර  22,466&nbsp;ක කාලාවර්තයකි. 

## මෙයද බලන්න 
* 
* 
* 

## සටහන්

 සෞර ග්‍රහ මණ්ඩලයේ  ස්කන්ධ කේන්ද්‍රය භාවිතයෙන් විසඳුම

 ස්කන්ධ කේන්ද්‍රීය නොකැළඹුනු වස්තූන්-දෙකෙහි පැණය පිළිබඳ වඩාත් විස්තර සඳහා අධිස්පර්ශ කක්ෂය කියවන්න

## ආශ්‍රිත
## බාහිර සබැඳි 
* 
* 
* Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris

ප්‍රවර්ගය:විසිරි මණ්ඩල සහ වියුක්ත වස්තූන්
ප්‍රවර්ගය: සෙන්ටෝර් (සුළු ග්‍රහයා)
කලායියපී

[thumb|[සීමන් වොයෙට් විසින් නිර්මිත, *ද මියුසර්ස් යුරේනියා ඇන්ඩ් කලායියපී* චිත්‍රයෙහි විස්තරාත්මක කොටසක් වන මෙහි, ඇය  *ඔඩිසි* කෘතියෙහි පිටපත් අතැතිව සිටින්නීය]]

ග්‍රීක පුරාණෝක්තිවේදයෙහි, **කලායියපී** යනු වීර කාව්‍යය සඳහා කලා දේවතාවිය, සියුස්ගේ සහ නමාසිනීගේ දියණිය, සහ හෝමර්ගේ කලා දේවතාවිය වීමෙන්, ඔඩිසි සහ ඉලියඩ් සඳහා පෙළඹීමද වූ බව විශ්වාස කෙරෙයි.

## ආශ්‍රිත