open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
සෙක්ස් එඩියුකේෂන් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)

***සෙක්ස් එඩියුකේෂන්*** යනු ලෝරී නන් විසින් නිර්මාණය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රහසන-නාට්‍ය රූපවාහිනී කතාමාලාවකි. අසා බටර්ෆීල්ඩ් විසින් අනාරක්ෂිත නවයොවුන් තරුණයකු ලෙස සහ ලිංගික චිකිත්සකවරියක වන ඔහුගේ මව ලෙස ගිලියන් ඇන්ඩර්සන් විසින් මෙහි ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරනු ලබයි. මෙම කතාමාලාව විකාශය ආරම්භ වූයේ 2019 ජනවාරි 11 නෙට්ෆ්ලික්ස් ඔස්සේ ය. නකුටි ගට්වා, එමා මැකී, කොනර් ස්වින්ඩෙල්ස්, ඒමී ලූ වූඩ් සහ කේඩාර් විලියම්ස්-ස්ටර්ලිං මෙහි සෙසු ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරති. නෙට්ෆ්ලික්ස් සඳහා විචාරාත්මක අතින් මෙන්ම, වානිජමය අතින් ද සාර්ථකත්වයක් ගෙනදුන් මෙම කතාමාලාවේ පළමු කථාවාරය මිලියන 40කට අධික සංඛ්‍යාවක් නරඹා තිබේ. මෙහි දෙවන කතාමාලාව 2020 ජනවාරි 17 දින මුදාහැරුණු අතර, එහි තෙවන කතාමාලාවක් ද නිකුත් වීමට නියමිත ය.

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
* 
*
ජනපද

**ජනපද** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ වෛදික යුගයේ පැවති සමූහාණ්ඩු (ගණපද) සහ රාජධානි (සාමරාජ්‍ය) ය. වෛදික යුගය පසුකාලීන ලෝකඩ යුගයේ සිට යකඩ යුගය තෙක් විහිදේ: ක්‍රි.පූ. 1500 පමණ සිට ක්‍රි.පූ. 6වන සියවස තෙක්. සොළොස් මහාජනපදවල ව්‍යාප්තියත් සමඟ මෙම බොහෝ ජනපද යාබද බලවත් රාජ්‍ය විසින් ඈඳාගන්නා ලදී. ඇතැම් ජනපද ස්වාධීනව පැවතිණි.

## ආශ්‍රේයයන්
### ග්‍රන්ථාවලිය
*
අවන්ති (පුරාතන ඉන්දියාව)

පැවති සොළොස් මහාජනපද සහ අනෙකුත් රාජධානි නිරූපිත සිතියමක්.]]

**අවන්ති** () යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ දළ වශයෙන් වර්තමාන මාල්වා ප්‍රදේශයේ පිහිටා තිබූ පුරාතන ඉන්දියානු මහාජනපදයකි. බෞද්ධ පාඨ ග්‍රන්ථයක් වන *අංගුත්තර නිකාය* අනුව, අවන්තිය ක්‍රි.පූ. 6වන සියවසේ පැවති *සොළොස් මහාජනපද*වලින් එකකි. වින්ධ්‍යා කඳු මඟින් මෙම *ජනපදය* කොටස් දෙකකට වෙන්වූ අතර, එහි උතුරු කොටසෙහි අගනුවර උජ්ජයිනි හි ද, දකුණු කොටස මහිෂ්මතී වටා ද කේන්ද්‍රගතව පැවතිණි.

## ආශ්‍රේයයන්
### උද්ධෘත
### මූලාශ්‍ර
* 

## මේවාත් බලන්න
*පුරාතන ඉන්දියාවේ රාජධානි
*ජනපද
*හින්දු අධිරාජ්‍ය සහ රාජවංශ ලැයිස්තුව
*අවන්ති-මගධ යුද්ධ

ප්‍රවර්ගය:සොළොස් මහා ජනපද
සාජිදා සුල්තාන්

බෙගම් **සාජිදා සුල්තාන් අලි ඛාන් පටෞදී** (1915 අගෝස්තු 4 – 1995 සැප්තැම්බර් 5) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ භෝපාල් හි නවාබ් හමීදුල්ලා ඛාන්ගේ දියණියයි. ඇය පටෞදී හි 8වන නවාබ්වරයා වූ ඉෆ්තිකාර් අලි ඛාන්ගේ බෙගම්වරියයයි. එසේම අයිතිය සැළකූ විට ඇය 12වන (සහ අවසාන, නාමික) භෝපාල් හි නවාබ් බෙගම්වරිය වේ.

## මේවාත් බලන්න
* පටෞදී පවුල

## මූලාශ්‍ර 
ප්‍රවර්ගය:20 වන සියවස තුළ ඉන්දියානු කාන්තාවෝ
භෝපාල් හි නවාබ්වරු

**භෝපාල් හි නවාබ්වරු** වත්මන් ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි කොටසක් වන භෝපාල් හි මුස්ලිම් පාලකයෝ වූහ මෙම නවාබ්වරුන් මුලින්ම 1707 සිය 1737 දක්වා මූඝල් අධිරාජ්‍යය යටතේ පාලනය මෙහෙයවා ඇති අතර, 1737 සිට 1818 තෙක් මරාඨ අධිරාජ්‍යය යටතේ ද, 1818 සිට 1947 තෙක් බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය යටතේ ද, ඉන් අනතුරුව 1949 දී ඉන්දියාව එක්සත් කරන තෙක් ස්වාධීනව ද ඔවුහු සිය පාලනය ගෙනගියහ. භෝපාල් හි නවාබ්වරියන් විසින් භෝපාල් හි නාආබ් බෙගම් යන පදවි නාමය භාවිතා කොට ඇත.

## මේවාත් බලන්න
* සුන්නි මුස්ලිම් ‍රාජවංශ ලැයිස්තුව
* මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි පඨාන්වරු

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
* The Begums of Bhopal
ශ්‍රී ලංකා වියළි කලාපීය වියළි සදාහරිත වනාන්තර

**ශ්‍රී ලංකා වියළි කලාපීය වියළි සදාහරිත වනාන්තර** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ශ්‍රී ලංකා දිවයිනෙහි ඇති නිවර්තන වියළි පළල් පත්‍ර වනාන්තරමය පාරිසරික කලාපයකි.

## භූගෝල විද්‍යාව
ශ්‍රී ලංකා දිවයිනෙහි නිරිතදිග කෙළවරෙහි පහතරට වර්ෂා වනාන්තර, මධ්‍යම කඳුකරයේ කඳුකර වර්ෂා වනාන්තර සහ උතුරුදිග යාපන අර්ධද්වීපයේ ඩෙකෑන් කටු පඳුරු ලඳු කැළෑ යන පාරිසරික කලාපවලින් මායිම් වූ මෙම පාරිසරික කලාපය මඟින් සෙසු භූමියෙන්  , 75%ක් පමණ ආවරණය වේ.

මෙහි භූ ලක්ෂණ සැළකූ විට, භූමිය සාමාන්‍යයෙන් පහත් අතර, එහි තැනින් තැන ගිරි ශිකර දක්නට ලැබේ. මින් උසම ගිරි ශිඛර  වන රිටිගල (මීටර 766) මධ්‍යම කඳුකරයට උතුරින් පිහිටා ඇත.

## දේශගුණය
මෙම පාරිසරික කලාපයට වාර්ෂිකව 1500–2000&nbsp;mm හ්පමණ වර්ෂාපතනයක් ලැබේ. ඉන් වැඩිම වැසි ප්‍රමාණයක් දෙසැම්බර් සිට මාර්තු දක්වා වූ ඊසානදිග මෝසමින් ලැබෙන අතර, වසරේ සෙසු කාලවල දී එය භූමිය බොහෝදුරට වියළි ය.

## ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ
17,736&nbsp;km², හෙවත් පාරිසරික කලාපයෙන් 37%ක ප්‍රමාණය ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ වේ. ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ අතර පහත ප්‍රදේශ ඇතුළත් ය:

* අංගමැඩිල්ල ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* ජලගැලුම් නිම්න ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* ගල් ඔය ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* හොරොව්පතාන ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* කවුඩුල්ල ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* කුමන ජාතික වනෝද්‍යානය (යාල නැගෙනහිර) ()
* ලාහුගල කිතුලාන ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* ලුණුගම්වෙහෙර ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* මඩු පාර ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* මාදුරු ඔය ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* මින්නේරිය ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* පරෙවි දූපත ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* රිටිගල දැඩි ස්වාභාව රක්ෂිතය ()
* සෝමාවතිය ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* උඩවලවේ ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* උස්සන්ගොඩ ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* වස්ගමුව ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* විල්පත්තු ජාතික වනෝද්‍යානය ()
* යාල ජාතික වනෝද්‍යානය (රුහුණ) ()

## මේවාත් බලන්න
*ශ්‍රී ලංකාවේ වන විනාශය

## බාහිර සබැඳි
* 

## ආශ්‍රේයයන්
ත්‍රිභුවන විජයතුංගදේවී

**ත්‍රිභුවන විජයතුංගදේවී**, නැතහොත් ඇගේ රාජ්‍ය නාමය වන **ත්‍රිභුවනෝත්තුංගදේවී ජයවිෂ්ණුවර්ධනී**, හෙවත් **ඩියා ගිතර්ජා**, යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ජාවා රාජ්‍ය පාලනය කළ රැජිනකි. 1328 සිට 1350 තෙක් රාජ්‍ය පාලනය කළ ඇය තෙවන මජපහිත් පාලකයා වේ. එසේම ඇය **භ්‍රේ කහුරිපන්** (කහුරිපන් හි ආදිපාදවරිය) යන පදවි නාමය ද උසුලා ඇත. සිය අග්‍රාමාත්‍යවරයා වූ ගජහ් මදාගේ සහාය ඇතිව ඇය සිය අධිරාජ්‍යය දැවැන්ත ලෙසින් ව්‍යාප්ත කළා ය. සම්ප්‍රදායිකව ඇය, සුවිශේෂී ධෛර්යවන්ත, ප්‍රඥාවන්ත සහ බුද්ධිමත් කාන්තාවක ලෙස දැක්වේ.

## ආශ්‍රේයයන් 
## ග්‍රන්ථාවලිය 
* 
* 
* 
*
ගායත්‍රී රාජපත්නි

**ගායත්‍රී රාජපත්නි** (1276?—1350 අවට) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මජපහිත් හි ආදිකර්තෘ මෙන්ම එහි පළමු රජු වන කෙර්තරජස ජයවර්ධනගේ අගබිසවයි. එසේම ඇය මජපහිත් රාජ්‍යය පාලනය කළ රැජිනක වන ත්‍රිභුවන විජයතුංගදේවීගේ මෑණියන් ද වේ. සැදැහැති බෞද්ධ කාන්තාවක වූ මැය, සිංහසාරි හි කෙර්තනගර රජුගේ බාලම දියණියයි.

## ආශ්‍රේයයන්
* Drake, Earl. 2012. *Gayatri Rajapatni, Perempuan di Balik Kejayaan Majapahit*. Yogyakarta: Ombak
* Drake, Earl. 2015. *Gayatri Rajapatni: The Woman Behind the Glory of Majapahit*. Penang: Areca Books.
* Slamet Muljana. 2005. *Menuju Puncak Kemegahan*. Jakarta: LKIS
* Slamet Muljana. 1979. *Nagarakretagama dan Tafsir sejarahnya*. Jakarta: Bhratara
සුහීතා

**සුහීතා** හෙවත් **සොහීතා** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 1429 සිට 1447 තෙක් පාලනය ගෙනගිය, ජාවානු රාජ්‍ය විචාළ රැජිනකි. ඇය මජපහිත් අධිරාජ්‍යයේ සයවන පාලකයා ය. ඇය සිය පූර්වප්‍රාප්තික වික්‍රමවර්ධන, රජුගේ සහ උපබිසවකගේ දියණියයි. එම උපබිසවගේ පියා වික්‍රමවර්ධන සමඟ පැවති පරෙග්රෙග් සිවිල් යුද්ධයේ දී  මියගිය වීරභූමිගේ දියණියකි. සුහීතාගෙන් පසු ඇගේ සොයුරු කෙර්තවිජය රාජ්‍යත්වයට පත් විය.

## සටහන්
වික්‍රමවර්ධන

**වික්‍රමවර්ධන** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 1389 සිට 1429 තෙක් පාලනය ගෙනගිය ජාවා රජෙකි. මජපහිත් අධිරාජ්‍යයේ පස්වන පාලකයා වූ මොහු හයාම් වුරූක්ගෙන් පසු රාජ්‍යත්වයට පත් විය. මොහු එම පූර්වප්‍රාප්තික ‍රජුගේ බෑණනුවන් වූයේ හයාම් වුරූක්ගේ දියණිය වූ කුසුමවර්ධනී සමඟ විවාහ වීමෙනි.

## ආශ්‍රේයයන්
* Pringle, Robert. ''A Short History of Bali: Indonesia's Hindu Realm''. Crows Nest, NSW: Allan & Unwin, 2004.
රජස රාජවංශය

**රජස** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ නැගෙනහිර ජාවා හි 13වන සිට 15වන සියවස දක්වා කාලයේ සිංහසාරි රාජධානියේ සහ පසුකාලීන මජපහිත් අධිරාජ්‍යයේ විසූ පාලන වංශයයි. සිංහසාරි සහ මජපහිත් පාලකයන්ගේ සම්භවය මුල්කාලීන 13වන සියවසේ රජස රාජවංශය පිහිටුවූ කෙන් අරොක් හෙවත් ශ්‍රී රංගහ් රජස නම් අද්භූත චරිතය හා සබැඳේ. පරරතොන් අනුව, කෙන් අරොක් උපත ලැබූයේ තුමාපෙල් ප්‍රදේශයේ ය (වර්තමාන මලන්ග්, නැගෙනහිර ජාවා). එම තැනැත්තා විසින් සිංහසාරි සහ මජපහිත් රාජ වංශ ආරම්භ කළේ යැයි සැළකේ.

සංස්කෘත බසින්, *රජස* යන්නෙන් "ආශාව" හෝ "දුහුවිලි"/"පාංශු" යන්න හැඟවේ.

## පාලකයින් ලැයිස්තුව
සිංහසාරි යුගය:
# කෙන් අරොක් (1222—1227)
# අනූසපති (1227—1248)
# පංජි තොහ්ජය (1248)
# විෂ්ණුවර්ධන-නරසිංහමූර්ති (1248—1268)
# කෙර්තනගර (1268—1292)
මජපහිත් ‍යුගය:
# රාදෙන් විජය (1294—1309)
# ජයනගර (1309—1328)
# ත්‍රිභුවන විජයතුංගදේවී (1328—1350)
# හයාම් වුරූක් (1350—1389)

## මේවාත් බලන්න
* ජාවා හි රජවරුන් ලැයිස්තුව
*මහා ඉන්දියාව
*ඉන්දුගෝලය
*ඉන්දුනීසියාවේ හින්දු ආගම

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
*The Origins of Rajasa Dynasty
නිප්පූර්

**නිප්පූර්** (Sumerian: *Nibru*, often logographically recorded as , EN.LÍLKI, "Enlil City;" Akkadian: *Nibbur*) යනු පුරාණ සුමේරියානු නගරයකි. වර්ථමාන ඉරාකයට අයත් භූමියේ පිහිටා තිබී ඇත.

## ඉතිහාසය
## ආශ්‍රිත
*Sumerian Farmer's Almanac
*Cities of the ancient Near East
*Short chronology timeline
*Garden of the gods (Sumerian paradise)
*Bowl of Utu

## සටහන්
## මූලාශ්‍ර
*

## භාහිර සබැඳි
හයාම් වුරූක්

**හයාම් වුරූක්**, හෙවත් (1350න් පසු) **රජසනගර**, **ප-ත-න-ප-නා-වූ**, නැතහිත් **භතර ප්‍රභූ** (1334–1389) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ රජස රාජවංශයේ ජාවානු හින්දු රජකෙනෙකි. ඔහුට පෙර ත්‍රිභුවන විජයතුංගදේවී ද, ඔහුට පසු ඔහුගේ බෑණනුවන් වූ වික්‍රමවර්ධන ද රාජ්‍ය විචාළහ. ඔහුගේ දිඑඉය පිළිබඳ බොහෝ තොරතුරු ලැබෙන්නේ නගරක්‍රෙතාගම සහ පරරතොන් යන මූලාශ්‍රවලිනි.

## ආශ්‍රේයයන්
## වැඩිදුර කියවීමට
*
ජයනෙගර

**ජයනෙගර** හෙවත් **ජයනගර** (නිල රාජ නාමය **ශ්‍රී මහාරාජ වීරලන්දගෝපාල ශ්‍රී සුන්දරපාණ්ඩ්‍ය දේව අධිශ්වර**, හෝ **ශ්‍රී සුන්දරපාණ්ඩ්‍යදේවාධීශ්වර වික්‍රමෝත්තුංගදේව**, හෙවත් **කාල ගෙමෙට්**) යනු 1295 දී කෙදිරි හි කුමාර පදවිය ඉසිලූ සහ 1309 සිට 1328 තෙක් රාජ්‍ය පාලනය කළ ජාවා රජෙකි. මොහු මජපහිත් අධිරාජ්‍යයේ දෙවන පාලකයායි. ජයනෙගර යනු මජපහිත් හි ආදිකර්තෘ රාදෙන් විජයගේ පුත්‍රයා සහ උරුමකරු ද වේ.

## ආශ්‍රේයයන්
* Slamet Muljana. 2005. *Menuju Puncak Kemegahan*. Jakarta: LKIS
* Slamet Muljana. 1979. *Nagarakretagama dan Tafsir sejarahnya*. Jakarta: Bhratara
කාකතීය රාජවංශය

**කාකතීය රාජවංශය** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 12 වන සහ 14 වන සියවස් අතර කාලයේ වර්තමාන ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් සහ තෙලංගානා, නැගෙනහිර කර්ණාටකයෙහි සහ දකුණු ඔඩිෂාවේ කොටසක් ඇතුළු නැගෙනහිර ඩෙකෑනයේ විශාල භූමි ප්‍රදේශයක් පාලනය කළ දකුණු ඉන්දියානු රාජවංශයකි. ඔවුන්ගේ අගනගරය වූ ඔරුගල්ලු වර්තමානයෙහි වරංගල් යන නාමයෙන් හැඳින්වේ. මුල්කාලීන කාකතීය පාලකයින් සියවස් දෙකකට අධික කාලයක් රාෂ්ට්‍රකූටයන් සහ බටහිර චාලුක්‍යයන්ගේ යටත් රාජ්‍යවල වාසය කොට ඇත. ඔවුන් ස්වාධීන රාජ්‍යත්වයට පත්වූයේ  ක්‍රි.ව. 1163 දී පළමුවන ප්‍රතාපරුද්‍ර රජුගේ නායකත්වයෙන් යුතුව, තෙලංගානාවේ සෙසු චාලුක්‍ය රාජ්‍ය යටපත් කරගැනීමෙනි. 1230 දශකයේ දී ගණපති දේව (රාජ්‍ය සමය. 1199–1262) රජු විසින් කාකතීය දේශය පුළුල් කැරුණු අතර, ගෝදාවරී සහ ක්‍රිෂ්ණ ගංගා අවට පහතරට ඩෙල්ටාවේ තෙලිඟු ප්‍රදේශ සිය අණසකට නතු කරගැනිණි. ගණපති දේවගෙන් පසු රාජ්‍යත්වයට පත් රුද්‍රමා දේවී (රාජ්‍ය. 1262–1289) රැජින ඉන්දීය ඉතිහාසයේ විසූ රැජිනියන් අතලොස්ස අතුරින් අයෙකි. 1289-1293 අතර කාලයේ ඉන්දියාව වෙත පැමිණි මාර්කෝ පෝලෝ රුද්‍රමා දේවියගේ පාලන සමය පිළිබඳ සඳහන් කොට තිබේ. ඇය විසින් කාකතීය දේශය වෙත එල්ලවූ දේවගිරියේ යාදව (ස්‍යුන) ආක්‍රමණ සාර්ථකව මැඬැලිණි.

## මේවාත් බලන්න 
*Hanamakonda
*රාමප්පා දේවාලය
*කාකතීය කලා තොරණ

## ආශ්‍රේයයන් 
**පාදක සටහන්**

**උද්ධෘත**

**ග්‍රන්ථාවලිය**

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*

## වැඩිදුර කියවීමට 
*
*
බටහිර චාලුක්‍ය අධිරාජ්‍යය

**බටහිර චාලුක්‍ය අධිරාජ්‍යය** විසින් 10වන සිට 12වන සියවස දක්වා බටහිර ඩෙකෑනය සහ දකුණු ඉන්දියාව පාලනය කරන ලදී. මෙම කන්නඩිග රාජවංශය ඇතැම්විටෙක *කල්‍යාණි චාලුක්‍ය* ලෙස ද (කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ වර්තමාන බිදාර් දිස්ත්‍රික්කයේ බාසවකල්‍යාණ් හි පිහිටි එහි රාජ්‍ය අගනුවර වූ කල්‍යාණි අනුව) නැතහොත්, *පසුකාලීන චාලුක්‍ය* (6වන සියවසේ බදාමියෙහි චාලුක්‍ය රාජවංශයට මෙහි ඇති සම්බන්ධතාව අනුව) ලෙස ද හඳුන්වනු ලැබේ. මෙම රාජවංශය, මෙම නාමයම ඇති වෙනත් රාජවංශයක් වන එහි සමකාලීන වෙංගියෙගි නැගෙනහිර චාලුක්‍යයන්ගෙන් වෙන්කර දැක්වීම උදෙසා බටහිර චාලුක්‍යයන් ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. ම්. මෙම රාජවංශයේ පිබිදීමට පෙර, මාන්‍යඛේටයෙහි රාෂ්ට්‍රකූට අධිරාජ්‍යය විසින් සියවස් දෙකකට අධික කාලයක් ඩෙකෑනයේ සහ මධ්‍යම ඉන්දියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ පාලනය ගෙනයන ලදී. 973දී, රාෂ්ට්‍රකූට අධිරාජ්‍යයේ වූ වියවුල් සහගත තත්ත්වය සමඟ,  මාල්වා හි පරමාර රාජවංශයේ පාලකයා විසින් එහි අගනුවර ආක්‍රමණය කළ අවස්ථාවේ, රාෂ්ට්‍රකූටයෙහි යටත් රාජ්‍යයක් වූ බීජපූර් හි දෙවන තෛලපා විසින් සිය ප්‍රධානීන් පරාජය කොට මාන්‍යඛේටයේ සිය අගනුවර පිහිටුවී ය. මෙම රාජවංශය මඳ කලෙකින්ම බලවත් වූ අතර, පළමුවන සෝමේශ්වර රජ යටතේ එය අධිරාජ්‍යයක් තෙක් වර්ධනය වූ අතර, එහි අගනගරය කල්‍යාණිය වෙත ගෙනයන ලදී.

## මේවාත් බලන්න
* Balligavi
* චෝළ රාජවංශය
* කුලෝතුංග චෝළ I
* රාෂ්ට්‍රකූටයෝ
* වික්‍රමාදිත්‍ය VI

## සටහන්
ලාගාෂ්

**ලාගාෂ්**  (cuneiform:  LAGAŠKI; Sumerian: *Lagaš*), එසේත් නැත්නම් **Shirpurla**, යනු පුරාණ නගරයකි.

## ඉතිහාසය 
## ආශ්‍රිත
*Cities of the ancient Near East
*Short chronology timeline

## මූලාශ්‍ර
## භාහිර සබැඳි
කිෂ්

**කිෂ්** (Sumerian: Kiš; transliteration: Kiški; cuneiform: ; Akkadian: kiššatu) යනු පුරාණ නගරයකි.

## ඉතිහාසය
.]]

## ආශ්‍රිත
*Cities of the Ancient Near East
* Tell (archaeology)
*Short chronology timeline

## මූලාශ්‍ර
## භාහිර සබැඳි
මථුරා

**මථුරා** () යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු ප්‍රාන්තයක් වන උත්තර් ප්‍රදේශ් හි පිහිටි නගරයකි.  එය දළ වශයෙන් අග්‍රාවට  උතුරින් ද, දිල්ලියේ සිට  ගිනිකොණ දිගින් ද; වෘන්දාවන් නගරයේ සිට  සහ ගෝවර්ධන් සිට  දුරින් ද පිහිටා ඇත. මෙය උත්තර් ප්‍රදේශ් හි මථුරා දිස්ත්‍රික්කයේ පරිපාලන මධ්‍යස්ථානය ද වේ. පුරාතන යුගයේ දී වැදගත් කරත්ත මාර්ග සන්ධියක  පිහිටි නිසා එය ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස වැදගත් විය. 2011 ඉන්දියාවේ සංඛ්‍යාලේඛන අනුව මථුරාවේ ජනගහනය 441,894 ලෙස ඇස්තමේන්තු කොට ඇත.

## මේවාත් බලන්න
* බ්‍රීජ් භූමි
* ගෝකුල්
* කංකාලි තිලා

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
* 
* Entry on Mathura in the Dictionary on Pali Proper Names
රාදෙන් විජය

**රාදෙන් විජය** (හෙවත් **නරාර්ය සංග්‍රාමවිජය**, රාජ්‍ය නාමය **කෙර්තරජස ජයවර්ධන**) (රාජ්‍ය සමය 1293–1309) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ජාවානු රජකු වන අතර, ඔහු මජපහිත් අධිරාජ්‍යයේ ආදිකර්තෘ සහ ප්‍රථම රජ ද වේ. මජපහිත් රාජධානිය බිහිවූ අයුරු පිළිබඳ විස්තර පරරතොන් සහ නෙගරකෙර්තාගම වැනි මූලාශ්‍ර කිහිපයකම සඳහන් වේ. මොහුගේ පාලන සමය තුළ කුබ්ලයි ඛාන්ගේ යුවාන් රාජවංශය පරාජය කරවීම වැදගත් සිදුවීමකි.

## මේවාත් බලන්න
* පරමේශ්වර, රාදෙන් විජයගෙන් පැවතෙන්නකු වන මොහු මලක්කා සුල්තානේටයේ ආදිකර්තෘවරයායි.

## ආශ්‍රේයයන්
යුප්‍රටීස්

**යුප්‍රටීස්** (, ) යනු බටහිර ආසියාවේ දිගම සහ ඓතිහාසිකව වැදගත්ම ගංගාව වේ. "දෙගම්මැදි ශිෂ්ටාචාරය" (the "Land Between the Rivers") එනම් මෙසපොතේමියාව නම් කිරීමට හේතු වූයේ මෙම ගංගාව හා ටයිග්‍රීස් ගංගාවේ එකතුව වේ.

## ඉතිහාසය 
## මූලාශ්‍ර 
## භාහිර සබැඳි
*

ප්‍රවර්ගය:යුප්‍රටීස්
ප්‍රවර්ගය:මෙසොපොටේමියාව
සාරනාත්

**සාරනාත්** ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ උත්තර් ප්‍රදේශ් හි ගංගා සහ වරුණ ගංගා දෙමෝය අසල පිහිටි, වාරාණාසි සිට කිලෝමීටර 10ක් පමණ ඊසානදිගින් පිහිටි ඓතිහාසික නගරයකි. සාරනාත් හි මිගදායෙහි දී ගෞතම බුදුන් වහන්සේ විසින් ප්‍රථම ධර්ම දේශනය සිදුකළ අතර, කොණ්ඩඤ්ඤ () තවුසාගේ අරහත්භාවය ලැබීම සහ ප්‍රථම බෞද්ධ සංඝයා බිහිවීම සිදුවූයේ මෙහි ය.

## සටහන්
## ආශ්‍රේයයන් 
* Rai Bahadur Daya Ram Sahni: *Guide to the Buddhist Ruins of Sarnath with a Plan of Excavations and Five Photographic Plates*. Archaeological Survey of India, Delhi 1922
** Reprint: Antiquarian Book House, Delhi/Varanasi, 1982-1983
* Satyarth Nayak: The Emperor's Riddles 2014

## බාහිර සබැඳි
*

*Sarnath India Art Architecture Archcelogy History Culture Study Project
*Sarnath Temple
කෝසම්බි

**කෝසම්බි** (පාලි) හෙවත් **කෞශම්බි** (සංස්කෘත) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඉන්දියාවේ පැවති වැදගත් නගරයකි. එය සොළොස් මහාජනපදවලින් එකක් වූ වත්ස රාජධානියේ අගනුවරයි. මෙය පිහිටා ඇත්තේ යමුනා ගං ඉවුරේ ප්‍රයාගයෙහි (වර්තමාන ප්‍රයාග්රාජ්) ගංගා දෙමෝය සිට  පමණ නිරිතදිගිනි.

## සටහන්
## ආශ්‍රේයයන්
* Official website of Kaushambi district
* Early history of Kausambi, IIT Delhi archive
* Entry on **Kosambi** in the Buddhist Dictionary of Pali Proper Names
* Tripathi, Aruna; The Buddhist Art of Kausambi from 300 BC-AD 550, New Delhi, D.K. Printworld, 2003,  

## බාහිර සබැඳි
*UP Government Website on Kausambi

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ටයිග්‍රීස්

**ටයිග්‍රීස්** (, ) යනු මෙසපොතේමියාවේ මහා ගංගා දෙකෙන් එකකි. අනෙක යුප්‍රටීස් වේ.

## මූලාශ්‍ර
* Assyria
* Cradle of civilization
* Ilisu Dam Campaign campaign against a dam on Tigris in Turkey
* List of places in Iraq
* Wildlife of Iraq

## සටහන්
## භාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:මෙසොපොටේමියාව
චන්දාවරම් බෞද්ධ අඩවිය

**චන්දාවරම් බෞද්ධ අඩවිය** යනු ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ ප්‍රකාසම් දිස්ත්‍රික්කයේ චන්දාවරම් ගම්මානයේ පිහිටි පුරාතන බෞද්ධ සිද්ධස්ථානයකි. ගුන්ඩ්ලකම්මා ගං ඉවුරේ පිහිටි මෙම අඩවිය, දෝනකොණ්ඩ දුම්රිය ස්ථානයට  වයඹදිගින් පිහිටා ඇත. චන්දාවරම් බෞද්ධ අඩවිය නිර්මාණය වී ඇත්තේ ක්‍රි.පූ. 2වන සහ ක්‍රි.ව. 2වන සියවස අතර කාලයේ සාතවාහන රාජවංශ සමයේ ය. එය යළි සොයාගන්නා ලද්දේ ආචාර්ය වෙලූරි වෙන්කට ක්‍රිෂ්ණ ශාස්ත්‍රී විසින් 1964 දී ය.

## භූගෝලීය පිහිටීම
## මේවාත් බලන්න
* බුද්ධ ගයාව
* කාන්හේරි ලෙන්
* කුෂිනගර්
* සාරනාත්

## ආශ්‍රේයයන්
අමරාවතී ස්තූපය

**අමරාවතී ස්තූපය** හෙවත් **අමරාවතී මහා චෛත්‍යය** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි ගුණ්ටූර් දිස්ත්‍රික්කයේ අමරාවතී ගම්මානයේ පිහිටි නටබුන් වූ ස්තූපයක් ඇතුළු බෞද්ධ ස්මාරක සමූහයකි. මේවා ක්‍රි.පූ. තෙවන සියවස සිට ක්‍රි.ව. 250 පමණ දක්වා වූ කාලය තුළ වරින්වර නිර්මාණය වී ඇත. මෙම අඩවිය ඉන්දියාවේ පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ආරක්ෂිත ස්ථානයක් ලෙස නම්කොට් ඇත. මෙම පරිශ්‍රයට *ස්තූපය* සහ පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය ඇතුළත් වේ.

## ආශ්‍රේයයන්
නන්දලූර්

**නන්දලූර්** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ කඩාපා දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටි ගම්මානයකි. මෙය කඩාපා දිස්ත්‍රික්කයේ නන්දලූර් මණ්ඩලයට අයත් ය.

## භූගෝල විද්‍යාව සහ දේශගුණය
නන්දලූර් හි ඛණ්ඩාංක වන්නේ  ය.

### ගැලරිය 

## ආශ්‍රේයයන් 
## බාහිර සබැඳි
බේලුම් ලෙන්

**බේලුම් ලෙන්** ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ පිහිටි මහජනයාට විවෘත වූ විශාලතම සහ දිගම ගුහා සංකීර්ණයයි. මෙය එහිවූ හිරිලඹ සහ හිරිටැඹ නිසා ප්‍රකට ය. මෙම ලෙන්වල දිගු පැසේජ, ගැලරි, සහ මිරිදිය සයිෆන සහිත ඉඩකඩ ඇති කුටීර දක්නට ලැබේ. මෙම ගුහා සංකීර්ණය නිර්මාණය වී ඇත්තේ අවුරුදු දස දහස් ගණනක් තිස්සේ වර්තමානයේ දක්නට නොමැති චිත්‍රවතී ගංගාවේ භූගත ජලය ගලායාම නිසායි. මෙම ගුහා සංකීර්ණයේ වූ පහත්ම ලක්ෂ්‍යය (  පිවිසුමේ සිට) *පාතාලගංගා* ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. තෙලිඟු බසින්, මෙම ගුහා * බේලුම් ගුහාලු* ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.

## ආශ්‍රේයයන් 
## වැඩිදුර කියවීමට 
* A new species of Andhracoides Wilson and Ranga Reddy, 2011 (Isopoda: Hypsimetopidae) from Belum Cave, Andhra Pradesh, India, with a phylogenetic review of the family by George D. F. Wilson, Shabuddin Shaik and Yenumula Ranga Reddy Source: Journal of Crustacean Biology, Volume 35, Issue 2, pages 216&nbsp;– 240 Publication Year : 2015, DOI: 10.1163/1937240X-00002333, , E-ISSN 1937-240X, Document Type: Research Article. http://booksandjournals.brillonline.com/content/journals/10.1163/1937240x-00002333

## බාහිර සබැඳි 
* www.BelumCaves.com  Website
* Deccan Herald - Underground adventure in Belum caves
* The Telegraph - Calcutta : Weekend
* cave-biology.org Cave biology (biospeleology) in India.
ගුණ්ටුපල්ලි බෞද්ධ ස්මාරක සමූහය

ගුණ්ටුපල්ලේ හෙවත් **ගුණ්ටුපල්ලි බෞද්ධ ස්මාරක සමූහය** පිහිටියේ ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ බටහිර ගෝදාවරී දිස්ත්‍රික්කයේ කාමවරපුකෝට අසල ය. මෙය එලූරු සිට 40&nbsp;km පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. මෙම අඩවියෙහි බෞද්ධ ලෙන් දෙකක්, චෛත්‍ය ශාලාවක් සහ කුඩා ස්තූප ගණනාවක් දක්නට ලැබේ.  මෙහි චෛත්‍ය ශාලාවෙහි දැව කැටයම් අනුකරණය කරමින් තැනූ දුර්ලභ ශෛලමය පිවිසුමක් දක්නට ලැබේ. එය ලෝමස් ඍෂි ලෙනෙහි පිවිසුමට වඩා සරල ය.

## සටහන්
## ආශ්‍රේයයන්
*"ASI": Group of Buddhist Monuments, Guntupalli. ASI
*Michell, George, *The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1: Buddhist, Jain, Hindu*, 1989, Penguin Books,
එර්රාවරම් ලෙන්

**එර්රාවරම් ලෙන්** පිහිටියේ යෙලෙරු ගඟේ වම් ඉවුරේ රාජමුන්ද්‍රී සිට 45&nbsp;km පමණ දුරකින් විශාඛාට්නම් පාරේ ය. මෙම ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ *ධන්ල–දිබ්බ* කඳුගැටයේ ය. මෙහි වූ කැනීම් අනුව, මෙහි ඉතිහාසය ක්‍රි.ව. 100ට පමණ දිවෙන බව හෙළි වී ඇත. මෙම ස්ථානය ක්‍රි.පූ. 1වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 2වන සියවස දක්වා කාලයේ දියුණුව පවතින්නට ඇතැයි සිතිය හැක.

## ආශ්‍රේයයන්
කොට්ටූරු ධනදිබ්බලු

**කොට්ටූරු ධනදිබ්බලු** සහ **පාණ්ඩවුල ගුහා** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි විසාඛපට්නම් දිස්ත්‍රික්කයෙර් රාම්බිල්ලි මණ්ඩලයේ කොට්ටූරු ගම්මානය අසල පිහිටි පුරාතන  බෞද්ධ සිද්ධස්ථානයකි.

## ආශ්‍රේයයන්
පෙද්දාපුරම්

**පෙද්දාපුරම්** ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ දකුණු ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි නැගෙනහිර ගෝදාවරී දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි කුඩා නගරයකි. මෙම නගරය ගෝදාවරී නාගරික සංවර්ධන අධිකාරිය යටතේ පවතියි.

## ආශ්‍රේයයන්
බරාබර් ලෙන්

**බරාබර් කඳු වැටියේ ලෙන්** (හින්දි: बराबर, *බරාබර්*) හෙවත් **බරාබර් ලෙන්** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ බිහාරයේ ජෙහානාබාද් දිස්ත්‍රික්කයේ මඛ්දුම්පූර් ප්‍රදේශයේ පිහිටි ලෙන් සමූහයකි. මෙය ගයා සිට  පමණ උතුරින් පිහිටා ඇත. මෙම ලෙන් ඉන්දියාවේ පවත්නා ලෙන් අතර පැරණිතම ශේෂව ඇති ලෙන් වන අතර මෞර්ය අධිරාජ්‍ය (ක්‍රි.පූ. 322–185) යුගයට අයත් වේ. මින් සමහරෙක අශෝක රජුගේ අභිලේඛන ඇතුළත් ය.

## මේවාත් බලන්න
* කුම්හ්රාර්
* අශෝකගේ ආඥා

## සටහන්
## ආශ්‍රේයයන්
*
*

## වැඩිදුර කියවීමට
* 

## බාහිර සබැඳි
* Detailed notes on the Barabar Caves and its use as Marabar Caves in E.M. Fosters *Passage to India*
* Barabar Caves  and Nagarjuni Caves , description by Wondermondo
රාමතීර්ථම්

**රාමතීර්ථම්** ‍යනු ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි විසියනගරම් දිස්ත්‍රික්කයේ නෙල්ලිමාර්ලා මණ්ඩලයේ පිහිටි ග්‍රාම පංචායතයකි. මෙය විසියනගරම් නගරයේ සිට 12&nbsp;km පමණ දුරින් පිහිටියේ ය. ප්‍රකට වන්දනා ස්ථානයක් වන මෙය ක්‍රි.පූ. 3වන සියවස තෙක් දිවෙයි.

## ආශ්‍රේයයන් 
http://asihyd.ap.nic.in/vizianagaram.html
බොජ්ජන්නකොණ්ඩා

**බොජ්ජන්නකොණ්ඩා** සහ **ලිංගලකොණ්ඩා** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ විසාඛපට්නම් හි   ආනකපල්ලේ සිට කිලෝමීටර කිහිපයක දුරින් පිහිටි සංකාරාම් නම් ගම්මානයේ යාබද කඳුගැටයක පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් ද්විත්වයකි. මෙම ස්ථාන ක්‍රි.ව. 4වන සහ 9වන සියවස අතර කාලයේ සංකාරාම් (එකල සංඝාරාම්) හි බුද්ධාගම ප්‍රධාන ආගමක් ලෙස පැවති කාලයක ඉදිවන්නට ඇත. බොජ්ජන්නකොණ්ඩා හි මුල් නාමය වන්නේ බුද්දින කොණ්ඩා ය.

## ආශ්‍රේයයන්
උණ්ඩවල්ලි ලෙන්

**උණ්ඩවල්ලි ලෙන්** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ  ඉන්දියානු ප්‍රාන්තයක් වන ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් හි ගුණ්ටූර් දිස්ත්‍රික්කයේ උණ්ඩවල්ලි හි පිහිටි ඒකශෛලමය ලෙන් සංකීර්ණටක් වන අතර මෙය පුරාතන විශ්වකර්‍ම ගෘහනිමැවුමක් ලෙස සැලකේ. මෙම ලෙන් පිහිටියේ විජයවාඩා සිට 6&nbsp;km නිරිතදිගින් සහ ගුණ්ටූර් නගරයේ සිට 22&nbsp;km ඊසානදිගින් පිහිටා ඇත. මෙය මධ්‍යම ආරක්ෂිත ජාතික වැදගත්කමක් සහිත ස්මාරක අතුරින් එකකි.

## සටහන්
## බාහිර සබැඳි
* Undavalli Caves
* Caves in Andhra Padesh
බින්නායග බෞද්ධ ලෙන්

**බින්නායග බෞද්ධ ලෙන්** හෙවත් **විනායක ලෙන්** නැතහොත් **විනායග ලෙන්** ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ රාජස්ථාන් ප්‍රාන්තයේ බින්නායග ගම්මානයේ පිහිටි ලෙන් සමූහයකි. මෙහි දකුණට මුහුණලා පිහිටි ලැටරයිට් ලෙන් 20ක් පමණ දක්නට ලැබේ. ආරාම සංකීර්ණයක් වන මෙහි කුටීර කෝල්වි ලෙන් කුටිවලට වඩා කුඩා ය. මෙම ලෙන්වල ස්තූප ආකාර ව්‍යූහයන් දක්නට ලැබේ. මෙහි කවුළු සහිත චෛත්‍ය දක්නට ලැබේ. මෙහි වූ තවත් ලෙනක විවෘත අංගණයක් සහිත පර්යන්ත දෙකක් පිහිටා ඇත.

මෙම ලෙන් කෝල්වි සිට සැතපුම් 8ක් දිරින් පිහිටා ඇත.

Ancient buddhist caves and pillars.jpg

## ආශ්‍රේයයන් 
## බාහිර සබැඳි 
* PROTECTED MONUMENTS BY ARCHAEOLOGICAL SURVEY OF INDIA IN RAJASTHAN
* Caves of Niranjani
හාථියාගෝර් බෞද්ධ ලෙන්

**හාථියාගෝර් බෞද්ධ ලෙන්** පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ රාජ්ස්ථාන් ප්‍රාන්තයේ පගාරියා ගම්මානයේ ය. මෙම ලෙන් පිහිටි කඳුගැටය *හාථියාගෝර්-කි-පහාඩි* ලෙස හැඳින්වේ. මෙම සමූහයේ 5 m x 5 m x 7 m ප්‍රමාණයේ ලෙන් පහක් වේ. ලෙන්වලට ආසන්නයෙන් ස්තූපයක් ද දක්නට ලැබේ.

## බාහිර සබැඳි
PROTECTED MONUMENTS BY ARCHAEOLOGICAL SURVEY OF INDIA IN RAJASTHAN
Some Buddhist Antiquities and Monuments of Rajasthan

## උද්ධෘත
කෝල්වි ලෙන්

**කෝල්වි ලෙන්** හෙවත් **ඛෝල්වේ ලෙන්** පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ රාජස්ථාන් ප්‍රාන්තයේ කෝල්වි ගම්මානයේ ය. මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ ලැටරයිට් පාෂාණයෙහි ය. මෙම බෞද්ධ අඩවියෙහි ස්තූප, චෛත්‍ය ශාලා සහ බුද්ධ ප්‍රතිමා දක්නට ලැබේ. වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණනුව මෙම ප්‍රදේශයේ ප්‍රමුඛව හීනයාන නිකාය ව්‍යාප්ත වී පැවති බව පෙනේ. මෙම ලෙන් තුළ ධ්‍යානී සහ හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමා දක්නට ලැබේ. කෝල්වා ගම්මානය අවටින් මෙවැනි තවත් ලෙන් හමුවී ඇති අතර, එය ප්‍රදේශයේ පැවති අතීත සමෘද්ධිමත් බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයක තතු කියපායි.

## ලෙන්
ස්වාභාවික දේශගුණික බලපෑම් හේතුවෙන් උතුරු සහ නැගෙනහිරට වන්නට පිහිටි ලෙන්වලට දැඩි හානි සිදුවී ඇත. නමුත් එහි ශේෂයන් වාස්තු විද්‍යාත්මක වැදගත්කමකින් යුක්ත ය. ලෙන් කිහිපයක විවෘත හෝ කුළුණු සහිත බරාඳයක් දක්නට ලැබේ.

File:ASI Kholvi Caves plan.jpg|කෝල්වි ලෙන්, සැලැස්ම සහ උන්නතාංශය
File:Caves no 34 and 35.jpg|කෝල්වි ලෙන්
File:Ancient ruins and pillars.jpg|කෝල්වි ලෙන්
File:Kolvi Caves 2.jpg|කෝල්වි ලෙන්
Buddh idol.jpg|බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්
Ancient pillar.jpg|ශෛලමය චෛත්‍ය ගෘහ ආරුක්කුවක්
Ancient pillars.jpg|කුළුණු 

## වැඩිදුර කියවීමට
## මේවාත් බලන්න
## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
* Protected monuments by archaeological survey of India in Rajasthan
නාසික් ලෙන්

**නාසික් ලෙන්**, හෙවත් ඇතැම් අවස්ථාවල දී **පාණ්ඩව්ලෙනී ලෙන්**  (හෙවත් පාණ්ඩව ලෙන, පණ්ඩු ලෙන් හෝ ත්‍රිරශ්මී ලෙනී ලෙස ද හැඳින්වේ; *ත්‍රිරශ්මී* යනු ලෙන් පිහිටි කඳුවැටියයි. *ලෙනී* යනු ලෙන් යන අරුතැති මරාඨි වචනයයි), යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ක්‍රි.පූ. 1වන සියවස සිට ක්‍රි.ව. 3වන සියවස දක්වා කාලය තුළ නිර්මාණය වූ ලෙන් 24කින් යුත් සංකීර්ණයකි. මෙහි කැටයම් සහ ප්‍රතිමා නිර්මාණ ක්‍රි.ව. 6වන සියවස තෙක්ම අළුතින් එකතු වූ අතර එමඟින් බෞද්ධ පූජා විධීන් හි විකාසනය පෙන්වයි. මුල්කාලීනව හීනයාන සම්ප්‍රදාය අනුව යමින් නිර්මිත මෙහි කැටයම් ඉන්දීය ශෛලමය වාස්තු විද්‍යාවේ ප්‍රතිභාව කියපායි.  මෙහි බොහෝ ලෙන් විහාර ක්‍රමයට නිර්මාණය කොට ඇති අතර, ගුහා අංක 18 ක්‍රි.ක්‍රි.පූ. 1වන සියවසේ නිර්මාණය වූ චෛත්‍ය ශාලාවකි. ලෙන් අංක 3 සහ 10 හි අලංකාර කැටයම් සහිත කුළුණු දක්නට ලැබේ.  බෞද්ධයන්ගේ පූජනීය අඩවියක් වන මෙය ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර හි නාශික් (හෙවත් නාසික්) මධ්‍යයේ සිට 8&nbsp;km පමණ දකුණින් පිහිටා ඇත. නාසික් ලෙන් හැඳින්වීම සඳහා භාවිතා වන "පාණ්ඩව්ලෙනී" යන්න මහභාරත වීරකාව්‍යයේ සඳහන් පාණ්ඩවයන් සමඟ කිසිදු සම්බන්ධයක් නොදක්වයි. මෙම ප්‍රදේශයේ පිහිටි වෙනත් ලෙන් වන්නේ කාර්ලා ලෙන්, භාජා ලෙන්, පතන් ලෙන් සහ බේද්සේ ලෙන් ය.

## මේවාත් බලන්න
* බාදාමි ලෙන් විහාර
* උණ්ඩවල්ලි ලෙන්
* කාර්ලා ලෙන්

## ආශ්‍රේයයන් 
*Inscriptions on Cave 10, 13, 15, 16
*Maharashtratil Buddha Dhammacha Itihas
*M.S.More
*Leni Maharashtrachi
*Dawood Dalvi
*https://web.archive.org/web/20130926230100/http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_maha_pandulenacaves.asp

## මූලාශ්‍ර
*Harle, J.C., *The Art and Architecture of the Indian Subcontinent*, 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art,  
* Michell, George, *The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1: Buddhist, Jain, Hindu*, 1989, Penguin Books, 
* 
* 

## බාහිර සබැඳි
* Official (Government) website of Nashik District
භර්හුත්

**භර්හුත්** හෙවත් **භාරුත්** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මධ්‍යම ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි සත්නා දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටි ගම්මානයකි. මෙය ප්‍රකට වූයේ එහි වූ බෞද්ධ ස්තූපයෙන් හමුවූ පුරාවස්තූන් නිසායි. භර්හුත් ස්තූපයේ වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ දානපතියා වූයේ ධනභූති රජුයි. මෙහි වූ තොරණ ගරාදි වැට නිර්මාණය කොට මඳ කලකට පසු නිර්මාණය කොට ඇති අතර එය ක්‍රි.පූ. 100–75 පමණ කාලයට අයත් යැයි සැළකේ. භර්හුත් හි පුරාවස්තූන්ගෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් කොල්කතාවේ ඉන්දියානු කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත.

## ගැලරිය

File:Bharhut yavan.jpg|භර්හුත් කැනීම්
File:Bharhut later.jpg|බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්; 11–12වන සියවස
File:Statue at Bharhut Stupa.JPG|භර්හුත් හි යක්ෂ කැටයමක් හනුමාන් සේ සලකා ගම්වැසියන් විසින් පුදපූජා කරන අයුරු
File:Bharhut Stupa.JPG|නටබුන් වූ භර්හුත් ස්තූපය; එයට පසුපසින් ලාල් පහාඩි (රතු කන්ද) දිස්වේ.
File:Bharhut inscription1.png|අහිලේඛන
File:Bharhut inscription2.png|අභිලේඛන
File:Bharhut inscription3.png| අභිලේඛන
File:Bharhut inscription4.png| අභිලේඛන
File:Railing - 2nd Century BCE - Red Sand Stone - Bharhut Stupa - Madhya Pradesh - Indian Museum - Kolkata 2012-11-16 1853.JPG|ඉන්දියානු කෞතුකාගාරයේ ඇති ගරාදි වැට.

## මේවාත් බලන්න
* සාංචි
* දියෝර්කෝථාර්

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
* Bharhut sculpture images
* Birth of classic form, BENOY K. BEHL, Frontline, Volume 24 - Issue 17 :: Aug. 25-Sep. 07, 2007,  covering the art of the Bharhut Stupa
* Life of the Historical Buddha on the Bharhut Railing
* Medallions from Barhut
* Railing at Indian Museum
පාණ්ඩව ලෙන්

**පාණ්ඩව ලෙන්** පිහිටියේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ මැංගලෝර් හි කද්‍රි මංජුනාත් දේවස්ථානය අසල ය. ඉතිහාසඥයන්ට අනුව, වර්තමානයේ මෙහි ඇති දේවස්ථානය අතීතයේ බෞද්ධ ආරාමයක් වූ අතර එය *කන්දාරිකා* විහාරය ලෙස හඳුන්වා ඇත. එහි සිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් විය. ශිව ලබ්ධිකයකු වූ *අලූපා* රාජවංශයේ කුණ්ඩ්වර්ම රජු විසින් ඉවත්කොට තිබේ. නමුත් ඓතිහාසික සාක්ෂි අනුව එසේ ශිව ප්‍රතිමාවක් ලෙස භාවිතයට ගෙන ඇත්තේ බෝධිසත්ත්ව ප්‍රතිමාවක් බැව් පෙනේ. ඒ අනුව මෙම විහාරය මුලින් මංජුශ්‍රී බෝධිසත්ත්ව වන්දනාස්ථානයක් බැව් ඉතිහාසඥයෝ පවසති. ක්‍රි.ව. 11වන සියවස තෙක්ම මෙම විහාරය ප්‍රකට අධ්‍යාපනික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පැවතිණි. පසුව තන්ත්‍රික සම්ප්‍රදායයන්ට මෙහි ද්වාර විවර විය. මෙම බෞද්ධ විහාරය මුළුමණින්ම ශෛව දේවාලයක් වීමට ප්‍රථම මෙහි ශිවලිංගයක් සහ බෝධිසත්තව ප්‍රතිමාවක් වන්දනාවට පාත්‍රව ඇත.

## ආශ්‍රේයයන්
මදුරෛ නායක් රාජවංශය

**මදුරෛ නායක්වරුන්** ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 1529 සිට 1736 පමණ දක්වා වර්තමාන ඉන්දියාවේ තමිල් නාඩු ප්‍රාන්තයේ වැඩි ප්‍රදේශයක පාලනය ගෙනගිය දෙමළකරණය වූ තෙලිඟු සම්භවයක් සහිත පාලකයන් පිරිසකි.

මෙම රාජවංශයට පාලකයින් 13 දෙනකු ඇතුළත් වූ අතර, ඉන් 9 දෙනකු රජවරුන් ද, දෙදෙනකු රැජිනියන් ද වූ අතර, දෙදෙනකු හවුල් පාලනයක් ගෙනගොස් තිබේ. මෙහි වඩාත්ම වැදගත් පාලකයන් වන්නේ තිරුමල නායක රජ සහ මංගම්මාල් රැජිනයි. මෙකල විදේශ වෙළඳාම ප්‍රධාන වශයෙන් ලන්දේසීන් සහ පෘතුගීසීන් විසින් මෙහෙයවූ අතර, බ්‍රිතාන්‍යයන් සහ ප්‍රංශවරුන් මේ වන විට එම ප්‍රදේශයට පැමිණ නොතිබිණි.

## ඉතිහාසය
### විශ්වනාථ නායක
විශ්වනාථගේ ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයා වූ ආරියනාථ මුදලියාර් *පාලයම්* හෙවත් පොලිගාර් ක්‍රමය අනුව නායක් රාජධානිය පාලනය කිරීමට සහාය දැක්වී ය. මෙම ක්‍රමය අර්ධ-වැඩවසම් ක්‍රමයක් වූ අතට, එහි දී රට *පාලයම්* හෙවත් කුඩා පළාත් ගණනාවකට බෙදන ලදී; මෙම සෑම පාලයම් ඒකකයක් සඳහාම *පාලයක්කාරර්* නම් ප්‍රධානියකු පත්කෙරිණි. ආරියනාථ විසින් පාණ්ඩ්‍ය රාජධානිය *පාලයම්* 72කට වෙන් කළ අතර, එහි ප්‍රධානීන් වූ වියළි කලාපීය පොලිගාර් ප්‍රධානීන් 72 දෙනාව මෙහෙයවීම සිදුකරන ලදී. 

මහමදිකයන් විසින් විනාශ කරන ලද මීනාක්ෂි කෝවිල 1569දී යළි ඉදිකෙරිණි. දේවාල පිවිසුමෙහි පසෙකින් සහස්‍ර ස්තම්භ මණ්ඩපයේ අදටත් අසකු මත හිඳගත් ආරියනාථ මුදලියාර්ගේ ප්‍රතිමාව දක්නට ලැබේ. නූතන බැතිමතුන් විසින් එම ප්‍රතිමාවට මල් මාලා පළඳවනු දක්නට ලැබෙයි. 1600 තෙක් ජීවත් වූ ඔහු සිය මරණය තෙක්ම නායක් රාජවංශය කෙරෙහි සිය බලපෑම පැතිරවීමට සමත් විය.

### කුමාර ක්‍රිෂ්ණප්පා නායක (1563–1573)
විශ්වනාථ නායක්ගෙන් පසුව ඔහුගේ පුත් ක්‍රිෂ්ණප්පා නායක් රාජ්‍යත්වයට පත්වූ අතර, ඔහු සිය පියාගේ කාර්‍යශූර අමාත්‍යවරයකු වූ ආරියනාථ සමඟ එක්ව මදුරෛ රාජධානිය පුළුල් කළ අතර, පුරාතන පාණ්ඩ්‍ය භූමිය ද සිය පාලනයට නතුකර ගැනීමට සමත් විය.

### තිරුමල නායක (1623–1659)
 දෙවියන් ශිව වෙත සිය සොයුරිය භාර කරන අයුරු]]

*රාමප්පෛයන් අම්මනෛ* නම් ඓතිහාසික ලේඛනය අනුව,1639 සහ 1641 අතර කාලයේ දලවෝයි රාමප්පයන් නම් බ්‍රාහ්මණයා රාන්දෞලා ඛාන් සහ තෙවන ශ්‍රීරංගට එරෙහි යුද්ධයේ දී සිය ශූරත්වය පෙන්වා ඇත.

## වංගාරු තිරුමලෛගෙන් පැවත එන්නන්
### මහනුවර නායක්වරු
වංගාරු තිරුමලෛගේ පවුලේ ඇතැම් සාමාජිකයින් විසින් ශ්‍රී ලංකාව තුළ නායක් රාජවංශයක් ආරම්භ කළ අතර, එය මහනුවර නායක්වරුන් ලෙස හැඳින්වේ. 1815 තෙක්ම ඔවුහු මහනුවර සිය අගනගරය කර ගනිමින් ශ්‍රී ලංකාව පාලනය කළහ. අතීතයේ සිටම මහනුවර රජවරු මදුරෛ වෙතින් බිසෝවරුන් ගෙන්වා ගැනීම සිදුකළහ. මේ නිසා පෘතුගීසීන් සමඟ සටනේ දී මහනුවර නායක්වරුනට මදුරෛ නායක්වරුන්ගේ යුධ සහාය හිමි විය. මේ අනුව, 17වන සහ 18වන සියවස් වන විට, මහනුවර රජවරුන් සහ නායක් කුමරියන් අතර විවාහය සම්ප්‍රදායයක්ව තිබිණි.

## නායක කාසි 
ඇතැම් මුල්කාලීන මදුරෛ නායක කාසිවල රජුන්ගේ රුව ඇතුළත් විය. එසේම එම කාසි බොහෝමයක ගව රුව ද දක්නට ලැබේ. රාජවංශයේ අවසන් පාලකයන් කිහිපදෙනාගෙන් අයකු වන චොක්කනාථ නායක් වලසුන්, හස්තීන්, සහ සිංහ රූ ඇතුළත් කාසි නිකුත් කොට තිබේ. එසේම ඔහුගේ හනුමාන් සහ ගරුඩා නිරූපිත කාසියක් ද හමුව තිබේ. නායක කාසිවල වන අභිලේඛන දෙමළ, තෙලිඟු, කන්නඩ, සහ නාගරී අක්ෂරවලින් සටහන් කොට තිබේ.

## මේවාත් බලන්න
* තිරුමලෛ නායක්කර් මහල්
* තන්ජාවූර් නායක් ‍රාජධානිය
* ගින්ගී නායක්වරු

## ආශ්‍රේයයන් 
## බාහිර සබැඳි
* Images of Nayak kings  
* The Hindu : Crafted coins
* Namma Madurai: From Vedas to military strategies – The Hindu
* Images of Nayak kings found in Sri Nellaiyappar Temple – TAMIL NADU – The Hindu
* Thirumalai Nayak period inscription found at temple – The Hindu
* 
*
වෛශාලී (පුරාතන නගරය)

**වෛශාලී** හෙවත් **වේශාලී** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ වර්තමාන බිහාර් ප්‍රාන්තයේ පිහිටි නගරයකි. පුරාවිද්‍යා අඩවියක් ද වේ. මෙය තීර්හුත් කොට්ඨාසයට අයත් ය.

ආදිතම සමූහාණ්ඩු අතුරින් එකක් වන ක්‍රි.පූ. 6වන සියවසේ පැවති වජ්ජි සමූහාණ්ඩුවේ (වෘජ්ජි මහාජනපදය) අගනගරය වූයේ වෛශාලියයි. ක්‍රි.පූ. 483 පමණ ගෞතම බුදුන් වහන්සේ  සිය මහා පරිනිර්වාණයට පෙර අවසන් ධර්ම දේශනය සිදුකළේ ද, අනතුරුව ක්‍රි.පූ. 383 කාලාශෝක රජ සමයේ දෙවන ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වූයේ ද මෙම නගරයේ ය. වෛශාලිය බෞද්ධයන්ට මෙන්ම ජෛනයන්ට ද ආගමික වශයෙන් වැදගත් නගරයකි. අශෝක ස්‍තම්භ අතුරින් වඩාත් හොඳින් සංරක්ෂණය වී ඇති ස්තම්භයක් මෙහි පිහිටි අතර, එහි මුදුනෙහි තනි ආසියානු සිංහ රුවක් දක්නට ලැබේ ().

## ආශ්‍රේයයන්
## වැඩිදුර කියවීමට 
* 
* 

## බාහිර සබැඳි
*
බාදාමි ලෙන් දේවාල

**බාදාමි ලෙන් දේවාල** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ කර්ණාටක හි බාදාමි නගරයේ පිහිටි හින්දු සහ ජෛන ලෙන් දේවස්ථාන සමූහයකි. මෙම ලෙන් ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ, විශේෂයෙන් බාදාමි චාලුක්‍ය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ අනර්ඝ නිමැවුමක් ලෙස සැළකේ. බාදාමිය ක්‍රි.ව. 6වන සිට 8වන සියවස තෙක් කර්ණාටකය පාලනය කළ මුල්කාලීන චාලුක්‍ය රාජවංශයේ අගනුවර වූ අතර, එය වතාපි බාදාමි ලෙස හැඳින්විණි. බාදාමිය පිහිටියේ පිහිටියේ මිනිසුන් විසින් නිර්මිත ජලාශයක බටහිර ඉවුරේ ය. පසුකාලීනව එය වටා උතුරින් සහ දකුණින් බලකොටු ඉදිවිය.

## ආශ්‍රේයයන් 
## බාහිර සබැඳි 
* Cave Temples at BadamiPictures
* Map of Cave Locations
* Badami caves field trip, University of Florida (2002)
* Badami cave temple image archives  Penn Libraries
* Badami Cave Templesfour ancient rock cut temples|Wondermondo
* Chronology and Development of the Chalukya Cave Temples, Gary Tarr (1970), Ars Orientalis, Vol.8, pages155184
ගිජ්ඣකූටය

**ගිජ්ඣකූටය** (පාලි: , සංස්කෘත: ), හෙවත් **ගධ්‍රකූට** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ රජගහ (වර්තමාන රාජ්ගිර්) නුවර පිහිටි බුදුන් වහන්සේගේ ප්‍රියතම විවේක ස්ථානයකි. රාජ්ගිර් පිහිටියේ ඉන්දියාවේ බිහාර් ප්‍රාන්තයේ ය. මෙම කුළට එම නම ලැබී ඇත්තේ එය පියාපත් අකුළා සිටින ගිජුළිහිනියකුට සමාන නිසායි.

## ආශ්‍රේයයන් 
### සටහන් 
### ග්‍රන්ථාවලිය
* 

## බාහිර සබැඳි
* *Vulture Peak* on Dhamma Wiki
රාජ්ගිර්

**රාජ්ගිර්** (ඓතිහාසිකව **ගිරිව්‍රාජ්** ලෙස ද හඳුන්වයි) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ බිහාර් ප්‍රාන්තයේ නාලන්දා දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි පුරාතන නගරයකි. රාජ්ගිර් නගරය (පුරාතන *රාජගෘහ*; පාලි: *රාජගහ*) මගධ රාජධානියේ පළමු අගනුවර විය. පසුව මගධය මෞර්ය අධිරාජ්‍යය බවට වර්ධනය විය. මෙම නගරය පිළිබඳී ඉන්දියානු මහා වීරකාව්‍යයක් වන මහාභාරතයේ සඳහන් අතර, ජාරාසන්ධ නම් රජකු පිළිබඳ එහි විස්තර වෙයි. මෙම නගරයේ සම්භවය නොහඳුනන නමුත්, ක්‍රි.පූ. 1000ට පමණ අයත් සෙරමික් නිර්මාණ මෙම නගරයෙන් හමුවී ඇත. වසර 2,500ක් පමණ පැරණි මහා ප්‍රාකාරය මෙම නගරය තුළ පිහිටා ඇත. මෙම ප්‍රදේශය ජෛනාගම සහ බුද්ධාගම සඳහා වැදගත් ස්ථානයක් වේ. මෙය 20වන ජෛන තීර්ථංකර මුණිසුව්‍රතගේ උපන් බිම වන අතර, මහාවීර සහ ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ දිවිය සමඟ මෙම ස්ථානය බැඳී පවතී. ක්‍රි.පූ. 6වන සහ 5වන සියවස්වල දී මහාවීර සහ බුදුන් වහන්සේ සිය ධර්ම දේශනාවන් මෙහිදී සිදුකොට තිබේ. බිම්බිසාර රජු විසින් බුදුන් වහන්සේට වේළුවනාරාමය පූජා කළේ මෙහිදී ය. පුරාතන නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාලය පිහිටියේ රාජ්ගිර් ආසන්නයේ වන අතර, 2010දී පිහිටුවූ නාලන්දා විශ්වවිද්‍යාලය ද ඒ අසලම පිහිටා ඇත.

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
* Bihar state tourism development corporation – Rajgir 
* Places to visit in Rajgir
චාප නම්‍යතාවය

චාප නම්‍යතාවය යනු *,**ඉල්ලුම් වක්‍රයේ නිිිිශ්චිත ලක්ෂ්‍ය දෙකක් අතර නැතහොත් දෙන ලද මිල දෙකක් අතර ( මිල  පරාසයක ) නම්‍යතාවය ගණනය කිරීම වේ. මෙහි දී  විශාල මිල  වෙනසකට සාපේක්ෂව ඉල්ලුම් ප්‍රමාණයේ  ප්‍රතිශතක වෙනස  මනිනු ලබන අතර වඩාත් ප්‍රායෝගික සංකල්පයක් වේ.*  

චාප නම්‍යතා සූූූත්‍රය,

EDP = ∆ Qd/ ∆P × P1 + P2 / Qd1 + Qd2  වේ.
ජාවා හි ප්‍රඥාපාරමිතා

**ජාවා හි ප්‍රඥාපාරමිතා** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 13වන සියවසේ ඉන්දුනීසියාවේ නැගෙනහිර ජාවා හි සිංහසාරියෙහි නිර්මාණය වූ ප්‍රඥාපාරමිතා බෝධිසත්ත්වදේවිය නිරූපිත මූර්තියකි. ඉහළ කලාත්මක සහ ඓතිහාසික වටිනාකමකින් යුත් මෙම ප්‍රතිමාව පුරාතන ජාවා හි සම්භාව්‍ය හින්දු-බෞද්ධ කලාවේ අග්‍රකෘතියක් ලෙස සැලකේ. වර්තමානයේ, මෙම ප්‍රතිමාව ජකර්තාහි ඉන්දුනීසියානු ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත.

## ගැලරිය

File:Prajnaparamita Java.jpg|සිංහසාරියෙන් හමුවූ ප්‍රඥාපාරමිතා ප්‍රතිමාව, නැගෙනහිර ජාවා.
File:Prajnaparamita Java Front.JPG|ප්‍රතිමාවෙහි ඉදිරි පෙනුම.
File:Prajnaparamita clothes detail.JPG|ප්‍රඥාපාරමිතා ප්‍රතිමාවෙහි විස්තරාත්මක රුවක් (වස්ත්‍රය), මෙය *ජ්ලම්ප්‍රාන්ග්* බතික් මෝස්තරවලට සමාන ය.

## ආශ්‍රේයයන්
නත්තල් යුද විරතිය

**Christmas truce** (; ) යනු 1914 නත්තල් සමයේදී පළමු ලෝක සංග්‍රාමයේ බටහිර පෙරමුණ දිගේ පුළුල් ලෙස පැතිර ගිය නිල නොවන සටන් විරාම මාලාවකි.

**නත්තල් යුද විරතිය** (; ) යනු බටහිර පෙරමුණ ප්‍රදේශයේ දී 1914 වසරේ නත්තල් සමය අවට පැවති ප්‍රසිද්ධ එහෙත් නිල නොවූ යුද විරාම මාලාවකි.

## භාහිර සබැඳි
* 
*  – R.O. Blechman presents *Simple Gifts* (1977 animation TV special) 25 December 1914 segment inspired by the legendary Christmas Truce. Captain Hulse's letter narrated by David Jones.


ප්‍රවර්ගය:බෙල්ජියම තුළ 1914 වසර

ප්‍රවර්ගය:සටන් විරාම
ප්‍රවර්ගය:පළමුවන ලෝක යුද්ධය
ලෝමස් ඍෂි ලෙන

**ලෝමස් ඍෂි ලෙන** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු ප්‍රාන්තයක් වන බිහාර් හි ජෙහානාබාද් දිස්ත්‍රික්කයේ බරාබර් සහ නාගාර්ජුනී කඳුවල පිහිටි බරාබර් ලෙන් අතර ප්‍රධාන ලෙනකි. මෙම ලෙන කැන ඇත්තේ සිද්ධස්ථානයක් ලෙස ය. මෙය නිර්මාණය වූයේ ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසේ මෞර්ය අධිරාජ්‍යයෙර් අශෝක රජ සමයේ හ. එය එකල ජෛනාගමිකයන් හා තරග වැදි ආජීවිකයන් උදෙසා ඉදිකෙරුණකි. ආජීවිකයන් අදේවවාදීන් වූ අතර වේද මෙන්ම බෞද්ධ ඉගැන්වීම් ද ඔවුහු ප්‍රතික්ෂේප කළහ. ඔවුන් බරාබර් ලෙන්වල බවුන් වඩන්නට ඇතැයි පැවසේ. එසේවුව ද, ලෝමස් ඍෂි ලෙන ආජීවිකයන් සඳහා නිර්මාණය වූ බවට ප්‍රමාණවත් අභිලේඛනමය සාක්ෂි හමු නොවේ. අශෝක යුගයේ ඉදිවූ බරාබර් හි සෙසු ලෙන් බොහෝමයක් බෞද්ධයන් සඳහා ඉදිවූ ලෙන් වේ.

## සටහන්
## ආශ්‍රේයයන්
*  originally published by Luzac & Company Ltd., London, 1951.
* 
*
*Harle, J.C., *The Art and Architecture of the Indian Subcontinent*, p.&nbsp;24, 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art,  
*Michell, George, *The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1: Buddhist, Jain, Hindu*, pp.&nbsp;217–218, 1989, Penguin Books, 
*
Lycodon carinatus

***Lycodon carianatus*** යනු ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික වන Colubridae කුලයට් අයත් සර්ප විශේෂයකි. මොවුන් පොදුවේ ඉංග්‍රීසියෙන් **Sri Lankan Wolf Snake** ලෙස ද, සිංහලෙන් දාර කරවලා හෙවත් දාර රදනකයා ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.

## විස්තරය
පෘෂ්ඨීය පෙදෙස කළු පැහැ වන අතර, එහි කැපී පෙනෙන සුදු පැහැ වළලු 19ක් ඇත. පරිණත සතුන්ගේ මේවා අඩු හෝ සම්පූර්ණයෙන් නොමැති විය හැක. කළු පැහැ පටි බඳ තෙක් විහිදෙන අතර, ඒවා විසිරී ඇත.

## පරිසරය
නිශාචර භෞමික සත්ත්වයෙකි. දිවා කල වනාන්තරවල ගල් කැබලි යට සැඟව සිටියි. ආහාර ලෙස මැඬියන්, හූනන්, හිකනලුන් සහ කුඩා නිර්විෂ සර්පයන්ව ගොදුරු කරගනියි.

## ප්‍රජනනය
*Lycodon carinatus* යනු අණ්ඩජ සර්පයෙකි. වරෙකට බිත්තර 4 සිට 7 දක්වා ප්‍රමාණයක් දමයි.

## වර්ගීකරණ යාවත්කාලීන කිරීම්
2013 දී (පයිරන් සහ පිරිස) විසින් මුලින් Cercaspis ගණය යටතේ පැවති මෙම විශේෂය Lycodon ගණයට ඇතුළත් කරන ලදී.

## ආශ්‍රේයයන්
* http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/Cercaspis/classification/
* http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Lycodon&species=carinatus
* https://www.inaturalist.org/taxa/27353-Cercaspis-carinatus
* http://eol.org/pages/795452/names/synonyms
* http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Lycodon&species=carinatus
ධම්නාර් ලෙන්

**ධම්නාර් ලෙන්** පිහිටියේ ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ මන්ද්සෞර් දිස්ත්‍රික්කයේ ධම්නාර් ගම්මානය තුළ ය. මෙහි ලෙන් 51ක් දක්නට ලැබෙන අතර, ක්‍රි.ව. 7වන සියවසට අයත් ස්තූප, චෛත්‍යශාලා, පැසේජ, සහ කුටි මෙහි දක්නට ලැබේ. මෙහි හිඳි සහ සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා ද දක්නට ලැබේ.

උතුරු පෙදෙසෙහි ඇති ලෙන් දාහතර ඓතිහාසිකව වැදගත් වේ. ඉන් *බාරි කචේරි* (මහා අධිකරණ ශාලාව) සහ *භීම බසාර්* ‍යන ලෙන් වැදගත් වේ. බාරි කචේරි ලෙන අඩි 20 සමචතුරස්‍රයක් වන අතර, එහි ස්තූප දක්නට ලැබේ. එහි ද්වාර මණ්ඩපය ශෛලමය ගරාදි වැටකින් සමන්විත අතර, එය දැව ගෘහනිර්මාණ අංග අනුකරණය කරමින් තනා ඇත. භීම බසාර් ලෙන මෙම සමූහයේ පිහිටි විශාලතම ලෙන වන අතර, එහි මිනුම්  අඩි 115 සහ 80 වේ. එහි විහාර ගෙයක් සහ *චෛත්‍යගෘහයක්* දක්නට ලැබේ.  එහි පියස්ස දුර්වල මට්ටමකින් පවතියි.

File:ASI Dhamnar Caves plan.jpg|ධම්නාර් ලෙන් සැලැස්ම
Dhamnar caves2.JPG|ලෙන්
Dhamnar caves1.JPG|
Dhamnar caves.JPG|ධම්නාර් ලෙන්
Dhamnar caves3.JPG|බාඩි කචහාරි (ලෙන් -6)
File:ASI Dhamnar Caves facade.jpg|ධම්නාර් ලෙන් මුහුණත
File:ASI Dhamnar Caves stupas.jpg|ස්තූප

## මේවාත් බලන්න 
*ධර්මරාජේශ්වර්

## වැඩිදුර කියවීමට
*
*

## උද්ධෘත
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
අයිහොලේ

**අයිහොලේ** හෙවත් **ඓහොළේ**, **ඓවල්ලි**, **අහිවොලාල්** හෝ **ආර්යපුර** යන නාමයෙන් හැඳින්වෙන්නේ ක්‍රි.ව. සයවන සිට දොළොස්වන සියවස දක්වා කාලයට අයත්, ඉන්දියාවේ කර්ණාටක හි පිහිටි පුරාතන සහ මධ්‍යකාලීන බෞද්ධ, හින්දු සහ ජෛන ස්මාරක අන්තර්ගත ඓතිහාසික අඩවියකි. මෙහි ශේෂව ඇති බොහෝ ස්මාරක ක්‍රි.ව. 7වන සිට 10වන සියවස් අතර කාලයට අයත් ය.  මෙම නාමයම සහිත් කුඩා ගම්මානයක වගාබිම් සහ වැලිගල් පර්වතයකින් වටවූ අයිහොලේ හි ලෙන් සහ දේවාල එකසිය විස්සකට අධික සංඛ්‍යාවක් දක්නට ලැබේ. මෙය බගලකෝට් දිස්ත්‍රික්කයේ මාලප්‍රභා ගංගා නිම්නය දිගේ පිහිටියේ ය්.

## සටහන්
## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
*Aihole temples
*Official site of Bagalkot District
*Sacred Landscapes in Early Medieval South India: the Chalukya state and society (ca. AD 550–750) – Aihole 
*Photos of Aihole British Library Collection
ධාන්ක් ලෙන්

**ධාන්ක් ලෙන්** පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් හි රාජ්කොට් දිස්ත්‍රික්කයේ උප්ලේතා අසල ධාන්ක් ගම්මානයේ ය. මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ  බටහිර ක්ෂ්ත්‍රප සමයේ චූර්ණමය වැලිගලෙහි ය. මෙම ලෙන් බෞද්ධ සහ ජෛන සංස්කෘතීන් හි ආභාසය ලබා ඇත. බෞද්ධ ලෙන්වල බෝධිසත්ත්ව රූ දක්නට ලැබෙන අතර, ජෛන ලෙනෙහි ආදිනාත්, ශාන්තිනාත් සහ පාර්ශ්වයන්ගේ ප්‍රතිමා දක්නට ලැබෙයි. මෙම ප්‍රතිමා කාථියාවාඩ් හි ආදිතම ජෛන ප්‍රතිමා ලෙස සැළකේ.

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ජූනාගධ් බෞද්ධ ලෙන් සමූහ

**ජූනාගධ් බෞද්ධ ලෙන් සමූහ** පිහිටියේ ඉන්දියානු ප්‍රාන්තයක් වන ගුජරාට් හි ජූනාගධ් දිස්ත්‍රික්කය තුළ ය. මෙහි ඇති ලෙන් සමූහ යටතට උපර්කෝට් ලෙන්, ඛාප්රා කෝඩියා ලෙන් සහ බාබා ප්‍යාරා ලෙන් අයත් වේ. මෙම "බෞද්ධ ලෙන්" ‍එකම ස්ථානයක පිහිටි ලෙන් නොවේ. ඒවා වෙන වෙනම ප්‍රදේශ තුනක පිහිටි භික්ෂූන්ගේ වාසයට නිර්මාණය කළ කුටිවලින් යුත් ලෙන් වේ. මෙම ලෙන් නිර්මාණය වී ඇත්තේ අශෝක අධිරාජයාගේ සමයේ සිට ක්‍රි.ව. 1වන–4වන සියවස දක්වා කාල පරාසය තුළ ය.

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
* Baba Pyare, Khapra Kodia Caves
සාරු මාරු

**සාරු මාරු** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන විහාර සංකීර්ණයකින් සහ බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකින් යුත් පුරාවිද්‍යා අඩවියකි. මෙය පිහිටියේ ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි සෙහොරේ දිස්ත්‍රික්කයේ බුධානි ටෙහ්සිල් හි පංගෝරාරියා ගම්මානය අසල ය. මෙම ස්ථානය සාංචියට 120&nbsp;km පමණ දකුණින් පිහිටියේ ය.

## විස්තරය
මෙම ස්ථානයෙහි ස්තූප ගණනාවක් මෙන්ම භික්ෂූන්ගේ වාසයට භාවිතා කළ ස්වාභාවික ලෙන් ගණනාවක් ද දක්නට ලැබේ. ලෙන්වල ස්වස්තිකය, ත්‍රිරත්න, කලස යනාදී බෞද්ධ සංකේත දක්නට ලැබේ. ප්‍රධාන ලෙනෙහි අශෝක රජුගේ අභිලේඛන ද්විත්වයක් වේ: ඉන් එකක් අශෝකගේ ආඥාවක් වන සුළු ශිලා ආඥා අංක 1හිම ප්‍රභේදනයකි. අනෙක් අභිලේඛනයෙන් කියැවෙන්නේ පියදසි (අශෝක රජුගේ විරුද නාමයකි) *මහාරාහකුමාර* (කුමරුගේ) චාරිකාවක් පිළිබඳවයි.
File:Ashokan Inscription near Panguraria village, Madhya Pradesh.jpg|සුළු ආඥාවන් දිස්වන ආකාරය

## සම්පූර්ණ අනුස්මරණ අභිලේඛනය
## ආශ්‍රේයයන් 
## බාහිර සබැඳි 
* ASI Saru Maru page

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඛාප්රා කෝඩියා ලෙන්

**ඛාප්රා කෝඩියා ලෙන්** ජූනාගධ් බෞද්ධ ලෙන් සමූහයේ කොටසකි. මෙම ලෙන් එම සමූහයේ පවතින පැරණිතම ලෙන් වේ. මෙම ලෙන්වල ඇති අක්ෂර අනුව ඒවා ක්‍රි.පූ. 4වන-3වන සියවස්වල අශෝක අධිරාජ සමයේ නිර්මාණය වන්නට ඇතැයි සිතිය හැක. සෙසු ලෙන් හා සැලකීමේ දී මෙම ලෙන් ඉතා චාම් ය. මෙම ලෙන් ඛාන්ගාර් මහාල් යනුවෙන් ද හඳුන්වනු ලබයි. මෙම ලෙන් පුරාතන සුදර්ශන ජලාශයේ (වර්තමානයේ නොපවතියි) ඉවුර දිගේ, උපර්කෝට් කොටුවට මදක් පිටතින් පිහිටියේ ය.

ලෙන් සාරා ඇත්තේ නැගෙනහිර-බටහිර දිශාව ඔස්සේ වූ ආයත ගැටියක් දිගේ ය. ඒවා ප්‍රමාණයෙන් කුඩා ය. මෙහි භාවිත වූ ජල රඳවන සුවිශේෂී අයුරින් නිමවා ඇති අතර, ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉංග්‍රීසි 'L' අකුරක හැඩයට ය. මෙම ලෙන් වස් සමයේ දී භික්ෂූන්ගේ ප්‍රයෝජනයට ගැනිණි. නමුත් වසර ගණනාවක් භාවිතයෙන් පසු, පාෂාණයෙහි වූ පළුදු හේතුවෙන් ජලය කාන්දු වූ නිසා මෙම ලෙන් අත්හැර දැමිණි. අනතුරුව භික්ෂූන් මහාරාෂ්ට්‍රය වෙත සංක්‍රමණය වූ බැව් පෙනේ. පසුකාලීනව ගල් වළක් ලෙස භාවිතා කීරිම නිසා මෙහි ලෙන් විනාශ වූ අතර, වර්තමානයේ ශේෂව ඇත්තේ ඉහළම මහල් පමණි.

## ආශ්‍රේයයන්
උපර්කෝට් ලෙන්

**උපර්කෝට් ලෙන්**, හෙවත් **උපෙර්කෝට් ලෙන්**, ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මිනිසා විසින් නිර්මිත පුරාතන ලෙන් කුටීර සමූහයකි. මේවා ඉන්දියාවේ ගුජරාට් ප්‍රාන්තයේ නැගෙනහිර ජූනාගධ් හි පිහිටි ජූනාගධ් බෞද්ධ ලෙන් සමූහයට අයත් ය.

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
බාවා ප්‍යාරා ලෙන්

**බාවා ප්‍යාරා ලෙන්** (හෙවත් **බාබා ප්‍යාරා ලෙන්**) යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ මිනිසා විසින් නිර්මිත පුරාතන ලෙන් කුටි සමූහයකි. මෙම ලෙන් ඉන්දියාවේ ගුජරාට් ප්‍රාන්තයේ ජූනාගධ් හි නැගෙනහිර පෙදෙසේ පිහිටි ජූනාගධ් බෞද්ධ ලෙන් සමූහයට අයත් ය. බාවා ප්‍යාරා ලෙන්වල බුද්ධාගම සහ ජෛන ආගම යන ආගම් දෙකටම අයත් නිර්මාණ දක්නට ලැබේ.

## පින්තූර ගැලරිය 

Bava Pyara caves 001.jpg|බාවා ප්‍යාරා ලෙන්
Bava Pyara caves 002.jpg| බාවා ප්‍යාරා ලෙන්
Bava Pyara caves 004.jpg| බාවා ප්‍යාරා ලෙන්
Bava Pyara caves 005.jpg| බාවා ප්‍යාරා ලෙන්

## ආශ්‍රේයයන් 
## බාහිර සබැඳි 
* Baba Pyara Junagadh
* Buddhist caves 
* History of Baba Pyara cave
* Baba Pyare, Khapra Kodia Caves

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
කඩියා ඩුන්ගර් ලෙන්

**කඩියා ඩුන්ගර් ලෙන්** ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් ප්‍රාන්තයේ භාරුච් දිස්ත්‍රික්කයේ සගාඩියා තාලුකා ගම්මානය අසල පිහිටි ලෙන් සමූහයකි. මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ ක්‍රි.ව. 1වන සහ 2වන සියවස්වල දී ය. මෙහි ඒකශිලාමය සිංහ ස්තම්භ දෙකක් දක්නට ලැබේ. මෙම ලෙන්වල ගෘහනිර්මාණ ලක්ෂණ සැළකීමේ දී විහාර ශෛලියේ ලක්ෂණ දැකගත හැක. මෙහි කඳු පාමුල ගඩොල් ස්තූපයක් ද දක්නට ලැබේ. මෙය බෞද්ධ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයට අනුව නිමවා ඇත.

## ගැලරිය

Kadiyadungar.jpg|කඩියා ඩුන්ගර් කඳුගැටය උදාසීන් අඛාදා ආශ්‍රමයට දිස්වන අයුරු
Kadia Dungar caves inside.jpg|කඩියා ඩුන්ගර් ලෙනෙහි ඇතුළත.
Kadia Dungar caves landmark.jpg|කඩියා ඩුන්ගර් ලෙන. බිම්සලකුණ.
Kadia Dungar caves Buddha feet.jpg|කඩියා ඩුන්ගර් ලෙනෙහි ඇති බුද්ධ පාද.

## ආශ්‍රේයයන් 
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
සානා ලෙන්

ශානා (හෙවත් සානා) යන නාමය සහිත බෞද්ධ ලෙන් සමූහ දෙකක් ස්ථාන දෙකකින් හමුවේ. 

ශානා ඩුන්ගර් බෞද්ධ ලෙන් හෙවත් සානා බෞද්ධ ලෙන් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් හි ගිර් සෝම්නාත් දිස්ත්‍රික්කයේ (මෑතක දී ජූනාගධ් දිස්ත්‍රික්කයෙන් වෙන්කරන ලද) උනා තාලුකා හි ශානා වංකියා නම් ස්ථානයේ ය. මෙ. අම්රේලි දිස්ත්‍රික්කයේ රාජුල තාලුකා ප්‍රදේශය ආසන්නයේ පවතියි.

අනෙක් සානා බෞද්ධ ලෙන් පිහිටියේ සෝම්නාත් ප්‍රදේශයේ වේරාවාල් හි ය. මෙය ද නව ගිර් සෝම්නාත් දිස්ත්‍රික්කයේම පිහිටා ඇත. මෙම ලෙන් ප්‍රභාස් පතන් හි පුරාතන බෞද්ධ ලෙන් යනුවෙන් බහුලව හඳුන්වනු ලබයි. එසේවුවද, මාධ්‍ය තුළ මෙම ලෙන් සමූහ ද්විත්වයෙහි තොරතුරු මිශ්‍ර කොට ඇති ආකාරයක් පෙනෙයි. ප්‍රභාස් පතන් හි සානා ලෙන් පිහිටියේ වේරාවාල් සිට 7 km ගිනිකොණ දෙසින් සහ සෝම්නාත් මහාදේව් මන්දීර් සිට 2km ඊසානදිගිනි. වංකියා හි පිහිටි අනර්ඝ ශානා ඩුන්ගර් බෞද්ධ ලෙන් මෙම ලෙන්වලට 105 km පමණ නැගෙනහිරින් පිහිටා ඇත.

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
සියෝත් ලෙන්

**සියෝත් ලෙන්**, හෙවත් ඇතැන් අවස්ථාවල **කතේශ්වර බෞද්ධ ලෙන්**,

මෙහි ප්‍රධාන ලෙනෙහි නැගෙනහිරට මුහුණලා ඇති ගර්භගෘහයක්, ප්‍රදක්ෂිණා පථයක් සහ අවකාශය බෙදා ඇති අයුරින් පෙනීයන්නේ පළමු හෝ දෙවන සියවසේ සිට මෙය ශිව දේවාලයක් ලෙස භාවිතා වී ඇති බවයි. පසුව මෙම ලෙන් බෞද්ධයන්ගේ භාවිතයට ගැනුණු අතර, මෙහි හමුවූ මුද්‍රා සහ බ්‍රාහ්මී  අභිලේඛන ඊට සාක්ෂ්‍ය සපයයි. සෙසු ලෙන් සරල තනි කුටීරවලින් සමන්විත වන අතර, සත්වන සියවසේ දී හියුංසාං විසින් වාර්තා කළ ඉන්දු ගංගාවේ මුවදොර අසල පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් අසූවට එම ලෙන් ද අයත් විය හැක. ප්‍රදේශවාසීන්ගේ විශ්වාසය වන්නේ මෙම ලෙන් අතීත මංකොල්ලකරුවන් විසින් සිය ධනය සැඟවීමට භාවිතා කළ ස්ථානයක් බවයි.

1988–89 කාලයේ සිදුකරන ලද කැනීම්වලින් විවිධ මුද්‍රාවලින් යුත් බුද්ධ රූප සහිත මැටි මුද්‍රා, සහ පසුකාලීන බ්‍රාහ්මී සහ දේවනාගරී අක්ෂර සහිත මුද්‍රා කිහිපයක් ද හමුවී ඇත. සෙසු සොයාගැනීම් අතර තඹ මුදු, ගාධෛය කාසි, ටෙරාකොටා නන්දි රුවක්, විවිධ මැටි බඳුන් ද වේ. පුරාවිද්‍යා සාක්ෂි අනුව, දොළොස්වනභෝ දහතුන්වන සියවස්වල දී ශෛවාගමිකයන් විසින් නැවත මෙම ස්ථානය අත්පත් කරගෙන ඇති බව පෙනී යයි. 2001 ගුජරාට් භූකම්පනයෙන් පසු මෙම ස්ථානය ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.

## ආශ්‍රේයයන්
තුල්ජා ලෙන්

**තුල්ජා ගුහා** (**තුල්ජා ලෙන්** तुळजा लेणी) පිහිටියේ ඉන්දියාවේ ජුන්නර් සිට 4km පමණ බටහිරට වන්නට, ශිව්නේරි කඳුගැටය අසල ය. ජුන්නර් නගරය වටා ඇති සෙසු ලෙන් වන්නේ: මන්මෝඩි ලෙන්, ශිව්නේරි ලෙන් සහ ලෙන්‍යාද්‍රි ලෙන් ය.

මෙම ලෙනෙහි වෘත්තාකාර චෛත්‍ය ශාලාවක් පිහිටි අතර, එහිවූ ස්තූපය වටා අෂ්ටාස්‍රාර කුළුණු දොළහක් දක්නට ලැබේ. ක්‍රි.පූ. 50 අවට කනින ලද මෙම ලෙන් ජුන්නර් හි පැරණිතම ලෙන් අතර වේ. මෙම බෞද්ධ ලෙන් සමූහයට ලෙන් 11ක් අයත් ය. ඉන් අංක 4 ලෙන හින්දූන් විසින් අත්පත් කරගෙන එහි තුල්ජා දේවී නම් දෙවඟන උදෙසා දේවාලයක් තනා ඇත.

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
* Kevin Standage, An Indian Travel Photography Blog (Tulja Lena caves)

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ශිව්නේරි ලෙන්

**ශිව්නේරි ලෙන්** (शिवनेरी लेणी) ‍යනු ක්‍රි.ව. 1වන සියවසේ දී බෞද්ධ භික්ෂූන් උදෙසා නිර්මාණය වූ කෘත්‍රිම ලෙන් සමූහයකි. ප්‍රකට සංචාරක ආකර්ෂණයක් වන මෙය ඉන්දියාවේ ජුන්නර් සිට 2 km පමණ නිරිතදිගට වන්නට ශිව්නේරි කඳුගැටයේ පිහිටා තිබේ. ජුන්නර් නගරය අවට ඇති සෙසු ලෙන් වන්නේ: මන්මෝඩි ලෙන්, ලෙන්‍යාද්‍රි, සහ තුල්ජා ලෙන් ය.

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
තලාජා ලෙන්

**තලාජා ලෙන්** පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් ප්‍රාන්තයේ භාව්නගර් දිස්ත්‍රික්කයේ තලාජා හි ය. මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ කේතු ආකාර කන්දක ය. මෙම සමූහයේ ලෙන් 30ක් පමණ ඇති අතර, ඉන් 15ක ජල රැඳවුම් ඇත. මෙම ලෙනෙහි අනන්‍ය වූ ගෘහනිර්මාණ සැලැස්මක් ඇති අතර එය *ඒභාල් මණ්ඩප* යනුවෙන් හඳුන්වයි. මෙහි ශාලා චාම් ය. "එහි ප්‍රාසාද මුහුණතෙහි චෛත්‍ය කවුළු දක්නට ලැබේ."  මෙහි වූ චෛත්‍ය සහ කුටි ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ බුද්ධාගමේ බලපෑම මත නිර්මාණය විය.

ක්‍රි.ව. 2වන සියවසේ ක්ෂත්‍රප' රාජ්‍ය සමයේ මෙම ශාලාවල සහ කුටිවල ජෛනාගමික සංකේත කැටයම් කොට ඇත. මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ මහාරාෂ්ට්‍රයේ ශෛලකර්ම ගෘහනිර්මාණ ඇරඹීමට පෙර ය.

File:Inside view of Talaja Cave.JPG|තලාජා ලෙනක ඇතුළත

## ආශ්‍රේයයන්
## වැඩිදුර කියවීමට
* 

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
සප්තපර්ණී ගුහාව

**සප්තපර්ණී ලෙන**, හෙවත් සංස්කෘත බසින් **සප්ත පර්ණී ගුහා** සහ පාලියෙන් **සත්තපණ්ණී ගුහා** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ බිහාර් හි රාජ්ගිර් සිට  නිරිතදිගින් පිහිටි බෞද්ධ ලෙනකි. මෙය කඳුගැටයක පිහිටා ඇත. බෞද්ධ ඉතිහාසය තුළ සප්තපර්ණී ගුහාව වැදගත් වන්නේ බොහෝදෙනාගේ විශ්වාසයට අනුව බුදුන් වහන්සේ පරිනිර්වාණයට පෙර එහි මඳ කාලයක් ගතකොට තිබීමත්, සහ බුදුන් වහන්සේගේ මහා පරිනිර්වාණයෙන් පසු පළමු ධර්ම සංගායනාව පැවති ස්ථානය වීමත් නිසායි.

## ආශ්‍රේයයන්