උරුගුවේ ආර්ථිකය

1991 දී, උද්ධමනය සමනය කිරීම සඳහා වැටුප් වන්දි ලබා ගැනීම සඳහා සහ ලුයිස් ඇල්බර්ටෝ ලැකල්ගේ රජය විසින් අපේක්ෂා කරන ලද පෞද්ගලීකරණයට විරුද්ධ වීම සඳහා වැඩ වර්ජනවල වැඩිවීමක් රට තුළ දක්නට ලැබුණි. 1992 දී මහා වැඩ වර්ජනයක් කැඳවන ලද අතර, ජනමත විචාරණයෙන් පෞද්ගලීකරණ ප්‍රතිපත්තිය පුළුල් ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. 1994 සහ 1995 දී, විදේශ වෙළඳාම ලිහිල් කිරීම හේතුවෙන් ඇති වූ ආර්ථික දුෂ්කරතාවන්ට උරුගුවේ මුහුණ දුන් අතර එමඟින් වෙළඳ හිඟය වැඩි විය. මොන්ටෙවීඩියෝ ගෑස් සමාගම සහ ප්ලූනා ගුවන් සේවය පෞද්ගලික අංශයට පවරන ලද නමුත් 1996 දී පෞද්ගලීකරණයේ වේගය මන්දගාමී විය. 1999 සහ 2002 අතර උරුගුවේ ප්‍රධාන ආර්ථික හා මූල්‍ය අර්බුදයකට මුහුණ දුන්නේය, ප්‍රධාන වශයෙන් ආර්ජන්ටිනාවේ ආර්ථික ගැටලු නිසා ඇති වූ බලපෑමකි. ආර්ථිකය 11% කින් හැකිලී ගිය අතර විරැකියාව 14–21% දක්වා ඉහළ ගියේය'''. ෆ්‍රෙන්ට් ඇම්ප්ලියෝ රජය, උරුගුවේහි බාහිර ණය සඳහා ගෙවීම් දිගටම කරගෙන යන අතරතුර, දරිද්‍රතාවය සහ විරැකියාව පිළිබඳ පුළුල් ගැටළු වලට පහර දීම සඳහා හදිසි සැලැස්මක් ද ක්‍රියාත්මක කළේය. 2004-2008 කාලය තුළ ආර්ථිකය වාර්ෂිකව 6.7% ක අනුපාතයකින් වර්ධනය විය. ආර්ජන්ටිනාව සහ බ්‍රසීලය මත යැපීම අඩු කිරීම සඳහා උරුගුවේ අපනයන වෙළඳපොළවල් විවිධාංගීකරණය කර ඇත. 2010 දෙසැම්බර් මාසයේදී විරැකියාව 5.4% ක වාර්තාගත අවම අගයකට ළඟා වූ අතර 2011 ජනවාරි මාසයේදී එය 6.1% දක්වා ඉහළ ගියේය. විරැකියාව තවමත් අඩු මට්ටමක පවතින අතර, IMF විසින් උද්ධමනකාරී පීඩනයන්හි වැඩිවීමක් නිරීක්ෂණය කරන ලදී, සහ 2010 පළමු භාගය සඳහා උරුගුවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 10.4% කින් ප්‍රසාරණය විය. IMF ඇස්තමේන්තු වලට අනුව, 2010 දී උරුගුවේ 8% ත් 8.5% ත් අතර සැබෑ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වර්ධනයක් අත්කර ගැනීමට ඉඩ තිබුණි, ඉන්පසු 2011 දී 5% ක වර්ධනයක් සහ ඊළඟ වසරවලදී 4% ක් විය.

2024 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ උරුගුවේ 62 වන ස්ථානයට පත්විය. 2003 සිට වෘත්තීය සමිති සාමාජිකයින් සංඛ්‍යාව හතර ගුණයකින් වැඩි වී ඇති අතර, 2015 දී මිලියන 1.5 ක වැඩ කරන ජනගහනයක් සඳහා 110,000 සිට 400,000 දක්වා වැඩි වී ඇත. ජාත්‍යන්තර වෘත්තීය සමිති සම්මේලනයට අනුව, උරුගුවේ "ප්‍රධාන ILO කම්කරු සම්මුතීන් අටම අනුමත කර ඇත". 2013 දෙසැම්බර් 11 වන දින හිටපු ජනාධිපති ජෝස් "පෙපේ" මුජිකා විසින් කංසා වර්ධනය, භාවිතය සහ විකිණීම නීතිගත කරන ලද අතර, එමඟින් උරුගුවේ මරිජුවානා සම්පූර්ණයෙන්ම නීතිගත කළ ලොව පළමු රට බවට පත්විය. එම දිනයේදීම උරුගුවේ සෙනෙට් සභාවේදී නීතිය අනුමත කිරීමට ඡන්ද 16 ක් සහ විරුද්ධව ඡන්ද 13 ක් ලැබුණි.

### කෘෂිකර්මය 
2010 දී, උරුගුවේ අපනයන-අභිමුඛ කෘෂිකාර්මික අංශය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 9.3% කට දායක වූ අතර ශ්‍රම බලකායෙන් 13% ක් සේවයේ යොදවා ඇත. උරුගුවේ කෘෂිකර්ම හා පශු සම්පත් අමාත්‍යාංශයේ නිල සංඛ්‍යාලේඛනවලින් පෙනී යන්නේ උරුගුවේහි මස් සහ බැටළු ගොවිතැන භූමියෙන් 59.6% ක් අත්පත් කරගෙන ඇති බවයි. ගව අභිජනනය කිරි, ආහාර සහ සහල් වැනි භෝග සමඟ භෝග භෝග සමඟ වෙනත් ගොවිපල ක්‍රියාකාරකම් සමඟ සම්බන්ධ වූ විට ප්‍රතිශතය තවදුරටත් 82.4% දක්වා වැඩි වේ.

FAOSTAT ට අනුව, උරුගුවේ ලොව විශාලතම සෝයා බෝංචි (9 වන ස්ථානය), ලොම් (12 වන ස්ථානය), අශ්ව මස් (14 වන ස්ථානය), මී මැස්සන් (14 වන ස්ථානය) සහ ක්වින්ස් (17 වන ස්ථානය) නිෂ්පාදකයින්ගෙන් එකකි. බොහෝ ගොවිපලවල් (39,120 න් 25,500) පවුල් කළමනාකරණය යටතේ සිදු කරනු ලැබේ; හරක් මස් සහ ලොම් ඔවුන්ගෙන් 65% ක් සඳහා ප්‍රධාන ක්‍රියාකාරකම් සහ ප්‍රධාන ආදායම් මාර්ගය නියෝජනය කරයි, ඉන්පසු එළවළු ගොවිතැන 12%, කිරි ගොවිතැන 11%, ඌරන් 2% සහ කුකුළු මස් ද 2% වේ. උරුගුවේ යනු එහි ජනගහනයට සාපේක්ෂව වැඩිම සංචාරකයින් ලැබෙන ලතින් ඇමරිකානු රටයි. 2023 දී, සංචාරකයින් මිලියන 3.8 ක් උරුගුවේ වෙත ඇතුළු වූ අතර, ඉන් බහුතරය ආර්ජන්ටිනාවන් සහ බ්‍රසීලියානුවන් වූ අතර, පසුව චිලී ජාතිකයන්, පැරගුවේ ජාතිකයන්, ඇමරිකානුවන් සහ විවිධ ජාතීන්ට අයත් යුරෝපීයයන් විය.
උරුගුවේ සංස්කෘතික අත්දැකීම් අතර කොලෝනියා ඩෙල් සැක්‍රමෙන්ටෝ හි දක්නට ලැබෙන පරිදි, රටේ යටත් විජිත උරුමය ගවේෂණය කිරීම ඇතුළත් වේ. ඓතිහාසික ස්මාරක අතර ටොරස් ගාර්ෂියා කෞතුකාගාරය සහ එස්ටැඩියෝ සෙන්ටෙනාරියෝ ඇතුළත් වේ. උරුගුවේ හි ප්‍රධාන ස්වාභාවික ආකර්ෂණයන්ගෙන් එකක් වන්නේ පුන්ටා ඩෙල් එස්ටේ ය. පුන්ටා ඩෙල් එස්ටේ උරුගුවේ ගිනිකොනදිග වෙරළට ඔබ්බෙන් කුඩා අර්ධද්වීපයක පිහිටා ඇත. එහි වෙරළ තීරයන් මන්සා නොහොත් හීලෑ (ගංගා) පැත්ත සහ බ්‍රාවා නොහොත් රළු (සාගර) පැත්ත ලෙස බෙදා ඇත. පුන්ටා ඩෙල් එස්ටේ මැල්ඩොනාඩෝ නගරයට යාබදව පිහිටා ඇති අතර, වෙරළ තීරයේ එහි ඊසාන දෙසින් ලා බාරා සහ ජෝස් ඉග්නාසියෝ යන කුඩා නිවාඩු නිකේතන දක්නට ලැබේ.

### ප්‍රවාහනය 
මොන්ටෙවීඩියෝ වරාය ප්‍රධාන බහාලුම් පර්යන්ත වරායන්ගෙන් එකකි; එය වාර්ෂිකව බහාලුම් මිලියන 1.1 කට වඩා හසුරුවයි. එහි වරායට මීටර් 14 ක නැව් ප්‍රමාණයක් හැසිරවිය හැකිය (අඩි 46) යාත්‍රා. දොඹකර නවයක් පැයකට චලනයන් 80 සිට 100 දක්වා ඉඩ සලසයි.

#### ගුවන් 
කැරස්කෝ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ මුලින් 1947 දී විවෘත කරන ලද අතර 2009 දී ගුවන්තොටුපළ හිමිකරු සහ ක්‍රියාකරු වන පුවර්ටා ඩෙල් සූර්, ඩොලර් මිලියන 165 ක ආයෝජනයකින් ඉඩකඩ සහිත නව මගී පර්යන්තයක් සමඟ පවතින පහසුකම් පුළුල් කිරීමට සහ නවීකරණය කිරීමට රෆායෙල් විනෝලි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීන් පත් කළේය. ගුවන්තොටුපළට වසරකට පරිශීලකයින් මිලියන 4.5 ක් දක්වා හැසිරවිය හැකිය.

මැල්ඩොනාඩෝ දෙපාර්තමේන්තුවේ පුන්ටා ඩෙල් එස්ටේ සිට කිලෝමීටර් 15 ක් (සැතපුම් 9.3) ක් දුරින් පිහිටි පුන්ටා ඩෙල් එස්ටේ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ, උරුගුවේහි දෙවන කාර්යබහුලම ගුවන් පර්යන්තය වන අතර එය උරුගුවේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පී කාලෝස් ඔට් විසින් ඉදිකරන ලද්දකි. එය 1997 දී විවෘත කරන ලදී. 1949 දී රජය විදුලි ට්‍රෑම් රථ සහ මොන්ටෙවීඩියෝ ජල වැඩ සමාගම සමඟ දුම්රිය මාර්ග ජනසතු කළේය. රටේ බොහෝ දේශීය භාණ්ඩ ප්‍රවාහන සහ මගී සේවාව දුම්රිය මාර්ගයෙන් නොව මාර්ගයෙන් සිදු කෙරේ. අගනුවර සහ දේශසීමා ප්‍රදේශ අසල්වැසි රටවලට සම්බන්ධ කරමින් රට තුළ ජාත්‍යන්තර බස් සේවා කිහිපයක් ඇත. මේවාට ආර්ජන්ටිනාවේ ගමනාන්ත 17ක්, බ්‍රසීලයේ ගමනාන්ත 12ක් සහ චිලී සහ පැරගුවේ අගනගර ඇතුළත් වේ.

### විදුලි සංදේශ 
අනෙකුත් බොහෝ ලතින් ඇමරිකානු රටවලට වඩා විදුලි සංදේශ කර්මාන්තය වඩාත් දියුණු වී ඇති අතර, 1997 දී සම්පූර්ණ ඩිජිටල් දුරකථන ආවරණයක් ලබා ගත් ඇමරිකානු මහාද්වීපයේ පළමු රට එයයි. මෙම පද්ධතිය රජය සතු වන අතර, 1990 ගණන්වල සිට එය අර්ධ වශයෙන් පෞද්ගලීකරණය කිරීමට මතභේදාත්මක යෝජනා තිබේ.

ජංගම දුරකථන වෙළඳපොළ රජයට අයත් ANTEL සහ පුද්ගලික සමාගම් දෙකක් වන Movistar සහ Claro විසින් බෙදා ගනු ලැබේ. ANTEL උරුගුවේ ජංගම දුරකථන මාර්ගවලින් 49% ක් වන විශාලතම වෙළඳපල කොටස හිමි කර ගනී. ANTEL 2019 අප්‍රේල් මාසයේදී වාණිජ 5G ජාලයක් දියත් කර ඇත. තවමත් අඛණ්ඩ සංවර්ධනයක් සහිතව. Movistar සහ Claro සතුව ඇත්තේ පිළිවෙලින් 30% සහ 21% ක් පමණි. 2023–2024 කාලය තුළ ගූගල් සෙවුම් යන්ත්‍රය මුළු සෙවුම් යන්ත්‍ර වෙළඳපල කොටසෙන් 95% ක් විය.

### බලශක්තිය 
2010 දී, උරුගුවේ බලශක්ති, පතල් හා කර්මාන්ත අමාත්‍යාංශය පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්‍රවර්ධනය පිළිබඳ නියෝගය 354 අනුමත කළේය. 2021 දී, ස්ථාපිත පුනර්ජනනීය විදුලිය අනුව, උරුගුවේ ජල විදුලිය මෙගාවොට් 1,538 ක්, සුළං බලය මෙගාවොට් 1,514 ක් (ලෝකයේ 35 වන විශාලතම), සූර්ය බලය මෙගාවොට් 258 ක් (ලෝකයේ 66 වන විශාලතම) සහ ජෛව ස්කන්ධයෙන් මෙගාවොට් 423 ක් ලබා ගත්තේය. 2023 දී, උරුගුවේ විදුලියෙන් 98% ක් පුනර්ජනනීය බලශක්තියෙන් පැමිණේ. වසර දහයකටත් අඩු කාලයක් ගත වූ සහ රජයේ අරමුදල් නොමැතිව සිදු වූ නාටකාකාර මාරුව විදුලි පිරිවැය අඩු කළ අතර රටේ කාබන් පියසටහන අඩු කළේය. බොහෝ විදුලි බලය ජල විදුලි පහසුකම් සහ සුළං උද්‍යාන වලින් පැමිණේ. උරුගුවේ තවදුරටත් විදුලිය ආනයනය නොකරයි. 2022 දී, රටේ මුළු කාබන් ඩයොක්සයිඩ් විමෝචනයෙන් 49% ක් ඩීසල් ඉන්ධන දහනය කිරීමෙන් ද, පසුව පෙට්‍රල් දහනය කිරීමෙන් ද, 25% ක කොටසක් ලබා ගත්තේය.

## සටහන් 
## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:උරුගුවේ