open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
මීතොටමුල්ල

### භූගෝලීය පිහිටීම
මීතොටමුල්ල  යනු කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ   කොළඹ නගර මායිමේ ම පිහිටි ග්‍රාමයකි. මෙම ගම කොලොන්නාව නගර සභාවට අයත් වන අතර කොලොන්නාව ඡන්ද කොට්ඨාසය තුළ පිහිටා තිබේ.  දෙමටගොඩ කොලොන්නාව මාර්ගයේ කොලොන්නාව තෙල් සංස්ථා දොරටුව ඉදිරිපසින් හා ඔරුගොඩවත්ත වැල්ලම්පිටිය පරණ අවිස්සාවේල්ල මාර්ගයේ ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ගයට නුදුරින් මීතොටමුල්ලට ඇතුළු වන ප්‍රධාන මාර්ග දෙකකි.  

### ආගමික ස්ථාන හා වෙනත් ආයතන
මීතොටමුල්ලෙහි විහාරස්ථාන ගණනාවක් ඇති අතර එයින් මීතොටමුල්ල ශ්‍රී නාගවනාරාමය ආ මීතොටමුල්ල ක්ෂේත්‍රාරාමය මුල් තැනක් ගනී. නම් පොත නම් ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වන සම්මුඛ දේවාලය යනු මීතොටමුල්ල ශ්‍රී නාගවනාරාමයේ ඉහළ මළුවේ ඇති දේවාලය යැයි විශ්වාස කරති. ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ගයේ සිට කොලොන්නාව තෙල් සංස්ථා පරිශ්‍රය තෙක් දිවෙන දුම්රිය මාර්ගය ද වැඩි හරියක් දිව යන්නේ මීතොටමුල්ල බස් ඩිපෝව මෙන්ම ජැෆර්ජි ඇඟළුම් ආයතනය ද එකම රජයේ පාසල වන රාහුල විද්‍යාලය ද පිහිටා ඇති මෙම ගම මැදිනි. 

### ප්‍රසිද්ධ පුද්ගලයින්
ප්‍රසිද්ධ කිවිවරයකු වූ නැසීගිය යූ. ඒ. එස්. පෙරේරා හෙවත් සිරි අයියා ගේ මෙන්ම පළමු මනමේ බිසව වූ ට්‍රිලීෂියා ගුණවර්ධනයන්ගේ ද ගම වූයේ මීතොටමුල්ලයි.
අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථාන

**අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානයක්** (හෝ **කක්ෂීය මධ්‍යස්ථානයක්**) යනු,  අභ්‍යාවකාශයෙහි (වඩාත් බහුල ලෙසින් පහත පෘථිවි කක්ෂයෙහි) දීර්ඝ කළ  කාල පරිච්ඡේදයක් රැ‍ඳී සිටීම සහ අනෙකුත් අභ්‍යාවකාශ යානා තටාකගත කිරීම සඳහා සැලසුම් කර ඇති,  අභ්‍යාවකාශගාමීන් පිරිසකට නවාතැන් සැපයීමේ හැකියාව ඇති,  අභ්‍යාවකාශ යානයකි. අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථාන ප්‍රධාන ප්‍රචාලන බලයෙන් සහ ගොඩබෑමේ පහසුකම්වලින් අනිකුත් මිනිසුන් රැගෙන යන අභ්‍යවකාශ යානාවලින් වෙනස්වේ. එම අභ්‍යාවකාශ යානා බොහෝ විට අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානය වෙත ප්‍රවාහන කෙරෙන යානා ලෙස හැදින්විය හැකිය. අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථාන සැලසුම් කර ඇත්තේ කක්ෂයේ සති, මාස සහ සමහර විට වර්ෂ ගණනක් වැනි මධ්‍ය කාලීන කාලයක් වාසය කිරීමටය. දැනට භාවිතා වන එකම අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානය අන්තර්ජාතික අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානය වේ. මීට පෙර තිබූ ඒවා වන්නේ අල්මැස් (Almaz) , සැලීයුට් කාණ්ඩය (Salyut Series) , ස්කයි ලැබ් (Sky lab) සහ මීර් (Mir) ය.

මේ වන විටත් (2007 තෙක්) අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථාන භාවිතා කරනුයේ දිගු කාලීන අභ්‍යාවකාශ ගමන්වලින් මිනිස් සිරුරට සිදුවන බලපෑම අධ්‍යයනය කිරීමටත් අනෙකුත් අභ්‍යවකාශ යානාවල පහසුකම් නොමැති විශාල විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයන් කිරීමේ වේදිකාවක් ලෙසය. සෝයූස් 11 සහ සැල්යුට් 1 වැනි අවාසනාවන්ත යානා සහ සෑම මිනිසුන් රැගත් අභ්‍යාවකාශ යානාවල අභ්‍යාවකාශ ගමන් කාල සීමා අභ්‍යාවකාශ මධ්‍යස්ථානය පිහිටුවීම කරළියට ගෙන ආ අතර 1994 සි‍ට 1995 දක්වා “වැලරි පොල්යකොව්” (Valeriy Polyakov) විසින් මීර් (Mir) හි සිට දින 437.7 අභ්‍යාවකාශයේ ගතකර වාර්තාවක් තැබූ අතර 2008 වන විට අභ්‍යාවකාශගාමීන් තුන්දෙනෙක් වර්ෂයකට වඩා තනි අභ්‍යාවකාශ චාරිකා සම්පූර්ණ කර ඇත. ඔවුන් සෑම දෙනාම මීර් යානයේ ද සිටි සාමාජිකයන් ද වීම විශේෂයකි.

## ආශ්‍රිත ලිපි 
* Apollo–Soyuz
* Spacelab
* Shuttle–Mir program

## මූලාශ්‍ර 
## භාහිර සබැඳි 
* Read Congressional Research Service (CRS) Reports regarding Space Stations
* ISS - on Russian News Agency TASS Official Infographic
* "Giant Doughnut Purposed as Space Station", *Popular Science*, October 1951, pp.&nbsp;120–121; article on the subject of space exploration and a space station orbiting earth


ප්‍රවර්ගය:1971 වසර තුළ හඳුන්වාදීම්
ප්‍රවර්ගය:මානව වාසස්ථාන
ප්‍රවර්ගය:සෝවියට් නව නිපැයුම්
ප්‍රවර්ගය:අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
ලංකා ඉතිහාසය-කෝට්ටේ රාජධානිය

කෝට්ටේ රාජධානිය යනු වර්තමාන කොළඹ නගරයට සැතපුම් කීපයක් ඈතින් තිබුණු ශ්‍රී ලංකාවේ රාජධානියකි. එය 15 වැනි සියවසේ සමෘද්ධිමත් රාජ්‍යයක් විය. මුළු ලංකාද්වීපයම එක ධජයක් යටතේ අන්තිම වරට පාලනය කළේ කෝට්ටේ  රජතුමාය.

1450 වන විට යාපනය රාජ්‍යය යටත් කර ගැනීමෙන් 6 වැනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමා මුළු ලංකාවම එක් සේසතක් යටතට ගෙනාවේය. පරාක්‍රමබාහුගේ මරණින් අවුරුදු 10 කට පසු 1477 වන විට ප්‍රාදේශීය රාජ්‍යයන් වඩාත් බලවත් විය.

ඔහුගේ පාලන කාලය තුල වඩාත් සමෘද්ධියට පත් වූයේ සාහිත්‍ය කලා ශිල්ප ආදියයි. ඊට එක් හේතුවක් වූයේ රජතුමාද සාහිත්‍යකාමියෙකු වීමයි.

තුන්වැනි වික්‍රමබාහු රජුගේ පාලන සමයේදී ගම්පොල රාජධානියේ අමාත්‍යවරයෙකු වූ අලකේශ්වර (1370 - 1385) විසින් බලකොටුවක් වශයෙන් කෝට්ටේ නගරය පිහිටුවනු ලැබුයේ උතුරෙන් පැමිණෙන ආක්‍රමණයන් වෙතොත් එය බටහිර වෙරළ දිශාවෙන් පැමිණීම බාධා කිරීම සඳහාය.  පසුව එය 1412 දී 6 වැනි පරාක්‍රමබාහු විසින් තම අග නගරය ලෙස තෝරා ගන්නා ලදි.
කරුණාසේන ජයලත්

**කරුණාසේන ජයලත්** ශූරීන් සිංහල සාහිත්‍යයේ යොවුන් සාහිත්‍යයක් නිර්මාණය කිරීමට දායකත්වය දැක්වූ නවකතා කරුවෙකි.

## ප්‍රකාශන
### නව කතා
* ගොළු හදවත
* බඹා කෙටූ හැටි
* මුව දඩයම
* ලස්සන ඇස්
* ගැහැණු ළමයි
* පිරුණු හදක්
* යහළු යෙහෙළි
* මව සහ දුව
* ඇවැස්ස නෑයෝ
* හතුරු හිතක්
* රිදී නිම්නය
* සතීගේ කතාව
* කුල කුමරිය

ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
අටවක පුත්තු

**අටවක පුත්තු** නවකතාව ලියනගේ අමරකීර්ති විසින් ලියැවුනු 2008 වර්ෂයේ හොඳම නවකතාව ලෙසින් රාජ්‍ය සාහිත්‍ය සම්මාන දිනාගත් සිංහල භාෂාවෙන් ලියැවුනු නව කතාවකි. ලාංකීය සමාජය පිළිබඳ සියුම් විවරණාත්මය නව කතාවක් වන මෙම අටවක පුත්තු නවකතාව ‍සාමාන්‍ය ලිඛිත භාෂා ශෛලියෙන් බැහැරව වාචික භාෂා ශෛලියෙන් ලියැවුනකි. 

## කතා සාරාංශය
## අටවක පුත්තු නවකතාවේ ප්‍රධාන චරිත
* දමයන්ත බණ්ඩාර දිසානායක
* නන්ද දිසානායක
* නයනි
* අනෝමා
* දිල්කි
* රවී
* රෙජින නෝනා
* මහාචාර්ය ඒකනායක

ප්‍රවර්ගය:නවකතා
ප්‍රවර්ගය:සාහිත්‍ය
ඒ.වී. සුරවීර

ප්‍රවර්ගය:සාහිත්‍යය‍
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛකයෝ
ප්‍රවර්ගය:සිංහලයෝ
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ලේඛකයන්
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකීය නවකතාකරුවන්
ලියනගේ අමරකීර්ති

**ලියනගේ අමරකීර්ති**. අටවක පුත්තු නවකතාව රචනය කරමින් 2008 වසරේ රාජ්‍ය සාහිත්‍ය සම්මාන දිනාගත් ලියනගේ අමරකීර්ති කුරුණෑගල දෙමටගොල්ල රජයේ විදුහලෙන් සහ වැල්ලව මධ්‍ය මහා විද්‍යාලයෙන් සිය මූලික අධ්‍යාපනය ලබා 1994 දී කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයෙන් ශාස්ත්‍රවේදී උපාධියද, ඉන් අනතුරුව වර්ෂ 2000 දී ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වින්කොන්සින් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් ශාස්ත්‍රපති උපාධියද හිමිකරගත්තේය. 

## ප්‍රකාශන
### ප්‍රබන්ධ කතා
* මානව භක්තිය හා සිත්තරා
* රළ
* නන්දන උයන
* මම දැන් නිදමි
* විල සහ මල
* මහ කන්ද පාමුල
* වීරියවන්තයෝ (යොවුන් නවකතා)
* අටවක පුත්තු
* කුරුලු හදවත
*අහම්බකාරක
*ගෙදර වට සිතියම
### පරිවර්තන
* මහා පුරුෂයෙකුට බිරිඳව
* තරණ නවකතාකරුවෙකු වෙත
* මල් බර සමය
* ගැටුම, සංස්කෘතිය, වෙනස
* නෙරූදාගේ ලියුම්කාරයා
* කලාව කුමකටද?
අභිරහස්

### පද්‍ය
* එකමත් එක පිටරටක

### ශාස්ත්‍රීය
* අමුතු කතාව
* සහෘද සාක්ෂිය
* පහන සහ කැඩපත
* නව කවි සලකුණ
* කෙටිකතා කලාව

## සම්මාන
* මම දැන් නිදමි- රාජ්‍ය සම්මාන 2000 
* 2007- අටවක පුත්තු - රාජ්‍ය සාහිත්‍ය සම්මානය හොඳ ම සිංහල නවකතාව 
* කුරුලු හදවත- ස්වර්ණපුස්තක 2014 
* කුරුලු හදවත- විද්‍යයෝදය සම්මාන 2014 
* අහම්බකාරක - ස්වර්ණ පුස්තක 2016 

## අඩවියෙන් බැහැර පිටු
*[ගසල් ආර කවි| ප්‍රේම රාත්‍රිය - ලියනගේ අමරකීර්ති]
*අමරකීර්ති ගේ ‘සිළුමිණ’ ලිපියේ එන අදහස් උදෙසා ‘කතිකා’ අධ්‍යයන කවයේ ප‍්‍රතිචාරය 
*Facebook page

ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛකයෝ
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ලේඛකයෝ
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකීය නවකතාකරුවන්
පුර්ව ඓතිහාසික යකඩ යුගය

**පුර්ව ඓතිහාසික යකඩ යුගය** ඓතිහාසික වාර්තා අනුව නගරයේ ආරම්භය ක්‍රි.පු 5 වන සියවසේ පමණ සිදුවී ඇතැයි සදහන්‍ වෙයි. එහෙත් පුරාවිද්‍යා දත්ත අනුව එය ක්‍රි.පු. 10 වෙනි ශත වර්ෂය දක්වා දිවයයි. පුරාවිද්‍යාත්මක කැණිම් වලින් මනුෂ්‍යවාසය පිළිබද කරැණු හෙලිවන නමුදු ක්‍රි.පු. 5 වන සියවසෙන් එපිට (ප්‍රාග් ඓතිහාසික) කාලය පිළිබදව සාක්ෂි ඇත්තේ ඉතා සුළු වශයෙනි.

	අනුරාධපුරයේ කරන ලද වැඩිදුර කැණිම් වලදී නගරය හෝ නගරය අසල ප්‍රාග් ඓතිහාසික ජනාවාසයන් පැවතුන බව අනාවරණය වී ඇත. ක්‍රි.පු. 900 - 600 අතර කාල පරාසය තුල පූර්ව ඓතිහාසික යකඩ යුගයේ, යකඩ තාක්ෂණය, කුඹල් කර්මාන්තය, අශ්වයින්, ගෘහාශ්‍රිත ගවයින්, වී වගාව පිළිබද ලකුණු පෙනෙන්නට තිබේ.  ක්‍රි.පු. 700 - 700 වකවානුවේ අනුරාධපුරයේ ජනාවාස හෙක්ටයාර් 50 ක පමණ ප්‍රමාණයක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත. වයඹින් හා ඊසාන  දිගින් ප්‍රාධාන වරායන් තිබීමත් වාරි පහසුකම් සහිත සරැ සාර භූමියක් නගරය වටා තිබීමත් හේතුවෙන් නගරය සුභ කටයුතු වලදී ආරක්ෂිත විය.  ආක්‍රමණිකයන්ගෙන් බේරීමට ස්වාභාවික රැකවරණය සලසමින් නගරය ඝණ වනාන්තරයෙන් වට වී තිබුණි.

මුල් ඓතිහාසික යුගය ක්‍රි.පු. 500 - 250 අතර කාල සීමාව වංශකථා අනුව අධ්‍යනය කර තිබේ. මෙම කාල සීමාවේ පණ්ඩුකාභය රජු ද්වාරයන්, වාණිජ මධ්‍යස්ථාන ආදී අංග ඇතුලත් කරමින් ක්‍රමවත් නගර සැළසුම් කළේය. නගරය වර්ග කි.මී 1 ක පමාණයක පැතිර තිබු අතර එය මාහාද්වීපය තුල එකල ඒ වර්ගයේ විශාලතම නගර වලින් එකක් ලෙස සැළකුනි.

ප්‍රවර්ගය: ඉතිහාසය
ප්‍රවර්ගය:යුගය අනුව ඉතිහාසය
අනුරාධපුර රාජවංශය

අධිරාජ්‍යයා සමග ඔහුගේ තිබුණ සම්බන්ධතාවය හේතුවෙන්  ක්‍රි.පු. 247 දී (අශෝකගේ පුත්) මහින්ද මගින් ලංකාවට බුදු දහම හදුන්වාදීම ද (මහින්දගේ සොයුරිය)  සංඝමිත්තා මගින් ශ්‍රී මහා බෝධිය ජම්බු කොළය (සම්බිලිතුරෙයි)  හරහා ලංකාවට ගෙන ඒමද සිදුවිය. රජතුමාගේ රාජ්‍ය සමය ථෙරවාදී බුදුදහමට ඉතා සමීප විය. 
එළාර (ක්‍රි.පු 205 - 161)
		දෙමළ රජකෙනෙක් වූ එළාර අසේල රජු මරා දැමී‍මෙන් පසු  මහවැලි ගගට උතුරින් වූ පිහිටි රට පාලනය කළේය. එළාර රජ සමයේදී කැළණිතිස්ස (නිරිත දිග) මයා ‍රටේ උප රජක  විය. (ගිණිකොණ දිග) රැහුණේ ප්‍රාදේශිය උප රජු වුයේ කාවන් තිස්සයි. තිස්ස මහා විහාරය, දීඝ වාපී වැව සහ සේරුවිල පිහිටි බොහෝ සිද්ධස්ථානද  කරවන ලද්දේ කාවන්තිස්ස විසිනි.
දුටු ගැමුණු (ගාමිණි) (ක්‍රි.පු. 161 - 137)
		මහා වංශයේ විස්තර අණුව කාවන්තිස්ස රජුගේ වැඩිමහල් පුතා වූ දුටු ගැමුණු අවුරැදු 25 ක තරුණ යෙකි. එළාර (අවුරැදු 64) හා සටන් කොට ඔහුව පරාජ‍ය කළේය. ලංකාවේ අශෝක ලෙස දුටුගැමුණු රජතුමා වර්ණනා කර ඇත. පීරමීඩ හා සමාන රුවන්වැලි සෑය කරවන ලද්දේ මේ රජතුමාය. එය ඉන්ජිනේරුමය හාස්කමකි. එළාර සමග කළ යුද්ධයේදී සිර භාරයට ගත් දෙමළ ඉන්ජිනේරැවන් හා කම්කරුවන් යොදා එය ගොඩ නංවන ලදී.
දෙමළ ප්‍රධානීන් පස් දෙනෙක්
		ප්‍රලහත - බාහිය විසින් ධුරයෙන් පහ කරන ලදී.
		බාහිය - පනය මාර විසින් ධුරයේන් පහ කරන ලදී.
		පනයමාර - පීලය මාර විසින් ධුරයෙන් පහ කරන ලදී.
		පිලයමාර - ධාතිය විසින් ධුරයෙන් පහ කරන ලදී.
		ධාතිය - වළගම්භා රජු විසින් රාජත්වයෙන් පහ කරන ලද්දේ දෙමළ පාලනය                            අවසන් කරමින.
1 වැනි වළගම්බාහු (ක්‍රි.පු. 89 - 77)
	
		දුටු ගැමුණු රාජධානිය නැවත ස්ධාපනය කළේය. මෙකල ථෙරවාදී මහා විහාරය සහ මහායානවාදි අභයගිරිය  අතර ආගමික මත වාද ගැටුම් ඇති විය. මාත‍ලේ අළු විහාරයේදී ත්‍රිපිටකය පාලි විසින් ග්‍රන්ථාරූඩ කෙරෙනි.
චෝර නාග (මහානාග) (ක්‍රි.පු. 63 - 51)
		මොහුගේ බිසව වු අනුලා දේවිය විසින් වස ෙදවනු ලැබින.
අනුලා දේවිය (ක්‍රි.පු. 48 - 44)
		කුඩා තිස්ස හා චෝර නාගගේ වැන්දඹුව වූ අනුලා ලංකාවේ පළමු රැජිනයි. ඇයට බොහෝ පෙම්වතුන් සිටි අතර ඔවුන්ට වස දෙනු ලැබින. අවසානයේ කුට්ටකන්න තිස්ස අතිත් මරැමුවට පත්වුවාය. 
වසභ (ක්‍රි.ව. 67 - 111)
		වල්ලිපුරම් රම්පත - අනුරාධපුර නගරය ආරතක්ෂාව අතින් ශක්තිමත් කළේය. වැව් එකොළහක් බොහෝ ආඥාවල්
1 වැනි ගජබාහු ක්‍රි.ව. 114 - 136
		චෝල රාජ්‍ය ආක්‍රමණය කර සිරකරැවන් ආපසු ගෙනාවේය. බුදුන්ගේ ධන්ත ධාතුව නැවත හිමිකරගනී.
මහාසේන ක්‍රි.ව. 274 - 301
		ථෙරවාදයට (මහාවිහාරය) බොහෝ හිරි හැර කළේය. මහායානය ඉස්මත්‍රවි.  පසුව රජු මහා විහාරයට පැමිණියේය.
පණ්ඩු ක්‍රි.ව. 429
		පාණ්ඩ්‍ය පාලකයින් හත්දෙනාගෙන් පළමු වැන්නාය. අන්තිමයා පීඨිය විය. 455
	ධාතුසේන ක්‍රි.ව. 455 - 473
		මේ රජුගේ මාමා වූ මහානාම (හිමි) මහාවංශය ලිවීය. කලාවැව කරවීය.   ඔහුගේ පුත් කාශ්‍යප ක්‍රි.ව. 470- 488 අති  ප්‍රසිද්ධසීගිරිය පර්වත  මාළිගය ගොඩනැංවීය. සීගිරියේ 700 ක් පමණ වූ කුරැටු ගී සිංහලයේ කිසියම් පැතිකඩක් පෙන්වයි.

ප්‍රවර්ගය:ඉතිහාසය - ලංකා
ප්‍රවර්ගය:අනුරාධපුර
බ්රියතාන්ය යන් හා උඩරැටියන්-පසුබිම

පසුබිම - බ්‍රිතාන්‍යයන් හා උඩරැටියන්

නෙදර්ලන්තයේ බලය ප්‍රංශයට නතු වීමෙන් කලබලයට පත්වු බ්‍රිතාන්‍ය , යුධමය වශයෙන් ඉතා වැදගත් වරායක් වුද , ලන්දේසීන්ට අයත්ව තිබු ත්‍රිකුණාමලය වරාය අත්පත් කරගත් හ.   එමෙන්ම මඩකලපුව , ගාල්ල හා යාපනය මෙන්ම ලංකවේ මුහුදුබඩ  පහත් බිම්ද එසේ අත්පත් කර ගත්හ. මුලු ශ්‍රී ලංකවේම පාලනය තමන් නතු කර ගැනීම දක්වා බලය ව්‍යාප්ත කළ යුතු යයි කල්පනා කළ ඔවුහු රාජකාරිය සහ කුල ක්‍රමය වැනි සමාජයේ ස්ථාපිතව තිබු අංගද වෙනස් කළහ. මෙම ක්‍රියාවලිය මහනුවර රාජධානිය හා ඔවුන් අතර තිබු අවුල් තත්වය තවදුරටත් වර්ධනය වීමට බලපෑවේය.

ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍ය කදුකරය නායක්කාර් රජුන් ගේ පාලනය යටතේ ස්වාධීනව පැවතියේය. කන්ද උඩරට රාජධානිය සමග ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමට ඉන් පෙර ගන්නා ලද උත්සාහයන් ප්‍රතික්ෂේප විය. සිංහල රදළවරු  නිරන්තයෙන් රජුට එරෙහිව කුමන්ත්‍රණය කිරීමත් , යටි උගුල් ඇටවීමත් හේතුවෙන් උඩරට රාජධානියේ සුරක්ෂිතභාවය අස්ථාවර විය. ඒ වන විට බ්‍රිතාන්‍ය පාලන ‍ප්‍රදේශයට පලා ගොස් සිටි රාජාධිරාජසිංහ රජුගේ මස්සිනා වු මුත්තුසාමි රාජ්‍ය බලය උදුරා ගැනීමට කරන උත්සාහයට මුහුණ පෑමටද රජුට සිදුවිය. මෙම මුත්තුසාමි 1800 වර්ෂයේ මුල බ්‍රිතාන්‍ය ය‍ටත් ප්‍රදේශයට ගොස් උඩරට රජුට එරෙහිව කටයුතු කරමින් සිටියේය.

අලුතෙන් බදවා ගත් ඉන්දියානු භටයන්ද සමග 6000ක් පමණ බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා ඇණියද , අධිරාජ්‍ය හමුදාව තව දුරටත් මුහුදු බලයේ තනි අයිතිය භුක්ති වින්දාහ.

එම කරුණ  එසේ සිදුවන විට මහනුවර රාජධානිය දුෂ්කර ගිරි දුර්ග මධ්‍යයේ පිහිටා තිබීමේ වාසිය එම රාජධානියට හිමි විය. එසේම ශත වර්ෂ හතරම මුළුල්ලේ යටත් විජිත වාදීන්ට යටත් නොවී සිටීමේ අත්දැකීම්ද තිබුණේය.

## References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Kandian_Wars#Background_-_the_British_and_the_Kandyans
කලු ජූලිය

1983 ජුලි 23 වැනි දින ශ්‍රී ලංකාවේ ඇරඹුණු ජනවාර්ගික කලබල හැදින්වීමට බොහෝ දෙනා පාවිච්චි කරනනේ "කලු ජුලිය" යන වචනයයි.අතේ ගැසීම මෙම සිද්ධියේදී දෙමළ මිනිසුන් දාහක් පමණ මරා දමනු ලැබීය. නිවාස දස දහසක් විනාශ කරනු ලැ‍බීය. ශ්‍රී ලංකික දෙමළ ජනතාවගෙන් බොහෝ පිරිසක් වෙනත් රටවල් බලා ගියහ. මෙම කලබලය ආරම්භ වීමට හේතුවුයේ දෙමළ විමුක්ති කොටි සංවිධානය නමින් හැදින්වු ආයුධ සන්නද්ධ, දෙමල කණ්ඩායමක  සැගවී සිට කරන ලද මාරාන්තික ප්‍රහාරයකින් ශ්‍රී ලංකා හමුදාවේ සෙබලුන් 13 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂකයට පත්වීමයි.

සිංහල බහුතරයකින් යුත්  ශ්‍රී ලංකා රජයත් - දෙමළ බෙදුම්වාදීනුත් අතර ආයුධ සන්නද්ධ  අරගලයකට මුල පිරුවේ මෙම කලු ජුලි සිද්ධිය බව සාමාන්‍ය පිළිගැනීමයි.

## පසුබිම
බෙදීම හා යටත් කිරීම් සංකල්පය අනුගමනය කළ බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත වාදීන් ශ්‍රී ලංකවේ පාලනය, අධ්‍යාපනය හා ආර්ථිකය පාලනය වැනි කටයුතු වලදී දෙමළ ජනයාට විශේෂ අනුග්‍රහයක් දැක්වීම සිංහල දමිළ ජනයා අතර ආයුධ සන්නද්ධ අරගලයක් ඇරඹීමට අනුබලයක් විය. 1956 වසරේ දී ගෙන ආ සිංහල පමණයි පනතින් දෙමළ හා ඉංග්‍රීසි භාෂා සාධාරණ මට්ටමින් භාවිතා කිරීමට මුළුමනින්ම බාධා කරන ලදී. දෙමළ ජනතාව විසින් මෙම ජනතාවට එරෙහිව සුළු වශයෙන් ආරම්භ කරනු ලැබු විරෝදතා ව්‍යාපාර සුළු කැරලි ගැසීම් 1958 කොලාහලය (හර්තාලය) දක්වා අනුක්‍රමයෙන් වර්ධනය විය.

1960 වසරේ පැවති  විරෝධතා ව්‍යාපාර සහ රජයෙන් ඒවා මැඩපැවැත්වීමට ගත් ක්‍රියාමාර්ග, දෙපාර්ශවය අතර වෛරය වර්ධනය වීමට හේතු විය.  1971 දී මුස්ලිම් හා සිංහල ශිෂ්‍යයන් ට විශේෂ අනුග්‍රහයක් දැක්වීමට ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමත් (affirmatiue action) දෙමළ ශිෂ්‍යයින් සම්බන්ධයෙන් කිසියම් ප්‍රමිති කරණයක් හා වෙනත් සීමා කිරීම් පැනවීමත් හේතු කොට ගෙන දෙමළ සිසුන් ආයුධ සන්නද්ධ දෙමළ කණ්ඩායම් කෙරේ වැඩි වශයෙන් නැඹුරු වීමට පිටි වහලක් විය. මෙම අංකුර බලවේග සම්බන්දයෙන් පොලිසීය ගත් ක්‍රියාමාර්ග දෙමළ සිවිල් ජනතාව හා රාජ්‍යය අතර විශ්වාසය පලුදු වීමට දැඩිසේ බලපෑවේය. 

‘1977 කැරළි කෝලාහල’ ලෙස හැදින්වෙන ජනවාර්ගික කලබල කීපයක් එම වර්ශයේදී එක්සත් ජාතික පක්ෂය බලයට පත්වීමෙන් පසු හටගත්තේය. 1981 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද යාපනය මහජන පුස්තකාලය කලහකාරී පිරික් විසින් ගිනි බත් කරන ලදී. 1983 වර්ෂය වන තෙක් මේ හා සමාන සුළු ප්‍රමාණයේ සටන් හතු පිපෙන්නාක් මෙන් පැන නැගුණු දෙමළ සන්නද්ධ කණ්ඩායම් හා රජය අතර ඇති විය. මෙහිදී සැලකිය යුතු මිනී මැරුම් සංඛ්‍යාවක් අතුරුදහන් වීම් හා මේ සම්බන්ධ පැමිණිලි දෙපාර්ශවයෙන්ම කරන ලද බවට වාර්තා විය.

## මූලාශ්‍ර 
ප්‍රවර්ගය:දේශපාලනය

ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය
යාපනය පුස්තකාලය ගිනි තැබීම

ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධයේදී යාපනය මහජන පුස්තකාලයට ගිනි තැබීමේ සිද්ධිය වැදගත් ස්ථානයක් ගනී. සංවිධානාත්මක කලහකාරී පිරිසක් 1981 මැයි 31  සිට ජුනි 2 දක්වා කලබල ඇති කරමින් මහජන පුස්තකාලයද ගිනි තැබුහ. මෙය විසිවන ශත වර්ෂයේ මානව ඉතිහාසයේ පොත් පත් සම්බන්ධයෙන් ගත් කළ ඉතා සාහාසික සිද්ධියකි. ගිනි තැබීමේ අවස්ථාව වන විට 97000 කට වඩා වටිනා ‍පොත් සහ විරල අත් පිටපත් තිබුණු එම පුස්තකාලය ආසියාවේ තිබුණු විශාලතම පුස්තකාලයන්ගෙන් එකක් විය.

## පසුබිම
පුස්තකාලය පියවර කීපයකින් ගොඩ නංවා තිබිණි. පුස්තකාලය 1933 දී ආරම්භ වුයේ ප්‍රමාණවත් පොත් සංඛ්‍යාවක් තිබුණු පෞද්ගලික පොත් එකතුවක් වශයෙනි. ප්‍රදේශවාසීන්ගේ මුලික සහයෝගයෙන් ඉතා ඉක්මනට එය අංග සම්පුර්ණ පුස්තකාලයක් බවට පත්විය. මෙම පුස්තකාලය, පුස්කොළ පොත්වලින්ද ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලන ඉතිහාස‍යේ ප්‍රාදේශීය වශයෙන් වැදගත් ඓතිහාසික  ලියවලි වල මුල් පිටපත් වලින්ද, යාපනය අර්ධද්වීපයේ අවුරුදු සියයකට කලින් මුද්‍රිත වු පුවත්පත් වලින්ද යුත් අගනා ලේඛන අඩංගු වු ලේඛනාගාරයක් බවට පත්විය. ශ්‍රී ලංකාවේ සුළු ජනගහණයක් වු දෙමළ ජනයා අතර මෙම පුස්තකාලයට ඓතිහාසික මෙන්ම ඉතා වටිනාකමක් හිමිවිය.

1959 දී යාපනය නගරාධිපති ඇල්ප්‍රඩ් දොරෙයප්පා විසින් මෙම පුස්තකාලයේ ප්‍රථම ප්‍රධාන අංශය විවෘත ‍කළේය. ඉන්දු  අරාබි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා වුයේ ඉන්දියාවේ, මදුරාසියේ, නරසිංගම් නැමැත්තෙකි. ඉන්දියාවේ ප්‍රසිද්ධ පුස්තකාලාධිපතිවරයෙකු වු එස්.ආර්. රංගනාදන් එම පුස්තකාලය ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන්ට අනුව තැනෙන්නේදැයි පරීක්ෂා කිරීමේ කටයුතු කළේය. යාපනයේ ජනයා අතර එම පුස්තකාලය ප්‍රෞඪත්වයේ සංකේතයක් විය. ඉන්දියාවෙන් සහ වෙන රටවල් වලින් පවා ඔවුන්ගේ ප‍ර්යේෂකගෙන් මෙම පුස්තකාලය පරිහරණය කිරීමට පටන් ගත්හ.

## ආශ්‍රිත
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව
සඳෙහි ගුරුත්වාකර්ෂණය

සඳෙහි ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්‍රය ඒ වටා කක්ෂ ගතවී ඇති අභ්‍යවකාශ යානා මගින් නිකුත් කරන රේඩියෝ සංඥා ඇසුරෙන් නිර්ණය කොට ඇත. මෙහිදී භාවිතා කරන මූලධර්මය ඩොප්ලර් ආචරණය මත පදනම්ව ඇත. මේ ඇසුරෙන් අභ්‍යවකාශ යානය සඳහා එක එල්ලේ පවතින ත්වරණය රේඩියෝ සංඥාවෙහි සංඛ්‍යාතයෙහි සිදුවන කුඩා විස්ථාපනයන් සහ පෘථිවිය මත පවතින මධ්‍යස්ථානය සහ අභ්‍යවකාශ යානය අතර පවතින දුර ප්‍රමාණය මත තීරණය කළ හැකිය. සඳෙහි ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්‍රය අභ්‍යවකාශ යානාවේ කක්ෂයට බලපෑම් කරන බැවින් මෙම දත්තයන් සඳෙහි ගුරුත්වාකර්ෂණ විෂමතා සඳහා යටියනය කිරීමට භාවිත කළ හැකිය. කෙසේ නමුත් සඳෙහි සම මුහුර්තික භ්‍රමණය හේතුවෙන් සඳ වටා අභ්‍යවකාශ යානයක ගමන් මග සම්පූර්ණයෙන්ම පරීක්ෂා කිරීම කළ නොහැකියි. එහෙයින් සඳෙහි ඈතින් පිහිටි ප්‍රදේශයේ ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්‍රය එතරම් හොඳින් අධ්‍යයනය කොට නැත.

සඳෙහි ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රබල ලක්ෂණයක් වන්නේ Masconවල පැවැත්මයි. මේවා සඳ මත පිහිටන දැවැන්ත ආවාට හා බැඳුණු විශාල ධන ගුරුත්වාකර්ෂණ විෂමතා වේ. මෙම විෂමතාවයන් සඳ වටා කක්ෂ ගතවන අභ්‍යවකාශ යානාවක කක්ෂයට දැඩි ලෙස බලපෑම් කරන හෙයින් මිනිසුන් සහිත සහ මිනිසුන් රහිත මෙහෙයුම් සැලසුම් කිරීමේදී සඳ සම්බන්ධව නිවැරදි ගුරුත්වාකර්ෂණ ආකෘතියක් අත්‍යාවශ්‍ය වේ. ඇපලෝ වැඩසටහනට ප්‍රථමයෙන් සිදුකළ යාත්‍රා කිරීම සම්බන්ධ පර්යේෂණ තුළ දී මෙහෙයුමට අදාළ වන ප්‍රමාණය ඉක්ම වූ පිහිටුම් දෝෂයන්ට මහුණ දීමට සිදු වූ හෙයින් මුල් වරට මෙම විෂමතාවල පැවැත්ම Lunar Orbiter යානයෙහි ගමන් මග විශ්ලේෂණයෙන් හෙළිකර ගන්නා ලදී.

[[image:Moon gravity acceleration map LGM2011.jpg|right|thumb|300px|චන්ද්‍ර මතුපිට ගුරුත්ව ත්වරණය m/s2. Map from Lunar Gravity Model 2011.]]සඳෙහි ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්‍රය හා බැඳුණු Masconවල පැවැත්මට එක් හේතුවක් ලෙස එහි ආවාටයන් පිරෙන පරිදි ගලා ගොස් ඇති mare බැසෝල්ටික ලාවා ගැලුම් සැලකිය හැකිය. කෙසේ නමුත් ගුරුත්වාකර්ෂණ විචලනයන් සම්පූර්ණයෙන් පැහැදිලි කිරීම සඳහා ලාවා ගැලුම් පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඒ සඳහා කබොල සහ ප්‍රාවරය අතර අතුරු මුහුණතෙහි ඉහළ නැගීමද සළකා බැලිය යුතුය. Lunar Prospector ගුරුත්වාකර්ෂණ ආකෘති මත පදනම්ව mare බැසෝල්ටික ගිනි කඳු ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සාක්ෂි නොදරන තවත් Mascon පවතින බවට අදහස් ප්‍රකාශ වී ඇත. Oceanus Procellarum ප්‍රදේශයේ පිහිටන දැවැන්ත mare බැසෝල්ටික ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරකම් සහිත ප්‍රදේශය ධන ගුරුත්වාකර්ෂණ විෂමතාවයක් නොපෙන්වයි.    

## ආශ්‍රිත 
ප්‍රවර්ගය:අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍රයා
චන්ද්‍රයාගේ චුම්භක ක්‍ෂේත්‍රය

චන්ද්‍රයාගේ බාහිර චුම්බක ක්ෂේත්‍රය , පෘථිවියෙහි එම චුම්භක ක්ෂේත්‍රය හා සැසඳූ කල අතිශයින් දුර්වලය. අනෙකුත් ප්‍රධාන වෙනස් කම් වන්නේ, චන්ද්‍රයා සතුව දැනට ද්වී ධ්‍රැවීය චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක් (එහි ගර්භයෙහි භූ-ඩයිනමෝ ආචරණයක් නිසා ජනිත වන්නාවූ) නොමැති වීම සහ සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ කබොළීය සම්භවයක් සහිත විචල්‍ය චුම්බනයක් පැවතීමයි. එක් උපකල්පිතයක් දක්වන්නේ, චන්ද්‍ර ඉතිහාසයේ ආදි අවදියෙහිදී,එනම් භූ-ඩයිනමෝ ක්‍රියාවලිය සක්‍රීයව පැවැති කල, මෙම කබොළීය චුම්බකනයන් අත්කරගත් බවකි. කෙසේවෙතත්, චන්ද්‍ර ගර්භය ප්‍රමාණයෙන් කුඩාවීම, මෙම වාදයට එල්ල වන බලවත්ම බාධකය වෙයි. විකල්ප වශයෙන්, චන්ද්‍රයා වැනි වාතය විරහිත වස්තුවකදී ඇතිවන්නාවූ, විසල් ගැටුම් සිද්ධීන් තුළදී, අනිත්‍ය චුම්බක ක්ෂේත්‍රයන් ජනනය වීම සිදුවිය හැකිය. මෙයට රුකුල් වශයෙන් දැක්වෙන්නේ, යෝධ ගැටුම් ද්‍රෝණිවල ප්‍රතිවිරුද්ධ දේශයන් අසබඩ විශාලතම කබොළීය චුම්බනයන් පිහිටන බවක් පෙනීමයි. යෝජනා කොට ඇති පරිදි ගැටුම්-ජනිත ප්ලාස්මා වලාවක්, පරිමණ්ඩිත චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක් පැවතියදී, චන්ද්‍රයා වටා නිදහසේ පැතිරීම හේතුවෙන් මෙවන් සංසිද්ධියක් ඇතිවිය හැකිය.

දළ වශයෙන් පෘථිවියේ චුම්භක ක්ෂේත්‍රයේ අන්තය හරහා ගමන් කිරීමට චන්ද්‍රයාට දින 6 ක් පමණ ගතවේ. ප්ලස්මා තලය සමඟ වූ අන්තර් ක්‍රියාකාරීත්වය චන්ද්‍රයා මතුපිට සෘණ ලෙස ආරෝපණය වීමට හේතු පාදක වී ඇත. චන්ද්‍රයාගේ දිවා පැත්තේ දී මෙම ආචරණය සූර්යාලෝකය මඟින් යම්තාක් දුරකට මන්දගාමී කරනු ලබයි. පාරජම්බුල ප්‍රෝටෝන මතුපිටෙහි වූ ඉලෙක්ට්‍රෝනවලට පහර දෙමින් ආරෝපණ ගොඩ නැගීම සාපේක්ෂව අඩු මට්ටමක පවත්වා ගනී. නමුත් චන්ද්‍රයාගේ රාත්‍රී පැත්තෙහි වූ ඉලෙක්ට්‍රෝනවලට එලෙස බාධාවක් නොමැති අතර මතුපිට වූ වෝල්ටීයතාවය වෝල්ට් සිය ගණනකට හෝ දහස් ගණනකට ඉහළ නැඟිය හැක. ස්ථිති විද්‍යුතයට විකර්ශනය වීම නිසා චන්ද්‍රයා මතුපිටින් ඉහළට එසවී පාවෙන චන්ද්‍ර දූවිලි අංශු පිළිබඳව ගොඩ නැගෙන සාක්ෂි ද දක්නට ඇත. මෙම වළාකුල තාවකාලික රාත්‍රී කාලීන දූවිලි වායු ගෝලයක් නිර්මාණය කරයි. ස්ථානවල ආරෝපනයේ වෙනස් වීම් නිසා පාවෙන දූවිලි සාමාන්‍යයෙන් අධිකව සෘණ ආරෝපිත වේ.රාත්‍රී පැත්තේ සිට දුබලව සෘණ ආරෝපන දහවල් පැත්ත දක්වා ගමන් කරයි. මෙම දූවිලි කුණාටු ආචරණය සඳෙහි කෙළවරවල්වලදී ප්‍රබලම වේ. මෙම බොහෝමයක් කරුණු තවමත් කාල්පනික වන නමුත් ලූනාර් ප්රෝස්පෙක්ටර් අභ්‍යවකාශ යානය පෘථිවි චුම්භක ක්ෂේත්‍රයේ අවසාන කොටස හරහා යනවිට එහි රාත්‍රී පැත්තේ වූ ආරෝපණය -200V සිට -1000V දක්වා වෙනස් වන බව අනාවරණය කර ගෙන ඇත. ප්ලස්මා තලය අතිශය ගතික ව්‍යුහයක් වන අතර එය නියත චලිත තත්ත්වයක පවතී. එමනිසා චන්ද්‍රයා චුම්භක ක්ෂේත්‍රයේ අවසාන කොටස හරහා කක්ෂගත වන විට ප්ලාස්මා තලය බොහෝ වරක් මිනිත්තු ගණන් සිට පැය ගණන් හෝ ඇතැම්විට දවස් ගණන් පවතින ගැටුම් සමඟ එය හරහා ගමන් කරයි.
  

## මෙයද බලන්න
* චන්ද්‍රයාගේ ගුරුත්වාකර්ෂණ ක්ෂේත්‍රය
* චන්ද්‍රයාගේ භූ-ලක්ෂණ

## ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර විද්‍යාව
ප්‍රවර්ගය:භූ-චුම්බකත්වය
ප්‍රවර්ගය:සඳ
ප්‍රවර්ගය:අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍රයා
ලුනා 2

ලුනා 2 ( E1A ශ්‍රේණිය) සෝවියට් එකමුතුවේ ලුනා වැඩසටහන යටතේ සඳ දෙසට දියත් කළ දෙවන ගගන යාත්‍රාව විය. එය චන්ද්‍රයාගේ මතුපිටට ළඟා වීමට සමත් වූ ප්‍රථම අභ්‍යවකාශ යාත්‍රාව වන අතර එය මාරේ සෙරර්නිටටිස් වලට බටහිරින් ඇරිස්ටයිඩ්, ආකිමිඩිස් හා ඔටොලිකස් ආවාට අසලින් සඳමත පතිත විය. ලුනා දෙක සැලසුමෙන් ලුනා 1 ට සමවන අතර මෙය එළියට විහිදුණු ඇන්ටනාවක් හා උපකරණ අවයව සහිත ගෝලීය අභ්‍යවකාශ යානයකි. මෙම උපකරණ  අතර ද උදිලුම් ගණකය, ජෛව ගණකය, චුම්භක මානය, චෙරන් කෝ අනාවාරක හා ඉතා කුඩා උල්කාෂ්ම අනාවරක ඇතුළත්ය. ඒ සියල්ල ලුනා 1 ට සමාන වේ.එහෙත් ලුනා දෙකෙහි ප්‍රචාලක පද්ධතියක් නොතිබිණි.

## සටහන්
රන් ඍජුකෝණාස්‍රය

රන් අනුපාතයට අනුව දිග හා පළල ඇති ඍජුකෝණාස්‍රයකට රන් ඍජුකෝණාස්‍රය යැයි කියනු ලැබේ. 1:\varphi \, යනුවෙන් ද හඳුන්වන රන් අනුපාතය 1 : \tfrac{1 + \sqrt{5}}{2} ලෙස වේ. ආසන්න වශයෙන් එය 1:1.61803 ක් පමණ වේ. මෙහි ඇති විශේෂයක් වන්නේ මෙයින් සමචතුරස්‍රයක් ඉවත් කළ විට ද රන් ඍජුකෝණාස්‍රයක්ම ලැබීමයි. එනම් පෙර අනුපාතයම රැකෙන පරිදි අනන්ත සමචතුරස්‍ර ගණනක් ඉවත් කළ හැකි වීම යි. තව ද එම ඉවත් කරන සමචතුරස්‍රවල කොණ් වලින් අනන්ත වු රන් සංගසූරියක්(සර්පිලයක්) සැකසේ. එය විශේෂ ලඝුගණක සංගසූරියකි.

රන් අනුපාතයේ ඇති යම් විසිතුරු බවක් නිසා පෙර කලාකරුවන් විසින් තම නිර්මාණ වලට රන් ඍජුකෝණාස්‍රය නොදැනුවත්වම මෙන් යොදා ගෙන තිබුණි. ගණිතය පතල කරන තාරකා භෞතික විද්‍යාඥයෙකු වන මාරියෝ ලිවියෝට අනුව Luca Pacioli විසින් ක්‍රි.ව. 1509 දී *Divina Proportione* නම් පොත ලිවීමෙන් අනතුරුව කලාකරුවන් හට තම ගණිතයට බර නොවූ නිබන්ධන වලට න්‍යායිකව රන් අනුපාතය යොදා ගත හැකි විය. සැබවින්ම ඊට පෙර ද රන් ඍජුකෝණාස්‍රය කෘති වලට යොදා ගෙන ඇත.

## නිර්මාණය 
කවකටුවක් හා කෝදුවක් භාවිතයෙන් රන් ඍජුකෝණාස්‍රයක් ඇඳිය හැක.

# සමචතුරස්‍රයක් අඳින්න.
# එහි එක් පාදයක මැද සිට අනෙක් පැත්තේ කොණකට රේඛාවක් අඳින්න.
# එම රේඛාව අරය ලෙස ගෙන තෝරාගත් පාදයේ මැද කේන්ද්‍රය ලෙස ගෙන වෘත්තයක් අඳින්න.
# දැන් රන් ඍජුකෝණාස්‍රය සම්පූර්ණ කරන්න.

ප්‍රවර්ගය:ගණිතය
ලන්දේසීන් විසින් පෘතුගීසි බලකොටු යටත් කර ගැනීම

ලන්දේසීන් විසින් පෘතුගීසි බලකොටු යටත් කර ගැනීම

ලංකා හමුදාව සහ ලන්දේසි නාවික හමුදාවල උදව්වෙන් මඩකලපුව , ත්‍රිකුණාමලය , මිගමුව  සහ ගාල්ල  බලකොටු නිදහස් කර ගන්නා ලදී. මෙම බලකොටු , ඒ වන විට කෝට්ටේ රාජධානියෙන් පිටත මායිමේ කෝ‍ට්ටේ රාජධානිය බල නොපැවැත්වු ප්‍රදේශවල තිබුනේය. ගාල්ල හැරුණු විට අනෙකුත් බලකොටු අවට පදිංචිව සිටියෝ දෙමළ ජනතාව වුහ. ඉන්දියාවේ බටහිර වෙරළෙන් සහ කොරමැන්ඩල් වලින් ගෙනවුත් පෘතුගීසීන් විසින් පුහුණු කළ කුලී හේවායින් සමග පෘතුගීසීන්ට එය ආරක්ෂා කරගත නොහැකි විය.

මෙපරිදි බලකොටු ලන්දේසි පෙරදිග ඉන්දියා සමාගමට අයිති දේපළ බවට පත්විය. රාජසිංහ රජුට මේවා විනාශ කිරීමට අවශ්‍ය වුවද ලන්දේසින් එසේ නොකළහ. එයට හේතුව ලන්දේසීන් පාතුගීසින් සමග කළ සටන්වලදී ඒ සදහා පොරොන්දු වු පරිදි රජු විසින් ලන්දේසීන්ට වන්දි මුදල් නොගෙවීමයි. ලන්දේසි - සිංහල ගිවිසුමේ කොන්දේසී  වුයේ පෘතුගීසීන්ට එරෙහිව කළ යුද්ධ වල වියදම උඩරට සිංහල රජු විසින් ලන්දේසීන්ට ගෙවිය යුතු බව හා ලන්දේසී හමුදා නඩත්තු කළ යුතු බවයි.

එම ගිවිසුමේ පිටපත් දෙකක් වු අතර ලන්දේසින්ගේ පිටපතෙහි වරායන් ක්‍රියාත්මක කිරීම ලන්දේසීන් සතු විය යුතු බවට භේදයක් තිබුනේය. රජු මෙම ගිවිසුම ක්‍රියාත්මක කිරීමට බැදුනේ නැත. මන්ද රජුගේ පිටපත අර්ථ කථනය කර තිබුණේ වරායයන් රජුට අයිති විය යුතු ලෙසිනි. රජු ඔහුගේ යුතුකම ඉටු කරමින් සිටියේය.  ලන්දේසීහු සියලුම වරායයන්ද , බලකොටුද ඉතිරි ඉඩම්ද අයිති කර ගෙන පෘතුගීසින් යැවීමෙන් පසු රජුගේ නියෝජිතයින් ලෙස ඔවුන් බලය අල්ලා ගත් ප්‍රදේශවල පාලන කටයුතු ආරම්භ කළහ. දෙමළ ජනතාව අලුත් පාලකයා එකහෙළා පිළිගත්හ. ගාල්ල සහ මීගමුව පමණක් පෘතුගීසීන්ගේ පහර දීමේ අවදානමට ලක්වෙමින් අනතුරු දායක තත්වයක තිබුණේය.

රාජසිංහ රජුට ඕනෑ වුයේ පෘතුගීසීන් හා ලන්දේසින් එකිනෙකා  පස මිතුරු කර දෙපාර්ශවයම  තුරන් කිරීමටයි. ලන්දේසී නිලධාරීන් රජුට විරුද්ධ  වු ඇතැම් අවස්ථාවලදී ඔහුව රජු ඔහු මරණයට පත් කළේය. සමහර අවස්ථාවක කපිතාන් ගේ සුලු වරදක් නිසා මුලු ලන්දේසි නැවේම සිටි ලන්දේසීන් සමුලඝාතනය කෙරින. රජුගේ මෙම කෲර සහ අති සුක්ෂම ක්‍රියාවල ප්‍රතිඵලය වුයේ ලන්දේසීන් ඔවුන් අල්ලා ගත් බලකොටු සහ විශාල වපසරියකින් යුත් ඉඩම් ප්‍රමාණය ලන්දේසීන් සතුවම තබා ගැනීමයි.

රාජසිංහ සහ ඔහුගේ නිලධාරීන් ඔවුන් විසින් කළ යුතු උදව් නොකළහ. මේනිසා බොහෝ සටන් සදහා ලන්දේසීන් වියදම් දැරූ අතර ඔවුන්ට විශාල ලෙස අලාභ සිදුවිය.  එහෙත් ‍ගාල්ල වැනි බලකොටු කොල්ල කෑ අවස්ථාවල රජුගේ හමුදාවද එතැනට පැමිණි අතර ලන්දේසීහු යුධ වියදම් වලින් භාගයක් රජුට ගෙවුහ.

## References 
http://en.wikipedia.org/wiki/Dutch_Ceylon#Dutch_Capture_Portuguese_Forts
CIA අභ්‍යන්තර විමර්ෂණ

CIA ප්‍රධානි විසින් 9/11 ප්‍රහාරය එල්ල වීමට ප්‍රථම CIA හි ක්‍රියාකාරිත්වය පිළිබදව අභ්‍යන්තර විමර්ෂණයක් සිදු කරනු ලැබ ඇත. එයින් ඉතා දැඩිව CIA ජ්‍යෙෂ්ට නිළධාරින්ගේ අකාර්්‍යක්ෂමතාවය විවේචනයට ලක් කරයි. ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාරය ව්‍යවර්ත කිරිම සදහා කළ හැකි සෑම දෙයක්ම කර නොමැති බවත් ඒ අතර 9/11 ගුවන් මංකොල්ලකරැවන් 2ක වන නවාෆ් අල්- හරිම් සහ කලිඩ් අල් ම්දර් ඇමරිකාවට පැමිණෙන විට අත්තඩංගුවට නොගැනීම සහ ඔවුන් පිළිබද තොරතුරැ  FBI  සමග සන්නිවේදනය නොකර ගැනීම ප්‍රධාන වේ. 

2007 මැයි මාසයේ දී ඩිමොක්‍රටික සහ රිපබ්ලිකන් පක්ෂ සෙනට් මන්ත්‍රීවරැන් දෙපිරිසම විසින් කෙටුම්පත් කරන ලද ව්‍යවස්තාවට අනුකූලව CIA පරික්ෂන වාර්තාව විවෘකව ඉදිරිපත් කරන ලදී. මේ ප්‍රයත්නය සදහා දායක වු සෙනට් සභික රොන් වයිඩන් ප්‍රකාශ කර  සිටින්නේ " 9/11 ප්‍රහාරයට පෙර ඉතා වැදගත්  මාස කිහිපය තුළ මධ්‍යම බුද්ධි ඒජන්සිය (CIA) කරමින් සිටියේ කුමක්ද යන්න පිළීබදව දැන සිටිය යුතු වේ. ........... සාමාන්‍යය ජනතාව මෙය දැන ගන්නා  තෙක් මා මෙය නිතර අවධාරණයට ලක් කරමි. මෙම වාර්තාව තුළින් 9/11 ප්‍රහාරය පෙර හා පසු එක් එක් නිළධාරියාගේ වගනීම් පිළිබද අධ්‍යයනය කරයි. මෙම වාර්ථාව 2005 දී අවස්න නළත් අද වන තෙක්ම එය ප්‍රසිදධියට පත්කර නැත. 

දිර්ඝකාලීන බලපෑම් 
ඇ.එ.ජ.  හා ලෝක වෙළධපලට මෙම ප්‍රහාරයෙන් දැඩි ආර්ථීක බලපෑමක් ඇති විය. නිව්යෝර්ක් කොටස් වෙළදපළ ( NYSE ), ඇමරිකානු කොටස් වෙළධපළ සහ  NASDAQ  සැප්තැම්බර් 11 වන  දින වසා තැබුණු අතර සැප්තැස්බර් 17 වන තෙක් වසා තබන ලදී. කොටස් වෙළදපොළ නැවත විවෘතකරන විට ,ඩෝව් ජෝන්ස් කාර්මික සාමාන්‍යය   (DJIA) කොටස් වෙළද පල 1,369.7 කොටස් ප්‍රමාණයකින් (14.3%) පහළ බැස්සේය. එය සතියක් ඇතුලත පහත වැටුනු විශාලම කොටස් ප්‍රමාණයයි. එම සතිය තුළ කොටස් වෙළදපොළට සිදුවු අලාභය ඇ.ඩොලර් බිලියන් 1.4කි. නිව්යෝර්ක් නගරයේ මසක් තුළ අහිමි වු රැකියා ප්‍රමාණය 430,000කි. ඩොලර් බිලියන 2.8ක් 9/11 ප්‍රහාරයෙන් පසුව මාස තුනක් ඇතුලත අහිමි වු වැටුප් ප්‍රමාණයෙ වටිනාකමයි. ආර්ථික බලපෑම වැඩිපුරම දැනී තිබුනේ නිව්යෝර්ක් නගරයේ අපනයන ආර්ථික අංශය කෙරෙහිය. නිව්යෝර්ක් නගරයේ දළ දේශිය නිෂ්පාදිතය ඩොලර් බිලියන 27.3කින් 2001 පසුගිය මාස තුන සහ 2002 මාස සියල්ල ගුළ කඩා වැටීමකට ලක් විය. 

 http://en.wikipedia.org/wiki/9/11#Internal_review_of_the_CIA
දෙවන ඊළාම් යුද්ධය

## සිවිල් වැසියන් ඝාතනය වීම
### පල්ලියගොඩැල්ල සමූලඝාතනය
කාලිංග මාඝ රජ

right|thumb|250px|මාඝගේ පාලන සමයෙහිදී ප්‍රහාරයට ලක් වුනු බොහෝ විසල් ස්තූප අතුරින් එකක් වන ජේතවනාරාමය.
**කාලිංග මාඝ** (, ) සහ **ක්‍රෑර මාඝ** ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, **මාඝ** (රාජ්‍යත්වය 1215–1255), යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යතන යුගයේ රජෙකු වන අතර ඔහු සිහියට නැගෙන්නේ ප්‍රාථමික වශයෙන් ඔහුගේ ක්‍රෑර හා පීඩාකාරී පාලනය නිසාවෙනි. 1215දී නැගෙනහිර ඉන්දියාවේ කාලිංග ප්‍රදේශයේ සිට මාඝ මෙහි පැමිණ මෙම රට ආක්‍රමණය කර වන අතර  පරාක්‍රම පාණ්ඩ්‍ය සිහසුනෙන් පහකර ලීය. ඔහුගේ රාජ්‍යත්වය තුලදී, දේශීය සිංහලයන් ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු හා බටහිර ප්‍රදේශයන්ටද, රට අභ්‍යන්තරයෙහි මධ්‍ය කඳුකරයටද  අතිමහත් වශයෙන් සංක්‍රමණය වූයේ ඔහුගේ පීඩාකාරී පාලනයෙන් මිදීමටය.  රජරට නමින් හැදුන්වුනු පුරාණ උතුරු ප්‍රදේශයේ බලය ලබා ගත් අවසාන රජු වුයේ මාඝයි. ඔහු උතුරේ සිංහල බලය විනාශ කිරීමට ගත් පෘථුල උත්සාහය කොතරම් ප්‍රබල වීද යත් රජරටින් බලයට පත් වු සෑම සිංහල රාජ්‍යවංශක්ම පැවතුනේ ප්‍රධාන වශයෙන් දිවයිනේ දකුණු දිශාවේය.ඔහුගේ පියා ගංගා හුත්තංදේවය.

## කාලිංග මාඝගේ ආක්‍රමණයෙන් රජරට මුදවා ගැනීම  
වෙනසකට උත්ප්‍රේරකයක් වූ නමුදු මාඝ යනු ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාසයෙහි විවාදයට බඳුන් වූ සුවිශේෂී පාලකයෙකි. ඒ වන විට දිවයිනේ පාලන බලයේ හදවත බඳුව තිබූ රජරට රාජධානියට මාඝගේ ආක්‍රමණය විශාල විනාශයක් කළේය. පුරාණ රජදරුවන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද මහා නගර වනයට බිලි විය. ඒවා පසුව සොයා ගන්නා ලද්දේ 19 වෙනි ශත වර්ෂයේදීය. දේශීය පාලන බලය ඉන් පසු දකුණට සහ ලංකාවේ මධ්‍යම පළාත්වලට මාරු වූයේ කැලිඩොස්කෝපයක දර්ශන මාරුවන පරිද්දෙනි. උතුරු ප්‍රදේශය අන්තිමට යාපනය රාජධානිය ලෙස විකාශනය වුවද 1619 දී පෘතුග්‍රීසීන් විසින් එය යටත් කරගන්නා ලදී.
         
පුරාණයේ සිට ශ්‍රී ලංකාව බෙදී තිබුණේ රජරට, දක්ඛිණ දේශය සහ රුහුණ වශයෙනි. පළමුවෙන් ඒවා වෙනස් වූයේ රජරට - පතිතදේශ වශයෙන්ද දක්ඛිණ දේශය - මායා රටද වශයෙනි. එහෙත් පසුව එක විටම වාගේ මෙම භාවිතාවන් නතර වී ඒ නම් යල් පිනූ ඒවා බවට පත් විය. ඉන් පසු එම ප්‍රදේශවල බිහි වූ රාජධානි භූගෝලීය වශයෙන් කුඩා වූ අතර යාපහුව - ගම්පොල වැනි ආරක්ෂිත බලකොටු නගර කේන්ද්‍ර කොට ගත්තේය. ඒවා "සීතාවක" රාජ්‍යය මෙන්ම කෙටි කාලයකට පමණක් සීමා විය.

මාඝගේ ආක්‍රමණයේ අමිහිරි මතක සටහන් නිසා සිංහලයින් සහ දකුණු ඉන්දීය චෝල, කේරළ සහ පාන්ඩ්‍යයන් අතර කලින් තිබූ කිට්ටු සම්බන්ධතාවයන් පලුදු විය. පෘථුල ලෙස ඉන්දියාවේ සහ ලංකාවේ ශාඛාවන් අතර ඇති වූ විවාහ සම්බන්ධතා සමග රජරට උසස් පවුල් නොවරදවාම රාජකීය සම්බන්ධයක් සහිත වූ නිසා මධ්‍ය කාලීන රාජ්‍ය පවුල් වර්තමානයේ භාවිතා වන අර්ථයෙන්ම විශිෂ්ට සිංහලයෝ වූහ. කෙසේ වෙතත් ශ්‍රී ලංකා දේශපාලනයේ දකුණු ඉන්දීය බලපෑම නැති වී ගිය බවක් එයින් අදහස් නොකෙරේ. නුවර නායක්කර් රජ පරපුර ඊට සාක්ෂි වේ. කෙසේ වෙතත් මෞර්ය සහ ලම්බකර්ණ වැනි ඉන්දු ලංකා ශ්‍රේෂ්ඨ වංශවල යුගය එයින් අවසාන විය.

මාඝගේ ආක්‍රමණයට පෙර සිටම ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය පාලන බලය ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් තිබුණි. එකී ආක්‍රමණයෙන් පසුවද ශත වර්ෂ 3 ක පමණ කාලයක් රට අරාජිකව මෙන් පැවැතුණේය. ශ්‍රී ලංකාවේ මෙම ඓතිහාසික යුගය අවසන් වන්නේ සතුරෙකුගේ පැමණීමත් සමගය. එම සතුරා පසුව දකුණු ඉන්දියාවේ මහා අධිරාජ්‍යය ද ලංකාවේ තිබුණු රාජ්‍යයන් ද තම අණසකට යටත් කර ගත්තේය. ඒ සතුරා අන් කවරෙකුවත් නොව යුරෝපීය අධිරාජ්‍යවාදීන්ය.උ පොන්නම්බලම් වංශ බෞද්ධවීරෝදී කෙනෙකි.ඔහු ගෝතයෙක් 

## ආශ්‍රිත
## ආශ්‍රිත ලිපි
* සිංහලේ රාජාවලිය

ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
ප්‍රවර්ගය:ඉතිහාසය
අනුරාධපුර පුරාණ ස්ථාන ලයිස්තුව

## අනුරාධ පුරයේ පූජණීය සිද්ධස්ථාන අට / අටමස්ථාන
*අභයගිරි දාගැබ
*රුවන්වැලි සෑය
*ථුපාරාමය
*ලොවාමහාපාය
*අභයගිරි දාගැබ
*ජේතවනා රාමය
*මිරිස වැටිය චෛත්‍ය
*ලංකා‍රාමය

## වෙනත් ගොඩනැගීම්
*ඉසරුමුණිය
*මඟුල් උයන
*වෙස්ස‍ගිරි
*රත්න ප්‍රාසාදය
*රජිණගේ මාළිගය
*දක්ෂිණ ස්ථූපය
*සේල චෛත්‍ය
*නාගවිහාරය
*කිරිබත් වෙහෙර
*කුට්ටම් පොකුණ
*සමාධි පිළිමය
*තොලුවිල පිලිමය
*කුට්ටම් පොකුණ

## වෙනත් නටඹුන්
අනුරාධපුර‍ය පූජනීය නගරයෙහි සහ ඒ අවට ඉතා විශාල ප්‍රමාණයක නටඹුන් දක්නට ඇත. මේවා ඉතා නිවැරදිව හදුනාගෙන නොමැති අතර ඉන් බොහෝමයක් ද්‍රවිඩ ආක්‍රමණිකයන් අතින් හෝ පූජණීය වස්තු විනාශ කරන්නන් අතින් හානි විම් වලට ලක්ව ඇත. සංචාරකයින් හෝ වන්දනා කරුවන් විසින් මෙම නටඹුන් කෙරෙහි වඩා වැඩි අවධානයක් යොමු කර ඇත.
ප්‍රවර්ගය:අනුරාධපුරය
කිරිබත්

**කිරිබත්** යනු සිංහල සංස්කෘතියේ නැතිවම බැරි ආහාරයකි. කිරෙන් (බොහෝවිට පොල් කිරෙන්) සැදූ බත් නිසා කිරිබත් වන මෙම ආහාරය සිංහල අලුත් අවුරුද්ද හැඩ කරවන ප්‍රධාන ආහාරය වෙයි. සුබ නැකතින් මුළු රටම එකම වේලාවට එකම ක්‍රමයට පිස එකම වේලාවට අනුභව කරනා මෙම ආහාරය ලුණු මිරිස් සමඟ හෝ හකුරු හෝ කෙසෙල් ගෙඩි සමඟ ආහාරයට ගැනීම සාමාන්‍ය සිරිතයි. දුගී පැලේ සිට රජ මැඳුර දක්වා හැම නිවසක ම කැවුම්, කිරිබත්, අළුවා පිරි අලුත් අවුරුදු මේසයක් සැකසීමත් එම ආහාර බෙදා හදා ගෙන භුක්ති  විඳීමත් සිංහල සිරිතයි. 

පොල් කිරි සමඟ පිස ගන්නා සහල් කෙසෙල් කොළයකට වඩා කැබලි කපා ගෙන මේසයට යවන මෙම ආහාරය සියළු  සුබ කටයුතුවල දී පිස ගැනීමට සිංහලයා පුරුදු වී සිටී. ඉඹුල් කිරිබත්, මුං කිරිබත් මෙන්ම ලබු කිරිබත් ද මෙම ආහාරයේ ප්‍රභේද වේ.

### ඉතිහාසය
හෙළ ආහාරයක් වූ කිරිබත්(කිරිපිඬු) දානයක් එදා සිදුහත් බෝසතාණෝ ඇසතු බෝ රුක මුල බවුන් වඩද්දී බුද්ධත්වයට පත් වීමට පෙර සුජාතා සිටු දේවිය විසින් පූජා කරන ලදී.  සිදුහත් තාපසතුමා එය පිඬු 49 කට කඩා වැළඳූ බවත් බුද්ධත්වයට පත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ දින 49 ක් එම ආහාරයෙන් දිවි ගෙවූ බවත් ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ.

ගැමුණු කුමරා මහළු මාතාවක් දුන් කිරිබතක් අනුභව කරද්දී දුන් අවවාදය අනුව යුද කර ජය ලැබූ බව ද ජන ප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ.

### ඉඹුල් කිරිබත්
මැදට පොල් පැණි දමා ගෙඩි ලෙස සකස් කර ගන්නා  ආහාරයකි.සාදාගත් පසු ඉඹුල්  පුලුන් මලේ හැඩය ගන්නා නිසා මෙය ඉඹුල් කිරිබත් ලෙස හැඳින්වූවායි සිතිය හැක.

### මුං කිරිබත්
මුං ඇට සමඟ හකුරු හෝ පැණි ද කජු හා වියළි මිදි ද දමා උයා ගන්නා මෙම ආහාරය රසයෙන් මෙන්ම ගුණයෙන් ද අග්‍ර වේ.

### ලබු කිරිබත්
ලබු දමා සාදා ගන්නා මෙම ආහාරය "නරියා ලබු කිරිබත් කෑ හැටි" යන ජන කතාවේ ද සඳහන් ආහාරයකි.

## නිල ජාතික ආහාරය
2010 නොවැම්බර් 18 දින ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ 65 වන උපන්දින ශ්‍රී ලංකාවේ නිල ජාතික ආහාරය ප්‍රකාශයට පත්කරනලදී
### අඩංගු ද්‍රව්‍ය
සහල්

කිරි - ප්‍රධාන වශයෙන් පොල් කිරි යොදා ගැනේ.  එළකිරි යොදන අවස්ථාවන්ද ඇත.

ලුණු - ආහාරයේ රස වැඩි කිරීමට උපකාරී වේ.

අතිරේක එකතු කිරීම් වශයෙන් 

පොල් පැණි - ඉඹුල් කිරිබත් සඳහා යොදාගනී. සමහර පුද්ගලයන් තෙල් දැමූ හාල්මැස්සන්, උම්බලකඩ සම්බෝලය වැනි දෑ පොල් පැණි වෙනුවට යොදා ගනී.

මුං ඇට - මුං කිරිබත් සඳහා යොදා ගනී. හකුරු හෝ පැණි, කජු හා වියළි මිදි රසය වැඩි කිරීම සඳහා උපයෝගී කර ගැනේ.

ලබු - ලබු කිරිබත් සඳහා (සිහින්ව කැපූ දියලබු කිරිබතට එක් කිරීමෙන් ප්‍රණීත රසයක් ලැබේ.)

## මේවාද බලන්න 
*බත්
*සිංහල බොජුන්
* ශ්‍රී ලංකාවේ බොජුන්

## ආශ්‍රිත
## බාහිර සඹැඳි
*Recipe for Kiribath 

ප්‍රවර්ගය:බත් වර්ග - සිංහල
ප්‍රවර්ගය:සහලින් සාදන ආහාර
චාල්ස් බැබේජ්

(26 දෙසැම්බර් 1791 – 18 ඔක්තොම්බර් 1871)

උපත ලබුව් 1791 දෙසැම්බර් 26 දින ලන්ඩනයදි ය. ඔහුගෙ මරණය සිදුවයේ  1871 ඔක්තොම්බර් ලන්ඩනයදි ය. ඔහුගෙ ජිවිත කාලය වුයෙ අවුරුදු 79 කි. ඔහු එ කාලය තුලදි ගණිතඥයා, දාර්ශනිකයා,නිමැවුම්කරු සහ යාන්ත්‍රික ඉංනේරු යන විෂයන් ට අදාලව සමාජයට වැදගත් සෙවාවන් රාසියක් කර ඇත. නමුත් චාලස් බැබේජ් වඩා ප්‍රසිද්ද වුයෙ පරිගණකයේ  පියා වශයෙනි.  එ ඔහුගෙ නිර්මාණයක් වු difference engine නම් වු යාන්ත්‍රක පරිගණකයයි.

## මූලාශ්‍ර
ජී බී සේනානායක

## ප්‍රකාශන
### නව කතා
* වරදත්ත
* මේධා
* චාරුමුඛ
* අවරගිර
* රළ බිඳුම
* මල පුඩුව
* කැකෑරිල්ල
* ජල ගැල්ම
* බැඳුම
* රුව
* උරගල
* මුදුපාණී
* කෙළෙස් සයුර
* එකට එක
* මණිකේතු / රම්‍යා
* දෙපොට
* ලොකු කුමාරිහාමි

### කෙටිකතා
* දුප්පතුන් නැති ලෝකය
* පළි ගැනීම
* ඈත බැලුම
* ගමන
* නැටුම
* රූපිකා
* මංමුළාව
* ‍ලේඛකයා
* කාන්ති

### පද්‍ය
 **හැඬී ද ඔබ**

 ශාන්තය මුහුණ සුදු හැඳි
 මළ සිරුරෙහි දෑත එක් කළ
 දිලෙයි දෙපස තෙල් පහන්
 යන්තම් සැලෙන සිළින්

 ළඟ මිනිය සිටියි බිරිඳ
 අවුරුදු පනසක් වයස සිහින් තල එලළු
 පිටිපසින් ඈ විසි පස් හැවිරිදි
 දුවය මඳක් තර පැහැපත්
 සාලෙ දොර අසල සිටියි
 විසි දෙකක් වයස පුත්

 අඹු දරු දැරි එකකුට හෝ
 නැත මතක මළහු විඳි දුක්
 දිවියක් මුළුල්ලේ ඔවුන් රැකුමට
 හඬත් ඔවුහු විටින් විට සොවින් මෙන්
 නෑයන් මිතුරන් ආ කල

 හැඬී ද ඔබ ළඟ නෑයකු මළ කල
 කිම ඔබ හැඬුයේ, බලන්න සොයා ඔබ සිත

 සෙවණැලි කාව්‍ය සංග්‍රහයෙනි

 ජී.බී. සේනානායක
* රුබයියාට් (පරිවර්තන)
* විඳිමි
* දැල් කවුළුව
* සෙවණැලි
* මුළාව
* කවරෙක්ද

### ශාස්ත්‍රීය
* නවකතා කලාව
* බටහිර ශ්‍රේෂ්ඨ නවකතා
* විචාර ප්‍රවේශය
* සාහිත්‍ය සේසත්
* සාහිත්‍ය විග්‍රහය
* සාහිත්‍ය ධර්මතාව

### චරිතාපදාන
* සාහිත්‍ය දර්ශන සිතුවිලි
* විනිවිඳිමි අඳුර
* මගේ සිතුම් පැතුම්
* මම එදා සහ අද

### යෞවන සාහිත්‍ය
* රණරාළ

### සුරංගනා කතා
* මල් කුමාරි
* හාල්මැස්සා
* රත්හඳුන් රූපය
* හීනය
* අඹ කතාව
* මහා ‍ලෝබයා

ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
ප්‍රවර්ගය:නවකතා කරුවෝ
2005 ජූලි 21 ලන්ඩන් පිපිරවීම්

2005 ජුලි 21 වන දින ලන්ඩන් උමං දුම්රිය මාර්ග හා ලන්ඩන් බසයක් තුළ දෙවැනිවරට     එකවර සිදුවන බෝම්බ පිපිරම් හතරක් වාර්තා විය. බෝම්බ හතරම පිපිරිම සිදු කරන උපාංග පිපිරිමක ට ලක් වුවත් ප්‍රධාන පිපිරිම් සිදු කරන විදුලි ආරෝපණය පුපුරා නොගිය නිසා අනතුරක් සිදු නොවීය. එම පිපිරිමෙන් තුවාල ලත් එකම පුද්ගලයා වුයේ ඇදුම රෝගියෙකි. මෙම සිදු වීමට සම්බන්ධ සියළු සැකකරුවන් සිද්ධිය වීමත් සමගම පළා ගියද පසුව අත්තඩංගුවට පත් විය. 

අණුස්මරණ කටයුතු

2006 ජුලි 7වන දා ඊට අවුරුද්දකට පෙර බෝම්බ සිද්ධියෙන් මිය ගිය පිරිස සිහි කිරිම පිණිස මිනිත්තු 02ක නිහඩතාවයක් රකින ලදී. බෝම්බ පිරිරුණු ස්ථානයේ සමරු ඵලකයක්ද  විවෘත කරන ලදී. එමෙන්ම මිය ගිය පිරිස සිහිකිරිම පිණිස එම ස්ථාන වල අනුස්මරණ උත්සව පවත්වන ලදී. 

විමර්ශන
මුලික ප්‍රථිථල 

ප්‍රහාරය ඇතිවු ආකාරය, වේලාව ආදිය පිළිබදව ව්‍යාකූල තොරතුරැ පොලිස් මුලාශ්‍ර මගින් කියවිණී. අධිකරණ විමර්ශන නිළධාරින් මුලින්ම උපකල්පනය කරන ලද්දේ හමුදාව භාවිතා කරන ප්ලාස්ටික් පුපුරණ ද්‍රව්‍යය භාවිතා කර ඇති බවත් පිපිරීම් එකවර සිදු වීම නිසා පිපිරවීම සිදු කරන උපකරණය ඒවා එකවිට පුපුරැවා හැරිමට හැකි අයුරින් නිපදවා ඇති බවත්ය. මේ සියල්ල හුදු කල්පිත බවට පත් වුයේ තවදුරටත් කරැණු  අණාවරනය වන්නට වු විටයි. නිවසේදී නිෂ්පාදනය කරන ලද කාබනික පෙරොක්සයිඩ යොදා ගෙන ඇති බව 2006 මැයි මස බ්‍රිතාන්‍යය රජයේ බුද්ධිමය හා ආරක්ෂක කමිටුව විසින් නිකුත් කරන ලද වාර්තාවක සදහන් වේ. 
මරාගෙන මැරෙන ප්‍රහාරකයන් හතර දෙනෙකු ඇතුළුව සාමාන්‍යය මගින් 54 දෙනෙකු මරැමුවට පත් විය.700 පමණ දෙනා තුවාල ලැබු අතර 100ක් පමණ දිවා රාත්‍රි රෝහල් ප්‍රතිකාර සදහා යොමු කරන ලදී. ලොකර්බි අනතුරෙන් පසුව " පෑන් ඇමරිකා ගුවන් යානා - 103, 270 දෙනෙකු මරැමුවට පත්විය)  බ්‍රිතාන්‍යය ඉතිහාසයේ වාර්තා වු දරුණුම ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාරය ලෙස මෙය හැදින්වේ. එමෙන්ම ලංඩනය තුළ 2වන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු වාර්තා වු දරුණුතම බෝම්බ පිපිරිම මෙය වේ. 

පොලිසිය විසින් CCTV විඩියෝ පට 2500ක් පමණද අධිකරණ පර්යේෂණ සාක්ෂි විශාල ප්‍රමාණයක්ද විමර්ශණයට ලක්කරන ලදී. බෝම්බ ඒ අනුව සවිකර ඇත්තේ දුම්රිය හා බසයේ බිම් තට්ටු වලය. 
පොලිස් විමර්ශන නිළධාරින් විසින් සිද්ධියට සම්බන්ධ මරාගෙන මැරෙන බෝම්බකරුවන්  හතර දෙනෙකු හදුනා ගත්හ. ජුලි 07 වන දා සිදු වු බෝම්බ පිපිරිම බටහිර යුරෝපයේ සිදුවු ප්‍රථම බෝම්බ පිපිරීම වේ. ප්‍රංශ අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍යය නිකොලොස් සර්කෝඩි  බ්‍රිතාන්‍ය ස්වදේශ කටයුතු අමාත්‍යංශයේ පැවති මාධ්‍ය හමුවකදී කියා සිටියේ ඊට කලින් වසරේ පැවති එංගලන්ත- ඇමරිකානු ආරක්ෂක හමුවකදී කලින් විස්තර කර එක් නමක් බ්‍රිතාන්‍යය බුද්ධි අංශ සදහා වත්කමක් ලෙස සළකා ඇති බවයි. මෙය ස්වදේශ කටයුතු ලේකම්චාල්ස් ක්ලාර්ක් විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබුවා මෙන්ම මෙය හැදින්වුයේ " මෙය අවම වශයෙන් තමාගේ මතකයේ වත් නොවන බවයි".

## ආශ්‍රිත 
* 29 June 2007 attempted car bombings
* European arrest warrant
* Murder of Lee Rigby
* Parsons Green bombing

## මූලාශ්‍ර 
## භාහිර සබැඳි 
* Official London Transport Status and Updates

 

ප්‍රවර්ගය:ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාර
ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය

**ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය** යනු  1969 අංක 17 දරන පාර්ලි‍මේන්තු පනතින් ස්ථාපනය කරන ලද රාජ්‍යය ආයතනයකි. විදුලි බලය ජනනය කිරීම; සම්ප්‍රේශණය කිරීම සහ බෙදා හැරීම සඳහා ඒකාධිකාරී බලයක් (බොහෝ දුරට)ලැබී ඇති මෙම ආයතනය දිවයින(ශ්‍රී ලංකාව) පුරා විහිදී පවතින විශාලතම රාජ්‍ය අයතනවලින් එකකි. 
මේ වන විට සේවකයින් 25000 ක් පමණ මෙහි සේවය කරනු ලබයියැයැයරයන අතර ඔවුනගෙන් අවම වැටුපක් ලබන අයකුට පවා රැ. 28000 ක මුදලක් හිමි වේ. ලාංකිකයින්ගෙන් 99%ට මේ වන විට විදුලිය ලබාදී ඇති අතර ඉතිරි අය සඳහා ද ඉතා ඉක්මනින් විදුලිය සැපයීම ට අවශ්‍ය කටයුතු කරමින් පවතී.

මේ වන විට දල වශයෙන් දිනකට ඒකක 28000000 ක පරිභෝගික ඉල්ලුම සඳහා අවශ්‍ය සැපයුම ලංවිම විසින් සපයනු ලැබේ. එම ඒකකවලින් යම් ප්‍රමාණයක් පෞද්ගලික නිශ්පදකයන් විසින් සපයනු ලබන අතර එම ප්‍රමාණය හා වැස්ස අතර පරස්පර සම්බන්ධතාවයක් පවතී.
පෞද්ගලික නිශ්පදකයන්ගෙන් මිලදී ගනු ලබන ඒකක සඳහා අධික මිලක් ගෙවීමට සිදුවීම නිසාත් ඉන්ධන භාවිතයෙන් විදුලිය ජනනය කිරීමේදී අධික වියදමක් දැරීමට සිදුවන නිසාත් මේ වන විට ලංවිම වෙත අධික නය බරක් පැටවී ඇත.

2009 අංක 20 දරන විදුලිබල පනත මගින් විදුලි බලය ජනනය කිරීම; සම්ප්‍රේශණය කිරීම සහ බෙදා හැරීම සඳහා නියාමන බලය මහජන උපයෝගීතා කොමිශන් සභාව  වෙත පවරා ඇත. ඒ අනුව විදුලිබල මණ්ඩලය වෙතද මේ වන විට තාවකාලික බලපත්රහ නිකුත් කර ඇති අතර ඒ සඳහා අදාල අයකිරීම් මහජන උපයෝගීතා කොමිශන් සභාව වෙත ගෙවිය යුතු වේ.

මේ වන විට විදුලිබල මණ්ඩලය විසින් ව්යාාපෘති ගණනාවක් ආරම්භ කර ඇති අතර ඒවා අතරින් කීපයක් පහත දක්වා ඇත.

* ඉහල කොත්මලේ ජල විදුලි ව්යාවපෘතිය (ජපාන ආධාර යටතේ)

*නොරොච්චෝල ගල් අඟුරැ බලාගාරය (චීන ආධාර යටතේ)
*ත්රිචකුණාමල ගල් අඟුරැ බලාගාරය (ඉන්දිය ආධාර යටතේ)
*කොළඹ නගරයට විදුලිය සැපයීමේ ව්යාරපෘතිය 
*ගැමි විදුලි ව්යාිපෘතිය 4 (SIDA ආධාර යටතේ)
*ගැමි විදුලි ව්යාිපෘතිය 7 (ඉරාන ආධාර යටතේ)
*විදුලමු ශ්රී  ලංකා ව්යාPපෘති (රත්නපුර)
*විදුලමු ශ්රී  ලංකා ව්යාPපෘති (කෑගල්ල)
*විදුලමු ශ්රී  ලංකා ව්යාPපෘති (හම්බන්තොට)
*විදුලමු ශ්රී  ලංකා ව්යාPපෘති (මොනරාගල)
*විදුලමු ශ්රී  ලංකා ව්යාPපෘති (කළුතර)
*ත්රීලකුණාමල ඒකාබද්ද යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීමේ ව්යාටපෘතිය
*Clean Energy Access Improvement Project

## External links 
* http://www.ceb.lk/
කදුළු ගෑස්

**කදුළු ගෑස්** යනු ඇස්වලට හෝ ස්වශන පද්ධතියට තාවකාලික බලපෑමක් සිදු කරන ඕනෑම ආකාරයක විශේෂිත නොවු රසායනික ද්‍රව්‍යයකි. මේවා අතේ ගෙන යන ˝ස්ප්‍රේ˝ හෙවත් විදිනයක් ලෙස භාවිතා කළ හැකි අතර උණුසුම් වීමෙන් පසු කුඩා කොපුවකින් ˝ගෑස්˝ වළාවක් බැහැර කිරිමට හැකි අයුරින් සකස් කර ඇත. කාර්මිකව මෙම වළාවන් එරෝසෝල් වන අතර සත්‍ය වශයෙන්ම  ගැස් නොවේ. 

ප්‍රසිද්ධ  කදුළු ගෑස් අතරට ඇසට පීඩාවක් ගෙන දෙන ˝Orthe – Chlorobenzylidene – malanonitrille (CS ගෑස් ) Chloroacetophenone (CN ගෑස්), dibenz (b,f) – 1,4 – 0xazepine (CR ගෑස්) ඇතුලත් වේ. වෙනත් ඒවාට වඩා ඉහත කී කදුළු ගෑස් වර්ග වෙනත් ඒවාට වඩා වැඩි වැදගත්කමක් දරන්නේ ඒවායේ පවතින ක්‍රියාකාරිත්වය සහ අඩු අවදානම නිසාය. වර්තමානයේ දී CN ගෑස් වෙනුවට CS ගෑස්  යොදා ගනු ලබන අතර ජ්‍යාතන්තරව වැඩියෙන් භාවිතා වන්නේ මෙම කදුළු ගෑස්ය.
ටෝපිඩෝ බෝට්ටු

දිය යට නළ බෝම්බ ගෙන යා හැකි අයුරින් කුඩාවට සහ ඉතා ඉක්මනින් ගමන් කළ හැකි අයුරින් නිර්මාණය කරන ලද නාවික යාත්‍රාවක් ලෙස **ටෝර්පිඩෝ බෝට්ටු**ව හැදින්විය හැකිය. පළමුව නිර්මාණය කල ටෝර්පිඩෝ ව ස්පාර් පුපුරණ ද්‍රව්‍යය මගින් සතුරැ නෞකාවක් විනාශ කර දමන ලදී. එමෙන්ම පසුව නිර්මාණය කළ ටෝර්පිඩෝ ව විසින් ˝ වයිඩ්හෙඩ්˝ නල බෝම්බ ස්වයං - ප්‍රවාලිත කිරිමේ හැකියාවකින් යුක්ත විය. (හෝ ස්වයංක්‍රියව ˝වයිටිහෙඩි˝ නළ බෝම්බ මුදා හැරිය හැකි හැකියාවකින් යුක්ත වේ)
මෙම යානා නිපදවන ලද්දේ ඉතා වේගවත්ව හා කඩිසරව, අනෙකුත් විශාල, හිමින් ගමන් කරනා හා බරැති ආයුධ සන්නද්ධ සතුරු නෞකා පරාජය කිරිමයි.

ටෝර්පිඩෝ  අප දන්නා පරිදි නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ 1860 දී කපිතාන් ˝ගියොවනි ලුවිස්˝ (Giovanni Luppis) (ඔහු ඉවාන් බ්ලෙස් ලුපින් - Ivan Blaz Luppis ලෙසද හදුන්වයි.)  නම් ක්‍රෝයේෂියාව හෙවත් පැරණි ඔස්ට්‍රෝ - හංගේරියාවට අයත් රටේ රිජෙකා (Rijeka) නම් නගරයේ දීය. 1860 දි එය ප්‍රථම වරට මහජන ප්‍රදර්ශණයට විවෘත විය. 1866 දී ඔහු හා රොබර්ට් වයිට්හෙඩ් එක්ව නිර්මාණය ප්‍රදර්ශණය කරන ලදී. පළමු ටොපෙඩෝ කර්මාන්තශාලාව ˝රිජෙකා˝ හිදි ආරම්භ කරන ලදී.
මිසයිල

මිසයිලයක් යනු සාමාන්‍යයෙන් ජෙට් එන්ජිමකින් හෝ රොකට් මෝටරයකින් බල ගැන්වෙන ස්වයංක්‍රීයව පියාසර කළ හැකි පුපුරණ ද්‍රවය රැගත් ආයුධයකි. 

මුලදී, ඉලක්කයකට විසි කරන, වෙඩි තබන හෝ දියත් කරන ඕනෑම දෙයක් "මිසයිලය ()" ලෙස හැඳින්විිය. නමුත් අද, මඟ පෙන්වීමක් නැති ඒවා රොකට් ලෙස හැඳින්වේ. එන්ජිමක් නොමැති නම් ඒවා තුවක්කුවෙන් වෙඩි තැබීමේදී "ෂෙල් වෙඩි" හෝ ගුවන් යානයකින් බිම හෙළන විට "බෝම්බ" ලෙස හැඳින්වේ. 

ඉලක්කයක් දෙසට තම ගමන් මග වෙනස් කරමින් ගමන් කළ හැකි මිසයිලවලට ඉලක්ක පද්ධතියක්, මාර්ගෝපදේශ පද්ධතියක්, පියාසර පද්ධතියක්, එන්ජිමක් සහ යුධ හිසක් ලෙස ප්‍රධාන කොටස් පහක් ඇත.මිසයිල දියත් කරන ස්ථානය සහ එය ඉලක්ක කරන්නේ කුමක් ද යන්න මත පදනම්ව මතුපිටින්-මතුපිටට, ගුවනින්-මතුපිටට, මතුපිටින් -ගුවනට සහ ගුවනින්-ගුවනට ලෙස මිසයිල වර්ග කළ හැකිය. 

## ඉතිහාසය 
රොකට් නවීන මිසයිලවල පූර්වගාමියා වූ අතර, චීන ජාතිකයන් 10 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී ඊතල ප්‍රචාලනය කිරීමට ඒවා භාවිතා කළහ.

## අමතර අවධානයට 
* සිරස් දියත් කිරීමේ පද්ධති

## මූලාශ්‍ර 
## බාහිර සබැඳි 
*
*
සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාරය-ගුවන් යානා කොල්ලකරැවන්

ප්‍රහාරකයන්ගෙන් පහළොස් දෙනෙක් සවුදි අරාබියෙන් ද, දෙදෙනෙක් එක්සත් අරාබි එමිරේට් රාජ්‍යයෙන් ද තවත් අයෙකු ඊජිප්තුවෙන්ද අනෙක් පුද්ගලයා ලෙබනනයෙන්ද එක්ව සිටිය හ. සාමාන්‍යයෙන් මරාගෙන මැරෙන ප්‍රහාරකයන්‍ තොරතුරු වලට ප්‍රතිවිරුද්ධව මෙම ගුවන් යානා මංකොල්ලකරුවන් හොදින් අධ්‍යයනය හදාරා ඇති වැඩිහිටි පිරිස් හා විශ්වාසයන් හොදින් තහවුරු කරගත් පුද්ගලයන් බව පෙනේ. 

ප්‍රහාරයෙන් පැය ගණනක් තුළ FBI විසින් ප්‍රහාරයට පැමිණි ප්‍රහාරකයන් කවුරුන් ද යන වග සහ ඔවුන්ගේ පෞද්ගලික තොරතුරු අණාවරනය කර ගන්නා ලදී. 
මොහොමඩ් අට්ටා ගේ බඩු බඩුබාහිරාදිය අතර සියළු ගුවන් යානා මංකොල්ලකරැවන් 19 දෙනොගේ අනන්‍යතාවය හෙළි කරන ලිපි ලේඛණ සහ ප්‍රහාරය සම්බන්ධව තොරතුරු , ප්‍රහාරය‍ට හේතු, හා වටපිටාව පිළිබද හෙළි කරන තොරතුරු ඇතුළත් විය. 

2001 සැප්තැම්බර් 27 වන දින  FBI විසින් ත්‍රස්තවාදීන් 19 දෙ‍නාගේ ජායාරූප ප්‍රසිද්ධියට පත් කරන ලදී. ඔවුන්ගේ ජාතිකත්වය මෙන් ම බොහෝ අයගේ අන්වර්ථ නාමයන් ද ඒ සමගම ප්‍රසිද්ධියට පත් කරන ලදී. විශේෂ නිළධාරින් 7000ක් පමණ යොදා ගනිමින් FBI විසින් මෙතෙක් පවත්වනු ලැබු විශාලම පරික්ෂණය පෙන්ට්බොම් ( Penttbom ) ලෙස කේත නාමයකින් හැදින් වු සැප්තැම්බර් ප්‍රහාරය පිළිබදව පරික්ෂණය යි. ඇ.එ.ජ රජය මෙන්ම  FBI විශ්වාස කරන්නේ මෙම ප්‍රහාරයට වගකිව යුතු වන්නේ ඔසාමා බින් ලාඩන් නායකත්වය අල්කයිඩා සංවිධානය වන බවයි. FBI  සදහන්කරන අන්දමට " අල්කයිඩා හා බින් ලාඩ්න් සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාරයට වගකිව යුතු බවට සාක්ෂි ඉතා පැහැදිලිවත්  බිද හෙළිය නොහැකි ලෙසටත් සනාථ වී ඇත." බ්‍රිතාන්‍යයද එම මතය සනාථ කරනු ලැබු රටවල් අතරට එක් වේ.

ඔසාමා බින් ලාඩ්න්
2001 ප්‍රහාරය සදහා උනන්දු කල හේතුන් කිහිපයක් පරියේෂකයන් විසින් ඇ.එ.ජ විරැද්ධව ශුද්ධ යුද්ධයක් ප්‍රකාශ කිරිම සහ බින් ලාඩ්න් විසින් ආගමික නියෝගයක් අත්සන් තැබීමත් 1998 දී ඇමරිකානු සාමාන්‍යය ජනතාව ඝාතනය කිරිම සදහා  ඇරයුම් කිරිම ඒ අතර වේ.
ප්‍රවර්ගය:සැප්තැම්බර්
නිහාරිකා

නිහාරිකා යනු    වායු සහ දූවිලි වලින් පිරුණු වලාකුළක් අභ්‍යවකාශයේ ඇති විට එය හඳුන්වනු ලබන්නේ "නිහාරිකාවක්" ( Nebula  ) යනුවෙනි.
ලතින් භාෂාවෙන් නිහාරිකාවක් යනු "[මීදුම]" වේ. තැටි ආකාර මෙවැනි නිහාරිකාවක් සංකෝචනය වෙමින් [සූර්යයා] වටා තිබී ඇත. එය සූර්යය නිහාරිකාවක් ලෙසින් නම් කරනු ලබන අතර එහි සංකීර්ණ මිශ්‍රණ ලෙස මැග්නීසියම්,කැල්සියම් සහ යකඩ වැඩිපුර අඩංගු සිලිකේට තිබී ඇත. උෂ්ණත්වය,පීඩනය හා එහි තිබූ වායු සංයුතිය අනුව එම සූර්යය නිහාරිකාවේ විවිධ කොටස් ,විවිධ ප්‍රමාණ වලින් ඝනීභවනය වෙමින් පවතින්නට ඇත. ඒ ඝනීභවනය වූ ප්‍රමාණයන් අනුව මුලින්ම සූර්යයාත්,ඊළඟට විවිධ දුර වලින් සෙසු ග්‍රහලෝකත් හට ගෙන ඇත. මෙලෙස සූර්යය නිහාරිකාවක් ඝනීභවනය වීමෙන් අනතුරුව අපගේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති වූ බව කියවෙන නියමයට සාක්ෂි වශයෙන් උල්කාෂ්ම වල සංයුතිය ගත හැක. 

උල්කාෂ්මයක් යනු ගල් බවට වූ ද්‍රව්‍ය වන අතර, ඒවායේ කුඩා ඛනිජ කොටස් අඩංගු වේ. 

මෙම උල්කාෂ්ම  සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති අති පැරණි පාංශු කොටස් වේ,විශ්වයේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය ඇති වූ කාල සමයේදී එනම් ග්‍රහලෝක තැනිමේදී මේවාද නිර්මාණය වී ඇත. එබැවින් අද හමුවන උල්කාෂ්ම වල සංයුතිය එදා පැවති ඛනිජ හා මූල ද්‍රව්‍ය වලින් යුක්ත යැයි විශ්වාස කෙරේ.කෙල්වින් 1450-1840 අතර අධික උෂ්ණත්වයකට බඳුන්වී ඝනීභවනයට පත්වූ ටන්ස්ටන් සහ ඔස්මියම් මේවායේ අඩංගු වී ඇත.මෙහි ඇති විශේෂත්වයක් වනුයේ අඩු උෂ්ණත්වයක් යටතේ ඝනීභවනය වූ ද්‍රව්‍ය ද උල්කාෂ්මයන් වල අඩංගු වීමයි. ජලය එවැනි උල්කාෂ්ම වල බහුල ලෙස ඛනිජ ද්‍රවය හා සම්බන්ධ වී පවතී.දැන් පෘථිවිය ගැන සලකා බලන විට එහිද ජලය බහුල බැව් පෙනේ. එබැවින් සූර්යය නිහාරිකාවක් ඝනීභවනය වීමෙන් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය ඇතිවී යැයි සැලකෙන මතයට වැඩි පිළිගැනීමක් වර්තමාන තාරකා විද්‍යාඥයන් අතර පවතී.

ප්‍රවර්ගය:නිහාරිකා
දිය වගාව

thumb|250px|එහා මෙයා ගෙන යා හැකි දිය වගා පද්දතියක්

ඇක්වාපොනික්ස් යනු ජල ජීවින් හා පැලෑටි නැවත නැවත මාරු කරමින් ජලජ ජීවින් හා පැලැටි වගා කිරීමේ ක්‍රමයයි.
	
ජලජ ජීවින් කුඩා ඉඩ ප්‍රමාණයක, හෝ ටැංකියක ඇති කිරීමෙන් එම ජලජ ජීවින්ගෙන් නිකුත් වන අප ද්‍රව්‍ය අතුරු නිෂ්පාදනයක් ලෙසින් ජලයට එක් වේ. මෙම අප ද්‍රව්‍ය එකතු වූ ජලය පැලෑටි වලට අවශ්‍ය පෝෂණ ගුණයන්ගෙන් අනූනය. එහෙත් ඒ සමග එම ජලය ජල ජීවින්ට විෂ සහිතය.
	
පැලැටි වැවෙන්නේ ඒවාට පෝෂණිය කොටස් අඩංගු ජලය ප්‍රයෝජනයට ගැනීමට හැකි වන අයුරිනි. පැලැටි පෝෂණ කොටස් උරා ගන්නා අතර ජලයේ තිබෙන විෂ කොටස් ඒ සමග ඉවත් කරයි. මෙය ජලජ ජීවීන්ට හිතකරය.
	
දැන් කෙරෙන්නේ පිරිසිදු වි ඇති ජලය ජලජ ජිවීන් සිටින පරිසරයට මුදා හැරීමයි. මෙසේ මේ ක්‍රියා දාමය නොකඩවා කෙරි ගෙන යයි. ඇක්වාපොනික් ක්‍රමයට අනුව ජලය ඉවත් කිරීමක් හෝ මාරු කිරිමක් සිදු නොවේ. ජල ජීවින් හා පැලැටි අතර පවත්නා සහ සම්බන්ධතාවය මත මෙම ක්‍රමය රඳා පවතින්නේ පරිසරය මනා ලෙස පවත්වා ගෙන යාම සඳහාය. පැලෑටි විසින් උරා ගන්නා ජලය සහ වාෂ්ප වීම මගින් ඉවත් වන ජලය නැවත ලබා ගැනීමට සෑහෙන ප්‍රමානයට පමණක් ජලය එක් කරනු ලැබේ.
	
ඇක්වාපොනික් ක්‍රමය ගෘහස්ත කුඩා ඒකක වල සිට විශාල වාණිජ මට්ටමක් දක්වා වෙනස් වේ. ජල ජීවින්ට ගැලපෙන ලෙස මේවාට පිරිසිදු ජලය හෝ කරදිය මිශ්‍ර කළ හැක. 

## ඇක්වාපොනික් ක්‍රමයේ සුවිශේෂි වාසි
*	නිරන්තරයෙන් ජලය නැවත ප්‍රයෝජනයට ගැනීම හා ප්‍රතිචක්‍රීකරණය හරහා ජලය සුරැකීම.
*	ස්වභාවික මාලු ‍ෛතලෝදය සමග පැලැටී වලට කාබනික පොහොර භාවිතය.
*	මනා ලෙස කරනු ලබන ජලජ ජීවි වගාවෙන් ඝණ අප ද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම.
*	ආහාර නිෂ්පාදන කටයුතු වලට අවශ්‍ය වගා බිම් ප්‍රමාණය අඩු වීම.
*       වගා කටයුතු වලදී, ඒක පුද්ගල ඉන්ධන දහනයෙන් පිටවන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ප්‍රමාණය අවම කිරීම
*	කුඩා කාර්යක්ෂම වාණිජ ආයතන ගොඩනැගීමට හැකි වීම.
*	වෙළඳ පොලට ආසන්නව කුඩා කාර්යක්ෂම වාණිජ ආයතන ගොඩනැගිය හැකිය. මෙයින් ආහාර ලබා ගැනීම සඳහා යා යුතු දුර කෙටි වේ.

## දිය වගාව සමඟ සැබැඳී ඇති ප්‍රධාන අවාසි නම් 
*	ගෘහ, ටැංකි, ජල නළ එලීම, පොම්ප හා වැවීම් පාත්ති සඳහා මූලික වියදම
*	පද්ධතියක් සකස් කළ හැකි අපරිමිත ක්‍රම සංඛ්‍යාව නිසා ඒවා සමානව වෙනස් වන ප්‍රතිඵලවලට, මතභේදයට තුඩු දෙන පරීක්ෂණවලට හා සාර්ථකතා හෝ අසාර්ථකතාවලට හේතු වේ. 
*	සමහරක් දිය වගා ස්ථාපනය කිරීම් වලදී, ප්‍රතිචක්‍රීකරණය හා ජල/හාත්පස පැතිරුණු උෂ්ණත්වය ලබා ගැනීම සඳහා මිනිසා විසින් නිෂ්පාදිත ශක්තිය, තාක්ෂණික විසඳුම් හා පාරිසරික පාලක මත අතිශයින් රඳා පැවතීමට හේතු වේ. 
*	පරිස්සම් සහගතව සිදු කරන ලද සැලසුම්වලින් අනතුරු අවම කරගත හැකි වුවත් දිය වගා පද්ධතිවල බහු බිඳ වැටීමේ තනි ලක්ෂ්‍ය පැවතිය හැකි අතර එහි දී විදුලිය බිඳ වැටීමක් හෝ පයිප්පයක් අවහිර වීමක් වැනි ගැටළුවක් මත්ස්‍ය සම්භාරය සම්පූර්ණයෙන්ම නැතිවී යාමට මඟ පාදා දී ඇත. 
*	අනෙකුත් සියළු ජල සංස්කෘති මත පදනම් වූ පද්ධති මෙන්ම ආහාර සැපයීම සාමාන්‍යයෙන් අඩු අගයෙන් යුත් වර්ගවලින් ගන්නා ලද මාළු කෑමවලින් සමන්විත වේ. කැලෑ මත්ස්‍ය සම්භාරවල සිදු වන හායනය මඟින් මෙම ක්‍රියාවලිය තිරසාර නොවන ක්‍රියාවලියක් බවට පත් කරයි.

## References
http://en.wikipedia.org/wiki/Aquaponics