සිත්තනවාසල් ලෙන

**සිත්තනවාසල් ලෙන** (හෙවත් **අරිවාර් කෝවිල්**) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ තමිල් නාඩුවේ පුදුකොට්ටෛ දිස්ත්‍රික්කයේ සිත්තනවාසල් ගම්මානයේ පිහිටි 2වන සියවසට අයත් ජෛන ලෙන් සංකීර්ණයකි. මෙහි නාමය පැනනැගී ඇත්තේ "මහා ශාන්තුවරයින්ගේ වාසභවන" (දෙමළ: சித்தன்னவாசல்) යන අරුතැති *සිත්-තන්-න-වා-සල්* නැමැති දෙමළ වදනෙනි. 

මෙය ගලෙහි-නෙළූ ආරාමයක් හෝ විහාරයකි.  ජෛනවරුන් විසින් ගොඩනැගූ මෙය අරිවාර් කෝවිල් ලෙස ද හඳුන්වන අතර, අරිහන්ත්වරුන් වෙනුවෙන් කැපකළ ලෙන් දේවාලයකි. මෙහි 7වන සියවසට අයත් වැදගත් බිතු සිතුවම් කොටස් කිහිපයක් දැකගත හැක. මෙම සිතුවම් වර්ණ ගන්වා ඇත්තේ එළවළු සහ ඛනිජ වර්ග යොදා තැනූ කළු, කොළ, කහ, තැඹිලි, නිල් සහ සුදු පැහැ සායම්වලිනි. සිතුවම් නිර්මාණය කොට ඇත්තේ තුනී තෙත හුනු බදාම ස්තරයක් මතට වර්ණ ඇතුළත් කිරීමෙනි.

ගෝල් ගුම්බාස්, තලගිරීශ්වර දේවාලය සහ මෙම ලෙන වැනි පුරාතන ලෙන් සාපේක්ෂව එතරම් ඇගයුමට ලක්ව නොමැත. මධ්‍යකාලීන යුගයට අයත් යැයි ප්‍රකාශ වුව ද ඒවාට එතරම් අවධානයක් යොමුවී නැත.

## ඉතිහාසය
සිත්තනවාසල් ගම්මානය ක්‍රි.පූ. 1වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 10වන සියවස පමණ කාලය තෙක් පැරණි අතර එකල ජෛන ආගම මෙහි මුල්බැස තිබිණි. මුලින් මෙම ලෙන් දේවාලය පල්ලව රජ Iවන මහේන්ද්‍රවර්මන් (ක්‍රි.ව. 580–630) ජෛන ආගම අත්හැර හින්දු ආගම වැළඳගෙන ශෛවාගමිකයකු වන්නට පෙර කාලයක ඉදිවන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරිණි. කෙසේනමුත් අභිලේඛනයක පාණ්ඩ්‍ය රජකු වූ මාරන් සෙන්දන් (ක්‍රි.ව. 654–670) හෝ අරිකේසරී මාරවර්මන් (ක්‍රි.ව. 670–700) විසින් මෙහි නවීකරණ කටයුතු කළ බවට සාක්ෂි හමුවේ. මෙම කන්ද මුදුනේ ඇති ජෛන නටබුන් අනුව එය ක්‍රි.ව. 9වන සියවස තෙක්ම ජෛන වන්දනා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පැවති බව පෙනී යයි. කෙසේනමුත්, මෙම ස්මාරක පිහිටි පුදුකෝට්ටෛ ප්‍රදේශයේ වඩා ඈත අතීතයට අයත් මෙගලිතික සුසානභූමි රැසක පුරාවිද්‍යා නටබුන් හමුවේ.

## ගෘහනිර්මාණ ලක්ෂණ
සිත්තනවාසල් යනු ගලෙහි-නෙළූ ලෙනකි. මෙය උතුරු-දකුණු දිශානතිය ඔස්සේ දිවෙන කන්දේ මධ්‍ය කොටසේ බටහිර පෙදෙසේ පිහිටා ඇත. කන්දේ උස ආසන්න වශයෙන්  වන අතර, එය වටකොට පිහිටි තැන්නෙහි පුරාවිද්‍යා ස්මාරක කිහිපයක් ද හමුවේ. ඒලඩිපට්ටම් ලෙස හැඳින්වෙන ජෛන ස්වාභාවික ලෙන් වෙත මෙහි පාදක කඳුවල සිට ළඟා විය හැක. මෙම ගුහාව වෙත ළඟා වීමට පිටගැට 100ක් පමණ නැගිය යුතු වේ. ගුහාව සහ ජෛන ආශ්‍රම පවත්වාගෙන යෑමේ වගකීම ඉන්දියාවේ පුරාවිද්‍යා දෙපාතර්මේන්තුව සතු ය. මුල්ක් රාජ් ආනන්ද් මෙම සිතුවම් පිළිබඳ පවසා ඇත්තේ, "පල්ලව කලා ශිල්පීන් කොළ සහ දුඹුරු පැහැ වර්ණ සමග සැබෑම හැකියාවත් රිද්මයානුකූල රේඛාකරණයත් උපයෝගී කරගෙන ඇත. කොළවර්ණයේ ප්‍රභේද සමග මුසු නිල් පැහැ දීප්තියක් සහිත මනස්කාන්ත පොකුණුවලින් නෙළුම් පැනනගියි." මීට අමතරව, 9වන සහ 10වන සියවසට අයත් අභිලේඛන ද දැකගත හැක. අර්ධමණ්ඩපයේ සිවිලිම 7වන සියවසට අයත් බිතු සිතුවම්වලින් අලංකාර කොට ඇත. ලෙන් විහාරයෙහි සරල කුළුණු සහ ජෛන තීර්ථංකරවරුන්ගේ ප්‍රතිමා දැකගත හැක. කෙසේනමුත්, සම්පූර්ණ බදාමය වසා පැතිර තිබූ බිතු සිතුවම්වලින් බොහෝමයක් වර්තමානය වන විට විකෘති වී ඇත්තේ පසුගිය දශක පහ හෝ හය තුළ ප්‍රමාණවත් ආරක්ෂාවක් හිමිනොවීම නිසා ය. කිසියම් පුද්ගලයින් පිරිසක් විසින් ඒවාට හානි සිදුකොට ඇත. මුලින් සම්පූර්ණ ලෙන් විහාරය ඇතුළු ප්‍රතිමා පවා බදාමයෙන් ආවරණය කොට සිතුවම්වලින් විසිතුරු කර තිබිණි. සිතුවම්වල තේමාව ජෛන සම්වාසරණ එනම්, "වඩාත් ආකර්ෂණීය දිව්‍යමය මණ්ඩපය" (එහි අර්ථය නිර්වාණය ලබාගැනීම) සහ *ඛාටික භූමි* ය.

අර්ධමණ්ඩපයෙන් ඇරඹෙන  උසින් යුතු සහ  පළලැති ද්වාර මගක් ගර්භගෘහය තුළට දිවෙයි. මෙහි අල්පෝන්නත ප්‍රතිමා තුන්ක ඇත. මෙහි ප්‍රවේශයෙහි *සුරුල් ව්‍යාලි* (ඇඹරුණු සොඬයක් සහිත මිත්‍යාමය ව්‍යාලි රුවක ස්වරුපයෙන් යුත් කොරවක්ගලක්) දක්නට ඇත. ගර්භගෘහයේ සමචතුරස්‍රාකාර සැලැස්මක් ඇති අතර, එහි පළල  වන අතර, උස  නි. එහි පසුපස බිත්තියේ උල්පෝන්නත ප්‍රතිමා තුන්ක ඇත. ඉන් දෙකක් ජෛන තීර්ථංකරයින්ගේ (මේ බව ඔවුනට ඉහළින් ඡත්‍ර තුනක් දක්වා තිබීමෙන් පැහැදිළි වේ) සහ අනෙක ආචාර්යවරයකුගේ වේ. ගර්භගෘහයේ සිවිලිම සිතුවම් කොට ඇති අතර, එහි ධර්ම චක්‍රයක් දැකගත හැක. පද්මාසන ඉරියව්වෙන් යුත් මෙම රූප තුනට ඉහළින් වූ සිතුවම් වියනක් ආකාරයෙන් යුත් අතර, ඉරි සහිත සමචතුරස්‍ර සහ විවිධ ප්‍රමාණයේ වෘත්ත සහ නෙළුම් මල් මෝස්තර එහි දැකගත හැක. මෙහි නෙළුම් මල් සමචතුරස්‍ර තුළ සිතුවම් කොට ඇති අතර, වෘත්ත තුළ බල්බ වැනි අග්‍ර සහිත කුරුස ‍රූ දැක්වේ. කුරුසයේ තිරස් බාහුවේ මිනිස් සහ සිංහ රූ දැකගත හැක. වෙනත් ස්ථානවල සිවිලිමේ සිතුවම් අර්ධමණ්ඩපයේ වූ නෙළුම් පොකුණේ සිතුවමට සමාන ය. සිත්තනවාසල් ලෙනෙහි බදාම තැවරූ බිත්තිවල බදාම ස්තරයේ ඝනකම  පරාසයේ වේ. සිතුවම්කරණයට භාවිතා වූ වර්ණක වසර 1000කට වඩා පැරණි ය. කුඩා පූජාස්ථානය තුළ දෝංකාරය මැනවින් ශ්‍රවණය කළ හැක. නිහඬ අවස්ථාවක "ඕම්" හඬනැගුවහොත් එහි හඬ ශ්‍රවණය කළ හැක. මෙම බිතු සිතුවම් අජන්තා ලෙන් සහ බාඝ් ලෙන් සිතුවම්වලින් පසුව මධ්‍යකාලීන ඉන්දියාවේ හමුවන හොඳම බිතු සිතුවම් අතුරින් එකක් ලෙස සැලකේ.

සිත්තනවාසල් ලෙන්වල සිතුවම් විශ්ලේෂණය කොට එහි දී අනුගමනය කළ ක්‍රමවේද සහ මාධ්‍ය හඳුනාගැනීමට උත්සාහ දරා ඇත. අර්ධමණ්ඩපයේ වන නෙළුම් පොකුණේ සිතුවම විශ්ලේෂණය කිරීමෙන් අනුමාන කොට ඇත්තේ මෙම සිතුවම්කරණයේ දී ෆ්‍රෙස්කෝ-සිකෝ තාක්ෂනය යොදාගත් බවයිත මෙහි දී රළු පාෂාණය මත  පමණ ඝනකමින් යුත් හුනු බදාම සහ වැලි මිශ්‍ර බදාමයක් අතුරා, හුනු බදාමය රළව තිබියදීම  පමණ ඝනකම හුනු දියර තට්ටුවක් ආලේප කොට ඇත. මෙහි දී භාවිතා වූ වර්ණ සැලකීමේ දී සුදු වර්ණය හුනුවලින් ද, කළු පැහැය දැව අඟුරු හෝ පහන් දැලිවලින් ද, කහ පැහැය කහ හිරියල්වලින් ද, රතු පැහැය රතු හිරියල්වලින් ද, නිල් පැහැය ඇල්ට්‍රාමැරීන්\ලැපිස් ලැසුලි සහ කොළ පැහැය ග්‍රීක මැටිවලින් ද ලබාගන්නා ලදී. ස්ථිර ඛනිජ වර්ණවලින් යුත් (භූමියෙහි පිහිටුවා ඇති ඵලකයේ ASI සඳහන් කරන ශාකමය වර්ණ නොවේ) වර්ණක වියළි බදාමය මත ඇතුළත් කෙරු‍ණේ කිසිදු ලාටු වර්ගයක් හා මිශ්‍ර නොකර ය. මෙහි දී රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවක් සිදුවී හුනු දියර මගින් වාතයේ වූ ඔක්සිජන් අවශෝෂණය වන අතර, කාබනීකරණ ක්‍රියාවලිය මගින් අද්‍රාව්‍ය කැල්සියම් කාබනේට් සෑදී වර්ණක පෘෂ්ඨයට සවි වීම සිදු විය. පුදුකෝට්ටෛ රාජ්‍යයේ මුලපිරීම යටතේ, 1937–39 කාලයේ සිතුව්ම පිරිසිදු කෙරිණි. අනතුරුව ඒ මත ආරක්ෂණ ආලේපයක් ගල්වන ලදී. එමෙන්ම, බදාමයේ හානි වූ කොටස් තුළට සබැඳුම් ද්‍රව්‍ය ඇතුළු කෙරුණු අතර, සිතුවම් ද හරිගැස්වීම සිදු විය.

## මේවාත් බලන්න
*දෙමළ ජෛනයෝ

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
*සිත්තනවාසල් ලෙන සහ ඒලඩිපට්ටම්  වොන්ඩර් මොන්ඩෝ වෙතිනි.
*සිත්තනවාසල් වාර්තාව 
*ඉන්දියානු බිතු සිතුවම් පිළිබඳ ලිපිය 
*පුරාතනය ඇගයීම ද හින්දු