කියුබාවේ රජය සහ දේශපාලනය

කියුබා ජනරජය යනු මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී මතවාදය අනුගමනය කරන සමාජවාදී රටවල් කිහිපයෙන් එකකි. කියුබාව සමාජවාදී ජනරජයක් ලෙස නිර්වචනය කළ 1976 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව, 1992 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලද අතර, එය "හොසේ මාටිගේ අදහස් සහ මාක්ස්, එංගල්ස් සහ ලෙනින් ගේ දේශපාලන හා සමාජ අදහස් මගින් මඟ පෙන්වනු ලැබේ." ව්‍යවස්ථාව කියුබාවේ කොමියුනිස්ට් පක්ෂය "සමාජයේ සහ රාජ්‍යයේ ප්‍රමුඛ බලවේගය" ලෙස විස්තර කරයි.

කියුබාවේ කොමියුනිස්ට් පක්‍ෂයේ පළමු ලේකම්වරයා ඒක පක්‍ෂ රාජ්‍යයේ ජ්‍යෙෂ්ඨතම තනතුරයි. පළමු ලේකම්වරයා දේශපාලන මණ්ඩලයේ සහ ලේකම් කාර්යාලයේ නායකත්වය දරන අතර, එම තනතුර දරන තැනැත්තා කියුබානු රජයේ බලවත්ම පුද්ගලයා බවට පත් කරයි. සභා දෙකෙහිම මන්ත්‍රීවරුන් තේරී පත්වන්නේ මහජන බලයේ ජාතික සභාව මගිනි. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 131 ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් වන්නේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම "නිදහස්, සමාන සහ රහස් ඡන්දයෙන්" විය යුතු බවයි. මහජන බලයේ ජාතික සභාව සඳහා වන මැතිවරණයේදී එක් ආසනයක් සඳහා එක් අපේක්ෂකයෙකු පමණක් සිටින අතර, කොමියුනිස්ට් පක්ෂය විසින් දැඩි ලෙස පාලනය කරනු ලබන කමිටු මගින් අපේක්ෂකයින් නම් කරනු ලැබේ. බොහෝ ව්‍යවස්ථාදායක දිස්ත්‍රික්ක සභාවට බහු නියෝජිතයින් තෝරා පත් කර ගනී. ඡන්දදායකයින්ට ඔවුන්ගේ ඡන්ද පත්‍රිකාවේ තනි අපේක්ෂකයන් තෝරා ගැනීමට, සෑම අපේක්ෂකයෙකුම තෝරා ගැනීමට හෝ සෑම ප්‍රශ්නයක්ම හිස්ව තැබිය හැකි අතර, අපේක්ෂකයින්ට එරෙහිව ඡන්දය දීමට විකල්පයක් නොමැත.

කොමියුනිස්ට් පක්ෂය ඇතුළු දිවයිනේ කිසිදු දේශපාලන පක්ෂයකට අපේක්ෂකයන් නම් කිරීමට හෝ ප්‍රචාරක කටයුතු කිරීමට අවසර නැත. කියුබාවේ කොමියුනිස්ට් පක්ෂය 1975 සිට පක්ෂ කොංග්‍රස් රැස්වීම් හයක් පවත්වා ඇත. 2011 දී පක්ෂය ප්‍රකාශ කළේ සාමාජිකයින් 800,000 ක් සිටි අතර නියෝජිතයින් සාමාන්‍යයෙන් රාජ්‍ය කවුන්සිලයෙන් සහ ජාතික සභාවෙන් අවම වශයෙන් අඩක්වත් සමන්විත වන බවයි. ඉතිරි තනතුරු පක්ෂ භේදයකින් තොරව නාමිකව අපේක්ෂකයින් විසින් පුරවනු ලැබේ. අනෙකුත් දේශපාලන පක්ෂ ජාත්‍යන්තරව ප්‍රචාරක ව්‍යාපාරයේ යෙදී මුදල් රැස් කරන අතර කියුබාව තුළ විරුද්ධ කණ්ඩායම්වල ක්‍රියාකාරකම් අවම වේ.

The Economist's Democracy Index සහ Freedom in the World වාර්තා අනුව කියුබාව ඒකාධිපති පාලනයක් ලෙස සැලකේ. වඩාත් නිශ්චිතව, කියුබාව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී-ආඥාදායකත්ව දර්ශකයේ මිලිටරි ආඥාදායකත්වයක් ලෙස සලකනු ලබන අතර, දිගු කලක් තිස්සේ රටේ බලවත්ම ආයතනය වී ඇති සන්නද්ධ හමුදාවන් සමඟ "මිලිටරිකරණය වූ සමාජයක්" ලෙස විස්තර කර ඇත.

2013 පෙබරවාරියේදී, රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවේ සභාපති රාවුල් කැස්ත්‍රෝ තම පස් අවුරුදු ධුර කාලය අවසන් කරමින් 2018දී ඉල්ලා අස්වන බව ප්‍රකාශ කළ අතර අනාගත කියුබානු ජනාධිපතිවරුන් සඳහා වයස් සීමාවන් ඇතුළුව ස්ථිර ධුර කාලයන් ක්‍රියාත්මක කිරීමට බලාපොරොත්තු වන බව ප්‍රකාශ කළේය.

2016 නොවැම්බර් 25 වන දින ෆිදෙල් කැස්ත්‍රෝ මියගිය පසු කියුබානු රජය දින නවයක ශෝක කාලයක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. ශෝක කාලය තුළ, කියුබානු පුරවැසියන්ට ඝෝෂාකාරී සංගීතය වාදනය කිරීම, සාද පැවැත්වීම සහ මත්පැන් පානය කිරීම තහනම් විය.

රාවුල් කැස්ත්‍රෝගේ ඉල්ලා අස්වීමෙන් පසු 2018 අප්‍රේල් 18 වන දින මිගෙල් ඩයස්-කැනල් ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය. 2021 අප්‍රේල් 19 වන දින, ඩයස්-කැනල් කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ පළමු ලේකම් බවට පත් විය. 1959 කියුබානු විප්ලවයෙන් පසු මෙතරම් ඉහළ තනතුරකට පත් වූ පළමු කැස්ත්‍රෝ නොවන පුද්ගලයා ඔහුය.

### පරිපාලන අංශ 
රට පළාත් 15 කට සහ එක් විශේෂ මහ නගර සභාවකට (ඉස්ලා ඩි ලා ජුවෙන්ටුඩ්) බෙදා ඇත. මේවා කලින් විශාල ඓතිහාසික පළාත් හයේ කොටසක් විය: පිනාර් ඩෙල් රියෝ, හබානා, මැටන්සාස්, ලාස් විලාස්, කැමගි සහ ඔරියන්ට්. වත්මන් අනු බෙදීම් කියුබානු නිදහස් යුද්ධ සමයේදී ප්‍රදේශ බෙදූ විට ස්පාඤ්ඤ හමුදා පළාත්වලට සමීපව සමාන වේ. පළාත් මහ නගර සභාවලට බෙදා ඇත.
### විදේශ සබඳතා 
කියුබාව එවැනි සුළු, සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටකට ආවේණික නොවන විදේශ ප්‍රතිපත්තියක් ගෙන ඇත. කැස්ත්‍රෝ යටතේ කියුබාව අප්‍රිකාවේ, මධ්‍යම ඇමරිකාවේ සහ ආසියාවේ යුද්ධවලට දැඩි ලෙස සම්බන්ධ විය. 1961-1965 වලදී කියුබාව ඇල්ජීරියාවට සහය දුන් අතර ඇන්ගෝලා සිවිල් යුද්ධයේදී දස දහස් ගනනක් භට පිරිසක් ඇන්ගෝලා වෙත යැවීය. ඉතියෝපියාව, ගිනියාව, ගිනියා-බිසාවු, මොසැම්බික්, සහ යේමනය වැනි කියුබානු මැදිහත්වීම කැපී පෙනෙන අනෙකුත් රටවල් වේ. 1959 දී ඩොමිනිකන් ජනරජයට කළ දූත මණ්ඩලවලට අයත් වන්නේ අඩුවෙන් දන්නා ක්‍රියාවන්ය. ගවේෂණ අසාර්ථක වූ නමුත්, එහි සාමාජිකයින් සඳහා ප්‍රමුඛ ස්මාරකයක් ඩොමිනිකන් රජය විසින් සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ හි ඔවුන්ගේ මතකය සඳහා ඉදිකරන ලද අතර, ඒවා රටේ ප්‍රතිරෝධය පිළිබඳ අනුස්මරණ කෞතුකාගාරයේ කැපී පෙනෙන ලෙස දක්නට ලැබේ.

2008 දී, යුරෝපා සංගමය (EU) සහ කියුබාව පූර්ණ සබඳතා සහ සහයෝගීතා කටයුතු නැවත ආරම්භ කිරීමට එකඟ විය. කියුබාව ඇමරිකාව සඳහා බොලිවේරියානු සන්ධානයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකි. 2012 අවසානයේ කියුබානු වෛද්‍ය නිලධාරීන් දස දහස් ගණනක් විදේශයන්හි සේවය කළහ, වෙනිසියුලාවේ පමණක් වෛද්‍යවරුන් 30,000ක් පමණ දෙරටේ වෛද්‍යවරුන් සඳහා තෙල් වැඩසටහන හරහා සේවය කළහ.

1996 දී, එක්සත් ජනපදය, එවකට ජනාධිපති බිල් ක්ලින්ටන් යටතේ, කියුබානු නිදහස සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සහයෝගීතා පනත ගෙන ආ අතර, එය හෙල්ම්ස්-බර්ටන් පනත ලෙස වඩාත් හොඳින් හඳුන්වයි. 2009 දී, එක්සත් ජනපද ජනාධිපති බැරක් ඔබාමා ප්‍රකාශ කළේ අප්‍රේල් 17 වෙනිදාය. , ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ හි "එක්සත් ජනපදය කියුබාව සමඟ නව ආරම්භයක් සොයයි", සහ බුෂ් ආපසු හැරවිය කියුබානු-ඇමරිකානුවන් විසින් එක්සත් ජනපදයේ සිට කියුබාව වෙත ගමන් කිරීම සහ මුදල් එවීම පරිපාලනය විසින් තහනම් කිරීම. වසර පහකට පසු, කැනඩාව සහ ෆ්‍රැන්සිස් පාප් වහන්සේ විසින් අර්ධ වශයෙන් මැදිහත් වූ "කියුබානු දියවීම" ලෙස ජනප්‍රියව හැඳින්වූ එක්සත් ජනපදය සහ කියුබාව අතර ගිවිසුමක් දෙරට අතර ජාත්‍යන්තර සබඳතා යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කළේය. දේශපාලන සිරකරුවන් නිදහස් කිරීමට ඔවුන් එකඟ වූ අතර එක්සත් ජනපදය හවානා හි තානාපති කාර්යාලයක් නිර්මාණය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කළේය. 2015 ජූනි 30 දින කියුබාව සහ එක්සත් ජනපදය 2015 ජුලි 20 දින ඔවුන්ගේ අගනගරවල තානාපති කාර්යාල නැවත විවෘත කිරීමට සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා යළි ස්ථාපිත කිරීමට ගිවිසුමකට එළැඹුණු විට මෙය සාක්ෂාත් විය. එම වසරේම මුලදී, ධවල මන්දිරය නිවේදනය කළේ, ජනාධිපති ඔබාමා, ත්‍රස්තවාදයට අනුග්‍රහය දක්වන ඇමරිකානු රජයේ රටවල් ලැයිස්තුවෙන් කියුබාව ඉවත් කරන බවයි, එය කියුබාව "සාධාරණ" ලෙස පිළිගත්තේය. 2017 සැප්තැම්බර් 17 දින, එක්සත් ජනපදය සිය කියුබානු තානාපති කාර්යාලය වසා දැමීමට සලකා බැලුවේ එහි කාර්ය මණ්ඩලය විසින් අත්විඳින ලද අද්භූත වෛද්‍ය රෝග ලක්ෂණ අනුවය. රුසියානු යුක්රේනය ආක්‍රමණය කිරීම සහ රුසියාව ජාත්‍යන්තර වශයෙන් හුදකලා කිරීම හේතුවෙන් කියුබාව රුසියානු සමූහාණ්ඩුව සමඟ මිත්‍ර සබඳතා පැවැත්වූ රටවල් කිහිපයෙන් එකක් ලෙස ඉස්මතු විය. කියුබානු ජනාධිපති මිගෙල් ඩයස්-කැනල් 2022 නොවැම්බර් මාසයේදී මොස්කව්හි ව්ලැඩිමීර් පුටින් වෙත ගිය අතර එහිදී නායකයින් දෙදෙනා ෆිදෙල් කැස්ත්‍රෝගේ ස්මාරකයක් විවෘත කළ අතර රුසියාවට සහ කියුබාවට එරෙහිව එක්සත් ජනපද සම්බාධකවලට එරෙහිව කතා කළහ.

#### එක්සත් ජනපදය විසින් සම්බාධක (1960–වර්තමානය) 
1960 සිට, එක්සත් ජනපදය කියුබාව මත පනවා ඇති සම්බාධක දශක හයකට ආසන්න කාලයක් තිස්සේ විඳදරාගත් ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා ඉතිහාසයේ දීර්ඝතම වෙළඳ හා ආර්ථික පියවරයන්ගෙන් එකක් ලෙස පවතී. මෙම ක්‍රියාව ආරම්භ කරන ලද්දේ එවක එ.ජ. ඩොලර් බිලියන 1කට වඩා වැඩි වටිනාකමක් ඇති ඇමරිකානු දේපල වලට බලපෑ ජනසතු රැල්ලකට ප්‍රතිචාරයක් වශයෙනි. ජනාධිපති, ඩ්වයිට් අයිසන්හවර්, ඖෂධ සහ ඇතැම් ආහාර හැර කියුබාවට අපනයනය කිරීම තහනම් කරන ලද සම්බාධකයක් පැනවීය. ඇමරිකානු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු වන ලෙස්ටර් ඩී. මැලෝරි අභ්‍යන්තර ලිපියක් ලිවීය. 1960 අප්‍රේල් 6 වන දින සංදේශය, සම්බාධකයකට පක්ෂව තර්ක කරමින්: "අභ්‍යන්තර සහයෝගය අන්සතු කිරීමේ අපේක්ෂා කළ හැකි එකම ක්‍රමය වන්නේ ආර්ථික අතෘප්තිය සහ දුෂ්කරතා මත පදනම් වූ අතෘප්තිය සහ අතෘප්තිය හරහා [...] මුදල් හා සැබෑ වැටුප් අඩු කිරීම, කුසගින්න, බලාපොරොත්තු සුන්වීම සහ රජය පෙරළා දැමීම සඳහා." එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය සෑම අවස්ථාවකදීම යෝජනාවක් සම්මත කර ඇත. 1992 වසරේ සිට සම්බාධක හෙළා දකිමින් සහ එය එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තිය සහ ජාත්‍යන්තර නීතිය උල්ලංඝනය කරන බව ප්‍රකාශ කරයි. කියුබාව සම්බාධක මානව හිමිකම් කඩ කිරීමක් ලෙස සලකයි.

සම්බාධකයේ බලපෑම සහ සඵලතාවය දැඩි විවාදයට භාජනය වී ඇත. එය "අසාමාන්‍ය ලෙස සිදුරු සහිත" බවත් කියුබාවේ ආර්ථික දුෂ්කරතාවලට මූලික හේතුව එය නොවන බවත් ඇතැමුන් තර්ක කරන අතර, තවත් සමහරු එය කියුබානු ආන්ඩුවෙහි වෙනසක් ඇති කිරීම ඉලක්ක කරගත් පීඩන යාන්ත්‍රණයක් ලෙස දකිති. එක්සත් ජනපදය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන ගුවන්තනාමෝ බොක්ක රැඳවුම් කඳවුර අවසන් කිරීමට කොන්ග්‍රසයට තල්ලු කළේය. මෙම රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික වැඩිදියුණු කිරීම් පසුව ට්‍රම්ප් පරිපාලනය විසින් ප්‍රතිවර්තනය කරන ලද අතර, එය නව නීති පනවන ලද අතර ඔබාමා පරිපාලනය විසින් ලිහිල් කරන ලද ව්‍යාපාරික සහ සංචාරක සීමා කිරීම් යලි බලාත්මක කරන ලදී. මෙම සම්බාධක බයිඩන් පරිපාලනය විසින් උරුම කර ශක්තිමත් කරන ලදී.

සම්බාධක තිබියදීත්, කියුබාව වෙනත් රටවල් සමඟ වෙළඳ සබඳතා පවත්වා ඇත. 1985 දී කියුබාව සිය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 10%කට වඩා හමුදා වියදම් සඳහා කැප කළේය. සීතල යුද්ධය අතරතුර, කියුබාව ලතින් ඇමරිකාවේ විශාලතම සන්නද්ධ හමුදාවන්ගෙන් එකක් ගොඩනඟා ගත් අතර එය බ්‍රසීලයට පමණක් දෙවැනි වේ.

1975 සිට 1980 ගණන්වල අගභාගය දක්වා සෝවියට් හමුදා ආධාර කියුබාවට සිය හමුදා හැකියාවන් වැඩිදියුණු කිරීමට හැකි විය. සෝවියට් සහනාධාර අහිමි වීමෙන් පසුව, කියුබාව හමුදා සාමාජිකයින් සංඛ්‍යාව 1994 දී 235,000 සිට 2021 දී 49,000 දක්වා අඩු කරන ලදී.

2017 දී කියුබාව න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය.

2024 ගෝලීය සාම දර්ශකයට අනුව කියුබාව ලෝකයේ 98 වැනි සාමකාමී රට වේ.

### නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම 
කියුබාවේ අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍යාංශය යටතේ සියලුම නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතන පවත්වාගෙන යනු ලබන අතර එය විප්ලවවාදී සන්නද්ධ හමුදාවන් විසින් අධීක්ෂණය කරනු ලැබේ. කියුබාවේ පුරවැසියන්ට ඔවුන්ගේ දුරකථනවලින් "106" ඇමතීමෙන් පොලිස් සහාය ලබා ගත හැක. "දේශපාලන ජාතික විප්ලවය" හෝ PNR ලෙසින් හඳුන්වනු ලබන පොලිස් බලකාය පසුව උපකාර කිරීමට බලාපොරොත්තු වේ. කියුබානු රජය සතුව ඔත්තු මෙහෙයුම් මෙහෙයවන සහ රුසියානු ෆෙඩරල් ආරක්ෂක සේවය සමඟ සමීප සබඳතා පවත්වන බුද්ධි අධ්‍යක්ෂක මණ්ඩලය නම් ආයතනයක් ද ඇත. එක්සත් ජනපද අධිකරණ දෙපාර්තමේන්තුව කියුබාව සැලකිය යුතු ප්‍රති-බුද්ධි තර්ජනයක් ලෙස සලකයි.

සිවිල් ජනතාව ද සීමිත ධාරිතාවයකින්, නීතිය බලාත්මක කිරීමේ කටයුතුවල නිරත වේ. විප්ලවයේ ආරක්ෂාව සඳහා වූ කමිටු යනු තම අසල්වැසියන් නිරීක්ෂණය කරන කැපවූ පුරවැසියන්ගෙන් සැදුම් ලත් නිල අසල්වැසි නිරීක්ෂණ සංවිධානයකි. සාමාජිකත්වය තෝරා ගැනීමක් නොවේ, නමුත් ප්‍රමුඛ සාමාජිකයින් කියුබානු කොමියුනිස්ට් පක්ෂය විසින් අනුමත කරනු ලැබේ.

### මානව හිමිකම් 
2003 දී යුරෝපීය සංගමය (EU) කියුබානු රජයට චෝදනා කළේ "අඛණ්ඩව මානව හිමිකම් සහ මූලික නිදහස උල්ලංඝණය කිරීම" ගැනයි. 2009 වන විට, සියලු දේශපාලන සිරකරුවන් කොන්දේසි විරහිතව නිදහස් කිරීමත් සමඟ කියුබාවේ සමාජ හා ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා එය නිරන්තරයෙන් ඉල්ලා සිටියේය.

මාධ්‍යවේදීන් සුරැකීමේ කමිටුව සහ හියුමන් රයිට්ස් වොච් ඇතුළු විවිධ මූලාශ්‍රවලට අනුව 2021 දී ඕනෑම ජාතියක සිරගත වූ මාධ්‍යවේදීන් සංඛ්‍යාව අනුව කියුබාව 19 වැනි ස්ථානයට පත් විය. 2020 ලෝක මාධ්‍ය නිදහස දර්ශකයේ කියුබාව 180 න් 171 වන ස්ථානයට පත්ව ඇත.

2010 ජූලි මාසයේදී, නිල නොවන කියුබානු මානව හිමිකම් කොමිසම කියුබාවේ දේශපාලන සිරකරුවන් 167 ක් සිටින බව ප්‍රකාශ කර ඇති අතර එය වසර ආරම්භයේදී 201 සිට පහත වැටීමකි. කොමිසමේ ප්‍රධානියා ප්‍රකාශ කළේ දිගු සිර දඬුවම් වෙනුවට හිරිහැර සහ බිය ගැන්වීම් සිදු වන බවයි.

## සටහන් 
## යොමු කිරීම්