open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
සියුඩඩ් ගයනා, වෙනිසියුලාව

**සියුඩඩ් ගයනා** යනු වෙනිසියුලාවේ බොලිවර් ප්‍රාන්තයේ පිහිටි නගරයකි . එය ඔරිනෝකෝ ගඟේ දකුණු ඉවුර දිගේ කිලෝමීටර් 40 ක් විහිදෙන අතර, එහි ප්‍රධාන අතු ගංගාව වන කැරොනි ගඟ එයට සම්බන්ධ වන ස්ථානයේ දී ය. කැරොනි නගරය හරහා දකුණේ සිට උතුරට ගලා යන අතර එය එහි ප්‍රමුඛ අර්ධවලට බෙදා ඇත - නැගෙනහිරින් **සැන් ෆීලික්ස්** හි පැරණි නගරය සහ **පුවර්ටෝ ඕර්ඩාස්** හි නව ප්‍රදේශය.

සියුඩාඩ් ගුවායානා නිල වශයෙන් 1961 දී පැරණි ජනාවාස දෙකක් ඒකාබද්ධ කිරීමෙන් ආරම්භ කරන ලද නමුත් සැන් ෆීලික්ස් හි නූතන ඉතිහාසය දහඅටවන සියවස දක්වා දිව යයි. නගර සීමාව තුළ පිහිටා ඇත්තේ කැචමේ දිය ඇලි (පාර්ක් කැචමේ කොටසක්) සහ ලොවිස්නා දිය ඇලි ය .  කැරොනි හරහා පාලම් තුනක් සහ ඔරිනෝකෝ හරහා තවත් හරස් මාර්ගයක් වන ඔරිනෝකියා පාලම 2006 දී විවෘත කරන ලදී. මහා මෙට්‍රෝ ප්‍රදේශයේ මිලියනයක පමණ ජනතාවක් සිටින සියුඩාඩ් ගුවානා යනු වෙනිසියුලාවේ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන නගරයයි  එහි වැදගත් යකඩ, වානේ, ඇලුමිනියම් සහ ජල විදුලි කර්මාන්ත ඇත. ඊට අමතරව, සියුඩාඩ් ගුවානා යනු වෙනිසියුලාවේ ඉහළම වැදගත් නැව්ගත කිරීමේ ස්ථාන පහෙන් එකකි (විශේෂයෙන් බොලිවර් ප්‍රාන්තයේ නිෂ්පාදනය කරන බොහෝ භාණ්ඩ සඳහා), නැව් සහ බාර්ජ් වලට අත්ලාන්තික් සාගරයේ සිට ඔරිනෝකෝ ගඟ හරහා වරායට පහසුවෙන් ප්‍රවේශ විය හැකිය.

එහි සැලසුම් සහගත ස්වභාවය නිසා, නගරය අනෙකුත් බොහෝ දකුණු ඇමරිකානු නගරවලට වඩා බෙහෙවින් වෙනස් හැඟීමක් ඇත. ඇල්ටා විස්ටා දිස්ත්‍රික්කයේ කුළුණු බැරන්කිලා සිහිගන්වන අතර, නේවාසික අසල්වැසි ප්‍රදේශ බොහොමයක 1950 සිට 1980 දක්වා එක්සත් ජනපදයේ තදාසන්න ප්‍රදේශවලට සමාන ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහ භූමි අලංකරණය ඇත, එනම් උප බෙදීම් සහ 'කුකී-කටර්' නිවාස, පිළිවෙලට සකස් කරන ලද පදික වේදිකා සහ අලංකාර කරන ලද, රටා සහිත තණකොළ. මෙයට අර්ධ වශයෙන් හේතු වී ඇත්තේ 1960 ගණන්වල සහ 1970 ගණන්වල මුල් භාගයේදී කලාපයේ යකඩ වැඩ මෙහෙයුම් ඇති ඇමරිකානු සමාගමක් වන US Steel පැවතීමයි.  වෙනිසියුලානු වානේ කර්මාන්තය ජනසතු කිරීම සමාගමට සහ එහි සේවකයින්ට මෙහෙයුම් නතර කිරීමට බල කරන තෙක් පුවර්ටෝ ඕර්ඩාස් (සහ අනෙකුත් ප්‍රජාවන්) හි ජීවත් වූ සිය ගණනක් ඇමරිකානු සංක්‍රමණික සේවකයින් සහ ඔවුන්ගේ පවුල් සඳහා US Steel නිවාස ඉදිකරන ලදී.

සියුඩාඩ් ගුවායානා වෙනිසියුලාව සඳහා ඉතා උපායමාර්ගික ස්ථානයක පිහිටා ඇත. එහි තරුණ ඉතිහාසය පුරාම බොහෝ ජාත්‍යන්තර අමුත්තන් එහි සංචාරය කර ඇත, දෙවන ජෝන් පෝල් පාප්තුමාගේ සිට ජී.ඩබ්ලිව්. බුෂ් වැනි හිටපු ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරුන් දක්වා; විවිධ සංගීතඥයන්, කලාකරුවන් සහ ස්ටීවන් ස්පීල්බර්ග් වැනි චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයින් පවා එහි සංචාරය කර ඇති අතර, දර්ශනීය භූමි අලංකරණය සහ නගර උද්‍යාන චිත්‍රපට සඳහා යොදා ගනී.

සියුඩඩ් ගයනා සේවය කරන්නේ පුවර්ටෝ ඕර්ඩාස් හි මැනුවෙල් කාලෝස් පියර් ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපල විසිනි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාවේ පරිපාලන කලාප
ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාව
කැබිමාස්, වෙනිසියුලාව

**කැබිමාස්** යනු වයඹදිග වෙනිසියුලාවේ සුලියා ප්‍රාන්තයේ මරකයිබෝ විලෙහි වෙරළ තීරයේ පිහිටි නගරයකි. 2005 දී එහි ජනගහනය 200,859 ක් පමණ විය.

1900 ට පෙර, වෙනිසියුලාව වාණිජමය වශයෙන් ඛනිජ තෙල් නිපදවූ බවට ප්‍රසිද්ධ විය. එක් ප්‍රධාන සොයාගැනීමක් වූයේ 1914 දී සැතපුම් 50 ක් (80 ...) පමණ දුරින් පිහිටි මෙනේ ග්‍රෑන්ඩ් ප්‍රදේශයේ  ' සුමාක් I ' ළිඳයි. 1922 දී කැබිමාස් හි බැරෝසෝ අංක 2 ළිඳ පුපුරා යාමෙන්  වෙනිසියුලාවේ නූතන ඉතිහාසයේ ප්‍රධාන නිෂ්පාදකයෙකු ලෙස ආරම්භය සනිටුහන් විය.

මරකයිබෝ විල වටා සහ යටින් පිහිටා ඇති ජාතියේ විශාලතම තෙල් නිධි වලින් නිෂ්පාදනය කිරීමේදී කැබිමාස් තවමත් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. ප්‍රධාන වශයෙන් නැගෙනහිර වෙනිසියුලාවේ අනෙකුත් ක්ෂේත්‍රවල වැදගත්කම වැඩි වෙමින් පවතී. වෙනිසියුලාවේ බොහෝ පිරිපහදු කිරීම් සිදුවන්නේ කැබිමාස් ප්‍රදේශයෙන් පිටත පිරිපහදුවල ය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාවේ පරිපාලන කලාප
ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාව
ගුවරෙනාස්, වෙනිසියුලාව

**ගුවරෙනාස්** යනු වෙනිසියුලාවේ මිරැන්ඩා හි නගරයකි. එය 1621 දී *Nuestra Señora de Copacabana de los Guarenas* ලෙස ස්ථාපිත කරන ලදී. එය ගුවරෙනාස්-ගුවතීර් නගර සභාව හි කොටසකි.

1989 පෙබරවාරි 27 වන දින, රට පුරා බස් ගාස්තු ඉහළ නැංවීම සම්බන්ධයෙන් මෙම නගරයේ උදෑසන විරෝධතාවක් වෙනිසියුලාවේ අගනුවර වන කැරකස් දක්වා ව්‍යාප්ත වූ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අද කැරකසෝ ලෙස හඳුන්වන දින කිහිපයක් කැරලි ඇති විය.

අද වන විට ගුවරෙනාස් එහි අසල්වැසි ගුවතීර් සමඟ පාහේ ඒකාබද්ධ වී ඇත. 2006 වන විට එහි ජනගහනය 185,010 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.

1933 දී ආරම්භ කරන ලද කුරුපාඕ බලාගාරය තවමත් ගුවරෙනාස් සහ ගුවතීර් වෙත විදුලිය සපයයි. විලා ඩෙල් සිනේ නගරයේ පිහිටා ඇති බැවින් චිත්‍රපට නිෂ්පාදන පහසුකම් ද රජය සතු විය.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාවේ පරිපාලන කලාප
ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාව
කුක් දූපත් හි නිරුක්තිය

කුක් දූපත් ජනාවාස වී තිබූ කාලය පුරාම කුක් දූපත් මාඕරි සහ පුකපුකන් ඇතුළු ස්වදේශීය භාෂාවලින් තනි නම් තබා ඇති දූපත් 15 කින් සමන්විත වේ. යුරෝපීයයන් විසින් 1606 දී ස්පාඤ්ඤ ගවේෂකයන් විසින් රකාහංගාට ලබා දුන් පළමු නම ජෙන්ටේ හර්මෝසා (ලස්සන මිනිසුන්) ය.

සමස්තයක් ලෙස දූපත් නම් කර ඇත්තේ 1770 ගණන්වල සංචාරය කළ ඉංග්‍රීසි කපිතාන් සහ ගවේෂක ජේම්ස් කුක්ගේ නමින් වන අතර ඔහු බ්‍රිස්ටල්හි 3 වන අර්ල් ඔගස්ටස් හර්වේගේ නමින් මනුවේ "හර්වේ දූපත" ලෙස නම් කළේය. මෙයින් පසු දකුණු දූපත් සමූහය "හර්වේ දූපත්" ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය. 1820 ගණන්වලදී, රුසියානු අද්මිරාල් ඇඩම් ජොහාන් වොන් කෘසෙන්ස්ටර්න් ඔහුගේ ඇට්ලස් ඩි එල්'ඕෂන් පැසිෆික් හි දකුණු දූපත් "කුක් දූපත්" ලෙස හැඳින්වීය. 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී නවසීලන්තය විසින් එය ඈඳා ගැනීමෙන් පසුව මුළු භූමි ප්‍රදේශයම (උතුරු දූපත් කණ්ඩායම ඇතුළුව) "කුක් දූපත්" ලෙස හැඳින්වූයේ නැත. 1901 දී, නවසීලන්ත පාර්ලිමේන්තුව කුක් සහ අනෙකුත් දූපත් රජයේ පනත සම්මත කළ අතර, එයින් පෙන්නුම් කළේ "කුක් දූපත්" යන නම සමහර දූපත් වලට පමණක් යොමු වන බවයි. කුක් ප්‍රදේශය නිර්වචනය කළ සහ දැනට ඇතුළත් කර ඇති සියලුම දූපත් ඇතුළත් 1915 කුක් දූපත් පනත සම්මත වීමත් සමඟ මෙම තත්ත්වය වෙනස් විය.

කුක් දූපත් මාඕරි හි දූපත් වල නිල නාමය කුකි 'අයිරානි වන අතර එය ඉංග්‍රීසි නාමයේ අක්ෂර පරිවර්තනයකි.

## යොමු කිරීම්
කුක් දූපත් හි භූගෝලය

කුක් දූපත් දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ, නවසීලන්තයේ ඊසාන දෙසින්, ඇමරිකානු සැමෝවා සහ ප්‍රංශ පොලිනීසියාව අතර පිහිටා ඇත. සාගරයේ කිලෝමීටර් 2,200,000 (වර්ග සැතපුම් 850,000) පුරා පැතිරී ඇති ප්‍රධාන දූපත් 15 ක් ඇති අතර ඒවා එකිනෙකට වෙනස් කණ්ඩායම් දෙකකට බෙදා ඇත: දකුණු කුක් දූපත් සහ කොරල් පරමාණු වලින් සමන්විත උතුරු කුක් දූපත්.

දූපත් සෑදී ඇත්තේ ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරකම් මගිනි; උතුරු කණ්ඩායම පැරණි වන අතර කොරල් වර්ධනයෙන් ඉහළින් ගිලී ගිය ගිනි කඳු වන පරමාණු හයකින් සමන්විත වේ. දේශගුණය මධ්‍යස්ථ සිට නිවර්තන දක්වා වේ. කුක් දූපත් දූපත් 15 කින් සහ ගල්පර දෙකකින් සමන්විත වේ. මාර්තු සිට දෙසැම්බර් දක්වා, කුක් දූපත් නිවර්තන සුළි සුළං ගමන් කරන මාර්ගයේ පිහිටා ඇති අතර, ඒවායින් වඩාත් කැපී පෙනෙන ඒවා වූයේ මාටින් සහ පර්සි සුළි සුළං ය. දූපත් භූමිය තුළ භූමිෂ්ඨ පරිසර කලාප දෙකක් පිහිටා ඇත: මධ්‍යම පොලිනීසියානු නිවර්තන තෙත් වනාන්තර සහ කුක් දූපත් නිවර්තන තෙත් වනාන්තර.

සටහන: වගුව උතුරේ සිට දකුණට අනුපිළිවෙලට සකසා ඇත. 2021 සංගණනයෙන් ජනගහන සංඛ්‍යා.
File:Pukapuka_Aerial_efs_1280.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pukapuka_Aerial_efs_1280.jpg|පුකපුකා හි ගුවන් ඡායාරූපයක්
File:Aitutaki-Motu_Tapuaetai.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aitutaki-Motu_Tapuaetai.jpg|අයිටුටාකි හි ටපුඒටායි (එක් අඩි දූපත).
File:Rarotonga_beach.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rarotonga_beach.jpg|රරොටොංගා හි පාෂාණමය කොටස්

### ජෛව විවිධත්වය 
කුක් දූපත් වල ජාතික පුෂ්පය ටියාරේ මාඕරි හෝ ටියාලේ මාඕලි (පෙන්රින්, නසාවු, පුකපුකා) වේ.

කුක් දූපත් වල නැව් මීයන් සහ කියෝරේ ටෝකා (පොලිනීසියානු මීයන්) විශාල ස්වදේශික නොවන ජනගහනයක් ඇත. මීයන් දූපත් වල පක්ෂි ගහනය නාටකාකාර ලෙස අඩු කර ඇත.

2007 අප්‍රේල් මාසයේදී, කුල්ගේ ලොරිකීට් 27 ක් රිමාටාරා සිට අටියු වෙත නැවත හඳුන්වා දෙන ලදී. පොසිල සහ වාචික සම්ප්‍රදායන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙම විශේෂය කලින් දකුණු කණ්ඩායමේ අවම වශයෙන් දූපත් පහක සිටි බවයි. එහි රතු පිහාටු සඳහා අධික ලෙස සූරාකෑම කුක් දූපත් වල විශේෂය වඳ වී යාමට බොහෝ දුරට හේතුවයි.

දූපත් අවට ජලය පෙපර්මින්ට් ඒන්ජල්ෆිෂ්ගේ නිවහන වේ. ඒවා බහුලව දක්නට ලැබුණද, ඒවා අස්වැන්න නෙළීමේ දුෂ්කරතාවය නිසා ඒවා ඇමරිකානු ඩොලර් 30,000 ක මිලක් සහිත වඩාත්ම මිල අධික සමුද්‍ර මින්මැදුරේ මාළු වලින් එකකි.

## යොමු කිරීම්
පෙන්රින් ඇටොල්

**පෙන්රින්** ( ටොංගරේවා, මංගරොන්ගාරෝ, හරරංගා සහ ටෙ පිටකා ලෙසද හැඳින්වේ) යනු දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ කුක් දූපත් වල උතුරු කණ්ඩායමේ පිහිටි අතොළුවකි. කණ්ඩායමේ උතුරු කෙළවරේ පිහිටි දූපත වන එය කිලෝමීටර 1365 දුරින් පිහිටා ඇත. රරොටොංගා අගනුවර දූපතේ ඊසාන දෙසින්, සමකයට අංශක 9ක් දකුණින්. එහි ආසන්නතම අසල්වැසියන් වන්නේ රකාහංග සහ මනිහිකි වන අතර, ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර 350 නිරිත දෙසින්. කලක් වඩාත්ම ජනාකීර්ණ පරමාණු වලින් එකක් වූ එය 1864 දී පේරු වහලුන් විසින් සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ ජනශූන්‍ය කරන ලදී.  
ප්‍රවර්ගය:Former regions and territories of the United States
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
රකහන්ගා

**රකහන්ගා** යනු මධ්‍යම-දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ පිහිටා ඇති කුක් දූපත් වල කොටසකි. මෙම අපිරිසිදු අතොළුව කුක් දූපත් වල අගනුවර වන රරොටොංගා සිට කිලෝමීටර 1248 දුරින් පිහිටා ඇති අතර සමකයට කිලෝමීටර 1111 දකුණින් පිහිටා ඇත. එහි ආසන්නතම අසල්වැසියා වන්නේ මනිහිකි වන අතර එය කිලෝමීටර 44 දුරින් පිහිටා ඇත. රකහන්ගා හි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 4 කි. එහි උසම ස්ථානය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 5 ක් පමණ ඉහළින් පිහිටා ඇත. 2016 ජනගහන හා වාසස්ථාන සංගණනයේදී ජනගහනය 83 ක් වූ අතර, වර්ග කිලෝමීටරයකට පුද්ගලයින් 32 ක ඝනත්ව අනුපාතයක් තිබුණි. 2014 සිට රකහන්ගා හි විදුලිය 100% ක් සූර්ය බලශක්තියෙන් ජනනය කර ඇත. රකහන්ගා-මනිහිකි භාෂාව කුක් දූපත් මාඕරි භාෂාවෙන් වෙනස් වේ.
ප්‍රවර්ගය:Former regions and territories of the United States
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
මනිහිකි

**මනිහිකි** යනු කුක් දූපත් වල උතුරු කණ්ඩායමේ අතොළුවක් වන අතර එය අවිධිමත් ලෙස "මුතු දූපත" ලෙස හැඳින්වේ. එය උතුරු කුක් දූපත් දාමයේ පිහිටා ඇති අතර එය ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර 1299 ක් අගනුවර වන රාරොටොංගා දූපතට උතුරින් පිහිටා ඇති අතර එය පැසිෆික් සාගරයේ වඩාත්ම දුරස්ථ ජනාවාස වලින් එකක් බවට පත් කරයි. එහි නමට අර්ථ දෙකක් ඇත: දිවයිනේ මුල් නම මනුහිකි නොහොත් ආදිවාසී සොයාගැනීම් කරුවන්ගෙන් ආභාෂය ලැබූ මනුහිකිටංග බව විශ්වාස කෙරේ, *මනු යනු* රූවා මනු (කැනෝ වර්ගයක්) සහ *හිකි* යන වචනයෙන් පැමිණ ඇති අතර එහි තේරුම *වෙරළට* *ගෙන යන ඔරුවයි* . දෙවන අර්ථ නිරූපණය නම් මුල් සොයාගැනීම් ටුවමොටස් හි පිහිටි මනිහි නම් දූපතෙන් පැමිණි බවයි, එබැවින් දිවයිනේ නමේ තේරුම *කුඩා මනිහි* යන්නයි.
ප්‍රවර්ගය:Former regions and territories of the United States
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
මරකයිබෝ, වෙනිසියුලාව

**මරකයිබෝ** යනු වයඹදිග වෙනිසියුලාවේ පිහිටි නගරයක් සහ මහ නගර සභාවක් වන අතර එය මාරකයිබෝ විල වෙනිසියුලානු බොක්ක හා සම්බන්ධ කරන සමුද්‍ර සන්ධියේ බටහිර වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇත. එය සුලියා ප්‍රාන්තයේ අගනුවර වන අතර වෙනිසියුලාවේ දෙවන විශාලතම නගරය වේ  සහ ජාතික අගනුවර වන කැරකස් වලින් පසු වෙනිසියුලාවේ දෙවන විශාලතම නගරය වේ  . නගරයේ ජනගහනය ආසන්න වශයෙන් 2,658,355 කි   මෙට්‍රොපොලිටන් ප්‍රදේශය 5,278,448 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත  .  මරකයිබෝ පොදුවේ අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ සූර්යයාගේ ආදරණීය දේශය යනුවෙනි.

මරකයිබෝ විලෙහි වෙරළ තීරයේ වර්ධනය වූ ඛනිජ තෙල් කර්මාන්තය හේතුවෙන් මරකයිබෝ බටහිර වෙනිසියුලාවේ ආර්ථික මධ්‍යස්ථානය ලෙස සැලකේ. විදුලිය ඇතුළු විවිධ මහජන සේවාවන් භාවිතා කළ වෙනිසියුලාවේ පළමු නගරය වීම නිසා එය සමහර විට "වෙනිසියුලාවේ පළමු නගරය" ලෙසද හැඳින්වේ. "වෙනිසියුලාව" යන නම ව්‍යුත්පන්න වී ඇතැයි කියන විල අසල පිහිටා ඇති බැවින්, මෙම නගරය රටේ නමේ ආරම්භයට ද සම්බන්ධ වේ. 

මෙම කලාපයේ මුල් ජනාවාසවල අරවක් සහ කැරිබ් ජනයා වාසය කළහ. 1529 දී කපිතාන් ඇම්බ්‍රෝසියෝ එහින්ගර් විසින් සහ 1569 දී කපිතාන් ඇලොන්සෝ පැචෙකෝ විසින් අසාර්ථක උත්සාහයන් දැරූ අතර, මරකයිබෝ ආරම්භ කිරීම මතභේදාත්මක ය. 1574 දී කපිතාන් පෙඩ්‍රෝ මැල්ඩොනාඩෝ විසින් "නුවෙවා සැමෝරා ඩි ලා ලගුන ඩි මරකයිබෝ" ලෙස නගරය අවසානයේ ආරම්භ කරන ලදී. 1669 දී විලෙහි ප්‍රධාන ස්ථානයේ පිහිටි ජිබ්‍රෝල්ටාර් මුහුදු කොල්ලකරුවන් විසින් විනාශ කිරීමෙන් පසු එය අභ්‍යන්තර ජනාවාස සඳහා ප්‍රධාන ප්‍රතිනැව්ගත කිරීමේ ස්ථානයක් බවට පත්විය. 17 වන සියවසේ මුල් භාගය වන තෙක් ස්ථිර ජනාවාස ඇති නොවීය.  1917 දී ඛනිජ තෙල් සොයා ගැනීම සංක්‍රමණය හේතුවෙන් වේගවත් ජනගහන වර්ධනයට හේතු විය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාවේ පරිපාලන කලාප
ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාව
පුකපුකා

කලින් **ඩේන්ජර් දූපත** ලෙස හැඳින්වූ **පුකපුකා** යනු පැසිෆික් සාගරයේ කුක් දූපත් වල උතුරු කණ්ඩායමේ කොරල් අතොළුවකි. එය රරොටොංගා සිට කිලෝමීටර 1140 වයඹ දෙසින් පිහිටි කුක් දූපත් වල වඩාත්ම දුරස්ථ දූපත් වලින් එකකි. මෙම කුඩා දූපතේ, පුරාණ සංස්කෘතියක් සහ සුවිශේෂී භාෂාවක් සියවස් ගණනාවක් පුරා පවත්වා ගෙන ගොස් ඇත. පුකපුකා හි ජනගහනය 400 ක් පමණ වේ.
ප්‍රවර්ගය:Former regions and territories of the United States
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
නසාවු

**නසාවු** යනු කුක් දූපත් වල උතුරු කණ්ඩායමේ පිහිටි දූපතකි. එය ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර 1246 ක් රරොටොංගා අගනුවර දූපතට උතුරින් සහ කිලෝමීටර 88 ක් පුකපුකා කොරල් ඇටොල් ට දුරින් ඇත. ගුවන් පථයක් නොමැති බැවින් එයට ප්‍රවේශ විය හැක්කේ බෝට්ටුවෙන් පමණි. එය 19 වන සියවසේ තල්මසුන් දඩයම් කරන නැවකට අනුව නම් කර ඇත. එහි ස්වදේශීය නාමය වන *ටෙ නුකු-ඕ-න්ගලේවු* යන්නෙහි තේරුම එය භාරව සිටි පුකපුකන් අනුව "න්ගලේවු දේශය" යන්නයි.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
සුවරෝ

'***

**සුවරෝ (** සුවෝරොව්**, **සුවරෝ** හෝ *'සුවරොව් ලෙසද හැඳින්වේ) යනු දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ කුක් දූපත් වල උතුරු කණ්ඩායමේ පිහිටි දූපතකි. එය සමකයට දකුණින් කිලෝමීටර 1300 ක් හා රරොටොංගා අගනුවර දිවයිනේ උතුරු-වයඹ දෙසින් කිලෝමීටර 930 පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
තේමා රීෆ්

**තේමා රීෆ්** ලෙස හදුන්වන, එය පුකපුකා කොරල් පරයට ගිනිකොන දෙසින් කිලෝමීටර 23 කුක් දූපත් වල උතුරු දූපත් සමූහයේ ගිලී ඇති කොරල් පරයකි.

ජලයට ඉහළින් කොරල් හෝ පාෂාණ නොපෙනේ, නමුත් මුහුද ගල්පරයට ඉහළින් දැඩි ලෙස කැඩී යයි.  තේමා ගල්පරය වර්ග කිලෝමීටර 0.16 ක නොගැඹුරු නමුත් ජලයෙන් යට වූ ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
පාමර්ස්ටන් දූපත

**පාමර්ස්ටන් දූපත** යනු පැසිෆික් සාගරයේ කුක් දූපත් වල රරොටොංගා හි වයඹ දෙසින් කිලෝමීටර 470 පමණ දුරින් පිහිටි කොරල් අටොලුවකි. ජේම්ස් කුක් 1774 ජුනි 16 වන දින එහි ගොඩ බැස්සේය.  

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
මනුවා

**මනුවා** යනු කුක් දූපත් වල දකුණු කණ්ඩායමේ, අයිටුටාකි සිට කිලෝමීටර් 100 ක් ගිනිකොන දෙසින් පිහිටි ජනාවාස නොවූ පරමාණුවකි . මනුවා පරිපාලනමය වශයෙන් අයිටුටාකි හි කොටසක් නොවේ, කෙසේ වෙතත්, එය මැතිවරණ අරමුණු සඳහා පමණක් අයිටුටාකි හි අරුතංග-රියුරේ-නිකෞපාරා මැතිවරණ කොට්ඨාශයේ කොටසකි.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ටකුටියා

**ටකුටියා** යනු අටියූ සිට වයඹ දෙසින් කිලෝමීටර 21 දුරින් කුක් දූපත් වල පිහිටි ජනාවාස නොවූ කුඩා දූපතකි . පරිපාලනමය වශයෙන්, මෙම දූපත ආසන්නතම දූපත වන අටියූ හි කොටසක් ලෙස සැලකේ. එය අටියූ හි සියලුම වැසියන්ට සමානව හිමිකාරීත්වය දරන අතර අටියූ හි එක් නිශ්චිත ගම්මානයකට හෝ දිස්ත්‍රික්කයකට වෙන් කර නොමැත.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
අටියු

'**එනුවාමනු**' ( *කුරුල්ලන්ගේ දේශය* යන අර්ථය ඇති) ලෙසද හැඳින්වෙන **අටියු**, මධ්‍යම-දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ පිහිටා ඇති කුක් දූපත් දූපත් සමූහයේ දූපතකි. න්ගා-පු-ටෝරු හි කොටසක් වන එය රාරොටොංගා හි ඊසාන දෙසින් කිලෝමීටර 214 දුරින් ඇත. වර්ග ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 26.9 කි. පසුගිය වසර 50 තුළ  භූමි ප්‍රමාණය තුනෙන් දෙකකින් පහත වැටී ඇත.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
මෞකේ

**මෞකේ** ( **මවුකේ** ද **අකටොකමනාවා** ) යනු මධ්‍යම-දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ පිහිටා ඇති කුක් දූපත් දූපත් සමූහයේ දූපතකි. න්ගා-පු-ටෝරු හි කොටසක් වන එය  රරොටොංගා හි ඊසාන දෙසින් කිලෝමීටර 277 දුරින් ඇත.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
කුමානා, වෙනිසියුලාව

**කුමානා** යනු වෙනිසියුලාවේ සුක්‍රේ ප්‍රාන්තයේ අගනුවරයි. එය  දුරින් පිහිටා ඇත. කැරකස් වලට නැගෙනහිරින්. කුමානා යනු ඇමරිකාවේ ප්‍රධාන භූමියේ ස්පාඤ්ඤය විසින් ආරම්භ කරන ලද පළමු නගරවලින් එකක් වන අතර දකුණු ඇමරිකාවේ අඛණ්ඩව ජනාවාස වූ පැරණිතම හිස්පැනික්-ස්ථාපිත නගරය වේ. එහි මුල් ඉතිහාසයට එම ප්‍රදේශයේ ආදිවාසී ජනතාව විසින් සාර්ථක කවුන්ටර කිහිපයක් ඇතුළත් වන අතර ඔවුන් තම භූමියට ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණය වැළැක්වීමට උත්සාහ කළ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස නගරය කිහිප වතාවක් නැවත ස්ථාපිත කරන ලදී. අගනුවර වන කුමානා ඇතුළත් සුක්‍රේ මහ නගර සභාවේ 2011 සංගණනයේදී ජනගහනය 358,919 ක් විය; නවතම ඇස්තමේන්තුව (2016 මැද භාගය වන විට) 423,546 කි.

මෙම නගරය වෙනිසියුලාවේ ඊසාන දෙසින් කැරිබියානු වෙරළ තීරයේ මැන්සානාරෙස් ගඟේ මුඛයේ පිහිටා ඇත. එය යුනිවර්සිඩෑඩ් ඩි ඔරියන්ටේ හි කැම්පස් පහෙන් පළමු හා වඩාත්ම වැදගත් කැම්පස් වලට නිවහන වන අතර වෙනිසියුලාවේ විශාලතම ටූනා බලඇණි වලින් එකකට නිවහන වන කාර්යබහුල සමුද්‍ර වරායකි. නගරය මොචිමා ජාතික වනෝද්‍යානයට ආසන්නව පිහිටා ඇති අතර, එහි වෙරළ තීරයන් වෙනිසියුලානු ජාතිකයන් අතර ජනප්‍රිය සංචාරක ගමනාන්තයකි.

වෙනිසියුලානු නිදහස් ව්‍යාපාරයේ ප්‍රධාන වීරයන් සහ දායකයින් කුමානා හි උපත ලැබූ අතර, බොලිවියාවේ ජනාධිපති සහ පේරු හි ජනාධිපති ලෙසද සේවය කළ ප්‍රමුඛ ජෙනරාල්වරයෙකු වූ 'ග්‍රාන් මාරිස්කල් ද අයකුචෝ' වන ඇන්ටෝනියෝ ජෝස් ද සුක්‍රේ ද ඊට ඇතුළත් ය. ලතින් ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ වැදගත් චරිතයක් වූ සහ පසුව ජාතික දේශපාලන ක්ෂේත්‍රයට නැඟී සිටි ඇන්ඩ්‍රෙස් එලෝයි බ්ලැන්කෝ වැනි කීර්තිමත් කවියන්, ලේඛකයින් සහ දේශපාලනඥයින්ගේ උපන් ස්ථානය ද කුමානා ය; තවත් කීර්තිමත් කවියෙකු සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු වන ජෝස් ඇන්ටෝනියෝ රාමොස් සුක්‍රේ ද වේ. ස්වීඩනයේ පෙහර් ලොෆ්ලින්, ජර්මනියේ ඇලෙක්සැන්ඩර් වොන් හම්බෝල්ට් සහ ප්‍රංශයේ අයිමේ බොන්ප්ලන්ඩ් ඇතුළු වැදගත් විද්‍යාඥයින් කිහිප දෙනෙක් 18 වන සියවසේ කුමානා හි සංචාරය කරන විට හෝ ජීවත් වන අතරතුර පර්යේෂණාත්මක කෘති සහ සොයාගැනීම් සිදු කළහ. හිලක්ස් සහ ටොයොටා ෆෝචූනර් නිෂ්පාදනය කරන ටොයොටා කම්හලක් ද මෙම නගරයෙහි පිහිටා ඇත.
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර සහිත ලිපි (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාවේ පරිපාලන කලාප
ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාව
මන්ගයියා

thumb|චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයක්
**මන්ගයියා** (සාම්ප්‍රදායිකව අ'උ'උ එනුවා ලෙස හැඳින්වෙන අතර එහි තේරුම *ටෙරස් සහිත* යන්නයි) කුක් දූපත් වල දකුණු දෙසින් පිහිටි අතර රරොටොංගා වලින් පසු දෙවන විශාලතම දූපත වේ. එය දළ වශයෙන් වටකුරු දූපතක් වන අතර එහි වර්ග ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 51.8, රාරොටොංගා සිට කිලෝමීටර 203 දුරින් ඇත. මුලින් අධික ජනගහනයක් සිටි මැන්ගයියා හි ජනගහනය පසුගිය වසර 50 තුළ 75% කින් පහත වැටී ඇත, ප්‍රධාන වශයෙන් 1980 ගණන්වල අන්නාසි කර්මාන්තයේ පහත වැටීම සහ 1996 දී ඇති වූ ආර්ථික අර්බුදය හේතුවෙන්.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
වින්ස්ලෝ රීෆ්

**වින්ස්ලෝ පරය** යනු දකුණු කුක් දූපත් වල ජලයෙන් යට වූ කොරල් පරයක් වන අතර එය රරොටොංගා සිට කිලෝමීටර 133 වයඹ දෙසින් පිහිටා ඇත. එය නොගැඹුරු වේදිකා පරයකි. වින්ස්ලෝ පරය ගවේෂණය කිරීම සඳහා ප්‍රධාන ගවේෂණ කිසිවක් සිදු වී නොමැත. 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
රාරොටොංගා

thumb|චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයක්
කුක් දූපත් සමූහයට අයත් විශාලතම සහ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ දූපත **රාරොටොංගා** වේ. මෙම දූපත ගිනිකඳු සම්භවයක් ඇති අතර එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 67.39  , සහ රටේ ජනගහනයෙන් 75% කට ආසන්න ප්‍රමාණයකට නිවහන වන අතර, මුළු ජනගහනය 15,040 න් 10,898 ක් එහි වාසය කරයි.  උතුරු වෙරළ තීරයේ ප්‍රධාන නගරය වන අවරුආ, පාර්ලිමේන්තු ගොඩනැගිලි පිහිටා ඇති ස්ථානය සහ කුක් දූපත් වල අගනුවර වේ. රටේ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ ද අවරුආ හි පිහිටා ඇති අතර, රරොටොංගා ජනප්‍රිය සංචාරක ගමනාන්තයක් වන අතර එහි බොහෝ නිවාඩු නිකේතන, හෝටල් සහ මොටෙල් ඇත. ඩ්සෆ්ඩ්ස්ෆ් ඩ්ස්ෆ් ඩ්ස් ෆ්ඩ්ස් ෆ්ඩ්ස් ෆ්ඩ්ස් ෆ්ඩ්ස් ෆ්ඩ්ස්

යටත් විජිත බ්‍රිග් *එන්ඩෝවර්* හි ප්‍රධානියා වූ කපිතාන් ජෝන් ඩිබ්ස්, 1823 ජූලි 25 වන දින මිෂනාරි පූජක ජෝන් විලියම්ස් ප්‍රවාහනය කරමින් සිටියදී යුරෝපීය සොයාගැනීම්කරු ලෙස ගෞරවයට පාත්‍ර වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
අයිටුටාකි

සාම්ප්‍රදායිකව **අරා  උරා** සහ **උටාටාකි** ලෙසද හැඳින්වෙන **අයිටුටාකි**,  යනු රරොටොංගා වලින් පසු කුක් දූපත් වල දෙවන වඩාත් ජනාකීර්ණ දූපතයි. එය "පාහේ පරමාණුවක්" වන අතර ප්‍රධාන දූපතට යාබදව කලපුවක දූපත් පහළොවක් ඇත. මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 18.05 කි. ප්‍රධාන සංචාරක ගමනාන්තයක් වන අයිටුටාකි යනු කුක් දූපත් දූපත් සමූහයේ දෙවන වැඩිපුරම සංචාරය කරන ලද දූපතයි.

2016 දී අයිටුටාකි හි ජනගහනය 1,712 කි.  ප්‍රධාන ගම්මානය බටහිර පැත්තේ අරුතංග (අරුතුංග) වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ශ්‍රී සිද්ධා

### රංගනය
* දිනෙත් ද සිල්වා
* රිටිගල සුමේධ
* උදාරි වර්ණකුලසූරිය
* ජගත් චමිල
* පබෝධා සන්දීපනී
* ගීතා කාන්ති ජයකොඩි
* ඕෂධි හේවාමද්දුම
* කුමාර තිරිමාදුර
* දමිතා අබේරත්න
* බුද්ධික ජයරත්න ( නළු )
* උදේනි අල්විස්
* වසන්ත විට්ටච්චි
* මෙලනි අශෝකා
* කුමාර කරුණානන්ද
මිටිඅරෝ

කුක් දූපත් සමූහයේ සිව්වන දූපත **වන මිටිʻඅරෝ** ගිනිකඳු සම්භවයක් ඇති දූපතකි. එය පළලින් වැඩිම ස්ථානයේ පලල කිලෝමීටර 6.4 කි.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
කුක් දූපත් හි පරිපාලන උප කාණ්ඩ

පුකපුකා විසින් පාලනය කරනු ලබන නසාවු හැර, ජනාවාස වූ සියලුම පිටත දූපත් වල (2004 දක්වා සංශෝධන සහිත 1987 පිටත දූපත් පළාත් පාලන පනත සහ 1993 පාමර්ස්ටන් දූපත් පළාත් පාලන පනත) නගරාධිපතිවරයෙකුගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් දූපත් සභා ඇත (මෙම සන්දර්භය තුළ ජනාවාස වූ දූපත් සමඟ ගණන් නොගන්නා, දිවයිනේ එක් භාරකරුවෙකු පමණක් ජීවත් වන, පුකපුකා විසින් ද පාලනය කරනු ලැබේ).

1997 රරොටොංගා පළාත් පාලන පනත මගින් රරොටොංගා හි නගරාධිපතිවරුන්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් වාකා සභා තුනක් පිහිටුවන ලද අතර, පසුව බොහෝ මතභේද මධ්‍යයේ වුවද 2008 පෙබරවාරි මාසයේදී අහෝසි කරන ලදී.

පහළම මට්ටමේ ගම් කමිටු ඇත. පුකපුකා විසින් පාලනය කරනු ලබන නසාවු හි, තමන්ගේම දූපතට අදාළ කරුණු සම්බන්ධයෙන් පුකපුකා දූපත් කවුන්සිලයට උපදෙස් දෙන දූපත් කමිටුවක් (නසාවු දූපත් කමිටුව) ඇත.

## යොමු කිරීම්
කුක් දූපත් හි ජන විකාශනය

**උපත් සහ මරණ**

### ආගම 
කුක් දූපත් වල, පල්ලිය රාජ්‍යයෙන් වෙන්ව පිහිටා ඇති අතර, ජනගහනයෙන් වැඩි කොටසක් ක්‍රිස්තියානි භක්තිකයන් වේ.

විවිධ රෙපරමාදු කණ්ඩායම් ඇදහිලිවන්තයන්ගෙන් 62.8% ක් වන අතර, වඩාත්ම අනුගමනය කරන නිකාය වන්නේ කුක් දූපත් ක්‍රිස්තියානි පල්ලියයි, 49.1% ක්. අනෙකුත් රෙපරමාදු ක්‍රිස්තියානි කණ්ඩායම් අතර සෙවන්ත්-ඩේ ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් 7.9%, ඇසෙම්බ්ලීස් ඔෆ් ගෝඩ් 3.7% සහ අපෝස්තලික පල්ලිය 2.1% ක් ඇතුළත් වේ. ප්‍රධාන රෙපරමාදු නොවන කණ්ඩායම කතෝලිකයන් වන අතර ජනගහනයෙන් 17% කි. පසුකාලීන සාන්තුවරයන්ගේ ජේසුස් ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ පල්ලිය 4.4% කි. "කිසිවක් නැත" හෝ "නිශ්චිත නොකළ" ජනගහනයෙන් 15.6% කි.

## යොමු කිරීම්
අවරුව, කුක් දූපත්

thumb|අවරුවාවේ පිහිටීම (තරුව)
**අවරුව** ( මාඕරි භාෂාවෙන් "වරාය දෙකක්" යන්නෙහි තේරුම) යනු කුක් දූපත් වල විශාලතම දූපත වන රරොටොංගා දූපතේ උතුරේ පිහිටි දිස්ත්‍රික්කයක් සහ නගරයකි. එය දූපත් භූමියේ අගනුවර ලෙස සේවය කරන අතර එය ටැපෙරේ (උප දිස්ත්‍රික්ක) 19 කට තවදුරටත් බෙදා ඇත. 2016 සංගණනයට අනුව, දිස්ත්‍රික්කයේ ජනගහනය 4,096 කි. දිවයිනේ එකම ගුවන් තොටුපළ (රරොටොංගා ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ) සහ අවටියු වරාය මෙහි පිහිටා ඇති වැදගත් වාණිජ හා ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයකි.

## ඉතිහාසය 
1888 දී ස්වදේශික මාඕරිවරුන්ගෙන් අත්සන් කිරීමෙන් පසු නගරය බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් බවට පත් වූ අතර 1901 දී නවසීලන්තයේ කොටසක් බවට පත් විය. 1946 දක්වා නේවාසික කොමසාරිස්වරයෙකු පාලනය කළ අතර ඉන් පසුව කුක් දූපත් ස්වයං පාලනයට සංක්‍රමණය වීමට පටන් ගත්තේය. 1965 දී, දූපත් ස්වයං පාලනයක් අත්කර ගත් අතර නවසීලන්තය විසින් පාලනය කරනු ලබන බාහිර කටයුතු සහ වාර්ෂික ප්‍රදාන සමඟ නවසීලන්තය සමඟ නිදහස් සම්බන්ධතාවයක පැවතුනි.

## සටහන් 
## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
කැරකස්

**කැරකස්**, නිල වශයෙන් **සන්තියාගෝ ද ලියොන් ද කැරකස්** ( **CCS** ), වෙනිසියුලාවේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන අතර කැරකස් මෙට්‍රොපොලිටන් කලාපයේ (හෝ මහා කැරකස්) මධ්‍යස්ථානය වේ.  කැරකස් පිහිටා ඇත්තේ රටේ උතුරු කොටසේ ගුආරේ ගඟ දිගේ, වෙනිසියුලානු වෙරළබඩ කඳු පන්තියේ (කෝඩිලෙරා ඩි ලා කොස්ටා) කැරකස් නිම්නය තුළ ය. නිම්නය කැරිබියානු මුහුදට ආසන්නව පිහිටා ඇති අතර, වෙරළෙන් වෙන් වී ඇත්තේ මීටර් 2200 උස බෑවුම් සහිත කඳු වැටියක් වන සෙරෝ එල් අවිලා විසිනි; දකුණට තවත් කඳු සහ කඳු ඇත. කැරකස් මෙට්‍රොපොලිටන් කලාපයේ ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය මිලියන 5 කට ආසන්නය. 

නගරයේ ඓතිහාසික මධ්‍යස්ථානය බොලිවර් චතුරශ්‍රයේ පිහිටා ඇති ආසන දෙව්මැදුරයි,  නමුත් සමහරු මධ්‍යස්ථානය ලොස් කාබොස් ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති ප්ලාසා වෙනිසියුලාව ලෙස සලකති.    නගරයේ ව්‍යාපාරවලට සේවා සමාගම්, බැංකු සහ සාප්පු සංකීර්ණ ඇතුළත් වේ. කැරකස් එහි අගනගර ප්‍රදේශයේ සමහර කාර්මික ක්‍රියාකාරකම් හැරුණු විට බොහෝ දුරට සේවා පාදක ආර්ථිකයක් ඇත.  කැරකස් කොටස් හුවමාරුව සහ පෙට්‍රොලියෝස් ද වෙනිසියුලාව (PDVSA) මූලස්ථානය කැරකස් හි පිහිටා ඇත. එම්ප්‍රෙසාස් පොලාර් යනු වෙනිසියුලාවේ විශාලතම පුද්ගලික සමාගමයි. කැරකස් යනු වෙනිසියුලාවේ සංස්කෘතික අගනුවර ද වන අතර එහි බොහෝ අවන්හල්, සිනමාහල්, කෞතුකාගාර සහ සාප්පු මධ්‍යස්ථාන ඇත. කැරකස් යනු ලතින් ඇමරිකාවේ උසම අහස ගොඩනැගිලි කිහිපයක් ඇත,  පාර්ක් මධ්‍යම කුළුණු වැනි.  කැරකස්හි සමකාලීන කලා කෞතුකාගාරය දකුණු ඇමරිකාවේ වඩාත්ම වැදගත් එකකි. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාව
ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාවේ පරිපාලන කලාප
ගුවානාරේ, වෙනිසියුලාව

**ගුවානාරේ** යනු වෙනිසියුලාවේ පෘතුගීසි ප්‍රාන්තයේ අගනුවරයි . ලා වර්ජන් ඩි කොරොමොටෝ කොරොමොටෝ ඉන්දියානුවෙකුට දර්ශනය වූ බව කියනු ලබන ස්ථානය මෙයයි.

ගුවානාරේ 1591 නොවැම්බර් 3 වන දින පෝර්ටිමාඕ හි පෘතුගීසි නායකයෙකු වූ ජෝවා ෆර්නැන්ඩස් ඩි ලියෝ පචෙකෝ (1543-1593) විසින් ආරම්භ කරන ලදී.

නිරිතදිග ගංවතුර තැනිතලාවේ මායිමේ, ඇන්ඩීස් කඳු පාමුල අසල පිහිටා ඇති ගුවානාරේ, පශු සම්පත් සහ කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනය සඳහා ප්‍රසිද්ධ කලාපයක පිහිටා ඇත. ගුවානාරේ යනු UNELLEZ හි එක් විශ්ව විද්‍යාලයක පිහිටීම ද වේ.
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර සහිත ලිපි (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාවේ පරිපාලන කලාප
ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාව
සීගිරි ජල තාක්ෂණය

සීගිරිය වනාහී අභිරහස් ගණනාවක් සගවාගෙන සිටින ආශ්චර්යමත් ගල් තලාවකි . සීගිරියේ ඇති ජල උද්‍යානය ඉතා සුවිශේෂී වේ. එහි ප්‍රධාන දොරටු සාදා  තිබෙන්නෙ කෙලින්ම ඉහළට ඔසවන විදිහට. සීගිරියේ ජල උද්‍යානය සාදා ඇත්තේ එයට ඇතුල්වෙන කෙනෙකු එක්වරම මං මුලාවට පත්වෙන ලෙසය.  ප්‍රධාන දොරටුවෙන් ඇතුල් වී යනවිට එක් හරියකදී සීගිරි ගල නොපෙනී යයි. සතුරු සේනාවක් වුවත් මංමුලා වන ලෙස මෙම උද්‍යාන අතර මාර්ගය සාදා තිබේ. 

සීගිරියේ ජල උද්‍යානයේ ඇති වතුරමල් අදටත් වැඩ කරයි. නමුත් ජලය පැමෙන්නේ ඉතා ස්වල්කි. එයට හේතුව සීගිරියේ වැවේ ජල මට්ටම ඉතා අඩු වීමයි. අතීතයේදී සීගිරියේ ජල උද්‍යානයට ඉහලින් සීගිරි වැවේ ජල මට්ටම පිහිටා තිබුනී. එයින් අතීතයේ සීගිරියට සතුරන්ගෙන් ආරක්ෂා වීමට හැකිවිය . මේනිසා ඉතා විශාල ජල පීඩනයක් යටතේ මේ වතුර මල් බොහෝ ඉහළට විහිදී ඇත. නමුත් පසු කාලීනව සීගිරිය අවට ප්‍රදේශය සංචාරක කලාපයක් ලෙස සංවර්ධනය වීමට පටන් ගත් පසු සීගිරිය වැව ගොඩවිය . Sigiriya village වැනි සුපිරි හෝටල් අද පිහිටා තිබෙන්නෙ සීගිරිය වැව තිබුන ස්ථානයේ ය. අද වනවිට සීගිරිය වැව දිය සිදී ගිය නමට පමණක් සීමාවු වැවකි. මේනිසා උද්‍යාන වල පිහිටා ඇති ඒ අසිරිමත් ජල මල් වලින් එන වතුර දාරාව සීඝ්‍රයෙන් අඩු වී ඇත . ඒවා උඩට විහින්නේ නැති තරම්ය .සීගිරිය ගල මුදුනට ජලය ගෙනගිය ආකාරයද  අභිරහසක් වේ. මේ සදහා ජල පොම්ප කිරීමේ තාක්ෂණයක් යොදාගෙන තිබෙන බව පර්යේෂකයන් කියයි. නමුත් වර්තමානයේ පර්යේෂකයන්ගේ මතය වී තිබෙන්නේ මේ සදහා ඊට වඩා සරල ක්‍රමයක් භාවිතා කරන්න ඇති බවයි. එනම් සංසක්ති බල විද්‍යාවයි. සංසක්ති බල යනු එකම වර්ගයේ අංශු අතර ඇති  වන ආකර්ෂණ බලය . පර්යේෂකයන් පවසන ආකාරයට සීගිරිය ගල මුදුනේ නිර්මාණය කර තිබෙන ජල පොකුණු වලට නිරන්තරයෙන් වැහි වලාකුළු ආකර්ෂණය වේ . එයට හේතුව සීගිරිය මුදුනේ තිබෙන පොකුණුවල ජලයේ ජල අංශු සහ වැහි වලාකුළුවල ජල අංශු එකිනෙක ආකර්ෂණය වීම.

මෙම සංසිද්ධිය වෙනත් උස් කදු මුදුන් සහ උස ගල් පර්වත මුදුනේ ඇති ජලය රැස්වෙන ස්ථාන වල දැකගත හැකිය. එමගින් ලැබෙන වර්ෂාවෙන් නිරන්තරයෙන් සීගිරිය ගල මුදුන ජලයෙන් ස්වයංපෝෂිත වේ.මෙවැනි ක්‍රමයක් මේ සදහා යොදා ගැනීමට තවත් හේතුවක් තිබේ. එනම් හදිසි අවස්තාවක සතුරු හමුදාවක් සීගිරිය ආක්‍රමණය කර විටදි සීගිරියට ජලය ගෙනයන්නේ විශාල පොම්පයකින් නම් සතුරන්ට මෙම පොම්පය විනාශ කර හෝ පහල තිබෙන ජල මුලාශ්‍ර වලට වස මිශ්‍ර කර හෝ ගල මුදුනේ සිටින පිරිසව අසරණ කල හැකි නිසාය. නමුත් සංසක්ති බල ක්‍රමය නිසා ගල මුදුනේ ඇති වගාවන් හෝ ඔවුන්ගේ පානිය ජල අවශ්‍යතා සුරක්ෂිත වේ. වැසි ජලය එකතු වී ගබඩා වීමට සැලැස්වා ඇති බවටද ගල මුදුනේ ඇති පොකුනු වලින් අනුමාන කල හැකිය.
සීගිරි ගෘහ නිල් මාන ශිල්පය

සීගිරිය ශ්‍රී ලංකාවේ අඩතැන්නේ පිහිටා ඇති ශේෂ කන්දකි. මෙහි පිහිටුම මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ දඹුල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයට අයත් කිඹිස්ස ග්‍රාමය ආශ්‍රිතව වේ. භූ විද්‍යාත්මක ලක්‍ෂණ සීගිරිය, දිගුකල් ඛාදනයට ලක්වූ ගිණිකන්දකින් පිටවී (සිසිල් වුණු ආග්නේය පාෂාණ යන්ගෙන් නිර්මාණය වූ පර්වතයකි. ඇල හාත්පස පිහිටි තැනිතලාවෙන් ඉහළට නැගුණු එය ඕනෑම පැත්තකින් සැතපුම් ගණනාවක් ඈතට දිස්වේ. පර්වතය වටා තිබෙන තැන්නෙන් එක්වරම ඉහළට නැගුණු අධික බෑවුමකින් යුක්ත ගොඩනැගිල්ලක් මත එය පිහිටා ඇත. පර්වතය මීටර් 180 ක් උස වන අතර සෑම පැත්තකින්ම ප්‍රපාතාකාරය. බොහෝ ස්ථාන පාදම ලෙසට නෙරා ඇත. අන්ඩාකාර දිගු ආරක්ෂක හැඩයෙන් පහළට ක්‍රමිකව දිවෙන බෑවුමක් ඇත. සීගිරි බලකොටුවේ ඉතිහාසය පෞඪ ඉතිහාසයකට නෑකම් කියන සිංහල දේශයේ තවත් අභිමානී උත්තුංග පියමන්තලාවක් වන සීගිරිය සිංහල චිත්‍ර කලාවේ ද , වාස්තු විද්‍යා හා ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ ලොව අටෙවනි පුදුමයට පාත්‍රවන්නට තරම් උතුම් ලද මහා කලාගාරයකි. අපේ වංශ කතාවලට අනුව සීගිරි කතා පුවත ගොඩ නැගෙන්නේ සිගිරියේ නිර්මාතෘවරයා වූත් දුක්මුසු අවසානයකට භාජනය වන පළමු වන කාශ්‍යප රජු වටා ය. මෙම මහා කලාගාරය පිහිටා තිබෙන්නේ කොළඹ- ත්‍රිකුණාමලය මාර්ගයේ දඹුල්ලේ සිට සැතපුම් 9ක් පමණ උතුරු දෙසට යන විට ය. සීගිරිය මාතලේ දිස්ත්‍රීක්කයේ උතුරු දිග තැනිතලාවේ දකුණු සීමාවෙහි මලය රට කඳු පාමුලට කිට්ටුව ඉනාමලුව කෝරලයේ ශේෂ කඳු පංතියක් ලෙස පිහිටා ඇත. මෙම පර්වතය තැනිතලාවේ සිට අඩි 600ක් පමණ ඉහළට නැග සිටී. දිගින් කි: මී: 3ක් ද, පළලින් කි:මී:1ක් ද, පමණ වන සීගිරිය මුදුනේ විශාලත්වය අක්කර 3කි. ගල් හා ගෙඩාල් සංයුක්ත අතිශෝභමාන වූ මෙම ගෘහ නිර්මාණ සංකීර්ණය ක්‍රි:ව: 5වන සියවස අගභාගයේ දී ඉදි කෙරිණි. මහා පවුරු, දිය අඟල්, ආරක්ෂක කුටි, ස්වභාවික ගල් ආරුක්කු ආදියෙනුත්,මල් උයන්වලින් හා හිරිගල් නිමැවුණු සියුම්ව පිරිමැද සිනිඳු කළ හෙයින් ම කැටපත් පවුර යන නම් ලද මහ පවුරෙනුත් සමන්විත මේ වංකගිරියේ තේජෝබල පරාක්‍රමයෙන් වැඩ සිටින්නේ ශක්තිමත් යෝධයෙක් බව මොනවට පිළිබිඹු කරමිණි. ප්‍රධාන අවධි කාශ්‍යප යුගය (ක්‍රි.පූ.5-ක්‍රි.පූ.3 දක්වා) කාශ්‍යප යුගය (ක්‍රි.පූ.497-475 දක්වා) පසු කාශ්‍යප යුගය (ක්‍රි.ව.6-13 දක්වා) අප්‍රකට යුගය (ක්‍රි.ව.13-17 දක්වා) මහා නුවර යුගය (ක්‍රි.ව.17-19 දක්වා) නූතන යුගය (ක්‍රි.ව.19-අද දක්වා) තද පැහැයෙන් යුතුව ක්ෂිතිජය සිප ගනිමින් උතුරට නෙරා යන මහා පව්ව පාමුල අතිශය ප්‍රතාපවත් ව වැදහොත් සිංහරාජයෙකුගේ විලාසෙන් නිමවා ඇති හෙයින් මෙයට සිංහගිරිය හෙවත් සීගිරිය යන නාමය පටබැඳුණි. සිංහරාජ තෙම් සැතපුම් ගණනක් ඈතට විහිදෙන බියමුසු හැඟිමක් දැනවුවත් සිංහරූපය දැකීමෙන් එහි ගිය පැරැන්නන් තරම්ම නුතන යුගයේ මුල් ම පුරා විද්‍යාඥයන් ද, වශීකෘත වු බව 1898 දී ඒච්.සී.පී.බෙල් මහතා ප්‍රකාශ කර ඇත. දැනට ශේෂ ව ඇතත් සිංහයාගේ බාහු යුගලය පමණක් වුව ද කෙනකු තුළ ප්‍රතාපය හා බලය පිළිබද අපුරු හැඟිමක් දැන වීමට ප්‍රමාණවත් බව කැටපත් පවුරේ ලියු මේ ගීයෙන් පැහැදිලි වේ. දක්නට ලැබෙන ලක්ෂණ පර්වත මස්තකයේ තිබෙන රජ මාළිගාව ගඩොලින් තැනූ සිංහයාගේ රූපය පර්වත ශිඛරයේ ඇඳ තිබෙන සීගිරි ලලනාවන් සීගිරි කැටපත් පවුර පුරා විද්‍යාත්මක නටඹුන් හා විශේෂ ලක්ෂණ ක්‍රි.ව. 5 වැනි සියවසේ කාශ්‍යප රජු විසින් තනන ලද පුරාණ මාළිගයක් සීගිරියෙහි ඇත්තේය. කාශ්‍යප රජු සීගිරිය මුදුනේ මාළිගාව තනද්දී රාවණ රජුගේ මාළිගයෙහි නටඹුන් හමුවූ බවට කතාවක්ද පවතී.පර්වතයේ සමතලා මතුපිට එම මාළිගයෙහි නටඹුන් තිබේ. මැද හරියේ තිබෙන සමතලා බිමෙහි සිංහ ද්වාරයක්ද කුරුටු ගී තිබෙන කැටපත් පිහිටා
නියු හි සංස්කෘතිය

නියු යනු නවසීලන්ත කලාකරුවෙකු සහ ලේඛකයෙකු වන ජෝන් පුලේගේ උපන් ස්ථානයයි. "The Shark That Ate the Sun" හි කතුවරයා වන ඔහු කැන්වසය මත ටපා රෙදි වලින් ආභාෂය ලැබූ නිර්මාණ ද පින්තාරු කරයි. 2005 දී, ඔහු ඕස්ට්‍රේලියානු ලේඛකයෙකු සහ මානව විද්‍යාඥයෙකු වන නිකලස් තෝමස් සමඟ සාම්ප්‍රදායික නියුවන් කලා ආකාරයක් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් වන "Hiapo: Past and Present in Niuean Barkcloth" සම-ලිවීය. මැටෆෙටු ස්මිත් ඕක්ලන්ඩ් හි පළමු නියුවන් කාන්තා රෙදි විවීම කණ්ඩායම ආරම්භ කළේය.

තාඕගා නියු යනු සංස්කෘතිය, සම්ප්‍රදාය සහ උරුමය සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නව රජයේ දෙපාර්තමේන්තුවකි. එහි වැදගත්කම හඳුනා ගනිමින්, රජය තාඕගා නියු නියු ඒකාබද්ධ උපායමාර්ගික සැලැස්මේ (NISP) හයවන කුළුණ ලෙස එකතු කර ඇත.

### මාධ්‍ය 
නියු හි විකාශන අලෙවිසැල් දෙකක් ඇත, රූපවාහිනී නියු සහ රේඩියෝ සන්ෂයින්, නියු ගුවන් විදුලි සංස්ථාව විසින් කළමනාකරණය කර ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන අතර, එක් පුවත්පතක් වන නියු ස්ටාර්.

### කලා සහ සංස්කෘතිය 
හියාපෝ යනු නියු හි සාම්ප්‍රදායික කලා ආකෘතියකි, එය සියාපෝ හෝ න්ගාටු ටොන්ගා ට සමාන ලෙස සැලකේ. හියාපෝ සාදනු ලබන්නේ කඩදාසි මල්බෙරි ගසේ අභ්‍යන්තර පොත්ත එය නම්‍යශීලී ටපා රෙද්දක් බවට පත් වන තෙක් පහර දීමෙන් වන අතර එය ස්වභාවික ඩයි සහ ස්ටෙන්සිල් භාවිතයෙන් සරසා ඇත. සමහර නියු හියාපෝ කලාකරුවන්ට ජෝන් පුලේ සහ කෝරා-ඇලන් වික්ලිෆ් ඇතුළත් වේ.

නියු යනු ටකාලෝ හි නිවහන වන අතර එය සාම්ප්‍රදායිකව යුධ ක්‍රියාවක් ලෙස සිදු කරන නමුත් දැන් උපන් දින, අවමංගල්‍ය සහ වැදගත් සැමරුම් වැනි වඩාත් විධිමත් දේවල් සඳහා භාවිතා වේ. තකලෝ වාදනය කරන අය සාමාන්‍යයෙන් සාම්ප්‍රදායික ඇඳුම් අඳිති.

### කෞතුකාගාර 
2004 දී හෙටා සුළි කුණාටුව හුවානාකි සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය සහ කෞතුකාගාරය විනාශ කළේය. මෙම හානිය ගොඩනැගිලි විනාශ වීමට හේතු විය, නමුත් කෞතුකාගාරයේ එකතුවෙන් 90% කට වඩා අහිමි විය. 2018 දී ෆලේ ටෝ ටෝගා කෞතුකාගාරය, නියු සඳහා නව ජාතික කෞතුකාගාරයක් විවෘත කරන ලදී.

### ආහාර පිසීම 
දිවයිනේ පිහිටීම සහ නියු දූපතේ පලතුරු සහ එළවළු සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් නිපදවන නිසා, ස්වභාවික දේශීය නිෂ්පාදන, විශේෂයෙන් පොල්, දූපත් වල බොහෝ කෑම වර්ග වල දක්නට ලැබෙන අතර නැවුම් මුහුදු ආහාර ද එහි දක්නට ලැබේ. ජාතික ආහාරය වන ටකිහි, පොල් ක්‍රීම් සහ සිහින්ව කැපූ ටාරෝ සහ පැපොල් වලින් සාදා ඇති අතර එය කේක් වැනි ව්‍යුහයක් සාදනු ලැබේ. සාම්ප්‍රදායිකව සහ ජනප්‍රියව එය ටාරෝ කොළවල ඔතා උමු (පෘථිවි උඳුනක්) තුළ පිසිනු ලැබේ, නමුත් වර්තමානයේ මිනිසුන් තම නිවසේ උඳුන තුල ටකිහි පිසිනු ලැබේ.

### ක්‍රීඩාව 
කුඩා රටක් වුවද ක්‍රීඩා ගණනාවක් ජනප්‍රියයි. රග්බි සංගමය යනු පිරිමි සහ ගැහැණු යන දෙඅංශයෙන්ම ක්‍රීඩා කරන ජනප්‍රියම ක්‍රීඩාවයි; නියු 2008 FORU ඕෂනියා කුසලාන ශූරියන් විය. නෙට්බෝල් ක්‍රීඩා කරන්නේ කාන්තාවන් පමණි. ෆොනුආකුල හි සිදුරු නවයකින් යුත් ගොල්ෆ් පිටියක් සහ තනි තණකොළ බෝලිං හරිතයක් ඇත. නියු ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම තරඟ දෙකක් පමණක් ක්‍රීඩා කර ඇතත්, නියු පාපන්දු තරඟාවලියෙන් සනාථ වන පරිදි, සංගම් පාපන්දු ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවකි. රග්බි ලීගය ද ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවකි.

නියු පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලට සහභාගී වන නමුත් කුක් දූපත් මෙන් නොව, එය ජාත්‍යන්තර ඔලිම්පික් කමිටුවේ (IOC) සාමාජිකයෙකු නොවන අතර ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙලට තරඟ නොකරයි. IOC නීතිරීතිවලට අනුව, ඔලිම්පික් උළෙලට සහභාගී වීමට "ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව විසින් පිළිගත් ස්වාධීන රාජ්‍යයක්" වීම අවශ්‍ය වේ.

## යොමු කිරීම්
2025 ඩකා ප්‍රහාරක ජෙට් යානා අනතුර

2025 ජූලි 21 වන දින, බංග්ලාදේශ ගුවන් හමුදාවේ F-7BGI පුහුණු ප්‍රහාරක ජෙට් යානයක් ඩකා හි ඩයබාරි හි මයිල්ස්ටන් විද්‍යාල පරිශ්‍රයට කඩා වැටුණි.

## මූලාශ්‍ර
## බාහිර සබැඳි
* 

ප්‍රවර්ගය:2025 වසර තුළ ගුවන් අනතුරු සහ සිදුවීම්
ප්‍රවර්ගය:බංග්ලාදේශයේ ගුවන් අනතුරු සහ සිදුවීම්
ප්‍රවර්ගය:හමුදා ගුවන් යානා සම්බන්ධ අනතුරු සහ සිදුවීම්
බටහිර දිස්ත්‍රික්කය, ඇමරිකානු සැමෝවා

**බටහිර දිස්ත්‍රික්කය** ඇමරිකානු සැමෝවාහි ප්‍රාථමික කොට්ඨාශ තුනෙන් එකකි. එය ටුටුයිලා දූපතේ බටහිර කොටසෙන් සමන්විත වේ. එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර් 74.781 සහ ගම්මාන 29ක් සහ නුඋලි ගම්මානයේ කොටසක් අඩංගු වේ. මේ අතර ඇමරිකානු සැමෝවා හි විශාලතම ගම්මානය වන ටෆුනා එහි නැගෙනහිර කෙළවරේ පිහිටා ඇත. 2010 සංගණනයට අනුව දිස්ත්‍රික්කයේ මුළු ජනගහනය 31,329 කි.

ටුටුයිලා දූපතේ බටහිර අර්ධයට අමතරව, බටහිර දිස්ත්‍රික්කයට ටපුටාපු දූපත, ටෝටායි පර්වතය, නියුලෙපාවා පර්වතය, උටුමාටු පර්වතය, ලියුවාටෝගා පර්වතය, ලුආනියා පර්වත, මැනුවෙලෝ පර්වතය සහ නුටාවානා පර්වතය වැනි කුඩා දූපත් කිහිපයක් ද ඇතුළත් වේ. 

බටහිර දිස්ත්‍රික්කයේ පදිංචිකරුවන්ට දන්ත සහ වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ටෆුනා ප්‍රජා සෞඛ්‍ය මධ්‍යස්ථානය විසින් පිරිනමනු ලැබේ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
නැගෙනහිර දිස්ත්‍රික්කය, ඇමරිකානු සැමෝවා

දකුණ|thumb|200x200පික්|ඇමරිකානු සැමෝවාහි නැගෙනහිර දිස්ත්‍රික්කය රතු පැහැයෙන් දක්වා ඇත.
**නැගෙනහිර දිස්ත්‍රික්කය** ඇමරිකානු සැමෝවාවේ ප්‍රධාන දිස්ත්‍රික්කවලින් එකකි. එය ඇමරිකානු සැමෝවාවේ විශාලතම දූපත වන ටුටුයිලා හි නැගෙනහිර කොටස සහ අවුනු දූපතෙන් සමන්විත වේ. දිස්ත්‍රික්කයේ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර් 67.027 කි. සහ 2010 සංගණන ජනගහනය 23,030 කි. එහි ගම්මාන 34 ක් සහ නුඋලි ගම්මානයේ කොටසක් අඩංගු වේ. මේවා අතර පැගෝ පැගෝ, ෆගටෝගෝ සහ උටුලෙයි ඇතුළත් වේ.

ටුටුයිලා දූපතේ නැගෙනහිර අර්ධයට සහ අවුනු'උ දූපතට අමතරව, නැගෙනහිර දිස්ත්‍රික්කය කුඩා දූපත් කිහිපයක් ආවරණය කරයි, ඒවාට නුසෙටෝගා දූපත (බාර්ට්ලට් දූපත), පෝලා දූපත, ඇවගටාටෝ පර්වතය, ෆටුටෝගා පර්වතය, ටෝගා පර්වතය, මනෝෆා පර්වතය සහ නුඕසිනා පර්වතය ඇතුළත් වේ. 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
මනුආ දූපත්

සැමෝවා දූපත් වල **මනුආ** (සමෝවා: *ටෙලී* ), ප්‍රධාන දූපත් තුනකින් සමන්විත වේ: ටාඋ, ඔෆු සහ ඔලෝසෙගා.    දෙවැන්න වෙන් කරනු ලබන්නේ නොගැඹුරු, මීටර් 137 ක් පළල ඇසගා සමුද්‍ර සන්ධියෙන් පමණක් වන අතර දැන් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා පාලමකින් සම්බන්ධ වේ. මෙම දූපත් ටුටුයිලා සිට කිලෝමීටර් 110 නැගෙනහිරින් පිහිටා ඇති අතර එක්සත් ජනපදයේ සංස්ථාපිත නොවන භූමියක් වන ඇමරිකානු සැමෝවාවේ කොටසකි. ඔවුන්ගේ ඒකාබද්ධ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර් 56  වන අතර ඒවායේ මුළු ජනගහනය 1,400 කි.  මෙම දූපත් අතරින් විශාලතම වන අතර එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර් 44. එහි  ගඟේ උසම ස්ථානය මීටර් 931 කි. දේශපාලනික වශයෙන්, දූපත් ඇමරිකානු සැමෝවාවේ පරිපාලන අංශ තුනෙන් එකක් වන **මනුආ** **දිස්ත්‍රික්කය** සාදයි.

සැමෝවා හි නැගෙනහිර දූපත් වලින් එහි බටහිර දූපත් වෙත බලය මාරු වීමට හේතු වූ ටුයි ටොන්ගා සමුද්‍ර අධිරාජ්‍යයේ නැගීම දක්වා, මනුආ, සියවස් ගණනාවක් පුරා ටුයි මනුආ අධිරාජ්‍යයේ දේශපාලන මධ්‍යස්ථානය විය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ලෙයාලටුවා ප්‍රාන්තය, ඇමරිකානු සැමෝවා

දකුණ|thumb|ලෙයලටෝවා ප්‍රාන්තය රතු පැහැයෙන් උද්දීපනය කර ඇති අතර, බටහිර දිස්ත්‍රික්කය තැඹිලි පැහැයෙන් සලකුණු කර ඇති ටුටුයිලා සිතියම.
**ලෙයාලටුවා ප්‍රාන්තය** යනු ඇමරිකානු සැමෝවා හි බටහිර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි .   

## ඉතිහාසය 
1956 මැයි මාසයේදී, ලෙයාලටෝවා ප්‍රාන්තයේ *අලිʻයි* (ඉහළ ප්‍රධානියා) සහ *තුලාෆේල්* (ඉහළ කතා කරන ප්‍රධානියා) ප්‍රාන්ත ප්‍රධානියා සඳහා තනි අපේක්ෂකයෙකු සම්බන්ධයෙන් එකඟතාවයකට පැමිණීමට නොහැකි විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, ආණ්ඩුකාර රිචඩ් බැරට් ලෝව් මැදිහත් වී ඔවුන්ගේ සාකච්ඡා සඳහා අවසාන දිනයක් නියම කළ අතර, ප්‍රාන්ත කවුන්සිලය විසින් තවමත් සලකා බලමින් සිටින සියලුම සුදුසුකම් ලත් සහ සුදුසුකම් ලත් අපේක්ෂකයින්ගේ නම් ඉදිරිපත් කරන ලෙස ඔවුන්ට නියම කළේය. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
අවුනු'උ, ඇමරිකානු සැමෝවා

'''අවුනු'උ''' යනු ඇමරිකානු සැමෝවාවේ සාඕල් ප්‍රාන්තයේ ටුටුයිලා හි ගිනිකොනදිග වෙරළට ඔබ්බෙන් පිහිටි කුඩා ගිනිකඳු දූපතකි. එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 1.52, සහ 2010 සංගණනය අනුව පුද්ගලයින් 436 ක ජනගහනයක්. දේශපාලනික වශයෙන්, එය ඇමරිකානු සැමෝවා හි ප්‍රාථමික දේශපාලන කොට්ඨාශ දෙකෙන් එකක් වන නැගෙනහිර දිස්ත්‍රික්කයේ කොටසකි.   

අවුනු'උ දූපත ගම්මාන තුනකින් සමන්විත වේ: ලෞලියුලි, සලුවාටියා සහ අලෝෆාසාවු . දේශපාලනික වශයෙන්, දිවයින සෝල් සහ සලේඅමුවා ලෙස කොටස් දෙකකට බෙදා ඇත. මුළු සලුවාටියා සහ ලෙඕයුලියුලි හා අඩක් සෝල් හි කොටසක් වන අතර ලියු'අවුලියුලි හි ඉතිරි භාගය අලෝෆාසෝ සමග සලේඅමුවා වේ.  ගම්වල නම් සමෝවා භාෂාවෙන් ව්‍යුත්පන්න වී ඇත. ලියු'අවුලියුලි පරිවර්තනය කරන්නේ "කළු නටුව" ලෙස වන අතර සලුවාටියා යන්නෙහි තේරුම "දෙවන වටියා" යන්නයි. 

1960 ගණන්වල සිට, අවුනු'උ ජනතාවගේ ප්‍රධාන ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම වූයේ ටාරෝ වගා කිරීම සහ ෆවුසි නිෂ්පාදනය කිරීමයි. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
සා'ඕල් ප්‍රාන්තය, ඇමරිකානු සැමෝවා

දකුණ|thumb| ප්‍රාන්තය රතු පැහැයෙන් දක්වා ඇති අතර නැගෙනහිර දිස්ත්‍රික්කය තැඹිලි පැහැයෙන් දක්වා ඇති ටුටුයිලා සිතියම.
'''සා'ඕල්** **ප්‍රාන්තය''' යනු ඇමරිකානු සැමෝවා හි නැගෙනහිර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි .    මෙම ප්‍රාන්තය අවුනු දූපත සහ ටුටුයිලා දූපත, අල්ෆෝ සහ අමෞලි යන දූපත් මත පදනම් වූ භූමියෙන් සමන්විත වේ.  

## ඉතිහාසය 
සා'ඕල් ප්‍රාන්තය සාම්ප්‍රදායිකව සැමෝවා භාෂාවෙන් "ඕ ලී ෆගෝලා" (දිගු බොක්ක) ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය.  ප්‍රාන්තයේ ඓතිහාසික ඉහළ ප්‍රධානියා ෆවුමුයිනා ලෙස හැඳින්වේ.  2000 දී,  සා'ඕල් ප්‍රාන්තයේ ඉඩම් අයිතිය සම්බන්ධයෙන් ඉහළ ප්‍රධානී ෆවුමුයිනා සහ අවුනුඋ හි ටවුටොලෝ අතර ආරවුලක් ඇති විය. ටවුටෝලෝ අවුනුවු දූපතේ ඔහුගේ ඉඩමේ ජලය සහ අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීමේ පහසුකම් ඇමරිකානු සැමෝවා විදුලිබල අධිකාරියට බදු දුන්නේය. ෆවුමුයිනා මෙයට විරුද්ධ වූයේ, ඉඩම කෙරෙහි තමාට *පුලේ* (පාලනය) ඇති බව පවසමිනි. ඇමරිකානු සැමෝවා මහාධිකරණය තීන්දු කළේ ෆවුමිනාට ටවුටෝලෝගේ ඉඩම කෙරෙහි *පුලේ* නොමැති බවයි. ඔහුගේ පදවියට උසස් ප්‍රධානියා ගරු කළ යුතු වුවද, ෆවුමුයිනා පවුලේ පොදු ඉඩම්වලින් පිටත ඔහුට වෙනත් පවුලක ඉඩමක් කෙරෙහි *පුලේ* තහවුරු කිරීමේ හැකියාවක් නොමැති බව ප්‍රකාශ විය. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
නියු හි ජන විකාශනය

පහත ජනවිකාස සංඛ්‍යාලේඛන අදාළ සංගණනවලදී නියු සංඛ්‍යාලේඛනවල නිල සංඛ්‍යාලේඛන වලින් ලබාගෙන ඇත.

### ජනගහනය 
### ජනගහනයේ ව්‍යුහය 
### ජනගහන වර්ධන වේගය 
* −0.03%

### ජාතිකත්වය 
* නියුවන්

### ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 
* නියුවන් 65.4%
* නියුවන් අර්ධ වශයෙන් 14%
* නියුවන් නොවන 20.6% (පැසිෆික් දූපත් වැසියන් 14% ක් සහ යුරෝපීයයන් සහ ආසියානුවන් ඇතුළුව අනෙකුත් අය 6.6% ක් ඇතුළත් වේ)

### ආගම් 
2022 සංගණනයේ ආගමික දත්ත:

* එකලීසියා නියු (නියුහි සභා ක්‍රිස්තියානි පල්ලිය - ලන්ඩන් මිෂනාරි සංගමයේ මිෂනාරිවරුන් විසින් ආරම්භ කරන ලද රෙපරමාදු පල්ලියකි) 61%
* ජේසුස් ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ පසුකාලීන සාන්තුවරයන්ගේ පල්ලිය 9%
* කතෝලික 7%
* හත්වන දින ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් 3%
* යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන් 2%
* අනෙක් 3%
* කිසිවක් නැත 7%

### භාෂා 
* නියුවන් (නිල; පොලිනීසියානු භාෂාව ටොංගන් භාෂාවට සමීපව සම්බන්ධයි), 46%
* නියුවන් සහ ඉංග්‍රීසි, 32%
* ඉංග්‍රීසි (නිල), 11%
* නියුවන් සහ වෙනත්, 5%
* වෙනත්, 6%

### සෞඛ්‍යය 
ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයට අනුව, පදිංචිකරුවන් පැහැදිලිවම සමේ පිළිකාවට ගොදුරු වේ. 2002 දී නියු හි සමේ පිළිකා මරණ අනුපාතය 100,000 කට 2,482 ක් වූ අතර එය වෙනත් ඕනෑම රටකට වඩා බෙහෙවින් වැඩි ය.

## යොමු කිරීම්
වයිෆනුවා ප්‍රාන්තය, ඇමරිකානු සැමෝවා

දකුණ|thumb
**වයිෆනුවා ප්‍රාන්තය** යනු ඇමරිකානු සැමෝවා හි නැගෙනහිර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි .   

වයිෆනුවා සහ සුවා ප්‍රාන්ත දෙකම පාලනය කරනු ලබන්නේ ලියියාටෝ පවුල විසිනි, ඉන් එක් ශාඛාවක් සුවා ප්‍රාන්තයේ ප්‍රධාන ස්ථානය වන ෆගයිටුවා හි ජීවත් වේ. තවත් ශාඛාවක් වයිෆනුවා ප්‍රාන්තයේ ප්‍රධාන ස්ථානය වන අඕවා අසල සයිලේල් හි ජීවත් වේ. මෙම ලියියාටෝ පවුල් ශාඛා දෙක, එක් එක් කථිකයන් දෙදෙනෙකු සමඟ, ප්‍රාන්ත දෙක සඳහා රජයේ කටයුතු මෙහෙයවයි. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
සු'ආ ප්‍රාන්තය, ඇමරිකානු සැමෝවා

'''සු'ආ ප්‍රාන්තය'* ( *itu malo'') යනු ඇමරිකානු සැමෝවා හි නැගෙනහිර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි .    සු'ආ ප්‍රාන්තයේ අෆෝනෝ, ෆගයිටුවා, ෆලෙෆා ( ඇලෙගා, අමුවා, ඔටෝ, ආවාඕ ජනාවාස සහ පගායි ජනාවාසයේ කොටසක් ඇතුළුව), ලෞලි, මසෙෆාවු, මසාවුසි සහ සයිලේ යන ගම්මාන අඩංගු වේ.   ඇමරිකානු සැමෝවා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුව, සුආ ප්‍රාන්තය ඇමරිකානු සැමෝවා සෙනෙට් සභාවේ සෙනෙට් සභික ආසන දෙකකින් නියෝජනය වේ. 

ෆැගයිටුවා යනු සු'ආ ප්‍රාන්තය හි ප්‍රධාන ස්ථානයයි. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
මා'ඕපූටාසි ප්‍රාන්තය, ඇමරිකානු සැමෝවා

දකුණ|thumb|250x250පික්|මාඕපූටාසි ප්‍රාන්තය රතු පැහැයෙන් දක්වා ඇති අතර නැගෙනහිර දිස්ත්‍රික්කය තැඹිලි පැහැයෙන් දක්වා ඇති ටුටුයිලා සිතියම.
'''මා'ඕපූටාසි ප්‍රාන්තය''' ඇමරිකානු සැමෝවා හි ටුටුයිලා දූපතේ නැගෙනහිර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත. මාඕපුටාසි ප්‍රාන්තය පාගෝ පාගෝ අගනුවර සහ එහි වරාය මෙන්ම අවට ගම්මාන වලින් සමන්විත වේ. 2000 වන විට එහි පදිංචිකරුවන් 11,695 ක් වාසය කළහ  මාඕපුටාසි ප්‍රාන්තය වර්ග කිලෝමීටර 6.69 කි. 

අවා සිට ෆතුමාෆුටි දක්වා පාගෝ පාගෝ බොක්ක ප්‍රදේශය හි සියලුම ගම්මාන මා'ඕපූටාසි ප්‍රාන්තය වලින් සමන්විත වේ.  පාගෝ පාගෝ වලට අමතරව, එය පහත ගම්මානවල නිවහන වේ: අනුවා (2010 ජන. 18), අටූ (ජන. 359), අවුආ (ජන. 2,077), ෆගා'අලු (ජන. 910), ෆැගටෝගෝ (ජන. 1,737), ෆාතුමාෆුටි (ජන. 448), සතල (ජන. 297), සහ උතුලෙයි (ජන. 684). 

මෙම ප්‍රාන්තය ඇමරිකානු සැමෝවා සෙනෙට් සභාවේ සෙනෙට් සභිකයින් තිදෙනෙකුගෙන් සහ නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ නියෝජිතයින් පස් දෙනෙකුගෙන් නියෝජනය වන අතර එය වෙනත් ඕනෑම ප්‍රාන්තයකට වඩා වැඩිය.  2018 මධ්‍ය කාලීන මැතිවරණයෙන් පසුව, ප්‍රාන්තය දැනට නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ පහත සඳහන් සාමාජිකයින් පස් දෙනාගෙන් නියෝජනය වේ: වයිලෝටා එටුවාටි අමිතුවානා'යි, වයිලියුමා ස්ටීව් ලීසියොලාගි, වෙසියායි පොයර් සැමුවෙල්, වේටාසි ටුමොලිමෝලි මොලිගා සහ ෆයිමෙලෙයි ඇන්තනි ඇලන්. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ටුටුයිලා, ඇමරිකානු සැමෝවා

දකුණ|thumb|250x250පික්|ටුටුයිලා දූපතේ සිතියම.
**ටුටුයිලා** යනු ඇමරිකානු සැමෝවාහි විශාලතම හා වඩාත්ම ජනාකීර්ණ දූපත වන අතර එය සැමෝවා දූපත් සමූහයේ කොටසකි. එය මධ්‍යම පැසිෆික් සාගරයේ සැමෝවා දූපත් දාමයේ තුන්වන විශාලතම දූපතයි. එය දළ වශයෙන් ඕස්ට්‍රේලියාවේ බ්‍රිස්බේන් සිට කිලෝමීටර 4000 ඊසාන දෙසින් පිහිටා ඇති අතර එය ෆීජි හි ඊසාන දෙසින් කිලෝමීටර 1200 දුරින් ඇත. එහි ඇමරිකානු සැමෝවාවේ අගනුවර වන පැගෝ පැගෝ පිහිටා ඇති පැගෝ පැගෝ වරාය නම් විශාල ස්වාභාවික වරායක් අඩංගු වේ. පැගෝ පැගෝ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ ද ටුටුයිලා හි පිහිටා ඇත. දිවයිනේ භූමි ප්‍රමාණය ඇමරිකානු සැමෝවාවේ මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 68% ක් පමණ වේ.  ක ජනගහනයක් සිටින එය ඇමරිකානු සැමෝවාවේ ජනගහනයෙන් 95% කට ද නිවහන වේ.  දිවයිනේ භූමිෂ්ඨ පරිසර පද්ධති හයක් සහ සමුද්‍ර පරිසර පද්ධති තුනක් ඇත. 

ටුටුයිලා කඳුකර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත වන අතර, එහි උසම ස්ථානය මීටර් 653 කි. එහි වෙරළ තීරයන්, කොරල් පර සහ දෙවන ලෝක යුද්ධයේ නටබුන් මෙන්ම ස්කූබා කිමිදීම, ස්නෝකර්ලිං සහ කඳු නැගීම වැනි ක්‍රීඩා ක්‍රියාකාරකම් සඳහා එහි යෝග්‍යතාවය නිසා දිවයින සංචාරකයින්ට ආකර්ශනීය වේ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ටුවාලුටා ප්‍රාන්තය, ඇමරිකානු සැමෝවා

**ටුවාලුටා ප්‍රාන්තය** ඇමරිකානු සැමෝවාවේ බටහිර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි .    එය ඇමරිකානු සැමෝවාවේ විශාලතම සහ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ප්‍රාන්තය වේ. මෙම ප්‍රාන්තය ඇමරිකානු සැමෝවා ව්‍යවස්ථාදායකයේ සෙනෙට් සභාවේ ආසන දෙකකින් සහ නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ ආසන දෙකකින් නියෝජනය වේ.  'ඉලි'ඉලි'ඉලි, පවා'ඉයි, මාපුසාගා, ෆලේනියු, මෙසෙපා, මලෙයි'ඉමි, ටෆුනා සහ වයිටෝගි යන ප්‍රාන්තවලින් සමන්විත ටුවාලුටා ප්‍රාන්තයේ ප්‍රධාන ස්ථානයයි. 

2015 වන විට, ප්‍රාන්තයේ ජනගහනය 19,519 කි.  ඇමරිකානු සැමෝවා හි වැඩිම ලියාපදිංචි ඡන්දදායකයින් සංඛ්‍යාව ටුවාලවුටා ප්‍රාන්තයේ ඇත: කාන්තා ඡන්දදායකයින් 2,033 ක් සහ පිරිමි ඡන්දදායකයින් 1,660 ක් (මුළු ඡන්දදායකයින් 3,693). කෙසේ වෙතත්, 2016 මැතිවරණයේදී ප්‍රකාශිත ඡන්ද ප්‍රමාණය අනුව, වැඩි ඡන්ද ප්‍රමාණයක් මාඕපුටාසි ප්‍රාන්තයේ ප්‍රකාශ විය. වයස අවුරුදු 18 ත් 35 ත් අතර වැඩිම ඡන්දදායකයින් සංඛ්‍යාවක් සිටින ටුවාලවුටා ප්‍රාන්තයේ ද 2,105 ක් ඇත. 

ඇමරිකානු සැමෝවාහි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ප්‍රාන්තය වන ටුවාලුටා ප්‍රාන්තයේ 2010 එක්සත් ජනපද සංගණනයට අනුව වැඩිම නිවාස ඒකක සංඛ්‍යාවක් තිබූ අතර එය ඒකක 4,080 ක් වූ අතර මාඕපුටාසි ප්‍රාන්තය සඳහා නිවාස ඒකක 1,999 ක් විය.  ටුවාලුටා ප්‍රාන්තය විශාල ජනගහන වැඩිවීමක් අත්විඳ ඇති අතර, 2010 එක්සත් ජනපද සංගණනයට අනුව, මාඕපුටාසි ප්‍රාන්තයේ ( පාගෝ පැගෝ හි භෞමික අගනුවර පිහිටා ඇති) පදිංචිකරුවන් සංඛ්‍යාව මෙන් දෙගුණයකට වඩා වැඩි විය. 

වර්ග කිලෝමීටර 9.91 කි. එය ඇමරිකානු සැමෝවා හි විශාලතම ප්‍රාන්තයයි. 

ටෆුනා තැනිතලාව ඇතුළු ටුටුයිලා දූපතේ සමතල භූමියෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ටුවාලුටා හි අඩංගු වේ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ටුවාලටයි ප්‍රාන්තය, ඇමරිකානු සැමෝවා

දකුණ|thumb|ටුටුයිලා සිතියම, එහි ටුආලාටයි ප්‍රාන්තය රතු පැහැයෙන් උද්දීපනය කර ඇති අතර, බටහිර දිස්ත්‍රික්කය තැඹිලි පැහැයෙන් සලකුණු කර ඇත.
**ටුවාලටයි ප්‍රාන්තය** යනු ඇමරිකානු සැමෝවා හි බටහිර දිස්ත්‍රික්කය ( *le Falelima i Sisifo* ) සමන්විත වන ප්‍රාන්ත පහෙන් එකකි. 

අනෙක් හතර නම් ඇලටුවා, ෆෝෆෝ, ලීසිනා (අයිතුලගි) සහ ටුවාලා-උටා (මඋපු) ය.

ෆුටිගා, ඉටුඕ (මලෙලෝවා), තපුටිමු සහ වයිලෝආටයි යන ගම්මාන මගින් ටුවාලටයි ඔ ඉටුමාලෝ (ප්‍රාන්තය/දිස්ත්‍රික්කය) සාදයි. පුවාපුවා ප්‍රදේශයේ කොටසක් තපුටිමු පාර සහ 001 මාර්ග හන්දියේ සිට ෆුටිගා දක්වා ටුවාලටයි පවුල්වලට අයත් වන අතර එය ප්‍රාන්තයේ කොටසක් වේ.

දිස්ත්‍රික්කයේ නාමික ප්‍රධානියා (ෆාසුගා) මෙහි පිහිටා ඇති බැවින් වයිලෝටයි ප්‍රාන්තයේ ප්‍රධාන නගරය ලෙස සේවය කරයි.

ඇමරිකානු සැමෝවා සෙනෙට් සභාවේ එක් සෙනෙට් සභිකයෙකු සහ ඇමරිකානු සැමෝවා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ එක් නියෝජිතයෙකු විසින් ප්‍රාන්තය නියෝජනය කරනු ලැබේ.

එය 2020 වන විට ඇමරිකානු සැමෝවාහි සිව්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත ප්‍රාන්තයයි .

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ලීසිනා ප්‍රාන්තය, ඇමරිකානු සැමෝවා

දකුණ|thumb|ලීසිනා ප්‍රාන්තය රතු පැහැයෙන් දක්වා ඇති අතර, බටහිර දිස්ත්‍රික්කය තැඹිලි පැහැයෙන් සලකුණු කර ඇති ටුටුයිලා සිතියම.
**ලීසිනා ප්‍රාන්තය** යනු ඇමරිකානු සැමෝවා හි බටහිර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි .    ප්‍රාන්තයේ නම වන *ලීසිනා*, සැමෝවා භාෂාවෙන් උපුටා ගත් අතර ඉංග්‍රීසි භාෂාවට පරිවර්තනය කර ඇත්තේ “සුදු” ලෙසිනි. 

2022 ඇමරිකානු සැමෝවා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා ජනමත විචාරණයෙන් පසුව නිල ප්‍රාන්ත නාමය **ලීසිනා මා අයිතුලගි ප්‍රාන්තය** ලෙස වෙනස් කරන ලදී. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ඔෆු ප්‍රාන්තය, ඇමරිකානු සැමෝවා

දකුණ|thumb|2006 දී ඔෆු හි වෙරළ තීරයක්
**ඔෆු ප්‍රාන්තය** යනු ඇමරිකානු සැමෝවා හි මනුවා දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි .    එය පෙර ලුවානු ප්‍රාන්තය දෙකට බෙදීමේ ප්‍රතිඵලයක් වූ අතර, අනෙක් අලුතින් නිර්මාණය කරන ලද ප්‍රාන්තය ඔලොසෙගා වන අතර එය ප්‍රථම වරට 1930 එක්සත් ජනපද සංගණනයේදී වාර්තා විය. එය දැන් එහි එකම ගම්මානය වන ඔෆු සමඟ යාබදව පිහිටා ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ෆලියාසාඕ, ඇමරිකානු සැමෝවා

ෆලියාසාඕ යනු ඇමරිකානු සැමෝවා හි ගම්මානයකි. පරිපාලනමය වශයෙන්, එය ටාඕ දූපතේ උතුරු වෙරළේ මනුආ දිස්ත්‍රික්කයේ ෆලියාසාඕ ප්‍රාන්තයේ පිහිටා ඇත. එය උප ගම්මාන දෙකකට බෙදා ඇත: නැගෙනහිර අර්ධයෙන් සමන්විත සියුආයි; සහ බටහිර අර්ධයෙන් සමන්විත ටුෆුලේලේ (ටුෆු). එය සාම්ප්‍රදායිකව අසෝආඕ ලෙස හඳුන්වන ඉහළ ප්‍රධානියෙකු විසින් මෙහෙයවනු ලැබේ.

ෆලියාසාඕ එම නමින්ම ඇති ප්‍රාන්තයකට යටත් වේ. ප්‍රාන්තය මනුආ දූපත් වලින් සමන්විත මනුආ දිස්ත්‍රික්කයේ කොටසකි. ෆලියාසාඕ පිහිටා ඇත්තේ මනුආ දූපත් වලින් විශාලතම වන ටාඕ දූපතේ උතුරු වෙරළේ ය. ඓතිහාසිකව, ගම මෙහෙයවනු ලැබුවේ අසෝආඕ යන පදවි නාමය දරන ඉහළ ප්‍රධානියෙකු විසිනි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ටාʻඋ ප්‍රාන්තය, ඇමරිකානු සැමෝවා

ටාʻඋ ප්‍රාන්තය ඇමරිකානු සැමෝවා හි මනුවා දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි. ටාʻඋ ප්‍රාන්තය ලුමා සහ සියුෆාගා ගම්මාන වලට නිවහන වන අතර ඒවා සාමාන්‍යයෙන් ඒකාබද්ධව ටාʻඋ ගම්මානය ලෙස හැඳින්වේ.

ටාʻඋ ප්‍රාන්තයට බටහිර දෙසින් ජලයේ පිහිටා ඇති යෝධයන්ගේ නිම්නය ලොව විශාලතම සහ පැරණිතම කොරල් ජනපදවලින් එකකි. එහි කැපී පෙනෙන ලක්ෂණ අතර "බිග් මම්මා" ද වේ, එය "ෆේල් බොමී" ලෙසද හැඳින්වේ, එය මීටර් 6.4 ක් උස සහ මීටර් 41 ක වට ප්‍රමාණයකින් යුත් දැවැන්ත කොරල් නිර්මාණයකි. එය වසර 530 කට වඩා පැරණි යැයි ගණන් බලා ඇත. ජාතික සාගර හා වායුගෝලීය පරිපාලනයට (NOAA) අනුව, එය ලොව විශාලතම දන්නා කොරල් හිස වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ෆිටියුටා ප්‍රාන්තය, ඇමරිකානු සැමෝවා

**ෆිටියුටා ප්‍රාන්තය** යනු ඇමරිකානු සැමෝවා හි මනුආ දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි .   

ප්‍රාන්තයේ නම වන ෆිටියුටා, සැමෝවා භාෂාවෙන් ව්‍යුත්පන්න වී ඇති අතර එය ඉංග්‍රීසි භාෂාවට "අභ්‍යන්තර ෆීජි" ලෙස පරිවර්තනය වේ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas