ඩොමිනිකානු ජනරජයේ ඉතිහාසය

### පූර්ව-කොලොම්බියානු යුගය 
කැරිබියන් දූපත් මුලින්ම පදිංචි වූයේ වසර 6,000 කට පමණ පෙර මධ්‍යම ඇමරිකාවෙන් හෝ උතුරු දකුණු ඇමරිකාවෙන් ආරම්භ වූ දඩයම්-එකතු කරන්නන් විසිනි. ටයිනෝහි අරවාකන් භාෂාව කතා කරන මුතුන් මිත්තන් ක්‍රි.පූ. 1 වන සහස්‍රයේදී දකුණු ඇමරිකාවේ සිට කැරිබියන් වෙත සංක්‍රමණය වූ අතර ක්‍රි.ව. 600 දී පමණ හිස්පැනියෝලා වෙත ළඟා විය. මෙම අරවාකන් ජනයා ගොවිතැන, මසුන් ඇල්ලීම, දඩයම් කිරීම සහ එක්රැස් කිරීම සහ සෙරමික් භාණ්ඩ පුළුල් ලෙස නිෂ්පාදනය කිරීමේ නිරත වූහ. සිට මිලියන 2 දක්වා පරාසයක පවතී. 1492 වන විට, දිවයින ටයිනෝ ප්‍රධාන රාජ්‍ය පහකට බෙදා තිබුණි. මුළු දිවයින සඳහාම ටයිනෝ නාමය අයයිටි හෝ ක්විස්කෙයා විය.

### යුරෝපීය යටත් විජිතකරණය 
ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් 1492 දෙසැම්බර් 5 වන දින ඇමරිකාවට කළ ඔහුගේ මුහුදු ගමන් හතරෙන් පළමු අවස්ථාවේදී දිවයිනට පැමිණියේය. ඔහු එම භූමිය ස්පාඤ්ඤය සඳහා හිමිකර ගත් අතර එහි විවිධ දේශගුණය සහ භූමි ප්‍රදේශය නිසා එය ලා එස්පානෝලා ලෙස නම් කළේය, එය ඔහුට ස්පාඤ්ඤ භූ දර්ශනය සිහිපත් කළේය. 1496 දී, ක්‍රිස්ටෝපර්ගේ සහෝදරයා වූ බර්තොලමෙව් කොලොම්බස්, "නව ලෝකයේ" බටහිර යුරෝපයේ පළමු ස්ථිර ජනාවාසය වන සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ නගරය ඉදි කළේය. ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් වතු ආර්ථිකයක් නිර්මාණය කළහ.

මුලදී, මිත්‍රශීලී සබඳතාවලින් පසුව, ෂරගුවාවේ කාන්තා ප්‍රධානී ඇනකෝනා සහ ඇගේ හිටපු සැමියා වන මගුවානාහි ප්‍රධානී කඕනබෝ මෙන්ම ගුවාකනගරික්ස්, ගුවාමා, හැටුයි සහ එන්රික්විලෝ යන ප්‍රධානීන්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ටයිනෝස් ජයග්‍රහණයට විරුද්ධ විය. දෙවැන්නාගේ සාර්ථකත්වයන් ඔහුගේ ජනතාවට දිවයිනේ ස්වාධීන වාසස්ථානයක් ලබා දුන්නේය. 1492 න් පසු වසර කිහිපයක් ඇතුළත, වසූරිය, සරම්ප සහ යුරෝපීයයන් සමඟ පැමිණි අනෙකුත් රෝග හේතුවෙන් ටයිනොස් ජනගහනය තියුනු ලෙස පහත වැටුණි. අඩුවෙමින් පවතින ටයිනොස් වෙනුවට අප්‍රිකානු වහලුන් ආනයනය කරන ලදී.

රට තුළ පිරිසිදු ටයිනොස් පිළිබඳ අවසාන වාර්තාව 1864 සිට ය. තවමත්, ටයිනෝ ජීව විද්‍යාත්මක උරුමය අන්තර් මිශ්‍ර වීම හේතුවෙන් නොනැසී පැවතුනි. 1514 සංගණන වාර්තාවලින් හෙළි වන්නේ සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ හි ස්පාඤ්ඤ පිරිමින්ගෙන් 40% ක් ටයිනෝ කාන්තාවන් සමඟ විවාහ වී ඇති බවත්, සහ වර්තමාන ඩොමිනිකන් ජාතිකයින් කිහිප දෙනෙකු ටයිනෝ පරම්පරාවක් ඇති බවත්ය.

1697 දී රිස්වික් ගිවිසුම වන විට, දිවයිනේ බටහිර තුනෙන් එකක් ප්‍රංශයට පවරා දුන් විට, සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ හි ජනගහනය සුදු ජාතිකයින් කිහිප දහස් ගණනක්, කළු වහලුන් 30,000 ක් සහ ටයිනෝවරුන් කිහිප දෙනෙකුගෙන් සමන්විත විය. 1789 වන විට ජනගහනය 125,000 දක්වා වර්ධනය වූ නමුත් සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ නව ලෝකයේ ස්පාඤ්ඤයේ අඩු ධනවත් හා උපායමාර්ගික වැදගත්කමක් ඇති යටත් විජිතයක් ලෙස පැවතුනි. සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ හි ජනගහන සංයුතිය, කැරිබියානු දූපත්වල ධනවත්ම යටත් විජිතය වන අසල්වැසි ප්‍රංශ යටත් විජිතයක් වූ ශාන්ත-ඩොමින්ගෝ හි ජනගහන සංයුතියට වඩා තියුණු ලෙස වෙනස් විය. එහි ජනගහනය මිලියන භාගයක් වූ අතර එහි ජනගහනයෙන් 90% ක් වහල්භාවයට පත් වූ අතර සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ මෙන් හතර ගුණයක් වැඩි විය.

1795 දී, පිරිනීස් යුද්ධයේ පරාජයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ස්පාඤ්ඤය බාසල් ගිවිසුම මගින් සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ ප්‍රංශයට භාර දුන්නේය. ශාන්ත-ඩොමින්ගෝ 1804 ජනවාරි 1 වන දින ප්‍රංශයෙන් හයිටි ලෙස නිදහස ලබා ගත්තේය. 1809 දී, ප්‍රංශ ජාතිකයන් දිවයිනෙන් නෙරපා හරින ලද අතර සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ නැවත ස්පාඤ්ඤ පාලනයට පැමිණියේය.

### අකාලික නිදහස සහ හයිටි වාඩිලෑම 
ඩොමිනිකන් කුමන්ත්‍රණකරුවන් වන ජෝස් ලියෝකාඩියෝ, පේද්‍රෝ ද සේඩා සහ පේද්‍රෝ හෙන්රිකේස් විසින් මෙහෙයවන ලද අසාර්ථක 1812 කැරැල්ල ඇතුළු විවිධ විරුද්ධ කණ්ඩායම් විසින් වසර දොළහක අතෘප්තිය සහ අසාර්ථක නිදහස් කුමන්ත්‍රණවලින් පසුව, සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ හි හිටපු ලුතිනන්-ආණ්ඩුකාර (ඉහළ පරිපාලක) ජෝස් නූනෙස් ද කැසෙරෙස්, 1821 නොවැම්බර් 30 වන දින ස්පාඤ්ඤ කිරීටයෙන් යටත් විජිතයේ නිදහස ස්පාඤ්ඤ හයිටි ලෙස ප්‍රකාශ කළේය. මෙම කාල පරිච්ඡේදය කෙටිකාලීන නිදහස ලෙසද හැඳින්වේ.

අලුතින් ස්වාධීන වූ ජනරජය මාස දෙකකට පසු අවසන් විය, එය ජීන්-පියරේ බෝයර්ගේ නායකත්වය යටතේ හයිටි විසින් අත්පත් කරගෙන ඈඳා ගන්නා ලදී. වසර විසි දෙකක් තිස්සේ, හයිටි පාලනය කළේ සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ, එය පාර්ටි ඩි එල්'එස්ට් ලෙස හැඳින්වූ අතර එය යටත් විජිත භූමියක් ලෙස සලකමිනි. නොගෙවූ හයිටි හමුදාව ඩොමිනිකන් ජනතාවගෙන් සම්පත් සහ ඉඩම් වන්දි නොමැතිව ලබා ගැනීමෙන් තමන්ව නඩත්තු කළේය.

### පළමු ජනරජය (1844–1861) 
1838 දී, ජුවාන් පැබ්ලෝ ඩුආර්ටේ විසින් ලා ට්‍රිනිටාරියා නමින් රහස් සමාජයක් ආරම්භ කරන ලද අතර, එය කිසිදු විදේශ මැදිහත්වීමකින් තොරව සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ හි සම්පූර්ණ නිදහස අපේක්ෂා කළේය. එසේම, ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ඩෙල් රොසාරියෝ සැන්චෙස් සහ රේමන් මාටියාස් මෙලා, ලා ට්‍රිනිටාරියා හි ආරම්භක සාමාජිකයින් අතර නොසිටියද, නිදහස සඳහා වූ සටනේදී තීරණාත්මක විය. ඩුආර්ටේ, මෙලා සහ සැන්චෙස් ඩොමිනිකන් ජනරජයේ ආරම්භක පියවරුන් ලෙස සැලකේ.

1844 පෙබරවාරි 27 වන දින, ලා ට්‍රිනිටාරියා හි සාමාජිකයින් හයිටියෙන් නිදහස ප්‍රකාශ කළහ. ඔවුන්ට සහාය දැක්වූයේ ධනවත් ගව පාලකයෙකු වන පෙඩ්‍රෝ සැන්ටානා විසිනි, ඔහු නව ජනරජයේ හමුදාවේ ජෙනරාල් බවට පත්විය. ඉන් පසු දශක කිහිපය කුරිරු පාලනය, කල්ලිවාදය, ආර්ථික දුෂ්කරතා, රජයේ වේගවත් වෙනස්කම් සහ දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් සඳහා පිටුවහල් කිරීමෙනි. ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදීන් වන සැන්ටානා සහ බුවනවෙන්චුරා බේස් බොහෝ විට බලය දැරූ අතර, දෙදෙනාම අත්තනෝමතික ලෙස පාලනය කළහ. නව ජාතිය ප්‍රධාන බලවතෙකුට ඈඳා ගැනීම සඳහා ඔවුන් තරඟකාරී සැලසුම් ප්‍රවර්ධනය කළහ. ඩොමිනිකන් ජනරජයේ පළමු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව 1844 නොවැම්බර් 6 වන දින සම්මත කරන ලද අතර, 1845 දී එහි ජනගහනය ආසන්න වශයෙන් 230,000 ක් (සුදු ජාතිකයින් 100,000; කළු ජාතිකයින් 40,000; සහ මුලටෝ 90,000) විය.

1844 මාර්තු මාසයේදී හයිටි ආක්‍රමණය කළ නමුත් ඩොමිනිකන්වරු දැඩි විරෝධයක් එල්ල කළ අතර හයිටි ජාතිකයින්ට දැඩි හානි සිදු කළහ. අප්‍රේල් 15 වන විට ඩොමිනිකන් හමුදා ගොඩබිම සහ මුහුද යන දෙකෙහිම හයිටි හමුදා පරාජය කර තිබුණි. 1844 ජූලි මස මුලදී, ජනරජයේ ජනාධිපති පදවිය භාර ගන්නා ලෙස ඔහුගේ අනුගාමිකයින් ඩුආර්ටේගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. ඩුආර්ටේ එකඟ වූ නමුත් නිදහස් මැතිවරණ සංවිධානය කළහොත් පමණි. කෙසේ වෙතත්, ජූලි 12 වන දින සැන්ටානාගේ හමුදා සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ අල්ලා ගත් අතර, ඔවුන් ඩොමිනිකන් ජනරජයේ සැන්ටානා පාලකයා ලෙස ප්‍රකාශ කළහ. පසුව සන්තානා මෙලා, ඩුආර්ටේ සහ සැන්චෙස් සිරගත කළේය. 1845 පෙබරවාරි 27 වන දින, සන්ටානා, ලා ට්‍රිනිටේරියා හි වීරවරිය වූ මාරියා ට්‍රිනිඩෑඩ් සැන්චෙස් සහ තවත් අය කුමන්ත්‍රණය කිරීම සඳහා මරණ දඬුවම නියම කළාය.

1849 අප්‍රේල් මාසයේදී ලාස් කැරේරාස් සටනේදී තුන්වන හයිටි ආක්‍රමණය පරාජය කිරීමෙන් පසු, සන්ටානා සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ වෙත ගමන් කර කුමන්ත්‍රණයකින් ජනාධිපති මැනුවෙල් ජිමෙනස් (සන්ටානා ජනාධිපති ධුරයෙන් නෙරපා දැමූ) බලයෙන් පහ කළේය. ඔහුගේ නියෝගය පරිදි, කොංග්‍රසය බුවනවෙන්ටුරා බේස් ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් වූ නමුත් බේස් සන්ටානාගේ රූකඩයක් ලෙස සේවය කිරීමට අකමැති විය. 1849 නොවැම්බර්-දෙසැම්බර් මාසවලදී, ඩොමිනිකන් නාවිකයින් හයිටි වෙරළ තීරයන් වැටලූ අතර, ඩේම් මාරි දක්වා වෙරළබඩ ගම්මාන කොල්ල කෑ අතර, අල්ලා ගත් සතුරු නැව්වල කාර්ය මණ්ඩලය මරා දැමූහ. 1855 නොවැම්බර් මාසයේදී හයිටි විසින් කරන ලද සිව්වන සහ අවසාන ආක්‍රමණය 1856 ජනවාරි 27 වන විට ඩොමිනිකන් හමුදා විසින් පරාජය කරන ලද අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දහස් ගණනක් හයිටි ජාතිකයින් තුවාල ලැබූහ. නැවතත් සන්තානා සහ බායිස් දේශපාලන ආධිපත්‍යය සඳහා එකිනෙකාට එරෙහිව කුමන්ත්‍රණය කළ අතර, බායිස් පළමු ගැටුම ජයග්‍රහණය කර 1857 දී සන්තානා නෙරපා හරින ලද අතර, සන්තානා දෙවන ගැටුම ජයග්‍රහණය කර 1859 දී බේස් නෙරපා හරින ලදී.

### ප්‍රතිසංස්කරණ ජනරජය 
1861 දී, ඔහුගේ විරුද්ධවාදීන් බොහෝ දෙනෙකු සිරගත කිරීමෙන්, පිටුවහල් කිරීමෙන් සහ මරණ දඬුවම නියම කිරීමෙන් පසුව සහ දේශපාලන හා ආර්ථික හේතූන් මත, සන්තානා ස්පාඤ්ඤයේ දෙවන ඉසබෙලා රැජිනගෙන් ඩොමිනිකන් ජනරජයේ පාලනය නැවත ලබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. වසර 40 කට පෙර එහි ප්‍රධාන භූමි ඇමරිකානු යටත් විජිත අහිමි වීම සමඟ එකඟ නොවූ ස්පාඤ්ඤය, රට නැවත යටත් විජිතයක් බවට පත් කළේය. කියුබානු සහ පුවර්ටෝ රිකෝ ස්වේච්ඡා සේවකයින්ගේ බලඇණි සහ ස්පාඤ්ඤ හමුදා සමඟ පෙලගැසුණු ඩොමිනිකන්වරුන් 12,000 කින් ශක්තිමත් කරන ලද ස්පාඤ්ඤ භටයින් 30,000 ක් විසින් දිවයින අත්පත් කර ගන්නා ලදී. යටත් විජිත බලයක් ලෙස ස්පාඤ්ඤය නැවත ස්ථාපිත කිරීමට බිය වූ හයිටි කැරලිකරු සිල්වේන් සල්නේව්, ස්වාධීන ජාතිය නැවත ස්ථාපිත කිරීමට උත්සාහ කරන විප්ලවවාදීන්ට රැකවරණය සහ සැපයුම් ලබා දුන්නේය. ප්‍රතිසංස්කරණ යුද්ධය ලෙස හැඳින්වෙන සිවිල් යුද්ධයෙන් 50,000 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගියහ.
යුද්ධය ආරම්භ වූයේ 1863 අගෝස්තු 16 වන දින ය. සැප්තැම්බර් මැද භාගය වන විට සන්තියාගෝහි ස්පාඤ්ඤ බලකොටුවට පුවර්ටෝ ප්ලාටා වෙත පසුබැසීමට සිදු විය. ඩොමිනිකන්වරු පුවර්ටෝ ප්ලාටා වරායට බෝම්බ හෙලා නගරයේ වැඩි කොටසක් විනාශ කළහ. දකුණේ, ස්පාඤ්ඤ හමුදා නගර කිහිපයකින් කැරලිකරුවන් පලවා හැරීමට සහ හයිටියට සාර්ථක විය. කෙසේ වෙතත්, අසුවා අල්ලා ගැනීම මිල අධික උත්සාහයක් බව ඔප්පු වූ අතර, මාස දෙකක සටන් සහ ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයින්ට සැලකිය යුතු ජීවිත හානි සිදුවිය. කියුබාවේ ස්පාඤ්ඤ හමුදා උතුරු වෙරළ තීරයේ මොන්ටේ ක්‍රිස්ටිට පහර දී අල්ලා ගත් නමුත් දැඩි හානි සිදුවිය.
1865 වන විට, ඩොමිනිකන් හමුදා ස්පාඤ්ඤ හමුදා සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ වෙත සීමා කර තිබූ අතර, ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් අගනුවරෙන් පිටතට යාමට බිය විය. වසර දෙකකට ආසන්න සටනකින් පසු, ස්පාඤ්ඤය 1865 ජූලි මාසයේදී දිවයින අතහැර දැමීය. එක් හමුදා ඉතිහාසඥයෙක් ඇස්තමේන්තු කරන්නේ ස්පාඤ්ඤ තුවාලකරුවන් 10,888 ක් සටන්වලදී මිය ගිය හෝ තුවාල ලැබූ බවත්, කහ උණෙන් දහස් ගණනක් මිය ගිය බවත්ය. ස්පාඤ්ඤය වෙනුවෙන් සටන් කරන ඩොමිනිකන් හමුදා තුවාල ලැබූවන් 10,000 ක්. තවත් හමුදා ඉතිහාසඥයෙක් ඇස්තමේන්තු කරන්නේ ස්පාඤ්ඤය 18,000 ක් මිය ගිය බවත්, ඔවුන් සමඟ සටන් කරන ඩොමිනිකන්වරුන්, කියුබානුවන් සහ පුවර්ටෝ රිකානුවන් ඇතුළත් නොවන බවත්ය. ස්පාඤ්ඤයට එරෙහිව නිදහස සඳහා සටන් කළ ඩොමිනිකන්වරු 4,000 කට අධික පිරිසක් මිය ගියහ.

ඊළඟ වසරවලදී දේශපාලන ආරවුල් නැවතත් පැවතුනි; යුධ නායකයින් පාලනය කළහ, හමුදා කැරලි අතිශයින් සුලභ විය, සහ ජාතිය ණය රැස් කළේය. අනුප්‍රාප්තික ජනාධිපතිවරුන් දෙදෙනෙකු සහාය දැක්වූ එක්සත් ජනපදයට රට ඈඳා ගැනීමේ ඔහුගේ සැලැස්මට අනුව ක්‍රියා කිරීමට බේස්ගේ වාරය දැන් පැමිණියේය. එක්සත් ජනපද ජනාධිපති යුලිසස් එස්. ග්‍රාන්ට් සමනාහි නාවික කඳවුරක් සහ අලුතින් නිදහස් වූ අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන් නැවත පදිංචි කිරීම සඳහා ස්ථානයක් ද අපේක්ෂා කළේය. 1870 දී එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාවේදී ගිවිසුම පරාජයට පත් විය. 1874 දී බේස් බලයෙන් පහ කරන ලදී, ආපසු පැමිණියේය, 1878 දී සදහටම බලයෙන් පහ කරන ලදී.

1880 ගණන්වලදී රටට සාපේක්ෂ සාමය ඇති වූ අතර, එය ජෙනරාල් උලිසස් හියුරෝ බලයට පත් විය. "ලිලීස්", නව ජනාධිපතිවරයා ලෙස හඳුන්වනු ලැබූ අන්වර්ථ නාමයෙන්, ජාතිය ණය බරකට ඇද දැමූ අතර, එයින් ලැබෙන ආදායමෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ඔහුගේ පුද්ගලික භාවිතය සඳහා සහ ඔහුගේ පොලිස් රාජ්‍යය පවත්වාගෙන යාම සඳහා භාවිතා කළේය. 1899 දී, ඔහු ඝාතනය කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, ඔහු නායකත්වය දුන් සාපේක්ෂ සන්සුන් භාවය ඩොමිනිකන් ආර්ථිකයේ දියුණුවට ඉඩ සැලසීය. සීනි කර්මාන්තය නවීකරණය කරන ලදී, සහ රට විදේශීය සේවකයින් සහ සංක්‍රමණිකයන් ආකර්ෂණය කර ගත්තේය. 19 වන සියවසේ අග භාගයේදී ලෙබනන්, සිරියානු, තුර්කි සහ පලස්තීන ජාතිකයන් රටට පැමිණීමට පටන් ගත්හ. 1916–24 එක්සත් ජනපද ආක්‍රමණය අතරතුර, ගැවිලෙරෝස් ලෙස හැඳින්වෙන ගම්බද ප්‍රදේශවලින් පැමිණි ගොවීන්, එක්සත් ජනපද මැරීන් භටයින් මරා දැමුවා පමණක් නොව, ගම්බද ප්‍රදේශ හරහා ගමන් කරන අරාබි වෙළෙන්දන්ටද පහර දී මරා දැමූහ.

### 20 වන සියවස (1900–1930) 
1902 සිට, කෙටි කාලීන ආණ්ඩු නැවතත් සම්මතයක් බවට පත් වූ අතර, රටේ සමහර ප්‍රදේශවල කොඩිලෝවරුන් විසින් ඔවුන්ගේ බලය පැහැර ගන්නා ලදී. තවද, ජාතික රජය බංකොලොත් වූ අතර යුරෝපීය ණයහිමියන්ට ණය ගෙවීමට නොහැකි වූ අතර, ප්‍රංශය, ජර්මනිය සහ ඉතාලිය විසින් මිලිටරි මැදිහත්වීමේ තර්ජනයට මුහුණ දුන්නේය. එක්සත් ජනපද ජනාධිපති තියඩෝර් රූස්වෙල්ට් යුරෝපීය මැදිහත්වීම වැළැක්වීමට උත්සාහ කළේය, බොහෝ දුරට අනාගත පැනමා ඇළට යන මාර්ග ආරක්ෂා කිරීම සඳහා. යුරෝපීය බලවතුන් පලවා හැරීමට, මොන්රෝ මූලධර්මයට ඔහුගේ ප්‍රසිද්ධ රූස්වෙල්ට් සහසම්බන්ධය ප්‍රකාශ කිරීමට සහ ඩොමිනිකන් රජයට ප්‍රධාන ආදායම් මාර්ගය වූ ඩොමිනිකන් රේගු පරිපාලනය සඳහා ඔහුගේ 1905 ඩොමිනිකන් ගිවිසුම ලබා ගැනීමට ඔහු කුඩා මිලිටරි මැදිහත්වීමක් කළේය. 1906 ගිවිසුමක් මගින් මෙම විධිවිධානය වසර 50 ක් පැවතීමට සපයා ඇත. ඩොමිනිකන් ජනරජයේ අතිමහත් විදේශ ණය අඩු කිරීම සඳහා රේගු ආදායමෙන් කොටසක් භාවිතා කිරීමට එක්සත් ජනපදය එකඟ වූ අතර එම ණය සඳහා වගකීම භාර ගත්තේය. මේ අනුව විල්සන් ඩොමිනිකන් ජනරජය එක්සත් ජනපදය අත්පත් කර ගැනීමට නියෝග කළේය.

1916 මැයි 16 වන දින එක්සත් ජනපද මැරීන් භටයින් ගොඩ බැස අගනුවර සහ අනෙකුත් වරායන් අල්ලා ගත් අතර, ජෙනරාල් ඇරියස් ඔහුගේ අභ්‍යන්තර සන්තියාගෝ බලකොටුවට ආපසු පැමිණියේය. එක්සත් ජනපද මැරීන් භටයින් සහ ඇරියස්ගේ හමුදා අතර සැලකිය යුතු ආයුධ විෂමතාවයක් දෙවැන්නාගේ පරාජයට හේතු විය. එක්සත් ජනපද මැරීන් භටයින් සමඟ ඇති වූ ගැටුම් ඩොමිනිකන්වරුන්ට මැෂින් තුවක්කුවක් හමු වූ පළමු අවස්ථාව සනිටුහන් කළේය. ජෙනරාල් ඇරියස් ඩොමිනිකන් ආණ්ඩුකාරවරයාට යටත් වීමට සමගාමීව ජූලි 5 වන දින සන්තියාගෝහි සාම දූත පිරිසක් නගරය යටත් කළහ. නොවැම්බර් 29 වන දින වයිස් අද්මිරාල් හැරී ෂෙපර්ඩ් නැප්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් නාවික හමුදාව සහ මැරීන් බළකාය යටතේ එක්සත් ජනපදය විසින් පිහිටුවන ලද හමුදා රජය ඩොමිනිකන්වරුන් විසින් පුළුල් ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද නමුත් සංවිධානාත්මක ප්‍රතිරෝධය නතර විය.

වාඩිලා ගැනීමේ තන්ත්‍රය බොහෝ ඩොමිනිකන් නීති සහ ආයතන තබා ගත් අතර බොහෝ දුරට සාමාන්‍ය ජනතාව සන්සුන් කළේය. වාඩිලාගෙන සිටි රජය ඩොමිනිකන් ආර්ථිකය පුනර්ජීවනය කළේය, ජාතියේ ණය අඩු කළේය, අවසානයේ රටේ සියලුම ප්‍රදේශ එකිනෙකට සම්බන්ධ කළ මාර්ග ජාලයක් ගොඩනඟා, සටන් කරන පක්ෂග්‍රාහී ඒකක ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම සඳහා වෘත්තීය ජාතික ආරක්ෂක බළකායක් නිර්මාණය කළේය. හයිටියේ මැරීන් භටයින් විසින් භාවිතා කරන ලද බලහත්කාර ශ්‍රම ක්‍රමය ඩොමිනිකන් ජනරජයේ බොහෝ දුරට නොතිබුණි.

එක්සත් ජනපද රජයේ පාලනය 1922 ඔක්තෝබර් මාසයේදී අවසන් වූ අතර 1924 මාර්තු මාසයේදී මැතිවරණ පැවැත්විණි. වස්කේස්ගේ රජයට එරෙහි හමුදා කැරැල්ලකින් පසුව බලය අල්ලා ගත්තේය.

1930 සැප්තැම්බර් මාසයේදී සැන් සෙනොන් සුළි කුණාටුව සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ විනාශ කිරීමෙන් පසු ටෘජිලෝ තම බලය තහවුරු කර ගත් අතර, පුද්ගලයින් 8,000 ක් මිය ගියේය. හිටපු කෞඩිලෝවරුන් කිහිප දෙනෙකු මුලින් නව ඒකාධිපතියාට විරුද්ධ විය. ජෙනරාල් සිප්‍රියානෝ බෙන්කොස්මේ නැගිටීමක් මෙහෙයවූ නමුත් 1930 නොවැම්බර් මාසයේදී පුවර්ටෝ ප්ලාටා අසල හමුදාව සමඟ ඇති වූ ගැටුමකදී පරාජයට පත් වී මිය ගියේය. ජෙනරාල් ඩෙසිඩේරියෝ ඇරියස් ද අසාර්ථක විය, ඊළඟ වසරේ ජුනි මාසයේදී මාඕ අසල සටනකදී මිය ගියේය.

### ටෘජිලෝ යුගය (1930–1961) 
රෆායෙල් ටෘජිලෝගේ දීර්ඝ හා යකඩ හස්ත පාලන සමයේදී සැලකිය යුතු ආර්ථික වර්ධනයක් සිදු වූ නමුත්, ධනයෙන් විශාල ප්‍රමාණයක් ඒකාධිපතියා සහ අනෙකුත් පාලන තන්ත්‍ර අංග විසින් අත්පත් කර ගන්නා ලදී. රෝහල්, සායන, පාසල්, මාර්ග සහ වරායන් ගොඩනැගීමත් සමඟ සෞඛ්‍ය සේවා, අධ්‍යාපනය සහ ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රයන්හි ප්‍රගතියක් දක්නට ලැබුණි. ටෘජිලෝ වැදගත් නිවාස ඉදිකිරීම් වැඩසටහනක් ද ක්‍රියාත්මක කළ අතර විශ්‍රාම වැටුප් සැලැස්මක් ද ආරම්භ කළේය. අවසානයේ ඔහු 1935 දී හයිටි සමඟ අවිවාදිත දේශසීමාවක් සාකච්ඡා කළ අතර 1956 වෙනුවට 1941 දී වසර 50 ක රේගු ගිවිසුමේ අවසානය සාක්ෂාත් කර ගත්තේය. ඔහු 1947 දී රට ණයෙන් නිදහස් කළේය. මෙය නිරපේක්ෂ මර්දනය සහ විපක්ෂයට එරෙහිව මිනීමැරුම්, වධහිංසා සහ ත්‍රස්තවාදී ක්‍රම බහුලව භාවිතා කිරීම සමඟ සිදු විය.

ටෘජිලෝ විරෝධී ක්‍රියාකාරකම්වලට සහභාගී වීමෙන් පසු නිව් යෝර්ක් නගරයේ ඩොමිනිකානුවන් කිහිප දෙනෙකු ඝාතනය කරන ලදී. ටෘජිලෝගේ නියෝජිතයන් වෙනිසියුලානු ජනාධිපති රොමුලෝ බෙටන්කෝට්ව කාර් බෝම්බයකින් ඝාතනය කිරීමට උත්සාහ කිරීමෙන් පසුව, ඔහු ටෘජිලෝගේ දැඩි විවේචකයෙකු වූ බැවින්, ටෘජිලෝගේ නියෝජිතයන් 1960 දී අවසානයේ ටෘජිලෝ සමඟ බිඳී ගියේය. බෙටන්කෝට් කියුබාවේ පිටුවහල්ව සිටියදී, ටෘජිලෝගේ නියෝජිතයන් මහ දවල් හවානා වීදියකදී ඔහුට වස එන්නත් කිරීමට උත්සාහ කළහ.

එහි නියෝජිතයින් ටෘජිලෝගේ සාර්ථක ඝාතන උත්සාහයට ඔහුගේ සහාය ඇති බව තහවුරු කිරීමෙන් පසුව, ඇමරිකානු රාජ්‍ය සංවිධානය (OAS), එහි ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට, සාමාජික රාජ්‍යයකට එරෙහිව සම්බාධක පැනවීය. 1960 අගෝස්තු 26 වන දින එක්සත් ජනපදය ඩොමිනිකන් ජනරජය සමඟ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා අත්හැර දැමූ අතර 1961 ජනවාරි මාසයේදී ට්‍රක් රථ, කොටස්, බොරතෙල්, පෙට්‍රල් සහ අනෙකුත් ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන අපනයනය අත්හිටුවන ලදී. එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඩ්වයිට් ඩී. අයිසන්හවර් ද රටේ ප්‍රධාන අපනයනය වන ඩොමිනිකන් සීනි මිලදී ගැනීම් විශාල ලෙස කපා හැරීම සඳහා OAS සම්බාධකවලින් ප්‍රයෝජන ගත්තේය. මෙම ක්‍රියාව අවසානයේ ඩොමිනිකන් ජනරජයට ඩොලර් 22,000,000 කට ආසන්න ආදායමක් අහිමි විය, එම අවස්ථාවේ එහි ආර්ථිකය ශීඝ්‍රයෙන් පහත වැටෙමින් තිබුණි. ටෘජිලෝ වියදම් කළ හැකි තත්වයකට පත්ව සිටි අතර, ඩොමිනිකන් ජනරජය තුළ සිටි විරුද්ධවාදීන් තර්ක කළේ ඝාතනය ඔහුව ඉවත් කිරීමට ඇති එකම නිශ්චිත මාර්ගය බවයි. 1961 මැයි 31 වන දින, වෙනිසියුලාව ඩොමිනිකන් ජනරජයට අයත් ආයුධවලින් සන්නද්ධව රජය පෙරලා දැමීමට කුමන්ත්‍රණය කළ පුද්ගලයින් කිහිප දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගත්තේය. පෙර දින ටෘජිලෝ ඝාතනය කිරීමෙන් තර්ජනය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් විය.
### ටෘජිලෝ-පශ්චාත් (1961–1996) 
1961 මැයි 30 වන දින, ඩොමිනිකන් විරුද්ධවාදීන් විසින් ටෘජිලෝ වෙඩි තබා ඝාතනය කරන ලදී. බලගුවර් ජනාධිපති ලෙස වසර 12 ක් බලයේ සිටියේය. ඔහුගේ ධුර කාලය මානව හිමිකම් සහ සිවිල් නිදහස මර්දනය කිරීමේ කාල පරිච්ඡේදයක් විය. ධනවතුන් සහ දුප්පතුන් අතර වර්ධනය වන විෂමතාවය හේතුවෙන් ඔහුගේ පාලනය විවේචනයට ලක් විය. කෙසේ වෙතත්, පසුකාලීන ධුර කාලයකදී 1992 දී නිම කරන ලද විශාල නිවාස ව්‍යාපෘති, ක්‍රීඩා සංකීර්ණ, සිනමාහල්, කෞතුකාගාර, ජල නල, මාර්ග, මහාමාර්ග සහ දැවැන්ත කොලොම්බස් ප්‍රදීපාගාරය ඉදිකිරීම ඇතුළත් අභිලාෂකාමී යටිතල පහසුකම් වැඩසටහනක් සඳහා එය ප්‍රශංසා කරන ලදී.

1978 දී, ඩොමිනිකන් විප්ලවවාදී පක්ෂයේ (PRD) විපක්ෂ අපේක්ෂක ඇන්ටෝනියෝ ගුස්මාන් ෆර්නැන්ඩස් විසින් බලගුවර් ජනාධිපති ධුරයට පත් කරන ලදී. 1979 අගෝස්තු මාසයේදී ඩේවිඩ් සුළි කුණාටුව ඩොමිනිකන් ජනරජයට බලපෑ අතර එමඟින් පුද්ගලයින් 2,000 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගිය අතර 200,000 කට නිවාස අහිමි විය. සුළි කුණාටුව ඩොලර් බිලියන 1 කට වඩා හානියක් සිදු කළේය. 1982 දී සැල්වදෝර් ජෝර්ජ් බ්ලැන්කෝ යටතේ තවත් PRD ජයග්‍රහණයක් ලැබුණි. 1986 දී බලගුවර් නැවත ජනාධිපති ධුරයට පත් වූ අතර 1990 සහ 1994 දී නැවත තේරී පත් වූ අතර, පසුව ඔහු සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ හි හිටපු නගරාධිපතිවරයෙකු වූ පීආර්ඩී අපේක්ෂක ජෝස් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ පීනා ගෝමස් පරාජය කළේය. 1994 මැතිවරණ දෝෂ සහිත වූ අතර, ජාත්‍යන්තර පීඩනයක් ගෙන ආ අතර, එයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් බලගුවර් 1996 දී තවත් ජනාධිපති තරඟයක් සැලසුම් කළේය. බලගුවර් අපේක්ෂකයෙකු නොවීය. පීඑස්ආර්සී අපේක්ෂකයා වූයේ ඔහුගේ උප ජනාධිපති ජසින්ටෝ පෙයිනාඩෝ ගැරිගෝසා ය.

### 1996–වර්තමානය 
1996 දී, ජෝකින් බලගුවර් සහ සමාජ ක්‍රිස්තියානි ප්‍රතිසංස්කරණ පක්ෂයේ සහාය ඇතිව, දේශප්‍රේමී පෙරමුණ ලෙස හැඳින්වෙන සන්ධානයක ලියොනෙල් ෆර්නැන්ඩස් ඩොමිනිකන් විමුක්ති පක්ෂය (PLD) සඳහා පළමු ජයග්‍රහණය ලබා ගත් අතර, බොෂ් ​​විසින් PRD හැර යාමෙන් පසු 1973 දී ආරම්භ කරන ලදී. ෆර්නැන්ඩස් වේගයෙන් වර්ධනය වන ආර්ථිකයක් අධීක්ෂණය කළේය: වර්ධනය සාමාන්‍යයෙන් වසරකට 7.7% ක් විය, විරැකියාව පහත වැටුණි, සහ විනිමය හා උද්ධමන අනුපාත ස්ථාවර විය.

2000 දී, PRD හි හිපොලිටෝ මෙජියා මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කළේය. මෙය ආර්ථික කරදරවලින් පිරුණු කාලයක් විය. ෆර්නැන්ඩස් සහ PLD රට තාක්‍ෂණිකව ඉදිරියට ගෙන ගිය මුලපිරීම් සඳහා ගෞරවය හිමි වේ. ඔහුගේ පරිපාලනයට දූෂණ චෝදනා එල්ල විය. 2020 මැතිවරණයේදී (මෙඩිනාගේ රජයට එරෙහිව රට තුළ විරෝධතා ඇති වී සති කිහිපයකට පසු) විපක්ෂ අපේක්ෂක ලුයිස් අබිනාඩර් විසින් ඔහුගෙන් පසු පත් වූ අතර එය මධ්‍යම-වාම ඩොමිනිකන් විමුක්ති පක්ෂයේ (PLD) වසර 16 ක බලයේ අවසානය සනිටුහන් කරයි. 2024 මැයි මාසයේදී, ජනාධිපති ලුයිස් අබිනාඩර් මැතිවරණයෙන් දෙවන වරටත් ජයග්‍රහණය කළේය. අසල්වැසි හයිටියෙන් සංක්‍රමණය වීම සම්බන්ධයෙන් ඔහුගේ දැඩි ප්‍රතිපත්ති ඡන්දදායකයින් අතර ජනප්‍රිය විය.

## යොමු කිරීම්