හොන්ඩුරාස් හි ජන විකාශනය

2021 දී හොන්ඩුරාස් හි ජනගහනය 10,278,345 ක් විය. 2010 දී වයස අවුරුදු 15 ට අඩු ජනගහනයේ අනුපාතය 36.8% ක් වූ අතර, 58.9% ක් අවුරුදු 15 ත් 65 ත් අතර වූ අතර, 4.3% ක් අවුරුදු 65 හෝ ඊට වැඩි විය.

1975 සිට, ආර්ථික සංක්‍රමණිකයන් සහ දේශපාලන සරණාගතයින් වෙනත් තැනක වඩා හොඳ ජීවිතයක් සොයමින් සිටි බැවින් හොන්ඩුරාස් වෙතින් සංක්‍රමණය වේගවත් වී ඇත. විදේශගත හොන්ඩුරාන් ජාතිකයින්ගෙන් බහුතරයක් එක්සත් ජනපදයේ ජීවත් වෙති. 2012 එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තු ඇස්තමේන්තුවකට අනුව, ඒ වන විට හොන්ඩුරාන් ජාතිකයින් 800,000 ත් මිලියනයත් අතර සංඛ්‍යාවක් එක්සත් ජනපදයේ ජීවත් වූ අතර, එය හොන්ඩුරාන් ජනගහනයෙන් 15% ක් පමණ විය.

### ජාතිය සහ ජනවාර්ගිකත්වය 
හොන්ඩුරාන් සමාජයේ වාර්ගික බිඳවැටීම 90% මෙස්ටිසෝ, 7% ඇමරිකානු ඉන්දියානු, 2% කළු සහ 1% සුදු (2017) විය. මෙම ක්‍රමය 1935 සහ 1940 සංගණනයේදී භාවිතා කරන ලදී. ස්පාඤ්ඤ ඇමරිකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල ජාතිය සහ වාර්ගික මිශ්‍රණය කෙරෙහි එතරම් අවධානයක් යොමු නොවන බවත්, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සමාජ තත්ත්වය කෙනෙකුගේ භෞතික ලක්ෂණ මත රඳා නොපවතින බවත් ඔහු කියා සිටී. හොන්ඩුරාස්හි ඇමරින්ඩියන්වරුන්ගෙන් බහුතරය ලෙන්කා වන අතර, පසුව මිස්කිටෝ, චෝ'ර්ටි', ටොලුපන්, පෙච් සහ සුමෝ. ස්ත්‍රී පුරුෂ අසමානතා දර්ශකය (GII) ප්‍රජනක සෞඛ්‍යය, බලගැන්වීම සහ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් අනුව හොන්ඩුරාස් හි ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය මත පදනම් වූ අසමානතා නිරූපණය කරයි. පවුල්වාදය යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ පවුලට දෙවැනි වන පුද්ගල අවශ්‍යතා පිළිබඳ අදහසයි, බොහෝ විට ආලය සහ විවාහය, වැළකී සිටීම සහ දෙමාපියන්ගේ අනුමැතිය සහ ආලය අධීක්ෂණය සම්බන්ධයෙන්. ප්‍රජනක සෞඛ්‍ය තීරණ ඇතුළු පවුල් තීරණ සඳහා හොන්ඩුරාස් පිරිමින් වගකීම භාර ගනී. හොන්ඩුරාස් හි ළමා ලිංගික අපයෝජනයේ ව්‍යාප්තිය 7.8% ක් වූ අතර වාර්තාවලින් බහුතරයක් වයස අවුරුදු 11 ට අඩු දරුවන්ගෙන් වේ. එල් සැල්වදෝරය, ග්වාතමාලාව සහ නිකරගුවාව වැනි අනෙකුත් මධ්‍යම ඇමරිකානු රටවල් මෙන් නොව, හොන්ඩුරාස් හි සේවා සපයන්නන් පුළුල් ලෙස පුහුණු කළ යුතු සහ ලිංගික හිංසනයට ගොදුරු වූවන්ගේ අයිතිවාසිකම්වලට ගරු කළ යුතු සවිස්තරාත්මක මාර්ගෝපදේශ නොමැත. හොන්ඩුරාස් හි SAT වැඩසටහන ලෝකයේ විශාලතම එකක් වන අතර එය කොලොම්බියාවට පමණක් දෙවැනි වන අතර සිසුන් 6,000 ක් සිටී.

ප්‍රධාන දේශීය භාෂා වන්නේ:

* ගරිෆූනා (අරවකාන්) (ඒකභාෂා ඇතුළුව හොන්ඩුරාස් හි කථිකයන් 100,000 ක් පමණ)
* මිස්කිටෝ (මිසුමල්පන්) (හොන්ඩුරාස් හි කථිකයන් 29,000 ක්)
* මායන්ග්නා (මිසුමල්පන්) (හොන්ඩුරාස් හි කථිකයන් 1000 කට අඩු, නිකරගුවාවේ වැඩි)
* පෙච්/පායා, (චිබ්චාන්) (කථිකයන් 1000 කට අඩු)
* ටොල් (ජිකාක්) (කථිකයන් 500 කට අඩු)
* චෝර්ටි' (මායන්) (කථිකයන් 50 කට අඩු)

ලෙන්කා හුදකලාව 20 වන සියවසේදී එහි චතුර ස්වදේශික කථිකයන් සියල්ල අහිමි වූ නමුත් දැනට 100,000 ක් පමණ වන ජනවාර්ගික ජනගහනයේ සාමාජිකයින් අතර පුනර්ජීවන උත්සාහයන් සිදුවෙමින් පවතී. විශාලතම සංක්‍රමණික භාෂා වන්නේ අරාබි (42,000), ආර්මේනියානු (1,300), තුර්කි (900), යූ චීන (1,000) ය.

CIA ෆැක්ට්බුක් හි හොන්ඩුරාස් 97% කතෝලික සහ 3% රෙපරමාදු භක්තිකයන් ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත. බොහෝ විට මිනිසුන් තම "නිවසේ" පල්ලිය අත් නොහරිමින් එක් පල්ලියකට සහභාගී වෙති. උදාහරණයක් ලෙස, එක්සත් ජනපදයේ එවැන්ජලිකල් මෙගාපල්වලට සහභාගී වන බොහෝ දෙනෙක් එක් පල්ලියකට වඩා සහභාගී වෙති. මෙම මාරුවීම සහ ද්‍රවශීලතාවය බ්‍රසීලයේ බහුලව දක්නට ලැබෙන අතර, එවැන්ජලිකල් ලෙස හැදී වැඩුණු අයගෙන් පහෙන් දෙකක් තවදුරටත් එවැන්ජලිකල් නොවන අතර කතෝලිකයන් විවිධ පල්ලිවලට සහ ඉන් පිටතට මාරු වන අතර බොහෝ විට තවමත් කතෝලිකයන් ලෙස රැඳී සිටින බව පෙනේ.

බොහෝ මත විමසුම්කරුවන් යෝජනා කරන්නේ වසර ගණනාවක් පුරා පවත්වන ලද වාර්ෂික මත විමසුමක් ඕනෑම තනි රටක ආගමික ජනවිකාස සහ වෙනස්කම් දැන ගැනීමේ හොඳම ක්‍රමය සපයන බවයි. තවමත්, හොන්ඩුරාස් හි ඇන්ග්ලිකන්, ප්‍රෙස්බිටේරියන්, මෙතෝදිස්ත, සෙවන්ත්-ඩේ ඇඩ්වෙන්ටිස්ට්, ලුතරන්, පසු-දින ශාන්ත (මෝමන්) සහ පෙන්තකොස්ත පල්ලි දියුණු වෙමින් පවතී. රෙපරමාදු සෙමනේරි ඇත. තවමත් පිළිගත් එකම "පල්ලිය" වන කතෝලික පල්ලිය, එය ක්‍රියාත්මක වන පාසල්, රෝහල් සහ දේවගැති ආයතන ගණන (තමන්ගේම වෛද්‍ය විද්‍යාලය ඇතුළුව) අතින් ද සමෘද්ධිමත් වෙමින් පවතී. එහි අගරදගුරු කාදිනල් ඔස්කාර් ඇන්ඩ්‍රෙස් රොඩ්‍රිගස් මරඩියාගා, රජය, අනෙකුත් පල්ලි සහ ඔහුගේම පල්ලිය තුළ ද ඉතා ජනප්‍රියය. බෞද්ධ, යුදෙව්, ඉස්ලාමීය, බහායි, රස්තෆාරි සහ ස්වදේශික නිකායන් සහ ආගම්වල වෘත්තිකයන් සිටිති.

### සෞඛ්‍යය 
2009 දී හොන්ඩුරාස් හි සරු භාවය අනුපාතය කාන්තාවකට ආසන්න වශයෙන් 3.7 ක් විය. වයස අවුරුදු පහට අඩු මරණ අනුපාතය සජීවී උපත් 1,000 කට 40 කි.

මානව හිමිකම් මිනුම් මුලපිරීම සොයා ගන්නේ හොන්ඩුරාස් එහි ආදායම් මට්ටම මත පදනම්ව සෞඛ්‍ය අයිතිය සඳහා සපුරාලිය යුතු ප්‍රමාණයෙන් 92.2% ක් ඉටු කරන බවයි. දරුවන් සම්බන්ධයෙන් සෞඛ්‍ය අයිතිය දෙස බලන විට, හොන්ඩුරාස් එහි වර්තමාන ආදායම මත පදනම්ව අපේක්ෂා කරන ප්‍රමාණයෙන් 98.6% ක් අත්කර ගනී. වැඩිහිටි ජනගහනය අතර සෞඛ්‍ය අයිතිය සම්බන්ධයෙන්, රට සාක්ෂාත් කරගන්නේ ජාතියේ ආදායම් මට්ටම මත පදනම්ව අපේක්ෂා කරන ප්‍රමාණයෙන් 91.3% ක් පමණි. ප්‍රජනක සෞඛ්‍ය අයිතිය තක්සේරු කිරීමේදී හොන්ඩුරාස්  කාණ්ඩයට වැටෙන්නේ, ජාතිය සතුව ඇති සම්පත් (ආදායම) මත පදනම්ව ජාතිය අත්කර ගැනීමට අපේක්ෂා කරන දෙයින් 86.8% ක් සපුරාලන බැවිනි.

### අධ්‍යාපනය 
ජනගහනයෙන් 83.6% ක් පමණ සාක්ෂරතාවයෙන් යුක්ත වන අතර 2004 දී ශුද්ධ ප්‍රාථමික ඇතුළත් වීමේ අනුපාතය 94% ක් විය. 2014 දී, ප්‍රාථමික පාසල් සම්පූර්ණ කිරීමේ අනුපාතය 90.7% ක් විය. හොන්ඩුරාස් හි ද්විභාෂා (ස්පාඤ්ඤ සහ ඉංග්‍රීසි) සහ ත්‍රිභාෂා (ස්පාඤ්ඤ සමඟ ඉංග්‍රීසි, අරාබි හෝ ජර්මානු) පාසල් සහ බොහෝ විශ්ව විද්‍යාල ඇත.

උසස් අධ්‍යාපනය පාලනය කරනු ලබන්නේ හොන්ඩුරාස් හි වැදගත්ම නගරවල මධ්‍යස්ථාන ඇති හොන්ඩුරා ජාතික ස්වාධීන විශ්ව විද්‍යාලය විසිනි. 2024 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ හොන්ඩුරා 114 වන ස්ථානයට පත්විය.

### අපරාධය 
හොන්ඩුරාස් හි අපරාධ බහුලව සිදුවන අතර අපරාධකරුවන් ඉහළ දඬුවම් නොලැබීමෙන් ක්‍රියාත්මක වේ. හොන්ඩුරාස් ලෝකයේ ඉහළම ජාතික මිනීමැරුම් අනුපාතවලින් එකක් ඇත; සැන් පේද්‍රෝ සුලා සහ ටෙගුසිගල්පා වැනි නගරවල ද ලෝකයේ ඉහළම මිනීමැරුම් අනුපාත අතර ලියාපදිංචි වී ඇත. හොන්ඩුරාස් බොහෝ විට සංක්‍රමණික ස්ථානයක් වන අතර නාගරික කල්ලි ගණනාවක්, ප්‍රධාන වශයෙන් MS-13 සහ 18 වන වීදි කල්ලිය සමඟ ප්‍රචණ්ඩත්වය මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම සමඟ සම්බන්ධ වේ. 2012 දී මිනීමැරුම් ප්‍රචණ්ඩත්වය උපරිමයට පැමිණියේය, දිනකට සාමාන්‍යයෙන් මිනීමැරුම් 20 ක්. හොන්ඩුරාන් ජාතික ප්‍රචණ්ඩත්වය පිළිබඳ නිරීක්ෂණාගාරයේ නිල සංඛ්‍යාලේඛනවලින් පෙනී යන්නේ 2015 දී හොන්ඩුරාස් හි මිනීමැරුම් අනුපාතය 100,000 කට 60 ක් වූ අතර මිනීමැරුම් නඩු වලින් බහුතරයක් නඩු පවරා නොමැති බවයි. නමුත් 2017 තරම් මෑතක දී, InSight Crime වැනි සංවිධාන ජනගහනයෙන් 100,000 කට 42 ක් ලෙස සංඛ්‍යා පෙන්නුම් කරන අතර, 2016 සංඛ්‍යාලේඛනවලට වඩා 26% ක අඩුවීමකි.

පොලිස් නිල ඇඳුම් සහ උපකරණ සහිත අපරාධකරුවන් විසින් පිහිටුවන ලද මාර්ග බාධක හෝ මුරපොලවල්වල අධිවේගී මාර්ග ප්‍රහාර සහ මෝටර් රථ පැහැරගැනීම් නිතර සිදු වේ. විදේශිකයන් පැහැරගැනීම් පිළිබඳ වාර්තා සුලභ නොවූවත්, පැහැරගැනීම්වලට ගොදුරු වූවන්ගේ පවුල් බොහෝ විට පළිගැනීමේ බියෙන් පොලිසියට අපරාධය වාර්තා නොකර කප්පම් ගෙවන බැවින්, පැහැරගැනීම් සංඛ්‍යා වාර්තා කිරීම අඩු විය හැකිය. අසල්වැසි එල් සැල්වදෝරය සහ ග්වාතමාලාව සමඟ, හොන්ඩුරාස් මධ්‍යම ඇමරිකාවේ උතුරු ත්‍රිකෝණයේ කොටසක් වන අතර එය ලෝකයේ වඩාත්ම ප්‍රචණ්ඩකාරී කලාපවලින් එකක් ලෙස සංලක්ෂිත වේ. අපරාධ සහ වැඩිවන මිනීමැරුම් අනුපාතවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, හොන්ඩුරාස් සිට එක්සත් ජනපදයට සංක්‍රමණිකයින්ගේ ගලායාම ද ඉහළ ගියේය. කලාපයේ ප්‍රචණ්ඩත්වයේ වැඩිවීම ජාත්‍යන්තර අවධානයට ලක්ව ඇත.

රොටන් සහ බේ දූපත් හොන්ඩුරාන් ප්‍රධාන භූමියට වඩා අඩු අපරාධ අනුපාත ඇති අතර, සංචාරක ආරක්ෂාව වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා 2014 දී රජය සහ ව්‍යාපාර විසින් ගන්නා ලද පියවර හේතුවෙන් එය සිදුවී ඇත.

අඩු ජනාකීර්ණ ග්‍රේසියස් ඒ ඩියෝස් කලාපයේ, මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම බහුලව සිදුවන අතර පොලිස් පැමිණීම දුර්ලභ ය. මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්කරුවන් සහ අනෙකුත් අපරාධ සංවිධාන විසින් එක්සත් ජනපද පුරවැසියන්ට එරෙහිව එල්ල කරන තර්ජන හේතුවෙන් එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලය කලාපය හරහා එක්සත් ජනපද නිලධාරීන්ගේ ගමන් තහනම් කර ඇත.

## යොමු කිරීම්