ආර්මේනියාවේ ජන විකාශනය

thumb|2016 ජනගහන පිරමීඩය
2025 වන විට ආර්මේනියාවේ ජනගහනය 3,081,100 ක් වන අතර එය පැරණි සෝවියට් ජනරජයන්ගෙන් තුන්වන වඩාත් ඝනත්වයෙන් යුත් ජනගහනය වේ. සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමෙන් පසු සංක්‍රමණ මට්ටම් ඉහළ යාම හේතුවෙන් ජනගහන පහත වැටීමේ ගැටලුවක් පවතී. පසුගිය වසරවල සංක්‍රමණ මට්ටම් පහත වැටී ඇති අතර 2012 සිට යම් ජනගහන වර්ධනයක් දක්නට ලැබේ.

thumb|ලොව පුරා ආර්මේනියානු ජනගහනය
ආර්මේනියාවට සාපේක්ෂව විශාල බාහිර ඩයස්පෝරාවක් ඇත (සමහර ඇස්තමේන්තු අනුව මිලියන 8 ක්, ආර්මේනියාවේ ජනගහනය මිලියන 3 ට වඩා බෙහෙවින් වැඩි), ලොව පුරා ප්‍රජාවන් පවතී. ආර්මේනියාවෙන් පිටත විශාලතම ආර්මේනියානු ප්‍රජාවන් රුසියාව, ප්‍රංශය, ඉරානය, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, ජෝර්ජියාව, සිරියාව, ලෙබනනය, ඕස්ට්‍රේලියාව, කැනඩාව, ග්‍රීසිය, සයිප්‍රසය, ඊශ්‍රායලය, පෝලන්තය, යුක්රේනය සහ බ්‍රසීලය යන රටවල සොයාගත හැකිය. ආර්මේනියානුවන් 40,000 සිට 70,000 දක්වා තවමත් තුර්කියේ (බොහෝ විට ඉස්තාන්බුල් සහ ඒ අවට) ජීවත් වෙති.

ජෙරුසලමේ පැරණි නගරයේ ආර්මේනියානු කාර්තුවේ ආර්මේනියානුවන් 1,000 ක් පමණ වාසය කරති, එය කලක් විශාල ප්‍රජාවක ඉතිරි කොටසකි. ඉතාලිය වැනීසියානු කලපුවේ පිහිටා ඇති සැන් ලාසාරෝ ඩෙග්ලි ආර්මේනි දූපතේ නිවහන වන අතර එය ආර්මේනියානු කතෝලික සභාවක් වන මෙචිතාරිස්ට්වරුන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන ආරාමයකින් සම්පූර්ණයෙන්ම අල්ලාගෙන ඇත. 2023 ඔක්තෝබර් 1 වන දිනට පෙර ඔවුන් බහුතරයක් පිහිටුවා ගත්, කලාපයේ මුළු ජනගහනයම පාහේ ආර්මේනියාවට පලා ගිය, ස්වාධීන රටක් වන ආර්ට්සාක් ජනරජයේ ආර්මේනියානුවන් 139,000 ක් පමණ ජීවත් වූහ.

### නගර 
### ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 
thumb|**ආර්මේනියානුවන්ගේ ඓතිහාසික හා නූතන ව්‍යාප්තිය. 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ ආර්මේනියානුවන්ගේ ජනාවාස ප්‍රදේශය.**:
ජනවාර්ගික ආර්මේනියානුවන් ජනගහනයෙන් 98.1% ක් වෙති. යසිඩිවරු 1.1% ක් සහ රුසියානුවන් 0.5% ක් වෙති. අනෙකුත් සුළු ජාතීන් අතර ඇසිරියානුවන්, යුක්රේනියානුවන්, ග්‍රීකයන් (සාමාන්‍යයෙන් කොකේසියානු ග්‍රීකයන් ලෙස හැඳින්වේ), කුර්දි ජාතිකයන්, ජෝර්ජියානුවන්, බෙලරුසියානුවන් සහ යුදෙව්වන් ඇතුළත් වේ. ව්ලැච්, මොර්ඩ්වින්, ඔසෙටියානුවන්, උඩිස් සහ ටැට් යන කුඩා ප්‍රජාවන් ද ඇත. පෝලන්ත සහ කොකේසියානු ජර්මානු සුළු ජාතීන් ද පවතී, නමුත් ඔවුන් දැඩි ලෙස රුසියානුවන් වේ. 2022 වන විට, ආර්මේනියාවේ යසිඩිවරු 31,077 ක් සිටිති.

සෝවියට් යුගයේදී, අසර්බයිජානියානුවන් ඓතිහාසිකව රටේ දෙවන විශාලතම ජනගහනය වූ අතර, 1922 දී 76,550 ක් වූ අතර, 1989 දී 2.5% ක් පමණ විය. කෙසේ වෙතත්, නාගෝර්නෝ-කරබාක් පිළිබඳ ගැටුම හේතුවෙන්, ඔවුන් සියල්ලන්ම පාහේ ආර්මේනියාවේ සිට අසර්බයිජානයට සංක්‍රමණය විය. අනෙක් අතට, ආර්මේනියාවට අසර්බයිජානයෙන් විශාල ආර්මේනියානු සරණාගතයින් පිරිසක් ලැබුණු අතර, එමඟින් ආර්මේනියාවට වඩාත් සමජාතීය චරිතයක් ලැබුණි.

2017 දී සිදු කරන ලද ගැලප් පර්යේෂණයට අනුව, ආර්මේනියාව නැගෙනහිර යුරෝපයේ ඉහළම සංක්‍රමණික පිළිගැනීමේ (පිළිගැනීමේ) අනුපාතයන්ගෙන් එකකි.

### භාෂා 
thumb|ආර්මේනියානු-භාෂා ලිවීම
ආර්මේනියානුවන්ට තමන්ගේම සුවිශේෂී හෝඩියක් සහ භාෂාවක් ඇත, එය එකම නිල භාෂාවයි. මෙස්රොප් මැෂ්ටොට්ස් විසින් සොයා ගන්නා ලද හෝඩිය අකුරු තිස් නවයකින් සමන්විත වන අතර, ඉන් තුනක් සිලිසියානු යුගයේදී එකතු කරන ලදී. ආර්මේනියානුවන් දන්නා ප්‍රධාන විදේශීය භාෂා රුසියානු සහ ඉංග්‍රීසි වේ. එහි සෝවියට් අතීතය නිසා, පැරණි ජනගහනයෙන් බොහෝ දෙනෙකුට රුසියානු භාෂාව හොඳින් කතා කළ හැකිය. 2013 සමීක්ෂණයකට අනුව, ආර්මේනියානුවන්ගෙන් 95% ක් රුසියානු භාෂාව පිළිබඳ යම් දැනුමක් ඇති බව පැවසූ අතර (4% උසස්, 16% අතරමැදි සහ 20% ආරම්භක) 40% ක් ප්‍රකාශ කළහ. කෙසේ වෙතත්, රුසියානු භාෂාවට කැමති අයට (44%) වඩා රජයේ ද්විතීයික පාසල්වල ඉංග්‍රීසි ඉගැන්විය යුතු යැයි වැඩිහිටියන් (50%) වැඩි දෙනෙක් සිතති.

### ආගම 
thumb|බයිබලානුකුල ජලගැල්මේදී නෝවාගේ නැව ගොඩ බැස්සේ යැයි කියනු ලබන අරරත් කන්දේ සෙවණෙහි පිහිටි 7 වන සියවසේ ඛෝර් විරාප් ආරාමය.
thumb|කතෝලිකයන්ගේ ආසනය වන එච්මියාසින් හි ශුද්ධ නගරයට පිවිසෙන ද්වාරය.
ආර්මේනියාවේ ප්‍රමුඛ ආගම ක්‍රිස්තියානි ආගමයි. එහි මූලයන් ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස දක්වා දිව යයි, එය අපෝස්තුළුවරුන් වන තඩ්ඩියස් සහ බර්තොලමෙව් මාර්ගයෙන් පැමිණි විට. ආර්මේනියාව රාජ්‍ය ආගමක් ලෙස ක්‍රිස්තියානි ආගම පිළිගත් පළමු ජාතිය විය,

කතෝලික පල්ලිය ආර්මේනියාවේ ලතින් පල්ලියේ සහ ආර්මේනියානු කතෝලික පල්ලියේ අධිකරණ බලය පවත්වාගෙන යයි. සැලකිය යුතු කරුණක් වන්නේ 1712 දී සෙබස්ට්හි මෙඛිතාර් විසින් ආරම්භ කරන ලද ආර්මේනියානු කතෝලික පල්ලියේ බෙනඩික්ටයින් භික්ෂූන්ගේ සභාවක් වන මෙචිතරිස්ට්වාදීන් (අක්ෂර වින්‍යාසය මෙලෙසද ඇත "Mekhitarists" ) ය. ඔවුන් වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වන්නේ වෙනත් ආකාරයකින් නැතිවූ පුරාණ ග්‍රීක ග්‍රන්ථවල පැරණි ආර්මේනියානු අනුවාදවල ශාස්ත්‍රීය ප්‍රකාශන මාලාව සඳහා ය.

අනෙකුත් ක්‍රිස්තියානි නිකායන් අතරට ආර්මේනියානු එවැන්ජලිකල් පල්ලිය සහ රෙපරමාදු ප්‍රජාවේ පෙන්තකොස්ත ශාඛා ඇතුළත් වේ. මේවාට ජීවන වචනය, ආර්මේනියානු සහෝදරත්වයේ පල්ලිය, බැප්ටිස්ට් (ඒවා ආර්මේනියාවේ පවතින පැරණිතම නිකායන්ගෙන් එකක් ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර සෝවියට් සංගමයේ බලධාරීන් විසින් අවසර දෙන ලදී), සහ ප්‍රෙස්බිටේරියන්වරු ඇතුළත් වේ.

රුසියානු ඕතඩොක්ස් පල්ලියෙන් ආරම්භ වූ අධ්‍යාත්මික ක්‍රිස්තියානි ධර්මයක් අනුගමනය කරන රුසියානු මොලොකන් ප්‍රජාවකට ද ආර්මේනියාව නිවහන වේ.

රටේ බටහිර කොටසේ ජීවත් වන යසිඩිවරු යසිඩිවාදය අනුගමනය කරති. ලොව විශාලතම යසිඩි දේවාලය වන කුබා මෙරේ දිවානේ, 2019 දී අක්නාලිච් ගම්මානයේ නිම කරන ලදී. 2019 දී, වයස අවුරුදු 18 ට අඩු සියලුම පුරවැසියන් සඳහා සෞඛ්‍ය සේවා නොමිලේ බවට පත් වූ අතර මූලික ප්‍රතිලාභ පැකේජය යටතේ නොමිලේ හෝ සහනාධාර සහිත සත්කාර ලබා ගන්නා පුද්ගලයින් සංඛ්‍යාව වැඩි කරන ලදී.

මුල් දශකවල සැලකිය යුතු පහත වැටීමකින් පසුව, ආර්මේනියාවේ දළ උපත් අනුපාතය 1998 දී 13.0 (පුද්ගලයින් 1000 කට) සිට 2015 දී 14.2 දක්වා සුළු වශයෙන් වැඩි විය; මෙම කාල රාමුව ද දළ මරණ අනුපාතයේ සමාන ගමන් පථයක් පෙන්නුම් කළ අතර එය 8.6 සිට 9.3 දක්වා වර්ධනය විය. අවුරුදු 74.8 දී උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව 2014 දී පශ්චාත්-සෝවියට් රාජ්‍යයන් අතර 4 වන ඉහළම අගය විය.

### අධ්‍යාපනය 
thumb|යෙරෙවන් ප්‍රාන්ත විශ්ව විද්‍යාල ගොඩනැගිල්ලමධ්‍යතන යුගයේ දී, ග්ලැඩ්සෝර් විශ්ව විද්‍යාලය සහ ටැටෙව් විශ්ව විද්‍යාලය ආර්මේනියානු අධ්‍යාපනය සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

100% ක සාක්ෂරතා අනුපාතයක් 1960 තරම් මුල් භාගයේදී වාර්තා විය. කොමියුනිස්ට් යුගයේදී, ආර්මේනියානු අධ්‍යාපනය සම්මත සෝවියට් ආකෘතිය අනුගමනය කළේ විෂයමාලා සහ ඉගැන්වීමේ ක්‍රම (මොස්කව් සිට) සම්පූර්ණ රාජ්‍ය පාලනය සහ දේශපාලනය, සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය වැනි සමාජයේ අනෙකුත් අංශ සමඟ අධ්‍යාපන ක්‍රියාකාරකම් සමීපව ඒකාබද්ධ කිරීමෙනි.

අධ්‍යාපන හා විද්‍යා අමාත්‍යාංශය මෙම අංශයේ නියාමනය සඳහා වගකිව යුතුය. ආර්මේනියාවේ ප්‍රාථමික සහ ද්විතීයික අධ්‍යාපනය නොමිලේ වන අතර ද්විතීයික පාසල සම්පූර්ණ කිරීම අනිවාර්ය වේ. කෙසේ වෙතත්, දළ දේශීය නිෂ්පාදිත අනුපාතය අනුව, තෘතීයික අධ්‍යාපනය සඳහා එක් සිසුවෙකු සඳහා වන රාජ්‍ය වියදම්, පශ්චාත් සෝවියට් සමාජවාදී සමූහාණ්ඩුවේ රටවල් සඳහා (දත්ත ලබා ගත හැකි) අඩුම අගයන්ගෙන් එකකි.

## සටහන් 
## යොමු කිරීම්