ඒක දේවවාදය

**ඒක දේවවාදය** යනු එකම දෙවියන්වහන්සේ කෙනෙකු පිළිබඳ විශ්වාස කිරීම වෙයි. ඒක දේවවාදය පිළිබඳ තරමක් පටු අර්ථදැක්වීමක් වනුයේ,  සර්වබලධාරී, සෑම තැනක වැඩසිටින සහ  සියළු දේ පිළිබඳ ඥානයක් සහ අවබෝධයක් සහිත, සහ ලෝකයේ කටයුතු පිළිබඳව නිරන්තරයෙන් මැදිහත් වන්නාවූ සහ ලෝකය මැවූ එකම එක දෙවියන්වහන්සේ කෙනෙකු  වැඩසිටින බවක් විශ්වාස කිරීමයි.

## ඉතිහාසය 
විශ්වීය දේවතාවකගේ පැවැත්ම පිළිබඳ අර්ධ-ඒක දේවවාදී ප්‍රකාශයන් අග ලෝකඩ යුගයට අයත් වන අතර, අඛෙනටෙන්ගේ මහා ගීතිකාව අටෙන් වෙත. දකුණු ආසියාවේ යකඩ යුගයේ වෛදික යුගයේදී ඒක දේවවාදය කෙරෙහි නැඹුරුවක් ඇති විය. ර්ග්වේදය බ්‍රාහ්මණයාගේ ඒකීයභාවය පිළිබඳ සංකල්ප ප්‍රදර්ශනය කරයි, විශේෂයෙන් සාපේක්ෂව දහවන පොතෙහි  එය මුල් යකඩ යුගයට අයත් ය, උදා. නාසඩියා සූත්‍රයේ.

පලමු ඒකදේවවාදය වන් ස්රොස්ට්‍රියානුවාදය දැඩි ලෙස ඒක දේවවාදී නොවීය මන්ද එය අහුරා මස්ඩා සමඟ වෙනත් දෙවිවරුන්  වන්දනාමාන කළ බැවිනි. පුරාණ හින්දු දේවධර්මය ඒකාකාරී වූ නමුත් නමස්කාරයේ දැඩි ඒක දේවවාදයක් නොවීය. මන්දයත් එය බොහෝ දෙවිවරුන්ගේ පැවැත්ම තවමත් පවත්වා ගෙන යන හෙයිනි. කොලොෆොන්හි සෙනෝෆේන්ස් සහ ඇන්ටිස්ටීනස් ඇතුළු පුරාණ ග්‍රීක දාර්ශනිකයන් බොහෝ දෙනෙක් ඒක දේවවාදයට යම් සමානකම් ඇති සමාන බහු දේවවාදී ඒකවාදයක් විශ්වාස කළහ.  පුද්ගලික ඒක දේවවාදී දෙවියෙකු යන සංකල්පය ඒකාකාරී සන්දර්භයක් තුළ පිළිසිඳ ගත් පළමු ආගම යුදෙව් ආගමයි.  සදාචාරය දෙවියන්ගෙන් පමණක් ඇති බවත් එහි නීති වෙනස් නොවන බවත් පවසන සදාචාරාත්මක ඒක දේවවාදය පිළිබඳ සංකල්පය, මුලින්ම සිදු වූයේ යුදෙව් ආගමේය, නමුත් දැන් එය සොරොස්ට්‍රියානුවාදය ඇතුළු බොහෝ නූතන ඒක දේවවාදී ආගම්වල මූලික මූලධර්මය වේ. ක්රිස්තියානි ධර්මය, ඉස්ලාම්, සික් ආගම සහ බහා ඇදහිල්ල.  

යුදෙව්, ක්‍රිස්තියානි සහ ඉස්ලාමීය සම්ප්‍රදායන්ට අනුව, ඒක දේවවාදය මානව වර්ගයාගේ මුල් ආගම විය; මෙම මුල් ආගම සමහර විට "ආදම් ආගම" ලෙසද, ඇන්ඩර්ව් ලැන්ග්ට අනුව, "urereligion" ලෙසද හැඳින්වේ. 19 වන සියවසේදී ආගමේ විශාරදයින් බොහෝ දුරට එම මතය අතහැර දැමුවේ සත්වවාදයේ සිට බහු දේවවාදය හරහා ඒක දේවවාදය දක්වා වූ පරිණාමීය දියුණුවට පක්ෂව ය, නමුත් 1974 වන විට මෙම න්‍යාය එතරම් පුළුල් ලෙස නොපවතින අතර ලැන්ග්ට සමාන නවීකරණය කරන ලද දෘෂ්ටියක් වඩාත් ප්‍රකට විය. අවශ්‍යතාවය ඔස්ට්‍රියාවේ විල්හෙල්ම් ෂ්මිට් විසින් 1910 ගණන් වලදී "මුල්" හෝ "ප්‍රාථමික ඒක දේවවාදය" යන උර්මොනෝතිස්මස් නම් කර ඇත. ග්‍රීක දාර්ශනික ඒක දේවවාදයට සමානව යුදෙව් ආගම, ක්‍රිස්තියානි ධර්මය සහ ඉස්ලාමය බහු දේවවාදයට විරුද්ධව වැඩී ඇති බවට මත  විය. මුල් විශ්වාස  බහු දේවවාදය දක්වා වර්ධනය වූ අතර එය හීනෝතවාදයට වර්ධනය වූ අතර ඒකපාර්ශ්විකත්වයට වර්ධනය වූ අතර සැබෑ ඒක දේවවාදයක් දක්වා වර්ධනය විය. 

## ආබ්‍රහමීය ආගම් 
ආබ්‍රහම් ආගම්වල සියලුම අනුගාමිකයන් තමන් ඒක දේවවාදීන් ලෙස සලකන අතර, යුදෙව් ආගමේ සමහරු ක්‍රිස්තියානි ධර්මය පිරිසිදු ඒක දේවවාදයක් ලෙස සලකන්නේ නැත (ත්‍රිත්වයේ ක්‍රිස්තියානි ධර්මය නිසා) එය ෂිතූෆ් ලෙස වර්ගීකරණය කරති. ඉස්ලාමය ද නූතන ක්‍රිස්තියානි ධර්මය ඒක දේවවාදයක් ලෙස පිළිගන්නේ නැත. මූලික වශයෙන් එය ත්‍රිත්ව ක්‍රිස්තියානි ධර්මය නිසා ය. ඉස්ලාමය තර්ක කරන්නේ මුල් ඒක දේවවාදී ක්‍රිස්තියානි ධර්මයේ කොටසක් නොවන බවයි.  අනෙක් අතට, කිතුනුවන් තර්ක කරන්නේ ත්‍රිත්වයේ මූලධර්මය ඒක දේවවාදයේ වලංගු ප්‍රකාශනයක් වන අතර, ත්‍රිත්වය වෙනම දෙවිවරුන් තිදෙනෙකුගෙන් සමන්විත නොවන බව සඳහන් කරමින්, ඒ වෙනුවට පුද්ගලයන් තිදෙනා, එක දෙයක් තුළ එකවර (එක් ද්‍රව්‍යයක් ලෙස) පවතින දේවත්වය.

යුදෙව් ආගම

යුදෙව් ආගම සාම්ප්‍රදායිකව ලෝකයේ පැරණිතම ඒක දේවවාදී ආගමක් ලෙස සැලකේ,  පැරණිතම ඊශ්‍රායෙලිතයන් (ක්‍රි.පූ. 7 වන සියවසට පෙර) බහු දේවවාදීන් යැයි විශ්වාස කෙරුණද, පරිනාමය වී ඇත්තේ පරමාදර්ශී හා පසුව ඒකපාර්ශ්වික, ඒක දේවවාදයට වඩා. පසුකාලීන යුදෙව් ආගමේ දෙවියන් වහන්සේ ඒක දේවවාදී, නිරපේක්ෂ, නොබිඳිය හැකි හා අසමසම පුද්ගලයෙකි, සියලු පැවැත්මේ අවසාන හේතුව ඔහුය. බබිලෝනීය තල්මූඩ් වෙනත් "විදේශීය දෙවිවරුන්" යථාර්ථය සහ බලය වැරදියට මිනිසුන් විසින් හඳුන්වන නොපවතින ආයතන ලෙස සඳහන් කරයි. ඒක දේවවාදය පිළිබඳ රබ්බිනික් යුදෙව්වාදයේ වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ ප්‍රකාශයක් වන්නේ මයිමොනයිඩස්ගේ ඇදහිල්ලේ මූලධර්ම 13 න් දෙවැන්නයි.

දෙවියන් වහන්සේ, සියල්ලටම හේතුව එකකි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ එක් යුගලයක මෙන් එකක් හෝ විශේෂයක් වැනි (බොහෝ පුද්ගලයින් ඇතුළත් වන) හෝ බොහෝ මූලද්‍රව්‍ය වලින් සෑදී ඇති වස්තුවක හෝ අනන්ත ලෙස බෙදිය හැකි තනි සරල වස්තුවක් ලෙස නොවේ. දෙවියන් වහන්සේ එකමුතුකමකි.

යුදෙව් ආගමේ සමහරු  සහ ඉස්ලාමය ඒක දේවවාදය පිළිබඳ ක්‍රිස්තියානි අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති. යුදෙව් ආගම ෂිතුෆ් යන පදය භාවිතා කරන්නේ දෙවියන් වහන්සේට නමස්කාර කිරීම යන්නෙන් යුදෙව් ආගම තනිකරම ඒක දේවවාදී (යුදෙව් නොවන අයට තවමත් අවසර දී ඇතත්) හෝ බහු දේවවාදය (තහනම් වනු ඇත) ලෙස නොවේ. 

ක්‍රි.පූ., ඊශ්‍රායෙලයේ ස්වාමීන්වහන්සේගේ නමස්කාරය වෙනත් බොහෝ ආගම් සමඟ තරඟකාරී විය. හෙබ්‍රෙව් බයිබලයේ පැරණිතම ග්‍රන්ථ මෙම තරඟය පිළිබිඹු කරයි. හොෂෙයා සහ නාහුම්ගේ පොත්වල මෙන්, කතුවරුන් ඊශ්‍රායෙලයේ ජනයාගේ “ඇදහිල්ල අත්හැරීම” ගැන විලාප නගමින්, ඔවුන්ගේ බහු දේවවාදී ආගම් අත් නොහරින්නේ නම් දෙවියන් වහන්සේගේ උදහසට ලක් වන බවට ප්‍රකාශ කරති. 

පුරාණ ඊශ්‍රායෙලිත ආගම මුලින් බහු දේවවාදී විය; [ඊශ්‍රායෙලිතයන් එල්, බාල්, අෂෙරා සහ ඇස්ටාර්ට් ඇතුළු බොහෝ දෙවිවරුන්ට වන්දනාමාන කළහ. සමිඳාණන් වහන්සේ මුලින් ඉශ්රායෙල් රාජ්‍යයේ සහ යූදා රාජ්‍යයේ ජාතික දෙවියා විය. කාලය ගෙවී යත්ම, වෙනත් දෙවිවරුන්ට වන්දනාමාන කිරීමට විරුද්ධ වීම නිසා සමිඳාණන් වහන්සේගේ මිථ්‍යාදෘෂ්ටික වන්දනාව වඩ වඩාත් සටන්කාමී විය. පසුකාලීනව ජොෂියා රජුගේ ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් දැඩි ඒකාධිකාරී ක්‍රමයක් පැනවීය. යූදාගේ වැටීමෙන් හා බබිලෝනීය වහල්භාවයේ ආරම්භයෙන් පසුව, පිටුවහල් කරන ලද රාජකීය මළුව වටා පූජකයන් හා ලියන්නන්ගෙන් කුඩා පිරිසක් එක්රැස් වූ අතර, ඔවුන් මුලින්ම ලෝකයේ එකම දෙවියන් ලෙස යෙහෝවා යන සංකල්පය වර්ධනය කළහ. 

ක්‍රිස්තියානි ධර්මය 

ත්‍රිත්වය යනු ක්‍රිස්තියානි ධර්මය තුලදි  දෙවියන් වහන්සේ සාරය වශයෙන් එකම දෙවි කෙනෙකු වන නමුත් පුද්ගලයන් තිදෙනෙකි: පියාණන් වන දෙවියන් වහන්සේ, පුත්‍රයාණන්  යේසුස් සහ ශුද්ධාත්මයාණන් වහන්සේ දෙවියන් වහන්සේය යනුවෙනි .

325 දී පළමුවන රෝමානු අධිරාජ්‍යයා වූ කොන්ස්ටන්ටයින් I විසින්  කරන ලද (වර්තමාන තුර්කියේ) නයිසියාවේ පැවැත්වූ පළමු නයිසියා කවුන්සිලය, රෝම අධිරාජ්‍යයේ බිෂොප්වරුන්ගේ පළමු කිතුනු  කවුන්සිලය වන අතර වඩාත්ම සැලකිය යුතු ලෙස පළමු නිල  ක්‍රිස්තියානි ධර්මය, නිකීන් ක්‍රීඩ් ලෙස හැඳින්වේ. ඇදහිල්ල ඇති කිරීමත් සමඟම, බිෂොප්වරුන්ගේ  පොදු සභා සඳහා විශ්වාසයන් පිළිබඳ ප්‍රකාශයන් සහ මූලධර්මවාදී ඕතඩොක්ස්වාදයේ පිළිගත් ග්‍රන්ථ නිර්මාණය කිරීම සඳහා පූර්වාදර්ශයක් ස්ථාපිත කරන ලදි - පල්ලිය සඳහා පොදු ඇදහීමක් නිර්වචනය කිරීමට .

සභාවේ එක් අරමුණක් වූයේ දෙවිපියාණන්  සමඟ ඇති සම්බන්ධතාවයේ දී යේසුස්ගේ ස්වභාවය පිළිබඳව ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ ඇති වූ මතභේද විසඳීමයි. විශේෂයෙන්, යේසුස් වහන්සේ පියාණන් වන දෙවියන් වහන්සේට සමාන ද්‍රව්‍යයක්ද නැතිනම් හුදෙක් සමාන ද්‍රව්‍යයක්ද යන්නයි.

ක්‍රිස්තියානි ඕතඩොක්ස් සම්ප්‍රදායන් (නැගෙනහිර ඕතඩොක්ස්, පෙරදිග ඕතඩොක්ස්, රෝමානු කතෝලික සහ බොහෝ රෙපරමාදු භක්තිකයන්) මෙම තීරණය අනුගමනය කරන අතර එය 381 දී කොන්ස්ටන්ටිනෝපල් හි පළමු කවුන්සිලයේදී නැවත තහවුරු කරන ලද අතර එහි සම්පූර්ණ සංවර්ධනය කරා ළඟා වූයේ කපදෝසියානු පියවරුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් මගිනි. දෙවියන් වහන්සේ ත්‍රිත්ව නමින් හැඳින්වෙන ත්‍රිත්ව වස්තුවක් ලෙස ඔවුන් සලකන අතර, එය “පුද්ගලයන්” තිදෙනෙකුගෙන් සමන්විත වන අතර, පියාණන් වන දෙවියන් වහන්සේ, පුත්‍රයාණන් වන දෙවියන් වහන්සේ සහ ශුද්ධාත්මයාණන් වහන්සේ දෙවියන් වහන්සේ ය. මෙම තිදෙනා විස්තර කර ඇත්තේ “එකම ද්‍රව්‍යයක” (μοούσιος) ලෙස ය.

ත්‍රිත්වය පිළිබඳ ඕතඩොක්ස් ක්‍රිස්තියානි අර්ථ දැක්වීම ලබා දෙන නිකීන් ක්‍රීඩ් (සහ වෙනත්) ආරම්භ වන පරිදි, “මම එක දෙවි කෙනෙකුව විශ්වාස කරමි” යන්න කිතුනු ඇදහිල්ලේ කේන්ද්‍රීය බව කිතුනුවන් තරයේ කියා සිටිති. ක්‍රි.ව. 325 දී නිකේන් ක්‍රීඩ්ගේ කාලයට වඩා විවිධ ක්‍රිස්තියානි පුද්ගලයින් දෙවියන්ගේ ත්‍රිත්ව අභිරහස-ස්වභාවය ඇදහිල්ලේ සම්මත වෘත්තියක් ලෙස ඉදිරිපත් කළහ. 

බොහෝ නූතන කිතුනුවන් විශ්වාස කරන්නේ දේවත්වය ත්‍රිත්වයක් බවයි, එයින් අදහස් කරන්නේ ත්‍රිත්වයේ පුද්ගලයන් තිදෙනා එක් දෙවියකු තුළ  සිටින අතර සෑම පුද්ගලයෙකුම මුළුමනින්ම දෙවියන් වහන්සේය. දෙවියන් වහන්සේ මවා ඇති මනුෂ්‍ය දෙවියෙකු වන ක්‍රිස්තුස් ජේසුස් වහන්සේගේ ධර්මය ද ඔවුහු දරති. මෙම කිතුනුවන් දිව්‍යමය පුද්ගලයන් තිදෙනාගෙන් එක් අයෙකු දෙවියන් පමණක් බවත් අනෙක් දෙදෙනා එසේ නොවන බවත් විශ්වාස නොකරයි. නමුත් ඔවුන් තිදෙනාම අභිරහස් ලෙස දෙවියන් සහ එක් අයෙකි. 

විශ්වීයවාදය, යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන්, මෝමන්වාදය සහ වෙනත් අය ත්‍රිත්වය පිළිබඳ එම අදහස් බෙදා නොගනිති.

මෝමන්වාදය වැනි සමහර ක්‍රිස්තියානි විශ්වාසයන් තර්ක කරන්නේ දේවත්වය යනු පියාණන් වන දෙවියන් වහන්සේ, ඔහුගේ පුත් යේසුස් ක්‍රිස්තුස් සහ ශුද්ධාත්මයාණන් ඇතුළු වෙනම පුද්ගලයන් තිදෙනෙකු බවයි.  මානව වර්ගයාගේ උදාර පැවැත්ම සඳහා එක් එක් කවුන්සිලයට පෙර, බොහෝ මුල් කිතුනුවන් අතර ප්‍රධානතම විශ්වාසය වූයේ දේවත්වය වෙනම පුද්ගලයන් තිදෙනෙකු බවය. මෙම මතයට සහය දක්වමින්, යටත්කම පිළිබඳ විශ්වාසයේ මුල් ක්‍රිස්තියානි උදාහරණ ඔවුන් උපුටා දක්වයි.

ඒකීයවාදය යනු දේවධර්මවාදී ව්‍යාපාරයක් වන අතර එය ත්‍රිත්වවාදයට සෘජුවම වෙනස්ව දෙවියන් වහන්සේ එක් පුද්ගලයෙකු ලෙස වටහා ගැනීම සඳහා නම් කර ඇත.

ඉස්ලාම් 

අරාබි අක්ෂර වින්‍යාසය කියවීම "අල්ලාහ්, ඔහුගේ මහිමය මහිමයට පත් වේවා"

ඉස්ලාමයේ දෙවියන් (අල්ලාහ්) සර්ව බලධාරී හා සියල්ල දන්නා, විශ්වයේ මැවුම්කරු, තිරසාර සහ විනිශ්චයකරු වේ. ඉස්ලාමයේ දෙවියන් දැඩි ලෙස ඒකීය (තව්හිඩ්) අද්විතීය (වහීඩ්) සහ සහජයෙන්ම එක් (අහද්), දයානුකම්පිත හා සර්වබලධාරී ය. අල්-කුර්ආනය ස්ථානයකින් තොරව පවතී  අල් කුර්ආනයෙහි සඳහන් වන්නේ “කිසිම දර්ශනයකට ඔහුව ග්‍රහණය කරගත නොහැකි නමුත් ඔහුගේ ග්‍රහණය සියලු දර්ශනයට වඩා ඉහළින් තිබේ. දෙවියන් වහන්සේ සියල්ලටම වඩා තේරුම් ගෙන ඇති නමුත් සියල්ල ගැන දැනුවත්ව සිටියි” (අල් කුර්ආනය 6: 103) ඔහු  ක්රිස්තියානි ධර්මය හා යුදෙව් ආගම තුළ වන්දනාමාන කළ එකම දෙවියන්  ය.

ක්‍රි.ව. 7 වන සියවසේදී ඉස්ලාමය බිහි වූයේ ක්‍රිස්තියානි ධර්මය හා යුදෙව් ආගම යන දෙකෙහිම සන්දර්භයෙනි. ඉස්ලාමීය විශ්වාසයන්ට අනුව මුහම්මද් දෙවියන් වහන්සේගෙන් නව ආගමක් ගෙන ආවේ නැත, ඒ වෙනුවට ආබ්‍රහම්, මෝසෙස්, දාවිත්, යේසුස් සහ දෙවියන් වහන්සේගේ අනෙකුත් සියලුම අනාගතවක්තෘවරුන් විසින් අනුගමනය කරන ලද ආගමයි. ඉස්ලාමයේ ප්‍රකාශය නම් දෙවියන් වහන්සේගේ පණිවිඩය කාලයාගේ ඇවෑමෙන් දූෂිත, විකෘති හෝ නැතිවී ගොස් ඇති අතර තව්රාත් (ටෝරා), ඉන්ජිල් (සුවිශේෂය) සහ සාබුර්ගේ නැතිවූ පණිවිඩය නිවැරදි කිරීම සඳහා අල් කුර්ආනය මුහම්මද් වෙත යවන ලද බව යි.

අල් කුර්ආනය ලෝකය ඉක්මවා යන තනි හා නිරපේක්ෂ සත්‍යයක පැවැත්ම තහවුරු කරයි; මැවිල්ලෙන් ස්වාධීන වන අද්විතීය හා වෙන් කළ නොහැකි පුද්ගලයෙකි. අල් කුර්ආනය දෙවියන්ගේ ද්විත්ව ක්‍රියාව පිළිබඳ අදහස වැනි ද්විමය චින්තන ක්‍රම ප්‍රතික්ෂේප කරයි. දෙවියන් වහන්සේ ප්‍රාදේශීය, ගෝත්‍රික හෝ දේශාභිමානී දෙවියන්ට වඩා විශ්වීය දෙවියෙකි; සියලු ස්ථිරසාර සාරධර්ම ඒකාබද්ධ කොට නපුරක් නොකරන නිරපේක්ෂයෙකි. දහවන සිට දහනව වන ශතවර්ෂය දක්වා සුන්නි ඉස්ලාමයේ ආධිපත්‍යය දැරූ අෂාරි දේවධර්මය,  දිව්‍ය එක්සත්කම මිනිස් තර්කනයට ප්‍රවේශ විය නොහැකි  විශ්වාස කරයි. 

තව්හිඩ් යනු මුස්ලිම් ඇදහිල්ලේ ප්‍රමුඛතම ලිපියයි, “දෙවියන් හැර වෙනත් දෙවියෙකු නැත, මුහම්මද් දෙවියන්ගේ දූතයාය. මැවුමකට දේවත්වය ආරෝපණය කිරීම අල් කුර්ආනයේ සඳහන් එකම සමාව දිය නොහැකි පාපයයි.  ඉස්ලාමීය ඉගැන්වීම් සියල්ලම තව්හිඩ් මූලධර්මය මත රඳා පවතී.

මධ්‍යකාලීන ඉස්ලාමීය දාර්ශනිකයෙකු වූ අල්-ගසාලි සර්වබලධාරිත්වයෙන් ඒක දේවවාදය පිළිබඳ සාක්ෂියක් ඉදිරිපත් කරමින් කියා සිටියේ එක් සර්වබලධාරීයෙකු පමණක් සිටිය හැකි බවයි. මක්නිසාද යත් සර්වබලධාරී  දෙදෙනෙකු සිටියේ නම්, පළමුවැන්නාට දෙවැන්න කෙරෙහි බලය තිබිය යුතුය (දෙවන අර්ථය සර්වබලධාරී නොවේ) හෝ නැත (පළමු අර්ථය සර්වබලධාරී නොවේ); මෙයින් ගම්‍ය වන්නේ සර්වබලධාරී ජීවියෙකු පමණක් සිටිය හැකි බවයි.

ඔවුන් සම්ප්‍රදායානුකූලව ඒක දේවවාදය පිළිබඳ සංකල්පයක් දෙවියන් ලෙස තනි පුද්ගලයෙකු සමඟ ප්‍රකාශ කරන බැවින් යුදෙව් ආගම  සහ ඉස්ලාමය ඒක දේවවාදය පිළිබඳ ක්‍රිස්තියානි අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරයි. දෙවියන්ට නමස්කාර කිරීමේ ඒක දේවවාදී නොවන ක්‍රම ගැන සඳහන් කිරීමට යුදෙව් ආගම ෂිතූෆ් යන යෙදුම භාවිතා කරයි. මුස්ලිම්වරු අනාගතවක්තෘවරයෙකු ලෙස යේසුස්ට (අරාබි බසින් ඊසා)ගරු   කරයි .

බහා ඇදහිල්ල

පුද්ගලික දෙවියෙකු වීම, මිනිසුන්ට සම්පූර්ණයෙන් වටහා ගැනීමට නොහැකි තරම්ය. දෙවියන් පිළිබඳ මනුෂ්‍යයාගේ ප්‍රාථමික අවබෝධය ලබා ගත හැක්කේ ඔහුගේ දිව්‍ය අතරමැදි ප්‍රකාශනයන් තුළින් ඔහුගේ හෙළිදරව් කිරීම් මගිනි. බහායි ඇදහිල්ල තුළ, ත්‍රිත්වය වැනි ක්‍රිස්තියානි මූලධර්මයන් දෙවියන් වහන්සේ තනිකඩයෙක් හා සමාන නොවන බව බහාගේ මතයට පටහැනි බව පෙනේ. බහායි ඇදහිල්ලේ පැවැත්ම මුහම්මද් තුමාණන්ගේ හෙළිදරව්වෙහි අවසානභාවය පිළිබඳ ඉස්ලාමීය මූලධර්මයට අභියෝගයකි.

දෙවියන්ගේ ප්‍රකාශයන් ලෙස හැඳින්වෙන දිව්‍ය අතරමැදියන් හරහා බහා ඇදහිල්ලේ දෙවියන් වහන්සේ මනුෂ්‍යත්වයට සන්නිවේදනය කරයි. මෙම ප්‍රකාශන ලෝකයේ ආගම ස්ථාපිත කරයි. මිනිසුන්ට දෙවියන් වහන්සේ වෙත ළඟා විය හැක්කේ මෙම දිව්‍ය අතරමැදියන් හරහා වන අතර, ඔවුන් තුළින් දෙවියන් වහන්සේ දිව්‍යමය එළිදරව්ව සහ නීතිය ගෙන එයි.

දෙවියන්ගේ ඒකීයභාවය බහා ඇදහිල්ලේ මූලික ඉගැන්වීම්වලින් එකකි. බහා ඇදහිල්ලේ අනිවාර්ය යාච්ඤා තුළ  පැහැදිලි ඒක දේවවාදී සාක්ෂි ඇතුළත් වේ. දෙවියන් වහන්සේ යනු සියලු පැවැත්මේ උල්පත වන අපිරිසිදු, නිර්මානය නොකළ තැනැත්තාය. ඔහුව විස්තර කර ඇත්තේ “පුද්ගලික දෙවියන්, නොදන්නා, ප්‍රවේශ කළ නොහැකි, සියලු එළිදරව්වල උල්පත, සදාකාලික,  සර්වබලධාරී සහ සර්වබලධාරී” යනුවෙනි. සීමාව ඉක්මවා හා කෙලින්ම ප්‍රවේශ විය නොහැකි වුවද, ඔහුගේ ප්‍රතිරූපය ඔහුගේ මැවිල්ලෙන් පිළිබිඹු වේ.  ප්‍රාග් ඉතිහාසික යුගයේ සිට වර්තමානය දක්වා ආගම් පිහිටුවා ඇති අනාගතවක්තෘවරුන් සහ පණිවිඩකරුවන් වන දෙවියන් වහන්සේගේ ප්‍රකාශයන් ලෙස හැඳින්වෙන අතරමැදියන් හරහා දෙවියන් වහන්සේ තම කැමැත්ත හා අරමුණ මානව වර්ගයාට සන්නිවේදනය කරයි යන්න උගන්වයි.

රස්තෆාරි 

සමහර විට රස්තෆාරියානුවාදය ලෙස හැඳින්වෙන රස්තෆාරි නව ආගමික ව්‍යාපාරයක් සහ සමාජ ව්‍යාපාරයක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත. එය 1930 ගණන් වලදී ජැමෙයිකාවේ වර්ධනය විය. එයට කිසිදු මධ්‍යගත අධිකාරියක් නොමැති අතර වෘත්තිකයන් අතර බොහෝ විෂමජාතීයතාවයක් ඇත, ඔවුන් රස්තෆාරි, රස්තෆාරියන් හෝ රස්තස් ලෙස හැඳින්වේ.

රස්තෆාරි ඔවුන්ගේ විශ්වාසයන් ගැන සඳහන් කරන්නේ බයිබලයේ නිශ්චිත අර්ථකථනයක් මත පදනම් වූ ඒවා “රාස්තලොජි” ලෙසිනි.  එක් එක් පුද්ගලයා තුළ අර්ධ වශයෙන් වාසය කරන ජාහ් ලෙස හැඳින්වෙන තනි දෙවියෙකු පිළිබඳ ඒක දේවවාදී විශ්වාසයකි. ඉතියෝපියාවේ හිටපු අධිරාජ්‍යයා වන හේයිල් සෙලැසිට කේන්ද්‍රීය වැදගත්කමක් ලබා දී ඇත. බොහෝ රස්තස් ඔහුව සලකන්නේ පෘථිවියේ යාහ්ගේ අවතාරයක් ලෙසත් ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ දෙවන පැමිණීම ලෙසත් ය. තවත් අය ඔහුව සලකන්නේ සෑම පුද්ගලයෙකු තුළම අභ්‍යන්තර දේවත්වය මුළුමනින්ම හඳුනාගත් මිනිස් අනාගතවක්තෘවරයෙකු ලෙසය.

බෞද්ධාගම
බුදුදහම
බුදුදහම දේවවාදී ආගමක් නොවේ. එම නිසා ඒක දේවවාදයක් ගැන අදහසක් බුදුදහම තුළ දැකගත නොහැකිය. රටින් රටට බුදුදහම ව්‍යාප්ත වීමේදී ඒ රටේ සංස්කෘතිය සමග පමණක් බුදුදහම සංමිශ්‍රණය වීමේ දී බුදුදහමට නව මුහුණුවරක් සමඟින් විවිධාකාර දේව සංකල්ප මුසු වී ඇත. මේ වෙනුවෙන් බුදුදහමේ පවතින සෘජු නිදහස බෙහෙවින් බලපවත්වන බව පෙනේ. අනෙක් ආගම්හි එම ආගමේ සංශෝධනයන් වෙත මෙම නිදහස නොමැත. එම නිසා ඒකදේවවාදී ආගම් එකම දෙවියන් පිළිබද කතාකරද්දී මිනිසුන්ගේ ජීවිතයට නව ජීවයක් සමඟින් යථාර්තයක් බිහිකිරමින් ප්‍රාඥාව කරා මිනිසා ක්‍රමිකව යොමු කරන්නේ ඉතා ගැඹුරු මානයකටද දොරගුළු විවෘත කරමිනි.

## වෙනත් ආගම් 
ප්‍රෝටෝ-ඉන්දු-යුරෝපීය ආගමේ උත්තරීතර දෙවියා වූයේ  ඩියුස් පේතර් ය. මෙම උත්තරීතර දේවතාවියගේ නාමයෙන් උපුටා ගත් වචන ගණනාවක් ඒක දේවවාදී දෙවියෙකු දැක්වීමට විවිධ ඉන්දු-යුරෝපීය භාෂාවල භාවිතා වේ. එසේ වුවද, ප්‍රෝටෝ-ඉන්දු-යුරෝපීය ආගම ඒක දේවවාදයක් නොවීය.

බටහිර යුරේසියාවේ, ස්ලාවික් ආගමේ පුරාණ සම්ප්‍රදායන් තුළ ඒක දේවවාදයේ අංග අඩංගු විය. ක්‍රි.ව. හයවන සියවසේදී, බයිසැන්තියානු වංශකතාකරුවෙකු වන ප්‍රොකොපියස් වාර්තා කළේ ස්ලාව් ජාතිකයන් “අකුණු නිර්මාණය කළ එකම දෙවියෙකු සියල්ලන්ගේ එකම අධිපතියා බව පිළිගනියි. ඔහුට ගොන්නු සහ සියලු පූජා සතුන් පූජා කරන” බවයි. ප්‍රොකොපියස් සඳහන් කරන්නේ පෙරෝන් නම් කුණාටු දෙවියාය. ඔහුගේ නම ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ අකුණු සැර වැදීමේ ප්‍රෝටෝ-ඉන්දු-යුරෝපීය දෙවියා වන පර්ක්වුනොස් වෙතිනි . පුරාණ ස්ලාව් ජාතිකයන් ඔහුව ජර්මානු දෙවියා වූ තෝර් සහ බයිබලීය අනාගතවක්තෘ එලියා සමඟ සමමුහුර්ත කළේය.

ඉන්දු-ඉරාන ආගම් 

හින්දු ධර්මය 

ක්‍රිෂ්ණා තම විශ්වරූපය (විශ්වීය ස්වරූපය) අර්ජුනට කුරුක්ෂේත්‍රයේ යුධ පිටියේදී ප්‍රදර්ශනය කරයි.

පැරණි ආගමක් ලෙස හින්දු ආගමට ඒක දේවවාදය, බහු දේවවාදය, පංචේන්ද්‍රවාදය, පංචේවාදය, ඒකවාදය සහ අදේවවාදය වැනි ආගමික සංකල්ප උරුම වේ; සහ දෙවියන් පිළිබඳ එහි සංකල්පය සංකීර්ණ වන අතර එය එක් එක් පුද්ගලයා මත රඳා පවතී.එහිදී  සම්ප්‍රදාය හා දර්ශනය අනුගමනය කරන ලදී.

හින්දු අදහස් පුළුල් වන අතර ඒක දේවවාදයේ සිට පැන්ටේවාදය හා පැනෙන්ටිස්වාදය (විකල්ප වශයෙන් සමහර විද්වතුන් විසින් මොනිස්ටික් දේවවාදය ලෙස හැඳින්වේ) ඒක දේවවාදය හා අදේවවාදය දක්වා විහිදේ. හින්දු ධර්මය තනිකරම බහු දේවවාදී යැයි කිව නොහැකිය. හින්දු ආගමික නායකයින් පුන පුනා අවධාරණය කර ඇත්තේ දෙවියන්ගේ ස්වරූපයන් බොහෝමයක් වන අතර ඔහු සමඟ සන්නිවේදනය කිරීමේ ක්‍රම බොහෝය, දෙවියන් වහන්සේ එකකි. මූර්ති පූජාව යනු මැවීම නිර්මාණය කරන, පවත්වා ගෙන යන සහ විසුරුවා හරින වියුක්ත එක් දෙවියෙකු (බ්‍රාහ්මණ) සමඟ සන්නිවේදනය කිරීමේ ක්‍රමයකි.

රිග් වෙද 1.164.46,

ඉන්ද්‍රා මිත්‍රා වරූමාග්නිමහුරතෝ දිව්‍යා සා සුපර්ඕ ගරුට්මන්,

ekaṃ sad viprā bahudhā vadantyaghniṃ yamaṃ mtariśvānamāhuḥ

“ඔවුන් ඔහුව හඳුන්වන්නේ ඉන්ද්‍රා, මිත්‍රා, වරුණ, අග්නි යනුවෙනි. ඔහු ස්වර්ගීය වංශවත් පියාපත් ඇති ගරුඩා ය.

ගෞඩියා වෛශ්නව, නිම්බාර්ක සම්ප්‍රදායේ සම්ප්‍රදායන් සහ ස්වාමිනාරායන සහ වල්ලභගේ අනුගාමිකයන් ක්‍රිෂ්ණා සියලු අවතාරවල උල්පත ලෙස සලකති, 

විෂ්ණුගේ හෝ නාරායන හා සමාන විය යුතුය. එබැවින් ඔහු ස්වයාම් භගවාන් ලෙස සැලකේ.

ක්‍රිෂ්ණා ස්වයාම් භගවාන් ලෙස පිළිගත් විට, මෙය ගෞඩිය වෛශ්නවාදයේ, වල්ලභා සම්ප්‍රදායේ, සහ අනෙකුත් සියලු අවතාරවල ප්‍රභවය ලෙස ක්‍රිෂ්ණා පිළිගත් නිම්බාර්ක සම්ප්‍රදායේ විශ්වාසය බව තේරුම් ගත හැකිය. . මෙම විශ්වාසය මූලික වශයෙන් "භගවතම්ගේ සුප්‍රසිද්ධ ප්‍රකාශයෙන්"  (1.3.28) ලබාගෙන ඇත.  මෙම දේවධර්මීය සංකල්පයට වඩා වෙනස් මතයක් වන්නේ ක්‍රිෂ්ණා නාරායන හෝ විෂ්ණුගේ අවතාරයක් ලෙස සංකල්පයයි. කෙසේ වෙතත්, අවතාරවල ප්‍රභවය ලෙස විෂ්ණු ගැන කථා කිරීම සාමාන්‍ය දෙයක් වුවද, මෙය වෛශ්‍යවාදයේ දෙවියන්ගේ නම් වලින් එකක් පමණක් වන අතර, ඔහු නාරායන, වාසුදේව සහ ක්‍රිෂ්ණා ලෙසද හැඳින්වේ. වෛශ්නවාදයේ ආධිපත්‍යය සහිත දිව්‍යමය චරිතයක් ඇත. 

අතර්ව වේද සහ යජුර් වෙදන් මෙන් රිග් වෙද ඒක දේවවාදී චින්තනය ගැන සාකච්ඡා කරයි: “දේවයන් සැමවිටම විෂ්ණුගේ උත්තරීතර වාසස්ථානය දෙස බලයි” (tad viṣṇoḥ paramaṁ padaṁ sadā paśyanti sṻrayaḥ Rig Veda 1.22.20)

“එකම සත්‍යය,  බොහෝ නම් වලින් දනී” (රිග් වෙද 1.164.46) 

“මුලදී නූපන් බිහි වූ විට, උන්වහන්සේගේ ආධිපත්‍යය දිනා ගත් අතර ඉන් ඔබ්බට උසස් කිසිවක් නොතිබුණි” (අතර්ව වෙද 10.7.31) [121]

"උන් වහන්සේ හා සැසඳීමට කිසිවෙක් නැත. උන් වහන්සේට සමාන්තරව කිසිවෙක් නැත. ඔහුගේ මහිමය සැබවින්ම ශ්‍රේෂ්ටය." (යජුර් වෙද 32.3)

දෙවියන්ගේ  ගුණාංග ගණන ගණන් කළ නොහැකි අතර, පහත සඳහන් ගුණාංග හය (භග) වඩාත්ම වැදගත් ය:

ජානා (සර්ව විද්‍යාව), සියලු ජීවීන් ගැන එකවර දැන ගැනීමේ බලය ලෙස අර්ථ දැක්වේ

අයිශ්වර්යා (ස්වෛරීභාවය, ඊශ්වර යන වචනයෙන් උපුටා ගන්නා ලදි), එය සියල්ලන්ටම අභියෝග කළ නොහැකි පාලනයකින් සමන්විත වේ

කළ නොහැකි දේ කිරීමට ඇති හැකියාව වන ශක්තිය , බලය

බාලා (ශක්තිය) යනු සෑම දෙයක්ම කැමැත්තෙන් හා තෙහෙට්ටුවකින් තොරව ආධාර කිරීමේ හැකියාවයි

විකෘති නිර්මාණ සඳහා ද්‍රව්‍යමය හේතුව තිබියදීත්, උත්තරීතරම තැනැත්තා ලෙස නොමේරූ බව රඳවා ගැනීමේ බලය පෙන්නුම් කරන Vīrya (ජවසම්පන්න)

තේජාස් (තේජස), එය ඔහුගේ ස්වයංපෝෂිත භාවය සහ උන්වහන්සේගේ අධ්‍යාත්මික ශක්තියෙන් සෑම දෙයක්ම අභිබවා යාමට ඇති හැකියාව ප්‍රකාශ කරයි .

ශිව  සම්ප්‍රදායට අනුව, චාමකම් (चमकम्) ශුද්ධ ලියවිලිමය සම්ප්‍රදායට එකතු කරන ශ්‍රී රුද්‍රම් (සංස්කෘත श्रि रुद्रम्) යනු යජුර්වේදය (ටීඑස් 4.5, 4.7) වෙතින් ලබාගත් රුද්‍රා (ශිවගේ සාරාංශයක්) සඳහා කැප කරන ලද හින්දු ස්තෝත්‍රයකි. ). [124] [125] ශ්‍රී රුද්‍රම් ශ්‍රී රුද්‍රප්‍රස්නා, සතරුද්‍රයා සහ රුද්‍රධ්‍යා යන අය ලෙසද හැඳින්වේ. ශිව විශ්වීය උත්තරීතර දෙවියන් හා සමාන වන වේදන්තයේ මෙම පා important ය වැදගත් ය. මෙම ගීතය දෙවියෙකුගේ නම් ගණනය කිරීමේ මුල් උදාහරණයකි,  හින්දු ආගමේ සහස්රානාම සාහිත්‍යයෙහි පුළුල් ලෙස වර්ධනය වූ සම්ප්‍රදායකි.

හින්දු ආගමේ නයායවාදය ඒක  දේවවාදී මතයක් සම්බන්ධයෙන් තර්ක කිහිපයක් ඉදිරිපත් කර තිබේ. එවැනි දෙවියෙකු එක් අයෙකු පමණක් විය හැකි බවට නයනිකාවරු තර්කයක් ලබා දී ඇත. කුසුමන්ජලී හි දී, මීමම්සා පාසලේ යෝජනාවට එරෙහිව මෙය සාකච්ඡා කරනු ලැබේ, ආරම්භයේ දී බොහෝ දේවදූතයන් (දේවාස්) සහ රිශියන්   සිටි බව උපකල්පනය කරයි.  

නයායවාදයට අනුව  බහු දේවවාදියාට ඔහුගේ ආකාශ වස්තු කිහිපයක පැවැත්ම හා සම්භවය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක සාක්ෂි ලබා දිය යුතු බවත්, ඒ කිසිවක් තාර්කික නොවන බවත්, එක් සදාකාලික සර්ව බලදාරී    දෙවියෙකු උපකල්පනය කිරීම වඩා තර්කානුකූල බවත් ය. 

සොරොස්ට්‍රියානුවාදය 

විශ්වීය ද්විත්වවාදය සහ ඒක දේවවාදය ඒකාබද්ධ කරන අතර එය ලෝකයේ ආගම් අතර සුවිශේෂී වේ. සොරොස්ට්‍රියානුවාදය ද්විත්වවාදයේ සිට ඒක දේවවාදය දක්වා කාලයාගේ ඇවෑමෙන් පරිණාමයක් ප්‍රකාශ කරයි.

සොරොස්ට්‍රියානුවාදය යනු ඒක දේවවාදී ආගමකි, සොරෝස්ට්‍රියානුවාදය බොහෝ විට ද්විත්ව, ද්විවාදී හෝ ද්වේෂවාදී ලෙස සලකනු ලැබේ, අවසානයේ හොඳ අහුරා මැස්ඩා (නිර්මාණාත්මක ආත්මය) සහ අවසානයේ නපුරු ඇන්ග්‍රා මයිනූ (විනාශකාරී ආත්මය) හි උපකල්පිතයන් කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය නිසා. . පර්සියානු අධිරාජ්‍යයේ නිල ආගම ලෙස සොරොස්ට්‍රියානුවාදය කලක් පෘථිවියේ විශාලතම ආගම් වලින් එකකි. සොරොස්ට්‍රියානුවන්ට ("පාර්සිස්" හෝ "සර්ටොෂ්ටිස්") පළමු ඒක දේවවාදීන් වීම  සහ වෙනත් ලෝක ආගම් කෙරෙහි බලපෑම් ඇති කිරීම යන ගෞරවය හිමි වේ. එක්රැස් කරන ලද සංඛ්‍යාලේඛන අනුව අනුගාමිකයින්ගේ සංඛ්‍යාව මිලියන 3.5 ක් ය .

සික් ආගම 

සික් යනු ඒක දේවවාදී  සහ හෙළි කළ ආගමකි. සීක් දෙවියන් වහන්සේ රාම්, අල්ලාහ් සහ වහීගුරා වැනි බොහෝ නම් වලින් හැඳින්වුවද එකම දෙවියෙකු ලෙස හඳුන්වන අතර හැඩයෙන් තොර, කාලානුරූපී සහ නොපෙනෙන අයෙකි: නිරාකාර්, අකාල් සහ අලක්. සියලු මැවිල්ලෙහි දෙවියන් සිටී (සරව් වීපක්). දෙවියන් වහන්සේ "අභ්‍යන්තර ඇසෙන්" හෝ "හදවතෙන්" දැකිය යුතුය. දෙවියන් සහ මනුෂ්‍යයන් අතර සන්නිවේදනයේ පැවැත්මට එහි දැඩි යෙදුම ඉඩ දී ඇති හෙයින්, සිකි බැතිමතුන් භාවනා කළ යුතුය.

සික් දහම යනු 16 වන සහ 17 වන සියවස් වලදී උතුරු ඉන්දියාවේ පැනනැඟුණු ඒක දේවවාදී ඇදහිල්ලකි . සීක්වරු එක්, කාලානුරූපී, සර්වබලධාරී, උත්තරීතර මැවුම්කරුවෙකු විශ්වාස කරති. මුල් මන්ත්‍රය ලෙස හැඳින්වෙන ගුරු ග්‍රාන්ත් සාහිබ්හි ආරම්භක පදය මෙය සංකේතවත් කරයි:

පන්ජාබි: ੴ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰੁ

පරිවර්තනය

එක් විශ්ව මැවුම්කරුවෙකු වන දෙවියන්, උත්තරීතර වෙනස් කළ නොහැකි සත්‍යය, විශ්වයේ මැවුම්කරු, භීතියෙන් ඔබ්බට, වෛරයෙන් ඔබ්බට, මරණයෙන් ඔබ්බට, උපතින් ඔබ්බට, ස්වයං පැවැත්මෙන්, ගුරුගේ කරුණාවෙන්.

"ੴ" ("Ik āaṅkār") යන වචනයට සංරචක දෙකක් ඇත. පළමුවැන්න ੧, ගුර්මුකි හි "1" ඉලක්කම් නිර්මාතෘගේ ඒකීයභාවය සංකේතවත් කරයි. වචනයේ තේරුම: “එක් විශ්ව මැවුම්කරුවෙකු වන දෙවියන්” යන්නයි.

ගුරු ග්‍රාන්ත් සාහිබ්ගේ පිටු 1430 සියල්ලම මුල් මන්ත්‍රයේ පුළුල් කිරීම් බව බොහෝ විට කියැවේ. සීක්වරුන්ට දෙවියන් සඳහා බොහෝ නම් ඇතත්, සමහර ඒවා ඉස්ලාමයෙන් හා හින්දු ආගමෙන් උපුටා ගත් ඒවා වුවද, ඔවුන් සියල්ලෝම එකම උත්තරීතර පුද්ගලයාට යොමු දක්වයි.

සික් ශුද්ධ ලියවිල්ලෙහි සඳහන් වන්නේ මුළු අවකාශය පුරා පැතිරී විශ්වයේ සියලු ජීවීන්ගේ මැවුම්කරු වන එකම දෙවියන් වහන්සේය. ගුරු ග්‍රාන්ත් සාහිබ්ගේ පහත දැක්වෙන උපුටා දැක්වීම මෙම කරුණ ඉස්මතු කරයි:

"මුළු විශ්වයේම බොහෝ ජීවීන් විනිවිද යන හා විහිදෙන එකම දෙවියෙකු ගැන ගායනා කරන්න, මෙනෙහි කරන්න. දෙවියන් වහන්සේ එය මැවූ අතර දෙවියන් වහන්සේ එය සෑම තැනම ව්‍යාප්ත කරයි. මා බලන සෑම තැනකම මම දෙවියන්වහන්සේ දකිමි. පරිපූර්ණ ස්වාමින් වහන්සේ පරිපූර්ණ ලෙස ව්‍යාප්ත වී ඇත ජලය, දේශය සහ අහස; ඔහු නොමැතිව තැනක් නැත.

- ගුරු ග්‍රාන්ත් සාහිබ්, පිටුව 782

කෙසේ වෙතත්, ගුරු ග්‍රාන්ත් සාහිබ් එහි ද්විත්ව නොවන ප්‍රවණතා හේතුවෙන් ඒකවාදය උගන්වයි යැයි තර්ක කිරීමට ප්‍රබල අවස්ථාවක් තිබේ:

පන්ජාබි: ਸਹਸ ਪਦ ਬਿਮਲ ਨਨ ਏਕ ਪਦ ਗੰਧ

"ඔබට නෙළුම් පාද දහස් ගණනක් ඇත. එහෙත් ඔබට එක අඩියක්වත් නැත. ඔබට නාසයක් නැත, නමුත් ඔබට නාසය දහස් ගණනක් ඇත. 

- ගුරු ග්‍රාන්ත් සාහිබ්, පිටුව 13

දෙවියන් වහන්සේට බොහෝ නම් ලබා දී ඇති බව සීක්වරු විශ්වාස කරති, නමුත් ඔවුන් සියල්ලෝම යොමු දක්වන්නේ එකම දෙවියන් වන වාහිගුරේ යනුවෙනි. ඉස්ලාම්, හින්දු හා ක්‍රිස්තියානි ධර්මය වැනි වෙනත් ආගම්වල සාමාජිකයන් එකම දෙවියන්ට නමස්කාර කරන බව සීක්වරු විශ්වාස කරන අතර අල්ලාහ්, රහීම්, කරීම්, හරී, රාම් සහ පර්බ්‍රාම් යන නම් සීක් ශුද්ධ ලියවිලිවල නිතර සඳහන් වේ. සීක් ආගමේ දෙවියන් ගැන නිශ්චිත සඳහනක් නොතිබුණද, දෙවියන් පිළිබඳව බහුලව භාවිතා වන සීක් යොමුව වන්නේ අකාල් පුරක් (එහි අර්ථය “සැබෑ අමරණීය” යන්නයි) හෝ   වහේගුරු ය.

පුරාණ ග්‍රීක ආගම 

කොලොෆොන්හි සම්භාව්‍ය ග්‍රීක දාර්ශනිකයෙකු වූ සෙනෝෆනේස්ගේ කවි වල ඉතිරිව ඇති කොටස් වලින් පෙනී යන්නේ ඔහු නූතන ඒක දේවවාදීන්ගේ අදහස් හා සමාන අදහස් දැරූ බවයි. ඔහුගේ කවි මානව විද්‍යාත්මක දෙවිවරුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික මතය දැඩි ලෙස විවේචනය කරමින්, “... ගවයින් සහ අශ්වයන් සහ සිංහයන් අත තිබුනේ නම් හෝ ඔවුන්ගේ දෑතින් තීන්ත ආලේප කර මිනිසුන් වැනි කෘති නිර්මාණය කළ හැකි නම් ... [ඔවුන්] දෙවිවරුන් නිරූපණය කරයි ඒ වෙනුවට, සෙනෝෆනේස් ප්‍රකාශ කරන්නේ, “... එක් දෙවියෙක්, දෙවිවරුන් හා මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්තම තැනැත්තා, මනුෂ්‍යයන් මෙන්, ස්වරූපයෙන් හෝ චින්තනයෙන් නොවේ.   එම දේවධර්මය ඒකාකාරී බව පෙනේ, නමුත් දැඩි අර්ථයෙන් සැබවින්ම ඒක දේවවාදී නොවේ. ඇන්ටිස්ටීනස් වැනි පසුකාලීන දාර්ශනිකයන් සෙනෝෆනේස් විසින් පැහැදිලි කරන ලද මූලධර්මවලට සමාන විශ්වාසයන් විශ්වාස කළද, ඔහුගේ අදහස් පුළුල් ලෙස ජනප්‍රිය වූ බවක් නොපෙනේ.

ප්ලේටෝ බහු දේවවාදියෙකු වුවද, ඔහුගේ ලේඛනවල ඔහු බොහෝ විට සොක්‍රටීස් ඉදිරිපත් කරන්නේ “දෙවියන්” ගැන ඒකීය ස්වරූපයෙන් කථා කරන බවය. කෙසේ වෙතත්, ඔහු බොහෝ විට දෙවිවරුන් ගැන බහු ස්වරූපයෙන් කථා කරයි. නිදසුනක් වශයෙන්, යුතිෆ්‍රෝ උභතෝකෝටිකය සකස් කර ඇත්තේ “දෙවිවරුන් විසින් ශුද්ධ කරන ලද දෙය ශුද්ධ නිසාද, නැතහොත් එය දෙවිවරුන් විසින් ආදරය කරන නිසාද?” 

හෙලෙනිස්ටික් ආගම

දාර්ශනික  ඒක දේවවාදයේ වර්ධනය ග්‍රීක දර්ශනයේ ප්‍රතිඵලය කි. 2 සිට 3 වන සියවස් වලදී, මුල් ක්‍රිස්තියානි ධර්මය ඒක දේවවාදය වෙනුවෙන් පෙනී සිටි තරඟකාරී ආගමික ව්‍යාපාර කිහිපයකින් එකක් පමණි.

ඔනිස්ට්වාදීන්, විශේෂයෙන් දාර්ශනික ප්ලොටිනස්ගේ. ප්ලොටිනස්ගේ ලේඛනවල, "ද වන්" විස්තර කර ඇත්තේ සිතාගත නොහැකි, ඉක්මවා ගිය, සියලු මූර්තිමත් කරන, ස්ථිර, සදාකාලික, හේතුකාරක වස්තුවක් ලෙස ය. එය මුළු පැවැත්ම පුරාම විහිදේ යයි සදහන් ය. 

ක්‍රි.ව. 4 වන සියවසේ සයිප්‍රසයට ක්‍රිස්තියානි ට අමතරව ඩයොනිසස්ගේ ඒක දේවවාදී සංස්කෘතියක්ද තිබී ඇත. 

හයිප්සිස්ටේරියන් යනු ග්‍රීක ලේඛනවලට අනුව ඉතා උසස් දෙවියෙකු විශ්වාස කළ ආගමික කණ්ඩායමකි. පසුකාලීනව මෙම හෙලනික් ආගමේ සංශෝධන ඒක දේවවාදයට ගැලපෙන පරිදි පුළුල් ජනතාවක් අතර අවධානයට ලක් විය. සියුස් ප්‍රධාන දෙවියා ලෙස වන්දනාමාන කිරීම ඒක දේවවාදයේ දිශාවට ප්‍රවණතාවක් පෙන්නුම් කළ අතර සුලු  දෙවිවරුන්ගේ බිඳී ගිය බලයන්ට අඩු ගෞරවයක් දැක්වීය.

බුදුදහම
බුදුදහම දේවවාදී ආගමක් නොවේ. එම නිසා ඒක දේවවාදයක් ගැන අදහසක් බුදුදහම තුළ දැකගත නොහැකිය. රටින් රටට බුදුදහම ව්‍යාප්ත වීමේදී ඒ රටේ සංස්කෘතිය සමග පමණක් බුදුදහම සංමිශ්‍රණය වීමේ දී බුදුදහමට නව මුහුණුවරක් සමඟින් විවිධාකාර දේව සංකල්ප මුසු වී ඇත. මේ වෙනුවෙන් බුදුදහමේ පවතින සෘජු නිදහස බෙහෙවින් බලපවත්වන බව පෙනේ. අනෙක් ආගම්හි එම ආගමේ සංශෝධනයන් වෙත මෙම නිදහස නොමැත. එම නිසා ඒකදේවවාදී ආගම් එකම දෙවියන් පිළිබද කතාකරද්දී මිනිසුන්ගේ ජීවිතයට නව ජීවයක් සමඟින් යථාර්තයක් බිහිකිරමින් ප්‍රාඥාව කරා මිනිසා ක්‍රමිකව යොමු කරන්නේ ඉතා ගැඹුරු මානයකටද දොරගුරු විවෘත කරමිනි.