ලිමා දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**ලීමා දෙපාර්තමේන්තුව** ( ;   ,  ), **අගනුවර දෙපාර්තමේන්තුව** ලෙස හැඳින්වේ (    ) 1823 වන තෙක්,  යනු පේරු හි මධ්‍යම වෙරළ තීරයේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයකි; ප්‍රාදේශීය රජයේ ආසනය හුවාචෝ ය.

රටේ අගනුවර වන ලීමා නගරය අඩංගු ලීමා පළාත, දෙපාර්තමේන්තුවට බටහිරින් පිහිටා ඇත; මෙම පළාත ස්වාධීන වන අතර 2003 සිට ප්‍රාදේශීය රජයේ අධිකරණ බලය යටතේ නොවේ. 

## ඉතිහාසය 
වසර 6500 කට පෙර ජීවත් වූ දඩයම්කරුවන් සහ හාපූන් ධීවරයින් වූ මුල් ඇන්ඩියන් වැසියන්ගේ දේහයන් ලීමා දෙපාර්තමේන්තුවෙන් හමු වේ. මෙම නටබුන් චිවටෙරෝස්, චිලන් ගඟ අසල සහ වෙනත් විවිධ ස්ථානවලදී හමු විය. මෙම පුද්ගලයින් තම එදිනෙදා වස්තූන් අතරට දැල්, කොකු, ගොවිතැන, පිඟන් මැටි සහ රෙදි විවීම ඇතුළත් කළහ. වෙරළබඩ වැසියන් *ලෝමා* සහ නිම්නවල ජීවත් වූ අතර, ඔවුන් පන්සල් සහ වාසස්ථාන සංකීර්ණ ඉදිකර, චිලන් ගඟේ හුවාකෝයි ; රිමාක් ගඟේ ගරාගේ සහ ලා ෆ්ලොරිඩා, ලුරින් ගඟේ මැන්චේ ; සහ චැන්කේ, සුප් සහ උතුරට සහ දකුණට තවත් බොහෝ නිම්න වැනි දැවැන්ත චාරිත්‍රානුකූල මධ්‍යස්ථාන වලට මඟ පෑදීය. මැටිවලින් ආකෘතිගත කරන ලද රූප සහිත සියුම් ලෙස අලංකාර කරන ලද දේවාල තිබේ.

චිලෝන් ගංගා නිම්නයේ ලීමා සිට කිලෝමීටර් 40ක් ඊසාන දෙසින් ඇන්කොන්හිදී පයිජාන් වර්ගයේ ලිතික් ප්‍රාග් ඓතිහාසික ප්‍රක්ෂේපණ ලක්ෂ්‍ය හමු විය.

එල් පැරයිසෝ ලෙස හඳුන්වන වසර 5,000ක් පැරණි නටබුන් ද මෙම ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත. මෙම ස්ථානයේ ඇති දේවාලයක් වසර 5,000ක් පමණ පැරණි බවට විශ්වාස කෙරේ.

1784 සිට 1821 දක්වා මෙම ප්‍රදේශය ලීමා හි අභිමතාර්ථය ලෙස පරිපාලනය විය. නිදහසින් පසු, එහි උතුරු ප්‍රදේශය වෙරළබඩ දෙපාර්තමේන්තුව ලෙස පරිපාලනය කරන ලදී.  1821 දී *අගනුවර දෙපාර්තමේන්තුව* ලෙස දෙපාර්තමේන්තුව නිර්මාණය කරන විට, ඉහත සඳහන් දෙපාර්තමේන්තුව 1823 දී එයට සම්බන්ධ කරන ලදී. 

2006 දී, රොබට් බෙන්ෆර්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් පුරාවිද්‍යා පර්යේෂකයින් කණ්ඩායමක්, වර්තමාන ලීමා සිට කිලෝමීටර කිහිපයක් උතුරින් පිහිටි චිලන් ගංගා නිම්නයේ බුවනා විස්ටා හි වසර හතරක් පුරා කරන ලද කැණීමකින් ඔවුන්ගේ සොයාගැනීම් ප්‍රකාශයට පත් කළහ. ඔවුන් විසින් මුල් ඇන්ඩියන් ශිෂ්ටාචාරයක් විසින් ඉදිකරන ලද වසර 4200 ක් පැරණි නිරීක්ෂණාගාරයක්, මෙම කලාපයේ එම කාල පරිච්ඡේදයට අනන්‍ය වූ ත්‍රිමාණ මූර්තියක් සහ නවීන කැටයම් සොයා ගෙන තිබුණි. මෙම නිරීක්ෂණාගාරය මීටර් 10 ක පිරමීඩීය පස් කන්දක් මුදුනේ පිහිටා ඇති අතර තාරකා විද්‍යාත්මක සූර්යාලෝක නැරඹීම සඳහා වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ඇත. මෙම සොයාගැනීම ප්‍රදේශයේ සංකීර්ණ ශිෂ්ටාචාරයේ වර්ධනය සඳහා කාලය පසුපසට තල්ලු කරන අතර පේරු හි පූර්ව සෙරමික් යුගයේ සංස්කෘතීන් පිළිබඳ විද්වතුන්ගේ අවබෝධය වෙනස් කර ඇත. 

ලීමා සංස්කෘතිය (ක්‍රි.ව. 100 සිට ක්‍රි.ව. 650 දක්වා) මෙම ප්‍රදේශයේ, විශේෂයෙන් චැන්කේ සිට ලුරින් දක්වා මධ්‍යම නිම්නවල ඇති විය. එය පින්තාරු කරන ලද ඇඩෝබ් ගොඩනැගිලි වලින් කැපී පෙනුණි.

මෙම කාලය තුළ, හුවාරි ආක්‍රමණය සිදු වූ අතර, එමඟින් හුවාරි විලාසිතාවේ පිඟන් මැටි සහ නීවේරියා ලෙස හැඳින්වෙන දේශීය ශෛලියක් ඇති විය. ජනගහනය වර්ධනය වන විට ඔවුන්ගේ සංස්කෘතිය වෙනස් විය. කජමාර්කිල්ලා වඩාත් වැදගත් මධ්‍යස්ථානය වූ හුවාරිගේ පරිහානියත් සමඟ නව දේශීය සංස්කෘතීන් ඇති විය. චැන්කේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධයි. ඔවුන් විශාල නාගරික මධ්‍යස්ථාන සහ සැලකිය යුතු රෙදිපිළි නිෂ්පාදනයක් මෙන්ම මහා පරිමාණයෙන් නිපදවන ලද පිඟන් මැටි ද දියුණු කළහ.

15 වන සියවසේ මැද භාගයේ මෙම අදියරේදී, ඉන්කාවරු ඇන්ඩීස් හි ඔවුන්ගේ කඳවුරෙන් පැමිණියහ. ඔවුන් කලාපීය සංස්කෘතීන් යටත් කරගෙන ඒවා අවශෝෂණය කරගත් අතර පචකාමැක් වැනි වැදගත් ස්ථාන අත්පත් කරගෙන එය පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් කළහ.

15 වන සියවසේ මැද භාගයේ මෙම අදියරේදී, ඉන්කාවරු ඇන්ඩීස් හි ඔවුන්ගේ කඳවුරෙන් පැමිණියහ. ඔවුන් කලාපීය සංස්කෘතීන් යටත් කරගෙන ඒවා අවශෝෂණය කරගත් අතර පචකාමැක් වැනි වැදගත් ස්ථාන අත්පත් කරගෙන එය පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් කළහ.

## දේශපාලන බෙදීම් 
දෙපාර්තමේන්තුව දිස්ත්‍රික්ක 171 කින් සමන්විත පළාත් නවයකට බෙදා ඇත.

* බැරැන්කා ( බැරැන්කා )
* කජටම්බෝ ( කජටම්බෝ )
* කැනෙටේ ( සැන් විසෙන්ටේ ද කැනෙටේ )
* කැන්ටා ( කැන්ටා )
* හුආරල් ( හුආරල් )
* හුවාරොචිරි ( මටුකානා )
* හුවාරා ( හුවාචෝ )
* ඔයොන් ( ඔයොන් )
* යෞයෝස් ( යෞයෝස් )

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප