ටැන්සානියාවේ දේශපාලනය

### ආණ්ඩුව 
ටැන්සානියාව යනු Chama Cha Mapinduzi (CCM) පක්ෂය බලයේ සිටින තනි පක්ෂ ආධිපත්‍ය සහිත රාජ්‍යයකි. එය පිහිටුවීමේ සිට 1992 දක්වා, එය රටේ නීත්‍යානුකූලව අවසර ලත් එකම පක්ෂය විය. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කරන ලද 1992 ජූලි 1 දින මෙය වෙනස් විය. එය 1961 නිදහසින් පසු බලය හොබවා ඇති අතර අප්‍රිකාවේ දීර්ඝතම පාලන පක්ෂය වේ.

ජෝන් මගුෆුලි 2015 ඔක්තෝම්බර් ජනාධිපතිවරණයෙන් ජයග්‍රහණය කළ අතර පාර්ලිමේන්තුවේ තුනෙන් දෙකක බහුතරයක් ලබා ගත්තේය**.** 1992 බහු පක්ෂ දේශපාලනයේ සිට ටැන්සානියාවේ ප්‍රධාන විරුද්ධ පක්ෂය Chama cha Demokrasia na Maendeleo (Chadema) ("ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ ප්‍රගතිය සඳහා වූ පක්ෂය" සඳහා ස්වහීලී) ලෙස හැඳින්වේ. චදේමා කණ්ඩායමේ නායකයා ෆ්‍රීමන් එම්බෝව් වේ.

රටේ අර්ධ ස්වාධීන රාජ්‍යය වන සැන්සිබාර්හි, වෙනස්වීම් සහ විනිවිදභාවය සඳහා වූ සන්ධානය (ACT-Wazalendo) ප්‍රධාන විරුද්ධ දේශපාලන පක්ෂය ලෙස සැලකේ. සැන්සිබාර් ව්‍යවස්ථාවට අනුව ඡන්ද විමසීමේ දී දෙවන ස්ථානයට පත්වන පක්ෂය ජයග්‍රාහී පක්ෂය සමඟ සභාගයකට සම්බන්ධ විය යුතුය. ACT-Wazalendo 2020 දෙසැම්බරයේ දී සැන්සිබාර් මැතිවරණයෙන් පසු දිවයිනේ පාලක පක්ෂය වන චාමා ච මාපිණ්ඩුසි සමඟ සභාග රජයකට එක් විය.

2020 නොවැම්බරයේදී, මගුෆුලි නැවත වරක් ඔහුගේ දෙවන ධුර කාලය සඳහා ජනාධිපති ලෙස ජයග්‍රාහකයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. මැතිවරණ වංචාවක් සිදුවී ඇතැයි සැක කෙරේ. ජාතික මැතිවරණ කොමිසම නිවේදනය කළේ මගුෆුලිට ඡන්ද 84%ක් හෙවත් මිලියන 12.5ක් පමණ ලැබුණු බවත් විපක්ෂයේ ඉහළම අපේක්ෂකයා වූ තුන්ඩු ලිසුට ඡන්ද මිලියන 1.9ක් පමණ ලැබුණු 13%ක් බවත්ය.

2021 මාර්තු මාසයේදී, මගුෆුලි නිලයේ සේවය කරමින් සිටියදී මිය ගිය බව නිවේදනය කරන ලදී, එනම් ඔහුගේ උප ජනාධිපති, සමියා සුලුහු හසන්, රටේ ජනාධිපති බවට පත් වූ බවයි.

### විධායකය 
ටැන්සානියාවේ ජනාධිපතිවරයා සහ ජාතික සභාවෙහි සාමාජිකයන් වසර පහක ධුර කාලයක් සඳහා සෘජු මහජන ඡන්දයෙන් සමගාමීව තේරී පත් වේ.

### ව්‍යවස්ථාදායකය 
ටැන්සානියාවේ ප්‍රධාන භූමිය හා වෘත්තීය සමිති කටයුතු සම්බන්ධ සියලුම ව්‍යවස්ථාදායක බලය ජාතික සභාව වෙත පැවරී ඇත, මැතිවරණ කොට්ඨාශ නියෝජනය කිරීමට තේරී පත් වූ සාමාජිකයින්, නීතිපතිවරයා, සැන්සිබාර් නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය විසින් තමන්ගේම සාමාජිකයින් අතරින් තේරී පත් වූ සාමාජිකයින් පස් දෙනෙකු, ඕනෑම පක්ෂයකට සභාවේ ඇති ආසනවලින් අවම වශයෙන් 30% ක් නියෝජනය කරන විශේෂ කාන්තා ආසන, කථානායක සභාවෙහි (වෙනත් ආකාරයකින් සභාවෙහි සාමාජිකයෙකු නොවේ නම්), සහ ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරන ලද පුද්ගලයින් (දස දෙනෙකුට වඩා වැඩි නොවේ).

ටැන්සානියාවට මට්ටම් හතරක අධිකරණ පද්ධතියක් ඇත. එසේ නොමැතිනම්, අවසාන අභියාචනය ටැන්සානියාවේ අභියාචනාධිකරණය වෙත වේ. සැන්සිබාර් හි මහාධිකරණයට කාර්මික අංශයක් ඇත, එය කම්කරු ආරවුල් පමණක් විභාග කරයි.

මේන්ලන්ඩ් සහ යූනියන් විනිසුරුවන් පත් කරනු ලබන්නේ ටැන්සානියාවේ ප්‍රධාන විනිසුරුවරයා විසිනි, අභියාචනාධිකරණයේ සහ මහාධිකරණයේ හැර, ටැන්සානියාවේ ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරනු ලැබේ.

### නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම 
මහජන ආරක්ෂාව සහ දේශසීමා පාලනය ටැන්සානියා පොලිස් බලකායේ වගකීමයි. බලකායේ අධීක්‍ෂණය පොලිස් අමාත්‍යාංශයේ ප්‍රධාන ලේකම් සහ පොලිස්පතිවරයා විසින් බෙදාගනු ලැබේ.

### සැන්සිබාර් 
සියලුම වෘත්තීය සමිති නොවන කාරණා සම්බන්ධයෙන් සැන්සිබාර් හි ව්‍යවස්ථාදායක අධිකාරිය නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයට (ටැන්සානියා ව්‍යවස්ථාවට අනුව) දෙවැන්න බලයේ සිටින පක්ෂයෙන් වන අතර ඔහු සභාවේ රජයේ කටයුතුවල නායකයා වේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, 1968 දී, මානව ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට, පෘථිවි සම්මේලනය සඳහා වූ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව කෙටුම්පත් කිරීම සහ සම්මත කිරීම සඳහා ලෝක ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් රැස් විය. එවකට ටැන්සානියාවේ ජනාධිපති වූ ජුලියස් නියරේරේ ලෝක ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් කැඳවීමේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය.

### පරිපාලන උප අංශ 
1972 දී, ප්‍රධාන භූමියේ පළාත් පාලන ක්‍රමය අහෝසි කර මධ්‍යම රජයෙන් සෘජු පාලනයක් ඇති කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, ග්‍රාමීය සභා සහ ග්‍රාමීය අධිකාරීන් යලි ස්ථාපිත කරන ලද 1980 දශකයේ මුල් භාගයේ දී පළාත් පාලන ආයතන නැවත හඳුන්වා දෙන ලදී. පළාත් පාලන මැතිවරණය 1983 දී සිදු වූ අතර 1984 දී ක්‍රියාකාරී සභා ආරම්භ විය. 1999 දී ජාතික සභාව විසින් "පුළුල් සහ අභිලාෂකාමී න්‍යාය පත්‍රයක් ... [ආවරණ] ක්ෂේත්‍ර හතරක් සකස් කරමින් පළාත් පාලන ප්‍රතිසංස්කරණ වැඩසටහනක් ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. විමධ්‍යගත කිරීම, පරිපාලනමය විමධ්‍යගත කිරීම සහ වෙනස් වූ මධ්‍යම-ප්‍රාදේශීය සබඳතා, ප්‍රධාන භූමි රජයට ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ රාමුව තුළ අභිබවා යන බලතල ඇත."

2016 වන විට, ටැන්සානියාව ප්‍රදේශ තිස් එකකට (එම්කෝවා), ප්‍රධාන භූමියේ විසි හයකට සහ සැන්සිබාර්හි පහකට (උංගුජාහි තුනක්, පෙම්බාවේ දෙකක්) බෙදා ඇත. 2012 දී, කලින් පැවති ප්‍රදේශ තිහ දිස්ත්‍රික්ක 169කට (විලය) බෙදී ඇති අතර එය පළාත් පාලන ආයතන ලෙසද හැඳින්වේ. එම දිස්ත්‍රික්කවලින් 34ක් නාගරික ඒකක වූ අතර, ඒවා තවදුරටත් නගර සභා තුනක් (අරුෂා, ඹේයා සහ මුවන්සා), මහ නගර සභා දහනවයක් සහ නගර සභා දොළහක් ලෙස වර්ගීකරණය කරන ලදී.

නාගරික ඒකකවලට ස්වාධීන නගරයක්, මහ නගර සභාවක් හෝ නගර සභාවක් ඇති අතර ඒවා වාට්ටු සහ ම්ටා ලෙස බෙදා ඇත. නාගරික නොවන ඒකකවලට ස්වයං පාලන දිස්ත්‍රික් සභාවක් ඇත, නමුත් ඒවා ගම් සභා හෝ නගර අධිකාරීන් (පළමු මට්ටම) සහ පසුව විටොන්ගෝජි ලෙස බෙදා ඇත. මුවන්සා නගරයට නගර සභාවක් ඇත, එහි ප්‍රාදේශීය බල ප්‍රදේශය මහ නගර සභා දෙකක් අතිච්ඡාදනය වේ.

### විදේශ ප්‍රතිපත්ති සහ හවුල්කාරිත්වය 
ටැන්සානියාවේ පළමු නිල විදේශ ප්‍රතිපත්තිය වූ 2001 වත්මන් නව විදේශ ප්‍රතිපත්තිය වෙනුවට ටැන්සානියාවේ විදේශ ප්‍රතිපත්ති සමාලෝචනය කරමින් පවතී. 2001 ට පෙර, ටැන්සානියානු විදේශ ප්‍රතිපත්තිය මුවාලිමු නියරේරේ විසින් විශේෂයෙන් 1964 අංක 2 දරන චක්‍රලේඛය, අරූෂා ප්‍රකාශනය, සහ 1967 විදේශ කටයුතු පිළිබඳ ප්‍රතිපත්තිය මගින් විවිධ ජනාධිපති ප්‍රකාශන මගින් නියම කරන ලදී. මෙම ප්‍රකාශන විදේශ ප්‍රතිපත්තිය මූලික වශයෙන් ස්වාධීනත්වය සහ ස්වෛරීත්වය, මානව හිමිකම් සහ අප්‍රිකානු එකමුතුව කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත. 2001 වත්මන් නව විදේශ ප්‍රතිපත්තිය පිහිටුවන ලද්දේ යටත් විජිතවාදයේ අවසානය සහ සීතල යුද්ධය, ගෝලීයකරණය, වෙළඳපල ආර්ථික විද්‍යාව සහ ලිබරල්කරණය සහ ටැන්සානියාවේ බහු-පක්ෂ රාජ්‍යය වඩා හොඳින් ආමන්ත්‍රණය කිරීම සඳහා ය. එහි මූලික අවධානය යොමු වන්නේ ආර්ථික රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකත්වය සහ සංවර්ධනයයි.

අදටත් භාවිතා වන 2001 නව විදේශ ප්‍රතිපත්තියට මූලධර්ම 7 ක පදනමක් ඇත; ස්වෛරීත්වය, ලිබරල්වාදය, යහපත් අසල්වැසිභාවය, අප්‍රිකානු එකමුතුව, නොබැඳි බව, ආර්ථික රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකත්වය සහ ආර්ථික සංවර්ධනය සහ සාමය සඳහා ගෝලීය සහයෝගීතාව. සංස්කෘතික හා ආර්ථික අවශ්‍යතා ආරක්ෂා කිරීම සහ ප්‍රවර්ධනය කිරීම, ආර්ථික අවශ්‍යතා මත පදනම් වූ අනෙකුත් ජාතීන් සමඟ සබඳතා ඇති කර ගැනීම, ආර්ථික ස්වයංපෝෂිතභාවය, අභ්‍යන්තර හා ගෝලීය සාමය සහ කලාපීය දේශපාලන හා ආර්ථික ඒකාබද්ධතාවය මූලික අරමුණු ලෙස දක්වා ඇත. මීට අමතරව, නිදහසින් පසු ටැන්සානියාවේ නොබැඳී සිටීම, එකමුතුකම සහ අභ්‍යන්තර සාමයේ ශක්තිය හේතුවෙන්, ටැන්සානියාව යුරෝපය සමඟ අරූෂා ගිවිසුම මෙන්ම අරුෂා ගිවිසුම් වැනි අනෙකුත් ජාතීන් අතර ගිවිසුම් සහ ගිවිසුම්වල මැදිහත්කරුවෙකු සහ ස්ථානය ලෙස නිතර ක්‍රියා කරයි. ඒ රුවන්ඩාව (1993) සහ බුරුන්ඩි (2000) ය.

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට ටැන්සානියාවේ විශාල වත්මන් සහ ඓතිහාසික පැවැත්මක් ඇති අතර, රටේ බොහෝ කාර්යයන් සඳහා මෙන්ම, ටැන්සානියාව පදනම් කරගත් සහ මහා විල් සහ අප්‍රිකාව පුරා ක්‍රියාත්මක වන ක්‍රියාකාරකම් වලදී, සහ ඒ ආශ්‍රිත IGO සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධානවල වැදගත් හවුල්කරුවෙකු ලෙස ක්‍රියා කරයි. සමස්තයක්. බොහෝ කාර්යයන් අතුරින්, UN සහ ටැන්සානියා සහකරු හෝ UN බාහිර රටවල් සමඟ වැඩ කරයි, විශේෂයෙන් මානව හිමිකම් සහ අධිකරණ අධිකරණ සහ වාර්තා කිරීම, අධ්‍යාපනය, සංවර්ධනය, දේශගුණික විපර්යාස, සෞඛ්‍යය සහ වනජීවී සංරක්ෂණය. එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රාථමික කාර්යාල ඔයිස්ටර්බේ, ඩාර් එස් සලාම් හි පවතින අතර, තවත් බොහෝ කාර්යාල, උසාවි සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන අරුෂා, ටැන්සානියා හි පිහිටා ඇත. වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ උදාහරණය වන්නේ රුවන්ඩා ජන සංහාරය සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයයි.

අප්‍රිකානු සංගමය අප්‍රිකාවේ ජාතීන් 55 කින් සමන්විත වේ. ටැන්සානියාව 2001 දී AU හි ආරම්භක සාමාජිකයෙකු වන අතර, 1963 දී ටැන්සානියාව, ටැන්ගානිකා සහ සැන්සිබාර් හි පූර්වගාමීන් විසින් එහි පූර්වගාමියා වූ අප්‍රිකානු එකමුතුවේ සංවිධානය (OAU) වේ. AU හි අධිකරණ ශාඛාව සහ එහි උසාවි ටැන්සානියාවේ පිහිටා ඇත. මුලින් අප්‍රිකානු සංගමයේ අධිකරණ උසාවිය, එය අරුෂා හි පිහිටා ඇති අප්‍රිකානු අධිකරණය සහ මානව හිමිකම් (ACJHR) පිහිටුවීම සඳහා මානව සහ ජනතාවගේ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ අප්‍රිකානු අධිකරණය සමඟ ඒකාබද්ධ කර ඇත.

ටැන්සානියාව, උගන්ඩාව, කෙන්යාව, රුවන්ඩා, බුරුන්ඩි, දකුණු සුඩානය, සහ කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය (DRC) වලින් සමන්විත නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාවේ මූලස්ථානය අරුෂා හි පිහිටා ඇත. ටැන්සානියාව, කෙන්යාව සහ උගන්ඩාව, 2000 දී EAC හි ආරම්භක සාමාජිකයෙකි. පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී ජර්මානු පරාජයෙන් පසුව ටැන්සානියාව 1919 සිට 1948 දක්වා ටැන්සානියාව, උගන්ඩාව සහ කෙන්යාව සඳහා රේගු සංගමයක් සහ මුදල් සපයන්නෙකු වූ ලන්ඩන් පදනම් කරගත් නැගෙනහිර අප්‍රිකානු මුදල් මණ්ඩලයට (EACB) සම්බන්ධ විය, නැගෙනහිර අප්‍රිකානු මහ කොමසාරිස් (EAHC) 1948 සිට 1961 දක්වා, සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකානු පොදු සේවා සංවිධානය (EACSO) 1961 සිට 1966 දක්වා. 1966 දී රටවල් තුනම පළමු නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාව පිහිටුවා ගත් අතර එය 1976 දක්වා පැවති අතර පසුව නැගෙනහිර අප්‍රිකානු සහයෝගීතාව 1993 සිට 2000 දක්වා නැවත ස්ථාපිත විය. ඒ 2000 දී නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාව ලෙසය.

සාමාජික රාජ්‍යයන් අතර නිදහස් වෙළඳ කලාපයක් සහ සාමාජික නොවන රාජ්‍යයන් සහ බහුජාතික සංවිධාන සමඟ ඒකාබද්ධ තීරුබදු සහ වෙළඳ ගිවිසුම් ඇතිව, 2005 සිට EAC සතුව රේගු සංගමයක් ඇත. නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාව පිහිටුවීම සඳහා වූ ගිවිසුමේ 5(2) වගන්තියේ දක්වා ඇති පරිදි EAC නැවත පිහිටුවීමේ සිට, EAC හි අවසාන ඉලක්කය සෑම විටම සියලුම සාමාජික රටවල දේශපාලන සම්මේලනයයි. 2017 දී සියලුම සාමාජික රාජ්‍යයන් අවසාන සම්මේලනයේ සංක්‍රාන්ති පූර්වගාමියා ලෙස EAC සම්මේලනය සම්මත කර ගත්හ. ටැන්සානියාව 1994 දී SADC හි ආරම්භක සාමාජිකයෙකි, මෙන්ම එහි පූර්වගාමියා වූ පෙරටුගාමී රාජ්‍යයන් (FLS), 1960 සිට 1994 දක්වා. FLS වර්ණභේදවාදය අවසන් කිරීම අරමුණු කරගත් අතර, එහි අනුප්‍රාප්තික SADC සාමාජික රටවල ආර්ථික හා දේශපාලන ඒකාබද්ධතාවය සමඟ සාමය සහ ආරක්ෂාව තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන යාමේ අරමුණු ඇත.. උසස් ද්විතීයික පාසලෙන් උපාධිය ලැබීමෙන් පසු වයස අවුරුදු 15 සිට සහ වයස අවුරුදු 18 සිට අනිවාර්ය ජාතික හමුදා සේවය සඳහා ස්වේච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වීමට ටැන්සානියානු පුරවැසියන්ට හැකිය. බලහත්කාර සේවා වගකීම 2004 වන විට වසර 2ක් විය.

### මානව හිමිකම් 
ටැන්සානියාව පුරා, පිරිමින් අතර සිදුවන ලිංගික ක්‍රියා නීතිවිරෝධී වන අතර ජීවිතාන්තය දක්වා සිරදඬුවම් දක්වා උපරිම දඬුවම් ලැබිය හැකිය. 2007 Pew Research Center සමීක්ෂණයකට අනුව, ටැන්සානියානුවන්ගෙන් සියයට 95ක් විශ්වාස කළේ සමලිංගිකත්වය සමාජය විසින් පිළිගත යුතු නැති බවයි.

ටැන්සානියාවේ වෙසෙන ඇල්බිනිස්වාදයෙන් පෙළෙන පුද්ගලයන්ට බොහෝ විට පහර දීම, මරා දැමීම හෝ විකෘති කිරීම සිදු කරනු ලබන්නේ, ඇල්බිනෝස්ගේ ශරීර කොටස්වලට ඉන්ද්‍රජාලික ගුණ ඇති බව පවසන මුටි ලෙස හඳුන්වන කළු-මැජික් භාවිතයට සම්බන්ධ මිථ්‍යා විශ්වාසයන් නිසාය. අප්‍රිකානු රටවල් 27ක් අතුරින් මෙම මානව හිමිකම් කඩකිරීමේ වැඩිම සිදුවීමක් ඇත්තේ ටැන්සානියාවේය.

2019 දෙසැම්බරයේදී, ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් වාර්තා කළේ, ටැන්සානියානු රජය විසින් රාජ්‍ය නොවන සංවිධානවලට මෙන්ම පුද්ගලයන්ට එයට එරෙහිව ඕනෑම නඩුවක් සෘජුවම මානව සහ මහජන අයිතිවාසිකම් සඳහා වන අප්‍රිකානු අධිකරණයේ ගොනු කිරීමට ඇති අයිතිය අවලංගු කළ බවයි.

## යොමු කිරීම්