වෙනිසියුලාවේ ඉතිහාසය

### පූර්ව-කොලොම්බියානු ඉතිහාසය 
වර්තමානයේ වෙනිසියුලාව ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයේ වසර 15,000 කට පමණ පෙර සිට මිනිස් වාසයක් පැවති බවට සාක්ෂි පවතී. බටහිර වෙනිසියුලාවේ රියෝ පෙඩ්‍රෙගල් හි ඉහළ ගංගා ටෙරස් මත මෙවලම් සොයාගෙන ඇත. හෙල්ල ඉඟි ඇතුළු පසුකාලීන ප්ලයිස්ටොසීන දඩයම් කෞතුක වස්තු, වයඹදිග වෙනිසියුලාවේ සමාන ස්ථාන මාලාවකින් සොයාගෙන ඇත; විකිරණශීලී කාබන් කාල නිර්ණයට අනුව, මේවා ක්‍රි.පූ. 13,000 සිට 7,000 දක්වා දිව යයි.

ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණයට පෙර වෙනිසියුලාවේ කොපමණ පිරිසක් ජීවත් වූවාද යන්න නොදනී; එය මිලියනයක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත. අද දන්නා ආදිවාසී ජනයාට අමතරව, ජනගහනයට කලීනා (කැරිබ්වරු), අවුකේ, කැකෙටියෝ, මැරිචේ සහ ටිමෝටෝ–කුයිකාස් වැනි කණ්ඩායම් ඇතුළත් විය. පූර්ව-කොලොම්බියානු වෙනිසියුලාවේ වඩාත්ම සංකීර්ණ සමාජය වූයේ ටිමෝටෝ–කුයිකා සංස්කෘතියයි, පූර්ව සැලසුම් කළ ස්ථිර ගම්මාන, වාරිමාර්ග, ටෙරස් කළ කෙත්වලින් වටවී තිබුණි. ඔවුන්ගේ නිවාස ගල් හා ලී වලින් සාදා තිබුණේ පිදුරු සෙවිලි කළ වහලවල් සමඟිනි. ඔවුන් සාමකාමී වූ අතර වගා කරන භෝග මත යැපුණි. කලාපීය භෝග අතර අර්තාපල් සහ උලුකෝස් ඇතුළත් විය. ඔවුන් කලාව, විශේෂයෙන් මානවරූපී පිඟන් මැටි, නමුත් ප්‍රධාන ස්මාරක කිසිවක් ඉතිරි කළේ නැත. ඔවුන් නිවාස සඳහා රෙදිපිළි සහ පැදුරු බවට වියන ලද එළවළු කෙඳි. වෙනිසියුලානු ආහාරවල ප්‍රධාන ආහාරයක් වන අරේපා සොයා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් ඔවුන්ට ගෞරවය හිමි වේ.

යටත් කර ගැනීමෙන් පසු, ජනගහනය සැලකිය යුතු ලෙස පහත වැටුණි, ප්‍රධාන වශයෙන් යුරෝපයෙන් බෝවන රෝග පැතිරීම හරහාය. පූර්ව-කොලොම්බියානු ජනගහනයේ ප්‍රධාන උතුරු-දකුණු අක්ෂ දෙකක් සිටියහ, ඔවුන් බටහිරින් බඩ ඉරිඟු සහ නැගෙනහිරින් මඤ්ඤොක්කා වගා කළහ. ලැනෝස් වලින් විශාල කොටස් වගා කරන ලද්දේ කප්පාදු කිරීම සහ පිළිස්සීම සහ ස්ථිර පදිංචි වූ කෘෂිකර්මාන්තයේ එකතුවක් හරහාය.

### ජනපදකරණය 
1498 දී, ඇමරිකාවට ඔහුගේ තුන්වන ගමනේදී, ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් ඔරිනෝකෝ ඩෙල්ටාව අසල යාත්‍රා කර පරියා බොක්කෙහි ගොඩ බැස්සේය. නැගෙනහිර දෙසට තම ගමන් මග හරවා ගත් මහා වෙරළබඩ මිරිදිය ධාරාව ගැන මවිතයට පත් කොලොම්බස්, ඉසබෙලා සහ ෆර්ඩිනන්ඩ් වෙත ලිපියක් යවමින් ඔහු පෘථිවියේ ස්වර්ගයට (භූමිෂ්ඨ පාරාදීසයට) ළඟා වී ඇති බව ප්‍රකාශ කළේය:

ස්පාඤ්ඤයේ වෙනිසියුලාවේ ප්‍රධාන භූමියේ ජනපදකරණය 1522 දී ආරම්භ වූ අතර, වර්තමාන කුමානා නගරයේ එහි පළමු ස්ථිර දකුණු ඇමරිකානු ජනාවාස ස්ථාපිත කළේය.

#### ජර්මානු යටත් විජිතකරණය 
16 වන සියවසේදී, ස්පාඤ්ඤයේ රජු ජර්මානු වෙල්සර් පවුලට සහනයක් ලබා දුන්නේය. ක්ලයින්-වෙනෙඩිග් 1528 සිට 1546 දක්වා ඇමරිකාවේ ජර්මානු යටත් විජිතකරණයේ වඩාත්ම පුළුල් මුලපිරීම බවට පත්විය. වෙල්සර්වරු හැබ්ස්බර්ග්වරුන්ගේ බැංකුකරුවන් සහ ස්පාඤ්ඤයේ රජු වූ ශුද්ධ රෝම අධිරාජ්‍යයා වූ පස්වන චාල්ස්ගේ මූල්‍යකරුවන් වූ අතර ඔහුගේ අධිරාජ්‍ය මැතිවරණය සඳහා අල්ලස් ගෙවීමට ඔවුන්ගෙන් විශාල වශයෙන් ණයට ගත්හ.

1528 දී, පස්වන චාල්ස් වෙල්සර්වරුන්ට භූමිය ගවේෂණය කිරීමට, පාලනය කිරීමට සහ යටත් විජිතකරණය කිරීමට මෙන්ම මිථ්‍යාදෘෂ්ටික එල් ඩොරාඩෝ නගරය සෙවීමට අයිතිය ලබා දුන්නේය. පළමු ගවේෂණය මෙහෙයවනු ලැබුවේ 1529 දී මාරකයිබෝ ස්ථාපිත කළ ඇම්බ්‍රෝසියස් එහෙන්ගර් විසිනි. පළමු එහෙන්ගර් (1533), පසුව නිකොලස් ෆෙඩර්මන් සහ ජෝර්ජ් වොන් ස්පෙයර් (1540) ගේ මරණින් පසු, පිලිප් වොන් හටන් අභ්‍යන්තරය ගවේෂණය කිරීමේ නිරත විය. පළාතේ අගනුවරින් වොන් හටන් නොමැති විට, ස්පාඤ්ඤයේ කිරීටය ආණ්ඩුකාරවරයෙකු පත් කිරීමේ අයිතිය ඉල්ලා සිටියේය. 1546 දී හටන් අගනුවර වන සැන්ටා ඇනා ඩි කොරෝ වෙත ආපසු පැමිණි විට, ස්පාඤ්ඤ ආණ්ඩුකාර ජුවාන් ද කාර්වාජල් විසින් හටන් සහ VI වන බර්තොලමියස් පත් කරන ලදී. වෙල්සර් ඝාතනය කරන ලදී. පසුව, චාල්ස් V වෙල්සර්ගේ සහනය අවලංගු කරන ලදී. වෙල්සර්වරු උක් වගාවන් වගා කිරීම සඳහා අප්‍රිකානු වහලුන් 4,000 කට අමතරව ජර්මානු පතල් කම්කරුවන් ජනපදයට ප්‍රවාහනය කළහ. බොහෝ ජර්මානු යටත් විජිතවාදීන් නිවර්තන රෝගවලින් මිය ගිය අතර, ඔවුන්ට කිසිදු ප්‍රතිශක්තියක් නොතිබුණි, නැතහොත් ආදිවාසී වැසියන් සමඟ යුද්ධ හරහා මිය ගියහ.

### 15 වන සියවසේ අගභාගයේ සිට 17 වන සියවසේ මුල් භාගය දක්වා 
ගුවායිකයිපුරෝ (1530-1568) සහ තමනාකෝ (1573 මිය ගිය) වැනි ස්වදේශික කැසික් (නායකයින්) ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණයන්ට ප්‍රතිරෝධය දැක්වීමට උත්සාහ කළ නමුත් නවකයින් අවසානයේ ඔවුන්ව යටත් කර ගත්හ.

16 වන සියවසේදී ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිත සමයේදී, කලීනාගෙන් පැවත එන මරිචස් වැනි ස්වදේශික ජනයා රෝමානු කතෝලික ආගමට හරවන ලදී. කැරකස්, චාකාඕ සහ ලොස් ටෙක්ස් ඇතුළු ස්ථාන නාමවලින් සමහරක් ප්‍රතිරෝධී ගෝත්‍ර හෝ නායකයින් අනුස්මරණය කරනු ලැබේ. මුල් යටත් විජිත ජනාවාස උතුරු වෙරළ තීරය කේන්ද්‍ර කර ගත් නමුත්, 18 වන සියවසේ මැද භාගයේදී, ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් ඔරිනෝකෝ ගඟ දිගේ තවත් රට අභ්‍යන්තරයට තල්ලු විය. මෙහිදී, 1775–76 දී යෙ'කුවානා ප්‍රතිරෝධය සංවිධානය කළේය.

ස්පාඤ්ඤයේ නැගෙනහිර වෙනිසියුලානු ජනාවාස නිව් ඇන්ඩලූසියා පළාතට ඇතුළත් කරන ලදී. 16 වන සියවසේ මුල් භාගයේ සිට සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝහි රාජකීය ඕඩියන්සියා විසින් පරිපාලනය කරන ලද වෙනිසියුලාවේ වැඩි කොටසක් 18 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී නිව් ග්‍රැනඩාවේ උපරාජිකත්වයේ කොටසක් බවට පත් වූ අතර පසුව 1777 සිට ස්වාධීන කපිතාන්සි ජෙනරාල්වරයෙකු ලෙස ප්‍රතිසංවිධානය කරන ලදී. 1567 දී මධ්‍යම වෙරළබඩ කලාපයේ ආරම්භ කරන ලද කැරකස්, ප්‍රධාන ස්ථානයක් බවට පත්වීමට සුදුසු ස්ථානයක් වූ අතර, ලා ගුයිරා වෙරළබඩ වරාය අසල සහ නිම්නයක, කඳු වැටියක පිහිටා තිබූ අතර, මුහුදු කොල්ලකරුවන්ට එරෙහිව ආරක්ෂක ශක්තියක් සහ වඩාත් සාරවත් හා සෞඛ්‍ය සම්පන්න දේශගුණයක් සපයයි.

### නිදහස සහ 19 වන සියවස 
අසාර්ථක නැගිටීම් වලින් පසුව, ඇමරිකානු සහ ප්‍රංශ විප්ලවයන්හි සටන් කළ වෙනිසියුලානු මාෂල්වරයෙකු වූ ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ද මිරැන්ඩාගේ නායකත්වය යටතේ වෙනිසියුලාව 1811 ජූලි 5 වන දින පළමු වෙනිසියුලානු ජනරජය ලෙස නිදහස ප්‍රකාශයට පත් කළේය. මෙය වෙනිසියුලානු නිදහස් යුද්ධය ආරම්භ කළේය. 1812 කැරකස් භූමිකම්පාවක් සහ වෙනිසියුලානු ලැනෙරෝස් කැරැල්ල ජනරජය බිඳ දැමීමට උපකාරී විය. ස්වාධීනවාදී හමුදාවන්ගේ නව නායක සයිමන් බොලිවර්, 1813 දී නිව් ග්‍රැනඩාවේ සිට ඔහුගේ ප්‍රශංසනීය ව්‍යාපාරය දියත් කළ අතර, බොහෝ ප්‍රදේශ නැවත අත්පත් කරගෙන එල් ලිබර්ටඩෝර් ("විමුක්තිකරු") ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. වෙනිසියුලාවේ දෙවන ජනරජයක් 1813 අගෝස්තු 7 වන දින ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද නමුත් රාජකීය කෞඩිලෝ ජෝස් ටොමස් බෝව්ස් සහ ඔහුගේ පුද්ගලික ලැනෙරෝස් හමුදාව විසින් තලා දැමීමට පෙර මාස කිහිපයක් පමණක් පැවතුනි.

1814 දී ස්පාඤ්ඤයේ නිජබිම ප්‍රංශ ආක්‍රමණය අවසන් වීමත් සමඟ, වෙනිසියුලාවේ සහ නිව් ග්‍රනාඩාවේ අහිමි වූ භූමිය නැවත ලබා ගැනීමේ අරමුණින්, ජෙනරාල් පැබ්ලෝ මොරිලෝ යටතේ විශාල ගවේෂණ හමුදාවක් පැමිණීමට හැකි විය. 1817 දී යුද්ධය ඇණහිටීමකට ලක් වූ විට, බොලිවර් තවමත් දේශප්‍රේමීන් විසින් පාලනය කරන ලද භූමියේ, ප්‍රධාන වශයෙන් ගුවායානා සහ ලැනොස් ප්‍රදේශවල, තුන්වන වෙනිසියුලානු ජනරජය නැවත ස්ථාපිත කළේය. මෙම ජනරජය කෙටි කාලීන විය, මන්ද වසර දෙකකට පසුව, 1819 ඇන්ගෝස්ටුරා සම්මේලනයේදී, වෙනිසියුලාව සහ නිව් ග්‍රනාඩාව ඒකාබද්ධ කිරීම කොලොම්බියා ජනරජය පිහිටුවීමට නියෝග කරන ලදී. 1821 ජුනි 24 වන දින කැරබෝබෝ සටනින් පසු පූර්ණ ජයග්‍රහණය සහ ස්වෛරීභාවය ලබා ගන්නා තෙක් යුද්ධය පැවතුනි. 1823 ජූලි 24 වන දින, ජෝස් ප්‍රුඩෙන්සියෝ පැඩිල්ලා සහ රෆායෙල් උර්ඩනෙටා මාරකයිබෝ විල සටනේදී ඔවුන්ගේ ජයග්‍රහණයෙන් වෙනිසියුලානු නිදහස මුද්‍රා තැබීමට උදව් කළහ. නිව් ග්‍රනාඩා සම්මේලනය බොලිවර්ට ග්‍රැනේඩියානු හමුදාවේ පාලනය ලබා දුන්නේය; එයට නායකත්වය දෙමින් ඔහු රටවල් කිහිපයක් නිදහස් කර කොලොම්බියා ජනරජය (ග්‍රාන් කොලොම්බියාව) ආරම්භ කළේය.

සුක්‍රේ ඉක්වදෝරය නිදහස් කර බොලිවියාවේ දෙවන ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය. 1830 වන තෙක් වෙනිසියුලාව ග්‍රාන් කොලොම්බියාවේ කොටසක් ලෙස පැවතුනි, ජෝස් ඇන්ටෝනියෝ පේස්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් කැරැල්ලක් සැප්තැම්බර් 22 වන දින අලුතින් ස්වාධීන වෙනිසියුලාවක් ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට ඉඩ සලසන තෙක්; පේස් නව වෙනිසියුලානු රාජ්‍යයේ පළමු ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය. මෙම දශක දෙකක යුද්ධයේදී වෙනිසියුලාවේ ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් සහ තුනෙන් එකක් අතර ප්‍රමාණයක් අහිමි විය (යුරෝපීය සම්භවයක් ඇති වෙනිසියුලානුවන්ගෙන් අඩක් පමණ ඇතුළුව), එය 1830 වන විට 800,000 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත. වෙනිසියුලාවේ ධජයේ, කහ පැහැය ඉඩම් ධනය නියෝජනය කරයි, නිල් පැහැය වෙනිසියුලාව ස්පාඤ්ඤයෙන් වෙන් කරන මුහුද සඳහා වන අතර රතු පැහැය නිදහසේ වීරයන් විසින් වැගිරවූ රුධිරය සඳහා වේ.

වෙනිසියුලාවේ වහල්භාවය 1854 දී අහෝසි කරන ලදී.

1899 දී, සිප්‍රියානෝ කැස්ත්‍රෝ ඔහුගේ මිතුරා වූ ජුවාන් විසෙන්ටේ ගෝමස්ගේ සහාය ඇතිව කැරකස්හි බලය අල්ලා ගත්තේය. කැස්ත්‍රෝ වෙනිසියුලාවේ සැලකිය යුතු විදේශ ණය ගෙවීම පැහැර හැර ඇති අතර වෙනිසියුලාවේ සිවිල් යුද්ධවලට හසු වූ විදේශිකයන්ට වන්දි ගෙවීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. මෙය 1902-1903 වෙනිසියුලා අර්බුදයට හේතු වූ අතර, එහිදී බ්‍රිතාන්‍යය, ජර්මනිය සහ ඉතාලිය නාවික අවහිරයක් පැනවූ අතර, නව ස්ථිර බේරුම්කරණ අධිකරණයේ ජාත්‍යන්තර බේරුම්කරණයට එකඟ විය. 1908 දී, නෙදර්ලන්තය සමඟ තවත් ආරවුලක් ඇති වූ අතර, කැස්ත්‍රෝ ජර්මනියේ වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සඳහා පිටත්ව ගිය විට සහ ජුවාන් විසෙන්ට් ගෝමස් (1908-35) විසින් වහාම බලයෙන් පහ කරන ලද විට එය විසඳන ලදී.

### 20 වන සියවස 
පළමු ලෝක යුද්ධ සමයේදී මාරකයිබෝ විලෙහි දැවැන්ත තෙල් නිධි සොයා ගැනීම වෙනිසියුලාවට තීරණාත්මක බව ඔප්පු වූ අතර කෘෂිකාර්මික අපනයන මත දැඩි ලෙස යැපීමෙන් එහි ආර්ථිකය පරිවර්තනය කළේය. එය 1980 ගණන් දක්වා පැවති උත්පාතයක් ඇති කළේය; 1935 වන විට, වෙනිසියුලාවේ ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ලතින් ඇමරිකාවේ ඉහළම අගය විය. දූෂණය සමෘද්ධිමත් වූ විට ගෝමස් මෙයින් ඉතා වාසිදායක ලෙස ප්‍රතිලාභ ලැබීය, නමුත් ඒ සමඟම, නව ආදායම් මාර්ගය ඔහුට රාජ්‍යය මධ්‍යගත කිරීමට සහ එහි අධිකාරිය වර්ධනය කිරීමට උපකාරී විය.

ගෝමස් 1935 දී මිය යන තුරුම වෙනිසියුලාවේ බලවත්ම පුද්ගලයා ලෙස රැඳී සිටියේය. ගෝමසිස්ටා ඒකාධිපතිත්වය (1935–1945) ක්‍රමය බොහෝ දුරට එලියාසර් ලෝපෙස් කොන්ට්‍රෙරාස් යටතේ පැවතුනද, 1941 සිට ඉසාස් මෙඩිනා ඇන්ගරිටා යටතේ ලිහිල් කරන ලදී. සියලුම දේශපාලන පක්ෂ නීතිගත කිරීම ඇතුළු ප්‍රතිසංස්කරණ මාලාවක් ඇන්ගරිටා විසින් ලබා දෙන ලදී. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු, දකුණු යුරෝපයෙන් සහ දුප්පත් ලතින් ඇමරිකානු රටවලින් සංක්‍රමණය වීම වෙනිසියුලානු සමාජය කැපී පෙනෙන ලෙස විවිධාංගීකරණය කළේය.

1945 දී, සිවිල්-මිලිටරි කුමන්ත්‍රණයක් මෙඩිනා ඇන්ගරිටා බලයෙන් පහ කර, මහජන සාමාජික පක්ෂයක් වන ඩිමොක්‍රටික් ඇක්ෂන් යටතේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලන කාල පරිච්ඡේදයක් (1945–1948) ආරම්භ කළේය, මුලින් රොමුලෝ බෙටන්කෝට් යටතේ, රොමුලෝ ගැලෙගෝස් 1947 වෙනිසියුලානු ජනාධිපතිවරණය ජයග්‍රහණය කරන තෙක් (වෙනිසියුලාවේ පළමු නිදහස් හා සාධාරණ මැතිවරණය). 1948 වෙනිසියුලානු කුමන්ත්‍රණයේදී ත්‍රිත්වයේ , මාකෝස් පෙරෙස් ජිමිනෙස් සහ ගැලෙගොස් හි ආරක්ෂක අමාත්‍ය කාලෝස් ඩෙල්ගාඩෝ චාල්බෝඩ් විසින් නායකත්වය දුන් හමුදා ජුන්ටාවක් විසින් පෙරලා දමන තෙක් Gallegos පාලනය කරන ලදී.මිලිටරි ජුන්ටාවෙහි (1948-58) බලවත්ම පුද්ගලයා වූයේ පෙරේස් ජිමිනෙස් වන අතර 1950 දී පැහැර ගැනීමකින් මිය ගිය චල්බවුඩ්ගේ මරණය පිටුපස ඔහු සිටි බවට සැක කෙරුණි. ජුන්ටාව අනපේක්ෂිත ලෙස 1952 ජනාධිපතිවරණයෙන් පරාජයට පත් වූ විට, එය ප්‍රතිඵල නොතකා ජිමිනෙස් විසින් ජනාධිපති ධුරයට පත් කරන ලදී. 1958 ජනවාරි 23 වන දින ජිමිනෙස්ව බලහත්කාරයෙන් නෙරපා හරින ලදී.

1980 ගණන්වලදී, රාජ්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා වූ ජනාධිපති කොමිසම (COPRE) දේශපාලන නවෝත්පාදන යාන්ත්‍රණයක් ලෙස මතු විය. වෙනිසියුලාව එහි දේශපාලන ක්‍රමය විමධ්‍යගත කර එහි ආර්ථිකය විවිධාංගීකරණය කරමින් රාජ්‍යයේ ප්‍රමාණය අඩු කළේය. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රමයේ ප්‍රධාන ක්‍රියාකාරීන් විසින් මහජන සාකච්ඡාවෙන් බැහැර කරන ලද දේශපාලන න්‍යාය පත්‍රයට ගැටළු ඇතුළත් කිරීමෙන් COPRE නවෝත්පාදන යාන්ත්‍රණයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක විය. වඩාත්ම සාකච්ඡා කරන ලද මාතෘකා පොදු න්‍යාය පත්‍රයට ඇතුළත් කරන ලදී: විමධ්‍යගතකරණය, දේශපාලන සහභාගීත්වය, නාගරිකකරණය, අධිකරණ නියෝග ප්‍රතිසංස්කරණ සහ නව ආර්ථික උපාය මාර්ගයක රාජ්‍යයේ කාර්යභාරය. සමාජ යථාර්ථය නිසා වෙනස්කම් යෙදීම දුෂ්කර විය.

1980 සහ 1990 ගණන්වල ආර්ථික අර්බුද දේශපාලන අර්බුදයකට තුඩු දුන්නේය. 1989 දී කාලෝස් ඇන්ඩ්‍රෙස් පෙරෙස්ගේ දෙවන ජනාධිපති ධුර කාලය තුළ (1989–1993) සහ ආර්ථික කප්පාදු පියවර ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් පසු කැරකාසෝ කෝලාහලවලදී ආරක්ෂක හමුදා සහ හමුදාව විසින් සිය ගණනක් මිනිසුන් ඝාතනය කරන ලදී. 1982 දී ද්විපාර්ශ්වික ආණ්ඩු බලයෙන් පහ කිරීමට පොරොන්දු වූ හියුගෝ චාවේස්, 1992 පෙබරවාරි මාසයේ කුමන්ත්‍රණ උත්සාහයක් සාධාරණීකරණය කිරීම සඳහා ආර්ථික කප්පාදු පියවර කෙරෙහි වැඩෙන කෝපය භාවිතා කළේය; නොවැම්බර් මාසයේදී දෙවන කුමන්ත්‍රණ උත්සාහයක් සිදු විය. නමුත් දුප්පත් චාවේස් ආධාරකරුවන්ගේ විරෝධතා සහ හමුදාවේ ක්‍රියාමාර්ග හේතුවෙන් දින දෙකකට පසු චාවේස් නැවත පැමිණියේය. 2002 දෙසැම්බර් සිට 2003 පෙබරවාරි දක්වා පැවති සම්පූර්ණ ජාතික වැඩ වර්ජනයකින් පසුව චාවේස් බලයේ රැඳී සිටියේය, එයට රාජ්‍ය තෙල් සමාගමක් වන PDVSA හි වැඩ වර්ජනයක් / ලොකවුට් කිරීමක් ද ඇතුළත් විය. වැඩ වර්ජනයට පෙර සහ අතරතුර ප්‍රාග්ධන ගුවන් ගමන මුදල් පාලනය නැවත පැනවීමට හේතු විය. ඊළඟ දශකය තුළ, රජයට මුදල් අවප්‍රමාණය කිරීමට බල කෙරුනි. මෙම අවප්‍රමාණය කිරීම් ආනයනික නිෂ්පාදන හෝ ආනයනික යෙදවුම් මත යැපෙන දේශීයව නිෂ්පාදනය කරන ලද නිෂ්පාදන මත යැපෙන ජනතාවගේ තත්ත්වය වැඩිදියුණු කළේ නැත, නමුත් ඩොලර් වලින් නම් කරන ලද තෙල් අලෙවිය අපනයනයෙන් බහුතරයක් සඳහා හේතු වේ. තෙල් නිෂ්පාදනය පවත්වා ගැනීමට අවශ්‍ය ආයෝජන වෙනුවට "සමාජ ඉංජිනේරු විද්‍යාව" සහ දූෂණය හේතුවෙන් තෙල් කර්මාන්තයේ ලාභ අහිමි වී ඇත.

චාවේස් 2004 අගෝස්තු මාසයේ නැවත කැඳවීමේ ජනමත විචාරණයක් ඇතුළුව තවත් දේශපාලන පරීක්ෂණවලින් බේරී ඇත. ඔහු 2006 දෙසැම්බර් මාසයේදී තවත් වාරයක් සඳහා සහ 2012 ඔක්තෝබර් මාසයේදී තුන්වන වාරයක් සඳහා තේරී පත් විය. කෙසේ වෙතත්, වෛද්‍ය සංකූලතා හේතුවෙන් ඔහු කිසි විටෙකත් දිවුරුම් දුන්නේ නැත; ඔහු 2013 මාර්තු මාසයේදී මිය ගියේය.

### මදුරෝ යටතේ බොලිවේරියානු රජය: 2013–වර්තමානය 
2013 අප්‍රේල් මාසයේ පැවති ජනාධිපතිවරණය, 1999 දී චාවේස් බලයට පත්වීමෙන් පසු ඔහුගේ නම ඡන්ද පත්‍රිකාවේ සඳහන් නොවූ පළමු අවස්ථාවයි. බොලිවේරියානු රජය යටතේ, වෙනිසියුලාව ලතින් ඇමරිකාවේ ධනවත්ම රටවලින් එකක් වීමේ සිට දුප්පත්ම රටවලින් එකක් බවට පත් විය. හියුගෝ චාවේස්ගේ තෙල් අලෙවිය සහ භාණ්ඩ ආනයනය මත යැපීමේ සමාජ ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති හේතුවෙන් වෙනිසියුලාවේ විශාල ණය ප්‍රමාණයක් ඇති වූ අතර දූෂණයට කිසිදු වෙනසක් සිදු නොවූ අතර වෙනිසියුලාවේ අර්බුදයක් දක්වා අවසන් විය. ඇති වූ අතර, මිලියන 7 කට අධික පිරිසක් - රටේ ජනගහනයෙන් 20% ක් පමණ - සංක්‍රමණය විය. චාවේස් දුප්පතුන්ට උපකාර කිරීම අරමුණු කරගත් බොලිවේරියානු මෙහෙයුම්, වැඩසටහන් ආරම්භ කළේය.

2010 ගණන්වල දී දරිද්‍රතාවය වැඩි වීමට පටන් ගත්තේය. චාවේස් විසින් ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස නිකොලස් මධුරෝ තෝරා ගන්නා ලද අතර, 2013 දී ඔහු උප ජනාධිපති ලෙස පත් කරන ලදී.

චාවේස්ගේ අභාවයෙන් පසු ජනාධිපතිවරණයෙන් 51% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් හෙන්රික් කැප්‍රිල්ස්ට එරෙහිව 49% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් මධුරෝ 2013 අප්‍රේල් 14 වන දින සිට වෙනිසියුලාවේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස කටයුතු කර ඇත. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී එක්සත් වටමේසය මධුරෝගේ මැතිවරණය වංචාවක් ලෙස ඉදිරිපත් කළ නමුත් ඡන්දවලින් 56% ක විගණනයකින් කිසිදු විෂමතාවයක් නොපෙන්වූ අතර, වෙනිසියුලාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මධුරෝ නීත්‍යානුකූල ජනාධිපතිවරයා බව තීන්දු කළේය. විපක්ෂ නායකයින් සහ සමහර ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය මධුරෝගේ රජය ඒකාධිපතිත්වයක් ලෙස සලකයි. 2014 පෙබරවාරි මාසයේ සිට, රජයේ ප්‍රතිපත්ති හේතුවෙන් ඉහළ මට්ටමේ අපරාධ ප්‍රචණ්ඩත්වය, දූෂණය, අධි උද්ධමනය සහ මූලික භාණ්ඩවල නිදන්ගත හිඟය සම්බන්ධයෙන් ලක්ෂ සංඛ්‍යාත පිරිසක් විරෝධතා දක්වා තිබේ. චාවිස්ටාස් සහ විපක්ෂ විරෝධතාකරුවන් අතර ඇති වූ නොසන්සුන්තාවයේ දී විරෝධතා සහ කෝලාහල හේතුවෙන් 40 කට අධික පිරිසක් මිය ගොස් ඇති අතර ලියෝපෝල්ඩෝ ලෝපෙස් සහ ඇන්ටෝනියෝ ලෙඩෙස්මා ඇතුළු විපක්ෂ නායකයින් අත්අඩංගුවට ගෙන ඇත. මානව හිමිකම් කණ්ඩායම් ලෝපෙස් අත්අඩංගුවට ගැනීම හෙළා දුටුවේය. 2015 වෙනිසියුලානු පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී විපක්ෂය බහුතරයක් ලබා ගත්තේය.

2013 පෙබරවාරි මාසයේදී වෙනිසියුලාව තම මුදල් ඒකකය අවප්‍රමාණය කළේ, කිරි සහ අනෙකුත් අවශ්‍යතා ඇතුළුව ඉහළ යන හිඟයන් නිසාය. මෙය විශේෂයෙන් ළමුන් අතර මන්දපෝෂණය වැඩි වීමට හේතු විය. ආර්ථිකය තෙල් අපනයනය මත රඳා පැවතුන අතර, අපනයනවලින් 86% ක් බොරතෙල් වලින් වන අතර, සහ සමාජ වැඩසටහන් සඳහා සහාය වීම සඳහා බැරලයකට ඉහළ මිලක් නියම කරන ලදී. 2014 සිට තෙල් මිල ඩොලර් 100 සිට ඩොලර් 40 දක්වා පහත වැටුණි. මෙය ආර්ථිකය මත පීඩනයක් ඇති කළ අතර, එය තවදුරටත් විශාල සමාජ වැඩසටහන් දරාගත නොහැකි විය. රජය රාජ්‍ය තෙල් සමාගම වන PDVSA වෙතින් වැඩි මුදලක් ලබා ගැනීමට පටන් ගත් අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ක්ෂේත්‍ර සහ සේවකයින් සඳහා නැවත ආයෝජනය කිරීමේ ඌනතාවයක් ඇති විය. නිෂ්පාදනය දිනකට බැරල් මිලියන 3 සිට 1 දක්වා (ඝන මීටර් 480 සිට 160 දහසක් දක්වා) උසකින් අඩු විය. 2014 දී වෙනිසියුලාව අවපාතයකට අවතීර්ණ වූ අතර, 2015 දී ලෝකයේ ඉහළම උද්ධමනය 100% ඉක්මවා ගියේය. 2017 දී ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ පරිපාලනය PDVSA සහ වෙනිසියුලානු නිලධාරීන්ට එරෙහිව තවත් ආර්ථික සම්බාධක පැනවීය. ආර්ථික ගැටළු මෙන්ම අපරාධ ද 2014–වර්තමාන වෙනිසියුලානු විරෝධතාවලට හේතු විය. 2014 සිට, දළ වශයෙන් මිලියන 5.6 ක ජනතාවක් වෙනිසියුලාවෙන් පලා ගොස් ඇත.

2016 ජනවාරි මාසයේදී, මධුරෝ "ආර්ථික හදිසි අවස්ථාවක්" නියම කළ අතර, එමඟින් අර්බුදයේ තරම හෙළි වූ අතර ඔහුගේ බලතල පුළුල් විය. 2016 ජූලි මාසයේදී, වෙනිසියුලානු ජාතිකයින්ට ආහාර සහ මූලික සෞඛ්‍ය ද්‍රව්‍ය මිලදී ගැනීමට ඉඩ සැලසෙන පරිදි කොලොම්බියානු දේශසීමා හරස් මාර්ග තාවකාලිකව විවෘත කරන ලදී. 2016 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, අධ්‍යයනයකින් පෙන්නුම් කළේ වෙනිසියුලානු ජාතිකයින්ගෙන් 15% ක් "වාණිජ ආයතන විසින් ඉවතලන ආහාර අපද්‍රව්‍ය" අනුභව කරන බවයි. 2016 ඔක්තෝබර් වන විට බන්ධනාගාර කැරලි 200 ක් සිදුවී තිබුණි.

විපක්ෂය පාලනය භාරගත් දා සිට ජාතික සභා තීරණ අවලංගු කරමින් සිටි මධුරෝ-පෙළගැස්වූ උත්තරීතර විනිශ්චය සභාව, සභාවේ කාර්යයන් භාර ගනිමින් 2017 වෙනිසියුලානු ව්‍යවස්ථා අර්බුදය නිර්මාණය කළේය. 2017 දෙසැම්බර් මාසයේදී, නගරාධිපති මැතිවරණය වර්ජනය කිරීමෙන් පසු විරුද්ධ පක්ෂ ඊළඟ වසරේ ජනාධිපති ඡන්දයෙන් තහනම් කරන බව මධුරෝ ප්‍රකාශ කළේය.

2018 මැතිවරණයෙන් 68% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයකින් මධුරෝ ජයග්‍රහණය කළේය. ප්‍රතිඵලය අභියෝගයට ලක් කළ ආර්ජන්ටිනාව, චිලී, කොලොම්බියාව, බ්‍රසීලය, කැනඩාව, ජර්මනිය, ප්‍රංශය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය එය වංචනික ලෙස සැලකූ අතර ජුවාන් ගුයිඩෝ ජනාධිපති ලෙස පිළිගත්තේය. අනෙකුත් රටවල් මධුරෝව පිළිගැනීම දිගටම කරගෙන ගියද, චීනය, තම ස්ථාවරය සම්බන්ධයෙන් මූල්‍ය පීඩනයකට මුහුණ දෙමින්, ණය අඩු කිරීම, හවුල් ව්‍යාපාර අවලංගු කිරීම සහ සියලු පාර්ශවයන් සමඟ වැඩ කිරීමට ඇති කැමැත්ත සංඥා කිරීම මගින් ආරක්ෂාව සැලසීමට පටන් ගත්තේය. 2019 අගෝස්තු මාසයේදී ට්‍රම්ප් වෙනිසියුලාවට එරෙහිව ආර්ථික සම්බාධක පැනවීය. 2020 මාර්තු මාසයේදී ට්‍රම්ප් මධුරෝ සහ වෙනිසියුලානු නිලධාරීන්ට මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම, මත්ද්‍රව්‍ය ත්‍රස්තවාදය සහ දූෂණ චෝදනා මත චෝදනා එල්ල කළේය.

2020 ජුනි මාසයේදී, 2018–19 කාලය තුළ සිදු වූ බලහත්කාරයෙන් අතුරුදහන් කිරීම් වාර්තා කළ වාර්තාවක්. දේශපාලන රැඳවියන් බලහත්කාරයෙන් අතුරුදහන් කිරීම් 724 ක් වාර්තා විය. ආරක්ෂක හමුදා වින්දිතයින්ට වධහිංසා පමුණුවන බව වාර්තාවේ සඳහන් විය. රජය විරුද්ධවාදීන් සහ අනෙකුත් විවේචනාත්මක හඬවල් නිහඬ කිරීම සඳහා බලහත්කාරයෙන් අතුරුදහන් කිරීම් භාවිතා කළ බව වාර්තාවේ සඳහන් විය.

2024 ජනාධිපතිවරණයේදී මධුරෝ අඛණ්ඩව තුන්වන වරටත් තරඟ කළ අතර, හිටපු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික එඩ්මන්ඩෝ ගොන්සාලෙස් උරුටියා ප්‍රධාන විපක්ෂ දේශපාලන සන්ධානය වන ඒකීය වේදිකාව (ස්පාඤ්ඤ: ප්ලැටෆෝමා යුනිටේරියා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී; PUD) නියෝජනය කළේය. මැතිවරණයට පෙර පවත්වන ලද මත විමසුම්වලින් පෙනී ගියේ ගොන්සාලෙස් පුළුල් පරතරයකින් ජයග්‍රහණය කරනු ඇති බවයි. රජය විසින් පාලනය කරන ලද ජාතික මැතිවරණ කවුන්සිලය (CNE) ජූලි 29 වන දින පටු මධුරෝ ජයග්‍රහණයක් පෙන්නුම් කරන අර්ධ ප්‍රතිඵල ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසුව, ලෝක නායකයින් ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රකාශිත ප්‍රතිඵල පිළිබඳව සැක පහළ කළ අතර CNE ප්‍රකාශයන් හඳුනා නොගත්හ සමහර ව්‍යතිරේක සමඟ පමණි. ගොන්සාලෙස් සහ මධුරෝ යන දෙදෙනාම තමන් මැතිවරණයේ ජයග්‍රාහකයින් බව ප්‍රකාශ කළහ. මැතිවරණ ප්‍රතිඵල කාටර් මධ්‍යස්ථානය සහ ඇමරිකානු රාජ්‍ය සංවිධානය විසින් පිළි නොගත් අතර, එය අතිවිශිෂ්ට ජයග්‍රහණයක් බව ප්‍රකාශ කළ විපක්ෂය විසින් මතභේදයට ලක් කරන ලද අතර, බහුතර ඡන්ද මධ්‍යස්ථානවලින් ඡන්ද නිරීක්ෂකයින් විසින් එකතු කරන ලද ඡන්ද ගණන් කිරීමේ තොරතුරු සාක්ෂි ලෙස නිකුත් කරන ලදී.

මැතිවරණ බලධාරීන් විසින් ප්‍රතිඵල ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසුව, රට පුරා විරෝධතා ඇති විය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාව