මාෂල් දූපතේ භූගෝලය

මාෂල් දූපත් හවායි සහ ඕස්ට්‍රේලියාව අතර මධ්‍යයේ, සාගර පතුලෙන් ඉහළට නැඟී ඇති පුරාණ ගිලුණු ගිනිකඳු මත පිහිටා ඇත. එයට උතුරින් නවුරූ සහ කිරිබති, නැගෙනහිරින් මයික්‍රොනීසියා ෆෙඩරල් ජනපදය, සහ දකුණින් එක්සත් ජනපදයේ මතභේදයට තුඩු දී ඇති වේක් දූපත පිහිටා ඇත. මාෂල් දූපත් ද එයට හිමිකම් කියයි. දූපත් සහ දූපත් සමූහයන් කණ්ඩායම් දෙකකට අයත් වේ: රතාක් (හිරු උදාව) සහ රාලික් (හිරු බැසීම). දූපත් දාම දෙක දළ වශයෙන් එකිනෙකට සමාන්තරව, වයඹ දිග සිට ගිනිකොන දිගට විහිදී ඇත. ඒවා වර්ග සැතපුම් 750,000ක් (වර්ග කිලෝමීටර් 1,900,000) පමණ වන සාගර ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි. නමුත් ගොඩබිම් ප්‍රමාණය වර්ග සැතපුම් 70ක් (වර්ග කිලෝමීටර් 180ක්) පමණ වේ.

රට මුළුමනින්ම පැසිෆික් සාගරයේ වර්ග සැතපුම් 180,000ක් (වර්ග කිලෝමීටර් 470,000ක්) පමණ ප්‍රදේශයක පිහිටි දූපත් සමූහ 29කින් සහ තනි දූපත් 5කින් සමන්විත වේ.

දූපත් සමූහ 24ක් ජනාවාස වී ඇත. දුර්වල ජීවන තත්ත්වයන්, වැසි නොමැතිකම හෝ න්‍යෂ්ටික දූෂණය හේතුවෙන් ඉතිරි දූපත් ජනාවාස වී නොමැත. ජනාවාස නොවූ දූපත් වන්නේ:

* අයිලින්ජිනේ දූපත් සමූහය
* බිකාර් (බිකාර්) දූපත් සමූහය
* බිකිනි දූපත් සමූහය
* බොකාක් දූපත් සමූහය
* එරික්බ් දූපත් සමූහය
* ජෙමෝ දූපත
* නාදික්දික් දූපත් සමූහය
* රොංගරික් දූපත් සමූහය
* ටෝකේ දූපත් සමූහය
* උජෙලැන්ග් දූපත් සමූහය

මුළු රටෙහිම සාගර මට්ටමට ඉහළින් ඇති සාමාන්‍ය උස අඩි 7 (මීටර් 2.1) කි.

### වේක් දූපතේ භෞමික හිමිකම් 
වාචික ජනප්‍රවාද මත පදනම්ව, මාෂල් දූපත් වේක් දූපතට ද හිමිකම් කියයි. 1899 සිට වේක් දූපත එක්සත් ජනපදය විසින් පාලනය කළද, මාෂල් දූපත් රජය එය ආනන් කියෝ (නව අක්ෂර වින්‍යාසය) හෝ එනන්-කියෝ (පැරණි අක්ෂර වින්‍යාසය) යන නමින් හඳුන්වයි. එක්සත් ජනපදය මෙම හිමිකම් පිළිගන්නේ නැත.

#### දේශගුණික විපර්යාස 
දේශගුණික විපර්යාස මාෂල් දූපත්වලට තර්ජනයක් වන අතර, ටයිෆූන් ශක්තිමත් වීම සහ මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම සිදුවේ. 1993 සිට පැසිෆික් දූපත් වටා ඇති මුහුද වසරකට අඟල් 0.13කින් (මි.මී. 3.4කින්) ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එය ලොව පුරා සාමාන්‍ය අනුපාතයට වඩා දෙගුණයකටත් වඩා වැඩි ය. ක්වාජලීන්හි ස්ථිර ගංවතුර ඇතිවීමේ ඉහළ අවදානමක් පවතී; මුහුදු මට්ටම අඩි 3.3කින් (මීටර් 1කින්) ඉහළ යන විට, ගොඩනැගිලිවලින් 37%ක් ස්ථිරවම යට වනු ඇත. එබෙයිහි, මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාමේ අවදානම ඊටත් වඩා වැඩි වන අතර, එම තත්ත්වය තුළ ගොඩනැගිලිවලින් 50%ක් ස්ථිරවම යට වනු ඇත. මුහුදු මට්ටම අඩි 3.3කින් (මීටර් 1කින්) ඉහළ යන විට, මජුරෝ දූපත් සමූහයේ කොටස් ස්ථිරවම යට වනු ඇති අතර, විශේෂයෙන් දූපතේ නැගෙනහිර කොටසට ගංවතුර ඇතිවීමේ ඉහළ අවදානමක් ඇත. මුහුදු මට්ටම අඩි 6.6කින් (මීටර් 2කින්) ඉහළ යන විට, මජුරෝහි සියලුම ගොඩනැගිලි ස්ථිරවම යට වනු ඇත නැතිනම් ගංවතුර ඇතිවීමේ ඉහළ අවදානමක් ඇත.

2020 දී ඒක පුද්ගල CO2 විමෝචනය ටොන් 2.56ක් විය. රජය 2050 දී ශුද්ධ ශුන්‍ය (Net zero) වීමට ප්‍රතිඥා දුන් අතර, 2010 මට්ටම් හා සසඳන විට 2025 දී හරිතාගාර වායු (GHGs) 32%කින් ද, 2030 දී 45%කින් ද, 2035 දී 58%කින් ද අඩු කිරීමට සැලසුම් කර ඇත.

### සත්ව විශේෂ 
#### පක්ෂීන් 
මිනිසුන් විසින් හඳුන්වා දුන් කිහිපයක් හැරුණු විට, මාෂල් දූපත්වල දක්නට ලැබෙන බොහෝ පක්ෂීන් සාගර පක්ෂීන් හෝ සංක්‍රමණික විශේෂ වේ. සමුද්‍ර පක්ෂීන් 31ක් ඇතුළුව, පක්ෂි විශේෂ 70ක් පමණ එහි සිටිති. මෙම විශේෂවලින් 15ක් දේශීයව කූඩු සාදයි. සමුද්‍ර පක්ෂීන්ට කළු නොඩ්ඩි සහ සුදු ටර්න් ඇතුළත් වේ. එකම භූමිෂ්ඨ පක්ෂියා වන්නේ මිනිසුන් විසින් හඳුන්වා දුන් ගෙවල ගේකුරුල්ලා ය.

#### සමුද්‍ර 
මාළු විශේෂ 300ක් පමණ සිටින අතර, ඉන් 250ක් පරවල සිටින මසුන් වේ.
* මෝරුන්: අවම වශයෙන් මෝර විශේෂ 22ක් සිටින අතර, ඒවාට නිල් මෝරා, සිල්කි මෝරා, බිග්අයි ත්‍රෙෂර් මෝරා, පෙලැජික් ත්‍රෙෂර් මෝරා, සාගර සුදු-අග්‍ර මෝරා, සහ ටෝනි නර්ස් මෝරා ඇතුළත් වේ.

#### ආත්‍රපෝඩාවන් 
* ගෝනුස්සන්: වාමන ලී ගෝනුස්සා, සහ සාමාන්‍ය ගෙදර ගෝනුස්සා.
* මකුළුවන්: දෙදෙනෙක්: ඩික්ටිස් ස්ට්‍රයැටයිප්ස්;
* ඇම්පිපොඩ්: එකකි - ටලෝර්කෙස්ටියා ස්පිනියල්මා.
* කෘමීන්: කෑමරියන්, ඇමරිකානු කෑමරියන්, කෙටි-අං ඇති පළඟැටියන්, කිණිහිරන්.
* කකුළුවන්ට ගල් කකුළුවන් සහ පොල් කකුළුවන් ඇතුළත් වේ.

## යොමු කිරීම්