පැපුවා නවගිනියාවේ ජන විකාශනය

පපුවා නිව් ගිනියාව ලෝකයේ වඩාත්ම විවිධත්වයෙන් යුත් ජාතීන්ගෙන් එකකි. භාෂා රැසකට අමතරව, රටේ ජනවාර්ගික අනන්‍යතාව භූගෝලය, ඥාති සබඳතා සහ බාහිර පීඩනය වැනි සාධක මගින් තවදුරටත් බෙදී ඇත. 2020 වන විට එක්සත් ජාතීන්ගේ ආර්ථික හා සමාජ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ජනගහන ඇස්තමේන්තුවට අනුව ජනගහනය මිලියන 8.95 ක් විය. රජයේ ඇස්තමේන්තු අනුව 2021 දී ජනගහනය මිලියන 11.8 ක් විය. 2020/2021 අතර ජාතික සංගණනය කල් දැමීමෙන් පසු, චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපකරණය භාවිතයෙන් අතුරු තක්සේරුවක් සිදු කරන ලදී. 2022 දෙසැම්බරයේදී, එක්සත් ජාතීන්ගේ වාර්තාවක් මගින් ජනගහනය මිලියන 17 ක් බවට නව ඇස්තමේන්තුවක් යෝජනා කළ නමුත්, එය රටේ නිල ඇස්තමේන්තුව මෙන් දෙගුණයක් විය. 2023 ජූලි මාසයේදී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය එහි ඇස්තමේන්තුව නිල වශයෙන් මිලියන 11.8 දක්වා සංශෝධනය කළේය. 1961 සිට දශක සංගණන සිදු කර ඇතත්, අතීත සංගණනවල විශ්වසනීයත්වය අවිනිශ්චිතය. එසේ වුවද, ස්වාධීනත්වයෙන් පසු ජනගහනය විශාල ලෙස වර්ධනය වී ඇති බව විශ්වාස කෙරේ. මෙම වර්ධනය තිබියදීත්, නාගරීකරණය බොහෝ දුරට නොවෙනස්ව හෝ සුළු වශයෙන් පමණක් වැඩි වී ඇත.

පපුවා නිව් ගිනියාව වඩාත්ම ග්‍රාමීය රටවල් අතරින් එකක් වන අතර, 2023 වන විට එහි ජනගහනයෙන් 14% ක් පමණක් නාගරික මධ්‍යස්ථානවල ජීවත් වෙති. විශාලතම නගරය අගනුවර වන පෝට් මෝර්ස්බි වන අතර, අනෙකුත් විශාල ජනාවාස අතරට ලා, මවුන්ට් හේගන්, මඩන්ග් සහ වෙවාක් ඇතුළත් වේ. බොහෝ දෙනා සාම්ප්‍රදායික ප්‍රජාවන්හි ජීවත් වෙති. වඩාත්ම ජනාකීර්ණ කලාපය වන්නේ ජනගහනයෙන් 43% ක් සිටින කඳුකර ප්‍රදේශයයි. උතුරු ප්‍රධාන භූමියේ 25% ක් ද, දකුණු කලාපයේ 18% ක් ද, දූපත් කලාපයේ 14% ක් ද ජීවත් වෙති. රටෙන් තුනෙන් දෙකක් පමණ ජනාවාස නොවූ ලෙස වර්ග කළ හැකිය. 2016 දී එන්නත් ආවරණය 35% ක් වූ අතර, ළමුන්ගෙන් 24% කට එන්නත් කිසිවක් ලැබී නොතිබුණි. මෙම ජාතික ළමා මරණ අනුපාතයේ වැඩි දියුණු වීම ප්‍රධාන වශයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල දියුණුව පිළිබිඹු කරන අතර, සමහර නාගරික ප්‍රදේශවල සුළු වෙනසක් හෝ සුළු පිරිහීමක් දක්නට ලැබුණි. පපුවා නිව් ගිනියාවේ අධ්‍යාපනයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් සපයනු ලබන්නේ පල්ලියේ ආයතන විසිනි. 2012 දී පාසල් ගාස්තු අහෝසි කිරීමෙන් අධ්‍යාපන සහභාගීත්වය වැඩි වුවද, ප්‍රතිඵල මිශ්‍ර වූ අතර 2019 දී ගාස්තු අර්ධ වශයෙන් නැවත හඳුන්වා දෙන ලදී.

### භාෂා 
පැපුවා නිව්ගිනියාවේ (ඉංග්‍රීසි ඇතුළුව) දන්නා භාෂා 840ක් පමණ ඇති අතර, එය ලෝකයේ වඩාත්ම භාෂාමය වශයෙන් විවිධත්වය සහිත රට බවට පත් කරයි. පැපුවා නිව්ගිනියාවේ වෙනත් ඕනෑම රටකට වඩා භාෂා වැඩිය, ස්වදේශීය භාෂා 820කට වඩා ඇති අතර එය ලෝකයේ මුළු සංඛ්‍යාවෙන් 12%ක් නියෝජනය කරයි. නමුත් බහුතරයක් කතා කරන්නේ දහසකටත් අඩු පිරිසක් වන අතර සාමාන්‍යයෙන් භාෂාවකට කථිකයන් 7,000ක් පමණි. වනුවාටු වලට පසුව පෘථිවියේ සියලුම ජාතීන් අතර දෙවන ඉහළම භාෂා ඝනත්වය පැපුවා නිව්ගිනියාව සතුව ඇත. වඩාත් පුළුල් ලෙස කතා කරන දේශීය භාෂාව වන්නේ එන්ගා වන අතර, කථිකයන් 200,000ක් පමණ සිටින අතර, පසුව මෙල්පා සහ හුලි. කෙසේ වෙතත්, එන්ගා පවා විවිධ උපභාෂාවලට බෙදා ඇත. ස්වදේශීය භාෂා විශාල කණ්ඩායම් දෙකකට වර්ගීකරණය කර ඇත, ඔස්ට්‍රෝනියානු භාෂා සහ පැපුවාන්, නමුත් "පැපුවාන්" යනු ඕනෑම භාෂාමය සම්බන්ධතාවයක් නිර්වචනය කිරීමට වඩා දේශීය ඔස්ට්‍රෝනියානු නොවන භාෂා සඳහා පහසුව සඳහා කණ්ඩායමකි.

පැපුවා නිව්ගිනියාවේ ජාතික භාෂා ලෙස ජනප්‍රිය සංස්කෘතික පිළිගැනීමක් ඇති භාෂා හතරක් ඇත: ඉංග්‍රීසි, ටොක් පිසින්, හිරි මෝටු, සහ 2015 සිට සංඥා භාෂාව (ප්‍රායෝගිකව පැපුවා නිව් ගිනියා සංඥා භාෂාව). කෙසේ වෙතත්, නිල භාෂා ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා නිශ්චිත නීති නොමැත. භාෂාව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ කෙටියෙන් පමණක් සඳහන් කර ඇති අතර, එය "පිසින්, හිරි මෝටු හෝ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් විශ්වීය සාක්ෂරතාවය" මෙන්ම "ටොක් ප්ලෙස්" සහ "ඉටා එඩා ටනෝ ගඩෝ" (පිළිවෙලින් ටොක් පිසින් සහ හිරි මෝටු භාෂාවෙන් දේශීය භාෂා සඳහා පද) ඉල්ලා සිටී. ජනසතු කිරීම මගින් පුරවැසිභාවය ලබා ගැනීම සඳහා අවශ්‍යතාවයක් ලෙස දේශීය භාෂාවක් කතා කිරීමේ හැකියාව ද එහි සඳහන් වන අතර, අත්අඩංගුවට ගත් අයට ඔවුන් තේරුම් ගන්නා භාෂාවකින් දැනුම් දිය යුතු බව ද සඳහන් වේ. පැරණි හිරි මෝටු ආධිපත්‍යය දැරූ අගනුවර වන පෝර්ට් මෝර්ස්බි ඇතුළු අනෙකුත් ප්‍රදේශවලද විස්ථාපනය කර ඇත.

බොහෝ පළාත්වලට ප්‍රමුඛ දේශීය භාෂාවක් නොමැත, නමුත් ව්‍යතිරේක පවතී. එංගා පළාතේ එංගා භාෂාව කතා කරන්නන් ආධිපත්‍යය දරන නමුත් එය 1976 දී ටොක් පිසින් භාෂාව එහි නිල භාෂාව ලෙස පිළිගත්තේය. නැගෙනහිර නිව් බ්‍රිතාන්‍ය පළාතේ ටොලායි කථිකයන් ආධිපත්‍යය දරන අතර, එය බයිනිං භාෂා හෝ සුල්කා සුළුතර කථිකයන් සමඟ ගැටළු ඇති කර තිබේ. ආගමික සමමුහුර්තකරණය බහුලව දක්නට ලැබෙන අතර, බොහෝ පුරවැසියන් තම ක්‍රිස්තියානි ඇදහිල්ල සමහර සාම්ප්‍රදායික දේශීය ආගමික පිළිවෙත් සමඟ ඒකාබද්ධ කරයි. බොහෝ විවිධ ක්‍රිස්තියානි නිකායන් රට තුළ විශාල පැවැත්මක් ඇත. කෙසේ වෙතත්, ක්‍රිස්තියානි මූලධර්මවාදය සහ ක්‍රිස්තියානි සියොන්වාදය වඩාත් සුලභ වී ඇති අතර, අමුත්තන් සහ රූපවාහිනී එවැන්ජලිස්තවාදය හරහා ඇමරිකානු සමෘද්ධිමත් දේවධර්මය පැතිරීම මගින් එය මෙහෙයවනු ලැබේ. මෙය ප්‍රධාන ධාරාවේ පල්ලිවල ආධිපත්‍යයට අභියෝග කර ඇති අතර පූර්ව ක්‍රිස්තියානි සංස්කෘතියේ සමහර අංගවල ප්‍රකාශනය අඩු කර ඇත. 2025 මාර්තු මාසයේ පැවති ව්‍යවස්ථා සංශෝධනයක් මගින් පැපුවා නිව්ගිනියාව ක්‍රිස්තියානි රටක් ලෙස පිළිගෙන ඇති අතර, "දෙවියන් වහන්සේ, පියාණන්; යේසුස් ක්‍රිස්තුස්, පුත්‍රයා; සහ ශුද්ධාත්මයාණන්" යන විශේෂ සඳහනක් ඇත, සහ බයිබලය ජාතික සංකේතයක් ලෙස පිළිගෙන ඇත.

## යොමු කිරීම්