open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ceyluxe Tripify සිලක්ස් ට්‍රිෆිෆයි

සිලක්ස් ට්‍රිපිෆයි ( ඉංග්‍රීසි : Ceyluxe Tripify) යනු ශ්‍රී ලංකාව තුළ සංචාරක ගමනාන්ත පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක මාර්ගෝපදේශ සහ තොරතුරු සැපයීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන ශ්‍රී ලාංකික මාර්ගගත සංචාරක තොරතුරු වෙබ් අඩවියකි. මෙම වෙබ් අඩවිය විස්තරාත්මක මාර්ගෝපදේශන සහ තොරතුරු ලබා දීම සදහා ක්‍රියාත්මක වන අතර, රට පුරා පිහිටි ස්වභාවික හා සංස්කෘතික ආකර්ෂණීය ස්තාන පිළිබඳ තොරතුරු ලේඛනගත කර ඇත.

## අන්තර්ගතය සහ ආවරණය 
වෙබ් අඩවියේ අන්තර්ගතය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන සංචාරක ආකර්ෂණ ස්ථාන සමඟ සමපාත වන ලෙස කාණ්ඩවලට සංවිධානය කර ඇත.

# වෙරළ තීරයන් (උදා: ආරුගම්බේ, මිරිස්ස, නිලාවේලි)
# දිය ඇලි (උදා: ලවර්ස් ලීප්, බඹරකන්ද, දියලුම)
# ජාතික වනෝද්‍යාන සහ වනජීවී රක්ෂිත (උදා: යාල, විල්පත්තු, උඩවලව)
# ඓතිහාසික සහ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන (උදා: පුරාණ නගර)

ලැයිස්තුගත කර ඇති සෑම ගමනාන්තයක් සඳහාම, වෙබ් අඩවිය සාමාන්‍යයෙන් ස්ථානය, ඓතිහාසික හෝ පාරිසරික වැදගත්කම, ප්‍රවේශ්‍යතාව සහ ප්‍රධාන විශේෂාංග වැනි විස්තර ආවරණය කර තොරතුරු දළ විශ්ලේෂණයන් සපයයි. එම වෙබ් අඩවියේ අන්තර්ගතය තොරතුරු දත්ත මූලාශ්‍රයක් (website) ලෙස ආරුගම් බේ  සහ ලවර්ස් ලීප් වැනි ඇතැම් ස්ථාන සඳහා ගූගල් හි බාහිර දැනුම් පැනල තුළ යොමු කර ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.
මන්දාරා

### රංගනය
* චුලක්ෂි රනතුංග
* මේඝ සූරියආරච්චි
* බිමල් ජයකොඩී
* සහේලි සදිත්මා සතරසිංහ
* සේමිණී ඉද්දමල්ගොඩ
* ඉසුරු ලොකුහෙට්ටිආරච්චි
* මාධනී මල්වත්ත
* චාන්දනී සෙනෙවිරත්න
* ලක්ෂ්මන් මෙන්ඩිස්
* දිනක්ෂි ප්‍රියසාද් 
* චානුක ප්‍රබුද්ධ 
* ප්‍රියංකර රත්නායක
* වසන්ත විට්ටච්චි
* රාජා ගනේෂන්
* අජිත් ලොකුගේ
* නයනා හෙට්ටිආරච්චි
* ෆර්නි රෝෂිනි
* විහග සූරියආරච්චි
* කසුන් මලිත්
බීටා පරම්පරාව

**බීටා පරම්පරාව** (**ජෙන් බීටා** ලෙසින් බොහෝවිට කෙටි කර දැක්වෙන) යනු, ඇල්ෆා පරම්පරාවට අනුප්‍රාප්තීය ජනවිකාස මුළනුවට යෝජිත නාමය වෙයි. මෙම නමෙහි වචන නිෂ්පාදනය කර ඇත්තේ  අනාගතවාදී සහ  ජනවිකාස විද්‍යාඥ මාර්ක් මැක්ක්‍රින්ඩ්ල් (*ඇල්ෆා පරම්පරාව* යන නමෙහි වචන නිෂ්පාදනය කර ඇත්තේද ඔහු විසින්මය) විසිනි.ඔහු විසින් මුළනුව අර්ථදක්වන්නේ 2025 වසරෙහි සිට 2039 වසර දක්වා කාලය තුල උපදින අයවළුන් ලෙසිනි.
හොකෙස් බේ කලාපය, නවසීලන්තය

**හොකෙස් බේ** (  නවසීලන්තයේ උතුරු දූපතේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ පිහිටි කලාපයකි . එඩ්වඩ් හෝක්ට ගෞරවයක් වශයෙන් නම් කරන ලද හෝක් බොක්ක අනුව මෙම කලාපය නම් කර ඇත. කලාපයේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථාන වන්නේ නේපියර් සහ හේස්ටිංස් නගර වන අතර, කලාපයේ වඩාත් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවලට වයිපුකුරාවු, වයිපාවා සහ වයිරෝවා නගර සේවය කරයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ටරනකි කලාපය, නවසීලන්තය

නවසීලන්තයේ උතුරු දූපතේ බටහිර දෙසින් පිහිටි ප්‍රදේශයක් වන **ටරානකි**, එහි ප්‍රධාන භූගෝලීය ලක්ෂණය වන ටරානකි මවුන්ගා නම් ස්ට්‍රැටෝ ගිනි කන්ද අනුව නම් කර ඇති අතර එය කලින් එග්මොන්ට් කන්ද ලෙස හැඳින්විණි.

ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය නිව් ප්ලයිමූත් නගරයයි. නිව් ප්ලයිමූත් දිස්ත්‍රික්කය කලාපයේ තුනෙන් එකක් වන අතර එය ටරානකි ජනගහනයෙන් සියයට 65 කට වඩා වැඩි පිරිසකට නිවහන වේ. ස්ට්‍රැට්ෆර්ඩ් දිස්ත්‍රික්කයට ස්ට්‍රැට්ෆර්ඩ්, මිඩ්හිර්ස්ට්, ටෝකෝ සහ වැන්ගමෝමෝනා යන ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථාන ඇතුළත් වේ.  දකුණු තාරනාකි දිස්ත්‍රික්කයට හවේරා, මනායා, එල්තම් සහ ඔපුනේක් ඇතුළත් වේ.

2005 සිට, ටරානකි "Like no other" යන ප්‍රවර්ධන සන්නාමය භාවිතා කර ඇත. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ගිස්බෝන් දිස්ත්‍රික්කය, නවසීලන්තය

**ගිස්බෝන් දිස්ත්‍රික්කය** හෝ **ගිස්බෝන් කලාපය**  ( මාඕරි : *ටෙ ටයිරාවිත්ති* හෝ *ටෙ තායි රාවිත්ති* ) යනු ඊසානදිග නවසීලන්තයේ පළාත් පාලන ප්‍රදේශයකි. එය පාලනය කරනු ලබන්නේ ඒකීය අධිකාරියක් වන ( දිස්ත්‍රික්කයක සහ ප්‍රාදේශීය කවුන්සිලයක ඒකාබද්ධ බලතල සහිත) ගිස්බෝන් දිස්ත්‍රික් කවුන්සිලය විසිනි. එය එහි විශාලතම ජනාවාසය වන ගිස්බෝන් නගරය අනුව නම් කර ඇත. මෙම කලාපය සාමාන්‍යයෙන් **නැගෙනහිර වෙරළ තීරය** ලෙසද හැඳින්වේ. 

මෙම කලාපය සාමාන්‍යයෙන් නැගෙනහිර කේප් සහ දරිද්‍රතා බොක්ක ලෙස බෙදා ඇත. එය බටහිරින් කඳු වැටි වලින් ද, දකුණින් රළු රටකින් ද මායිම් වී ඇති අතර පැසිෆික් සාගරයට නැගෙනහිරින් මුහුණලා ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
මනාවටු–වන්ගනුයි කලාපය, නවසීලන්තය

**මනාවටු–වන්ගනුයි**  (  ; 2019 ට පෙර **මනාවටු-වන්ගනුයි** ලෙස අක්ෂර වින්‍යාසය) යනු නවසීලන්තයේ උතුරු දූපතේ පහළ අර්ධයේ පිහිටි කලාපයක් වන අතර එහි ප්‍රධාන ජනගහන මධ්‍යස්ථාන වන්නේ පාමර්ස්ටන් උතුර සහ වැන්ගනුයි නගර ය. එය පරිපාලනය කරනු ලබන්නේ හොරයිසන්ස් ප්‍රාදේශීය සභාව යන නාමය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන මනාවටු-වැන්ගනුයි ප්‍රාදේශීය සභාව විසිනි. මෙම කලාපය වර්ග කිලෝමීටර් 22,000 (වර්ග සැතපුම් 13,670.166) කට වඩා ආවරණය වන අතර එය රටේ හයවන විශාලතම කලාපය බවට පත් කරන අතර පදිංචිකරුවන් 261,100 ක් එහි වාසය කරයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
වයිකටෝ කලාපය, නවසීලන්තය

**වයිකාටෝ**  යනු නවසීලන්තයේ ඉහළ උතුරු දූපතේ කලාපයකි . එය වයිකාටෝ දිස්ත්‍රික්කය, වයිපා දිස්ත්‍රික්කය, මතමාටා-පියාකෝ දිස්ත්‍රික්කය, දකුණු වයිකාටෝ දිස්ත්‍රික්කය සහ හැමිල්ටන් නගරය මෙන්ම හවුරාකි, කොරොමැන්ඩල් අර්ධද්වීපය, උතුරු කිං කන්ට්‍රි, ටවුපෝ දිස්ත්‍රික්කයේ වැඩි කොටසක් සහ රොටෝරුවා විල් දිස්ත්‍රික්කයේ කොටස් ආවරණය කරයි.  එය පාලනය කරනු ලබන්නේ වයිකාටෝ ප්‍රාදේශීය සභාව විසිනි.

වයිකාටෝ උතුරේ කොරොමැන්ඩල් අර්ධද්වීපයේ සිට දකුණේ රුආපෙහු කන්දේ ඊසානදිග බෑවුම් දක්වා විහිදෙන අතර බටහිර වෙරළ තීරයේ සිට වයිකාටෝ සහ හවුරාකි හරහා නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ කොරොමැන්ඩල් අර්ධද්වීපය දක්වා උතුරු දූපත දක්වා විහිදේ. පුළුල් ලෙස, කලාපයේ ප්‍රමාණය වයිකාටෝ ගංගා ජල පෝෂක ප්‍රදේශයයි. අනෙකුත් ප්‍රධාන ජල පෝෂක වන්නේ වයිහූ, පියාකෝ, අවාකිනෝ සහ මකාවු ගංගා ය. මෙම කලාපය උතුරින් ඕක්ලන්ඩ්, නැගෙනහිරින් ප්ලෙන්ටි බොක්ක, ගිනිකොන දෙසින් හෝක්ස් බොක්ක සහ දකුණින් මනාවටු-වන්ගනුයි සහ තාරනාකි යන නගර වලින් මායිම් වී ඇත. වයිකාටෝ කලාපය ප්‍රදේශය සහ ජනගහනය අතින් රටේ සිව්වන විශාලතම කලාපයයි:  එහි භූමි ප්‍රමාණය  කි.   සහ 527,600 ක ජනගහනයක් වේ.

මෙම කලාපය නවසීලන්තයේ ඕනෑම කලාපයකින් වැඩිම ප්‍රමාණයක් වන භෞමික අධිකාරීන් එකොළහක් හෝ ඉන් කොටසක් ආවරණය කරයි. එය වයිකාටෝ දිස්ත්‍රික්කය, මතමාටා-පියාකෝ දිස්ත්‍රික්කය, වයිපා දිස්ත්‍රික්කය, දකුණු වයිකාටෝ දිස්ත්‍රික්කය සහ හැමිල්ටන් නගරය යන ඒවායින් සමන්විත වයිකාටෝ කේන්ද්‍රගත වී ඇත.  භූමි ප්‍රමාණයේ අවරෝහණ අනුපිළිවෙලට භෞමික අධිකාරීන් එකොළොස් දෙනා වන්නේ ටෝපෝ දිස්ත්‍රික්කය (කොටස), වයිකාටෝ දිස්ත්‍රික්කය, වයිටෝමෝ දිස්ත්‍රික්කය (කොටස), තේම්ස් -කොරොමැන්ඩල් දිස්ත්‍රික්කය, ඔටොරොහන්ගා දිස්ත්‍රික්කය, දකුණු වයිකාටෝ දිස්ත්‍රික්කය, මතමාටා-පියාකෝ දිස්ත්‍රික්කය, වයිපා දිස්ත්‍රික්කය, හවුරාකි දිස්ත්‍රික්කය, රොටෝරුවා විල් දිස්ත්‍රික්කය (කොටස) සහ හැමිල්ටන් නගරයයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ඕක්ලන්ඩ් කලාපය, නවසීලන්තය

**ඕක්ලන්ඩ්** () යනු නවසීලන්තයේ කලාප 16 න් එකක් වන අතර, එහි නම එම නමින්ම හැඳින්වෙන නාගරික ප්‍රදේශයෙනි . මෙම කලාපය ඕක්ලන්ඩ් අගනගර ප්‍රදේශය, කුඩා නගර, ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ සහ හවුරාකි බොක්කෙහි දූපත් ආවරණය කරයි. ජාතියේ පදිංචිකරුවන්ගෙන් සියයට 34 අඩංගු වන, එය නවසීලන්තයේ ඕනෑම කලාපයක විශාලතම ජනගහනය සහ ආර්ථිකය ඇති නමුත් දෙවන කුඩාම භූමි ප්‍රමාණය වේ.

2010 නොවැම්බර් 1 වන දින, ඕක්ලන්ඩ් කලාපය, පෙර පැවති ප්‍රාදේශීය සභාව සහ පළාත් පාලන ආයතන හත ප්‍රතිස්ථාපනය කරමින්, ඕක්ලන්ඩ් කවුන්සිලය විසින් පරිපාලනය කරන ලද ඒකීය අධිකාරියක් බවට පත් විය. මෙම ක්‍රියාවලියේදී, එහි ගිනිකොන දෙසින් පිහිටි ප්‍රදේශයක් අසල්වැසි වයිකාටෝ කලාපයට මාරු කරන ලදී. එතැන් සිට, ඕක්ලන්ඩ් කවුන්සිලය පළාත් පාලන සඳහා කලාපය බෙදීම සඳහා ප්‍රාදේශීය මණ්ඩල ක්‍රමයක් හඳුන්වා දී ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්ලෙන්ටි බේ කලාපය, නවසීලන්තය

**ප්ලෙන්ටි බේ කලාපය**   යනු නවසීලන්තයේ උතුරු දූපතේ පිහිටි පළාත් පාලන කලාපයකි . **බේ ඔෆ් ප්ලෙන්ටි** ( **BOP** ) ලෙසද හැඳින්වෙන මෙය එම නමින්ම සමුද්‍ර වෙරළ තීරය වටා පිහිටා ඇත. දරිද්‍රතා බොක්කෙහි ඔහු නිරීක්ෂණය කළ දෙයට හාත්පසින්ම වෙනස්ව, එහි මාඕරි ගම්මාන කිහිපයක බහුල ආහාර සැපයුම් දුටු පසු ජේම්ස් කුක් විසින් මෙම බොක්ක නම් කරන ලදී .

2024 ජුනි වලදී එය නවසීලන්තයේ පස්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත කලාපය වේ.  එය නවසීලන්තයේ තුන්වන ඉහළම කලාපීය ජනගහන ඝනත්වය ද ඇති අතර, 11 වන විශාලතම භූමි ප්‍රමාණය පමණි. ප්‍රධාන ජනගහන මධ්‍යස්ථාන වන්නේ ටෝරන්ගා, රොටෝරුවා සහ වකටානේ ය . ප්ලෙන්ටි බොක්ක නවසීලන්තයේ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන කලාපවලින් එකකි: 2001 සහ 2006 අතර කලාපීය ජනගහනය 7.5% කින් වැඩි වූ අතර,  වෙරළබඩ සහ බටහිර ප්‍රදේශවල සැලකිය යුතු වර්ධනයක් සමඟින්, සහ 2018 සහ 2023 අතර 8.3% කින් වර්ධනය විය. නවසීලන්තයේ දෙවන විශාලතම මාඕරි ජනගහනය එහි ඇති අතර, එහි ජනගහනයෙන් 30% කට වඩා මාඕරි සම්භවයක් ඇති අතර, රටේ දෙවන ඉහළම මාඕරි කථිකයන් සංඛ්‍යාව ද වේ. ඕනෑම කලාපයකින් විශාලතම අයිවි සංඛ්‍යාව ද එහි ඇත.  දේශීය iwi 35ක්, හපු 260ක් සහ මරා 224ක් ඇත, වඩාත් වැදගත් iwi වන්නේ Te Arawa, Ngāi Tūhoe, Ngāti Awa සහ Te Whakatohea වේ.  

සැලකිය යුතු උද්‍යාන විද්‍යාත්මක, වන විද්‍යා සහ සංචාරක කර්මාන්ත මෙම කලාපයේ හොඳින් ස්ථාපිත වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, ප්ලෙන්ටි බොක්ක නවසීලන්තයේ තුන්වන වඩාත්ම ආර්ථික වශයෙන් අවාසි සහගත කලාපය වන අතර නැගෙනහිර දිස්ත්‍රික්ක රටේ ආර්ථික වශයෙන් අඩුම සංවර්ධිත ප්‍රදේශ අතර වේ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ටස්මන් දිස්ත්‍රික්කය, නවසීලන්තය

**ටස්මන් දිස්ත්‍රික්කය** () යනු නවසීලන්තයේ දකුණු දූපතේ වයඹ දෙසින් පිහිටි පළාත් පාලන දිස්ත්‍රික්කයකි . එය කැන්ටබරි කලාපය, බටහිර වෙරළ කලාපය, මාල්බරෝ කලාපය සහ නෙල්සන් නගරයට මායිම් වේ. එය රිච්මන්ඩ් හි පිහිටා ඇති ඒකීය අධිකාරියක් වන ටස්මන් දිස්ත්‍රික් කවුන්සිලය විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන අතර, මොටුකා සහ ගෝල්ඩන් බේ / මොහුවා හි දුරස්ථ ප්‍රජාවන්ට සේවය කරන ප්‍රජා මණ්ඩල ඇත. නෙල්සන් නගරයට ටස්මන් දිස්ත්‍රික්කයෙන් වෙන්ව තමන්ගේම ඒකීය අධිකාරියක් ඇති අතර, ඒවා එක්ව සමහර සන්දර්භයන්හිදී තනි කලාපයකින් සමන්විත වේ, නමුත් පළාත් පාලන කාර්යයන් හෝ සම්පත් කළමනාකරණ (සැලසුම්) කාර්යයන් සඳහා නොවේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
වෙලින්ටන් කලාපය, නවසීලන්තය

**මහා වෙලින්ටන්**, **වෙලින්ටන් කලාපය** ලෙසද හැඳින්වේ. නවසීලන්තයේ උතුරු දූපතේ දකුණු දිගම කලාපයයි . පළාත් පාලන කලාපය වර්ග කිලෝමීටර 8,049 ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි. ජනගහනය 541,500 කි.

මෙම කලාපයට එහි නම ලැබී ඇත්තේ නවසීලන්තයේ අගනුවර සහ කලාපයේ ආසනය වන වෙලින්ටන් යන නමිනි. වෙලින්ටන්, පෝරිරුවා, පහළ හට් සහ ඉහළ හට් යන නගර ඇතුළුව වෙලින්ටන් නාගරික ප්‍රදේශය කලාපයේ ජනගහනයෙන් සියයට 79 නියෝජනය කරයි; අනෙකුත් ප්‍රධාන නාගරික ප්‍රදේශ අතරට කපිටි නගර සභාව ( වයිකානේ, පරපරමු, රෞමති වෙරළ, රෞමති දකුණ සහ පයිකාකාරිකි ) සහ මාස්ටර්ටන් නගරය ඇතුළත් වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
නෙල්සන්, නවසීලන්තය

**නෙල්සන්** (    ) යනු නවසීලන්තයේ දකුණු දූපතේ මුදුනේ ටස්මන් බොක්කෙහි නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ පිහිටි නගරයක් සහ ඒකීය අධිකාරියකි . එය දකුණු දූපතේ පැරණිතම නගරය වන අතර රටේ දෙවන පැරණිතම ජනාවාස නගරය වේ; එය 1841 දී පිහිටුවන ලද අතර 1858 දී බ්‍රිතාන්‍ය රාජකීය ප්‍රඥප්තිය මගින් නගරයක් බවට පත්විය 

නෙල්සන් නගරය බටහිරින් සහ නිරිත දෙසින් ටස්මන් දිස්ත්‍රික්කයෙන් සහ ඊසාන දෙසින්, නැගෙනහිරින් සහ ගිනිකොන දෙසින් මාල්බරෝ දිස්ත්‍රික්කයෙන් මායිම් වී ඇත. නෙල්සන් නාගරික ප්‍රදේශයේ ජනගහනය 50,800 ක් වන අතර,

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
මාල්බරෝ දිස්ත්‍රික්කය, නවසීලන්තය

**මාල්බරෝ දිස්ත්‍රික්කය** හෝ **මාල්බරෝ කලාපය** (   , හෝ *ටෝයිහු* ), සාමාන්‍යයෙන් **මාල්බරෝ** ලෙස හැඳින්වෙන අතර, නවසීලන්තයේ කලාප 16 න් එකක් වන අතර එය දකුණු දූපතේ ඊසාන දෙසින් පිහිටා ඇත. එය ඒකීය අධිකාරියක් වන මාල්බරෝ දිස්ත්‍රික් කවුන්සිලය විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන අතර, භෞමික අධිකාරියක සහ ප්‍රාදේශීය කවුන්සිලයක කාර්යයන් ඉටු කරයි. කවුන්සිලය විශාලතම නගරය වන බ්ලෙන්හයිම් හි පිහිටා ඇත. ඒකීය කලාපයේ ජනගහනය 51,600 කි. එය බටහිරින් නෙල්සන් කලාපය සහ ටස්මන් දිස්ත්‍රික්කයටත්, දකුණින් කැන්ටබරි කලාපයටත් මායිම් වේ.

මාල්බරෝ එහි වියළි දේශගුණය, මාල්බරෝ සවුන්ඩ්ස් සහ සෝවිග්නොන් බ්ලැන්ක් වයින් සඳහා ප්‍රසිද්ධය. එය එහි නම ලබාගෙන ඇත්තේ ඉංග්‍රීසි ජෙනරාල්වරයෙකු සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු වූ මාල්බරෝ හි 1 වන ආදිපාදවරයා වූ ජෝන් චර්චිල්ගේ නමින් නම් කරන ලද පෙර මාල්බරෝ පළාතෙනි . 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
වෙස්ට් කෝස්ට් කලාපය, නවසීලන්තය

**වෙස්ට් කෝස්ට්** ( )  යනු දකුණු දූපතේ බටහිර වෙරළ තීරයේ නවසීලන්තයේ කලාපයකි . එය **වෙස්ට් කෝස්ට් කලාපීය කවුන්සිලය** විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන අතර එය සම-නිල වශයෙන් **ටෙ තායි පුටිනි** ලෙස හැඳින්වේ. එය බුලර් දිස්ත්‍රික්කය, ග්‍රේ දිස්ත්‍රික්කය සහ වෙස්ට්ලන්ඩ් දිස්ත්‍රික්කයේ භෞමික බලධාරීන්ගෙන් සමන්විත වේ. ප්‍රධාන නගර වන්නේ වෙස්ට්පෝට්, ග්‍රේමූත් සහ හොකිටිකා ය . රටේ වඩාත් දුරස්ථ ප්‍රදේශවලින් එකක් වන මෙම කලාපය ද වඩාත්ම විරල ජනගහනයකි. ජනගහනය 32,900 ක් පමණක් වන බටහිර වෙරළ තීරය නවසීලන්තයේ අඩුම ජනගහනයක් සහිත කලාපයයි. 2023 ජූලි දක්වා වසර තුළ කලාපයේ ජනගහනය 0.4% කින් වර්ධනය විය 

මෙම කලාපයට පොහොසත් හා වැදගත් ඉතිහාසයක් ඇත. භූමියම පුරාණ වන අතර එය කාබොනිෆරස් යුගය දක්වා දිව යයි; මෙය එහි ස්වභාවිකව සොයාගත් කාබොනිෆරස් ද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණයෙන්, විශේෂයෙන් ගල් අඟුරු වලින් පැහැදිලි වේ. ක්‍රි.ව. 1200 දී පමණ කායි තාහු විසින් ප්‍රථම වරට පදිංචි කරන ලද මෙම ප්‍රදේශය නවසීලන්තය පුරා ප්‍රසිද්ධ වූයේ පූනමු හරිත ගල් වලින් පොහොසත් වීම නිසාය. කායි තාහු නවසීලන්තය පුරා නූතන නවසීලන්ත ඩොලර් මිලියන ගණනක් වටිනා ගල වෙළඳාම් කළ අතර, එමඟින් ටෙ තායි පුටිනි රටේ ධනවත්ම කලාපයක් බවට පත් විය. 

යුරෝපීයයන්ගේ පැමිණීමෙන් පසු, මෙම කලාපය එහි අතිවිශාල හා බොහෝ දුරට ප්‍රයෝජනයට නොගත් රන් සංචිත සඳහා ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ අතර, ඓතිහාසිකව ඒවා එතරම් අගය කර නොතිබුණි.  පසුව අයර්ලන්ත සාගතයෙන් පසු,  ජනගහනයෙන් බහුතරයක් වන අයර්ලන්ත කතෝලිකයන් දහස් ගණනක් මෙම ප්‍රදේශයේ පදිංචි වූ අතර, ආදිවාසී කායි ටහු සහ ජනගහනය දෙක අතර මිශ්‍ර වීමෙන් පැමිණි අය ද වෙති. නවසීලන්තයේ ගල් අඟුරු කැණීම තවමත් බහුලව සිදු කෙරෙන එකම කලාපය බටහිර වෙරළ තීරයයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
කැන්ටබරි කලාපය, නවසීලන්තය

දකුණ|thumb|220x220පික්|2023 සංගණනයේදී කැන්ටබරි කලාපයේ ජනගහන ඝනත්වය පෙන්වන සිතියමක්
**කැන්ටබරි** () යනු නවසීලන්තයේ දකුණු දූපතේ මධ්‍යම-නැගෙනහිර ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති ප්‍රදේශයකි . මෙම කලාපය වර්ග කිලෝමීටර 44,503.88 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වේ., එය ප්‍රදේශය අනුව රටේ විශාලතම කලාපය බවට පත් කරයි. එහි ජනගහනය 687,100 (2024 ජුනි). 

වර්තමාන ස්වරූපයෙන් කලාපය 1989 දී ජාතික පරිමාණ පළාත් පාලන ප්‍රතිසංස්කරණ අතරතුර ස්ථාපිත කරන ලදී. නෙල්සන්-මාල්බරෝ ප්‍රාදේශීය කවුන්සිලය අහෝසි කිරීමෙන් පසු 1992 දී කයිකෝරා දිස්ත්‍රික්කය කලාපයට එක් විය.

දකුණු දූපතේ විශාලතම නගරය සහ රටේ දෙවන විශාලතම නාගරික ප්‍රදේශය වන ක්‍රයිස්චර්ච්, කලාපයේ ආසනය වන අතර කලාපයේ ජනගහනයෙන් සියයට 58 කට නිවහන වේ. අනෙකුත් ප්‍රධාන නගර සහ නගර අතර ටිමරු, ඈෂ්බර්ටන්, රැන්ගියෝරා සහ රෝල්ස්ටන් ඇතුළත් වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ඔටාගෝ කලාපය, නවසීලන්තය

**ඔටගෝ** (    ) යනු නවසීලන්තයේ දකුණු දූපතේ දකුණු අර්ධයේ පිහිටා ඇති අතර ඔටාගෝ ප්‍රාදේශීය සභාව මගින් පරිපාලනය කරනු ලබන කලාපයකි. එහි වර්ග ප්‍රමාණය ආසන්න වශයෙන් වර්ග කිලෝමීටර 32,000කි. එය රටේ දෙවන විශාලතම පළාත් පාලන කලාපය බවට පත් කරයි. එහි ජනගහනය 251,300 කි.

"ඔටාගෝ" යන නම " ඔටාකෝ " හි දකුණු මාඕරි උපභාෂා උච්චාරණය වන අතර එය ඔටාගෝ වරායට පිවිසෙන දොරටුව අසල පිහිටි මාඕරි ගම්මානයේ නමයි.   මෙම යෙදුමේ නිශ්චිත අර්ථය මතභේදාත්මක ය, පොදු පරිවර්තන "හුදකලා ගම්මානය" සහ "රතු පොළොවේ ස්ථානය" වන අතර, දෙවැන්න ඩනෙඩින් අවට ප්‍රදේශයේ බහුලව දක්නට ලැබෙන රතු-ඕචර් මැටි ගැන සඳහන් කරයි. "ඔටාගෝ" යනු 1831 දී වෙලර් සහෝදරයන් විසින් ඔටාකෝට ආසන්නව පිහිටා ඇති වරායේ යුරෝපීය ජනාවාසයේ පැරණි නම ද වේ. ඉහළ වරාය පසුව ස්කොට්ලන්තයේ නිදහස් පල්ලියේ ශාඛාවක් වන ඔටාගෝ සංගමයේ කේන්ද්‍රස්ථානය බවට පත් වූ අතර එය ඉඩම් හිමියා නොව සාමාන්‍ය ජනතාව දේවසේවකයින් තෝරා ගත යුතුය යන මූලධර්මය අනුගමනය කිරීම නිසා කැපී පෙනුණි.

ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථාන අතරට ඩුනේඩින් (ප්‍රධාන නගරය), ඕමරු, බැල්ක්ලූතා, ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රා සහ ප්‍රධාන සංචාරක මධ්‍යස්ථාන වන ක්වීන්ස්ටවුන් සහ වනකා ඇතුළත් වේ. දකුණු ඔටාගෝ හි කයිටන්ගාටා යනු ගල් අඟුරු සඳහා ප්‍රමුඛ ප්‍රභවයකි. ක්ලූතා ගඟ රටේ ජල විදුලි බලයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් සපයයි. මධ්‍යම ඔටාගෝ වයින් කලාපයේ මිදි වතු සහ වයින් කර්මාන්තශාලා සංවර්ධනය කර ඇත. මුලින් ඔටාගෝ පළාතෙන් ආවරණය වූ ප්‍රදේශයේ සමහර කොටස් දැන් කැන්ටබරි ප්‍රාදේශීය කවුන්සිලයේ හෝ සවුත්ලන්ඩ් ප්‍රාදේශීය කවුන්සිලයේ ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
සවුත්ලන්ඩ් කලාපය, නවසීලන්තය

**සවුත්ලන්ඩ්** ( ) නවසීලන්තයේ දකුණු දිගම කලාපයයි . එය දකුණු දූපතේ නිරිතදිග කොටසෙන් සමන්විත වන අතර ස්ටුවර්ට් දූපතද ඇතුළත් වේ. දකුණු දේශය උතුරට සහ නැගෙනහිරට සංස්කෘතික වශයෙන් සමාන ඔටාගෝ කලාපයෙන් සහ වයඹ දෙසින් බටහිර වෙරළ කලාපයෙන් මායිම් වේ. කලාපය 3.1 කට වඩා ආවරණය කරයි.&nbsp;හෙක්ටයාර මිලියන සහ 3,613 ක වපසරියකින් යුක්ත වේ. වෙරළ තීරයේ කි.මී. , සවුත්ලන්ඩ් හි ජනගහනය 103,900 ක් වන අතර එය එකොළොස්වන-වඩාත්ම ජනගහනය සහිත නවසීලන්ත කලාපය බවට පත් කරන අතර දෙවන-වඩාත්ම විරල ජනගහනය සහිත වේ. කලාපයේ ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ ජීවත් වන්නේ සවුත්ලන්ඩ් හි එකම නගරය වන ඉන්වර්කාර්ගිල් හි ය.

දකුණු ප්‍රදේශයේ මුල්ම වැසියන් වූයේ වයිටාහා ඉවි හි මාඕරිවරුන් වන අතර, පසුව කාටි මාමෝ සහ කායි තාහු යන අය අනුගමනය කළහ.  මුල් යුරෝපීය ආගමනිකයන් සීල්කරුවන් සහ තල්මසුන් ඇල්ලීම සඳහා පැමිණි අතර, 1830 ගණන් වන විට, කායි තාහු තල්මසුන් දඩයම් කිරීමේ යාත්‍රා සපයන සමෘද්ධිමත් කර්මාන්තයක් ගොඩනඟා, තල්මසුන් ඇල්ලීම සඳහා අවශ්‍යතා ඇති පදිංචිකරුවන් රැකබලා ගෙන, පදිංචිකරුවන් සමඟ ඒකාබද්ධ වීමට පටන් ගෙන තිබුණි.  19 වන සියවසේ දෙවන භාගය වන විට මෙම කර්මාන්ත පහත වැටී තිබූ අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් ස්කොට්ලන්ත පදිංචිකරුවන් වූ සංක්‍රමණිකයන් රට අභ්‍යන්තරයට සංක්‍රමණය වී තිබුණි.  කලාපය ශක්තිමත් සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයක් පවත්වා ගෙන යන අතර,  එහිම ඉංග්‍රීසි උපභාෂාව සහ එහි මාඕරි සහ ස්කොට්ලන්ත උරුමයෙන් ඇති වූ ප්‍රබල බලපෑම් ඇතුළත් වේ.  කලාපය ස්වාභාවික සම්පත් වලින් පොහොසත් වන අතර වන වගාව, ගල් අඟුරු, ඛනිජ තෙල් සහ ස්වාභාවික වායු විශාල සංචිත ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
නෝර්ත්ලන්ඩ් කලාපය, නවසීලන්තය

**නෝර්ත්ලන්ඩ්** (), නිල වශයෙන් **නෝර්ත්ලන්ඩ් කලාපය**,   යනු නවසීලන්තයේ පළාත් පාලන කලාප 16 න් උතුරු කෙළවරයි. වසර පුරා එහි මෘදු දේශගුණය නිසා නවසීලන්ත වැසියන් සමහර විට එය **ශීත රහිත උතුර** ලෙස හඳුන්වයි. ප්‍රධාන ජනගහන මධ්‍යස්ථානය වැන්ගරෙයි නගරය වන අතර විශාලතම නගරය කෙරිකේරි වේ. 2018 නවසීලන්ත සංගණනයේදී, නෝර්ත්ලන්ඩ් පෙර 2013 සංගණනයෙන් පසු 18.1% ක ජනගහන වර්ධන වේගයක් වාර්තා කළ අතර, එය නවසීලන්තයේ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන කලාපය ලෙස ස්ථානගත කළ අතර, ප්ලෙන්ටි බොක්ක කලාපය (15% කින් 2 වන ස්ථානය) සහ වයිකාටෝ (13.5% කින් 3 වන ස්ථානය) වැනි අනෙකුත් ශක්තිමත් වර්ධන කලාපවලට වඩා ඉදිරියෙන් සිටී.  

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
හිබිස්කස් කෝස්ට්, නවසීලන්තය

**හිබිස්කස් වෙරළ තීරය** නවසීලන්තයේ ඕක්ලන්ඩ් කලාපයේ හවුරාකි ගල්ෆ් වෙරළ තීරයේ ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශයකි. එහි ජනගහනය 67,980 (2024 ජුනි),  වන අතර එය නවසීලන්තයේ 10 වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත නාගරික ප්‍රදේශය වන අතර ඕක්ලන්ඩ්ට පසුව ඕක්ලන්ඩ් කලාපයේ දෙවන වැඩිම ජනගහනය වේ. නවසීලන්ත සංඛ්‍යාලේඛන මගින් නිරූපණය කරන ලද නාගරික ප්‍රදේශයක් ලෙස, හිබිස්කස් වෙරළ තීරය හැට්ෆීල්ඩ්ස් වෙරළ, ඔරේවා, සිල්වර්ඩේල් සහ වැන්ගපරාඕවා අර්ධද්වීපයෙන් සමන්විත වේ. ඕක්ලන්ඩ් කවුන්සිලයේ හිබිස්කස් වෙරළ උප අංශයට වයිවේරා සහ ස්ටිල්වෝටර්,  සහ රොඩ්නි හි මිල්ඩේල් යන අසල්වැසි ප්‍රජාවන් ඇතුළත් වේ, හිබිස්කස් වෙරළ තීරයේ කොටසක් ලෙස ද විස්තර කෙරේ.  

ටමාකි මාඕරි අවම වශයෙන් 13 වන සියවසේ සිට හිබිස්කස් වෙරළ ප්‍රදේශය පදිංචි කරවන අතර, වැදගත් මෝරුන් මසුන් ඇල්ලීමේ ස්ථානයක් වූ වෙයිටි ගඟ, ඔරේවා ගඟ සහ වංගපරාඕවා බොක්කෙහි සම්පත් උපයෝගී කර ගනිමින්. Kawerau රණශූර Maki උතුරු සහ බටහිර ඕක්ලන්ඩ් කලාපයේ Tamaki Maori ජනතාව බොහෝ එක්සත් කිරීමෙන් පසුව, ඔහුගේ දරුවන් සහ මුණුබුරන් Ngāti Kahu, Ngāti Maraeariki සහ Ngati Manuhiri ඇතුළු හපු පිහිටුවා ගත්හ. හවුරාකි ගල්ෆ් ප්‍රදේශයේ Ngāti Kahu සහ Ngāti Pāoa 18 වන සියවසේදී Whangaparaoa Bay මෝර ධීවර කර්මාන්තය පාලනය කිරීම සඳහා සටන් කළහ. මස්කට් යුද්ධ හේතුවෙන් 1820 ගණන්වල ප්‍රදේශයෙන් පලා ගිය පසු, Ngāti Kahu නැවත හිබිස්කස් වෙරළට පැමිණ, 1870 ගණන් දක්වා මෙහි වාසය කළේය.

හිබිස්කස් වෙරළ තීරය මහුරංගි බ්ලොක් එකේ කොටසක් වූ අතර, 1841 දී ඔටුන්න හිමියාට විකුණන ලද වනාන්තරය. කෞරි දැව කපන්නන් සහ සංචාරක කෞරි ගම් කැණීම් කරන්නන් මෙම ප්‍රදේශයට පැමිණි පළමු යුරෝපීයයන් අතර විය. එවකට වේඩ් ලෙස හැඳින්වූ සිල්වර්ඩේල් නගරය, වයිටි ගඟ දිගේ දැව කැපීමේ නගරයක් ලෙස ස්ථාපිත කරන ලද අතර, වයිවේරා උණුසුම් තටාක 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී ජනප්‍රිය සංචාරක ආකර්ෂණයක් බවට පත්විය.

1920 ගණන්වලදී ඔරේවා සහ වැන්ගපරාඕවා අර්ධද්වීපය ජනප්‍රිය සංචාරක ගමනාන්ත බවට පත් වූ අතර, එම ප්‍රදේශයේ නිවාඩු නිවාඩු නිකේතන ඉදිකරන ලදී. දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී, අර්ධද්වීපයේ අවසානයේ නවසීලන්ත හමුදා කඳවුරක් ඉදිකරන ලදී. 1950 සහ 1960 ගණන්වල ඕක්ලන්ඩ් වරාය පාලම විවෘත කිරීම හේතුවෙන් මෙම ප්‍රදේශය වේගයෙන් සංවර්ධනය වූ අතර, ඔරේවා සහ වැන්ගපරාඕවා හි නගර මධ්‍යස්ථාන ඉදිකරන ලදී. 1960 ගණන්වලදී හිබිස්කස් කෝස්ට් වලට යාබදව වෙන්ඩර්හෝම් ප්‍රාදේශීය උද්‍යානය සහ වැන්ගපරාඕවා අර්ධද්වීපයේ නැගෙනහිර ප්‍රධාන භූමියේ ෂේක්ස්පියර් ප්‍රාදේශීය උද්‍යානය යන කලාපීය උද්‍යාන දෙකක් විවෘත කරන ලදී.

1990 දශකයේ අගභාගයේදී හිබිස්කස් වෙරළ තීරය ඕක්ලන්ඩ් උතුරු මෝටර් රථ මාර්ගයට සම්බන්ධ කරන ලද අතර, ඉන් පසුව වෙරළ තීරයේ, විශේෂයෙන් සිල්වර්ඩේල් හි තවදුරටත් නේවාසික සංවර්ධනය සිදු විය. 2023 දී, වෙයිටි ගඟ හරහා වංගපරාඕවා වෙත නව යතුරුපැදියක් වන ඕ මහුරංගි පෙන්ලින්ක් හි ඉදිකිරීම් ආරම්භ විය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
නේපියර්, නවසීලන්තය

**නේපියර්** () යනු නවසීලන්තයේ උතුරු දූපතේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ පිහිටි නගරයක් වන අතර හෝක්ස් බොක්ක කලාපයේ ආසනයයි. එය වෙරළබඩ නගරයක් වන අතර එය අව්ව සහිත දේශගුණය,  නොර්ෆොක් පයින් වලින් වැසී ඇති එස්ප්ලේනේඩ් සහ පුළුල් ආර්ට් ඩෙකෝ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සඳහා ප්‍රසිද්ධ වරායක් ඇත. මෙම ගුණාංග සඳහා, නේපියර් සමහර විට ආදර හැඟීම්බරව "පැසිෆික් සාගරයේ ලස්සන " ලෙස හැඳින්වේ.  

නේපියර් පිහිටා ඇත්තේ රටේ විශාලතම අයිවි වලින් එකක් වන එන්ගාටි කහුන්ගුනු භූමියේ වන අතර නගරයක් ලෙස සියවස් දෙකකට ආසන්න කාලයක් සංක්‍රමණය වීමෙන් හැඩගැසී ඇත. එහි ජනගහනය 66,800 පමණ වේ.  18 පමණනේපියර්  දකුණින් හේස්ටිංස් හි අභ්‍යන්තර නගරය පිහිටා ඇත. මෙම අසල්වැසි නගර දෙක බොහෝ විට "බේ නගර" හෝ නවසීලන්තයේ "නිවුන් නගර" ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, හැව්ලොක් නෝර්ත් සහ ක්ලයිව් යන නගර දෙක සහ අවට නගර දෙකෙහි ඒකාබද්ධ ජනගහනය 134,230 කි. නේපියර් නගරයේ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 106 ක් සහ වර්ග කිලෝමීටරයකට ජන ඝනත්වය 540.0 කි.

නේපියර් යනු දකුණු අර්ධගෝලයේ විශාලතම ලොම් මධ්‍යස්ථානයේ සම්බන්ධය වන අතර, එය ඊසානදිග නවසීලන්තය සඳහා ප්‍රාථමික අපනයන වරායක් ඇත - එය නවසීලන්තයේ විශාලතම ඇපල්, පෙයාර්ස් සහ ගල් පලතුරු නිෂ්පාදකයා වේ. හෝක්ස් බේ වයින් කලාපය දැන් නවසීලන්තයේ මාල්බරෝට පසුව දෙවන විශාලතම වන අතර, හේස්ටිංස් සහ නේපියර් අවට වගා කරන මිදි අපනයනය සඳහා නේපියර් වරාය හරහා යවනු ලැබේ. බැටළු ලොම්, ශීත කළ මස්, දැව පල්ප් සහ දැව විශාල ප්‍රමාණයක් වාර්ෂිකව අපනයනය සඳහා නේපියර් හරහා ගමන් කරයි. මෙම ද්‍රව්‍යවලින් කුඩා ප්‍රමාණයක් මාර්ග සහ දුම්රිය මාර්ග හරහා ඕක්ලන්ඩ්, වෙලින්ටන් සහ හැමිල්ටන් වැනි නවසීලන්තයේම විශාල අගනගර ප්‍රදේශ වෙත නැව්ගත කරනු ලැබේ.

නේපියර් යනු ජනප්‍රිය සංචාරක නගරයක් වන අතර, 1930 ගණන්වල ආර්ට් ඩෙකෝ සහ තරමක් දුරට ස්පාඤ්ඤ මෙහෙවර ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ අද්විතීය සාන්ද්‍රණයක් ඇති අතර, 1931 හෝක්ස් බොක්ක භූමිකම්පාවෙන් නගරයේ වැඩි කොටසක් විනාශ වීමෙන් පසුව ඉදිකරන ලදී. එය රටේ වඩාත්ම ඡායාරූපගත කරන ලද සංචාරක ආකර්ෂණයන්ගෙන් එකක් වන, දේශීය එන්ගාටි කහුන්ගුනු මිථ්‍යා කථා වල රූපයේ ප්‍රතිමාවක් වන පැනියා, මැරීන් පෙළපාළියේ (  ) ඇත. එහි ආර්ට් ඩෙකෝ උරුමය සහ ඉතිහාසය සැමරීමක් වන ට්‍රේමේන්ස් ආර්ට් ඩෙකෝ සති අන්ත උත්සවය සඳහා සෑම පෙබරවාරි මාසයකම දහස් ගණනක් ජනයා නේපියර් වෙත පැමිණෙති.  වාර්ෂිකව කලාපයට බොහෝ බාහිර පුද්ගලයින් ආකර්ෂණය කර ගන්නා අනෙකුත් කැපී පෙනෙන සංචාරක සිදුවීම් අතරට FAWC! ආහාර සහ වයින් සම්භාව්‍ය සිදුවීම් සහ ටාරඩේල් උපනගරයේ මිෂන් එස්ටේට් වයින් කර්මාන්ත ශාලාවේ මිෂන් එස්ටේට් ප්‍රසංගය ඇතුළත් වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
පාමස්ටන් නෝර්ත්, නවසීලන්තය

**පාමස්ටන් නෝර්ත් (**pɑːmərstən; මාඕරි : Te   , වාචිකව **පාමර්ස්ටන්** හෝ **තල්** ලෙස හැඳින්වේ)  යනු නවසීලන්තයේ උතුරු දූපතේ පිහිටි නගරයක් වන අතර මනාවටු-වන්ගනුයි කලාපයේ ආසනයයි. නැගෙනහිර මනාවටු තැනිතලාවේ පිහිටා ඇති මෙම නගරය මනාවටු ගඟේ උතුරු ඉවුර අසල, කිලෝමීටර 35 ගංගා මුඛයෙන්, සහ කිලෝමීටර 12 මනාවටු දුර්ගයේ කෙළවරේ සිට, කිලෝමීටර 140 ක් පමණ අගනුවර වන වෙලින්ටන්ට උතුරින්. පාමර්ස්ටන් උතුර යනු රටේ අටවන විශාලතම නාගරික ප්‍රදේශය වන අතර එහි නාගරික ජනගහනය 81,800 (2024 ජුනි).  පාමර්ස්ටන් නෝර්ත් නගරයේ ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 91,300 (2024 ජුනි). 

නගරයේ නිල සීමාවන් ප්‍රධාන නාගරික ප්‍රදේශයේ දකුණ, ඊසානදිග, වයඹ සහ බටහිරින් පිහිටි ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ වන අතර එය තාරරුවා කඳු වැටි දක්වා විහිදේ; මනාවටු දුර්ගයේ මුඛයේ ඇෂ්හර්ස්ට් නගරය, උතුරේ සහ බටහිරින් පිළිවෙලින් බනීතෝර්ප් සහ ලෝන්ග්බර්න් ගම්මාන ඇතුළත් වේ. නගරය වර්ග කිලෝමීටර 395 ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි. 

නගරයේ පිහිටීම කලක් වනාන්තරයක එළිපෙහෙළි කිරීමක් පමණක් වූ අතර එය කුඩා මාඕරි ප්‍රජාවන් විසින් අල්ලාගෙන සිටි අතර, ඔවුන් එය *පැපා-ඉ-ඔයා* ලෙස හැඳින්වූ අතර,  එහි අර්ථය "එය කෙතරම් ලස්සනද" යන්නයි.  19 වන සියවසේ මැද භාගයේදී, එය යුරෝපීයයන් විසින් පදිංචි කරන ලදී - මුලින් ස්කැන්ඩිනේවියානුවන් සහ පසුව බ්‍රිතාන්‍ය පදිංචිකරුවන් විසින්. අත්තිවාරම මත, බ්‍රිතාන්‍ය ජනාවාසයට හිටපු බ්‍රිතාන්‍ය අගමැති විස්කවුන්ට් පාමර්ස්ටන්ට ගෞරවයක් වශයෙන් පාමර්ස්ටන් යන නම පිරිනමන ලදී. දකුණු දූපතේ පාමර්ස්ටන් වෙතින් ජනාවාස වෙන්කර හඳුනා ගැනීම සඳහා 1871 දී *උතුර* යන උපසර්ගය එකතු කරන ලදී. අද වන විට, නම බොහෝ විට අවිධිමත් ලෙස "පැල්මි" ලෙස කෙටි කර ඇත. 

මුල් පාමර්ස්ටන් උතුර පොදු වැඩ සහ ලී මෝල් මත රඳා පැවතුනි. බටහිර වෙරළබඩ දුම්රිය මාර්ගය 1886 දී ඉදිකරන ලද අතර, නගරය වෙලින්ටන් හා සම්බන්ධ කරන ලද අතර, පාමර්ස්ටන් උතුර දියුණු වෙමින් පවතින එඬේර ගොවිතැන් කර්මාන්තයකින් ප්‍රතිලාභ ලැබීය. ලින්ටන් හමුදා කඳවුර, පාමර්ස්ටන් උතුර රෝහල සහ මැසි විශ්ව විද්‍යාලය (1927 දී) පිහිටුවීම 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ සිට වඩාත් දක්ෂ සේවකයින් හේතුවෙන් ගොවිතැන මත යැපීම අඩු කර ඇත. ජනප්‍රිය ආකර්ෂණයන් අතරට ටේ මනාවා ( නවසීලන්ත රග්බි කෞතුකාගාරය ඇතුළත් කෞතුකාගාරයක් සහ කලාගාරයක්),  සහ රංගන කලා ස්ථාන කිහිපයක් ඇතුළත් වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ඩනෙඩින්, නවසීලන්තය

**ඩනෙඩින් (**dun-EE -din ;   ) යනු නවසීලන්තයේ දකුණු දූපතේ ( ක්‍රයිස්චර්ච්ට පසුව) දෙවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත නගරය වන අතර ඔටාගෝ කලාපයේ ප්‍රධාන නගරය වේ. එහි නම පැමිණෙන්නේ  වලින්. ("එඩින් බලකොටුව"), ස්කොට්ලන්තයේ අගනුවර වන එඩින්බරෝ සඳහා ස්කොට්ලන්ත ගේලික් නාමයයි.  නගරයේ පොහොසත් මාඕරි භාෂාවක් ඇත.

2024 ජුනි වන විට ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 131,800 වන ඩනෙඩින් නවසීලන්තයේ හත්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත අගනගර සහ නාගරික ප්‍රදේශය වේ. සංස්කෘතික, භූගෝලීය සහ ඓතිහාසික හේතූන් මත, නගරය දිගු කලක් නවසීලන්තයේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථාන හතරෙන් එකක් ලෙස සැලකේ. ඩනෙඩින් නාගරික ප්‍රදේශය ඔටාගෝ වරායේ ප්‍රධාන ස්ථානය වටා ඔටාගෝ හි මධ්‍යම-නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇත. ඩනෙඩින් අවට වරාය සහ කඳු යනු වඳ වී ගිය ගිනි කන්දක නටබුන් වේ. නගර තදාසන්න ප්‍රදේශ අවට නිම්න සහ කඳුකරයට, ඔටාගෝ අර්ධද්වීපයේ ඉස්ත්මස් දක්වා සහ ඔටාගෝ වරායේ සහ පැසිෆික් සාගරයේ වෙරළ තීරයට විහිදේ.

යුරෝපීයයන් පැමිණීමට පෙර මාඕරිවරුන් විසින් මෙම ප්‍රදේශය දීර්ඝ කාලයක් අත්පත් කරගෙන සිටි බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි පෙන්වා දෙයි.

ස්කොට්ලන්ත නිදහස් පල්ලියේ ගිහි සංගමය විසින් 1848 දී ස්කොට්ලන්ත ජනාවාසයක් පිහිටුවන ලද අතර 1855 සහ 1900 අතර කාලය තුළ ස්කොට්ලන්ත ජාතිකයින් දහස් ගණනක් සංස්ථාපිත නගරයට සංක්‍රමණය විය. 1860 ගණන්වල ඔටාගෝ රන් රශ්මිය අතරතුර ඩනෙඩින්හි ජනගහනය සහ ධනය වේගයෙන් වර්ධනය වූ අතර කෙටි කාලයක් සඳහා එය නවසීලන්තයේ විශාලතම නාගරික ප්‍රදේශය බවට පත්විය. එම අවස්ථාවේදීම චීනයේ ප්‍රධාන භූමියෙන් සැලකිය යුතු සංක්‍රමණයක් නගරයට දක්නට ලැබුණි, ප්‍රධාන වශයෙන් ගුවැන්ඩොං සහ ගුවැන්සි වලින්.  නවසීලන්තයේ පැරණිතම චීන ප්‍රජාව ඩනෙඩින් හි වාසය කරයි. 

අද වන විට ඩනෙඩින් හි නිෂ්පාදන, ප්‍රකාශන, කලා, සංචාරක සහ තාක්ෂණය පදනම් කරගත් කර්මාන්ත ඇතුළත් විවිධ ආර්ථිකයක් ඇත. නගරයේ ආර්ථිකයේ ප්‍රධාන පදනම තෘතීයික අධ්‍යාපනය මත කේන්ද්‍රගත වී ඇති අතර, නවසීලන්තයේ පැරණිතම විශ්ව විද්‍යාලය වන ඔටාගෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ සහ ඔටාගෝ පොලිටෙක්නික් හි සිසුන් ජනගහනයෙන් විශාල ප්‍රතිශතයක් නියෝජනය කරයි; 2006 සංගණනයේදී නගරයේ ජනගහනයෙන් සියයට 21.6 ක් වයස අවුරුදු 15 ත් 24 ත් අතර වූ අතර, නවසීලන්ත සාමාන්‍යය සියයට 14.2 ට සාපේක්ෂව.  ඩනෙඩින් එහි විචිත්‍රවත් සංගීත ක්ෂේත්‍රය සඳහා ද ප්‍රසිද්ධය, මන්ද 1980 ගණන්වල ඩනෙඩින් ශබ්දයේ උපන් ස්ථානය (එය ග්‍රන්ජ්, ඉන්ඩි සහ නූතන විකල්ප රොක් වලට දැඩි ලෙස බලපෑවේය).  2014 දී, නගරය යුනෙස්කෝ සාහිත්‍ය නගරයක් ලෙස නම් කරන ලදී. 

## සටහන් 
## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ස්කොට්ස් ගේලික්-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ලෝවර් හට්, නවසීලන්තය

**ලෝවර් හට්** (    )  යනු නවසීලන්තයේ වෙලින්ටන් කලාපයේ පිහිටි නගරයකි . හට් නගර සභාව විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන මෙය, වෙලින්ටන් අගනගර ප්‍රදේශය සමන්විත වන නගර හතරෙන් එකකි.

එය නවසීලන්තයේ හයවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත නගරය වන අතර එහි ජනගහනය 113,400 කි.  කවුන්සිලය විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 376.4 කි. හට් නිම්නයේ පහළ භාගය වටා සහ වෙලින්ටන් වරායේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරය දිගේ, එයින් වර්ග කිලෝමීටර 78.54  නාගරිකයි.  එය වෙලින්ටන් නගරයෙන් වරාය මගින් සහ ඉහළ හට් වෙතින් ටයිටා දුර්ගය මගින් වෙන් කරනු ලැබේ.

නවසීලන්ත නගර අතර පහළ හට් අද්විතීය වන්නේ, කවුන්සිලයේ නම එය පාලනය කරන නගරයේ නමට නොගැලපෙන බැවිනි. විශේෂ නීති  මගින් 1991 සිට කවුන්සිලයට "හට් නගර සභාව" යන නම ලබා දී ඇති අතර, එම ස්ථානයේ නමම "පහළ හට් නගරය" ලෙස පවතී. මෙම නම ව්‍යාකූලත්වයට හේතු වී ඇත්තේ, ඉහළ හට් වෙනම නගර සභාවක් වන ඉහළ හට් නගර සභාව විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන බැවිනි. මුළු හට් නිම්නයට පහළ සහ ඉහළ හට් නගර දෙකම ඇතුළත් වේ. පහළ හට් බොහෝ විට සරලව "හට්" ලෙසද හැඳින්වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:තහවුරු නොකළ ප්‍රකාශ අඩංගු ලිපි සියල්ල
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ටෝරන්ගා, නවසීලන්තය

**ටෝරන්ගා** ("විවේක ස්ථානය" හෝ "ආරක්ෂිත නැංගුරම් පොළ" සඳහා මාඕරි භාෂාවෙන්)    යනු ප්ලෙන්ටි බොක්ක කලාපයේ වෙරළබඩ නගරයක් වන අතර නවසීලන්තයේ පස්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත නගරය වන අතර එහි නාගරික ජනගහනය 161,300 (ජුනි 2024),  හෝ ජාතික ජනගහනයෙන් දළ වශයෙන් 3% කි. 13 වන සියවසේ අගභාගයේදී මාඕරිවරුන් විසින් එය පදිංචි කරන ලද අතර 19 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී යුරෝපීයයන් විසින් යටත් විජිතකරණය කරන ලදී. එය 1963 දී නගරයක් ලෙස පිහිටුවන ලදී 

මෙම නගරය පිහිටා ඇත්තේ ප්ලෙන්ටි බොක්කෙහි වයඹ දෙසින්, ටෝරන්ගා වරායේ ගිනිකොන දෙසින් ය. නගරය වර්ග කිලෝමීටර 141.91 ක භූමි ප්‍රදේශයක් පුරා විහිදේ., සහ නගරයේ නිරිතදිග මායිමේ බෙත්ලෙහෙමේ ප්‍රජාවන් ආවරණය කරයි; නගරයේ දකුණු මායිමේ ග්‍රීර්ටන් ; ටෝරන්ගා වරායට ඉහළින් මධ්‍යම නගරයට බටහිරින් ඇති මතුවා; මවුන්ගටාපු; ප්ලෙන්ටි බොක්ක දෙසට මුහුණලා ඇති වරාය හරහා මධ්‍යම නගරයට උතුරින් පිහිටි මවුන්ගනුයි කන්ද ; ඔටුමොයිටායි ; ප්ලෙන්ටි බොක්කෙහි පිහිටා ඇති ටෝරන්ගා හි විශාලතම උප නගරය වන පැපමෝවා ; ටෝරන්ගා නගරය; ටෝරන්ගා දකුණ ; සහ වෙල්කම් බොක්ක .

ටෝරන්ගා යනු නවසීලන්තයේ ව්‍යාපාර, ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම, සංස්කෘතිය, විලාසිතා සහ උද්‍යාන විද්‍යාත්මක විද්‍යාව සඳහා ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානවලින් එකකි. දළ අපනයන ටොන් ප්‍රමාණය සහ කාර්යක්ෂමතාව අනුව ටෝරන්ගා වරාය නවසීලන්තයේ විශාලතම වරායයි.  ටෝරන්ගා යනු නවසීලන්තයේ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන නගරවලින් එකක් වන අතර, 2006 සංගණනය සහ 2013 සංගණනය අතර ජනගහනයේ 11% ක වැඩිවීමක්,  සහ 2013 සහ 2018 සංගණනය අතර 19% ක වැඩිවීමක් පෙන්නුම් කරයි. එහි වේගවත් ජනගහන වර්ධනය හේතුවෙන්, ටෝරන්ගා නවසීලන්තයේ පස්වන විශාලතම නගරය බවට පත්ව ඇති අතර, ඩනෙඩින් සහ නේපියර් - හේස්ටිංස් නාගරික ප්‍රදේශ අභිබවා යයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
හැමිල්ටන්, නවසීලන්තය

**හැමිල්ටන්** (), වාචිකව ද **ට්‍රොන්** ලෙසද හැඳින්වේ, නවසීලන්තයේ උතුරු දූපතේ අභ්‍යන්තර නගරයකි. වයිකාටෝ ගං ඉවුරේ පිහිටා ඇති මෙය වයිකාටෝ කලාපයේ ආසනය සහ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය වේ. 189,700 ක භෞමික ජනගහනයක් සහිත  එය රටේ සිව්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත නගරයයි. වර්ග කිලෝමීටර 110 ක පමණ භූමි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ. හැමිල්ටන් යනු පුළුල් හැමිල්ටන් නාගරික ප්‍රදේශයේ කොටසක් වන අතර එය අසල පිහිටි නගරුවාවහියා, ටෙ අවාමුටු සහ කේම්බ්‍රිජ් නගර ද ආවරණය කරයි. 2020 දී හැමිල්ටන්ට නවසීලන්තයේ ලස්සනම විශාල නගරය යන නාමය පිරිනමන ලදී. හැමිල්ටන් දැන් රටේ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන නගරය ලෙස සැලකේ.

දැන් නගරයෙන් ආවරණය වී ඇති ප්‍රදේශය ආරම්භ වූයේ කිරිකිරිරෝවා ඇතුළු මාඕරි ගම්මාන කිහිපයක භූමියක් ලෙස වන අතර, නගරයට එහි මාඕරි නම ලැබී ඇත. ඉංග්‍රීසි පදිංචිකරුවන් පැමිණෙන විට, වයිකාටෝ ගඟ අසල පිහිටි මෙම ගම්මාන බොහොමයක්, වයිකාටෝ ආක්‍රමණය සහ ඉඩම් රාජසන්තක කිරීම හේතුවෙන් අතහැර දමන ලදී () කිරීටය විසිනි.

පදිංචිකරුවන් නගරය කෘෂිකාර්මික සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස සංවර්ධනය කළ නමුත් දැන් එහි විවිධ ආර්ථිකයක් ඇත. හැමිල්ටන් උද්‍යානය කලාපයේ වඩාත්ම ජනප්‍රිය සංචාරක ආකර්ෂණයයි. හැමිල්ටන්හි ආර්ථිකය තුළ අධ්‍යාපනය සහ පර්යේෂණ සහ සංවර්ධනය වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි, මන්ද නගරය ආසන්න වශයෙන් තෘතීයික සිසුන් 40,000 ක් සහ ආචාර්ය උපාධි සුදුසුකම් ලත් විද්‍යාඥයින් 1,000 ක් සඳහා නිවහන වේ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
වෙලින්ටන්, නවසීලන්තය

**වෙලින්ටන්**  යනු නවසීලන්තයේ අගනුවරයි . එය උතුරු දූපතේ නිරිතදිග කෙළවරේ, කුක් සමුද්‍ර සන්ධිය සහ රෙමුටාකා කඳුවැටිය අතර පිහිටා ඇත. වෙලින්ටන් යනු නවසීලන්තයේ තුන්වන විශාලතම නගරය (උතුරු දූපතේ දෙවන විශාලතම නගරය),  සහ වෙලින්ටන් කලාපයේ පරිපාලන මධ්‍යස්ථානය වේ. එය ස්වෛරී රාජ්‍යයක ලෝකයේ දකුණු කෙළවරේ අගනුවරයි .  වෙලින්ටන් සෞම්‍ය සමුද්‍රීය දේශගුණයක් ඇති අතර, සාමාන්‍ය සුළං වේගය අනුව ලෝකයේ සුළං සහිතම නගරය වේ. 

මාඕරි වාචික සම්ප්‍රදායට අනුව කුපේ 10 වන සියවසේදී පමණ මෙම කලාපය සොයා ගෙන ගවේෂණය කළ බව කියැවේ. මෙම ප්‍රදේශය මුලින් පදිංචි වූයේ රංගිටානේ සහ මුවාපෝකෝ වැනි මාඕරි ඉවිවරුන් විසිනි. මස්කට් යුද්ධවල ඇති වූ බාධා හේතුවෙන් 19 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ටෙ අටිති ආවා වැනි උතුරු ඉවිවරුන් විසින් ඔවුන් යටපත් කරන ලදී. 

වෙලින්ටන්හි වර්තමාන ස්වරූපය මුලින් නිර්මාණය කරන ලද්දේ 1840 දී එඩ්වඩ් වේක්ෆීල්ඩ්ගේ නවසීලන්ත සමාගමේ පළමු මිනින්දෝරු ජෙනරාල් කපිතාන් විලියම් මෙයින් ස්මිත් විසිනි.  ස්මිත්ගේ සැලැස්මට නිම්න සහ පහළ කඳු බෑවුම් දිගේ පුළුල් වන අන්තර් සම්බන්ධිත ජාල සැලසුම් මාලාවක් ඇතුළත් විය,  නමුත් ඇත්ත වශයෙන්ම භූමි ප්‍රදේශය සැලකිල්ලට නොගෙන. 

වෙලින්ටන්හි ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන් සේවා මත පදනම් වූ අතර මූල්‍ය, ව්‍යාපාරික සේවා, රජය සහ චිත්‍රපට කර්මාන්තය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. එය නවසීලන්තයේ චිත්‍රපට සහ විශේෂ ප්‍රයෝග කර්මාන්තවල මධ්‍යස්ථානය වන අතර, මහජන පර්යේෂණ විශ්ව විද්‍යාල දෙකක් සහිත තොරතුරු තාක්ෂණය සහ නවෝත්පාදනය සඳහා වැඩි වැඩියෙන් කේන්ද්‍රස්ථානයක් වේ  . වෙලින්ටන් යනු නවසීලන්තයේ ප්‍රධාන වරායන්ගෙන් එකක් වන අතර දේශීය හා ජාත්‍යන්තර නැව්ගත කිරීම යන දෙකටම සේවය කරයි. නගරය ප්‍රධාන වශයෙන් සේවය කරන්නේ රටේ තුන්වන කාර්යබහුලම ගුවන් තොටුපළ වන රොන්ගෝටායි හි වෙලින්ටන් ගුවන් තොටුපළෙනි . වෙලින්ටන්හි ප්‍රවාහන ජාලයට දුම්රිය සහ බස් මාර්ග ඇතුළත් වන අතර ඒවා කපිටි වෙරළ සහ වයිරරාපා දක්වා ළඟා වන අතර තොටුපළවල් නගරය දකුණු දූපතට සම්බන්ධ කරයි.

නවසීලන්තයේ සංස්කෘතික අගනුවර ලෙස බොහෝ විට හඳුන්වනු ලබන වෙලින්ටන්හි සංස්කෘතිය විවිධාකාර හා බොහෝ විට තරුණයින් විසින් මෙහෙයවනු ලබන එකකි.    ලෝකයේ වඩාත්ම ජීවත්වීමට සුදුසු නගරවලින් එකක් වන 2021 ගෝලීය ජීවත්වීමේ ශ්‍රේණිගත කිරීම වෙලින්ටනය සමඟ ටෝකියෝව ලෝකයේ සිව්වන ස්ථානයට සම කළේය.  2017 සිට 2018 දක්වා, ඩොයිෂ් බැංකුව ජීවත්වීමේ හැකියාව සහ දූෂණයෙන් තොර බව යන දෙකම සඳහා ලොව පළමු ස්ථානයට ශ්‍රේණිගත කළේය.   2024 සඳහා ගෝලීය මූල්‍ය මධ්‍යස්ථාන දර්ශකයට අනුව ලෝකයේ 46 වන ස්ථානයට පත්ව ඇත. ගෝලීය නගරය කාර්යබහුල මාඕරි ජනාවාසයක සිට යටත් විජිත මුරපොලක් දක්වාත්, එතැන් සිට "විශිෂ්ට නිර්මාණාත්මක පුනර්ජීවනයක්" අත්විඳ ඇති ඕස්ට්‍රේලියානු අගනුවරක් දක්වාත් වර්ධනය වී ඇත.    

## සටහන් 
## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Pages with Māori IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
පොරිරුවා, නවසීලන්තය

**පොරිරුවා**, (    ) නවසීලන්තයේ උතුරු දූපතේ වෙලින්ටන් කලාපයේ පිහිටි නගරයක් වන අතර එය වෙලින්ටන් අගනගර ප්‍රදේශය සමන්විත වන නගර හතරෙන් එකකි. 'පොරිරුවා' යන නම 'පරි-රුවා' හි විකෘතියකි, එහි අර්ථය "ප්‍රදේශ දෙකම අතුගා දැමීමේ වඩදිය" යන්නයි.  එය කපිටි වෙරළ තීරයේ දකුණු කෙළවරේ පෝරිරුවා වරාය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ වට කර ඇත. 2023 වන විට, පෝරිරුවා හි ජනගහනය 62,400 ක් වන අතර,  එය ජනගහනයෙන් 26.5% ක් පැසිෆිකා ලෙස සහ ජනගහනයෙන් 23.0% ක් මාඕරි ලෙස හඳුනාගෙන ඇති විවිධත්වයෙන් යුත් නගරයකි.  

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
නිව් ප්ලයිමවුත්, නවසීලන්තය

**නිව් ප්ලයිමූත්** () යනු නවසීලන්තයේ උතුරු දූපතේ බටහිර වෙරළ තීරයේ ටරානාකි කලාපයේ ප්‍රධාන නගරයයි. එය ඩෙවොන් හි ප්ලයිමූත් නම් ඉංග්‍රීසි නගරය අනුව නම් කර ඇති අතර, නිව් ප්ලයිමූත් වෙත පළමු ඉංග්‍රීසි පදිංචිකරුවන් සංක්‍රමණය වූයේ එතැනිනි. නිව් ප්ලයිමූත් නගරය සහ කුඩා නගර කිහිපයක් ඇතුළත් නිව් ප්ලයිමූත් දිස්ත්‍රික්කය, නවසීලන්තයේ 10 වන විශාලතම දිස්ත්‍රික්කය (67 න්) වන අතර එහි ජනගහනය 90,300 කි - ටරානාකි කලාපයේ මුළු ජනගහනයෙන් තුනෙන් දෙකක් පමණ සහ නවසීලන්තයේ ජනගහනයෙන් 1.7% කි. මෙයට නිව් ප්ලයිමූත් නගරය (60,400), වයිටාරා (7,730), ඉන්ගල්වුඩ් (3,960), ඔකුරා (), ඔකාටෝ (561) සහ යුරේනුයි (429) ඇතුළත් වේ.

මෙම නගරයම කලාපයේ ප්‍රධාන ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සේවා මධ්‍යස්ථානයක් වන අතර, දැඩි එඬේර ක්‍රියාකාරකම් (ප්‍රධාන වශයෙන් කිරි ගොවිතැන) මෙන්ම තෙල්, ස්වාභාවික වායු සහ ඛනිජ රසායනික ගවේෂණය සහ නිෂ්පාදනය ද ඇතුළත් වේ. එය TSB බැංකුවේ (කලින් තාරානාකි ඉතිරිකිරීමේ බැංකුව) නිවහන ලෙස කලාපයේ මූල්‍ය මධ්‍යස්ථානය ද වේ, එය ඉතිරිව ඇති රාජ්‍ය නොවන නවසීලන්තයට අයත් බැංකු වලින් විශාලතම වේ.

කැපී පෙනෙන ලක්ෂණ වන්නේ උද්භිද උද්‍යානය (එනම් පුකෙකුරා උද්‍යානය), විවේචනාත්මකව පිළිගත් ලෙන් ලයි මධ්‍යස්ථානය සහ කලාගාරය, ටස්මන් මුහුද අසල කිලෝමීටර් 13 (සැතපුම් 8.1) ක් දිග නිව් ප්ලයිමවුත් වෙරළබඩ ඇවිදීමේ මාර්ගය, ලෙන් ලයි විසින් නිර්මාණය කරන ලද මීටර් 45 ක් උස (අඩි 148) සුළං යෂ්ටිය ලෙස හැඳින්වෙන කලා කෘති, පරිටුටු පර්වතය සහ තාරානාකි කන්දේ දර්ශන ය.

2021 දී ජීවත්විය හැකි ප්‍රජාවන් සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර සම්මාන මගින් නිව් ප්ලයිමූත් නගරය (75,000–150,000 අතර ජනගහනයක් සඳහා) ජීවත්වීමට වඩාත්ම සුදුසු නගරය ලෙස සම්මානයට පාත්‍ර විය. 2023 දී, Keep New Zealand Beautiful විසින් නිව් ප්ලයිමූත් නගරය නවසීලන්තයේ ලස්සනම කුඩා නගරය ලෙස සම්මානයට පාත්‍ර විය. එය 2008 දී සම්මාන කිහිපයක් ද දිනා ගත්තේය. 2010 දී රජය විසින් ඇවිදීමේ සහ බයිසිකල් පැදීමේ "ආදර්ශ ප්‍රජාවන්" දෙකෙන් එකක් ලෙස නගරය තෝරා ගන්නා ලදී. නිව් ප්ලයිමූත් හි දැනටමත් පාපැදිකරුවන් සහ පදිකයින් කෙරෙහි ධනාත්මක ආකල්පයක් මත පදනම්ව, ඇවිදීම සහ බයිසිකල් පැදීම වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා යටිතල පහසුකම් සහ ප්‍රජා වැඩසටහන් සඳහා ආයෝජනය කිරීම සඳහා නගරයට ඩොලර් මිලියන 3.71 ක් ලැබුණි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
රෝටෝරුවා, නවසීලන්තය

**රොටෝරුවා** යනු නවසීලන්තයේ උතුරු දූපතේ ප්ලෙන්ටි බොක්ක ප්‍රදේශයේ පිහිටි නගරයකි. එය රොටෝරුවා විලෙහි දකුණු වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති අතර, එහි නම එයට ලැබී ඇත. එය රොටෝරුවා සහ තවත් අවට නගර කිහිපයක් ආවරණය වන භෞමික අධිකාරියක් වන රොටෝරුවා විල් දිස්ත්‍රික්කයේ ආසනයයි. එහි ඇස්තමේන්තුගත පදිංචිකරුවන් 57,900 සිටින අතර, එය රටේ 13 වන විශාලතම නාගරික ප්‍රදේශය වන අතර, ටෝරන්ගාට පසුව ප්ලෙන්ටි බොක්කෙහි දෙවන විශාලතම නාගරික ප්‍රදේශය වේ.

14 වන සියවසේදී තේ අරවා මාඕරි ප්‍රථම වරට රොටෝරුවා හි පදිංචි වූ අතර, පසුව එන්ගාටි වකෞ බවට පත් වූ ජනතාව විසින් ඔහිනෙමුටු හි සමෘද්ධිමත් පාක් පිහිටුවන ලදී. 1820 ගණන්වල මස්කට් යුද්ධ අතරතුර ගැටුම් සමඟ නගරය සමීපව සම්බන්ධ විය. 1823 දී හොන්ගි හිකා සහ පොමාරේ I විසින් අණ දෙන ලද එන්ගාපුහි නායකත්වයෙන් යුත් සන්ධානයක් විසින් ඔහිනෙමුටු ආක්‍රමණය කරන ලදී. 19 වන සියවසේදී මුල් යුරෝපීය පදිංචිකරුවන්ට රොටෝරුවා සහ ඒ අවට ප්‍රදේශයේ එහි අද්විතීය භූතාපජ ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් රොටෝරුවා සංවර්ධනය කිරීමට උනන්දුවක් තිබුණි.  ඉන්පසු, රොටෝරුවා ස්පා නගරයක් ලෙස ස්ථාපිත කිරීමට මාඕරි සහ යුරෝපීයයන් ගත් උත්සාහයන් නිසා රජයට එන්ගාටි වකෞයි වෙතින් ඉඩම් 99 ක බදු දීමක් සිදුවිය. 1886 දී තාරාවේරා කන්දේ ගිනිකඳු පිපිරීමෙන් විනාශ වන තෙක්, රෝස සහ සුදු ටෙරස් වලට රොටෝරුවා සමීපව පිහිටා තිබීම හේතුවෙන් නගරය මුලින්ම සංචාරක ආකර්ෂණය දිනාගත් ප්‍රධාන ස්ථානයක් බවට පත්විය. 1922 දී රොටෝරුවා නගරය නගර තත්ත්වයට උසස් කරන ලද අතර වසර 40 කට පසුව නගර තත්ත්වයට උසස් කරන ලදී.

රොටෝරුවා යනු දේශීය හා ජාත්‍යන්තර සංචාරකයින් සඳහා ප්‍රධාන ගමනාන්තයකි; සංචාරක කර්මාන්තය දිස්ත්‍රික්කයේ විශාලතම කර්මාන්තයයි. එය භූතාපජ ක්‍රියාකාරකම් සහ මාඕරි සංස්කෘතික සංචාරක ව්‍යාපාරය සඳහා ප්‍රසිද්ධය, සහ ගීසර් - විශේෂයෙන් වකරේවරේවා හි පොහුටු ගයිසර් - සහ උණුසුම් මඩ තටාක මෙහි දක්නට ලැබේ. මෙම තාප ක්‍රියාකාරිත්වය නගරය පිහිටා ඇති රොටෝරුවා කල්දේරා වෙත පැමිණේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
අපර් හට්, නවසීලන්තය

**අපර් හට්** (    )  යනු නවසීලන්තයේ වෙලින්ටන් කලාපයේ නගරයක් වන අතර වෙලින්ටන් අගනගරය සමන්විත වන නගර හතරෙන් එකකි. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
වන්ගරේ, නවසීලන්තය

**වංගරෙයි** යනු නවසීලන්තයේ උතුරු දෙසින් පිහිටි නගරය වන අතර උතුරු ප්‍රදේශයේ විශාලතම ජනාවාසය වේ. එය 1989 දී පැරණි වැන්ගරෙයි නගරය, වැන්ගරෙයි ප්‍රාන්තය සහ හිකුරංගි නගර සභාවලින් නිර්මාණය කරන ලද වැන්ගරෙයි දිස්ත්‍රික්කයේ කොටසක් වන අතර එය නගරය සහ එහි අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශය පරිපාලනය කිරීම සඳහා නිර්මාණය කරන ලදී. නගර ජනගහනය 56,100 ලෙස ගණන් බලා ඇත.  2001 දී 47,000 සිට වැඩිවීමකි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
හේස්ටිංස්, නවසීලන්තය

**හේස්ටිංස්** (මාඕරි : Heretaunga ,  ) යනු නවසීලන්තයේ අභ්‍යන්තර නගරයක් වන අතර උතුරු දූපතේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ හෝක්ස් බොක්කෙහි ප්‍රධාන නාගරික ප්‍රදේශ දෙකෙන් එකකි. හේස්ටිංස් හි ජනගහනය ( ෆ්ලැක්ස්මියර් ඇතුළුව) 50,200 ( June 2024),  හැව්ලොක් නෝර්ත් හි තවත් 15,150 සහ ක්ලයිව් හි 2,080 සිටිති. හේස්ටිංස් වෙරළබඩ නගරයක් වන නේපියර් සිට කිලෝමීටර් 18 ක් පමණ අභ්‍යන්තරයට වන්නට පිහිටා ඇත. මෙම අසල්වැසි නගර දෙක බොහෝ විට "ද බේ සිටිස්" හෝ "ද ට්වින් සිටිස්" ලෙස හැඳින්වේ.

හේස්ටිංස් දිස්ත්‍රික්කයේ පරිපාලන මධ්‍යස්ථානය නගරයයි. අවට සහ චන්ද්‍රිකා ජනාවාස ඒකාබද්ධ කිරීමෙන් පසු, හේස්ටිංස් හෝක්ස් බොක්කෙහි විශාලතම නාගරික ප්‍රදේශවලින් එකක් බවට පත්ව ඇත.

හේස්ටිංස් දිස්ත්‍රික්කය ආහාර නිෂ්පාදන කලාපයකි. නගරය වටා ඇති සාරවත් හෙරෙටෝන්ගා තැනිතලාව ගල් පලතුරු, දෙළුම් පලතුරු, කිවිෆෲට් සහ එළවළු නිපදවන අතර, එම ප්‍රදේශය නවසීලන්තයේ ප්‍රධාන රතු වයින් නිෂ්පාදකයින්ගෙන් එකකි. ආශ්‍රිත ව්‍යාපාර අතර ආහාර සැකසීම, කෘෂිකාර්මික සේවා, ග්‍රාමීය මූල්‍ය සහ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය ඇතුළත් වේ. හේස්ටිංස් යනු අවට අභ්‍යන්තර එඬේර ප්‍රජාවන් සහ සංචාරක ව්‍යාපාරය සඳහා ප්‍රධාන සේවා මධ්‍යස්ථානයයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ඉන්වර්කගිල්, නවසීලන්තය

**ඉන්වර්කගිල්** **(** )  යනු නවසීලන්තයේ දකුණු දිගම සහ බටහිර දිගම නගරය වන අතර ලෝකයේ දකුණු දිගම නගරවලින් එකකි. එය සවුත්ලන්ඩ් කලාපයේ වාණිජ මධ්‍යස්ථානයයි. මෙම නගරය පිහිටා ඇත්තේ ඔරෙටි හෝ නිව් ගඟට නැගෙනහිරින් පිහිටි සවුත්ලන්ඩ් තැනිතලාවේ පුළුල් වපසරියේ හදවතේ ය. කිලෝමීටර 18 ක් දකුණු දූපතේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටි නගරය වන බ්ලෆ් සිට  උතුරින් පිහිටා ඇත. එය දකුණු දූපතේ නිරිතදිග කෙළවර සහ කැට්ලින්ස් වෙරළබඩ කලාපය ආවරණය වන පරිදි ෆියර්ඩ්ලන්ඩ් ජාතික වනෝද්‍යානය ඇතුළු විශාල සංරක්ෂණ ඉඩම් සහ සමුද්‍ර රක්ෂිත වලින් මායිම් වූ පොහොසත් ගොවිබිම් මධ්‍යයේ පිහිටා ඇත.

නගරයේ බොහෝ වීදි, විශේෂයෙන් මධ්‍යයේ සහ ප්‍රධාන සාප්පු දිස්ත්‍රික්කයේ, ස්කොට්ලන්තයේ ගංගා අනුව නම් කර ඇත. මේවාට ඩී සහ ටේ යන ප්‍රධාන වීදි මෙන්ම ට්වීඩ්, ෆෝර්ත්, ටයින්, එස්ක්, ඩොන්, නෙස්, යාරෝ, ස්පේ, අයි සහ යතන් යන ගංගා අනුව නම් කර ඇති ඒවා ද ඇතුළත් වේ.

2018 සංගණනයෙන් පෙන්නුම් කළේ ජනගහනය 54,204 ක් වූ අතර එය 2006 සංගණන සංඛ්‍යාවට වඩා 2.7% කින් සහ 2013 සංගණන සංඛ්‍යාවට වඩා 4.8% කින් ඉහළ ගොස් ඇති බවයි. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ස්කොට්ස් ගේලික්-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ගිස්බෝන්, නවසීලන්තය

**ගිස්බෝන්** යනු ඊසානදිග නවසීලන්තයේ නගරයක් වන අතර ගිස්බෝන් දිස්ත්‍රික්කයේ (හෝ ගිස්බෝන් කලාපයේ) විශාලතම ජනාවාසය වේ. එහි ජනගහනය 38,300 (2024 ජුනි).  ගිස්බෝන් දිස්ත්‍රික් කවුන්සිලයේ මූලස්ථානය මධ්‍යම නගරයේ පිහිටා ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
පලාවු හි නිරුක්තිය

පලාවු දූපත් සඳහා පලාවුආන් භාෂාවෙන් යෙදෙන නාමය වන Belau, "ගම" සඳහා පලාවුආන් වචනය වන beluu (අවසානයේ Proto-Austronesian *banua වෙතින්), හෝ නිර්මාණ මිථ්‍යාවකට අදාළ aibebelau ("වක්‍ර පිළිතුරු") යන වචනයෙන් ව්‍යුත්පන්න වී ඇත. "පලාවු" යන නාමය ස්පාඤ්ඤ භාෂාවේ Los Palaos වෙතින් ආරම්භ වී, අවසානයේ ජර්මානු Palau හරහා ඉංග්‍රීසි භාෂාවට ඇතුළු විය. ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ දූපත් සඳහා යෙදුණු පැරණි නාමයක් වූයේ "Pelew Islands" යන්නයි. "පලාවු" යන රටේ නාමය එහි වචන ස්වරූපයේ සමානකමක් තිබුණද, මැලේ භාෂාවේ Pulau යන වචනයෙන් ව්‍යුත්පන්න වී නැත. මැලේ භාෂාවෙන්, pulau යනු "දූපත" යන අර්ථය දෙන අතර, එය පැසිෆික් සාගරයේ දූපත් සමූහයක් ලෙස පලාවුහි භූගෝලීය ලක්ෂණයක් ද වේ.

## යොමු කිරීම්
ක්‍රයිස්ට්චර්ච්, නවසීලන්තය

**ක්‍රයිස්ට්චර්ච්** () යනු දකුණු දූපතේ විශාලතම නගරය වන අතර නවසීලන්තයේ නාගරික ප්‍රදේශ ජනගහනය අනුව දෙවන විශාලතම නගරය වේ .  ක්‍රයිස්චර්ච්හි නාගරික ජනගහනය 412,000 වන අතර අගනගර ජනගහනය මිලියන භාගයකට වඩා වැඩිය. එය කැන්ටබරි කලාපයේ, දකුණු දූපතේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ මධ්‍යයට ආසන්නව, කැන්ටබරි තැනිතලාවට නැගෙනහිරින් පිහිටා ඇත. එය පෙගසස් බොක්කෙහි දකුණු කෙළවරට ආසන්නව පිහිටා ඇති අතර නැගෙනහිරින් පැසිෆික් සාගරයෙන් සහ දකුණින් බැංකු අර්ධද්වීපයේ පුරාණ ගිනිකඳු සංකීර්ණයෙන් මායිම් වී ඇත. ඒවොන් ගඟ / ඔටාකාරෝ නගර මධ්‍යය හරහා හමන අතර එහි ඉවුරු දිගේ විශාල නාගරික උද්‍යානයක් ඇත. පෝර්ට් හිල්ස් හැරුණු විට, එය සාපේක්ෂව පැතලි නගරයක් වන අතර සාමාන්‍යයෙන් 20 පමණ වේ. මුහුදු මට්ටමේ සිට. ක්‍රයිස්චර්ච් නගරය ඉංග්‍රීසි නගරයක් ලෙස කීර්තියක් ඇති අතර, එහි වාස්තු විද්‍යාත්මක අනන්‍යතාවය සහ එංගලන්තයේ උද්‍යාන නගර සමඟ ඇති සමානකම් නිසා 'උද්‍යාන නගරය' යන අන්වර්ථ නාමය ඇත, නමුත් ඓතිහාසික මාඕරි උරුමයක් ද ඇත. ක්‍රයිස්චර්ච් නගරයට නිතිපතා මධ්‍යස්ථ වර්ෂාපතනයක් සහිත සෞම්‍ය සාගර දේශගුණයක් ඇත.

නූතන මහා ක්‍රයිස්චර්ච් ප්‍රදේශය මුලින්ම ජනාවාස වූයේ දහතුන්වන සියවසේ මැද භාගයේදී ඓතිහාසික මාඕරි ඉවි වයිටාහා විසිනි. වගුරු බිම් සහිත වගුරු බිම් අත්පත් කරගත් වයිටාහා, දහසයවන සියවසේදී කාටි මාමෝ විසින් ආක්‍රමණය කරන ලද අතර, පසුව සියවසකට පසුව කායි ටාහු විසින් අවශෝෂණය කරන ලදී. ඔටෝටාහි සෘතුමය වශයෙන් ජනාවාස වූ අතර, ප්‍රධාන වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක් කයිපොයි පා හි ස්ථාපිත කරන ලදී. බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත ජනාවාස ආරම්භ වූයේ දහනව වන සියවසේ මැද භාගයේදීය. පළමු නැව් හතර කැන්ටබරි සංගමය විසින් කුලියට ගන්නා ලද අතර 1850 දී බ්‍රිතාන්‍යයේ සිට කැන්ටබරි වන්දනාකරුවන් ලිටෙල්ටන් වරායට ගෙන එන ලදී. එය 1856 ජූලි 31 වන දින ලිපි පේටන්ට් බලපත්‍රයෙන් නගරයක් බවට පත් වූ අතර එය නිල වශයෙන් නවසීලන්තයේ පැරණිතම ස්ථාපිත නගරය බවට පත් විය. 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ක්‍රයිස්චර්ච් දැඩි ලෙස කාර්මිකකරණය වූ අතර, ප්‍රධාන දකුණු මාර්ග දුම්රිය මාර්ගය විවෘත කිරීමත් සමඟ සහ රාජ්‍ය නිවාස සංවර්ධනය නගරයේ ආර්ථිකයේ සහ ජනගහනයේ වේගවත් වර්ධනයක් දක්නට ලැබුණි.

ක්‍රයිස්චර්ච් එහි යුරෝපීය අංග සහ වාස්තු විද්‍යාත්මක අනන්‍යතාවය සමඟ ශක්තිමත් සංස්කෘතික සම්බන්ධතා ඇත. ක්‍රයිස්චර්ච් යනු රංගන කලා මධ්‍යස්ථාන සහ අධ්‍යයන ආයතන ගණනාවකට ( කැන්ටබරි විශ්ව විද්‍යාලය ඇතුළුව) නිවහන වේ. ක්‍රයිස්චර්ච් ජාත්‍යන්තර ක්‍රීඩා ඉසව් රාශියක් පවත්වා ඇත, විශේෂයෙන් 1974 බ්‍රිතාන්‍ය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙල සඳහා අරමුණින් ඉදිකරන ලද ක්වීන් එලිසබෙත් II උද්‍යානයේදී පැවැත්විණි. 1901 සිට නගරය ඇන්ටාක්ටික් දොරටුවක් ලෙස පිළිගෙන ඇති අතර වර්තමානයේ එය රටවල් කිහිපයක් සඳහා ඇන්ටාක්ටික් ආධාරක කඳවුරු සත්කාරකත්වය දරන ඇන්ටාක්ටික් දොරටුව නගර පහෙන් එකකි. ක්‍රයිස්චර්ච් හි සේවය කරනු ලබන්නේ රටේ දෙවන කාර්යබහුලම ගුවන් තොටුපළ වන හාර්වුඩ් හි ක්‍රයිස්චර්ච් ගුවන් තොටුපළ මගිනි.

2010 සැප්තැම්බර් මාසයේ සිට නගරය භූමිකම්පා මාලාවකට ගොදුරු වූ අතර, වඩාත්ම විනාශකාරී සිදුවීම 2011 පෙබරවාරි 22 වන දින සිදු වූ අතර, එහිදී පුද්ගලයින් 185 දෙනෙකු මිය ගිය අතර නගරය පුරා ගොඩනැගිලි දහස් ගණනක් දැඩි හානි සිදු වූ අතර, බොහෝ මධ්‍යම නගර ගොඩනැගිලි කඩා වැටීම හේතුවෙන් අඛණ්ඩ ප්‍රතිසංස්කරණ සහ නැවත ගොඩනැගීමේ ව්‍යාපෘති සිදුවිය. පසුව ක්‍රයිස්චර්ච් 2019 මාර්තු 15 වන දින මුස්ලිම් පල්ලි දෙකක් ඉලක්ක කරගත් නවසීලන්ත ඉතිහාසයේ දරුණුතම ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයේ ස්ථානය බවට පත්විය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
වන්ගනුයි, නවසීලන්තය

**වන්ගනුයි** (**වැන්ගනුයි** ලෙසද හඳුන්වයි) නවසීලන්තයේ මනාවටු-වැන්ගනුයි කලාපයේ පිහිටි නගරයකි . මෙම නගරය නවසීලන්තයේ දිගම නාවික කළ හැකි ජල මාර්ගය වන වැන්ගනුයි ගඟේ මුඛයේ උතුරු දූපතේ බටහිර වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇත. 2024 ජුනි වන විට ජනගහනය 42,600 වන වැන්ගනුයි යනු නවසීලන්තයේ 19 වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත නාගරික ප්‍රදේශය වන අතර මනාවටු-වැන්ගනුයි හි දෙවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත ප්‍රදේශය වේ.

වැන්ගනුයි යනු ටෙ අටි හවුන්යුයි-අ-පැපරන්ගි සහ අනෙකුත් වැන්ගනුයි මාඕරි ගෝත්‍රිකයන්ගේ මුතුන් මිත්තන්ගේ නිවහනයි. නවසීලන්ත සමාගම 1840 දී මෙම ප්‍රදේශයේ පදිංචි වීමට පටන් ගත් අතර, වෙලින්ටන්ට පසුව එහි දෙවන ජනාවාස ස්ථාපිත කළේය. මුල් වසරවලදී, බොහෝ යුරෝපීය පදිංචිකරුවන් පැමිණියේ වෙලින්ටන් හරහාය. 1870 ගණන්වල වැන්ගනුයි විශාල ලෙස ව්‍යාප්ත වූ අතර, කැටි කිරීමේ කටයුතු, ලොම් මෝල්, පොස්පේට් වැඩ සහ ලොම් ගබඩා නගරයේ ස්ථාපිත කරන ලදී. අද වන විට, වැන්ගනුයි හි ආර්ථිකයෙන් වැඩි කොටසක් සෘජුවම සාරවත් හා සමෘද්ධිමත් ගොවිතැන් ප්‍රදේශවලට සම්බන්ධ වේ.

නවසීලන්ත නාගරික ප්‍රදේශ කිහිපයක් මෙන්, එය 1989 දී පරිපාලන ප්‍රතිසංවිධානයක් දක්වා නිල වශයෙන් නගරයක් ලෙස නම් කරන ලද අතර දැන් එය වැන්ගනුයි දිස්ත්‍රික් කවුන්සිලය විසින් පාලනය කරනු ලැබේ. 2021 දී එය නිර්මාණ නගර (යුනෙස්කෝ) වෙත එකතු කරන ලද අතර, නවසීලන්තයේ පිහිටා ඇති එකම නිර්මාණ නගරය බවට පත්විය  .

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages with Māori IPA
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
දමිත් විජයතුංග

**දමිත් විජයතුංග (** 1991 **)** ලාංකික රංගන ශිල්පියෙකි.

### සිනමාව
ඉසෙඩ් පරම්පරාව

**ඉසෙඩ් පරම්පරාව**, බොහෝ විට **ජෙන් ඉසෙඩ්** ලෙසින් කෙටියෙන් හැඳින්වෙන සහ **සූමර්ස්** ලෙසින් අවිධිමත් අයුරින් දැක්වෙන, යනු සහස්‍ර වාර්ෂිකයන්ට අනුප්‍රාප්තික සහ ඇල්ෆා පරම්පරාවට පූර්වප්‍රාප්තික ජනවිකාස මුළනුව වෙයි. පර්යේෂකයන් සහ ජනප්‍රිය මාධ්‍යය විසින් ඇරඹුම් උපත් වසර ලෙස මැද-සිට-අපර 1990 ගණන් සහ අග උපත් වසර ලෙස මුල් 2010 ගණන්ද මෙම පරම්පරාව සඳහා භාවිතා කරන අතර, මෙම පරම්පරාව ලිහිල් ලෙසින් අර්ථදැක්වෙන්නේ 1997 වසරෙහි සිට 2012 වසර දක්වා කාලසීමාවෙහි උපන් පුද්ගලයන් ලෙසින් වෙයි.  ඉසෙඩ් පරම්පරාවෙහි බොහෝ සාමාජිකයෝ එක්ස් පරම්පරාවෙහි සාමාජිකයන්ගේ දරුවන් වන අතර, ඔවුන්ගෙන් බොහෝමයක්,  යෝජිත බීටා පරම්පරාවෙහි දෙමව්පියන් වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරෙයි.

යෞවන වයසෙහි සිටම අන්තර්ජාලයට සහ  සුවහනීය ඩිජිටල් තාක්ෂණයට ප්‍රවේශය වීමෙහි හැකියාව සහිතව හැදී වැඩුණු පළමුවන සාමාජීය පරම්පරාව වූ ඉසෙඩ් පරම්පරාවෙහි සාමාජිකයන් ආවශ්‍යයෙන්  ඩිජිටල්මය සාක්ෂර නොවුනද 

ඉසෙඩ් පරම්පරාව විස්තර කෙරෙන්නේ, පූර්ව පරම්පරා සමග සංසන්දනය කෙරෙන විට,  "හොඳින් හැසිරෙන සහ අඩු වශයෙන්  සුඛපරම වාදී" ලෙසින්ය.  ඔවුන් අතර යොවුන් වියෙහි ගැබ්ගැනීම් අඩු සංඛ්‍යාවක් දක්නට ලැබෙන අතර, මද්‍යසාරය අඩුවෙන් පරිහරණය කරන අතර (එහෙත් මනස් ක්‍රියාකාරී මත්ද්‍රව්‍ය පිළිබඳව මෙම කරුණ ආවශ්‍යයෙන් සත්‍ය නොවෙයි),    පාසැල් සහ රැකිරක්ෂා ඉඩප්‍රස්තා සඳහා වැඩිමනත් අවධානය යොමු කරති.  

## සටහන් 
## ආශ්‍රිත
ක්ලැරන්ස්: රිදම් ඔෆ්ද ගිටාර්

### රංගනය
* දමිත් විජයතුංග
* නිහාරි පෙරේරා
* ඉසංකා ජාන්වි
* සාරංග දිසාසේකර
* දිනක්ෂි ප්‍රියසාද් 
* ශනුද්‍රි ප්‍රියසාද්
* ශේෂාද්‍රි ප්‍රියසාද් 
* මෞලි දුශ්මන්ත
* ශිමාල් වෙඩිසිංහ
* ෆර්නි රෝෂිනි
* චමිලා පීරිස්
* රුවී ලක්මාලි