ග්වාතමාලාවේ ජන විකාශනය

ග්වාතමාලාවේ ජනගහනය 17,608,483 (2021 ඇස්තමේන්තු) වේ. 1900 දී 885,000 ක් පමණක් වූ මෙය 20 වන සියවස තුළ බටහිර අර්ධගෝලයේ වේගවත්ම ජනගහන වර්ධනය වේ. ග්වාතමාල ජනරජයේ පළමු සංගණනය 1778 දී සිදු කරන ලදී. 1778, 1880, 1893 සහ 1921 සඳහා සංගණන වාර්තා පරණ කඩදාසි ලෙස භාවිතා කරන ලද අතර ඒවායේ සංඛ්‍යානමය තොරතුරු සංරක්ෂණය කර ඇතත් තවදුරටත් නොපවතී. සංගණන නිතිපතා කාල පරතරයන්හිදී සිදු කර නොමැත. 1837 සංගණනය එකල අපකීර්තියට පත් විය; සංඛ්‍යාලේඛනඥ ඩොන් ජෝස් ඩි ලා වැලේ ගණනය කිරීමක් කළේ 1837 දී ග්වාතමාලාවේ ජනගහනය 600,000 ක් වූ බවයි.

ග්වාතමාලාවේ ඇස්තමේන්තුගත මධ්‍යන්‍ය වයස අවුරුදු 20 ක්, පිරිමින් සඳහා 19.4 ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා 20.7 ක් වේ.

### ඩයස්පෝරාව 
ග්වාතමාලා ජාතිකයන් සැලකිය යුතු පිරිසක් තම රටෙන් පිටත ජීවත් වෙති. ග්වාතමාලා ඩයස්පෝරාවේ බහුතරය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ පිහිටා ඇති අතර ඇස්තමේන්තු 480,665 සිට 1,489,426 දක්වා පරාසයක පවතී. 1970 ගණන්වල සිට කැලිෆෝනියා, ඩෙලවෙයාර්, ෆ්ලොරිඩා, ඉලිනොයිස්, නිව් යෝර්ක්, නිව් ජර්සි, ටෙක්සාස්, රෝඩ් අයිලන්ඩ් සහ වෙනත් තැන්වල ග්වාතමාලා ප්‍රජාවන්ගේ වර්ධනයට එක්සත් ජනපදයට සංක්‍රමණය වීම හේතු වී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, 2019 ජූලි වන විට, එක්සත් ජනපදය සහ ග්වාතමාලාව ග්වාතමාලාවෙන් සංක්‍රමණය සහ සරණාගතයින් සීමා කිරීම සඳහා ගිවිසුමක් අත්සන් කළහ.

ඇතැම් රටවල් සඳහා විදේශයන්හි ජීවත් වන ග්වාතමාලා ජාතිකයින් සංඛ්‍යාව පිළිබඳ ඇස්තමේන්තු පහත දැක්වේ:

### ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 
ගෝතමාලාවේ විවිධ ජනවාර්ගික, සංස්කෘතික, වාර්ගික සහ භාෂාමය කණ්ඩායම් වාසය කරයි. ජාතික සංඛ්‍යාලේඛන ආයතනය (INE) විසින් පවත්වන ලද 2018 සංගණනයට අනුව, ජනගහනයෙන් 56% ක් මිශ්‍ර ආදිවාසී සහ යුරෝපීය උරුමයන් පිළිබිඹු කරන ලැඩිනෝ වේ. ආදිවාසී ග්වාතමාලා ජාතික ජනගහනයෙන් 43.6% ක් වන අතර එය ලතින් ඇමරිකාවේ විශාලතම ප්‍රතිශතයන්ගෙන් එකකි, පේරු සහ බොලිවියාවට පමණක් පිටුපසින්. බොහෝ ආදිවාසී ග්වාතමාලා ජාතිකයින් (ජාතික ජනගහනයෙන් 41.7%) මායා ජනතාවගෙන් සමන්විත වේ, එනම් කිචේ (මුළු ජනගහනයෙන් 11.0%), ක්'එක්චි (8.3%), කක්චිකෙල් (7.8%), මාම් (5.2%) සහ "වෙනත් මායා" (7.6%). ජාතික ජනගහනයෙන් 2% ක් මායා නොවන ආදිවාසී ජනතාව වේ. ජනගහනයෙන් 1.8% ක් ෂින්කා (මෙසෝඇමරිකානු) වන අතර ජනගහනයෙන් 0.1% ක් ගරිෆූනා (අප්‍රිකානු/කැරිබ් මිශ්‍ර) වේ. 

යුරෝපීය සම්භවයක් ඇති සුදු ගෝතමාලානුවන්, ක්‍රියෝලෝ ලෙසද හැඳින්වේ, ග්වාතමාලානු සංගණනයේදී ලැඩිනෝස් (මිශ්‍ර-ජාතිය) පුද්ගලයින්ගෙන් වෙනස් නොවේ.

ජනගහනයට සැල්වදෝර ජාතිකයන් 110,000 ක් පමණ ඇතුළත් වේ. ප්‍රධාන වශයෙන් ශාන්ත වින්සන්ට්හි ආදිවාසී ජනයා සමඟ ජීවත් වූ සහ අන්තර් විවාහ වූ කළු අප්‍රිකානුවන්ගෙන් පැවත එන ගරිෆුනා, ප්‍රධාන වශයෙන් ලිවිංස්ටන් සහ පුවර්ටෝ බැරියෝස් හි ජීවත් වේ. අප්‍රිකානු-ගෝතමාලානුවන් සහ මුලටෝවරු ප්‍රධාන වශයෙන් කෙසෙල් වතු කම්කරුවන්ගෙන් පැවත එන්නෝ වෙති. ආසියානුවන් ද සිටිති, බොහෝ දුරට චීන සම්භවයක් ඇති නමුත් ලෙබනන් සහ සිරියානු සම්භවයක් ඇති අරාබිවරුන් ද සිටිති.

### භාෂා 
ග්වාතමාලාවේ එකම නිල භාෂාව ස්පාඤ්ඤ භාෂාවයි.

විශේෂයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල මායා භාෂා විසි එකක් මෙන්ම මායා නොවන ස්වදේශික භාෂා දෙකක් ද කතා කෙරේ: රටට ආවේණික වූ ෂින්කා සහ කැරිබියානු වෙරළ තීරයේ කතා කරන අරවාකන් භාෂාවක් වන ගරිෆූනා. 2003 භාෂා නීතියට අනුව, මෙම භාෂා ජාතික භාෂා ලෙස පිළිගැනේ.

### ස්වදේශික ඒකාබද්ධතාවය සහ ද්විභාෂා අධ්‍යාපනය 
20 වන සියවස පුරාවටම මායා භාෂා ග්වාතමාලා සමාජයට සහ අධ්‍යාපන ක්‍රමයට ඒකාබද්ධ කිරීමේ බොහෝ වර්ධනයන් සිදුවී ඇත. දේශපාලන හේතූන් මත ආරම්භ වූ මෙම ක්‍රියාවලීන් සමහර මායා භාෂා පුනර්ජීවනයට සහ රට තුළ ද්විභාෂා අධ්‍යාපනය දියුණු කිරීමට උපකාරී වී ඇත.
1945 දී, "ඉන්දියානු ගැටලුව" ජය ගැනීම සඳහා, ග්වාතමාලා රජය විසින් The Indigents ta National (NH) ආයතනය ආරම්භ කරන ලද අතර, එහි අරමුණ වූයේ ස්පාඤ්ඤ භාෂාව වෙනුවට මායා දරුවන්ට ඔවුන්ගේ මව් භාෂාවෙන් සාක්ෂරතාවය ඉගැන්වීම, පසුව උකහා ගැනීම සඳහා භූමිය සකස් කිරීමයි. 1952 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ සහාය ලැබුණු පළමු භාෂාවෙන් සාක්ෂරතාවය ඉගැන්වීම සැලකිය යුතු ලෙස ඉදිරියට ගියේ, ටෙක්සාස් හි ඩලස් හි පිහිටි SIL (ගිම්හාන භාෂා ආයතනය) ග්වාතමාලා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය සමඟ හවුල් වූ විටය; වසර 2 ක් ඇතුළත, මායා භාෂාවලින් ලිඛිත කෘති රාශියක් මුද්‍රණය කර ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති අතර, නව ගිවිසුම පරිවර්තනය කිරීමේදී විශාල දියුණුවක් සිදු කරන ලදී. ඊළඟ වසරවලදී, මායා සිසුන් ස්පාඤ්ඤ භාෂාවට සංක්‍රමණය වීමට සහාය වීම සඳහා විශේෂ හෝඩියක් සොයා ගැනීම සහ ක්'එක්චි' ප්‍රදේශයේ ද්විභාෂා අධ්‍යාපනය ඇතුළුව, ආදිවාසීන් ලැඩිනෝ සමාජයට ඒකාබද්ධ කිරීමට තවදුරටත් උත්සාහයන් ගන්නා ලදී. 1965 දී ස්පාඤ්ඤ භාෂාව ග්වාතමාලාවේ නිල භාෂාව බවට පත් වූ විට, මායා සිසුන් ස්පාඤ්ඤ භාෂාවට සංක්‍රමණය වීම වේගවත් කිරීම සඳහා රජය ද්විභාෂා කැස්ටෙලානිසේෂන් වැඩසටහන සහ රේඩියෝෆොනික් පාසල් වැනි වැඩසටහන් කිහිපයක් ආරම්භ කළේය. නොදැනුවත්වම, ආදිවාසී භාෂාව භාවිතා කරමින් භාෂාව, විශේෂයෙන් නව හෝඩිය ඒකාබද්ධ කිරීමට ගත් උත්සාහයන්, පාසල්වල මායා භාෂා භාවිතා කිරීමට ආයතනවලට මෙවලම් ලබා දුන් අතර, මායා දරුවන්ගේ ඉගෙනීම වැඩිදියුණු කරන අතරම, ඔවුන් ස්පාඤ්ඤ පරිසරයක ඉගෙනීමට පමණක් සන්නද්ධ නොවීය. ඉතින්, 1980 දී ද්විභාෂා අධ්‍යාපනයේ අතිරේක ව්‍යාප්තියක් සිදු වූ අතර, ස්පාඤ්ඤ භාෂාව චතුර ලෙස කතා කරන තෙක් දරුවන්ට ඔවුන්ගේ මව් භාෂාවෙන් ඉගැන්වීමට අවශ්‍ය වූ පර්යේෂණාත්මක වැඩසටහනක් නිර්මාණය කරන ලදී. නියමු වැඩසටහනේ සිසුන් ස්පාඤ්ඤ පමණක් පාලන පාසල්වල සිසුන්ට වඩා ඉහළ අධ්‍යයන ජයග්‍රහණ පෙන්නුම් කළ විට වැඩසටහන සාර්ථක විය. 1987 දී, නියමු වැඩසටහන අවසන් කිරීමට නියමිතව තිබූ විට, ග්වාතමාලාවේ ද්විභාෂා අධ්‍යාපනය නිල වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

### ආගම 
ග්වාතමාලා සමාජය පුරාම පාහේ ක්‍රිස්තියානි ධර්මය ඉතා බලගතුයි, විශ්ව විද්‍යාව සහ සමාජ-දේශපාලන සංයුතිය යන දෙඅංශයෙන්ම. රෝමානු කතෝලික ආගම (යටත් විජිත යුගයේදී ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් හඳුන්වා දෙන ලදී) ආධිපත්‍යය දැරූ රට, දැන් ක්‍රිස්තියානි නිකායන් ගණනාවක බලපෑමට ලක්ව ඇත. රෝමානු කතෝලික පල්ලිය විශාලතම පල්ලියේ නිකාය ලෙස පවතී, 2001 දී 55% ක් වූ ජනතාවගෙන් 2012 වන විට 47.9% දක්වා පහත වැටුණි (CID Gallup නොවැම්බර් 2001, සැප්තැම්බර් 2012). 2001–2012 කාලය තුළ, දැනටමත් බොහෝ රෙපරමාදු ජනගහනය ජනගහනයෙන් සියයට තිහක සිට 38.2% දක්වා වර්ධනය විය. ආගමික අනුබද්ධයක් නොමැති බව කියා සිටින අය 12.7% සිට 11.6% දක්වා අඩු විය. මෝමන්වරු සහ යුදෙව් ආගම, ඉස්ලාම් සහ බුද්ධාගමේ අනුගාමිකයින් ඇතුළුව ඉතිරි අය ජනගහනයෙන් සියයට 2 කට වඩා ලියාපදිංචි වීම දිගටම කරගෙන ගියහ.

1960 ගණන්වල සිට, විශේෂයෙන් 1980 ගණන්වලදී, ග්වාතමාලාව රෙපරමාදු ආගමේ, විශේෂයෙන් එවැන්ජලිකල් ප්‍රභේදවල වේගවත් වර්ධනයක් අත්විඳ ඇත. ලතින් ඇමරිකාවේ  ලියාපදිංචි නොකළ පල්ලි රාශියක් ඇති, ග්වාතමාලාව වඩාත් දැඩි එවැන්ජලිකල් ජාතිය ලෙස විස්තර කර ඇත, නමුත් බ්‍රසීලය හෝ හොන්ඩුරාස් ග්වාතමාලාව තරම්ම එවැන්ජලිකල් විය හැකිය.

පසුගිය දශක දෙක තුළ, විශේෂයෙන් සිවිල් යුද්ධය අවසන් වීමෙන් පසු, ග්වාතමාලාව මිෂනාරි ක්‍රියාකාරකම් ඉහළ ගොස් තිබේ. මෑත දශක කිහිපය තුළ, ප්‍රධාන වශයෙන් එවැන්ජලිකල් සහ පෙන්තකොස්ත ප්‍රභේදවල රෙපරමාදු නිකායන් කැපී පෙනෙන ලෙස වර්ධනය වී ඇත; ජනවාර්ගික මායා ජනගහනය අතර වර්ධනය විශේෂයෙන් ශක්තිමත් වන අතර, ගෝතමාලාවේ ජාතික එවැන්ජලිකල් ප්‍රෙස්බිටේරියන් පල්ලිය ස්වදේශික භාෂා ප්‍රෙස්බිටේරියන් 11 ක් පවත්වාගෙන යයි. පසුකාලීන සාන්තුවරයන්ගේ ජේසුස් ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ පල්ලිය 1984 දී සාමාජිකයින් 40,000 සිට 1998 දී 164,000 දක්වා වර්ධනය වී ඇති අතර එය දිගටම ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී.
ග්වාතමාලාවේ නැගෙනහිර ඕතඩොක්ස් පල්ලියේ වර්ධනය විශේෂයෙන් ශක්තිමත් වී ඇති අතර, පසුගිය වසර පහ තුළ ලක්ෂ සංඛ්‍යාත ආගමට හැරුණු අය සමඟ, බටහිර අර්ධගෝලයේ ඕතඩොක්ස් අනුගාමිකයින් වැඩිම ප්‍රතිශතයක් රටට ලබා දෙයි.

කතෝලික විශ්වාසයේ අර්ථයට අනුකම්පා කරන විට ඇතැම් පිළිවෙත් කතෝලික උත්සව සහ නමස්කාරයට ඇතුළත් කරන සංස්කෘතික ක්‍රියාවලිය හරහා සාම්ප්‍රදායික මායා ආගම දිගටම පවතී. සාම ගිවිසුම් යටතේ ස්ථාපිත කරන ලද සංස්කෘතික ආරක්ෂාවන්හි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දේශීය ආගමික පිළිවෙත් වැඩි වෙමින් පවතී. සාම්ප්‍රදායික උත්සව සඳහා පහසුකම් සැලසීම සඳහා සෑම මායා නටබුන්කම පූජාසන සැපයීමේ ප්‍රතිපත්තියක් රජය විසින් ස්ථාපිත කර ඇත.

### සංක්‍රමණය 
යටත් විජිත යුගයේදී ගෝතමාලාව ස්පාඤ්ඤයෙන් පමණක් සංක්‍රමණිකයන් (පදිංචිකරුවන්) ලබා ගත්තේය. පසුව, 19 වන සියවසේ මැද භාගයේ සහ 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී යුරෝපයෙන් සංක්‍රමණ රැළි ග්වාතමාලාවට ලැබුණි. ප්‍රධාන වශයෙන් ජර්මනියෙන් පැමිණි මෙම සංක්‍රමණිකයන් ඇල්ටා වේරාපාස්, සකාපා, ක්වෙට්සාල්ටෙනැන්ගෝ, බජා වේරාපාස් සහ ඉසබල් යන ප්‍රදේශවල කෝපි සහ එනසාල් ෆින්කා ස්ථාපනය කළහ. ස්පාඤ්ඤය, ප්‍රංශය, බෙල්ජියම, එංගලන්තය, ඉතාලිය, ස්වීඩනය සහ වෙනත් රටවලින් ද අඩු ප්‍රමාණයකට ජනතාව පැමිණියහ.

ගෝතමාලාවට පැමිණි බොහෝ යුරෝපීය සංක්‍රමණිකයින් දේශපාලනඥයන්, සරණාගතයින් සහ ව්‍යවසායකයින් මෙන්ම පදිංචි වීමට බලාපොරොත්තු වන පවුල් ද විය. 1950 වන තෙක් කොස්ටාරිකාවට පසුව වැඩිම සංක්‍රමණිකයන් පැමිණි මධ්‍යම ඇමරිකානු රට ග්වාතමාලාව වූ අතර අදටත් විශාල සංක්‍රමණිකයන් සංඛ්‍යාවක් පිළිගනු ලැබේ. 1890 ගණන්වල සිට නැගෙනහිර ආසියාවෙන් සංක්‍රමණ සිදුවී ඇත. එසේම, පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් පටන් ගෙන, යුදෙව් සංක්‍රමණ මගින් සංක්‍රමණික ජනගහනය ශක්තිමත් වෙමින් පවතී.

විසිවන සියවසේ දෙවන භාගයේදී, ලතින් ඇමරිකානු සංක්‍රමණ ග්වාතමාලාව වෙත වැඩි විය, විශේෂයෙන් අනෙකුත් මධ්‍යම ඇමරිකානු රටවල්, මෙක්සිකෝව, කියුබාව සහ ආර්ජන්ටිනාව යන රටවලින් පැමිණි නමුත්, මෙම සංක්‍රමණිකයන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් තාවකාලිකව පමණක් රැඳී සිටියහ. එක්සත් ජනපදයේ ඔවුන්ගේ අවසාන ගමනාන්ත වෙත යාමට පෙර.

### සෞඛ්‍යය 
ලතින් ඇමරිකාවේ නරකම සෞඛ්‍ය ප්‍රතිඵල අතර ග්වාතමාලාව ඉහළම ළදරු මරණ අනුපාතිකයක් ඇති අතර කලාපයේ අඩුම ආයු අපේක්ෂාවන්ගෙන් එකකි. එහි මිලියන 16 ක ජනතාව සඳහා වෛද්‍යවරුන් 16,000 ක් පමණ සිටින ග්වාතමාලාවේ, WHO විසින් නිර්දේශ කරන ලද වෛද්‍ය-පුරවැසි අනුපාතයෙන් අඩක් පමණ ඇත. 1997 දී ග්වාතමාලා සිවිල් යුද්ධය අවසන් වීමෙන් පසු, සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය ග්‍රාමීය ජනගහනයෙන් 54% කට සෞඛ්‍ය සේවා ප්‍රවේශය පුළුල් කර ඇත.

පෞද්ගලික හෝ පොදු ආයතනයක් හරහා සේවා බෙදා හැරීම කළමනාකරණය කරන්නේ කෙසේද යන්න සහ ලබා ගත යුතු මූල්‍යකරණ පරිමාණය පිළිබඳව එකඟ නොවන විවිධ දේශපාලන පරිපාලනයන්ගෙන් සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා විවිධ මට්ටම්වල සහාය ලැබී ඇත. 2012 දී ඒක පුද්ගල සාමාන්‍ය වාර්ෂික සෞඛ්‍ය සේවා වියදම ඩොලර් 368 ක් පමණි.

2024 ගෝලීය කුසගින්න දර්ශකයේ (GHI) ප්‍රමාණවත් දත්ත සහිත රටවල් 127 න් ග්වාතමාලාව 81 වන ස්ථානයේ සිටී. ග්වාතමාලාවේ GHI ලකුණු 18.8 ක් වන අතර එය මධ්‍යස්ථ කුසගින්නක් පෙන්නුම් කරයි.

### අධ්‍යාපනය 
ග්වාතමාලාවේ අධ්‍යාපනය බොහෝ දුරට ප්‍රසිද්ධියේ සපයනු ලැබේ, අරමුදල් සපයනු ලැබේ සහ මධ්‍යම රජය විසින් අධීක්ෂණය කරනු ලැබේ. ජාතික අධ්‍යාපන ප්‍රතිපත්තිය සහ විෂයමාලා සකස් කිරීම, ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ අධීක්ෂණය සඳහා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය වගකිව යුතුය. අධ්‍යාපනය පස් ස්ථර පද්ධතියකට බෙදා ඇති අතර එයට ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය, පසුව ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සහ තෘතීයික අධ්‍යාපනය ඇතුළත් වේ, තාක්ෂණික පුහුණු මට්ටම අනුව. අධ්‍යාපනය ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් උපදෙස් දෙනු ලැබේ, නමුත් ප්‍රධාන වශයෙන් ආදිවාසී ජනගහනයක් සිටින කලාපවල ඇමරින්ඩියන් භාෂාවලින් ද්විභාෂා අධ්‍යාපනයක් ලබා ගත හැකිය. ග්වාතමාලාවේ මුළු විශ්ව විද්‍යාල පහළොවක් ඇත; එකක් රාජ්‍ය සහ පෞද්ගලික දහහතරකි. 1676 දී ආරම්භ කරන ලද යුනිවර්සිඩෑඩ් ඩි සැන් කාලෝස් යනු ග්වාතමාලාවේ පැරණිතම පශ්චාත්-ද්විතියික ආයතනය වන අතර ඇමරිකාවේ සිව්වන පැරණිතම ආයතනය වේ.

ග්වාතමාලාව අධ්‍යාපනය සඳහා එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් සියයට 3.2 ක් පමණ වැය කරයි. කෙසේ වෙතත්, තරුණ සහභාගීත්වය අඛණ්ඩ අභියෝගයක් වී ඇත - විශේෂයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල සහ ආදිවාසී ප්‍රජාවන්හි. ග්‍රාමීය ගුරුවරුන් සඳහා පුහුණුවක් නොමැතිකම ග්වාතමාලාවේ අඩු සාක්ෂරතා අනුපාත සඳහා ප්‍රධාන දායක සාධකයකි. කෙසේ වෙතත්, අධ්‍යාපනයේ සැලකිය යුතු ප්‍රගතියක් හේතුවෙන් වයස අවුරුදු 15 සහ ඊට වැඩි ජනගහනය අතර සාක්ෂරතා අනුපාත 2012 දී 74.5% සිට 2021 දී 83.3% දක්වා වැඩි වී ඇත. මධ්‍යම කඳුකර කලාපය පුරා ප්‍රජාවන්හි ගුරුවරුන් පුහුණු කරන ළමා ආධාර, පුවෙබ්ලෝ අ පුවෙබ්ලෝ සහ පොදු බලාපොරොත්තුව වැනි සංවිධාන ද ළමුන් සඳහා අධ්‍යාපන ප්‍රතිඵල වැඩිදියුණු කිරීමට කටයුතු කර ඇත.

### විශාලතම නගර 
## යොමු කිරීම්