අහ්මෝස් I

**අහ්මෝස් I** (ඊජිප්තු: Jˁḥ ms(j.w), ඇතැම්විට *අමෝසිස් I*, "අමෙනෙස්" සහ "ආහ්මෙස්" ලෙස ලියනු ලැබේ; අරුත *ඉයාහ්ට උපන් *) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඊජිප්තු පාරාවෝවරයකු වන අතර, ඔහු දහඅටවන රාජවංශයේ ආරම්භක පාලකයා විය. තීබානු රාජකීය ගෘහයේ සාමාජිකයකු වූ ඔහු සෙකෙනෙන්රේ ටාඕ පාරාවෝවරයාගේ පුත්‍රයා විය. ඔහුගේ සොහොයුරා දාහත්වන රාජවංශයේ අවසන් පාලකයා වූ කාමෝස් රජු ය. ඔහුගේ පියාගේ හෝ මුත්තණුවන්ගේ සමයේ තීබ්සය තුළ පහළ ඊජිප්තුවේ පාලකයන් වූ හික්සොස්වරුන්ට එරෙහිව කැරලි ඇති විය. ඔහුට සත්වන විය සපිරෙන විට, ඔහුගේ පියාව ඝාතනය කෙරිණි. ඔහුට වයස අවුරුදු දහයක් පමණ වනවිට ඔහුගේ සොහොයුරා වසර තුනක් රජකම් කොට නොහඳුනන හේතූන් හේතුවෙන් මියගියේ ය. සිය සොහොයුරාගේ මරණින් පසු, Iවන අහ්මෝස් සිහසුනට පත් විය. සිංහාසනාරූඪයෙන් පසුව, ඔහුව **නෙබ්-පෙහ්ටි-රේ** (*ශක්තියෙහි අධිපති රේ*) යනුවෙන් හැඳින්විණි. ඔහුගේ *අහ්මෝස්* යන නාමය, 'ආහ්' (බලන්න ඉයාහ්) යන දිව්‍යමය නාමය සහ '-මෝස්' යන සංයුක්ත ස්වරූපය සන්ධි වීමෙන් තැනුනකි.

ඔහුගේ රාජ්‍ය සමයේ, ඔහු ඩෙල්ටා ප්‍රදේශයෙන් හික්සොස්වරුන් සම්පූර්ණයෙන් නෙරපා දැමීමට සමත් විය. අනතුරුව තීබානු පාලනය සම්පූර්ණ ඊජිප්තුව පුරා ව්‍යාප්ත කළ ඔහු, ඊජිප්තු බලය එහි පැරණි යටත් විජිත වූ නුබියාව සහ කනාන්හි ස්ථාපනය කළේ ය. සිය පියාගේ සම්ප්‍රදාය අනුගමනය කළ Iවන අහ්මෝස් සිය සොයුරියන් කිහිප දෙනකු විවාහ කරගත් අතර, ඉන් අහ්මෝස්-නෙෆටාරි ඔහුගේ ප්‍රධාන භාර්යාව විය. ඔවුනට මෙරිටාමුන් B, සිටාමුන් A ඇතුළු දියණියන් මෙන්ම, සියාමුන් A, අහ්මෝස්-අන්ඛ්, Iවන අමෙන්හොටෙප් සහ රාමෝස් ඇතුළු පුත්‍රයින් ද විය. (මෙහි දක්වා ඇති "A" සහ "B" තත්ත්වයන් එකම නාමය සහිත රාජකීය දරුවන් සහ භාර්යාවන් වෙන් කර දැක්වීමට ඊජිප්තුවේදීන් අනුගමනය කරන සම්මුතිය අනුව යොදා ඇති බව සලකන්න) පසුකාලීන රජකු වූ Iවන තුත්මෝස්ගේ භාර්යාව වූ මුට්නොෆ්‍රෙට් ද ඔවුන්ගේ දරුවකු විය හැක. අහ්මෝස්ගේ උරුමකරු වූ‍යේ අහ්මෝස්-අන්ඛ් ය. නමුත් ඔහු සිය පියාට පෙර මියගියේ ය. ඔහුගේ මරණය අහ්මෝස්ගේ 17වන සහ 22වන රාජ්‍ය වර්ෂ අතර සිදුවී යයි සැලකේ. අහ්මෝස්ගෙන් පසු ඔහුගේ වැඩිමහල්ම ජීවත්ව සිටි පුත්‍රයා වූ Iවන අමෙන්හොටෙප් සිහසුනට පත් විය. ඇතැම්විට ඔවුන් කෙටි හවුල් පාලන සමයක් ද ගෙන යන්නට ඇත.

17වන සහ 18වන රාජවංශවල රාජකීය පවුල අතර පෙළපතේ විශේෂ බිඳ වැටීමක් සිදු නොවිණි. පසුකාලීන යුගයක ටොලමියානු රාජවංශ සමයේ මැනතෝ නැමැති ඉතිහාසඥයා වාර්තා කොට ඇත්තේ ආසන්න වශයෙන් සියවසක පමණ කාලයකට පසු හික්සොස් බලය මුලිනුපුටා දමමින්, මුළු රාජ්‍යය පුරාම ස්වදේශික ඊජිප්තු පාලනය ස්ථාපිත කිරී‍ම හේතුවෙන් මෙය නව රාජවංශයක ආරම්භයක් ලෙස සැලකිය හැකි බවයි.

## දින සහ රාජ්‍ය සමයේ දිග
අහ්මෝස්ගේ රාජ්‍ය සමය නිශ්චිතව නිර්ණයට ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයාගේ සමයේ සිදු වූ සිරියස් තාරකාවේ සූර්ය උදාව උපයෝගී කරගත හැක. නමුත්, මෙම නිරීක්ෂණය සිදු කළ ස්ථානය පිළිබඳ විවිධ අදහස් ඇත. මේ නිසා විවිධ මූලාශ්‍රවල ඔහුට ක්‍රි.පූ. 1570–1546, 1560–1537 හෝ 1551–1527 වැනි රාජ්‍ය සමයයන් ලබා දී තිබේ. මැනතෝ විසින් අහ්මෝස්ගේ රාජ්‍ය සමය වර්ෂ 25ක් සහ මාස 4ක් ලෙස වාර්තා කොට තිබේ. ඔහුගේ මමිය පිළිබඳ සිදුකළ වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණයකින් පෙනීගොස් ඇත්තේ ඔහු මියයන විට වයස තිස්පහක් පමණ බවයි. මේ අනුව ඔහු 10වන වියේ දී සිහසුනට පත්වූයේ නම්, වර්ෂ 25ක රාජ්‍ය සමයයක් පිළිබඳ සාක්ෂි ලැබේ.

ඩේවිඩ් රොහ්ල් විසින් ඔහුගේ රාජ්‍ය සමය සඳහා විකල්ප දින (ක්‍රි.පූ. 1194 සිට 1170 දක්වා) යෝජනා කර ඇතත්, 2010 දී විකිරණශීලී කාබන් කාලනිර්ණ දින ප්‍රකාශයට පත්වීමටත් පෙර බොහෝ ඊජිප්තුවේදීන් විසින් එම දිනයන් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.

## යුධ ව්‍යාපාර
 ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇති  Iවන අහ්මෝස්ගේ නාමය සඳහන් කිණිස්සක්]]
තීබ්ස්හි ස්වදේශික රජවරුන් සහ හික්සොස් රජ අපෙපි අතර අරගලය ආරම්භ වූයේ සෙකෙනෙන්රේ ටාඕ රජුගේ සමයේ ය. එය අවසන් වූයේ වසර 30කට පමණ පසු වරින්වර පවත්නා අරගල සහ යුද්ධයන් මධ්‍යයේ Iවන අහ්මෝස් රාජ්‍ය සමයේ ය. හික්සොස්වරුන්ට එරෙහි සටනක දී සෙකෙනෙන්රේ ටාඕ මරාදැමුණු බව සිතිය හැක. මේ බව ඔහුගේ දැඩිව තුවාල වී තිබූ මමියෙන් අනාවරණය වේ. ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ කාමෝස් (අහ්මෝස්ගේ වැඩිමහල් සොයුරා වූ) විසින් හික්සොස් අගනුවර වූ අවාරිස් (නූතන ටෙල් එල්-ඩබා) අවට ප්‍රදේශවල ආක්‍රමණ දියත් කළ බැව් පෙනේ.

හික්සොස් අගනුවර වූ අවාරිස් ආක්‍රමණය කිරීමට පෙර  සිදු වූ සිදුවීම් විශ්ලේෂණය කර බැලීම බෙහෙවින් අපහසු ය. මේ පිළිබඳ තොරතුරු සියල්ලම වාගේ ලැබෙන්නේ කෙටි එහෙත් වටිනා රයින්ඩ් ගණිතමය පැපිරසයේ පසුපස පෙදෙසිනි. මෙහි කෙටි දින සටහනක් අන්තර්ගත අතර ඉන් එකක් පහත පරිදි දැක් වේ:

අතීතයේ මෙම රාජ්‍ය වර්ෂය අහ්මෝස්ට අයත් යැයි සැලකිණි. නමුත් වර්තමානයේ එය සැලකෙන්නේ අහ්මොස්ගේ හික්සොස් සතුරා වූ ඛාමුඩිට අයත් වූවක් බවයි. එයට හේතුව රයින්ඩ් පැපිරස් ලේඛනයේ අහ්මෝස්ව රජකු හෝ පාරාවෝවරයකු ලෙස නොව 'දකුණෙහි කුමරු' යන පහත් නාමයකින් දක්වා තිබීමයි. මෙය තීබානු ආධාරකරුවකුගේ නම් අහ්මෝස්ගේ තත්ත්වය එහි පැහැදිළිව සටහන් වනු නොඅනුමාන ය. ඇන්තනි ස්පැලිංගර් විසින් කිම් රයිහොල්ට්ගේ 1997 ග්‍රන්ථයක් වූ *The Political Situation in Egypt during the Second Intermediate Period, c.1800–1550 BC* පිළිබඳ JNES 60 (2001) විචාරයක් තුළ සඳහන් කරන්නේ, ඩෙල්ටාවේ අහ්මෝස්ගේ ආක්‍රමණය විස්තර කෙරෙන රයින්ඩ් ලේඛනයෙහි මැද කොටස රයිහොල්ට් විසින් පරිවර්තනය කර ඇත්තේ "අඛෙට්හි 1වන මාසය, 23වන දිනය. *දකුණෙහි-ඔහු* (එනම් අහ්මෝස්) සිලේවලට එරෙහිව පහර දෙයි." යනුවෙන් බවයි. ස්පැලිංගර් සිය විචාරය තුළ අවධාරණය කරන්නේ තමන් රයිහොල්ට්ගේ රයින්ඩ් ලේඛන පරිවර්තනය පිළිබඳ ප්‍රශ්න නොනගන බවයි. නමුත් ඔහු මෙසේ සඳහන් කරයි:
.]]

රයින්ඩ් පැපිරසය තුළ ඩෙල්ටාව ආක්‍රමණයේ දී අහ්මෝස් අනුගමනය කළ ඇතැම් යුධ උපක්‍රම සිතුවම් කොට ඇත. ජූලි මස හීලියොපොලිස් වෙත ඇතුළු වූ ඔහු, නැගෙනහිර ඩෙල්ටාව දිගේ ගමන් කළේ ට්ජාරු යටත් කර ගැනීමටයි. ඊජිප්තුවේ සිට කනාන් දක්වා වූ හොරස් මාර්ගයේ ප්‍රධාන දේශසීමා ආරක්ෂක ස්ථානය එය විය. ඔක්තෝබරයේ අවාරිස් සම්පූර්ණයෙන් අවහිර කරන ලදී. ට්ජාරු අල්ලා ගැනීමෙන් පසු

මෙම ආක්‍රමණයේ පසු භාගය පිළිබඳ වාර්තා එයට සහභාගී වූ සෙබලකු වූ එබානාගේ පුත්, අහ්මෝස්ගේ සොහොන්ගැබෙන් හමු විය. මෙම වාර්තා අනුව පෙනෙන්නේ Iවන අහ්මෝස් විසින් හික්සොස් අගනුවර වූ අවාරිස් වෙත ආක්‍රමණ තුනක් දියත් කළ බවයි. එසේම ඔහුට ඊජිප්තුවේ දකුණින් වූ කුඩා කැරැල්ලක් ද මර්දනය කිරීමට සිදු විය. ඉන් පසු, සිව්වන ආක්‍රමණයේ දී ඔහු නගරය වටලෑවේ ය. තුන් අවුරුදු ආක්‍රමණයකින් පසුව, ඔහු ගාසාව අසල ෂරුහෙන් බලකොටුව වැටලීමෙන් පසු හික්සොස්වරුන්ට එරෙහිව ජය ගැනීමට ඔහුට හැකි විය. අවසානයේ අහ්මෝස් සිය 18වන හෝ 19වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ අවාරිස් ආක්‍රමණය කොට ඇති බව පෙනී යයි. මේ බවට සාක්ෂි ලෙස "ටුරාවලින් හමුවූ 'කනාන්හි ගවයින්' යොදාගෙන අහ්මෝස්ගේ රාජ්‍ය වර්ෂය 22දී ශිලා වැඩපළක් විවෘත කළ බව දැක්වෙන කුරුටු ලිපිය" දැක්විය හැක. අවාරිස් බිඳ වැටීමෙන් පසුව, අහ්මෝස් විසින් ෂරුහෙන් නගරය වැටලෑ අතර ඉන්පසුවයි, ගවයින් ආනයනය කෙරුණේ. මින් පැහැදිළි වන්නේ අහ්මෝස්ගේ වර්ෂ 25කින් සමන්විත රාජ්‍ය සමයේ, 18 හෝ 19වන වර්ෂයේ ඛාමුඩි පරාජය වී ඇති බවයි. මෙම ආක්‍රමණය පිළිබඳ තොරතුරු ඉතා අල්ප ය. මේ සඳහා තොරතුරු සියල්ලම පාහේ ලැබී ඇත්තේ ඊජිප්තු නාවික හමුදාවේ සේවය කළ එබානාගේ පුත්‍ර, අහ්මෝස්ගේ සොහොන්ගැබෙනි. නමුත් ඔහු මෙම ගොඩබිම් ආක්‍රමණයට දායක වී නැත. නමුත් මෙයට ආශ්‍රේයයන් වශයෙන් පසුකාලීන ක්‍රි.පූ. 16වන සියවසේ අහ්මෝස් සහ ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයන් විසින් අරමුණු කළේ හික්සොස් නගර විනාශ කර ඔවුන්ගේ බලය බිඳ දැමීමම මිස කනාන් ආක්‍රමණය කිරීම නොවන බව සනාථ කෙරෙන දකුණු කනාන්වලින් හමුවූ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ගෙනහැර දැක්විය හැක. එහි බොහෝ බිම් සම්පූර්ණයෙන් වනසා දැමුණු අතර, මෙම යුගයේ ඒවා ප්‍රතිනිර්මාණය කෙරෙහි අවධානයක් යොමු නොවිණි.

Iවන අහ්මෝස් විසින් නුබියාවේ සිදුකළ ආක්‍රමණ පිළිබඳ සවිස්තර වාර්තා හමු වේ. පළමු නුබියානු ආක්‍රමණයෙන් පසුව ආටා නැමැති නූබියානුවෙක් අහ්මෝස්ට එරෙහිව කැරලි ගැසී ය. නමුත් එය මර්දනය කෙරිණි. මෙම උත්සාහයෙන් පසුව, ටෙටියාන් නැමැති තීබානු-විරෝධී ඊජිප්තුවරයකු නූබියාවේ කැරලිකරුවන් රැස් කරගත් නමුත්, එම කැරැල්ල ද අසාර්ථක විය. අහ්මෝස් නුබියාව තුළ ඊජිප්තු පාලනය ස්ථාපනය කළේ ය. එය පාලනය කෙරුණේ බුහෙන්හි පිහිටුවූ නව පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයකිනි.

## කලාව සහ ස්මාරක ඉදිකිරීම්
අහ්මෝස් යටතේ ඉහළ සහ පහළ ඊජිප්තුව යළි ඒකාබද්ධ වීමත් සමග, කලාවන් සහ ස්මාරක ඉදිකිරීම් සඳහා ඔහුගේ නොමඳ සහාය හිමි විය. අහ්මෝස් විසින් රාජ්‍ය නිෂ්පාදනයෙන් දහයෙන් එකක් සම්ප්‍රදායික දෙවිවරුන්ගේ සේවාවන් සඳහා වෙන්කළ බව වාර්තා වේ. එහිදී ඔහු දැවැන්ත ස්මාරක ඉදිකිරීම් යළි ආරම්භ කළ අතර, කලාවන්ට ද අනුග්‍රහ දැක්වී ය. නමුත් හික්සොස්වරුන් පාරජය කිරීම අහ්මෝස්ගේ රාජ්‍ය සමයේ සාපේක්ෂව පසුකලෙක සිදු වූ බැවින්, ඔහුගේ ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කළ හැකි වූයේ වසර හතක් පමණි. ඉන් බොහෝමයක් සම්පූර්ණ කරන ලද්දේ ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා මෙන්ම පුත්‍රයා ද වූ Iවන අමෙන්හොටෙප් විසිනි.
.]]

අහ්මෝස්ගේ සමයේ නිර්මාණ දෙවන අන්තර්මධ්‍ය යු‍ගයේ හමුවන නිර්මාණවලට වඩා උසස් අමුද්‍රව්‍යවලින් නිමැවූ ඒවා වේ. නමුත් ඔහුගේ සමයේ කලා ශිල්ප හැමවිටම පැරණි හෝ මධ්‍ය රාජධානිවල උසස්ම නිර්මාණ හා සැස‍ඳෙන්නේ නැත. ඩෙල්ටාව සහ නූබියාව නැවත වරක් ඊජිප්තු පාලනයට නතු වීමත් සමග, ඉහළ ඊජිප්තුවේ හමුනොවන සම්පත් ද ලබාගත හැකි විය. රන් සහ රිදී නූබියාවෙන් ද, ලැපිස් ලැසුලි මධ්‍ය ආසියාවේ දුර බැහැර ප්‍රදේශවලින් ද, දේවදාර බිබ්ලොසයෙන් ද රැගෙන එන ලදී. එසේම සිනායිහි සෙරාබිට් එල්-ඛාඩිම් හි පිහිටි නිල් මැණික් පතල් ද යළි විවෘත කෙරිණි. ඊජිප්තුව සහ ක්‍රීටය අතර පැවති සම්බන්ධතාවයන්ගේ සැබෑ ස්වරූපය නොදන්නා මුත්, අවම වශයෙන් මිනෝවානු මෝස්තර සහිත භාණ්ඩ පවා මෙම යුගයෙන් හමුවී ඇත. ඊජිප්තුව ඊජියානු ප්‍රදේශය ද සිය අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් ලෙස සලකන්නට ඇත.

Iවන අහ්මෝස්ගේ සමයේ කලා නිර්මාණ මධ්‍ය රාජධානි රාජකීය තීබානු ශෛලියට සමානත්වයක් පෙන්වයි. එසේම මෙම යුගයේ ශිලාස්තම්භ ද එම ගුණාත්මයෙන්ම යුක්ත ය.

වීදුරු නිෂ්පාදනය කිරීමේ කලාව අහ්මෝස්ගේ සමයේ වැඩිදියුණු වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. වීදුරු පිළිබඳ පැරණිතම සාක්ෂි ෆෙයාන්ස් කැබලි ලෙස හමුවුවත්, ඕනෑකමින් සිදු කරන ලද වීදුරු කලා කෘති 18වන සියවස ආරම්භය වන තෙක්ම හමු නොවේ. පැරණිතම වීදුරු පබළු අතරින් එකක අහ්මෝස් සහ Iවන අමෙන්හොටෙප් යන දෙදෙනාගේම නම් සඳහන් වන අතර, එහි ශෛලිය අනුව මෙම යුගයට අයත් යැයි සිතිය හැක. අහ්මෝස්ගේ සමයයට පෙර වීදුරු නිෂ්පාදනය දියුණු නොවූයේ නම් සහ පළමු වස්තූන් ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයාගේ සමයට පසුකලෙක නිම නොවූ ඒවා නම්, එය එම කලාව වැඩිදියුණු කළ ඔහුගේ යටත්වැසියකුගේ වන්නට ඇත.

අහ්මෝස්ගේ රාජ්‍ය සමයේ දී, තීබ්ස් අගනුවර මුළු ඊජිප්තුවේම අගනුවර බවට පත් වූයේ මුල්කාලීන මධ්‍ය රාජධානියේ 11වන රාජවංශ‍ යුගයේ මෙනි. එසේම එය අලුතෙන් ස්ථාපනය කළ වෘත්තීමය සිවිල් සේවාවේ මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් විය. මෙකල ලියන්නන් සහ රාජකීය ලේකම්වරුන් ලෙස විද්වතුන්ට විශාල ඉල්ලුමක් පැවතිණි. තීබ්සය රටේ මැද පිහිටි බැවින්, එය අගනුවර ලෙස පිහිටුවීම යුද්ධෝපාය වශයෙන් ද වැදගත් තීරණයක් විය. ඒ නිසා උතුරින් හික්සොස්වරුන් ද, දකුණින් නුබියානුවන් සමග ද සටන් වැදීමට පහසු විය. මේ නිසා අනාගතයේ දී දේශ සීමාවන්හි ඇති විය හැකි ඕනෑම ගැටලුවකට මුහුණදීමේ හැකියාව රාජ්‍යය සතු විය.

කාර්නැක් දෙවොලේ තිබූ අහ්මෝස්ගේ සේවාවන් විස්තර කෙරෙන ශිලා ස්තම්භ කිහිපයක් හමුව ඇත. මින් දෙකක ඔහු දෙවොලේ දායකයා ලෙස දක්වා තිබේ. "කුණාටු ශිලා ස්තම්භය" යනුවෙන් හඳුන්වන මින් එක් ශිලා ස්තම්භයක, මහා කුණාටුවකින් විනාශ වූ තීබ්ස්හි පැරණි රජවරුන්ගේ පිරමිඩ ඔහු විසින් ප්‍රතිනිර්මාණය කළ බැව් සඳහන් වේ. ඊජියන් ප්‍රදේශවල තෙරා විදාරණය, කුණාටු ශිලා ස්තම්භයේ දැක්වෙන ඇතැම් හානි සඳහා ප්‍රභවයක් වන්නට ඇතැයි ඇතැම් විද්වත්හු පවසති.

### පිරමිඩය
ඇබයිඩොස්හි පිහිටා තිබූ අහ්මෝස්ගේ පිරමිඩයේ නටබුන් 1899දී සොයාගැනුණු අතර, එය ඔහුගේ යැයි අනාවරණය කරගැනුණේ 1902දී ය. එහි ආවරණ ගල් බොහෝමයක් වසර ගණනාවක් පුරා විවිධ ඉදිකිරීම් සඳහා සොරකම් කොට තිබේ. එය ගොඩනගා තිබූ රළු ගල් ගොඩැල්ල ඇද වැටී තිබේ. කෙසේනමුත්, ඇස නොගැටුණු ආවරණ ගල් පේළි දෙකක් ආතර් මේස් විසින් සොයාගන්නා ලදී. හුනුගල් ආවරණයේ සාධක අනුව ඔහු විසින් එහි බෑවුමේ ආනතිය අංශක 60ක් පමණ වන්නට ඇතැයි ඇස්තමේන්තුගත කොට ඇත. (ගිසාහි මහා පිරමිඩයේ අඩු තීව්‍ර අංශක 51 සමග සසඳා බැලීමේ දී) මහා පිරමිඩ දෙවොලට යාබදව එහි නැගෙනහිරින් අහ්මෝස්ගේ රැජින වූ අහ්මෝස්-නෙෆටාරි විසින් ඉදිකළ දේවස්ථාන දෙකක් හාවි විසින් හඳුනාගන්නා ලදී. මින් එක් ව්‍යූහයක, අහ්මෝස්ගේ ‍22වන වර්ෂයේ එල්-මාසරා (ටුරා) හි ගල් වැඩපලක් ආරම්භ කිරීමට මූලිකත්වය ගත් ප්‍රධාන භාණ්ඩාගාරික නෙෆර්පෙරෙට් නිලධාරියාගේ මුද්‍රාව සහිත ගඩොලු දක්නට ලැබේ. තෙවන විශාල දේවස්ථානය (දෙවොල C) ස්වරූපය සහ පරිමාණය අතින් පිරමිඩ දෙවොලට සමානත්වයක් දරන නමුත්, එහි ගඩොලු මුද්‍රා අනුව පෙනීයන්නේ එය අහ්මෝස්-නෙෆටාරි රැජින වෙනුවෙන් ඉදිකළ වන්දනා ස්ථානයක් බවයි.

පිරමිඩ සංකීර්ණයේ අක්ෂය කාන්තාරයේ කිලෝමීටරයක් පමණ දුරට පැතිර පවතින ස්මාරක මාලාව හා බැඳී පවතී යැයි සැලකේ. එහි අක්ෂය දිගේ ප්‍රධාන ව්‍යූහ ගණනාවක් දක්නට ලැබේ:
1) ඔහුගේ මිත්තණිය වූ ටෙටිෂෙරි රැජිනට පුදකළ විශාල පිරමිඩයක්; මෙහි අහ්මෝස් විසින් ඇයට පුද පූජා සිදුකරනු නිරූපිත ශිලා ස්තම්භයක් දක්නට ලැබේ.
2) ශිලාමය භුගත ගොඩනැගිලි සංකීර්ණයක්; මෙය ඔසිරියානු පාතාල ලෝකය නිරූපිත සංකේතාත්මක ව්‍යූහයක් හෝ සැබෑ රාජකීය සොහොන්ගැබක් විය හැක.
3) උස් බෑවුමකට එදිරිව තනා ඇති පේසාමය දේවස්ථානයක්; මෙහි දැවැන්ත ගල් සහ ගඩොල් පේසා දක්නට ලැබේ.
මෙම අංග IIIවන සෙන්වොස්රෙට්ගේ ස්මාරකය තැනීමට යොදාගත් පොදු සැලැස්ම අනුව නිමවා ඇති අතර, මෙහි ශෛලිය පැරණි සහ මධ්‍ය රාජධානි යුගයන්හි පිරමිඩ සංකීර්ණයන් සිහි ගන්වයි.

## මමිය
Iවන අහ්මෝස්ගේ මමිය සොයාගන්නා ලද්දේ 1881දී හට්ෂෙප්සුට් මතකාගාර දේවස්ථානයට ඍජුවම ඉහළින් කඳු අතර පිහිටි ඩේර් එල්-බහ්රි කුටියක් තුළ තිබී ය. ඔහුගේ මමිය ඇතුළුව Iවන අමෙන්හොටෙප්, Iවන තුත්මෝස්, IIවන තුත්මෝස්, IIIවන තුත්මෝස්, Iවන රැම්සෙස්, Iවන සෙටි, IIවන රැම්සෙස් සහ IXවන රැම්සෙස් වැනි 18වන සහ 19වන රාජවංශයේ පාරාවෝවරුන්ගේ මමී ද එතැන විය. මීට අමතරව Iවන පිනෙඩ්ජෙම්, IIවන පිනෙඩ්ජෙම් සහ සියාමුන් වැනි 21වන රාජවංශයේ පාරාවෝවරුන්ගේ දේහයන් ද එම කුටියේ පැවතිණි.

Iවන අහ්මෝස්ගේ මමිය ලිහා බලන ලද්දේ ගැස්ටන් මැස්පරෝ විසින් 1886 ජූනි 9වන දින ය. එම දේහය තිබූයේ රූපාක්ෂරවලින් ඔහුගේ නාමය සටහන්ව තිබූ මිනීපෙට්ටියක තිබී ය. ඔහුගේ වෙලුම් පටිවල ද රූපාක්ෂරවලින් නැවත ඔහුගේ නාමය සටහන්ව තිබිණි. දේවදාර දැවයෙන් නිමකළ මිනීපෙට්ටියේ ශෛලිය අනුව පෙනී ගියේ එය 18වන රාජවංශ සමයට අයත් එකක් බවයි. මෙය රාජකීය ශෛලියෙන් නිම කර නොතිබූ අතර, එතරම් විසිතුරු ද නොවී ය. එහි ආලේප කර හෝ ගිල්වා තිබූ දෑ සියල්ල අතීතයේ දී ම ගලවා ඉවත් කර තිබූ බව පෙනී ගියේ ය. ඔහුගේ දේහය මුල් භූමදාන ස්ථානයෙන් ඉවත් කර, යළි ඔතා ඩේර් එල්-බහ්රිහි කුටීරයේ තැන්පත් කර තිබෙන්නේ 21වන රාජවංශයේ පූජක රජකු වූ IIවන පිනෙඩ්ජෙම් සමයේ ය. ඔහුගේ නාමය ද මමියේ වෙලුම් අතර දක්නට ලැබේ. ඔහුගේ ගෙල වටා *ඩෙල්ෆිනියම්* මලින් කළ මාලයක් තැන්පත් කර තිබී ඇත. ඔහුගේ දේහය පුරාතන නිධන් සොරුන්ගේ පීඩාවන්ට ලක්ව ඇති බවට සාධක තිබේ. ඔහුගේ හිස දේහයෙන් වෙන්ව ඇති අතර, නාසය බිඳී ගොස් ඇත.

දේහය 1.63m උසැති ය. මමියේ මුහුණ කුඩා අතර, කැපී පෙනෙන ලක්ෂණ දක්නට නැත. නමුත් ඔහුට අතිශය ප්‍රමුඛ ඉදිරි දත් පිහිටා ඇත. මෙය ආවේණික කුටුම්භීය ලක්ෂණයක් බව පෙනේ. එයට හේතුව මෙම ලක්ෂණය එම පවුලේම කාන්තා මමී කිහිපයක මෙන්ම, ඔහුගෙන් පැවතෙන්නකු වූ IIවන තුත්මෝස්ගේ මමියේ ද දක්නට ලැබීමයි.

කුටුම්භීය සමානත්වයන් දක්වමින් ගැස්ටන් මැස්පරෝ මමිය පිළිබඳ මෙසේ කෙටි විස්තරයක් ඉදිරිපත් කොට තිබේ:

මමියේ මුල්කාලීන අධ්‍යයන අනුව පෙනී ගියේ එය 50වන වියෙහි පසු වූ මිනිසකුට අයත් බවයි‍.

මෙම මමිය සහ Iවන රැම්සෙස්ගේ යැයි පැවසෙන මමිය මේ වනවිට "The Golden Age of the Egyptian Military" යන ප්‍රදර්ශන තේමාව යටතේ ලුක්සෝර් කෞතුකාගාරයේ නිත්‍ය ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත.

## අනුප්‍රාප්තිය
Iවන අහ්මෝස්ගෙන් පසුව ඔහුගේ පුත් Iවන අහ්මෝස් සිහසුනට පත් විය. සුළු විද්වතුන් පිරිසක් ප්‍රකාශ කරන්නේ අහ්මෝස් සහ අමෙන්හොටෙප් අතර වර්ෂ හයක් වැනි කාලයක් කෙටි හවුල් පාලන සමයක් පැවති බවයි. සැබැවින්ම හවුල්-පාලන සමයක් පැවතියේ නම්, අමෙන්හොටෙප් අහ්මෝස්ගේ 18වන රාජ්‍ය වර්ෂයට පෙර රජ වූවා විය නොහැක. එයට හේතුව කිරුළහිමි කුමරු වූ අහ්මෝස්-අන්ඛ් මියගියේ යැයි සිතිය හැකි අවම වර්ෂය එය වීමයි. නමුත් මෙම සම්ප්‍රදාය කඩ කළ තවත් නව රාජධානි පාරාවෝවරුන් දෙදෙනකු විය; හට්ෂෙප්සුට් පාරාවෝවරිය ඇගේ හෙබ් සෙඩ් උත්සවය පැවැත්වූයේ ඇගේ 16වන වර්ෂයේ වන අතර, අක්නාටන් සෙඩ් උත්සවයක් පැවැත්වූයේ සිය 17වන වර්ෂයේ ආරම්භයේ ය.

තෙවන සාධකය නම්, අහ්මෝස්ගේ බිරිඳ වූ අහ්මෝස්-නෙෆටාරි රැජින අහ්මෝස්ගේ 22වන රාජ්‍ය වර්ෂයට අයත් මාසරාහි හුනුගල් වැඩපළෙහි ශිලා ස්තම්භ දෙකක "රජුගේ මහා භාර්යාව" සහ "රජුගේ මව" යනුවෙන් හඳුන්වා තිබීමයි. සාහිත්‍යමය අරුත සැලකූ විට ඇය "රජුගේ මව" වන්නට නම් ඒ වනවිටත් අමෙන්හොටෙප් සිහසුනට පත්ව සිටිය යුතු ය. නමුත් IIවන ආහොටෙප් නැමැති රැජින කිසිදු හඳුනාගත් රජකුගේ මව නොවූව ද, එම ධුරය උසුලා ඇති හෙයින් එය හුදෙක් ගෞරව නාමයක් පමණක් වන්නට ද පුළුවන. එසේම ඇගේ පුත් අමනෙම්හාට්, Iවන අමෙන්හොටෙප්ගේ සම-රාජ්‍යාධිකාරී ලෙස පත්කොට තිබී අමනෙම්හාට් ඔහුට පෙර මියගියා වන්නට ද හැක. කෙසේනමුත්, හවුල්-පාලන මතයේ ආධාරකරුවන් පවසන්නේ අහ්මෝස්ගේ රාජ්‍ය සමය තුළ ඔහුට එරෙහිව කැරැලි එකක්වත් අවම වශයෙන් ඇති වූ හෙයින්, සිහසුනට අරගලයක් ඇතිවීමට වැළැක්වීමට අයකුගේ මරණයට පෙර කිරුළට අනුප්‍රාප්තිකයකු නම් කිරීම තර්කානුකූල බවයි.

## මේවාත් බලන්න
*කුණාටු ශිලා ස්තම්භය
*පාරා‍වෝවරුන්ගේ ලැයිස්තුව
*ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය

## සටහන්
### ග්‍රන්ථාවලිය
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## මූලාශ්‍ර
*බ්‍රෙස්ටඩ්, ජේම්ස් හෙන්රි. *Ancient Records of Egypt, වෙළු. II* චිකාගෝ විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය, චිකාගෝ, 1906. ISBN 90-04-12989-8.
*Catalogue Gènèral 34001, ඊජිප්තු කෞතුකාගාරය, කයිරෝ.
*ක්ලේටන්, පීටර්. *Chronicle of the Pharaohs*, තේම්ස් සහ හඩ්සන් ලිමිටඩ්, කඩදාසි බැම්ම සහිත 2006.
*කූනි, ජේ. ඩී. *Glass Sculpture in Ancient Egypt.* Journal of Glass Studies 2 වෙළු. 11, 1960.
*‍ඩොඩ්සන්, ඒඩන්. *Crown Prince Djhutmose and the Royal Sons of the Eighteenth Dynasty* The Journal of Egyptian Archaeology, වෙළු. 76, 1990.
*ඩොඩ්සන්, ඒඩන්. ඩියෑන්, හිල්ටන්. *The Complete Royal Families of Ancient Egypt* තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, 2004. ISBN 0-500-05128-3.
*එඩ්නා ආර්. රස්මන්, ඇතුළු පිරිස. *Eternal Egypt: Masterworks of Ancient Art from the British Museum.* 2001. ISBN 0-520-23086-8.
*ගාඩිනර්, ඇලන් (ශ්‍රීමත්). *Egypt of the Pharaohs*, ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය, 1964. ISBN 0-19-500267-9
*ගොර්ඩ්න්, ඇන්ඩෲ එච්. *A Glass Bead of Ahmose and Amenhotep I.* Journal of Near Eastern Studies, වෙළු. 41, අං. 4, ඔක්තෝබර් 1982.
*ග්‍රිමල්, නිකොලස්. *A History of Ancient Egypt.* ලයිබ්‍රරී ආර්තීම් ෆෙයාර්ඩ්, 1988. ISBN 90-04-12989-8.
*හෙල්ක්, වුල්ෆ්ගැං. *Schwachstellen der Chronologie-Diskussion.* ගෝටිංජර් මිෂෙලන්, ගෝටින්ජන්, 1983.
*ලෙහ්නර්, මාක්. *The Complete Pyramids.* තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන් ලිමිටඩ්. 1997. ISBN 0-500-05084-8.
*මැස්පරෝ, ගැස්ටන්. *History Of Egypt, Chaldaea, Syria, Babylonia, and Assyria, වෙළුම 4 (12න්),* ගුටෙන්බර්ග් ව්‍යාපෘතිය ඊ-ග්‍රන්ථය, මුදාහළ දිනය: දෙසැම්බර් 16, 2005. EBook #17324. https://www.gutenberg.org/files/17324/17324.txt
*මර්නේන්, විලියම් ජේ. *Ancient Egyptian Coregencies, Studies in Ancient Oriental Civilization. අං. 40.* චිකාගෝ විශ්වවිද්‍යාලීය පෙරදිග අධ්‍යයනායතනය, 1977.
*රෙඩ්ෆොර්ඩ්, ඩොනල්ඩ් බී. *Egypt, Canaan, and Israel in Ancient Times.* ප්‍රින්ස්ටන් විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය, ප්‍රින්ස්ටන් NJ, 1992. ISBN 0-691-00086-7.
*රෙඩ්ෆෝර්ඩ්, ඩොනල්ඩ් බී. *History and Chronology of the 18th Dynasty of Egypt: Seven Studies.* ටොරන්ටෝ විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය, 1967.
*ෂෝව්, ඉයන්. *The Oxford History of Ancient Egypt*. ඔක්‍ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය, 2000. ISBN 0-19-815034-2.
*ස්මිත් ජී. එලියට්. *The Royal Mummies*, ජෙරල්ඩ් ඩක්වර්ත් සහ සමාගම, 2000. ISBN 0-7156-2959-X.
*ස්පැලිංජර්, ඇන්තනි ජේ. *War in Ancient Egypt: The New Kingdom.* බ්ලැක්වෙල් පබ්ලිෂිං, 2005. ISBN 1-4051-1372-3
*ටිල්ඩෙස්ලි, ජොයිස්. ''Egypt's Golden Empire: The Age of the New Kingdom*. හෙඩ්ලයින් බුක් පබ්ලිෂිං ලිමිටඩ්, 2001. ISBN 0-7472-5160-6.
*ටිල්ඩෙස්ලි, ජොයිස්. *The Private Lives of the Pharaohs*. චැනල් 4 බුක්ස්, 2004. ISBN 0-7522-1903-0.
*වෙයින්ස්ටයින්, ජේම්ස් එම්. *The Egyptian Empire in Palestine, A Reassessment.* Bulletin of the American Schools of Oriental Research: අං 241. ශිශිරය, 1981.
*වෙන්ට්, එඩ්වඩ් එෆ්. *Thutmose III's Accession and the Beginning of the New Kingdom.'' Journal of Near Eastern Studies, චිකාගෝ විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය, 1975.

## බාහිර සබැඳි
*අහ්මෝස් සම්ප්‍රවේෂණය 19 ජූලි 2006.
*ඊජිප්තු පාරාවෝවරුන්: අහ්මෝස් I සම්ප්‍රවේෂණය 19 ජූලි 2006.
*King of the Wild Frontier සම්ප්‍රවේෂණය 23 අගෝස්තු 2006
*ගල් වැඩපළ ආරම්භ කිරීම  සම්ප්‍රවේෂණය 28 ජූලි 2006.

ප්‍රවර්ගය:පුරාතන ළමා රාජ්‍ය පාලකයෝ