දකුණු සහ ඇන්ටාක්ටික් ප්‍රංශ භූමිය

**දකුණු සහ ඇන්ටාක්ටික් ප්‍රංශ භූමිය** (ප්‍රංශ: Terres australes et antarctiques françaises, **TAAF**) යනු ප්‍රංශයේ (ප්‍රංශ: Territoire d'outre-mer or TOM) විදේශීය ප්‍රදේශයකි. එය සමන්විත වන්නේ:

* ඇඩේලි භූමිය (Terre Adélie), ඇන්ටාක්ටිකා මහාද්වීපයේ ප්‍රංශ හිමිකම්.
* ක්‍රොසෙට් දූපත් (Îles Crozet), මැඩගස්කරයට දකුණින්, දකුණු ඉන්දියන් සාගරයේ දූපත් සමූහයකි.
* කර්ගුලන් දූපත් (Archipel des Kerguelen), අප්‍රිකාවට ගිනිකොන දෙසින් දකුණු ඉන්දියන් සාගරයේ ගිනිකඳු දූපත් සමූහයකි.
* ශාන්ත පෝල් සහ ඇම්ස්ටර්ඩෑම් දූපත් (Îles Saint Paul et Amsterdam), කර්ගුලන් දූපත් වලට උතුරින් පිහිටි දූපත් සමූහයකි.
* ස්කැටර්ඩ් දූපත් (Îles Éparses), මැඩගස්කරයේ වෙරළ තීරයේ විසිරුණු දූපත් සමූහයකි.

මෙම ප්‍රදේශය සමහර විට **ප්‍රංශ දකුණු භූමිය** (ප්‍රංශ: Terres australes françaises) හෝ **ප්‍රංශ දකුණු ප්‍රදේශ** ලෙස හැඳින්වේ, සාමාන්‍යයෙන් ඇන්ටාක්ටික් ගිවිසුම් පද්ධතියේ කොටසක් ලෙස ඇඩේලි භූමිය මත ප්‍රංශ ස්වෛරීභාවය නොපිළිගැනීම අවධාරණය කරයි.

මුළු භූමියම ස්ථිරව පදිංචි වූ වැසියන් නැත. දකුණු සහ ඇන්ටාක්ටික් ප්‍රංශ භූමියේ ඉඩම්වල සාමාන්‍යයෙන් 150 (ශීත ඍතුවේ) සිට 310 දක්වා (ගිම්හානයේ) මිනිසුන් ඕනෑම වේලාවක සිටින නමුත් ඔවුන් ප්‍රධාන වශයෙන් හමුදා නිලධාරීන්, නිලධාරීන්, විද්‍යාත්මක පර්යේෂකයන් සහ සහායක කාර්ය මණ්ඩලයෙන් සමන්විත වේ.

2019 ජූලි 5 වන දින ක්‍රොසෙට් දූපත්, කර්ගුලන් දූපත්, ශාන්ත පෝල් සහ ඇම්ස්ටර්ඩෑම් දූපත් යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස "ප්‍රංශ ඕස්ට්‍රල් භූමිය සහ මුහුදු" ලෙස සටහන් කරන ලද්දේ ඒවායේ පෞරාණික කාන්තාරය, ජෛව විවිධත්වය සහ අතිවිශාල පක්ෂි ජනපද නිසාය.

## ඉතිහාසය 
ප්‍රංශ දකුණු සහ ඇන්ටාක්ටික් ඉඩම් ප්‍රංශයේ විදේශීය භූමි ප්‍රදේශයක් වන අතර එය පහත සඳහන් දේවලින් සමන්විත වේ:

*ඇඩේලි භූමිය (Terre Adélie), මෙය ඇන්ටාක්ටිකා මහද්වීපයේ ප්‍රංශ ප්‍රකාශයයි.
*ක්‍රොසෙට් දූපත් (Îles Crozet), මැඩගස්කරයට දකුණින් පිහිටි දකුණු ඉන්දියන් සාගරයේ දූපත් සමූහයකි.
*කර්ගුලන් දූපත් (Archipel des Kerguelen), දකුණු ඉන්දියන් සාගරයේ, අප්‍රිකාවට ගිනිකොන දෙසින් පිහිටි ගිනිකඳු දූපත් සමූහයකි.
* ශාන්ත පෝල් සහ ඇම්ස්ටර්ඩෑම් දූපත් (Îles Saint Paul et Amsterdam), කර්ගුලන් දූපත් වලට උතුරින් පිහිටි දූපත් සමූහයකි.
* ස්කැටර්ඩ් දූපත් (Îles Éparses), මැඩගස්කරයේ වෙරළ තීරයේ විසිරුණු දූපත් සමූහයකි.

1522 මාර්තු 18 වන දින ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයින් ඇම්ස්ටර්ඩෑම් දූපත සොයා ගැනීමත් සමඟ 16 වන සියවසේදී මෙම දූපත් ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ අතර පසුව එය ලන්දේසීන් විසින් ප්‍රකාශ කර නම් කරන ලදී. ශාන්ත පෝල් දූපත 1559 දී පෘතුගීසීන් විසින් සොයා ගන්නා ලදී. 1840 දී ප්‍රංශ ජාතිකයන් විසින් ජූල්ස් ඩුමන්ට් ඩි'උර්විල් විසින් මෙහෙයවන ලද ගවේෂණයකදී සොයා ගන්නා ලද අවසන් වරට ඇඩේලි භූමිය, පසුව ඔහු නමින් දිවයිනේ පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයක් පිහිටුවන ලදී.

මුළු භූමියම ස්ථිරව පදිංචි වූ වැසියන් නැත. එය ප්‍රධාන වශයෙන් සංචාරය කරනු ලබන්නේ හමුදා නිලධාරීන්, නිලධාරීන්, විද්‍යාත්මක පර්යේෂකයන් සහ සහායක කාර්ය මණ්ඩලය විසිනි. 2019 දී, ක්‍රොසෙට් දූපත්, කර්ගුලන් දූපත්, ශාන්ත පෝල් සහ ඇම්ස්ටර්ඩෑම් දූපත් යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස ලියා ඇත්තේ ඒවායේ පෞරාණික කාන්තාරය, ජෛව විවිධත්වය සහ අතිවිශාල පක්ෂි ජනපද නිසාය.

1956 අගෝස්තු 6 වන දින මෙම දූපත් නීතියෙන් නිල වශයෙන් පිළිගැනිණි. මැඩගස්කරයේ ප්‍රංශ රජයේ ජෙනරාල්වරයා සමඟ 1924 දී සම්මත කරන ලද නීතිය මෙය අවලංගු කරන ලදී.

## පරිපාලනය 
දකුණු සහ ඇන්ටාක්ටික් ප්‍රංශ භූමිය 1955 සිට ප්‍රංශයේ භූමි ප්‍රදේශයක් (විදේශීය ප්‍රදේශයක්) පිහිටුවා ඇත. කලින්, ඒවා පැරිසියේ සිට පරිපාලනය කරනු ලැබුවේ මහලේකම්වරයෙකුගේ සහාය ඇතිව පරිපාලක අධිපතිවරයෙකු විසිනි; කෙසේ වෙතත්, 2004 දෙසැම්බරයේ සිට, ඔවුන්ගේ පරිපාලකයා ප්‍රෙෆෙට්, දැනට ෆ්ලෝරන්ස් ජීන්බ්ලාන්ක්-රිස්ලර්, මූලස්ථානය රියුනියන් දූපතේ ශාන්ත පියරේ වේ.

TAAF පරිපාලනය, ප්‍රංශ ධ්‍රැවීය ආයතනය පෝල්-එමිල් වික්ටර් (IPEV) සහ ප්‍රංශ නාවික හමුදාව එක්ව රීයුනියන් වෙතින් පාදක කරගත් ඇස්ට්‍රොලාබ් අයිස් බ්‍රේකර් යානය ක්‍රියාත්මක කරයි. මෙම යාත්‍රාව ඩුමන්ට් ඩි'උර්විල් දුම්රිය ස්ථානයට පිරිස් සහ සැපයුම් ගෙන ඒමට සහ පර්යේෂණ සහ මුර සංචාර රාජකාරි සඳහා යන දෙකටම භාවිතා වේ. ප්‍රංශ සන්නද්ධ හමුදා ප්‍රංශ භෞමික හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා සමහර විසිරුණු දූපත් වල කුඩා හමුදා භට කණ්ඩායම් ද පවත්වාගෙන යයි.

භූමිය දිස්ත්‍රික්ක පහකට බෙදා ඇත:

a 2007 පෙබරවාරි 21 දින 2007-224 නව නීතියට අනුව, විසිරුණු දූපත් TAAF හි පස්වන දිස්ත්‍රික්කය සමන්විත වේ. TAAF වෙබ් අඩවිය ඔවුන්ගේ ජනගහනය ගැන සඳහන් නොකරයි. දත්ත එකතුවෙහි ඇතුළත් නොවේ.

b අයිල්ස් එපාර්සස් ප්‍රධාන ස්ථානය ට්‍රොමෙලින් දූපත හි පිහිටා ඇත. දිස්ත්‍රික් ප්‍රධානියාගේ මූලස්ථානය පිහිටා ඇත්තේ TAAF ට ඔබ්බෙන්, රීයුනියන් දිවයිනේ ශාන්ත පියරේ හි ය.

c ඇම්ස්ටර්ඩෑම් දූපතේ මාටින්-ඩි-විවීස් ප්‍රදේශය ප්‍රධාන ස්ථානයයි. භෞමික පරිපාලකගේ අගනුවර සහ මූලස්ථානය පිහිටා ඇත්තේ TAAF ට ඔබ්බෙන්, රීයුනියන් දූපතේ ශාන්ත පියරේ හි ය.

සෑම දිස්ත්‍රික්කයකම ප්‍රධානියා දිස්ත්‍රික් ප්‍රධානියෙකු වන අතර ඔහුට ප්‍රංශ නගරාධිපතිවරයෙකුට සමාන බලතල ඇත (උපත් සහ මරණ වාර්තා කිරීම සහ අධිකරණ පොලිස් නිලධාරියෙකු වීම ඇතුළුව).

ස්ථීර ජනගහනයක් නොමැති නිසා, තේරී පත් වූ සභාවක් හෝ භූමිය ජාතික පාර්ලිමේන්තුවට නියෝජිතයන් යවන්නේ නැත.

## භූගෝලය 
ප්‍රංශය විසින් හිමිකම් කියන ඇන්ටාක්ටිකාවේ අංශය වන ඇඩේලි ලෑන්ඩ් සමඟින්, ක්‍රොසෙට් දූපත්, කර්ගුලන් දූපත්, සහ දකුණු ඉන්දියන් සාගරයේ 43°S, 67°E ආසන්නයේ ශාන්ත පෝල් සහ ඇම්ස්ටර්ඩෑම් දූපත් මෙම ප්‍රදේශයට ඇතුළත් වේ. ප්‍රංශ ගවේෂක ජූල්ස් ඩුමන්ට් ඩි'උර්විල් විසින් ඔහුගේ බිරිඳගේ නමින් නම් කරන ලද ඇඩේලි භූමිය, වර්ග කිලෝමීටර 432,000 (වර්ග සැතපුම් 167,000) පමණ ආවරණය කරයි. වර්ග කිලෝමීටර 7,781 (වර්ග සැතපුම් 3,004) වන දූපත් වල ස්වදේශික වැසියන් නැත, නමුත් 1997 දී පර්යේෂකයන් 100 ක් පමණ සිටි අතර ඔවුන්ගේ සංඛ්‍යාව ශීත (ජූලි) සිට ගිම්හානය (ජනවාරි) දක්වා වෙනස් විය.

ඇම්ස්ටර්ඩෑම් දූපත සහ ශාන්ත පෝල් දූපත යන දෙකම වඳ වී ගොස් ඇති ගිනිකඳු වන අතර ඒවා ඇම්ස්ටර්ඩෑම් සහ සෙන්ට්-පෝල් දූපත් සෞම්‍ය තෘණ භූමි පරිසර කලාපය ලෙස දක්වා ඇත. භූමි ප්‍රදේශයේ උසම ස්ථානය වන්නේ කර්ගුලෙන් දූපතේ පිහිටි මොන්ට් රොස් වන අතර එහි උස මීටර් 1,850 (අඩි 6,070) වේ. කාලගුණ මධ්‍යස්ථාන සහිත දූපත් වල පමණක් පවතින දූපත් වල ගුවන් පථ ඉතා ස්වල්පයක් තිබීම විශේෂත්වයකි. කිලෝමීටර් 1,232 ක් (සැතපුම් 766) වෙරළ තීරයේ වරායන් හෝ වරායන් නොමැති අතර, ඒවා ලබා දෙන්නේ අක්වෙරළ නැංගුරම් පොළවල් පමණි.

ඉන්දියන් සාගරයේ දූපත් වලට රීයුනියන් දූපතේ ලේ පෝර්ට් වෙතින් යාත්‍රා කරන විශේෂ නෞකාවක් වන මේරියන් ඩුෆ්‍රෙස්නේ හරහා සැපයුම් ලැබේ. ප්‍රංශය විසින් හිමිකම් කියන ඇන්ටාක්ටික් අංශය වන ටෙරේ ඇඩේලි, ටස්මේනියා හි හෝබාර්ට් වෙතින් යාත්‍රා කරන එල් ඇස්ට්‍රොලාබේ විසින් සපයනු ලැබේ.

සමුද්‍රීය ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධයෙන්, ප්‍රදේශය වෙළඳ නාවික යාත්‍රා සමූහයක් (1999 වන විට) 2,892,911 GRT/5,165,713 ටොන් බර (DWT) පවත්වා ගෙන යයි. මෙම බලඇණියට තොග වාහක හතක්, භාණ්ඩ නැව් පහක්, රසායනික ටැංකි දහයක්, බහාලුම් නැව් නවයක්, ද්‍රව වායු වාහක හයක්, පෙට්‍රෝලියම් ටැංකි 24ක්, ශීත කළ භාණ්ඩ නැවක් සහ රෝල්-ඔන්/රෝල්-ඕෆ් (RORO) වාහක දහයක් ඇතුළත් වේ. ප්‍රධාන ප්‍රංශ ලේඛනය යටතේ අවසර දී ඇති ප්‍රමාණයට වඩා ලිබරල් බදු සහ මිනිසුන් පාලනය කිරීමේ රෙගුලාසි වලින් ප්‍රංශයට අයත් නැව්වලට ප්‍රතිලාභ ලබා ගැනීමට ඉඩ සලසමින් මෙම යාත්‍රාව ප්‍රංශ ලේඛනය යටතේ ක්‍රියාත්මක වීම කැපී පෙනේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම ලේඛනය ඉදිරියේදී ජාත්‍යන්තර ප්‍රංශ ලේඛනය (Registre International Français, RIF) මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට බලාපොරොත්තු වේ.

## ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ 
ඔවුන්ගේ හුදකලා වීම හේතුවෙන්, දකුණු ඉන්දියන් සාගරයේ ප්‍රංශ දූපත් පෘථිවියේ ඉතිරිව ඇති අවසාන විශාල කාන්තාර ප්‍රදේශවලින් එකකි. තවද, දූපත් ස්ථානගත වී ඇත්තේ ඇන්ටාක්ටික් අභිසාරීත්වය දිගේ වන අතර, ඉහළට යාමෙන් පෝෂක බහුල ජලය නිර්මාණය වේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කුරුල්ලන් සහ සමුද්‍ර ක්ෂීරපායින් විශාල වශයෙන් දූපත් වල රැස් වේ. විවිධ විශේෂ 16 ක අභිජනන ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා ඇතුළුව විශේෂ 47 ක කුරුල්ලන් මිලියන 50 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් දූපත් වල බෝ වේ. කෙසේ වෙතත්, ඉහල ශාක විශේෂ 36න් අටක්ම ආවේණික වේ. විලෝපිකයන් නොමැති විට පියාපත් අහිමි වූ සලබයන් සහ මැස්සන් ඇතුළු සමහර ආවේණික අපෘෂ්ඨවංශීන් විශේෂ ද දූපත් වල වාර්තා වී ඇත.

ප්‍රධාන මත්ස්‍ය සම්පත වන්නේ පැටගෝනියානු ටූත්ෆිෂ් සහ ස්පයිනි පොකිරිස්ස ය. දෙකම විදේශීය නාවිකයන් විසින් දඩයම් කරනු ලැබේ; මේ නිසා, ප්‍රංශ නාවික හමුදාව සහ ඉඳහිට වෙනත් සේවාවන්, කලාපය මුර සංචාරයේ යෙදෙන අතර දඩයම් යාත්‍රා අත්අඩංගුවට ගනී. එවැනි අත්අඩංගුවට ගැනීම් විශාල දඩ මුදල් සහ/හෝ නැව අත්අඩංගුවට ගැනීමට හේතු විය හැක.

ප්‍රංශය මීට පෙර පැටගෝනියානු ටූත්ෆිෂ් මසුන් ඇල්ලීමට විදේශීය ධීවරයින්ට බලපත්‍ර විකිණීය; අධික ලෙස මසුන් ඇල්ලීම නිසා, එය දැන් රියුනියන් දූපතේ ධීවර කටයුතු සුළු ප්‍රමාණයකට සීමා වී ඇත.

භූමිය වසරකට යුරෝ මිලියන 16 ක පමණ ආදායමක් ලබා ගනී.

## ස්ථාන සහ විද්‍යාත්මක ස්ථාන 
භූමිය තුළ ස්ථිර ජනගහනයක් නොමැති නමුත් පර්යේෂණ ස්ථාන අඩංගු සමහර ප්‍රදේශ තිබේ. ඇම්ස්ටර්ඩෑම් දූපතේ කාලගුණ විද්‍යා මධ්‍යස්ථානයක් ඇත. ක්‍රොසෙට් දූපත් හි පුද්ගලයන් 20-30ක් පමණ අඩංගු ඇල්ෆ්රඩ් ෆෝරේ පර්යේෂණ ස්ථානය අඩංගු වේ. පෝර්ට්-ඕක්ස්-ෆ්‍රැන්සිස් හි පර්යේෂකයන් 50-100ක් පමණ සිටින කර්ගුලන් දූපත් වඩාත් ජනාකීර්ණ පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයකි. Iles Eparses ප්‍රංශ හමුදා බලකොටුවක් අඩංගු වන අතර එය කාලගුණ විද්‍යාව සඳහා ස්ථානයක් වේ. ඩුමන්ට් ඩි'උර්විල් දුම්රිය ස්ථානය වන ජීවීන්, වායුගෝලය සහ අයිස් කඳු අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ප්‍රදේශයකි.

## කේත 
ප්‍රංශ දක්ෂිණ ප්‍රදේශ (එනම් ඇඩීලි ලෑන්ඩ් හැර TAAF) වෙත පහත රට කේත ලබා දී ඇත: FS (FIPS) සහ TF (ISO 3166-1 alpha-2).

## මේවාද බලන්න 
* Administrative divisions of France
* 
* French colonial empire
* French Fifth Republic
* 
* List of French islands in the Indian and Pacific oceans
* List of French possessions and colonies
* Outline of France
* Overseas France
* 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Island countries of the Indian Ocean
ප්‍රවර්ගය:ඇන්ටාක්ටිකාවේ භූගෝලීය ලක්ෂණ
ප්‍රවර්ගය:East African countries
ප්‍රවර්ගය:Dependent territories in Africa
ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:ප්‍රංශ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි