open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
පාලිත තෙවරප්පෙරුම

**පාලිත කුමාර තෙවරප්පෙරුම** (*Palitha Thewarapperuma*, 3 මැයි 1960 – 16 අප්‍රේල් 2024), යනු ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලඥයෙකි. 2010 සිට 2020 දක්වා කාලය තුළ ඒ මහතා කළුතර දිස්ත්‍රික්කය සඳහා එක්සත් ජාතික පක්ෂය නියෝජනය කරමින් ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු ලෙස කටයුතු කර ඇත. ඔහු හිටපු ජනාධිපති මෛත්‍රීපාල සිරිසේන මහතාගේ පාලන සමයේදී සමාජ සවිබල ගැන්වීම් නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය, තිරසාර සංවර්ධන, වනජීවී සහ ප්‍රාදේශීය සංවර්ධන නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය සහ අභ්‍යන්තර කටයුතු, වයඹ සංවර්ධන සහ සංස්කෘතික කටයුතු නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයා ලෙස කටයුතු කළේය.

## මුල් දිවිය සහ අධ්‍යාපනය
පාලිත තෙවරප්පෙරුම මහතා 1960 මැයි මස 3 වැනිදා උපත ලැබීය. ඔහු මතුගම ආනන්ද ශාස්ත්‍රාල ජාතික පාසලේ ආදි සිසුවෙකි. 

## දේශපාලන දිවිය
පාලිත තෙවරප්පෙරුම මහතා දේශපාලනයට පිවිසියේ මතුගම ප්‍රාදේශීය සභාවේ එක්සත් ජාතික පක්ෂ මන්ත්‍රීවරයෙකු ලෙසය. 2002 වසරේදී ඔහු එම සභාවේ සභාපතිවරයා බවට පත් විය. ඒ මහතා කලක් කළුතර දිස්ත්‍රික්කය නියෝජනය කරමින් බස්නාහිර පළාත් සභා මන්ත්‍රීවරයකු ලෙසද කටයුතු කළේය.

ඔහු 2010 වසරේදී පළමුවරට පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් වූ අතර 2015 වසරේදී ඔහු නැවත තේරී පත් විය. 2015 වසරේදී ජනාධිපති මෛත්‍රීපාල සිරිසේන සහ අග්‍රාමාත්‍ය රනිල් වික්‍රමසිංහ මහත්වරුන්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් යහපාලන රජය බලයට පත්වීමත් සමඟ පාලිත තෙවරප්පෙරුම මහතා නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයකු ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය. ඔහු තිරසර සංවර්ධන, වනජීවී සහ ප්‍රාදේශීය සංවර්ධන නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයා මෙන්ම අභ්‍යන්තර කටයුතු, වයඹ සංවර්ධන සහ සංස්කෘතික කටයුතු නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයා වැනි තනතුරු හෙබවීය. 

කෙසේවුවද පාර්ලිමේන්තුවේ ඉදිරිපත් වූ විශ්වාසභංග යෝජනා සහ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ලබාදුන් තීන්දු හේතුවෙන්, ඔහු සහ එක්සත් ජාතික පක්ෂය නැවත බලයට පත් කිරීමට සිදු කෙරුණි. ඒ පසුබිමකින් ඔහු සමාජ සවිබල ගැන්වීම් නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයා ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.

2019 වසරේදී ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතාගේ නායකත්වයෙන් යුත් ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ රජය බලයට පත්වීමත් සමඟ, ඔහු රජයේ තනතුරවලින් ඉවත් වීමට තීරණය කර තිබේ. 2020 වසරේ පැවැති පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයට ඉදිරිපත් ඒ මහතා, නැවත වරක් තේරී පත්වීමට අසමත් වූ අතර සක්‍රීය දේශපාලනයෙන් සමුගැනීමට ඔහු තීරණය කර ඇත.

2020 වසරේදී ඇතිවූ කොවිඩ්-19 වසංගතය සමග පැනවූ නිරෝධායන ඇඳිරි නීති තත්ත්වය හේතුවෙන් කළුතර දිස්ත්‍රික්කය සිටින ජනතාවට අත්‍යාවශ්‍ය ආහාර ද්‍රව්‍ය ලබාදීම සඳහා ඔහු කටයුතු කරනු ලැබිය.

2016 වසරේදී කළුතර මීගහතැන්න ප්‍රාථමික විද්‍යාලයට ළමුන් 9 දෙනෙකු ඇතුළත් කරන ලෙස බලකරමින් ඔහු උපවාසයක් ආරම්භ කළේය.

### මරණය
2024 අප්‍රේල් 16 වැනිදා කළුතර දිස්ත්‍රික්කය, මතුගම, යටදොලවත්ත ප්‍රදේශයේ පිහිටි ඔහුට අයත් පොල් වත්තකට සිදුවූ අනතුරකින් විදුලි සැර වැදී පාලිත තෙවරප්පෙරුම මහතා ජිවිතක්ෂයට පත්වී ඇත.

## මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:1960 උපත්
ප්‍රවර්ගය:2024 මරණ
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ
ප්‍රවර්ගය:ලංකික දේශපාලනඥයෝ
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතික පක්ෂයෙහි දේශපාලනඥයන්
ප්‍රවර්ගය:සිංහලයෝ
ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ
කානෝ ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**කානෝ ප්‍රාන්තය** යනු රටේ උතුරු ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති නයිජීරියාවේ ප්‍රාන්ත 36 න් එකකි. 2006 දී සිදු කරන ලද ජාතික සංගණනයට අනුව, කානෝ ප්‍රාන්තය නයිජීරියාවේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ප්‍රාන්තය වේ. ජාතික සංඛ්‍යාලේඛන කාර්යාංශය විසින් 2016 දී ගනු ලැබූ මෑත නිල ඇස්තමේන්තු අනුව කානෝ ප්‍රාන්තය තවමත් නයිජීරියාවේ ජනගහනය අනුව විශාලතම ප්‍රාන්තය බව සොයාගෙන ඇත. පැරණි උතුරු කලාපයෙන් 1967 දී නිර්මාණය කරන ලද, කානෝ ප්‍රාන්තය වයඹ දෙසින් කට්සිනා ප්‍රාන්තයේ  කි.මී. 210 ක් පමණ මායිම් වේ. ජිගාවා ප්‍රාන්තය ඊසාන දෙසින් කි.මී. 355 (සැතපුම් 221), බවුචි ප්‍රාන්තය ගිනිකොන දෙසින් කි.මී. 131 සහ නිරිත දෙසින් කඩුනා ප්‍රාන්තය කි.මී. 255 කි.

නූතන කානෝ ප්‍රාන්තය යනු දලා හිල් (ඩට්සෙන් දලා) කේන්ද්‍ර කර ගනිමින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1000 ට පෙර සිට 1349 දක්වා පැවති කානෝ රාජධානිය ද ඇතුළුව පෙර රාජධානි සහ අධිරාජ්‍ය රාශියක ස්ථානය විය. 1349 දී, කානෝහි සුල්තාන් රාජ්‍යය එහි පළමු සුල්තාන්වරයා ලෙස I වන යාජි සමඟ පිහිටුවන ලදී. 15 වන ශතවර්ෂයේදී, කුර්මි වෙළදපොල විවෘත කරන ලද අතර, එය හවුස්ලන්ඩ්හි වාණිජ ක්‍රියාකාරකම්වල මධ්‍යස්ථානයක් වීමට කානෝ හට උපකාර විය. වෙළඳපල 21 වන සියවසේ විවෘතව පවතින අතර එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම රාජ්‍යයේ අන්වර්ථ නාමය වන *වාණිජ මධ්‍යස්ථානයෙන්* පිළිබිඹු වේ. 16 වන සහ 17 වන ශතවර්ෂ වලදී, කානෝ හි සුල්තාන් රාජ්‍යය හවුසා රාජධානියේ බලවත්ම රාජ්‍යය ලෙස ස්ථාපිත විය. 1903 දී, බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය කැනෝ එමිරේටය යටත් කර ගත් අතර, එය උතුරු නයිජීරියාවේ ආරක්ෂක කලාපයට ඇතුළත් කළේය. පූර්ව යටත් විජිත කානෝ නගරයේ සිටි ප්‍රධාන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් වූයේ හවුසා, ෆුලානි, බරේබාරි ( කනුරි), ටුවාරෙග්, අරාබි, නූපේ සහ දකුණු නයිජීරියාවේ සමහර ගෝත්‍ර ය. කානෝ නගරයේ බොහෝ මිනිසුන් හවුසා භාෂාව පළමු භාෂාව ලෙස භාවිතා කිරීමට පැමිණ ඇති අතර ඇතැමුන් හවුසා ජනවාර්ගික හඳුනාගැනීමක් ලෙස පිළිගෙන ඇත. 

නිදහසින් පසු, කානෝ ප්‍රාන්තය විවිධාකාර ආර්ථිකයක් වර්ධනය කර ඇති අතර, කර්මාන්ත, කෘෂිකර්මාන්තය, සහ ඉස්ලාමීය බැංකුකරණය සඳහා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පිහිටුවා ඇත. කානෝ ප්‍රාන්තයේ ජනගහනයෙන් බහුතරය හවුසා සහ ෆුලානි වේ. උතුරු නයිජීරියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල මෙන් හවුසා භාෂාව ප්‍රාන්තයේ ප්‍රමුඛ භාෂාව වේ. 21 වැනි සියවසේ කැනෝ ප්‍රාන්තය මුහුණ දුන් අභියෝග අතර ඉස්ලාමීය ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායමක් වන බොකෝ හරාම්ගේ ප්‍රහාර, අන්තර් ආගමික ප්‍රචණ්ඩත්වය, සහ අන්ත දරිද්‍රතාවය ඇතුළත් වේ. මුස්ලිම් බහුතරයක් සිටින රාජ්‍යයක් වන කැනෝ ප්‍රාන්තය නයිජීරියානු ව්‍යවස්ථාවේ නෛතික රාමුව තුළ ෂරියා නීතිය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන නයිජීරියාවේ ප්‍රාන්ත දොළහෙන් එකකි.
thumb| 1930 දෙසැම්බරයේ කැනෝගේ ඡායාරූපය

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
කැනෝ ප්‍රාන්තය පළාත් පාලන ප්‍රදේශ (LGAs) හතළිස් හතරකින් (44) සමන්විත වේ.

* ෆැගේ
* දාල
* ග්වාල්
* කානෝ මහ නගර සභාව
* තරුනි
* නස්සරාව
* කුම්බෝට්සෝ
* අන්ගෝගෝ
* කානෝ නාගරික ප්‍රදේශය
* ඩාවාකින් ටෝෆා
* ටෝෆා
* රිමින් ගාඩෝ
* බග්වායි
* ගෙසාවා
* ගබසාව
* මින්ජිබීර්
* දඹත්ත
* මාකෝඩා
* කුන්චි
* බිචි
* ත්සාන්යාව
* ෂැනෝනෝ
* ග්වාර්සෝ
* කාරයේ
* රෝගෝ
* කබෝ
* බංකුරේ
* කිබියා
* රානෝ
* තුඩුන් වද
* දෝගුවා
* මඩෝබි
* කුරා
* ගරුන් මල්ලම්
* බෙබෙජි
* කිරු
* සුමයිලා
* ගාර්කෝ
* ටකායි
* අල්බසු
* ගයා
* අජිංගි
* වුදිල්
* වරාව
* දවකින් කුඩු

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
කට්සිනා ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**කට්සිනා ප්‍රාන්තය** යනු නයිජීරියාවේ වයඹදිග භූ දේශපාලන කලාපයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි. උතුරින් නයිජර් ජනරජය සහ ජිගාවා ප්‍රාන්තය, නැගෙනහිරින් කානෝ, දකුණින් කඩුනා සහ බටහිරින් සම්ෆාරා ප්‍රාන්ත මායිම් වේ . ජනපදය. "ආගන්තුක සත්කාරයේ නිවහන" යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලබන, ප්‍රාන්ත අගනුවර සහ ඩවුරා නගරය යන දෙකම නයිජීරියාවේ "ඉස්ලාමීය සංස්කෘතියේ සහ ඉගෙනීමේ පැරණි ආසන" ලෙස විස්තර කර ඇත. 

කට්සිනා ප්‍රාන්තය 1987 දී නිර්මාණය කරන ලද්දේ එය කඩුනා ප්‍රාන්තයෙන් වෙන් වූ විටය. 2006 වන විට පදිංචිකරුවන් 5,800,000 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සිටින කට්සිනා ප්‍රාන්තය ජනගහනය අනුව රටේ පස්වන විශාලතම ප්‍රාන්තය වේ, එය ප්‍රදේශය අනුව ප්‍රාන්ත 36 න් 17 වැනි ස්ථානයට පත්වේ. ජනවිකාස අනුව, හවුසා ජනතාව ප්‍රාන්තයේ විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වන අතර ඉස්ලාම් ආගම වඩාත් ප්‍රචලිත වේ. 2005 දී කට්සිනා නයිජීරියාවේ ෂරියා නීතිය සම්මත කළ පස්වන ප්‍රාන්තය බවට පත් විය.

කට්සිනා ප්‍රාන්තයේ වත්මන් ආණ්ඩුකාරවරයා වන්නේ සියලුම ප්‍රගතිශීලී කොන්ග්‍රසයේ සාමාජිකයෙකු සහ ජනාධිපති බෝලා අහමඩ් ටිනුබුගේ මිත්‍රයෙකු වන දික්කෝ උමාර් රද්දා ය. 2019 ජනාධිපතිවරණයේදී 80% කට ආසන්න ඡන්ද ප්‍රමාණයක් ලබා ගනිමින් ප්‍රාන්තය ජයග්‍රහණය කළ ඩවුරා හි උපන් බුහාරිගේ දේශපාලන බලකොටුවක් ලෙස ප්‍රාන්තය සැලකේ.

මෑත වසරවලදී, කට්සිනා ත්‍රස්තවාදයෙන් දැඩි ලෙස පීඩාවට පත් වූ නයිජීරියානු ප්‍රාන්තවලින් එකකි. 2020 දී කන්කාරා නගරයේදී බොකෝ හරාම් ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායම විසින් ළමුන් 300 කට අධික පිරිසක් පැහැරගෙන ගොස් ඇත.

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
කට්සිනා ප්‍රාන්තය පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 34 කින් සමන්විත වේ:

* බකෝරි
* බටගරාව
* බත්සාරි
* බෝරේ
* බින්දාව
* චරංචි
* ඩෑන් මූසා
* දන්දුමේ
* දන්ජා
* දවුරා
* දුට්සි
* ඩට්සින්-මා
* ෆස්කාරි
* ෆුන්ටුවා
* ඉන්ගාවා
* ජිබියා
* කෆුර්
* කයිටා
* කන්කාර
* කන්කියා
* කට්සිනා
* කුර්ෆි
* කුසාද
* මයි'අඩුවා
* මලුම්ෆාෂි
* මනි
* මාෂි
* මටසු
* මුසාවා
* රිමි
* සබුවා
* සෆානා
* සඳමු
* සැන්ගෝ

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
සොකෝටෝ ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**සොකෝටෝ** **ප්‍රාන්තය** යනු නයිජීරියාවේ ප්‍රාන්ත 36 න් එකකි, එය රටේ වයඹ දෙසින් පිහිටා ඇත. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන්නේ සොකෝටෝ නගරයයි. සොකෝටෝ පිහිටා ඇත්තේ සොකෝටෝ ගඟ සහ රීමා ගඟේ සන්ධිස්ථානය ආසන්නයේය. 2022 වන විට එහි ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය මිලියන 6.3 ඉක්මවයි. 

පැරණි සොකෝටෝ කැලිෆේට් හි ආසනය වීම, නගරය ප්‍රධාන වශයෙන් මුස්ලිම් වන අතර නයිජීරියාවේ ඉස්ලාමීය ඉගෙනීමේ වැදගත් ආසනයකි. නයිජීරියානු මුස්ලිම්වරුන්ගේ අධ්‍යාත්මික නායකයා වන්නේ කාලිෆේටයේ ප්‍රධානියා වන සුල්තාන් ය .

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
සොකෝටෝ ප්‍රාන්තය විසිතුනකින් (23) සමන්විත වේ.

* බින්ජි
* බෝධිංගා
* ඩැංගේ ෂුනි
* ගඩා
* ගොරෝයෝ
* ගුදුව
* ග්වාඩබාවා
* ඉලෙලා
* ඉසා
* කෙබ්බී
* ක්වාරේ
* රබා
* සබන් බර්නි
* ෂගරි
* සෙමේ
* සොකෝටෝ උතුර
* සොකෝටෝ දකුණ
* ටම්බුවාල්
* ටැන්ගාසා
* ට්රෝරෙටා
* වමාකෝ
* වයර්නෝ
* යොබො

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1976
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
සම්ෆාරා ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

thumb| මරු පළාත් පාලන ප්‍රදේශයේ කොල්ලෙක්
**සම්ෆාරා** යනු වයඹදිග නයිජීරියාවේ ප්‍රාන්තයකි. සම්ෆාරා ප්‍රාන්තයේ අගනුවර ගසවු වන අතර එහි වත්මන් ආණ්ඩුකාරවරයා ඩාබා ලෝල වේ. 1996 වන තෙක් ප්‍රදේශය සොකෝටෝ ප්‍රාන්තයේ කොටසක් විය.

සම්ෆාරා යනු හවුසා සහිත ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශයකි. බර්මාවා බකුරා සහ ෆුලානි ජනයාගේ බුංගුඩු, මරඩුන්, ගුසාවු යන ප්‍රදේශවල දක්නට ලැබෙන අතර ප්‍රාන්තය පුරා විසිරී ඇත. චාෆේ, බුංගුඩු සහ මරු ප්‍රධාන වශයෙන් කට්සිනාව, ගරැවටාව සහ හදේජාව වේ. අලිබාවා ජනතාව කෞරා නමෝදා සහ සූර්මි හි සිටින අතර, අලවන් ෂෙහු උස්මානු ෆුලානි බර්නින්මගජි හි දක්නට ලැබේ.

එය උතුරින් නයිජර් ජනරජයෙන් කිලෝමීටර් 32 ක් (සැතපුම් 20 ක්), දකුණින් කඩුනා ප්‍රාන්තයෙන් කිලෝමීටර් 117 ක් (සැතපුම් 73 ක්) සහ නයිජර් කිලෝමීටර් 38 ක් (සැතපුම් 24 ක්) නැගෙනහිරින් කට්සිනා ප්‍රාන්තයෙන් මායිම් වේ. බටහිරින් සොකෝටෝ සහ කෙබ්බි ප්‍රාන්තවලින් මායිම් වේ. 2006 සංගණනයට අනුව එහි ජනගහනය 3,278,873 ක් වන අතර පළාත් පාලන බල ප්‍රදේශ දහහතරකින් සමන්විත වේ.

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
සම්ෆාරා ප්‍රාන්තය පළාත් පාලන ප්‍රදේශ දාහතරකින් (14) සමන්විත වේ. අර තියෙන්නේ:

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
තිරියාය වටදාගෙය

බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩ සිටි අවදියේම ඉදිකල චෛත්‍යයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වන මෙම සිද්ධස්ථානය ත්‍රිකුණාමලය නගරයට උතුරින් පුල්මුඩේ පාරේ කි.මී. 45 ක් පමණ ඈතින් ඇති තිරියාය පුදබිම ‘නීතුපත්පාණ’ ‘ගිරිහඬු සෑය’ ආදී නම් වලින් හඳුන්වයි. මෙය ත්‍රිකුණාමල දිසාවේ කඩ්ඩුකුලම් පත්තුවේ තිරියාය නම් ගමේ පිහිටා තිබේ. යාන්ඔය නිම්නයේ දර්ශනීය කඳු ශිඛරයක් මත තිරියාය වටදාගේ සහිත විහාර සංකීර්ණයක නටබුන් දැක ගැනීමට හැකියාව ඇත.

චෛත්‍යය වෙත පිවිසීම සඳහා කන්දේ දකුණු පැත්තෙන් පියගැටපෙළක් නිර්මාණයකර ඇත. පළමුවෙන් කුඩා චෛත්‍යක් නිර්මාණය කර ඇති අතර ක්‍රි.ව. අටවන සියවසේ දී පමණ මෙම චෛත්‍යය විශාල කර වටදාගෙය නිර්මාණය කර ඇත. වෘත්තාකාර වේදිකාවක් මත නිර්මාණය කර ඇති මෙහි වටා ගල් කුළුණු පේළි දෙකක් ඇත. ඒ වටා වෘත්තාකාර බිත්තියක් ඉදිකර තිබේ. මේ බිත්තිය මත තැනින් තැන ලී කුළුණු සවි කිරීමට තැනූ කුහර පිහිටා තිබේ. සිව් දිසානු ගතව පඩි පේළි 4ක් නිර්මාණය කොට ඇත. හතර දිසාවේ මල් ආසන හතරක් ද පිහිටුවා තිබේ.

ක්‍රි.පූ. මුල් සියවස් කීපය තුළදී මෙම ස්ථානයේ භික්‍ෂූන් වහන්සේලා වැඩ විසූ බවට නිගමනය කළ හැකි කටාරම් ලකුණූ සහිත ගල්ලෙනක් ද දකින්නට ලැබේ. ඒ යටින් පාඨයක්ද කොටා ඇත. එය අටවන සියවසට අයත් යැයි අනුමාන කරන අතර එහි මෙය හඳුන්වා ඇත්තේ ‘ගිරිකණ්ඩි’ යනුවෙනි.

තපස්සු භල්ලුක වෙළඳ දෙබෑයන් කළ ගිරිගඬු සෑය මෙය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ පවතී.එසේම මෙහි ගල් පරයක ක්‍රි.ව. 8 වෙනි සියවසට අයත් සංස්කෘත භාෂාවෙන් කරන ලද සෙල් ලිපියක් ද දැකිය හැකි ය. සෙනරත් පරණවිතානයන් විසින් මෙම සෙල් ලිපිය පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් “උස් කළ කුට්ටිමයේ ගලක ලිපියක් කොටා තිබේ. එය ‘රක්සල් බතින් ලැබූ ප(හ) ණ’ යනු යි. රක්සල් බත නැමැත්තා විසින් පිහිටුවන ලද ගල යනු මෙහි අර්ථය යි. තිරියායේ වටදාගේ ඉදිකරන්නට ඇත්තේ ද මෙම වකවානුවේදි විය හැකි ය. මේ ආශ්‍රිතව විහාර ගෙයක හා වෙනත් ගොඩනැගිලිවල අවශේෂ දැකිය හැකි ය.

මූලාශ්‍ර - ජාතික පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව
මධ්‍ය ශිලා යුගය

**මධ්‍ය ශිලා යුගය** () යනු, අප්‍රිකානු ප්‍රාග් ඉතිහාසයේ පූර්ව ශිලා යුගය සහ අපර ශිලා යුගය අතර කාලය යි. එම කාලය වසර 280,000 පමණ පෙර දී ආරම්භ වී, වසර 50–25,000 පමණ පෙර දී අවසාන වී ඇති බව සාමාන්‍යයෙන් සැළකෙයි.

## අමතර අවධානයට 
*Out of Africa hypothesis
*Symbolic culture
*The Human Revolution (human origins)
*Later Stone Age

## සටහන්
කෙබ්බි ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**කෙබ්බි ප්‍රාන්තය** යනු වයඹදිග නයිජීරියාවේ ප්‍රාන්තයකි. ප්‍රාන්තයේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන බර්නින් කෙබී නගරය සඳහා නම් කරන ලද කෙබී ප්‍රාන්තය 1991 අගෝස්තු 27 වන දින සොකෝටෝ ප්‍රාන්තයෙන් පිහිටුවන ලදී. නයිජීරියාවේ ප්‍රාන්ත 36 න්, කෙබ්බි ප්‍රදේශයෙන් දසවන විශාලතම සහ 18 වන වැඩිම ජනගහනය සහිත වන අතර, 2016 වන විට ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය මිලියන 4.4 ක් පමණ වේ. රාජ්‍යය සමානාත්මතාවයේ දේශය ලෙස හැඳින්වේ.

භූගෝලීය වශයෙන්, ප්රාන්තය නිවර්තන බටහිර සුඩානියානු සැවානා පරිසර කලාපය තුළ පවතී. කෙබ්බි ප්‍රාන්තයේ වැදගත් භූගෝලීය ලක්ෂණ අතර සොකෝටෝ ගඟ, කෙබ්බි හරහා නයිජර් ගඟට ගලා බසින අතර, කයින්ජි විල වෙත ළඟා වීමට පෙර දකුණට ගමන් කරයි, එයින් අඩක් කෙබ්බි හි ඇත. රාජ්‍යයේ ස්වභාවය අතර හිපපොටේමස්, බටහිර අප්‍රිකානු මැනේටි සහ තාවකාලික අප්‍රිකානු පඳුරු අලි ගහනය සමඟ දැවැන්ත අර්ගුංගු ධීවර උත්සවයේදී ප්‍රදර්ශනය කරන ලද මත්ස්‍ය විශේෂ ගණනාවක් ද වේ.

ජනවාර්ගික වශයෙන්, කෙබ්බි ප්‍රාන්තයේ විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් වාසය කරන අතර, ෆුලානි, හවුසා සහ සර්මා ජනයා ප්‍රාන්තය පුරා ජීවත් වන අතර අචිපා (අචිපාවා), බොකෝ-බාලා, ඩෙන්ඩි, ඩුකාවා, කම්බරි, කමුකු, ලේලා, පුකු සහ ෂැංගා ප්‍රාන්තයේ විවිධ බටහිර සහ දකුණු මායිම් දිගේ ජනතාව ජීවත් වෙති. ආගමික වශයෙන්, ප්‍රාන්තයේ ජනගහනයෙන් බහුතරය (~ 84%) මුස්ලිම්වරුන් වන අතර ඉතිරි අය ක්‍රිස්තියානි ධර්මය සහ බෝරි වැනි සම්ප්‍රදායික ආගම් අනුගාමිකයින් වේ.

පූර්ව යටත් විජිත යුගයේ දී, වර්තමානයේ කෙබ්බි ප්‍රාන්තය වන ප්‍රදේශය ප්‍රධාන වශයෙන් පාලනය කරනු ලැබුවේ කෙබ්බි රාජධානිය, හවුසා බක්වායි ප්‍රාන්තය, 1800 ගණන්වල මුල් භාගය වන තෙක්, ෆුලනි ජිහාඩ් ප්‍රදේශයේ කොටසක් අල්ලාගෙන එය ග්වාන්ඩු එමිරේටයට ඇතුළත් කිරීමට උත්සාහ කළේය. ඊළඟ ශතවර්ෂයේ දී, කෙබී පාලකයන් 1900 සහ 1910 ගණන්වල සොකෝටෝ සමඟ සටන් වැදුණු අතර, බ්‍රිතාන්‍යයන් උතුරු නයිජීරියාවේ ආරක්ෂක අංශයේ කොටසක් ලෙස ප්‍රදේශයේ පාලනය අල්ලා ගන්නා තෙක්, පසුව එය බ්‍රිතාන්‍ය නයිජීරියාවට ඒකාබද්ධ වූ අතර, නයිජීරියාව ලෙස ස්වාධීන වීමට පෙර 1960 දීය. මුලින්, නූතන කෙබ්බි ප්‍රාන්තය 1967 දක්වා නිදහසින් පසු උතුරු ප්‍රදේශයේ කොටසක් වූ අතර, එම ප්‍රදේශය දෙකඩ වී එම ප්‍රදේශය වයඹ ප්‍රාන්තයේ කොටසක් බවට පත් විය. උතුරු-නැගෙනහිර ප්‍රාන්තය දෙකඩ වීමෙන් පසුව, 1976 දී තවත් ප්‍රාන්ත දහයක් සමඟින් සොකෝටෝ ප්‍රාන්තය පිහිටුවන ලදී. වසර 20කට පසුව, සොකෝටෝ ප්‍රාන්තයේ බටහිර සහ දකුණේ LGAs කණ්ඩායමක් නව කෙබී ප්‍රාන්තය පිහිටුවීම සඳහා කැඩී ගියේය.&#x5B; *උපුටා ගැනීමක් අවශ්‍යයි* &#x5D;

ආර්ථික වශයෙන්, කෙබී ප්‍රාන්තය බොහෝ දුරට පදනම් වී ඇත්තේ මසුන් ඇල්ලීම සහ කෘෂිකර්මාන්තය, ප්‍රධාන වශයෙන් බඩ ඉරිඟු, රටකජු, මෙනේරි, ළූණු සහ සහල් බෝග මත ය. අනෙකුත් ප්‍රධාන කර්මාන්ත වන්නේ විශේෂයෙන්ම බර්නින් කෙබී නගරයේ වෙළඳාම සහ ඔටුවන්, ගවයන්, එළුවන් සහ බැටළුවන්ගේ පශු සම්පත් පාලනයයි . කෙබ්බි ප්‍රාන්තය රටේ අඩුම මානව සංවර්ධන දර්ශකය සහ හයවන අඩුම GDP ඇත.

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
කෙබ්බි ප්‍රාන්තය පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 21කින් (LGAs), එමිරේට් සභා හතරකින් (ග්වාන්ඩු, අර්ගුංගු, යාරි සහ සූරු) සහ දිස්ත්‍රික්ක 35කින් සමන්විත වේ. LGAs පහත පරිදි වේ:
* ඇලෙයිරෝ
* අරේවා දණ්ඩි
* අර්ගුංගු
* ඕගි
* බගුඩෝ
* බර්නින් කෙබී
* බුන්සා
* දණ්ඩි
* ෆකායි
* ග්වන්ඩු
* ජෙගා
* කල්ගෝ
* කොකෝ/බෙස්සේ
* මයියම
* නගාස්කි
* සකබා
* ෂංග
* සුරු
* වසගු/දන්කෝ
* යෞරි
* සුරු

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1991
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
බවුචි ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**බවුචි ප්‍රාන්තය** යනු නයිජීරියාවේ ඊසානදිග භූදේශපාලනික කලාපයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි. එය එහි අගනුවර ලෙස ද සේවය කරන ඓතිහාසික නගරයක් වන බවුචි වෙතින් එහි නම ලබා ගනී. 1976 දී පෙර පැවති උතුරු-නැගෙනහිර ප්‍රාන්තය කැඩී ගිය අවස්ථාවේදී ප්‍රාන්තය පිහිටුවන ලදී. එයට මුලින් ඇතුළත් වූයේ 1996 දී සුවිශේෂී ප්‍රාන්තයක් බවට පත් වූ වර්තමාන ගොම්බේ ප්‍රාන්තය ය. thumb|300x300පික්| යන්කාරි ජාතික උද්‍යානයප්‍රාන්ත 36 න්, බවුචි ප්‍රදේශයෙන් පස්වන විශාලතම වන අතර 2022 වන විට ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 8,308,800 ට වඩා වැඩි ජනගහනයක් සහිත වේ . භූගෝලීය වශයෙන්, ප්‍රාන්තය දකුණේ බටහිර සුඩාන සවානා සහ උතුරේ වියළි අර්ධ කාන්තාර සහේලියන් සැවානා අතර නිරිත දෙසින් පිහිටි කඳුකර ජෝස් සානුවේ කුඩා කොටසක් සමඟ බෙදී ඇත. ප්‍රාන්තයේ භූ දර්ශනයේ ප්‍රධාන නිර්වචන ලක්ෂණයක් වන්නේ දකුණු බවුචි ප්‍රාන්තයේ විශාල වනජීවී උද්‍යානයක් වන යන්කාරි ජාතික වනෝද්‍යානය වන අතර එහි විශාල ජනගහනයක් වෝටර්බක්, අප්‍රිකානු මී හරක්, පටස් වඳුරා, හිපපොටේමස්, රෝන් ඇන්ටිලොප් සහ බටහිර හාර්ටෙබීස්ට් සහ බටහිර නයිජීරියාවේ ඉතිරිව ඇත. අප්‍රිකානු සිංහයා, අප්‍රිකානු දිවියා සහ අප්‍රිකානු පඳුරු අලි ගහනය සිටී.

කෘෂිකාර්මික පදනම් වූ රාජ්‍යයක් ලෙස, බවුචි ප්‍රාන්ත ආර්ථිකය අර්ධ වශයෙන් රඳා පවතින්නේ පශු සම්පත් සහ කපු, රටකජු, මෙනේරි, තක්කාලි සහ අල වැනි බෝග මත උසස් වාරිමාර්ග යෝජනා ක්‍රම සමඟින් රාජ්‍යත්වයේ සිට කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනය වැඩි කරයි. අනෙකුත් කර්මාන්ත අතරට ආහාර සැකසීම සහ ටින් කිරීමේ පහසුකම්, ටින් සහ කොලම්බයිට් පතල් කැණීම සහ සංචාරක ව්‍යාපාරය ඇතුළත් වේ.

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
බවුචි ප්‍රාන්තය පළාත් පාලන ප්‍රදේශ (LGAs) විස්සකින් සමන්විත වේ.

**දකුණු කලාපය**
*බෞචි
* තෆාවා බලේවා
* දාස්
* ටෝරෝ
* බොගෝරෝ
* නිංගි
* වර්ජි
* ගංජුව
* කිර්ෆි
* ඇල්කලේරි**උතුරු කලාපය**
* ඩරාසෝ
* මිසාවු
* ජියාඩ්
* ශිරා
*ජමාරේ
* කටගුම්
* ඉටාස්/ගඩාවු
* සකී
*ගමව
* දඹන්

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1976
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
ගොම්බේ ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**ගොම්බේ ප්‍රාන්තය** යනු ඊසානදිග නයිජීරියාවේ ප්‍රාන්තයකි. ගොම්බේ යනු ගොම්බේ ප්‍රාන්තයේ ප්‍රාන්ත අගනුවර වන අතර එය 1996 ඔක්තෝබර් 1 වන දින බවුචි ප්‍රාන්තයේ කොටසකින් පිහිටුවන ලදී. නයිජීරියාවේ ප්‍රාන්ත 36න්, ගොම්බේ යනු 2016 වන විට මිලියන 3.25ක් පමණ වන ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය සහිත ප්‍රදේශයෙන් 21 වන විශාලතම සහ 32 වන වැඩිම ජනගහණයයි. රාජ්‍යය " සවානාහි මැණික්" සටන් පාඨයක් දරයි.  

ප්‍රාන්තයේ විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් වාසය කරන අතර, මූලික වශයෙන් ප්‍රාන්තයේ උතුරේ සහ මධ්‍යයේ ජීවත් වන ෆුලානි ජනයා වන අතර, ප්‍රාන්තයේ විවිධ නැගෙනහිර සහ දකුණු ප්‍රදේශ චාම්, දඩියා, ජරා, කමෝ, පේරෝ, තංගලේ, තේරා සහ ජනාකීර්ණ වේ. වජා ජනයා. ආගමික වශයෙන්, ප්‍රාන්තයේ ජනගහනයෙන් 65% සහ 70% අතර ප්‍රමාණයක් මුස්ලිම් වන අතර ක්‍රිස්තියානි සුළුතරය 30% සහ 35% අතර වේ.

පූර්ව යටත් විජිත යුගයේදී, 1800 ගණන්වල මුල් භාගය වන තෙක් විවිධ ප්‍රාන්ත අතර බෙදී ගිය ප්‍රදේශය, ෆුලානි ජිහාඩ් විසින් සොකෝටෝ කැලිෆේට් යටතේ ගොම්බේ එමීර් රාජ්‍යය පිහිටුවන ලදී. 1910 ගණන් වලදී, බ්‍රිතාන්‍ය ගවේෂණ එමිරේට් සහ ඒ අවට ප්‍රදේශ අත්පත් කර ගත් අතර, ඒවා උතුරු නයිජීරියා ආරක්ෂක ප්‍රදේශයට ඇතුළත් කර ගත් අතර එය 1960 හි නයිජීරියාව ලෙස ස්වාධීන වීමට පෙර බ්‍රිතාන්‍ය නයිජීරියාවට ඒකාබද්ධ විය. මුලදී, නූතන ගෝම්බේ ප්‍රාන්තය 1967 දී කලාපය දෙකඩ වී එම ප්‍රදේශය ඊසානදිග ප්‍රාන්තයේ කොටසක් බවට පත් වන තෙක් නිදහසින් පසු උතුරු කලාපයේ කොටසක් විය. ඊසාන-නැගෙනහිර ප්‍රාන්තය දෙකඩ වීමෙන් පසුව, 1976 දී වෙනත් ප්‍රාන්ත දහයක් සමඟ බවුචි ප්‍රාන්තය පිහිටුවන ලදී. වසර විස්සකට පසු, නව ගොම්බේ ප්‍රාන්තය පිහිටුවීම සඳහා බවුචි හි බටහිර ප්‍රදේශයේ LGAs කණ්ඩායමක් බිඳ දමන ලදී.

ආර්ථික වශයෙන්, ගොම්බේ ප්‍රාන්තය බොහෝ දුරට පදනම් වී ඇත්තේ කෘෂිකර්මාන්තය වටා, ප්‍රධාන වශයෙන් බඩ ඉරිඟු, බඩ ඉරිඟු, රටකජු, මෙනේරි, බෝංචි, සහල් සහ තක්කාලි ය . අනෙකුත් ප්‍රධාන කර්මාන්ත වන්නේ සේවා, විශේෂයෙන්ම ගොම්බේ නගරයේ සහ ඔටුවන්, ගවයන්, එළුවන් සහ බැටළුවන් පාලනය කිරීමයි. Gombe හි සිව්වන අවම මානව සංවර්ධන දර්ශකය සහ රටේ අඩුම GDP වලින් එකකි.

ගොම්බේ යනු එහි ඇති විශිෂ්ට නවීන යටිතල පහසුකම්, ආරක්ෂිත සහ ස්ථාවර සන්සුන් භාවය, විනිවිදභාවය සහ තොරතුරු සඳහා පහසු ප්‍රවේශය, නියාමන පරිසරය, කුසලතා සහ ශ්‍රම සහ ආර්ථික අවස්ථා හේතුවෙන් ව්‍යාපාර කිරීමට හොඳම සහ මිත්‍රශීලී නගරයයි. මේවා 2021 සහ 2023 දී ලෝක බැංකුවේ වාර්ෂික ඇගයීම, "ව්‍යාපාර කිරීමේ පහසුව" හිමිකර දුන්නේය 

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
ගොම්බේ ප්‍රාන්තය පළාත් පාලන බල ප්‍රදේශ එකොළහකින් සමන්විත වේ. 

* අක්කෝ
* බලංග
* බිලිරි
*දුක්කු
* ෆනකයේ
* ගොම්බේ
* කල්තුංගෝ
* ක්වාමි
* නෆාඩා
* ෂොන්ගොම්
* යමල්ටු/දෙබා 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
තාරබා ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**ටරාබා** ප්‍රාන්තය යනු ඊසානදිග නයිජීරියාවේ පිහිටි ප්‍රාන්තයක් වන අතර එය ප්‍රාන්තයේ දකුණු කොටස හරහා ගමන් කරන ටරාබා ගඟෙන් නම් කර ඇත. තරාබා ප්‍රාන්තයේ අගනුවර ජලින්ගෝ ය. එහි සටන් පාඨය වන්නේ ජාතියට ස්වභාවධර්මයේ තිළිණය යන්නයි**.** ප්‍රධාන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් වන්නේ මුමුයි, මාම්බිල්ල, ජුකුන්, කුටෙබ්, වුර්කුන්, යන්ඩං, එන්ඩෝලා, ඉචෙන්, ජෙන්ජෝ, ටිව්, ෆුලනි, ටිගුන් සහ ජිබු ය. රාජ්‍යයේ විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 77ක් සහ ඔවුන්ගේ භාෂා ඇත.  

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
තේරී පත් වූ සභාපතිවරුන් විසින් පාලනය කරනු ලබන පළාත් පාලන ප්‍රදේශ (හෝ LGAs) දහසයකින් (16) ප්‍රාන්තය සමන්විත වේ. 

* ආර්ඩෝ කෝලා
* බාලි
* ඩොංගා
* ගෂාකා
* ගැසෝල්
* අයිබි
* ජලින්ගෝ
* කරීම් ලැමිඩෝ
* කුර්මි
* ලාවු
* සර්ඩෝනා
* ටකුම්
* උස්සා
* වුකාරි
* යෝරෝ
* සිං
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1991
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:ප්‍රංශ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
යෝබේ ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**යෝබේ** යනු ඊසානදිග නයිජීරියාවේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි. ප්‍රධාන වශයෙන් කෘෂිකාර්මික රාජ්‍යයක් වන එය 1991 අගෝස්තු 27 වන දින නිර්මාණය කරන ලදී. යෝබේ ප්‍රාන්තය බෝර්නෝ ප්‍රාන්තයෙන් වෙන් කරන ලදී. යෝබේ ප්‍රාන්තයේ අගනුවර දමතුරු වන අතර ජනගහනය අනුව එහි විශාලතම නගරය පොටිස්කම් වේ. භූමි ප්‍රමාණයෙන් විශාලතම ප්‍රමාණය ෆුනේ වන අතර, පොටිස්කම් පළාත් පාලන ප්‍රදේශය ගොවීන්ගේ සහ අලෙවිකරුවන්ගේ ප්‍රදේශයක් වන අතර, අප්‍රිකාවේ විශාලතම ගව වෙළඳපොල පොටිස්කම් හි පිහිටා ඇත. ප්‍රාන්තය ප්‍රධාන වශයෙන් වියළි සැවානා තීරයේ පිහිටා ඇති නිසා, වැඩි වාර්ෂික වර්ෂාපතනයක් ඇති ප්‍රාන්තයේ දකුණු ප්‍රදේශය හැර, වසරේ වැඩි කාලයක් උණුසුම් හා වියලි තත්ත්වයන් පවතී.

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
යෝබේ ප්‍රාන්තය පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 17කින් (හෝ LGAs) සමන්විත වේ.
*බඩේ
*බර්සාරි
*දමතුරු
*ගෙයිඩම්
*ගුජ්බා
*ගුලානි
*ෆිකා
*ෆුනේ
*ජකුස්කෝ
*කරසුව
*මැචිනා
*නන්ගෙරේ
*ගුරු
*පොටිස්කම්
*ටර්මුවා
*යුනුසාරි
*යුසුෆාරි
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1991
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
ඊසාන කලාපය (නයිජීරියාව)

**ඊසාන කලාපය** යනු රටේ ඊසානදිග භූගෝලීය සහ දේශපාලන කලාපයක් නියෝජනය කරන නයිජීරියාවේ භූ දේශපාලනික කලාප හයෙන් එකකි. එය ප්‍රාන්ත හයකින් සමන්විත වේ.

* අඩමාවා
* බවුචි
* බෝර්නෝ
* ගොම්බේ
* තාරබා
* යෝබේ

භූගෝලීය වශයෙන්, නයිජීරියාවේ මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ ආවරණය වන පරිදි, ඊසාන යනු ජාතියේ විශාලතම භූ දේශපාලන කලාපය වේ. පරිසරය අනුව, කලාපය මූලික වශයෙන් අර්ධ කාන්තාර සහේලියන් සැවානා සහ නිවර්තන බටහිර සුඩාන සවානා පරිසර කලාප අතර බෙදී ඇත.

කලාපයේ ජනගහනය මිලියන 26 ක් පමණ වන අතර එය රටේ මුළු ජනගහනයෙන් 12% ක් පමණ වේ. මයිදුගුරි සහ බෞචි යනු ඊසානදිග වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගර මෙන්ම නයිජීරියාවේ පහළොස්වන සහ දහහත්වන වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගර වේ. අනෙකුත් විශාල ඊසානදිග නගරවලට (ජනගහනය අනුව) බවුචි, යෝලා, මුබි, ගොම්බේ, ජිමෙටා, පොටිස්කම්, ජාලින්ගෝ, ගස්ෂුවා සහ බාමා ඇතුළත් වේ.

එය රටේ ආර්ථිකයට විශාල දායකත්වයක් සපයන පශු සම්පත් සහ බෝග වර්ධනය සඳහා ප්‍රසිද්ධය. රටේ දකුණු කලාපයට සාපේක්ෂව මෙම කලාපය ජනාකීර්ණ නොවේ.

ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
ආත්මා ලියනගේ

**ආත්මා ලියනගේ** ශ්‍රී ලාංකික ගායිකාවක් සහ ගීත රචකයෙකි. 90 දශකයේ මුල් භාගයේදී ඔහු ජනප්‍රිය වූයේ ‘ලියතඹරා’ ගීතයෙනි. ඔහු සිය නව ගීත 'ආයමත් අදරෙන්' සහ 'සිත දුර හඳ' ගීත සමඟින් සහස්‍ර පරම්පරාව අතර ජනප්‍රියත්වයට පත් විය.

## ඩිස්කෝග්‍රැෆි 
### කේවල 
* "ලියතම්බර" (1989)
* ඈපා කඳුළෙල් සලා (1989)
* "කඳු පාමුල සිට"
* "අයිමත් අදරෙන්" (2011)
* "සිත දුර හඳ" (2011)
* "නා තව් හිතක්" (2015)
* "අහිමි නෙතු අග" (2016)

### ඇල්බම 
* *ලියතඹර වන් මෑන් වාද්‍ය වෘන්දය* (1989)

## යොමු කිරීම් 
## බාහිර සබැඳි 
* Athma Liyanage at iTunes
* Athma Liyanage at Last.fm
* Athma Liyanage at Amazon.com
* ආත්මා ලියනගේ ගීත ලැයිස්තුව
ප්‍රවර්ගය:Place of birth missing (living people)
ප්‍රවර්ගය:Year of birth missing (living people)
ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා
ප්‍රවර්ගය:සිංහල ගායකයෝ
උතුරු මැද කලාපය (නයිජීරියාව)

**උතුරු මැද** **කලාපය** යනු රටේ මැද තීරයෙන් බහුතරයක් නියෝජනය කරන නයිජීරියාවේ භූ දේශපාලනික කලාප හයෙන් එකකි. එය ප්‍රාන්ත හයකින් සමන්විත වේ - 

* බෙනුයි
* කොගී
* ක්වාරා
* නසරවා
* නයිජර්
* පලාටු

මීට අමතරව නයිජීරියාවේ ෆෙඩරල් අගනුවර ද මෙම කලාපයේ වේ.

උතුරු මැද කැමරූන් දේශ සීමාවේ සිට බෙනින් දේශසීමාව දක්වා රටේ මුළු පළල පුරා විහිදේ. පරිසරය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, කලාපයේ ගිනියානු වනාන්තර-සවානා මොසෙයික් ආධිපත්‍යය දරන අතර බටහිර කොටස බටහිර සුඩානියානු සැවානා පරිසර කලාපයට වැටේ. කලාපයේ නැගෙනහිර-මධ්‍යම කොටසේ පිහිටා ඇති ජෝස් සානුව සඳහා සානුව ප්‍රාන්තය ද නම් කර ඇත.

කලාපයේ ජනගහනය මිලියන 20 ක් පමණ වන අතර එය රටේ මුළු ජනගහනයෙන් 11% ක් පමණ වේ. ෆෙඩරල් අගනුවර ප්‍රදේශයේ පිහිටි රටේ අගනුවර වන අබුජා මෙන්ම ඉලෝරින් සහ ජෝස් උතුරු මැද ප්‍රදේශයේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගර මෙන්ම නයිජීරියාවේ හයවන, හත්වන සහ අටවන වැඩිම ජනගහනය සහිත නගර වේ.

ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
බෙනුයි ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**බෙනුයි ප්‍රාන්තය** යනු 2006 සංගණනයේදී 4,253,641 පමණ ජනගහනයක් සහිත නයිජීරියාවේ උතුරු මැද ප්‍රාන්තවලින් එකකි. එකල නිර්මාණය වූ රාජ්‍ය හත අතරින් 1976 දී ප්‍රාන්තය නිර්මාණය විය. ප්‍රාන්තයට එහි නම ලැබී ඇත්තේ නයිජර් ගඟට පසුව නයිජීරියාවේ දෙවන විශාලතම ගංගාව වන බෙනූ ගඟෙනි. එහි ප්‍රධාන වශයෙන් ටිව්, ඉඩෝමා සහ ඉගෙඩේ වාසය කරයි. බෙනුයි හි සුළුතර ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් වන්නේ එතුලෝ, ඉග්බෝ, ජුකුන් ජනතාව යනාදියයි. එහි අගනුවර මකුර්ඩි වේ. බෙනුයි යනු පොහොසත් කෘෂිකාර්මික කලාපයකි; දොඩම්, අඹ, බතල, මඤ්ඤොක්කා, සෝයා බෝංචි, ගිනියා ඉරිඟු , හණ, අල, තල, සහල්, රටකජු සහ තල් ගස් පොදු භෝග වේ.

බෙනුයි යනු විසිවන සියවස ආරම්භයේදී උතුරු නයිජීරියාවේ ආරක්ෂක ප්‍රදේශයෙන් කැටයම් කරන ලද පරිපාලන ආයතනයක උරුමයකි. 1918 දී එහි ප්‍රමුඛ භූගෝලීය ලක්ෂණය වන ' බෙනු ගඟ ' යන නම සම්මත කරන තෙක් මෙම ප්‍රදේශය මුලින් මුන්ෂි පළාත ලෙස හැඳින්විණි.

බෙනුයි  නම් කර ඇත්තේ බෙනුයි ගඟෙන් වන අතර එය 1976 දී ඉගල සහ ක්වාරා ප්‍රාන්තයේ සමහර ප්‍රදේශ සමඟ පැරණි බෙනු-සානුව ප්‍රාන්තය වෙතින් පිහිටුවන ලදී. 1991 දී, බෙන්යු ප්‍රාන්තයේ (බොහෝ විට ඉගල කතා කරන ප්‍රදේශය), ක්වාරා ප්‍රාන්තයේ ප්‍රදේශ සමඟින්, නව කොගි ප්‍රාන්තයේ කොටසක් බවට පත් කිරීම සඳහා කෙටුම්පත් කරන ලදී. ඉග්බෝ ජනතාව ඔබි, ඕජු සහ අඩෝ පළාත් පාලන ප්‍රදේශ වැනි මායිම් ප්‍රදේශවල දක්නට ලැබේ. එය නයිජර් ගඟට උතුරින් "මැද තීරයේ හෘද ස්පන්දනය" සහ " මැද තීරයේ විනෝදාස්වාද අගනුවර" ලෙස හැඳින්වේ. ඉඩෝමා ජනයාගේ සාම්ප්‍රදායික සහ පරිපාලන අගනුවර වන ඔටුක්පෝ, සිංහ හදවත සහ නිර්භීත දේශය ලෙසද හැඳින්වේ.

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
බෙනුයි ප්‍රාන්තය පළාත් පාලන ප්‍රදේශ විසිතුනකින් (23) සමන්විත වේ.
*අඩෝ
*අගටු
*අපා
*බුරුකු
*ග්බෝකෝ
*ගුමා
*ග්වර් නැගෙනහිර
*ග්වර් බටහිර
*කට්සිනා-අල
*කොන්ෂිෂා
*ක්වාන්ඩේ
*ලොගෝ
*මකුර්ඩි
*ඔබි
*ඔග්බැඩිබෝ
*ඔහිමිනි
*ඕජු
*ඔක්පොක්වු
*ඔටුක්පෝ
*ටර්කා
*උකුම්
*උෂොන්ගෝ
*වන්දෙයික්‍ය 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1976
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
කොගී ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**කොගී ප්‍රාන්තය** යනු නයිජීරියාවේ උතුරු මැද ප්‍රදේශයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි, බටහිරින් එකිටි සහ ක්වාරා ප්‍රාන්තවලට මායිම්ව, උතුරින් ෆෙඩරල් අගනුවර ප්‍රදේශය, ඊසාන දෙසින් නසාරාවා ප්‍රාන්තය ද, වයඹ දෙසින් නයිජර් ප්‍රාන්තය ද, නිරිත දෙසින් එඩෝ සහ ඔන්ඩෝ ප්‍රාන්ත ද, ගිනිකොන දෙසින් ආනම්බ්‍රා සහ එනුගු ප්‍රාන්ත ද, නැගෙනහිරින් බෙනූ ප්‍රාන්තය ද වේ. නයිජීරියාවේ තවත් ප්‍රාන්ත දහයකට මායිම්ව ඇති එකම ප්‍රාන්තය එයයි. ගඟ සඳහා හවුසා වචනය සඳහා නම් කර ඇත (*කෝගි).* 1991 අගෝස්තු 27 වන දින බෙනු ප්‍රාන්තය, නයිජර් ප්‍රාන්තය සහ ක්වාරා ප්‍රාන්තයේ කොටස් වලින් කොගී ප්‍රාන්තය පිහිටුවන ලදී. එක්වන ස්ථානය එහි අගනුවර වන ලෝකෝජාට යාබදව ඇති බැවින් ප්‍රාන්තය " සන්ධාන ප්‍රාන්තය" ලෙස නම් කර ඇත.

නයිජීරියාවේ ප්‍රාන්ත 36 න්, කොගී යනු ප්‍රදේශයේ දහතුන්වන විශාලතම වන අතර 4.5 ක් පමණ වන ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය සහිත විසිවන විශාලතම ජනගහනය වේ.&nbsp;2022 වන විට මිලියන  භූගෝලීය වශයෙන්, රාජ්‍යය නිවර්තන ගිනියානු වනාන්තරය-සැවානා මොසෙයික් පරිසර කලාපය තුළ පිහිටා ඇත. වැදගත් භූගෝලීය ලක්ෂණ අතරට නයිජර් සමඟ වයඹ දෙසින් ගලා බසින ප්‍රධාන ගංගා සහ කෝගිගේ මධ්‍යයේ ගංගා දෙක හමු වී ප්‍රාන්තය දකුණට බෙදීමට පෙර ඊසාන දෙසින් එන බෙනෙව් ඇතුළත් වේ.

ආර්ථික වශයෙන්, කොගී ප්‍රාන්තය බොහෝ දුරට පදනම් වී ඇත්තේ කෘෂිකර්මාන්තය වටා වන අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් කෝපි, කජු, රටකජු, කොකෝවා, තෙල් පාම් සහ අල බෝග. අනෙකුත් ප්‍රධාන කර්මාන්ත වන්නේ බොරතෙල් නිස්සාරණය සහ ගවයන්, එළුවන් සහ බැටළුවන්ගේ පශු සම්පත් පාලනයයි. කොගී රටේ 23 වන ඉහළම මානව සංවර්ධන දර්ශකය සහ GDP යන දෙකම ඇත.

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
කොගී ප්‍රාන්තය පළාත් පාලන ප්‍රදේශ විසි එකකින් සමන්විත වේ.
* අදවි
* අජඕකුට
* ඇන්ක්පා
* බස්සා
* දෙකිනා
* ඉබාජි
* ඉදා
* ඉගලමෙල-ඔඩොලු
* ඉජුමු
* කබ්බා/බුනු
* කොගි
* ලොකෝජා
* මෝපා-මුරෝ
* ඔෆු
* ඕගෝරි/මැගොන්ගෝ
* ඔකේහි
* ඔකේන්
* ඔලමබොරෝ
* ඕමලා
* යග්බා නැගෙනහිර
* යග්බා බටහිර

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1991
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
බක් අව පෑළවිය

**බක් අව පෑළවිය**, යනු චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව බක් මාසයේ දහසයවන (16) තිථියයි. එසේම බක් මාසයේ අව පක්‍ෂයේ පළමුවන (1) තිථියයි. බක් මාසය අවසන් වීමට, එනම් වෙසක් මාසය ආරම්භ වීමට තව තිථි දහහතරක් (14) ඉතිරිව ඇත.

## අමතර අවධානයට 
* බක්
* අව පෑළවිය
* චන්ද්‍ර මාස
* පෝය

## මූලාශ්‍ර 
16
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ අව පක්‍ෂයේ තිථි
නසරවා ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**නසරාවා ප්‍රාන්තය** යනු නයිජීරියාවේ උතුරු මැද ප්‍රදේශයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයක් වන අතර, නැගෙනහිරින් ටරාබා සහ සානුව ප්‍රාන්තවලින් ද, උතුරින් කඩුනා ප්‍රාන්තයෙන් ද, දකුණින් බෙනූ සහ කොගි ප්‍රාන්තවලින් ද, බටහිරින් ෆෙඩරල් ප්‍රාන්තවලින් ද මායිම් වේ. අගනුවර . ඓතිහාසික නසරාවා එමීර් රාජ්‍යය සඳහා නම් කරන ලද මෙම ප්‍රාන්තය 1996 ඔක්තෝම්බර් 1 වන දින සානුව ප්‍රාන්තයේ බටහිර දෙසින් පිහිටුවන ලදී. ප්‍රාන්තයට පළාත් පාලන ප්‍රදේශ දහතුනක් ඇති අතර එහි අගනුවර ප්‍රාන්තයේ නැගෙනහිරින් පිහිටා ඇති ලාෆියා වන අතර ප්‍රාන්තයේ ප්‍රධාන ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයක් වන්නේ කරු නාගරික ප්‍රදේශය - අබුජා උප නගර - එෆ්සීටී සමඟ බටහිර මායිම දිගේ ය.

නයිජීරියාවේ ප්‍රාන්ත 36 න්, නසාරාවා ප්‍රදේශයෙන් පහළොස්වන විශාලතම වන අතර 2016 වන විට මිලියන 2.5 ක් පමණ වන ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය සහිත දෙවන අඩුම ජනගහනය වේ. භූගෝලීය වශයෙන්, රාජ්‍යය බොහෝ දුරට නිවර්තන ගිනියානු වනාන්තරය-සැවානා මොසෙයික් පරිසර කලාපය තුළ පවතී. වැදගත් භූගෝලීය ලක්ෂණ වන්නේ නසාරාවා ප්‍රාන්තයේ දකුණු මායිම්වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් සාදන බෙනූ ගඟ සහ ජෝස් සානුවේ කුඩා කොටසක් අඩංගු ප්‍රාන්තයේ ඈත ඊසාන දෙසින්ය. ප්‍රාන්තයේ ජනගහනයෙන් 61% ක් පමණ මුස්ලිම්වරුන් වන අතර ඉතිරි 39% ක්‍රිස්තියානි සහ සම්ප්‍රදායික වාර්ගික ආගම් අනුගාමිකයින් වන බැවින් නසාරාවා ආගමික වශයෙන් ද විවිධ වේ.

පූර්ව යටත් විජිත යුගයේදී, වර්තමානයේ නසරාවා ප්‍රාන්තය ලෙස හැඳින්වෙන ප්‍රදේශය විවිධ ප්‍රාන්ත අතර බෙදී ගිය අතර සමහර ප්‍රාන්ත කුඩා සහ ගම් පදනම් වූ අතර අනෙක් ඒවා 1800 ගණන්වල මුල් භාගය වන තෙක් විශාල අධිරාජ්‍යවල කොටසක් වූ අතර ෆුලානි ජිහාඩ් කලාපය ඈඳා ගෙන එය පිහිටුවන ලදී. කෙෆී, ලෆියා සහ නසාරාවා යන යටත් රාජ්‍යයන් ලෙස සොකෝටෝ කැලිෆේට් යටතේ ඇති ප්‍රදේශය. 1890 සහ 1900 ගණන් වලදී, බ්‍රිතාන්‍ය ගවේෂණ කණ්ඩායම් මෙම ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන එය උතුරු නයිජීරියාවේ ආරක්ෂක ප්‍රදේශයට ඇතුළත් කරන ලදී. ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය පසුව 1960 දී නයිජීරියාව ලෙස ස්වාධීන වීමට පෙර 1914 දී බ්‍රිතාන්‍ය නයිජීරියාවට ඒකාබද්ධ විය. මුලදී, නූතන නසරාවා ප්‍රාන්තය 1967 වර්ෂය දක්වා නිදහසින් පසු උතුරු ප්‍රදේශයේ කොටසක් වූ අතර එම ප්‍රදේශය බෙනු-සානුව ප්‍රාන්තයේ කොටසක් බවට පත් විය. 1976 දී බෙනු-සානුව දෙකඩ වීමෙන් පසුව, දැන් නසරාවා ප්‍රාන්තය නව සානු රාජ්‍යයේ කොටසක් බවට පත් වූ අතර 1996 දී බටහිර සානුව කැඩී නව නසාරාවා ප්‍රාන්තය පිහිටුවන ලදී.

ආර්ථික වශයෙන්, නසාරාවා ප්‍රාන්තය බොහෝ දුරට කෘෂිකර්මාන්තය වටා පදනම් වී ඇත, ප්‍රධාන වශයෙන් තල, සෝයා බෝංචි, රටකජු, මෙනේරි, බඩ ඉරිඟු සහ අල භෝග. අනෙකුත් ප්‍රධාන කර්මාන්ත වන්නේ සේවා, විශේෂයෙන් නාගරික ප්‍රදේශවල, සහ ගවයන්, එළුවන් සහ බැටළුවන් පශු සම්පත් පාලනය සහ රංචුව පාලනය කිරීමයි . රාජ්‍යය එහි ඉතිහාසය පුරා විවිධ අවස්ථා වලදී ප්‍රචණ්ඩත්වයට ගොදුරු වී ඇත, විශේෂයෙන් ම එඬේරුන් සහ ගොවීන් අතර මූලික වශයෙන් ඉඩම් අයිතිය සම්බන්ධයෙන් පවතින ගැටුම. ගැටුම නොතකා, නසාරාවට රටේ දහනව වැනි ඉහළම මානව සංවර්ධන දර්ශකය සහ තෘතීයික අධ්‍යාපන ආයතන ගණනාවක් ඇත.

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
නසරාවා ප්‍රාන්තය පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 13කින් සමන්විත වේ.
*කරු
*කෙෆී
*කොකෝනා
*නසාරාව
*ටොටෝ
*අක්වංග
*එග්ගොන්
*වම්බා
*ආවේ
*ඩොමා
*කීනා
*ලාෆියා
*ඔබි

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
නයිජර් ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**නයිජර්** යනු නයිජීරියාවේ උතුරු මැද කලාපයේ ප්‍රාන්තයක් වන අතර ප්‍රදේශය අනුව රටේ විශාලතම ප්‍රාන්තය වේ. නයිජර් ප්‍රාන්තයේ දේශපාලන කලාප තුනක් ඇත, කලාපය A, B සහ C. ප්‍රාන්තයේ අගනුවර මින්නා වේ. අනෙකුත් ප්‍රධාන නගර වන්නේ බිඩා, කොන්ටගෝරා සහ සුලේජා ය. නයිජීරියාවේ විශාලතම ජාතික වනෝද්‍යානය වන කයින්ජි ජාතික වනෝද්‍යානය ද එහි පිහිටා ඇත.

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
ප්‍රාන්තයට පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 25ක් ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම පළාත් පාලන සභාපතිවරයෙකුගේ ප්‍රධානත්වයෙන්. දිස්ත්‍රික්කවලට බෙදා ඇති ප්‍රදේශ, එක් එක් දිස්ත්‍රික් හිසක් ඇත. ප්‍රාන්තය පුරා ගම්වල ප්‍රධානියා වන්නේ ගම්මුලාදෑනිවරුන් විසිනි.

පළාත් පාලන ප්‍රදේශ වන්නේ:

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1976
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
පලාටු ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**සානුව ප්‍රාන්තය** දොළොස්වන විශාලතම නයිජීරියානු ප්‍රාන්තයයි . එය නයිජීරියාවේ මධ්‍යයට ආසන්නව පිහිටා ඇති අතර ජෝස් සානුව, එහි අගනුවර සහ සමස්ත සානුව වටා කඳු පරාසයක් ඇතුළත් වේ. සානුව ප්‍රාන්තය "සාමය සහ සංචාරක ව්‍යාපාරයේ නිවහන" ලෙස විස්තර කෙරේ. පාෂාණ, කඳු සහ දිය ඇලි වල ස්වභාවික සැකැස්ම සමඟින්, එහි නම ජෝස් සානුවෙන් ලබාගෙන ඇති අතර මිලියන 4.7 ක පමණ ජනගහනයක් ඇත.
thumb| ටර්මිනස් වෙළඳපොළ

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
1976 දී ප්ලේටෝ ප්‍රාන්තය පළාත් පාලන ප්‍රදේශ (LGAs) දාහතරකින් සමන්විත විය. 1989, 1991 සහ 1996 දී විශාල ඒවා අතරින් නව LGAs නම් කරන ලදී, එබැවින් නව සානුව ප්‍රාන්තය පහත LGAs දාහතකට බෙදා ඇත:

* බාර්කින් ලඩි
* බස්සා
* බොක්කොස්
* ජෝස් නැගෙනහිර
* ජෝස් නෝර්ත්
* ජෝස් සවුත්
* කානම්
* කන්කේ
* ලැන්ග්ටැං උතුරු
* ලැන්ග්ටැං දකුණ
* මංගු
* මිකාං
* පන්ක්ෂින්
* ක්වාන් පෑන්
* රියෝම්
* ෂෙන්දම්
* වේස්

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1976
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
ෆෙඩරල් අගනුවර (නයිජීරියාව)

**ෆෙඩරල් කැපිටල් ටෙරිටරි** (**FCT**) යනු මධ්‍යම නයිජීරියාවේ පිහිටි ෆෙඩරල් ප්‍රදේශයකි. නයිජීරියාවේ අගනුවර වන අබුජා පිහිටා ඇත්තේ මෙම භූමියේ ය. FCT 1976 දී පිහිටුවන ලදී. පැරණි කඩුනා, ක්වාරා, නයිජර් සහ සානුව ප්‍රාන්තවල කොටස් වලින්, නයිජර් ප්‍රාන්තයෙන් විශාල භූමි ප්‍රමාණයක් වෙන් කර ඇත. ෆෙඩරල් අගනුවර ප්‍රදේශය රටේ උතුරු මැද කලාපය තුළ පිහිටා ඇත. තේරී පත් වූ ආණ්ඩුකාරවරුන් විසින් මෙහෙයවනු ලබන නයිජීරියාවේ අනෙකුත් ප්‍රාන්ත මෙන් නොව, එය පරිපාලනය කරනු ලබන්නේ ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරනු ලබන ඇමතිවරයෙකුගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් ෆෙඩරල් කැපිටල් ටෙරිටරි පරිපාලනය මගිනි.

## අනු කොටස් 
ෆෙඩරල් කැපිටල් ටෙරිටරි (FCT) ඇමතිවරයා ෆෙඩරල් අගනුවර ප්‍රදේශයම පරිපාලනය කරන අතර, ෆෙඩරල් ප්‍රාග්ධන සංවර්ධන අධිකාරිය (එෆ්සීඩීඒ) විශේෂයෙන් කලාපයේ ඉදිකිරීම් සහ යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය කළමනාකරණය කරයි.

භූමි ප්‍රදේශය දැනට පළාත් පාලන ප්‍රදේශ හයකින් සමන්විත වේ.
* අබාජි
* අබුජා නාගරික
* බ්වාරි
* ග්වග්වලදා
* කුජේ
* ක්වාලි

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1976
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
ක්වාරා ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**ක්වාරා ප්‍රාන්තය** යනු බටහිර නයිජීරියාවේ ප්‍රාන්තයක් වන අතර, නැගෙනහිරින් කොගි ප්‍රාන්තය, උතුරින් නයිජර් ප්‍රාන්තය, සහ දකුණින් එකිටි, ඔසුන් සහ ඔයෝ ප්‍රාන්තවලින් මායිම් වන අතර එහි බටහිර මායිම බෙනින් ජනරජය සමඟ ජාත්‍යන්තර මායිමේ කොටසක් වේ. එහි අගනුවර ඉලෝරින් නගරය වන අතර ප්‍රාන්තයේ පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 16 ක් ඇත. 

නයිජීරියාවේ ප්‍රාන්ත 36 න්, ක්වාරා යනු 2016 වන විට මිලියන 3.2 ක් පමණ වන ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය සහිත, ප්‍රදේශයෙන් නවවන විශාලතම, නමුත් හයවන අඩුම ජනගහනයයි. භූගෝලීය වශයෙන්, ක්වාරා ප්‍රාන්තය බටහිරින් බටහිර සුඩානියානු සැවානා සහ අනෙකුත් ප්‍රාන්තවල ගිනියානු වනාන්තර-සවානා මොසෙයික් පරිසර කලාපය අතර බෙදී ඇත. ප්‍රාන්තයේ වැදගත් භූගෝලීය ලක්ෂණ අතරට ගංගා, නයිජර් උතුරු මායිම දිගේ ජෙබා විල වෙත ගලා යන අතර, මායිම ලෙස දිගටම පවතින අතර, අවුන්, ආසා, අලුකෝ සහ ඔයුන් ගංගා අභ්‍යන්තරය හරහා ගලා යයි. ප්‍රාන්තයේ වයඹ දෙසින් පිහිටා ඇත්තේ කයින්ජි ජාතික වනෝද්‍යානයේ බෝර්ගු කොටස වන අතර එය අළු හෙරොන්, කොබ්, හිපපොටේමස්, අප්‍රිකානු බුෂ් අලි, ඔලිව් බැබූන් සහ රෝන් ඇන්ටිලෝප් ජනගහනයෙන් සමන්විත විශාල ජාතික වනෝද්‍යානයක් වේ. ඈත නිරිත දෙසින්, පැරණි ඔයෝ ජාතික වනෝද්‍යානයේ කුඩා කොටසක ඔටුන්න හිමි රාජාලියා, මාර්ෂල් රාජාලියා, අප්‍රිකානු මී හරක්, ඔරිබි සහ පටාස් වඳුරු ගහනය අඩංගු වේ. 

ක්වාරා ප්‍රාන්තය වසර ගණනාවක් තිස්සේ විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් විසින් ජනාවාස වී ඇත, මූලික වශයෙන් ප්‍රාන්තය පුරා වෙසෙන බහුතර යොරුබා ජනතාව, නමුත් ඊසාන දෙසින් නූපේ ජනයා සැලකිය යුතු සුළුතරයක්, බටහිරින් බරිබා (බාටෝනු) සහ බුසා (බොකොබාරු) ජනතාව සහ ඉලෝරින් හි කුඩා ෆුලානි ජනගහනයක්, සංචාරක එඬේරුන් ලෙස ප්‍රාන්තය හරහා ගමන් කරයි.

ආර්ථික වශයෙන්, ක්වාරා ප්‍රාන්තය බොහෝ දුරට පදනම් වී ඇත්තේ කෘෂිකර්මාන්තය වටා වන අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් කෝපි, කපු, රටකජු, කොකෝවා, තෙල් පාම් සහ කෝලා ගෙඩි භෝග. අනෙකුත් ප්‍රධාන කර්මාන්ත වන්නේ සේවා, විශේෂයෙන් ඉලෝරින් නගරයේ, සහ ගවයන්, එළුවන් සහ බැටළුවන් පශු සම්පත් පාලනය කිරීම සහ රංචු කිරීම ය. ක්වාරා ප්‍රාන්තයේ රටේ ඒකාබද්ධ-විසිවන ඉහළම මානව සංවර්ධන දර්ශකය සහ තෘතීයික අධ්‍යාපන ආයතන ගණනාවක් ඇත.

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
ක්වාරා ප්‍රාන්තය පළාත් පාලන ප්‍රදේශ දහසයකින් සමන්විත වේ.
* ආසා
* බාරුටෙන්
* එඩියු
* එකිටි
* ඉෆෙලෝඩුන්
* ඉලෝරින් නැගෙනහිර
* ඉලෝරින් දකුණ
* ඉලෝරින් බටහිර
* ඉරෙපොඩුන්
* ඉසින්
* කයිමා
* මෝරූ
* ඕෆා
* ඕකේ එරෝ
* ඔයුන්
* පටේගි

## යොමු කිරීම්  
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
වයඹ කලාපය (නයිජීරියාව)

**වයඹ** යනු රටේ වයඹ දෙසින් භූගෝලීය සහ දේශපාලන කලාපයක් නියෝජනය කරන නයිජීරියාවේ භූ දේශපාලනික කලාප හයෙන් එකකි. එය ප්‍රාන්ත හතකින් සමන්විත වේ.

* ජිගාවා
* කඩුනා
* කානෝ
* කට්සිනා
* කෙබ්බි
* සොකෝටෝ
* සම්ෆාරා

භූගෝලීය වශයෙන්, කලාපය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ නිවර්තන බටහිර සුඩානියානු සැවානා පරිසර කලාපය තුළ පිහිටා ඇත. සංස්කෘතික වශයෙන්, කලාපයේ බහුතරයක් හවුසාලන්ඩ් තුළට වැටේ - හවුසා ජනයාගේ ස්වදේශික සංස්කෘතික නිජබිම වන අතර, එය වයඹදිග ජනගහනයෙන් විශාලතම ජනවාර්ගික ප්‍රතිශතයක් වන කණ්ඩායමකි; කෙසේ වෙතත්, ප්‍රධාන වශයෙන් කලාපයේ පරිධියේ ෆුලානි ජනයා සහ අනෙකුත් කණ්ඩායම් සැලකිය යුතු සුළුතර ඇත.

ආර්ථික වශයෙන්, කැනෝ නගරය වැනි වයඹ නාගරික ප්‍රදේශ - නයිජීරියානු ආර්ථිකයට විශාල තල්ලුවක් වන අතර බොහෝ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ අනාරක්ෂිතභාවය, අඩු අධ්‍යාපන අනුපාත සහ රජයේ නොසලකා හැරීම හේතුවෙන් පසුගාමී වේ. කලාපයේ ජනගහනය මිලියන 49 ක් පමණ වන අතර එය රටේ මුළු ජනගහනයෙන් 23% ක් පමණ වේ. කැනෝ යනු වයඹ දෙසින් වැඩිම ජනාකීර්ණ නගරය මෙන්ම නයිජීරියාවේ දෙවන වැඩිම ජනගහනය සහිත නගරය සහ අප්‍රිකාවේ විසිවන වැඩිම ජනගහනය සහිත නගරය වේ. අනෙකුත් විශාල වයඹදිග නගරවලට (ජනගහනය අනුව) කඩුනා, සාරියා, සොකෝටෝ, කට්සිනා, ගුසාවු, ගාර්කි සහ ෆන්ටුවා ඇතුළත් වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
ශ්‍රිනු වෛත්ලා

**ශ්‍රිනු වෛත්ලා** තෙලිඟු සිනමාව හා බැඳි ඉන්දියානු චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂකවරයෙක් ය.

## මූලාශ්‍ර 
## භාහිර සබැඳි 
*
*

ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා
නිල්ලග්ගම වැව

300px|thumbnail|දකුණ|නිල්ලග්ගම වැව

**නිල්ලග්ගම වැව**, කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි වැවකි.

## අමතර අවධානයට 
* යොදයාගේ ඇළ
* නිල්ලග්ගම බෞද්ධ ස්මාරක

ප්‍රවර්ගය:නිල්ලග්ගම
ප්‍රවර්ගය:වැවු
ගල්ගමුව

**ගල්ගමුව**, කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි නගරයක් ය.

## මූලාශ්‍ර 

ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය

ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල
බක් අව දියවක

**බක් අව දියවක**, යනු චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව බක් මාසයේ දාහත්වන (17) තිථියයි. එසේම බක් මාසයේ අව පක්‍ෂයේ දෙවන (2) තිථියයි. බක් මාසය අවසන් වීමට, එනම් වෙසක් මාසය ආරම්භ වීමට තව තිථි දහතුනක් (13) ඉතිරිව ඇත.

## අමතර අවධානයට 
* බක්
* අව දියවක
* චන්ද්‍ර මාස
* පෝය

## මූලාශ්‍ර 
2
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ අව පක්‍ෂයේ තිථි
වසන්ත කුමාරවිල

**වසන්ත කුමාරවිල** ලාංකික රංගන ශිල්පියෙකී.
 

උපත-1978 December 31 (age 46)

### රංගනයෙන් දායක වූ ටෙලි නාට්‍යය
* *ගගන පියවර* 
* *බන්ධනා*
* *බොඳ මීදුම්
* *මහවිරු පන්ඩු*
* *රන්තිලි වැව*
* *සකූගේ ලෝකය'' 

### රංගනයෙන් දායක වූ චිත්‍රපට
*කදිර දිව්‍යරාජ (2024)
*මහරජ අජාසත්
*මායා (2016)
* රන්ජා
*රන් සයුර 
*රන් දේදුන්නක්
* සිංහාවලෝකණය (2011)
* රෝස ආදරේ (2025)
*සූර්යා (2025)
*සෝනා (2025)
ටෙරා ඊ පායිශාවෝ

***ටෙරා ඊ පායිශාඕ*** () යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 2023 මැයි 8 දින සිට 2024 ජනවාරි 19 දක්වා ටීවී ග්ලෝබෝ නාළිකාව ඔස්සේ විකාශය කරන ලද බ්‍රසීලියානු රූපවාහිනී කතාමාලාවකි. මෙහි ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරන්නේ බාබරා රීස්, කාවුවා රෙමන්ඩ්, ග්ලෝරියා පීරිස්,  ටෝනි රමෝස්, පාවුලෝ ලෙස්සා, අගතා මොරේරා සහ ජොනී මාසාරෝ යන නළු නිළි පිරිස විසිනි.

## චරිත නිරූපණය 
* කාවුවා රෙමන්ඩ්, කායෝ මීරෙල්ස් ලා සෙල්වා ලෙස
* බාබරා රීස්, ඇලීන් බාරෝසෝ මචාඩෝ ලෙස
* ජොනී මාසාරෝ, ඩානියෙල් ලා සෙල්වා ලෙස
* පාවුලෝ ලෙස්සා, ජොනටාස් ඩොස් සාන්ටොස් ලෙස
* ඩෙබොරා ෆලබෙල්ලා, ලුසින්ඩා ඩො කාර්මෝ අමෝරිම් ලෙස
* අගතා මොරේරා, ග්රාසා බෝර්ගින් ජුන්කුයිරා ලෙස
* ටෝනි රමෝස්, ඇන්ටෝනියෝ ලා සෙල්වා ලෙස
* ග්ලෝරියා පීරිස්, අයිරින් පින්හෙයිරෝ ලා සෙල්වා ලෙස
* එලියන් ජියාර්ඩිනි, අගතා ශාන්තිනි ලා සෙල්වා ලෙස
* ටාටා වර්නෙක්, අනෙලි දෝ කාර්මෝ / රායින්හා ඩෙලිසියා ලෙස
* රේනර් කැඩෙට්, ලුයිගි සැන් මාර්කෝ ලෙස
* මයිකන් රොඩ්රිගස්, රුද්රිගු ලෙස
* කිසි වාස්, නීනා ලෙස
* මාපු හූනි කුයි, රාඕනි ගුවාටෝ ලෙස
* ලුරිනල්සන් ව්ලැදිමිර්, එලියාස් මාම්බර්ටි ලෙස
* නටාස්චා ස්ට්රාන්ස්කි, සිල්වියා ලෙස
* රෆායෙලා කොකල්, යන්ඩාරා ගුවාටෝ ලෙස

## මූලාශ්‍ර 
## බාහිර සබැදුම් 
* 
* 

ප්‍රවර්ගය:බ්‍රසීලියානු රූපවාහිනී කතාමාලා
පාර්ක් සං-හූන් (ගායකයා)

පාර්ක් සං-හූන් (කොරියන්: 박성훈,උපත දෙසැම්බර් 8, 2002) සංහූන් ලෙස ඒක නාමයෙන් හැදින්වෙන , ගායකයෙක් සහ හිටපු ෆිගර් ස්කේටර් ය. ඔහු 2010 සිට 2020 මුල දක්වා ෆිගර් ස්කේටර් ලෙස තරග කලේය. 2018 වසරේ සිට K-pop අභ්‍යාසලාභියෙකු වන අතර ,ඔහු ක්‍රීඩාවෙන් විශ්‍රාම ගත් අතර 2020 නොවැම්බර් මාසේයේදී දකුණු කොරියානු සංගීත කණ්ඩායමක් වන එන්හයිපන් හි සාමාජිකයෙකු ලෙස ආරම්භ විය. සංහූන් යනු 2016,2017 කනිශ්ඨ   රිදී පදක්කම් ලාභී සහ 2015 ආසියාවේ නවක රන් පදක්කම් ලාභීයා වේ. ස්කේටින් කුසලානය , සහ 2015 ලොම්බාර්ඩියා කුසලානයේ නවක රන් පදක්කම් ලාභීයා ය. ඔහු දකුණු කොරියානු ෆිගර් ස්කේටිං ශූරතාවලියේ 2013 නවක තරගයෙන් සහ 2014  කනිශ්ඨ තර්ගයෙන් රිදී පදක්කම්ද දිනා ගත්තේය.

## පෞද්ගලික ජීවිතය
සංහූන් 2021 දී Pangok High School වෙතින් උපාධිය ලබා ඇත.

## වෘත්තීය
 === 2010–2019: ෆිගර් ස්කේටිං ===
 සංහූන් 2015-16 Figure skating season තුළ Asian Figure Skating Trophy සහ Lombardia කුසලානය ජාත්‍යන්තර උසස් නවක තරඟ දෙකක් ජයග්‍රහණය කළේය. 2022 ජුලි 27 වෙනිදා, Sunghoon Playlist's web series *Mimicus* හි ඔහු ලෙසම විශේෂ පෙනී සිටියේය.
සී. ජේ. තොම්සන්

**සී. ජේ. තොම්සන්** () යනු, පුරාවිද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදයක් වන යුගත්‍ර න්‍යාය නිර්මාණය කළ තැනැත්තා ලෙස සැළකෙන ඩෙන්මාක ජාතික antiquarian වෙයි .

## මූලාශ්‍ර
යුගත්‍ර න්‍යාය

pottery, Japanese Stone Age]]
, Nordic Bronze Age]]
 house keys Cave of Letters, *Nahal Hever Canyon*, Israel Museum, Jerusalem]]

**යුගත්‍ර න්‍යාය** () යනු සී. ජේ. තොම්සන් විසින් ඉදිරිපත් කළ න්‍යායය කි. ලෙස යුග ත්‍රිත්වයකට බෙදා දක්වයි.

## යුගත්‍ර න්‍යාය සාරාංශ වගුව 
 Formation of states starts during the Early Bronze Age in Egypt and Mesopotamia and during the Late Bronze Age first empires are founded.

## අමතර අවධානයට 
* Atomic Age
* Industrial Age
* Information Age (Silicon age)
* List of archaeological periods
* Periodization
* Social Age

## මූලාශ්‍ර 
## භාහිර සබැඳි 
* Human Timeline (Interactive) – Smithsonian, National Museum of Natural History (August 2016).

ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය
ජිගවා ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**ජිගාවා ප්‍රාන්තය** යනු රටේ උතුරු ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති නයිජීරියාවේ ප්‍රාන්ත 36 න් එකකි. 1991 අගෝස්තු 27 වන දින නිර්මාණය කරන ලද ජෙනරාල් ඊබ්‍රාහිම් බබාංගිඩා පාලනය යටතේ රට තුළ අතිරේක ප්‍රාන්ත නවයක් ඇති කරන බව ප්‍රකාශ කළ අතර එමඟින් මුළු ප්‍රාන්ත සංඛ්‍යාව තිහ දක්වා ගෙන එයි. නිවේදනයට නීතිමය පිටුබලයක් ලබා දී ඇත; 1991 අංක 37 දරණ රාජ්‍ය නිර්මාණය සහ සංක්‍රාන්ති විධිවිධාන ආඥාව ජිගාවා ප්‍රාන්තය කැනෝ ප්‍රාන්තයේ කොටසක් වූ අතර එය පිහිටා තිබුණේ කැනෝ ප්‍රාන්තයේ ඊසාන දෙසින් වැඩිම ප්‍රදේශයේ වන අතර එය නයිජර් ජනරජය සමඟ නයිජීරියාවේ ජාතික මායිමේ කොටසක් වේ. රාජ්‍ය අගනුවර සහ විශාලතම නගරය ඩට්සේ වේ. ජිගාවා ප්‍රාන්තයේ පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 27ක් ඇත. 

ජනගහනය අනුව අටවන විශාලතම ප්‍රාන්තය, ජිගාවා ප්‍රාන්තයේ පදිංචිකරුවන් ප්‍රධාන වශයෙන් හවුසා හෝ ෆුලානි පසුබිමට අයත් වේ. ජිගාවා ප්‍රාන්තයේ පදිංචිකරුවන්ගෙන් අතිමහත් බහුතරයක් මුස්ලිම් වන අතර එය ෂරියා නීතියෙන් පාලනය වන රටේ ප්‍රාන්ත දොළහෙන් එකකි. ජිගාවා ප්‍රාන්තය නව ශිලා යුගය දක්වා දිවෙන බර්නින් කුඩු නගරයේ *ඩට්සෙන් හබුඩේ* ලෙන් සිතුවම් සඳහා ප්‍රසිද්ධය. හඩේජියා (කලින් බිරම්) නගරය සම්ප්‍රදායික "සැබෑ හවුසා ප්‍රාන්ත හතෙන්" එකක් ලෙස කැපී පෙනේ.

ජිගාවා ප්‍රාන්ත ආර්ථිකය බොහෝ දුරට කෘෂිකර්මාන්තය මත රඳා පවතී. ප්‍රාන්තයේ අර්ධ ශුෂ්ක දේශගුණය හේතුවෙන්, ශ්‍රමිකයන් විසින් අවාරයේ වැඩ සොයා කැනෝ ප්‍රාන්තය වැනි අසල්වැසි ප්‍රාන්තවලට පිටතට සංක්‍රමණය වීම සාමාන්‍ය දෙයකි. දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් වඩාත් ප්‍රචලිත වන ගංවතුර වැනි ජාතික ව්‍යසනවලට වගා කළ හැකි ගොවිබිම් වැඩි වැඩියෙන් අවදානමට ලක්වීමත් සමඟ ප්‍රාන්තය තුළ වගා කළ හැකි ඉඩම් හිඟය මෑත වසරවලදී වඩ වඩාත් ගැටලුකාරී වී ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, වගා කළ හැකි ඉඩම් සම්බන්ධයෙන් ගොවීන් සහ සංචාරක ෆුලානි එඬේරුන් අතර ඇති වූ ආතතීන් මෑත වසරවලදී ප්‍රචණ්ඩත්වයට පත්ව ඇත.

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
ජිගාවා ප්‍රාන්තය පළාත් පාලන ප්‍රදේශ විසි හතකින් (27) සමන්විත වේ, ඒවා නම්:
* අයෝයෝ
* බාබුරා
* බිරිනිවා
* බර්නින් කුඩු
* බුජි
* දුට්සේ
* ගගරාව
* ගාර්කි
* ගුමෙල්
* ගුරි
* ග්වාරම්
* ග්විවා
* හඩේජියා
* ජාහුන්
* කෆින් හවුසා
* කෞගම
* කසෝරේ
* කිරි කසම
* කියාව
* මයිගතාරි
* මාලම් මදෝරි
* මිගා
* රින්ගිම්
* රෝනි
* සුලේ ටන්කර්කාර්
* ටෝරා
* යන්ක්වාෂි

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1991
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
අරණි දත් කැටියා

අරණි දත් කැටියා (***Oligodon arnensis***) ප්‍රධාන වශයෙන් දකුණු ආසියාවේ දී දක්නට ලැබෙන විෂ රහිත සර්ප විශේෂයකි.

ප්‍රවර්ගය:දත්කැටි ගණය
ප්‍රවර්ගය:IUCN රතු ලැයිස්තුව අවදානමට ලක් වූ විශේෂ
කුසුම් රේණු

උපත - 1961 January 30 (age 64)

වේදිකාවේ,සිනමාවේ හා ටෙලි නාට්‍යයේ ප්‍රවීණ රංගන ශිල්පියෙකු වන ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස් මහතාගේ බිරිදයි.

### ටෙලි නාට්‍යය
* *අග්නි පියාපත්*
* *අලුත් ගෙදර*
* *ඉටුදෙවි විමන*
* *කුටුකුටු මාමා*
* *දම්සාරී* 
* *නෝනාවරුනි මහත්වරුනි
* *පබා*
* *පාවෙන යකඩ*
* *ප්‍රාර්ථනා මල්*
* *පින්කඳ සිමෝනා*
* *සිහින ගෙනෙන කුමාරියේ*
* *සිහිනයකි ජීවිතේ*
* *වැහිලිහිනි*

### වේදිකා නාට්‍යය
* *කුවේණි* 
* *පරාස්ස*
* *මහාසාර*
* *මන්දාරම් වැහි* 
* *හංකිති දහතුන* 
* *සුභ සහ යස*
* *රත්නාවලී''

### චිත්‍රපට
* ධර්මයුද්ධය  (2017)
* කුස පබා (2012)
* ජය ශ්‍රී ඇමතිතුමා 
* මහරජ ගැමුණු
* සංජානා
* කතුරු මිතුරු  (2023)
* ඝරසරප 
* ජුලියට්ගේ භූමිකාව
* සුහද කොකා
* සිංහාවලෝකණය (2011)
* ළඟදීම - ධර්මයුද්ධය 02
බක් අව සැටවක

**බක් අව සැටවක**, යනු චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව බක් මාසයේ විසිඑක්වන (21) තිථියයි. එසේම බක් මාසයේ අව පක්‍ෂයේ සයවන (6) තිථියයි. බක් මාසය අවසන් වීමට, එනම් වෙසක් මාසය ආරම්භ වීමට තව තිථි නවයක් (9) ඉතිරිව ඇත.

## අමතර අවධානයට 
* බක්
* අව සැටවක
* චන්ද්‍ර මාස
* පෝය

## මූලාශ්‍ර 
6, අව
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ අව පක්‍ෂයේ තිථි
රාඝව ලෝරන්ස්

**රාඝව ලෝරන්ස්** (), යනු චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂකවරයෙකි.

## මූලාශ්‍ර 
## භාහිර සබැඳි 
* 
* Lawrence Charitable Trust

ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා

ප්‍රවර්ගය:21 වන සියවස තුළ ඉන්දියානු නළුවෝ
ආර්. කන්නන්

**ආර්. කන්නන්** (), යනු චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂකවරයෙකි.

## මූලාශ්‍ර 
## භාහිර සබැඳි 
* 

ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා
ග්රැෆීන්

ග්‍රැෆීන් යනු ෂඩාස්‍රාකාර දැලිස් නැනෝ ව්‍යුහයක් තුල සකස් කර ඇති තනි පරමාණු ස්ථරයකින් සමන්විත කාබන් වල විභේදකයකි. මෙම නම ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ "මිනිරන්" සහ -ene යන් උපසර්ගයෙන් වන අතර එය කාබන්හි මිනිරන් විභේදකයේ ද්විත්ව බන්ධන රාශියක් අඩංගු වන බව පිලිබිඹු කරයි.
 පරමාණු වලින් සාදන ලද පරමාණුක පරිමාණ ෂඩාස්‍ර දැලිසකි .]]

ග්‍රැෆීන් පත්‍රයක ඇති සෑම පරමාණුවක්ම එහි ආසන්නතම අසල්වැසියන් තිදෙනා හා සම්බන්ධ වන්නේ σ-බන්ධන සහ delocalised π-බන්ධනයකින් වන අතර එය මුළු පත්‍රය පුරා විහිදෙන සංයුජතා කලාපයකට දායක වේ. මෙය කාබන් නැනෝ ටියුබ් සහ බහු චක්‍රීය ඇරෝමැටික හයිඩ්‍රොකාබන වල සහ (අර්ධ වශයෙන්) ෆුලරීන් සහ වීදුරු කාබන් වල දක්නට ලැබෙන එකම ආකාරයේ බන්ධනයකි. සංයුජතා කලාපය සන්නායක කලාපයකින් ස්පර්ශ වන අතර, ග්‍රැෆීන් ස්කන්ධයෙන් තොර සාපේක්ෂතාවාදී අංශු සඳහා න්‍යායන් මගින් වඩාත් හොඳින් විස්තර කෙරෙන අසාමාන්‍ය ඉලෙක්ට්‍රොනික ගුණ සහිත අර්ධ ලෝහයක් බවට පත් කරයි. ග්‍රැෆීන්හි ආරෝපණ වාහක චතුස්කෝටික වෙනුවට රේඛීය ලෙස පෙන්වයි, ගම්‍යතාවය මත ශක්තිය රඳා පැවතීම සහ ග්‍රැෆීන් සහිත ක්ෂේත්‍ර-ප්‍රයෝග ට්‍රාන්සිස්ටර බයිපෝලර් සන්නායකතාවය පෙන්නුම් කරයි. ආරෝපණ ප්‍රවාහනය දිගු දුරකට බැලිස්ටික් වේ; ද්‍රව්‍යය විශාල ක්වොන්ටම් දෝලනය සහ විශාල හා රේඛීය නොවන චුම්භකත්වය ප්‍රදර්ශනය කරයි. ග්‍රැෆීන් එහි තලය දිගේ තාපය හා විදුලිය ඉතා කාර්යක්ෂමව සන්නයනය කරයි. ද්‍රව්‍යය සියලුම දෘශ්‍ය තරංග ආයාමවල ආලෝකය දැඩි ලෙස අවශෝෂණය කරයි, එය මිනිරන් වල කළු වර්ණයට හේතු වේ, නමුත් තනි ග්‍රැෆීන් පත්‍රයක් එහි අධික තුනී බව නිසා පාහේ විනිවිද පෙනෙන ය. අන්වීක්ෂීය වශයෙන්, ග්‍රැෆීන් යනු මෙතෙක් මනින ලද ශක්තිමත්ම ද්‍රව්‍යය වේ.
හිරණ්‍යකස්සප රජ

**හිරණ්‍යකස්සප** යනු පැරණි යක්ෂ ගෝත්‍රික අධිරාජ්‍යයෙකි.

ප්‍රවර්ගය:යක්ෂ ගෝත්‍රය
ප්‍රකාශ් කෝවෙලමුඩි

**ප්‍රකාශ් කෝවෙලමුඩි** (), යනු ඉන්දියානු චිත්‍රපට අධ්‍යක්‍ෂකවරයෙකි.

## මූලාශ්‍ර 
ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු චිත්‍රපට නළුවෝ
නිරිත කලාපය (නයිජීරියාව)

**නිරිත කලාපය** යනු රටේ නිරිත දෙසින් භූගෝලීය සහ දේශපාලන කලාපයක් නියෝජනය කරන නයිජීරියාවේ භූ දේශපාලනික කලාප හයෙන් එකකි. එය ප්‍රාන්ත හයකින් සමන්විත වේ.

* එකති
* ලාගෝස්
* ඔගුන්
* ඔන්ඩෝ
* ඔසුන්
* ඔයෝ

එය නයිජීරියාවේ යොරුබාලන්ඩ් හි කොටසක් වන අතර, ක්වාරා සහ කොගී හි කොටස් එය සම්පූර්ණ කරයි. 

ආර්ථික වශයෙන්, නිරිතදිග නාගරික ප්‍රදේශ - ප්‍රධාන වශයෙන් ලාගෝස් සහ ඉබදාන් නගර - නයිජීරියානු ආර්ථිකයට විශාල දායකත්වයක් සපයන අතර ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ පසුගාමී වේ. මෙම කලාපයේ මිලියන 50 කට අධික ජනගහනයක් සිටින අතර, රටේ මුළු ජනගහනයෙන් 22% කට වඩා වැඩිය. ලාගෝස් යනු නිරිතදිග වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය මෙන්ම නයිජීරියාවේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය මෙන්ම අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය ද වේ. මෙට්‍රොපොලිස් සහ එහි අභ්‍යන්තර තදාසන්න ප්‍රදේශ, ලාගෝස් මෙට්‍රොපොලිස් ප්‍රදේශය ලෙස හැඳින්වේ, මිලියන 21 ක පමණ ජනතාවක් සිටින ලොව අටවන විශාලතම අගනගරය වේ; අනෙකුත් විශාල නිරිතදිග නගර ඇතුළත් වේ (ජනගහනය අනුව) ඉබදාන්, ඔග්බොමොෂෝ, ඉකොරෝඩු, අකුරේ, අබේකුටා, ඔයෝ, ඉෆ්, ඔන්ඩෝ සිටි, ඇඩෝ එකීටි, ඉසෙයින්, සගමු, බඩග්‍රි, ඉලේසා, ඔබෆෙමි ඔවෝඩ් , ඔසොග් සහ ඔසොග් ය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
ලාගෝස් ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**ලාගෝස් ප්‍රාන්තය** යනු නිරිතදිග නයිජීරියාවේ ප්‍රාන්තයකි . ප්‍රාන්ත 36 න්, එය වඩාත් ජනාකීර්ණ හා ප්‍රදේශයේ කුඩාම එක වේ. දකුණට බයිට් ඔෆ් බෙනින් සහ බටහිරින් බෙනින් සමඟ ජාත්‍යන්තර මායිමෙන් කිලෝමීටර් දහයක් මායිම් වී ඇති අතර, ලාගෝස් ප්‍රාන්තය ඔගුන් ප්‍රාන්තය උතුරින් කිලෝමීටර් 283 ක් පමණ මායිම් කරයි, එය තවත් එක් ප්‍රාන්තයකට පමණක් මායිම් වන එකම නයිජීරියානු ප්‍රාන්තය බවට පත් කරයි. අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය වන ලාගෝස් නගරය සඳහා නම් කරන ලද මෙම ප්‍රාන්තය 1967 මැයි 27 වන දින බටහිර කලාපයෙන් සහ හිටපු ෆෙඩරල් අගනුවර ප්‍රදේශයෙන් පිහිටුවන ලදී. 

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
ලාගෝස් ප්‍රාන්තය පරිපාලන අංශ පහකට බෙදා ඇති අතර, ඒවා තවදුරටත් පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 20කට හෝ LGAs ලෙස බෙදා ඇත. ඒවා නම්: 

*එජ්ජේ
*අලිමොෂෝ
*ඉෆාකෝ-ඉජායේ
*ඉකේජා
*කොසෝෆේ
*මුෂින්
*ඔෂෝඩි-ඉසොලෝ
*ෂොමොලු
*අප්පපා
*එති-ඔසා
*ලාගෝස් දූපත
*ලාගෝස් මේන්ලන්ඩ්
*සුරුලෙරේ
*අජෙරෝමි-ඉෆෙලෝඩුන්
*අමුවෝ-ඔඩොෆින්
*ඕජෝ
*බඩග්‍රි
*ඉකොරෝඩු
*ඉබෙජු-ලෙක්කි
*එපේ

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු
එකිති ප්‍රාන්තය (නයිජීරියාව)

**එකිති ප්‍රාන්තය** යනු නිරිතදිග නයිජීරියාවේ ප්‍රාන්තයක් වන අතර උතුරට ක්වාරා ප්‍රාන්තයෙන් කිලෝමීටර් 61 ක් ද, ඊසාන දෙසින් කොගි ප්‍රාන්තයෙන් කිලෝමීටර් 92 ක් ද, දකුණින් සහ ගිනිකොන දෙසින් ඔන්ඩෝ ප්‍රාන්තයෙන් ද, බටහිරින් ඔසුන් ප්‍රාන්තයෙන් කිලෝමීටර් 84 ක් ද මායිම් වේ. එකිති ජනතාව සඳහා නම් කර ඇත. ප්‍රාන්තයේ ජනගහනයෙන් බහුතරයක් වන යොරුබා උප සමූහයට අයත්ය. එකිති ප්‍රාන්තය 1996 දී ඔන්ඩෝ ප්‍රාන්තයේ කොටසකින් වෙන් කරන ලද අතර එහි අගනුවර අඩෝ-එකිති නගරය ලෙස නම් කර ඇත. 

## පළාත් පාලන ප්‍රදේශ 
එකිති ප්‍රාන්තය පළාත් පාලන ප්‍රදේශ දහසයකින් සමන්විත වේ.
*අඩෝ-එකිති
*ඉකෙරේ
*ඔයි
*ග්බොන්යින්
*එෆොන්
*එකිති නැගෙනහිර
*එකිති නිරිතදිග
*එකිති බටහිර
*එමූරේ
*අයිඩෝ-ඔසි
*ඉජෙරෝ
*ඉකෝල්
*ඉලෙජේමේජේ
*ඉරේපොඩුන්/ඉෆෙලෝඩුන්
*ඉස්/ඔරුන්
*මෝබා

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු