පේරු ජන විකාශනය

2022 වසර දක්වා ජාතික සංඛ්‍යාලේඛන හා තොරතුරු විද්‍යා ආයතනයේ ඇස්තමේන්තු සහ ප්‍රක්ෂේපණවලට අනුව, ජනගහනය 33,396,698 ක් වන පේරු, දකුණු ඇමරිකාවේ සිව්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත රට වේ. එහි ජනගහන ඝනත්වය වර්ග කිලෝමීටරයකට වැසියන් 25.79 ක් (වර්ග සැතපුම් 66.8) වන අතර එහි වාර්ෂික වර්ධන වේගය 1.1% කි. පේරු ජනගහනයෙන් 58.8% ක් වෙරළ තීරයේ, 27% ක් කඳුකරයේ සහ 14.2% ක් වනාන්තරයේ ජීවත් වෙති. 2020 දී, පේරු ජාතිකයන් මිලියන 27 ක් නාගරික ප්‍රදේශවල ජීවත් වූ අතර එය ජනගහනයෙන් 80% ක් නියෝජනය කරයි. 1940 දී පේරු හි ජනගහනය මිලියන හතක් විය; 1950 සහ 2000 අතර, පේරු හි ජන විකාශන වර්ධන වේගය 2.6% සිට 1.6% දක්වා අඩු වූ අතර, 2050 දී ජනගහනය ආසන්න වශයෙන් මිලියන 42 දක්වා ළඟා වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

2017 වන විට, 79.3% නාගරික ප්‍රදේශවල සහ 20.7% ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජීවත් විය. ප්‍රධාන නගර අතරට ලීමා අගනගර ප්‍රදේශය (මිලියන 9.8 කට අධික ජනතාවක් වාසය කරයි), අරක්විපා, ටෘජිලෝ, චික්ලයෝ, පියුරා, ඉකිටෝස්, කුස්කෝ, චිම්බෝටේ සහ හුවාන්කායෝ; 2007 සංගණනයේදී සියල්ලෝම 250,000කට වඩා වැඩි ජනගහනයක් වාර්තා කළෝය. අරක්විපා යනු පේරු හි දෙවන විශාලතම නගරය වන අතර ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 1,177,000 ක් වන අතර ටෘජිලෝ 1,048,000 ක් සිටින තුන්වන විශාලතම නගරය වේ. පේරු හි දන්නා සම්බන්ධ නොවූ ඇමරින්දියන් ගෝත්‍ර 15ක් ඇත. 2016 ලෝක බැංකුවේ නවතම දත්ත වලට අනුව පේරු හි ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 75.0 කි (පිරිමින් සඳහා 72.4 සහ කාන්තාවන් සඳහා 77.7). ආර්ථික වශයෙන් ක්‍රියාකාරී ජනගහනය මුළු ජනගහනයෙන් 53.78% ක් හෙවත් 17,830,500 ක් පමණ වේ. විශාලතම නගර වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති අතර, සුල්ලානා, පියුරා, චික්ලායෝ, ටෘජිලෝ, චිම්බෝට්, ලීමා සහ ඉකා වැනි නගර වේ. කඳුකරයේ, අරෙක්විපා, කුස්කෝ, හුවාන්කායෝ, කැජමාර්කා සහ ජූලියාකා නගර කැපී පෙනේ. අවසාන වශයෙන්, වනාන්තරයේ, ඉක්විටෝස් වඩාත් වැදගත් වන අතර, පසුව පුකල්පා, ටාරපොටෝ, මොයොබම්බා සහ ටින්ගෝ මරියා වේ.

### ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 
පේරු යනු සියවස් පහක් පුරා විවිධ ජනයාගේ අනුප්‍රාප්තික රැළි මගින් නිර්මාණය වූ බහු වාර්ගික ජාතියකි. 16 වන සියවසේ ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණයට පෙර සහස්‍ර ගණනාවක් තිස්සේ ඇමරින්ඩියන්වරු පේරු භූමියේ වාසය කළහ; ඉතිහාසඥ නොබල් ඩේවිඩ් කුක්ට අනුව, ඔවුන්ගේ ජනගහනය 1520 ගණන්වල මිලියන 5–9 කට ආසන්න සිට 1620 දී 600,000 දක්වා අඩු වූයේ ප්‍රධාන වශයෙන් බෝවන රෝග නිසාය.

2017 සංගණනයට ප්‍රථම වරට ජනවාර්ගික ස්වයං හඳුනාගැනීම පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් ඇතුළත් විය. ප්‍රතිඵලවලට අනුව, ජනතාවගෙන් 60.2% ක් තමන් මෙස්ටිසෝ ලෙසත්, 22.3% ක් තමන් කෙචුවා ලෙසත්, 5.9% ක් තමන් සුදු ලෙසත්, 3.6% ක් තමන් කළු ලෙසත්, 2.4% ක් තමන් අයිමාරා ලෙසත්, 2.3% ක් තමන් වෙනත් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් ලෙසත්, 3.3% ක් තම ජනවාර්ගිකත්වය ප්‍රකාශ කළේ නැත. පේරු ඉතිහාසයේ විවිධ අවධීන්හිදී, ජනවාර්ගික සංයුතිය වෙනස් වී ඇති අතර, බහු සමාජ ආර්ථික හා සමාජ සංස්කෘතික සාධක, උපත් පාලනය, ඉහළ මරණ අනුපාත, බැහැර කිරීම යනාදිය හේතුවෙන් ඇමරින්ඩියන් අනුපාතය අඛණ්ඩව පහත වැටෙමින් පවතී. යටත් විජිත යුගයේ ආරම්භයේ සිට අද දක්වා ආරම්භ වූ සියලුම ජනවාර්ගික කොටස් මන්දගාමී සාමාන්‍යකරණය වූ විකෘතිකරණයකට රට නැඹුරු වේ. පේරු ජනගහනයෙන් බහුතරයක් මෙස්ටිසෝ බවට පත්ව ඇති නිසා, සමහරු කඳුකරයේ සහ වනාන්තරයේ ස්වදේශිකයන් කෙරෙහි උසස් සංකීර්ණයක් අත්විඳිති, එක්කෝ ඔවුන් වචනයක් නිසි ලෙස උච්චාරණය නොකිරීම නිසා හෝ හුදෙක් පෙළක් හොඳින් කියවීමට නොදන්නා නිසා, ඔවුන් කෙරෙහි ජාතිවාදයක් ඇති කිරීමට හේතු විය.

පේරු හි උපරාජ පාලන සමයේදී, ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් සහ අප්‍රිකානුවන් විශාල වශයෙන් පැමිණි අතර, එකිනෙකා සමඟ සහ ස්වදේශික ජනගහනය සමඟ, ප්‍රධාන වශයෙන් වෙරළ තීරයේ (කඳුකරය සහ වනාන්තරය ඉතා සුළු මිශ්‍ර ස්වදේශික බහුතරයක් පවත්වා ගෙන ගියේය) බහුලව මිශ්‍ර විය. නිදහසින් පසු මැද පෙරදිග සමඟ ස්පාඤ්ඤය, ඉතාලිය, එංගලන්තය, ප්‍රංශය සහ ජර්මනියෙන් යුරෝපීය සංක්‍රමණයක් සිදු විය. 1854 දී පේරු එහි කළු වහලුන් නිදහස් කළේය. වහල්භාවය අවසන් වීමෙන් පසු 1850 ගණන්වල කම්කරුවන් ලෙස චීන සහ ජපන් ජාතිකයන් පැමිණි අතර එතැන් සිට පේරු සමාජයේ ප්‍රධාන බලපෑමක් බවට පත්ව ඇත. පළමු ක්‍රොඒෂියානු සංක්‍රමණිකයන් 1573 දී ඩුබ්‍රොව්නික් සිට පේරු වෙත පැමිණියහ.

මෑත දශක කිහිපය තුළ, පේරු සංක්‍රමණ සංඛ්‍යාලේඛන කැපී පෙනෙන වර්ධනයක් පෙන්නුම් කර ඇති අතර වර්තමානයේ පේරු ජාතිකයන්ගෙන් 10% කට වඩා වැඩි පිරිසක් රටින් පිටත ජීවත් වෙති. මෙම සංක්‍රමණික ව්‍යාපාරය 2000 වසරේ සිට උද්දීපනය වී ඇති අතර, 1990 සිට 2011 දක්වා පේරු සංක්‍රමණිකයින්ගේ නිල සංඛ්‍යාව 2,444,634 කි. මෙය පැවත එන ජනගහනය සහ අසල්වැසි රටවල අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම දක්නට ලැබෙන නීති විරෝධී පාවෙන ජනගහනය සැලකිල්ලට නොගනී. පසුගිය වසර 82 තුළ පේරු ජාතිකයන් මිලියන 3.5 කට වැඩි පිරිසක් රටින් සංක්‍රමණය වී ඇති බවට ගණන් බලා ඇත. 1990 සහ 2011 අතර පේරු සංක්‍රමණිකයින්ගේ ගමනාන්තයේ ප්‍රධාන රටවල් සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, ඒවා නම්: ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය (31.5%), ස්පාඤ්ඤය (16%), ආර්ජන්ටිනාව (14.3%), ඉතාලිය (10.1%), චිලී (8.8%), ජපානය (4.1%) සහ වෙනිසියුලාව (3.8%). පේරු සංක්‍රමණිකයන්ගෙන් 75% ක් වයස අවුරුදු 19 ත් 49 ත් අතර වන අතර සුළු බහුතරයක් කාන්තාවන් වේ. බොහෝ දුරට, පේරු සංක්‍රමණය ශ්‍රම සංක්‍රමණයකි.

එහි ඉතිහාසය පුරාම, පේරු රාජ්‍යයට යුරෝපයෙන් (ප්‍රධාන වශයෙන් ස්පාඤ්ඤය සහ ඉතාලිය; සහ තරමක් දුරට ප්‍රංශය, එක්සත් රාජධානිය සහ අනෙකුත් මධ්‍යම යුරෝපීය රටවල් සහ දකුණු), උප සහරා අප්‍රිකාව සහ නැගෙනහිර ආසියාවෙන් (චීනය සහ ජපානය) සංක්‍රමණ ලැබී ඇත. වර්තමානයේ එයට වෙනිසියුලානු සංක්‍රමණිකයන් විශාල සංඛ්‍යාවක් ලැබෙන අතර, ඔවුන් තම රට විඳින ආර්ථික අර්බුදයෙන් බේරෙමින් සිටිති.

2016 සිට පේරු වෙත වෙනිසියුලානු ජාතිකයින්ගේ ගලායාම වැඩි වූ අතර, එම වසරේ පදිංචිකරුවන් 6615 සිට 2019 ජුනි මැද භාගය වන විට එය 820,000 ක් පමණ දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර එය 21 වන සියවසේ රටේ වැදගත්ම සංක්‍රමණික රැල්ල විය. කොලොම්බියාවෙන් පසු දෙවන විශාලතම වෙනිසියුලානු සංක්‍රමණිකයින් සංඛ්‍යාවක් සිටින රට පේරු වේ.

### භාෂාව 
1993 පේරු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුව, පේරු හි නිල භාෂා ස්පාඤ්ඤ වන අතර, ඔවුන් ප්‍රමුඛ වන ප්‍රදේශවල, කෙචුවා සහ අනෙකුත් ස්වදේශීය භාෂා වේ. ස්පාඤ්ඤ භාෂාව ජනගහනයෙන් 82.6% ක් ස්වදේශීයව කතා කරන අතර, ස්වදේශීය භාෂා කිහිපයක් සමඟ සහජීවනයෙන් පවතී, ඒවායින් වඩාත්ම වැදගත් වන්නේ ජනගහනයෙන් 16.92% ක් කතා කරන කෙචුවාන් භාෂා වන අතර, 1.7% ක් අයිමාරා සහ 0.8% ක් වෙනත් ස්වදේශීය භාෂාවක් කතා කරති. රටේ නාගරික ප්‍රදේශවල, විශේෂයෙන් වෙරළබඩ කලාපයේ, ස්පාඤ්ඤ භාෂාවේ ඒකභාෂාවාදය ප්‍රමුඛ වේ; රටේ බොහෝ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල, විශේෂයෙන් ඇමසන් හි, බහුභාෂා ජනගහනය ප්‍රමුඛ වේ.

ස්පාඤ්ඤ භාෂාව රජය විසින් භාවිතා කරන අතර එය රටේ ප්‍රධාන ධාරාවේ භාෂාව වන අතර එය මාධ්‍ය සහ අධ්‍යාපන පද්ධති සහ වාණිජ්‍යය විසින් භාවිතා කරනු ලැබේ. ඇන්ඩියන් කඳුකරයේ ජීවත් වන ඇමරින්ඩියන්වරු ක්වෙචුවා සහ අයිමාරා කතා කරන අතර ඇන්ඩීස් හි නැගෙනහිර පැත්තේ සහ ඇමසන් ද්‍රෝණියට යාබද නිවර්තන පහත් බිම්වල ජීවත් වන විවිධ ස්වදේශික කණ්ඩායම් වලින් වාර්ගිකව වෙනස් වේ.

පේරුහි සුවිශේෂී භූගෝලීය කලාප, ස්පාඤ්ඤ භාෂාව ඇමරින්ඩියන් භාෂාවට වඩා ප්‍රමුඛ වන වෙරළ තීරය සහ කඳුකරයේ සහ උස්බිම් වල වඩාත් විවිධාකාර සාම්ප්‍රදායික ඇන්ඩියන් සංස්කෘතීන් අතර භාෂා බෙදීමකින් පිළිබිඹු වේ. ඇන්ඩීස් කඳුවැටියට නැගෙනහිරින් පිහිටි ආදිවාසී ජනගහනය විවිධ භාෂා සහ උපභාෂා කතා කරයි. මෙම කණ්ඩායම් වලින් සමහරක් තවමත් සාම්ප්‍රදායික ආදිවාසී භාෂාවන්ට අනුගත වන අතර අනෙක් ඒවා සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ ස්පාඤ්ඤ භාෂාවට උකහා ගෙන ඇත. ක්වෙචුවා කතා කරන ප්‍රදේශවල රජයේ පාසල්වල ක්වෙචුවා ඉගැන්වීම සඳහා වැඩි වැඩියෙන් සහ සංවිධානාත්මක උත්සාහයක් ගෙන තිබේ. පේරු ඇමසන් වනාන්තරයේ, අෂානින්කා, බෝරා සහ අගුවාරුනා ඇතුළු බොහෝ ආදිවාසී භාෂා කතා කෙරේ.

### ආගම 
පේරු හි සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ රෝමානු කතෝලික ධර්මය ප්‍රමුඛ ඇදහිල්ලක් වී ඇත, නමුත් ආගමික පිළිවෙත් ස්වදේශික සම්ප්‍රදායන් සමඟ ඉහළ සමමුහුර්තතාවයක් ඇත. එහි විශ්ව විද්‍යාල දෙකක් වන පේරු හි පොන්ටිෆිකල් කතෝලික විශ්ව විද්‍යාලය සහ යුනිවර්සිඩෑඩ් කැටෝලිකා සැන් පැබ්ලෝ, රටේ ඉහළම විශ්ව විද්‍යාල පහ අතර වේ. 2017 සංගණනයට අනුව, අවුරුදු 12 ට වැඩි ජනගහනයෙන් 76% ක් තමන් කතෝලිකයන් ලෙස විස්තර කළහ; 14.1% ක් එවැන්ජලිකල්; 4.8% ක් රෙපරමාදු, යුදෙව්, පසුකාලීන සාන්තුවරයන් සහ යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන්; සහ 5.1% ක් ආගමික නොවන අයයි. 2025 දී, ස්වභාවිකකරණය වූ පේරු පුරවැසියෙකු වන කාදිනල් රොබට් ෆ්‍රැන්සිස් ප්‍රෙවොස්ට් XIV වන ලියෝ පාප් වහන්සේ බවට පත්විය.

ඇමරින්දියානු ආගමික සම්ප්‍රදායන් පේරු වැසියන්ගේ විශ්වාසයන් තුළ ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. කෝපස් ක්‍රිස්ටි, ශුද්ධ සතිය සහ නත්තල් වැනි කතෝලික උත්සව සමහර විට ඇමරින්දියානු සම්ප්‍රදායන් සමඟ මිශ්‍ර වේ. පූර්ව-කොලොම්බියානු ඇමරින්දියානු උත්සව පුළුල් ලෙස පවතී; ඉන්ටි රේමි, පුරාණ ඉන්කා උත්සවයක්, විශේෂයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන් තුළ තවමත් සමරනු ලැබේ.

නගර, නගර සහ ගම්වල බහුතරයකට තමන්ගේම නිල පල්ලියක් හෝ ආසන දෙව්මැදුරක් සහ අනුශාසක සාන්තුවරයෙකු ඇත. පේරුහි සාන්තුවරයන් දෙදෙනා වන්නේ ඇමරිකාවේ පළමු සාන්තුවරයා වන ලීමා හි රෝස් සහ මාටින් ඩි පෝරස් ය. පේරු හි විශාලතම ආසන දෙව්මැදුර ලීමා හි මෙට්‍රොපොලිටන් ආසන දෙව්මැදුරයි. අනෙකුත් කැපී පෙනෙන පල්ලි සහ ආසන දෙව්මැදුර වන්නේ අරැකිපා හි කුස්කෝ ආසන දෙව්මැදුර බැසිලිකා ආසන දෙව්මැදුර සහ සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ බැසිලිකාවයි.

### අධ්‍යාපනය 
පේරු හි අධ්‍යාපනය ජාතික අධ්‍යාපන ප්‍රතිපත්තිය සකස් කිරීම, ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ අධීක්ෂණය කිරීම භාරව සිටින අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ අධිකරණ බලය යටතේ පවතී. පේරු හි දේශපාලන ව්‍යවස්ථාවට අනුව, මූලික, ප්‍රාථමික සහ ද්විතීයික මට්ටම් සඳහා රජයේ පාසල්වල අධ්‍යාපනය අනිවාර්ය සහ නොමිලේ වේ. සතුටුදායක අධ්‍යයන කාර්ය සාධනයක් ඇති සහ ඇතුළත් වීමේ විභාග සමත් වන සිසුන් සඳහා රජයේ විශ්ව විද්‍යාලවල ද එය නොමිලේ. පේරු හි බොහෝ පාසල් පෞද්ගලික සහ ආගමික වේ. 2007 වන විට පේරු හි සාක්ෂරතා අනුපාතය 92.9% ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත; මෙම අනුපාතය නාගරික ප්‍රදේශවලට වඩා ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල (80.3%) අඩුය (96.3%).

අධ්‍යාපනය විවිධ මට්ටම්වලට බෙදා ඇත: මූලික අධ්‍යාපනය ශුන්‍යයේ සිට අවුරුදු පහ දක්වා කාලයට අනුරූප වන අතර, දරුවන්ගේ පුළුල් සංවර්ධනය සඳහා අවශ්‍ය උත්තේජනය සහ තාක්ෂණික-අධ්‍යාපනික ක්‍රියාකාරකම් ලබා දෙන උද්‍යාන සැපයීම අරමුණු කරගත් තොටිල්ල භාරව සිටී. ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය පළමු සහ දෙවන ශ්‍රේණිවලින් සමන්විත පළමු චක්‍රයෙන් ආරම්භ වේ. ළමුන් සඳහා ඇතුළත් වීමේ වයස අවුරුදු හයකි. මෙම මට්ටම පළමු ශ්‍රේණියේ සිට ආරම්භ වී ප්‍රාථමික පාසලේ හයවන ශ්‍රේණියේදී අවසන් වේ. ද්විතීයික අධ්‍යාපනය පළමු සිට පස්වන වසර දක්වා වසර පහකින් සමන්විත වේ. ඉන්පසු තාක්ෂණික, ඵලදායී, තාක්ෂණික හෝ විශ්ව විද්‍යාල විය හැකි උසස් අධ්‍යාපනය පැමිණේ. විශ්ව විද්‍යාලවලට ඇතුළත් වීමට ඇතුළත් වීමේ විභාගයක් පැවැත්වීම අත්‍යවශ්‍ය වේ, නමුත් මෙහි දුෂ්කරතාවය විශ්ව විද්‍යාලයේ අවශ්‍යතා මත රඳා පවතී.

පේරු යනු නව ලෝකයේ උසස් අධ්‍යාපනයේ පැරණිතම ආයතනවලින් එකකි. පේරු හි උපරාජ පාලනය යටතේ 1551 මැයි 12 වන දින ආරම්භ කරන ලද සැන් මාකෝස් ජාතික විශ්ව විද්‍යාලය, ඇමරිකාවේ නිල වශයෙන් පිහිටුවන ලද සහ අඛණ්ඩව ක්‍රියාත්මක වන පැරණිතම විශ්ව විද්‍යාලය වේ. සැන් මාකෝස් විශ්ව විද්‍යාලය පේරු හි හොඳම සහ දකුණු ඇමරිකාවේ හොඳම ඒවා අතර ප්‍රසිද්ධය.

### ස්ථාන නාම 
පේරු ස්ථාන නාම බොහොමයකට ස්වදේශීය මූලාශ්‍ර ඇත. ඇන්කාෂ්, කුස්කෝ සහ පූනෝ යන ඇන්ඩීස් ප්‍රජාවන්හි, ක්වෙචුවා හෝ අයිමාරා නම් අතිමහත් ලෙස ප්‍රමුඛ වේ. කෙසේ වෙතත්, ඔවුන්ගේ ස්පාඤ්ඤ පදනම් කරගත් අක්ෂර වින්‍යාසය මෙම භාෂාවල සාමාන්‍යකරණය කළ හෝඩිය සමඟ ගැටෙයි. 2016 ජූලි 22 වන දින නිල පුවත්පතක් වන එල් පේරුආනෝ හි ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද 29735 නීතිය සඳහා වන රෙගුලාසි අනුමත කරන ඩෙක්‍රෙටෝ සුප්‍රීමෝ අංක 004-2016-MC (උත්තරීතර ආඥාව) හි 20 වන වගන්තියට අනුව, ජාතික භූගෝලීය ආයතනය (Instituto Geográfico Nacional, IGN) විසින් භාවිතා කරන නම් කිරීම ප්‍රමිතිකරණය කිරීමේ අරමුණින් ස්වදේශීය භාෂාවල සාමාන්‍යකරණය කළ හෝඩියේ ස්ථාන නාමවල ප්‍රමාණවත් අක්ෂර වින්‍යාසය ක්‍රමයෙන් යෝජනා කළ යුතුය. පේරුහි නිල සිතියම්වල අවශ්‍ය වෙනස්කම් ජාතික භූගෝලීය ආයතනය විසින් සිදු කරනු ලැබේ.

## යොමු කිරීම්