අරමුදල් ගිණුම් තැබීම

අරමුදල් ගිණුම් තැබීම යනු ලාභ ඉපයීමට වඩා ගිණුම් කිරීමේ වගකීම තහවුරු කිරිමේ අරමුණින් පොදු අරමුණැති(ලාභ අරමුණු නොවන) ව්‍යාපාර හා රජය විසින් යොදා ගනු ලබන ගිණුම්කරණ පද්ධති වේ.  
අරමුදල් ගිණුම්කරණය යන වචනය ආයෝජන ගිණුම්කරණය, ආයෝජන කළඹ ගිණුම්කරණය, සුරකුම්පත් ගිණුම්කරණයේදි යොදාගන්නා අතර මෙම සියලු අරුත් දෙන පද විස්තර වන්නේ ගිණුම්කරණ ක්‍රියාවලියේ එන ආයෝජන කළඹ තුලදි සුරැකුම්පත්,පාරිභෝගික භාණ්ඩ හා නියම තත්වය පෙන්නුම් කරන ආයෝජන අරමුදලේ අනෝන්‍ය අරමුදල වැනි අවස්ථා තුලය.  කෙසේදයත් ආයෝජන ගිණුම්කරණය යනු විවිධාකාර පද්ධතියකි, මෙය රජය හා ලාභ අරමුණු නොවන ව්‍යාපාර සඳහා අදාළ නොවේ.
## දල විශ්ලේෂණය
රජය හා ලාභ අරමුණු නොවන ව්‍යාපාර සඳහා විශේෂ අවශ්‍යතාවයක් මත මූල්‍ය ප්‍රකාශන හා වාර්තා පෙන්නුම් කිරීම සිදු කරන්නේ කොපමණ ලාභ ඉපැයුවාද යන්නට වඩා මුදල් වියදම් කල ආකාරය සොයා ගැනීම පිණිසයි. ලාභ අරමුණු ව්‍යාපාර මෙන් නොව මෙම ආයතන තනි ස්වයං තුලන ගිණුම් කට්ටලයක් පවත්වාගෙන යයි. ලාභ අරමුණු නොවන ව්‍යාපාර මූල්‍ය වාර්තාකරණ අවශ්‍යතාවයන් මත පොදු ලෙජර එකකට  වඩා සාදනු ලබයි. කිසියම් ආයතනයක ගණකාධිකාරීවරයෙකුට යම් ව්‍යපාරයක තනි පුද්ගල අරමුදල් සඳහා වියදම් හා ආදායම් දක්වන ලද වාර්තා සැකසීමේ හැකියාවක් පැවතිය යුතු අතර එම වාර්තා මගින් ව්‍යාපාරයේ අරමුදල් හරහා සිදුවන මූල්‍ය ක්‍රියාකාරකම් සාරංශගත කීරීමට හැකිවිය යුතුය.

## රාජ්‍ය හා ප්‍රාදේශීය සභාවල අරමුදල්
රාජ්‍ය හා ප්‍රාදේශීය සභාවල අරමුදල් මූලික ලෙස අරමුදල් වර්ග තුනක් පවත්වාගෙන යයි:රජයේ අරමුදල්, හිමිකාර අරමුදල් , භාරකාර අරමුදල්

* *පොදු * අරමුදල්.මෙම අරමුදල් පොදු ක්‍රියාකාරකම් සඳහා යොදා ගන්නා අතර අමතර අරමුදල් වලට අවශ්‍ය නොවේ.  
* *විශේෂ ආදායම්* අරමුදල් වල අවශ්‍යතාවය වන්නේ සුවිශේෂී අරමුණු සඳහා නීති රීති වලට අනුව විශේෂයෙන් සංලක්ෂිත වූ ආදායම් ගිණුම් ගත කිරීමටයි. රජයේ හා ෆෙඩරල් ඉන්ධන බදු ආදායම් සඳහා විශේෂ ආදායම් අරමුදල් අවශ්‍ය වේ. එයට හේතුව රජය හා ෆෙඩරල් නීති වලට අනුව ප්‍රවාහන භාවිතය සඳහා බදු අයකිරීමට බාධා කිරීමයි.
* *ප්‍රාග්ධන ව්‍යාපෘති* අරමුදල් යොදාගන්නේ ඉදිකිරීම් හා ස්ථාවර වත්කම් වන ගොඩනැගිලි, උපකරණ හා මහාමාර්ග මිලදී ගැනීම් ගිණුම් ගත කිරීම සඳහාය.ස්ථාවර වත්කම් භාවිතය මත විශේෂ ආදායම් අරමුදල් හෝ හිමිකාර අරමුදල් වලට ගිණුම් ගත කරයි.ප්‍රාග්ධන ව්‍යාපෘති අරමුදල් පවතින්නේ ව්‍යාපෘතිය අවසන් වන දිනය දක්වා පමණී.  
* *ණය සේවා* අරමුදල් යොදාගන්නේ දිගු කාලීන ණය සඳහා පොළී මුදල් ගිණුම් ගත කිරීම සඳහාය. බැදුම්කර රජය මගින් යොදා ගන්නේ විශාල ඉදිකිරීම් කටයුතු වල මුදල් කටයුතු පාලනය සඳහාය. වර්ෂ ගණනක්  ගෙවිය යුතු බදු සටහන් කිරීම හා ඔවුන්ට නැවත ගෙවීම ගිණුම් කිරීමට ණය සේවා අරමුදල් අවශ්‍ය වේ.
* *විශේෂ තක්සේරු* අරමුදල් යොදාගන්නේ පොදු යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය සඳහා මුදල් පාලනය ගිණුම් ගත කිරීමටය. අඩි පාරවල් හා පටු මාර්ග ප්‍රතිසංස්කරණය බොහෝ විට අදාල වන්නේ විශේෂ තක්සේරු වලටයි.
**හිමිකම් අරමුදල්**  වල පහත ඒවා අඩංගු වේ.
* *ව්‍යවසාය* අරමුදල් යොදාගන්නේ පාවිච්චි කරන්නන්ගේ අයකිරීම් මත මහජනතාවට සේවා සැපයීමේ අරමුණිනි. මෙය වානිජ්‍ය ව්‍යවසාය මෙහෙයුම් වලට සමාන වන අතර ජලය හා කැළිකසල උපයෝගිතාව රාජ්‍යය ව්‍යවසායන් සඳහා පොදු නිදසුන් වේ. 
**භාරකාර** අරමුදල් යොදාගන්නේ රාජ්‍ය විශ්වාසය යටතේ තනි පුද්ගල හෝ ආයතනවල ප්‍රතිලාභ පිණිස ඔවුන්ගේ වත්කම් පිලිබඳ ගිණුම් තැබීමටයි.  භාරකාර අරමුදල් සඳහා උදාහරණයක් ලෙස මේරිලන්ඩ් රජය විසින් සේවකයන්ට විශ්‍රාම ගැනීමේදී  ප්‍රතිලාභ සැපයීමට ඇති විශ්‍රාම අරමුදල සැළකිය හැක

### ස්ථාවර වත්කම් හා දිගුකාලීන ණය 
රාජ්‍ය හා ප්‍රාදේශීය සභාවල අමතර ස්වයං තුලන ගිණුම් වර්ග දෙකක් පවත්වාගෙන යන අතර මේවා අරමුදල් ලෙස නොසලකයි. ඒවානම් *පොදු ස්ථාවර වත්කම්* හා * පොදු දිගුකාලීන ණය* වේ. මෙම වත්කම් හා වගකීම් විශේෂිත අරමුදලක් ලෙසට වඩා රජයේ සම්පූර්ණ මුළු ඒකකයක් ලෙස දැක්විය හැක. එසේවුවත් පොදු ස්ථාවර වත්කම් රජයේ සම්පූර්ණ මූල්‍ය ප්‍රකාශනවල කොටසක් ලෙස අඩංගු වන අතර රජයේ අරමුදල් ප්‍රකාශන වල වාර්තා නොවේ. එසේවුවත් පොදු ස්ථාවර වත්කම් රජයේ සම්පූර්ණ මූල්‍ය ප්‍රකාශනවල කොටසක් ලෙස අඩංගු වන අතර රජයේ අරමුදල් ප්‍රකාශන වල වාර්තා නොවේ. 

### ගිණුම්කරණ පදනම
බොහෝ ව්‍යාපාර වල උපචිත ගිණුම්කරණ පදනම මත ආදායම දක්වන්නේ එය ඉපැයීමෙන් පසුව වන අතර වියදම දක්වන්නේ එයට අදාල ප්‍රතිලාභ ලැබීමෙන් අනතුරුවය. ආදායම් ඇත්තටම ලැබෙන්නේ පසු කාලයකදී වන අතර වියදම් කලින් හෝ පසුව ගෙවනු ලබයි. (ගිණුම්කරණයේ මුදල් පදනම කුඩා ව්‍යාපාර යොදාගනී.ආදයම ලැබූ පසුවද වියදම ගෙවූ විටද දක්වනු ලබයි.)

රජයේ අරමුදල් ලාභය පිලිබඳ නොසලකන අතර *විකරණය වූ උපචිත පදනම* යොදාගනී. මෙහිදී ආදායම් හඳුනාගනු ලබන්නේ එය උපයා ගත යුතු දෙයක් ලෙසට වඩා ලැබිය යුතු හා මැනිය යුතු දෙයක් යන දෙයාකාරයෙනි. විකරණය වූ උපචිත පදනම මත වියදම් දක්වනු ලබන්නේ එයට අදාල වගකීම හඳුනා ගැනීමෙනී.

හිමිකාර අරමුදල් කටයුතුද උපචිත පදනම මත සිදුකරන අතර රජයේ ගණකාධිකාරිවරු සමහර අවස්ථාවලදී විකරණය වූ උපචිත පදනමේ එන සම්පූර්ණ උපචිත පදනම ලෙස එය දක්වයි. 

යම් විශේෂ අරමුදලක අවශ්‍යතාවය මත ගිණුම්කරණ පදනම භාරකර අරමුදල් සැකසීමට යොදාගනී. යම් ව්‍යාපාරයක විශ්වාසනීයත්වය රැඳිය යුතු මෙහෙයුම් පවතී නම් උපචිත පදනම අරමුදලේ ලාභය පෙන්නුම් කිරීමට සුදුසු වේ.

### මූල්‍ය වාර්තාකරණය
රජයේ හා ප්‍රාදේශීය සභාවල අරමුදල් වාර්ෂික මෙහෙයුම් වල ප්‍රතිඵල වාර්තා දක්වන්නේ විස්තර සහිත පුළුල් වාර්ෂික මූල්‍ය වාර්තාව     comprehensive annual financial report(CAFR) මගිනි.එය ව්‍යාපාරවල මූල්‍ය ප්‍රකාශන වලට සමාන වේ. රාජ්‍ය මූල්‍ය ප්‍රමිති මණ්ඩලය Governmental Accounting Standards Board මගින් පුළුල් වාර්ෂික මූල්‍ය වාර්තාව සඳහා ප්‍රමිති සකස් කරනු ලැබේ.
රජය ලාභ හා අලාභ යන පදය තම මෙහෙයුම් වල මුළු ප්‍රතිඵල විස්තර කිරීමට යොදා නොගනී.රජය ලාභ සෑදීම අරමුණු කර නොගන්නා බැවින් විශේෂ අතිරික්තයක් බදු කප්පාදු කිරීම් හෝ වියදම් අඩුකිරීම තුලින් සිදුවිය හැකිය. ඌනයක් දැකිය හැකි වන්නේ වියදම් වැඩි කිරීම් හෝ ණයට ගැනීම් මගිනි. කල්පිතයක් ලෙස ඌනයක හෝ අතිරික්තයක අගය කුඩා විය යුතුය.

## ෆෙඩරල් රජයේ අරමුදල
ෆෙඩරල් රජය ගිණුම්කරන කටයුතු සඳහා අරමුදල් කණ්ඩායම් දෙකක් යොදගනී:*ෆෙඩරල් අරමුදල් කණ්ඩායම* හා *විශ්වාස අරමුදල් කණ්ඩායම* 

### ෆෙඩරල් අරමුදල් කණ්ඩායම
* *පොදු අරමුදල* නීත්‍යානුකූලව එක් පොදු අරමුදලක් පවතින අතර එය එක්සත් ජනපද භාණ්ඩාගාරික දෙපාර්තමේන්තුව United States Treasury Department මගින් පාලනය කරයි.කෙසේ වුවත් එක් එක් ෆෙඩරල් ආයතන ස්වයං තුලන ගිණුම් පවත්වාගෙන යයි.පොදු අරමුදල වෙනත් අරමුදලක ගිණුම්ගත නොකරන ආදායම් හා වියදම් දක්වයි.
* *විශේෂ අරමුදල* විශේෂ ආදායම් අරමුදලට සමාන වන අතර රජයේ හා ප්‍රාදේශීය සභාවල විශේෂ අරමුණු සඳහා භාවිතා කරයි. 
* *ආවර්ත අරමුදල* හිමිකාර අරමුදලට සමාන වන අතර රජයේ හා ප්‍රාදේශීය සභාවල ව්‍යාපාර ක්‍රියාකාරකම් සඳහා යොදා ගනී. ආවර්ත පදය යන්න  චක්‍රයක් ලෙස වෙමින් පවතින ක්‍රියාකාරකමක් දක්වයි. ෆෙඩරල් අරමුදල් කණ්ඩායම තුල ආවර්ත අරමුදල් වර්ග දෙකක් පවතී: *පොදු ව්‍යාපාර අරමුදල* හා *අභ්‍යන්තර ආණ්ඩුව පිලිබඳ ආවර්ත අරමුදල* වේ. 
** *පොදු ව්‍යාපාර අරමුදල* ව්‍යාපාර අරමුදලට සමාන වන අතර රජයේ හා ප්‍රාදේශීය සභාවල මහ ජනයා සමඟ ප්‍රාථමිකව සිදුවන ක්‍රියාකාරකම් වලදී යොදාගනී. උදාහරණයක් ලෙස තැපැල් සේවා අරමුදල දැක්විය හැක. 
** *අභ්‍යන්තර ආණ්ඩුව පිලිබඳ ආවර්ත අරමුදල* අභ්‍යන්තර සේවා අරමුදලට සමාන වන අතර රජයේ හා ප්‍රාදේශීය සභාවල සිදුවන ෆෙඩරල් රජයට අයත් ව්‍යාපාර ක්‍රියාකාරකම් සඳහා යොදා ගනී. 
* *විශ්වාසනීය ආවර්ත අරමුදල* * විශ්වාසනීය අරමුදල්* ගණයට අයත් වේ. නැතහොත් පොදු ව්‍යාපාර ආවර්ත අරමුදලට අයත් වේ.

### ගිණුම්කරණ පදනම හා මූල්‍ය වාර්තාකරණය
එක්සත් ජනපද රජය අරමුදල් ගිණුම්කරණයේදී උපචිත පදනම යොදා ගනී.සම්පිණ්ඩිත වාර්ෂික මූල්‍ය වාර්තාව සඳහා දර්ශක දෙකක් මූල්‍ය ස්වස්ථතාව මැනීමට යොදාගනී: *ඒකක අයවැය ඌනය(අතිරික්තය )* හා  *මුළු මෙහෙයුම් පිරිවැය(ආදායම )*.

ඒකක අයවැය ඌනය මුදල් පදනම මත මැනිය හැකි අතර මෙය චෙක්පොත ඉතිරියට සමාන වේ. මෙම දර්ශකය දිගු කාලීන ප්‍රතිඵල නොසලකන අතර මාධ්‍ය මගින් කලින් වාර්තාකරණය කරන ලද අයවැය පිලිබඳ සලකා බලයි. ඒකක අයවැය ඌනය හැර ෆෙඩරල් රජයේ මූල්‍ය වාර්තාව උපචිත පදනම මත සකස් කරයි.

* *ජංගම අරමුදල -බාධාවක් නොමැත *.  ව්‍යාපාරයේ පාලන මණ්ඩලයේ අභිමතය පරිදි ජංගම වත්කම් ගිණුම්ගත කිරීමට මෙම අරමුදල යොදා ගනී.
* *ජංගම අරමුදල් -බාධාවක් ඇත* පරිත්‍යාග කරුවන් හා දීමනාකරුවන් මෙම ජංගම වත්කම් ගිණුම්ගත කිරීමට බාධා  කරයි.
* *භූමි, ගොඩනැගිලි, උපකරණ අරමුදල.* වත්කම් ලබාගැනීමේදී හා ඒවාට සම්බන්ධ වගකීම් ඉටුකිරීමේදි වැයවන මුදල් හා ආයෝජන සටහන් කිරීමට මෙම අරමුදල යොදා ගනී.
* *පරිත්‍යාග අරමුදල* ව්‍යාපාරයකට අවශ්‍ය පරිත්‍යාගවලප්‍රධාන අරමුදල් දැක්වීමට යොදාගනී. මෙය පරිත්‍යාගකරුවන්ගේ අනුමැතිය යටතේ නිත්‍ය හෝ විශේෂ අනාගත දිනයක් හෝ අවස්ථාවක් දක්වා පවත්වාගෙන යයි. 
* *පාලක අරමුදල* පරිත්‍යාගකරුවන්ගේ උපදෙස් මත වියදම් කිරීම හා තබාගැනීම සිදුකරයි.

### ගිණුම් වාර්තා සහ ගිණුම්කරණ පදනම 
ලාභ අරමුණු නොවන සංවිධාන වල වාර්ෂික ගිණුම් වාර්තා කිරීම සඳහා සම්පිණ්ඩිත මූල්‍ය වාර්තාකරණ ප්‍රකාශනය යොදා ගනී. එය රජයේ හා ප්‍රාදේශීය සභාවල යොදාගන්නා ට සමාන වන අතර කෙසේ වෙතත් ලාභ අරමුණු නොවන සංවිධාන උපචිත ගිණුම්කරණ පදනම යොදා ගනී. ලාභ අරමුණු නොවන සංවිධාන වල පහත ඒවා අඩංගු වේ.
* *මූල්‍ය තත්ව ප්‍රකාශනය * හෝ ශේෂ පත්‍රය. ව්‍යාපාරයක ශේෂ පත්‍රයට සමාන වන අතර ගිණුම්කරණ කාල පරිච්ජේදය අවසානයේදී පවතින වත්කම් හා ව්‍යාපාරය සතු ණය වගු ගත කරයි. 
* *ක්‍රියාවලි වාර්තාව* or ' හා ආදායම්,වියදම් දක්වන වාර්තාව*.මෙය ව්‍යාපාරයේ ලාභ අලාභ ගිණුමට සමාන වන අතර එය *ලාභ* හෝ *අලාභ* ලෙස නොව *අතිරික්තය* හෝ *ඌනය* යන්නෙන් දක්වයි. පොදු දේපලට අයත් වර්ෂය පුරාවට එක් එක් අරමුදලට අයත් ක්‍රියාකාරකම් දක්වයි.
* *මූලික වියදම් වාර්තාව* ව්‍යාපාරයක විවිධ ක්‍රියාවන් සඳහා ඒ හා බැඳුනු මූලික වියදම් පෙන්වීමට මෙය යොදා ගනී. මෙය ප්‍රධාන කොටස් දෙකකින් දැක්විය හැක. *වැඩසටහන් සේවා* සහ *උපකාරක සේවා* ලෙසිනි. වැඩසටහන් සේවා යනු ව්‍යාපාරයක පොදු අරමුණ හා බැඳි ක්‍රියාකාරකම් වේ. උපකාරක සේවා යනු අරමුදල් ආරම්භ කිරීමේ වියදම්, කළමනාකරණය හා පරිපාලනය සම්බන්ධ කටයුතු වේ.  
* *මුදල් ප්‍රවාහ ගිණුම/ වාර්තාව* ගිණුම්කරණ වර්ෂය පුරාවට මුදල් ව්‍යාපාරය තුලට හා පිටතට ගලා ගිය ආකාරය දක්වනු ලැබේ. 

ලාභ අරමුණු නොවන මූල්‍ය ප්‍රකාශන වල සම්මතයන් හදන්නේ  Financial Accounting Standards Board.

## පොදු දේපලට අයත් අරමුදල් ගිණුම්කරණය(කල්පිත උදාහරණය )
පහත සරල උදාහරණයක් දැක්වේ.
### ආරම්භක ගිණුම්ගත කිරීම 
කිසියම් නගරයක් තුල නගර සභාවක පොදු දේපලට  අයත් *අයවැය* නගර සභා කාර්‍යලයේ නිමාන පොදු අරමුදල් ආදායම හිමිකම් බදු, රජයේ ප්‍රතිපාදන, නැවැත්වීම් දඩ   හා අනෙකුත් මූලාශ්‍ර මගින් ඩොලර් මිලියන 35ක් පමණ වේ.මෙය ලෙජරය තුල නිමාන ආදායමට හර කරන අතර *පොදු අරමුදල් ශේෂයට* බැර කරයි.

නගර සභාවේ අනුමැතිය මත පොදු අරමුදලෙන් මුදල් වෙන් කිරීම ඩොලර් මිලියන 34ක් වේ. අරමුදල් ශේෂ ගිණුම හර වන අතර මුදල් වෙන්කිරීමෙ ගිණුම වගකීමක් ලෙස බැර වේ. 

මුදල් වෙකිරීමේ සංකීරණතාවය නගර සභා ක්‍රියාකාරකම් අනුව සිදුවේ. සත්‍ය අවස්ථාවකදී මෙය ගනුදෙනු සියයක් පමණ විශාල සංඛායවක් අඩංගු වේ.

### ආදායම් ගිණුම්ගත කිරීම 
2009 ගිණුම්කරණ වර්ෂය තුලදී පුද්ගල ආදායම් බදු මුළු මුදල මිලියන 37ක් ලෙස තක්සේරු කරනු ලබයි. නගර සභාව පුද්ගලයන්ගෙන් එකතු නොවෙන මුදල් ප්‍රමාණය මිලියන 1ක් වශයෙන් තක්සේරු කර ඇත. ආදායම මිලියන 36ක් ලෙස දක්වයි. එයට හේතුව එම මුදල අදාල කාල පරාසය තුල* මැනිය හැකි* 

### අවසන් ගිණුම්ගත කිරීම 
ගිණුම්කරණ කාල පරිච්ජේදය තුල නියම ආදායම ඩොලර් මිලියන 36ක් වන අතර තක්සේරු කල ආදායම ඩොලර් මිලියන 35කි.

මාර්ග සංවර්ධනය සඳහා ඩොලර් මිලියන 34ක මුදල් වෙන්කිරීමෙන්  ඩොලර් මිලියන 31ක් පමණක් වියදම් වුනි.ඉතිරි ඩොලර් මිලියන 3න වියදම් නොකල ආදායම් අරමුදලට බැර කරයි. 

## මේවා බලන්න 
* Federal Accounting Standards Advisory Board
* Governmental Accounting Standards Board

## ආශ්‍රිත
## බාහිර සබැඳි
* 

* State of Maryland Comprehensive Annual Financial Report, FY 2009  Example of financial statements prepared by a state government.
* Tim Riley (December 5, 2009). *The Accountancy Model''  See chapters 16–20 (p.&nbsp;207–232) for a quick reference to journal entries and math useful for state and local government fund accounting. The "Funds Characteristics Tree" on p.&nbsp;207 illustrates relationships between funds.
* Statement of Federal Financial Accounting Concepts 5  Federal Accounting Standards Advisory Board (December 26, 2007). Definitions of elements and basic recognition criteria for accrual-basis financial statements for federal agencies.
* For an example of nonprofit financial reporting, see the  Consolidated Financial Statements  of the American National Red Cross for the fiscal year ended June 30, 2010.