සිරියාව

**සිරියාව** යනු බටහිර ආසියාවේ නැගෙනහිර මධ්‍යධරණී මුහුදේ සහ ලෙවන්ට් හි පිහිටි රටකි. එය බටහිරින් මධ්‍යධරණී මුහුද, උතුරින් තුර්කිය, නැගෙනහිරින් සහ ගිනිකොන දෙසින් ඉරාකය, දකුණින් ජෝර්දානය සහ නිරිත දෙසින් ඊශ්‍රායලය සහ ලෙබනනය මායිම් වේ. එය සංක්‍රාන්ති රජයක් යටතේ පවතින අතර ආණ්ඩුකාරවරුන් 14 කින් සමන්විත වේ. දමස්කස් යනු අගනුවර සහ විශාලතම නගරයයි.  ක ප්‍රදේශයක් පුරා මිලියන 25 ක ජනගහනයක් සමඟ, එය 57 වන වැඩිම ජනගහනය සහ 87 වන විශාලතම රට වේ.

"සිරියාව" යන නම ඓතිහාසිකව පුළුල් කලාපයකට යොමු කර ඇති අතර, පුළුල් ලෙස ලෙවන්ට් වලට සමාන වන අතර අරාබි භාෂාවෙන් *අල්-ෂාම්* ලෙස හැඳින්වේ. නූතන රාජ්‍යය ක්‍රි.පූ. 3 වැනි සහස්‍රයේ එබ්ලාන් ශිෂ්ටාචාරය ඇතුළු පුරාණ රාජධානි සහ අධිරාජ්‍ය කිහිපයක ස්ථාන ආවරණය කරයි. දමස්කස් සහ ඇලෙප්පෝ විශාල සංස්කෘතික වැදගත්කමක් ඇති නගර වේ. දමස්කස් යනු උමයියාද් කැලිෆේට් හි ආසනය වූ අතර ඊජිප්තුවේ මාම්ලුක් සුල්තාන්වරුන්ගේ පළාත් අගනුවර විය. නූතන සිරියානු රාජ්‍යය පිහිටුවන ලද්දේ 20 වැනි සියවසේ මැද භාගයේ ඔටෝමාන් පාලනයෙන් පසුව, ප්‍රංශ ජනවරමක් ලෙසිනි. කලින් ඔටෝමාන් පාලනය කළ සිරියානු පළාත්වලින් බිහි වූ විශාලතම අරාබි රාජ්‍යය මෙම රාජ්‍යය නියෝජනය කළේය. 1945 දී පළමු සිරියානු ජනරජය එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකු බවට පත් වූ විට එය පාර්ලිමේන්තු ජනරජයක් ලෙස *ජූරේ* නිදහස ලබා ගත් අතර එය ප්‍රංශ ජනවරම නීත්‍යානුකූලව අවසන් කරන ලදී. 1946 අප්‍රේල් මාසයේදී ප්‍රංශ හමුදා ඉවත් වූයේ ජාතියට *තත්‍ය* නිදහස ලබා දෙමිනි.

1949 සිට 1971 දක්වා කාලය තුළ රට දෙදරුම් කෑ බහුවිධ හමුදා කුමන්ත්‍රණ ප්‍රයත්නයන් සමඟින් පසු නිදහසින් පසු සමය කලබලකාරී විය. 1958 දී, සිරියාව ඊජිප්තුව සමඟ කෙටි සමිතියකට ඇතුල් වූ අතර, එය 1961 කුමන්ත්‍රණයෙන් අවසන් කරන ලද අතර ව්‍යවස්ථාපිත ජනමත විචාරණයේදී සිරියානු අරාබි ජනරජය ලෙස නම් කරන ලදී. බාත් පක්‍ෂයේ හමුදා කමිටුව විසින් 1963 සිදු කරන ලද කුමන්ත්‍රණය මගින් ඒකපක්ෂ රාජ්‍යයක් පිහිටුවා 1963 සිට 2011 දක්වා හදිසි නීතිය යටතේ සිරියාව පවත්වාගෙන ගිය අතර, පුරවැසියන් සඳහා ව්‍යවස්ථාපිත ආරක්‍ෂාව ඵලදායී ලෙස අත්හිටුවන ලදී. Ba'athist කන්ඩායම් තුළ ඇති වූ අභ්‍යන්තර බල අරගල 1966 සහ 1970 දී තවදුරටත් කුමන්ත්‍රණ ඇති කළ අතර, අවසානයේ හෆීස් අල්-අසාද් විසින් බලය අල්ලා ගැනීමට එහි ප්‍රතිඵලය විය. ඔහු තම පවුල තුළ බලය තහවුරු කර ගැනීම සඳහා අලවයිට් සුළුතර පාලනයක් ඵලදායී ලෙස ස්ථාපිත කළේය. අසාද්ගේ මරණයෙන් පසු ඔහුගේ පුත් බෂාර් අල්-අසාද් 2000 දී ජනාධිපති ධුරයට පත් විය.

2011 අරාබි වසන්තයේ සිට, සිරියාව විවිධ රටවල මැදිහත් වීමෙන් බහු පාර්ශ්වික සිවිල් යුද්ධයක පැටලී ඇති අතර, මිලියන 6 කට වැඩි සරණාගතයින් රටෙන් අවතැන් වූ සරණාගත අර්බුදයකට මග පාදයි. ඉස්ලාමීය රාජ්‍ය (අයිඑස්) සටන්කාමී කණ්ඩායම 2014-15 හි බොහෝ සිරියානු නගර අල්ලා ගත් අතර, ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් එක්සත් ජනපදය ජාත්‍යන්තර සන්ධානයක් දියත් කළ අතර එය සිරියාවේ IS භෞමිකව පරාජය කරන ලදී . ඉන්පසුව, අසාද්ගේ පාලනයට අභියෝග කිරීම සඳහා සිරියානු අන්තර්වාර රජය, සිරියානු ගැලවීමේ රජය සහ රොජාවා යන දේශපාලන ආයතන තුනක් සිරියානු භූමිය තුළ බිහි විය. 2024 අගභාගයේදී, විරුද්ධ බලවේගවල සන්ධානයක ප්‍රහාර මාලාවක් දමස්කස් ඇතුළු ප්‍රධාන නගර කිහිපයක් අල්ලා ගැනීමට සහ අසාද්ගේ පාලන තන්ත්‍රය බිඳ වැටීමට හේතු විය.

සාරවත් තැනිතලා, උස් කඳු සහ කාන්තාර සහිත රටක් වන සිරියාව විවිධ ජනවාර්ගික හා ආගමික කණ්ඩායම්වල නිවහන වේ. අරාබිවරුන් විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වන අතර සුන්නි මුස්ලිම්වරුන් විශාලතම ආගමික කණ්ඩායම වේ. කැරලිකාර හමුදාවන් විසින් ඩැමස්කස් අල්ලා ගන්නා තෙක්, නව-බාත්වාදීන් විසින් පාලනය කරන ලද එකම රට එය විය. නව-බාතිස්ට් ආන්ඩුව අසාද් පවුල වටා විස්තීර්ණ පුද්ගල සංස්කෘතියක් සහිත ඒකාධිපති ආඥාදායකත්වයක් වූ අතර එහි දැඩි ගෘහස්ථ මර්දනය සහ යුද අපරාධ සම්බන්ධයෙන් පුලුල් විවේචනයට ලක් විය. 2024 බිඳෙනසුලු රාජ්‍ය දර්ශකයේ 4 වැනි නරකම ස්ථානයට පත්ව සිටින සිරියාව මාධ්‍යවේදීන් සඳහා වඩාත් භයානක ස්ථානවලින් එකකි. මාධ්‍ය නිදහස අතිශයින් සීමිත වන අතර, 2024 ලෝක මාධ්‍ය නිදහස දර්ශකයේ රට 2 වන නරකම ස්ථානයට පත්ව ඇත. එය MENA කලාපයේ වඩාත්ම දූෂිත රට වන අතර 2023 දූෂණ සංජානන දර්ශකයේ ගෝලීය වශයෙන් 2 වන පහළම රට ලෙස ශ්‍රේණිගත විය. සිරියාව අසාද්ගේ අනුග්‍රහය ලබන කැප්ටගන් කර්මාන්තයේ කේන්ද්‍රස්ථානය බවට පත් වී ඇත, වාර්ෂිකව ඩොලර් බිලියන ගණනක් වටිනා නීති විරෝධී මත්ද්‍රව්‍ය අපනයනය කරයි, එය ලොව විශාලතම මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්කරුවෙකු බවට පත් කරයි.

## නිරුක්තිය 
මූලාශ්‍ර කිහිපයක් පෙන්වා දෙන පරිදි, *සිරියාව* යන නම ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ ක්‍රි.පූ 8 වැනි සියවසේ ලුවියන් යෙදුම වන "සූර/අයි" සහ ව්‍යුත්පන්න පුරාණ ග්‍රීක නාමයෙන්:  , '**, හෝ , **', මේ දෙකම මුලින් ව්‍යුත්පන්න වූයේ උතුරු මෙසපොතේමියාවේ (වර්තමාන ඉරාකය) Aššūr ( Assyria ) වෙතින් ය. කෙසේ වෙතත්, සෙලියුසිඩ් අධිරාජ්‍යයේ සිට (ක්‍රි.පූ. 323-150), මෙම යෙදුම ලෙවන්ට් වෙත ද යෙදී ඇත, සහ මෙතැන් සිට ග්‍රීකයන් මෙසපොතේමියාවේ ඇසිරියානුවන් සහ ලෙවන්ට්හි ඇරමියන්වරුන් අතර වෙනසක් නොමැතිව යෙදුම යෙදූහ. ප්‍රධාන ධාරාවේ නූතන ශාස්ත්‍රීය මතය ග්‍රීක වචනය  සමඟ සම්බන්ධයි යන තර්කයට දැඩි ලෙස අනුබල දෙයි. '**, අවසානයේ ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ Akkadian **' වෙතින් ය. ග්‍රීක නාමය ෆිනීෂියානු '** ට අනුරූප වන බව පෙනේ "අසුර්", **' "ඇසිරියානුවන්", ක්‍රි.පූ 8 වැනි සියවසේ Çineköy ශිලා ලේඛනයේ සටහන් කර ඇත.

වචනයෙන් නම් කරන ලද ප්රදේශය කාලයත් සමඟ වෙනස් වී ඇත. සම්භාව්‍ය වශයෙන්, සිරියාව පිහිටා ඇත්තේ මධ්‍යධරණී මුහුදේ නැගෙනහිර කෙළවරේ, දකුණින් අරාබිය සහ උතුරින් කුඩා ආසියාව අතර, ඉරාකයේ කොටස් ඇතුළුව රට අභ්‍යන්තරයට විහිදෙන අතර, ප්ලිනි ද එල්ඩර් බටහිරින් ඇතුළුව විස්තර කරන ඊසාන දෙසට අවිනිශ්චිත මායිමක් ඇත. නැගෙනහිරට, Commagene, Sophene, සහ Adiabene.

කෙසේ වෙතත්, ප්ලිනිගේ කාලය වන විට, මෙම විශාල සිරියාව රෝම අධිරාජ්‍යය යටතේ පළාත් ගණනාවකට බෙදී තිබුණි (නමුත් දේශපාලනික වශයෙන් එකිනෙකින් ස්වාධීන): ජුදා, පසුව ක්‍රි.ව. 135 දී පලස්තීනා ලෙස නම් කරන ලදී (නූතන ඊශ්‍රායලයට අනුරූප කලාපය, පලස්තීන ප්‍රදේශ සහ ජෝර්දානය) අන්ත නිරිත දෙසින්; නවීන ලෙබනනය, දමස්කස් සහ හෝම්ස් ප්‍රදේශ වලට අනුරූප වන ෆීනිස් (194 දී පිහිටුවන ලදී); Coele-Syria (හෝ "Hollow Syria") සහ Eleutheris ගඟට දකුණින්. 

## මූලාශ්‍ර 
## බාහිර සබැඳි 
### රජය 
* ඉලෙක්ට්‍රොනික රජයේ ද්වාරය   - රජයේ අඩවි වෙත පිවිසුම.
* අගමැති   - සිරියාවේ අගමැතිගේ නිල වෙබ් අඩවිය.
* සංඛ්‍යාලේඛන   - මධ්‍යම සංඛ්‍යාලේඛන කාර්යාංශයේ නිල වෙබ් අඩවිය.

### සංචාරක 
* සංචාරක  - සංචාරක අමාත්‍යවරයාගේ නිල වෙබ් අඩවිය.

### සිතියම් 
* .
* .