එල් සැල්වදෝරයේ ආර්ථිකය

භූමිකම්පා සහ සුළි කුණාටු වැනි ස්වාභාවික විපත්, විශාල ආර්ථික සහනාධාර නියම කරන රජයේ ප්‍රතිපත්ති සහ නිල දූෂණය හේතුවෙන් එල් සැල්වදෝරයේ ආර්ථිකයට ඇතැම් විට බාධා එල්ල වී තිබේ. සහනාධාර කෙතරම් ගැටලුවක් බවට පත් වූවාද යත්, 2012 අප්‍රේල් මාසයේදී ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල මධ්‍යම රජයට ඩොලර් මිලියන 750 ක ණයක් අත්හිටුවන ලදී. ජනාධිපති ෆූන්ස්ගේ කැබිනට් මණ්ඩල ප්‍රධානී ඇලෙක්ස් සෙගෝවියා පිළිගත්තේ ආර්ථිකය "බිඳවැටීමේ ස්ථානයක" පවතින බවයි.

2021 සඳහා මිලදී ගැනීමේ බල සමානාත්මතා ඇස්තමේන්තුවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 57.95 ක් වන අතර එය 2021 සඳහා 4.2% කින් වර්ධනය වන සැබෑ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයයි. සේවා අංශය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ විශාලතම සංරචකය වන අතර, පසුව කාර්මික අංශය 24.7% (2008 ඇස්තමේන්තුව) වන අතර කෘෂිකර්මාන්තය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 11.2% ක් නියෝජනය කරයි (2010 ඇස්තමේන්තුව). 1996 න් පසු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය සාමාන්‍ය 3.2% ක සැබෑ වර්ධනයක් සහිත වාර්ෂික අනුපාතයකින් වර්ධනය විය. රජය නිදහස් වෙළඳපොල මුලපිරීම් සඳහා කැපවී සිටි අතර 2007 දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ සැබෑ වර්ධන වේගය 4.7% ක් විය. 2017 දෙසැම්බර් වන විට ශුද්ධ ජාත්‍යන්තර සංචිත ඩොලර් බිලියන 3.57 ක් විය.

වඩාත් විවිධාංගීකරණය වූ ආර්ථිකයක් සඳහා නව වර්ධන අංශ සංවර්ධනය කිරීම එල් සැල්වදෝරයේ දිගු කලක් අභියෝගයක් වී ඇත. අතීතයේ දී, රට රන් සහ රිදී නිෂ්පාදනය කළ අතර, නමුත් ජනාධිපති සාකා පැසිෆික් රිම් පතල් සංස්ථාවේ මෙහෙයුම් වසා දැමීමෙන් පසු දේශීය ආර්ථිකයට ඩොලර් මිලියන සිය ගණනක් එකතු කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන ලද පතල් අංශය නැවත විවෘත කිරීමට ගත් මෑත උත්සාහයන් බිඳ වැටුණි. කෙසේ වෙතත්, මධ්‍යම ඇමරිකානු මූල්‍ය අධ්‍යයන ආයතනයට (ඉන්ස්ටිටියුටෝ සෙන්ට්‍රෝඇමරිකානෝ ෆෝ එස්ටූඩියෝස් ෆිස්කල්) අනුව, ලෝහ කැණීම්වල දායකත්වය 2010 සහ 2015 අතර රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.3% ක් තරම් කුඩා විය. සාකාගේ තීරණයට දේශපාලන අභිප්‍රායන්ගෙන් තොර නොවූවත්, ප්‍රදේශවාසීන්ගෙන් සහ රටේ බිම් මට්ටමේ ව්‍යාපාරවලින් දැඩි සහයෝගයක් ලැබුණි. රටේ ප්‍රධාන ගංගාවකින් සයනයිඩ් දූෂණය වීමේ අවදානම මත පදනම්ව, තවත් බලපත්‍රයක් සඳහා සමාගමක් කළ අයදුම්පත ජනාධිපති ෆූන්ස් පසුව ප්‍රතික්ෂේප කළේය.

අනෙකුත් පැරණි යටත් විජිත මෙන්ම, එල් සැල්වදෝරය වසර ගණනාවක් තිස්සේ ඒක-අපනයන ආර්ථිකයක් (එක් වර්ගයක අපනයනයක් මත දැඩි ලෙස යැපෙන ආර්ථිකයක්) ලෙස සලකනු ලැබීය. යටත් විජිත සමයේදී, එල් සැල්වදෝරය ඉන්ඩිගෝ සමෘද්ධිමත් අපනයනකරුවෙකු වූ නමුත්, 19 වන සියවසේ කෘතිම ඩයි වර්ග සොයා ගැනීමෙන් පසුව, අලුතින් නිර්මාණය කරන ලද නූතන රාජ්‍යය ප්‍රධාන අපනයනය ලෙස කෝපි වෙත යොමු විය.

වක්‍ර බදු කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින්, එහි වත්මන් ආදායම් එකතු කිරීම වැඩිදියුණු කිරීමට රජය උත්සාහ කර ඇත. 1992 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ක්‍රියාත්මක කරන ලද 10% අගය එකතු කළ බද්ද (ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් IVA) 1995 ජූලි මාසයේදී 13% දක්වා ඉහළ නංවන ලදී. උද්ධමනය ස්ථාවරව පවතින අතර කලාපයේ අඩුම අගය අතර වේ. 2000 සිට 2006 දක්වා නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, මුළු අපනයන ඩොලර් බිලියන 2.94 සිට ඩොලර් බිලියන 3.51 දක්වා 19% කින් වර්ධනය වී ඇති අතර, මුළු ආනයන ඩොලර් බිලියන 4.95 සිට ඩොලර් බිලියන 7.63 දක්වා 54% කින් ඉහළ ගොස් ඇත. මෙය වෙළඳ හිඟය ඩොලර් බිලියන 2.01 සිට ඩොලර් බිලියන 4.12 දක්වා 102% කින් වැඩි වීමට හේතු වී ඇත.

2006 දී, මධ්‍යම ඇමරිකාවේ සහ ඩොමිනිකන් ජනරජයේ රටවල් පහ විසින් සාකච්ඡා කරන ලද මධ්‍යම ඇමරිකානු-ඩොමිනිකන් ජනරජ නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම (CAFTA) එක්සත් ජනපදය සමඟ අනුමත කළ පළමු රට එල් සැල්වදෝරයයි. CAFTA විසින් සැල්වදෝර රජය නිදහස් වෙළඳාම පෝෂණය කරන ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කළ යුතු බව අවශ්‍ය වේ. CAFTA ආයතනය සැකසූ ආහාර, සීනි සහ එතනෝල් අපනයනය ශක්තිමත් කර ඇති අතර, 2005 දී බහු තන්තු ගිවිසුම කල් ඉකුත් වීමත් සමඟ ආසියානු තරඟකාරිත්වයට මුහුණ දුන් ඇඟලුම් අංශයේ ආයෝජන සඳහා සහාය වී ඇත. ඇඟලුම් අංශයේ තරඟකාරිත්වයේ පහත වැටීමක් අපේක්ෂාවෙන්, පෙර පරිපාලනය, කලාපීය බෙදාහැරීමේ සහ සැපයුම් මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස රට ප්‍රවර්ධනය කිරීමෙන් සහ බදු දිරිගැන්වීම් හරහා සංචාරක ආයෝජන ප්‍රවර්ධනය කිරීමෙන් ආර්ථිකය විවිධාංගීකරණය කිරීමට උත්සාහ කළේය.

2021 ජුනි මාසයේදී, ජනාධිපති නයිබ් බුකෙල් පැවසුවේ එල් සැල්වදෝරයේ බිට්කොයින් නීත්‍යානුකූල කිරීම සඳහා නීති සම්පාදනය කරන බවයි. 2021 ජුනි 9 වන දින එල් සැල්වදෝරයේ ව්‍යවස්ථාදායක සභාව විසින් බිට්කොයින් නීතිය සම්මත කරන ලදී. 2021 සැප්තැම්බර් 7 වන දින බිට්කොයින් නිල වශයෙන් නීත්‍යානුකූල ටෙන්ඩරයක් බවට පත්විය. නීතියේ කොටසක් ලෙස, විදේශිකයන්ට රට තුළට බිට්කොයින් 3 ක් ආයෝජනය කළහොත් එල් සැල්වදෝරයේ ස්ථිර පදිංචිය ලබා ගත හැකිය. නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම විරෝධතාවලට මුහුණ දී ඇති අතර, රටේ බහුතරයක් බිට්කොයින් නීත්‍යානුකූල ටෙන්ඩරයක් ලෙස භාවිතා කිරීමට විරුද්ධ වෙති. සැල්වදෝර වාණිජ මණ්ඩලය විසින් කරන ලද සමීක්ෂණයකට අනුව, 2022 මාර්තු වන විට රටේ වෙළෙන්දන්ගෙන් 14% ක් පමණක් අවම වශයෙන් එක් බිට්කොයින් ගනුදෙනුවක්වත් සකසා ඇත. 2024 මැයි මාසයේ සිට, එල් සැල්වදෝරයේ බිට්කොයින් කාර්යාලය නම් කරන ලද නිල රජයේ ආයතනයක් වාර්තා කරන්නේ රජය සතුව බිට්කොයින් 5,750 ක් (2024 මැයි පමණ වන විට ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 354) ඇති බවයි -- ටෙකාපා ගිනි කන්දෙන් භූ තාප ශක්තිය භාවිතා කරමින් 2021 සැප්තැම්බර් මාසයේ සිට කැණීම් කරන ලද බිට්කොයින් 474 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් (2024 මැයි පමණ වන විට ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 29) සමඟ.

ඒක පුද්ගල ප්‍රේෂණ අතින් එල් සැල්වදෝරය කලාපයේ පෙරමුණ ගෙන ඇති අතර, එය සියලුම අපනයන ආදායමට සමාන ගලා ඒම් වේ; 2019 දී සැල්වදෝරියානුවන් මිලියන 2.35 ක් එක්සත් ජනපදයේ ජීවත් වූ අතර සියලුම පවුල් වලින් තුනෙන් එකක් පමණ ප්‍රේෂණ ලබා ගත්හ. එක්සත් ජනපදයේ වෙසෙන සැල්වදෝරියානුවන්ගෙන් එල් සැල්වදෝරයේ පවුලේ සාමාජිකයන් වෙත යවන ලද ප්‍රේෂණ විදේශ ආදායමේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයක් වන අතර වෙළඳ හිඟය පියවයි. 2000 දශකයේ මුල් භාගයේ සිට ප්‍රේෂණ ක්‍රමයෙන් වැඩි වී ඇති අතර, එය ඩොලර් බිලියන 3.32 ක් හෝ 2006 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් ආසන්න වශයෙන් 16.2% සිට ඩොලර් බිලියන 6 කට ආසන්න (2019 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 20% ක් පමණ, ලෝක බැංකුවට අනුව ලෝකයේ ඉහළම අනුපාතවලින් එකකි) දක්වා වර්ධනය වී ඇත.

2024 දෙසැම්බර් මාසයේදී, නයිබ් බුකෙල්ගේ රජය ඩොලර් මිලියනයකට වඩා නව BTC 11 ක් මිලදී ගත් අතර එමඟින් එහි උපායමාර්ගික සංචිත ශක්තිමත් විය.

### බලශක්තිය 
එල් සැල්වදෝරයේ බලශක්ති කර්මාන්තය විවිධාංගීකරණය වී ඇති අතර, දේශීය විදුලි නිෂ්පාදනය සඳහා පොසිල ඉන්ධන, ජල විදුලිබලය, අනෙකුත් පුනර්ජනනීය බලශක්තිය (ප්‍රධාන වශයෙන් භූ තාපජ) මත රඳා පවතින අතර තෙල් සඳහා ආනයන මත රඳා පවතී. එල් සැල්වදෝරයේ ස්ථාපිත ධාරිතාව මෙගාවොට් 1,983 ක් වන අතර වසරකට ගිගාවොට් පැය 5,830 ක් විදුලිය ජනනය කරයි, මෙයින් 84% ක් පුනර්ජනනීය ප්‍රභවයන්ගෙන් පැමිණේ, ඉන් 26.85% ක් භූ තාපජයෙන් (රටේ බොහෝ ගිනි කඳු වලින් නිපදවන), 29.92% ක් ජල විදුලියෙන් සහ ඉතිරිය පොසිල ඉන්ධන වලින් වේ.

ජාතික බලශක්ති කොමිසමට අනුව, 2021 ජනවාරි මාසයේදී මුළු එන්නත් වලින් 94.4% ක් ජල විදුලි බලාගාර (28.5% - 124.43 GWh), භූ තාපජ (27.3% - 119.07 GWh), ජෛව ස්කන්ධය (24.4% 106.43 GWh), ප්‍රකාශ වෝල්ටීයතා සූර්ය (10.6% - 46.44 GWh) සහ සුළං (3.6% - 15.67 GWh) වලින් ලැබුණි.

### විදුලි සංදේශ සහ මාධ්‍ය 
එල් සැල්වදෝරයේ ස්ථාවර දුරකථන මාර්ග 900,000 ක්, ස්ථාවර බ්‍රෝඩ්බෑන්ඩ් මාර්ග 500,000 ක් සහ ජංගම සෙලියුලර් දායකත්ව මිලියන 9.4 ක් ඇත. ජනගහනයෙන් වැඩි දෙනෙකුට ඔවුන්ගේ ස්මාර්ට්ෆෝන් සහ ජංගම ජාල හරහා අන්තර්ජාලයට ප්‍රවේශ විය හැකි අතර, ලිබරල් රජයේ නියාමනය 5G ආවරණය යෙදවීම ඇතුළුව ස්ථාවර මාර්ගය හරහා ජංගම විනිවිද යාම ප්‍රවර්ධනය කරයි (එය 2020 දී පරීක්ෂා කිරීම ආරම්භ විය).

ස්පාඤ්ඤ විදේශ ආයෝජන පිළිබඳ චින්තන පර්ෂදයක් වන සැන්ටැන්ඩර් ට්‍රේඩ්ට අනුව, "පසුගිය වසර කිහිපය තුළ එල් සැල්වදෝරයට විදේශ ආයෝජන ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වෙමින් පවතී. 2013 දී, FDI ගලා ඒම වැඩි විය. කෙසේ වෙතත්, මධ්‍යම ඇමරිකාවේ අනෙකුත් රටවලට වඩා එල් සැල්වදෝරයට ලැබෙන්නේ අඩු FDI ය. ව්‍යාපාරික වාතාවරණය වැඩිදියුණු කිරීම සම්බන්ධයෙන් රජය සුළු ප්‍රගතියක් ලබා ඇත. මීට අමතරව, එහි දේශීය වෙළඳපොළේ සීමිත ප්‍රමාණය, දුර්වල යටිතල පහසුකම් සහ ආයතන මෙන්ම ඉහළ මට්ටමේ අපරාධකාරිත්වය ආයෝජකයින්ට සැබෑ බාධාවක් වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, ව්‍යාපාර බදුකරණය සම්බන්ධයෙන් දකුණු ඇමරිකාවේ දෙවන වඩාත්ම 'ව්‍යාපාරික හිතකාමී' රට එල් සැල්වදෝරයයි. එයට තරුණ හා දක්ෂ ශ්‍රම බලකායක් සහ උපායමාර්ගික භූගෝලීය පිහිටීමක් ද ඇත. DR-CAFTA හි රටේ සාමාජිකත්වය මෙන්ම C4 රටවල් (කපු නිෂ්පාදකයින්) සමඟ එහි ශක්තිමත් ඒකාබද්ධතාවය FDI වැඩි කිරීමට හේතු විය යුතුය."

විදේශ සමාගම් මෑතකදී සැල්වදෝර රජයේ ප්‍රතිපත්තිවලට සම්පූර්ණයෙන්ම එකඟ නොවී ජාත්‍යන්තර වෙළඳ විනිශ්චය සභාවල බේරුම්කරණයට යොමු වී ඇත. 2008 දී, එල් සැල්වදෝරය, එනෙල් ආයෝජනය කළ භූතාපජ ව්‍යාපෘතියක් සඳහා සැල්වදෝර රජය සතු විදුලි සමාගම් වෙනුවෙන් ඉතාලියේ එනෙල් ග්‍රීන් පවර්ට එරෙහිව ජාත්‍යන්තර බේරුම්කරණයක් අපේක්ෂා කළේය. වසර හතරකට පසු, එනෙල් ඇඟවුම් කළේ තම ආයෝජනය සම්පූර්ණ කිරීමෙන් වළක්වන තාක්ෂණික ගැටළු සඳහා රජයට දොස් පවරමින්, එල් සැල්වදෝරයට එරෙහිව බේරුම්කරණයක් අපේක්ෂා කරන බවයි. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 109 වන වගන්තිය කිසිදු රජයකට (ඔවුන් අයත් වන පක්ෂය කුමක් වුවත්) ජාතික පසෙහි සම්පත් පෞද්ගලීකරණය කිරීමට ඉඩ නොදෙන බව පවසමින් රජය තම ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේය (මෙම අවස්ථාවේදී භූතාපජ ශක්තිය). 2014 දෙසැම්බර් මාසයේදී දෙපාර්ශ්වයම එකඟතාවයකට පැමිණි විට ආරවුල අවසන් වූ අතර, ඒ පිළිබඳ කිසිදු විස්තරයක් නිකුත් කර නොමැත. වොෂින්ටනය පදනම් කරගත් බලගතු ICSID හි පීඩනයට කුඩා රට යටත් වී තිබුණි. 2009 දී එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලය අනතුරු ඇඟවූයේ, සැල්වදෝර රජයේ ජනප්‍රියවාදී ප්‍රතිපත්ති වන කෘතිමව අඩු විදුලි මිල ගණන් අනිවාර්ය කිරීම, බලශක්ති අංශයේ ඇමරිකානු ආයෝජකයින්ගේ අවශ්‍යතා ඇතුළුව, පුද්ගලික අංශයේ ලාභදායිතාවයට හානි කරන බවයි. එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලය එල් සැල්වදෝරයේ අධිකරණ පද්ධතියේ දූෂණය සැලකිල්ලට ගත් අතර, රට තුළ ව්‍යාපාර කරන විට "බේරුම්කරණ වගන්ති, වඩාත් සුදුසු වන්නේ විදේශීය ස්ථානයක් සමඟ" ඇතුළත් කරන ලෙස නිහඬව ඇමරිකානු ව්‍යාපාරවලින් ඉල්ලා සිටියේය.

2014 දී මහජන දූෂණ මට්ටම් ජනතාව වටහා ගත් ආකාරය අනුව, දූෂණ සංජානන දර්ශකයට අනුව, එල් සැල්වදෝරය රටවල් 175 න් 80 වන ස්ථානයේ සිටී. එල් සැල්වදෝරයේ ශ්‍රේණිගත කිරීම පැනමාව (175 න් 94) සහ කොස්ටාරිකාව (175 න් 47) සමඟ සාපේක්ෂව හොඳින් සංසන්දනය කරයි.

### සංචාරක ව්‍යාපාරය 
2014 වසරේ එල් සැල්වදෝරයට ජාත්‍යන්තර සංචාරකයින් 1,394,000ක් පැමිණි බව ඇස්තමේන්තු කර ඇත. 2019 වසරේ එල් සැල්වදෝරයේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට සංචාරක ව්‍යාපාරය විසින් ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 2970.1ක දායකත්වයක් ලබා දී ඇත. මෙය මුළු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 11%ක් නියෝජනය කරයි. 2013 දී සංචාරක ව්‍යාපාරය සෘජුවම රැකියා 80,500 කට සහාය විය. මෙය එල් සැල්වදෝරයේ මුළු රැකියා වලින් 3.1% ක් නියෝජනය කළේය. 2019 දී, සංචාරක ව්‍යාපාරය වක්‍රව රැකියා 317,200 කට සහාය වූ අතර එය එල් සැල්වදෝරයේ මුළු රැකියා වලින් 11.6% ක් නියෝජනය කරයි.

## යොමු කිරීම්