open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
බටහිර දූපත, කොකෝස් (කීලිං) දූපත්

දකුණු කීලිං දූපත් වල කොටසක් වන **බටහිර දූපත** (, ), ඉන්දියන් සාගරයේ ඕස්ට්‍රේලියානු බාහිර භූමියක් වන කොකෝස් (කීලිං) දූපත් වල අගනුවර වේ. ජනගහනය ආසන්න වශයෙන් 120 ක් වන අතර එය ලෝකයේ තුන්වන කුඩාම අගනුවර බවට පත් කරන අතර ප්‍රධාන වශයෙන් යුරෝපීයයන්ගෙන් සමන්විත වේ. එය අනෙක් එකම ජනාවාස දූපත වන හෝම් අයිලන්ඩ්ට වඩා අඩු ජනගහනයකි.

බටහිර දූපත ක්ලූනීස්-රොස් වතුයායේ කොටසක් වූ අතර දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී මෙහි ගුවන් පථයක් ඉදිකරන ලදී. සියලුම රජයේ ගොඩනැගිලි මෙන්ම, එහි ගුවන් තොටුපළ, සාමාන්‍ය ගබඩාවක් සහ සංචාරක නවාතැන් පහසුකම් ඇත. 2013 නොවැම්බර් මාසයේදී ඕස්ට්‍රේලියානු සංඥා අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය බටහිර දූපතේ සවන්දීමේ මධ්‍යස්ථානයක් ක්‍රියාත්මක කරන බව අනාවරණය විය.

## අධ්‍යාපනය 
කොකෝස් දූපත් දිස්ත්‍රික් උසස් පාසල බටහිර දූපතේ ප්‍රාථමික සහ ද්විතීයික මණ්ඩපයක් ක්‍රියාත්මක කරයි. එම මණ්ඩපයේ බොහෝ සිසුන් ඕස්ට්‍රේලියානු මහාද්වීපයෙන් පැමිණේ.

## උරුම ලැයිස්තුගත කිරීම් 
බටහිර දූපතේ උරුම ලැයිස්තුගත ස්ථාන ගණනාවක් අඩංගු වේ, ඒවා අතර:

* මෝරියා සමීප: පරිපාලන ගොඩනැගිලි පෙරමුනේ
* ගුවන් හමුදා මාර්ගය: දිශාව දූපත් නිවාස
* ක්වන්ටාස් සමීප: රජයේ නිවස
* සිඩ්නි අධිවේගී මාර්ගය: ක්වන්ටාස් හට්ස්
* RAAF අනුස්මරණ
* ගුවන් හමුදා මාර්ගය: 2 වර්ගයේ නිවාස
* විලියම් කීලිං ක්‍රෙසන්ට්: වර්ගයේ T නිවාස පරිශ්‍රය
* ඔරියන් සමීප: බටහිර දූපත් උස් නිවාස
* ගුවන් හමුදා මාර්ගය: බටහිර දූපත් නිවාස පරිශ්‍රය
* ඇලෙක්සැන්ඩර් වීදිය: බටහිර දූපත් පල්ලිය

## දේශගුණය 
බටහිර දූපත නිවර්තන වැසි වනාන්තර දේශගුණයක් (Köppen: *Af*, Trewartha: *Aral*) අත්විඳින අතර, වසර පුරා උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත තත්වයන් අත්විඳියි. දූපත් බොහෝ විට අතිච්ඡාදනය වන සෘතු දෙකක් අත්විඳියි: මැයි/ජූනි සිට සැප්තැම්බර්/ඔක්තෝබර් දක්වා වෙළඳ සුළං සමය සහ නොවැම්බර් සිට මැයි දක්වා සන්සුන් අඳුරු සමය. සමක අඩු පීඩන කලාපයේ දකුණු කෙළවරේ එහි පිහිටීම නිසා, වර්ෂාපතනය වසර පුරා මධ්‍යස්ථ සිට ඉහළ මට්ටමක පවතී. වයඹ දිග මෝසම් වැසි උදාසීන කාලවලදී වැසි ලබා දෙන අතර, ගිනිකොනදිග වෙළඳ සුළං ද වසරේ වැඩි කාලයක් වැසි ලබා දෙයි. සුළි සුළං දිවයිනේ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂවලට බරපතල ලෙස බලපෑම් කිරීමේ හැකියාව ඇත. 1989-90 නිරිතදිග ඉන්දියානු සාගර සුළි සුළං සමය දූපත් වලට හානි සිදු කළ අතර, 1990 මාර්තු 13 වන දින පමණ නිවර්තන සුළි කුණාටුව වෝල්ටර් දිවයිනට පහර දුන්නේය. කෙසේ වෙතත්, අධික උෂ්ණත්වයන් ඉන්දියන් සාගරයේ බලපෑමෙන් යටපත් වේ. අන්තයන් 2017 පෙබරවාරි 23 වන දින 32.8 °C (91.0 °F) සිට 2018 දෙසැම්බර් 27 වන දින 20.4 °C (68.7 °F) දක්වා පමණක් පරාසයක පවතී.

## යොමු කිරීම්
බෙන්ග්කුලු පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**බෙන්ග්කුලු**, ඓතිහාසිකව **බෙන්කූලන්** ලෙස හැඳින්වෙන අතර එය ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . එය සුමාත්‍රාවේ නිරිතදිග වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇත. 1967 අංක 9 දරන නීතිය යටතේ දකුණු සුමාත්‍රා පළාතෙන් ඓතිහාසික බෙන්කූලන් පදිංචි ප්‍රදේශය වෙන් කිරීමෙන් 1968 නොවැම්බර් 18 වන දින පිහිටුවන ලද අතර 1968 අංක 20 දරන රජයේ රෙගුලාසි මගින් අවසන් කරන ලදී. 20,181.53 දක්වා පැතිර ගියේය.&nbsp;කිලෝමීටර 2 ක් පමණ වන එහි භූමි ප්‍රමාණය යුරෝපීය රටක් වන ස්ලෝවේනියාවට හෝ එක්සත් ජනපදයේ මැසචුසෙට්ස් ප්‍රාන්තයට හෝ ඉවානෝවෝ ඔබ්ලාස්ට් වලට සමාන වන අතර එය උතුරින් බටහිර සුමාත්‍රා, ඊසාන දෙසින් ජම්බි, ගිනිකොන දෙසින් ලැම්පුන්ග් සහ නැගෙනහිරින් දකුණු සුමාත්‍රා යන පළාත්වලින් සහ වයඹ, දකුණ, නිරිතදිග සහ බටහිරින් ඉන්දියන් සාගරයෙන් මායිම් වේ.

බෙන්කුලු යනු ප්‍රදේශය අනුව 28 වන විශාලතම පළාතයි; එය කලාප නවයකට සහ අගනුවර සහ එකම ස්වාධීන නගරය වන බෙන්කුලු නගරයට බෙදා ඇත. 2010 සංගණනයේදී 1,715,518 ක ජනගහනයක් සහ 2020 සංගණනයේදී 2,010,670 ක් සිටින ඉන්දුනීසියාවේ ජනගහනය අනුව 26 වන විශාලතම පළාත ද බෙන්කුලු වේ;   මැද භාගය වන විට නිල ඇස්තමේන්තුව 2,115,631 ක් විය (2023 මැද භාගයේදී පිරිමින් 1,065,992 ක් සහ කාන්තාවන් 1,020,014 ක් ඇතුළත්).  බඩාන් පුසාට් සංඛ්‍යාලේඛන ආයතනය නිකුත් කළ නිවේදනයකට අනුව, එය 2013 දී 0.744 ක් පමණ ලබා ගනිමින් පළාත් අතර එකොළොස්වන ඉහළම මානව සංවර්ධන දර්ශකය හිමිකරගෙන ඇත. 2014 වන විට, පළාත දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 28 වන ඉහළම ස්ථානයේ සහ ආයු අපේක්ෂාවෙන් 20 වන ඉහළම ස්ථානයේ, එනම් අවුරුදු 70.35 ක් ලෙස ස්ථානගත වී ඇත.

බෙන්ග්කුලුවට ඉන්දියන් සාගරයේ අක්වෙරළ මෙගා දූපත සහ එංගානෝ දූපත ද ඇතුළත් වේ. බෙන්ග්කුලුවට බටහිර දෙසින් ඉන්දියන් සාගරය දිගේ කිලෝමීටර් 525 ක වෙරළ තීරයක් ඇත, මුකොමුකෝ රීජන්සියේ දුසුන් බාරු පෙලෝකන් සිට කෞර් රීජන්සියේ ටෙබින් නාසල් දක්වා. බෙන්ග්කුලුවට ගල් අඟුරු සහ රත්තරන් වැනි ස්වාභාවික සම්පත් රාශියක් ඇති අතර විශාල හා විභව භූතාපජ සම්පත් ඇත.   කෙසේ වෙතත්, එය සුමාත්‍රාවේ අනෙකුත් පළාත්වලට වඩා අඩුවෙන් සංවර්ධනය වී ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
දකුණු සුමාත්‍රා පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**දකුණු සුමාත්‍රා** (     ) යනු සුමාත්‍රා දූපතේ ගිනිකොන දෙසින් පිහිටි ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . පළාතේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන්නේ පලෙම්බන්ග් නගරයයි. පළාත උතුරින් ජම්බි, බටහිරින් බෙන්ග්කුලු සහ දකුණින් ලැම්පුන්ග් යන පළාත්වලට මායිම් වන අතර නැගෙනහිරින් බන්කා බෙලිටුං දූපත් සමඟ සමුද්‍රීය මායිමකි. එය සුමාත්‍රා දූපතේ විශාලතම පළාත වන අතර එය පෘතුගාලයට, පැරගුවේහි බොකෙරොන් දෙපාර්තමේන්තුවට, රුසියාවේ අල්ටයි ජනරජයට හෝ එක්සත් ජනපදයේ මේන් ප්‍රාන්තයට වඩා තරමක් කුඩාය. නැගෙනහිරින් පිහිටි බන්කා සමුද්‍ර සන්ධිය දකුණු සුමාත්‍රා සහ බන්කා බෙලිටුං දූපත් පළාතේ කොටසක් වන බන්කා දූපත වෙන් කරයි. පළාතේ භූමි ප්‍රමාණය    සහ 2020 සංගණනයේදී 8,467,432 ක ජනගහනයක් සිටියහ;  2024 මැද භාගය වන විට නිල ඇස්තමේන්තුව 8,837,301 ක් විය (පිරිමින් 4,499,011 ක් සහ කාන්තාවන් 4,338,290 ක් ඇතුළත් වේ).  පළාත ඛනිජ තෙල්, ස්වාභාවික වායු සහ ගල් අඟුරු වැනි ස්වාභාවික සම්පත් වලින් පොහොසත් ය. පළාතේ විවිධ මැලේ උප ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් රාශියක් වාසය කරන අතර, පලෙම්බන්ගීස් විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වේ. බොහෝ දෙනෙක් පලෙම්බන් භාෂාව කතා කරන අතර එය ඉන්දුනීසියානු සහ දේශීය පලෙම්බන් මැලේ යන දෙකටම අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් තේරුම් ගත හැකිය . අනෙකුත් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් අතර ජාවානි, සුන්ඩනීස්, මිනංකාබෝ සහ චීන යන භාෂා ඇතුළත් වේ. බොහෝ දෙනෙක් නාගරික ප්‍රදේශවල සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති අතර බොහෝ දුරට ඉන්දුනීසියාවේ අනෙකුත් ප්‍රදේශවලින් සංක්‍රමණය වී ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Harv and Sfn no-target errors
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
පැපීට්

thumb|'*පැපීʻඑටේ: *කාර්තු* 11 කින් අනුබෙදීම****පැපීට්*' (Tahitian: *Papeʻetē*, pronounced ; old name: *Vaiʻetē*) යනු පැසිෆික් සාගරයේ ප්‍රංශ ජනරජයේ විදේශීය සාමූහිකයක් වන ප්‍රංශ පොලිනීසියාවේ අගනුවරයි . පැපීʻඑටේ කොමියුනය පිහිටා ඇත්තේ ටහිටි දූපතේ වන අතර එය වින්ඩ්වර්ඩ් දූපත් වල පරිපාලන උප කොටසේ වන අතර එහි පරිපාලන අගනුවර පැපීʻඑටේ වේ.  ප්‍රංශ පොලිනීසියාවේ ජනාධිපතිවරයා සහ ප්‍රංශ මහ කොමසාරිස් යන දෙදෙනාම පැපීʻඑටේ හි වාසය කරති.

එය ටහිටියානු සහ ප්‍රංශ පොලිනීසියානු රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික රාජ්‍ය, වාණිජ, කාර්මික සහ මූල්‍ය සේවාවන්හි ප්‍රාථමික මධ්‍යස්ථානය වන අතර, ප්‍රංශ පොලිනීසියානු සංචාරක ව්‍යාපාරයේ කේන්ද්‍රස්ථානය සහ බහුලව භාවිතා වන ඇමතුම් වරායකි .  වින්ඩ්වර්ඩ් දූපත් යනු සමිති දූපත් වල කොටසකි. පැපීʻඑටේ යන නම,  යන්නෙහි තේරුම "කූඩයකින් ජලය" යන්නයි  - මෙය පොමාරේ I ගේ පාලන සමයේදී නම් කිරීමේ තහනමක ප්‍රති result ලයක් වූ අතර එහිදී ටහිටියානු සමකාලීන ජල *වයි* යන වචනය *පැපේ* සමඟ ආදේශ කරන ලදී,  පැරණි නම ***වයිʻඑටේ*** තවමත් මාර්කේසාස් වැනි සමහර ප්‍රදේශවල පිළිගැනේ.  2022 සංගණනයේදී නාගරික ප්‍රදේශයේ මුළු ජනගහනය 124,724 ක් වූ අතර, ඔවුන්ගෙන් 26,654 ක් නිසි ප්‍රජාවේ ජීවත් වූහ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
රියාවු පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**රියාවු** ( ජාවි :   යනු ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . එය සුමාත්‍රා දූපතේ මධ්‍යම නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති අතර, බැරිසන් කඳුකරයේ නැගෙනහිර බෑවුම්වල සිට මලක්කා සමුද්‍ර සන්ධිය දක්වා විහිදෙන අතර, සමුද්‍ර සන්ධිය තුළ පිහිටා ඇති විශාල දූපත් කිහිපයක් ද ඇතුළත් වේ. පළාත වයඹ දෙසින් උතුරු සුමාත්‍රා, බටහිරින් බටහිර සුමාත්‍රා සහ දකුණින් ජම්බි සමඟ භූමි මායිම් බෙදා ගන්නා අතර නැගෙනහිරින් රියා දූපත් සහ මැලේසියාව සමඟ සමුද්‍ර මායිමක් බෙදා ගනී. එය දකුණු සුමාත්‍රා දූපතෙන් පසු සුමාත්‍රා දූපතේ දෙවන විශාලතම පළාත වන අතර එහි මුළු භූමි ප්‍රමාණය 93,356.32 කි.&nbsp;කිලෝමීටර්² ක් වන අතර 2024 දී ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 7,007,353 කි.  පළාත කලාප දහයකින් සහ නගර දෙකකින් සමන්විත වන අතර, පෙකන්බාරු අගනුවර සහ විශාලතම නගරය ලෙස සේවය කරයි. 

ඓතිහාසික වශයෙන්, රියාවු යුරෝපීය යටත් විජිත බලවතුන්ගේ පැමිණීමට පෙර විවිධ රාජාණ්ඩුවල කොටසක් වී ඇත. මුආර ටකස්, ශ්‍රීවිජය ක්‍රි.ව. බෞද්ධ අධිරාජ්‍යයේ ශේෂයක් ලෙස විශ්වාස කෙරෙන බෞද්ධ විහාර සංකීර්ණයකි  සියවස්, රියාඕ පළාතේ කම්පාර් රීජන්සි හි පිහිටා ඇත. 14 වන සියවසේ ඉස්ලාම් ව්‍යාප්තියෙන් පසුව, මෙම කලාපය එවකට සියැක් ශ්‍රී ඉන්ද්‍රපුර, ඉන්ද්‍රගිරි සහ ජොහෝර් යන මැලේ සුල්තාන්වරුන්ගේ පාලනය යටතේ පැවතුනි. පසුව සුල්තාන්වරු ලන්දේසීන්ගේ ආරක්ෂිත රාජ්‍යයක් බවට පත් වූ අතර ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය කොදෙව්හි රූකඩ රාජ්‍යයන් බවට පත් කරන ලදී. 1945 දී ඉන්දුනීසියාව පිහිටුවීමෙන් පසු, රියාඕ ජනරජයේ සුමාත්‍රා (1945-1948) සහ මධ්‍යම සුමාත්‍රා (1948-1957) පළාත්වලට අයත් විය. 1957 අගෝස්තු 10 වන දින, රියාඕ පළාත ආරම්භ කරන ලද අතර එයට 2004 දක්වා රියාඕ දූපත් ඇතුළත් විය.

රියාවු ප්‍රධාන වශයෙන් මැලේවරුන්ගේ දේශය ලෙස සැලකුවද, එය ඉතා විවිධත්වයෙන් යුත් පළාතකි. ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක් වන මැලේවරුන්ට අමතරව, අනෙකුත් ප්‍රධාන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වලට ජාවානි, මිනැන්කබාවු, බටක් සහ චීන යන භාෂා ඇතුළත් වේ. මැලේ භාෂාවේ දේශීය රියාවු උපභාෂාව පළාතේ *භාෂාමය භාෂාව* ලෙස සැලකේ, නමුත් ඉන්දුනීසියානු භාෂාවෙන් සම්මත මැලේ ස්වරූපය නිල භාෂාව ලෙස සහ බොහෝ ජනයාගේ දෙවන භාෂාව ලෙසද භාවිතා වේ. ඊට අමතරව, මිනැන්කබාවු, හොක්කියන් වැනි විවිධ භාෂා සහ බටක් භාෂා වර්ග ද කතා කෙරේ.

රියාඕ යනු ඉන්දුනීසියාවේ ධනවත්ම පළාත්වලින් එකක් වන අතර ස්වභාවික සම්පත්වලින්, විශේෂයෙන් ඛනිජ තෙල්, ස්වාභාවික වායු, රබර්, පාම් තෙල් සහ තන්තු වගාවන්ගෙන් පොහොසත් ය. පුළුල් දැව කැපීම සහ වතු සංවර්ධනය රියාඕ හි වනාන්තර ආවරණයේ දැවැන්ත අඩුවීමට හේතු වී ඇති අතර, ඒ ආශ්‍රිත ගින්නන් විශාල කලාපය පුරා මීදුම ඇතිවීමට දායක වී තිබේ. &#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:චීන-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
බැන්ටෙන් පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**බැන්ටෙන්** (     , පෙගොන් : بنتن) යනු ඉන්දුනීසියාවේ ජාවා දූපතේ බටහිර දෙසින් පිහිටි පළාතයි . එහි අගනුවර සෙරන්ග් වන අතර එහි විශාලතම නගරය ටැන්ගෙරන්ග් වේ. පළාත බටහිර ජාවා සහ නැගෙනහිරින් ජකර්තා විශේෂ අගනුවර කලාපය, උතුරින් ජාවා මුහුද, දකුණින් ඉන්දියන් සාගරය සහ බටහිරින් සුන්ඩා සමුද්‍ර සන්ධිය (ජාවා අසල්වැසි සුමාත්‍රා දූපතෙන් වෙන් කරයි) මායිම් වන අතර බටහිරින් ලැම්පුන්ග් සමඟ සමුද්‍රීය මායිමක් බෙදා ගනී. පළාත 9,352.77 ක භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරයි.   . 2020 සංගණනයේදී එහි ජනගහනය මිලියන 11.9 කට වඩා වැඩි වූ අතර,  2010 දී මිලියන 10.6 ක් පමණ විය.  2024 මැද භාගයේ ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය මිලියන 12.43 කි.  කලින් බටහිර ජාවා පළාතේ කොටසක් වූ බැන්ටෙන් 2000 ඔක්තෝබර් 17 වන දින වෙනම පළාතක් බවට පත්වීම සඳහා වෙන් කරන ලදී.

උතුරු අර්ධය (විශේෂයෙන් ජකර්තා සහ ජාවා මුහුදු වෙරළ ආසන්නයේ නැගෙනහිර ප්‍රදේශ) මෑතකදී ජනගහනයේ සහ නාගරීකරණයේ ශීඝ්‍ර වැඩිවීමක් අත්විඳ ඇති අතර, දකුණු අර්ධය (විශේෂයෙන් ඉන්දියන් සාගරයට මුහුණලා ඇති කලාපය) වඩාත් සාම්ප්‍රදායික ස්වභාවයක් ඇති නමුත් ඒ හා සමානව වේගයෙන් ඉහළ යන ජනගහනයකි.

වර්තමාන බැන්ටන්, ක්‍රි.ව. හතරවන සිට හත්වන සියවස දක්වා සුන්ඩනීස් තාරුමානගර රාජධානියේ කොටසක් විය. තරුමානගර බිඳවැටීමෙන් පසු, එය ශ්‍රීවිජය අධිරාජ්‍යය සහ සුන්ඩා රාජධානිය වැනි හින්දු - බෞද්ධ රාජධානි විසින් පාලනය කරන ලදී. කලාපයේ ඉස්ලාම් ආගමේ ව්‍යාප්තිය 15 වන සියවසේදී ආරම්භ විය; 16 වන සියවසේ අගභාගයේදී, බැන්ටෙන් සුල්තාන් රාජ්‍යය පිහිටුවීමත් සමඟ ඉස්ලාම් ආගම පළාතේ ප්‍රමුඛ ආගම ලෙස හින්දු ආගම සහ බුද්ධාගම ප්‍රතිස්ථාපනය කළේය. යුරෝපීය වෙළඳුන් කලාපයට පැමිණීමට පටන් ගත්හ. පළමුව පෘතුගීසීන්, පසුව බ්‍රිතාන්‍යයන් සහ ලන්දේසීන් . ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම, VOC (Vereenigde Oost-Indische Compagnie), අවසානයේ කලාපීය ආර්ථිකය පාලනය කළ අතර, ක්‍රමයෙන් බැන්ටන් සුල්තාන් රාජ්‍යය දුර්වල කළේය. 1808 නොවැම්බර් 22 වන දින, ලන්දේසි ආණ්ඩුකාර-ජනරාල් හර්මන් විලෙම් ඩෙන්ඩල්ස් ප්‍රකාශ කළේ බැන්ටන් සුල්තාන් රාජ්‍යය ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය කොදෙව්වලට අවශෝෂණය කර ඇති බවයි.  මෙය බැන්ටම් රෙසිඩන්සි ආරම්භ කළ අතර, එය වසර 150 ක සෘජු ලන්දේසි පාලනයක් විය. 1942 මාර්තු මාසයේදී, ජපන් ජාතිකයන් ඉන්දීය කොදෙව්වන් ආක්‍රමණය කර 1945 අගෝස්තු මාසයේදී යටත් වීමට පෙර වසර තුනක් කලාපය අත්පත් කර ගත්හ . ලන්දේසීන් ඉවත්ව යාමට පෙර ඊළඟ වසර පහ සඳහා කලාපය ලන්දේසි පාලනයට නැවත ලබා දුන් අතර එය ඉන්දුනීසියානු රජය විසින් පාලනය කරන ලදී. බැන්ටන් බටහිර ජාවා පළාතේ කොටසක් බවට පත් වූ නමුත් බෙදුම්වාදී උත්සාහයන් 2000 ඔක්තෝබර් 17 වන දින බැන්ටන් වෙනම පළාතක් නිර්මාණය කිරීමට හේතු විය. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
මධ්‍යම ජාවා පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**මධ්‍යම ජාවා** (   ,      ) යනු ඉන්දුනීසියාවේ පළාතක් වන අතර එය ජාවා දූපතේ මැද පිහිටා ඇත. එහි පරිපාලන අගනුවර සෙමරන්ග් ය . එය බටහිරින් බටහිර ජාවා, දකුණින් ඉන්දියන් සාගරය සහ යෝග්‍යකර්තා විශේෂ කලාපය, නැගෙනහිරින් නැගෙනහිර ජාවා සහ උතුරින් ජාවා මුහුදෙන් මායිම් වේ. එහි මුළු භූමි ප්‍රමාණය 33,750.37 කි.&nbsp;කිලෝමීටර 2 ක් වන අතර, 2020 සංගණනයට අනුව ජනගහනය 36,516,035 කි  එය බටහිර ජාවා සහ නැගෙනහිර ජාවා වලින් පසු ජාවා සහ ඉන්දුනීසියාව යන දෙකෙහිම තුන්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත පළාත බවට පත් කරයි. 2024 මැද භාගයේ නිල ජනගහන ඇස්තමේන්තුව 37,892,280 ක් විය (පිරිමින් 19,037,740 ක් සහ කාන්තාවන් 18,854,540 ක් ඇතුළත් වේ).  දකුණේ නුසකම්බන්ගන් දූපත (බටහිර ජාවා දේශසීමාවට ආසන්නව) සහ ජාවා මුහුදේ කරිමුන් ජාවා දූපත් ඇතුළු අක්වෙරළ දූපත් ගණනාවක් ද පළාතට ඇතුළත් වේ.

මධ්‍යම ජාවා යනු යෝග්‍යකර්තා විශේෂ කලාපය ඇතුළත් සංස්කෘතික සංකල්පයක් වන අතර, අනෙක් අතට යෝග්‍යකර්තා නගරය ද ඇතුළත් වේ; කෙසේ වෙතත්, පරිපාලනමය වශයෙන් එම නගරය සහ එහි අවට කලාප රට නිදහස ලැබීමෙන් පසු වෙනම විශේෂ කලාපයක් (පළාතකට සමාන) පිහිටුවා ඇති අතර එය වෙන වෙනම පරිපාලනය කෙරේ. ජාවා සංස්කෘතියේ "හදවත" ලෙස හැඳින්වුවද, බටහිර ජාවා සමඟ මායිමේ සුන්ඩනීස් වැනි තවත් ජාවා නොවන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් කිහිපයක් ඇත. චීන ඉන්දුනීසියානුවන්, අරාබි ඉන්දුනීසියානුවන් සහ ඉන්දියානු ඉන්දුනීසියානුවන් ද පළාත පුරා විසිරී සිටිති.

ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ සිට මෙම පළාතේ මිනිසුන් වාසය කර ඇත. " ජාවා මිනිසා " ලෙස හැඳින්වෙන *හෝමෝ ඉරෙක්ටස්ගේ* නටබුන් බෙන්ගවාන් සොලෝ ඉවුර දිගේ හමු වූ අතර එය වසර මිලියන 1.7 කට පෙර සිට පැවත එන්නකි.  වර්තමාන මධ්‍යම ජාවා යනු කලක් හින්දු-බෞද්ධ රාජධානි කිහිපයක, ඉස්ලාමීය සුල්තාන්වරුන්ගේ සහ ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය යටත් විජිත රජයේ පාලනය යටතේ පැවතුනි. මධ්‍යම ජාවා ඉන්දුනීසියානු නිදහස් ව්‍යාපාරයේ කේන්ද්‍රස්ථානය ද විය. නූතන ඉන්දුනීසියානුවන්ගෙන් බහුතරයක් ජාවා සම්භවයක් ඇති බැවින්, මධ්‍යම ජාවා සහ නැගෙනහිර ජාවා යන දෙකම ඉන්දුනීසියාවේ සමාජ, දේශපාලනික සහ ආර්ථික ජීවිතයට ප්‍රධාන බලපෑමක් ඇති කරයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
යෝග්‍යාකර්තා විශේෂ කලාපය, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**යෝග්‍යකර්තා විශේෂ කලාපය** (; ; *DIY*; ) යනු ඉන්දුනීසියාවේ දකුණු මට්ටමේ විශේෂ කලාපයකි. එය බටහිරින්, උතුරින් සහ නැගෙනහිරින් මධ්‍යම ජාවා පළාතෙන් ගොඩබිම් පැත්තෙන් වට වූ අර්ධ-පරිවරණය වූ නමුත් දකුණින් ඉන්දියන් සාගරයේ දිගු වෙරළ තීරයක් ඇත.

යෝග්‍යාකර්තා සුල්තාන් රාජ්‍යය සහ පකුලාමන් ආදිපාදවරයා විසින් සම-පාලනය කරන ලද මෙම කලාපය ඉන්දුනීසියානු රජය තුළ නිල වශයෙන් පිළිගත් එකම ද්විපාර්ශ්විකත්වයයි . යෝග්‍යාකර්තා නගරය කලාපයේ ජනප්‍රිය සංචාරක ගමනාන්තයක් සහ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයකි. යෝග්‍යාකර්තා සුල්තාන් රාජ්‍යය 1755 දී පිහිටුවන ලද අතර ඉන්දුනීසියානු ජාතික විප්ලවය (1945–1949) අතරතුර ඉන්දුනීසියාවේ නිදහස සඳහා නොසැලෙන සහයෝගයක් ලබා දුන්නේය. ඉන්දුනීසියාවේ පළමු මට්ටමේ අංශයක් ලෙස, යෝග්‍යාකර්තා පාලනය කරනු ලබන්නේ ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස X වන සුල්තාන් හැමෙන්ග්කුබුවෝනෝ සහ උප ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස X වන ආදිපාදවරයා විසිනි. භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 3,170.645 ක් පමණ වන මෙය ජකර්තා නගරයෙන් පසු ඉන්දුනීසියාවේ දෙවන කුඩාම පළාත් මට්ටමේ ආයතනයයි. 

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas

## යොමු කිරීම්
බාලි පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**බාලි** ( ඉංග්‍රීසි: /ˈ bɑː l i / ⓘ ⓘ សានានានា ស្ល ; බාලිනීස් :  ) යනු ඉන්දුනීසියාවේ පළාතක් වන අතර ලෙස්සර් සුන්ඩා දූපත් වල බටහිර දෙසින් පිහිටා ඇත. ජාවාට නැගෙනහිරින් සහ ලොම්බොක් වලට බටහිරින් පිහිටි මෙම පළාතට බාලි දූපත සහ ගිනිකොන දෙසින් පිහිටි කුඩා අක්වෙරළ දූපත් කිහිපයක්, විශේෂයෙන් නුසා පෙනිඩා, නුසා ලෙම්බොන්ගන් සහ නුසා සෙනින්ගන් ඇතුළත් වේ. පළාත් අගනුවර වන ඩෙන්පසාර්,  යනු ලෙස්සර් සුන්ඩා දූපත් වල වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය වන අතර නැගෙනහිර ඉන්දුනීසියාවේ මකසාර්ට පසුව දෙවන විශාලතම නගරය වේ. ඩෙන්පසාර් අගනගර ප්‍රදේශය ඩෙන්පසාර් වටා විස්තීර්ණ අගනගර ප්‍රදේශයයි. මහා ඩෙන්පසාර් හි උබුද් නම් උස්බිම් නගරය බාලි හි සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය ලෙස සැලකේ. පළාත ඉන්දුනීසියාවේ ප්‍රධාන සංචාරක ගමනාන්තය වන අතර 1980 ගණන්වල සිට සංචාරක ව්‍යාපාරයේ සැලකිය යුතු වර්ධනයක් සහ අධික සංචාරක ව්‍යාපාරයක් සහිත ඉන්දුනීසියානු ප්‍රදේශයක් බවට පත්ව ඇත.  සංචාරක ව්‍යාපාරයට සම්බන්ධ ව්‍යාපාර බාලි ආර්ථිකයෙන් 80% ක් පමණ වේ. 

බාලි යනු ඉන්දුනීසියාවේ හින්දු බහුතරයක් වෙසෙන එකම පළාත වන අතර ජනගහනයෙන් 86.40% ක් බාලිනීස් හින්දු ආගමට අනුගත වෙති.  එය සාම්ප්‍රදායික හා නවීන නර්තනය, මූර්ති, සිතුවම්, සම්, ලෝහ වැඩ සහ සංගීතය ඇතුළු ඉතා දියුණු කලාවන් සඳහා ප්‍රසිද්ධය. ඉන්දුනීසියානු ජාත්‍යන්තර චිත්‍රපට උළෙල සෑම වසරකම බාලි හි පැවැත්වේ. බාලි හි පවත්වන ලද අනෙකුත් ජාත්‍යන්තර සිදුවීම් අතරට 2013 ලෝක රූ රැජින, 2018 ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ සහ ලෝක බැංකු කණ්ඩායමේ වාර්ෂික රැස්වීම් සහ 2022 G20 සමුළුව ඇතුළත් වේ. 2017 මාර්තු මාසයේදී, TripAdvisor එහි සංචාරක තේරීම් සම්මානයේ දී බාලි ලොව ඉහළම ගමනාන්තය ලෙස නම් කළ අතර එය 2021 ජනවාරි මාසයේදී ද උපයා ගත්තේය.  

බාලි යනු කොරල් ත්‍රිකෝණයේ කොටසක් වන අතර එය සාගර විශේෂ, විශේෂයෙන් මාළු සහ කැස්බෑවන් බහුලව දක්නට ලැබෙන ප්‍රදේශයකි.  මෙම ප්‍රදේශයේ පමණක්, ගල්පර ගොඩනඟන කොරල් විශේෂ 500 කට වඩා සොයාගත හැකිය. සංසන්දනය කිරීම සඳහා, මෙය මුළු කැරිබියන් දූපතටම වඩා හත් ගුණයක් පමණ වේ.  බාලි යනු යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් වන සුබාක් වාරිමාර්ග පද්ධතියේ නිවහනයි.  එය සාම්ප්‍රදායික රාජකීය බාලිනීස් නිවාස 10 කින් සමන්විත ඒකාබද්ධ රාජධානි සම්මේලනයකට ද නිවහන වන අතර, එක් එක් නිවස නිශ්චිත භූගෝලීය ප්‍රදේශයක් පාලනය කරයි. සම්මේලනය බාලි රාජධානියේ අනුප්‍රාප්තිකයා වේ. ලන්දේසි යටත් විජිතකරණයට පෙර ආරම්භ වූ රාජකීය නිවාස, ඉන්දුනීසියානු රජය විසින් පිළිගනු නොලැබේ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ස්ථාවර ලෙස භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි සියල්ල
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
නැගෙනහිර ජාවා පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**නැගෙනහිර ජාවා** (   ,     ,    ) යනු ජාවා දූපතේ නැගෙනහිරින් තුනෙන් එකක පිහිටි ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . එයට ගොඩබිම් මායිමක් ඇත්තේ බටහිරින් මධ්‍යම ජාවා පළාත සමඟ පමණි; ජාවා මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය පිළිවෙලින් එහි උතුරු සහ දකුණු වෙරළ තීරයන් මායිම් කරන අතර නැගෙනහිරින් ඇති පටු බාලි සමුද්‍ර සන්ධිය ජාවා සහ බාලි අතර  පමණ වෙන් කරයි. . නැගෙනහිර ජාවා හි පිහිටා ඇති මෙම පළාතට මධුර දූපත (ඉන්දුනීසියාවේ දිගම පාලම වන සුරමඩු පාලම මගින් ජාවා සමඟ සම්බන්ධ වේ) මෙන්ම කන්ගියානු දූපත් සහ තවත් නැගෙනහිරින් (උතුරු බාලි මුහුදේ ) පිහිටා ඇති අනෙකුත් කුඩා දූපත් කණ්ඩායම් සහ උතුරින් මසලෙම්බු දූපත් සමූහය ද ඇතුළත් වේ. එහි අගනුවර වන්නේ ඉන්දුනීසියාවේ දෙවන විශාලතම නගරය වන සුරබයා, ප්‍රධාන කාර්මික මධ්‍යස්ථානයක් සහ ප්‍රධාන ව්‍යාපාරික මධ්‍යස්ථානයකි. බන්යුවන්ගි යනු නැගෙනහිර ජාවා හි විශාලතම රීජන්සිය වන අතර ජාවා දූපතේ විශාලතම වේ. 

පළාත වර්ග කිලෝමීටර 48,036.84 භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වේ., සහ 2010 සංගණනයට අනුව, එහි පුද්ගලයින් 37,476,757 ක් වාසය කළ අතර,  එය ඉන්දුනීසියාවේ දෙවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත පළාත බවට පත් කළේය; 2020 සංගණනයෙන් පුද්ගලයින් 40,665,696 දක්වා වැඩිවීමක් පෙන්නුම් කළ අතර,  2024 මැද භාගය සඳහා නිල ඇස්තමේන්තුව 41,914,499 ක් විය (පිරිමින් 20,848,660 ක් සහ කාන්තාවන් 20,965,880 ක් ඇතුළත් වේ).  ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් පමණ මහා සුරබායා අගනගර ප්‍රදේශය තුළ ජීවත් වේ.  නැගෙනහිර ජාවාහි ජාවා, මධුරේස් සහ චීන වැනි විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් වාසය කරයි. නැගෙනහිර ජාවාහි බොහෝ ජනතාව ඉස්ලාමයට අනුගත වන අතර එය මුළු ජනගහනයෙන් 94% ක් පමණ වේ. ක්‍රිස්තියානි ආගම, බුද්ධාගම සහ කොන්ෆියුෂියානුවාදය වැනි අනෙකුත් ආගම් ද පිළිපදින අතර, ඒවා බොහෝ දුරට නැගෙනහිර ඉන්දුනීසියාවෙන් සහ උතුරු සුමාත්‍රාවෙන් පැමිණි ටියොන්ග්හෝවා ජනයා සහ සංක්‍රමණිකයන් විසින් අනුගමනය කරනු ලබන අතර, බ්‍රෝමෝ ටෙන්ගර් සෙමෙරු ජාතික වනෝද්‍යානයේ ටෙන්ගෙරීස් ජනයා සහ බාලි මායිම් පළාතේ නැගෙනහිර කෙළවරේ වාසය කරන බාලිනීස් ජනයා මෙන්ම සුරබායා නගරයේ ප්‍රමුඛ සුළුතර ඉන්දියානු ඉන්දුනීසියානුවන් විසින් ද පිළිපදින හින්දු ආගම ද පිළිපදිනු ලැබේ.

පළාතේ මෙන්ම මුළු ජාතියේම නිල භාෂාව ඉන්දුනීසියානු භාෂාව වන නමුත් ජාවානි සහ මධුරේස් බහුලව භාවිතා වේ, විශේෂයෙන් සුරබයා උපභාෂාව ( ජාවානි :  හෝ  — සුරබයා හි ජාවානු උපභාෂාව) ප්‍රධාන වශයෙන් සුරබයා අගනුවර භාවිතා වේ. ඉන්දුනීසියානු භාෂාව භාවිතා කරනු ලබන්නේ අන්තර්-වාර්ගික සන්නිවේදනය සහ නිල අරමුණු සඳහා පමණි.

නැගෙනහිර ජාවා විවිධ ආකාරයේ සංචාරක ආකර්ෂණ ස්ථාන ඉදිරිපත් කරයි. කඳු, වෙරළ, ගුහා සහ දිය ඇලි ඇතුළු විවිධ ස්වාභාවික ආකර්ෂණ ස්ථාන තිබේ. නැගෙනහිර ජාවාහි සෑම රීජන්සියකටම හෝ නගරයකටම පාහේ බන්යුවන්ගි හි ඉජෙන් ගිනි කන්ද, සිටුබොන්ඩෝ හි බලුරන් ජාතික වනෝද්‍යානය සහ මලන්ග් හි බ්‍රෝමෝ ටෙන්ගර් සෙමෙරු ජාතික වනෝද්‍යානය, පසුරුආන්, ලුමාජැන්ග් සහ ප්‍රොබොලින්ගෝ වැනි තමන්ගේම අද්විතීය සංචාරක ගමනාන්ත ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
නැගෙනහිර නුසා ටෙන්ගාරා පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**නැගෙනහිර නුසා ටෙන්ගරා** (    ; *එන්ටීටී* ;  ) යනු ඉන්දුනීසියාවේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටි පළාතයි . එය දකුණින් ඉන්දියන් සාගරයට සහ උතුරින් ෆ්ලෝරස් මුහුදට මුහුණලා පිහිටි ලෙස්සර් සුන්ඩා දූපත් වල නැගෙනහිර කොටසෙන් සමන්විත වන අතර මුළු භූමි ප්‍රමාණය කිලෝමීටර 47,238.07 කි . එය දූපත් 500 කට වඩා වැඩි ගණනකින් සමන්විත වන අතර විශාලතම ඒවා වන්නේ සුම්බා, ෆ්ලෝරස් සහ ටිමෝරයේ බටහිර කොටසයි ; දෙවැන්න නැගෙනහිර ටිමෝරයේ වෙනම ජාතියක් සමඟ භූමි මායිමක් බෙදා ගනී. පළාත කලාප විසි එකකට සහ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන කුපාන්ග් රීජන්සි මට්ටමේ නගරයට බෙදා ඇත.

පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලින් පෙනී යන්නේ නැගෙනහිර නුසා ටෙන්ගාරා හි ලියැං බුවා ගුහාව වසර 190,000 කට පමණ පෙර සිට මිනිසුන් විසින් ජනාවාස වී ඇති බවයි. මෙම ස්ථානය ගුහාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථරවලින් හමු වූ *හෝමෝ ෆ්ලෝරසියෙන්සිස්* ඇතුළු මුල් මිනිසුන්ගේ නිවහන විය. 

නැගෙනහිර නුසා ටෙන්ගාරා කොමෝඩෝ ජාතික වනෝද්‍යානය, ලබුවාන් බාජෝ, කෙලිමුටු විල සහ විදේශීය වෙරළ තීරයන් වැනි ස්වභාවික සුන්දරත්වය සඳහා ප්‍රසිද්ධය.  පළාත සංස්කෘතියෙන් පොහොසත් වන අතර, විවිධ ගෝත්‍ර, භාෂා සහ ඉකාත් රෙදි විවීම සහ සුම්බා හි පැසෝලා උත්සවය වැනි සම්ප්‍රදායන් ඇත.   නැගෙනහිර නුසා ටෙන්ගාරාට ශක්තිමත් මිෂනාරි ඉතිහාසයක් ද ඇති අතර, එය බහුතර කතෝලික ජනගහනයෙන් සහ දකුණු පැපුවා සමඟ රෝමානු කතෝලික ධර්මය ප්‍රමුඛ ආගම වන ඉන්දුනීසියානු පළාත් දෙකෙන් එකකි.  ඊට අමතරව, එහි සමුද්‍ර පරිසර පද්ධතිය ඉතා පොහොසත් වන අතර එය කිමිදුම්කරුවන් සඳහා ජනප්‍රිය ගමනාන්තයක් බවට පත් කරයි. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
බටහිර නුසා ටෙන්ගාරා පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**බටහිර නුසා ටෙන්ගාරා** (    ;  ) යනු ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . එය තමන්ගේම පළාත වන බාලි හැර, ලෙස්සර් සුන්ඩා දූපත් වල බටහිර කොටසෙන් සමන්විත වේ. මෙම පළාතේ වර්ග ප්‍රමාණය 19,890.31 කි.   ප්‍රධාන දූපත් දෙකකින් සමන්විත වේ, එනම් ලොම්බොක් දූපත සහ සුම්බාවා දූපත මෙන්ම තවත් කුඩා දූපත් කිහිපයකින්.  මෙම පළාතේ විශාලතම දූපත් දෙක වන්නේ බටහිරින් කුඩා නමුත් බොහෝ ජනාකීර්ණ ලොම්බොක් සහ නැගෙනහිරින් විශාල නමුත් බොහෝ අඩු ජනාකීර්ණ සුම්බාවා දූපතයි. ලොම්බොක්හි මාතරම්, පළාතේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වේ. එය බටහිරින් බාලි සහ නැගෙනහිරින් නැගෙනහිරින් නුසා තෙන්ගාරා සමඟ සමුද්‍රීය මායිම් බෙදා ගනී.

භූගෝලීය වශයෙන්, බටහිර නුසා තෙන්ගාරා, විශේෂයෙන් බටහිර සහ දකුණු ලොම්බොක්හි, පැතලි වෙරළබඩ ප්‍රදේශයකට සහ පළාතේ උසම කන්ද වන මීටර් 3,726 ක උසකින් යුත් රින්ජානි කන්ද ඇතුළත් කඳුකර ප්‍රදේශයකට බෙදා ඇත, එය ක්‍රියාකාරී ගිනි කන්දක් ද වන අතර වඩාත් ජනප්‍රිය ස්වාභාවික සංචාරක ගමනාන්තයකි. සුම්බාවා දූපතේ, භූ දර්ශනය වඩාත් විවිධාකාර වන්නේ බෑවුම් සහිත කඳු සහ කඳු සහ නැගෙනහිරින් වියළි තණබිම් සමඟිනි. 

පළාතේ ජනගහනය මිලියන 5.726 ක් පමණ වන අතර, ජනගහනයෙන් බහුතරයක් වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල සහ ලොම්බොක් දූපතේ පිහිටි පළාත් අගනුවර වන මාතරම් වැනි විශාල නගරවල ජීවත් වෙති.  බටහිර නුසා තෙන්ගාරා, ලොම්බොක්හි සසක් සංස්කෘතිය සහ සුම්බාවාහි සමවා සහ එම්බෝජෝ සංස්කෘතිය සඳහා ප්‍රසිද්ධය, එය තවමත් ඔවුන්ගේ දේශීය සිරිත් විරිත් සහ කලාවන් පවත්වාගෙන යයි.

බටහිර නුසා ටෙන්ගාරා එහි ස්වභාවික පරිසරය සඳහා ද ප්‍රසිද්ධය, එයට ලොම්බොක් හි කූටා වෙරළ සහ සුම්බාවා හි ලේකී වෙරළ වැනි වෙරළ තීරයන් ඇතුළත් වන අතර ඒවා ජනප්‍රිය සර්ෆින් ගමනාන්ත වේ. ලොම්බොක් වෙරළට ඔබ්බෙන් පිහිටි ගිලි දූපත් (ගිලි ට්‍රැවන්ගන්, ගිලි එයාර් සහ ගිලි මෙනෝ) ඉන්දුනීසියාවේ වඩාත් ජනප්‍රිය සංචාරක ගමනාන්තයක් වන අතර එය පැහැදිලි මුහුදු ජලය සහ කොරල් පර සඳහා ප්‍රසිද්ධය. 

වෙරළ සංචාරක ව්‍යාපාරයට අමතරව, බටහිර නුසා තෙන්ගාරා හි සාම්ප්‍රදායික සසක් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහ ජීවන රටාව පවත්වාගෙන යන ලොම්බොක් හි සේඩ් ගම්මානය වැනි සංස්කෘතික හා ඓතිහාසික ස්ථාන මෙන්ම සුම්බාවා හි බීමා සුල්තාන් රාජ්‍යයේ යුගයේ පුරාණ මාලිගා ද ඇත.  

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
දකුණු කලිමන්තන් පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**දකුණු කලිමන්තන්** (    ) යනු ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . එය භූමි ප්‍රමාණයෙන් කුඩාම නමුත් බටහිර කලිමන්තන්ට පසුව බෝර්නියෝ දූපතේ ඉන්දුනීසියානු භූමි ප්‍රදේශය වන කලිමන්තන් දූපතේ දෙවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත පළාත වේ. 2022 පෙබරවාරි 15 වන දින නීත්‍යානුකූලව කිලෝමීටර් 35 ක් ගිනිකොන දෙසින් බන්ජර්බාරු වෙත ගෙන යන තෙක් පළාත් අගනුවර බන්ජර්මාසින් විය.   දකුණු කලිමන්තන්හි ජනගහනය 3.625 කට වඩා වැඩි සංඛ්‍යාවක් ලෙස වාර්තා විය.&nbsp;2010 සංගණනයේදී මිලියන ගණනක් ජනතාව,  සහ 2020 සංගණනයේදී මිලියන 4.07 ක් විය.  2024 මැද භාගය වන විට නිල ඇස්තමේන්තුව 4,293,515 කි. 

කලිමන්තන්හි ඉන්දුනීසියානු පළාත් පහෙන් එකක් වන මෙය නැගෙනහිරින් මකසාර් සමුද්‍ර සන්ධියෙන්, බටහිරින් සහ උතුරින් මධ්‍යම කලිමන්තන් වලින්, දකුණින් ජාවා මුහුදෙන් සහ ඊසාන දෙසින් නැගෙනහිර කලිමන්තන් වලින් මායිම් වී ඇත. කලිමන්තන්හි නැගෙනහිර වෙරළට ඔබ්බෙන් පිහිටි  දූපත ("මුහුදු දූපත") මෙන්ම අනෙකුත් කුඩා අක්වෙරළ දූපත් ද මෙම පළාතට ඇතුළත් වේ. පළාත කලාප 11 කට සහ නගර 2 කට බෙදා ඇත. දකුණු කලිමන්තන් යනු බන්ජාර් ජනතාවගේ සාම්ප්‍රදායික නිජබිම වන අතර, නැගෙනහිර කලිමන්තන් සහ මධ්‍යම කලිමන්තන්හි සමහර කොටස් ද මෙම නිර්ණායකයට ඇතුළත් වේ. කෙසේ වෙතත්, දකුණු කලිමන්තන්, විශේෂයෙන් හිටපු අගනුවර වන බන්ජාර්මාසින් සැමවිටම බන්ජාර් සංස්කෘතියේ සංස්කෘතික අගනුවර වී ඇත. බොහෝ බන්ජාර්වරු ඉන්දුනීසියාවේ අනෙකුත් ප්‍රදේශවලට මෙන්ම සිංගප්පූරුව සහ මැලේසියාව වැනි අසල්වැසි රටවලට සංක්‍රමණය වී ඇත. ඊට අමතරව, පළාතේ අභ්‍යන්තරයේ ජීවත් වන ඩයැක්ස් කණ්ඩායම් කිහිපයක් මෙන්ම ලන්දේසි යටත් විජිත යුගයේ සිට පැවත එන සංක්‍රමණ වැඩසටහන හේතුවෙන් ජාවා සිට බොහෝ දුරට සංක්‍රමණය වූ ජාවා ජාතිකයන් වැනි අනෙකුත් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් ද පළාතේ වාසය කරයි. එය මොන්ගෝලියාවට වඩා විශාල ජනගහනයක් සිටින ඉන්දුනීසියාවේ පළාත්වලින් එකකි.

17 වන සියවසේදී මාතරම් සුල්තාන් රාජ්‍යයට යටත් රාජ්‍යයක් බවට පත්වීමට පෙර, වෙළඳාම සඳහා උපායමාර්ගික පිහිටීම හේතුවෙන්, වර්තමානයේ දකුණු කලිමන්තාන් ලෙස හඳුන්වන භූමිය, දේශීය රාජධානි අතර මාරුවෙන් මාරුවට පැවතුනි. වැඩිවන ලන්දේසි ආක්‍රමණයත් සමඟ, 1945 දී ඉන්දුනීසියානු නිදහස ලබන තෙක් මෙම භූමිය ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය කොදෙව් සහ පසුව ජපන් අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් ලෙස යටත් විජිතකරණය විය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
නැගෙනහිර කලිමන්තන් පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**නැගෙනහිර කලිමන්තන්** ( ඉන්දුනීසියානු :  ) යනු ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . එහි භූමි ප්‍රදේශය බෝර්නියෝ / කලිමන්තාන් හි නැගෙනහිර කොටසෙන් සමන්විත වේ. 2010 සංගණනයේදී (වර්තමාන සීමාව තුළ) එහි ජනගහනය මිලියන 3.03 ක් පමණ වූ අතර,  සහ 2020 සංගණනයේදී මිලියන 3.766 ක් විය;  2024 මැද භාගය වන විට නිල ඇස්තමේන්තුව 4,092,984 කි.  එහි අගනුවර වන්නේ මුළු බෝර්නියෝ දූපතේම වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය වන සමරින්ඩා නගරයයි.

නැගෙනහිර කලිමන්තන්හි මුළු භූමි ප්‍රමාණය   සහ කලිමන්තන්හි තුන්වන අඩුම ජනාකීර්ණ පළාත වේ ( උතුරු කලිමන්තන් සහ මධ්‍යම කලිමන්තන්ට පසුව).  කලාපයේ බහුතරය බටහිර සුලවෙසි සහ මධ්‍යම සුලවෙසි සමඟ නැගෙනහිරින් සමුද්‍රීය මායිමක් බෙදා ගනී; එහි කේප් මන්ග්කලිහාට් මකසාර් සමුද්‍ර සන්ධිය සෙලෙබ්ස් මුහුදෙන් වෙන් කරයි. එහි පැරණි උතුරු දිගම කලාපය 2012 ඔක්තෝබර් 25 වන දින බෙදී ගිය අතර දැන් එය උතුරු කලිමන්තන් හි වෙනම පළාතයි; මේ අතර එය තවමත් බටහිරට ගොඩබිම් මායිම බටහිර කලිමන්තන් සහ මධ්‍යම කලිමන්තන් සමඟ බෙදා ගනී; එහි දකුණින්, නැගෙනහිර කලිමන්තන් දකුණු කලිමන්තන් සමඟ මායිම් වේ. උතුරු කලිමන්තන් නිර්මාණය වීමට පෙර පළාත මැලේසියාවේ සබා වෙත මායිම් වූ අතර, තවමත් මහකම් උලු රීජන්සි හරහා මැලේසියාවේ සරවක් සමඟ කෙටි මායිමක් ඇත.

2013 සිට, නැගෙනහිර කලිමන්තාන් දැන් කලාප හතකට සහ නගර තුනකට බෙදා ඇත. ඉන්දුනීසියාවේ යෝජිත අගනුවර වන නුසන්තරා, දැනට සම්පූර්ණයෙන්ම පළාත තුළ ඉදිකර ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
මධ්‍යම කලිමන්තන් පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**මධ්‍යම කලිමන්තන්** (    ) යනු ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . එය බෝර්නියෝ හි ඉන්දුනීසියානු කොටසක් වන කලිමන්තන්හි පළාත් පහෙන් එකකි. එය 2022 සිට ප්‍රදේශය අනුව ඉන්දුනීසියාවේ විශාලතම පළාත වන අතර බටහිරින් බටහිර කලිමන්තන්, නැගෙනහිරින් දකුණු කලිමන්තන් සහ නැගෙනහිර කලිමන්තන්, දකුණින් ජාවා මුහුද මායිම් කර ඇති අතර උතුරු කලිමන්තන් සහ මැලේසියාවෙන් පටු ලෙස නැගෙනහිර කලිමන්තන්හි මහකම් උළු රීජන්සියෙන් වෙන් කර ඇත. එහි පළාත් අගනුවර පලංකා රායා වන අතර 2010 දී එහි ජනගහනය මිලියන 2.2 ඉක්මවූ අතර,  2020 සංගණනයෙන් පෙන්නුම් කළේ මුළු මිලියන 2.67 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක්;  2024 මැද භාගය වන විට නිල ඇස්තමේන්තුව 2,809,700 ක් (පිරිමින් 1,450,830 ක් සහ කාන්තාවන් 1,358,870 ක් ඇතුළත්) වූ අතර 2025 මැද භාගය වන විට 2,845,000 දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර ඇත.

1990 සිට 2000 දක්වා කාලය තුළ ජනගහන වර්ධන වේගය වාර්ෂිකව 3.0% ක් පමණ වූ අතර එය එම කාලය තුළ ඉන්දුනීසියාවේ ඉහළම පළාත් වර්ධන අනුපාතයන්ගෙන් එකකි; 2010 දක්වා ඊළඟ දශකය තුළ සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ධන වේගය 1.8% ක් දක්වා සැලකිය යුතු ලෙස මන්දගාමී වූ නමුත් 2010 සිට ආරම්භ වන දශකය තුළ එය නැවතත් ඉහළ ගියේය. කලිමන්තන්හි අනෙකුත් පළාත්වල මෙන් නොව, මධ්‍යම කලිමන්තන්හි බෝර්නියෝහි ආදිවාසී වැසියන් වන ඩයැක්වරුන් විසින් ජනාකීර්ණ වේ.
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
බටහිර කලිමන්තන් පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**බටහිර කලිමන්තන්** (    ) යනු ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . එය බෝර්නියෝ දූපතේ ඉන්දුනීසියානු කොටස වන කලිමන්තන් සමන්විත ඉන්දුනීසියානු පළාත් පහෙන් එකකි. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය පොන්ටියානැක් ය . එය නැගෙනහිරින් නැගෙනහිර කලිමන්තන් සහ මධ්‍යම කලිමන්තන්, උතුරින් මැලේසියානු ප්‍රාන්තයක් වන සරවක් සහ බටහිරින් බන්කා බෙලිටුං දූපත් සහ දකුණින් ජාවා මුහුදෙන් මායිම් වේ. පළාතේ භූමි ප්‍රමාණය 147,037 කි.&nbsp;කිලෝමීටර 2 ක් වන අතර 2010 සංගණනයේදී 4,395,983 ක ජනගහනයක්  සහ 2020 සංගණනයේදී 5,414,390 ක් විය;  2023 මැද භාගය වන විට නිල ඇස්තමේන්තුව 5,623,328 ක් විය (පිරිමින් 2,887,209 ක් සහ කාන්තාවන් 2,736,119 ක් ඇතුළත් වේ), සහ 2024 මැද භාගය වන විට 5,695,500 දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර ඇත.  ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් අතර දයාක්, මැලේ, චීන, ජාවානි, බුගිස් සහ මධුරේස් ඇතුළත් වේ. බටහිර කලිමන්තන්හි මායිම්වලට පළාතේ වැඩි කොටසක් ජලය බැස යන කපුවාස් ගඟේ විශාල ජල පෝෂක ප්‍රදේශය වටා ඇති කඳු වැටි දළ වශයෙන් දක්නට ලැබේ. පළාත ගිනිකොන දෙසින් මධ්‍යම කලිමන්තන්, නැගෙනහිරින් නැගෙනහිර කලිමන්තන් සහ උතුරින් මැලේසියානු ප්‍රාන්තයක් වන සරවක් සමඟ භූමි මායිම් බෙදා ගනී.

බටහිර කලිමන්තාන් "ගංගා දහසක පළාත" යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ. මෙම අන්වර්ථ නාමය පළාතේ භූගෝල විද්‍යාවට යොමු වන අතර, එහි විවිධ ප්‍රමාණයේ ගංගා සිය ගණනක් ඇති අතර ඒවායින් බොහොමයක් නාවික කටයුතු සඳහා සුදුසු වේ. බොහෝ දිස්ත්‍රික්කවලට දැන් මාර්ග යටිතල පහසුකම් ළඟා වුවද, ප්‍රධාන ගංගා කිහිපයක් තවමත් අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශවලට භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය සඳහා ප්‍රධාන මාර්ගය වේ.

බටහිර කලිමන්තන් කලාපයේ කුඩා කොටසක් මුහුදු ජලයෙන් යුක්ත වුවද, රියාවු දූපත් පළාතට මායිම් වන කරිමටා සමුද්‍ර සන්ධිය සහ නටුනා මුහුද දිගේ පැතිරී ඇති බටහිර කලිමන්තන්හි විශාල හා කුඩා දූපත් දුසිම් ගණනක් (බොහෝ විට ජනාවාස නොවූ) ඇත. 2010 සංගණනයට අනුව පළාතේ මුළු ජනගහනය 4,395,983 ක් වූ අතර 2020 සංගණනයේදී එය 5,414,390 ක් විය,   මැද භාගය වන විට එය නිල වශයෙන් 5,623,328 දක්වා ළඟා වී ඇති බවට ගණන් බලා ඇත. 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:සංස්කෘත-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
බන්කා බෙලිටුං දූපත් පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**බන්කා බෙලිටුං දූපත්** (    ;  ජාවි :   යනු ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . සුමාත්‍රා හි ගිනිකොනදිග වෙරළට ඔබ්බෙන් පිහිටා ඇති මෙම පළාත ප්‍රධාන භූමි ස්කන්ධ දෙකකින් සමන්විත වේ - බන්කා සහ බෙලිටුං දූපත් - සහ බොහෝ කුඩා දූපත්. බන්කා බෙලිටුං මායිම් වන්නේ බටහිරින් බන්කා සමුද්‍ර සන්ධිය, උතුරින් නටුනා මුහුද, දකුණින් ජාවා මුහුද සහ නැගෙනහිරින් කරිමාටා සමුද්‍ර සන්ධිය ; ප්‍රධාන දූපත් දෙක වෙන් කරනු ලබන්නේ ගැස්පාර් සමුද්‍ර සන්ධියෙනි, එහි ලෙපාර්, පොන්ගොක් (හෝ ලියාක්) සහ මෙන්ඩනාඕ වැනි කුඩා දූපත් පිහිටා ඇත.

පළාතේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන්නේ පන්කල්පිනැන්ග් ය . පළාත බටහිරින් දකුණු සුමාත්‍රා, උතුරින් රියාවු දූපත්, ජකර්තා විශේෂ අගනුවර කලාපය වන බැන්ටෙන්, දකුණින් බටහිර ජාවා සහ මධ්‍යම ජාවා සහ නැගෙනහිරින් බටහිර කලිමන්තන් සමඟ සමුද්‍රීය මායිම් බෙදා ගනී. බන්කා බෙලිටුං භූමි ප්‍රමාණය 16,690.13 කි.මී.   සහ 2020 සංගණනයට අනුව ජනගහනය 1,455,678 ක් විය;  2023 මැද භාගය වන විට නිල ඇස්තමේන්තුව 1,511,899 ක් විය (පිරිමින් 776,607 ක් සහ කාන්තාවන් 735,292 ක් ඇතුළත් විය). 

බන්කා බෙලිටුං හි නිවර්තන වැසි වනාන්තර සහිත සමක දේශගුණයක් ඇති අතර, කෙසේ වෙතත්, වන විනාශය හේතුවෙන් ඒවා අතුරුදහන් වෙමින් පවතී. බන්කා දූපතේ පිහිටා ඇති මාරස් කන්ද පළාතේ උසම ස්ථානය වන අතර එහි උස මුහුදු මට්ටමේ සිට 699 මීටර් (2,293) අඩි) . පළාතේ සෙබුකු ගඟ, බටුරුසා ගඟ සහ මෙන්ඩෝ ගඟ වැනි ගංගා කිහිපයක් තිබේ. බන්කා බෙලිටුං ජනවාර්ගික, සංස්කෘතික හා භාෂාමය වශයෙන් විවිධ වේ; මැලේ, චීන සහ ජාවානි ඇතුළු ප්‍රධාන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්. ඉන්දුනීසියානු රාජ්‍ය භාෂාව වන අතර, දේශීය මැලේ උපභාෂාව සහ හක්කා පළාතේ භාෂාමය භාෂාව ලෙස සේවය කරයි.

ඓතිහාසික වශයෙන්, බන්කා බෙලිටුං, විදේශීය අධිරාජ්‍යයන්ගේ ( ලන්දේසි, බ්‍රිතාන්‍ය සහ ජපන් ) යටත් විජිතයක් වීමට පෙර ශ්‍රීවිජය, මජාපහිත් සහ පැලෙම්බැං රාජධානිවල කොටසක් වී ඇත. බන්කා බෙලිටුං යනු ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය කොදෙව් තුළ පදිංචි ස්ථානයකි . ඉන්දුනීසියාවේ නිදහසෙන් පසු, මෙම කලාපය සුමාත්‍රා පළාතේ කොටසක් ලෙස සහ පසුව දකුණු සුමාත්‍රාවේ කොටසක් ලෙස පරිපාලනය කරන ලදී. බන්කා බෙලිටුං 2000 දෙසැම්බර් 4 වන දින නිල වශයෙන් ඉන්දුනීසියාවේ 31 වන පළාත බවට පත්විය.
ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
බටහිර සුලවේසි පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**බටහිර සුලවේසි** (    ), වර්ග කිලෝමීටර 17,152.99 ක භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරයි. එහි අගනුවර මමුජු, ඉන්දුනීසියාවේ පළාතක් වන සුලවේසි (කලින් සෙලිබ්ස්) දිවයිනේ බටහිර පැත්තේ, රීජන්සි (කබුපටෙන්) 6 අඩංගු වේ පොලේවාලි මන්දාර්, මමසා, මජේන්, මාමුජු, මධ්‍යම මාමුජු සහ පසංකායු (කලින් හැඳින්වූයේ උතුරු මාමුජු).

## ඉතිහාසය 
2019 දෙසැම්බර් 11 වන දින, ආචාර්ය මැක්සිම් ඕබට්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් පර්යේෂකයන් කණ්ඩායමක්, ලොව ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාවේ පැරණිතම දඩයම් දර්ශන ලියැං බුලු සිපොන්ග් 4 හි හුණුගල් ගුහාවෙන් සොයා ගත් බව නිවේදනය කළහ. පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් ඌරෙකු සහ මී හරකෙකු දඩයම් කිරීමේ නිරූපණයේ වයස තීරණය කළේ කැල්සයිට් 'පොප්කෝන්', විකිරණශීලී යුරේනියම් සහ තෝරියම් වල විවිධ සමස්ථානික මට්ටම් නිසාය.    

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:ස්ථාවර ලෙස භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි සියල්ල
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
උතුරු කලිමන්තන් පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**උතුරු කලිමන්තන්** (    ) යනු ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . එය බෝර්නියෝ දූපතේ ඉන්දුනීසියානු කොටස වන කලිමන්තන්හි උතුරු කෙළවරේ පිහිටා ඇත. උතුරු කලිමන්තන්, උතුරින් මැලේසියානු ප්‍රාන්ත වන සබා සහ බටහිරින් සරවක් සහ දකුණින් නැගෙනහිර කලිමන්තන් ඉන්දුනීසියානු පළාත සමඟ මායිම් වේ. තන්ජුන් සෙලෝර් පළාතේ අගනුවර ලෙස සේවය කරන අතර, තාරකන් විශාලතම නගරය සහ මූල්‍ය මධ්‍යස්ථානය වේ.

2012 ඔක්තෝබර් 25 වන දින පිහිටුවන ලද උතුරු කලිමන්තාන්, සංවර්ධන විෂමතාවය සහ භූමිය කෙරෙහි මැලේසියාවේ බලපෑම අවම කිරීම සඳහා නැගෙනහිර කලිමන්තාන් පළාතෙන් වෙන් කරන ලදී.  උතුරු කලිමන්තාන් වර්ග කිලෝමීටර 70,650.73 ක් ආවරණය වන අතර එය කලාප හතරකින් සහ එක් නගරයකින් සමන්විත වේ. 2010 සංගණනයේදී එහි ජනගහනය 524,656 ක් විය  සහ 2020 සංගණනයේදී 701,784 ක් විය,  එය එවකට ඉන්දුනීසියාවේ අඩුම ජනගහනයක් සහිත පළාත බවට පත් විය,  2022 දී දකුණු පැපුවා (එය නව අඩුම ජනගහනයක් සහිත පළාත බවට පත් විය), බටහිර පැපුවා සහ නිරිතදිග පැපුවා යන නව පළාත් නිර්මාණය කරන තෙක්. 2023 මැද භාගය වන විට නිල ඇස්තමේන්තුවට අනුව පුද්ගලයින් 746,201 ක් (පිරිමින් 391,845 ක් සහ කාන්තාවන් 353,356 ක් ඇතුළත් වේ).  පළාතෙන් වැඩි කොටසක් ජනාකීර්ණ නොවේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ගොරොන්ටලාවෝ පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**ගොරොන්ටලාවෝ** ( ගොරොන්ටාලෝන් : *හුලොන්ටාලෝ* ) යනු සුලවේසි දූපතේ ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . මිනාහසා අර්ධද්වීපයේ පිහිටා ඇති ගොරොන්ටාලෝ, 2000 දෙසැම්බර් 5 වන දින වෙනම පළාතක් ලෙස ආරම්භ කරන තෙක් උතුරු සුලවේසි පළාතේ කොටසක් විය. නැගෙනහිරින් උතුරු සුලවේසි සහ බටහිරින් මධ්‍යම සුලවේසි පළාත්වලින් මෙම පළාත මායිම් වී ඇති අතර, උතුරින් සුලවේසි මුහුදේ පිලිපීනය සමඟ සමුද්‍රීය මායිමක් සහ දකුණින් ටොමිනි බොක්කෙහි වෙරළ තීරයක් බෙදා ගනී.  පළාත් අගනුවර මෙන්ම පළාතට සහ එහි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරයට යන ප්‍රධාන දොරටුව ගොරොන්ටාලෝ (බොහෝ විට හුලොන්ටාලෝ ලෙසද හැඳින්වේ) වේ. ප්‍රමාණය වනුවාටු හා සැසඳිය හැකිය.

පළාතේ මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 12,025.15 කි, සහ 2010 සංගණනයේදී 1,040,164 ක ජනගහනයක් සිටි අතර,  සහ 2020 සංගණනයේදී 1,171,681 ක් විය;  2023 මැද භාගය වන විට නිල ඇස්තමේන්තුව 1,213,180 ක් විය (පිරිමින් 611,780 ක් සහ කාන්තාවන් 601,400 ක් ඇතුළත්), එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස  විය. 

මෙම පළාත " මෙඩිනාවේ ආලින්දය" (    යන අන්වර්ථ නාමවලින් හැඳින්වේ. ), ඉස්ලාමීය ශිෂ්ටාචාරයේ තොටිල්ල පිළිබඳ ඇඟවීමක් ලෙස භාවිතා කරන ලද්දේ, ගොරොන්ටාලෝහි පූර්ව යටත් විජිත රාජධානි රජය, සමාජය සහ අධිකරණ යන ක්ෂේත්‍රවල නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා පදනමක් ලෙස ඉස්ලාමීය නීතිය යෙදූ බැවිනි,  සහ දේශීය  සඳහා "කරවෝ පළාත" එම්බ්‍රොයිඩර්. ඉන්දුනීසියානු ජනරජයේ තුන්වන ජනාධිපති බචරුදීන් ජුසුෆ් හබීබි ගෝරොන්ටාලෝ ජනතාවගෙන් පැමිණි එකම ඉන්දුනීසියානු ජනාධිපතිවරයාය. ඔහුගේ පියා අල්වි අබ්දුල් ජලීල් හබීබි හබීබි වංශයෙන් පැමිණි අයෙකි. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ජම්බි පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**ජම්බි** යනු ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . එය මධ්‍යම සුමාත්‍රාවේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති අතර බටහිරින් බැරිසන් කඳුකරය දක්වා විහිදේ. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය ජම්බි ලෙසද හැඳින්වේ. එය උතුරින් රියාඕ, බටහිරින් බටහිර සුමාත්‍රා, නිරිත දෙසින් බෙන්ග්කුලු, දකුණින් දකුණු සුමාත්‍රා යන පළාත්වලින් මායිම් වී ඇති අතර නැගෙනහිරින් රියාඕ දූපත් සහ නැගෙනහිරින් පැසිෆික් සාගරය සමඟ සමුද්‍රීය මායිමක් බෙදා ගනී. පළාතේ භූමි ප්‍රමාණය 49,026.58 කි.&nbsp;කිලෝමීටර 2, සහ මුහුදු ප්‍රදේශය 3,274.95 කි&nbsp;කිලෝමීටර 2. එහි භූමි ප්‍රමාණය යුරෝපීය රටක් වන ස්ලෝවැකියාව හෝ ස්මොලෙන්ස්ක් ඔබ්ලාස්ට් හා සැසඳිය හැකිය. 2010 සංගණනයට අනුව එහි ජනගහනය 3,092,265 ක්  2020 සංගණනයට අනුව 3,548,228 ක් විය;  2024 මැද භාගය වන විට ජනගහනයේ නිල ඇස්තමේන්තුව 3,745,746 ක් විය (පිරිමින් 1,893,490 ක් සහ කාන්තාවන් 1,830,790 ක් ඇතුළත්). 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
අග්නිදිග සුලවේසි පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**අග්නිදිග සුලවේසි** (   ,  ; බොහෝ විට **සුල්ට්‍රා** ලෙස කෙටියෙන් හැඳින්වේ,  ), යනු සුලවේසි දූපතේ පිහිටි පළාතක් වන අතර එම දූපතේ ගිනිකොනදිග අර්ධද්වීපය සාදයි, බුටන්, මුනා, කබේනා සහ වවෝනි (කලින් වොවෝනි ලෙස හැඳින්වූ) වැනි සැලකිය යුතු අක්වෙරළ දූපත් ගණනාවක් සහ කුඩා දූපත් රාශියක් සමඟ. එය උතුරින් දකුණු සුලවේසි සහ මධ්‍යම සුලවේසි වලින් මායිම් වී ඇති අතර, නැගෙනහිරින් මලුකු සහ උතුරු මලුකු සහ දකුණින් නැගෙනහිර නුසා ටෙන්ගාරා සමඟ සමුද්‍රීය මායිමක් මෙන්ම දකුණින් නැගෙනහිර ටිමෝරය සමඟ ඉතා පටු සමුද්‍රීය මායිමක් බෙදා ගනී. අගනුවර වන්නේ අර්ධද්වීපයේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ කෙන්ඩාරි නගරයයි.

දිවයිනේ සෙසු ප්‍රදේශවලට සම්බන්ධ වන අධිවේගී මාර්ගයක් පළාතට නොමැති අතර, ප්‍රාථමික ප්‍රවාහන සම්බන්ධතාවය වන්නේ දකුණු සුලවේසි හි වටම්පෝන් (අස්ථි) සහ ගිනිකොනදිග සුලවේසි හි කොලකා වරාය අතර අස්ථි බොක්ක හරහා ගමන් කරන තොටුපළකි.

## ඉතිහාසය 
දහහත්වන සියවසේ සිට විසිවන සියවසේ මුල් භාගය දක්වා, මෙම කලාපය  භූමිය විය. (බුටුං). &#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
උතුරු සුලවේසි පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**උතුරු සුලවේසි** (    ) යනු ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . එය ප්‍රධාන වශයෙන් සුලවේසි දූපතේ මිනහාසා අර්ධද්වීපයේ, පිලිපීනයට දකුණින් සහ මැලේසියාවේ සබාහි ගිනිකොන දෙසින් පිහිටා ඇති නමුත් මිනහාසා අර්ධද්වීපය සහ දකුණු පිලිපීනය අතර පිහිටා ඇති විවිධ කුඩා දූපත් සමූහයන් ද ඇතුළත් වේ. එය පිලිපීනයේ ඩාවෝ ඔක්සිඩෙන්ටල් පළාත සහ උතුරින් සොක්ස්ක්සාර්ගන් ප්‍රදේශ, නැගෙනහිරින් මලුකු මුහුද, බටහිරින් ගොරොන්ටාලෝ (එහි එකම ගොඩබිම් මායිම) සහ සෙලෙබෙස් මුහුද සහ නිරිත දෙසින් ටොමිනි බොක්ක සමඟ මායිම් වේ. පළාතේ දුරම ප්‍රමාණය, උතුරින් පිටත හා හුදකලා වූ මියැන්ගාස් දූපත, පිලිපීනය සමඟ රටේ එකම සහ එකම මායිම ඇති ඉන්දුනීසියාවේ උතුරු කෙළවරේ දූපතයි.

පළාතේ වර්ග ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 14,500.28 කි, සහ 2010 සංගණනයට අනුව එහි ජනගහනය 2,270,596 ක් විය;  මෙය 2020 සංගණනයේදී 2,621,923 දක්වා ඉහළ ගිය අතර,  2023 මැද භාගය වන විට නිල ඇස්තමේන්තුව 2,681,540 ක් විය (පිරිමින් 1,369,850 ක් සහ කාන්තාවන් 1,311,690 ක් ඇතුළත්). 

පළාතේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන්නේ මනාඩෝ වන අතර එය පළාතේ ප්‍රධාන දොරටුව සහ ආර්ථික මධ්‍යස්ථානය ද වේ. පළාතේ උතුරු (මිනාහසා) අර්ධයේ ටොමොහොන් සහ බිටුං සහ දකුණු (බොලාං මොන්ගොන්ඩෝ) අර්ධයේ කොටමොබාගු යන අනෙකුත් ප්‍රධාන නගරවලට ඇතුළත් වේ.  දක්වා උන්නතාංශයක් සහිත කඳු 41 ක් ඇත. පළාතේ බොහෝ භූ විද්‍යාත්මක තත්ත්වයන් ප්‍රධාන වශයෙන් තරුණ ගිනිකඳු කලාප වලින් සමන්විත වන අතර, බොහෝ පිපිරීම් සහ මධ්‍යම මිනාහාසා, බොලාං මොන්ගොන්ඩෝ සහ සංගිහේ දූපත් අලංකාර කරන බොහෝ ක්‍රියාකාරී ගිනිකඳු කේතු ඇත.

අතීතයේ උතුරු සුලවේසි යනු කුළුබඩු, සහල් සහ රත්‍රන් වලින් පිරුණු විභව ප්‍රදේශයක් වූ අතර එය පෘතුගීසි, ස්පාඤ්ඤ, ලන්දේසි සහ මෙම ප්‍රදේශය වටා ඇති රාජධානි අතර ආර්ථික ආධිපත්‍යයේ අවශ්‍යතා සඳහා සටන් බිමක් බවට පත් වූ අතර එය අවසානයේ දේශපාලන හා හමුදා අරගලවලට හේතු විය. මෙම කලාපයේ අතීතය බටහිර හා නැගෙනහිර අතර වෙළඳ මාර්ගයක් බවට පත් වූ අතර චීන වෙළෙන්දන් විසින් ගෙන එන ලද ක්‍රිස්තියානි ධර්මය, ඉස්ලාම් සහ විශ්වාසය හෝ ආගම පැතිරීමට ද හේතු විය. පෘතුගීසීන් මුලින්ම 16 වන සියවසේදී මෙම ප්‍රදේශයට ගොඩ බැස්සේය. ප්‍රදේශය පාලනය කිරීම සඳහා පෘතුගීසීන්, ස්පාඤ්ඤ සහ ලන්දේසීන් අතර දශක ගණනාවක් පැවති යුද්ධයකින් පසුව, මෙම ප්‍රදේශය අවසානයේ 17 වන සියවසේදී ලන්දේසීන්ට යටත් විය. දෙවන ලෝක යුද්ධය ආසන්නයේ ජපන් ජාතිකයින් විසින් නෙරපා හැරීමට පෙර ලන්දේසීන් සියවස් තුනක් ප්‍රදේශය පාලනය කළහ. 1945 දී ජපන් ජාතිකයින් යටත් වීමෙන් පසුව, ලන්දේසීන් කෙටි කලකට ප්‍රදේශය අත්පත් කර ගත් අතර, අවසානයේ 1949 දී ලන්දේසීන් අලුතින් නිර්මාණය කරන ලද ඉන්දුනීසියානු එක්සත් ජනපදය (RIS) පිළිගත් වට මේස සමුළුවෙන් පසුව පිටත් විය. මේ අනුව, උතුරු සුලවේසි නැගෙනහිර ඉන්දුනීසියානු රාජ්‍යයේ (NIT) භූමියට ඇතුළත් කරන ලදී. අවසානයේ NIT විසුරුවා හැර පසුව RIS වෙත ඒකාබද්ධ කරන ලදී.

1950 අගෝස්තු 17 වන දින, RIS නිල වශයෙන් විසුරුවා හරින ලද අතර පසුව ඉන්දුනීසියානු ජනරජයේ ඒකීය රාජ්‍යය ලෙස නැවත පිහිටුවන ලදී. සුලවේසි දූපත කෙටි කාලයක් තනි පළාතක් ලෙස පාලනය කරන ලද අතර පසුව විවිධ පළාත් කිහිපයකට වෙන් කරන ලදී. මේ අනුව, උතුරු සුලවේසි පළාත 1959 අගෝස්තු 14 වන දින නිර්මාණය කරන ලදී. මෙම ප්‍රදේශයේ බටහිර අර්ධය (එකල ගොරොන්ටාලෝ රීජන්සි සහ අලුතින් නිර්මාණය කරන ලද බෝලෙමෝ රීජන්සි ඇතුළත් විය) 2000 දෙසැම්බර් 5 වන දින උතුරු සුලවේසියෙන් වෙන් කර ගොරොන්ටාලෝ පළාත ලෙස ස්ථාපිත කරන ලදී.
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
මලුකු පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**මලුකු** යනු ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . එය නැගෙනහිර ඉන්දුනීසියාවේ, සුලවේසි සහ බටහිර නිව්ගිනියාව අතර පිහිටා ඇති අතර මලුකු දූපත් වල මධ්‍යම සහ දකුණු ප්‍රදේශ වලින් සමන්විත වේ. එය උතුරින් උතුරු මලුකු, නිරිතදිග පැපුවා සහ බටහිර පැපුවා ; බටහිරින් මධ්‍යම සුලවේසි සහ ගිනිකොනදිග සුලවේසි ; දකුණින් ඕස්ට්‍රේලියාව, බණ්ඩා මුහුද, ටිමෝර්-ලෙස්ටේ සහ නැගෙනහිර නුසා ටෙන්ගාරා ; සහ නැගෙනහිරින් අරෆුරා මුහුද, මධ්‍යම පැපුවා සහ දකුණු පැපුවා වලට කෙලින්ම යාබදව පිහිටා ඇත. භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 46,158.26 ක් වන අතර, 2010 සංගණනයේදී මෙම පළාතේ මුළු ජනගහනය 1,533,506 ක් වූ අතර,  2020 සංගණනයේදී 1,848,923 දක්වා ඉහළ ගියේය,  සහ 2024 මැද භාගයේ නිල ඇස්තමේන්තුව 1,945,648 ක් විය (පිරිමින් 983,943 ක් සහ කාන්තාවන් 961,705 ක් ඇතුළත් විය).  මලුකු පළාතේ විශාලතම නගරය සහ අගනුවර වන්නේ කුඩා ඇම්බන් දූපතේ ඇම්බන් ය . 

මලුකුහි ප්‍රධාන ආගම් දෙකක් තිබේ, එනම් 2020 සංගණනයේදී පළාතේ ජනගහනයෙන් 52.85% ක් ඉස්ලාම් ආගම අදහන අතර 46.3% ක් (39.4% රෙපරමාදු ආගම සහ 7.0% කතෝලික ආගම ) වැළඳ ගන්නා ක්‍රිස්තියානි ආගමයි. 

1950 සිට 1999 දක්වා සියලුම මලුකු දූපත් තනි පළාතක කොටසක් විය. 1999 දී, මලුකුහි උතුරු කොටස (එවකට මලුකු උටාරා රීජන්සි, හල්මහෙරා ටෙන්ගා රීජන්සි සහ ටර්නේට් නගරය ඇතුළත් විය) වෙන් කර වෙනම උතුරු මලුකු පළාතක් (  පිහිටුවන ලදී. ), ඉතිරි (දකුණු) මලුකු පළාතෙන් සේරම් මුහුදෙන් වෙන් කර ඇත.
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
නිරිතදිග පැපුවා පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**නිරිතදිග පැපුවා** (    ;  ) යනු ඉන්දුනීසියාවේ 38 වන පළාත නිර්මාණය කරන ලද අතර එය 2022 දෙසැම්බර් 8 වන දින බටහිර පැපුවාවෙන් වෙන් කරන ලදී.  "නිරිතදිග" ලෙස නම් කර තිබුණද, මෙය ඇත්ත වශයෙන්ම වැරදි නාමයක් වන අතර මෙම පළාත ඇත්ත වශයෙන්ම පැපුවා හි වයඹ දිග මායිමේ පිහිටා ඇත. පළාත මහා සොරොන්ග් ප්‍රදේශයෙන් සමන්විත වේ (    ;  ) සොරොං නගරය, සොරොං රීජන්සි, දකුණු සොරොං රීජන්සි, මේබ්‍රට් රීජන්සි, තම්බ්‍රව් රීජන්සි සහ රාජා අම්පට් රීජන්සි වලින් සමන්විත වේ.    නිරිතදිග පැපුවා පළාත පිහිටුවීම පිළිබඳ පනත් කෙටුම්පත (RUU) නීතියට සම්මත කරන ලදී (2022 අංක 29 දරන පනත මගින්), එබැවින්, එය 2022 දෙසැම්බර් 8 වන දින සිට බලපැවැත්වෙන පරිදි ඉන්දුනීසියාවේ 38 වන පළාත බවට පත්විය. 

නිරිතදිග පැපුවා පිහිටා ඇත්තේ ඩොබෙරායි අර්ධද්වීපය හෙවත් කුරුළු හිස අර්ධද්වීපය ලෙස හැඳින්වෙන කලාපයේ වයඹ දෙසින් ය. පළාතේ බටහිර කෙළවර රාජා අම්පට් දූපත් වල ආරක්ෂිත කලාපය ආවරණය කරයි, එය කොරල් පර, ලෙදර්බැක් මුහුදු කැස්බෑවන්, මැන්ටා කිරණ සහ තල්මසුන් මෝරුන් ඇතුළු පොහොසත් විවිධ සාගර ජීවීන්ගෙන් සමන්විත වේ.   නිරිතදිග පැපුවා පළාත එහි අගනුවර වන සොරොං වටා කේන්ද්‍රගත වී ඇති අතර එය කලාපයේ තෙල් හා ගෑස් කර්මාන්තය සඳහා වැදගත් මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස සහ පැපුවා වෙත පිවිසෙන දොරටුවක් ලෙස සේවය කරයි. නවීන වරාය සහ ගුවන්තොටුපළ පහසුකම් සහිතව, සොරොං යනු පැපුවා හි වඩාත්ම සංවර්ධිත නගරවලින් එකකි.  නිරිතදිග පැපුවා පළාත නිවර්තන වැසි වනාන්තර සහ කඳු ඇතුළු විවිධ සංරක්ෂිත පරිසර පද්ධති සඳහා නිවහන වේ. විශේෂයෙන් ටම්බ්‍රව් රීජන්සි ජනප්‍රිය පක්ෂි නැරඹීමේ ගමනාන්තයක් වන අතර පරිසර සංචාරක ව්‍යාපාරය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා එහි ප්‍රදේශය සංරක්ෂණ රීජන්සි ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.  

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
මධ්‍යම පැපුවා පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**මධ්‍යම පැපුවා**, නිල වශයෙන් **මධ්‍යම පැපුවා පළාත** (    ) යනු බටහිර නිව්ගිනියාවේ මධ්‍යම කලාපයේ පිහිටා ඇති ඉන්දුනීසියානු පළාතකි .   එය 2022 ජූලි 25 වන දින පැපුවා පළාතේ පැරණි බටහිර කලාප අටෙන් විධිමත් ලෙස ස්ථාපිත කරන ලදී. එය වර්ග කිලෝමීටර 61,072.91 ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි.&nbsp;එහි 2024 මැද භාගයේදී නිල වශයෙන් ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 1,472,910 ක් විය (පිරිමින් 784,670 ක් සහ කාන්තාවන් 688,240 ක් ඇතුළත් විය).  එය බටහිරින් බටහිර පැපුවා ඉන්දුනීසියානු පළාත්වලින්, උතුරින් සහ ඊසාන දෙසින් පැපුවා පළාතෙන්, නැගෙනහිරින් හයිලන්ඩ් පැපුවා සහ ගිනිකොන දෙසින් දකුණු පැපුවා වලින් මායිම් වේ. පරිපාලන අගනුවර නබීරේ රීජන්සි හි වැන්ගාර් දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත,  නමුත් ටිමිකා ( මිමිකා රීජන්සි හි) විශාල නගරයකි. ඔහුගේ සාම්ප්‍රදායික නම **මී පැගෝ - සයිරේරි ය** . 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
බටහිර පැපුවා පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**බටහිර පැපුවා** (    ), කලින් **ඉරියන් ජයා බරත්** ( **බටහිර ඉරියන්** ), ඉන්දුනීසියාවේ පැපුවා හි පිහිටි ඉන්දුනීසියානු පළාතකි . එය නිව් ගිනියා දූපතේ බටහිර අර්ධද්වීප දෙකෙන් වැඩි කොටසක් ආවරණය කරයි: බර්ඩ්ස් හෙඩ් අර්ධද්වීපයේ (හෝ ඩොබෙරායි අර්ධද්වීපයේ) නැගෙනහිර භාගය සහ බොම්බරායි අර්ධද්වීපයේ මුළු කොටස සහ ඒ අසල ඇති කුඩා දූපත් සමඟ. පළාත උතුරට පැසිෆික් සාගරයෙන් ; බටහිරින් නිරිතදිග පැපුවා පළාතෙන්, හල්මහෙරා මුහුදෙන් සහ සෙරම් මුහුදෙන් ; දකුණින් බණ්ඩා මුහුදෙන් ; සහ නැගෙනහිරින් මධ්‍යම පැපුවා පළාතෙන් සහ සෙන්ඩරවාසි බොක්කෙන් මායිම් වේ. මනෝක්වාරි යනු පළාතේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරයයි. 2024 මැද භාගයේදී ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 578,700 ක් (පිරිමින් 304,140 ක් සහ කාන්තාවන් 274,560 කින් සමන්විත) සමඟ, බටහිර පැපුවා යනු දකුණු පැපුවාට පසුව ඉන්දුනීසියාවේ දෙවන අඩුම ජනගහනය සහිත පළාත වන අතර, 2022 දෙසැම්බර් මාසයේදී බර්ඩ්ස් හෙඩ් අර්ධද්වීපයේ බටහිර අර්ධයෙන් වෙන් කිරීමෙන් පසුව නිරිතදිග පැපුවා නව පළාත නිර්මාණය කිරීමෙන් පසුව, බටහිර පැපුවා ජනගහනයෙන් 52% ක් අඩංගු වේ.  එහි ජන ඝනත්වය රුසියාවේ ජන ඝනත්වයට සමාන වේ.

1945 දී ජපන් යටත් වීමෙන් පසුව, ලන්දේසීන් 1962 දක්වා නිව් ගිනියාවේ රැඳී සිටි අතර ඔවුන් නිව්යෝර්ක් ගිවිසුමේ කොටසක් ලෙස කලාපයේ පාලනය ඉන්දුනීසියානු රජයට පැවරීය. බටහිර පැපුවා 1999 දී (මුල් පැපුවා පළාතෙන්) පළාතක් ලෙස නීත්‍යානුකූලව නිර්මාණය කරන ලදී, නමුත් එය 2003 වන තෙක් විවෘත කරන ලදී. 2022 දක්වා කලාප දොළහකින් සහ එක් නගරයකින් සමන්විත වූ මෙම පළාතට ඉන්දුනීසියානු නීති මගින් ලබා දී ඇති පරිදි විශේෂ ස්වාධීන තත්වයක් ඇත.

බටහිර පැපුවාහි මධ්‍යම මානව සංවර්ධන දර්ශකයක් ඇත. ඉන්දුනීසියානු රජය ට්‍රාන්ස්-පැපුවා අධිවේගී මාර්ගය, ගුවන්තොටුපළ සහ අනෙකුත් පහසුකම් ඇතුළු අභිලාෂකාමී යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති ගොඩනැගීම දියත් කර ඇත. මෙම ව්‍යාපෘති අග්නිදිග ආසියාවේ සහ ඕෂනියාවේ නිවර්තන වැසි වනාන්තර සහ ස්වදේශික සංස්කෘතීන්ගෙන් සමන්විත අවසාන විශාල කලාපවලට තර්ජනයක් වන බව විරුද්ධවාදීන් කියා සිටී.  ඉන්දුනීසියානු බැංකුවට අනුව, බටහිර පැපුවා 2018 දී 7.7% ක ආර්ථික වර්ධන වේගයක් වාර්තා කළ අතර එය ජාතික ආර්ථික වර්ධනයට වඩා ඉහළ අගයක් ගනී. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Harv and Sfn no-target errors
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas