ෂෙයික් හසීනා

**ෂෙයික් හසීනා වාසෙඩ්** (උපත 1947 සැප්තැම්බර් 28) යනු 1996 සිට 2001 දක්වා සහ 2009 සිට 2024 දක්වා බංග්ලාදේශයේ දසවන අගමැතිනිය ලෙස සේවය කළ බංග්ලාදේශ දේශපාලනඥයෙකි. ඇය රටේ නිදහසින් පසු දීර්ඝතම කාලයක් සේවය කළ බංග්ලාදේශ අගමැතිනිය වූ අතර ලෝකයේ දීර්ඝතම කාලයක් සේවය කළ කාන්තා රාජ්‍ය නායිකාව වූවාය. ඇගේ දෙවන අගමැති ධුරය ඒකාධිපතිත්වය, කතිපයාධිකාරය සහ මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ මගින් සංලක්ෂිත විය. 2024 ජූලි විප්ලවයෙන් පසුව ඇය ඉල්ලා අස්වී ඉන්දියාවට පලා ගියාය. බංග්ලාදේශයේ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාව විසින් මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ සම්බන්ධයෙන් වැරදිකරු වී මරණ දඬුවම නියම කරන ලදී.  

හසීනා බංග්ලාදේශයේ ආරම්භක ජනාධිපති ෂෙයික් මුජිබර් රහ්මාන්ගේ දියණිය වන අතර ටුන්ගිපාරා ෂෙයික් දේශපාලන පවුලේ සාමාජිකාවකි. 1975 අගෝස්තු මාසයේදී ඇගේ පියා ඝාතනය වීමට පෙර ඇයට දේශපාලනයේ එතරම් සහභාගීත්වයක් නොතිබුණි. පසුව, ඇය ඉන්දියාවේ සරණාගතභාවය ලබා ගත් අතර, අවාමි ලීගයට සම්බන්ධ වූ අතර, එහි සභාපතිනිය ලෙස තේරී පත් විය. ඇය තවමත් එම තනතුර දරයි. 1981 දී බංග්ලාදේශයට නැවත පැමිණීමෙන් පසු, ඇය සහ අවාමි ලීගය හුසේන් මුහම්මද් එර්ෂාඩ්ගේ හමුදා පාලනයට එරෙහි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ගැති ව්‍යාපාරයට සම්බන්ධ වූ අතර, එය 1990 බංග්ලාදේශ මහජන නැගිටීම සහ 1991 මහ මැතිවරණයේදී පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීම සමඟ අවසන් විය.

1991 මැතිවරණයේදී කලීඩා සියාගේ බංග්ලාදේශ ජාතිකවාදී පක්ෂයට (BNP) ලැබුණු සුළු පරාජයකින් පසුව, විපක්ෂ නායිකාව ලෙස හසීනා, සියාගේ BNP පක්ෂය මැතිවරණ වංක බවට චෝදනා කර පාර්ලිමේන්තුව වර්ජනය කළාය. මෙයින් පසුව ප්‍රචණ්ඩකාරී විරෝධතා සහ දේශපාලන කැලඹීම් ඇති වූ අතර, සියා භාරකාර රජයකට පක්ෂව ඉල්ලා අස්වීමට හේතු විය. 1996 ජුනි මැතිවරණයෙන් හසීනා අගමැතිනිය ලෙස තේරී පත් වූ අතර, 2001 ජූලි මාසයේදී ඇයගෙන් පසු සියා පත් විය. 2006-2008 දේශපාලන අර්බුදය අතරතුර, කප්පම් චෝදනා මත හසීනා රඳවා ගනු ලැබීය. ඇය සිරෙන් නිදහස් වූ පසු, ඇගේ පක්ෂය 2008 මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කළ අතර, ඇය දෙවන වරටත් අගමැතිනිය බවට පත්විය.

ඇගේ දෙවන අගමැති ධුර කාලය තුළ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පසුබෑමක් සහ පුළුල් මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයන් සිදු විය. 2014, 2018 සහ 2024 දී ඇය නැවත තේරී පත්වීම වංචනික යැයි ජාත්‍යන්තර නිරීක්ෂකයින් විසින් විවේචනය කරන ලද අතර, 2018 සහ 2024 මැතිවරණ BNP විසින් වර්ජනය කරන ලදී. ඇගේ අදහස්වලට අභියෝග කිරීම සම්බන්ධයෙන් බොහෝ දේශපාලනඥයින් සහ මාධ්‍යවේදීන් ක්‍රමානුකූලව සහ අධිකරණමය වශයෙන් දඬුවම් කරන ලදී. හියුමන් රයිට්ස් වොච් ඇගේ රජය යටතේ බලහත්කාරයෙන් අතුරුදහන් කිරීම් සහ නීති විරෝධී ඝාතන ලේඛනගත කළේය. 2014 සිට මාධ්‍ය නිදහස සීමා කිරීම සඳහා හසීනාගේ මාධ්‍ය ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳව දේශසීමා රහිත වාර්තාකරුවන් සෘණාත්මක තක්සේරුවක් ලබා දුන්නේය. 2024 රජයේ වාර්තාවක් ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ 2009 සිට 2024 දක්වා හසීනාගේ ධුර කාලය තුළ වාර්ෂිකව ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 16 කට වඩා රටින් විශුද්ධිකරණය කරන ලද බවත්, එය වසර 15 ක් පුරා ඩොලර් බිලියන 240 කට වඩා වැඩි බවත්ය.

2022 දී, හසීනාගේ ඉල්ලා අස්වීම ඉල්ලා රාජ්‍ය විරෝධී විරෝධතා ඇති වූ අතර, ඉන් පසුව 2024 ජූලි මාසයේදී රජයේ රැකියා වල කෝටා ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලෙස ඉල්ලා සිටි නව ශිෂ්‍ය විරෝධතා ඇති විය. නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතන සහ පැරාමිලිටරි හමුදා විසින් විරෝධතාවලට ම්ලේච්ඡ මර්දනයකට මුහුණ දුන් අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සිසුන් සමූල ඝාතනයක් සිදු විය. අගෝස්තු වන විට විරෝධතා රජයට එරෙහිව මහජන නැගිටීමක් දක්වා තීව්‍ර වූ අතර, එය හසීනා ඉල්ලා අස්වීමෙන් සහ ඉන්දියාවට පලා යාමෙන් අවසන් විය. එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය, ඇයගේ පෞද්ගලික මඟ පෙන්වීම සහ මර්දනය සම්බන්ධීකරණය කිරීම පිළිබඳ සාක්ෂි සොයා ගත්තේ එය මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධවලට සමාන විය හැකි බවයි. 2025 නොවැම්බර් මාසයේදී, බංග්ලාදේශ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාව විසින් ඇය මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ සම්බන්ධයෙන් වරදකරු කරනු ලැබූ අතර නොපැමිණීමේදී මරණ දඬුවම නියම කරන ලදී.

2018 දී *ටයිම්*  ලොව බලවත්ම පුද්ගලයින් 100 දෙනා අතර හසීනා ද සිටි අතර, 2015, 2018 සහ 2022 දී *ෆෝබ්ස්* විසින් ලොව බලවත්ම කාන්තාවන් 100 දෙනා අතරට එක් වූවාය.    

## සටහන් 
## මූලාශ්‍ර 
## තවදුරටත් කියවීම් 
* 

## බාහිර සබැඳි 
* 
* 
* 

ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා
ප්‍රවර්ගය:1947 උපත්
ප්‍රවර්ගය:CS1 බෙංගාලි-භාෂා මූලාශ්‍ර (bn)