ඉරානය

නිල වශයෙන් **ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය** (**IRI**) ලෙස හැඳින්වෙන සහ **පර්සියාව** ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, , **ඉරානය**, යනු, බටහිර ආසියාවෙහි රටකි. බටහිරින්  ඉරාකයටද, වයඹ දෙසින් තුර්කියට, අසර්බයිජානයට, සහ  ආර්මේනියාවටද, උතුරින් කැස්පියන් මුහුදටද, ඊසාන දෙසින් ටර්ක්මෙනිස්තානයටද, නැගෙනහිර දෙසින් ඇෆ්ගනිස්තානයටද, නිරිත දිගින් පකිස්තානයටද, සහ දකුණු දෙසින්  ඕමාන් බොක්කට සහ  පර්සියානු බොක්කටද එය මායිම්ව ඇත.   ප්‍රමාණයක භූමිභාගයක් තුල  මිලියන 92 කට අධික බහු-වාර්ගික ජනගහනයක් සහිත ඉරානය, භූගෝලීය ප්‍රමාණය අනුව සහ ජනගහනය අනුව යන දෙයාකාරයටම ගෝලීය වශයෙන් 17වන අනුස්ථිතිය හිමි කර ගනියි.  එය සමස්ත ආසියාවෙහි හයවන-විශාලතම රට මෙන්ම ලෝකයෙහි  වඩාත් කඳු සහිත රටවල් අතරින් එකකි. නිල වශයෙන් ඉස්ලාමීය ජනරජයක් වන ඉරානය, ප්‍රදේශ පහකට සහ  පළාත් 31 කට බෙදා ඇත.  ටෙහෙරාන් අගනුවර වේ. එහි තෙල් සංචිත වන පෙට්‍රොලියම් සහ ස්වභාවික වායු ලෝක ආර්ථිකයේ විශේෂ බලශක්ති ආරක්ෂණය සහ ලෝක ආර්ථිකයේ විශේෂ තැනක් ගනී. මෙහි පළමුවන රාජධානිය වන එලමයිට් පිහිටුවනු ලැබුවේ ක්‍රි.පූ. 2800 හිය. ඉරානයෙන් මේඩීස් බි.සි.ඊ. 625 න් ඉරානය රාජ්‍යයක් කරන ලදී. පර්ෂියානු වේ පිබිදීමත් සමඟ සාහිත්‍ය දර්ශන විද්‍යාව,ඖෂධ තාරකා විද්‍යාව, ගණිතය සහ සෞන්දර්ය මුස්ලිම් ජනාවාස වල මුලික පද්ධති විය. 1501 දී සෆවිසි රාජ්‍යය පාලනයෙන් නිදහස ලැබීය.1906 දී පර්සියානු ව්‍යවස්ථාදායක විප්ලවීය විසින් රටේ පළමු පාර්ලිමේන්තුව ව්‍යවස්ථාදායක රාජ තන්ත්‍රයක් ඇතිව නිර්මාණය කළහ. 1976 අප්‍රේල් 01 ඉරාන් විප්ල‍වයෙන් පසු නිල වශයෙන් එය ඉස්ලාමීය සමූහාණ්ඩුවක් විය. ඉරානය UN, NAM,OIC,OPAC සංවිධාන වල නිර්මාතෘ සාමාජිකයකි. ඉරාන දේශපාලන පද්ධතිය 1979 ව්‍යවස්ථාව මත පවතී.

## ඉතිහාසය 
ඉරානය ලොව පැරණිතම ශිෂ්ටාචාරවලින් එකකට හිමිකම් කියයි. ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේදී මහා සයිිරස් (Cyrus the Great) විසින් පිහිටුවන ලද අකීමෙනිඩ් අධිරාජ්‍යය ඉතිහාසයේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයකි.

* **ඉස්ලාමීය යුගය:** ක්‍රි.ව. 7 වන සියවසේදී පර්සියාව මුස්ලිම්වරුන් විසින් යටත් කර ගැනීමත් සමඟ ඉස්ලාම් දහම ව්‍යාප්ත විය.
* **නූතන යුගය:** 1979 දී සිදු වූ ඉරාන විප්ලවය හරහා එතෙක් පැවති රාජාණ්ඩුව අවසන් වී ඉස්ලාමීය ජනරජයක් ස්ථාපිත විය.

## භූගෝලීය පිහිටීම 
ඉරානය උතුරින් කැස්පියන් මුහුදෙන් ද, දකුණින් පර්සියානු බොක්ක සහ ඕමාන් බොක්කෙන් ද මායිම් වේ. එය කඳු පන්තිවලින් බහුල රටකි. සග්‍රොස් කඳු වැටිය සහ අල්බෝර්ස් කඳු වැටිය මෙහි ප්‍රධාන වේ. රටේ මධ්‍යම ප්‍රදේශය ප්‍රධාන වශයෙන් කාන්තාර ලක්ෂණ පෙන්වයි.

## ආර්ථිකය 
ඉරානය ලොව ප්‍රමුඛතම බලශක්ති සැපයුම්කරුවෙකි. ලොව විශාලතම ස්වභාවික වායු සංචිතවලින් එකක් සහ සිව්වන විශාලතම තෙල් සංචිතය ඉරානය සතු වේ. කෘෂිකාර්මික අංශයෙන් පිස්ටාචියෝ (Pistachios), කුංකුම (Saffron) සහ පලතුරු අපනයනය සඳහා ද ඉරානය ප්‍රසිද්ධය.

## ජනගහනය සහ සංස්කෘතිය 
ඉරානයේ බහුතරයක් පර්සියානු ජාතිකයින් වන අතර අසර්බයිජානි, කුර්දි සහ ලූරී වැනි සුළුතර ජන කොටස් ද ජීවත් වෙති. නිල භාෂාව පර්සියානු (Farsi) වේ. 

ඉරාන සංස්කෘතිය කලාව, සාහිත්‍යය සහ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය අතින් ඉතා පොහොසත් ය. පර්සියානු පලස් (Carpets) ලොව පුරා ඉහළ පිළිගැනීමක් ලබා ඇත.

## පාලන තන්ත්‍රය 
ඉරානය සතු වනුයේ සුවිශේෂී දේශපාලන ක්‍රමයකි. මෙහි උත්තරීතර නායකයා (Supreme Leader) සර්ව බලධාරී වන අතර, ජනාධිපතිවරයා රජයේ ප්‍රධානියා ලෙස කටයුතු කරයි. නීති පද්ධතිය ඉස්ලාමීය ෂරියා නීතිය මත පදනම් වේ.

## මූලාශ්‍ර 
## වැඩිදුර කියවීමට 
* පර්සියාව
* ටෙහෙරානය

ප්‍රවර්ගය:ඉරානය
ප්‍රවර්ගය:ආසියාවේ රටවල්
ප්‍රවර්ගය:මැද පෙරදිග

## ආශ්‍රිත
*ඉරානය වටසන

## සටහන් 
## මූලාශ්‍ර 
## භාහිර සබැඳි 
*The e-office of the Supreme Leader of Iran
*The President of Iran
*Iran.ir  
*Iran . *The World Factbook*. Central Intelligence Agency.
*
*
*


ප්‍රවර්ගය:බටහිර ආසියානු රටවල්

ප්‍රවර්ගය:ආසියාව තුළ රටවල්

ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය
ප්‍රවර්ගය:මැද පෙරදිග රටවල්
ප්‍රවර්ගය:මෑත පෙරදිග රටවල්