open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
කසනේයාර් දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**කැසනාරේ** (,    ) යනු කොලොම්බියාවේ මධ්‍යම නැගෙනහිර ප්‍රදේශයේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි . එය තෙල් හා ස්වාභාවික වායු නිෂ්පාදනය මෙන්ම පශු සම්පත් සහ පුළුල් තැනිතලා සඳහා ප්‍රසිද්ධය.  එය වර්ග කිලෝමීටර 44,490 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුත් දහවන විශාලතම දෙපාර්තමේන්තුව ද වේ.&nbsp;ඩෙන්මාර්කයට සමාන නමුත් හත්වන අඩුම ජනාකීර්ණ රට ද වේ.

එහි අගනුවර යෝපාල් වන අතර එය රෝමානු කතෝලික යෝපාල් රදගුරු පදවියේ රදගුරු ආසනය ද වේ.

එහි තෙල් නිධි සහ 800 ක් අඩංගු වේ&nbsp;BP සතු වෙරළබඩ වරායක් වන කොවේනාස් වෙත යන කිලෝමීටර නල මාර්ගය .

## ගංගා සහ වේලි 
උපියා ගංගාව (Río Upía) කැසනාරේ හි ඇත.  කැසනාරේ, අරිපොරෝ, ගුවාචිරියා, ගුවානාපාලෝ, පෝටෝ, ටොකාරියා, ක්‍රාවෝ සුර්, කුසියානා, ටුවා සහ උපියා.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1991
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
ඇට්ලන්ටිකෝ දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

**ඇට්ලන්ටිකෝ** (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [aðˈlantiko], ඉංග්‍රීසි: අත්ලාන්තික්) යනු කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තුවක් වන අතර එය උතුරු කොලොම්බියාවේ පිහිටා ඇති අතර එහි උතුරින් කැරිබියන් මුහුද, බටහිරින් සහ දකුණින් බොලිවර් දෙපාර්තමේන්තුව කැනල් ඩෙල් ඩික් විසින් වෙන් කර ඇති අතර නැගෙනහිරින් මැග්ඩලීනා දෙපාර්තමේන්තුව මැග්ඩලීනා ගඟෙන් වෙන් කර ඇත. රටේ තුන්වන කුඩාම දෙපාර්තමේන්තුව වුවද, දෙපාර්තමේන්තුව 2,535,517 ක ජනගහනයක් සහිත වඩාත් ඝනත්වයෙන් යුත් ජනගහනයක් අතර වේ.thumb|සිතියම
දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවර සහ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය වන්නේ 1,327,209 ක ජනගහනයක් සහිත බැරැන්කිලා ය. සොලෙඩාඩ් සහ මලම්බෝ යනු ඇට්ලන්ටිකෝ හි සැලකිය යුතු ජනගහන මධ්‍යස්ථාන වන අතර එය බැරන්කිලා අගනගරයේ අනිවාර්ය කොටස් වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
ගුවානියා දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**ගුවානියා** ( ; යූරි භාෂාව : "බොහෝ ජලයෙන් පිරුණු දේශය") යනු නැගෙනහිර කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි . එය රටේ නැගෙනහිරින්, වෙනිසියුලාව සහ බ්‍රසීලය මායිම් කරගනිමින් පිහිටා ඇත. එහි අගනුවර ඉනිරිඩා ය . 1963 දී ගුවානියා වෝපෙස් දෙපාර්තමේන්තුවෙන් වෙන් විය. උතුරු කොටස සහ ඉනිරිඩා ගඟ ඔරිනෝකෝ ද්‍රෝණියට ඇතුළත් වේ; ඉතිරි කොටස ඇමසන් ද්‍රෝණියේ කොටසකි. ගුවියරේ ගඟ ජනපදකරණයේ ප්‍රධාන ප්‍රදේශයයි; බොහෝ *කොලෝනෝස්* කොලොම්බියානු ඇන්ඩියන් කලාපයෙන් පැමිණෙන අතර, ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක් බොයාකා වෙතින් පැමිණෙති. ඔවුන් පසුපසින් නැගෙනහිර තැනිතලාවේ ( ලැනොස් ) වෙසෙන *ලැනෙරෝස්වරු* පැමිණෙති. ජනගහනය ප්‍රධාන වශයෙන් ඇමරින්ඩියන්වරුන්ගෙන් සමන්විත වන අතර විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් වන්නේ *පුයිනාවේස්* ( *මකු-පුයිනාවේ* පවුලෙන්) සහ *කුරිපකෝස්*  පවුලෙන් ) ය. දෙපාර්තමේන්තුවේ මුළු ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 24 ක් ඇත; ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් ස්පාඤ්ඤ සහ පෘතුගීසි හැරුණු විට දේශීය භාෂා හතරක් කතා කරති.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
සීසර් දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**සීසර් දෙපාර්තමේන්තුව** (   ), නැතහොත් සරලව **සීසර්**, ( ) යනු රටේ උතුරේ කැරිබියානු කලාපයේ පිහිටා ඇති කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තුවක් වන අතර, උතුරින් ලා ගුජිරා දෙපාර්තමේන්තුවට, බටහිරින් මැග්ඩලීනා දෙපාර්තමේන්තුවට සහ බොලිවර් දෙපාර්තමේන්තුවට, දකුණින් සැන්ටැන්ඩර් දෙපාර්තමේන්තුවට, නැගෙනහිරින් උතුරු සැන්ටැන්ඩර් දෙපාර්තමේන්තුවට සහ නැගෙනහිරින් වෙනිසියුලාව ( සුලියා ප්‍රාන්තය ) රටට මායිම් වේ. දෙපාර්තමේන්තු අගනුවර වන්නේ වල්ලෙඩුපාර් ය.

මෙම ප්‍රදේශය මුලින්ම ජනාවාස වූයේ උපාර් නිම්නයේ යුපාරිස් සහ සීසර් ගංගා නිම්නයේ ගුවාටපුරිස් ලෙස හැඳින්වෙන ආදිවාසී ජනයා විසිනි, මේ අතර ටූපේට අදාළ ඔරෙජෝන්, මොටිලන්ට අදාළ ඇකනායුටෝස් සහ චිමිලාට අදාළ ඇල්කොහොලේඩ්ස් ද විය. මෙම ප්‍රදේශය ගවේෂණය කළ පළමු යුරෝපීයයා ස්පාඤ්ඤ කපිතාන් පීටර් වාඩිලෝ ය, නමුත් ජර්මානු ඇම්බ්‍රෝස් ඇල්ෆින්ගර් 1532 දී එම කලාපය ම්ලේච්ඡ ලෙස යටත් කර ගත්තේය. 

1996 සිට 2006 දක්වා කාලය තුළ පැරාමිලිටරි කණ්ඩායම් සීසර් පතල් කලාපයේ දස දහස් ගණනක් වින්දිතයින්ට බලපාන පරිදි දරුණු මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් සිදු කළහ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:2016 ජූනි සිට ගැනෙන භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි සියල්ල
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
කොර්ඩොබා දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**කොර්ඩෝබා** (,    ) යනු කොලොම්බියානු කැරිබියානු කලාපයේ මෙම රටට උතුරින් පිහිටි කොලොම්බියා ජනරජයේ දෙපාර්තමේන්තුවකි . කොර්ඩෝබා උතුරට කැරිබියන් මුහුදටත්, ඊසාන දෙසින් සුක්‍රේ දෙපාර්තමේන්තුවටත්, නැගෙනහිරින් බොලිවර් දෙපාර්තමේන්තුවටත්, දකුණින් ඇන්ටියොක්වියා දෙපාර්තමේන්තුවටත් මුහුණලා සිටී. 2018 වන විට, කොර්ඩෝබා හි ජනගහනය 1,784,783 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත. එහි අගනුවර මොන්ටෙරියා නගරයයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
කුන්ඩිනාමර්කා දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**කුන්ඩිනාමර්කා දෙපාර්තමේන්තුව** (  , ) යනු කොලොම්බියාවේ එක් දෙපාර්තමේන්තුවකි . එහි වර්ග ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 22,623 (අගනුවර දිස්ත්‍රික්කය ඇතුළත් නොවේ) සහ 2018 වන විට එහි ජනගහනය 2,919,060 කි. එය 1886 අගෝස්තු 5 වන දින එම වසරේම ඉදිරිපත් කරන ලද ව්‍යවස්ථාමය නියමයන් යටතේ නිර්මාණය කරන ලදී. කුන්ඩිනමාර්කා පිහිටා ඇත්තේ කොලොම්බියාවේ මධ්‍යයේය.

කුන්ඩිනාමර්කා හි අගනුවර කොලොම්බියාවේ අගනුවර වන බොගෝටා වේ. කොලොම්බියානු දෙපාර්තමේන්තු අතර මෙය විශේෂ අවස්ථාවකි, මන්ද බොගෝටා නීත්‍යානුකූලව කුන්ඩිනමාර්කා හි කොටසක් නොවන නමුත් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් එහි අගනුවර නම් කර ඇති එකම දෙපාර්තමේන්තුව එයයි (අගනුවර කවදා හෝ ගෙන යාමට සිදුවුවහොත්, එසේ කිරීමට කුන්ඩිනමාර්කා සභාව විසින් සම්මත කරන ලද සරල ආඥා පනතක් වෙනුවට ව්‍යවස්ථාමය ප්‍රතිසංස්කරණයක් අවශ්‍ය වනු ඇත). සංගණනවලදී, බොගෝටා සහ කුන්ඩිනමාර්කා සඳහා ජනගහනය වෙන වෙනම වගුගත කර ඇත; එසේ නොවුවහොත්, කුන්ඩිනමාර්කා හි ජනගහනය මිලියන 11 ඉක්මවනු ඇත.

## නිරුක්තිය 
කුන්ඩිනාමර්කා යන නම පැමිණෙන්නේ *Kuntur marqa*, ස්වදේශික ප්‍රකාශනයකි, සමහර විට කෙචුවාන් භාෂාවෙන් ව්‍යුත්පන්න වී ඇති අතර එහි තේරුම "කොන්ඩෝර් කූඩුව" යන්නයි. 

## භූගෝලය 
කුන්ඩිනමාර්කා හි වැඩි කොටසක් පිහිටා ඇත්තේ නැගෙනහිර කෝඩිලෙරා ( *කෝඩිලෙරා පෙරදිග* ) හි වන අතර එය බොයාකාට දකුණින් පිහිටා ඇති අතර බටහිරින් මැග්ඩලීනා ගඟෙන් මායිම් වී නැගෙනහිරින් ඔරිනෝකෝ ගංගා ද්‍රෝණියට ළඟා වන අතර දකුණින් ටොලිමා හි මායිම් වේ. බොගෝටා අගනුවර දිස්ත්‍රික්කය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ කුන්ඩිනමාර්කා භූමියෙන් වට වී ඇති අතර එය කුන්ඩිනමාර්කා කැබලි කිරීමෙන් සෑදී ඇත. මේ නිසා සහ අනෙකුත් දේශසීමා වෙනස්කම් නිසා, වර්තමාන කුන්ඩිනමාර්කා දෙපාර්තමේන්තුව මුල් රාජ්‍යයට වඩා බෙහෙවින් කුඩා ය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
ගවියරේ දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**ගවියරේ** ( ) යනු කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි . එය රටේ දකුණු මධ්‍යම කලාපයේ පිහිටා ඇත. එහි අගනුවර සැන් ජෝස් ඩෙල් ගුවාවියරේ වේ. 1991 ජූලි 4 වන දින කොලොම්බියාවේ නව දේශපාලන ව්‍යවස්ථාව මගින් ගුවියාර් නිර්මාණය කරන ලදී. ඒ මොහොත දක්වා, එය 1977 දෙසැම්බර් 23 වන දින එවකට වෝපේස් කොමසාරිස් කාර්යාලයේ භූමියෙන් වෙන් කරන ලද කොමසාරිස් කාර්යාලයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වූ ජාතික භූමියක් විය.

මුලින් ස්වදේශික නුකාක් ජනයා වාසය කළ ගුවියාර්, 1910 සහ 1940 ගණන්වල ඇමසන් රබර් උත්පාතය අතරතුර යටත් විජිතකරණයට ලක් වූ ප්‍රදේශවලින් එකකි. කොලොම්බියාවේ අනෙකුත් ප්‍රදේශවල සිදුවන ද්වි-පාර්ශ්වික ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් බේරී, වේගවත් ආදායමක් සොයමින් බොහෝ පවුල් රටේ මධ්‍යම ප්‍රදේශයෙන් සංක්‍රමණය වූහ. කෙසේ වෙතත්, 'රබර් උණ' ඉක්මනින් අවසන් වූ අතර, ගුවාවියරේ හි නව වැසියන් යටත් කර ගැනීමට අපහසු දැවැන්ත වැසි වනාන්තරයක තනි විය.  20 වන සියවසේ දෙවන භාගයේ කොකේන් හි උත්පාතය, කොකා ආදායමෙන් ආකර්ෂණය වූ අනෙකුත් දුප්පත් ප්‍රදේශවලින් සංක්‍රමණය වූ නව ජනපදිකයන් ආකර්ෂණය කර ගත්තේය. මෙම නව ජනපදකරණ රැල්ලෙන් පසුව, මෙම ප්‍රදේශය වසරකට  ක කොකා වගා කිරීමට පටන් ගත්තේය.  ප්‍රචණ්ඩත්වය බහුලව පැවති අතර කොලොම්බියානු සන්නද්ධ ගැටුමේ කණ්ඩායම් අතර ගැටුම් නිරන්තරයෙන් පැවති මෙම කාලය තුළ ගුවාවියරේ ප්‍රදේශයේ කොටස් කිහිපයක් මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්කරුවන් සහ කොලොම්බියාවේ විප්ලවවාදී සන්නද්ධ හමුදා (FARC) ගරිල්ලා කණ්ඩායම විසින් පාලනය කරන ලදී. කොලොම්බියාවේ වින්දිතයින්ගේ ඒකකයට අනුව, 1985 සිට ගුවාවියරේ හි ගැටුමෙන් 93,000 කට වැඩි පිරිසක් ගොදුරු වී ඇති අතර, 83,000 කට වැඩි පිරිසක් අවතැන් වී 6,612 ක් මිය ගොස් ඇත. 

කොකා වගාවට එරෙහිව සටන් කිරීමට කොලොම්බියානු රජය දරන උත්සාහයන් දුෂ්කරතා රැසකට මුහුණ දී තිබේ. කොකා භෝග මත ග්ලයිෆොසේට් ගුවනින් යෙදීම අධිකරණ නියෝගයක් මගින් අත්හිටුවන ලදී, මන්ද එය වැසියන්ගේ සෞඛ්‍යයට අවදානම් විය හැකි බැවිනි. ඊට අමතරව, කොකා වෙනත් භෝග සමඟ ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමේ සැලසුම් නීතිමය, පාරිසරික සහ ආර්ථික සීමාවන්ට මුහුණ දී ඇති අතර එමඟින් ඒවායේ ශක්‍යතාව සීමා වේ.  මෙම කිසිදු භෝගයකට කොකා ලබා දුන් ලාභ මට්ටමට සම කළ නොහැකි විය.  කලාපයට ගවයින් හඳුන්වාදීමත් සමඟ විකල්ප ආදායම් මාර්ග උත්පාදනය කිරීමෙන් ගොවීන් කොකා මත යැපීම අඩු වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, ගව පාලනය හේතුවෙන් සිදුවන වන විනාශය නියඟ, ගිනි ගැනීම් සහ ජෛව විවිධත්වය අහිමි වීමට හේතු වී තිබේ.

2016 දී FARC බලමුලු ගැන්වීම ගුවියාර් හි ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජීවන තත්ත්වය වැඩිදියුණු කිරීමට හේතු වී ඇත, නමුත් බලමුලු ගැන්වීම නොකළ FARC විසම්මුති කණ්ඩායම් තවමත් දෙපාර්තමේන්තුවේ සමහර කලාපවල භෞමික පාලනය ක්‍රියාත්මක කරයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1991
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
හුයිලා දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**හුයිලා** ( ) යනු කොලොම්බියාවේ එක් දෙපාර්තමේන්තුවකි . එය රටේ නිරිත දෙසින් පිහිටා ඇති අතර එහි අගනුවර නීවා වේ. 

## ජන විකාශනය සහ ජනවාර්ගික විද්‍යාව 
2020 දී හුයිලා දෙපාර්තමේන්තුවේ ජනගහනය 1,122,622 ක් වූ අතර, ඉන් 679,667 ක් (60.54%) නාගරික ප්‍රදේශවල සහ 442,955 ක් (39.46%) *හුයිලෙන්ස්* ප්‍රදේශයේ ඉතිරි ප්‍රදේශවල ජීවත් වෙති.  මෙය මුළු කොලොම්බියානු ජනගහනයෙන් 2.5% කි. වාණිජ ආකාරයේ කෘෂිකාර්මික ආර්ථිකය, තෙල් නිෂ්පාදනය, මූලික මහජන සේවාවන් සඳහා ප්‍රවේශය සහ මැග්ඩලීනා දිගේ මධ්‍යම මාර්ග අක්ෂයට සම්බන්ධ මාර්ග මගින් ලබා දෙන හැකියාවන් හේතුවෙන්, එහි බහුතරය මැග්ඩලීනා නිම්නයේ පදිංචි වී ඇති අතර, ප්‍රධාන නාගරික මධ්‍යස්ථාන වන්නේ නීවා සහ ගාර්සන් ය . ඉතිරි ජනගහනය කෝපි තීරයේ පිහිටා ඇති අතර, පිටාලිටෝ සහ ලා ප්ලාටා වලින් කැපී පෙනේ; උතුරු උප කලාපයේ ග්‍රාමීය ජනගහනයේ අඩුවීමක් දක්නට ලැබේ, ප්‍රධාන වශයෙන් භූ දර්ශනයේ කෘෂිකාර්මික හා තෙල් ක්‍රියාකාරකම්වල වෙනස්වීම් හේතුවෙන්. දෙපාර්තමේන්තුවේ සාමාන්‍ය ජන ඝනත්වය 59.88 වැසියන් / km2 වන අතර, වැඩිම ඝනත්වය නීවා (223.72), පිටලිටෝ (200.1) සහ ගාර්සන් (162.45) හි ඇති අතර, කොලොම්බියාව සහ විලාවිජා (පිළිවෙලින් 7.83 සහ 10.91) නගර සභා වල අඩුම වේ. 

### ජනවාර්ගික විද්‍යාව 
DANE ට අනුව, හුයිලා හි වාර්ගික සංයුතිය පහත පරිදි වේ: 98.43% ක් තමන් සුදු ජාතිකයින් සහ මෙස්ටිසෝවරුන් ලෙස හඳුනා ගන්නා අතර, ජනවාර්ගික ජනගහනයක් ලෙස 1.57% ක් පමණක් (අමෙරින්ඩියන් සහ අප්‍රිකානු/මුලටෝවරු) හඳුනා ගනී. මෙය රටේ ජනවාර්ගික නොවන අනුබද්ධ ජනගහනයේ ඉහළම ප්‍රතිශතයක් ඇති දෙපාර්තමේන්තු වලින් එකක් බවට පත් කරයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
ලා ගුආජිරා දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**ලා ගුආජිරා** (  ) යනු කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි . එය රටේ ඊසානදිග කලාපයේ, කැරිබියන් මුහුදේ සහ දකුණු ඇමරිකාවේ උතුරු කෙළවරේ වෙනිසියුලාවට මායිම්ව පිහිටි ගුජිරා අර්ධද්වීපයේ වැඩි කොටසක් අල්ලා ගනී. දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවර රියෝහාචා ය.

ස්පාඤ්ඤ ගවේෂණ ඇමරිකානු මහාද්වීපයට ළඟා වීමට බොහෝ කලකට පෙර සිටම විවිධ ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් කලාපයේ ශුෂ්ක තැනිතලා ජනාවාස කර ඇත. 1498 දී, ඇලොන්සෝ ද ඔජෙඩා ලා ගුවාජිරා අර්ධද්වීපය වටා යාත්‍රා කළ නමුත්, අද ලා ගුවාජිරා ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයට පය තැබූ පළමු යුරෝපීයයා වූයේ 1499 දී ස්පාඤ්ඤ ගවේෂක ජුවාන් ද ලා කෝසා ය . යටත් විජිත යුගයේදී, ලා ගුජිරා ප්‍රදේශය සැන්ටා මාර්ටා සහ වෙනිසියුලාවේ ආණ්ඩුකාරවරුන් විසින් මුතු තැන්පතු හේතුවෙන් මතභේදයට ලක් විය. ඉංග්‍රීසි මුහුදු කොල්ලකරුවන්, ප්‍රංශ ජාතිකයන් සහ ජර්මානුවන් ද එම ප්‍රදේශයේ පාලනය සඳහා සටන් කළහ.

මාර්ටින් ෆර්නැන්ඩස් ඩි එන්සිසෝ විසින් නියුස්ට්‍රා සෙනෝරා සැන්ටා මරියා ඩි ලොස් රෙමිඩියෝස් ඩෙල් කබෝ ද ලා වේලා, ප්‍රදේශයේ පළමු යටත් විජිත ගම්මානය ආරම්භ කරන ලදී. 1535 දී, වායූ ජනයාගේ නිරන්තර ප්‍රහාරවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, නිකොලස් ද ෆෙඩර්මන් විසින් රියෝහාචා ගම්මානය ලෙස ජනාවාසය නැවත ස්ථාපිත කරන ලදී. 1544 දී, එය වර්තමාන නගරය පිහිටි ස්ථානයට ගෙන යන ලදී. 1871 දී, කලාපය මැග්ඩලීනා දෙපාර්තමේන්තුවෙන් වෙන් කරන ලද අතර, ලා ගුජිරා තමන්ගේම අයිතියෙන් ජාතික භූමියක් බවට පත් විය. ලා ගුජිරා අභිප්‍රාය 1898 දී නිර්මාණය කරන ලදී. 

1911 දී කොලොම්බියානු රජය ලා ගුජිරා කොමසාරිස් කාර්යාලය නිර්මාණය කළේය. 1930 ගණන් වලදී, මැද පෙරදිගින් ( ක්‍රිස්තියානි අරාබිවරුන්, විශේෂයෙන් මැරොනයිට්වරුන් සහ ෂියා මුස්ලිම්වරුන් ) ලෙබනනය, සිරියාව, පලස්තීනය සහ ජෝර්දානය යන රටවලින් බොහෝ සංක්‍රමණිකයන් මෙම ප්‍රදේශයට පැමිණියහ. ඔවුන් සාමාන්‍යයෙන් මයිකාඕ නගරයේ පදිංචි වූහ. 1954 දී, ලා ගුජිරා අභිප්‍රාය නැවත නිර්මාණය කරන ලද අතර රියෝහාචා මහ නගර සභාවක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. අවසානයේ, 1964 දී, ලා ගුජිරා දෙපාර්තමේන්තුව නිර්මාණය කරන ලදී. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
චෝකෝ දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**චෝකෝ දෙපාර්තමේන්තුව** ( ) යනු කොලොම්බියාවේ පැසිෆික් කලාපයේ දෙපාර්තමේන්තුවක් වන අතර එය ජාතියේ විශාලතම අප්‍රිකානු-කොලොම්බියානු ජනගහනයට සහ ඇමරින්ඩියන් සහ මිශ්‍ර අප්‍රිකානු-අමෙරින්ඩියන් කොලොම්බියානුවන්ගේ විශාල ජනගහනයකට සත්කාරකත්වය සැපයීම සඳහා ප්‍රසිද්ධය. එය රටේ බටහිර දෙසින් පිහිටා ඇති අතර, පැසිෆික් සාගරයේ සහ අත්ලාන්තික් සාගරයේ වෙරළ තීරයන් ඇති එකම කොලොම්බියානු දෙපාර්තමේන්තුව වේ. එහි කොලොම්බියාවේ පැනමා දේශ සීමාව සියල්ලම අඩංගු වේ. එහි අගනුවර ක්විබ්ඩෝ ය.

චොකෝහි විවිධ භූගෝලීය පිහිටීමක්, අද්විතීය පරිසර පද්ධති සහ සූරාකෑමට ලක් නොවූ ස්වභාවික සම්පත් ඇත; කෙසේ වෙතත්, එහි ජනගහනය කොලොම්බියාවේ සියලුම දෙපාර්තමේන්තු අතරින් පහළම ජීවන තත්වයන්ගෙන් එකකි. රජය විසින් උපුටා දක්වන ලද ප්‍රධාන සාධකයක් වන්නේ රළු, කඳුකර වැසි වනාන්තර පරිසරය සහ උණුසුම්, අධික ආර්ද්‍රතාවය සහිත දේශගුණයයි. මෙම සාධක කලාපයට සැලකිය යුතු යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම් සීමා කර ඇති අතර, චොකෝ කොලොම්බියාවේ වඩාත්ම හුදකලා කලාපවලින් එකක් ලෙස පවතී, 1967 දී චොකෝ මෙඩෙලින් නගරය සමඟ සම්බන්ධ කරන අධිවේගී මාර්ගයක් සඳහා මූලික අත්තිවාරම් දැමූ දා සිට ප්‍රධාන ප්‍රවාහන යටිතල පහසුකම් ඉදිකර නොමැත.

මෙම ප්‍රදේශයට වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සඳහා ප්‍රවේශය ඉතා අල්පය. 2016 අගෝස්තු මාසයේදී, කොලොම්බියානු මාධ්‍ය වාර්තා කළේ, චොකෝහි වැසියන් මුහුණ දෙන බරපතල තත්ත්වය පිළිබඳව දැනුවත් කිරීමක් ඇති කරමින්, මාස තුනකටත් අඩු කාලයකදී ළමුන් 50 ක් පමණ කුසගින්නේ මිය ගිය බවයි. එම වසරේම, චොකෝහි ආදිවාසී ප්‍රජාවේ තවත් වැඩිහිටියන් සහ වැඩිහිටි පුරවැසියන් 10 දෙනෙකු මැලේරියාව සහ පාචනය වැනි වළක්වා ගත හැකි හේතූන් නිසා මිය ගියහ.  දෙපාර්තමේන්තුව විසින් "ලෝකයේ වැසි සහිතම පහත් බිම්" ( චොකෝ–ඩැරියන් තෙතමනය සහිත වනාන්තර පරිසර කලාපය ) ලෙස ශ්‍රේණිගත කර තිබියදීත්, එහි උස  පමණ වේ. වාර්ෂික වර්ෂාපතනය,  ක්විබ්ඩෝ හි සනීපාරක්ෂක පානීය ජලය නොමැත. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
මෙටා දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**මෙටා** ( ) යනු කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි . එය ඇන්ඩියන් කඳුකරයට නැගෙනහිරින්, රටේ භූගෝලීය මධ්‍යස්ථානයට ආසන්නව පිහිටා ඇත. මෙටා ගඟෙන් ද හරස් කර ඇති දෙපාර්තමේන්තුවේ විශාල කොටසක්, ලැනොස් ලෙස හැඳින්වෙන තණබිම් තැනිතලාවකින් වැසී ඇත. එහි අගනුවර විලාවිසෙන්සියෝ ය. දෙපාර්තමේන්තුවට කොලොම්බියාවේ භූගෝලීය මධ්‍යයේ, පුවර්ටෝ ලෝපෙස් සිට කිලෝමීටර කිහිපයක් දුරින් පිහිටි ඇල්ටෝ ද මෙනෙගුවා නමින් හැඳින්වෙන ස්ථානයක ස්මාරකයක් තබා ඇත. 

පියාපොකෝ භාෂාවට සමාන අචගුවා භාෂාව, දෙපාර්තමේන්තුවේ සුළුතරයක් විසින් කතා කරන ස්වදේශික භාෂාවකි .

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1960
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
මග්ඩලේනා දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**මැග්ඩලීනා** ( ) යනු කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තුවක් වන අතර එය රටේ උතුරේ කැරිබියානු මුහුදේ පිහිටා ඇති අතර එහි ජනගහනය මිලියන 1.3 කට වඩා වැඩිය. මැග්ඩලීනා දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවර සැන්ටා මාර්ටා වන අතර එය මැග්ඩලීනා ගඟෙන් නම් කරන ලදී. දෙපාර්තමේන්තුවට එහි වත්මන් භූමි ප්‍රදේශය ඒකාබද්ධ වූ කොලොම්බියා එක්සත් ජනපදයේ මුල් ප්‍රාන්ත නවයෙන් එකක නම උරුම විය.

### ස්ථානය 
මැග්ඩලීනා දෙපාර්තමේන්තුව කොලොම්බියානු කැරිබියානු කලාපයේ උතුරු වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇත.

උතුරින් එය කැරිබියානු මුහුදට මායිම් වේ. ඊසාන දෙසින් එය ලා ගුජිරා දෙපාර්තමේන්තුවට මායිම් වන අතර එය පැලෝමිනෝ ගඟෙන් බෙදී යයි. නැගෙනහිරින් එය මායිම් වන්නේ සීසර් දෙපාර්තමේන්තුවට වන අතර එය අර්ධ වශයෙන් ගුවාරානි ගඟෙන් බෙදී ඇත.

බටහිරින් එය මැග්ඩලීනා ගඟෙන් බෙදී ඇති අතර, එය වයඹ දෙසින් අත්ලාන්තික් සහ බටහිරින් සහ නිරිත දෙසින් බොලිවර් යන දෙපාර්තමේන්තු වලට මායිම් වේ.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
රිසරල්ඩා දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**රිසරල්ඩා** ( ) යනු කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි . එය රටේ බටහිර මධ්‍යම ප්‍රදේශයේ, ඇන්ඩියන් කලාපයේ පිහිටා ඇති අතර, එය කැල්ඩාස් සහ ක්වින්ඩියෝ සමඟ කෝපි අක්ෂයේ කොටසකි. එහි අගනුවර පෙරෙයිරා ය. රිසරල්ඩා එහි කෝපි වල උසස් තත්ත්වය සහ දියුණු කර්මාන්තයක් සඳහා ඉතා ප්‍රසිද්ධය: මෝටර් රථ, ඇඳුම් පැළඳුම්, ආහාර, භාණ්ඩ හා සේවා වෙළඳාම.

එය 1966 දී කැල්ඩාස් දෙපාර්තමේන්තුවෙන් වෙන් කරන ලදී. මෙම භූමි ප්‍රදේශය ඉතා කඳුකර වන අතර ඉතා කුඩා ප්‍රදේශයක විවිධ දේශගුණික තත්ත්වයන් ඇත. පැසිෆික් කලාපයේ බුවනවෙන්චුරා වැනි වරායන්ට සහ කොලොම්බියාවේ විශාලතම නගරවලට එහි සමීපත්වය.&nbsp;- බොගෝටා, කැලි, මෙඩලින්&nbsp;- එය වේගයෙන් වර්ධනය වන ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් කරයි.

## භූගෝලය 
වර්ග කිලෝමීටර 3,653 භූමි ප්‍රමාණයකින් යුත් රිසරල්ඩා දෙපාර්තමේන්තුව  , රටේ බටහිරින් මධ්‍යම ඇන්ඩියන් කලාපයේ මධ්‍යම අංශයේ ආර්ථික සංවර්ධනයේ ප්‍රධාන ධ්‍රැව දෙකක් අතර (උතුරු සහ දකුණු කොකා නිම්නයේ ඇන්ටියෝකියා දෙපාර්තමේන්තුව, මධ්‍යම සහ බටහිර කෝඩිලෙරා අතර විහිදේ) පිහිටා ඇති අතර එය රියෝ කොකා දෙසට බෑවුම් වන අතර ඊසාන දෙසින්, නැගෙනහිරින් ටොලිමා, දකුණින් සහ බටහිරින් ක්වින්ඩියෝ චොකෝ යන කැල්ඩාස් දෙපාර්තමේන්තු වලටද මායිම් වේ.

දෙපාර්තමේන්තුවේ ජලාපවහන පද්ධතිය ප්‍රධාන ද්‍රෝණි දෙකකින් සමන්විත වේ, කොකා ගඟ සහ සැන් ජුවාන් ගඟ . භෞතික විද්‍යාත්මක සංයුතීන් මධ්‍යම සහ බටහිර කඳු වැටිවල ගිනිකඳු ස්කන්ධයන්ගෙන්, ඔටුන් ගඟ, කොකා ගඟ, රිසරල්ඩා ගඟ සහ ලා වීජා ගඟේ ස්වාභාවික ගංගා ද්‍රෝණිවලින් සෑදුණු පැතලි හා පටු නිම්නවලින් ආවරණය වී ඇත.

දෙපාර්තමේන්තුවේ පසෙහි මූලාරම්භය ආග්නේය පාෂාණ සහ අවසාදිත පාෂාණ සහ ඇලුවීයල් සහ කොලුවියල් ද්‍රව්‍ය වලින් ලබාගත් ගිනිකඳු අළු වලිනි. මෙම ද්‍රව්‍යවලට අනුව, ප්‍රාන්ත පාංශු ඒකකවල පිහිටා ඇත: මැනිලා, පර්නාස් හෝ 200, ඒකකය 10 හෝ චින්චිනා සහ මලබාර්, කෝපි හෝ චින්චිනා ඒකකය 10 හි වඩාත් පුළුල් වේ.

කෘෂි විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල (බෝග) දෙපාර්තමේන්තු ප්‍රදේශයෙන් 6.4% (පුවෙබ්ලෝ රිකෝ, බෙලන් ඩි උම්බ්‍රියා මිස්ට්‍රාටෝ නගර සභා හැර සහ කෘෂි විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයක් නොමැති) II, III සහ IV පන්තිවලට අනුරූප වන අතර, V, VI, VII පන්තිවලට 77.2% ක් සහ VIII පන්තියට 16.4% ක් සහ කෘෂි විද්‍යාත්මක පෙනුමෙන් ප්‍රධාන වශයෙන් Mj ඒකක සහ Fn හමු විය. විවිධ භෝග සහ වනාන්තර සඳහා සුදුසු යැයි සැලකෙන මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 58.6% ක් අල්ලා ගනී.

දෙපාර්තමේන්තුවේ විවිධ ජීවන කලාප ඇති අතර ඒවා පහත පරිදි බෙදා හරිනු ලැබේ: BMH-PM (40.3%), BMH-MB (28.7%), BP-pm (9.4%) සහ ඉතිරිය (21.5%) bs -TT bh, bh-T, bh-PM, bp-MB, BH-F, bp-M, ආදිය වේ.
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
සන්ටන්ඩෙර් දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**සන්ටන්ඩෙර්** ( ) යනු කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි. කොලොම්බියා එක්සත් ජනපදයේ මුල් ප්‍රාන්ත නවයෙන් එකක නම සැන්ටැන්ඩර්ට උරුම විය. එය රටේ මධ්‍යම උතුරු කොටසේ පිහිටා ඇති අතර, නැගෙනහිරින් මැග්ඩලීනා ගඟ, දකුණින් සහ ගිනිකොන දෙසින් බොයාකා, ඊසාන දෙසින් නෝර්ට් ඩි සැන්ටැන්ඩර් දෙපාර්තමේන්තුව, උතුරින් සීසර් දෙපාර්තමේන්තුව, බටහිරින් බොලිවර් සහ ඇන්ටියොක්වියා දෙපාර්තමේන්තු මායිම් වේ. එහි අගනුවර බුකාරමන්ගා නගරයයි.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
වැලි ඩෙල් කාවුකා දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**වැලි ඩෙල් කාවුකා**, හෝ **කාවුකා වැලි** ( ), යනු බටහිර කොලොම්බියාවේ පැසිෆික් සාගරයට යාබදව පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි . එහි අගනුවර සන්තියාගෝ ඩි කැලි වේ. බුවනවෙන්ටුරා, බුගා, කාටගෝ, පැල්මිරා සහ ටුලුවා වැනි අනෙකුත් නගර දෙපාර්තමේන්තුවේ ජීවිතයට විශාල ආර්ථික, දේශපාලනික, සමාජීය සහ සංස්කෘතික බලපෑමක් ඇති කරයි. රටේ ජනගහනය 100,000 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සිටින විශාලතම ස්වාධීන (එනම්, මහානගර නොවන) නගර සංඛ්‍යාව වැලී ඩෙල් කොකා හි ඇති අතර, එහි මායිම් තුළ හයක් ඇත.  කොලොම්බියාවේ විශාලතම සහ කාර්යබහුලම වරාය බුවනවෙන්ටුරා සතුව ඇති අතර, වාර්ෂිකව ටොන් 8,500,000 ක පමණ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය කරයි. 

## භූගෝලය 
වැලී ඩෙල් කොකා දෙපාර්තමේන්තුව රටේ බටහිර කොටසේ, 3° අතර පිහිටා ඇත.&nbsp;5′&nbsp;N සහ 5°&nbsp;1′&nbsp;උතුරු අක්ෂාංශ සහ 75°&nbsp;42′&nbsp;බටහිර සහ 77°&nbsp;33′&nbsp;W දේශාංශ. එය උතුරින් රිසරල්ඩා සහ ක්වින්ඩියෝ, දකුණින් කොකා, නැගෙනහිරින් ටොලිමා සහ බටහිරින් චොකෝ සහ පැසිෆික් සාගරය යන දෙපාර්තමේන්තු වලට මායිම් වේ. මෙම නිම්නය භූගෝලීය වශයෙන් කෝඩිලෙරා මධ්‍යම සහ බටහිර ගංගාවලින් මායිම් වී ඇති අතර කොකා ගඟට ගලා යන බොහෝ ගංගාවලින් ජලය සපයයි. දෙපාර්තමේන්තුව කලාප හතරකට බෙදා ඇත: තෙතමනය සහිත සහ බොහෝ දුරට වනාන්තර සහිත පැසිෆික් ෆ්‍රින්ජ්; කඩදාසි කර්මාන්තය නිසා දැඩි ලෙස වනාන්තර විනාශ කරන ලද තෙතමනය සහිත සහ වනාන්තරවලින් පිරුණු බටහිර කඳු වැටිය; රටේ වඩාත්ම සාරවත් ඉඩම් ඇති කොකා ගඟේ ඇන්ඩියන් නිම්නය; සහ කෝඩිලෙරා මධ්‍යම බටහිර කඳු වැටිය. වැලි ඩෙල් කාවුකා පැසිෆික් සාගරයේ මැල්පෙලෝ දූපත ද පරිපාලනය කරයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි සියල්ල
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
කවුකා දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**කවුකා දෙපාර්තමේන්තුව** (,    ) යනු නිරිතදිග කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි . රටේ නිරිතදිග කොටසේ, බටහිරින් පැසිෆික් සාගරයට මුහුණලා,  උතුරින් වැලේ ඩෙල් කොකා දෙපාර්තමේන්තුව, ඊසාන දෙසින් ටොලිමා දෙපාර්තමේන්තුව, නැගෙනහිරින් හුයිලා දෙපාර්තමේන්තුව සහ දකුණින් නරිනෝ දෙපාර්තමේන්තුව පිහිටා ඇත. පුටුමායෝ සහ කැකෙටා දෙපාර්තමේන්තු කොකා දෙපාර්තමේන්තුවේ ගිනිකොන දෙසින් ද මායිම් වේ. එය මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 29,308, කොලොම්බියාවේ 13 වන විශාලතම. එහි අගනුවර පොපයාන් නගරයයි. අක්වෙරළ දූපතක් වන මැල්පෙලෝ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් වේ. එය රටේ නිරිත දෙසින් පිහිටා ඇති අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් ඇන්ඩියන් සහ පැසිෆික් කලාපවල (0°58′54″N සහ 3°19′04″N අක්ෂාංශ, 75°47′36″W සහ 77°57′05″W දේශාංශ අතර) සහ ඇමසෝනියානු කලාපයේ කුඩා කොටසක් ( පියමොන්ටේ ) පිහිටා ඇත. මෙම ප්‍රදේශය රටේ භූමි ප්‍රමාණයෙන් 2.56% කි.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ටෝලිමා දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**ටෝලිමා** ( ) යනු කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු 32 න් එකක් වන අතර එය රටේ මධ්‍යම-බටහිර දෙසින් ඇන්ඩියන් කලාපයේ පිහිටා ඇත. එය උතුරින් සහ බටහිරින් කල්දාස් දෙපාර්තමේන්තුවෙන්; නැගෙනහිරින් කුන්ඩිනමාර්කා දෙපාර්තමේන්තුවෙන්; දකුණින් හුයිලා දෙපාර්තමේන්තුවෙන් සහ බටහිරින් කොකා, වැලී ඩෙල් කොකා, ක්වින්ඩියෝ සහ රිසරල්ඩා යන දෙපාර්තමේන්තු වලින් මායිම් වී ඇත. ටොලිමා හි මතුපිට වර්ගඵලය 23,562 කි.&nbsp;කිලෝමීටර 2 ක් වන අතර, එහි අගනුවර ඉබාගු වේ. ටොලිමා දෙපාර්තමේන්තුව 1861 දී නිර්මාණය කරන ලද්දේ කලින් කුන්ඩිනමාර්කා ලෙස හැඳින්වූ කොටසකිනි.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
නොර්ටේ ඩි සන්ටර්ඩෙන් දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**නොර්ටේ ඩි සන්ටර්ඩෙ** ( **උතුරු සැන්ටැන්ඩර්** සඳහා ස්පාඤ්ඤය) ( ) යනු ඊසානදිග කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි . එය වෙනිසියුලාවට මායිම්ව රටේ උතුරේ පිහිටා ඇත. එහි අගනුවර වන්නේ රටේ ප්‍රධාන නගරවලින් එකක් වන කුකුටා ය .

නෝර්ටේ ඩි සැන්ටැන්ඩර් නැගෙනහිරින් සහ උතුරින් වෙනිසියුලාවෙන් ද, දකුණින් සැන්ටැන්ඩර් දෙපාර්තමේන්තුව සහ බෝයාකා දෙපාර්තමේන්තුවෙන් ද, බටහිරින් සැන්ටැන්ඩර් දෙපාර්තමේන්තුව සහ සීසර් දෙපාර්තමේන්තුවෙන් ද මායිම් වේ. 

කොලොම්බියානු හමුදා සහ දේශපාලන නායක ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ද පෝලා සැන්ටැන්ඩර්ට ගෞරව කිරීම සඳහා නිල දෙපාර්තමේන්තුවේ නම " *Departamento de Norte de Santander* " (නොර්ටේ ඩි සන්ටර්ඩෙ දෙපාර්තමේන්තුව) වේ, ඔහු කුකුටා අසල ඉපදී හැදී වැඩුණි. නෝර්ට් ඩි සැන්ටැන්ඩර් දෙපාර්තමේන්තුව කොලොම්බියානු ඇන්ඩියන් කලාපයේ වයඹ කලාපයේ පිහිටා ඇත.

ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස් සටනේදී කොංග්‍රසය විසින් විලා ඩෙල් රොසාරියෝ හි මහා කොලොම්බියාව ආරම්භ කළ විට, වර්තමාන නෝර්ට් ඩි සැන්ටැන්ඩර් ප්‍රදේශය කොලොම්බියාවේ ඉතිහාසයේ වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
නරිනෝ දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**නරිනෝ** ( ) යනු කොලොම්බියාවේ නිදහස් නායක ඇන්ටෝනියෝ නරිනෝගේ නමින් නම් කරන ලද දෙපාර්තමේන්තුවකි . එහි අගනුවර පැස්ටෝ ය. එය රටේ බටහිර දෙසින්, ඉක්වදෝරය සහ පැසිෆික් සාගරයට මායිම්ව පිහිටා ඇත.

නරිනෝහි භූගෝලීය පිහිටීම සහ උන්නතාංශය අනුව දේශගුණය විවිධාකාර වේ: පැසිෆික් සාගරයේ තැනිතලා ප්‍රදේශවල උණුසුම් වන අතර ජනගහනයෙන් වැඩි දෙනෙක් ජීවත් වන කඳුකරයේ සීතල වේ, මෙම තත්වය උතුරු-දකුණු දිශාවට පුනරාවර්තනය වේ. අනෙකුත් වැදගත් නගර අතර ටුමකෝ සහ ඉපියේල්ස් ඇතුළත් වේ.

## ඉතිහාසය 
ප්‍රාග්-කොලොම්බියානු යුගයේදී ක්විලේසින්ගස්, අවා, පැස්ටෝ සහ ටූමාස් ඇතුළු ඉන්දියානු ගෝත්‍ර ගණනාවක් විසින් මෙම ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන ඇත. 1522 දී මෙම භූමියට ඇතුළු වූ පළමු යුරෝපීය ජයග්‍රාහකයා වූයේ ඇන්ඩගෝයා පැස්කුවල් ය. ඔහු කොලොම්බියානු පැසිෆික් වෙරළ තීරයෙන් ගමන් කර, පසුව ෆ්‍රැන්සිස්කෝ පිසාරෝ විසින් ලබාගත් තොරතුරු භාවිතා කරමින් පේරු යටත් කර ගැනීමෙන් අවසන් වූ ගවේෂණය සංවිධානය කළේය.

1535 දී සෙබස්තියන් ද බෙලාල්කසාර් විසින් පත් කරන ලද දෙපාර්තමේන්තුවේ කඳුකර කොටස ජුවාන් ද ඇම්පුඩියා සහ පේද්‍රෝ ද ආනාස්කෝ මුලින්ම ගවේෂණය කළ අතර, පසුව ඔහු 1536 දී එම ප්‍රදේශයේ සංචාරය කර පොපයාන් වෙත ළඟා වී ස්පාඤ්ඤයට යාමට පෙර ටික කලක් රැඳී සිටියේය.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
පුටුමායෝ දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**පුටුමායෝ** ( ) යනු දකුණු කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි . එය රටේ නිරිත දෙසින්, ඉක්වදෝරය සහ පේරු රාජ්‍යයන්ට මායිම්ව පිහිටා ඇත. එහි අගනුවර මොකෝවා ය.

*පුටුමායෝ යන* වචනය පැමිණෙන්නේ කෙචුවා භාෂාවලින් . ''"ප්'යුටුයි* " යන ක්‍රියා පදය "පැන නැගීම" හෝ "පිපිරී යාම" යන අර්ථය දෙන අතර, *"මායු'' " යන්නෙහි තේරුම ගංගාවයි. ඒ නිසා එහි තේරුම "ගලා යන ගංගාව" යන්නයි.

## ඉතිහාසය 
මුලින්, දෙපාර්තමේන්තුවේ නිරිතදිග ප්‍රදේශය කෝෆන් ඉන්දියානුවන්ටත්, වයඹ දෙසින් කමෙන්ට්සා ඉන්දියානුවන්ටත්, මධ්‍යම සහ දකුණු ප්‍රදේශ ටුකානෝ භාෂා කතා කළ ගෝත්‍රවලටත් ( සියෝනා වැනි) සහ නැගෙනහිර ප්‍රදේශය විටෝටෝ භාෂා කතා කළ ගෝත්‍රවලටත් අයත් විය. 1492 දී කමෙන්ක්සා භූමියෙන් කොටසක් ඉන්කා හුවායිනා කැපක් විසින් යටත් කර ගන්නා ලද අතර, ඔවුන් කෝෆන් භූමිය තරණය කිරීමෙන් පසු, අද ඉන්ගාස් ලෙස හඳුන්වන සිබුන්ඩෝයි නිම්නයේ කෙචුවා ජනගහනයක් ස්ථාපිත කළහ. 1533 දී ඉන්කාවරුන්ගේ පරාජයෙන් පසු, 1542 දී ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් මෙම කලාපය ආක්‍රමණය කරන ලද අතර, 1547 සිට කතෝලික දූත මණ්ඩල මගින් පරිපාලනය කරන ලදී.

ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිත යුගයේදී පුටුමායෝ හි වර්තමාන භූමිය පොපයාන් සමඟ සම්බන්ධ වී තිබූ අතර පළමු ජනරජ දශකවලදී ඉක්වදෝරයේ සහ පේරුහි භූමි ප්‍රදේශ ඇතුළත් " අසුවේ දෙපාර්තමේන්තුවට " අයත් විය. පසුව භෞමික නැවත බෙදා හැරීමේ දිගු ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ විය:

* 1831: පොපයාන් පළාත
* 1857: Estado Federal del Cauca
* 1886: කවුකා දෙපාර්තමේන්තුව
* 1905: 
* 1909: 
* 1912: Comisaría Especial del Putumayo
* 1953: නරිනෝ දෙපාර්තමේන්තුව
* 1957: Comisaría Especial del Putumayo
* 1968: Intendencia Especial del Putumayo
* 1991: **පුටුමායෝ දෙපාර්තමේන්තුව**

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1991
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
සුක්‍රේ දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**සුක්‍රේ** ( ) යනු කොලොම්බියාවේ කැරිබියානු කලාපයේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි . දෙපාර්තමේන්තුව ප්‍රදේශය අනුව 27 වන ස්ථානයේ සිටී, එය වර්ග කිලෝමීටර 10,670 වන අතර එහි ජනගහනය 904,863 ක් වන අතර එය කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු 32 න් 20 වන ස්ථානයේ සිටී. සුක්‍රේ වයඹ දෙසින් කැරිබියන් මුහුදෙන් ද, නැගෙනහිරින් බොලිවර් දෙපාර්තමේන්තුවෙන් ද, බටහිරින් කෝර්ඩෝබා දෙපාර්තමේන්තුවෙන් ද මායිම් වේ.

"ඔවුන් මගේ හදවත මරා දැමුවා" යනුවෙන් සයිමන් බොලිවර්ගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් මෙම දෙපාර්තමේන්තුවේ නිර්මාතෘවරුන් උපුටා දක්වමින්, නිදහස් වීරයා වූ ඇන්ටෝනියෝ ජෝස් ද සුක්‍රේට ගෞරවයක් වශයෙන් සුක්‍රේ නම් කරන ලදී, වර්තමාන සුක්‍රේ දෙපාර්තමේන්තුවේ භූමිය හරහා ගමන් කරමින් ඔහු මෙසේ පැවසීය.

2009 වන විට, සුක්‍රේ දෙපාර්තමේන්තුවේ ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 802,733 ක් වන අතර, ඉන් 234,886 ක් දෙපාර්තමේන්තු අගනුවර වන සින්සෙලෙජෝ හි සිටින බව DANE ප්‍රක්ෂේපණවලට අනුව ය.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
වික්හඩා දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
විචාඩා දෙපාර්තමේන්තුව (, ) යනු දකුණු ඇමරිකාවේ කොලොම්බියා ජනරජයේ දෙපාර්තමේන්තුවකි. විචාඩා කොලොම්බියාවේ නැගෙනහිර තැනිතලාවේ, ඔරිනෝකෝ ගංගා ද්‍රෝණිය තුළ ඔරිනෝකියා කලාපයේ උතුරින් සහ නැගෙනහිරින් වෙනිසියුලාවේ බොලිවේරියානු ජනරජයට මායිම් වේ. උතුරට දෙපාර්තමේන්තුව අරෞකා දෙපාර්තමේන්තුව සමඟත්, වයඹ දෙසින් කැසනාරේ දෙපාර්තමේන්තුව සමඟත්, බටහිරින් මෙටා දෙපාර්තමේන්තුව සමඟත්, නිරිත දෙසින් ගුවියරේ දෙපාර්තමේන්තුව සමඟත්, දකුණින් ගුවයිනියා දෙපාර්තමේන්තුව සමඟත් මායිම් වේ. මෙම දෙපාර්තමේන්තුව කොලොම්බියාවේ දෙවන විශාලතම දෙපාර්තමේන්තුව වන අතර අනෙකුත් දෙපාර්තමේන්තු හා සසඳන විට ජනාකීර්ණ නොවේ.

මෙම දෙපාර්තමේන්තුව මීට පෙර 1913 දී පිහිටුවන ලද කොමසාරිස් කාර්යාලයක් විය.

දෙපාර්තමේන්තුවෙහි විශාලතම නගරය සහ අගනුවර වන්නේ දෙපාර්තමේන්තුවේ අන්ත ඊසානදිග කොටසේ සහ වෙනිසියුලාවට මායිම්ව පිහිටි පුවර්ටෝ කැරෙනෝ ය. දෙපාර්තමේන්තුව මහ නගර සභා හතරකට බෙදා ඇත; පුවර්ටෝ කැරෙනෝ, ලා ප්‍රිමවෙරා, සැන්ටා රොසාලියා සහ කුමරිබෝ. එහි ස්වදේශික රක්ෂිත 46 ක් සහ ප්‍රජාවන් 6 ක් ද අඩංගු වේ.
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1991
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
මමයි රජා

### රංගනය
* විජය කුමාරතුංග
* සබීතා පෙරේරා
* ජීවන් කුමාරතුංග
* අනෝජා වීරසිංහ
* ලයනල් දැරණියගල
* සෝනියා දිසා
* පියදාස විජේකෝන්
* ක්ලීටස් මෙන්ඩිස්
* ෆෙඩී සිල්වා
* රෙක්ස් කොඩිප්පිලි
* සුදේශ් වසන්ත පීරිස්
* චිතා වාකිෂ්ඨ
* රංජිත් සිල්වා
කුයින්ඩියෝ දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**ක්වින්ඩියෝ** ( ) යනු කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි . එය රටේ බටහිර මධ්‍යම ප්‍රදේශයේ, විශේෂයෙන් ඇන්ඩියන් කලාපයේ පිහිටා ඇත. එහි අගනුවර ආර්මේනියාවයි . එය කෝපි වගාවන්, වර්ණවත් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, හිතකර කාලගුණය සහ සංචාරක සන්ධිස්ථාන සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙම දෙපාර්තමේන්තුව පිහිටා ඇත්තේ රටේ ප්‍රධාන නගර තුන වන බොගෝටා, මෙඩෙලින් සහ කැලි විසින් පිහිටුවන ලද ත්‍රිකෝණයේ මධ්‍යයේ, උපායමාර්ගික ප්‍රදේශයක ය. ක්වින්ඩියෝ යනු කොලොම්බියාවේ දෙවන කුඩාම දෙපාර්තමේන්තුවයි (ජාතික භූමි ප්‍රමාණයෙන් 0.2%) එහි නගර සභා 12 ක් ඇත. ජනවාර්ගික හා සංස්කෘතික වශයෙන් එය පයිසා කලාපයට අයත් වේ.

## ඉතිහාසය 
ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණයට පෙර මුළු ප්‍රදේශයම ක්විම්බයා ශිෂ්ටාචාරයේ ජනයා විසින් ජනාවාස කරන ලදී. ක්‍රි.පූ. 10 වන සියවස දක්වා. ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණය සිදුවන විට මෙම ප්‍රදේශයේ ජනාවාස වී සිටියේ පිජාඕ ගෝත්‍රිකයන් ලෙස හැඳින්වෙන කැරිබ් සම්භවයක් ඇති ආදිවාසී ජනතාව විසිනි. රබර් උත්පාතය අතරතුර වහල්භාවය, සන්නද්ධ ගැටුම් සහ සමූලඝාතන හේතුවෙන් ස්වදේශික ජනගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වූ අතර, එමඟින් ඊළඟ සියවස් කිහිපය තුළ භූමිය බොහෝ දුරට ජනාවාස නොවීය. වර්තමානයේ, ලා ටෙබයිඩා අසල ස්වදේශික රක්ෂිතයක ඉතිරිව සිටින්නේ ඇමරිකානු ඉන්දියානුවන් 2000 කට ආසන්න කුඩා ජනගහනයක් පමණි.

මෙම ප්‍රදේශයේ ආරම්භ කරන ලද පළමු ජනාවාසය 1842 දී සැලෙන්ටෝ ය . 19 වන සියවසේදී ඇන්ටියොක්වියාවේ උතුරු ගොවීන් එම ප්‍රදේශයේ පදිංචි වීමට පිටත් වූ අතර ඔවුන්ගේ ඉලක්කය වූයේ කොලොනිසාසියන් ඇන්ටියොක්වියනා ( ඇන්ටියෝක්වියානු ජනපදකරණය ) ලෙස හැඳින්වෙන ක්‍රියාවලියක් තුළ ස්ථිරවම එහි රැඳී සිටීමයි. භූමියට ප්‍රවේශ විය නොහැකි වීම සහ මාර්ග නොමැතිකම හේතුවෙන්, වෙළඳාම සහ සන්නිවේදනය මුලේ කැරවාන් ( ඇරියෙරියා ) හරහා හෝ සිලෙරෝස් වැනි පෝටර්වරුන් හරහා සිදු කරන ලදී.

1905 දී, පැරණි ඇන්ටියොක්වියා දෙපාර්තමේන්තුව දෙකට බෙදා වෙන් කරන ලද අතර, එමඟින් නව කැල්ඩාස් දෙපාර්තමේන්තුව ඇති වූ අතර, ඒ වන විට එයට නූතන රිසරල්ඩා දෙපාර්තමේන්තුව ඇතුළත් විය. 1908 දී එවකට කොකා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධිකරණ බලය යටතේ පැවති ක්වින්ඩියෝ ප්‍රදේශය, කල්දාස් දෙපාර්තමේන්තුවට ඈඳා ගන්නා ලදී.

තවද, ක්වින්ඩියෝ දෙපාර්තමේන්තුවේ ආණ්ඩුකාරවරුන්ගේ ලැයිස්තුව බලන්න.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
වෞපේස් දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව

thumb|සිතියම
**වෞපේස්** ( ) යනු ඇමසෝනියා කලාපයෙන් ආවරණය වූ වනාන්තරයේ ගිනිකොනදිග කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි . එය රටේ ගිනිකොන දෙසින් පිහිටා ඇති අතර, නැගෙනහිරින් බ්‍රසීලය, දකුණින් ඇමසෝනාස් දෙපාර්තමේන්තුව, බටහිරින් කැකෙටා සහ උතුරින් ගුවාවියාර් සහ ගුවානියා යන ප්‍රදේශවලට මායිම් වේ; මුළු භූමි ප්‍රමාණය 54,135 කි.&nbsp;කි.මී. 2 . එහි අගනුවර මිටු නගරයයි. 2018 වන විට ජනගහනය 40,797 ක් වූ අතර එය කොලොම්බියාවේ අඩුම ජනගහනය සහිත දෙපාර්තමේන්තුව බවට පත්විය.

## ඉතිහාසය 
ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතකරණය අතරතුර සහ පළමු ජනරජයේ මුල් දිනවල, මහා කොලොම්බියාව සමයේදී, වෝපෙස් භූමිය පොපයාන් පළාතේ කොටසක් විය. 1821 සිට 1830 දක්වා කාලය තුළ ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස ලැබීමෙන් පසු බෝයාකා දෙපාර්තමේන්තුවේ පළමු අනුවාදයේ කොටසක් බවට පත්විය. 1831 සිට 1857 දක්වා කාලය තුළ මෙම භූමිය කැකෙටා ජාතික භූමියේ කොටසක් බවට පත් වූ අතර පසුව එය ස්වෛරී කොකා රාජ්‍යයේ කොටසක් බවට පත්විය. 1886 දී එවකට මෑතකදී නිර්මාණය කරන ලද කොකා දෙපාර්තමේන්තුවේ කොටසක් බවට පත්විය. 

රබර් කර්මාන්තයේ ව්‍යාප්තිය සහ කාර්මික විප්ලවයත් සමඟ, රබර් ගවේෂණය ප්‍රදේශයට ළඟා වූ අතර යටත් විජිතවාදීන් එහි පදිංචියට පැමිණි අතර එමඟින් ආදිවාසී ජනගහනයෙන් බහුතරයක් වෙනස් වූ අතර සමහර අවස්ථාවල දී එය විනාශ විය.

මෙම භූමිය ප්‍රථම වරට 1910 දී භෞමික අංශයක් බවට පත් කරන ලද අතර කැලමාර් නගරය අගනුවර ලෙස (වර්තමාන ගුවාවියරේ හි පිහිටා ඇත) කොමසාරිස්වරුන් (කොමිසාරියස්) ලෙස ක්‍රියාත්මක වූ නමුත් පසුව බ්‍රසීලයේ දේශ සීමාව අසල "පැමිණීමේ ක්‍රියාවක්" සිදු කිරීම සඳහා මිටු නගරයට ගෙන යන ලදී. 1963 දී ගුවයිනියා වෝප්ස්ගෙන් වෙන් වී කොමසාරිස්වරයෙකු බවට පත්විය. 1977 දී ගුවියරේ ද එම මාවතම අනුගමනය කළේය.

1991 ජූලි 4 වන දින කොලොම්බියානු දෙපාර්තමේන්තුවක් ලෙස ස්ථාපිත කරන ලද 1991 කොලොම්බියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් පසුව මෙම දෙපාර්තමේන්තුව නිර්මාණය කරන ලදී 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1991
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ දෙපාර්තමේන්තු
පොපයාන්, කොලොම්බියාව

**පොපයාන්** ( ) යනු කොලොම්බියානු කොකා දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවරයි. එය බටහිර කඳු වැටිය සහ මධ්‍යම කඳු වැටිය අතර නිරිතදිග කොලොම්බියාවේ පුබෙන්සා නිම්නයේ පිහිටා ඇත. නගර සභාවේ ජනගහනය 318,059 ක් වන අතර,  භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 483 කි.&nbsp; මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 1760 ක් ඉහළින් පිහිටා ඇති අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය 18 කි.&nbsp;°C.අස් ෆස්ෆ් ස්ෆ් ස ෆ්සෆ් සෆ් අස්ෆ් ස ෆ්සෆ් අස්ෆ් අස්ෆ් අස්ෆ් ෆ්බ් cන්හ්ෆ්ග් හ්ඩ් හ්ඩ්ෆ් හ්ඩ්

මෙම නගරය එහි යටත් විජිත ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහ කොලොම්බියානු සංස්කෘතික හා දේශපාලන ජීවිතයට එහි දායකත්වය සඳහා ප්‍රසිද්ධය. සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ, සැන් හෝසේ, බෙලන්, සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ, සැන් ඇගස්ටින් සහ බැසිලිකා නියුස්ට්‍රා සෙනෝරා ඩි ලා අසුන්සියන් ආසන දෙව්මැදුර වැනි පල්ලි පිහිටා ඇති නගර මධ්‍යයේ බොහෝ යටත් විජිත ගොඩනැගිලිවල වර්ණය නිසා එය "සුදු නගරය" ලෙසද හැඳින්වේ. අල්ලා ගන්නා ලද ඉන්කා අධිරාජ්‍යයා වූ අටහුල්පාගෙන් ලබාගත් මරකත සහිත 16 වන සියවසේ මාරියනිස්ට් භක්තිමත් වස්තුවක් වන ඇන්ඩීස් ඔටුන්න නගරයේ ආසන දෙව්මැදුරේ පිහිටා තිබුණි. එය දේශීය සෞඛ්‍ය සේවා ආයතනවලට මුදල් සැපයීම සඳහා විකුණන ලදී.

පොපයාන් කොලොම්බියානු ජනාධිපතිවරුන් දාහතක් මෙන්ම ප්‍රසිද්ධ කවියන්, චිත්‍ර ශිල්පීන් සහ රචනාකරුවන්ගේ නිවහන වී ඇත. කොලොම්බියාවේ පැරණිතම සහ කීර්තිමත්ම උසස් අධ්‍යාපන ආයතනයක් වන කොකා විශ්ව විද්‍යාලය (ඇස්ටා. 1827) මෙහි පිහිටා ඇති බැවින්, පොපයාන් "විශ්ව විද්‍යාල නගරය" ලෙසද හැඳින්වේ. ඒ අසල පුරේස් ජාතික ස්වාභාවික උද්‍යානය පිහිටා ඇත. ආසන්නතම විශාල නගරය වන්නේ කොකා නගරයට උතුරින් පිහිටි වැලේ ඩෙල් කොකා දෙපාර්තමේන්තුවේ කැලි ය .

1983 මාර්තු 31 වන දින භූමිකම්පාවකින් බොහෝ ගොඩනැගිලි පෙරළී යාමෙන් නගරයේ මුල් තේජසින් වැඩි කොටසක් විනාශ විය. බොහෝ ඒවා නැවත ගොඩනඟා අලුත්වැඩියා කළද, නගර මධ්‍යයේ තවමත් නටබුන් සහ හිස් ඉඩම් තිබේ. 2005 දී, පොපයාන් එහි විවිධත්වය සහ කොලොම්බියානු සංස්කෘතියේ අස්පෘශ්‍ය උරුමයට ඇති වැදගත්කම නිසා යුනෙස්කෝව විසින් ආහාර විද්‍යාවේ පළමු නගරය ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.  කොකා දෙපාර්තමේන්තුවේ සූපශාස්ත්‍ර ඉතිහාසය තෝරා ගනු ලැබුවේ එය පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ වාචිකව සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික ආහාර සැකසීමේ ක්‍රම පවත්වාගෙන යන බැවිනි. 2009 දී, යුනෙස්කෝව පාස්කු සතියේ සෙමන නත්තල් සීයා පෙරහැර මනුෂ්‍යත්වයේ වාචික හා අස්පෘශ්‍ය උරුමයේ විශිෂ්ට කෘතියක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළේය. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ නගර
යෝපාල්, කොලොම්බියාව

**යෝපාල්** ( ) යනු කොලොම්බියාවේ කැසනාරේ දෙපාර්තමේන්තුවේ මහ නගර සභාවක් සහ අගනුවරක් වන අතර විලාවිසෙන්සියෝට පසුව ඔරිනොක්වියා කලාපයේ දෙවන වඩාත්ම ජනාකීර්ණ හා වැදගත් නගරය වේ. 

## ඉතිහාසය 
ඇමරිකාවේ ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතකරණ කාලයට පෙර, යෝපාල් පිහිටා ඇති භූමිය ආදිවාසී අචගුවා ජනතාව විසින් අත්පත් කරගෙන තිබුණි. යොපාල් යන නම පැමිණෙන්නේ කලාපයේ බහුල ලෙස දක්නට ලැබෙන *ඇනඩෙනන්තෙරා පෙරෙග්‍රිනා* නිසාය, එය බොහෝ විට යෝපෝ ලෙසද හැඳින්වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර සහිත ලිපි (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ නගර
ෆ්ලොරෙන්සියා, කොලොම්බියාව

**ෆ්ලොරෙන්සියා** (,   ) යනු කොලොම්බියාවේ කැකෙටා දෙපාර්තමේන්තුවේ මහ නගර සභාවක් සහ අගනුවර වේ. එය කොලොම්බියාවේ ඇමසන් කලාපයේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරයයි. එය කැකෙටා ගඟට ගලා යන ඔර්ටෙගුවාසා ගඟේ පිහිටා ඇත. 2023 දී එහි ජනගහනය 177,946 කි.  thumb| සැන්ටෝ ඩොමින්ගෝ ගොන් පිටියක්|වම

## නිරුක්තිය 
නගරයේ නම රබර් වෙළඳාමට කැප වූ ඉතාලි ව්‍යාපාරිකයෙකු වන ෆ්ලෝරන්ස් නගරයේ පාවුලෝ රිචීට උපහාරයක් ලෙස නම් කර ඇත. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර සහිත ලිපි (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ නගර
මනිසලෙස්, කොලොම්බියාව

**මනිසලෙස්** ( ) යනු මධ්‍යම කොලොම්බියාවේ පිහිටි නගරයකි. එය කල්දාස් දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවර වන අතර නෙවාඩෝ ඩෙල් රුයිස් ගිනි කන්ද අසල පිහිටා ඇත.

වර්තමානයේ, නගරය කොලොම්බියානු කෝපි නිෂ්පාදනය සඳහා ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය වන අතර උසස් අධ්‍යාපන ආයතන සඳහා වැදගත් මධ්‍යස්ථානයකි.

## ඉතිහාසය 
මැනිසාලෙස් 1849 ඔක්තෝබර් 12 වන දින ආරම්භ කරන ලදී. මෙම නගරය ආරම්භ කරන ලද්දේ නීරා සහ සලමිනා වලින් පැමිණි ඇන්ටියෝක්වියානුවන් විසි දෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායමක් ( *20 දෙනාගේ ගවේෂණය* ) විසිනි.

## භූගෝලය 
මනිසලෙස් යනු කොලොම්බියාවේ කුඩාම දෙපාර්තමේන්තුවක අගනුවරයි. නගරය "හදිසි භූ විෂමතාවයක් " ඇති බව විස්තර කර ඇති අතර, එය කොලොම්බියානු මධ්‍යම කඳු වැටියේ (දිගම මහාද්වීපික කඳු වැටියේ කොටසක් වන ඇන්ඩීස් ) පිහිටා ඇති අතර, විශාල කඳු වැටි සහ බෑවුම් සහිත වන අතර, එම ප්‍රදේශයේ භූ කම්පන අස්ථාවරත්වය සමඟ ඒකාබද්ධව, නගරය ආරක්ෂිත කිරීම සඳහා වාස්තු විද්‍යාත්මක අනුවර්තනයන් සහ පොදු කටයුතු අවශ්‍ය වී තිබේ. මැනිසාලෙස්හි මෙතරම් දුෂ්කර භූ විෂමතාවයක් තිබුණද, එහි සාරවත් ඉඩම්වල කෝපි වගාවන් රාශියක් ඇත. මෙම නගරය කොලොම්බියානු කෝපි වගාකරුවන්ගේ අක්ෂයේ ("ඊජේ කැෆෙටෙරෝ") උතුරු කොටසේ, මීටර් 5,321 (අඩි 17,457.3) ක උන්නතාංශයක් සහිත නෙවාඩෝ ඩෙල් රුයිස් ගිනි කන්ද අසල පිහිටා ඇත.&nbsp;

එය චින්චිනා ගංගා ද්‍රෝණියේ සහ ගුවාකායිකා ගංගා ද්‍රෝණියේ උප ද්‍රෝණියේ පිහිටා ඇත. එහි ස්වාභාවික තර්ජන වන්නේ භූමිකම්පා, මඩ නායයෑම් සහ ගිනිකඳු පිපිරීම් ය.
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර සහිත ලිපි (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ නගර
හේලිගේ ධූමකේතුව

හෙලීගේ ධූමකේතුව (Halley's Comet) යනු අතිවිශේෂිත සහ ප්‍රසිද්ධ වූ ආකාශගාමී වස්තුවක් වන අතර, එය පුංචි සුර්යමණ්ඩලය තුළ පවතින පරිපථයකින් චලනය වන කාන්තාරක (periodic comet) එකකි.

### 📌 මූලික තොරතුරු: 
* **නම**: Halley's Comet (හෙලීගේ ධූමකේතුව)
* **ඉංග්‍රීසි නම**: 1P/Halley
* **ආවර්ත කාලය**: අවුරුදු 75 – 76කින් වරක් පෘථිවිය අසළින් දිස් වේ
* **අවසන් වරක් දිස් වුයේ**: 1986
* **ඊළඟට දිස් වීම**: 2061 දී බලාපොරොත්තු වේ
* **පළමුව හඳුනාගත් පර්යේෂකයා**: Edmond Halley (එඩ්මන්ඩ් හෙලී)

### 🪐 ලක්ෂණ: 
* **පරිපථය**: එය සුර්යයා වටා දිගු ඝණවෘත්තයකින් (elongated elliptical orbit) චලනය වේ
* **වේගය**: ආසන්නව ~70 km/s (උපරිම වේගය)
* **විශාලත්වය**: ධූමකේතු වායුමය (coma) සහ පූඨය (tail) වැනි වශයෙන් දිගුකම සහ විශාලත්වය වෙනස් වේ. නමුත් ගුනිකායය (nucleus) වැනි තිව්‍ර කොටසේ දිග සම්භාව්‍යව ~15 km ක් පමණ වේ.
* **වර්ණය**: සුදු, නිල් සහ කොළ පැහැයන් අඩංගු වේ – මේවා වායු මූලධර්ම සහ සූර්ය ආලෝකයට ක්‍රියාවලියකට පත්වීම නිසා වේ

### 🔭 ඉතිහාසය සහ වැදගත්කම: 
* Halley යනු **පරිපථයක් සහිත බව තහවුරු කළ ප්‍රථම ධූමකේතුව** වේ.
* එඩ්මන්ඩ් හෙලී විසින් 1531, 1607 සහ 1682 දී දැකූ ධූමකේතු එකම වස්තුවක් බවට තර්ක කළ අතර, එය 1758 දී නැවත පැමිණෙමින් ඔහුගේ අනුමානය නිවැරදි බව පෙන්වා දුන්නා.
* පුරාණ ලේඛන වලට අනුව, ක්‍රි.ව. 240 සිටම Halley’s Comet වාර්තා වී ඇත.

### 🧠 විශේෂත්වය: 
* Halley’s Comet හරහා අපිට බොහෝ විද්‍යාත්මක දත්ත ලබාගෙන ඇත. 1986 දී **Giotto** යානය එයට ආසන්නව ගොස් ධූමකේතුවේ ගුනිකායයගේ පින්තූර ලබාදුන්නා – මෙය පළමු වතාවේය.
* එය **නියුටන්ගේ ගුරුත්වාකර්ෂණ නියමයන්** වල සැබෑභාවය තහවුරු කිරීමට උපකාරී විය.

### 🌠 ජනප්‍රිය සංස්කෘතියේ: 
* Halley's Comet බොහෝමයක කලා කෘතීන්, වංශකථා, බෙදුම්කරණයන්, දේවකතා, සහ වාස්තු විද්‍යාත්මක සැලසුම්වල දක්නට ලැබේ.
බරංකුඉලා, කොලොම්බියාව

**බරංකුඉලා** ( ) යනු කොලොම්බියාවේ අත්ලාන්ටිකෝ දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවර දිස්ත්‍රික්කයයි. එය කැරිබියානු මුහුද අසල පිහිටා ඇති අතර කැරිබියානු වෙරළ කලාපයේ විශාලතම නගරය සහ තුන්වන වරාය  වේ; 2018 වන විට එහි ජනගහනය 1,206,319 ක් වූ අතර,   එය බොගෝටා, මෙඩෙලින් සහ කැලි වලින් පසු කොලොම්බියාවේ සිව්වන වැඩිම ජනගහනය සහිත නගරය බවට පත් කළේය.

බරංකුඉලා පිහිටා ඇත්තේ මැග්ඩලීනා ගඟේ ඩෙල්ටාව අසල උපායමාර්ගිකව ය, කැරිබියන් මුහුදේ මුඛයේ සිට කොලොම්බියාව තුළ ගංගා සහ සමුද්‍ර ප්‍රවාහනය සඳහා වරායක් ලෙස සේවය කරයි. එය කොලොම්බියාවේ ඇට්ලන්ටිකෝ දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රධාන ආර්ථික මධ්‍යස්ථානය ද වේ. මෙම නගරය බරංකුඉලා අගනගරයේ හරය වන අතර එහි ජනගහනය මිලියන 2 කට වඩා වැඩි වන අතර එයට සොලෙඩාඩ්, ගලපා, මලම්බෝ සහ පුවර්ටෝ කොලොම්බියාව යන මහ නගර සභා ද ඇතුළත් වේ.

බරංකුඉලා නගරයක් ලෙස නීත්‍යානුකූලව ස්ථාපිත කරන ලද්දේ 1813 අප්‍රේල් 7 වන දින වුවද, එය අවම වශයෙන් 1629 සිට පැවත එන්නකි. එය වැදගත් වරායක් බවට පත් වූ අතර, විශේෂයෙන් පළමු ලෝක යුද්ධය සහ දෙවන ලෝක යුද්ධය අතරතුර සහ ඉන් ඉක්බිතිව, මැද පෙරදිග හා ආසියාවෙන් අමතර සංක්‍රමණික රැළි පැමිණි විට, යුරෝපයෙන් පැමිණි සංක්‍රමණිකයින් සඳහා තෝතැන්නක් ලෙස සේවය කළේය. බැරැන්කිලා කොලොම්බියාවේ ප්‍රධාන වරාය බවට පත් වූ අතර, එහි කාර්මිකකරණය සහ නූතනත්වයේ මට්ටමත් සමඟ එය "කොලොම්බියාවේ රන් දොරටුව" (ස්පාඤ්ඤ: *ලා පුවර්ටා ඩි ඔරෝ ඩි කොලොම්බියා* ) යන අන්වර්ථ නාමය උපයා ගත්තේය. 1940 ගණන් වලදී, බැරැන්කිලා කොලොම්බියාවේ දෙවන විශාලතම නගරය වූ අතර කැරිබියන් සහ දකුණු ඇමරිකාවේ වඩාත්ම නවීන නගරවලින් එකක් විය; පසුකාලීන පළාත් පාලන ආයතන, ඔවුන්ගේ ශ්‍රේණිවල පැතිරුණු දූෂණය හේතුවෙන්, ජීවන තත්ත්වය පහත වැටීමට හේතු විය. අනෙකුත් කොලොම්බියානු නගරවල රජයේ ආයෝජන වැඩි වීමත් සමඟ, බැරැන්කිලාහි ජාතික තත්ත්වය යටපත් විය.

බැරැන්කිලා 2018 මධ්‍යම ඇමරිකානු සහ කැරිබියානු ක්‍රීඩා උළෙලේ සත්කාරකත්වය දරා ඇත.   කොලොම්බියාවේ වැදගත්ම ජන හා සංස්කෘතික උත්සවයක් වන බරංකුඉලා  කානිවල් සඳහා මෙම නගරය නිවහන වන අතර එය 2001 දී කොලොම්බියා සම්මේලනය විසින් ජාතික සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර 2003 දී යුනෙස්කෝව විසින් පිළිගනු ලැබීය   

1919 දී බරංකුඉලා හි ඉදිකරන ලද අර්නස්ටෝ කෝටිසෝස් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ දකුණු ඇමරිකාවේ පළමු ගුවන් තොටුපළ විය. මෙම නගරය දේශීය සහ ජාත්‍යන්තර ගුවන් ගමන් මගින් සේවා සපයන අතර එය අවියන්කා හි පළමු මධ්‍යස්ථානය විය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර සහිත ලිපි (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ නගර
අරවුකා, කොලොම්බියාව

**අරවුකා** යනු කොලොම්බියාවේ අරවුකා දෙපාර්තමේන්තුවේ මහ නගර සභාවක් සහ අගනුවරකි. එහි සම්පූර්ණ නම විලා ඩි සැන්ටා බාබරා ඩි අරවුකා, එය N 07° 05′ 25″ - W 70° 45′ 42″ හි පිහිටා ඇත. අරවුකා මහ නගර සභාවේ මුළු ජනගහනය 85,585 කි (2018 සංගණනය). අස් ෆස්ෆ් ස්ෆ් ස ෆ්සෆ් සෆ් අස්ෆ් ස ෆ්සෆ් අස්ෆ් අස්ෆ් අස්ෆ් ෆ්බ් cන්හ්ෆ්ග් හ්ඩ් හ්ඩ්ෆ් හ්ඩ්

## ඉතිහාසය 
ජර්මානු ආක්‍රමණික ජෝර්ජ් ඩි ලා එස්පිරා නොහොත් ජෝර්ජ් වොන් ස්පෙයර් විසින් 1536 දී අරවුකා ප්‍රදේශය ගවේෂණය කරන ලදී. මුල් ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් එල් ඩොරාඩෝ ගවේෂණයේ යෙදී සිටි නිසා ඔවුන් එහි රැඳී සිටියේ නැත. කෙසේ වෙතත්, පසුව ඔවුන් අනුගමනය කළේ ජේසු නිකායිකවරුන් සහ ඉඩම් ප්‍රදානලාභීන් වන අතර ඔවුන් පළමු ජනාවාස ආරම්භ කළහ.

අරවුකා නගරය 1780 දෙසැම්බර් 4 වන දින ජුවාන් ඉසිඩ්‍රෝ ඩබොයින් විසින් ගුවාහිබෝ නම් පවුල් දහයකින් පමණ සමන්විත ස්වදේශික කුඩා ගම්මානයක ආරම්භ කරන ලදී. අරූකා යන නම ලැබුණේ දැන් වෙනිසියුලාවෙන් එය වෙන් කරන අරූකා ගඟ නිසාය, එම ගංගාව ආදිවාසී ජනතාව වන අරූකා සඳහා නම් කරන ලදී. මෙම ප්‍රදේශය සමතලා ප්‍රදේශයක් වන අතර ගංගාවෙන් නිතර ගංවතුරට ලක් වේ.

එක් අවස්ථාවක, එය නව ග්‍රැනඩා පළාතේ කැසනාරේ අගනුවර වූ අතර එය වර්තමාන කැසනාරේ දෙපාර්තමේන්තුවට වඩා බෙහෙවින් විශාල විය. මීට අමතරව, විලා ඩි සැන්ටා බාබරා ඩි අරවුකා, මෙසේ විය.

* විප්ලවවාදී රජය යටතේ ජනරජයේ අගනුවර 1816 ජූලි 16 වන දින පිහිටුවන ලදී;
* 1911 සිට පොලිස් දිස්ත්‍රික්කයේ අගනුවර (කොමිසාරියා විශේෂ);
* පළාතේ අගනුවර (Intendencia Nacional) Arauca, 1955-1991;
* 1986 සිට කොලොම්බියාවේ තෙල් අගනුවර;
* 1991 සිට අරවුකා දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවර.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර සහිත ලිපි (es)
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ නගර
ලේටිසියා, කොලොම්බියාව

**ලේටිසියා** ( ) යනු කොලොම්බියා ජනරජයේ දකුණු දිගම නගරය වන අතර, ඇමසෝනාස් දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවර වන අතර, කොලොම්බියාවේ දකුණු දිගම නගරය (4.09° දකුණ 69.57° බටහිර) සහ ඇමසන් ගඟේ ප්‍රධාන වරායන්ගෙන් එකකි. එය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 96 (315') ක උන්නතාංශයක් සහ සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය 27ºC වේ.&nbsp;°C (80.6&nbsp;°F). ලෙටීෂියා දිගු කලක් තිස්සේ මින්මැදුර වෙළඳාම සඳහා නිවර්තන මත්ස්‍යයන් සඳහා කොලොම්බියාවේ නැව්ගත කිරීමේ ස්ථානය වී ඇත. කොලොම්බියාව, බ්‍රසීලය සහ පේරු යන රටවල මායිම් හමුවන ට්‍රෙස් ෆ්‍රොන්ටෙරාස් නම් ප්‍රදේශයේ ඇමසන් ගඟේ වම් ඉවුරේ පිහිටි ලෙටීෂියා හි ජනගහනය 33,503 කි.
thumb|250x250පික්| ඇමසෝනාස් වෙරළ තීරය.|වම
කොලොම්බියාව සහ පේරු අතර ලෙටීෂියා සම්බන්ධ දිගුකාලීන දේශසීමා ආරවුලක් 1934 දී ජාතීන්ගේ සංගමය විසින් තීරණය කරන ලද්දේ මෙම ජාතීන් දෙක කොලොම්බියා-පේරු යුද්ධය ලෙස හැඳින්වෙන සන්නද්ධ ගැටුමක ගිලී යාමෙන් පසුවය.  එය විශාල බ්‍රසීලියානු නගරයක් වන ටබටින්ගාවට යාබදව පිහිටා ඇත. පේරු නගරය වන සැන්ටා රෝසා ද යවාරි සමඟ එක්ව, මුළු නාගරික ප්‍රදේශයම ඇමසන් ගඟ දිගේ පැතිරී ඇති 120,000 කට අධික පදිංචිකරුවන් සංඛ්‍යාවක් සිටී.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ නගර
ටුන්ජා, කොලොම්බියාව

**ටුන්ජා** ( ) යනු කොලොම්බියානු ඇන්ඩීස් හි නැගෙනහිර පරාසයන්හි පිහිටි, ඇල්ටිප්ලානෝ කුන්ඩිබෝයාසෙන්ස්, 130 ලෙස හැඳින්වෙන කලාපයේ පිහිටි මහ නගර සභාවක් සහ නගරයකි.&nbsp;බොගෝටා සිට ඊසාන දෙසින් කි.මී. 2018 දී නගර සභාවේ ජනගහනය 172,548 කි.  එය බෝයාකා දෙපාර්තමේන්තුවේ සහ මධ්‍යම බෝයාකා පළාතේ අගනුවරයි. ටුන්ජා යනු ප්‍රසිද්ධ විශ්ව විද්‍යාල වල වැදගත් අධ්‍යාපන මධ්‍යස්ථානයකි. ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් මුයිස්කා යටත් කර ගැනීමට පෙර කාලයේ, 1537 අගෝස්තු 20 වන දින ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණිකයන් විසින් යටත් කර ගන්නා ලද *හෝවා* යුකැනෙම් හි ආසනය **වන හුන්සා** නමින් ස්වදේශික ජනාවාසයක් තිබුණි. ස්පාඤ්ඤ නගරය 1539 අගෝස්තු 6 වන දින කපිතාන් ගොන්සාලෝ සුවාරෙස් රෙන්ඩන් විසින් ආරම්භ කරන ලදී, එනම් අගනුවර වන සැන්ටාෆේ ද බොගෝටා සිට හරියටම වසරකට පසුවය. නගරය වඩාත් ඉතිරිව ඇති මුයිස්කා ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට සත්කාරකත්වය සපයයි: 

ටුන්ජා යනු සංචාරක ගමනාන්තයකි, විශේෂයෙන් ආගමික යටත් විජිත ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සඳහා, කැසා ෆන්ඩඩෝර් ගොන්සාලෝ සුවාරෙස් රෙන්ඩොන් පැරණිතම ශේෂය ලෙස පිළිගැනේ.  එහි ආගමික හා ඓතිහාසික ස්ථාන වලට අමතරව එය ජාත්‍යන්තරව ප්‍රසිද්ධ උත්සව කිහිපයකට සත්කාරකත්වය සපයන අතර විලා ඩි ලෙයිවා, පයිපා සහ සියෙරා නෙවාඩා ඩෙල් කොකුයි වැනි කලාපීය සංචාරක ගමනාන්ත සඳහා පැනීමේ ස්ථානයක් වේ. එය ටුන්ජා බොගෝටා සහ සැන්ටා මාර්ටා වෙත සම්බන්ධ කරන පෑන් ඇමරිකානු අධිවේගී මාර්ගයේ නැවතුමකි, අවසානයේ දකුණු ඇමරිකාවේ උතුරු හා දකුණු කෙළවරට.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ නගර
වලේදුපාර්, කොලොම්බියාව

**වලේදුපාර්** ( ) යනු ඊසානදිග කොලොම්බියාවේ නගරයක් සහ මහ නගර සභාවකි. එය සීසර් දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවරයි. එහි නම, *වැලී ද උපාර්* (උපාර් නිම්නය), නිම්නය පාලනය කළ ඇමරිකානු ඉන්දියානු කැසික් ; *කැසික් උපාර්ට* ගෞරවයක් වශයෙන් ස්ථාපිත කරන ලදී. මෙම නගරය සියෙරා නෙවාඩා ඩි සැන්ටා මාර්ටා සහ සෙරානියා ඩෙල් පෙරිජා කඳු අතර ග්වාටපුරි සහ සීසර් ගංගා මායිම් දක්වා පිහිටා ඇත.  

වැල්ලෙඩුපාර් යනු සීසර් දෙපාර්තමේන්තු සහ කලින් පැඩිල්ලා පළාත ලෙස හැඳින්වූ ලා ගුජිරා දෙපාර්තමේන්තුවේ දකුණු මහ නගර සභා අතර කලාපය සඳහා වැදගත් කෘෂිකාර්මික, ගව පාලනය, ගල් අඟුරු කැණීම සහ කෘෂි කාර්මික මධ්‍යස්ථානයකි. වැලෙඩුපාර්, *වැලෙනාටෝ* සංගීතයේ තොටිල්ල ලෙසත්, කොලොම්බියානු සංස්කෘතියේ නියෝජිතයා ලෙසත් කැපී පෙනේ. නගරය වැලෙනාටෝ පුරාවෘත්ත උත්සවය පවත්වයි.

1980, 1990 සහ 2000 දශකයේ මුල් භාගයේදී, කොලොම්බියානු සන්නද්ධ ගැටුම අතරතුර නගරය පීඩා වින්දා, බොහෝ පැහැරගැනීම්,  දහස් ගණනක් ජනතාව බලහත්කාරයෙන් පිටුවහල් කිරීම  සහ අපරාධ පාලනය කිරීමට අපොහොසත් වීම හේතුවෙන්.

කොලොම්බියාවේ නවීනතම උපරිම ආරක්ෂිත බන්ධනාගාරවලින් එකක් වල්ලෙඩුපාර්හි ඇත. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර සහිත ලිපි (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ නගර
ඉනීරිදා, කොලොම්බියාව

**ඉනිරිඩා** ( ), කලින් **පුවර්ටෝ ඉනිරිඩා**, කොලොම්බියාවේ ගුවානියා දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවර සහ මහ නගර සභාවකි. එය 1963 දී සැන් ෆෙලිපේ මහ නගර සභාවේ ඔබන්ඩෝ නම් කුඩා ගම්මානයේ භූමියේ ස්ථාපිත කරන ලදී. 1974 දී නගර සභාව නැවත නම් කරන ලදී.  2018 සංගණනයට අනුව, නාගරික ජනගහනය 31,514 ක් වන අතර, එය බොහෝ දුරට ආදිවාසී වන අතර දෙපාර්තමේන්තුවේ ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ වේ. 

## ඉතිහාසය 
1960 ට පෙර මෙම ප්‍රදේශයේ සංවර්ධනය ඉතා අල්ප වූ අතර, එහි ජනගහනය ඉතා අඩුය  එය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ ආදිවාසී ජනතාවගෙන් සමන්විත විය.  කෙසේ වෙතත්, 1990 සහ 2000 ගණන් වලදී, ප්‍රදේශයේ ස්වභාවික සම්පත් සූරාකෑම වැඩිවීමත් සමඟ, දේශීය ජනගහනය කළමනාකරණය කිරීමට උත්සාහ දරා ඇත. 

## භූගෝලය 
ඉනිරිඩා ගඟ සහ ගුවියරේ ගඟ එක්වන ස්ථානයේ *ලැනෝස්* හි පිහිටා ඇති පුවර්ටෝ ඉනිරිඩා මහ නගර සභාවේ බොහෝ භූමි ප්‍රදේශය ගංගා ටෙරස් සහ පහළ බිම් වේ, නමුත් සමහර කඳු ඇත. එය වෙනිසියුලානු දේශසීමාවේ සිට  දුරින් පිහිටා ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ නගර
කුඉබ්දෝ, කොලොම්බියාව

**කුඉබ්දෝ** ( ) යනු කොලොම්බියාවේ පැසිෆික් කලාපයේ චොකෝ දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවර වන අතර එය ඇට්‍රාටෝ ගඟේ පිහිටා ඇත. කුඉබ්දෝ මහ නගර සභාව වර්ග කිලෝමීටර 3,507 වපසරියකින් යුක්ත වේ.සැම්බෝ කොලොම්බියානුවන් ඇතුළුව, ප්‍රධාන වශයෙන් අප්‍රිකානු  , 129,237 ක ජනගහනයක් ඇත.  

## ඉතිහාසය 
ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේදී, චොකෝ වැසි වනාන්තර සහ කඳු, මෙසෝඇමරිකානු සහ ඇන්ඩියන් ශිෂ්ටාචාර වෙන් කරන ප්‍රධාන බාධකයක් විය. අධික වර්ෂාපතනය සහ අතිශයින් තෙතමනය සහිත දේශගුණය ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතවාදීන් ආකර්ෂණය කර ගත්තේ නැත. 1648 දී එම්බෙරා ජනයා ඔවුන්ගේ භූමියෙන් වැඩි කොටසක් ස්පාඤ්ඤ ෆ්‍රැන්සිස්කන් නියෝගයට භාර දුන්හ. යටත් විජිත මුරපොලවල් වෙත සතුරු ගෝත්‍රිකයින් විසින් එල්ල කරන ලද ප්‍රහාර හේතුවෙන් ජනාවාස කිරීමේ උත්සාහයන් අධෛර්යමත් විය.  වසර හයකට පසු, ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් නැවතත් එම ප්‍රදේශය යටත් විජිතකරණය කිරීමට පටන් ගත් අතර, අවසානයේ ඔවුන් වහල්භාවයට පත් අප්‍රිකානුවන් කම්කරුවන් ලෙස භාවිතා කළ දැව කඳවුරු සහ වතු කිහිපයක් ස්ථාපිත කළහ.

මැගෙලන් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා ගමන් කිරීමෙන් වැළකීම සඳහා අත්ලාන්තික් සහ පැසිෆික් සාගර අතර නැව් මාර්ගයක් සොයා ගැනීමේ උනන්දුව ඇති වූ දහනව වන සියවස වන තෙක් චොකෝ කලාපය නැවතත් යුරෝපීය යටත් විජිත බලවතුන්ට සැලකිය යුතු උනන්දුවක් ඇති කළේ නැත, මන්ද ගවේෂක ඇලෙක්සැන්ඩර් වොන් හම්බෝල්ට් විසින් ඇට්‍රාටෝ ගංගා නිම්නය මෙම අරමුණ සඳහා හොඳම හැකියාව ලෙස සලකනු ලැබීය;  කෙසේ වෙතත්, මෙම අදහස අවසානයේ පැනමා ඇළට පක්ෂව අත්හැර දමන ලදී. පැසිෆික් සහ අත්ලාන්තික් සාගරය සම්බන්ධ කිරීම සඳහා චොකෝ භාවිතා කිරීම පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදු කරන අතරතුර, ඇට්‍රාටෝ නිම්නයේ 

1853 දී මැනුවෙල් මාරියා පාස් විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජල වර්ණ චිත්‍ර මගින් මෙස්ටිසෝ හෙවත් යුරෝපීය පිරිමින් දෙදෙනෙකු අප්‍රිකානු-කොලොම්බියානු වීදි වෙළෙන්දෙකු සමඟ ලේඛනගත කර ඇති අතර නගර චතුරශ්‍රයේ අප්‍රිකානු-කොලොම්බියානු සහ යුරෝපීය කාන්තාවන්ගේ ඇඳුම නිරූපණය කෙරේ.  

අප්‍රිකානු-කොලොම්බියානු ප්‍රජාවන් 1950 ගණන් වන තෙක් භාවිතා කරන ලද රළු මුගටි මංපෙත් හරහා මෙඩලින් වැනි උස්බිම් නගර සමඟ වෙළඳාම ආරම්භ කළහ.  ජනගහන වර්ධනය සහ කලාපයේ ස්වභාවික සම්පත් සඳහා අගයන් පහත වැටීමේ සංයෝජනයක් ක්‍රමයෙන් කලාපයට සහ විශේෂයෙන් ක්විබ්ඩෝට ආර්ථික පසුබෑමකට හේතු විය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර සහිත ලිපි (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ නගර