open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් හි සංස්කෘතිය

### ක්‍රීඩාව 
ක්‍රිකට්, සංගම් පාපන්දු සහ මලල ක්‍රීඩා පිරිමින් අතර වඩාත් ජනප්‍රිය වන අතර නෙට්බෝල් කාන්තාවන් අතර වඩාත් ජනප්‍රිය වේ. පැසිපන්දු, වොලිබෝල්, රග්බි සහ ටෙනිස් ද ඉතා ජනප්‍රියයි.

රටේ ප්‍රධාන පාපන්දු ලීගය වන්නේ NLA ප්‍රිමියර් ලීගය වන අතර එමඟින් එහි ජාතික (සංගම්) පාපන්දු කණ්ඩායමට වැඩිම ක්‍රීඩකයින් ප්‍රමාණයක් සපයයි. කැපී පෙනෙන වින්සෙන්සියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙකු වන්නේ එක්සත් ජනපදයේ මේජර් ලීග් පාපන්දු සමාජ කිහිපයක ක්‍රීඩා කළ සහ 2021–23 දක්වා චිකාගෝ ෆයර් FC හි ප්‍රධාන පුහුණුකරු ලෙස කටයුතු කළ හිටපු ජාතික කණ්ඩායම් නායක එස්රා හෙන්ඩ්‍රික්සන් ය.

රට නිතිපතා කැරිබියන් පැසිපන්දු ශූරතාවලියට සහභාගී වන අතර එහිදී පිරිමි කණ්ඩායමක් සහ කාන්තා කණ්ඩායමක් තරඟ කරයි. ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් හි තමන්ගේම ජාතික රග්බි සංගම් කණ්ඩායමක් ද සිටින අතර එය ලෝකයේ 84 වන ස්ථානයේ සිටී. කලාපීය මට්ටමින් ක්‍රීඩා කරන අනෙකුත් කැපී පෙනෙන ක්‍රීඩා අතරට ධාවන පථ සහ පිටිය ඇතුළත් වේ. නටාෂා මේයර්ස් 2010 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේදී මීටර් 100 ඉසව්වෙන් රන් පදක්කමක් දිනා ගත්තාය. 2015 පෑන් ඇමරිකානු ක්‍රීඩා උළෙලේදී කාන්තා [මීටර් 400] ඉසව්වෙන් කයිනෙකේ ඇලෙක්සැන්ඩර් ලෝකඩ පදක්කමක් දිනා ගත්තාය. 1995 පෑන් ඇමරිකානු ක්‍රීඩා උළෙලේදී එස්වෝර්ට් කූම්බ්ස් මීටර් 400 ඉසව්වෙන් ලෝකඩ පදක්කමක් දිනා ගත්තාය.

2024 ප්‍රංශ ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙලේදී, ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් කණ්ඩායමට ෂෆික්වා මැලෝනි සහ හැන්ඩල් රොබන් යන ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් දෙදෙනෙක් සිටියහ. කාන්තා මීටර් 800 ඉසව්වෙන් 4 වන ස්ථානයට පත් වූ විට මැලෝනි ඔලිම්පික් ඉසව්වක අවසන් අදියරට පැමිණි පළමු වින්සන්ටියානු ක්‍රීඩිකාව බවට පත්විය.

### සංගීතය 
ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් හි ජනප්‍රිය සංගීතයට විශාල බෙර, කැලිප්සෝ, සෝකා, වානේ පෑන් සහ රෙගේ ඇතුළත් වේ. සංගීත කණ්ඩායම් සංගීතය, චතුරස්‍ර සහ සාම්ප්‍රදායික කතන්දර කීම ද ජනප්‍රියයි. ශාන්ත වින්සන්ට් ස්වදේශිකයන්ගෙන් වඩාත්ම සාර්ථක අයෙක් කෙවින් ලිට්ල් ය. ඔහු 2013 සැප්තැම්බර් 19 වන දින දිවයිනේ සංස්කෘතික තානාපති ලෙස නම් කරන ලදී. ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් හි ජාතික ගීය "ශාන්ත වින්සන්ට්, දේශය කෙතරම් ලස්සනද" යන්නයි, එය 1979 දී නිදහස ලැබීමෙන් පසු සම්මත කරන ලදී.

### මාධ්‍ය 
ශාන්ත වින්සන්ට් සතුව FM ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන දොළහක් ඇත: 88.9 ඇඩෝරේෂන් එෆ්එම්, 89.1 ජෙම් රේඩියෝ, 89.7 එන්බීසී රේඩියෝ, 95.7 සහ 105.7 ප්‍රයිස් එෆ්එම්, 96.7 නයිස් රේඩියෝ, 97.1 හොට් 97, 98.3 ස්ටාර් එෆ්එම්, 99.9 වී එෆ්එම්, 103.7 හිට්ස්, 102.7 ඊසී රේඩියෝ, 104.3 එක්ස්ට්‍රීම් එෆ්එම් සහ 106.9 බූම් එෆ්එම්. ක්‍රොනිකල්ස් ක්‍රිස්ටියන් රේඩියෝ ඇතුළු අන්තර්ජාල ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන කිහිපයක් තිබේ. එයට ZBG-TV (SVGTV) රූපවාහිනී විකාශන මධ්‍යස්ථානයක් සහ කේබල් රූපවාහිනී සැපයුම්කරුවෙකු සිටී.

ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් ගුවන්විදුලි සංස්ථාව SVGTV, මැජික් 103.7 හි මව් සමාගමයි.

### නිවාඩු 
## යොමු කිරීම්
ග්‍රෑන්ඩ් තෙෆ්ට් ඔටෝ VI

***ග්‍රෑන්ඩ් තෙෆ්ට් ඔටෝ VI*** යනු Rockstar games විසින් නිර්මාණය කරනු ලබන ඉදිරියේ දී නිකුත් වීමට නියමිත  වීඩියෝ ක්‍රීඩාවකි. මෙය *Grand Theft Auto V* (2013) ට පසුව එන 8වන ප්‍රධාන *Grand Theft Auto* ක්‍රීඩාව වන අතර සමස්තයක් වශයෙන් 16වන ප්‍රවේශය වේ. ෆ්ලොරිඩා ප්‍රාන්තය පාදක කරගත් කල්පිත Open world ලියොනිඩා පලාත සහ එහි මියාමි නගරයේ ආභාෂය ලැබූ Vice city තුළ සැකසූ මෙහි කතාව, ලුසියා සහ ඇගේ පෙම්වතා(දැනට නිර්නාමික) යන අපරාධකරුවන් වටා ගෙතී ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

වසර ගණනාවක පසුව, ක්‍රීඩාව සංවර්ධනය වෙමින් පවතින බව රොක්ස්ටාර් 2022 පෙබරවාරි මාසයේදී නිල වශයෙන් තහවුරු කළේය. එම සැප්තැම්බරයේදී, නිර්මාණය වෙමින් පවතින ක්‍රීඩාවේ  දර්ශන අන්තර්ජාලයට කාන්දු වූ අතර, මාධ්‍යවේදීන් එය වීඩියෝ ක්‍රීඩා කර්මාන්ත ඉතිහාසයේ විශාලතම කාන්දුවක් ලෙස වාර්තා කළහ . ක්‍රීඩාව 2023 දෙසැම්බරයේදී  නිල වශයෙන් දියත් කර 2026 නොවැම්බර් මාසයේදී සැලසුම් කර ඇත PlayStation 5 හා Xbox Series X/S සඳහා නිකුත් කිරීමට නියමිතය.
ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් හි භූගෝලය

ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස්, බාර්බඩෝස් වලට බටහිරින්, ශාන්ත ලුසියාට දකුණින් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් වලට උතුරින්, කැරිබියානු මුහුදේ දූපත් ආරුක්කුවක් වන ලෙස්සර් ඇන්ටිලස් හි වින්ඩ්වර්ඩ් දූපත් වල පිහිටා ඇත. ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් දූපත් වලට ප්‍රධාන ශාන්ත වින්සන්ට් දූපත වර්ග කිලෝමීටර 344 (වර්ග සැතපුම් 133) සහ ග්‍රෙනඩින්ස් වලින් උතුරු තුනෙන් දෙකක් කිලෝමීටර 45 (වර්ග සැතපුම් 17) ඇතුළත් වන අතර ඒවා ශාන්ත වින්සන්ට් සිට ග්‍රෙනඩින්ස් දක්වා දකුණට විහිදෙන කුඩා දූපත් දාමයකි.

ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් (SVG) සෑදෙන දූපත් සහ කේ 32 ක් ඇත. ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් ප්‍රධාන භූමිය ඇතුළුව නව දෙනෙකු ජනාවාස වී ඇත: යං අයිලන්ඩ්, බෙක්වියා, මස්ටික්, කැනෝවාන්, යුනියන් අයිලන්ඩ්, මයිරෝ, පෙටිට් ශාන්ත වින්සන්ට් සහ පාම් අයිලන්ඩ්. ග්‍රෙනඩින්ස් හි ප්‍රමුඛ ජනාවාස නොවූ දූපත් අතරට තල්මසුන් විසින් භාවිතා කරන ලද පෙටිට් නෙවිස් සහ 2000 දශකයේ මුල් භාගයේ ප්‍රමුඛ දේපල වෙළඳාම් වංචාවක කේන්ද්‍රස්ථානය වූ පෙටිට් මස්ටික් ඇතුළත් වේ.

ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් හි අගනුවර කිංග්ස්ටවුන්, ශාන්ත වින්සන්ට් ය. ශාන්ත වින්සන්ට් හි ප්‍රධාන දූපත කිලෝමීටර 26 (සැතපුම් 16) දිග, කිලෝමීටර 15 (සැතපුම් 9.3) පළල සහ කිලෝමීටර 344 (වර්ග සැතපුම් 133) භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වේ. උතුරේ සිට දකුණු කෙළවර දක්වා, ශාන්ත වින්සන්ට්ට අයත් ග්‍රෙනඩින් දූපත් කිලෝමීටර 60.4 (සැතපුම් 37.5) ක් විහිදෙන අතර එහි ඒකාබද්ධ භූමි ප්‍රමාණය කිලෝමීටර 45 (වර්ග සැතපුම් 17) කි.

ශාන්ත වින්සන්ට් දූපත ගිනිකඳු සහිත වන අතර දැඩි ලෙස වනාන්තරවලින් වැසී ඇති අතර සුළු මට්ටමේ බිම් ප්‍රමාණයක් ඇතුළත් වේ.

රට භෞමික පරිසර කලාප දෙකකට නිවහන වේ: වින්ඩ්වර්ඩ් දූපත් තෙතමනය සහිත වනාන්තර සහ අඩු ඇන්ටිලියන් වියළි වනාන්තර. එයට 2019 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ සාමාන්‍ය ලකුණු 6.95/10 ක් තිබූ අතර එය රටවල් 172 න් ගෝලීය වශයෙන් 61 වන ස්ථානයට පත්විය.

ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් දූපත් බොහොමයක් අත්ලාන්තික් නිවර්තන සුළි කුණාටු සඳහා ප්‍රධාන සංවර්ධන කලාපය තුළ පිහිටා ඇත. මෑතකදී, 2023 දී, දූපත් වලට නිවර්තන කුණාටු බ්‍රෙට් සෘජුවම බලපෑම් ඇති කළේය.

## යොමු කිරීම්
උඳුවප් අව තුදුස්වක

**උඳුවප් අව තුදුස්වක**, යනු චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව උඳුවප් මාසයේ විසිනවවන (29) තිථියයි. එසේම උඳුවප් මාසයේ අව පක්‍ෂයේ දහහතරවන (14) තිථියයි. උඳුවප් මාසය අවසන් වීමට, එනම් දුරුතු මාසය ආරම්භ වීමට තව තිථි එකක් (1) ඉතිරිව ඇත.

## අමතර අවධානයට 
* උඳුවප්
* අව තුදුස්වක
* ඉල් අව තුදුස්වක
* දුරුතු අව තුදුස්වක
* චන්ද්‍ර මාස
* පෝය

## මූලාශ්‍ර 
ඉ, තුදුස්වක, අව
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ අව පක්‍ෂයේ තිථි
චාලට් පැරිෂිය, ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස්

thumb|සිතියම
**චාලට්** යනු ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් හි විශාලතම පැරිෂිය වන අතර එය ශාන්ත වින්සන්ට් දූපතේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇත. වර්ග කිලෝමීටර 149 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්තයි, එහි ප්‍රමාණය බ්‍රිතාන්‍ය වර්ජින් දූපත් වලට සමාන වේ. එය ප්‍රදේශය අනුව රටේ විශාලතම පැරිෂිය වන අතර දෙවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත පැරිෂිය වේ. මෙම පල්ලිය සියලුම පැරිෂි අතරින් දිගම වෙරළ තීරය ඇති අතර කුඩාම පැරිෂි තුනට වඩා විශාල වේ. මෙම පැරිෂිය ඉතා රළු සහ රළු භූ විෂමතාවයක් ඇති අතර වෙරළ දෙසට ඉතා සුළු පැතලි ඉඩමක් දක්නට ලැබේ. මෙම ලක්ෂණ නිසා, පැරිෂියේ උතුරේ සමහර ප්‍රදේශවලට ප්‍රධාන මාර්ගයකින් ප්‍රවේශ විය නොහැක. රබකා වියළි ගඟ හරහා පාලමක් ඉදිකිරීම දක්වා, වර්ෂාව නිසා ගඟේ ජලය උතුරා ගොස් මාර්ගය ගමන් කළ නොහැකි වූ විට, ගඟේ උතුරු පැත්තට ප්‍රවේශ වීමට නොහැකි විය.

එහි අගනුවර ජෝර්ජ්ටවුන් වන අතර එය රටේ දෙවන විශාලතම ජනාවාසය ද වේ.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ශාන්ත ඇන්ඩෲ පැරිෂිය, ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස්

thumb|සිතියම
**ශාන්ත ඇන්ඩෲ** යනු ශාන්ත වින්සන්ට් දූපතේ පිහිටි ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් හි පරිපාලන පැරිෂියකි. එහි අගනුවර ලේයූ ය.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ශාන්ත ජෝර්ජ් පැරිෂිය, ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස්

thumb|සිතියම
**ශාන්ත ජෝර්ජ්** යනු ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් හි පරිපාලන පැරිෂියක් වන අතර එය ශාන්ත වින්සන්ට් දූපතේ දකුණු දෙසින් පිහිටි කොටසේ පිහිටා ඇත. වර්ග කිලෝමීටර 52 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්තයි. එය මුළු භූමි ප්‍රමාණය අනුව රටේ තුන්වන විශාලතම පැරිෂිය වේ. 2000 සංගණනයට අනුව එහි ජනගහනය ආසන්න වශයෙන් 52,400 ක් වන අතර එය ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් හි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ පැරිෂිය වන අතර ප්‍රමාණය අනුව, වඩාත්ම ජනාකීර්ණ පැරිෂිය ද වේ. එහි ජනගහනය රටේ සහ එහි භූමි ප්‍රමාණයෙන් 44% ක් වන අතර එය 13% ක් පමණි.

විශාලතම ජනාවාසය සහ ශාන්ත ජෝර්ජ් අගනුවර වන කිංග්ස්ටවුන්, ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් හි අගනුවර ද වේ. 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
බයිසිකල් ක්‍රීඩාව

**බයිසිකල් ක්‍රීඩාව** යනු බයිසිකල් භාවිතා කරන තරඟකාරී ශාරීරික ක්‍රියාකාරකමකි . 

බයිසිකල් ධාවන තරඟ ඔලිම්පික් ක්‍රීඩාවක් ලෙස පිළිගැනේ. බයිසිකල් ධාවන තරඟ ලොව පුරා, විශේෂයෙන් යුරෝපයේ ජනප්‍රිය ක්‍රිඩාවකි. බයිසිකල් ධාවන තරඟ සඳහා වඩාත් ප්‍රචලිත රටවල් අතර බෙල්ජියම, ඩෙන්මාර්කය, ප්‍රංශය, ජර්මනිය, ඉතාලිය, නෙදර්ලන්තය, ස්පාඤ්ඤය සහ ස්විට්සර්ලන්තය ඇතුළත් වේ.  එසේම මෙම ක්‍රිඩාව ජනප්‍රිය අනෙකුත් රටවල් අතර ඕස්ට්‍රේලියාව, ලක්සම්බර්ග්, ස්ලෝවේනියාව, එක්සත් රාජධානිය, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ කොලොම්බියාව ඇතුළත් වේ.

## ප්‍රධාන තරගාවලි
### ප්‍රංශ පාපැදි සවාරිය
ලොව ජනප්‍රියම පාපැදි සවාරිය
### ගුවන් හමුදා පාපැදි සවාරිය 
ශ්‍රී ලංකාවේ පවතින පාපැදි සවාරිය
ගුවන් හමුදා පාපැදි සවාරිය

ශ්‍රී ලංකාවේ වාර්ෂිකව පවත්වනු ලබන පාපැදි ක්‍රීඩා තරඟාවලියකි. ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුා පාපැදි සම්මේලනය විසින් සංවිධානය කරනු ලබන අතර, පිරිමි පාපැදි සවාරිය දින තුනක් පුරා අදියර තුනක් යටතේ ද  කාන්තා පාපැදි සවාරිය එක්දින තරගයක් ලෙස පැවැත්වේ.

## ඉතිහාසය 
1999 දී ඒක්දින සවාරියක් ලෙස කොළඹ සිට ගාල්ල දක්වා මෙම සවාරිය ආරම්භ කර ඇත‍. ඒතැන් සිට 2009 දක්වා පැවති ඒය 2009 වසරෙන් පසු අදියර කිහිපයක සවාරියක් බවට පත්විය. 2012 වසරේදි කාන්තා තරග සවාරියක්ද ඒක්විය.
2020 වසරේදී ඒය ලංකාවේ වැඩිම කාලයක් අඛණ්ඩව පැවති පාපැදි සවාරිය බවට පත්වුයේ **ලංකා සවාරිය** පසුකරමිනි.නමුත් 2008 වසරේදී ආරක්ෂක හේතුන් මත මෙම සවාරිය නොපැත්විණි.

## මූලාශ්‍ර
ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ හි නාමය

ඉතිහාසඥ ඊ. එල්. ජෝසප් කියා සිටියේ ට්‍රිනිඩෑඩ්හි ස්වදේශීය නාමය කයිරි හෙවත් "හම්මිං කුරුල්ලාගේ දේශය" බවත්, එය හම්මිං කුරුල්ලා සඳහා අරවාක් නාමයෙන් උපුටා ගත් බවත්ය, එය ඉරෙට්ටේ හෝ යෙරෙට්ටේ. කෙසේ වෙතත්, අනෙකුත් කතුවරුන් මෙම නිරුක්තිය විවාද කරන්නේ සමහරු කයිරි යන්නෙන් හම්මිං කුරුල්ලා අදහස් නොකරන බවත් (ටුකුසි හෝ ටුකුචි යනු නිවැරදි වචනය ලෙස යෝජනා කර ඇත) සහ සමහරු කයිරි, හෝ ඉයර්, සරලව දූපත අදහස් කරන බවත්ය. ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් එය "ලා ඉස්ලා ඩි ලා ට්‍රිනිඩෑඩ්" ("ත්‍රිත්වයේ දූපත") ලෙස නම් කළේය, ඔහුගේ තුන්වන ගවේෂණ ගමනට පෙර කළ පොරොන්දුවක් ඉටු කළේය. ටොබැගෝහි සුරුට්ටුවක් වැනි හැඩය හෝ ස්වදේශික ජනතාව විසින් දුම්කොළ භාවිතය, එයට එහි ස්පාඤ්ඤ නාමය (කැබකෝ, ටැවකෝ, ටැබකෝ) සහ සමහර විට අලූබෙරා (කළු කොන්ච්) සහ උරුපයිනා (විශාල ගොළුබෙල්ලා) වැනි එහි අනෙකුත් ස්වදේශීය නම් කිහිපයක් ලබා දී ඇති නමුත්,

## යොමු කිරීම්
ගොන්නව ශ්‍රී විෂ්ණු දේවාලය

මෙම දේවාලය බොහෝ කලකට පෙර 918 සිට 930 දක්වා සිව්වන දප්පුල රජුගේ පාලන සමයේදී සඳුන් ලීයෙන් සාදන ලද දෙවියන්ගේ ප්‍රතිමාවක්, ගල් ළිඳක් සහ රන් තෙලඹු ගසක් පූජා කර ඉදිකරන ලද්දකි. දේවාල පරිශ්‍රය තුළ මහාවිහාරයට සහ අනෙකුත් රාජ ආඥාවලට කරන ලද පුද පූජා ගැන සඳහන් වන පුරාණ ස්ථම්භ ලිපියක් ඇත.මෙම දේවාලය බොහෝ කලකට පෙර 918 සිට 930 දක්වා සිව්වන දප්පුල රජුගේ පාලන සමයේදී සඳුන් ලීයෙන් සාදන ලද දෙවියන්ගේ ප්‍රතිමාවක්, ගල් ළිඳක් සහ රන් තෙලඹු ගසක් පූජා කර ඉදිකරන ලද්දකි. දේවාල පරිශ්‍රය තුළ මහාවිහාරයට සහ අනෙකුත් රාජ ආඥාවලට කරන ලද පුද පූජා ගැන සඳහන් වන පුරාණ ස්ථම්භ ලිපියක් ඇත.

පසුව දඹදෙණියේ දෙවන පැරකුම්බා රජ දවස ශාන්තිකර්මයක් සඳහා දඹදිව සිට පිරිසක් කැඳවා ඇත. සුදු ගොනෙකු පිට දිව්‍යමය ආභරණ පැළඳ තම්මැන්නා නගරයේ සිට මාලිගාව දක්වා පෙරහැරක් ඔවුන් කැටුව ගියේය. දැන් දේවාලය පිහිටි ස්ථානයේ මඳ වේලාවක් ගිමන් හැරීමට පෙරහැර නතර විය. පැය කිහිපයකට පසු ඔවුන් ගමන ආරම්භ කිරීමට උත්සාහ කළ විට, දිව්‍යමය ආභරණ සහිත ගවයා සෙලවීමට නොහැකි විය. රජතුමා සුව වූ පසු මෙම ස්ථානයේම දේවාලයක් ඉදිකළ යුතු බව අඟවන මෙය දෙවිවරුන්ගෙන් ලැබුණු ලකුණක් බව ඔවුන්ට වැටහුණේ එවිටය. ඉතින්, දේවාලය රජු විසින් ඉදිකරන ලද්දේ දෙවියන්ට ගෞරවයක් වශයෙන් සහ ඔවුන්ගේ දිව්‍යමය මැදිහත්වීමේ සංකේතයක් ලෙසය.

ජනප්‍රවාදවලට අනුව දේවාලය ගොන්නාව නමින් බැතිමතුන් අතර ප්‍රචලිත වූයේ එය ඉදිකිරීමට තුඩු දුන් සුදු ගොනා සම්බන්ධ ආශ්චර්යමත් සිදුවීම හේතුවෙනි.

පසුව දඹදෙණියේ දෙවන පැරකුම්බා රජ දවස ශාන්තිකර්මයක් සඳහා දඹදිව සිට පිරිසක් කැඳවා ඇත. සුදු ගොනෙකු පිට දිව්‍යමය ආභරණ පැළඳ තම්මැන්නා නගරයේ සිට මාලිගාව දක්වා පෙරහැරක් ඔවුන් කැටුව ගියේය. දැන් දේවාලය පිහිටි ස්ථානයේ මඳ වේලාවක් ගිමන් හැරීමට පෙරහැර නතර විය. පැය කිහිපයකට පසු ඔවුන් ගමන ආරම්භ කිරීමට උත්සාහ කළ විට, දිව්‍යමය ආභරණ සහිත ගවයා සෙලවීමට නොහැකි විය. රජතුමා සුව වූ පසු මෙම ස්ථානයේම දේවාලයක් ඉදිකළ යුතු බව අඟවන මෙය දෙවිවරුන්ගෙන් ලැබුණු ලකුණක් බව ඔවුන්ට වැටහුණේ එවිටය. ඉතින්, දේවාලය රජු විසින් ඉදිකරන ලද්දේ දෙවියන්ට ගෞරවයක් වශයෙන් සහ ඔවුන්ගේ දිව්‍යමය මැදිහත්වීමේ සංකේතයක් ලෙසය.

ජනප්‍රවාදවලට අනුව දේවාලය ගොන්නාව නමින් බැතිමතුන් අතර ප්‍රචලිත වූයේ එය ඉදිකිරීමට තුඩු දුන් සුදු ගොනා සම්බන්ධ ආශ්චර්යමත් සිදුවීම හේතුවෙනි.

වර්තමානයේ මෙහි ප්‍රධාන කපු (නම්බිරාල) )රාජගුරු මුදියන්සේලාගේ පුංචි බංඩා මහතා කටයුතු කරයි.
ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් හි පැරිෂ්

ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් පැරිෂ් හයකට බෙදා ඇත.

ග්‍රෙනඩින්ස් හැර අනෙකුත් පැරිෂි පහක් ශාන්ත වින්සන්ට් දූපතේ පිහිටා ඇති අතර, ග්‍රෙනඩින්ස් පැරිෂිය ග්‍රෙනඩින්ස් හි උතුරු තුනෙන් දෙකක් ඇතුළත් වේ.
ප්‍රවර්ගය:First-level administrative divisions by country
දුරුතු අව එකොළොස්වක

**දුරුතු අව එකොළොස්වක**, යනු චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව දුරුතු මාසයේ විසිහයවන (26) තිථියයි. එසේම දුරුතු මාසයේ අව පක්‍ෂයේ එකොළොස්වන (11) තිථියයි. දුරුතු මාසය අවසන් වීමට, එනම් නවම් මාසය ආරම්භ වීමට තව තිථි හතරක් (4) ඉතිරිව ඇත.

## අමතර අවධානයට 
* දුරුතු
* අව එකොළොස්වක
* උඳුවප් අව එකොළොස්වක
* නවම් අව එකොළොස්වක
* චන්ද්‍ර මාස
* පෝය

## මූලාශ්‍ර 
ආ (එකොළොස්වක), අව
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ අව පක්‍ෂයේ තිථි
ග්‍රෙනඩින්ස් පැරිෂිය, ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස්

thumb|සිතියම
**ග්‍රෙනඩින්ස්** යනු ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනඩින්ස් හි පරිපාලන පැරිෂියක් වන අතර, ග්‍රෙනාඩාවට අයත් ඒවා හැර අනෙකුත් ග්‍රෙනඩින්ස් දූපත් වලින් සමන්විත වේ. අගනුවර පෝර්ට් එලිසබෙත් ය. එය ප්‍රධාන දූපතේ පිහිටා නොමැති රටේ ඇති එකම පැරිෂියයි.
නව සීලන්ත රාජකීය බල ප්‍රදේශය

**නව සීලන්ත රාජකීය බල ප්‍රදේශය** යනු නවසීලන්තයේ රජතුමා රාජ්‍ය නායකයා වන ප්‍රදේශයයි. මෙය සන්ධීය රාජ්‍යයක් නොව නොව රාජාණ්ඩුව යටතේ එක්සත් වූ රාජ්‍යයන් සහ භූමි ප්‍රදේශ එකතුවකි. නවසීලන්තය යනු ඇන්ටාක්ටිකාවේ එක් භෞමික හිමිකමක් (රොස් යැපීම), එක් යැපෙන භූමියක් (ටොකෙලාවු) සහ ආශ්‍රිත රාජ්‍යයන් දෙකක් (කුක් දූපත් සහ නියු) ඇති ස්වාධීන සහ ස්වෛරී රාජ්‍යයකි. නව සීලන්ත රාජකීය බල ප්‍රදේශයට නව සීලන්තය, කුක් දිවයින් සහ නියු යන ස්වාධීන අධිකරණ බල ප්‍රදේශ තුන ආවරණය කරයි.

ප්‍රවර්ගය:නව සීලන්ත රාජකීය බල ප්‍රදේශය
පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල රාජකීය බලප්‍රදේශ

ප්‍රවර්ගය:පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල රාජකීය බලප්‍රදේශ
ගෝලීය ක්‍රියාත්මක පසුවිපරම

**ගෝලීය ක්‍රියාත්මක පසුවිපරම** යනු, පැරිස් ගිවිසුමෙහි මූලික සංරචකයක් වන අතර, ගිවිසගත් අරමුණු සාධනය කිරීමෙහිදී,  එහි ක්‍රියාත්මක කිරීම පසුවිපරම් කිරීම සහ සාමුහික උන්නතිය ඇගැයුම් කිරීම යන දේ සිදුකෙරුමට එය භාවිතා වෙයි.
Nilesat

Nilesat 201 will enable the Egyptian satellite operator Nilesat to deliver digital Direct to Home (DTH) TV and radio broadcasting and high-speed data transmission services to North Africa and the Middle East starting in September 2010 It was built by Thales Alenia Space in the Cannes Mandelieu Space Center, and is based on the Spacebus 4000B2 satellite bus. It will be operated in geosynchronous orbit, at a longitude of 7° West. The spacecraft has a design life of 15 years and a mass at launch of 3.2 tonnes. It is powered by solar arrays which will generate 5.9 kilowatts of electricity at the end of the spacecraft's design life. It will carry 40 transponders, of which 24 will be Ku band for broadcasting, and 4 will be Ka band. Nilesat 201 was launched by an Ariane 5ECA rocket at 20:59 UTC on 4 August 2010.
Eutelsat

Eutelsat 7 West A (formerly Atlantic Bird 7) is a satellite launched on 24 September 2011 and operated by Eutelsat, located at the orbital position 7.3° West.
Optus D2

This is a list of the satellites operated by Optus, an Australian telecommunications company. The satellite communications facility is located at Belrose on Sydney's Northern Beaches. Optus' satellites are divided into 4 classes A, B, C and D. As of April 2014 it owns and operates Optus B3, Optus C1, Optus D1, Optus D2 and Optus D3. Optus A1, Optus A2, Optus A3 and Optus B1 satellites have been retired Optus has the largest network of satellites in Australia and New Zealand
Pacific Rim

Pacific Rim is a 2013 American science fiction monster film directed by Guillermo del Toro. The first film in the Pacific Rim franchise, it stars Charlie Hunnam, Idris Elba, Rinko Kikuchi, Charlie Day, Robert Kazinsky, Max Martini, and Ron Perlman. The screenplay was written by Travis Beacham and del Toro from a story by Beacham. The film is set in the future, when Earth is at war with the Kaiju, colossal sea monsters which have emerged from an interdimensional portal on the bottom of the Pacific Ocean. To combat the monsters, humanity unites to create the Jaegers, gigantic humanoid mechas, each controlled by two co-pilots whose minds are joined by a mental link. Focusing on the war's later days, the story follows Raleigh Becket, a washed-up Jaeger pilot called out of retirement and teamed with rookie pilot Mako Mori as part of a last-ditch effort to defeat the Kaiju.
Nilesat 102

Nilesat 102 is an Egyptian owned geosynchronous communications satellite that was launched by an Ariane 44LP rocket from Kourou, French Guiana on August 17, 2000, at 23:16 UTC by the European Space Agency. It was manufactured by the European company Matra Marconi Space (Astrium), and started official broadcasting on 12 September 2000 with an expected lifetime of 15 years. The spacecraft weighed 1,827 kg at launch.
ජාත්‍යන්තර ප්‍රවෘත්ති නාලිකා

ජාත්‍යන්තර ප්‍රවෘත්ති නාලිකා

සීඑන්එන් චිලී

අල් නයිල්

ඒබීපී නිව්ස්

ඒබීපී නිව්ස්

යුරෝනිව්ස්
ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ හි ජාතික සංකේත

### කොඩිය 
1962 දී නිදහස් කමිටුව විසින් ධජය තෝරා ගන්නා ලදී. රතු, කළු සහ සුදු පිළිවෙලින් ජනතාවගේ උණුසුම, පෘථිවියේ සහ ජලයේ පොහොසත්කම සංකේතවත් කරයි.

### ලාංඡනය 
ලාංඡනයේ ලාංඡනය නිදහස් කමිටුව විසින් නිර්මාණය කරන ලද අතර එහි තද රතු පැහැති අයිබිස් (ට්‍රිනිඩෑඩ්හි නිජබිම), කොක්‍රිකෝ (ටොබැගෝහි නිජබිම) සහ හම්මිං කුරුල්ලා ඇතුළත් වේ. පලිහෙහි ත්‍රිත්වය යන දෙකම නියෝජනය කරන නැව් තුනක් සහ කොලොම්බස් යාත්‍රා කළ නැව් තුන ඇත.

අනෙකුත් ජාතික ගීත අතර "දෙවියන් වහන්සේ අපගේ ජාතියට ආශීර්වාද කරයි" සහ "අපගේ ජාතියේ උදාව" ඇතුළත් වේ.

### ජාතික පුෂ්පය 
ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝහි ජාතික පුෂ්පය වන්නේ චකෝනියා මලයි. එය ජාතික පුෂ්පය ලෙස තෝරා ගන්නා ලද්දේ එය ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ ඉතිහාසය දුටු දේශීය පුෂ්පයක් වන බැවිනි. ජාතික ධජයේ සහ ලාංඡනයේ රතු පැහැයට සමාන රතු පැහැය සහ ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ නිදහස් දිනය වටා එය පිපෙන නිසා එය ජාතික පුෂ්පය ලෙසද තෝරා ගන්නා ලදී.

### ජාතික පක්ෂීන් 
ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝහි ජාතික පක්ෂීන් වන්නේ තද රතු පාට අයිබිස් සහ කොක්‍රිකෝ ය. මෙම පක්ෂීන්ගේ ආරක්ෂාව සඳහා රජය විසින් පිහිටුවන ලද කැරොනි කුරුළු අභයභූමියේ ජීවත් වීමෙන් තද රතු පාට අයිබිස් රජය විසින් ආරක්ෂිතව තබා ගනී. කොක්රිකෝ ටොබැගෝ දූපතට වඩාත් ආවේණික වන අතර වනාන්තරයේ දැකීමට වැඩි ඉඩක් ඇත. ස්වදේශික ජනයාට එහි වැදගත්කම නිසා හම්මිං කුරුල්ලා ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝහි තවත් සංකේතයක් ලෙස සැලකේ, කෙසේ වෙතත්, එය ජාතික පක්ෂියෙකු නොවේ.

## යොමු කිරීම්
ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ හි කලාප සහ නගර සභා

ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ කලාප හතකට, නගර සභා පහකට, නගර සංස්ථා දෙකකට සහ එක් වාට්ටුවකට (ටොබැගෝ) බෙදා ඇත.

## ට්‍රිනිඩෑඩ් 
1992 අංක 8 දරන පනත සංශෝධනය කිරීමෙන් පසු නිර්මාණය කරන ලද මහ නගර සභා සහ කලාප පහත දැක්වේ:

1992 අංක 8 දරන පනත සංශෝධනය කිරීමෙන් පසුව පහත සඳහන් කලාප ඒකාබද්ධ කරන ලදී.:

1990 ට පෙර, ට්‍රිනිඩෑඩ් ප්‍රාන්ත අටකට බෙදා තිබුණි.

## ටොබැගෝ 
ටොබැගෝ යනු ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ හි වාට්ටුවක් වන අතර එය ටොබැගෝ මන්ත්‍රණ සභාව විසින් දේශීයව පාලනය කරනු ලැබේ.

ඓතිහාසික වශයෙන්, ටොබැගෝ පැරිෂ් හතකට බෙදා තිබුණි (ශාන්ත ඇන්ඩෲ, ශාන්ත ඩේවිඩ්, ශාන්ත ජෝර්ජ්, ශාන්ත ජෝන්, ශාන්ත මේරි, ශාන්ත පැට්‍රික් සහ ශාන්ත පෝල්). 1768 දී ටොබැගෝහි සෑම පැරිෂියක්ම ටොබැගෝ මන්ත්‍රණ සභාවට නියෝජිතයින් නම් කර තිබුණි. 1889 ඔක්තෝබර් 20 වන දින බ්‍රිතාන්‍ය කිරීටය ටොබැගෝ ට්‍රිනිඩෑඩ් හි වාට්ටුවක් ලෙස ස්ථාපිත කරමින් කවුන්සිලයේ රාජකීය නියෝගයක් ක්‍රියාත්මක කළ අතර එමඟින් ටොබැගෝහි පළාත් පාලන ආයතනය අවසන් කර ඒකාබද්ධ යටත් විජිත රජයක් පිහිටුවන ලදී.

1945 දී ප්‍රාන්ත සභා ක්‍රමය ප්‍රථම වරට හඳුන්වා දුන් විට, ටොබැගෝ ට්‍රිනිඩෑඩ් හි තනි ප්‍රාන්තයක් ලෙස පරිපාලනය විය.

1980 දී ටොබැගෝ මන්ත්‍රණ සභාව ටොබැගෝහි පළාත් පාලන ආයතනය සපයන ආයතනයක් ලෙස පුනර්ජීවනය කිරීම සඳහා විධිවිධාන සකසන ලදී. පුනර්ජීවනය කරන ලද ක්‍රමය යටතේ, ටොබැගෝ 2021 සිට ප්‍රාදේශීය මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්ක 15 කින් සමන්විත වන අතර, කලින් දිස්ත්‍රික්ක 12 ක් වූ අතර, සෑම දිස්ත්‍රික්කයක්ම THA සඳහා එක් මන්ත්‍රණ සභාවක් තෝරා පත් කර ගනී.

*

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:First-level administrative divisions by country
සිපාරියා, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ

thumb|ක්විනාම් බොක්ක, සිපාරියා බොරෝ
**සිපාරියා බොරෝ** යනු ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ ජනරජයේ පස්වන සහ නවතම බොරෝව වන අතර එය දිවයිනේ නිරිතදිග කොටසේ පිහිටා ඇති අතර එය ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝහි දකුණු කෙළවරේ පිහිටි බොරෝවයි. සිපාරියා බොරෝ සංස්ථාවේ මූලස්ථානය සිපාරියා නිසි (නගරයේ නගර මධ්‍යයේ) පිහිටා ඇත. අනෙකුත් නාගරික ප්‍රදේශ වලට සෙඩ්‍රොස්, ෆිසාබාද්, ලා බ්‍රියා, සැන්ටා ෆ්ලෝරා, දකුණු ඔරොපෝචේ ඇතුළත් වේ.
අරිමා, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ

thumb|ක්වීන් වීදිය, අරිමා, ට්‍රිනිඩෑඩ්.
**අරිමා**, නිල වශයෙන් **අරිමාහි රාජකීය වරලත් බොරෝව** යනු ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝහි නගර තුනෙන් නැගෙනහිරින් පිහිටි සහ දෙවන විශාලතම ප්‍රදේශයයි. එය භූගෝලීය වශයෙන් උතුරු කඳුවැටියේ දකුණු මධ්‍යම කඳු පාමුල සැන්ග්‍රේ ග්‍රෑන්ඩ් සහ අරූකා වලට යාබදව පිහිටා ඇත. දකුණට කැරොනි–අරීනා වේල්ල පිහිටා ඇත. 1888 සිට **අරිමා නගරය** සමඟ සමපාත වන අරිමා නගරය, රටේ ජනගහනය අනුව සිව්වන විශාලතම මහ නගර සභාව වේ. 2011 සංගණනයට අනුව එහි පදිංචිකරුවන් 33,606 ක් සිටි බව ඇස්තමේන්තු කර ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ස්ථාවර ලෙස භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි සියල්ල
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ස්පාඤ්ඤ වරාය, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ

thumb|2024 දී ස්පාඤ්ඤ වරාය
**ස්පාඤ්ඤ වරාය**, නිල වශයෙන් **ස්පාඤ්ඤ වරාය නගරය** (**පෝර්ට්-ඔෆ්-ස්පේන්** ලෙසද ශෛලීගත කර ඇත), ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ හි අගනුවර වේ. 49,867 (2017) නාගරික ජනගහනයක්,  81,142 ක නාගරික ජනගහනයක් සහ 250,000 ක තාවකාලික දෛනික ජනගහනයක් සහිත, එය චගුවානාස් සහ සැන් ෆර්නැන්ඩෝට පසුව ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝහි තුන්වන විශාලතම මහ නගර සභාව වේ. පෝර්ට් ඔෆ් ස්පේන් පිහිටා ඇත්තේ ට්‍රිනිඩෑඩ් දූපතේ වයඹදිග වෙරළ තීරයේ පරියා බොක්කෙහි වන අතර බටහිරින් චගුවාරාමාස් සිට නැගෙනහිරින් අරිමා දක්වා විහිදෙන විශාල නගරයක කොටසකි. එහි ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 600,000 කි.   

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ස්ථාවර ලෙස භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:2020 මැයි සිට ගැනෙන භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි සියල්ල
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ඩියාගෝ මාටින්, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ

thumb|සිතියම
**ඩියාගෝ මාටින්** යනු ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝහි නගරයකි. මෙම කලාපයේ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 127.53 කි. කලාපය තුළ ඇති නාගරික ප්‍රදේශ අතර කැරනේජ්, ඩියාගෝ මාටින්, මාරවාල් සහ ශාන්ත ජේම්ස් හි සමහර කොටස් ඇතුළත් වේ. පළාත් පාලන ආයතනය වන්නේ ඩියාගෝ මාටින් බොරෝ සංස්ථාවයි (කලින් ඩියාගෝ මාටින් ප්‍රාදේශීය සංස්ථාව ලෙස හැඳින්විණි).

2020 නොවැම්බර් 19 වන බ්‍රහස්පතින්දා, ඩියාගෝ මාටින් දකුණු ප්‍රජා මධ්‍යස්ථානය නැවත විවෘත කිරීම පිළිබඳව මහජනතාව අමතමින්, අගමැති සහ ඩියාගෝ මාටින් වෙස්ට් සඳහා පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී ආචාර්ය කීත් රෝව්ලි නිවේදනය කළේ 2021 දී සිපාරියා සමඟ ඩියාගෝ මාටින් නගර සභාව නගර සභාවට උසස් කරන බවයි. 2023 දී ඩියාගෝ මාටින් සහ සිපාරියා යන දෙකම නගර ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.
පොයින්ට් ෆෝටින්, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ

thumb|ෆෝටින් තුඩුව (පසුබිමෙහි)
**පොයින්ට් ෆෝටින්**, නිල වශයෙන් **ජනරජ බොරෝ ඔෆ් පොයින්ට් ෆෝටින්**, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ හි කුඩාම බොරෝව පිහිටා ඇත්තේ නිරිතදිග ට්‍රිනිඩෑඩ් හි, කිලෝමීටර 32 පමණ දුරිනි. සැන් ප්‍රනාන්දු හි නිරිත දෙසින්, ඓතිහාසික ශාන්ත පැට්‍රික් ප්‍රාන්තයේ . 1906 දී මෙම ප්‍රදේශයේ ඛනිජ තෙල් සොයා ගැනීමෙන් පසු නගරය ප්‍රධාන තෙල් නිෂ්පාදන මධ්‍යස්ථානයක් දක්වා වර්ධනය විය. 1940 සහ 1980 අතර කාලය තුළ තෙල් කර්මාන්තය සමඟ නගරය වර්ධනය වූ අතර, 1980 දී එය නගර සභා තත්ත්වයට උසස් කිරීමත් සමඟ අවසන් විය. තෙල් උත්පාතය අවසන් වීමෙන් පසු, 1980 ගණන්වල ආර්ථික අවපාතය සහ එහි තෙල් පිරිපහදුව වසා දැමීම හේතුවෙන් පොයින්ට් ෆෝටින් දැඩි ලෙස පීඩාවට පත් විය. 1990 දශකයේ අගභාගයේදී අත්ලාන්තික් LNG මගින් ද්‍රව ස්වභාවික වායු බලාගාරයක් ඉදිකිරීම ආර්ථිකය නංවාලීමට හේතු විය.
ප්‍රවර්ගය:ස්ථාවර ලෙස භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:2020 මැයි සිට ගැනෙන භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි සියල්ල
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
චගුවානාස්, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ

thumb|චගුවානාස් ප්‍රධාන පාර සහ ප්‍රයිස් ප්ලාසා
**චගුවානාස් බොරෝ** යනු ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ හි විශාලතම නගර සභාව  (2011 සංගණනයේදී 83,489) සහ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන නගරයයි. බටහිර-මධ්‍යම ට්‍රිනිඩෑඩ් හි, පෝර්ට් ඔෆ් ස්පේන් වලට දකුණින්, කූවා සහ සැන් ෆර්නැන්ඩෝ වලට උතුරින් පිහිටා ඇති අතර, මුලින් එහි පදිංචි වූ ආදිවාසී ගෝත්‍රයේ නමින් නම් කරන ලද එය, වුඩ්ෆර්ඩ් ලොජ් සීනි පිරිපහදුවට ආසන්න වීම හේතුවෙන් ප්‍රමාණයෙන් වර්ධනය විය. 1980 ගණන් වන තෙක් එය කුඩා නගරයක් ලෙස පැවති අතර, එහි ලාභදායි සාප්පු සවාරි සහ මධ්‍යස්ථ මිල ගණන් සහිත නිවාස සඳහා මිනිසුන් ආකර්ෂණය කර ගැනීමත් සමඟ එය වේගයෙන් වර්ධනය වීමට පටන් ගත්තේය. කෙසේ වෙතත්, එහි වේගවත් වර්ධනය හේතුවෙන් දේපල වටිනාකම් නාටකාකාර ලෙස ඉහළ ගොස් තිබේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ස්ථාවර ලෙස භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි සියල්ල
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
සැන් ප්‍රනාන්දු, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ

thumb|සැන් ෆර්නැන්ඩෝ නගරයේ නිදහස් මාවත
නිල වශයෙන් සැන් **ෆර්නැන්ඩෝ නගරය ලෙස හඳුන්වන සැන්** **ෆර්නැන්ඩෝ**, චගුවානාස් වලට පසුව ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ හි දෙවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත නගරය සහ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගර සභාව වේ. බොහෝ දේශීය ට්‍රිනිඩෑඩියානුවන් දන්නා පරිදි **සැන්ඩෝ**, 19 ක් අත්පත් කරගෙන සිටී&nbsp;කිලෝමීටර 2 ක් පමණ වන අතර එය ට්‍රිනිඩෑඩ් දූපතේ නිරිතදිග කොටසේ පිහිටා ඇත. එය උතුරින් ගුවාරකාරා ගඟෙන්, දකුණින් ඔරොපුචේ ගඟෙන්, නැගෙනහිරින් සර් සොලමන් හොචෝයි අධිවේගී මාර්ගයෙන් සහ බටහිරින් පරියා බොක්කෙන් මායිම් වී ඇත. පැරණි නගර සභාව 1988 නොවැම්බර් 18 වන දින නගර සංස්ථාවක තත්ත්වයට උසස් කරන ලදී. සැන් ප්‍රනාන්දු හි ආදර්ශ පාඨය වන්නේ: *"සනීටාස් ෆෝටිස්"* - *සෞඛ්‍ය සම්පන්න පරිසරයක අපි ශක්තිය සොයා ගනිමු* . පොයින්ට්-ඒ-පියරේ තෙල් පිරිපහදුව සහ කූවා හි පොයින්ට් ලිසාස්, පොයින්ට් ෆෝටින් සහ ලා බ්‍රියා වැනි ස්ථානවල තවත් බොහෝ පෙට්‍රෝ රසායනික, එල්එන්ජී, යකඩ සහ වානේ සහ ඇලුමිනියම් උණු කිරීමේ කර්මාන්තශාලා වලට ආසන්නව පිහිටා ඇති නිසා සැන් ප්‍රනාන්දු ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ හි "කාර්මික අගනුවර" ලෙස හැඳින්වේ.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
සංග්රේ ග්‍රෑන්ඩ් කලාපය, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ

thumb|සිතියම
**සංග්රේ ග්‍රෑන්ඩ්** යනු ට්‍රිනිඩෑඩ් හි ප්‍රදේශයකි. සැන්ග්‍රේ ග්‍රෑන්ඩ් කලාපය යනු පළාත් පාලන ආයතනයක් වන අතර ප්‍රදේශය අනුව ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝහි විශාලතම කලාපය වේ. මෙම කලාපයේ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 898.94 කි. සංග්රේ ග්‍රෑන්ඩ් ප්‍රාදේශීය සංස්ථාවේ මූලස්ථානය සංග්‍රේ ග්‍රෑන්ඩ් හි පිහිටා ඇත. ඇතුළත අනෙකුත් නාගරික ප්‍රදේශ අතර ගුවයිකෝ, ටෝකෝ සහ වැලෙන්සියා ඇතුළත් වේ. 2013–2016 කවුන්සිලයේ වාරය සඳහා සංග්‍රේ ග්‍රෑන්ඩ් ප්‍රාදේශීය සංස්ථාව තවත් මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කයක් ඇතුළත් කිරීම සඳහා පුළුල් කරන ලදී.
සැන් ජුවාන්-ලැවෙන්ටිල් කලාපය, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ

thumb|සිතියම
**සැන් ජුවාන්-ලැවෙන්ටිල්** යනු ට්‍රිනිඩෑඩ් හි ප්‍රදේශයකි. එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 220.39 කි. සැන් ජුවාන්-ලැවෙන්ටිල් ප්‍රාදේශීය සංස්ථාව මූලස්ථානය සැන් ජුවාන් හි අරංගුස් හි එම්ටීඑස් ප්ලාසා හි පිහිටා ඇත. අනෙකුත් නාගරික ප්‍රදේශ අතර බරටාරියා, ලැවෙන්ටිල්, මෝර්වන්ට් සහ සැන් ජුවාන් ඇතුළත් වේ. එය ට්‍රිනිඩෑඩ්හි කුඩාම කලාපයයි. මෙම කලාපය බටහිරින් පෝර්ට් ඔෆ් ස්පේන් සිට නැගෙනහිරින් ශාන්ත ජෝසප් දක්වා මායිම් වේ.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රින්සස් ටවුන් කලාපය, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ

thumb|සිතියම
**ප්‍රින්සස් ටවුන්** යනු ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝහි කලාපයකි. පළාත් පාලන ආයතනය වන්නේ ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝහි ප්‍රාදේශීය සංස්ථාවක් වන ප්‍රින්සස් ටවුන් ප්‍රාදේශීය සංස්ථාවයි. මෙම කලාපයේ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 620 කි. ප්‍රින්සස් ටවුන් ප්‍රාදේශීය සංස්ථාවේ මූලස්ථානය ප්‍රින්සස් ටවුන් හි පිහිටා ඇත.
පෙනල්-ඩෙබේ කලාපය, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ

thumb|සිතියම
**පෙනල්-ඩෙබේ කලාපය** ට්‍රිනිඩෑඩ් හි කලාපයකි. පළාත් පාලන ආයතනය යනු ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ හි ප්‍රාදේශීය සංස්ථාවක් වන පෙනල්-ඩෙබේ කලාප සංස්ථාවයි. මෙම කලාපයේ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 246.91 කි. පෙන්සිල්–ඩෙබේ තුළ ඇති නාගරික ප්‍රදේශ අතරට සංස්ථාවේ මූලස්ථානය පිහිටා ඇති පෙන්සිල් සහ ඩෙබේ ඇතුළත් වේ. මෙම කලාපය ඉන්දු-ට්‍රිනිඩෑඩියානු සංස්කෘතියේ හදවතක් ලෙස සැලකේ. මෙම කලාපයේ බහුතරය ඉන්දියානුවන් වන අතර 71% ක් පමණ මෙම ප්‍රදේශයේ ජීවත් වන අතර කලාපයේ විශාලතම ආගම වන්නේ 43% ක් පමණ හින්දු ආගමයි .

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
කූවා-ටබකයිට්-තල්පාරෝ කලාපය, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ

thumb|සිතියම
**කූවා–ටබාකයිට්–තල්පාරෝ** යනු ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝහි කලාප වලින් එකක් වන අතර ට්‍රිනිඩෑඩ්හි බටහිර වෙරළ තීරයේ පරියා බොක්ක වෙරළ තීරය සාදන කලාප පහෙන් එකකි. එහි කලාපීය අගනුවර සහ වාණිජ මධ්‍යස්ථානය කූවා ය. කූවා-ටබකයිට්-තල්පාරෝ යනු ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ හි කලාප නවයේ තුන්වන විශාලතම වන වර්ග කිලෝමීටර 723 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වේ. 2011 වන විට, ජනගහනය 178,410 කි. මෙම කලාපය ට්‍රිනිඩෑඩ්හි දෙවන වැඩිම ජනගහනය සහ සිව්වන අඩුම ජනාකීර්ණ කලාපය වේ.

කූවා–ටබාකයිට්–තල්පාරෝ බටහිරින් පරියා බොක්කෙන්, වයඹ දෙසින් චගුවානාස් බොරෝවෙන්, උතුරින් ටුනාපුනා–පියාර්කෝ කලාපයෙන්, නැගෙනහිරින් සැන්ග්‍රේ ග්‍රෑන්ඩ් සහ මායාරෝ–රියෝ ක්ලාරෝ, දකුණින් ප්‍රින්සස් ටවුන් සහ නිරිත දෙසින් සැන් ෆර්නැන්ඩෝ නගරයෙන් මායිම් වේ. මෙම කලාපය වෙනිසියුලානු මොනාගස් ප්‍රාන්තයට කෙලින්ම යාබදව පිහිටා ඇති අතර බටහිරින් පරියා බොක්කෙන් වෙන් වී ඇත.
මායාරෝ-රියෝ ක්ලාරෝ කලාපය, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ

thumb|සිතියම
**මායාරෝ-රියෝ ක්ලාරෝ** යනු ට්‍රිනිඩෑඩ් හි ප්‍රදේශයකි. පළාත් පාලන ආයතනය වන්නේ ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝහි ප්‍රාදේශීය සංස්ථාවක් වන මායාරෝ - රියෝ ක්ලාරෝ ප්‍රාදේශීය සංස්ථාවයි. මෙම කලාපයේ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 852.81 කි. මායාරෝ-රියෝ ක්ලාරෝ ප්‍රාදේශීය සංස්ථාවේ මූලස්ථානය රියෝ ක්ලාරෝ හි පිහිටා ඇත. අනෙකුත් නගර අතර මායාරෝ ද ඇතුළත් වේ.

මෙම කලාපය බොහෝ වෙරළබඩ දේපළ ඇති අතර ට්‍රිනිඩෑඩ්හි නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ විශාලතම ස්වාභාවික වායු සහ බොරතෙල් සංචිතය ද වේ. එයට **ඕර්ටොයර් බ්ලොක්** එක ඇතුළත් වේ. ට්‍රිනිඩෑඩ්හි විශාලතම වෙරළබඩ ස්වාභාවික වායු සොයාගැනීම **ඕර්ටොයර් සමමුහුර්ත රේඛාවෙන්** සොයාගත් සම්පත් ගවේෂණ ප්‍රදේශයයි.

## යොමු කිරීම්
එක්සත් ජනපදයේ නිරුක්තිය

"ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය" යන වාක්‍ය ඛණ්ඩයේ පළමු ලේඛනගත භාවිතය 1776 ජනවාරි 2 වන දින ලිපියකි. ජෙනරාල් ජෝර්ජ් වොෂින්ටන්ගේ මහාද්වීපික හමුදා සහායකයෙකු වූ ස්ටීවන් මොයිලන්, විප්ලවවාදී යුද ප්‍රයත්නයේදී සහාය ලබා ගැනීම සඳහා "ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සිට ස්පාඤ්ඤයට පූර්ණ සහ ප්‍රමාණවත් බලතල සහිතව" යාමට උත්සාහ කරමින් වොෂින්ටනයේ සහායක ජෝසප් රීඩ් වෙත ලිවීය. පළමු දන්නා මහජන භාවිතය 1776 අප්‍රේල් 6 වන දින විලියම්ස්බර්ග් පුවත්පත වන ද වර්ජිනියා ගැසට් හි ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද නිර්නාමික රචනාවකි. 1776 ජුනි වන විට, "ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය" සම්මේලන ලිපිවල, සහ ජූලි මාසයේදී, නිදහස් ප්‍රකාශනයේ පළ විය. දෙවන මහාද්වීපික සම්මේලනය 1776 ජූලි 4 වන දින නිදහස් ප්‍රකාශනය සම්මත කළේය.

"එක්සත් ජනපදය" යන පදය සහ එහි ආරම්භක පදය "එක්සත් ජනපදය", ඉංග්‍රීසියෙන් නාම පද හෝ නාමවිශේෂණ ලෙස භාවිතා කිරීම, රට සඳහා පොදු කෙටි නම් වේ. "USA" යන ආරම්භක පදය නාම පදයක් ද පොදු වේ. "එක්සත් ජනපදය" සහ "U.S." යනු එක්සත් ජනපද ෆෙඩරල් රජය පුරා ස්ථාපිත පද වන අතර, නියමිත නීති ඇත. "The States" යනු විශේෂයෙන් විදේශයන්ගෙන් භාවිතා කරන ලද නමේ ස්ථාපිත වාචික කෙටි කිරීමකි; "stateside" යනු අනුරූප විශේෂණ පදය හෝ ක්‍රියා පදයයි.

"ඇමරිකා" ​​යනු ඉතාලි ගවේෂක ඇමරිගෝ වෙස්පුචි (1454–1512) ගේ ලතින් භාෂාවට පරිවර්තනය කරන ලද නම වන ඇමරිකස් වෙස්පුටියස් ගේ පළමු වචනයේ ස්ත්‍රී ස්වරූපයයි; එය ප්‍රථම වරට ස්ථාන නාමයක් ලෙස 1507 දී ජර්මානු සිතියම් ශිල්පීන් වන මාටින් වෝල්ඩ්සීමුලර් සහ මැතියස් රින්ග්මන් විසින් භාවිතා කරන ලදී. 1492 දී ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් විසින් සොයා ගන්නා ලද බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන් කලින් නොදන්නා භූමි ප්‍රදේශයක කොටසක් බවත් ආසියාවේ නැගෙනහිර සීමාවේ ඉන්දීය කොදෙව්වන් අතර නොවන බවත් වෙස්පුචි මුලින්ම යෝජනා කළේය. උතුරු සහ දකුණු ඇමරිකාවේ සමස්තය විස්තර කිරීමට "ඇමරිකා" යන වචනය භාවිතා කළද, ඉංග්‍රීසියෙන් "ඇමරිකාව" යන වචනය එක්සත් ජනපදයට සම්බන්ධ නොවන මාතෘකා සඳහා කලාතුරකින් යොමු වේ.

## යොමු කිරීම්
මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ නිළෙයම් තුමාගේ හිස කබල

මොනරවිල කැප්පටිපොළ නිළෙයම් තුමාගේ හිස් කබල (skull) පිළිබඳව කියන විට, එය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසයෙහි වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් වේ. කැප්පටිපොළ නිළෙයම් තුමා 1817-1818 වසරවල සිදුවූ ඇඟිලිපත්තු කැරැල්ල (Uva-Wellassa Rebellion) නායකයකු වූ අතර, ඔහු බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුවට එරෙහිව සටන් කළේය.

කැරැල්ල පරාජය වූ පසු, ඔහු බ්‍රිතාන්‍යයන්ගේ අතට පත්විය. 1818 ඔක්තෝබර් 26 වැනිදා ඔහුව මහනුවරදී මරාදමන ලදී. ඔහුගේ හිස් කබල ලන්ඩනයට රැගෙන ගොස්, එය ෆාන්ටම් (Phantom) Skull Collection හි කොටසක් විය.

ඒත්, ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ දෙනා මේ ගැන කතා කරමින් ඔහුගේ හිස් කබල නැවත ගෙන එන්න උත්සාහ කළා. මීට වසර කිහිපයකට පෙර එය ශ්‍රී ලංකාවට ආපසු ගෙන ඒමේ ලක්ෂ්‍යයකට ලක්වූ නමුත්, තවමත් නිල වශයෙන් එය නැවත ගෙන ආ බවක් වාර්තා නොවේ.           

                                         

     රණය හා හිස් කබලේ ඉතිහාසය:

මරණය: කැප්පෙටිපොළ නිළමේ තුමා 1818 නොවැම්බර් 26 වැනිදා මහනුවර බෝගම්බර වධකාගාරයේදී මරාදමන ලදී. ඔහුගේ හිස කපා දැමූ පසු, එය එංගලන්තයට රැගෙන ගොස් විවිධ පර්යේෂණ සඳහා භාවිතා කරන ලදී. 

නැවත ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආම: 1954 වසරේදී, ශ්‍රී ලංකා රජයේ ඉල්ලීමකට අනුව, කැප්පෙටිපොළ නිළමේ තුමාගේ හිස් කබල නැවත ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී. එය මහනුවර මහමළුවේ විශේෂ ස්මාරකයක් තුළ තැන්පත් කරන ලදී. 

ප්‍රදර්ශනය කිරීමේ අභියෝග:

නමුත්, මෙම හිස් කබල මහජනතාවට ප්‍රදර්ශනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් විවිධ අදහස් පවතී. කිසිවකුට දැක ගැනීමට නොහැකි අන්දමින් එය තැන්පත් කර ඇති බවත්, එය මහජන ප්‍රදර්ශනය සඳහා නොපෙන්වන්නේ ඇයිදැයි ප්‍රශ්න ඇතිවී තිබේ. 

           

      ඉතිහාස පසුබැසීම:

මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ නිළමේ තුමා (මහවිලගේ ඩිස්සාව) 1817-1818 කාලයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ආධිපත්‍යයට එරෙහිව සිදු වූ උව වැල්ලස්ස කැරැල්ලේ ප්‍රධාන නායකයෙකි. ඔහුගේ සටන්කාමී ක්‍රියාකාරකම් නිසා බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුව ඔහුව අත්අඩංගුවට ගෙන, 1818 නොවැම්බර් 26 වැනිදා මහනුවර බෝගම්බර වැලේදී මරාදමන ලදී. මරණයෙන් පසු, ඔහුගේ හිස කපා එය බ්‍රිතාන්‍යයට රැගෙන ගොස් විවිධ පර්යේෂණ සඳහා භාවිතා කරන ලදී.

හිස් කබලේ ගමන්මග:

1818: කැප්පෙටිපොළ නිළමේ තුමාගේ හිස කපා බ්‍රිතාන්‍යයට රැගෙන ගොස්, එහිදී විවිධ පර්යේෂණ සඳහා භාවිතා කරන ලදී.

ප්‍රදර්ශනය හා මහජන අදහස්:

හිස් කබල මහජනතාවට ප්‍රදර්ශනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් විවිධ අදහස් පවතී. කිසිවකුට දැක ගැනීමට නොහැකි අන්දමින් එය තැන්පත් කර ඇති බවත්, එය මහජන ප්‍රදර්ශනය සඳහා නොපෙන්වන්නේ ඇයිදැයි ප්‍රශ්න ඇතිවී තිබේ.

අදාලත්වය:

කැප්පෙටිපොළ නිළමේ තුමාගේ හිස් කබලේ ඉතිහාසය, ශ්‍රී ලංකාවේ නිදහස් සටනේ හා ජාතික වීරයන්ගේ කැපවීම පිළිබඳ වැදගත් පාඩමක් ලෙස සැලකේ.
ටුනාපුනා-පියර්කෝ කලාපය, ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ

thumb|සිතියම
**ටුනපුනා–පියර්කෝ** යනු ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝහි කලාප වලින් එකකි. එය මුළු ජනගහනය අනුව රටේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ කලාපය වන අතර මුළු භූමි ප්‍රමාණය අනුව පස්වන විශාලතම කලාපය වේ. භූගෝලීය වශයෙන් උතුරු ට්‍රිනිඩෑඩ් හි පිහිටා ඇති ටුනාපුනා-පියර්කෝ, බටහිරින් සැන් ජුවාන්-ලැවෙන්ටිල්, දකුණින් කූවා-ටබාකයිට්-තල්පාරෝ, නිරිත දෙසින් චගුවානාස් බොරෝ, නැගෙනහිරින් සැන්ග්‍රේ ග්‍රෑන්ඩ් සහ උතුරින් කැරිබියන් මුහුද යන ප්‍රදේශ සමඟ එහි මායිම් බෙදා ගනී. මෙම කලාපය කලාපයේ ගිනිකොන දෙසින් පිහිටා ඇති අරිමා රාජකීය වරලත් බොරෝව සම්පූර්ණයෙන්ම වට කර ඇත.

ටුනාපුනා-පියර්කෝ යනු ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ හි වඩාත් භූගෝලීය වශයෙන් විවිධ වූ ප්‍රදේශවලින් එකකි. එහි රටේ උසම කඳු මුදුන් දෙක වන එල් සෙරෝ ඩෙල් අරිපෝ අඩි 3,084 ක් උසින් සහ එල් ටුකුචේ අඩි 3,070 ක් උසින් පිහිටා ඇති අතර, එම කඳු මුදුන් දෙකම කලාපයේ උතුරට සහ ට්‍රිනිඩෑඩ්හි උතුරු වෙරළ තීරයට උතුරින් පිහිටා ඇති අතර උතුරු කඳුවැටියේ කොටසක් වේ. 

ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
1697

**1697** වසර (MDCXCVII) අඟහරුවාදා දිනයකින් පටන්ගන්නා සාමාන්‍ය අවුරුද්දකි.
මොන්ටානා

thumb|සිතියම
**මොන්ටානා** (   ) යනු බටහිර එක්සත් ජනපදයේ මවුන්ටන් වෙස්ට් උප කලාපයේ පිහිටි ගොඩබිම් සහිත රාජ්‍යයකි . එය බටහිරින් ඉඩාහෝ, නැගෙනහිරින් උතුරු ඩැකෝටා, ගිනිකොන දෙසින් දකුණු ඩැකෝටා, දකුණින් වයොමිං සහ කැනේඩියානු පළාත් වන ඇල්බර්ටා, බ්‍රිතාන්‍ය කොලොම්බියාව සහ උතුරින් සස්කැච්වන් යන ප්‍රාන්තවලට මායිම් වේ. එය ප්‍රදේශය අනුව සිව්වන විශාලතම රාජ්‍යය වන නමුත් අටවන අඩුම ජනගහනය සහිත රාජ්‍යය සහ තුන්වන අඩුම ජන ඝනත්වය සහිත රාජ්‍යය වේ . එහි අගනුවර හෙලේනා වන අතර, වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය බිලිංග්ස් වේ. ප්‍රාන්තයේ බටහිර අර්ධයේ බොහෝ කඳු වැටි අඩංගු වන අතර, නැගෙනහිර අර්ධය බටහිර ප්‍රේරි භූමි ප්‍රදේශ සහ බැඩ්ලන්ඩ් වලින් සංලක්ෂිත වන අතර කුඩා කඳු වැටි ප්‍රාන්තය පුරා දක්නට ලැබේ.

1803 දී ප්‍රංශයෙන් ලුසියානා මිලදී ගැනීමත් සමඟ මොන්ටානාහි වැඩි කොටසක් ප්‍රථම වරට ඇමරිකානු ස්වෛරීභාවයට යටත් වූ අතර ඉන් ටික කලකට පසු ලුවිස් සහ ක්ලාක් ගවේෂණය විසින් ගවේෂණය කරන ලදී. 1852 දී රත්තරන් සොයා ගන්නා තෙක් ලොම් අල්ලන්නන් එම ප්‍රදේශයේ ප්‍රධාන ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම විය. ඉන්පසු ඇති වූ රන් ආක්‍රමණය, 1862 දී හෝම්ස්ටෙඩ් පනත් සම්මත වීමත් සමඟ, ඇමරිකානු පදිංචිකරුවන් විශාල සංඛ්‍යාවක් මොන්ටානා වෙත ගෙන එන ලදී. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකාවේ ප්‍රාන්ත
ප්‍රවර්ගය:CS1: long volume value
ප්‍රවර්ගය:ස්ථාවර ලෙස භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:2018 පෙබරවාරි සිට ගැනෙන භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි සියල්ල
ප්‍රවර්ගය:ස්වයං-ප්‍රකාශිත මූලාශ්‍ර සහිත ලිපි සියල්ල
ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
මිනසෝටා

thumb|සිතියම
**මිනසෝටා** යනු එක්සත් ජනපදයේ ඉහළ මැදපෙරදිග කලාපයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි . එය උතුරින් සහ නැගෙනහිරින් කැනේඩියානු මැනිටෝබා සහ ඔන්ටාරියෝ පළාත්වලින් සහ නැගෙනහිරින් විස්කොන්සින්, දකුණින් අයෝවා සහ බටහිරින් උතුරු ඩැකෝටා සහ දකුණු ඩැකෝටා යන එක්සත් ජනපද ප්‍රාන්තවලින් මායිම් වී ඇත. එය ඇමරිකානු රාජ්‍ය අතරින් 12 වන විශාලතම රාජ්‍යය වන අතර ජනගහනයෙන් මිලියන 5.8 ක් පමණ වේ. මිනසෝටා "විල් 10,000 කින් යුත් දේශය" ලෙස හැඳින්වේ; එහි අවම වශයෙන් අක්කර දහයක් ආවරණය වන පරිදි මිරිදිය ජලාශ 14,420 ක් ඇත. ප්‍රාන්තයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ වනාන්තරවලින් වැසී ඇත. ඉතිරියෙන් වැඩි කොටසක් තණබිම් සහ ගොවිබිම් වේ. මිනසෝටන්වරුන්ගෙන් 60% කට වඩා (මිලියන 3.71 ක් පමණ) ජීවත් වන්නේ මිනසෝටා හි ප්‍රධාන දේශපාලන, ආර්ථික සහ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය වන සහ එක්සත් ජනපදයේ 16 වන විශාලතම අගනගර ප්‍රදේශය වන මිනියාපොලිස්-ශාන්ත පාවුළු අගනගර ප්‍රදේශයේ ය. අනෙකුත් සුළු අගනගර සහ ක්ෂුද්‍ර දේශපාලනික සංඛ්‍යානමය ප්‍රදේශ අතරට ඩුලුත්, මැන්කාටෝ, මූර්හෙඩ්, රොචෙස්ටර් සහ ශාන්ත ක්ලවුඩ් ඇතුළත් වේ.

ඩැකෝටා භාෂාවෙන් එහි නම ලැබුණු මිනසෝටා, ක්‍රි.පූ. 11 වන සියවසේ වුඩ්ලන්ඩ් යුගයේ සිට විවිධ ස්වදේශික ඇමරිකානුවන් විසින් ජනාවාස වී ඇත. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 200 ත් 500 ත් අතර කාලය තුළ, ස්වදේශික හෝප්වෙල් සම්ප්‍රදායේ ප්‍රදේශ දෙකක් මතු විය: උතුරේ ලෝරල් සංකීර්ණය සහ දකුණේ මිසිසිපි ගංගා නිම්නයේ ට්‍රෙම්පිලෝ හෝප්වෙල්. ඔනෝටා ජනයා සහ අනෙකුත් සියුආන් කථිකයන්ගෙන් සමන්විත ඉහළ මිසිසිපියානු සංස්කෘතිය ක්‍රි.ව. 1000 දී පමණ මතු වූ අතර 17 වන සියවසේ යුරෝපීයයන්ගේ පැමිණීම දක්වා පැවතුනි. ප්‍රංශ ගවේෂකයින් සහ මිෂනාරිවරුන් මෙම කලාපයට ඇතුළු වූ මුල්ම යුරෝපීයයන් වූ අතර, ඔවුන් ඩැකෝටා, ඔජිබ්වේ සහ විවිධ අනිෂිනාබේ ගෝත්‍ර හමුවිය. වර්තමානයේ මිනසෝටා ලෙස හඳුන්වන බොහෝ ප්‍රදේශ, 1803 දී එක්සත් ජනපදය විසින් මිලදී ගන්නා ලද ලුසියානා හි විශාල ප්‍රංශ හිමිකාරීත්වයේ කොටසක් විය. භෞමික ප්‍රතිසංවිධාන කිහිපයකින් පසුව, මිනසෝටා ප්‍රදේශය 1858 දී 32 වන ප්‍රාන්තය ලෙස සංගමයට ඇතුළත් කරන ලදී . මිනසෝටා හි නිල ආදර්ශ පාඨය,  ("උතුරේ තරුව"), ප්‍රංශ භාෂාවේ ඇති එකම රාජ්‍ය ආදර්ශ පාඨයයි .  මෙම වාක්‍ය ඛණ්ඩය රාජ්‍යත්වයට ටික කලකට පසු සම්මත කරන ලද අතර එය රාජ්‍යයේ මුල් ප්‍රංශ ගවේෂකයින් සහ යාබද ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ උතුරු දෙසින් පිහිටි රාජ්‍යය ලෙස එහි පිහිටීම පිළිබිඹු කරයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකාවේ ප්‍රාන්ත
ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links
ප්‍රවර්ගය:ප්‍රංශ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
අයිඩහෝ

thumb|සිතියම
**අයිඩහෝ** යනු බටහිර එක්සත් ජනපදයේ පැසිෆික් වයඹ සහ කඳුකර බටහිර උප කලාපවල පිහිටි ගොඩබිම් සහිත රාජ්‍යයකි . එය නැගෙනහිරින් මොන්ටානා සහ වයොමිං, දකුණින් නෙවාඩා සහ උටා සහ බටහිරින් වොෂින්ටන් සහ ඔරිගන් මායිම් කරයි; කැනේඩියානු-එක්සත් ජනපද දේශ සීමාවෙන් කුඩා කොටසක් උතුරට කැනේඩියානු බ්‍රිතාන්‍ය කොලොම්බියා පළාත සමඟ බෙදා ගනී. අයිඩහෝහි ප්‍රාන්ත අගනුවර සහ විශාලතම නගරය බොයිස් ය. වර්ග කිලෝමීටර 216,440 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්තය. ඉඩාහෝ යනු භූමි ප්‍රමාණය අනුව 14 වන විශාලතම රාජ්‍යයයි. මෙම ප්‍රාන්තයේ ජනගහනය ආසන්න වශයෙන් මිලියන දෙකක් පමණ වේ; එය එක්සත් ජනපද ප්‍රාන්ත 50 අතුරින් 13 වන-අඩුම ජනගහනය සහ හත්වන-අඩුම ඝනත්වය සහිත ජනගහනය ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇත.

වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ සහ යුරෝපීය යටත් විජිතකරණයට පෙර, අයිඩහෝහි ස්වදේශිකයන් වාසය කර තිබුණි. 19 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී, අයිඩහෝ, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය අතර මතභේදයට තුඩු දුන් ප්‍රදේශයක් වන ඔරිගන් රටේ කොටසක් ලෙස සලකනු ලැබීය. 1846 ඔරිගන් ගිවිසුම අත්සන් කිරීමත් සමඟ අයිඩහෝ නිල වශයෙන් එක්සත් ජනපද භූමියක් බවට පත් වූ නමුත් 1863 වන තෙක් වෙනම අයිඩහෝ ප්‍රදේශයක් සංවිධානය නොකළ අතර ඒ වෙනුවට ඔරිගන් ප්‍රදේශයේ සහ වොෂින්ටන් ප්‍රදේශයේ කාල පරිච්ඡේද සඳහා ඇතුළත් කරන ලදී. අවසානයේ 1890 ජූලි 3 වන දින එම ප්‍රාන්තය සංගමයට ඇතුළත් කරන ලද අතර, එය 43 වන ප්‍රාන්තය බවට පත්විය.

පැසිෆික් වයඹදිග (සහ ඒ ආශ්‍රිත කැස්කැඩියා ජෛව කලාපයේ ) කොටසක් වන අයිඩහෝ, භූගෝලීය සහ දේශගුණික කලාප කිහිපයකට බෙදා ඇත. ප්‍රාන්තයේ උතුර, සාපේක්ෂව හුදකලා වූ අයිඩහෝ පන්හැන්ඩල්, නැගෙනහිර වොෂින්ටනය සමඟ සමීපව සම්බන්ධ වී ඇති අතර, එය පැසිෆික් වේලා කලාපය බෙදා ගනී - ප්‍රාන්තයේ ඉතිරි කොටස කඳුකර වේලා කලාපය භාවිතා කරයි. ප්‍රාන්තයේ දකුණට සර්ප ගංගා තැනිතලාව (ජනගහනයෙන් වැඩි කොටසක් සහ කෘෂිකාර්මික ඉඩම් ඇති) ඇතුළත් වන අතර ගිනිකොන දෙසින් මහා ද්‍රෝණියේ කොටසක් ඇතුළත් වේ. අයිඩහෝ තරමක් කඳුකර ප්‍රදේශයක් වන අතර එහි රොකී කඳුකරයේ කොටස් කිහිපයක් අඩංගු වේ. ඕනෑම ප්‍රාන්තයක ඉහළම අනුපාතය වන අයිඩහෝහි භූමියෙන් 38% ක් පමණ එක්සත් ජනපද වන සංරක්ෂණ සේවය සතුව පවතී. 

රාජ්‍ය ආර්ථිකයට වැදගත් වන කර්මාන්ත අතර නිෂ්පාදන, කෘෂිකර්මාන්තය, පතල් කැණීම්, වන වගාව, විද්‍යාව හා තාක්ෂණය සහ සංචාරක ව්‍යාපාරය ඇතුළත් වේ. රටේ විශාලතම බලශක්ති දෙපාර්තමේන්තු පහසුකම වන අයිඩහෝ ජාතික රසායනාගාරය ප්‍රාන්තයේ අඩංගු වේ. අයිඩහෝහි කෘෂිකාර්මික අංශය බොහෝ නිෂ්පාදන සපයන නමුත්, එම ප්‍රාන්තය වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වන්නේ එහි අර්තාපල් බෝගය සඳහා වන අතර එය ජාතික අස්වැන්නෙන් තුනෙන් එකක් පමණ වේ. එහි නිල රාජ්‍ය අන්වර්ථ නාමය "මැණික් රාජ්‍යය" වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකාවේ ප්‍රාන්ත
නෙබ්‍රස්කා

thumb|සිතියම
**නෙබ්‍රස්කා** යනු එක්සත් ජනපදයේ මැදපෙරදිග කලාපයේ පිහිටි ගොඩබිම් සහිත රාජ්‍යයකි . එය උතුරින් දකුණු ඩැකෝටාවට මායිම් වේ; නැගෙනහිරින් අයෝවා සහ ගිනිකොන දෙසින් මිසූරි, දෙකම මිසූරි ගඟ හරහා; දකුණින් කැන්සාස් ; නිරිත දෙසින් කොලරාඩෝ ; සහ බටහිරින් වයෝමිං . නෙබ්‍රස්කා යනු භූමි ප්‍රමාණය අනුව 16 වන විශාලතම රාජ්‍යය වන අතර එහි    . 2024 වන විට මිලියන 2 කට අධික ජනගහනයක් සිටින  එය 38 වන-වඩාත්ම ජනාකීර්ණ රාජ්‍යය වන අතර අටවන-අඩුම ජනාකීර්ණ රාජ්‍යය වේ . එහි අගනුවර ලින්කන් වන අතර, එහි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය මිසූරි ගඟේ පිහිටි ඔමාහා වේ. ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධය අවසන් වී වසර දෙකකට පසු, 1867 දී නෙබ්‍රස්කා එක්සත් ජනපදයට ඇතුළත් කරන ලදී. නෙබ්‍රස්කා ව්‍යවස්ථාදායකය වෙනත් කිසිදු ඇමරිකානු ව්‍යවස්ථාදායකයකට වඩා වෙනස් වන්නේ එය ඒක මණ්ඩල වන අතර එහි සාමාජිකයින් දේශපාලන පක්ෂ අනුබද්ධතාවය පිළිබඳ කිසිදු නිල සඳහනකින් තොරව තෝරා පත් කර ගනු ලැබේ. නෙබ්‍රස්කා යනු දිස්ත්‍රික්ක අනුව මැතිවරණ විද්‍යාල ඡන්ද බෙදන ප්‍රාන්ත දෙකෙන් එකක් වන අතර එය ජයග්‍රාහකයාට පමණක් සීමා නොවේ.

නෙබ්‍රස්කා ප්‍රධාන භූමි කලාප දෙකකින් සමන්විත වේ: විච්ඡේදනය වූ ටිල් තැනිතලාව සහ මහා තැනිතලාව . ඩිසෙක්ටඩ් ටිල් ප්ලේන්ස් කලාපය මෘදු ලෙස පෙරළෙන කඳු වලින් සමන්විත වන අතර එහි ප්‍රාන්තයේ විශාලතම නගර වන ඔමාහා සහ ලින්කන් අඩංගු වේ. බටහිර නෙබ්‍රස්කාවේ වැඩි කොටසක් අල්ලාගෙන සිටින මහා තැනිතලා කලාපය, ගස් රහිත තණබිම් වලින් සංලක්ෂිත වේ. නැගෙනහිර නෙබ්‍රස්කාහි තෙතමනය සහිත මහාද්වීපික දේශගුණයක් පවතින අතර බටහිර නෙබ්‍රස්කා ප්‍රධාන වශයෙන් අර්ධ ශුෂ්ක වේ. ප්‍රාන්තයේ ශීත සහ ගිම්හාන උෂ්ණත්ව අතර පුළුල් වෙනස්කම් ඇත; දකුණු නෙබ්‍රස්කාවේ විචලනයන් අඩු වේ. ප්‍රචණ්ඩ ගිගුරුම් සහිත වැසි සහ සුළි සුළං ප්‍රධාන වශයෙන් වසන්ත හා ගිම්හාන සමයේදී සහ සමහර විට සරත් සමයේදී සිදු වේ. ශීත ඍතුවේ සහ වසන්තයේ මුල් භාගයේදී චිනූක් සුළඟ ප්‍රාන්තය සැලකිය යුතු ලෙස උණුසුම් කරයි.

ඔමාහා, මිසූරියා, පොන්කා, පව්නි, ඔටෝ සහ ලකෝටා ( සියොක්ස් ) ගෝත්‍රවල විවිධ ශාඛා ඇතුළු ආදිවාසී ජනයා යුරෝපීය සොයාගැනීම් සහ ගවේෂණයට පෙර වසර දහස් ගණනක් කලාපයේ ජීවත් වූහ. ලුවිස් සහ ක්ලාක් ගවේෂණය ඇතුළු බොහෝ ඓතිහාසික මංපෙත්වලින් ප්‍රාන්තය හරස් වී ඇත. නෙබ්‍රස්කා හරහා ට්‍රාන්ස්කොන්ටිනෙන්ටල් දුම්රිය මාර්ගය සම්පූර්ණ කිරීම සහ හෝම්ස්ටෙඩ් පනත් සම්මත කිරීම 1870 සහ 1880 ගණන්වල ඇමරිකානු පදිංචිකරුවන්ගේ ජනගහනයේ වේගවත් වර්ධනයට සහ අද දක්වාම රාජ්‍යය දන්නා විශාල කෘෂිකාර්මික අංශයක සංවර්ධනයට හේතු විය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකාවේ ප්‍රාන්ත
ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links
විස්කොන්සින්

thumb|සිතියම
**විස්කොන්සින්** යනු එක්සත් ජනපදයේ ඉහළ මැදපෙරදිග මහා විල් කලාපයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි. එය බටහිරින් මිනසෝටා, නිරිත දෙසින් අයෝවා, දකුණින් ඉලිනොයිස්, නැගෙනහිරින් මිචිගන් විල, ඊසාන දෙසින් මිචිගන් සහ උතුරින් සුපීරියර් විල යන මායිම් වේ. මිලියන 6 ක පමණ ජනගහනයක් සහ වර්ග සැතපුම් 65,500 ක පමණ භූමි ප්‍රමාණයකින් යුත් විස්කොන්සින්, ජනගහනය අනුව 20 වන විශාලතම රාජ්‍යය වන අතර වර්ග ප්‍රමාණය අනුව 23 වන විශාලතම රාජ්‍යය වේ . එහි ප්‍රාන්ත 72 ක් ඇත. එහි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය මිල්වෞකි ය; එහි අගනුවර සහ දෙවන වැඩිම ජනගහනය සහිත නගරය මැඩිසන් ය. අනෙකුත් නාගරික ප්‍රදේශ අතර ග්‍රීන් බේ, කෙනෝෂා, රේසීන්, ඊඕ ක්ලෙයාර් සහ ෆොක්ස් නගර ඇතුළත් වේ.

විස්කොන්සින්හි භූගෝලය විවිධාකාර වන අතර, ප්ලාවිත නොවන ප්‍රදේශය හැර අනෙකුත් ප්‍රදේශ අයිස් යුගයේ ග්ලැසියර වලින් හැඩගස්වා ඇත. උතුරු උස්බිම් සහ බටහිර උස්බිම් සහ මධ්‍යම තැනිතලාවේ කොටසක් ප්‍රාන්තයේ බටහිර කොටස අල්ලාගෙන සිටින අතර පහත් බිම් මිචිගන් විල දක්වා විහිදේ. විස්කොන්සින් එහි මහා විල් වෙරළ තීරයේ දිග අනුව ඔන්ටාරියෝ සහ මිචිගන් වලට පසුව තුන්වන ස්ථානයේ සිටී. එහි උතුරු කොටස චෙක්වාමෙගොන්–නිකොලට් ජාතික වනෝද්‍යානයට නිවහන වේ. යුරෝපීය සම්බන්ධතා අවධියේදී, මෙම ප්‍රදේශය ඇල්ගොන්කියන් සහ සියුවාන් ජාතීන් විසින් ජනාවාස කරන ලද අතර, අද වන විට එය ෆෙඩරල් ලෙස පිළිගත් ගෝත්‍ර එකොළහකට නිවහන වේ. මුලින් වයඹ දිග ප්‍රදේශයේ කොටසක් වූ එය 1848 දී රාජ්‍යයක් ලෙස ඇතුළත් කරන ලදී. 19 වන සහ 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී, බොහෝ යුරෝපීය පදිංචිකරුවන් ප්‍රාන්තයට ඇතුළු වූ අතර, බොහෝ දුරට ජර්මනියෙන් සහ ස්කැන්ඩිනේවියාවෙන් පැමිණි අයයි. විස්කොන්සින් ජර්මානු ඇමරිකානු සහ ස්කැන්ඩිනේවියානු ඇමරිකානු සංස්කෘතියේ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පවතී, විශේෂයෙන් එහි ආහාර සම්බන්ධයෙන්, බ්‍රැට්වර්ස්ට් සහ ක්‍රින්ගල් වැනි ආහාර සමඟ.

විස්කොන්සින් යනු ජාතියේ ප්‍රමුඛතම කිරි නිෂ්පාදකයෙකු වන අතර එය "ඇමරිකාවේ කිරි නිවහන" ලෙස හැඳින්වේ; එය විශේෂයෙන් එහි චීස් සඳහා ප්‍රසිද්ධය.   මෙම ප්‍රාන්තය බියර් සඳහා ද ප්‍රසිද්ධය, විශේෂයෙන් ඓතිහාසික වශයෙන් මිල්වෞකි හි, විශේෂයෙන් මිලර් බෲවිං සමාගමේ මූලස්ථානය ලෙස. විස්කොන්සින් ප්‍රාන්තයේ ජාතියේ වඩාත්ම අවසර ලත් මත්පැන් නීති කිහිපයක් ඇති අතර එහි පානීය සංස්කෘතිය සඳහා ප්‍රසිද්ධය. එහි ආර්ථිකය නිෂ්පාදනය, සෞඛ්‍ය සේවා, තොරතුරු තාක්ෂණය සහ කෘෂිකර්මාන්තය - විශේෂයෙන් කිරි නිෂ්පාදන, ක්‍රැන්බෙරි සහ ජින්සෙන්ග් - මගින් ආධිපත්‍යය දරයි. සංචාරක ව්‍යාපාරය ද එහි ආර්ථිකයට ප්‍රධාන දායකත්වයක් සපයයි.  2020 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඩොලර් බිලියන 348 කි. විස්කොන්සින් යනු යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක නිවහන වන අතර, විස්කොන්සින්හි උපන් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පී ෆ්‍රෑන්ක් ලොයිඩ් රයිට් විසින් නිර්මාණය කරන ලද වඩාත්ම වැදගත් ගොඩනැගිලි දෙකක් ඇතුළත් වේ: ස්ප්‍රිං ග්‍රීන් අසල ටැලීසින් හි ඔහුගේ චිත්‍රාගාරය සහ මැඩිසන් හි ඔහුගේ ජේකොබ්ස් I නිවස. රිපබ්ලිකන් පක්ෂය 1854 දී විස්කොන්සින් හි ආරම්භ කරන ලදී; නූතන මැතිවරණවලදී එය පැද්දෙන රාජ්‍යයක් ලෙස සැලකේ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකාවේ ප්‍රාන්ත
ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links
ප්‍රවර්ගය:තහවුරු නොකළ ප්‍රකාශ අඩංගු ලිපි සියල්ල
අයෝවා

thumb|සිතියම
**අයෝවා** යනු එක්සත් ජනපදයේ ඉහළ මැදපෙරදිග කලාපයේ පිහිටි රාජ්‍යයකි. එය නැගෙනහිරින් මිසිසිපි ගඟට සහ බටහිරින් මිසූරි ගඟට සහ බිග් සියොක්ස් ගඟට මායිම් වේ; ඊසාන දෙසින් විස්කොන්සින්, නැගෙනහිරින් සහ ගිනිකොන දෙසින් ඉලිනොයිස්, දකුණින් මිසූරි, බටහිරින් නෙබ්‍රස්කා, වයඹ දෙසින් දකුණු ඩැකෝටා සහ උතුරින් මිනසෝටා .

අයෝවා යනු මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 26 වන විශාලතම සහ එක්සත් ජනපද ප්‍රාන්ත 50 න් 31 වන වැඩිම ජනගහනය සහිත, මිලියන 3.19 ක ජනගහනයක් සහිත ප්‍රාන්තයයි. ප්‍රාන්තයේ අගනුවර, වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය සහ ප්‍රාන්තය තුළ සම්පූර්ණයෙන්ම පිහිටා ඇති විශාලතම අගනගර ප්‍රදේශය ඩෙස් මොයින්ස් ය . විශාල ඔමාහා, නෙබ්‍රස්කා, අගනගර ප්‍රදේශයෙන් කොටසක් නිරිතදිග අයෝවා ප්‍රාන්ත තුනකට විහිදේ. අයෝවා හි අනෙකුත් අගනගර සංඛ්‍යාලේඛන ප්‍රදේශ අතරට අයෝවා නගරය, සීඩාර් රැපිඩ්ස්, වෝටර්ලූ-සීඩාර් දිය ඇල්ල, ඒම්ස්, ඩුබියුක්, සියොක්ස් නගරය සහ ක්වාඩ් නගරවල අයෝවා කොටස ඇතුළත් වේ. අයෝවා කුඩා නගර 940 කට නිවහන වන නමුත් කුඩා ප්‍රජාවන් සහ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජනගහනය අඩුවීමත් සමඟ එහි ජනගහනය වැඩි වැඩියෙන් නාගරීකරණය වෙමින් පවතී.  

18 වන සහ 19 වන සියවස්වල මුල් භාගයේදී, අයෝවා ප්‍රංශ ලුසියානා සහ ස්පාඤ්ඤ ලුසියානා හි කොටසක් විය; එහි රාජ්‍ය ධජය ප්‍රංශ ධජයට අනුව රටා කර ඇත. ලුසියානා මිලදී ගැනීමෙන් පසු, පුරෝගාමීන් ඉරිඟු තීරයේ හදවතෙහි කෘෂිකර්මාන්තය පදනම් කරගත් ආර්ථිකයක් සඳහා අඩිතාලම දැමූහ. 20 වන සියවසේ අග භාගයේදී, අයෝවා හි කෘෂිකාර්මික ආර්ථිකය දියුණු නිෂ්පාදන, සැකසුම්, මූල්‍ය සේවා, තොරතුරු තාක්ෂණය, ජෛව තාක්‍ෂණය සහ හරිත බලශක්ති නිෂ්පාදනය යන විවිධාංගීකරණය වූ ආර්ථිකයකට සංක්‍රමණය වීමට පටන් ගත්තේය.

දේශපාලනික වශයෙන්, අයෝවා ජාතික දේශපාලනයේ බලගතු සිදුවීමක් වන අයෝවා කොකේසස් සඳහා මෙන්ම, එහි ඉහළ මට්ටමේ ඡන්දදායකයින්ගේ සහභාගීත්වය සහ කළු ජාතිකයින්ගේ ඡන්ද අයිතිය, කාන්තා අයිතිවාසිකම් සහ සමලිංගික විවාහ මුල් අවධියේදී සම්මත කර ගැනීම හෝ සහාය දීම ඇතුළු සිවිල් අයිතිවාසිකම්වල පදනම් නායකත්වය සඳහා කැපී පෙනේ. අයෝවා හි ජීවන තත්ත්වය හොඳම ප්‍රාන්ත අතර ශ්‍රේණිගත කර ඇති අතර එය පාලනය, අධ්‍යාපනය, යටිතල පහසුකම් සහ ආරක්ෂාව වැනි මිනුම් මත ඉහළ කාර්ය සාධනයක් පෙන්නුම් කරයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකාවේ ප්‍රාන්ත
ප්‍රවර්ගය:CS1: long volume value
ඉන්දියානා

thumb|සිතියම
**ඉන්දියානා**  යනු එක්සත් ජනපදයේ මැදපෙරදිග කලාපයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි . එය වයඹ දෙසින් මිචිගන් විල, උතුරින් සහ ඊසාන දෙසින් මිචිගන්, නැගෙනහිරින් ඔහියෝ, දකුණින් සහ ගිනිකොන දෙසින් ඔහියෝ ගඟ සහ කෙන්ටකි සහ බටහිරින් වබාෂ් ගඟ සහ ඉලිනොයිස් මායිම් කරයි. " හූසියර් ප්‍රාන්තය" යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වන,  ඉන්දියානා, ප්‍රදේශය අනුව 38 වන විශාලතම සහ ප්‍රාන්ත 50 න් 17 වන වැඩිම ජනගහනය සහිත ස්ථානයයි. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය ඉන්ඩියානාපොලිස් ය . 1816 දෙසැම්බර් 11 වන දින ඉන්දියානා 19 වන ප්‍රාන්තය ලෙස සංගමයට ඇතුළත් කරන ලදී.

1813 දී ටෙකුම්සේගේ සන්ධානය පරාජය වීමත් සමඟ ඇමරිකානු ජනාවාසකරණයට ස්වදේශික ප්‍රතිරෝධය බිඳ වැටුණි. නව පදිංචිකරුවන් ප්‍රධාන වශයෙන් නැගෙනහිර වෙරළ තීරයෙන් සහ උඩරට දකුණෙන් පැමිණි බ්‍රිතාන්‍ය සම්භවයක් ඇති ඇමරිකානුවන් සහ ජර්මානුවන් විය. රාජ්‍යය සංගමය වෙනුවෙන් සටන් කළ සිවිල් යුද්ධයෙන් පසු, ස්වාභාවික වායුව බැර කර්මාන්ත සහ නව යුරෝපීය සංක්‍රමණිකයන් එහි උතුරු ප්‍රාන්තවලට ආකර්ෂණය කර ගත්තේය. 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී, උතුරු සහ මධ්‍යම කොටස් භාණ්ඩ නිෂ්පාදනයේ සහ මෝටර් රථ නිෂ්පාදනයේ උත්පාතයක් අත්විඳින ලදී. දකුණු ඉන්දියානා බොහෝ දුරට ග්‍රාමීයව පැවතුනි.

අද වන විට, ඉන්දියානාහි 2023 දී දළ රාජ්‍ය නිෂ්පාදනය බිලියන 404.3 ක් වූ විවිධ ආර්ථිකයක් ඇත.  එහි 100,000 ට වැඩි ජනගහනයක් සහිත අගනගර ප්‍රදේශ කිහිපයක් සහ කුඩා නගර සහ නගර ගණනාවක් ඇත. ඉන්දියානා යනු වෘත්තීය ක්‍රීඩා කණ්ඩායම් සඳහා නිවහන වන අතර, ඒවාට NFL හි ඉන්ඩියානාපොලිස් කෝල්ට්ස්, NBA හි ඉන්ඩියානා පේසර්ස් සහ WNBA හි ඉන්ඩියානා ෆිවර් ඇතුළත් වේ. ඉන්ඩියානාපොලිස් මෝටර් ස්පීඩ්වේ හි පැවැත්වෙන ඉන්ඩියානාපොලිස් 500 වැනි කැපී පෙනෙන තරඟකාරී ඉසව් කිහිපයක් ද ප්‍රාන්තය විසින් පවත්වනු ලැබේ.

1920 ගණන්වල ක්ලැන්හි නැගීම හා වැටීමෙන් පසුව, 1930 ගණන්වල නව ගිවිසුමේදී රාජ්‍යය දේශපාලනිකව රිපබ්ලිකන් පක්ෂයෙන් ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට මාරු විය. අද වන විට, දශක ගණනාවක් පුරා රිපබ්ලිකන් බහුතරය නැවත ලබා ගැනීමේ වාර්තාවක් ඇති ඉන්දියානා, " රතු රාජ්‍යයක් " ලෙස සැලකේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකාවේ ප්‍රාන්ත
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1816