open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
සුෂිලා කාර්කි

**සුෂිලා කාර්කි** (උපත: 1952 ජුනි 7) යනු නේපාල නීතිවේදිනියක්, කතුවරියක් සහ දේශපාලනඥයියක් වන අතර ඇය Gen Z විරෝධතාවලින් පසුව 2025 සැප්තැම්බර් 12 වන දින සිට නේපාලයේ අන්තර්කාලීන අගමැතිනිය ලෙස සේවය කරයි. නේපාල රජයට අගමැතිනිය ලෙස නායකත්වය දුන් පළමු කාන්තාව ඇය වූ අතර මීට පෙර 2016 ජූලි 11 සිට 2017 ජුනි 6 දක්වා නේපාලයේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ අගවිනිසුරු ලෙස සේවය කළ අතර එම තනතුර දැරූ පළමු කාන්තාව ද වූවා ය.

## වෘත්තීය ජීවිතය 
### නේපාලයේ අන්තර්කාලීන අගමැති (2025 සිට) 
2025 Z පරම්පරාවේ () නායකත්වයෙන් යුත් දූෂණ විරෝධී විරෝධතා හේතුවෙන් අගමැති කේ.පී. ෂර්මා ඔලිට ඉල්ලා අස්වීමට සිදු වූ පසු, අන්තර්කාලීන රජයක් අවශ්‍ය වූ අතර ඇගේ දේශපාලන මධ්‍යස්ථභාවය හේතුවෙන් සමහර ක්‍රියාකාරීන් විසින් කාර්කිගේ නම යෝජනා කරන ලදී. මාර්ගගත සන්නිවේදන වේදිකාවක් වන ඩිස්කෝඩ් හි පැවති මත විමසුමකින් පසුව, විරෝධතාකරු සේවාදායක සාමාජිකයින් විකල්ප පහකින් කාර්කි තෝරා ගත්හ. නේපාල හමුදාව සමඟ පැවති සාකච්ඡා අතරතුර මෙම පත්වීමට එකඟ විය. 2025 සැප්තැම්බර් 12 වන දින, නේපාලයේ ෆෙඩරල් පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හරින ලද අතර, ඇය නේපාල ඉතිහාසයේ එම තනතුර දැරූ පළමු කාන්තාවයි.

## ග්‍රන්ථ නාමාවලිය 
* 
* 

## සටහන් 
## මූලාශ්‍ර 
ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා
ප්‍රවර්ගය:1952 උපත්
ප්‍රවර්ගය:Nepali (macrolanguage)-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි

## බාහිර සබැඳි 
* 
* Interview with Sushila Karki, BBC Nepali Service
ගිනිවරු බැංකු නෝට්ටුව

දකුණ|thumb|300x300පික්|යුරෝ කඩදාසි බැංකු නෝට්ටු ගිනිවරු  කළ හැකියි.
**ගිනිවරු බැංකු නෝට්ටුව** (fireproof banknote) යනු පෙරින් 50% (v/v) ඇල්කොහොල දැවි ද්‍රාවණයකැ පෙඟැවූ බැංකු නෝට්ටුවක් දැල්ලකට අල්ලා පෙන්වීමකි. ගින්න දැල්වී මුදල් නෝට්ටුව නොපුළුසමින් පසුව එ විසින් මැ නිවෙයි. ගිනි තුනැසිය හා ගිනි කුල (classes of fire) හා පිළිබැඳි වැ ඉගැන්වීමට මෙම නිරූපණය භාවිතා කළ හැකියි.
ප්‍රවර්ගය:වීඩියෝ ක්ලිප ඇතුළත් ලිපි
නිහාල් ප්‍රනාන්දු

**නිහාල් ප්‍රනාන්දු** ( උපත 1954  - මියයාම 2025 දෙසැම්බර් 04 ) ලාංකික රංගන ශිල්පියෙක් හා අධ්‍යක්ෂකවරයෙකි. ප්‍රධාන වශයෙන් සිංහල සිනමාවේ, වේදිකාවේ හා රූපවාහිනියේ කටයුතු කරයි.

###### **රූපවාහිනි කතා මාලා** 
* කඩවර
* ගිරිකුල 
* තරුකැට අහුරක්
* දියසුළිය
* පින්න සැර වැඩියි
* බත් අම්මා
* බොරදිය කඳුර
* රන්තලිය වලව්ව
* වීදි පහන්
* හැන්දෑවක්

###### **සිනමාව**
හිමාලි සයුරංගි

### ටෙලි නිර්මාණ
* *ඉසුරුගිරි තරණය*
* *දිවිතුරා*
* *දෙවෙනි ඉනිම*
* *වීදුරු තිර*
එනගෙරේම්ලෙන්ගුයි, පලාවු

**එනගෙරේම්ලෙන්ගුයි** යනු පලාවු හි ප්‍රාන්ත දහසයෙන් එකකි. එහි ජනගහනය 349 කි (2020 සංගණනයට අනුව), එය මෙලෙකොක් ප්‍රාන්තයේ අගනුවරට බටහිර දෙසින් පිහිටා ඇත. පලාවු ප්‍රාන්ත 16 අතර, එය අඩුම ඝනත්වය ඇති නමුත් වඩාත්ම අසල්වැසි රාජ්‍යයන් ඇති රාජ්‍යයයි. එය හත්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත රාජ්‍යය ද වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
මෙලෙකෙයෝක්, පලාවු

**මෙලෙකෙයෝක්** යනු බාබෙල්ඩාබොබ් දූපතේ මධ්‍යම නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති පලාවු ජනරජයේ ප්‍රාන්තයකි. රටේ රජයේ ආසනය වන න්ගෙරුල්මුඩ් පිහිටා ඇත්තේ එම ප්‍රාන්තයේය. මෙම ප්‍රාන්තය දිගු වෙරළ තීරයන්, කඳු, බෑවුම් සහිත කඳු වැටි, ගංගා සහ පලාවු සහ මයික්‍රොනීසියාවේ විශාලතම සහ එකම ස්වාභාවික මිරිදිය විල වන න්ගාර්ඩොක් විලෙන් සමන්විත වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
එන්ගර්ඩ්මෞ, පලාවු

**එන්ගර්ඩ්මෞ** යනු පලාවු හි ප්‍රාන්ත දහසයෙන් එකක් වන අතර එය බාබෙල්ඩාබොබ් හි බටහිර පැත්තේ නගරාර්ඩ් සහ න්ගෙරෙම්ලෙන්ගුයි ප්‍රාන්ත අතර පිහිටා ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
එන්ගාර්චෙලොන්ග්, පලාවු

**එන්ගාර්චෙලොන්ග්** යනු පලාවු හි ප්‍රාන්තයක් වන අතර, බාබෙල්ඩාබොබ් දූපතේ උතුරු කෙළවරේ පිහිටා ඇති අතර එය දිවයිනේ උතුරු කෙළවරේ පිහිටා ඇත. කයාන්ගල් ප්‍රාන්තය පමණක් උතුරට වඩා දුරින් පිහිටා ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
එන්ගරාඩ්, පලාවු

**එන්ගරාඩ්** යනු පලාවු ජනරජයේ ප්‍රාන්ත 16 න් එකක් වන අතර එය මුලින් කෙරඩෙල් ලෙස නම් කරන ලදී.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
කේන්ජල්, පලාවු

**කේන්ජල්**  (Ngcheangel) යනු පලාවු හි උතුරු දෙසින් පිහිටි ප්‍රාන්තයයි. භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 1.4 පමණ වේ. ජනගහනය 54 කි (2015 සංගණනය). ප්‍රාන්තයේ එක් කුඩා ගම්මානයක් ඇත - ඔරුකේයි, එය එහි අගනුවර ද වේ. 2020 දී, රිචඩ් න්ගිරකෙඩ් ප්‍රාන්තයේ ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස තේරී පත් විය.  

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
එන්ගට්පන්ග්, පලාවු

**එන්ගට්පන්ග්** යනු පලාවු හි ප්‍රාන්ත දහසයෙන් එකකි. එය පලාවු හි විශාලතම දූපත වන බාබෙල්ඩාඕබ් හි බටහිර දෙසින්, නෙගෙරෙමෙඩු බොක්ක දෙසට මුහුණලා වර්ග කිලෝමීටර් 47 ක පමණ භූමි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ. එහි ජනගහනය 282 ක් වන අතර, එය ජනගහනය අනුව පලාවු හි 9 වන විශාලතම ප්‍රාන්තය බවට පත් කරයි.

ඉබොබැං පිහිටා ඇත්තේ නගට්පෑන්ග් හි ය.  එය මොඩෙක්නෙයි ආගම පිළිපැදීමට කැප වූ ප්‍රජාවකි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
න්ගිවල්, පලාවු

**න්ගිවල්**  පලාවු ප්‍රාන්ත දහසයෙන් එකකි. එහි ජනගහනය 282 (සංගණනය 2015) සහ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර  26 කි.

2018 ජුනි 21 වන දින, ජපාන තානාපති ටොෂියුකි යමඩා විසින් ජපානයේ බහුකාර්ය මධ්‍යස්ථානය න්ගිවල් වෙත භාර දෙන ලදී. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
3 වන සහස්‍රවර්ෂය

සමකාලීන ඉතිහාසයේ, **තුන්වන සහස්‍රය** යනු ග්‍රෙගෝරියානු දින දර්ශනය යටතේ, *ඇනෝ ඩොමිනි* හෙවත් පොදු යුගයේ වත්මන් සහස්‍රයයි.
ප්‍රවර්ගය:සහස්‍රවර්ෂ
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රි.ව. 3වන සහශ්‍රවර්ෂය
කොරොර්, පලාවු

**කොරොර්**  යනු පලාවු ජනරජයේ ප්‍රධාන වාණිජ මධ්‍යස්ථානය සමන්විත වන ප්‍රාන්තයයි.   එය දූපත් කිහිපයකින් සමන්විත වන අතර, වඩාත් කැපී පෙනෙන වන්නේ **කොරොර් දූපත** ( *ඔරියෝර් දූපත* ද) ය. එය පලාවුහි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ප්‍රාන්තයයි; පලාවු හි අනෙකුත් ප්‍රදේශවලට වඩා වැඩි පිරිසක් කොරෝර්හි ජීවත් වෙති.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
පෙලෙලියු, පලාවු

**පෙලෙලියු** (හෝ **බෙලිලියු** ) යනු පලාවු දූපත් රාජ්‍යයේ පිහිටි දූපතකි. පෙලෙලියු, එහි ඊසාන දෙසින් පිහිටි කුඩා දූපත් දෙකක් සමඟ එක්ව පලාවු ප්‍රාන්ත දහසයෙන් එකක් සාදයි. දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී පෙලෙලියු සටන සිදු වූ ස්ථානය ලෙස මෙම දූපත කැපී පෙනේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
අන්ගුවාර්, පලාවු

පලාවු හි **අන්ගුවාර්** යනු පලාවු දූපත් රාජ්‍යයේ පිහිටි දූපතක් සහ ප්‍රාන්තයකි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:ජපන්-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
න්ග්චෙසාර්, පලාවු

**ඕල්ඩියායිස්** ලෙසද හැඳින්වෙන **එන්චෙසාර්**, ඕෂනියාවේ පලාවු ජාතියේ ප්‍රාන්ත දහසයෙන් එකකි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
2025 නේපාල ඉසෙඩ් පරම්පරාවෙහි විරෝධතා

2025 සැප්තැම්බරයෙහිදී, නේපාලය පුරා විශාල පරිමාණයෙහි විරෝධතා සහ උද්ඝෝෂණ සිදුවූ අතර, මේවා ප්‍රධාන වශයෙන් සංවිධානය කෙරුණේ ඉසෙඩ් පරම්පරාවෙහි ශීෂ්‍යයන් සහ යෞවන පුරවැසියන් විසිනි. **ඉසෙඩ් පරම්පරාවෙහි විරෝධතා** ලෙසින්ද හැඳින්වෙන මෙම විරෝධතා, ඇරඹුනේ රටපුරා විවිධ සමාජ මාධ්‍ය  පරිශ්‍රයන් වෙත එල්ලවුනු තහනමට පසුව වූ නමුත්, එහි සම්භවය වූයේ  දූෂණය සහ  රජයෙහි නිලධාරීන් සහ ඔවුන්ගේ පවුල් විසින් පරිහරණය කරන ලද ධනය පිළිබිඹු වීම මෙන්ම මහජන මුදල් අවභාවිතය පිළිබඳ එල්ලවූ චෝදනා විය. පාලනය, විනිවිදභාවය, සහ දේශපාලන වගකිව යුතු බව පිළිබඳ පුළුල් කරුණු ඇතුලත් වන පරිදී ව්‍යාපාරය විස්තාරණය විය.  රජයෙහි නිලධාරින්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ රජයෙහි සහ දේශපාලන ගොඩනැගිලි වන්ධල්‍යය රට පුරා ඇතිවෙමින් විරෝධතා උග්‍රවිය.

2025සැප්තැම්බර් 9 දිනදී, හිටපු රජ ජැනෙන්ඩ්‍රා ෂා ආයාචනා කර සිටියේ  සාමකාමී බව සහ බේරුම් කිරීම අභ්‍යන්තර වශයෙන් පවත්වා ගන්නා ලෙසටයි. එම දිනයෙහිදීම, අග්‍රාමාත්‍ය කේ. පී. ෂර්මා ඔලී, රජයෙහි අමාත්‍යවරු කිහිප දෙනෙක් හා සමගින් ඉල්ලාඅස්වූ අතර, සැප්තැම්බර්12 දිනදී, නේපාලයෙහි අන්තර්කාලීන අග්‍රාමාත්‍යවරයා ලෙසින් සුෂිලා කාර්කි පත් කෙරිණි. සැප්තැම්බර්13 දින විට විරෝධතා වියැකී ගියේය.

## පසුබිම 
2025 සැප්තැම්බර් 4 දිනදී, නේපාල රජය නියෝග කලේ, සන්නිවේදනය සහ තොරතුරු තාක්ෂණ අමාත්‍යාංශයෙහි නව නීති යටතෙහි ලියාපදිංචිය සිදුනොකිරීම හේතුවෙන් ෆේස්බුක්, X, යූටියුබ්, ලින්ක්ඩ්ඉන්, රෙඩ්ඉට්, සිග්නල්, සහ ස්නැප්චැට් ඇතුළු සමාජ මාධ්‍ය පරිශ්‍රයන් 26ක් වසා දමන ලෙසටය. කෙසේවෙතත්, විචාරකයන් විසින් ප්‍රෝක්ත කරනු ලැබුවේ,  මෙම  සමාජ මාධ්‍ය වසා දැමීමට හේතු යුක්ත වූයේ, බලගතු දේශපාලන නායකයන්ගේ දරුවන් සහ ඥාතීන් විසින් භුක්ති විඳි අයුතු වරප්‍රසාද  අවධාරණය කරමින්  ඥාති සංග්‍රහය හුවා දැක්වූ  සමාජ මාධ්‍ය නැඹුරුවක් බවයි. 

මාධ්‍ය පරිශ්‍ර තහනමෙහි වැදගත්කම නේපාල දේශපාලන ආර්ථිකය වෙතට බැඳී පවතියි. නේපාල දදේනි වෙතින් 33%ක්  පැමිණෙන්නේ සිය දහස් ගණනක් රට හැර යාමේ අවසරපත් නිකුත් කිරීමෙන් වන අතර, යෞවන විරැකියා ප්‍රතිශතය 20% වෙතින් ගම්‍ය වන්නේ මෙම ප්‍රේෂණ වෙතින් නිවෙස් වල වියදම් පියවන බවත් විදේශයන් වෙතින් ආනයන කෙරෙන භාණ්ඩ සඳහා අවශ්‍ය වියදම සපයාගනු බවත් වුවත්, එය තවදුරටත් දක්වන්නේ දේශීය ආර්ථිකයෙහි රැකියාවන්ට මුල්තැන දීමේ ආකෘතියක් වෙනුවෙන්  ව්‍යුහාත්මක වෙනස්කමක් නොමැති බැවින්, මාර්ගගත ස්ථානයන්හි රැකියා කිරීමට යෞවනයන් පෙළඹවීමයි. මෙම "ඥාතිත්ව ඵලලාභියා" නැඹුරුතාවය විසින් සැලකිය යුතු මහජන විරෝධයක්  පොළඹවන ලද අතර, එය විශේෂයෙන් ඉසෙඩ් පරම්පරාවෙහි පරිශීලකයන් වෙතින් විය. නේපාල ජනගහනයෙහි මධ්‍යස්ථ වයස වන්නේ 25 වන අතර, එයින් ගම්‍ය වන්නේ ජනගහනයෙන් විශාල කොටසක් ඉසෙඩ් පරම්පරාවට අයත් වන බව වන අතර, සමාජ මාධ්‍යය වැඩි වශයෙන් භාවිතා කරන්නේ එම වයස් කාණ්ඩය විය. මෙය නිසා මෙන්ම, රටෙහි විශාල වශයෙන් ග්‍රාමීය, රළු  භූමිභාගය සහ සැලකිය යුතු ලෙසින් පිටරට සංක්‍රමණය දක්නට ලැබුනු බැවින්, දකුණු ආසියාවෙහි වැඩිම සමාජ මාධ්‍ය භාවිතය නේපාලයෙහි දක්නට ලැබුණු අතර, සෑම පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකුට එක් ගිණුමක් පැවතිණි.

## ඩිජිටල් සමායෝජනය 
යෞවන සහභාගීත්ව කණ්ඩායම්, විශේෂයෙන් හාමි නේපෝල් ( රාජ්‍ය-නොවන සංවිධානයක්), විසින් ඉසෙඩ් පරම්පරාවෙහි විරෝධතා සංවිධානය කිරීමට  මධ්‍ය මෙවලම් ලෙසින් අසංගත සේවාදායකයන් සහ  ඉන්ස්ටග්‍රම් නාලිකා භාවිතා කළහ. හාමි නෙපෝල් විසංවාද කණ්ඩායමට ඕනෑම අයෙකුට බැඳීමට හැකිවූ අතර, මෙය නිසා සයිබර් හිංසකයන් හෝ නේපාලයෙහි ජීවත් නොවන ජනතාව හෝ එයට බැඳීමෙහි අවදානම පැවතිණි.
## සටහන් 
## මූලාශ්‍ර
අයිරායි, පලාවු

බාබෙල්ඩාඕබ් දූපතේ දකුණු වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති **අයිරායි**, පලාවු හි දෙවන වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ප්‍රාන්තය වන අතර බාබෙල්ඩාඕබ් හි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ප්‍රාන්තය වේ. එහි රටේ ප්‍රධාන ගුවන් තොටුපළ වන රෝමන් ට්මෙටුච්ල් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ අඩංගු වන අතර එය කොරෝර්-බාබෙල්ඩාඕබ් පාලම මගින් අසල ඇති කොරෝර් දූපතට සම්බන්ධ වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:ජපන්-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
සොන්සොරෝල්, පලාවු

**සොන්සොරෝල්** යනු පලාවු ප්‍රාන්ත දහසයෙන් එකකි. එහි වැසියන් දේශීය චුකික් භාෂාවක් වන සොන්සොරොලීස් සහ පලාවු භාෂාව කතා කරති.

සොන්සොරොල් ප්‍රාන්තයේ දූපත්, හටොහොබෙයි දූපත් සමඟ එක්ව පලාවු හි නිරිතදිග දූපත් සාදයි. ප්‍රදේශය හා ජනගහනය අනුව එය රටේ තුන්වන කුඩාම ප්‍රාන්තය වේ (හැටොහොබෙයි සහ කයාන්ගල්ට පසුව.)

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
හටෝබෝබෙයි, පලාවු

**ටෝබි**, නොහොත් **හටෝබෝබෙයි**  ( ටෝබියන් ), පලාවු හි ප්‍රාන්ත දහසයෙන් දකුණු කෙළවර වන අතර,  **ටෝබි දූපත** සහ **හෙලන් රීෆ්** වලින් සමන්විත වේ. මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 0.88 ක් පමණ වේ. 2015 දී ජනගහනය 25 ක් විය. ටෝබියානු, ඉංග්‍රීසි සහ සොන්සොරොලීස් යනු හටොහොබෙයි ප්‍රාන්තයේ නිල භාෂා වේ.

එය පලාවු හි අඩුම ජනගහනයක් සහිත රාජ්‍යය පමණක් නොව, ලෝකයේ අඩුම ජනගහනයක් සහිත පළමු මට්ටමේ පරිපාලන උප කොට්ඨාශය මෙන්ම 13 වන කුඩාම පළමු මට්ටමේ පරිපාලන උප කොට්ඨාශය ද වේ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
කමිල් මිෂාර

**කමිල් මිෂාර** (උපත: 2001 අප්‍රේල් 24) යනු ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි. හේ 2022 පෙබරවාරියේ දී ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් පිල වෙනුවෙන් පළමු වරට ජාත්‍යන්තර වැ තරඟ වැදිණි. 2019 වසරේ පාසල් පිරිමි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා ලෙස කමිල් මිෂාර සම්මානයට පාත්‍ර විය. හේ මෙම ශූරතාව දිනූ සිව්වෙනි රාජකීය විදුහල් සිසුවා බවට පත්විය. ශ්‍රී ලංකා යොවුන් ක්‍රීඩක හා රාජකීය විදුහලේ වමත් ආරම්භක පිතිකරු කමිල් 2019 වසරේ දී ආනන්ද විදුහලට එරෙහි වැ ඔවුන්ගේ සිංගර් කුසලාන වයස අවුරුදු 19 න් පහළ තරඟයේ දී පන්දු 270 කින් ලකුණු 250 ක් ලබා ගනිමින් තම ක්‍රීඩා දිවියේ හොඳම ලකුණු සංඛ්‍යාව රැස් කළේ හතරේ පහර 32 ක් හා හයේ පහර 5 ක් හා සමඟිනි.
ප්‍රවර්ගය:Place of birth missing (living people)
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෝ
ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා
අයිමෙලික්, පලාවු

**අයිමෙලික්** යනු පලාවු දූපත් රටේ පරිපාලන අංශයකි. එය පලාවු ජනරජයේ ප්‍රාන්ත 16 න් එකකි. එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 52 කි. ජනගහනය 334 කි (සංගණනය 2015). රාජ්‍ය අගනුවර වන්නේ මොන්ගාමි ගම්මානයයි. අනෙක් ගම්මාන හතර වන්නේ මෙඩෝර්ම්, ඉමුල්, එලෙචුයි සහ න්ග්මෙචියන්ගල් ය.

පලාවු හි විශාලතම විදුලි බලාගාරය පිහිටා ඇත්තේ මෙම දූපතේය. ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළේ සිට ද මෙම ප්‍රාන්තය කෙටි දුරකින් පිහිටා ඇත. මෙඩෝම් ගම්මානයේ පලාවු හි ඉහළම බලයෙන් ක්‍රියාත්මක වන කෙටි තරංග ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථානයක් ඇත. මෙය මුලින් එක්සත් ජනපදයේ සිට පැමිණි හයි ඇඩ්වෙන්චර් අමාත්‍යාංශ විසින් හිමිකාරීත්වය දරනු ලබන අතර දැන් චීන ජාතික පල්ලි සමූහයකට අයත් වේ. එයට කෙටි තරංග සම්ප්‍රේෂක හතරක් ඇතුළත් වේ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
විදිලි මනුරුව

thumb|200x200පික්|උතුරු අමරිකාවේ ගර ඇනලොග් (ෆෙරාරිස් තැටිය) විදිලි මනුරුව.
thumb|200x200පික්|තරාදිසි ප්ලාස්ටික් පැසෙකින් යුත් විදිලි මනුරුව (ඊශ්‍රායලය)
**විදිලි මනුරුවක්**, (ව්‍යවහාර සිංහලෙන් **විදුලි මීටරයක්**) නැතහොත් **ඔද මනුරුවක්** හෝ **දහසුවොත-හෝරා මනුරුවක්** හෝ යනු යම් නිවෙසක්, වියපුරුවක් හෝ විදිලියෙන් බලගැන්වෙන අටවුවක් හෝ විසින් යම් කල් පරතරයක් තුළ දී යෙදෙන (පරිභෝජනය කැරෙන) විදිලි ඔද පමණ මනනා අටවුවකි.

විදිලි බිල්පත් සෑදීමටත් අධීක්ෂණය කිරීමටත් පාරිභෝගිකයින්ගේ පරිශ්‍රයේ පිහිටුවා ඇති විදිලි මනුරු භාවිතා කැරෙයි. ඒවා සැමැනියෙන් බිල්පත් එකුවලට (billing units) ක්‍රමාංකනය කැරෙයි. වඩාත්ම සුලබ වන්නේ දහසුවොත-හෝරා (kWh) යි. ඒවා සැමැනියෙන් සෑම බිල්පත් සමයකට වරක් කියැවෙයි.

ඇතැම් මනුරු, යම් සමයක දී   ඇවැසි වුව, කල් පරතරයකට අදාළ උපරිම බල භාවිතයත් ඉලියුමත් මනී. "දිනයේ වේලාව" නම්  ("Time of day" metering)  වැඩි-පිරිවැය සමයන්ට හා  අඩුතර-පිරිවැය සමයන්ට හා අදාළ භාවිතය සටහන් කැරැ ගැනීම සඳහා දිනක් තුළ දී විදිලි එකැගි වෙනස් කිරීමට ඉඩ දෙයි. එ සේ මැ, ඇතැම් පෙදෙස්වලැ  බැර සමයන්හි දී ඉලියුම් ප්‍රතිචාර බැර shedding සඳහා වන පිළිපවරු වලින් යුත් මනුරු ද වෙයි.
පලාවු හි ආර්ථිකය

පලාවුහි ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන් සංචාරක ව්‍යාපාරය, ස්වයංපෝෂිත කෘෂිකර්මාන්තය සහ මසුන් ඇල්ලීම මත පදනම් වේ. සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් දූපත්වල පොහොසත් සමුද්‍රීය පරිසරය, ඒවායේ බාධක පරවල බිත්ති සහ දෙවන ලෝක යුද්ධයේ සුන්බුන් ස්ථානවල කිමිදීම සහ ස්නෝකලින් කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. 2022 අප්‍රේල් මාසයේදී, රටේ ස්වභාවික පරිසරය සහ සාම්ප්‍රදායික සංස්කෘතිය ආරක්ෂා කිරීම අරමුණු කරගත් වගකිවයුතු සංචාරක වැඩසටහනක් වන ඔලෝ පලාවු දියත් කරන ලදී. රජය විශාලතම සේවා යෝජකයා වන අතර, එය එක්සත් ජනපදයේ මූල්‍ය ආධාර මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී. 2000-2001 මූල්‍ය වර්ෂයේදී ව්‍යාපාරික සහ සංචාරක පැමිණීම් 50,000 ක් පමණ විය.

පලාවුහි නැව් ලියාපදිංචිය ලෝකයේ වාණිජ නැව් සමූහයෙන් 0.001% කට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් නියෝජනය කළද, 2019 දී අවසාන-ගමන් ධජ වලින් 60% ක් පමණ එහි අඩංගු වේ. මෙය නැව් සමාගම් විසින් නැව්වල ආයු කාලය අවසන් වූ විට පරිසරයට සිදුවන බලපෑම් සහ ශ්‍රම තත්ත්වයන් නිසි ලෙස කළමනාකරණය කරමින් ඒවා ඉවත් කිරීම වැනි වගකීම් මගහැරීමට මෙම ලියාපදිංචිය භාවිතා කරන බව අඟවයි.

පලාවුහි ඒක පුද්ගල ආදායම සමස්ත මයික්‍රෝනීසියාවට වඩා දෙගුණයක් වේ. ප්‍රධාන සංචාරක අංශයේ දිගුකාලීන අපේක්ෂාවන්, පැසිෆික් රිම් කලාපයේ ගුවන් ගමන් ව්‍යාප්ත වීම, ප්‍රමුඛ පෙළේ නැගෙනහිර ආසියානු රටවල නැගී එන සමෘද්ධිය සහ යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය සඳහා විදේශිකයන්ගේ අරමුදල් සැපයීමට ඇති කැමැත්ත මගින් විශාල වශයෙන් ශක්තිමත් වී ඇත.

2006 නොවැම්බර් මාසයේදී, පැසිෆික් සේවිංස් බැංකුව නිල වශයෙන් බංකොලොත් වූ බව ප්‍රකාශ කළේය. 2006 දෙසැම්බර් 13 වන දින, Palau Horizon පුවත්පත වාර්තා කළේ තැන්පත්කරුවන් 641 දෙනෙකුට මෙය බලපා ඇති බවයි. ඔවුන්ගෙන් 398 දෙනෙකුට ඇමරිකානු ඩොලර් 5,000 ට වඩා අඩු මුදලක් තිබූ අතර, ඉතිරි අයට ඇමරිකානු ඩොලර් 5,000 සිට මිලියන 2 දක්වා මුදල් තිබී ඇත. දෙසැම්බර් 12 වන දින, පීඩාවට පත් වූ පුද්ගලයන් 79 දෙනෙකුට වන්දි ලැබුණි. ටොරිබියොං ප්‍රකාශ කළේ, "ගෙවීම සඳහා අරමුදල් ලැබුණේ තායිවානයෙන් ලබාගත් පලාවු රජයේ ණය මුදලේ ඉතිරියෙන්" බවයි. මුලින් පලාවු සංවර්ධනයට සහාය වීම සඳහා වූ මුළු ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 1 කින්, බංකොලොත් වන විට ඇමරිකානු ඩොලර් 955,000 ක් ඉතිරිව තිබුණි. ටොරිබියොං තායිවාන රජයෙන් ඉල්ලා සිටියේ එම මුදල ණය ගෙවීම සඳහා භාවිතා කරන ලෙසයි. තායිවානය එම ඉල්ලීමට එකඟ විය. වන්දි ගෙවීම ඇමරිකානු ඩොලර් 4,000 ට අඩු මුදලක් ගිණුමේ තැන්පත් කර තිබූ අයට ද ඇතුළත් විය.

ආදායම් බද්ද 9.3%, 15%, සහ 19.6% ලෙස ප්‍රගතිශීලී අනුපාත සහිත කොටස් තුනකින් සමන්විත වේ. ආයතනික බද්ද 4% ක් වන අතර, පලාවු භාණ්ඩ හා සේවා බද්ද (PGST) 2023 ජනවාරි 1 වන දින හඳුන්වා දෙන ලදී. එය පලාවුහි විකුණනු ලබන හෝ පරිභෝජනය කරන බොහෝ භාණ්ඩ සහ සේවා සඳහා අදාළ වන 10% ක පුළුල් පදනම් වූ බද්දකි. දේපළ බදු නොමැත.

පලාවුහි ප්‍රධාන සංචාරක ආකර්ෂණ ස්ථාන අතර UNESCO ලෝක උරුම අඩවියක් වන රොක් දූපත් දකුණු කලපුව සහ තාවකාලික UNESCO අඩවි හතරක් වන ඔබල්ලන්ග් රා නෙගෙබෙඩෙක් (නෙගෙබෙඩෙක් ටෙරස්), ඉමියොන්ග් සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, යාපීස් ගල්වලවල් අඩවි සහ ටෙට් එල් බැඩ් (ගල් මිනී පෙට්ටිය) ඇතුළත් වේ.

## යොමු කිරීම්
පලාවු හි ප්‍රවාහනය

පලාවු ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ, ගුවාම් (ඇන්ටෝනියෝ බී. වොන් පැට් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ), මැනිලා (නිනෝයි අකිනෝ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ), සහ තායිපේ (ටෝයුවාන් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ) වෙත සෘජු නියමිත ගුවන් ගමන් සපයයි. මීට අමතරව, ඇංගෝර් සහ පෙලෙලියු ප්‍රාන්තවලට දේශීය ගමනාන්ත වෙත නිතිපතා සේවා ඇත. ගුවන් සේවාව විටින් විට අක්‍රමවත් විය. Palau Micronesia Air, Asian Spirit සහ Pacific Flier විසින් 2000 ගණන්වල විවිධ කාලවලදී පිලිපීනයට සහ වෙනත් ගමනාන්තවලට සේවාවන් සැපයූ නමුත් සියල්ලම සේවාව අත්හිටුවන ලදී. United Airlines විසින් ගුවාම් වෙත සහ එතැනින් ආසන්න දිනපතා සේවාවක් සපයන අතර, යාප් වෙත සතියකට වරක් සේවාවක් සපයයි. Korean Air ද ඉන්චියොන් වෙත සතියකට තුන් වතාවක් සෘජු සේවාවක් පවත්වාගෙන යයි. සතියකට දෙතුන් වතාවක්, China Airlines විසින් කොරෝර් සහ තායිපේ අතර ගුවන් ගමන් සිදු කරයි.

2024 මැයි මාසයේදී, Nauru Airlines ඕස්ට්‍රේලියාවේ බ්‍රිස්බේන් වෙත සෘජු සතිපතා ගුවන් ගමන් ආරම්භ කළේය. B-737 ගුවන් යානා මගින් ක්‍රියාත්මක වන පැය හයක ගුවන් ගමන, අඟහරුවාදා දිනවල 23:30 ට බ්‍රිස්බේන් සිට පිටත් වී, බබෙල්ඩාඕබ් ප්‍රධාන දූපතේ පලාවු ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළට 04:30 ට පැමිණේ. දකුණු දෙසට යන ගුවන් ගමන් බදාදා දිනවල 10:30 ට පලාවු සිට පිටත් වී, 05:30 ට බ්‍රිස්බේන් වෙත පැමිණේ.

භාණ්ඩ, හමුදා සහ නෞකා නැව් බොහෝ විට කොරෝර් නගරයෙන් පිටත පිහිටි මලකාල් දූපතේ මාලෙහකා වරායට පැමිණේ. රටට දුම්රිය මාර්ග නොමැති අතර, කිලෝමීටර් 61 (සැතපුම් 38) ක අධිවේගී මාර්ගවලින් කිලෝමීටර් 36 ක් (සැතපුම් 22) පමණක් තාර දමා ඇත. රිය පැදවීම දකුණු පසින් වන අතර, වේග සීමාව පැයට කිලෝමීටර් 40 (සැතපුම් 25) කි. කොරෝර් හි කුලී රථ ලබා ගත හැකිය. ඒවා මීටර් කර නොමැති අතර, ගාස්තු සාකච්ඡා කළ හැකිය. දූපත් අතර ප්‍රවාහනය බොහෝ දුරට පුද්ගලික බෝට්ටු සහ දේශීය ගුවන් සේවා මත රඳා පවතී. කෙසේ වෙතත්, ලාභදායී විකල්පයක් ලෙස දූපත් අතර රාජ්‍යය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන බෝට්ටු කිහිපයක් ද ඇත.

## යොමු කිරීම්
පලාවු හි ජන විකාශනය

පලාවුහි ජනගහනය 2023 වන විට දළ වශයෙන් 21,779 කි. ඔවුන්ගෙන් 73% ක් මිශ්‍ර මෙලනීසියානු සහ ඔස්ට්‍රෝනීසියානු සම්භවයක් ඇති ස්වදේශික පලාවු ජාතිකයන් වේ. පලාවුහි බොහෝ ආසියානු ප්‍රජාවන් සිටින අතර, ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිත සමයේ සිට පැවත එන පිලිපීන ජාතිකයෝ විශාලතම ආසියානු සහ රටේ දෙවන විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වේ. සැලකිය යුතු තරම් චීන සහ කොරියානු ජාතිකයින් මෙන්ම, මිශ්‍ර හෝ සම්පූර්ණ ජපන් සම්භවයක් ඇති කුඩා පලාවු ජාතිකයන් පිරිසක් ද සිටිති. ආසියානු සම්භවයක් ඇති බොහෝ පලාවු වැසියන් 20 වැනි සියවසේ අගභාගයේදී නුපුහුණු කම්කරුවන් සහ වෘත්තිකයන් ලෙස පැමිණි චීන, බංග්ලාදේශ සහ නේපාල ජාතිකයින්ගෙන් සමන්විත වේ. ඊට අමතරව, කුඩා යුරෝපීය සහ ඇමරිකානු ජන කණ්ඩායම් ද එහි වාසය කරති.

### භාෂා 
පලාවුහි නිල භාෂා වන්නේ පලාවුආන් සහ ඉංග්‍රීසි ය. කෙසේ වෙතත්, සොන්සොරොල් සහ හටෝහෝබෙයි යන ප්‍රාන්ත දෙකෙහි දේශීය භාෂා වන සොන්සොරොලීස් සහ ටෝබියන් පිළිවෙලින් පලාවුආන් සමඟ නිල භාෂා ලෙස පිළිගැනේ. සමහර වැඩිහිටි පලාවු ජාතිකයන් ජපන් භාෂාව කතා කරන අතර, එය ඇංගෝර් ප්‍රාන්තයේ නිල භාෂාවකි. පලාවු එක්සත් ජනපදයේ භාරකාර ප්‍රදේශයක් ලෙස පැවති නිසා, එහි අධ්‍යාපන පද්ධතිය තුළ ඉංග්‍රීසි ප්‍රධාන විෂයයක් වන අතර, ජනගහනයෙන් බහුතරයක් එය දෙවන භාෂාවක් ලෙස භාවිතා කරයි. පිලිපීන ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ ආභාෂය ලද දේශීය උපභාෂාවක් ද වර්ධනය වෙමින් පවතී.

### ආගම 
2020 සංගණනයට අනුව, පලාවුහි ජනගහනයෙන් 46.9% ක් රෝමානු කතෝලික භක්තිකයෝ වන අතර, 25.9% ක් රෙපරමාදු (ප්‍රධාන වශයෙන් එවැන්ජලිකල්) භක්තිකයෝ වෙති. තවද, සෙවන්ත්-ඩේ ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් 5% ක්, මොඩෙක්න්ගෙයි 5.1% ක්, මුස්ලිම් 4.9% ක්, ජේසුස් ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ පසුකාලීන සාන්තුවරයන්ගේ පල්ලියේ සාමාජිකයෝ 0.9% ක් සහ වෙනත් ආගම්වලට අයත් අය 11.4% ක් සිටිති.

පලාවු යටත් විජිත පාලනයට නතු වූ කාලයේදී, ජර්මානුවන් සහ ජපන්වරුන් විසින් මිෂනාරිවරුන් යැවීම හේතුවෙන් විවිධ ආගම් රට තුළට පැමිණියේය. ජර්මානුවන් රෝමානු කතෝලික සහ රෙපරමාදු මිෂනාරිවරුන් යැවූ අතර, ජපන් ජාතිකයන් ෂින්ටෝ සහ බෞද්ධ ආගම් හඳුන්වා දුන්හ. ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් පලාවු පාලනය කළ සමයේ රෝමානු කතෝලික මිෂනාරිවරුන් එහි සේවය කළහ. වර්තමානයේ, ජනගහනයෙන් හතරෙන් තුනක්ම කිතුනුවන් (ප්‍රධාන වශයෙන් රෝමානු කතෝලිකයන් සහ රෙපරමාදු භක්තිකයින්) වන අතර, මොඩෙක්න්ගෙයි (ක්‍රිස්තියානි ධර්මය, සාම්ප්‍රදායික පලාවු ආගම සහ වාසනාව කීමෙහි මිශ්‍රණයක්) සහ පැරණි පලාවු ආගම ද බහුලව දක්නට ලැබේ. ජපන් පාලනය යටතේ පලාවු වෙත පැමිණි මහායාන බුද්ධාගම සහ ෂින්ටෝ ජපන් පදිංචිකරුවන් අතර බහුතර ආගම විය. කෙසේ වෙතත්, දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් ජපානය පරාජය වීමෙන් පසුව, ඉතිරිව සිටි ජපන් ජාතිකයන් බොහෝ දෙනෙක් ක්‍රිස්තියානි ආගමට හැරී ඇත. ඔවුන්ගෙන් සමහරු බුද්ධාගම දිගටම ඇදහුවද, ෂින්ටෝ චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර පැවැත්වීම නවතා දමා ඇත. පලාවුහි 400 කට පමණ බෙංගාලි මුස්ලිම්වරුන් සිටිති.

## යොමු කිරීම්
කමිඳු මෙන්ඩිස්

**කමිඳු මෙන්ඩිස්** (උපත: 30 සැප්තැම්බර් 1998), යනු  තරඟ රටා තුනෙහි දී මැ ජාතික ක්‍රිකට් පිලටත් දේශීය වැ කොළොඹැ ක්‍රිකට් සමාජ පිලටත් ක්‍රීඩා කරන වෘත්තීය ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි. හේ දකුණතින් මෙන් මැ වමතින් ද පන්දු යවයි. 

2018 අගෝස්තුවේ දී, ආසියානු කුසලානය සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් පිලේ  සංචිතයට නම් වුණු කමිඳු මෙන්ඩිස් 2018 ඔක්තෝබර් 27 වන දින එංගලන්තයට එරෙහි වැ ශ්‍රී ලංකාව වෙනුවෙන් සිය පළමු T20I තරඟයට ක්‍රීඩා කරමින් ලකුණු 24 ක් ලබා ගති. 2019 මාර්තු 10 වන දින දකුණු අප්‍රිකාවට එරෙහි වැ ශ්‍රී ලංකාව වෙනුවෙන් සිය පළමු එක්දින තරගයට පිවිසි කමිඳු මෙන්ඩිස් 2022 ජූලි 8 වන දින ඕස්ට්‍රේලියාවට එරෙහිව ශ්‍රී ලංකාව වෙනුවෙන් සිය පළමු ටෙස්ට් තරගයට ක්‍රීඩා කරමින් එහි දී තම පළමු ටෙස්ට් අඩ සියය ද රැස් කළ.

ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකීය ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයන්
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෝ
ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා
ප්‍රවර්ගය:1998 උපත්
පලාවු හි සංස්කෘතිය

පලාවු සමාජය ඉතා දැඩි මාතෘ මූලික ක්‍රමයක් අනුගමනය කරයි. මාතෘ මූලික පිළිවෙත් පලාවු සම්ප්‍රදායන්හි සෑම අංශයකම පාහේ දක්නට ලැබේ, විශේෂයෙන් අවමංගල්‍ය, විවාහ, උරුමයන් සහ සාම්ප්‍රදායික තනතුරු පැවරීම වැනි අවස්ථාවන්හිදී.

පලාවු ආහාරවලට දේශීය ආහාර වන කසාවා, තල, බතල, අර්තාපල්, මාළු සහ ඌරු මස් ඇතුළත් වේ. එරට සිටින විශාල පිලිපීන සංක්‍රමණික කම්කරු ජනගහනය හේතුවෙන් ජපන්, ඇමරිකානු සහ පිලිපීන ආහාරවල බලපෑම ද එයට දැඩි ලෙස ලැබී ඇත. පළතුරු වවුල් සුප් පලාවුහි ප්‍රණීත ආහාරයකි. සමහර දේශීය බීම වර්ග අතර, ගසේ පොල් ගෙඩියකින් සාදන ලද මධ්‍යසාර පානයක්, කාවා මුල්වලින් සාදන ලද පානයක් සහ බුලත් විට සැපීම ඇතුළත් වේ. ටමා නම් අතුරුපසක් පලාවුහිදී නිපදවා ඇත.

### සාම්ප්‍රදායික රජය 
පලාවුහි එහි ප්‍රාන්ත 16 ක සාම්ප්‍රදායික ප්‍රධානීන් කිහිප දෙනෙකු සිටී. පලාවු හි ප්‍රධාන අධිකාරිය පරිහානියට හේතු වූ සාධකයක් වූයේ 1981 ජනවාරි 1 වන දින සිට ක්‍රියාත්මක වන පලාවු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් ඉල්ලා සිටින ලද තේරී පත් වූ ආණ්ඩුකාරවරුන් හඳුන්වා දීමයි.

### පුවත්පත් 
පලාවුහි පුවත්පත් කිහිපයක් ඇත:

* Rengel Belau (1983–1985)
* Tia Belau (1992–වර්තමානය)
* Island Times

### ක්‍රීඩා 
1920 ගණන්වල ජපන් ජාතිකයින් විසින් හඳුන්වා දීමෙන් පසු බේස්බෝල් පලාවුහි ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවක් බවට පත් විය. පලාවු ජාතික බේස්බෝල් කණ්ඩායම 1990, 1998 සහ 2010 මයික්‍රෝනීසියානු ක්‍රීඩා උළෙලේදී මෙන්ම 2007 පැසිෆික් ක්‍රීඩා උළෙලේදී ද රන් පදක්කම් දිනා ඇත. 2022 ජූනි 20 වන දින, වමතින් පන්දු පහර දෙන ක්‍රීඩක බ්ලයි මැඩ්‍රිස් චිකාගෝ කබ්ස් කණ්ඩායමට එරෙහිව පිට්ස්බර්ග් පයිරේට්ස් කණ්ඩායම වෙනුවෙන් ඔහුගේ පළමු තරගය ක්‍රීඩා කළ අතර, ඔහු MLB (Major League Baseball) හි ක්‍රීඩා කළ පළමු පලාවු සම්භවයක් ඇති පුද්ගලයා බවට පත් විය. පලාවුට ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායමක් ඇති අතර එය පලාවු පාපන්දු සංගමය විසින් සංවිධානය කරනු ලබයි, නමුත් එය FIFA හි සාමාජිකයෙක් නොවේ. මෙම සංගමය විසින් පලාවු පාපන්දු ලීගය ද සංවිධානය කරයි.

බෙලාවු ඔමාල් මැරතන් තරගය 2023 දී පලාවු සහ තායිවානය අතර හවුල්කාරිත්වයක් ලෙස ආරම්භ විය.

## යොමු කිරීම්
කොරොර් (නගරය), පලාවු

**කොරෝර්** (, ;) යනු රටෙහි ජනගහනයෙන් අඩකට පමණ නිවහන වන පලාවු හි විශාලතම නගරය සහ වාණිජ මධ්‍යස්ථානය වන අතර එය කොරෝර් දූපතේ (ඔරේර් දූපතේ ද) පිහිටා ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
න්ගෙරුල්මුඩ්, පලාවු

**න්ගෙරුල්මුඩ්** යනු පැසිෆික් සාගරයේ දූපත් රාජ්‍යයක් වන පලාවු ජනරජයේ රජයේ ආසනයයි. එය 2006 දී අගනුවර ලෙස කොරෝර් නගරය ප්‍රතිස්ථාපනය කළේය. ජනාවාස පිහිටා ඇත්තේ රටේ විශාලතම දූපත වන බාබෙල්ඩාබොබ් හි මෙලෙකෙයොක් ප්‍රාන්තයේ වන අතර එය කොරෝර් නගරයට කිලෝමීටර 20 ක් ඊසාන දෙසින් සහ මෙලෙකොක් නගරයේ සිට වයඹ දෙසින් කිලෝමීටර 2 ක් දුරින් පිහිටා ඇත.  ස්ථිර ස්ථාවර ජනගහනයක් නොමැති එය, ලෝකයේ ස්වෛරී ජාතියක අඩුම ජනගහනයක් සහිත අගනුවර වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
පැපුවා නවගිනියාවේ නිරුක්තිය

පැපුවා (Papua) යන නම, දැන් නවගිනියා ලෙස හඳුන්වන දූපතේ කොටසකට යොමු වීමට ඉඩ ඇති, අවිනිශ්චිත සම්භවයක් සහිත දේශීය පදයකින් ව්‍යුත්පන්න වී ඇත. 1526 දී පෘතුගීසි ගවේෂක ජෝර්ජ් ඩි මෙනේසස් විසින් මෙම දූපතට *ඉල්හාස් ඩොස් පැපුවාස්* ලෙස නම් කරන ලදී. එතැන් පටන් "පැපුවා" යන වචනය නවගිනියාවේ විවිධ ප්‍රදේශ සඳහා යොදාගෙන ඇති අතර, "පැපුවා නවගිනියා" යන නමට එය ඇතුළත් වූයේ පැපුවා දේශසීමා ප්‍රදේශය සඳහා එය භාවිත වූ නිසාය.

"නවගිනියා" (Nueva Guinea) යන නාමය ස්පාඤ්ඤ ගවේෂක ඉනිගෝ ඔර්ටිස් ඩි රෙටෙස් විසින් නිර්මාණය කරන ලද්දකි. 1545 දී, ඔහු මෙම දූපතේ මිනිසුන් සහ අප්‍රිකාවේ ගිනියා වෙරළ දිගේ ඔහු කලින් දැක තිබූ මිනිසුන් අතර සමානකමක් දුටුවේය. ගිනියා යන වචනය ද, පෘතුගීසි වචනයක් වන ගිනි වෙතින් ව්‍යුත්පන්න වී ඇත. මෙම නම "පිළිස්සුණු මුහුණක් ඇති" හෝ ඒ හා සමාන අර්ථයක් දෙන, එකම නාම මූලයන් ඇති ස්ථාන නාම කිහිපයෙන් එකක් වන අතර, එය වැසියන්ගේ තද පැහැති සමට යොමු වේ. රටේ නාමයේ එය භාවිත වන්නේ ජර්මානු නවගිනියා සහ පසුව පැපුවා දේශසීමා ප්‍රදේශය සමඟ ඒකාබද්ධ වූ නවගිනියා දේශසීමා ප්‍රදේශය නිසාය.

## යොමු කිරීම්
පැපුවා නවගිනියාවේ භූගෝලය

පැපුවා නවගිනියාව වර්ග කිලෝමීටර් 462,840 ක (වර්ග සැතපුම් 178,704) විශාල භූමි ප්‍රදේශයක් පුරා විහිදී ඇති අතර, එයට විශාල ප්‍රධාන භූමියක් සහ දූපත් රාශියක් ඇතුළත් වේ. මෙම රට සමකයට දකුණින් පිහිටා ඇති අතර, ඉන්දුනීසියාව සමඟ ගොඩබිම් මායිමක් ද, ඕස්ට්‍රේලියාව, සොලමන් දූපත් සහ මයික්‍රොනීසියා ෆෙඩරල් ජනපද සමඟ සාගර මායිම් ද බෙදා ගනී. නවගිනියා දූපත මැලේ දූපත් සමූහයේ නැගෙනහිරට වන්නට පිහිටා ඇත. මෙම රට ඕස්ට්‍රේලියාවේ කේප් යෝක් අර්ධද්වීපයෙන් නොගැඹුරු ටෝරස් සමුද්‍ර සන්ධියෙන් වෙන් වී ඇත. මෙම සමුද්‍ර සන්ධියට බටහිරින් නොගැඹුරු අරෆුරා මුහුද පිහිටා ඇති අතර, එහි නැගෙනහිරින් වඩාත් ගැඹුරු කොරල් මුහුද පිහිටා ඇත. පැපුවා බොක්ක දකුණු වෙරළ තීරයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරන අතර,

සමස්ත වෙරළ තීරයේ දිග කිලෝමීටර් 10,000 (සැතපුම් 6,200) ඉක්මවන අතර, රටට වර්ග කිලෝමීටර් 2,396,575 (වර්ග සැතපුම් 925,323) ක විශේෂිත ආර්ථික කලාපයක් ඇත.  රටට කාල කලාප දෙකක් ඇත, එනම් බෝගන්විල් ස්වයං පාලන කලාපය රටේ සෙසු ප්‍රදේශවලට වඩා පැයක් ඉදිරියෙන් සිටී. මෙම රට පැසිෆික් ගිනි වළල්ලේ පිහිටා ඇති අතර, එහි ක්‍රියාකාරී ගිනි කඳු 14 ක් සහ නිද්‍රාශීලී ගිනි කඳු 22 ක් ඇත. ප්‍රධාන භූමිය සහ බිස්මාර්ක් දූපත් සමූහය සහ බෝගන්විල් වැනි ප්‍රධාන දූපත් සමූහයන් විශාල කඳු වලින් ආධිපත්‍යය දරයි.
නවගිනියා කඳුකරය, පැපුවා නවගිනියාවේ ගිනිකොනදිග කෙළවරේ පිහිටි මිල්න් බොක්කෙහි සිට ඉන්දුනීසියානු නවගිනියාවේ බටහිර කෙළවර දක්වා දිවෙන කඳු වැටි වැටියක් තුළ පිහිටා ඇත. මෙම කඳු අතරින්, මීටර් 4,509ක් (අඩි 14,793) උස විල්හෙල්ම් කන්ද රටේ උසම ස්ථානය වේ. මෙම කඳු අතර විවිධ භූ විද්‍යාත්මක ඉතිහාසයක් සහිත බෑවුම් සහිත නිම්න පිහිටා ඇත. කඳුකරය ලෙස හඳුන්වන ජනාකීර්ණ කලාපයේ, වයඹ සහ ගිනිකොන දෙසින් ඇති කඳු වලට වඩා කෙටි කඳු ඇති අතර, කඳු අතර සාපේක්ෂව පැතලි ප්‍රදේශ ද ඇතුළත් වේ. කෙසේ වෙතත්, සෙපික් ගඟ එහි දිගෙන් අඩක් පමණ යාත්‍රා කළ හැකි ය. දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් මුහුදු මට්ටම ඉහළ යමින් පවතී. කාටරෙට් දූපත් වැනි බෝගන්විල්හි සමහර ප්‍රදේශවලින් ජනතාවට ඉක්මනින් ඉවත් වීමට සිදුවනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. සමස්ත දේශගුණය සාමාන්‍යයෙන් නිවර්තන වේ, නමුත් එය ඉතා විචල්‍ය භූගෝලීය පිහිටීම නිසා දේශීයව වෙනස් වේ. උෂ්ණත්වය දළ වශයෙන් උන්නතාංශය සමඟ සහසම්බන්ධ වේ.

පවතින සුළං සාමාන්‍යයෙන් මැයි සිට ඔක්තෝබර් දක්වා ගිනිකොන දෙසින් සහ දෙසැම්බර් සිට මාර්තු දක්වා වයඹ දෙසින් හමයි. මෙය සමස්ත වැසි රටා මෙහෙයවයි, කෙසේ වෙතත් විශාල කඳු සහ රළු භූමි ප්‍රදේශය දේශීය කාලගුණික තත්ත්වයන් සහ වාර්ෂික වර්ෂාපතනයේ පුළුල් වෙනස්කම් ඇති කරයි. පෝර්ට් මෝර්ස්බි අවට ප්‍රදේශය වැසි සෙවනැල්ලක පිහිටා ඇති අතර වසරකට මිලිමීටර 1,000 (අඟල් 39) ට වඩා අඩුවෙන් ලැබෙන අතර සමහර උස්බිම් ප්‍රදේශවලට මිලිමීටර 8,000 (අඟල් 310) ට වඩා ලැබේ. පහත් බිම් ආර්ද්‍රතාවය සාමාන්‍යයෙන් 80%, නව විශේෂ නිතිපතා විස්තර කෙරේ. ඊසාන දෙසින් පිහිටි විශාල දූපත් කිසි විටෙකත් නවගිනියාවට හෝ වෙනත් විශාල භූමි ස්කන්ධයකට සම්බන්ධ වී නොමැත. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ඔවුන්ට තමන්ගේම ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ ඇත; හුආන් අර්ධද්වීපය සහ නිව් බ්‍රිතාන්‍යය අතර පිහිටා ඇති දූපත් යම් සංක්‍රමණයකට මාර්ගයක් සපයයි. ගිනිකොන දෙසින් පිහිටි කුඩා දූපත් අතීතයේ දී ප්‍රධාන භූමියට සම්බන්ධ වී ඇති අතර ඒ හා සමාන වන ජීවීන් ද ඇත. වනාන්තරවලින් හතරෙන් එකක් දක්වා ද්විතියික වනාන්තර වන අතර, අතීතයේ වගා කරන ලද ප්‍රදේශ ආවරණය කරයි. මෙම ප්‍රදේශවල, වගා චක්‍රවලට වසර 50 ක් තරම් දිගු පුරන් කාලයක් ඇතුළත් විය හැකිය. එළිපෙහෙළි කිරීම වනාන්තර ප්‍රදේශයෙන් ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයක් සැවානා බවට පත් කර ඇත.

## යොමු කිරීම්
පැපුවා නවගිනියාවේ ආර්ථිකය

ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල විසින් පැපුවා නිව්ගිනියාව සංවර්ධනය වෙමින් පවතින ආර්ථිකයක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත. ආර්ථිකය බොහෝ දුරට ස්වාභාවික සම්පත් මත රඳා පවතී, ප්‍රාග්ධන ආයෝජන පතල් කැණීම් සහ තෙල් සඳහා සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති අතර, බොහෝ ශ්‍රමය කෘෂිකර්මාන්තයේ යොදවා ඇත. 2018 වන විට, ස්වාභාවික සම්පත් නිස්සාරණය සමස්ත දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 28% ක් වූ අතර ඛනිජ, තෙල් සහ ස්වාභාවික ගෑස් ඇතුළු සැලකිය යුතු දායකයින් සිටී. ජාතික මුදල් ඒකකය වන කිනා, විනිමය අනුපාතය කළමනාකරණය කිරීම සඳහා එහි ප්‍රවේශය වෙනස් කර ඇති පැපුවා නිව්ගිනියා බැංකුව විසින් නියාමනය කරනු ලැබේ. විධිමත් රැකියා නියුක්තිය අඩුය. අවම වැටුපක් ඇත, නමුත් නිදහසින් පසු එය සැබෑ ලෙස පහත වැටී ඇත. වන වගාව දූෂණයට මාර්ගයක් වන අතර බොහෝ ව්‍යාපෘති නීතිමය අවිනිශ්චිතතාවයකට මුහුණ දෙයි. දැව කැපීමෙන් 70% ක් දක්වා නීති විරෝධී විය හැකිය.

රටේ කෘෂිකර්මාන්තයට දේශීය විකිණීම සහ ජාත්‍යන්තර අපනයනය සඳහා මෙන්ම යැපුම් කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා වගා කරන භෝග ඇතුළත් වේ. ජනගහනයෙන් 40% කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් යැපුම් ගොවීන් වන අතර, මුදල් ආර්ථිකයෙන් සාපේක්ෂව ස්වාධීනව ජීවත් වෙති. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ගොවිතැන වඩාත් පුළුල් ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම වේ. බොහෝමයක් සිදු කරනු ලබන්නේ සරල වැසි ජලයෙන් පෝෂණය වන මතුපිට වාරිමාර්ග හරහා වන අතර, නිශ්චිත ශිල්පීය ක්‍රම ස්ථානය අනුව වෙනස් වේ. ටාරෝ යනු ඓතිහාසික බෝගයකි, නමුත් දැන් ප්‍රධාන වශයෙන් වගා කරන බතල හඳුන්වාදීම මීටර් 2,700 (අඩි 8,900) දක්වා වගා කිරීමට අවසර දී ඇත. සාගෝ නිස්සාරණය කරන මෙට්‍රොක්සිලෝන් සාගු ද බහුලව වගා කෙරේ.
අපනයනය කරන ලද ඛනිජ අතරට රන්, තඹ, කොබෝල්ට් සහ නිකල් ඇතුළත් වේ. තෙල් සහ ද්‍රව ස්වාභාවික වායු (LNG) ද ප්‍රධාන අපනයන භාණ්ඩ වේ. ජාත්‍යන්තර වරායන් 22 ක් ඇත, නමුත් සියල්ල ක්‍රියාත්මක නොවේ. විශාලතම වරාය වන්නේ ලේ වරාය වන අතර එය ජාත්‍යන්තර භාණ්ඩ ප්‍රවාහනයෙන් අඩක් පමණ හසුරුවයි. බොහෝ මාර්ග දුර්වල ලෙස නඩත්තු කර ඇති අතර සමහර ඒවා වැසි සමයේදී භාවිතා කළ නොහැක. කෙසේ වෙතත්, ජනගහනයෙන් බහුතරයක් ජාතික මාර්ගයකින් කිලෝමීටර 5ක් (සැතපුම් 3.1) ඇතුළත ජීවත් වන අතර ඊටත් වඩා දිස්ත්‍රික් හෝ ග්‍රාමීය මාර්ග අසල ජීවත් වේ. ඉඩම් ලියාපදිංචි කිරීමේ උත්සාහයන් ඉතා සීමිත සාර්ථකත්වයක් ලබා ඇත. අන්සතු කරන ලද ඉඩම රාජ්‍ය බදු යටතේ පෞද්ගලිකව තබා ගනී නැතහොත් රජයේ ඉඩමකි. සින්නක්කර හිමිකම (ගාස්තු සරල ලෙසද හැඳින්වේ) පැපුවා නිව්ගිනියා පුරවැසියන්ට පමණක් හිමිවිය හැකිය.

## යොමු කිරීම්
මොරෝබේ පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**මොරොබ්** යනු පැපුවා නවගිනියාවේ උතුරු වෙරළ තීරයේ පිහිටි පළාතකි. පළාත් අගනුවර සහ විශාලතම නගරය ලායි ය. පළාත වර්ග කිලෝමීටර 33,705 ක් ආවරණය කරයි. ජනගහනය 674,810 කි (2011 සංගණනය), සහ 2012 මැයි මාසයේදී දකුණු කඳුකර පළාත බෙදීමෙන් පසු එය වඩාත්ම ජනාකීර්ණ පළාතයි. එයට හුවොන් අර්ධද්වීපය, මාර්කම් ගඟ සහ ඩෙල්ටාව සහ හුවොන් බොක්ක දිගේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ. පළාතට පරිපාලන දිස්ත්‍රික්ක නවයක් ඇත. කේට් සහ යාබෙම් භාෂාව ඇතුළුව අවම වශයෙන් භාෂා 101 ක් කතා කෙරේ. ඉංග්‍රීසි සහ ටොක් පිසින් නාගරික ප්‍රදේශවල පොදු භාෂාවන් වන අතර සමහර ප්‍රදේශවල ජර්මානු භාෂාවේ පිජින් ආකාර ස්වදේශීය භාෂාව සමඟ මිශ්‍ර වේ. 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
මඩාංග් පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**මඩාංග්** යනු පැපුවා නිව්ගිනියාවේ පළාතකි. මෙම පළාත පැපුවා නිව්ගිනියාවේ ප්‍රධාන භූමියේ උතුරු වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති අතර රටේ උසම කඳු මුදුන්, ක්‍රියාකාරී ගිනි කඳු සහ එහි විශාලතම භාෂා මිශ්‍රණයක් ඇත. අගනුවර වන්නේ මඩාන්ග් නගරයයි.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
මධ්‍යම පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**මධ්‍යම පළාත** යනු පැපුවා නිව්ගිනියාවේ දකුණු වෙරළ තීරයේ පිහිටි පළාතකි. එහි ජනගහනය 237,016 (2010 සංගණනය) වන අතර එය වර්ග කිලෝමීටර 29,998 කි. ප්‍රමාණයෙන්. පළාතෙන් පිටත ජාතික අගනුවර දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටා ඇති මධ්‍යම පළාතේ රජයේ ආසනය වන්නේ කොනෙඩෝබු හි පෝර්ට් මෝර්ස්බි උපනගරයයි. 2007 ඔක්තෝබර් 9 වන දින, මධ්‍යම පළාත් රජය පෝර්ට් මෝර්ස්බි අසල මධ්‍යම පළාත තුළ පිහිටා ඇති බවුටාමා හි නව පළාත් අගනුවරක් ඉදිකිරීමට සැලසුම් කරන බව නිවේදනය කළේය,  එය ඉදිකිරීමේ ප්‍රගතියක් නොමැති වුවද. 

පැපුවා නිව්ගිනියාවේ සියලුම නගරවල, මධ්‍යම පළාත කේන්ද්‍ර කරගත් දකුණු ප්‍රධාන භූමි වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ කොටසක ටොක් පිසින් ප්‍රධාන භාෂා භාෂාව වන අතර, හිරි මෝටු යනු ශක්තිමත් භාෂා ප්‍රංශයකි (නමුත් පෝර්ට් මෝර්ස්බි හි නොවේ).  

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
චිම්බු පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**චිම්බු**, නැතහොත් **සිම්බු** ලෙසද උච්චාරණය කරනු ලබන්නේ පැපුවා නවගිනියාවේ උස්බිම් කලාපයේ පළාතකි. පළාතේ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 6,112 කි. ජනගහනය 376,473 කි (2011 සංගණනය). පළාතේ අගනුවර කුන්ඩියාවා ය . පැපුවා නිව්ගිනියාවේ උසම කන්ද වන විල්හෙල්ම් කන්ද සිම්බු හි නැගෙනහිර කොටසේ සහ මැඩන්ග් පළාතේ බටහිර කොටසේ මායිමේ පිහිටා ඇත.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
නැගෙනහිර හයිලන්ඩ්ස් පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**නැගෙනහිර හයිලන්ඩ්ස්**  යනු පැපුවා නවගිනියාවේ උස්බිම් පළාතකි. පළාත් අගනුවර ගොරෝකා ය . පළාත වර්ග කිලෝමීටර 11,157 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වේ. ජනගහනය 579,825 කි (2011 සංගණනය). මෙම පළාත උතුරින් මැඩන්ග් පළාත, නැගෙනහිරින් මොරොබ් පළාත, දකුණින් ගල්ෆ් පළාත සහ බටහිරින් සිම්බු පළාත සමඟ පොදු පරිපාලන සීමාවක් බෙදා ගනී. පළාත තුළ සහ රට තුළ සංදර්ශන සහ උත්සව වලදී ප්‍රදර්ශනය කෙරෙන අසාරෝ මඩ වෙස් මුහුණේ නිවහන මෙම පළාතයි. ගොරොකා ගුවන්තොටුපළ ඇතුළුව ගුවන් මගින් සහ ප්‍රධාන හයිලන්ඩ්ස් අධිවේගී මාර්ගය ඇතුළුව මාර්ග ප්‍රවාහනය මගින් පළාතට ළඟා විය හැකිය.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
නැගෙනහිර නව බ්‍රිතාන්‍ය පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**නැගෙනහිර නව බ්‍රිතාන්‍යය** යනු පැපුවා නවගිනියාවේ පළාතක් වන අතර එය නිව් බ්‍රිතාන්‍ය දූපතේ ඊසානදිග කොටස සහ යෝර්ක් දූපත් ආදිපාදවරයාගෙන් සමන්විත වේ. පළාතේ අගනුවර වන්නේ 1994 දී ගිනිකඳු පිපිරීමකින් බොහෝ දුරට විනාශ වූ පැරණි අගනුවර වන රබාවුල්ට නුදුරින් පිහිටි කොකෝපෝ ය. නැගෙනහිර නව බ්‍රිතාන්‍යය වර්ග කිලෝමීටර 15,816 ක මුළු භූමි ප්‍රමාණයකින් ආවරණය කරයි. 2000 සංගණනයේදී පළාතේ ජනගහනය 220,133 ක් ලෙස වාර්තා වූ අතර, 2011 ගණන් බැලීමේදී එය 328,369 දක්වා ඉහළ ගියේය.  පළාත් වෙරළබඩ ජලය වර්ග කිලෝමීටර 104,000 ක භූමි ප්‍රදේශයක් පුරා විහිදේ. පළාතේ එකම ගොඩබිම් මායිම බටහිරින් බටහිර නිව් බ්‍රිතාන්‍ය පළාත සමඟ වන අතර, එය නැගෙනහිරින් නිව් අයර්ලන්ත පළාත සමඟ සමුද්‍රීය මායිමක් ද බෙදා ගනී.

නැගෙනහිර නව බ්‍රිතාන්‍යයේ ද්විත්ව ආර්ථිකයක් ඇත: මුදල් ආර්ථිකයක් යැපුම් ගොවිතැන් අංශය සමඟ සමාන්තරව ක්‍රියාත්මක වේ. අපනයනය සඳහා නිපදවන ප්‍රධාන බෝග වන්නේ කොකෝවා සහ කොප්පරා ය . සංචාරක ව්‍යාපාරය පළාත් ආර්ථිකයේ වඩ වඩාත් වැදගත් අංශයක් ලෙස දිගටම පවතී.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
නැගෙනහිර සේපික් පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**නැගෙනහිර සෙපික්** යනු පැපුවා නවගිනියාවේ පළාතකි. එහි අගනුවර වේවැක් ය. නැගෙනහිර සෙපික් හි ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 450,530 කි (2011 සංගණනයට අනුව) සහ එය වර්ග කිලෝමීටර 43,426 කි. එහි ඝනත්වය වර්ග කිලෝමීටරයකට පුද්ගලයින් 10.4 කි.

## ඉතිහාසය 
1976 දී පළාත් රජය නිර්මාණය කිරීමෙන් පසු අගමැති මයිකල් සෝමාරේ විසින් චෙරුබිම් දම්බුයි නැගෙනහිර සෙපික්හි පළමු අගමැති ලෙස පත් කරන ලදී  දම්බුයි 1979 දක්වා අන්තර්කාලීන අගමැති ලෙස කටයුතු කළ අතර, ඔහු පූර්ණ ධුර කාලයක් සහිතව නැගෙනහිර සෙපික්හි ස්ථිර අගමැති බවට පත්විය.  ඔහු 1983 දක්වා ධුරයේ රැඳී සිටියේය. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ගල්ෆ් පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**ගල්ෆ් පළාත** යනු දකුණු වෙරළ තීරයේ පිහිටි පැපුවා නවගිනියාවේ පළාතකි. පළාත් අගනුවර කෙරෙමා ය. වර්ග කිලෝමීටර 34,472 කි. පළාත කඳු, පහත්බිම් ගංගා ඩෙල්ටා සහ තෘණ බිම් ගංවතුර තැනිතලා වලින් ආධිපත්‍යය දරයි. ගල්ෆ් පළාතේ, කිකෝරි, ටුරාමා, පුරරි සහ වයිලාලා ගංගා පැපුවාන් බොක්ක හමුවෙයි. 106,898 ක ජනගහනයක් සහිත (2000 සංගණනය) පැපුවා නිව්ගිනියාවේ සියලුම පළාත්වල දෙවන කුඩාම ජනගහනය මෙම පළාත සතුව ඇත. පළාත බටහිරින් බටහිර පළාත, උතුරින් දකුණු කඳුකරය, චිම්බු සහ නැගෙනහිර කඳුකරය, නැගෙනහිරින් මොරොබ් පළාත සහ ගිනිකොන දෙසින් මධ්‍යම පළාත සමඟ භූමි මායිම් බෙදා ගනී.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ලයිම් රෝගය

**ලයිම් රෝගය**, **ලයිම් බොරෙලියෝසිස්** ලෙසද හැඳින්වේ, එය කිනිතුල්ලන් මගින් පැතිරෙන *බොරෙලියා* බැක්ටීරියාව නිසා ඇති වන බෝවන රෝගයකි. ආසාදනය සාමාන්‍යයෙන් මුලින්ම සමේ රතු ප්‍රදේශයක් (කුෂ්ඨයක්) ලෙස පෙන්නුම් කරයි. එරිතිමා මිග්‍රාන්ස් ලෙස හඳුන්වන රතු ප්‍රදේශය සතියකට පමණ පසු කිනිතුල්ලන් දෂ්ට කළ ස්ථානයේ විශාල වේ. එය සාමාන්‍යයෙන් මෙම අදියරේදී සුව වේ.

ලයිම් රෝගය මිනිසුන්ට සම්ප්‍රේෂණය වන්නේ *ඉක්සෝඩ්ස්* කුලයට අයත් ආසාදිත කිනිතුල්ලන් දෂ්ට කිරීමෙනි. එක්සත් ජනපදයේ, සැලකිලිමත් වන කිනිතුල්ලන් සාමාන්‍යයෙන් *Ixodes scapularis* වර්ගයට අයත් වන අතර, බැක්ටීරියාව පැතිරීමට අවම වශයෙන් පැය 36 ක්වත් පෙර දෂ්ට කළ යුතුය. යුරෝපයේ, *Ixodes ricinus* වර්ගයේ කිනිතුල්ලන් බැක්ටීරියාව වඩාත් ඉක්මනින් පැතිරවිය හැක. උතුරු ඇමරිකාවේ, *බොරෙලියා බර්ග්ඩෝර්ෆෙරි* සහ *බොරෙලියා මයෝනි යන* බැක්ටීරියා ලයිම් රෝගය ඇති කරයි. යුරෝපයේ සහ ආසියාවේ, *Borrelia afzelii* සහ *Borrelia garinii* ද රෝගයට හේතු වේ. රෝගයේ මුල් අවධියේදී රුධිර පරීක්ෂණ බොහෝ විට ඍණාත්මක වේ.

වැළැක්වීමේ ක්‍රියාමාර්ග අතරට කිනිතුල්ලන් දෂ්ට කිරීම් වැළැක්වීම සඳහා ගන්නා උත්සාහයන් ඇතුළත් වේ, උදාහරණයක් ලෙස අත් සහ පාද ආවරණය වන පරිදි ඇඳුම් ඇඳීම සහ DEET මත පදනම් වූ කෘමි විකර්ෂක භාවිතා කිරීම. ඉවත් කරන ලද කිනිතුල්ල රුධිරයෙන් පිරී තිබුනේ නම්, ආසාදනය වර්ධනය වීම වැළැක්වීම සඳහා ඩොක්සිසයික්ලයින් එක් මාත්‍රාවක් භාවිතා කළ හැකි නමුත්, ආසාදනය වර්ධනය වීම දුර්ලභ බැවින් සාමාන්‍යයෙන් නිර්දේශ නොකරයි. සම්මත ප්‍රතිකාර සාමාන්‍යයෙන් සති දෙකක් හෝ තුනක් පවතී.

උතුරු අර්ධගෝලයේ කිනිතුල්ලන් මගින් පැතිරෙන වඩාත් සුලභ රෝගය ලයිම් රෝගයයි. එය එක්සත් ජනපදයේ වසරකට පුද්ගලයින් 300,000 ක් සහ යුරෝපයේ වසරකට පුද්ගලයින් 65,000 ක් බලපාන බවට ගණන් බලා ඇත. ආසාදන බහුලව දක්නට ලැබෙන්නේ වසන්ත හා ගිම්හානයේ මුල් භාගයේදීය. සම්බන්ධ බැක්ටීරියාව මුලින්ම විස්තර කළේ 1981 දී විලී බර්ග්ඩෝෆර් විසිනි. ප්‍රතිකාර කිරීමෙන් පසු ඇතිවන නිදන්ගත රෝග ලක්ෂණ හොඳින් විස්තර කර ඇති අතර ඒවා "ප්‍රතිකාරයෙන් පසු ලයිම් රෝග සින්ඩ්‍රෝමය" (PTLDS) ලෙස හැඳින්වේ. සමහර සෞඛ්‍ය සේවා සපයන්නන් කියා සිටින්නේ PTLDS නොනවතින ආසාදනයක් නිසා ඇති වන බවයි, නමුත් සම්මත ප්‍රතිකාරයෙන් පසුව නොනවතින ආසාදනයක් ඇති බවට කිසිදු සාක්ෂියක් සොයාගත නොහැකි බැවින් මෙය සත්‍ය යැයි විශ්වාස නොකෙරේ. ලයිම් රෝගය සඳහා එන්නතක් 1998 සහ 2002 අතර කාලය තුළ එක්සත් ජනපදයේ අලෙවි කරන ලද නමුත් දුර්වල අලෙවිය හේතුවෙන් වෙළඳපොළෙන් ඉවත් කරන ලදී. නව එන්නත් සංවර්ධනය කිරීම සඳහා පර්යේෂණ සිදුවෙමින් පවතී.

## යොමු කිරීම්
නව අයර්ලන්ත පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**නව අයර්ලන්ත පළාත**, කලින් **නිව් මෙක්ලන්බර්ග්** (), සහ **නෝවා හයිබර්නියා**, පැපුවා නිව්ගිනියාවේ ඊසානදිග කෙළවරේ පිහිටි පළාතයි.
මිල්නේ බේ පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**මිල්න් බොක්ක** යනු පැපුවා නවගිනියාවේ පළාතකි. එහි අගනුවර ඇලෝටෝ ය. පළාත වර්ග කිලෝමීටර 14,345 ක් ආවරණය කරයි. ජනගහනය 252,990 කි. මෙම පළාත තුළ දූපත් 600 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් ඇති අතර ඉන් 160 ක් පමණ ජනාවාස වී ඇත. මෙම පළාතේ 276,000 ක් පමණ වැසියන් සිටින අතර, භාෂා 48 ක් පමණ කතා කරන අතර, ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් ඔස්ට්‍රෝනියානු භාෂා පවුලේ නැගෙනහිර මැලේ-පොලිනීසියානු ශාඛාවට අයත් වේ. ආර්ථික වශයෙන් පළාත මිසිමා දූපතේ සංචාරක ව්‍යාපාරය, තෙල් පාම් සහ රන් කැණීම් මත රඳා පවතී; මෙම විශාල කර්මාන්ත වලට අමතරව කොකෝවා සහ කොප්පරා වගාවේ කුඩා පරිමාණ ගම්මාන ව්‍යාපෘති රාශියක් ඇත. දෙවන ලෝක යුද්ධයේ මිල්න් බොක්ක සටන සිදු වූයේ පළාතේ ය.

සංස්කෘතික වශයෙන් මිල්න් බොක්ක කලාපය සමහර විට **මැසිම්** ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, එය මිසිමා දූපතේ නාමයෙන් ආරම්භ වූ යෙදුමකි.  මැසිම් සමාජ සාමාන්‍යයෙන් මාතෘ පරම්පරාව, විස්තීර්ණ මෘත ශරීර අනුපිළිවෙල සහ කුලා වළල්ල ඇතුළු චාරිත්‍රානුකූල හුවමාරුවේ සංකීර්ණ පද්ධති මගින් සංලක්ෂිත වේ. දූපත් කණ්ඩායමේ සිට දූපත් කණ්ඩායම දක්වා සහ සමීපව පිහිටා ඇති දූපත් අතර පවා, දේශීය සංස්කෘතිය කැපී පෙනෙන ලෙස වෙනස් වේ. එක් දූපතක සමාජීය වශයෙන් පිළිගත හැකි දේ තවත් දූපතක එසේ නොවිය හැකිය. &#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
දකුණු හයිලන්ඩ්ස් පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**දකුණු හයිලන්ඩ්ස්** යනු පැපුවා නවගිනියාවේ පළාතකි. එහි පළාත් අගනුවර මෙන්ඩි නගරයයි.  පැපුවා නවගිනියාවේ ජාතික 2021 සංගණනයට අනුව, දකුණු කඳුකර පළාතේ මුළු ජනගහනය 927,306 කි. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
බටහිර පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**බටහිර පළාත** යනු නිරිතදිග පැපුවා නවගිනියාවේ වෙරළබඩ පළාතක් වන අතර එය ඉන්දුනීසියානු පළාත් වන හයිලන්ඩ් පැපුවා සහ දකුණු පැපුවා වලට මායිම් වේ. පළාත් අගනුවර වන්නේ දාරු ය . පළාතේ විශාලතම නගරය වන්නේ ටැබුබිල් ය . අනෙකුත් ප්‍රධාන ජනාවාස වන්නේ කියුන්ගා, නින්ගෙරම්, ඔල්සොබිප් සහ බාලිමෝ ය .

උතුරු සොලමන්ස්, චිම්බු සහ උතුරු පළාත්වල රජයන් මෙන්, පළාත් රජය ද පළාතේ නම වෙනස් කිරීමට උත්සාහ කර ඇත. රජය **ෆ්ලයි රිවර් පළාත් රජය** යන නම භාවිතා කරයි; කෙසේ වෙතත්, පැපුවා නිව්ගිනියාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ එය වෙනස් කර නොමැති බැවින් මෙය නිල නොවන ලෙස පවතී.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
බටහිර හයිලෑන්ඩ්ස් පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**බටහිර හයිලෑන්ඩ්ස්** යනු පැපුවා නවගිනියාවේ පළාතකි. පළාත් අගනුවර හේගන් කන්දයි . පළාතේ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 4,299 කි. එහි ජනගහනය 362,850 ක් වේ (2011 සංගණනය), බටහිර කඳුකරය ( ජාතික අගනුවර දිස්ත්‍රික්කය හැර) වඩාත්ම ජනාකීර්ණ පළාත බවට පත් කරයි. තේ සහ කෝපි බටහිර කඳුකරයේ වගා කෙරේ.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
එන්ගා පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**එන්ගා** යනු පැපුවා නවගිනියාවේ (PNG) පළාත්වලින් එකකි. එන්ගා භූගෝලීය වශයෙන් පැපුවා නිව්ගිනියාවේ උතුරු ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති අතර 1975 දී ජාතික නිදහස ලබන විට යාබද බටහිර කඳුකරයෙන් වෙන් විය. බහුතර ජනවාර්ගික කණ්ඩායම එංගාන්වරු ය.  ආසන්න වශයෙන් 500,000 ක් පමණ ජනතාව පළාත තුළ ජීවත් වන අතර, එහි දිස්ත්‍රික්ක පහේම එක් භාෂාවක් කතා කරයි.  කලාපයේ නැගෙනහිර පැත්තේ එංගාන්වරුන්ගේ භූමියෙන් කුඩා සුළුතරයක් බටහිර කඳුකරයේ රැඳී සිටි අතර, ඔවුන්ගේ භූමියට හේගන් කන්දෙන් මාර්ගයෙන් ප්‍රවේශ විය හැකි නමුත් එන්ගා භූමියේ වෙනත් තැනකින් කෙලින්ම ප්‍රවේශ විය නොහැක.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
බුගන්විල් කලාපය, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**බුගන්විල්**, නිල වශයෙන් **බුගන්විල් හි ස්වයං පාලන කලාපය**  පැපුවා නවගිනියාවේ ස්වයං පාලන කලාපයකි . විශාලතම දූපත බුගන්විල් දූපත වන අතර, එම කලාපයට බුකා දූපත සහ පිටත දූපත් සහ අතොළු ගණනාවක් ද ඇතුළත් වේ. තාවකාලික අගනුවර බුකා දූපතේ බුකා ය.

2011 දී, මෙම කලාපයේ ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 250,000 කි. බුගන්විල් හි ප්‍රධාන භාෂාව ටොක් පිසින් වන අතර, විවිධ ඔස්ට්‍රෝනියානු සහ ඔස්ට්‍රෝනියානු නොවන භාෂා ද කතා කෙරේ. මෙම කලාපයට පොලිනීසියානු භාෂා කතා කරන පොලිනීසියානු බාහිර ප්‍රදේශ කිහිපයක් ඇතුළත් වේ. භූගෝලීය වශයෙන්, බුගන්විල් සහ බුකා දූපත් සොලමන් දූපත් දූපත් සමූහයේ කොටසක් වන නමුත් ඒවා දේශපාලනිකව ස්වාධීන රට වන සොලමන් දූපත් වලින් වෙන්ව ඇත. ඓතිහාසික වශයෙන්, බුගන්විල් සහ බුකා, දැන් සොලමන් දූපත් රටේ කොටසක් වන චොයිසුල්, සැන්ටා ඉසබෙල්, ෂෝර්ට්ලන්ඩ්ස් සහ ඔන්ටොං ජාවා දූපත් සමඟ එක්ව ජර්මානු සොලමන් දූපත් ආරක්ෂක ප්‍රදේශය පිහිටුවා ගත් අතර, භූගෝලීය ප්‍රදේශය පසුව උතුරු සොලමන් දූපත් ලෙස හැඳින්වේ.

අවම වශයෙන් වසර 29,000 ක් තිස්සේ බුගන්විල් හි මිනිසුන් වාසය කර ඇත. යටත් විජිත සමයේදී, මෙම කලාපය විවිධ කාල පරිච්ඡේද සඳහා ජර්මානුවන්, ඕස්ට්‍රේලියානුවන්, ජපන් ජාතිකයන් සහ ඇමරිකානුවන් විසින් අත්පත් කරගෙන පරිපාලනය කරන ලදී. මෙම කලාපයේ නම ආරම්භ වී ඇත්තේ 1768 දී එයට ළඟා වූ ප්‍රංශ අද්මිරාල් ලුවී ඇන්ටොයින් ඩි බුගන්විල්  විසිනි.

බුගන්විල් බෙදුම්වාදය 1960 ගණන්වල ආරම්භ වූ අතර, 1975 දී පැපුවා නිව්ගිනියාව නිදහස ලැබීමට ටික කලකට පෙර උතුරු සොලමන් ජනරජය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී; එය ඊළඟ වසරේ පැපුවා නිව්ගිනියාවට යටත් විය. පන්ගුන පතල සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ ගැටුම බුගන්විල් සිවිල් යුද්ධයට (1988–1998) ප්‍රධාන හේතුව වූ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 20,000 ක් දක්වා පිරිසක් මිය ගියහ. සාම ගිවිසුමක් හේතුවෙන් බුගන්විල් ස්වයං පාලන රජය නිර්මාණය විය.

2019 අගභාගයේදී, පැපුවා නිව්ගිනියාව තුළ අඛණ්ඩ ස්වයං පාලනයක් වෙනුවට නිදහස සඳහා ඡන්දය දුන් 98% ක් සමඟ බැඳීමක් නොමැති ස්වාධීන ජනමත විචාරණයක් පවත්වන ලදී. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, පැපුවා නිව්ගිනියා රජය විසින් අනුමත කිරීම බලාපොරොත්තුවෙන්, 2025 සහ 2027 අතර කාලය තුළ කලාපීය බලධාරීන් ස්වාධීන වීමට අදහස් කරයි. අනුමත කළහොත්, අගනුවර බුකා සිට අරවා හි පෙර ස්ථානයට ගෙන යා හැකිය.    2025 මාර්තු මාසයේදී, බුගන්විල් නිදහස් නායකයින්ගේ උපදේශන සංසදය 2027 සැප්තැම්බර් 1 නිදහසේ දිනය ලෙස නිර්දේශ කළේය. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ඔරෝ පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
කලින් (සහ නිල වශයෙන් තවමත්) **උතුරු පළාත ලෙස හැඳින්වූ** **ඔරෝ පළාත**,  පැපුවා නවගිනියාවේ දකුණු කලාපයේ වෙරළබඩ පළාතකි. පළාත් අගනුවර පොපොන්ඩෙටා ය . පළාත වර්ග කිලෝමීටර 22,800 ක් ආවරණය කරයි.&nbsp;එහි ජනගහනය 176,206 කි (2011 සංගණනය). පළාත වයඹ දෙසින් මොරොබ් පළාත, බටහිරින් සහ දකුණින් මධ්‍යම පළාත සහ ගිනිකොන දෙසින් මිල්න් බොක්ක පළාත සමඟ භූමි මායිම් බෙදා ගනී. පළාත පැපුවාන් අර්ධද්වීපය තුළ පිහිටා ඇත.

ඇන්ග්ලිකන් පල්ලිය ප්‍රධාන ආගමික නිකාය වන එකම පළාත ඕරෝ ය. තෙල් පාම් ප්‍රධාන ප්‍රාථමික කර්මාන්තයයි. විලියම් ක්ලාක් විද්‍යාලය ද එම ප්‍රදේශයේ ජනතාවට අරමුදල් සපයයි. 

කොකෝඩා ධාවන පථයේ උතුරු කෙළවර පළාතේ කොකෝඩා ගම්මානයෙන් සහ ක්‍රියාකාරී ගිනි කන්දක් වන ලැමින්ටන් කන්දෙන් අවසන් වේ. දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී කොකෝඩා ධාවන පථය අල්ලාගෙන පෝර්ට් මෝර්ස්බි සිට අභ්‍යන්තරයට ප්‍රවේශය ලබා දුන් පසු, එවකට උතුරු දිස්ත්‍රික්කයේ වෙරළ තීරය ද දැඩි සටන් සිදු වූ ස්ථානය විය; බුනා, ගෝනා සහ සනානන්ද ව්‍යාපාර විශේෂයෙන් හොඳින් මතකයේ රැඳේ.

1951 ජනවාරි මාසයේදී, ලැමින්ටන් කන්දේ සිදු වූ ව්‍යසනකාරී පිපිරීමෙන් පළාත විනාශයට පත් විය. ගිනි කන්ද පිපිරීමෙන් බොහෝ ගම්මාන, අවට වෘක්ෂලතාදිය විනාශ වූ අතර 3,000 කට ආසන්න පිරිසක් මිය ගියහ. 

ටුෆි කිමිදුම් සහ සංස්කෘතික නිකේතනය කේප් නෙල්සන් ග්‍රාමීය පළාත් පාලන මට්ටමේ රජයේ ප්‍රදේශයේ උතුරු වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති අතර එහි කිමිදීම සහ දේශීයව 'ෆ්ජෝර්ඩ්ස්' ලෙස හඳුන්වන දර්ශනීය රියාස් සඳහා ප්‍රසිද්ධය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
සැන්ඩවුන් පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**සැන්ඩවුන් පළාත** (කලින් **බටහිර සෙපික් පළාත** ) යනු පැපුවා නිව්ගිනියාවේ වයඹදිග ප්‍රධාන භූමි පළාතයි (හිරු බැස යෑමේ නිවහන ලෙසද හැඳින්වේ). එය වර්ග කිලෝමීටර 35,920 ක භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරයි.&nbsp;ජනගහනය 248,411 කි (2011 සංගණනය). අගනුවර වැනිමෝ ය. 1998 ජූලි මාසයේදී අයිටාපේ නගරය අවට ප්‍රදේශය රික්ටර් මාපකයේ 7.0 ක භූමිකම්පාවක් හේතුවෙන් ඇති වූ දැවැන්ත සුනාමියකට ගොදුරු වූ අතර එමඟින් පුද්ගලයින් 2,000 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගියහ. ජාත්‍යන්තර දේශසීමාව දෙසට වනීමෝ හි බටහිර වෙරළ තීරයේ ගම්මාන පහ නම්; ලිඩෝ, වරෝමෝ, යකෝ, මුසු සහ වුටුන්ග් ය. එය ඉන්දුනීසියාවට මායිම් වේ.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ජාතික අගනුවර දිස්ත්‍රික්කය, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
පැපුවා නවගිනියාවේ **ජාතික අගනුවර දිස්ත්‍රික්කය** යනු පැපුවා නවගිනියාවේ අගනුවර වන පෝර්ට් මෝර්ස්බි වටා ඇති ඒකාබද්ධ ප්‍රදේශයයි. එය මධ්‍යම පළාතෙන් වටවී තිබුණද, පෝර්ට් මෝර්ස්බි අගනුවර ද වන නමුත්, එය තාක්ෂණික වශයෙන් එම පළාතේ කොටසක් නොවේ. එය වර්ග කිලෝමීටර 240 ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි. ජනගහනය 364,125 කි (2011 සංගණනය).   එය විවෘත මන්ත්‍රීවරුන් තිදෙනෙකු සහ ජාතික අගනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස කටයුතු කරන පැපුවා නිව්ගිනියාවේ ජාතික පාර්ලිමේන්තුවේ NCD-පුළුල් නියෝජිතයෙකු විසින් නියෝජනය කරනු ලැබේ; කෙසේ වෙතත්, ජාතික අගනුවර දිස්ත්‍රික් කොමිසමේ කාර්යභාරය හේතුවෙන් මෙම මන්ත්‍රීවරුන්ට රටේ වෙනත් තැන්වල මෙන් සමාන බලතල නොමැත. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
හෙළ පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**හෙළ** යනු පැපුවා නිව්ගිනියාවේ පළාතකි. පළාත් අගනුවර ටාරි ය .  පළාත වර්ග කිලෝමීටර 10,498 ක භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරයි. සහ ජනගහනය 249,449 කි (2011 සංගණන සංඛ්‍යාලේඛන).  හෙළ පළාත නිල වශයෙන් 2012 මැයි 17 වන දින ආරම්භ වූ අතර,  මීට පෙර දකුණු කඳුකර පළාතේ කොටසක් වූ දිස්ත්‍රික්ක තුනක් ඇතුළත් විය. &#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D; එහි තෙල් සහ ස්වාභාවික වායු ඇත. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
බටහිර නව බ්‍රිතාන්‍ය පළාත, පැපුවා නවගිනියාව

thumb|සිතියම
**බටහිර නිව් බ්‍රිතාන්‍යය** යනු නිව් බ්‍රිතාන්‍ය දූපත් වල පිහිටි පැපුවා නවගිනියාවේ පළාතකි. පළාත් අගනුවර කිම්බේ ය. පළාතේ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 20,387 කි.&nbsp;2011 සංගණනයට අනුව 264,264 ක ජනගහනයක් ඇත. පළාතේ එකම ගොඩබිම් මායිම නැගෙනහිර නිව් බ්‍රිතාන්‍යය සමඟ වේ. ප්‍රධාන ගෝත්‍ර හතක් ඇත, නකනායි, බකෝවි, කෝව්, ඌනියා, මැලියු, අරෝව්, ඔවුන් භාෂා 25 ක් පමණ කතා කරයි.

පැපුවා නිව්ගිනියාවේ බටහිර නිව් බ්‍රිතාන්‍යයේ ජනතාව "කොම්බ්ස්" ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ සැලකිය යුතු කෝව් (හෝ කොම්බේ) ජනයාට උපමාලංකාරයෙන් යොමු කිරීමෙනි. 1960 ගණන්වල *නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික්* සඟරාවේ මානව විද්‍යාඥ ඈන් චව්නිං විසින් කෝව් ජනතාව ගැන වාර්තා කරන ලදී. පැපුවා නිව්ගිනියාව තුළ ඔවුන් ශිෂ්ණය අධි-කැපීම සඳහා ප්‍රසිද්ධය - සාමාන්‍යයෙන් පැපුවා නිව්ගිනියා වැසියන් අතර චර්මච්ඡේදනය "කොම්බේ කැපීම" ලෙස වැරදි ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ - නමුත් කලින් නිව්ගිනියා දූපතේ සහ නිව්ගිනියා දූපත් වල අනෙකුත් උතුරු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල භාවිතා කරන ලදී.

ප්‍රමුඛ ආගමික අනුබද්ධය රෝමානු කතෝලික වේ, නමුත් පළාතේ බටහිර කෙළවරේ සැලකිය යුතු ඇන්ග්ලිකන් පැවැත්මක් ඇති අතර පැපුවා නිව්ගිනියාවේ විශ්‍රාමික ඇන්ග්ලිකන් නාහිමියා වන බිෂොප් ජේම්ස් අයොං මුලින් බටහිර නිව් බ්‍රිතාන්‍යයෙන් පැමිණි අයෙකි.

බටහිර නිව් බ්‍රිතාන්‍යය, විශේෂයෙන් කිම්බේ කලාපයේ පළාතේ උතුරු වෙරළ තීරයේ විශාල තෙල් පාම් වගාවන් සමඟ අපනයනය සඳහා පාම් තෙල් නිෂ්පාදනය කරයි. අභ්‍යන්තරයේ සහ දකුණු වෙරළ තීරයේ දැව කැපීමේ ක්‍රියාකාරකම් පවතී. කිම්බේ අසල වැලින්ඩි කිමිදුම් නිකේතනය පැපුවා නිව්ගිනියාවට පැමිණෙන සංචාරකයින් සඳහා සංචාරක ගමනාන්තයකි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas