open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
සැන් ජුවාන් බවුටිස්ටා, චිලී

චිලියේ වල්පරයිසෝ පළාතේ ජුවාන් ෆර්නැන්ඩෙස් දූපත් වල කොටසක් වන රොබින්සන් කෲසෝ දූපතේ ප්‍රධාන නගරය **සැන් ජුවාන් බවුටිස්ටා** වන අතර එය දූපත් දාමය තුළ ඇති ප්‍රාථමික මිනිස් ජනාවාසය වේ. සමහර මූලාශ්‍ර පවසන්නේ නගරය 1877 දී ආරම්භ කරන ලද බවත්, අනෙක් ඒවා 1750 දී පෙර දිනයක් ලබා දෙන බවත්ය. එය මධ්‍යම ඊසානදිග වෙරළ තීරයේ කම්බර්ලන්ඩ් බොක්කෙහි පිහිටා ඇත. ඇමරිකානු තල්මසුන් දඩයම්කරුවන්ගේ නැව් ලොග් වාර්තා කරන්නේ 1844 ජුනි 19 වන දින අනාගත ජනපදිකයන් සහ ඔවුන්ගේ ගමන් මලු දිවයිනට ප්‍රවාහනය කළ බවයි thumb|සැන් ජුවාන් බවුටිස්ටා දූපතේ සිතියම

මෙම ප්‍රජාව "ග්‍රාමීය" සන්සුන් භාවයක් පවත්වා ගෙන යන අතර, බොහෝ දුරට කටු සහිත පොකිරිස්සන් වෙළඳාම මත යැපෙන නමුත්, පදිංචිකරුවන් වාහන භාවිතා කරයි, චන්ද්‍රිකා අන්තර්ජාල සම්බන්ධතාවයක් පවත්වා ගනී, සහ රූපවාහිනී යන්ත්‍ර සතුව ඇත. 2012 සංගණනයේදී, නගරයේ ජනගහනය 800 ක් වූ අතර, එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර් 0.31 කි.

ගමේ උතුරු කෙළවරේ, ඩ්‍රෙස්ඩන් පාසල අසල පාපන්දු පිටියක් ඇත - එය පළමු ලෝක යුද්ධ සමයේදී ගිලී ගිය ජර්මානු සැහැල්ලු කෲසර් SMS  ඩ්‍රෙස්ඩන් නෞකාව අනුව නම් කරන ලදී; එය පිහිටා ඇති වීදියේ ඩ්‍රෙස්ඩන් යන නම ද ඇත. ගමේ අනෙකුත් (සාමාන්‍යයෙන් තාර නොදැමූ) වීදිවල නම් අතර ලැරේන් ඇල්කාල්ඩ්, ඉග්නාසියෝ කැරෙරා පින්ටෝ, එල් සැන්ඩලෝ, විසෙන්ටේ ගොන්සාලෙස්, ටෙනියෙන්ටේ කෝර්ටෙස් සහ ලා පොල්වෝරා ඇතුළත් වේ.

සැන් ජුවාන් බවුටිස්ටාට ඉහළින් පිහිටා ඇත්තේ *ලාස් කියුවාස් ඩි ලොස් පැට්‍රියොටාස්* (දේශප්‍රේමීන්ගේ ගුහා) වන අතර, රන්කගුවා සටනින් පසු (1814 ඔක්තෝබර්) ස්පාඤ්ඤ බලධාරීන් විසින් නියෝග කරන ලද පරිදි චිලී ක්‍රියෝල් නිදහස් ක්‍රියාකාරීන් 42 දෙනෙකු පිටුවහල්ව ජීවත් වූහ. පිටුවහල් කරන ලද අය අතර ජුවාන් එගානා සහ මැනුවෙල් ද සලාස් වැනි ඓතිහාසික නිරූපක ඇතුළත් විය. 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
හොනොලුලු, හවායි

**හොනොලුලු** (   ; ) යනු පැසිෆික් සාගරයේ පිහිටා ඇති එක්සත් ජනපද හවායි ප්‍රාන්තයේ අගනුවර සහ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරයයි . එය ඔආහු දූපතේ ගිනිකොනදිග වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති ඒකාබද්ධ නගරය සහ හොනොලුලු ප්‍රාන්තයේ ප්‍රාන්ත ආසනයයි . 2020 සංගණනයේදී හොනොලුලු හි ජනගහනය 350,964 ක් වූ අතර,  නාගරික හොනොලුලු අගනගර ප්‍රදේශයේ ඇස්තමේන්තුගත පදිංචිකරුවන් මිලියන 1 ක් සිටින අතර එය ජාතියේ 56 වන විශාලතම අගනගර ප්‍රදේශය වේ.

හොනොලුලු යනු "ආරක්ෂක වරාය" හෝ "සන්සුන් වරාය" සඳහා හවායි භාෂාවයි; එහි පැරණි නම වන කෝ, දළ වශයෙන් නුආනු මාවතේ සිට අලකියා වීදිය දක්වා සහ වර්තමාන නගර මධ්‍යයේ දිස්ත්‍රික්කයේ හදවත වන හෝටල් වීදියේ සිට ක්වීන් වීදිය දක්වා ප්‍රදේශය ආවරණය කරයි. වරායක් ලෙස නගරයේ ඇති යෝග්‍යතාවය හවායි දූපත් සමූහයේ සහ පුළුල් පැසිෆික් කලාපයේ එහි ඓතිහාසික වර්ධනය සහ වැදගත්කමට හේතු වේ. හොනොලුලු 1845 සිට හවායි දූපත් වල අගනුවර වන අතර, පළමුව ස්වාධීන හවායි රාජධානියේ සහ 1898 සිට එක්සත් ජනපද භූමියේ සහ හවායි ප්‍රාන්තයේ අගනුවර වේ. 1941 දෙසැම්බර් 7 වන දින ජපන් අධිරාජ්‍යය අසල පිහිටි පර්ල් වරායට පහර දීමෙන් පසුව නගරය ලොව පුරා පිළිගැනීමක් ලබා ගත් අතර එමඟින් එක්සත් ජනපදය දෙවන ලෝක යුද්ධයට ඇතුළු විය; වරාය තවමත් ප්‍රධාන එක්සත් ජනපද නාවික කඳවුරක් වන අතර එය ලොව විශාලතම නාවික අණදෙන නිලධාරියා වන එක්සත් ජනපද පැසිෆික් බලඇණියට සත්කාරකත්වය සපයයි.

හොනොලුලු යනු එක්සත් ජනපදයේ බටහිරම සහ දකුණුම ප්‍රධාන නගරය මෙන්ම එක්සත් ජනපදයේ බටහිරම සහ දකුණුම රාජ්‍ය අගනුවරයි. එය ප්‍රාන්තයේ සහ ඕෂනියාවේ ව්‍යාපාර, මූල්‍ය, ආගන්තුක සත්කාර සහ හමුදා ආරක්ෂාව සඳහා ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයකි.   නගරය විවිධ ආසියානු, බටහිර සහ පැසිෆික් සංස්කෘතීන්ගේ මිශ්‍රණයකින් සංලක්ෂිත වන අතර එය එහි විවිධ ජන විකාශනය, ආහාර සහ සම්ප්‍රදායන්ගෙන් පිළිබිඹු වේ. හොනොලුලු හි හිතකර නිවර්තන දේශගුණය, පොහොසත් ස්වාභාවික දර්ශන සහ පුළුල් වෙරළ තීරයන් එය සංචාරකයින් සඳහා ජනප්‍රිය ගෝලීය ගමනාන්තයක් බවට පත් කරයි. 2024 දී මිලියන 1.5 කට ආසන්න අමුත්තන් සමඟ, හොනොලුලු එක්සත් ජනපදයේ වැඩිපුරම සංචාරය කරන ලද නගර දහය අතර වේ. 

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images

## යොමු කිරීම්
වීරවර්ණ

**වීරවර්ණ** ලාංකික සිංහල සිනමාපටයකී. මෙම සිනමාපටය 2016 වසරේ තිරගත කෙරුණි. මෙහි විශිෂ්ඨ රංගන ශිල්පීන් රැසක් චරිත නිරූපනය කරන ලදී.

### රංගනය
* රවීන්ද්‍ර රන්දෙණිය 
* සිරිල් වික්‍රමගේ 
* ඩබ්ලිව්.ජයසිරි
* වීණා ජයකොඩි
* ඩග්ලස් රණසිංහ
* සුසන්තා චන්ද්‍රමාලි
* ඉමේෂාන් නෙල්ලිගහවත්ත
* රංජිත් රූබසිංහ
* ගාමිණි ජයලත්
* රූපා ගෝමස්
ගුවාම් හි ජන විකාශනය

2020 එක්සත් ජනපද සංගණනයේදී, විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වූයේ ස්වදේශික චමෝරෝස් වන අතර එය ජනගහනයෙන් 32.8% කි. පිලිපීන ජාතිකයන්, කොරියානුවන්, චීන ජාතිකයන් සහ ජපන් ජාතිකයන් ඇතුළු ආසියානුවන් ජනගහනයෙන් 35.5% ක් විය. චුකේස්, පලාවුවන් සහ පොන්පියන් ජාතිකයන් ඇතුළු මයික්‍රොනීසියාවේ අනෙකුත් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 13.2% ක් විය. ජනගහනයෙන් 10% ක් බහු වාර්ගික (ජාතීන් දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක්) විය. යුරෝපීය ඇමරිකානුවන් ජනගහනයෙන් 6.8% ක් විය. 1% ක් අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන් ය. 3% ක් හිස්පැනික් ජාතිකයන් ය; ගුවාම් හි මෙක්සිකානුවන් 1,740 ක් සිටින අතර දිවයිනේ අනෙකුත් හිස්පැනික් ජනවාර්ගිකයෝ සිටිති. ඇස්තමේන්තුගත අන්තර් වාර්ගික විවාහ අනුපාතය 40% ඉක්මවයි.

දිවයිනේ නිල භාෂා ඉංග්‍රීසි සහ චමෝරෝ ය. එහි බොහෝ අසල්වැසි භාෂා මෙන් නොව, චමෝරෝ මයික්‍රොනීසියානු හෝ පොලිනීසියානු ලෙස වර්ගීකරණය කර නොමැත. ඒ වෙනුවට, පලාවුආන් මෙන්, එය මැලේ-පොලිනීසියානු භාෂා පවුලේ ස්වාධීන ශාඛාවක් විය හැකිය. පිලිපීන භාෂාව ද දිවයින පුරා බහුලව කතා කෙරේ. අනෙකුත් පැසිෆික් සහ ආසියානු භාෂා ද ගුවාම්හි කතා කෙරේ. වසර 300 ක් තිස්සේ පරිපාලන භාෂාව වූ ස්පාඤ්ඤ භාෂාව තවදුරටත් බහුලව කතා නොකරන නමුත් චමෝරෝ භාෂාවට ගැඹුරු බලපෑමක් ඇති කර ඇත.

ගුවාම්හි ප්‍රමුඛ ආගම ක්‍රිස්තියානි ධර්මයයි. ජනගහනයෙන් හතරෙන් තුනක් කතෝලික ආගමට අනුගත වන අතර ඉතිරි බොහෝ දෙනෙක් රෙපරමාදු පල්ලිවලට අයත් වෙති. පිව් පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයට අනුව, 2010 දී ගුවාම්හි ආගමික ජන විකාශනය පහත පරිදි විය:
* කතෝලික: 75%
* රෙපරමාදු: 17.7%
* අනෙකුත් ආගම්: 1.6%
* ජන ආගම්: 1.5%
* අනෙකුත් ක්‍රිස්තියානි ආගම්: 1.4%
* බුද්ධාගම: 1.1%
* නැගෙනහිර ඕතඩොක්ස්: <1%
* හින්දු: <1%
* ඉස්ලාම්: <1%
* යුදෙව්: <1%

2020 දී, වතිකානුව කියා සිටියේ ජනගහනයෙන් 87.72% ක් කතෝලිකයන් බවත්, පල්ලි 27 ක පූජකවරුන් 54 ක් සහ කන්‍යා සොහොයුරියන් 64 ක් සිටින බවත්ය.

## යොමු කිරීම්
ගුවාම් හි සංස්කෘතිය

ගුවාම්හි සංස්කෘතිය ඇමරිකානු, ස්පාඤ්ඤ සහ මෙක්සිකානු සම්ප්‍රදායන් සමඟ ඒකාබද්ධව සාම්ප්‍රදායික චමෝරෝ සිරිත් විරිත් පිළිබිඹු කිරීමකි. පශ්චාත්-යුරෝපීය-සම්බන්ධතා චමෝරෝ ගුවාමේනියානු සංස්කෘතිය ඇමරිකානු, ස්පාඤ්ඤ, පිලිපීන, අනෙකුත් මයික්‍රොනීසියානු දූපත් වැසියන් සහ මෙක්සිකානු සම්ප්‍රදායන්ගේ එකතුවකි. ස්පාඤ්ඤ සම්බන්ධතාවෙන් පසුව ස්වදේශික පූර්ව-හිස්පැනික් සිරිත් විරිත් කිහිපයක් ඉතිරිව ඇති නමුත් ගෙතුම් සහ මැටි භාණ්ඩ ඇතුළත් වේ. භාෂාව සහ සංස්කෘතිය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා චමෝරෝවරුන් අතර උනන්දුවක් නැවත ඇති වී තිබේ.

හිස්පැනික් බලපෑම් දේශීය භාෂාව, සංගීතය, නැටුම්, මුහුදු සංචලනය, ආහාර, මසුන් ඇල්ලීම, ක්‍රීඩා (බටු, චොන්කා, එස්ටුලෙක්ස් සහ බයෝගු වැනි), ගීත සහ විලාසිතා වලින් ප්‍රකාශ වේ.

ඓතිහාසික වශයෙන්, ගුවාම්හි ස්වදේශික වැසියන්ගේ ආහාර වේලෙහි මාළු, කුකුළු මස්, සහල්, පාන්, ටාරෝ, අල, කෙසෙල් සහ පොල් විවිධ කෑම වර්ග සඳහා භාවිතා කරන ලදී. පශ්චාත්-සම්බන්ධතා චමෝරෝ ආහාර බොහෝ දුරට ඉරිඟු මත පදනම් වී ඇති අතර, ටොර්ටිලස්, ටමාල්ස්, ඇටෝල් සහ චිලකයිල් ඇතුළත් වන අතර, ඒවා මෙසෝඇමරිකාවෙන්, ප්‍රධාන වශයෙන් මෙක්සිකෝවෙන්, ආසියාව සමඟ ස්පාඤ්ඤ වෙළඳාමෙන් පැහැදිලි බලපෑමක් ඇති කරයි.

ස්පාඤ්ඤයෙන් විදේශීය සංස්කෘතික බලපෑම හේතුවෙන්, මුල් දේශීය සංස්කෘතියේ බොහෝ අංග නැති වී ගොස් ඇත, නමුත් පසුගිය දශක කිහිපය තුළ ඉතිරිව ඇති හිස්පැනික් පූර්ව සංස්කෘතිය සංරක්ෂණය කිරීමේ පුනර්ජීවනයක් දක්නට ලැබේ. සමහර විද්වතුන් පැසිෆික් දූපත් පුරා සංචාරය කර ඇති අතර, නර්තනය, භාෂාව සහ කැනෝ ගොඩනැගීම වැනි මුල් චමෝරෝ සංස්කෘතික භාවිතයන් කෙබඳු විය හැකිදැයි අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා පර්යේෂණ පවත්වති.

### ක්‍රීඩා 
ගුවාම්හි වඩාත් ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාව ඇමරිකානු පාපන්දු වන අතර, පසුව පිළිවෙලින් පැසිපන්දු සහ බේස්බෝල් වේ. පාපන්දු, ජියු-ජිට්සු සහ රග්බි ද තරමක් ජනප්‍රිය වේ. 1975 සහ 1999 දී ගුවාම් පැසිෆික් ක්‍රීඩා උළෙල පැවැත්වීය. 2007 ක්‍රීඩා උළෙලේදී, ගුවාම් පදක්කම් සංඛ්‍යාවෙන් රටවල් 22 න් 7 වන ස්ථානයටත්, 2011 ක්‍රීඩා උළෙලේදී 14 වන ස්ථානයටත් පත්විය.

ගුවාම් පිරිමි ජාතික පැසිපන්දු කණ්ඩායම සහ කාන්තා කණ්ඩායම සාම්ප්‍රදායිකව ඕෂනියා කලාපයේ ශක්තිමත් තරඟකරුවන් වන අතර, ඕස්ට්‍රේලියාවේ පිරිමි ජාතික පැසිපන්දු කණ්ඩායම සහ නවසීලන්ත ජාතික පැසිපන්දු කණ්ඩායමට පිටුපසින් සිටී. 2019 වන විට, පිරිමි කණ්ඩායම පැසිෆික් ක්‍රීඩා පැසිපන්දු තරඟාවලියේ වත්මන් ශූරයා වේ. ගුවාම් යනු ගුවාම් පැසිපන්දු සංගමය ඇතුළු විවිධ පැසිපන්දු සංවිධානවල නිවහනයි.

ගුවාම් ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම 1975 දී ආරම්භ කරන ලද අතර 1996 දී FIFA හා සම්බන්ධ විය. එය වරක් FIFA හි දුර්වලම කණ්ඩායම් වලින් එකක් ලෙස සලකනු ලැබූ අතර 2009 දී FIFA ලියාපදිංචි කණ්ඩායමකට එරෙහිව ඔවුන්ගේ පළමු ජයග්‍රහණය අත්විඳින ලදී. 2015 දී ප්‍රථම වරට ගුවාම් දිවයිනේ සුදුසුකම් ලැබීමේ ක්‍රීඩා පැවැත්වූ අතර 2018 දී ඔවුන්ගේ පළමු FIFA ලෝක කුසලාන සුදුසුකම් ලැබීමේ ජයග්‍රහණය ලබා ගත්තේය. ගුවාම් ජාතික රග්බි සංගම් කණ්ඩායම 2005 දී සිය පළමු තරගය ක්‍රීඩා කළ අතර කිසි විටෙකත් රග්බි ලෝක කුසලානයකට සුදුසුකම් ලබා නැත.

සංස්කෘතික පුනර්ජීවනයේ අංගයක් ලෙස, ගුවාම් හි ස්ලිං තරඟ ද සංවිධානය කෙරේ. සංස්කෘතික ආනයනයේ ජාතික විනෝදාංශයක් ලෙස, ගුවාම් ධජයේ ඇති ඩිම්බකෝෂ හැඩය ස්ලිං ගලකි.

## යොමු කිරීම්
ලෙනවර රජ මහා විහාරය (බහුරුත්හරණය)

* ලෙනවර රජ මහා විහාරය, අකරවිට
* ලෙනවර රජ මහා විහාරය, හල්තොට
සීතා කුමාරි

###### **ටෙලි නිර්මාණ** 
* *ඉසුරුගිරි තරණය*
* *ගිරිකුළ*
* *සුදු අරලිය*
මල පහ කිරීම

**මල පහ කිරීම** (හෝ  **මලෝත්සාරණය**) සිදුවන්නේ ජීර්ණයෙන් පසුව වන අතර ආහාර මාර්ගය වෙතින්  පැමිණෙන මල (හෝ අසූචි) ලෙසින් හැඳින්වෙන ඝණ, අර්ධඝණ, හෝ ද්‍රව අපද්‍රව්‍යය ජීවින් විසින් ගුදය හෝ  ජම්බාලිය තුලින් ඉවතට ලෑමෙහි ආවශ්‍යයික ජීවවිද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලියකි.
ගුවාම් හි අධ්‍යාපනය

ගුවාම් මහජන පුස්තකාල පද්ධතිය හගට්නා හි නීව්ස් එම්. ෆ්ලෝරස් අනුස්මරණ පුස්තකාලය සහ ශාඛා පුස්තකාල පහක් ක්‍රියාත්මක කරයි.

ගුවාම් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව මුළු ගුවාම් දූපතටම සේවය කරයි. 2000 දී, ප්‍රාථමික පාසල් 26 ක්, මධ්‍යම පාසල් අටක් සහ උසස් පාසල් හයක් සහ විකල්ප පාසල් ඇතුළුව සිසුන් 32,000 ක් ගුවාම්හි පොදු පාසල්වලට සහභාගී විය. ගුවාම්හි පොදු පාසල් ඉහළ අධ්‍යාපනය හැරයාමේ අනුපාත සහ දුර්වල පරීක්ෂණ ලකුණු වැනි ගැටළු සමඟ අරගල කර ඇත.

එක්සත් ජනපද ප්‍රධාන භූමියෙන් සැතපුම් 6,000 ක් (කිලෝමීටර් 9,700) දුරින් පිහිටි කුඩා ප්‍රජාවක් ලෙස ගුවාම්හි අධ්‍යාපන ක්‍රමය සැමවිටම අද්විතීය අභියෝගවලට මුහුණ දී ඇත, සාම්ප්‍රදායික ඇමරිකානු අධ්‍යාපනයක් නොමැති පසුබිම්වලින් පැමිණෙන බොහෝ සිසුන් ඇතුළුව ඉතා විවිධාකාර ශිෂ්‍ය පිරිසක් සිටිති. 1990 ගණන්වල මැද භාගයේ සිට ගුවාම්හි ආර්ථික පසුබෑමක් පාසල්වල ගැටළු සංකීර්ණ කර ඇත.

1997 සැප්තැම්බර් මාසයට පෙර, එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව ගුවාම් අධ්‍යාපන මණ්ඩලය සමඟ හවුල් විය. 1997 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, ආරක්ෂක අධ්‍යාපන ක්‍රියාකාරකම් දෙපාර්තමේන්තුව (DoDEA) හමුදා නිලධාරීන්ගේ දරුවන් සඳහා තමන්ගේම පාසල් විවෘත කළේය. සමහර ෆෙඩරල් සිවිල් සේවකයින්ගේ දරුවන්ටද සේවය කරන DoDEA පාසල්වල 2000 දී 2,500 ක පැමිණීමක් තිබුණි. DoDEA ගුවාම් ප්‍රාථමික/මධ්‍යම පාසල් තුනක් සහ එක් උසස් පාසලක් ක්‍රියාත්මක කරයි.

බටහිර පාසල් සහ විද්‍යාල සංගමය විසින් සම්පූර්ණයෙන්ම පිළිගත් ගුවාම් විශ්ව විද්‍යාලය (UOG) සහ ගුවාම් ප්‍රජා විද්‍යාලය යන දෙකම උසස් අධ්‍යාපනය පිළිබඳ පාඨමාලා පිරිනමයි. UOG යනු මුළු එක්සත් ජනපදයේම ඉඩම් ප්‍රදාන ආයතන 106 කින් පමණක් සමන්විත සුවිශේෂී කණ්ඩායමේ සාමාජිකයෙකි. පැසිෆික් දූපත් විශ්ව විද්‍යාලය යනු කුඩා ක්‍රිස්තියානි ලිබරල් කලා ආයතනයක් වන අතර එය ජාත්‍යන්තර ක්‍රිස්තියානි විද්‍යාල සහ පාසල් සංගමය විසින් ජාතික වශයෙන් පිළිගත් ආයතනයකි.

## යොමු කිරීම්
ශ්‍යාම් ප්‍රනාන්දු

### ටෙලි නිර්මාණ
* *තප්පරයක් දෙන්න*

**රංගනයෙන් දායක වූ චිත්‍රපට** 

* TDB  -  මලකි දුවේ නුඹ
රොජර් සෙනෙවිරත්න

### ටෙලි නිර්මාණ
* *යුග විලක්කුව*
* *සකිසඳ සුවාරිස්*
ධර්මයුද්ධය 02

### රංගනය
* බිමල් ජයකොඩී
* දිල්හානි ඒකනායක 
* තිසුරි යුවනිකා 
* විනුමි වන්ශදී
* කුසුම් රේණු
* ඩග්ලස් රණසිංහ
* දිනක්ෂි ප්‍රියසාද්
* සනත් ගුණතිලක
* අෂාන් ඩයස්
* බුද්ධදාස විතානාරච්චි
* කුමාර තිරිමාදුර
* කළණ ගුණසේකර 
* මෞලි දුෂ්මන්ත 
* ආනන්ද අතුකෝරල
* හර්ෂිකා රත්නායක
* නලීන් ලුසේනා
* තිලක්ෂණී රත්නායක
ඩබ්ලිව්.ජයසිරි

### ටෙලි නිර්මාණ
* *ඉතින් ඊට පස්සේ*
* *කූඹියෝ*
* *තරු අහසට ආදරෙයි*
* *යුග විලක්කුව*
* රන්තලිය වලව්ව
* *රන් දම්වැල්*
* *වනවදුලේ වසන්තය*
* *සිඳු*
හොවානෙස් තුමාන්යාන් සහ ගිකෝර්

**ගිකෝර්** යනු අර්මේනියානු කවියෙකු සහ කෙටි කතාකරුවෙකු වූ **හොවානෙස් තුමාන්යාන්** (Hovhannes Tumanyan, 1869 පෙබරවාරි 19 – 1923 මාර්තු 23) විසින් රචිත නවකතාවකි.

මෙම නවකතාව 19 වන සියවසේ අර්මේනියානු ගම්මාන ජීවිතය, දුප්පත් දරුවන්ගේ අත්දැකීම් සහ සමාජය තුළ පැවති යථාර්ථය නිරූපණය කරයි. *ගිකෝර්* නවකතාව අර්මේනියාව තුළ විශාල ජනප්‍රියත්වයක් අත්පත් කර ඇති අතර, යුරෝපීය සාහිත්‍යයේ චාල්ස් ඩිකන්ස්ගේ *A Christmas Carol* කෘතියට සමානව නත්තල් සමයේ ද කියවනු ලබන කෘතියක් ලෙස සලකනු ලබයි.

තුමාන්යාන්ගේ කෘති අතර සුරංගන කතා සහ කෙටි නවකතා විශාල ජනප්‍රියත්වයක් ලබා ගත් අතර, ඔහුගේ ලේඛන මනුෂ්‍යත්වය, අනුකම්පාව සහ සමාජ විවේචනය මත අවධාරණය කරයි. ඔහු අර්මේනියානු දරුවන්ගේ සහ පවුල් සංස්කෘතියේ අංගසම්පූර්ණ කොටසක් ලෙස සැලකේ. පසුව 1922දී රෝගාතුර වූ ඔහු, 1923 මාර්තු 23 දින අභාවප්‍රාප්ත විය.

## සටහන්
පහ සමත්

### රංගනය
* අමිරු කෝරලගේ
* උධ්දික ප්‍රේමරත්න
* දිල්හානි ඒකනායක
* ශ්‍යාම් ප්‍රනාන්දු
* සේමිණී ඉද්දමල්ගොඩ
* අයිරාංගනි සේරසිංහ
* දයාදේව එදිරිසිංහ
* ගිරිරාජ් කෞෂල්‍ය
* සද්ධා මංගල සූරියබණ්ඩාර
* ප්‍රියන්ත සෙනෙවිරත්න
* මල්කාන්ති ජයසිංහ
* ආශා එදිරිසිංහ
* උදාරි වර්ණකුලසූරිය - ගරු රඟපෑම්
* සරත් චන්ද්‍රසිරි
සර්වත්‍ර වායු නියතය

**සර්වත්‍ර වායු නියතය** ()  යනු ඉදෑසුරූ වායු නියමය (Ideal Gas Law) තුළ යොදාගන්නා මූලික භෞතික නියතයකි.  
මෙය උෂ්ණත්වය, පීඩනය, පරිමාව සහ ද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය අතර සම්බන්ධය නිර්වචනය කරයි.

## සූත්‍රය 
ඉදෑසුරූ වායු නියමය:  

:   

*  = පීඩනය  
*  = පරිමාව  
*  = mole ගණන  
*  = උෂ්ණත්වය (Kelvin)  
*  = සර්වත්‍ර වායු නියතය  

## අගය 
සර්වත්‍ර වායු නියතයේ SI ඒකක අගය:  

: {{math|R = 8.314462618 \,\text{J·mol}^{-1}\text{·K}^{-1}}}  

අනෙක් ඒකක ආකාර:
*  L·atm·mol−1·K−1  
*  cal·mol−1·K−1  

## සම්බන්ධතා 
* Boltzmann නියතය () හා Avogadro නියතය () සමඟ සම්බන්ධය:  

:   

## වැදගත්කම 
* උෂ්ණත්ව හා තාපගතික ගණනයන්හි මූලික භාවිතය  
* රසායන විද්‍යාවේ ගෑස් නියමය සහ තාප ගතික විද්‍යාව සඳහා පදනම  
* ජීව විද්‍යාත්මක හා කාර්මික ක්ෂේත්‍රවලදී උෂ්ණත්වය හා පීඩනය සම්බන්ධ ගණනයන්හි භාවිතය  

## බලන්න 
* ඉදෑසුරූ වායු නියමය  
* Boltzmann නියතය  
* Avogadro නියතය  
* තාප ගතික විද්‍යාව  

## උපුටා දැක්වීම් 
ප්‍රවර්ගය:භෞතික නියත
ප්‍රවර්ගය:තේරුම් ගත යුතු භෞතිකය
ප්‍රවර්ගය:වායු ගති විද්‍යාව
තාප ගතික විද්‍යාව

= තාප ගතික විද්‍යාව =
**තාප ගතික විද්‍යාව** යනු ශක්ති, තාපය, කාර්යය සහ ද්‍රව්‍යය අතර ගතික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කරන විද්‍යාත්මක ශාඛාවකි. මෙය භෞතික විද්‍යාව සහ රසායන විද්‍යාව තුළ මූලික විෂයයක් වන අතර ඉංජිනේරු විද්‍යාව, කායික විද්‍යාව, ජෛව විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය තුළද යොදාගැනේ.

## ඉතිහාසය 
තාප ගතික විද්‍යාව 18 වන සහ 19 වන සියවස්වලදී වායු ගති විද්‍යාව හා ඉන්ධන යන්ත්‍ර පිළිබඳ පර්යේෂණවලින් ආරම්භ විය. සාදි කාර්නෝ, ලෝර්ඩ් කල්වින්, රූඩෝල්ෆ් ක්ලාසියස් සහ ජේම්ස් ජූල් යන විද්‍යාඥයන් මෙයට වැදගත් දායකත්වය ලබා දී ඇත.

## මූලික නියම 
* **පළමු නියමය (ශක්ති ආරක්ෂණ නියමය):** ශක්තිය neither නිර්මාණය කළ nor විනාශ කළ නොහැකි අතර, එය එක් ආකාරයකින් අනෙක් ආකාරයට පරිවර්තනය කළ හැක.  
* **දෙවැනි නියමය:** යම් වසා ඇති පද්ධතියක එන්ට්‍රොපිය (entropy) කාලයත් සමග වැඩිවෙයි.  
* **තෙවැනි නියමය:** උෂ්ණත්වය නිර්මල ශූන්‍යයට (0 K) ළඟා වූ විට, පද්ධතියේ එන්ට්‍රොපිය ස්ථිර අගයකට ළඟා වේ.  
* **ශූන්‍යවන නියමය:** පද්ධති දෙකක් තෙවැනි පද්ධතියක සම උෂ්ණත්වයේ නම්, ඔවුන් එකිනෙකා සම උෂ්ණත්වයේය.

## P–V–T සම්බන්ධය 
ඉදෑසුරූ වායු නියමය  මගින් පීඩනය (P), පරිමාව (V), සහ උෂ්ණත්වය (T) අතර සම්බන්ධය නිරූපණය වේ.  
* ඉස්තාපික:   
* ඉසෝබාරික:   
* ඉසෝකොරික:   

## යෙදුම් 
* ඉන්ධන යන්ත්‍ර හා ශක්ති නිපදවීම  
* ශීතකරණය හා තණුකරණය  
* ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ රසායනික විද්‍යාව  
* කම්පන විද්‍යාව හා ජෛව ගතික විද්‍යාව

## බලපෑම් 
තාප ගතික විද්‍යාව නව තාක්ෂණික විවෘත්තීන් (ඉලෙක්ට්‍රොනික උපාංග, සූරිය ශක්ති පද්ධති, නව ඉන්ධන) සඳහා මූලිකම තත්ත්වය සැපයීමට හේතු වී ඇත.

## තවත් බලන්න 
* එන්ට්‍රොපිය
* ඉන්ධන යන්ත්‍ර
* තාපය
* ඉදෑසුරූ වායු නියමය

## සටහන්
කැරැල්ල පිළිබඳ නිවේදනය

**කැරැල්ල පිළිබඳ නිවේදනය**, නිල ශීර්ෂය ** කැරැල්ල සහ රාජ්‍ය විරෝධිත්වය මැඬලීම පිළිබඳ නිවේදනය**, යනු,  ඇමරිකානු විප්ලවීය යුද්ධය ආරම්භයෙහිදී සිදුවූ බන්කර් හිල් සටන පිළිබඳ ප්‍රවෘත්තිය වෙත ප්‍රතිචාරයක් ලෙසින් තුන්වන ජෝර්ජ් රජ විසින් සිදු කල නිවේදනයකි. 1775 අගෝස්තු 23 දින නිකුත් කෙරුණු මෙම නිවේදනය වෙතින් ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණේ, ඇමරිකානු යටත්විජිත තුල කිසියම් කොටස්,  "විවෘත සහ ප්‍රසිද්ධ ලෙසින් කැරැල්ලක" තත්ත්වයක් වෙත අවතීර්ණවී ඇති බවයි. එම නිවේදනය වෙතින් අධිරාජ්‍යයෙහි නිලධාරීන්හට නියෝග කෙරුණේ  "ඔවුන්ගේ බලවත්ම ආයාසයන් භාවිතා කොට එවන් කැරැල්ලකට විරුද්ධවී එය මැඬපවත්වන ලෙසටය". 1775 වසරෙහි කැරැල්ල පිළිබඳ නිවේදනය වෙතින්, බ්‍රිතාන්‍යයෙහි ජීවත්වන්නන් ඇතුළු,  යටත්වැසියන්  වෙත අනුබල දෙන ලද්දේ, කැරැලිකරුවන් සමග  "ද්‍රෝහී ලියවිලි ගනුදෙනු කිරීම්" සිදුකරන කිසියම් අයෙක් පිළිබඳ වාර්තා කිරීමෙන් ඔවුන් වෙත  දඬුවම් පැමිණවීම සඳහා අවකාශ ලබා දෙන ලෙසටය.
ශීතකරණය

= ශීතකරණය =
**ශීතකරණය** යනු යම් ද්‍රව්‍යයක උෂ්ණත්වය අඩු කිරීම හෝ පවත්වාගෙන යාම සඳහා භාවිතා කරන ක්‍රියාවලියයි. මෙය තාප ගතික විද්‍යාව සහ ඉංජිනේරු විද්‍යාව තුළ වැදගත් තාක්ෂණයකි. 

## අර්ථ දැක්වීම 
ශීතකරණය යනු තාපය ඉහළ උෂ්ණත්වය ඇති ස්ථානයකින් අඩු උෂ්ණත්වය ඇති තවත් ස්ථානයකට හරවා යැවීමයි.

## ඉතිහාසය 
* පෞරාණික සමයේදී, මිනිසුන් බර්ෆ් සහ මීදුම භාවිතා කරමින් ආහාර සුරැකීමට උත්සාහ කළහ.  
* 18 වන සියවසේදී පළමු මැෂීනික ශීතකරණ පද්ධති සොයා ගන්නා ලදී.  
* 20 වන සියවසේදී, ගෘහස්ථ fridge සහ කාර්මික cold storage බහුලව භාවිතයට එළඹුණි.  

## මූලික මාර්ග 
ශීතකරණය සඳහා පාවිච්චි වන ප්‍රධාන ක්‍රම:  
* **වාෂ්ප-සම්පීඩන චක්‍රය** (Vapor-compression cycle)  
* **වාෂ්ප-ඉශ්සරණ චක්‍රය** (Vapor-absorption cycle)  
* **තණුකරණය** (Cryogenics)  
* **Thermoelectric refrigeration**  

## ප්‍රධාන කොටස් 
* **කම්ප්‍රෙසර්** – වායු සම්පීඩනය කරයි.  
* **කොන්ඩෙන්සර්** – වායු ශීතල කර ද්‍රව බවට පරිවර්තනය කරයි.  
* **විස්තාරණ කපාටය** – පීඩනය අඩු කරයි.  
* **එවපරේටරය** – ශීතකරණය කළ යුතු ස්ථානයෙන් තාපය අවශෝෂණය කරයි.  

## යෙදුම් 
* ගෘහස්ථ ශීතකරණය – ආහාර සුරැකීම.  
* කාර්මික ශීතකරණය – ගබඩා, ආහාර හා ඖෂධ තොග.  
* ශීතකරණ ගුවන් සමීකරණය – කාර්යාල, මෝටර් රථ.  
* Cryogenics – අතිශයින්ම අඩු උෂ්ණත්වයේ පර්යේෂණ.  

## බලපෑම් 
ශීතකරණය මනුෂ්‍ය ජීවිතය, සෞඛ්‍යය සහ වාණිජ ක්ෂේත්‍ර සඳහා විශාල ඉස්සරහට ගෙන ආ තාක්ෂණයකි. කෙසේ වෙතත්, පාවිච්චි වන CFCs වැනි ද්‍රව්‍ය ඔසෝන් තට්ටුවට හානි කළ බැවින්, නව තාක්ෂණික විසඳුම් හඳුන්වා දී ඇත.

## තවත් බලන්න 
* තණුකරණය  
* ගුවන් සමීකරණය  
* තාප ගතික විද්‍යාව  

## සටහන්
භූමධ්‍යරේඛාව

= භූමධ්‍යරේඛාව =
**භූමධ්‍යරේඛාව** යනු පෘථිවි ගෝලය මත අති විශාලතම දිගරේඛාව වන **අක්ෂාංශ 0°** රේඛාවයි. මෙය ගෝලය දෙකක ගොඩනගන අතර, උතුරු අර්ධගෝලය සහ දකුණු අර්ධගෝලය වෙන්කරන සම්භාව්‍ය සීමාව ලෙසද හැඳින්වේ.  

## භූගෝලීය තත්ත්වය 
* දිගරේඛාවල දිගවලින් දැක්වූ විශාලතම ගෝලීය පරීධිය වනුයේ භූමධ්‍යරේඛාවයි.  
* පෘථිවියේ පරීධිය භූමධ්‍යරේඛාවේදී සමානව **40,075 කි.මී.** පමණ වේ.  
* පෘථිවියේ **වහාම වේගවත්ම ගමනාන්තය** (Rotation Speed) ඇති ස්ථානයත් මෙයයි.  

## දේශගුණය 
* භූමධ්‍යරේඛාවට ආසන්න ප්‍රදේශවලට "අභ්‍යන්තර දේශගුණය" (Tropical Climate) ඇත.  
* මෙහි දිනපතාම තරමක් ගිගුරුම් සහිත වැසි (Convectional Rainfall) මතුවේ.  
* උෂ්ණත්වය සම්මතව උසස් පරිමාණයක පවතින අතර, ඍතු වෙනස්කම් සීමිතය.  

## රටවල් 
භූමධ්‍යරේඛාව ගමන් කරන රටවල්:  
* එක්වඩෝරය  
* කොලොම්බියාව  
* බ්‍රසීලය  
* සාවෝ ටෝමේ සහ ප්‍රින්සිපේ  
* ගැබොන්  
* කොංගෝ ප්‍රජාතාන්ත්‍රවාදී ජනරජය  
* කොංගෝ ජනරජය  
* ඉන්දුනීසියාව  
* කිරිබාටි  

## වැදගත්කම 
* භූමධ්‍යරේඛාව ගෝලීය අක්ෂාංශ පද්ධතියේ මූලිකම සංකල්පයකි.  
* ග්‍රහයන්ගේ සහ තරු සංඛ්‍යාතය මැනීමේදී භූමධ්‍යරේඛාව මූලික සූචකය වේ.  
* ගෝලීය දේශගුණය, ගංගා සහ වනයන්ගේ බෙදාහැරීම් තීරණය කිරීමේදීත් මෙය විශේෂයි.  

## තවත් බලන්න 
* අක්ෂාංශය  
* දිගරේඛාව  
* උතුරු අර්ධගෝලය  
* දකුණු අර්ධගෝලය  

## සටහන්
ඔසෝන් තට්ටුව

= ඔසෝන් තට්ටුව =
**ඔසෝන් තට්ටුව** යනු ගෝලාක වායුගෝලය තුළ, ස්ට්‍රැටොස්ෆියරය (Stratosphere) හි පිහිටි ඔසෝන් (O₃) අණු ගණන වැඩි ස්ථරයකි. මෙය භූමධ්‍යරේඛාවට මධ්‍යවර්තීව කිලෝමීටර් 15 සිට 35 දක්වා උසින් පිහිටා ඇත.  

## වැදගත්කම 
ඔසෝන් තට්ටුවේ ප්‍රධාන කාර්යය වන්නේ:  
* සූර්යයාගෙන් පැමිණෙන **අතිබැග්න UV-B හා UV-C කಿರණාවලිය** භූමියට ළඟා වීම වැළැක්වීමයි.  
* මනුෂ්‍ය, සතුන් හා ශාක සඳහා අතිශය අහිතකර වන චර්ම පිළිකා, ඇස් රෝග හා DNA හානි වළක්වයි.  
* ජලජ ජීවීන් (ප්ලැන්ක්ටන් වැනි) ආරක්ෂා කර, ජීවන දාමය පවත්වාගනී.  

## ඔසෝන් අවදානම 
20 වන සියවස අග භාගයේදී විද්‍යාඥයන් සොයා ගත්තේ, ක්ලෝරෝෆ්ලුරෝකාර්බන (CFCs) වැනි මිනිසා නිපදවූ ගෑස් ඔසෝන් අණු බිඳ දමමින් **"ඔසෝන් රන්ද"** (Ozone hole) මතු කළ බවයි.  
* 1980 දශකයේදී අන්තාර්ක්ටිකාව මත විශාල රන්දයක් සොයා ගන්නා ලදී.  
* මෙයින් ඇල්ට්‍රාවයිලට් කిరණ තදින් වඩාත් භූමියට ළඟා විය.  

## ජාත්‍යන්තර උත්සාහ 
* 1987 දී Montreal Protocol ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී.  
* CFC, Halon වැනි රසායනික ද්‍රව්‍ය භාවිතය සීමා කිරීමට රටවල් එකඟවිය.  
* අද වනවිට ඔසෝන් තට්ටුව පියවරෙන් පියවර යථා තත්ත්වයට පත්වෙන බව පර්යේෂණ වලින් හෙළිවී ඇත.  

## අද වන විට 
* United Nations Environment Programme (UNEP) සහ World Meteorological Organization (WMO) අනුව, 21 වන සියවස මැද වනවිට ඔසෝන් තට්ටුව වැඩි පරමාණුවකින් යථා තත්ත්වයට පැමිණෙනු ඇත.  
* තවමත් ග්‍රීන්හවුස් ගෑස් සහ වතුර වාෂ්පය ඔසෝන් තට්ටුවට බලපාන බවත් කියැවෙයි.  

## තවත් බලන්න 
* ගෝලාක උණුසුම  
* ග්‍රීන්හවුස් වායු  
* Montreal Protocol  

## සටහන්
පෘථිවි ගෝලය

= පෘථිවි ගෝලය =
**පෘථිවි ගෝලය** යනු පෘථිවිය නිරූපණය කරන ගෝලීය ආකෘතියකි. එය පෘථිවියේ භූගෝලීය හා භූමි ප්‍රමාණමය තත්ත්වයන් ත්‍රිමාණාත්මකව පෙන්වන උපකරණයකි. ගෝලය මගින් අක්ෂාංශ හා දිගරේඛා, මහාද්වීප, රටවල්, මුහුදු හා සාගර පිහිටීම් නිරූපණය කරයි.  

## ඉතිහාසය 
* පෘථිවි ගෝලය පිළිබඳ අදහස බොහෝ කලකට පෙර පුරාතන ග්‍රීසියන් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලදි.  
* ලෝකයේ පුරාතනම සම්පූර්ණ ගෝලය ලෙස සලකන දේ 1492 දී මාර්ටින් බීහයිම් විසින් නිර්මාණය කරන ලද **Erdapfel** යන නමැති ගෝලයයි.  
* ගෝලයන් භාවිතය මධ්‍ය යුගයත් සමඟ විශාල වශයෙන් ඉදිරියට ගොස් ඇත.  

## ගුණාංග 
* පෘථිවි ගෝලය 3D නිරූපණයක් වන අතර, සැටිලයිට් නිරීක්ෂණය සහ සංඛ්‍යාත තොරතුරු මත නිර්මාණය කර ඇත.  
* මෙය භූගෝලීය අධ්‍යයනයේ සහ අධ්‍යාපනය තුළ විශාල වශයෙන් භාවිතා වේ.  
* ගෝලය සම්පූර්ණ පෘථිවිය නිරූපණය කරන අතර, මනෝග්‍රහණ (projection) දෝෂ අඩුය.  

## භාවිතය 
* අධ්‍යාපන ආයතන වල ගෝලය භූගෝලීය මනෝග්‍රහණ වඩාත් නිවැරදිව නිරූපණය කිරීමට භාවිත වේ.  
* භූගෝල විද්‍යාව සහ අගෝලීකරණය පිළිබඳව ඉගෙනීමේදී මූලික උපකරණයකි.  
* පර්යේෂණ සහ සංචාරක අරමුණු සඳහාත් භාවිතා වේ.  

## සම්පූර්ණ පෘථිවි ගෝලය හා ඛණ්ඩාශ ගෝල 
* සම්පූර්ණ ගෝලය පෘථිවියේ මුළුමනින්ම නිරූපණය කරයි.  
* ඛණ්ඩාශ ගෝලයන් නම් විශේෂිත මහාද්වීප හෝ කලාප නිරූපණය කිරීමට නිර්මාණය වේ.  

## නව තාක්ෂණය 
* දැනට ගූගල් අර්ත් (Google Earth) වැනි මෘදුකාංග පෘථිවි ගෝලය ඩිජිටල් පරිදි නිරූපණය කරයි.  
* මෙය ත්‍රිමාණ ග්‍රැෆික්ස් සහ සජීවී දත්ත සමඟ ගෝලය නිරූපණය කරන අතර, සරල භාවිතය සඳහා ඉතා ජනප්‍රියය.  

## තවත් බලන්න 
* පෘථිවිය  
* නකල්පත්‍රය  
* අක්ෂාංශය  
* දිගරේඛාව  

## සටහන්
උතුරු ධෘවය

= උතුරු ධෘවය =
**උතුරු ධෘවය** යනු පෘථිවියේ උතුරු අක්ෂය (axis) අවසන් ලක්ෂය වන ස්ථානයයි. මෙය භූමධ්‍යරේඛාවට උතුරු දිගින් 90° උතුරු අක්ෂාංශයේ පිහිටා ඇත.  

## භූගෝලීය තත්ත්වය 
* උතුරු ධෘවය පිහිටා ඇත්තේ ආර්ක්ටික් සාගරය තුළයි.  
* මෙහිදී පෘථිවිය සම්පූර්ණයෙන්ම අයිස් මඟින් ආවරණය වී ඇත.  
* පෘථිවියේ දිගතම දෘශ්‍ය කලාපයක් වන අතර සාමාන්‍ය වශයෙන් කලාපීය උෂ්ණත්වය ඉතා පහළ වේ.  

## දේශගුණය 
* වසරේ බොහෝ කාලයක් අයිස් ආවරණය සහිත වේ.  
* සම්පූර්ණ වසරේදී උෂ්ණත්වය සාමාන්‍යයෙන් -40°C සිට 0°C අතර වෙනස් වේ.  
* දකුණු ධෘවය හා සැසඳීමේදී උතුරු ධෘවය සුළු මුහුදු ආවරණ සහිත අතර, දකුණු ධෘවය වඩාත් දෘඪ මුළු අයිස් පීඩනයක් ඇති වේ.  

## පර්යේෂණ හා ජීවිතය 
* උතුරු ධෘවයේ ස්ථිර ජනතාව නොමැති අතර, පර්යේෂකයින් සහ සෙවකයන් කෙටි කාලීන සංචාරක මධ්‍යස්ථාන වල පමණක් පවත්ති.  
* ප්‍රධාන මනෝගත ක්‍රියාකාරීත්වය ආර්ක්ටික් කාර්යාල හා පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථාන මඟින් සිදු කරනු ලබයි.  
* සීතල, වායුගෝලීය පීඩනය සහ ආර්ක්ටික් පලාගොඩ මත පර්යේෂණ පවත්වාගෙන යයි.  

## සංකේත හා වැදගත්කම 
* පෘථිවියේ චලන කලාප (rotation axis) උතුරු ධෘවයේ සිට ආරම්භ වේ.  
* කොරියොලිස් බලය මනාව නිරූපණය කිරීමේදී මෙම ස්ථානය මූලික සංකේතයකි.  
* භූගෝලීය නාවිගේශන්, ජීවන පද්ධති සහ දේශගුණ පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් වේ.  

## තවත් බලන්න 
* දකුණු ධෘවය  
* උතුරු අර්ධගෝලය  
* භූමධ්‍යරේඛාව  
* පෘථිවි ගෝලය  

## සටහන්
උතුරු අර්ධගෝලය

**උතුරු අර්ධගෝලය** යනු භූමධ්‍යරේඛාව මතට උඩ පිහිටි පෘථිවියේ අර්ධ කොටසයි. මෙම අර්ධගෝලය තුළ පෘථිවියේ භූභාගයේ බොහෝ කොටස සහ විශාල ජනගහනය ජීවත් වේ.  

## භූගෝලීය විස්තර 
* උතුරු අර්ධගෝලයේ සීමාව පෘථිවිය වටා ගමන් කරන භූමධ්‍යරේඛාව මඟින් නිරූපණය කරයි.  
* මෙහි සීමාව උතුරට උතුරු ධෘවය දක්වා විහිදී ඇත.  
* ලෝකයේ මහාද්වීප 7 න් 5 ක් (ආසියාව, යුරෝපය, උතුරු ඇමෙරිකාව, ආප්‍රිකාවේ විශාල කොටස, දකුණු ඇමෙරිකාවේ කොටසක්) මෙහි අයත්ය.  

## ජනගහනය 
* ලෝක ජනගහනයේ සම්පූර්ණයෙන්ම **90%කට අධික පිරිසක්** උතුරු අර්ධගෝලය තුළ ජීවත් වේ.  
* විශේෂයෙන්ම ආසියාව, යුරෝපය සහ උතුරු ඇමෙරිකාව ජනගහනය අතිශය ඝනව පිහිටා ඇති කලාපයන් වේ.  

## කාලගුණය 
* උතුරු අර්ධගෝලයෙහි කාලගුණය උතුරු ධෘවය සිට භූමධ්‍යරේඛාව දක්වා විවිධත්වයෙන් යුක්තය.  
* උතුරු අර්ධගෝලයේ ග්‍රීෂ්ම සෘතුව (ජූනි සිට සැප්තැම්බර්) දකුණු අර්ධගෝලයේ ශීත සෘතුවට ගැලපේ.  
* තද උණුසුම් කලාප, උෂ්ණමාන කලාප සහ ඝනීභූත මිනුම් කලාප මෙහි ඇති අතර, කාලගුණ විශාල වශයෙන් විවිධ වේ.  

## විශේෂ ලක්ෂණ 
* උතුරු තාරකා ගෝලය මේ අර්ධගෝලයෙන් දැකිය හැක.  
* උතුරු අර්ධගෝලයේ නිවෙස්කරුවන්ට පෝලාරිස් නමින් හැඳින්වෙන **උතුරු තරු** පෙනේ.  
* දකුණු අර්ධගෝලය සමඟ සසඳන විට, ගෝලීය ග්‍රහ චලන සහ කොරියොලිස් බලය වෙනස්කම් දැක්විය හැක.  

## අර්ධගෝලයට අයත් මහාද්වීප 
* ආසියාව (සම්පූර්ණයෙන්ම)  
* යුරෝපය (සම්පූර්ණයෙන්ම)  
* උතුරු ඇමෙරිකාව (සම්පූර්ණයෙන්ම)  
* ආප්‍රිකාව (70% කට අධික කොටස)  
* දකුණු ඇමෙරිකාව (ඉක්මනින් 10% පමණ)  

## තවත් බලන්න 
* දකුණු අර්ධගෝලය  
* භූමධ්‍යරේඛාව  
* උතුරු ධෘවය  
* පෘථිවි ගෝලය  

## සටහන්
අක්ෂාංශය

= අක්ෂාංශය =
**අක්ෂාංශය** යනු පෘථිවි මත පිහිටි ස්ථානවල උතුරු හෝ දකුණු පිහිටීම පෙන්වීමට භාවිත වන ගණිතමය උපකේතයකි. මෙය **භූමධ්‍යරේඛාව**ට සම්බන්ධව මිනුම් කලාපයකි.  

## භූගෝලීය විස්තර 
* අක්ෂාංශය භූමධ්‍යරේඛාව (0°) සිට උතුරු අක්ෂාංශ 90°N (උතුරු ධෘවය) සහ දකුණු අක්ෂාංශ 90°S (දකුණු ධෘවය) දක්වා මිනුම් කෙරේ.  
* පෘථිවියේ සෑම ස්ථානයකටම අක්ෂාංශයක් ඇත, එයින් එහි උතුරු හෝ දකුණු පිහිටීම නිරූපණය වේ.  

## ප්‍රධාන අක්ෂාංශ රේඛා 
* **භූමධ්‍යරේඛාව (Equator)** – 0° අක්ෂාංශය, උතුරු සහ දකුණු අර්ධගෝලයන් වෙන් කරයි.  
* **උතුරු සහ දකුණු තෘතීක රේඛා** – Tropic of Cancer (23.5°N), Tropic of Capricorn (23.5°S).  
* **මහා ධෘව රේඛා** – Arctic Circle (66.5°N), Antarctic Circle (66.5°S).  

## භාවිතය 
* නාවිගේෂන්, භූගෝල විද්‍යාව, දේශගුණ විශ්ලේෂණ, සහ සෞරග්‍රහ චලන අධ්‍යයනය සඳහා අක්ෂාංශ මූලික උපකරණයකි.  
* නවානික, ගුවන් හා අන්තර්ජාතික සම්බන්ධතා සැලසුම් කිරීමේදී අක්ෂාංශ දත්ත භාවිතා වේ.  

## සංකේත සහ සටහන් 
* අක්ෂාංශ මිනුම් ඍජු උග්‍ර මත ° (degree) වලින් සදහන් කෙරේ.  
* මිනුම් ප්‍රධාන ඒකක: °, ′ (minutes), ″ (seconds).  
* උදාහරණයක්: කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාව ≈ 6°55′N.  

## තවත් බලන්න 
* දිගරේඛාව  
* භූමධ්‍යරේඛාව  
* උතුරු අර්ධගෝලය  
* දකුණු අර්ධගෝලය  

## සටහන්
ආර්ක්ටික් සාගරය

**ආර්ක්ටික් සාගරය** යනු පෘථිවියේ උතුරු අක්ෂය අවට පිහිටි සාගරය වේ. මෙය ලොව වඩාත්ම කුඩා සහ සීමිත සාගරයකි.  

## භූගෝලීය තත්ත්වය 
* ආර්ක්ටික් සාගරය උතුරු අර්ධගෝලයේ පිහිටා ඇත.  
* එහි සීමාව උතුරු ඇමරිකාව, යුරෝපය, සහ ආසියාව අසළදී ඇති කලාපවලට වටාය.  
* සාගරය විශේෂයෙන්ම අයිස් සහිත අතර, වසරේ බොහෝ කාලයක් අයිස් ආවරණය වේ.  

## විශේෂත්වය 
* සාගරයේ උපරිම ආවරණය ඛණ්ඩාශ අඩංගුයි, විශේෂයෙන්ම ආර්ක්ටික් සාගරය‍-ඇසියානු කලාපයේ.  
* සාගරය සීමා කර ඇති ප්‍රදේශවල මහාද්වීප: ඇමෙරිකානු උතුරු තීරය, ග්‍රීන්ලන්තය, යුරෝපීය අයිස් සහ සයිබීරියා කොටස්.  
* සාගරය වර්ෂානු වර්ෂාව සහ කලාපීය උෂ්ණත්වය පහළම වේ.  

## ජලගුණය 
* සාගර ජල උෂ්ණත්වය සාමාන්‍යයෙන් -2°C සිට 10°C අතර වෙනස් වේ.  
* සාගරයේ විශාල කොටස අයිස් තට්ටුවක් මඟින් ආවරණය වී ඇති අතර, මුහුදු ජීවීන්ට විශේෂිත පරිසරයක් සැපයයි.  

## ජීව විවිධත්වය 
* ආර්ක්ටික් සාගරයේ ප්‍රධාන සත්වයන්: ඇර්ක්ටික් ඕටර්, සීල්, අර්ක්ටික් භාලූ, වාලිස් සහ බොහෝ මාළු විශේෂ.  
* සාගරයේ ජීව විවිධත්වය කලාපීය උෂ්ණත්ව සහ අයිස් ආවරණය මත බලපායි.  

## යෙදුම් සහ වැදගත්කම 
* සාගරයේ මුහුදු මාර්ග, ධන හා ජල සම්පත් මැනීම, සහ පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් වේ.  
* උතුරු ධෘවයේ කාලගුණ මනාව නිරීක්ෂණය කිරීම සහ ගෝලීය උෂ්ණත්වය අධ්‍යයනය සඳහා මූලික ස්ථානයකි.  

## තවත් බලන්න 
* උතුරු ධෘවය  
* උතුරු අර්ධගෝලය  
* අයිස්බර්ග්  
* පෘථිවි ගෝලය  

## සටහන්
ග්‍රීන්හවුස් ගෑස්

= ග්‍රීන්හවුස් ගෑස් =
**ග්‍රීන්හවුස් ගෑස්** යනු වායුගෝලයේ ඇති, උණුසුම් රේඛා (infrared radiation) ආශ්‍රයෙන් තාපය රඳවා පෘථිවියේ උෂ්ණත්වය පවත්වා ගැනීමට දායක වායු වර්ගයකි. මෙම වායු ප්‍රභවය "ග්‍රීන්හවුස් බලපෑම" (Greenhouse Effect) ලෙස හැඳින්වේ.  

## ප්‍රධාන ග්‍රීන්හවුස් ගෑස් 
* කාර්බන් ඩයොක්සයිඩ් (CO₂) – කාන්දුන, ඉන්ධන දहन සහ වනාන්තර කපන ක්‍රියාවලින් නිපදවෙයි.  
* මෙතේන් (CH₄) – ගොවි වැඩ, ගස් හා සත්තු වායු නිපදවයි.  
* නයිට්‍රස් ඔක්සයිඩ් (N₂O) – කෘෂිකර්ම, විශේෂයෙන් මට්ටම වැඩි පොහොර භාවිතයෙන් නිපදවෙයි.  
* ඔසෝන් (O₃) – ට්‍රොපොස්ෆියරයේ අඩුම ස්තරයේ ඇති විශේෂිත ඔසෝන්.  
* ෆ්ලුරෝකරබන් (CFCs) – කාර්මික ප්‍රතිශක්තිකරණ, ශීතකරණ හා ශීතගෘහ උපකරණ වලින් නිපදවෙයි.  

## ග්‍රීන්හවුස් බලපෑම 
* ග්‍රීන්හවුස් ගෑස් පරිසරයෙහි තාපය රඳවා පෘථිවියේ සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සාමාන්‍යය මට්ටමක පවත්වා ගනී.  
* එය නොමැතිවී ඇත්නම්, පෘථිවිය ඉතා සීතල සහ ජීවිතයට අසුකර වනු ඇත.  
* නමුත්, මානව කාර්යයන් නිසා මෙම ගෑස් වැඩි වීමෙන් පෘථිවියේ ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම (global warming) සිදු වේ.  

## බලපෑම් 
* වර්ෂාව, මධ්‍යම උෂ්ණත්වය, කලාපීය කාලගුණික රටාවන් වෙනස් වීම.  
* ගංගා, නායයන් හා දියමන්තික ජල මට්ටම ඉහළ යාම.  
* විශාල වනාන්තර හා ජීව විවිධත්වය හානි වීම.  

## පාලන ක්‍රම 
* පරිසර රැකවරණ, CO₂ සහ CH₄ විෂය පාලනය.  
* නවීන බලශක්ති (solar, wind, hydro) භාවිතය.  
* ග්‍රීන්හවුස් බලපෑම සහිත වායු අඩු කිරීම සඳහා ජාත්‍යන්තර එකඟතා (Kyoto Protocol, Paris Agreement).  

## තවත් බලන්න 
* ගෝලීය උෂ්ණත්වය  
* ඔසෝන් තට්ටුව  
* කාර්බන් ඩයොක්සයිඩ්  
* මුද්‍රිත පරිසර පාලනය  

## සටහන්
පෝලාරිස්

= පෝලාරිස් =
**පෝලාරිස්** (Polaris) යනු උතුරු අර්ධගෝලයේ පිහිටි **උතුරු තාරකා** (North Star) වේ. මෙය කොස්මොස් තුළින් නිරන්තරව උතුරු දිශාවට සමීපව පෙනෙන තාරකාවක් ලෙස හැඳින්වේ.  

## භූගෝලීය වැදගත්කම 
* පෝලාරිස් උතුරු අර්ධගෝලයේ නාවිගේෂන් සඳහා මූලික තාරකා ලෙස භාවිතා වේ.  
* Compass සහ නාවිගේෂන් උපකරණ සඳහා මෙම තාරකා මග පෙන්වයි.  
* පෘථිවියේ චලන කලාප සමඟ සම්බන්ධතා නිසා එය උතුරු අක්ෂයට සමීපව පෙනේ.  

## තාරකා විශේෂත්වය 
* පෝලාරිස් වර්ගය: F7:Ib (supergiant star)  
* දිගු කාලීන දෘශ්‍ය ප්‍රභාවය: 1,980–2,030 lumens (approx.)  
* දුර: ≈ 433 light-years පෘථිවියෙන්  
* පෝලාරිස් පද්ධතිය තුළ සිටින විශේෂිත තාරකා සමූහයක් සමඟ triple star system එකක් ලෙස හැඳින්වේ.  

## විද්‍යාත්මක වැදගත්කම 
* නාවිගේෂන්: පෝලාරිස් උතුරු දිශාව පෙන්වීම මගින් සාගර ගමනේ, mapping, සහ exploration සඳහා වැදගත්.  
* Astronomical research: Stellar evolution, Cepheid variable stars, triple star system dynamics.  
* Cepheid variable: පෝලාරිස් සුළු ලෙස periodical brightness variations පෙන්වයි.  

## තවත් බලන්න 
* උතුරු අර්ධගෝලය  
* North Star  
* Cepheid variable  
* Constellation Ursa Minor  

## සටහන්
ඔසෝන් (O₃)

= ඔසෝන් (O₃) =
**ඔසෝන්** (O₃) යනු ත්‍රිඅණු වායුක්, තෙවැනි ඔක්සිජන් අණුවෙන් (Oxygen molecule) සමන්විත ගෑස් වර්ගයකි. මෙය වායුගෝලයේ ස්ට්‍රැටොස්ෆියරයේ (Stratosphere) විශාල ප්‍රමාණයක් තිබේ, මෙය **ඔසෝන් තට්ටුව** (Ozone Layer) ලෙස හැඳින්වේ.  

## රසායනික වශය 
* රසායනික සූත්‍රය: O₃  
* ගැසීමේ ස්වභාවය: අමුද්‍රව්‍ය වායු, ප්‍රතික්‍රියාශීලී, ඔක්සිඩේෂන් සහිත.  
* වර්ණය: නිල්-නිල් පැහැති ගෑස්, ශක්තිමත් මුව ආලෝකයේ දර්ශනය.  

## භූගෝලීය වැදගත්කම 
* ස්ට්‍රැටොස්ෆියරයේ ඔසෝන් තට්ටුව සූර්යයාගෙන් පැමිණෙන අතිබැග්න UV-B හා UV-C කිරිණාවලින් භූමිය ආරක්ෂා කරයි.  
* ඔසෝන් අඩුවීමේදී, කර්මික හා ජීවීන්ට DNA හානි, චර්ම පිළිකා සහ ඇස් රෝග වැනි අවදානම් වැඩි වේ.  
* පෘථිවියේ කලාපීය වායුගෝලීය තත්ත්වයන් සහ ජල චක්‍රය පිළිබඳ විශාල බලපෑමක් ඇත.  

## නිපැයුම සහ විනිවිදභාවය 
* ස්ට්‍රැටොස්ෆියරයේ ඔසෝන් සාමාන්‍යයෙන් සූර්ය කිරිණා බලපෑම මඟින් ඔක්සිජන් අණු O₂ වෙන් කර O₃ නිපදවයි.  
* භූමිය ලඟ, ට්‍රොපොස්ෆියරයේ (Troposphere) ඇති ඔසෝන් කාන්ද්‍රණය ප්‍රදූෂණ හා කාර්මික ක්‍රියාවලින් නිපදවෙයි.  
* විනිවිදභාවය උණුසුම් කාලගුණ හා දූෂිත වායු සමඟ වැඩිවේ.  

## භාවිතය 
* ප්‍රායෝගික වශයෙන්: ජල හා වායු පිරිසිදු කිරීම, නිරෝගීකරණ ක්‍රියාවල, රසායනික නිෂ්පාදන.  
* ගෘහස්ථව: වායු පිරිසිදු කිරීමේ උපකරණ, කාමර හා ජල පිරිසිදුකරණය.  

## අවදානම් 
* උසස් පිරිස සහිත ඔසෝන් වායුට දිගු කාලීන නිරත වීම, මිනිස් සෞඛ්‍යයට හානිදායකයි.  
* ඉහළ අනුපාතිකතා මූලික වශයෙන් වායුගෝලයට හානි කරන බවත් දැක්වේ.  

## තවත් බලන්න 
* ඔසෝන් තට්ටුව  
* වෘත්තාකාර වායුගෝලීය රසායනය  
* UV කිරිණ  

## සටහන්
ධර්මරත්න පෙරේරා

**ධර්මරත්න පෙරේරා** යනු ශ්‍රී ලාංකික ගීත රචකයෙක් සහ පුවත්පත් කතුවරයෙකි. ධර්මරත්න පෙරේරා එසේ ලියූ ගීත සංඛ්‍යාව තුළ අතිශය ජනප්‍රිය ගීත රාශියකි. දේවින්ද දසනායක ලෙසින් ද ඔහු ජනප්‍රිය වී ඇත්තේ කුමරි යොවුන් පුවත්පතේ රතුරෝස නමින් පළවූ විශේෂාංගයට ඔහු ලියූ කවි නිසාය.

## ජනප්‍රිය ගීත 
ඊට අමතරව වතුසුදු මල් , ගිමනට පවන, වනපස මල්, පබසරා, සමුද්‍රඡායා, කොන්කළ දොණි, හාරත හේරා වැනි ටෙලි නාට්‍ය ගීත පවතී.

## මූලාශ්‍ර 
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ගී පද රචකයෝ
ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ
කෝ මාර්ක් නෝ මාර්ක්

### රංගනය
* විජය නන්දසිරි
* දිල්හානි ඒකනායක
* මහේන්ද්‍ර පෙරේරා
* සේමිණී ඉද්දමල්ගොඩ
* ගිරිරාජ් කෞෂල්‍ය
* මිහිර සිරිතිලක
* ගිහාන් ප්‍රනාන්දු
* කුමාර තිරිමාදුර
* සරත් කොතලාවල
* පියුමි බොතේජු 
* රම්‍යා වනිගසේකර
* නෙතලි නානායක්කාර
* ලලිත් ජනකාන්ත 
* දිමුතු චින්තක
ෆ්ලයින් ෆිෂ් බොක්ක

**ෆ්ලයිං ෆිෂ් බොක්ක** (, ) යනු නත්තල් දූපතේ අගනුවර සහ ප්‍රධාන ජනාවාසයයි. එය මුලින් බ්‍රිතාන්‍ය සමීක්ෂණ නෞකාවක් වන ෆ්ලයිං-ෆිෂ් නමින් නම් කර තිබුණද, බොහෝ සිතියම් එය "ද සෙට්ල්මන්ට්" ලෙස ලේබල් කරයි. එය 1888 දී පිහිටුවන ලද දිවයිනේ පළමු බ්‍රිතාන්‍ය ජනාවාසය විය.

1,600 ක් වන භූමියේ මුළු ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ දිවයිනේ ඊසානදිග කෙළවරට ආසන්නව පිහිටා ඇති ෆ්ලයිං ෆිෂ් කෝව් හි ජීවත් වේ. යාත්‍රා සමඟ සංචාරකයින්ට සේවය කරන කුඩා වරායක් ඇත. ජනාවාසයේ වෙරළ තීරයේ විනෝදාත්මක කිමිදීම සිදු කළ හැකිය.

ජනාවාසයට අමතරව ගම්මාන 3 ක් අඩංගු වේ - ඩ්‍රම්සයිට්, සිල්වර් සිටි සහ පූන් සාන්, ඒවා සාමාන්‍යයෙන් වෙනම ස්ථාන ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත.
## ඉතිහාසය 
1857 දී HMS ඇමතීස්ට් සමීක්ෂණ නෞකාව දිවයින ගවේෂණය කිරීමට උත්සාහ කළ නමුත් දිවයිනේ මාර්ගයක් සොයා ගැනීමට නොහැකි වූ අතර ඔවුන්ගේ උත්සාහය අතහැර දැමීය. 1887 ජනවාරි මාසයේදී HMS පියාඹන මාළුවා විසින් තවත් උත්සාහයක් ගන්නා ලද නමුත් ඒ හා සමාන ගැටළු වලට මුහුණ දීමෙන් පසු එය අසාර්ථක විය. මෙම දූපත පියාඹන මාළුවාගේ නමින් නම් කරන ලද අතර කොකෝස් (කීලිං) දූපත්වල පදිංචිකරුවන් පිරිසක් 1888 දී දිවයිනේ පළමු ජනාවාසය ආරම්භ කළහ. දිවයිනේ පොස්පේට් කැණීම් සිදු කරන ලදී.

## යොමු කිරීම්
*
යාෂර් පොත (බයිබලානුකුල පොත)

**ජෂර්ගේ පොත** ( **ජෂාර්** ලෙසද ලියා ඇත;     ), එනම් **අවංක තැනැත්තාගේ පොත** හෝ **සාධාරණ මිනිසාගේ පොත**, හෙබ්‍රෙව් බයිබලයේ සඳහන් නැතිවූ පොතක් වන අතර එය බොහෝ විට නැතිවූ කැනොනිකල් නොවන පොතක් ලෙස අර්ථ දැක්වේ. 

"ධර්මිෂ්ඨ මිනිසාගේ පොත" යන මාතෘකාව සාම්ප්‍රදායික ග්‍රීක සහ ලතින් පරිවර්තනයයි.
ක්‍රිස්ටෝපර් කොළොම්බස්

මොහු **ස්පාඤ්ඤ** ජාතිකයෙකි.**1492** වසරේ බටහිර ‌දෙදෙ ගමන් ‌කොට කැරිබියන්  දූපත් වලට අයත් හිස්පැනියෝලා දූපතට ‌ොාඩ බසී.‌මෙය නූතනයේ **හයිටි සහ ‌ඩොමිනිකන් සමූහාණ්ඩුව**ට අයත් ය.‍මොහුගේ බලාපොරොත්තුව වූයේ බටහිර දෙසට ගමන් කර ඉන්දියාවට ළගා වීමයි.‌මොහු ‌සොයා ගත් දූපත් සමූහය **බටහිර ඉන්දියානු දූපත්** ‌ලෙස හදුන්වයි.
අගර දගර

### රංගනය
* ශනුද්‍රි ප්‍රියසාද් 
* රොජර් සෙනෙවිරත්න
* නදීකා ගුණසේකර
* සනත් ගුණතිලක
* සචිනි අයේන්ද්‍රා
* සුසිලා කෝට්ටගෙ
* නිල්මිණි කෝට්ටේගොඩ
* කුමාර තිරිමාදුර
* නිලංගනී පෙරේරා
ලොයෝලා විද්‍යාලය

Sri Lanka සිංහල උපාධියක් ලබා ගැනීමට පැමිණෙන ලෙස දන්වා තිබේ
Vijay filmography

ශ්‍රී ලංකාව විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන සියලුම චිත්‍රපට නාට්‍ය කලාව නිර්මාණය ශ්‍රී ලංකාව තුළ ක්‍රියාත්මක වේ
මේනකා පීරිස්

**මේනකා පීරිස්** ලාංකික රංගන ශිල්පිණියකි. ඇය සිංහල සිනමාවේ හා රූපවාහිනියේ කටයුතු කරයි. ජනප්‍රිය රංගන හා ටෙලි නාට්‍යය අධ්‍යක්ෂ **රනිල් කුලසිංහ** ඇයගේ සැමියාය.

**රංගනයෙන් දායක වූ ටෙලි නාට්‍යය**

* වැහිලිහිණි
ලූර්දු

**ලූර්දු** (,;  ) යනු පිරනීස් ප්‍රදේශයෙහි පිහිටි වෙළෙඳ නගරයකි.

## අමතර අවධානයට 
* Château fort de Lourdes
* Communes of the Hautes-Pyrénées department
* Hospitalité Notre Dame de Lourdes
* Lourdes apparitions
* Lourdes effect
* Shrines to the Virgin Mary
* "The Village of Saint Bernadette" (1959 song)
* Rosary

## මූලාශ්‍ර 
## බාහිර සබැඳි 
* Sanctuary of Our Lady of Lourdes – Official website
* The Grotto of the Apparitions – Online transmissions
* The cures at Lourdes recognised as miraculous by the Church 
* Lourdes Tourist Office
* Lourdes, by Robert Hugh Benson, 1914, from Project Gutenberg
* Catholic Association UK, details more information on Lourdes.
* Documentary Film about Lourdes
* *Museum of Lourdes/Le-Petit-Lourdes Museum*  (in French)
* , video of Andy Williams' performance
* , A one-hour film about the town
ගින්දරි

### රංගනය
* පබෝධා සන්දීපනී 
* රොඩ්නි වර්ණකුල 
* මහේන්ද පෙරේරා
* ශියන්ත මෙන්ඩිස්
* රිචඩ් මානමුදලි 
* ලෝචනා ඉමාෂි 
* සුසිලා කෝට්ටගෙ
ඉට්සි

**ඉට්සි** (හංගුල්: 있지, RR: Itji) යනු 2019 දී JYP එන්ටර්ටේන්මන්ට් විසින් පිහිටුවන ලද දකුණු කොරියානු ගැහැණු කණ්ඩායමකි. මෙම කණ්ඩායම සාමාජිකයින් පස් දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වේ: යෙජි, ලියා, රියුජින්, චේරියොන්ග් සහ යූනා. මෙම කණ්ඩායම 2019 පෙබරවාරි 12 වන දින ඔවුන්ගේ "ඉට්ස් ඩිෆරන්ට්" ගීතය නිකුත් කිරීමත් සමඟ ආරම්භ විය.

## මූලාශ්‍ර
නූමියා

**නූමියා**() යනු නිව් කැලිඩෝනියාවේ ප්‍රංශ විශේෂ සාමූහිකයේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන අතර ඕෂනියාවේ විශාලතම ෆ්‍රැන්කෝෆෝන් නගරය ද වේ. එය නිව් කැලිඩෝනියාවේ ප්‍රධාන දූපත වන ග්‍රෑන්ඩ් ටෙරේ හි දකුණේ අර්ධද්වීපයක පිහිටා ඇති අතර දිවයිනේ යුරෝපීය, පොලිනීසියානු ( වොලිසියානුවන්, ෆියුටූනියානුවන්, ටහිටියානුවන් ), ඉන්දුනීසියානු සහ වියට්නාම ජනගහනයෙන් බහුතරයකට මෙන්ම දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ වඩාත්ම කාර්මික නගරවලින් එකක සේවය කරන බොහෝ මෙලනේසියානුවන්, නි-වනුආටු සහ කනක්වරුන්ටද නිවහන වේ. නගරය නිව් කැලිඩෝනියාවේ ප්‍රධාන වරාය ලෙස සේවය කරන ආරක්ෂිත ගැඹුරු ජල වරායක පිහිටා ඇත.

2019 සැප්තැම්බර් සංගණනයේදී, මහා නූමියාවේ (  )  අගනගර ප්‍රදේශයේ වැසියන් 182,341 ක් සිටියහ. ඔවුන්ගෙන් 94,285 ක් නිසි නූමියාවේ නගරයේ ( කොමියුනය ) ජීවත් වූහ.  නිව් කැලිඩෝනියාවේ ජනගහනයෙන් 67.2% ක් ජීවත් වන්නේ මහා නූමියාවේ වන අතර එය නූමියාව, ලෙ මොන්ට්-ඩෝර්, ඩම්බියා සහ පයිටා යන කොමියුන ආවරණය කරයි.
ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
විලිස් දූපත

**විලිස් දූපත** යනු ඕස්ට්‍රේලියාවේ බාහිර භූමි ප්‍රදේශයක් වන කොරල් මුහුදු දූපත් ප්‍රදේශයේ ස්ථිරවම ජනාවාස වූ එකම දූපත වන අතර එය කොරල් මුහුදේ මහා බාධක පරයෙන් ඔබ්බට පිහිටා ඇත. මෙම දූපත ක්වීන්ස්ලන්තයේ කේන්ස් හි නැගෙනහිරින් කිලෝමීටර 450 පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. එය විලිස් දූපත් වල දකුණු කෙළවර වන අතර, දූපත් තුනකින් සමන්විත වන අතර, එය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 9 ක උපරිම උසක් ඇති අතර භූමි ප්‍රමාණය අක්කර 19 කි. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
හන්ගා රෝ

**හන්ගා රෝ** (  ;   ,  ) (රපානුයි භාෂාව: *දිගු බොක්ක* ) යනු චිලී මහ නගර සභාවක් වන පාස්කු දූපතේ ප්‍රධාන නගරය, වරාය සහ ආසනයයි.  එය දිවයිනේ බටහිර වෙරළ තීරයේ දකුණු කොටසේ, ටෙරෙවාකා සහ රානෝ කෞ හි වඳ වී ගිය ගිනි කඳු අතර පහත් බිම්වල පිහිටා ඇත. 

## ඉතිහාසය 
ස්වදේශීය රාපා නුයි භාෂාවෙන් *හන්ගා රෝවා* යන්නෙහි තේරුම "පුළුල් බොක්ක" හෝ "දිගු බොක්ක" යන්නයි. 

චිලී දූපතට හිමිකම් කීමත් සමඟ, රාපා නුයිවරුන් හන්ගා රෝවා හි පදිංචි කිරීමට බල කෙරුණු අතර, ඉතිරි ඉඩම බැටළු ගොවිපලකට බදු දෙන ලදී.  විසිවන සියවසේ වැඩි කාලයක්, දිවයිනේ ඉතිරි කොටස කොම්පනියා එක්ස්ප්ලෝටෝඩෝරා ඩි ලා ඉස්ලා ඩි පැස්කුවා (CEDIP) ( විලියම්සන්-බෝල්ෆෝර් සමාගමේ අනුබද්ධිත ආයතනයක්) වෙත බදු දී රාපා නුයි වෙත වසා දමන ලදී.

චිලී රජය සහ රාපා නුයි අතර ඇති වූ සමහර මතභේද නිසා, පාරම්පරික මූලයන් සහිත ප්‍රදේශවාසීන් නගරයේ බොහෝ හෝටල් "අත්පත් කර ගැනීමට" හේතු වී තිබේ. ප්‍රදේශවාසීන් සඳහා, එය චිලී රජයේ දිවයිනේ ප්‍රතිපත්ති සම්පාදනය සහ ඔවුන්ගේ ඉඩමේ රාපා නුයිගේ පාරම්පරික අයිතිවාසිකම් අතර රේඛාව ඇඳීමට මාර්ගයකි.  2011 දී, හංගා රෝ හෝටලයේ හිමිකරු වන ෂීස් පවුල, හෝටලයේ ඉඩම රාපා නුයි වෙත නැවත පරිත්‍යාග කළ නමුත්, හෝටලයේ වසර 30 ක කළමනාකරණ බද්දක් රඳවා ගත්තේය.  සතියකට පෙර, ෂීස් පවුල හෝටලය අල්ලාගෙන සිටි ප්‍රදේශවාසීන් ඉවත් කිරීම සඳහා කැරබිනෙරෝස් ද චිලී වෙතින් විශේෂ බලකා කණ්ඩායමක් පුද්ගලිකව නැව්ගත කර තිබුණි.  2010 අගෝස්තු මාසයේදී පූර්ව පොලිස් මැදිහත්වීමක් හේතුවෙන් රාපා නුයි විරෝධතාකරුවන් 25 දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇත. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
හගට්නා, ගුවාම්

**හගට්නා**,  කලින් **අගනා**,  යනු වෙරළබඩ ගම්මානයක් වන අතර එක්සත් ජනපද ගුවාම් භූමියේ අගනුවර  වේ. 18 වන සියවසේ සිට 20 වන සියවසේ මැද භාගය දක්වා එය ගුවාම්හි ජනගහන මධ්‍යස්ථානය වූ නමුත් අද වන විට එය ප්‍රදේශය සහ ජනගහනය යන දෙකෙහිම දිවයිනේ ගම්මාන 19 න් දෙවන කුඩාම වේ. කෙසේ වෙතත්, එය රජයේ ආසනය වීමට අමතරව දිවයිනේ ප්‍රධාන වාණිජ දිස්ත්‍රික්කවලින් එකක් ලෙස පවතී. 

## නිරුක්තිය 
"Hagåt" ( *haga*' ලෙසද රෝමානුකරණය කර ඇත, අක්ෂර-අවසාන "t" වෙනුවට ග්ලෝටල් නැවතුමක් සහිතව) යන්නෙහි තේරුම Chamorro භාෂාවෙන් "රුධිරය" යන්නයි. "-ña" යන උපසර්ගය ඉංග්‍රීසියෙන් *his*, *hers* හෝ *its යන* සන්තක සර්වනාම ලෙස පරිවර්තනය කළ හැකිය ( මැලේ සහ ඉන්දුනීසියානු භාෂාවෙන් *-nya* සහ Tagalog භාෂාවෙන් *niya යන* වචන වලට සමාන), නැතහොත් ඉංග්‍රීසි ප්‍රත්‍යයේ සමහර භාවිතයන්ට සමානව වැඩි සංසන්දනාත්මක මට්ටමක ඇඟවීමක් ලෙස පරිවර්තනය කළ හැකිය. ආදිවාසී ජනයා මුලින් Agat/ Hagåt ගම්මානයෙන් සංක්‍රමණය වූ බවට බොහෝ අනුමාන තිබේ. එබැවින්, "Hagåtå" යන්න "ඔහුගේ හෝ ඇයගේ රුධිරය" ලෙස පරිවර්තනය කළ හැකිය, සමහර විට "ඔහුට, ඇයට හෝ එයට සම්බන්ධ" යන්නයි, නැතහොත් එය දළ වශයෙන් "වැඩි Hagåt" යන්නට පරිවර්තනය කළ හැකිය, උදාහරණයක් ලෙස, Hagåt ගම්මානයේ දිගුවක්. එය "හගාට් වලට වඩා හගාට්" යන අර්ථයෙන් "වඩා හොඳ හගාට්" හෝ "හගාට්ට වඩා, අභිබවා යාම හෝ උසස්" යන අර්ථය ද ලබා දිය හැකිය. 1998 දී, ගුවාම් ව්‍යවස්ථාදායකය විසින් "අගානා" යන නම නැවත මුල් චමෝරෝ ස්වරූපයට වෙනස් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, අසල්වැසි ගම්මානයක් වන අගානා හයිට්ස් හි නම නොවෙනස්ව පවතී.

## භූගෝලය 
හගට්නා පිහිටා ඇත්තේ ගුවාම් හි බටහිර වෙරළ තීරයේ හගට්නා ගංගාවේ මුඛයේ ය. එක්සත් ජනපද සංගණන කාර්යාංශයට අනුව, නගරයේ මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග සැතපුම් 1 (2.6&nbsp;කි.මී.²). එය (ගමන් කරන දිශාව අනුව) එක්සත් ජනපදයේ බටහිර දෙසින් පිහිටි ප්‍රාන්තය හෝ භෞමික අගනුවර වේ . මෙම ගම්මානය උතුරින් අගනා බොක්කෙහි වැලි සහිත වෙරළ තීරයන්ගෙන්, නැගෙනහිරින් හගට්නා ගඟ සහ ඒ ආශ්‍රිත තෙත්බිම් වලින් සහ දකුණින් කඳු බෑවුමකින් (ඊට ඉහළින් අගනා හයිට්ස් ගම්මානය පිහිටා ඇත) මායිම් වී ඇත. උස් කාර්යාල ගොඩනැගිලි කිහිපයක් ගමේ මධ්‍යයේ පිහිටා ඇති අතර, ඇනිගුවා ලෙස හැඳින්වෙන නගරයේ බටහිර කොටස වඩාත් නේවාසික වේ. බොහෝ ගම්මාන මෙන් නොව, මධ්‍යම හගට්නා ගමේ මධ්‍යය පුරා සාප්පු සහ කුඩා අවන්හල් සහිත නගර කුට්ටි වලට බෙදා ඇත. මොන්ග්මොන්ග්-ටෝටෝ-මයිට්, සිනාජානා සහ අගනා හයිට්ස් යන ගම්මානවල ඉහළ ජනාකීර්ණ නේවාසික ප්‍රදේශ හගට්නා වට කර ඇත.
ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Pages with Chamorro IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas

## සටහන් 
## යොමු කිරීම්
පුවර්ටෝ බැකරිසෝ මොරෙනෝ

thumb|300x300පික්|ගැලපගෝස් මුහුදු සිංහයා පුවර්ටෝ බැකරිසෝ මොරෙනෝ හි උද්‍යාන බංකුවක් මත රැඳී සිටියි.**පුවර්ටෝ බැකෙරිසෝ මොරෙනෝ** යනු ඉක්වදෝරයේ ගැලපගෝස් පළාතේ අගනුවරයි . එය දූපත් සමූහයේ නැගෙනහිරින් පිහිටි දූපත වන සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් හි නිරිතදිග වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති අතර එය සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් කැන්ටන්හි අගනුවර වේ. එය 19 වන සියවසේ මැද භාගයේදී ජෙනරාල් විලාමිල් ප්ලායාස් විසින් ආරම්භ කරන ලද අතර එහි නම ජනාධිපති ඇල්ෆ්‍රෙඩෝ බකෙරිසෝ (1859 &#x2013; 1951) විසිනි. අද වන විට, මසුන් ඇල්ලීම ප්‍රදේශවාසීන්ගේ ප්‍රධාන ක්‍රියාකාරකම වන නමුත්, හෝටල් සහ සාප්පු රාශියක් ඇති වෙරළ තීරයේ සංචාරක ව්‍යාපාරය වැඩි වෙමින් පවතී.
නගරයේ ආසන දෙව්මැදුරක්, තැපැල් කාර්යාලයක්, පොලිස් ස්ථානයක්, රෝහලක් සහ සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ද ක්විටෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ ශාඛාවක් ඇත. 1988 දී පිහිටුවන ලද ගැලපගෝස් ජාතික වනෝද්‍යානයේ සෙන්ට්‍රෝ ඩි ඉන්ටර්ප්‍රෙටේෂියන් සහ ස්වාභාවික ඉතිහාස කෞතුකාගාරයක් ද එහි අඩංගු වේ. එය ඉක්වදෝරයේ ප්‍රධාන භූමියට සම්බන්ධ වන සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් ගුවන්තොටුපළ මගින් සේවය කරනු ලැබේ.
ප්‍රවර්ගය:CS1 German-language sources (de)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර සහිත ලිපි (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
අචේ පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**අචේ** ( , ;  , Jawoë: ; Old Spelling: *Atjeh*) යනු ඉන්දුනීසියාවේ බටහිර දෙසින් පිහිටි පළාතයි . එය සුමාත්‍රා දූපතේ උතුරු කෙළවරේ පිහිටා ඇති අතර, බණ්ඩා අචේ එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වේ. එය බටහිරින් ඉන්දියන් සාගරයෙන්, ඊසාන දෙසින් මැලක්කා සමුද්‍ර සන්ධියෙන් මෙන්ම නැගෙනහිරින් උතුරු සුමාත්‍රා පළාතට මායිම්ව පිහිටා ඇති අතර, එහි එකම ගොඩබිම් මායිම වන අතර නැගෙනහිරින් මැලේසියාව සහ තායිලන්තය සහ උතුරින් ඉන්දියාවේ අන්දමන් සහ නිකොබාර් දූපත් සමඟ සමුද්‍රීය මායිම් බෙදා ගනී. විශේෂ ස්වයං පාලන තත්වයක් ලබා දී ඇති අචේ යනු ආගමික වශයෙන් ගතානුගතික ප්‍රදේශයක් වන අතර, ජනගහනයෙන් බහුතරය මුස්ලිම් වන අතර ඉස්ලාමීය ෂරියා නීතිය නිල වශයෙන් ක්‍රියාත්මක කරන එකම ඉන්දුනීසියානු පළාතයි. මෙම කලාපයේ ආදිවාසී ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් දහයක් සිටින අතර, විශාලතම අචේනිස් ජනතාව වන අතර, 2024 මැද භාගයේදී කලාපයේ ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් 70% ක් පමණ වන අතර එය මිලියන 5.55 ක් පමණ වේ. එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර් 56,839.09 ක් වන අතර එය ක්‍රොඒෂියාව, ටෝගෝ, එක්සත් ජනපදයේ බටහිර වර්ජිනියා ප්‍රාන්තය හෝ රුසියාවේ පිස්කොව් ඔබ්ලාස්ට් සමඟ සැසඳිය හැකිය.

ආචේ යනු විශේෂ තත්වයක් සහිත ඒකාබද්ධ නීතිමය ප්‍රජාවක් සමන්විත පළාත් කලාපයක් වන අතර 1945 ඉන්දුනීසියානු ජනරජයේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මත පදනම් වූ ඉන්දුනීසියානු ජනරජයේ ඒකීය රාජ්‍යයේ පද්ධතිය හා මූලධර්මවලට අනුකූලව තමන්ගේම රජයේ කටයුතු සහ දේශීය අවශ්‍යතා නියාමනය කිරීමට සහ කළමනාකරණය කිරීමට විශේෂ අධිකාරීන් ලබා දී ඇති අතර එය මෙහෙයවනු ලබන්නේ ආණ්ඩුකාරවරයෙකු විසිනි.

ඉන්දුනීසියාවේ ඉස්ලාම් ව්‍යාප්තිය ආරම්භ වූයේ ආචේ ප්‍රදේශයෙන් වන අතර එය අග්නිදිග ආසියාවේ ඉස්ලාම් ව්‍යාප්තියට ප්‍රධාන සාධකයක් විය. ක්‍රි.ව. 1250 දී පමණ ඉස්ලාම් ආගම ආචේ ( ෆන්සූර් සහ ලමුරි රාජධානි) වෙත ළඟා විය. 17 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ආචේ සුල්තාන් රාජ්‍යය මලක්කා සමුද්‍ර සන්ධි කලාපයේ වඩාත්ම ධනවත්, බලවත් හා වගා කරන ලද රාජ්‍යය විය. හිටපු ලන්දේසි යටත් විජිතවාදීන් සහ පසුව ඉන්දුනීසියානු රජය ඇතුළු බාහිර පුද්ගලයින් විසින් පාලනය කිරීමට දේශපාලන ස්වාධීනත්වය සහ ප්‍රතිරෝධය දැක්වීමේ ඉතිහාසයක් ආචේ සතුව ඇත.

ආචේහි සැලකිය යුතු තෙල් හා ස්වාභාවික වායු සම්පත් ඇත.  2004 ඉන්දියානු සාගර භූමිකම්පාවේ සහ සුනාමියේ කේන්ද්‍රස්ථානයට ආසන්නතම භූමිකම්පාව ආචේ වූ අතර එය පළාතේ බටහිර වෙරළ තීරයෙන් වැඩි කොටසක් විනාශ කළේය. මෙම ව්‍යසනයෙන් ඉන්දුනීසියානුවන් 170,000 ක් පමණ මිය ගියහ හෝ අතුරුදහන් වූහ.  මෙම ව්‍යසනය ඉන්දුනීසියානු රජය සහ නිදහස් ආචේ ව්‍යාපාරයේ බෙදුම්වාදී කණ්ඩායම අතර සාම ගිවිසුම වේගවත් කිරීමට උපකාරී විය. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1956
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:සංස්කෘත-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
උතුරු සුමාත්‍රා පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**උතුරු සුමාත්‍රා** (     ; බටක් : ᯘᯮᯔᯖᯩᯒ ᯥᯖᯒ) යනු සුමාත්‍රා දූපතේ උතුරු කොටසේ පිහිටි ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය දිවයිනේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ මෙඩාන් වේ. එය වයඹ දෙසින් අචේ, ගිනිකොන දෙසින් රියාඕ, දකුණින් බටහිර සුමාත්‍රා, බටහිරින් ඉන්දියන් සාගරය සහ නැගෙනහිරින් මැලක්කා සමුද්‍ර සන්ධිය ( මැලේසියාව සමඟ සමුද්‍රීය මායිමක් සහිත) මායිම් වේ.  

2020 ජනගහනය මිලියන 14.8 ක් පමණ වන අතර  2024 මැද භාගයේ ඇස්තමේන්තුව මිලියන 15.6 ක් පමණ වන අතර,  උතුරු සුමාත්‍රා යනු ඉන්දුනීසියාවේ සිව්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත පළාත වන අතර ජාවා දූපතෙන් පිටත වඩාත්ම ජනාකීර්ණ පළාත වේ. , උතුරු සුමාත්‍රා යනු දකුණු සුමාත්‍රා සහ රියාවු වලට පසුව සුමාත්‍රා දූපතේ තුන්වන විශාලතම පළාතයි. ප්‍රධාන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් අතරට නැගෙනහිර වෙරළ තීරයට ආවේණික මැලේ ; බටහිර වෙරළ තීරයට සහ මධ්‍යම කඳුකරයට ආවේණික බටක් කණ්ඩායම් කිහිපයක්; නියාස් දූපතේ සහ ඒ අවට දූපත් වල නියාස් ජනතාව ; සහ ලන්දේසි පාලන සමයේදී ප්‍රථම වරට සුමාත්‍රා වෙත සංක්‍රමණය වූ චීන, ජාවා සහ ඉන්දියානු ජනතාව ඇතුළත් වේ.

උතුරු සුමාත්‍රා හි ටෝබා සුපිරි ගිනි කන්ද පිහිටා ඇති අතර එය වර්තමානයේ ටෝබා විල ලෙස හඳුන්වන ස්ථානයේ පිහිටා ඇති අතර එය වසර 74,000–75,000 කට පෙර පුපුරා ගොස් මුළු මිනිස් සංහතියම පාහේ විනාශ කළේය. මෙම සුපිරි පිපිරීමෙන් ටෝබා විල නිර්මාණය වූ අතර එය VEI-8 පිපිරීමක් ලෙස ශ්‍රේණිගත කරන ලදී.

ලන්දේසි පාලන සමයේදී, උතුරු සුමාත්‍රා, මේදන් ප්‍රදේශයෙන් මුළු සුමාත්‍රා දූපතම පාලනය කළ *ගවර්නමන්ට් වෑන් සුමාත්‍රා* යටතේ පරිපාලනය කරන ලදී. 1948 දී, ඉන්දුනීසියානු නිදහස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසු, සුමාත්‍රා පළාත උප පළාත් තුනකට බෙදා ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම තමන්ගේම කටයුතු නියාමනය කිරීමට සහ කළමනාකරණය කිරීමට අයිතිය ඇත. අප්‍රේල් 15 වන දින පසුව උතුරු සුමාත්‍රා පළාත පිහිටුවීමේ සංවත්සරය ලෙස නම් කරන ලදී.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Harv and Sfn no-target errors
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
බටහිර සුමාත්‍රා පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**බටහිර සුමාත්‍රා** (     ) යනු ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . එය සුමාත්‍රා දූපතේ බටහිර වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති අතර එම වෙරළට ඔබ්බෙන් මෙන්ටවායි දූපත් ඇතුළත් වේ. බටහිර සුමාත්‍රා බටහිරින් ඉන්දියන් සාගරයට මෙන්ම උතුරින් උතුරු සුමාත්‍රා, ඊසාන දෙසින් රියාඕ, ගිනිකොන දෙසින් ජම්බි සහ දකුණින් බෙන්කුලු යන පළාත්වලට මායිම් වේ. පළාතේ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 42,119.54 ක් හෝ ස්විට්සර්ලන්තය හෝ පෙන්සා ඔබ්ලාස්ට් ප්‍රමාණයට සමාන වන අතර 2020 සංගණනයේදී ජනගහනය 5,534,472 කි.  2023 මැද භාගයේදී නිල ඇස්තමේන්තුව 5,757,210 ක් විය (පිරිමින් 2,900,270 ක් සහ කාන්තාවන් 2,856,940 ක් ඇතුළත් වේ).  පළාත කලාප දොළහකට සහ නගර හතකට බෙදා ඇත . ජාවා වලින් පිටත අනෙකුත් පළාත්වලට වඩා එහි සාපේක්ෂව වැඩි නගර ඇත,  ඉන් කිහිපයක් ඉන්දුනීසියාවේ වෙනත් නගර හා සසඳන විට ජනගහනයෙන් සාපේක්ෂව අඩුය. '''' පළාතේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වේ. 

බටහිර සුමාත්‍රා යනු මිනැන්කබාවු ජනයාගේ නිවහන වන නමුත් සාම්ප්‍රදායික මිනැන්කබාවු කලාපය ඇත්ත වශයෙන්ම පළාතේ සීමාවන්ට වඩා පළල් වන අතර එය උතුරු සුමාත්‍රාවේ බටහිර වෙරළ තීරය, ආචේහි නිරිතදිග වෙරළ තීරය, රියාඕහි බටහිර කලාපය, ජම්බිහි බටහිර කලාපය, බෙන්කුලුහි උතුරු කලාපය සහ  දක්වා ආවරණය කරයි. මැලේසියාවේ . තවත් ස්වදේශික ජනවාර්ගික කණ්ඩායමක් වන්නේ මෙන්ටාවායි ජනතාව වන අතර ඔවුන් එම නමින්ම බටහිර දූපත් වල වාසය කරයි. ඉස්ලාමය පළාතේ ප්‍රමුඛ ආගමක් වන අතර මුළු ජනගහනයෙන් 97.4% ක් පමණ වේ.

1347 දී ආදිත්‍යවර්මන් විසින් ආරම්භ කරන ලද පගරුයුං රාජධානියේ කේන්ද්‍රස්ථානය බටහිර සුමාත්‍රා විය. මෙම කලාපයට පැමිණි පළමු යුරෝපීයයා වූයේ 1523 දී පමණ පැමිණි ජීන් පාර්මෙන්ටියර් නම් ප්‍රංශ සංචාරකයෙකි. පසුව මෙම කලාපය ලන්දේසි අධිරාජ්‍යය විසින් යටත් විජිතකරණය කරන ලද අතර සුමාත්‍රාහි බටහිර වෙරළ තීරය (    ) ලෙස නම් කරන ලද වාසස්ථානයක් බවට පත්විය. ), එහි පරිපාලන ප්‍රදේශයට රියාවු හි වර්තමාන කම්පාර් රීජන්සි සහ ජම්බි හි කෙරින්සි රීජන්සි ඇතුළත් විය. 1957 දී පළාතක් වීමට පෙර, බටහිර සුමාත්‍රා, රියාවු, ජම්බි සහ රියාවු දූපත් සමඟ මධ්‍යම සුමාත්‍රා පළාතේ (1948–1957) කොටසක් විය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ලම්පුන්ග් පළාත, ඉන්දුනීසියාව

thumb|සිතියම
**ලම්පුන්ග්** (  / / ˈ læmp ʌŋ / ;  :  ), නිල වශයෙන් **Lampung පළාත** (    ;  ), යනු ඉන්දුනීසියාවේ පළාතකි . එය සුමාත්‍රා දූපතේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටා ඇත. එය වයඹ දෙසින් බෙන්ග්කුලු පළාත සමඟ කෙටි මායිමක් සහ උතුරින් දකුණු සුමාත්‍රා පළාත සමඟ දිගු මායිමක් මෙන්ම නැගෙනහිරින් බැන්ටෙන් සහ ජකර්තා පළාත් සමඟ සමුද්‍රීය මායිමක් ද ඇත. එය තමන්ගේම භාෂාව කතා කරන සහ තමන්ගේම ලිඛිත අක්ෂර ඇති ලැම්පුන්ග් ජනයාගේ නිවහනයි. එහි අගනුවර වන්නේ බන්ඩාර් ලැම්පුන්ග් ය .

මෙම පළාත කිලෝමීටර් 33,575.41 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වන අතර 2010 සංගණනයේදී 7,608,405 ක ජනගහනයක් ද,  2020 සංගණනයේදී 9,007,848 ක් ද,  සහ 2023 මැද භාගයේ නිල ඇස්තමේන්තු වලට අනුව 9,313,990 (පිරිමින් 4,760,260 ක් සහ කාන්තාවන් 4,553,720 ක්) ද විය.  එයින් හතරෙන් තුනක් ජාවා, මධුරේස් සහ බාලිනීස් සංක්‍රමණිකයන්ගෙන් පැවත එන්නන් වේ. මෙම සංක්‍රමණිකයන් ලබා ගත හැකි ඉඩම් සොයමින් වඩාත් ඝන ලෙස ජනාකීර්ණ දූපත් වලින් පැමිණි අතර, ජාතික රජයේ ඉන්දුනීසියානු සංක්‍රමණ වැඩසටහනේ කොටසක් වූ අතර, ඉන් ලැම්පුන්ග් මුල්ම සහ වඩාත්ම වැදගත් සංක්‍රමණ ගමනාන්තවලින් එකකි.

1883 දී, සුන්ඩා සමුද්‍ර සන්ධියේ දූපතක පිහිටා ඇති ක්‍රකටෝවා ගිනි කන්ද, වාර්තාගත ඉතිහාසයේ වඩාත්ම ප්‍රචණ්ඩකාරී ගිනිකඳු පිපිරීමක් බවට පත් වූ අතර, එම ප්‍රදේශයට සහ වෙනත් තැන්වල විනාශකාරී ප්‍රතිවිපාක ඇති කළේය. දස දහස් ගණනින් මිනිස් මරණ ඇස්තමේන්තු සහ ලොව පුරා උෂ්ණත්වය සහ වසර ගණනාවක් පුරා අනෙකුත් කාලගුණික බලපෑම් ද ඊට හේතු විය.
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉන්දුනීසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (id)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas