ක්‍රොඒෂියාවේ පාලනය

ක්‍රොඒෂියානු ජනරජය පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමයක් භාවිතා කරන ඒකීය, ව්‍යවස්ථාපිත රාජ්‍යයකි. ක්‍රොඒෂියාවේ රජයේ බලතල ව්‍යවස්ථාදායක, විධායක සහ අධිකරණ බලතල වේ. ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයා () රාජ්‍ය නායකයා වන අතර, වසර පහක ධුර කාලයකට සෘජුවම තේරී පත් වන අතර ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් වාර දෙකකට සීමා වේ. සන්නද්ධ හමුදාවන්හි අණදෙන නිලධාරියා ලෙස සේවය කිරීමට අමතරව, පාර්ලිමේන්තුව සමඟ අගමැති පත් කිරීමේ ක්‍රියා පටිපාටික රාජකාරිය ජනාධිපතිවරයාට ඇති අතර විදේශ ප්‍රතිපත්තියට යම් බලපෑමක් ඇත. විධායක ශාඛාව ලෙස, නීති සම්පාදනය සහ අයවැය යෝජනා කිරීම, නීති ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ විදේශ සහ අභ්‍යන්තර ප්‍රතිපත්ති මෙහෙයවීම සඳහා එය වගකිව යුතුය. රජය සාග්‍රෙබ් හි බන්ස්කි ඩ්වෝරි හි පිහිටා ඇත. ක්‍රොඒෂියාවේ විශාලතම දේශපාලන පක්ෂ දෙක වන්නේ ක්‍රොඒෂියානු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සංගමය සහ ක්‍රොඒෂියාවේ සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂයයි.

ක්‍රොඒෂියාවේ සිවිල් නීති නීති පද්ධතියක් ඇති අතර එහි නීතිය ප්‍රධාන වශයෙන් ලිඛිත ප්‍රඥප්ති වලින් පැන නගින අතර විනිසුරුවන් නීතියේ නිර්මාතෘවරුන් ලෙස නොව ක්‍රියාත්මක කරන්නන් ලෙස සේවය කරයි. එහි සංවර්ධනයට බොහෝ දුරට ජර්මානු සහ ඔස්ට්‍රියානු නීති පද්ධති මගින් බලපෑම් එල්ල විය. ක්‍රොඒෂියානු නීතිය ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර දෙකකට බෙදා ඇත - පුද්ගලික සහ පොදු නීතිය. EU ප්‍රවේශ සාකච්ඡා අවසන් වීමට පෙර, ක්‍රොඒෂියානු නීති සම්පාදනය ප්‍රජා අත්පත් කර ගැනීම සමඟ සම්පූර්ණයෙන්ම එකඟ වී තිබුණි.

ප්‍රධාන ජාතික අධිකරණ වන්නේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා උල්ලංඝනය කිරීම් අධීක්ෂණය කරන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා අධිකරණය සහ ඉහළම අභියාචනා අධිකරණය වන ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයයි. පරිපාලන, වාණිජ, ප්‍රාන්ත, වැරදි සහ නාගරික අධිකරණ ඔවුන්ගේ අදාළ වසම්වල නඩු හසුරුවයි. අධිකරණ අධිකරණ බලයට වැටෙන නඩු පළමු අවස්ථාවේ දී තනි වෘත්තීය විනිසුරුවරයෙකු විසින් තීරණය කරනු ලබන අතර, අභියාචනා වෘත්තීය විනිසුරුවන්ගේ මිශ්‍ර විනිශ්චය සභාවලදී සාකච්ඡා කරනු ලැබේ. ගිහි මහේස්ත්‍රාත්වරුන් ද නඩු විභාගවලට සහභාගී වේ. රාජ්‍යයේ නීතිපති කාර්යාලය යනු වැරදිකරුවන්ට එරෙහිව නඩු පැවරීමට පෙළඹවීමට බලයලත් රාජ්‍ය නඩු පවරන්නන්ගෙන් සමන්විත අධිකරණ ආයතනයයි.

නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතන ප්‍රධාන වශයෙන් ජාතික පොලිස් බලකායෙන් සමන්විත අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍යාංශයේ අධිකාරිය යටතේ සංවිධානය කර ඇත. ක්‍රොඒෂියාවේ ආරක්ෂක සේවාව ආරක්ෂක සහ බුද්ධි ඒජන්සිය (SOA) වේ.

### විදේශ සබඳතා 
ක්‍රොඒෂියාව රටවල් 194ක් සමඟ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා ඇති කරගෙන ඇත. තානාපති කාර්යාල 57ක්, කොන්සල් කාර්යාල 30ක් සහ ස්ථිර රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික දූත මණ්ඩල අටක් සඳහා සහාය දක්වයි. යුරෝපීය ප්‍රතිසංස්කරණ හා සංවර්ධනය සඳහා වූ බැංකුව (EBRD), ජාත්‍යන්තර සංක්‍රමණ සංවිධානය (IOM), යුරෝපයේ ආරක්ෂාව සහ සහයෝගීතාව සඳහා වූ සංවිධානය (OSCE), ලෝක බැංකුව, ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (WHO), හිටපු යුගෝස්ලාවියාව සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාව (ICTY), එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන (UNDP), එක්සත් ජාතීන්ගේ සරණාගතයින් සඳහා වූ මහ කොමසාරිස් (UNHCR) සහ UNICEF වැනි ජාත්‍යන්තර සංවිධානවල කාර්යාලවලට අමතරව විදේශ තානාපති කාර්යාල 56ක් සහ කොන්සල් කාර්යාල 67ක් රට තුළ ක්‍රියාත්මක වේ. 
2019 වන විට, ක්‍රොඒෂියානු විදේශ කටයුතු සහ යුරෝපීය ඒකාබද්ධතා අමාත්‍යාංශය 1,381ක් සේවයේ යොදවා ඇත. කාල පරාසය කාර්ය මණ්ඩලය සහ කුනා මිලියන 765.295ක් (යුරෝ මිලියන 101.17) වැය කර ඇත. ක්‍රොඒෂියානු විදේශ ප්‍රතිපත්තියේ ප්‍රකාශිත අරමුණු අතරට අසල්වැසි රටවල් සමඟ සබඳතා වැඩි දියුණු කිරීම, ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාව වර්ධනය කිරීම සහ ක්‍රොඒෂියානු ආර්ථිකය සහ ක්‍රොඒෂියාවම ප්‍රවර්ධනය කිරීම ඇතුළත් වේ.

ක්‍රොඒෂියාව යුරෝපීය සංගමයේ සාමාජිකයෙකි. 2021 වන විට ක්‍රොඒෂියාව බොස්නියාව සහ හර්සගොවිනා, මොන්ටිනිග්‍රෝ, සර්බියාව සහ ස්ලෝවේනියාව සමඟ නොවිසඳුනු දේශසීමා ගැටළු තිබුණි. ක්‍රොඒෂියාව නේටෝවේ සාමාජිකයෙකි. 2023 ජනවාරි 1 වන දින, ක්‍රොඒෂියාව එකවර ෂෙන්ගන් ප්‍රදේශය සහ යුරෝ කලාපය යන දෙකටම සම්බන්ධ විය, මීට පෙර 2020 ජූලි 10 වන දින ERM II හා සම්බන්ධ විය.

### ක්‍රොඒෂියානු ඩයස්පෝරාව 
ක්‍රොඒෂියාවෙන් පිටත ජීවත් වන ජනවාර්ගික ක්‍රොඒෂියානුවන් සහ ක්‍රොඒෂියානු පුරවැසියන්ගේ ප්‍රජාවන්ගෙන් සමන්විත වේ. ක්‍රොඒෂියාව විදේශයන්හි ක්‍රොඒෂියානු ප්‍රජාවන් සමඟ දැඩි සම්බන්ධතා පවත්වයි (උදා: සංස්කෘතික, ක්‍රීඩා ක්‍රියාකාරකම් සහ ආර්ථික මුලපිරීම් සඳහා පරිපාලන සහ මූල්‍යමය සහාය). විවිධ සත්කාරක රටවල ක්‍රොඒෂියානු සුළුතරයේ අයිතිවාසිකම් ශක්තිමත් කිරීම සහ සහතික කිරීම සඳහා ක්‍රොඒෂියාව විදේශ සබඳතා ක්‍රියාකාරීව පවත්වාගෙන යයි.

### හමුදා 
ක්‍රොඒෂියානු සන්නද්ධ හමුදා (CAF) අධ්‍යාපන හා පුහුණු අණ සහ සහාය අණට අමතරව ගුවන් හමුදාව, හමුදාව සහ නාවික හමුදා ශාඛා වලින් සමන්විත වේ. CAF හි ප්‍රධානත්වය දරනු ලබන්නේ ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයාට වාර්තා කරන සාමාන්‍ය කාර්ය මණ්ඩලය විසිනි, ඔහු ජනාධිපතිවරයාට වාර්තා කරයි. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුව, ජනාධිපතිවරයා සන්නද්ධ හමුදාවන්හි අණදෙන නිලධාරියා වේ. යුධ සමයේදී ක්ෂණික තර්ජනයක් ඇති වුවහොත්, ඔහු සෘජුවම සාමාන්‍ය කාර්ය මණ්ඩලයට නියෝග නිකුත් කරයි.

මිලිටරි වියදම් රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1.68% ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර එය ගෝලීය වශයෙන් 67 වන ස්ථානයයි. 2005 දී අයවැය නේටෝව විසින් අවශ්‍ය කරන ලද දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 2% ට වඩා පහත වැටුණි, එය 1994 දී වාර්තාගත ඉහළම අගය වූ 11.1% සිට පහත වැටුණි. සාම්ප්‍රදායිකව බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගැනීම් මත විශ්වාසය තබමින්, CAF 2009 අප්‍රේල් මාසයේදී නේටෝවට ඇතුළු වීමට පෙර වසරවලදී අඩු කිරීම, ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම සහ වෘත්තීයකරණය කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ ප්‍රතිසංස්කරණ කාල පරිච්ඡේදයක් හරහා ගියේය. 2006 දී නිකුත් කරන ලද ජනාධිපති නියෝගයකට අනුව, CAF සාම කාලය තුළ ක්‍රියාකාරී රාජකාරියේ යෙදී සිටින හමුදා නිලධාරීන් 18,100 ක්, සිවිල් වැසියන් 3,000 ක් සහ අවුරුදු 18 ත් 30 ත් අතර ස්වේච්ඡා බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගැනීම් 2,000 ක් පමණ සේවයේ යොදවා ඇත. 2008 ජනවාරි මාසයේදී අනිවාර්ය බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගැනීම අහෝසි කරන ලදී, නමුත් මාස දෙකක ක්‍රියාකාරී රාජකාරියක් සහිතව 2025 ජනවාරි මාසයේදී නැවත හඳුන්වා දීමට නියමිතය. යුක්රේනය රුසියානු ආක්‍රමණයෙන් පසුව යුරෝපයේ සහ කලාපයේ වැඩිවන ආතතීන් මෙම තීරණයට බලපෑවේය. 2019 මැයි වන විට, ක්‍රොඒෂියානු හමුදාවේ එක්සත් ජාතීන්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ජාත්‍යන්තර සාම සාධක හමුදාවේ කොටසක් ලෙස විදේශ රටවල ස්ථානගත කර ඇති සාමාජිකයින් 72 දෙනෙක් සිටියහ. 2019 වන විට, ඇෆ්ගනිස්ථානයේ නේටෝ නායකත්වයෙන් යුත් ISAF බලකායේ භටයින් 323 දෙනෙක් සේවය කළහ. තවත් 156 දෙනෙක් කොසෝවෝ හි KFOR සමඟ සේවය කළහ.

2020 දී කුනා මිලියන 493 ක් (යුරෝ මිලියන 65,176) වටිනා හමුදා උපකරණ අපනයනය කළ හමුදා-කාර්මික අංශයක් ක්‍රොඒෂියාව සතුව ඇත. CAF විසින් භාවිතා කරන ක්‍රොඒෂියානු නිෂ්පාදිත ආයුධ සහ වාහන අතර HS Produkt විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද සම්මත අතුරු අවිය HS2000 සහ Đuro Đaković කර්මාන්ත ශාලාව විසින් නිර්මාණය කරන ලද M-84D යුධ ටැංකිය ඇතුළත් වේ. CAF සොල්දාදුවන් විසින් පැළඳ සිටින නිල ඇඳුම් සහ හිස්වැසුම් දේශීයව නිෂ්පාදනය කර වෙනත් රටවලට අලෙවි කරනු ලැබේ.

2024 ගෝලීය සාම දර්ශකයට අනුව, ක්‍රොඒෂියාව ලෝකයේ 15 වන සාමකාමී රටයි.

### පරිපාලන අංශ 
ක්‍රොඒෂියාව මුලින්ම මධ්‍යතන යුගයේ ප්‍රාන්තවලට බෙදා ඇත. ඔටෝමාන් යටත් කර ගැනීම සහ පසුව එම භූමිය මුදා ගැනීම, ඩල්මැටියා, ඩුබ්‍රොව්නික් සහ ඉස්ට්‍රියාවේ දේශපාලන තත්ත්වය වෙනස් වීම හේතුවෙන් භූමි ප්‍රමාණය අහිමි වීම පිළිබිඹු කිරීම සඳහා කාලයත් සමඟ බෙදීම් වෙනස් විය. 1920 ගණන්වලදී සර්බියානු, ක්‍රොඒෂියානු සහ ස්ලෝවේනියානු රාජධානිය සහ පසුව යුගෝස්ලාවියානු රාජධානිය පිළිවෙලින් ඕබ්ලාස්ට් සහ බැනොවිනා හඳුන්වා දුන් විට රට ප්‍රාන්තවලට සාම්ප්‍රදායිකව බෙදීම අහෝසි කරන ලදී.

දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු යුගෝස්ලාවියාවේ සංඝටක කොටසක් ලෙස කොමියුනිස්ට් පාලනය යටතේ පැවති ක්‍රොඒෂියාව, පෙර කොට්ඨාශ අහෝසි කර මහ නගර සභා හඳුන්වා දුන් අතර, ක්‍රොඒෂියාව ආසන්න වශයෙන් මහ නගර සභා සියයකට බෙදා ඇත. 1992 නීති සම්පාදනයේදී ප්‍රාන්ත නැවත හඳුන්වා දෙන ලද අතර, 1920 ගණන්වලට පෙර උප කොටස්වලට සාපේක්ෂව භූමි ප්‍රමාණය අනුව සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් කරන ලදී. 1918 දී, ට්‍රාන්ස්ලෙයිතානියානු කොටස ප්‍රාන්ත අටකට බෙදා ඇති අතර ඒවායේ ආසන බ්ජෙලෝවර්, ගොස්පික්, ඔගුලින්, ඔසිජෙක්, පොසෙගා, වරස්ඩින්, වුකෝවර් සහ සැග්‍රෙබ් යන ප්‍රදේශවල ඇත.

1992 වන විට, ක්‍රොඒෂියාව ප්‍රාන්ත 20 කට සහ සාග්‍රෙබ් අගනුවරට බෙදා ඇති අතර, දෙවැන්න ප්‍රාන්තයක සහ නගරයක ද්විත්ව අධිකාරිය සහ නෛතික තත්ත්වය ඇත. සමහර අවස්ථාවල ප්‍රාන්ත දේශසීමා වෙනස් විය, අවසන් වරට 2006 දී සංශෝධනය කරන ලදී. ප්‍රාන්ත නගර 127 කට සහ මහ නගර සභා 429 කට බෙදා ඇත. සංඛ්‍යාලේඛන සඳහා භෞමික ඒකක (NUTS) අංශයේ නාමකරණය ස්ථර කිහිපයකින් සිදු කෙරේ. NUTS 1 මට්ටම මුළු රටම තනි ඒකකයකින් සලකා බලයි; NUTS 2 කලාප තුනක් ඊට පහළින් පැමිණේ. ඒවා නම් වයඹදිග ක්‍රොඒෂියාව, මධ්‍යම සහ නැගෙනහිර (පැනෝනියානු) ක්‍රොඒෂියාව සහ ඇඩ්‍රියාටික් ක්‍රොඒෂියාවයි. දෙවැන්න ඇඩ්‍රියාටික් වෙරළ තීරයේ ප්‍රාන්ත ආවරණය කරයි. වයඹදිග ක්‍රොඒෂියාවට කොප්‍රිව්නිකා-ක්‍රිසෙව්චි, ක්‍රපිනා-සාගෝර්ජේ, මෙඩිමුර්ජේ, වරස්ඩින්, සාග්‍රෙබ් නගරය සහ සාග්‍රෙබ් ප්‍රාන්ත ඇතුළත් වන අතර මධ්‍යම සහ නැගෙනහිර (පැනෝනියානු) ක්‍රොඒෂියාවට ඉතිරි ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ - බ්ජෙලෝවර්-බිලෝගෝරා, බ්‍රොඩ්-පොසාවිනා, කාර්ලොවැක්, ඔසිජෙක්-බැරන්ජා, පොසෙගා-ස්ලාවෝනියා, සිසාක්-මොස්ලාවිනා, විරොවිටිකා-පොඩ්‍රාවිනා සහ වුකෝවර්-සිර්මියා ප්‍රාන්ත. තනි ප්‍රාන්ත සහ සාග්‍රෙබ් නගරය ද ක්‍රොඒෂියාවේ NUTS 3 මට්ටමේ උප අංශ ඒකක නියෝජනය කරයි. NUTS ප්‍රාදේශීය පරිපාලන ඒකකය (LAU) අංශ ද්වි-ස්ථර වේ. LAU 1 අංශ ප්‍රාන්ත සහ සාග්‍රෙබ් නගරයට ගැලපෙන අතර එමඟින් ඒවා NUTS 3 ඒකකවලට සමාන වන අතර LAU 2 උප අංශ නගර සහ මහ නගර සභාවලට අනුරූප වේ.

## යොමු කිරීම්