open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ප්‍රසිඩෙන්ටේ ෆ්‍රැන්කෝ, පැරගුවේ

**ප්‍රසිඩෙන්ටේ ෆ්‍රැන්කෝ** (සරලව **ෆ්‍රැන්කෝ** ලෙසද හැඳින්වේ) යනු පැරගුවේහි ඇල්ටෝ පරානා දෙපාර්තමේන්තුවේ දිස්ත්‍රික්කයක් සහ නගරයකි. ඇල්ටෝ පරානා දෙපාර්තමේන්තුවේ පැරණිතම නගරය වීමට අමතරව, එය පලතුරු සහ එළවළු පොහොසත් අපනයන ස්ථානයකි. එසේම, ප්‍රසිඩෙන්ටේ ෆ්‍රැන්කෝ නැගෙනහිර පැරගුවේහි මීටර් 45 ක් උස සහ මීටර් 120 ක් පළල සැල්ටෝස් ඩෙල් මෝන්ඩේ දිය ඇල්ල සඳහා ප්‍රසිද්ධය.

එය පැරගුවේහි මායිම් වරාය නගරයක් වන අතර එය රටේ නැගෙනහිර කොටසේ, ඇල්ටෝ පරානා දෙපාර්තමේන්තුවේ පරානා ගඟ දිගේ පිහිටා ඇත.

## නිරුක්තිය 
ආර්ජන්ටිනාවේ පුවර්ටෝ ඉගුවාසු හි අසල්වැසි පරානා සහ සඳුදා ගංගා හන්දියේ පිහිටා ඇති නගරය, පැරගුවේ, බ්‍රසීලය සහ ආර්ජන්ටිනාව යන රටවල භූමි ප්‍රදේශ එහි අභිසාරී වන බැවින්, "දේශසීමා තුනේ නගරය" ලෙස හැඳින්වේ.

1918 දී පැරගුවේ ජනාධිපති මැනුවෙල් ෆ්‍රැන්කෝට ගෞරවයක් වශයෙන් එහි නම තබා ඇත.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
ලූක්, පැරගුවේ

**ලූක්** ( ) යනු ග්‍රාන් අසුන්සියොන් අගනගරයේ කොටසක් වන පැරගුවේ මධ්‍යම දෙපාර්තමේන්තුවේ නගරයකි. 1635 සහ 1750 යන දෙකම එහි ආරම්භක දිනයන් ලෙස සටහන් කර ඇත.  1868 දී පැරගුවේ යුද්ධය අතරතුර සැන් එස්ටනිස්ලාඕ වෙත ගෙන යාමට පෙර එය තාවකාලිකව පැරගුවේ අගනුවර විය. පැරගුවේ ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ වන සිල්වියෝ පෙටිරෝසි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ සහ පැරගුවේ ඔලිම්පික් කමිටුව පිහිටා ඇති නූ ගුවාසු උද්‍යානය මෙම නගරයේ පිහිටා ඇත.   

දකුණු ඇමරිකාවේ සංගම් පාපන්දු මහාද්වීපික පාලක මණ්ඩලය වන CONMEBOL හි මූලස්ථානය දකුණු ඇමරිකානු පාපන්දු කෞතුකාගාරය පිහිටා ඇති ගුවන් තොටුපළේ සිට මිනිත්තු 3 ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.  2019 FIFA වෙරළ පාපන්දු ලෝක කුසලානය ලුක් හිදී පැවැත්විණි. එය පැවති කාලයේ, ARPA - Aerolíneas Paraguayas හි මූලස්ථානය ගුවන් තොටුපළ භූමියේ ARPA පර්යන්තයේ තිබුණි.  එය ගිටාර් සහ පැරගුවේ වීණා මෙන්ම *ෆිලිග්‍රානා*, රන් සහ රිදී ෆිලිග්‍රී ආභරණ නිෂ්පාදනය කරන මධ්‍යස්ථානයක් වන අතර එහි හත්-බෑන්ඩ් මුද්ද *කැරෙටන් ඩි සියෙට් රාමල්ස්* ද ඇතුළත් වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
හර්නන්ඩාරියස්, පැරගුවේ

**හර්නන්ඩාරියස්** යනු පැරගුවේ හි ඇල්ටෝ පරානා දෙපාර්තමේන්තුවේ දිස්ත්‍රික්කයක් සහ නගරයකි. එය ඇමරිකාවේ උපත ලැබූ පළමු දකුණු ඇමරිකානු ආණ්ඩුකාරයා වූ හර්නාන්ඩෝ ඇරියස් ද සාවේද්‍රාගේ නමින් නම් කරන ලදී. එය ඉටෙයිපු වේල්ලේ සිට අධිවේගී මාර්ගය හරහා පිහිටා ඇත.

මෙම නගරය "ලතින් ඇමරිකානු විදුලි බලයේ අගනුවර" ලෙස හැඳින්වෙන අතර එය ග්‍රාන් සියුඩාඩ් ඩෙල් එස්ටේ හි කොටසකි.

## නිරුක්තිය 
කලින් "ටකුරු පුකු" ලෙස "දිගු කුහුඹු ස්ථානය" ලෙස හැඳින්වූ හර්නන්ඩාරියස්, දැන් මෙම නම දරන්නේ යටත් විජිත යුගයේ යෝධ ඉන්දීය පළාතේ පළමු ස්වදේශික ආණ්ඩුකාරයා වූ හර්නන්ඩෝ ඇරියස් ද සාවේද්‍රාට ගෞරවයක් වශයෙනි.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
මරියානෝ රෝක් අලෝන්සෝ, පැරගුවේ

**මරියානෝ රොක් ඇලොන්සෝ** ( ) යනු පැරගුවේ මධ්‍යම දෙපාර්තමේන්තුවේ ග්‍රාන් අසුන්සියොන් අගනගරයේ පිහිටි දිස්ත්‍රික්කයක් සහ නගරයකි. නගරයේ ජනගහනය ආසන්න වශයෙන් 85,000 කි.

මෙම නගරය 1944 දී ආරම්භ කරන ලද අතර එය පැරගුවේ ගඟ සහ ට්‍රාන්ස්චාකෝ මාර්ගය අතර පිහිටා ඇත. මෙම නගරයට වේගවත් වාණිජ, කාර්මික සහ සමාජීය සංවර්ධනයක් අත්විඳීමට ඉඩ සලසා දී ඇත.

1996 පෙබරවාරි 4 වන දින පස්වරුවේ, සිල්වියෝ පෙටිරෝසි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළෙන් ගුවන් ගත වෙමින් සිටියදී LAC කොලොම්බියා ගුවන් යානය 028 කඩා වැටීමෙන් කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින් සිව්දෙනෙකු සහ බිම සිටි පුද්ගලයින් දහඅට දෙනෙකු මිය ගිය බවට නගරය ප්‍රසිද්ධය. පැරගුවේ ඉතිහාසයේ සිදු වූ දරුණුතම ගුවන් අනතුර ලෙස මෙය සැලකෙන අතර, ඉන් 22 දෙනෙකු මිය ගියහ.

මරියානෝ රොක් ඇලොන්සෝගේ ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන් වාණිජ, වරාය සහ ධීවර කටයුතු මගින් ආධාර කරනු ලැබේ.  එය  වාර්ෂික එක්ස්පෝ ප්‍රදර්ශනය වන මරියානෝ රොක් ඇලොන්සෝ ජාත්‍යන්තර එක්ස්පෝ ප්‍රදර්ශනයේ නිවහන ද වේ, එහිදී සමාගම් සහ කර්මාන්ත ඔවුන්ගේ නවතම නිෂ්පාදන ප්‍රදර්ශනය කරයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
මිංගා ගුවාසු, පැරගුවේ

**මිංගා ගුවාසු** යනු පැරගුවේ හි ඇල්ටෝ පරානා දෙපාර්තමේන්තුවේ නගරයක් සහ දිස්ත්‍රික්කයකි. එය ග්‍රාන් සියුඩාඩ් ඩෙල් එස්ටේ හි කොටසකි. එය කලින් **කොලෝනියා ප්‍රසිඩෙන්ටේ ස්ට්‍රෝස්නර්** ලෙස හැඳින්වූ නමුත් ඒකාධිපති ඇල්ෆ්‍රෙඩෝ ස්ට්‍රෝස්නර්ගේ වැටීමෙන් පසු එය වෙනස් කරන ලදී. මින්ගා ගුවාසු 1958 දී ආරම්භ කරන ලද අතර එය ඇල්ටෝ පරානා දෙපාර්තමේන්තුවේ පිහිටා ඇත, 20&nbsp;කි.මී. දෙපාර්තමේන්තු අගනුවරට බටහිරින්, සියුඩඩ් ඩෙල් එස්ටේ . ගුවාරානි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ නගරයේ පිහිටා ඇත.

## නම 
එහි නම සෑදී ඇත්තේ "වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා සහයෝගී වැඩ" යන අර්ථය ඇති "මින්ගා" යන කෙචුවා වචනයෙන් සහ "විශාල" යන අර්ථය ඇති ගුරානි වචනයෙන් "ගුවාසු" යන වචනයෙනි. මෙම වචන දෙක එක්ව අදහස් කරන්නේ *"ප්‍රජාව තුළ විශාල කාර්යයක්"* යන්නයි, අඩු වැඩි වශයෙන්.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
කන්සෙප්ෂන් දෙපාර්තමේන්තුව, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**කන්සෙප්ෂන්** ( ) යනු පැරගුවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි . අගනුවර වන්නේ කොන්සෙප්සියොන් නගරයයි.

## ඉතිහාසය 
ඉතිහාසය පුරාම, මෙම දෙපාර්තමේන්තුව ජනගහන අස්ථාවරත්වයට විශාල වශයෙන් ගොදුරු වී ඇත, විශේෂයෙන් යටත් විජිත කාලවලදී, නැගෙනහිර හරහා බ්‍රසීලියානු " බන්ඩෙයිරන්ට්ස් " ගේ ඉදිරි ගමන සහ ම්බායා ප්‍රහාර හේතුවෙන්.&nbsp;– ඒ වන විට එම කලාපයේ පාලකයන්ව සිටි චාකෝහි ස්වදේශිකයන් වන ගුයිකුරු.

යටත් විජිතයේ පසු වසරවලදී, ආක්‍රමණික ප්‍රදේශ නැවත අත්පත් කර ගැනීම සඳහා විශාල ව්‍යාපාරයක් සංවිධානය කරන ලද්දේ කලාපය ජනාකීර්ණ කිරීමෙන් ආරක්ෂා කිරීමේ අරමුණින් සහ 1760 දී ම්බයා ස්වදේශිකයන් සමඟ මෙහෙවරක් නිර්මාණය කිරීමේ බෙලන් නගරය ආරම්භ කළ ජේසු නිකායිකයාගේ වැදගත් කාර්යය සමඟිනි.

ෆ්‍රැන්සියා සහ ලෝපෙස් ආණ්ඩු සමයේදී ජනගහන ක්‍රියාවලිය ශක්තිමත් වූ අතර පැරගුවේ උතුරු ප්‍රදේශය ගවයන් සඳහා කැප වූ භූමියක් බවට පත්විය. 1813 දී කොන්සෙප්සියොන් දෙපාර්තමේන්තුවේ ටෙවෙගෝ දණ්ඩනීය ජනපදය ඉදිකිරීමට ෆ්‍රැන්සියා නියෝග කළේය. පැරගුවේ යුද්ධය අවසන් වූ පසු, කොන්සෙප්සියොන් අමම්බේ සමඟ එක් වූ අතර, වනාන්තර සහ යෙර්බා වගාවන් සඳහා විශාල භූමි ප්‍රදේශයක් පිහිටුවන ලදී.

විසිවන සියවසේදී, කොන්සෙප්සියොන් රටේ දෙවන වැදගත්ම නගරය ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර එය ක්‍රියාකාරී වාණිජ මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්විය. මැටෝ ග්‍රෝසෝ සමඟ තිබූ බැඳීම නිසා එම කාලය තුළ එය වැදගත් සංවර්ධනයක් අත්විඳින ලදී.

1906 වර්ෂයේදී, ජාතික භූමිය සකස් කිරීමේ පළමු සැලැස්ම සමඟ, එය පළමු දෙපාර්තමේන්තුව ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. එහි සීමාවන් 1973 අංක 426 දරන නියෝගයෙන් ස්ථාපිත කරන ලදී, අද අප දන්නා පරිදි.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
කොඩිලේරා දෙපාර්තමේන්තුව, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**කෝඩිලෙරා** ( ) යනු පැරගුවේ හි පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි. අගනුවර වන්නේ කකුපේ නගරයයි.

## ඉතිහාසය 
දහහත්වන සහ දහඅටවන සියවස් වලදී චාකෝහි ඉන්දියානුවන්ගේ ජනගහන සටන්කාමීත්වය හේතුවෙන් රටේ මෙම ප්‍රදේශය බරපතල අර්බුදයකට මුහුණ දෙමින් සිටියේය. එවකට පිරපෝ ගඟ ලෙස හැඳින්වූ ටොබාටි හි ගම්වැසියන්ට, එම්බායේ-ගුයිකුරීස්ගේ අඛණ්ඩ ප්‍රහාර හේතුවෙන් දකුණට සංක්‍රමණය වීමට සිදු විය. ඇල්ටොස් සහ ආටිරාහි පදිංචිකරුවන් මෙම දෙපාර්තමේන්තුවේ භූමිය තුළ ඔවුන්ගේ වර්තමාන ජනාවාස නිර්මාණය කළහ.

පැරගුවේ යුද්ධයෙන් පසු, බර්නාඩිනෝ කබල්ලෙරෝගේ රජය සමයේදී ජර්මානු සංක්‍රමණිකයින් විසින් මෙහෙයවන ලද ප්‍රධාන නගර සහ ජනාවාස පිහිටුවීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ විය. මේ අනුව, 1881 දී අද පැරගුවේ ප්‍රධාන සංචාරක නිකේතනයක් වන සැන් බර්නාඩිනෝ ආරම්භ කරන ලදී.

විසිවන සියවස ආරම්භයේදී, 1906 දී, නීත්‍යානුකූලව රට සංවිධානය කරන ලද අතර, එම භූමිය දෙපාර්තමේන්තු වලට බෙදා තිබුණි. මේ අනුව, කෝඩිලෙරා දෙපාර්තමේන්තුවේ මුල් නාමය වන කැරගුවාටේ දෙපාර්තමේන්තුව නිර්මාණය විය.

1945 දී, අංක 9484 දරණ නීතියේ නියෝගයක් මගින්, දෙපාර්තමේන්තුවට එහි වර්තමාන නම ලැබුණි: කෝඩිලෙරා. අවසානයේ 1973 දී, නීතිය අංක 426 මගින් නව භෞමික ප්‍රතිසංවිධානයක් සහ රටක් සිදු වූ අතර, එහි වත්මන් සීමාවන් සහ දිස්ත්‍රික්ක සමඟ දෙපාර්තමේන්තුවේ ව්‍යුහය තහවුරු කරයි.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
විලා එලිසා, පැරගුවේ

**විලා එලිසා** ( ) යනු අසුන්සියොන් නගරයට ආසන්නයේ පැරගුවේ මධ්‍යම දෙපාර්තමේන්තුවේ පිහිටි නගරයකි. පැරගුවේහි ස්වීඩන් ජාතිකයන් වාසය කළ එකම ජනපදය එය විය. සහ අද එය අගනුවර අගනගරයේ කොටසකි. එය 1938 මාර්තු 22 වන දින ආරම්භ කරන ලදී.

## ඉතිහාසය 
පැරගුවේ යුද්ධයෙන් පසු, පැරගුවේ යුරෝපීය සංක්‍රමණිකයන් පිළිගනිමින් සිටි අතර, ඔවුන්ට කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනය සහ ගව අභිජනනය සඳහා ඉඩම් ලබා දෙන ලදී. 1890 දී පමණ, බෙල්ජියම් සංක්‍රමණිකයන් විසින් බෙල්ජියම් ජනපදය වන එම්බොකායාටි ආරම්භ කරන ලද අතර, පසුව 1880 සහ 1890 දී පමණ ප්‍රංශ සහ ඉතාලි ජනතාව විසින් එය අතිරේක කරන ලදී.

කාලය ගෙවී යත්ම ජනපදයේ වැසියන් කෘෂිකර්මාන්තයේ, විශේෂයෙන් පලතුරු නිෂ්පාදනයේ වැඩ කිරීමට පටන් ගත්හ. පසුව බෙල්ජියම් ජනතාව එමිලියෝ ජොහැන්සන් නම් ඩෙන්මාර්ක ජාතිකයෙකුගේ දේපළවලට සංක්‍රමණය වූහ. 1896 දී පමණ, ඔහුගේ බිරිඳ එලිසා වොන් පොලෙස්කිට උපහාරයක් ලෙස නගරය කොලෝනියා එලිසා බවට පත් විය. එලිසා ජර්මානු වංශාධිපති සම්භවයක් ඇති තැනැත්තියක් වූ අතර පසුව නගරයේ වීදියක් ද ඇගේ නමින් නම් කරන ලදී.

විලා එලිසා හි පළමු පරිපාලන මණ්ඩලය 1899 ජුනි 21 වන දින එමිලියෝ ජොහැන්සන්ගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ නිර්මාණය කරන ලදී. 1900 සහ 1940 වර්ෂවලදී ස්කැන්ඩිනේවියාවෙන් සහ ජර්මනියෙන් වැඩි වැඩියෙන් විදේශිකයන් පැමිණීමත් සමඟ, ජනගහනය වර්ධනය වූ අතර, නව ආයතන සඳහා අවශ්‍යතාවය ද ඇති විය. මන්ද පැරගුවේ දැන් අභ්‍යන්තර ගැටුම් සහ බොලිවියාව සමඟ යුද්ධය හරහා ගමන් කරමින් සිටි බැවිනි. එය චාකෝ යුද්ධය (1932–1935) ලෙස හැඳින්වේ.

පෙට්‍රෝලියෝස් පැරගුවේ (Petropar) විසින් මෙහෙයවනු ලබන ඛනිජ තෙල් පිරිපහදුවක් විලා එලිසා හි පිහිටා ඇත. මෙම පිරිපහදුව පසුව ස්වයංක්‍රීය සමාගමක් බවට පරිවර්තනය කරන ලද අතර 1986 ජනවාරි 9 වන දින එහි මෙහෙයුම් ආරම්භ කරන ලදී.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
සැන් පේද්‍රෝ දෙපාර්තමේන්තුව, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**සැන් පේද්‍රෝ** ( ) යනු පැරගුවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි . අගනුවර සැන් පේද්‍රෝ ඩි යුකුමන්ඩියු නගරයයි.

## ඉතිහාසය 
17 වන සහ 18 වන සියවස් වලදී කොන්සෙප්සියොන් වලට වඩා විශාල දේශපාලනික සහ ජනගහන අස්ථාවරත්වයක් පැවතුනි.

ම්බායා සහ පයාගුවා ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් යපානේ(උතුරේ) සහ මණ්ඩුවිරා(දකුණෙන්) ගංගා සහ ජෙජුයි ගඟ අසල නිම්නය අතර ඇති සියලුම ප්‍රදේශයට තර්ජනයක් විය.

1660 දී, තැපැල් පාර්සල් පද්ධතියට එරෙහිව අරේකාජා හි ස්වදේශිකයන් කැරලි ගැසූ අතර, එම නගරය අතුරුදහන් විය. මෙම ප්‍රදේශය ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීමට උපකාර කිරීම සඳහා, සැන් එස්ටනිස්ලාඕ (1749), විලා ඩෙල් රොසාරියෝ (1786) සහ සැන් පේද්‍රෝ ද යිකුමන්ඩියු (1786) යන දූත මණ්ඩල ආරම්භ කරන ලදී.

රටේ දෙවන දෙපාර්තමේන්තුව, සැන් පේද්‍රෝ, 1906 දී නීතියෙන් නිර්මාණය කරන ලදී. එහි සීමාවන් අවසානයේ 1973 දී අර්ථ දක්වා ඇත.

1941 දී, නාසි පීඩාවෙන් පලා යන ඇනබැප්තිස්ත කණ්ඩායමක් වන බෲඩර්හෝෆ්, රොසාරියෝ ප්‍රදේශයේ පදිංචි විය. ඔවුන් මෙහි වසර 20 කට වැඩි කාලයක් ජීවත් වූ අතර, රෝහලක් ආරම්භ කළහ.  ඔවුන් 1966 දී උතුරු ඇමරිකාව බලා පිටත්ව ගියහ.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
කාගුආසු දෙපාර්තමේන්තුව, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**කගුවාසු** ( ) යනු පැරගුවේ හි පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි . අගනුවර වන්නේ කොරොනෙල් ඔවියෙඩෝ නගරයයි. 

## ඉතිහාසය 
දකුණ|thumb| Nueva Londres නගරයට ඇතුල් වීම
16 වන සහ 17 වන සියවස් වලදී, වර්තමාන කාගුවාසු දෙපාර්තමේන්තුවේ යුරෝපීය පදිංචිකරුවන්ට පෘතුගීසි බන්ඩෙයිරන්ට් සහ ගුයිකුරු ඉන්දියානුවන් විසින් තර්ජනය කරන ලද අතර, එමඟින් වසර ගණනාවක් එම භූමියේ ස්ථිර පදිංචි වීම වළක්වන ලදී.

1973 දී, මෙම දෙපාර්තමේන්තුවේ වර්තමාන භූමි ප්‍රදේශය සහ සීමාවන් නිර්වචනය කරන ලදී.

කගුවාසු යනු ලේඛක මාරියෝ හැලි මෝරා සහ සංගීතඥ කායෝ සිලා ගොඩෝයි වැනි පැරගුවේ පෞරුෂයන් කිහිප දෙනෙකුගේම නිවහන දෙපාර්තමේන්තුවයි.

"කාගුආසු" (Ga'aguazu Guaraní) යන නමේ තේරුම "මහා ඔසු" යන්නයි.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
ගුආරියා දෙපාර්තමේන්තුව, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**ගුයිරා** ( ) යනු පැරගුවේහි දෙපාර්තමේන්තු දාහතෙන් එකකි. එහි අගනුවර සහ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය විලාරිකා ය . එය රටේ දකුණු අර්ධයට සහ නැගෙනහිර කලාපයේ මධ්‍යයට වන්නට පිහිටා ඇත. ගුවයිරා යනු මධ්‍යම ප්‍රදේශයෙන් පසු පැරගුවේහි දෙවන කුඩාම දෙපාර්තමේන්තුව වන අතර මධ්‍යම, ඇල්ටෝ පරානා සහ කෝඩිලෙරා වලට පසු සිව්වන වඩාත් ජනාකීර්ණ දෙපාර්තමේන්තුව වේ. එය 1906 දී නිර්මාණය කරන ලදී.

## නමේ ආරම්භය 
ගුආරියා යන නම පැමිණෙන්නේ ගුරානි වචන වලින්: **guay** + **ra** . *"රා"* යන උපසර්ගයේ තේරුම *ස්ථානය* යන්නයි, නමුත් *"ගුවේ" යන* පදයේ සැබෑ අර්ථය පිළිබඳව මතභේදයක් පවතී. 

පළමු න්‍යාය පවසන්නේ එය " *රණශූරයෙකු බවට පත්වන පුද්ගලයෙකු* " යන අර්ථය ඇති *guara´ira* යන ප්‍රකාශනයේ කෙටි යෙදුමක් බවයි  දෙවැන්න පවසන්නේ *ගුවේ* යනු උරුගුවේ, පැරගුවේ හෝ ගුවාලෙගුවේ යන රටවලට සමාන බවයි, එහි තේරුම ' *ගඟෙන් පැමිණි* *කෙනෙකු* ' යන්නයි. ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණික අල්වාර් නුනෙස් කැබේසා ද වාකා වාර්තා කළේ ගුවේරා යනු ස්වදේශික ප්‍රධානියෙකුගේ නමක් බවයි. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
කාසපා දෙපාර්තමේන්තුව, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**කසාපා** ( ) යනු පැරගුවේ හි පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි . අගනුවර කසාපා නගරයයි. පැරගුවේ වැසියන් අතර, දෙපාර්තමේන්තුව එහි තැඹිලි සහ මැන්ඩරින් ගස් සඳහා සහ එහි වනාන්තර කඳු සඳහා ප්‍රසිද්ධය. කාසාපා හි නැගෙනහිර කොටස සාපේක්ෂව නොදියුණු වන අතර දකුණින් සැන් රෆායෙල් කඳු සහ උතුරින් යිබිටිරුසු කඳු අතර බ්‍රසීලියානු අත්ලාන්තික් අභ්‍යන්තර වැසි වනාන්තරවල පෙරළෙන කඳු සහ විශාල කොටස් වලින් සමන්විත වේ. බටහිර කොටස පහත් බිම් වගුරු බිම් සහ වගුරුබිම් ප්‍රදේශයක් වන අතර, නැගෙනහිර පැරගුවේ විශාලතම ගංගාව වන ටෙබිකුරි හි තෙත්බිම් සහ අතු ගංගා වලින් සමන්විත වේ. බොහෝ ආදිවාසී කණ්ඩායම් වැසි වනාන්තරයේ ඉතිරිව ඇති ප්‍රදේශවල, විශේෂයෙන් සැන් ජුවාන් නෙපොමුසෙනෝ සහ ටවායි අතර තාර නොදැමූ අධිවේගී මාර්ගයට දකුණින් තම නිවහන තනා ගනී. වනාන්තරයේ වියන යට ඉරිඟු, මඤ්ඤොක්කා සහ යර්බා සහකරු වගා කරන ම්බියා සහ ගුවායාකි ජනයා කුඩා කණ්ඩායම් වශයෙන් ජීවත් වන අතර ප්‍රධාන වශයෙන් පයින් ගමන් කරති. ඔවුන් තාක්ෂණිකව ආරක්ෂා කර ඇති අතර ඔවුන්ගේ ඉඩම් ජාතික රක්ෂිතයක් වේ, නමුත් නීති විරෝධී දැව කපන්නන්, ගොවිපල හිමියන් සහ මෑතකදී බ්‍රසීලියානු සෝයා බෝංචි වගා කරන්නන් ඔවුන්ගේ භූමිය ආක්‍රමණය කර ඇත. පැරගුවේහි දුර්වල නීතිමය යටිතල පහසුකම් සමඟ, බලාත්මක කිරීම හෝ සම්බාධක මගින් කළ හැක්කේ ඉතා සුළු දෙයකි. 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
ඉටපුවා දෙපාර්තමේන්තුව, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**ඉටපුවා** () යනු පැරගුවේ දකුණු කලාපයේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි. අගනුවර වන්නේ එන්කාර්නේෂන් නගරයයි. එය දිස්ත්‍රික්ක 30 කට බෙදා ඇති අතර එය රටේ වෙනත් ඕනෑම දෙපාර්තමේන්තුවකට වඩා වැඩිය.

## ඉතිහාසය 
මෙම දෙපාර්තමේන්තුව නිර්මාණය කරන ලද්දේ මිෂනස් දෙපාර්තමේන්තුව බිඳවැටීමෙන් පසුව වන අතර එන්කාර්නේෂන් නගරය අගනුවර ලෙස යොදා ගනී. සංක්‍රමණිකයින්ගේ පැමිණීමෙන් පසු පළමු වසර 30 තුළ සහ කාලෝස් ඇන්ටෝනියෝ ලෝපෙස් දුම්රිය මාර්ගයෙන් එය ඉහළ ආර්ථික වර්ධනයක් පෙන්නුම් කළේය; වර්ධනය සමඟ උස් පහත්වීම් කිහිපයක් ද ඇති විය.

1950 ගණන් දක්වා පරිහානියේ යුගයක් අනුගමනය කළ අතර, එන්කාර්නැසෙනෝ කානිවල් උත්සවය වඩාත් ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ අතර විවිධ ප්‍රදේශවලින් සංචාරකයින් ආකර්ෂණය විය. 1980 ගණන්වලදී දෙපාර්තමේන්තුව වඩාත් කාර්මික බවට පත් වූ නමුත් මධ්‍යම දෙපාර්තමේන්තුව වැනි අනෙකුත් දෙපාර්තමේන්තු හා සසඳන විට එය මධ්‍යස්ථ විය.

1989 දී යසිරෙටා වේල්ල යසිරෙටා ජලාශයේ ජීවත් වූ ජනතාව අවතැන් කළේය; අවතැන් වීම තවමත් පවතී. සැන් රොක් ගොන්සාලෙස් ඩි සැන්ටා කෲස් පාලම 1991 දී විවෘත කරන ලද අතර එය එන්කාර්නේෂන් සහ පොසාඩස් නගරය පමණක් නොව පැරගුවේ ද ආර්ජන්ටිනාව සම්බන්ධ කරයි.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
මිෂන්ස් දෙපාර්තමේන්තුව, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**මිෂන්ස්** ( ) යනු පැරගුවේ දකුණු කලාපයේ පිහිටා ඇති දෙපාර්තමේන්තුවකි . එහි අගනුවර සැන් ජුවාන් බවුටිස්ටා ය . පැරගුවේහි දෙපාර්තමේන්තු 17 න් අටවන එක වන එය 1906 දී නිර්මාණය කරන ලද අතර එවකට *සැන් ඉග්නේෂියෝ දෙපාර්තමේන්තුව* ලෙස හැඳින්වූ අතර 1945 වන තෙක් එහි වර්තමාන නම ලබා දී නොමැත. එහි වර්තමාන නම ජේසු නිකායික අඩු කිරීම් හෝ මෙහෙයුම් කිහිපයකට නිවහනක් ලෙස එහි තත්ත්වය පිළිබිඹු කරයි.

මිෂන්ස් මායිම් වන්නේ උතුරින්පැරගුවාරි සහ කසාපා, නැගෙනහිරින් ඉටපුවා, බටහිරින් නීම්බුකු සහ දකුණින් ආර්ජන්ටිනාව හි කොරියෙන්ටිස් පළාතයි .
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
පැරගුවාරි ප්‍රජා කොට්ඨාශය, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**පැරගුවාරි** ( ; Guaraní : Paraguari) යනු පැරගුවේ හි *ප්‍රජා කොට්ඨාශයකි* . 2002 සංගණනයේදී එහි ජනගහනය 221,932 කි.  අගනුවර පැරගුවාරි නගරයයි.

## ඉතිහාසය 
මෙම ප්‍රජා කොට්ඨාශය පිහිටුවන භූමි ප්‍රදේශය පිහිටා ඇත්තේ කලින් "යරිගුවා" ලෙස හැඳින්වූ නිම්නයක වන අතර එය යටත් විජිතකරණ යුගයේ ජේසු නිකායික පූජකවරුන්ගේ මෙහෙවරේ කොටසක් විය.

මෙම ප්‍රදේශයේ ගම්මාන ගණනාවක් පැවති අතර, එහි වැසියන් කෘෂිකාර්මික හා පශු සම්පත් කටයුතු මෙහෙයවීම සඳහා වගකිව යුතු පූජකවරුන් සහ පූජකවරුන් විසින් බලපෑමට ලක් කරන ලදී.

කළු ජාතිකයන් සමඟ "ටවාපි" සඳහා වගකිව යුතු ඩොමිනිකන් මිෂනාරිවරුන් විසින් ද භූමියෙන් කොටසක් අත්පත් කරගෙන සිටියහ.

16 වන ශතවර්ෂයේ අවසානයේ දී, ෆ්‍රැන්සිස්කානු මිෂනාරිවරු ස්වදේශික ගුරානි සමඟ යගුරෝන් නගරය ආරම්භ කළහ.

දොන් කාලෝස් ඇන්ටෝනියෝ ලෝපෙස්ගේ රජය සමයේදී මෙම භූමිය 1854 දී දුම්රිය මාර්ග විවෘත කිරීමෙන් ප්‍රතිලාභ ලැබීය. පැරගුවේ යුද්ධයෙන් පසු, ධාවන පථ විලාරිකා වෙත ළඟා වූ අතර, එමඟින් සෙරෝ ලියොන්, එස්කොබාර්, සපුකායි සහ ජෙනරාල් බර්නාඩිනෝ කබල්ලෙරෝ වැනි නව නගර ආරම්භ විය.

කාලයාගේ ඇවෑමෙන්, මිනිසුන් මාර්ගයේ අද්දර සහ දුම්රිය මාර්ග දිගේ තිබූ රේඛා දෙකක් පිහිටුවා ගත්හ. මෙම තත්වය 1906 දී වෙනම ප්‍රජා කොට්ඨාශ දෙකක් පිහිටුවීමට දායක විය.

1945 දී කොට්ඨාශ ප්‍රතිපත්තිය වෙනස් වූ අතර, IX වන පැරගුවාරි ප්‍රජා කොට්ඨාශය වර්තමානයේ පවතින ආකාරයෙන් ස්ථාපිත කරන ලදී.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
ඇල්ටෝ පරනා දෙපාර්තමේන්තුව, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**ඇල්ටෝ පරනා** ( ; *ඉහළ පරානා* ) යනු පැරගුවේ හි පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි . අගනුවර සියුඩඩ් ඩෙල් එස්ටේ (කලින් හැඳින්වූයේ පුවර්ටෝ ප්‍රසිඩෙන්ටේ ස්ට්‍රෝස්නර් ලෙසිනි, මුලින් පුවර්ටෝ ෆ්ලෝර් ඩි ලිස්).

පසුගිය වසර 50 තුළ ඇල්ටෝ පරානා දෙපාර්තමේන්තුව දැවැන්ත ආර්ථික හා ජනගහන වර්ධනයක් අත්විඳ ඇත. මෙම වර්ධනයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් දෙපාර්තමේන්තු අගනුවර වන සියුඩාඩ් ඩෙල් එස්ටේ හි සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් සිදු වූයේ 1961 දී පැරගුවේ සහ බ්‍රසීලය සම්බන්ධ කරන පුවෙන්ටේ ඩි ලා අමිස්ටාඩ් පාලම ඉදිකිරීමෙන් පසුවය. මෙම දෙපාර්තමේන්තුව පැරගුවේ විසින් පරිභෝජනය කරන බලශක්තියෙන් 95% ක් සපයන ඉටයිපු බලාගාරය සහ අකරේ වේල්ල පිහිටා ඇත. පාරිසරික රක්ෂිත කිහිපයක්, සත්වෝද්‍යානයක් සහ තායිවාන -පැරගුවානු තාක්ෂණ උද්‍යානය මෙම දෙපාර්තමේන්තුව තුළ පිහිටා ඇත.

මෙම දෙපාර්තමේන්තුවේ ආරම්භ කරන ලද පළමු නගරය ජනාධිපති ෆ්‍රැන්කෝ නගරයයි. ගුරානි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ පිහිටා ඇති මින්ගා ගුවාසු ප්‍රදේශයේ වැදගත් කෘෂිකාර්මික ආයතන කිහිපයක් කේන්ද්‍රගත වී ඇත.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
මධ්‍යම දෙපාර්තමේන්තුව, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**මධ්‍යම** ( ) යනු පැරගුවේ හි පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි . අගනුවර අරෙගුවා ය . 1,883,927 ක ජනගහනයක් සිටින එය පැරගුවේ දෙපාර්තමේන්තු 17 න් වඩාත්ම ජනාකීර්ණ වේ. එය කුඩාම දෙපාර්තමේන්තුව ද වන අතර එහි මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 2,465 කි.

## භූගෝලය 
ඇල්ටෝස් කඳුකර ප්‍රදේශය සහ පැරගුවේ සහ සලාඩෝ ගංගා ඇතුළු ජල කඳන්, යිපකරයි සහ යිපෝවා විල් සහ කබ්රාල් පොකුණ මධ්‍යම ප්‍රදේශයේ ස්වාභාවික සීමාවන්හි කොටසකි. මෙම කලාපයේ විභව සම්පත්, දකුණු කොටසේ අනෙකුත් කලාප සමඟ, සංචාරක ව්‍යාපාරය සහ කෘෂිකර්මාන්තය වැනි විවිධ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා දායක වේ.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
ප්‍රසිඩෙන්ටේ හේස් දෙපාර්තමේන්තුව, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**ප්‍රසිඩෙන්ටේ හේස්** ( ) යනු පැරගුවේ හි පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි . අගනුවර විලා හේස් නගරයයි. පැරගුවේ යුද්ධයෙන් පසු පැරගුවේ සහ ආර්ජන්ටිනාව අතර මායිම් ආරවුලක් බේරුම් කරමින් පැරගුවේ වෙත භූමිය ප්‍රදානය කළ එක්සත් ජනපද ජනාධිපති රදර්ෆර්ඩ් බී. හේස්ගේ නමින් මෙම දෙපාර්තමේන්තුව නම් කරන ලදී.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
බොකෙරොන් දෙපාර්තමේන්තුව, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**බොකෙරොන්** ( ) යනු පැරගුවේ බටහිර කලාපයේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි . එය රටේ විශාලතම දෙපාර්තමේන්තුව වන අතර එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 91,669, නමුත්, INE විසින් 2022 සඳහා කරන ලද සංගණනයට අනුව, එහි ජනගහනය 71,078 ක් වන අතර එය දෙවන අඩුම ජනගහනය සහිත දෙපාර්තමේන්තුව වේ. මෙම දෙපාර්තමේන්තුවට ෆර්න්හයිම්, මෙනෝ සහ එහි පරිපාලන මධ්‍යස්ථානය වන ලෝමා ප්ලාටා සහ නියුලන්ඩ් හි මෙනොනයිට් ජනපද ඇතුළත් වේ. අගනුවර ෆිලඩෙල්ෆියා ය.

1945 දී බොකෙරොන් බෙදී ගිය අතර, උතුරු කොටස වෙන් කර "චාකෝ" ලෙස නම් කරන ලදී. ඉතිරිව තිබූ කුඩා ප්‍රදේශය "බොකෙරොන්" ලෙස දිගටම හැඳින්වූ අතර, දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවර ෆිලඩෙල්ෆියා වෙත ගෙන යන ලදී (පෙර අගනුවර වූයේ ඩොක්ටර් පේද්‍රෝ පී. පීනා ය ). කෙසේ වෙතත්, 1992 දී පෙර චාකෝ දෙපාර්තමේන්තුව බොකෙරොන් වෙත නැවත ඒකාබද්ධ කරන ලද අතර, 1945 දී දෙපාර්තමේන්තුව බෙදී ගිය විට ඵලදායී ලෙස ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී, 1992 න් පසු විශාල කරන ලද දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවර ෆිලඩෙල්ෆියා හි පැවතුනි.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
කැනින්ඩෙයු දෙපාර්තමේන්තුව, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**කැනින්ඩෙයු** ( ) යනු පැරගුවේ හි පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි . අගනුවර වන්නේ සැල්ටෝස් ඩෙල් ගුයිරා නගරයයි.  කැනින්ඩේයු යනු ගුරානි වචන වන කනින්ඩේ - මැකෝ; ජු - කහ, නිල්-සහ-කහ මැකෝ ( *අරා අරාරෞනා* ) වලින් පැමිණේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
ඇනා රෙජිනා, ගයනාව

**ඇනා රෙජිනා** යනු ගයනාවේ පොමරූන්-සුපෙනම් කලාපයේ අගනුවරයි.  ඇනා රෙජිනා අත්ලාන්තික් වෙරළ තීරයේ, එසෙක්විබෝ ගංගා මුඛයට වයඹ දෙසින් පිහිටා ඇති අතර 1970 දී නගරයක් ලෙස ස්ථාපිත කරන ලදී.  2012 දී එහි ජනගහනය 2,064 කි. 

## ඉතිහාසය 
1800 ගණන්වල මුල් භාගයේ සිට එම ස්ථානයේ ලන්දේසි වගාවක් පැවතුනි. පසුව එය ඉංග්‍රීසි ජාතිකයෙකුට හිමිකාරිත්වය වෙනස් කළ අතර ඔහුට ඇනා සහ රෙජිනා නම් දියණියන් දෙදෙනෙක් සිටියහ. 

1988 දී ඩේමන් ස්මාරකය ඉදිකරන ලද්දේ ආධුනිකත්ව ක්‍රමය හඳුන්වාදීමට එරෙහිව විරෝධතා දැක්වීමෙන් පසු මරණ දඬුවම නියම කරන ලද වහලෙකු වූ ඩේමන්ට ගෞරව කිරීම සඳහා ය.  අනෙකුත් ස්ථාන අතර ඩේමන්ගේ කුරුසය, ඕරෝරා චිමිනි සහ වතු නිවස, ඇනා රෙජිනා පාලම, ඇනා රෙජිනා චිමිනි, ශාන්ත බර්තොලමෙව්ගේ ඇන්ග්ලිකන් පල්ලිය සහ ලන්දේසි සොහොන් කිහිපයක් ඇතුළත් වේ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ගයනාව
ප්‍රවර්ගය:ගයනාවේ කලාප/නගර
ඇල්ටෝ පැරගුවේ දෙපාර්තමේන්තුව, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**ඇල්ටෝ පැරගුවේ** ( ; *ඉහළ පැරගුවේ* ) යනු පැරගුවේහි අඩුම ජනගහනයක් සහිත දෙපාර්තමේන්තුවක් මෙන්ම විරල ජනගහනයක් සහිත දෙපාර්තමේන්තුවකි . අගනුවර වන්නේ ෆුවර්ට් ඔලිම්පෝ නගරයයි.

1992 දී, චාකෝ දෙපාර්තමේන්තුව ඇල්ටෝ පැරගුවේ සමඟ ඒකාබද්ධ කරන ලදී.

## ස්වභාවධර්මය සහ ජාතික උද්‍යාන 
වම|thumb|200x200පික්| ඇල්ටෝ පැරගුවේ ජාතික වනෝද්‍යාන සියල්ලෙහිම ජගුවාර් වාසය කරයි.
ඇල්ටෝ පැරගුවේහි බොහෝ ස්වාභාවික සම්පත් අඩංගු වන අතර, එම නිසා ජාතික වනෝද්‍යාන කිහිපයකට නිවහන වන අතර, ඒ සෑම එකක්ම විවිධ ලක්ෂණ ඇත. ඩිෆෙන්සෝර්ස් ඩෙල් චාකෝ ජාතික වනෝද්‍යානය පැරගුවේ භූමියේ විශාලතම වන අතර උතුරු පැරගුවේ උසම ස්ථානය වන සෙරෝ ලියොන් කන්ද අල්ලාගෙන සිටී. වියළි භූමිය විවිධ පතොක් විශේෂ ප්‍රශස්ත ලෙස වර්ධනය වේ. පාර්ක් නැෂනල් රියෝ නීග්‍රෝ යනු කුඩා විල් කිහිපයක් සහ දෙපාර්තමේන්තුවේ බොහෝ සත්ත්ව විශේෂ ඇති ප්‍රදේශයකි. වියළි කලාපවල පාර්ක් නැෂනල් කර්නල් කබ්රේරා සහ පාර්ක් නැෂනල් චොවොරෙකා වේ.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
අමම්බේ දෙපාර්තමේන්තුව, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**අමාම්බේ** ( ) යනු පැරගුවේ හි පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි . අගනුවර පේද්‍රෝ ජුවාන් කබල්ලෙරෝ ය.

මෙම නම පැමිණෙන්නේ කැගුවාසු කෝඩිලෙරා හි කොටසක නම වන " අමාම්බායි කඳු " යනුවෙනි. අමාම්බේ යනු එම කලාපයේ වනාන්තරයට ආවේණික මීවන ශාකයක නමකි.

## දිස්ත්‍රික්ක 
දෙපාර්තමේන්තුව දිස්ත්‍රික්ක 6 කට බෙදා ඇත:

# බෙලා විස්ටා
# කැපිටන් බාඩෝ
# කරපායි
# පෙඩ්‍රෝ ජුවාන් කැබල්ලෙරෝ
# සැන්ජා පයිටා
# සෙරෝ කොරා
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
ජයසිරි අමරසේකර

ජයසිරි අමරසේකර යනු ශ්‍රී ලාංකික ගායකයෙක්, සහ සංගිතත අධ්‍යක්ෂකවරයෙකි. 90. දශකයේ ජනප්‍රිය ගීත රැසක තනු නිර්මාණය හා සංගීත අධ්‍යක්ෂණය ඔහුගේය. එසේම *සේපාලිකා මලයි*, *මගේ කූඩුවට ඇවිත්* යන ගීත විසින් ගායනා කරයි.
නුවන්ධිකා සේනාරත්න

ප්‍රවර්ගය:සිංහල ගායකයෝ
ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා
ප්‍රවර්ගය:1993 උපත්
නීම්බුකු දෙපාර්තමේන්තුව, පැරගුවේ

thumb|සිතියම
**නීම්බුකු** ( ; Guaraní : ''Ñe'ẽmbuku'' ) යනු පැරගුවේ නැගෙනහිර ප්‍රදේශයේ දකුණේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි . අගනුවර පිලාර් ය . මෙම දෙපාර්තමේන්තුව සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයක් වන අතර, හුමයිටා නගරය අසල පිහිටා ඇති පැරණිතම සහ හොඳින්ම සංරක්ෂණය කර ඇති ජේසු නිකායික නටබුන් කිහිපයක් එහි පිහිටා ඇත. 

## දිස්ත්‍රික්ක 
දෙපාර්තමේන්තුව දිස්ත්‍රික්ක 16 කට බෙදා ඇත:
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ
ප්‍රවර්ගය:පැරගුවේ පරිපාලන අංශ
ලක්ෂිත

**ලක්ෂිත** යනු දෙන ලද නමක් සහ වාසගමක් යන දෙක ම වේ. නම ඇති කැපී පෙනෙන පුද්ගලයින් අතර:

* **ලක්ෂිත විදුසර** (උපත 2005), **ලක්ෂිත නිල ලාංඡනය**, ශ්‍රී ලංකාව
* ලක්ෂිත මධුෂාන් (උපත 1992), ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා
* ලක්ෂිත මානසිංහ (උපත 1999), ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා
* ලක්ෂිත ද සිල්වා (උපත 1990), ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා
* තරංග ලක්ෂිත (උපත 1982), ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා
ප්‍රවර්ගය:Surnames of Sinhalese origin
ප්‍රවර්ගය:Sinhalese given names
ස්ටෙල්ත් ගුවන්යානා

ය.]]

**ස්ටෙල්ත් ගුවන්** යානා නිර්මාණය කර ඇත්තේ රේඩාර්, අධෝරක්ත එෆ්-35 ලයිට්නින් II, චෙන්ග්ඩු ජේ-20 සතුරු රේඩාර් මගින් හඳුනාගැනීමෙන් වැළකී සිටීමට සහ/හෝ රේඩාර් මග පෙන්වන ආයුධ මගින් සාර්ථකව ඉලක්ක කර ගැනීමෙන් වැළකී සිටීමට ඇති ඉඩකඩ වැඩි කරයි.

එක්සත් ජනපදය (1977 දී), රුසියාව (2000 දී) සහ චීනය (2011 දී) විසින් සම්පූර්ණ ප්‍රමාණයේ ස්ටෙල්ත් සටන් ගුවන් යානා පියාසර කර ඇත. චෙන්ග්ඩු ජේ-20 (2017), සහ සුකෝයි සු-57 (2020), සහ තවත් රටවල් ගණනාවක් තමන්ගේම නිර්මාණ සංවර්ධනය කරමින් සිටී.

1999 නේටෝ යුගෝස්ලාවියාවට බෝම්බ හෙලීමේදී එක්සත් ජනපදය විසින් ස්ටෙල්ත් ගුවන් යානා දෙකක් වන F-117 නයිට්හෝක් සහ අලුතින් හඳුන්වා දුන් බී-2 ස්පිරිට් උපායමාර්ගික ස්ටෙල්ත් බෝම්බ හෙලන යානය භාවිතා කරන ලදී,. F-117 නිරවද්‍ය ඉහළ වටිනාකමක් ඇති ඉලක්ක වලට පහර දීමේ සුපුරුදු කාර්යභාරය ඉටු කළ අතර හොඳින් ක්‍රියා කළේය, නමුත් කර්නල් සොල්ටන් ඩැනි විසින් අණ දෙන ලද සර්බියානු ඉසෙව් S-125 'නෙවා-එම්' මිසයිල බලකායක් විසින් එක් F-117 ගුවන් යානයක් බිම හෙළන ලදී.

## මූලාශ්‍ර
පේරු නිරුක්තිය

16 වන සියවසේ මුල් භාගයේ පැනමා නගරයේ සැන් මිගෙල් බොක්ක අසල ජීවත් වූ ප්‍රාදේශීය පාලකයෙකුගේ නමක් වන බිරුගෙන් රටේ නම ව්‍යුත්පන්න විය හැකිය. 1522 දී පැමිණි ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණිකයන් විශ්වාස කළේ මෙය නව ලෝකයේ දකුණු කෙළවරේ කොටස බවයි. ෆ්‍රැන්සිස්කෝ පිසාරෝ තවත් දකුණට ප්‍රදේශ ආක්‍රමණය කළ විට, ඔවුන් බිරු හෝ පේරු ලෙස නම් කරන ලදී.

ඉන්කා කුමරියකගේ සහ ජයග්‍රාහකයෙකුගේ පුතෙකු වන සමකාලීන ලේඛක ඉන්කා ගාර්සිලාසෝ ඩි ලා වේගා විසින් විකල්ප ඉතිහාසයක් සපයනු ලැබේ. බිරු යන නම පොදු ඇමරින්ඩියන් ජාතිකයෙකුගේ බවත්, ආණ්ඩුකාර පේද්‍රෝ ඇරියස් ඩාවිලා සඳහා ගවේෂණ මෙහෙයුමක යෙදී සිටි නැවක කාර්ය මණ්ඩලය විසින් ඔහුට හමු වූ බවත්, පොදු භාෂාවක් නොමැතිකම හේතුවෙන් තවත් වරදවා වටහාගැනීම් පිළිබඳ අවස්ථා විස්තර කළ බවත් ඔහු පැවසීය.

ස්පාඤ්ඤ කිරුළ මෙම නමට 1529 කැපිටුලසියන් ඩි ටොලෙඩෝ සමඟ නීතිමය තත්ත්වය ලබා දුන් අතර, එය අලුතින් හමු වූ ඉන්කා අධිරාජ්‍යය පේරු පළාත ලෙස නම් කළේය. 1561 දී, කැරලිකාර ලෝප් ඩි අගුවර් තමා ස්වාධීන පේරු රාජ්‍යයේ "කුමාරයා" ලෙස ප්‍රකාශ කළ අතර, ඔහු අත්අඩංගුවට ගෙන මරණ දඬුවම නියම කිරීමෙන් එය කෙටි විය. ස්පාඤ්ඤ පාලනය යටතේ, රට පේරු උපරාජ පදවිය යන නිකාය සම්මත කරගත් අතර, එය නිදහසේ සිට 1979 දක්වා පේරු ජනරජය බවට පත් වූ අතර, එය එහි වර්තමාන නම පේරු ජනරජය ලෙස භාවිතා කරන ලදී.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ක්‍රිස්ටීන් ස්පිට්ල්-විල්සන්

**ක්‍රිස්ටීන් ස්පිට්ල්-විල්සන්** (1912 &ndash; 26 පෙබරවාරි  2010) යනු බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික ලේඛිකාවක් සහ  කලා ශිල්පිනියක වූවාය.

වෛද්‍ය රිචඩ් ලයනල් ස්පිට්ල් සහ  ක්ලැරිබෙල් ෆ්‍රැන්සස් වැන් ඩොට් ගේ දියණිය වූ ඇය, **ක්‍රිස්ටීන් ස්පිට්ල්** නමින් උපත ලබා ශ්‍රී ලංකාවෙහි, කොළඹ ඇති දැඩි වූවාය. නැගෙනහිර සසෙක්ස්හී රෝඩීන් විද්‍යාලයෙහි ඇය අධ්‍යාපනය ලැබුවාය. ඇය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කල පොත් වලට අමතරව, සංචාරය, වනජීවී සංරක්ෂණය සහ සමාජ මානව විද්‍යාව වැනි මාතෘකා පිළිබඳ ලිපි ගණනාවක් ඇය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි.1944 වසරෙහිදී, මේජර් ඇලිස්ටෙයාර් මැක්නීල්-විල්සන් සමග ඇය විවාහ වූවාය; 2007 වසරෙහිදී ඔහු මිය ගියේය. 2009 වසරෙහිදී, ඇයගේ සිත්තම් සහ සෙරමික් කලාවන් ප්‍රදර්ශනයක් ඇය විසින් සංවිධානය කෙරිණි. ස්පිට්ල්-විල්සන් රාජකීය භූගෝලීය සංගමයෙහි අධිසාමාජිකාවක් වූවාය. ඇය කොළඹදී මිය යන විට  97 වියැති විය.    

## තෝරාගත් කෘති 
මූලාශ්‍රය:
* *ද බිටර් බෙරි* (1957) නවකතාව
* *ද මවුන්ටන් රෝඩ්* නවකතාව
* *අයි ඈම් ද විංස්* (1961) නවකතාව
* *සර්ජන් ඔෆ් ද විල්ඩර්නස්* (1975) ඇයගේ පියාගේ චරිත කථාව 
* *සීක්‍රට්ස් ඔෆ් ඊස්ටර්න් කුකිං* ඉවුම් පිහුම් පොත
* *ක්‍රිස්ටීන්* (2007) ස්වයං චරිතාපදානය

## ආශ්‍රිත 
ප්‍රවර්ගය:1912 වසරෙහිවූ උපතලද්දෝ
ප්‍රවර්ගය:2010 වසරෙහිවූ මරණයට පත්වූවෝ
ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි කාන්තා නවකතාකතුවරියෝ
ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි කාන්තා සිත්තරුවෝ
ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි මැටියම් ශිල්පඥයෝ
ප්‍රවර්ගය:රාජකීය භූගෝලීය සංගමයෙහි අධිසාමාජිකයෝ
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික සම්භවය සහිත ඉංග්‍රීසි ජනයා
ප්‍රවර්ගය:බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික කාන්තා  මැටියම් ශිල්පඥයෝ
ප්‍රවර්ගය:නැගෙනහිර සසෙක්ස්හී රෝඩීන් විද්‍යාලයෙහි අධ්‍යාපනය ලද්දෝ
බිමල් ජයකොඩී

### සිනමාව
* 2011  -   ගාමනි
* 2013  -   සිරි පැරකුම්
* 2016  -   ආදරණීය කතාවක්
* 2017  -   දේදුණූ ආකාසේ
* 2018  -   ටවුමේ ඉස්කෝලේ
* 2019  -   ජනාධිපති සුපර් ස්ටාර්
* 2021  -   කවුරුවත් දන්නේ නෑ
* 2022  -   ආශාවරී
* 2024  -   කම්බිලි
* 2024  -   මන්දාරා
* 2025  -   රාණි
* 2025  -   මදර් ලංකා
* ළඟදීම  - ධර්මයුද්ධය 2
* ළඟදීම  -  ෆාදර් ( චිත්‍රපටය )
* ළඟදීම  -  මල්විල ෆාම්

### ටෙලි නිර්මාණ
* *තඹපාට හැන්දෑව*
* *දෙගං මැදියාව*
* *දෙවෙනි ඉනිම*
දයාරත්න රණතුංග

ආචාර්ය **රණතුංග ආරච්චිගේ දයාරත්න රණතුංග** (උපත 29 ඔක්තෝබර් 1940), යනු **දයාරත්න රණතුංග**, ලෙස ජනප්‍රිය ශ්‍රී ලාංකික ගායකයෙක් සහ සංගිතඥයෙකි. ශ්‍රී ලංකාවේ රාගධාරී සංගීතයේ ප්‍රබල ගායකයෙක් ලෙස ප්‍රසිද්ධ මෙතුමා ජනප්‍රිය ගීත රැසක් ගායනා කර ඇත.

## මූලාශ්‍ර
ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදා බලඝණ ලැයිස්තුව

## වත්මන් පියාසර බලඝණ
*අංක 1 පියාසර පුහුණු පක්ෂාංගය
*අංක 2 බර ප්‍රවාහන බලඝණය
*අංක 3 සමුද්‍රීය බලඝණය
*අංක 4 ප්‍රභූ හෙලිකොප්ටර් බලඝණය
*අංක 5 ජෙට් බලඝණය
*අංක 6 හෙලිකොප්ටර් බලඝණය
*අංක 7 හෙලිකොප්ටර් බලඝණය
*අංක 8 සැහැල්ලු ප්‍රවාහන බලඝණය
*අංක 9 ප්‍රහාරක හෙලිකොප්ටර් බලඝණය
*අංක 10 ප්‍රහාරක බලඝණය
*අංක 111 ගුවන් නිරීක්ෂණ බලඝණය
*අංක 112 ගුවන් නිරීක්ෂණ බලඝණය

## ගුවන් ආරක්ෂක බලඝණ
*අංක 01 ගුවන් ආරක්ෂක රේඩාර් බලඝණය, කටුනායක 
*අංක 02 ගුවන් ආරක්ෂක රේඩාර් බලඝණය, වවුනියාව
*අංක 03 ගුවන් ආරක්ෂක රේඩාර් බලඝණය, විරවිල
*අංක 04 ගුවන් ආරක්ෂක රේඩාර් බලඝණය, මිරිගම
*අංක 05 ගුවන් ආරක්ෂක රේඩාර් බලඝණය, පාලවිය
*අංක 06 ගුවන් ආරක්ෂක රේඩාර් බලඝණය, චීන වරාය
*අංක 07 ගුවන් ආරක්ෂක රේඩාර් බලඝණය, පිදුරුතලාගල

ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදා බලඝණ
ගුවායාකිල් බොක්ක

thumb|250x250පික්| ගුවායාකිල් බොක්ක
**ගුවායාකිල් බොක්ක** යනු දකුණු ඇමරිකාවේ බටහිර දෙසින් පිහිටි පැසිෆික් සාගරයේ විශාල ජල කඳකි . එහි උතුරු සීමාව ඉක්වදෝරයේ සැන්ටා එලේනා නගරය වන අතර එහි දකුණු සීමාව පේරු හි කාබෝ බ්ලැන්කෝ වේ. 

මෙම බොක්ක එහි නම ලබාගෙන ඇත්තේ ගුවායාකිල් නගරයෙනි. ඉක්වදෝරයේ සහ පේරුහි ගංගා දෙකම ගුවායාකිල් බොක්කෙහි ගලා බසින අතර, ගුවාස් ගඟ, ජුබොන්ස් ගඟ, සරුමිල්ලා ගඟ සහ ටුම්බෙස් ගඟ වැනි ගංගා ඊට ඇතුළත් වේ.

ගල්ෆ් බොක්ක යටින් භූ විද්‍යාත්මක දෝෂ මාලාවක් පවතී.  මෙම දෝෂයන්ගෙන් විවිධත්වයක් ඉක්වදෝරයේ ප්‍රධාන භූමිය පුරා දිගටම පවතී.  ගල්ෆ් ප්‍රදේශයේ ප්‍රධාන දෝෂ NNE-SSW නැඹුරු වන අතර ඒවා මිශ්‍ර ස්ට්‍රයික්-ස්ලිප් සහ ඩෙක්ස්ට්‍රල් චලනය සහිත ප්‍රතිලෝම වර්ගයකි.  මෙම දෝෂ නිසා භයානක භූමිකම්පා ඇති විය හැක. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
අරෙක්විපා දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**අරෙක්විපා** (    ) යනු නිරිතදිග පේරු හි පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයකි .  එය පේරු හි හයවන විශාලතම දෙපාර්තමේන්තුව වන අතර, පූනෝ, කුස්කෝ, මැඩ්‍රේ ද ඩියෝස්, උකායාලි සහ ලොරෙටෝ යන නගරවලට පසුව එහි හයවන වැඩිම ජනගහනය සහිත දෙපාර්තමේන්තුව සහ එකොළොස්වන අඩුම ජනගහනය සහිත දෙපාර්තමේන්තුව වේ. එය උතුරින් ඉකා, අයකුචෝ, අපුරිමාක් සහ කුස්කෝ යන දෙපාර්තමේන්තු වලින් ද, නැගෙනහිරින් පූනෝ දෙපාර්තමේන්තුවෙන් ද, දකුණින් මොකෙගුවා දෙපාර්තමේන්තුවෙන් ද, බටහිරින් පැසිෆික් සාගරයෙන් ද මායිම් වේ. එහි අගනුවර, අරෙක්විපා ලෙසද හැඳින්වේ, පේරු හි දෙවන විශාලතම නගරය වේ.

## භූගෝලය 
මෙම දෙපාර්තමේන්තුවට රළු භූ විෂමතාවයක් ඇති අතර, එය අන්තර්- ඇන්ඩියන් අංශයේ විශාල ප්‍රදේශ ආවරණය කරන ගිනිකඳු ලාවා ස්ථර වලින් සංලක්ෂිත වේ. එහි ඔකෝනා සහ මේජස් ගංගා මගින් සෑදුණු ගැඹුරු කැනියන් ඇත. ලා ජෝයා වැනි මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ සිට උසින් යුත් සානු දක්වාත්, අරියෙරෝස් පම්පා වැනි ඉහළ උන්නතාංශ සහ චිවේ, හුවාම්බෝ සහ පිචුකොල්ලා කලාපවල පිහිටා ඇති සානු දක්වාත් විහිදේ. මිස්ටි, චචානි, ඇම්පාටෝ, මිස්මි, සොලිමානා සහ කොරොපුනා වැනි ගිනිකඳු කේතු සානුවලට ඉහළින් මතු වී හිම පතනය ආකර්ෂණය කරයි. මෙම උසට වෙනස්ව, මේජස්, කොල්කා, සිහුවාස් සහ ඔකෝනා ඇතුළු ගැඹුරු කැනියන් ඇත, එහිදී මෙම කලාපයේ පාරිසරික පරිණාමයේ වැදගත් අංග පැහැදිලිව නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.

වෙරළ තීරය දිගේ, කුඩා සානු සහ වැලි කඳු, මජෙස්, සිහුවාස් සහ ලා ජෝයා තැනිතලා වල පිහිටා ඇති ඒවා වැනි අරෙක්විපා කාන්තාරයේ ලක්ෂණ නියෝජනය කරයි. මේවා විශේෂයෙන් ලස්සන හා දියුණුයි.

ජල විද්‍යාත්මක දෘෂ්ටි කෝණයකින්, එහි භූමිය ජලය බැස යන ගංගා ප්‍රධාන වශයෙන් පැසිෆික් ජල පෝෂක ප්‍රදේශයට අයත් වේ. සමහර ගංගා ඇමසන් ජල විද්‍යාත්මක පද්ධතියට අයත් වේ. කලාපයේ ප්‍රධාන ගංගා කිහිපයක් නම්: ඔකෝනා, යූකා, කමානා සහ ක්විල්කා. ඇමසන් ගඟේ ආරම්භක ස්ථානය පිහිටා ඇත්තේ අරෙක්විපා කලාපයේ ය.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;

අරෙක්විපා හි උසම කඳු:

# කොරොපුනා 6,425 mamsl, ඇම්පාටෝ පරාසය.
# ඇම්පාටෝ 6,288 mamsl, ඇම්පාටෝ පරාසය.
# සොලිමානා 6,093 mamsl, ඇම්පාටෝ පරාසය.
# චචානි 6,057 mamsl, ගිනිකඳු පරාසය.
# හුවාල්කා හුවාල්කා 6,025 mamsl, ඇම්පාටෝ පරාසය.
# සබන්කායා 5,976 mamsl, ඇම්පාටෝ පරාසය.
# මිස්ටි 5,822 mamsl, ගිනිකඳු පරාසය.
# නොකරේන් 5,784 mamsl, ගිනිකඳු පරාසය.
# පිචු පිචු 5,664 mamsl, ගිනිකඳු පරාසය.
# චිලා 5,654 mamsl, චිලා පරාසය.
# කැසිරි 5,647 mamsl, චිලා පරාසය.
# මිස්මි 5,597 mamsl, චිලා පරාසය.
# මිනස්පාටා 5,555 mamsl, චිලා පරාසය.
# කුයිහුයිෂා 5,514 mamsl, චිලා පරාසය.
# සුරිහුයිරි 5,506 mamsl, චිලා පරාසය.
# ටකූන් 5,500 mamsl, ගිනිකඳු පරාසය.
# ෆිරුරා 5,498 mamsl, ඇම්පාටෝ පරාසය.
# යුරකාසා 5,465 mamsl, චිලා පරාසය.
# ජතුන්පිල 5,450 mamsl, චිලා පරාසය
# ජාතුන් හුවායිචාහුයි 5,445 mamsl, හුවාන්සෝ පරාසය

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
පූනෝ දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**පූනෝ** ( ) යනු ගිනිකොනදිග පේරු හි පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයකි . එය කුස්කෝ, මැඩ්රේ ඩි ඩියෝස්, උකයාලි සහ ලොරෙටෝ වලින් පසු පේරු හි පස්වන විශාලතම දෙපාර්තමේන්තුව වේ. එය නැගෙනහිරින් බොලිවියාවෙන්, උතුරින් මැඩ්‍රේ ඩි ඩියෝස්, බටහිරින් කුස්කෝ සහ අරෙක්විපා, නිරිත දෙසින් මොකෙගුවා සහ දකුණින් ටක්නා යන දෙපාර්තමේන්තු වලින් මායිම් වේ. එහි අගනුවර වන්නේ ඇල්ටිප්ලානෝ නොහොත් උස් සියෙරා ලෙස හැඳින්වෙන භූගෝලීය කලාපයේ ටිටිකාකා විලෙහි පිහිටා ඇති පූනෝ නගරයයි.

පූනෝ යනු ටියුවානාකෝස් (ක්‍රි.ව. 800 – ක්‍රි.ව. 1200) හි භූමි ප්‍රදේශය වූ අතර, ඔවුන් අද පේරු සහ බොලිවියාව ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයේ ස්ථාපිත වූ අයිමාරා ජනයාගේ ඉහළම සංස්කෘතික ප්‍රකාශනය විය. පහළොස්වන සියවසේදී ඉන්කාවරුන් මෙම ඉඩම් අත්පත් කරගත් අතර, එහි දියුණු වූ පතල් කර්මාන්තයෙන් ආකර්ෂණය වූ ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් මුළු ප්‍රදේශය පුරාම වැදගත් යටත් විජිත උරුමයක් ඉතිරි කළහ.

## භූගෝලය 
පූනෝ දෙපාර්තමේන්තුව කොලාඕ සානුවේ පිහිටා ඇත. ලොව උසම යාත්‍රා කළ හැකි විල වන ටිටිකාකා විලෙහි බටහිර කොටස දෙපාර්තමේන්තුවේ පිහිටා ඇත. කලාපයේ භූමි ප්‍රමාණයෙන් 70% ක් ඇන්ඩියන් කඳුකරය විසින් අත්පත් කරගෙන ඇති අතර ඉතිරි කොටස ඇමසන් වැසි වනාන්තරයෙන් වැසී ඇත.

මෙම විලෙහි දූපත් රාශියක් අඩංගු වන අතර, එහි වැසියන් ඔවුන්ගේ මුතුන් මිත්තන්ගේ සිරිත් විරිත් හා සම්ප්‍රදායන් අනුව දිගටම ජීවත් වෙති. යුරෝස් මෙයට උදාහරණයක්; මෙම ජන කණ්ඩායම ජීවත් වන්නේ ටොටෝරා බටවලින් සම්පූර්ණයෙන්ම කෘතිමව සාදන ලද "පාවෙන දූපත්" වල වන අතර, ඔවුන් ටොටෝරා බටවලින් සාදන ලද ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික බෝට්ටු වල ගමන් කරති. ටකීල්, සුවාසි සහ අමන්තානි ඔවුන්ගේ පදිංචිකරුවන්ට දැක්වූ කරුණාව, රෙදි විවීමේ ඔවුන්ගේ මුතුන් මිත්තන්ගේ කුසලතාව, ඔවුන්ගේ පූර්ව-කොලොම්බියානු ඉදිකිරීම් සහ සුන්දර ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ සඳහා ප්‍රසිද්ධය. ටිටිකාකා ජාතික රක්ෂිතය (හෙක්ටයාර 36,180) ටොටෝරා බට සහ විවිධ ශාක හා සත්ව විශේෂවල පුළුල් පරාසයක් ආරක්ෂා කරයි.

දේශගුණය සීතල හා වියලි වන අතර, මාස හතරක වැසි සමයක් පවතී. අනෙක් අතට, වැසි වනාන්තරයේ දේශගුණය උණුසුම් ය. ජල සම්පත් ටිටිකාකා විලෙන්, කලපු 50 කින් සහ ගංගා 300 කට වැඩි ගණනකින් ලබා ගනී. භූගත ජලයේ ද වැදගත් විභවයක් පවතී.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
මොකෙගුවා දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**මොකෙගුවා** ( ) යනු දකුණු පේරු හි වෙරළ තීරයේ සිට උස්බිම් දක්වා විහිදෙන දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයකි . එහි අගනුවර වන්නේ මොකෙගුවා නගරය වන අතර එය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ සහ ජාතික අධ්‍යාපනයේ ඉහළ අනුපාත සඳහා ප්‍රධාන පේරු නගර අතර වේ.

## භූගෝලය 
දෙපාර්තමේන්තුවේ ගිනි කඳු සහ එහි භූ රූප විද්‍යාව එහි භූගෝල විද්‍යාව කැපී පෙනේ. එය සෑදී ඇත්තේ වඩාත් ධාරානිපාත වෙරළබඩ ගංගාවලින් එකක් වන ටැම්බෝ ගඟේ උඩුගං බලා කොටසෙනි, එය ගැඹුරු නිම්න සාදයි, ඒවා අංශ තුනකට බෙදිය හැකිය, පළමුවැන්න වයඹ දෙසින් පිහිටා ඇති අතර එය පුකිනා-ලා කැපිලා අංශය සාදයි. මේවා පාෂාණවලින් වට වූ සැබෑ ක්ෂේම භූමියකි; ශුෂ්ක කඳු බෑවුම් සහ උද්‍යාන වගාව කළ හැකි සමහර ටෙරස්. හොඳ දේශගුණයක් සහ පොහොසත් පසක් නිසා උසස් තත්ත්වයේ ඇල්ෆල්ෆා මෙන්ම පලතුරු, විශේෂයෙන් මිදි මෙහි නිෂ්පාදනය කෙරේ. දෙවන අංශය වන්නේ දෙපාර්තමේන්තුවේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ හා සාරවත් පසක් වන ඔමේට් නිම්නයයි. පේරුහි වඩාත් ක්‍රියාකාරී ගිනි කන්ද වන උබිනස් ගිනි කන්ද පිහිටා ඇත්තේ ඒ අසල ය. කඳු බෑවුම්වල භූමිය සාරවත් වන අතර එහි උස්බිම් පාළු වී හා වඳ වී ගොස් ඇත. ටැම්බෝ ගඟේ දකුණු කොටසේ කරුමාස් නගරය පිහිටා ඇති අතර එය පුකිනා සහ ඔමේට් සමඟ මෙම භූගෝලීය වශයෙන් වැදගත් මධ්‍යස්ථාන වේ. මොකෙගුවා ගඟ කෙටි කාලීන එකක් වන අතර එය එහි අතු ගංගා වන ටොරාටා, හුවාරකේන් සහ ටුමිලකා ගංගා මගින් සෑදී ඇත. කලාපීය අගනුවර හරහා ගිය පසු, එය ඔස්මාරේ නම් කැනියනයකට ගැඹුරට හාරයි.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;

### සීමා මායිම් 
මොකෙගුවා දෙපාර්තමේන්තුව උතුරින් අරෙක්විපා කලාපයෙන්, නැගෙනහිරින් පූනෝ කලාපයෙන්, දකුණින් ටක්නා කලාපයෙන් සහ බටහිරින් පැසිෆික් සාගරයෙන් මායිම් වී ඇත.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
අධ්‍යයනාංශය

**අධ්‍යයනාංශයක්** යනු,  විශ්වවිද්‍යාලයයක හෝ  විද්‍යාලයයක හෝ පීඨයක් තුල කිසියම් ශාස්ත්‍රීය  ශික්ෂණයක් සඳහා කැපවූ කොට්ඨාශයකි.එක්සත් රාජධානියෙහි සහ අනෙකුත් පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයීය රටවල, විශ්වවිද්‍යාලයයන් විසින්  පීඨය යන වචනය භාවිතා කිරීමෙහි ප්‍රවණතාවයක් ඇත; මෙම පීඨයන් සාමාන්‍යයෙන් වුවත් සැමවිටම නොව තවදුරටත්  ශාස්ත්‍රාල හෝ අධ්‍යයනාංශ හෝ වෙතට බෙදනු ලැබෙයි.
ප්‍රජා කොට්ඨාශය

thumb|300px|පරිපාලනමය කොට්ඨාශ ලෙසින් ප්‍රජා කොට්ඨාශ භාවිතා කරන ලෝකයෙහි රටවල් දැක්වෙන සිතියමක්.

**ප්‍රජා කොට්ඨාශයක්** (, ) යනු,  බොහෝ රටවල් තුල, පරිපාලනමය හෝ දේශපාලනමය කොට්ඨාසයක් හැඳින්වීමට භාවිතා කරන පදයකි. ඇමරිකාවන් තුල රටවල් නවයයක සහ අප්‍රිකාව තුල රටවල් දෙකක වශයෙන් රටවල් 11ක් තුල, ප්‍රජා කොට්ඨාශ යනු පළමුවන-මට්ටමෙහි කොට්ඨාශ වෙති. මෙයට අමතරව රටවල් 10ක් විසින් ප්‍රජා කොට්ඨාශ භාවිතා කරන්නේ දෙවන-මට්ටමෙහි කොට්ඨාශ ලෙසින් වන අතර, මෙම රටවල් 10 අතර රටවල් අටක් අප්‍රිකාවෙහිද, එක් රටක් බැගින් ඇමරිකාවන්හි සහ  යුරෝපයෙහි වෙති.
ඉකා දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**ඉකා** ( ;    ) යනු පේරු හි දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයකි. එය බටහිරින් පැසිෆික් සාගරයටත් ; උතුරින් ලීමා කලාපයටත් ; නැගෙනහිරින් හුවාන්කාවෙලිකා සහ අයකුචෝ කලාපවලටත්; දකුණින් අරෙක්විපා කලාපයටත් මායිම් වේ. එහි අගනුවර ඉකා නගරයයි.

## භූගෝලය 
ඉකා දෙපාර්තමේන්තුවට විශිෂ්ට භූගෝලීය පිහිටීමක් ඇත. ඇන්ඩියන් කෝඩිලෙරා රට අභ්‍යන්තරයට නැඟී එන බැවින්, වෙරළබඩ තැනිතලා ලෙසද හඳුන්වන තැනිතලා වලින් සෑදී ඇති දකුණු වෙරළ තීරයේ එකම කලාපය එයයි. පැරකාස් අර්ධද්වීපයේ වැඩි කොටසක් සෑදෙන මුහුද දෙසට ගමන් කරන කඳු වැටි සෑදීම සමහර භූ විද්‍යාත්මක නැමීම් තීරණය කර ඇත. දකුණු කොටසේ පිහිටා ඇති සමහර හුදකලා සංයුති මගින් පැසිෆික් වෙරළ තීරයේ විශාලතම යකඩ නිධි සහිත මාර්කෝනා සංකීර්ණය නිර්මාණය විය.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;

ඉකාහි වින්‍යාසය එහි විශාල හා අද්විතීය ගංගා ජල පෝෂක ප්‍රදේශ දෙක වන පැස්කෝ සහ ඉකා ගංගාවල භූ රූප විද්‍යාව නිසාය. එසේම, එහි රියෝ ග්‍රෑන්ඩ් නමින් ජල මාර්ගයක් ඇත, නමුත් එහි ජලය සාගරයට ළඟා නොවේ. පැල්පා, නාස්කා සහ ඉන්ජෙනියෝ පළාත්වල වාරිමාර්ග හා කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා සමහර ජලය හරවා යවනු ලැබේ; වැලි සහ වියළි ඉඩම් එහි සීමිත සම්පත් අවශෝෂණය කරන බැවින් රියෝ ග්‍රෑන්ඩ් හි අවසාන ගංඟා පතුල වියළි ය. ඉකාහි *ලන්චා පම්පාස්* වැනි පුළුල් කාන්තාර තිබේ. *පොසෝ සැන්ටෝ* සහ *විලාකුරි* පැම්පා යනු අතිශයින් උණුසුම් ප්‍රදේශ වේ. *පැරකාස්* ලෙස හඳුන්වන ශක්තිමත් සහ නොනවතින සුළං පවතින අතර එමඟින් විශාල වැලි කුණාටු ඇති වේ.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
ප්‍රවර්ගය:පේරු
අයකුචෝ දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**අයකුචෝ** ( ), 1822 දී නිර්මාණය වූ දා සිට 1825 දක්වා **හුවාමාන්ගා** ලෙස හැඳින්වෙන,   යනු පේරු හි දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයක් වන අතර එය රටේ දකුණු-මධ්‍යම ඇන්ඩීස් හි පිහිටා ඇත. එහි අගනුවර අයකුචෝ නගරයයි. 1980 ගණන්වල පේරු හි අභ්‍යන්තර ගැටුම ලෙස හැඳින්වෙන ෂයිනින් පාත් විසින් දියත් කරන ලද ගරිල්ලා යුද්ධයේදී මෙම කලාපය දැඩි ලෙස පීඩාවට පත් වූ කලාපයක් විය.

පේරු හි විමධ්‍යගත කිරීමේ ක්‍රියාවලියේ කොටසක් ලෙස, නව ඉකා-අයකුචෝ-හුවාන්කාවෙලිකා කලාපය පිහිටුවීම සඳහා දෙපාර්තමේන්තුව ඉකා සහ හුවාන්කාවෙලිකා දෙපාර්තමේන්තු සමඟ ඒකාබද්ධ වේද යන්න තීරණය කිරීම සඳහා 2005 ඔක්තෝබර් 30 වන දින ජනමත විචාරණයක් පවත්වන ලදී. යෝජනාව අසාර්ථක වූ අතර ඒකාබද්ධ කිරීමක් සිදු නොවීය.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;

## දේශපාලන බෙදීම 
වම|thumb|271x271පික්| අයකුචෝ කලාපයේ සිතියම එහි පළාත් පෙන්වයි.
දෙපාර්තමේන්තුව පළාත් 11 කට බෙදා ඇත (   , ඒකවචනය: *provincia* ), එය දිස්ත්‍රික්ක 111 කින් සමන්විත වේ ( *distritos*, ඒකවචනය: *distrito* ).

### පළාත් 
වරහන් තුළ අගනගර සහිතව පළාත් වන්නේ:

# කැන්ගලෝ ( කැන්ගලෝ )
# හුවාමංගා ( අයාකුචෝ )
# හුවාන්කා සැන්කොස් ( හුවාන්කා සැන්කොස් )
# හුවාන්ටා ( හුවාන්ටා )
# ලා මාර් ( සැන් මිගෙල් )
# ලුකනාස් ( පුකියෝ )
# පරිනකොචස් ( කොරකෝරා )
# පවුකාර් ඩෙල් සරා සාරා ( පෝසා )
# සුක්‍රේ ( ක්වෙරෝබම්බා )
# වික්ටර් ෆජාර්ඩෝ ( හුවාන්කාපි )
# විල්කාස් හුවාමන් ( විල්කාස් හුවාමන් )

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
ප්‍රවර්ගය:පේරු
කුස්කෝ දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

දකුණ|thumb|263x263පික්| කුස්කෝ කලාපයේ දේශපාලන අංශය
thumb|සිතියම
**කුස්කෝ** ( ;     ), යනු පේරු හි දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයක් වන අතර මැඩ්‍රේ ඩි ඩියෝස්, උකායාලි සහ ලොරෙටෝ වලට පසුව රටේ සිව්වන විශාලතම දෙපාර්තමේන්තුව වේ. එය උතුරින් උකායාලි ; නැගෙනහිරින් මැඩ්‍රේ ඩි ඩියෝස් සහ පූනෝ ; දකුණින් අරෙක්විපා ; සහ බටහිරින් අපුරිමාක්, අයකුචෝ සහ ජුනින් යන දෙපාර්තමේන්තු වලට මායිම් වේ. එහි අගනුවර වන්නේ ඉන්කා අධිරාජ්‍යයේ ඓතිහාසික අගනුවර වන කුස්කෝ ය . 

## භූගෝලය 
ඇන්ටා තැනිතලාවේ කුස්කෝ දෙපාර්තමේන්තුවේ හොඳම වාර්ගික වගා ඉඩම් කිහිපයක් අඩංගු වේ. එය  පමණ උසින් පිහිටා ඇත. මුහුදු මට්ටමේ සිට ඉහළින් පිහිටා ඇති අතර අර්තාපල්, තාර්වි (ආහාරයට ගත හැකි ලුපින් ), බාර්ලි සහ ක්විනෝවා වැනි ඉහළ උන්නතාංශ බෝග වගා කිරීමට භාවිතා කරයි.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;

## පළාත් 
* ඇකොමයෝ ( ඇකොමයෝ )
* ඇන්ටා (ඇන්ටා)
* කල්කා ( කල්කා )
* කැනස් (යනාඕකා)
* කැන්චිස් (සිකුවානි)
* චුම්බිවිල්කාස් (සැන්ටෝ ටොමස්)
* කුස්කෝ ( කුස්කෝ )
* එස්පිනාර් (යෞරි)
* ලා කොන්වෙන්සියන් ( ක්විලබම්බා )
* පරුරෝ ( පරුරෝ )
* පෝකර්ටම්බෝ ( පෝකර්ටම්බෝ )
* ක්විස්පිකන්චි ( උර්කෝස් )
* උරුබම්බා ( උරුබම්බා )

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
ප්‍රවර්ගය:පේරු
මැඩ්‍රේ ඩි ඩියෝස් දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**මැඩ්‍රේ ඩි ඩියෝස්** (,   ) යනු ගිනිකොනදිග පේරු හි පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයක් වන අතර එය ඇමසන් ද්‍රෝණියේ බ්‍රසීලය, බොලිවියාව සහ පූනෝ, කුස්කෝ සහ උකායාලි යන පේරු දෙපාර්තමේන්තු වලට මායිම් වේ. එහි අගනුවර පුවර්ටෝ මැල්ඩොනාඩෝ නගරයයි. එය උකායාලි සහ ලොරේටෝ ට පසු පේරු හි තුන්වන විශාලතම දෙපාර්තමේන්තුව ද වේ. කෙසේ වෙතත්, එය පේරු හි අඩුම ජනාකීර්ණ දෙපාර්තමේන්තුව මෙන්ම එහි අඩුම ජනාකීර්ණ දෙපාර්තමේන්තුව ද වේ. එය පේරු හි අඩුම දරිද්‍රතා අනුපාතයන්ගෙන් එකකි.  

දෙපාර්තමේන්තුවේ නම ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ අවසානයේ ඇමසන් ගඟේ අතු ගංගාවක් වන මැඩ්‍රේ ඩි ඩියෝස් ගඟෙනි, එය වාර්ගික ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතවාදීන් විසින් නම් කරන ලදී. ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් කන්‍යා මරියතුමිය සඳහා භාවිතා කරන ඉතා සුලභ නාමයක් වන අතර එහි වචනාර්ථයෙන් එහි තේරුම දෙවියන්ගේ මව යන්නයි.

## භූගෝලය 
මෙම දෙපාර්තමේන්තුව සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ පහත් බිම් ඇමසන් වැසි වනාන්තරයකි . දේශගුණය උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය  පමණ වේ. [උපරිම: , අවම:  ]. දෙසැම්බර් සිට මාර්තු දක්වා වැසි සමය පවතින අතර, එම කාලය තුළ ඇද හැලෙන ධාරානිපාත වර්ෂාව නිසා ගංගා පිරී ඉතිරී යන අතර බොහෝ විට ඒවායේ ඉවුරු පිටාර ගලයි. වාර්ෂික වර්ෂාපතනය  දක්වා ළඟා විය හැකිය. .

කුස්කෝ කලාපය සමඟ වයඹ දිග මායිම ෆිට්ස්කාර්රල්ඩ් හි ඉස්ත්මස් ලෙස හැඳින්වේ, එය මැඩ්‍රේ ඩි ඩියෝස් ගඟ සහ උරුබම්බා / උකායාලි ගංගා ද්‍රෝණි වෙන් කරන කුඩා හා පහත් කඳු මාලාවකි.

මැඩ්‍රේ ඩි ඩියෝස් ගංගා ජල පෝෂක ප්‍රදේශයේ කැපී පෙනෙන ගංගා වන්නේ ඉනාම්බරි, තම්බෝපාත, මනු, ටහුවාමානු, ලාස් පීඩ්‍රාස් (ටකුවාටිමානු ගඟ ලෙසද හැඳින්වේ), හීත්, අක්කර සහ ලොස් ඇමිගෝස් ය .

ප්‍රදේශයේ විශාලත්වය සහ එහි අඩු ජන ඝනත්වය හේතුවෙන්, එක් නගරයක සිට තවත් නගරයකට යාමට හොඳම මාර්ගය ගංගා වේ. මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් සෑම විටම ගං ඉවුරුවලට සීමා වේ. ගවේෂකයන් ගණනාවක් කලාපය තුළ වනාන්තරයේ නැතිවූ *පයිටිටි* නගරය සොයා ගොස් ඇත. 2011 මුල් භාගයේදී මෙම ප්‍රදේශය හරහා විවෘත කරන ලද නව මාර්ගයක් වෙළඳාම සඳහා බ්‍රසීලය සහ පේරු සම්බන්ධ කරන අතර මෙම ප්‍රදේශයේ හුදකලාව වෙනස් කරයි. 

එකම වැදගත් අධිවේගී මාර්ගය වන්නේ පේරු නගර වන පුවර්ටෝ මැල්ඩොනාඩෝ සහ කුස්කෝ අතර වන අතර කිලෝමීටර 510 දුරින් කුස්කෝ දෙපාර්තමේන්තුවේ. එය පැසිෆික් සහ අත්ලාන්තික් සාගර අතර අලුතින් ඉදිකරන ලද අන්තර් සාගර මාර්ගයේ කොටසක් වන අතර එය අක්කර ගඟේ මායිම් නගරයක් වන ඉනාපාරි හරහා ගමන් කරයි. කුස්කෝ සහ පුවර්ටෝ මැල්ඩොනාඩෝ අතර ගුවන් ගමන්, දෙරට අතර වඩාත් පොදු සහ වේගවත් ප්‍රවාහන ක්‍රමය ලෙස පවතී.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
ප්‍රවර්ගය:පේරු
උකායලි දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**උකායාලි** ( ) යනු පේරු හි අභ්‍යන්තර දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයකි . ඇමසන් වැසි වනාන්තරයේ පිහිටා ඇති එහි නම උකායාලි ගඟෙන් උපුටා ගන්නා ලද්දකි. එහි අගනුවර පුකල්පා නගරයයි. එය ලොරේටෝට පසුව පේරු හි දෙවන විශාලතම දෙපාර්තමේන්තුව වන අතර එය දකුණු කොරියාවට වඩා තරමක් විශාලය. zxඩ් ග්ඩ්ස් ග්ඩ්ස් ග්ෆ්ඩ්ස්ග් ඩ්ස්ෆ් ග්ෆ්ඩ්ස් ග්ෆ්ඩ්ස් ග්ඩ්ස්ෆ් ග්ෆ්ඩ්ස් ග්ෆ්ඩ්ග් එර්ස් යෙzxඩ් ග්ඩ්ස් ග්ඩ්ස් ග්ෆ්ඩ්ස්ග් ඩ්ස්ෆ් ග්ෆ්ඩ්ස් ග්ෆ්ඩ්ස් ග්ඩ්ස්ෆ් ග්ෆ්ඩ්ස් ග්ෆ්ඩ්ග් එර්ස් යෙ

අරපයිමා ධජයේ සහ කලාපයේ මුද්‍රාවේ නිරූපණය කර ඇත.
දකුණ|thumb| පුකල්පා නගරයේ දිය උල්පත.
දකුණ|thumb| උකායාලි ගඟේ පිරානා මසුන් ඇල්ලීම.

## භූගෝලය 
### සීමා මායිම් 
උකායාලි දෙපාර්තමේන්තුව නැගෙනහිරින් බ්‍රසීලියානු රාජ්‍යයක් වන ඇක්‍රේ ; ගිනිකොන දෙසින් මැඩ්‍රේ ඩි ඩියෝස් ; දකුණින් කුස්කෝ ; බටහිරින් ජුනින්, පැස්කෝ සහ හුවානුකෝ ; සහ උතුරින් ලොරෙටෝ විසින් මායිම් කර ඇත.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;

## ජන විකාශනය 
### ජනගහනය 
2007 සංගණනයට අනුව, උකායාලි දෙපාර්තමේන්තුවේ ජනගහනය 432,159 ක් වන අතර, ඉන් 51.4% ක් (222,132) පිරිමින් වන අතර 48.6% ක් (210,027) කාන්තාවන් වේ. ජනගහනයෙන් 75.3% ක් (325,347) නාගරික ප්‍රදේශවල ජීවත් වන අතර ඉතිරි 24.7% (106,812) ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජීවත් වෙති.

, the Instituto Nacional de Estadística e Informática estimated the department's population to be 468,922.

### භාෂා 
ජනගහනයෙන් 87.6% ක් ස්පාඤ්ඤ භාෂාව මව් භාෂාව ලෙස කතා කරන අතර, 4.1% ක් අෂානින්කා, 1.5% ක් කෙචුවා සහ 0.1% ක් අයිමාරා කතා කරති. ෂිපිබෝ ඇතුළු අනෙකුත් දේශීය භාෂා ජනගහනයෙන් 6.6% ක් කතා කරන අතර 0.0% ක් විදේශීය භාෂා කතා කරති.

### ආගමන 
රටේ අනෙකුත් දෙපාර්තමේන්තු වලින් පැමිණි පුද්ගලයින් ජනගහනයෙන් 34.7% ක් වන අතර පදිංචිකරුවන්ගෙන් 0.2% ක් විදේශයන්හි උපත ලැබූ අය වෙති.

විශාලතම සංක්‍රමණික කණ්ඩායම් ලොරෙටෝ කලාපයෙන් පැමිණේ (මුළු ජනගහනයෙන් 12.5%).

### වයස 
ජනගහන වයස් ව්‍යාප්තිය වයස අවුරුදු 20 ට අඩු 53.9% ක්, අවුරුදු 20 සිට 24 දක්වා 9.3% ක්, අවුරුදු 25 සිට 44 දක්වා 25.4% ක්, අවුරුදු 45 සිට 64 දක්වා 8.8% ක් සහ අවුරුදු 65 හෝ ඊට වැඩි 2.5% ක් වේ.

### අධ්‍යාපනය 
ජනගහනයෙන් 29% ක් ද්විතීයික අධ්‍යාපනය ලබා ඇති අතර 2.3% ක් විශ්ව විද්‍යාල නොවන උසස් අධ්‍යාපනයෙන් උපාධි ලබා ඇති අතර 1.7% ක් සම්පූර්ණ විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබා ඇත. 49.3% ක් ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය පමණක් ලබා ඇති අතර 9.1% ක් කිසිදු අධ්‍යාපනයක් ලබා නොමැත.

කලාපයේ සාක්ෂරතා අනුපාතය 14.2% කි.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ටක්නා දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**ටක්නා** ( ; Aymara සහ Quechua : *Taqna* ) යනු පේරු හි දකුණු දෙසින් පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුව සහ කලාපයයි . 1885 සිට 1929 දක්වා පැසිෆික් යුද්ධය අතරතුර, චිලී හමුදාව වර්තමාන ටක්නා දෙපාර්තමේන්තුව අත්පත් කරගෙන සිටි අතර, පසුව එය පේරු රාජ්‍යයට නැවත ඇතුළත් කරන ලදී.  

## භූගෝලය 
ටක්නා දෙපාර්තමේන්තුව බටහිරින් පැසිෆික් සාගරය සමඟත්, උතුරින් මොකෙගුවා දෙපාර්තමේන්තුව සමඟත්, ඊසාන දෙසින් පූනෝ දෙපාර්තමේන්තුව සමඟත්, නැගෙනහිරින් බොලිවියානු ලා පාස් දෙපාර්තමේන්තුව සමඟත්, දකුණින් චිලීහි ඇරිකා-පැරිනකොටා කලාපය සමඟත් මායිම් වේ. Tacna කලාපය සහ චිලී අතර මායිම *La Línea de la Concordia* ලෙස හැඳින්වේ.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;

මෙම කලාපය ටිටිකාකා සානුවට පහළින් පිහිටා ඇති අතර ගිනි කඳු, කාන්තාර සහ කඳුකර කලාප ඇතුළු විවිධ භූගෝලීය පිහිටීමක් ඇති අතර, එයින් පූනා සහ සානු හරහා ගංගා පැන නගින අතර එමඟින් මෙම කලාපයේ ජල විද්‍යාත්මක පද්ධතිය සාදයි. මෙම කලාපය ප්‍රමාණයෙන් කුඩා නමුත් සැලකිය යුතු පතල් හා කෘෂිකාර්මික විභවයක් ඇත. එය විවිධ දේශගුණික තත්ත්වයන් සහ විවිධ නිෂ්පාදන හැකියාවන් ඇත.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;

### දේශගුණය 
මෙම ප්‍රදේශයේ ස්ථාවර අවරෝහණ වාතය සහ අධි පීඩනය හේතුවෙන් වසර පුරා ඉහළ හිරු එළියක් පවතී. කොපන් දේශගුණික වර්ගීකරණ පද්ධතියට අනුව, ටක්නාහි කාන්තාර දේශගුණයක් ඇති අතර එය දේශගුණික සිතියම්වල "Bwh" ලෙස කෙටියෙන් දැක්වේ. 
ප්‍රවර්ගය:CS1 maint: archived copy as title
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
ජුනින් දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**ජූනින්** ( ) යනු මධ්‍යම කඳුකරයේ සහ බටහිර දෙසින් පිහිටි පේරු ඇමසන් හි පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයකි . එහි අගනුවර හුවාන්කායෝ ය.thumb| මැන්ටාරෝ නිම්නය.
## භූගෝලය 
කලාපය ඉතා විෂමජාතීය භූ විෂමතාවයක් ඇත. ලීමා කලාපයේ මායිම අසල පිහිටා ඇති බටහිර පරාසයේ හිම සහ අයිස්වලින් වැසී ගිය කඳු මුදුන් ඇත. නැගෙනහිරින්, උස් සානුව ( *ඇල්ටිප්ලානෝ* ) බවට පත්වන උස් ග්ලැසියර නිම්න ඇත. ඒවා අතර ලා ඔරෝයා සහ සෙරෝ ද පැස්කෝ නගර අතර පිහිටා ඇති ජූනින් සානුව ද වේ.

ජවුජාට පෙර මැන්ටාරෝ නිම්නය හුවාන්කාවෙලිකා කලාපය සමඟ සීමාව දක්වා පුළුල් වේ. මෙම ප්‍රදේශය කලාපයේ ජනගහනයෙන් විශාල කොටසක් සංකේන්ද්‍රණය කරයි. නැගෙනහිර දෙසට, වනාන්තරය අසල, පටු සහ ගැඹුරු කැනියන් රාශියක් ඇති අතර, ඉහළ බෑවුම් සහිත කඳු බෑවුම්, පහත් වලාකුළු යටතේ වනාන්තරවලින් වැසී ඇත.thumb| සැන්ටා ඇනා ද ටර්මා පල්ලිය.|වමවයතපල්ලාන කඳු වැටිය කලාපයේ දකුණු මධ්‍යම ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත. මෙම පරාසයේ විශාල දෝෂයක් පවතින අතර එම නිසා මෙම ප්‍රදේශයේ භූමිකම්පා සිදු වේ. තුලුමායු, පව්කර්ටම්පු, පෙරේනේ සහ එනේ ගංගා වලින් ආදර්ශණය වූ, ඉතා දිග නිම්න සහිත ඉහළ වනාන්තරය, කලාපයේ නැගෙනහිර පැත්තේ පිහිටා ඇත.

පේරු රාජ්‍යය තුළ සම්පූර්ණයෙන්ම විශාලතම විල වන ජුනින් විල, පැස්කෝ කලාපයට අයත් එහි උතුරු කෙළවර හැරුණු විට, කලාපයේ පිහිටා ඇත. ජුනින් කලාපය ටොරොමොචෝ කන්ද පිහිටා ඇත්තේ ද මෙම ප්‍රදේශයේය.

එය රිදී, තඹ, රසදිය, බිස්මට්, මොලිබ්ඩිනම්, ඊයම් සහ ගල් අඟුරු ඇතුළු ඛනිජ වලින් පොහොසත් ය. 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප