රුඛයියා සුල්තාන් බෙගම්

**රුඛයියා සුල්තාන් බෙගම්** (පර්සියානු: رقیه سلطان بیگم) (1542 – 1626 ජනවාරි 19) යනු 1557 සිට 1605 දක්වා ධුරය හෙබවූ මූඝල් අධිරාජ්‍යයේ වල්ලභ අධිරාජිනියකි‍. ඇය තෙවන මූඝල් අධිරාජ අක්බර්ගේ පළමු බිසව වූ අතර, අගබිසව ද විය. වැඩිම කාලයක් සේවය කළ මූඝල් අධිරාජිනිය වූ ඇය එම ධුරය වසර පනහකට ආසන්න කාලයක් හොබවා ඇත.

රුඛයියා ඇගේ සැමියාගේ ලේ ඥාති සොයුරියක විය. ඇය උපතින් මූඝල් කුමරියක ද විය. ඇගේ පියා වූ හින්දල් මීර්සා අක්බර්ගේ පියා වූ හුමායුන්ගේ බාලම සොයුරා විය. ඇයට වයස අවුරුදු නවයක් වන විට ඇගේ පියාගේ අභාවය සිදුවූ අතර, ඉන් මඳ කලකට පසු ඇයව අක්බර්හට සරණ පාවා දෙන ලදී. මුළු දිවිය පුරාම මේ යුවල ඉතා සමීපව දිවි ගෙවූව ද, ඇයට දරුවන් සිටියේ නැත. පසුකාලීනව, රුඛයියා අක්බර්ගේ ප්‍රියතම මුණුපුරා වූ ඛුරාම්ව (අනාගත අධිරාජ ෂා ජහාන්) දරුකමට හදාවඩා ගත්තා ය.

අක්බර්ගේ අගබිසව වශයෙන් රුඛයියාට මාලිගයේ විශාල බලයක් හිමි වූ අතර, ඇය ඇගේ සැමියා සහ සුළු පුත්‍රයා වූ ජහාන්ගීර් අතර සමාදානය ඇතිකිරීමට වැදගත් කාර්යාභාරයක් ඉටුකළා ය. 1600 දශකයේ මුල් කාලයේ පිය-පුතු දෙපළ අතර සම්බන්ධතා අප්‍රසන්න තත්ත්වයට පැමිණි විට, එය නිරාකරණය කරමින් ක්‍රමිකව ජහාන්ගීර්ගේ අනුප්‍රාප්තියට මඟපෑදූයේ ද ඇයයි. ඇය ඇගේ හදාගත් පුත්‍රයා වූ ෂා ජහාන් සහෝදර ඝාතන අරගලයක් තුළින් සිහසුනට පත්වීමට වසරකට පෙර මියගියා ය.

## පවුල සහ පෙළපත
රුඛයියා සුල්තාන් බෙගම් උපත ලැබූයේ ටිමූරීය රාජවංශයේ මූඝල් කුමරියක ලෙස ය. ඇය පළමු මූඝල් අධිරාජයා වූ බාබර්ට දාව ඔහුගේ බිසවක වූ දිල්දාර් බෙගම්ට උපන් බාලම පුත්‍රයා වන හින්දල් මීර්සා කුමරුන්ගේ එකම දියණියයි. රුඛයියාගේ මව වූ සුල්තානම් බෙගම් යනු මුහම්මද් මුසා ඛ්වාජාගේ දියණියයි. සුල්තානම් බෙගම්, බාබර් අධිරාජයාගේ සොයුරිය වූ ඛාන්සාදා බෙගම්ගේ සැමියා වන මාහ්දි ඛ්වාජාගේ නැගණිය ද වූවා ය. රුඛයියාගේ වැඩමහල්ම පීතෘපාර්ශ්වීය මාමණ්ඩිය වූයේ දෙවන මූඝල් අධිරාජයා වූ හුමායුන් (එමෙන්ම ඇගේ සැමියාගේ පියා) ය. ඇගේ වඩාත් වැදගත්ම පීතෘ පාර්ශ්වීය නැන්දණිය වූයේ *හුමායුන්-නාම* ("හුමායුන්ගේ ග්‍රන්ථය") ගන්ථයේ කතුවරිය වන ගුල්බාදන් බෙගම් ය.

පිය පාර්ශ්වයෙන් බාබර් අධිරාජයාගේ මිණිපිරියක වූ රුඛයියා ඇගේ සැමියා වූ අක්බර් සේම *මිරාන් ෂාහි* ජන්මයක් සහිත තැනැත්තියකි. අක්බර්ට සමාන ජන්මයකින් සහ තත්ත්වයකින් යුත් අක්බර්ගේ එකම භර්යාව ද රුඛයියා වේ.

## අක්බර් සමග විවාහය
1551 නොවැම්බර් 20 දින, හුමායුන් වෙනුවෙන් සිය අර්ධ-සොයුරකු වූ කම්රාන් මීර්සා‍ගේ හමුදාවන්ට එරෙහිව සටන් වැදුණු හින්දල් මීර්සා යුද්ධයක දී මරණයට පත් විය. සිය ලාබාල සොයුරා මියගිය බව අසා හුමායුන් දැඩි සංවේගයට පත් විය. නමුත් ඔහුගේ *අමීර්වරුන්* ඔහුව සැනසූයේ ඔහුගේ සොයුරා අධිරාජයා වෙනුවෙන් සේවය ඉටුකොට දිවි පිදූ‍ බව පවසමිනි. විවාහ ගිවිස ගැනීමෙන් පසුව, හුමායුන් මෙම රාජකීය යුවලට හින්දල්ගේ සහ ඝස්නියේ සියලු ධනය සහ සේනාව ප්‍රදානය කරන ලදී.

1556 හුමායුන්ගේ මරණින් පසුව ඇති වූ දේශපාලන අවිනිශ්චිතභාවය හේතුවෙන්, රුඛයියා සහ රාජකීය පවුලේ සෙසු සාමාජිකාවෝ කාබුල්හි නැවතී සිටියෝ ය. 1557දී, රුඛයියා ඉන්දියාව වෙත පැමිණ පන්ජාබයේ දී අක්බර් හා එක් විය. මෙය සිදුවූයේ සිකන්දර් ෂා පරාජය කොට මූඝල්වරුනට යටත් වීමෙන් මඳ කලකට පසුවයි. ඇය සමග ඇගේ නැන්දම්මා වූ හමීදා බානු බෙගම්, ඇගේ නැන්දණිය වූ ගුල්බදාන් බෙගම් සහ රාජකීය පවුලේ සාමාජිකාවෝ රැසක් පැමිණියහ. රුඛයියා සහ අක්බර්ගේ විවාහය චාරිත්‍රානුකූලව පන්ජාබයේ ජලන්ධාර් අසල දී පැවැත්විණි. මේ වනවිට ඔවුන් දෙදෙනාම 14වන වියේ පසුවූහ. එම අවස්ථාවේම ඇගේ 18 වියැති නෑනණ්ඩිය වූ සලීමා සුල්තාන් බෙගම් සහ අක්බර්ගේ වියපත් රාජ්‍යාධිකාරී බයිරම් ඛාන් අතර විවාහය ද සිදු විය. පන්ජාබයේ මාස සතරක් පමණ විවේක ගැනීමෙන් පසුව, රාජකීය යුවළ දිල්ලිය වෙත පැමිණියහ. ඛුරාම් කුමරුන්ව හදාවඩා ගැනීම හේතුවෙන් අධිරාජකීය අන්තඃපුරය තුළ රුඛයියාගේ තත්ත්වය ඉහළ ගියේ ය.

ඛුරාම්ගේ උපතට මඳ කලකට දෛවඥයකු විසින් රුඛයියා සුල්තාන් බෙගම්ට අනාවැකියක් ලෙස පවසා තිබුණේ මෙම උපදින්නට සිටින දරුවා අධිරාජ පදවිය සඳහා නියම වී සිටින බව ය. එම නිසා, 1592දී ඛුරාම් උපත ලද විට, උපත ලබා දින සයකට පසු අක්බර් අධිරාජයා විසින් එම කුමරුන්ව ඔහුගේ සැබෑ මව වූ ජගත් ගෝසයිනි වෙතින් රුඛයියා වෙත හදාවඩා ගැනීමට භාර කළ යුතු බවට නියෝග කළේ ය. මෙලෙසින් මූඝල් අධිරාජයකු හදාවඩා ගැනීමට සිය භාර්යාව තුළ වූ ආශාව ඉටු කරලීමට අක්බර්ට හැකි විය.

රුඛයියා ඛුරාම්ගේ අධ්‍යාපන කටයුතු ද අධීක්ෂණය කළ අතර, ඇයට අනුව ඇගේ සැමියා මෙන් නොව හොඳින් අධයාපනය ලද්දේ ය. මේ දෙදෙනා අතර ඉතා සමීප සම්බන්ධතාව්ක පැවතිණි. මෙය ඛුරාම් සහ අක්බර් අතර සම්බන්ධයට සමාන විය. ජහාන්ගීර්ගේ වචනවලින් පැවසුවහොත් "හැමවිටම ඔහුව [කුරාම්] මා [ජහාන්ගීර්] හට නිර්දේශ කළ අතර, නිතරම මට පැවසූයේ ඔහු සහ ම‍ගේ අනෙක් දරුවන් සැසඳිය නොහැකි බවයි. ඔහු [අක්බර්] ඔහුව සිය සැබෑ දරුවකු ලෙසම සැලකූයේ ය." ජහාන්ගීර් සිය මතක සටහන් තුළ සඳහන් කොට ඇත්තේ රුඛයියා සිය පුත්‍රයා වන ඛුරාම්ට සෙනෙහස දැක්වූයේ, "ඔහු ඇගේම [පුතු] වූවා මෙන් දහස් ගුණයකින් වැඩි සෙනෙහසකින් බවයි]." ඛුරාම් 14වන වියට පත්වන තෙක්ම ඇය සමග රැඳීසිටියේ ය. 1605 අක්බර්ගේ මරණින් පසු කුමරුන්ට නැවත සිය පියාගේ නිවහන වෙත පැමිණීමට අවසර හිමිවූ අතර, මේ නිසා කුමරුන්ට සිය සැබෑ මෑණියන් සමීපයෙහි කාලය ගත කිරීමට අවස්ථාව හිමි විය. එම දියණිය ඛුරාම් කුමරුට දාව ඔහුගේ පළමු බිසව වූ කන්දහාරී බෙගම් නම් සෆාවිද් කුමරියට උපන් දියණියයි.

ඇය සිය සැමියාට දාව දරුවන් නොදැරුව ද, හැමවිටම ඇයට සිය සැමියාගේ ගෞරවාදරය හිමි විය. 1557 සිය විවාහයේ සිටම 1605 අක්බර්ගේ මරණය තෙක්ම ඇය ඔහුගේ එකම අගබිසව ලෙස කටයුතු කිරීමෙන් මේ බව පැහැදිළි වේ. මේ අනුව, රුඛයියා සිය සැමියාගේ රාජ්‍ය සමයේ මෙන්ම ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයාගේ (ජහාන්ගීර්) රාජ්‍ය සමයේ ද රාජකීය අන්තඃපුරයේ කනිෂ්ඨතම සාමාජිකාව වූවා ය. මෙය බොහෝ දුරට ඇගේ උසස් පෙළපත නිසා සිදුවන්නට ඇත. ඇය මීර්සා මින්දල්ගේ දියණිය වීම හේතුවෙන් මූඝල් කුමරියක වූවා මෙන්ම, අක්බර්ගේ ප්‍රථම සහ අගබිසව ද විය. එසේම ඔහු අක්බර්ගේ විශ්වාසවන්ත උපදේශකයා මෙන්ම සමීප මිතුරකු ද වූ අබු’ල් ෆාස්ල්ව ඝාතනය කළේ ය. මෙම දරුණු සිදුවීම අක්බර්ව දැඩි ලෙස කෝපයට පත්කළ අතර, සලීම් එරෙහිව පෙත්සම් ඉදිරිපත් කිරීමට කිසිවකු පසුබට වූයේ නැත. අවසානයේ, රුඛයියා සුල්තාන් බෙගම් සහ සලීමා සුල්තාන් බෙගම් එක්ව ඔහුට සමාව ලබාදෙන මෙන් ආයාචනා කළහ. ඔවුන්ගේ ඉල්ලීමට සවන්දුන් අක්බර් සලීම්ට අධිරාජයා ඉදිරියේ පෙනී සිටින මෙන් නියෝග කළේ ය. අවසානයේ 1603දී කුමරුන්ට සමාව හිමිවූයේ ඔහුගේ සුළු-මව්වරුන්ගේ සහ මිත්තණිය වූ හමීදා බානු බෙගම්ගේ ප්‍රයත්නය නිසාවෙනි. 

කෙසේනමුත්, අක්බර් හැමවිටම වැරදිකරුවන්ට සමාව දුන්නේ නැත. ඔහුගේ ඇතැම් තීරණ යළි වෙනස් කළ නොහැකි විය. වරක් රුඛයියා සහ ඇගේ නැන්දණිය වන හමීදා බානු බෙගම් විසින් ප්‍රයත්න දැරූව ද, ආගමික අන්තගාමීභාවය අයුරින් ලාහෝර්හි ෂියා මුස්ලිම්වරයකු මරාදැමූ සුන්නි මුස්ලිම්වරයකුට සමාව ලබා ගත නොහැකි විය. ජහාන්ගීර්ගේ රාජ්‍ය සමයේ, රුඛයියා සහ සලීමා සුල්තාන් බෙගම් යන දෙදෙනා බලවත් ඛාන්-ඉ-අසාම්, මීර්සා අසිස් කෝකා හට සමාව ලබාගැනීමේ දී තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටුකළහ. ෆාටෙහ්පූර් සික්රිහි ස්වකීය මාලිගය හැරුණු විට, රුඛයියා සතුව අග්‍රා බලකොටුවෙන් පිටත, ජමුනා ගංගාව අසල මාලිගා ද පැවතිණි. මෙය මූඝල් කුමරියන්ට පමණක් හිමිවූ වරප්‍රසාදයක් වූ අතර, ඇතැම් අවස්ථාවල විශේෂ ගෞරවයට පත් අධිරාජිනියනට ද හිමි විය. රුඛයියා මෙම දෙඅංශයෙන්ම එයට සුදුසුකම් ඇත්තියක වූවා ය.

### වැන්දඹු අධිරාජිනිය
1607දී, රුඛයියා ප්‍රථම වරට කාබුල්හි බාබර්ගේ උද්‍යාන වෙත වන්දනා චාරිකාවක නිරත වූවා ය. මෙහි දී ඇය සිය පියා වූ හින්දල් මීර්සා ඇතුළු මුතුන්මිත්තන් රැසකගේ සොහොන්ගැබ් දැක බලාගත්තා ය. ඇය සමග ජහාන්ගීර් සහ ඛුරාම් කුමරුන් ද පැමිණියහ. රුඛයියාගේ රැකවරණය යටතේ මෙහර්-උන්-නිසාට සිය දෙමාපියන් සමග කාලය ගත කිරීමට මෙන්ම අධිරාජයාගේ ස්ත්‍රීන් විසූ මැඳුරු දැක බලාගැනීමට අවස්ථාව හිමි විය. රුඛයියා සහ මෙහර්-උන්-නිසා අතර තිබූ සම්බන්ධතාවය ඉතා සමීප එකක් වූ අතර, රුඛයියා ඇයට සැලකූයේ සිය දියණියක මෙනි. ලන්දේසි වෙළෙන්දකු සහ සංචාරක කතුවරයකු වන පීටර් වැන් ඩෙන් බ්‍රෝක් විසින් ඔවුන් දෙදෙනාගේ සම්බන්ධතාවය සිය හින්දුස්ථාන් වංශකථාවෙහි මෙසේ සඳහන් කොට ඇත: "මෙම බෙගම් [රුඛයියා] මෙහර්-උන්-නිසා [නූර් ජහාන්] කෙරෙහි දැඩි සෙනෙහසක් දැක්වූවා ය; ඇය අන්‍යන්ට වඩා ඇයට ප්‍රිය කළ අතර, සැමවිටම ඇයව සිය සමාගමයෙහි රඳවා ගත්තා ය."

ජහාන්ගීර් සිය මතක සටහන් තුළ නිතරම රුඛයියා පිළිබඳ සඳහන් කොට ඇති අතර, ඇගේ මරණය පිළිබඳ පවසමින් ඔහු අක්බර්ගේ අගබිසව ලෙස ඇය ඉටුකළ ප්‍රශංසනීය මෙහෙය පිළිබඳ සටහන් කොට ඇත. එහි අනුගාමී කෘතිය වූ *The Feast of Roses* (2003) තුළ ප්‍රධාන චරිතයකි.
*තනුශ්‍රී පොඩ්ඩර්ගේ ඓතිහාසික නවකථාවක් වන ''Nur Jahan's Daughter* (2005) තුළ රුඛයියා ප්‍රමුඛ චරිතයකි.
*හැරල්ඩ් ලෑම්බ්ගේ ඓතිහාසික නවකථාවක් වන *Nur Mahal* (1935) තුළ රුඛයියාට වැදගත් ස්ථානයක් හිමිව ඇත.
*සී ටීවී නාළිකාවේ ප්‍රබන්ධ ඓතිහාසික කතාමාලාවක් වූ *ජෝධා අක්බර්* මාලා නාට්‍යයේ ‍රුඛයියාගේ චරිතය නිරූපණය කරන්නේ ලැවීනා ටන්ඩන් විසිනි.
*EPIC නාළිකාවේ විචාරක පැසසුම් ලද ඓතිහාසික නාට්‍යයක් වන *සියාසත්* (*The Twentieth Wife* පාදක කොට තැනූවකි) තුළ රුඛයියාගේ චරිතය නිරූපණය කළේ දීපිකා අමීන් විසිනි.
*සෝනි ටීවී නාළිකාවේ ඓතිහාසික කතාමාලාවක් වන *භාරත් කා වීර් පුත්‍ර – මහාරාණා ප්‍රතාප්* තුළ නව‍ යොවුන් රුඛයියාගේ චරිතය නිරූපණය කළේ පූර්ති අගර්වාල් විසිනි. ෆලාක් නාස් විසින් ඇගේ වැඩිහිටි විය නිරූපණය කරන ලදී.

## ආශ්‍රේයයන්
## ග්‍රන්ථාවලිය
* Findly, Ellison Banks (1993). *Nur Jahan: Empress of Mughal India''. Oxford University Press. ISBN 9780195360608.

## බාහිර සබැඳි
*බෙගම් (රුඛයියා සුල්තාන් බෙගම්) – අක්බර්ගේ භාර්යාව