open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
විද්‍යුත් චුම්බකත්වය

විද්‍යුත් චුම්බකත්වය යනු විද්‍යුත් චුම්බක ක්‍ෂේත්‍ර පිළිබද හදාරන භෞතික විද්‍යාවේ විෂය  කොටසයි. විද්‍යුත් චුම්බක ක්‍ෂේත්‍ර මගින් විද්‍යුත් වශයෙන් ආ‍රෝපිත අංශු මත බලයන් ඇති කරයි. එම බලයට ප්‍රධාන ලෙස බලපාන්නේ අදාල වස්තුවේ හැඩය සහ චලනයයි.

චුම්බක ක්‍ෂේත්‍ර වෙනස් කිරීමෙන් විද්‍යුත් ක්‍ෂේත්‍ර හටගත් අතර මෙය විද්‍යුත් චුම්බක ප්‍රේරණය පිළිබද සංකල්පයි. මෙය විද්‍යුත් උත්පාදන යන්ත්‍ර හා විදුලි සහ පරිනාමකවල මුලික පදනමයි. මීට සමානව විද්‍යුත් ක්‍ෂේත්‍රයක් වෙනස් කිරීමෙන් චුම්බක ක්‍ෂේත්‍රයන් උපදවාගත හැක.  විද්‍යුත් සහ චුම්භක ක්‍ෂේත්‍රවල මෙම අන්තර සම්බන්ධ නිසා මෙම ක්‍ෂේත්‍ර වර්ග දෙක සංගත කර විද්‍යුත් චුම්බභක ක්‍ෂේත්‍ර ලෙස හදුන්වනු ලබයි.

## ඒකක
විද්‍යුත් චුම්භක ඒකක, වන අතර විද්‍යුත් ධාරාවේ චුම්භක ගුණ මත පදනම් වී ඇත. 
*	ඇම්පියර් (ධාරාව)
*	කූලෝම් ( ආරෝපණය)
*	ෆැරඩේ(ධාරිතාව)
*	හෙන්රි (ප්‍රේරකතාව )
*	ඕම් (ප්‍රතිරෝධය)
*	වෝල්ට් ( විද්‍යුත් විභවය)
*	වොට් (ක්ෂමතාව)

විද්‍යුත් චුම්භක cgs පද්ධතිවයක විද්‍යුත් ධාරාව යන මූලික රාශිය ඇම්පියර් නියමය ‍මගින් අර්ථ දැක්වේ. මෙය රික්තයක දී අගය එකක් (1) වන මාන රහිත පාරගම්‍යතාවක් (සාපේක්ෂ පාරගම්යතාව) දක්වයි. එනිසා ඇතැම් සමීකරණවල ආලෝකයේ වේගයේ වර්ගය සමහර රාශින් සමග අන්තර් සම්බන්ධයක් දක්වන අතර තවෙකක පැහැදිලිව යෙදේ.

## සටහන්
ජීර්ණ පද්ධතිය උත්තර ආමාශ ආන්ත්‍රික පථය

ජීර්ණ පද්ධතිය උත්තර ආමාශ ආන්ත්‍රික පථය 

උත්තර ආමාශ ආන්ත්‍රික පථය සමන්විත වන්නේ මුඛය, ග්‍රසනිකව,අන්තස්‍රෝතය සහ ආමාශයෙනි.
-	මුඛයෙහි ඇති මෞත ශ්ලේශ්මලයේ ඛේඨ ග්‍රන්ථ දිව සහ දත් සදහා සිදුරැ පිහිටා ඇත.
-	මුඛයට ඇතුල් විසින් ග්‍රසනිකො පිහිටා ඇති අතර එය හිම් මාංශමය බටයක් වන අන්නස්‍රෝතය සමග සම්බන්ධ වී ඇත.
-	බඩවැලේ සංකෝචනය සහ විස්තරනය
මෙම පෙෂි සංකෝචනය එමගින් ආහාර අන්ස්‍රෝණයේ පහලට තල්ලු කරන අතර මෙම යටතේ මත පපුව ඔස්සේ පැති මහා ප්‍රාචරය විනිවිද ගොස් ආමාශය දක්වා පැතිර යයි.

ප්‍රවර්ගය:කැබලි ලිපි
පර්යේර විද්‍යාව, භූ දර්ශන පරිසර විද්‍යාව

thumb|මැඩිසන් වටා ඇති ගොඩබිම් ප්‍රදේශය.ගොවිබිම් කහ සහ දුඹුරු පැහැයන්ගෙන්ද,ජලාශ නිල් පැහැයෙන්ද, නාගරික ප්‍රදේශ රතු පැහැයෙන්ද දක්වා ඇත.
භූ දර්ශන පරිසර විද්‍යාව යනු පරිසර විද්‍යාවෙත් භූගෝල විද්‍යාවෙත් සංකලනයකි. එයින් භූ විෂමතාවය හා පරිසර විද්‍යාත්මක ක්‍රියාදාම (එනම් ශක්තිය ව්‍යාප්තිය හා ශක්ති ගලන) පරිසරයේ සිටින ජීවින් සහ අජීවින්ට බලපාන අන්දම එයින් අධ්‍යනය කෙරේ. භූ දර්ශන විද්‍යාව දර්ශියව දායක වන්නේ ප්‍රායෝගික සහ සාකල්‍ය සන්ධර්භයන්ගේ ප්‍රශ්නවලටය.

                               
## නාමාවලිය 
*භූ දර්ශන පරිසර විද්‍යාව යන පදය නිර්මාණය කර ඇත්තේ ජර්මානු භූගෝල විද්‍යාඥ Carl troll (1939) විසිනි. ඔහු මෙම නාමාවලියේ සහ භූ දර්ශන පරිසර විද්‍යාවේ මුල්ම සංකල්පයන් බිහිකල පුද්ගලයාය. ඔහු මෙම සංකල්ප බිහිකළේ අහසේ සිට ගත් ඡායාරූප අධ්‍යයනය හා පරිසරයේ වෘක්ෂලතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයකිනි.

## පැහැදිලි කිරිම 
විෂමතාව යනු තැනින් තැන දක්නට ලැබෙන වෙනස්කම්ය. භූ දර්ශන පරිසර විද්‍යාවේදි අවකාශයේ ඇති වස්තුන්ගේ පිහිටිම හා හැඩය නිසා ජීව සංවිධානවල ව්‍යාප්තිය සිදුව ඇති අයුරු අධ්‍යයනය කරයි. එමෙන්ම භූ දර්ශනය අනුව ජීවින්ගේ හැසිරිම හා ක්‍රියාකාරිත්වය වෙනස් වි ඇති ආකාරයද හදාරනු ලබයි.

මීට අදාළ වන්නේ භූ දර්ශනයේ රටා හෙවත් අභ්‍යන්තර ආකෘතිය ජීවි ක්‍රියාකාරිත්වයට කර ඇති බලපෑම අධ්‍යයනයයි. (Turner 1989) මීට අමතරව භූ දර්ශන විද්‍යාව මඟින් භූ රූප නිර්මාණය කරයි. ( Allaby 1998)

තවද භූ රූප විද්‍යාව මගින් භූ විද්‍යාත්මක විලාසය භූ දර්ශනයට බලපාන ආකාරය අධ්‍යයනය කරයි.

## සටහන් 
{|

|Landscape_ecology Explanation

|-
කෘමි විද්‍යාව

Entomology හෙවත් **කෘමි විද්‍යාව** යන පදය ග්‍රික සම්භවයක් දරන පදයකි. මෙහිදී කෘමින් පිළිබඳ විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයක් සිදු කරයි. හඳුනාගත ඇති කෘමි විශේෂ සංඛ්‍යාව මිලියන 1.3 වන අතර එය ලෝකයේ සමස්ත ජීවින් සංඛාවෙන් තුනෙන් දෙකක් නියෝජනය කරනු ලබයි. මොවුන්ගේ සම්භවය අදින් වසර මිලියන 400 කට පමණ පෙර සිදුවී ඇති අතර මොවුන් මිනිසා සහ අනෙකුත් ජීවින් සමග විවිධ අන්තර ක්‍රියා සිදු කරයි. එමනිසා මොවුන්ගේ ජීව විද්‍යාව පිළිබදව අධ්‍යයනය ඉතා වැදගත්ය. විද්‍යානුකූල නොවුවද ජීව විද්‍යාව පිළිබද අධ්‍යයන ඉතා වැදගත්ය. විද්‍යානුකුල නොවුවද මෙම විෂයට අදාළව සිදුකෙරෙන ඇතැම් අර්ථ දැක්විම් සමහර අවස්ථාවලදි බෙහෙවින් වැදගත්වේ. භෞතික පරිසරයේ වෙසෙන නව සන්ධිපාදක ජීවි වංශ එනම් (මකුලු සතුන්, මයිරි පොයිඩාවන්, බිම් පණුවන් සහ හංගොල්ලන්) පිළිබඳව අධ්‍යයනය දක්වා මෙම අධ්‍යයන පුළුල් කර ඇත.

සත්ව විද්‍යාව යටතේ වර්ග කර ඇති වෙනත් ක්‍ෂේත්‍ර මෙන්ම කීට විද්‍යාවද තක්සෝන මත පදනම් වු වර්ගීකරණයකි.ඕනෑම ආකාරයක විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයක අර්ථ දැක්විමට අනුව කෘමීන් පිළිබඳව කෙරෙන අධ්‍යයනය කීට විද්‍යාවට අයත් යැයි පැවසිය හැකිය. කීට විද්‍යාවට අයත් ක්‍ෂේත්‍ර විවිධකාරය මේ අතර ප්‍රවේනි විද්‍යාව, හැසිරිම අධ්‍යයනය, ජීව යාන්ත්‍රනය, ජෛව රසායනය, වර්ගිකරණය, භෞතිකවේදය. සංවර්ධන ජීව විද්‍යාව, පරිසර විද්‍යාව, රූප විද්‍යාව, පාෂාණ ධාතු විද්‍යාව, මානව විද්‍යාව, රොබෝ විද්‍යාව, කෘෂිකර්මය, හා තවත් අංශ අයත්ය.
චර්යා විද්‍යාව

**චර්යාවිද්‍යාව** හෙවත් Ethology ය යන්න ග්‍රික සම්භවයක් දරන පදයකි. චර්යාවිද්‍යාව යනු සත්ව චර්යාව පිළබිද විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයයි. එය සත්ව විද්‍යාවටම අයත් අංශයකි නමුත් එය මානව වංශ විද්‍යාවට වඩා වෙනස්ය.

	ස්වභාවධර්ම විද්‍යාශය වසර සියගනනක් තිස්සේ සත්ව චර්යාව පිළිබද හැදැරැවත් වර්මාන චර්යා විද්‍යාව පිලිබද සංකල්පය මුලින්ම බිහිවුයේ 1960 කාලයේදි ලන්දේසි ජීව විද්‍යාඥ Nikolass Tinbergen  සහ ඔස්ට්‍රියානු ජීව විද්‍යාව kourad Lorenz සිදු කල පර්යේෂනවල ප්‍රතිඵල ලෙසද මොවුන් දෙදෙනාට 1973 දි ජීවවිද්‍යාව පිලිබද නොබෙල් ත්‍යාගය ලැබුවෙද මෙම පරික්ෂණ නිසාය. චර්යාවිද්‍යාව පරික්ෂනගාර සහ ස්වභාවික පරිසරයේදි සිදු කරන අධ්‍යයනයේ සහ වෙනත් ක්‍ෂේත්‍ර සමග ශක්තිමත්ව බැදි ඇති විෂයකි. උදාහරණයක් ලෙස ස්නායු ව්‍යජජෙද විද්‍යාව, පරිසර විද්‍යාව,  සහ පරිනාමයයි. චර්යාව විද්‍යශයිස් සාමාන්‍යයෙන් කිසියම් සත්ව කණ්ඩයක චරයාවන් පිළිබද අධ්‍යයනයට වඩා එකි‍නෙකට වෙනස් සත්ව කාණ්ඩවල චර්යාවන් පිලිබද අධ්‍යයනයට කැමති මෙහිදි එක් ලක්ෂණයක් පමණක් සලකා බලයි උදාහරණයක් ලෙස ආක්‍රමණශීලිබව දක්විය හැක.

	සත්වලෝකය පිලිබද හැදෑරිමට ඇති මහදොල නියාම 21 වෙනි සියවසෙදි චර්යාවිද්‍යා වේගය වර්ධනය වන ‍ක්ෂේත්‍ර බවට පත්ව ඇත. එමෙන්ම මෙමගින් වෙනත්  ක්ෂේත්‍ර පිලිබද අධ්‍යයනය පහසු වී ඇත.එවානම් සත්ව සන්නිවේදන ක්ෂේත්‍රය පිලිබද අධ්‍යයනය පහසු වි ඇත. ඒවානම් සත්ව සන්නිවේදන ක්ෂේත්‍රය, සංකේතාත්මක නම් භාවිතය. සත්ව චිත්තවේගය, සත්තව සංස්කෘතික හා අධ්‍යපනය සහ සත්ව ලිංගික හැසිරිම යන ක්ෂේත්‍රය මිට අමතරව තවත් විප්ලවිය ක්ෂේත්‍රවන ස්නායු චර්යා විද්‍යාව වැනි ක්‍ෂේත්‍ර වලටද මග පැදී ඇත.

ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
වයෝවෘද්ධ විද්‍යාව

වයෝවෘද්ධ විද්‍යාව හෙවත් geronotology යනු "වයස පිළිබදව හැදැරිම" යන තේමාව ඇති ග්‍රීක සම්භවයක් දරණ වදනකි. පුද්ගලයෙක් වියපත්වත්ම සමාජිය, මානසික හා ජෛව විද්‍යාත්මක වශයෙන් සිදුවන වෙනස්වීම පිළිබඳ හැදැරිම මේ යටතේ සිදුවේ. මෙම විෂය වෘද්ධ චික්ත්සාව හෙවත් Geriatries වලින් වෙනස් වන්නේ වෘද්ධ චිකිත්සාව යනු වයසට යැමේදි ඇතිවෙන රෝගී තත්ත්වය පිළිබඳව විද්‍යාත්මකව හදාරනු ලබන විෂයක් නිසාය.
  
වයෝවෘද්ධ විද්‍යාවට අයත් වන සහ හැදැරිමට වැයම් කරන ක්ෂේත්‍ර වන්නේ,
* මිනිසුන්ගේ වයසට අනුව ඇතිවන භෞතික, මානසික සහ සමාජීය වෙනස
* වයසට යෑමේ ක්‍රියාදාමය අත්වේශණය
* වියපත් වු පිරිස නිසා සමාජයට ඇතිවන බලපෑම එනම් විශ්‍රාම වැටුප ගෙවීමට සිදුවීම නිසා පොදු දේපලවලට වන පාඩුව, හිමකම්, ජීවන හා සෞඛ්‍ය ආරක්ෂණ සහ විශ්‍රාම ගැනිමේ සැලසුම ආදියයි.
* මෙම දැනුම රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති හා වැඩසටහන්වලට ඇතුළත් කිරිම එනම් මහේෂණ (රජ්‍ය සැලසුම්) සුක්ෂම (සාත්තු නිවාස) මගින් දියුණුයක් ඇති කරන ආකාරය

වයෝවෘද්ධ විද්‍යාව ඒ වටා ඇති අනෙකුත් ක්ෂේත්‍ර, එනම් මානසික විද්‍යාව, සමාජ විද්‍යාව ආදි ක්ෂේත්‍ර සමග නිරතුරුවම ගැටීම සිදු වේ. කෙසේ නමුදු මෙවන් ගැටීම් ඇති නොවි වෘද්ධ විද්‍යාව තනි ක්ෂේත්‍රයක් ලෙස ඉදිරියට යා යුතුය. උදාහරණ ලෙස මානසික විද්‍යාඥයින් පුර්ව වැඩිහිටි හෝ වැඩිහිටි වැනි කරුණුවල විශේෂඥයින් විය යුතුය.නමුත් වෘද්ධවේදින් නොවිය යුතුය.

වෘද්ධ විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රය මෑතකාලීනව බිහිවු බැවින් එම ක්ෂේත්‍රයට ඇති ව්‍යුහාත්හක මෙන්ම සංස්ථායික සහයද අඩුය. උදාහරණයක් ලෙස වෘද්ධ විද්‍යාව සදහා පශ්චාත් උපාධිය ප්‍රදානය කරන විශ්වවිද්‍යාල ප්‍රමාණයද ඉතා සිමිතය. නමුත් බටහිර රටවල මහලු ජන ප්‍රතිශතය ඉහළ යැම නිසා වේගයෙන් වර්ධනය වන විෂයක් බවට පත්වි ඇත.
ලිනෙන් තැන්සෝන නාමකරණයය

ලිනෙන් තැන්සෝන නාමකරණයය

ලිනෙයස් තකයෝගකරකරණයේ වැදගත්කම නම් එමගින් විෂමකාර සජිවි සංගම් සරල සහ ප්‍රායෝගික ලෙස සංවිධානය කර ගැනිමට හැකිවීමයි මෙහිදි සෑම විමෂයකටහ එයට ම අනන්‍ය සහ ස්ථිර නමක්ද ඇත. වෙනත් නම් අනන්‍ය හෝ නියත තැන ඒවා තැනිතැට භාෂාවෙන් භාෂාවට වෙනස්ය මෙම අනන්‍යය හා ස්ථාවර බව නියැමලිනෙයන් තක්සෝනකරණය වර්ගිකරණයන්ගෙ පිලිගැනිමට ලක් වි ඇත. එය හුදෙක් ද්විපද නාමකරඛයක් පමණක් නොව ඊටත් වඩා සංකීර්ණ නීති සහ ක්‍රියාපටිපාටිවන් සුහයක එකතුවකි.

	මෙ නීති පාලනය කරන්නේ ජීව විද්‍යාත්මක නාමකරණයේ සම්මත නීති සංග්‍රහමය මගිනි. දිලීර හා ශාක වර්ගීකරණය නාහ කරණය නීති අඩංගුවන්නේ ශාක තක්සෝග කරණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංවිධාන මගින් පාලනය කරන උද්බිද විද්‍යාත්මක ශාක නාමකරණයේ ජාත්‍යන්තර නීති සංග්‍රහයෙහි වර්තමානයේ භවිතා කරන නීති හෙවත් Sain - Lo- code මුල් වරට හදුන්වාදුන්නේ 1999 දිය මේ නිසා මුලින් භාවිතා කල "Tokyo coodes" නම් නීති මාලාව අභාවයට යන ලදි.

	මීට සමාන සත්ව නාමකරණය පිළිබද නීති මාලාවක් සන්ධ විද්‍යාත්මක නාමකරණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර නීති සංග්‍රහය හෙවත් lczn ලෙස හදුන්වයි මේවාද 1999 බිහි වු අතර සත්ව විද්‍යාව පිළිබද ජාත්‍යන්තර කොමිසම මගින් පාලනය වේ.

	බැක්ටීරියා නාමකරණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර නීති ICNB ලෙස හදුන්වන අතර එය 1990 දි බිහි වු  අතර ප්‍රාග්නයන්ධික වර්ගිකරණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර කොමිසම හෙවත් (ICSP) මගින් පාලනය වේ.

	මීට අමරව වෛරස සදහා නාමකරණයක්  ඇති අතර එය වෛරද තක්යෝගකරනය පිළිබද ජාත්‍යන්තර කොමිසමේ සාර්වත්‍ර වෛරස ලිපිගොනුව හෙවත් (ICTVDB) වේ. ‍ෙමය තරමක් වෙනස් මුලධර්මයක් මත පදනම් වු වක් වන අතර මෙයට ‍මුලික හේතුව වෛරසවල පරිනාමික ඉතිහාසය පිළිබද නිවැරදි අව‍බෝධයක් නැති කමය.
ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
පාෂාණිය ජීව විද්‍යාව

පාෂාණ ජීව විද්‍යාව paleontology ලෙසද හඳුන්වනු ලබයි. මෙය තවමත් නවමු හා වර්ධනය වන ක්ෂේත්‍රයක් වන අතර මෙය ස්වභාවිතක ජීව විද්‍යාවේ සහ පාංශු හා පාෂාණිය ධාතු විද්‍යාවේ ක්‍රම හා සොයාගැනිම් සමග අනුබද්ධ වි ඇත. එමනිසා මෙය geobiology හෙවත් භූ ජිව විද්‍යාව ලෙසද හඳුන්වයි.

 
පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ වලට ලක්කිරීම මගින් අණුක පරිණාමය හා ජීවයේ පරිණාමිය ඉතිහාසය පිළබඳ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සෙවිමට සිදුවේ. වර්තමානයේ පවතින ජීව සමුහය හා වසර මිලියන ගණනක් පුරාණ පොසිලවල ජිව විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍ර ගැන පරික්ෂණද මෙහිදී සිදුකෙරේ. මෙම විද්‍යාත්මක ප්‍රශ්නවලට පිලිතුරු සෙවිමේදි සාම්ප්‍රදායික මහා පොසිල, ක්ෂුද්‍ර පෝසිල සහ අංශු මාත්‍ර පොසිල පිළිබඳවද අධ්‍යයනය කෙරේ. කෙසේ නමුත් 21 වැනි සියවසේදි DNA සහ RNA සාම්පලවල ජෛව රසායනික අධ්‍යයනය මගින් චර්යා විද්‍යාත්මක හා වංශ ප්‍රවේණිය අංශ අධ්‍යයනයට වඩා වැඩි තොරතුරක් සමුහයක් අනාවරණය කර ගැනිමට හැකි වි ඇත.

පාෂාණීය විද්‍යාව හැදෑරීම පිළිබඳව වඩාත් උචිත ක්ෂේත්‍ර නම් "biology & Gelogy" historical biology, palaios, palaeo geography, palaeontology, palaeocology, psychobiology ජර්නල සහ palaeocennography ජර්නලයි. මෙම කේෂත්‍රය හදාරන්න paleontologist හෙවත් පාෂාරි වීම විද්‍යාඥයා ලෙස හඳුන්වයි.

## අමතර අවධානයට 
* History of biology
* History of paleontology
* History of invertebrate paleozoology
* Molecular paleontology
* ස්වභාවික ඉතිහාසය
* Taxonomy of commonly fossilised invertebrates
* Treatise on Invertebrate Paleontology

## මූලාශ්‍ර 
## බාහිර සබැඳි 
* Paleobiology website of the National Museum of Natural History (Smithsonian) in Washington, D.C. (archived 11 March 2007)
* The Paleobiology Database

ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
ක්ෂුද්‍ර පාෂාණිධාතු විද්‍යාව

[thumb|300px| ප්ලැට්ස්මිත් චර්ට්, රෙඩ් ඕක්, [අයෝවා  වෙතින් හමුවී ඇති ෆුසුලින්ඩ් (*ට්‍රිටිසෙට්ස්*) (පර්මියානු).]]
**ක්ෂුද්‍ර පාෂාණිධාතු විද්‍යාව** යනු පාෂාණිධාතු විද්‍යාවෙහිම ශාඛාවක් වන අතර,  **ක්ෂුද්‍ර ෆොසිල**, හෙවත් නැරඹීමට අණ්වීක්ෂයක් අවශ්‍ය වන්නාවූ  ජීවින්ගේ ෆොසිල, ඒවායේ රූප විද්‍යාව සහ ඒවායේ ගුණාත්මක විස්තර එය විසින් අධ්‍යයනය කරයි.
           
## ක්ෂුද්‍ර ෆොසිල
[thumb|right|300px|[ඩයටමාකාර පාංශු යනු  තනි සෛල ඩයටමයන්ගේ ඩයටම සිලිකා බිත්ති (කවච) ආකාරයේ ක්ෂුද්‍ර ෆොසිලයන්ගෙන් සැදුණු මෘදු, සිලිකාමය, අවසාදිත පාෂාණයකි. මෙම නියැදිය සමන්විත වී ඇත්තේ  කේන්ද්‍රික (අරිය සමමිතික) සහ පක්ෂවත් (ද්වි පාර්ශ්වික සමමිතික) ඩයටමයන්ගේ මිශ්‍රණයක් වෙතිනි. ජලයෙහි පවතින ඩයටමාකාර පාංශු අංශුන්ගේ  මෙම රූපයෙහි පරිමාණය වන්නේ  6.236 පික්සල/μමී වන අතර, සම්පූර්ණ රූපය විසින් දළ වශයෙන්  1.13 දිග සහ  0.69 මිමී පළල පරාසයක් ආවරණය කරයි.]]

සාමාන්‍යයෙන් මිලිමීටර සතරකට වඩා විශාල සහ පොදු වශයෙන් එක් මිලිමීටරයකට වඩා කුඩා ප්‍රමාණයෙහි ෆොසිල ලෙසින් දැක්විය හැකි *ක්ෂුද්‍ර ෆොසිල* පිළිබඳ අධ්‍යයනය සඳහා  ආලෝක හෝ ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂය අවශ්‍ය වෙයි. පියවි ඇසින් හෝ අත් කාචය වැනි අඩු-බලැති විශාලකයන් භාවිතයෙන් හෝ අධ්‍යයනය කල හැකි ෆොසිල හැඳින්වෙන්නේ , මහා ෆොසිල ලෙසිනි. සමහරක් ජීවින් ක්ෂුද්‍ර ෆොසිල ලෙසින් සැලකිය යුතුද නැද්ද යන බව තීරණය කිරීම දුෂ්කර විය හැක්කේ ඒවා සඳහා නියත ප්‍රමාණයෙහි සීමා නොපවතින බැවිනි.

නිදසුනක් වශයෙන් ගත් කල, බ්‍රයොසෝවා (විශේෂිත වශයෙන් කීලොස්ටොමාටා) වැනි සමහරක් ගණවාසී ජීවීන්හට සාපේක්ෂ වශයෙන් විශාල ගණවාසයන් තිබුණද, ගණවාසයෙහි කුඩා තනි ජීවීන්ගේ සියුම් කංකාල විස්තර අනුව පදනම් වෙමින් උන් වර්ගීකරණය කෙරෙයි.  

තවත් නිදසුනක් ගත් කල ප්‍රාක්තමයන් වන  ෆොරැමිනිෆරා ගණයන් අතරින් *නිව්මියුලිටයන්* වැනි ගණයන්ගේ බොහෝ ෆොසිල පිළිබඳ දැනගත හැකිවන්නේ කාසියක් පමණ විශාල කවච (“ටෙස්ට්” නමින් හැඳින්වෙන) මාර්ගයෙනි.

ක්ෂුද්‍ර පොසිල යනු ප්‍රාග් කේම්බ්‍රිය යුගයේ සිට ප්ලොයෝසීන යුගය දක්වා වූ භූ විද්‍යාත්මක දත්තවලට අනුව සොයා ගන්නා ලද පොසිලය. සාගර පරිසරවල සුලභ වුවත් කලපු ජලයේ, මිරිදිය හා ගොඩබිමද අවසාධිත නිධි ලෙස මේ පොසිල හමුවේ. සෑම ජීව රජධානියක් පිළිබඳව ක්ෂුද්‍ර පොසිල මගින් නිරූපණය වන අතර වඩාත් සුලභ වන්නේ ප්‍රෝටිස්ටා සැකිලි හෝ කෝෂ්ඨය. මේවා Chrysophyta, Pyrrhophyta, Sarcodina, acritarchs සහ chitonozoans යන ජිවී ආකාරයන්ට අයත් වන ඒවා වන අතර මීට අමතරව සනාල ශාකවල පරාග හා බිජානුද හමුවේ.

ක්ෂුද්‍ර පාෂාණික ධාතු විද්‍යාව  

මෙම කොටස් නීර්ණය කර ගැනෙන්නේ ෆොසිලයේ රසායනික සංයුතිය මතයි. මෙහිදි වෙනත් තක්සෝන හෝ පරිසර විද්‍යාත්මක නීති වලින් බලපෑම නොවේ. මෙම ක්ෂේත්‍රයේ බොහෝ විශේෂඥයින් ක්ෂුද්‍ර පාෂාණික ධාතු විද්‍යාඥයින් ලෙස හැඳින්වන අතර ඔවුන් තක්සෝන එකක් හෝ කිහිපයක් පිළිබඳව විශේෂ දැනුමක් ඇත්තවුන්ය.
ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
පාෂාණික පරිසර විද්‍යාව

පාෂාණික පරිසර විද්‍යාවේදි උප පොසිල පිළිබඳ දත්ත යොදා ගෙන අතීත පරිසර පද්ධති යළි ගොඩ නැගීම සිදු කරයි. මෙයට අදාළ වන්නේ පොසිල වු ජිවී සංවිධාන පිළිබඳ අධ්‍යයනය, සතුන්ගේ ආහාර මාර්ග පද්ධතියේ තිබි පොසිල වු ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ අධ්‍යනය සහ අනෙකුත් අංශු මාත්‍ර පොසිල පිළිබඳ අධ්‍යයනයන්ය. එමගින් සත්ව ජීවන වක්‍ර, විවෘත අන්තර් ක්‍රියා, ඔවුන්ගේ ස්වාභාවික පරිසරය, ඔවුන් මියගිය හා වැළලුණු ආකාරය පිළිබඳ සොයා බැලිමයි.
     
මේ අනුව පාෂාණික පරිසර විද්‍යාවේ අභිමතාර්ථය අද පොසිල සේ හමුවන ජිවින්ගේ ජෛව පරිසරය සවිස්තරාත්මක ඉදිරිපත් කිරිමයි. මෙම ප්‍රතිනිර්මාණකරණ පාරිසරික සාධක එනම් උෂ්ණත්වය, ආහාර සැපයුම, සුර්ය තාපය ආදිය සමග කරන සංකිර්ණ අන්තර් ක්‍රියාවකි. මෙහිදි බොහෝ සංකිර්ණ දත්ත පශ්චාත් පොසිලකරණයේදි විසිරීම හා විනාශවිම නිසා මෙම අධ්‍යයනය තවත් සංකිර්ණ වි ඇත.

*පරිසරික සංකිර්ණත්වය නිසා පවතින දත්ත සංඛ්‍යාව සංඛ්‍යාත්මක වශයෙන් අධ්‍යයන දුෂ්කර වී ඇත. පශ්චාත් මරණ පරික්ෂණ මගින් තොරතුරු සොයාගන්නා විෂය ක්ෂේත්‍ර Taphony ලෙස හදුන්වයි. 
* බොහෝමයක් පාෂාණික පරිසර විද්‍යාත්මක පරික්ෂණ කෙන්ද්‍රගත වී ඇත්තේ පසුගිය අවුරුදු මිලියන 2 පිළිබඳවය. මක්නිසාදයත් ඊටත් වඩා අතීත තොරතුරු පොසිලවලින්ද පැහැදිලි නොවන නිසාය. බොහොමයක් අධ්‍යයනයන්ගෙන් සනාථ වී ඇත්තේ පොසිල අවධිය එනම් පසුගිය වසර 110000 කාලය සහ ප්ලෙයෙස්ටෝසීන අවධියේ අවධීන් සහ glacial සමයේ එනම් අදින් වසර 50000 ක් 10000 ක් අතර අයිස් යුගයේ Wisconsin/weichsel/ devensian/ wurm glaciation අවධින්ටයි.

මෙම අධ්‍යයන මගින් පරිසර පද්ධති වෙනස්විම සහ පරිසර පද්ධති ප්‍රාග් කාර්මිකරණය යළි ගොඩ නැගිමට හා තේරුම් ගැනිමට ඉවහල් වි ඇත. මේ නිසා එව ප්‍රතිපත්ති හා තිරණ පාෂාණිය පරිසර විද්‍යාව කෙරෙහිද යොමු කිරිම මගින් සංරක්ෂණ පරිසර විද්‍යාව දියුණු කළ හැකිය.

 
## සටහන්
පාෂාරි ධාතු සත්ව විද්‍යාව

palcoology යන්න palaezeloogy ලෙසද ලියන අතර මෙය paleon=old සහ zoom = andimal යන ග්‍රික වචන වලින් බිහිවුවකි. මෙය පාෂාණිය ධාතු විද්‍යාවේ සහ පාෂාණිය ධාතු ජීව විද්‍යාවේම අංශයකි. මෙහිදි මුලිකව කරනු ලබන්නේ ද විද්‍යාත්මක සන්දර්භයන්ගේ ඉතිරි වි ඇති බහු ලෛික විධි පොසිල හදුනා ගැනිම සහ වෙනස්කර ගැනිමයි. එමෙන්ම මෙම පොස්ල භාවිතයෙන් ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය සහ අතීත පරිර පද්ධති ප්‍රතිනිර්මාණයද සිදු කරයි.

	බහු සෙලියෝගේ මහා පරිමාණ පොයිල පිලිබදව Neopotorizo වල ඉරාමේ Ediacaran අවධියේ සිටම වාර්තාවන නමුත් මොවුන් paleozoic  ඉරාවේ. අවසන් භාගයේ deronial අවධිය දක්වාම සුලභ වි නොමැත.

	කෙසේ නමුදු වඩාත්ම ප්‍රමුඛ මහා පොඩිලය ඩයිනොසොරස පොඩිලයි. වෙනත් ප්‍රධාන මනා පොසිල අතර ට්‍රයිලෝබයිටන්, ක්‍රස්ටෝසියාවන්. අස්ථිමසුන්, මොරැන්, පාග්ඨවාශිය්නගේ දන් සහ බො‍හෝ අවෘග්ඨවංශි කෝපයද හමු වි ඇත. මේවා මෙලෙස ඉතිරිව ඇත්තේ මොවා දම කොටස් නිසා ස්වභාවික ජිවිතයට ඔරොත්තු දිම නිසාය. මෙම කොටස් ස්වභාවිකනයට ඔරොත්තුදිම නිසාය. මෙම කොටස් බො‍හෝවිට හමුවන්නේ සත්ව පොසිල වලය. ජල්ලි මසුන් පැනපනුවන්, වටපනුවන් සහ කෘමින්ගේ දෘඩ කොටස් නොමැති නිසා ඔවුන්ගේ පොයිල අල්පය.
ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
සායනික ව්‍යාධිවේදය

සායනික ව්‍යාධවේදය යනු විශ්මිත වෛද්‍ය ක්‍රමයකි. මෙහිදි රසායන විද්‍යාත්මක ක්ෂුද්‍ර ජීව විද්‍යාත්මක, රුධිර විද්‍යාත්මක සහ අණක ව්‍යාද වේද විද්‍යාත්මක ක්‍රම මගින් රසායනාගරයන් තුලදි දේහ තරල රුධිරය සහ මුත්‍රා පරික්ෂාවට ලක් කර රෝග නීර්නය කෙරේ. සායනික ව්‍යාධිවේදයේදී සිය කාර්යය සිදු කරනුයේ වෛද්‍ය තාක්ෂණය ශිල්ප සමග සමිප සහයෝගිතාවයකිනි.

සායනික ව්‍යාදවේදි විද්‍යාව තව දුරටත් ප්‍රධාන කොටස් කිහිපයකි. ඒවානම් සායනික රසායන විද්‍යාව, සායනික රුධිර විදයාව, රුධිර බැංකු කාර්ය සහ සායනික ක්ෂුද්‍ර ජිව විද්‍යාවයි.

සායනික ව්‍යාදවේදි විද්‍යාව ව්‍යාදවේදි විද්‍යාවේ එක් ප්‍රධාන අංශයකි. අනෙක් අංශ නම් ව්‍යාවච්ඡේද විද්‍යාත්මක ව්‍යා‍දවේදි විද්‍යාවයි. ව්‍යාදවේදින් නිරතුරුවම ව්‍යච්ජේදක සහ සායනික ව්‍යාද වේද විද්‍යාව යන කොටස් 2හිම සංකල‍නයක් ලෙස සාමාන්‍ය ව්‍යාධවේද විද්‍යාව හදාරනු ලබයි. 

##  

Image:Blood_film_01.jpg|රුධිර විද්‍යාව:අන්වික්ෂයෙන් නිරිෂණය කිරිමට සුදානම් කර ඇති විදුරැ ‍කදාවයක තැවරැ රැධිර අසුවන් 
|රුධිර විද්‍යාව:රුධිර ‍කදායවක අන්වික්ෂ ජායාරැපයකි a රතු රුධිර සෛල b නියුට්‍රෝෆිල c ඉයොසිනේෆිල d වායා සෙල
Image:Enterobacter_cloacae_01.png|බැක්ටිරියා විද්‍යාව:එගාර් තුටික වගාකාර ඇති බැක්ටිරියා ජනපද
Image:Gram_escherichia_coli_und_micrococcus_luteus.jpg|බැක්ටිරියා විද්‍යාව:ග්‍රදම් වර්ණ ගැන්වු වර්ග 2 ක බැක්ටිරියා මිශ්‍රනයක්
Image:Konelab60i.png|සායනික රසායන විද්‍යාව: ස්යංක්‍රිය රුධිර රසායන විද්‍යා විශ්ලේෂළණය - සායනික රසායන විද්‍යාව - මුත්‍ර ස්ඵපටිකාවල අන්වීක්ෂීය ජායාරෑපයක්

## සටහන් 
|Clinical pathology
|-

ප්‍රවර්ගය:ක්‍ෂුද්‍රජීවවේදය
ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
තෛක විද්‍යාව

පින්තූරය - ලෙනාර්ඩේ ඩාවින්ච්ගේ  නම් සිතුවම මුල් යුගයේ ‍‍‍‍ෙභෟතික විද්‍යාව දියුණුවට හේතු වුවකි. 

‍ෙභෟතිකවේද විද්‍යාව යන්න ග්‍රික සම්භයක් ඇති වචනයකි. මෙහි පරිiරය පිළිබද අධයනය යන තේරැම ඇත. ‍ ‍ෙභෟතිfව්දය යනු සජිවින්ගේ යාන්ත්‍රික ‍ෙභෟතික සහ ජෛව රසායනික ක්‍රියාකාරිත්වය පිළිබද අධ්‍යයනයයි.

සාම්ප්‍රදායික ‍‍ෙභෟතික‍වේදය ශාක ‍‍ෙභෟතික‍වේදය සහ සත්ව‍ෙභෟත මගින් කුමන පිටය ගැන අධයනය කලද ඒවා සියලු පිරිස්ට පොදු ‍ෙව්. උදාහරණය ලෙස යිස්‍ට් යේලයේ ‍‍ ‍‍ෙභෟතික‍වේදය මිනිස් සෛල වලට අදාලය.

සත්ව ‍‍ෙභෟතික‍වේදය බිහිවි ඇත්තේ මානව ‍‍ෙභෟතික‍වේදය මෙවලම් භාවිතාකර මානව නොවන ජිවින්ගේ ‍‍ෙභෟතික‍වේදය අධ්‍යයනයෙනි. ශාක ‍ ‍‍ෙභෟතික‍වේදය ක්‍ෂේත්‍ර දෙකෙහිම ක්‍රම භාවිත කරයි. මෙම විෂය පඨයන් විශ්වයේ ගසමෙන් පුලුල් හා විවිධාකාරය. මෙම විෂමතාවය නිසාම මානව ‍ ‍‍ෙභෟතික‍වේදය පරිෂණ මුලික ලෙස මානව ‍‍ෙභෟතික‍ගති ලක්ෂණ පරිනාම ක්‍රියාදාමය ඔස්සේ වෙනස් වි ඇති ආකාරය අධ්‍යයනයට පමණක් යාන්ද්‍ර වී ඇත. මෙම විදයාත්මක අධ්‍යයනයන් යොදාගන්නා  ක්‍ෂේත්‍ර අතර ජීව රසායනික, ජෛව ‍‍ෙභෟතික විද්‍යාත්මක, භූදර්ශන ජීව විද්‍යාව, ජෛව යාන්ත්‍රික හා ‍ෙඖෂධ ක්‍ෂේත්‍රය වැදගත් වේ.
ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව
වර්ගිකරණ විද්‍යාව

**වර්ගීකරණ විද්‍යාව** යනු වර්ගිකරණ පිළිබද හදාරන විද්‍යාවයි. මෙහි ඉංග්‍රිසි වචනය Taxonomy  යන්න ග්‍රික භාෂාවෙන් සම්භවය වුවකි. වර්ගීකරණය සහ වර්ගීකරණ ක්‍රම සම්බන්ධ වන්නේ වර්ගීකරණ ඒකක හෙවත් තක්සෝන වලිනි. මෙය කිසියම් අනුපිලිවෙලක් අනුව සැදු ව්‍යුහයකි. එවා එකිනෙක උප වර්ග සහ උපරි වර්ග ලෙස සම්භන්ධ වී පවති එය දෙමාපිය දූ දරැ සම්බන්ධය මෙනි. මෙම උප සහ උපරි වර්ග වලින් උපවර්ග උපරි වර්ගයේ ලක්ෂණ එකක්කෙන් කිහිපයක එකතුවකින් සමන්විත වේ. උදාහරණයක් ලෙස කාරය යනු වාහන යන උපරි වර්ගයේ උපවර්ගයකි. එනිසා ඕනෑම කාරයක් ව්‍යාපානයකි. නමුත් සෑම වාහානයක්ම කාරයක් නොවේ. මේ අනුව කිසියම් දෙයක් වාහනයක් වීමට වඩා කාරයක් වීමට තිබිය යුතු ලක්ෂණ අධිකය.

ජෛව වර්ගීකරණයන් මගින් පෘතුවියෙහි ඇති සත්වයාත් පැළෑටිත් අතර වවිධත්වයන් අධ්‍යයනය කෙරෙන්නේය. මෙම සම්බන්ධතාවයන් පරිණාමය හා සම්බන්ධ කෙරෙනු ලැබේ. වංශප්‍රවේණියන් යොදා පරිණාමයේ ගති ලක්ෂණයන් හඳුනා ගන්නේය. තවද  වර්ගීකරණයන් පරිණාමයේ අතීතය තහවුරු කර ගැනීමට යොදා  ගන්නේය.

## වර්ගීකරණයේ උපයෝග 
වර්ගීකරණයන්හි මූලිකත්වයක් පෙන්නුම් කෙරුනේ බළලුන් වැනි සත්වයන් වර්ග කිරීමටය. නමුත් මෑත යුගයේදී බොහෝ  වර්ගීකරණයන් කෙරීගන යනු ලබන්නේය. 
ඕනෑම දෙයක් වර්ගීකරණය කිරීමට බොහෝ යෙදුම් උපයෝගී කරගන්නේය. මෙහිදී කුඩා කන්ඩායම් උපයෝගී කර වර්ගීකරණයන් කර ගත හැකි වන්නේය.

## ආශ්‍රිත 
Taxonomy Applications

ප්‍රවර්ගය:විද්‍යාව
ශාක ව්‍යාධි විද්‍යාව

ශාක ව්‍යාධි විද්‍යාව (ශාක ව්‍යාධවේදය) යනු රෝග කාරකයක් සහ පාරිසරික තත්ත්වයක් නිසා ඇති වන ශාක රෝග පිළිබදව විද්‍යාත්මකව කෙරෙන අධ්‍යයනයයි. ශාක රෝග ඇති කරන ප්‍රධාන රෝගකාරක නම් දිලීර, උමයිසිටිස්,බැක්ටීරියා, වෛරස වැනි අංශූන්, ෆයිටොප්ලාස්මාවන්, ප්‍රොටොසෝවාවන්, වටපණුවන් සහ පරපෝෂි ශාකත්ය. මේ යටතට නොගන්නා කෘමින්, මැක්කන් පෘෂ්ඨවංශිකයන් සහ අනෙකුත් පලිබෝධයෙන් ශාක කොටස් පරිභෝජනය කිරිමෙන් ශාකයේ පැවැත්මට හානි ඇති කරයි. ශාක ව්‍යාධි විද්‍යාවට අයත් අනෙකුත් කොටස් නම් රෝග ඇති කිරිමට හේතු විද්‍යාව, රෝග චක්‍ර, ආර්ථික බලපෑම, සහ වසංගත අධ්‍යයනයයි, ශාකරෝගවලින් මිනිසාට සහ අනෙකුත් සතුන්ට ඇති බලපෑම, ව්‍යාධි පද්ධතින් වන්නේ ප්‍රවේණි විද්‍යාව සහ ශාක රෝග පාලනයයි.
   
     	
## සටහන් 
{|

|Phytopathology

|-
පුරුෂ ප්‍රජනක පද්ධතිය

ප්‍ර‍ජනක පද්ධතිය පුරැෂ ප්‍රජනක පද්ධතිය

- රූපය- අර්ධ වාර්ශයෙන් රෝම ඉවත් තරමක් සෘජු වු පුරැෂ ලිංගික අවයපිය 
1. වෘශන කෝෂ	2. අපිවෘශයෙ			3. කටෝල කැවනෝසම
4. ලිංග්‍රාග්‍ර ‍චර්මය	5. ෆ්රරෙනියුලම		6. මුත්‍රාශ විවරය
7. ශිරැ මුණ්ඩය		8. කටෝල ස්පොන්ජියොසම	9.ශිරපායි
10. අණ්ඩ කෝෂය
alt=|වම|thumb|150x150පික්|පුරුෂ ප්‍රජනක පද්ධතිය
පුරැෂ ප්‍රජනක පද්ධතිය යනු ඉන්ද්‍රයින් සමුහයක එකතුවයි. එය ශරිරයට පිටතින් හා ශ්‍රේණි ප්‍රදේශයේ ස්ථානගති වි ඇත. මෙය ප්‍රජනනක ක්‍රියාවලියට දායක නේ. මෙම පද්ධතියේ ප්‍රධාන කාරය සංයුති එනයට අවශ්‍ය පුරැෂ ජර්මානු හෙවත් ‍ශුක්‍රාණු සැපයිමයි.

පුරැෂ ප්‍රජනක පද්ධතියේ ඉන්ද්‍රයන්ගේ කාර්යයන් 3 කි. ඒවානම් 
•	ශුක්‍රාණු නිෂ්පාදනය හා ගබඩාකර තැබිම- නිශ්පාදනය සිදු වන්නේ,
වෘශනකෝෂ වලදිය මෙම වෘශන කෝෂ පිහිටා ඇත්තේ උෂ්ණත්වය යාමනය කල හැකි අණ්ඩ කෝශ තුලය. මමගින් නිපදවන නොමේරැ ශුක්‍රණු අපි වෘශනයෙම පිවිසෙන අතර එහි වර්ධනය සහ ගබඩාකර ගැනිම සිදුවේ.

•	ශුක්‍ර තරල නිපදවිම 
මේවා ප්‍රරස්ථ ග්‍රන්ථය, ශුක්‍ර ආශයිකා සහ ශුක්‍රාණු ආශයිකා ශුක්‍රනාල තුල සිදුවේ.

•	ස‍ංයෝගය සහ ශුකාණු තැන්පත් කිරිම - මේ සදහා ශිෂ්ණය, ශුකතාල සහ කුපර් ග්‍රන්ථි දායක වේ.

පුරැෂයින්ගේ ප්‍රදාන ද්විතියික ලිංගික ලක්ෂණ නම් දේහය විශාල වීම මංශ පරිමානව වැඩිවිම, කටහඩ ගොරොසු වීම, දේහයේ රෝම වර්ධනය , උරහිස පලල් විම සහ උගුරැ ඇටය නෙරැ එමයි.

ප්‍රධාන ලිංගික හොර්මෝනය නම් ඇන්ඩ්‍රජන් සහ ටෙස්ටෙස්ටොරෝන්ය. පුරුෂයකු වැඩිවියට පැමිණීමත් සමග ශුක්‍රාණු ජනනය ආරම්භ වේ. ශුක්‍රදර නාලිකා තුළ ඇති ශුක්‍රාණු මාතෘ සෛල මෙලෙස ශුක්‍රාණු බවට පත්වේ. ශුක්‍රාණු පරණත වන විට ඒවා ශුක්‍රදර නාලිකාවලට මධ්‍යයට තල්ලුවේ. සංසර්ගයේදී ශුක්‍රාණු ශුක්‍ර නාලය ඔස්සේ පැමිණ මුද්‍රා මාර්ගයට එකතු වන අතර පුරස්ථ ග්‍රන්ථි සහ කූපර් ග්‍රන්ථි යන ග්‍රන්ථවලින් නිකුත් කරන ශ්‍රාවය ද එයට එකතුවේ. ශුක්‍රාණු සෛල මිලියන ගණනක් මිලි ලීටර් එකක ඇතුළත් වේ.
උපුටා ගැනීමේ ඓතිය පිළිබඳ නීතිය - ඉතිහාසය

## ඉතිහාසය 
උපුටා ගැනීමේ අයිතිය මුද්‍රණාල බිහි වීමෙන් පසු පුළුල්ව පැතිරුණු  සාක්ෂරතාවයත් සමග ආරම්භ විය. නීතිමය සංකල්පයක් ලෙස මූලිකව මෙය දහ අටවන සියවසේ ආරම්භයේදී බ්‍රිතාන්‍යයේදී මුද්‍රණකරුවන්ගේ ඒකාධිකාරයට ප්‍රතික්‍රියාවක් ලෙස ප්රතිස්ඨාපනය විය. 2වන චාල්ස් රජු විසින් නීත්‍යානුකූල  නොවන කෘතීන් පිළිබඳ  සලකා බලා බලපත්‍ර පනත 1662 පාර්ලිමේන්තු පනතක් මගින් ඉදිරිපත් කරන ලදී. මෙමගින් බලපත්‍රලාභි  කෘතීන්ගේ ලේඛණයක් ආරම්භ වූ අතර මුද්‍රණකරුවන් හට එම පොත් ලියාපදිංචිය සඳහා තැන්පතුවක් තැබීමට නියම කරන ලදී.

ඈන් පනත යනු ප්රථම නියමාකාර උපුටා ගැනීමේ අයිතිය පිළිබඳ පනතකි. එමගින් ප්‍රකාශකයන් හට එම උපුටා ගැනීමේ අයිතිය අදාල කාලය නිමා කිරීමට ස්ථාපිත කාලයක් නියම කරන ලදී. මෙය නීතිමය සංකල්පයක් ලෙස පොත් සහ සිතියම් සෑම නව්ය කර්මාන්තයකට අනුකූලවම ප්‍රකාශ කිරීමට වර්ධනය විය. වත්මනෙහි මෙය ශ්‍රව්‍ය  පටිගත කිරීම්, සිනමා පට, ඡායාරූප, මෘදුකාංග සහ ගෘහනිර්මාණ කාර්යයන් යනාදී පුළුල් පරාසයක් ආවරණය කරයි.

1886 දී බර්න් කන්වෙන්ශන් මගින් ප්‍රථමවරට  ද්විපාර්ශවික වෙනුවට පරම ජාතිකයන් අතර අයිතිය ස්ථාපිත කරන ලදී. මේ යටතේ නිර්මාණශීලී කාර්යයන් සඳහා උපුටා ගැනීමේ අයිතිය නැවත දැක්විය යුතු නොවේ. මක්නිසාද යත් එය ස්වකීයවම නිර්මාණයේදී දායාද වන බැවිනි. ලේඛකයෙකු විසින් බර්න් කන්වෙන්ශන් වෙත සාමාජික වූ රටවල් වලදී උපුටා ගැනීමේ අයිතියට ලියාපදිංචි  වීමට හෝ ඉල්ලුම් කිරීමට අවශ්‍ය  නොවේ. යම් නිර්මාණශීලී කාර්යයක් ස්ථාපිත ඌ වහාම එම නිර්මාණකරුවා එම නිර්මාණයට හෝ එහි ව්යුත්පන්නයන්ට  ස්වයංක්‍රීම සියලුම උපුටා ගැනීමේ අයිතීන් පිළිබඳ කාර්යයන් සඳහාම සුදුසුකම් ලබයි. මෙමගින් විදේශීය නිර්මාපකයන්ද දේශීය නිර්මාපකයන් හා සමානවම එයට අත්සන් තැබූ සෑම රටකදීම අනුමත වේ. එක්සත් රාජධානිය විසින් මේ සඳහා 1887 දී අත්සන් තැබූ නමුත් එහි බොහෝ කොටස් වසර 100යක් අට පසුව 1988දී උපුටා ගැනීම් නිර්මාණ සහ පේටන්ට් පනත සම්මත වන තුරුම  භාවිතයට නොගැනුනි. එක්සත් ජනපදය මෙයට 1989 වනතුරුම අත්සන් නොතබන ලදී.

එක්සත් ජනපදය සහ බොහෝ ලතින් ඇමරිකානු රටවල් මේ වෙනුවට 1919දී බුවනෝස් අයර්ස් කන්වෙන්ශන් වෙත අත්සන් තබන ලදී. මෙමගින් උපුටා ගැනීම තහනම් යනුවෙන් සඳහන් කිරීම අවශ්‍ය 

විය. එසේම අත්සන් තැබූ රාජ්යයන් හට කාල සීමා පැනඅදාවකාශ සකසන ලදී. විශ්වීය උපුටාගැනීම් පිලිබඳ පනත 1952දී එලිවනදකන ලද අතර සෝවියට් දේශය වැනි ජාතීන් මගින්ද අනුමත කරන ලදී.

බර්න් කන්වෙන්ශන්හි ඇතුලත් රෙගුලාසි  ලෝක වෙලඳ සංවිදානයේ ටී ආර් අයි පී එස් ගිවිසුම මගින් එකි දකවන ලදී. 2002දී ඩබ්ලිව් අයි පී ඕ උපුටා ගැනීමේ පනත මගින් තාක්ශණය උපුටා ලබාගැනීම  භාවිතය සදහා ඉතා ඉහල නීති පනවන ලදී.

## තවත් බලන්න 
* Copyright law of Sri Lanka
* ප්‍රකාශන හිමිකම
ප්රකාශන උපුටාගැනීමේ හිමිකම් නීතිය සීමාවු එඓතිවාසිකම්

ප්‍රකාශන උපුටාගැනීමේ හිමිකම් නීතිය සීමාවු ඓතිවාසිකම්

බොහෝ සීමාවු  ඓතිවාසිකම් සාමාන්‍යයයෙන් ප්‍රකාශන උපුටාගැනීමේ හිමිකරුවා හට බද්ධ කර ඇත.

* එම කාර්යන්ගේ පිටපත් නිපදවීමට සහ ඒවා නැවත විකිණීමට.

* එම කාර්යන් ආනයනය හෝ අපනයනය කිරීමට.

* එම කාර්යයෙහි ව්යුත්පන්නයන් නිපද වීමට

* එම කාර්යය ප්රසිද්ධියේ ශිල්ප දැක් වීමට හෝ ප්රසිද්ධියේ ප්රදර්ශනය කිරීමට.

* විකිණීමට හෝ එම අයිතිවාසිකම් අන් අයෙකුට පැවරීමට

* ශ්‍රව්‍ය දෘශ්‍ය මාධ්‍ය ඔස්සේ ප්‍රචාරය කිරීමට

සීමාවු ඓතිවාසිකම් යන යෙදුමින් අදහස් වන්නේ ප්‍රකාශන හිමිකරුට පමණක් ඉහතින් දැක්වු ඓතිවාසිකම් ඇති බවය. මෙය සමහර අවස්තා වලදී සාවද්‍ය ඓතිවාසිකම් ලෙස හැඳින් වේ, මක්නිසාදයත් එම දෙය භාවිතයෙන් වෙනත් නිර්මාණයක් සිදු කිරීමේ හැකියාව ඇති  සමහරක්  පුද්ගලයන්ව එවැනි දෙයක් සිදු කිරීමට ඇති අවස්තාවෙන් තහනම් කරයි ( උදාහරන ලෙස පාඨකයන්, සවන්දෙන්නන්, ප්‍රරාම්භක ප්‍රකාශකයන්). මෙවැනි අවස්ථාවකදී එය ඉංග්‍රිසි සහ යුරෝපීය නීතීන්වල දක්වා ඇති ලියාපදිංචි නොවූ නිර්මාණකරණ ඓතිවාසිකම් වලට සමාන වේ.  උපුටාගැනීමේ හිමිකරුවාගේ ඓතිවාසිකම් ඔහුට/ඇයට ඔවුන්ගේ උපුටා ගැනීමේ හිමිකම සමූපයෝජනයට, සමහරක් හෝ සියලුම කොන්දේසි වලින් වලක්වාලනු ලබයි.

නමුත් නිශ්චිත ප්‍රකාශයක් ප්‍රතික්ෂේප කරන විශ්වව්යාපී නොවූ විචාරයක්, උපුටා ගැනීමේ නීතියෙහි ශාස්ත්‍රිය විවරණය පදනම් කරගෙන පවතී. එසේම ප්‍රකාශන උපුටා ගැනීමේ නීතිය සදාචරාත්මක අයිතියක් ලෙස හෝ දේපලමය අයිතියක් ලෙස සැලකිය යුතුද යන්න පිළිබඳව විවාදයක් පවතී. බොහෝ තර්කයන් දක් වන්නේ මෙම නීතිය තෙවැනි පාර්ශවයන් හට ඔවුන්ගේ අදහස් සහ තොරතුරු ප්‍රකාශ කිරීම තහනම් කිරීම සඳහා පමණක්ම නොවන බවයි, සහ මෙම නීතිය සාවද්‍ය එඓතියක් ලෙස අර්ථ දැක්වීම  කර්තෘ වරුන්ට නව නිර්මාණ කිරීමට දිරි ගැන්වීමේ පොදු ප්‍රතිපත්තියට පටහැනි වේ. 

අනුවර්ථනය කිරීමේ අයිතිය යනු එම කාර්යය ප්‍රකාශ කර ඇති ආකාරය පරිණාමිත ස්වරූපයකින් ඉදිරිපත් කිරීමට ඇති හැකියාවයි. උදාහරණ ලෙස  නවකතාවක් පාදක කරගෙන වේදිකා නාට්‍යයක් නිර්මාණය කිරීම හෝ තිරනාටක පිටපතක් ලිවීම, කෙටිකතාවක් අනුවර්තනය කිරීම, නව සංගීතමය කාර්යයක් සිදු කිරීම දැක්විය හැක.
ඈයතනික නීතිය- ආයතන සංයුතිය

ඈයතනික නීතිය- ආයතන සංයුතිය

ලොව බලපැවත්වෙන සියලුම අධිකරණ නීතියකින්ම පාහේ දක්වා ඇති පරිදි සමාගමක සතුව එහි සංයුතියක් පැවතිය යුතු වේ. මෙමගින් එම ආයතනයේ පැවැත්ම අර්ථ දැක්වෙන අතර එම ආයතනයේ ව්යුහය සහ පරිපාලනය විස්තර වේ.

සම්මුතියක් ලෙස බොහෝ පොදු නීති අධිකරණ බලතල මගින් ආයතනික සංයුතිය ලේඛන දෙකකට බෙදා දක්වයි. ඒවා නම් 

* සාංගමික සංස්ථා පත්රය (සමහරක් රටවල සංස්ථාගත කිරීමේ ව්යවස්ථාවලිය හෝ සංස්ථාගත කිරීමේ සහතික පත්රය ලෙස්ද හැඬින් වේ) යනු ප්රාථමික ලියවිල්ලයි, මෙය ආයතනයේ භාහිර ලෝකයත් සමග ඇති කාර්යයන් නියම කරයි. උදාහරන ලෙස ආයතනයේ අරමුණු සහ බලතල මගින් එම ආයතනයේ අනුමත කොටස් ප්රාග්ධනය විදහා දක්වයි.

* සාංගමික ව්යවස්ථාවලිය (සමහර රටවල අතුරු ව්යවස්ථාව ලෙස හඬුන්වයී යනු ද්විතීය ලියවිල්ලයි. මෙය සාමාන්යයෙන් ආයතනයේ අභ්යන්තර සබඳතා සහ කලමනාකරනය නියාමනය කරයි. උදාහරණ ලෙස අධ්යක්ෂ මණ්ඩල රැස්වීම් සඳහා ක්රියා පතිපාටි සැකසීම, ලාභාංශ නිකුතු දැක්විය හැක.

බොහෝ රටවල ප්රාථමික ලියවිල්ල පමණක් ගොනු කරන අතර ද්වීත්යික ලියවිල්ල පුද්ගලිකව තබා ගනී. අනෙකුත් රටවල ලියවිලි ද්විත්වයම ගොනු කරනු ලබයි. සමහරක් රටවල් මගින් ආයතනයක තිබියයුතු සංයුතිය පිළිබඳ ව්යවස්ථාපිත ලේඛණයක් මගින් ඉදිරිපත් කරයි ( උදාහරණයක් ලෙස එක්සත් රාජධානියේ චක්රලේඛන ඒ සහ ඕස්ට්රේලියාවේ ප්රතිස්ථාපන නීති දැක්විය හැක .)

 සිවිල් නීති සංග්රහයන්ට අනුව ආයතනික ව්යුහය එක් ලියවිල්ලකට ගෙන හැර දක්වයි. මෙය අධිකාර පත්රය ලෙස හඳුන්වයි.

සාමාන්යයෙන් ආයතනික සාමාජිකයන් විසින් ආයතනික ව්යුහය අවශ්ය අමතර සැකස්මද සමග පරිපූර්ණය කරයි, උදාහරණ ලෙස කොටශිමි ගිවිසුම් දැක්විය හැක. එමගින් ඔවුන් තමාගේ සාමාජික එඓතිවාසිකම් අනුගමනය කිරීමට එකඟ වේ. සංකල්පමය වශයෙන් කොටස් හිමියන්ගේ ගිවිසුම බොහෝ ආයතනික ව්යුහයන් ඒ ලෙසින්ම සපුරාලනු ලබයි, නමුත් එය ගිවිසුමකි.  මෙමගින් එය යම්කිසි ලෙසකින් සඬහන් කර ඇත්නම් මිස නවක සාමජිකයන් ඒ සඳහා බැඳී නොසිටී. මෙහි එක් වාසියක් වන්නේ බොහෝ විට රහස්යගත වීමයි, මක්නිසාද යත් බොහෝ අධිකරණ සංග්රහයන් එය පොදුවේ ගොනු කිරීමට ඉල්ල නොසිටින බැවිනි. 

අනෙක් පරිපූරණය සිදු කරන පොදු ක්රමය නම් ඡන්ද විශ්වාසය පලකිරීමයි, මෙය එක්සත්ජනපද අධිකරණය ශ සමහරක් අනෙකුත් අධිකරණ ප්රතික්ෂේප කයි.

සමහරක් නීති සංග්රහ ආයතනික මුද්රාව ව්යුහයේ පාර්ශවයක් ලෙස සලකනු ලබයි. නමුත් මෙය බොහෝ රටවල අත්යාවශ්ය නොවේ.
පුනරැද අධ්‍යයනය

Renaissance learning - පුනරැද අධ්‍යයනය

	ස්වකීය සරසවියක් හෝ වෙනත් අධ්‍යයන ආයතනයක් රහිතව, අවම වශයෙන් අධිකරණයක් හෝ අමාත්‍යවරැන් රහිතව, වේල්ස් දේශය, පුනරැදයත් සමග නැගී සංකල්ප විප්ලවයකට දායක වීමට සුදුසු තත්වයක නොවිය. 

	එ‍සේ දැනුම හා සංකල්ප ජනිත කිරීමේහි ලා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස කටයුතු කිරිමට සුදුසු වු ප්‍රදාන නගරයක් වුව ද වේල්ස් හී නොවීය.

නමුත් පුනරැදය මගින් වේල්ස් මත නිසැක ‍බලපෑමක් තිබුණි. එනම්, යම් යම් පුද්ගලයින් (රෙපරමාදු හා කතෝලික බැතිමතුන්ද) තම ‍ෙව්ල්ෂ් භාෂාව පුනරැදයෙන් නැගී ආ මේ නව ව්‍යාපාරයේ කොටසක් කිරීමට දැක්වු කැපවිම හා අභිප්‍රාය හෙයිනි.

ප්‍රවර්ගය:Konsthanthinapalaya
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නර්තනයන්

ඇමරිකාවේ විවිධ වර්ගයේ නර්තනයන් ඇත. රොක් ඇන්ඩ් රෝල් නර්තනයෙන් ව්‍යුත්පන්න ලින්ඩි හෝප් රංගනයෙහි උප්පත්ති ස්ථානය වනු‍යේ ඇමරිකාවයි. තවද නුතන ස්කුවෙයර් නර්තනයෙහි ද (ඇමරිකාවේ ඓතිහාසික දියුණුව නිසා මෙහි ඇමරිකාවට සම්බන්ධ - 19 වන සියවසේ ඇමරිකාව විසින් මෙය ඔවුන්ගේ රාජ්‍ය නර්තනය ලෙස නම් කර ඇත.) උප්පත්ති ස්ථානය වනුයේ ඇමරිකාවයි. නුතනයේහි ද කෙන්ද්‍රය වනුයේද, ඇමරිකාවයි.

විවිධ වර්ගයේ සමාජීය නර්තන හා ප්‍රාසාංගික හෝ දර්ශනීය නර්තන අතර සම්ප්‍රදායික, ස්වදේශීය ආදී ඇමරිකානු නර්තන රාශියක් ද ඇත.

"So You think you can Dance"සහ " Dancing with stars" වැනි යථාර්ත වැඩසටහන් හා  තරඟ" ප්‍රේක්ෂකයන්ව නර්තනයට යොමු කර ඇත

ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකාව
සාත්‍රීය

right|thumb|250px|*ප්‍රාක්රිති ඔරා*, යනු  *මාටි-ආකෝරා* හෝ මූලික සාත්‍රීය අභ්‍යාස හැට හතරෙන් එකකි.
***සාත්‍රීය***, හෝ *සාත්‍රීය න්‍රිත්‍ය*, ප්‍රධාන සම්භාව්‍ය ඉන්දියානු නර්තන සම්ප්‍රදායයන් අට අතුරින් එකකි. සමහර පරම්පරාගත චාරිත්‍ර මෑත අතීතයේ වන අතර සන්ට්‍රියා නර්තනය ජීව මාන දෙයක් ලෙස එහි නිර්මාර්තෘ 'ශ්‍රීමන්ත සංකාර දේව' ශත වර්ශ 15 ආසාමි සිට නැවත එයි. සංකාර දේව සන්ට්‍රියා නර්තනය නිර්මාණය කළේ අන්කියානාත් (අසැම්ස් නැමැති රංගන මාර්ගයක් ) සන්ට්‍රියා තුල බොහෝ විට රග දැක්වෙන රංගනය උදෙසාය. එම නර්තනය සන්ට්‍රියා තුල ව්‍යාප්ත වීමේදි සන්ට්‍රියා වශයෙන් ශාස්ත්‍රඥ මහේෂ්වර මියෝග් විසින් ප්‍රචලිත කිරිම පිණිස එය නම්කර ඇත. මෙම නර්තනයේ සීමාව සන්ට්‍රියා තුළින් බොහෝ ප්‍රේක්ෂකයින් අතරට ගිය අතර ඒ චාරිත්‍රනු කූල හා වෙනත් කටයුතු සදහා යොදා ගැනේ. ඒ අතරම ඒය මුලින්ම නිර්මාණය කලේ. වර්ෂ 500 කට පෙරයි.

## ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ සම්භාව්‍ය නර්තන ප්‍රභේද
ප්‍රවර්ගය:ඇසෑමයේ සංස්කෘතිය
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ නර්තන
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව
නර්තන අංකනයන්

නර්තනයේ දි යමක් අගවන අයුරින් නිරූපනය කර දැක්විම නර්තන අංකනයයි. එය සංගිත ප්‍රභන්ධන අංකනයට යම් තරමින් සමනා කම් දැක්වුවත් විවිධ ලෙස විළුඹ හා පයේ ඇගිලි ශබ්ද වන සේ බිම ඇනිමෙන් කරනු ලබන නැටුම් විශේෂයේදී මිනිසාට නියත වු චාරිත්‍ර, ආචාර පිළිවෙත දැකිය හැකිය. නර්තනයේදි මේ පිළිබදව අඩංගු වන විවිධ නිරූපන ක්‍රමයක් ඇත.

•	වෙන් කොට යමක් ඇගවිම.

•	හැඩය නිරෑපනය.

•	සිතියම් ලකුණු කිරිමේ මග.

•	ගණන් වශයෙන් වු පද්ධතිය/ රීතිය.

•	සංගීත අංකනය.

•	සටහන් අංකනය.

•	ලිපි හා වචන අංකනය.
නර්තන අංකනය

නර්තනයේ දී යමක් අඟවන අයුරින් නිරූපනය කර දැක්විම නර්තන අංකනයයි. එය සංගීත ප්‍රබන්ධන අංකනයට යම් තරමින් සමානකම් දැක්වුවත් විවිධ ලෙස විළුඹ හා පයේ ඇඟිලි ශබ්ද වන සේ බිම ඇනීමෙන් කරනු ලබන නැටුම් විශේෂයේදී මිනිසාට නියත වු චාරිත්‍ර, ආචාර පිළිවෙත දැකිය හැකිය. නර්තනයේදි මේ පිළිබඳව අඩංගු වන විවිධ නිරූපන ක්‍රමයන් ඇත.

*	වෙන් කොට යමක් ඇඟවිම.

*	හැඩය නිරූපනය.

*	සිතියම් ලකුණු කිරිමේ මඟ.

*	ගණන් වශයෙන් වු පද්ධතිය/ රීතිය.

*	සංගීත අංකනය.

*	සටහන් අංකනය.

*	ලිපි හා වචන අංකනය.

## නර්තන ප්‍රස්තාර‍ය - ඉතිහාසය 
පළමු පරිගණක අංකනය, සජිවීකරණය කරන ලද රූපයක් නර්තන සැලසුම් කරන්නා විසින් යෙදූ චලනයන්ට අනුව DOM නරත්න අංකනයක් සේ එඩී. ඩොම්බ්‍රොවර් විසින් ඇපල් 2 වන පුද්ගලික පරිගණය 1982 දී නිපදවන ලදී. සමහර අංගයන් හි විෂේෂිත රංගනයන් වන පෝර්ට්හැන්ඩ් නර්තනය,මොරිස් නරත්නය හා බේලාමෑස් ෆුයුලේ සඳහන් කල හැක. ඈන් හට්චින්සන්ගේ පොත වන නැටුම් ශාස්ත්‍රය  1989 හි නර්තන අංකනයන් 13 ක් සෑදෙන අතර, එකට එන සමාන කිරීම් වලින් එම පද්ධතීන්ගේ වාසි හා අවාසි දැන ගත හැක. මෙම පොත එලිදැක්විමට හා නර්තන අංගනයේ ගොඩනැගීමට හා ක්‍රියාවෙහි යෙදවීමට උපකාරී වෙයි. 1975 වර්ෂයේ දී ඈන් හට්චින්සන්, ආතර් පෙන්ටි ලියොන්ගේ පැස් ඩී සික්ස් නැටුම් රචන ය නැවත රචනා කල අතර 1844 ලා විවැන්ඩ්යර් එහි මුල් සංගිතය ද ජොෆ්රි බැලේ නාට්‍යයට ‍යොදා ගැනුනි. මෙය සෙන්ටි ලියෝ විසින් ඔහුගේ සිමෙන්නොරියාග්‍රැෆි නර්තන අංගයෙන් ප්‍රතිනිර්මාණය කලහ. 1978 මැරික්ස් බැලේ නර්තනය පිර්ලැනොම් විසින් වේදකා ගත කරන ලද අතර වර්තමානයේ එය ඔහු සතුව ඇත. පැස් ඩී සික්ස් බැලේ නර්තනය තවමත් ලාව පුරා රංගන ගත කෙරේ. ඉතා ප්‍රචලිත නර්තන අංකනයන් වන සර් ජේම් එකතුව නර්තනයේ ක්‍රමයෙන් ලෙස බ්ලැඩිමියර් ඉවැනොව්ව් ස්ටෙපනොව් විසින් පටිගත කරන ලදී. එහි අන්තර්ගත වන්නේ ප්‍රසිදධ ඉම්පිරියල් බැලේය. එය 20 වන ශතවර්ෂයේ එකතුවකිනි. මෙයින් බහුතරයක් නැටුම් ශාස්ත්‍රය මෙරයිස් පෙටියා ගේ එකතුවකි. මෙයින් ඔහුගේ මුල් රචකා වන ද ස්ලිපින් බියුටි ගිසෙල් ලානොසයර් හා ස්බෝන් විල වේ. අනෙක් රචනා අතර ද නට්ක්‍රැකර් මුල් පිටපත, ‍කොපෙලා බැලේ නර්තනය වේ.

|Dance notation

|-
{|
ලතින් ඇමරිකානු නර්තනයන්

මුල් නර්තනයේ උත්පත්තිය ලතින් ඇමරිකාව වේ. මේවා චා චා, රෑම්බා, සම්බා, සල්සා, මැම්බෝ, මෙරින්ගුයි, බචාටා,තුම්බියා හා බොලේරෝ වේ. සමහර නර්තන උපදේශනයන් ටැන්ගෝ හා ආජන්ටයන් ටැන්ගෝ ද මෙම ලැයිස්තුවට ඇතුලත් කර ඇත. මේවා අනෙකුත් නර්තන ශෛලීන්ගෙන් වෙනස් වේ. ආජන්ටිනාව තුළ චනාරේරා, ගටෝ, එසතොන්ඩිඩෝ සහ සම්බා නර්තනයන් අතරින් ටැන්ගෝ ජන නැටුමක් සේ නොසලකයි. බොහෝ බොල්වියානු ජන නැටුම් වන මොරෙන්ඩා, තුළවාඩා, ලමරාඩා, තැපරෙල්ස් සහ මෑතක දී නීර්මාණය වු ටින්තු ද වෙයි. කොලොම්බියාව තුළ වඩා ප්‍රචලිත නර්තනයකි, තුම්බියා, මෙය ආජන්ටයින් තුම්බියා ලෙස වරදවා නොගත යුතුයි. මෙය පැවත එන්නේ කැරබියන් රෙගේ හා ස්තා යන නර්තනයන් ගෙනි.

ප්‍රවර්ගය:නර්තනය
රංගනය හා සංගීතය

බොහෝ මුලික සංගීත හා රැඟුම් ආකාර රඟ දක්වනු ලැබු‍වේ එකටය. මෙම යුගල නර්තනයන් පැවත එනු ලබන්නේ රැඟුම් හා සංගීත ඇතුලත් ජිග්, වොල්ට්ස් , ටැන්ගෝ, ඩිස්කෝ, සල්සා, ඉලෙක්ට්‍රොනිකා හා හිප්-හොප් ඔස්සේය. සමහර සංගීත වර්ග සමාන්තර නර්තන හැඩ අඩංගු බැරොක් සංගීතය පදනම් වූ බැරොක් නර්තන වූද, අනෙකුත් නර්තන ගොඩ නැඟුනේ වෙන් වෙන් වශයෙනි. එනම් සම්භාව්‍ය සංගීත සහ සම්භාව්‍ය බැලේ ලෙසයි.

නර්තනය බොහෝ විට සංගීතය හා බැඳෙන මුත්, එය  ස්වාධීනව හෝ එහිම අඩංගු දෑ සැපයමින් රඟ දැක්වේ(ටැප් ඩාන්ස්). නර්තනය සංගීතය සමඟ යෙදෙන රංගන හා ශෛලීය සංගීතයට උචිත ලෙස හෝ එයින් බැහැරව යන ආකාරයට ඉදිරිපත් කරයි. සංගීතය නොමැතිව දක්වන රංගනය සෑම විටම නර්තනයේ රිද්මයට අනුව යයි.

## සටහන් 
{|

|Dance - Dancing and music
{|
පාද ක්‍රියාකාරිත්වය (නර්තනය)

පාද ක්‍රියාකාරිත්වය යනු නර්තන ශිල්ප ක්‍රම‍යේ පාද තබන ආකාරයන් වේ. එනම් පාද ස්ථානය හා පාද ක්‍රියාකාරිත්වයයි.

පහත සඳහන් ආකාරයේ පාද ක්‍රියාකාරිත්වයන් සැලකිල්ලට ගනු ලැබේ.
* නර්තන ශිල්පක්‍රම - නිවැරදි පාද ක්‍රියාකාරිත්වය, නිවැරදි ඉරියව් හා චලනයන් කෙරෙහි මූලිකව බලපායි.
*සෞන්දර්යය වටිනාකම| - සමහර පාද ස්ථානයන් හා ක්‍රියා සාම්ප්‍රදායික ලෙස සිත් ඇද ගන්නා සේ සැලකුවත්, සමහර දෑ අසෝබනය. නමුත් එය සංස්කෘතිය මත තීරණය වේ.
*ශිල්පාත්මක ස්වභාවය - වඩා ගැඹුරු පාද ක්‍රියාකාරිත්වයන් නර්තන ශිල්පයේ මූලික අභිප්‍රාය වේ.

වෙනස් නර්තනයන් ඉහත දෘෂ්ටීන් කෙරෙහි වෙනස් ආකාරයෙන් බලපායි.

## සටහන්
පොමි

මෙම ශෛලිය සංයුක්ත සෑම ආකාරයකම නර්තනයන්ට රංග ප්‍රයෝගික නිර්මාණයට පහ මුලිකව විනෝදය ඇති කරන අර්ධකාලීන දර්ශනයන්ට උපයෝගි වේ. පොඩි මිනිසුන් 6 සිට 45 දක්වා දර්ශනයන්ට උපයෝගි වේ. පොමි මිනිසුන් 6 සිට 45 දක්වා යුත් න‍රාඩයම් ලෙස ගෙදක්වන අතර ' පොදු රගදැක්විම්' අතර මුලික රංගනයකි. තරගකාරිත්වය දරැණු ලෙස මෙම නිෂෙත්‍රය තුළ තිබෙන අතර රග දක්වන්නේ ආකාරය විනිශ්චය මත ම නොව නමුත් කරාඩයම් සමානන්තවය, අලංකාර කොට දැක්විමේ සමාර්ථය, නිරවද්‍යවතාවය සහ නැටුම් ‍ශාස්ත්‍රය මත පදනම් වේ.
සමාජ නර්තනය

සමාජ නර්තනය, නර්තන රූප හා නර්තන ශෛලවල ප්‍රධාන කොටසකි. එය සමාජීකරණය හා පොදු අයිතිය මූලිකව විදහා පායි. මෙය අනෙකුත් මුලික වර්ගයන් හා සැසදේයි.

* උත්සවාකාර නර්තනය

*තර්කානුකූල නර්තනය

* ශෘංගාරාත්මක නර්තනය

*සහභාගිත්ව නර්තනය

*රැගුම් දැක්වීමේ නර්තනය

බොහෝ සමාජ නර්තන සහකාර නර්තනයයි. නමුත් බොහෝ විට සමාජ නර්තන පිළිබදව කථා කරන විට බෝල්රූම් හා අනෙකුත් සහකාර නර්තන මතකයට නැගේ. 

•	බෝල්රෑපි 

•	ස්වීන්ග් නර්තනය

•	ක්ලබ් නර්තනය

•	කොන්ට්‍රා නර්තනය

•	කන්ට්‍රි ඇන්ඩ් වෙස්ට(ර්) නර්තනය

•	ඉංග්‍රීසි කන්ට්‍රි නර්තනය

•	ෆෝල්ක් නර්තනය

•	ස්කොට්ලන්ත ජන නැටුම

•	ස්කොයාර් නර්තනය

•	ස්ට්‍රීට් නර්තනය

•	ටැන්ගෝ නර්තනය

•	තනි පුද්ගල නර්තනය
## සටහන්
නවීන බෝල්රූම් ‍මුලික කොටස්

**රෝජර්ස් ඇන්ඩ් ඇස්ටෙයාර්**

මුල් 20 වන ශත වර්ෂයේ නර්තන යුගලයක් වන ‍ෆ්රෙඩ් ඇස්ටේයාර් සහ ජින්ජර් රෝජර්ස් බෝල්රූම් රංගනයට ඇමරිකාව තුළ බොහෝ සේ දායක විය. මොවුන් දෙදෙනා හට වෙනත් ජීවන මාර්ගයක් හා අරමුණු තිබුණත්, ඔවුන් වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ඔවුන්ගේ චිත්‍රපට නර්තනයන්හටය. ඇස්ටේයාර් සහ රෝජර් ගේ බොහෝ නිර්මාණ සමාජ නර්තන විදහා දක්වන අතර නැටුම් ශාස්ත්‍රයද කීර්තියට භාජන විය. (බොහෝ විට ඇස්ටෙයාර් හා හර්මස් පෑන් ) මෙය අතිශයෙන් නිවැරදිව වේදිකා ගත කරන ලදි.

## නවීන බෝල්රූම් රංගනය - මූලික කොටස් 
සම්භාවනීය හා පැරණි නර්තන සමාජ, බෝල්රූම් නර්තනය සංරක්ෂණයට හා රඟ දැක්වීමට අතීතයේ මනා ලෙස දායක වී ඇත.  මෙම සමාගම් විශේෂ උත්සව වලදි සම්ප්‍රදායික ඇඳුමෙන් නර්තනයන් දක්වයි. සමහර උපදේශකයන් කාලය හා ස්ථානය පිළිබඳ නර්තනයන්හි විශේෂත්වයක් විදහා පායි. තවද ‍ෆැඩ් නර්තන, කෙටි කාලීන, කාල විශේෂිත, නර්තන එක් වකවානුවක ශෛලිය හා සංගීතය හා සම්බන්ධ වු (ද ට්ව්ස්ට් වැනි ) හා විශේෂිත ගීත (YMCA හා ලාමකරිනා) ද ඇතුලත්ය.
## සටහන්
මලල ක්‍රීඩා - ජවන හා පිටිය ඉසව්

මෙම අසාමාන්‍ය තරග නියමආකාරයෙන් පවත්වනු ලබන්නේ ගෘහස්ථ තරග කාල සීමාවලදිය. එය එසේ සිදු කරනුයේ දිග මීටර 200 ඇතුලත වු කෙටි දුර ධාවන පථය නිසාය.සැතැප්ම තරගය හැරුණු විට බාධක, දිගු දුර තරග කලාතුරකින් පැවැත් වෙන නමුත් බොහෝ ධාවන පත සැතපුම් කාල (402.3 මීටර්) සිට මීටර් 400 බවට පරිවර්තනය කර ඇත. සෑම දිගු දුර තරගයක්ම වාර්තා ගත නොකරන නමුත්, IAAF වාර්තා පොත තුළ සැතපුම්‍ ලෝක වාර්තාව වර්තමානයේ දරන්නේ කිනම් එල් ගුරෝජ් නැමැති මොරොක්කෝ ජාතිකයා වන අතර ස්වෙට්ලනා මැස්ටනෝමා නැමැති රැසියානු ජාතික කාන්තාව විසින් එහි පුරාණ වටිනාකම දරයි.

පුරුෂයන් හා ස්ත්‍රීන් අතර තරග නොවදින අතර සමහර අවස්ථාවල පාසල් අතර තරග තුළ එසේ කිරීමට සිදු වේ. ස්ත්‍රීන්, පුරුෂයන් ධාවනය කරන දුර ප්‍රමාණයට ධාවනය කරන අතර කඩුලු පැණීම හා අසුන් පන්නා කරන තරගය තුළ බාධක උස් නොවන අතර, යක්ගුලිය, හෙල්ල සහ මිටියේ බර ප්‍රමාණය අඩුය.

## ධාවන තරග 
* දීවිමේ තරග - මීටර් 400 ධාවන පථය මත

*කෙටි දුර තරග - මීටර් 400 හා ඊට අඩු තරග, පොදු තරග වන ‍මීටර 60 (ගෘහස්ථ පමණි) මීටර් 100, මීටර් 200 , මීටර් 300 , මීටර් 400 වේ.

*මධ්‍යම දුර- මීටර 800 සිට මීටර් 3000, මිටර් 800, මීටර් 1500, සැතපුම හා මීටර 3000 (ඇමරිකාව තුළ බොහෝ ප්‍රාන්තයන්හි උසස් අධ්‍යාපන පාසල් ශිෂ්‍යයන් බොහෝ විට මීටර 800, මීටර් 1600 සහ මීටර් 3200 ධාවනය කරයි) සමහර ප්‍රන්තයන්හි පාසල් තුළ මීටර 1500, මීටර් 3000 හා සැතපුම් තරග පවත්වයි.

*බාධක ‍දිවීම - සාමාන්‍ය මීටර් 3000 තරගයන් වන අතර තරගකරුවන්ට බාධක හා විලය මගින් පැනීමට සිදු වේ.

*දුර දිවීම -  මීටර් 5000 හා ඊට වැඩි පොදු තරග මීටර් 5000 හා මිටර් 10 000 වේ. අනෙකුත් තරග පැය 01,06,12,24 වේ.

*කඩුලු පැණීම - උස මීටර් 110 හා කාන්තාවන් සදහා මීටර් 100වෙයි.මීටර් 400 අතර මැදි බාධක හා මිටර් 300 සමහර උසස් අධ්‍යාපන පාසල් තුළ භාවිතා වේ.

*සහය දිවීම - මීටර් 4x100" මීටර් 4x400, මීටර් 4x800 හා 4 සැතපුම යන ආදිය වේ. කලාතුරකින් සහය දිවීමේ සැණකෙලියකදී මිශ්‍ර තරග පැවැත්වේ. නියම ආකාරයෙන් මිශ්‍ර තරග දුර මිශ්‍ර සහය දිවීම හා කෙටි දුර මිශ්‍ර සහය දිවීම වශයෙන් වේ. දුර මිශ්‍ර සහය දිවීමෙන් තරගයන් මීටර් 1200, මීටර් 400, මීටර් 800 හා මීටර් 2600 පවැත්වේ. කෙටිදුර සහය දිවීම මීටර් 400, මීටර් 2200, හා මීටර් 800 වේ. බොහෝ පාසල් තුළ කෙටිදුර සහය දිවීමට මීටර් 200 හා මීටර් 2100 අවසන් මීටර් 400 වේ. ‍ බොහෝ ඇමරිකානු පාසල් මීටර් 4 400 හා 4 800 හා තරගයක් අවසන් තරගය ලෙස තෝරා ගැනේ.

## මාර්ග ධාවනය 
විවෘත පාසල් යොදා ගැනෙන අතර බොහෝවිට ධාවන පථයන් අවසානයත් සමඟ අවසන් වේ. පොදු තරග කී.මි. 5 ට වැඩි, කි.මී.10, කෙටි දුර හා දිගු දුර වේ. වඩා සුලභ නොවන තරග ලෙස කි.මී. 15, සැතපුම් 10 (කි.මී. 16) කි.මී. 20 හා සැතපුම් 20 (කී.මී.32)දැක්විය හැකිය. දිගු දුර දිවීමේ තරගය ඔලිම්පික් ධාවන තරගය තුළ පවත්නා එකම පොදු මාර්ග බාධක තරගය වේ.

වේගයෙන් ඇවිදීම - බොහෝ විට වීවෘත මාර්ග භාවිතා කරන අතර පාසල් තරග අතර බොහෝ විට පවතින තරගයකි. පොදු තරග කි.මී. 10, කි.මී. 20 හා කි.මී. 50 වේ.
  
*පිටියේ තරග - විසිකිරිමේ ඉසව් - යගුලිය මිටිය හෙල්ල කවපෙත්ත

*පැණිමේ ඉසව් - උස පැණීම, රිටි පැණීම, දුර පැණීම, තුන් පිම්ම

*දුර්ලභ තරඟ - සිටගෙන උස පැණීම, සිටගෙන දුර පැණීම, සිටගෙන තුම් පිම්ම
*සහය දිවීම

## සටහන්
ප්‍රංශ හා කැනේඩියානු සාහිත්‍යය

ප්‍රංශ කැනේඩියානු සාහිත්‍යය ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යයෙන් පරිබාහිරව පරිණාමය විය. එම සාහිත්‍යය මව් සංස්කෘතියේ සම්බන්ධයකින් තොරව එයටම ආවේණික වූ ලක්ෂණයන්ගෙන් සමන්විතව පරිණාමණය විය.

1802 දී පමණ කැනඩා පුස්තකාලයක් ඇරඹිණි. එය කැනඩාවේ පළමු පුස්තකාලය විය. එහෙත් බ්‍රිතාන්‍ය පුස්තකාලයක් ඇරඹූයේ එයට අවුරුදු දහසයකට පසුවය. මෙහිදී පැවසිය යුතු කරුණක් වන්නේ මෙම පුස්තකාලයේ භූමි විද්‍යාව, ස්වභාවික විද්‍යාව ආශ්‍රිත ලිපි සඳහා අසාමාන්‍ය නාම තිබීමය. අපරදිග හා උත්තර කැනඩාව එක් වීමෙන් මෙම පුස්තකාලයේ තිබූ කෘතීන් මොන්ට්‍රියෙල්හි කැනේඩියානු පාර්ලිමේන්තුවට ගෙන එන ලදී. 1845 අප්‍රේල් 25 වන දින යම් අසාමාන්‍ය සිදුවීමක් සිදුවිය. එනම් කැනේඩියානු පාර්ලිමේන්තුවට යම් පිරිසක් විසින් ගිනි තැබීමයි. මෙම සමයේ දී උගතුන් විසින් විවිධ කෘති රචනා කර ඇති නමුත් ගිනිබත් වීමෙන් අනතුරුව බේරාගෙන ඇත්තේ  කෘති අතලොස්සකි.

ප්‍රංශ කැනේඩියානූ නවකථාවේ නැඟීමට හේතු වූයේ 1837 අපරදිග කැනඩා අරගලයත්, සහ නවීන ප්‍රාථමික පාසල් අධ්‍යාපනයත්, කියුබෙක් ජාතිමාමකත්වයත්ය. ප්‍රථම ප්‍රංශ-කැනේඩියානු නවකතාව ලෙස සැළකෙනුයේ ෆිල්ප් ඉග්නස් ෆැන්සිස් යුබර්ට් ද ගැස්පේ ගේ l' influence d'un lire ය.ප්‍රංශ ඓතිහාසික නවකතා හා ගැමි නවකතා ශෛලීන් යටපත්විය.ප්‍රථමයෙන්ම ප්‍රසිද්ධ වූ ප්‍රංශ රචකයෝ(බල්සාක් වැන්ගෝව) ඉතා උසස් කොට සළකනු ලැබූහ.

ක්‍රි.ව 1866 දී පමණ ජීවත්වූ හෙන්රි රේමන් කැස්ග්‍රේන් පියතුමා එරට පළමු සාහිත්‍ය සිද්ධාන්තවාදියා විය. සාහිත්‍යයේ ඉලක්කය විය යුත්තේ නියම කතෝලික මානසිකත්වය පිළිබඳ දැක්මක් ගොඩනැගීමයි යන්න ඔහු විසින් ඉදිරිපත් කළ ප්‍රධානම තර්කය විය. ක්‍යුබෙක් හි රචකයෝ මෙම අදහසට අනුව ලියූහ. එහෙත් Louis – Honore Frechette හා Arthur Bules වැනි සමහර කතුවරු මෙම සම්ප්‍රදාය බිඳහෙලා නොයෙක් සිත් ඇදගන්නා සුළු කෘතීන් රචනා කළහ. මෙම රටාව මොන්ට්‍රියෙල් ලවාල් විශ්ව විද්‍යාල වලින් බිහි වූ ලේඛකයන් විසින් 1930 වර්ෂය පමණ වන තෙක් අනුගමනය කරන ලදී. මේ සම‍යේ ප්‍රමුඛත්වයක් උසුලනු ලැබුවේ මානසික හා සමාජීය පසුබිමක් සහිත නවකතාය.ප්‍රථම වරට ග්‍රේබ්‍රියල් රෝයි සහ ඇනි හර්බට් යන කතුවරියන් ජාත්‍යන්තර අවධානය දිනා ගත්හ. මෙම කාල වකවානුවේ කියුබෙක් වේදිකාවද කරළියට පැමිණියේය.

ප්‍රංශ කැනේඩියානු සාහිත්‍යය විශාල ලෙස පුළුල් වීමට බලපෑවේ දෙවන ලෝක යුද්ධය, 1950 දී ඇති වූ කාර්මීකරණයේ හා ක්‍රි.ව 1960 නිහඩ විප්ලවයයි. තව ද ඇන්ටොයින් මේලෙට් විසින් prix gonocourt සම්මානය දිනාගැනීමත් සමඟම ප්‍රංශ කැනේඩියානූ සාහිත්‍යය කෙරෙහි ජාත්‍යයන්තර අවධානය ඇතිවිය.

කියුබෙක් සාහිත්‍යයේ පර්යේෂණාත්මක අංශයක් දියුණු වූයේ කිවිවර නිරකොලේ බ්‍රොසාඩ් ගේ කවි වලිනි. ඉංග්‍රීසි හා ප්‍රංශ භාෂාව කතා කරන්නන්ගේ සමාජීය හා සංස්කෘතිකමය ආතතිය විදහා දැක්වීමට Roch carrier ගේ The hockey sweater කෘතිය සමත් විය.

## සටහන් 
{|

|Canadian literature French-Canadian literature
|-
{|
‍ෆ්‍රෙඩ්රික් ඩග්ලස්

‍
ෆ්‍රෙඩ්රික් ඩග්ලස් (1818-1895) ප්‍රථමවරට මහජන අවධානයට ලක් වුයේ කථිකයෙකු සහ ඔහුගේම ස්වචරිතෝපදානය ලියු කතුවරයා වශයෙනි. ඔහු එම සමයේ බොහෝ කතාබහට ලක් වු අප්‍රිකානු ඇමරිකානු ජාතිකයා බවට පත්විය. එමෙන්ම වඩාත්ම පිළිගැනීමට ලක් වු දේශකයකු හා කතුවරයකු වශයෙන්ද ඔහු ඇමරිකානු ඉතිහාසයට එක්විය.

	
ඔහුගේ ජන්මය වහල්භාවයට නතු වුයේ මේරිලන්ඩ් හිදීය. ඔහු වහල්භාවයෙන් මිදී වහල්භාවයෙන් තොර වෙනත් රැකියාවල නිරත විය. එමෙන්ම ඔහු පුවත්පත් ගණනාවක කතුවරයා ද විය. ඔහුගේ ප්‍රසිද්ධම කෘතිය වනුයේ ස්වචරිතෝපදානයක් වන "Narrative of the life of frederick Douglas an American Slave" (ෆ්‍රෙඩ්රික් ඩග්ලස්ගේ වහලකු ලෙස ගෙවු දිවියේ කතන්දරය) යයි. එය 1845 දී මුද්‍රණය විය. මෙම කාලයේදීම සමහර විචාරකයෝ මෙම කෘතිය දෝෂදර්ශනයට ලක් කළහ. ඒ කළු ජාතික‍යකු හට මෙවැනි කෘතියක් ලිවිමේ හැකියාවක් නැතිබව පවසමිනි. එහෙත් එම විචාර නොතකා මෙම කෘතිය වැඩි වශයෙන්ම අලෙවි වු කෘතියක් බවට පත්විය.

ඩග්ලස් පසුව මෙම කෘතිය නවීකරණය කර "my bondage and My Freedom(1855) ලෙස ප්‍රකාශ කළේය. සිය ජීවිත කාලය තුළ දී නොයෙක් දේශපාලනමය තනතුරු හෙබ වු ඩග්ලස්, නොයෙකුත් බලපෑම් ඇති කළ හැකි ලිපි හා රචනා, නිර්මාණය කළේය.

	

## සටහන් 
{|

|African American literature Frederick Douglass
|-
{|
කාලෙම් පුනරුදය

කාලෙම් පුනරැදය ක්‍රි.ව 1920 සිට 1940 දක්වා අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය කෙරෙහි නව අවධානයක් ඇති කරලිය. හාලෙම් පුනරැදයට පාදක වුයේ අති විශාල සංස්කාතිකමය හා සමාජිය වර්ධනයක් සහිත නිව්යෝර්ක් හි කාලෙම් හි ජන සමාජයයයි. මෙයට නොයෙක් කළු ජාතික ‍කලාකරැවෝ, සංගීතඥයෝ සහ තවත් සම්භාවය කලාකෘති (ජෑස් හා වේදිකාව ඇතුලත්ව) අයත් විය. මෙම පුනරැදය වඩාත්ම ප්‍රචලිත වුයේ එයින් බිහි වු සාහිත්‍යයට යයි සැලකේ.

ලැන්ස්ටන් හියුස් (ඡායාරෑපය කාල් වැන් ‍වෙචන් මගින් 1936)

	මේ සමයේ වඩාත්ම ප්‍රචලත ලේඛකයන් අතර ලැන්ස්ටන් හියුස් ද ‍අයත් වේ. හියුස් මුලින්ම අවධානයට ලක් වුයේ 1922 එළිදැක්වු The book of American Negro poetry මගිනි. මෙම ජෙම්ස් වෙල්ඩන් ජොන්සන් මගින් සකසන ලදුව එම කතුවරයා එම අවධියේ වඩාත්ම කුසලතාවෙන් හෙබි කිවිදා ලෙස නම් කරන ලදි.  (Claud Mckay නවකතා තුනක්  Home the Horlem, Banjo හා Bannana Bottom පළකරන ලදුව තවත් කුසලතාවෙන් හෙබි රචකයෙකු ලෙස සැලකේ)

	ක්‍රි.ව 1930 දී හියුස් විසින් කවි එකතුවක්, (The Weary Blues) නවකතාවක් වන  Not Without laugnter  පළ කරන ලදි. ඔහුගේ වඩාත්ම ප්‍රචලිත කවිය වනුයේ ඔහු නව යෞවනයෙකු සමයේ ලියු The Negra speaks of River යන්නයි. ඔහුගේ එකම වඩාත්ම හදුනාගත් චරිතය වන්නේ ජිස් විය.
	
	සරල, කථා විලාශයකින් හෙබියා වුත් සත්‍යවාදි Herlemite ගේ විනෝදජනක නිරික්ෂණයන් හියුස්ගේ  Chicago defender හා  New York Post  හි ලිපිවල පළවිය. 1950 දී රචිත  Simple speaks his mind ඔහු විසින් පළ කළ හොදම සරල කථා ඇතුලත් ග්‍රන්ථය ලෙස නම් කළ හැක. 1967 දී අභාවප්ප්‍රාප්ත වන තුරැම හියුස් විසින් කවි එකතු 9 ක්, කෙටි කතා පොත් අටක්, නවකතා දෙකක් හා කලාකෘති, ලමා පොත් හා පරිවර්තන ද තෙලි තුඩට නගන ලදී.

මෙම පුනරැදයේ තවත් ප්‍රස්ද්ධ ලේඛිකාවක් වන්නේ Zora Neale Horstan ය. ඇය විසින්   Their eyes were watching god යන සම්බාව්‍ය ග්‍රන්ථය ලියවුණු ලදි. ඇය විසින් ග්‍රන්ථ 14 ලියවුණු අතර මේවා මානව හැසිරිම් විද්‍යාවේ සිට කෙටි කථාවේ සිට නවකතාවක පරාසය දක්වා විහිදුණි. ඇය කාන්තාවක් විම හා ඇගේ කෘථි සමාජීය හෝ දේශපාලනමය වශයෙන් වැදගත් නොවිම හේතුවෙන් ඒවා දශක කිහිපයක් යන තුරැත් එළි නොදැක්කේය. හර්ස්ටන්ගේ කෘති ක්‍රි.ව 1970 දී ඇලිස් වෝකර් විසින් රචිත ප්‍රසිද්ධ රචනාවක මාර්ගයෙන් නැවත අවධානයට ලක් වුනු අතර, හර්ස්ටන් කළු ජාතික ලේඛිකාවකන් හට මහගු ආදර්ශයක් ලෙස සලකන ලදි.

පුනරැදයෙන් එළි දුටු මහත් අවධානයට ලක් වු ලේඛකයන් ලෙස හියුස් හා හවුස්ටන්ව නම් කළ හැක. මෙයට අමතරව තවත් ලේඛකයන් ද මේ සමයේ ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. මේ අතරට cane  ලියු ජින් ටුමර් හා The living in Easy  විසින් ලියු Dorothy west  දැක්විය හැක. තවත් ප්‍රසිද්ධ ලේඛකයකු වුයේ කවුන්ට් කාලන්ය. ඔහු විසින් එදිනෙදා කළු ජාතිකයන්ගේ ජිවිතය විස්තර කරන  ලදී. කලන්ගේ කෘති අතරට කවි එකතුවක් වන  Color(1925), Copper sun (1927) සහ  The Ballad of the Brown girl අයත් වේ. ෆ්‍රෑන්ක් මාෂල් ඩේව්ස්ගේ කවි එකතුවක් වන Black Man's Verse (1935) හා  I'am the American Negro (1937) කෘතිහු Black cat press නම් වු මුද්‍රණාලයේ මුද්‍රණය කරන ලදුව මහත්සේ විචාරයට ලක් විය. Wllace Thurman ගේ The Blacker the Berry A Novel of Negro Life (1929) කෘතිය ජාතින් තර පවතින සුදු කළු භේදය විදහා දැක්විය.

හාලෙම් පුනරැදය අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යයේ සන්ධිස්ථානයක් විය. මොයට පෙර කඵළු ජාතිකයන් විසින් ලියන ලද කෘතින් කියවන ලද්දේ තවත් කළු ජාතිකයන් මගින් පමණි. මෙම පුනරැදය හරහා අප්‍රිකානු ඇරමරිකානු සාහිත්‍යය හා අප්‍රිකානු කලා කෘති ඇමෙරිකානු සංස්කෘතියට එක්වීම ඇරඹිනි
නූතනවාදය

ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යයේ නූතනවාදය ගොඩනැගුනේ වික්ටෝරියානු සමයේ මතිමතාන්තර බිඳවැටීමත් සමඟය. නූතනවාදයේ ගමන  කෙරෙහි සෞන්දර්යවාදය, කාල් මාක්ස්ගේ දේශපාලන ලේඛන හා සිග්මන් ෆ්‍රවුඩ්ගේ මනෝවිචාරයන් මඟින් විශාල බලපෑමක් ඇති කරන ලදි.

නූතන සාහිත්‍යයේ උච්ඡතම අවස්ථාව පළමු හා දෙවන ලෝක යුද්ධ අතර කා‍ලයේදී ඇති විය. මෙම පෙරමුණෙහි ලක්ෂණ මුලින්ම දැන ගත හැකි වුයේ දහනව වන සියවසේ මැද හා අග සමය අතරතුරය. වික්ටෝරියානු සමයේ මුල්ම නූතනවාදී රචනා ජෙරාඩ් මැන්ලි හොප්කින්ස්, ඊ.ඒ. හවුස්මාන්, නවකතාකරුවකු හා කවියකු වන තෝමස් හාඩ්ගේ කෘති මඟින් දැකගත හැකිය.

විසිවන සියවසේ මුල්ම දශකවල නූතනවාදී කෘති වනුයේ  Dubliners,  (ජේම්ස් ජොයිස් ජෝසෆ්) Heart of Darkness (ජෝසෆ් කොන්රඩ්) හා විලියම් බට්ලර් යිස්ට්ගේ කවි හා නාට්‍යයන්ය.

ලෝක යුද්ධය අතරතුරදි බිහි වූ වැදගත් නවකතාකරුවන් වනුයේ වර්ජිනියා වුල්ෆ්, ඊ.එච්. ෆෝස්ටර්, අර්න්ස්ට් හෙමින්ය. වැදගත් කිවියන් නම් වොලස් ස්ටිවන්ස් හා රොබර්ට් ෆ්‍රොස්ට් යන අයය. මොවුන් නූතන නිර්මාණවලට ඇමෙරිකානු ආභාෂයක් එක් කළ නවකතාකරුවන් හා කවියන් වශයෙන් හැඳින්වීම යෝග්‍යය.

ඇතැම්විට නූතනවාදි පෙරමුණෙහි විවාදයට තුඩු දුන් චරිතය වන්නේ එඩ්රා පවුන්ඩ්ය. ඇගේ කෘති ටී.එස්. එලියට් හා ජේම්ස් ‍ජොයිස් ගේ නිර්මාණවල එකතුවක් වැනිය. මෙහිලා Lllysses නවකථාව  එම සියවසේ වැදගත්ම සාහිත්‍යමය ජයග්‍රහණයක් විය. පවුන්ඩ් විසිවන සියවසේ ඉංග්‍රීසි කාව්‍යයේ ප්‍රධානතම අංගය වන නිදහස් කාව්‍ය හා චින්තනය යන අංශවලට හේතු වන නිර්මාණ ඉදිරිපත් කරන ලදී.

ජර්ට්‍රඩ් ස්මේන් යන ඇමෙරිකානු රචකයා මේ සමයෙහි විසු අසාමාන්‍ය සාහිත්‍ය බලවේගයකි. ඇය ප්‍රසිද්ධ වුයේ ඇගේ කෘතියක වන ' Rose is a rose is a rose is a rose ' යන වදන් පෙළටය.

මේ සමයෙහි විසූ අනෙකුත් සැළකිය යුතු රචකයන් වන්නේ එච්.ඩී.මේරියන් ටුවර්, එලිසබෙත් බිෂෝප්, ඩබ්ලිව්. එච්. අවුඩන්,මිලැදමීර් නොබොකොච්, විලියම් කාලොස් විලියම්ස් රැල්ෆ් එලිසන්, ඩිලන් තෝමස්, ආර්.එස් තෝමස් හා ග්‍රැහැම් ග්‍රීන්ස් ය. කෙසේ වෙතත් සමහර රචකයෝ පශ්චාත් නූතනවාදය හා බැඳුණෝ වෙති.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:සාහිත්‍යය
{|

|-

|English literature Modernism
|-
{|