open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
බාඝ් ලෙන්

**බාඝ් ලෙන්** ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මධ්‍යම ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ ධාර් දිස්ත්‍රික්කයේ ධාර් නගරයේ පිහිටි වින්ධ්‍යාවේ දකුණු බෑවුමෙහි වූ ලෙන් නවයකින් ස්මාරක සංකීර්ණයකි. මෙම ස්මාරක ධාර් නගරයේ සිට 97&nbsp;km දුරින් පිහිටා ඇත. මෙම ලෙන් ප්‍රකට වී ඇත්තේ ඒවායේ ඇති අනර්ඝ පුරාතන ඉන්දියානු බිතු සිතුවම් සමූහය නිසායි. මෙම ස්ථාන හැඳින්වීමට "ලෙන" යන වදන එතරම් උචිත නොවන්නේ මේව ස්වාභාවිකව නිර්මාණය වූ ලෙන් නොවන නිසායි. 

අජන්තාවේ සේම බාඝ් ලෙන් ද කැම ඇත්තේ පළපුරුදු කලාශිල්පීන් විසින් ලම්බක වැලිගල් මුහුණතෙහි ය. මෙය ඍතුමය දිය පහරක් වන බාඝානි හි ඉවුරෙහි පිහිටියේ ය. බෞද්ධ ලෙන් වුව ද, ලෙන් නවයෙන් වර්තමානයේ ශේෂ වී ඇත්තේ ලෙන් හතරක් පමණි. මෙම ලෙන් සියල්ලම 'විහාරයන්' ‍ය. සතරැස් සැලැස්මක් ඇති මෙම ලෙන් භික්ෂූන්ගේ ආවාසශාලා ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. පසුපස ඇතු කුඩා කුටීරය මඟින් 'චෛත්‍යශාලාව' සෑදේ. වත්මන් ලෙන් පහ අතුරින් වඩාත්ම වැදගත් වන්නේ 4වන ලෙනයි. එය *රන්ග් මහාල්* (වර්ණ මහල) ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.

බාඝ් ලෙන් නිර්මාණය වූයේ ක්‍රි.ව. 5වන-6වන සියවස් අතර කාලයේ ය. මෙය ඉන්දියාවේ බෞද්ධාගමේ අවසන් අවධියක් විය.

## සිතුවම්
බාඝ් හි ලෙන් අංක 3 සහ 4 (ලෙන් අංක 2,5, සහ 7 හි ශේෂයන් දක්නට ලැබේ) ලෙන් විහාර බිත්තිවල සහ සිවිලිම්වල වූ සිතුවම් කැබලි  ටෙම්පරා ක්‍රමයට සිතුවම් කොට තිබේ. මෙම සිතුවම්වලින් අධ්‍යාත්මිකත්වයට වඩා ලෞකිකත්වය ඉස්මතු කොට තිබේ. මෙහි දී රතු-දුඹුරු පැහැ බොරළු සහිත  ඝන මඩ බදාමයක් බිත්ති සහ සිවිලිම් මත තවරා,  ඒ මත හුනු ආලේප කොට සිතුවම් ඇඳ තිබේ. මෙහි හමුවන සිතුවම් අතුරින් අලංකාරම සිතුවම් ලෙන් අංක 4 හි ද්වාරමණ්ඩපයේ බිත්තිවල දක්නට ලැබේ. මෙය තවදුරටත් විනාශ වීම වැළැක්වීමට 1982දී මෙහිවූ බොහෝ සිතුවම් ප්‍රවේශමෙන් ඉවත්කොට ග්වලියෝර් හි පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කරන ලදී.

File:Bagh Caves statues.jpg|වර්ණාලේපිත ප්‍රතිමා.
File:PAINTING IN BAGH CAVE 2 Bodhisattva.jpg|බාඝ් ලෙන් අංක 2හි ඇතු බෝධිසත්තව රූ.
File:Bagh Cave 4 Details of Painting-1.jpg|බාඝ් ලෙන් අංක 4 සිතුවමෙහි විස්තරාත්මක දර්ශනයක්.
File:BAGH Bodhisttva-1.jpg|බාඝ් ලෙන්වල ඇති බෝධිසත්ත්ව රුවක්.

## දින නිර්ණය
මෙම අඩවියේ අංක 2 ලෙනෙන් හමුවූ තඹ සන්නසක මහාරාජ සුබන්ධු විසින් *විහාරය* පිළිසකර කිරීමට කළ ප්‍රදානයක් පිළිබඳ සඳහන් වේ. මෙම බාඝ් අභිලේඛනයේ දිනය හමුනොවූව ද, ඔහුගේ බාඩ්වානි තඹ සන්නස වර්ෂය (ගුප්ත වර්ෂ) 167 (487) ලෙස දින නිර්ණිත ය. ඒ අනුව අංක 2 ලෙනෙහි ප්‍රතිසංස්කරණ පසුකාලීන 5වන සියවසේ සිදුවූයේ යැයි සිතිය හැක.

File:Bagh Caves overview.jpg|ලෙන්වල පිහිටීම
File:Bagh Caves entrance.jpg|පිවිසුම
File:Bagh Caves pillars.jpg|කුළුණු
File:Bagh Caves front.jpg|ලෙන්වල ඉදිරිපස
File:Bagh Caves monumental statue.jpg|ප්‍රතිමා
File:Bagh Caves sign.jpg|ASI දැන්වීම් පුවරුව

## මේවාත් බලන්න
* ඉන්දියාවේ ලෙන් සිතුවම්

## සටහන්
## වැඩිදුර කියවීමට
* Pande, Anuapa (2002). *The Buddhist Cave Paintings of Bagh*, New Delhi: Aryan Books International, , sumit vyas
ජුන්නර්

**ජුන්නර්** ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ පූනේ දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි නගරයකි. මෙම නගරයේ ඉතිහාසය පළමු සහස්‍රකය තෙක් දිවෙයි. මෙහි යාබද ශිව්නේරි බලකොටුව මරාඨ අධිරාජ්‍යයේ නිර්මාතෘ ඡත්‍රපති ශිවාජි මහරජුගේ උපන් ස්ථානය වේ. 2018 ජනවාරි 9 වන දින මහාරාෂ්ට්‍ර රජය විසින් ජුන්නර් නගරය පූනේ දිස්ත්‍රික්කයේ පළමු සංචාරක කර්මාන්ත තාලුකාව ලෙස නම් කරන ලදී.

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
* Junnar Tourism Website
ජෝගේශ්වරී ලෙන්

**ජෝගේශ්වරී ලෙන්** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මුම්බායි ආසන්නයේ ජෝගේශ්වරී හි පිහිටි මුල්කාලීන බෞද්ධ ලෙන් විහාර සමූහයකි. මෙම ලෙන් ක්‍රි.ව. 520 සිට 550 දක්වා කාලයට අයත් වේ. මහායාන බෞද්ධ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ අවසන් අවධියට අයත් මෙම ලෙන් පසුකාලීනව හින්දූන් විසින් අත්පත් කරගෙන තිබේ.  ඉතිහාසඳ වෝල්ටර් ස්පින්ක් අනුව, ජෝගේශ්වරී ‍යනු (සම්පූර්ණ දිග සැළකූ විට) ඉන්දියාවේ පැරණි ප්‍රධාන ලෙන් විහාර අතර "විශාලතම" ලෙන් වේ.

## ගැලරිය

Image:Jogeshwari_Caves_carving.jpg|ජෝගේශ්වරී කැටයම්
Image:Jogeshwari_Caves_entrance.jpg|ජෝගේශ්වරී ලෙන් පිවිසුම
Image:Ganapati Mandir JogCaves.jpg|ජෝගේශ්වරී ලෙන්වල ගණේෂ දේවාලය
Image:Hanuman Mandir JogCaves.jpg|ජෝගේශ්වරී ලෙන්වල හනුමාන් දේවාලය

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
එලිෆන්ටා ලෙන්

**එලිෆන්ටා ලෙන්** ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් ශිව දෙවියන් උදෙසා කැපකළ ලෙන් දේවාල සමූහයක් වන අතර එය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ද වේ. මේවා පිහිටියේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ මුම්බායි සිට  පමණ නැගෙනහිරින් මුම්බායි වරාය අසල පිහිටි එලිෆන්ටා දූපත හෙවත් *ඝරපූරි* (අර්ථය "ගිරි නගරය") හි ය. ජවහර්ලාල් නේරු වරායට  පමණ බටහිරින් පිහිටි මෙම දූපතේ හින්දු ලෙන් පහක් සහ ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසට පමණ අයත් බෞද්ධ ස්තූප නටබුන් ගොඩැලි කිහිපයක්

එලිෆන්ටා ලෙන්වල ඇති ශෛලකර්ම ගෘහනිර්මාණ සහ ප්‍රතිමා අංගවලින් හින්දු සහ බෞද්ධ සංකල්ප හා ප්‍රතිමා කලාවේ සම්මිශ්‍රණයක් පෙන්වයි. මෙම ලෙන් සාරා ඇත්තේ ඝන බැසෝල්ට් පාෂාණයෙහි ය. කිහිපයක් හැරුණුවිට මෙහි බොහෝ කලා නිර්මාණ විනාශ වී ඇත.

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
*World Heritage Sites - Elephanta Caves, Archaeological Survey of India
*Elephanta Caves, Abhijna Museum
*Archive of historic Elephanta Caves ruins photographs , British Library
*Archive of historic Elephanta Caves sketches and paintings, V&A Museum
*
*Elephanta Caves Timings & Ferry Timetable

 

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
මහාකාලී ලෙන්

**කොණ්ඩවතී ලෙන්** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ක්‍රි.පූ. 1වන සියවස සහ ක්‍රි.ව. 6වන සියවස අතර කාලයේ නිර්මාණය වූ ලෙන් 19කින් යුත් සමූහයකි.

මෙම බෞද්ධ ආරාමය පිහිටියේ බටහිර ඉන්දියාවේ මුම්බායි හි අන්ධේරි හි නැගෙනහිරට වන්නට ය. මෙහි ලෙන් සමූහ දෙකක් ඇති අතර, ඉන් ලෙන් 4කින් යුත් එක් කාණ්ඩයක්  වයඹදිගට වන්නට ද, අනෙක් ලෙන් 15 ගිනිකොණදිගට වන්නට ද පිහිටා ඇත. මින් ලෙන් බොහෝමයක් විහාර ශාලා සහ ආවාස ශාලා වන අතර, ගිනිකොණදිග කාණ්ඩයෙහි වූ ලෙන් අංක 9 චෛත්‍ය ශාලාවකි. වයඹදිග ලෙන් ක්‍රි.ව. 4වන-5වන සියවස්වල නිර්මාණය වූ අතර, ගිනිකොණදිග සමූහය ඊටත් පෙර කාලයක ඉදිවී ඇත.

මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ ඝන කළු බැසෝල්ට් පාෂාණයේ ය.

කොණ්ඩවතී හි විශාලතම ලෙනවන ලෙන් අංක 9 තුළ බුද්ධ රූප සහ බෞද්ධ ප්‍රවාදයන්හි එන චරිත නිරූපිත කැටයම් සතක් දක්නට ලැබේ. අවාසනාවට මේ සියල්ල විකෘති කොට ඇත.

File:Mahakali caves 01.jpg|කොණ්ඩවතී ලෙන්
File:Mahakali caves buddha stupa.jpg|ලෙන් අංක 9හි බෞද්ධ ස්තූපයක්.
File:Kondivite cave.jpg|ලෙන් අංක 9හි පරිමා සැලැස්ම.

## මේවාත් බලන්න
* ඉන්දියානු ශෛලමය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
කාන්හෙරී ලෙන්

**කාණ්හෙරී ලෙන්** (*කාණ්හෙරී-ගුහා*) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මුම්බායි හි බටහිර පෙදෙසේ පැරණි සල්සෙට් දිවයිනේ සංජේ ගාන්ධි ජාතික උද්‍යානයෙහි වූ විශාල බැසෝල්ට් කඳු ගැටයක පිහිටි ලෙන් සමූහයකි. මෙහි ක්‍රි.ව. 1වන සියවසේ සිට 10වන සියවස දක්වා කාලයට අයත් බෞද්ධ ප්‍රතිමා, කැටයම්, සිතුවම් සහ අභිලේඛන හමුවේ. *කාණ්හෙරී* යන වදන සම්භවය වී ඇත්තේ "කළු කන්ද" යන අරුතැති *කෘෂ්ණගිරි* නම් සංස්කෘත වදනෙනි.

## ආශ්‍රේයයන්
## වැඩිදුර කියවීමට
* Nagaraju, S. (1981). *Buddhist Architecture of Western India*, Delhi: Agam Kala Prakashan.

## බාහිර සබැඳි
*Archaeological Survey of India, "Kanheri Caves"
*Walking through the Historical Timeline of Buddhism 
*Kanheri Caves 
*Kanheri Caves Decoded is an online documentary video 
*A detailed Review of Kanheri Caves and Sanjay Gandhi National Park: Read this before you go.

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ආම්බිවලී ලෙන්

**ආම්බිවලී ලෙන්**, හෙවත් **ආම්බිවලී ලෙනී**, යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ රායිගාද් දිස්ත්‍රික්කයේනෙරාල් අසල පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකි. මෙය කල්‍යාන් සිට 8km ගිනිකොණ දෙසින් පිහිටා ඇත. මෙම ලෙන් කැන ඇත්තේ ගංගාවක අවතල කොටසක වූ පහත් කඳුගැටයක ය. මෙහි බරාඳ සහිත විහාර කුටි 12ක් සමඟ ජල පොකුණු කිහිපයක් දක්නට ලැබේ. මෙහි බරාඳයෙහි වූ කුළුණක බ්‍රාහ්මී අක්ෂර සහිත අභිලේඛනයක් දක්නට ලැබේ.

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
බහ්රෝට් ලෙන්

**බහ්රෝට් ලෙන්**, හෙවත් **බරාද්**, ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍රයේ දාහානු අසල පිහිටි ලෙන් සමූහයකි. මෙය ඉන්දියාවේ පිහිටි එකම පාර්සි/ශරතුස්ත්‍ර ලෙන් දේවාලය වේ. බහ්රෝට් ලෙන් පිහිටියේ ගුජරාටයේ සංජන් සිට 25&nbsp;km පමණ දකුණින් වන අතර, එය බෝර්ඩි ගම්මානයේ සිට 8&nbsp;km පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. මේවා මුල්කාලීනව බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා නිර්මාණය වූ ලෙන් වේ. ක්‍රි.ව. 1393 දී මුහම්මද් බින් ටුඝ්ලුක්ගේ සෙන්පතියා වූ අලාෆ් ඛාන් විසින් සංජන් ආක්‍රමණය කිරීම නිසා ශරතුස්ත්‍ර ආගමිකයෝ මෙම ලෙන්වල අවුරුදු 13ක් පමණ සැඟව සිටියහ. මෙම යුගයේ දී (ක්‍රි.ව. 1393-1405) ‘ඉරාන්ෂා ගිනිසිළුව’ ද බහ්රෝට් වෙත රැගෙනවිත් තිබේ. මෙම පූජනීය ගිනිසිළුව අදටත් දැල්වෙනු දැකගත හැක. ඉන්දියානු පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මඟින් බහ්රෝට් ලෙන් ආරක්ෂිත අඩවියක් ලෙස නම්කොට ඇත.

## ආශ්‍රේයයන්
බේඩ්සේ ලෙන්

**බේඩ්සේ ලෙන්** (හෙවත් **බේඩ්සා ලෙන්**) ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ පූනේ දිස්ත්‍රික්කයේ මාවාල් තාලුකාව තුළ පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකි. මෙම ලෙන්වල ඉතිහාසය සාතවාහන යුගය, එනම් ක්‍රි.පූ. වන සියවස තෙක් දිවෙයි. මේවා භාජා ලෙන්වල සිට 9 km පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. මෙම ප්‍රදේශයේ පිහිටි වෙනත් ලෙන් වන්නේ කාර්ලා ලෙන්, පතන් බෞද්ධ ලෙන සහ නාසික් ලෙන් ය.

## සටහන්
## ආශ්‍රේයයන්
*Harle, J.C., *The Art and Architecture of the Indian Subcontinent*, 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art,  
*Michell, George, *The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1: Buddhist, Jain, Hindu*, 1989, Penguin Books, 

## බාහිර සබැඳි
* Bedse Caves detail info 
* Photographs by Himanshu Sarpotdar
* Bedse Caves - legendary cliff temples 

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
භාජා ලෙන්

**භාජා ලෙන්** ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ පූනේ නගරය අසල පිහිටි ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසට අයත් ලෙන් 22කින් යුත් ලෙන් සමූහයකි. මෙම ලෙන් භාජා ගම්මානයේ සිට අඩි 400ක් පමණ ඉහළින් පිහිටා ඇත. මෙය අරාබි මුහුදේ සිට නැගෙනහිරට ඩෙකෑන් සානුව තෙක් විහිදුණු පුරාතන වැදගත් වෙළඳ මාර්ගයක පිහිටා ඇත. මෙහි ව්‍යු අභිලේඛන සහ ලෙන් විහාර ඉන්දියානු පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ජාතික වැදගත්කමක් සහිත ස්මාරකයක් ලෙස සංරක්ෂණය කොට ඇත්තේ නිවේදන අංක 2407-A අනුව ය. මෙය හීනයාන බෞද්ධ නිකායයට අයත් ය. මෙහිවූ කැටයමක තබ්ලා වයන ස්ත්‍රියක සහ නළඟනක දැක්වේ.

මෙම ලෙන් බේඩ්සේ ලෙන්වලට 9&nbsp;km පමණ බටහිරින් පිහිටියේ ය. මෙම ප්‍රදේශයේ පිහිටි වෙනත් ලෙන් වන්නේ කාර්ලා ලෙන්, පතන් බෞද්ධ ලෙන සහ නාසික් ලෙන් ය.

## සටහන්
## ආශ්‍රේයයන්
*Dehejia, V. (1997). *Indian Art*. Phaidon: London. 
*Michell, George, *The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1: Buddhist, Jain, Hindu*, 1989, Penguin Books, 

## බාහිර සබැඳි
* Archaeological Survey of India, "Bhaja Caves, Bhaja" 
* "Indian Tourist sites – In the footsteps of the Buddha"
ටොයෝටා

*කවුරුහරි කරුණාකර ටොයොටා සමාගම ගැන ලිපිය සාදා එය පුළුල් කරන්න.
*Someone please make the article about Toyota and expand it.
ඛම්භාලීඩා ලෙන්

**ඛම්භාලීඩා ලෙන්**, හෙවත් **රාජ්කෝට් ලෙන්** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ගුජරාට් හි රාජ්කෝට් දිස්ත්‍රික්කයේ ගොණ්ඩල් අසල පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් ත්‍රිත්වයකි.

## ගෘහනිර්මාණය
ප්‍රකට පුරාවිද්‍යාඥ පී. පී. පාණ්ඩ්‍යා විසින් 1958 දී මෙම ලෙන් සොයාගන්නා ලදී. මෙම ලෙන් නඩත්තු කරනු ලබන්නේ ගුජරාට් ප්‍රාන්ත පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසිනි.

ලෙන් පිහිටියේ දිය උල්පතක ඉවුරෙහි කුඩා කඳුගැටයක පාමුල ය. මෙය හුනුගලෙහි කැන ඇත. මෙහි ලෙන් තුනක් ඇති අතර, ඉන් මැද පිහිටි ලෙනෙහි *ස්තුප*යක් ඇති නිසා එය *චෛත්‍ය* ලෙන ලෙස හැඳින්වේ. මෙම චෛත්‍ය ලෙනෙහි පිවිසුම දෙපස බෝධිසත්ත්ව ප්‍රතිමා ද්විත්වයක් වේ. ඉන් වම් පස ප්‍රතිමාව බොහෝවිට අශෝක වැනි වෘක්ෂයක් යට සහායිකාවක සහ පරිවාර ජනයා පස්දෙනකු සමඟ සිටින පද්මපාණී රුව යැයි විශ්වාස කෙරේ. එහිම වම්පසට වන්නට භාජනයක් අතෙහි දරාගත් වාමන රුවක් දක්නට ලැබේ. පිවිසුමෙහි දකුණු පස ඇති ප්‍රතිමාව වජ්‍රපාණී යැයි විශ්වාස කෙරේ. මෙහ් ස්ත්‍රී රූපවල දක්නට ලැබෙන පුළුල් ඉණ පළඳනා ජූනාගධ් හි උපර්කෝට් ලෙන්වල කැටයම්වලට සමාන ය. මෙම කැටයම් පසුකාලීන කුෂාණ සිට ක්ෂ්ත්‍රප යුගය දක්වා කාලයේ නිර්මාණය වූ ප්‍රතිමා මෙන්ම ආන්ධ්‍ර ප්‍රතිමාවලට ද සමානත්වයක් පෙන්වයි. මෙම ලෙන් ක්‍රි.ව. 4වන හෝ 5වන සියවස්වල භාවිතා වන්නට ඇතැයි සිතිය හැක.

වම්ප ඇති අනෙක් ලෙන ගැඹුරු සහ විශාල එකක් වන අතර, එය ඉදිරියෙන් විවෘත ය. මෙය ඇතැම්විට භික්ෂූන්ගේ භාවනා කටයුතු සඳහා භාවිතා වන්නට ඇත.

ඛම්භාලීඩා ලෙන් අසල තවත් කුඩා ලෙන් 15 ක් ද හමුවන අතර, ඒවා බොහෝ විට හීනයාන බෞද්ධ නිකායයට අයත් වන බැව් පෙනේ.

Buddha Caves in Rajkot District.jpg|ලෙන්
Khambhalida Buddhist Caves.jpg|ලෙන්

## වෙනත් තොරතුරු
නූතන විශාල බෞද්ධ විහාරයක් මේ අසල ඉදිවෙමින් පවතියි.

## වැඩිදුර කියවීමට
* 

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
මහාරත්නකූට සූත්‍රය

***මහාරත්නකූට සූත්‍රය*** (සංස්කෘත; , ටිබෙට්. *dam-chos dkon-mchog-brtsegs-pa*) ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන මහායාන බෞද්ධ සූත්‍ර එකතුවකි. මෙය සරලව ***රත්නකූට සූත්‍රය*** () ලෙස ද හඳුන්වයි. සංස්කෘත බසින් මෙහි අර්ථය වනුයේ *මැණික් ගොඩෙහි සූත්‍රය* යන්නයි.

## ආශ්‍රේයයන්
## වැඩිදුර කියවීමට
* Garma C.C. Chang, trans. (1983). *A Treasury of Mahāyāna Sūtras: Selections from the Mahāratnakūṭa Sūtra.*  
*Pederson, K. Priscilla (1980). "Notes on the Ratnakūṭa Collection" in Journal of the International Association of Buddhist Studies 3 (2), 60-66

## බාහිර සබැඳි
*
ගාන්ධාර්පාලේ ලෙන්

**ගාන්ධාර්පාලේ ලෙන්**, හෙවත් **මහාඩ් ලෙන්** හෝ **පාණ්ඩව ලේණි**, යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මුම්බායි සිට 105 km පමණ දකුණින් මුම්බායි-ගෝව අධිවේගී මාර්ගයේ මහාඩ් අසල පිහිටි ලෙන් 30කින් යුත් බෞද්ධ ලෙන් විහාර සංකීර්ණයකි.

මෙහි වූ වැදගත් ලෙන් කිහිපයක් පහත පරිදි වේ:
*ලෙන් 1: මෙහි ඉදිරිපස බරාඳය අඩි 53ක් දිගැති අතර අඩි 8ක් පළල් ය. මෙහි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් සමඟ ධර්මචක්‍රයක් සහ මුවකුගේ රුවක් දැකගත හැක.
*ලෙන් 8: උසැති දාගැබක් ඇත.
*ලෙන් 15: දාගැබක් සහිත ය. 
*ලෙන් 21: හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් සහ පරිවාර රූ සහිත ය.

මෙහි වූ අභිලේඛන අනුව, වානිජකරුවන් සහ ගොවියන් විසින් සංඝයාට සිදුකළ දානයන් පිළිබඳ සඳහන් වේ.

Gandhapale caves.jpg|සාමාන්‍ය දර්ශනය
File:Pandav Leni.jpg|ලෙන්
Gandhapale caves entrances.jpg|ලෙන් පිවිසුම
Gandhapale caves inside.jpg|අභ්‍යන්තරය
Gandhapale caves inscription.jpg|දානමය අභිලේඛනයක්

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඝටෝත්කච ලෙන්

**ඝටෝත්කච් ලෙන්** පිහිටියේ ඉන්දියාවේ අජන්තා සිට 18&nbsp;km පමණ බටහිරින්, ජින්ජාලා ගම්මානය අසල ය. වරාහදේව විසින්ම අජන්තා ලෙන් අංක 16හි ඇති අභිලේඛනය ද කරවා ඇති අතර, ඔහු සැදැහැති බෞද්ධයකු වූ බැව් පෙනේ: "පූජනීය ධර්මය සිය එකම සගයා කරගනිමින්, (ඔහු) ලෝක ගුරු බුදුන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදිණි". එම අවස්ථාවේම වරාහදේව සිය හින්දු උරුමය පිළිබඳව ද සඳහන් කරයි.

## බාහිර සබැඳි
* Video of the caves

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඉන්ද්‍රසාල ගුහාව

, බුද්ධ ගයා, ක්‍රි.පූ. 150 පමණ).]]
. ක්‍රි.පූ./ක්‍රි.ව. 1වන සියවස).]]
**ඉන්ද්‍රසාල ගුහාව** හෙවත් **ඉන්ද්‍රශිලා ගුහාව** හෝ **ඉන්ද්‍රශෛල ගුහාව** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල සඳහන් ලෙනකි. බෞද්ධ ඉතිහාසයට අනුව, මෙම ලෙනෙහි මඳ කලක් වැඩවිසූ බුදුන් වහන්සේ, ඉන්ද්‍ර දෙවියන්ට සක්කපඤ්ඤ සූත්‍රය දේශනා කොට තිබේ. මෙම *සූත්‍රය* *දීඝ නිකායෙහි* අන්තර්ගත ය. මෙම දේශනාව කළ අවස්ථාවේ ශක්‍රයා (හෙවත් ඉන්ද්‍ර) සමඟ පංචශිඛ (හෙවත් කුබේර) ද සිට ඇත. ඉන් එක් මතයක් නම් මෙය වර්තමාන බිහාර් හි ගීර්යක් නම් ස්ථානය බවයි. රජගහ අසල වේදියක පර්වතයේ මෙය පිහිටා ඇතැයි හඳුනාගෙන ඇත.

මෙම සිදුවීම නිරූපිත නිර්මාණ ගණනාවක් හමුවී ඇත. ඉම් පැරණිතම නිරූපණය ක්‍රි.පූ. 150 පමණ අයත් වන අතර බුද්ධ ගයාවේ මහාබෝධි විහාරයෙන් මෙය හමුවේ. ක්‍රි.ව. 89ට අයත් යැයි සැළකෙන ගන්ධාර කැටයමක ඉන්ද්‍ර හස්තියකු මත සිටින අයුරුත්, බිදුන් වහන්සේ ලෙනක් තුළ වැඩවසන අයුරිනුත් නිරූපිත ය.

## මේවාත් බලන්න
* ගිජ්ඣ කූටය

## ආශ්‍රේයයන්
කාර්ලා ලෙන්

**කාර්ලා ලෙන්**, **කාර්ලි ලෙන්**, **කාර්ලේ ලෙන්** හෙවත් **කාර්ලා කුටි**, යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍රයේ ලෝනාවාලා අසල කාර්ලි හි පිහිටි පුරාතන ඉන්දියානු ශෛලකර්ම බෞද්ධ ලෙන් විහාර සමූහයකි. මෙය ලෝනාවාලා සිට කිලෝමීටර 10.9 පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. මෙම ප්‍රදේශයේ පවතින සෙසු ලෙන් වන්නේ භාජා ලෙන්, පතන් බෞද්ධ ලෙන, බේඩ්සේ ලෙන් සහ නාසික් ලෙන් ය.
මෙහි වූ ස්මාරක ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 5වන සියවස දක්වා කාලය පුරා ඉදිවී ඇත. මෙහිවූ පැරණිතම ලෙන් විහාරය ක්‍රි.පූ. 160ට පමණ අයත් ය. මෙම ලෙන් අරාබි මුහුදේ සිට ඩෙකානය තෙක් විහිදුණු පුරාතන වෙළඳ මාර්ගයක පිහිටියේ ය. 

මහාරාෂ්ට්‍රයේ සෙසු ශෛලකර්ම බෞද්ධ ලෙන් හා සැසඳීමේ දී, කාර්ලාව පැරණි සහ ප්‍රමාණයෙන් කුඩා නමුත් එය වඩාත් ප්‍රකටව ඇත්තේ එහිවූ "මහා චෛත්‍යය" (ලෙන් අංක 8) නිසාවෙනි. එය මෙම යුගයට අයත්, "විශාලතම සහ වඩාත්ම හොඳින් සංරක්ෂණය වී පවත්නා" චෛත්‍ය ශාලාව වන අතර, එහි ප්‍රමාණයෙන් විශාල කැටයම් ගණනාවක් දක්නට ලැබේ.

බොහෝ වෙළෙන්දන් සහ සාතවාහන පාලකයන් විසින් මෙම ලෙන් ඉදිකිරීමට අනුග්‍රහ දක්වා තිබේ. මහාරාෂ්ට්‍රය තුළ කාර්ලිය පිහිටා ඇත්තේ උතුරු ඉන්දියාව සහ දකුණු ඉන්දියාව මායිම්වන ස්ථානයක ය. ප්‍රධාන වෙළඳ මාර්ග සමීපයෙහි පිහිටි බැවින් මෙම ආරාම සංචාරක වෙළඳුන් හට නවාතැන් පහසුකම් සපයන්නට ද ඇත. වර්තමානයෙහ්ජ්, මෙම ලෙන් සංකීර්ණය ඉන්දියාවේ පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණ ආයතනය විසින් ආරක්ෂිත ස්ථානයක් ලෙස නම්කොට ඇත.

## Mමේවාත් බලන්න
* භාජා ලෙන්
* බේඩ්සේ ලෙන්

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
* Archaeological Survey of India, "Karla Caves" 
* Karla Caves - Ancient Buddhist rock-cut cave  
* Flonnet.com article on caves of Western India
* Kanheri Caves Decoded – YouTube
* Inscriptions at the Karla Caves
* Epigraphia Indica Vol. 7 Karle Cave inscription p.47ff
* Kevin Standage, An Indian Travel Photography Blog (Karla caves)
* Photodharma photographs

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
මංජුශ්‍රී

**මංජුශ්‍රී** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මහායාන බුද්ධාගමේ එන *බෝධිසත්වමහාසත්ව*වරයෙකි. මොහු *ප්‍රඥාව* සමඟ සම්බන්ධය. සංස්කෘත බසින් මෙම බෝධිසත්ත්වවරයාගේ නමේ අර්ථය වන්නේ "මඳ ශ්‍රීය" යන්නයි. මංජුශ්‍රී බෝසතුන්, මංජුශ්‍රීකුමාරභූත යනුවෙන් ද හැඳින්වෙයි. එහි අර්ථය "කුමාර මංජුශ්‍රී" යන්නයි. මංජුශ්‍රීගේ නාමයම සහිත දෙවියකු වන්නේ  මංජුඝෝෂ ය.

## ආශ්‍රේයයන්
### උද්ධෘත
### මූලාශ්‍ර
* 

## වැඩිදුර කියවීමට
Harrison, Paul M. (2000). Mañjuśrī and the Cult of the Celestial Bodhisattvas, Chung-Hwa Buddhist Journal 13, 157-193

## බාහිර සබැඳි
*Manjushri at Khandro Net.
*Page dedicated to the Manjusri mantra, with several audio versions.
නේනාවලී ලෙන්

**නේනාවලී ලෙන්**, හෙවත් **ඛඩ්සාම්බ්ලේ ලෙන්** පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ රායිගාඩ් හි සුධාගාඩ් නම් ප්‍රදේශයේ ය. බෞද්ධ ලෙන් 37කින් යුත් මෙම සමූහය පාලි සිට 35&nbsp;km පමණ දුරින් පිහිටියේ ය. මෙම ලෙන් ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසට අයත් යැයි සැලකේ.

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
භාරතීය පුරාතත්ත්ව සර්වේක්ෂණය

**භාරතීය පුරාතත්ත්ව සර්වේක්ෂණය** හෙවත් **ඉන්දියානු පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණායතනය** නැතහොත් ඉංග්‍රීසියෙන් **Archaeological Survey of India** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු සංස්කෘතික ස්මාරක සංරක්ෂණය සහ පුරාවිද්‍යා අධ්‍යයන සඳහා වගකියන ඉන්දියානු රාජ්‍ය නියෝජිතායතනයයි. මෙය සංස්කෘතික අමාත්‍යාංශය හා සම්බන්ධිත ය. මෙය පිහිටුවන ලද්දේ එහි ප්‍රථම අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයා වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් කනිංහැම් විසින් 1861 දී ය.

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි 
* 
* World Heritage, Tentative Lists, State : India—UNESCO
* Dholavira: a Harappan City, Disstt, Kachchh, Gujarat, India, India (Asia and the Pacific), Date of Submission: 03/07/1998, Submission prepared by: Archaeological Survey of India, Coordinates: 23°53'10" N, 70°11'03" E, Ref.: 1090
කෝණ්ඩානා ලෙන්

**කෝණ්ඩානා ලෙන්** පිහිටියේ ලෝනාවාලාවට 33 km පමණ උතුරින්, කාර්ලා ලෙන්වලට 16 km පමණ වයඹදිගින් කෝණ්ඩානා නම් කුඩා ගම්මානයේ ය. මෙහි බෞද්ධ ලෙන් 16ක් ඇත. මෙම ලෙන් මුලින්ම නිර්මාණය වී ඇත්තේ ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ පමණ ය. එහි දැවමය ගෘහනිර්මාණ අනුකරණය කරමින් තැනූ අංග දැකගත හැක.

මෙහි චෛත්‍ය ගෘහය ඉදිරිපස එක් අභිලේඛනයක් පමණක් දක්නට ලැබෙන අතර එහි දානපතියන් පිළිබඳ සඳහන් වේ.

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
කුඩා ලෙන්

**කුඩා ලෙන්** පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ දකුණු කොන්කන් හි මුරුද්-ජන්ජීරා උතුරු වෙරළ තීරයෙහි නැගෙනහිර පස වූ කුඩා නම් ගම්මානයේ ය. මෙහි ඇති බෞද්ධ ලෙන් පහළොව කුඩා සහ සරල අත. එය ක්‍රි.පූ. පළමුවන සියවසේ දී නිර්මාණය කොට ඇත.

මෙහි චෛත්‍ය ගෘහයෙහි වූ බරාඳයෙහි බුදුන් වහන්සේ කැටයම් කිහිපයක් දක්නට ලැබෙන අතර, එහි පද්මය, ධර්ම චක්‍රය සහ නාග සංකේත ද දක්නට ලැබෙයි. පසුකාලීනව 5වන/6වන සියවස්වල දී මෙම ලෙන් මහායාන නිකායට නතුවූ අතර, එම නිකායයට අයත් ප්‍රතිමා නිර්මාණය විය.

මෙහිවූ අභිලේඛනය තිහ මඟින් ගිහියන්ගේ සහ පැවිද්දන්ගේ දානයන් විස්තර කරයි. මෙහි සෙඖ දායකයන් අතර යකඩකරුවන්, උද්‍යාන පාලකයකු, බැංකුකරුවකු, ලේඛකයකු, වෛද්‍යවරයකු, මල් වෙළෙන්දකු සහ අමාත්‍යවරයකු ද වේ.

Kuda-caves-01.JPG|ස්තූපය 
Kuda-caves-02.JPG|අභිලේඛන
Kuda-caves-03.JPG|කැටයම් 
Kuda-caves-04.JPG|කැටයම්
Kuda-caves-05.JPG|කැටයම්
Kuda-caves-06.JPG|කැටයම්
Kuda-caves-07.JPG|කැටයම්
Kuda-caves-08.JPG|හස්ති කැටයම්
Kuda-caves-09.JPG

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඛේද් ලෙන්

**ඛේද් ලෙන්** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ ඛේද් නගරය අසල පිහිටි පුරාතන බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකි.

මෙම ලෙන් සමූහයට විශාල විහාර ශාලාවක්, භික්ෂූන් සඳහා වූ කුටි තුනක්, සහ දිගටි ශාලාවක පිහිටි ස්තූපයක් අයත් වේ. එසේම කුඩා ලෙන් හතරක් ද මෙම සමූහයට අයත් ය. මෙම ලෙන් ඇත්තේ අතිශය කනගාටුදායක තත්ත්වයක ය.

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
* Google images

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඩෙකෑන් සානුව

**ඩෙකෑන් සානුව** යනු බටහිර සහ දක්ෂිණ ඉන්දියාවේ පිහිටි විශාල සානුවකි. මෙය උතුරු ප්‍රදේශයෙහි දී  දක්වා උසකටත්, දකුණු ප්‍රදේශයේ දී  ට වැඩි උසකටත් විහිදෙන අතර, එමඟින් ඉන්දියානු සමුද්‍ර තීරයේ පිහිටි දකුණට යොමුවූ ත්‍රිකෝණාකාර භූමිය තුළ උස්වූ ත්‍රිකෝණාකාර භූමියක් සෑදේ.

මෙය ඉන්දියානු ප්‍රාන්ත අටක් ආවරණය කරමින් විහිදෙන අතර, එයට විවිධ ගණයේ වාසස්ථාන කලාප ගණනාවක් අයත් වේ. මෙමඟින් තෙලංගානා, මහාරාෂ්ට්‍ර, කර්ණාටක , ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් , කේරළ සහ තමිල් නාඩු යන ප්‍රාන්තවල සැළකිය යුතු භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය වේ.

## ආශ්‍රේයයන්
### ග්‍රන්ථාවලිය
* 
* 

## බාහිර සබැඳි
* 
* Dynasties of Deccan
ඝෝරාවාඩී ලෙන්

**ඝෝරාවාඩී ලෙන්**, හෙවත් **ඝෝරාදේශ්වර් ලෙන්** සහ **ශේලාර්වාඩී ලෙන්**, ‍යන නම්වලින් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ පූනේ සිට 25&nbsp;km පමණ වයඹදිගින් පිහිටි ලෙන් සමූහයකි. මුල්කාලීනව බෞද්ධ ලෙන් වූ මේවායේ වර්තමානයෙහි බෞද්ධ මෙන්ම හින්දු දේව ප්‍රතිමා ද දක්නට ලැබේ.
 
මෙය පූනේ සහ මුම්බායි යා කෙරෙන NH4 අධිවේගී මාර්ගය ආසන්නයේ පිහිටා ඇත. මෙම ලෙන් ක්‍රි.ව. 3වන සහ 4වන සියවස් අවට කාලයේ නිර්මාණය වී ඇති බව පෙනේ.

මෙහි චෛත්‍යගෘහ හා සම්බන්ධ භාවනා ශාලා නවයක් ඇත. මෙහි එක් බිත්තියක වූ බ්‍රාහ්මී අක්ෂරවලින් ලියූ අභිලේඛනයක මෙම චෛත්‍යගෘහය බුදුන් ඇතුළු සංඝයා උදෙසා, "භදාන්ත්සිංහ"ගේ ශ්‍රාවකයකු වූ "ධාපර්"ගේ දියණියන් විසින් පූජා කළ බැව් දැක්වේ. මෙම චෛත්‍යගෘහය වර්තමානයේ ශ්‍රී ඝෝර්වාදේශ්වර් දේවාලය ලෙස හැඳින්වේ.

## බාහිර සබැඳි
*Ghorawdeshwar Temple

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
යේර්ඵාල් ලෙන්

**යේර්ඵාල් ලෙන්**, හෙවත් **යේර්ඵාලේ ලෙන්**, ‍යනු ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ උම්බ්‍රාජ් අසල පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකි. මෙම යළි ලෙන් සොයාගනු ලැබූයේ ඉතා මෑතක දී, 1979 පමණ ය. මෙම ලෙන් කරාඩ් ලෙන්වල නුදුරින් පිහිටා ඇත (25&nbsp;km පමණ).

මෙම සමූහයේ ස්තූපයක් සහිත කුඩා චෛත්‍ය ගෘහයක් ඇත.

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
කරාඩ් ලෙන්

**කරාඩ් ලෙන්** ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ කෝයිනා ගඟ අසල කරාඩ් සිට කිලෝමීටර 5ක් නිරිත දෙසින් ජාඛින්වාඩි ගම්මානය අසල පිහිටි ලෙන් 66කින් යුත් බෞද්ධ ස්මාරක සමූහයකි. මෙයට අයත් ලෙන් කාණ්ඩ වන්නේ:
* අගශිව් ලෙන් 
* භෛරව් ලෙන් 
* දෝන්ග්‍රායි ලෙන් ) 

මෙහි ඇතැම් ලෙන් අගශිව් කඳුගැටයේ ද, සමහර ලෙන් ජාඛින්වාඩි අවට ද පිහිටා ඇත.
මෙහි දකුණට මුහුණලා පිහිටි ලෙන් වැදගත් වේ. මෙහි නිම්නයේ ද ලෙන් පිහිටා ඇත. මෙහි එක් ලෙනක චෝඛාමේල අවුරුදු 8ක් වාසය කළ හෙයින් එම ලෙන ඔහුගේ නමින් හැඳින්වේ.

ක්‍රි.ක්‍රි.පූ. පළමුවන සියවසේ කැන ඇති මෙහි ලෙන් ඉතා චාම් ය.

*ලෙන් අංක 5 - ආදිතම බෞද්ධ සංකේත දක්නට ලැබේ.
*ලෙන් අංක 30 - බෞද්ධ සංකේත

මෙහි වූ අභිලේඛනයෙහි මෙය *ගෝපාල*ගේ පුත් *සංඝමිත්‍ර*ගේ දානයක් බැව් සඳහන් වේ.

File:Karad caves Dongrai Leni.jpg|කරාඩ් ලෙන්, දෝන්ග්‍රායි ලේනී.
File:Agashiv cave.jpg|කරාඩ් ලෙන්, අගශිව් ලෙන්වලින් එකක්.
File:Buddhist Cave 7, Jakhinwadi, Karad.jpg|බෞද්ධ ලෙන අංක 7, ජාඛින්වාසි, කරාඩ්.
File:Buddhist Cave 9, Jakhinwadi, Karad.jpg| බෞද්ධ ලෙන අංක 9, ජාඛින්වාසි, කරාඩ්.

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
* Exploration at Karad

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ඨානාලේ ලෙන්

**ඨානාලේ ලෙන්** හෙවත් **නාඩ්සූර් ලෙන්** ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ බටහිර මහාරාෂ්ට්‍රයේ මුම්බායි සිට  පමණ ගිනිකොණදිගට වන්නට පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් 23කින් යුත් සමූහයකි. මෙය රායිගාඩ් හි සූධාගාඩ් තාලුකාවේ ඨානාලේ ගම්මානයේ පිහිටියේ ය.

මෙම ලෙන් නිර්මාණය කොට ඇත්තේ ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ දී ය.

මෙම ලෙන් භාරතීය පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණායතනය විසින් ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් ලෙස නම්කොට ඇත.

File:Nadsur caves.jpg|නාඩ්සූර්/ඨානාලේ ලෙන්
Thanale.jpg|සාමාන්‍ය දර්ශනය
Stoop at Thanale Caves.jpg|ලෙන් තුළ ඇති ස්තූපයක්

## ආශ්‍රේයය්න්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
වායී ලෙන්

**වායී ලෙන්** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍රයේ වායී සිට 7 km පමණ උතුරින් ලෝනාරා ප්‍රදේශයේ පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් 9කින් යුත් සමූහයකි. 
මෙහි චෛත්‍ය ශාලාවෙහි වූ ස්තූපය ශිව දේවාලයක් බවට පත්කොට ඇත.

Wai caves Pandavgad Leni entrance.jpg|වායී ලෙන්, පාණ්ඩවගාඩ් ලෙනෙහි පිවිසුම.
Wai caves Lohare Leni.jpg|වායී ලෙන්, ලෝහාරේ ලෙන ().

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ශිර්වල් ලෙන්

**ශිර්වල් ලෙන්** ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ පූනේ සිට 48 km පමණ දකුණට වන්නට ශ්‍රීවල් නම් කුඩා ගම්මානයේ පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් 15කින් යුත් සංකීර්ණයකි.

මෙහි එක් චෛත්‍ය ගෘහයක් සහ විහාර ශාලා 14ක් ඇත. මෙම ලෙන් චාම් වන අතර, මුල්කාලීන බෞද්ධ සම්ප්‍රදායයන් අනුව නිර්මාණය කොට ඇති බව පෙනේ.

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
මන්මෝඩි ලෙන්

**මන්මෝඩි ලෙන්** (मानमोडी लेणी) ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ජුන්නර් නගරයට 3&nbsp;km පමණ දකුණින් පිහිටි කනින ලද ලෙන් සමූහයකි. ජුන්නර් ලෙන් වටා පිහිටි අනෙක් ලෙන් වන්නේ: තුල්ජා ලෙන්, ශිව්නේරි ලෙන් සහ ලෙන්‍යාද්‍රි ලෙන් ය.

## ආශ්‍රේයයන් 
## බාහිර සබැඳි 
* Kevin Standage, An Indian Travel Photography Blog (Manmodi caves)

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
පිතල්ඛෝරා

**පිතල්ඛෝරා ලෙන්** පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍රයේ බටහිර ඝාට්ස් හි සතමාලා කලාපයේ ය. මෙය ක්‍රි.පූ. තෙවන සියවස තෙක් දිවෙන ඉතිහාසයක් සහිත පුරාතන බෞද්ධ ලෙන් 14කින් සමන්විත ය. ඒ අනුව මෙම ලෙන් ඉන්දියාවේ ආදිතම ශෛලකර්ම ගෘහනිර්මාණයක් ලෙස සැළකේ. එල්ලෝරාවේ සිට කිලෝමීටර 40ක් පමණ දුරින් පිහිටි මෙම ස්ථානයට ළඟා වීමට කොන්ක්‍රීට් පියගැට පෙළක් ඇත.

## සටහන්
## වැඩිදුර කියවීමට
*

## බාහිර සබැඳි
*Pitalkhora, archeological site, Encyclopædia Britannica
*Pitalkhora Caves at Archaeological Survey of India
*Pitalkhora Yaksha: Sankarin?, M. S. Mate (1966)
*Les temples rupestres de Pitalkhora en Inde, S Ueda (1978)
පෝහාලේ ලෙන්

**පෝහාලේ ලෙන්**, හෙවත් **පෝහාලා ලෙන්** නැතහොත් **පාවාලා ලෙන්**, ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍රයේ කොල්හාපූර් දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටි බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකි. මෙය කොල්හපූර් සිට 15km පමණ ඊසානදිගින් පිහිටා ඇත.

ලෙන් සරල අයුරින් නිමවා ඇති අතර, ඒවා ජ්‍යෝතිබා හි කඳුගැටය අසල කැන ඇත.

මෙහි අඩි 34 පමණ වූ විශාල විහාර ශාලාවක් ඇති අතර, එහි පැති තුනෙහි කුළුණු 14ක් ඇති අතර, ප්‍රධාන ශාලාව වටා කුටි 22ක් දක්නට ලැබේ.

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
සංකස්ස

**සංකිස්ස** (හෙවත් **සංකාසියා**, **සංකස්ස** සහ **සංකස්‍ය**) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඉන්දියානු නගරයකි. මෙම නගරය ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ සමයෙහි ප්‍රමුඛ නගරයක් විය. බෞද්ධ මූලාශ්‍ර අනුව මෙය සාවත්ථීයෙහි මණ්ඩල තිහට අයත් ය. ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ මහා පරිනිර්වාණයෙන් පසු, අශෝක රජ සමයේ මෙම ප්‍රදේශය සංවර්ධනය කෙරුණු අතර, නගරයේ අශෝක ස්තම්භයක් ද පිහිටුවා තිබේ. වර්තමානයෙහි මෙම ස්තම්භයේ හස්ති ස්තම්භ ශීර්ෂය දක්නට ලැබේ. බුදුන් වහන්සේ අනුස්මරණය කිරීම උදෙසා මෙහි විහාරයක් සහ ස්තූපයක් ද තනවා ඇත. වර්තමානයේ මෙම විහාරය ශේෂව ඇති අතර, ස්තූපයේ නටබුන් හඳුනාගත හැක.

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
*
*
*Sankassa Video Documentary (in Sinhalese) Ancient Buddhist events at Sankissa
* http://www.palikanon.com/english/pali_names/sa/sankassa.htm
* maps.google The place where Lord Buddha show Twin Miracle (Pali:Yamaka Patihara). - Sravasti
* maps.google The place where Lord Buddha came down from Daowadung. - Sankisa
ශ්‍රාවස්තී

**ශ්‍රාවස්තී** (; පාලි: '''''') යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඉන්දියානු නගරයක් වන අතර, එය ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ සමයේ ඉන්දියාවේ පැවති විශාලතම නගර සය අතුරින් එකකි. නගරය පිහිටා තිබූයේ සශ්‍රීක ගංගා තැන්නේ වර්තමාන ශ්‍රාවස්තී දිස්ත්‍රික්කයට අයත් ප්‍රදේශයේ ය. එය  මෙය උත්තර් ප්‍රදේශ් හි දේවීපාටන් කොට්ඨාසයේ බල්රාම්පූර් අසල පිහිටි අතර, ලක්නව් සිට  පමණ ඊසානදිගින් පිහිටියේ ය. මින් පෙර, මෙය බහ්රායිච් දිස්ත්‍රික්කයට අයත්ව තිබූ නමුත්, වර්තමානයෙහි පරිපාලන හේතූන් මත එය බෙදා වෙන්කොට ඇත.

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
* maps.google The place where Lord Buddha show Twin Miracle (Pali:Yamaka Patihara). - Shravasti
* maps.google The place where Lord Buddha came down from Daowadung. - Sankisa

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
දේවීපාටන් මණ්ඩලය

**දේවීපාටන් මණ්ඩලය** හෙවත් **දේවීපාටන් කොට්ඨාසය** යනු ඉන්දියාවේ උත්තර් ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ පිහිටි පරිපාලන භූගෝලීය ඒකකයකි. වර්තමානයෙහි (2005), මෙම මණ්ඩලය ‍යටතට පහත දිස්ත්‍රික්ක අයත් වේ: 
* ගෝණ්ඩා, 
* බහ්රායිච්, 
* ශ්‍රාවස්තී, සහ 
* බලරාම්පූර්.
* බරාබන්කී.

මෙම මණ්ඩලයේ මූලස්ථානය ගෝණ්ඩා ය.

## ආශ්‍රේයයන්
සුගත් චන්ද්‍රසිරි බණ්ඩාර

දිසානායක මුදියන්සේලාගෙ සුගත් චන්ද්‍රසිරි බන්ඩාර ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදා සොල්දාදුවකු වේ. ඔහු ශ්‍රී ලාංකික සිවිල් යුද්ධයේ අවසාන භාගය වූ, හතරවෙනි ඊලාම් යුද්ධයේදි හමුදාවේ විශේෂ බලකා රෙජිමෙන්තුවේ සේවය කරන ලදි. චන්ද්‍රසිරි බණ්ඩාර තම ජීවිතය කැපකරමින් දෙමළ ඊලාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානයේ මරාගෙන මැරෙන ප්‍රහාරයක් වැළක්වීමට කටයුතු කිරීම හේතුවෙන්, ඔහුව ශ්‍රී ලංකාවේ විශිෂ්ටතම හමුදා ප්‍රදානය වූ, පරම වීර විභූෂනයෙන් පිදුම් දෙන ලදීය.

## පුද්ගලික ජීවිතය 
චන්ද්‍රසිරි බණ්ඩාර මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ, බිබිලේ නගරයේ උපත ලදීය. ඔහුගෙ බිරිඳ වූ මංගලිකා සමග විවාහයෙන් පසු ඔවුන් රත්මලානෙහි පදිංචි වූ අතර ඔවුන් දෙදෙනාට එක් දියනියක් විය.

## වෘත්තිය 
### 2009 පෙබරවාරි 3 ක්‍රියාන්විතය 
2009 පෙබරවාරි මුල වනවිට, ශ්‍රී ලංකානු හමුදාවෝ කොටි හමුදාවන් පුදුකුඩිඉරිප්පු හි කුඩා ප්‍රදේශයකට සීමා කොට තිබූහ. 2009 පෙබරාවාරි 3 වැනිදා, කොටි හමුදාව ප්‍රහාරයක් එල්ල කල අතර, හමුදාවේ 4 වෙනි කාර්‍ය බලකාය (පසුව 64 වෙනි අංශය) එයින් පසුබැස්සහ. මේ අතර, 2 වෙනි විශේෂ බලකායේ ඒකක මෙම ප්‍රහාරය මැඩ පැවැත්වීම සඳහා කැඳවන ලදි. මේ වන විට චන්ද්‍රසිරි බන්ඩාර එම බලකායේ කෝප්‍රල්වරයෙකු ලෙස සේවය කරමින් සිටියේය.

කොටි ත්‍රස්තයින් මෙම විශේෂ බලකාය වෙත මරාගෙන-මැරෙන, පුපුරන ද්‍රව්‍ය සහිත, සන්නාහ-තහඩු වලින් යුත් ට්‍රක් රථයක් එවන ලදි. සැහැල්ලු ගිනි අවි වලින් එල්ල කරන ප්‍රහාර මෙම ට්‍රක් රථය නැවැත්වීමට සමත් නොවූ අතර, RPG-7 රොකට් විදිනයකින් සන්නද්ධ වූ චන්ද්‍රසිරි බන්ඩාර එයින් ට්‍රක් රථය විනාශ කිරීම සඳහා ඉදිරියට ගියේය. ඔහු ට්‍රක් රථය වෙත රොකට්ටුවක් එල්ල කලත් එය පිපිරී ගියේ නැත. චන්ද්‍රසිරි බණ්ඩාර ඉක්මනින් තවත් රොකට්ටුවක්, රොකට් විදිනයට ඇතුලු කලේය.

ඒ වනවිට ට්‍රක් රථය ඉතා ආසන්නයට පැමිණ තිබූ අතර ඊළඟ රොකට්ටුවද එයට එල්ල කලහොත් තමාද ඒ පිපිරීමට හසුවන බව චන්ද්‍රසිරි බන්ඩාරට වැටහිනි. කෙසේ නමුත් ඔහු ඉතා ඉක්මන් තීරනයකින් ඊළඟ රොකට්ටුවද ට්‍රක් රථයට එල්ල කලේය. ට්‍රක් රථයේ සන්නාහය විනිවිද ගිය රොකට්ටුව එය තුලදී පුපුරා ගියේ එය සම්පූර්නයෙන්ම විනාශ කරමිනි. පිපිරීමට හසුවූ චන්ද්‍රසිරි බණ්ඩාර සොල්දාදුවා මරණයට පත් වූවත්, එම කණ්ඩායමේ සිටි බොහෝ සොල්දාදුවන් ජීවිතය බේරාගන්නට සමත් විය.

## ඇවෑමෙන් පසු 
කෝප්‍රල් චන්ද්‍රසිරි බණ්ඩාර මරණයෙන් පසු සැරයන් තනතුරට උසස් කරන ලදි. තවද, ඔහුගේ ක්‍රියාවන්ට පරම වීර විභූෂනයද යෝජන කෙරුනු අතර 2012 මැයි 16 වැනිදා ආරක්ෂක ලේකම් ගැසට් ප්‍රකාශනයකින් දැනුම් දෙන ලද්දේ චන්ද්‍රසිරි බණ්ඩාර ඇතුලු 14 දෙනෙකුට මෙම පදක්කම හිමි වන බවයි. 

2012 මැයි 19 වන දින, යුද්ධය අවසන් වී වසර තුනක් ගතවන දින, ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ විසින් මෙම පදක්කම චන්ද්‍රසිරි බණ්ඩාර වෙනුවෙන් ඔහුගේ සමීපතමයෙකුට ප්‍රදානය කරන ලදි. විශේෂ බලකායෙන් මේ පදක්කම ලැබූ හතර වැනියා ඔහු විය. ඔහු නියත මරණය හමුවේ, තමාගෙ ජීවිතය වෙනුවෙන් පසු නොබැස, තම සහෘදයින්ගේ ජීවිත බේරාගැනීමේ අරමුණින් ක්‍රියා කිරීම අතිශයින් පැසසුමට ලක්විය. ඔහුගේ සහ එම රෙජිමෙන්තුවේ එම පදක්කම ලැබූ අනෙක් අයගේ නම් වවුනියාවේ පිහිටි ඔවුන්ගේ බලකා මූලස්ථානයේ ඇති විශේෂ සමරු පලකයක සටහන් කොට ඇත.

## මූලාශ්‍ර 
Sugath Chandrasiri Bandara - Wikipedia
පාටලීපුත්‍ර

නූතන පැට්නාවට යාබදව පිහිටි **පාටලීපුත්‍ර** (IAST: ) පුරාතන ඉන්දියාවේ පැවති නගරයකි. ක්‍රි.පූ. 490 පමණ මගධයේ පාලක උදයින් විසින් කුඩා බලකොටුවක් (පාටලීග්‍රාම) ලෙස ගොඩනැගූ මෙය ගංගා නදිය අසල පිහිටියේ ය.
 
මෙය ශිශුනාග අධිරාජ්‍යය (ක්‍රි.පූ.. 413–345), නන්ද අධිරාජ්‍යය (ක්‍රි.පූ. 460 හෝ 420–325), මෞර්ය අධිරාජ්‍යය (ක්‍රි.පූ. 320–180), ගුප්ත අධිරාජ්‍යය (ක්‍රි.ව. 320–550), සහ පාල අධිරාජ්‍යය (ක්‍රි.ව. 750–1200) වැනි බලවත් රාජ්‍ය යටතේ අගනගරයක් ලෙස පැවතී ඇත. මෞර්ය යුගයේ දී, මෙම නගරය ලොව විශාලතම නගරවලින් එකක් ලෙස සැලකිණි. ග්‍රීක තානාපති, දේශාටක සහ ඉතිහාසඥ මෙගස්තීනිස්ට අනුව, මෞර්ය අධිරාජ්‍ය සමයේ (ක්‍රි.පූ.. 320–180 පමණ) මෙය ලොව වඩාත් සඵල ප්‍රාදේශීය ස්වයං පාලන තන්ත්‍රයක් පැවති මුල්ම නගර අතුරින් එකකි. ක්‍රි.ව. 7වන සියවසේ සිට පරිහානියට පත්වෙමින් පැවති පාටලීපුත්‍රය ශේර් ෂා සූරි (1538–1545) පාලන සමයේ දී යළි පුනර්ජීවයක් ලද අතර, එය *පැට්නා* ලෙස නම් කෙරිණි.

නූතන පැට්නා පරිශ්‍රයෙහි පුරාවිද්‍යා කැනීම් ගණනාවක් සිදුකොට තිබේ. 20වන සියවස අවට කාලයේ පැට්නාවේ සිදුකරන ලද කැනීම්වලින් දැවමය ආධාරක යොදා සවිබල ගැන්වූ විශාල ප්‍රාකාරයක නටබුන් හමු විය.

## ආශ්‍රේයයන්
## මූලාශ්‍ර
* 
* 

## වැඩිදුර කියවීමට
* Bernstein, Richard (2001). *Ultimate Journey: Retracing the Path of an Ancient Buddhist Monk (Xuanzang) who crossed Asia in Search of Enlightenment*. Alfred A. Knopf, New York. 

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
පාවා

**පාවා** (වර්තමාන පාද්‍රෞනා) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඉන්දියානු නගරයක් වන අතර, එය මහාවීර සහ ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ සමයේ වැදගත්කමක් ඉසිලී ය. මල්ල රජ දරුවන්ගේ නගරයක් වූ මෙම ස්ථානය වෙත බුදුන් වහන්සේ සිය අවසන් චාරිකාවෙහි දී පැමිණ තිබේ. එහි දී භෝගගාමයේ සිට පැමිණි උන් වහන්සේ චුන්දයන්ගේ අඹ වනයේ විවේක ගෙන තිබේ. පාවාව පිහිටියේ ඉන්දියාවේ උත්තර් ප්‍රදේශ් හි කුෂිනගර් සිට කිලෝමීටර 15 පමණ නැගෙනහිරට් වන්නට ය.

පාවාවේ විසූ චුන්ද බුදුන් වහන්සේට අවසන් දානය පිළිගැන්වී ය. මෙම අවස්ථාවේ දී චුන්ද සූත්‍රය දේශනා කරන ලදී. පාවා සිට බුදුන් වහන්සේ කක්කුට්ඨ ගඟ තරණය කොට කුෂිනගර් වෙත වැඩම කළහ.

සංගීති සූත්‍රය අනුව, බුදුන් වහන්සේ පාවා හි වැඩසිටින සමයේ මල්ලයන් විසින් සිය උබ්භතක නම් ශාලාව විවෘත කළ අතර, බුදුන් වහන්සේ එහි ප්‍රථම වරට ධර්ම දේශනයක් කොට තිබේ. බුදුන් වහන්සේගේ දේශනයෙන් පසු, සාරිපුත්ත රහතන් වහන්සේ විසින් සංගීති සූත්‍රය සජ්ඣායනය කොට ඇත.

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
වාරාණසී

**වාරාණසී** (), හෙවත් **බෙනාරස්**, **බනාරස්** (*Banāras*  ) හෝ **කාශී** (*Kāśī* ) යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ ඉන්දියාවේ උත්තර් ප්‍රදේශ් හි ගංගා නදියෙහි ඉවුර අසබඩ පිහිටි නගරයකි. මෙය ප්‍රාන්ත අගනගරය වන ලක්නව් සිට  ගිනිකොණදිගින් ද, අලහබාද් සිට  පමණ නැගෙනහිරට වන්නට ද පිහිටා තිබේ. ඉන්දියාවේ ප්‍රධාන ආගමික මූලස්ථානයක් වන මෙය, හින්දු ආගම සහ ජෛන ආගම තුළ එන සප්ත පූජනීය නගර (*සප්ත පූරි*) අතර වඩාත්ම ශුද්ධ වූ නගරය ලෙස සැලකෙයි. එසේම මෙය බුද්ධාගමෙහි සහ රවිදස්සියා හි වර්ධනය කෙරෙහි බෙහෙවින් ඉවහල් විය. වාරාණසී පිහිටියේ ජාතික අධිවේගී මාර්ග අංක 2 අසල වන අතර, එහි වාරාණාසි සන්ධිය දුම්රිය ස්ථානය සහ ලාල් බහදූර් ශාස්ත්‍රී අන්තර්ජාතික ගුවන්තොටුපල පිහිටා තිබේ.

වාරාණසී වානිජමය අතින් ද වැදගත් නගරයක් වූ අතර, එය මස්ලින් සහ සේද රෙදි, සුවඳ විලවුන්, ඇත්දළ නිර්මාණ සහ ප්‍රතිමා සඳහා ප්‍රසිද්ධියක් ඉසිලී ය. ක්‍රි.පූ. 528 අවට කාලයේ, බුදුන් වහන්සේ සිය මංගල ධර්ම දේශනය වූ "ධර්මචක්‍ර ප්‍රවර්තන සූත්‍රය" දේශනා කළේ මෙහි යාබද සාරනාත් හි දී ය. මෙම නගරයෙහි ඇති තවත් ආගමික වැදගත්කමක් ලෙස ක්‍රි.ව. 8වන සියවසෙහි දී ආදි ශංකර විසින් ශෛවාගමික නිකායයක් ස්ථාපනය කිරීම දැක්විය හැක. මධ්‍යකාලීන යුගයේ මුසල්මාන පාලන සමයේ පවා නගරය හින්දු ආගමෙහි වැදගත් ස්ථානයක් ලෙස පැවතිණි. රාමගේ දිවිය අලලා තුල්සිදාස්  විසින් *රාම් චරිත් මානස්* ‍රචනා කරන ලද්දේ වාරාණසී හි ය. භක්ති ව්‍යාපාරයෙහි වැදගත් චරිත වන කබීර් සහ රවිදාස් උපත ලැබූයේ වාරාණසී හි ය. සීක් ආගම බිහිකිරීමෙහි ලා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉසිලූ ගුරු නානක් ක්‍රි.ව. 1507 දී මහා ශිවරාත්‍රිය වෙනුවෙන් වාරාණසී වෙත පැමිණියේ ය.

## ආශ්‍රේයයන් 
### උද්ධෘත 
## බාහිර සබැඳි 
* Official website of Varanasi District
* State Government Tourism Website
* 
* 
* Banaras Bibliography  at the Südasien-Institut, Heidelberg University
පිප්‍රහ්වා

**පිප්‍රහ්වා** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ උත්තර් ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ සිද්ධාර්ථ්නගර් දිස්ත්‍රික්කයේ බිර්ද්ර් අසල පිහිටි ගම්මානයකි. කාලනාමක් සහල් නම්වූ සුවඳවත් කුළුබඩු වර්ගය මෙහි වගාකරනු ලබයි. මෙය ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ උත්පත්තිය සිදුවූ ලුම්බිණියේ සිට සැතපුම් 12ක් දුරින් පිහිටා ඇත.

පිප්‍රහ්වාව වඩාත්ම ප්‍රකට වී ඇත්තේ එහි වූ පුරාවිද්‍යා අඩවිය නිසායි. මෙහි සිදුකළ කැනීම් අනුව, ශාක්‍ය වංශිකයන් වෙත ලබාදුන් බුදුන් වහන්සේගේ භෂ්මාවශේෂවලින් කොටසක් මෙහි නිදන් කොට ඇති බව පෙනේ. විශාල ස්තූපයක් විහාරස්ථානයක නටබුන් ද මෙහි දක්නට ලැබෙන අතර, යාබදව කෞතුකාගාරයක් ද පවතියි.

## සටහන්
## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
* Piprahwa Museum 
* ASI
ලෙන්‍යාද්‍රි

**ලෙන්‍යාද්‍රි** (, Leṇyādri), හෙවත් ඇතැම් අවස්ථාවල දී **ගණේෂ ලෙන**, **ගණේෂ් පහාර්** ලෙන් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ පූනේ දිස්ත්‍රික්කයේ ජුන්නර් සිට  පමණ උතුරින් පිහිටි ලෙන් 30කින් යුත් බෞද්ධ ලෙන් සමූහයකි. ජුන්නර් නගරය අවට ඇති සෙසු ලෙන් වන්නේ: මන්මෝඩි ලෙන්, ශිව්නේරි ලෙන් සහ තුල්ජා ලෙන් ය.

මුලින් බෞද්ධ විහාරයක්ව තිබූ මෙහි ලෙන් අංක 7, පසුකාලීන ගණේෂ වන්දනය සඳහා වූ හින්දු දේවාලයක් බවට පත්ව ඇත. එය බටහිර මහාරාෂ්ට්‍රයේ ඇති ප්‍රධාන ගණේෂ දේවාල අටක් වන අෂ්ටවිනායක් දේවාල අතුරින් එකකි. ලෙන්වලින් විසිහයක් අංකනය කොට ඇත. දකුණට මුහුණලා ඇති ලෙන් නැගෙනහිර සිට බටහිර දිශාවට අංකනය කොට ඇත. ලෙන් අංක 6 සහ 14 are *චෛත්‍යගෘහ* වන අතර සෙසු ලෙන් *විහාර* (ආවාස ශාලා) වේ.

## ආශ්‍රේයයන්
; Books
*
* 

## බාහිර සබැඳි
* Kevin Standage, An Indian Travel Photography Blog (Lenyadri caves)

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
පාටන් ලෙන්

**පාටන් බෞද්ධ ලෙන්** ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ සතාරා දිස්ත්‍රික්කයේ පාටන් අසලින් මෑතක දී සොයාගන්නා ලද ලෙන් සමූහයකි. මෙසේ ලෙන් එකොළහක් සොයාගන්නා ලද අතර, ඒවා පාටන් හි තක්මානේ, යේර්ඵාල්, යේරාද්වාඩි වැනි විවිධ ස්ථාන හතරක පිහිටා ඇත.

මෙම ලෙන් ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසේ මුල් බාගයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ.

Yerphale Buddhist cave in Patan.jpg|පාටන් හි යේර්ඵාල් බෞද්ධ ලෙන් 

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
ගයා, ඉන්දියාව

**ගයා** යනු ඉන්දියාවේ බිහාර් ප්‍රාන්තයේ දකුණු පෙදෙසෙහි පිහිටි ඓතිහාසික වැදගත්කමක් සහිත ප්‍රධාන සංචාරක ආකර්ෂණස්ථානයකි. ගයාව පිහිටියේ බිහාරයේ අගනගරය වන පැට්නාවට  පමණ දකුණට වන්නට ය. මෙය එම ප්‍රාන්තයේ දෙවන විශාලතම නගරය වන අතර, 470,839ක ජනගහනයකින් යුක්ත ය. එසේම මෙය ගයා දිස්ත්‍රික්කයේ සහ මගධ් මණ්ඩලයේ මූලස්ථානය ද වේ. නගර පැති තුනකින් කුඩා කඳුගැට ත්‍රිත්වයක් මඟින් (මංග්ලා-ගෞරි, ශෘංග-ස්ථාන්, රාම්-ශිලා, සහ බ්‍රහ්මයෝනී) වටවී ඇති අතර, එහි නැගෙනහිරින් ඵාල්ගු ගඟ ගලා බසියි.

ගයාව ජෛන, හින්දු, සහ බෞද්ධ යන ආගම් තුන සඳහාම වැදගත් ස්ථානයකි. ගයාව පිළිබඳ ඉන්දීය මහා වීරකාව්‍ය වන *රාමායණය* සහ *මහාභාරතය* තුළ සඳහන් ය. ඒ අනුව රාම, සීතා සහ ලක්ෂ්මණ සිය පියා වූ දශරථ වෙනුවෙන් පිඬු දානයක් ලබාදුන්නේ මෙහි දී ය එම නිසා මෙම ස්ථානය පිණ්ඩාදාන චාරිත්‍රය උදෙසා වැදගත් හින්දු වන්දනා ස්ථානයක් වේ. බුදුන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත්වුණු බුද්ධ ගයාව පිහිටියේ ද මෙහි වන අතර, එය බුද්ධාගමේ එන ප්‍රධාන ශුද්ධ ස්ථාන සතරෙන් එකකි. බුද්ධ ගයාවෙහි පිහිටි මහාබෝධි විහාර සංකීර්ණය ලෝක උරුම අඩවියක් ද වේ.

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
*
මණ්ඩපේශ්වර් ලෙන්

**මණ්ඩපේශ්වර් ලෙන්** () ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර හි මුම්බායි අසල බෝරිවලි ප්‍රදේශයේ පොයින්සූර් කඳුගැටයේ පිහිටි 8වන සියවට අයත් ශිව

## ආශ්‍රේයයන්
## වැඩිදුර කියවීමට
* Vakil, Kanaiyalal H. (1932) *Rock-cut temples around Bombay at Elephanta and Jogeshwari, Mandapeshwar and Kanheri*, Bombay: D. B. Taraporevala Sons.

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
පන්හාලාකාජී ලෙන්

**පන්හාලාකාජී ලෙන්** පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ මහාරාෂ්ට්‍ර ප්‍රාන්තයේ රත්නගිරි දිස්ත්‍රික්කය තුළ, මුම්බායි සිට 160km පමණ දකුණට වන්නට ය. මෙය බෞද්ධ ලෙන් 30කින් පමණ සමන්විත ‍ය. ක්‍රි.ව. 3වන සියවසේ පමණ හීනයාන බෞද්ධ නිකායයෙහි ආභාසය අනුව නිර්මාණය වූ මෙහි මුල්කාලීන ලෙන් අංක 5 හි ස්තූපය ඉදිවී තිබේ.
*ලෙන් අංක 10 තුළ *මහා-චන්ද්‍රරෝෂණ* දේව රුවක් දක්නට ලැබේ. මෙම දේවතාවා ස්තූපය මත දක්නට ලැබෙන අතර, එය රත්නගිරිය සහ ඔරිස්සාවේ පුරාතන බෞද්ධ විහාර සිහිගන්වයි.
*ලෙන් අංක 14 තුළ *නාථ් පන්ථ* දේව රූ සහිත ය.
*ලෙන් අංක 19 තුඅල ශුවලිංගයක් දක්නට ලැබේ. එහි සිවිලිමේ හින්දු සූත්‍ර දක්නට ලැබේ.
*ලෙන් අංක 29 *නාථ් පන්ථ* විසින් භාවිතයට ගෙන ඇති අතර, එය *ගෞර් ලෙන* ලෙස නම්කොට ඇත.

File:Cave_temple_at_panhaalekaji.jpg|කුළුණු 
File:Shilppatta.jpg|හස්ති කැටයම් 
File:Panhalakaji Caves.jpg|ශෛලමය කුළුණු
File:Panhalakaji Caves1.jpg|ශෛලමය කැටයම්

File:Panhalakaji Caves3.jpg|ශෛලමය කැටයම්

## ප්‍රවේශ විය හැකි ආකාර
*දුම්රියෙන්: ආසන්නතම දුම්රිය ස්ථානය පිහිටියේ ඛේද්, ‍රත්නගිරි හි ය.
*මහා මාර්ග: දාපෝලි හි NH 4 අධිවේගී මාර්ගය අසල ය.

## බාහිර සබැඳි
* Map of Panhalakaji Caves 

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
උදයගිරි, ඔඩිෂා

**උදයගිරි** (ඔඩියා: ଉଦୟଗିରି) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ඔඩිෂා ප්‍රාන්තයේ පිහිටි විශාලතම බෞද්ධ විහාරාරාම සංකීර්ණයයි. මෙයට ප්‍රධාන ස්තූප සහ ආරාම ඇතුළත් වේ. මෙය සහ යාබදව පිහිටි ලලිත්ගිරි හා රත්නගිරි යන බෞද්ධ විහාරස්ථාන එක්ව ගත්කල "රත්නගිරි-උදයගිරි-ලලිත්ගිරි" "වජ්‍රමය ත්‍රිකෝණය" ලෙස හඳුන්වයි. මුලින් විශ්වාස කෙරුණේ මේ සියල්ල පුරාතන මූලාශ්‍රයන් හි එන පුෂ්පගිරි විහාරයම බවයි. නමුත් වර්තමානයෙහි ඒවා වෙනමම ස්ථාන ලෙස සැළකේ. මෙම ස්ථානයෙන් හමුවන අභිලේඛනමය සාධක අනුව, උදයගිරියෙහි අතීත නාමය වන්නේ "මාධවපුර මහාවිහාරය" යන්නයි. මෙම බෞද්ධ විහාර සංකීර්ණය ක්‍රි.ව. 7වන සහ 12වන සියවස් අතර කාලයේ සක්‍රීයව පැවති බව පෙනේ.

## ආශ්‍රේයයන්
## ග්‍රන්ථාවලිය
*
*

## වැඩිදුර කියවීමට
* Donaldson, Thomas Eugene, *Iconography of the Buddhist Sculpture of Odisha*, 2001, Abhinav Publications, , Volume 1 is the text, given page references, and 2 the plates, given figure numbers.

## බාහිර සබැඳි
*Flickr.com: Photos of Udayagiri Complex

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
වජ්ජි

**වජ්ජි**  (  ) හෙවත් **වෘජ්ජි** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඉන්දියාවේ සොළොස් මහාජනපද අතුරින් එකක් වූ සමූහාණ්ඩුවකි. මෙහි පාලන ප්‍රජාව අතරට ලිච්ඡවීන් ඇතුළු වංශ කිහිපයක් අයත් විය. මෙහි පාලනය පැවති ප්‍රදේශයට වර්තමාන උතුරු බිහාරයේ මිථිලාව අයත් වූ අතර, මෙහි අගනගරය වූයේ වෛශාලියයි. මෙම මහාජනපදයේ නාමය එහි පාලන වංශයක් වූ වෘජ්ජීන්ගේ නාමයෙන් පැනනැඟුණකි. වජ්ජි රාජ්‍යයේ සමූහාණ්ඩු පාලන තන්ත්‍රයක් පැවති බව සඳහන් වේ. මෙම වංශය පිළිබඳ පාණිනි, චානක්‍ය සහ හියුංසාං විසින් ද සඳහන් කොට තිබේ.

## භූමිය
වජ්ජි භූමිය පිහිටියේ බිහාරයේ ගංගා නදියට උතුරින් වන අතර, එය මාධේශ් කලාපය තෙක් විහිදිණි. බටහිරින්, ගාන්දකී ගඟ බොහෝවිට වජ්ජියෙහි සහ මල්ලයෙහි දේශසීමාව වූ අතර, එය කෝසල මහාජනපදයෙන් ද මායිම් වන්නට ඇත. නැගෙනහිරින් මෙහි භූමිය කෝෂි සහ මහානන්ද ගක් ඉවුරුවල වූ වනාන්තර තෙක් විහිදිණි. මෙම මහාජනපදයෙහි අගනුවර වූයේ වෛශාලියයි. මෙහි වූ අනෙකුත් වැදගත් නගර සහ ගම්මාන අතරට කුණ්ඩපුර හෙවත් කුණ්ඩග්‍රාම (වෛශාලි අසල), භෝගනගර සහ හත්ථිගාම දැක්විය හැක.

## ගැලරිය

North India in 540 BCE.png|ක්‍රි.පූ. 540 පමණ ඉන්දියාවේ වෛදික යුගයේ පැවති සොළොස් මහාජනපද පෙන්වන සිතියමක්.
Anandastupa.jpg|250px|වජ්ජියෙහි අගනගරය වූ වෛශාලියෙහි *ලිච්ඡවීන්* විසින් ඉදිකළ ආනන්ද ස්තූපය.

## මේවාත් බලන්න
* පුරාතන ඉන්දියාවේ ‍රාජධානි
* මිථිලාවේ පාලකයන් ලැයිස්තුව

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:සොළොස් මහා ජනපද
මල්ල (පුරාතන ඉන්දියාව)

**මල්ල** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පුරාතන ඉන්දියාවේ සොළොස් මහාජනපද අතුරින් එකක් ලෙස සැලකෙන පුරාතන ඉන්දීය සමූහාණ්ඩු (ගණ සංඝ) රාජ්‍යයකි. මෙම ස්ථානය වැදගත් වූයේ එය  මහාවීර සහ ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය සිදුවූ ප්‍රදේශය නිසායි.

## ඉතිහාසය
මල්ල රාජ්‍යය *අංගුත්තර නිකායයෙහි* සඳහන් පුරාතන ඉන්දියාවේ *සොළොස්* (16) මහාජනපද අතුරින් එකකි. මෙය නම්කොට ඇත්තේ එම නාමයම සහිත පාලන වංශයේ නාමයෙනි. *මහාභාරතය* (VI.9.34) තුළ මෙම දේශය *මල්ලරාෂ්ට්‍ර* (මල්ල රාෂ්ට්‍රය) ලෙස සඳහන් වේ. මල්ල මහාජනපදය පිහිටියේ මගධයට උතුරිනි. කක්කුට්ඨ නදිය (වර්තමාන කුකූ) මඟින් මෙම මහාජනපදය ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිණි. මෙම කොටස් දෙකෙහි අගනගරයන් වූයේ කුසාවතී (වර්තමාන ගෝරඛ්පූර් අසල කාශියා) සහ ඊට සැතපුම් 12ක් දුරින් වූ පාවාවයි.

## මේවාත් බලන්න
*පුරාතන ඉන්දියාවේ ‍රාජධානි
* මල්ලභූම්
* ගණ සංඝ
* කෝලිය

## ආශ්‍රේයයන්
## මූලාශ්‍ර
* 
* *Gorakhpur Janpad aur Uski Kshatriya Jatiyon Ka Itihaas* By Dr. Rajbali Pandey, pp.&nbsp;291–292
* *Kshatriya Rajvansh* by Dr. Raghunath Chand Kaushik
* *Bhagwan Buddh ke Samkalin Anuyayi tatha Buddha Kendra* By Tripatkacharya, Mahopadhyaya Bikshu Buddhamitra, pp.&nbsp;274–283.

ප්‍රවර්ගය:සොළොස් මහා ජනපද
වත්ස

පැවති සොළොස් මහාජනපද නිරූපිත සිතියමක්.]]

**වත්ස** හෙවත් **වංස** (පාලි සහ අර්ධමාගධී: *වච්ච*, අර්ථය "වසු") යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ අංගුත්තර නිකායයෙහි සඳහන් පුරාතන ඉන්දියාවේ උත්තරපථයේ පැවති *සොළොස්* (දහසය) මහජනපදවලින් එකකි.
වත්ස හෙවත් වංස දේශය පිහිටියේ වර්තමාන උත්තර් ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ අලහබාද් හි ගංගා සහ යමුනා දෙගං නිම්නයේ ය.

## මේවාත් බලන්න
*පුරාතන ඉන්දියාවේ ‍රාජධානි

## ආශ්‍රේයයන්
### උද්ධෘත
### මූලාශ්‍ර
* 

ප්‍රවර්ගය:සොළොස් මහා ජනපද
කුරු රාජධානිය

පැවති සොළොස් මහාජනපද පෙන්වන සිතියමක්.]]

**කුරු** () යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ උතුරු ඉන්දියාවේ යකඩ යුගයේ පැවති වෛදික ඉන්දු-ආර්ය ගෝත්‍රික සන්ධානයකි. මෙය වත්මන් දිල්ලි, හර්යානා, පන්ජාබ් සහ බටහිර උත්තර් ප්‍රදේශ් හි ඇතැම් ප්‍රදේශවල ව්‍යාප්තව පැවතුණකි. මෙය පසුකාලීන ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ පළමු වාර්තාගත රාජ්‍ය-මට්ටමේ සමාජය ලෙස සැලකෙයි.

## සටහන්
## ආශ්‍රේයයන්
## මූලාශ්‍ර 
* 
* 
* 
* 

## වැඩිදුර කියවීමට
* 
* 

## බාහිර රාජධානිය
*Kuru Kingdom
**Mahabharata of Krishna Dwaipayana Vyasa*, translated to English by Kisari Mohan Ganguli
*The Kuru race in Sri Lanka -  Web site of Kshatriya Maha Sabha
*Coins of Kuru janapada

ප්‍රවර්ගය:සොළොස් මහා ජනපද
මත්ස්‍ය රාජධානිය

මත්ස්‍ය ‍රාජධානියේ පිහිටීම.]]
 පැවති සොළොස් මහාජනපද සහ සෙසු රාජධානි.]]

**මත්ස්‍ය රාජධානිය** (ක්‍රි.පූ. 300-700) යනු ක්‍රි.පූ. 6වන සියවසට අයත් බෞද්ධ ධර්ම ග්‍රන්ථයක් වන *අංගුත්තර නිකාය* සහ හින්දු වීරකාව්‍යයක් වන මහාභාරතය තුළ සඳහන් වන පුරාතන ඉන්දියානු *සොළොස්* (දහසය) මහාජනපදවලින් එකකි. වර්තමාන රාජස්ථාන් ප්‍රාන්තයේ ජයිපූර් දිස්ත්‍රික්කයේ උතුරු පෙදෙසෙහි වූ විරාත්නගර් මෙහි අගනුවර විය. මෙයට උතුරින් සහ නැගෙනහිරින් පිළිවෙලින් කුරු සහ සූරසේන මහාජනපද පිහිටා තිබිණි.

## ආශ්‍රේයයන් 
## බාහිර සබැඳි
* Hindu Mythology

ප්‍රවර්ගය:සොළොස් මහා ජනපද
ලලිතගිරි

**ලලිතගිරි** () (හෙවත් **නාල්තීගිරි**) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ඔඩිෂා ප්‍රාන්තයේ පිහිටි ප්‍රධාන බෞද්ධ විහාර සංකීර්ණයකි. මහා ස්තූප, බුද්ධ ප්‍රතිමා, සහ ආරාමවලින් සමන්විත වන මෙය, ප්‍රදේශයේ පවත්නා පැරණිතම ස්ථානයකි. මෙම විහාරස්ථානයෙහි බුදුන් වහන්සේගේ ධාතූන් තැන්පත් කොට ඇතැයි පැවසේ. මෙහි තන්ත්‍රික බෞද්ධ පිළිවෙත් පැවතී ඇත.

මෙය සහ ඒ ආසන්නයෙහි ඇති රත්නගිරි සහ උදයගිරි යන බෞද්ධ විහාරස්ථාන එක්ව ගත්කල "වජ්‍රමය ත්‍රිකෝණය" ලෙස සැළකේ. අතීතයේ විශ්වාස කෙරුණේ මෙය පුරාතන වාර්තාවන්හි එන පුෂ්පගිරි විහාරයට අයත් බවයි. නමුත් වර්තමානයේ මෙය වෙනමම ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ.

## ආශ්‍රේයයන්
## ග්‍රන්ථාවලිය
*
*
*
*
*

## වැඩිදුර කියවීමට
* Donaldson, Thomas Eugene, *Iconography of the Buddhist Sculpture of Odisha*, 2001, Abhinav Publications, , Volume 1 is the text, given page references, and 2 the plates, given figure numbers.

## බාහිර සබැඳි
*Photos of Lalitgiri

ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
පුෂ්පගිරි විහාරය

**පුෂ්පගිරි** (ඔඩියා: ପୁଷ୍ପଗିରି) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ඔඩිෂා හි ජාජ්පූර් දිස්ත්‍රික්කයේ *ලංගුඩි* කඳුගැටයේ පිහිටි පුරාතන බෞද්ධ මහාවිහාර සංකීර්ණයකි. චීන දේශාටක හියුංසාංගේ () සහ වෙනත් මූලාශ්‍රවල පුෂ්පගිරි විහාරය පිළිබඳ සඳහන් වේ. 1990 දශකය තෙක්ම විශ්වාස කෙරුණේ ජාජ්පූර් දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ලලිත්ගිරි-රත්නගිරි-උදයගිරි විහාර සමූහයම හෝ ඉන් එකක් හෝ පුෂ්පගිරි විහාරයට අයත් බවයි. මෙම ස්ථානවල බොහෝ ගොඩනැගිලි, විවිධ ප්‍රමාණවලින් යුත් ස්තූප, ප්‍රතිමා සහ අනෙකුත් කලාකෘති ගණනාවක්ම දක්නට ලැබේ.

කෙසේනමුත්, 1996-2006 අතර කාලයේ ලංගුඩි කඳුවල සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැනීම්වල දී *පුෂ්ප සභාර් ගිරිය* යනුවෙන් අභිලේඛනවල සඳහන් වන මෙම විහාරය සොයාගැනිණි. මෙය පුෂ්පගිරිය බව වර්තමාන විද්වතුන්ගේ මතයයි. මේ වනවිට මෙම අඩවිය, සංචාරක කර්මාන්තයට විවෘත කොට ඇත.

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන
වික්‍රමශිලා

**වික්‍රමශිලා** (දේවනාගරී: , IAST: ) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ පාල අධිරාජ්‍ය සමයේ දී නාලන්දාව සේම ඉන්දියාවේ වැදගත් අධ්‍යාපනික කේන්ද්‍රයක් ලෙස පැවති ස්ථානයකි. මෙය පිහිටා ඇත්තේ වර්තමාන බිහාරයේ භගල්පූර් දිස්ත්‍රික්කයේ අන්තිචක් ගම්මානයේ ය.

වික්‍රමශිලාව ස්ථාපනය කරන ලද්දේ පාල අධිරාජ ධර්මපාල (ක්‍රි.ව 783 සිට 820 දක්වා) විසින් නාලන්දාවේ අධ්‍යාපනයේ ප්‍රමිතිය දුර්වල වීමට ප්‍රතිචාරයක් වශයෙනි. අතිශ නම් වූ ප්‍රකට පණ්ඩිත භික්ෂුව මෙහි විහාරාරාමාධිපති වශයෙන් කටයුතු කොට තිබේ. 1193 අවට කාලයේ මුසල්මාන ආක්‍රමණිකයකු වූ මුහම්මද් බින් බඛ්තියාර් ඛල්ජිගේ සේනා විසින් මෙය විනාශ කරන ලදී.

## මේවාත් බලන්න 
* නාලන්දා
* තක්ෂිලා
* ශාරදා පීඨ

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි 
* Archaeological Survey of India page for Vikramashila
* 

[[Category:බුද්ධාගමේ ඉතිහාසය]
කාශී රාජධානිය

**කාශී රාජධානිය** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ වාරාණසී අගනුවර කරගනිමින් පැවති පුරාතන ඉන්දියානු රාජධානියකි. වාරාණසී මායිම් වූයේ උතුරින් සහ දකුණින් වරුණ සහ අසී ගංගාවලිනි. මෙය ක්‍රි.පූ. 6වන සියවස ආරම්භයේ උතුරු ඉන්දියාවේ පැවති සොළොස් මහාජනපදවලින් එකක් ද වේ. මෙම රාජධානියේ උතුරු සීමාව වූ සොන් ගඟ, මගධයේ බටහිර සීමාව විය. වර්තමානයෙහි එයට අයත් භූමිය භෝජ්පූර්, රෝහ්තාස්, කයිමූර් සහ බුක්සර් දිස්ත්‍රික්කවලට අයත් ය. 

චානක්‍ය සමය වන විට, කාශිය වෛදික අධ්‍යාපනයෙහි මූලස්ථානයක් ලෙස පැවතිණි. එසේම එය සතුව ශක්තිමත් ‍යුද්ධ හමුදාවක් පැවතිණි. වාරාණසිය බෞද්ධ බලපෑමට යටත් වුවද, ශහාබාදය තවදුරටත් ශෛවාගමික බලපෑම යටතේ පැවතියේ ය.

ජාතක කථාවල සඳහන් වන ආකාරයට වාරාණසී ඉන්දියාවේ පැවති ධනවත්ම නගර අතුරින් එකකි. එම කථා පුවත් අනුව පෙනීයන්නේ කාශිය සහ යාබද කෝසලය අතර නිරතුරුව ගැටුම් පැවති බවයි. ඇතැම් අවස්ථාවල දී අංග සහ මගධය සමග ද ගැටුම් ඇතිකරගත්තේ ය.

Kashi coin, 400-300 BCE.jpg|thumb|කාශීයෙහි කාසියක්, ක්‍රි.පූ. 400-300.
North India in 540 BCE.png|thumb|ක්‍රි.පූ. 540 අවට කාලයේ වෛදික යුගයේ ඉන්දියාවේ පැවති සොළොස් මහාජනපද පෙන්වන සිතියමක්.

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:සොළොස් මහා ජනපද
කෝසල

**කෝසල රාජ්‍යය** () යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ දළ වශයෙන් ඉන්දියාවේ වර්තමාන උත්තර් ප්‍රදේශ්හි අවාධ් ප්‍රදේශයට අයත් භූමි භාගයෙහි පැවති පුරාතන ඉන්දියානු රාජධානියකි. පශ්චාත් වෛදික යුගයෙහි දී ජනපදක් ලෙස ඇරඹි මෙය යාබද විදේහය සමඟ සබඳතා පැවැත්වී ය. කෝසලය අයත් වූයේ උතුරු කළු ඔපදැමූ පාත්‍ර සංස්කෘතියට (ක්‍රි.පූ. 700-300 පමණ) වන අතර, එය ජෛන ආගම සහ බුද්ධාගම ආදී ශ්‍රමණ ව්‍යාපාරයන් බිහිවූ ප්‍රදේශයකි. මෙය එයට බටහිරින් පිහිටි කුරු-පංචාල වෛදික ආර්ය වර්ණාලේපිත අළු පාත්‍ර සංස්කෘතියෙන් වෙනස් විය.

## මේවාත් බලන්න
*පුරාතන ඉන්දියාවේ රාජධානි

## ආශ්‍රේයයන්
### උද්ධෘත
ප්‍රවර්ගය:සොළොස් මහා ජනපද
අන්තඃකාටිලේජ අස්ථිභවනය

**අන්තඃකාටිලේජ අස්ථිභවනය** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ භෲණ අවධියෙහි ක්ෂීරපායී සැකිලි පද්ධතිය නිර්මාණය වීමේ දී අස්ථි පටකය නිර්මාණය වීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වන මූලික පියවර දෙකෙන් එකකි. අන්තඃපටලමය අස්ථිභවනයේ දී මෙන් නොව, මෙහි දී කාටිලේජය දක්නට ලැබේ. එසේම මෙම අන්තඃකාටිලේජ අස්ථිභවනය  දිගු අස්ථි නිර්මාණය  වීමේ දී, දිගු අස්ථිවල දිගින් වැඩිවීමට, සහ අස්ථි භග්න ස්වාභාවිකව සුව වීමේ දී ද අතිශයින්ම වැදගත් වේ.

## මේවාත් බලන්න
*අන්තඃපටලමය අස්ථිභවනය
*අස්ථිභවනය

## ආශ්‍රේයයන්
හිස් ඩාර්ක් මැටීරියල්ස් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)

***හිස් ඩාර්ක් මැටීරියල්ස්*** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ෆිලිප් පුල්මන්ගේ නවකථා මාලාව ඇසුරෙන් නිර්මාණය වූ ෆැන්ටසි නාට්‍ය රූපවාහිනී කතාමාලාවකි. මෙය නිර්මාණය කරන ලද්දේ බෑඩ් වුල්ෆ් සහ නිව් ලයින් ප්‍රොඩක්ෂන් යන සමාගම් විසින් බීබීසී වන් සහ එච්බීඕ නාළිකා වෙනුවෙනි. මින් එච්බීඕ නාළිකාව එහි අන්තර්ජාතික බෙදාහැරීම සිදුකරන ලදී.

කථාංග අටකින් යුත් මෙහි පළමු කථාවාරය 2019 නොවැම්බර් 3 දින බීබීසී වන් ඔස්සේ එක්සත් රාජධානියේ ද, නොවැම්බර් 4 දින එච්බීඕ නාළිකාව ඔස්සේ එක්සත් ජනපදයේ ද විකාශය ඇරඹිණි. කථාංග සතකින් යුත් මෙහි දෙවන කථාවාරය 2020 නොවැම්බර් 8 දින එක්සත් රාජධානියේ ද, නොවැම්බර් 16 දින එක්සත් ජනපදයේ ද විකාශය ඇරඹිණි. මෙහි තෙවන කථාවාරය කථාංග අටකින් මුදාහැරීමට නියමිත ය.

## සටහන්
## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
* 
* 
* 
*