open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ක්‍රිමිරාජ කරල්ගුලි

200x200px|දකුණ|thumb|ක්‍රිමිරාජ කරල්ගුලි පැකට්ටුව

ශ්‍රී ලංකාවේ, හෝමාගම, කිරිවත්තුඩුවේ, බලෟෂධාගාරය හි එම්. ඩී. ලිවේරිස් අමරතුංග සහ පුත්‍රයෝ සමාගම විසින් නිෂ්පාදිත මෙම සිංහල/ආයුර්වේද ඖෂධය, ගුලි ආකාරයට පාරිභෝගිකයා අතට පත් වේ. මුලින්ම 1949 දී ලංකා ජනතාව අතර ප්‍රචලිත වූ මෙය මල බද්ධය, අජීර්ණය, අන්ත්‍ර මාර්ගය ශුද්ධ කිරීම සඳහා මෙන්ම කුඩා දරුවන් අතර මෙන්ම වැඩිහිටියන්ටද පීඩා දෙමින් පැවති කොකු පණු ආබාධ වලටද මහඟු ඔසුවක් විය.

## ගතයුතු ප්‍රමාණ
* අවුරුදු 5ට අඩු:ගුලි 1
* අවුරුදු 5-12: ගුලි 2
* අවුරුදු 12ට වැඩි:ගුලි 3

## ඉතිහාසය 
මෙම මහෞෂධය හඳුන්වා දීමේ ගෞරවය හිමිවන්නේ ආයුර්වේද වෛද්‍ය ඒ. ඒ. දොන් හරමානිස් මහතා ගේ ජ්‍යෙෂ්ඨ පුත්‍ර රත්නය වූ ආයුර්වේද වෛද්‍ය ලිවේරා අමරතුංග මහතාණන්ටය. කිරිවත්තුඩුව කිතුලවිල හි උපන් එතුමා සාම්ප්‍රදායික සාමාර්ථ විකලාංග හා සර්වාංග වෛද්‍යාචාර්ය වරයෙකි. මුළු මහත් දේශයටම මහඟු සේවයක් ඉටු කල මේ මහතාණන් එතුමාගේ සාමාර්ථයන් උකහා ගත්තේ තම පියාණන්ගේ අත්දැකුම හා ප්‍රවීණත්වය සෙවනැල්ලේ සිටිමිනි. 

ආයුර්වේද වෛද්‍ය සේවාවෙහි යෙදෙමින් සිටින අතරතුරදීම ක්‍රිමිරාජ ඖෂධ රාජයා සොයාගැනුමට මෙතුමා සමත් විය. 1949 දී මෙම ඖෂධය සොයාගැනුමද සමගින් මල බද්ධය, අජීර්ණය, අන්ත්‍ර මාර්ගය ශුද්ධ කිරීම සඳහා මෙන්ම කුඩා දරුවන් අතර මෙන්ම වැඩිහිටියන්ටද පීඩා දෙමින් පැවති කොකු පණු ආබාධ වලටද මහඟු ඔසුවක් ලෙසින් දිවයිනේ ජනතාව අතර තුඩ තුඩ පැතිර ගියේය. ඒ හා සමගම ලිවේරා අමරතුංග වෛද්‍යාචාර්ය තුමන්ගේ බෙහෙත් ශාලාව වූ බලෟෂධාගාරය මහත් වූ උන්නතියකට ලක් වූයේ තවද ආයුර්වේද ඖෂධ වර්ග සොයා ගනිමින් මහජනයාගේ සුභ සිද්ධිය තකා ඉදිරිපත් කිරීම නිසාවෙනි.  මෙම ඖෂධ සමුදාය වෙසෙසින්ම එතුමාගේ ගම් පියසෙහි ද දිවයිනෙහි අනෙකුත් පළාත් වලද විශිෂ්ඨ ප්‍රතිඵල ගෙන දෙමින් ජන ප්‍රසාදයට ලක්වූ බව කිව මනාය.

1960 වසරෙහිදී හවුරුදු 51 ක් ආයු වළඳා ලිවේරා අමරතුංග වෛද්‍ය තුමන් මිය පරලොව ගිය අනතුරුව වුවද මෙම ප්‍රසිද්ධ ඖෂධාලය ප්‍රවීණ කළමණාකාරිත්වයක් භාරයෙහි දියුණුවට පත්ව අද දින වන විට සමස්ත දේශයටම ඉමහත් සේවාවක් ඉටු කරන්නේ නව ආයුර්වේද ඖෂධයන් සොයා ගන්නා හා බෙදාහරින්නාවූ කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙසිනි. 

වත්මන් කළමණාකාරිත්වය කල් මරමින් සිටින්නේ තම සෞඛ්‍ය මධ්‍යස්ථානය සඳහා ඉඩකඩැති විභූතිමත් ගොඩනැගිල්ලක් සපයාගැනුමටය. පුළුල් වූ රසායනාගාර සහ වෛද්‍ය පර්යේෂණාගාර පහසුකම් සපයමින් බලෟෂධාගාරයෙහි නවෝත්පාදන හැකියාව උන්නතියකට හා විස්තාරණයකට ලක් කෙරුම  මෙහි ඒකායන අරමුණ වන්නේය. මෙහිදී බැංකු වැනි මූල්‍ය ආයතනයන්ට අත නොපාමින් හුදු ස්වෝත්සාහයෙන් ලක්දිව ජනයාට ආදර්ශමත් ආයුර්වේද ආයතනයක් ලෙසින් නැගී සිටීම වත්මන් කළමණාකාරිත්වයෙහි අභිප්‍රාය වේ. පරිපූරක වෛද්‍ය වෘත්තිකයන් ලෙසින් ප්‍රදේශයෙහි සමතුන් බඳවා ගැනුම ඔස්සේ විරැකියාවට විසඳමක් සපයමින්, ප්‍රතිකාරක හා ස්වාස්ථ්‍ය බැර තරමක් දුරට සැහැල්ලු කිරීමෙන්  රාජ්‍යයට සහයයක් දෙමින්,  විදේශ විනිමය අල්වා ගැනුමට මගක්ද සකසමින්, දුක්පත් හා අපාංග වූවන්ට අඩු මිලට රෝග නිවාරණය සැපයීම ඔවුන්ගේ අරමුණු සම්භාරය අතරට වැටී ඇත්තේය.

## නිෂ්පාදන 
## අභිමතාර්ථ 
*ආයුර්වේද පැලෑටි සහ ඖෂධ නිෂ්පාදකතාවය නැංවීම
*පොදු ජනතාවගේ මනසෙහි ආයුර්වේද වෛද්‍ය ක්‍රම පිළිබඳ විශ්වාසයක් ගොඩනැංවීම
*දේශීය ඔසු පැල හා බෙහෙත් වර්ග වගාකිරීම, ඉදිරිපත් කිරීම හා සංරක්ෂණය කිරීම
*ආයුර්වේද විශය පථයට අනුකූල වන පරිදී ආයුර්වේද පර්යේෂණ ක්‍රමවිධි ප්‍රමිතිකරණයට ලක් කිරීම
*අත්‍යන්ත වූ පර්යේෂයන්ට භාජනය කිරීමෙන් දේශීය වෙදකමෙහි සැඟවුණු හැකියාවන් එළිදක්වා එම කුසලතා හා විශ්‍රම්භය අනෙකුත් වෛද්‍යාචාර්යය වරුන්ට ලබා දීම
කිරිබාටි

**කිරිබාටි**, නිල වශයෙන් **කිරිබාටි ජනරජය**, යනු මධ්‍යම පැසිෆික් සාගරයේ ඕෂනියාවේ මයික්‍රොනීසියා උප කලාපයේ පිහිටි දූපත් රටකි. 2020 සංගණනයට අනුව එහි ස්ථිර ජනගහනය 119,000 ඉක්මවන අතර අඩකට වඩා වැඩි පිරිසක් තාරාවා හි ජීවත් වෙති. මෙම ප්‍රාන්තය අතොළු 32 කින් සහ දුරස්ථ උස් කොරල් දූපතක් වන බනාබා වලින් සමන්විත වේ. එහි මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 811 (වර්ග සැතපුම් 313) වන අතර එය සාගරයේ වර්ග කිලෝමීටර 3,441,810 (වර්ග සැතපුම් 1,328,890) පුරා විසිරී ඇත.

දූපත් වල පැතිරීම සමකය සහ 180 වන මධ්‍යධරණිය හරහා ගමන් කරයි. ජාත්‍යන්තර දින රේඛාව කිරිබටි වටා ගොස් නැගෙනහිරට බොහෝ දුරට පැද්දෙන අතර 150°W ට ආසන්නව ළඟා වේ. මෙය කිරිබටි හි නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි දූපත්, හවායි වලට දකුණින් පිහිටි දකුණු රේඛා දූපත්, ගිල්බට් දූපත් හා සමාන දිනයකට ගෙන එන අතර ඒවා පෘථිවියේ වඩාත්ම දියුණු කාල කලාපයේ තබයි: UTC+14.

කිරිබති එක්සත් රාජධානියෙන් නිදහස ලබා ගත් අතර, 1979 දී ස්වෛරී රාජ්‍යයක් බවට පත්විය. වර්තමානයේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශය වන අගනුවර වන දකුණු තාරාවා, මුහුදු මාර්ග මාලාවකින් සම්බන්ධ වූ දූපත් ගණනාවකින් සමන්විත වේ. මේවා තාරාවා අටෝල් ප්‍රදේශයෙන් අඩක් පමණ වේ. නිදහසට පෙර රට පොස්පේට් අපනයනය කළ නමුත් එම පතල් තවදුරටත් ශක්‍ය නොවේ. ධීවර කර්මාන්තය සහ කොප්පරා අපනයනය ආර්ථිකයෙන් වැඩි කොටසක් මෙහෙයවයි. කිරිබති යනු ලෝකයේ අඩුම සංවර්ධිත රටවලින් එකක් වන අතර එහි ආර්ථිකය සඳහා ජාත්‍යන්තර ආධාර මත බෙහෙවින් රඳා පවතී.

කිරිබති පැසිෆික් ප්‍රජාව, පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල, ලෝක බැංකුව සහ අප්‍රිකානු, කැරිබියානු සහ පැසිෆික් රාජ්‍ය සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකු වන අතර 1999 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ පූර්ණ සාමාජිකයෙකු බවට පත්විය. දූපත් රාජ්‍යයක් ලෙස, කිරිබති දේශගුණික විපර්යාස සහ සුනාමි වලට ගොදුරු වේ. කුඩා දූපත් රාජ්‍ය සන්ධානයේ සාමාජිකයෙකු ලෙස දේශගුණික විපර්යාසවලට මුහුණ දීම එහි ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිපත්තියේ කේන්ද්‍රීය කොටසක් වී ඇත.

## නිරුක්තිය 
## ඉතිහාසය 
### මුල් ඉතිහාසය 
### යටත් විජිත යුගය 
### ස්වාධීනත්වය 
## දේශපාලනය 
### විදේශ සබඳතා 
#### සාම බලකාය 
### නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ හමුදා 
### පරිපාලන අංශ 
## භූගෝලය 
### පාරිසරික ගැටළු 
### දේශගුණය 
### පරිසර විද්‍යාව 
## ආර්ථිකය 
### විසිතුරු මත්ස්‍යයන් 
### ප්‍රවාහනය 
## සන්නිවේදනය සහ මාධ්‍ය 
## ජන විකාශනය 
### ජනවාර්ගිකත්වය 
### භාෂා 
### ආගම 
### සෞඛ්‍යය 
### අධ්‍යාපනය 
## සංස්කෘතිය 
### සංගීතය 
### නර්තනය 
### ආහාර පිසීම 
### ක්‍රීඩාව 
### බාහිර දෘෂ්ටිකෝණ 
## සටහන් 
## යොමු කිරීම්
ප්‍රවර්ගය:ඕෂනියානු රටවල්
මෝල්ටාව

**මෝල්ටාව** යනු,  සිසිලියට  දකුණින්ද, ටියුනීසියාවට  නැගෙනහිරින්ද සහ,   ලිබියාවට  උතුරින්ද, මධ්‍යධරණි මුහුදේ පිහිටි දකුණු යුරෝපියානු රටකි. යම්තම්  භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කිරීම නිසා, ලොව කුඩාතම රටවල් අතුරින් එකක් සහ වඩාත් ජනගහණ ඝණත්වය සහිත රටවල් අතුරින් එකක් බවට මෝල්ටාව පත්කරයි. මෝල්ටාවේ අගනුවර වැලෙටා වෙයි. නිල භාෂා දෙකක් එය සතු වෙයි: මෝල්ටීසියානු සහ ඉංග්‍රීසි.

ඉතිහාසය පුරාම  මොල්ටාව පිහිටා තිබෙන ස්ථානය ප්‍රබල යුද්ධෝපායන් ක්‍රියාත්මක කිරීමෙහි ලා ඉතා වැදගත් ඉඩ ප්‍රස්තා සලසා දී තිබුණත්, ෆනීෂියන්වරු, ග්‍රීකයන්, රෝමන්වරු, ෆැටිමිඩ්ස් (Fatimids), සිසිලියන්වරු , ශාන්ත ජෝන් නයිට්වරු, ප්‍රංශ හා බ්‍රිතාන්‍ය යන ජාතීන්ට මෙම දූපත් පාලනය කිරීමේ බලය අනුපිළිවෙලින් ලබා දී තිබිණි. මොල්ටාව, වසර 1964 දී එක්සත් රාජධානිය වෙතින් නිදහස ලබාගත් අතර පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ සාමාජිකත්වයෙහි තවදුරටත් රැදී සිටීමේ නිදහස තබාගනිමින්, 1974 දී ජනරජයක් බවට පත්විය. 1964 සිට මොල්ටාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ  සාමාජික රටකි. යුරෝපා සංගමයේ සාමාජිකත්වය ලබාගත්තේ වර්ෂ 2004 දීය. මෙම රාජ්‍යය 2007 සිට  ෂෙනගන් (Schengen) ගිවිසුමහි පාර්ශවකරුවෙකුද, 2008 සිට යුරෝසෝන්හි   (eurozone)  සාමාජිකයකු ද වන්නේ ය. මල්ටා රාජ්‍යයට දීර්ඝ කාලින ක්‍රිස්තියානි උරුමයක් තිබේ. එය, පුරෝගාමී ක්‍රිස්තියානු ධර්මදූතයින්ගේ නිල පෙදෙසක් ද වන්නේ ය.  'අපෝස්තල්'  (Apostle)  පනතට අනුව පෝල් ශාන්තුවරයාගේ යාත්‍රාව  'මෙලිටේ' (melite)  හිදි මුහුදුබත් විය. ඉන්පසු මෙම සාන්තුවරයා පූජකවරයකු ලෙස 'මෙලිටේ' හි  විසීය. බයිබලය  උගතුන් බොහෝ දෙනෙකු 'මෙලිටේ' යනුවෙන් දක්වන්නේ මල්ටාව බවට හඳුනා ගනිති. කතෝලික ධර්මය, මොල්ටාවේ නිල ආගම ලෙස නොකඩවා පවතින අතර, එය එරටෙහි ප්‍රමුඛ ආගම ද වන්නේ ය. මොල්ටාව ප්‍රචලිත වන්නේ එහි දක්නා ලැබෙන ලෝක උරුමයන් හේතු කොටගෙනය. මේවා අතරින් කැපී පෙනන වැදගත් ස්ථානය වන්නේ යුරෝපයේ දක්නට ලැබෙන ඉතා පෞරාණික කිසිදු කලා  ශිල්පයක් හා නොඈදුනු තනිව තිබෙන්නා වූ නිර්මාණයක් වන මොල්ටාවේ ශිලාමය සිද්ධස්ථානයන් ය.

## ආශ්‍රිත
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය
මොරිටේනියා

**මොරිටේනියාවේ** නිල නාමය 'මොරිටේනියා ඉස්ලාමීය ජනරජය'නම් වෙයි. මෙය පිහිටා ඇත්තේ බටහිර අප්‍රිකාවේය. මෙහි දේශ සීමා ලෙස බටහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරයත්,නිරිත දිගට සෙනෙගල්ද, නැගෙනහිරට සහ ගිණිකොනට මාලී රටද, ඊසාන දිගින ඇල්ජිරියාව සහ වයඹින්  මොරොක්කෝව විසින් පාලනය කරනු ලබන බටහිර සහරාවද වෙයි. නූතන රාජ්‍යයෙන්, පැරණි මොරිටානියා පළාතේ නිරිත දිග දිසාව දක්වාම ආවරණය වන නමුදු, මොරිටානියා හි රෝමන් පළාත සිහිගන්වනු වස්  මෙරටට ඒ නම ලැබී තිබේ. අගනගරය සේම මොරිටානියාහි පිහිටි විශාලම නගරය වනුයේද අත්ලාන්තික් වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති 'නොවක්චොට්' (Nouachott) නුවරයි.

ජෙනරල් මොනටඩ් අවුල්ඩ් අබිදෙල් අසීස්ගේ නායකත්වයෙන් දියත් කරන ලද හමුදා කුමන්ත්‍රණයක් මගින් 2008 අගෝස්තු 6 වන දින එවකට පැවති මොරිටානියා සිවිල් ආණ්ඩුව, බලෙන් නෙරපා හරිනලදී.එම වර්ෂයේම ජූලි 19 වැනි දින පැවැත් වූ ජනාධිපතිවරණයට තරඟ කිරීම පිණිස ජනරාල් අසීස් යුධ හමුදාවෙන් ඉල්ලා අස්වූ අතර පසුව ඔහු මැතිවරණයද ජයගත්තේය. මොරිටානියාහි ජනගහනයෙන් 20% පමණ ජීවත් වනුයේ දිනකට ඇමරිකන් ඩොලර් 1.25 කටත් අඩු ආදායමක් ලබමිනි
මොනාකෝ

**මොනාකෝ** රාජ්‍යයේ නිල නාමය වනුයේ **ප්‍රින්සිපැලිටි ඔෆ් මොනාකෝ** යන්නය. (Principality of Monaco) මධ්‍යධරණී මුහුදේ උතුරු මැදට වන්නට නිරිත දිග යුරෝපයේ පිහිටි කුඩා ස්වෛරී රාජ්‍යයකි. මොනාකො තුන් පැත්තකින්ම  වටවී ඇත්තේ එහි අසල්වැසි රටවන ප්‍රංශයෙනි. රට මැද සිට ඉතාලියට ඇති දුර කි.මි. 16 (සැතපුම් 9.9) කි. එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්‍ග කි.මී. 2.02 km2 (0.78 sq mi)වේ. ජනගහනය 36,371 කි. මෙය ලෝකයේ දෙවනුවට කුඩාම රට වන අතර ලෝකයේ ජන ඝනත්වය අධිකම රට ද වෙයි.

මොනාකෝ යනු රටේ නම, මෙන්ම (එහි තිබෙන එකම නගරය වන) අගනුවරෙහි නමද වන්නේ ය. එය බදුවලින් තොර වූ කෙම්බිමක් ලෙස ප්‍රකටය. ජනගහනයෙන් බහුතරයක් එනම් 84% ක් පමණ ධනවත් විදේශිකයෝ වෙති. බොහෝ විට මෙම රට හඳුන්වනු ලබන්නේ යුරෝපයේ "ලාස් වේගා‍ස්" යනුවෙනි. මොනාකෝහි පාලනය ව්‍යවස්ථානුරූප රාජාණ්ඩු ක්‍රමයකි. පාලනය කරනුයේ කුමාරයෙකු විසිනි. දැනට රාජ්‍ය නායකයා වනුයේ II වැනි ඇල්බට් කුමාරයයා. 1297 සිට ග්‍රිමාල්ඩ් රාජවංශිකයින් විසින්( House of qrimaldi) මෙම රාජ්‍ය පාලනය කරන ලදී. වර්ෂ 1861 දී අත්සන් කරන ලද ප්‍රංශ - මොනාකො ගිවිසුම මඟින් මෙම රාජ්‍යයෙහි ස්වෛරීභාවය නිල වශයෙන් පිළිගනු ලැබිණි. මොනාකෝ නිදහස් රාජ්‍යයක් වන නමුදු එහි ආරක්ෂාව පිළිබඳ වගකීම ඇත්තේ ප්‍රංශයටය.

## මූලාශ්‍ර
ප්‍රවර්ගය:යුරෝපය තුළ රටවල්
කාටාර්

**කටාර්** රාජ්‍යය යනුවෙන් ද නැතහොත් දේශිය වශයෙන් 'දව්ලත් කටාර්' (Dawlat Qatar) යනුවෙන් ද මෙරට හඳුන්වයි.කටාර් රාජ්‍යය මැදපෙරදිග පිහිටි ආරාබියානූ එමීර් රාජ්‍යයට අයත් (Emirate) අරාබි අර්ධද්විපයේ ඊසාන දිග වෙරළ තීරයෙහි පිහිටා ඇති කුඩා රටකි. දකුණු දෙසින් සවුදි අරාබිය නොවුයේ නම්, පර්සියන් මුහුදු බොක්කෙන් මෙරට සිව් දෙසම වටවන්නට ඉඩ තිබිණි. ආසන්නයෙහි පිහිටි බහරේන් දූපත, කටාර් රාජ්‍යයෙන් වෙන් වෙන්නේ පර්සියන් ගල්ෆ් සමුද්‍ර සන්ධියෙනි. 

කටාර් රාජ්‍යය ඛණිජ තෙලින් හා ගෑස් සම්පතින් පොහොසත් රටකි. ලොව විශාලත්වයෙන් තෙවනි තැන ගන්නා ගෑස් සංචිතයන් ද ඉහළම ‍එක් පුද්ගල ආදායම වාර්තා වන්නේද මෙරටිනි. පරිපූර්ණ රාජාණ්ඩුවක් වන කටාර් රාජ්‍යය වර්ෂ 1800 යේ මැද භාගයේ සිටම පාලනය කරන ලද්දේ 'අල්තානි' පවුල විසිනි. එවකට දිළිදු රාජ්‍යයක්ව පැවති කටාර් රාජ්‍යය බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක් බවට පත්වීය. පසුව ඛණිජ තෙල් සහ ස්වාභාවික ගෑස් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්‍රයෙහි ලා කැපී පෙනුණු වර්ධනයත් සමග ඉහළ ආදායම් තත්ත්වයක් සපිරි, ස්වාධීන රාජ්‍යක් බවට ක්‍රමයෙන් පරිවර්තනය විය.වර්ෂ 1972 පටන් මෙරට පාලනය කළ රාජ්‍ය නායකයා (එමීර් ) විසින් ඛණිජ තෙලින් ඉපැයූ ආදායම් නිරන්තරයෙන් අපගමනය කිරීම (Siphoni off) හේතු කොට ගෙන  අසූව දශකයේ පසුභාගයෙහිද අනූව දශකයේ මුල් කාලසීමාවන් හිදි ද, කටාර් ආර්ථිකය ප්‍රපාතයට ඇද වැටිණි. ඔහුගේ පුත් එනම් වර්තමාන පාලකයා (එමීර්) වන හමාඩ් බින් කලීෆා අල්තානි 1995 වසරේ දියත් කළ ලේ වැගිරීමකින් තොරව සිදුකළ කුමන්ත්‍රණයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඔහුගේ පියාව පාලනයෙන් නෙරපා හැරිණි. බහරේන් සහ සවුදි අරාබිය සමග දිගු කාලයක් පුරා පැවති ‍දේශසීමා ආරවුල 2001 වසරේ දී විසදා ගැනීමට කටාර් රාජ්‍යය සමත් වන ලදී.

ප්‍රවර්ගය:මැද පෙරදිග රටවල්
ශාන්ත කිට්ස් සහ නෙවිස්

**ශාන්ත කිට්ස් සහ නෙවිස්** (), නිල වශයෙන් **ශාන්ත ක්‍රිස්ටෝපර් සහ නෙවිස් සම්මේලනය**, යනු බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්හි, ලෙස්සර් ඇන්ටිලස් හි ලීවර්ඩ් දූපත් දාමයේ පිහිටා ඇති ශාන්ත කිට්ස් සහ නෙවිස් දූපත් දෙකෙන් සමන්විත දූපත් රටකි. වර්ග කිලෝමීටර 261 (වර්ග සැතපුම් 101) භූමි ප්‍රමාණයකින් සහ දළ වශයෙන් 48,000 ක ජනගහනයක් සහිත එය, බටහිර අර්ධගෝලයේ කුඩාම ස්වෛරී රාජ්‍යය වන අතර, ප්‍රදේශය සහ ජනගහනය යන දෙකෙහිම මෙන්ම ලොව කුඩාම ස්වෛරී සම්මේලනය ද වේ. රට පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජධානියක් වන අතර, III වන චාල්ස් රජු සහ රාජ්‍ය නායකයා ලෙස කටයුතු කරයි.

අගනුවර වන්නේ ශාන්ත කිට්ස් හි විශාල දූපතේ පිහිටා ඇති බැසෙටෙරේ ය. එය 1983 දී නිදහස ලබා ගනිමින් ස්වාධීන වූ කැරිබියන් දූපත් වල මෑත කාලීන බ්‍රිතාන්‍ය භූමිය ද වේ.

## නිරුක්තිය 
## ඉතිහාසය 
### පූර්ව යටත් විජිත යුගය 
### යුරෝපීය ආගමනය සහ මුල් යටත් විජිත යුගය (1493–1700) 
### බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත යුගය (1700–1983) 
### පශ්චාත් නිදහස් යුගය (1983–වර්තමානය) 
## දේශපාලනය 
### විදේශ සබඳතා 
### මූල්‍ය සබඳතා කෙරෙහි බලපාන ගිවිසුම් 
#### ද්විත්ව බදු සහන (CARICOM) ගිවිසුම 1994 
#### FATCA 
### හමුදා 
### මානව හිමිකම් 
### පරිපාලන අංශ 
## භූගෝලය 
### වෘක්ෂලතා සහ සත්ත්ව විශේෂ 
### දේශගුණය 
### ජාතික උද්‍යාන 
## ජන විකාශනය 
### ජනගහනය 
### වාර්ගික සහ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 
### සංක්‍රමණය 
### භාෂා 
### ආගම 
## සංස්කෘතිය 
### සංගීතය සහ උත්සව 
### මාධ්‍ය 
### ක්‍රීඩා 
## ආර්ථිකය 
### ප්‍රවාහනය 
### ආයෝජනයෙන් ආර්ථික පුරවැසිභාවය 
## අධ්‍යාපනය 
## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ශාන්ත කිට්ස් සහ නෙවිස්
ප්‍රවර්ගය:කැරීබියානු දූපත්
සැමෝවා

**සැමෝවා**, නිල වශයෙන් **ස්වාධීන සැමෝවා රාජ්‍යය**, යනු දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ ඕෂනියාවේ කොටසක් වන පොලිනීසියාවේ පිහිටි දූපත් රටකි. එය ප්‍රධාන දූපත් දෙකකින් (සවායි සහ උපොලු), කුඩා, ජනාවාස වූ දූපත් දෙකකින් (මනෝනෝ සහ අපොලිමා) සහ ඇලෙයිපාටා දූපත් (නුඋටෙල්, නුඋලුවා, ෆනුවාටපු සහ නමුවා) ඇතුළු කුඩා, ජනාවාස නොවූ දූපත් කිහිපයකින් සමන්විත වේ. සැමෝවා පිහිටා ඇත්තේ ඇමරිකානු සැමෝවා සිට බටහිරට දෙසිට කිලෝමීටර 64 කින්ද, ටොංගා සිට වයඹ දෙසිට කිලෝමීටර 889 කින්ද, වැලිස් සහ ෆුටුනා සිට නැගෙනහිර දෙසිට කිලෝමීටර 483 කින්ද, ෆීජි සිට ඊසාන දෙසිට කිලෝමීටර 1,152 කින්ද, ටුවාලු සිට ගිණිකොන දෙසිට කිලෝමීටර 1,151 කින්ද, ටොකෙලාලු සිට දකුණු දෙසිට කිලෝමීටර 519 කින්ද, හවායි සිට නිරිත දෙසිට කිලෝමීටර 4,190 කින්ද, නියු සිට වයඹ දෙසිට කිලෝමීටර 610 කින්ද දුරින් පිහිටා ඇත. අගනුවර සහ විශාලතම නගරය අපියා වේ.

වසර 3,500 කට පමණ පෙර ලපිටා ජනතාව සැමෝවා දූපත් සොයාගෙන පදිංචි වූහ. ඔවුන් සැමෝවා භාෂාවක් සහ සැමෝවා සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයක් වර්ධනය කර ගත්හ. සැමෝවා වැසියන්ගේ මුහුදු ගමන් කුසලතා නිසා, 20 වන සියවසට පෙර යුරෝපීය ගවේෂකයින් ඇමරිකානු සැමෝවා ඇතුළු මුළු දූපත් සමූහයම "නාවික දූපත්" ලෙස හැඳින්වූහ. ත්‍රිපාර්ශ්වික සම්මුතියෙන් පසු 1899 දී රට ජර්මානු අධිරාජ්‍යයේ යටත් විජිතයක් බවට පත් වූ අතර එය ජර්මානු සැමෝවා ලෙස හැඳින්විණි. පළමුවන ලෝක යුද්ධය ආරම්භයේදී නවසීලන්ත හමුදා ලේ වැගිරීම් නොමැතිව යටත් විජිතය අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසු 1914 අගෝස්තු මාසයේදී ජර්මානු පරිපාලනය අවසන් විය. 1920 දී නවසීලන්තය ජාතීන්ගේ සංගමයේ නියෝගයක් ලෙස කලාපයේ පාලනය නිල වශයෙන් ලබා ගත් අතර, එය බටහිර සැමෝවා ප්‍රදේශය බවට පත් විය. 1946 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ භාරකාර ප්‍රදේශයක් බවට පරිවර්තනය කිරීමෙන් පසු, බටහිර සැමෝවා 1962 ජනවාරි 1 වන දින නිදහස ලබා ගත් අතර 1997 ජූලි 4 වන දින එහි නම සැමෝවා ලෙස වෙනස් කළේය.

සමෝවා යනු පරිපාලන අංශ 11 ක් සහිත ඒකීය පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයකි. එය 1976 දෙසැම්බර් 15 වන දින එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට ඇතුළත් කරන ලද අතර එම රට පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ, නොබැඳි ජාතීන්ගේ ව්‍යාපාරයේ සහ පැසිෆික් දූපත් සංසදයේ සාමාජිකයෙකි. දිවයිනේ ආරක්ෂාව නවසීලන්ත ආරක්ෂක හමුදාවට වගකිව යුතුය.

## නිරුක්තිය 
## ඉතිහාසය 
### භූ විද්‍යාත්මක ඉතිහාසය 
### මුල් ඉතිහාසය 
### 19 වන සියවස 
### ජර්මානු සැමෝවා (1900–1914) 
### නවසීලන්ත පාලනය (1914–1961) 
#### උණ වසංගතය 
#### මවු ව්‍යාපාරය 
### නිදහස 
## රජය සහ දේශපාලනය 
### පරිපාලන අංශ 
### මානව අයිතිවාසිකම් 
### රාජ්‍ය ආගම 
### හමුදා සහ පොලිස් 
## භූගෝලය 
### දේශගුණය 
### පරිසර විද්‍යාව 
## ආර්ථිකය 
### සංචාරක ව්‍යාපාරය 
### කෘෂිකර්මය 
### ප්‍රවාහනය 
#### ගුවන් ගමන් 
#### අන්තර්-දූපත් තොටුපළ 
#### පොදු ප්‍රවාහනය 
#### මාර්ග යටිතල පහසුකම් 
#### වරාය 
#### බයිසිකල් පැදීම සහ ඇවිදීම 
## ජන විකාශනය 
### සෞඛ්‍යය 
### ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 
### භාෂා 
### ආගම 
## අධ්‍යාපනය 
## සංස්කෘතිය 
### මාධ්‍ය 
### පච්ච කෙටීම 
### සමකාලීන සංස්කෘතිය 
### ක්‍රීඩාව 
## සටහන් 
## යොමු කිරීම්
ප්‍රවර්ගය:ඕෂනියානු රටවල්
ටජිකිස්ථානය

ටජිකිස්ථානයේ නිල නාමය වනුයේ 'ටජිකිස්ථාන් ජනරජය' යන්නයි. මෙය මධ්‍යම ආසියාවේ පිහිටි ගොඩබිමින් වටවී තිබෙන කඳු සහිත රාජ්‍යයකි. දකුණින් පිහිටි ඇෆ්ගනිස්ථානයත්, බටහිරින් වූ උස්බෙකිස්ථානයත්, උතුරින් කිර්ගිස්ථානය සහ නැගෙනහිරින් වූ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවත් මෙරටෙහි දේශ සීමාවන් වේ. එසේම ටජිකිස්ථානය පිහිටා ඇත‍්තේ 'වඛාන්' (Wakhan) නමින් හඳුන්වන පටු තීරයෙන් පමණක් වෙන්ව, පකිස්ථානයට යාබදවය. ටජිකිස්ථාන් ජනගහණයෙන් වැඩි සංඛ්‍යාවක් අයත් වන්නේ, පර්සියන් බස කථා කරන 'තජික්' ජනවාර්ගික කොට්ඨාශයටය. මෙම ජන කොට්ඨාශය ඇෆ්ගනිස්ථානය සහ ඉරානය යන රටවල භාෂාවේ, සංස්කෘතියේ හා ඉතිහාසයේ කොටස්කරුවෝ වෙති. 20 වැනි සියවසේ දී වරක් 'සමනිඩ්' අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් වශයෙන් තිබියදී ටජිකිස්ථානය සෝවියට් සමූහාණ්ඩු සංගමයේ එක් ස්ථාපිත සමූහාණ්ඩුවක් ව පැවතිණි. එකල එය හඳුන්වන ලද්දේ 'සෝවියට් සමාජ‍වාදී ටජික් සමූහාණ්ඩුව' යනුවෙනි. මෙම මධ්‍යම ආසියානු සමූහාණ්ඩුවේ 90% ක්ම වැසී ඇත්තේ කඳු වලිනි.

නිදහස ලැබීමෙන් අනතුරුව 1992 සිට 1997 දක්වා පැවති විනාශකාරී සිවිල් යුද්ධයෙන් ටජිකිස්ථානය මහත් පීඩා වින්දේය. යුද්ධය නිමා වීමෙන් පසු රටතුළ ස්ථාපිත වූ දේශපාලන ස්ථාවරත්වය සහ ලැබු විදේශ ආධාර රටෙහි ආර්ථිකය වර්ධනය විමට ඉඩ ප්‍රස්තා සැලසීය. කපු සහ ඇලුමිනියම් කම්බි වැනි වෙළඳ ද්‍රව්‍ය අලෙවිය, මෙම ස්ථාවර ආර්ථිකයේ අභිවෘද්ධියට දායකත්වයක් සැපයීය.

ප්‍රවර්ගය:මධ්‍යම ආසියානු රටවල්
ටෝගෝ

**ටෝගෝ**, නිල වශයෙන් **ටෝගෝ ජනරජය**, බටහිර අප්‍රිකාවේ රටකි. එය බටහිරින් ඝානාව, නැගෙනහිරින් බෙනින් සහ උතුරින් බුර්කිනා ෆාසෝ විසින් මායිම් වේ. එය අඩුම සංවර්ධිත රටවලින් එකක් වන අතර එහි අගනුවර වන ලෝමේ පිහිටා ඇති ගිනියා බොක්ක දක්වා දකුණට විහිදේ. ආවරණය වන අතර ආසන්න වශයෙන් මිලියන 8 ක ජනගහනයක් ඇත, එහි පළල ඝානාව සහ ඝානාව අතර කිලෝමීටර් 115 (සැතපුම් 71) ට වඩා අඩුය. එහි නැගෙනහිර අසල්වැසි බෙනින්.  

11 වන සහ 16 වන සියවස් අතර විවිධ පුද්ගල කණ්ඩායම් වර්තමාන ටෝගෝ දේශසීමා නිරාකරණය කර ගත්හ. 16 වන සහ 18 වන සියවස් අතර, වෙරළබඩ කලාපය මූලික වශයෙන් යුරෝපීය වහල් වෙළඳ මුරපොලක් ලෙස සේවය කළ අතර, ටෝගෝ සහ ඒ අවට කලාපයට "වහල් වෙරළ" යන නම ලැබුණි. 1884 දී ජර්මනිය විසින් ටෝගෝලන්තය නමින් ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ඇතුළු කලාපයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. පළමුවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ටෝගෝ පාලනය ප්‍රංශයට මාරු විය. ටෝගෝව 1960 දී ප්‍රංශයෙන් නිදහස ලබා ගත්තේය. 1967 දී ග්නාසිංබේ ඊයඩේමා සාර්ථක හමුදා කුමන්ත්‍රණයකට නායකත්වය දුන් අතර ඉන් පසුව ඔහු කොමියුනිස්ට් විරෝධී, තනි-පක්ෂ රාජ්‍යයක ජනාධිපති බවට පත් විය. 1993 දී, ඊයඩේමා අක්‍රමිකතාවලින් විනාශ වූ බහු පක්ෂ මැතිවරණවලට මුහුණ දුන් අතර, තුන් වතාවක් ජනාධිපති ධුරයට පත් විය. ඔහු මිය යන විට, ඊයඩේමා වසර 38ක් ජනාධිපතිව සිටි, "නූතන අප්‍රිකානු ඉතිහාසයේ දීර්ඝතම කාලයක් සේවය කළ නායකයා" විය. 2005 දී ඔහුගේ පුත් ෆාරේ ග්නාසිංබේ ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.

ටෝගෝ යනු නිවර්තන, උප සහරානු ජාතියකි. ටෝගෝ යනු එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, අප්‍රිකානු සංගමය, ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානය, දකුණු අත්ලාන්තික් සාම සහ සහයෝගීතා කලාපය, ෆ්‍රැන්කොෆෝනි, පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය සහ බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යවල ආර්ථික ප්‍රජාවේ සාමාජිකයෙකි.

## ඉතිහාසය 
### ස්වාධීනත්වය 
### පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලයට සම්බන්ධ වීම 
## ආණ්ඩුව 
### පරිපාලන අංශ 
### විදේශ සබඳතා 
### යුද 
### මානව හිමිකම් 
## භූගෝලය 
### වනජීවී 
## ආර්ථිකය 
## ප්‍රවාහනය 
### මාර්ග 
### දුම්රිය මාර්ග 
### ගුවන් ගමන් 
### ජල මාර්ග 
## ජනවිකාසය 
### ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 
### ආගම් 
### භාෂා 
### සෞඛ්‍ය 
### අධ්‍යාපනය 
## සංස්කෘතිය 
## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය
ටොංගා

**ටොංගා**,'*** නිල වශයෙන් **ටොංගා රාජධානිය*', යනු ඕෂනියාවේ කොටසක් වන පොලිනීසියාවේ පිහිටි දූපත් රටකි. රටේ දූපත් 171 ක් ඇති අතර ඉන් 45 ක් ජනාවාස වී ඇත. එහි මුළු මතුපිට ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 750 (වර්ග සැතපුම් 290) පමණ වන අතර එය දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ වර්ග කිලෝමීටර 700,000 (වර්ග සැතපුම් 270,000) පුරා විසිරී ඇත. 2021 වන විට, ජොන්සන්ගේ ට්‍රිබියුන් පුවත්පතට අනුව, ටොංගා හි ජනගහනය 104,494 ක් වන අතර, ඔවුන්ගෙන් 70% ක් ප්‍රධාන දූපත වන ටොංගාටාපු හි වාසය කරති. රට ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර 800 (සැතපුම් 500; නැමීබියාවේ මීටර් 430) උතුරු-දකුණට විහිදේ. එය වයඹ දෙසින් ෆීජි සහ වැලිස් සහ ෆුටුනා (ප්‍රංශය), ඊසාන දෙසින් සැමෝවා, බටහිරින් නිව් කැලිඩෝනියාව (ප්‍රංශය) සහ වනුවාටු, නැගෙනහිරින් නියු (ළඟම විදේශීය භූමිය) සහ නිරිත දෙසින් කර්මඩෙක් (නවසීලන්තය) වලින් වට වී ඇත. ටොංගා නවසීලන්තයේ උතුරු දූපතේ සිට කිලෝමීටර් 1,800 (සැතපුම් 1,100; නැමීබියාවේ සැතපුම් 970) පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.

ටොංගා දූපත මුලින්ම ජනාවාස වූයේ වසර 2,500 කට පමණ පෙර ලැපිටා සංස්කෘතියේ කොටසක් වූ පොලිනීසියානු පදිංචිකරුවන් විසිනි, ඔවුන් ක්‍රමයෙන් ටොංගා ජනතාව ලෙස සුවිශේෂී හා ශක්තිමත් ජනවාර්ගික අනන්‍යතාවයක්, භාෂාවක් සහ සංස්කෘතියක් පරිණාමය කළහ. ඔවුන් ඉක්මනින් දකුණු පැසිෆික් සාගරය හරහා බලවත් පදනමක් ස්ථාපිත කළ අතර, ටොංගා ව්‍යාප්තිවාදයේ සහ යටත් විජිතකරණයේ මෙම කාල පරිච්ඡේදය ටුයි ටොංගා අධිරාජ්‍යය ලෙස හැඳින්වේ. පළමු ටොංගා රජු වන 'අහෝ'යිටු'ගේ පාලනයේ සිට, ටොංගා කලාපීය බලවතෙකු බවට පත්විය. එය සොලමන් දූපත් වල කොටස් සහ බටහිරින් නිව් කැලිඩෝනියාව සහ ෆීජි හි සිට සැමෝවා සහ නියු දක්වා සහ නැගෙනහිරින් නූතන ප්‍රංශ පොලිනීසියාවේ කොටස් දක්වා පවා පැසිෆික් සාගරයේ පෙර නොවූ විරූ ප්‍රදේශ යටත් කරගෙන පාලනය කළ තලසොක්‍රසියක් විය. 13 වන සියවසේ සැමෝවා විප්ලවයෙන් පසුව සහ 1616 දී යුරෝපීයයන් දූපත් සොයා ගැනීමෙන් පසුව පවා ශක්තිමත්ව පැවති පැසිෆික් සාගරය කෙරෙහි ආර්ථික, වාර්ගික සහ සංස්කෘතික බලපෑම සඳහා ටුයි ටොන්ගා ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.

1900 සිට 1970 දක්වා, ටොන්ගා රාජ්‍යය බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂිත රාජ්‍ය තත්ත්වය හිමි කරගෙන සිටියේය. එක්සත් රාජධානිය මිත්‍රත්ව ගිවිසුමක් යටතේ ටොන්ගා රාජ්‍යයේ විදේශ කටයුතු බලා ගත් නමුත්, ටොන්ගා රාජ්‍යය කිසි විටෙකත් කිසිදු විදේශීය බලවතෙකුට තම ස්වෛරීභාවය අත්හැරියේ නැත. 2010 දී, ටොන්ගා රාජ්‍යය එහි සාම්ප්‍රදායික නිරපේක්ෂ රාජාණ්ඩුවෙන් තීරණාත්මක පියවරක් ගෙන අර්ධ ව්‍යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවක් බවට පත් වූයේ, ව්‍යවස්ථාදායක ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් එහි පළමු අර්ධ නියෝජිත මැතිවරණය සඳහා මග පෑදීමෙන් පසුවය.

ටොංගා රාජ්‍යය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සංවිධානය, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, පැසිෆික් දූපත් සංසදය සහ කුඩා දූපත් රාජ්‍යයන්ගේ සන්ධානයේ සාමාජිකයෙකි.

## නිරුක්තිය 
## ඉතිහාසය 
## දේශපාලනය 
### දේශපාලන සංස්කෘතිය 
### විදේශ සබඳතා 
### හමුදා 
### පරිපාලන අංශ 
## භූගෝලය 
### දේශගුණය 
### පරිසර විද්‍යාව 
## ආර්ථිකය 
### සංචාරක ව්‍යාපාරය 
### කෘෂිකර්මය 
### බලශක්තිය 
## ජන විකාශනය 
### ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 
### භාෂා 
### ආගම 
### සෞඛ්‍යය 
### අධ්‍යාපනය 
### සංක්‍රමණ 
## සංස්කෘතිය 
### ෆාහු 
#### ෆාහුහි සමාජ-පාරිසරික බලපෑම 
### ක්‍රීඩාව 
#### රග්බි සංගමය 
#### රග්බි ලීගය 
#### ඔලිම්පික් 
#### ඇමරිකානු පාපන්දු 
### මාධ්‍ය 
### සමකාලීන ටොංගන් කලාව 
## සටහන් 
## යොමු කිරීම්
උගන්ඩාව

**උගන්ඩාව**, නිල වශයෙන් **උගන්ඩා ජනරජය**, නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ගොඩබිම් සහිත රටකි. රට නැගෙනහිරින් කෙන්යාව, උතුරින් දකුණු සුඩානය, බටහිරින් කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය, නිරිත දෙසින් රුවන්ඩාව සහ දකුණින් ටැන්සානියාව මායිම් වේ. රටේ දකුණු කොටසට කෙන්යාව සහ ටැන්සානියාව සමඟ බෙදාගත් වික්ටෝරියා විලෙහි සැලකිය යුතු කොටසක් ඇතුළත් වේ. උගන්ඩාව අප්‍රිකානු මහා විල් කලාපයේ පිහිටා ඇත, නයිල් ද්‍රෝණිය තුළ පිහිටා ඇති අතර විවිධ නමුත් සාමාන්‍යයෙන් වෙනස් කරන ලද සමක දේශගුණයක් ඇත. 2023 වන විට, එහි ජනගහනය මිලියන 49.6 ක් පමණ වන අතර, එයින් මිලියන 8.5 ක් අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන කම්පාලා හි වාසය කරයි.                     

උගන්ඩාව නම් කර ඇත්තේ කම්පාලා අගනුවර ද ඇතුළුව රටේ දකුණේ විශාල කොටසක් ආවරණය වන බුගන්ඩා රාජධානියෙන් වන අතර ලුගන්ඩා භාෂාව රට පුරා බහුලව භාවිතා වේ. 1894 සිට, ප්‍රදේශය එක්සත් රාජධානිය විසින් ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ලෙස පාලනය කරන ලද අතර, එය භූමිය පුරා පරිපාලන නීතිය ස්ථාපිත කරන ලදී. උගන්ඩාව 1962 ඔක්තෝබර් 9 දින එක්සත් රාජධානියෙන් නිදහස ලබා ගත්තේය. එතැන් සිට කාල සීමාව ඉඩි අමීන්ගේ නායකත්වයෙන් වසර අටක් පුරා පැවති මිලිටරි ආඥාදායකත්වය ඇතුළු ප්‍රචණ්ඩ ගැටුම් වලින් සලකුණු විය.

"පාසල් හෝ වෙනත් අධ්‍යාපන ආයතනවල ඉගැන්වීමේ මාධ්‍යයක් ලෙස හෝ නීතියෙන් නියම කර ඇති පරිදි ව්‍යවස්ථාදායක, පරිපාලන හෝ අධිකරණ කටයුතු සඳහා වෙනත් ඕනෑම භාෂාවක් භාවිතා කළ හැකි බව" ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් වුවද රාජ්‍ය භාෂාව ඉංග්‍රීසි වේ. මධ්‍යම ප්‍රදේශය පදනම් කරගත් භාෂාවක් වන ලුගන්ඩා, රටේ මධ්‍යම සහ අග්නිදිග ප්‍රදේශ පුරා බහුලව කතා කරන අතර, ටෙසෝ භාෂාව (දේශීයව අටෙසෝ), ලැන්ගෝ, අචෝලි, රූන්යෝරෝ, රුන්යන්කෝලේ, රුකිගා, ලුඕ ඇතුළු තවත් භාෂා කිහිපයක් ද කතා කරයි. රුටූරෝ, සමියා, ජොපදෝලා සහ ලුසෝගා. 2005 දී විදේශීය සහ මධ්‍යස්ථ යැයි සැලකෙන ස්වහීලී භාෂාව උගන්ඩාවේ දෙවන නිල භාෂාව ලෙස යෝජනා කරන ලද නමුත් මෙය තවමත් පාර්ලිමේන්තුව විසින් අනුමත කර නොමැත. කෙසේ වෙතත්, 2022 දී උගන්ඩාව පාසල් විෂය මාලාවේ ස්වහීලී අනිවාර්ය විෂයයක් කිරීමට තීරණය කළේය.

උගන්ඩාවේ වත්මන් ජනාධිපති යොවේරි කගුටා මුසවේනි වන අතර ඔහු වසර හයක ගරිල්ලා යුද්ධයකින් පසු 1986 ජනවාරි මාසයේදී බලයට පත්විය. ජනාධිපතිවරයාගේ ධුර කාල සීමාවන් ඉවත් කරන ලද ව්‍යවස්ථාමය සංශෝධනවලින් පසුව, ඔහුට 2011, 2016 සහ 2021 මහ මැතිවරණවලදී පෙනී සිටීමට හැකි වූ අතර ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.

## ඉතිහාසය 
### පූර්ව යටත් විජිත උගන්ඩාව 
### උගන්ඩා ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය (1894–1962) 
### ස්වාධීනත්වය (1962 සිට 1965) 
### බුගන්ඩා අර්බුදය (1962-1966) 
### 1966-1971 (කුමන්ත්‍රණයට පෙර) 
### 1971 (කුමන්ත්‍රණයෙන් පසු) –1979 (අමීන් පාලනයේ අවසානය) 
### 1979-වර්තමානය 
## භූගෝලය 
### විල් සහ ගංගා 
### ජෛව විවිධත්වය සහ සංරක්ෂණය 
## රජය සහ දේශපාලනය 
### විදේශ සබඳතා 
### හමුදා බලය 
### දූෂණය 
### මානව හිමිකම් 
#### LGBT හිමිකම් 
##### 2023 සමලිංගික විරෝධී පනත 
### පරිපාලන අංශ 
## ආර්ථිකය සහ යටිතල පහසුකම් 
### කර්මාන්ත 
### දරිද්‍රතාව 
### ගුවන් ප්‍රවාහනය 
### මාර්ග ජාලය 
### දුම්රිය මාර්ග 
### සන්නිවේදනය 
### බලශක්තිය 
### ජල සැපයුම සහ සනීපාරක්ෂාව 
### අධ්‍යාපනය 
### සෞඛ්‍ය 
### අපරාධ සහ නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම 
### සංචාරක කර්මාන්තය 
## විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය 
## ජනවිකාසය 
### භාෂා 
### ආගම් 
### විශාලතම නගර 
## සංස්කෘතිය 
### මාධ්‍ය 
### ක්‍රීඩා 
### සිනමාව 
## සටහන් 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය
හුරුළුනිකවැව

හුරුලුනික වැව යනු අනුරාධපුර, ගලෙන්බිඳුනුවැව නගරයට 4km අසන්නයෙන් පිහිටා ඇති  ගම්මනයකි.
ශ්‍රී ලංකාවේ හයවන පරාක්‍රමබාහු රජු

කෝට්ටේ යුගය ආලෝකමත් කළ ශ්‍රේෂ්ඨතම පාලකයා වූයේ පස්වන බුවනෙකබාහු රජතුමාගෙන් පසු බලයට පත් වූ හයවන පරාක්‍රමබාහු රජු ය. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1415 සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1467 දක්වා වසර 53ක් රජ කළ මේ රජතුමා මුළු ලංකාවම එක්සේසත් කළ පාලකයෙක් විය. මේ රජු අභිෂේකයෙන් වසර 3කට පසු තම අගනුවර කෝට්ටේ ට ගෙන ගියේය. කෝට්ටේ නගරය අංග සම්පූර්ණ නගරයක් බවට අත් වූයේ මේ කාලයේ ය. මේ කාලය ලංකා ඉතිහාසයේ අවසාන විභූතිමත් කාලය ලෙස සැලකේ.

මේ රජු සමයේ සිදු වූ වැදගත් සිදුවීම් අතර යාපනය හා වන්නි ප්‍රදේශ ඈඳා ගැනීම, මලය රටෙහි හට ගත් කැරැල්ලක් මැඬලීම, වන්නි ප්‍රදේශවල ස්වාධීන ව නැඟී ආ නායකයින් අවනත කර ගැනීම, යාපනයේ පාලකයා ලෙස සපුමල් කුමරු පත් කිරීම, විජයනගර් අධිරාජ්‍යයේ තොටුපොළක් ආක්‍රමණය කිරීම, ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1462 දී ජෝතිය සිටානන් ඇති කළ කැරැල්ලක් මැඬලීමට අම්බුළුගල කුමරු යැවීම හා වෙළඳ ගනුදෙනුවක් මුල් කරගෙන දකුණු ඉන්දියාවේ අදිවිරරාම පටුන ආක්‍රමණය කිරීම ද වෙයි.

ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1467 දී මේ රජතුමා මිය ගිය විට එතුමාගේ දියණිය උලකුඩය දේවියගේ පුත්‍රයා වූ ජයබාහු කුමරා  දෙවන ජයබාහු රජ නමින් බලයට පත් විය.

සේවාවන් 

රටේ අධ්‍යාපන ප්‍රබෝධයක් ඇතිවීම. උදාහරණ ;- පැපිලියානේ සුනේත්‍රා දේවී පිරිවෙන,කෑරගල පද්මාවතී පිරිවෙන 

උගත් පඬිවරුන් පිරිසක් බිහිවීම.උදාහරණ ;- විදාගම මෛත්‍රී හිමි,තොටගමුවේ ශ්‍රී රාහුල හිමි,වැත්තැවේ හිමි 

විශිෂ්ට සාහිත්‍ය කෘති රැසක් නිර්මාණය වීම.උදාහරණ ;- හංස, ගිරා, සැළලිහිණි ,කෝකිල, පරවි යන සංදේශ කාව්‍ය 

 හයවන පරාක්‍රමබාහු රජතුමා යටතේ රට එක්සේසත් වීම 

ප්‍රවර්ගය:රජවරු - කෝට්ටේ රාජධානිය
ප්‍රවර්ගය:සිරි සඟ බෝ රාජ වංශය
ඇල්ෆ්‍රඩ් නොබෙල්

**ඇල්ෆ්‍රඩ් නොබෙල්** උපත ලැබුවේ 1853 ඔක්තෝම්බර් මස 21 දින ස්ටොක්හෝල්ඩ් නගරයේදී ය. මහාචාර්ය "නිකොලේ නිකොලවිච් සින්" යටතේ ඔහු රසායන විද්‍යාව හැදෑරීය. ඔහුගේ පියා වන ඇන්ඩ්‍රිමට් ඇෂ්ලල් නො‍බල්ගේ පීටස්බර්ග් හි ව්‍යාපාරය බංකලොත් වීම නිසා වර්ෂ 1859 දී පියා සමඟ නැවත ස්වීඩනයට පැමිණීමට නොබෙල්ට සිදුවිය. ඉන් අනතුරුව ඔහු පුපුරණ ද්‍රව්‍යය පිළිබඳව හැදෑරීමට හා නයිට්‍රොග්ලසිර්න් භාවිතය පිළිබඳ හැදෑරීමට වෙහෙසුණේය.

වර්ෂ 1895 දී නොබෙල් සිය අවසන් කැමැත්ත ලියුවේය. එයට අනුව ඔහුගේ වස්තුවෙන් විශාල කොටසක් නොබෙල් ත්‍යාගයේ පදනමට ස්ථාපිත කෙරිණි. භෞතික විද්‍යාව, රසායන විද්‍යාව, වෛද්‍ය විද්‍යාව, සාහිත්‍යයට කල සේවයන් ආදිය සඳහා ගරු කිරීමක් වශයෙන් වර්ෂ 1901 සිට මෙම නොබෙල් ත්‍යාගය පිරිනැමීම සිදු කර තිබේ.

නොබෙල් සාම ත්‍යාගය හඳුන්වාදීම ඔහු සමඟ කලක් විසූ ලේකම්වරියක වන බර්තා වොන් සට්නර් ගේ බලපෑම මත සිදුවූ බව පැවසේ. වර්ෂ 1905 දී ඇය එම ත්‍යාගය  දිනා ගත්තාය.

## ඩයිනමයිට්
නොබෙල් නයි‍ට්‍රොග්ලසරින් සමඟ කීසල් ගුවර් නම් අවශෝෂක නිශ්ක්‍රිය ද්‍රව්‍යයන් එකතු කිරීමෙන් වඩා සුරක්ෂිතව හැසිරවිය හැකි පුපුරණ ද්‍රව්‍යය මිශ්‍රණයක් නිර්මාණය කළේය. වර්ෂ 1867 දී ඔහු එය ඩයිනමයිට් යනුවෙන් නම් කළේය. වර්ෂ 1867 දී එයට ඔහු බලපත්‍රයක් ලබාගත්තේය. එංගලන්තයේ රෙඩ්හිල්, සරේ හි පතලක දී පළමු වරට එය  ප්‍රදර්ශණය කෙරිණි.

ඉන් අනතුරුව නොබෙල් නයිට්‍රොග්ලසරින් සමඟ ගන් කොට්න් () නම් තවත් පුපුරණ ද්‍රව්‍යයක් මිශ්‍රකර ඊට වඩා ප්‍රබල පුපුරණ ද්‍රව්‍යයක් නිමවිය. වර්ෂ 1876 දී 'ජෙලිග්නයිට්' ලෙස නම් කර එයට බලපත්‍රයක් ලබාගත්තේය. තවදුරටත් පොටෑසියම් නයිට්‍රේට් හා අනිකුත් ද්‍රව්‍යය එකතු කිරීමෙන් ඔහු විසින් එය දියුණු කරන ලදී.

## අමතර
* නොබෙල් ත්‍යාගය
බිල් ගේට්ස්

විලියම් හෙන්රි ගේට්ස් (III) (1955 ඔක්තොම්බර් 28 දින උපත ලදී) ඇමරිකානු ව්‍යාපාර ප්‍රධානියකු, මහජන හිතෛෂියකු, ලොව තෙවැනියට පොහොසත්ම මිනිසා (2008 වනවිට) හා මයික්‍රොසොෆ්ට් ආයතනයේ (ඔහු විසින් පෝල් ඇලන් සමඟ එක්ව අරඹන ලද) සභාපති ද වේ. ඔහු මයික්‍රොසොෆ්ට් ආයතනයේ දිවිය තුළ ප්‍රධාන මෘදුකාංග නිර්මාණකරු හා සභාපති ධුර හෙබවූ අතර දැනටත් වැඩිම ගණනක් කොටස් හිමි (9% ක් පමණ පොදු තොග) පුද්ගලයා ලෙස රැඳී සිටියි.

විලියම් ගේට්ස් නම් වූ ඔහුගේ පියා නීතිඥයෙකු විය. මව මේරි මැක්ස්වෙල් ගේට්ස් නම් වූ අතර ඇය පාසල් ගුරුවරියක ලෙස සේවය කළාය. බිල් ගේ සීයා ගේ පියා රාජ්‍ය නීති සම්පාදකයෙකු ද නගරාධිපතිවරයකු ලෙස ද සේවය කළ අතර ඔහුගේ සීයා ජාතික බැංකුවේ උප සභාපතිවරයකු ලෙස සේවය කළේය. බිල්ට සොයුරියන් දෙදෙනෙකු ද විය.

ගේට්ස් උපත ලැබුවේ සියැටල්, වොෂින්ටන් වල අතර පාස‍ලේදී ඉගෙනීමට දක්ෂ වූයේය. 1973 හාවඩ් විද්‍යාලයට ඇතුල් වූ ඔහු එහිදී ස්ටීව් බෝල්මර් (පසුව මයික්‍රොසො‍ෆ්ට් ආයතනයේ සභාපති වූ) ව හමුවිය. 1975 දී "ප්‍රසිද්ධ ඉලෙක්ට්‍රෝනික්ස්" නම් මුද්‍රණය කියවු ඔහු මයික්‍රො‍ඉන්ස්ටුමන්ටේෂන් හා ටෙලිමට්‍රි සිස්ටම්ස් ආයතනයට ඇල්ටෙයාර් බේසික්ස් ලබාදී මයික්‍රොසොෆ්ට් ආයතනය බිහි කළේය. මෙය IBM හා හවුල් වී බේසික් ඉන්ටප්‍රිටර් නම් පරිවර්තකය සාදා ගැනීමට උපකාරි විය. අනතුරුව ගේට්ස් IBM සමඟ නව ගිවිසුමක් අත්සන් කර IBM ආයතනයට හැම IBM පැකේජයක් සමඟම මයික්‍රොසොෆ්ට් PC-DOS මෘදුකාංග විකිණීමට ඉ‍ඩ සැලසීය. මෙම ගිවිසුම මයික්‍රොසොෆ්ට් මෘදුකාංග කර්මාන්තයේ ප්‍රධානියකු බවට  පත් කිරීමට ඉවහල් විය.
වයස අවුරුදු 13 දී පාසලේ පරිගණකය සඳහා පරිගණක වැඩසටහනක් නිර්මාණය කිරීම ඇරඹුවේය. පරිගණක පිළිබඳ දැඩි උනන්දුව නිසා බිල් සිය පාසල් මිතුරෙකු වූ පෝල් ඇලන් සමඟ හොර රහසේ හාවර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ පරිගණක විද්‍යාගාරය තුළට ඇතුළු විය. පසු කලෙක ඔහුට එම විශ්ව විද්‍යාලයටම ශිෂ්‍යයෙකු ලෙස ඇතුළත් වීමට ද හැකි විය. එහි ඉගෙන ගනිමින් සිටිය දී ඔහු පරිගණක මෘදුකාංගය නිර්මාණය කිරීම සඳහා විශ්ව විද්‍යාල ජීවිතයෙන් සමුගත්තේය. පාසල් වියේ මිතුරු ඇලන් පෝල් සමඟ එක් වූ ඔහු 1975 දී පෞද්ගලික පරිගණක සඳහා මෘදුකාංගයක් නිර්මාණය කළෙය. ඉන්පසු බිල් ගේ නායකත්වය යටතේ පරිගණක මෘදුකාංගය වැඩි දියුණු විය. ලොව පුරා මෙම පරිගණක මෘදුකාංගය ජනපි‍්‍රය විය. ඉන්පසු බිල් ගේ ‘මයික්‍රෝසොෆ්ට්’ පරිගණක මෘදුකාංග සමාගම ලොව පුරා ජනපි‍්‍රය වන්නට විය. මෙය බිල්ට නොසිතූ වාසනාවක් ගෙන ආ අතර ඔහුට විශාල ධනස්කන්ධයක් උපයා ගැනීමට ද හැකි විය. වර්තමානයේ ඔහු ප‍්‍රමුඛ පෙළේ කෝටිපතියෙකු ලෙස ද ප‍්‍රකටය.

ගේට්ස් පුද්ගලික පරිගණක විප්ලව‍ය ලොව-ප්‍රචලිත ව්‍යවසායකයන් අතරින් එක් අයෙකි. බොහෝ අය ඔහුව අගය කලත්, තවත් බෙහෝ පිරිසක් ඔහුගේ තරඟකාරී-නොවන ව්‍යාපාර උපායමාර්ග විවේචනය කරති. 2009 දී බිල් හා මෙලින්ඩා ගේට්ස් ෆවුන්ඩේෂන් පිහිටවන ඔහු ඒ හරහා විශාල මුදල් සම්භාරයක් පුන්‍යාධාර කටයුතු හා විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ වැඩසටහන් වලට පිරිනැමීමට දායක විය.
දෙවන ජයබාහු රජ

ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1467 දී හයවන පරාක්‍රමබාහු රජතුමා මිය ගිය විට එතුමාගේ දියණියගේ පුතා වන ජයබාහු කුමරු දෙවන ජයබාහු නමින් කෝට්ටේ රජකමට පත් විය. තමාට රජකම නොලැබීම නිසා කෝපයට පත්, යාපනයේ පාලකයා වූ සපුමල් කුමරු කෝට්ටේට පැමිණ දෙවන ජයබාහු රජු මරා ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1469 දී හයවන බුවනෙකබාහු රජ නමින් කෝට්ටේ බලයට පත් විය.

ප්‍රවර්ගය:රජවරු - කෝට්ටේ රාජධානිය
ප්‍රවර්ගය:සිරි සඟ බෝ රාජ වංශය
නාට්‍යය

යම් සංගීතමය කෘතියක් හෝ නාමයක් යනු වසර ගණනාවක් මුළුල්ලේ පරිණාමය වු සම්භාව්‍යමය සංගීතමය අංගයකි. එය මූලික වශයෙන් චරිත අතර දෙබස් වලින් යුක්ත වන අතර නාට්‍යමය/ වේදිකාමය ස්වරූපයක් ඉලක්ක කර ගත්තකි. 18 වන සියවස හා 19 වන සියවස් වලදී ඔපෙරාව නාට්‍යමය, කාව්‍යමය හා සංගීතමය වශයෙන් දියුණු විය. මෑතක් වන තුරුම හාස්‍ය නාට්‍යය කාව්‍යමය ස්වරූපයක් ඉසිලීය. ශේක්ස්පියර්ගේ රෝමියෝ සහ ජුලියට් කෘතිය සම්භාව්‍යමය කෘතියක් වන අතර එය සාහිත්‍යමය අංගයක් ලෙස ද පිළිගනී.
    
ග්‍රීක නාට්‍ය මුල්ම නාට්‍ය අංගයන්ට උදාහරණ වේ. සංතාපය නාට්‍යමය අංගයක් ලෙස. රඟ දැක්වීමත් මෙන්ම ආගම හා ජන උත්සවයන්ට යාම දියුණු වුයේ ප්‍රසිද්ධ ඓතිහාසික මිත්‍යාවන් වටා ගෙතෙමිනි. සංතාපයන් මූලිකවම සත්‍ය තේමාවන් මඟින් ඉදිරිපත් වේ. නව තාක්ෂණයේ ඇරඹුමත් සමඟම වේදිකාවමය නොවන කෘති සඳහා ලියවුණු පිටපත් මෙම අංගයන් සඳහා යොදා ගෙන ඇත.  War of the worlds (රේඩියෝව) වැනි ගුවන් විදුලි වැඩසටහන් සඳහා රචිත සාහිත්‍යය, සහ තවත් නාට්‍යමය කෘති සිනමාව හෝ රෑපවාහිනිය සඳහා යොදා ගෙන ඇත. ඒලෙසම රූපවාහිනී, සිනමා හා ගුවන් විදුලි කෘතීන් මුද්‍රිත මාධ්‍ය සඳහා ද යොදා ගෙන ඇත.

## සටහන් 
{|

|Literature Drama
|-

ප්‍රවර්ගය:නාට්‍ය කලාව
දැනට පවතින ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය (ඇතුලාන්තය හා බාහිරාන්තය)

ජේම්ස් මැඩියන් විශ්ව විද්‍යාලයේ ඉංග්‍රිසි මහාචාර්ය ජෝආන් ගැබින් දක්වන ආකාරයට අනුව අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍ය යනු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය අභ්‍යන්තරයේ හා එහි බාහිරය  තුළ අන්තර්ගත වන්නකි.තවද අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය යම් හෙයින් වෙනත් මට්ටමකට ගෙන යනු ලැබුව ද ඇමරිකානු සාහිත්‍යය තුළ එය ඇතුලත් වන්නක් බවයි.

අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යයෙහි අන්තර්ගකය කළු ජාතිකයන්ගේ අත්දැකිම් මත පාදක වේ. අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන් ඇමරිකානු ජාතිකයන් බවට පිළිගත්ත ද  ඉතිහාසයේ බොහෝ අවස්ථා වලදී ඔවුන් සම්පුර්ණ පුරවැසි භාවය හිමි නොවුවන් ලෙස සැලකිණි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඔවුන්ඇමරිකාවේ කොටසක් ලෙස මෙන්ම,ඇමරිකාවේ කොටස්කරුවන් නොවන ලෙස ද පිළිගැනිණි.

මෙයට සමාන තත්වයක් අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යයට ද හිමිවිය. එය ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ රාමුව තුළම අන්තර්ගත වුවත් එය එයින් පරිබාහිරව පැවතුණි. මෙහි ප්‍රථිඵලයක් ලෙස නව හඬවල් හා නව කථා කිරිමේ විලාශයන් එයට එක් විය. මෙහි වාසි සහගත තත්ත්වයන් වනුයේ මෙම නව අංග මඟින් සමස්ත ලෝක සාහිතයයේ ඇති වන දියුණුවයි. (Me lay 2004) මෙම කලා රටාවන් අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සංස්කෘතිය හා බැඳී පවතී. පසුගිය සියවස් මුළුල්ලේම ජෑස් හා හිප් පොප් යන ශෛලීන් කළු ජාතිකයන්‍ අතර වෙනමම දියුණු වු ශෛලීන් වලට උදාහරණ වේ. පසුව මේවා විශාල සභාවන් හා දියුණුවන/ අළුත්වන ඇමරිකානු සාහිත්‍යය තුළින්ද ප්‍රදර්ශනය වූ අතර ඒ තුළටද ඇතුලත් වුණි.

මෙම රටාව අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍ය තුළ දිගටම පවතීද යන්න කිව නොහැකිය. මෙම ශෛලීන් දැනටත් විශාල වශයෙන් ජනප්‍රිය වන අතර මේවායින් තව තවත් නව ශෛලීන් බිහි විමේ ඉඩකඩ ඇත. එමෙන්ම ඒවා වෙනසකට භාජනය නොවී ආවේනික අයුරින්ම පැවතිය හැකි බව විද්වතුන්ගේ මතයයි.

## සටහන් 
{|

|Existing both inside and outside American literature
|-
{|
මහම්මද්තුමා

මුහම්මද් (සල්)තුමා (ක්‍රි.ව 570-ජුලි  632) යනු අරාබි ජාතිකයෙක් වන අතර ආගමික සහ රාජ්‍ය  නායකයෙකි. ඉස්ලාම් ධර්මය ලොවට හදුන්වා දිමේ අවසාන නබිවරයා වේ. මුස්ලිම්වරුන් සලකන පරිදි මොහු ඉස්ලාම් දහමේ නිර්මාතෘවරයා නොවන අතර මොහු එක දේව විශ්වාසය ආදම් නබි තුමාගෙන් පැවතගෙන එන ඉස්ලාම් දහමේ  මුලිකයෙක් මෙන්ම ප්‍රතිසංස්කාරකවයක් ලෙස සලකයි.  මුහම්මද් තුමා  දෙවියන්ගේ  අවසාන ශාස්තෘවරයා ලෙස සලකනු ලැබේ. මෙතුමාගේ  වයස අවුරුදු 40  දී නබිත්වය නැමැති නුබුව්වතය ලැබිය. ඉන් පසු   වසර 23 ශුද්ධ වු කුර්ආනය අල්ලාහ්  විසින් විවිධ අවස්ථාවන් වල කොටස් ලෙස මුහම්මද්  තුමා වෙත පහළ කරන ලදී.

මෙම කාලවකවානුවේ දි  මක්කා හි වෙසෙන ජනතාවට  මුහම්මද් තුමා ඒක**දේව**වාදය අන්තර්ගත ලෙස දේශනා කලේය. සුළුතරයක් ඉස්ලාම් දහම වැළදගත් නමුදු එවක මක්කා පාලනය කළ පාලකයාන්ගෙන් මුහම්මද් නබි තුමා හා එතුමාගේ අනුගාමිකයන් විවිධ වධ හිංසනයට  ලක් විය. ඉන් වසර 13 කට පසු මුහම්මද් නබි (සල්)තුමා   සහ මුස්ලිම්වරැ 'හිජ්රත්' හෙවත් මදිනා නගරයට  ක්‍රි.ව 622  සංක්‍රමණය විය. එහිදි එහුගේ මදිනා අනුගාමිකයන් (අන්සාර්වරැන්) සහ මක්කා නගරයේ අනුගාමිකයන් (මුහාජිරින්) සමග එක්වී දේශපාලනික සම්බන්ධයන් සහිත ආගමික අධිකාරියක් පිහිට වුයේය. වසර කිපයකට පසු මුස්ලිම්වරුන්ට  එරෙහිව යුද්ධ 3 ක් සිදුවිය.  ක්‍රි.ව 624 දී මුස්ලිම්වරුන් ජයගත් බදුර් යුද්ධය හා විසදුම් රහිත වු ක්‍රි.ව 625 දී  සිදුවු උහද් යුද්ධයයි සහ හන්දක් හෙවත් කෛබර් යුද්ධය. මදිනාහි යුදෙව්වන් සමග සිදුවු මෙම යුද්ධය නිසා යුදෙව්වන් පලායාම, වහලුන් බවට පත් විම හෝ මරණය වැනි දේ වලට මුහුණ පෑ අතර යුදෙට් ප්‍රාන්තයේ හෙවත් කසබාර් මැඩපැවැත්විනි. මෙම කාලයේදිම මුහම්මද් තුමා කාන්තාර ගෝත්‍ර තමා යටතට පත් කර ගැනීම නිසා මක්කා ‍හි වෙළඳ මාර්ග අත්හිටවන ලදි. ක්‍රි.ව 629 දි පමණ ලේ වැගිරිමකින් තොරව මක්කාව  ජයගත් අතර මුහම්මද් නබි (සල්)තුමා ඔහුගේ ජිවිතයේ අවසන් කාලයේදි එනම් ක්‍රි.ව 632 දි මුලු අරාබිකරයම පාලනයට නතුකර ගැනීමට සමත් විය.

ඉස්ලාම් ධර්මයේදි මුහම්මද් තුමාගේ ජීවන රටාව ඔහු පැවසූ දේ ඔහු ක්‍රියාවෙන් කල දේ,ඔහු අනුමත කල දේ 'සුන්නා' ලෙස හදුන්වයි. ඔහුගේ ආදර්ශ, කියමන් හා චරිත ලක්ෂණ ඇතුලත් මෙම සුරැකි වර්තා 'හදීස්' ලෙස හදුන්වයි. සම්ප්‍රදායික මුස්ලිම් ජුරි සබිකයෝ හෝ නිතිවේදිහු (ක්‍රි.ව 820) මුස්ලිම් නිතියෙහි ඇති 'සුන්තා' හි වැදගත්කම පෙන්වා දෙන අතර මුස්ලිම්වරු මුහම්මද් තුමාගේ ජීවිතය ආදර්ශයට ගන්නා ලෙස පෙළඹවති. 'සුන්න හෙවත් හදීස්' යනු කුරාණයට නිවැරදිව අර්ථකතනයට මග පෙන්වා දෙයි.
විචිත්‍රමත් නවකථා (Graphic Novel)

විල් එයිස්නර් ගේ (Will Wishhner) "A contract with God (දෙවියන් සමඟ ගිවිසුමක්) නවකථාව, විචිත්‍රමත් නවකථා ලෙස හඳුන්වන ලද ප්‍රථම ග්‍රන්ථයයි. 

විචිත්‍රමත් නවකථාවක් යනු දිගු සහ සංකිර්ණ වු කථා වස්තුවකින් හෙබි, බො‍හෝ විට වැඩිහිටි පාඨක සමුහයක් අරබයා ලියැවුණු චිත්‍ර කථාවකි. සාමාන්‍ය චිත්‍ර කථා පොත් වලට වඩා කල් පැවතෙන අයුරින් මේවා තිබේ. මෙම නවකථාවන්, චිත්‍රකථා පොත් මෙන් පුවත් පත් වෙළෙඳ සැල් තුළ නොව පොත් හල් තුළද අලෙවි කෙරේ.

## අර්ථ දැක්විම 
තවමත් පරිණාමය වෙමින් පවතින මෙම විචිත්‍රමත් නවකථා (Graphic novels) සඳහා සාධාරණ අර්ථකථනයක් නොමැත.එබැවින් සමහර අවස්ථාවල චිත්‍රකථා වල ඇති වෙනස විදහා දැක්වීමට ද එහි පද්‍ය කොටස්ද භාවිතා වී ඇත. එනම් සාමාන්‍ය චිත්‍රකථා පොත් වලින් වෙනස් වු අංග වලින් යුත් වඩාත් ‍පරිණත ‍තේමා භාවිතා වන්නක් ලෙස මෙම පොත් හැඳින්විය හැක. එනමුත් මෙම අදහසට එකඟ වන පරිද්දෙන් කෘති ලියවුණ ද, ඒවා සම්ප්‍රදායික හාස්‍යෝත්පාදක නවකථා යටතේ වර්ග කෙරෙණි. මෙම පද්‍ය පොදුවේ භාවිතා වනුයේ හාස්‍යෝත්පාදක නවකථා වලින් මෙම කෘති වෙන් කිරිම පිණිසය. මෙම හේතුව පාදක කර ගනිමින් ප්‍රංශ පදයක් ‍වන 'Bande Dessinee' යන්න ඉතිහාසඥයන් විසින් භාවිතා කරන ලදි.

පොත් ප්‍රකාශන කර්මාන්තයේ දී මෙම පද්‍ය “නවකථා” යන ගණයට නොවැටෙන්නා වු කෘති සඳහා භාවිතා වුණි. එකිනෙක හා ගැලපීමක් නොමැති හාස්‍යජනක කථා හා ප්‍රබන්ධ නොවන කෘති සඳහා ද නමම භාවිතා වුණි.

## සටහන් 
{|

|Graphic novel
|-
කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය (Poetry)

යම්කිසි වාක්‍ය සංයෝජනයක් පද්‍යයක් ලෙස ලිවීම කාව්‍ය ශාස්ත්‍රයයි. කාව්‍යයක් අලංකාර වර්ණනය, නිශ්චිත වචන භාවිතය හා උපමා යෙදීම මත නිර්මාණය වේ. ඒවා ප්‍රාතනි රටාවන් හෝ මාත්‍රා රටාවන් ආශ්‍රයෙන් නිමවෙන අතර එළිසමය සහිත හෝ රහිත ද විය හැක. කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය යන්න කුමක්ද යන්න පිළිබඳව  නිශ්චිතව අර්ථ දැක්විය නොහැකිය. සාමාන්‍යයෙන් වචන කිව්‍ය තුළ භාවිත වනුයේ ඒවායේ විධිමත් ලක්ෂණ ඉස්මතු වන අයුරිනි. මෙහි සඳැස රඳා පවතින්නේ කථනයේ එළිසමය හා මාත්‍රාව මතය. ඊ.ඊ. කමාස් වැනි නූතන කවියන් මෙලෙස වචන වල දෘශ්‍ය ස්වරූපය බහුලව යොදාගනී.

අනෙකුත් සාහිත්‍යයන් පෙර කාව්‍ය සාහිත්‍ය තුළද දක්නට ලැබිණි. සුමෙරියානු “Epic of Gilgamesh” (ක්‍රි.පු 2700) බයිබලයේ ඇතැම් කොටස්, හෝමර්ගේ IIliad   සහ ඉන්දියානු රාමායනය සහ මහාභාරතය පැරණිතම කාව්‍ය සඳහා උදාහරණ ලෙස දැක්විය හැකිය. වාචික සම්ප්‍රදාය‍න් මත පදනම් වු සංස්කෘතින් තුළ කාව්‍ය, ධාරණමය ක්‍රියාවලියක් දරයි. වැදගත් නීතිමය හෝ සදාචාරාත්මක ගද්‍ය මාලා පළමුව එළිදක්වන ලද්දේ, කලාකරුවන්ගේ සිතුවිලි ප්‍රකාශනයක් ලෙස කාව්‍ය භාවිතා වන බැවිනි.

ඇතැම් කාව්‍ය නිශ්චිත ආකෘතීන් දරයි. උදාහරණ ලෙස හයිකු (haiku), ලයි‍මෙරික් (limerick)  හෝ සොනෙට් (sonnet) අකෘතීන් දැක්විය හැකිය. ජපන් භාෂාවෙන් රචිත හයිකු (haiku) ආකෘතිය ස්වභාව ධර්මය හා සම්බන්ධ වේ. එහි මාත්‍රා 17 බැගින් වූ පේලි 3 ක් හරහා කාණ්ඩ 5, 7 හා 5 ලෙසට පැතිරේ. ලයි‍මෙරික්  (limerick) ආකෘතිය පේලි 5 කින් සමන්විතය. මෙහි එලිසමය  AABBA ලෙස වන අතර කාල ප්‍රමාණයන් 3, 3, 2, 2, 3 යනුවෙන් මාත්‍රනය වේ. භාෂාව හා සම්ප්‍රදායන් මගින් කාව්‍ය ධර්ම අර්ථ දැක්වේ. පර්සියානු කාව්‍ය සැම විටම තාල ගැන්වේ.එහෙත් ග්‍රීක කාව්‍යයන්හි එලිසමය භාවිතා නොකෙර්. ඉතාලියානු හෝ ප්‍රංශ කාව්‍යයන්හි බොහෝ විට එලිසමය දක්නට ලැබේ. ඉංග්‍රීසි හා ජර්මානු කාව්‍යයන් මෙම දෙවර්ගයටම අයත් වේ. ශේපාපියස් හා මිල්ටන් වැනි කතුවරයන්ගේ නිර්මාණයන් හි භාවිතා වන iambic pentametre’  නම් ශෛලය, ඉංග්‍රිසි කාව්‍යයෙහි දක්නට ලැබෙන වඩාත්ම සුසමාදර්ශි ‍ශෛලිය ලෙස හැඳින්විය හැකිය.

සමහර භාෂා වලින් රචිත කාව්‍යන්හි  දිගු වැකි ද ,සමහරෙක දී කෙටි වැකි ද දක්නට ලැබේ. නිෂ්චිත භාෂාවක වාග් මාලාව හා ව්‍යාකරණ කිසියම් කාව්‍ය ආකෘතියක් තුළ යෙදීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස විවිධ කාව්‍යමය සම්මුතීන් ගොඩනැඟී ඇත. සමහර භාෂාවල දී එලිසමය වෙනත් කාව්‍යකට වඩා පැහැදිළිව දක්නට ලැබෙන අතර ඒවායේ දී දිගු වැකි භාවිතා වේ. ඓතිහාසිකමය අත්වැරදිම් නිසා ද තවත් කාව්‍ය ආකෘතිමය සම්මුතීන් ගොඩනැඟී ඇත. ඇතැම් ජනප්‍රිය කවියන් භාවිතා කළ ආකෘතීන් ද පසුකලෙක දී සම්මුතියක් ලෙස ප්‍රචලිත වී ඇත. සම්ප්‍රදායිකව නාට්‍ය කලාව ද පද්‍යමය ස්වභාවයකින් යුක්ත වේ. එහෙත් වර්තමානයේදී ඔපෙරාවන් හා සංගීතමය නාට්‍යය වලින් පිටත මෙම ලක්ෂණය භාවිතා‍ නොවේ. නුතන යුගයේ 'ඩිජිටල් කාව්‍ය' (Digital poetry) ජනප්‍රිය ව ‍පවතින අතර, එය මෙකල පවතින ඩිජිටල් මාධ්‍යයේ කලාත්මක, ප්‍රචාරාත්මක සහ සං‍ශ්ලේෂී ගුණාංග මත පදනම් වී ඇත.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:සාහිත්‍යය
{|

|-

|Literature Poetry
|-
{|
ජිහාද්

ජිහාද්’ යන අරාබි වචනයේ මුල් පද අක්ෂර වන්නේ ජ-හ-ද යන්නය. ප‍්‍රයත්නය, වෑයම, ආයාසය, උත්සාහය යන තේරුම් ගෙන දේ. ජිහාදයේ අනු ප‍්‍රභේද කිහිපයක් ඉස්ලාමීය විද්වතුන් විසින් විස්තර කොට ඇතත් බහුතරයේ මතය අනුව එහි ප‍්‍රභේද තුනක් ඇති බව පිළිගෙන ඇත.
# චෛතසිකයෙන් කරන්නාවූ ජිහාදය (චිත්ත පාරිශුද්ධිය උදෙසා අකුසලයට නැඹුරුවූ හැඟීම් සමඟ කරන්නාවූ චෛතිසික අරගලය.)
# ශරීරය හා වස්තුව උපයෝගි කරගෙන කරන්නාවූ ජිහායද. (සාමය හා යුක්තිය ස්ථාපිත කිරීම වැනි යහ අරමුණකින් කරන්නා වූ සටනකට සහභාගිවීම, තම ශරීරය වෙහෙසා අල්ලාහ්ගේ තෘප්තිය වෙනුවෙන් කටයුතු කිරීම, තම වස්තුව අල්ලාහ්ගේ මඟෙහි යහ විපාක අපේක්ෂාවෙන් වියදම් කිරීම. මෙහි සඳහන් සටන ජිහාදයක් බවට පත්වන්නේ ලිපියකින් තව තම මතයට පටහැනි අයෙකුට මරණ තර්ජන ඉදිරිපත්වීම නොවේ. එය ඉස්ලාමීය රාජ්‍යයක් හෝ ඉස්ලාමීය නායකයෙකුගේ හෝ මුලිකත්වයෙන් අයුක්තියර එරෙහිව සාමුහිකව කරන්නාවූ ක්‍රියාවකි.)
# දිව උපයෝගි කරගෙන කරන්නාවූ ජිහාදය. (සත්‍යය අන් අයට පැහැදිලි කරදීමට හා යහමඟට ජනයාව ආරාධනා කරන්නට කරන්නා වූ පැහැදිලි කිරීම් ආදිය.)

## ජිහාඩ් වදනේ උපත සහ අර්ථය
## ජිහාඩ් වදනේ භාවිතයන් 
### කුඩා හා විශාල ජිහාඩ් අතර වෙනස 
### ශේෂ්තටම ජිහාඩය
### අධ්‍යාත්මික ජිහාඩය 
## විවිධ මුස්ලිම් කණ්ඩායම් විසින් ජිහාඩ් දකින අයුරු
### අහමඩියා
### කුරාණවාදීන්
### සුන්නි
### සුෆික්
## අතීතය
### මුල්කාලීන
### මුස්ලිම් සහෝදරත්වය
## සැඳහුම
### උපුටා දැක්වීම
ප්‍රවර්ගය:ජිහාඩ්
ඇපල් ඉන්කෝපරේෂන්

ඇපල් පරිගණක සමාගම නමින් ආරම්භ වු මෙම සමාගම ඇමෙරිකානු බහු ජාතික සමාගමකි. මෙම ආයතනය මඟින් වැඩි වශයෙන් පරිභෝජනයට ගැනෙන විද්‍යුත් උපාංග සහ ඊට අදාළ මෘදුකාංග නිර්මාණය සහ නිෂ්පාදනය කරනු ලබයි. 1976 වර්ෂයේ අප්‍රේල් 1 දින කැලිෆෝනියා ප්‍රාන්තයේ කපර්ටිනෝ නගරයේ ස්ථාපිත වු, Apple සමාගම පරිගණක, I – pod උපකරණ, ජංගම දුරකථන, පරිගණක මෘදුකාංග, පරිගණක දෘඩුකාංග, පරිගණක අනුපුරක කොටස් නිෂ්පාදනයේ යෙදේ. 2007 වසරේ සැප්තැම්බර් වනවිටදී Apple සමාගමට අයිති ප්‍රදර්ශනාගාර 200 ක් රටවල් 5 ක් දුර විසිරි ඇති අතර අන්තර්ජාල අළෙවි සැලක්ද වේ.I – tunes store හි ගීත විඩියෝ පට, රූපවාහිනී වැඩසටහන්, චිත්‍රපට, I – pod පරිගණක ක්‍රීඩා සහ ග්‍රාම්‍ය ග්‍රන්ථ යනාදිය බාගත හැකිය. මෙම සමාගම වැඩිම පාරිභෝගික ප්‍රසාදයට ලක් වු නිෂ්පාදන වනුයේ. Macintosh පරිගණකය, I – pod යන්ත්‍රය සහ අයි ෆෝන් දුරකථනයයි. ඔවුන්ගේ ජනප්‍රියතම මෘදුකාංගය වනුයේ Mas – OS X මෙහෙයුම් පද්ධතිය සහ I life බහු මාධ්‍ය උපකරණයි.

1977 වසරේ ජනවාරි 3 වැනි දින සංස්ථාගත වු මෙම සමාගම මුල් වසර 30 දී ඇපල් පරිගණක සමාගම නමින් හැදින්වු අතර ඔවුනගේ නිෂ්පාදන පරිගණකයෙන් ඔබ්බට ගිය නිසා සමාගම් නම ඇපල් සමාගම නමින් හදුන්වන ලදී.

ලොව වටා පුර්ණ කාලීන හා සමාකාලීන සේවයක් සපයන මෙම ආයතනයේ සේවක සංඛ්‍යාව 20,000 ට අධික වේ. ඇපල් සමාගම විසින් 2007 වසරේදී ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 24.01 විකුණුම් ළගා කර ගන්නා ලදී.

ඇපල් සමාගම සෞන්දර්යාත්මක හා පරිභෝගිකයාට පහසු වන ආකාරයට උපකරණ නිෂ්පාදනය කර ඇත. මේ නිසා මෙම සමාගමේ සන්නම් භාවිතා උපකරණ සදහා විශේෂ ඉල්ලුමක් සහ එම සමාගමේ භාණ්ඩ මත පමණක් පරිභෝජනය කරන පාරිභෝගික කොටසක් ඇත. මේ හේතුවෙන් Apple සමාගම ඉතා උසස් තත්තවයේ භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කරන සමාගමක් ලෙස ලොව වටා සහ විශේෂයෙන්ම එක්සත් ජනපදයේ නම් දරා සිටී.
දත්ත සමාන්තරතාව

වැඩි කතාබහට ලක් නොවන නමුත් CPU හි ඉතා වැදගත් අංගයකි, දත්ත සමාන්තරතාව, ඉහත සාකච්ඡා කරන ලද සකසන (Processor) සියල්ලම ආදිශ උපකණ ලෙස හැදින්විය. එක් උපදෙසක් ගැන සැලකීමේදී දෛශික සකසන ක්‍රියා කරන්නේ දත්ත කොටස් රාශියක් සමගයි. එම නිසා දෛශික සනසන, අදිශ සකසන වලින් වෙනස් වෙයි. මක් නිසාද අදිශ සකසන ක්‍රියාකරන්නේ දත්ත එක් කොටසක් පමණ පමණක් බැවිනි ෆ්ලින් (Flyn) කගේ වර්ගීකරණයට අනුව, දත්ත හසුරැවන මෙම ක්‍රම 02 පිළිවලින් SISD (එක් උපදෙසක් හා එක් දත්තයක්) හා SIMD (එක උපදෙසක්, දත්ත ගොඩක්)  ලස හදුන්වයි. දෛශික දත්ත හා ක්‍රියාත්මක CPU නිපදවීමේ වඩා වැදගත් කම් නම් විශාල දත්ත ප්‍රමාණයක් මත ක්‍රියා කරන , එකම මෙහෙයුම (උදා: එකතුව, තිත් ගුණය) උවමනා වන කාර්යයන් හොදින් ක්‍රියාත්මක කිරිමට ලැබීමයි. එයට හොද උදාහරණ ලෙස බහු මධ්‍යම යෙදුම් (රෑප, වීඩියෝ ශබ්ද) හා විද්‍යාත්මක හා ඉංජිනේරැ කාර්යයන් දැක්විය හැක. අදිශ CPU එකක් අනිවාර්යෙන් දත්ත ගොන්නක් එක් එක් උපදෙස් හා අගයන් ආභරණය විකේතනය හා ක්‍රියාත්මක කිරීඹ යන මුළු ක්‍රියාවලියට සම්පුර්ණ කළ යුතු නමුත් දෛශික CPU එකක් එක් උපදෙසක් සමග ඇතිඊටත් වඩා විශාල දත්ත ගොන්නක් මෙහෙයුමමක් විශාල දත්ත ගොන්නක මෙහෙයුමක් කරද්දි එක් පියවරකට වඩා අවශ්‍ය වු විටය.

බොහෝ Crayl ‍වැනි බොහෝ තරැණ දෛශික CUP, බොහෝ දුරට ක්‍රියාත්මක වුණේ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ හා ගුප්ත ලෙඛන  (Cryptography) යෙදුම් ආශ්‍රිතවමය. කෙසේ වෙතත්, බහු මාධ්‍ය බොහෝ ගලස සංඛ්‍යාංක  (Digital) මාධ්‍ය මාරැ වෙද්දි මෙම SIMD හි අවකාශ්‍යතාව පොදු කාර්ය පරිගණක සදහා ඉතා වැදගත් විය.

සුළු කාලයකට පසු ඉපිලෙන ක්‍රියාකාරි ඒකක පොදු කාර්ය සක්‍යන වල ඇතුළත් වෙද්දී, SIMD ක්‍රියාකාරි ඒකක ක්‍රියාත්මක කිරීම සදාහා වන නියමාවලියද පොදු කාර්යය  CPU වල දක්නට පටන් ගැනුණි. Intel හි MMX වැනි සමහර  SIMD මෘදුකාංග නිපදව්නේ බාධාවක් විය. මක්නිසාද මුලිකවම  SIMD වලින් උදව් ලබන යෙදුම් ක්‍රියා ක‍ෞළ ඉපිලෙන ලක්ෂ්‍ය අංක සමග පමණි. ක්‍රම ක්‍රමයෙන් IAS  සාමාන්‍යයන් සමග කටයුතු කරන නව SIMD නාමාවලිය හදුවාදීමත් සමග මෙම තත්ත්වය මග හැරි ගියේය. උදාහරණයක් ලෙස Intel හි  SSE හා  Power PC ආශ්‍රිත Altivec (VXX) පන්වා දිය හැක.

ප්‍රවර්ගය:සමාන්තර පරිගණනය
ප්‍රවර්ගය:නිදසුන් ව්‍යාජකේත සහිත ලිපි
රචනා

**රචනාවක්** යනු කෙටි ලිඛිත කෘතියකි. එය රචනා වන්නේ රචකයාගේ පෞද්ගලික මතිමතාන්තර වලට අනුවය. රචනා නවකතාමය ස්වරූපයෙන් බැහරව යම් මාතෘකාවකට අදාලව විස්තරාත්මකව ලියවෙන්නකි. සාහිත්‍ය විචාර, දේශපාලනමය ප්‍රතිපත්ති, විවාද, එදිනෙදා ජීවිතයේ අත්දැකිම් හා රචකයාගේ මතකයන් ආදියෙන් රචනා සමන්විත වේ. රචනා යන්නෙහි අර්ථය නිසියාකාරව දැක්වීම අපහසුය. එය කෙටි කතා, ලිපි යන අර්ථ වලටද සමානකමක් දක්වයි. නූතන රචනා බොහොමයක් වාක්‍ය එක් වී සෑදෙන සාමාන්‍ය ලියවිලි වේ. එහෙත් සමහර කාව්‍යයන් ද රචනා බවට නම් කර ඇත. රචනාවක් හැඳින්විය හැක්කේ එම කෘතියේ ප්‍රමාණය මතය. එහෙත් එයට විරුද්ධ තේරුමක් ඇති රචනා ද දැක්විය හැක.

උදා‍: 
*ජෝන් ලොක්ගේ An Essay concerning human understanding 
*තෝමස් මැලකස්ගේ An Essay on the principle population 

## අවධානයට ලක් වූ රචකයෝ
G.K චෙස්ටර්මන්, වර්ජිනායා වුල්ෆ්, වෝල්ටයර්, එඩ්රියන් රිච්, ඇලම්පර් හෂ්මි, ජෝආන් ඩිඩියන්, ජින් බොල්ඩ්‍රිලාඩ්, බෙන්ජමින් ඩිසරෙලි, සුසැන් ‍සොන්ටැග්, නැටිලියා ජින්ස්බර්ග්, සාරා සුලෙරි, ඇනි ඩිලාඩ්, ජෝසෆ් ඇඩිසන්, රිචඩ් ස්ටිල්, චාර්ලිස් ලැම්බි, ලියෝ ටෝල්ස්ටෝයි, විලියම් හැස්ලිට්, තොම්ස් බැබින්ටන් මැතවුලේ, රැල්ෆ් වෝල්ඩෝ එමර්සන්, හෙන්රි ඩේවිඩ් තොරෙඩ්, පර්ස් බිග් ෂෙලි, මේරි ෂෙලි, වෝල්ටර් බේජ් හොට්, මොරිස් මිටර්ලින්ක්, ජෝර්ජ් ඕවෙල්, ජොර්ජ් බර්නාඩ් ෂෝ, ජොන් ඩි. ඇගටා, රෙනෝල්ඩ්ස් ප්‍රයිස්, ගෝ විඩාල්, මාගරිට් යුවර්සෙනා, ජේ.එම් තෝම්සි, ගැස්ටන් වැරිංහේන් සහ ඊ.බී. වයිට් රචනා අයත් වන කාණ්ඩය සත්‍ය වශයෙන් පැවසීම දුෂ්කරය. 

නවකතාවක් පරිද්දෙන්ම, රචනාවක් යනු ඕනෑම දෙයක් පිළිබඳ සෑම දෙයක්ම පැවසීමේ උපරකරණයකි. සාම්ප්‍රදායානුකූලව අර්ථ දැක්වීමට අනුව රචනාවක් යනු කෙටි ලිපියකි. එම නිසා එමගින් සෑම දෙයක් පිළිබඳවම සෑම කරුණක් ම දැක්වීම, එම සීමා තුළ දී කළ නොහැක. එනමුත් රචනා කිහිපයක් මඟින් එම සෑම කරුණක්ම අල්ලා විස්තර කළ හැක. මොන්ටෙයින්ගේ තුන්වන කෘතිය මෙයට සමාන වේ. රචනා යන සාහිත්‍ය විශේෂය අතිශය වෙනස්වන සුළුය. මෙය තුන් ආකාරයකින් ලබකා බැලිය හැක. පළමු ආකාරය පෞද්ගලික පැතිකඩකින් යන්නය. දෙවන පැතිකඩේ දී  ඉලක්ක ද තෙවන පැතිකඩේ දී විශ්වයම සාරාංශ කර සලකා බැලිය හැක.

සමහර රචකයොත් සිය වටපිටාව පිළිබඳව ද සමහර රචිකයෝ සිය පෞද්ගික අත්දැකීම් ද රචනාවට ලක් කරති. එහෙත් සමහරු යම් කිසි විද්‍යාත්මක, සාහිත්‍යමය හෝ දේශපාලනමය තේමාවක් යටතේ සිය රචනා ලියති.

එහෙත් ඉතා සරු හා සෑහීමකට පත්විය හැකි රචනා වනුයේ ඉහත අවස්ථා තුනේම පැවතිය හැකි ඒවාය.

ප්‍රවර්ගය:ලේඛන කලාව

ප්‍රවර්ගය:Jana madya
කතක්

**කතක්** (හින්දි:कथक) යනු ඉන්දියාවෙන් පැවත එන ඉන්දීය සම් භාව්‍ය නර්තන අට අතුරින් එක් නර්තනයකි.මෙම නර්තන විලාශය කථකාර් නැතහොත් කථාකියන්නා ලෙසින් හැඳින්වෙන ආදිකාලීන දකුණු ඉන්දීය සංචාරක වන්දිභට්ටයන් ඇසුරෙන් පැවත එන්නකි. එය පකිස්ථානයේ ජාතික නර්තනයයි. එය කෙටි ආකාරයේ නර්තනයක් වන අතර විශේෂ වන්නේ වේගවත් පාද ක්‍රියාකාරීත්වය, කැරකීම(spin) සහ නව්‍යකරණය වු අභිනයන්ය. වර්තමානයේ එහි අංගයන් පුරාතනයේ වෘත්තාන්තයක් වන කතකාස්, පන්සල් රැඟුම්, භක්ති චලන සහ 16 වන ශතවර්ෂයේ සිට පැවත එන පර්සියානු බලපෑම් නිසා නවීකරණය වී ඇත. වර්තමානයේ රංගන ශිල්පීන් ඔවුන්ගේ පෙළපත මූලිකව ඉගැන්වෙන කතක් පාසල් වන ජයිපුර් ගරනා, ලක්නව් ගරනා සහ බරණැස් ගරනා තුලින් පැවත එයි. මුලික නොවන ඒකාංග‍නාවක් වන රයිගා ඉහත ගරනා තුනේම ශිල්ප ක්‍රම එකතු කොට රඟ දක්වන අතර ඔවුන්ට ආවේණික වු විශේෂ ශිල්ප ක්‍රමයකින් ප්‍රචලිතව පවතී. කතක් නම පැවත එන්නේ සංස්කෘත වචනයක් වන කතාව නොහොත් 'කතා' යන අරුත දෙන පදයෙනි. සංස්කෘත භාෂාවෙන් කතකා යනු කථාවක් කියන තැනැත්තා යන අර්ථයයි. වර්තමානයේ මෙය සරල ලෙස කතක් යනුවෙන් හඳුන්වයි.හින්දු හා මෝගල් ආභාෂය ද පවතී .  නර්තනාංග ලෙස බොල්,තත්,ගත්,පරන්,තත්කාර් යන ඒවා වේ...
නර්තන වෘත්තීන්

නර්තන සම්බන්ධයෙන් විවිධ රැකියා තිබේ. නර්තන, නර්තන ශිල්පියා, ගුරුවරයා නර්තන ක්‍රිඩා උපදේශන, නර්තන චිතිස්න හා නැටුම් ශාස්ත්‍රය මේවාය.

## නර්තන ශිල්පියා 
නර්තන පුහුණු වීම් නර්තන ආකාරයෙන් අනුව වෙනස් වේ. සම්භාව්‍ය නර්තනය විශේෂ පුහුණු විම් සදහා විශේෂඥ සමාගම් හරහා කෙරෙන විශ්වවිද්‍යාල පාඨමාලා පවතී. පුද්ගලිකව පවත්වනු ලබන නර්තන ආයතනද මේ අතර වේ. මෙම ආයතන තරගකාරි නර්තන ශෛල මෙන්ම, සම්භාව්‍ය හා ජනවාර්ගික නර්තනයද ඇතුලත්ය. විශේෂඥ නර්තන ශිල්පින් බොහෝ විට ගිවිසුමක් හෝ නිශ්චිත ප්‍රසංගයක් මත සේවයේ යෙදෙති. නර්තන විශේෂඥ ශිල්පියෙකුගේ ජිවන රාටාව නිරතුරැව වෙනස්වන අවස්ථාවන්, තරගකාරිත්වය හා අඩු ගෙවිම් මත පැවැතේ විශේෂඥ නර්තන ශිල්පින් හට තමන්ගේ ආදායම ලගාකර ගැනීමට බොහෝ විට නර්තනයට සම්බ්ධ වරින් වන නර්තන ඉගැන්වීම නර්තන ක්‍රීඩා උපදේශනය යෝග වැනි අංග වල නිරත වීමට සිදු වේ.  ඇමරිකන් තුල විශේෂඥ නර්තන ශිල්පින් ඇමරිකානු සංගිතඥ පදනම හා ස්ත්‍රින් නර්තන පදනම වැනි ආයතන වල සමාජිකයන් වේ. මේ පදනම් මගින් ඔවුන්ගේ කාර්යය ස්වභාවයන් හා අවම වේතන මට්ටම නිරූපනය කරයි.
## නර්තන ගුරුවරයන් 
නර්තන ගුරුවරයක් හා නිරතුරුවන් නිර්ණිය හා අලෙවිය කෙරෙහි උනන්දු වෙයි. සලස් හා ආර්ජන්ටිනා ටැන්ගෝ නර්තනයටන් දුලිත පුහුනු නොමැති අතර, නර්ගන ගුරුවරුන් ස්වයං රැකියාවකි.

## නර්තන ක්‍රිඩා උපදේශනයන් 
මොවුන් නර්තන තරගකරුවන් හෝ කිල්න මෙහි නැයලි අයවන අතර මොවුන් නර්තන ක්‍රිඩා පදනම මගින් පිලි ගැනේ.

## නැටුම් සැලසුම්කරන්නන් 
මොවුන් විශ්විද්‍යාල පුහුණුව ලැබු වන අතර විශේෂ ව්‍යාපෘති සදහා සහභාගි වේ. බොහෝ විට ගිවිසුමක් මත හෝ නිෂ්චිත නර්තනයක් සදහා ප්‍රකාශ වේ. මොවුන්ගේ සේවය බුද්ධමිත් පනත යටතේ වන අතර නර්තන ශිල්පින් විසින් තමන්ගේ නර්තන සදහා මාවුන් තෝරා ගනු ලැබේ.
නර්තන සිද්ධාන්ත

නර්තන සිද්ධාන්තය නව හැඳින්විමක් වන අතර, එය සංගීත සිද්ධාන්ත හා සමානව නර්තනයේ ස්වභාවය හා යාන්ත්‍රණය විස්තර කරයි. සංගීතකරණයේ දී කරනු ලබන්නේ නර්තනයේ එක හා සමාන යුගල හා ඒවාට ගැලපෙන සංගීත නිර්මාණය කිරිමයි. සංගීත සිද්ධාන්ත ගැඹුරින් විස්තර කරනුයේ, නර්තනයේ මුලාරම්භ, ශෛලීය, පාද ක්‍රියාකාරිත්වය හා කුසලතා නිරූපනයයි.

නර්තන සිද්ධාන්ත සඳහා කායික චලනයන්, සහකරුවන්ගේ අන්‍යොනය සබඳතා හා සංගීතයේ රිද්මය බලපායි. එමඟින් ගවේෂණය කරනුයේ, සන්නිවේදනය, කායික, මානසික, භාවාත්මක හා නර්තනයේ කලාත්මක ලක්ෂණ මානව හැඟීම් හා අන්තර්ක්‍රියා මාධ්‍යයක් ලෙස නර්තනය තුලින් විදහා දැක්විමයි.‍ මෙසේ කරන විට සියුම් වූ වෙනස්කම් නර්තනය තුළින් ප්‍රභේද හා විලාශයන් මෙන්ම ඔවුන්ගේ සමාජ පසුබිම හා සංස්කෘතිය විශ්ලේෂණය කෙරේ.

නර්තන සංස්කෘතිය සෑම තැනම ඇති මුලධාතුවකි. නර්තනයේ සිද්ධාන්තය නර්තනයේ ස්වාභාවය සහ විවිධ චලනයන් ස්වභාවිකව හෝ පෙළඹීමකින් විදහා දැක්වීමක් කෙරෙයි.

## සටහන් 
{|

|Dance theory
{|