open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
භෘකුතේස්වර් ශිව දේවාලය

**භෘකුතේස්වර් සිව දේවාලය** පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ ඔඩිෂාවේ භුබනේස්වර් පැරණි නගරයේ යමේශ්වර පැට්නාවෙහි ය. තනි ව්‍යූහ පීඪ දෙවොලක් වන මෙහි කිසිදු පූර්ව ද්වාර මණ්ඩපයක් දක්නට නොලැබේ. ප්‍රදේශයේ ජනයාට අනුව, මෙම දේවාලය ගොඩනංවන ලද්දේ කේසරීවරුන් විසිනි.

## පිහිටීම 
භෘකුතේස්වර දේවාලය පිහිටියේ භුබනේස්වර පැරණි නගරයේ යමේශ්වර් පැට්නාවෙහි ය. මෙය ලිංගරාජ් දේවාලයේ සිට යමේශ්වර දේවාලය වෙත දිවෙන මාර්ගයේ බධේයිබාන්ක් චෞක්හි දකුණු පස පිහිටා ඇත. මෙම දේවාලය තාලේස්වර දේවාලයට  බටහිරින් ද, යමේශ්වර දේවාලයට  වයඹ දිගින් ද, සහ බක්රේස්වර දේවාලයට  නැගෙනිහරින් ද පිහිටා ඇත. මෙම දෙවොල උතුරු දෙසට මුහුණලා පිහිටා ඇත. තනි ව්‍යූහයේ පීඪ දෙවොලක් වන මෙහි ඉදිරි ස්වාර මණ්ඩපයක් දක්නට නොලැබේ. මෙහි වන්දනයට ලක්වන ප්‍රධාන දෙවියා වන්නේ වෘත්තාකාර යෝනි පීඨයක් මත පිහිටි ශිව ලිංගයයි. මෙය ජීවමාන දේවාලයකි.

## යුගය 
පසුකාලීන ක්‍රිව. 13වන සියවසට අයත් යැයි සැලකෙන මෙම දේවාලය ගංග රාජවංශ සමයේ ඉදිවන්නට ඇත.

## ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය 
මෙහි දකුණු, නැගෙනහිර සහ බටහිර පැතිවලින් ප්‍රාකාරයකින් වටවී ඇත. උතුරු දෙසින් පුරාතන ළිඳක් දක්නට ලැබේ. බිම් සැලැස්ම අතින් මෙහි සමචතුරස්‍රාකාර විමානයක් දක්නට ලැබේ. උච්චත්වය සැලකූ විට විමාන පීඪ දෙවොලක් වන අතර එය මීටර 5.03ක උසින් යුක්ත ය. දේවාලයේ ඇති තුනට බෙදුණු *බාදා* නම් අංගය මීටර 2.03ක් උසැති ය. මෙහි *ගාන්දි* කොටස මීටර 3.00ක් උසින් යුත් අතර, එහි පසුපසට නෙරූ පේසා දක්නට ලැබේ. මෙහි මස්තකය ඇද වැටී ඇත. 

මෙහි උළුවහු කණු මීටර 1.70ක් උසින් යුක්ත වන අතර ඒවායේ පළල මීටර 0.70කි. මේවා චාම් ස්වභාවයක් ගනියි. මෙය ලැටරයිට් මාධ්‍යයෙන් නිර්මාණය කොට ඇති අතර වියළි පෙදරේරු ක්‍රම ශිල්පය අනුගමනය කොට ඇත. මෙහි කාලිංග ගෘහනිර්මාණ ලක්ෂණ දක්නට ලැබේ.

## මේවාත් බලන්න
* භුබනේස්වර්හි දේවාල ලැයිස්තුව

## සටහන්
## ආශ්‍රේයයන් 
#M.M. Ganguly, Orissa and Her Remains, Calcutta, 1912, P. 269.
#N. K. Sahu (Ed), A History of Orissa, Vol. II, Delhi, 1980, P. 270.
#R. P. Mohapatra, Archaeology in Orissa, Vol.I, Delhi, 1986, P. 82.
#R. L. Mitra. The Antiquities of Orissa, Vol. II, Calcutta, 1963, P. 118-121.
අඛාඩචණ්ඩි දේවාලය

**අංශුමාන් දේවාලය** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ඔඩිෂා ප්‍රාන්තයේ භුබනේස්වර්හි පිහිටි 10වන සියවසට අයත් හින්දු දේවාලයකි.  මෙම දේවාලය පිහිටා ඇත්තේ පැරනි නගරයේ බාඩු සාහියේ බින්දුසාගර් ජලාශයේ නිරිතදිග ඉවුරේ ය.

## විස්තරය 
මාර්කණ්ඩේස්වර දේවාලයට මීටර 15ක් නැගෙනහිරින් සහ මෝහිනී දේවාලයට මීටර 30ක් වයඹදිගින් පිහිටි මෙම දේවාලයේ වන්දනාවට ලක්වන ප්‍රමුඛ දේවතාවා වන්නේ මහීෂාසුරමර්දිනී දෙවඟනයි. දකුණු දෙසට මුහුණලා පිහිටි මෙම දෙවොලේ දේව ප්‍රතිමාව නැගෙනහිරට මුහුණලා පිහිටා ඇත. දුර්ගාෂ්ටමි සහ බලභෝග වැනි නොයෙකුත් ආගමික චාරිත්‍ර මෙහි දී සිදු කෙරේ. මෙම දේවාලය නඩත්තු කරනු ලබන්නේ භුබනේස්වර් නාගරික සංස්ථාව මගිනි. තරමක් සතුටු දායක සංරක්ෂණ මට්ටමකින් යුතුව මෙය පවතියි. X සහ XI මූල්‍ය කොමිසමේ ප්‍රදායනයන් මත ඔඩිෂා ප්‍රාන්ත පුරාවිදයා අධිකාරිය විසින් මෙහි ප්‍රතිසංස්කරණය කටයුතු සිදුකරන ලදී. මෙම දේවාලය වට කරමින් බින්දු සාගර් ජලාශය පිහිටියේ මෙයට මීටර 6.40ක් නැගෙනහිරිනි. බටහිරින් මාර්කණ්ඩේය දේවාලයෙනුත්, දකුණු දෙසින් නිවාස ගොඩනැගිලිවලිනුත් මෙය සීමා වී ඇත.

## ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය 
### ගෘහනිර්මාණ ලක්ෂණ 
මෙම දේවාලය ඉදිකොට ඇත්තේ කාලිංග සම්ප්‍රදාය අනුගමනය කරමින් රළු වයිරම් සහිත වැලිගල් පාෂාණයෙනි. මෙහි ප්‍රධාන දෙවොල වන්නේ ඛාඛරා දෙවොලයි. ඍජුකෝණාස්‍රාකාර බිම් සැලැස්මකින් යුත් එහි මිනුම් මීටර 1.28 x  මීටර 1.83 ප්‍රමාණයේ වේ. උච්චත්වය අතින් *ඛාඛරා*හි විමානය පභාගයේ සිට මස්තකය තෙක්  මීටර 42.94ක උසකි. දේවාලයේ පහළ සිට ඉහළට *බාදා*, *ගණ්ඩි* සහ *මස්තක*ය පිහිටයි. කොටස් පහකින් යුත් බාදාව මීටර් 1.74ක උසකින් යුක්ත ය. *පභාග*යෙහි පහළ මීටර 0.26ක උසින් යුතු ය. *ජංඝ* නම් අංගය මීටර 0.52ක ප්‍රමාණයෙන් යුත් අතර, එය *තල ජංඝ* සහ *උපර ජංඝ* ලෙස කොටස් දෙකකට වෙන්වී ඇත්තේ *බන්ධන* බොරදම් මගිනි. *බන්ධන* නම් කොටස මීටර 0.08කින් ද, *බරන්ද* නම් කොටස මීටර 0.26ක උසකින් ද යුක්ත ය. දේවාලයේ *ගණ්ඩි* නම් අංගය ඛාඛාරා සම්ප්‍රදායයයෙන් යුත් අතර, ඒවා අර්ධ සිලින්ඩරාකාර පියස්සකින් යුත් පේසා තුනක් ලෙස සැකසී ඇත. දේවාලයේ මස්තකයේ ගජක්‍රාන්ත රූ දෙකක් පිරිවරා ගත් කලසක් දැකගත හැක.

### මෝස්තර අංග 
ද්වාරයේ උළුවහු කණු මීටර 1.10 x මීටර 0.65 මිනුම්වලින් යුත් බදාම නිර්මාණවලින් සරසා ඇත. ප්‍රධාන දොරටුව අසල නැගෙනහිර සහ උතුරු බිත්තිවල කුඩා තොරණවල් දෙකක් ද වේ. මෙම ද්වාරමාලක ද්විත්වය සමාන අතර මීටර 0.92 x මීටර 0.59 යන මිනුම්වලින් යුක්ත ‍වේ.

## මේවාත් බලන්න 
* භුබනේස්වර්හි දේවාල ලැයිස්තුව

## ආශ්‍රේයයන් 
## බාහිර සබැඳි
*කලා සඳහා ඉන්දිරා ගාන්ධි ජාතික මධ්‍යස්ථානය: ඔඩිෂාවේ පුරාවිද්‍යා අඩවි
දේවසභා දේවාලය

**දේවසභා දේවාලය** පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ භුබනේස්වර්හි පැරණි නගරයේ ඛාරාඛියා වෛද්‍යනාත් දේවාල භූමියේ ය. අත්හැර දැමූ දේවාලයක් වන මෙය නැගෙනහිරට මුහුණලා පිහිටා ඇත. මෙහි කුටිය ඇතුළත කිසිදු දේව ප්‍රතිමාවක් දක්නට නොලැබේ. ප්‍රදේශවාසීන්ට අනුව නම්, මෙම දේවාලය සියලු දෙවිවරුන් සහ දේවතාවියන් සඳහා රැස්වීම් ස්ථානයක් වන හෙයින් එය "දේවසභා" ලෙස නම්කොට ඇත.

## ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
මෙම දේවාලයේ ඉතිහාසය ක්‍රි.ව. 14වන සියවසට දිවෙන අතර, මෙහි *රේඛා දියුල්* ස්ථල විද්‍යාවක් ඇත. මෙය ඛාරාඛියා වෛද්‍යනාථ දේවාල භූමියේ නිරිතදිග කෙළවරේ පිහිටා ඇත. මෙය දකුණු සහ බටහිර ප්‍රාකාරයෙන් මීටර 5.00ක් දුරින් පිහිටා ඇත. මෙම දේවාලය නැගෙනිහරට මුහුණලා පිහිටා ඇත. මෙය පිහිටා ඇත්තේ වර්ග මීටර 5.50ක ක්ෂේත්‍රඵලයක් ඇති පහත් චතුරස්‍ර වේදිකාවක් මත ය. එම වේදිකාවේ උස මීටර 0.60කි.

සැලැස්ම අනුව, දේවසභා දේවාලයේ සතරැස් හැඩැති ගර්භ ගෘහයක් ඇති අතර, එය මීටර 4.00ක් උසැති අතර, එහි මීටර 0.90ක් උසැති ද්වාර මණ්ඩපයක් ඇත. පංචරථ සැකැස්මෙන් යුතු මෙහි මධ්‍ය *රාහ*යක් සහ රාහයේ දෙපස *අනුරථ* හා *කණිකා පාග* යුගල බැගින් වේ. උච්චත්වය අනුව සැලකූ විට මෙහි විමානය රේඛා සම්ප්‍රදායෙන් යුක්ත ය. එහි *පභාග*යේ සිට *මස්තකය* තෙක් උස මීටර 5.73කි. පහළ සිට ඉහළට සැලකූ විට, දේවසභා දේවාලයෙහි *බාදා*, *ගණ්ඩි* සහ *මස්තක* යන අංග දැකගත හැකි ය. *බාදා* කොටසෙහි ඇති පංචවිධ කොටස් අනුව මෙම දේවාලයට මීටර 2.43ක් උසින් යුත් *පංචාංග බාදා* කොටසක් ඇත. *පභාග*යේ පහළ *ඛුර*, *කුම්භ*, *පට* සහ *බසන්ත* යන පාදම් බොරදම් සතරක් දක්නට ලැබේ. මෙම කොටසේ උස මීටර 0.58කි. *තල ජංඝ* සහ *උපර ජංඝ* යන කොටස්වල උස පිළිවෙලින් මීටර 0.50ක් සහ මීටර 0.53කි. මේවා මීටර 0.25ක් උසැති බොරදම් තුනකින් සමන්විත *බන්ධනා* කොටසකින් යුක්ත ය. මීටර 0.57ක් උසැති *බරණ්ඩ* කොටසෙහි බොරදම් පහක් දක්නට ඇත. *ගණ්ඩි* සහ *මස්තක* කොටස් පිළිවෙලින් මීටර 2.25ක් සහ මීටර 1.05ක උසින් යුක්ත ය. මේවායේ ප්‍රතිමා සැරසිලි අංග දක්නට නොමැත.

### රාහ අවකාශ සහ පාර්ශ්ව දේවතාවන්
*රාහ* පාගවල බටහිර, උතුරු සහ දකුණු යන පැති තුනෙහි *තලජංඝ* කොටසෙහි පාර්ශ්වදේවතා අවකාශ දැකගත හැක. මේවා උසින් මීටර 0.76 x පළල මීටර 0.55 x සහ ගැඹුර මීටර 0.20 යන මිනුම්වලින් යුක්ත වේ. උළුවහු කුළුණු උසින් මීටර 1.79ක් වන අතර පළලින් මීටර 1.20කි. එහි චාම් සිරස් තීරු දෙකක් දැකගත හැක. දකුණු පස උළුවහු කුළුණ අර්ධ වශයෙන් කැඩීගොස් ඇත.

## මේවාත් බලන්න
* භුබනේස්වර්හි හින්දු දේවාල

## ආශ්‍රේයයන් 
**Lesser Known Monuments of Bhubaneswar* by Dr. Sadasiba Pradhan ()
*http://ignca.nic.in/asi_reports/orkhurda245.pdf
ස්වප්නේස්වර ශිව දේවාලය

**ස්වප්නේස්වර ශිව දේවාලය** පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ ඔරිස්සා ප්‍රාන්තයේ අගනුවර වන භුබනේස්වර් පැරනි නගරයේ ගෞරිනගර්හි ය. මෙය පූර්වේශ්වර ශිව දේවාලයේ සිට මීටර 200ක් ඈතින් පිහිටා ඇත. මෙම දේවාලය නැගෙනහිරට මුහුණලා පිහිටා ඇත. දේවාලයේ ගර්භගෘහය හිස් වන අතර, එය වර්ග මීටර 2.00ක ක්ෂේත්‍රඵලයකින් සමන්විත ය.

## බාහිර විස්තරය
### වටපිටාව
මෙම දේවාලයෙහි වටපිටාව සැලකූ විට දකුණු සහ බටහිර දිශාවලින් මීටර 3.00ක පමණ දුරකින් පෞද්ගලික නිවාස ගොඩනැගිලි දක්නට ලැබේ. නැගෙනහිරින් මාර්ගයක් සහ උතුරින් කාණු පද්ධතියක් ද දැකගත හැක. මෙම දේවාලය නැගෙනහිරට මුහුණලා පිහිටා ඇත.

### ගෘහනිර්මාණ ලක්ෂණ (සැලැස්ම සහ උච්චත්වය)
දේවාලය පිහිටා ඇත්තේ උසැති පීඨයක් වන අතර එය බොරදම් තුනකින් සමන්විත ය. මෙහි මිනුම් දිග 50.80 m x පළල 5.75 m සහ උසින් 0.92 m ක් වේ. සැලැස්ම අතින්, ‍මෙම දේවාලය පංචරථ ආකාරයක් ගන්නා අතර, සතරැස් විමානයක් සහිත ය. ද්වාර මණ්ඩපය නැගෙනහිරට මුහුණලා පිහිටා ඇත. විමානය වර්ග මීටර 4.65ක ක්ෂේත්‍රඵලයකින් යුත් අතර, ද්වාර මණ්ඩපයේ පළල 0.15 mකි. රේඛා සම්ප්‍රදායයෙන් යුත් මෙම දේවාලයේ දර්ශීය *බාදා*, *ගාන්දි* සහ *මස්තක* යන අංග දක්නට ලැ‍‍බේ. *ප්‍රභාග*යේ සිට මස්තකය දක්වා උස 10.00 m කි. දේවාලයේ *බාදා* නම් අංගය උසින් 2.85 m වන අතර තෙබෙදුම් සැලැස්මකින් යුත් නිසා එය ත්‍රියංග බාදාවකි. ප්‍රභාගයේ බොරදම් පහක් ඇති අතර එය 0.70 m ප්‍රමාණයේ වේ. 1.65 m ප්‍රමාණයේ සරල *ජංඝා*වක් ඇති අතර, *බරණ්ඩ* නම් අංගය උසින් මීටර 0.50 කි. එහි ද බොරදම් පහක් ඇත. දේවාලයේ *ගාන්දි* කොටස 5.10 m උසැති අතර, එය චාම් ය. පාදමේ හැර අනෙක් ස්ථානවල විසිතුරු කැටයම් දක්නට නොලැබේ. පාදමේ චෛත්‍ය කැටයම් ඇත.

### රාහ අවකාශ සහ පාර්ශ්ව දේවතා
උතුරු, බටහිර සහ දකුණු යන දිශා තුනෙහි *ජංඝා* කොටසේ පාර්ශ්වදේවතා අවකාශ පිහිටා ඇත. ඒවා උසින් මීටර 0.75ක් ද, පළලින් මීටර 0.45ක් සහ ගැඹුරින් මීටර 0.29කි. හිස් ස්වභාවයක් ගන්නා මේවා ද කැටයම් රහිත ය.

### මෝස්තර අංග
***උලුවහු කුළුණු**: මෙහි ඇති උළුවහු කුළුණු අලුත්වැඩියා කටයුතුවල දී මෑතකාලීනව එකතු කරන ලද ඒවා වන අතර, ඒවායේ කිසිදු කැටයමක් දක්නට නැත.
***උඩලිපත**: දේවාලයේ උඩලිපත ද නවීකරණය කළ එකකි.

ගොඩනැගීම සදහා භාවිතා කොට ඇති ගොඩනැගිලි අමුද්‍රව්‍යය වන්නේ ලා අළු වැලිගල් වන අතර, ඉදිකිරීම් තාක්ෂණය වියළි පෙදරේරු ක්‍රමයයි. මෙය කාලිංග ශෛලියෙන් යුතු ය. මුලින් මෙම දේවාලය ගොඩනගා ඇත්තේ බොරදම් තුනක් සහිත උස් වූ *පිස්ත*යක ය.

## සංරක්ෂණ තත්ත්වය
X සහ XI මූල්‍ය කොමිසමේ ප්‍රදාන අනුව ඔරිස්සා ප්‍රාන්ත පුරාවිද්‍යා අධිකාරිය විසින් මෙම දේවාලය පිළිසකර කරවන ලදී. මෑතකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු හේතුවෙන් දේවාලය සංරක්ෂණය අතින් හොඳ තත්ත්වයක පවතියි. *පිස්ත*යේ සිට *කලස* දක්වා මෙම දේවාලය සම්පූර්ණයෙන්ම අලුත්වැඩියා කොට ඇත.

## තර්ජන
දේවාලය සංරක්ෂණයේ දී මුහුණ පාන ප්‍රධාන ගැටලුවක් වන්නේ වේදිකාවේ උතුරු පැත්තේ ගලායන ජලය රැඳීම හේතුවෙන් දීර්ඝකාලීනව වේදිකාවේ අත්තිවාරම දුර්වල තත්ත්වයට පත්වීමයි.

## මේවාත් බලන්න
* භුබනේස්වර්හි දේවාල ලැයිස්තුව

## ආශ්‍රේයයන්
බ්‍යාමෝකේස්වර දේවාලය

**සුරේස්වර මහාදේව දේවාලය** හෙවත් **බ්‍යමෝකේස්වර දේවාලය** පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ ඔරිස්සා ප්‍රාන්තයේ අගනුවර වන භුබනේස්වර් පැරණි නගරයේ තාලා බසාර් වෙළඳ සංකීර්ණයේ ය. මෙම දේවාලය පිහිටියේ ලිංගරාජ් දේවාලය ඉදිරිපිට මාර්ගයේ සිට නැගෙනහිර පිවිසුම් දොරටුව තෙක් 10.00 m දුරිනි. මෙම දේවාලය බටහිරට මුහුණලා පිහිටා ඇත. ජීවමාන දේවාලයක් වන මෙහි වන්දනයට ලක්වන ප්‍රධාන දේව ප්‍රතිමාව වන්නේ ගර්භගෘහයේ මධ්‍යයේ වෘත්තාකාර යෝනිපීඨයක් මත පිහිටි ශිව ලිංගයයි. වර්තමානයේ මෙහි ගර්භගෘහය පිහිටියේ මාර්ගයේ මට්ටමින් 1.50 m පහළිනි. පොළවේ වැළලී තිබූ මෙම දේවාලය අනාවරණය කරගත්තේ මෑතකදී ය. මෙය ඉදිවූයේ ක්‍රි.ව. 10වන සියවසේ ය. ප්‍රද්ශයේ වෙළඳසැල් හිමිකරුවන් විසින් මෙය පවත්වාගෙන යනු ලබයි.

## වැදගත්කම 
ප්‍රදේශවාසීන් විශ්වාස කරන්නේ මෙම දේවාලය කේශරීවරුන් (සෝමවංශීන්) විසින් ඉදිකළ බවයි. මහා ශිවරාත්‍රී හෙවත් ශිවරාත්‍රී, සංක්‍රාන්ති, ජලාභිෂේක වැනි උත්සව මෙහි සමරනු ලබයි.

## දේවාලය 
මෙම දේවාලය වටා උතුරු සහ දකුණු දෙසින් වෙළඳසැල් පිහිටි අතර, නැගෙනහිරින් නිවාස ගොඩනැගිලි ද බටහිරින් මාර්ගයත් පිහිටයි. බටහිරින් පිහිටි ප්‍රවේශ ද්වාරය හැරුණු විට *බරන්ද* කොටසේ සිට *බාදා* කොටස තෙක් මුළු දේවාලයම වැළලී ගොස් ඇත. එම නිසා දේවාලයේ බිම් සැලැස්ම නිශ්චිතව නිර්ණය කළ නොහැකි ය. කෙසේනමුත්, එය පංචරථ සැලැස්මෙන් යුත් අතර, මධ්‍ය *රාහ*යක් සහ රාහයේ දෙපස පිහිටි *අනුරථ* සහ *කණිකා පාග* යුගළ බැගින් දක්නට ලැබේ.  වර්තමාන මාර්ගයේ මට්ටමෙන් 1.50 m පහළින් පිහිටි ගර්භගෘහය වෙත දිවෙන පියගැට පහක් දක්නට ඇත. රේඛා දියුල් ශෛලියෙන් යුත් විමානය උච්චත්වය අතින් බරන්දයේ සිට මස්තකයේ සිට 7.00 m උසින් යුක්ත ය. ගන්දි නම් කොටස 5.00 m උසැති අතර, මස්තකයේ උස 2.00 m කි.

මෙහි *ගන්දි* ප්‍රතිමා සැරසිලිවලින් තොර ය. අලුත්වැඩියා කටයුතුවල දී දේවාලයට රතු පැහැ සේදුමක් ලබා දී ඇත. උළුවහු කණු සිරස් තීරු තුනකින් අලංකාර කොට ඇති අතර, දොර රාමුවේ ඉහළ කොටසේ නවග්‍රහ පනේලය දෙපස ගංගා දේවතාවියන්ගේ රූ දැකගත හැක. උළුවහු කණු උස 1.72 m x පළල 1.30 m යන මිනුම්වලින් යුක්ත වේ. දොර රාමුවේ දකුණු පස ගංගා දේවතාවියගේත්, වම්පස යමුනා දේවතාවියගේත් රුව දැකගත හැක. ඔවුන් සිය වාහනය මත නැගී සිටින අතර පිටත අත ඉණෙහි තබා ගනිමින් ඔසවාගත් ඇතුළත අතින් කෙණ්ඩියක් දරා සිටින්නේ මුක්තේස්වර අංගණයේ වූ කැටයම් සිහිපත් කරමිනි. ඔවුන්ගේ කේශ කලාපය ශෛලිගත ක්‍රමයෙන් නිරූපණය කොට ඇති අතර, මුහුණ මෘදු සහ උණුසුම් සිනහවකින් යුක්ත ය. මේ දෙදෙනාම වාමන සහායකයන් පිරිවරා සිටියි. උළුවහු කණුවේ පාදමේ දෙපස ශෛවීය ද්වාරපාල රූ දැකගත හැක. මෙම ද්වාරපාල රූ වල ඉහළ කොටස පමණක් පෙනෙන්නට තිබේ.

*ලලාටබිම්බ* කොටසෙහි ගජලක්ෂ්මී රුවක් දැකගත හැක. මෙම දේවතාවිය දෑතෙන් නෙළුම් මල් දරාසිටින අතර, හස්තීන් දෙපස සිටිනු දක්නට ලැබේ. උළුවහු කණුවට ඉහළින් වු ස්තරය 1.85 m ප්‍රමාණයේන යුත් එතර එහි නවග්‍රහයන් කැටයම් කොට ඇත. තීර්ථේස්වර දේවාලයේ සේම මෙහි ද දණගසා සිටින කේතුගේ සම්පූර්ණයෙන් නිරූපණය කොට ඇත.

දේවාලය ඉදිකිරීමට භාවිතා වූ අමුද්‍රව්‍යය වන්නේ වයිරම් සහිත අළු වැලිගල් පාෂාණයයි. මෙහි ඉදිකිරීම් ක්‍රමය වියළි පෙදරේරුවම වන අතර, ශෛලිය කාලිංග ශෛලිය වේ. මෙහි උළුවහු කණුවල ඉහළ කොටසේ ගංගා දේවතාවියන් නිරූපණය කර තිබීම විශේෂ ලක්ෂණයකි. සාමාන්‍යයෙන් එම රූ හමුවන්නේ උළුවහු කණුවල පාදමේ ද්වාරපාල රූ සමගිනි.

## මේවාත් බලන්න
* භුබනේස්වර්හි දේවාල ලැයිස්තුව

## ආශ්‍රේයයන්
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
චින්තාමණීස්වර ශිව දේවාලය

**චින්තාමණීස්වර් ශිව දේවාලය** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ඔරිස්සා ප්‍රාන්ත අගනුවර වන භුබනේස්වර්හි පිහිටි ශිව දෙවියන් උදසා කැපකළ හින්දු දේවාලයකි. මෙය පිහිටියේ පැරණි නැවතුමේ බසාරය අසල චුත්තක්-පූරි මාර්ගයේ ශාඛාවක් වන චින්තාමණීස්වර් මාර්ගය අවසානයේ ය. බටහිරට මුහුණලා ඇති මෙම දේවාලයේ වන්දනාවට ලක්වන ප්‍රධාන දේව ප්‍රතිමාව වනුවේ යෝනිපීඨයක් මත පිහිටි ශිව ලිංගයයි.

## දේවාලය
මෙම දේවාලයේ ඉතිහාසය ක්‍රි.ව. 14න සියවස තෙක් ඈතට දිවයයි. ප්‍රදේශයේ පුරාවෘත්ත අනුව, දේවාලය ගොඩනංවන ලද්දේ කේශරීවරුන් (සෝමවංශීන්) විසිනි. ශිවරාත්‍රී, ශිව විවාහ, ජාලසාය, රාද්‍රභිෂේක වැනි උත්සව ගණනාවක් මෙහි පැවැත්වේ. විවාහ සහ නූල් මංගල්‍යයන් ද මෙහි පැවැත්වේ.

## ගෘහනිර්මාණ ලක්ෂණ
සැලැස්ම අතින්, මෙහි සතරැස් ගර්භගෘහයක් ඇති අතර, *රේඛා* සම්ප්‍රදායේ *විමාන*යක් ද දැකගත හැක. දේවාලයේ පහළ සිට ඉහළට පිළිවෙලින් *බාදා*, *ගන්දි* සහ *මස්තක* යන අංග පිහිටයි. මෙහි කොටස් පහකින් යුත් *පංචාංග බාදා*වක් ඇති අතර, පභාගයේ පාදමෙහි *ඛුර*, *කුම්භ*, *පට*, *කණි* සහ *බසන්ත* ලෙස බොරදම් පහක් ඇත. දේවාලයේ *ඛුර* කොටස අර්ධ වශයෙන් පොළොවෙහි වැළලී ඇත. මෙහි ඇති *ජංඝ* නම් කොටස *තල ජංඝ* සහ *උපර ජංඝ* ලෙස බෙදෙන්නේ *බන්ධනා* කොටසේ ඇති බොරදම් තුනක් සහ *බරන්ද* කොටසේ ඇති බොරදම් හතක් මගිනි. *ගන්දි* කොටසෙහි කිසිදු මෝස්තරයක් දක්නට නොලැබෙන අතර, *මස්තක* කොටසෙහි ඔරිස්සා දේවාලවල දක්නට ලැබෙන *බේකි*, *ආමලක*, *ඛාපූරි* සහ *කලස* යන අංග දක්නට ලැබේ.

නැගෙනහිර නිකේතනයෙහි අත් සතරක් ඇති කාර්තිකේය රුවක් වේ. ඔහුගේ ප්‍රධාන වමතින් වරද මුද්‍රාවත්, දකුණතින් සෙංකෝලයකුත් දරා සිටියි. ඔහුගේ ඉහළට එසවූ පසුපස වමතින් කුකුළෙක් දරා සිටින අතර පසුපස දකුණත මොනරාගේ හිස මත තබාගෙන සිටියි. දකුණු නිකේතනයෙහි අත් සතරක් සහිත ගනේෂ රුවක් වේ. ගනේෂ සි ඉදිරි දකුණතන් නවගුණ වැලක් ද, වමතින් *මෝදක පත්‍ර*යක් ද දරා සිටියි. ඉහළට එසවූ පසුපස දකුණතික් *අංකුශ*යක් සහ වමතින් බිඳුණු දළයක් ද දරා සිටියි. උතුරු රාහ නිකේතනයේ පාර්වතී දෙවඟනගේ රුවක් වේ.

## චින්තාමණීස්වර් පොකුණ
මෙම දේවාල පරිශ්‍රය තුළ දේවාල පොකුණක් ද පිහිටා ඇත. ප්‍රෙද්ශවාසීන්ට අනුව මෙ පොකුණ ද කනවන ලද්දේ කේශරීන් විසිනි. කාර්තික පූර්ණිම සහ ශ්‍රවණ පූර්ණිම වැනි මංගල්‍යයන් මෙම ස්ථානයේ සිදුකරනු ලබයි. ඍජුකෝණාස්‍රාකාර හැඩැති මෙම පොකුණ ලැටරයිට්වලින් තනා ඇත. එහි දිග 22.40 m ද, පළල 11.20 m සහ ගැඹුර 3.00 m ද වේ. මෙම පොකුණ ජලය සැපයෙන්නේ ස්වාභාවික අල්පතක් ඔස්සේ භුගල ජලයෙනි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වර්ෂය පුරාම මෙහි ජල මට්ටම නියතව පවතියි. අතිරික්ත ජලය මුදාහැරීමට මෙහි නැගෙනහිර බිත්තියේ බිහිදොරක් ඇත.

## මේවාත් බලන්න
* භුබනේස්වර්හි දේවාල ලැයිස්තුව

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
*http://ignca.nic.in/asi_reports/orkhurda041.pdf
චක්‍රේශ්වරී ශිව දේවාලය

**චක්‍රේස්වර ශිව දේවාලය** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ඔරිස්සාවේ භුබනේස්වර්හි රාජාරාණි ජනපදයේ හාටියාසුනි මාවතේ පිහිටි ජීවමාන හින්දු දේවාලයකි. ක්‍රි.ව. 10-11 සියවසේ නිර්මාණය වූ මෙය ශිව දෙවියන් උදසා කැපකොට ඇත. මෙහි ගර්භගෘහයේ වන්දනාවට ලක්වන ශිව ලිංගය වෘත්තාකාර යෝනිපීඨයක් මත ඇත. නැගෙනහිර සහ උතුරු දිශාවලින් දේවාලය වටා නිවාස ගොඩනැගිලි පිහිටි අතර, බටහිරින් චක්‍රේස්වර ජලාශය දැකගත හැක. මෙම දේවාලයට වැදගත් ස්ථානයක් හිමිව ඇත්තේ *ශිවරාත්‍රී*, *දිවාලි*, සහ *සංක්‍රාන්ති* වැනි උත්සව මෙහි සැමරෙන නිසායි. එසේම මෙම දේවාලය *නූල් උත්සවය, රුද්‍රාභිෂේක, චන්ද්‍රාභිෂේක* වැනි උත්සව සඳහා ද යොදා ගැනේ.

## ගෘහනිර්මාණ ලක්ෂණ 
මෙම දේවාලය පිහිටියේ පහත් වේදිකාව්ක මත ය. සැලැස්ම අනුව, මෙම දේවාලයේ *විමානා* ලක්ෂණ ඇති අතර, නවිකරණය කළ ඉදිරි ද්වාර මණ්ඩපයක් ද ඇත. *විමානය* (පූජාශ්‍රමය) *පංචරථ* සැලැස්මෙන් යුක්ත ය. උච්චත්වය අනුව *රේඛා* සම්ප්‍රදායයෙන් යුත් *විමානය* *පභාග*යේ සිට *කලස* තෙක් විහිදේ. පහළ සිට ඉහළට දේවාලයේ *බාදා*, *ගන්දි* සහ *මස්තක* යන අංග දැකගත හැක. *බාදා*වේ කොටස් තුනක් ඇති බැවින් මෙය *ත්‍රියංග බාදා*වකි. පහළ *පභාග* කොටසේ බොරදම් සතරක් ඇති අතර ඒවා *ඛුර*, *කුම්භ*, *පට* සහ *බසන්ත* පරිදි වේ.

## විශේෂ ලක්ෂණ 
*ලලාටබිම්බ* කොටසෙහි සාමාන්‍යයෙන් දක්නට ලැබෙන ගජලක්ෂ්මී රුව වෙනුවට මෙහි ඇත්තේ අත් සතරක් සහිත ගනේෂ රුවකි. මෙය භුබනේස්වර්හි අනෙක් දේවාලවල දක්නට නොලැබෙන්නකි. තවත් එවන් ලක්ෂණයක් කලාරහංග නම් කොටසේ දක්නට ලැබෙන අතර එහි *ලලාටබිම්බ* කොටසේ ගනේෂ සහ සරස්වතී යන රූ දෙකම දැකගත හැක. දේවාලය ඉදිරිපස, පාර්වතී සහ කාර්තිකේය රූ දැකගත හැකි අතර, දේවාලයේ දකුණු පැත්තේ *ආම්ලක* පාෂාණයක් ද ඇත.

## මෝස්තර අංග 
උළුවහු කණු ලියවැල් සහිත සිරස් තීරු තුනකින් විසිතුරු කොට ඇත. මෙම ලියවැල් මෝස්තර අතර පිටත සිට ඇතුළට *පුෂ්ප සාඛ*, *නර සාඛ* සහ *පත්‍ර සාඛ* යන සැරසිලි දැකගත හැක. *ලලාටබිම්බ*යෙහි වූ අවකාශයෙහි සිය වාහනය වන මීයා මත හිඳගත් ගනේෂ රුවක් ඇත. දොරබාවේ පාදමේ, දෙපස ද්වාරපාල රූ දැකගත හැක. මෙම ද්වාරපාල රූ දකුණතින් ත්‍රිශූලයක් සහ වමතින් වරද මුද්‍රාව දරාසිටින *ශෛවීය* දොරටුපාල රූ වේ. උළවහු කණුවලට ඉහළින් වූ ස්තරය නවග්‍රහයන් සහිතව අලංකාරව කැටයම් කොට ඇත. මෙහි දෑතේ නෙළුම් මල් දරා සිටින  සූර්ය, අඩ සඳක් දරා සිටින රාහු සහ සර්ප වලිගයක් සහිත කේතු රුවක් දැකගත හැක.

## මේවාත් බලන්න
* භුබනේස්වර්හි දේවාල ලැයිස්තුව

## ආශ්‍රේයයන්
විෂ්ණු දේවාලය, භුබනේස්වර්

**විෂ්ණු දේවාලය, භුබනේස්වර්** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ඔරිස්සා ප්‍රාන්ත අගනුවර වන භුබනේස්වර්හි පිහිටි විෂ්ණු දෙවියන් උදසා කැපකළ හින්දු දේවාලයකි. මෙය පිහිටියේ  භුබනේස්වර්හි ලිංගරාජ දේවාලයේ සිට කේදාරා-ගෞරි මාවත වෙත දිවෙන තාලබසාර් විථියේ දකුණුපස, තාලබසාර්හි බින්දුසාගර් ජලාශයේ නැගෙනහිර ඉවුරේ ය. බටහිරට මුහුණලා පිහිට මෙම දේවාලයේ ගර්භගෘහය ගබඩාවක් ලෙස භාවිතයට ගෙන ඇත. පිටත බිත්තියේ ඇති කැටයම් කොටස් සහ *රාහ* නිකේතනයන්හි ඇති *පාර්ශ්වදේවතා* රූ අනුව යෝජනා වී ඇත්තේ මෙම දේවාලය මුලින් විෂ්ණු දෙවියන්ට කැපකළ එකක් බවයි.

## දේවාලය
මෙම දේවාලය ක්‍රි.ව. 12වන සියවසේ දී *රේඛා දියුල්* ස්ථල ක්‍රමය අනුව නිමවන්නට ඇතැයි ඇස්තමේන්තු කෙරේ.

මෙම දේවාලය බටහිරින් බින්දුසාගර් ජලාශයෙන් සීමා වන අතර එය මාර්ගයේ සිට මීටර 8.00ක් දුරින් ඇත. උතුරින්, මීටර 10.00ක පමණ දුරින් අනන්ත වසුදේව දේවාලය පිහිටයි. දේවාලයට නැගෙනහිරින් මීටර් 1.00ක පමණ දුරින් අනන්ත වසුදේව් බෝගමණ්ඩපය පිහිටි අතර, දකුණු දිශාවෙන් ප්‍රදේශයේ වෙළඳසැල් කිහිපයක් ද පිහිටා ඇත.

## ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය
මෙහි *තාලජංඝ* කොටස *ඛාඛාර මුණ්ඩි* නෙරිකුළුණු මාලාවකින් අලංකාර කොට ඇත. *බන්ධනා* කොටසෙහි කැටයම් නොමැති බොරදම් තුනක් වේ. *උපර ජංඝ* කොටස ද *පීඪමුණ්ඩි* කැටයම් මාලාවකින් අලංකාර කොට ඇත. *බරන්ද* නම් කොටසෙහි බොරදම් පහක් ඇති අතර, *ගන්දි* කොටස චාම් ය. නමුත් එහි මධ්‍ය *රාහ* කොටසේ *උද්‍යෝත සිංහ* සහ *කණික* පාග කොටසේ *දොපිච්ඡා* සිංහ කැටයම් දක්නට ලැබේ.

උළුවහු කුළුණු *පුෂ්ප සාඛ*, *නර සාඛ* සහ *ලතා සාඛ* යන සිරස් කැටයම් සහිත තීරු තුනකින් සමන්විත ය. දොරබාවේ පාදමේ *පීඪ මුණ්ඩි ද්වාරපාල* නිකේතන දෙකක් ඇති අතර, එහි අසාමාන්‍ය ලෙස ස්ත්‍රී සහ පුරුෂ ද්වාරපාල රූ දක්වා ඇත. *ලලාටබිම්බ*යෙහි පද්ම පීඨයක් මත ලලිතාසනයෙන් හැඳගත් ගජලක්ෂ්මී රුවක් වේත ඇගේ වමතින් නෙළුමක් දරා සිටින අතර, දකුණතින් වරද මුද්‍රාව දැක්වේ. ඇය දෙපසින් මනාව පිපුණු නෙළුම් මල් දෙකක් වේ. ගර්භගෘහය ඇතුළත නැගෙනහිර බිත්තියේ විශාල පීඪ මුණ්ඩි නිකේතන දෙකක් ඇත. ප්‍රධාන දේව ප්‍රතිමාව තැබිමට එය භාවිතා වන්නට ඇත. නමුත් වර්තමානයේ එම දේව ප්‍රතිමාව දක්නට නොලැබේ.

## ග්‍රන්ථාවලිය
* *Lesser Known Monuments of Bhubaneswar* by Dr. Sadasiba Pradhan ()

## මේවාත් බලන්න
* භුබනේස්වර්හි දේවාල ලැයිස්තුව

## බාහිර සබැඳි
* විෂ්ණු දේවාලය - භුබනේස්වර් - බාදා
අර්ත් (1998 චිත්‍රපටය)

**අර්ත්** (**1947: අර්ත්** ලෙස ඉන්දියාවේ නිකුත් කරන ලද): 1999 දී ඉන්දියානු යුගයේ නාට්ය චිත්රපටය වන දීපා මෙතා විසින් මෙහෙයවනු ලබයි. එය පදනම් වන්නේ බප්සි සිඩ්වාගේ නවකතාව, ක්රැකින් ඉන්දියා (1991, එක්සත් ජනපදය, 1992, ඉන්දියාව, 1988 ප්‍රට්මයෙන් ම එක්සත් රාජධානියේ දී  අයිස් කැන්ඩි මෑන් ලෙස) අර්ත් යනු ගිම්හානයේ (1996) පෙරාතුව පෙරාතුව පැවති මීතාගේ මූලද්රව්යයේ ත්රිකෝණයෙහි දෙවන වාරය වන අතර පසුව වෝටර් (2005) පසුවය. 1999 වසරේ ඇකඩමි සම්මානය සඳහා හොඳම විදේශීය චිත්රපටය සඳහා ඉන්දියාව ඇතුළත් විය.

## කතා වස්තුව 
කථාන්තරය ඉන්දියාවේ නිදහස ලැබීමේදී 1947 දී ඉන්දියාවේ බෙදීමට පෙර හා ඉන්පසුව ඉන්දියානු දේශයේ ලාහෝර් (දැන් පකිස්ථානයේ පන්ජාබ් අගනුවර වූ) කාල සීමාව තුළ පිහිටුවා ඇත.

පෝලියෝ රෝගී තරුණ ගැහැණු ළමයෙක්, ලෙනී ( මායා සෙත්නා ), ඇගේ වැඩිහිටි වියේ ( ශබානා අස්මි ) ඇගේ වැඩිහිටි  හඬින් කථාව හරහා කථාන්තරය මෙහෙයවයි. ඇය ජීවත් වන්නේ හින්දු , සික්ස් සහ මුස්ලිම්වරුන් අතර වැඩෙන ආතතීන් වෙත මධ්යස්ථව සිටීමට බලාපොරොත්තු වන ධනවත් පර්සි පවුලකිනි. ඇය ඇගේ දෙමාපියන් විසින් කවියාට ඇති අතර ආරක්ෂා Bunty (Kitu Gidwani) සහ Rustom (අරිෆ් Zakaria), සහ ඇයගේ Ayah, Shanta (Nandita දාස්) නම් ලස්සන හින්දු කාන්තාවක් විසින් රැකබලා ගත්තා. ඩිල් නාවස්, අයිඩ්රි කන්ඩි මිනිසා ( ආමීර් ඛාන් ) සහ හසාන් ( Masahur ) ( රාහුල් කන්නා ) මුස්ලිම් හා ෂැන්ටා සමඟ ආදරයෙන් බැඳී සිටිති. ෂන්තා, ඩිල් සහ හසාන් විවිධ විශ්වාසයන්ගෙන් යුත් කුඩා කණ්ඩායමේ කොටසක් (ලෙනීගේ පවුල වෙනුවෙන් වැඩ කරන සමහර අය) උද්යානය තුළ සිය දිවි ගෙවති. කෙසේ වෙතත්, මෙම කොටස සමඟ ඒකාබද්ධ වූ මිතුරන් කණ්ඩායමක් බෙදී ඇති අතර ඛේදවාචකය සිදුවනු ඇත.

## රංගනය 
* ආමීර් ඛාන් - අයිස් පලම් මිනිසා වන දිල් නවාස් 
* නන්දිතා දාස් - ශාන්තා, ආයා 
* රාහුල් ඛන්නා - හසන්, මාස්ටර් 
* මියා සෙත්නා - ලෙනී සෙත්නා 
* ශබානා ආස්මි - වැඩිහිටි ලෙනී, කථිකාචාර්ය 
* කිටි ගිඩ්වනි - බැන්ටි සෙත්නා 
* අරෆා සෙකියා - රස්ටොම් සෙත්නා 
* කුල්බුෂාන් කර්බන්ද - ඉමාම් ඩී 
* කුමාර් රාජේන්ද්ර - සරණාගත පොලිස් 
* පවන් මැල්හෝත්රා - මස් වෙළෙන්දා

## විවේචනාත්මක පිළිගැනීමක් 
### සමාලෝචන 
රොජර් ඊබට් සිනමා හතරෙන් තුනෙන් තුනක් ලබා දුන්නේ පෘථිවිය "එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස එහි නරඹන්නන්ගෙන් බොහෝ ඉතිහාසයක් අවශ්ය නොවන බැවිනි. එය හැඳින්විය යුත්තේ කුමක් ද යන්න දැන ගැනීම සහ විශ්වීය පණිවුඩයක් ඇත" යන්නය. [4] නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පත එය විස්තර කලේ, "ශිෂ්ටාචාරය කිසියම් පීඩනයක් යටතේ හදිසියේම කඩා වැටිය හැකි ආකාරය පිලිබඳ බලවත් හා කලබලකාරී සිහි කැඳවුමක්" ලෙසය. [6] නිව් යෝක්යර් තර්ක කරන්නේ, "දීපා මීචා ඇගේ ද්රව්යමය වශයෙන් ඒත්තු ගැන්වී ඇති අතර, ඒවායේ ලක්ෂණ ඉතා අලංකාරයි. [8] Rediff.com සටහන් කරන පරිදි, " ආමීර් ඛාන් ඔහුගේ ජීවිතයේ හොඳම කාර්ය සාධනය බොහෝ විට ලබා දී ඇත. එය තවත් නළු අයිස්-කැන්ඩි මනුෂ්ය එළඹීමේදී එයා මාර්ගය ජීවත් ගෙන ඒම සිතීම දුෂ්කර ය. " [10] ප්ලැනට් බොලිවුඩ් 10 න් චිත්රපට 9.5 දුන් ප්රකාශ කරමින්," පෘථිවි දැඩි කරන්න කැමති අය කිරීම රෙකමදාරු කරනු ලැබේ වෙනත් වර්ගයේ හින්දි චිත්රපටි බලන්න. සාමාන්ය ළමයකුට වෙහෙසට පත්ව සිටින ගැහැණු ළමයින්ගේ කථා හා පළිගැනීමේ නාට්යද හමුවෙයි. " [12]

### සම්මාන සහ නාමයෝජනා 
* ආසියානු සිනමා උළෙල - හොඳම චිත්රපට සම්මානය [14] 
* ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම පෞරාණික විත්තිකරු සම්මානය - රාහුල් කන්න පොළොව 
* 1999 දී ඉන්දියාවේ නිල ප්රවේශය හොඳම විදේශ භාෂා චිත්රපට සඳහා 71st ඇකඩමි සම්මානය සඳහා, නමුත් AMPAS තෝරා අවසන් නාමයෝජනා පහ අතර ඇතුළත් කර නැති විය.

## Soundtrack 
## යොමු 
## External links 
* Official trailer
* 
* AllMovie
ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු චිත්‍රපට
ලාඩු බාබා දේවාලය

**ලාඩු බාබා දේවාලය** යනු ඉන්දියාවේ ඔරිස්සාවේ භුබනේස්වර්හි පිහිටි හින්දු දේවාලයකි. ක්‍රි.ව. 13වන සියවසේ නිර්මාණය වූ මෙය අතීතයේ *කෛන්ඡි දේවාලය* ලෙස හැඳින්විණි.

## පිහිටීම
ලාඩු බාබා දේවාලය පිහිටියේ භුබනේස්වර්හි පැරණි නගරයේ බාඩු සාහි ප්‍රදේශයේ උත්තර දරාජා නම් ස්ථානයේ ය. ලිංගරාජ් වෙළඳ සංකීර්ණයේ සිට බධේයිබාන්කා චෞක් තෙක් දිවෙන රථ මාර්ගයේ දකුණු පස ය. මෙය චිත්‍රකාරිනී දේවාලයේ සිට මීටර 30ක් උතුරින් පිහිටි අතර, මෝහිනී දේවාලයේ සිට මීටර 70.00ක් දකුණින් පිහිටා ඇත. මෙම දේවාලයේ ගර්භගෘහය හිස් ය. කෙසේනමුත්, පිටත බිත්තිවල වූ කැටයම් අංග අනුව යෝජනා වී ඇත්තේ මෙම දේවාලය මුලින් ශිව දෙවියන්ට කැප කොට තිබූ බවයි.

## සම්ප්‍රදායයන් සහ පුරාවෘත්ත
ප්‍රදේශයේ ජනයා අනුව, රාම-රාවණ යුද්ධයේ දී ස්වර්ණ ලංකා විනාශයෙන් බේරාගෙන මෙහි දේව ප්‍රතිමාව ඒකාම්‍ර ක්ෂේත්‍ර තුළ තැන්පත් කොට ඇත.

## භෞතික තොරතුරු
### වටපිටාව
මෙම දේවාලය බටහිරින් උත්තරදරාජ, බාඩු සාහි මාර්ගයෙන් මායිම් වන අතර, අනෙක් දිශාවලින් පෞද්ගලික නිවාස ගොඩනැගිලිවලින් ද මායිම් වේ. මෙම දේවාලය නැගෙනහිරට මුහුණලා පිහිටා ඇත.

### ගෘහනිර්මාණ ලක්ෂණ
බටහිර පෙදෙස හැර මෙම දේවාලයේ සෙසු ප්‍රෙද්ශ ජංඝාවේ අර්ධයක් දක්වා පොළොවේ වැළලී ඇත. බටහිර දිශාවෙන් එය පභාගයේ අර්ධයක් තෙක් වැළලී ඇත. සැලැස්ම අනුව මෙම දේවාලය පංචරථ සැලැස්මක් ගනියි. එහි සතරැස් විමානයක් හා ඉදිරි ද්වාර මණ්ඩපයක් පිහිටයි. විමානය වර්ග මීටර 6.00ක ක්ෂේත්‍රඵලයකින් යුත් අතර, ද්වාරමණ්ඩපය මීටර 0.50ක ප්‍රමාණයේ වේ. රේඛා ශෛලියෙන් යුත් මෙම දෙවොල උච්චත්වය අතින් පාදමේ සිට කලස තෙක්  මීටර 11.20ක උසකින් යුක්ත ය. මෙහි බාදා කොටස මීටර 2.70ක් උසැති ය

### රාහ නිකේතන සහ පාර්ශ්ව දේවතා
පැති තුනක ඇති රාහ නිකේතන හැඩයෙන් සමාන අතර ඒවා උස මීටර 1.10 x පළල මීටර 0.51 x ගැඹුර මීටර 0.43 යන මිනුම්වලින් යුක්ත වේ. බටහිර නිකේතනය හැර සෙසු අවකාහ හිස් ය. බටහිර අවකාශයෙහි පද්ම පීඨිකාවක් මත හිඳගත් අත් සතරක් සහිත ගනේෂ රුව් වේ. ඔහුගේ පහළ වමත පරසුවක් දරා සිටින අතර, පහළ දකුණකෙහි අක්ෂ්‍ය මාලාවක් ඇත. ඉහළ වම් සහ දකුණු අත් කැඩීගොසිනි. මෙම රුවේ ජටාමකුටයක් ඇත. සොඬයේ කොටසක් ද කැඩීගොසිනි. මෙම රුවට පසුබිමින් අලංකාර මකර තොරණක් ද වේ.

## තර්ජන
ගර්භගෘහය ඇතුළත ජලය රැඳීම, නරගෙනහිර බිත්තියේ රාහ සහ අනුරාථ පාග අතර සන්ධියේ මෙන්ම කණිකා සහ අනුරථ පාග අගර සන්ධියේ සහ දොරබාවට ඉහළින් ශාක වැවීම මෙයට තර්ජනයක්ව ඇත.

මෙම දේවාලය පභාග සහ ජංඝා යන කොටස් තෙක් වැළලී ඇත. මෙය ශීඝ්‍ර හානියට පත්ව ඇත්තේ ප්‍රදේශයේ ජනයා මෙහි ගර්භගෘහය කසල රදවනයක් ලෙස භාවිත කිරීම නිසායි. ශාක වර්ධනය වීම නිසා දේවාලයේ පිටත බිත්තිවල පිපිරුම් ඇතිවි තිබේ. මෙය ගර්භගෘහය තුළ ජලය කාන්දු වීමට හේතු වී ඇත. ඔරිස්සා ප්‍රාන්ත පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් මෙය ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.

## මේවාත් බලන්න
* භුබනේස්වර්හි දේවාල ලැයිස්තුව

## ආශ්‍රේයයන්
Neonatal meningitis

thumb|The meninges
**Neonatal meningitis යනු ළදරුවන් හට වැලඳෙන භයාණක රොගී තත්වයකි**. Meningitis is an inflammation of the meninges (the protective membranes of the central nervous system (CNS)) and is more common in the neonatal period (infants less than 44 days old) than any other time in life and is an important cause of morbidity and mortality globally. Mortality is roughly half in developing countries and ranges from 8%-12.5% in developed countries.
ජාත්‍යන්තර ලක්‍රොස් සම්මේලනය

**ජාත්‍යන්තර ලක්‍රොස් සම්මේලනය** යනු ලෝකයේ විවිධ රටවල්වල ඇති ලක්‍රෝස් සංගම්වල ප්‍රධාන ආයතනයයි. මෙය FIL ලෙසින්ද හැඳින්වේ.
2008 දී ආරම්භ වූ මෙම ආයතනයේ දැනට සාමාජීකයන් 58 දෙනෙක් සාමාජිකත්වය ලබා ඇත. මීට අමතරව තවත් රටවල් 38ක් ද ලක්‍රොස් ක්‍රීඩා කරයි. මෙම ආයතනයේ මුලස්ථානය කැනඩාවේ ටොරොන්ටෝ නගරයේ පිහිටුවා ඇත. මෙම ආයතනය විසින් FIL ලෝක ශූරතාවය සහ FIL 19න් පහළ ලෝක ශූරතාවය ආදී තරගාවලි සංවිධානය කරයි. මීට අමතරව ආදිවාසී කණ්ඩායම් දෙකක්ද මෙහි සාමාජිකත්වය ලබා ඇත.

## සාමාජිකත්වය
### පුර්ණ සාමාජිකයින්
### අනෙකුත් සමාජිකයින්
## මුලාශ්‍ර
හාථිගුම්ඵා අභිලේඛනය

විසිනි", 1827]]
**හාථිගුම්ඵා අභිලේඛනය** ("හස්ති ගුහා" අභිලේඛනය) පිහිටියේ ඉන්දියාවේ ඔඩිෂාහි භුබනේස්වර් අසල උදයගිරියෙනි. මෙය ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ දී, ඉන්දියාවේ කාලිංග‍යේ එකල අධිරාජයා වූ ඛාරවේල විසින් කරවන ලද්දකි. ප්‍රාකෘත භාෂාවේ මධ්‍ය-බටහිර ස්වරූපයෙන් රචිත හාථිගුම්ඵා අභිලේඛනය පේළි දාහතකින් සමන්විත ය. මෙය ගැඹුරට-කැපූ බ්‍රාහ්මී අක්ෂර මාලාවෙන් රචනාකොට ඇත. මෙය පිහිටියේ ඔඩිෂාවේ භුබනේස්වර් අසල උදයගිරි කන්දේ දකුණු පැත්තේ පිහිටි හාථිගුම්ඵා නම් ස්වාභාවික ලෙනේ බෑවුමේ ය. මෙය පිහිටා ඇත්තේ මීට සැතපුම් හයක් පමණ දුරින් පිහිටි ධෞලිහි අශෝක අධිරාජයාගේ ආඥාවන්ට කෙළින්ම මුහුණලා ය.

මෙම අභිලේඛනය රචනා කොට ඇත්තේ කාලිංග වර්ණමාලාවේ ආදිතම ස්වරූපයකින් වන අතර, එය ක්‍රි.පූ. 150 අවට කාලයට යෝජනා වී ඇත.

මෙම අභිලේඛනය ඛාරවේලගේ 13වන රාජ්‍ය වර්ෂයට අයත් අතර, එය විද්වත්හු එය අයත් කාලසීමාව ලෙස ක්‍රි.පූ. 2වන සියවස සිට ක්‍රි.ව. 1වන සියවස තෙක් විවිධ දිනයන් දක්වති. මෙම අභිලේඛනයේ ඇති බොහෝ විවර හේතුවෙන් මෙය නිවැරදිව කියැවීමට බාධා ඇති වූයේ, එය වෙන්වෙන්ව අර්ථ සැලකූ විට වැරදි අර්ථකථන ඇතිවිය හැකි නිසායි.

මෙම අභිලේඛනය මගින් ප්‍රධාන වහයෙන්ම මෙම රජුගේ විවිධ ආක්‍රමණ සඳහන් කෙරේ.මෙය ඇරඹෙන්නේ සාතවාහන රජ සාතකර්ණී සමග ඔහුගේ සටනින් අනතුරුවයි:

:"දෙවන වර්ෂයේ දී (ඔහු) සාතකාමිනී නොසලකා හැර, තුරඟ සේනා, හස්තීන්, පාබල (නර) සහ රථ ශක්තියෙන් පිරි ප්‍රබල හමුදාවක් බටහිර ප්‍රදේශ වෙත පිටත් කර හරියි. කණ්හ-බෙම්න වෙත එම හමුදාව ළඟවූ පසු ඔහු එම නගරයේ මූසිකයන් භීතියට පත්කරයි." එපිග්‍රැෆියා ඉන්ඩිකා, වෙළු. XX

## මේවාත් බලන්න
*ඉන්දියානු අභිලේඛන

## සටහන්
## ආශ්‍රේයයන්
* Epigraphia Indica, Vol. XX (1929–30). Delhi: Manager of Publications, 1933.
* Sadananda Agrawal: Śrī Khāravela, Published by Sri Digambar Jain Samaj, Cuttack, 2000.

## ප්‍රභව 
* 

## බාහිර සබැඳි
*Epigraphia Indica, වෙළු. XX (1929–30). දිල්ලි: මැනේජර් ඔෆ් පබ්ලිකේෂන්ස්, යළිමුද්‍රණය 1983.
*හාථිගුම්ඵා අභිලේඛනයේ සම්පූර්ණ පෙළ ඉංග්‍රීසියෙන්
*ඛාරවේල සහ වාශිෂ්ඨීපුත්‍ර පුලුමාවීගේ අභිලේඛන අතර සංසන්දනාත්මක අධ්‍යයනයක් 
*හාථිගුම්ඵා අභිලේඛනයේ ශිලාරේඛනය, භාෂාව සහ කලාව
බ්‍රහ්මේස්වර දේවාලය

**බ්‍රහ්මේස්වර දේවාලය** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියාවේ ඔඩිෂාහි භුබනේස්වර්හි පිහිටි ශිව දෙවිය්න උදෙසා කැපකළ හින්දු දේවාලයකි. ක්‍රි.ව. 9වන සියවසේ දී ඉදිවූ මෙහි ඇතුළත හා පිටත බහුල ලෙස කැටයමින් අලංකාර කොට ඇත. මෙම හින්දු දේවාලය ඉදිකළ දිනය පිළිබඳ මුලින් දේවාලයේ තිබූ අභිලේඛන පාදක කරගනිමින් සාධාරණ නිගමනයකට එළඹිය හැක. වර්තමානයේ එය දක්නට නැතත්, සංරක්ෂණය වී ඇති එහි වාර්තා අනුව මෙය ක්‍රි.ව. 1058 අවට කාලයේ ඉදිවූ බැව් පෙනේ. මෙම දේවාලය ඉදිකරන ලද්දේ සෝමවංශී රාජවංශයේ උද්‍යෝතකේසරී රජුගේ 18වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ දී ඔහුගේ මව වූ කෝලවතී දේවී විසිනි. මෙය ක්‍රි.ව. 1058ට අනුරූප වේ.

## ඉතිහාසය
ඉතිහාසඥයන් මෙම දේවාලය පසුකාලීන ක්‍රි.ව. 11වන සියවසට අයත් යැයි නිශ්චිතවම කාල නිර්ණය කොට ඇත්තේ භුබනේස්වර් සිට කල්කටා වෙත රැගෙන ආ අභිලේඛනයක් අනුව ය. මෙම අභිලේඛනයේ විස්තර වන්නේ මෙම දේවාලය ඉදිකරන ලද්දේ සෝමවංශී රජ උද්‍යෝත කේසරීගේ මෑණියන් වූ කෝලවතීදේවී විසින් බවයි. එය ඉදිවූයේ ඒකාම්රා (වර්තමාන භුබනේස්වර්) හි සිද්ධතීර්ථ නම් ස්ථානයේ තවත් නාට්‍යශාලා හතරක් ද සමග ය. මෙම ලිපිය වාර්තා කොට ඇත්තේ උද්‍යෝත කේසරී රජුගේ 18වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ ය. (ක්‍රි.ව. 1060) මෙම අභිලේඛනය එහි මුල් ස්ථානයෙහි නොවූ බැවින් පුරාවිද්‍යාඥයන් සඳහන් කරන්නේ මෙය වෙනත් දේවාලයකට අදාළ විය හැකි යැයි සිතිය හැකි නමුත්, ස්ථානය සහ එහි විස්තර වන අනෙක් අංග අනුව අභිලේඛනය මෙම දේවාලයට අයත් යැයි නිගමනය කළ හැකි බවයි. එසේම, පාණිග්‍රාහි විසින් ගෙනහැර දක්වන තවත් තර්කයක් වනුයේ මෙහි ප්‍රධාන දේවාල සතර අංගශාලා (පරිවාර දේවාල) මිස නාට්‍යාශාලා (නර්තන ශාලා) නොවන බවයි. මෙම දේවාලය සම්ප්‍රදායික දැව කැටයම් ශිල්ප ක්‍රම භාවිතා කොට ඇතත්, අමුද්‍රව්‍ය ලෙස පාෂාණ භාවිතා කොට ඇත. ගොඩනැගිලි පූර්ණ පරිමා පිරමිඩයක ස්වරූපයෙන් නිර්මාණය කොට පිටතින් සහ ඇතුළතින් කැනීම සිදු විය.

දර්ශීය ඔරිස්සා දේවාල සැකැස්මක් සම්බන්ධිත ගොඩනැගිලි දෙකකින් යුක්ත වේ. ඉන් කුඩා ගොඩනැගිල්ල *ජග්මෝහන* හෙවත් සන්නිපාත ශාලාවකි. එයට පසුපසින් ශිඛර නම් ශිඛරයක හැඩය ගත් දේවස්ථානය පිහිටයි. පසුකාලීන දේවස්ථානවල මෙය ඉදිරියේ තවත් අමතර ශාලා දෙකක් ඉදිකෙරිණි. ඉන් එකක් නර්තනය සඳහාත්, අනෙක භෝජන සංග්‍රහ සඳහාත් වෙන්කෙරිණි.

බ්‍රහ්මේස්වර දේවාලය මුල් කාලීන මුක්තේස්වර් දේවාලය වැනි දේවාල සමග සම්බන්ධතාවක් පෙන්වයි. එහි දී *ජග්මෝහන*යේ කැටයම් කළ අභ්‍යන්තර, සහ සිංහ ශීර්ෂ මෝස්තරය වැනි ප්‍රතිමා ලක්ෂණ ප්‍රධාන වේ. මෙම සිංහ හිස් මෝස්තරය පළමුවරට හමුවන්නේ *මුක්තේස්වර* දේවාලයේ වන අතර, මෙහි එය බහුලව යොදාගෙන තිබේ. මෙහි ද නව නිර්මාණ ගණනාවක් ඇති අතර, පිටත බිත්තිවල සංගීතයන් සහ නළඟනන්ගේ රූප ගණනාවක් ඇතුළත් කිරීම එයට නිදසුනකි. දේවාල ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ ප්‍රථම වරට මෙහි යකඩ දඬු ද භාවිතයට ගෙන ඇත.

වැලිගල් බිත්තිවල මෝස්තර සහ දේවතා රූ දැකගත හැක. දොර රාමුවට ඉහළින් වූ කැටයම් අතර අලංකාර මල් සැරසිලි සහ පියාඹන රූ ද වේ. රාජාරාණි දේවාලයේ සේම මෙහි ද අට දිශාවන්හි ආරක්ෂක දේවතා රූ දැකගත හැක. එසේම තන්ත්‍රික-ක්‍රම හා සම්බන්ධ රූ ද ගණනාවක් දක්නට ලැබෙන අතර, බටහිර ප්‍රාසාද මුහුණතේ ත්‍රිශූලයක් සහ මිනිස් හිසක් අතින් ගත් *චාමුණ්ඩා* දෙවඟනගේ රුවක් වේ. ඇය මිනිස් මළකඳක් මත සිටගෙන සිටියි. ශිව සහ අනෙකුත් දෙවිවරුන් ද භයංකාර ස්වරූපයෙන් නිරූපණය කොට ඇත.

නැතිවූ තවත් එක් අභිලේඛනයක *කෝලවතී* රැජින විසින් 'දේවාලයට රූමත් ස්ත්‍රීන් ගණනාවක් පරිත්‍යාග කළ බව' සඳහන් වූ අතර, එමගින් 'දේවදාසි' සම්ප්‍රදාය මෙහි පැවති බවට සාක්ෂ්‍ය ලැබේ. පසුකාලීන ඔරිස්සානු දේවාල සහ දේවාල ජීවිතය තුළ එයට වැදගත් ස්ථානයක් හිමි විය.

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි
* බ්‍රහ්මේස්වර දේවාලය සඳහා ග්‍රේට් බිල්ඩිංස්හි ඇති විස්තරය
* බ්‍රහ්මේස්වර ඡායාරූප ගැලරිය
* ප්‍රතිමා
* වාර්තාව
ග්යොංචොන්සා ස්තූපය

**ග්යොංචොන්සා ස්තූපය** යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ කොරියාවේ අං. 82වන ජාතික වස්තුවයි. 1962 දෙසැම්බර් 20 දින දකුණු කොරියානු රජය විසින් එය ජාතික වස්තුවක් ලෙස නම් කරන ලදී. 

ස්තූපයේ පළමු මහලේ ඇති ශිලා ලේඛනයෙහි සඳහන් වන්නේ මෙම ස්තූපය ඉදිකරන ලද්දේ 1348දී, එනම් ගොර්යෝහි චුංමොක් රජුගේ සිව්වන වර්ෂයේ බවයි. මෙම ස්තූපය මුලින් පිහිටුවා තිබුණේ වර්තමාන ග්යොංගි-දෝ පළාතේ ගේපුං-ගුන්හි, ග්වංදොක්-මියොන් ප්‍රදේශයේ බුසෝ කන්ද පාමුල පිහිටා තිබූ ග්යොං‍‍චොන්සා විහාරයේ ය. නමුත් මෙම විහාරය වර්තමානයේ දක්නට නොලැබේ. ජපානය විසින් කොරියාව යටත් කරගෙන තිබූ සමයේ මෙම ස්තූපය ජපානය වෙත රැගෙන යන ලදී. නමුත් 1960දී එය නැවත කොරියාව වෙත රැගෙන ආ අතර, ග්යොංබොක්ගුං මාලිග භූමියේ එය ස්ථාපනය කරන ලදී. වර්තමානය වන විට, ස්තූපය කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රධාන ශාලාවලින් එකක තැන්පත් කොට ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත.

## තොරතුරු
මෙම ස්තූපය මීටර 13ක උසින් යුක්ත ය. එය මහල් දහයකින් සමන්විත ය. කෙසේනමුත්, ස්තර තුනකින් සමන්විත අත්තිවාරම හේතුවෙන් මෙම ස්තූපය සතුව මහල් දහතුනක් ඇතැයි බොහෝ විට වරදවා වටහාගනු ලැබෙයි. ගොර්යෝ යුගයේ බොහෝ ස්තූප මෙන් නොව මෙම ස්තූපය නිර්මාණය කොට ඇත්තේ කිරුගරුඬවලිනි. සාමාන්‍යයෙන් එකල කොරියානු ප්‍රතිමා ශිල්පීන් ප්‍රතිමාකරණයේ නියැළෙන්නට ප්‍රිය කළේ ග්‍රැනයිට් මාධ්‍යයෙනි. පසුකාලීනව ජොසොන් රාජවංශ යුගයේ ඉදිවූ වොන්ගක්සා ස්තූපය ශෛලිය අතින් මෙම ස්තූපයට බෙහෙවින් සමාන ය. මේ නිසා එම ස්තූපය නිර්මාණය කෙරෙහි ග්යොංචොන්සා ස්තූපයේ ආභාසය බෙහෙවින් බලපාන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.

ග්යොංචොන්සා ස්තූපය පිහිටා ඇත්තේ ස්තර තුනකින් යුත් වේදිකාවක් මත ය. මෙය කුරුසියක ආකාරයෙන් සතර දිශාවන්ට නෙරා ඇත. ස්තූපයේ පළමු මහල් තුන අත්තිවාරමේ (වේදිකාවේ) හැඩයට සමාන හැඩයකින් යුක්ත ය. මෙම ස්තර තුනකින් යුත් අත්තිවාරමේ සෑම පනේලයක්ම බුද්ධ රූප, බෝධිසත්ත්ව රූප, පුෂ්ප සහ ලියකම් කැටයම්වලින් අලංකාර කොට ඇත.

සෙසු මහල් සමචතුරස්‍රාකාර හැඩයෙන් යුක්ත වන අතර, සංකීර්ණ කැටයම්වලින් සමන්විත ය. මේ නිසා මෙම කිරිගරුඬ ස්තූපය දැවයෙන් නිමවූවක් මෙන් පෙනේ. සෙසු මහල් ගරාදි වැටවල්, වක්වූ දෙපළ වහලවලින්, පියසි කෙළවරවල්වලින් යුක්ත බව සහ සෑම පියස්සක්ම උළු අතුරා ඇති බව පෙන්වීමට කැටයම් කොට තිබේ.

මෙම ස්තූපය අතිශයින් වටිනා නිර්මාණයක් ලෙස සැලකෙන්නේ එමගින් වර්තමානය වන විට බොහෝ සෙයින් දක්නට නොමැති ගොර්යෝ යුගයේ දැවමය ගෘහනිර්මාණ ශෛලිය නිරූපණය කරන හෙයිනි. දකුණු කොරියානු සංස්කෘතික උරුම පරිපාලනය අනුව මෙම ස්තූපය කොරියානු ශෛලමය නිමැවුම් අතර විශිෂ්ටතම නිදසුනක් වන අතර, ඉහළ කලාත්මක වටිනාකමකින් යුක්ත ය.

## ගැලරිය

File:개성 경천사지 십층석탑 04.jpg

## මේවාත් බලන්න
* වොන්ගක්සා ස්තූපය
* කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය
* දකුණු කොරියාවේ ජාතික වස්තූන්
* උතුරු කොරියාවේ ජාතික වස්තූන්

## ආශ්‍රේයයන්
## බාහිර සබැඳි 
* සංස්කෘතික උරුමය: ග්යොංචොන්සා ස්තූපය
සුක දේවාලය

**සුක දේවාලය** යනු යනු අත්හැර දමා ඇති දේවාලයකි. මෙම දේවාලය සප්තරථ සඳහා පුදකොට ඇති අතර, උපර ජංඝ කොටසේ දික්පාලයන්ගේ ස්ත්‍රී රූ නිරූපණය කොට ඇත. මෙම දේවාලය ඔරිස්සාවේ දේවාල නිර්මාණකරණයේ පරිණත අවධියක ඉදිවූ බැව් පෙනේ.

## පිහිටීම
සුක දේවාලය පිහිටියේ භුබනේස්වර්හි පැරණි නගරයේ උත්තරදරාජා බාඩු ෂාහි ප්‍රදේශයේ සංකරානන්ද වීථියේ ය. මෙය බින්දුසාගර් ජලාශයේ දකුණු ඉවුරේ සිට මීටර 50.00ක් දුරින් පිහිටා ඇත. දේවාලය බටහිරට මුහුණලා පිහිටා ඇත. මෙම දේවාලය වර්තමාන‍යේ භාවිතයට නොගැනුණ ද, දේවාලයේ පිටත බිත්තිවල ඇති ප්‍රතිමා නිර්මාණ අනුව යෝජනා වී ඇත්තේ මෙම දේවාලය මුලින් ශිව දෙවියන්ට කැපකළ දෙවොලක් බවයි. මෙම දේවාලය ගෘහනිර්මාණ සහ ප්‍රතිමා ලක්ෂණ අතින් දියුණු ස්වභාවයක් පන්නුම් කළ ද, එය අත්හැර දමා ඇත. දේවාලය වර්තමාන පොළොව මට්ටමින් මීටර 1.80ක් පහළින් පිහිටා ඇත.

මෙම දේවාලයට මීටර 50ක් දුරින් නැගෙනහිරින් භාබානිසංකර දේවාලය පිහිටා ඇත. උතුරින් සාරි දෙවොලත්, දකුණින් නිවාස ගොඩනැගිලි ද දක්නට හැක.

## වැදගත්කම 
මෙම දේවාලය ක්‍රිව. 13වන සියවසේ දී ගංග පාලන සමයේ ඉදිවන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. මෙය රේඛා දියොල් ස්ථල ක්‍රමයෙන් යුක්ත ය. මෙම දේවාලය ඔරිස්සා ගොඩනැගිලි සම්ප්‍රදායේ දියුණු අවධියක ඉදිව ඇති බව පෙනේ.
 
## ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය 
මෙම දේවාලය බටහිරට මුහුණලා ඉදිකොට ඇත. සැකැස්ම අතින් මෙම දේවාලයේ විමානයක් සහ නවීකරණය කළ ද්වාර මණ්ඩපයක් දැකගත හැක. විමානය සප්තරථ ආකාරයේ එකක් වන අතර, එහි මධ්‍ය රාහයක් සහ අනුරාහ, අනුරථ සහ කණිකා පාග යන අංග පිරිවරා ඇත. වර්ග මීටර 5.80ක භූමියක පැතිරි විමානය අසල මීටර 0.90ක් දිගැති ඉදිරි ද්වාර මණ්ඩපයක් ඇත. රේඛා සම්ප්‍රදායයෙන් යුත් විමානයේ පහළ සිට ඉහළට උස මීටර 11කි. කොටස් පහකින් යුත් බාදාවේ උස 3.50කි. පභාගයේ පාදම මීටර 0.87ක් උසැති අතර, එහි බොරදම් පහක් වේ. එම බොරදම් ඛුර, කුම්භ, පට, කනි සහ බසන්ත ලෙස වේ. තල ජංඝ සහ උපර ජංඝ යන කොටස් මීටර 0.72 බැගින් වන අතර, ඒ සෑම එකක්ම බොරදම් තුනක් සහිත මීටර 0.32ක බන්දනාවකින් යුක්ත වේ. ගන්දි සහ මස්තක යන අංග පිළිවෙලින් මීටර 5.00 සහ මීටර 2.50 පරිදි වේ.

### රාහ නිකේතන සහ පාර්ශ්ව දේවතා 
පරිණත අවධියේ දර්ශීය දේවාලයක මෙන් මෙහි ද රාහ නිකේතන, තල ජංඝ නම් කොටසේ පැති තුනක ද්කනට ලැබේ. මේවා වර්තමානයේ හිස්ව පවතියි. මෙම හිස් නිකේතනයක මිනුම් උස මීටර 0.90 x පළල මීටර 0.45 සහ ගැඹුර මීටර 0.23 පරිදි වේ.

## ශ්‍රේණිය (A/B/C) 
# වාස්තු විද්‍යා: A
# ඓතිහාසික: C
# සංවිධානික: C
# සමාජ/සංස්කෘතික: C

## තර්ජන සහ සංරක්ෂණය
උපරිව්‍යූහයේ සහ එහි අවට ශාක වැඩෙමින් පවතියි. මෙම සංස්කෘතික උරුමය සහජන වැසිකිලියක් බවට පත්ව තිබීම හේතුවේන නරඹන්නන්ගේ ආකර්ෂණය ගිලිහී ඇත. ප්‍රදේශයේ වැසියන් අතර මේ පිළිබඳ අවබෝධය පුළුල් කළ යුතුව ඇත. යාබද නිවාසවල සහ සාරි දියුල්හි තාප්ප මෙය වටකොට ඇත.

X සහ XI මූල්‍ය කොමිසමේ ප්‍රදානයන් අනුව ඔරිස්සා ප්‍රාන්ත පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් මෙම දේවාලය පිළිසකර කොට ඇත.

## මේවාත් බලන්න
* භුබනේස්වර්හි දේවාල ලැයිස්තුව

## ආශ්‍රේයයන්
සුබර්ණේස්වර ශිව දේවාලය

**සුබර්ණේස්වර් ශිව දේවාලය** පිහිටියේ ඉන්දියාවේ ඔරිස්සාවේ භුබනේස්වර්හි මිෂ්රා සාහි නම් ස්ථානයේ ය. ලිංගරාජ බටහිර ඇළේ වම් ඉවුරේ පිහිටි මෙම දේවාලය වෙත බින්දුසාගර් සිට පරසුරාමේස්‍වර දේවාලය තෙක් දිවෙන කෝතීර්ථේස්වර් වීථිය ඔස්සේ ළඟා විය හැක. ලිංගරාජ බටහිර ඇල ඔස්සේ නාගේස්වර දේවාලය මුහුණලා මීටර 10.35 දුරින් මෙය පිහිටා ඇත. දේවාලය නැගෙනහිරට මුහුණලා පිහිටා ඇත. මෙහි වන්දනාවට ලක්වන ප්‍රධාන දේව ප්‍රතිමාව වන්නේ ගර්භගෘහයේ ඇති වෘත්තාකාර යෝනි පීඨයක් මත පිහිටි ශිව ලිංගයයි. මෙහි ගර්භගෘහය වර්ග මීටර 2.35ක ක්ෂේත්‍රඵලයකින් යුක්ත ය. මෙය දොරටුවේ ඇති චන්ද්‍රසිලාවට මීටර 1.20ක් පහළින් පිහිටයි.

## සම්ප්‍රදාය සහ පුරාවෘත්ත 
මෙම දේවාලය මෙසේ නම්කොට ඇත්තේ දේවාලය සහ රන්කරුවන් අතර තිබූ සමීප සම්බන්ධතාව නිසායි. වර්තමානයේ පෞද්ගලික හිමිකාරීත්වයක් යටතේ පවතින මෙහි වර්තමාන හිමිකරුවා වන්නේ සරෝජ් කුමාර් මිෂ්රා ය. 

මෙය ක්‍රි.ව. 10වන සියවසේ දී ඉදිවූයේ යැයි සැලකේ. එය සෝමවංශී පාලන සමයේ ඉදිවන්නට ඇත. මෙම කාලනිර්ණය සඳහා පාදක කොටගෙන ඇත්තේ ගොඩනැගිල්ලේ මෝස්තර අංග සහ ගොඩනැගිලි අමුද්‍රව්‍ය භුබනේස්වර්හි 10වන සියවසේ දේවාලවලට දක්වන සමානත්වයයි.

## වැදගත්කම 
රේඛා දියොල් සම්ප්‍රදායයයෙන් ‍යුත් මෙම දේවාලය ජීවමාන දේවාලයකි. ප්‍රදේශවාසීන් විශ්වාස කරන්නේ මෙම දේවාල ගොඩනැංවූයේ කේශරීවරුන් විසින් බවයි. ඔවුන්ව සෝමවංශීන් ලෙස ද හැඳින්වේ. මෙම දේවාලයේ දී ශිවරාත්‍රී. සංක්‍රාන්ති සහ චතුර්දාසි ඇතුළු උත්සව ගණනාවක් සැමරීම සිදුකෙරේ.

## බාහිර පෙනුම 
මෙම දේවාලයේ වටපිටාව සැලකූ විට, නැගෙනහිරින් ප්‍රවේශ මාර්ගයත්, දකුණින් ලිංගරාජ බටහිර ඇළ මාර්ගයත් කුඹුරු යායන් ද, බටහිරින් නාගේස්වර දේවාලය ද පිහිටයි. දේවාලයට උතුරින් නිවාස ගොඩනැගිලි දැකගත හැක. මෙම දේවාලය නැගෙනහිර දිශාවට මුහුණලා ඉදිකොට ඇත.

## ගෘහනිර්මාණ ලක්ෂණ 
මෙම දේවාලය මීටර 6.90ක් දිගැති, මීටර 6.30ක් පළලැති සහ මීටර 0.23ක් උසැති පහත් පීඨයක් මත නිර්මාණය කොට ඇත. සැලැස්ම අතින් පංචරථ ආකාරයක් ගන්නා මෙහි විමානය සතරැස් ය. එහි නැගෙනහිරට මුහුණලා ද්වාර මණ්ඩපයක් පිහිටයි. විමානයේ වර්ගඵලය වර්ග මීටර 5.45ක් වන අතර, ඉදිරි ද්වාර මන්ඉපයේ දිග මීටර 0.50කි. උච්චත්වය අතින්, රේඛා සම්ප්‍රදායයෙන් යුත් මෙම දෙවොලේ ඛුර සිට කලස යන අංග තේක උස මීටර 11.58කි. මෙහි බාදා කොටස උසින් මීටර 3.48ක් වන අතර, එහි ප්‍රධාන කොටස් පහක් දැකගත හැක. එම කොටස් වන්නේ බොරදම් සතරක් සහිත පභාගය (මීටර 0.92), තලජංඝ (මීටර 0.86), තනි බොරදමේ බන්ධනා (මීටර 0.20), උපර ජංඝ (මීටර 0.75) සහ බොරදම් සතරක් සහිත බරන්ද (මීටර 0.75) යන අංගයි. බරන්ද කොටසට ඉහළින් ළුූ ගන්දි කොටසේ උස මීටර 6.10කි. මෙය මධ්‍ය රාහයක් සහ එහි එක් එක් පස වූ අනුරථ සහ කණික පාග යුගලකින් සමන්විත ය. වක්‍රරේඛීය ස්වභාවයක් ගන්නා රාහය මෝස්තරවලින් තොර ය. ‍මෙහි මස්තකය දර්ශීය ඔරිස්සා දේවාලවල දක්නට ලැබෙන බේකි, ආම්ලක, ඛාපූරි සහ කලස යන අංගවලින් යුත් අතර, එහි උස මීටර 2.00කි.

## සංරක්ෂණ තත්ත්වය 
මෙහි සිවිලිමේ පිපිරීම් දැකගත හැකි අතර, ඒ ඔස්සේ ගර්භගෘහයට වැසි ජලය කාන්දු වේ. X සහ XI මූල්‍ය කොමිසමේ ප්‍රදානයන් අනුව මෙහි අලුත්වැඩියා කටයුතු සිදුකරන ලදී.

## ශ්‍රේණිය (A/B/C) 
i) වාස්තු විද්‍යා: B
ii) ඓතිහාසික: B
iii) සංවිධානික: C
iv) සමාජ/සංස්කෘතික: C

## තර්ජන
මෙහි ගර්භගෘහය වත්මන් පොළොව මට්ටමෙන් මීටර 1.20ක් පහළින් පිහිටි නිසා, වර්ෂා සමයේ යාබද බටහිර ඇළෙහි ඇති ජලය මේ තුළට කාන්දු වීම සිදු වේ. ඇළෙහි වතුර පිටාර යන විට මෙහි ගර්භගෘහය තුළට ජලය කාන්දු වන බැවින් දේවාලයේ අත්තිවාරම දුර්වල වීමේ අවදානමක් ඇත.

## මේවාත් බලන්න
* භුබනේස්වර්හි දේවාල ලැයිස්තුව

## ආශ්‍රේයයන්
සර්වත්‍රේස්වර ශිව දේවාලය

*සර්වත්‍රේස්වර් ශිව දේවාලය*' පිහිටියේ ඉන්දියාවේ ඔඩිෂාවේ අගනුවර වන භුබනේස්වර්හි ලුවිස්රෝඩ් සිට සිසුපාල්ගාර් වෙත දිවෙන මහාවීර් වීථියේ දකුණු පස ය. මෙහි ගර්භගෘහයේ වෘත්තාකාර යෝනි පීඨයක් මත ශිව ලිංගයක් තැන්පත් කොට ඇත. ජීවමාන දේවාලයක් වන මෙහි ප්‍රධාන පූජක පදවිය හොබවන්නේ බිභූති භූසන් දාස් විසිනි. ප්‍රධාන පූජකයාට අනුව මෙය පාතාලඵුට ලිංගයකි. දේවාල පරිශ්‍රය පිහිටියේ ගංගුවා දිය පහරේ දකුණු ඉවුරේ ය.

සර්වත්‍රේස්වර යන්නෙහි අර්ථය සියලු තලයන්ට අධිපති යන්නයි. පෞද්ගලික හිමිකාරීත්වයක් යටතේ පවතින මෙම දේවාලය පවත්වාගෙන යනු ලබන්නේ ගාදා මහාවීර් උන්නයන පරිසාද සංවිධානය විසිනි. මෙහි සභාපතිවරයා ප්‍රතාප් කුමාර් මෝහපත්‍රා වන අතර, ලේකම්වරයා වන්නේ බිභූති භූෂන් දාස් ය. ක්‍රි.ව. 10වන සියවසේ ඉදිවූ මෙහි මුල් දේවාලය පීඪ දියුල් ක්‍රමය අනුව සකසා ඇත. මෙම දේවාලය සුප්‍රකට සිසුපාල්ගාර්හි පුරාතන බලකොටු නගරයට මීටර 100ක් දුරින් පිහිටි අතර, මදනේස්වර දේවාලයට 1&nbsp;km පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.

## වැදගත්කම
ප්‍රදේශයේ ජනයා අනුව මෙම දේවාලය ඉදිකරවන ලද්දේ චේඩියේ පාලක ඛාරවේල විසිනි. ඔහු ක්‍රි.පූ. 1වන සියවසේ දී කාලිංගය පාලනය කොට ඇත. ජාගරා, රාජ, සංක්‍රාන්ති වැනි විවිධ ආගමික උත්සව මෙහි දී සමරනු ලැබේ. එසේම විවාහ මංගල්‍යය, නූල් මංගල්‍ය, උපන්දින සැමරුම් සහ මහජන රැස්වීම් ද මෙහි පවත්වනු ලැබේ.

## ගෘහනිර්මාණ ලක්ෂණ
මෙම දේවාලය බටහිරට මුහුණලා පිහිටා ඇත. සැලැස්ම අතින් මෙම දේවාලයේ වර්ග මීටර 5.20ක ක්ෂේත්‍රඵලයකින් යුත් සතරැස් විමානයක් ඇත. මෙහි මීටර 0.90ක් උසැති ද්වාර මණ්ඩපයක් ඇති අතර, විමානය පංචරථ සැලැස්මෙන් යුතු ය. උච්චත්වය අනුව රේඛා සම්ප්‍රදායයෙන් යුත් දේවාලයේ ඛුර යන අංගයේ සිට කලස තෙක් උස මීටර 7.88කි.

දේවාලයේ පහළ සිට ඉහළට බාදා, ගන්දි සහ මස්තක යන අංග පිහිටයි. බාදාවේ කොටස් පහක් ඇති නිසා එය පංචාංග බාදාවකි. එහි උස මීටර 3.18කි. පභාගයේ පහළ මීටර 0.80ක් උසැති බොරදම් පහක් වන අතර ඒවා ඛුර, කුම්භ, පට, කණි සහ බසන්ත පරිදි වේ.

## මෝස්තර අංග
සිමෙන්ති බදාමය සහ සුදු පැහැ සේදුම නිසා මෙම දේවාලය චාම් අයුරින් පවතියි. මෙහි උළුවහු කණු මීටර 1.95ක් උසැති අතර, පළල මීටර 0.90කි. උළුවහු කණුවට ඉහළින් වූ ස්තර දිගින් මීටර 1.20ක් වන අතර, මෑතකාලීනව එය නවග්‍රහ කැටයම්වලින් සරසා ඇත. අළු වැලිගලින් නිර්මිත මෙය ආශ්ලේෂ පෙදරේරු ක්‍රමය අනුව නිමවා තිබේ. එය කාලිංග ශෛලියෙන් යුක්ත ය.

## සංරක්ෂණය
නවීකරණ කටයුතු නිසා මෙය තරමක් හොඳ තත්ත්වයෙන් සංරක්ෂණය වි පවතියි. 1980 වර්ෂයේ දී ප්‍රදේශයේ ජනයා විසින් මෙම දේවාලය අලුත්වැඩියා කරන ලදී.

## ශ්‍රේණිය (A/B/C)
# වාස්තු විද්‍යා: B
# ඓතිහාසික: C
# සංවිධානික: B
# සමාජ/සංස්කෘතික: C

## අතිරේක දේවාල
මෙම පරිශ්‍රයෙහි උද්‍යෝත සිංහ, භුමිආම්ලා කොටස්, කැටයම් කළ පාෂාණ සහ කැඩීගිය ගනේෂ ප්‍රතිමාවක් දක්නට ලැබේ. සර්වත්‍රේස්වර දේවාලයේ නැගෙනහිර පැත්තේ මීටර 0.9ක් දුරින් පැතලි වහළක් සහිත නූතන කොන්ක්‍රීට් දේවාලයක් දක්නට ලැබේ. මෙම දේවාලය තුළ හනුමාන් හෙවත් මහාවීර්ගේ ප්‍රතිමාවක් දක්නට ලැබේ. ඔහු සිය දකුණු අතේ ගන්ධමර්දනයක් දරා සිටියි. ඒ අසල පැරණි දේවාලයකට අයත් වර්ග මීටර 7.00ක ක්ෂේත්‍රඵලයකින් යුත් මීටර 0.50ක් උසැති වේදිකාවක් දක්නට ලැබේ. මෙම වේදිකාවේ බොරදම් කට්ටල දෙකක් ඇත. මෙම දේවාල සංකීර්ණය ගදාමහාවීර ලෙස හැඳින්වෙන අතර, එය ලැටරයිට් ගල් කුට්ටිවලින් තනා ඇත. මෙය ගිනිකොන දිග කෙළවරේ පිහිටි සර්වත්‍රේස්වර දේවාලයේ විමානයේ සිට මීටර 7.20ක් දුරින් පිහිටා ඇත.

## මේවාත් බලන්න
* භුබනේස්වර්හි දේවාල ලැයිස්තුව

## ආශ්‍රේයයන්
සෝසන්හි ගලින් නෙළූ ත්‍රිත්ව බුද්ධ ප්‍රතිමා

**සෝසන්හි ගලින් නෙළූ ත්‍රිත්ව බුද්ධ ප්‍රතිමා** () පිහිටා ඇත්තේ දකුණු කොරියාවේ චුංචොංනම්-දෝ පළාතේ සෝසන්හි, උන්මන්-මියොන්හි, ගයාසන් ප්‍රදේශයේ ය. මධ්‍යයේ කැටයම් කොට ඇති බුද්ධ රූපය සෙන්ටිමීටර 208ක උසින් යුක්ත ය. බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ දකුණු පසින් සිටගත් බෝධිසත්ත්ව රුවකුත්, වම් පසින් බන්ගාසායුසං රූපයක් ද වේ. "බෙක්ජේ සිනහව" ලෙස හැඳින්වෙන කලා ලක්ෂණය මෙම කැටයම්වල ද දැකගත හැකි අතර, ස්වාභාවික පාෂාණය තුළට හාරා ප්‍රතිමාව නෙළීම සිදුවූ බෞද්ධ ප්‍රතිමාවලට මෙය මනා උදාහරණයක් ලෙස ද දැක්විය හැක. 1962 දෙසැම්බර් 20 දින මෙම කැටයම් දකුණු කොරියාවේ 84වන ජාතික වස්තුව ලෙස නම්කරන ලදී.

## ලක්ෂණ
සිටගත් බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ මුහුණ ස්ථූල ස්වභාවයක් ගනියි. එහි නෙත් "ඇප්‍රිකොට් කූපයක්" වැනි ය. කෙටි, විශාල නාසයක් සහිත අතර සිනහවෙන් යුත් මුඛයක් දැකගත හැක. මෙමගින් බෙක්ජේ රාජධානියේ ප්‍රතිමාවලට අනන්‍ය වූ දයාබරිත පෙනුමැති ස්වභාවය නිරූපණය කෙරේ. සිවුර ඝනකම් ය. සිවුරේ රැළි U-හැඩයෙන් යුතුව නැවත නැවත එල්ලා වැටේ. ශීර්ෂයෙහි පසුපස වෘත්තාකාර හැඩැති ප්‍රභා මණ්ඩලයෙහි මධ්‍යයේ නෙළුම් පෙති මෝස්තරයක් දැකගත හැකි අතර, ප්‍රභා මන්ඩලයෙහි දාරයේ ගිනි සිළු ආකාර රටාවන් දැකගත හැක.

කැටයමෙහි වම්පස කිරුළක් පැළඳ සිටින සිටගත් බෝධිසත්ත්ව රුවක් වේ. මධ්‍යයේ ප්‍රධාන බුද්ධ රූපයේ සේම මෙම බෝධිසත්ත්ව රුවෙහි ද මුහුණ මාංසලමය ස්වභාවයක් ගනියි. බෝධිසත්ත්ව රුවෙහි මුහුණු ද සිනහසෙන් අයුරින් නිර්මාණය කොට ඇත. එහි දේහයේ උඩුකය මාලයකින් සහ යට කය වළලුකර තෙක් දිවෙන දිගු වස්ත්‍රයකින් සරසා ඇත.

කැටයමෙහි දකුණු පස සිනහසෙන මුහුණකින් යුක්ත හිඳ ගත් බෝධිසත්ත්ව රූපයක් වේ. මෙම බෝධිසත්ත්ව ප්‍රතිමාවේ ද මුහුණු වටකුරු අතර, මාංසලමය ස්වභාවයක් ගනියි. බෝධිසත්ත්ව රුවෙහි දෑත්වලට දැඩි හානි පැමිණ වී ඇති නමුත්, ශේෂව ඇති කොටස් මගින් කැටයම් ශිල්පියා දැක්වූ නිපුණත්වය මැනවින් නිරූපණය කරයි. මෙම බෝධිසත්ත්ව රුව සිය වමතින් සිය දකුණු වළලුකර අල්ලාගෙන සිටින අතර, ඔහුගේ නිකට දකුණු අත මත තබාගෙන සිටියි.

මෙම කැටයමේ නිරූපිත ප්‍රධාන බුද්ධ රූපය සහ මෛත්‍රෙය බෝධිසත්ත්ව රුව මගින් "පද්ම සූත්‍රය" දේශනා කළ අවස්ථාවක් නිරූපණය වේ යැයි සැලකේ. මෙම කැටයම් ක්‍රි.ව. 6වන සියවසේ පසු භාගයේ හෝ මුල්කාලීන 7වන සියවස අතර කාලයේ නිර්මාණය වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. එයට හේතුව එම යුගයට ලාක්ෂණික වන දැඩි, ගෞරවාන්විත දේහ ලක්ෂණත්, රවුම් සහ පැහැදිළි කැටයම් මෙහි ප්‍රධාන බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ දක්නට ලැබීමයි. එසේම ලාලිත්‍යවත් විසිතුරු බෝධිසත්ත්ව රුවත්, රූපවල ඇති සජීවී භාවයත් මෙහි දී කැපී පෙනේ.

## සංස්කෘතික වැදගත්කම
මෙම ප්‍රදේශය ටෙයාන් අර්ධද්වීපය වෙත වූ මාර්ගය ඔස්සේ වැටී තිබිණි. ටෙයාන් අර්ධද්වීපය චීනය සිට බෙක්ජේ සහ බුයෝ රාජධානි වෙත වූ ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානයක් ද විය. මේ නිසා මෙම කලා කෘති මගින් චීනය සහ බෙක්ජේ රාජ්‍යය අතර වූ ක්‍රියාකාරී සංස්කෘතික හුවමාරුව පෙන්නුම් කරයි.

## දත්ත පත්‍රිකාව
## මේවාත් බලන්න
*දකුණු කොරියාවේ ජාතික වස්තූන්
*බෙක්ජේ
*සෝසන්
*කොරියානු බෞද්ධ ප්‍රතිමා කලාව
*කොරියානු බුදු දහම

## ආශ්‍රේයයන් 
## බාහිර සබැඳි
*කොරියාවේ කලාවන්, මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශන නාමාවලිය (PDF ලෙස සම්පූර්ණයෙන් මාර්ගස්ථව ලබාගත හැක), මෙම ජාතික වස්තුව සම්බන්ධ දෑ එහි අන්තර්ගත ය.
රන් කිරුළු සොහොන

**රන් කිරුළු සොහොන** (***ග්‍යුම්ග්වන්චොං***) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ වර්තමාන දකුණු කොරියාවේ, ග්යොංජුහි පිහිටි සිල්ලා සොහොන් ගොඩැල්ලකි. ග්යොංජු පුරාතන සිල්ලා රාජධානියේ අගනුවර ද විය. ක්‍රි.ව. පස්වන හෝ සයවන සියවසට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරෙන මෙම සොහොන්ගැබේ කැනීම් කටයුතු 1921දී සිදු විය. පළමු වරට සිල්ලා රාජකීයයන්ට අයත් රත්රන් කිරුළක් සොයාගැනුණු පළමු සොහොන්ගැබ මෙය වන අතර, මෙතෙක් සොයාගැනුණු විශාලතම සිල්ලා කිරුළ ද එය වීම විශේෂත්වයකි. සොහොන්ගැබට මෙම නම ලැබී ඇත්තේ ද කිරුළ නිසායි. සොහොන්ගැබේ කැනීම්වලින් 40,000කට අධික පුරාවස්තු සංඛ්‍යාවක් හමු විය. මේ අතරට "රන්, රිදී සහ ලෝකඩ බඳුන්, රන් සහ රිදී ආයුධ, රන් ආ‍ලේපිත ලෝකඩ සන්නාහ, ශෛලමය භාජන, ප්‍රධාන වශයෙන් නිල් පැහැ ඉන්දු-පැසිෆික් පබළු 20,000ක් සහ අශ්ව සන්නාහයන් ඇතුළත් විය."

සොහොන්ගැබෙහි විෂ්කම්භය මීටර 45ක් වන අතර උස මීටර 12කි. මෙවැනි පාෂාණ ගොඩැලි සොහොන් හමුවන්නේ ෂිනාර් යුගයේ පමණි. මෙම සොහොන්ගැබ ඔපදමා තිබෙන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. සොහොන්ගැබේ ව්‍යූහය බෞද්ධ ආභාසය ලබා ඇති අතර, ඒ අනුව පෙනීයන්නේ මෙය ඉදිවූයේ ජිජ්‍යුං රජ සමයයෙන් පසුව බවයි. මේ අනුව මෙහි දිනය 6වන සියවස අවට කාලයට, එනම් එක්සත් සිල්ලා යුගයට පසු කාලයකට අයත් යැයි සැලකිය හැක. රන් කිරුළු සොහොනෙහි එක් භූමදාන ගොඩැල්ලක් පවතියි. මෙහි ව්‍යූහය සරල අතර, විශේෂ පුරාවස්තු කුටියක් නොපවතියි.

## සොහොන්ගැබේ කැනීම්
1921දී පෞද්ගලික නිවහනක පසුපස අංගණයේ ඉදිකිරීම් කටයුතුවල දී පුරාවස්තු සොයාගැනිණි. මේ පිළිබඳ සමීක්ෂණ කටයුතු ඉක්මණින් සිදුවූ අතර, මෙහි කැනීම් කටයුතු සමග සිල්ලා සොහොන් ගොඩැලි පිළිබඳ ජපන් අවධානය ඉහළ ගියේ ය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ගයුම්ර්යුංචොං සහ සීබොංචොං වැනි විශාල සොහොන්ගැබ් ද අනාවරණය කරගැනිණි.

## අනාවරණය වූ පුරාවස්තු
රත්රන් කිරුළ හමුවූ කාලයේම රන් සහ රිදී බඳපටි ආභරණ සොයාගැනිණි. මේවා රනින් හෝ රිදියෙන් කළ කුඩා පටියකින් නිමවා තිබූ අතර, විවිධ හැඩැති එල්ලෙන තැලි 17ක් අන්තර්ගත විය. රිදී බඳපටියෙහි ආභරණ බේකජේ රාජකීය සොහොන්වලින් හමුවූ ආභරණවල මෝස්තරවලට සමානත්වයක් දැක්වී ය. මෙමගින් 5වන සියවසේ අගභාගයේ සිල්ලාව සහ බෙක්ජේ අතර පැවති සම්බන්ධතාව පැහැදිළි වේ.

මෙහි දී හමුවූ බඳුන් රන්-රිදී හා රන්-‍ලෝකඩ මිශ්‍ර ලෝහයෙන් මෙන්ම රත්රන් සහ ලෝකඩවලින් ද තනා තිබිණි. මීට අමතරව, කොන් සතරක් ඇති භාජන හා යකඩවලින් තැනූ කොරියානු ලෝකඩ කල්දේරම් ද හමු විය. මේවායේ ඇති සියුම් කැටයම්වලින් එකල ගොගුර්යෝව සමග පැවති සබඳතා හඳුනාගත හැක. ලෝකඩ තෙපා වත්කිරීමේ බඳුන චීනයෙන් ආනයනය කළ එකක් විය හැක. 

සොහොනේ කැනීම් කටයුතුවලින් හමුවූ රත්රන් කිරුළ සුවිශේෂී වන්නේ එහි අන්තර්ගත පක්සි පියාපත්වල රූප සහිත සංකීර්ණ විවෘත, ලෝහමය ඇතුළු හිස්වැස්ම හේතුවෙනි. මෙය ෂාමන්වාදී සංකල්ප නිරූපණය කරයි. කිරුළේ ආභරණ සරල අතර, සමබර ය එහි හදවත්, මත්ස්‍ය කොරපොතු සහ සියමන්ති හැඩැති කැටයම් දැකගත හැක. ශිර්ෂ පළඳනාවේ ආභරණ අතර පියාඹන්නට සැ‍රසෙන පක්ෂි රුවක් වේ. කිරුළේ පියාපත්වල මකර කැටයමක් ද දැකගත හැක.

## මේවාත් බලන්න
*කොරියාව හා සම්බන්ධ මාතෘකා ලැයිස්තුව
*කොරියාවේ ඉතිහාසය
*කොරියානු අසිපත
*කොරියානු කලාව
*සිල්ලාහි කිරුළ

## ආශ්‍රේයයන්
*Francis, Peter. (2002), ''Asia's maritime bead trade: 300 B.C. to the present*, University of Hawaii Press, ISBN 0-8248-2332-X
*Nelson, Sarah M., (1993) *The archaeology of Korea, Cambridge world archaeology World Archaeology Series* Cambridge University Press, ISBN 0-521-40783-4
*Rutt, Richard; Hoare, James. (1999) *Korea: a historical and cultural dictionary. '', Durham East-Asia series. Routledge. ISBN 0-7007-0464-7