පලස්තීනයේ ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණ විමර්ශනය

ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ (අයිසීසී) අභිචෝදක ෆාටූ බෙන්සූඩා 2019 දෙසැම්බර් 20 දින ඊශ්‍රායල හමුදා සාමාජිකයින් සහ හමාස් සහ අනෙකුත් පලස්තීන සන්නද්ධ කණ්ඩායම් විසින් 2014 ජූනි 13 සිට පලස්තීනයේ සිදු කරන ලදැයි කියන යුද අපරාධ සම්බන්ධයෙන් පරීක්ෂණයක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය.

2014 ගාසා යුද්ධයේ දී ඊශ්‍රායල හමුදා සාමාජිකයින් සහ හමාස් සාමාජිකයන් විසින් අත්පත් කරගත් බටහිර ඉවුරේ නීතිවිරෝධී ඊශ්‍රායල ජනාවාස පිහිටුවීම සහ යුද නීතිය උල්ලංඝනය කිරීම මීට පෙර එල්ල වූ චෝදනාවලට ඇතුළත් ය. තවද, 2023 ඔක්තෝබර් 8 වන දින සිට, ICC විනිසුරුවන්ට අනුව, ඊශ්‍රායල නායකයින් සාගින්න, මිනීමැරුම්, හිතාමතා සිවිල් වැසියන් ඉලක්ක කර ගැනීම සහ හිංසා පීඩා ඇතුළු අපරාධ සිදු කළ බවට විශ්වාස කිරීමට සාධාරණ හේතු තිබේ. සහ හමාස් නායකයින් සමූල ඝාතනය, මිනීමැරුම් සහ ප්‍රාණ ඇපයට ගැනීම ඇතුළු අපරාධ සිදු කර ඇති බව. ඊශ්‍රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු චෝදනා සහ විමර්ශන "විරෝධී" බවට නැවත නැවතත් චෝදනා කළේය. විමර්ශනය 2015 දී ආරම්භ කරන ලද බැවින්, ඊශ්‍රායලයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ ICC කාර්ය මණ්ඩලය නිරීක්‍ෂණය කිරීමට, බලපෑම් කිරීමට සහ තර්ජනය කිරීමට තම බුද්ධි අංශ භාවිතා කළේය.

2024 නොවැම්බර් 21 දින, ICC විසින් බෙන්ජමින් නෙතනියාහු, යෝව් ගැලන්ට් සහ මොහොමඩ් ඩීෆ් (ඊශ්‍රායලයට අනුව දැනටමත් IDF ගුවන් ප්‍රහාරයකින් මිය ගොස් ඇත ), යුද අපරාධ සහ මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ චෝදනා මත අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු නිකුත් කරන ලදී.

## මූලික විමර්ශනය සහ අධිකරණ බලය පිළිබඳ ප්‍රශ්නය 
ICC හි අධිකරණ බලය ප්‍රාන්ත පක්ෂවල ප්‍රදේශ සහ ජාතිකයින්ට සීමා වේ. ඊශ්‍රායලය 2000 දෙසැම්බර් 31 දින රෝම ප්‍රඥප්තියට අත්සන් කළ නමුත් එය අනුමත කළේ නැත. පලස්තීනය 2015 අප්‍රේල් 1 දින සිට බලපැවැත්වෙන පරිදි රාජ්‍ය පක්ෂයක් බවට පත් විය.

පලස්තීන ජාතික අධිකාරිය "2002 ජුලි 1 සිට පලස්තීන භූමියේ සිදු කරන ලද ක්‍රියා" සඳහා අධිකරණයේ අධිකරණ බලය පිළිගනිමින්, පෙර දින 2009 ජනවාරි 22 දින *තාවකාලික* ප්‍රකාශයක් ඉදිරිපත් කළේය. 2012 අප්‍රේල් 3 වන දින, ICC අභිචෝදකයා එම ප්‍රකාශය වලංගු නොවන බව සලකනු ලැබුවේ රෝම ප්‍රඥප්තිය මගින් එවැනි ප්‍රකාශයක් කිරීමට "රාජ්‍යයන්ට" පමණක් අවසර දී ඇති නිසා සහ පලස්තීනය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය තුළ "නිරීක්ෂක ආයතනයක්" ලෙස නම් කරන ලද බැවිනි. රෝම ව්‍යවස්ථාව) එකල.

2012 නොවැම්බර් 29 දින එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය 67/19 යෝජනාව සම්මත කරමින් පලස්තීනය සාමාජික නොවන නිරීක්ෂක රාජ්‍යයක් ලෙස පිළිගත්තේ ය. 2013 නොවැම්බරයේ දී, මෙම තීරණය "2009 ප්‍රකාශයේ නීත්‍යානුකූල අවලංගුභාවය සුව නොකළ" බව අභිචෝදකයා නිගමනය කළේය.  උසාවියේ අධිකරණ බලය පිළිගන්නා දෙවන ප්‍රකාශයක් පලස්තීනයේ අධිකරණ අමාත්‍ය සලීම් අල්-සාකා සහ සාමාන්‍ය අභිචෝදක ඉස්මයිල් ජබර් විසින් 2014 ජූලි මාසයේ දී ඉදිරිපත් කරන ලද බව වාර්තා විය, නමුත් ICC අභිචෝදකයා ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ රාජ්‍ය නායකයා, රජයේ ප්‍රධානියා හෝ විදේශ කටයුතු අමාත්‍යවරයා පමණක් බවයි. එවැනි ප්‍රකාශයක් කිරීමට බලය ඇත. පලස්තීන රජය වෙනුවෙන් ප්‍රකාශය කර ඇති බවට අගෝස්තු රැස්වීමේදී විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය රියාද් අල්-මලිකිගෙන් තහවුරු කිරීමක් ලැබීමට අපොහොසත් වීමෙන් පසු, අභිචෝදකයා නිගමනය කළේ එය බලය සහිත අධිකාරියකින් නොපැමිණි බැවින් ප්‍රකාශය වලංගු නොවන බවයි.

2014 අගෝස්තු මාසයේ ප්‍රකාශිත මතයක් තුළ ICC අභිචෝදකයා පැවසුවේ පලස්තීනයේ නව තත්ත්වය හේතුවෙන් පලස්තීනය රෝම ප්‍රඥප්තියට සම්බන්ධ වීමට සුදුසුකම් ලැබූ බවයි. 2014 සැප්තැම්බර් 2 වන දින, අභිචෝදකයා පැහැදිලි කළේ පලස්තීනය නව ප්‍රකාශයක් ගොනු කළහොත් හෝ රෝම ප්‍රඥප්තියට එකඟ වුවහොත් එය වලංගු යැයි සලකන බවයි. 2014 දෙසැම්බරයේ දී, ICC හි රාජ්‍ය පක්ෂ එකලස් කිරීම, අධිකරණය හෝ වෙනත් සංවිධානයක් විසින් ගනු ලබන කිසිදු නෛතික හෝ වෙනත් තීරණවලට අගතියක් නොවන පරිදි පලස්තීනය "රාජ්‍යයක්" ලෙස පිළිගත්තේ ය. 2014 ජූනි 13 දින සිට බලපැවැත්වෙන අධිකරණ බලය පිළිගනිමින් 2014 දෙසැම්බර් 31 දිනැති පලස්තීනය විසින් තුන්වන ප්‍රකාශය 2015 ජනවාරි 1 දින ඉදිරිපත් කරන ලදී.

පලස්තීනය 2015 අප්‍රේල් 1 දින සිට බලපැවැත්වෙන පරිදි 2015 ජනවාරි 2 දින රෝම ප්‍රඥප්තියට එකඟ වූ අතර, නඩු පවරන්නා පලස්තීනය රාජ්‍ය පාර්ශවයක් ලෙස පිළිගත්තේය. 2019 දෙසැම්බරයේ දී ඊශ්‍රායලය තර්ක කළේ පලස්තීනය ස්වෛරී රාජ්‍යයක් නොවන නිසා උසාවියට අධිකරණ බලයක් නොමැති බවයි, ඊශ්‍රායල නීතිපති අවිචායි මැන්ඩෙල්බ්ලිට් විසින් කෙටියෙන් ෆැටූ බෙන්සූඩා විසින් නිවේදනය කිරීමට පැය කිහිපයකට පෙර නිකුත් කරන ලදී. පලස්තීනය රාජ්‍ය පාර්ශ්වයක් ලෙස පිළිගැනීමේ තීරනයේ නෛතික වලංගුභාවය වසර හයකට පසු 2021 දී නිශ්චිතවම තහවුරු විය.

මූලික පරීක්ෂණයක් 2015 දී ආරම්භ විය.

## 2019 බෙන්සූඩා වාර්තාව 
2019 දෙසැම්බරයේ බෙන්සූඩාට අනුව, සම්පූර්ණ පරීක්ෂණයක් සඳහා වන නිර්ණායක සියල්ල සපුරා ඇත, නමුත් අධිකරණ බලය ස්ථාපිත කර නොතිබුණි. බෙන්සූඩා ප්‍රකාශ කළේ, " නැගෙනහිර ජෙරුසලම සහ ගාසා තීරය ඇතුළු බටහිර ඉවුරේ යුද අපරාධ සිදුවී ඇති බව හෝ සිදුවෙමින් පවතින බව මම සෑහීමකට පත්වෙනවා".

බෙන්සූඩාගේ වාර්තාවට අනුව, ඊශ්‍රායල අධිකරණ පද්ධතිය දැනටමත් යුද අපරාධ සම්බන්ධයෙන් චූදිතයින්ට දඬුවම් කිරීම සඳහා විධිවිධාන සලසා ඇත-එයින් අදහස් කරන්නේ ICC හට චෝදනා එල්ල වූ ඊශ්‍රායල උල්ලංඝනයන් සම්බන්ධයෙන් අධිකරණ බලය නොතිබිය හැකි බවයි; දිගටම පවතින "අදාළ ගෘහස්ථ ක්‍රියාපටිපාටිවල විෂය පථය සහ අව්‍යාජභාවය" සමාලෝචනය කිරීමට ඇයට සිදුවනු ඇති බව බෙන්සූඩා ලිවීය. "හමාස් සහ පලස්තීන සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වල සාමාජිකයින්" යුද අපරාධ සම්බන්ධයෙන් වැරදිකරුවන් බව විශ්වාස කිරීමට සාධාරණ පදනමක් ද බෙන්සූඩා සොයා ගත් නමුත්, එවැනි උල්ලංඝනයන්ට දඬුවම් කිරීමට මෙම කණ්ඩායම්වලට යාන්ත්‍රණයක් නොමැත.

ඊශ්‍රායලයට 2014 ගාසා යුද්ධයේ දී බටහිර ඉවුරේ ජනාවාස නීතිවිරෝධී ලෙස ස්ථාපිත කිරීම සහ රතු කුරුස ආයතන ඉලක්ක කිරීමේ ප්‍රකාශ ඇතුළු යුද නීති උල්ලංඝනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා එල්ල වේ. හමාස් ඇතුළු සන්නද්ධ පලස්තීන සංවිධාන, ඊශ්‍රායල සිවිල් වැසියන්ට හිතාමතාම ප්‍රහාර එල්ල කිරීම සහ පලස්තීනුවන් මිනිස් පලිහක් ලෙස යොදා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා එල්ල වේ.

### ප්‍රතිචාර 
**ඊශ්‍රායලය**: ඊශ්‍රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු විමර්ශනය "සත්‍යය සහ යුක්තිය සඳහා කළු දිනයක්" සහ "පිරිසිදු යුදෙව් විරෝධය" ලෙස හෙළා දුටුවේ ය. *ටයිම්ස් ඔෆ් ඊශ්‍රායලයේ* සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී බෙන්සූඩා යුදෙව් විරෝධී චෝදනාව විස්තර කළේ "වටිනාකමක් නැති විශේෂයෙන් කනගාටුදායක චෝදනාවක්" ලෙස වන අතර උසාවිය සාධාරණ හා අපක්ෂපාතී වීමට උත්සාහ කරන බව අවධාරණය කළේ ය.

**එක්සත් ජනපදය සහ වෙනත් අය**: රාජ්‍ය ලේකම් මයික් පොම්පියෝ ප්‍රකාශ කළේ, "අපි මෙයට සහ ඊශ්‍රායලයට අසාධාරණ ලෙස ඉලක්ක කිරීමට උත්සාහ කරන වෙනත් ඕනෑම ක්‍රියාවකට අපි තරයේ විරුද්ධ වෙමු." ඔස්ට්‍රේලියාව ප්‍රශ්න සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් විසඳාගත යුතු බවට තර්ක කළ අතර ජර්මනිය ප්‍රකාශ කළේ තමන් අධිකරණය විශ්වාස කරන බවත් නඩුව දේශපාලනීකරණය කිරීමෙන් වැළකීමට අවශ්‍ය බවත්ය. අධිකරණ බලය පිළිබඳ ඊශ්‍රායලයේ තර්ක සමඟ එකඟ වන බව හංගේරියාව නිවේදනය කළේය.

**පලස්තීන අධිකාරිය**: පලස්තීන අධිකාරිය ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් ප්‍රකාශ කළේ "පළස්තීනය මෙම පියවර සාදරයෙන් පිළිගන්නේ වසර පහකට ආසන්න දීර්ඝ හා දුෂ්කර මූලික පරීක්‍ෂණයකින් පසුව, විමර්ශනයක් කරා ක්‍රියාවලිය ඉදිරියට ගෙන යාමේ දීර්ඝ ප්‍රමාද වූ පියවරක් ලෙස" බවයි.

## අධිකරණ බලය පිළිබඳ තීරණ 
### අගවිනිසුරුවරයාගේ අවසන් තීරණය 
2020 මාර්තු 16 දින, ඇමරිකස් කියුරි සංක්ෂිප්තයන් ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පසුව, බටහිර ඉවුර, ගාසා තීරය සහ නැගෙනහිර ජෙරුසලම සම්බන්ධයෙන් පලස්තීන රාජ්‍යත්වය සහ අධිකරණ බලය පිළිබඳ ප්‍රශ්නය කිරා බැලීම සඳහා බෙන්සූඩා තවත් මාසයක් ඉල්ලා සිටියේ ය. රටවල් 50 ක් සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සලකා බැලීම සඳහා එවැනි සංක්ෂිප්ත ගොනු කර ඇති අතර 2020 අප්‍රේල් 29 වන දින පලස්තීන සහ ජාත්‍යන්තර සංවිධාන 180 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සහ පුද්ගලයින් පලස්තීනයට සහය දක්වමින් විවෘත ලිපියක් ගොනු කර ඇත. ඕස්ට්‍රේලියාව, ඔස්ට්‍රියාව, බ්‍රසීලය, කැනඩාව, චෙක් ජනරජය, ජර්මනිය, හංගේරියාව සහ උගන්ඩාව යන ප්‍රාන්ත පාර්ශව අටක් විසින් කරන ලද ඇමරිකස් කියුරි ගොනු කිරීම් තර්ක කළේ පලස්තීනය රාජ්‍යයක් නොවන බව මත ICC ට අධිකරණ බලයක් නොමැති බවයි.

2020 අප්‍රේල් 30 වන දින, බෙන්සූඩා සිය මූලික සොයාගැනීමේ ස්ථාවරයේ සිට, "අධිකරණයට වාඩිලාගෙන සිටින පලස්තීන ප්‍රදේශය සම්බන්ධයෙන් අධිකරණ බලය ඇති බවට පැමිණිල්ල සහභාගිවන්නන්ගේ නිරීක්ෂණ සහ ශේෂයන් හොඳින් සලකා බලා ඇත".

### ICC පූර්ව නඩු විභාගය I 
2021 පෙබරවාරි 5 වන දින, ICC පූර්ව නඩු විභාගය I විසින් "බහුතරයෙන්, ICC රෝම ප්‍රඥප්තියට රාජ්‍ය පාර්ශවයක් වන පලස්තීනයේ තත්ත්වය පිළිබඳ උසාවියේ භෞමික අධිකරණ බලය, 1967 සිට ඊශ්‍රායලය විසින් අල්ලාගෙන සිටි ප්‍රදේශ, එනම් ගාසා තීරය දක්වා විහිදේ. සහ නැගෙනහිර ජෙරුසලම ඇතුළු බටහිර ඉවුර." ඊශ්‍රායලයේ ඊට පටහැනි තර්කය ප්‍රතික්ෂේප කරමින් විනිශ්චයකාරවරු අධිකරණයට අධිකරණ බලය ඇති බව තීන්දු කළහ. තීරණය රාජ්‍යත්වය හෝ නීත්‍යානුකූල දේශසීමා තීරණය කිරීමට උත්සාහ නොකරයි. සභාපති විනිසුරු Péter Kovács අර්ධ වශයෙන් විරුද්ධ මතයක් එකතු කළේය.

මාර්තු 3 වන දින, ICC තීන්දුවෙන් මාසයක් ඇතුළත, අභිචෝදකයා විසින් විමර්ශනය ආරම්භ කරන ලදී "2014 ජූනි 13 සිට [පලස්තීනයේ] තත්ත්වය තුළ සිදු කර ඇතැයි කියනු ලබන අධිකරණයේ අධිකරණ බල සීමාව තුළ අපරාධ ආවරණය කරනු ඇත, තත්වය මගේ කාර්යාලයට යොමු කිරීමෙහි සඳහන් කර ඇත." පලස්තීනයේ අතිරේක ප්‍රකාශයක් නොමැතිව, 2015 අප්‍රේල් 1 න් පසු පලස්තීනයේ සිදුවීම් සම්බන්ධයෙන් අධිකරණයට අධිකරණ බලය හිමි වනු 2015 ජනවාරි 1 වන දින, නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් වාර්තා කළේ, මානව හිමිකම් කණ්ඩායමේ අල් හක් හි අධ්‍යක්ෂ ෂවාන් ජබරින්," පලස්තීනුවන් විසින් සලකා බලනු ලබන කාල සීමාවට සමගාමීව, පසුගිය ජූනි 13 දක්වා ප්‍රතික්‍රියාකාරී අධිකරණ බලය සඳහා ඉල්ලීමක් ඉදිරිපත් කරන" බවයි. 2014 ඊශ්‍රායල-ගාසා ගැටුම පිළිබඳ ජාතීන්ගේ කරුණු සෙවීමේ මෙහෙයුම." ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් පුවත්පතට අනුව, "පලස්තීනුවන් එම ග්‍රීෂ්මයේදී ඊශ්‍රායලයේ විනාශකාරී ගාසා යුද්ධයට සමගාමීව විමර්ශනයේ ආරම්භය ලෙස 2014 ජූනි තෝරා ගත්තේය."

## විමර්ශනය 
### 2021-2022 
ICC අභිචෝදක කාර්යාලය 2021 මාර්තු 18 වන දින ඊශ්‍රායලයට සහ පලස්තීන අධිකාරියට විධිමත් දැනුම්දීම් යවා ඇති බවත්, "ඔවුන් තමන්ගේම විමර්ශන සිදු කරන බව ඔප්පු කරමින් කල් දැමීමක් ඉල්ලා සිටීමට" මාසයක කාලයක් ලබා දී ඇති බවත්, ICC සාමාජික රටවලට ලිපි යවා ඇති බවත් ය. 2021 මාර්තු 18 වන දින, ටයිම්ස් ඔෆ් ඊශ්‍රායලය, ඊශ්‍රායලයේ චැනල් 13 උපුටා දක්වමින්, ඊශ්‍රායලයට ICC වෙතින් ලිපියක් ලැබුණු බව වාර්තා කළේ, විමර්ශනය ආවරණය කරන ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර තුන: 2014 ගාසා යුද්ධය, ඊශ්‍රායල ජනාවාස ප්‍රතිපත්තිය සහ 2018-2019 ගාසා දේශසීමා විරෝධතා. ඊශ්‍රායලයට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට දින 30ක කාලයක් ලබාදී ඇත. 2021 මාර්තු 21 වන දින ඔහු බටහිර ඉවුරට ආපසු පැමිණීමෙන් පසු ජෝර්දාන් පලස්තීන දේශසීමා හරස් මාර්ගයේදී ප්‍රශ්න කිරීමෙන් පසුව, ICC අභිචෝදකයා සමඟ හේග් හි පැවති රැස්වීමකින් පසුව, විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය සහ විදේශික රියාද් මල්කි පැවසුවේ ඊශ්‍රායල බලධාරීන් සම්බාධක පනවන බවට තර්ජනය කළ බවයි. ICC සමඟ සන්නිවේදනය කරන නමුත් එම සම්බන්ධතාව නොසලකා හරිනු ඇත. 2021 අප්‍රේල් 8 වෙනිදා ඊශ්‍රායලය කියා සිටියේ තමන් ICC යේ විමර්ශනයට සහයෝගී නොවන බව පැවසීමට ලිඛිතව ලියන බවත්, අධිකරණයට අධිකරණ බලයක් නොමැති බවත්, යුද අපරාධ සිදු කළ බවට සැක කෙරෙන සොල්දාදුවන් විභාග කිරීමට තමන්ගේම අධිකරණයට හැකියාව ඇති බවත් තර්ක කරමිනි.

විදේශ කටයුතු සහ විදේශිකයන් පිළිබඳ අමාත්‍ය රියාද් අල්-මලිකි 2022 ජුනි 9 වන දින හේග් හිදී ICC අභිචෝදක කරීම් අහමඩ් ඛාන් හමුවී "පලස්තීන ප්‍රශ්නය සම්බන්ධයෙන් උසාවියේ පරීක්ෂණ ප්‍රමාද කිරීම ප්‍රශ්න කළේය". *WAFA* ට අනුව, ඛාන් පැවසුවේ පලස්තීනය අධිකරණය විසින් බලන එක් නඩුවක් බවත් අසාර්ථක වීම විකල්පයක් නොවන බවත්ය. ජෙරුසලම් පෝස්ට් වාර්තා කළේ, 2022 ජූනි 18 වන විට, ෆාටූ බෙන්සූදා වෙනුවට ඛාන් පත් වී වසරක් ගත වන විට, ඔහු "[එනම්] ඊශ්‍රායලය-පලස්තීනය සම්බන්ධයෙන් එක ප්‍රසිද්ධ ප්‍රකාශයක් හෝ එකදු ප්‍රසිද්ධ ක්‍රියාමාර්ගයක් ගෙන නොතිබූ" බවයි. පලස්තීන තත්වයට සමානව රුසියාව ICC සාමාජිකයෙකු නොවූවත්, යුක්රේනය තම භූමියේ සිදු කරන ලද අපරාධ තාවකාලිකව පිළිගැනීමක් ගොනු කිරීම මත පදනම්ව, ජාත්‍යන්තර සහයෝගය ඇතිව, 2022 යුක්‍රේනය ආක්‍රමණය කිරීමේ දී ඛාන් ශක්තිමත් ක්‍රියාකාරී ස්ථාවරයක් ගත්තේය. මැයි මාසයේ දී, පලස්තීන මානව හිමිකම් සංවිධාන වන අල්-හක්, අල්-මෙසාන් සහ පලස්තීන මානව හිමිකම් පිළිබඳ මධ්‍යස්ථානය (PCHR) 2021 ඊශ්‍රායල-පලස්තීන අර්බුදයේ දී ගාසා තීරයේ සිදු කළ බව කියන අපරාධ සම්බන්ධයෙන් ICC වෙත නඩු ගොනුවක් ඉදිරිපත් කළේය. ජාත්‍යන්තර මානුෂීය නීතියට පටහැනිව ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක අංශ ක්‍රමානුකූලව පලස්තීන මාධ්‍යවේදීන් ඉලක්ක කර ගනිමින් සිටින බවට තර්ක කරමින් තවත් මාධ්‍යවේදීන් හතර දෙනෙකු සම්බන්ධයෙන් දැනට අප්‍රේල් මස ගොනු කර ඇති ගොනුවකට එකතු කරන ලද Shireen Abu Akleh ගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් කරුණු ඉදිරිපත් කරන ලදී.

### 2023-වර්තමානය 
2023 දී, ICC රෙජිස්ට්‍රි විසින් 2018 දෙසැම්බර් මාසයේ සිට අවශ්‍ය පරිදි වින්දිතයින්ට සහ බලපෑමට ලක් වූ ප්‍රජාවන්ට එහි තොරතුරු සහ සම්බන්ධ ඉල්ලීම් පිළිබඳ තුන්මාසික වාර්තා අඛණ්ඩව සැපයීම, එහි 19 වන වාර්තාව 2023 මැයි මාසයේදී ප්‍රකාශයට පත් කළේය. 2023 මැයි වාර්තාවට අනුව ක්‍රියාකාරකම්වලට සම්බන්ධ වූ ICC හි ඒකකවලට *වින්දිතයන්ගේ සහභාගීත්වය සහ වන්දි ගෙවීමේ අංශය* සහ *වින්දිතයන් සඳහා වූ භාරකාර අරමුදල* වැනි ඒකක ඇතුළත් විය. පලස්තීනයේ විමර්ශනයට අදාළව ICC පිළිබඳ අරාබි භාෂාවෙන් වීඩියෝ දර්ශන සහ ලිඛිත තොරතුරු ඇතුළත් "මාර්ගගත තොරතුරු මොඩියුලයක්" සකස් කිරීමේ කටයුතු වාර්තා විය.

ඔක්තෝබර් 12 දින, ඊශ්‍රායල-හමාස් යුද්ධය අතරතුර, ICC ප්‍රධාන අභිචෝදක කරීම් අහමඩ් ඛාන් ප්‍රකාශ කළේ පලස්තීනුවන් විසින් ඊශ්‍රායල භූමියේදී සහ ඊශ්‍රායෙල්වරුන් විසින් පලස්තීන භූමියේදී සිදු කරන ලද යුධ අපරාධ දෙකම ICC හි පලස්තීන විමර්ශනයේ අධිකරණ බලය තුළ පවතින බවයි.

නොවැම්බර් 29 වන දින ඛාන් ඊජිප්තුව සහ ගාසා තීරය අතර රෆා දේශසීමා හරස් මාර්ගයට ගියේය. හමාස් ප්‍රහාරවලට ගොදුරු වූවන්ගේ ඊශ්‍රායල පවුල් ඝාතන සහ පැහැරගැනීම් සම්බන්ධයෙන් පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමට නියෝග කරන ලෙස ICC වෙත ආයාචනා කිරීමෙන් පසු පසු දින ඛාන් ඊශ්‍රායලයට ගියේය. ඔහුගේ සංචාරයේ දී ඛාන් බීරි, කෆාර් ආසා සහ රීම් අසල නෝවා සංගීත උළෙල සමූලඝාතන ස්ථාන වල සංචාරය කළේය. පසුව නිකුත් කරන ලද ප්‍රකාශයක, ඛාන් ඊශ්‍රායල සිවිල් වැසියන්ට එරෙහි ඔක්තෝම්බර් 7 ප්‍රහාරය බරපතල ජාත්‍යන්තර අපරාධ ලෙස හැඳින්වූ අතර, එය විසඳීම සඳහා ICC පිහිටුවන ලදී. දෙසැම්බර් 3 වන දින, රමල්ලාහ් වෙතින් වීඩියෝ පණිවිඩයක් නිකුත් කරමින්, ඛාන් පැවසුවේ 2021 ICC විමර්ශනය "ඉක්මනින්, දැඩි ලෙස, අධිෂ්ඨානයෙන් සහ අපි හැඟීම් මත නොව ශක්තිමත් සාක්ෂි මත ක්‍රියා කළ යුතු බවට අවධාරනයෙන් ඉදිරියට යන" බවයි. ඊශ්‍රායලය සහ හමාස් යන දෙපිරිසම යුද නීතිවලට ගරු කළ යුතු බවත්, ඊශ්‍රායල පදිංචිකරුවන්ගේ ප්‍රචණ්ඩත්වය පිළිබඳ සිය විමර්ශනය කඩිනම් කරන බවත් ඛාන් පැවසීය.

2024 අප්‍රේල් මස අග දී, ICC කාර්ය මණ්ඩලය ගාසා තීරයේ සිට පලස්තීන රෝහල් කාර්ය මණ්ඩලයට සිදුවිය හැකි යුද අපරාධ පිළිබඳව සම්මුඛ සාකච්ඡාවක් පැවැත්වීය.

## සම්පත් 
2023 ඔක්තෝම්බර් වන විට, කරීම් ඛාන්ට අනුව, විශේෂයෙන් පලස්තීන විමර්ශනය සහ සමස්තයක් ලෙස ICC ය අඩුවෙන් අරමුදල් සපයන ලදී. ඛාන් ප්‍රකාශ කළේ, "පලස්තීනය - අපට ඇති අනෙකුත් සෑම තත්වයක් මෙන් - අඩු අරමුදල් සහ අඩු සම්පත් වන අතර, එම කාර්යය කිරීමට අපට මෙවලම් ලබා දීමට ඔවුන් කැමතිද යන්න රාජ්‍ය පාර්ශවයන්ට සහ ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවට අභියෝගයකි."

## පරිපාලනය 
එක්සත් ජනපද නීතිවේදියෙකු වන බ්‍රෙන්ඩා හොලිස් සමඟ එක්ව විමර්ශනය කළමනාකරණය කිරීම සඳහා 2024 මාර්තු මාසයේ දී නීතිඥයෙකු සහ හිටපු හමුදා නඩු පවරන්නෙකු වන ඇන්ඩෲ කේලි පත් කරන ලදී.

## ICC ට ඊශ්‍රායල තර්ජන 
2024 දී, ඊශ්‍රායල සඟරා *+972* සහ *Local Call* සමඟ එක්ව *ද ගාඩියන්* විසින් කරන ලද පරීක්ෂණයකින්, ඊශ්‍රායලය විසින් වසර නවයක ව්‍යාපාරයක් තම බුද්ධි අංශ යොදා ගනිමින් "අනුක්‍ෂණය, හැක්, පීඩනය, මඩ ගැසීම සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ ICC කාර්යමණ්ඩලයට තර්ජනය කිරීම" යන චෝදනාව අනාවරණය විය. උසාවියේ පරීක්ෂණ අඩාල කිරීමට". හිටපු අභිචෝදක ෆාටූ බෙන්සූඩා සහ ඇගේ අනුප්‍රාප්තික කරීම් අහමඩ් ඛාන් ඇතුළු අයිසීසී නිලධාරීන් කිහිප දෙනෙකුගේ දුරකථන ඇමතුම් සහ වෙනත් ආකාරයේ සන්නිවේදනයන් ඊශ්‍රායලය විසින් ග්‍රහණය කර ගෙන ඇති අතර, එක් බුද්ධි අංශ නිලධාරියෙකු "උමතු" ලෙස විස්තර කරන ලද ඊශ්‍රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු විසින් සමීපව අනුගමනය කරන ලද නිරීක්ෂණ ව්‍යාපාරයකි. මොසාඩ්, ෂින් බෙට් සහ ඊශ්‍රායල හමුදා බුද්ධි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය විසින් මෙම ප්‍රයත්නයන් සිදු කරන ලදී. ජූනි 14 දින, *ගාඩියන්* හි විමර්ශනවලින් පසුව, රෝම ප්‍රඥප්තියට සම්බන්ධ ප්‍රාන්ත 93ක් ඒකාබද්ධ ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියේ, තමන් ICC ආරක්ෂා කරන බවත්, "අධිකරණයට, එහි නිලධාරීන්ට සහ සහයෝගීව කටයුතු කරන අයට එරෙහිව ඕනෑම දේශපාලන මැදිහත්වීම් සහ බලපෑම්වලින් එහි අඛණ්ඩතාව ආරක්ෂා කරන බවත්ය."

එක් සිදුවීමක දී, 2015 වසරේ විමර්ශනය ආරම්භ වී මාස දෙකකට පසු, ICC අභිචෝදක බෙන්සූඩා වෙත නාඳුනන ජර්මානු කාන්තාවක් ඇය වෙත පැමිණ ඩොලර් සිය ගණනක් අඩංගු ලියුම් කවරයක් සහ ඊශ්‍රායලයෙන් ආරම්භ වූ දුරකථන අංකයක් සහිත කඩදාසියක් ඇයට ලබා දී ඇත. මෙම සිද්ධිය නෙදර්ලන්ත බලධාරීන්ට වාර්තා වූ අතර, බෙන්සූඩාට අමතර ආරක්ෂාවක් ලබා දුන්නේය.

2019 දී සිදු වූ තවත් සිදුවීමකදී, මොසාඩ් අධ්‍යක්ෂ යොසි කොහෙන් විසින් බෙන්සූඩාට "සැඟවී පහර දෙන ලදී", ඔහු හදිසියේම නිව් යෝර්ක් හෝටල් කට්ටලයක පෙනී සිටි අතර එය නඩු පවරන්නා සහ එවකට කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයේ ජනාධිපති ජෝසප් කබිලා අතර නිල රැස්වීමක් පවත්වයි. කොහෙන් බෙන්සූදාව අනවශ්‍ය ඇමතුම් වලට යටත් කිරීමට පටන් ගත් අතර, *ද ගාඩියන්* විසින් සම්මුඛ සාකච්ඡාවට ලක් කරන ලද මූලාශ්‍ර ඔහුව විස්තර කළේ ඔහු "වඩාත් වඩ වඩාත් තර්ජනාත්මක සහ බිය ගැන්වීම්" බවට පත්වෙමින් සිටින බවයි.

2023 දී, ඊශ්‍රායල-හමාස් යුද්ධයෙන් පසුව, නව අභිචෝදක කරීම් ඛාන් විසින් මෙහෙයවන ලද පරීක්ෂණ අතරතුර, ICC තවදුරටත් ඊශ්‍රායල නිරීක්ෂණ උත්සාහයන් අපේක්ෂාවෙන් එහි ආරක්ෂක තත්ත්වය වැඩි දියුණු කළේය.

## ප්‍රතික්‍රියා 
2024 අප්‍රේල් 16 වන දින, නෙතන්යාහු සහ ඊශ්‍රායල රජයේ අමාත්‍යවරුන් තිදෙනෙකු රජයේ නීති උපදේශකයින් සමඟ හදිසි රැස්වීමක් පැවැත්වූයේ නෙතන්යාහු, අනෙකුත් ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් හෝ ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක හමුදා නිලධාරීන්ට එරෙහිව ICC අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු නිකුත් කිරීමේ හැකියාව පිළිබඳව සාකච්ඡා කිරීමටය. චැනල් 12 ට අනුව, අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු නිකුත් කිරීම අවහිර කිරීමේ අරමුණින් "ඊශ්‍රායලය අධිකරණයට සහ 'බලපෑම් ඇති රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික පුද්ගලයින්  ළඟා වන බවට රැස්වීමේදී තීරණයක් ගන්නා ලදී. අප්‍රේල් අග වන විට, ඊශ්‍රායල සහ හමාස් නිලධාරීන් සඳහා වරෙන්තු නිකුත් කිරීමට වැඩි ඉඩක් ඇතැයි ඊශ්‍රායල නිලධාරීන් සැලකූහ. *ටයිම්ස් ඔෆ් ඊශ්‍රායලය* (ToI) ඊශ්‍රායල නිලධාරීන් විස්තර කළේ ICC වරෙන්තු නිකුත් කිරීම වැළැක්වීමට "සාමූහික උත්සාහයක්" ගන්නා බවයි. ICC වරෙන්තු නිකුත් කිරීමට එරෙහිව ක්‍රියා කිරීමට ඊශ්‍රායල ජාතික ආරක්ෂක කවුන්සිලය සහ විදේශ අමාත්‍යාංශය සම්බන්ධ වී ඇති බවත්, වරෙන්තු වැළැක්වීම සඳහා නෙතන්හායු එක්සත් ජනපද ජනාධිපති බයිඩන් රජය සමඟ “දුරකථනය හරහා නොනවතින තල්ලුවක්” ක්‍රියාත්මක කරන බවත් ToI ප්‍රකාශ කළේය. G7 ප්‍රාන්තවල රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයින් ඊශ්‍රායල හෝ හමාස් නිලධාරීන්ට එරෙහිව යුද අපරාධ වරෙන්තු ප්‍රකාශයට පත් නොකරන ලෙස අධිකරණයෙන් ඉල්ලා සිටි අතර, වරෙන්තු මගින් සටන් විරාම සාකච්ඡා "බාධා" කළ හැකි බවට තර්ක කළහ. ICC නිල නොවන ලෙස රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයින්ට ප්‍රකාශ කළේ "පරීක්ෂණයේ කිසිදු නාටකාකාර පියවරක් පිළිබඳව තමන් නොදන්නා" බවයි. ICCය අදහස් දැක්වීම ප්‍රතික්ෂේප කරමින් කියා සිටියේ "මාධ්‍ය වාර්තා වල සමපේක්ෂන" වලට ප්‍රතිචාර නොදක්වන බවයි.

Zeteo News එය ප්‍රකාශ කළේ එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාවේ රිපබ්ලිකානුවන් දොළොස් දෙනෙකු විසින් ඛාන් වෙත අප්‍රේල් 24 වැනි දින යවන ලද ලිපියක් ස්කෑන් කිරීමකි, Tom Cotton, Marco Rubio, Ted Cruz, Mitch McConnell, Marsha Blackburn, Katie Boyd Britt, Ted Budd, Kevin Cramer Bill Hagerty, Pete Rickets, Rick ගාසා තීරයේ සිදු කරන ලද යුද අපරාධ සම්බන්ධයෙන් ඊශ්‍රායල නිලධාරීන්ට එරෙහිව චෝදනා ඉදිරිපත් කිරීමට කිසිදු උත්සාහයක් නොගන්නා ලෙස ස්කොට් සහ ටිම් ස්කොට් ICC යෙන් ඉල්ලා සිටියහ. සෙනෙට් සභිකයෝ මෙසේ ප්‍රකාශ කළහ: "ඊශ්‍රායලය ඉලක්ක කරන්න, අපි ඔබව ඉලක්ක කරන්නෙමු ... [සහ] ඔබේ සේවකයින් සහ ආශ්‍රිතයන් අනුමත කරන්න, ඔබ සහ ඔබේ පවුලේ අයට එක්සත් ජනපදයෙන් පැමිණීම තහනම් කරන්න. ඔබට අනතුරු අඟවා ඇත." ඩිමොක්‍රටික් එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභික ක්‍රිස් වැන් හොලන් ලිපිය සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින්: "අධිකරණ නිලධාරීන්ට, ඔවුන්ගේ පවුල්වල සාමාජිකයින්ට සහ ඔවුන්ගේ සේවකයන්ට පළිගැනීමේ තර්ජනය කරමින් අධිකරණ ප්‍රශ්නයකට මැදිහත් වීම සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදිය. මෙම මැර ක්‍රියාව සුදුසු වන්නේ මාෆියාවට මිස එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභිකයින්ට නොවේ." 2024 මැයි 1 වන දින, එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභිකයින් අත්අඩංගුවට ගැනීමේ විභව වරෙන්තු සාකච්ඡා කිරීම සඳහා උසාවි නිලධාරීන් මාර්ගගතව හමු විය. 2024 මැයි 3 වන දින, ප්‍රධාන අභිචෝදක ඛාන්, වරෙන්තු ගැන සඳහන් නොකරමින්, "නිලධාරීන්ට බාධා කිරීමට, බිය ගැන්වීමට හෝ අනිසි ලෙස බලපෑම් කිරීමට ගන්නා සියලු උත්සාහයන් වහාම නැවැත්වීමට" ඉල්ලා සිටි අතර "නිලධාරියෙකුට එරෙහිව පළිගැනීම" නිර්වචනය කරමින් රෝම ප්‍රඥප්තියේ  වෙත යොමු කළේය. ඉටු කරන ලද රාජකාරි හේතුවෙන් උසාවියේ" වරදක් ලෙස. අයිසීසීයට එරෙහිව පැනවිය හැකි සම්බාධක සම්බන්ධයෙන් බිඩෙන් පරිපාලනය කොන්ග්‍රසය සමඟ කටයුතු කරන බව බ්ලින්කන් පැවසීය. එක්සත් ජනපද කොන්ග්‍රසයේ සාමාජිකයින් වන කැතී මැනිං සහ රිචී ටොරස් ද නෙතන්යාහුට එරෙහි අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තුව හෙළා දුටුවේය. සෙනෙට් සභික ලින්ඩ්සේ ග්‍රැහැම් "අයිසීසීයට එරෙහිව සාපරාධී සම්බාධක" තර්ජනය කළේය. කැනඩාවේ අගමැති ජස්ටින් ටෘඩෝ පැවසුවේ "ඊශ්‍රායලයේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත් වූ නායකයින් සහ හමාස් සංවිධානයට නායකත්වය දෙන ලේ පිපාසිත ත්‍රස්තවාදීන්" සඳහා එකවර අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු සොයමින් සිටීම "කරදරකාරී" බවයි. පසුව බ්‍රිතාන්‍ය අගමැති රිෂි සුනක් අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු "ගැඹුරු උදව්වක්" ලෙස හැඳින්වූ අතර, ඊශ්‍රායලය සහ හමාස් අතර "සදාචාරාත්මක සමානාත්මතාවයක්" නොමැති බව පවසමින්, මෙම පියවර මැද පෙරදිග පුළුල් සාමයක් සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා "කිසිදු වෙනසක්" ඇති නොකරන බව පැවසීය. ආර්ජන්ටිනාව, ඔස්ට්‍රියාව, හංගේරියාව සහ පැරගුවේ රාජ්‍ය නියෝජිතයන් මෙම ඉල්ලීමට විරුද්ධත්වය ප්‍රකාශ කළහ. චෙක් අගමැති Petr Fiala අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තුවක් සඳහා ICC අභිචෝදකයාගේ ඉල්ලීම "භයානක සහ කිසිසේත්ම පිළිගත නොහැකි" ලෙස හැඳින්වීය. පෝලන්ත අගමැති ඩොනල්ඩ් ටස්ක් ද නෙතන්යාහු අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු ඉල්ලීම විවේචනය කළේය. හමාස් ප්‍රකාශක Sami Abu Zuhri අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු ඉල්ලීම් විවේචනය කළේ "වින්දිතයා අලුගෝසුවාට සමාන කිරීම" ලෙසය.

එක්සත් ජනපදයේ සහ වෙනත් තැන්වල සහය ප්‍රකාශ කරන ලදී. එක්සත් ජනපද කොංග්‍රස් සභික ඉල්හාන් ඕමාර් කියා සිටියේ ICC "ස්වාධීනව සහ බාධාවකින් තොරව සිය කටයුතු කරගෙන යාමට ඉඩ දිය යුතු" බවයි. ඔස්ට්‍රේලියාව, ප්‍රංශය, ස්පාඤ්ඤය, අයර්ලන්තය, බෙල්ජියම, ස්විට්සර්ලන්තය, ඔස්ට්‍රියාව, ස්ලෝවේනියාව, ඩෙන්මාර්කය, නෝර්වේ, චිලී, කැනඩාව, දකුණු අප්‍රිකාව, මාලදිවයින, ඕමානය සහ ජෝර්දානය යන රාජ්‍ය නියෝජිතයෝ ICC හි ස්වාධීනත්වය සඳහා සහාය පළ කළහ. වසර 29ක් තිස්සේ හියුමන් රයිට්ස් වොච් මෙහෙයවූ එක්සත් ජනපද නීතීඥ කෙනත් රොත්ට අනුව, "මෙම චෝදනා කිසිවෙක් ප්‍රශ්න නොකරන ඊශ්‍රායලයට තමන්ව ආරක්ෂා කර ගැනීමට ඇති අයිතිය ගැන නොවේ. ඒවා ඊශ්‍රායලය තමන්ව ආරක්ෂා කර ගැනීමට තෝරාගෙන ඇති ආකාරය ගැන මිස හේතුවක් නැත. කොතරම් සාධාරණ වුවත්, යුද අපරාධ කිරීමට නිදහසට කරුණක් ලෙස භාවිතා කළ හැකිය." ඊශ්‍රායල මානව හිමිකම් කණ්ඩායම B'Tselem පැවසුවේ: "ඊශ්‍රායල තීරණ ගන්නන්ට දණ්ඩමුක්තියේ යුගය අවසන් වී ඇත." 2024 ජූනි මාසයේ දී, ඉහත සඳහන් කළ රටවල් ඇතුළුව රටවල් 93ක් ICC හි ස්වාධීනත්වය සඳහා ඔවුන්ගේ සහය නැවත නැවතත් ප්‍රකාශ කළහ.

ඊශ්‍රායල නීතිපති Gali Baharav-Miara ප්‍රකාශ කළේ විමර්ශනයට අධිකරණ බලයක් නොමැති බවත් අත්අඩංගුවට ගැනීමට වරෙන්තු ඉල්ලා ඛාන් කළ ඉල්ලීම පදනම් විරහිත බවත්ය. එම ඉල්ලීම ජාතික මට්ටමේ නීති පද්ධතියට ප්‍රථමයෙන් තත්ත්වය හැසිරවීමට ඉඩ දෙන ලෙස අයිසීසීයේ අවශ්‍යතාවයට නොගැලපෙන බව ඇය ප්‍රකාශ කළාය. කෙනත් රොත්ට අනුව, ICC මට්ටමේ ක්‍රියා පටිපාටිවලට වඩා ප්‍රමුඛත්වය ගන්නා දේශීය නෛතික ක්‍රියා පටිපාටියක් ක්‍රියාත්මක කරන බවට ඊශ්‍රායලයේ ප්‍රකාශයේ විශ්වසනීයත්වය ICC වෙත ඊශ්‍රායල තර්ජන හේතුවෙන් දුර්වල වන අතර, එය යුක්තියට බාධාවක් විය හැකි අතර එය 70 වැනි වගන්තිය උල්ලංඝනය කළ හැකිය.

## මූලාශ්‍ර 
## බාහිර සබැඳි 
* ICC - පලස්තීනයේ මූලික පරීක්ෂණය
* මැන්ඩෙල්බ්ලිට් පිහිටුම් පත්‍රයට B'tselem ප්‍රතිචාරය
* ඩයකෝනියා ප්‍රශ්නෝත්තර