open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
පැස්කෝ දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**පැස්කෝ** ( ) යනු මධ්‍යම පේරු හි පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයකි . එහි අගනුවර සෙරෝ ද පැස්කෝ ය.

## දේශපාලන බෙදීම 
වම|thumb| පැස්කෝ කලාපයේ සිතියම එහි පළාත් පෙන්වයි.
මෙම කලාපය පළාත් 3 කට බෙදා ඇත (   , ඒකවචනය:  ), දිස්ත්රික්ක 28 කින් සමන්විත වේ ( *distritos*, ඒකවචනය: *distrito* ).
thumb|230x230පික්| ඔක්සපම්පාවේ සැමරුම.

### පළාත් 
වරහන් තුළ අගනගර සහිත පළාත් වන්නේ:

* ඩැනියෙල් ඇල්සිඩීස් කැරියන් ( යනහුවන්කා )
* ඔක්සපම්ප ( ඔක්සපම්ප )
* පැස්කෝ ( සෙරෝ ද පැස්කෝ )
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
හුවනුකෝ දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

alt=Kotosh-Huanúco|thumb| ඇන්ඩීස් හි කොටොෂ්හි අර්ධ දසුනක්.
thumb|සිතියම
**හුවනුකෝ** ( ) යනු මධ්‍යම පේරු හි පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයකි.  එය උතුරින් ලා ලිබර්ටෑඩ්, සැන් මාටින්, ලොරෙටෝ සහ උකායාලි ප්‍රදේශවලින්, නැගෙනහිරින් උකායාලි කලාපයෙන්, දකුණින් පැස්කෝ කලාපයෙන් සහ බටහිරින් ලීමා සහ ඇන්කාෂ් ප්‍රදේශවලින් මායිම් වී ඇත. එහි අගනුවර හුවානුකෝ නගරයයි.

හුවානුකෝ හි සියෙරා සහ උස් වනාන්තර (කඳුකර දාරය) කලාපවල කොටස් වලින් සමන්විත රළු භූ විෂමතාවයක් ඇත. රටේ උතුරින් සහ දකුණින් සමාන දුරකින් පිහිටා ඇති බැවින්, සාමාන්‍ය වාර්ෂික උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 20 ක් වන මෘදු කාලගුණයක් පැවතීමේ වරප්‍රසාදය එයට ඇත.

මෙම කලාපය එහි භූගෝලීය පිහිටීම, ඉතිහාසය සහ පුරාණ කාලයේ සිට මිනිසාගේ පැවැත්ම පැවති භූමියේ පොහොසත්කම සඳහා වැදගත් වේ. ක්‍රි.පූ. 10,000 සිට දිවෙන *එල් හොම්බ්‍රේ ඩි ලෝරිකෝචා* ( ලෝරිකෝචා මිනිසා) මෙන්ම ඇමරිකාවේ පැරණිතම ජනාවාසයේ (ක්‍රි.පූ. 4200) නටබුන් සිදු වූ කොටොෂ් ද වඩාත් කැපී පෙනෙන උදාහරණ අතර වේ.

මෙම ප්‍රදේශයේ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් කිහිපයක් වාසය කළහ. කෙසේ වෙතත්, දැඩි ප්‍රතිරෝධයකින් පසු, ඔවුන් ඉන්කා අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් ලෙස ඒකාබද්ධ වීමට පටන් ගත්හ. ඉන්පසු හුවානුකෝ කුස්කෝ-කජමාර්කා-කුස්කෝ මාර්ගයේ කොටසක් බවට පත්විය.

19 වන සියවස ආරම්භයේදී, විමුක්ති ක්‍රියාවලිය අතරතුර, හුවානුකෝ යනු පේරුහි නිදහස ප්‍රවර්ධනය කළ පළමු නගරවලින් එකකි. එපමණක් නොව, හුවාමාලිස්, හුවාලන්කා සහ ඇම්බෝ හි ඇති වූ නැගිටීම් කිහිපයකින් පසුව, 1820 දෙසැම්බර් 15 වන දින මෙම නගරයේ පළමු දිවුරුම සිදු විය.

## දේශපාලන බෙදීම 
thumb| එහි පළාත් පෙන්වන හුවානුකෝ කලාපයේ සිතියම
මෙම කලාපය පළාත් 11 කට බෙදා ඇත (   , ඒකවචනය: *provincia* ), එය දිස්ත්‍රික්ක 75 කින් සමන්විත වේ ( *distritos*, ඒකවචනය: *distrito* ).

වරහන් තුළ අගනගර සහිතව පළාත් වන්නේ:

* අම්බෝ ( අම්බෝ )
* ඩොස් ද මායෝ ( ලා යුනියන් )
* හුවාකේබම්බා ( හුවාකේබම්බා )
* හුවාමාලිස් ( ල්ලාටා )
* හුවානුකෝ ( හුවානුකෝ )
* ලෝරිකෝචා ( ජේසුස් )
* ලියොන්සියෝ ප්‍රාඩෝ ( ටින්ගෝ මාරියා )
* මරනොන් ( හුආක්‍රචුකෝ )
* පැචිටියා ( පනාඕ )
* පුවර්ටෝ ඉන්කා ( පුවර්ටෝ ඉන්කා )
* යාරොවිල්කා ( චවිනිලෝ )
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
සැන් මාර්ටින් දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**සැන් මාර්ටින්** ( ) යනු උතුරු පේරු හි දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයකි . දෙපාර්තමේන්තුවේ වැඩි කොටසක් පේරු ඇමසන් වැසි වනාන්තරයේ ඉහළ කොටසේ පිහිටා ඇත. එහි අගනුවර මොයොබම්බා වන අතර දෙපාර්තමේන්තුවේ විශාලතම නගරය තාරපොටෝ වේ. 

## භූගෝලය 
හුවාල්ලගා ගඟ කලාපයේ වැදගත්ම ගංගාවකි. එය, එහි අතු ගංගා සමඟ එක්ව, කලාපයේ සියලුම භූමි ප්‍රදේශ ජලයෙන් යට කරන ජල විද්‍යාත්මක පද්ධතියක් සාදයි. පොන්ගෝ ඩි අගුවර් යනු ඇන්ඩියන් කඳුකරය හරහා ගමන් කරන හුඅල්ලගා මගින් සෑදුණු වැදගත් කැනියනයකි.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
හුවාන්කාවෙලිකා දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

දකුණ|thumb|200x200පික්| කලාපීය නර්තනයක කතුර නර්තන ශිල්පීන්
thumb|සිතියම
**හුවාන්කාවෙලිකා** ( ) යනු පේරු හි වර්ග කිලෝමීටර 22,131.47 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුත් දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයකි. එහි ජනගහනය 347,639 ( 2017 සංගණනය ). අගනුවර වන්නේ හුවාන්කාවෙලිකා නගරයයි. මෙම කලාපය බටහිරින් ලීමා සහ ඉකා, උතුරින් ජුනින් සහ නැගෙනහිරින් අයකුචෝ යන දෙපාර්තමේන්තු වලින් මායිම් වී ඇත.
## දේශපාලන බෙදීම 
දෙපාර්තමේන්තුව පළාත් හතකට බෙදා ඇත.

පළාත (අගනුවර)

# ඇකොබම්බා පළාත ( ඇකොබම්බා)
# අංගාරෙස් පළාත ( ලිර්කේ )
# කැස්ත්‍රෝවිරේනා පළාත ( කැස්ත්‍රෝවිරේනා )
# චර්කම්පා පළාත ( චර්කම්පා )
# හුවාන්කාවෙලිකා පළාත ( හුවාන්කාවෙලිකා )
# හුවායිතාරා පළාත ( හුවායිතාරා )
# ටයාකාජා පළාත ( පම්පස් )
thumb|267x267පික්| හුවාන්කාවෙලිකා ආසන දෙව්මැදුර|වමප්‍රධාන නගර වන්නේ හුවාන්කාවෙලිකා, පැම්පස් සහ ලිර්කේ ය. හුවාන්කාවෙලිකා හි ක්වෙර්කෝ වැනි කුඩා දිස්ත්‍රික්ක රාශියක් ඇත. ක්වෙර්කෝ යනු ලස්සන කුඩා නගරයකි. පදිංචිකරුවන්ගෙන් බහුතරයක් ගොවීන් ය. ඔවුන්ට ගවයන්, බැටළුවන්, ඌරන්, අශ්වයන්, කොටළුවන්, ලාමා, එළුවන්, කුකුළන් සහ බූරුවන් ඇත.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
ලා ලිබරෙටෙඩ් දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**ලා ලිබරෙටෙඩ්** ( ; ඉංග්‍රීසියෙන් : ***ද ලිබර්ටි*** ) යනු වයඹදිග පේරු හි දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයකි . කලින් එය හැඳින්වූයේ ලා ලිබර්ටාඩ් දෙපාර්තමේන්තුව ( ''* ). එය උතුරින් ලැම්බයේක්, කජමාර්කා සහ ඇමසෝනාස් ප්‍රදේශවලින්, නැගෙනහිරින් සැන් මාර්ටින් කලාපයෙන්, දකුණින් ඇන්කාෂ් සහ හුවානුකෝ ප්‍රදේශවලින් සහ බටහිරින් පැසිෆික් සාගරයෙන් මායිම් වී ඇත. එහි අගනුවර වන්නේ ටෘජිලෝ වන අතර එය ජාතියේ තුන්වන විශාලතම නගරයයි. කලාපයේ ප්‍රධාන වරාය වන්නේ පේරු හි විශාලතම වරායන්ගෙන් එකක් වන සැලවරි ය . මෙම කලාපයේ නම ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් "නිදහස" හෝ "නිදහස" යන්නයි; 1820 දී ටෘජිලෝ ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස ප්‍රකාශ කිරීමේ සහ ඒ සඳහා සටන් කිරීමේ අභිප්‍රාය සිහිපත් කිරීම සඳහා එය නම් කරන ලදී. එය පේරු හි නවවන කුඩාම දෙපාර්තමේන්තුව වන අතර, එය පියුරාට පසුව එහි දෙවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත දෙපාර්තමේන්තුව වන අතර ලැම්බයෙක්ට පසුව එහි දෙවන වැඩිම ජනාකීර්ණ දෙපාර්තමේන්තුව ද වේ.

## නම 
පේරු හි උප රාජකාරී සමයේදී, ලා ලිබර්ටෑඩ් ප්‍රදේශය, වර්තමාන පේරු හි ලම්බයේක්, පියුරා සහ ටම්බේස් ප්‍රදේශ සහ ඉක්වදෝරයේ ගුවායාකිල් සහ එල් ඕරෝ පළාත, ට්‍රුජිලෝගේ අභිප්‍රායේ අධිකරණ බල ප්‍රදේශය තුළ විය. මේවා ටෘජිලෝ නගරයේ වසමට ඇතුළත් කරන ලදී; ඔවුන් එක්ව උපරාජිකත්වයේ *ටෘජිලෝ දෙපාර්තමේන්තුවෙන්* සමන්විත විය.

ඉන්ඩෙන්ටන්සි විමුක්ති ව්‍යාපාරයට සම්බන්ධ වී ටෘජිලෝ දෙපාර්තමේන්තුව ලෙස ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස ලබා ගත් පළමු පුද්ගලයා වූ පසු, 1825 දී පේරු ජනරජයේ කොංග්‍රසය එහි නම *ඩිපාර්ටමෙන්ටෝ ඩි ලා ලිබර්ටැඩ් ලෙස වෙනස් කළේය.'' 20 වන සියවසේ අග භාගයේ සිට, පේරු රාජ්‍යය තම රජය විමධ්‍යගත කර ඇත. පේරු හි පෙර පැවති සියලුම දෙපාර්තමේන්තු දැන් කලාප ලෙස හැඳින්වේ; ඔවුන්ගේ ආණ්ඩුකාරවරුන් තේරී පත් වන අතර තීරණ ගැනීමේදී ඔවුන්ට වඩා ස්වාධීන අධිකාරියක් ඇත.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
ලැම්බයෙක් දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**ලැම්බයෙක්** ( ) යනු වයඹදිග පේරු හි පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයක් වන අතර එහි පොහොසත් මෝචේ සහ චිමු ඓතිහාසික අතීතය සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙම කලාපයේ නම ආරම්භ වී ඇත්තේ *ලැම්බයෙක් (* muchic : *Ñampaxllæc)* හි පුරාණ පූර්ව- ඉන්කා ශිෂ්ටාචාරයෙනි. එය ටුම්බෙස් වලින් පසු පේරු හි දෙවන කුඩාම දෙපාර්තමේන්තුව වන අතර, එය එහි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ දෙපාර්තමේන්තුව සහ අටවන වැඩිම ජනගහනය සහිත දෙපාර්තමේන්තුව ද වේ.

## නිරුක්තිය 
*ලැම්බයෙක් යන* නාමය ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් උපුටා ගත් එකක් වන අතර එය *යම්පෙලෙක්* දෙවියන් සඳහා වූ මුචික් වචනයෙන් බිඳී ආ එකක් වන අතර, පළමු ලැම්බයෙක් රජු වන *නයිම්ලප්* විසින් වන්දනාමාන කරන ලද බව කියනු ලැබේ. මුල් ජනයාට එම නම ලබා දුන්නේ ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසිනි.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
පියුරා දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**පියුරා** ( ) යනු වයඹදිග පේරු හි වෙරළබඩ දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයකි . කලාපයේ අගනුවර පියුරා වන අතර එහි විශාලතම වරාය නගර වන පයිටා සහ තලාර ද පේරු හි වැදගත්ම නගර අතර වේ. මෙම ප්‍රදේශය එහි නිවර්තන සහ වියළි වෙරළ තීරයන් සඳහා ප්‍රසිද්ධය. එය පේරු හි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ දෙපාර්තමේන්තුව සහ කලාපය වන අතර, එහි දොළොස්වන කුඩාම දෙපාර්තමේන්තුව වන අතර, ටුම්බෙස්, ලා ලිබර්ටාඩ් සහ ලැම්බයෙක් වලට පසුව එහි සිව්වන වඩාත් ජනාකීර්ණ දෙපාර්තමේන්තුව වේ.

2005 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී පැවති ජාතික ජනමත විචාරණයේදී දෙපාර්තමේන්තු ඒකාබද්ධ කිරීමේ යෝජනාව පරාජයට පත්වීමෙන් පසු රටේ නවතම විමධ්‍යගත කිරීමේ වැඩසටහන අත්හිටුවා ඇත. &#x5B; *සත්‍යාපනය අසාර්ථක විය* &#x5D; පේරු හි සිදුවෙමින් පවතින විමධ්‍යගතකරණ ක්‍රියාවලියේ කොටසක් ලෙස, නව *උතුරු කලාපයක්* නිර්මාණය කිරීම සඳහා කලාපය වත්මන් ලැම්බයෙක් සහ ටුම්බෙස් කලාප සමඟ ඒකාබද්ධ වේද යන්න තීරණය කිරීම සඳහා 2005 ඔක්තෝබර් 30 වන දින පවත්වන ලද ජනමත විචාරණය පරාජයට පත් විය.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
ටුම්බීස් දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

දකුණ|thumb|250x250පික්| පුන්ටා සල්
thumb|සිතියම
**ටම්බස්** ( ) යනු ඉක්වදෝරයට මායිම්ව පිහිටි වයඹදිග පේරු හි වෙරළබඩ දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයකි . සමකය ආසන්නයේ කලාපයේ පිහිටීම නිසා එහි උණුසුම් දේශගුණයක් පවතින අතර, පේරු හි හොඳම වෙරළ තීරයන් ලෙස සැලකේ.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D; කුඩා භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වුවද, කලාපයේ විවිධ පරිසර පද්ධති අඩංගු වේ. එය පේරු හි කුඩාම දෙපාර්තමේන්තුව වන අතර මොකෙගුවා සහ මැඩ්‍රේ ඩි ඩියෝස් වලට පසුව එහි තුන්වන අඩුම ජනගහනය සහිත දෙපාර්තමේන්තුව වන නමුත් ලා ලිබර්ටාඩ් සහ ලැම්බයෙක් වලට පසුව එහි තුන්වන වඩාත්ම ජනාකීර්ණ දෙපාර්තමේන්තුව ද වේ.

"ටුම්බෙස්" යන නම ආරම්භ වී ඇත්තේ එම ප්‍රදේශයේ ස්වදේශික ජන කණ්ඩායමක් වන *ටම්පිස්*, එම ප්‍රදේශයේ බහුලව සිටි පැසිෆ්ලෝරා විශේෂයක් වන *ටම්බෝස්* යන වචනය හෝ එම ප්‍රදේශය ආරම්භ කර ජනාවාස කළ ටුම්බා කැසික් යන නමෙනි.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
ඇමසෝනාස් දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**ඇමසෝනාස්** ( ) යනු උතුරින් සහ බටහිරින් ඉක්වදෝරය, බටහිරින් කජමාර්කා, දකුණින් ලා ලිබර්ටැඩ් සහ නැගෙනහිරින් ලොරෙටෝ සහ සැන් මාටින් යන නගරවලින් මායිම් වූ උතුරු පේරු හි පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයකි . එහි අගනුවර චචපොයස් නගරයයි.

බෑවුම් සහිත ගංගා දුර්ග සහ කඳු සහිත භූ දර්ශනයක් සහිත ඇමසෝනාස් යනු ගල් ව්‍යුහයන් 400 කට වඩා වට කර ඇති දැවැන්ත ගල් බලකොටුවක් වන කුඑලාප් හි පිහිටීමයි; එය මීටර් 3,000 ක් පමණ උස කන්දක් මත ඉදිකරන ලද අතර එය ක්‍රි.ව. 500 දී පමණ ආරම්භ වී 16 වන සියවසේ මැද භාගය දක්වා අත්පත් කරගෙන තිබුණි. එය පේරුහි ප්‍රධාන පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානවලින් එකකි.

## භූගෝලය 
දකුණ|thumb|200x200පික්| පේරු හි චාචපෝයාස් සහ සෙලෙන්ඩින් අතර මරනෝන් නිම්නය
**ඇමසෝනාස් දෙපාර්තමේන්තුව** වැසි වනාන්තර සහ කඳු වැටි වලින් වැසී ඇති ප්‍රදේශ වලින් සමන්විත වේ. වැසි වනාන්තර කලාපය (72.93%) ප්‍රමුඛ වන අතර එය උතුරට එහි නැගෙනහිර බෑවුම හරහා, කෝඩිලෙරා ඩෙල් කොන්ඩෝර් කඳු මුදුන්වල ඉක්වදෝරයේ මායිම දක්වා විහිදේ. කඳු වැටි කලාපය ඇමසෝනාස් කලාපයේ දකුණු පළාත්වල පිහිටා ඇති අතර එයට අයත් වන්නේ එහි මුළු භෞමික මතුපිටින් 27.07% ක් පමණි.

එහි භූගෝලීය පිහිටීමට විශාල වැදගත්කමක් ලබා දීමට උපකාරී වන එක් සාධකයක් වන්නේ එහි වැසි වනාන්තර කලාපයේ විශාල නිම්න සහ තැනිතලා පැසිෆික් සාගරයට ආසන්නව පිහිටා තිබීම පමණක් නොව, වෙරළබඩ මාර්ග සමඟ එහි සම්බන්ධතා අවම මට්ටමක පැවතීමයි. මෙයට හේතුව ඔවුන් මීටර් 2,144 ක උන්නතාංශයක පිහිටා ඇති පැසෝ ද පෝර්කුල්ලා (පෝර්කුල්ලා කඳුකර මාර්ගය) භාවිතා කරන බැවිනි. මෙය පෑන්-ඇමරිකානු මාර්ග පද්ධතියට ළඟා වන මුළු පේරු ඇන්ඩීස් කඳුවැටියේම පහළම මාර්ගයයි.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
ලීමා මෙට්‍රොපොලිටන් මහ නගර සභාව, පේරු

**ලීමා මෙට්‍රොපොලිටන් මහ නගර සභාව** (    ) යනු ලීමා පළාතේ සහ ලීමා දිස්ත්‍රික්කයේ පළාත් පාලන ආයතනයයි. එය ප්‍රාදේශීය රජයේ පීඨ සහිත විශේෂ පාලන තන්ත්‍රයක් ඇති එකම පළාත් මහ නගර සභාවයි. එය ස්ථාපිත කර ඇත්තේ 2002 *ප්‍රාදේශීය ආණ්ඩු වල කාබනික නීතිය* ( ''* අනුව ය. ) සහ 2003 *මහ නගර සභා කාබනික නීතිය* ( *'' ).
ලීමා ප්‍රාදේශීය රජය, පේරු

**ලීමා ප්‍රාදේශීය රජය** (    ; **ගෝර් ලීමා** ) යනු ලීමා දෙපාර්තමේන්තුව නියෝජනය කරන ප්‍රාදේශීය රජයයි . එය මහජන නීතියේ නීත්‍යානුකූල අනන්‍යතාවයක් සහ තමන්ගේම වත්කම් ඇති ආයතනයක් වන අතර, එය පේරු හි මධ්‍යම වෙරළ තීරයේ (ලීමා පළාත නොමැතිව) දෙපාර්තමේන්තුවේ පළාත් නවයක පරිපාලනය භාරව සිටී. එහි අරමුණ තම ඡන්ද කොට්ඨාශයේ සමාජ, සංස්කෘතික හා ආර්ථික සංවර්ධනයයි. එය හුවාචෝ නගරයේ පිහිටා ඇත.  

එය කලාපීය ආණ්ඩුකාරවරයා සහ කලාපීය කවුන්සිලයෙන් සමන්විත වේ. 

## යොමු කිරීම්
ලොරෙටෝ දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**ලොරේටෝ** ( ) යනු පේරු හි උතුරු දෙසින් පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුව සහ කලාපයයි . පේරුහි භූමි ප්‍රමාණයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ ආවරණය වන පරිදි, ලොරේටෝ යනු ජාතියේ විශාලතම දෙපාර්තමේන්තුව වන අතර එය ජපානයට වඩා තරමක් කුඩාය; ඇමසන් වැසි වනාන්තරයේ දුරස්ථ පිහිටීම නිසා එය වඩාත් විරල ජනගහනයක් සහිත කලාපවලින් එකකි. එහි අගනුවර ඉක්විටෝස් ය. ස ඩස්ඩ්ස්ඩ් ෆ්ඩ්ස් ඩ්ස්ග් සඩ් ග්ඩ්ස් ග්සඩ්ග් සඩ් ග්ඩ්ස ග්ඩ්ස ග්ඩ්ස ග්ඩ්ස ග්ඩ්ස ග්සඩ් ග්ස්ඩ ග්ස්ඩ් ග්ස්ඩග් ස්ඩ්ග් ඩ්ස්ග් ස්ඩග් සඩ් ග්ඩ්ස ග්ස්ඩ්ග් ඩ්ස් ග්

## භූගෝලය 
* වයඹ: ඉක්වදෝරය : Sucumbíos පළාත, Orellana පළාත, Pastaza පළාත සහ Morona-Santiago පළාත
* උතුර: කොලොම්බියාව : පුටුමායෝ දෙපාර්තමේන්තුව
* ඊසානදිග: කොලොම්බියාව : ඇමසෝනාස් දෙපාර්තමේන්තුව
* නැගෙනහිර: බ්‍රසීලය : ඇමසෝනාස් ප්‍රාන්තය සහ අක්කර ප්‍රාන්තය
* දකුණ: උකායාලි සහ හුවානුකෝ ප්‍රදේශ
* බටහිර: සැන් මාර්ටින් සහ ඇමසෝනාස් ප්‍රදේශ

ලොරෙටෝහි විශාල භූමි ප්‍රදේශය උස් සහ පහත් වනාන්තරවල කොටස් වලින් සමන්විත වන අතර එය බොහෝ දුරට ඝන වෘක්ෂලතාදියෙන් වැසී ඇත.

මෙම භූමියේ පුළුල් ගංගා ගංවතුර තැනිතලා ඇති අතර, ඒවා වැසි ජලයෙන් වැසී ඇති අතර සාමාන්‍යයෙන් ගිම්හානයේදී වගුරු බිම් වේ. මෙම ගංවතුර ප්‍රදේශවල *රෙස්ටින්ටා* ලෙස හඳුන්වන උස් අංශ ඇති අතර, ඒවා සෑම විටම ජලයට ඉහළින් පවතී, විශාලතම ඉදිමීම් කාලවලදී පවා. *කොචාස්* සහ *ටිපිෂ්කාස්* ලෙස හඳුන්වන කලපු රාශියක් ඇති අතර, ඒවා බහුල තෘණ වෘක්ෂලතාදිය සහිත වගුරු බිම් වලින් වටවී ඇත.

ලොරෙටෝහි භූමිය හරහා බොහෝ ගංගා ගලා යන අතර, ඒ සියල්ලම ඇමසෝනියානු ජල විද්‍යාත්මක පද්ධතියේ කොටසකි. ඒවායින් බොහොමයක් යාත්‍රා කළ හැකි ය. මෙම කලාපය හරහා ගලා යන ප්‍රධාන ගංගාව වන්නේ ලොව වැදගත්ම ගංගාවලින් එකක් වන ඇමසන් ය . එහි බොහෝ වක්‍ර සෑම විටම වෙනස් වන අතර සමහර විට දුෂ්කර ගමනකට මඟ පාදයි. ඇමසන් ගඟේ ඉවුරු අතර පළල සමහර විට විශ්මයජනක ලෙස අඩි  පමණ වේ. . යවාරි ගඟ පේරු සිට බ්‍රසීලය දක්වා ගලා යන අතර, පුටුමායෝ ගඟ කොලොම්බියාවේ මායිමේ කොටසක් ලෙස සේවය කරන අතර, උකායාලි සහ මාරනෝන් ගංගා පොන්ගෝ ද මැන්සරිච් හරහා ගොස් ලොරේටෝ වෙත විනිවිද යයි.
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
චික්ලායෝ, පේරු

**චික්ලායෝ** ( ; Mochica : *Cɥiclaiæp* ) යනු උතුරු පේරු හි Lambayeque කලාපයේ සහ Chiclayo පළාතේ ප්‍රධාන නගරය සහ අගනුවර වේ. එය පිහිටා ඇත්තේ  පැසිෆික් වෙරළ තීරයේ සිට,  ටෘජිලෝ නගරයෙන් සහ  රටේ අගනුවර වන ලීමා සිට.

16 වන සියවසේදී ස්පාඤ්ඤ පූජකවරුන් විසින් "සැන්ටා මාරියා ඩි ලොස් වැල්ස් ඩි චික්ලායෝ" ලෙස මෙම නගරය මුලින් ආරම්භ කරන ලද අතර, එය කුඩා ගමන් මාර්ගයක් සහ සංචාරකයින්ගේ විවේක ස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කළේය. 1835 අප්‍රේල් 15 වන දින ජනාධිපති ෆෙලිපේ සන්තියාගෝ සැලවරි විසින් එය නිල නගරයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. නිදහස සඳහා වූ සටනේදී එහි පුරවැසියන්ගේ ධෛර්යය හඳුනා ගැනීම සඳහා ඔහු චික්ලායෝ "වීර නගරය" ලෙස නම් කළේය, එය තවමත් එම නාමය දරයි. චික්ලෙයෝ සඳහා වන අනෙකුත් අන්වර්ථ නාම අතරට "මිත්‍රත්වයේ අගනුවර" සහ "උතුරේ මුතු ඇටය" යන නම් ඇතුළත් වේ, එහි ජනතාවගේ කරුණාවන්ත හා මිත්‍රශීලී ස්වභාවය නිසා.

2011 වන විට 738,000 ක ජනගහනයක් සහිත චික්ලෙයෝ, ලීමා, අරෙක්විපා සහ ටෘජිලෝ වලට පසුව පේරු හි සිව්වන විශාලතම නගරය වේ.  2009 දී 972,713 ක ජනගහනයක් සහිත ලැම්බයෙක් කලාපය පේරු හි සිව්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත අගනගර ප්‍රදේශය වේ.  නගරය චික්ලායෝ, ලා වික්ටෝරියා සහ ජෝස් ලියනාඩෝ ඔර්ටිස් යන නාගරික දිස්ත්‍රික්ක තුනකට බෙදා ඇත. චික්ලෙයෝ අගනගර ප්‍රදේශය දිස්ත්‍රික්ක 12 කින් සමන්විත වේ. එහි නගර ප්‍රතිවාදියා වන ටෘජිලෝට පසුව, වයඹදිග පේරු හි දෙවන වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය මෙයයි. මෙම නගරය ආරම්භ කරන ලද්දේ වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් වන උතුරු වාරි නටබුන් අසල වන අතර එය වාරි අධිරාජ්‍යයේ 7 වන සිට 12 වන සියවස දක්වා නගරයක නටබුන් වේ. ක්‍රි.ව. 100 සිට 700 දක්වා උතුරු පේරු ප්‍රදේශය ආධිපත්‍යය දැරූ මෝචේ සංස්කෘතියේ කොටසක් ද මෙම නගරය විය. සිපන් අධිපතියා මෝචේහි පාලකයා වූ අතර සිපන් මමී යනු ලැම්බයෙක් සහ චික්ලායෝ නගරයේ වඩාත් ජනප්‍රිය සංචාරක ආකර්ෂණය වන අතර බොහෝ සංචාරකයින් පැමිණෙන්නේ චික්ලායෝ සිටය. ලැම්බයේක් හි සිපන් කෞතුකාගාරයේ රාජකීය සොහොන් ගෙවල්වල මෝචේ කෞතුක වස්තු දහස් ගණනක් ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 German-language sources (de)
ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
ටෘජිලෝ, පේරු

**ටෘජිලෝ** ( ;    ; මොචිකා : *සිමෝර්* )  යනු වයඹදිග පේරු හි වෙරළබඩ නගරයක් වන අතර ලා ලිබර්ටැඩ් දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවර වේ. එය පේරු හි තුන්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත නගරය  වන අතර තුන්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත අගනගර ප්‍රදේශයේ මධ්‍යස්ථානය වේ. එය පිහිටා ඇත්තේ මෝචේ ගං ඉවුරේ, පැසිෆික් සාගරයේ මුඛය අසල, මෝචේ නිම්නයේ ය. මෙය ඉන්කා ආක්‍රමණයට සහ ඉන් පසුව ව්‍යාප්ත වීමට පෙර මහා ප්‍රාග් ඓතිහාසික මෝචේ සහ චිමු සංස්කෘතීන්ගේ  භූමියක් විය.

1820 දෙසැම්බර් 29 වන දින ස්පාඤ්ඤයෙන් ටෘජිලෝගේ නිදහස ටෘජිලෝ ඓතිහාසික මධ්‍යස්ථානයේදී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, පේරු ජනරජයේ කොංග්‍රසය විසින් 1822 දී නගරයට "ස්වාධීන නගරය සහ පියබිමට විශ්වාසවන්ත" යන නාමය පිරිනමන ලදී,  පේරු නිදහස සඳහා වූ සටනේදී එහි කාර්යභාරය වෙනුවෙන්. ටෘජිලෝ යනු පේරු අධිකරණයේ උපන් ස්ථානයයි.

1823 දී, බලයෙන් පහ කිරීමෙන් පසු රීවා අගුවෙරෝ ටෘජිලෝ හි පදිංචි වූ නමුත් ඔහුගේ රජයට නීතිමය පිළිගැනීමක් නොතිබුණි, ලීමා හි කොංග්‍රසය දිගටම ක්‍රියාත්මක වූ අතර ටොරේ ටැගල් නව ජනාධිපතිවරයා ලෙස පත් කළේය.  1824 දී, නිදහස සඳහා වූ ව්‍යාපාරයට පහසුකම් සැලසීම සඳහා, බොලිවර් විසින් ටෘජිලෝ පේරු හි තාවකාලික අගනුවර ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.  එය 1932 දී හමුදා කැරැල්ලක ස්ථානය විය. ටෘජිලෝ "පේරු හි නිදහසේ තොටිල්ල සහ අධිකරණයේ තොටිල්ල" ලෙස සැලකේ. 

ටෘජිලෝ "සදාකාලික වසන්තයේ නගරය" ලෙසද හැඳින්වේ,  පේරු හි සාම්ප්‍රදායික නර්තනයක් වන " මැරිනේරා අගනුවර", " පේරු පැසෝ අශ්වයාගේ තොටිල්ල",  මෙන්ම "පේරු හි සංස්කෘතික අගනුවර" ලෙසද සැලකේ.  එය ජාතික හා ජාත්‍යන්තර සංස්කෘතික උත්සව රැසකට අනුග්‍රහය දක්වා ඇති අතර, සජීවී කලා ප්‍රජාවක් ද ඇත. වත්මන් උත්සව අතරට " ජාතික මැරිනේරා උත්සවය ", ටෘජිලෝ වසන්ත උත්සවය සහ ජාත්‍යන්තර පොත් උළෙල ඇතුළත් වන අතර එය රටේ වැදගත්ම සංස්කෘතික සිදුවීම් වලින් එකකි  

ටෘජිලෝ, පූර්ව-කොලොම්බියානු ස්මාරකවල ප්‍රධාන පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන දෙකකට ආසන්නව පිහිටා ඇත: පුරාණ ලෝකයේ විශාලතම ඇඩෝබ් නගරය වන චෑන් චෑන්, 1986 දී යුනෙස්කෝව විසින් ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස නම් කරන ලදී; සහ සූර්යයාගේ සහ චන්ද්‍රයාගේ දේවාල (පේරු හි විශාලතම ඇඩෝබ් පිරමීඩය). 

නගර මධ්‍යයේ යටත් විජිත සහ ආගමික ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ බොහෝ උදාහරණ අඩංගු වන අතර, බොහෝ විට සුවිශේෂී යකඩ වැඩ ඇතුළත් වේ. එයට නේවාසික ප්‍රදේශ, මධ්‍යම ව්‍යාපාරික දිස්ත්‍රික්කයක් සහ විවිධ දිස්ත්‍රික්කවලට කාර්මික සැපයුම් බෙදා හැරීම ඇතුළත් වේ. ටෘජිලෝ රෝමානු කතෝලික අගරදගුරු පදවියේ ආසනය මෙහි පිහිටා ඇත. රෝමානු කතෝලික ධර්මය ප්‍රමුඛ ආගම වන අතර යටත් විජිත පල්ලි 10 ක් පැරණි නගර බිත්තිය තුළ පිහිටා ඇති අතර එය දැන් ඇවෙනිඩා එස්පානා විසින් වට කර ඇත; හුවාමන්, හුවාන්චාකෝ සහ මොචේ නගරවල අමතර පල්ලි ටෘජිලෝ මධ්‍යයේ සිට  ඇතුළත පිහිටා ඇත.

2011 සිට, නගරය IDB සමඟ සහයෝගයෙන් " අන්තර්-ඇමරිකානු සංවර්ධන බැංකුවේ නැගී එන සහ තිරසාර නගර" වේදිකාවේ කොටසක් ලෙස, *ටෘජිලෝ: තිරසාර නගරය* නියමු ව්‍යාපෘතිය සංවර්ධනය කරමින් සිටී.  2012 දී, තාක්ෂණය හරහා මහජන ආරක්ෂාව සහ ප්‍රවාහනය වැඩිදියුණු කිරීමේ අරමුණින් ක්‍රියාත්මක කරන ලද "ස්මාටර් සිටිස් චැලෙන්ජ්" ව්‍යාපෘතියකට සහභාගී වීමට IBM විසින් ටෘජිලෝ තෝරා ගන්නා ලදී.  

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 German-language sources (de)
ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
පියුරා, පේරු

**පියුරා** යනු වයඹදිග පේරු හි පිහිටි නගරයක් වන අතර එය සෙචුරා කාන්තාරයට උතුරින් පියුරා ගඟ දිගේ පිහිටා ඇත. එය පියුරා කලාපයේ සහ පියුරා පළාතේ අගනුවරයි.  2017 වන විට එහි ජනගහනය 484,475 ක් වූ අතර එය පේරු හි 7 වන වැඩිම ජනගහනය සහිත නගරය වේ. මෙම නගරය පියුරා කලාපයේ මධ්‍යම නැගෙනහිර කොටසේ පිහිටා ඇති අතර, රටේ අගනුවර වන ලීමා සිට කිලෝමීටර් 981 ක් දුරින් පිහිටා ඇති අතර එය ඉක්වදෝරයේ දේශ සීමාවට ආසන්නව පිහිටා ඇත.

ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණික ෆ්‍රැන්සිස්කෝ පිසාරෝ ජූලි මාසයේදී දකුණු ඇමරිකාවේ තුන්වන ස්පාඤ්ඤ නගරය සහ පේරු හි පළමු ස්පාඤ්ඤ නගරය ආරම්භ කළේ මෙහිදීය, *සැන් මිගෙල් ද පියුරා* යන නමින්, ජූලි මාසයේදී  හෝ 1532 අගෝස්තු  . 1821 ජූලි 28 වන දින පේරු නිදහස ලබා ගැනීමට මාස කිහිපයකට පෙර, 1821 ජනවාරි 4 වන දින පියුරා ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස ප්‍රකාශ කළේය.  එය පියුරා දෙපාර්තමේන්තුවේ වාණිජ හා පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 German-language sources (de)
ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
හුවාන්කායෝ, පේරු

**හුවාන්කායෝ** ( ;  භාෂාවෙන්  , '(පූජනීය) පර්වතයක් සහිත ස්ථානයක්', ) යනු පේරු හි මධ්‍යම කඳුකරයේ, මැන්ටාරෝ නිම්නයේ, ජුනින් කලාපයේ සහ හුවාන්කායෝ පළාතේ අගනුවර වන අතර එය ෂුල්කාස්, චිල්කා සහ මැන්ටාරෝ ගංගාවලින් හරස් වේ. එය Santísima Trinidad de Huancayo නමින් අඩු කිරීමක් ලෙස 1572 ජුනි 1 වන දින ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණිකයෙකු වන දොන් ජෙරොනිමෝ ද සිල්වා විසින් ආරම්භ කරන ලදී.  එය පේරු හි පස්වන විශාලතම නගරය වන අතර ජනගහනය 500,000 ක් වන අතර මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 3,256 (අඩි 10,692) ක උන්නතාංශයකින් යුත් පේරු හි උසම නගර අතර වේ. එය මධ්‍යම පේරු හි ආර්ථික හා සමාජීය මධ්‍යස්ථානය ලෙස සැලකේ.

ක්‍රි.පූ. 500 දී පමණ ඉන්කා අධිරාජ්‍යයට පෙර සිටම හුවාන්කා ජනයා මෙම ප්‍රදේශයේ බොහෝ දුරට වාසය කළහ.  ඔවුන් පසුව ඊනියා හුවාන්කා රාජධානිය පිහිටුවනු ඇත. ඔවුන් ඉන්කා අධිරාජ්‍යයට ඇතුළත් කරන ලද අතර, නගරය හරහා දිවෙන කොටස වන කපාක් Ñan දිගේ නැවතුම් ස්ථානයක් බවට පත් වූ අතර එය අද කැලේ රියල් ලෙස හැඳින්වේ. ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණිකයන්, විශේෂයෙන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ පිසාරෝ, පැමිණීමත් සමඟ, හුවාන්කාවරු විශ්වාසවන්ත හා දැඩි සගයන් බවට පත් වූ අතර, කුස්කෝ අල්ලා ගැනීමට සහ විල්කබම්බා හි ඉන්කාවරුන්ට එරෙහි සටන්වලට සහභාගී වූහ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
අරෙක්විපා, පේරු

**අරෙක්විපා** ( ; Aymara සහ    ), *සියුඩාඩ් බ්ලැන්කා* ("සුදු නගරය" සඳහා ස්පාඤ්ඤ) සහ *ලියොන් ඩෙල් සුර්* ("දකුණේ සිංහයා" සඳහා ස්පාඤ්ඤ) යන අන්වර්ථ නාමවලින් ද හැඳින්වේ,  යනු පේරු හි නගරයක් වන අතර එම නාමයෙන් හඳුන්වන පළාතේ සහ දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවර වේ. එය පේරු හි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා අධිකරණයේ ආසනය වන අතර බොහෝ විට "පේරු හි නීත්‍යානුකූල අගනුවර" ලෙසද හැඳින්වේ.  2017 ජාතික සංගණනයට අනුව 1,296,278 ක නාගරික ජනගහනයක් සහිත, අගනුවර වන ලීමා වලින් පසු පේරු හි දෙවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත නගරය මෙය වේ.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D; යටත් විජිත ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහ ගිනිකඳු ගල් ගොඩනැගිලි සඳහා ප්‍රසිද්ධ එය, ප්‍රධාන සංස්කෘතික හා ආර්ථික මධ්‍යස්ථානයකි.  

එහි අගනගර ප්‍රදේශය දිස්ත්‍රික්ක විසි එකක් ඒකාබද්ධ කරන අතර, එයට පදනම් මධ්‍යම ප්‍රදේශය ද ඇතුළත් වන අතර එය නගර රජයේ ආසනයයි. 2015 දී ඒක පුද්ගල ඇමරිකානු ඩොලර් 10,277 (ඒක පුද්ගල PPP ඇමරිකානු ඩොලර් 18,610) ට සමාන වන ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 9,445 ක නාමික දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයක් නගරයේ පැවති අතර, එමඟින් අරෙක්විපා පේරු හි දෙවන ඉහළම ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් සහිත නගරය බවට පත්විය. 

අරෙක්විපා යනු පේරු හි වැදගත් කාර්මික හා වාණිජ මධ්‍යස්ථානයක් වන අතර  එය රටේ දෙවන කාර්මික නගරය ලෙස සැලකේ. එහි කාර්මික ක්‍රියාකාරකම් තුළ ඔටුවන්ගේ ලොම් වලින් සාදන ලද නිෂ්පාදන සහ රෙදිපිළි නිෂ්පාදනය ඇතුළත් වේ. මෙම නගරය චිලී, බොලිවියාව සහ බ්‍රසීලය සමඟ සහ දකුණු දුම්රිය මාර්ගයෙන් සම්බන්ධ වන නගර සමඟ මෙන්ම මාතාරි වරාය සමඟ ද සමීප වාණිජ සබඳතා පවත්වාගෙන යයි. 

මෙම නගරය 1540 අගෝස්තු 15 වන දින මාර්ක්විස් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ පිසාරෝගේ නමින් "අපේ ආර්යාවගේ උපකල්පන සුන්දර විලාව" යන නාමයෙන් ආරම්භ කරන ලදී. 1541 සැප්තැම්බර් 22 වන දින, පස්වන කාලෝස් රජතුමා එය "අරෙක්විපා නගරය" ලෙස හැඳින්විය යුතු බවට නියෝග කළේය. උපරාජ පාලන සමයේදී, එහි කැපී පෙනෙන ආර්ථික භූමිකාව සඳහා වැදගත්කමක් ලබා ගත් අතර,  ස්පාඤ්ඤ කිරීටය කෙරෙහි ඇති භක්තිය මගින් සංලක්ෂිත වූ අතර,  එය "ඉතා උතුම් සහ ඉතා පක්ෂපාතී" වැනි පදවි නාමවලින් අරෙක්විපාට ගෞරව කළේය.  පේරු හි ජනරජ ඉතිහාසයේ, නගරය ජනප්‍රිය, සිවිල් සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කැරලිවල කේන්ද්‍රස්ථානය වී ඇත. එය කැපී පෙනෙන බුද්ධිමය, දේශපාලනික සහ ආගමික චරිතවල තොටිල්ල ද වී ඇත.  ජනරජ යුගයේදී, එයට "අරේක්විපා හි නිදහස් ජනතාවගේ වීරෝදාර නගරය" යන නාමය පිරිනමන ලදී. 

එහි ඓතිහාසික මධ්‍යස්ථානය හෙක්ටයාර 332 ක භූමි ප්‍රමාණයක පැතිරී ඇත  සහ යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.  ඓතිහාසික උරුමයන් සහ ස්මාරක එහි අන්තර්ගත වන අතර එහි විවිධ දර්ශනීය හා සංස්කෘතික අවකාශයන් එය ජාතික හා ජාත්‍යන්තර සංචාරක ව්‍යාපාරයේ සත්කාරක නගරයක් බවට පත් කරයි, එහි ඓතිහාසික මධ්‍යස්ථානය තුළ එය ස්පාඤ්ඤ සහ ස්වයංක්‍රීය ලක්ෂණ මිශ්‍රණයකින් යුත් උපරාජික සහ ජනරජ නිෂ්පාදනයක් වන ආගමික ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය ඉස්මතු කරයි,  එය "Arequipeña School"  නමින් තමන්ගේම ශෛලීය පාසලක් පිහිටුවා ගත් අතර එහි බලපෑම පොටෝසි (බොලිවියාව) වෙත පැමිණියේය. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 German-language sources (de)
ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
කාජමර්කා දෙපාර්තමේන්තුව, පේරු

thumb|සිතියම
**කජමාර්කා** ( ;    ;    ) යනු පේරු හි දෙපාර්තමේන්තුවක් සහ කලාපයකි . අගනුවර වන්නේ කජමාර්කා නගරයයි. එය රටේ උතුරු කොටසේ පිහිටා ඇති අතර ඉක්වදෝරය සමඟ දේශ සීමාවක් බෙදා ගනී. නගරයේ උන්නතාංශය  ලොව දිගම කඳු වැටිය වන ඇන්ඩීස් කඳු වැටියේ මුහුදු මට්ටමේ සිට ඉහළට. එහි භූමි ප්‍රදේශයෙන් කොටසකට ලොව විශාලතම ඇමසන් වැසි වනාන්තරය ඇතුළත් වේ.

## ඉතිහාසය 
ඇමරිකාවේ පැරණිතම වාරිමාර්ග ඇළ මාර්ග පිහිටා ඇත්තේ කජමාර්කා දෙපාර්තමේන්තුවේ නැන්චොක් දිස්ත්‍රික්කයේ ය. සානා නිම්නයේ ඇළ මාර්ග ක්‍රි.පූ. 3400 දක්වා රේඩියෝ කාබන් කාල නිර්ණය කර ඇති අතර, බොහෝ විට ක්‍රි.පූ. 4700 දක්වා කාල නිර්ණය කර ඇත.  6 වන සියවසේ සිට 10 වන සියවස දක්වා වාරි සංස්කෘතියේ ජනයා උස්බිම් වල පෙර සංස්කෘතීන් පාලනය කළහ. ඔවුන් විරක්චපම්ප පරිපාලන මධ්‍යස්ථානය ස්ථාපිත කළහ.

15 වන සියවසේදී, ඉන්කාවරු එම ප්‍රදේශය යටත් කර ගනිමින් ඔවුන්ගේ අධිරාජ්‍යය පුළුල් කළහ. ඔවුන් වර්තමානයේ කජමාර්කා ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයේ ඔවුන්ගේ කලාපීය අගනුවර පිහිටුවා ගත්හ. 1465 දී ඉන්කාවරු ඔවුන්ගේ පසුකාලීන ජයග්‍රහණ සඳහා පාලමක් ලෙස සේවය කිරීම සඳහා එහි නව පළාතක් ස්ථාපිත කළහ.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;

ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් පේරු යටත් කර ගැනීමට පැමිණෙන විට, කජමාර්කා දකුණු ඇමරිකාවේ පැරණිතම නගරවලින් එකක් වී තිබුණි.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
කුස්කෝ, පේරු

**කුස්කෝ**  ( ;    හෝ  , ) යනු පේරු හි ගිනිකොන දෙසින් පිහිටි නගරයක් වන අතර එය ඇන්ඩීස් කඳු වැටියේ පූජනීය නිම්නය සහ හුවාටනේ ගඟ අසල පිහිටා ඇත. එය එම නමින්ම හඳුන්වන පළාතේ සහ දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවරයි.

16 වන සියවසේ ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතය තෙක් මෙම නගරය ඉන්කා අධිරාජ්‍යයේ අගනුවර විය. 1983 දී, යුනෙස්කෝව විසින් " කුස්කෝ නගරය " යන මාතෘකාව යටතේ කුස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. එය ප්‍රධාන සංචාරක ගමනාන්තයක් බවට පත්ව ඇති අතර, 2 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සත්කාරකත්වය දරයි&nbsp;වසරකට සංචාරකයින් මිලියන ගණනක් පැමිණෙන අතර ලෝකයේ නූතන පුදුම හතෙන් එකක් වන මචු පික්චු සහ තවත් බොහෝ ඉන්කා නටබුන් වෙත ගමන් පහසුකම් සපයයි. පේරු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව (1993) මගින් එම නගරය පේරු හි ඓතිහාසික අගනුවර ලෙස නම් කර ඇත. 

කුස්කෝ යනු පේරු හි හත්වන වැඩිම ජනගහනය සහිත නගරයයි ; 2017 දී එහි ජනගහනය 428,450 කි. එය පේරු ඇන්ඩීස් හි විශාලතම නගරය වන අතර මෙම කලාපය පේරු හි හත්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත අගනගර ප්‍රදේශය වේ. එහි උන්නතාංශය  පමණ වේ. . නගරයේ විශාලතම දිස්ත්‍රික්කය වන්නේ කුස්කෝ දිස්ත්‍රික්කය වන අතර එහි ජනගහනය 2017 දී 114,630 ක් වූ අතර එය නගරයේ මුළු ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් පමණ වේ.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඩැනිශ්-භාෂා මූලාශ්‍ර (da)
ප්‍රවර්ගය:CS1 German-language sources (de)
ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප

## යොමු කිරීම්
හුආනුකෝ, පේරු

**හුආනුකෝ** ( ;    ) යනු මධ්‍යම පේරු හි පිහිටි නගරයකි. 2017 වන විට එහි ජනගහනය 196,627 ක් වූ අතර  2015 වන විට එහි ජනගහනය 175,068 කි. එය හුවානුකෝ කලාපයේ සහ හුවානුකෝ දිස්ත්‍රික්කයේ අගනුවරයි. එය හුවානුකෝ රදගුරු පදවියේ ආසනයයි. හුආනුකෝ හි මෙට්‍රොපොලිටන් නගරය ජනගහනය 170,000 (2011, නාගරික පොප්, INEI) වේ. එහි දිස්ත්‍රික්ක තුනක් ඇත, හුවානුකෝ (හිස), අමරිලිස් සහ පිල්කෝ මාර්කා. මෙම නගරයේ දී, හිගුවෙරාස් ගඟ රටේ විශාලතම ගංගාවලින් එකක් වන හුවාල්ලාගා ගඟට හමු වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
ඉකා, පේරු

**ඉකා** ( ) ( කෙචුවා : *ඉකා* ) යනු දකුණු පේරු හි ඉකා දෙපාර්තමේන්තුවේ නගරයක් සහ අගනුවර වේ. මෙම ප්‍රදේශය දිගු කලක් තිස්සේ විවිධ ආදිවාසී සංස්කෘතීන්ගෙන් සමන්විත වූ අතර, ස්පාඤ්ඤ *ආක්‍රමණික* ජෙරොනිමෝ ලුයිස් ද කබ්රේරා 1563 දී එහි ආරම්භය ප්‍රකාශ කළේය.

2017 සංගණනයට අනුව, එහි ජනගහනය 282,407 ඉක්මවීය. 2007 පේරු භූමිකම්පාවෙන් නගරයට විශාල හානියක් හා ජීවිත හානි සිදුවිය.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
ජුලියාකා, පේරු

**ජූලියාකා** ( ; Quechua සහ    ) යනු ගිනිකොනදිග පේරු හි පුනෝ කලාපයේ සැන් රෝමන් පළාතේ අගනුවර වේ. එය 276,110 ක ජනගහනයක් සහිත කලාපයේ විශාලතම නගරයයි ( 2017 ).  කොලාඕ සානුවේ පිහිටා ඇති අතර ටිටිකාකා විලෙහි වයඹ දෙසින් පිහිටයි. එය පූනෝ කලාපයේ විශාලතම වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයයි.

සෑම වසරකම පෙබරවාරි සහ මාර්තු අතර කාලය තුළ නගරය ජූලියාකා කානිවල් උත්සවය පවත්වයි. මෙම ඉතා ජනප්‍රිය උත්සවය අතරතුර, සහභාගිවන්නන්, වර්ණවත් ඇඳුම් වලින් සැරසී, කොලාඕ සානුවේ ශෛලියට අනුව නටන්නට වීදිවල රැස් වෙති. ශාන්ත සෙබස්තියන් මුනිඳුන්ගේ මංගල්‍යය සෑම වසරකම ජනවාරි 20 වන දින සමරනු ලැබේ.

ජූලියාකා පුරවැසියන් මෝටර් රථ, දුම්රිය සහ බයිසිකල් මත යැපෙති. එය කලාපයේ ප්‍රධාන සංක්‍රමණ ස්ථානයක් වන අතර අරෙක්විපා, පූනෝ, ටක්නා, කුස්කෝ, ඉලෝ ඇතුළු පේරු හි දකුණු නගර සමඟ සහ ලා රින්කොනාඩා සහ බොලිවියාව සමඟ ශක්තිමත් සබඳතා පවත්වයි.

ඉලිනොයිස් හි චිකාගෝ මෙන්, එය "සුළං සහිත නගරය" යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ, එහි පිහිටීම සුළං සහිත කොලාඕ සානුවේ බැවිනි. ජූලියාකා මේස්, ස්ෙවටර් සහ අත්කම් නිෂ්පාදන සඳහා ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයක් වූ නිසා එය "මේස් නගරය" හෝ "ගෙතුම් නගරය" ලෙසද හැඳින්වේ. දැන් ඇඳුම්, ලොම් සහ රෙදි නිෂ්පාදනය කාර්මික ක්‍රියාවලීන් වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
පුකල්පා, පේරු

**පුකල්පා** (       ; ෂිපිබෝ : *මැයි උෂින්* ) යනු ඇමසන් ගඟේ ප්‍රධාන අතු ගංගාවක් වන උකායාලි ගං ඉවුරේ පිහිටි නැගෙනහිර පේරු හි නගරයකි. එය උකායාලි කලාපයේ, කොරොනෙල් පෝර්ටිලෝ පළාතේ සහ කැලේරියා දිස්ත්‍රික්කයේ අගනුවරයි.  මෙම නගරය උකායාලි හි ඇති එකම අගනගරය ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇති අතර එය කලාපයේ විශාලතම ජනාකීර්ණ මධ්‍යස්ථානය වේ. *Instituto Nacional de Estadística e Informática* ට අනුව, එය පේරු හි දසවන වැඩිම ජනගහනය සහිත නගරය වන අතර ඉක්විටෝස් ට පසු පේරු ඇමේසන් හි දෙවන විශාලතම නගරය වේ. 2017 දී එහි ජනගහනය 211,611 කි.

මුලින් කැලේරියා දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා තිබුණද, 1980 ගණන්වලදී එය පුවර්ටෝ කැලාඕ ( යරිනකෝචා දිස්ත්‍රික්කය ) සහ සැන් ෆර්නැන්ඩෝ (2000 දී නිර්මාණය කරන ලද මනන්ටේ දිස්ත්‍රික්කය ) නගර සමඟ නගරයක් ඇති කළේය.

පුකල්පා වෙත බොහෝ ප්‍රවාහන කටයුතු සිදු කරනු ලබන්නේ පේරු හි මධ්‍යම නැගෙනහිරින් පිහිටි උකායාලි ගඟ හරහා වන අතර එහි පේරු ඇමසන් හි දෙවන වැදගත්ම ගංගා වරාය ( ඉක්විටෝස් පිටුපස) අඩංගු වේ. ෆෙඩරිකෝ බසාඩ්‍රීස් අධිවේගී මාර්ගය ගොඩබිම් ප්‍රවාහනයේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය වන අතර නගරයේ වයඹ දෙසින් බ්‍රසීලයට ගුවන් ගමන් සිදු කරනු ලබන කැප්ටන් රෝල්ඩන් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ ( *ඒරොපුවර්ටෝ ඉන්ටර්නැෂනල් කැපිටන් එෆ්ඒපී ඩේවිඩ් අබෙන්සර් රෙන්ගිෆෝ* ) සමඟ සම්බන්ධ කරයි.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;

පුකල්පා හි ආර්ථිකය වෙළඳාම, දැව කර්මාන්තය සහ සංචාරක ව්‍යාපාරය මත පදනම් වේ. නගරයේ ප්‍රධාන ආකර්ෂණයන් අතරට *ස්වාභාවික පාර්ක්* වැනි පාරිසරික සංචාරක ව්‍යාපාරය හෝ ෂැමනිස්වාදය සම්බන්ධයෙන් සංස්කෘතික සංචාරක ව්‍යාපාරය ඇතුළත් වේ. එහි ප්‍රධාන ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් වන්නේ මසුන් ඇල්ලීම, කෘෂිකර්මාන්තය, පශු සම්පත් සහ දැව නිස්සාරණයයි . ඊට අමතරව, පැචිටියා ගඟ අසල කුඩා තෙල් පිරිපහදුවක් සහ කුරිමානා දිස්ත්‍රික්කයේ ගෑස් පිරිපහදුවක් නගරයට සහ රටේ මධ්‍යයට ඉන්ධන සපයයි. 

මෙම කලාපයේ මුල්ම මානව වැසියන් වූයේ පානෝ ය. ඔවුන් යටත් විජිතකරණයට ලක් වීමට පෙර සහස්‍ර තුනක් උකායාලි ගඟේ සහ එහි අතු ගංගාවල මුළු දිගම වාසය කළහ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 German-language sources (de)
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
චිම්බෝට්, පේරු

**චිම්බෝට්**  ;    ) යනු වයඹදිග පේරු හි පිහිටි නගරයකි. එය ඇන්කාෂ් කලාපයේ විශාලතම නගරය වන අතර පේරු හි දහවන වැඩිම ජනගහනය සහිත නගරය වේ . 2017 දී 425,367 ක ජනගහනයක් සහිත එය සැන්ටා පළාතේ සහ චිම්බෝට් දිස්ත්‍රික්කයේ අගනුවර වේ. නගරයේ උස මීටර් 4 කි.

මෙම නගරය ටෘජිලෝ සිට කිලෝමීටර් 130ක් දකුණින් සහ  දුරින් ෆෙරෝල් බොක්කෙහි වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇත. උතුරු පෑන්-ඇමරිකානු අධිවේගී මාර්ගයේ ලීමා නගරයට උතුරින්. එය ටෘජිලෝ, චික්ලායෝ සහ පියුරා වැනි පේරු උතුරු වෙරළ තීරයේ වැදගත් නගර දාමයක ආරම්භයයි. මෙම භූගෝලීය පිහිටීමේ වාසි නිසා චිම්බෝටේ නගරය සැන්ටා ගංගා නිම්නය සඳහා ප්‍රතිනැව්ගත කිරීමේ මංසන්ධියක් බවට පත් විය. මෙම නගරය කැලාඕ නගරයෙන් පසු දෙවන වැදගත්ම වරාය නගරයයි.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
කජමර්සා, පේරු

**කජමාර්කා** ( ), කෙචුවා නාමයෙන් ද හැඳින්වෙන ***කෂමාර්කා***, කජමාර්කා කලාපයේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය මෙන්ම උතුරු ඇන්ඩීස් හි වැදගත් සංස්කෘතික හා වාණිජ මධ්‍යස්ථානයකි. එය පේරු හි උතුරු කඳුකරයේ ආසන්න වශයෙන් මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 2,750 ක උන්නතාංශයක පිහිටා ඇත. ඉහළින් මැෂ්කොන් ගංගා නිම්නයේ  . 2015 දී කජමාර්කා හි ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 226,031 ක් පමණ වූ අතර එය පේරු හි 13 වන විශාලතම නගරය බවට පත්විය. 

කජමාර්කාහි මෘදු උස්බිම් දේශගුණයක් ඇති අතර, එම ප්‍රදේශය ඉතා සාරවත් පසකින් යුක්ත වේ. නගරය අවට කිරි නිෂ්පාදන සහ පතල් කැණීම් කටයුතු සඳහා ප්‍රසිද්ධය.  

එහි සංචාරක ආකර්ෂණයන් අතර, කජමාර්කා හි ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිත ආගමික ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, සුන්දර භූ දර්ශන, පූර්ව-හිස්පැනික් පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන සහ අසල පිහිටි බැනෝස් ඩෙල් ඉන්කා නගරයේ (ඉන්කාවරුන්ගේ නාන තටාක) උණු දිය උල්පත් රාශියක් ඇත. නගරයේ ඉතිහාසය කජමාර්කා සටන මගින් ඉස්මතු කර දක්වනු ලබන අතර, ඉන්කා අධිරාජ්‍යය ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණිකයන් විසින් පරාජය කිරීම සනිටුහන් කරන ලද අතර ඉන්කා අධිරාජ්‍යයා වූ අටහුල්පා මෙහි දී අල්ලා මරා දමන ලදී. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඩැනිශ්-භාෂා මූලාශ්‍ර (da)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
කැලාඕ, පේරු

**කැලාඕ** ( ) යනු ලීමා අගනගර ප්‍රදේශයේ පැසිෆික් සාගරයේ පේරු වෙරළබඩ නගරයක් සහ කලාපයකි . කැලාඕ යනු පේරු හි ප්‍රධාන වරාය වන අතර එහි ප්‍රධාන ගුවන් තොටුපළ වන ජෝර්ජ් චාවේස් ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ පිහිටා ඇත. කැලාඕ මහ නගර සභාව මුළු **කැලාඕ කලාපයෙන්ම** සමන්විත වන අතර එය **කැලාඕ පළාත** සමඟ ද සමපාත වේ. 1537 දී ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් ආරම්භ කරන ලද මෙම නගරය, යටත් විජිත යුගයේ වැදගත් ස්පාඤ්ඤ නගරවලින් එකක් වූ බැවින්, ලතින් ඇමරිකාවේ සහ පැසිෆික් කලාපයේ ප්‍රධාන වරායන්ගෙන් එකක් ලෙස දිගු නාවික ඉතිහාසයක් ඇත. 

## ඉතිහාසය 
වම|thumb| කැලාඕ වරාය (1744)
වම|thumb| ඓතිහාසික සිතියම (1890)
ලීමා (1535) ට වසර දෙකකට පසුව, 1537 දී ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතවාදීන් විසින් එල් කැලාඕ ආරම්භ කරන ලදී. එහි නමේ ආරම්භය නොදනී; ඇමරින්ඩියන් (විශේෂයෙන් යුන්ගා, හෝ වෙරළබඩ පේරු) සහ ස්පාඤ්ඤ මූලාශ්‍ර දෙකම ගෞරවයට පාත්‍ර වේ, නමුත් එය 1550 සිට එම නමින් හැඳින්වූ බව නිසැකය. අනෙකුත් මූලාශ්‍ර මගින් පෘතුගීසි වචනයක් වන *කැල්හවු* [ගල් කැට] සමඟ ඇති සමානකම පෙන්වා දෙන අතර, ඒ හා සමාන ශබ්දයක් ඇත.

ඉක්මනින්ම එය පැසිෆික් සාගරයේ ස්පාඤ්ඤ වාණිජ්‍යය සඳහා ප්‍රධාන වරාය බවට පත්විය. උපරාජ පදවියේ උච්චතම අවස්ථාව වන විට, පේරු, බොලිවියාව සහ ආර්ජන්ටිනාව යන රටවල නිෂ්පාදනය කරන ලද සියලුම භාණ්ඩ පාහේ කොටළුවන් මගින් ඇන්ඩීස් හරහා කැලාඕ වෙත ගෙන යන ලද අතර, පැනමාවට නැව්ගත කර, ගොඩබිමෙන් ගෙන ගොස්, පසුව කියුබාව හරහා ස්පාඤ්ඤයට ප්‍රවාහනය කරන ලදී. කැලාඕ වරාය, මෙක්සිකෝවේ ඇකපුල්කෝ සහ පිලිපීනයේ මැනිලා හරහා ලතින් ඇමරිකාව සහ ආසියාව සම්බන්ධ කරන මැනිලා ගැලියන් මාර්ගයේ නෝඩයක් ද විය.  එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, 1579 දී ෆ්‍රැන්සිස් ඩ්‍රේක් විසින් සිදු කරන ලද ප්‍රහාරය සහ 1624 දී ජැක් එල් හර්මයිට් විසින් ස්ථාපිත කරන ලද අවහිර කිරීම වැනි මුහුදු කොල්ලකරුවන්ගේ සහ කෝර්සෙයාර් ප්‍රහාර සඳහා කැලාඕ ස්ථිර ඉලක්කයක් බවට පත්විය.

1824 දෙසැම්බර් 9 වන දින පේරු සහ දකුණු ඇමරිකාවේ නිදහස මුද්‍රා තැබූ අයකුචෝ සටනෙන් පසුව, ස්පාඤ්ඤය කැලාඕහි දෙවන වටලෑම වැනි එහි පැරණි යටත් විජිත රඳවා ගැනීමට නිෂ්ඵල උත්සාහයන් ගත්තේය. 1836 අගෝස්තු 20 වන දින, පේරු-බොලිවියානු කන්ෆෙඩරේෂන් සමයේදී, ජනාධිපති ඇන්ඩ්‍රෙස් ඩි සැන්ටා කෲස් විසින් එහි අභ්‍යන්තර කටයුතු සම්බන්ධයෙන් දේශපාලන ස්වාධිපත්‍යයක් ඇති **කැලාඕ  ලිටෝරල් පළාත** ( *Provincia Litoral del Callao* ) නිර්මාණය කිරීමට නියෝග කළේය. ජනාධිපති රාමන් කැස්ටිල්ලාගේ රජය සමයේදී, 1857 අප්‍රේල් 22 වන දින කැලාඕ ව්‍යවස්ථාපිත පළාත ( *ප්‍රොවින්ෂියා කොන්ස්ටියුෂනල්* ) ලෙස නම් කරන ලදී; ඊට පෙර, කැලාඕ ලිටෝරල් පළාත ලෙස හැඳින්විණි. අනෙකුත් සියලුම පේරු පළාත්වලට නීතියෙන් නම් ලබා දී තිබූ අතර, කැලාඕට එය ව්‍යවස්ථාමය නියෝගයෙන් ලබා දී තිබුණි.

කැලාඕ කිසි විටෙකත් ලීමා දෙපාර්තමේන්තුවේ හෝ වෙනත් කිසිදු දෙපාර්තමේන්තුවක කොටසක් නොවීය.

පළාතේ පළමු නගරාධිපති වූයේ කර්නල් මැනුවෙල් සිප්‍රියානෝ දුලන්ටෝ ය.

1921 දී, පොදු වැඩ කාර්යාංශය, කැලාඕ සහ ලීමා අතර පොදු කරත්ත මාර්ගයක් ගල් අඟුරු දැමීම, පරිපාලනය කිරීම සහ විවෘත කිරීම සඳහා MIT ඉංජිනේරු ජෝන් ටින්කර් ග්ලිඩන්ට සහනයක් ලබා දුන් අතර, එමඟින් ලීමා අගනගර ප්‍රදේශයක් තවදුරටත් ඒකාබද්ධ විය.

1949 වන විට, කැලාඕ නගරය ලොව විශාලතම කොකා ආශ්‍රිත නිෂ්පාදන සහ කොකේන් ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
චින්චා ඇල්ටා, පේරු

**චින්චා ඇල්ටා** යනු ඉකා කලාපයේ පිහිටි පේරු නගරයකි. **චින්චා ගං මෝය** අසල පිහිටි ප්‍රධාන වරායක් වන එය චින්චා පළාතේ අගනුවරයි. නගරයේ ජනගහනය 233,000 ක් පමණ වන අතර එය පේරු හි 17 වන විශාලතම නගරය බවට පත්වේ.

## භූගෝලය 
චින්චා ඇල්ටා නගරය, පේරු හි ඉකා කලාපයේ චින්චා පළාතේ, ලීමා සිට කිලෝමීටර් 200ක් දකුණින් පිහිටා ඇත. නගරය වර්ග අඩි 2988 ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි.&nbsp;කිලෝමීටර 2 ක් වන අතර එහි ජනගහනය 56,085 කි. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
හුවාචෝ, පේරු

**හුවාචෝ** ( ) යනු පේරු හි නගරයක් වන අතර එය හුවාරා පළාතේ අගනුවර සහ ලීමා කලාපයේ අගනුවර වේ. ලීමා කලාපයේ සහ නෝර්ටේ චිකෝහි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය ද වේ. එය මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 223 (මීටර් 68) ක් ඉහළින් සහ මුහුදු මට්ටමේ සිට 148 ක් උසින් පිහිටා ඇත.&nbsp;ලීමා නගරයට උතුරින් කි.මී. නගරය පෑන්-ඇමරිකානු අධිවේගී මාර්ගයේ පිහිටා ඇති අතර එය ලචේ ජාතික රක්ෂිතයට ආසන්නව පිහිටා ඇති බැවින් එහි පුළුල් වෘක්ෂලතා සහ වන ජීවීන් ඇත.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;

## භූගෝලය 
පුළුල් බොක්කක පතුලේ පිහිටා ඇති එහි දේශගුණය තෙත් සහ ආකර්ශනීයයි. අවට ප්‍රදේශවල සහල්, කපු, උක් සහ විවිධ ධාන්‍ය වගා බිම් තිබේ. මෙම කරුණ නිසා කපු කර්මාන්තය මෙන්ම කපු සහ තෙල් කර්මාන්තශාලා ද ඉතා වැදගත් ලෙස නැඟී සිටීමට ඉඩ සැලසී ඇත. එහි ස්වභාවික භූ දර්ශනය තුළ, එහි ලුණු පතල් සහ එහි වෙරළ තීරයන් (එල් පැරයිසෝ වැනි) ඉතා උනන්දුවක් දක්වයි. හුවාචෝ යනු උතුරු ලීමා හි ප්‍රධාන වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක් විය.
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර සහිත ලිපි (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
සුල්ලානා, පේරු

**සුල්ලානා**  යනු පේරු හි නගරයක් වන අතර එය චිරා නිම්නයේ පේරු හි වයඹදිග වෙරළබඩ තැනිතලාවේ පිහිටි සුල්ලානා පළාතේ පියුරා හි අගනුවර වේ. මෙම නගරයේ ජනගහනය 162,500 ක් වන අතර එය පියුරා දෙපාර්තමේන්තුවේ වැදගත්ම නගරවලින් එකකි.

## භූගෝලය 
සුල්ලානා පිහිටා ඇත්තේ 04°53' දකුණු අක්ෂාංශ සහ 80°41' බටහිර දේශාංශ, 38&nbsp;කලාපයේ අගනුවර වන පියුරාට උතුරින් කි.මී. 

පළාත උණුසුම් කාන්තාර දේශගුණයක් සහ සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය 27°C වේ.&nbsp;°C අංශක. අවම උෂ්ණත්වය 16&nbsp;°C සහ උපරිම උෂ්ණත්වය 38&nbsp;°C (42 ට වඩා වැඩි විය හැක)&nbsp;එල් නිනෝ සංසිද්ධිය පවතී නම් °C ලකුණ).

නගරයට චිරා ගඟෙන් ජලය සපයනු ලබන අතර, සුල්ලානා අගනුවර අවට ප්‍රදේශය ඉතා සාරවත් වන අතර එහි සශ්‍රීක, නිවර්තන වෘක්ෂලතාදිය බහුලව දක්නට ලැබේ: පොල් තල් ගස්, කෙසෙල් ගස්, කුඹුරු ආදිය. සුල්ලානා යනු පේරු හි ප්‍රධාන කපු වගා කරන ප්‍රදේශවලින් එකක, සැන් මාටින් කලාපය සහ කුඩා ටුම්බෙස් කලාපය සමඟ වැදගත් වාණිජ මධ්‍යස්ථානයකි. එතනෝල් නිෂ්පාදනය සඳහා මේපල් එතනෝල් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා ඒ අසල නව උක් වගාවක් සිටුවා ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
කාර්මෙල් කන්දෙහි අප ස්වාමිදුවගේ උර පළඳනාව

[thumb|250px| දුඹුරු පැහැති  [උර පළඳනාව සහිත චිලි දේශයෙහිකාර්මෙල් කන්දෙහි අප ස්වාමිදුවගේ ප්‍රතිමාව]]

**කාර්මෙල් කන්දෙහි අප ස්වාමිදුවගේ උර පළඳනාව** (**දුඹුරු පැහැති උර පළඳනාව** ලෙසින්ද හැඳින්වෙන),  කාමලයිට් නිකායෙහි සහ නග්නපාද කාමලයිට් නිකායෙහි ඇඳුමට අයිතිවන අතර, මොවුන් දෙවර්ගයම  ඔවුන්ගේ අනුග්‍රාහයිකාව ලෙසින් කාර්මෙල් කන්දෙහි අප ස්වාමිදුව සලකති.
සුරිනාමයේ නිරුක්තිය

සුරිනාම් යන නම යුරෝපීය සම්බන්ධතා අවධියේදී එම ප්‍රදේශයේ වාසය කළ සුරිනෙන් නම් ආදිවාසී ජනතාවගෙන් ව්‍යුත්පන්න විය හැකිය. සුරිනාම් ගංගා සහ ස්ථාන නාමවල බහුලව දක්නට ලැබෙන -ame යන උපසර්ගය (කොප්පෙනේම් ගඟ ද බලන්න), රටේ කතා කරන අරවක් භාෂාවක් වන ලොකොනෝ හි ගංගාව හෝ ගංගා මුඛය යන අර්ථය ඇති අයිමා හෝ අයිමා වෙතින් පැමිණිය හැකිය.

මුල්ම යුරෝපීය මූලාශ්‍ර "සුරිනාම්" යන විචල්‍යයන් ජනපද අවසානයේ ආරම්භ කරන ලද ගංගාවේ නම ලෙස ලබා දෙයි. ලෝරන්ස් කෙමිස් ඔහුගේ "Relation of the Second Voyage to Guiana" හි වෙරළ දිගේ ගමන් කරන විට "ෂුරිනාමා" නම් ගඟක් පසුකර යාම ගැන ලිවීය. 1598 දී, වල් වෙරළට පැමිණි ලන්දේසි නැව් තුනකින් යුත් බලඇණියක් "සුරිනාමෝ" ගඟ පසුකර යාම ගැන සඳහන් කරයි. 1617 දී, ලන්දේසි නොතාරිස්වරයෙකු වසර තුනකට පෙර ලන්දේසි වෙළඳ ස්ථානයක් පැවති ගඟේ නම "සුරෙනන්ට්" ලෙස ලිවීය.

1630 දී සුරිනාම් ගඟ දිගේ මාෂල්ස් ක්‍රීක් හි පළමු යුරෝපීය ජනපදය ආරම්භ කළ බ්‍රිතාන්‍ය පදිංචිකරුවන් "සුරිනාම්" යන නම උච්චාරණය කළහ; මෙය ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ සම්මත අක්ෂර වින්‍යාසය ලෙස දිගු කලක් පවතිනු ඇත. ලන්දේසි නාවිකයෙකු වන ඩේවිඩ් පීටර්ස්. ඩි ව්‍රීස් 1634 දී ඉංග්‍රීසි යටත් විජිතය හමු වන තෙක් "සර්නේම්" ගඟ දිගේ ගමන් කිරීම ගැන ලිවීය; අනාගත ලන්දේසි අක්ෂර වින්‍යාසයන් සහ උච්චාරණවල අවසාන ස්වරය පැවතුනි. 1640 දී "ඇමරිකාවේ සියලුම උන්වහන්සේගේ ඩොමීනියන් පිළිබඳ සාමාන්‍ය විස්තරය" යන මාතෘකාව යටතේ ස්පාඤ්ඤ අත්පිටපතක ගංගාව සොරොනාමා ලෙස හැඳින්විණි. 1653 දී, එවකට කලාපයේ ඉංග්‍රීසි යටත් විජිත රජයේ ආසනය වූ බාබඩෝස් හි විලෝබි සාමිවරයා හමුවීමට යාත්‍රා කරන ලද බ්‍රිතාන්‍ය බලඇණියකට ලබා දුන් උපදෙස්, නැවතත් සුරිනාම් ජනපදයේ නම උච්චාරණය කළේය. 1663 රාජකීය ප්‍රඥප්තියක සඳහන් වූයේ ගඟ වටා ඇති ප්‍රදේශය "සෙරිනාම් ලෙසද සුරිනාම් ලෙසද හැඳින්වේ" යනුවෙනි.

ලන්දේසීන් විසින් භූමිය අත්පත් කරගත් විට, එය ලන්දේසි ගයනාව ලෙස හැඳින්වෙන යටත් විජිත සමූහයක කොටසක් බවට පත්විය. 1978 ජනවාරි මාසයේදී රටේ ඉංග්‍රීසි නාමයේ නිල අක්ෂර වින්‍යාසය "සුරිනාම්" සිට "සුරිනාම්" ලෙස වෙනස් කරන ලදී, නමුත් "සුරිනාම්" තවමත් සුරිනාම් එයාර්වේස් සහ සුරිනාම් ටෝඩ් වැනි ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් සොයාගත හැකිය. පැරණි ඉංග්‍රීසි නම ඉංග්‍රීසි උච්චාරණයෙන් පිළිබිඹු වේ, . සුරිනාම් හි නිල භාෂාව වන ලන්දේසි භාෂාවෙන්, උච්චාරණය  වන අතර, ෂ්වා පර්යන්ත ස්වරයක් සහ තුන්වන අක්ෂරය මත ප්‍රධාන ආතතිය ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:සුරිනාමය
ටැක්නා, පේරු

**ටැක්නා**, නිල වශයෙන් **සැන් පේද්‍රෝ ඩි ටක්නා** ලෙස හැඳින්වේ,   යනු දකුණු පේරු හි නගරයක් වන අතර ටක්නා කලාපයේ ප්‍රාදේශීය අගනුවර වේ. වාණිජමය වශයෙන් ඉතා ක්‍රියාකාරී නගරයක් වන එය පිහිටා ඇත්තේ  පමණි. චිලී සිට ඇරිකා සහ පරිනකෝටා කලාපය සමඟ මායිමට උතුරින්, පැසිෆික් සාගරයෙන් රට අභ්‍යන්තරයට සහ කැප්ලිනා ගංගා නිම්නයේ. එය පේරුහි දහවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත නගරයයි.

පේරු හි නිදහස් අරගලයේ (1821–1824) සහ පැසිෆික් යුද්ධයේ (1879–1883) වීරයන්ගේ නමින් නම් කරන ලද බොහෝ ස්මාරක සහ වීදි සමඟින්, නගරය එහි දේශප්‍රේමය සඳහා කීර්තියක් අත්කර ගෙන ඇත. ටක්නාහි පදිංචිකරුවන් ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් '''' ලෙස හැඳින්වේ. .

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 German-language sources (de)
ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
අයකුචෝ, පේරු

**අයකුචෝ** (,   , Ayacucho සටනට ගෞරවයක් වශයෙන් *aya* ("මරණය" හෝ "ආත්මය") සහ ''k'uchu* ("කොන") යන වචන වලින් ව්‍යුත්පන්න වී ඇත.) ලෙස සරලව හඳුන්වනු ලබන අතර නගරයේ විකල්ප නාමය ලෙස දිගටම පවතින එහි මුල් නම, එහි ඉතිහාසයේ ඉන්කා සහ වයිස්රෙගල් යුග දක්වා දිව යයි, 1825 දී පේරු නිදහස් යුද්ධයේදී අයකුචෝ සටන සැමරීම සඳහා නියෝගයක් හරහා සයිමන් බොලිවර් විසින් එය නිල වශයෙන් වෙනස් කරන තෙක්. 1825 පෙබරවාරි 15 වන දින බොලිවර් විසින් "හුවාමන්ගා" සිට "අයාකුචෝ" ලෙස නම වෙනස් කරමින් නියෝගයක් නිකුත් කරන ලදී,   ස්වාධීනත්වය තීරණාත්මක ලෙස ස්ථාපිත කළ සටනෙන් පසුව. 

අයකුචෝ එහි පල්ලි 33 සඳහා ප්‍රසිද්ධය, එය ජේසුස් වහන්සේගේ ජීවිතයේ සෑම වසරකම එකක් නියෝජනය කරයි. අයකුචෝහි විශාල ආගමික උත්සව පවත්වනු ලැබේ, විශේෂයෙන් ශුද්ධ වූ පාස්කු සතිය තුළ. මෙම සැමරුම් අතරට පේරු ජාතික කබල්ලෝස් ද පැසෝ ඇතුළත් තුරඟ තරඟ සහ *ජලාටෝරෝ* හෝ *පැස්කුවාටෝරෝ* ලෙස දේශීයව හඳුන්වන සාම්ප්‍රදායික ගොනුන් දිවීම ඇතුළත් වේ. *ජලාටෝරෝ* ස්පාඤ්ඤ *එන්සියෙරෝ* ක්‍රීඩාවට සමාන වුවත්, ගොනුන් මෙහෙයවනු ලබන්නේ මොරොචුකෝස් අශ්වයන් විසිනි.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි'' &#x5D;

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
නිකරි දිස්ත්‍රික්කය, සුරිනාමය

thumb|සිතියම
**නිකරි** යනු වයඹ දිග වෙරළ තීරයේ පිහිටි සුරිනාම් හි ප්‍රධාන වශයෙන් ග්‍රාමීය දිස්ත්‍රික්කයකි. නිකේරිගේ අගනුවර නියුව්-නිකේරි ය. මෙම දිස්ත්‍රික්කය උතුරින් අත්ලාන්තික් සාගරයටත්, නැගෙනහිරින් කොරෝනිටත්, දකුණින් සිපාලිවිනිටත්, බටහිරින් ගයනාවේ නැගෙනහිර බර්බිස්-කොරෙන්ටයින්ටත් මායිම් වේ. 

නිකරි හි ජනගහනය 36.639 (2004) සහ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කි.මී. 5,353 කි.  නිකරිගේ ජනගහනයට නැගෙනහිර ඉන්දියානු, ජාවා, අප්‍රිකානු-සුරිනාමීස්, චීන සහ යුරෝපීයයන් ඇතුළත් වේ. 

නිකරි මායිම් වන්නේ ගයනාවටයි . ගයනාවේ මොලෙසන් ක්‍රීක් සහ දකුණු ඩ්‍රේන් සම්බන්ධ කරන තොටුපළක් . 

## ඉතිහාසය 
මුලින් පදිංචි වූයේ ඇමරින්ඩියන්වරුන් විසින් වන අතර, නිකරි හි වොනොටෝබෝ දිය ඇල්ල අසල ක්‍රි.පූ. 1 වන සියවසේ පුරාණ ජනාවාසයක් ඇත.  6 වන සහ 16 වන සියවස් අතර, හර්ටන්රිට්ස් අසල *ටර්පෙන්* (කෘතිම පස් කඳු) ඉදිකරන ලදී. 1613 දී, කුරන්ටයින් ගඟේ දුම්කොළ වගාවක් ස්ථාපිත කරන ලද නමුත් පසුව එය අත්හැර දමන ලදී. 

1718 දී, ඩීට්සෙල් එම ප්‍රදේශයේ සාර්ථකව පදිංචි වූ පළමු පුද්ගලයා බවට පත්විය. 1797 දී, ආණ්ඩුකාර ජුරියාන් ෆ්‍රැන්කොයිස් ද ෆ්‍රෙඩෙරිසි විසින් නිකෙරි හි පළමු වතුයාය අනුමත කරන ලදී. බ්‍රිතාන්‍ය ආක්‍රමණය අතරතුර ස්කොට්ලන්ත සහ ඉංග්‍රීසි පදිංචිකරුවන් විශාල සංඛ්‍යාවක් මෙම ප්‍රදේශයට පැමිණි අතර,  ඔවුන් ප්‍රධාන වශයෙන් කපු සහ කෝපි වගා කළහ.  නියුව් නිකෙරි අගනුවර ඉදිකරන ලද්දේ 1879 දී දිස්ත්‍රික්කයේ පැරණි මධ්‍යස්ථානය වන නියු රොටර්ඩෑම් ගංවතුරෙන් විනාශ වීමෙන් පසුවය. 

නිකරි යන නම බොහෝ විට පදනම් වී ඇත්තේ *නීකේරි යන නම* මත වන අතර එය මුලින්ම වාර්තා වූයේ 1596 දී ටීන්ස්ට්‍රා විසින් එම ප්‍රදේශයේ ජීවත් වූ ආදිවාසී ගෝත්‍රයක් සඳහා ය.  මෙම නම රොබට් ඩඩ්ලිගේ " *රොබට් ඩඩ්ලිගේ බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් සංචාරය" 1594-1595* හි ද දක්නට ලැබේ. 

1960 ගණන්වලදී, නැගෙනහිර-බටහිර සබැඳියේ ඉදිකිරීම් මගින් නිකරි රටේ සෙසු ප්‍රදේශ සමඟ සම්බන්ධ විය. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:සුරිනාමය
ප්‍රවර්ගය:සුරිනාමයේ පරිපාලන අංශ
කොරොනි දිස්ත්‍රික්කය, සුරිනාමය

thumb|සිතියම
**කොරෝනි** යනු සුරිනාම් හි වෙරළ තීරයේ පිහිටි දිස්ත්‍රික්කයකි. කොරෝනිගේ අගනුවර ටොට්නස් ය. මෙම දිස්ත්‍රික්කය උතුරින් අත්ලාන්තික් සාගරයටත්, නැගෙනහිරින් සරමක්කා සුරිනාම් දිස්ත්‍රික්කයටත්, දකුණින් සිපලිවිනි සුරිනාම් දිස්ත්‍රික්කයටත්, බටහිරින් නිකෙරි සුරිනාම් දිස්ත්‍රික්කයටත් මායිම් වේ. දිස්ත්‍රික්කයට සේවය කරනු ලබන්නේ ටොට්ස් ගුවන් පථය මගිනි.

දිස්ත්‍රික්කයේ ජනගහනය 3,391 ක් වන අතර භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 3,902 කි. වන අතර, එය සුරිනාම් හි අඩුම ජනගහනයක් සහිත දිස්ත්‍රික්කය බවට පත් කරයි. 

## ඉතිහාසය 
පළමු වතු වගාවන් 1808 සිට ඉංග්‍රීසි සහ ස්කොට්ලන්ත ජනපදිකයන් විසින් ස්ථාපිත කරන ලදී.  1851 දී කොරෝනි ස්වාධීන දිස්ත්‍රික්කයක් බවට පත් විය.  කොරෝනි හුදකලා වූ අතර 1940 ගණන්වලදී ටොට්නස් සහ පැරමරිබෝ සම්බන්ධ කරන මාර්ගයක් ඉදිකරන ලද අතර එය වර්තමානයේ නැගෙනහිර-බටහිර සබැඳියේ කොටසකි. 

1965 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, උපරිම උන්නතාංශය 205 ක් සහිත අපාචේ වර්ගයේ ශබ්ද රොකට් හතරක්&nbsp;කිලෝමීටර දියත් කරන ලදී.  ජෙට් ප්‍රවාහයේ ක්‍රියාකාරිත්වය පිළිබඳ විමර්ශනයක කොටසක් ලෙස රොකට් දියත් කරන ලදී. මෙම ව්‍යාපෘතිය සිදු කරන ලද්දේ උට්‍රෙක්ට් විශ්ව විද්‍යාලය සහ රාජකීය නෙදර්ලන්ත කාලගුණ විද්‍යා ආයතනය විසිනි. නාසා ආයතනය රොකට් ලබා දුන්නේය. 

21 වන සියවස ආරම්භයේදී ටොට්නස් ප්‍රාදේශීය මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස නම් කරන ලද අතර, මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ හෝටලයක් සහ නිසි නගර මධ්‍යස්ථානයක් සමඟ වැඩිදියුණු කිරීමට සැලසුම් කර ඇත.  ක්ලයිඩ් සිට බර්න්සයිඩ් දක්වා ප්‍රදේශයට විදුලිය හෝ දුරකථන පහසුකම් නොමැත. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:සුරිනාමය
ප්‍රවර්ගය:සුරිනාමයේ පරිපාලන අංශ
සරමක්කා දිස්ත්‍රික්කය, සුරිනාමය

thumb|සිතියම
**සරමක්කා** යනු උතුරේ සුරිනාම් හි දිස්ත්‍රික්කයකි. බටාවියා, කම්පොන්ග් බැරෝ, උයිට්කිජ්, මහෝ සහ බොස්කැම්ප් ඇතුළු අනෙකුත් නගර සහ නගර සමඟ සරමක්කා හි අගනුවර ග්‍රොනින්ගන් වේ. සරමක්කා හි ජනගහනය 17,480 ක් වන අතර භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කි.මී. 3,636 කි.

සරමකා යනු වහල්භාවයෙන් පලා ගොස් සරමක්කා ගඟ දිගේ ප්‍රජාවන් පිහිටුවා ගත් මැරූන් කණ්ඩායමක නමකි.

## ඉතිහාසය 
මෙම දිස්ත්‍රික්කය 1983 දී ආරම්භ කරන ලද නමුත්, ඉතිහාසය පළමු වගාව විවෘත කළ 1790 දක්වා දිව යයි.  1936 වන තෙක් සරමක්කා වෙත බෝට්ටුවකින් පමණක් ප්‍රවේශ විය හැකි විය, නමුත් දැන් නැගෙනහිර-බටහිර සබැඳියේ කොටසක් වන පරාමරිබෝ වෙත මාර්ගයක් ඉදිකිරීමත් සමඟ, සරමක්කා හුදකලා කිරීම සඳහා ඉවත් කරන ලදී.  1982 දී, සරම්මකා හි තෙල් සොයා ගන්නා ලද අතර එය එහි ආර්ථිකය නංවාලීය. 

## කෘෂිකර්මාන්තය 
මෙම දිස්ත්‍රික්කය සාම්ප්‍රදායිකව කුඩා, පවුල් සතු ගොවි ප්‍රජාවන් දුසිම් ගණනකට වාසභූමිය වී ඇති අතර, කෙසෙල්, සහල් සහ රටකජු නිෂ්පාදනය සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් යොමු වූ විශාල කෘෂිකාර්මික ව්‍යාපෘති මතුවීමට පටන් ගෙන ඇත්තේ මෑතකදීය.  බොස්කැම්ප් යනු ධීවර ගම්මානයකි.  

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:සුරිනාමය
ප්‍රවර්ගය:සුරිනාමයේ පරිපාලන අංශ
පැරමරිබෝ දිස්ත්‍රික්කය, සුරිනාමය

thumb|සිතියම
**පැරමරිබෝ** යනු සුරිනාම් හි දිස්ත්‍රික්කයක් වන අතර එය පැරමරිබෝ අගනුවරට සමගාමීව පිහිටා ඇත.

පැරමරිබෝ දිස්ත්‍රික්කයේ ජනගහනය 240,924 ක් වන අතර එය මුළු රටේ ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ වන අතර භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කි.මී. 182 කි.

17 වන සියවසේදී විලෝබි කොටුව ඉදිකිරීමත් සමඟ මෙම ප්‍රදේශය ප්‍රථම වරට බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් යටත් විජිතකරණය කරන ලදී. මෙම බලකොටුව පසුව නෙදර්ලන්තය විසින් අත්පත් කර ගෙන කොටුව සීලන්ඩියා ලෙස නම් කරන ලදී. දෙවන ඇන්ග්ලෝ-ලන්දේසි යුද්ධය අවසානයේ බ්‍රෙඩා ගිවිසුම මගින් මුළු සුරිනාම් ප්‍රදේශයම ලන්දේසීන්ට පවරා දෙන තෙක් එම ප්‍රදේශය සහ පරාමරිබෝ නගරය ලන්දේසි සහ බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය අතර මාරු විය. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:සුරිනාමය
ප්‍රවර්ගය:සුරිනාමයේ පරිපාලන අංශ