open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ටාʻඋ, ඇමරිකානු සැමෝවා

ඇමරිකානු සැමෝවා හි මනුආ දූපත් වල විශාලතම ජනාවාස දූපත **වන තාඕ** යනු සැමෝවා දූපත් වල නැගෙනහිරින් පිහිටි ගිනිකඳු දූපතයි.  19 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී, දූපත සමහර විට *ඔපූන්* ලෙස හැඳින්විණි.

1920 ගණන්වල ඇමරිකානු මානව විද්‍යාඥ මාග්‍රට් මීඩ් සැමෝවා හි සිය නිබන්ධන පර්යේෂණ සිදු කළ ස්ථානය ලෙස ටාʻඋ ප්‍රසිද්ධය. ඉන්පසු ඇය සිය සොයාගැනීම් *සැමෝවා හි යුගයට පැමිණීම* යන කෘතියේ ප්‍රකාශයට පත් කළාය. ඇමරිකානු සැමෝවා හි උසම කන්ද වන ලතා කන්ද ඇත. 

ටාʻඋ හි බටහිර වෙරළ තීරයේ ලුමා සහ සියුෆාගා යන සමගාමී ගම්මාන පිහිටා ඇති අතර ඒවා සාමාන්‍යයෙන් ඒකාබද්ධව ටාʻඋ ගම්මානය ලෙස හැඳින්වේ.  ටාʻඋ ගම්මානය මනුආ දූපත් වල අගනුවර ලෙස නම් කර ඇත. ෆිටියුටා යනු දිවයිනේ ඊසාන දෙසින් පිහිටි තවත් ටා  උ ගම්මානයකි. 

ටාʻඋ හි නිරිත දෙසින් පිහිටි ජලයේ පිහිටා ඇති යෝධයන්ගේ නිම්නය, ලොව විශාලතම සහ පැරණිතම කොරල් ජනපදවලින් එකකට නිවහන වේ. එහි වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ලක්ෂණය වන්නේ බිග් මම්මා ("ෆේල් බොමී") වන අතර එය මීටර් 6.4 ක් උස සහ මීටර් 41 ක වට ප්‍රමාණයකින් යුත් දැවැන්ත කොරල් නිර්මාණයකි. එය වසර 530 කට වඩා පැරණි බව ඇස්තමේන්තු කර ඇත.  එය ලොව විශාලතම දන්නා කොරල් හිස ලෙස ජාතික සාගර හා වායුගෝලීය පරිපාලනය (NOAA) විසින් පිළිගෙන ඇත.  ටාʻū හි දැවැන්ත පෝරයිට්ස් කොරල් හිස් පෘථිවියේ ඔවුන්ගේ කුලයට අයත් විශාලතම සහ පැරණිතම කොරල් වේ. 

ටාʻඋ දූපතේ දකුණු වෙරළ තීරයේ පෘථිවියේ උසම මුහුදු කඳු බෑවුම් පිහිටා ඇති අතර ඒවා අඩි 3,000 ක් දක්වා උසකට නැඟී ඇත. අමුත්තන්ට කඳු බෑවුම්වල පාමුල වෙරළ තීරය දිගේ ඇවිද යා හැකිය. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
ස්වේන්ස් දූපත, ඇමරිකානු සැමෝවා

thumb|ගුවන් දසුනක්
**ස්වේන්ස් දූපත** ( / ˈs w eɪnz / ; '***    ;     ), **ජෙනිංස් දූපත*' ලෙසද හැඳින්වේ, එය දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ ටොකෙලාවු ගිනිකඳු දූපත් සමූහයේ දුරස්ථ කොරල් පරමාණුවකි . 1925 සිට ඇමරිකානු සැමෝවාවේ කොටසක් ලෙස පරිපාලනය කරනු ලබන මෙම දූපත ටොකෙලාවු සහ එක්සත් ජනපදය අතර අඛණ්ඩ භෞමික ආරවුලකට යටත් වේ.    ල්ක්ජස්බ්ෆ සල්ක්බ්ස ස සල්ක්ස cසක්c සල්ස අස්ල් cසල්c සක්ජ්සcසස 

1856 සිට එලි හචින්සන් ජෙනිංස්ගේ පවුල විසින් පුද්ගලිකව හිමිකාරීත්වය දරන ලද  ස්වේන්ස් දූපත 1967 දක්වා කොප්පරා වගාවක් ලෙස භාවිතා කරන ලදී  2008 සිට එය ස්ථිරවම ජනාවාස වී නැත, නමුත් ජෙනිංස් පවුලේ සාමාජිකයින්, විද්‍යාත්මක පර්යේෂකයින් සහ ආධුනික ගුවන් විදුලි ක්‍රියාකරුවන් විසින් තවමත් සංචාරය කරනු ලැබේ.      

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ඔලෝසෙගා ප්‍රාන්තය, ඇමරිකානු සැමෝවා

**ඔලෝසෙගා ප්‍රාන්තය** ඇමරිකානු සැමෝවා හි මනුවා දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි . එය ඔෆු-ඔලෝසෙගා නිවුන් දූපත් වල නැගෙනහිර අර්ධයෙන් සමන්විත වේ. එයට ඔලෝසෙගා සහ සිලි ගම්මාන ඇතුළත් වන අතර 2020 දී පමණ පදිංචිකරුවන් 147 දෙනෙකු පමණ එහි වාසය කළහ. භූ විෂමතාවය ගිනිකඳු භූමි ප්‍රදේශයෙන් සහ විවිධ ජලජ ජීවීන් සහිත අවට මුහුදේ කොරල් පර වලින් සංලක්ෂිත වේ.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ඇලෝෆි

thumb|නියු හි ඇලෝෆි කවුන්සිලය
**ඇලෝෆි** යනු නියු දූපත් රාජ්‍යයේ අගනුවරයි . 2022 දී ජනගහනය 610 ක් වන අතර,  ඇලෝෆි ජනගහනය අනුව දෙවන කුඩාම ජාතික අගනුවර වේ ( පලාවු අගනුවර වන න්ගෙරුල්මුඩ්ට පසුව). එය ගම්මාන දෙකකින් සමන්විත වේ: ඇලෝෆි උතුර සහ ඇලෝෆි දකුණ. ඒවා සාමූහිකව අගනුවර ලෙස සේවය කරයි, නමුත් දෙකෙන්, ඇලෝෆි දකුණට තවත් රජයේ ගොඩනැගිලි ඇත, මන්ද බොහෝ දෙනෙක් හෙටා සුළි කුණාටුවෙන් පසු දකුණු කොටසට ගෙන යන ලදී.

## ඉතිහාසය 
1922 දී නියු හි පළමු රෝහල ඇලෝෆි හි විවෘත කරන ලදී.  

2004 ජනවාරි මාසයේදී, නියු නගරයට දරුණු නිවර්තන කුණාටුවක් වන හෙටා සුළි කුණාටුව බලපෑ අතර, එමඟින් දෙදෙනෙකු මිය ගිය අතර මුළු දිවයිනටම විශාල හානියක් සිදු විය. රෝහල ඇතුළුව ඇලෝෆි හි බොහෝ ගොඩනැගිලි විනාශ විය. රජයේ ගොඩනැගිලි අඩු නිරාවරණයක් සහිත ස්ථානයකට ගෙන යන ලදී 3&nbsp;කි.මී (≈&nbsp;2&nbsp;සැතපුම්) බටහිර වෙරළ තීරයේ සිට රට අභ්‍යන්තරයට,  කුණාටුවෙන් පසු ෆොනුආකුලා ලෙස නම් කරන ලදී.  මෙම ස්ථානය ඇලෝෆි දකුණේ ගම්මාන සීමාවන් තුළ පිහිටා ඇත.

## භූගෝලය 
### දළ විශ්ලේෂණය 
එය දිවයිනේ බටහිර වෙරළ තීරයේ ඇලෝෆි බොක්ක මධ්‍යයේ පිහිටා ඇති අතර, නියු වටා ඇති කොරල් පරයේ ඇති එකම බිඳීමට ආසන්නව පිහිටා ඇත. මෙම බොක්ක දිවයිනේ දිගින් 30% ක් (කිලෝමීටර් හතක් පමණ) දකුණේ හලගිගි තුඩුවේ සිට උතුරේ මකාපු තුඩුව දක්වා විහිදේ.

කවුන්සිලයේ භූමිය අවතේලේ, හකුපු, ලකේපා, ලිකු, මාකේෆු, මුතලවු, ටමකවුටෝගා සහ තුවාපා සමඟ මායිම් වේ. 

### දේශගුණය 
කොප්පෙන් දේශගුණික වර්ගීකරණය යටතේ ඇලෝෆි හි නිවර්තන වැසි වනාන්තර දේශගුණයක් දක්නට ලැබෙන අතර, පැහැදිලි වියළි කාලයක් නොමැත. ජුනි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා නගරයේ සැලකිය යුතු වියළි කාලයක් පවතී. කෙසේ වෙතත්, මෙම මාස සියල්ලම සාමාන්‍යයෙන්  ට වඩා වැඩිය.වියළි සෘතු මාසයක සීමාව වන වර්ෂාපතනය  . ඇලෝෆි හි වසර පුරා සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සුළු වශයෙන් වෙනස් වන අතර එය  පමණ වේ., උණුසුම්ම මාසය තුළ (පෙබරවාරි) සහ  පමණ වන විට(  සහ අගෝස්තු) සිසිල්ම මාසවලදී).

## ප්‍රවාහනය 
නගරයට සේවා සපයනු ලබන්නේ නියු ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ මගිනි. නගරය හරහා දිවෙන, තාර දැමූ සහ අපිරිසිදු මාර්ග රාශියක් ද ඇත. 

දිවයිනේ ප්‍රධාන වරාය වන්නේ සර් රොබට්ස් වෝෆ් ය . එය ඇලෝෆි මධ්‍යයට ආසන්නව, අගනුවර තැපැල් කාර්යාලයේ සිට මීටර් 200 ක් ඇතුළත සහ වාණිජ මණ්ඩල ගොඩනැගිල්ලට උතුරින් පිහිටා ඇත. එය කුඩා වෝෆ් එකක් වන අතර, දිවයිනේ භූ විෂමතාවය නිසා කුඩා පැතලි පතුලක් සහිත බෝට්ටු පමණක් හැසිරවිය හැකිය. විශාල භාණ්ඩ නැව් සහ ධීවර බෝට්ටු ගල්පර අසල නැංගුරම් ලා ඇති අතර, භාණ්ඩ පැටවීම සඳහා බාර්ජ් භාවිතා කරනු ලැබේ. වසර මුලදී සුළි කුණාටු හානියෙන් පසු, 2020 දී ප්‍රධාන ශක්තිමත් කිරීම, දිගු කිරීමේ කටයුතු සහ වෝෆ් ප්‍රතිසංස්කරණ ආරම්භ කරන ලදී.  &#x5B; *අමතර උපුටා දැක්වීම් අවශ්‍යයි* &#x5D;

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ඇමරිකානු සැමෝවා හි භූගෝලය

ඕෂනියා භූගෝලීය කලාපය තුළ පිහිටා ඇති ඇමරිකානු සැමෝවා, දකුණු අර්ධගෝලයේ එක්සත් ජනපදය සතු දේපළ දෙකෙන් එකකි, අනෙක ජාර්විස් දූපතයි. එහි මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග සැතපුම් 76.1 (කිලෝමීටර 197.1) - වොෂින්ටන් ඩී.සී.ට වඩා තරමක් විශාලයි - රළු, ගිනිකඳු දූපත් පහක් සහ කොරල් පරමාණු දෙකකින් සමන්විත වේ.
ගිනිකඳු දූපත් පහ වන්නේ ටුටුයිලා, [අවුනු අවුනු], ඔෆු, ඔලෝසෙගා සහ [ටාවු ටාඋ] ය. කොරල් පරමාණු වන්නේ ස්වේන්ස් සහ රෝස් පරමාණු ය. දූපත් හතෙන්, රෝස් පරමාණු යනු ජනාවාස නොවූ එකම එකකි; එය සමුද්‍ර ජාතික ස්මාරකයකි. ඇමරිකානු සැමෝවා යනු සමකයට අංශක දාහතරක් පහළින් එක්සත් ජනපදයේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටා ඇත.
[[File:Ofu_Beach_American_Samoa_US_National_Park_Service.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ofu_Beach_American_Samoa_US_National_Park_Service.jpg|වම|thumb|[මනුවා දූපත් මනුවා දූපත්] හි ඔෆු දූපතේ ඇමරිකානු සැමෝවා හි ඔෆු වෙරළ තීරයේ දසුනක්.]]
දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ එහි පිහිටීම නිසා, නොවැම්බර් සහ අප්‍රේල් අතර එය නිතර නිවර්තන සුළි සුළං වලට ගොදුරු වේ. රෝස් පරමාණු යනු භූමියේ නැගෙනහිර කෙළවරේ ස්ථානයයි. ඇමරිකානු සැමෝවා හි රෝස් ඇටෝල් යනු එක්සත් ජනපදයේ දකුණු කෙළවරයි. ඇමරිකානු සැමෝවා හි ඇමරිකානු සැමෝවා ජාතික වනෝද්‍යානය පිහිටා ඇත.

උසම කඳු වන්නේ: ලටා කන්ද ([ටාවු ටාʻū]), අඩි 3,170 (මීටර් 970); මැටාෆාඕ කඳු මුදුන, අඩි 2,141 (මීටර් 653); පියුමාෆුවා (ඔලෝසෙගා), අඩි 2,095 (මීටර් 639); සහ ටුමුටුමු (ඔෆු), අඩි 1,621 (මීටර් 494). වැසි සාදන්නා යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වන පියෝවා කන්ද අඩි 1,718 (මීටර් 524) කි. ඇමරිකානු සැමෝවා හි ලොව උසම මුහුදු කඳු බෑවුම් කිහිපයක් ද පිහිටා ඇත. අඩි 3,000 (මීටර් 910) කි.
[වයිලුලු වයිලුලු] මුහුදු කන්ද, ක්‍රියාකාරී ජලයෙන් යට වූ ගිනි කන්දක්, ඇමරිකානු සැමෝවාවේ [ටාවු ටාවු] සිට සැතපුම් 28 (කිලෝමීටර 45) ක් නැගෙනහිරින් පිහිටා ඇත. එය 1975 දී සොයා ගන්නා ලද අතර එතැන් සිට ජාත්‍යන්තර විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායමක් විසින් අධ්‍යයනය කර ඇති අතර, පෘථිවියේ මූලික ක්‍රියාවලීන් අවබෝධ කර ගැනීමට දායක වී ඇත. වයිලුලු කඳු මුදුනේ ආවාටය තුළ වැඩෙන ක්‍රියාකාරී දිය යට ගිනිකඳු කේතුවක් වන අතර එය සැමෝවාහි යුද්ධයේ දේවතාවිය වන නෆනුවාගේ නමින් නම් කර ඇත.

ඇමරිකානු සැමෝවාවේ වනාන්තර ආවරණය මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 86% ක් පමණ වන අතර එය 2020 දී වනාන්තර හෙක්ටයාර 17,130 ට සමාන වන අතර එය 1990 දී හෙක්ටයාර 18,070 (හෙක්ටයාර) ට වඩා අඩුය. 2020 දී, ස්වභාවිකව පුනර්ජනනීය වනාන්තර හෙක්ටයාර 17,130 ක් (හෙක්ටයාර) ආවරණය කර ඇති අතර රෝපණය කරන ලද වනාන්තර හෙක්ටයාර 0 ක් (හෙක්ටයාර) ආවරණය කර ඇත. ස්වභාවිකව පුනර්ජනනීය වනාන්තරවලින් 1% ක් ප්‍රාථමික වනාන්තර (මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ පැහැදිලිව පෙනෙන ඇඟවීම් නොමැති දේශීය ගස් විශේෂ වලින් සමන්විත) බව වාර්තා වූ අතර වනාන්තර ප්‍රදේශයෙන් 15% ක් පමණ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ තුළ දක්නට ලැබුණි. 2015 වර්ෂය සඳහා, වනාන්තර ප්‍රදේශයෙන් 0% ක් පොදු අයිතිය යටතේ පවතින බවත්, 100% පෞද්ගලික අයිතිය සහ 0% ක් වෙනත් හෝ නොදන්නා ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇති බවත් වාර්තා විය.

ඇමරිකානු සැමෝවා භූමිෂ්ඨ පරිසර කලාප දෙකක් තුළ පිහිටා ඇත: සැමෝවා නිවර්තන තෙත් වනාන්තර සහ බටහිර පොලිනීසියානු නිවර්තන තෙත් වනාන්තර.

## යොමු කිරීම්
ඇමරිකානු සැමෝවා හි ප්‍රවාහනය

ඇමරිකානු සැමෝවාහි අධිවේගී මාර්ග සැතපුම් 150 (කිලෝමීටර් 240) ක් ඇත (2008 දී ඇස්තමේන්තු කර ඇත). උපරිම වේග සීමාව පැයට සැතපුම් 30 කි. වරායන් සහ වරායන් අතරට [අවුනු අවුනු], අවුසි, ෆලියාසාඕ, ඔෆු සහ පැගෝ පැගෝ ඇතුළත් වේ. ඇමරිකානු සැමෝවාහි දුම්රිය මාර්ග නොමැත. මෙම භූමියේ ගුවන් තොටුපළ තුනක් ඇති අතර, ඒ සියල්ලටම පදික ධාවන පථ ඇත. ප්‍රධාන ගුවන් තොටුපළ වන්නේ ටුටුයිලා දූපතේ පැගෝ පැගෝ ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළයි. මනුවා සමූහයට ගුවන් තොටුපළ දෙකක් ඇත: ඔෆු දූපතේ ඔෆු ගුවන් තොටුපළ සහ ටාවු දූපතේ ෆිටියුටා ගුවන් තොටුපළ. 1999 ඇස්තමේන්තුවකට අනුව, භූමියට වෙළඳ නාවිකයෙකු නොමැත.

1922 ජුනි 8 වන දින, ටුටුයිලා හි පළමු බස් සේවාව එහි මෙහෙයුම් ආරම්භ කළේය. අයිගා බස් පද්ධතිය ටුටුයිලා දූපත හරහා ගමන් කරයි.

## යොමු කිරීම්
රෝස් ඇටෝල්

මනුවා දූපත්වල ජනතාව විසින් **රෝස් දූපත** හෝ **මෝටු ඕ මනු** ("කුරුළු දූපත") ලෙස සමහර විට හඳුන්වන **රෝස් ඇටෝල්**, ඇමරිකානු සැමෝවා හි ඇමරිකානු භූමිය තුළ පිහිටි සාගර අතළුවකි. ජනාවාස නොවූ වනජීවී රක්ෂිතයක් වන එය එක්සත් ජනපදයට අයත් දකුණු කෙළවර වන අතර එය ඇමරිකානු සැමෝවා හි ප්‍රධාන දූපත වන ටුටුයිලාට නැගෙනහිරින් කිලෝමීටර 270 දුරින් ඇත. භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 0.05 පමණි. වඩදිය බාදිය ඇති විට කලපුව සහ ගල්පර සමතලාව ඇතුළුව, අතොළුවේ මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 6.33 වේ. උතුරු කෙළවරේ සිට බටහිරට කලපුවට ඇතුළු වන මීටර් 80 පළල නාලිකාවක් ඇත. ගල්පරයෙහි ඊසානදිග දාරයේ දූපත් දෙකක් ඇත, විශාල රෝස් දූපත, මීටර් 3.5 උස, නැගෙනහිරින් සහ ශාක නොවන වැලි දූපත, මීටර් 1.5 උසය.

ඇටෝල්හි කැපී පෙනෙන දූපත් දෙකෙහි පිහිටා ඇති රෝස් ඇටෝල් සමුද්‍රීය ජාතික ස්මාරකය , එක්සත් ජනපද මත්ස්‍ය හා වනජීවී සේවය සහ ඇමරිකානු සැමෝවා රජය අතර සහයෝගීතාවයෙන් කළමනාකරණය කෙරේ. 

හතරැස් හැඩයකට ආසන්න මෙම අතොළුව ලොව කුඩාම අතොළුවන්ගෙන් එකක් වන අතර එහි ප්‍රමාණය කිලෝමීටර 2.6 × කිලෝමීටර 2.7 (සැතපුම් 1.6 × සැතපුම් 1.7) පමණි. එය සැමෝවා දූපත් වල ඇති එකම අතොළුව ද වේ. (ස්වේන්ස් දූපත ද අතොළුවක් වන නමුත් භූගෝලීය වශයෙන් නොව ඇමරිකානු සැමෝවාවේ දේශපාලනික වශයෙන් කොටසක් පමණි.)

රෝස් ඇටෝල් තරමක් හුදකලාව පිහිටා ඇති අතර, එයට ආසන්නතම දූපත වන්නේ ටාඕ ය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ඇමරිකානු සැමෝවා හි දේශගුණය

ඇමරිකානු සැමෝවාහි වසර පුරා නිවර්තන දේශගුණයක් පවතින අතර, තෙත් සහ වියළි ලෙස වෙනස් සෘතු දෙකක් ඇත. තෙත් සමය සාමාන්‍යයෙන් දෙසැම්බර් සහ මාර්තු අතර වන අතර වියළි සමය අප්‍රේල් සිට සැප්තැම්බර් දක්වා වන අතර සාමාන්‍ය දෛනික උෂ්ණත්වය වසර පුරා 81–83 °F (27–28 °C) පමණ වේ.

දේශගුණය උණුසුම්, නිවර්තන සහ තෙතමනය සහිත වන අතර සාමාන්‍ය දෛනික උෂ්ණත්වය 80 °F හෝ 26.7 °C පමණ වන අතර වසර පුරා 15 °F හෝ 8 °C පමණ විචලනයකි. ජුනි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා දකුණු අර්ධගෝලයේ ශීත කාලය වසරේ සිසිල්ම කාලයයි. දෙසැම්බර් සිට මාර්තු දක්වා ගිම්හාන මාස උණුසුම් උෂ්ණත්වයක් ගෙන දෙන අතර, අප්‍රේල් සිට නොවැම්බර් දක්වා මාස "වියළි" සමය ලෙස සැලකේ. කෙසේ වෙතත්, වසර පුරා, දිනපතාම පාහේ නැගෙනහිරින් නැඟී එන වෙළඳ සුළං මගින් හමා එන වලාකුළු අනුගමනය කරමින් වර්ෂාව ලැබේ. පාගෝ පාගෝ ප්‍රදේශයේ කඳු, පාගෝ පාගෝ වරායට ඉහළින් සිටගෙන, මෙම වලාකුළු අල්ලා ගන්නා අතර, වසරකට සාමාන්‍යයෙන් අඟුල් 200ක් හෝ මිලිමීටර් 5,100ක වර්ෂාපතනයක් ගෙන එයි.

### දේශගුණික විපර්යාස 
thumb|ඇමරිකානු සැමෝවා ඇතුළු සැමෝවා දූපත් වල පිහිටීම්
ඇමරිකානු සැමෝවා හි දේශගුණික විපර්යාස, ඇමරිකානු සැමෝවා හි එක්සත් ජනපද භූමි ප්‍රදේශයේ, වායුගෝලීය කාබන් ඩයොක්සයිඩ්වල මිනිසා විසින් සාදන ලද වැඩිවීමට හේතු වූ දේශගුණික විපර්යාසවල බලපෑම් ඇතුළත් වේ. ඇමරිකානු සැමෝවා පාරිසරික ආරක්ෂණ ඒජන්සිය (ASEPA) සඳහන් කරන්නේ එම ප්‍රදේශය "බිඳෙනසුලු පරිසර පද්ධතියක් ඇති" බවත් එය "ගෝලීය දේශගුණික විපර්යාස මගින් සෘජුව සහ වහාම බලපෑමට ලක්වන" බවත්ය.

මානව හිමිකම් මිනුම් මුලපිරීම සොයා ගන්නේ දේශගුණික අර්බුදය ඇමරිකානු සැමෝවා හි මානව හිමිකම් තත්ත්වයන් තරමක් නරක අතට හැරවීමට හේතු වී ඇති බවයි (6 න් 2.3). මානව හිමිකම් විශේෂඥයින් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ දේශගුණික අර්බුදය වෙරළ තීරයට, ධීවරයින්ට සහ සම්පත් ලබා ගැනීමට බලපා ඇති බවත්, කුඩා පිරිසකට පමණක් දේශගුණික අර්බුදය පවතින මානව හිමිකම් තත්ත්වයන් සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි බවත්ය.

## යොමු කිරීම්
ඔෆු-ඔලෝසෙගා, ඇමරිකානු සැමෝවා

**ඔෆු** සහ **ඔලෝසෙගා** යනු සැමෝවා දූපත් වල ඇමරිකානු සැමෝවා හි කොටසක් වන මනුආ දූපත් වල ගිනිකඳු ද්විත්වයක කොටස් වේ. පලිහ ගිනි කඳු වලින් සෑදී ඇති මෙම නිවුන් දූපත් වල ඒකාබද්ධ දිග කිලෝමීටර 6 ක් සහ වර්ග කිලෝමීටර් 12 ක ඒකාබද්ධ භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වේ. එකට ගත් කල, ඒවායේ ජනගහනය 500 ක් පමණ වේ. භූගෝලීය වශයෙන්, දූපත් යනු නොගැඹුරු ජල කොරල් පරයකින් සමන්විත පටු,  ඇසගා සමුද්‍ර සන්ධියෙන් වෙන් කරන ලද ගිනිකඳු අවශේෂ වේ. 1970 ට පෙර, අඩු වඩදිය බාදිය තෙක් බලා සිටීමෙන් සහ පසුව සමුද්‍ර සන්ධියේ නොගැඹුරු ජලය හරහා ගමන් කිරීමෙන් මිනිසුන් දූපත් දෙක අතර තරණය කළහ. 1970 සිට, සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා පාලමක් ඇති අතර, එමඟින් දූපත් දෙක සම්බන්ධ කරන තනි මංතීරු මාර්ගයක් සපයයි.

ඔෆු දූපතේ උසම කඳු මුදුන ටුමුටුමු කන්ද (ටුමු ලෙසද හැඳින්වේ), එහි උස මීටර් 491. ඔලෝසෙගා හි උසම කඳු මුදුන වන්නේ මීටර් 629 උන්නතාංශයක පිහිටි පියුමාෆුවා කන්දයි. . මෑත කාලීන ගිනිකඳු පිපිරීම 1866 දී සිදු විය. 

1980 ගණන්වල පුරාවිද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍ර කටයුතු මගින් ඔෆු හි සොයා ගන්නා ලද ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුක වස්තු, විශේෂයෙන් ඔෆු හි පුරාණ ඉතිහාසය සහ පොදුවේ සැමෝවා දූපත් සහ පොලිනීසියාව පිළිබඳ අවබෝධය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි දියුණු කළේය. කෞතුක වස්තු අතර පිඟන් මැටි, ඇඩ්සෙස් සහ වැඩ කරන ලද කවච සහ අස්ථි කැබලි ඇතුළත් වේ. ලැපිටා සංස්කෘතියේ සම්ප්‍රදායට අනුව නිර්මාණය කර ඇති බව පෙනෙන රතු-ලිස්සා ගිය සරල භාණ්ඩ පිඟන් මැටි සාම්පල හමු විය. පැසිෆික් පුරාවිද්‍යා විශේෂඥ පැට්‍රික් වින්ටන් කර්ච් ඇතුළත් කණ්ඩායමක් විසින් සිදු කරන ලද ක්ෂේත්‍ර කටයුතු, ටෝ'ආගා *(අඩවිය AS-13-1)* නම් ස්ථානයක් කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය. ඔෆු හි දකුණු වෙරළ තීරයේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශය. කෞතුක වස්තු කාල නිර්ණය කිරීමෙන් පෙනී ගියේ ඔෆු හි වසර 3,000 ක් පමණ අඛණ්ඩව මිනිසුන් වාසය කර ඇති බවයි. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ඉටූʻඕ ප්‍රාන්තය, ඇමරිකානු සැමෝවා

දකුණ|thumb|ඉටුඕ ප්‍රාන්තය රතු පැහැයෙන් උද්දීපනය කර ඇති අතර නැගෙනහිර දිස්ත්‍රික්කය තැඹිලි පැහැයෙන් සලකුණු කර ඇති ටුටුයිලා සිතියම.
**ඉටූʻඕ ප්‍රාන්තය** ඇමරිකානු සැමෝවා හි නැගෙනහිර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි .    නිල නාමය **ඉටූ  මා නොෆෝ** වේ, කෙසේ වෙතත්, එය සාමාන්‍යයෙන් ඉටූʻඕ ලෙස හැඳින්වේ. එය ටුටුයිලා හි මධ්‍යම කඳු වැටියේ ඉහළම කොටසින් උතුරු සහ දකුණු කොටස් වලට බෙදා ඇත. එයට ප්‍රාන්ත ප්‍රධානියෙකු නොමැති වීම විශේෂත්වයකි. දකුණේ නුඋලි හි, ගමේ ඉහළ ප්‍රධානියා වන සැවුසා සහ සොලියායි, ටාගෝ, ලෙවු සහ ඇලෙගා යන ප්‍රධාන නිවාස හතර අතර බලය බෙදී ගියේය. උතුරේ ෆගාසා හි, නායකත්වය ටුපුඕලා සහ ඇලෝ විසින් බෙදා ගන්නා ලදී. කඳු මගින් ප්‍රාන්තයේ භෞතික බෙදීම සහ ඉහළ ප්‍රධානියෙකු නොමැතිකම පුරාණ කාලයේ ප්‍රාන්තය යුධ පිටියක් (ඉටූ'ඕ) බවට පත් කළේය. 

එය කුඩා ප්‍රාන්තයක් වන අතර එහි ගම්මාන දෙකක් පමණක් අඩංගු විය: නුඋලි සහ ෆගාසා. මෙම ගම්මාන එකිනෙකට ප්‍රතිවිරුද්ධව පිහිටා ඇත, ටුටුයිලා දූපතේ දකුණු වෙරළ තීරයේ නුඋලි සහ උතුරු පැත්තේ ෆගාසා. ඒවා කඳු වැටිය හරහා පැගෝ පැගෝ බොක්කෙන් බටහිරට දිවෙන අභ්‍යන්තර මාර්ගයකින් සම්බන්ධ වේ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ඇමරිකානු සැමෝවා හි වනජීවී

සැලකිය යුතු භූමිෂ්ඨ විශේෂ අතරට පැසිෆික් ගස් බෝවා සහ සැමෝවා පියාඹන නරියා ඇතුළත් වන අතර, එහි පියාපත් අඩි තුනක් විහිදේ. ඇමරිකානු සැමෝවාහි සර්ප විශේෂ දෙකක් සොයාගත හැකිය: බ්‍රාහ්මණ අන්ධ සර්පයා ටුටුයිලා හි දක්නට ලැබෙන අතර පැසිෆික් ගස් බෝවා ටාවු හි දක්නට ලැබේ. දූපත් හූනන් විශේෂ පහකට නිවහන වේ: පැසිෆික් සිහින් ඇඟිලි සහිත හූනන්, සාගර හූනන්, වැලපෙන හූනන්, කඳ ඇඟිලි සහිත හූනන් සහ ගෘහ හූනන්.

කැස්බෑවන් අතර තර්ජනයට ලක්ව ඇති හරිත මුහුදු කැස්බෑවා සහ වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති උකුස්සන් බිල් මුහුදු කැස්බෑවා ඇතුළත් වේ. හෝක්ස්බිල් මුහුදු කැස්බෑවන් ටුටුයිලා වෙරළ තීරයේ කූඩු කිරීමට නැඹුරු වන අතර හරිත මුහුදු කැස්බෑවා රෝස් ඇටෝල් හි බහුලව දක්නට ලැබේ. ටුටුයිලාහි වැඩිම කැස්බෑවන් සංඛ්‍යාවක් සිටින අතර, වසරකට කූඩු කරන ගැහැණු සතුන් පනහක් පමණ ඇතුළත් වේ.

ඇමරිකානු සැමෝවාහි උභයජීවී විශේෂයක් වාසය කරයි: උක් මැඩියා. ජීව විද්‍යාඥයින් ඇස්තමේන්තු කරන්නේ ටුටුයිලා හි මැඩියන් මිලියන දෙකකට වඩා සිටින බවයි. ඇමරිකානු සැමෝවා ජාතික සමුද්‍ර අභයභූමිය එක්සත් ජනපදයේ විශාලතම සමුද්‍ර අභයභූමියයි. එය කොරල් විශේෂ 150කට අධික සංඛ්‍යාවකට නිවහන වන අතර, ලෝකයේ ඔවුන්ගේ කුලයට අයත් විශාලතම සහ පැරණිතම කොරල් කිහිපයක් ද ඇතුළුව.

### පළතුරු වවුලන් 
මෙගාබැට් යනු ඇමරිකානු සැමෝවා හි ඇති එකම දේශීය ක්ෂීරපායි සත්වයා වේ. මෙම දූපත් වල පලතුරු වවුලන් විශේෂ දෙකක් වාසය කරයි: පැසිෆික් පියාඹන නරියා සහ සැමෝවා පියාඹන නරියා. කොපු වලිග සහිත වවුලා මෙහි දක්නට ලැබෙන තවත් විශේෂයක් වන අතර එය කුඩා කෘමීන් අනුභව කරන වවුලෙකි. 1992 දී ඇමරිකානු සැමෝවා රජය පලතුරු වවුලන් දඩයම් කිරීම තහනම් කළේ ඔවුන්ගේ ජනගහනය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා ය. සැමෝවා පියාඹන නරියා ෆීජි සහ සැමෝවා දූපත් වල පමණක් දක්නට ලැබේ. 2000 වන විට, ඇමරිකානු සැමෝවා සමුද්‍ර හා වනජීවී සම්පත් දෙපාර්තමේන්තුවේ විද්‍යාඥයින් ඇස්තමේන්තු කළේ ඇමරිකානු සැමෝවා හි පැසිෆික් පියාඹන හිවලුන් 5,500 කටත් වඩා අඩු සංඛ්‍යාවක් සිටින බවත්, ඇස්තමේන්තුගත සැමෝවා පියාඹන හිවලුන් 900 ක් හෝ ඊට අඩු සංඛ්‍යාවක් සිටින බවත්ය.

ටුටුයිලා හි උතුරු වෙරළ තීරයේ පිහිටි අමලාවු නිම්නය, බොහෝ පක්ෂි විශේෂ සහ පළතුරු වවුලන් විශේෂ දෙකෙහිම මාර්ග දෙපස දර්ශන සපයයි.

### සත්ව 
සැමෝවන් දූපත් වල පක්ෂි විශේෂ 34 න් 16 ක් පෘථිවියේ වෙනත් තැනක දක්නට නොලැබේ. මෙයට දැඩි ලෙස වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති දත්-බිල් පරෙවියා ඇතුළත් වේ. පක්ෂි විශේෂ හතරක් ටුටුයිලා හි නොව මනුවා දූපත් වල පමණක් දක්නට ලැබේ. මේවාට ඇමරිකානු සැමෝවා හි එකම ගිරවා වන නිල්-ඔටුන්න හිමි ලෝරි ඇතුළත් වේ. මනුවා සඳහා අනෙකුත් විශේෂ පක්ෂීන් වන්නේ අඩු ෂ්රිකෙබිල් සහ මිත්‍රශීලී බිම් පරෙවියා ය. පැල්ලම් රහිත ක්‍රේක් නිරීක්ෂණය කර ඇත්තේ ටාවු දූපතේ පමණි.

බහු-වර්ණ පලතුරු පරෙවියා ටුටුයිලා හි කූඩු කරන දුර්ලභ පක්ෂීන්ගෙන් එකකි. 1980 ගණන්වල කරන ලද අධ්‍යයනයන් මගින් ටුටුයිලා හි ඔවුන්ගේ ගහන ප්‍රමාණය පක්ෂීන් 80 ක් පමණ බව ඇස්තමේන්තු කර ඇත.

වටියා අසල පෝලා දූපතේ වෙරළබඩ දූපත බොහෝ මුහුදු පක්ෂි විශේෂ සඳහා කැදලි ස්ථානයක් වන අතර මුහුදු පක්ෂීන් නිරීක්ෂණය කිරීමට විශිෂ්ට ප්‍රදේශයකි.

මිරිදිය වාසස්ථාන මත යැපෙන පක්ෂීන් අතර පැසිෆික් ගල්පර හෙරොන් සහ පැසිෆික් කළු තාරාවන්, සැමෝවා දූපත් වල එකම තාරා විශේෂය ඇතුළත් වේ. විශාලතම තෙත්බිම් ප්‍රදේශ වන්නේ නුවුලි සහ ලියොන් හි පාලා කලපු මෙන්ම [අවුනු අවුනු] දූපතේ පාලා විල ය.

## යොමු කිරීම්
පාගෝ පාගෝ

**පාගෝ පාගෝ** ( or  ; Samoan: ) යනු ඇමරිකානු සැමෝවාවේ අගනුවරයි. එය ඇමරිකානු සැමෝවාවේ ප්‍රධාන දූපත වන ටුටුයිලා හි මාඕපුටාසි ප්‍රාන්තයේ පිහිටා ඇත.

දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ ගැඹුරුම ස්වාභාවික වරායන්ගෙන් එකකට පාගෝ පාගෝ නිවහන වන අතර එය සුළඟින් සහ රළු මුහුදෙන් ආරක්ෂා වී ඇති අතර උපායමාර්ගිකව පිහිටා ඇත.    මෙම වරාය දකුණු පැසිෆික් කලාපයේ හොඳම ආරක්ෂිත වරායන්ගෙන් එකකි, එය ඇමරිකානු සැමෝවා දූපතට ස්වභාවික වාසියක් ලබා දෙයි, මන්ද එය සැකසීම සඳහා මාළු ගොඩබෑම පහසු කරයි.  එය ලෝකයේ විශාලතම ටූනා ටින් කිරීමේ නිවහන වේ.   

පැගෝ පැගෝ යනු ඇමරිකානු සැමෝවා හි ඇති එකම නවීන නාගරික මධ්‍යස්ථානයයි  සහ ඇමරිකානු සැමෝවා හි ප්‍රධාන වරාය.    එය ඇමරිකානු සැමෝවා හි භෞමික රජය, සියලුම කර්මාන්ත සහ බොහෝ වාණිජ්‍යයන් සඳහා නිවහන වේ. මහා පැගෝ පැගෝ මෙට්‍රොපොලිටන් ප්‍රදේශය පැගෝ පැගෝ වරාය දිගේ එකට බැඳී ඇති ගම්මාන හයක් පමණ ආවරණය කරයි.   ඉන් එක් ගම්මානයක් පැගෝ පැගෝ ලෙස නම් කර ඇති අතර, 2010 දී එම ගම්මානයේ ජනගහනය 3,656 ක් විය. සංඝටක ගම්මාන වන්නේ: උටුලෙයි, ෆගටෝගෝ, මලලෝවා, පැගෝ පැගෝ, සැටලා සහ අටූ . ෆගටෝගෝ යනු "නගරය" ලෙස හඳුන්වන නගර මධ්‍ය ප්‍රදේශය වන අතර එය භූමියේ ද්වි-මණ්ඩල ව්‍යවස්ථාදායකය ( ෆෝනෝ ), පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුව, පැගෝ පැගෝ වරාය සහ බොහෝ සාප්පු සහ හෝටල් වල නිවහන වේ. විධායක රජයේ ආසනය වන රජයේ මන්දිරය උටුලෙයි හි පිහිටා ඇත.

2000 දී, මහා පැගෝ පැගෝ ප්‍රදේශයේ පදිංචිකරුවන් 8,000 ක් වාසය කළහ;  2010 වන විට ජනගහනය 15,000 දක්වා වැඩි විය. 

පැගෝ පැගෝ අසල පිහිටා ඇති රේන්මේකර් කන්ද (පියෝවා කන්ද), කාලගුණික රටාවකට දායක වන අතර එමඟින් නගරය ලෝකයේ ඕනෑම වරායකට වඩා වැඩිම වාර්ෂික වර්ෂාපතනයක් ලබා ගනී.  එය පැගෝ පැගෝ හි නැගෙනහිර පැත්තට ඉහළින් ආරක්ෂිතව පිහිටා ඇති අතර, එම වරාය පැසිෆික් සාගරයේ වඩාත්ම ආරක්ෂිත ගැඹුරු ජල නැංගුරම් පොළක් බවට පත් කරයි.  

ඓතිහාසික වශයෙන්, බටහිර සහ නැගෙනහිර සැමෝවා දේශපාලනික වශයෙන් වෙන්වීමේදී පැගෝ පැගෝ බොක්කෙහි උපායමාර්ගික පිහිටීම සෘජු කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය. ටුටුයිලා ගැන එක්සත් ජනපදය උනන්දු වීමට මුල් හේතුව වූයේ පැගෝ පැගෝ වරාය ගල් අඟුරු මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස භාවිතා කිරීමට ඇති ආශාවයි.  මෙම නගරය එක්සත් ජනපදයේ දකුණු කෙළවරේ අගනුවර වීමේ විශේෂත්වය සහ දකුණු අර්ධගෝලයේ පිහිටා ඇති එකම නගරයයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ඇමරිකානු සැමෝවා හි සංචාරක කර්මාන්තය

1960 ගණන්වලදී එළිමහන් විනෝදාස්වාද කාර්යාංශයේ කණ්ඩායමක් ඇමරිකානු සැමෝවා හි උද්‍යාන සමීක්ෂණයක් පැවැත්වීය. ඔවුන්ගේ කණ්ඩායම කේප් ටපුටාපු, වයිලෝටයි හි [ලීලා වෙරළ තීරය ලීලා], [අලෝවු අඕලෝවු] (සානුව), මාටාඋටුලෝවා පොයින්ට්, [නුවුලි නුඕඋලි], මාටාෆාඕ කඳු මුදුන, පැගෝ පැගෝ, [වායාවා සමුද්‍ර සන්ධිය වයිʻආවා සමුද්‍ර සන්ධිය], ඇනසොසෝපෝ, [අඕවා ʻඅඕවා], කේප් මාටාඋටුලෝ සහ [අඕනු අවුනු දූපත] යන ස්ථාන නිර්දේශ කළහ. මූලික විරෝධතාවයකින් පසුව, ලේකම් ලියැටෝ ඔහුගේ සහයෝගය ලබා දුන් අතර භෞමික උද්‍යාන සහ විනෝදාස්වාද කමිටුවේ සභාපති ලෙස පත් කරන ලදී. පෝලා දූපත් ප්‍රදේශය පොදු උද්‍යානයක් බවට පත් කිරීම සඳහා රජය වෙනුවෙන් විනිසුරු මොරෝ සහ වටියා ගම් සභාව අතර උද්‍යාන ඉඩම් අත්පත් කර ගැනීම සඳහා පළමු ක්ෂේත්‍ර රැස්වීම පැවැත්විණි. උටුලෙයි වෙරළ සඳහා වැලි හෑරීම සඳහා 1966 ජනවාරි මාසයේදී උපෝලු වෙතින් පැලෝ ඩ්‍රෙජ් කුලියට ගන්නා ලදී. වෙරළ සංවර්ධන විශේෂඥයෙකු වන හමුදාවේ ඇල වරෝන් විසින් මෙම ව්‍යාපෘතිය මෙහෙයවන ලදී. උද්‍යානයේ කේන්ද්‍රස්ථානය පැගෝ පැගෝ වරායේ ප්‍රධාන ස්ථානය විය යුතු අතර, එහිදී එය කැණීම් මගින් නිර්මාණය කරන ලද අක්කර 13 ක භූමි ප්‍රදේශයක් යෝජනා කළේය. උද්‍යානයේ ක්‍රීඩා සහ විනෝදාස්වාදය සඳහා පහසුකම් මෙන්ම බෝට්ටු සඳහා පහසුකම් සහ කොරියාව, ජපානය සහ චීනයෙන් පැමිණෙන ආසියානු සංක්‍රමණිකයින්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩි වීමත් සමඟ ඇත.

උද්‍යාන සහ විනෝදාස්වාද දෙපාර්තමේන්තුව 1980 දී නීතියෙන් නිර්මාණය කරන ලද අතර උද්‍යාන කොමිසම ද පිහිටුවන ලදී.

ඇමරිකානු සැමෝවා හි ටුටුයිලා දූපතේ ජාතික ස්වාභාවික බිම් සලකුණු ලෙස නම් කර ඇති ප්‍රදේශ හතක් ඇත. මෙම වැඩසටහන එක්සත් ජනපද ජාතික වනෝද්‍යාන සේවය විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන අතර ප්‍රදේශ වල අද්විතීය පාරිසරික හෝ භූ විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ අඩංගු වේ. [වයිවා සමුද්‍ර සන්ධිය වයිවා සමුද්‍ර සන්ධිය] හැර, කිසිදු ප්‍රදේශයක් ඇමරිකානු සැමෝවා ජාතික වනෝද්‍යානය තුළ නොමැත. ඇමරිකානු සැමෝවා හි ජාතික ස්වාභාවික බිම් සලකුණු හත (NNL) 1972 දී නම් කරන ලදී:

* කේප් ටපුටාපු
* ෆෝගාමා ආවාටය ෆෝගාමා ආවාටය
* මැටෆාඕ කඳු මුදුන
*ලීලා වෙරළ තීරය ලීලා වෙරළ තීරය
*රේන්මේකර් කන්ද
*වයිවා සමුද්‍ර සන්ධිය වයිවා සමුද්‍ර සන්ධිය
*අවූනු අවුනු දූපත

## යොමු කිරීම්
ප්‍රාග්-ඉන්දු-යුරෝපීය ජනයා

**ප්‍රාග්-ඉන්දු-යුරෝපීය ජනයා** යනු යුරේෂියාවේ ජීවත් විනැයි සැළකෙන උපකල්පිත ජනවාර්ගික කණ්ඩායමකි. ඉන්දු-යුරෝපීය භාෂා පවුලේ ප්‍රතිනිර්මිත පොදු පූර්වජ භාෂාව වන ප්‍රාග්-ඉන්දු-යුරෝපීය භාෂාව ඔවුන්ගේ මව් භාෂාව විය.

ඔවුන් ගැන ප්‍රධාන වශයෙන් තොරතුරු ලැබෙනුයේ වාග්විද්‍යාත්මක ප්‍රතිනිර්මාණයන්ගෙන් සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සහ පුරා ප‍්‍රවේණිවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි මගිනි. ප්‍රාග්-ඉන්දු-යුරෝපීයයන් පශ්චාත් නවශිලා යුගයේදී (ක්‍රි.පූ. 6400 සිට 3500 දක්වා) ජීවත් වූවා යැයි සැළකේ. ප්‍රධාන ධාරාවේ විද්වතුන් විශ්වාස කරනුයේ ඔවුන් යුරේෂියාව පුරා විහිදෙන පොන්ටික්–කැස්පියන් ස්ටෙප් තණබිමෙහි ජීවත් වූ බවයි. මෙම ස්ටෙප් තණබිම ඊසාණදිග බල්ගේරියාව, ගිණිකොනදිග රොමේනියාව, මොල්දෝවා, දකුණු සහ නැගෙනහිර යුක්රේනය, දකුණු රුසියාවේ උතුරු කොකසස් ප්‍රදේශය සහ බටහිර කසකස්තානයේ පහල වොල්ගා කලාපයත් පුරා පැතිර ඇති අතර, ඊට යාබදව නැගෙනහිරින් පිහිටා ඇති කසකස්තාන ස්ටෙප් තණබිමත් සමග එක්ව යුරේෂියානු ස්ටෙප් තණබිම නිර්මාණය කරයි. ඇතැම් පුරාවිද්‍යාඥයන් ප්‍රාග්-ඉන්දු-යුරෝපීයයන්ගේ සම්භවය මධ්‍ය නවශිලා යුගයේදි (ක්‍රි.පූ. 5500 සිට 4500 දක්වා) හෝ ඇතැම් විට මුල් නවශිලා යුගයේදි (ක්‍රි.පූ. 7500 සිට 5500 දක්වා) සිදුවූ බවට අදහස් දරයි. එමෙන්ම ඇතැම් පුරාවිද්‍යාඥයන් ඔවුන්ගේ සම්භවය ගැන විකල්ප උපකල්පන ඉදිරිපත් කර ඇත.

ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවන සහස්‍රයේ මුල් භාගය වන විට ප්‍රාග්-ඉන්දු-යුරෝපීයයන්ගෙන් පැවත එන්නන් යුරේෂියාව පුරා පැතිර ගොස් තිබුනි. උදාහරණ ලෙස ඇනටෝලියාවේ හිටයිට්වරු, ඒජියන්වරු, උතුරු යුරෝපයේ "කෝඩඩ් වෙයා සංස්කෘතිය" (), මධ්‍යම ආසියාවේ යැම්නයා සංස්කෘතිය සහ දකුණු සයිබීරියාවේ අෆනසියේවෝ සංස්කෘතිය දැක්විය හැක.

## ආශ්‍රිත
සැබෑ උතුර

සැබෑ උතුර යනු පෘථිවියේ මනඃකල්පිත භ්‍රමණ අක්ෂයේ සිට එහි උතුරු අර්ධයට එහෙමත් නැත්නම් සැබෑ උත්තර ධ්‍රැවයට පෘථිවි පෘෂ්ඨය දිගේ දිශාවයි.
ප්‍රවර්ගය:චීන සොයා ගැනීම්
ප්‍රවර්ගය:Cartography
ප්‍රවර්ගය:Geography of the Arctic
එරික් ඉලයප්ආරච්චි

නවකතාකරුවෙකු,  කෙටිකතාකරුවෙකු,  කවියෙකු  මෙන් ම හෙතෙම සාහිත්‍ය හා කලා විචාරකයකුද වේ.
අනූවේ ප්‍රවණතා ප්‍රවණතාවය

90 දශකයේ  ශ්‍රී ලංකාවේ  ඇති  වූ සමාජ - දේශපාලන - තාක්ෂණික - සන්නිවේදන - අධ්‍යාපනික - කලා - සංස්කෘතික සමස්ත පරිවර්තනීය ප්‍රවණතාවයේ එක් අනුකුඩා ප්‍රවණතාවක් වන්නේ මෙම **අනූවේ ප්‍රවණතා ප්‍රවණතාව** යි . ප්‍රවණතාවයක් යන්න පුරෝකථනය කිරීම,  අහබු සංසිද්ධි ප්‍රවණතා මානයක් වෙනුවෙන් නැවත මෙහෙයවා අනුදකින කුලකයකට ඇතුලත් කිරීම,   කලා කෘති නාමකරණයන් පසුව කරනු  ලබන ප්‍රදර්ශන නාමරණයන් සමග අයාලේ යැවීම,   කථිකාචාර්යවරුන් වන සිවිල් බලය අවභාවිතා කරමින් හිතාමතාම  සිසුන් වන යම් පිරිසක් අකර්මන්‍ය කිරීම සහ තමන්ට නතු කර ගන්න උවමනා අය කුලුගැන්වීම, කලා ඉතිහාසකරණ ක්‍රියාවලියක් තුල ප්‍රවණතාවක් යන්න අනුදකිමින් කලාව කරනු ලබන කලාකරුවන් වන ගමන්ම ඊට සමාන්තරව කලා ඉතිහාසඤ සහ කියුරේටර් භූමිකාවේ නියලෙන කලාකරුවන් වීම මෙම  ප්‍රවණතා  ප්‍රවණතාවයේ ලක්ෂණයි.   මෙම ප්‍රවණතාවය සිය තෝතැන්න බවට එවක සෞන්දර්ය අධ්‍යයන ආයතනයේ  චිත්‍ර - මූර්ති අධ්‍යයනාංශය,  එම   අධ්‍යයනාංශයේ    අවසන් වසර සිසුන්ගේ අධ්‍යයන පැවරුම්  විභාග ව්‍යාපෘති පැනලය,  පුරා විද්‍යා පශ්චාත් උපාධි ආයතනය ,  එම ආයතනයේ පුරා විද්‍යා පශ්චාත් උපාධි ඩිප්ලෝමා පාඨමාලාව,  විභවි ඇකඩමිය,  සිළුමිණ සහ සියත පුවත්පත  යන පරාසය පත් කර ගැනුණි.  තීර්ථ ජාත්‍යන්තර කලාකරුවන්ගේ එකතුව යන රාජ්‍ය  නොවන  සංවිධානය  මෙම ප්‍රවණතා ප්‍රවණතාවයේ මෙහෙයුම් මධ්‍යස්ථානයයි. ජගත් වීරසිංහ,  අනෝලි පෙරේරා ,  ප්‍රසන්න රණබාහු, ජී.ආර්.  කොන්ස්ටයින් හා ටී. ශනාදනන් යන අය මෙම අනූවේ ප්‍රවණතා  ප්‍රවණතාවයේ ව්‍යුහාත්මක සංරචකයින් වේ.  ලංකාවේ 43 කණ්ඩායමේ සිට මෙම  ප්‍රවණතාවයට වන තෙක් කලාව කිරීම හැර තමන්ව කලා ඉතිහාසය තුළ සලකුණු කර ගැනීමේ කලා ඉතිහාසඤයින්  සහ කියුරේටර් භූමිකා වල නියලුණේ නැති නමුත් ඉහත පිරිස එසේ නොවේ.  මෙම පිරිස අතර 2006 දී  පුරා විද්‍යා පශ්චාත් උපාධි ආයතනයේ කථිකාචාර්යවරයකු වන ප්‍රසන්න රණබාහු යන අය සිය කලා කෘතිද ඇතුලත් කොට අනූවේ ප්‍රවණතාව නමින් ග්‍රන්ථයක් සම්පාදනය කල අතර එය මේ අනූවේ ප්‍රවණතා ප්‍රවණතාවයේ අවසන් ව්‍යුහාත්මක  නිෂ්ටාව බව පෙනේ.

## අනූවේ ප්‍රවණතා ප්‍රවණතාවය ; ***සසංක පෙරේරාගේ  ඤාති සංග්‍රහ විධි ක්‍රමය*** 
මහාචාර්ය ජගත් වීරසිංහ ඔහු ඇතුළු තෝරා ගත් පිරිසකගේ කලාව **අනූවේ ප්‍රවණතාව** යන ලංකාවේ  පුළුල් සමාජ පරිවර්තන අක්ෂයෙන් පරිබාහිර කොට ඔවුනගේ  දෘෂ්‍ය කලාවට ඌණනය කරමින් නාමකරණය කොට පවත්වාගෙන යනු ලැබූ අනූවේ ප්‍රවණතාවයේ  සාමාජිකයින් අතර අනෝලි පෙරේරා  ද එක් අයෙකි. අනෝලිගේ සැමියා වන සසංක  පෙරේරාද එම තත්වය නොනිල සම්මුතියක් කර ගනිමින් වීරසිංහයානු ප්‍රවණතා ප්‍රවණතාවයට අයත් අනූවේ ප්‍රවණතාවේ  සුජාතභාවය වෙනුවෙන් ඤාති සංග්‍රහයක නියලෙන  අයුරු නිරික්ෂණය කල හැකි වේ.

## අනූවේ ප්‍රවණතා ප්‍රවණතාවය නිසා වින්දිතභාවයට/අකර්මන්‍ය භාවයට පත්වූවෝ 
මාස තුනක් ඇතුලත කලාකරුවන් හා කලා කෘති හැටියට හදිස්සියේ කෘත්‍රිම ව නාමකරණය  කොට සහ කෘත්‍රිම  ව "ලංකාවේ සමකාලීන කලාවේ අධිබල පිපුරුමක්"  හැටියට  සදහන් කොට  ***මේඩ් ඉන් අයි.ඒ. එස්.*** හැටියට ජගත් වීරසිංහ විසින්  2000 දී සංවිධානය කොට පවත්වන ලද ප්‍රදර්ශනය  නිසා වින්දිතභාවයට/කලාව නොකර අත්හැර දමන ලද අය මෙසේය.  2000 සිට අවුරුදු 25 ක් තුළ කිසිදු  සමූහ ප්‍රදර්ශනයකට හෝ ඒකපුද්ගල ප්‍රදර්ශන හැටියට හෝ කලා කෘති මගින් දායක නොවීම සහ ඔවුන් සහභාගි වූ ***මේඩ් ඉන් අයි.ඒ. එස්.*** ප්‍රදර්ශනය ගැන කිසිවක් කතා නොකර වැලකී සිටීමත් යන නිර්ණායක මත පිහිටා ඔවුනගේ කල් ක්‍රියාව මෙහිදී අකර්මන්‍ය හෝ වින්තභාවයක් ලෙස වර නගන ලද බව සලකන්න. 

චතුරි රාජපක්ෂ  

ඉන්ද්‍රාචාපා රාජගුරු 

සුසිල් ගුණසිරි රෝහණ 

නීල් රාජකරුණා 

සරත් සමරවීර 

ප්‍රියන්ති මග්ගොනගේ 

මුදිතා අස්කින්
ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ රෝහල් ලැයිස්තුව

පහත දැක්වෙන්නේ **ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ රෝහල් ලැයිස්තුවකි.** රේඛීය අමාත්‍යාංශ රෝහල් ලෙස හැඳින්වෙන දිස්ත්‍රික්කයේ විශාලතම රජයේ රෝහල් කොළඹ මධ්‍යම රජය විසින් පාලනය කරනු ලැබේ. දිස්ත්‍රික්කයේ අනෙකුත් සියලුම රජයේ රෝහල් කොළඹ පළාත් රජය විසින් පාලනය කරනු ලැබේ. 

## රජයේ රෝහල් 
### මධ්‍යම රජයේ රෝහල් 
#### ශික්ෂණ රෝහල් 
* උතුරු කොළඹ ශික්ෂණ රෝහල, රාගම
* ජාතික ශ්වසන රෝග රෝහල (වැලිසර ළය රෝහල), වැලිසර
* රාගම රූමැටොලොජි සහ පුනරුත්ථාපන රෝහල

#### ප්‍රාදේශීය රෝහල් (A වර්ගය) 
* කඳාන ප්‍රාදේශීය රෝහල, කඳාන

#### ප්‍රාථමික වෛද්‍ය සේවා ඒකක 
* විජය කුමාරතුංග අනුස්මරණ රෝහල, සීදුව

#### අනෙකුත් මධ්‍යම රජයේ රෝහල් 
* කටුනායක ගුවන් හමුදා රෝහල, කටුනායක, කටුනායක
* මහර බන්ධනාගාර රෝහල, මහර

### පළාත් රජයේ රෝහල් 
#### දිස්ත්‍රික් මහ රෝහල් 
* ගම්පහ දිස්ත්‍රික් මහ රෝහල, ගම්පහ
* මීගමුව දිස්ත්‍රික් මහ රෝහල (මීගමුව මූලික රෝහල), මීගමුව

#### මූලික රෝහල් (A වර්ගය) 
* වතුපිටිවල මූලික රෝහල, වතුපිටිවල

#### මූලික රෝහල් (B වර්ගය) 
* කිරිබත්ගොඩ දිසා රෝහල, කැලණිය
* මීරිගම මූලික රෝහල, මීරිගම
* මිනුවන්ගොඩ මූලික රෝහල, මිනුවන්ගොඩ

#### ප්‍රාදේශීය රෝහල් (A වර්ගය) 
* දිවුලපිටිය ප්‍රාදේශීය රෝහල, දිවුලපිටිය
* දොම්පේ ප්‍රාදේශීය රෝහල, දොම්පේ

#### ප්‍රාදේශීය රෝහල් (B වර්ගය) 
* රදාවාන ප්‍රාදේශීය රෝහල, රදාවාන

#### ප්‍රාදේශීය රෝහල් (C වර්ගය) 
* අකරගම ප්‍රාදේශීය රෝහල, අකරගම
* ජා-ඇල ප්‍රාදේශීය රෝහල, ජා-ඇල
* පමුණුගම ප්‍රාදේශීය රෝහල, පමුණුගම

## පෞද්ගලික රෝහල් 
* ආරෝග්‍යා රෝහල, ගම්පහ
* ආවේ මරියා රෝහල, මීගමුව
* බණ්ඩාරනායක රෝහල, වතුපිටිවල
* සමුපකාර රෝහල, ගම්පහ
* දිසානායක රෝහල, මීගමුව
* හේමාස් රෝහල, වත්තල
* ජා-ඇල රාගම හොස්පිට්ල්ස් (පුද්ගලික) සමාගම, ජා-ඇල
* ලීසන්ස් රෝහල, රාගම
* මෙල්ස්ටා රෝහල, රාගම
* නවලෝක රෝහල, මීගමුව
* නවලෝක මෙඩිකෙයාර්, ගම්පහ
* මීගමුව සෞඛ්‍ය සේවා පුද්ගලික රෝහල, මීගමුව
* මහජන රෝහල, මහබාගේ
* Q WELL සෞඛ්‍ය සේවා පුද්ගලික රෝහල්, මාකොළ

* රේඩියන්ට් අක්ෂි රෝහල, ජා-ඇල
* සෙත්මා රෝහල, ගම්පහ
* සිරිසඳ රෝහල, නිට්ටඹුව
* ශාන්ත ජෝර්ජ් රෝහල, බියගම
* ශාන්ත ජෝසප් රෝහල, මීගමුව
* සුවසරණ රෝහල, රාගම
* සුව සෙවන රෝහල, යක්කල
* විවේක රෝහල, වේයන්ගොඩ

## මූලාශ්‍ර 
* 
* 
*
තීර්ථ ජාත්‍යන්තර කලාකරුවන් සාමූහිකය

මෙම පිටුවට අදාල මාතෘකාව විය යුත්තේ **තීර්ථ ජාත්‍යන්තර කලාකරුවන්ගේ එකතුව** යන්නයි.  මාතෘකාවේ දෝෂ සංස්කරණය කිරීමට විකිපීඩියාවේ අවසරය නොමැති නිසා  මේ යටතේ  පිටුව සංස්කරණය නොකරන්න.
අවන්ති අපෝන්සු

**අවන්ති අපෝන්සු** ලාංකික නිලියකී. සිංහල සිනමාවේ හා පුංචිතිරයේ කටයුතු කරයි.

### ටෙලි නිර්මාණ
* *ඉතින් ඊට පස්සේ*
* *ගිරිකුල*
* *දම්සාරී*
ගොබෙක්ලි තෙපේ

**ගොබෙක්ලි තෙපේ** (, ; කුර්දි:  හෝ , 'ප්‍රාර්ථනා කන්ද') යනු, ඉහළ මෙසපොටේමියාවෙහි (*අල්-ජසීරා*) එනම් වර්තමාන තුර්කියෙහි නවශිලා පුරාවිද්‍යාත්මක අඩවියකි.  පමණ සිට අවම වශයෙන්  දක්වා, පූර්ව-කුඹල් කර්මාන්ත නවශිලා යුගයෙහිදී මෙම ජනාවාසයෙහි මිනිසුන් වාසය කලහ. මෙය ප්‍රසිද්ධ වන්නේලෝකයෙහි පැරණිතම ඥාත මහා ශිලා අතරවූඅතිමහත් ශිලාමය ස්තම්භයන් සහිතව එහිවූ විශාල වෘත්තාකාර ව්‍යුහයන් නිසාය. මෙම ස්තම්භයන්ගෙන් බොහෝමයක් මානවත්වාරෝපිත විස්තර, වස්ත්‍රාභරණ, සහ වන සතුන්ගේ මූර්තිමය නෙරීම් වෙතින් අලංකෘත කොට තිබූ අතර, එමගින් ප්‍රාග් ඓතිහාසික ආගම සහ එම කාලසීමාවෙහි සුවිශේෂ මුර්ති විද්‍යාව පිළිබඳව පුරාවිද්‍යාඥයින්ට විරල විදසුන් විදහා දැක්විණි.  පමණ උස සහ,  පමණ භූමිප්‍රමාණයක පැතිර පවතින මෙම ගොඩැල්ල මත පුරාතන ගෘහාශ්‍රිත ව්‍යුහයන් සහ අනෙකුත් කුඩා ගොඩනැගිලි, ගල්වලවල්, සහ නවශිලා යුගයෙහිදී ගලෙන් නෙළූ ජල කුණ්ඩ මෙන්ම, පසුකාලීන කාලසීමාවන්හී ක්‍රියාකාරකම් සබැඳි යම්  ලාඤ්ඡනයන්ද ආකීර්ණ ලෙසින් පැතිර ඇත.

නිරිතදිග ආසියානු නවශිලා යුගය ඇරඹීමත් සමගම මෙම අඩවිය මුලින්ම භාවිතා වී ඇති අතර, ලෝකයෙහි කවරතැනක හෝ පැරණිතම ස්ථීර මානව ජනාවාස දෘශ්‍යමානවීම මෙයින් සනිටුහන් විය.
## සටහන්
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිපූ 10වන සහස්‍රය තුල සංස්ථාපිත ජනාකීර්ණ ස්ථාන
ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිපූ 8වන සහස්‍රය තුල විප්‍රතිෂ්ඨාපිත ජනාකීර්ණ ස්ථාන
ගැලරි 706

1966 දී බාබරා සන්සෝනිගේ අවශ්‍යතාව මත වාස්තුවේදී උල්විස් ප්ලෙස්නර් විසින්  සැලසුම් කරන ලද ගොඩනැගිල්ලක මුල් වරට **කොලොම්බෝ ගැලරි**  ලෙස ස්ථාපිත කිරීමෙන්  පසු 70 දශකයේ මුලභාගයේ එය වසා දමන ලදි. 

1991 දී **ගැලරි 706 කොළම්ඹෝ**  ලෙස එය නැවත නස්රීන් සන්සෝනි විසින් නව මුහුණුවරකින් ආරම්භ කරන ලදි. 1993 දී 43 කණ්ඩායමේ ජෝර්ජ් ක්ලාසන්ගේ ප්‍රත්‍යවලෝකන ප්‍රදර්ශනයක්,  1996 දී අයිවන් පීරිස්ගේ ප්‍රත්‍යවලෝකන ප්‍රදර්ශනයක් සහ ලයනල් වෙන්ඩ්ගේ ඡායාරූප ප්‍රදර්ශනයක්ද ගැලරි 706 හිදී  පවත්වන ලදි.  **ගැලරි 706** **කොළම්ඹෝ** යන්න  90 දශකය තුළ කෙටියෙන් ව්‍යවහාර වූයේ **ගැලරි 706** ලෙස ය.

90 දශකයේදී මෙම **ගැලරි 706** මගින් සංවිධානය කොට  අනෝමා විජේවර්ධන,  කුෂාන් මංජු ශ්‍රී,  ජගත් වීරසිංහ,  ගීතානී කිරිඇල්ල,  උපාලි ආනන්ද,  චන්ද්‍රගුප්ත තේනුවර,   ෆියෝනා හෝල්, මුහනඩ් කාඩර්,  දෘවින්කා මඩවල ආදී සමකාලීන කලාකරුවන්ගේ  ප්‍රදර්ශන ද එහි පවත්වනු ලැබී ය.

1999 දී බෙයාෆූට් පරිශ්‍රයේම එලිමහන් මිදුලට මුහුණ ලා ඉදි කල නව ගොඩනැගිල්ලකට මෙම  ගැලරිය ගෙන යන අතර  **බෙයාෆුට් ගැලරි කොළම්ඹෝ**  ලෙස එය පරිවර්තනය විය. **බෙයාෆුට් ගැලරි කොළම්ඹෝ** යන්න  කෙටියෙන් ව්‍යවහාර කරනු ලබන්නේ **බෙයාෆුට් ගැලරි** ලෙස ය.
විශ්ව කොඩිකාර

### ටෙලි නිර්මාණ
* *කියාදෙන්න ආදරේ තරම්*
* *රන්තරු*
90 ලංකාවේ දශකයට වන තෙක් ශ්‍රී ලංකාවේ සමකාලීන දෘෂ්‍ය කලාකරුවෝ ලයිස්තුව

කාලරේඛීය පිලිවෙලට 1990 දශකයේ තෙක් ශ්‍රී  ලංකාවේ සමකාලීන කලාකරුවන් ලයිස්තුගත කිරීම මෙහි අරමුණයි.  මුල් අවස්ථාවේ නම් හැටියට ඇතුලත්  කොට කාලරේඛීය හෝ අකාරාදී පිලිවෙලට ඉදිරිපත් කිරීම සිදු කරනු ලැබේ. මාතෘකාව වැරදී ඇත. 

නයනානන්ද විජයකුලතිලක 

ඩෘවින්කා මඩවල 

තිස්ස ද අල්විස් 

චන්ද්‍රගුප්ත තේනුවර 

කිංස්ලි ගුණතිලක 

සස්කියා පින්ටලොන් 

ජගත් වීරසිංහ 

තිලක් සමරවික්‍රම 

සරත්  චන්ද්‍රජීව 

මොහොනඩ් කාඩර් 

අනෝලි පෙරේරා 

සුජිත් රත්නායක 

බන්ධුල පීරිස් 

ශාන්ත කේ. හේරත් 

සුජීවා කුමාරි 

වසන්ත රත්නායක 

උපාලි ආනන්ද
කුරුවිට රාළ

**කුරුවිට රාල** (*කුරුවිට රාල,* *ඇන්ටෝනියෝ බැරෙටෝ* සහ *කුරුවිට බණ්ඩාර* ලෙසද හැඳින්වේ) යනු ශ්‍රී ලාංකික කැරලි නායකයෙකු සහ ඌවේ කුමාරයෙකු වූ අතර ඔහු මහනුවර රාජධානියේ රීජන්ට් ලෙස සේවය කළේය. ඔහු මහනුවර රැජින සහ ඇගේ දරුවන්ගේ භාරකරු වූ ඩෝනා කැතරින්ගේ ඥාතියෙකු ද විය.

## ඉතිහාසය 
### පළමු කැරැල්ල (1603) 
ඇන්ටෝනියෝ බැරෙටෝ ලෙස හැඳින්වූ ඔහු, කෝට්ටේ රාජධානියේ සිංහල කතෝලික කරාව සොල්දාදුවෙකු වූ අතර, ඔහු මුලින් පෘතුගීසි අධිරාජ්‍යයේ ලැස්කරින් අණ දෙන නිලධාරියෙකු ලෙස සටන් කළේ ය. ඔහුගේ සගයා වූ පළමුවන විමලධර්මසූරිය මහනුවර රාජධානියේ බලය අල්ලා ගැනීමෙන් පසු 1603 වර්ෂයේ දී පෘතුගීසි ලංකාවේ ආණ්ඩුකාර ජෙරොනිමෝ ද අසවේඩෝට එරෙහිව බැරෙටෝ කැරැල්ලක් මෙහෙයවී ය. කුරුවිට කලාපයේ පෘතුගීසි බලකොටු යටත් කර ගැනීමට බැරෙටෝ බල කළේ ය. ඇන්ටෝනියෝ බැරෙටෝ මහනුවර රාජධානියේ පැත්තෙන් සටන් කළ අතර එහි දී ඔහු පළමුවන විමලධර්මසූරිය යටතේ *කුරුවිට රාල* යන නමින් ඉහළ තනතුරක් ලබා ගත් අතර "ඌවේ කුමාරයා" යන පදවිය ඔහුට හිමි විය.

### දෙවන කැරැල්ල (1616–1619) 
1603 වර්ෂයේ දී මියගියපළමුවන විමලධර්මසූරිය රජුගෙන් පසු ඔහුගේ ඥාති සහෝදරයා වන මහනුවර සෙනරත් රජුගේ රැජින වූ කුසුමාසන දේවි සමඟ විවාහ විය. 17 වන සියවසේ මැද භාගයේ ලියමින්, ෆිලිපස් බෝල්ඩියස් පවසන්නේ සැක සහිත තත්වයන් යටතේ සිංහාසනයේ උරුමක්කාරයා මිය යාම සහ සෙනරත්ගේ අසනීප තත්ත්වයත් සමඟ, කුරුවිට රාළට රාජධානිය පරිපාලනය කිරීමේ කාර්යය පැවරුණු බව යි.  1616 වර්ෂයේ දෙසැම්බර් මාසයේ දී, ඔහු උඩරට හමුදාවට නායකත්වය දී සබරගමුවේ පෘතුගීසි බලකොටුව අල්ලා ගත්තේ ය. ගොඩබිමේ දී ඔහුගේ බොහෝ සටන් කළ කුරුවිට රාළට වෙනස්ව, ඔහුගේ බෑණනුවන් වූ සෙනරත්ගේ නාවික බලඇණිවල අද්මිරාල්වරයා වූ අතර, කන්ද උඩරට නාවික වැටලීම (1612-13) වැනි මුහුදේ සතුරන්ට එරෙහිව සටන් කළ අතර විශාල සාර්ථකත්වයක් අත්කර ගත්තේ ය.

සීතාවක රජු වූ පළමුවන රාජසිංහගේ මුනුපුරා ලෙස පෙනී සිටි *නිකපිටියේ*, පෘතුගීසි සටනකට එරෙහිව ජයග්‍රහණය කිරීමෙන් පසු, සෙනරත්ගෙන් මහනුවර රැජිනගේ දියණියකගේ අත ඉල්ලා සිටියේය. සෙනරත් දියණියන් විවාහ කර ගැනීම ගැන කෝපයට පත් කුරුවිට රාළ, නිකපිටියේ ඉල්ලීම ප්‍රතික්ෂේප කර පෘතුගීසීන් සමඟ සාමය සඳහා නොනවත්වා සිටිමින්, 1617 වර්ෂයේ දී මහනුවර රාජධානිය වැටලූ අතර, සෙනරත්ට එරෙහිව කැරලි ගසා ඔහුව අගනුවරින් පලවා හැරියේ ය. කුරුවිට රාළ මඩකලපුව, වැල්ලවාය, මීගමුව, සබරගමුව, මාතර සහ මහනුවර රාජධානියේ දකුණු අර්ධය ඇතුළු රටේ බොහෝ ප්‍රදේශවල බලකොටුව වටලා ගත්තේ ය. ඉන්පසු ඔහු සීතාවක පෙළපතෙන් එකක් වන ඉන්දියාවේ පදිංචි දෙනවක *මායාදුන්නේට* ශ්‍රී ලංකාවේ රජු ලෙස කිරුළු පළඳවන ලෙස ආරාධනා කළේ ය.

### පරාජය (1620) 
*කොන්ස්ටන්ටිනෝ ද සා ද නොරොන්හා* ජෙනරාල්වරයා ශක්තිමත් පෘතුගීසි හමුදාවක් මෙහෙයවූ අතර, කුරුවිට රාල ඌවට විශ්‍රාම යාමට බල කළේ ය. 1620 වර්ෂයේ ජුනි මාසයේ දී, ද සා මායාදුන්නේට එරෙහිව මෙහෙයුමක් මෙහෙයවා ඔහුව පෘතුගීසි භූමියෙන් නෙරපා දැමූ අතර ඔහු ඉන්දියාවට පලා ගියේ ය. මාසයකට පසු, රට තුළ රැඳී සිටීමට තෝරා ගත් කුරුවිට රාල, මාතර *දොන් කොන්ස්ටන්ටිනෝ* නම් දිසාව විසින් අල්ලා මරා දමන ලද අතර, එය පහත් බිම්වල පෘතුගීසි විරෝධයේ අවසානය සනිටුහන් කළේ ය.

## මෙයද බලන්න 
* සිංහල–පෘතුගීසි යුද්ධය
* මිගපුල්ලේ ආරච්චි

## මූලාශ්‍ර 
ප්‍රවර්ගය:සෙංකඩගල යුගය
පශ්ච ලෝකඩ යුග අභිපාතය

thumb|upright=1.35| පශ්ච ලෝකඩ යුග අභිපාතය තුලදී සිදුවූ ආක්‍රමණ. වැනසීම් සහ ජනගහණ සංචලන

**පශ්ච ලෝකඩ යුග අභිපාතය** යනු,  ක්‍රිපූ&nbsp;12වන සියවසෙහිදී,   මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියෙහි සමාජමය අභිපාතයක් සිදුවූ කාලසීමාවක් වෙයි. එය විසින්,  නැගෙනහිර මධ්‍යධරණි ප්‍රදේශය සහ  මෑත පෙරදිග බොහෝ භූමි ප්‍රමාණයකට, විශේෂිත වශයෙන් ඊජිප්තුව, ඇනටෝලියාව, එජියානු ප්‍රදේශය, නැගෙනහිර ලිබියාව, සහ බෝල්කන් ප්‍රදේශ වෙතට බලපෑම් ඇති කල බව සිතනු ලැබෙයි. මෙම අභිපාතය, බොහෝ  ලෝකඩ යුග සංස්කෘතීන් වෙත විගසින් සිදුවූ, ප්‍රචණ්ඩකාරී සහ සංස්කෘතික වශයෙන් කඩාකප්පල්කාරීවූ බලපෑම් ඇති කල අතර, ප්‍රදේශයෙහි පෙර වැජඹුනු බලකේන්ද්‍ර මත තියුණු ද්‍රව්‍යමය අවනතින් උපදවීය.

පශ්ච ලෝකඩ යුගය ලක්ෂණනය කල මයිසනියානු ග්‍රීසියෙහි රාජ මාළිගා ආර්ථිකය, එජියන් ප්‍රදේශය, සහ  ඇනටෝලියාව බිඳීගොස්,   සිට  දක්වා පැවැති ග්‍රීක දුර්භාග්‍ය සමයෙහි කුඩා විසංගත ගැමි සංස්කෘතීන් බවට පරිවර්තනයවී , ඉක්බිතිව ප්‍රකට පෞරාණික යුගය එළිදැක්විණි. ඇනටෝලියාව සහ  ලෙවන්තය පුරා පැතිර තිබූ හිටයිට් අධිරාජ්‍යය බිඳ වැටුනු අතර, මෙසපොටේමියාවෙහි මධ්‍ය ඇසිරියානු අධිරාජ්‍යය සහ  නව ඊජිප්තු රාජධානිය වැනි රාජ්‍යයන් දුර්වල ආකාරයකට පත්වී එනමුදු නොනැසී පැවතිනි.  ෆිනීෂියන්වරු වැනි අනෙකුත් සංස්කෘතීන්, ස්වතන්ත්‍රතාවයෙහි සහ බලාධිකාරයෙහි වර්ධනයක් භුක්තිවින්දේ බටහිර ආසියාව තුල ඊජිප්තුවෙහි සහ ඇසිරියාවෙහි හමුදාමය පැවැත්ම හායනයවීම නිසාවෙනි.
මුහුදු ජාතීන්

[thumb|upright=1.5| [මෙඩිනෙට් හාබු (දේවාලය)|මෙඩිනෙට් හාබු දේවාලයෙහි උතුරු දිග පවුර වෙත දක්නට ලැබෙන මෙම දර්ශනය වෙතින් බොහෝ විට විස්තර කිරීමට භාවිතා කෙරෙන්නේ, පසුව ඩෙල්ටා සටන (ක්‍රිපූ) ලෙසින් හැඳින්වුනු, III වන රැමසීස්ගේ රාජ්‍ය පාලනය සමයෙහිදී මුහුදු ජාතීන්ට එරෙහිව ඊජිප්තියානු මෙහෙයුම වෙයි. මෙහි දක්නට ලැබෙන චිත්‍රාක්ෂර වෙතින් ඊජිප්තුවෙහි සතුරන්ගේ නම සඳහන් නොවී සරල වශයෙන් "උතුරු රටවල්" ලෙසින් පමණක් සඳහන් වුවත්, මුල් ප්‍රාඥයින් සටහන් කරන්නේ  සටන්කරුවන්ගේ හිසකෙස් රටාව සහ ඔවුන් පැළඳ සිටි ආම්පන්න සහ එවන් කණ්ඩායම් නම් කර ඇති වෙනත් කැටයම් අතර සමානකම් ඇති බවය.]]

**මුහුදු ජාතීන්** යනු, ඊජිප්තුව සහ අනෙකුත් නැගෙනහිර මධ්‍යධරණී ප්‍රදේශ  වෙත පශ්ච ලෝකඩ යුගයෙහි දී ක්‍රිපූ 1200 පමණ කාලසීමාවෙහිදී ප්‍රහාර එල්ල කල බවට උපකල්පනය කෙරෙන ගෝත්‍ර කණ්ඩායමක් වෙයි. 19වන සියවසෙහි  ඊජිප්තු වේදීන් වූ ඉමැනුවෙල් ඩ රෝෂ් සහ  ගැස්ටන් මැස්පෙයරො විසින් මෙම උපකල්පනය යෝජනා කරන ලද්දේ, මෙඩිනෙට් හාබුහී III වන රැමසීස්ගේ  ශවෝපචාර දේවාලය තුල වූ කැටයම් වැනි ප්‍රාථමික මූලාශ්‍ර පදනම් කොට ගෙනය. පසුව සිදු කෙරුණු පර්යේෂණ වෙතින් මෙම  කල්පිතය තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කෙරුණේ, සංක්‍රමණය, මුහුදු කොල්ලකෑම, සහ  විනාශය පිළිබඳ අනෙකුත් පශ්ච ලෝකඩ යුග සාක්ෂ්‍ය සමග මෙම මූලාශ්‍ර සම්බන්ධ කිරීමට ප්‍රයත්න දැරීමෙනි. කල්පිතයෙහි ප්‍රාරම්භ අනුවාද වෙතින්,  පශ්ච ලෝකඩ යුග අභිපාතයෙහි ප්‍රාථමික හේතුව ලෙසින් මුහුදු ජාතීන් සැලකුණද, වඩාත් මෑත අනුවාදයන් සාමාන්‍යයෙන්  සලකනුයේ මුහුදු ජාතීන් විසින් අභිප්‍රාය කල ප්‍රහාර සිදු කෙරෙන විටත් සිදුවෙමින් පැවති සිද්ධි මාලාවක් තුල මුහුදු ජාතීන් එක් ලක්ෂණයක් පමණක් බවයි.

මුහුදු ජාතීන් යන කාණ්ඩය තුල, හොඳින් සාක්ෂ්‍යකෘත ලුක්කා වැනි කණ්ඩායම් මෙන්ම , එහි සම්භවය ගැන අප විසින් කරුණු නොදන්නා වශේෂ් වැනි කණ්ඩායම්ද අඩංගු වූහ. විවිධ කණ්ඩායම්හී සම්භවය පිළිබඳ කල්පිතයන්,  අනුමාන කල්පනාවන් බොහෝමයකට හේතු පාදක වන්නාවූ මූලාශ්‍ර වෙයි. මෙම කණ්ඩායම් සමහරක්  එජියන් ගෝත්‍රයන් ලෙසින් සැලකීමට හැකියාවක් ඇත්තා මෙන්ම, අන් සමහරක්  සිසිලියෙහි, සාර්ඩිනියාවෙහි, සයිප්‍රසයෙහි, සහ බටහිර ඇනටෝලියාවෙහි සම්භවය ලැබුවා වීමට ඉඩ ඇත.

## සංකල්පයෙහි ඉතිහාසය 
## සටහන්
## මූලාශ්‍ර
විනීගෙ හෝල්ට්

විනී හෙට්ටිගොඩ පත්තර කාටූන් හැටියට  භාවිත කල ආකෘතියකි.
රන්මය සර්පිලය

**රන්මය සර්පිලය (Golden Spiral)** කියන්නේ **රන් අනුපාතය (Golden Ratio)** භාවිතා කරන ගණිතමය ආකෘතියක්. ඒක **ෆිබොනාච්චි ශ්‍රේණිය** හා ආසන්න සම්බන්ධතාවයකින් යුක්තයි.

රන් අනුපාතය (Golden Ratio) කියන්නේ මොකක්ද?

රන් අනුපාතය (φ) ≈ **1.6180339887...**

ඕනෑම දෙකක් අතර අනුපාතය එයාලගේ එකතුව සහ වැඩිම අගය අතර අනුපාතය එක වගේ නම්, ඒක රන් අනුපාතය.

diff

a + b   a

 = -

  a     b

ඉස්සරහින් a > b.

### රන්මය සර්පිලය (Golden Spiral) 
* මෙය **රන් අනුපාතයට අනුකූලව විශාල වන ලොගාරිත්මික සර්පිලයක්**.
* ගණිතමය ආකෘතිය:

ini

r = a * e^(bθ)

මෙතන **b** = log(φ) / (π/2)

### ෆිබොනාච්චි හා සම්බන්ධය 
ෆිබොනාච්චි අනුපිළිවෙලේ අගයන් එක්ක **රන් අනුපාතය** ආසන්න අගයක් ලැබෙනවා:

\frac{3}{2} \approx 1.5

\frac{5}{3} \approx 1.666\ldots

\frac{8}{5} \approx 1.6

\frac{13}{8} \approx 1.625

ඒ නිසා ෆිබොනාච්චි blocks එක්ක සර්පිලය ඇඳලා Golden Spiral හදනවා.

### ඇඳීමේ ක්‍රමය 
# **ෆිබොනාච්චි අගයන් අනුව කොටු (Squares) ඇඳවීම** – 1, 1, 2, 3, 5, 8 ...
# එක් කොටුවකට වටා **කුරුල්ලු ඇඳීම** – ඒකෙන් ලොගාරිත්මික සර්පිලයක් හදනවා.
රාග (ටෙලි )

### රංගනය
* නයෝමි තක්ෂිලා
* සම්පත් ජයවීර
* කුසල් මධුරංග 
* සචින් චතුරංග
* අවන්ති අපෝන්සු
* සුහන්දි වෝෂධී
* මෞලි දුශ්මන්ත
* ගාවින්ද නවරත්න
* ඉසුරු ලොකුහෙට්ටිආරච්චි
* රොෂාන් පිලපිටිය
* නිරෝෂා තලගල
* මල්කාන්ති ජයසිංහ
* වසන්ත මොරගොඩ
* නිතයා දේවින්දි
* වත්සලා දියලගොඩ
* අනුර බණ්ඩාර රාජගුරු
* චතුර රාජපක්ෂ
* සංගීතා බස්නායක
* තිලිණි වීරසිංහ
* මධුෂානි පෙරේරා
* කැලුම් ගම්ලත්
* රෙබෙකා දිල්රුක්ෂි
* නිලංගනී පෙරේරා
* සචින්තනි කෞෂල්‍යා
ඇලෙක්ස් ද මිනෝර්

**ඇලෙක්ස් ද මිනෝර් රෝමන්**  (උපත 1999 පෙබරවාරි 17) ඕස්ට්‍රේලියානු වෘත්තීය ටෙනිස් ක්‍රීඩකයෙකි. ඔහු 2024 ජූලි 15 වන දින වෘත්තීය මට්ටමේ ඉහළම ATP කේවල ශ්‍රේණිගත කිරීම ලබා ගනිමින් ලොව අංක 6 ස්ථානයට පත් වූ අතර 2020 ඔක්තෝබර් 12 වන දින යුගල ශ්‍රේණිගත කිරීම්වල අංක 58 ස්ථානයට පත්විය. ඔහු ATP ටුවර් තනි ශූරතා දහයක් සහ යුගල ශූරතාවක් දිනා ඇති අතර, ප්‍රධාන තරඟාවලි පහක අර්ධ අවසන් පූර්ව වටයට පිවිස ඇත.

## References 
## Notes 
## References
නිදි නැති නදියේ නාදය

**නිදි නැති නදියේ නාදය** යනු 1986 දී එවක ජේ.ආර්. ජයවර්ධන පාලනයට එරෙහිව කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයේ නව රඟහලේදී පවත්වන ලද විරෝධාකල්පිත ගීත ප්‍රසංගයක් සහ එය අලලා නිකුත් කල කැසට්පටයකි. සුනිලා අබේසේකර,  රංජිත් පෙරේරා, සුනිල් විජේසිරිවර්ධන, විජිත ගුණරත්න සහ රෙඩ්ලි සිල්වා යන තරුණ සමාජ ක්‍රියාකාරී සහ කලා-සංස්කෘතික ක්‍රියාකාරීන්ගෙන් සමන්විත කමිටුවක් මගින් මෙම ප්‍රසංගය සංවිධානය කරන ලදි.  මෙම ප්‍රසංගය පවත්වන ලද්දේ 1986  අවුරුද්දෙ මැයි පළමු වෙනිදා වන ලෝක කම්කරු දිනයේදී ය. එවක ජේ.ආර්. ජයවර්ධන පාලන තන්ත්‍රය එදින මැයි දිනය වෙනුවෙන් පෙළපාලි පැවැත්වීම තහනම් කරන ලද නමුත් මෙම  ප්‍රසංගය කලාකරුවන් හැටියට පවත්වන්නේ    අධිපති දේශපාලන දෘෂ්ටිවාදයට පහර ගැසීමේ විකල්ප මාර්ගයක් හැටියට ය. මෙම ප්‍රසංගයට නැටුම්, ගැයුම්, වැයුම්, රැගුම් වලින් වගේම පදරචනා, සංගීත නිර්මාණ සහ දෘෂ්‍ය කලාත්මක උපාංග මගින් සහය දැක්වූවන් සමග සමස්ත කණ්ඩායම 60 දෙනෙක්  පමණ වේ. මෙම සංගීත ප්‍රසංගය සදහා මූල්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දෙන ලද්දේ මර්ජ් ආයතනය විසිනි. කේමදාසගේ වාද්‍ය  වෘන්දයේ තරම සහ පුහුණුව මත කේමදාස කණ්ඩායම වෙනුවෙන් පමණක් සුළු ගෙවීමක් කරන ලද නමුත් අනෙක් සියල්ලෝ ම සිය දායකත්වය ලබා දෙන ලද්දේ නොමිලේ ය. මෙම ප්‍රසංගයේදී විජිත ගුණරත්න විසින් බර්ට්‍රෝල් බ්‍රෙෂ්ට්ගේ කවි දෙකක් සිංහලයට පරිවර්තනය කරමින් කරන ලද පදරචනා දෙක සංගීතවත් කරන ලද්දේ ප්‍රේමසිරි කේමදාස  විසිනි. "***උන්ගේ යුද්ධය හා උන්ගේ සාමය"*** සහ ***"රට පාලනය....රට පාලනය"*** ගීත දෙක එම ගීත දෙකයි. "***දෝතට ගනිමු"***  යන  ගීතය රචනා කරන ලද්දේ සුනිල්  විජේසිරිවර්ධන වන අතර එය ගායනා කරන ලද්දේ සුනිලා අබේසේකර විසිනි.  (සුනිලා 1971 දී ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ විමුක්ති ගී ප්‍රසංගයේ විරෝධාකල්පිත ගීත ගායනා කරන ලද ගායිකාවකි.)
පටල ධාරිත්‍රකය

thumb|upright=1.5| ඍජුකෝණාස‍්‍රකාර කොපු තුල බහාලූ හෝ එපොක්සි ලැකර් ආවරණයක ගිල්වනු ලැබූ (රතු පැහැති)  ප්ලාස්ටික් පටල ධාරිත්‍රක

සාමාන්‍යයෙන් **ෆිල්ම් ධාරිත්‍රක** ලෙසින් මෙන්ම  **පවර් ෆිල්ම් ධාරිත්‍රක** ලෙසින්ද හැඳින්වෙන , **පටල ධාරිත්‍රක**, **ප්ලාස්ටික් පටල ධාරිත්‍රක**, **පටල පාරවිද්‍යුත් ධාරිත්‍රක**, හෝ  **පොලිමර් පටල ධාරිත්‍රක**, යනු  පාරවිද්‍යුත් ද්‍රව්‍යය ලෙසින් පරිවාරක ප්ලාස්ටික් පටලයක් භාවිතා කරන අතරතුර  ඉලෙක්ට්‍රෝඩ වාහකයක් ලෙසින් සමහරවිට කඩදාසි සමග සංයුක්තව එය භාවිතා කෙරෙන විද්‍යුත් ධාරිත්‍රක වර්ගයකි.

ප්‍රවර්ගය:ධාරිත්‍රක
පන්සලේ වැලපිල්ල

**පන්සලේ වැලපිල්ල** යනු ගුණදාස කපුගේ විසින් 1990 දී ලුම්බිණි රගහලේදී වේදිකාගත කෙරුණු කම්පන ප්‍රසංගය සහ කම්පන කැසට් පටයේ අඩංගු ගීතයකි. මෙම ගීතය රචනා කරන ලද්දේ රත්න  ශ්‍රී විජේසිංහ විසිනි. 1988 දී පේරාදෙනිය විශ්ව විද්‍යාලයේ වෛද්‍ය විද්‍යා පීඨයේ ඉගෙනුම ලැබූ ශිෂ්‍ය ක්‍රියාකාරිකයකු වූ ත්‍රීමාවිතාරණ සිසුවා හමුදාව විසින් ිිිිිඝතනය කිරීම මෙම ගීතයේ නිමිත්ත වේ. ත්‍රීමා ඝාතනය කොට ඇත්තේ අතිශය අමානුෂික ආකාරයකට ය. එනම් වැල්ලවාය,  කොස්ලන්ද මාර්ගයට යාබද ප්‍රදේශයකදී ඔහුගේ සිරුරේ තැතින් තැන සිගරට් ගිනිපුලුගු වලින් පුලුස්සා, නියපොතු ගලවා,  ඇස් උගුල්ලා දමා,  හිසට පරාල ඇණ ගසා අවසානයේ සිරුර සුදු ඉටිකොල වලින් ඔතා සිරුර කබයකින්  ගැට ගසා  කබයේ  කෙලවර ජීප් එකේ පිටුපස  ගැට ගසා ජීප් රථය පන ගන්වා ජීප් රථය මගින් ඇදගෙන යාම දක්වා සාහසික සංවිධානගත හිංසනයක් මගිනි. 

ත්‍රිමාවිතාන ඉගෙන ගනු ලැබූ  පේරාදෙණිය විශ්ව විද්‍යාලය ස්වදේශික බෞද්ධයින්ගේ මුදුන්මල්කඩ ලෙස සලකනු ලබන නුවර සිරි දලදා මාලිගාව පිහිටි   කලාපයක තිබෙන නිසා එය උත්ප්‍රාස කර ගනිමින් සහ මහා සෝකයක් බවට පත් කරමින් මෙම ගීතයේ පදරචනාව,  සංගීතය සහ ගායනය යන තුනේම මනා සංගතබවකින් මේ පන්සලේ වැලිපිල්ල නිර්මාණය වී ඇත. මෙම ගීතය ගැයෙන්නේ මල ගෙවල් වල තූර්යවාදන සෝක  අනුවාදන වල තථ්‍යාකාරය දෙමුහුන් කිරීමෙනි.   අවුරුදු දෙකකට උඩදි සිදු උන දෙයක් ගැන සාංකාව සහ මූසලකම ඇති කරන දුක්ඛ දෝමනස්සයක් ඉන් ජනිත කරනු ලබයි. 

**පන්සලේ වැලපිල්ල**  

හන්තානේ කඳු දන ඇන නමදින සිරි දළදා හාමුදුරුවනේ

ඔබවහන්සේ ළඟ ඉගෙන ගන්න ගිය මගේ දරුවා හාමුදුරුවනේ

පිරුවට අන්දා  නෙත් දෙක පියවා ගෙන ආවයි හාමුදුරුවනේ

දළදා නාමෙට උත්තර දෙනවද මතු බුදුවෙන හාමුදුරුවනේ ......

ඇදුරිදුනේ මේ සැතපෙන දරුවා ලෙඩට බෙහෙත් නැති කෙනෙකුන් දෝ 

වනන්තරේ වැදී  දෙනකට අහුවී මරුවැල  පෑ ගුණු කෙනෙකුන්දෝ 

මේ මගේ පුතු බව අදහනු කෙලෙසද ලෙඩකින් දුකකින් නැත පෙලුනේ 

දාදිය විකුණන හොර මැර නැති අප අකල් මරණ ගැන නැත දන්නේ....

කාලය දීපය දේශය දන්නා මතු බුදුවෙන හාමුදුරුවනේ 

ධර්මය දැනගෙන එන්න ගියේ පුතු හමුවුණු නැති වග නැත දන්නේ 

තුවාල සුදුරෙදි පාටින් වසාගෙන උඩුකුරු වී මේ සැතපෙන්නේ 

මේ දස ධර්මය ගුණ කඳ නොවේද කියන්න දැන්වත් ඇදුරිදුනේ .......

ගුණදාස කපුගේ කම්පන ප්‍රසංගය  සහ කැසට්පටය එලි දක්වනු ලබන 1990 අවුරුද්ද වන විටද ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපති රණසිංහ ප්‍රේමදාස ය. එම කාලය තුලද හදිසි නීතිය ක්‍රියාත්මක විය. ඒ අනුව මිලිටරි බලය පහව ගොසින් නොතිබුණි. කපුගේ ගේ මෙම **පන්සලේ වැලපිල්ල** ගීතය  ගුවන්විදුලිය සහ රූපවාහිනයෙ ප්‍රචාරය කිරීම තහනම් කල අතර මෙම ගීතය නිසා කපුගේ ගේ වැඩ තහනමටද ලක් විය. ප්‍රේමදාස පාලනය පෙරලා දමනු පිණිස නැවත ශ්‍රී ලංකාවේ  අනූව දශකයේ ඇති වූ විරෝධාකල්පිත ගීත ප්‍රවණතාවයේ  තීරණාත්මක චරිතයක් වන ගුණදාස කපුගේ  ශ්‍රී ලංකාවේ අනූවේ ප්‍රවණතාව යේ පුරෝගාමියෙකි.
මනෝහාරී විමලතුංග

**ටෙලි නිර්මාණ** 
* *අළු බදුන*
* *දිවිතුරා*
* *නිල් නෙතු*
* *පබා*
* *පිත්තල කොන්ඩෑරුම*
* *රන්තලිය වලව්ව*
* *රන් සමනලයෝ
* *ස්වයංජාත*
* *සේපාලිකා''
කැනඩාවේ පළාත් සහ බලප්‍රදේශ

## පළාත්
* ඇල්බර්ටා
* බ්‍රිතාන්‍ය කොලොම්බියාව
* මැනිටෝබා
* නිව් බ්‍රන්ස්වික්
* නිව්ෆවුන්ඩ්ලන්ඩ් සහ ලැබ්‍රඩෝ
* නෝවා ස්කෝෂියා
* ඔන්ටාරියෝ
* ප්‍රින්ස් එඩ්වඩ් දූපත
* ක්විබෙක්
* සස්කැච්වන්
පිට්කේන් දූපතේ භූගෝලය

ප්‍රංශ පොලිනීසියාවේ ටුවාමොටස් හි භූ විද්‍යාත්මක දූපත් සමූහයේ ගිනිකොන දෙසින් පිහිටි දිගුව පිට්කේන් දූපත් වන අතර එය දූපත් හතරකින් සමන්විත වේ: පිට්කේන් දූපත, ඕනෝ දූපත (දූපත් පහක් සහිත ඇටෝල්, ඉන් එකක් සැන්ඩි දූපත), හෙන්ඩර්සන් දූපත සහ ඩුසි දූපත (දූපත් හතරක් සහිත ඇටෝල්).

පිට්කේන් දූපත් සෑදී ඇත්තේ පිට්කේන් හොට්ස්පොට් ලෙස හැඳින්වෙන ඉහළට නැඟෙන මැග්මා මධ්‍යස්ථානයකිනි. පිට්කේන් දූපත යනු ප්‍රධාන වශයෙන් ටෆ් වලින් සෑදී ඇති ගිනිකඳු අවශේෂයකි, එහිදී කේතුවේ උතුරු පැත්ත ඛාදනය වී ඇත. පිට්කේන් යනු ස්ථිරවම ජනාවාස වූ එකම දූපතයි. දිවයිනේ ප්‍රධාන ජනාවාසය වන ඇඩම්ස්ටවුන් ගිනිකඳු ද්‍රෝණිය තුළ පිහිටා ඇත. අනෙකුත් දූපත් කිලෝමීටර 100 (සැතපුම් 62) ට වඩා දුරින් පිහිටා ඇති අතර වාසයට සුදුසු නොවේ.

පිට්කේන් දූපතට ස්ථිර ජල ප්‍රභවයක් නොමැත; කෙසේ වෙතත්, දිවයිනේ සෘතුමය අර්ධ ස්ථිර උල්පත් තුනක් ඇත.
## යොමු කිරීම්
පිට්කේන් දූපත්

**පිට්කේන් දූපත්** ( ; Pitkern: '**), නිල වශයෙන් **පිට්කේන්, හෙන්ඩර්සන්, ඩුසි සහ ඕනෝ දූපත්''', දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ ගිනිකඳු දූපත් හතරක සමූහයක් වන අතර එය පැසිෆික් සාගරයේ ඇති එකම බ්‍රිතාන්‍ය විදේශීය ප්‍රදේශය සාදයි. දූපත් හතර - පිට්කේන්, හෙන්ඩර්සන්, ඩුසි සහ ඕනෝ - සාගරයේ කිලෝමීටර් සිය ගණනක් (සැතපුම්) පුරා විසිරී ඇති අතර ඒකාබද්ධ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර් 47 (වර්ග සැතපුම් 18) ක් පමණ වේ. හෙන්ඩර්සන් දූපත භූමි ප්‍රමාණයෙන් 86% ක් වන නමුත් ජනාවාස වී ඇත්තේ පිට්කේන් දූපත පමණි. පිට්කේන් දූපත් වලට ආසන්නතම ජනාවාස දූපත් වන්නේ බටහිරින් කිලෝමීටර 688 (සැතපුම් 428) ක් දුරින් පිහිටි (ප්‍රංශ පොලිනීසියාවේ) මංගරේවා සහ නැගෙනහිරින් කිලෝමීටර 1,929 (සැතපුම් 1199) ක් දුරින් පිහිටි ඊස්ටර් දූපතයි.

පිට්කේන් දූපත් වැසියන් බොහෝ දුරට බ්‍රිතාන්‍ය HMS Bounty කැරලිකරුවන් නව දෙනෙකුගෙන් සහ ටහිටියානු කාන්තාවන් දොළොස් දෙනෙකුගෙන් පැවත එන්නන් වේ. 2023 දී, භූමියේ ස්ථිර වැසියන් 35 දෙනෙකු සිටි අතර, ස්ථිර පදිංචි ජනගහනය අනුව එය ලෝකයේ කුඩාම භූමිය බවට පත් කළේය.

## ඉතිහාසය 
### පොලිනීසියානු ජනාවාස 
### යුරෝපීය පැමිණීම 
### යුරෝපීය ජනාවාස 
### බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතය 
### නූතන කාලයේ ලිංගික අපයෝජනය 
#### 2004 ලිංගික අතවර නඩු විභාග 
## භූගෝලය 
### දේශගුණය 
### පිට්කේන් දූපත් අඳුරු අහස අභයභූමිය 
## පරිසරය 
### වෘක්ෂලතාදිය 
### සත්ව විශේෂ 
#### වැදගත් පක්ෂි ප්‍රදේශ 
### පිට්කේන් දූපත් සමුද්‍ර රක්ෂිතය 
## දේශපාලනය 
## හමුදාව 
පිට්කේන් දූපත් බ්‍රිතාන්‍ය විදේශීය ප්‍රදේශයකි; ආරක්ෂාව ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ සහ බ්‍රිතාන්‍ය සන්නද්ධ හමුදාවන්ගේ වගකීමකි. රාජකීය නාවික හමුදාව ඉන්දු-පැසිෆික් කලාපයේ HMS Tamar සහ HMS Spey යන අක්වෙරළ මුර සංචාර යාත්‍රා දෙකක් පවත්වාගෙන යයි. එක්කෝ පිට්කේන් සහ ඒ ආශ්‍රිත දූපත් වටා ස්වෛරීභාවය ආරක්ෂා කිරීම සහ අනෙකුත් රාජකාරි සඳහා වරින් වර සේවයේ යොදවා ගත හැකිය.

## ආර්ථිකය 
### කෘෂිකර්මය 
### ඛනිජ ද්‍රව්‍ය 
### මී පැණි නිෂ්පාදනය 
### ආහාර පිසීම 
### සංචාරක ව්‍යාපාරය 
### ශිල්ප සහ බාහිර අලෙවිය 
### විදුලිය 
## ජන විකාශනය 
### භාෂාව 
### ආගම 
### අධ්‍යාපනය 
### ඓතිහාසික ජනගහනය 
### ජනගහනයේ ව්‍යුහය 
#### ජනගහනයේ පහත වැටීම 
## සංස්කෘතිය 
### ක්‍රීඩාව 
## මාධ්‍ය සහ සන්නිවේදනය 
### තැපෑල 
### පුවත්පත් 
### විදුලි සංදේශ 
### ගුවන් විදුලිය 
### ආධුනික ගුවන් විදුලිය 
### රූපවාහිනිය 
### අන්තර්ජාලය 
## ප්‍රවාහනය 
## සටහන් 
## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:දූපත් රටවල්
ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි භාෂාව, නිල භාෂාවක් ලෙස භාවිතා වන රටවල් සහ භූමි ප්‍රදේශ
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
පිට්කේන් දූපතේ දේශපාලනය

පිට්කේන් දූපත් යනු යම් ප්‍රමාණයක පළාත් පාලන මට්ටමක් සහිත බ්‍රිතාන්‍ය විදේශීය භූමියකි. එක්සත් රාජධානියේ රජු නියෝජනය කරන්නේ ආණ්ඩුකාරවරයෙකු විසිනි, ඔහු නවසීලන්තයේ බ්‍රිතාන්‍ය මහ කොමසාරිස් ලෙසද කටයුතු කරන අතර වෙලින්ටන්හි පිහිටා ඇත.

2010 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මඟින් දූපත් සඳහා නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වීමට බලය ලබා දෙන අතර, එක්සත් රාජධානිය ආරක්ෂක සහ විදේශ කටයුතු වැනි කරුණු සඳහා වගකීම රඳවා ගනී. ආණ්ඩුකාරවරයා සහ දූපත් කවුන්සිලය පිට්කේන් හි "සාමය, සාමය සහ යහපත් රජය" සඳහා නීති පැනවිය හැකිය. දූපත් කවුන්සිලය සාමාන්‍යයෙන් පිට්කේන් නගරාධිපතිවරයෙකු ප්‍රාදේශීය පරිපාලනයේ දෛනික ප්‍රධානියා ලෙස පත් කරයි.

2015 සිට, පිට්කේන් දූපතේ සමලිංගික විවාහ නීත්‍යානුකූල කර ඇත, නමුත් එවැනි සම්බන්ධතාවයක සිටින බව දන්නා දූපතේ පුද්ගලයින් නොමැත.

ලෝකයේ ඕනෑම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක කුඩාම ජනගහනය පිට්කේන් දූපත් වල ඇත.

එක්සත් ජාතීන්ගේ යටත් විජිතකරණය පිළිබඳ කමිටුවට පිට්කේන් දූපත් එක්සත් ජාතීන්ගේ ස්වයං පාලන නොවන ප්‍රදේශ ලැයිස්තුවේ ඇතුළත් වේ.

## යොමු කිරීම්