මුරුසිය

**මුරුසිය**, නිල වශයෙන් **මුරුසි ජනරජය**, යනු ඉන්දියන් සාගරයේ පිහිටි දූපත් රටකි, නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ගිනිකොනදිග වෙරළට ඔබ්බෙන්, මැඩගස්කරයට නැගෙනහිරින් කිලෝ මීටර 2,000 (නාවික සැතපුම් 1,100) පමණ දුරින් පිහිටයි. එයට ප්‍රධාන දූපත (මුරුසි ලෙසද හැඳින්වේ), මෙන්ම රොඩ්‍රිගස්, අගලෙගා සහ ශාන්ත බ්‍රැන්ඩන් (කාර්ගාඩෝස් කැරජෝස් ෂෝල්ස්) ඇතුළත් වේ. මුරුසි දූපත්, ඇගලේගා, ශාන්ත බ්‍රැන්ඩන් සහ රොඩ්‍රිගුස්, රී යුනියන් (ප්‍රංශ විදේශීය දෙපාර්තමේන්තුවක්), මස්කරීන් ඇතුළු ඒ අසල දූපත් වල කොටසකි. ජනගහනය සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති මුරුසිය හි ප්‍රධාන දූපත, අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන පෝට් ලුයිස් හි සත්කාරකත්වය දරයි. රට වර්ග කිලෝමීටර් 2,040 (වර්ග සැතපුම් 790) පුරා විහිදෙන අතර වර්ග කිලෝමීටර් 2,300,000 (වර්ග නාවික සැතපුම් 670,000) ආවරණය වන සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපයක් ඇත.

වාචික ගිණුම් සහ 1502 කොන්ටිනෝ ප්ලැනිස්පියර් මත පදනම්ව, ඉන්දියන් සාගරයේ අරාබි වෙළඳුන් 975 දී පමණ, ඩිනා අරෝබි ලෙස ජනාවාස නොවූ දූපත සොයා ගෙන නම් කළ පළමු අය අතර විය හැකිය 1507 දී පෘතුගීසි නැවියන් ඉන්දියාවට යන අතරතුර මැඩගස්කර මුහුදු මාර්ගයෙන් ඉවතට පැන ජනාවාස නොවූ දූපතට ගොස් එය සර්න් ලෙසද (වර්තමාන පෘතුගීසි භාෂාවෙන් 'cisne' හෝ 'swan'), 16 වන සියවසේ පෘතුගීසි සිතියම් මත ඉල්හා දෝ සර්න් ලෙසද නම් කරන ලදී. අද්මිරාල් වෑන් වෝර්වික්ගේ අණ යටතේ ලන්දේසි බලඇණියක් දැන් ග්‍රෑන්ඩ් පෝට් දිස්ත්‍රික්කයට ගොඩ බැස 1598 දී දිවයින අත්පත් කර ගත් අතර, ජනාවාස නොවූ දූපත් ඔරේන්ජ් කුමරු වන මොරිස්ගේ නමින් නැවත නම් කළේය. ප්‍රාදේශීය කළුවර වනාන්තර සූරාකෑම, ජාවා වලින් ආනයනය කරන ලද උක් පැල කැබලි යොදා ගනිමින් අඛණ්ඩව සීනි සහ මත්පැන් නිෂ්පාදනයක් ඇති කිරීමේ අරමුණින් ස්ථීර පදිංචිය සඳහා කෙටිකාලීන ලන්දේසි උත්සාහයන් සියවසක් පුරා සිදු විය. ප්‍රංශය 1715 දී ජනාවාස නොවූ දූපත අත්පත් කර ගනිමින් දිවයින "අයිල් ද ෆ්‍රාන්ස්" ලෙස නම් කළේය. 1810 දී එක්සත් රාජධානිය විසින් දිවයින අල්ලා ගත් අතර, වසර හතරකට පසු, පැරිස් ගිවිසුම යටතේ ප්‍රංශය, මුරුසිය සහ එහි යැපුම් එක්සත් රාජධානියට පවරා දුන්නේය. මුරුසිය හි බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයට රොඩ්‍රිගුස්, අගලෙගා, ශාන්ත බ්‍රැන්ඩන්, චාගෝස් දූපත් සමූහය සහ 1906 වන තෙක් සීෂෙල්ස් ඇතුළත් විය. මුරුසිය බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයේ ප්‍රධාන සීනි නිශ්පාදන ජනපදය බවට පත් වූ අතර 1968 දී නිදහස ලබන තෙක් මූලික වශයෙන් සීනි ආධිපත්‍යය දරන වතු ආශ්‍රිත ජනපදයක් ලෙස පැවතුනි.

1965 දී, බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියානු සාගර ප්‍රදේශය (BIOT) නිර්මාණය කිරීම සඳහා එක්සත් රාජධානිය මුරුසිය වෙත ගෙවා චාගෝස් දූපත් සමූහය මුරුසි භූමියෙන් ඉවත් කරන ලදී. ප්‍රාදේශීය ජනගහනය බලහත්කාරයෙන් නෙරපා හරින ලද අතර විශාලතම දූපත වන ඩියාගෝ ගාර්ෂියා එක්සත් ජනපදයට බදු දෙන ලදී. මුරුසිය සහ එක්සත් රාජධානිය අතර ස්වෛරීත්ව ආරවුල සම්බන්ධයෙන් තීන්දුව දෙමින්, මුහුදේ නීතිය සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර විනිශ්චය සභාව, චාගෝස් දූපත් නැවත මුරුසිය වෙත ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටි නමුත් එම කාරණය සම්බන්ධයෙන් නීතිමය අධිකරණ බලයක් නොතිබුණි. එහි භූගෝලීය පිහිටීම සහ යටත්විජිතවාදයට සම්බන්ධ සියවස් ගණනාව අනුව, මුරුසියහි ජනතාව ඔවුන්ගේ වාර්ගිකත්වය, සංස්කෘතිය, භාෂාව සහ ඇදහිල්ල තුළ බෙහෙවින් විවිධත්වයට පත් විය. අප්‍රිකානු මහාද්වීපයේ භූගෝලීය සීමාවන් තුළ හින්දු ආගම වැඩියෙන්ම භාවිතා වන ආගම වන එකම රට එයයි. ඉන්දු-මුරුසියානුවන් සැලකිය යුතු ක්‍රියෝල්, චීන-මෞරිෂස් සහ ෆ්‍රැන්කෝ-මුරුසියානු සුළුතරයන් සමඟ ජනගහනයෙන් වැඩි කොටසක් සෑදී ඇත. දිවයිනේ රජය වෙස්ට්මිනිස්ටර් පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමයට සමීපව හැඩගස්වා ඇති අතර මුරුසියට ආර්ථික හා දේශපාලන නිදහස සඳහා ඉහළ ශ්‍රේණිගත කිරීමක් ඇත, Economist's Democracy Index විසින් ලැයිස්තුගත කර ඇත්තේ පූර්ණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහිත අප්‍රිකාවට භූගෝලීය වශයෙන් සමීප එකම රට ලෙසයි. අප්‍රිකාව හා සසඳන විට, ඉතා ඉහළ මානව සංවර්ධන දර්ශකයක් ඇති එකම රට මුරුසිය  වන අතර ලෝක බැංකුව එය ඉහළ ආදායම් ලබන ආර්ථිකයක් ලෙස වර්ගීකරණය කරයි. එය අප්‍රිකානු කලාපයේ වඩාත්ම තරඟකාරී සහ වඩාත්ම සංවර්ධිත ආර්ථිකයන් අතර වේ. රට සුබසාධන රාජ්‍යයකි. රජය නොමිලේ විශ්ව සෞඛ්‍ය සේවාව, තෘතීයික මට්ටම දක්වා නොමිලේ අධ්‍යාපනය සහ සිසුන්, ජ්‍යෙෂ්ඨ පුරවැසියන් සහ ආබාධිතයන් සඳහා නොමිලේ පොදු ප්‍රවාහනය සපයයි. අප්‍රිකානු රටවල් හා සසඳන විට මුරුසිය නිරන්තරයෙන්ම සාමකාමී රටක් ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇත.

අනෙකුත් මස්කරීන් දූපත් සහ විශේෂයෙන්ම කාර්ගාඩෝස් කැරජෝස් ෂෝල්ස් සමග, මුරුසිය  එහි ජෛවවිවිධ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ සහ එහි ආවේණිකත්වය සඳහා ප්‍රසිද්ධය. ප්‍රධාන දූපත ඩෝඩෝගේ අභාවය සඳහා ප්‍රසිද්ධය, එය තවත් කුරුළු විශේෂ කිහිපයක් සමඟ මිනිස් ජනාවාස වීමෙන් පසු ඉක්මනින් වඳ වී ගියේය. එකෝ පැරකීට්, මුරුසිය කෙස්ට්‍රල් සහ රෝස පරෙවියා වැනි අනෙකුත් ආවේණික සතුන් නොනැසී පවතින අතර දැඩි හා සාර්ථක සංරක්ෂණ ප්‍රයත්නයන්ට යටත් වේ.

## නිරුක්තිය 
ඉතිහාසය

## ඉතිහාසය 
### මුල් ඉතිහාසය 
### ප්‍රංශ මුරුසිය (1715-1810) 
### බ්‍රිතාන්‍ය මුරුසිය (1810–1968) 
### ස්වාධීනත්වය (1968 සිට) 
### ජනරජය (1992 සිට) 
## භූගෝලය 
### මුරුසි දිවයින 
### රොඩ්රිගස් දූපත 
### චාගෝස් දූපත් සමූහය 
### ශාන්ත බ්‍රැන්ඩන් 
### අගලෙගා දූපත් 
### ට්‍රොමෙලින් 
### වනජීවී 
## චාගෝස් දූපත් සමූහය භෞමික ආරවුල 
## පරිසරය සහ දේශගුණය 
### ජෛව විවිධත්වය 
## රජය සහ දේශපාලනය 
### පරිපාලන උප අංශ 
### යුධ 
### විදේශ සබඳතා 
### නීති පද්ධතිය 
## ජනවිකාසය 
### ආගම් 
### භාෂා 
## අධ්‍යාපනය 
## ආර්ථිකය 
### මූල්‍යමය සේවා 
### සංචාරක 
### ප්‍රවාහනය 
### තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණය (ICT) 
## සංස්කෘතිය 
### කලාව 
### නිර්මාණ ශිල්පය 
### සාහිත්‍යය 
### මාධ්‍ය 
### සංගීතය 
### ආහාර පිසීම 
### නිවාඩු සහ උත්සව 
### ක්‍රීඩා 
## සටහන් 
## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්
ප්‍රවර්ගය:සමුහාණ්ඩු
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය