සෝමාලිලන්තයේ භූගෝලය

### පිහිටීම සහ වාසස්ථාන 
thumb|සෝමාලිලන්තයේ භූගෝලීය සිතියම
සෝමාලිලන්තය පිහිටා ඇත්තේ පිළිගත් සෝමාලියාවේ වයඹ දෙසින් ය. එය 08°N සහ 11°30'N අතර, සහ 42°30'E සහ 49°00'E අතර පිහිටා ඇත. භූමි ප්‍රමාණය අනුව, සෝමාලිලන්තයට වර්ග කිලෝමීටර් 176,120 (වර්ග සැතපුම් 68,000) ක වපසරියක් ඇත. මෙම වෙරළ තීරය ඉතියෝපියානු සෙරික් තෘණ බිම් සහ පඳුරු පරිසර කලාපයේ කොටසකි.

කැල් මැඩෝව් යනු රටේ නැගෙනහිර කොටසේ පිහිටි කඳු වැටියකි. එරිගාවෝ හි වයඹ දෙසින් සිට අසල්වැසි සෝමාලියාවේ බොසාසෝ නගරයට බටහිර දෙසින් කිලෝමීටර කිහිපයක් දක්වා විහිදේ, එය මීටර 2,416 (අඩි 7,927) පමණ උන්නතාංශයක පිහිටා ඇති සෝමාලිලන්තයේ උසම කඳු මුදුන වන ෂිම්බිරිස් දක්වයි. කර්කාර් කඳුකරයේ රළු නැගෙනහිර-බටහිර පරාසයන් ද පිහිටා ඇත්තේ ඒඩන් බොක්ක මුහුදු තීරයේ අභ්‍යන්තරයටය. මධ්‍යම ප්‍රදේශ වල,
ගොනුව:Lamadayawaterfalls6.jpg|ලමදය යනු කැල් මැඩෝව් කඳු පන්තියේ පිහිටා ඇති දිය ඇලි වේ.
ගොනුව:Somalia_(Somaliland)(168).jpg|සෝමාලිලන්තයේ ගම්බද
ගොනුව:Almadow_Overview.JPG|ආවේණික විශේෂ රාශියකට නිවහන වන කැල් මැඩෝ කඳුකරයේ දර්ශනය
ගොනුව:Somaliland_(6790659460)_(2).jpg|බර්බෙරා වෙරළ
ගොනුව:Sacadin.jpg|සැකැඩින්, සීලා දූපත් සමූහය

### දේශගුණය 
thumb|Köppen දේශගුණික වර්ගීකරණයේ සෝමාලිලන්ත සිතියම
සෝමාලිලන්තය සමකයට උතුරින් පිහිටා ඇත. එය අර්ධ ශුෂ්ක වේ. සාමාන්‍ය දෛනික උෂ්ණත්වය 25 සිට 35 °C (77 සිට 95 °F) දක්වා පරාසයක පවතී. සූර්යයා වසරකට දෙවරක් සිරස් අතට ඉහළින් ගමන් කරයි, අප්රේල් සහ අගෝස්තු හෝ සැප්තැම්බර් මාසවලදී. සෝමාලිලන්තය ප්‍රධාන භූගෝලීය කලාප තුනකින් සමන්විත වේ: වෙරළබඩ තැන්න (ගුබාන්), වෙරළ තීරය (ඕගෝ) සහ සානුව (හවුඩ්). වෙරළබඩ තැනිතලාව යනු අධික උෂ්ණත්වයක් සහ අඩු වර්ෂාපතනයක් සහිත කලාපයකි. කලාපයේ ගිම්හාන උෂ්ණත්වය පහසුවෙන් සාමාන්‍ය 100 °F (38 °C) ඉක්මවයි. කෙසේ වෙතත්, ශීත ඍතුවේ දී උෂ්ණත්වය අඩු වන අතර, කලාපයේ මිනිසුන් සහ පශු සම්පත් යන දෙකම නාටකාකාර ලෙස වැඩි වේ.

වෙරළ තීරය (ඕගෝ) යනු ගුබන් නගරයට ආසන්නව දකුණින් පිහිටි උස් සානුවකි. එහි උන්නතාංශය බටහිරින් මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 6,000 (මීටර් 1,800) සිට නැගෙනහිරින් අඩි 7,000 (මීටර් 2,100) දක්වා පරාසයක පවතී. කලාපය තුළ සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වුවද වර්ෂාපතනය ගුබන් වලට වඩා එහි අධික වේ. සානුව (හවුඩ්) කලාපය ඕගෝ පරාසයට දකුණින් පිහිටා ඇත. මතුපිට ජලය පවතින තෙත් සමයේදී එය සාමාන්‍යයෙන් වැඩි ජනාකීර්ණ වේ. එය තෘණ වගාව සඳහා ද වැදගත් ප්‍රදේශයකි. සෝමාලිලන්ත වැසියන් වසරේ සෘතු හතරක් හඳුනා ගනී; GU සහ හගා එම අනුපිළිවෙලින් වසන්ත හා ගිම්හානය සමන්විත වන අතර, ඩේර් සහ ජිලාල් පිළිවෙලින් සරත් සහ ශීත ඍතුවට අනුරූප වේ.

සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතන වර්ෂාපතනය මිලිමීටර 446 (අඟල් 17.6 ) වන අතර රටේ සමහර ප්‍රදේශවල වැසි මැනීමේ හැකියාව අනුව, එයින් වැඩි ප්‍රමාණයක් ලැබෙන්නේ ගු සහ දයාර් කාලවලදීය. පළමු, හෝ ප්‍රධාන, වැසි සමය (මාර්තු අග, අප්‍රේල්, මැයි සහ ජූනි මුල) වන ගු, ඕගෝ පරාසය සහ හවුඩ් අධික වර්ෂාපතනය අත්විඳින ස්ථානයයි. මෙය නැවුම් තෘණ සහ බහුල මතුපිට ජලයේ කාල පරිච්ඡේදයයි. එය පශු සම්පත් අභිජනන කාලය ද වේ. හගා (ජූනි අග සිට අගෝස්තු දක්වා) සාමාන්‍යයෙන් වියලි වේ, නමුත් බොහෝ විට ඕගෝ පරාසයේ තැනින් තැන වැසි ඇත, මේවා කරන් වැසි ලෙස හැඳින්වේ. හගා රටේ බොහෝ ප්‍රදේශවල උණුසුම් හා සුළං සහිත වේ. දළ වශයෙන් සරත් සමයට අනුරූප වන දයාර් (සැප්තැම්බර්, ඔක්තෝබර් සහ නොවැම්බර් මුල), දෙවන හෝ සුළු, තෙත් සමය වේ; වර්ෂාපතන ප්‍රමාණය සාමාන්‍යයෙන් ගු වලට වඩා අඩුය. ජිලාල් නොහොත් ශීත ඍතුව, වසරේ සිසිල් සහ වියළිම මාසවල (නොවැම්බර් අග සිට මාර්තු මුල දක්වා) වැටේ. පිපාසයෙන් පෙළෙන සමයකි. හවුඩ් ශීත ඍතුවේ දී පාහේ වර්ෂාපතනයක් නොලැබේ. "හේස්" ලෙස හඳුන්වන ගුබන් කලාපයේ වර්ෂාපතනය දෙසැම්බර් සිට පෙබරවාරි දක්වා පැමිණේ. රටේ ආර්ද්‍රතාවය වියළි කාලවලදී 63% සිට තෙත් සමයේදී 82% දක්වා වෙනස් වේ.

### වනජීවී 
සෝමාලිලන්තයේ වන ජීවීන්ට සෝමාලිලන්තයේ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ ඇතුළත් වන අතර එය සෞම්‍ය සහ නිවර්තන කලාප අතර රට පිහිටීම නිසා අතිශයින් විවිධ වේ. සෝමාලිලන්තය රතු මුහුදෙන් මායිම් වේ. වෙරළාසන්න ප්‍රදේශය සාගරයට ආසන්නව පිහිටා ඇති නිසා එහි තෙතමනය වැඩිය. සෝමාලිලන්තය පක්ෂි විශේෂ 727කට අධික සංඛ්‍යාවකට නිවහන වන අතර ක්ෂීරපායී විශේෂ 177කට අධික ප්‍රමාණයකට හිමිකම් කියයි.

සෝමාලිලන්තය ෂිටිම් ගස්වල සිට කුරුල්ලන්, විශාල බළලුන් සහ උරගයින් විශාල හා කුඩා විවිධ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂවල නිවහන වේ.

සමහර ප්‍රදේශවල කඳුකරය පිරකැන්තා, ජැස්මින්, පොයින්සෙට්ටියා වැනි පඳුරු සහ විවිධ සදාහරිත ශාක වර්ග වලින් වැසී ඇත. කරවල, කරකැවිල්ල, එනසාල්, කොත්තමල්ලි, සුවඳ දුම්, සුවඳ ලාටු සහ රතු ගම්මිරිස් බහුලව දක්නට ලැබේ.

## මූලාශ්‍ර