ග්වාඩලූප් හි භූගෝලය

ග්වාඩලූප් යනු දූපත් 12 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත දූපත් සමූහයක් වන අතර, ඊසානදිග කැරිබියානු මුහුද බටහිර අත්ලාන්තික් සාගරයට හමු වන ස්ථානයේ පිහිටා ඇති දූපත් සහ පාෂාණ ද ඇත. එය පිහිටා ඇත්තේ අර්ධ වශයෙන් ගිනිකඳු දූපත් චාපයක් වන ලෙස්සර් ඇන්ටිලස් හි උතුරු කොටසේ ලීවර්ඩ් දූපත් වල ය. උතුරට ඇන්ටිගුවා සහ බාබුඩා සහ මොන්ට්සෙරාට් හි බ්‍රිතාන්‍ය විදේශීය ප්‍රදේශය පිහිටා ඇති අතර ඩොමිනිකා දකුණට පිහිටා ඇත.

ප්‍රධාන දූපත් දෙක වන්නේ බාස්-ටෙරේ (බටහිර) සහ ග්‍රෑන්ඩ්-ටෙරේ (නැගෙනහිර) වන අතර ඒවා ඉහළින් පෙනෙන පරිදි සමනල හැඩයක් සාදයි, ඒවායේ 'පියාපත්' දෙක , රිවියර් සාලී සහ පෙටිට් කල්-ඩි-සැක් මැරින් (ceb; fr) මගින් වෙන් කරනු ලැබේ. ග්වාඩලූප් හි භූමි මතුපිටින් අඩකට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් බාස්-ටෙරේ කිලෝමීටර 847.8 කින් සමන්විත වේ. ඊට වෙනස්ව, ග්‍රෑන්ඩ්-ටෙරේ බොහෝ දුරට පැතලි වන අතර උතුරට පාෂාණමය වෙරළ තීරයන්, මධ්‍යයේ අක්‍රමවත් කඳු, නිරිත දෙසින් කඩොලාන සහ දකුණු වෙරළ දිගේ කොරල් පර වලින් ආරක්ෂා වූ සුදු වැලි වෙරළ තීරයන් ඇත.

මාරි-ගලන්ට් යනු තුන්වන විශාලතම දූපත වන අතර, පසුව ඊසානදිග බෑවුම් සහිත හුණුගල් සානුවක් වන ලා ඩෙසිරේඩ් පිහිටා ඇති අතර එහි උසම ස්ථානය මීටර් 275 (අඩි 902) වේ. දකුණට වන්නට පිහිටා ඇත්තේ අයිල්ස් ඩි පෙටිට්-ටෙරේ වන අතර එය දූපත් දෙකක් (ටෙරේ ඩි හෝට් සහ ටෙරේ ඩි බාස්) වන අතර එය කිලෝමීටර 2 කි. ලෙස්සර් ඇන්ටිලස් කැරිබියානු තහඩුවේ පිටත කෙළවරේ පිහිටා ඇති අතර, ග්වාඩලූප් යනු ලෙස්සර් ඇන්ටිලස් ගිනිකඳු චාපයේ පිටත චාපයේ කොටසකි. බොහෝ දූපත් නිර්මාණය වී ඇත්තේ ලෙස්සර් ඇන්ටිලස් උපග්‍රහණ කලාපයේ කැරිබියානු තහඩුව යටතේ අත්ලාන්තික් තහඩුවේ සාගර කබොල යටත් කිරීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ය. මෙම ක්‍රියාවලිය අඛණ්ඩව සිදුවන අතර කලාපයේ ගිනිකඳු සහ භූමිකම්පා ක්‍රියාකාරකම් සඳහා වගකිව යුතුය. ග්වාඩලූප් බහු ගිනි කඳු වලින් සෑදී ඇති අතර, ඉන් ලා ග්‍රෑන්ඩ් සෞෆ්‍රියර් පමණක් වඳ වී ගොස් නොමැත. එහි අවසන් පිපිරීම 1976 දී සිදු වූ අතර, එය බාස්-ටෙරේ හි දකුණු කොටස ඉවත් කිරීමට හේතු විය. පිපිරීමෙන් පසු මාස ​​තුනහමාරක් පුරා පුද්ගලයින් 73,600 ක් අවතැන් විය.

K–Ar කාල නිර්ණය කිරීමෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ බාස්-ටෙරේ දූපතේ උතුරු ස්කන්ධ තුන වසර මිලියන 2.79 ක් පැරණි බවයි. පසුගිය වසර 650,000 තුළ ගිනි කඳු කොටස් කඩා වැටී ඛාදනය වූ අතර, ඉන් පසුව සැන්ස් ටචර් ගිනි කන්ද කඩා වැටුණු ප්‍රදේශයේ වර්ධනය විය. බාස්-ටෙරේ දූපතේ උතුරේ ඇති ගිනි කඳු ප්‍රධාන වශයෙන් ඇන්ඩීසයිට් සහ බාසල්ටික් ඇන්ඩීසයිට් නිපදවීය. අඳුරු හෝ "කළු" වැලි සහිත වෙරළ කිහිපයක් තිබේ.

ග්‍රෑන්ඩ්-ටෙරේ සහ මාරි-ගැලන්ට් හි ඉයෝසීන් සිට ඔලිගොසීන් දක්වා ගිනිකඳු ඒකක වලින් සමන්විත බිම් මහලක් ඇත, නමුත් දෘශ්‍යමාන පිටාර ගැලීම් නොමැත. ග්‍රෑන්ඩ්-ටෙරේ හි, ඉහළින් ඇති කාබනේට් වේදිකාව මීටර් 120 ක ඝනකමකින් යුක්ත වේ.

1989 දී, හියුගෝ සුළි කුණාටුව දූපත් සමූහයේ දූපත් වලට දැඩි හානියක් සිදු කළ අතර ප්‍රාදේශීය වැසියන්ගේ මතකයේ ගැඹුරු සලකුණක් තැබීය. 1995 දී, සති තුනකටත් අඩු කාලයකදී (අයිරිස්, ලුයිස් සහ මර්ලින්) සුළි කුණාටු තුනක් දූපත් සමූහයට පහර දුන්නේය. අනෙකුත් කැපී පෙනෙන සුළි කුණාටු අතරට 1928 දී ඔකීචෝබි, 1965 දී බෙට්සි, 1964 දී ක්ලියෝ, 1966 දී ඉනෙස් සහ 2017 දී ඉර්මා සහ මරියා ඇතුළත් වේ.

### වෘක්ෂලතා 
සාරවත් ගිනිකඳු පස, අධික වර්ෂාපතනය සහ උණුසුම් දේශගුණයක් සහිතව, බාස්-ටෙරේ හි වෘක්ෂලතාදිය සශ්‍රීක වේ. දිවයිනේ වනාන්තර බොහොමයක් බාස්-ටෙරේ හි පිහිටා ඇති අතර, එහි මහෝගනී, යකඩ දැව සහ චෙස්නට් ගස් වැනි විශේෂ අඩංගු වේ.

මීට අමතරව, 2018 මාර්තු මාසයේදී එළිදැක්වූ ChlEauTerre අධ්‍යයනයෙන් නිගමනය වන්නේ "ග්‍රෑන්ඩ්-ටෙරේ හි විශ්ලේෂණය කරන ලද ජල පෝෂක ප්‍රදේශවලින් 79% ක් සහ බාස්-ටෙරේ හි 84% ක්" තුළ විවිධ මානව විද්‍යාත්මක අණු 37 ක් (එයින් අඩකට වඩා ක්ලෝර්ඩෙකෝන් වැනි දැන් තහනම් කර ඇති පළිබෝධනාශකවල අපද්‍රව්‍ය වලින් පැමිණේ) සොයා ගත් බවයි. ග්වාඩලූප් ජල කාර්යාලයේ වාර්තාවක සඳහන් වන්නේ 2019 දී "ජල මූලාශ්‍රවල සාමාන්‍යකරණය වූ හායනයක්" ඇති බවයි.

සියල්ල තිබියදීත්, දූපත් වල සමහර ප්‍රදේශවල වෘක්ෂලතා සහ භූ දර්ශනය සංරක්ෂණය කර ඇති සහ සංචාරක ව්‍යාපාරය සඳහා සංවේදී වත්කමක් වන මෙම පරිසරයන් සංරක්ෂණය කිරීමට කැමැත්තක් ඇත. මෙම ප්‍රදේශ අර්ධ වශයෙන් ආරක්ෂා කර ඇති අතර ZNIEFF ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත, සමහර විට ස්වභාව රක්ෂිත තත්ත්වය ඇති අතර, ගුහා කිහිපයක් ආරක්ෂිත චිරොප්ටෙරාන් වලට නිවහන වේ.
ග්වාඩලූප් ජාතික වනෝද්‍යානය 1989 පෙබරවාරි 20 වන දින නිර්මාණය කරන ලදී. 1992 දී, යුනෙස්කෝවේ අනුග්‍රහය යටතේ, ග්වාඩලූප් දූපත් සමූහයේ ජෛවගෝල රක්ෂිතය (Réserve de biosphère de l'archipel de la Guadeloupe) නිර්මාණය කරන ලදී. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, 1993 දෙසැම්බර් 8 වන දින, ග්‍රෑන්ඩ් කල්-ඩි-සැක් හි සමුද්‍ර භූමිය ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් ඇති තෙත් බිමක් ලෙස ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මේ අනුව, දිවයින වඩාත්ම ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ සහිත විදේශීය දෙපාර්තමේන්තුව බවට පත්විය.

### භූමිකම්පා සහ සුනාමි 
මෙම දූපත් සමූහය ලා බැරේ හෝ ලා කැඩෝ වැනි භූ විද්‍යාත්මක දෝෂ රාශියකින් හරස් වී ඇති අතර, ගැඹුරින්, මවුලේ සහ ලා ඩෙසිරේඩ් ඉදිරිපිට ඩෙසිරේඩ් දෝෂය ආරම්භ වන අතර, මාරියා-ගලන්ටේ උතුරට සහ ග්‍රෑන්ඩ්-ටෙරේට දකුණට අතර මාරියා ගැලන්ටේ දෝෂය ආරම්භ වේ. මෙම භූ විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ නිසා, ග්වාඩලූප් දෙපාර්තමේන්තුවේ දූපත් ප්‍රංශයේ භූ කම්පන කලාපකරණයට අනුව කලාප III ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇති අතර නිශ්චිත අවදානම් වැළැක්වීමේ සැලැස්මකට යටත් වේ.

1843 දී අඩු ඇන්ටිලස් හි ඇති වූ භූමිකම්පාව අද දක්වාම දන්නා වඩාත්ම ප්‍රචණ්ඩකාරී භූමිකම්පාවයි. එය දහසකට වැඩි පිරිසකගේ මරණයට මෙන්ම පොයින්ට්-ඒ-පිට්‍රේ හි විශාල හානියක් සිදු කළේය.

2004 නොවැම්බර් 21 වන දින, දෙපාර්තමේන්තුවේ දූපත්, විශේෂයෙන් ලෙස් සෙන්ටෙස් දූපත් සමූහය, රිච්ටර් පරිමාණයෙන් 6.3 ක ප්‍රබල භූමිකම්පාවකින් සෙලවී ගිය අතර එය එක් පුද්ගලයෙකුගේ මරණයට මෙන්ම පුළුල් ද්‍රව්‍යමය හානියක් ද ඇති කළේය.

### දිය ඇලි 
ග්වාඩලූප් හි දිය ඇලි 100 ක් ඇත. වඩාත් ප්‍රසිද්ධ හෝ සංචාරය කරන ලද සමහරක් අතරට ඇකොමැට් දිය ඇල්ල (සවුට් ඩි එල්'අකොමැට්), කාබට් දිය ඇල්ල (චූට්ස් ඩු කාබට්), පොකිරිස්සන් දිය ඇල්ල (කැස්කැඩ් ඕක්ස් එක්‍රෙවිස්සස්) සහ ලෙසාර්ඩ් දිය ඇලි (සවුත් ඩි ලා ලෙසාර්ඩ්) ඇතුළත් වේ. සියලුම දිය ඇලි පිහිටා ඇත්තේ බාස්-ටෙරේ දූපතේ ය.

## යොමු කිරීම්