සමන්තපාසාදිකාව

ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුදහම සහ විනය පිටකය සම්බන්ධයෙන් ඉතාමත් වැදගත් මූලාශ්‍රයක් වන සමන්තපාසාදිකාව පිළිබඳ විස්තර පහත දැක්වේ.

සමන්තපාසාදිකාව යනු කුමක්ද?
සමන්තපාසාදිකාව යනු බුදුදහමේ විනය පිටකයට ලියන ලද අටුවාව (අර්ථකථනය) වේ. "සමන්තපාසාදිකා" යන්නෙහි තේරුම "සර්වප්‍රකාරයෙන්ම ප්‍රසාදය ගෙන දෙන" යන්නයි.

1. කර්තෘත්වය සහ කාලය
කර්තෘ: මෙය ක්‍රි.ව. 5 වන සියවසේදී ලංකාවට පැමිණි මහා විහාරීය භදන්තාචාර්ය බුද්ධඝෝෂ හිමියන්ගේ කෘතියකි.

පදනම: බුද්ධඝෝෂ හිමියන් මෙය රචනා කළේ එකල හෙළ බසින් තිබූ "මහා අට්ඨකථා", "කුරුන්දි අට්ඨකථා" සහ "මහා පච්චරී අට්ඨකථා" වැනි මූලාශ්‍ර පාදක කරගෙන පාලි භාෂාවෙනි.

2. අන්තර්ගතය සහ ව්‍යුහය
විනය පිටකයේ ඇති පහත සඳහන් ප්‍රධාන කොටස් සඳහා මෙහි අර්ථකථන සපයා ඇත:

පාරාජිකා පාලි

පාචිත්තිය පාලි

මහාවග්ග පාලි

චුල්ලවග්ග පාලි

පරිවාර පාලි

මෙහි විශේෂම කොටස වන්නේ ආරම්භයේ ඇති "බාහිර නිදාන වර්ණනාව" යි. එහි බුදුන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑමේ සිට මහින්දාගමනය දක්වා වූ ශාසනික ඉතිහාසයත්, ධර්ම සංගායනා පිළිබඳ තොරතුරුත් ඉතා විස්තරාත්මකව ඇතුළත් වේ.

3. ඓතිහාසික වැදගත්කම
සමන්තපාසාදිකාව හුදෙක් ආගමික පොතක් පමණක් නොව, එය ඉතිහාසය හැදෑරීමට ඇති ප්‍රබල මූලාශ්‍රයකි:

ශාසන ඉතිහාසය: ධර්ම සංගායනා, අශෝක අධිරාජයාගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සහ මිහිඳු හිමියන් ලංකාවට පැමිණීම ගැන තොරතුරු මෙහි ඇත.

සමාජීය තොරතුරු: එකල පැවති රජවරුන්, නීති රීති, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, ඇඳුම් පැළඳුම් සහ ආහාර පාන වැනි සමාජීය කරුණු රැසක් මෙහි අන්තර්ගත වේ.

භාෂාමය අගය: හෙළ අටුවා සාහිත්‍යය පාලි භාෂාවට පරිවර්තනය වූ ආකාරය වටහා ගැනීමට මෙය උපකාරී වේ.

4. විනය නීති පිළිබඳ අර්ථකථනය
භික්ෂු භික්ෂුණීන් වහන්සේලා විනය ශික්ෂාපද ආරක්ෂා කළ යුතු ආකාරයත්, විනය කර්ම සිදුකරන ආකාරයත් මෙහි ඉතා පැහැදිලිව විග්‍රහ කර ඇත. විශේෂයෙන් විනය ගැටලු (විනිශ්චය) නිරාකරණය කිරීමේදී මෙය ප්‍රධානතම මූලාශ්‍රය ලෙස අදටත් සැලකේ.

සටහන: චීන භාෂාවට පවා මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී (ක්‍රි.ව. 489 දී පමණ) 'සන්තේ සුදස්සන' නමින් පරිවර්තනය කර තිබීමෙන් මෙහි ඇති ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම පැහැදිලි වේ.

සමන්තපාසාදිකාවේ ඇති බාහිර නිදාන වර්ණනාව යනු ලංකාවේ සහ ඉන්දියාවේ ශාසන ඉතිහාසය ගොඩනැගීමේදී භාවිත කරන ප්‍රධානතම මූලාශ්‍රයයි. එහි ඇතුළත් වැදගත්ම කරුණු මෙන්න:

1. ධර්ම සංගායනා පිළිබඳ විස්තර
බුදුන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑමෙන් පසු ධර්මය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා පවත්වන ලද සංගායනා තුන පිළිබඳව ඉතා පැහැදිලි විස්තරයක් මෙහි දැක්වේ:

ප්‍රථම සංගායනාව: රජගහ නුවරදී මහා කාශ්‍යප රහතන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් පැවැත්වීම.

ද්විතීක සංගායනාව: වෛශාලියේදී "දස වස්තුව" පදනම් කරගෙන පැවැත්වීම.

තෘතීක සංගායනාව: අශෝක අධිරාජයාගේ කාලයේ පැළලුප් නුවරදී මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස රහතන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් පැවැත්වීම.

2. අශෝක අධිරාජයා සහ ධර්ම ප්‍රචාරය
අශෝක රජු බුදුදහම වැළඳගත් ආකාරය සහ රටවල් නවයකට (9) ධර්ම දූතයන් පිටත් කර හැරීම පිළිබඳව "දීපවංශයට" හා "මහාවංශයට" වඩා ඇතැම් විට විස්තරාත්මක තොරතුරු මෙහි හමුවේ.

3. මහින්දාගමනය සහ ශාසන ප්‍රතිෂ්ඨාපනය
මිහිඳු හිමියන් ලංකාවට පැමිණි ආකාරය, දේවානම්පියතිස්ස රජු හමුවීම සහ ලංකාවේ බුදුසමය මුල් බැසගත් ආකාරය මෙහි ඉතා රමණීය ලෙස විස්තර කර ඇත. විශේෂයෙන්:

මිහින්තලයේදී සිදු වූ සාකච්ඡාව.

මහා විහාරය පූජා කිරීම.

සංඝමිත්තා තෙරණිය වැඩමවීම සහ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ වැඩමවීම.

4. විනය පරම්පරාව
බාහිර නිදානයේ ඇති සුවිශේෂී කරුණක් නම්, ඉන්දියාවේ සිට ලංකාවට විනය ධර්මය රැගෙන ආ ආචාර්ය පරම්පරාව (උපාලි තෙරුන්ගේ සිට) නම් වශයෙන් සඳහන් කර තිබීමයි. මෙය ශාසනයේ විශ්වාසනීයත්වය තහවුරු කිරීමට ඉවහල් වේ.

5. ලංකාවේ ප්‍රථම සංගායනාව
ලංකාවේදී අරිට්ඨ කුමරු ඇතුළු පිරිස විසින් විනය පිටකය සජ්ඣායනා කරමින් ලාංකීය භික්ෂූන් විනයෙහි දක්ෂ බව පෙන්වූ ආකාරය (ථූපාරාමයේදී සිදු වූ විනය සංගායනාව) මෙහි සවිස්තරව දැක්වේ.

ඇයි මෙය මෙතරම් වැදගත් වන්නේ?
බොහෝ ඉතිහාසඥයන් පවසන්නේ මහාවංශය වැනි වංශකථා ලියැවීමටත් පෙර, ලංකාවේ පැවති "සීහල අට්ඨකථා" වල තිබූ ඓතිහාසික තොරතුරු බුද්ධඝෝෂ හිමියන් පාලියට නැගූ නිසා, මෙය ඉතාම විශ්වාසදායක ඉතිහාස මූලාශ්‍රයක් බවයි.