ආර්මේනියාව

**ආර්මේනියාව**, නිල වශයෙන් **ආර්මේනියා ජනරජය**, යනු බටහිර ආසියාවේ ආර්මේනියානු උස්බිම් වල ගොඩබිම් සහිත රටකි. එය කොකේසස් කලාපයේ කොටසක් වන අතර බටහිරින් තුර්කිය, උතුරින් ජෝර්ජියාව, නැගෙනහිරින් අසර්බයිජානය සහ ඉරානය සහ දකුණින් නක්චිවන් හි අසර්බයිජානියානු බාහිර ප්‍රදේශය මායිම් වේ. යෙරෙවන් අගනුවර, විශාලතම නගරය සහ මූල්‍ය මධ්‍යස්ථානය වේ.

ආර්මේනියානු උස්බිම් හයාසා-අසි, ෂුප්‍රියා සහ නයිරි ජනයාගේ නිවහන වී ඇත. අවම වශයෙන් ක්‍රි.පූ. 600 වන විට, ඉන්දු-යුරෝපීය භාෂාවක් වන ප්‍රෝටෝ-ආර්මේනියානු භාෂාවේ පෞරාණික ආකාරයක් ආර්මේනියානු උස්බිම් වලට ව්‍යාප්ත වී තිබුණි. පළමු ආර්මේනියානු රාජ්‍යය උරාර්ටු ක්‍රි.පූ. 860 දී පිහිටුවන ලද අතර ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවස වන විට එය ආර්මේනියාවේ සැට්‍රැපි විසින් ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී. ක්‍රි.පූ. 1 වන සියවසේදී මහා ටයිග්‍රේන්ස් යටතේ ආර්මේනියා රාජධානිය එහි උච්චතම ස්ථානයට ළඟා වූ අතර ක්‍රි.ව. 301 දී ක්‍රිස්තියානි ධර්මය නිල ආගම ලෙස පිළිගත් ලොව පළමු රාජ්‍යය බවට පත්විය. ආර්මේනියාව තවමත් ලෝකයේ පැරණිතම ජාතික පල්ලිය වන ආර්මේනියානු අපෝස්තලික පල්ලිය රටේ ප්‍රාථමික පුරාණ ආගමික ආයතනය ලෙස පිළිගනී. ආර්මේනියානු රාජධානිය 5 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී පමණ බයිසැන්තියානු සහ සසානියානු අධිරාජ්‍යයන් අතර බෙදී ගියේය. බග්‍රතුනි රාජවංශය යටතේ, ආර්මේනියාවේ බග්‍රැටිඩ් රාජධානිය 1045 දී වැටීමට පෙර 9 වන සියවසේදී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. ආර්මේනියානු ප්‍රාන්තයක් සහ පසුව රාජධානියක් වූ සිලිසියානු ආර්මේනියාව 11 වන සහ 14 වන සියවස් අතර මධ්‍යධරණී මුහුදේ වෙරළ තීරයේ පිහිටා තිබුණි.

16 වන සහ 19 වන සියවස් අතර, නැගෙනහිර ආර්මේනියාව සහ බටහිර ආර්මේනියාවෙන් සමන්විත සාම්ප්‍රදායික ආර්මේනියානු නිජබිම ඔටෝමාන් සහ පර්සියානු අධිරාජ්‍යයන්ගේ පාලනයට යටත් වූ අතර, සියවස් ගණනාවක් පුරා ඔවුන් දෙදෙනාගෙන් එක් අයෙකු විසින් නැවත නැවතත් පාලනය කරන ලදී. 19 වන සියවස වන විට, නැගෙනහිර ආර්මේනියාව රුසියානු අධිරාජ්‍යය විසින් යටත් කර ගන්නා ලද අතර බටහිර ආර්මේනියාවේ වැඩි කොටසක් ඔටෝමාන් පාලනය යටතේ පැවතුනි. පළමු ලෝක යුද්ධයේදී ආර්මේනියානු ජන සංහාරයේදී මිලියන 1.5 ක් දක්වා ආර්මේනියානුවන් ක්‍රමානුකූලව සමූලඝාතනය කරන ලදී. 1918 දී, රුසියානු විප්ලවයෙන් පසුව, රුසියානු නොවන සියලුම රටවල් රුසියානු අධිරාජ්‍යය පැවතීම නැවැත්වීමෙන් පසු ඔවුන්ගේ නිදහස ප්‍රකාශ කළ අතර එය පළමු ආර්මේනියා ජනරජය පිහිටුවීමට හේතු විය. 1920 වන විට, රාජ්‍යය ආර්මේනියානු සෝවියට් සමාජවාදී ජනරජය ලෙස සෝවියට් සංගමයට ඇතුළත් කරන ලදී. සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමේදී 1991 දී අද ආර්මේනියා ජනරජය ස්වාධීන විය.

නූතන ආර්මේනියාව ඒකීය, බහු-පක්ෂ, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජාතික රාජ්‍යයකි. එය සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටක් වන අතර 2023 වන විට මානව සංවර්ධන දර්ශකයේ 69 වන ස්ථානයේ සිටී. එහි ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන් කාර්මික නිමැවුම් සහ ඛනිජ නිස්සාරණය මත පදනම් වේ. ආර්මේනියාව භූගෝලීය වශයෙන් දකුණු කොකේසස් හි පිහිටා ඇති අතර, එය යුරෝපයේ කොටසක් ලෙස සලකන අතර එය සාමාන්‍යයෙන් භූ දේශපාලනික වශයෙන් යුරෝපීය ලෙස සැලකේ. යුරෝපයේ ආරක්ෂාව සහ සහයෝගීතා සංවිධානය, යුරෝපීය කවුන්සිලය, නැගෙනහිර හවුල්කාරිත්වය, යුරෝ පාලනය, යුරෝපීය කලාප සභාව සහ ප්‍රතිසංස්කරණය සහ සංවර්ධනය සඳහා වූ යුරෝපීය බැංකුව ඇතුළු යුරෝපීය සංවිධාන ගණනාවක සාමාජිකයෙකු මෙම රටයි. ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව, සාමූහික ආරක්ෂක ගිවිසුම් සංවිධානය, යුරේසියානු ආර්ථික සංගමය සහ යුරේසියානු සංවර්ධන බැංකුව ඇතුළු යුරේසියාව පුරා ඇතැම් කලාපීය කණ්ඩායම්වල ආර්මේනියාව සාමාජිකයෙකි. 2023 දී වටලෑමකින් සහ මිලිටරි ප්‍රහාරයකින් අසර්බයිජානය කලාපය නැවත සංස්ථාගත කරන තෙක්, 1991 දී අසර්බයිජානයෙන් වෙන් වූ, කලක් තථ්‍ය ස්වාධීන ආර්ට්සාක් ජනරජයට (නගෝර්නෝ-කරබාක්) ආර්මේනියාව සහාය දැක්වීය.

## නිරුක්තිය 
## ඉතිහාසය 
### ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය 
### පෞරාණිකත්වය 
### මධ්‍යතන යුගය 
### මුල් නූතන යුගය 
### පළමු ලෝක යුද්ධය සහ ආර්මේනියානු ජන සංහාරය 
### පළමු ආර්මේනියානු ජනරජය 
### සෝවියට් ආර්මේනියාව 
#### සෝවියට්කරණයෙන් ස්ටැලින්වාදයට 
#### මහා දේශප්‍රේමී යුද්ධය සහ පශ්චාත් යුධ සමය 
#### ග්ලාස්නොස්ට් සහ පෙරස්ත්‍රොයිකා 
### පශ්චාත් සෝවියට් නිදහස 
### 21 වන සියවස 
#### 2023 නාගෝර්නෝ-කරබාක්හි අසර්බයිජානියානු ප්‍රහාරය 
## භූගෝලය 
### භූ ලක්ෂණය 
### දේශගුණය 
### පරිසරය 
## රජය සහ දේශපාලනය 
### විදේශ සබඳතා 
### හමුදා 
### මානව අයිතිවාසිකම් සහ නිදහස 
### පරිපාලන අංශ 
## ආර්ථිකය 
### විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය 
## ජන විකාශනය 
### නගර 
### ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 
### භාෂා 
### ආගම 
### සෞඛ්‍ය සේවා 
### අධ්‍යාපනය 
## සංස්කෘතිය 
### ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය 
### සංගීතය සහ නර්තනය 
### කලාව 
### මධ්‍යම 
### සිනමාව 
### ආහාර පිසීම 
### ක්‍රීඩා 
## ඡායාරූප 

Yerevan-Cascade-36-Stadtblick-2019-gje.jpg|යෙරෙවන්
Geghard-Kathogike-08-2019-gje.jpg|ගෙගාර්ඩ්
Haghartsin-06-Klosterkomplex-2019-gje.jpg|හගාර්ට්සින්
Khor Virap-Muttergotteskirche-06-2019-gje.jpg|ඛෝර් විරාප්
Zvartnots-06-2019-gje.jpg|ස්වර්ට්නොට්ස්
Etchmiadzin-72-Kreuzstein-2019-gje.jpg|එච්මියාඩ්සින්

## සටහන් 
## යොමු කිරීම්
ප්‍රවර්ගය:බටහිර ආසියානු රටවල්