ඇත්දළ වෙළදාම

alt=Group of men holding elephant tusks|දකුණ|thumb|300x300පික්| අයිවරි වෙළඳුන්, ඇ. 1912
හිපපොටේමස් , වල්රස් , නර්වාල් මැමත් සහ බොහෝ විට අප්‍රිකානු හා ආසියානු අලි ඇතුන්ගේ වාණිජමය හා නීතිවිරෝධී දළ වෙළෙඳාම , ඇත්දළ වෙළෙඳාම ලෙස හැඳින්වේ

අප්‍රිකාවේ සහ ආසියාවේ මිනිසුන් විසින් වසර සිය ගණනක් පුරා ඇත් දළ වෙළෙඳාම සිදුකර ඇති අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සීමාවක් හා තහනම් කිරීම් පැනවිණි . මුල් අවධියේ ඇත් දළ පියානෝ යතුරු හා වෙනත් අලංකාර භාණ්ඩ සෑදීම සඳහා භාවිතා කරන ලද්දේ එම දළ වල ඇති සුදු පැහැය හේතුවෙනි . නමුත් පසු කාලීනව ප්ලාස්ටික් වැනි ආදේශක හේතුවෙන් 1980 දී පමණ ඇත් දළ භාවිතය අත් හරින ලදි. 

## අලි ඇත්දළ 
alt=Illustration of European traders in coats, hats and wigs negotiating with African traders, with ships anchored in the background|thumb| 90 ානාවේ අයිවරි වෙළඳාම, 1690
අලි ඇත් දත් සියවස් ගණනාවක් පුරා අප්‍රිකාවෙන් සහ ආසියාවෙන් ආනයනය කර ඇති අතර එහි අතීතය ක්‍රි.පූ.14 වන සියවස දක්වා දිව යයි. යටත්විජිතකරණ කාලය පුරාම ඇත් දළ අප්‍රිකාවෙන් ඉවත් කරන ලදි. බොහෝ වශයෙන් වහලුන් යොදවා මෙම දළ රැගෙන යාම සිදු කරනු ලැබූ අතර මෙම දළ පියානෝ යතුරු , බිලියඩ් බෝල සහ විදේශීය ධනය ප්‍රකාශ කිරීම සදහා භාවිතා කරන ලදි. 

19 වන සියවසේ දකුණු අප්‍රිකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල සහ 20 වන සියවස අග වන විට බටහිර අප්‍රිකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල ඇත් දළ වෙළඳාමේ උච්චතම අවස්ථාවේ දී, 20 වන සියවසට පෙර අප්‍රිකාවේ යටත් විජිත සමයේ දී ඇත් දළ ටොන් 800 ත් 1,000 ත් අතර ප්‍රමාණයක් යුරෝපයට පමණක් යවන ලදී. 

.ලෝක යුද්ධ සහ ඉන් පසුව ඇති වූ ආර්ථික අවපාතයන් මෙම සුඛෝපභෝගී වෙළඳාමේ පසුබෑමකට හේතු වූ නමුත් 1970 දශකයේ මුල් භාගයේ දී සමෘද්ධිය වැඩිවීම යළිත් නැගිටීමක් පෙන්නුම් කළේය.  දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසුව පනවා ඇති විනිමය සීමාවන්ගෙන් නිදහස් වූ ජපානය අමු (වැඩ නොකළ) ඇත්දළ මිලදී ගැනීමට පටන් ගත්තේය.  මෙය අප්‍රිකාවේ සහ ආසියාවේ වන අලි මත පීඩනය යෙදීමට පටන් ගත් අතර, මේ දෙකම ජපන් ජාතිකයින් විසින් හන්කෝස් හෝ නාම මුද්‍රා නිෂ්පාදනය සඳහා වඩාත් කැමති ඇත් දත් සැපයීම සඳහා භාවිතා කරන ලදී.  මෙම කාල පරිච්ඡේදයට පෙර, බොහෝ නාම මුද්‍රා ඇත්දළ ඉඟියක් සහිත ලී වලින් සාදා ඇති අතර එය අත්සනින් කැටයම් කර ඇත, නමුත් සමෘද්ධිය වැඩිවීම නිසා පෙර හදුනා නොගත් රළු ඇත් දළ මහා පරිමාණයෙන් හන්කෝස් නිෂ්පාදනය සදහා යොදා ගැනිණි. නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ සහ දකුණු අප්‍රිකාවේ මෘදු ඇත්දළ සිහිවටන, ස්වර්ණාභරණ සහ ටින්කට් සඳහා වෙළඳාම් කරන ලදී. 

1970 දශකය වන විට ජපානය ගෝලීය වෙළඳාමෙන් 40% ක් පමණ පරිභෝජනය කළේය;  තවත් 40% ක් යුරෝපය සහ උතුරු ඇමරිකාව විසින් පරිභෝජනය කරන ලද අතර බොහෝ විට විශාලතම වෙළඳ මධ්‍යස්ථානය වූ හොංකොං හි සේවය කළ අතර ඉතිරි ඒවායින් වැඩි ප්‍රමාණයක් අප්‍රිකාවේ ඉතිරිව තිබේ.  අද වන විටත් ආර්ථික බලවේගය බවට පත්ව නොමැති චීනය, සිය දක්ෂ කැටයම් ව්‍යාපාරයේ තබා ගැනීම සඳහා කුඩා ඇත්දළ පරිභෝජනය කළේය. [5] [6]

### අප්‍රිකානු අලියා 
#### 1980 දශකයේ දඩයම් කිරීම සහ නීති විරෝධී වෙළඳාම 
. 1942 දී අප්‍රිකානු අලි ගහනය පරාසය ප්‍රාන්ත 37 ක මිලියන 1.3 ක් පමණ වනු ඇතැයි ගණන් බලා ඇති නමුත් 1989 වන විට ඉතිරිව ඇත්තේ 600,000 ක් පමණි. [7] [8]  බොහෝ ඇත්දළ වෙළෙඳුන් මෙම ගැටළුව වාසස්ථාන අහිමි වීමක් බව පුන පුනා කියා සිටියද, තර්ජනය මූලික වශයෙන් ජාත්‍යන්තර ඇත්දළ වෙළඳාම බව හොදාකාරවම  පැහැදිලි විය. [6] [7]  මෙම දශකය පුරාවට ඇත් දළ වෙළඳාම සඳහා අප්‍රිකානු අලි 75,000 ක් පමණ වාර්ෂිකව මරා දමනු ලැබූ අතර එහි වටිනාකම ඩොලර් බිලියනයකි.  මෙයින් 80% ක් පමණ පැමිණ ඇත්තේ නීතිවිරෝධී ලෙස ඝාතනය  කරන ලද අලි ඇතුන්ගෙනි. [3] 

. අලි සංඛ්‍යාවේ බරපතල පහත වැටීම වැළැක්වීම සඳහා ගත යුතු ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර සාකච්ඡා සෑම විටම පාහේ අප්‍රිකාවේ මිනිස් ජීවිත අහිමිවීම, දූෂණයට ඉන්ධන සැපයීම, අවි මිලදී ගැනීමේදී ඇත්දළවල “මුදල්” සහ සාමය බිඳ වැටීම නොසලකා හැර ඇති ප්‍රදේශවල  නීති විරෝධී ඇත්දළ වෙළඳාම සමෘධිමත් විය.  විවාදය සාමාන්‍යයෙන් රැඳී ඇත්තේ අලි ඇතුන්ගේ සංඛ්‍යාව, දඩයම් කළ අලි ඇතුන්ගේ ඇස්තමේන්තු සහ නිල ඇත්දළ සංඛ්‍යාලේඛන මත ය.  දඩයම් කරන ලද ඇත්දළ සඳහා වර්තමාන ඇත්දළ මිල ගණන් සහ සංවිධානාත්මක දඩයම් කිරීමෙන් එවැනි ක්‍රියාකාරීන් මුහුණ දෙන අන්තරායන් Jim Nyamu වැනි ක්‍රියාකාරීන් විස්තර කර ඇත. 

දඩයම් කිරීම සහ නීති විරෝධී වෙළඳාම පිළිබඳ ගැටළුවට විසඳුම් ලබා දී ඇත්තේ CITES (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති වන සතුන් හා ශාක විශේෂවල ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම පිළිබඳ සම්මුතිය) හරහා ජාත්‍යන්තර ඇත්දළ සංචලනය පාලනය කිරීමට උත්සාහ කිරීම මගිනි . 

අප්‍රිකාවේ සමහර ප්‍රදේශවල දඩයම් කිරීම සැලකිලිමත් වුවද, එහි පාළුකරයේ සැරිසරන අලි ඇතුන්ට ඇති එකම තර්ජනය එය නොවේ.  ගොවිබිම් වල වැටවල් වඩ වඩාත් සුලභ වෙමින් පවතී;  මෙය අලි ඇතුන්ගේ සංක්‍රමණ රටාව කඩාකප්පල් කරන අතර අලි රෑන් වෙන්වීමට හේතු වේ. 

#### CITES විවාදය, පාලනය කිරීමට උත්සාහ කිරීම සහ 1989 ඇත්දළ තහනම 
. සිම්බාබ්වේ නායකත්වයෙන් යුත් සමහර CITES පක්ෂ (සාමාජික රටවල්) කියා සිටියේ වනජීවීන්ගේ පැවැත්ම සඳහා ආර්ථික වටිනාකමක් තිබිය යුතු බවත්, ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් ඊට සම්බන්ධ විය යුතු බවත්ය.  අයිවරි වනජීවීන්ගේ මාරාන්තික නොවන භාවිතය සම්බන්ධයෙන් පුළුල් ලෙස පිළිගත් නමුත් ඇත්දළ වෙළඳාමේ දී මෙන් මාරාන්තික භාවිතය පිළිබඳ විවාදයක් ඇති විය.  CITES නිලධාරීන් සහ දේශීය දඩයම් කණ්ඩායම් අතර බොහෝ [උපුටා දැක්වීම්] ප්‍රචණ්ඩකාරී අරගලයක් පුපුරා ගිය අතර, සෑම පැත්තකින්ම පිරිමින් සහ කාන්තාවන් මිය ගියේය.  ඇත් දළ වෙළඳාම පාලනය කළ නොහැකි නම් "වනජීවීන්ගේ තිරසාර මාරාන්තික භාවිතය" තර්කය අනතුරේ පවතින බව හඳුනාගෙන තිබේ.  1986 දී CITES විසින් CITES කඩදාසි බලපත්‍ර, විශාල ඇත්දළ තොග ලියාපදිංචි කිරීම සහ නීතිමය ඇත්දළ චලනයන් අධීක්ෂණය කිරීම ඇතුළත් නව පාලන ක්‍රමයක් හඳුන්වා දෙන ලදී.  මෙම පාලනයට බොහෝ CITES පක්ෂ මෙන්ම ඇත්දළ වෙළඳාම සහ ස්වභාව ධර්මය සඳහා වූ ලෝක ව්‍යාප්ත අරමුදල (WWF), ගමනාගමනය සහ සොබාදහම සංරක්ෂණය සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර සංගමය (IUCN) නියෝජනය කරන ස්ථාපිත සංරක්ෂණ ව්‍යාපාරය ද සහාය විය. 

  .   .  1986 සහ 1987 දී CITES විසින් බුරුන්ඩි සහ සිංගප්පූරුවේ පිළිවෙලින් ඇත්දළ ටොන් 89.5 සහ 297 ක් ලියාපදිංචි කරන ලදී.  බුරුන්ඩි සතුව එක් සජීවී වල් අලියෙකු සිටි අතර සිංගප්පූරුවේ කිසිවෙකු සිටියේ නැත.  තොග  බොහෝ දුරට දඩයම් කළ අලි ඇතුන් බව හඳුනාගෙන ඇත. [9] [10] “ලියාපදිංචි කිරීම” යන පදය “පොදු සමාව” ලෙස නැවත අර්ථ දැක්වීම සඳහා CITES මහලේකම් කාර්යාලය පසුව ඇමරිකා එක්සත් ජනපද නියෝජිතයාට අවවාද කරන ලදී.  මෙහි ප්‍රතිඵලය හොංකොං හි වෙළෙන්දන් හමුවූ විට කුඩා මුදල් නොගෙවූ රාජ්‍ය නොවන සංවිධානයක් වන පාරිසරික විමර්ශන ඒජන්සිය (EIA) විසින් කරන ලද රහසිගත පරීක්ෂණවලින් අවබෝධ විය. [6] [9]  තොග ගබඩාවල විශාල කොටස් දඩයම් කිරීම සහ නීති විරෝධී ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම පිටුපස ජාත්‍යන්තර අපරාධකරුවන් සතු විය.  හොංකොං හි සුප්‍රසිද්ධ වෙළෙන්දන් වන වැන්ග් සහ පූන් පොදු සමාව ලබා ගැනීමේ ප්‍රතිලාභීන් වූ අතර අලි විශේෂඥ ඉයන් ඩග්ලස්-හැමිල්ටන් බුරුන්ඩි සමාව පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් කියා සිටියේ එය “අවම වශයෙන් කෝටිපතියන් දෙදෙනෙකු වත් සෑදූ” බවයි. [10]  මෙම සින්ඩිකේටරයන් අතිවිශාල ධනයක් උපයා ඇතිවා පමණක් නොව, ඔවුන් සතුව විශාල CITES බලපත්‍ර ද ඇති බව ඔවුන් විසින් කරන ලද විමර්ශනවලින් සනාථ කරන ලදී.  CITES විසින් ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොලේ ඇත්දළවල වටිනාකම වැඩි කරන, ජාත්‍යන්තර ජාවාරම්කරුවන්ට ත්‍යාග පිරිනැමූ අතර වෙළඳාම පාලනය කිරීමට සහ නව ඇත්දළ ජාවාරම දිගටම කරගෙන යාමේ හැකියාව ලබා දී ඇත. [6] [9] 

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ පූන් ඇතුළු හොංකොං වෙළඳුන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන ඇත් දළ කැටයම් කර්මාන්තශාලා රහසිගතව ලබා ගත් විට සහ රූපගත කිරීමේදී මෙම "පාලන" පද්ධතියේ තවදුරටත් අසාර්ථකත්වයන් අනාවරණය විය. එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය, සිංගප්පූරුව සහ හොංකොං යන රටවල නිල වෙළඳ සංඛ්‍යාලේඛන, ගුවන් ගමන් බිල්පත් සහ වැඩිදුර සාක්ෂි ද ඔවුහු රැස් කළහ. එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සංඛ්‍යාලේඛනවලින් පෙනී යන්නේ 1987/88 දී මේ රට පමණක් අමු සහ සරලව සකස් කළ ඇත්දළ ටොන් 200 කට වඩා ආනයනය කර ඇති බවයි. මෙයින් අඩක් පමණ ටැන්සානියාවේ සිට ඇත්දළ තහනම් කර තිබුණි. CITES විසින් පොදු සමාව ලබා දුන් ඇත් දත් වෙළෙඳුන් පද්ධතිය වටා මුදු ධාවනය කරන බව එහි අවධාරණය විය.   

පාරිසරික බලපෑම් තක්සේරුව විසින් කරන ලද මෙම ප්‍රසිද්ධ හෙළිදරව් කිරීම් සහ අප්‍රිකානු රටවලින් මාධ්‍ය හෙළිදරව් කිරීම් සහ ලොව පුරා පිළිගත් සංවිධාන රාශියක් තිබියදීත්, WWF ඉදිරිපත් වූයේ 1989 මැද භාගයේ තහනමකට සහය පළ කිරීමෙනි. මාරාන්තික භාවිතය "WWF සහ CITES සඳහා වනජීවී මූලධර්මය; එසේ වුවද, 1989 ඔක්තෝබර් මාසයේ CITES රැස්වීමේදී කණ්ඩායම තීන්දු තීරණ ගැනීමට උත්සාහ කළහ.  
alt=Refer to caption|දකුණ|thumb| ටැන්සානියාවේ ඩාර් එස් සලාම් නම් අප්‍රිකානු අලියාගේ ඇත් දළ ඇත්දළ සහිත මිනිසුන්
තම සමාජය දූෂිත යැයි පිළිගත් ඇත් දළ සින්ඩිකේට් බිඳ දැමීමට උත්සාහ කළ ටැන්සානියාව, අප්‍රිකානු අලියා සඳහා උපග්‍රන්ථ අංක 1 ලැයිස්තුවක් යෝජනා කළේය (international ලදායී ලෙස ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම තහනම් කිරීම). දකුණු අප්‍රිකාව, සිම්බාබ්වේ ඇතුළු සමහර දකුණු අප්‍රිකානු රටවල් දැඩි ලෙස විරුද්ධ විය. ඔවුන්ගේ අලි ගහණය මනාව කළමනාකරණය කර ඇති බවත්, ඇත් දළ අලෙවියෙන් අරමුදල් සංරක්ෂණය සඳහා ආදායමක් අවශ්‍ය බවත් ඔවුහු කියා සිටියහ. රටවල් දෙකම වෙනත් අප්‍රිකානු රටවලින් නීතිවිරෝධී ඇත්දළවලට ඇතුල් වූවන් ලෙස සම්බන්ධ වී සිටියද, දෙරට සමඟ ශක්තිමත් සබඳතා ඇති ඩබ්ලිව්.ඩබ්ලිව්.එෆ්. වෙළඳාමට ප්‍රසිද්ධියේ විරුද්ධ වූ නමුත් මෙම දකුණු අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන් සතුටු කිරීමට පෞද්ගලිකව උත්සාහ කළ බව මනාව ලේඛනගත කර ඇත.   කෙසේ වෙතත්, සෝමාලියානු ජනරජයේ රජයේ නියෝජිත කණ්ඩායම විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද ඊනියා සෝමාලියා-යෝජනාව, ස්වභාව ධර්ම ආරක්ෂණ විශේෂඥ මහාචාර්ය ජූලියන් බවර් නිල සාමාජිකයකු  වූ අතර පසුව එම බාධාව බිඳ දැමූ අතර අලි ඇත් දත් වෙළඳාම තහනම් කිරීමත් සමඟ අලි තහනම CITES නියෝජිතයින් විසින් සම්මත කරන ලදී. 

උණුසුම් වාද විවාදවලින් පසු ඔක්තෝම්බර් මාසයේ CITES රැස්වීමේදී අප්‍රිකානු අලියා CITES හි උපග්‍රන්ථයේ පළ කරන ලද අතර මාස තුනකට පසුව 1990 ජනවාරි මාසයේදී මෙම තීරණය ක්‍රියාත්මක වූ විට ඇත් දත් පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම තහනම් කරන ලදී.     

ඇත් දත් තහනම ක්‍රියාත්මක වූ බව පිළිගැනේ. අප්‍රිකානු අලි ඇතුන්ගේ පරාසයට ගොදුරු වූ දඩයම් වසංගතය බෙහෙවින් අඩු විය. අයිවරි මිල පහත වැටුණු අතර ලොව පුරා ඇත්දළ වෙළඳපොලවල් වසා දැමූ අතර ඒවා සියල්ලම පාහේ යුරෝපයේ සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ විය. එය හුදෙක් පරිශිෂ්ය ලැයිස්තුගත කිරීමේ ක්‍රියාව හා ඒ හා සම්බන්ධ විවිධ ජාතික තහනම් කිරීම් පමණක් නොව, තීරණයට පෙර සහ ඉන් පසුව ගැටලුව වටා ඇති දැවැන්ත ප්‍රචාරය වෙළඳාමට හානිකර යැයි පුළුල් පිළිගැනීමක් ඇති කළ බව වාර්තා වේ. දැන් නීති විරෝධීයි.       රිචඩ් ලීකි ප්‍රකාශ කළේ කෙන්යාවේ තොග ගබඩා කර නොමැති බවත් අලි මැරීම පාලනය කිරීම බලධාරීන්ට පහසු සහ පහසු බවත්ය.  

#### තහනමට දකුණු අප්‍රිකානු විරුද්ධත්වය 
1990 ඇත්දළ තහනමට තුඩු දුන් විවාදය පුරාම දකුණු අප්‍රිකානු රටවල් සමූහයක් හොංකොං සහ ජපන් ඇත්දළ වෙළෙඳුන්ට වෙළඳාම පවත්වා ගැනීමට සහාය දැක්වූහ. මෙම රටවල් අලි ගහණය හොඳින් කළමනාකරණය කර ඇති බව කියා සිටි නිසාත්, ඇත් දළ අලෙවියෙන් ලැබෙන ආදායම සංරක්ෂණය සඳහා අරමුදල් අවශ්‍ය වූ නිසාත් ය. මෙම රටවල් වූයේ දකුණු අප්‍රිකාව, සිම්බාබ්වේ, බොට්ස්වානා, නැමීබියාව සහ ස්වාසිලන්තයයි. ඔවුන් උපග්‍රන්ථ 1 ලැයිස්තුවට විරුද්ධව ඡන්දය දුන් අතර තීරණය ආපසු හැරවීමට ක්‍රියාකාරීව ක්‍රියා කළහ.  

එකඟතාව අවසන් වූ වහාම එය අවලංගු කිරීමේ උත්සාහයට නායකත්වය දුන් රටවල් දෙක වූයේ දකුණු අප්‍රිකාව සහ සිම්බාබ්වේ ය. 

ය.     තම අලි හොඳින් කළමනාකරණය කළ බවට දකුණු අප්‍රිකාව කළ ප්‍රකාශය බරපතල ලෙස අභියෝගයට ලක් නොවීය.  කෙසේ වෙතත්, අසල්වැසි රටවල් අස්ථාවර කිරීමේ ප්‍රතිපත්තියේ කොටසක් ලෙස, අසල්වැසි රටවල නීතිවිරෝධී ඇත්දළ වෙළඳාම සහ අලි ඝතනය සම්බන්ධයෙන් එහි කාර්යභාරය එකල ප්‍රවෘත්ති ගණනාවකින් හෙළි විය.  දකුණු අප්‍රිකාවේ අලි ඇතුන්ගෙන් 95% ක්ම සොයාගෙන ඇත්තේ කෘගර් ජාතික වනෝද්‍යානයෙනි [16] එය අර්ධ වශයෙන් මෙහෙයවනු ලැබුවේ දකුණු අප්‍රිකානු ආරක්ෂක බලකාය (SADF) විසිනි.  RENAMO සිය හමුදාවට මුදල් යෙදවීම සඳහා මහා පරිමාණ ඇත්දළ දඩයම් කිරීම සඳහා දැඩි ලෙස සම්බන්ධ විය. [16] [18] [19] [20] 

. .සිම්බාබ්වේ සිය වනජීවීන්ගේ “තිරසාර” භාවිත ප්‍රතිපත්ති පිළිගෙන ඇති අතර සමහර රජයන් සහ WWF අනාගත සංරක්ෂණය සඳහා රටාවක් ලෙස සලකනු ලැබීය.  සංරක්‍ෂකයින් සහ ජීව විද්‍යාඥයින් විසින් සිම්බාබ්වේ හි දේශීය සම්පත් සඳහා වූ වාර්ගික ප්‍රදේශ කළමනාකරණ වැඩසටහන (CAMPFIRE) සංරක්‍ෂණය කිරීමේදී ප්‍රජා සවිබල ගැන්වීම සඳහා වූ අච්චුවක් ලෙස වර්ණනා කළහ.  CITES හරහා උපග්‍රන්ථ 1 ලැයිස්තුගත කිරීම වැළැක්වීමට අපොහොසත් වීම මෙම ව්‍යාපාරයට පහරක් විය.  සිම්බාබ්වේ සමහර ජීව විද්‍යාඥ්යන්ගේ වෘත්තිය කර ඇති නමුත් එය එහි ප්‍රකාශ සමඟ අවංක නොවීය.  ඇත් දළ වෙළඳාම සංරක්ෂණ කටයුතු සඳහා අරමුදල් සපයනු ඇතැයි රජය තර්ක කළ නමුත් ඒ වෙනුවට ආදායම මධ්‍යම භාණ්ඩාගාරයට ආපසු ලබා දෙන ලදී.  එහි අලි සංගණනයට චෝදනා කළේ අලි ඇතුන් බොට්ස්වානා දේශ සීමාව හරහා කෘත්‍රිම ජල තටාක ඉදිකර දෙවරක් ගණන් කරන බවයි.  සිම්බාබ්වේ ජාතික හමුදාව (ZNA) ගොනරෙෂෝ ජාතික වනෝද්‍යානයේ සහ වෙනත් ප්‍රදේශවල දඩයම් කිරීමෙහි නිරත වීමත් සමඟ ඇත් දළ වෙළඳාම ද එහි දේශසීමා තුළ පාලනයෙන් තොර විය.  මොසැම්බික්හි රයිනෝසරස් සහ අලි දඩයම් කිරීම සඳහා ZNA සම්බන්ධ බව කියා සිටි කපිතාන් නෙල්යා ඇතුළු විස්ල්-බ්ලූවර් නෞකාවක් ඝාතනය කිරීම යැයි කියනු ලැබේ.  නලේයා හංගේ ජාතික වනෝද්‍යානය අසල ඔහුගේ හමුදා බැරැක්කයේ එල්ලා මරා දමා ඇත.  මෙම මරණය හමුදාව සියදිවි නසා ගැනීමක් ලෙස වාර්තා කළ නමුත් මහේස්ත්‍රාත්වරයකු විසින් ඝාතනයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.  නලේයාගේ වැන්දඹුවට පසුව නිර්නාමික දුරකථන ඇමතුම් මගින් තර්ජනය කළ බව වාර්තා වේ. [22] [23] [24] [25]       

ඇත් දළ වෙළඳාම පිළිබඳ ආරවුලට සම්බන්ධ වන්නේ ජාතික අවශ්‍යතාවන්ට විරුද්ධ වීමයි. රටවල් 170 කට අධික සංඛ්‍යාවක් නියෝජනය කරන CITES නියෝජිතයින්ට වාර්තා කරන ලද ජීව විද්‍යාව, සංගණන ශිල්පීය ක්‍රම, ආර්ථික විද්‍යාව, ජාත්‍යන්තර වෙළඳ ගතිකතාවයන්, ගැටුම් නිරාකරණය සහ අපරාධ විද්‍යාව ඇතුළු බොහෝ අධ්‍යයන හා ප්‍රතිපත්තිමය විෂයයන් මගින් විවාදය තවදුරටත් සංකීර්ණ වේ. මෙම ගිවිසුම තුළ ගනු ලබන තීරණ බොහෝ විට අතිශයින්ම දේශපාලනික ය. නොවැළැක්විය හැකි ලෙස එය වැරදි තොරතුරු, මුග්ධකම් සහ අපරාධ ආකර්ෂණය කරයි. 

දකුණු අප්‍රිකානු රටවල් නීති පද්ධති හරහා ඇත්දළ විකිණීමට උත්සාහ කරති.  ජාතික අවශ්‍යතා මඟහරවා ගැනීම සඳහා කරන ලද ආයාචනයක දී, අලි විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායමක් 2002 දී විවෘත ලිපියක් මගින් ප්‍රතිචාර දැක්වූ අතර ඇත් දළ වෙළඳාමේ බලපෑම වෙනත් රටවලට පැහැදිලි විය.  දකුණු අප්‍රිකාවෙන් නව වෙළඳාම සඳහා වූ යෝජනා අප්‍රිකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ සමඟ සැසඳිය නොහැකි බව ඔවුන් ප්‍රකාශ කළේ ඒවා පදනම් වී ඇත්තේ දකුණු අප්‍රිකානු ආකෘතියක් මත වන අතර අලි ජනගහනයෙන් 90% ක්ම ආරක්ෂිත ජාතික උද්‍යානයක වාසය කර ඇත.  ඔවුන් දකුණු අප්‍රිකාවේ ධනය සහ මෙම සීමාවන් තුළ නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට ඇති හැකියාව විස්තර කළහ.  සංසන්දනය කිරීමේදී, අප්‍රිකාවේ බොහෝ අලි ජීවත් වන්නේ දුර්වල ආරක්‍ෂිත හා අනාරක්‍ෂිත පඳුරක හෝ වනාන්තරයක බව ඔවුහු පැහැදිලි කළහ.  1980 ගණන්වල ඇති වූ දඩයමේ අර්බුදය විස්තර කරමින් ඔවුන් සිය අභියාචනය අවසන් කළ අතර ඇත්දත් තහනම් කිරීමේ තීරණය දකුණු අප්‍රිකානු රටවලට ද දඬුවම් කිරීමට නොව ලෝකයේ සෙසු අලි ඇතුන් බේරා ගැනීමට බව අවධාරණය කළහ.  

දකුණු අප්‍රිකානු රටවල් ජාත්‍යන්තර ඇත්දළ වෙළඳාම සඳහා දිගින් දිගටම පෙළඹී ඇත. සිම්බාබ්වේ ජනාධිපති රොබට් මුගාබේගේ නායකත්වයෙන් යුත් ඔවුන් CITES හරහා යම් සාර්ථකත්වයක් ලබා ඇත.  චීනය සමඟ ආයුධ සඳහා ඇත්දළ ටොන් ගණනක් හුවමාරු කිරීම සහ CITES සඳහා තම රටෙහි ඇති කැපවීම බිඳ දැමීම සම්බන්ධයෙන් මුගාබේට චෝදනා එල්ල වී තිබේ.  

එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් බැරක් ඔබාමා විසින් ක්‍රියාත්මක කරන ලද සිම්බාබ්වේ සිට ඇත්දළ ආනයනය කිරීම සඳහා වූ තහනම ඉවත් කර ඇති බව 2017 නොවැම්බර් 16 වන දින නිවේදනය කරන ලදී.  

#### අප්‍රිකානු හඬනැගීම්  
alt=Men standing among piles of elephant tusks|දකුණ|thumb|287x287පික්| 1880 සහ 1890 ගණන් වලදී නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ අයිවරි වෙළඳාම
ඇත් දළ වෙළඳාම පිළිබඳ විවාදය බොහෝ විට නිරූපණය කර ඇත්තේ අප්‍රිකාවට හා බටහිරට එරෙහිව ය.    
&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;
ජෝසෆ් කොන්රාඩ් විසින් රචිත Heart of Darkness නවකතාව යුරෝපීය අධිරාජ්‍යවාදීන්ගේ සම්පත්-කුසගින්නෙන් පෙළෙන ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිවලට සහය දැක්වීම සඳහා බලය අශෝභන ලෙස උපයෝගී කර ගැනීමක් ලෙස විස්තර කරයි. 1890 සහ 1910 අතර කොංගෝවේ තත්වය “ඉතාමත්ම දරුණු පොරබැදීම” ලෙස විස්තර කරයි. මිනිස් හෘදය සාක්ෂියේ ඉතිහාසය විකෘති කළ කොල්ලය සඳහා. 

 කෙසේ වෙතත්, දකුණු අප්‍රිකානුවන් අප්‍රිකානු අලි පරාසයේ සෑම විටම සුළුතරයක සිට ඇත. මෙම කරුණ නැවත අවධාරණය කිරීම සඳහා අප්‍රිකානු රටවල් 19 ක් 2006 දී “ඇක්රා ප්‍රකාශයට” අත්සන් කළේ සම්පූර්ණ ඇත් දළ වෙළඳ තහනමක් ඉල්ලා සිටි අතර පරාස 20 ක්  2007 දී කෙන්යාවේ පැවති 20 වසරක තහනමකට කැඳවන රැස්වීමකට සහභාගී විය. [31] 

#### අළුත් කළ විකුණුම් 
බොහෝ මතභේදාත්මක හා විවාද අතර 1989 CITES රැස්වීමේදී එකඟ වූ නිර්ණායක භාවිතා කරමින්, බොට්ස්වානා, නැමීබියාව සහ සිම්බාබ්වේ යන අප්‍රිකානු අලි ඇතුන්ගේ ජනගහනය උපග්‍රන්ථ අංක 2 ට “ලැයිස්තුගත” කිරීමට ඉඩ දීමට CITES පක්ෂ එකඟ විය. අලි කොටස් වලින්. කෙසේ වෙතත්, මෙම රටවල් සමඟ තොග "ලියාපදිංචි කිරීම" සහ නම් කරන ලද ඕනෑම ආනයන රටක වෙළඳ පාලනයන් පරීක්ෂා කිරීම මෙම තීරණයට හේතු විය. CITES යළිත් වරක් පාලන පද්ධතියක් සැකසීමට උත්සාහ කරමින් සිටියේය.  

මෙම රටවල් තුනෙහි ඇත්දළ ටොන් හතළිස් නවයක් ලියාපදිංචි කර ඇති අතර, එහි ප්‍රමාණවත් පාලනයක් ඇති බවට ජපානයේ ප්‍රකාශය CITES විසින් පිළිගෙන ඇති අතර ඇත්දළ 1997 දී ජපන් වෙළෙඳුන්ට විකුණනු ලැබුවේ “අත්හදා බැලීමක්” වශයෙනි.  

වර්ෂ 2000 දී දකුණු අප්‍රිකාව සිය ඇත් දළ තොගය විකිණීමේ ප්‍රකාශිත අභිලාෂය ඇතිව සිය අලි ගහණය CITES උපග්‍රන්ථය 2 වෙත "ලැයිස්තුගත" කළේය. එම වර්ෂයේදීම නීතිවිරෝධී ඝාතන  හා වෙළඳාමේ තත්ත්වය පිළිබඳව තම සාමාජික රටවලට දැනුම් දීම සඳහා පද්ධති දෙකක් පිහිටුවීමට CITES එකඟ විය.  ඇත් දත් තොග අලෙවිය සහ දඩයම් මට්ටම් අතර කිසිදු හේතුවක් ඔප්පු කිරීමට හෝ සනාථ කිරීමට නොහැකි වීම නිසා මුදල් නාස්තියක් ලෙස අලි ඇතුන් නීති විරෝධී ලෙස ඝාතනය කිරීම (MIKE) සහ අලි වෙළඳ තොරතුරු තොරතුරු පද්ධතිය (ETIS) යන පද්ධති දෙක දැඩි ලෙස විවේචනයට ලක්ව ඇත. ඒවා ස්ථාපිත කිරීමට වඩාත්ම වැදගත් හේතුව.   සෑම රාජ්‍යයක්ම සවිස්තරාත්මක දත්ත ලබා නොදුනද සාමාජික රටවල් විසින් සපයනු ලබන පරිදි ඔවුන් දඩයම් කිරීම සහ අල්ලා ගැනීම පිළිබඳ තොරතුරු එකට එකතු කරයි. 

2000 දී ජපානයට ඇත්දළ විකිණීමේ බලපෑම ට්‍රැෆික් සමඟ උණුසුම් ලෙස විවාදයට භාජනය විය. ඊටීඑස් සහ මයික් දත්ත සමුදායන් සම්පාදනය කළ සංවිධානයට කිසිදු සම්බන්ධයක් තීරණය කළ නොහැකි බව කියා සිටියේය. කෙසේ වෙතත්, භූමියේ සිටි බොහෝ දෙනෙක් කියා සිටියේ විකිණීමෙන් ඇත්දළ පිළිබඳ අවබෝධය වෙනස් වී ඇති අතර බොහෝ දඩයම්කරුවන් සහ වෙළඳුන් විශ්වාස කළේ ඔවුන් නැවත ව්‍යාපාරයට පිවිසෙන බවයි.  

2002 දී සිංගප්පූරුවේ ඇත්දළ ටොන් 6 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් අත්අඩංගුවට ගැනීම අප්‍රිකාවේ දඩයම් කිරීම දේශීය වෙළඳපල සඳහා පමණක් නොව 1980 දශකයේ සමහර ඇත්දළ සින්ඩිකේට් නැවත ක්‍රියාත්මක වන බවට දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් කළේය. ඇත් දළ යුගලයක් 532 සහ 40,000 කට වැඩි හිස් ඇත් දළ *hankos* භාරයට ගත් අතර, පාරිසරික බලපෑම් තක්සේරු බොහෝ විට ජපානය යන අතරමඟදී නමුත්, මෙම නඩුව වෙනත් සැක ඇත් දළ භාණ්ඩ පැටවීම 19 පෙර කර ඇති බව පෙන්නුම් කරන පරීක්ෂණ සිදු, හතර, චීනය, සිංගප්පූරුව සඳහා ඉතිරි නියම. ඇත් දත් සැම්බියාවේ ආරම්භ වූ අතර එය දකුණු අප්‍රිකාවෙන් බහාලුම් කර නැව්ගත කිරීමට පෙර මලාවි හි එකතු කරන ලදී. 1994 මාර්තු සිට 1998 මැයි දක්වා කාලය තුළ එකම සමාගම විසින් *ෂෙන්ග් ලක්* විසින් මලාවි සිට සිංගප්පූරුවට යවා ඇතැයි සැක කෙරේ. මෙයින් පසු ඔවුන් චීනයට යැවීමට පටන් ගත්හ. විශ්ලේෂණයන් සහ හරස් යොමු කිරීම් මගින් 1980 ගණන්වල සිදුකළ විමර්ශන වලින් දැනටමත් EIA වෙත දන්නා සමාගම් නම් සහ සමාගම් අධ්‍යක්ෂවරුන් හෙළි කරන ලදී - හොංකොං අපරාධ ඇත්දළ සින්ඩිකේට් යළිත් ක්‍රියාත්මක විය.  

2002 දී දකුණු අප්‍රිකාව, බොට්ස්වානා සහ නැමීබියාවෙන් තවත් ඇත්දළ ටොන් 60 ක් විකිණීම සඳහා අනුමත කරන ලද අතර 2006 දී ඇත්දළ සඳහා ගමනාන්තයක් ලෙස ජපානය අනුමත විය. ජපානයේ ඇත් දත් පාලනයන් බරපතල ලෙස ප්‍රශ්න කරනු ලැබුවේ වෙළෙන්දන්ගෙන් 25% ක් ලියාපදිංචි නොවීම, වෙළඳුන්ගේ නෛතික අවශ්‍යතාවයට වඩා ස්වේච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වීම සහ නීති විරෝධී නැව් ජපානයට ඇතුළු වීමෙනි. ජපාන වනජීවී සංරක්ෂණ සංගමයේ වාර්තාවක් අනතුරු ඇඟවූයේ ඇත්දළවලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් පාලනය කළ නිෂ්පාදකයින් සුළු පිරිසකගේ මිල නියම කිරීම හේතුවෙන් ඇත්දළවල මිල ඉහළ ගොස් ඇති බවයි.  විකිණීම සිදුවීමට පෙර චීනය ඇත් දත් ගමනාන්ත රටක් ලෙස අනුමැතිය ඉල්ලා සිටියේය.  

2014 දී උගන්ඩාව කියා සිටියේ තම රජය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන වනජීවී ආරක්ෂණ ඒජන්සියේ සුරක්ෂිතාගාරයෙන් ඇත්දළ රාත්තල් 3,000 ක් පමණ සොරකම් කිරීම පිළිබඳව විමර්ශනය කරන බවයි. මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ දඩයම් කිරීම ඉතා උග්‍ර වන අතර පසුගිය දශකය තුළ අවම වශයෙන් සියයට 60 ක් පමණ අලි ඇතුන් අහිමි වී ඇතැයි කියනු ලැබේ.  

#### ආසියාවේ නැගීම, නූතන යුරෝපීය වෙළඳාම සහ නූතන දඩයම් අර්බුදය 
එස්මන්ඩ් මාටින් පවසා ඇත්තේ, "දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ජපානයට පනවා තිබූ විනිමය සීමා ඉවත් කළ විට එය 1960 ගණන්වල අග භාගයේදී ජපානයට පනවා තිබූ විනිමය සීමාවන් ඉවත් කළ විට එය අමු ඇත්දළ විශාල ප්‍රමාණයක් ආනයනය කිරීමට පටන් ගත්තේය." මාටින් පැවසුවේ චීන කාර්වර්ස් ප්‍රධාන වශයෙන් ඇත් දත් නිෂ්පාදන 1990 ගණන්වල අසල්වැසියන්ට විකුණූ බවත් චීනයේ අභ්‍යන්තර ගැනුම්කරුවන්ට නොවන බවත්ය. ඇත් දත් විරෝධී සංස්කෘතිය එතරම් ශක්තිමත් නොවූ තැන ඔවුන් වැඩ කළ ඇත්දළ තොග අසල්වැසි රටවලට අපනයනය කරමින් සිටියහ. චීන ජාතිකයන් තමන් වෙනුවෙන් ඇත් දත් නිෂ්පාදන මිල දී ගත් නමුත් සුළු ප්‍රමාණයක් පමණි. 

බෝර්න් ෆ්‍රී ෆවුන්ඩේෂන් හි ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී විල් ට්‍රැවර්ස් පැවසුවේ “ලොව පුරා නියාමනය නොකළ සියලුම වෙළඳපලවල් වසා දැමීමට අපට හැකි වුවද චීනය, ජපානය වැනි රටවලින් නීතිවිරෝධී ඇත්දළ සඳහා ඉල්ලුමක් පවතින බවයි.”  චීනයේ ඇත් දත් පාලනයේ lack නතාවය පෙන්නුම් කිරීම සඳහා, පාරිසරික ආරක්ෂණ අධිකාරිය විසින් ස්වකීය නිල තොගයෙන් (අලි 11,000 ක ඇත්දළවලට සමාන) ඇත්දළ ටොන් 121 ක් ගණනය කළ නොහැකි ආකාරය පෙන්වන අභ්‍යන්තර චීන ලේඛනයක් කාන්දු විය. ඇත්දළ තොගය විශාල වශයෙන් නීති විරෝධී ලෙස විකිණීම සිදුව තිබේ.    කෙසේ වෙතත්, CITES මෙහෙයුමක් චීනයේ ඉල්ලීම අනුමත කරන ලෙස CITES නිර්දේශ කළ අතර, මේ සඳහා WWF සහ TRAFFIC සහාය විය.  2008 ජූලි 15 වන දින CITES ස්ථාවර කමිටු රැස්වීමකදී චීනය සිය "අනුමත" තත්ත්වය ලබා ගත්තේය.   2017 වසර අවසන් වන විට චීනය සියළුම ඇත්දළ වෙළඳාම සහ සැකසුම් කටයුතු තහනම් කරන බව චීනයේ රාජ්‍ය මණ්ඩලය නිවේදනය කරයි. ඇත්දළවල වාණිජ සැකසුම් හා අලෙවිය 2017 මාර්තු 31 වන විට නතර වේ.  මෙම නිවේදනය WWF නම් සංරක්ෂණ කණ්ඩායම විසින් සාදරයෙන් පිළිගන්නා අතර එය "ඓතිහාසික නිවේදනයක් ... ලෝකයේ ප්‍රාථමික නීතිමය ඇත්දළ වෙළඳපොළේ අවසානයක් සහ අලි දඩයම් කිරීමේ අර්බුදය විසඳීම සඳහා වන ජාත්‍යන්තර ප්‍රයත්නයන් සඳහා විශාල රුකුලක්" ලෙස නම් කළේය.  

චීනය සහ ජපානය 2008 නොවැම්බරයේ බොට්ස්වානා, දකුණු අප්‍රිකාව, නැමීබියාව සහ සිම්බාබ්වේ යන රටවලින් ඇත්දළ ටොන් 108 ක් මිල දී ගත්හ. එකල අදහස වූයේ මෙම නීතිමය ඇත්දළ අලෙවිය මිල පහත හෙලනු ඇති අතර එමඟින් දඩයම් කිරීමේ පීඩනය ඉවත් කළ හැකි බවයි.  නීතිවිරෝධී ඇත්දළ ජපානයේ ඇත්දළ වෙළඳපොළට අඛණ්ඩව ගලා යයි,  නමුත් 2012 සිට ඇත් දළ මිලදී ගැනීම සහ අලි මැරීම අතර ඇති සම්බන්ධය පිළිබඳව අධ්‍යාපනය තුළින් නව පාරිභෝගික දැනුවත් කිරීමක් හේතුවෙන් ඇත්දළ සඳහා ඇති ඉල්ලුම අඩු වී තිබේ.  

අප්‍රිකාවේ යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති සඳහා චීනයේ වැඩි මැදිහත්වීම සහ ස්වාභාවික සම්පත් මිලදී ගැනීම වනජීවී ශරීර කොටස් නිස්සාරණය වැඩි වේ යැයි බියෙන් සිටින බොහෝ සංරක්‍ෂකයින් බිය ගන්වයි. චීනයට CITES විසින් "අනුමත ගැනුම්කරු" තත්ත්වය ලබා දී ඇති හෙයින්, ඇත්දළ ජාවාරම භයානක ලෙස වැඩි වී ඇති බව පෙනේ. චීනයේ අලෙවියට සහාය දුන් ඩබ්ලිව්ඩබ්ලිව්එෆ් සහ ට්‍රැෆික්, නීතිවිරෝධී ඇත්දළ වෙළඳාමේ වැඩිවීම “අහම්බයක්” විය හැකි නමුත්  අනෙක් අය අඩු ප්‍රවේශම් සහගත ය. අප්‍රිකාවේ සේවය කරන චීන ජාතිකයන් බොහෝ අප්‍රිකානු රටවල ඇත්දළ ජාවාරම්වලට හසු වී ඇති අතර 2009 දී කෙන්යානු ගුවන් තොටුපලේදී අවම වශයෙන් දස දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගෙන තිබේ. බොහෝ අප්‍රිකානු රටවල, ඇත්දළ සඳහා පහසුවෙන් ප්‍රවේශ විය හැකි දේශීය වෙළඳපොලවල් වර්ධනය වී ඇත, නමුත් ආසියානු ඇත් දළ සින්ඩිකේට් වරකට ටොන් මිලදී ගැනීම හා නැව්ගත කිරීම වඩාත් විනාශකාරී වේ.  

මිල අවපාත විය හැකි බවට CITES හි උපදෙස් වලට පටහැනිව සහ 2008 දී තොග අලෙවියට සහාය දුන් අය චීනයේ ඇත්දළවල මිල විශාල වශයෙන් ඉහළ ගොස් තිබේ. සමහරු විශ්වාස කරන්නේ තොගය මිලදී ගත් අය හිතාමතාම මිල නියම කිරීම, 1997 දී ජපානයට අලෙවියෙන් පසු මිල නියම කිරීම පිළිබඳ ජපාන වනජීවී සංරක්ෂණ සංගමයේ අනතුරු ඇඟවීම් දෝංකාර දීම සහ බුරුන්ඩි සහ සිංගප්පූරුවෙන් තොග මිලදී ගත් වෙළෙඳුන්ට ලබා දුන් ඒකාධිකාරය 1980 දශකය.    සුඛෝපභෝගී භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමට හැකි චීන ජාතිකයින්ගේ සංඛ්‍යාව පුපුරා යාම ද ඊට හේතුව විය හැකිය.  Save the Elephants විසින් කරන ලද අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ ඇත් දත් තොග විනාශ කිරීම වඩාත් ජනප්‍රිය වූ 2011 න් පසු සිව් වසර තුළ චීනයේ ඇත්දළවල මිල තුන් ගුණයකින් වැඩි වූ බවයි. එම අධ්‍යයනයෙන්ම නිගමනය වූයේ මෙය දඩයම් කිරීම වැඩි කිරීමට හේතු වූ බවයි.  

2019 සම වයස් සමාලෝචන අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ අප්‍රිකානු අලි දඩයම් කිරීමේ වේගය පහත වැටී ඇති බවත්, වාර්ෂික දඩයම් මරණ අනුපාතය 2011 දී 10% ඉක්මවා ඉහළ ගොස් 2017 වන විට 4% ට වඩා පහත වැටී ඇති බවත්ය.  "අඩවි 53 ක වාර්ෂික දඩයම් අනුපාතය ප්‍රධාන චීන වෙළඳපොලවල ඇත්දළ ඉල්ලුමේ ප්‍රොක්සි සමඟ දැඩි ලෙස සම්බන්ධ වන අතර රට අතර සහ අඩවි අතර විචලනය දූෂණය හා දරිද්‍රතාවයේ දර්ශකයන් සමඟ දැඩි ලෙස සම්බන්ධ වේ."  මෙම සොයාගැනීම් මත පදනම්ව, අධ්‍යයන කතුවරුන් චීනයේ සහ අනෙකුත් ප්‍රධාන වෙළඳපොලවල ඇත්දළ සඳහා ඇති ඉල්ලුම අඩු කිරීමට සහ අප්‍රිකාවේ දූෂණය හා දරිද්‍රතාවය අඩු කිරීමට පියවර ගැනීමට නිර්දේශ කළහ.  

2012 දී නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් වාර්තා කළේ ඇත් දළ දඩයම විශාල වශයෙන් ඉහළ ගොස් ඇති අතර 70% ක් පමණ චීනයට ගලා යන බවයි. [1] [2]  වනජීවී අපරාධ මැඩලීම පිළිබඳ 2014 ටෝකියෝ සමුළුවේදී, එක්සත් ජාතීන්ගේ විශ්ව විද්‍යාලය සහ ESRI විසින් CITES සම්මුතිය බලාත්මක කිරීම හා අනුකූල වීම පිළිබඳ සාක්ෂි මත පදනම් වූ ප්‍රතිපත්ති සම්පාදන සිතියම් පිළිබඳ පළමු අවස්ථාව ඉදිරිපත් කරන ලදී. 

ඇත් දළ වෙළඳාම ක්‍රමානුකූලව අප්‍රිකානු අලි ඇතුන්ගේ ජනගහනය සහ සුදු රයිනෝව අඩුවී යලි පැන නගින ගැටලුවකි. 2013 දී ගුවැන්ෂු හි එක් අල්ලා ගැනීමකින් ඇත් දළ 1,913 ක් සොයා ගන්නා ලදී.  2014 දී උගන්ඩාවේ බලධාරීන් සතුව    ඇත්දළ සුරක්ෂිතව ගබඩා කර ඇති අතර පොලිසිය සහ හමුදාව විසින් ආරක්ෂා කරනු ලැබේ. ඩොලර් මිලියන 1.1 කට වඩා වැඩි වටිනාකමකින්, එය අනිවාර්යයෙන්ම සැලකිලිමත් වීමට හේතුවක් වේ. මෙම අලාභය උගන්ඩාවේ වනජීවී අධිකාරියේ විගණනයකදී අනාවරණය වී ඇති අතර, එම ඇත්දළ ප්‍රමාණය ආරක්ෂා කළ යුතු අය පිළිබඳව විමර්ශනය කිරීමට මෙය හේතු වී තිබේ. එහි ප්‍රතිඵලයල්ක් ලෙස වනජීවී අධිකාරියේ කාර්ය මණ්ඩලයේ පස් දෙනෙකු මේ වන විට අත්හිටුවා තිබේ.  

වියට්නාමයේ ඇත් දළ වෙළඳාමේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථාන වන්නේ මොන්ග් කායි, හයි ෆොන්ග් සහ ඩා නන්ග් ය.  ටෝගෝ වෙතින් නීතිවිරෝධී ඇත්දළ ජාවාරම්කරුවන්ගෙන් එක් අයෙක් වියට්නාම ජාතික ඩාවෝ වැන් බීන් ය.  මාස 22 ක සිර දඩුවමක් නියම විය.  අලි ඇත්දළවල සිල්ලර වෙළඳාම සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, හොංකොං යනු ලොව විශාලතම වෙළඳපොල වන අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් චීනයේ ප්‍රධාන භූමියෙන් පැමිණෙන ගනුදෙනුකරුවන්ගේ ඉල්ලුම සපුරාලීම සඳහා අලි ඝාතනයට  ඉන්ධන සැපයීම සම්බන්ධයෙන් විවේචනයට ලක්විය.  *101 පෙරදිග* වාර්තාවක් හොංකොං ලෙස නම් කර ඇති අතර එය “ලොව විශාලතම ඇත්දළ සේදීමේ මධ්‍යස්ථානයක් [වඩාත්] නපුරු හා වඩා ලාභදායී ව්‍යාපාරයක් වසං කිරීම සඳහා  නීත්‍යානුකූල මෙහෙයුම් භාවිතා  කරයි”.    අලි ඇත් දත් අඩංගුවට ගෙන සිටි වියට්නාම දෙකක් පැරීසියේ චාල්ස් ඩි ගෝල් ගුවන්තොටුපලේදී දී රාජසන්තක කරන ලදී.  

පිලිපීනය ඇත්දළ වෙළඳාමේ ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානයක් වන අතර පිලිපීනයේ පූජක මොන්සිග්නෝර් ක්‍රිස්ටෝබල් ගාර්ෂියා සමඟ වෙළඳාමට සම්බන්ධ බවට ඇති වූ අපකීර්තියකට නැෂනල් ජෝග්‍රැෆික් ආයතනය විසින් සම්බන්ධ කර ඇත.          

අප්‍රිකානු අලි ඇත් දළ තායිලන්තයේ ආසියානු අලි ඇත් දත් වෙළඳපොළට ඇතුළු වී තිබේ.  

ඇත්දළ විශාල ප්‍රමාණයක් තවමත් ජපානය විසින් ආනයනය කරනු ලැබේ.  

වියන්ටියෙන්හි, ලාඕසය, ඇත් දත් විකිණීම චීන සීමා සොයා ගැනීමට අවශ්ය පෙනුමැති චීන සංචාරකයින් සඳහා ප්රධාන ක්ෂේත්රය වේ.  ඇත් දත් විකිණීම සැන් ජියැන්ග් වෙළඳපොළේ, ගෝල්ඩන් ත්‍රිකෝණ විශේෂ ආර්ථික කලාපයේ සහ ලුආන් ප්‍රබාං පළාතේ විවෘතව සිදු කෙරේ.   

2018 දී ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලය විසින් අනුග්‍රහය දක්වන ආවාස් විසින් කරන ලද අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ යුරෝපීය සංගමයේ නීතිමය පෞරාණික ඇත්දළ වෙළඳාම අලි ඇතුන් දඩයම් කිරීම දිගටම කරගෙන යන බවයි. පැරණි ඇත්දළ වෙස් මුහුණු වෙළඳාම් කිරීමට ඉඩ සලසන නෛතික ලිහිල් සිදුරක් මෑතකදී ඝාතනය ලද අලි ඇතුන්ගෙන් ඇත්දළවලින් සාදන ලද භාණ්ඩ විකිණීම විශ්වාස කෙරේ.  

#### ත්‍රස්තවාදී අරමුදල් සපයන ප්‍රභවයක් ලෙස 
ත්‍රස්තවාදය සහ ඇත්දළ වෙළඳාම අතර සම්බන්ධයක් ඇති බවට රාජ්‍ය නිලධාරීන් සහ මාධ්‍ය ආයතන ගණනාවක් විසින් ප්‍රකාශ කර ඇත. අල්-ෂබාබ් නම් සටන්කාමී සංවිධානය තුළ නිර්නාමික මූලාශ්‍රයක් උපුටා දක්වමින් එන්ජීඕ වාර්තා සඳහන් කළේ මෙම කණ්ඩායම ඇත්දළ ජාවාරමේ නිරත වූ බවයි. 2013 දී කෙන්යාවේ නයිරෝබි හි වෙස්ට්ගේට් සාප්පු සංකීර්ණ ප්‍රහාරයෙන් පසුව අලි ඇත් දත් විකිණීමෙන් අල්-ෂබාබ්ට 40% ක් පමණ අරමුදල් ලැබී ඇති බවට කරන ප්‍රකාශය වැඩි අවධානයක් දිනා ගත්තේය. [80] 

කෙසේ වෙතත්, ඉන්ටර්පෝල් සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ පරිසර වැඩසටහන එක්ව ප්‍රකාශයට පත් කළ වාර්තාවක මෙම ප්‍රකාශ විශ්වාස කළ නොහැකි යැයි විස්තර කර ඇත. [80] [81] වාර්තාවට අනුව, අල්-ෂබාබ්ගේ මූලික ආදායම වූයේ අවිධිමත් බදුකරණය සහ වනාන්තර විනාශයේ සැලකිය යුතු ප්‍රභවයක් වන අඟුරු වෙළඳාමයි. [81] සමහර සෝමාලියානු දඩයම්කරුවන් අල්-ෂබාබ්ට බදු ගෙවා තම භූමිය හරහා ඇත්දළ ජාවාරම් කරමින් සමූහයේ මුළු ආදායමෙන් සුළු කොටසක් පමණක් නියෝජනය කළ හැකිය. [80] 

### ආසියානු අලියා 
1975 දී ආසියානු අලි ඇත්දළවල ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම තහනම් කරන ලද්දේ ආසියානු අලි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂවල ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම පිළිබඳ සම්මුතියේ ( CITES ) 1 වන පරිශිෂ්යේ ය. 1980 දශකය අග භාගය වන විට වනාන්තරයේ ඉතිරිව ඇත්තේ 50,000 ක් පමණ බව විශ්වාස කෙරිණි.   

ආසියානු අලි ඇත්දළ වෙළඳාම තහනම් කිරීමට ගත් තීරණය සම්බන්ධයෙන් එතරම් මතභේද පවතී. කෙසේ වෙතත්, ඇත් දළ වෙළඳාමෙන් මෙම විශේෂයට තවමත් තර්ජනයක් එල්ල වී ඇති අතර, බොහෝ සංරක්ෂණයින් අප්‍රිකානු ඇත්දළ වෙළඳ තහනමට සහාය දී ඇත්තේ ඇත්දළ වෙළෙඳුන් ඔවුන්ගේ අමුද්‍රව්‍ය අප්‍රිකාවෙන්ද, ආසියාවෙන්ද යන්න ගැන සැලකිල්ලක් නොදක්වන බැවිනි. ඇත් දළ වෙළඳාම පිළිබඳ CITES විසින් ගනු ලැබූ තීරණ ආසියානු අලි ඇතුන්ට බලපායි. සංකීර්ණ කැටයම් සඳහා ආසියානු ඇත්දළ බොහෝ විට වඩාත් කැමති වේ.   

නීති විරෝධී වනජීවී වෙළඳාම පිළිබඳ ලන්ඩන් සමුළුව 2014 පෙබරවාරි 12 සහ 13 යන දිනවල පැවැත්විණි. මෙම සමුළුවේ පරමාර්ථය වූයේ "වනජීවී නීතිවිරෝධී වෙළඳාමේ සැලකිය යුතු පරිමාණ හා අහිතකර ආර්ථික, සමාජීය හා පාරිසරික ප්‍රතිවිපාක හඳුනා ගැනීම, පහත දැක්වෙන දේශපාලන කැපවීම සහ මෙය අවසන් කිරීම සඳහා එක්ව කටයුතු කරන ලෙස ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවෙන් ඉල්ලා සිටීම" ය.  සමුළුවේ එක් ප්‍රධාන කරුණක් වූයේ අප්‍රිකානු අලි ඇතුන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා දැනටමත් ක්‍රියාත්මක කර ඇති ක්‍රියාමාර්ග සහ ඔවුන්ගේ ඇත්දළ නීති විරෝධී වෙළඳාම පිළිබඳව නැවත ඇගයීම ය. රටවල් 46 ක් මෙම ගිවිසුමට අත්සන් කළ අතර, අලි දඩයම් කිරීමේ අර්බුදය තවමත් අනුමත කර නොමැති බව 2015 දී ද ගාඩියන් පුවත්පත වාර්තා කළේය. එවැනි එක් ලිපියක් වාර්තා කළේ " විලියම් හේග් පැවසුවේ මෙම ගනුදෙනුව" වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂයන් බේරා ගැනීම සහ නීති විරෝධී වනජීවී වෙළඳාම අවසන් කිරීම සඳහා වන සටනේ සන්ධිස්ථානයක් වනු ඇති "බවයි. එහෙත් වනජීවී විශේෂඥයින් සහ එක්සත් රාජධානියේ රජය සඳුදා කියා සිටියේ ගිවිසුමේ ඵලදායිතාවය විනිශ්චය කිරීමට කල් වැඩියි. ”  

එක්සත් රාජධානියේ ප්‍රදේශවල ඇත්දළ අලෙවිය සහ අපනයනය කිරීම තහනම් කිරීමට 2017 ඔක්තෝම්බර් 6 වන දින එක්සත් රාජධානියේ රජය නිවේදනය කළේය.  

#### 2018 එක්සත් රාජධානියේ අයිවරි පනත 
2018 දෙසැම්බර් 20 වන දින එක්සත් රාජධානියේ අයිවරි පනත 2018 බ්‍රිතාන්‍ය පාර්ලිමේන්තුව විසින් සම්මත කිරීමෙන් පසු රාජකීය අවසරය ලබා ගන්නා ලදී.   මෙම පනත මගින් හිපපෝ, වල්රස් සහ නාර්වාල් ඇතුළත් කිරීම සඳහා අලි ඇත් දත් තහනම දීර් s කරයි.  2019 අග දී, ක්රියාත්මක යනවා ඇති තහනම,  මෙම "ලෝකයේ ස්වභාවයෙන් අයින්වෙලා සමාන්යය" ඇත් දත් තහනම් එක් විස්තර හා ඵලදායී ලෙස එක්සත් රාජධානියේ ඇත් දළ හි සියළු සුගම ආකෘති පත්රය මිලට ගැනීමේ හා විකිණීමේ තහනම් කර ඇත.  
alt=Refer to caption|දකුණ|thumb|                      

alt=Refer to caption|දකුණ|thumb|    
&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;      

## මෙයද බලන්න 
* CITES 
* ඇත්දළ විනාශ කිරීම 
* අයිවරි 
* පාරිසරික අපරාධ 
* දඩයම් කිරීම 
* තායිලන්තයේ අලි ඇතුන් 
* අප්‍රිකානු වනජීවී පදනම 

## යොමුව 
ප්‍රවර්ගය:කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ