හොන්ඩුරාස් හි රජය සහ දේශපාලනය

හොන්ඩුරාස් පාලනය වන්නේ ජනාධිපති නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයක රාමුවක් තුළ ය. හොන්ඩුරාස් ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍ය නායකයා සහ රජයේ ප්‍රධානියා යන දෙකම වේ. විධායක බලය ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන්නේ හොන්ඩුරාස් රජය විසිනි. ව්‍යවස්ථාදායක බලය හොන්ඩුරාස් ජාතික සම්මේලනයට පවරා ඇත. අධිකරණය විධායක ශාඛාවෙන් සහ ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් ස්වාධීන වේ.

හොන්ඩුරාස් ජාතික සම්මේලනය (කොන්ග්‍රෙසෝ නැෂනල්) සමානුපාතික නියෝජනය මගින් වසර හතරක කාලයක් සඳහා තේරී පත් වූ සාමාජිකයින් 128 දෙනෙකු (ඩිපුටඩෝස්) ඇත. එක් එක් පක්ෂයට ලැබෙන ඡන්ද සංඛ්‍යාවට සමානුපාතිකව දෙපාර්තමේන්තු පදනමක් මත පක්ෂවල අපේක්ෂකයින්ට කොංග්‍රස් ආසන පවරනු ලැබේ.

### දේශපාලන සංස්කෘතිය 
1963 දී, හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත් වූ ජනාධිපති රාමොන් විලේඩා මොරාලෙස් ඉවත් කරන ලදී. 1981 දී රොබර්ටෝ සුවසෝ කෝර්ඩෝවා ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් වූ තෙක් ඒකාධිපති හමුදා ආණ්ඩු මාලාවක් අඛණ්ඩව බලය පැවැත්වීය.

2009 හොන්ඩුරාන් කුමන්ත්‍රණය මැනුවෙල් සෙලායා ධුරයෙන් ඉවත් කර රොබර්ටෝ මිචෙලෙට්ටි ඔහුගේ ස්ථානයට පත් කරන තෙක් පක්ෂ ක්‍රමය හොන්ඩුරාස් හි කොන්සර්වේටිව් ජාතික පක්ෂය (පාර්ටිඩෝ නැෂනල් ඩි හොන්ඩුරාස්: PNH) සහ ලිබරල් ලිබරල් හොන්ඩුරාස් පක්ෂය (පාර්ටිඩෝ ලිබරල් ඩි හොන්ඩුරාස්: PLH) විසින් ආධිපත්‍යය දැරීය.

ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් විසින් වාර්තා කරන ලද පරිදි, 2012 අගභාගයේදී, ජේසුයිට් විශ්ව විද්‍යාලය සමඟ සහයෝගයෙන් ERIC විසින් පුද්ගලයින් 1540 දෙනෙකු සම්මුඛ සාකච්ඡා කරන ලදී. මෙම සමීක්ෂණයෙන් හෙළි වූයේ පොලිසිය අපරාධවලට සම්බන්ධ බව 60% ක් විශ්වාස කරන බවත්, 45% ක් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය කෙරෙහි "විශ්වාසයක්" නොමැති බවත්, 2012 නොවැම්බර් මාසයේ ප්‍රාථමික මැතිවරණවලදී මැතිවරණ වංචාවක් සිදුවී ඇති බව 72% ක් සිතූ බවත්ය. එසේම, 2013 ජනාධිපති, ව්‍යවස්ථාදායක සහ නාගරික මැතිවරණ වංචනික වනු ඇතැයි 56% ක් අපේක්ෂා කළහ.

එවකට ජනාධිපති ජුවාන් ඔර්ලන්ඩෝ හර්නැන්ඩෙස් 2014 ජනවාරි 27 වන දින බලයට පත්විය. දෙවන වාරයක් සඳහා ඉදිරිපත් වීමට සමත් වීමෙන් පසුව, 2017 දී ඉතා සමීප මැතිවරණයක් එවකට ජනාධිපති හර්නැන්ඩෙස් හෝ ඔහුගේ ප්‍රධාන අභියෝගකරු වූ රූපවාහිනී පෞරුෂය වන සැල්වදෝර් නස්රල්ලා ජය ගත්තේද යන්න පිළිබඳව අවිනිශ්චිතතාවයක් ඇති කළේය. මතභේදාත්මක මැතිවරණය විරෝධතා සහ ප්‍රචණ්ඩත්වයට හේතු විය. 2017 දෙසැම්බර් මාසයේදී, අර්ධ වශයෙන් නැවත ගණන් කිරීමකින් පසු හර්නැන්ඩෙස් මැතිවරණයේ ජයග්‍රාහකයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. 2018 ජනවාරි මාසයේදී, හර්නැන්ඩෙස් දෙවන ජනාධිපති ධුර කාලයක් සඳහා දිවුරුම් දෙන ලදී. 2022 ජනවාරි 27 වන දින වාමාංශික ලිබ්‍රේ පක්ෂයේ නායිකා සහ මැනුවෙල් සෙලායාගේ බිරිඳ වන ෂියෝමාරා කැස්ත්‍රෝ ඔහුගෙන් පසු ජනාධිපති ධුරයට පත් වූ පළමු කාන්තාව බවට පත්විය.

### විදේශ සබඳතා 
අත්ලාන්තික් වෙරළට ඔබ්බෙන් වූ මායිම් ආරවුලක් හේතුවෙන් හොන්ඩුරාස් සහ නිකරගුවාව 2000 සහ 2001 මුල් භාගයේදී නොසන්සුන් සබඳතා පැවැත්වූහ. ආරවුල හේතුවෙන් නිකරගුවාව හොන්ඩුරාන් භාණ්ඩ සඳහා 35% ක තීරුබදු පැනවීය.

2009 ජුනි මාසයේදී කුමන්ත්‍රණයක් මගින් ජනාධිපති මැනුවෙල් සෙලායා බලයෙන් පහ කරන ලදී; ඔහුව හමුදා ගුවන් යානයකින් කොස්ටාරිකාවට ගෙන යන ලදී. එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය කුමන්ත්‍රණය හෙළා දැකීමට ඡන්දය දුන් අතර සෙලායා ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. මෙක්සිකෝව ඇතුළු ලතින් ඇමරිකානු ජාතීන් කිහිපයක් හොන්ඩුරාස් සමඟ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා තාවකාලිකව අත්හැර දැමූහ. 2010 ජූලි මාසයේදී මෙක්සිකෝව සමඟ පූර්ණ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා නැවත ස්ථාපිත කරන ලදී. කුමන්ත්‍රණයෙන් පසු එක්සත් ජනපදය මිශ්‍ර පණිවිඩ යැවීය; එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඔබාමා බලයෙන් පහ කිරීම කුමන්ත්‍රණයක් ලෙස හැඳින්වූ අතර සෙලායා නැවත බලයට පත්වීමට සහාය පළ කළේය. ඉරාන-කොන්ට්‍රා සම්බන්ධතාවයට සම්බන්ධ වූ හොන්ඩුරාස් හි හිටපු රේගන් යුගයේ තානාපති ජෝන් නෙග්‍රොපොන්ටේගේ උපදෙස් පරිදි එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය ලේකම් හිලරි ක්ලින්ටන් සහාය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකී සිටියේය. එතැන් සිට ඇය පැහැදිලි කර ඇත්තේ එක්සත් ජනපදය සෙලායා බලයෙන් පහ කිරීම හමුදා කුමන්ත්‍රණයක් ලෙස හැඳින්වුවහොත් ආධාර කපා හැරීමට සිදුවනු ඇති බවයි, නමුත් එක්සත් ජනපදයට අවශ්‍ය විටෙක මෙම සිදුවීම් නොසලකා හැරීමේ වාර්තාවක් ඇත. සෙලායා හියුගෝ චාවේස්ගේ බොලිවේරියානු සන්ධානය (ALBA) කෙරෙහි උනන්දුවක් දැක්වූ අතර ඇත්ත වශයෙන්ම එයට සම්බන්ධ වූයේ 2008 දී ය. 2009 කුමන්ත්‍රණයෙන් පසු, හොන්ඩුරාස් එහි සාමාජිකත්වය ඉල්ලා අස්කර ගත්තේය. ඇල්බා හා සම්බන්ධ වීමට එක් හේතුවක් වූයේ වෙනිසියුලානු තෙල් වට්ටම් කිරීම බව සඳහන් කළේය. චාවේස් සහ මොරාලෙස්ට අමතරව, ආර්ජන්ටිනාවේ කාලෝස් මෙනම්, බ්‍රසීලයේ ෆර්නැන්ඩෝ හෙන්රික් කාර්ඩෝසෝ සහ කොලොම්බියානු ජනාධිපති අල්වාරෝ උරිබේ යන සියල්ලෝම මෙම පියවර ගෙන ඇති අතර, වොෂින්ටනය සහ යුරෝපා සංගමය යන දෙකම නිකරගුවාවේ සැන්ඩිනිස්ටා ජාතික විමුක්ති පෙරමුණ රජය මැතිවරණ ප්‍රතිඵල වෙනස් කිරීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා කරමින් සිටියහ. සෙලායා බලයෙන් ඉවත් කිරීම ව්‍යවස්ථාපිත අංග තිබුණත් නැතත්, හොන්ඩුරාස් ව්‍යවස්ථාව සියලුම හොන්ඩුරාන්වරුන් හොන්ඩුරාස් වලින් බලහත්කාරයෙන් නෙරපා හැරීමෙන් පැහැදිලිවම ආරක්ෂා කරයි.

එක්සත් ජනපදය එක් හොන්ඩුරාන් කඳවුරක කුඩා හමුදා පැවැත්මක් පවත්වාගෙන යයි. දෙරට ඒකාබද්ධ සාම සාධක හමුදාව, මත්ද්‍රව්‍ය විරෝධී, මානුෂීය, ආපදා සහන, මානුෂීය, වෛද්‍ය සහ සිවිල් ක්‍රියාමාර්ග අභ්‍යාස පවත්වයි. එක්සත් ජනපද හමුදා විවිධ ද්විපාර්ශ්වික සහ බහුපාර්ශ්වික අභ්‍යාස සඳහා සැපයුම් සහාය ලබා දෙයි. එක්සත් ජනපදය හොන්ඩුරාස් හි ප්‍රධාන වෙළඳ හවුල්කරුවෙකි.

### හමුදා 
හොන්ඩුරාස් සතුව හමුදාවක්, නාවික හමුදාවක් සහ ගුවන් හමුදාවක් ඇත.

2017 දී හොන්ඩුරාස් න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය.
### පරිපාලන අංශ 
හොන්ඩුරාස් දෙපාර්තමේන්තු 18 කට බෙදා ඇත. අගනුවර ෆ්‍රැන්සිස්කෝ මොරාසාන් දෙපාර්තමේන්තුවේ මධ්‍යම දිස්ත්‍රික්කයේ ටෙගුසිගල්පා වේ.
* ඇට්ලන්ටිඩා
* චොලුටෙකා
* කොලෝන්
* කොමයගුවා
* කොපාන්
* කොටේස්
* එල් පරයිසෝ
* ෆ්‍රැන්සිස්කෝ මොරාසාන්
* ග්‍රාසියස් අ ඩයොස් 
* ඉන්ටිබුකා
* බේ අයිලන්ඩ්
* ලා පාස්
* ලෙම්පිරා
* ඔකොටෙපෙක්
* ඔලන්චෝ
* සැන්ටා බාබරා
* වැල්ලේ
* යෝරෝ

ZEDE නමින් නව පරිපාලන අංශයක් (Zonas de empleo y desarrollo económico) 2013 දී නිර්මාණය කරන ලදී. ZEDEs අධිකරණ, ආර්ථික සහ පරිපාලන මට්ටමින් තමන්ගේම දේශපාලන පද්ධතියක් සමඟ ඉහළ මට්ටමේ ස්වාධීනත්වයක් ඇති අතර ඒවා නිදහස් වෙළඳපල ධනවාදය මත පදනම් වේ.

## යොමු කිරීම්