open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
බ්‍රසීලයේ නිරුක්තිය

බ්‍රසීලය යන වචනය බොහෝ විට පැමිණ ඇත්තේ බ්‍රසීලියානු වෙරළ තීරයේ බහුලව වැඩුණු ගසක් වන බ්‍රසීලවුඩ් සඳහා වන පෘතුගීසි වචනයෙන් විය හැකිය. පෘතුගීසි භාෂාවෙන්, බ්‍රසීලවුඩ් පෝ-බ්‍රසීල් ලෙස හැඳින්වේ, බ්‍රසීල යන වචනයට සාමාන්‍යයෙන් "රතු වැනි ගිනි අඟුරු" යන නිරුක්තිය ලබා දී ඇති අතර එය බ්‍රසා ('ගල්') සහ -il (-iculum හෝ -ilium වලින්) යන උපසර්ගයෙන් සෑදී ඇත. විකල්ප වශයෙන් යෝජනා කර ඇත්තේ මෙය රතු ශාකයක් සඳහා අරාබි හෝ ආසියානු වචනයකට සම්බන්ධ ශාකයක් සඳහා වන වචනයක් සඳහා වන ජන නිරුක්තියක් බවයි. බ්‍රසීලවුඩ් තද රතු පැහැති සායම් වර්ගයක් නිපදවන බැවින්, එය යුරෝපීය රෙදිපිළි කර්මාන්තය විසින් බෙහෙවින් අගය කරන ලද අතර එය බ්‍රසීලයෙන් වාණිජමය වශයෙන් සූරාකෑමට ලක් වූ මුල්ම නිෂ්පාදනය විය. 16 වන සියවස පුරාම, බ්‍රසීල වෙරළ තීරයේ ආදිවාසී ජනයා (බොහෝ විට ටුපි) විසින් දැවැන්ත ප්‍රමාණයේ බ්‍රසීලවුඩ් අස්වැන්න නෙළා ගන්නා ලද අතර, ඔවුන් විවිධ යුරෝපීය පාරිභෝගික භාණ්ඩ සඳහා යුරෝපීය වෙළඳුන්ට දැව විකුණන ලදී.

මුල් පෘතුගීසි වාර්තාවල මෙම භූමියේ නිල පෘතුගීසි නාමය "ශුද්ධ කුරුසයේ දේශය" (ටෙරා ඩා සැන්ටා කෲස්) විය, නමුත් යුරෝපීය නාවිකයින් සහ වෙළඳුන් බ්‍රසීල දැව වෙළඳාම නිසා එය සාමාන්‍යයෙන් "බ්‍රසීලයේ දේශය" (ටෙරා ඩෝ බ්‍රසීල්) ලෙස හැඳින්වූහ. ජනප්‍රිය භාවිතය යටපත් වී අවසානයේ නිල පෘතුගීසි නාමය ප්‍රතිස්ථාපනය විය. සමහර මුල් නාවිකයින් එය "ගිරවුන්ගේ දේශය" ලෙස හැඳින්වූහ. ගුරානි භාෂාවෙන්, බ්‍රසීලය "පින්ඩෝරාමා" ලෙස හැඳින්වේ, එහි අර්ථය "තල් ගස්වල දේශය" යන්නයි.

## යොමු කිරීම්
පැන්ඩෝ දෙපාර්තමේන්තුව, බොලිවියාව

thumb|සිතියම
**පැන්ඩෝ** යනු උතුරු බොලිවියාවේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවක් වන අතර එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කි.මී. 63,827කි. ඇමසන් වැසි වනාන්තරයේ, බ්‍රසීලය සහ පේරු දේශ සීමාවට යාබදව. පැන්ඩෝ හි ජනගහනය 130,761 (2024 සංගණනය).  එහි අගනුවර කොබීජා නගරයයි.

හිටපු ජනාධිපති ජෝස් මැනුවෙල් පැන්ඩෝ (1899–1905) ගේ නමින් නම් කරන ලද මෙම දෙපාර්තමේන්තුව පළාත් පහකට බෙදා ඇත.

පැන්ඩෝ ස්වභාවික සම්පත් වලින් පොහොසත් වුවද, එහි වැසියන්ගේ දරිද්‍රතා මට්ටම ඉහළ මට්ටමක පවතී, බොහෝ දුරට පළාත රටේ සෙසු ප්‍රදේශවලට ඵලදායී ලෙස සම්බන්ධ කරන මාර්ග නොමැතිකම හේතුවෙන්. ඊට අමතරව, ඇමසන් වැසි වනාන්තරයේ ජීවිතයට ආවේණික වූ නිවර්තන රෝගවල දුර්වල බලපෑම්වලින් පදිංචිකරුවන් පීඩා විඳිති. ප්‍රධාන ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් වන්නේ කෘෂිකර්මාන්තය, දැව කර්මාන්තය සහ ගව පාලනයයි.

වයඹදිග වනාන්තර කලාපයේ මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 280 ක උන්නතාංශයක, පැන්ඩෝ පිහිටා ඇත්තේ බොලිවියාවේ වැසි සහිතම කොටසේය. පැන්ඩෝහි උණුසුම් දේශගුණයක් පවතින අතර, සාමාන්‍යයෙන් උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 26 (ෆැරන්හයිට් 80) ට වඩා වැඩිය.

පැන්ඩෝ යනු බොලිවියාවේ අඩුම ජනගහනයක් සහිත දෙපාර්තමේන්තුව වන අතර, වඩාත්ම නිවර්තන කලාපය (ඇමසෝනියානු ද්‍රෝණියේ සමකයට ආසන්නව පිහිටා ඇත) සහ ඵලදායී මාර්ග නොමැතිකම හේතුවෙන් වඩාත්ම හුදකලා වේ. එය 20 වන සියවස ආරම්භයේදී සංවිධානය කරන ලද්දේ ඊනියා අක්කර යුද්ධයේ (1903) ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බ්‍රසීලයට අහිමි වූ අක්කර ප්‍රදේශයේ ඉතිරිව තිබූ ප්‍රදේශයෙනි. එහි අගනුවර වන කොබිජා (බොලිවියානු දෙපාර්තමේන්තු අගනුවරවල් අතරින් කුඩාම) නම් කරන ලද්දේ පැසිෆික් සාගරයේ පිහිටි බොලිවියානු වරාය නමින් වන අතර, එය පැසිෆික් යුද්ධයෙන් පසු චිලීට අහිමි වූ ප්‍රදේශයක කොටසකි.

දුරස්ථ වුවද, පැන්ඩෝ ඝන වනාන්තරවලින් වැසී ඇති අතර ඇමසන් ගඟට සහ එතැන් සිට අත්ලාන්තික් සාගරයට යන නාවික යාත්‍රා කළ හැකි ජල මාර්ගවලට ආසන්නව පිහිටා ඇත. 19 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී, අසල පිහිටි බෙනී දෙපාර්තමේන්තුවේ උතුරු කොටස සමඟ, දෙපාර්තමේන්තුවට රබර් උත්පාතයක් ඇති විය. අග්නිදිග ආසියාවේ වගා කරන ලද රබර් සමඟ තරඟකාරිත්වය මෙන්ම කෘතිම රබර් සොයා ගැනීම සහ නිෂ්පාදනය කිරීම හේතුවෙන් දේශීය කර්මාන්තය බිඳ වැටුණි.

සංස්කෘතික වශයෙන්, පැන්ඩිනෝවරු බොලිවියානු පහත් බිම්වල ඊනියා කැම්බා සංස්කෘතියේ කොටසක් ලෙස සලකනු ලබන අතර, රටේ අනෙකුත් නිවර්තන දෙපාර්තමේන්තු දෙක වන බෙනී සහ සැන්ටා කෲස් හි ජනතාවට සමාන ය. පැන්ඩෝහි මුල් පදිංචිකරුවන් බොහෝ දෙනෙක් අසල පිහිටි බෙනි සිට සංක්‍රමණය වූහ. 

## යොමු කිරීම්
චුකුඉසකා දෙපාර්තමේන්තුව, බොලිවියාව

thumb|සිතියම
**චුකුඉසකා** ( );    ;    ;    ) යනු දකුණු මධ්‍යයේ පිහිටා ඇති බොලිවියාවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි . එය කොචබම්බා, ටරිජා, පොටෝසි සහ සැන්ටා කෲස් යන දෙපාර්තමේන්තු වලට මායිම් වේ. දෙපාර්තමේන්තු අගනුවර වන්නේ සුක්‍රේ වන අතර එය බොලිවියාවේ ව්‍යවස්ථාපිත අගනුවර ද වේ.
සුක්‍රේ, බොලිවියාව

**සුක්‍රේ** ( ;    ) යනු බොලිවියාවේ *නීතිරීති අනුව* අගනුවර වන අතර,  චුකුඉසාකා දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවර වන අතර බොලිවියාවේ හයවන වැඩිම ජනගහනය සහිත නගරය වේ . රටේ දකුණු-මධ්‍යම කොටසේ පිහිටා ඇති සුක්‍රේ, මුහුදු මට්ටමේ සිට 2,790 ක උන්නතාංශයක පිහිටා ඇත. මෙම සාපේක්ෂව ඉහළ උන්නතාංශය නගරයට වසර පුරා සිසිල් උෂ්ණත්වයක් සහිත උපනිවර්තන උස්බිම් දේශගුණයක් ලබා දෙයි. සියවස් ගණනාවක් පුරා, නගරයට ලා ප්ලාටා, චාර්කාස් සහ චුක්විසාකා ඇතුළු විවිධ නම් ලැබී ඇත.  අද වන විට මෙම කලාපය ප්‍රධාන වශයෙන් කෙචුවා පසුබිමකින් යුක්ත වන අතර සමහර අයිමාරා ප්‍රජාවන් සහ බලපෑම් ඇත.

සුක්‍රේ ප්‍රධාන ජාතික වැදගත්කමක් දරන අතර එය අධ්‍යාපනික හා රජයේ මධ්‍යස්ථානයක් මෙන්ම බොලිවියානු ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ පිහිටීම ද වේ. එහි ප්‍රසන්න දේශගුණය සහ අඩු අපරාධ අනුපාතය  නිසා විදේශිකයන් සහ බොලිවියානුවන් අතර නගරය ජනප්‍රිය වී ඇත.  විශේෂයෙන්, සුක්‍රේ හි බටහිර අර්ධගෝලයේ හොඳම සංරක්ෂිත හිස්පැනික් යටත් විජිත සහ ජනරජ ඓතිහාසික නගර මධ්‍යස්ථාන වලින් එකක් අඩංගු වේ - කුස්කෝ සහ ක්විටෝ වැනි නගර වලට සමානයි. මෙම වාස්තු විද්‍යාත්මක උරුමය සහ චාර්කාස් කලාපයේ සහස්‍රක ඉතිහාසය සුක්‍රේ යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස නම් කිරීමට හේතු වී තිබේ. රියල් ඕඩෙන්සියා ඩි චාර්කාස් හි වැදගත් මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස එහි ස්ථානයේ සිට බොලිවියානු ඉතිහාසයේ වැදගත් ස්ථානයක් හිමි කරගෙන ඇති අතර පසුව ගෝලීය ඛනිජ වෙළඳ භාණ්ඩයක් ලෙස රිදීවල වැදගත්කම පහත වැටීමට පෙර බොලිවියාවේ පළමු අගනුවර ලෙසද එය පැවතුනි. ලා පාස් වෙත ප්‍රාග්ධන කාර්යයන් ඓතිහාසිකව මාරු කිරීමෙන් පසු යම් කලාපීය ආතතියක් පවතින අතර, අද පවා මෙම ගැටලුව දේශීය සංස්කෘතිය හා දේශපාලන දෘෂ්ටිවාදය තුළ වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 German-language sources (de)
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:Short description is different from Wikidata
ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ව්‍රායි කැලී බල්තසාර්

**ව්‍රායි කැලී බල්තසාර්** (උපත 9 අප්‍රේල් 1985) යනු ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙක්, මාධ්‍ය පෞරුෂයක්, ක්‍රියාකාරිකයෙක් සහ පර්යේෂකයෙක් වේ. ඇය ජාතික ජන බලවේගයේ සාමාජිකාවක් ලෙස 2025 ජුනි 16 සිට කොළඹ නගරාධිපතිනිය ලෙස සේවය කරයි. රෝසි සේනානායක මහත්මියට පසුව එම ධුරය හෙබවූ ඉතිහාසයේ දෙවන කාන්තාව ඇයයි.

## මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය 
බල්තසාර් 1985 අප්‍රේල් 9 වන දින උපත ලැබීය. ඇය සිය ප්‍රාථමික හා ද්විතීයික පාසල් අධ්‍යාපනය කොළඹ මෙතෝදිස්ත විද්‍යාලයෙන් සම්පූර්ණ කළාය. ඇය 2010 දී එංගලන්තයේ නොර්තඅම්බ්‍රියා විශ්ව විද්‍යාලයෙන් විලාසිතා සහ ඇඟලුම් නිර්මාණය පිළිබඳ උපාධියක් ලබා ගත්තාය. ඉන්පසු ඇය 2020 දී කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයෙන් ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය සහ කාන්තා අධ්‍යයනය පිළිබඳ පශ්චාත් උපාධි ඩිප්ලෝමාවක් සහ ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් ලබා ගත්තාය.

## වෘත්තීය ජීවිතය 
2005 සිට 2014 දක්වා, බල්තසාර් රූපවාහිනී ඉදිරිපත් කරන්නෙකු වූ අතර, විශේෂයෙන් MTV නාලිකාවේ හි *Good Morning Sri Lanka* වැඩසටහන මෙහෙයවීය. 2018න් පසු, ඇය කාන්තා හා ළමා අයිතිවාසිකම් කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සහ පර්යේෂණ ව්‍යාපෘතිවල ක්‍රියාකාරීව සම්බන්ධ වූවාය. නාගරික සංවර්ධනය පිළිබඳ පර්යේෂකයෙකු ලෙස, ඇයගේ කාර්යයේදී අඩු ආදායම්ලාභී ප්‍රජාවන්ට නගර සැලසුම්කරණයේ බලපෑම පරීක්ෂා කරන ලදී. ඇය ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතාවය සහ කම්කරු අයිතිවාසිකම් සඳහා ද පෙනී සිටියාය.

2018 දී ඇය කැලි ප්‍රොඩක්ට්ස් නම් සමාගම ආරම්භ කළාය. එය ශ්‍රී ලංකාවේ තනි භාවිත පොලිතීන් සහ අනෙකුත් ජෛව හායනයට ලක් නොවන නිෂ්පාදන සඳහා ජෛව හායනයට ලක්විය හැකි විකල්ප නිර්මාණය කරන සමාගමකි.

### දේශපාලනය 
2021 දී, බල්තසාර් ජාතික ජන බලවේගය සමඟ සන්ධානගත ජනතා විමුක්ති පෙරමුණට අනුබද්ධ සමාජවාදී තරුණ සංගමයට සම්බන්ධ විය.

ඇය 2024 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ ජාතික ජන බලවේගය අපේක්ෂකයෙකු ලෙස ඉදිරිපත් වූවාය. ඇය මනාප ඡන්ද 44,633ක් ලබා ගනිමින් පක්ෂයේ අපේක්ෂකයන් අතර 18 වන ස්ථානයට පත්වූ අතර, ආසනයක් පවා යන්තමින් අහිමි විය.

2025 මැයි 6 වන දින පැවති පළාත් පාලන මැතිවරණයේදී, බල්තසාර් කොළඹ මහ නගර සභාවේ තිම්බිරිගස්යාය වාට්ටුවට තරඟ කර ඡන්ද 2,094ක් ලබා ගනිමින් තේරී පත් විය. ඇගේ පක්ෂය වන ජාතික ජන බලවේගය, කවුන්සිලයේ ආසන 119න් 48ක් දිනා ගනිමින් විශාලතම තනි කණ්ඩායම බවට පත්විය.

## කොළඹ නගරාධිපති (2025-වර්තමානය) 
බල්තසාර් 2025 මාර්තු 9 වන දින නගරාධිපති ධුරය සඳහා ඇයගේ අපේක්ෂකත්වය නිවේදනය කළාය. ඇය පිරිසිදු පාලනය, දූෂණ විරෝධී පියවර, නාගරික ප්‍රතිසංස්කරණ, අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය වැඩිදියුණු කිරීම සහ දැරිය හැකි මිලකට නිවාස ලබා දීම පිළිබඳව ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත වූවාය.

2025 ජුනි 16 වන දින, කොළඹ මහ නගර සභාවේ මංගල සැසිවාරයේදී, රහස් ඡන්දයෙන් බල්තසාර් නගරාධිපති ධුරයට තේරී පත් විය. කොළඹ නගරාධිපතිවරයෙකු සාමාන්‍යයෙන් නම් කරනු ලබන්නේ නගරයේ බහුතර පක්ෂය විසිනි. කෙසේ වෙතත්, මැයි පළාත් සභා මැතිවරණයේදී කිසිදු පක්ෂයකට බහුතර ඡන්ද සංඛ්‍යාවක් නොලැබුණි. එබැවින්, ජාතික ජනතා බලවේගය විසින් බල්තසාර් නම් කරන ලද අතර, රීසා සරූක් නම් කරන ලද්දේ සමගි ජන බලවේගය විසිනි. ඇය ඡන්ද 61ක් ලබා ගත් අතර, සරූක් ඡන්ද 54ක් ලබා ගත් අතර (ඡන්ද පත්‍රිකා දෙකක් ප්‍රතික්ෂේප විය).

ඇයගේ පූර්වගාමියා වූ රෝසි සේනානායක (2018–2023) ට පසු, එම තනතුර දැරූ ඉතිහාසයේ දෙවන කාන්තාව ඇයයි. ඇය එන්. එම්. පෙරේරා (1954–1956) න් පසු නගරයේ පළමු වාමාංශික පාලනය සනිටුහන් කරමින්, එන්.පී.පී.-ජේ.වී.පී. සන්ධානය යටතේ කොළඹට නායකත්වය දෙයි.

## මූලාශ්‍ර 
ප්‍රවර්ගය:ජාතික ජන බලවේගයෙහි දේශපාලනඥයන්
ප්‍රවර්ගය:1985 උපත්
ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා
කුලරත්න ආරියවංශ

**කුලරත්න ආරියවංශ** යනු ශ්‍රී ලාංකික ගී රචකයෙකි. ඔහු විසින් රචිත ගී අතරින් බෝහෝමයක් ඉතා ජනාදරයට පත්විය. ඒවා අතර,
අමරදේවයන් ගයන *සඳ හොරෙන් හොරෙන් හොරෙන් බලා*, *පාවෙනා නිල් වළාවේ*, *මා වවුලන් රෑ පුරාම*, *ආරාධනා* ආදියද නන්දා මාලනිය ගයන සුනිල් ආරියරත්නයන්ගේ "වජිරා" චිත්‍රපටයේ *දෙනෝදාහක් නුවන් අතරේ*, සනත් නන්දසිරි ගයන *මේ ප්‍රථම වසන්තයයි*, ටී.එම්. ජයරත්නගේ *රාත්‍රිය උදා වුණා*, *වලා තීරයෙන් එහා*, *රත්තරන් නෙත්*, මිල්ටන් මල්ලවආරච්චි ගැයූ *සැදී රන් අභරණින්*, සුනිල් එදිරිසිංහ ගයන *අවපස අහසක*, නීලා වික්‍රමසිංහ ගැයූ *පුංචි සිතේ පුංචි සිනා*,රෝහණ සිරිවර්ධන *දෑසේ මල් විලේ*,*ඔබේ අතගෙන*,චන්ද්‍රලේඛා පෙරේරාගේ *ඔබ දෙපා දොවා බැතියෙන්*,*සෙනෙහස විඳිනට*,*මට මුලු ලොවම ඔබයි*, දීපිකා ප්‍රියදර්ශනී ගයන *සිනා පොදක් වී* සහ නාමල් උඩුගම ගයන *බැසයන සඳ* පවතී.

## ජනප්‍රිය ගීත 
## මූලාශ්‍ර 
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ගී පද රචකයෝ
ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ
ප්‍රණීත් අබේසුන්දර

මහාචාර්ය **ප්‍රණීත් අබේසුන්දර** යනු ශ්‍රී ලාංකික ගීත රචකයෙක්, කතුවරයෙක් මෙන්ම විශ්වවිද්‍යාල ආචාර්යවරයෙකි. මහාචාර්ය අබේසුන්දර ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයෙහි මානව ශාස්ත්‍ර හා සමාජ විද්‍යා පීඨයේ, සමාජ විද්‍යා සහ මානව විද්‍යා අංශයේ මහාචාර්යවරයෙකු වන අතර සමාජ විද්‍යා සහ මානව විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ හිටපු ප්‍රධානියා ද විය. එසේම ජනප්‍රිය ගීත රැසක් ද රචනා කර ඇත.

## මූලාශ්‍ර 
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ගී පද රචකයෝ
ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ
ඇමසෝනාස් ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**ඇමසෝනාස්**  ( ) යනු බ්‍රසීලයේ රාජ්‍යයක් වන අතර එය රටේ වයඹ කෙළවරේ උතුරු කලාපයේ පිහිටා ඇත. එය වර්ග කිලෝමීටර් 1,570,745.7 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුත් ලොව විශාලතම බ්‍රසීලියානු රාජ්‍යය වන අතර ලොව නවවන විශාලතම රට උප කොට්ඨාශය වේ. එය දකුණු ඇමරිකාවේ විශාලතම රට උප අංශය වන අතර එය චිලී, පැරගුවේ සහ උරුගුවේ යන රටවල භූමි ප්‍රමාණයට වඩා විශාලය. අසල්වැසි ප්‍රාන්ත (උතුරේ සිට දක්ෂිණාවර්තව) රොරයිමා, පාරා, මැටෝ ග්‍රෝසෝ, රොන්ඩෝනියා, සහ ඇක්රේ වේ. එය පේරු, කොලොම්බියාව සහ වෙනිසියුලාව යන ජාතීන්ට ද මායිම් වේ. මෙයට කොලොම්බියාවේ ඇමසෝනාස්, වෞපේස් සහ ගුවානියා යන දෙපාර්තමේන්තු මෙන්ම වෙනිසියුලාවේ ඇමසෝනාස් ප්‍රාන්තය සහ පේරු හි ලොරේටෝ කලාපය ඇතුළත් වේ.

ඇමසන් ගඟ අනුව ඇමසන් ලෙස නම් කර ඇති අතර, එය කලින් ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යයේ පේරු හි උප රාජකීයත්වයේ කොටසක් වූ අතර එය ස්පාඤ්ඤ ගයනා ලෙස නම් කරන ලදී. 18 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී පෘතුගීසීන් බ්‍රසීලයේ සිට වයඹ දෙසට ගමන් කිරීමෙන් පසුව එය පදිංචි කරන ලද අතර 1750 දී මැඩ්රිඩ් ගිවිසුමෙන් පසු පෘතුගීසි අධිරාජ්‍යයට ඇතුළත් විය. එය 1889 දී පළමු බ්‍රසීලියානු ජනරජය යටතේ රාජ්‍යයක් බවට පත්විය.

ප්‍රාන්තයේ වැඩි කොටසක් නිවර්තන වනාන්තරයකි ; නගර යාත්‍රා කළ හැකි ජල මාර්ග ඔස්සේ පොකුරු කර ඇති අතර බෝට්ටුවකින් හෝ ගුවන් යානයකින් පමණක් ප්‍රවේශ විය හැකිය. එය මහ නගර සභා 62 කට බෙදා ඇති අතර අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන්නේ මනවුස් වන අතර එය ඇමසන් ගඟේ වනාන්තරය මැද පිහිටි මිලියන 2.1 ක ජනගහනයක් සිටින නවීන නගරයකි.&nbsp;අත්ලාන්තික් සාගරයේ සිට ඉහළට මී. 1500 ප්‍රාන්තයේ ජනගහනයෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් නගරයේ ජීවත් වෙති; අනෙකුත් විශාල නගර වන පරින්ටින්ස්, මනකපුරු, ඉටකෝටියාරා, ටෙෆේ සහ කොආරි ද ප්‍රාන්තයේ නැගෙනහිර අර්ධයේ ඇමසන් ගඟ දිගේ පිහිටා ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
පරා ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**පරා** ( ) යනු උතුරු බ්‍රසීලයේ පිහිටා ඇති සහ පහළ ඇමසන් ගඟ හරහා ගමන් කරන බ්‍රසීල රාජ්‍යයකි . එය බ්‍රසීලයේ අමාපා, මරන්හාඕ, ටොකැන්ටින්ස්, මැටෝ ග්‍රෝසෝ, ඇමසෝනාස් සහ රොරයිමා. යන ප්‍රාන්තවලට මායිම් වේ. වයඹ දෙසින් ගයනා සහ සුරිනාම් දේශසීමා පිහිටා ඇති අතර, පැරා හි ඊසාන දෙසින් අත්ලාන්තික් සාගරය පිහිටා ඇත. අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන්නේ බෙලෙම් වන අතර එය ඇමසන් ගඟේ මෝය අසල මරාජෝ බොක්කෙහි පිහිටා ඇත. බ්‍රසීල ජනගහනයෙන් 4.1% ක් ජීවත් වන මෙම රාජ්‍යය, බ්‍රසීල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 2.2% කට පමණක් වගකිව යුතුය.

පැරා යනු උතුරු කලාපයේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ප්‍රාන්තය වන අතර එහි ජනගහනය මිලියන 8.6 ඉක්මවන අතර එය බ්‍රසීලයේ නවවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත ප්‍රාන්තය වේ. එය වර්ග ප්‍රමාණයෙන් බ්‍රසීලයේ දෙවන විශාලතම රාජ්‍යය වන අතර එහි භූමිය වර්ග කිලෝමීටර මිලියන 1.2 කි, ගඟේ ඉහළ කොටසේ ඇමසෝනාස් වලට පමණක් දෙවැනි වේ. එහි වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සංකේත වන්නේ ඇමසන් ගඟ සහ ඇමසන් වැසි වනාන්තරයි . පරා රබර් ( රබර් ගස් වතු වලින් නිස්සාරණය කරන ලද), මඤ්ඤොක්කා, ආකායි, අන්නාසි, කොකෝවා, කළු ගම්මිරිස්, පොල්, කෙසෙල්, මහෝගනී වැනි නිවර්තන ඝන දැව සහ යකඩ ලෝපස් සහ බොක්සයිට් වැනි ඛනිජ නිෂ්පාදනය කරයි. නව වෙළඳ භාණ්ඩ බෝගයක් වන්නේ සැන්ටාරම් ප්‍රදේශයේ වගා කරන සෝයා ය .

සෑම ඔක්තෝබර් මාසයකම, වසරේ වැදගත්ම ආගමික උත්සවය වන සිරියෝ ද නසාරේ පෙරහැර සඳහා බෙලෙම් වෙත සංචාරකයින් දස දහස් ගණනක් පැමිණේ. අගනුවර තවත් වැදගත් ආකර්ෂණයක් වන්නේ ඇමසන් ගඟේ එම විශාල දූපතේ වර්ධනය වූ අතුරුදහන් වූ මාරජෝරා සංස්කෘතිය මත පදනම් වූ මැරජෝ විලාසිතාවේ පිඟන් මැටි භාණ්ඩයි.
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
අක්රේ ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**අක්රේ** ( ) යනු බ්‍රසීලයේ උතුරු කලාපයේ සහ ඇමසෝනියා නීතික කලාපයේ බටහිර දෙසින් පිහිටි රාජ්‍යයකි. රටේ බටහිර කෙළවරේ, බ්‍රසීලියා සිට පැය දෙකක කාල වෙනසක් ඇතිව, අක්කරය උතුරු හා නැගෙනහිරින් බ්‍රසීලියානු ප්‍රාන්ත වන ඇමසෝනාස් සහ රොන්ඩෝනියාවෙන් දක්ෂිණාවර්තව මායිම් වී ඇති අතර, ගිනිකොන දෙසින් බොලිවියානු පැන්ඩෝ දෙපාර්තමේන්තුව සමඟ ජාත්‍යන්තර මායිමක් සහ දකුණින් සහ බටහිරින් මැඩ්‍රේ ඩි ඩියෝස්, උකායාලි සහ ලොරෙටෝ යන පේරු ප්‍රදේශ සමඟ මායිම් වේ. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය රියෝ බ්‍රැන්කෝ ය. අනෙකුත් වැදගත් ස්ථාන අතර කෘසීරෝ ඩෝ සුල්, සේන මදුරෙයිරා, තාරාවාකා සහ ෆීජෝ ඇතුළත් වේ. බ්‍රසීලියානු ජනගහනයෙන් 0.42% ක් සිටින මෙම රාජ්‍යය, බ්‍රසීලියානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.2% ක් ජනනය කරයි. 

20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී එහි උච්චතම අවස්ථාවට ළඟා වූ රබර් කර්මාන්තයේ දැඩි නිස්සාරණ ක්‍රියාකාරකම්, බොහෝ ප්‍රදේශවලින් බ්‍රසීලියානුවන් රාජ්‍යයට ආකර්ෂණය කර ගත්තේය. සුලිස්ටා, ගිනිකොනදිග බ්‍රසීලය, නෝර්ඩෙස්ටිනෝ සහ දේශීය සම්ප්‍රදායන් මිශ්‍රණයෙන් විවිධාකාර ආහාරපාන බිහි විය.

ප්‍රාන්තයේ බටහිර කොටසේ ජුරුවා සහ මෝවා ගංගා සහ වයඹ දෙසින් පිහිටි තාරෞකා සහ එන්විරා ගංගා කේන්ද්‍ර කර ගත් ගංගා ප්‍රවාහනය, විශේෂයෙන් නොවැම්බර් සහ ජුනි අතර ප්‍රධාන ප්‍රවාහන ක්‍රමය වේ. එම මාසවලදී තද සෘතුමය වැසි නිසා BR-364 මාර්ගය ගමන් කළ නොහැකි තත්වයට පත් වේ; එය සාමාන්‍යයෙන් රියෝ බ්‍රැන්කෝ සහ කෲසෙයිරෝ ඩෝ සුල් සම්බන්ධ කරයි.
ප්‍රවර්ගය:Former Spanish colonies
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
අමපා ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**අමපා** (; ) යනු බ්‍රසීලයේ ප්‍රාන්ත 26 න් එකකි. එය බ්‍රසීලයේ උතුරු කලාපයේ පිහිටා ඇත. එය දෙවන අඩුම ජනගහනයක් සහිත රාජ්‍යය වන අතර භූමි ප්‍රමාණය අනුව දහඅටවන විශාලතම රාජ්‍යය වේ . රටේ ඈත උතුරු කොටසේ පිහිටා ඇති අමාපා, උතුරින් ප්‍රංශ ගයනාවට කිලෝමීටර 730 ක්, නැගෙනහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරයට කිලෝමීටර 578 ක්, දකුණින් සහ බටහිරින් පැරා සහ වයඹ දෙසින් කිලෝමීටර 63 ක් දක්ෂිණාවර්තව මායිම් වේ. අගනුවර සහ විශාලතම නගරය මැකාපා ය . බ්‍රසීලියානු ජනගහනයෙන් 0.4% ක් මෙම රාජ්‍යයට අයත් වන අතර බ්‍රසීලියානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.22% කට පමණක් වගකිව යුතුය.

යටත් විජිත සමයේදී මෙම කලාපය **පෘතුගීසි ගයනාව** ලෙස හැඳින්වූ අතර එය පෘතුගාලයේ බ්‍රසීල රාජ්‍යයේ කොටසක් විය. පසුව, මෙම කලාපය අනෙකුත් ගිනියානු රාජ්‍යයන්ගෙන් වෙන්කර හඳුනා ගන්නා ලදී. අමාපා කලක් පැරාහි කොටසක් වූ නමුත් 1943 දී වෙනම භූමියක් බවට පත් වූ අතර එය රාජ්‍යයක් බවට පත් කිරීමේ තීරණය 1988 දී ගන්නා ලදී.  පළමු ප්‍රාන්ත නීති සම්පාදකයින් 1991 ජනවාරි 1 වන දින බලයට පත් විය.

කලාපයේ ප්‍රමුඛ ලක්ෂණය සහ එහි මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් සියයට 90 ක් ඇමසන් වැසි වනාන්තරයයි . ගවේෂණය නොකළ වනාන්තර අමාපා වලින් සියයට 70 ක් අල්ලාගෙන සිටින අතර, 2002 දී පිහිටුවන ලද ටුමුකුමාක් කඳු ජාතික වනෝද්‍යානය ලොව විශාලතම නිවර්තන වනාන්තර උද්‍යානය වේ. ඔයියාපොක් ගඟේ මුඛය බ්‍රසීලයේ වෙරළ තීරයේ උතුරු කෙළවරයි.
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ටෝකන්ටින්ස් ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**ටෝකන්ටින්ස්** (  ) යනු බ්‍රසීලයේ ප්‍රාන්ත 26 න් එකකි. එය 1988 දී පිහිටුවන ලද නවතම රාජ්‍යය වන අතර එය කලින් ගෝයිස් ප්‍රාන්තයෙන් උතුරින් පහෙන් දෙකක් වූ ප්‍රදේශය ආවරණය කරයි.  ටොකැන්ටින්ස් වර්ග කිලෝමීටර 277,620.91 ආවරණය කරයි. 2014 දී ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 1,496,880 කි.  එහි අගනුවර වන පල්මාස් හි ඉදිකිරීම් 1989 දී ආරම්භ විය; ප්‍රාන්තයේ අනෙකුත් නගර බොහොමයක් පෘතුගීසි යටත් විජිත සමයට අයත් වේ. අරගුවායිනා හැරුණු විට, ප්‍රාන්තයේ සැලකිය යුතු ජනගහනයක් සිටින තවත් නගර කිහිපයක් තිබේ. මෙම ප්‍රධාන වශයෙන් කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශය සංවර්ධනය කිරීම සඳහා රජය නව අගනුවරක්, ප්‍රධාන ජල විදුලි බලාගාර වේල්ලක්, දුම්රිය මාර්ග සහ ඒ ආශ්‍රිත යටිතල පහසුකම් සඳහා ආයෝජනය කර ඇත. බ්‍රසීලියානු ජනගහනයෙන් 0.75% ක් මෙම රාජ්‍යයෙන් සමන්විත වන අතර බ්‍රසීලියානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.5% කට වගකිව යුතුය.

ටොකැන්ටින්ස් නව පදිංචිකරුවන් ලක්ෂ ගණනක් ආකර්ෂණය කර ගෙන ඇති අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් පැල්මාස් වෙතය. එය එහි ජල විදුලි සම්පත් මත ගොඩනැගෙමින් පවතී. අරගුවායියා සහ ටොකැන්ටින්ස් ගංගා සම්පූර්ණයෙන්ම බ්‍රසීලියානු භූමිය තුළ පිහිටා ඇති විශාලතම ජල පෝෂක ප්‍රදේශය ජලයෙන් යට කරයි. රියෝ ටොකැන්ටින්ස් ජල විදුලිය සඳහා වේල්ලක් බැඳ ඇති අතර, එමඟින් විනෝදාස්වාද මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති විශාල ජලාශයක් නිර්මාණය වී ඇත. රටේ මධ්‍යම කලාපයේ පිහිටා ඇති නිසා, ටොකැන්ටින්ස් ඇමසන් ද්‍රෝණියේ ලක්ෂණ මෙන්ම *සෙරාඩෝ* ලෙස හඳුන්වන අර්ධ විවෘත තණබිම් ද ඇත. ප්‍රාන්තයේ නිරිත දෙසින් පිහිටි බනානල් දූපත ( *ඉල්හා ඩෝ බනානල්* ), ලොව දෙවන විශාලතම ගංගා දූපත වේ.  ටෝකන්ටින්ස් යනු අරගුවායියා ජාතික වනෝද්‍යානය, කරජාස් ඉන්දියානු රක්ෂිතයන් සහ කිලෝමීටර 250 පමණ දුරින් පිහිටි ජලපාඕ රාජ්‍ය උද්‍යානයට ද නිවහන වේ. පැල්මාස් සිට. එහිදී, ගංගා වියළි භූ දර්ශනය තුළ ක්ෂේම භූමියක් නිර්මාණය කරන අතර, එම කලාපයට බොහෝ පරිසර සංචාරකයින් ආකර්ෂණය කරයි.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ෆෙඩරල් දිස්ත්‍රික්කය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**ෆෙඩරල් දිස්ත්‍රික්කය** (     ) යනු බ්‍රසීලයේ ෆෙඩරල් ඒකක 27 න් එකකි. මධ්‍ය-බටහිර කලාපයේ පිහිටා ඇති මෙය, කුඩාම බ්‍රසීලියානු ෆෙඩරල් ඒකකය වන අතර මහ නගර සභා නොමැති එකම එක වන අතර පරිපාලන කලාප 35 කට බෙදා ඇත. බ්‍රසීලයේ ෆෙඩරල් අගනුවර වන බ්‍රසීලියා, ෆෙඩරල් දිස්ත්‍රික්කයේ රජයේ ආසනය ද වන අතර, එහි භූමිය තුළ පිහිටා ඇත. ෆෙඩරල් දිස්ත්‍රික්කය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ ගොයියාස් ප්‍රාන්තයෙන් වට වී ඇත, නමුත් එය මිනාස් ජෙරයිස් සමඟ කුඩා මායිමක් බෙදා ගනී.
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1960
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
මටෝ ග්‍රෝසෝ ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**මටෝ ග්‍රෝසෝ** ( –  ඝන පඳුරු ' ) යනු මධ්‍යම-බටහිර කලාපයේ පිහිටා ඇති බ්‍රසීලයේ ප්‍රාන්තවලින් එකකි, එය භූමි ප්‍රමාණය අනුව තුන්වන විශාලතම වේ .  බ්‍රසීලියානු ජනගහනයෙන් 1.66% ක් මෙම රාජ්‍යයේ ජීවත් වන අතර එය බ්‍රසීලියානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1.9% කට වගකිව යුතුය.

අසල්වැසි ප්‍රාන්ත (බටහිර සිට දක්ෂිණාවර්තව): රැන්ඩෝනියා, ඇමසෝනාස්, පරා, ටෝකන්ටින්ස්, ගොයියාස් සහ මාටෝ ග්‍රෝසෝ ඩෝ සුල්. එය මහ නගර සභා 142 කට බෙදා ඇති අතර වර්ග කිලෝමීටර් 903,357 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වන අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රාජ්‍යය එහි නිරිතදිග අසල්වැසියා වන බොලිවියානු ජාතියේ ප්‍රමාණයෙන් දළ වශයෙන් 82.2% කි. විශාල *චපාඩා* සහ තැනිතලා ප්‍රදේශ අතර මාරුවෙන් මාරුවට පැතිරෙන පැතලි භූ දර්ශනයක් සහිත රාජ්‍යයක් වන මැටෝ ග්‍රෝසෝහි ප්‍රධාන පරිසර පද්ධති තුනක් අඩංගු වේ: සෙරාඩෝ, පැන්ටනල් සහ ඇමසන් වැසි වනාන්තරය .

ගුහා, ගුහා, මංපෙත් සහ දිය ඇලි සහිත චපාඩා ඩොස් ගුයිමරේස් ජාතික වනෝද්‍යානය එහි සංචාරක ආකර්ෂණයන්ගෙන් එකකි. ප්‍රාන්තයේ අන්ත වයඹ දෙසින් ඇමසෝනියානු වනාන්තරයෙන් කුඩා කොටසක් ඇත. සින්ගු ස්වදේශීය උද්‍යානය සහ අරගුවායා ගඟ මාටෝ ග්‍රෝසෝ හි පිහිටා ඇත. තව දුරටත් දකුණට, ලොව විශාලතම තෙත් බිම වන පැන්ටනාල්, සත්ව විශේෂ දහසකට ආසන්න සංඛ්‍යාවකට සහ බොහෝ ජලජ පක්ෂීන්ට වාසස්ථානයකි.
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
මටෝ ග්‍රෝසෝ ඩො සල් ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**මටෝ ග්‍රෝසෝ ඩෝ සුල්** (  දකුණු ඝන බුෂ් ' ) යනු බ්‍රසීලයේ ෆෙඩරල් ඒකක 27 න් එකක් වන අතර එය මධ්‍යම-බටහිර කලාපයේ දකුණු කොටසේ පිහිටා ඇති අතර බ්‍රසීලියානු ප්‍රාන්ත පහකට මායිම් වේ: මැටෝ ග්‍රෝසෝ (උතුරට), ගොයියාස් සහ මිනාස් ජෙරයිස් (ඊසාන දෙසින්), සාඕ පවුලෝ (නැගෙනහිර) සහ පරානා (ගිනිකොන දෙසින්); සහ දකුණු ඇමරිකානු රටවල් දෙකක්: පැරගුවේ (දකුණු සහ නිරිතදිග) සහ බොලිවියාව (බටහිර). එය මහ නගර සභා 79 කට බෙදා ඇති අතර වර්ග කිලෝමීටර් 357,145.532 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වන අතර එය ජර්මනියට සමාන ප්‍රමාණයකි. 2021 දී ජනගහනය 2,839,188 ක් වන මැටෝ ග්‍රෝසෝ ඩෝ සුල්, බ්‍රසීලයේ 21 වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත රාජ්‍යය වේ.

කැම්පෝ ග්‍රෑන්ඩ් යනු මැටෝ ග්‍රෝසෝ ඩෝ සුල් හි අගනුවර සහ විශාලතම නගරයයි. රාජ්‍ය ආර්ථිකය බොහෝ දුරට කෘෂිකර්මාන්තය සහ ගව පාලනය මත පදනම් වේ. මකර නිවර්තන කලාපයෙන් දකුණින් හරස් වන මැටෝ ග්‍රෝසෝ ඩෝ සුල් සාමාන්‍යයෙන් උණුසුම්, සමහර විට උණුසුම් සහ තෙතමනය සහිත දේශගුණයක් ඇති අතර, පරානා ගඟේ අතු ගංගා රාශියක් හරහා ගමන් කරයි. බ්‍රසීලියානු ජනගහනයෙන් 1.3% ක් මෙම රාජ්‍යයේ ජීවත් වන අතර බ්‍රසීලියානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1.5% කට වගකිව යුතුය. මැටෝ ග්‍රෝසෝ ඩෝ සුල් එහි ස්වභාවික පරිසරය සඳහා ද ප්‍රසිද්ධ වන අතර එය දේශීය හා ජාත්‍යන්තර සංචාරක ගමනාන්තයකි. පැන්ටනල් පහත් බිම් මහ නගර සභා 12 ක් ආවරණය කරන අතර වනාන්තර, ස්වාභාවික වැලි ඉවුරු, සැවානා, විවෘත තණබිම්, කෙත්වතු සහ පඳුරු සහිත විවිධ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ ඉදිරිපත් කරයි. බොඩොකේනා කන්දේ පිහිටි බොනිටෝ නගරයේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික ගුහා, ස්වාභාවික ගංගා, දිය ඇලි, පිහිනුම් තටාක සහ ගෲටා ඩෝ ලාගෝ අසුල් ගුහාව ඇත.

*මැටෝ ග්‍රෝසෝ ඩෝ සුල්* යන නම පෘතුගීසි භාෂාවෙන් "දකුණු ඝන පඳුරු" සඳහා වන අතර එය 1979 ජනවාරි 1 වන දින බෙදී ගිය එහි උතුරු අසල්වැසි ප්‍රාන්තයක් වන මැටෝ ග්‍රෝසෝ වෙතින් උරුම වී ඇත. මෙම රාජ්‍යය තවමත් වාචික කථාවේදී "මටෝ ග්‍රෝසෝ" ලෙස හැඳින්වේ. බෙදීම සිදු වූ අවස්ථාවේදී සහ ඉන් පසුව යෝජනා කරන ලද අනෙකුත් නම් අතරට "පන්ටනාල්" (එහි වඩාත් ප්‍රසිද්ධ භූගෝලීය ලක්ෂණයට යොමු කිරීම) සහ "මාරකාජු" (උතුරේ සිට දකුණට ප්‍රාන්තය හරහා ගමන් කරන මාරකාජු කඳු වැටියට යොමු කිරීම) ඇතුළත් වේ.
ප්‍රවර්ගය:States and territories established in 1979
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ගොයාස් ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**ගොයාස්** ( ) යනු මධ්‍යම-බටහිර කලාපයේ පිහිටි බ්‍රසීලියානු රාජ්‍යයකි . ගොයාස් මායිම් වන්නේ ෆෙඩරල් දිස්ත්‍රික්කයට සහ (උතුරේ සිට දක්ෂිණාවර්තව) ටෝකන්ටින්ස්, බහියා, මිනාස් ජෙරයිස්, මැටෝ ග්‍රෝසෝ  ඩො සුල් සහ මැටෝ ග්‍රෝසෝ යන ප්‍රාන්තවලටය. ප්‍රාන්ත අගනුවර ගොයියානියා වේ. මිලියන 7.2 ක ජනගහනයක් සිටින ගොයියාස්, මධ්‍යම-බටහිර කලාපයේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ රාජ්‍යය වන අතර රටේ 11 වන වැඩිම ජනගහනය සහිත රාජ්‍යය වේ . බ්‍රසීලියානු ෆෙඩරල් ඒකක අතරින් නවවන විශාලතම ආර්ථිකය එයට ඇත. බ්‍රසීලයේ භූ ආර්ථික අංශයේ, ගෝයියාස් අයත් වන්නේ සෙන්ට්‍රෝ-සුල් (මැද-දකුණ) ට වන අතර එය බ්‍රසීලයේ දකුණු කොටසේ උතුරු දෙසින් පිහිටි ප්‍රාන්තය වේ. බ්‍රසීලියානු ජනගහනයෙන් 3.3% ක් මෙම රාජ්‍යයෙන් සමන්විත වන අතර බ්‍රසීලියානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 2.7% කට වගකිව යුතුය. 

ගෝයියාස් හි ඉතිහාසය 18 වන සියවස ආරම්භය දක්වා දිව යන අතර, සාඕ පවුලෝ සිට පුරෝගාමීන්ගේ පැමිණීමත් සමඟ එය ආරම්භ වේ. විලා බෝවා (පසුව ගොයියාස් ලෙස නම් කරන ලදී) ආරම්භ කරන ලද රියෝ වර්මෙල්හෝ කලාපය මුලින්ම අත්පත් කර ගන්නා ලදී. 1930 ගණන්වල නව අගනුවර වන ගොයියානියාව ආරම්භ කිරීමත් සමඟ සහ විශේෂයෙන් 1950 ගණන්වල බ්‍රසීලියාව ඉදිකිරීමත් සමඟ රාජ්‍යයේ සංවර්ධනය සහ ජනාවාසකරණය වඩාත් තීව්‍ර ආකාරයකින් සිදු විය. 

ගෝයියාස් නගරය *චපාඩෝස්* (සානුව) භූ දර්ශනයකින් සංලක්ෂිත වේ. ජුනි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා නියඟ සමයේ උච්චතම අවස්ථාවේදී, වැසි නොමැතිකම නිසා අරගුවායියා ගඟේ මට්ටම පහත වැටී ඇත. මිනීරෝස් මහ නගර සභාවේ එමාස් ජාතික වනෝද්‍යානයේදී, කලාපයේ සාමාන්‍ය සත්ත්ව හා ශාක විශේෂ නිරීක්ෂණය කළ හැකිය. චපාඩා ඩොස් වෙඩියිරෝස් හි ප්‍රධාන ආකර්ෂණයන් වන්නේ කැනියන්, නිම්න, වේගවත් දිය ඇලි සහ දිය ඇලි ය. අනෙකුත් ආකර්ෂණීය ස්ථාන අතරට ඓතිහාසික ගොයියාස් නගරය සහ කල්දාස් නෝවාස් හි උණු දිය උල්පත් ඇතුළත් වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
රියෝ ග්‍රන්ඩේ ඩු සල් ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**රියෝ ග්‍රෑන්ඩ් ඩෝ සුල්** (, ; ;  "දකුණේ මහා ගංගාව") යනු බ්‍රසීලයේ දකුණු කලාපයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි. එය පස්වන-වඩාත්ම ජනාකීර්ණ රාජ්‍යය වන අතර ප්‍රදේශය අනුව නවවන-විශාලතම රාජ්‍යය වන අතර එය මහ නගර සභා 497 කට බෙදා ඇත. රටේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටා ඇති රියෝ ග්‍රෑන්ඩ් ඩෝ සුල්, උතුරින් සහ ඊසාන දෙසින් සැන්ටා කැටරිනා, නැගෙනහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරය, දකුණින් සහ නිරිත දෙසින් රොචා, ට්‍රෙන්ටා වයි ට්‍රෙස්, සෙරෝ ලාර්ගෝ, රිවේරා සහ ආටිගාස් යන උරුගුවේ දෙපාර්තමේන්තු සහ බටහිරින් සහ වයඹ දෙසින් කොරියන්ටෙස් සහ මිෂන්ස් යන ආර්ජන්ටිනාවේ පළාත් වලින් දක්ෂිණාවර්තව මායිම් වේ. අගනුවර සහ විශාලතම නගරය පෝර්ටෝ ඇලග්‍රේ ය. බ්‍රසීලයේ ඉහළම ආයු අපේක්ෂාව මෙම ප්‍රාන්තයට ඇති අතර, අපරාධ අනුපාතය බ්‍රසීල ජාතික සාමාන්‍යයට සාපේක්ෂව සාපේක්ෂව අඩුය. බ්‍රසීලියානු ජනගහනයෙන් 5.4% ක් මෙම ප්‍රාන්තය සතුව ඇති අතර එය බ්‍රසීලියානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 6.6% කට වගකිව යුතුය.

මෙම රාජ්‍යය එහි අසල්වැසි ආර්ජන්ටිනාව සහ උරුගුවේ සමඟ ගවුචෝ සංස්කෘතියක් බෙදා ගනී. පෘතුගීසි සහ ස්පාඤ්ඤ පදිංචිකරුවන් පැමිණීමට පෙර, එහි වැඩි වශයෙන් ජනාවාස වූයේ ගුවාරානි සහ කයින්ගාං ජනයා විසිනි ( චාරා සහ මිනුආන් කුඩා ජනගහනයක් සමඟ). එහි පළමු යුරෝපීයයන් වූයේ ජේසු නිකායිකවරුන් වන අතර, පසුව අසෝර්ස්හි පදිංචිකරුවන් විය. 19 වන සියවසේදී එය රාගමුෆින් යුද්ධය සහ පැරගුවේ යුද්ධය ඇතුළු ගැටුම්වල ස්ථානයක් විය. ජර්මානු සහ ඉතාලි සංක්‍රමණයේ විශාල රළ රාජ්‍යය ද හැඩගස්වා ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
සැන්ටා කැතරිනා ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**සැන්ටා කැටරිනා** ( ) යනු බ්‍රසීලයේ ෆෙඩරල් ඒකක 27 න් එකකි. එය රටේ දකුණු කලාපයේ මධ්‍යයේ පිහිටා ඇත. එය උතුරින් පරානා ප්‍රාන්තයෙන් ද, දකුණින් රියෝ ග්‍රෑන්ඩ් ඩෝ සුල් ප්‍රාන්තයෙන් ද, නැගෙනහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරයෙන් ද, බටහිරින් ආර්ජන්ටිනාවේ මිෂන්ස් පළාතෙන් ද මායිම් වේ. 

මෙම ප්‍රාන්තය ආසන්න වශයෙන් වර්ග කිලෝමීටර 95,730.69 භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරයි. හංගේරියාවට සමාන වන අතර, භූමි ප්‍රමාණය අනුව හත්වන කුඩාම බ්‍රසීලියානු රාජ්‍යය ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇත.    2022 දී ජනගහනය මිලියන 7.6 ක් වන අතර, එය බ්‍රසීලයේ දහවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත රාජ්‍යයයි .  එය මහ නගර සභා 295 කට බෙදා ඇති අතර එහි අගනුවර ෆ්ලොරියානාපොලිස් වන අතර එය ජොයින්විල්ට පසු ප්‍රාන්තයේ දෙවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත නගරය වේ. එස්පිරිටෝ සැන්ටෝ සමඟින්, සැන්ටා කැටරිනා යනු විශාලතම නගරය නොවන අගනුවර ඇති ප්‍රාන්ත දෙකෙන් එකකි.  කොන්සර්වේටිව් ලිබරල් පක්ෂයේ සාමාජිකයෙකු වන ජෝර්ජින්හෝ මෙලෝ 2023 සිට ප්‍රාන්තයේ ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස කටයුතු කර ඇත. 

එය වඩාත්ම කඳුකර භූමි ප්‍රදේශයක් සහිත බ්‍රසීලියානු ප්‍රාන්තවලින් එකක් වන අතර, එහි භූමි ප්‍රමාණයෙන් 52% ක් මීටර් 600 ට වඩා ඉහළින් පිහිටා ඇත.  කොපන්-ගයිගර් දේශගුණික වර්ගීකරණ පද්ධතියට අනුව, සැන්ටා කැටරිනාහි වෙරළබඩ පහත් බිම් සහ සානුවේ පහළ උන්නතාංශ ප්‍රදේශ ප්‍රධාන වශයෙන් තෙතමනය සහිත උපනිවර්තන දේශගුණයක් ( *Cfa* ) දක්නට ලැබෙන අතර, සානුවේ ඉතිරි කොටස සාගර දේශගුණයකින් ( *Cfb* ) සංලක්ෂිත වේ. 

සැන්ටා කැටරිනා ප්‍රාන්තය බ්‍රසීලයේ පැරණිතම ප්‍රාන්තවලින් එකකි. එය 1738 දී සාඕ පවුලෝ වෙතින් වෙන් වූ අතර එහි පළමු ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස ජෝස් ද සිල්වා පයිස් සේවය කළේය. මෙම රාජ්‍යය ස්ථාපිත කරන ලද්දේ පෘතුගීසි ආධිපත්‍යය දකුණු බ්‍රසීලය දක්වා ව්‍යාප්ත කිරීම සඳහා වන අතර එය රියෝ ඩි ලා ප්ලාටා කලාපය දක්වා විහිදේ.  එය රියෝ ග්‍රෑන්ඩ් ඩෝ සුල් (1807) සහ පරානා (1853) ට පෙර බ්‍රසීලයේ දකුණු කලාපයේ පැරණිතම රාජ්‍යය ද වේ. ඉතිහාසය පුරාම මෙම රාජ්‍යය විවිධ ජනයාගෙන් සමන්විත වූ අතර, ටුපි-ගුරානි කණ්ඩායමේ ආදිවාසී කැරිජෝස් ජනතාව වැනි අය එහි වාසය කළ අතර පසුව එය අසෝරියානු පෘතුගීසි, ඉතාලි, ජර්මානු සහ අනෙකුත් යුරෝපීය සංක්‍රමණිකයින් සඳහා වැදගත් ගමනාන්තයක් බවට පත්විය. 

සැන්ටා කැටරිනා හි සමාජ ආර්ථික දර්ශක බ්‍රසීලයේ හොඳම ඒවා අතරට ශ්‍රේණිගත කර ඇත. ආයු අපේක්ෂාව සහ මහජන ආරක්ෂාව අතින් ඉදිරියෙන් සිටින රාජ්‍යය, රටේ මිනීමැරුම්, නූගත්කම, දරිද්‍රතාවය සහ අන්ත දරිද්‍රතාවය පිළිබඳ අවම අනුපාත ඇති බවට පුරසාරම් දොඩයි.     එය තුන්වන ඉහළම මානව සංවර්ධන දර්ශකය (HDI), තුන්වන ඉහළම ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය සහ තුන්වන අඩුම ළදරු මරණ අනුපාත ද දරයි. ඊට අමතරව, එය බ්‍රසීලයේ අවම ආර්ථික අසමානතාවය සහිත ෆෙඩරල් ඒකකය වේ.  

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
පරනා ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**පරානා** ( ) යනු බ්‍රසීලයේ දකුණු දෙසින් පිහිටි ප්‍රාන්ත 26 න් එකකි. එය උතුරින් සාඕ පවුලෝ ප්‍රාන්තයෙන් ද, නැගෙනහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරයෙන් ද, දකුණින් සැන්ටා කැටරිනා ප්‍රාන්තයෙන් සහ ආර්ජන්ටිනාවේ මිෂන්ස් පළාතෙන් ද, බටහිරින් මැටෝ ග්‍රෝසෝ ඩෝ සුල් සහ පැරගුවේ වලින් ද මායිම් වන අතර, එහි බටහිර මායිම පරානා ගඟයි .  එය මහ නගර සභා 399 කට බෙදා ඇති අතර එහි අගනුවර කුරිටිබා නගරයයි. අනෙකුත් ප්රධාන නගර වන්නේ ලොන්ඩ්රිනා, මාරිංගා, පොන්ටා ග්‍රෝසා, කැස්කැවල්, සාඕ හෝසේ ඩොස් පින්හයිස් සහ ෆොස් ඩෝ ඉගුවාසු ය . මෙම රාජ්‍යය බ්‍රසීලියානු ජනගහනයෙන් 5.4% කට නිවහන වන අතර බ්‍රසීලියානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 6.2% ක් ජනනය කරයි.

මකර නිවර්තන කලාපයෙන් තරණය කරන ලද පරානාහි, ලෝකයේ වැදගත්ම උපනිවර්තන වනාන්තරවලින් එකක් වන අරුකාරියා වනාන්තරයේ ඉතිරිව ඇති දේ ඇත. ආර්ජන්ටිනාව සමඟ මායිමේ ඉගුවාසු ජාතික වනෝද්‍යානය පිහිටා ඇති අතර එය යුනෙස්කෝව විසින් ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස සැලකේ. එතැන් සිට පැරගුවේ දේශසීමාවේදී, ලොව විශාලතම වේල්ල වන හයිඩ්‍රොඑලෙට්‍රිකා ඩි ඉටයිපු ( ඉටයිපු ජල විදුලි වේල්ල ) ඉදිකරන ලදී. බ්‍රසීලියානු ප්‍රමිතීන්ට අනුව අපරාධ අනුපාතය අඩු යැයි සැලකේ  සහ එම ප්‍රාන්තය ජාතියේ වඩාත්ම සංවර්ධිත එකක් වන අතර,  දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4 වන ස්ථානයේ සිටින අතර, රියෝ ද ජැනයිරෝ, සාඕ පවුලෝ සහ මිනාස් ජෙරයිස් ප්‍රාන්තවලට පමණක් පිටුපසින් සිටී. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
රැන්ඩෝනියා ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**රැන්ඩෝනියා** ( ) යනු බ්‍රසීලයේ ප්‍රාන්ත 26 න් එකක් වන අතර එය රටේ උතුරු උප කොටසේ (මධ්‍යම-බටහිර කොටස) පිහිටා ඇත. එය බටහිරින් අක්කර, උතුරින් ඇමසෝනාස්, නැගෙනහිරින් මැටෝ ග්‍රෝසෝ සහ දකුණින් බොලිවියාවෙන් මායිම් වේ. 2021 වන විට රොන්ඩෝනියාවේ ජනගහනය 1,815,000 කි. එය පස්වන අඩුම ජනගහනය සහිත රාජ්‍යයයි. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන්නේ මැඩෙයිරා ගඟෙන් ස්නානය කරන ලද පෝටෝ වෙල්හෝ ය . 1910 ගණන්වලදී රටේ උතුර ගවේෂණය කළ කැන්ඩිඩෝ රොන්ඩන්  ගේ නමින් මෙම රාජ්‍යය නම් කරන ලදී. බ්‍රසීලියානු ජනගහනයෙන් 0.7% ක් පමණ ජීවත් වන මෙම රාජ්‍යය, බ්‍රසීලියානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.3% ක් පමණ සඳහා වගකිව යුතුය.

මෙම රාජ්‍යය මහ නගර සභා 52 කින් සමන්විත වන අතර එහි භූමි ප්‍රමාණය කිලෝමීටර 237,590.55 වන අතර එය රුමේනියාවේ භූමි ප්‍රමාණයට සමාන වන අතර ක්‍රොඒෂියාවට වඩා පස් ගුණයකින් පමණ විශාලය. මීට අමතරව, ඇරිකේම්ස්, කොකෝල්, ගුජරා-මිරිම්, ජි-පරණ, රොලිම් ඩි මෝරා සහ විල්හේනා වැනි තවත් වැදගත් නගර තිබේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
මිනාස් ගෙරායිස් ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**මිනාස් ගෙරායිස්** ( ) යනු බ්‍රසීලයේ ෆෙඩරල් ඒකක 27 න් එකක් වන අතර එය ප්‍රදේශය අනුව සිව්වන විශාලතම රාජ්‍යය වන අතර 2022 සංගණනයට අනුව 20,539,989 ක ජනගහනයක් සහිත ජනගහනයෙන් දෙවන විශාලතම රාජ්‍යය වේ. රටේ අග්නිදිග කලාපයේ පිහිටා ඇති එය දකුණින් සහ නිරිත දෙසින් සාඕ පවුලෝ ; බටහිරින් මැටෝ ග්‍රෝසෝ ඩෝ සුල් ; වයඹ දෙසින් ගොයියාස් සහ ෆෙඩරල් දිස්ත්‍රික්කය ; උතුරින් සහ ඊසාන දෙසින් බාහියා ; නැගෙනහිරින් එස්පිරිටෝ සැන්ටෝ ; සහ ගිනිකොන දෙසින් රියෝ ද ජැනෙයිරෝ යන නගරවලින් මායිම් වේ. ප්‍රාන්තයේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන බෙලෝ හොරයිසොන්ටේ, බ්‍රසීලයේ ප්‍රධාන නාගරික සහ මූල්‍ය මධ්‍යස්ථානයක් වන අතර එය රටේ හයවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත මහ නගර සභාව වන අතර එහි අගනගර ප්‍රදේශය සාඕ පවුලෝ සහ රියෝ ඩි ජැනයිරෝ වලට පසුව මිලියන 5.8 කට වඩා වැඩි ජනගහනයක් සිටින බ්‍රසීලයේ තුන්වන විශාලතම ප්‍රදේශය ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇත. මිනාස් ජෙරයිස් හි භූමි ප්‍රදේශය බ්‍රසීලියානු ප්‍රාන්ත අතර විශාලතම සංඛ්‍යාව වන මහ නගර සභා 853 කට බෙදා ඇත.

ප්‍රාන්තයේ භූමි ප්‍රදේශය තරමක් රළු වන අතර බ්‍රසීලයේ උසම කඳු මුදුන් කිහිපයක් එහි භූමිය තුළ පිහිටා ඇත. එය සාඕ ෆ්‍රැන්සිස්කෝ සහ ග්‍රෑන්ඩ් ගංගා වැනි බ්‍රසීලයේ ප්‍රධාන ගංගා කිහිපයක මූලාශ්‍රයටද නිවහන වන අතර එමඟින් රටේ ජල සම්පත් සම්බන්ධයෙන් එය උපායමාර්ගික ස්ථානයක තබයි. එය නිවර්තන දේශගුණයක් ඇති අතර, එය දකුණේ සීතල හා තෙතමනය සහිත සිට උතුරු කොටසේ අර්ධ ශුෂ්ක දක්වා වෙනස් වේ. මෙම සියලු ඒකාබද්ධ සාධක මගින් ප්‍රාන්තය ආවරණය වන ජෛව දර්ශයන් තුළ, විශේෂයෙන් සෙරාඩෝ සහ තර්ජනයට ලක්ව ඇති අත්ලාන්තික් වනාන්තරය තුළ බෙදා හරින ලද පොහොසත් සත්ත්ව හා ශාක විශේෂයක් සපයයි.

පෘතුගීසීන් බ්‍රසීලයට පැමිණෙන විට මිනාස් ජෙරයිස්ගේ භූමියේ ආදිවාසී ජනයා වාසය කළහ. 17 වන සියවසේ අගභාගයේදී රත්තරන් සොයා ගැනීමෙන් පසු එය විශාල සංක්‍රමණ රැල්ලක් අත්විඳින ලදී. රන් කැණීම එවකට නායකත්වයට ධනය හා සංවර්ධනය ගෙන ආ අතර එහි ආර්ථික හා සංස්කෘතික සංවර්ධනය සහතික කළේය; කෙසේ වෙතත්, රන් ඉක්මනින් හිඟ වූ අතර, ජනගහනයෙන් විශාල කොටසක් සංක්‍රමණය වීමට හේතු වූ අතර නව චක්‍රයක් (කෝපි චක්‍රය) නැවත වරක් මිනාස් ජෙරායිස් ජාතික ප්‍රමුඛතාවයක් ගෙන ආ අතර එහි අවසානය සාපේක්ෂව ප්‍රමාද වූ කාර්මිකකරණ ක්‍රියාවලියට හේතු විය. මිනාස් ජෙරයිස් වර්තමානයේ බ්‍රසීලියානු ප්‍රාන්ත අතර තුන්වන විශාලතම දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඇති අතර, එයින් විශාල කොටසක් තවමත් පතල් ක්‍රියාකාරකම්වල නිෂ්පාදනයකි. ජල විදුලි බලාගාර විශාල සංඛ්‍යාවක් සහ රටේ විශාලතම මාර්ග ජාලය සහිත කැපී පෙනෙන යටිතල පහසුකම් ද ප්‍රාන්තය සතුව ඇත.
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
එස්පිරිටෝ සැන්ටෝ ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**එස්පිරිටෝ සැන්ටෝ** ( ;  ශුද්ධාත්මයාණන් ' ) යනු ගිනිකොනදිග බ්‍රසීලයේ පිහිටි රාජ්‍යයකි . එහි අගනුවර විටෝරියා වන අතර එහි විශාලතම නගරය සේරා වේ.  පුළුල් වෙරළ තීරයක් සහිතව, රාජ්‍යය රටේ ප්‍රධාන වරායන් කිහිපයකට සත්කාරකත්වය සපයන අතර එහි වෙරළ තීරයන් සැලකිය යුතු සංචාරක ආකර්ෂණයන් වේ.

ප්‍රාන්තය මහ නගර සභා 78 කට බෙදා ඇත. අගනුවර වන විටෝරියා, විලා වෙල්හා, කැරියාසිකා සහ සෙරා යන නගරවලට මායිම්ව පිහිටි දූපතක පිහිටා ඇත. මෙම මහ නගර සභා, ෆන්ඩාඕ සහ ගුවරාපාරි යන පිටත නගර සමඟ එක්ව, ප්‍රාන්තයේ ප්‍රධාන මෙට්‍රෝ ප්‍රදේශය සමන්විත වේ. එස්පිරිටෝ සැන්ටෝ හි උතුරු අන්තයේ කොන්සෙයිසාඕ ඩා බාරා මහ නගර සභාවේ ඉටෝනාස් වේ, එය වැලි කඳු සහ ෆෝරෝ සම්ප්‍රදාය සඳහා ප්‍රසිද්ධ සංචාරක ස්ථානයකි.

බ්‍රසීලයේ යටත් විජිත පාලන සමයේදී, 18 වන සියවසේදී, බාහියා හි කපිතාන් ධුරයෙන් එස්පිරිටෝ සැන්ටෝගේ කපිතාන් ධුරය කැටයම් කරන ලද අතර, එය 16 වන සියවසේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශයම ආවරණය වන පරිදි කපිතාන් ධුරයක් ලෙස නම් කරන ලදී. 1815 දී බ්‍රසීලය පෘතුගාලය, බ්‍රසීලය සහ ඇල්ගාර්ව්ස් එක්සත් රාජධානියේ සංඝටක රාජධානියක් බවට උසස් කිරීමෙන් පසුව, පෘතුගීසි අධිකරණය බ්‍රසීලයට මාරු කිරීමත් සමඟ, එස්පිරිටෝ සැන්ටෝ පළාතකට උසස් කරන ලදී. 1822 දී බ්‍රසීලයේ නිදහසෙන් පසු, එය අලුතින් පිහිටුවන ලද බ්‍රසීල අධිරාජ්‍යයේ පළාතක් බවට පත් වූ අතර, 1889 දී බ්‍රසීලය ජනරජයක් බවට පත්වීමෙන් පසු, එයට රාජ්‍යත්වය ලබා දෙන ලදී. 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී, එහි වර්තමාන රාජ්‍ය සංකේත සම්මත කරන ලදී. 
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:CS1 බ්‍රසීල පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt-br)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
රියෝ ඩි ජැනයිරෝ ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**රියෝ ඩි ජැනයිරෝ** ( )  යනු බ්‍රසීලයේ ෆෙඩරල් ඒකක 27 න් එකකි. එය බ්‍රසීලයේ දෙවන විශාලතම ආර්ථිකය ඇති අතර, විශාලතම ආර්ථිකය සාඕ පවුලෝ ප්‍රාන්තයේ වේ.  බ්‍රසීලියානු ජනගහනයෙන් 8.2% ක් සිටින මෙම රාජ්‍යය, බ්‍රසීලියානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 9.2% කට වගකිව යුතුය.    

රියෝ ඩි ජැනයිරෝ ප්‍රාන්තය පිහිටා ඇත්තේ අග්නිදිග ලෙස වර්ගීකරණය කරන ලද බ්‍රසීල භූ දේශපාලනික කලාපය තුළය ( IBGE විසින් පවරා ඇත). රියෝ ඩි ජැනයිරෝ එකම අග්නිදිග සාර්ව කලාපයේ අනෙකුත් සියලුම ප්‍රාන්ත සමඟ දේශසීමා බෙදා ගනී: මිනාස් ජෙරයිස් ( N සහ NW ), එස්පිරිටෝ සැන්ටෝ ( NE ) සහසාඕ පවුලෝ ( SW ). එය නැගෙනහිරින් සහ දකුණින් දකුණු අත්ලාන්තික් සාගරයෙන් මායිම් වී ඇත. රියෝ ද ජැනෙයිරෝ නගරයේ භූමි ප්‍රමාණය 43,653 කි.මී.   . එහි අගනුවර වන්නේ රියෝ ද ජැනෙයිරෝ නගරය වන අතර එය 1763 සිට 1815 දක්වා බ්‍රසීලයේ පෘතුගීසි ජනපදයේ අගනුවර වූ අතර, 1815 සිට 1822 දක්වා පෘතුගාලය, බ්‍රසීලය සහ ඇල්ගාර්ව්ස් යන එක්සත් රාජධානියේ අගනුවර වූ අතර, පසුව 1822 සිට 1960 දක්වා රාජධානියක් සහ ජනරජයක් ලෙස ස්වාධීන බ්‍රසීලයේ අගනුවර විය.

ප්‍රාන්තය මහ නගර සභා 92 කට බෙදා ඇත. එහි ප්‍රාන්තයේ විශාලතම නගර 22 වන්නේ රියෝ ඩි ජැනෙයිරෝ, සාඕ ගොන්සාලෝ, ඩුක් ඩි කැක්සියාස්, නෝවා ඉගුවාසු, නයිටෙරෝයි, කැම්පෝස් ඩොස් ගොයිටකාස්, බෙල්ෆෝර්ඩ් රොක්සෝ, සාඕ ජොඕ ඩි මෙරිටි, පෙට්‍රොටපොලිස්, මැගඩපොලිස්, ඉටබොරායි, කැබෝ ෆ්‍රියෝ, අර්මසාඕ ඩොස් බුසියෝස්, ඇන්ග්රා ඩොස් රීස්, නෝවා ෆ්රිබර්ගෝ, බාරා මන්සා, බාරා දෝ පිරායි, ටෙරෙසෝපොලිස්, මෙස්කිටා සහ නිලෝපොලිස්.

රියෝ ද ජැනයිරෝ යනු අග්නිදිග සාර්ව කලාපයේ කුඩාම රාජ්‍යය වන අතර බ්‍රසීලයේ කුඩාම රාජ්‍යයන්ගෙන් එකකි. කෙසේ වෙතත්, එය 2022 සංගණනයට අනුව මිලියන 16 කට අධික ජනගහනයක් සහිත (එය බ්‍රසීලයේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ රාජ්‍යය බවට පත් කරයි) තුන්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත බ්‍රසීලියානු රාජ්‍යය වන අතර එය රටේ තුන්වන දිගම වෙරළ තීරය ( බාහියා සහ මරන්හාඕ ප්‍රාන්තවලට පසුව) ඇත.

බ්‍රසීලියානු ධජයේ, රාජ්‍යය නියෝජනය කරන්නේ දක්ෂිණ කුරුසයේ (β Cru) බීටා තාරකාව වන මිමෝසා විසිනි.

## සටහන් 
## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
මරන්හාඕ ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**මරන්හාඕ** ( ) යනු බ්‍රසීලයේ ප්‍රාන්තයකි . රටේ ඊසානදිග කලාපයේ පිහිටා ඇති එහි ජනගහනය මිලියන 7 ක් පමණ වන අතර භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 332,000 සහ එය මහ නගර සභා 217 කට බෙදා ඇත. මරන්හාඕ වැසියන්ට පොදු ඊසානදිග බ්‍රසීලියානු උපභාෂාව තුළ සුවිශේෂී උච්චාරණයක් ඇත. මරන්හාඕ විස්තර කර ඇත්තේ ගොන්සාල්වෙස් ඩයස් විසින් පිටුවහල් ගීතය සහ ඇලුයිසියෝ අසවෙදෝ විසින් කැසා ඩි පෙන්සාඕ වැනි සාහිත්‍ය කෘතිවල ය.

ලෙන්කෝයිස් වැලි කඳු පරිසර සංරක්ෂණයේ වැදගත් ක්ෂේත්‍රයකි. යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් වන සාඕ ලුයිස් රාජ්‍ය අගනුවර ද සිත්ගන්නා කරුණකි. තවත් වැදගත් සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයක් වන්නේ මරන්හාඕ සහ පියවුයි ප්‍රාන්ත අතර පිහිටි පර්නායිබා ගංගා ඩෙල්ටාව වන අතර එහි කලපු, කාන්තාර කඳු වැටි සහ දුර්ලභ පක්ෂීන්ට නවාතැන් දෙන කැජු දූපත වැනි පාළු වෙරළ තීරයන් හෝ දූපත් ඇත.
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
කෙයාරා ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**කෙයාරා** ( , ) යනු බ්‍රසීලයේ ප්‍රාන්ත 26 න් එකක් වන අතර එය රටේ ඊසානදිග කොටසේ අත්ලාන්තික් වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇත. එය ජනගහනය අනුව අටවන විශාලතම බ්‍රසීලියානු රාජ්‍යය වන අතර භූමි ප්‍රමාණය අනුව 17 වන ස්ථානයයි . එය බ්‍රසීලයේ ප්‍රධාන සංචාරක ගමනාන්තයක් ද වේ. රාජ්‍ය අගනුවර වන්නේ රටේ සිව්වන වැඩිම ජනගහනය සහිත නගරය වන ෆෝටලීසා නගරයයි. බ්‍රසීලියානු ජනගහනයෙන් 4.3% ක් මෙම ප්‍රාන්තයෙන් හිමිවන අතර බ්‍රසීලියානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 2.1% ක් නිෂ්පාදනය කරයි.  එය මහ නගර සභා 184 කට බෙදා ඇත.

වචනයේ පරිසමාප්ත අර්ථයෙන්ම, කෙයාරා යන නමේ තේරුම " ජන්දයා ගායනා කරයි" යන්නයි.  බ්‍රසීලයේ වැදගත්ම ලේඛකයෙකු සහ ටුපි ගුරානි භාෂාව පිළිබඳ ප්‍රවීනයෙකු වන ජෝස් ද ඇලෙන්කාර්ට අනුව, *සියරා යන්නෙහි* තේරුම ටර්කියුයිස් හෝ හරිත ජලයයි.&#x5B; *උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි* &#x5D;

කිලෝමීටර 600 දිගකින් යුත් පුළුල් වෙරළ තීරය සඳහා මෙම ප්‍රාන්තය වඩාත් ප්‍රසිද්ධය. වැලි. නිවර්තන පලතුරු නිපදවන කඳු සහ නිම්න ද ඇත. දකුණට, පරයිබා, පර්නාම්බුකෝ සහ පියායුයි හි මායිමේ, අරාරිපේ හි ජාතික වනාන්තරය වේ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
බහියා ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**බහියා** ()  යනු බ්‍රසීලයේ ප්‍රාන්ත 26 න් එකක් වන අතර එය රටේ ඊසානදිග කලාපයේ පිහිටා ඇත. එය ජනගහනය අනුව සිව්වන විශාලතම බ්‍රසීලියානු රාජ්‍යය වේ ( සාඕ පවුලෝ, මිනාස් ජෙරෙයිස් සහ රියෝ ද ජැනෙයිරෝ වලට පසුව) සහ ප්‍රදේශය අනුව 5 වන විශාලතම රාජ්‍යය වේ. බාහියා හි අගනුවර වන්නේ සැල්වදෝර් නගරයයි (කලින් "සිඩේඩ් ඩෝ සාඕ සැල්වදෝර් ඩා බහියා ඩි ටොඩෝස් ඕස් සැන්ටොස්" ලෙස හැඳින්විණි, වචනාර්ථයෙන් "සියලු සාන්තුවරයන්ගේ බොක්කෙහි ශුද්ධ ගැලවුම්කරුවාගේ නගරය"), එය අත්ලාන්තික් සාගරයෙන් සියලුම සාන්තුවරයන්ගේ බොක්ක වෙන් කරන භූමි ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පෘතුගීසි රාජාණ්ඩුව විසින් බ්‍රසීලය සෘජුවම පාලනය කිරීමට ආධාරකරුවන්ගේ බලකොටුවක් වූ සහ කෘෂිකාර්මික, වහල් සහ ගොවිපල අවශ්‍යතා ආධිපත්‍යය දැරූ බහියා දැන් ප්‍රධාන වශයෙන් කම්කරු පන්තියේ කාර්මික හා කෘෂිකාර්මික රාජ්‍යයකි. මෙම රාජ්‍යය බ්‍රසීලියානු ජනගහනයෙන් 7% කට නිවහන වේ  සහ රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4.2% ක් නිෂ්පාදනය කරයි.      එය මහ නගර සභා 417 කට බෙදා ඇත. ප්‍රාන්තයට තම භූමියේ ප්‍රදේශ කිහිපයක ප්‍රබල සංචාරක බලයක් ඇත, උදාහරණයක් ලෙස: සැල්වදෝරය, මොරෝ ද සාඕ පවුලෝ, පෝටෝ සෙගුරෝ, ඉල්හියස්, ඇල්ටෝ කැරිරි ජාතික වනෝද්‍යානය, ඉටාකරේ, ලෙන්කොයිස් - චපාඩා ඩයමන්ටිනා, බොම් ජීසස් ද ලාපා, සාඕ ඩෙසිඩේස් ආදිය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
සර්ගිපේ ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**සර්ගිපේ** ( ), නිල වශයෙන් **සර්ගිපේ ප්‍රාන්තය**, බ්‍රසීලයේ ප්‍රාන්තයකි . රටේ අත්ලාන්තික් වෙරළ තීරයේ ඊසානදිග කලාපයේ පිහිටා ඇති සර්ජිපේ, වර්ග කිලෝමීටර 21,910 භූමි ප්‍රමාණයකින් යුත් භූගෝලීය ප්‍රදේශය අනුව බ්‍රසීලයේ කුඩාම රාජ්‍යය වේ. ෆෙඩරල් දිස්ත්‍රික්කයට වඩා විශාලය. සර්ජිපේ මායිම් වන්නේ දකුණින් සහ බටහිරින් බාහියා සහ උතුරින් ඇලගෝස් ය . අරකාජු යනු ප්‍රාන්තයේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරයයි; ප්‍රාන්තය මහ නගර සභා 75 කට බෙදා ඇත. බ්‍රසීලියානු ජනගහනයෙන් 1.1% ක් මෙම ප්‍රාන්තයේ සිටින අතර එය බ්‍රසීලියානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.6% ක් පමණක් නිෂ්පාදනය කරයි.  
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
අලගොආස් ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**අලගොආස්** ( ) යනු බ්‍රසීලයේ ෆෙඩරල් ඒකක 27 න් එකක් වන අතර එය ඊසානදිග කලාපයේ නැගෙනහිර කොටසේ පිහිටා ඇත. එය මායිම් වන්නේ: පර්නම්බුකෝ (උතුරු සහ වයඹ); සර්ජිපේ (දකුණු); බහියා (දකුණු); සහ අත්ලාන්තික් සාගරය (ඊසාන). එහි අගනුවර මැසෙයියෝ නගරයයි. එය බ්‍රසීලියානු ජනගහනයෙන් 1.6% ක් වන අතර බ්‍රසීලියානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.8% ක් නිෂ්පාදනය කරයි. එය මහ නගර සභා 102 කින් සමන්විත වන අතර එහි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගර වන්නේ මැසියෝ, අරපිරාකා, පැල්මයිරා ඩොස් ඉන්ඩියෝස්, රියෝ ලාර්ගෝ, පෙන්ඩෝ, යුනියෝ ඩොස් පල්මරේස්, සාඕ මිගෙල් ඩොස් කැම්පෝස්, සන්තානා දෝ ඉපනේමා, ඩෙල්මිරෝ ගෞරි, ඩෙල්මිරෝ ගෞරි.

එය භූමි ප්‍රමාණයෙන් දෙවන කුඩාම බ්‍රසීලියානු රාජ්‍යය වන අතර (සර්ජිපේට වඩා විශාල) ජනගහනයෙන් 16 වන ස්ථානයේ සිටී. එය රටේ විශාලතම උක්, පොල් සහ ස්වාභාවික වායු නිෂ්පාදකයින්ගෙන් එකකි. ඇලගෝස්හි තෙල් ගවේෂණය ද ඇත, බොහෝ දුරට වෙරළබඩ තැන්පතු වලින්.

මුලදී, ඇලගෝවාස් භූමිය පර්නාම්බුකෝ කපිතාන්සියේ දකුණු කොටස සමන්විත වූ අතර 1817 දී පමණක් එහි ස්වයං පාලනය ලබා ගත්තේය. එහි වාඩිලා ගැනීම නිසා කපිතාන්සියේ උක් වගාව දකුණු දෙසට ව්‍යාප්ත වීමට හේතු වූ අතර, ඒ සඳහා නව වගා බිම් අවශ්‍ය විය. මේ අනුව, දිගු කලක් කලාපයේ යටත් විජිතකරණය, ආර්ථික හා සමාජීය ජීවිතය මෙහෙයවූ න්‍යෂ්ටීන් වන පෝර්ටෝ කැල්වෝ, ඇලගෝවාස් (දැන් මැරේචල් ඩියෝඩෝරෝ) සහ පෙන්ඩෝ බිහි විය. පර්නම්බුකෝ හි ලන්දේසි ආක්‍රමණය 1631 දී ඇලගෝවාස් දක්වා ව්‍යාප්ත විය. 1645 දී පෝර්ටෝ කැල්වෝ හි පැවති දැඩි සටන්වලින් පසු ආක්‍රමණිකයන් පලවා හරින ලද අතර, එමඟින් ආර්ථිකය නටබුන් විය. ලන්දේසි ආක්‍රමණය අතරතුර අප්‍රිකානු වහලුන් පලා යාම නිසා උක් වගාවන්හි බරපතල ශ්‍රම හිඟයක් ඇති විය. ක්විලොම්බෝස් ලෙස හැඳින්වෙන ගම්මානවලට කාණ්ඩගත කරන ලද අප්‍රිකානුවන් 17 වන සියවස අවසානයේ වඩාත්ම වැදගත් ක්විලොම්බෝ වන පැල්මරේස් විනාශ වීමත් සමඟ සම්පූර්ණයෙන්ම ආධිපත්‍යය දැරීය.

අධිරාජ්‍ය සමයේදී, බෙදුම්වාදී සහ ජනරජවාදී සමක සම්මේලනයට ඇලගෝවාස් වෙතින් කැපී පෙනෙන පුද්ගලයින්ගේ සහාය ලැබුණි. 1840 ගණන් පුරාම දේශපාලන ජීවිතය සනිටුහන් වූයේ *ලිසෝස්* (ලිංගික දිශානතියේ අර්ථය නොව "කෙළින්"), ගතානුගතිකයින් සහ *කැබෙලුඩෝස්* (  ) අතර ගැටුමෙනි.   ), ලිබරල්වාදීන් . 20 වන ශතවර්ෂයේ ආරම්භයේදී, කලාපයේ අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශය දිනකට ස්පූල් 200 ක් නිෂ්පාදනය කිරීමට පැමිණි එස්ට්‍රෙලා නූල් කම්හල ස්ථාපනය කළ පර්නම්බුකෝ හි ව්‍යවසායකයෙකු වන ඩෙල්මිරෝ ගුවේයාගේ පුරෝගාමී අත්දැකීම් හරහා ජීවත් විය. කටකතා වලට අනුව, තරඟකාරී විදේශීය සමාගම්වලට ඔහුගේ කර්මාන්ත ශාලාව විකිණීමට බලපෑම් කිරීමෙන් පසුව, තවමත් පැහැදිලි කර නොමැති තත්වයන් යටතේ ඩෙල්මිරෝ ගුවේයා 1917 ඔක්තෝබර් මාසයේදී ඝාතනය කරන ලදී. ඔහුගේ මරණයෙන් පසු, ඔහුගේ යන්ත්‍ර විනාශ කර පාවුලෝ අෆොන්සෝ දිය ඇල්ලට විසි කරනු ලැබේ.

බ්‍රසීලයේ පළමු ජනාධිපතිවරුන් දෙදෙනා වන ඩියෝඩෝ ඩා ෆොන්සේකාගේ සහ ෆ්ලෝරියානෝ පීක්සෝටෝගේ උපන් ස්ථානය නිසා *මාෂල්වරුන්ගේ දේශය* ( *ටෙරා ඩොස් මාරෙචයිස්* ) යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබුවේ ඇලගෝස් විසින් කීර්තිමත් බ්‍රසීල ජාතිකයන් රාශියක් රටට ලබා දුන් අතර, ඔවුන් අතර මානව විද්‍යාඥ ආතර් හීස්කිලෙල්, බුවාරෙස්ත්‍රෝ පිලෝස්, මාෂල් රමෝස් ද වේ. ඩි හොලන්ඩා, සංගීතඥයන් වන ජාවන් සහ හර්මෙටෝ පැස්කෝල් කවියා ජෝර්ජ් ද ලීමා, නීතිවේදීන් වන පොන්ටෙස් ද මිරැන්ඩා සහ මාර්කෝස් බර්නාඩ්ස් ද මෙලෝ, ලේඛකයින් වන ලෙඩෝ අයිවෝ සහ ග්‍රැසිලියානෝ රමෝස් වේ.
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
පර්නම්බුකෝ ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**පර්නම්බුකෝ** ( , , ) යනු රටේ ඊසානදිග කලාපයේ පිහිටා ඇති බ්‍රසීල රාජ්‍යයකි . 2024 වන විට ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය මිලියන 9.5 ක් වන අතර,  එය බ්‍රසීලයේ හත්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත රාජ්‍යය වන අතර කිලෝමීටර් 98,067.877 ක් පමණ වන අතර, එය රටේ ෆෙඩරල් ඒකක අතර භූමි ප්‍රමාණයෙන් 19 වන විශාලතම රාජ්‍යය වේ. එය කිලෝමීටරයකට පුද්ගලයින් 92.37 ක් පමණ සිටින හයවන වඩාත් ඝනත්වයෙන් යුත් ජනගහනය ද වේ.  2015 දී, ජාතික ජනගහනයෙන් 4.4% ක් රාජ්‍යයේ සිටි අතර එය ජාතික දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් (GDP) 2.8% ක් නිෂ්පාදනය කළේය. 

සමකාලීන රාජ්‍යයට එහි නම ලැබී ඇත්තේ 1534 දී පිහිටුවන ලද පර්නම්බුකෝ කපිතාන් ධුරයෙනි . මෙම ප්‍රදේශය මුලින් ජනාවාස වූයේ ටුපි-ගුරානි භාෂාව කතා කරන ජනයා විසිනි. යුරෝපීය යටත් විජිතකරණය 16 වන සියවසේදී ආරම්භ වූ අතර, බොහෝ දුරට පෘතුගීසි පාලනය යටතේ කෙටි කාලයක් ලන්දේසි පාලනයෙන් බාධා ඇති වූ අතර, පසුව 1822 දී බ්‍රසීලියානු නිදහස ලැබීය. යටත් විජිත යුගයේදී උක් වගා කිරීම සඳහා වහලුන් විශාල සංඛ්‍යාවක් අප්‍රිකාවෙන් ගෙන එන ලද අතර, ප්‍රාන්තයේ ජනගහනයෙන් සැලකිය යුතු කොටසකට අප්‍රිකානු සම්භවයක් ඇත.

එහි විවිධ ඉතිහාසය සහ ජනයා නිසා රාජ්‍යයට පොහොසත් සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් ඇත. රෙසිෆ් හි බ්‍රසීලියානු සැණකෙළි සහ ඓතිහාසික යටත් විජිත අගනුවර වන ඔලින්ඩා ප්‍රසිද්ධය: රෙසිෆ් හි ගාලෝ ඩා මද්රුගාඩා පෙළපාළිය එහි ප්‍රමාණය සඳහා ලෝක වාර්තා තබා ඇත.

හිතකර දේශගුණය හේතුවෙන් ඓතිහාසික වශයෙන් උක් වගාවේ මධ්‍යස්ථානයක් වූ මෙම රාජ්‍යය, අද වන විට සේවා අංශය විසින් ආධිපත්‍යය දරන නවීන ආර්ථිකයක් ඇති නමුත්, විශාල ප්‍රමාණයේ උක් වගා කෙරේ. 1985 දී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය පැමිණීම රාජ්‍යයට ප්‍රගතිය සහ අභියෝග ගෙන ආවේය: ආර්ථික හා සෞඛ්‍ය දර්ශක වැඩිදියුණු වී ඇතත්, අසමානතාවය ඉහළ මට්ටමක පවතී.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
පරයිබා ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**පරයිබා** ( , ; ) යනු බ්‍රසීලයේ රාජ්‍යයකි . එය බ්‍රසීලියානු ඊසාන දෙසින් පිහිටා ඇති අතර උතුරින් රියෝ ග්‍රෑන්ඩ් ඩෝ නොර්ටේ, බටහිරින් සියරා, දකුණින් පර්නාම්බුකෝ සහ නැගෙනහිරින් අත්ලාන්තික් සාගරයෙන් මායිම් වේ. පැරයිබා යනු ඊසානදිග තුන්වන වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ප්‍රාන්තයයි; වෙරළබඩ රාජ්‍ය අගනුවර වන ජෝඕ පෙසෝවා සහ ගම්බද ප්‍රදේශයේ කැම්පිනා ග්‍රෑන්ඩ්, බ්‍රසීලයේ ඊසානදිග විශාලතම මහ නගර සභා පහළොව අතරට අයත් වේ. මෙම රාජ්‍යය බ්‍රසීලියානු ජනගහනයෙන් 1.9% කට නිවහන වන අතර බ්‍රසීලියානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.9% ක් නිෂ්පාදනය කරන අතර එය මහ නගර සභා 223 කට බෙදා ඇත.

පැරයිබා බොහෝ දුරට ජනාකීර්ණ වන්නේ අත්ලාන්තික් වෙරළ තීරයේ වන අතර එය ඇමරිකාවේ නැගෙනහිර කෙළවර වන පොන්ටා ඩෝ සීක්සාස් දක්වා විහිදේ. මෙම ප්‍රාන්තය සංචාරක හා කාර්මික තෝතැන්නකි; එය මුහුදු වෙරළේ සිට බෝර්බොරෙමා සානුව දක්වා විහිදෙන සංස්කෘතික උරුමය, හිතකර දේශගුණය සහ භූගෝලීය ලක්ෂණ සඳහා ප්‍රසිද්ධය. එය පරායිබා ගඟට අනුව නම් කර ඇත.

වඩාත් කැපී පෙනෙන බ්‍රසීලියානු ලේඛකයින් සහ කවියන් අතරින් සමහරක් පරයිබා වෙතින් වන ඔගස්ටෝ ඩොස් ඇන්ජෝස්, හෝසේ අමෙරිකෝ ඩි අල්මේදා, හෝසේ ලින්ස් දෝ රෙගෝ, අරියානෝ සුසුනා සහ පේද්‍රෝ ඇමරිකා වැනි, ඔහුගේ ඓතිහාසික චිත්‍ර සඳහා ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ අවසාන පුද්ගලයා වේ.
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
පියෞයි ප්‍රාන්තය, බ්‍රසීලය

thumb|සිතියම
**පියෞයි** ( ) යනු බ්‍රසීලයේ ඊසානදිග කලාපයේ පිහිටා ඇති ප්‍රාන්තවලින් එකකි. බ්‍රසීලියානු ජනගහනයෙන් 1.6% ක් මෙම රාජ්‍යයේ සිටින අතර බ්‍රසීලියානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.7% ක් නිෂ්පාදනය කරයි.

බ්‍රසීලියානු වෙරළබඩ ප්‍රාන්තයක කෙටිම වෙරළ තීරය පියායුයි හි පිහිටා ඇති අතර එහි උස අඩි 66 කි.&nbsp;කි.මී. (41&nbsp;mi), සහ අගනුවර වන ටෙරෙසිනා, රට අභ්‍යන්තරයේ පිහිටා ඇති ඊසානදිග එකම රාජ්‍ය අගනුවර වේ. මෙයට හේතුව, අනෙකුත් ප්‍රදේශයන් මෙන් නොව, පියවුයි මුලින්ම රට අභ්‍යන්තරයේ ජනපදකරණය වී, අනෙක් අතට නොව, සාගරය දෙසට ක්‍රමයෙන් ව්‍යාප්ත වීමයි. ප්‍රාන්තයේ ගිනිකොන දෙසින්, සේරා ඩා කැපිවාරා ජාතික වනෝද්‍යානය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියකි. මෙම උද්‍යානය පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන 400කට අධික සංඛ්‍යාවක් ඇති අතර ලොව විශාලතම පාෂාණ සිතුවම් සාන්ද්‍රණය ඇති ස්ථානය වන අතර, කැනියන් සහ කැටිංගා ආධිපත්‍යය දරන භූ දර්ශනයක පිහිටා ඇත.
ප්‍රවර්ගය:CS1 පෘතුගීසි-භාෂා මූලාශ්‍ර (pt)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
විපුල් ධර්මප්‍රිය ජයසේකර

**විපුල් ධර්මප‍්‍රිය ජයසේකර** යනු ශ්‍රී ලාංකික ගී පද රචකයෙක්, ගුවන් විදුලි නිවේදකයෙක් සහ වේශ නිරුපණ ශිල්පියෙකි. *දූ පුතුනේ රට අපේය*, *සුළගේ ලෙලෙනා මල් සේ දඟපා*, *සඟවන්න එපා හසරැල්*, *අහස් ගැබේ තරුකැට ගානේ*, සුරිදුනේ කඳසුරිදුනේ,  *බොල්පිනි වැටෙනා මේ යාමේ*, *මම මවා ගතිමි*, *නො කී රහසක්* ආදී ජනප්‍රිය ගීත රැසක් ඔහු විසින් රචනා කර ඇත. 2014 මැයි 25 දින ඔහු මියගියහ.

## ජනප්‍රිය ගී නිර්මාණ 
## මූලාශ්‍ර 
ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ගී පද රචකයෝ
ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ
වෛෂ්ණාවී

### රංගනය
* යශෝධා විමලධර්ම
* තුමිදු දොඩන්තැන්න
* අයිරාංගනි සේරසිංහ
* ජයලත් මනෝරත්න
* වසන්ති චතුරානි
* රොෂාන් පිලපිටිය
* ශෙහාරා හේවාදේව
* සමාධි අරුණාචය
* මහේන්ද්‍ර පෙරේරා
* වීණා ජයකොඩි
* ක්ලීටස් මෙන්ඩිස්
* රෝහන බැද්දගේ

ප්‍රවර්ගය:සිංහල-භාෂා චිත්‍රපට
මූල භාෂාව

ඓතිහාසික වාග් විද්‍යාවේ රුක් ආකෘතිය තුළ, **මූල-භාෂාවක්** ලෙස හඳුනාගන්නේ පරිණාමය ඔස්සේ පැවත එන බවට විශ්වාස කෙරෙන, සාක්ෂ්‍යකෘත භාෂා (සහතික කළ භාෂා) ගණනාවක් ඇතුළත් භාෂා පවුලක් නිර්මාණය කිරීමට සමත් වුණ උපකල්පිත පූර්වජ භාෂාවකි. මූල-භාෂා සාමාන්‍යයෙන් නිර්වද්‍ය සාක්ෂි ඔස්සේ සහතික කර නොමැති අතර ඇතැම් ඒවා අර්ධ වශයෙන් සහතික කර ඇත. මෙම භාෂා සංසන්දනාත්මක ක්‍රම මගින් ප්‍රතිනිර්මාණය කරනු ලැබේ.

පවුල් ගස නැමැති රූපකය තුළ මූල භාෂාවක් මාතෲ භාෂාවක් ලෙස හඳුනා ගත හැකි ය. ඇතැම්විට, ජර්මානු වදනක් වන '''' (;   'ආදිකල්පික', 'ප්‍රකෘතිමත්' +  'භාෂාව' යන දෙපදයෙන්) යන්න ද මේ සඳහා භාවිතා වේ. එමෙන් ම මෙම සංකල්පය සලකා බලන භාෂාවන්වලට "පොදු භාෂාවක්" ලෙස මෙන් ම "ප්‍රාථමික භාෂාවක්" ලෙස ද අර්ථකථනය කරනු නිරීක්ෂණය කළ හැකි ය.

එමෙන් ම, භාෂා සන්තතියක සාමාජික භාෂා ව්‍යවහාරයන් වැනි ස්වාධීන භාෂා ලෙස නොසලකන ව්‍යවහාරයන් ද එක ම මූල භාෂාවකින් පැවත එන බවටත් පිළිගනු පෙනේ.

## අර්ථ දැක්වීම හා සත්‍යාපනය 
සාමන්‍යයෙන් මූල භාෂාවක් ඍජුව හඳුනා ගත් නොහැකි ය. මූල භාෂාවක් එහි අර්ථ දැක්වීම ප්‍රකාරව ඥාති භාෂා අධ්‍යයනය කර ඒවාට සංසන්ධනාත්මක ක්‍රමෝපාය භාවිතා කර නිර්මාණය කරන ලද වාග් ප්‍රතිනිර්මාණයකි. 

## සටහන් 
## මූලාශ්‍ර 
* කෑම්ප්බෙල් ලයිල් හා මෞරීසියෝ H. මික්ස්කෝ විසින් රචිත 2007 දී Edinburgh University Press විසින් ප්‍රකාශිත "*Glossary of Historical Linguistics*" නම් ග්‍රන්ථය ISBN 978-0-7486-3019-6.
* බෲස් එම්. රෝව් හා ඩයෑන් පී. ලෙවින් විසින් රචිත රෞට්ලෙජ් විසින් 2016 දී ප්‍රකාශිත "*A Concise Introduction to Linguistics"*  නම් ග්‍රන්ථය  ISBN 978-1-317-34928-0