බෙලරුස් හි රජය සහ දේශපාලනය

thumb|රජයේ මන්දිරය, මින්ස්ක්
ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුව බෙලරුස් යනු ජනාධිපතිවරයෙකු සහ ජාතික සභාව විසින් පාලනය කරනු ලබන බලතල බෙදීමක් සහිත අර්ධ ජනාධිපති ජනරජයකි. කෙසේ වෙතත්, බෙලරුස් ඉතා මධ්‍යගත සහ ඒකාධිපති රජයක් විසින් මෙහෙයවනු ලැබ ඇති අතර, විස්තර කර ඇත. බෙලරුස් යනු ජනාධිපතිවරයාගේ අතේ අවසානයේ බලය සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති, මැතිවරණ නිදහස් නොවන සහ අධිකරණ ස්වාධීනත්වය දුර්වල වන ඒකාධිපති පාලනයක් ලෙස සැලකේ. 1996 නොවැම්බර් මාසයේ පැවති ව්‍යවස්ථාමය ජනමත විචාරණයේදී සහ පාර්ලිමේන්තු අතුරු මැතිවරණවලදී මැතිවරණ අක්‍රමිකතා සඳහා ප්‍රතිචාරයක් ලෙස 1997 සිට යුරෝපීය කවුන්සිලය බෙලරුස් එහි නිරීක්ෂක තත්ත්වයෙන් ඉවත් කළේය. රට නැවත කවුන්සිලයට ඇතුළත් කිරීම රඳා පවතින්නේ මානව හිමිකම්, නීතියේ ආධිපත්‍යය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය වැඩිදියුණු කිරීම ඇතුළුව කවුන්සිලය විසින් නියම කරන ලද මිණුම් සලකුණු සම්පූර්ණ කිරීම මත ය. තවමත් නියෝජිත කණ්ඩායමක් යුරෝපීය කවුන්සිලයේ පාර්ලිමේන්තු සභාවට සහභාගී වේ.

සෑම ජනාධිපතිවරයෙකුගේම ධුර කාලය වසර පහකි. 1994 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ, ජනාධිපතිවරයාට ජනාධිපති ධුරයේ කටයුතු කළ හැක්කේ වාර දෙකක් පමණි, නමුත් 2004 දී ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ වෙනසක් මගින් ධුර කාලය පිළිබඳ සීමාවන් ඉවත් කරන ලදී. ලුකෂෙන්කෝ 1994 සිට බෙලරුස් හි ජනාධිපති ධුරය හෙබවීය. 1996 දී, ලුකෂෙන්කෝ ජනාධිපති ධුර කාලය වසර පහේ සිට හත දක්වා දීර්ඝ කිරීම සඳහා මතභේදාත්මක ඡන්දයක් ඉල්ලා සිටි අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1999 දී පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ මැතිවරණය 2001 දක්වා කල් දමන ලදී. මැතිවරණ ව්‍යාපාරය අතරතුර නිල කටයුතු සඳහා පමණක් ධුරයෙන් ඉවත් කරන ලද ප්‍රධාන මැතිවරණ නිලධාරි වික්ටාර් හන්චාර් විසින් දීර්ඝ කිරීම පිළිබඳ ජනමත විචාරණය "අපූරු" ව්‍යාජ එකක් ලෙස හෙළා දකින ලදී. ජාතික සභාව යනු සාමාජිකයින් 110 දෙනෙකුගෙන් යුත් නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය (පහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය) සහ සාමාජිකයින් 64 දෙනෙකුගෙන් යුත් ජනරජ කවුන්සිලය (ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය) සමන්විත ද්වි-මණ්ඩල පාර්ලිමේන්තුවකි.

thumb|මින්ස්ක්හි ජයග්‍රාහී චතුරශ්‍රය
අගමැතිවරයා පත් කිරීමට, ව්‍යවස්ථාමය සංශෝධන සිදු කිරීමට, අගමැතිවරයා කෙරෙහි විශ්වාසය පළ කිරීමේ ඡන්දයක් ඉල්ලා සිටීමට සහ විදේශ සහ දේශීය ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ යෝජනා ඉදිරිපත් කිරීමට නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයට බලය ඇත. විවිධ රජයේ නිලධාරීන් තෝරා ගැනීමට, ජනාධිපතිවරයාට එරෙහිව දෝෂාභියෝග නඩු විභාගයක් පැවැත්වීමට සහ නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය විසින් සම්මත කරන ලද පනත් කෙටුම්පත් පිළිගැනීමට හෝ ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට ජනරජ කවුන්සිලයට බලය ඇත. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට පටහැනි නම්, ප්‍රාදේශීය නිලධාරීන් විසින් සම්මත කරන ලද ඕනෑම නීතියක් සෑම මණ්ඩලයකටම නිෂේධ කළ හැකිය.

රජයට අගමැති සහ නියෝජ්‍ය අගමැතිවරුන් පස් දෙනෙකුගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් අමාත්‍ය මණ්ඩලයක් ඇතුළත් වේ. මෙම කවුන්සිලයේ සාමාජිකයින් ව්‍යවස්ථාදායකයේ සාමාජිකයන් විය යුතු නැති අතර ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරනු ලැබේ. අධිකරණයට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය සහ ව්‍යවස්ථාමය සහ ව්‍යාපාරික නීතියට අදාළ නිශ්චිත ගැටළු සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා අධිකරණය වැනි විශේෂිත අධිකරණ ඇතුළත් වේ. ජාතික අධිකරණවල විනිසුරුවරුන් ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරනු ලබන අතර ජනරජ කවුන්සිලය විසින් තහවුරු කරනු ලැබේ. අපරාධ නඩු සඳහා, ඉහළම අභියාචනාධිකරණය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයයි. බෙලාරුසියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව විශේෂ අධිකරණ විරෝධී අධිකරණ භාවිතා කිරීම තහනම් කරයි.

thumb|1918 දී, පසුව 1943–44 දී සහ පසුව 1991 සහ 1995 අතර කාලය තුළ භාවිතා කරන ලද බෙලරුස්හි පැරණි ධජය, ඇලෙක්සැන්ඩර් ලුකෂෙන්කෝගේ රජයට විරුද්ධත්වයේ සංකේතයක් ලෙස බහුලව භාවිතා වේ.
බෙලාරුසියානු සමාජ ක්‍රීඩා පක්ෂය සහ කම්කරු හා යුක්තිය පිළිබඳ ජනරජ පක්ෂය (RPTS) වැනි ලුකෂෙන්කෝට පක්ෂපාතී පක්ෂ හෝ BPF පක්ෂය සහ එක්සත් සිවිල් පක්ෂය වැනි මහජන සන්ධානය 5 ප්ලස් විරුද්ධ පක්ෂ 2004 මැතිවරණයේදී කිසිදු ආසනයක් දිනා ගත්තේ නැත. යුරෝපයේ ආරක්ෂාව සහ සහයෝගීතාව සඳහා වූ සංවිධානය (OSCE) තීන්දු කළේ විපක්ෂ අපේක්ෂකයින්ට අත්තනෝමතික ලෙස ලියාපදිංචිය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සහ මැතිවරණ ක්‍රියාවලිය පාලක පක්ෂයට පක්ෂව නිර්මාණය කර ඇති බැවින් මැතිවරණ අසාධාරණ බවයි.දකුණ|thumb|2006 බෙලාරුසියානු ජනාධිපතිවරණයෙන් පසු 2006 දී මින්ස්ක් හි ඔක්තෝබර් චතුරශ්‍රයේ විරෝධතා
2006 ජනාධිපතිවරණයේදී, විරුද්ධ පක්ෂවල සන්ධානයක් නියෝජනය කළ ඇලක්සැන්ඩර් මිලින්කිවිච් සහ සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීන්ගේ ඇලැක්සැන්ඩර් කසුලින් විසින් ලුකෂෙන්කෝට විරුද්ධ විය. සමස්ත බෙලාරුසියානු මහජන සභාව වටා පැවති විරෝධතා අතරතුර කසුලින් පොලිසිය විසින් රඳවා තබා ගෙන පහර දෙන ලදී. ලුකෂෙන්කෝ මැතිවරණයෙන් 80% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයකින් ජයග්‍රහණය කළේය; රුසියානු සමූහාණ්ඩුව සහ CIS ඡන්දය විවෘත හා සාධාරණ යැයි සැලකූ අතර OSCE සහ අනෙකුත් සංවිධාන මැතිවරණය අසාධාරණ ලෙස හැඳින්වූහ.

2010 ජනාධිපතිවරණය දෙසැම්බර් මාසයේදී අවසන් වූ පසු, මැතිවරණවලදී 80% කට ආසන්න ඡන්ද ප්‍රතිශතයකින් ලුකෂෙන්කෝ අඛණ්ඩව සිව්වන වරටත් තේරී පත් විය. දෙවන ස්ථානය දිනාගත් විපක්ෂ නායක ඇන්ඩ්‍රි සන්නිකොව්ට ලැබුණේ 3% කටත් අඩු ඡන්ද ප්‍රතිශතයකි; ස්වාධීන නිරීක්ෂකයින් මැතිවරණය වංචනික ලෙස විවේචනය කළහ. මින්ස්ක්හි විපක්ෂ විරෝධතාකරුවන් වීදි බැසගත් විට, සමහර ජනාධිපති අපේක්ෂකයින් ඇතුළු බොහෝ දෙනෙකුට කැරලි මර්දන පොලිසිය විසින් පහර දී අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. සන්නිකොව් ඇතුළු අපේක්ෂකයින් බොහෝ දෙනෙකුට ප්‍රධාන වශයෙන් සහ සාමාන්‍යයෙන් වසර හතරකට වැඩි කාලයක් සඳහා සිර දඬුවම් හෝ නිවාස අඩස්සියේ තැබීමට නියම කරන ලදී. මාස හයකට පසු පෙර නොවූ විරූ ආර්ථික අර්බුදයක් මධ්‍යයේ, ක්‍රියාකාරීන් සමාජ ජාල භාවිතා කරමින් වචන නොමැතිව අත්පුඩි ගැසීම මගින් සංලක්ෂිත නව විරෝධතා වටයක් ආරම්භ කළ අතර එය මහජන විරෝධතාවලට හේතු විය.

2012 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී, නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයට තේරී පත් වූ සාමාජිකයින් 110 දෙනාගෙන් 105 දෙනෙකු කිසිදු දේශපාලන පක්ෂයකට අනුබද්ධ නොවීය. බෙලරුස් කොමියුනිස්ට් පක්ෂය ආසන 3 ක් දිනා ගත් අතර, බෙලාරුසියානු ගොවිජන පක්ෂය සහ RPTS ආසන 1 බැගින් දිනා ගත්හ. බොහෝ පක්ෂග්‍රාහී නොවන අය සෝවියට් ව්‍යවස්ථාදායකයේ සංයුතියට සමාන කම්කරු සාමූහික, මහජන සංගම් සහ සිවිල් සමාජ සංවිධාන වැනි සමාජ සංවිධානවල පුළුල් පරාසයක් නියෝජනය කරති.

2020 ජනාධිපතිවරණයේදී, ලුකෂෙන්කෝ නැවතත් ජයග්‍රහණය කළේ නිල ප්‍රතිඵල සමඟ ඔහුට 80% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා දෙමින් මහජන විරෝධතාවලට තුඩු දුන් බැවිනි. යුරෝපීය සංගමය සහ එක්සත් රාජධානිය ප්‍රතිඵලය හඳුනා නොගත් අතර EU සම්බාධක පැනවීය.

### විදේශ සබඳතා 
දකුණ|thumb|ජනාධිපති ඇලෙක්සැන්ඩර් ලුකෂෙන්කෝ රුසියානු ජනාධිපති ව්ලැඩිමීර් පුටින් සමඟ අතට අත දෙමින්, 2015
බයිලෝරුසියානු SSR යනු 1945 දී මුල් සාමාජිකයින් 51 දෙනාගෙන් එකක් ලෙස යුක්‍රේන SSR සමඟ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට සම්බන්ධ වූ සෝවියට් ජනරජ දෙකෙන් එකකි. සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමෙන් පසු බෙලරුස් සහ රුසියාව සමීප වෙළඳ හවුල්කරුවන් සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සහචරයින් වී ඇත. අමුද්‍රව්‍ය ආනයනය සඳහා සහ එහි අපනයන වෙළඳපොළ සඳහා බෙලරුස් රුසියාව මත රඳා පවතී.

බෙලරුස් සහ රුසියාව අතර අධිජාතික සම්මේලනයක් වන යුනියන් ස්ටේට්, 1996-99 කාලය තුළ මූල්‍ය සංගමය, සමාන අයිතිවාසිකම්, තනි පුරවැසිභාවය සහ පොදු විදේශ සහ ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්තියක් ඉල්ලා සිටි ගිවිසුම් මාලාවකින් පිහිටුවන ලදී. කෙසේ වෙතත්, බෙලරුසියාවේ මුදල් සංගමයේ නැවත නැවතත් ප්‍රමාදයන්, ව්‍යවස්ථා කෙටුම්පත සඳහා ජනමත විචාරණ දිනයක් නොමැතිකම සහ ඛනිජ තෙල් වෙළඳාම පිළිබඳ ආරවුලක් හේතුවෙන් සංගමයේ අනාගතය සැක සහිත වී ඇත. බෙලරුසියාව පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ස්වාධීන රාජ්‍යයන්ගේ (CIS) ආරම්භක සාමාජිකයෙකි. අසල්වැසි ලැට්වියාව, ලිතුවේනියාව සහ පෝලන්තය ඇතුළු යුරෝපීය සංගමයේ සාමාජික රටවල් කිහිපයක් සමඟ බෙලරුසියාව වෙළඳ ගිවිසුම් ඇත (අනෙකුත් සාමාජික රටවල් ලුකෂෙන්කෝ සහ ඉහළ නිලධාරීන්ට සංචාරක තහනමක් තිබියදීත්), ලුකෂෙන්කෝට රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික රැස්වීම්වලට සහභාගී වීමට සහ ඔහුගේ රජයේ සහ විපක්ෂ කණ්ඩායම් සංවාදයට සම්බන්ධ කර ගැනීමට ඉඩ සැලසීම සඳහා යුරෝපීය සංගමය විසින් පනවා ඇති සංචාරක තහනම් අතීතයේ දී ඉවත් කර ඇත.

වම|thumb|2015 පෙබරවාරි 11-12 දිනවල මින්ස්ක්හි පැවති සමුළුවේදී බෙලරුස්, රුසියාව, ජර්මනිය, ප්‍රංශය සහ යුක්රේනයේ නායකයින්
එක්සත් ජනපදය සමඟ ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා පළුදු වී ඇත; 2007 සිට එක්සත් ජනපදයට මින්ස්ක්හි තානාපතිවරයෙකු නොමැති අතර 2008 සිට බෙලරුසියාවට වොෂින්ටනයේ තානාපතිවරයෙකු නොමැත. රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා නොසන්සුන්ව පැවති අතර, 2004 දී එක්සත් ජනපදය බෙලරුස් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පනත සම්මත කළ අතර, එය රාජ්‍ය විරෝධී බෙලරුසියානු රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සඳහා අරමුදල් සැපයීමට අවසර දුන් අතර, මානුෂීය අරමුණු හැර බෙලරුසියානු රජයට ණය දීම තහනම් කළේය.

චීනය සහ බෙලරුස් අතර සබඳතා සමීප වන අතර, ලුකෂෙන්කෝ ඔහුගේ ධුර කාලය තුළ කිහිප වතාවක් චීනයට ගියේය. මැද පෙරදිග ප්‍රධාන හවුල්කරුවෙකු ලෙස සැලකෙන සිරියාව සමඟ බෙලරුස් ද ශක්තිමත් සබඳතා ඇති අතර, CIS වලට අමතරව, බෙලරුස් යුරේසියානු ආර්ථික සංගමයේ (පෙර යුරේසියානු ආර්ථික ප්‍රජාව), සාමූහික ආරක්ෂක ගිවිසුම් සංවිධානයේ, සහ යුරෝපයේ ආරක්ෂාව සහ සහයෝගීතාව පිළිබඳ සංවිධානයේ (OSCE) සාමාජිකයෙකි. OSCE සාමාජික රාජ්‍යයක් ලෙස, බෙලරුස් හි ජාත්‍යන්තර කැපවීම් එක්සත් ජනපද හෙල්සින්කි කොමිසමේ විධානය යටතේ නිරීක්ෂණයට යටත් වේ. බෙලරුස්, යුරෝපා සංගමයේ නැගෙනහිර හවුල්කාරිත්ව වැඩසටහනට ඇතුළත් කර ඇති අතර, එය යුරෝපා සංගමයේ යුරෝපීය අසල්වැසි ප්‍රතිපත්තියේ (ENP) කොටසක් වන අතර එය EU සහ එහි අසල්වැසියන් ආර්ථික හා භූ දේශපාලනික වශයෙන් සමීප කිරීම අරමුණු කරයි. කෙසේ වෙතත්, EU රටට එරෙහිව තවත් සම්බාධක පැනවීමෙන් පසු, 2021 ජුනි 28 වන දින බෙලරුස් නැගෙනහිර හවුල්කාරිත්ව වැඩසටහනට සහභාගී වීම අත්හිටුවන ලදී.

### හමුදා 
thumb|පෝලන්තය සමඟ බෙලාරුසියානු දේශසීමාවේ බියාලෝවීසා වනාන්තරයේ සෙබළුන් මුර සංචාරයේ යෙදේ
ලුතිනන් ජෙනරාල් වික්ටර් ක්‍රෙනින් ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ ප්‍රධානියා වන අතර, ඇලෙක්සැන්ඩර් ලුකෂෙන්කෝ (ජනාධිපති ලෙස) අණදෙන නිලධාරියා ලෙස කටයුතු කරයි.

බෙලරුස්හි බොහෝ සේවා සාමාජිකයින් බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගත් අය වන අතර, ඔවුන් උසස් අධ්‍යාපනයක් ලබා ඇත්නම් මාස 12 ක් හෝ නොමැති නම් මාස 18 ක් සේවය කරති. බෙලරුසියානුවන් බඳවා ගැනීමේ වයස් සීමාවේ පසුවන අයගේ ජන විකාශන අඩුවීම, 2001 දී 12,000 ක් වූ කොන්ත්‍රාත් සොල්දාදුවන්ගේ වැදගත්කම වැඩි කර ඇත. 2005 දී, බෙලරුස් හි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1.4% ක් පමණ හමුදා වියදම් සඳහා කැප කරන ලදී.

බෙලරුස් නේටෝවට බැඳීමට කැමැත්තක් ප්‍රකාශ කර නොමැති නමුත් 1997 සිට තනි පුද්ගල හවුල්කාරිත්ව වැඩසටහනට සහභාගී වී ඇත, සහ බෙලරුස් ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ජාත්‍යන්තර ආරක්ෂක සහායක බලකායේ මෙහෙයුම සඳහා ඉන්ධන පිරවීම සහ ගුවන් අවකාශයේ සහාය ලබා දුන්නේය. 1995 දී ඔවුන්ගේ සාමය සඳහා හවුල්කාරිත්ව වැඩසටහනට සහභාගී වීම සඳහා ලියකියවිලි අත්සන් කිරීමෙන් පසු බෙලරුස් ප්‍රථම වරට නේටෝව සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීමට පටන් ගත්තේය. කෙසේ වෙතත්, බෙලරුස් CSTO හි සාමාජිකයෙකු වන බැවින් එය නේටෝවට සම්බන්ධ විය නොහැක. 2006 මාර්තු මාසයේ බෙලරුස් හි පැවති ජනාධිපතිවරණයෙන් පසු නේටෝ සහ බෙලරුස් අතර ආතතීන් උච්චතම අවස්ථාවට පැමිණියේය.

### මානව අයිතිවාසිකම් සහ දූෂණය 
දකුණ|thumb|බෙලරුසියානු මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරිකයෙකු වන ඇලෙස් බියලියාට්ස්කි නිරූපණය කරන ග්ඩාන්ස්ක් හි ග්‍රැෆිටි
ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල්, සහ හියුමන් රයිට්ස් වොච් ලුකෂෙන්කෝගේ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් විවේචනය කර ඇත. බෙලරුස් හි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දර්ශක ශ්‍රේණිගත කිරීම යුරෝපයේ අඩුම අගය වන අතර, ෆ්‍රීඩම් හවුස් විසින් රට "නිදහස් නොවේ" ලෙස ලේබල් කර ඇත, ආර්ථික නිදහස පිළිබඳ දර්ශකයේ "මර්දනය කරන ලද" ලෙස සහ දේශසීමා නොමැති වාර්තාකරුවන් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද මාධ්‍ය නිදහස පිළිබඳ දර්ශකයේ, බෙලරුස් 2022 සඳහා රටවල් 180 න් 153 වන ස්ථානයේ සිටී. මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන, මාධ්‍යවේදීන්, ජාතික සුළුතරයන් සහ විපක්ෂ දේශපාලනඥයින්ට හිංසා පීඩා කිරීම සම්බන්ධයෙන් බෙලරුසියානු රජය විවේචනයට ලක් වේ. 2011 දී මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කළ බෙලරුස් තවමත් මරණ දඬුවම භාවිතා කරන එකම යුරෝපීය රටයි. බෙලරුස් හි LGBT අයිතිවාසිකම් යුරෝපයේ පහළම රට අතර ශ්‍රේණිගත කර ඇත. 2023 දී, ලුකෂෙන්කෝ ඉහළ රාජද්‍රෝහී චෝදනාවට වරදකරුවන් වූ නිලධාරීන් සහ සොල්දාදුවන්ට එරෙහිව මරණ දඬුවම භාවිතා කිරීමට ඉඩ සලසන නීතියකට අත්සන් තැබීය.

අධිකරණ පද්ධතියට ස්වාධීනත්වයක් නොමැති අතර දේශපාලන මැදිහත්වීම් වලට යටත් වේ. අල්ලස් වැනි දූෂිත ක්‍රියාවන් බොහෝ විට ටෙන්ඩර් ක්‍රියාවලීන් අතරතුර සිදු වූ අතර, රහස් හෙළි කරන්නන්ගේ ආරක්ෂාව සහ ජාතික ඔම්බුඩ්ස්මන් බෙලරුස් හි දූෂණ විරෝධී ක්‍රමයේ නොමැත.

thumb|2020 අගෝස්තු 23 වන දින මින්ස්ක් හි ලුකෂෙන්කෝට එරෙහි රැලිය
2020 දී, එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය ප්‍රකාශ කළේ ජනාධිපතිවරණයෙන් පසු 2020–2021 බෙලාරුසියානු විරෝධතා අතරතුර අත්අඩංගුවට ගත් පුද්ගලයින්ට වධහිංසා පැමිණවීම සහ අයුතු ලෙස සැලකීම පිළිබඳ ලේඛනගත සිද්ධීන් 450 ක් පිළිබඳ වාර්තා ලැබී ඇති බවයි. කාන්තාවන්ට සහ ළමයින්ට එරෙහි හිංසනය, රබර් බැටන් පොලුවලින් ලිංගික අපයෝජනය සහ දූෂණය කිරීම ඇතුළුව වාර්තාවලට ඇතුළත් විය. මින්ස්ක් හි ඔක්රෙස්ටිනෝ බන්ධනාගාරයේ හෝ එහි යන අතරතුර ලිංගික ප්‍රචණ්ඩත්වය පෙන්නුම් කරන අවම වශයෙන් රැඳවියන් තිදෙනෙකු තුවාල ලබා ඇත. 2020 සැප්තැම්බර් මාසයේ පැවති සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ලුකෂෙන්කෝ කියා සිටියේ රැඳවියන් ඔවුන්ගේ තැලීම් ව්‍යාජ ලෙස ඉදිරිපත් කරමින්, "එහි සිටි සමහර ගැහැණු ළමයින්ගේ තට්ටම් නිල් පැහැයෙන් වර්ණාලේප කර ඇත" යනුවෙන් පවසමිනි.

2021 මැයි 23 වන දින, විපක්ෂ ක්‍රියාකාරිකයෙකු සහ මාධ්‍යවේදී රෝමන් ප්‍රොටසෙවිච් සහ ඔහුගේ පෙම්වතිය රඳවා තබා ගැනීම සඳහා බෙලාරුසියානු බලධාරීන් ඇතන්ස් සිට විල්නියස් වෙත රයන්එයාර් ගුවන් යානය 4978 බලහත්කාරයෙන් හරවා යැවීය; ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, යුරෝපීය සංගමය බෙලරුස් වෙත දැඩි සම්බාධක පැනවීය. 2021 මැයි මාසයේදී, ලුකෂෙන්කෝ සම්බාධකවලට ප්‍රතිචාර වශයෙන් යුරෝපීය සංගමය සංක්‍රමණිකයන් සහ මත්ද්‍රව්‍යවලින් පුරවන බවට තර්ජනය කළේය. 2021 ජූලි මාසයේදී, බෙලාරුසියානු බලධාරීන් යුරෝපීය සංගමයට සංක්‍රමණිකයන් මිනිස් ජාවාරම මගින් දෙමුහුන් යුද්ධයක් දියත් කළහ. ලිතුවේනියානු බලධාරීන් සහ යුරෝපීය නිලධාරීන් වන උර්සුලා වොන් ඩර් ලේන්, ජොසෙප් බොරෙල් සංක්‍රමණිකයන් ආයුධයක් ලෙස භාවිතා කිරීම හෙළා දුටු අතර බෙලරුස් තවදුරටත් සම්බාධකවලට යටත් විය හැකි බව යෝජනා කළහ. 2021 අගෝස්තු මාසයේදී, නිල ඇඳුම්, කැරලි මර්දන පලිහ සහ හිස්වැසුම් පැළඳ සිටි බෙලරුස්-ලිතුවේනියානු දේශසීමාව අසල කැමරාවක පටිගත කරන ලද බෙලරුස්-ලිතුවේනියානු දේශසීමාව අසල සංක්‍රමණිකයන් තල්ලු කරමින් සහ යුරෝපා සංගම් දේශසීමාව තරණය කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ. ඔලිම්පික් මලල ක්‍රීඩක ක්‍රිස්ට්සිනා සිමානෞස්කායා සහ ඇගේ සැමියාට මානුෂීය වීසා ප්‍රදානය කිරීමෙන් පසුව, 2020 ට සාපේක්ෂව බෙලරුස්-පෝලන්ත දේශසීමාව තරණය කරන සංක්‍රමණිකයින්ගේ සංඛ්‍යාව තියුනු ලෙස වැඩි වූ බැවින්, බෙලරුස්-පෝලන්ත දේශසීමාව තරණය කරන සංක්‍රමණිකයින්ගේ සංඛ්‍යාව තියුනු ලෙස වැඩි වූ බැවින්, බෙලරුස් දෙමුහුන් යුද්ධ සංවිධානය කරන බවට පෝලන්තය බෙලරුස් රාජ්‍යයට චෝදනා කළේය. නීතිවිරෝධී සංක්‍රමණිකයන් සංඛ්‍යාව ලැට්වියාවේ පෙර වාර්ෂික සංඛ්‍යාව ඉක්මවා ගියේය. 2021 දෙසැම්බර් 2 දින, එක්සත් ජනපදය, EU, UK සහ කැනඩාව බෙලරුසියාවට නව සම්බාධක පැනවීය.

### පරිපාලන අංශ 
thumb|බෙලරුස් හි පරිපාලන අංශ
බෙලාරුසියාව ඔබ්ලාස්ට් (; ), ඔවුන්ගේ පරිපාලන මධ්‍යස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කරන නගර අනුව නම් කර ඇත: බ්‍රෙස්ට්, ගෝමෙල්, ග්‍රොඩ්නෝ, මොගිලෙව්, මින්ස්ක් සහ වීටෙබ්ස්ක්. සෑම කලාපයකටම ප්‍රාදේශීය සභාවක් ලෙස හැඳින්වෙන පළාත් ව්‍යවස්ථාදායක අධිකාරියක් ඇත (; ), එහි පදිංචිකරුවන් විසින් තෝරා පත් කර ගනු ලබන, සහ ප්‍රාදේශීය පරිපාලනයක් ලෙස හඳුන්වන පළාත් විධායක අධිකාරියක් (; ), ඔවුන්ගේ පරිපාලන මධ්‍යස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කරන නගර අනුව නම් කර ඇත: බ්‍රෙස්ට්, ගොමෙල්, ග්‍රොඩ්නෝ, මොගිලෙව්, මින්ස්ක් සහ වීටෙබ්ස්ක්. මෙම ප්‍රදේශ තවදුරටත් රේයන් 118 කට බෙදා ඇත, සාමාන්‍යයෙන් දිස්ත්‍රික්ක ලෙස පරිවර්තනය කර ඇත (; ). මින්ස්ක් නගරය දිස්ත්‍රික්ක නවයකට බෙදී ඇති අතර එම ප්‍රදේශ වලට සමාන පරිපාලන මට්ටමින් ජාතියේ අගනුවර ලෙස විශේෂ තත්වයක් භුක්ති විඳියි. එය විධායක කමිටුවක් විසින් මෙහෙයවනු ලබන අතර ස්වයං පාලනයේ ප්‍රඥප්තිය ලබා දී ඇත.

### පළාත් පාලන 
බෙලරුස්හි පළාත් පාලන පරිපාලනය පරිපාලන-භෞමික ඒකක මගින් පාලනය වේ (; ), සහ මට්ටම් දෙකකින් සිදු වේ: මූලික සහ ප්රාථමික. මූලික මට්ටමින් ප්‍රාදේශීය සභා 118ක් සහ ප්‍රදේශයන්හි ආන්ඩු විසින් අධීක්ෂණය කරනු ලබන ප්‍රදේශ යටත් සභා නගර 10ක් වේ. ප්‍රාථමික මට්ටමේ දී රේයන් යටත් නගර 14 ක්, නාගරික ආකාරයේ ජනාවාස සභා 8 ක් සහ ගම් සභා 1,151 ක් ඇත. සභා ඔවුන්ගේ පදිංචිකරුවන් විසින් තෝරා පත් කර ගනු ලබන අතර, ඔවුන්ගේ විධායක කමිටු සභාපතිවරුන් විසින් පත් කරන ලද විධායක කමිටු ඇත. කලාප සහ ඕබ්ලාස්ට් නගර යටත් නගර සඳහා විධායක කමිටු සභාපතිවරුන් ඉහත මට්ටමේ ප්‍රාදේශීය විධායක කමිටු විසින් පත් කරනු ලැබේ; රේයන් යටත් නගර, ජනාවාස සහ ගම් සඳහා විධායක කමිටු සභාපතිවරුන් ඔවුන්ගේ සභා විසින් පත් කරනු ලැබේ, නමුත් රේයන් විධායක කමිටුවල නිර්දේශය මත. 1995 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, ජනාධිපති ආඥාවක් මගින් රේයන් යටත් කිරීමේ නගර සහ නාගරික ආකාරයේ ජනාවාසවල පරිපාලන මධ්‍යස්ථානය ලෙස සේවය කරන ලද පළාත් පාලන අහෝසි කරන ලද අතර, ඒවා පරිපාලන-භෞමික ඒකක වලින් භෞමික ඒකක දක්වා පහත හෙලන ලදී.

2019 වසර සඳහා, පරිපාලන-භෞමික සහ භෞමික ඒකකවලට නගර 115ක්, නාගරික ආකාරයේ ජනාවාස 85ක් සහ ග්‍රාමීය ජනාවාස 23,075ක් ඇතුළත් වේ.

## යොමු කිරීම්