නවසීලන්තයේ ජන විකාශනය

2023 නවසීලන්ත සංගණනයට අනුව, පදිංචි ජනගහනය 4,993,923 ක් වූ අතර, එය 2018 සංගණන සංඛ්‍යාවට වඩා 6.3% ක වැඩිවීමකි. 2025 සැප්තැම්බර් වන විට, මුළු ජනගහනය 5,231,143 ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත. 2020 ජූනි මාසයෙන් අවසන් වූ වසර හත තුළ නවසීලන්තයේ ජනගහනය වසරකට 1.9% ක අනුපාතයකින් වැඩි විය. 2020 සැප්තැම්බර් මාසයේදී නවසීලන්ත සංඛ්‍යාලේඛන ආයතනය වාර්තා කළේ, 2018 සංගණනය මත පදනම් වූ ජනගහන ඇස්තමේන්තු අනුව 2019 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ජනගහනය මිලියන 5 ඉක්මවා ඇති බවයි.

නවසීලන්තයේ ජනගහනය අද වන විට රටේ උතුරු ප්‍රදේශයේ කේන්ද්‍රගත වී ඇති අතර, 2024 ජූනි වන විට ජනගහනයෙන් 76.5% ක් පමණ උතුරු දූපතේ ද, 23.5% ක් දකුණු දූපතේ ද ජීවත් වෙති. 20 වැනි සියවස තුළ නවසීලන්තයේ ජනගහනය උතුරට සංක්‍රමණය විය. 1921 දී, රටේ ජනගහනයේ මධ්‍ය ලක්ෂ්‍යය මනවාටු-වංගනූයි හි ලෙවින්ට බටහිරින් ටස්මන් මුහුදේ පිහිටා තිබුණි; 2017 වන විට, එය කිලෝමීටර 280 (සැතපුම් 170) උතුරට වයිකාටෝ හි කවියා අසලට ගමන් කර ඇත.

නවසීලන්තය ප්‍රධාන වශයෙන් නාගරික රටක් වන අතර, ජනගහනයෙන් 84.7% ක් නාගරික ප්‍රදේශවල ජීවත් වන අතර, ජනගහනයෙන් 51.2% ක් 100,000 ඉක්මවන ජනගහනයක් සහිත නගර හතක ජීවත් වෙති. මිලියන 1.4 කට අධික වැසියන් සිටින ඕක්ලන්ඩ්, විශාලතම නගරයයි. නවසීලන්ත නගර ජාත්‍යන්තර ජීවන මිනුම්වල ඉහළ අගයක් ගනී. උදාහරණයක් ලෙස, 2016 දී, Mercer Quality of Living Survey විසින් ඕක්ලන්ඩ් ලෝකයේ තුන්වන වඩාත්ම ජීවත් වීමට සුදුසුම නගරය ලෙසත්, වෙලින්ටන් දොළොස්වන ස්ථානයටත් ශ්‍රේණිගත කර ඇත.

2018 සංගණනයේදී නවසීලන්ත ජනගහනයේ මධ්‍යන්‍ය වයස අවුරුදු 37.4 ක් විය, 2017-2019 දී පිරිමින් සඳහා ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 80.0 ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා අවුරුදු 83.5 ක් විය. නවසීලන්තය උප-ප්‍රතිස්ථාපන සශ්‍රීකත්ව අනුපාතයක් අත්විඳින අතර, 2020 දී සම්පූර්ණ සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය 1.6 ක් වුවද, සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය OECD සාමාන්‍යයට වඩා ඉහළ ය. 2050 වන විට, මධ්‍යන්‍ය වයස අවුරුදු 43 දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන අතර, අවුරුදු 60 හෝ ඊට වැඩි පුද්ගලයින්ගේ ප්‍රතිශතය 18% සිට 29% දක්වා ඉහළ යනු ඇත. 2016 දී මරණයට ප්‍රධානතම හේතුව 30.3% ක් ලෙස පිළිකා වූ අතර, ඊට පසුව හෘද රෝග (14.9%) සහ මස්තිෂ්ක වාහිනී රෝග (7.4%) විය. 2016 වන විට, සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා වන මුළු වියදම (පෞද්ගලික අංශයේ වියදම් ඇතුළුව) GDP හි 9.2% කි.

### ජනවාර්ගිකත්වය සහ සංක්‍රමණ 
2023 සංගණනයේදී, පදිංචිකරුවන්ගෙන් 62.1% ක් ජනවාර්ගික වශයෙන් නවසීලන්ත යුරෝපීයයන් ලෙස පිළිතුරු දුන් අතර, 17.8% ක් ජනවාර්ගික වශයෙන් මාඕරි ලෙස පිළිතුරු දුන්හ. නවසීලන්ත සංඛ්‍යාලේඛන ආයතනය පුද්ගලයන්ට බහුවිධ ජනවාර්ගිකත්වයන් තෝරා ගැනීමට ඉඩ සලසන අතර, මුළු ප්‍රතිචාර මත පදනම්ව ජනවාර්ගික දත්ත වාර්තා කරයි, එබැවින් ජනවාර්ගිකත්වයන්ගේ එකතුව 100% ට වඩා වැඩි වේ. එක් ජනවාර්ගිකත්වයක් පමණක් පිළිගත හැකි පැරණි පද්ධති සඳහා, මාඕරිවරුන්ට ඉහළම ප්‍රමුඛතාවය සහ නවසීලන්ත යුරෝපීයයන්ට අඩුම ප්‍රමුඛතාවය සහිතව, පූර්ව නිශ්චිත ප්‍රමුඛතා අනුපිළිවෙලක් මත පදනම්ව පුද්ගලයන් සාමාන්‍යයෙන් තනි ජනවාර්ගිකත්වයකට වෙන් කරනු ලැබේ.

මෑත දශකවලදී ජනගහනය වඩාත් බහු සංස්කෘතික හා විවිධත්වයෙන් යුක්ත වී ඇත: 1961 දී, සංගණනය වාර්තා කළේ නවසීලන්තයේ ජනගහනය 92% ක් යුරෝපීයයන් සහ 7% ක් මාඕරිවරුන් බවයි, ඉතිරි 1% ආසියානු සහ පැසිෆික් සුළුතරයන් විසින් බෙදා ගන්නා ලදී. කෙසේ වෙතත්, නවසීලන්තයේ යුරෝපීය නොවන ජනගහනය අසමාන ලෙස උතුරු දූපතේ සහ විශේෂයෙන්ම ඕක්ලන්ඩ් කලාපයේ කේන්ද්‍රගත වී ඇත: නවසීලන්තයේ ජනගහනයෙන් 33% ක් ඕක්ලන්ඩ් හි වාසය කරන අතර, රටේ පැසිෆිකා ජනගහනයෙන් 62% ක් සහ එහි ආසියානු ජනගහනයෙන් 60% ක් එහි වාසය කරයි. සහ දේශීයව ද බහුලව භාවිතා වේ. යුරෝපීය සම්භවයක් ඇති නවසීලන්ත වැසියන් හැඳින්වීමට Pākehā යන මාඕරි වචනය භාවිතා කර ඇත, නමුත් සමහරු මෙම නම ප්‍රතික්ෂේප කරති. අද මෙම වචනය පොලිනීසියානු නොවන සියලුම නවසීලන්ත වැසියන් හැඳින්වීමට වැඩි වැඩියෙන් භාවිතා වේ.

නවසීලන්තයට මුලින්ම පැමිණියේ මාඕරිවරුන් වන අතර, පසුව මුල් යුරෝපීය පදිංචිකරුවන් පැමිණියහ. යටත්විජිතකරණයෙන් පසුව, සුදු ඕස්ට්‍රේලියානු ප්‍රතිපත්තියට සමාන සීමාකාරී ප්‍රතිපත්ති හේතුවෙන් සංක්‍රමණිකයන් ප්‍රධාන වශයෙන් බ්‍රිතාන්‍යය, අයර්ලන්තය සහ ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් පැමිණියහ. සැලකිය යුතු ලන්දේසි, ඩල්මේෂියන්, ජර්මානු, සහ ඉතාලි සංක්‍රමණ ද ඇති වූ අතර, ඕස්ට්‍රේලියාව, උතුරු ඇමරිකාව, දකුණු ඇමරිකාව සහ දකුණු අප්‍රිකාව හරහා වක්‍ර යුරෝපීය සංක්‍රමණ ද සිදු විය. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ශුද්ධ සංක්‍රමණය වැඩි විය; 1970 සහ 1980 ගණන්වලදී සංක්‍රමණ ප්‍රතිපත්ති ලිහිල් කරන ලද අතර, ආසියාවෙන් සංක්‍රමණය ප්‍රවර්ධනය කරන ලදී. 2009-10 දී, නවසීලන්ත සංක්‍රමණ සේවය විසින් වාර්ෂික ස්ථිර පදිංචි අනුමත කිරීම් 45,000-50,000 ක ඉලක්කයක් නියම කරන ලදී—එනම් නවසීලන්ත පදිංචිකරුවන් 100 කට එක් නව සංක්‍රමණිකයෙකුට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයකි. 2018 සංගණනයේදී, ගණන් කරන ලද පුද්ගලයන්ගෙන් 27.4% ක් නවසීලන්තයේ උපන් අය නොවන අතර, එය 2013 සංගණනයේ 25.2% ට වඩා වැඩි වීමකි. නවසීලන්තයේ විදේශයන්හි උපන් ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා (52.4%) ඕක්ලන්ඩ් කලාපයේ ජීවත් වේ. එක්සත් රාජධානිය නවසීලන්තයේ සංක්‍රමණික ජනගහනයේ විශාලතම මූලාශ්‍රය ලෙස පවතින අතර, විදේශයන්හි උපන් සියලුම නවසීලන්ත වැසියන්ගෙන් හතරෙන් එකක් පමණ එහි උපත ලබා ඇත; නවසීලන්තයේ විදේශයන්හි උපන් ජනගහනයේ අනෙකුත් ප්‍රධාන මූලාශ්‍ර වන්නේ චීනය, ඉන්දියාව, ඕස්ට්‍රේලියාව, දකුණු අප්‍රිකාව, ෆීජි සහ සැමෝවා ය. 1990 ගණන්වල අග භාගයේදී ගාස්තු ගෙවන ජාත්‍යන්තර සිසුන් සහ ජාත්‍යන්තර හුවමාරු සිසුන් සංඛ්‍යාව තියුනු ලෙස වැඩි වූ අතර, 2002 දී පොදු උසස් අධ්‍යාපන ආයතනවල 20,000 කට අධික පිරිසක් ඉගෙනුම ලැබූහ.

### භාෂාව 
නවසීලන්තයේ ප්‍රමුඛ භාෂාව ඉංග්‍රීසි වන අතර, එය ජනගහනයෙන් 95.4% ක් විසින් කතා කරනු ලැබේ. නවසීලන්ත ඉංග්‍රීසි යනු සුවිශේෂී උච්චාරණයක් සහ ශබ්දකෝෂයක් සහිත භාෂාවේ ප්‍රභේදයකි. එය ඕස්ට්‍රේලියානු ඉංග්‍රීසි භාෂාවට සමාන වන අතර, උතුරු අර්ධගෝලයේ බොහෝ කථිකයන්ට උච්චාරණ වෙන්කර හඳුනා ගැනීමට නොහැකි වේ. නවසීලන්ත ඉංග්‍රීසි උපභාෂාව සහ අනෙකුත් ඉංග්‍රීසි උපභාෂා අතර වඩාත් කැපී පෙනෙන වෙනස්කම් වන්නේ කෙටි ඉදිරිපස ස්වරවල විපර්යාසයන්ය.

දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු, මාඕරිවරුන්ට පාසල්වල සහ රැකියා ස්ථානවල ඔවුන්ගේම භාෂාව (te reo Māori) කතා කිරීම අධෛර්යමත් කරන ලදී හෝ බලෙන් නවත්වන ලදී, එය දුරස්ථ ප්‍රදේශ කිහිපයක පමණක් ප්‍රජා භාෂාවක් ලෙස පැවතුනි. 1867 ස්වදේශික පාසල් පනත සියලුම පාසල්වල ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඉගැන්වීම අවශ්‍ය කළ අතර, දරුවන්ට මාඕරි භාෂාව කතා කිරීම තහනම් කරන නිල ප්‍රතිපත්තියක් නොතිබුණද, එසේ කළහොත් බොහෝ දෙනෙක් ශාරීරික හිංසනයන්ට ලක් වූහ. මාඕරි භාෂාව මෑතකදී පුනර්ජීවනය වීමේ ක්‍රියාවලියකට භාජනය වී ඇති අතර, 1987 දී නවසීලන්තයේ නිල භාෂාවක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, ජනගහනයෙන් 4.0% ක් විසින් කතා කරනු ලැබේ. බොහෝ ස්ථානවල ඔවුන්ගේ මාඕරි සහ ඉංග්‍රීසි යන නම් දෙකම නිල වශයෙන් පිළිගෙන ඇත.

2018 සංගණනයේ වාර්තා වූ පරිදි,

### ආගම 
2023 සංගණනයේදී, ජනගහනයෙන් 51.6% ක් කිසිදු ආගමක් නොමැති බව ප්‍රකාශ කළ අතර, එය 2018 සංගණනයේ 48.2% ට වඩා වැඩි වීමකි.

### අධ්‍යාපනය 
අවුරුදු 6 සිට 16 දක්වා ළමුන් සඳහා ප්‍රාථමික සහ ද්විතීයික පාසල් අධ්‍යාපනය අනිවාර්ය වන අතර, බොහෝ ළමුන් අවුරුදු 5 සිට පාසල් යති. පාසල් වසර 13 ක් ඇත, සහ නවසීලන්ත පුරවැසියන්ට සහ ස්ථිර පදිංචිකරුවන්ට ඔවුන්ගේ 5 වන උපන්දිනයේ සිට ඔවුන්ගේ 19 වන උපන්දිනයෙන් පසු දින දර්ශන වර්ෂය අවසන් වන තෙක් රාජ්‍ය පාසල්වල (රජයේ) අධ්‍යාපනය නොමිලේ. නවසීලන්තයේ වැඩිහිටි සාක්ෂරතා අනුපාතය 99% කි, සහ අවුරුදු 15 සිට 29 දක්වා ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා උසස් අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ලබා ඇත. ඊට අමතරව පෞද්ගලික පුහුණු ආයතන ද ඇත. 2021 දී, අවුරුදු 25-64 අතර ජනගහනයෙන්; 13% ට කිසිදු විධිමත් සුදුසුකමක් නොතිබුණි, 21% ට පාසල් සුදුසුකමක් තිබුණි, 28% ට උසස් අධ්‍යාපන සහතිකයක් හෝ ඩිප්ලෝමාවක් තිබුණි, සහ 35% ට උපාධියක් හෝ ඊට වැඩි සුදුසුකමක් තිබුණි. OECD හි ජාත්‍යන්තර ශිෂ්‍ය තක්සේරු කිරීමේ වැඩසටහන නවසීලන්තය ගණිතය සඳහා OECD හි 28 වැනි හොඳම ස්ථානයට, විද්‍යාව සඳහා 13 වැනි හොඳම ස්ථානයට, සහ කියවීම සඳහා 11 වැනි හොඳම ස්ථානයට ශ්‍රේණිගත කරයි.

## සටහන් 
## යොමු කිරීම්