බෙල්ජියමේ ආර්ථිකය

බෙල්ජියමේ දැඩි ගෝලීයකරණය වූ ආර්ථිකය සහ එහි ප්‍රවාහන යටිතල පහසුකම් යුරෝපයේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ සමඟ ඒකාබද්ධ වී ඇත. ඉතා කාර්මිකකරණය වූ කලාපයක හදවතෙහි එහි පිහිටීම 2007 දී එය ලෝකයේ 15 වන විශාලතම වෙළඳ ජාතිය බවට පත් කිරීමට උපකාරී විය. ආර්ථිකය ඉතා ඵලදායී ශ්‍රම බලකායක්, ඉහළ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයක් සහ ඒක පුද්ගල අපනයන මගින් සංලක්ෂිත වේ. බෙල්ජියමේ ප්‍රධාන ආනයන වන්නේ අමුද්‍රව්‍ය, යන්ත්‍රෝපකරණ සහ උපකරණ, රසායනික ද්‍රව්‍ය, අමු දියමන්ති, ඖෂධ, ආහාර ද්‍රව්‍ය, ප්‍රවාහන උපකරණ සහ තෙල් නිෂ්පාදන ය. එහි ප්‍රධාන අපනයන වන්නේ යන්ත්‍රෝපකරණ සහ උපකරණ, රසායනික ද්‍රව්‍ය, නිමි දියමන්ති, ලෝහ සහ ලෝහ නිෂ්පාදන සහ ආහාර ද්‍රව්‍ය ය.

බෙල්ජියම් ආර්ථිකය දැඩි ලෙස සේවා-නැඹුරු වන අතර ද්විත්ව ස්වභාවයක් පෙන්නුම් කරයි: ගතික ෆ්ලෙමිෂ් ආර්ථිකයක් සහ පසුගාමී වොලූන් ආර්ථිකයක්. යුරෝපීය සංගමයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකු වන බෙල්ජියම විවෘත ආර්ථිකයකට සහ සාමාජික ආර්ථිකයන් ඒකාබද්ධ කිරීම සඳහා EU ආයතනවල බලතල පුළුල් කිරීමට දැඩි ලෙස සහාය දක්වයි. 1922 සිට, බෙල්ජියම-ලක්සම්බර්ග් ආර්ථික සංගමය හරහා, බෙල්ජියම සහ ලක්සම්බර්ග් රේගු සහ මුදල් සංගමයක් සහිත තනි වෙළඳ වෙළඳපොළක් වී ඇත.

 අසල ඕග්‍රී හි මියුස් ගඟ දිගේ වානේ නිෂ්පාදනය]]
19 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී කාර්මික විප්ලවයට භාජනය වූ පළමු මහාද්වීපික යුරෝපීය රට බෙල්ජියම විය. ලීජ් පළාතේ සහ චාර්ලෙරෝයි අවට ප්‍රදේශවල පතල් කැණීම් සහ වානේ නිෂ්පාදනය වේගයෙන් වර්ධනය වූ අතර, එය 20 වන සියවසේ මැද භාගය දක්වා සැම්බ්‍රේ සහ මියුස් නිම්නයේ සමෘද්ධිමත් වූ අතර 1830 සිට 1910 දක්වා බෙල්ජියම ලෝකයේ වඩාත්ම කාර්මිකකරණය වූ රටවල් තුනෙන් එකක් බවට පත් කළේය. කෙසේ වෙතත්, 1840 ගණන් වන විට ෆ්ලැන්ඩර්ස් හි රෙදිපිළි කර්මාන්තය දැඩි අර්බුදයකට ලක් වූ අතර, 1846 සිට 1850 දක්වා කලාපය සාගතයකට මුහුණ දුන්නේය.

දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු, ගෙන්ට් සහ ඇන්ට්වර්ප් රසායනික හා ඛනිජ තෙල් කර්මාන්තවල වේගවත් ව්‍යාප්තියක් අත්විඳින ලදී. 1973 සහ 1979 තෙල් අර්බුද ආර්ථිකය අවපාතයකට ඇද දැමීය; වානේ කර්මාන්තය අඩු තරඟකාරී වී බරපතල පරිහානියකට මුහුණ දුන් වොලෝනියාවේ එය විශේෂයෙන් දිගු විය. 1980 සහ 1990 ගණන් වලදී, රටේ ආර්ථික මධ්‍යස්ථානය උතුරට මාරු වෙමින් පැවති අතර දැන් ජනාකීර්ණ ෆ්ලෙමිෂ් දියමන්ති ප්‍රදේශයේ සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත.

1980 ගණන්වල අවසානය වන විට, බෙල්ජියම් සාර්ව ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති හේතුවෙන් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 120% ක් පමණ සමුච්චිත රජයේ ණය ප්‍රමාණයක් ඇති විය. 2006 වන විට, අයවැය සමතුලිත වූ අතර රාජ්‍ය ණය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 90.30% ට සමාන විය. 2005 සහ 2006 දී, පිළිවෙලින් 1.5% සහ 3.0% ක සැබෑ දළ දේශීය නිෂ්පාදිත වර්ධන අනුපාත යුරෝ කලාපය සඳහා සාමාන්‍යයට වඩා තරමක් වැඩි විය. 2005 දී 8.4% ක් සහ 2006 දී 8.2% ක් වූ විරැකියා අනුපාත ප්‍රදේශයේ සාමාන්‍යයට ආසන්න විය. 2010 ඔක්තෝබර් වන විට මෙය සමස්තයක් ලෙස යුරෝපීය සංගමය සඳහා 9.6% ක සාමාන්‍ය අනුපාතයකට සාපේක්ෂව 8.5% දක්වා වර්ධනය වී තිබුණි (EU 27). 1832 සිට 2002 දක්වා බෙල්ජියමේ මුදල් ඒකකය බෙල්ජියම් ෆ්‍රෑන්ක් විය. බෙල්ජියම 2002 දී යුරෝ වෙත මාරු වූ අතර, පළමු යුරෝ කාසි කට්ටල 1999 දී මුද්‍රණය කරන ලදී. සංසරණය සඳහා නම් කරන ලද සම්මත බෙල්ජියම් යුරෝ කාසිවල රජතුමාගේ ප්‍රතිමූර්තිය පෙන්වයි (පළමු ඇල්බට් රජු II, 2013 පිලිප් රජුගෙන් පසුව).

1970 සිට 1999 දක්වා 18% ක අඩුවීමක් නිරීක්ෂණය කළද, 1999 දී බෙල්ජියම තවමත් යුරෝපීය සංගමය තුළ ඉහළම දුම්රිය ජාල ඝනත්වය කිලෝමීටර 113.8/කිලෝමීටර් 1 000 කි. අනෙක් අතට, 1970-1999 එම කාලය තුළම, මෝටර් රථ ජාලයේ දැවැන්ත වර්ධනයක් (+56%) දක්නට ලැබුණි. 1999 දී, කිලෝමීටර 1000 කට කිලෝමීටර් මෝටර් රථවල ඝනත්වය සහ ජනගහනය 1000 කට කිලෝමීටර් මෝටර් රථවල ඝනත්වය පිළිවෙලින් 55.1 සහ 16.5 ක් වූ අතර එය EU හි මාධ්‍යයන් වන 13.7 සහ 15.9 ට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස උසස් විය.

ජෛව විද්‍යාත්මක සම්පත් දෘෂ්ටිකෝණයකින්, බෙල්ජියමට අඩු දායාදයක් ඇත: බෙල්ජියමේ ජෛව ධාරිතාව 2016 දී ගෝලීය හෙක්ටයාර 0.8 ක් පමණක් එකතු කරයි, ලොව පුරා එක් පුද්ගලයෙකුට ලබා ගත හැකි ගෝලීය හෙක්ටයාර 1.6 න් අඩක් පමණ වේ. ඊට වෙනස්ව, 2016 දී, බෙල්ජියම් ජාතිකයන් සාමාන්‍යයෙන් ගෝලීය හෙක්ටයාර 6.3 ක ජෛව ධාරිතාවක් භාවිතා කළහ - ඔවුන්ගේ පාරිසරික පරිභෝජනයේ අඩිපාර. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ඔවුන්ට බෙල්ජියමේ අඩංගු ජෛව ධාරිතාව මෙන් අට ගුණයක් පමණ අවශ්‍ය බවයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, බෙල්ජියම 2016 දී එක් පුද්ගලයෙකුට ගෝලීය හෙක්ටයාර 5.5 ක ජෛව ධාරිතා හිඟයක් පවත්වාගෙන ගියේය. බොහෝ කුඩා යුරෝපීය රටවල මෙන්, ගුවන් මාර්ග ගමනාගමනයෙන් 80% කට වඩා හසුරුවනු ලබන්නේ තනි ගුවන් තොටුපළක් වන බ්‍රසල්ස් ගුවන්තොටුපළ මගිනි. ඇන්ට්වර්ප් සහ සීබ්‍රග් (බෲගස්) වරායන් බෙල්ජියම් සමුද්‍ර ගමනාගමනයෙන් 80% කට වඩා බෙදා ගනී, ඇන්ට්වර්ප් යනු 2000 දී ටොන් 115 988 000 ක දළ බරකින් යුත් භාණ්ඩ හසුරුවන දෙවන යුරෝපීය වරාය වන අතර එය පෙර වසර පහට වඩා 10.9% ක වර්ධනයකි. 2016 දී, ඇන්ට්වර්ප් වරාය වසරින් වසර 2.7% ක වර්ධනයකින් පසු ටොන් මිලියන 214 ක් හසුරුවන ලදී.

ෆ්ලැන්ඩර්ස් සහ වොලෝනියා අතර විශාල ආර්ථික පරතරයක් පවතී. ෆ්ලැන්ඩර්ස් හා සසඳන විට වොලෝනියාව ඓතිහාසික වශයෙන් ධනවත් වූ අතර, බොහෝ දුරට එහි බර කර්මාන්ත හේතුවෙන්, නමුත් දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු වානේ කර්මාන්තයේ පරිහානිය කලාපයේ වේගවත් පරිහානියට හේතු වූ අතර, ෆ්ලැන්ඩර්ස් වේගයෙන් ඉහළ ගියේය. එතැන් සිට, ෆ්ලැන්ඩර්ස් යුරෝපයේ ධනවත්ම කලාප අතර සමෘද්ධිමත් වූ අතර, වොලෝනියාව දුර්වල වෙමින් පවතී. 2007 වන විට, වොලෝනියාවේ විරැකියා අනුපාතය ෆ්ලැන්ඩර්ස් වලට වඩා දෙගුණයකටත් වඩා වැඩිය. දැනටමත් පවතින භාෂා භේදයට අමතරව, ෆ්ලෙමිෂ් සහ වොලූන් අතර ආතතීන්ට මෙම බෙදීම ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ෆ්ලැන්ඩර්ස් හි නිදහස් හිතවාදී ව්‍යාපාර ඉහළ ජනප්‍රියත්වයක් ලබා ඇත. උදාහරණයක් ලෙස, බෙදුම්වාදී නව ෆ්ලෙමිෂ් සන්ධානය (N-VA) පක්ෂය බෙල්ජියමේ විශාලතම පක්ෂයයි.
### විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය 
රටේ ඉතිහාසය පුරාම විද්‍යාවේ සහ තාක්ෂණයේ දියුණුවට දායකත්වයක් ලැබී ඇත. 16 වන සියවසේ බටහිර යුරෝපයේ මුල් නූතන සමෘද්ධිය අතරට සිතියම් ශිල්පී ජෙරාඩස් මර්කේටර්, ව්‍යුහ විද්‍යාඥ ඇන්ඩ්‍රියාස් වෙසාලියස්, ශාක විද්‍යාඥ රෙම්බර්ට් ඩොඩොන්ස් සහ ගණිතඥ සයිමන් ස්ටෙවින් යන අය වඩාත් බලගතු විද්‍යාඥයින් අතර වූහ.

රසායන විද්‍යාඥ අර්නස්ට් සොල්වේ සහ ඉංජිනේරු සෙනෝබ් ග්‍රෑම් (එකෝල් කර්මාන්ත ඩි ලීජ්) 1860 ගණන්වල පිළිවෙලින් සොල්වේ ක්‍රියාවලියට සහ ග්‍රෑම් ඩයිනමෝවට ඔවුන්ගේ නම් ලබා දුන්හ. බේකලයිට් 1907-1909 දී ලියෝ බේක්ලන්ඩ් විසින් සංවර්ධනය කරන ලදී. අර්නස්ට් සොල්වේ ප්‍රධාන දානපතියෙකු ලෙසද කටයුතු කළ අතර සොල්වේ සමාජ විද්‍යා ආයතනය, සොල්වේ බ්‍රසල්ස් ආර්ථික විද්‍යා හා කළමනාකරණ පාසල සහ භෞතික විද්‍යාව හා රසායන විද්‍යාව සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර සොල්වේ ආයතන සඳහා ඔහුගේ නම ලබා දුන්නේය. ඒවා දැන් බෲක්සෙල්ස් විශ්ව විද්‍යාලයේ කොටසක් වේ. 1911 දී, ඔහු ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාවේ සහ රසායන විද්‍යාවේ පරිණාමය කෙරෙහි ගැඹුරු බලපෑමක් ඇති කර ඇති භෞතික විද්‍යාව හා රසායන විද්‍යාව පිළිබඳ සොල්වේ සම්මන්ත්‍රණ මාලාවක් ආරම්භ කළේය. 1927 දී විශ්වයේ ආරම්භය පිළිබඳ මහා පිපිරුම් න්‍යාය යෝජනා කිරීමේ ගෞරවය හිමි බෙල්ජියම් ජාතික මොන්සිග්නෝර් ජෝර්ජස් ලෙමයිට්‍රේ (ලූවේන් කතෝලික විශ්ව විද්‍යාලය) මූලික විද්‍යාවට විශාල දායකත්වයක් ලබා දුන්නේය.

බෙල්ජියම් ජාතිකයින්ට කායික විද්‍යාව හෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව පිළිබඳ නොබෙල් ත්‍යාග තුනක් පිරිනමන ලදී. ජූල්ස් බෝර්ඩෙට් (යුනිවර්සිටි ලිබ්රේ ඩි බෲක්සෙල්ස්) 1919 දී, කෝර්නයිල් හේමන්ස් (යුනිවර්සිටි ගෙන්ට්) 1938 දී සහ ඇල්බට් ක්ලෝඩ් (යුනිවර්සිටි ලිබ්රේ ඩි බෲක්සෙල්ස්) 1974 දී ක්‍රිස්ටියන් ඩි ඩූව් (යුනිවර්සිටි කැතොලික් ඩි ලුවෙන්) සමඟ එක්ව.  ෆ්‍රැන්කොයිස් එන්ග්ලර්ට් (යුනිවර්සිටි ලිබ්රේ ඩි බෲක්සෙල්ස්) ට 2013 දී භෞතික විද්‍යාව පිළිබඳ නොබෙල් ත්‍යාගය පිරිනමන ලදී. ඉල්යා ප්‍රිගොජින් (යුනිවර්සිටි ලිබ්රේ ඩි බෲක්සෙල්ස්) රසායන විද්‍යාව සඳහා නොබෙල් ත්‍යාගය පිරිනමන ලදී. බෙල්ජියම් ගණිතඥයන් දෙදෙනෙකුට ෆීල්ඩ්ස් පදක්කම පිරිනමා ඇත: 1978 දී පියරේ ඩෙලිග්නේ සහ 1994 දී ජීන් බෝර්ගේන්. 2024 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ බෙල්ජියම 24 වන ස්ථානයට පත් වූ අතර, එහි ශ්‍රේණිගත කිරීම 2025 දර්ශකයේ 21 වන ස්ථානයට ඉදිරියට ගියේය.

## සටහන් 
## යොමු කිරීම්