ඇෂ්මෝර් සහ කාටියර් දූපත්

**ඈෂ්මෝර් සහ කාටියර් දූපත්** භූමිය යනු ජනාවාස නොවූ ඕස්ට්‍රේලියානු බාහිර භූමියකි, වෙනම ගල්පර දෙකක (ඇෂ්මෝර් සහ කාටියර්) පහත් බිම් නිවර්තන දූපත් හතරකින් මෙන්ම දූපත් මගින් ජනනය කරන ලද නාවික සැතපුම් 12 (කිලෝමීටර් 22; සැතපුම් 14) භෞමික මුහුදෙන් සමන්විත වේ. මෙම භූමිය ඉන්දියානු සාගරයේ පිහිටා ඇති අතර එය මහාද්වීපික රාක්කයේ මායිමේ පිහිටා ඇති අතර, ඕස්ට්‍රේලියාවේ වයඹදිග වෙරළ තීරයෙන් කිලෝමීටර් 320 (සැතපුම් 199) ක් සහ ඉන්දුනීසියානු දූපතක් වන රෝට් සිට කිලෝමීටර් 144 (සැතපුම් 89) ක් දකුණින් පිහිටා ඇත.
## භූගෝලය 
භූමියට ඈෂ්මෝර් පරය ඇතුළත් වන අතර එයට කලපු දෙකකට අමතරව බටහිර, මැද සහ නැගෙනහිර දූපත් මෙන්ම කාටියර් දූපත ඇතුළත් කාටියර් පරය ද ඇතුළත් වේ. ඈෂ්මෝර් පරය ආසන්න වශයෙන් වර්ග කිලෝමීටර 583 (වර්ග සැතපුම් 225.1) සහ කාටියර් පරය වර්ග කිලෝමීටර 167 (වර්ග සැතපුම් 64) ආවරණය කරයි, මිනුම් දෙකම ගල්පරවල සීමාවන් දක්වා විහිදේ.

බටහිර, මැද සහ නැගෙනහිර දූපත් වල ඒකාබද්ධ භූමි ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර 54 (අක්කර 130), හෙක්ටයාර 93 (අක්කර 230)  සහ හෙක්ටයාර 112 (අක්කර 280) ලෙස විවිධ ලෙස වාර්තා වේ. කාටියර් දූපතේ වාර්තාගත භූමි ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර 0.4 (අක්කර 0.99) වේ. කාටියර් දූපත 1800 දී කැප්ටන් නෑෂ් විසින් සංචාරය කරන ලද අතර එය ඔහුගේ නෞකාව වන කාටියර් නමින් නම් කරන ලදී. 1811 දී කපිතාන් සැමුවෙල් ඈෂ්මෝර් විසින් ඔහුගේ හයිබර්නියා නෞකාවෙන් ඈත් කර ඔහුගේ නමින් නම් කරන ලදී. ඈෂ්මෝර් දූපත 1878 දී එක්සත් රාජධානිය විසින් ඈඳා ගන්නා ලද අතර 1909 දී කාටියර් දූපත ද ඈඳා ගන්නා ලදී. 1905 දෙසැම්බර් මාසයේදී, එක්සත් රාජධානිය වෙනුවෙන් HMS කේම්බ්‍රියන් නිල වශයෙන් ඈෂ්මෝර් දූපත් අත්පත් කර ගත්තේය. නෞකාවේ අණදෙන නිලධාරී කපිතාන් අර්නස්ට් ගෝන්ට් නිලධාරීන් පස් දෙනෙකු සහ නාවිකයින් 200 ක් පමණ සමඟ වෙරළට ගොස්, කොඩි කණුවක යුනියන් ජැක් සවි කර "දෙවියන් වහන්සේ රජු බේරා ගන්න" යනුවෙන් ගායනා කළ අතර, කේම්බ්‍රියන් තුවක්කු 21 ක ආචාරයක් ආපසු ලබා දුන්නේය.

ඔවුන් ඈඳා ගැනීමෙන් පසු, බ්‍රිතාන්‍ය රජය ඉඳහිට දූපත් වල මසුන් ඇල්ලීම හෝ ගුවානෝ නිස්සාරණය සඳහා බලපත්‍ර ලබා දුන්නේය. 1920 ගණන්වලදී, බටහිර ඕස්ට්‍රේලියානු මුතු කර්මාන්තය ඉලක්ක කරගත් දඩයම්කරුවන් සඳහා කඳවුරක් ලෙස දූපත් භාවිතා කරන ලදී. ඵලදායී පොලිස්කරණයක් නොමැතිකම නිසා පාලනය මාරු කිරීම සඳහා ඕස්ට්‍රේලියානු බලපෑම් ඇති විය.

1931 ජූලි 23 දිනැති බ්‍රිතාන්‍ය නියෝගයක සඳහන් වූයේ, ඈෂ්මෝර් සහ කාටියර් දූපත් ඕස්ට්‍රේලියාවේ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලයේ අධිකාරිය යටතේ තබන බවත්, ඕස්ට්‍රේලියාව ඒවා පිළිගැනීමට නීති සම්පාදනය කරන විට විධිමත් පරිපාලනයක් වසර දෙකකට පසුව ආරම්භ වන බවත්ය. පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1933 ඇෂ්මෝර් සහ කාටියර් දූපත් පිළිගැනීමේ පනත ක්‍රියාත්මක වූයේ 1934 මැයි 10 වන දින, දූපත් විධිමත් ලෙස ඕස්ට්‍රේලියාවේ කොටසක් බවට පත්වීමත් සමඟය. එම පනත මගින් බටහිර ඕස්ට්‍රේලියාවේ ආණ්ඩුකාරවරයාට භූමිය සඳහා ආඥා පනත් පැනවීමට බලය පවරන ලදී. 1938 ජූලි මාසයේදී මෙම භූමිය උතුරු ප්‍රදේශයට ඈඳා ගන්නා ලද අතර, පසුව පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය විසින් ද පරිපාලනය කරන ලද අතර, එහි නීති, ආඥා සහ රෙගුලාසි උතුරු ප්‍රදේශයට අදාළ විය. 1978 ජූලි 1 වන දින උතුරු ප්‍රදේශයට ස්වයං පාලනය ලබා දුන් විට, ඇෂ්මෝර් සහ කාටියර් දූපත් වල පරිපාලනය පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය විසින් රඳවා ගන්නා ලදී.

1947 දී, අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍ය හර්බට් ජොන්සන් එම ප්‍රදේශයට ගිය පළමු ඕස්ට්‍රේලියානු රජයේ අමාත්‍යවරයා බවට පත්විය. රළු මුහුද හේතුවෙන් ජොන්සන්ට ගොඩබෑමට නොහැකි වූ බවත්, දූපත් "පාහේ වටිනාකමක් නැති" ලෙස සැලකූ බවත් ද ඒජ් වාර්තා කළේය.

1983 දී, මෙම භූමිය 1975 ජාතික වනෝද්‍යාන සහ වනජීවී සංරක්ෂණ පනත යටතේ ස්වභාවික රක්ෂිතයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, කලින් බෝම්බ හෙලන පරාසයක් වූ කාටියර් දූපත, 2000 දී සමුද්‍ර රක්ෂිතයක් බවට පත් විය.

2001 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ඕස්ට්‍රේලියානු සංක්‍රමණ කලාපය සමඟ පළමු සම්බන්ධතා ස්ථානයක් බවට පත් වූ පසු, ඕස්ට්‍රේලියානු රජය ඕස්ට්‍රේලියානු සංක්‍රමණ කලාපයෙන් ඈෂ්මෝර් සහ කාටියර් දූපත් ඉවත් කළේය.

## පාලනය 
අද වන විට, මෙම භූමිය කැන්බරා සිට යටිතල පහසුකම්, ප්‍රවාහන, ප්‍රාදේශීය සංවර්ධන, සන්නිවේදන සහ කලා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන අතර, එය ක්‍රිස්මස් දූපත, කොකෝස් (කීලිං) දූපත්, කොරල් මුහුදු දූපත්, ජර්විස් බොක්ක ප්‍රදේශය සහ නොර්ෆොක් දූපත යන ප්‍රදේශවල පරිපාලනය සඳහා ද වගකිව යුතුය.

2010 ෆෙඩරල් මැතිවරණය දක්වා ඕස්ට්‍රේලියානු භූමි ප්‍රදේශ පරිපාලනය සඳහා නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව වගකිව යුතු විය. එම වසරේදී ඕස්ට්‍රේලියානු භූමි ප්‍රදේශ සඳහා වගකීම එවකට කලාපීය ඕස්ට්‍රේලියාව, පළාත් පාලන, කලා සහ ක්‍රීඩා දෙපාර්තමේන්තුවට මාරු කරන ලද අතර, එයට ස්ථිර වියළි භූමි ප්‍රදේශයක් නොමැත, නමුත් අඩු වඩදියකදී ගල්පරවල විශාල කොටස් නිරාවරණය වේ.

### යෝජිත උතුරු ප්‍රදේශ ඈඳා ගැනීම 
ඇෂ්මෝර් සහ කාටියර් දූපත් වෙනම භූමියක් ලෙස පැවතීම වෙනුවට ඔවුන්ගේ අධිකරණ බලයට ආපසු ලබා දිය යුතු බව උතුරු ප්‍රදේශ රජය අවස්ථා කිහිපයකදී (1989, 1996) කියා ඇත. ඕස්ට්‍රේලියානු නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ නීති සහ ව්‍යවස්ථාමය කටයුතු පිළිබඳ ස්ථාවර කමිටුව 1991 වාර්තාවකින් උතුරු ප්‍රදේශය දූපත් ඈඳා ගැනීමට නිර්දේශ කළේය. 1998 දී, ජෝන් හොවාර්ඩ්ගේ සන්ධානය 1998 උතුරු ප්‍රදේශයේ රාජ්‍යත්වය පිළිබඳ ජනමත විචාරණයට පෙර මෙම ගැටලුව විවාද කළ අතර, "රාජ්‍යත්වයට පෙර හෝ එම අවස්ථාවේදී ඈෂ්මෝර් සහ කාටියර් දූපත් උතුරු ප්‍රදේශයට ඇතුළත් කිරීම අනුගමනය කරන" බව මැතිවරණ ප්‍රචාරක නිවේදනයක සඳහන් කළේය. කෙසේ වෙතත්, මෙම උත්සාහයන් කිසිදු වෙනසක් ඇති කළේ නැත.

## පරිසරය සහ ආරක්ෂාව 
ඇෂ්මෝර් පරයේ සමුද්‍ර උද්‍යානය සහ කාටියර් දූපතේ සමුද්‍ර උද්‍යානය යන දෙකම දැඩි ස්වභාව රක්ෂිත (IUCN Ia) ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇති අතර සැලකිය යුතු සහ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් ඇති ජෛව විවිධත්ව ප්‍රදේශ මෙන්ම සංස්කෘතික උරුමයන් ආරක්ෂා කරයි.

කාටියර් දූපත යනු ශාකමය නොවන වැලි සහිත දූපතක් වන අතර, ඕස්ට්‍රේලියානු දේශසීමා බලකායේ ABFC තායික් නෞකාව වසරකට දින 300 ක් දක්වා ගල්පරයෙන් පිටත ස්ථානගත කර ඇත. සෘතුමය භාරකරුවන් සහ ඉඳහිට විද්‍යාත්මක පර්යේෂකයන් ද දූපත් නැරඹීමට පැමිණේ.

## ආර්ථිකය 
ඇෂ්මෝර් සහ කාටියර් දූපත් අවට ප්‍රදේශය සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ ඉන්දුනීසියානු ධීවරයින්ගේ සාම්ප්‍රදායික ධීවර භූමියක් වී ඇති අතර එය තවමත් පවතී. 1850 ගණන්වලදී, ඇමරිකානු තල්මසුන් මෙම කලාපයේ ක්‍රියාත්මක විය. ඔවුන් ඈෂ්මෝර් දූපතට ගොඩ බැස්ස පසු, සරණාගතයින් ඕස්ට්‍රේලියානු සංක්‍රමණ කලාපයට ඇතුළු වූ බව කියා සිටිය හැකි අතර සරණාගතයින් ලෙස සැකසීමට ඉල්ලා සිටිය හැකිය. 2001 අගභාගයේදී, සරණාගතයින් පැමිණීම ඕස්ට්‍රේලියාවේ ප්‍රධාන දේශපාලන ගැටලුවක් බවට පත් වූ විට, මේ සඳහා ඈෂ්මෝර් දූපත භාවිතා කිරීම මහත් ප්‍රසිද්ධියක් ඇති කළේය. ඕස්ට්‍රේලියානු රජය තර්ක කළේ ඕස්ට්‍රේලියාව මෙම "බෝට්ටු ජනතාවට" පළමු සරණාගත රට නොවන බැවින්, ඔවුන් පිළිගැනීමට ඕස්ට්‍රේලියාවට වගකීමක් නොමැති බවයි.

ඉන්දුනීසියාවේ මිනිස් ජාවාරම්කරුවන් අත්අඩංගුවට ගැනීමට උත්සාහ කිරීම; තුන්වන රටවල ඒවා සැකසීමේ ඊනියා පැසිෆික් විසඳුම; ඕස්ට්‍රේලියානු හමුදා බලකායන් විසින් බෝට්ටුවලට ගොඩවී බලහත්කාරයෙන් හරවා යැවීම; අවසානයේ ඕස්ට්‍රේලියානු සංක්‍රමණ කලාපයෙන් භූමිය සහ තවත් බොහෝ කුඩා දූපත් කපා දැමීම වැනි පියවර ගණනාවක් මෙම අරමුණ සඳහා ගෙන ඇත.

2001 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, රාජකීය ඕස්ට්‍රේලියානු නාවික හමුදාව සරණාගතයින් රැගෙන ගිය ඉන්දුනීසියානු බෝට්ටු දෙකක් ඈෂ්මෝර් දූපත් කලපුවේ දින හතක් රඳවා තබා ගත්තේය. මෙම බෝට්ටු පසුව බලහත්කාරයෙන් සහ රැවටීමෙන් ඉන්දුනීසියානු මුහුදු සීමාවට ආපසු ලබා දෙන ලදී.

## යොමු කිරීම්
## බාහිර සබැදි
* Ashmore and Cartier Islands . *The World Factbook*. Central Intelligence Agency.
* Geoscience Australia—Ashmore and Cartier Islands
* Department of the Environment and Heritage—Ashmore Reef National Nature Reserve
* Department of the Environment and Heritage—Cartier Island Commonwealth Marine Reserve
* First on list of Australian islands
* "Ashmore Reef Belongs to Indonesia," posted on East Timor Action Network. http://www.etan.org/et2003/january/05-11/06ashmorn.htm
* "Ashmore Islands are member of ARABOSAI" https://web.archive.org/web/20090809150200/http://www.arabosai.org/en/members.asp