ලිබියාව

**ලිබියාව** ( ; , ), නිල වශයෙන් **ලිබියා රාජ්‍යය** (), උතුරු අප්‍රිකාවේ මාග්‍රෙබ් ප්‍රදේශයේ පිහිටි රටකි. ලිබියාව උතුරින් මධ්‍යධරණී මුහුද, නැගෙනහිරින් ඊජිප්තුව, ගිනිකොන දෙසින් සුඩානය, දකුණින් චැඩ්, නිරිත දෙසින් නයිජර්, බටහිරින් ඇල්ජීරියාව සහ වයඹ දෙසින් ටියුනීසියාව මායිම් වේ. ලිබියාව ඓතිහාසික කලාප තුනකින් සමන්විත වේ: ට්‍රිපොලිටානියා, ෆෙසාන් සහ සයිරෙනයිකා. කිලෝමීටර මිලියන 1.8 (වර්ග සැතපුම් 700,000) ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුත් එය අප්‍රිකාවේ සහ අරාබි ලෝකයේ සිව්වන විශාලතම රට වන අතර ලෝකයේ 16 වැනි විශාලතම රට වේ. ලිබියානු ජනගහනයෙන් 96.6%ක් සුන්නි මුස්ලිම්වරුන් වන රටේ නිල ආගම ඉස්ලාම් වේ. ලිබියාවේ නිල භාෂාව අරාබි වන අතර ලිබියානු අරාබි භාෂාව වඩාත් පුළුල් ලෙස කථා කරයි. ලිබියාවේ ජනගහනයෙන් බහුතරය අරාබි ජාතිකයන් වේ. විශාලතම නගරය සහ අගනුවර වන ට්‍රිපොලි වයඹ ලිබියාවේ පිහිටා ඇති අතර ලිබියාවේ මිලියන හතක ජනතාවගෙන් මිලියනයකට අධික සංඛ්‍යාවක් අඩංගු වේ.   

ලිබියාව ඉබරෝමාරුසියානු සහ කැප්සියන් සංස්කෘතීන්ගෙන් පැවත එන්නන් ලෙස ලෝකඩ යුගයේ අග භාගයේ සිට බර්බර්ස් විසින් වාසය කර ඇත. සම්භාව්‍ය පුරාණයේ දී, ෆීනීෂියානුවන් බටහිර ලිබියාවේ නගර-රාජ්‍ය සහ වෙළඳ ස්ථාන ස්ථාපිත කළ අතර ග්‍රීක නගර කිහිපයක් නැගෙනහිරින් පිහිටුවන ලදී. මුළු කලාපයම රෝම අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් වීමට පෙර ලිබියාවේ සමහර ප්‍රදේශ කාර්තජීනියානුවන්, පර්සියානුවන් සහ ග්‍රීකයන් විසින් විවිධ ආකාරයෙන් පාලනය කරන ලදී. ලිබියාව ක්‍රිස්තියානි ධර්මයේ මුල් මධ්‍යස්ථානය විය. බටහිර රෝම අධිරාජ්‍යයේ වැටීමෙන් පසු, ලිබියාවේ ප්‍රදේශය 7 වන සියවස දක්වා ඉස්ලාම් කලාපයට ආක්‍රමණ ගෙන එන තෙක් බොහෝ දුරට වැන්ඩල්වරුන් විසින් අත්පත් කරගෙන තිබුණි. එතැන් සිට, ශතවර්ෂ ගණනාවක් තිස්සේ මාග්‍රෙබ් වෙත අරාබි සංක්‍රමණය වීම නිසා ලිබියාවේ ජන විකාශන විෂය පථය අරාබිවරුන්ට පක්ෂව වෙනස් විය. 16 වන සියවසේදී ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යය සහ ශාන්ත ජෝන් නයිට්වරු 1551 ඔටෝමාන් පාලනය ආරම්භ වන තෙක් ට්‍රිපොලි අල්ලා ගත්හ. ලිබියාව 18 වන සහ 19 වන සියවස්වල ම්ලේච්ඡ යුද්ධවලට සම්බන්ධ විය. ඉතාලි ලිබියාව ආක්‍රමණය කිරීම සහ ඉතාලි ට්‍රිපොලිටේනියා සහ ඉතාලි සයිරෙනයිකා (1911-1934) යන ජනපද දෙකක් පිහිටුවීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉතාලි-තුර්කි යුද්ධය තෙක් ඔටෝමාන් පාලනය පැවතුනි, පසුව 1934 සිට 1943 දක්වා ඉතාලි ලිබියාවේ යටත් විජිත ඒකාබද්ධ විය.

දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී ලිබියාව උතුරු අප්‍රිකානු ව්‍යාපාරයේ යුධ ප්‍රදේශයක් විය. පසුව ඉතාලි ජනගහනය පිරිහීමට ලක් විය. 1951 දී ලිබියාව රාජධානියක් ලෙස ස්වාධීන විය. 1969 දී ලේ රහිත හමුදා කුමන්ත්‍රණයක්, කර්නල් මුවම්මර් ගඩාෆිගේ නායකත්වයෙන් යුත් සභාගයක් විසින් ආරම්භ කරන ලද අතර, I Idris රජු බලයෙන් පහ කර ජනරජයක් නිර්මාණය කරන ලදී. ගඩාෆි බොහෝ විට විවේචකයින් විසින් ඒකාධිපතියෙකු ලෙස විස්තර කරන ලද අතර, වසර 42ක් පාලනය කළ ලොව දීර්ඝතම රාජකාරී නොවන නායකයන්ගෙන් කෙනෙකි. පුළුල් අරාබි වසන්තයේ කොටසක් වූ 2011 ලිබියානු සිවිල් යුද්ධයේදී පෙරලා දමා මරා දමන තෙක් ඔහු පාලනය කළේය, බලය ජාතික සංක්‍රාන්ති කවුන්සිලයට පසුව තේරී පත් වූ මහා ජාතික කොංග්‍රසයට මාරු කරන ලදී. 2014 වන විට ප්‍රතිවාදී බලධාරීන් දෙදෙනෙකු ලිබියාව පාලනය කිරීමට හිමිකම් පෑ අතර, එය දෙවන සිවිල් යුද්ධයකට තුඩු දුන් අතර, ලිබියාවේ කොටස් ටොබ්‍රුක් සහ ට්‍රිපොලි පදනම් කරගත් රජයන් මෙන්ම විවිධ ගෝත්‍රික සහ ඉස්ලාමීය මිලීෂියා අතර බෙදී ගියේය. ප්‍රධාන සටන් කරන පාර්ශ්ව දෙක 2020 දී ස්ථිර සටන් විරාමයකට අත්සන් තැබූ අතර, දේශපාලන එදිරිවාදිකම් දිගින් දිගටම මෙය ප්‍රමාද කළද, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මැතිවරණ සැලසුම් කිරීමට එක්සත් රජයක් බලය ලබා ගත්තේය. ලිබියාව සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටක් වන අතර එය HDI අනුව 104 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර එය ලෝකයේ 10 වැනි විශාලතම තෙල් සංචිතය ඇත. ලිබියාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, නොබැඳි ව්‍යාපාරය, අප්‍රිකානු සංගමය, අරාබි ලීගය, OIC සහ OPEC යන රටවල සාමාජිකයෙකි.  

## නිරුක්තිය 
## ඉතිහාසය 
### පුරාණ ලිබියාව 
### ඉස්ලාමීය ලිබියාව 
### ඔටෝමන් ට්‍රිපොලිටේනියාව 
### ඉතාලි යටත් විජිතකරණය සහ මිත්‍ර වාඩිලෑම 
### ගඩාෆි යටතේ නිදහස, රාජධානිය සහ ලිබියාව 
### පළමු ලිබියානු සිවිල් යුද්ධය 
### අන්තර් යුද්ධ කාලය සහ දෙවන ලිබියානු සිවිල් යුද්ධය 
### පශ්චාත් සිවිල් යුද්ධය වසර 
## භූගෝලය 
### ලිබියානු කාන්තාරය 
## දේශපාලනය 
### විදේශ සබඳතා 
### ආරක්ෂක අංශ 
### පරිපාලන අංශ 
### මානව හිමිකම් 
## ආර්ථිකය 
## ජනවිකාසය 
### සෞඛ්‍ය 
### අධ්‍යාපනය 
### වාර්ගිකත්වය 
### විදේශ ශ්‍රමය 
### භාෂා 
### ආගම් 
### විශාලතම නගර 
## සංස්කෘතිය 
### ආහාර පිසීම 
### ක්‍රීඩා 
## යොමු කිරීම් 
## මූලාශ්‍ර​ 
* 
## අඩවියෙන් බැහැර පිටු 
;රාජ්‍ය අංශය හා සම්බන්ධ​
* Libyan Embassy Washington D.C. 
* General People's Committee (The Cabinet) 
* The People's Committee of Foreign Affairs 
* Libyan People's Bureau (Libyan Embassy), London - UK 
* Libyan People's Bureau (Libyan Embassy), Ottawa
* Chief of State and Cabinet Members 

;සාමාන්‍ය​
* Libya from *UCB Libraries GovPubs*
* Libya Directory 

;වෙනත්
* Libyan Cultural Affairs, London  (Arabic only)
* Libyan American Chamber of Commerce 
* A Window to Libya by Tarek Alwan
* Worldstatesmen.org's History and list of rulers of Tripolitania, Cyrenaica, Fezzan and Libya (before and after unification).
* Limes Tripolitanus 

ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය