ක්‍රොඒෂියාවේ ඉතිහාසය

### ප්‍රාග් ඉතිහාසය සහ පෞරාණිකත්වය 
අද ක්‍රොඒෂියාව ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශය ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය පුරාම ජනාවාස වී තිබුණි. මධ්‍යම පැලියොලිතික් යුගයට අයත් නියැන්ඩර්තාල් පොසිල උතුරු ක්‍රොඒෂියාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, ඒවා වඩාත් හොඳින් ඉදිරිපත් කර ඇත්තේ ක්‍රපිනා භූමියේදීය. නව ශිලා යුගයේ සහ කැල්කොලිතික් සංස්කෘතීන්ගේ නටබුන් සියලුම ප්‍රදේශවලින් හමු විය. විශාලතම ස්ථාන අනුපාතය උතුරු ක්‍රොඒෂියාවේ නිම්නවල ඇත. වඩාත්ම වැදගත් වන්නේ බේඩන්, ස්ටාර්චෙවෝ සහ වුසෙඩෝල් සංස්කෘතීන් ය. යකඩ යුගයේ මුල් ඉලිරියානු හෝල්ස්ටැට් සංස්කෘතිය සහ සෙල්ටික් ලා ටෙනේ සංස්කෘතිය සඳහා සත්කාරකත්වය සපයන ලදී.

නූතන ක්‍රොඒෂියාවේ ප්‍රදේශය ඉලිරියානුවන් සහ ලිබර්නියානුවන් විසින් පදිංචි කරන ලද අතර, පළමු ග්‍රීක ජනපද හ්වාර්, කෝර්චුලා සහ විස් දූපත් වල ස්ථාපිත කරන ලදී. ක්‍රි.ව. 9 දී, අද ක්‍රොඒෂියාවේ භූමිය රෝම අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් බවට පත් විය. ඩයොක්ලෙටියන් අධිරාජ්‍යයා එම ප්‍රදේශයට ආවේණික විය. ඔහුට ස්ප්ලිට් හි ඉදිකරන ලද විශාල මාළිගාවක් තිබූ අතර, ක්‍රි.ව. 305 දී රජකම අත්හැරීමෙන් පසු ඔහු විශ්‍රාම ගියේය.

5 වන සියවසේදී, අවසාන නීති විරෝධී බටහිර රෝම අධිරාජ්‍යයා වූ ජූලියස් නෙපොස් 475 දී ඉතාලියෙන් පලා යාමෙන් පසු මාලිගාවෙන් කුඩා රාජධානියක් පාලනය කළේය.

### මධ්‍යතන යුගය 
රෝම යුගය අවසන් වන්නේ 6 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 7 වන සියවසේ මුල් භාගයේ අවාර් සහ ක්‍රොඒෂියානු ආක්‍රමණ සහ රෝම නගර සියල්ලම පාහේ විනාශ කිරීමෙනි. රෝමානු දිවි ගලවා ගත් අය වෙරළබඩ, දූපත් සහ කඳුකරයේ වඩාත් හිතකර ස්ථාන කරා පසුබැස ගියහ. ඩුබ්‍රොව්නික් නගරය ආරම්භ කරන ලද්දේ එපිඩෝරම්හි එවැනි දිවි ගලවා ගත් අය විසිනි.

ක්‍රොඒෂියානුවන්ගේ ජනවාර්ගික උත්පාදනය පිළිබඳ යම් අවිනිශ්චිතතාවයක් පවතී. වඩාත්ම පිළිගත් න්‍යාය වන ස්ලාවික් න්‍යාය, සංක්‍රමණ කාලය තුළ සුදු ක්‍රොඒෂියාවෙන් සුදු ක්‍රොඒෂියානුවන් සංක්‍රමණය කිරීම යෝජනා කරයි. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව, ඉරාන න්‍යාය, ප්‍රෝටෝ-ක්‍රොඒෂියානුවන්ගේ සර්මාටියානු-ඇලනික් සම්භවය යෝජනා කරයි, එය Χορούαθος, Χοροάθος, සහ Χορόαθος (කොරෝආතෝස්, කොරොආතෝස් සහ කොරෝආතෝස්) යන නම්වලින් යුත් පුරාණ ග්‍රීක සෙල්ලිපි අඩංගු ටනායිස් පුවරු මත පදනම් වූ අතර ඒවා ක්‍රොඒෂියානු ජනවාර්ගික නාමයට අදාළ මානව නාම ලෙස අර්ථකථනය කරයි.

10 වන සියවසේ බයිසැන්තියානු අධිරාජ්‍යයා වන VII වන කොන්ස්ටන්ටයින් විසින් රචිත ඩි ඇඩ්මින්ස්ට්‍රැන්ඩෝ ඉම්පීරියෝ කෘතියට අනුව, ක්‍රොඒෂියානුවන් අවාර්වරුන් පරාජය කිරීමෙන් පසු 7 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඩල්මැටියා හි රෝම පළාතේ පදිංචි විය. ගිණුමේ විශ්වසනීයත්වය සහ අර්ථ නිරූපණය පිළිබඳව යම් යම් විද්වත් මතභේද පැවතියද, මෑත කාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක දත්ත මගින් ස්ලාව් ජාතිකයන්/ක්‍රොඒෂියානුවන්ගේ සංක්‍රමණය සහ ජනාවාස 6 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 7 වන සියවසේ මුල් භාගයේ සිදු වූ බව තහවුරු කර ඇත. අවසානයේදී, 818 සිට අයින්හාර්ඩ්ගේ වංශකථා මගින් සනාථ කරන පරිදි, බෝර්නා විසින් පාලනය කරන ලද ක්‍රොඒෂියාවේ ආදිපාදවරිය ලෙස ආදිපාදවරියක් පිහිටුවන ලදී. මෙම වාර්තාව එකල ෆ්‍රැන්සියාවේ යටත් රාජ්‍යයන් වන ක්‍රොඒෂියානු රාජධානි පිළිබඳ පළමු ලේඛනය නියෝජනය කරයි. උතුරට එහි අසල්වැසියා වූයේ පහළ පන්නෝනියාවේ ප්‍රාන්තය වූ අතර, එවකට ඩ්‍රාවා සහ සාවා ගංගා අතර ප්‍රදේශ පාලනය කළ ලුඩෙවිට් ආදිපාදවරයා විසින් පාලනය කරන ලද අතර එය සිසැක් හි ඔහුගේ බලකොටුවෙන් කේන්ද්‍රගත විය. ඉතිහාසය පුරාම මෙම ජනගහනය සහ භූමිය ක්‍රොඒෂියානුවන් සහ ක්‍රොඒෂියාව සමඟ දැඩි ලෙස සම්බන්ධ වී සම්බන්ධ විය.

ක්‍රොඒෂියාවේ ආකොන් පෝර්ගාගේ කාලයේ 7 වන සියවසේදී ක්‍රොඒෂියානුවන්ගේ ක්‍රිස්තියානිකරණය ආරම්භ වූ අතර, මුලින් බොහෝ විට ප්‍රභූ සහ ඒ ආශ්‍රිත ජනතාව පමණක් ඇතුළත් විය, නමුත් බොහෝ දුරට 9 වන සියවස වන විට අවසන් විය. ෆ්‍රෑන්ක් ආධිපත්‍යය මිස්ලාව්ගේ පාලන සමයේදී අවසන් විය, නැතහොත් ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තික I වන ට්‍රිපිමීර්. 9 වන සියවසේ මැද භාගයේදී ට්‍රිපිමීර් ආදිපාදවරයා විසින් ස්වදේශික ක්‍රොඒෂියානු රාජකීය රාජවංශය ආරම්භ කරන ලද අතර, ඔහු බයිසැන්තියානු සහ බල්ගේරියානු හමුදා පරාජය කළේය.

පාප් වහන්සේ විසින් පිළිගත් පළමු ස්වදේශික ක්‍රොඒෂියානු පාලකයා වූයේ 879 ජුනි 7 වන දින අටවන ජෝන් පාප් වහන්සේගෙන් පාප්තුමාගේ පිළිගැනීම ලැබූ බ්‍රැනිමීර් ආදිපාදවරයාය. ටොමිස්ලාව් ක්‍රොඒෂියාවේ පළමු රජු වූ අතර, එය 925 දී Xවන ජෝන් පාප්තුමාගේ ලිපියක සඳහන් කර ඇත. ටොමිස්ලාව් හංගේරියානු සහ බල්ගේරියානු ආක්‍රමණ පරාජය කළේය. මධ්‍යකාලීන ක්‍රොඒෂියානු රාජධානිය 11 වන සියවසේදී පීටර් IV වන ක්‍රෙෂිමීර් (1058–1074) සහ ඩිමිටාර් ස්වොනිමීර් (1075–1089) පාලන සමයේදී එහි උච්චතම අවස්ථාවට පැමිණියේය. ට්‍රිපිරොවික් රාජවංශය අවසන් කරමින් 1091 දී දෙවන ස්ටෙපන් මිය ගිය විට, හංගේරියාවේ ඩිමිටාර් ස්වොනිමීර්ගේ මස්සිනා වන පළමුවන ලැඩිස්ලෝස් ක්‍රොඒෂියානු කිරුළ හිමිකර ගත්තේය. මෙය 1102 දී කොලොමන් යටතේ හංගේරියාව සමඟ යුද්ධයකට සහ පුද්ගලික එකමුතුවකට හේතු විය.

### හංගේරියාව සහ ඔස්ට්‍රියාව සමඟ එකමුතුව 
ඊළඟ ශතවර්ෂ හතර තුළ, ක්‍රොඒෂියා රාජධානිය පාලනය කරනු ලැබුවේ සබෝර් (පාර්ලිමේන්තුව) සහ රජු විසින් පත් කරන ලද බෑන් (උපරාජයා) විසිනි. මෙම කාලපරිච්ඡේදය තුළ ෆ්‍රැන්කෝපන් සහ ෂුබික් පවුල් වැනි බලගතු වංශවත් අය ප්‍රමුඛත්වයට පත් වූ අතර අවසානයේ පවුල් දෙකෙන් බොහෝ තහනම් කිරීම් සිදු විය. ඔටෝමාන් යටත් කර ගැනීමේ තර්ජනය වැඩි වෙමින් පැවතීම සහ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ පාලනය කිරීම සඳහා වැනීසියේ ජනරජයට එරෙහිව අරගලයක් ඇති විය. 1428 වන විට ඩුබ්‍රොව්නික් නගර රාජ්‍යය හැර, වෙනිසියානුවන් ඩල්මේෂියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ පාලනය කළ අතර, එය ස්වාධීන විය. ඔටෝමාන් යටත් කර ගැනීම් 1493 ක්‍රබාවා සටනට සහ 1526 මොහාක්ස් සටනට හේතු වූ අතර, දෙකම තීරණාත්මක ඔටෝමාන් ජයග්‍රහණවලින් අවසන් විය. දෙවන ලුවී රජු මොහාක්ස්හිදී මිය ගිය අතර, 1527 දී, ක්‍රොඒෂියානු පාර්ලිමේන්තුව සෙටින්හිදී රැස්වී ක්‍රොඒෂියාවේ නව පාලකයා ලෙස හැබ්ස්බර්ග් නිවසේ I වන ෆර්ඩිනන්ඩ් තෝරා ගත්තේ, ඔහු ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව ක්‍රොඒෂියාව ආරක්ෂා කරන අතරම එහි දේශපාලන අයිතිවාසිකම්වලට ගරු කරන බවට කොන්දේසිය යටතේය. පලා යන ජනගහනය ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම සඳහා, හැබ්ස්බර්ග්වරු හමුදා මායිමේ හමුදා සේවය සැපයීමට බොස්නියානුවන් දිරිමත් කළහ.

ක්‍රොඒෂියානු පාර්ලිමේන්තුව III වන චාල්ස් රජුගේ ප්‍රායෝගික සම්බාධකයට සහාය දුන් අතර 1712 දී ඔවුන්ගේම ප්‍රායෝගික සම්බාධකයට අත්සන් කළේය. පසුව, ක්‍රොඒෂියානු රාජධානියේ සියලුම වරප්‍රසාද සහ දේශපාලන අයිතිවාසිකම්වලට ගරු කරන බවට අධිරාජ්‍යයා ප්‍රතිඥා දුන් අතර, අනිවාර්ය අධ්‍යාපනය හඳුන්වා දීම වැනි ක්‍රොඒෂියානු කටයුතු සඳහා මාරියා තෙරේසා රැජින සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලබා දුන්නාය.

1797 සහ 1809 අතර, පළමු ප්‍රංශ අධිරාජ්‍යය නැගෙනහිර ඇඩ්‍රියාටික් වෙරළ තීරය සහ එහි අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශය වැඩි වැඩියෙන් අත්පත් කර ගත් අතර, වැනීසියානු සහ රගුසන් ජනරජ අවසන් කරමින්, ඉලිරියානු පළාත් ස්ථාපිත කළේය. ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, රාජකීය නාවික හමුදාව ඇඩ්‍රියාටික් මුහුද අවහිර කළ අතර, එය 1811 දී විස් සටනට හේතු විය. 1813 දී ඔස්ට්‍රියානුවන් විසින් ඉලිරියානු පළාත් අල්ලා ගන්නා ලද අතර 1815 දී වියානා සම්මේලනයෙන් පසු ඔස්ට්‍රියානු අධිරාජ්‍යය විසින් අවශෝෂණය කරන ලදී. මෙය ඩල්මේෂියානු රාජධානිය පිහිටුවීමට සහ ක්‍රොඒෂියානු ලිටෝරල් එක ඔටුන්නක් යටතේ ක්‍රොඒෂියානු රාජධානියට ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට හේතු විය. 1830 ගණන්වල සහ 1840 ගණන්වල ක්‍රොඒෂියානු ජාතික පුනර්ජීවනයට ආභාෂය ලබා දුන් ආදර ජාතිකවාදයක් ඉදිරිපත් විය, එය අධිරාජ්‍යය තුළ දකුණු ස්ලාව් ජාතිකයන්ගේ එකමුතුකම වෙනුවෙන් පෙනී සිටි දේශපාලන හා සංස්කෘතික ව්‍යාපාරයකි. එහි මූලික අවධානය යොමු වූයේ ක්‍රොඒෂියානු සාහිත්‍යය සහ සංස්කෘතිය ප්‍රවර්ධනය කරන අතරම හංගේරියානු භාෂාවට ප්‍රතිවිරුද්ධ බරක් ලෙස සම්මත භාෂාවක් ස්ථාපිත කිරීමෙනි. 1848 හංගේරියානු විප්ලවය අතරතුර, ක්‍රොඒෂියාව ඔස්ට්‍රියාව සමඟ එක් විය. 1849 දී හංගේරියානුවන් පරාජය කිරීමට බෑන් ජොසිප් ජෙලාචික් උදව් කළ අතර ජර්මානුකරණ ප්‍රතිපත්තියක් හඳුන්වා දුන්නේය. මෙය නිකොලා ටෙස්ලා ස්මිල්ජින් හි උපත ලැබූ කාලයයි.

1860 ගණන් වන විට, ප්‍රතිපත්තියේ අසාර්ථකත්වය පැහැදිලි වූ අතර එය 1867 ඔස්ට්‍රෝ-හංගේරියානු සම්මුතියට හේතු විය. ඔස්ට්‍රියානු අධිරාජ්‍යය සහ හංගේරියානු රාජධානිය අතර පුද්ගලික සංගමයක් නිර්මාණය විය. ගිවිසුම මගින් ක්‍රොඒෂියාවේ තත්ත්වය හංගේරියාවට ලබා දුන් අතර, එය 1868 ක්‍රොඒෂියානු-හංගේරියානු බේරුම්කරණය මගින් ක්‍රොඒෂියාවේ සහ ස්ලාවෝනියාවේ රාජධානි එක්සත් කළ විට විසඳන ලදී. ඩල්මැටියා රාජධානිය තථ්‍ය ඔස්ට්‍රියානු පාලනය යටතේ පැවති අතර, රිජෙකා 1779 දී කලින් හඳුන්වා දුන් කෝපස් වෙන් කිරීමේ තත්ත්වය රඳවා ගත්තේය. ක්‍රොඒෂියාව ෆෙඩරල් ඒකකයක් ලෙස ෆෙඩරල්කරණය කිරීම ඇතුළත් කරමින් ඔස්ට්‍රියා-හංගේරියාව ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට ගත් අලුත් උත්සාහයන්, පළමු ලෝක යුද්ධය මගින් නතර කරන ලදී.

### ලෝක යුද්ධ සහ යුගෝස්ලාවියාව 
1918 ඔක්තෝබර් 29 වන දින, ක්‍රොඒෂියානු පාර්ලිමේන්තුව (සබෝර්) නිදහස ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, අලුතින් පිහිටුවන ලද ස්ලෝවේනියානු, ක්‍රොඒෂියානු සහ සර්බියානු රාජ්‍යයට සම්බන්ධ වීමට තීරණය කළේය, ක්‍රොඒෂියානු පාර්ලිමේන්තුව කිසි විටෙකත් සර්බියාව සහ මොන්ටිනිග්‍රෝව සමඟ ඒකාබද්ධ වීම අනුමත කළේ නැත.

1928 දී NRS සාමාජික සර්බියානු ජාතිකවාදී දේශපාලනඥයෙකු වන පුනිෂා රාඩික් විසින් ජාතික සභාවේදී රාඩික් ඝාතනය කරන ලද අතර, එය 1929 දී පළමුවන ඇලෙක්සැන්ඩර් රජුගේ ජනවාරි 6 වන දින ඒකාධිපතිත්වය ස්ථාපිත කිරීමෙන් අවසන් විය. 1931 දී රජු වඩාත් ඒකීය ව්‍යවස්ථාවක් පැනවූ විට ඒකාධිපතිත්වය විධිමත් ලෙස අවසන් විය. දැන් ව්ලැඩ්කෝ මැසෙක් විසින් නායකත්වය දෙන එච්එස්එස්, ෆෙඩරල්කරණය දිගටම අනුගමනය කළ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1939 අගෝස්තු මාසයේ ක්වෙට්කොවික්-මැසෙක් ගිවිසුම සහ ක්‍රොඒෂියාවේ ස්වාධීන බැනොවිනා ඇති විය. යුගෝස්ලාවියානු රජය ආරක්ෂක, අභ්‍යන්තර ආරක්ෂාව, විදේශ කටයුතු, වෙළඳාම සහ ප්‍රවාහනය යන අංශවල පාලනය රඳවා ගත් අතර අනෙකුත් කටයුතු ක්‍රොඒෂියානු සබෝර් සහ ඔටුන්න හිමි පැනවූ තහනමකට භාර දෙන ලදී.
1941 අප්‍රේල් මාසයේදී යුගෝස්ලාවියාව නාසි ජර්මනිය සහ ෆැසිස්ට් ඉතාලිය විසින් අත්පත් කර ගන්නා ලදී. ආක්‍රමණයෙන් පසුව, ක්‍රොඒෂියාවේ ස්වාධීන රාජ්‍යය (NDH) ලෙස නම් කරන ලද ජර්මානු-ඉතාලි ස්ථාපිත රූකඩ රාජ්‍යයක් පිහිටුවන ලදී. ක්‍රොඒෂියාව, බොස්නියාව සහ හර්සගොවිනා සහ සිර්මියා කලාපයෙන් වැඩි කොටසක් මෙම රාජ්‍යයට ඇතුළත් කරන ලදී. ඩල්මැටියාවේ කොටස් ඉතාලිය විසින් ඈඳා ගන්නා ලද අතර, හංගේරියාව උතුරු ක්‍රොඒෂියානු ප්‍රදේශ බරන්ජා සහ මෙඩිමුර්ජේ ඈඳා ගත්තේය. NDH පාලන තන්ත්‍රය මෙහෙයවනු ලැබුවේ පූර්ව යුධ ක්‍රොඒෂියාවේ ආන්තික ව්‍යාපාරයක් වන ඇන්ටේ පැවෙලික් සහ අන්ත ජාතිකවාදී උස්ටාසේ විසිනි. ජර්මානු සහ ඉතාලි හමුදා සහ දේශපාලන සහාය ඇතිව, පාලන තන්ත්‍රය වාර්ගික නීති හඳුන්වා දුන් අතර සර්බියානුවන්, යුදෙව්වන් සහ රෝමාවරුන්ට එරෙහිව ජන සංහාරක ව්‍යාපාරයක් දියත් කළේය. බොහෝ දෙනෙකු ගාල් කඳවුරුවල සිරගත කරන ලදී; විශාලතම එක වූයේ ජැසෙනොවැක් සංකීර්ණයයි. ෆැසිස්ට් විරෝධී ක්‍රොඒට් ජාතිකයන් ද පාලන තන්ත්‍රය විසින් ඉලක්ක කරන ලදී. ඉතාලි-අල්ලාගත් ප්‍රදේශවල, බොහෝ දුරට ස්ලෝවේනියානුවන් සහ ක්‍රොඒෂියානුවන් සඳහා, ගාල් කඳවුරු කිහිපයක් (විශේෂයෙන් රබ්, ගෝනාර්ස් සහ මොලාට් කඳවුරු) පිහිටුවන ලදී. 1944 දී කමෙෂ්නිකා සහ ලිපා ගම්මාන වැනි පක්ෂග්‍රාහී ක්‍රියාවන්ට පළිගැනීමක් ලෙස නාසි ජර්මානු හමුදා සිවිල් වැසියන්ට එරෙහිව අපරාධ සහ පළිගැනීම් සිදු කළහ.

ප්‍රතිරෝධක ව්‍යාපාරයක් මතු විය. 1941 ජුනි 22 වන දින, 1 වන සිසැක් පක්ෂග්‍රාහී කඳවුර සිසැක් අසල පිහිටුවන ලදී, එය වාඩිලාගෙන සිටි යුරෝපයේ ප්‍රතිරෝධක ව්‍යාපාරයක් විසින් පිහිටුවන ලද පළමු හමුදා ඒකකයයි. එය ජෝසිප් බ්‍රොස් ටිටෝගේ නායකත්වයෙන් යුත් කොමියුනිස්ට්, බහු-වාර්ගික ෆැසිස්ට් විරෝධී ප්‍රතිරෝධක කණ්ඩායමක් වන යුගෝස්ලාවියානු පක්ෂග්‍රාහී ව්‍යාපාරයේ ආරම්භයට හේතු විය. වාර්ගික වශයෙන්, සර්බියානුවන්ට පසුව පක්ෂග්‍රාහී ව්‍යාපාරයට දෙවන විශාලතම දායකයින් වූයේ ක්‍රොඒෂියානුවන් ය. ඒක පුද්ගල වශයෙන්, යුගෝස්ලාවියාව තුළ ඔවුන්ගේ ජනගහනයට සමානුපාතිකව ක්‍රොඒෂියානුවන් දායක විය. 1944 මැයි වන විට (ටිටෝට අනුව), ජනගහනයෙන් 22% ක් වුවද, පක්ෂග්‍රාහී ජනවාර්ගික සංයුතියෙන් 30% ක් ක්‍රොඒෂියානුවන් විය.

සැපයුම්, උපකරණ, පුහුණුව සහ ගුවන් බලය පිළිබඳ මිත්‍ර පාක්ෂිකයින්ගේ සහාය ඇතිව සහ 1944 බෙල්ග්‍රේඩ් ප්‍රහාරයට සහභාගී වූ සෝවියට් හමුදාවල සහාය ඇතිව, 1945 මැයි වන විට පක්ෂග්‍රාහීන් යුගෝස්ලාවියාව සහ ඉතාලියේ සහ ඔස්ට්‍රියාවේ මායිම් ප්‍රදේශවල පාලනය ලබා ගත්හ. NDH සන්නද්ධ හමුදා සහ අනෙකුත් අක්ෂ භටයින්ගේ සාමාජිකයින් මෙන්ම සිවිල් වැසියන් ද ඔස්ට්‍රියාව දෙසට පසුබැස සිටියහ. ඔවුන්ගේ යටත් වීමෙන් පසු, නාසි සහයෝගිතාකරුවන්ගේ යුගෝස්ලාවියානු මරණ පාගමනේදී බොහෝ දෙනෙක් මිය ගියහ. ඊළඟ වසරවලදී, යුගෝස්ලාවියාවේදී ජනවාර්ගික ජර්මානුවන් පීඩාවන්ට මුහුණ දුන් අතර බොහෝ දෙනෙකු සිරගත කරන ලදී.

1943 දී ක්‍රොඒෂියානු රාජ්‍යත්වය දරන්නා ලෙස වර්ධනය වූ සහ පසුව 1945 දී පාර්ලිමේන්තුව බවට පරිවර්තනය වූ ක්‍රොඒෂියාවේ ජාතික විමුක්තිය සඳහා වූ රාජ්‍ය ෆැසිස්ට් විරෝධී කවුන්සිලය සහ යුගෝස්ලාවියානු මට්ටමින් එහි ප්‍රතිවාදියා වූ AVNOJ තුළ පක්ෂග්‍රාහී ව්‍යාපාරයේ දේශපාලන අභිලාෂයන් පිළිබිඹු විය.

ජනවිකාස විද්‍යාඥ ව්ලැඩිමීර් ෂර්ජාවික් සහ සංඛ්‍යාලේඛනඥ බොගොල්ජුබ් කොචොවික් විසින් කරන ලද යුධ කාලීන සහ පශ්චාත් යුධ මරණ පිළිබඳ අධ්‍යයනයන් මත පදනම්ව, එම ප්‍රදේශයෙන් (යුද්ධයෙන් පසු ඉතාලියෙන් පවරා දුන් ප්‍රදේශ ඇතුළුව නොවේ) 295,000 ක් මිය ගිය අතර, එය ජනගහනයෙන් 7.3% ක් විය, ඔවුන් අතර සර්බියානුවන් 125–137,000 ක්, ක්‍රොඒෂියානුවන් 118–124,000 ක්, යුදෙව්වන් 16–17,000 ක් සහ රෝමාවරුන් 15,000 ක් විය. ඊට අමතරව, යුද්ධයෙන් පසු ක්‍රොඒෂියාවට එක් වූ ප්‍රදේශවලින් මුළු පුද්ගලයින් 32,000 ක් මිය ගිය අතර, ඔවුන් අතර ඉතාලි ජාතිකයින් 16,000 ක් සහ ක්‍රොඒෂියානුවන් 15,000 ක් විය. යුද්ධය සහ එහි ක්ෂණික ප්‍රතිඵලය පුරාවටම (ක්‍රොඒෂියාව ඇතුළුව) මුළු යුගෝස්ලාවියාවෙන්ම සහ විදේශයන්ගෙන් 200,000 ක් පමණ ක්‍රොඒෂියානුවන් මිය ගිය අතර, එය ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් 5.4% කි.
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු, ක්‍රොඒෂියාව කොමියුනිස්ට්වාදීන් විසින් පාලනය කරන ලද SFR යුගෝස්ලාවියාවේ තනි පක්ෂ සමාජවාදී ෆෙඩරල් ඒකකයක් බවට පත් වූ නමුත් සම්මේලනය තුළ යම් ප්‍රමාණයක ස්වයං පාලනයක් තිබුණි. 1967 දී, ක්‍රොඒෂියානු කතුවරුන් සහ වාග් විද්‍යාඥයින් ඔවුන්ගේ භාෂාවට සමාන සැලකිල්ලක් ඉල්ලා ක්‍රොඒෂියානු සම්මත භාෂාවේ තත්ත්වය සහ නම පිළිබඳ ප්‍රකාශයක් ප්‍රකාශයට පත් කළහ.

මෙම ප්‍රකාශය යුගෝස්ලාවියානු ආර්ථිකයේ වැඩි සිවිල් අයිතිවාසිකම් සහ නැවත බෙදා හැරීම සඳහා වූ ජාතික ව්‍යාපාරයකට දායක වූ අතර, එය 1971 ක්‍රොඒෂියානු වසන්තයේදී අවසන් වූ අතර එය යුගෝස්ලාවියානු නායකත්වය විසින් මර්දනය කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, 1974 යුගෝස්ලාවියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ෆෙඩරල් ඒකක සඳහා වැඩි ස්වාධීනත්වයක් ලබා දුන් අතර, මූලික වශයෙන් ක්‍රොඒෂියානු වසන්තයේ ඉලක්කයක් සපුරා ගනිමින් සහ ෆෙඩරල් සංඝටකවල ස්වාධීනත්වය සඳහා නීතිමය පදනමක් සපයයි. ඒ සමඟම, සීතල යුද්ධය අතරතුර සැලකිය යුතු ක්‍රොඒෂියානු ඩයස්පෝරාවක් පැවති අතර, එයට පිටුවහල් රජයක් පිහිටුවීම අරමුණු කරගත් උත්සාහයන් ද ඇතුළත් විය.

1980 දී ටිටෝගේ මරණයෙන් පසු, යුගෝස්ලාවියාවේ දේශපාලන තත්ත්වය පිරිහී ගියේය. 1986 SANU සංදේශය සහ 1989 වොජ්වෝඩිනා, කොසෝවෝ සහ මොන්ටිනිග්‍රෝ හි කුමන්ත්‍රණ මගින් ජාතික ආතතිය තවත් උග්‍ර විය. 1990 ජනවාරි මාසයේදී, කොමියුනිස්ට් පක්ෂය ජාතික රේඛා ඔස්සේ ඛණ්ඩනය වූ අතර, ක්‍රොඒෂියානු කණ්ඩායම වඩාත් ලිහිල් සම්මේලනයක් ඉල්ලා සිටියේය. එම වසරේම, ක්‍රොඒෂියාවේ පළමු බහු-පක්ෂ මැතිවරණය පවත්වන ලද අතර, ෆ්‍රැන්ජෝ ටුඩ්මන්ගේ ජයග්‍රහණය ජාතිකවාදී ආතතීන් උග්‍ර කළේය. ක්‍රොඒෂියාවේ සමහර සර්බියානුවන් සබෝර් හැර ගොස් ක්‍රොඒෂියාවෙන් නිදහස ලබා ගැනීමේ අරමුණින් හඳුනා නොගත් සර්බියානු ක්‍රජිනා ජනරජයේ ස්වයං පාලනය ප්‍රකාශ කළහ.

### ස්වාධීනත්වය 
ආතතීන් උත්සන්න වීමත් සමඟ, ක්‍රොඒෂියාව 1991 ජුනි 25 වන දින නිදහස ප්‍රකාශයට පත් කළේය. කෙසේ වෙතත්, ප්‍රකාශනයේ සම්පූර්ණ ක්‍රියාත්මක කිරීම ක්‍රියාත්මක වූයේ 1991 ඔක්තෝබර් 8 වන දින තීරණය සම්බන්ධයෙන් මාස තුනක තාවකාලික තහනමකින් පසුව පමණි. මේ අතර, සර්බියානු පාලනය යටතේ පවතින යුගෝස්ලාවියානු මහජන හමුදාව (JNA) සහ විවිධ සර්බියානු පැරාමිලිටරි කණ්ඩායම් ක්‍රොඒෂියාවට පහර දුන් විට ආතතීන් විවෘත යුද්ධයක් දක්වා වර්ධනය විය.

1991 අවසානය වන විට, පුළුල් පෙරමුණක් ඔස්සේ සටන් කළ ඉහළ තීව්‍රතාවයකින් යුත් ගැටුමක් ක්‍රොඒෂියාවේ පාලනය එහි භූමියෙන් තුනෙන් දෙකකට පමණ අඩු කළේය. ඉන්පසු සර්බියානු පැරාමිලිටරි කණ්ඩායම්, අල්ලා ගත් ප්‍රදේශවල ක්‍රොඒෂියානුවන් ඝාතනය කිරීම, භීතියට පත් කිරීම සහ නෙරපා හැරීමේ ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කළ අතර, ක්‍රොඒෂියානු සිවිල් වැසියන් දහස් ගණනක් මරා දැමූ අතර ක්‍රොඒෂියානුවන් සහ අනෙකුත් සර්බියානු නොවන අය 400,000–500,000 ක් පමණ ඔවුන්ගේ නිවෙස්වලින් නෙරපා හරින ලදී. ක්‍රොඒෂියානු නගරවල, විශේෂයෙන් ඉදිරි පෙළ අසල ජීවත් වූ සර්බියානුවන් විවිධ ආකාරයේ වෙනස්කම් කිරීම්වලට ලක් කරන ලදී. නැගෙනහිර සහ බටහිර ස්ලාවෝනියාවේ සහ ක්‍රජිනාවේ සමහර ප්‍රදේශවල ක්‍රොඒෂියානු සර්බියානුවන්ට ක්‍රොඒෂියානු හමුදා විසින් පලා යාමට හෝ නෙරපා හැරීමට බල කරන ලදී, නමුත් සීමිත පරිමාණයකින් සහ අඩු සංඛ්‍යාවකින්. ක්‍රොඒෂියානු රජය මෙම ක්‍රියාවන් ප්‍රසිද්ධියේ හෙළා දුටු අතර ඒවා නැවැත්වීමට උත්සාහ කළ අතර, ඔවුන් රජයේ ප්‍රතිපත්තියේ කොටසක් නොවන බව පෙන්නුම් කළේය.
1992 ජනවාරි 15 ​​වන දින, ක්‍රොඒෂියාව යුරෝපීය ආර්ථික ප්‍රජාව විසින් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික පිළිගැනීමක් ලබා ගත් අතර, පසුව එක්සත් ජාතීන් විසින් ද, 1995 අගෝස්තු මාසයේදී ක්‍රොඒෂියාවේ තීරණාත්මක ජයග්‍රහණයත් සමඟ යුද්ධය ඵලදායී ලෙස අවසන් විය; මෙම සිදුවීම සෑම වසරකම අගෝස්තු 5 වන දින ජයග්‍රහණය සහ නිජබිම ස්තුති දීමේ දිනය සහ ක්‍රොඒෂියානු ආරක්ෂකයින්ගේ දිනය ලෙස සමරනු ලැබේ. ක්‍රොඒෂියානු ජයග්‍රහණයෙන් පසු, ස්වයං ප්‍රකාශිත සර්බියානු ක්‍රජිනා ජනරජයේ සර්බියානුවන් 200,000 ක් පමණ කලාපයෙන් පලා ගියහ සහ ප්‍රධාන වශයෙන් වැඩිහිටි සර්බියානු සිවිල් වැසියන් සිය ගණනක් හමුදා මෙහෙයුමෙන් පසු මිය ගියහ, බොහෝ විට පළිගැනීමේ ප්‍රහාරවලින්, ඔවුන්ගේ දේපළ කොල්ලකෑම, අත්පත් කර ගැනීම හෝ ගිනි තැබීම සමඟ. එතැන් සිට අඩක් පමණ ආපසු පැමිණ ඇත. 1995 නොවැම්බර් මාසයේ එර්ඩට් ගිවිසුමෙන් පසුව, ඉතිරිව තිබූ අත්පත් කරගත් ප්‍රදේශ ක්‍රොඒෂියාවට නැවත ලබා දෙන ලද අතර, 1998 ජනවාරි මාසයේදී UNTAES මෙහෙයුම සමඟ අවසන් විය. බොහෝ මූලාශ්‍රවල යුද මරණ සංඛ්‍යාව 20,000 ක් පමණ වේ. 

යුද්ධය අවසන් වීමෙන් පසු, ක්‍රොඒෂියාව පශ්චාත් යුධ ප්‍රතිසංස්කරණය, සරණාගතයින් නැවත පැමිණීම, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ස්ථාපිත කිරීම, මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීම සහ සාමාන්‍ය සමාජ හා ආර්ථික සංවර්ධනය යන අභියෝගවලට මුහුණ දුන්නේය.

2000 දශකය ප්‍රජාතන්ත්‍රීකරණය, ආර්ථික වර්ධනය, ව්‍යුහාත්මක සහ සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණ සහ විරැකියාව, දූෂණය සහ රාජ්‍ය පරිපාලනයේ අකාර්යක්ෂමතාව වැනි ගැටළු මගින් සංලක්ෂිත විය. 2000 නොවැම්බර් සහ 2001 මාර්තු මාසවලදී, පාර්ලිමේන්තුව 1990 දෙසැම්බර් 22 වන දින ප්‍රථම වරට සම්මත කරන ලද ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කළේය. එහි ද්වි-මණ්ඩල ව්‍යුහය එහි ඓතිහාසික ඒක-මණ්ඩල ස්වරූපයට නැවත වෙනස් කර ජනාධිපති බලතල අඩු කළේය.

2000 මැයි 25 වන දින ක්‍රොඒෂියාව සාමය සඳහා වූ හවුල්කාරිත්වයට සම්බන්ධ වූ අතර 2000 නොවැම්බර් 30 වන දින ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකු බවට පත්විය. 2001 ඔක්තෝබර් 29 වන දින ක්‍රොඒෂියාව යුරෝපීය සංගමය සමඟ ස්ථාවර කිරීමේ සහ සංගම් ගිවිසුමක් අත්සන් කළේය. 2003 දී යුරෝපා සංගම් සාමාජිකත්වය සඳහා විධිමත් අයදුම්පතක් ඉදිරිපත් කළේය. 2004 දී අපේක්ෂක රටක තත්ත්වය ලබා දෙන ලදී. 2005 දී ප්‍රවේශ සාකච්ඡා ආරම්භ කළේය. 2000 දශකයේ මුල් භාගයේදී ක්‍රොඒෂියානු ආර්ථිකය සැලකිය යුතු උත්පාතයක් අත්කර ගත්තද, 2008 මූල්‍ය අර්බුදය හේතුවෙන් රජයට වියදම් කපා හැරීමට සිදු වූ අතර එමඟින් මහජන විරෝධයක් ඇති විය.

2008-2009 කාලය තුළ ක්‍රොඒෂියාව ප්‍රථම වරට එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ සේවය කළ අතර, 2008 දෙසැම්බර් මාසයේදී ස්ථිර නොවන ආසනය ලබා ගත්තේය. 2009 අප්‍රේල් 1 වන දින ක්‍රොඒෂියාව නේටෝවට සම්බන්ධ විය.

2011 දී ආණ්ඩු විරෝධී විරෝධතා රැල්ලක් වත්මන් දේශපාලන හා ආර්ථික තත්ත්වය පිළිබඳ පොදු අතෘප්තියක් පිළිබිඹු කළේය. මෑත කාලීන රජයේ දූෂණ වංචාවලට ප්‍රතිචාර වශයෙන් විරෝධතා විවිධ දේශපාලන පෙළඹවීම් එක් කළ අතර කලින් මැතිවරණ සඳහා කැඳවුම් කළේය. 2011 ඔක්තෝබර් 28 වන දින මන්ත්‍රීවරුන් පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැරීමට ඡන්දය දුන් අතර විරෝධතා ක්‍රමයෙන් පහව ගියේය. ජනාධිපති අයිවෝ ජොසිපොවික් ඔක්තෝබර් 31 වන සඳුදා සබෝර් විසුරුවා හැරීමට එකඟ වූ අතර 2011 දෙසැම්බර් 4 වන ඉරිදා නව මැතිවරණයක් පැවැත්වීමට නියමිත විය.

2011 ජුනි 30 වන දින ක්‍රොඒෂියාව EU ප්‍රවේශ සාකච්ඡා සාර්ථකව අවසන් කළේය. 2011 දෙසැම්බර් 9 වන දින රට ප්‍රවේශ ගිවිසුමට අත්සන් කළ අතර 2012 ජනවාරි 22 වන දින ජනමත විචාරණයක් පැවැත්වූ අතර එහිදී ක්‍රොඒෂියානු පුරවැසියන් යුරෝපා සංගම් සාමාජිකත්වයට පක්ෂව ඡන්දය දුන්හ. 2013 ජූලි 1 වන දින ක්‍රොඒෂියාව යුරෝපීය සංගමයට එක් විය.

2015 යුරෝපීය සංක්‍රමණික අර්බුදයෙන් ක්‍රොඒෂියාව පීඩාවට පත් වූ අතර, හංගේරියාව සර්බියාව සමඟ දේශසීමා වසා දැමීම නිසා සරණාගතයින් සහ සංක්‍රමණිකයන් 700,000 කට අධික සංඛ්‍යාවක් අනෙකුත් යුරෝපා සංගම් රටවලට යන අතරතුර ක්‍රොඒෂියාව හරහා යාමට සිදුවිය.

2016 ඔක්තෝබර් 19 වන දින, ඇන්ඩ්‍රෙජ් ප්ලෙන්කොවිච් වත්මන් ක්‍රොඒෂියානු අගමැති ලෙස සේවය කිරීමට පටන් ගත්තේය. 2020 ජනවාරි 5 වන දින පැවති මෑත කාලීන ජනාධිපතිවරණවලදී, සොරන් මිලනොවිච් ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.

2022 ජනවාරි 25 වන දින, OECD කවුන්සිලය ක්‍රොඒෂියාව සමඟ ප්‍රවේශ සාකච්ඡා ආරම්භ කිරීමට තීරණය කළේය. ප්‍රවේශ ක්‍රියාවලිය පුරාම, ක්‍රොඒෂියාව මහජන සේවා සහ අධිකරණ පද්ධතියේ සිට අධ්‍යාපනය, ප්‍රවාහනය, මූල්‍ය, සෞඛ්‍ය සහ වෙළඳාම දක්වා සියලු ක්‍රියාකාරකම් ක්ෂේත්‍රයන් ඉදිරියට ගෙන යන බොහෝ ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කිරීමට නියමිතව තිබුණි. 2022 ජුනි මාසයේ සිට OECD ප්‍රවේශ මාර්ග සිතියමට අනුකූලව, ක්‍රොඒෂියාව OECD කමිටු 25 ක් විසින් තාක්ෂණික සමාලෝචනවලට භාජනය වන අතර මේ වන විට අපේක්ෂා කළ ප්‍රමාණයට වඩා වේගයෙන් ඉදිරියට යමින් පවතී. 2025 දී පූර්ණ සාමාජිකත්වය අපේක්ෂා කරන අතර ක්‍රොඒෂියාව තවමත් අත්කර ගත යුතු අවසාන විශාල විදේශ ප්‍රතිපත්ති ඉලක්කය එයයි.

2023 ජනවාරි 1 වන දින, ක්‍රොඒෂියාව කූනා වෙනුවට යුරෝව එහි නිල මුදල් ඒකකය ලෙස පිළිගත් අතර 20 වන යුරෝ කලාපීය සාමාජිකයා බවට පත්විය. එදිනම, ක්‍රොඒෂියාව දේශසීමා රහිත ෂෙන්ගන් ප්‍රදේශයේ 27 වන සාමාජිකයා බවට පත් වූ අතර, එමඟින් එහි සම්පූර්ණ EU ඒකාබද්ධතාවය සනිටුහන් විය.

## යොමු කිරීම්