open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
චියාපාස් ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**චියාපාස්**, නිල වශයෙන් **චියාපාස් නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යය**, යනු මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන 32 න් සමන්විත ප්‍රාන්තවලින් එකකි. 2017 සැප්තැම්බර් එයට මහ නගර සභා 124 ක් ඇතුළත් වේ. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන්නේ ටක්ස්ට්ලා ගුටියෙරෙස් ය . චියාපාස් හි අනෙකුත් වැදගත් ජනගහන මධ්‍යස්ථාන වන්නේ ඔකොසින්ගෝ, ටපචූලා, සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් ඩි ලාස් කැසාස්, කොමිටෑන් සහ අරියාගා ය . චියාපාස් යනු මෙක්සිකෝවේ දකුණු දිගම ප්‍රාන්තය වන අතර, එය බටහිරින් ඔක්සාකා, වයඹ දෙසින් වේරාක්‍රස් සහ උතුරින් ටබස්කෝ ප්‍රාන්තවලටත්,  නැගෙනහිරින් සහ ගිනිකොන දෙසින් ග්වාතමාලාවේ පෙටන්, ක්විචේ, හියුහුටෙනැන්ගෝ සහ සැන් මාකෝස් දෙපාර්තමේන්තු වලටත් මායිම් වේ. චියාපාස් නිරිත දෙසින් පැසිෆික් සාගරයේ සැලකිය යුතු වෙරළ තීරයක් ඇත.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata

## යොමු කිරීම්
ටැබස්කෝ ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**ටබස්කෝ**, නිල වශයෙන් **නිදහස් සහ ස්වෛරී ටබස්කෝ රාජ්‍යය**, මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන 32 න් එකකි. එය මහ නගර සභා 17 කට බෙදා ඇති අතර එහි අගනුවර විලාහර්මෝසා ය. එය ටබස්කෝ සෝස් වල නමයි.

එය ගිනිකොනදිග මෙක්සිකෝවේ පිහිටා ඇති අතර ඊසාන දෙසින් කැම්පෙචේ, බටහිරින් වේරකෲස් සහ දකුණින් චියාපාස් සහ ගිනිකොන දෙසින් ග්වාතමාලාවේ පෙටන් දෙපාර්තමේන්තුවෙන් මායිම් වේ. එය මෙක්සිකෝ බොක්ක සමඟ උතුරට වෙරළ තීරයක් ඇත. මෙක්සිකෝවේ අනෙකුත් බොහෝ ප්‍රදේශ මෙන් නොව, වසර පුරා බහුල වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන බැවින්, ප්‍රාන්තයේ වැඩි කොටසක් වැසි වනාන්තරවලින් වැසී ඇත. පසුකාලීන මෙසෝඇමරිකානු සංස්කෘතීන්ගේ ආරම්භය ලෙස සැලකෙන ඔල්මෙක් ශිෂ්ටාචාරයේ ප්‍රධාන ස්ථානය වන ලා වෙන්ටා ද මෙම රාජ්‍යයේ පිහිටා ඇත. එය සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් ඛනිජ තෙල් සහ ස්වාභාවික වායු නිපදවයි.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ක්වින්ටනා රූ ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**ක්වින්ටනා රූ** නිල වශයෙන් **ක්වින්ටනා රූ නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යය**, යනු මෙක්සිකෝ නගරය සමඟ මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන 32 සමන්විත වන ප්‍රාන්ත 31 න් එකකි. එය මහ නගර සභා 11 කට බෙදා ඇති අතර, එහි අගනුවර චෙටුමාල් වේ.

ක්වින්ටනා රූ පිහිටා ඇත්තේ යුකැටන් අර්ධද්වීපයේ නැගෙනහිර කොටසේ වන අතර බටහිරින් කැම්පෙචේ සහ වයඹ දෙසින් යුකැටන් ප්‍රාන්තවලින් සහ බෙලීස්හි ඔරේන්ජ් වෝක් සහ කොරොසාල් දිස්ත්‍රික්කවලින් සහ දකුණින් බෙලීස් දිස්ත්‍රික්කය සමඟ අක්වෙරළ මායිමකින් මායිම් වේ. මෙක්සිකෝවේ නැගෙනහිරින් පිහිටි රාජ්‍යය ලෙස, ක්වින්ටනා රූ හි වෙරළ තීරය නැගෙනහිරින් කැරිබියන් මුහුද සමඟත් උතුරින් මෙක්සිකෝ බොක්ක සමඟත් පිහිටා ඇත. රාජ්‍යය මීට පෙර වර්ග කිලෝමීටර 44,705 ක් ආවරණය කළේය. ප්‍රාන්තයේ නිරිත දෙසින් ග්වාතමාලාව සමඟ කුඩා මායිමක් බෙදා ගත්තේය. කෙසේ වෙතත්, 2013 දී, මෙක්සිකෝවේ ජාතියේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය, 1997 දී කැම්පෙචේ විසින් කැලක්මුල් මහ නගර සභාව නිර්මාණය කිරීමෙන් පැනනැඟුණු ක්වින්ටනා රූ, කැම්පෙචේ සහ යුකැටන් අතර මායිම් ආරවුල විසඳා, කැම්පෙචේ සමඟ එක්වී එමඟින් යුකැටන් වෙත ප්‍රතිලාභ ලබා දුන්නේය. 

## සටහන් 
## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
කැම්පෙචේ ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**කැම්පෙචේ**, නිල වශයෙන් **කැම්පෙචේ නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යය**, යනු මෙක්සිකෝ නගරය සමඟ මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන 32 සමන්විත වන ප්‍රාන්ත 31 න් එකකි. ගිනිකොනදිග මෙක්සිකෝවේ පිහිටා ඇති එය නිරිත දෙසින් ටබස්කෝ, ඊසාන දෙසින් යුකැටන්, නැගෙනහිරින් ක්වින්ටනා රූ, දකුණින් ග්වාතමාලාවේ පෙටන් දෙපාර්තමේන්තුව සහ ගිනිකොන දෙසින් බෙලීස්හි ඔරේන්ජ් වෝක් දිස්ත්‍රික්කය යන ප්‍රාන්තවලින් මායිම් වේ. එයට මෙක්සිකෝ බොක්ක සමඟ බටහිරින් වෙරළ තීරයක් ඇත. කැම්පෙචේ ලෙසද හැඳින්වෙන රාජ්‍ය අගනුවර 1997 දී ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. රාජ්‍ය පිහිටුවීම ආරම්භ වූයේ 1540 දී ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් යුකැටන් අර්ධද්වීපය යටත් කර ගැනීම ආරම්භ කිරීමත් සමඟ ආරම්භ කරන ලද නගරයෙනි. යටත් විජිත සමයේ නගරය පොහොසත් හා වැදගත් වරායක් වූ නමුත් මෙක්සිකෝවේ නිදහසින් පසු එය පරිහානියට පත් විය. කැම්පෙචේ යුකැටන් පළාතේ කොටසක් වූ නමුත් 19 වන සියවසේ මැද භාගයේදී බෙදී ගියේ බොහෝ දුරට මෙරිඩා නගරය සමඟ ඇති වූ දේශපාලන ඝර්ෂණය හේතුවෙනි. 1970 ගණන්වල වෙරළබඩ නගර වන කැම්පෙචේ සහ සියුඩාඩ් ඩෙල් කාර්මන් වැදගත් ආර්ථික මධ්‍යස්ථාන බවට පත් කර ඇති, වෙරළබඩ ඛනිජ තෙල් නිධි සොයා ගැනීම හේතුවෙන් රාජ්‍යයේ මෑත කාලීන ආර්ථික පුනර්ජීවනය බොහෝමයක් ඇති විය. මෙම රාජ්‍යයේ වැදගත් මායා සහ යටත් විජිත ස්ථාන තිබේ; කෙසේ වෙතත්, මේවා යුකැටන්හි අනෙකුත් ඒවා තරම් ප්‍රසිද්ධ හෝ සංචාරය කර නොමැත.

ප්‍රාන්තයේ විධායක බලය කැම්පෙචේ ආණ්ඩුකාරවරයා තුළ පවතින අතර ව්‍යවස්ථාදායක බලය කැම්පෙචේ කොංග්‍රසය තුළ පවතින අතර එය නියෝජිතයින් 35 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත ඒක මණ්ඩල ව්‍යවස්ථාදායකයකි.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
යුකැටන් ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**යුකැටන්**, නිල වශයෙන් **යුකැටන් නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යය**, යනු මෙක්සිකෝ නගරය සමඟ මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන 32 සමන්විත වන ප්‍රාන්ත 31 න් එකකි. එය වෙනම මහ නගර සභා 106 කින් සමන්විත වන අතර එහි අගනුවර මෙරිඩා වේ.

යුකැටන් අර්ධද්වීපයේ උතුරු කොටසේ පිහිටා ඇති එය නිරිත දෙසින් කැම්පෙචේ සහ ගිනිකොන දෙසින් ක්වින්ටනා රූ යන ප්‍රාන්තවලින් මායිම් වී ඇති අතර එහි උතුරු වෙරළට ඔබ්බෙන් මෙක්සිකෝ බොක්ක පිහිටා ඇත.

ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් පැමිණීමට පෙර, මායා ශිෂ්ටාචාරය එහි සංවර්ධනයේ උච්චතම අවස්ථාවට ළඟා වූ අතර, මායාවරුන් විසින් චිචෙන් ඉට්සා, ඉසාමාල්, මොටුල්, මායාපන්, එක්'බාලාම් සහ ඉච්කන්සිහෝ (ටෝ ලෙසද හැඳින්වේ), දැන් මෙරිඩා යන නගර ආරම්භ කරන ලද අතර එය ඉතා වැදගත් කලාපයක් විය.

## සටහන් 
## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 maint: unrecognized language
ප්‍රවර්ගය:භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි සියල්ල
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
නයාරිට් ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**නයාරිට්**, නිල වශයෙන් **නයාරිට්** **නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යය**, මෙක්සිකෝ නගරය සමඟ මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන වලින් සමන්විත වන ප්‍රාන්ත 31 න් එකකි. එය මහ නගර සභා 20 කට බෙදා ඇති අතර එහි අගනුවර ටෙපික් ය.

එය වයඹ දෙසින් සිනාලෝවා, උතුරින් ඩුරැන්ගෝ, ඊසාන දෙසින් සැකටෙකාස් සහ දකුණින් ජාලිස්කෝ යන ප්‍රාන්තවලින් මායිම් වේ. බටහිරින්, නයාරිට් පැසිෆික් සාගරයේ වෙරළ තීරයෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් හිමිකර ගන්නා අතර එයට මරියාස් සහ මරියාටාස් දූපත් ද ඇතුළත් වේ. සැන් බ්ලාස් වෙරළ තීරය සහ ඊනියා " රිවීරා නයාරිට් " සංචාරකයින් සහ හිම කුරුල්ලන් අතර ජනප්‍රියයි. සංචාරක ව්‍යාපාරයට අමතරව, රාජ්‍යයේ ආර්ථිකය ප්‍රධාන වශයෙන් කෘෂිකර්මාන්තය සහ ධීවර කර්මාන්තය මත පදනම් වේ. එය ටැරන්ටුලා විශේෂය වන *බ්‍රැචිපෙල්මා ක්ලාසි* දක්නට ලැබෙන ප්‍රාන්ත දෙකෙන් එකක් වන අතර අනෙක ජාලිස්කෝ වේ.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ජාලිස්කෝ ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**ජාලිස්කෝ**, නිල වශයෙන් **ජාලිස්කෝ නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යය**, යනු මෙක්සිකෝ නගරය සමඟ මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන 32 කින් සමන්විත ප්‍රාන්ත 31 න් එකකි. එය බටහිර මෙක්සිකෝවේ පිහිටා ඇති අතර නයාරිත්, සකාටෙකාස්, ඇගුස්කැලියන්ට්ස්, ගුවානාජුවාටෝ, මිචෝකාන් සහ කොලිමා යන ප්‍රාන්ත හයකට මායිම් වේ. ජාලිස්කෝ නගර සභා 125 කට බෙදා ඇති අතර එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය ග්වාඩලජාරා වේ.

ජාලිස්කෝ යනු මෙක්සිකෝවේ ආර්ථික හා සංස්කෘතික වශයෙන් වඩාත්ම වැදගත් රාජ්‍යයන්ගෙන් එකකි, එහි ස්වභාවික සම්පත් මෙන්ම එහි දිගු ඉතිහාසය සහ සංස්කෘතිය නිසාය. මෙක්සිකානු සංස්කෘතියේ බොහෝ ලාක්ෂණික ලක්ෂණ මුලින් ජාලිස්කෝ වෙතින් වන අතර ඒවා නම් මාරියාචි, ටෙකීලා, රැන්චෙරා, බිරියා සහ ජැරිපියෝ ය - එබැවින් රාජ්‍යයේ ආදර්ශ පාඨය වන්නේ:  ('ජාලිස්කෝ යනු මෙක්සිකෝවයි'). ආර්ථික වශයෙන්, එය මෙක්සිකානු රාජ්‍යයන් අතර තුන්වන ස්ථානයේ සිටින අතර, කර්මාන්ත මෙක්සිකෝවේ තුන්වන විශාලතම අගනගර ප්‍රදේශය වන ග්වාඩලජාරා අගනගර ප්‍රදේශයේ කේන්ද්‍රගත වී ඇත. මෙම ප්‍රාන්තය සැලකිය යුතු ආදිවාසී ජනගහනයන් දෙදෙනෙකු වන හුයිචෝල් සහ නහුවාස් සඳහා නිවහන වේ. චැපාලා විල සහ පුවර්ටෝ වල්ලර්ටා ප්‍රදේශවල ජීවත් වන සැලකිය යුතු විදේශීය ජනගහනයක් ද සිටින අතර, ඔවුන් බොහෝ දුරට එක්සත් ජනපදයෙන් සහ කැනඩාවෙන් පැමිණි අය වෙති.

## සටහන් 
## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
මිචෝආකන් ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**මිචෝආකන්**, විධිමත් ලෙස **මිචෝආකන් ඩි ඔකම්පෝ**, නිල වශයෙන් **මිචෝආකන් ඩි ඔකම්පෝ නිදහස් හා ස්වෛරී රාජ්‍යය**, යනු මෙක්සිකෝ නගරය සමඟ එක්ව මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන සෑදෙන ප්‍රාන්ත 31 න් එකකි. ප්‍රාන්තය මහ නගර සභා 113 කට බෙදා ඇති අතර එහි අගනුවර මොරේලියා (කලින් වල්ලඩොලිඩ් ලෙස හැඳින්වේ) වේ. මෙම නගරය නම් කරන ලද්දේ නගරයේ උපන් අයෙකු සහ මෙක්සිකානු නිදහස් යුද්ධයේ ප්‍රධාන වීරයෙකු වූ හෝසේ මාරියා මොරෙලෝස් විසිනි.

මිචෝආකන් බටහිර මෙක්සිකෝවේ පිහිටා ඇති අතර නිරිත දෙසින් පැසිෆික් සාගරයේ වෙරළ තීරයක් ඇත. එය බටහිරින් සහ වයඹ දෙසින් කොලිමා සහ ජාලිස්කෝ ප්‍රාන්තවලින්, උතුරින් ගුවානජුවාටෝ ප්‍රාන්තවලින්, ඊසාන දෙසින් ක්වෙරෙටාරෝ ප්‍රාන්තයෙන්, නැගෙනහිරින් මෙක්සිකෝ ප්‍රාන්තයෙන් සහ ගිනිකොන දෙසින් ගුවෙරෙරෝ ප්‍රාන්තවලින් මායිම් වී ඇත.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
වේරකෲස් ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**වේරාක්‍රස්**, විධිමත් ලෙස **වේරාක්‍රස් ද ඉග්නාසියෝ ද ලා ලාව්**, නිල වශයෙන් **නිදහස් හා ස්වෛරී රාජ්‍යය වන වේරාක්‍රස් ද ඉග්නාසියෝ ද ලා ලාව්**, යනු මෙක්සිකෝ නගරය සමඟ මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන 32 කින් සමන්විත ප්‍රාන්ත 31 න් එකකි. නැඟෙනහිර මෙක්සිකෝවේ පිහිටා ඇති වේරකෲස්, තමෞලිපාස්, සැන් ලුයිස් පොටෝසි, හිඩාල්ගෝ, පුඑබ්ලා, ඔක්සාකා, චියාපාස් සහ ටබස්කෝ යන ප්‍රාන්ත හතකින් මායිම් වේ. වේරකෲස් මහ නගර සභා 212 කට බෙදා ඇති අතර එහි අගනුවර සලාපා-එන්රිකේස් වේ.

ප්‍රාන්තයේ නැගෙනහිරින් මෙක්සිකෝ බොක්කෙහි වෙරළ තීරයෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් වේරාක්‍රස් සතුව ඇත. මෙම රාජ්‍යය එහි මිශ්‍ර ජනවාර්ගික සහ ආදිවාසී ජනගහනය සඳහා ප්‍රසිද්ධය. වේරාක්‍රස් වරායේ වැදගත්කම නිසා ප්‍රාන්තය හරහා පැමිණ ඇති බොහෝ සංස්කෘතික බලපෑම් එහි ආහාර පිසීමෙන් පිළිබිඹු වේ. අගනුවරට අමතරව, ප්‍රාන්තයේ විශාලතම නගර අතර වේරක්‍රුස්, කෝට්සාකෝල්කොස්, කෝර්ඩෝබා, මිනාටිට්ලන්, පෝසා රිකා, බොකා ඩෙල් රියෝ සහ ඔරිසාබා ඇතුළත් වේ. 

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
කොලිමා ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**කොලිමා**, නිල වශයෙන් **කොලිමා නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යය**, මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන 32 න් සමන්විත රාජ්‍ය 31 න් එකකි. එය එහි නම එහි අගනුවර සහ ප්‍රධාන නගරය වන කොලිමා සමඟ බෙදා ගනී.

කොලීමා යනු මධ්‍යම පැසිෆික් වෙරළ තීරයේ බටහිර මෙක්සිකෝවේ කුඩා ප්‍රාන්තයක් වන අතර එයට සාගරික රෙවිලගිගෙඩෝ දූපත් හතර ඇතුළත් වේ. කොලිමා මහාද්වීපය ජාලිස්කෝ සහ මිකොආකන් ප්‍රාන්ත සමඟ දේශසීමා බෙදා ගනී. කොලිමා අගනුවරට අමතරව, ප්රධාන නගර වන්නේ මැන්සානිලෝ, විලා ඩි අල්වාරෙස් සහ ටෙකොමන් වේ. කොලීමා යනු මෙක්සිකෝවේ සිව්වන කුඩාම ප්‍රාන්තය වන අතර කුඩාම ජනගහනය ඇත, නමුත් මෙක්සිකෝවේ ඉහළම ජීවන තත්වයන්ගෙන් එකක් සහ අඩුම විරැකියාවක් ඇත. එය ඒක පුද්ගල මිනීමැරුම් අනුපාතය ඉහළම සහ අපරාධ අනුපාත ඉහළම ප්‍රාන්තයක් වන අතර, එහි වරායන් කාටෙල් සඳහා තරඟකාරී ප්‍රදේශයක් වීම හේතුවෙන්. 

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata

## යොමු කිරීම්
ගුරේරෝ ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**ගුවෙරේරෝ**, නිල වශයෙන් **ගුවෙරේරෝ නිදහස් හා ස්වෛරී රාජ්‍යය**, යනු මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන 32 න් සමන්විත වන රාජ්‍ය 32 න් එකකි. එය මහ නගර සභා 81 කට බෙදා ඇත. ප්‍රාන්තයේ ජනගහනය මිලියන 3.5 ක් පමණ වේ. එය නිරිතදිග මෙක්සිකෝවේ පිහිටා ඇති අතර උතුරින් සහ බටහිරින් මිචෝආකන් ප්‍රාන්ත, උතුරින් මෙක්සිකෝ ප්‍රාන්තය සහ මොරෙලෝස්, ඊසාන දෙසින් පුවෙබ්ලා සහ නැගෙනහිරින් ඔක්සාකා යන ප්‍රාන්තවලින් මායිම් වේ. අගනුවර වන චිල්පන්සින්ගෝ සහ විශාලතම නගරය වන ඇකපුල්කෝ වලට අමතරව, ගුරේරෝහි අනෙකුත් නගරවලට පෙටට්ලන්, සියුඩාඩ් අල්ටමිරානෝ, ටැක්ස්කෝ, ඉගුවාලා, ඉක්ස්ටාපා සහ සිහුවාටනෙජෝ ඇතුළත් වේ. අද වන විට, එය නාහුවාස්, මික්ස්ටෙක්ස්, ට්ලපනෙක්ස්, අමුස්ගෝස් සහ කලින් කුයිට්ලැටෙක්ස් ඇතුළු ආදිවාසී ප්‍රජාවන් ගණනාවකට නිවහන වේ. එය කොස්ටා චිකා කලාපයේ අප්‍රිකානු-මෙක්සිකානු ප්‍රජාවන්ට ද නිවහන වේ.

මෙක්සිකානු නිදහස් යුද්ධයේ ප්‍රමුඛ නායකයෙකු සහ මෙක්සිකෝවේ දෙවන ජනාධිපතිවරයා වූ විසෙන්ට් ගෙරේරෝගේ නමින් මෙම රාජ්‍යය නම් කරන ලදී.  ජනාධිපතිවරයෙකුගේ නමින් නම් කරන ලද එකම මෙක්සිකානු රාජ්‍යය එයයි. නූතන ආයතනය 1849 වන තෙක් පැවතුනේ නැත, එය මෙක්සිකෝව, පුවෙබ්ලා සහ මිකොආකන් ප්‍රාන්තවලින් වෙන් කරන ලදී.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata

## යොමු කිරීම්
ගුවානජුවාටෝ ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**ගුවානජුවාටෝ**, නිල වශයෙන් **ගුවානජුවාටෝ** **නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යය**, මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන සෑදෙන රාජ්‍ය 32 න් එකකි. එය මහ නගර සභා 46 කට බෙදා ඇති අතර එහි අගනුවර ගුවානජුවාටෝ ය.

එය මධ්‍යම මෙක්සිකෝවේ පිහිටා ඇති අතර බටහිරින් ජාලිස්කෝ, වයඹ දෙසින් සැකටෙකාස්, උතුරින් සැන් ලුයිස් පොටෝසි, නැගෙනහිරින් ක්වෙරෙටාරෝ සහ දකුණින් මිචොආකන් යන ප්‍රාන්තවලින් මායිම් වේ. එය වර්ග කිලෝමීටර 30,608 ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරයි. මෙක්සිකානු නිදහස් යුද්ධයේ ආරම්භයේ දී මිගෙල් හිඩාල්ගෝ වයි කොස්ටිල්ලාගේ කැරලිකාර හමුදාවේ මාවත නැවත සොයා ගන්නා "ද්විවාර්ෂික මාර්ගය" ඔස්සේ ඓතිහාසික වශයෙන් වැදගත් නගර කිහිපයකට මෙම රාජ්‍යය නිවහන වේ. මෙම මාර්ගය ඩොලෝරස් හිඩාල්ගෝ හිදී ආරම්භ වන අතර, ඇටොටොනිල්කෝ අභයභූමිය, සැන් මිගෙල් ද ඇලෙන්ඩේ, සෙලායා සහ ගුවානජුවාටෝ අගනුවර හරහා ගමන් කරයි. ප්‍රාන්තයේ අනෙකුත් වැදගත් නගර අතර ලියොන්, ප්‍රාන්තයේ විශාලතම නගරය, සලමන්කා සහ ඉරාපුවාටෝ ඇතුළත් වේ. ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් ගුවානජුවාටෝ හි පිහිටුවන ලද පළමු නගරය ඇකැම්බාරෝ වන අතර නගරයක් ලෙස නම් කරන ලද පළමු නගරය සැල්වටියෙරා වේ.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
අගුස්කාලියෙන්ටෙස් ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**අගුස්කාලියෙන්ටෙස්**, නිල වශයෙන් **අගුස්කාලියෙන්ටෙස් නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යය**, යනු මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන වලින් සමන්විත ප්‍රාන්ත 32 න් එකකි. 22°N සහ සාමාන්‍ය උන්නතාංශය මුහුදු මට්ටමට මීටර 1,950 ඉහළින්ය.  එය ප්‍රධාන වශයෙන් අර්ධ ශුෂ්ක දේශගුණයක් ( Bhs සහ Bhk ) ඇත. මෙම රාජ්‍යය පිහිටා ඇත්තේ රටේ උතුරු-මැද කොටසේ පිහිටි බජාඕ කලාපයේ උතුරු කොටසේ වන අතර උතුරින්, නැගෙනහිරින් සහ බටහිරින් සකාටෙකාස් සහ දකුණින් ජාලිස්කෝ මායිම් වේ.

2020 සංගණනයට අනුව, අගුවාස්කැලියෙන්ටෙස් හි ජනගහනය 1,425,607 ක් වන අතර, ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක් ජීවත් වන්නේ එහි අගනුවර වන අතර එය අගුවාස්කැලියෙන්ටෙස් ලෙසද හැඳින්වේ. එහි නමේ තේරුම "උණු වතුර" වන අතර එය ආරම්භ වූයේ මුලින් එම ප්‍රදේශයේ තිබූ උණු දිය උල්පත් බහුල වීමෙනි. ප්‍රාන්තයේ වැසියන් සඳහා යක්ෂ නාමය වන්නේ *hidrocálido* හෝ *aguascalentense* වේ. 

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:ප්‍රස්තාරික කාල රේඛා අඩංගු ලිපි
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata

## යොමු කිරීම්
ක්වෙරෙටාරෝ ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**ක්වෙරෙටාරෝ**, නිල වශයෙන් **ක්වෙරෙටාරෝ නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යය**, මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන 32 න් එකකි. එය මහ නගර සභා 18 කට බෙදා ඇත. එහි අගනුවර සන්තියාගෝ ද ක්වෙරේටාරෝ ය. එය උතුරු-මැද මෙක්සිකෝවේ, බජාඕ ලෙස හැඳින්වෙන කලාපයේ පිහිටා ඇත. එය උතුරින් සැන් ලුයිස් පොටෝසි, බටහිරින් ගුවානජුවාටෝ, නැගෙනහිරින් හිඩාල්ගෝ, ගිනිකොන දෙසින් මෙක්සිකෝ සහ නිරිත දෙසින් මිකොආකන් යන ප්‍රාන්තවලින් මායිම් වේ.

මෙම ප්‍රාන්තය මෙක්සිකෝවේ කුඩාම එකක් වන අතර, භූගෝලීය වශයෙන් වඩාත්ම විෂමජාතීය එකක් වන අතර,   කාන්තාරවල සිට නිවර්තන වැසි වනාන්තර දක්වා වෙනස් වන පරිසර පද්ධති ඇත, විශේෂයෙන් ක්ෂුද්‍ර පරිසර පද්ධතිවලින් පිරී ඇති සියෙරා ගෝර්ඩා හි. රාජ්‍යයේ ප්‍රදේශය මෙසෝඇමරිකාවේ උතුරු මායිමේ පිහිටා තිබූ අතර, පුරෙපෙචා අධිරාජ්‍යය සහ ඇස්ටෙක් අධිරාජ්‍යය යන දෙකම අන්ත දකුණේ බලපෑමට ලක්ව තිබුණද, ඒ දෙකම එහි සැබවින්ම ආධිපත්‍යය දැරුවේ නැත. විශේෂයෙන්ම සියෙරා ගෝර්ඩා ප්‍රදේශයේ කුඩා නගර රාජ්‍ය ගණනාවක් පැවති නමුත්, ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් පැමිණෙන විට එම ප්‍රදේශය අධිරාජ්‍ය බලවතුන්ගෙන් ස්වාධීන විය. කුඩා කෘෂිකාර්මික ගම්මාන සහ අර්ධ සංචාරක ජනයා එම ප්‍රදේශයේ ජීවත් වූහ. ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණය අවධානය යොමු කළේ සංස්කෘතික, ආර්ථික සහ අධ්‍යාපනික වශයෙන් තවමත් රාජ්‍යයේ ආධිපත්‍යය දරන සන්තියාගෝ ද ක්වෙරෙටාරෝ පිහිටුවීම කෙරෙහි ය.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata

## යොමු කිරීම්
පුවෙබ්ලා ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**පුවෙබ්ලා**, නිල වශයෙන් **පුවෙබ්ලා නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යය**, යනු මෙක්සිකෝ නගරය සමඟ මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන වලින් සමන්විත ප්‍රාන්ත 31 න් එකකි. එය මහ නගර සභා 217 කට බෙදා ඇති අතර එහි අගනුවර පුවෙබ්ලා නගරයයි . නැගෙනහිර-මධ්‍යම මෙක්සිකෝවේ කොටසක් වන එය උතුරින් සහ නැගෙනහිරින් වේරාක්‍රස්, බටහිරින් හිඩාල්ගෝ, මෙක්සිකෝ, ටලැක්ස්කාලා සහ මොරෙලෝස් සහ දකුණින් ගුවෙරේරෝ සහ ඔක්සාකා යන ප්‍රාන්තවලින් මායිම් වේ. රාජ්‍යයේ මූලාරම්භය පිහිටා ඇත්තේ මෙක්සිකෝ නගරය සහ වේරක්‍රස් වරාය අතර වෙළඳ මාර්ගය සුරක්ෂිත කිරීම සඳහා 1531 දී ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් මෙම නිම්නයේ ආරම්භ කරන ලද පුවෙබ්ලා නගරයේ ය. 18 වන සියවස අවසන් වන විට, එම ප්‍රදේශය 19 වන සියවසේ මුල් භාගයේ මෙක්සිකානු නිදහස් යුද්ධයෙන් පසු, පුවෙබ්ලා ප්‍රාන්තය බවට පත් වූ තමන්ගේම ආණ්ඩුකාරයෙකු සහිත යටත් විජිත පළාතක් බවට පත් විය. එතැන් සිට, විශේෂයෙන් අගනුවර අවට ප්‍රදේශය, බොහෝ දුරට කර්මාන්ත හරහා ආර්ථික වශයෙන් වර්ධනය වෙමින් පවතී, සටන් ගණනාවක දර්ශනය වුවද, වඩාත්ම කැපී පෙනෙන දෙය වන්නේ පුවෙබ්ලා සටනයි . අද වන විට එම ප්‍රාන්තය රටේ වඩාත්ම කාර්මිකකරණය වූ ප්‍රාන්තයක් වන නමුත් එහි සංවර්ධනයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් පුවෙබ්ලා සහ අනෙකුත් නගරවල සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති බැවින් එහි ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ බොහොමයක් නොදියුණු මට්ටමක පවතී.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
සැකටෙකාස් ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**සැකටෙකාස්** ,  නිල වශයෙන් **සැකටෙකාස් නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යය**, මෙක්සිකෝවේ ප්‍රාන්ත 31 න් එකකි. එය මහ නගර සභා 58 කට බෙදා ඇති අතර එහි අගනුවර සැකැටෙකාස් ය.

එය උතුරු-මැද මෙක්සිකෝවේ පිහිටා ඇති අතර වයඹ දෙසින් ඩුරැන්ගෝ, උතුරින් කොහුයිලා, බටහිරින් නයාරිට්, නැගෙනහිරින් සැන් ලුයිස් පොටෝසි සහ නියුවෝ ලියොන් සහ දකුණින් ජාලිස්කෝ, ගුවානාජුවාටෝ සහ අගුවාස්කැලියන්ටෙස් යන ප්‍රාන්තවලින් මායිම් වේ. මෙම රාජ්‍යය වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වන්නේ එහි රිදී සහ අනෙකුත් ඛනිජ ලවණ පොහොසත් තැන්පතු, එහි යටත් විජිත ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහ මෙක්සිකානු විප්ලවය අතරතුර එහි වැදගත්කම සඳහා ය. එහි ප්‍රධාන ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් වන්නේ පතල් කැණීම, කෘෂිකර්මාන්තය සහ සංචාරක ව්‍යාපාරයයි.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
නුවෙවෝ ලියොන් ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**නුවෙවෝ ලියොන්**, නිල වශයෙන් **නුවෙවෝ ලියොන් නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යය**, යනු ඊසානදිග මෙක්සිකෝවේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි . මෙම ප්‍රාන්තය මෙක්සිකානු ප්‍රාන්ත වන ටමෞලිපාස්, කොහුයිලා, සැකටෙකාස් සහ සැන් ලුයිස් පොටෝසි වලට මායිම් වන අතර එක්සත් ජනපදයේ ටෙක්සාස් ප්‍රාන්තය සමඟ අතිශය පටු ජාත්‍යන්තර දේශ සීමාවක් ඇත. වර්ග කිලෝමීටර් 64,156 (වර්ග සැතපුම් 24,771) ආවරණය වන අතර මිලියන 5.78 ක ජනගහනයක් සිටින නියුවෝ ලියොන්, ප්‍රදේශය අනුව දහතුන්වන විශාලතම ෆෙඩරල් ආයතනය වන අතර 2020 වන විට හත්වන වැඩිම ජනගහනය සහිත වේ.

ප්‍රාන්තයේ අගනුවර වන මොන්ටෙරේ, නියුවෝ ලියොන් හි වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය වන අතර මෙක්සිකෝවේ නවවන විශාලතම නගරය වේ . මොන්ටෙරේ යනු මොන්ටෙරේ අගනගර ප්‍රදේශයේ කොටසක් වන අතර එය 2020 දී ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය මිලියන 5.3 ක් වන රටේ දෙවන විශාලතම අගනගර ප්‍රදේශය වේ. ප්‍රාන්තයේ ජනගහනයෙන් 92% ක් පමණ ජීවත් වන්නේ අගනගර ප්‍රදේශයේ ය.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata

## යොමු කිරීම්
සැන් ලුයිස් පොටෝසි ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**සැන් ලුයිස් පොටෝසි**, නිල වශයෙන් **සැන් ලුයිස් පොටෝසි නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යය**, මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන සෑදෙන ප්‍රාන්ත 32 න් එකකි. එය මහ නගර සභා 59 කට බෙදා ඇති අතර එහි අගනුවර වන සැන් ලුයිස් පොටෝසි අනුව නම් කර ඇත.

එය නැගෙනහිර සහ මධ්‍යම මෙක්සිකෝවේ පිහිටා ඇති අතර තවත් මෙක්සිකානු රාජ්‍ය හතකින් මායිම් වේ: උතුරින් නියුවෝ ලියොන් ; ඊසාන දෙසින් ටමෞලිපාස් ; නැගෙනහිරින් වෙරකෲස් ; දකුණින් හිඩාල්ගෝ, ක්වෙරෙටාරෝ සහ ගුවානජුවාටෝ ; සහ වයඹ දෙසින් සැකටෙකාස් . අගනුවරට අමතරව, ප්‍රාන්තයේ අනෙකුත් ප්‍රධාන නගර අතර සියුඩාඩ් වැල්ස්, මැටහුවාලා, රියෝවර්ඩ් සහ ටමාසුන්චේල් ඇතුළත් වේ.

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata

## යොමු කිරීම්
ටමෞලිපාස් ප්‍රාන්තය, මෙක්සිකෝව

thumb|සිතියම
**ටමෞලිපාස්**, නිල වශයෙන් **ටමෞලිපාස් නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යය**, යනු මෙක්සිකෝවේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි; මෙක්සිකෝ නගරය සමඟ මෙක්සිකෝවේ ෆෙඩරල් ආයතන 32 න් සමන්විත ප්‍රාන්ත 31 න් එකකි. එය මහ නගර සභා 43 කට බෙදා ඇත.

එය ඊසානදිග මෙක්සිකෝවේ පිහිටා ඇති අතර බටහිරින් නියුවෝ ලියොන්, නිරිත දෙසින් සැන් ලුයිස් පොටෝසි සහ ගිනිකොන දෙසින් වෙරකෲස් යන ප්‍රාන්තවලින් මායිම් වේ. උතුරට ටෙක්සාස් ප්‍රාන්තය සමඟ එක්සත් ජනපද-මෙක්සිකෝ දේශසීමාවේ කොටස, සහ නැගෙනහිරින් එය මෙක්සිකෝ බොක්කෙන් මායිම් වේ. අගනුවර වන සියුඩාඩ් වික්ටෝරියා ට අමතරව, ප්‍රාන්තයේ විශාලතම නගර අතර රෙයිනෝසා, මැටමොරොස්, නුවෝ ලැරේඩෝ, ටැම්පිකෝ සහ මැන්ටේ ඇතුළත් වේ. 

## සටහන් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Articles including recorded pronunciations
ප්‍රවර්ගය:Pages with ස්පාඤ්ඤ IPA
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata

## යොමු කිරීම්
නිකරගුවාවේ නිරුක්තිය

1522 දී නිරිතදිග නිකරගුවාවට ඇතුළු වීමේදී ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණික ගිල් ගොන්සාලෙස් ඩාවිලා හමු වූ බලවත් නහුවා ගෝත්‍රයක කැසික් එකක් වූ නිකරාඕ යන නම මත පදනම්ව ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතවාදීන් විසින් නිකරගුවා යන නම නිර්මාණය කරන ලද බව කලින් විශ්වාස කෙරිණි. මෙම න්‍යාය අනුව නිකරගුවාවේ නිරුක්තිය නිකරාඕ සහ අගුවා ('ජලය' සඳහා ස්පාඤ්ඤ) වලින් සෑදී ඇති අතර, එය රට තුළ විශාල විල් දෙකක් සහ තවත් ජල කඳන් කිහිපයක් ඇති බව සඳහන් කරයි.

කෙසේ වෙතත්, මෙම නිරුක්තිය බොහෝ ඉතිහාසඥයින් විසින් යල් පැන ගිය එකක් ලෙස සලකනු ලබන්නේ 2002 දී කැසික් හි සැබෑ නම නිකරාඕ නොව මැකුයිල්මික්විස්ට්ලි බව සොයා ගන්නා ලද බැවිනි. ඊට අමතරව, නිකරාඕවරු ඔවුන්ගේ භූමිය හැඳින්වූයේ නිකරගුවාක් ලෙස වන අතර, එය දැන් බොහෝ ඉතිහාසඥයින් විශ්වාස කරන්නේ "නිකරගුවා" හි සැබෑ නිරුක්තිය බවයි. නහුවාට්ල් භාෂාවෙන් එහි තේරුම "මෙන්න ඇනහුවාක්" යන්නයි, එය "නිකන්" (මෙහි), සහ "අනාහුවාක්" යන වචනවල එකතුවකි, එය "අට්ල්" (ජලය) සහ "නහුවාක්" යන වචනවල එකතුවකි, එය "වටා ඇත" යන ස්ථානීය අර්ථයකි. එබැවින් නිකනාහුවාක් හි වචනාර්ථ පරිවර්තනය "මෙහි ජලයෙන් වටවී ඇත" යන්නයි, නිරුක්තිය රට තුළ සහ ඒ අවට ඇති විශාල ජල කඳන්, පැසිෆික් සාගරය, නිකරගුවාව සහ සොලොට්ලන් විල් සහ ගංගා සහ කලපු ගැන සඳහන් කරන බවට ඇති න්‍යායට ගැලපේ.

රටේ නම පිළිබඳ අමතර න්‍යායන් පහත සඳහන් ඕනෑම නහුවාට්ල් වචන වලින් පැමිණේ: නිකාන්-නහුවා, එහි තේරුම "මෙහි නහුවාස්" යන්නයි; සහ නික්-ඇට්ල්-නහුවාක්, "මෙහි ජලයෙන් වටවී ඇත" හෝ "ජලයෙන් වටවී ඇත" යන අර්ථය ඇති නිකනාහුවාක් හි දිගු ස්වරූපයයි.

## යොමු කිරීම්
දුරුතු පුර නවවක

**දුරුතු පුර නවවක**, යනු චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව දුරුතු මාසයේ නවවන (9) තිථියයි. දුරුතු මාසය අවසන් වීමට, එනම් නවම් මාසය ආරම්භ වීමට තව තිථි විසිඑකක් (21) ඉතිරිව ඇත.

## අමතර අවධානයට 
* දුරුතු
* පුර නවවක
* උඳුවප් පුර නවවක
* නවම් පුර නවවක
* චන්ද්‍ර මාස
* පෝය

## මූලාශ්‍ර 
9
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ පුර පක්‍ෂයේ තිථි
ප්‍රවර්ගය:පුර පක්‍ෂයේ තිථි
මෝගල් අධිරාජ්‍යය

මෝගල් අධිරාජ්‍යය (1526-1857) යනු දකුණු ආසියාවේ බලවත් ඉතිහාසමය අධිරාජ්‍යයක් විය. මෙය බාබර් විසින් 1526 දී පිහිටුවන ලදී. ඔහු පානිපත් පළමුවන යුද්ධයෙන් දීල්හි සල්තානතය පරාජය කරමින් මෙය ආරම්භ කළේය.

## ඉතිහාසය 
#### ආරම්භය සහ වර්ධනය 
මෝගල් අධිරාජ්‍යය බාබර්ගේ මාර්ගෝපදේශයෙන් ආරම්භ වූ අතර, ඔහුගේ පුත්‍රයා වන හුමායුන් විසින් එය දිගුකළේය. ඔහුට පසු වන අක්බර් (1556-1605) අධිරාජ්‍යය දැඩි ලෙස ප්‍රබල කරයි. ඔහු ඉන්දියාවේ බොහෝ භූමි ප්‍රදේශ යටතට ගෙන ආ අතර, ආගමික සහසරභාවය වර්ධනය කළේය.

#### සන්සුන් සමය 
සන්සුන් සමය ලෙස සැලකෙන්නේ ජහංගීර්, ශාජහාන් සහ අවුරන්ගසීබ් රාජ්‍ය සමය වේ. ශාජහාන් තාජ්මහාල් ගොඩනැගූ අතර, මෝගල් කලා සහ විශේෂයෙන්ම ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය ඉහළින්ම වර්ධනය විය.

#### කඩාවැටීම 
අවුරන්ගසීබ් පසුගිය පසුව, අධිරාජ්‍යය අඩු විය. බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියානු සමාගම 18වන සියවසේදී බලය ලබා ගත් අතර, 1857 ලාදේ බ්‍රිතාන්‍යයෝ අවසන් මෝගල් අධිරාජයා වන බහදූර් ශාහ් II පියවි කරමින්, මෝගල් අධිරාජ්‍යය අවසන් විය.

## සංස්කෘතික බලපෑම් 
මෝගල් යුගය තුළ ඉන්දියානු සංස්කෘතිය, කලා, ගෘහ නිර්මාණය, සහ භාෂාවන් දැඩි ලෙස වර්ධනය විය. උර්දු භාෂාවේ සංවර්ධනයට මෝගල් බලපෑම දැඩි විය. මෝගල් ආහාර සංස්කෘතියද ඉන්දියාව තුළ වඩාත් ජනප්‍රිය විය.

## මෝගල් අධිරාජ්‍යයේ වැදගත් අධිරාජ්‍යවරුන් 
* **බාබර් (1526-1530)** – ආරම්භක අධිරාජයා
* **හුමායුන් (1530-1556)** – බාබර්ගේ පුත්‍රයා
* **අක්බර් (1556-1605)** – බලවත් හා නවෝත්පාදනශීලී අධිරාජයා
* **ජහංගීර් (1605-1627)** – ශාන්තිමත් රාජ්‍ය සමයක්
* **ශාජහාන් (1628-1658)** – තාජ්මහාල් ඉදි කළේය
* **අවුරන්ගසීබ් (1658-1707)** – අවසාන ප්‍රබල අධිරාජයා
* **බහදූර් ශාහ් II (1837-1857)** – අවසාන මෝගල් අධිරාජයා

මෝගල් අධිරාජ්‍යය ඉන්දියාවේ දීර්ඝ කාලයක් බලය පවත්වා තිබූ අතර, එහි දේශපාලන, ආර්ථික සහ සංස්කෘතික බලපෑම් අදටත් දැකිය හැක. එය බ්‍රිතාන්‍ය යටත්විජිතයේ ආරම්භයත් සමඟ අවසන් විය.

## යොමු කිරීම්
උඳුවප් පුර එකොළොස්වක

**උඳුවප් පුර එකොළොස්වක**, යනු චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව උඳුවප් මාසයේ එකොළොස්වන (11) තිථියයි. උඳුවප් මාසය අවසන් වීමට, එනම් දුරුතු මාසය ආරම්භ වීමට තව තිථි දහනවයක් (19) ඉතිරිව ඇත.

## අමතර අවධානයට 
* උඳුවප්
* පුර එකොළොස්වක
* ඉල් පුර එකොළොස්වක
* දුරුතු පුර එකොළොස්වක
* චන්ද්‍ර මාස
* පෝය

## මූලාශ්‍ර 
ආ (එකොළොස්වක)
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ පුර පක්‍ෂයේ තිථි
ප්‍රවර්ගය:පුර පක්‍ෂයේ තිථි
නවම් පුර තෙළෙස්වක

**නවම් පුර තෙළෙස්වක**, යනු චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව නවම් මාසයේ දහතුන්වන (13) තිථියයි. නවම් මාසය අවසන් වීමට, එනම් මැදින් මාසය ආරම්භ වීමට තව තිථි දාහතක් (17) ඉතිරිව ඇත.

## අමතර අවධානයට 
* නවම්
* පුර තෙළෙස්වක
* දුරුතු පුර තෙළෙස්වක
* මැදින් පුර තෙළෙස්වක
* චන්ද්‍ර මාස
* පෝය

## මූලාශ්‍ර 
ඈ (තෙළෙස්වක)
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ පුර පක්‍ෂයේ තිථි
ප්‍රවර්ගය:පුර පක්‍ෂයේ තිථි
උඳුවප් පසළොස්වක

**උඳුවප් පුර පසළොස්වක** එසේත් නැත්නම් **උඳුවප් පසළොස්වක**, යනු චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව උඳුවප් මාසයේ පසළොස්වන (15) තිථියයි. උඳුවප් මාසයේ පුර පක්ෂයේ අවසාන තිථිය වන මෙය පෝය දිනයක් ද වෙයි. උඳුවප් මාසය අවසන් වීමට, එනම් දුරුතු මාසය ආරම්භ වීමට තව තිථි පසළොසක් (15) ඉතිරිව ඇත.

## අමතර අවධානයට 
* උඳුවප්
* පසළොස්වක
* පුර පසළොස්වක
* වප් පුර පසළොස්වක පෝය
* ඉල් පුර පසළොස්වක
* දුරුතු පුර පසළොස්වක
* චන්ද්‍ර මාස
* පෝය

## මූලාශ්‍ර 
ඊ, පසළොස්වක
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ පුර පක්‍ෂයේ තිථි
උමන්දාව මොනාස්ටරි සමාගම

ශ්‍රී ලංකාවේ සමාගමකි. GA00223121 අංකය යටතේ සමාගම් රෙජිස්ට්‍රාර් කාර්යාලයේ ලියාපදිචි කර  ඇත.
උමන්දාව ග්‍රීන් හට් පෞද්ගලික සමාගම

**උමන්දාව ග්‍රීන් හට් පෞද්ගලික සමාගම** ශ්‍රී ලාංකික ගොවි නිශ්පාදන විකිනීමේ සමාගමකි. PV00286013 අංකය යටතේ ලියාපදිංවිකර ඇත.

## යොමු කිරීම්
උඳුවප් අව පෑළවිය

**උඳුවප් අව පෑළවිය** එසේත් නැත්නම් **උඳුවප් අව පෑලවිය**, යනු චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව උඳුවප් මාසයේ දහසයවන (16) තිථියයි. එසේම උඳුවප් මාසයේ අව පක්‍ෂයේ පළමුවන (1) තිථියයි. උඳුවප් මාසය අවසන් වීමට, එනම් දුරුතු මාසය ආරම්භ වීමට තව තිථි දහහතරක් (14) ඉතිරිව ඇත.

## අමතර අවධානයට 
* උඳුවප්
* අව පෑළවිය
* ඉල් අව පෑළවිය
* දුරුතු අව පෑළවිය
* චන්ද්‍ර මාස
* පෝය

## මූලාශ්‍ර 
1, අව
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ අව පක්‍ෂයේ තිථි
දුරුතු අව දියවක

**දුරුතු අව දියවක**, යනු චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව දුරුතු මාසයේ දාහත්වන (17) තිථියයි. එසේම දුරුතු මාසයේ අව පක්‍ෂයේ දෙවන (2) තිථියයි. දුරුතු මාසය අවසන් වීමට, එනම් නවම් මාසය ආරම්භ වීමට තව තිථි දහතුනක් (13) ඉතිරිව ඇත.

## අමතර අවධානයට 
* දුරුතු
* අව දියවක
* උඳුවප් අව දියවක
* නවම් අව දියවක
* චන්ද්‍ර මාස
* පෝය

## මූලාශ්‍ර 
2, අව
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ අව පක්‍ෂයේ තිථි
උඳුවප් අව ජලවක

**උඳුවප් අව ජලවක**, යනු චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව උඳුවප් මාසයේ දහනවවන (19) තිථියයි. එසේම උඳුවප් මාසයේ අව පක්‍ෂයේ සිව්වන (4) තිථියයි. උඳුවප් මාසය අවසන් වීමට, එනම් දුරුතු මාසය මාසය ආරම්භ වීමට තව තිථි එකොළොසක් (11) ඉතිරිව ඇත.

## අමතර අවධානයට 
* උඳුවප්
* අව ජලවක
* ඉල් අව ජලවක
* දුරුතු අව ජලවක
* චන්ද්‍ර මාස
* පෝය

## මූලාශ්‍ර 
4, අව
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ අව පක්‍ෂයේ තිථි
නවම් අව තියවක

**නවම් අව තියවක**, යනු චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව නවම් මාසයේ දහඅට (18) තිථියයි. එසේම නවම් මාසයේ අව පක්‍ෂයේ තෙවන (3) තිථියයි. නවම් මාසය අවසන් වීමට, එනම් මැදින් මාසය ආරම්භ වීමට තව තිථි දොළොසක් (12) ඉතිරිව ඇත.

## අමතර අවධානයට 
* නවම්
* අව තියවක
* දුරුතු අව තියවක
* මැදින් අව තියවක
* චන්ද්‍ර මාස
* පෝය

## මූලාශ්‍ර 
3, අව
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ අව පක්‍ෂයේ තිථි
පැනමාවේ නිරුක්තිය

පැනමා යන නාමයේ නිශ්චිත සම්භවය නොදනී. න්‍යායන් කිහිපයක් තිබේ. එකක් පවසන්නේ රට බහුලව දක්නට ලැබෙන ගස් විශේෂයකින් (ස්ටර්කුලියා ඇපෙටාලා, පැනමා ගස) නම් කර ඇති බවයි. තවත් එකක් පවසන්නේ පළමු පදිංචිකරුවන් පැනමාවට පැමිණියේ සමනලුන් බහුල වූ අගෝස්තු මාසයේදී බවත්, එම නමේ තේරුම ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතකරණයට පෙර එම භූමියේ කතා කළ ස්වදේශික ඇමරිකානු ඉන්දියානු භාෂා එකකින් හෝ කිහිපයකින් "බොහෝ සමනලුන්" බවත්ය. තවත් න්‍යායක සඳහන් වන්නේ මෙම වචනය "දුර" හෝ "දුර" යන අර්ථය ඇති කුනා භාෂාවේ "බන්නාබා" යන වචනයේ කැස්ටිලියානුකරණයක් බවයි.

පැනමාවේ බහුලව පැතිර යන පුරාවෘත්තයක් නම්, ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතවාදීන් මුලින්ම එම ප්‍රදේශයට ගොඩ බැස්ස විට "පැනමා" යන නම දරන ධීවර ගම්මානයක් තිබූ බවයි, එහි අර්ථය "මාළු බහුලත්වය" යන්නයි. ගමේ නිශ්චිත ස්ථානය නොදනී. පුරාවෘත්තය සාමාන්‍යයෙන් සනාථ කරනු ලබන්නේ 1515 දී පැනමාවේ පැසිෆික් වෙරළ තීරය ගවේෂණය කරන අතරතුර නම් නොකළ ගම්මානයකට ගොඩ බැස්ස බව වාර්තා කරන කපිතාන් ඇන්ටෝනියෝ ටෙලෝ ද ගුස්මාන්ගේ දිනපොත සටහන් මගිනි. ඔහු ගම විස්තර කරන්නේ "කුඩා ස්වදේශික ධීවර නගරයක්" ලෙස පමණි. 1517 දී, ස්පාඤ්ඤ ලුතිනන්වරයෙකු වූ ඩොන් ගැස්පාර් ද එස්පිනෝසා, ගුස්මාන් විස්තර කළ ස්ථානයේම වෙළඳ ස්ථානයක් ඉදිකිරීමට තීරණය කළේය. 1519 දී, පේද්‍රෝ ඇරියස් ඩාවිලා ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යයේ පැසිෆික් වරාය එම ස්ථානයේ ස්ථාපිත කිරීමට තීරණය කළේය. පැසිෆික් සාගරයේ ධනය ස්පාඤ්ඤ සූරාකෑම ආරම්භ වීමෙන් පසු කිරීටයේ ගෝලීය සැලැස්ම තුළ එහි ක්‍රියාකාරිත්වය අහිමි වූ සැන්ටා මාරියා ලා ඇන්ටිගුවා ඩෙල් ඩැරියන් වෙනුවට නව ජනාවාසයක් පැමිණියේය.

පැනමාවේ අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය විසින් ප්‍රවර්ධනය කරන ලද නමේ නිල නිර්වචනය සහ සම්භවය වන්නේ "මාළු, ගස් සහ සමනලුන්ගේ බහුලත්වය" යන්නයි. මෙය සමාජ අධ්‍යයන පෙළපොත්වල දක්වා ඇති සුපුරුදු විස්තරයයි.

## යොමු කිරීම්
උඳුවප් පුර දොළොස්වක

**උඳුවප් පුර දොළොස්වක**, යනු චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව උඳුවප් මාසයේ දොළොස්වන (12) තිථියයි. උඳුවප් මාසය අවසන් වීමට, එනම් දුරුතු මාසය ආරම්භ වීමට තව තිථි දහඅටක් (18) ඉතිරිව ඇත.

## අමතර අවධානයට 
* උඳුවප්
* පුර දොළොස්වක
* ඉල් පුර දොළොස්වක
* දුරුතු පුර දොළොස්වක
* චන්ද්‍ර මාස
* පෝය

## මූලාශ්‍ර 
ඇ (දොළොස්වක)
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ පුර පක්‍ෂයේ තිථි
ප්‍රවර්ගය:පුර පක්‍ෂයේ තිථි
පැනමාවේ දේශපාලනය

පැනමාවේ දේශපාලනය සිදුවන්නේ ජනාධිපති නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයක රාමුවක් තුළ වන අතර, එමඟින් පැනමාවේ ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍ය නායකයා සහ රජයේ ප්‍රධානියා යන දෙකම වන අතර බහු-පක්ෂ පද්ධතියක වේ. විධායක බලය රජය විසින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබේ. ව්‍යවස්ථාදායක බලය රජය සහ ජාතික සභාව යන දෙකටම පවරා ඇත. අධිකරණය විධායකයෙන් සහ ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් ස්වාධීන වේ.

ජාතික මැතිවරණ අවුරුදු 18 සහ ඊට වැඩි සියලුම පුරවැසියන් සඳහා විශ්වීය වේ. විධායක සහ ව්‍යවස්ථාදායක ශාඛා සඳහා ජාතික මැතිවරණ සෑම වසර පහකට වරක් පැවැත්වේ. අධිකරණ ශාඛාවේ (විනිසුරුවරුන්) සාමාජිකයින් රාජ්‍ය නායකයා විසින් පත් කරනු ලැබේ. පැනමාවේ ජාතික සභාව ස්ථාවර මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කවල සමානුපාතික නියෝජනයෙන් තේරී පත් වන බැවින්, බොහෝ කුඩා පක්ෂ නියෝජනය වේ. ජනාධිපතිවරණ සඳහා බහුත්වයක් අවශ්‍ය වේ; පසුගිය ජනාධිපතිවරුන් පස් දෙනාගෙන් හිටපු ජනාධිපති රිකාඩෝ මාටිනෙලි පමණක් ජනප්‍රිය ඡන්දයෙන් සියයට 50 කට වඩා ලබාගෙන තේරී පත් වීමට සමත් වී ඇත.

### දේශපාලන සංස්කෘතිය 
1989 දී මැනුවෙල් නොරීගාගේ හමුදා ආඥාදායකත්වය අවසන් වීමෙන් පසු, පැනමාව ප්‍රතිවිරුද්ධ දේශපාලන කණ්ඩායම් වෙත සාමකාමී බල හුවමාරු පහක් සම්පූර්ණ කර ඇත. දේශපාලන භූ දර්ශනය ප්‍රධාන පක්ෂ දෙකකින් සහ විවිධ කුඩා පක්ෂවලින් ආධිපත්‍යය දරන අතර, ඒවායින් බොහොමයක් දෘෂ්ටිවාදයන්ට වඩා තනි නායකයින් විසින් මෙහෙයවනු ලැබේ. හිටපු ජනාධිපති මාර්ටින් ටොරිජොස් ජෙනරාල් ඕමාර් ටොරිජොස්ගේ පුත්‍රයා වේ. ඔහු හිටපු ජනාධිපති අර්නුල්ෆෝ ඇරියස්ගේ වැන්දඹුව වන මිරේයා මොස්කෝසෝගෙන් පසුව බලයට පත් විය. පැනමාවේ මෑත කාලීන ජාතික මැතිවරණය 2024 මැයි 5 වන දින පැවැත්විණි.

### විදේශ සබඳතා 
එක්සත් ජනපදය සහ ජාත්‍යන්තර ආයතන හරහා ආර්ථික, දේශපාලන, ආරක්ෂාව සහ සමාජ සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමේදී පැනමා රජය සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරයි. දෙරට අතර සංස්කෘතික සබඳතා ශක්තිමත් වන අතර, බොහෝ පැනමානියානුවන් උසස් අධ්‍යාපනය සහ උසස් පුහුණුව සඳහා එක්සත් ජනපදයට යති.

2024 ගෝලීය සාම දර්ශකයට අනුව පැනමාව ලෝකයේ 96 වන සාමකාමීම රටයි.

### හමුදා 
1903 දී කොලොම්බියාවෙන් නිදහස ලැබීමෙන් ටික කලකට පසු, පැනමාව එහි හමුදාව අහෝසි කළේය. එය ජාතිය පුරා පොලිස් මෙහෙයුම් පවත්වාගෙන ගියේය. 1940 ගණන්වලදී, පැනමා නගරයේ පොලිස් ප්‍රධානියා වූ ජෝස් රෙමන් පැනමාවේ ප්‍රකාශිත දේශපාලන බලය ක්‍රියාත්මක කළේය. ඔහු ජනාධිපතිවරුන් කිහිප දෙනෙකු ඉවත් කර පත් කළේය. 1952 දී ඔහු ජනාධිපති ධුරයට තරඟ කළේය. පොලිස් කෲරත්වය සහ විපක්ෂයේ හිංසා පීඩා හේතුවෙන් මැතිවරණ ව්‍යාපාරය අඩාල විය. ස්වාධීන නිරීක්ෂකයින් විසින් ප්‍රශ්න කරන ලද මැතිවරණයකදී, රෙමන් ජනාධිපති ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. වසර තුනකටත් අඩු කාලයකට පසු රෙමන් ඝාතනය කරන ලදී. පැනමානියානු ඉතිහාසයේ ඝාතනයට ලක් වූ එකම ජනාධිපතිවරයා ඔහු විය. අද පැනමානියානු මහජන හමුදාවන් වන්නේ පැනමාවේ ජාතික ආරක්ෂක හමුදා ය. ලතින් ඇමරිකාවේ (අනෙක රට කොස්ටාරිකාව) තම ස්ථාවර හමුදාව ස්ථිරවම අහෝසි කළ දෙවන රට පැනමාවයි. පැනමාව සන්නද්ධ පොලිස් සහ ආරක්ෂක හමුදා සහ කුඩා ගුවන් සහ සමුද්‍රීය හමුදා පවත්වාගෙන යයි. ඔවුන්ට නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ කාර්යය පැවරී ඇති අතර සීමිත හමුදා ක්‍රියාමාර්ග ගත හැකිය.

2017 දී පැනමාව න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය.

### පරිපාලන අංශ 
පැනමාව පළාත් දහයකට බෙදා ඇති අතර ඒවායේ අදාළ පළාත් පාලන ආයතන (ආණ්ඩුකාරවරුන්) ඇත. ඒ සෑම එකක්ම දිස්ත්‍රික්ක සහ කොරෙජිමියන්ටෝස් (නගර) ලෙස බෙදා ඇත. එසේම, විවිධ ආදිවාසී කණ්ඩායම් විසින් ජනාකීර්ණ කොමර්කාස් (වචනාර්ථයෙන්: "ෂයර්") හයක් ඇත.

**පළාත්**

**කොමාර්කස්**

## යොමු කිරීම්
ඇල්ජීරියාවේ නාමය

රටේ නම මේසේ උච්චාරණය වුවද : අරාබි: الجزائر, romanized: *al-Jazāʾir*, ඇල්ජීරියානු අරාබි: الدزاير, romanized: *al-dzāyīr*; බර්බර් භාෂා: Lezzayer; බර්බර් භාෂා: ⵍⴻⵣⴰⵢⴻⵔ; බර්බර් භාෂා: لزّاير; ප්‍රංශ: *Algérie*. එය නිල වශයෙන් **ඇල්ජීරියා මහජන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය** වේ.(අරාබි: الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية, romanized: *al-Jumhūriyya al-Jazāʾiriyya ad-Dīmuqrāṭiyya aš-Šaʿbiyya*; බර්බර් භාෂා: Tagduda tamegdayt taɣerfant tazzayrit,[*citation needed*] බර්බර් භාෂා: ⵜⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵎⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⵔⴼⴰⵏⵜ ⵜⴰⴷⵣⴰⵢⵔⵉⵢⵜ,[*citation needed*] බර්බර් භාෂා: تڨذوذا تازايريت تاماڨذايت تاغرفانت;[*citation needed*] ප්‍රංශ: *République algérienne démocratique et populaire*, abbreviated as RADP).

### නිරුක්තිය 
අල්-ඉද්‍රිසි වැනි මධ්‍යකාලීන භූගෝල විද්‍යාඥයින් විසින් භාවිතා කරන ලද පැරණි ජසායිර් බනී මස්ඝානා හි කප්පාදු කළ ආකාරයක් වන අරාබි අල්-ජසාර් වෙතින් රටේ නම ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ ඇල්ජියර්ස් නගරයෙනි.

## යොමු කිරීම්
ඇන්ගෝලාවේ නිරුක්තිය

ඇන්ගෝලා යන නම පැමිණෙන්නේ පෘතුගීසි යටත් විජිත නාමය වන රෙයිනෝ ද ඇන්ගෝලා ('ඇන්ගෝලා රාජධානිය') වෙතින් වන අතර එය පාවුලෝ ඩයස් ද නොවායිස්ගේ 1571 ප්‍රඥප්තියට පෙර විය. මෙම ස්ථාන නාමය පෘතුගීසීන් විසින් ව්‍යුත්පන්න කර ඇත්තේ **න්ඩොන්ගෝ** සහ **මාතම්බා** යන රජවරුන් විසින් දරන ලද **න්ගෝලා** යන මාතෘකාවෙනි. **ක්වාන්සා** සහ **ලුකාලා** ගංගා අතර උස්බිම් වල **න්ඩොන්ගෝ**, නාමිකව කොංගෝ රාජධානියේ සන්තකයක් වූ නමුත්, 16 වන සියවසේදී වැඩි නිදහසක් අපේක්ෂා කරමින් සිටියේය.

## යොමු කිරීම්
ඇන්ගෝලාවේ සංස්කෘතිය

thumb|240x240පික්|ලුආන්ඩා හි ඇගෝස්ටින්හෝ නෙටෝ ජාතික අනුස්මරණය.
ඇන්ගෝලියානු සංස්කෘතිය පෘතුගීසි සංස්කෘතිය, විශේෂයෙන් භාෂාව සහ ආගම, සහ ඇන්ගෝලාවේ ස්වදේශික ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වල සංස්කෘතිය, ප්‍රධාන වශයෙන් බන්ටු සංස්කෘතිය විසින් දැඩි ලෙස බලපා ඇත.

විවිධ ජනවාර්ගික ප්‍රජාවන් - ඕවිඹුණ්ඩු, අඹුන්ඩු, බකොන්ගෝ, චොක්වේ, ම්බුන්ඩා සහ අනෙකුත් ජනයා - විවිධ මට්ටම් වලට ඔවුන්ගේම සංස්කෘතික ලක්ෂණ, සම්ප්‍රදායන් සහ භාෂාවන් පවත්වා ගෙන යන නමුත්, දැන් ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා තරමක් වැඩි ප්‍රමාණයක් ජීවත් වන නගරවල මිශ්‍ර වේ. යටත් විජිත යුගයේ සිට සංස්කෘතිය මතුවෙමින් තිබේ.

මෙම නාගරික සංස්කෘතිය තුළ පෘතුගීසි උරුමය වඩ වඩාත් ප්‍රමුඛ වී ඇත. අප්‍රිකානු මූලයන් සංගීතයෙන් සහ නැටුම්වලින් පැහැදිලි වන අතර පෘතුගීසි භාෂාව කතා කරන ආකාරය හැඩ ගන්වයි. මෙම ක්‍රියාවලිය සමකාලීන ඇන්ගෝලියානු සාහිත්‍යයේ, විශේෂයෙන් ඇන්ගෝලියානු කතුවරුන්ගේ කෘතිවල හොඳින් පිළිබිඹු වේ.

වසර 25 ක විවේකයකින් පසු 2014 දී ඇන්ගෝලා ජාතික ඇන්ගෝලියානු සංස්කෘතියේ උත්සවය නැවත ආරම්භ කළේය. උත්සවය සියලුම පළාත් අගනගරවල පැවති අතර "සංස්කෘතිය සාමයේ සහ සංවර්ධනයේ සාධකයක් ලෙස" යන තේමාවෙන් දින 20ක් පැවතුනි.

### සිනමාව 
1972 දී, ඇන්ගෝලාවේ පළමු වෘතාන්ත චිත්‍රපටවලින් එකක් වන සාරා මැල්ඩෝර්ගේ ජාත්‍යන්තරව සම-නිෂ්පාදනය කරන ලද **සම්බිසංග**, කාර්තේජ් චිත්‍රපට උළෙලේ දී නිකුත් කරන ලද අතර විචාරක පැසසුමට සහ උළෙලේ ඉහළම ත්‍යාගය වන Tanit d'Or දිනා ගත්තේය.

### ක්‍රීඩා 
වම|thumb|බෙන්ගුලාහි ජාතික ක්‍රීඩාංගනය.
පැසිපන්දු යනු ඇන්ගෝලාවේ දෙවන වඩාත් ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවයි. එහි ජාතික කණ්ඩායම AfroBasket 11 වතාවක් දිනා ඇති අතර වැඩිම ශූරතා වාර්තාවට හිමිකම් කියයි. අප්‍රිකාවේ ඉහළම කණ්ඩායමක් ලෙස, එය ගිම්හාන ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙලේ සහ FIBA ලෝක කුසලානයේ නිත්‍ය තරඟකරුවෙකි. ඇන්ගෝලාව අප්‍රිකාවේ පළමු තරඟකාරී ලීග වලින් එකකි.

පාපන්දු ක්‍රීඩාවේදී ඇන්ගෝලාව 2010 අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලානයේ සත්කාරකත්වය දැක්වීය. ඇන්ගෝලා ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම 2006 FIFA ලෝක කුසලානයට සුදුසුකම් ලබා ගත් අතර, ඔවුන්ගේ පළමු ලෝක කුසලාන අවසන් තරඟයට පෙනී සිටීමයි. ඔවුන් කණ්ඩායම් අදියරේදී එක් පරාජයක් සහ ජය පරාජයෙන් තොරව ඉවත් විය. ඔවුන් COSAFA කුසලාන තුනක් දිනා ගත් අතර 2011 අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ ශූරතාවලියේ අනුශූරතාව අවසන් කළහ.

ඇන්ගෝලාව වසර ගණනාවක් ලෝක කාන්තා හෑන්ඩ්බෝල් ශූරතාවලියට සහභාගි වී ඇත. රට වසර හතක් තිස්සේ ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලට ද පෙනී සිට ඇති අතර දෙදෙනාම නිතිපතා තරඟ කරන අතර වරක් FIRS රෝලර් හොකී ලෝක කුසලානයට සත්කාරකත්වය ලබා දී ඇත, එහිදී හොඳම නිමාව හයවන ස්ථානය වේ. ඇන්ගෝලාව බොහෝ විට අත්ලාන්තික් වහල් වෙළඳාමේ කොටසක් ලෙස ප්‍රවාහනය කරන ලද වහල්භාවයට පත් අප්‍රිකානු ඇන්ගෝලියානුවන් විසින් ප්‍රගුණ කරන ලද "කපෝයිරා ඇන්ගෝලා" සහ "බටුක්" යන සටන් කලාව තුළ ඓතිහාසික මූලයන් ඇති බව බොහෝ විට විශ්වාස කෙරේ.

## යොමු කිරීම්
චිනන්දෙගා දෙපාර්තමේන්තුව, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
චිනන්දෙගා (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [tʃinanˈdeɣa]) යනු නිකරගුවාවේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවක් වන අතර එය හොන්ඩුරාස් දේශසීමාවේ පිහිටා ඇත. එය වර්ග කිලෝමීටර 4,822 (වර්ග සැතපුම් 1,862) ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරන අතර ජනගහනය 441,897 (2021 ඇස්තමේන්තුව) වේ. චිනන්දෙගා හි ආදිවාසී වැසියන් චොරොටෙගාස් සහ නහුවාස් වන අතර එය ටෙස්වත්ලන් හි පූර්ව-කොලොම්බියානු නහුවා රාජධානියේ පිහිටීම විය. අගනුවර චිනන්දෙගා නගරයයි.

බොහෝ දුරට කෘෂිකාර්මික වන එය උක් වලින් රම් නිෂ්පාදනය කරයි; අනෙකුත් නිෂ්පාදන වන්නේ කෙසෙල්, රටකජු, ඉස්සන් සහ ලුණු ය.

චිනන්දෙගා හි කොරින්ටෝ වරාය බටහිර නිකරගුවාවේ වැදගත්ම වේ.

## යොමු කිරීම්
බොආකෝ දෙපාර්තමේන්තුව, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
බොවාකෝ (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [boˈa.ko]) යනු නිකරගුවාවේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි. එය 1938 දී චොන්ටේල්ස් දෙපාර්තමේන්තුවේ කොටසකින් පිහිටුවන ලදී. එය වර්ග කිලෝමීටර 4,177 (වර්ග සැතපුම් 1,613) ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වන අතර ජනගහනය 186,284 (2021 ඇස්තමේන්තුව) වේ. අගනුවර බොවාකෝ නගරයයි. ආදිවාසී ජනතාව නහුවාස් සහ සුමෝස් ය.
එස්ටෙලි දෙපාර්තමේන්තුව, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
එස්ටෙලි (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [esteˈli]) යනු නිකරගුවාවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි. එය වර්ග කිලෝමීටර 2,230 (වර්ග සැතපුම් 860) ක ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරන අතර 230,953 (2021 ඇස්තමේන්තුව) ජනගහනයක් ඇත. එහි අගනුවර වන්නේ එස්ටෙලි නගරයයි.
චොන්තාලේස් දෙපාර්තමේන්තුව, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
චොන්ටේල්ස් () (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [tʃonˈtales]) යනු නිකරගුවාවේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි. එය වර්ග කිලෝමීටර 6,481 (වර්ග සැතපුම් 2,502) ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරන අතර ජනගහනය 191,856 කි. අගනුවර ජුගල්පා ය. බටහිර පැත්තේ කොසිබොල්කා විල (නිකරගුවා විල) ට ඉහළින් කිලෝමීටර් 90 (සැතපුම් 56) ක භූමි ප්‍රමාණයක් ඇත. දෙපාර්තමේන්තුව පශු සම්පත් සහ මසුන් ඇල්ලීම මත පදනම් වූ අතර ඇපල් නිෂ්පාදකයෙකි.
ග්‍රනාඩා දෙපාර්තමේන්තුව, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
ග්‍රැනඩා (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [ɡɾaˈnaða]) යනු නිකරගුවාවේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි. එය වර්ග කිලෝමීටර 1,040 (වර්ග සැතපුම් 400) ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වන අතර ජනගහනය 215,965 (2021 ඇස්තමේන්තුව) වේ. අගනුවර වන්නේ උතුරු ඇමරිකාවේ පැරණිතම නගරවලින් එකක් වන ග්‍රැනඩා නගරයයි.
ලියොන් දෙපාර්තමේන්තුව, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
ලියොන් (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [leˈon]) යනු නිකරගුවාවේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි. එය වර්ග කිලෝමීටර 5,138 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වන අතර ජනගහනය 423,012 කි (2021 ඇස්තමේන්තුව). අගනුවර වන්නේ ලියොන් නගරයයි.
මැඩ්රිස් දෙපාර්තමේන්තුව, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
මැඩ්රිස් (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [maˈðɾis]) යනු නිකරගුවාවේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි. එය වර්ග කිලෝමීටර 1,708 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වන අතර ජනගහනය 176,920 කි (2021 ඇස්තමේන්තුව). අගනුවර සොමොටෝ ය.

මැඩ්රිස් 1936 දී නුවෙවා සෙගෝවියා දෙපාර්තමේන්තුවෙන් නිර්මාණය කරන ලද අතර එය ජනාධිපති ජෝස් මැඩ්රිස්ගේ නමින් නම් කරන ලදී.

මැඩ්රිස් ධජය ප්‍රංශයේ ධජයට අතිශයින්ම සමාන ය. එයට සමාන අනුපාතයන් ඇත, නමුත් නිල් සහ රතු තරමක් වෙනස් වර්ණ වේ.
මසායා දෙපාර්තමේන්තුව, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
මසායා (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [maˈsaʝa]) යනු නිකරගුවාවේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි. එය ප්‍රදේශය අනුව රටේ කුඩාම දෙපාර්තමේන්තුව (වර්ග කිලෝමීටර 611) වන අතර ජනගහනය 397,632 (2021 ඇස්තමේන්තුව) වේ. අගනුවර වන්නේ මසායා නගරයයි. එය නිකරගුවා ජනතාව අතර ප්‍රසිද්ධ වන්නේ එහි අන්වර්ථ නාමය වන "ලා කුනා ඩෙල් ජනප්‍රවාද" සඳහා වන අතර එය (ජනප්‍රවාදයේ තොටිල්ල) ලෙස පරිවර්තනය වේ. එය 2016 දී අවසන් වරට පුපුරා ගිය මීටර් 635 ක ක්‍රියාකාරී ගිනි කන්දක් වන මසායා ගිනි කන්දෙහි ස්ථානය ද වේ. මසායාහි ආදිවාසී වැසියන් නහුවාස් සහ චොරොටෙගාස් වන අතර එය පූර්ව-කොලොම්බියානු නහුවා ප්‍රධානියා වූ මැසැටෙපෙක් හි පිහිටීම විය. මසාටෙපේ මහ නගර සභාවේ කොකෝවා බෝංචි වගාව සහ නිෂ්පාදනය සඳහා නහුවාස් ආධිපත්‍යය දරයි.

## යොමු කිරීම්
ජිනොටෙගා දෙපාර්තමේන්තුව, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
ජිනොටෙගා (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [xinoˈteɣa]) යනු නිකරගුවාවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි. එහි දෙපාර්තමේන්තු අගනුවර ජිනොටෙගා ය. එය රටේ උතුරේ, හොන්ඩුරාස් දේශසීමාවේ පිහිටා ඇත.

ජිනොටෙගා දෙපාර්තමේන්තුවේ ජනගහනය 483,404 (2021 ඇස්තමේන්තුව) වන අතර එය වර්ග කිලෝමීටර 9,222 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වේ. එය රටේ වඩාත්ම පුළුල් දෙපාර්තමේන්තු 15 න් එකකි. 1891 ඔක්තෝබර් 15 වන දින ආරම්භ කරන ලදී. ඊට අමතරව, ජිනොටෙගා යනු කැකෝපෙරා සහ නහුවා ඇතුළු විවිධ ආදිවාසී ජනයාගේ නිවහනයි.

ජිනෝටෙගා "ලාස් බෲමාස්" නගරය 2017 වර්ෂයේදී 53,265 ක නාගරික ජනගහනයක් සහිත සමජාතීය දෙපාර්තමේන්තුවේ දෙපාර්තමේන්තු අගනුවර වේ. එය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 1,003.87 ක උන්නතාංශයක නිම්නයක පිහිටා ඇති අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය 25 °C සහ මනගුවා සිට කිලෝමීටර 142 ක දුරින් සිසිල් දේශගුණයක් ඇත.

සංචාරක ආකර්ෂණයක් ද වන අපනාස් විල හරහා දෙපාර්තමේන්තුව තමන්ගේම බලය ජනනය කරයි. ඉසබෙලා කඳු වැටියේ වලාකුළු වනාන්තර කඳු මුදුන් කිහිපයක් සහ "ලා බුජෝනා" දිය ඇල්ල සහිත චිම්බොරාසෝ (මීටර් 1,688), ඩැටන්ලි ඩයබ්ලෝ (මීටර් 1,550) වැනි ස්කන්ධ කිහිපයක් අඩංගු වේ. තවද, ජල බිංදු කිහිපයක් අඩංගු පෙනාස් බ්ලැන්කස් මැසිෆ් (මීටර් 1,700) සහ මධ්‍යම ඇමරිකාවේ විශාලතම ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන බොසාවාස් ජෛවගෝල රක්ෂිතය, කිලෝමීටර 22,000 ක් පමණ වේ.

## යොමු කිරීම්
මැනගුවා දෙපාර්තමේන්තුව, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
මනගුවා (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [maˈna.ɣwa]) යනු නිකරගුවාවේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි. එය වර්ග කිලෝමීටර් 3,465 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වන අතර ජනගහනය 1,559,774 (2021 ඇස්තමේන්තුව) වන අතර එය රටේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ දෙපාර්තමේන්තුව බවට පත්වේ. අගනුවර වන්නේ මනගුවා නගරය වන අතර එය නිකරගුවාවේ අගනුවර ද වේ. දෙපාර්තමේන්තුවට පැසිෆික් සාගරයේ සහ මනගුවා විලෙහි වෙරළ තීරයන් දෙකක් ඇත, නමුත් නිකරගුවා විලෙහි මායිම් නොවේ. ටෙක්වාන්ටෙපෙක්හි නාහුවා ප්‍රධාන රාජධානිය පිහිටා තිබුණේ මනගුවා දෙපාර්තමේන්තුවේ ය. ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතවාදියා සහ ඉතිහාසඥ ගොන්සාලෝ ෆර්නැන්ඩෙස් ද ඔවියෙඩෝ වයි වැල්ඩෙස්ට අනුව, ටෙක්වාන්ටෙපෙක් යනු වර්තමාන නිකරගුවාවේ යටත් විජිතවාදීන්ට සහ ඔවුන්ගේ මධ්‍යම-මෙක්සිකානු සහචරයින්ට යටත් වූ අවසාන ප්‍රධාන රාජ්‍යයන්ගෙන් එකකි. ප්‍රධාන රාජ්‍යයේ නම ටෙක්වානි (ජගුවාර්), සහ ටෙපෙක් (කන්ද) යන නවත් වචනවල එකතුවකි, එබැවින් ටෙක්වාන්ටෙපෙක් හි පරිවර්තනය "ජගුවාර් කන්ද" හෝ "ජගුවාර් කන්ද" වේ. දෙපාර්තමේන්තුවේ පිහිටා ඇති ටිකුවාන්ටෙප් මහ නගර සභාව මෙම ප්‍රධාන රාජ්‍යයේ නමින් නම් කර ඇති බව පෙනේ. මනගුවාහි ආදිවාසී වැසියන් වන්නේ චොරොටෙගාස් සහ නහුවාස් ය.

## යොමු කිරීම්
නුවෙවා සෙගෝවියා දෙපාර්තමේන්තුව, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
නුවෙවා සෙගෝවියා (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [ˈnweβa seˈɣoβja]) යනු නිකරගුවාවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි. එය වර්ග කිලෝමීටර 3,491 ක ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරන අතර 275,291 (2021 ඇස්තමේන්තුව) ජනගහනයක් ඇත. නුවෙවා සෙගෝවියා ආදිවාසී චොරොටෙගාස් සහ නහුවාස් ද නිවහන වේ. අගනුවර ඔක්ටෝල් ය.

## යොමු කිරීම්
රිවස් දෙපාර්තමේන්තුව, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
රිවස් (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [ˈriβas]) යනු නිකරගුවා ජනරජයේ දෙපාර්තමේන්තුවකි. එය වර්ග කිලෝමීටර් 2,162 (වර්ග සැතපුම් 835) ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරන අතර ජනගහනය 183,611 (2021 ඇස්තමේන්තුව) වේ. දෙපාර්තමේන්තුවේ අගනුවර රිවස් නගරයයි. රිවාස්හි ආදිවාසී වැසියන් නිකරාඕ වන අතර, එය ක්වාව්කපොල්කන් සහ කකාවාටන් යන පූර්ව-කොලොම්බියානු නහුවා ප්‍රධානීන්ගේ පිහිටීම විය.

## යොමු කිරීම්
මාටගල්ප දෙපාර්තමේන්තුව, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
මාටගල්ප (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [mataˈɣalpa]) යනු මධ්‍යම නිකරගුවාවේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි. එය වර්ග කිලෝමීටර 6,804 ක භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරන අතර ජනගහනය 600,057 (2021 ඇස්තමේන්තු) වේ. අගනුවර වන්නේ 111,000 ක් පමණ ජනගහනයක් සිටින මාටගල්ප නගරයයි.

මාටගල්ප යනු ජනගහන ප්‍රමාණයෙන් රටේ දෙවන විශාලතම කලාපය වන අතර, භූමි ප්‍රමාණයෙන් පස්වන ස්ථානයයි (උතුරු අත්ලාන්තික්, දකුණු අත්ලාන්තික්, ජිනෝටෙගා සහ රියෝ සැන් ජුවාන් වලින් පසුව).

මාටගල්ප යනු කෝපි, ගවයන්, කිරි නිෂ්පාදන, එළවළු, දැව, රත්තරන්, මල් නිෂ්පාදනය කරන වඩාත් විවිධාංගීකරණය වූ කලාපයයි. එහි පුළුල් වනාන්තර, ගංගා සහ භූගෝලීය පිහිටීම පරිසර සංචාරක ව්‍යාපාරයට සුදුසු ය.

මාටගල්ප හි ආදිවාසී වැසියන්ගෙන් බහුතරය කොකෝපෙරා ජනතාව වුවද, නහුවා ජනතාව නිකරගුවාවේ වඩාත් සාරවත් ප්‍රදේශවලින් එකක් වන සෙබාකෝ නිම්නයේ වාසය කරති.

## යොමු කිරීම්
කරසෝ දෙපාර්තමේන්තුව, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
කරසෝ (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [kaˈɾaso]) යනු නිකරගුවාවේ දෙපාර්තමේන්තුවකි. එය වර්ග කිලෝමීටර 1,081 (වර්ග සැතපුම් 417) ක ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරන අතර 198,395 (2021 ඇස්තමේන්තු) ජනගහනයක් ඇත. අගනුවර ජිනොටෙප් ය.
උතුරු කැරිබියන් වෙරළ ස්වයං පාලන කලාපය, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
උතුරු කැරිබියානු වෙරළබඩ ස්වයං පාලන කලාපය යනු නිකරගුවාවේ ස්වයං පාලන කලාප දෙකෙන් එකකි. එය 1987 සැප්තැම්බර් 7 වන දින ස්වාධීනත්ව ප්‍රඥප්තිය මගින් දකුණු කැරිබියානු වෙරළබඩ ස්වයං පාලන කලාපය සමඟ නිර්මාණය කරන ලදී. එය කිලෝමීටර 33,106 ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරන අතර ජනගහනය 541,189 කි (2021 ඇස්තමේන්තුව). එය නිකරගුවාවේ විශාලතම ස්වාධීන කලාපය හෝ දෙපාර්තමේන්තුවයි. අගනුවර පුවර්ටෝ කැබෙසාස් ය. එහි මදුරු වෙරළ ලෙස හැඳින්වෙන කලාපයේ කොටසක් අඩංගු වේ.

උතුරු ස්වයං පාලන කැරිබියානු වෙරළ තීරයේ සැන්ඩිනිස්ටාස් (FSLN) සහ යටාමා (ජනවාර්ගික ස්වදේශික පක්ෂය) වැනි විවිධ දේශපාලන පක්ෂවල නියෝජිතයින්ගේ ප්‍රාදේශීය කවුන්සිලයක් මෙන්ම සියලුම මහ නගර සභා ද ඇත. ඔවුන් පුවර්ටෝ කැබෙසාස් හි එක්රැස්වීමක සැසි පවත්වයි.

උතුරු ස්වයං පාලන කැරිබියානු වෙරළ තීරයේ, මෙස්ටිසෝස් වලට අමතරව, මිස්කිටෝස්, මායන්ග්නාස් සහ වෙනත් අය ඇතුළු විවිධ ස්වදේශික කණ්ඩායම්වල ජනගහනය අඩංගු වේ. කලාපීය නිල භාෂා වන්නේ ක්‍රියෝල් (මිස්කිටෝ කෝස්ට් ක්‍රියෝල් සහ රාමා කේ ක්‍රියෝල්), මිස්කිටෝ, සුමෝ (මායාන්ග්නා සහ උල්වා), ගරිෆූනා සහ රාමා ය. ස්පාඤ්ඤ ජාතික නිල භාෂාවට අමතරව, පුවර්ටෝ කැබෙසාස් හි බොහෝ පිරිමින් එක්සත් ජනපද පලතුරු වගාවක්ව පැවති කාලයේ සිට ඉංග්‍රීසි කතා කරති.

## යොමු කිරීම්
ඉල් අව සැටවක

**ඉල් අව සැටවක**, යනු චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව ඉල් මාසයේ විසිඑක්වන (21) තිථියයි. එසේම ඉල් මාසයේ අව පක්‍ෂයේ සයවන (6) තිථියයි. ඉල් මාසය අවසන් වීමට, එනම් උඳුවප් මාසය ආරම්භ වීමට තව තිථි නවයක් (9) ඉතිරිව ඇත.

## අමතර අවධානයට 
* ඉල්
* අව සැටවක
* වප් අව සැටවක
* උඳුවප් අව සැටවක
* චන්ද්‍ර මාස
* පෝය

## මූලාශ්‍ර 
6, අව
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ අව පක්‍ෂයේ තිථි
දකුණු කැරිබියන් වෙරළ ස්වයං පාලන කලාපය, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
දකුණු කැරිබියානු වෙරළබඩ ස්වයං පාලන කලාපය යනු නිකරගුවාවේ ස්වයං පාලන කලාප දෙකෙන් එකකි. එය 1987 සැප්තැම්බර් 7 වන දින ස්වාධීනත්ව ප්‍රඥප්තිය මගින් පැරණි සෙලායා දෙපාර්තමේන්තුවේ බෙදීමක් හරහා උතුරු කැරිබියානු වෙරළබඩ ස්වයං පාලන කලාපය සමඟ නිර්මාණය කරන ලදී. එය වර්ග කිලෝමීටර 27,260 (වර්ග සැතපුම් 10,530) ක භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරන අතර ජනගහනය 420,935 (2021 ඇස්තමේන්තුව) වේ. අගනුවර බ්ලූෆීල්ඩ්ස් ය. කැරිබියානු මුහුදට මායිම්ව, එහි මොස්කිටියා ලෙස හැඳින්වෙන කලාපයේ කොටසක් අඩංගු වේ.

එය නගර සභා 12 කට බෙදා ඇත: බ්ලූෆීල්ඩ්ස්, ඉරිඟු දූපත්, ඩෙසම්බොකඩුරා ඩි රියෝ ග්‍රෑන්ඩ්, එල් අයෝට්, එල් රාමා, එල් ටෝර්ටුගුරෝ, කුක්‍රා හිල්, ලා කෲස් ඩි රියෝ ග්‍රෑන්ඩ්, මුවෙල් ඩි ලොස් බුයෙස්, නුවෙවා ගිනියාව, පයිවාස් සහ පර්ල් කලපුව. කලාපයේ භාෂා අටක් කතා කරන අතර ඉංග්‍රීසි ක්‍රියෝල් සහ ස්පාඤ්ඤ ප්‍රමුඛ වේ. කලාපීය නිල භාෂා වන්නේ: ස්පාඤ්ඤ (නිකරගුවාවේ ජාතික නිල භාෂාව), ක්‍රියෝල් (මිස්කිටෝ වෙරළ ක්‍රියෝල් සහ රාම කේ ක්‍රියෝල්), සුමෝ (මායංනා සහ උල්වා), රාමා, මිස්කිටෝ සහ ගරිෆූනා.

පර්ල් කේස් දූපත් සමූහය දකුණු කැරිබියානු වෙරළබඩ ස්වයං පාලන කලාපයේ කොටසක් ද වන නමුත් ප්‍රධාන වශයෙන් පර්ල් කලපුවේ මහ නගර සභාවට අයත් වේ.

## යොමු කිරීම්
උඳුවප් අව සතවක

**උඳුවප් අව සතවක**, යනු චන්ද්‍ර දිනදසුන් වලට අනුව උඳුවප් මාසයේ විසිදෙවන (22) තිථියයි. එසේම උඳුවප් මාසයේ අව පක්‍ෂයේ සත්වන (7) තිථියයි. උඳුවප් මාසය අවසන් වීමට, එනම් දුරුතු මාසය ආරම්භ වීමට තව තිථි අටක් (8) ඉතිරිව ඇත.

## අමතර අවධානයට 
* උඳුවප්
* අව සතවක
* ඉල් අව සතවක
* දුරුතු අව සතවක
* චන්ද්‍ර මාස
* පෝය

## මූලාශ්‍ර 
7, අව
ප්‍රවර්ගය:චන්ද්‍ර දිනදසුනේ අව පක්‍ෂයේ තිථි
චිරිකි පළාත, පැනමාව

thumb|සිතියම
චිරිකි (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [tʃiɾiˈki]) යනු බටහිර වෙරළ තීරයේ පිහිටි පැනමා පළාතකි; එය පැනමා පළාතෙන් පසු රටේ දෙවන වඩාත්ම සංවර්ධිත පළාත වේ. එහි අගනුවර වන්නේ ඩේවිඩ් නගරයයි. එහි මුළු භූමි ප්‍රමාණය කිලෝමීටර 6,490.9 ක් වන අතර 2023 වර්ෂය වන විට ජනගහනය 471,071 කි. චිරිකි පළාත උතුරින් බොකාස් ඩෙල් ටෝරෝ පළාතෙන්, බටහිරින් කොස්ටාරිකාවෙන්, නැගෙනහිරින් වෙරගුවාස් පළාතෙන් සහ දකුණින් පැසිෆික් සාගරයෙන්, විශේෂයෙන් චිරිකි බොක්කෙන් මායිම් වේ.

## යොමු කිරීම්
රියෝ සැන් ජුවාන් දෙපාර්තමේන්තුව, නිකරගුවාව

thumb|සිතියම
රියෝ සැන් ජුවාන් (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [ˈri.o saŋ ˈxwan]) යනු නිකරගුවාවේ පිහිටි දෙපාර්තමේන්තුවකි. එය 1957 දී චොන්ටේල්ස් සහ සෙලායා දෙපාර්තමේන්තු කොටස් වලින් පිහිටුවන ලදී. එය වර්ග කිලෝමීටර 7,543 ක භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරන අතර ජනගහනය 137,189 කි (2021 ඇස්තමේන්තුව). අගනුවර සැන් කාලෝස් ය. දෙපාර්තමේන්තුවට සොලෙන්ටිනමේ දූපත් දූපත් සමූහය සහ සැන් ජුවාන් ගඟ ද ඇතුළත් වන අතර එය නම් කර ඇත. රියෝ සැන් ජුවාන් හි ට්‍රිනිඩෑඩ් යනු නිකරගුවාවේ දකුණු දෙසින් පිහිටි ස්ථානයයි.
කොක්ලේ පළාත, පැනමාව

thumb|සිතියම
කොක්ලේ (ස්පාඤ්ඤ උච්චාරණය: [koˈkle]) යනු ජාතියේ දකුණු වෙරළ තීරයේ මධ්‍යම පැනමාවේ පළාතකි. පරිපාලන අගනුවර වන්නේ පෙනොනෝම් නගරයයි. මෙම පළාත 1855 සැප්තැම්බර් 12 වන දින පනත මගින් කොක්ලේ දෙපාර්තමේන්තුව යන මාතෘකාව යටතේ ආචාර්ය ජස්ටෝ ද අරෝසෙමේනාගේ සභාපතිත්වය යටතේ නිර්මාණය කරන ලදී. එය 1985 ඔක්තෝබර් 20 වන දින ඩික්‍රෙටරි අංක 190 පළාතක් බවට පත් විය. කොක්ලේ යනු ප්‍රධාන වශයෙන් කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශයක් වන අතර සීනි සහ තක්කාලි ප්‍රධාන බෝග ලෙස භාවිතා කරයි. පළාතේ සැන්ටා ක්ලාරා, ෆැරලන් සහ රියෝ හැටෝ වැනි ප්‍රසිද්ධ වෙරළ තීරයන් ගණනාවක් ඇති අතර මෑත වසරවලදී සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් වැඩි වී තිබේ. එය කිලෝමීටර 4,946.6 ක භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරන අතර 2023 දී ජනගහනය 268,264 ක් විය.

## යොමු කිරීම්