ආර්මේනියාවේ ආර්ථිකය

ආර්ථිකය විදේශයන්හි ආර්මේනියානුවන්ගේ ආයෝජන සහ සහයෝගය මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී. නිදහසට පෙර, ආර්මේනියාවේ ආර්ථිකය බොහෝ දුරට කර්මාන්ත මත පදනම් වූ - රසායනික ද්‍රව්‍ය, ඉලෙක්ට්‍රොනික උපකරණ, යන්ත්‍රෝපකරණ, සැකසූ ආහාර, කෘතිම රබර් සහ රෙදිපිළි - සහ බාහිර සම්පත් මත බෙහෙවින් රඳා පැවතුනි. ජනරජය නවීන කාර්මික අංශයක් සංවර්ධනය කර තිබූ අතර, අමුද්‍රව්‍ය සහ බලශක්තිය සඳහා සහෝදර ජනරජවලට යන්ත්‍ර මෙවලම්, රෙදිපිළි සහ අනෙකුත් නිෂ්පාදිත භාණ්ඩ සැපයීය. කෘෂිකර්මාන්තයේ වැදගත්කමේ මෙම වැඩිවීමට හේතු වූයේ සංක්‍රාන්ති සමයේ පළමු අදියරවල අවිනිශ්චිතතාවය සහ 1990 දශකයේ මුල් භාගයේදී ආර්ථිකයේ කෘෂිකාර්මික නොවන අංශ බිඳවැටීම හමුවේ ජනගහනයේ ආහාර සුරක්ෂිතතා අවශ්‍යතා ය. ආර්ථික තත්ත්වය ස්ථාවර වී වර්ධනය නැවත ආරම්භ වීමත් සමඟ, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ කෘෂිකර්මාන්තයේ කොටස 20% ට වඩා තරමක් පහත වැටුණි (2006 දත්ත), කෙසේ වෙතත් රැකියා නියුක්තියේ කෘෂිකර්මාන්තයේ කොටස 40% ට වඩා වැඩි විය.

thumb|යෙරෙවන් යනු ආර්මේනියාවේ ආර්ථික හා සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයයි.
ආර්මේනියානු පතල් තඹ, සින්ක්, රත්තරන් සහ ඊයම් නිෂ්පාදනය කරයි. බලශක්තියෙන් අතිමහත් බහුතරයක් නිෂ්පාදනය කරනු ලබන්නේ ගෑස් සහ න්‍යෂ්ටික ඉන්ධන ඇතුළුව රුසියාවෙන් ආනයනය කරන ලද ඉන්ධන මගිනි (එහි එක් න්‍යෂ්ටික බලාගාරයක් සඳහා); ප්‍රධාන ගෘහස්ථ බලශක්ති ප්‍රභවය ජල විදුලියයි. ගල් අඟුරු, ගෑස් සහ ඛනිජ තෙල් කුඩා තැන්පතු පවතින නමුත් තවමත් සංවර්ධනය කර නොමැත.

ආර්මේනියාවේ ජෛව ධාරිතාව සඳහා ප්‍රවේශය ලෝක සාමාන්‍යයට වඩා අඩුය. 2016 දී, ආර්මේනියාවේ එහි භූමිය තුළ එක් පුද්ගලයෙකුට ජෛව ධාරිතාව ගෝලීය හෙක්ටයාර 0.8 ක් ක් වූ අතර එය ලෝක සාමාන්‍ය පුද්ගලයෙකුට ගෝලීය හෙක්ටයාර 1.6 ට වඩා බෙහෙවින් අඩුය. 2016 දී ආර්මේනියාව එක් පුද්ගලයෙකුට ජෛව ධාරිතාව ගෝලීය හෙක්ටයාර 1.9 ක් භාවිතා කළේය - ඔවුන්ගේ පාරිසරික පරිභෝජනයේ අඩිපාර. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ඔවුන් ආර්මේනියාවේ අඩංගු ජෛව ධාරිතාව මෙන් දෙගුණයක් භාවිතා කරන බවයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ආර්මේනියාව ජෛව ධාරිතා හිඟයක් පවත්වාගෙන යයි.

මෙම ස්ථාවර ආර්ථික ප්‍රගතිය ආර්මේනියාවට ජාත්‍යන්තර ආයතනවලින් වැඩි වැඩියෙන් සහයෝගය ලබා දී ඇත. ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF), ලෝක බැංකුව, ප්‍රතිසංස්කරණය සහ සංවර්ධනය සඳහා වූ යුරෝපීය බැංකුව (EBRD) සහ අනෙකුත් ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය ආයතන (IFIs) සහ විදේශ රටවල් සැලකිය යුතු ප්‍රදාන සහ ණය ලබා දෙයි. 1993 සිට ආර්මේනියාවට ලබා දී ඇති ණය ඩොලර් බිලියන 1.1 ඉක්මවයි. මෙම ණය අයවැය හිඟය අඩු කිරීම සහ මුදල් ස්ථාවර කිරීම ඉලක්ක කර ගෙන ඇත; පෞද්ගලික ව්‍යාපාර සංවර්ධනය කිරීම; බලශක්තිය; කෘෂිකර්මාන්තය; ආහාර සැකසීම; ප්‍රවාහනය; සෞඛ්‍ය සහ අධ්‍යාපන අංශ; සහ භූමිකම්පා කලාපයේ අඛණ්ඩ පුනරුත්ථාපනය. රජය 2003 පෙබරවාරි 5 වන දින WTO සංවිධානයට සම්බන්ධ විය. නමුත් විදේශ සෘජු ආයෝජනවල ප්‍රධාන මූලාශ්‍රවලින් එකක් වන්නේ යටිතල පහසුකම් ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමේ සහ අනෙකුත් පොදු ව්‍යාපෘතිවල ප්‍රධාන කොටස් සඳහා මුදල් සපයන ආර්මේනියානු ඩයස්පෝරාවයි. වර්ධනය වන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයක් වන ආර්මේනියාව බටහිර ලෝකයෙන් වැඩි මූල්‍ය ආධාර ලබා ගැනීමට ද බලාපොරොත්තු වේ.

1994 ජුනි මාසයේදී ලිබරල් විදේශ ආයෝජන නීතියක් අනුමත කරන ලද අතර, 1997 දී පෞද්ගලීකරණය පිළිබඳ නීතියක් මෙන්ම රාජ්‍ය දේපළ පෞද්ගලීකරණය කිරීමේ වැඩසටහනක් ද සම්මත කරන ලදී. අඛණ්ඩ ප්‍රගතිය රඳා පවතින්නේ ආදායම් එකතු කිරීම වැඩි කිරීම, ආයෝජන වාතාවරණය වැඩිදියුණු කිරීම සහ දූෂණයට එරෙහිව පියවර ගැනීම ඇතුළු රජයට එහි සාර්ව ආර්ථික කළමනාකරණය ශක්තිමත් කිරීමට ඇති හැකියාව මත ය. කෙසේ වෙතත්, 2015 දී 18.5% ක් වූ විරැකියාව, කරබාක් ගැටුමෙන් දහස් ගණනක් සරණාගතයින් ගලා ඒම හේතුවෙන් තවමත් ප්‍රධාන ගැටලුවක් ලෙස පවතී.

2017 දී, තඹ මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් ආර්ථිකය 7.5% කින් වර්ධනය විය.

රුසියානු පුරවැසියන්ගේ විශාල ගලා ඒම හේතුවෙන් ආර්මේනියානු ආර්ථිකය 2022 දී 13% කින් වර්ධනය වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර ඇත. 2022 මාර්තු වන විට IMF හි මූලික පුරෝකථනය වසර සඳහා 1.5% ක වර්ධනයක් පුරෝකථනය කළේය.

### විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය 
ආර්මේනියාවේ පර්යේෂණ වියදම් අඩුයි, 2010–2013 කාලය තුළ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.25% ක සාමාන්‍යයක්. කෙසේ වෙතත්, පර්යේෂණ වියදම් පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛන වාර්තාව අසම්පූර්ණයි, මන්ද පුද්ගලික හිමිකාරීත්වය දරන ව්‍යාපාර ව්‍යවසායන් විසින් කරන ලද වියදම් ආර්මේනියාවේ සමීක්ෂණය කර නොමැති බැවිනි. පර්යේෂණ සඳහා දේශීය වියදම් සඳහා ලෝක සාමාන්‍යය 2013 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1.7% කි.thumb|කළු මුහුදේ රටවල් සඳහා පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන (GERD) සඳහා දළ දේශීය නිෂ්පාදිත අනුපාතය සඳහා දළ දේශීය වියදම, 2001–2013. මූලාශ්‍රය: යුනෙස්කෝ විද්‍යා වාර්තාව: 2030 දෙසට (2015), රූපය 12.3.

2011–2020 විද්‍යාව සංවර්ධනය සඳහා වූ රටේ උපායමාර්ගය '2020 වන විට ආර්මේනියාව දැනුම පදනම් කරගත් ආර්ථිකයක් ඇති රටක් වන අතර එහි මූලික හා ව්‍යවහාරික පර්යේෂණ මට්ටම සමඟ යුරෝපීය පර්යේෂණ ප්‍රදේශය තුළ තරඟකාරී වේ' යනුවෙන් අපේක්ෂා කරයි. එය පහත ඉලක්ක නියම කරයි: සහ 2025 දී 59 වන ස්ථානය.

## යොමු කිරීම්