අසර්බයිජාන් එයාර්ලයින්ස් 8243 ගුවන් යානය

**අසර්බයිජාන් එයාර්ලයින්ස් 8243 ගුවන් යානය** යනු අසර්බයිජානයේ බකු සිට රුසියාවේ ග්රෝස්නි දක්වා නියමිත ජාත්‍යන්තර මගී ගුවන් යානයක් වන අතර එය අසර්බයිජාන් ගුවන් සේවය විසින් මෙහෙයවනු ලැබීය.

2024 දෙසැම්බර් 25 වන දින, මගීන් 62 ක් සහ කාර්ය මණ්ඩලය 5 දෙනෙකු සමඟ කසකස්තානයේ Aqtau ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ අසලදී මාර්ගය ධාවනය කරන Embraer E190 අනතුරට ලක් වූ බව ප්‍රාදේශීය ආරංචි මාර්ග පවසයි. රුසියානු ප්‍රවෘත්ති ඒජන්සි පැවසුවේ යානය රුසියානු සමූහාණ්ඩුවේ චෙච්නියාවේ බකු සිට ග්‍රොස්නි දක්වා පියාසර කරමින් තිබූ නමුත් ග්‍රෝස්නි හි මීදුම හේතුවෙන් එය නැවත හරවා යවා ඇති බවයි. කැස්පියන් මුහුදට ඉහලින් පියාසර කරමින් සිටියදී යානයේ හදිසි අනතුරු ඇඟවීමක් කරමින් යානය එහි ට්‍රාන්ස්පොන්ඩරය මත 7700 ඝෝෂා කළ බව වාර්තා වන අතර, රුසියාවේ ගුවන් සේවා අධිකාරියේ මූලික වාර්තා අනුව මෙම සිදුවීම කුරුල්ලෙකුගේ පහරක් නිසා ඇති වූවක් විය හැකිය. දිවි ගලවා ගත් අය පිපිරීමක් හා ගුවන් යානයේ ගැටෙන කැබලි වාර්තා කළහ. සමස්තයක් වශයෙන්, ගුවන් නියමුවන් දෙදෙනාම ඇතුළුව, අනතුරෙන් පුද්ගලයින් 38 දෙනෙකු මිය ගියහ. 29 දෙනෙක් දිවි ගලවා ගත්හ.

## පසුබිම 
### ගුවන් යානාය 
2013 දී නිෂ්පාදනය කරන ලද, සම්බන්ධ වූ ගුවන් යානය 4K-AZ65 ලෙස ලියාපදිංචි වූ අනුක්‍රමික අංක 19000630 සහිත Embraer E190AR වන අතර එය *Gusar* ලෙස නම් කරන ලදී. එය ජෙනරල් ඉලෙක්ට්‍රික් CF34 -10E6 එන්ජින් දෙකකින් බලගන්වන ලද අතර, එහි අවසන් නඩත්තු කටයුතු 2024 ඔක්තෝබර් අනතුර සිදුවන විට යානයේ වයස අවුරුදු 11.6 කි. බාලවයස්කරුවන් සිව් දෙනෙකු ද යානයේ සිට ඇත. පුද්ගලයන් 29 දෙනෙකු දිවි ගලවා ගත් අතර, 38 දෙනෙකු මිය ගිය බව තහවුරු වී තිබේ. මෙම අනතුරින් ගුවන් නියමුවන් දෙදෙනාම මිය ගිය අතර කාර්ය මණ්ඩලයේ පස්දෙනාගෙන් තිදෙනෙකු දිවි ගලවා ගත්හ. අනතුරෙන් පසු දරුවන් දෙදෙනෙකු ඇතුළු දිවි ගලවා ගත් 29 දෙනා රෝහල් ගත කර ඇත. ඉන් එකොළොස් දෙනෙකු අසාධ්‍ය තත්ත්වයෙන් පසුවන බව සඳහන්. දිවි ගලවා ගත් අය අතර වයස අවුරුදු 11 ත් 19 ත් අතර ළමුන් සිව් දෙනෙකු වේ. අණදෙන නිලධාරියා කපිතාන් ඊගෝර් ක්ෂ්නියාකින් වන අතර සහය නියමුවා වූයේ පළමු නිලධාරි ඇලෙක්සැන්ඩර් කල්‍යානිනොව් ය.

## අනතුර 
ගුවන් යානය Baku ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළෙන් Azerbaijan වේලාවෙන් 07:55 (UTC+04:00) Grozny ගුවන් තොටුපළ වෙත ගුවන් ගත විය. Flightradar24 ගුවන් ගමන් ලුහුබැඳීමේ සේවාවට අනුව, යානය Grozny අසල පියාසර කිරීමේදී "ප්‍රබල GPS තදබදයට සහ වංචාවට නිරාවරණය විය". GPS හිරවීම දිගු දුර ගුවන් ගමන් වලදී දන්නා ගැටළුවක් වන අතර රුසියානු ගුවන් සීමාවට ඇතුල් වන විට මුහුණ දී ඇත. එවැනි තදබදයක් හැසිරවීමට බහු පිරික්සුම් ලැයිස්තු සාදන ලදී. යානය  පමණ ඉහළට ගමන් කර ඇත එය දේශීය වේලාවෙන් 08:40 ට (04:40 UTC) රේඩාර් ආවරණයෙන් අතුරුදහන් වූ විට, දේශීය වේලාවෙන් 10:07 ට පමණ (06:07 UTC) කසකස්තානයේ වෙරළට ඔබ්බෙන් නැවත දර්ශනය විය.

කාර්ය මණ්ඩලය දේශීය වේලාවෙන් 09:35 ට (UTC+05:00) එහි ට්‍රාන්ස්පොන්ඩරය මත 7700 squawking මගින් ආපදා සංඥාවක් ලබා දුන් අතර පාලන පද්ධතියේ අසාර්ථක වීමක් වාර්තා කරන ලදී. පසුව 09:49 ට, නියමුවන් කසකස්තානයේ Aktau හි Aqtau ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළට හදිසි ගොඩබෑමක් ඉල්ලා සිටි අතර එය සෘජු මාදිලියේ කිරීමට උත්සාහ කළහ. පසුව යානය 10:07 ට රේඩාර් මත නැවත දර්ශනය වූ අතර, කැස්පියන් මුහුදට ඉහළින් Aktau දෙසට පියාසර කරමින්, එහි සුපුරුදු පියාසැරි මාර්ගයෙන් සැලකිය යුතු ලෙස බැහැර විය. 10:28 ට ගුවන් යානය බිම වැදුනේ එහි දකුණු තටුව මුලින්ම වැදීමෙනි. පසුව එය පෙරළී, පිපිරී, විශාල කොටස් දෙකකට කැඩී ගියේය. යානය කඩා වැටීමෙන් පසු ඇති වූ ගින්නත් සමඟ පිපිරීමත් සමඟ යානයේ ඉදිරිපස කොටස විනාශ වී ඇත. ගුවන් යානයේ වලිග කොටස ප්‍රධාන සුන්බුන් වලින් ඉවතට උඩු යටිකුරු වූ අතර බොහෝ දුරට නොවෙනස්ව පැවතුනි. අනතුර වීඩියෝ පටයේ සටහන් වී ඇති අතර, යානය පොළවෙහි ගැටෙන විට ගොඩබෑමේ ආම්පන්නය යොදවා තිබූ බව එහි දැක්වේ.

රුසියානු ගුවන් සේවා අධිකාරියෙන් මූලික තොරතුරු හදිසි ගොඩබෑමක් සඳහා වූ ඉල්ලීම කුරුල්ලන් රංචුවක් සමඟ ගැටීම නිසා සිදු වූවක් බව යෝජනා කළේය. එම ස්ථානයේ ඇති පින්තූර වලිග මතුපිට සැලකිය යුතු සිදුරු සහිත සිදුරු පෙන්නුම් කරන ලදී, අනතුරෙන් දිවි ගලවා ගත් අය වාර්තා කළේ පිපිරුම් හඩක් ගුවන් යානයට සහ සමහර මගීන්ට වැදීමෙන් පසුවය. මුලින් කුරුල්ලන් යැයි උපකල්පනය කරන ලද දේවලින් යානයේ බඳට දැඩි බලපෑමක් ඇති බව කාර්ය මණ්ඩලය වාර්තා කර ඇත. පසුව කසකස්තානයේ හදිසි සේවා වාර්තා කළේ යානයේ තිබූ ඔක්සිජන් සිලින්ඩරයක් පුපුරා යන්නට ඇති බවයි.

### පසු විපාක 
අනතුරෙන් පසු, ගුවන් යානය කඩා වැටුණු ටුප්කරගන් දිස්ත්‍රික්කයේ හදිසි තත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. හදිසි ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ කාර්ය මණ්ඩලය 482 ක්, විශේෂ උපකරණ 97 ක්, සුනඛ බලසේනා 10 ක් සහ ගුවන් යානා දෙකක් අනතුර සිදුවූ ස්ථානයට යොදවා ඇත. තුවාලකරුවන්ට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා අමතර වෛද්‍යවරුන් අස්තානා සිට ගුවන් මගින් ගෙන්වා ගන්නා ලදී. Mangystau කලාපයේ රුධිර මධ්‍යස්ථානය සෞඛ්‍ය සම්පන්න පුද්ගලයින්ට රුධිරය පරිත්‍යාග කරන ලෙස ඉල්ලා මහජනතාව වෙත ළඟා විය. වැඩි කල් යන්නට මත්තෙන්, Aktau හි පදිංචිකරුවන් ඔවුන්ගේ රුධිරය පරිත්යාග කිරීම සඳහා මධ්යස්ථානය වෙත පැමිණියහ. 300 ක් පමණ සහභාගී වේ. අස්ටානා නගරයේ පදිංචිකරුවන් ද ලේ පරිත්‍යාග කිරීම සඳහා නගරයේ රුධිර මධ්‍යස්ථානයේ පෙළ ගැසී සිටිති. හදිසි අවස්ථා පිළිබඳ රුසියානු අමාත්‍යාංශය අනතුරට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට උපකාර කිරීම සඳහා උපකරණ සහ වෛද්‍ය සේවකයින් කසකස්තානයට පියාසර කළේය. සිද්ධියෙන් තුවාල ලැබූ රුසියානු ජාතිකයන් ගුවන් මගින් මොස්කව් වෙත රැගෙන යන බව අමාත්‍යාංශය පසුව ප්‍රකාශ කළේය. ඕරල් හි රුසියානු කොන්සල් කාර්යාලයේ අර්බුද මධ්‍යස්ථානයක් ස්ථාපිත කර ඇති අතර රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික කාර්ය මණ්ඩලය ද අනතුර සිදුවූ ස්ථානයට යවන ලදී. Aktau හි අසර්බයිජානියානු කොන්සල් කාර්යාලයේ නියෝජිතයන් ද අනතුර සිදුවූ ස්ථානයට යොදවා ඇත. විශේෂ වෛද්‍ය කණ්ඩායමක් සහ ඊට අදාළ උපකරණ ද අසර්බයිජානයේ සිට පිටත් කර යවා ඇත.

අසර්බයිජාන් එයාර්ලයින්ස් සිය Baku-Grozny-Baku සහ Baku-Makhachkala-Baku ගුවන් ගමන් විමර්ශන කාලය සඳහා අත්හිටුවා ඇත. එය නැවේ සිටි අයගේ ඥාතීන් සඳහා ක්ෂණික ඇමතුම් අංකයක් ද විවෘත කර ශෝකයේ සලකුණක් ලෙස එහි සමාජ මාධ්‍ය පැතිකඩ කළු පැහැයට වෙනස් කළේය.

### පියාසර පටිගත කිරීම 
අනතුර සිදුවූ දිනයේ ගුවන් යානයේ පියාසැරි පටිගත කිරීමේ යන්ත්‍ර සෝදිසි කණ්ඩායමක් විසින් සොයා ගන්නා ලදී.

### ප්‍රතිචාර 
චෙචන් ජනාධිපති රම්සාන් කදිරොව්, කසකස් ජනාධිපති කසිම්-ජොමාර්ට් ටොකයෙව්, ආර්මේනියානු අගමැති නිකොල් පෂින්යාන්,  බල්ගේරියානු ජනාධිපති රුමෙන් රදෙව්, සර්බියානු ජනාධිපති ඇලෙක්සැන්ඩර් වුචිච්, පාකිස්තාන අගමැති, පාකිස්තාන අගමැති කිර්ගිස් ජනාධිපති Sadyr Japarov,  රුසියානු ජනාධිපති ව්ලැඩිමීර් පුටින්, තුර්කි ජනාධිපති Recep Tayyip Erdoğan, ඇමරිකානු, බ්‍රිතාන්‍ය, ප්‍රංශ, ලිතුවේනියානු සහ ඊශ්‍රායල තානාපති කාර්යාලය සහ ජෝර්ජියානු,  රුමේනියානු සහ තුර්කි විදේශ අමාත්‍යාංශ ගුවන් අනතුර සම්බන්ධයෙන් අසර්බයිජානයට සිය ශෝකය ප්‍රකාශ කළහ. විපතට පත් වූවන් වෙනුවෙන් ශෝකය පළ කරමින් අස්තානා හි අසර්බයිජානියානු තානාපති කාර්යාලයේ ද පුෂ්පෝපහාර දැක්වීය.

අසර්බයිජානියානු ජනාධිපති ඉල්හාම් අලියෙව් රුසියාවේ ශාන්ත පීටර්ස්බර්ග් හි පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ස්වාධීන රාජ්‍ය සමුළුවට යන ගුවන් යානයක සිටියදී අනතුර පිළිබඳ පුවත වාර්තා වූ අතර, ඔහුව බකු වෙත ආපසු යාමට ගෙන ගියේය, එහිදී ඔහු හදිසි අවස්ථාවක් පැවැත්වීය. බකු ගුවන් තොටුපළට ගොඩ බැස මඳ වේලාවකට පසු අනතුර පිළිබඳ රැස්වීම. ඔහු දෙසැම්බර් 26 ජාතික ශෝක දිනයක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. ජනාධිපති ආර්යාව සහ උප සභාපති Mehriban Aliyeva ද ශෝකය පළ කළහ.

## විමර්ශනය 
අසර්බයිජානය සහ කසකස්තානය යන දෙකම ව්යසනය විමර්ශනය කිරීම සඳහා කොමිෂන් සභා විවෘත කරන ලදී. කසකස්තාන කොමිසමේ ප්‍රධානියා නියෝජ්‍ය අගමැති Kanat Bozumbayev විසින් වන අතර, Kazakh හි හදිසි අවස්ථා අමාත්‍ය Chingis Arinov ද Aktau වෙත ගියේය. අසර්බයිජානියානු කොමිසමේ නායකත්වය දැරුවේ අගමැති අලි අසාදොව් විසිනි. අසර්බයිජානය එහි හදිසි අවස්ථා අමාත්‍ය, නියෝජ්‍ය සාමාන්‍ය අභිචෝදක සහ අසර්බයිජාන් ගුවන් සමාගමේ උප සභාපතිගෙන් සමන්විත දූත පිරිසක් අක්ටාවු වෙත ස්ථානීය පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමට යවන ලදී. විමර්ශනයට සමීප ආරංචි මාර්ග කියා සිටියේ Grozny ආසන්නයේ සිටියදී දිවි ගලවා ගත් මගීන් ප්‍රකාශ කළේ පිපිරුම් හඩක් ඇසුණු බවත්, පසුව එය ගුවන් යානයට කඩා වැදී විනිවිද යන බවත්ය.

### මතවාද 
දෙසැම්බර් 25 වන දින උදෑසන, දේශීය වේලාවෙන් 07:25 ට පමණ (04:25 UTC), යුක්රේන හමුදා විසින් Grozny හි සිදුවෙමින් පවතින UAV ප්‍රහාර වාර්තා විය. ටික වේලාවකට පසු, දේශීය වේලාවෙන් 09:35 ට (06:35 UTC), මගී ගුවන් යානයක කාර්ය මණ්ඩලය එහි ට්‍රාන්ස්පොන්ඩරය මත 7700 ඝෝෂා කරමින් ආපදා සංඥාවක් නිකුත් කළේය. Flightradar24 ට අනුව, සැලකිය යුතු බාධා කිරීම් හේතුවෙන් අවලංගු ADS-B පිහිටුම් දත්ත 04:25 UTC ට ආරම්භ වීමත් සමඟ යානය GPS තදබදයකට මුහුණ පෑවේය.

යානයට සිදු වූ හානියට සිරස් ස්ථායීකාරකයේ සහ පියාපත්වල ඉරිතැලීම් සලකුණු ඇතුළත් වූ අතර, ඒ අසල පිපිරීමක් අඟවයි. එක් කාන්තාවකගේ කකුලට තුවාල සිදුවී ඇති අතර තවත් සාක්ෂිකරුවෙකුගේ ජීවිතාරක්ෂක කබාය කැබලිවලින් සිදුරු කර ඇති බව සාක්ෂිකරුවන්ගේ වාර්තාවල සඳහන් වේ. හමුදා විශ්ලේෂක Yan Matveyev විසින් උපකල්පනය කරන ලද්දේ රුසියානු ගුවන් යානා නාශක පද්ධති, සමහරවිට Pantsir-S1, "මිතුර-හෝ-සතුරු" හඳුනාගැනීමේ පද්ධතියේ අසාර්ථක වීමක් හේතුවෙන් යානය UAV ලෙස වරදවා වටහාගෙන ඇති බවයි. මෙම පියාසැරිය සහ ගුවන් යානා නාශක මිසයිලයකින් හානි වූ Ilyushin Il-22PP අතර සමානකම් ද *Militarnyi* සඳහන් කළේය, "යමෙකුට හානිවල සමානකම සහ බඳෙහි සිදුරු ගණන දැකිය හැකිය, එය බොහෝ විට ඉහළ හානියක් පෙන්නුම් කරයි. - පුපුරන සුලු කැබැල්ලක්."

## මූලාශ්‍ර 
## බාහිර සබැඳි 
* මගීන්ගේ සම්පූර්ණ ලැයිස්තුව

ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:2024 වසර තුළ ගුවන් අනතුරු සහ සිදුවීම්
ප්‍රවර්ගය:අසර්බයිජාන් එයාර්ලයින්ස් අනතුරු සහ සිදුවීම්