උරුගුවේ ඉතිහාසය

### ප්‍රාග් ඉතිහාසය 
වර්තමානයේ උරුගුවේ ලෙස හඳුන්වන කලාපයේ මානව පැවැත්ම ආසන්න වශයෙන් වසර 13,000ක් පැරණි වන අතර, දඩයම්-එකතු කරන්නන්ගේ ප්‍රජාවන් පිළිබඳ සාක්ෂි ඇත. 16 වන සියවසේ යුරෝපීයයන් සමඟ පළමු සම්බන්ධතා ඇති වූ විට, චාරුවා 9,000ක් සහ චානා 6,000ක් සහ ගුවාරානි දූපත් ජනාවාස කිහිපයක් තිබූ බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇත.

රටේ නැගෙනහිර කොටසේ "සෙරිටෝස් ඩි ඉන්ඩියෝස්" ලෙස හැඳින්වෙන මිනිසා විසින් සාදන ලද ටුමුලි වල පුළුල් පුරාවිද්‍යාත්මක එකතුවක් ඇත, ඒවායින් සමහරක් වසර 5,000කට පෙර සිට පැවත එන්නකි. ඒවා ඉදිකරන ලද පුද්ගලයින් ගැන දන්නේ ඉතා අල්ප වශයෙනි, මන්ද ඔවුන් කිසිදු ලිඛිත වාර්තාවක් ඉතිරි කර නැත, නමුත් දේශීය කෘෂිකර්මාන්තය සහ වඳ වී ගිය දේශීය ලොම් බල්ලන් වෙනුවට සාක්ෂි සොයාගෙන ඇත.

### යටත් විජිත පාලනය 
වර්තමාන උරුගුවේ කලාපයට 1512 දී ඇතුළු වූ පළමු යුරෝපීයයන් පෘතුගීසීන් විය. 1515 දී ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් වර්තමාන උරුගුවේ වෙත පැමිණි නමුත් එම ප්‍රදේශයට මුලින්ම පා තැබූ අය ඔවුන්ය. ආක්‍රමණ සඳහා ස්වදේශික ජනයා දැක්වූ දැඩි ප්‍රතිරෝධය, වටිනා සම්පත් නොමැතිකම සමඟ ඒකාබද්ධව, 16 වන සහ 17 වන සියවස් වලදී කලාපයේ යුරෝපීය ජනාවාස සීමා කළේය.

උරුගුවේ වත්මන් අගනුවර වන මොන්ටෙවීඩියෝ, ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් විසින් 1726 දී හමුදා බලකොටුවක් ලෙස ආරම්භ කරන ලදී. එහි ස්වාභාවික වරාය ඉක්මනින්ම රියෝ ඩි ලා ප්ලාටා අගනුවර වන බුවනෝස් අයර්ස් සමඟ තරඟ කරන වාණිජ ප්‍රදේශයක් බවට වර්ධනය විය. 1807 පෙබරවාරි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා මොන්ටෙවීඩියෝ බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා විසින් අත්පත් කරගෙන තිබුණි. බණ්ඩා පෙරදිග නියෝජිතයින් අසුන් ගැනීම සභාව ප්‍රතික්ෂේප කළේය; කෙසේ වෙතත්, බුවනෝස් අයර්ස් ඒකීය මධ්‍යගතවාදය මත පදනම් වූ ක්‍රමයක් අනුගමනය කළේය. ජාතියේ පළමු ව්‍යවස්ථාව 1830 ජූලි 18 වන දින සම්මත කරන ලදී. උරුගුවේ දේශපාලන දර්ශනය පක්ෂ දෙකක් අතර බෙදී ගියේය: දෙවන ජනාධිපති මැනුවෙල් ඔරිබ්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ගතානුගතික බ්ලැන්කෝස් (සුදු ජාතිකයින්) ගම්බද කෘෂිකාර්මික අවශ්‍යතා නියෝජනය කරන අතර, පළමු ජනාධිපති ෆෲක්ටුසෝ රිවේරාගේ නායකත්වයෙන් යුත් ලිබරල් කොලරාඩෝස් (රතු ජාතිකයින්) මොන්ටෙවීඩියෝ හි ව්‍යාපාරික අවශ්‍යතා නියෝජනය කරයි. උරුගුවේ පක්ෂවලට අසල්වැසි ආර්ජන්ටිනාවේ සටන් කරන දේශපාලන කණ්ඩායම්වලින් සහාය ලැබුණු අතර, ඔවුන් උරුගුවේ කටයුතුවලට සම්බන්ධ විය.

කොලරාඩෝ වැසියන් පිටුවහල් කරන ලද ආර්ජන්ටිනාවේ ලිබරල් යුනිටාරියෝස් පක්ෂයට සහාය දැක්වූ අතර, ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් මොන්ටෙවීඩියෝ හි රැකවරණය ලබා ගත් අතර, බ්ලැන්කෝ ජනාධිපති මැනුවෙල් ඔරිබ් ආර්ජන්ටිනාවේ පාලක මැනුවෙල් ද රෝසාස්ගේ සමීප මිතුරෙකු විය. 1838 ජුනි 15 වන දින, කොලරාඩෝ නායක රිවේරාගේ නායකත්වයෙන් යුත් හමුදාවක් ජනාධිපති ඔරිබ් බලයෙන් පහ කළ අතර, ඔහු ආර්ජන්ටිනාවට පලා ගියේය. වටලනු ලැබූ උරුගුවේ වැසියන් උදව් සඳහා පදිංචි විදේශිකයන්ගෙන් ඉල්ලා සිටි අතර, එමඟින් ප්‍රංශ සහ ඉතාලි හමුදාවක් පිහිටුවන ලද අතර, දෙවැන්න පිටුවහල් කරන ලද ගුසෙප් ගරිබාල්ඩි විසින් මෙහෙයවන ලදී. 1865 දී, බ්‍රසීලයේ අධිරාජ්‍යයා, ආර්ජන්ටිනාවේ ජනාධිපති සහ කොලරාඩෝ ජෙනරාල් වෙනන්සියෝ ෆ්ලෝරස්, ඔවුන් දෙදෙනාම බලය ලබා ගැනීමට උදව් කළ උරුගුවේ රජයේ ප්‍රධානියා විසින් ත්‍රිත්ව සන්ධානය පිහිටුවන ලදී. ත්‍රිත්ව සන්ධානය පැරගුවේ නායක ෆ්‍රැන්සිස්කෝ සොලානෝ ලෝපෙස්ට එරෙහිව යුද්ධ ප්‍රකාශ කළේය.

ජෙනරාල් ලොරෙන්සෝ බැට්ල් වයි ග්‍රෝ (1868–72) ගේ ව්‍යවස්ථාපිත රජය බ්ලැන්කෝස් විසින් ලාන්ස් විප්ලවය මර්දනය කළේය. වසර දෙකක අරගලයකින් පසු, 1872 දී සාම ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලද අතර එමඟින් උරුගුවේ දෙපාර්තමේන්තු හතරක් පාලනය කිරීම හරහා බ්ලැන්කෝස්ට රජයේ වැටුප් සහ කාර්යයන්හි කොටසක් ලබා දෙන ලදී. ජනාධිපති ජෝස් බැට්ල් වයි ඕර්ඩොනෙස් ඔහුගේ දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ ආරම්භ කරන තෙක් මෙම බල බෙදීම පැවතුනි, එය 1904 දී බ්ලැන්කෝස් විසින් මැසොලර් සටන සහ බ්ලැන්කෝ නායක අපරිසියෝ සරවියාගේ මරණයෙන් අවසන් වූ අවසාන නැගිටීමට හේතු විය.

1875 සහ 1890 අතර, හමුදාව බල මධ්‍යස්ථානය බවට පත්විය. මෙම ඒකාධිපති කාල පරිච්ඡේදය තුළ, රජය රට නවීන රාජ්‍යයක් ලෙස සංවිධානය කිරීම සඳහා පියවර ගත් අතර, එහි ආර්ථික හා සමාජ පරිවර්තනය දිරිමත් කළේය. පීඩන කණ්ඩායම් (ප්‍රධාන වශයෙන් ව්‍යාපාරිකයින්, හැසෙන්ඩාඩෝස් සහ කර්මාන්තකරුවන්ගෙන් සමන්විත) සංවිධානය වූ අතර රජයට දැඩි බලපෑමක් ඇති කළේය. ආර්ථිකය පශු සම්පත් ඇති කිරීම සහ අපනයනය කිරීමේදී තියුණු ඉහළ යාමක් (චිත්‍රකව පෙන්නුම් කළහොත්, අනෙකුත් සියලුම අදාළ ආර්ථික නිර්ණායකයන්ට වඩා) පිළිබිඹු කළේය. ඊළඟ වසරේ, බ්ලැන්කෝස්වරු ග්‍රාමීය කැරැල්ලකට නායකත්වය දුන් අතර, ඔවුන්ගේ නායක අපරිසියෝ සරවියා සටනේදී මිය යාමට පෙර ලේ වැකි මාස අටක සටන් ඇති විය. රජයේ හමුදා ජයග්‍රහණයෙන් මතු වූ අතර, එය 1872 දී ආරම්භ වූ සහ-සහභාගීත්ව දේශපාලනය අවසන් කිරීමට හේතු විය. රැකියා නොමැතිකම හේතුවෙන් සමාජ වාතාවරණය නොසන්සුන් විය. පොලිසිය සහ වාමාංශිකයින් මිය ගිය ගැටුම් ඇති විය. 1939 දී බල්ඩොමිර් උරුගුවේ මධ්‍යස්ථ බව ප්‍රකාශ කළද, බ්‍රිතාන්‍ය යුද නැව් සහ ජර්මානු නෞකාවක් වන අද්මිරාල් ග්‍රාෆ් ස්පී උරුගුවේ වෙරළට නුදුරින් සටනක නිරත විය.
### සිවිල්-මිලිටරි ආඥාදායකත්වය 
ජනාධිපති ජෝර්ජ් පැචෙකෝ 1968 දී හදිසි තත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, ඉන් පසුව 1972 දී සිවිල් නිදහස තවදුරටත් අත්හිටුවන ලදී. 1973 දී, වැඩිවන ආර්ථික හා දේශපාලන කැලඹීම් මධ්‍යයේ, ජනාධිපති ජුවාන් මාරියා බෝඩබෙරිගේ ඉල්ලීම පරිදි සන්නද්ධ හමුදා පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැර සිවිල්-මිලිටරි පාලනයක් ස්ථාපිත කළහ.

එක් මූලාශ්‍රයකට අනුව, උරුගුවේ වැසියන් 180 ක් පමණ මරා දමා අතුරුදහන් කර ඇති බව දන්නා අතර, 1973 සිට 1985 දක්වා වසර 12 ක සිවිල්-මිලිටරි පාලනය තුළ තවත් දහස් ගණනක් නීති විරෝධී ලෙස රඳවා තබාගෙන වධහිංසා පමුණුවා ඇත. බොහෝ දෙනෙක් ආර්ජන්ටිනාවේ සහ අනෙකුත් අසල්වැසි රටවල ඝාතනය කරන ලද අතර, ඔවුන්ගෙන් 36 දෙනෙකු උරුගුවේහිදී ඝාතනය කර ඇත. එඩි කෝෆ්මන්ට (ඩේවිඩ් ඇල්ට්මන් විසින් උපුටා දක්වන ලද) අනුව, එකල උරුගුවේ ලෝකයේ වැඩිම ඒක පුද්ගල දේශපාලන සිරකරුවන් සංඛ්‍යාවක් සිටියේය. "1976 දී ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් වෙනුවෙන් එක්සත් ජනපද කොන්ග්‍රස් සභා විභාගයේදී කතා කළ කෝෆ්මන්, ඇස්තමේන්තු කළේ සෑම උරුගුවේ ජාතිකයන් පස් දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකු පිටුවහල් කරන ලද බවත්, පනහෙන් එක් අයෙකු රඳවා තබා ගත් බවත්, පන්සියයකින් එක් අයෙකු සිරගෙට ගිය බවත් (ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් වධහිංසා පමුණුවන ලද බවත්ය)." සමාජ වියදම් අඩු කරන ලද අතර, බොහෝ රාජ්‍ය සමාගම් පෞද්ගලීකරණය කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, 1980 න් පසු ආර්ථිකය දියුණු නොවූ අතර පිරිහී ගියේය; දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) 20% කින් පහත වැටුණු අතර විරැකියාව 17% දක්වා ඉහළ ගියේය. අසාර්ථක වූ සමාගම් සහ බැංකුවලට ඇප ලබා දීමට රජය මැදිහත් විය.

### ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට නැවත පැමිණීම (1984–වර්තමානය) 
හමුදාව විසින් කෙටුම්පත් කරන ලද නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් 1980 නොවැම්බර් ජනමත විචාරණයේදී ප්‍රතික්ෂේප විය. ජනාධිපතිවරුන් දෙදෙනාම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය නැවත ස්ථාපිත කිරීමෙන් පසු ආරම්භ කරන ලද ආර්ථික ව්‍යුහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණ දිගටම කරගෙන ගියහ.

1999 ජාතික මැතිවරණ 1996 ව්‍යවස්ථා සංශෝධනයක් මගින් ස්ථාපිත කරන ලද නව මැතිවරණ ක්‍රමයක් යටතේ පැවැත්විණි.

2004 දී, උරුගුවේ වැසියන් ටැබරේ වාස්කේස් ජනාධිපති ලෙස තෝරා පත් කර ගත් අතර පාර්ලිමේන්තුවේ සභා දෙකෙහිම පුළුල් පෙරමුණට බහුතරයක් ලබා දුන්නේය. වාස්කේස් ආර්ථික ඕතඩොක්ස්වාදයට ඇලී සිටියේය. භාණ්ඩ මිල ඉහළ ගොස් ආර්ථිකය අවපාතයෙන් යථා තත්ත්වයට පත් වූ විට, ඔහු විදේශ ආයෝජන තුන් ගුණයකින් වැඩි කළේය, දරිද්‍රතාවය සහ විරැකියාව අඩු කළේය, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 79% සිට 60% දක්වා රාජ්‍ය ණය අඩු කළේය, සහ උද්ධමනය ස්ථාවරව තබා ගත්තේය. 2009 දී, රටේ හමුදා පාලනය අතරතුර වසර 15 කට ආසන්න කාලයක් සිරගතව සිටි හිටපු වාමාංශික ගරිල්ලා නායකයෙකු (ටුපමරෝස්) වූ හෝසේ මුජිකා, පුළුල් පෙරමුණ දෙවන වරටත් මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කිරීමත් සමඟ නව ජනාධිපතිවරයා ලෙස පත්විය. 2012 දී ගබ්සාව නීතිගත කරන ලද අතර, ඉන්පසු සමලිංගික විවාහ සහ ඊළඟ වසරේ කංසා, උරුගුවේ නූතන යුගයේ කංසා නීතිගත කළ පළමු රට බවට පත් කළේය.

2014 දී, ටබාරේ වාස්කේස් අඛණ්ඩව දෙවන ජනාධිපති ධුර කාලයකට තේරී පත් වූ අතර එය 2015 මාර්තු 1 වන දින ආරම්භ විය. 2020 දී, වසර 15 ක වාමාංශික පාලනයෙන් පසු, ඔහුගෙන් පසු කොන්සර්වේටිව් ජාතික පක්ෂයේ සාමාජිකයෙකු වන ලුයිස් ඇල්බර්ටෝ ලැකල් පෝ උරුගුවේ 42 වන ජනාධිපතිවරයා ලෙස පත් විය. 2025 මාර්තු 1 වන දින, යමණ්ඩු ඕර්සි උරුගුවේ නව ජනාධිපතිවරයා ලෙස බලයට පත් විය, එනම් වාමාංශික සන්ධානය වන පුළුල් පෙරමුණ, වසර පහක බාධාවකින් පසු නැවත බලයට පත් විය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:උරුගුවේ