ඩොමිනිකාවේ ඉතිහාසය

### භූ විද්‍යාත්මක ඉතිහාසය 
ඩොමිනිකාව ප්‍රථම වරට මුහුදෙන් මතු වූයේ දළ වශයෙන් වසර මිලියන 67 කට පමණ පෙර ඔලිගොසීන් යුගයේදී වන අතර, එය ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් නිර්මාණය වූ අවසන් කැරිබියන් දූපත් වලින් එකක් බවට පත් විය.

### පූර්ව යටත් විජිත යුගය සහ මුල් යුරෝපීය සබඳතා 
ඩොමිනිකාවේ පූර්ව යටත් විජිත ආදිවාසීන් වූයේ පෙර තිබූ අරවාක් ජනගහනය පලවා හැරිය බවට සැලකෙන අයිලන්ඩ් කැරිබ් ජනතාවයි. කෙසේ වෙතත්, මුතුන්මිත්තන්ගේ කලීනාගෝ ආඛ්‍යානවල කණ්ඩායම් දෙක සහජීවනයෙන් හා විවාහ වීම ගැන සඳහන් වන බැවින් මෙය අර්ධ වැරදි වැටහීමක් විය හැකිය. අරවාක් යනු මූලික ආදිවාසී කණ්ඩායම නොවේ. ඔවුන්ට පෙර ප්ලයිස්ටොසීන යුගයේ අග භාගයේදී පැමිණි පැලියෝ-ඉන්දියානුවන් පිරිසක් සිටි බව විශ්වාස කෙරේ.

1493 දී ක්‍රිස්ටෝපර් කොලම්බස් සිය දෙවන ඇමරිකානු මුහුදු ගමනේදී දිවයින මුලින්ම දුටුවේය. ඔහු ඉරිදා දිනයක (නොවැම්බර් 3, 1493) දිවයින දුටු නිසා, කොලොම්බස් දිවයිනට ඩොමිනිකා (ලතින් භාෂාවෙන් 'ඉරිදා') යන නම තැබීය. 1690 දී ප්‍රංශ ජාතිකයන් ඔවුන්ගේ පළමු ස්ථිර ජනාවාස පිහිටුවා ගත්හ. මාර්ටිනික් සහ ග්වාඩෙලූප් හි ප්‍රංශ දැව කපන්නන් ප්‍රංශ දූපත් වලට දැව සැපයීම සඳහා දැව කඳවුරු පිහිටුවීමට පටන් ගත් අතර ඔවුන් ක්‍රමයෙන් ස්ථිර පදිංචිකරුවන් බවට පත්විය. ඔවුන් ප්‍රංශ භාෂාවෙන් හැඳින්වූ පරිදි බටහිර අප්‍රිකාවේ සිට පළමු වහල් අප්‍රිකානුවන් ඩොමිනික් වෙත ගෙන එන ලදී.

1715 දී, ලා ගෝල් ලෙස හැඳින්වෙන මාර්ටිනික් හි උතුරේ "දුප්පත් සුදු" කුඩා වතු හිමියන්ගේ කැරැල්ලක් නිසා පදිංචිකරුවන් දකුණු ඩොමිනික් වෙත සංක්‍රමණය වූ අතර එහිදී ඔවුන් කුඩා වතු පිහිටුවා ගත්හ. මේ අතර ප්‍රංශ පවුල් සහ ග්වාඩලූප්හි වෙනත් අය උතුරේ පදිංචි වූහ. 1727 දී ප්‍රථම ප්‍රංශ අණදෙන නිලධාරියා වූඑම්. ලේ ග්‍රෑන්ඩ්, මූලික ප්‍රංශ රජයක් සමඟ දිවයින භාර ගත්තේය. ඩොමිනික් නිල වශයෙන් ප්‍රංශයේ යටත් විජිතයක් බවට පත් වූ අතර, දිවයින දිස්ත්‍රික්ක හෝ "කාර්තු" වලට බෙදා ඇත. ප්‍රංශ ජාතිකයන් ඒ වන විටත් මාර්ටිනික් සහ ග්වාඩලූප් යන ප්‍රදේශවල වැවිලි කෘෂිකර්මාන්තය දියුණු කර තිබූ අතර එහිදී ඔවුන් වහලුන් වූ අප්‍රිකානු කම්කරුවන් සමඟ උක් වගා කළහ. ඩොමිනික්හි ඔවුහු ක්‍රමයෙන් කෝපි වගාවන් දියුණු කළහ. අත්ලාන්තික් සාගරයේ වහල් වෙළඳාම හේතුවෙන්, සාමාන්‍ය ජනගහනය මූලික වශයෙන් කළු-අප්‍රිකානු වහලුන්ගෙන් සමන්විත විය.

1761 දී, යුරෝපයේ සත් අවුරුදු යුද්ධයේදී, ඇන්ඩෘ රෝලෝ විසින් ඩොමිනිකාවට එරෙහිව බ්‍රිතාන්‍ය ගවේෂණ කණ්ඩායමක් තවත් කැරිබියන් දූපත් කිහිපයක් සමඟ දිවයින යටත් කර ගත්හ. 1763 දී ප්‍රංශය යුද්ධයෙන් පරාජය වී පැරිස් ගිවිසුම යටතේ දිවයින මහා බ්‍රිතාන්‍යයට පවරා දී ඇත.

1831 දී, නිල බ්‍රිතාන්‍ය වාර්ගික ආකල්පවල ලිබරල්කරණයක් පිළිබිඹු කරමින්, බ්‍රවුන් වරප්‍රසාද පනත් කෙටුම්පත නිදහස් කළු ජාතිකයින්ට (බොහෝ විට අප්‍රිකානු සහ යුරෝපීය සම්භවයක් ඇති මිශ්‍ර ජාතීන්ට අයත් බොහෝ නිදහස් වර්ණ සහිත පුද්ගලයින්) දේශපාලන හා සමාජ අයිතීන් ප්‍රදානය කරන ලදී. 1833 වහල්භාවය අහෝසි කිරීමේ පනත සමඟින්, බ්‍රිතාන්‍යය ඉන්දියාවේ හැර සිය අධිරාජ්‍යය පුරා වහල් සේවය අවසන් කරන ලදී.

නිදහසත් එක්ක ඡන්ද බලයත් ආවා. 1835 දී අප්‍රිකානු සම්භවයක් ඇති පළමු මිනිසුන් තිදෙනා ඩොමිනිකාහි ව්‍යවස්ථාදායක සභාවට තේරී පත් විය. අසල්වැසි ප්‍රංශ යටත් විජිත දූපත් වන ග්වාඩෙලූප් සහ මාර්ටිනික් වලින් බොහෝ වහලුන් ඩොමිනිකාවට පලා ගියහ. 1838 දී, ඩොමිනිකාව, ජනවාර්ගික අප්‍රිකානු බහුතරයක් විසින් පාලනය කරන ලද තේරී පත් වූ ව්‍යවස්ථාදායකයක් ඇති බ්‍රිතාන්‍ය බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්හි පළමු යටත් විජිතය බවට පත් විය. මෙම නීති සම්පාදකයින්ගෙන් බහුතරයක් වහල්භාවය අහෝසි කිරීමට පෙර නිදහස් වර්ණ හා කුඩා වතු හිමියන් හෝ වෙළෙන්දන් විය. ඔවුන්ගේ ආර්ථික හා සමාජීය අදහස් කුඩා, ධනවත් ඉංග්‍රීසි වැවිලිකාර පන්තියේ අවශ්‍යතාවලට වඩා වෙනස් විය. ඔවුන්ගේ බලයට ඇති තර්ජනයට ප්‍රතිචාර දක්වමින්, වැවිලිකරුවන් වඩාත් සෘජු බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයක් සඳහා බලපෑම් කළහ.

### නිදහසින් පසු 
1979 මැද භාගයේදී, ආරම්භක අගමැති පැට්‍රික් ජෝන්ගේ පරිපාලනය පිළිබඳ දේශපාලන අතෘප්තිය සිවිල් කුමන්ත්‍රණයකින් උච්චතම අවස්ථාවට පත් වූ අතර ජෝන්ට එරෙහිව ඩොමිනිකා ව්‍යවස්ථාදායකයේ සභාව තුළ විශ්වාසභංග යෝජනාවක් සම්මත වීමෙන් ජෝන් පරිපාලනය බිඳ වැටුණි. ඩොමිනිකාහි දෙවන අගමැති ඔලිවර් සෙරෆින් යටතේ නව, ඊනියා "අතුරු ආණ්ඩුවක්" පිහිටුවන ලදී; ඊළඟ වසරේ ඇලන් සුළි කුණාටුව තවත් හානි සිදු කළේය.

1981 දී, චාල්ස්ගේ රජයට කුමන්ත්‍රණ දෙකක තර්ජනයක් එල්ල විය. පළමුවැන්න මෙහෙයවනු ලැබුවේ ඩොමිනිකාහි හමුදාපති ෆ්‍රෙඩ්රික් නිව්ටන් විසිනි, ඔහු රොසෝහි පොලිස් මූලස්ථානයට ප්‍රහාරයක් සංවිධානය කළ අතර එය පොලිස් නිලධාරියෙකුගේ මරණයට හේතු විය. නිව්ටන් සහ තවත් සොල්දාදුවන් පස් දෙනෙකු ප්‍රහාරයට වැරදිකරුවන් වූ අතර 1983 දී මරණ දණ්ඩනයට නියම විය. සහචරයින් පස් දෙනාගේ දඩුවම පසුව ජීවිතාන්තය දක්වා සිරගත කරන ලදී, නමුත් නිව්ටන් 1986 දී ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. මයික් පර්ඩියු සහ වුල්ෆ්ගැන්ග් ඩ්‍රෝජ් විසින් මෙහෙයවන ලද ඔපරේෂන් රෙඩ් ඩෝග් හි කුලී හේවායන් විසින් රට අත්පත් කර ගැනීමේ තර්ජනයට ලක් වූ දෙවැන්න වසර අවසානයේදී සිදු විය. ඔවුන් උත්සාහ කළේ රටේ සංවර්ධනය පාලනය කිරීම සඳහා චාල්ස් අගමැති ලෙස පෙරළා දමා හිටපු අගමැති ජෝන් නැවත පත් කිරීමට ය. එෆ්බීඅයි වෙත ඔත්තුව ලැබුණු අතර, කුලී හේවායන් ප්‍රවාහනය කිරීමට කුලියට ගත් නැව කිසි විටෙකත් තටාකාංගනය හැර ගියේ නැත. කුලී හේවායන්ට විධිමත් හමුදා පළපුරුද්දක් හෝ පුහුණුවක් නොතිබූ අතර, බොහෝ කාර්යමණ්ඩලයේ නායක මයික් පර්ඩියු විසින් එක්වීමට නොමඟ යවා ඇත. එක්සත් ජනපද මධ්‍යස්ථ නීති උල්ලංඝණය කරන ලද කුමන්ත්‍රණයේ ඔහුගේ කොටස වෙනුවෙන් සුදු ආධිපත්‍යවාදී ඩොන් බ්ලැක් ද සිරගත කරන ලදී.

චාල්ස් ආන්ඩුව 1983 ඇමරිකානු ග්‍රෙනාඩා ආක්‍රමණයට සහාය දුන් අතර, එ.ජ. වෙතින් ඩොමිනිකාගේ ප්‍රශංසාව උපයා ගත්තේය රොනල්ඩ් රේගන්ගේ රජය, සහ මූල්‍ය ආධාර වැඩි කිරීම.

1980 ගණන්වල මැද භාගය වන විට, කෙසෙල් මිල පහත වැටීම හේතුවෙන් නැවතත් දුර්වල වීමට පෙර, අග්‍රාමාත්‍ය ඩග්ලස් වෙනුවට පියරේ චාල්ස් පත් කරන ලද අතර ඔහු ද 2004 ජනවාරි 6 වන දින නිලයේදී මිය ගියේය. ඩීඑල්පී හි රූස්වෙල්ට් ස්කෙරිට්, පියරේ චාල්ස් වෙනුවට අගමැති ලෙස පත් වූ අතර, වයස අවුරුදු 31 දී ලෝකයේ ලාබාලතම රජයේ ප්‍රධානියා බවට පත්විය. ඔහුගේ 2005 මැතිවරන ජයග්‍රහණයත් සමග, ස්කෙරිට් හත් දෙනෙකුගෙන් යුත් මහජනතාව නැවත තේරී පත් වූ දෙවන වත්මන් අගමැති බවට පත් විය.

2009 මැතිවරණයේදී ඩීඑල්පී ආසන 21 න් 18 ක් දිනා ගත්තේය. යූඩබ්ලිව්පීය මැතිවරණ ව්‍යාපාරයේ නුසුදුසුකම්වලට හිමිකම් කියූ අතර පාර්ලිමේන්තුව වර්ජනය කිරීම ඇතුළුව පුළුල් පරාසයක විරෝධතා ක්‍රියාවල නිරත විය. යූඩබ්ලිව්පීයේ වර්ජනය පාර්ලිමේන්තු ක්‍රියා පටිපාටියට පටහැනිව පාර්ලිමේන්තුවේ තේරී පත් වූ නියෝජිතයින් තිදෙනාගෙන් දෙදෙනෙකු සඳහා අවම වශයෙන් පාර්ලිමේන්තුවට අනවසරයෙන් නොපැමිණීම තුනක් පැවතුනි, එය ඔවුන්ගේ ආසන දෙක පුරප්පාඩු වී ඇති බව ප්‍රකාශයට පත් කිරීමටත් ඒවා පිරවීම සඳහා අතුරු මැතිවරණයක් කැඳවීමටත් හේතු විය. 2010 ජූලි මාසයේදී එම පුරප්පාඩු වූ ආසන දෙක සඳහා අතුරු මැතිවරණයක් පවත්වන ලද අතර, UWP නැවතත් ආසන දෙකම දිනා ගත්තේය. ස්කෙරිට් යටතේ DLP 2014 ඩොමිනිකන් මහා මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කිරීමට සමත් විය.

2012 සැප්තැම්බර් 17 වැනි දින එලියුඩ් තඩ්ඩියස් විලියම්ස් ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දෙන ලදී (බොහෝ දුරට චාරිත්‍රානුකූල භූමිකාවක්), වෛද්‍ය නිකලස් ලිවර්පූල් වෙනුවට අයහපත් සෞඛ්‍ය තත්ත්වය හේතුවෙන් ධුරයෙන් ඉවත් කරන ලදී. 2013 සැප්තැම්බර් 30 වන දින හිටපු වෘත්තීය සමිති නායක සහ හිටපු ඩොමිනිකා නිදහස් පක්ෂ නායක චාල්ස් සවාරින් රජයේ අමාත්‍ය ධූරයෙන් ඉල්ලා අස්වීමට දින කිහිපයකට පෙර ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය. ඔහු ඩොමිනිකාවේ අටවැනි ජනාධිපතිවරයාය.

නිවර්තන කුණාටුව එරිකා 2015 අගෝස්තු මාසයේදී දිවයින විනාශ කළ අතර, 30 දෙනෙකු මිය ගිය අතර දැඩි පාරිසරික හා ආර්ථික හානියක් සිදු විය. හානිය පිළිබඳ මුල් ඇස්තමේන්තු යෝජනා කළේ දිවයිනේ ගොඩනැගිලිවලින් 90% ක් විනාශ වී ඇති අතර යටිතල පහසුකම් නටබුන් වී ඇති බවයි. එක්සත් රාජධානිය, ප්‍රංශය සහ නෙදර්ලන්තය දිවයිනට ආධාර රැගෙන යාමට නැව් සහ ගුවන් සෝපාන පිහිටුවයි; විනාශයේ පරිමාණය බොහෝ මිනිසුන්ට නිවාස අහිමි කර ඇත.

ඩොමිනිකා එහි පළමු පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා පදක්කම් දෙක රිදී සහ ලෝකඩ පදක්කම් 2018 ගෝල්ඩ් කෝස්ට් හි පැවති පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේදී දිනා ගත්තේය.

ජනාධිපති චාල්ස් ඇන්ජලෝ සවාරින් 2018 දී නව පස් අවුරුදු ධුර කාලයක් සඳහා නැවත තේරී පත් විය.

2019 දෙසැම්බරයේදී, වත්මන් අගමැති රූස්වෙල්ට් ස්කෙරිට් ඔහුගේ සිව්වැනි මහ මැතිවරණයෙන් ආසන දහඅටක් තුනක් දක්වා අඛණ්ඩව ජයග්‍රහණය කර, එතෙක් මෙතෙක් එසේ කළ පළමු ඩොමිනිකාවේ අගමැති බවට පත් විය.

ඩොමිනිකාව සිය පළමු ඔලිම්පික් රන් පදක්කම ලබා ගත්තේ 2024 පැරිසියේ පැවති ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී තියා ලාෆොන්ඩ් කාන්තා තුන් පිම්ම මීටර් 15.02කින් ජයගත් විටය.

## යොමු කිරීම්