ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලය, කෝට්ටේ

**ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලය** (ඉංග්‍රීසි - Ananda Sastralaya) යනු ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ හි පිහිටි ජනප්‍රිය පාසලකි. ක්‍රි.ව. 1890 දී කෝට්ටේ "බෞද්ධ ඉංග්‍රීසි මිශ්‍ර පාසැල" නමින් ආරම්භ කළ මෙය, 1910 දී "ජයවර්ධන ශාස්ත්‍ර ශාලාව" ලෙසත්, පසුව බෞද්ධ පරමවිඥානාර්ථ සංගමයට සම්බන්ධ කරගත් පසු ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලය ලෙසත් හැඳින්වුණි. පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ද වැදගත් භූමියක් වූ මෙම විද්‍යාල භූමියෙහි, වීදිය බණ්ඩාර කුමරු උදෙසා කණිනු ලැබ ඇතැයි සැලකෙන කෝට්ටේ ඓතිහාසික උමඟ ද පිහිටා ඇත. වර්ෂ 1952 දී එම උමඟ පිහිටි බිම් කොටස පුරාවිද්‍යාත්මක භූමියක් ලෙස රජය විසින් නම් කරන ලදී.

ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලයේ වර්තමානයේ ප්‍රාථමික හා ද්විතියික යන අංශ දෙකෙන්ම අධ්‍යාපන කටයුතු සිදු කෙරේ.

## ඉතිහාසය 
19 වන සියවසේ දී ඇති වූ බෞද්ධ අධ්‍යාපන පුනරුදය හා සමගාමීව, කෝට්ටේ ප්‍රදේශයේ බෞද්ධ පසලක අවශ්‍යතාවය වටහා ගත් බෞද්ධ නායකයින් එක්ව ක්‍රි.ව.1880 නොවැම්බර් 4 දින "කෝට්ටේ බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසැල" නමින් කුඩා වපසරියක පාසලක් ආරම්භ කරන ලදි. එලෙස මුලදී අඩු පහසුකම් මධ්‍යයේ ආරම්භ කෙරුන ද, 1890 දී පූජ්‍ය ඇඹුල්ගම විමලතිස්ස ස්වාමීන්වහන්සේගේ සහ කෝට්ටේ රාජ මහා විහාරස්ථ දායක සභාවේ මූලිකත්වය අනුව 1890 ජනවාරි 1 දින, කෝට්ටේ රාජ මහා විහාරයට අයත් භූමි භාගයේ, පහසුකම් වැඩිදියුණු කර, "කෝට්ටේ බෞද්ධ ඉංග්‍රීසි පාසැල" ලෙස නිල වශයෙන් මෙම විද්‍යාලය ආරම්භ කරන ලදී.

මෙහි ප්‍රථම විද්‍යාලාධිපති ධූරය හෙබවූයේ සී. රණසිංහ (1890-1903) මහතාය. එවකට සිංහල බෞද්ධ පුනරුදයේ කැපීපෙනෙන චරිතයක් වූ ශ්‍රීමත් ඩී.බී. ජයතිලක මහතා 1903 දී මෙහි දෙවන විදුහල්පතිවරයා ලෙස වැඩ බාර ගත්තේය. 1910 දී , විදුහල්පති ඩී.ජේ. ජයතුංග (1905-1922) මහතා යටතේ විද්‍යාලයේ නම "ජයවර්ධන ශාස්ත්‍ර ශාලාව" ලෙස වෙනස් කරන ලදී.  

බෞද්ධ පරමවිඥානාර්ථ සංගමය බිහි වීමත් සමඟ, මෙම විද්‍යාලය එම සංගමයේ පාලනය යටතට ගත් අතර දැනට භාවිතා වන නම හෙවත් "ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලය" ලෙස විද්‍යාලය නම් කෙරුනේ ඉන්පසුවයි. එමෙන්ම එවකට කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලයේ විදුහල්පතිව සිටි එස්.පී,පෙරේරා මහතා කෝට්ටේ ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලයේ විදුහල්පති ලෙස පත් කරන ලදි.

වර්ෂ 1934 දී ලක්දිව කීර්තිමත් අධ්‍යාපනඥයෙකු, ලේඛකයෙකු හා සමාජ ක්‍රියාකාරිකයෙකු වූ ආචාර්ය ඊ.ඩබ්.අදිකාරම් මහතා ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලයේ විදුහල්පති ලෙස වැඩ භාරගත් අතර එතුමාගේ කාලපරිච්ඡේදය ශාස්ත්‍රාලයේ ස්වර්ණමය යුගයක් ලෙස හැඳින්විය හැක. බෞද්ධ අධ්‍යාපනයේ පුනර්ජීවනය උදෙසා මහඟු කැපවීමක් සිදු කළ එතුමා, තවත් දානපතියන් සහ සමාජ සේවකයින් රැසකගේ උපකාරයෙන් තවත් අක්කර 13 කට අධික භූමිභාගයක් පාගොඩ ප්‍රදේශයෙන් මිලදී ගෙන ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලයේ ශිෂ්‍ය නේවාසිකාගාරය හා ක්‍රීඩා භූමිය ඉදි කරන ලදි. පසුව එහි පවතින සම්පත් උපයෝගීකොට ගනිමින් එවකට කෝට්ටේ ප්‍රදේශයේ පැවති බෞද්ධ පාසල වූ ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලයේ කණිෂ්ඨ විද්‍යාලය ලෙසින් තවත් බෞද්ධ පාසලක ආරම්භය සනිටුවහන් කළේය. පසුව මේ විද්‍යාලය කෝට්ටේ ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලීය කණිෂ්ඨ විද්‍යාලය (අංක 02) නම් විය.

දෙවන ලෝක යුධ සමයේදී විද්‍යාල භූමිය ලංකා හමුදාව විසින් භාවිත කළ අතර, විද්‍යාලය නැවත ආරම්භ කරන ලද්දේ යුද සමයෙන් පසුවයි. වර්ෂ 1961 පාර්ලිමේන්තු පනත මඟින් එවකට ශ්‍රී ලංකාවේ තිබූ සියලුම අධ්‍යාපන ආයතන ජාතික අධ්‍යාපන පද්ධතිය යටතට ගත් අතර, ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලය ඇතුළු පරමවිඥානාර්ථ සංගමය මඟින් පාලනය වූ සියලුම පාසල් රජයට පවරා ගන්නා ලදි.

1960 දශකයේදී එවකට කෝට්ටේ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු ලෙස කටයුතු කළ ස්ටැන්ලි තිලකරත්න මහතා (පසු කලෙක පාර්ලිමේන්තුවේ කථානායකවරයෙක් ලෙස ද පත්වූ), කෝට්ටේ ප්‍රදේශයේ බාලිකා විදුහලක අවශ්‍යතාවය පෙන්වා දුන් අතර, පාගොඩ ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලයීය කනිෂ්ඨ විද්‍යාලය අංක 2 පිහිටා තිබූ අක්කර 13 ක භූමිභාගයේ ප්‍රයෝජනයට නොගත් බිම් කොටස වෙන් කරගෙන නව බාලිකා විද්‍යාලයක් ආරම්භ කරන ලදී. එලෙස 1971 ජනවාරි 11 වනදා කෝට්ටේ ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලය දෙකොටසකට බෙදුණු අතර , "කෝට්ටේ ආනන්ද බාලිකා විද්‍යාලය" ලෙස එහි බාලිකා විදුහල ඇරඹුණි. මෙම ස්ථූපය සහ කුටිය සුවිශේෂත්වයක් අත් කරගනු ලබන්නේ කබොක් ගලින් උන්නතව මතු කරගෙන ඇති බැවිනි. එනම් ස්ථූපය සහ කුටිය ඉතිරිවන සේ කබොක කපා ඉවත් කිරීමෙන් නිර්මාණය කර තිබිමය. මෙවැනි නිර්මාණයක් ශ්‍රී ලංකාවෙන් මින් පෙර හමුවී නැත

## මූලාශ්‍ර 
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික පාසල්
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ආයතන
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්
ප්‍රවර්ගය:රජයේ පාසල් - ශ්‍රී ලංකාව
ප්‍රවර්ගය:ජාතික පාසල් - ශ්‍රී ලංකා
ප්‍රවර්ගය:බෞද්ධ පාසල් - ශ්‍රී ලංකා
ප්‍රවර්ගය:රජයට පවරාදුන් පාසල් - ශ්‍රී ලංකා
ප්‍රවර්ගය:රජයට පවරාදුන් පරමවිඥානාර්ථ පාසල්
ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක
ප්‍රවර්ගය:කෝට්ටේ පාසල්