තුත්මෝස් I

**Iවන තුත්මෝස්** (ඇතැම්විට *Iවන තොත්මෙස්,* *තුත්මොසිස්* හෝ *ටුත්මොසිස් * ලෙස ද හඳුන්වයි, අරුත *තොත්ට-උපන්*) යනු පුරාතන ඊජිප්තුවේ 18වන රාජවංශයේ තුන්වන පාරාවෝවරයායි. ඔහු සිහසුනට පත් වූයේ Iවන අමෙන්හොටෙප් රජුගෙන් පසුවයි. ඔහුගේ රාජ්‍ය සමය තුළ දී, ඔහු නැ‍ගෙනහිර මධ්‍යධරණි පෙදෙස සහ නුබියාව වෙත යුධ ව්‍යාපාර මෙහෙයවමින් ඊජිප්තුවේ දේශසීමා පෙර නොවූ තරම් දුරකට ව්‍යාප්ත කළේ ය. එසේම ඔහු ඊජිප්තුව තුළ නොයෙකුත් දේවස්ථාන ඉදි කළ අතර, රජුන්ගේ නිම්නයේ තමන් සඳහා සොහොනැගැබක් ද ඉදිකළේ ය. රජුන්ගේ නිම්නයේ මෙසේ සිය සොහොන්ගැබ ඉදිකරගත් පළමු රජු ඔහු යැයි සැලකේ. (ඇතැම්විට Iවන අමෙන්හොටෙප් ද ඔහුට පෙර එසේ සිදු කරන්නට ඇත).

ඔහුගෙන් පසු ඔහුගේ පුත් IIවන තුත්මෝස් ද, අනතුරුව IIවන තුත්මෝස්ගේ සොයුරිය වූ හට්ෂෙප්සුට් ද සිහසුනට පත් විය. ඔහුගේ රාජ්‍ය සමය සාමාන්‍යයෙන් ක්‍රි.පූ. 1505-1493 යැයි නිර්ණය කොට ඇත. නමුත් ඇතැම් විද්වතුන්—පුරාතන ඊජිප්තු වාර්තාවල කාලරේඛාව නිර්ණයට යොදාගත් ජ්‍යොතිශ්‍යමය නිරීක්ෂණ තීබ්සයේ නොව මෙම්පිස් නගරයේ සිට සිදු කළ බව සිතන විද්වතුන්—ඔහුගේ රාජ්‍ය සමය ලෙස ක්‍රි.පූ. 1526–1513 ලෙස දක්වා ඇත.

## පවුල
තුත්මෝස්ගේ පියා Iවන අමෙන්හොටෙප් වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. ඔහුගේ මව සෙන්සෙනෙබ්, රාජකීය-නොවන උපතක් ඇත්තියක වන නිසා ඇය සුළුබිසව හෝ උපබිසවක් වන්නට ඇත. තුත්මෝස්ගේ මහා රාජකීය බිරිඳ තනතුර ඉසිලූ අහ්මෝස් රැජින Iවන අහ්මෝස් රජුගේ දියණිය සහ Iවන අමෙන්හොටෙප් රජුගේ සොයුරිය යැයි සැලකේ; කෙසේනමුත් ඇයට කිසිදින "රජුගේ දියණිය" ලෙස අමතා නැති බැවින්, මෙම මතය විවාදාත්මක ය. ඇතැම් ඉතිහාසඥයින් විශ්වාස කරන්නේ ඇය තුත්මෝස්ගේම සොයුරිය වන්නට ඇති බවයි. ඇය අමෙන්හොටෙප්ට සම්බන්ධ බව පපෙන්වීමෙන්, තුත්මෝස් සිය රාජ්‍යත්වය ස්ථාවර කරගැනීමට ඇයව විවාහ කරගන්නට ඇතැයි සිතිය හැක. කෙසේනමුත්, මෙය එසේ නොවිය හැකි බවට හේතු දෙකක් යෝජනා වී ඇත. පළමුවැන්න නම්, කාර්නැක්හි අමෙන්හොටෙප්ගේ ඇලබැස්ටර් නිර්මාණය තුළ අමෙන්හොටෙප්ගේ මරණයට පෙර අමෙන්හොටෙප්ගේ නම සමග තුත්මෝස් ද නාමය ද සඳහන්ව තිබීමයි. දෙවැන්න නම්, තුත්මෝස්ට දාව අහ්මෝස්ට උපන් පළමු පුත්‍රයා වන අමෙන්මෝස් තුත්මෝස්ගේ සිංහාසනාරූඪයට බොහෝ කලකට පෙර උපත ලබා ඇති බව පෙනී යාමයි. තුත්මෝස්ගේ සිව්වන රාජ්‍ය වර්ෂයට අයත් ශිලා ස්තම්භයක අමෙන්මෝස් මෙම්පිස් අසල දඩයමේ නිරතවන අයුරු නිරූපණය කොට ඇති අතර, ඔහු සිය මරණයට පෙර "ඔහුගේ පියාගේ මහා හමුදා සෙන්පතියා" බවට පත්ව ඇත. අමෙන්මෝස්ගේ මරණය සිය 12වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ සිදු වූ තුත්මෝස්ගේ මරණයට පසු සිදුවූවක් විය නොහැක. තුත්මෝස්ට දාව වැඩ්ජ්මෝස් නැමැති තවත් පුත්‍රයකු සහ හට්ෂෙප්සුට් හා නෙෆ්රුබිටි නැමැති දියණියන් දෙදෙනකු අහ්මෝස් රැජිනට විය. වැඩ්ජ්මෝස් සිය පියාට පෙර මියගිය අතර, නෙෆ්රුබිටි ළමා වියේ මියගියා ය. තුත්මෝස්ට දාව මුට්නොෆ්‍රෙට් නම් වෙනත් බිසවකට උපන් පුත්‍රයකු ද විය. මෙම පුත්‍රයා ඔහුගෙන් පසු IIවන තුත්මෝස් ලෙස සිහසුනට පත් වූ අතර, Iවන තුත්මෝස් ඔහුට සිය දියණිය වූ හට්ෂෙප්සුට් විවාහ කරදුන්නේ ය.

## දින සහ රාජ්‍ය සමයේ දිග
තුත්මෝස්ගේ පූර්වප්‍රාප්තිකයා වූ Iවන අමෙන්හොටෙප්ගේ සමයේ සොතිස් හිරු සමග උදාවුණු බව පැවසේ. මෙය ක්‍රි.පූ 1517දී සිදු වූවක් වන අතර, එය තීබ්ස් සිට නිරීක්ෂණය කොට ඇත. අමෙන්හොටෙප්ගේ මරණය සහ තුත්මෝස්ගේ අනුයාත සිංහාසනාරූඪය ඉන්පසුව සිදු වූ බව විශ්වාස කෙරෙන අතර, එය ක්‍රි.පූ. 1506දී සිදු වී යැයි බොහෝ නූතන විද්වතුන් විශ්වාස කරයි. මෙම නිරීක්ෂණය හීලියොපොලිස් හෝ මෙම්පිස් සිට සිදු කරන ලද්දක් ‍වූයේ නම් සුළුතරයක් විද්වතුන් විශ්වාස කරන ආකාරයට තුත්මෝස් සිහසුනට පත්ව ඇත්තේ ක්‍රි.පූ. 1526දී ය.මැනතෝ වාර්තා කරන්නේ Iවන තුත්මෝස්ගේ රාජ්‍ය සමය වර්ෂ 12ක් සහ මාස 9ක් (හෝ වර්ෂ 13ක්) පැවති බවයි. මෙම දත්ත සත්‍ය විය හැකි බව කාර්නැක්හි ගල් කුට්ටියක ඇති ඔහුගේ කාර්ටුෂය දරන වර්ෂය 8 සහ වර්ෂය 9ට අයත් ශිලා ලේඛන‍ දෙක සාක්ෂි දරයි. අඩු කාලානුක්‍රමය යටතේ තුත්මොස්ගේ රාජ්‍ය සමය ක්‍රි.පූ. 1506-1493 ලෙස විශ්වාස කෙරෙන අතර, සුළුතරයක් විද්වතුන් පිළිගන්නේ එය ක්‍රි.පූ. 1526-1513 බවයි. ජයග්‍රහයෙන් පසු, නැවත තීබ්ස් වෙත පැමිණීමට පෙර ඔහු නුබියානු රජුගේ දේහය සිය නැවේ ඇණියේ එල්ලා තැබූ බව පැවසේ.

තුත්මෝස්ගේ දෙවන වර්ෂයේ, රජු ටොම්බොස්හි ශිලාස්තම්භයක් තැන වූ අතර, එහි සඳහන් වන්නේ තෙවන මහා ඇල්ල අසල ටොම්බොස්හි ඔහු විසින් මහා බලකොටුවක් ඉදිකළ බවයි. මෙලෙසින් ඔහු දෙවන මහා ඇල්ලේ බුහෙන් අසල නවතා තිබූ ඊජිප්තු හමුදාව ස්ථිරව ව්‍යාප්ත කළේ ය. මෙහි සඳහන් වන්නේ ඔහු සිරියාවේ ද යුධ ව්‍යාපාරයක් දියත් කළ බවයි. එම නිසා මෙම සිරියානු ව්‍යාපාරය ඔහුගේ දෙවන වර්ෂයේ ආරම්භක කාලයේ සිදුවන්නට ඇතැයි සැලකේ. මෙම දෙවන යුධ ව්‍යාපාරය එතෙක් ඊජිප්තු පාලකයකු වඩාත්ම උතුරට වන්නට සිදුකළ යුධ ව්‍යාපාරය ලෙස සැලකේ. නූතනය වන විට සොයාගත නොහැකි වුව ද, ඔහු විසින් යුප්‍රටිස් ගඟ තරණය කිරීමෙන් පසු ද ශිලාස්තම්භයක් පිහිටුවා ඇති බව පෙනී යයි. මෙම යුධ ව්‍යාපාරයේ දී, සිරියානු කුමාරවරු තුත්මෝස්ට පක්ෂපාතීත්වය පෙන්වූහ. කෙසේනමුත්, ඔහු නැවත පැමිණි පසු ඔවුහු පඬුරුකප්පම් සැපයීම නවතා දැමූ අතර, අනාගත ආක්‍රමණ වෙනුවෙන් හමුදා ශක්තිමත් කරන්නට වූහ. මීට අමතරව රජු වෙනුවෙන් එල්-කබ්හි ප්‍රතිරාජයා නුබියාවේ දේවස්ථාන ගොඩනැංවූ බවට වාර්තා ඇත. මීට අමතරව ඔහු ටුරි නැමැති පුද්ගලයකු කුෂ්හි ප්‍රතිරාජයා ලෙස පත්කළ අතර, ඔහුව "කුෂ්හි රජුගේ පුතු" ලෙස ද හඳුන්වයි. නුබියාව තුළ රජුගේ නියෝජිතයකු ලෙස එහි රටවැසියකු පත්කෙරුණු නිසා නුබියානුවන් කැරැලි ඇතිකිරීමට තරම් නිර්භය වූයේ නැත. මේ නිසා අනාගත ඊජිප්තු රජවරුනට නුබියාව පාලනය පහසු විය. තුත්මෝස්ට පෙර කාර්නැක් දෙවොල පැවතියේ පුධාන වේදිකාව වෙත දිවෙන දිගු මාවතක් ලෙස ය. එහි මාර්ගය දෙපස සූර්ය වන්දනාව සඳහා දෙවොල් කිහිපයක් පැවතිණි. මෙම දේවස්ථානය විශාල කරවීමට මූලිකත්වය ගත් ප්‍රථම රජු තුත්මෝස් ය. තුත්මෝස්, දෙවොලේ ප්‍රධාන මාර්ගය දිගේ පස්වන අටලුව ඉදිකළ අතර, එය ඇතුළත සිද්ධස්ථානය වටා දි‍වෙන ප්‍රාකාරයක් සහ පිවිසුම දෙපස සිටුවූ කොඩිකණු දෙකකින් සමන්විත විය. මෙම කුටියේ කෙළවර ඉහළ ඊජිප්තුවේ සහ පහළ ඊජිප්තුවේ කිරුළ මාරුවෙන් මාරුවට පැළඳ සිටින අයුරින් නිරූපිත දැවැන්ත ප්‍රතිමා ද ඔහු විසින් ඉදිකරන ලදී.

රජුන්ගේ නිම්නයේ භූමදාන කළ පළමු රජු Iවන තුත්මෝස් වේ. කෙසේනමුත් ඔහුගේ සොහොන්ගැබ ලෙස KV38 සොහොන්ගැබ හඳුනාගෙන ඇත. එය තුළින් හමු වූ කහ ක්වාර්ට්සයිට් මිනීපෙට්ටියක Iවන තුත්මෝස්ගේ නම අන්තර්ගත ය. KV20 සොහොන්ගැබේ පිහිටීම 1799 නැපෝලියන්ගේ ආක්‍රමණ සමයේ සිටම හඳුනාගෙන තිබූ අතර, 1844දී ප්‍රශියානු විද්වතකු වූ කාල් රිචඩ් ලෙප්සියස් විසින් මෙහි ඉහළ පිවිසුම් මග අර්ධ වශයෙන් ගවේෂණය කොට ඇත. කෙසේනමුත්, එහි සියලු පැසේජ මාර්ග "කුඩා ගල්කැබලි එක්රැස් වී අවහිර වී ඇත. මේවා ජලගැලීම්වලින් සොහොන්ගැබ තුළට ආ ගල්කැබලි ලෙස සැලකේ." 1903-1904 කාලයේ හොවාඩ් කාටර් විසින් පෙර අවස්ථා 2කදී මහත් ශ්‍රමයක් දැරීමෙන් අනතුරුව, එහි ප්‍රවේශ මාර්ග පාදා ද්විත්ව සොහොන් කුටීරයට ඇතුළු වීමට සමත් විය. සෙසු භාජනවල සඳහන් Iවන තුත්මෝස්ගේ නාමයන් සහ තනතුරු ඔහුගේ පුත්‍රයා සහ අනුප්‍රාප්තිකයා ද වූ IIවන තුත්මෝස් විසින් සටහන් කරවන්නට ඇතැයි සැලකේ. රාජ්‍යත්වයට පත් වීමට පෙර හට්ෂෙප්සුට් රැජින වෙනුවෙන් ඉදිකළ ශිලා භාජනවල මෙන්ම ඇය සිහසුනට පත් වූ පසු දැරූ 'මාට්කරේ' යන නාමය ඇතුළත් භාජනවල කැබලි ද හමු වී ඇත.

 සොහොන්ගැබ තුළ තිබූ මෙම ක්වාර්ට්සයිට් මිනීපෙට්ටිය හට්ෂෙප්සුට් විසින් ඇගේ පියා වූ Iවන තුත්මෝස්ගේ යළිභූමදානය සඳහා ප්‍රදානය කළ එකකි. (බොස්ටන් ලලිත කලා කෞතුකාගාරය)]]
මෙහි භූමදාන කුටීරය තුළ තිබී කාටර් විසින් මිනීපෙට්ටි 2ක් සොයාගන්නා ලදී. අලංකාර ලෙස කැටයම් කළ හට්ෂෙප්සුට්ගේ ශෛලමය මිනීපෙට්ටිය "සොයාගත හැකි වූ නමුත් එය තුළ සිරුරක කිසිදු සලකුණක් නොතිබිණි. එහි පියන පොළොවේ වැතිරී තිබිණි". මෙය අද වන විට එයට ගැළපෙන කහ ක්වාර්ට්සයිට් මංජුසාවක් සමග කයිරෝ කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත. ‍අනතුරුව ඩේවිස් විසින් මෙය බොස්ටන් ලලිත කලා කෞතුකාගාරය වෙත ලබා දී ඇත. මෙම දෙවන මිනීපෙට්ටියේ මුලින් කැටයම් කොට තිබුණේ "**ඉහළ සහ පහළ ඊජිප්තුවේ රජ, මාට්කරේ හට්ෂෙප්සුට්**" යන නාමයයි. අවාසනාවට 20වන රාජවංශ සමයේ KV38 සොහොන්ගැබ කොල්ලකෑමත් සමග Iවන තුත්මෝස්ගේ ශේෂයනට බාධා පැමිණිනි. එහිදී මිනීපෙට්ටියේ පියන බිඳ එහි වූ රජුගේ වටිනා ආභරණ සහ සොහොන් භාණ්ඩ සොරාගැනිණි. මෙම හඳුනාගැනීමට තවත් අධ්‍යයන ද ආධාර විය. මෙම එම්බාම්කරණ ක්‍රමවේදය Iවන අහ්මෝස්ගෙන් පසු නිශ්චිතවම දහඅටවන රාජවංශයේ භාවිත වූ බව හෙළි වී ඇත.

ගැස්ටන් මැස්පරෝ මමිය පිළිබඳ මෙසේ සඳහන් කරයි:
:*රජු මරණයට පත්වන විට වියපත්ව සිටි අතර, ඔහු අවුරුදු පනහ ඉක්මවා සිටි බව ඔහුගේ කෘන්තක දත් ගෙවීයාමෙනුත්, ඒවා ඊජිප්තු පාන්වල බහුල අපද්‍රව්‍ය නිසා දිරාගොස් තිබීමෙනුත් පෙනී යයි. දේහය කුඩා සහ කෘෂ වුවත්, එහි අසාමාන්‍ය මස්පිඬු ශක්තියක් පැවති බවට සාධක ඇත; හිස මුඩු ය. මුහුණුවර ශිෂ්ට ය. එසේම මුඛය මගින් තවමත් ඔහු සතු සූක්ෂම ඥානය සහ ප්‍රයෝගයෙහි දක්ෂතාව පිළිඹිබු වේ.*

## මේවාත් බලන්න
* පුරාතන ඊජිප්තුව
* ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය

## සටහන් සහ මූලාශ්‍ර
## ග්‍රන්ථ නාමාවලිය
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## බාහිර සබැඳි
*හැට්ෂෙප්සුට්: රැජිනක සිට පාරාවෝ දක්වා, මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශන නාමාවලිය (මාර්ගස්ථව PDF ලෙස ලබාගත හැක), මෙහි Iවන තුත්මෝස්ට අදාළ අංග ඇත. (සුචිය බලන්න)