open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
කිරකිරා, සොලමන් දූපත්

**කිරකිරා**, සොලමන් දූපත් වල මකිරා-උලාවා පළාතේ පළාත් අගනුවර වේ.  කිරකිරා පළාතේ විශාලතම දූපත වන මකිරා (කලින් සැන් ක්‍රිස්ටෝබල්) හි උතුරු වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇත.

කිරකිරා ගුවන්තොටුපළට සේවය සපයනු ලබන්නේ සොලමන් ගුවන් සේවය විසිනි, එය හොනියාරා සහ අනෙකුත් ගමනාන්ත වෙත ගුවන් ගමන් සපයයි.  ගුවන්තොටුපළ තණකොළ තීරුවක් වන අතර සතියකට හතර වතාවක් ගුවන් ගමන් ලබා ගනී. ජාතික ගුවන් සේවය වන සොලමන් ගුවන් සේවය කිරා කිරා වෙත පියාසර කරයි සහ පිටතට පියාසර කරයි. එය හොනියාරා සිට මිනිත්තු 45 ක ගුවන් ගමනකි. ගුවන්තොටුපළට ගොඩබසින ගුවන් යානා ප්‍රමාණයෙන් ආසන 6 ක අයිලන්ඩර් යානයක සිට ආසන 36 ක ඩෑෂ් 8 ද්විත්ව ටර්බෝප්‍රොප් යානයක් දක්වා වෙනස් වේ. අධික වර්ෂාවක් ඇත්නම්, ගුවන් යානා ආරක්ෂිතව ගොඩබෑමට ඉඩ නොදෙන තරමට ගුවන් පථය මඩ සහිත විය හැකිය.

අගනුවර වන කිරාකිරා, ආසන්න වශයෙන් 3,500 ක ජනතාවක් සිටින කුඩා නගරයකි. අගමැති තෝමස් වයිප්, සොලමන් දූපත් පාර්ලිමේන්තුවේ ප්‍රාදේශීය මකිරා-උලාවා නියෝජිතයා වේ. ඔහුගේ කාර්යාලය කිරාකිරා හි ඇත. කිරාකිරා හි විදුලිය සහ නල ජලය ඇත. විදුලිය නිපදවනු ලබන්නේ ඩීසල් උත්පාදක යන්ත්‍රයකින් ය. උත්පාදක යන්ත්‍රය නඩත්තු කරන අතරතුර සෑම දිනකම පැය 1-2 ක් විදුලිය නොමැති කාල පරිච්ඡේද බොහෝ විට පවතී. නගරය ගුවන්තොටුපළ ඉදිරිපිට බොක්කෙහි පිහිටා ඇත. බොහෝ අය සාම්ප්‍රදායික සොලමන් දූපත් නිවාසවල ජීවත් වෙති. කිරාකිරා හි ජංගම දුරකථන ආවරණයක් ඇති අතර එය කතා කිරීමට සහ කෙටි පණිවිඩ සන්නිවේදනයට ඉඩ සලසයි, නමුත් ජංගම අන්තර්ජාල සේවා නොවේ. අන්තර්ජාලයට සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රවේශ විය හැක්කේ තැපැල් කාර්යාලයෙන් පමණි. වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මීටර් 3 ඉක්මවන අතර, නගරය සඳහා ජල සැපයුම සුරක්ෂිත කිරීම හා සම්බන්ධ අභියෝග තිබේ. ප්‍රජාව සඳහා කේන්ද්‍රීය අංගයක් වන්නේ සම්පූර්ණ ප්‍රමාණයේ පාපන්දු ඕවලාකාරයකි.

දිවයිනේ ජනගහනයෙන් 90% ක් ක්‍රිස්තියානි භක්තිකයන් වන අතර රෝමානු කතෝලික, දකුණු පැසිෆික් ක්‍රිස්තියානි සහ 7 වන දින ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් පල්ලි ඇතුළු විවිධ නිකායන් මෙම ප්‍රජාව තුළ දක්නට ලැබේ. ජනගහනයෙන් බහුතරයක් ජීවත් වන්නේ ඝන වනාන්තරයෙන් වැසී ඇති කඳු බෑවුම්වල ගම්මානවල රළු භූමි ප්‍රදේශයක වන අතර මකිරා දූපතේ කොඳු ඇට පෙළ දිගේ නැඟී ඇත.

කිරකිරා හි කතා කරන භාෂා සහ උපභාෂා පරාසයක් ඇත. ප්‍රාදේශීය දූපත් වැසියන් විසින් පිජින් ඉංග්‍රීසි කතා කරනු ලැබේ. රෝහලේ සහ පාසල්වල කාර්ය මණ්ඩලය විසින් භාවිතා කරන නිල භාෂාව ඉංග්‍රීසි වේ.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ගිසෝ, සොලමන් දූපත්

**ගිසෝ** යනු සොලමන් දූපත් වල බටහිර පළාතේ අගනුවරයි. 2019 වන විට ජනගහනය 7,177 ක් වන අතර, එය රටේ තුන්වන විශාලතම නගරය වේ.  එය අගනුවර වන හොනියාරා සිට බටහිර-වයඹ දෙසින් කිලෝමීටර 380 පමණ දුරින් ගිසෝ දූපතේ පිහිටා ඇති අතර එය විශාල කොලොම්බන්ගරා දූපතට නිරිත දෙසින් පිහිටා ඇත.

ගිසෝ නගරයේ ඊසාන දෙසින් පිහිටි නුසාටුපේ දූපතේ කුඩා ගොඩබෑමේ තීරුවක් ඇති අතර එමඟින් එය සාමාන්‍ය අවට ඇති අනෙකුත් ජනාවාස හා සසඳන විට සාපේක්ෂව දියුණු වේ. මේ දිනවල ගිසෝ යනු කිමිදීම සහ සර්ෆින් ජනප්‍රිය ක්‍රියාකාරකම් වන සංචාරක මධ්‍යස්ථානයකි.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ලටා, සොලමන් දූපත්

**ලටා** යනු සොලමන් දූපත් වල ටෙමෝටු පළාතේ පළාත් අගනුවරයි. 2007 වන විට එහි ජනගහනය 553 කි. රාත්‍රී නවාතැන් සඳහා විවේකාගාර කිහිපයක් තිබේ. තැපැල් කාර්යාලයක්, විදුලි සංදේශ කාර්යාලයක් සහ වෙළඳසැල් කිහිපයක් ඇත.

නගරයේ මකිරා සහ හොනියාරා වෙත ගුවන් ගමන් සහිත කුඩා ගුවන් තීරුවක් ඇත. නැව්ගත කිරීමේ සේවාව අක්‍රමවත් නමුත් ඉඳහිට හොනියාරා හෝ පිටත දූපත් වෙත ප්‍රවාහනය සොයාගත හැකිය. නෙන්ඩෝ දූපත වටා හෝ රීෆ් දූපත් වෙත පිටත කැනෝ ගමන් කළ හැකිය.

ටෙමෝටු පළාතේ ප්‍රධාන රෝහල වන ලටා රෝහල පිහිටා ඇත්තේ ලටා නගරයේ ය.

එකම ස්ථාවර පියාපත් සේවාව සොලමන් ගුවන් සේවයයි . සොලමන් දූපත් සඳහා කලාපීය ආධාර මෙහෙයුම (RAMSI) ලතා වෙත දෙසතියකට වරක් තමන්ගේම හෙලිකොප්ටර් ගුවන් ගමන් ලබා දුන්නේය.

2003 ජනවාර්ගික ආතතීන් අතරතුර, ලටා හි කිසිදු ගැටළුවක් ඇති නොවීය, ප්‍රධාන වශයෙන් එය අගනුවර වන හොනියාරා සිට ඉතා ඈතින් පිහිටා තිබීම නිසාය.

ලතා, ක්‍රීඩා සහ ප්‍රවෘත්ති අන්තර්ගතයන් මිශ්‍ර කරමින් 175.25MHz ඔස්සේ VHF සංගීත කණ්ඩායම තුළ නොමිලේ විකාශනය වන ඇනලොග් රූපවාහිනී නාලිකාවක් මගින් සේවය සපයයි. මෙම නාලිකාව සපයනු ලබන්නේ සොලමන් දූපත් වල විදුලි සංදේශ සපයන්නන් දෙදෙනෙකුගෙන් එකක් වන සොලමන් ටෙලිකොම් සතු ටෙලිකොම් රූපවාහිනිය විසිනි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි සියල්ල
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
බුවාලා, සොලමන් දූපත්

**බුවාලා** යනු සොලමන් දූපත්වල පිහිටි නගරයක් වන අතර එය සොලමන් දූපත්වල දිගම දූපත වන සැන්ටා ඉසබෙල් දූපතේ පිහිටා ඇත. බුවාලා ජෙජෙවෝ දුම්රිය ස්ථානය සහ බුවාලා ගම්මානයෙන් සමන්විත වේ. බුවාලා කන්දක් පැත්තක පිහිටා ඇති බැවින් නගරය පුළුල් කිරීමට ස්ථානයක් නොමැත, නගරයේ නැගෙනහිර සහ බටහිර කෙළවර දක්වා නව පෝෂක මාර්ග අඛණ්ඩව සංවර්ධනය කර ඇත. මෙම මාර්ගවලින් එකක් බටහිර මැරිංගේ දිස්ත්‍රික්කයේ හොවෝකියෝලෝ ගම්මානය දක්වා ළඟා වේ. කුබොලෝටා, තිතිරෝ සහ මැග්ලාවු මෙම කුඩා නගරයට ආසන්න ගම්මාන වේ. රට අභ්‍යන්තරයේ ඉහළින්, ටිරෝටෝග්නා, බාරා, ගුරේනා සහ කොලොකොෆා වේ. මෙම ගම්මානවල ජනතාව බුවාලා නගරයට ද නිතර පැමිණෙති.

උසම ස්ථානය වන කුබොනිටු කන්දට ටිරෝටෝග්නා සහ බාරා ගම්මානයේ සංචාරක මඟ පෙන්වන්නෙකුගේ සහාය ඇතිව ළඟා විය හැකිය. මෙම කඳු මුදුන මෙම ගම්මාන දෙකට ආසන්නයි. බුවාලා කුඩා වන අතර ඔබට කළ හැකි දේවල් ඉතා සීමිතයි. ප්‍රදේශයේ රෝහලක් ඇත, නමුත් වඩාත් බරපතල රෝගීන් සාමාන්‍යයෙන් හොනියාරා වෙත පියාසර කරනු ලැබේ. දැන් දකුණු පැසිෆික් බැංකුව ලෙස හඳුන්වන NBSI බැංකුවේ ශාඛාවක් ඔබට ඔබේ බැංකු කටයුතු කළ හැකි ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත. නැවතත්, එය කුඩා බැවින් එය කුඩා ප්‍රමාණයන්ට පමණක් සීමා වේ. හොනියාරා හි සිටියදී ඕනෑම විදේශ මුදල් වර්ගයක් පරිවර්තනය කිරීම වඩා හොඳය.

මෙම ප්‍රදේශයේ සිල්ලර කඩයක් නොමැත. ඉරිදා හැර අනෙකුත් සෑම දිනකම මිනිසුන් පැමිණ නැවුම් එළවළු සහ පලතුරු විකුණන කුඩා වෙළඳපොළක් ඇත. කොලොෆාගා ධීවර කර්මාන්තය වැනි නැවුම් මාළු අලෙවි කරන ප්‍රදේශ තිබේ.

මෙම නගරය ෆෙරා දූපතට ආසන්නව පිහිටා ඇති අතර බෝට්ටු ගමනකින් විනාඩි 15 ක් පමණ ගත වේ. ගුවන් තොටුපළ ෆෙරා දූපතේ පිහිටා ඇත. එය තණකොළ පිට්ටනියක් වන අතර මෙහි මගී ගුවන් යානා 10 සිට 15 දක්වා පමණක් ගොඩබසිනු ඇත. 2012 අප්‍රේල් මාසයේදී නව පර්යන්ත කොටස නිම කරන ලදී.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
අපියා, සැමෝවා

**අපියා** යනු සැමෝවා හි අගනුවර සහ විශාලතම නගරයයි. එය සැමෝවා හි දෙවන විශාලතම දූපත වන උපොලු හි මධ්‍යම උතුරු වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇත. අපියා ටුවාමසාගා හි දේශපාලන දිස්ත්‍රික්කය (*ඉටූමාලෝ* ) තුළට වැටේ.

අපියා නාගරික ප්‍රදේශය (සාමාන්‍යයෙන් අපියා නගරය ලෙස හැඳින්වේ) හි ජනගහනය 35,974 කි (2021 සංගණනය).  එහි භූගෝලීය මායිම් නැගෙනහිර සිට ආසන්න වශයෙන් වයිමෞගා හි ලෙටෝගෝ ගම්මානයේ සිට බටහිරට අපියා හි නව, කාර්මිකකරණය වූ කලාපයේ ෆලියාටා හි වයිටෙල් ගම්මානය දක්වා විහිදේ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ටොංගා හි නිරුක්තිය

ටොංගා ඇතුළු බොහෝ පොලිනීසියානු භාෂාවලින්, ටොංගා (), යන වචනය පැමිණෙන්නේ 'දකුණට' යන අර්ථය ඇති ෆකටොන්ගා යන වචනයෙන් වන අතර, දූපත් සමූහය එසේ නම් කර ඇත්තේ එය බටහිර පොලිනීසියාවේ දූපත් කණ්ඩායම් අතර දකුණු දෙසින් පිහිටි කණ්ඩායම වන බැවිනි. ටොංගා යන වචනය හවායි වචනයක් වන කෝනාට ආවේණික වන අතර එහි අර්ථය 'ලිවර්ඩ්' යන්නයි, එය හවායි හි කෝනා දිස්ත්‍රික්කයේ නමේ ආරම්භයයි.

1773 දී කපිතාන් ජේම්ස් කුක්ගේ පළමු සංචාරයේදී ඔහුට ලැබුණු සුහද පිළිගැනීම නිසා ටොංගා බටහිරින් "මිත්‍රශීලී දූපත්" ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය. ඔහු පැමිණියේ ටුයි ටොංගා (දූපත් වල රජ) වෙත පළමු පලතුරු පරිත්‍යාග කිරීම කේන්ද්‍ර කරගත් වාර්ෂික 'ඉනාසි' උත්සවය පැවැත්වෙන අවස්ථාවේදීය, එබැවින් ඔහුට උත්සව සඳහා ආරාධනයක් ලැබුණි. උත්ප්‍රාසාත්මක ලෙස, ලේඛක විලියම් මැරිනර්ට අනුව, දේශපාලන නායකයින්ට රැස්වීම අතරතුර කුක් මරා දැමීමට අවශ්‍ය වූ නමුත්, එය සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා ක්‍රියාකාරී සැලැස්මක් පිළිබඳව ඔවුන්ට එකඟ විය නොහැකි බැවින් එය සිදු නොකළහ.

## යොමු කිරීම්
ඉයුවා, ටොංගා

**ඉයුවා**  කලින් **මිඩ්ල්බර්ග් දූපත** ලෙස හැඳින්වූ මෙය ටොංගා රාජධානියේ පිහිටි දූපතකි. එය ටොංගාටාපු නගරයට ආසන්නව පිහිටා ඇත, නමුත් වෙනම පරිපාලන අංශයක් සාදයි. එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 87.44   සහ 2021 දී ජනගහනය 4,903 කි. කෘෂිකර්මාන්තය, සංචාරක ව්‍යාපාරය සහ වන වගාව අතින් දිවයින පෙරමුණ ගෙන ඇති අතර සමහරක් වන වගාව දිවයිනට ආර්ථික වශයෙන් උපකාරී වේ.  

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
හාපායි, ටොංගා

**හාපායි** යනු ටොංගා හි මධ්‍යම කොටසේ පිහිටි දූපත්, දූපත්, ගල්පර සහ නොගැඹුරු තැනිතලා සමූහයකි. එහි ඒකාබද්ධ භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 109.30 කි. ටොංගාටාපු දූපත් සමූහය එහි දකුණින් පිහිටා ඇති අතර, වාවාවු සමූහය එහි උතුරින් පිහිටා ඇත. හාපායි දූපත් දහහතක ජනාවාස වී ඇත. ඔවුන්ගේ ඒකාබද්ධ ජනගහනය 5,419 කි. හාපායි කණ්ඩායමේ සහ සමස්ත ටොංගා හි උසම ස්ථානය කාඕ හි පිහිටා ඇති අතර එය මීටර 1,050 පමණ උසකින් යුක්ත වේ. මුහුදු මට්ටමේ සිට.

හාපායි දිස්ත්‍රික්කයේ පරිපාලන අගනුවර ගම්මානය වන්නේ ලිෆුකා හි පිහිටි පන්ගයි ය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
නියුවා, ටොංගා

**නියුවා** යනු ටොංගා රාජධානියේ කොටසකි, එනම් උතුරු දෙසින් පිහිටි දූපත් සමූහයයි. එය දූපත් තුනකින් ( නියුවාෆෝʻඕ, නියුවාටොපුටාපු සහ ටෆාහි ) සමන්විත වන අතර, ඒවා එක්ව වර්ග කිලෝමීටර 71.69 ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වේ.&nbsp;ජනගහනය 1,150 කි. විශාලතම ගම්මානය නියුආටොපුටාපු හි හිහිෆෝ ය . පියු'ඕ ටෆාහි යනු මීටර් 560 ක උන්නතාංශයක් සහිත උසම ස්ථානයයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ටොංගටපු, ටොංගා

**ටොංගාටාපු** යනු ටොංගා හි ප්‍රධාන දූපත වන අතර එහි අගනුවර වන නුකු වේ. එය ටොංගා හි දකුණු දූපත් සමූහයේ පිහිටා ඇති අතර, එය එහි නම ලබා දී ඇති අතර, එය රටේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ දූපත වන අතර, එහි ජාතික ජනගහනයෙන් 70.5% ක් (2016) පදිංචිකරුවන් 74,611 ක් සිටින අතර, වර්ග කිලෝමීටර 260 ප්‍රමාණයක පිහිටා ඇත. ටොංගාටාපු යනු ටොංගා හි රජයේ මධ්‍යස්ථානය සහ එහි රාජාණ්ඩුවේ ආසනය වේ.

ටොංගා හි අනෙකුත් දූපත් වලට වඩා ටොංගාටාපු වේගවත් ආර්ථික සංවර්ධනයක් අත්විඳ ඇති අතර, එම නිසා ඔවුන්ගෙන් බොහෝ අභ්‍යන්තර සංක්‍රමණිකයන් ආකර්ෂණය වී ඇත.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
වවාඋ, ටොංගා

**වාවාඋ** යනු ටොංගා හි එක් විශාල දූපතක් ( 'උටු වවා ʻ උ ) සහ කුඩා දූපත් 40 කින් සමන්විත දූපත් සමූහයකි. එය තවත් තනි දූපත් කිහිපයක් ඇතුළත් වාවා ʻ උ දිස්ත්‍රික්කයේ කොටසකි. සම්ප්‍රදායට අනුව, මෞයි දෙවියන් ටොංගාටපු සහ වාවා  උ යන දෙකම නිර්මාණය කළ නමුත්, පෙර ඒවා සඳහා තව ටිකක් උත්සාහ කළේය. වාවා  උ 204 ඉහළ යයි.මුහුදු මට්ටමේ සිට  ඉහළින් තලාවු කන්දේ පිහිටා ඇත. අගනුවර වන්නේ නෙයාෆු වන අතර එය සරණාගත වරායේ (පුවාටලෙෆුසි හෝ ලොලෝ  අ-හලාවෙලු) පිහිටා ඇත. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Former Spanish colonies
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ටොංගා හි භූගෝලය

ඕෂනියාවේ පිහිටා ඇති ටොංගා යනු දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ පිහිටි දූපත් සමූහයකි, සැමෝවාට කෙලින්ම දකුණින් සහ හවායි සිට නවසීලන්තය දක්වා මාර්ගයෙන් තුනෙන් දෙකක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත. එහි දූපත් 171 ක්, ඉන් 45 ක් ජනාවාස වී ඇති අතර, ප්‍රධාන කණ්ඩායම් තුනකට බෙදා ඇත - වාවා'උ, හා'පායි සහ ටොංගාටාපු - සහ කිලෝමීටර 800 (සැතපුම් 500; නාවික-සැතපුම් 430) දිග උතුරු-දකුණු රේඛාවක් ආවරණය කරයි.

නුකුʻඅලෝෆා අගනුවර පිහිටා ඇති විශාලතම දූපත වන ටොංගාටාපු, වර්ග කිලෝමීටර් 257 (වර්ග සැතපුම් 99) ආවරණය කරයි. භූ විද්‍යාත්මකව, ටොංගා දූපත් වර්ග දෙකකි: බොහෝ දූපත් උස් වූ කොරල් සැකැස්මෙන් සෑදුණු හුණුගල් පදනමක් ඇත; අනෙක් ඒවා ගිනිකඳු පාදයක් මත හුණුගල් වලින් සමන්විත වේ.

### දේශගුණය 
ටොංගා හි නිවර්තන වැසි වනාන්තර දේශගුණයක් (Af) ඇති අතර එය සුවිශේෂී උණුසුම් කාල පරිච්ඡේදයක් (දෙසැම්බර්-අප්‍රේල්) වන අතර එම කාලය තුළ උෂ්ණත්වය 32 °C (89.6 °F) ට වඩා ඉහළ යන අතර සිසිල් කාල පරිච්ඡේදයක් (මැයි-නොවැම්බර්) ඇති අතර උෂ්ණත්වය කලාතුරකින් 27 °C (80.6 °F) ට වඩා ඉහළ යයි. දකුණේ ටොංගාටාපු හි උෂ්ණත්වය සහ වර්ෂාපතනය 23 °C (73.4 °F) සහ මිමි 1,700 (අගල් 66.9) සිට සමකයට ආසන්නව පිහිටි උතුරු දූපත් වල 27 °C (80.6 °F) සහ මිමි 2,970 (අගල් 116.9) දක්වා පරාසයක පවතී.

සාමාන්‍ය වැසි සහිත කාලය මාර්තු පමණ වන අතර, සාමාන්‍යයෙන් මිමි 263 (අගල් 10.4) වේ. සාමාන්‍ය දෛනික ආර්ද්‍රතාවය 80% කි. ටොංගා හි වාර්තා වූ ඉහළම උෂ්ණත්වය 1979 පෙබරවාරි 11 වන දින වාවා'උ හි 35 °C (95 °F) විය. ටොංගා හි වාර්තා වූ ශීතලම උෂ්ණත්වය 1994 සැප්තැම්බර් 8 වන දින ෆුවා'අමෝටු හි 8.7 °C (47.7 °F) විය. 15 °C (59 °F) හෝ ඊට අඩු උෂ්ණත්වයක් සාමාන්‍යයෙන් වියළි කාලයේදී මනිනු ලබන අතර උතුරු දූපත් වලට වඩා දකුණු ටොංගා හි බහුලව දක්නට ලැබේ. නිවර්තන සුළි සුළං සමය දැනට නොවැම්බර් 1 සිට අප්‍රේල් 30 දක්වා පවතී, නමුත් නිවර්තන සුළි සුළං සමයෙන් පිටත ටොංගා වලට බලපෑම් කළ හැකිය. 2021 ලෝක අවදානම් වාර්තාවට අනුව, ලොව පුරා වැඩිම ආපදා අවදානමක් ඇති රටවල් අතර ටොංගා තුන්වන ස්ථානයේ සිටී - ප්‍රධාන වශයෙන් රට බහු ස්වාභාවික උපද්‍රව වලට නිරාවරණය වීම හේතුවෙන්.

### පරිසර විද්‍යාව 
ටොංගා හි ටොංගා නිවර්තන තෙත් වනාන්තර භෞමික පරිසර කලාපය අඩංගු වේ.

ටොංගා පුරාවෘත්තය දක්වා දිවෙන ටොංගා හි පියාඹන වවුලන් පූජනීය ලෙස සලකනු ලබන අතර රාජාණ්ඩුවේ දේපළ වේ. මේ අනුව, ඔවුන් ආරක්ෂා කර ඇති අතර ඔවුන්ට හානි කිරීමට හෝ දඩයම් කිරීමට නොහැකිය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, පියාඹන නරියා වවුලන් ටොංගා දූපත් බොහොමයක සමෘද්ධිමත් වී ඇත.
ටොංගා හි පක්ෂි ජීවිතයට මුළු විශේෂ 73 ක් ඇතුළත් වන අතර, ඉන් දෙකක් ආවේණික වේ, ටොංගා විස්ලර් සහ ටොංගා මෙගාපෝඩ්. මිනිසුන් විසින් විශේෂ පහක් හඳුන්වා දී ඇති අතර, අටක් දුර්ලභ හෝ අහම්බෙන් සිදු වේ. විශේෂ හතක් ගෝලීය වශයෙන් තර්ජනයට ලක්ව ඇත.

## යොමු කිරීම්
බස්නාහිර පළාත, සොලමන් දූපත්

සොලමන් දූපත් වල පළාත් නවයෙන් විශාලතම **පළාත බස්නාහිර පළාතයි** . මෙම ප්‍රදේශය එහි සුන්දර නිවර්තන දූපත්, විශිෂ්ට කිමිදුම් සහ ස්නෝකර්ලිං, කොරල් පර සහ දෙවන ලෝක යුද්ධ සුන්බුන්, පරිසර සංචාරක ලැගුම්හල් සහ හිස දඩයම් කිරීමේ සිද්ධස්ථාන සඳහා ප්‍රසිද්ධය. පළාතේ කුඩා කලපු රාශියක් සහ හොනියාරා වලින් පිටත රටේ සංචාරක වෙළඳාමෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ.
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
හුවාරල්, පේරු

**හුආරල්** () යනු පේරු හි නගරයක්, එය හුවාරල් පළාතේඅගනුවරයි, ලීමා කලාපයේ. එය ලීමා සිට තත්පර 80 ක් උතුරින් පිහිටි නෝර්ට් චිකෝ කලාපයේ කොටසකි. එය රටේ වෙරළ තීරයේ චැන්කේ ගංගා ද්‍රෝණියේ පහළ කොටසේ මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 188 ක උන්නතාංශයක පිහිටා ඇත. 

එය ලීමා හි කෘෂිකාර්මික හා ආහාර අගනුවර ද වේ. එහි අනෙකුත් කෑම වර්ග අතර චන්චෝ අල් පැලෝ (කෝටුවක ඌරු මස්) ඇතුළු ආකර්ශනීය ආහාර ද ඇත.

## භූගෝලය 
හුවාරල් නගරය යනු පැනමෙරිකානා නොර්ටේ හි කිලෝමීටර 58 ක වෙරළබඩ පැත්තෙන් ආරම්භ වන භූගෝලීය භූමි ප්‍රදේශයක් වන අතර එය පැසමයෝ සර්පන්ටයින් දිගේ අඩක් දුරින් පිහිටා ඇත.

### දේශගුණය 
එහි දේශගුණය සෞම්‍ය වන අතර, සංජානනීය ආර්ද්‍රතාවය සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වේ. වසර පුරා, උෂ්ණත්වය සාමාන්‍යයෙන් 16°C සිට 28°C දක්වා පරාසයක පවතින අතර කලාතුරකින් 14°C ට වඩා පහත වැටේ හෝ 30°C ට වඩා ඉහළ යයි.

## ඉතිහාසය 
1551 මාර්තු 21 වන දින පේරු හි උපරාජ පාලන සමයේදී, ජෝන් බැප්ටිස්ට් වෙනුවෙන් කැප වූ ඉන්දියානු කාන්තාවන් සඳහා ජනාවාසයක් ලෙස, හුවාරල් නගරය ආරම්භ කරන ලද අතර, එය අයිලස් පුරා විසිරී තිබූ සැන් ජුවාන් ඩි ගුවාරල් ලෙස නම් කරන ලදී.

## මූලාශ්‍ර 
ප්‍රවර්ගය:පේරු
ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර සහිත ලිපි (es)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:පේරු හි පරිපාලන කලාප
සාන්ත සිසිලියා මුනිශ්වරිය

**ශාන්ත සිසිලියා**(), නැතහොත් *සිසීලියා* යනුවෙන් උච්චාරණය කරනු ලබන්නේ, රෝමානු ක්‍රිස්තියානි කන්‍යා ප්‍රාණ පරිත්‍යාගියෙකු වූ, කතෝලික, ඕතඩොක්ස්, ඇන්ග්ලිකන් සහ ස්වීඩන් පල්ලිය වැනි සමහර ලුතරන් පල්ලිවල ගෞරවයට පාත්‍ර වූ සාන්තුවරියකි. She became the patroness of music and musicians, it being written that, as the musicians played at her wedding, Cecilia "sang in her heart to the Lord". Musical compositions are dedicated to her, and her feast, on 22 November, is the occasion of concerts and musical festivals. She is also known as **Cecilia of Rome**.

## ගැලරිය

File:Lelio Orsi 003.jpg|*Saint Cecilia and Saint Valerian*, Lelio Orsi (c. 1555)
File:Domenichino.jpg|Domenichino, *Saint Cecilia with an angel holding a musical score*, (c. 1617–18).
File:Monvoisin, Raymond - Santa Cecilia -ost 77x63 PinUnConcep f03.jpg|*Saint Cecilia* by Raymond Monvoisin
File:CeciliaCrownsItalianMaster.jpg|*An Angel Crowning Saints Cecilia and Valerian* (1330s)
File:StaCeciliaCeciliaStatue.jpg|Statue from the porch of St. Cecilia, Trastevere
File:Stefano Maderno - Martyrdom of Saint Cecilia - Church of St. Cecilia - Rome.jpg|Stefano Maderno, *St. Cecilia*, 1599
File:Saint Cecilia Wymondley.jpg|*Saint Cecilia Wymondley*
File:All Saints church, Preston Bagot - Saint Cecilia stained-glass window 2016.jpg|*Saint Cecilia* stained glass by Edward Burne-Jones in All Saints church, Preston Bagot
File:Franciscan-Sisters-Saint-Cecilia-window-vocations-fscc-calledtobe.org.jpg|Franciscan Sisters' Saint Cecilia window inspires vocations at Saint Mary's Chapel, Holy Family Convent Motherhouse in Manitowoc, WI

Image:CeciliaCrownsDomenichino.jpg|*The Crowns*
File:Domenichino - St Cecilia before the Judge - WGA06407.jpg|''Cecilia's Trial*
File:CeciliaAlms.jpg|*She distributes her goods to the poor*
File:Death of Saint Cecilia.jpg|*Her death*

Image:StaCeciliaApseMosaic.jpg|The apse
Image:StaCeciliaApseMosaic.left.jpg|Detail: left side
Image:ApseMosaic.right.jpg|Detail: right side

## මූලාශ්‍ර 
### උපුටා දැක්වීම් 
### තවදුරටත් කියවීම් 
*
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 

## බාහිර සබැඳි 
*Catholic Online – Saints and Angels: *St. Cecilia''
කුමුදු නිශාන්ත

කුමුදු නිශාන්ත පෙරේරා ලාංකික රංගන ශිල්පියෙකි. ඔහු වඩාත් ප්‍රචලිත වී ඇත්තේ **සුදු අරලිය** *ටෙලි නාට්‍යයේ **සුදු අයියා** ලෙසය.*
නුකුවාලෝෆා, ටොංගා

**නුකුවාලෝෆා** ( , ) යනු ටොංගා හි අගනුවර සහ විශාලතම නගරයයි. එය පිහිටා ඇත්තේ රටේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටි දූපත් සමූහයේ ටොංගාටාපු දූපතේ උතුරු වෙරළ තීරයේ ය.
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ටුවාලු හි ක්‍රීඩාව සහ විනෝදාස්වාදය

ටුවාලු හි ක්‍රීඩා කරන සාම්ප්‍රදායික ක්‍රීඩාවක් වන්නේ කිලිකිටි, එය ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවට සමානයි. ටුවාලු සඳහා විශේෂිත වූ ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවක් වන්නේ ටෙ ඇනෝ (බෝලය) වන අතර එය සෙන්ටිමීටර 12 (අඟල් 5) ක විෂ්කම්භයක් සහිත වටකුරු බෝල දෙකකින් ක්‍රීඩා කරනු ලැබේ. ටෙ ඇනෝ යනු වොලිබෝල් ක්‍රීඩාවට සමාන සාම්ප්‍රදායික ක්‍රීඩාවක් වන අතර, එහිදී පැන්ඩනස් කොළ වලින් සාදන ලද තද බෝල දෙක ඉතා වේගයෙන් වොලි කරනු ලබන අතර කණ්ඩායම් සාමාජිකයන් පන්දුව බිම වැටෙන විට එය නැවැත්වීමට උත්සාහ කරයි. 19 වන සියවසේ අගභාගයේ සාම්ප්‍රදායික ක්‍රීඩා වූයේ පාද ධාවන තරඟ, හෙන්ස් විසි කිරීම, ක්වාටර්ස්ටාෆ් වැට සහ මල්ලවපොර ය, නමුත් ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරිවරු මෙම ක්‍රියාකාරකම් අනුමත නොකළහ.

ටුවාලු හි ජනප්‍රිය ක්‍රීඩා අතර කිලිකිටි, ටෙ ඇනෝ, සංගම් පාපන්දු, ෆුට්සල්, වොලිබෝල්, අත්පන්දු, පැසිපන්දු සහ රග්බි සෙවන්ස් ඇතුළත් වේ. ටුවාලු හි මලල ක්‍රීඩා, බැඩ්මින්ටන්, ටෙනිස්, මේස පන්දු, වොලිබෝල්, පාපන්දු, පැසිපන්දු, රග්බි සංගමය, බර ඉසිලීම සහ බල එසවීම සඳහා ක්‍රීඩා සංවිධාන ඇත. 2013 පැසිෆික් කුඩා ක්‍රීඩා උළෙලේදී, ටුවාවු ලපුවා ලපුවා කිලෝග්‍රෑම් 62 බර ඉසිලීමේ පිරිමි ස්නැච් ඉසව්වෙන් ජාත්‍යන්තර තරඟයකදී ටුවාලුගේ පළමු රන් පදක්කම දිනා ගත්තේය. (ඔහු ක්ලීන් ඇන්ඩ් ජර්ක් ඉසව්වෙන් ලෝකඩ පදක්කම ද දිනා ගත් අතර ඒකාබද්ධ ඉසව්ව සඳහා සමස්ත රිදී පදක්කම ලබා ගත්තේය.) 2015 දී, ටෙලූපේ අයෝසෙෆා පැසිෆික් ක්‍රීඩා උළෙලේදී ටුවාලු විසින් කිලෝග්‍රෑම් 120 ක බර ඉසිලීමේ පිරිමි අංශයේ පළමු රන් පදක්කම ලබා ගත්තේය.
ටුවාලු හි පාපන්දු සමාජ සහ ජාතික කණ්ඩායම් මට්ටමින් ක්‍රීඩා කෙරේ. ටුවාලු ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම ෆුනාෆුටි හි ටුවාලු ක්‍රීඩා පිටියේ පුහුණුවීම් කරන අතර පැසිෆික් ක්‍රීඩා උළෙලට තරඟ කරයි. ටුවාලු ජාතික පාපන්දු සංගමය ඕෂනියා පාපන්දු සම්මේලනයේ (OFC) සහකාර සාමාජිකයෙකු වන අතර FIFA හි සාමාජිකත්වය අපේක්ෂා කරයි. ටුවාලු ජාතික ෆුට්සල් කණ්ඩායම ඕෂනියා ෆුට්සල් ශූරතාවලියට සහභාගී වේ.

ප්‍රධාන ක්‍රීඩා ඉසව්වක් වන්නේ වාර්ෂිකව ඔක්තෝබර් 1 වන දින පැවැත්වෙන "නිදහස් දින ක්‍රීඩා උළෙල" ය. රට තුළ ඇති වැදගත්ම ක්‍රීඩා ඉසව්ව වන්නේ 2008 සිට වාර්ෂිකව පවත්වනු ලබන ටුවාලු ක්‍රීඩා උළෙලයි. ටුවාලු ප්‍රථම වරට 1978 දී පැසිෆික් ක්‍රීඩා උළෙලට සහ 1998 දී මැලේසියාවේ ක්වාලාලම්පූර් හි පැවති ක්‍රීඩා උළෙලට බර ඉසිලීමේ ක්‍රීඩකයෙකු සහභාගී වූ විට සහභාගී විය. එංගලන්තයේ මැන්චෙස්ටර් හි 2002 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලට මේස පන්දු ක්‍රීඩකයින් දෙදෙනෙක් සහභාගී වූහ; එටිමෝනි ටිමුවානි 2016 ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී මීටර් 100 ඉසව්වේදී ටුවාලු නියෝජනය කළ එකම නියෝජිතයා විය. කරාලෝ මයිබුකා සහ මැටි ස්ටැන්ලි 2020 ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී මීටර් 100 ඉසව්වේදී ටුවාලු නියෝජනය කළහ. ටුවාලු 2023 පැසිෆික් ක්‍රීඩා උළෙලට කණ්ඩායමක් යැවීය. 2024 ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේ මලල ක්‍රීඩා ඉසව් සඳහා ටුවාලු නියෝජනය කළේ පිරිමි මීටර් 100 ඉසව්වෙන් කරලෝ මයිබුකා විසින් වන අතර, කාන්තා මීටර් 100 ඉසව්වෙන් ටෙමාලිනි මනාටෝවා විසින් නියෝජනය කරන ලදී.

## යොමු කිරීම්
වනුආටු

**වනුආටු** (  or  ; ), නිල වශයෙන් **වනුආටු ජනරජය**: (; ), දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ පිහිටා ඇති මෙලනීසියාවේ දූපත් රටකි. ගිනිකඳු සම්භවයක් ඇති දූපත් සමූහය, උතුරු ඕස්ට්‍රේලියාවට කිලෝමීටර 1,750 ක් නැගෙනහිරින්, නිව් කැලිඩෝනියාවට කිලෝමීටර 540 ඊසාන දෙසින්, නව ගිනියාවට නැගෙනහිරින්, සොලමන් දූපත් වලට ගිනිකොන දෙසින් සහ ෆීජි වලට බටහිරින් පිහිටා ඇත.

වනුආටු මුලින්ම ජනාවාස වූයේ මෙලනේසියානු ජනතාව විසිනි. මෙම දූපත් නැරඹීමට පැමිණි පළමු යුරෝපීයයන් වූයේ පෘතුගීසි නාවිකයා වන ෆර්නැන්ඩස් ඩි ක්වේරෝස් විසින් මෙහෙයවන ලද ස්පාඤ්ඤ ගවේෂණයකි. ඔහු 1606 දී විශාලතම දූපත වන එස්පිරිටු සැන්ටෝ වෙත පැමිණියේය. යටත් විජිත ස්පාඤ්ඤ නැගෙනහිර ඉන්දීය කොදෙව්වල කොටසක් ලෙස ස්පාඤ්ඤය සඳහා ක්වේරෝස් දූපත් සමූහයට හිමිකම් කියමින් එය ලා ඔස්ට්‍රියාවේ ඩෙල් එස්පිරිටු සැන්ටෝ ලෙස නම් කළේය.

1880 ගණන්වලදී, ප්‍රංශ ජනරජය සහ එක්සත් රාජධානිය දූපත් සමූහයේ කොටස්වලට හිමිකම් කී අතර, 1906 දී, ඇන්ග්ලෝ-ප්‍රංශ සහාධිපත්‍යයක් හරහා නිව් හෙබ්‍රයිඩීස් ලෙස දූපත් සමූහය ඒකාබද්ධව කළමනාකරණය කිරීම සඳහා රාමුවක් පිළිබඳව ඔවුන් එකඟ විය.

1970 ගණන්වල නිදහස් ව්‍යාපාරයක් ඇති වූ අතර, 1980 දී වනුආටු ජනරජය ආරම්භ කරන ලදී. නිදහස ලැබීමෙන් පසු, රට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ජාත්‍යන්තර ෆ්‍රැන්කෝෆෝනි සංවිධානය සහ පැසිෆික් දූපත් සංසදයේ සාමාජිකයෙකු බවට පත්ව ඇත.

## නිරුක්තිය 
වනුවාටු යන නම සෑදී ඇත්තේ වනුවා ('භූමිය' හෝ 'නිවස') යන වචනයෙනි. එහි සමාන පද ඔස්ට්‍රොනීසියානු භාෂා කිහිපයකින් දක්නට ලැබේ. 'නැගී සිටීම' යන අර්ථය ඇති ටූ යන වචනය සමඟ ඒකාබද්ධ වේ (from Proto-Oceanic *tuqur). මෙම වචන දෙක එක්ව රටේ ස්වාධීන තත්ත්වය ප්‍රකාශ කරයි.

## ඉතිහාසය 
### ප්‍රාග් ඉතිහාසය 
### යුරෝපීයයන්ගේ පැමිණීම (1606–1906) 
### යටත් විජිත යුගය (1906–1980) 
#### මුල් කාලය (1906–1945) 
#### නිදහසට පෙර කාලය (1945–1980) 
### නිදහස (1980–වර්තමානය) 
## භූගෝලය 
### වෘක්ෂලතා සහ සත්ත්ව විශේෂ 
### දේශගුණය 
#### නිවර්තන සුළි සුළං 
### භූමිකම්පා 
## රජය 
### දේශපාලනය 
### විදේශ සබඳතා 
### සන්නද්ධ හමුදා 
### පරිපාලන අංශ 
## ආර්ථිකය 
### කෘෂිකර්මය 
### පතල් කර්මාන්තය 
### සංචාරක ව්‍යාපාරය 
### බදුකරණය 
### වියදම් 
### සන්නිවේදනය 
## ජන විකාශනය 
### භාෂා 
### ආගම 
## සෞඛ්‍යය 
## අධ්‍යාපනය 
## සංස්කෘතිය 
### සංගීතය 
### ආහාර පිසීම 
### ක්‍රීඩා 
### උත්සව 
## සටහන් 
## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:ඕෂනියානු රටවල්
ප්‍රවර්ගය:Small Island Developing States
ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය
ප්‍රවර්ගය:Member states of the Organisation internationale de la Francophonie
ප්‍රවර්ගය:පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ සාමාජික රාජ්‍යයෝ
ප්‍රවර්ගය:දූපත් රටවල්
ප්‍රවර්ගය:French-speaking countries and territories
ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි භාෂාව, නිල භාෂාවක් ලෙස භාවිතා වන රටවල් සහ භූමි ප්‍රදේශ
ප්‍රවර්ගය:Republics in the Commonwealth of Nations
ප්‍රවර්ගය:Archipelagoes of the Pacific Ocean
ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)
ප්‍රවර්ගය:CS1: long volume value
ප්‍රවර්ගය:Harv and Sfn no-target errors
නියුලකිටා, ටුවාලු

**නියුලකිටා** යනු ටුවාලු හි දකුණු කෙළවරේ පිහිටි දූපත වන අතර,  මෙම දූපතේ ඇති එකම ගමේ නම ද එයයි. නියුලකිටා හි ජනගහනය 36 කි (2022 සංගණනය).  නියුලකිටා හි පදිංචිකරුවන් නියුටාඕ සිට දිවයිනට සංක්‍රමණය වී ඇත. නියුලකිටා ටුවාලු පාර්ලිමේන්තුවේ නියෝජනය කරනු ලබන්නේ නියුටාඕ මැතිවරණ කොට්ඨාශයේ සාමාජිකයින් විසිනි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
නියුටාඕ, ටුවාලු

**නියුටාඕ** යනු ටුවාලු හි උතුරු කොටසේ පිහිටි ගල්පර දූපතකි.   එය ටුවාලු හි දිස්ත්‍රික්ක නවයෙන් (දූපත්) එකකි. එය එක් දූපතකින් පමණක් සමන්විත දිස්ත්‍රික්ක තුනෙන් එකකි - සංවෘත කලපුව තුළ ඇති දූපත් තුන ගණන් නොගනී. නියුටාඕ හි ජනගහනය 550 කි (2022 සංගණනය). 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
නුකුෆෙටෝ, ටුවාලු

**නුකුෆෙටෝ** යනු ටුවාලු ජාතියේ කොටසක් වන අතොළුවකි .   19 වන සියවසේදී ගුවානෝ දූපත් පනත යටතේ එක්සත් ජනපදය විසින් මෙම අතොළුවට හිමිකම් කියන ලද අතර 1979 දී අවසන් කරන ලද මිත්‍රත්ව ගිවිසුමකින් එය පවරා දෙන ලදී. එය සැවේව් දූපතේ (2022 සංගණනය) ජීවත් වන 581 ක ජනගහනයක් ඇත. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
නනුමියා, ටුවාලු

**නැනුමියා** යනු පොලිනීසියානු ජාතියක් වන ටුවාලු හි වයඹ දෙසින් පිහිටි අතොළුව වන අතර,  කොරල් අතොළු නවයකින් සහ දූපත් වලින් සමන්විත කණ්ඩායමක් වන අතර එහි  610 ක ජනගහනයක් සහිතය (2022 සංගණනය). 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
වයිටුපු, ටුවාලු

**වයිටුපු** යනු ටුවාලු ජාතියේ විශාලතම අතොළුවයි .  එය දකුණින් අංශක 7.48 ක් සහ නැගෙනහිරින් අංශක 178.83 ක් දුරින් පිහිටා ඇත. වර්ග කිලෝමීටර 5.6 ක ප්‍රමාණයක පුද්ගලයින් 1,077 ක්  සංගණනය) ජීවත් වන අතර ප්‍රධාන ගම්මානය අසාවු ය.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
නුයි, ටුවාලු

**නුයි** යනු පැසිෆික් සාගරයේ ටුවාලු රාජ්‍යයේ දිස්ත්‍රික්ක නවයෙන් එකක් වන අතර එය අතොළුවකි .   එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 3.37 ක් සහ ජනගහනය 514 කි (2022 සංගණනය). 

සාම්ප්‍රදායිකව නුයියන් සංස්කෘතිය පවුල් කව තුනක සංවිධානය වී ඇත - ටෙකෞබොන්ගා, ටෙකෞනිමාලා සහ ටෙකෞනිබිටි පවුල්.  බොහෝ මිනිසුන් ෆෙනුවා ටපු හි බටහිර කෙළවරේ ජීවත් වෙති. 2012 සංගණනයේදී, ඇලමෝනි - මායාකි හි පුද්ගලයින් 321 ක් සහ මනුටාලකේ - මියාං ( තන්රාකේ ) හි පුද්ගලයින් 221 ක් ජීවත් වෙති.  කනිෂ්ඨ පාසල වයිපුනා ප්‍රාථමික පාසලයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ෆුනාෆුටි, ටුවාලු

**ෆුනාෆුටි** යනු ටුවාලු හි අගනුවර ලෙස සේවය කරන දූපත් රාශියකින් සමන්විත අතොළුවකි. 2017 සංගණනයට අනුව, එහි ජනගහනය 6,320 කි. ටුවාලු හි අනෙකුත් ප්‍රදේශවලට වඩා වැඩි පිරිසක් ෆුනාෆුටි හි ජීවත් වන අතර, එහි ජාතියේ ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් 60% ක් අඩංගු වේ. ප්‍රධාන දූපත වන ෆොන්ගාෆේල්, ජාතියේ පරිපාලන මධ්‍යස්ථානය වන වයිකු හි සත්කාරකත්වය දරයි.

1819 දී ඇමරිකානු මුහුදු කපිතාන්වරයෙකු වූ ඇරන්ට් ෂුයිලර් ඩි පේස්ටර් විසින් ෆුනාෆුටි ප්‍රථම වරට යුරෝපීයයන් විසින් දුටු අතර ඔහු එය එලිස් දූපත ලෙස නම් කළේය. 1850 සහ 1875 අතර, යාත්‍රා කළ හැකි කලපුවක් සහිත ෆුනාෆුටි, පේරු සහ චිලී වෙරළට ඔබ්බෙන් වූ පතල්වල වැඩ කිරීම සඳහා ස්වදේශිකයන් පැහැරගෙන ගිය කළු කුරුල්ලන්ගේ ඉලක්කය විය.  1892 දී, HMS හි කපිතාන් හර්බට් ගිබ්සන් විසින් එලිස් දූපත් එක් එක් බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&nbsp;කුරකෝවා . 1909 දී, ෆුනාෆුටි සඳහා පළමු නේවාසික මහේස්ත්‍රාත්වරයා පත් කරන ලදී; 1915 දී, ෆුනාෆුටි, ඉතිරි එලිස් දූපත් සමඟ, ඔටුන්න හිමි ජනපදයක් ලෙස ගිල්බට් සහ එලිස් දූපත් වලට ඇතුළත් කරන ලදී.  යුද්ධය අතරතුර, ඇමරිකානුවන් ෆුනාෆුටි හි කලපු වරාය හෑරීම සහ දැන් ෆුනාෆුටි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ ලෙස හඳුන්වන පරමාණුවේ ගුවන් තොටුපළ ස්ථාපිත කළහ. 1972 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, සුළි කුණාටුව බෙබේ ෆුනාෆුටිට පහර දුන් අතර එමඟින් විශාල හානියක් සිදු විය; එසේ තිබියදීත්, 1978 දී අලුතින් ආරම්භ කරන ලද ටුවාලු ජාතියේ පරිපාලන අගනුවර ලෙස ෆුනාෆුටි තෝරා ගන්නා ලදී. ටුවාලු අගනුවර ලෙස, ෆුනාෆුටි යනු රටේ වඩාත්ම නාගරීකරණය වූ පරමාණුව වන අතර එය රජයේ, පරිපාලන සහ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්වල මධ්‍යස්ථානයයි. 

ෆුනාෆුටි හි වැඩි කොටසක් මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටරයකටත් වඩා අඩු උසකින් පිහිටා ඇති බැවින් එය ගංවතුරට ගොදුරු වීමේ අවදානම බෙහෙවින් වැඩි කරයි. ප්‍රක්ෂේපණවලින් පෙනී යන්නේ 2050 වන විට මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අධික වඩදිය බාදිය අතරතුර ෆුනාෆුටි හි භූමි ප්‍රමාණයෙන් අඩක් පමණ ජලයෙන් යටවිය හැකි බවත්, 2100 වන විට භූමියෙන් 95% ක් පමණ නිතිපතා ජලයෙන් යටවිය හැකි බවත්ය. 

ටුවාලු හි අගනුවර සමහර විට ෆොන්ගාෆේල් හෝ වයිකු ලෙස හඳුන්වනු ලැබුවද, නිල වශයෙන්, ෆුනාෆුටි හි සමස්ත අතොළුවම එහි අගනුවර වේ,  මන්ද එයට මුළු අතොළුවටම වගකිව යුතු තනි රජයක් ඇති බැවිනි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 German-language sources (de)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
නානුමංග, ටුවාලු

**නානුමංගා** හෝ **නානුමාගා** යනු කොරල්පර දූපතක් වන අතර එය ටුවාලු සාගර දූපත් රාජ්‍යයේ දිස්ත්‍රික්කයකි.   එහි මතුපිට වර්ගඵලය වර්ග කිලෝමීටර 3 ක් පමණ වේ.&nbsp;391 ක ජනගහනයක් සහිතය (2022 සංගණනය). 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
Forest ෆොරස්ට් (පරිගණක යෙදුම)

**Forest: Stay focused, be present**, නැතහොත් සරලව **Forest** යනු ShaoKan Pi විසින් සංවර්ධනය කරන ලද සහ 2016 මාර්තු 15 වන දින නිකුත් කරන ලද අවදානය යම් වැඩකට වැඩිකාලයක් යෙදවීමට පහසු වෙන ලෙස සෑදූ ජංගම දුරකතන යෙදුමකි . නූතන තාක්ෂණික ලෝකයේ ආගමනයත් සමග වැඩි වූ සුහුරු(smart) දුරකතන, පරිගණක භාවිතය නිසා පාඩම් වැඩ කටයුතු වැනි අවදානය හොඳින් පවත්වාගත යුතු කාර්යයන්ට ජංගම දුරකතන සහ පරිගණක භාවිතය නිස එල්ල වෙන බලපෑම අවම කිරීමට මෙම යෙදුම උපකාරී වේ.   මෙම Forest යෙදුම iOS, iPadOS, Android සඳහා මෙන්ම වින්ඩෝස්(Windows) මෙහෙයුම් පද්ධතියේදී වෙබ් Browser Extension එකක් ලෙසද ලබාගත හැකිය.

මෙය බොහෝමයක් දෙනා භාවිතා කරන නමුත් ශිෂ්‍යයන් සහ විභාග සඳහා අධ්‍යන කටයුතු කරන පිරිස් අතර වඩාත් ජනප්‍රිය වී තිබේ.

ප්‍රවර්ගය:පරිගණක
ප්‍රවර්ගය:මෘදුකාංග
ප්‍රවර්ගය:අධ්‍යාපන
නුකුලේලේ, ටුවාලු

**නුකුලේලේ** යනු ටුවාලු ජාතියේ කොටසක් වන අතොළුවකි,  එහි ජනගහනය 300 කි (2017 සංගණනය). විශාලතම ජනාවාසය වන්නේ ෆන්ගෝවා දූපතේ පෙපෙසාලා වන අතර එහි ජනගහනය 341 කි (2022 සංගණනය).  එය ඕවලාකාර හැඩයක් ඇති අතර අවම වශයෙන් දූපත් 15 කින් සමන්විත වේ.  ජනාවාස වූ දූපත ෆන්ගෝවා වන අතර එය කිලෝමීටර1.5 දිග සහ මීටර 50 සිට 200 දක්වා පළල ය. ටුවාලු හි නැගෙනහිර කෙළවර නියුඕකෝ දූපතයි. නුකුලේලේ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය කලපුවේ නැගෙනහිර කෙළවර ආවරණය කරයි. සංරක්ෂණ කලාපයේ සමුද්‍ර ජීවීන් පිළිබඳ මූලික සමීක්ෂණයක් 2010 දී පවත්වන ලදී.  

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
දෙවොල් මඩු ශාන්ති කර්මයක් දී පුද ලබන දෙවි වරුන්

= දෙවොල් මඩු ශාන්ති කර්මයෙදී පුද ලබන දෙවිවරු =
හචිකෝ

ප්‍රවර්ගය:Articles with 'species' microformats
ප්‍රවර්ගය:ජපන්-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ශ්‍රි ලාංකික නළු නිළි ලැයිස්තුව

B

* ජගත් බෙනරගම
C

* සරත් චන්ද්‍රසිරි
*

* ඕෂදී හිමාෂා චාවින්දි
F

* නීටා ප්‍රනාන්දු
*

* දමයන්ති ෆොන්සේකා

G
* පුබුදු ගමගේ
*

* ඥානාංග ගුණවර්ධන
H

* අශෝක හේවාවිතාරණ
K

* සම්පත් කුමාරතුංග

M

* ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්

T
* ශලනි තාරකා

W

* හිරුෂි වසුන්දරා
*

* නයනතාරා වික්‍රමාරච්චි
* ලක්ෂ්මන් විජේසේකර
කාර්කි අන්තර්කාලීන කැබිනට් මණ්ඩලය

ඉසෙඩ් පරම්පරාව විසින් නායකත්වය සැපයුණු  බහුජන දූෂණ-විරුද්ධත්ව විරෝධතා විසින්  අග්‍රාමාත්‍ය, කේ. පී. ෂර්මා ඔලීගේ රජය බලයෙන් පහකිරීමෙන් පසුව 2025 සැප්තැම්බර් 12 දිනදී නේපාලයෙහි අන්තර්කාලීන රජයක්  පිහිටුවන ලදි. 2025 සැප්තැම්බර් 12 දිනදී දෙවන ෆෙඩරල් පාර්ලිමේන්තුව විසුරවාහැරීමත් හා සමගම, අන්තර්කාලීන අග්‍රාමාත්‍ය සුෂිලා කාර්කි විසින් පාලනය කෙරෙන නව කැබිනට් මණ්ඩලයක් පත් කෙරුණු අතර,  මහා මැතිවරණයක් පවත්වා අනුප්‍රාප්තික රජයක් පත්කෙරෙන තුරු,  එය බලයෙහි පවතිනු ඇත.  

## පසුබිම 
2025 වසර ලඟාවෙත්ම නේපාලයෙහි ඇතිවූ දේශපාලන බිඳවැටීම සබැඳුනේ  අග්‍රාමාත්‍ය කේ.&nbsp;පී. ෂර්මා ඔලී යටතෙහි වූ නායකත්වය හා දූෂණය පිළිබඳව මහා පරිමාණයෙහි කලකිරීම විය. මෙය අත්‍යන්තයෙහි මස්තකප්‍රාප්ත වූයේ, බොහෝසෙයින් යෞවන පරම්පරාවන් විසින් සමාජ මාධ්‍ය ස්ථිතියන් ඔස්සේ දියත් කෙරුණු දූෂණ විරෝධි විරෝධතා  මාලාවක් වූ 2025 නේපාල ඉසෙඩ් පරම්පරාවෙහි විරෝධතා වෙතිනි. මෙම විරෝධතාවන්ගේ අභිප්‍රාය වූයේ පැවති රජයෙහි ඉල්ලා අස්වීම සහ නිදහස් හා සාධාරණ මැතිවරණයක් අභිප්‍රේක්ෂණය කරන අන්තර්වාර නායකත්වයක් පත්කිරීම විය.

පීඩනය උත්සන්න වෙත්ම, 2025 සැප්තැම්බර් 12 දිනදී නේපාලයෙහි දෙවන ෆෙඩරල් පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හරින ලදි. එයට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, ජනාධිපති රාම් චන්ද්‍ර පූඩෙල් විසින්, නේපාලයෙහි  අග්‍රවිනිශ්චයකාර සහ රජයෙහි ප්‍රධානියා යන තනතුරු දෙකම හෙබවූ පළමුවන කාන්තාව වූ  සුෂිලා කාර්කිගේ නායකත්වයෙන් අන්තර්කාලීන රජයක් පත් කරන ලදි. මෙම භාරකාර රජයට පැවරුනේ රට ස්ථායිකරණය සහ මහා මැතිවරණයකට සූදානම් කිරීම, විරෝධතාවන්හී මතු කෙරුණු මැසිවිලි සැලකිල්ලට ගනිමින් සුමට බල  පැවරීමක් සිදුකිරීම විය.

## ඡන්දය විමසීම 
අන්තර්කාලීන අග්‍රාමාත්‍යවරයා ලෙසින් කාර්කි තෝරාගනු ලැබුවේ රජයෙහි බොහෝ පාර්ශ්වකරුවන් සහ ඉසෙඩ් පරම්පරාවෙහි නියෝජිතයන් අතර සාකච්ඡා පදනම් කරගෙනය. මෙම තීරණය ගනු ලැබුවේ  විරෝධතාකරුවන් විසින්  ඩිස්කෝර්ඩ් මත සිදු කෙරුනු මාර්ගගත ඡන්ද විමසීමක සහය සහිතවය.     නේපාලයෙහි ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයෙහි අග්‍රවිනිශ්චයකාරයා ලෙසින් සේවය කල පළමුවන කාන්තාවවූ කාර්කි, රටෙහි රජයෙහි ප්‍රධානියාවූ පළමුවන කාන්තාවද වූ අතර, ඇයගේ පත්වීම  නේපාල යුද්ධ හමුදාව හා සමගින් තිබූ කථාබහේදී එකඟතාවයකට එළඹෙන ලදි.  

## වර්තමාන පිළිවෙල 
## මෙයද බලන්න 
* නේපාලයෙහි අමාත්‍ය කවුන්සිලය
* නේපාල රජය

## සටහන් 
## ආශ්‍රිත 
ප්‍රවර්ගය:නේපාල රජය
ප්‍රවර්ගය:නේපාලයෙහි 2025 වසරෙහි සංස්ථාපන
ප්‍රවර්ගය:2025 වසරෙහි සංස්ථාපිත කැබිනට් මණ්ඩල
වනුආටු හි සෞඛ්‍යය

වනුවාටු හි නිවර්තන දේශගුණයක් පවතින අතර ජනගහනයෙන් 80% කට වඩා වැඩි පිරිසක් තමන්ගේම උද්‍යාන සහ ආහාර සැපයුම් සඳහා ප්‍රවේශය ඇති ග්‍රාමීය, හුදකලා ගම්මානවල ජීවත් වෙති.

නිල සංඛ්‍යාලේඛනවලට අනුව, විසිවන සියවසේ අවසාන භාගයේදී ළදරු මරණ අනුපාතය 1967 දී ජනගහනයෙන් 1,000 කට මරණ 123 සිට 1999 දී 1,000 කට මරණ 25 දක්වා අඩු වී ඇත. 2011 දී සජීවී දරු උපත් 1,000 කට ළදරු මරණ 46.85 ක් විය.

මානව හිමිකම් මිනුම් මුලපිරීම සෞඛ්‍ය අයිතිය සඳහා වනුවාටු එහි ආදායම් මට්ටමින් කළ හැකි දේවලින් 84.4% ක් කරන බව සොයා ගනී. HRMI සොයා ගන්නේ දරුවාට සහ වැඩිහිටියන්ට සෞඛ්‍ය අයිතිය 99.1% සහ 98.4% කින් තරමක් ඉහළ මට්ටමක පවතින අතර, වනුවාටු ප්‍රජනක සෞඛ්‍ය අයිතිය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වී ඇති අතර එය 55.6% ක ලකුණු ලබා ඇත. වනුවාටු හි මානව හිමිකම් විශේෂඥයින් සඳහන් කර ඇත්තේ ආබාධ සහිත පුද්ගලයින්, මහලු පුද්ගලයින්, දේශගුණික විපර්යාසවලින් පීඩාවට පත් පුද්ගලයින් සහ තනි මාපිය පවුල් වැනි ඇතැම් ජන කණ්ඩායම් ඔවුන්ගේ සෞඛ්‍ය අයිතිය උල්ලංඝනය වීමේ අවදානමට විශේෂයෙන් ලක්ව ඇති බවයි.

## යොමු කිරීම්
වනුආටු හි අධ්‍යාපනය

යුනෙස්කෝ සංඛ්‍යාලේඛනවලට අනුව වයස අවුරුදු 15-24 අතර පුද්ගලයින්ගේ ඇස්තමේන්තුගත සාක්ෂරතා අනුපාතය 74% ක් පමණ වේ. ප්‍රාථමික පාසල් ඇතුළත් වීමේ අනුපාතය 1989 දී 74.5% සිට 1999 දී 78.2% දක්වාත් පසුව 2004 දී 93.0% දක්වාත් ඉහළ ගිය නමුත් පසුව 2007 දී 85.4% දක්වා පහත වැටුණි. ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කරන සිසුන්ගේ අනුපාතය 1991 දී 90% සිට 2004 දී 72% දක්වාත් 2012 දී 78% දක්වාත් පහත වැටුණි.

පෝර්ට් විලා සහ තවත් මධ්‍යස්ථාන තුනක දකුණු පැසිෆික් විශ්ව විද්‍යාලයේ මණ්ඩප ඇත, එය පැසිෆික් රටවල් දොළහක් විසින් සම-හිමිකම් කියනු ලබන අධ්‍යාපන ආයතනයකි. ඇමලස් මණ්ඩපය ලෙස හැඳින්වෙන පෝර්ට් විලා හි මණ්ඩපයේ විශ්ව විද්‍යාලයේ නීති විද්‍යාලය පිහිටා ඇත.

## යොමු කිරීම්
වනුආටු හි සංස්කෘතිය

වනුවාටු සංස්කෘතිය ප්‍රධාන සංස්කෘතික කලාප තුනකට බෙදිය හැකිය. උතුරේ, ධනය ස්ථාපිත වන්නේ ශ්‍රේණිගත කිරීමේ ක්‍රමයක් හරහා කෙනෙකුට කොපමණ මුදලක් පරිත්‍යාග කළ හැකිද යන්න මතය. විශේෂයෙන් වක්‍ර වූ ඇත්දළ ඇති ඌරන්, වනුවාටු පුරා ධනයේ සංකේතයක් ලෙස සැලකේ. මධ්‍යයේ, වඩාත් සාම්ප්‍රදායික මෙලනීසියානු සංස්කෘතික පද්ධති ආධිපත්‍යය දරයි. දකුණේ, ආශ්‍රිත වරප්‍රසාද සහිත හිමිකම් ප්‍රදානයන් ඇතුළත් ක්‍රමයක් වර්ධනය වී ඇත. තරුණ පිරිමින් සාමාන්‍යයෙන් චර්මච්ඡේදනය ඇතුළුව විවිධ උත්සවවලට භාජනය වේ.

බොහෝ ගම්මානවල නකමල් හෝ ගමේ සමාජ ශාලාවක් ඇති අතර, එය පිරිමින් සඳහා රැස්වීම් ස්ථානයක් සහ කාවා පානය කිරීමට ස්ථානයක් ලෙස සේවය කරයි. ගම්මානවල පිරිමි සහ ගැහැණු අයට පමණක් වෙන් වූ කොටස් ද ඇත. මෙම කොටස් ගම්මාන පුරා පිහිටා ඇත; නකමල් වල, කාන්තාවන් ඔවුන්ගේ ඔසප් කාලය තුළ සිටින විට ඔවුන් සඳහා විශේෂ ඉඩක් ලබා දෙනු ලැබේ. සංගීත භාණ්ඩ බොහෝ දුරට අයිඩියෝෆෝන් වලින් සමන්විත වේ: විවිධ හැඩයන් සහ ප්‍රමාණයන්ගෙන් යුත් බෙර, ස්ලිට් ගොං (slit gong), මුද්‍රා තැබීමේ නල සහ රැට්ල්ස් යනාදිය. 20 වන සියවසේදී වනුවාටු හි සියලුම ප්‍රදේශවල පුළුල් ලෙස ජනප්‍රිය වී ඇති තවත් සංගීත ප්‍රභේදයක් වන්නේ නූල් බෑන්ඩ් (string band) සංගීතයයි. එය ගිටාර්, උකුලේලේ සහ ජනප්‍රිය ගීත ඒකාබද්ධ කරයි.

මෑතකදී, වනුවාටු හි සංගීතය කර්මාන්තයක් ලෙස 1990 ගණන්වල වේගයෙන් වර්ධනය වූ අතර, නි-වනුවාටු අනන්‍යතාවයක් සහිත සංගීත කණ්ඩායම් කිහිපයක් මතු වී තිබේ. නූතන වාණිජ සංගීතයේ ජනප්‍රිය ප්‍රභේදවලට සූක් සංගීතය සහ රෙගේටන් ඇතුළත් වේ.

### ආහාර පිසීම 
වනුවාටු (ඒලන් කකා) හි ආහාරවල මාළු, තාරෝ සහ අල වැනි මුල් එළවළු, පලතුරු සහ එළවළු ඇතුළත් වේ. බොහෝ දූපත් පවුල් ඔවුන්ගේ උද්‍යානවල ආහාර වගා කරන අතර ආහාර හිඟය දුර්ලභ ය. පැපොල්, අන්නාසි, අඹ, කෙසෙල් සහ බතල වසරේ වැඩි කාලයක් පුරා බහුලව දක්නට ලැබේ. පොල් කිරි සහ පොල් ක්‍රීම් බොහෝ කෑම වර්ග රස ගැන්වීමට යොදා ගනී. බොහෝ ආහාර උණුසුම් ගල් භාවිතයෙන් හෝ තම්බා තැම්බීමෙන් පිසිනු ලැබේ; ඉතා සුළු ආහාර බැදීම සිදු වේ.

වනුවාටු ජාතික ආහාරය ලැප්ලැප් වේ.

### ක්‍රීඩා 
වනුවාටු හි වැඩිපුරම ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාව පාපන්දු ය. ඉහළම පෙළේ ලීගය වන්නේ VFF ජාතික සුපර් ලීගයයි. පෝර්ට් විලා පාපන්දු ලීගය තවත් තරඟයකි.

### උත්සව 
පෙන්තකොස්ත දූපත දේශීයව ගෝල් ලෙස හඳුන්වන ගොඩබිම් කිමිදුම් සම්ප්‍රදාය සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මෙම චාරිත්‍රයේදී වාර්ෂික අල අස්වැන්න නෙළීමේ උත්සවයේ කොටසක් ලෙස අඩි 98 ක් උස ලී කුළුණකින් වළලුකර වැල්වලට බැඳ ඇති පිරිමින් ගොඩබිම් කිමිදීම සිදු කරයි.

## යොමු කිරීම්
ඇල්බේනියාවේ නිරුක්තිය

"ඇල්බේනියාව" යන පදයේ ඓතිහාසික මූලාරම්භය මධ්‍යතන ලතින් භාෂාවෙන් සොයාගත හැකි අතර, එහි අත්තිවාරම් ඇල්බනිහි ඉලිරියානු ගෝත්‍රය සමඟ සම්බන්ධ වී ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. මෙම සම්බන්ධතාවයට ක්‍රි.ව. 2 වන සියවසේ පුරාණ ග්‍රීක භූගෝල විද්‍යාඥ ටොලමිගේ කෘතිවලින් තවදුරටත් සහාය ලැබේ, එහිදී ඔහු ඩුරස් හි ඊසාන දෙසින් පිහිටි ඇල්බනොපොලිස් ජනාවාසය ඇතුළත් කළේය. ඇල්බනොන් හෝ ආර්බනොන් නම් මධ්‍යකාලීන ජනාවාසයක් තිබීම ඓතිහාසික අඛණ්ඩතාවයේ හැකියාව පිළිබඳව ඉඟි කරයි. මෙම ඓතිහාසික යොමු අතර නිශ්චිත සම්බන්ධතාවය සහ ඇල්බනොපොලිස් ඇල්බනොන් සමඟ සමාන පදයක්ද යන ප්‍රශ්නය තවමත් විද්වත් විවාදයේ විෂයයන් වේ.

බයිසැන්තියානු ඉතිහාසඥ මයිකල් ඇටලියට්ස්, ඔහුගේ 11 වන සියවසේ ඓතිහාසික වාර්තාවේ, ඇල්බේනියානුවන් පිළිබඳ මුල්ම අවිවාදිත සඳහන සපයයි, ඔහු 1079 දී කොන්ස්ටන්ටිනෝපල්ට එරෙහි කැරැල්ලකට සහභාගී වූ බව සඳහන් කරන විට. ඔහු ආර්බනිටායිවරුන් ඩිරාචියම් ආදිපාදවරයාගේ යටත්වැසියන් ලෙසද හඳුනා ගනී. මධ්‍යතන යුගයේදී, ඇල්බේනියාව එහි වැසියන් විසින් අර්බෙරි හෝ අර්බෙනි ලෙස හඳුන්වනු ලැබූ අතර, ඔවුන් තමන්ව අර්බෙරේෂේ හෝ අර්බෙනේෂේ ලෙස හඳුනා ගත්හ. ඇල්බේනියානුවන් තම ජාතිය සඳහා ෂ්කිපෙරි හෝ ෂ්කිපෙරියා යන පද භාවිතා කරන අතර, ඔවුන්ගේ ඓතිහාසික සම්භවය 14 වන සියවස දක්වා දිවෙන තනතුරු වේ. නමුත් 17 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 18 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී පමණක් මෙම පද ක්‍රමයෙන් ඇල්බේනියානුවන් අතර ආර්බෙරියා සහ ආර්බෙරේෂේ අභිබවා ගියේය. මෙම ප්‍රකාශන දෙක "රාජාලීන්ගේ දරුවන්" සහ "රාජාලීන්ගේ දේශය" සංකේතවත් කිරීම සඳහා පුළුල් ලෙස අර්ථකථනය කෙරේ.

## යොමු කිරීම්
පෝර්ට් විලා, වනුආටු

**පෝර්ට් විලා**  ( ;  ), නැතහොත් සරලව **විලා** (), වනුවාටු හි අගනුවර සහ එහි විශාලතම නගරය වේ. එය ෂෙෆා පළාතේ එෆේට් දූපතේ පිහිටා ඇත.

2020 සංගණනයට අනුව ජනගහනය 49,034 කි.  2020 දී, පෝර්ට් විලා හි ජනගහනය රටේ ජනගහනයෙන් 16.3% ක් විය.

එෆේට් දූපතේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති පෝර්ට් විලා නගරය වනුවාටු හි ආර්ථික හා වාණිජ මධ්‍යස්ථානයයි. නගරාධිපතිනිය වන්නේ ඉඩම් සහ යුක්තිය පක්ෂයේ ජෙනී රෙගන්වානු වන අතර, එම තනතුර දැරූ පළමු කාන්තාව ඇය වන අතර, 2024 අගෝස්තු මාසයේදී තේරී පත් විය. 2025 ජනවාරි මාසයේදී ආසනය හිස් වන තෙක් ඇගේ නියෝජ්‍ය ධුරය හරිත සම්මේලනයේ මාරි ලුයිස් මිල්න් විය.   

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 German-language sources (de)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ලැන්ටිං සිඤ්ඤෝ (චිත්‍රපටය)

රංගනය 

* ආනන්ද වික්‍රමගේ
* දිල්හානි ඒකනායක
* කුමාර තිරිමාදුර
* විමල් කුමාර ද කොස්තා 
* මැණිකේ අත්තනායක
* මානෙල් වානගුරු
* ඩී. බී. ගංගොඩතැන්න
* ගයාත්‍රි ඩයස්
* සනෝජා බිබිලේ
* ශනුද්‍රි ප්‍රියසාද් 
* ගිරිරාජ් කෞෂල්‍ය
* නන්දන හෙට්ටිආරච්චි 
* දුලීකා මාරපන
* රොනී ලීච්
* බුද්ධි වික්‍රම
කොලොම්බියානු හුවමාරුව

15 වැනි ශතවර්ෂයෙන් පසුව පුරාණ ලෝකය (අප්‍රිකා-යුරේසියාව) සහ නව ලෝකය (ඇමරිකාවන්) අතර විශාල වශයෙන් සිදුවූ ශාක, සතුන් සහ ලෙඩ රෝග යනාදිය හුවමාරු වීම් **කොලොම්බියානු හුවමාරුව** හෝ **කොලොම්බියානු අතුරුමාරුව** ලෙස හැඳින්වේ. ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් නමැති ගවේශකයාගේ නමින් මෙය හැඳින්වෙන අතර 1492 වර්ෂයේ දී ඔහු සිදු කළ මුහුදු ගමනින් පසුව ඇති වූ ලෝක වෙළඳාම සහ යුරෝපීය යටත්විජිතවාදයත් සමග මෙය සබැඳෙයි. ඇතැම් හුවමාරුවන් හිතාමතා සිදු කරන ලද ඒවා වූ අතර අනෙක්වා අනපේක්ෂිත විය. පුරාණ ලෝකයේ සිට නව ලෝකයට පැතිරුනු බෝවන රෝග හේතුවෙන් ඇමරිකා මහාද්වීපයෙහි ආදිවාසී ජනයාගෙන් සියයට 80 සිට 95 දක්වා ප්‍රමාණයක් මරණයට පත් වූ අතර, කැරිබියන් දූපත් හි ආදිවාසී ජනගහනය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ නෂ්ටවීමට හේතු විය.
මල්කාන්ති ජයසිංහ

###### **ටෙලි නිර්මාණ** 
* *ඉසුරුගිරි තරණය*
* *මුතු පලස*
ජිරොකාස්ටර් ප්‍රාන්තය, ඇල්බේනියාව

**ජිරොකාස්ටර් ප්‍රාන්තය** () ඇල්බේනියාවේ ප්‍රාන්ත 12 න් එකකි. 2023 දී මුළු ජනගහනය 60,013 ක් වූ අතර එය වර්ග කිලෝමීටර 2,884 කි. එහි අගනුවර වන්නේ ජිරොකාස්ටර් නගරයයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඇල්බේනියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (sq)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Albanian-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ෆියර් ප්‍රාන්තය, ඇල්බේනියාව

**ෆියර් ප්‍රාන්තය** (), ඇල්බේනියා ජනරජයේ දකුණු කලාපයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි . එය වර්ග ප්‍රමාණය අනුව අටවන විශාලතම සහ ප්‍රාන්ත දොළහෙන් තුන්වන වැඩිම ජනගහනය සහිත ප්‍රාන්ත වන අතර වර්ග කිලෝමීටර 1,890 ක භූමි ප්‍රමාණයක 240,000 ක් පමණ ජනතාවක් සිටිති.   . මෙම ප්‍රාන්තය බටහිරින් ඇඩ්‍රියාටික් මුහුදට මායිම් වන අතර, උතුරින් ටිරානා, ඊසාන දෙසින් එල්බසන්, නැගෙනහිරින් බෙරාට්, ගිනිකොන දෙසින් ජිරොකාස්ටර් සහ දකුණින් ව්ලෝරේ යන ප්‍රාන්ත මායිම් වේ. එය ෆියර්, ඩිව්ජකේ, ලුෂ්න්ජේ, මල්ලකාස්ටර්, පැටෝස් සහ රොස්කොවෙක් යන මහ නගර සභා හයකට බෙදා ඇති අතර, ඒ සියල්ල පරිපාලන ඒකක 42 කින් සමන්විත වේ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Albanian-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
බෙරට් ප්‍රාන්තය, ඇල්බේනියාව

**බෙරට් ප්‍රාන්තය** (), නිල වශයෙන් **බෙරට් ප්‍රාන්තය** (), ඇල්බේනියා ජනරජයේ දකුණු කලාපයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි . එය වර්ග ප්‍රමාණය අනුව නවවන විශාලතම සහ ප්‍රාන්ත දොළහෙන් නවවන වැඩිම ජනගහනය සහිත ප්‍රාන්ත වන අතර, වර්ග කිලෝමීටර 1,798 ක භූමි ප්‍රමාණයක 140,956 ක් පමණ ජනතාවක් සිටිති. මෙම ප්‍රාන්තය උතුරින් එල්බසන්, නැගෙනහිරින් කෝර්චේ, දකුණින් ජිරොකාස්ටර් සහ බටහිරින් ෆියර් යන ප්‍රාන්තවලට මායිම් වේ. එය බෙරාට්, ඩිමාල්, කුචෝවා, පොලිකාන් සහ ස්ක්‍රපාර් යන මහ නගර සභා පහකට බෙදා ඇති අතර, ඒ සියල්ල පරිපාලන ඒකක විසිපහකින් සමන්විත වේ.  

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඇල්බේනියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (sq)
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ප්‍රවර්ගය:Albanian-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
කුකීස් ප්‍රාන්තය, ඇල්බේනියාව

**කුකීස් ප්‍රාන්තය** () යනු ඊසානදිග ඇල්බේනියාවේ ගොඩබිම් සහිත ප්‍රාන්තයක් වන අතර එහි අගනුවර කුකේස් හි ඇත. ප්‍රාන්තය වර්ග කිලෝමීටර 2,374 භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වේ. 2021 වන විට මුළු ජනගහනය 61,998 කි.  මෙම ප්‍රාන්තය ඩිබර්, ලෙෂේ සහ ෂ්කොඩර් ප්‍රාන්ත සහ මොන්ටිනිග්‍රෝ, කොසෝවෝ සහ උතුරු මැසිඩෝනියා රටවලට මායිම් වේ. එය මහ නගර සභා තුනකට බෙදා ඇත: හස්, කුකස් සහ ට්‍රොපොජේ. මහ නගර සභා තවදුරටත් සමස්තයක් වශයෙන් නගර සහ ගම්මාන 290 කට බෙදා ඇත.

නූතන කුකේස් ප්‍රාන්තයේ ඉඩම්වල මානව පැවැත්ම ලෝකඩ යුගය දක්වා දිවෙන අතර, පුරාණ ඉලිරියානුවන්, ඩාර්ඩනියානුවන් සහ රෝමානුවන් මෙම කලාපයේ ජනාවාස පිහිටුවා ගත්හ. කුකේස් අසල කෙනෙටා සහ කොල්ෂ් ගම්මානවලින් ඉලිරියානු සොහොන් කිහිපයක් සොයා ගන්නා ලදී. 

කුකේස් ප්‍රධාන වශයෙන් කඳුකර ප්‍රදේශයක් වන අතර වයඹ දෙසින් ඇල්බේනියානු ඇල්ප්ස් ඇතුළු කඳු වැටි වලින් රාමු කර ඇති අතර එය කාර්ස්ට් භූ විෂමතාවයෙන් නිරූපණය වේ. ඊසාන දෙසින් ග්ජලිකා, කොරිට්නික් සහ පෂ්ට්‍රික් කඳු ආධිපත්‍යය දරන අතර ගිනිකොන මායිම බොහෝ දුරට කෝරාබ් සහ ෂාර් කඳු වලින් සෑදී ඇත. මීටර් 2,694, මාජා ජෙසර්කේ යනු ප්‍රාන්තයේ උසම කඳු මුදුන වන අතර ඇල්බේනියාවේ දෙවන උසම කඳු මුදුන වේ. කාර්ස්ට් භූ විෂමතාව ප්‍රාන්තයේ ප්‍රමුඛස්ථානයක් ගන්නා අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කාර්ස්ට් සහ කලාපයේ ජල මාර්ගවල අන්තර්ක්‍රියා හේතුවෙන් නිශ්චිත භූමි ආකෘති සහ ජල විද්‍යාව ඇති වේ. එය ඩ්‍රින් ගඟෙන් තරණය කර ජලය බැස යයි. ට්‍රොපොජේ හි කොටසක් වන වැල්බෝනා සහ වැල්බෝනා හි කැපී පෙනෙන අතු ගංගාවක් වන ගාෂි වැනි ගංගා මූලාශ්‍ර ද මෙම ප්‍රාන්තයේ පිහිටා ඇත.

2011 වසරේ අවසන් ජාතික සංගණනයට අනුව මෙම ප්‍රාන්තයේ ජනගහනය 85,292 කි. ඔවුන් බහුතරයක් මුස්ලිම් ජාතිකයන් වන අතර සැලකිය යුතු කතෝලික ක්‍රිස්තියානි සුළුතරයක් එහි සිටිති. ඔවුන් *ගෙග්* උපභාෂාව කතා කරයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Albanian-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
කෝර්චේ ප්‍රාන්තය, ඇල්බේනියාව

**කෝර්චේ ප්‍රාන්තය** (), ඇල්බේනියා ජනරජයේ දකුණු කලාපයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි. එය ප්‍රදේශය අනුව විශාලතම සහ ප්‍රාන්ත දොළහෙන් පස්වන වැඩිම ජනගහනය සහිත ප්‍රාන්ත වන අතර, වර්ග කිලෝමීටර 3,711 ක භූමි ප්‍රමාණයක 173,000 කට අධික ජනතාවක් සිටී.   . මෙම ප්‍රාන්තය ඊසාන දෙසින් උතුරු මැසිඩෝනියාවට සහ ගිනිකොන දෙසින් ග්‍රීසියට, වයඹ දෙසින් එල්බසන් ප්‍රාන්තවලට, බටහිරින් බෙරාට් සහ නිරිත දෙසින් ජිරොකාස්ටර් ප්‍රාන්තවලට මායිම් වේ. එය කෝර්චේ, ඩෙවෝල්, කොලොන්ජේ, මලික්, පොග්‍රඩෙක් සහ පුස්ටෙක් යන මහ නගර සභා හයකට බෙදා ඇති අතර, ඒ සියල්ල පරිපාලන ඒකක තිස් හතක් ඇතුළත් වේ. 

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Albanian-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
එල්බසන් ප්‍රාන්තය, ඇල්බේනියාව

**එල්බසන් ප්‍රාන්තය** () ඇල්බේනියාවේ ප්‍රාන්ත 12 න් එකකි. ජනගහනය 232,580 (2023 වන විට), භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 3199 කි. එහි අගනුවර එල්බසන් නගරයයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Albanian-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ඩිබර් ප්‍රාන්තය, ඇල්බේනියාව

**ඩිබර් ප්‍රාන්තය** () ඇල්බේනියා ජනරජයේ ප්‍රාන්ත 12 න් එකක් වන අතර එය වර්ග කිලෝමීටර 2,586 ක භූමි ප්‍රමාණයක් ඇත. අගනුවර පෙෂ්කොපි ය. මෙම ප්‍රාන්තය ඩුරස්, එල්බසන්, කුකස්, ලෙෂේ, ටිරානා සහ උතුරු මැසිඩෝනියාවේ ප්‍රාන්තවලට මායිම් වේ. එය බුල්කිසා, ඩිබර්, ක්ලෝස් සහ මැට් යන මහ නගර සභා හතරට බෙදා ඇත. මහ නගර සභා තවදුරටත් සමස්තයක් වශයෙන් නගර සහ ගම්මාන 290 කට බෙදා ඇත. 

භූ විෂමතාවය අනුව, ප්‍රාන්තය කඳුකර සහ උස් භූමි ප්‍රදේශවලින් ආධිපත්‍යය දරන අතර, නිම්න, කැනියන්, දුර්ග, ගංගා, ග්ලැසියර විල් සහ ඝන වනාන්තර ඇතුළු විවිධ ස්වභාවික ලක්ෂණ වලින් සමන්විත වේ. සැලකිය යුතු ජෛව විවිධත්වයකින් සලකුණු වූ මෙම ප්‍රාන්තය, ඝන ගංගා ජාලයක්, පොහොසත් ජලධර පද්ධතියක් සහ සැලකිය යුතු කාර්ස්ට් භූගත ජල මාර්ග වලින් ජලයෙන් පොහොසත් ය. මාර්ටනේෂ් හි නැඟී එන මැට් ගඟේ මූලාශ්‍රය එහි පිහිටා ඇත. මැට් වලට අමතරව, ඩ්‍රින් ගඟ කලාපයේ වැදගත් ජල මාර්ගයකි.

කොප්පෙන් දේශගුණික වර්ගීකරණයට අනුව, ප්‍රාන්ත භූමිය විවිධ දේශගුණික වර්ග හතරක් ආවරණය කරයි; සාගර, මහාද්වීපික, මධ්‍යධරණී සහ උප ආක්ටික් .  ඇල්බේනියාවේ අභ්‍යන්තරයේ පිහිටා ඇති මෙම දේශගුණය මධ්‍යධරණී වන අතර මහාද්වීපික බලපෑම් ඇත.  මධ්‍යන්‍ය මාසික උෂ්ණත්වය  අතර පරාසයක පවතී. (ජනවාරි මාසයේදී) සහ   (ජූලි මාසයේදී)  . භූගෝලීය කලාපය සහ පවතින දේශගුණික වර්ගය අනුව සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය  සහ  අතර පරාසයක පවතී.

ඩිබර් යනු ඓතිහාසික වශයෙන් සමජාතීය ප්‍රාන්තයකි. එහි අගනුවර සහ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය පෙෂ්කෝපි ය . සංචාරක ව්‍යාපාරය ප්‍රාන්තයේ වැදගත්ම අංශයක් වන අතර එහි ස්වාභාවික හා සංස්කෘතික උරුමය හේතුවෙන් තිරසාර ආදායම් මාර්ගයක් වීමට විශාලතම විභවයක් ඇත. ක්‍රෝමියම්, සල්ෆර් සහ කිරිගරුඬ වැනි බහුල ස්වාභාවික සම්පත් ප්‍රාන්තයේ තිබුණද. ඩිබර් ප්‍රධාන වශයෙන් කෘෂිකාර්මික ප්‍රාන්තයකි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ප්‍රවර්ගය:Albanian-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ලෙෂේ ප්‍රාන්තය, ඇල්බේනියාව

**ලෙෂේ ප්‍රාන්තය** () ඇල්බේනියාවේ ප්‍රාන්ත 12 න් එකකි. 2021 වන විට ජනගහනය 120,678 ක් වූ අතර,  එය වර්ග කිලෝමීටර් 1,620 ක භූමි ප්‍රමාණයක පිහිටා ඇත.  එහි අගනුවර වන්නේ ලෙෂේ නගරයයි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Albanian-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
බෙරට්, ඇල්බේනියාව

**බෙරට්** යනු ඇල්බේනියාවේ නවවන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත නගරය වන අතර බෙරාට් ප්‍රාන්තයේ සහ බෙරාට් මහ නගර සභාවේ ආසනයයි.  ගුවනින්, එය ජිරොකාස්ටර් සිට උතුරට කිලෝමීටර 71, කෝර්සේ සිට බටහිරට කිලෝමීටර 70, ටිරානා සිට දකුණට කිලෝමීටර 70 සහ ෆියර් සිට නැගෙනහිරට කිලෝමීටර 33 දුරින් පිහිටා ඇත.

බෙරාට් රටේ දකුණේ පිහිටා ඇත. එය කඳු සහ කඳු වලින් වටවී ඇති අතර නැගෙනහිරින් ජාතික වනෝද්‍යානයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ටොමෝර් ද ඇතුළුව. ඔසුම් ගඟ (මුළු දිග කිලෝමීටර 161 ) නගරය හරහා දිවෙන අතර එය මයිසෙක් තැනිතලාව තුළ සෙමන් ගඟට ගලා යයි. බෙරාට් මහ නගර සභාව 2015 පළාත් පාලන ප්‍රතිසංස්කරණයේදී බෙරාට්, ඔට්ලැක්, රොෂ්නික්, සින්ජේ සහ වේලාබිෂ්ට් යන නගර සභා ඒකාබද්ධ කිරීමෙන් පිහිටුවන ලද අතර එය නාගරික ඒකක බවට පත්විය. මහ නගර සභාවේ ආසනය බෙරාට් නගරයයි.  2023 සංගණනයට අනුව මුළු ජනගහනය 62,232 ක් වන අතර,   මුළු භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 421.6 කි.   .  

## සටහන් 
## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 German-language sources (de)
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඇල්බේනියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (sq)
ප්‍රවර්ගය:තහවුරු නොකළ ප්‍රකාශ අඩංගු ලිපි සියල්ල
ප්‍රවර්ගය:Albanian-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
පෙෂ්කෝපි, ඇල්බේනියාව

**පෙෂ්කොපි** යනු ඊසානදිග ඇල්බේනියාවේ කඳුකර ප්‍රදේශවල ඩිබර් ප්‍රාන්තයේ පිහිටා ඇති නගරයකි. එය ප්‍රාන්ත දෙකෙහිම අගනුවරයි (    ) සහ දිස්ත්‍රික්කය (    ) ඩිබර් හි පිහිටා ඇති අතර, ඇල්බේනියාවේ එහි නම එහි ප්‍රාන්තය සමඟ බෙදා නොගන්නා එකම ප්‍රාන්ත කලාපීය අගනුවර වේ. 2023 සංගණනයට අනුව ජනගහනය 14,710 කි.

## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images
ඩුරස්, ඇල්බේනියාව

**ඩුරස්** යනු ඇල්බේනියා ජනරජයේ දෙවන වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය වන අතර ඩුරස් ප්‍රාන්තයේ සහ ඩුරස් මහ නගර සභාවේ ආසනයයි . එය ඇල්බේනියාවේ අඛණ්ඩව ජනාවාස වූ පැරණිතම නගරවලින් එකක් වන අතර,  දළ වශයෙන් වසර 2,500 ක වාර්තාගත ඉතිහාසයක් ඇත. එය ඇඩ්‍රියාටික් මුහුදේ ගිනිකොන දෙසින් අර්සන් සහ ඉෂෙම් මුඛ අතර ඇල්බේනියානු ඇඩ්‍රියාටික් මුහුදු වෙරළ තීරයේ පැතලි තැනිතලාවක පිහිටා ඇත . ඩුරස්ගේ දේශගුණය සෘතුමය මධ්‍යධරණී දේශගුණයකින් ප්‍රබල ලෙස බලපායි.

ක්‍රි.පූ. 7 වන සියවසේදී පමණ කොරින්ත් සහ කෝර්සිරා හි පුරාණ ග්‍රීක යටත් විජිතවාදීන් විසින් එපිඩම්නොස් යන නාමය යටතේ ඩුරස් ආරම්භ කරන ලද්දේ දේශීය ඉලිරියානු ගෝත්‍රයක් වන ටෝලන්ටි සමඟ සහයෝගයෙන් ය.   ඩිරාචියම් ලෙසද හැඳින්වෙන ඩුරස්, රෝම අධිරාජ්‍යයේ සහ එහි අනුප්‍රාප්තික බයිසැන්තියානු අධිරාජ්‍යයේ අනිවාර්ය අංගයක් බවට පත්වීමත් සමඟ වර්ධනය විය. වියා එග්නේෂියා නගරයෙන් ආරම්භ වී නැගෙනහිරට බෝල්කන් අර්ධද්වීපයේ කෙත්වතු, පහත් බිම් සහ උස්බිම් හරහා කොන්ස්ටන්ටිනෝපල් දක්වා ගමන් කළේය.

මධ්‍යතන යුගයේදී, ඩුරස් බල්ගේරියානුවන්, වැනීසියානුවන්, දේශීය ඇල්බේනියානු වංශවත් පවුල් සහ ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යය අතර තරඟ වැදුණි. අවසානයේ ඔටෝමාන්වරු ජයග්‍රහණය කළ අතර 1501 සිට 1912 දක්වා වසර 400 කට වැඩි කාලයක් නගරය පාලනය කළහ . ඇල්බේනියානු නිදහස් ප්‍රකාශනයෙන් පසුව, නගරය කෙටි කාලයක් සඳහා ඇල්බේනියාවේ ප්‍රාන්තයේ අගනුවර ලෙස සේවය කළේය. පසුව, එය අන්තර් යුද්ධ සමයේදී ඉතාලි රාජධානිය විසින් ඈඳා ගන්නා ලද අතර දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී නාසි ජර්මනිය විසින් අත්පත් කර ගන්නා ලදී. ඇල්බේනියානු මහජන සමාජවාදී ජනරජය යටතේ ඩුරස් එහි ජන විකාශනය සහ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්වල ප්‍රබල ව්‍යාප්තියක් අත්විඳින ලදී.

ප්‍රවාහන සම්බන්ධතා, ආර්ථික ආයතනවල සාන්ද්‍රණය සහ කාර්මික සම්ප්‍රදාය ඇල්බේනියාවේ ඩුරස් හි ප්‍රමුඛ ආර්ථික තත්ත්වය යටින් පවතී. එය ඇඩ්‍රියාටික් මුහුදේ විශාලතම එකක් වන ඩුරස් වරායෙන් සේවය කරනු ලබන අතර එය නගරය අනෙකුත් අසල්වැසි රටවලට සම්බන්ධ කරයි. එහි වඩාත්ම සැලකිය යුතු ආකර්ෂණය වන්නේ යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස නම් කිරීම සඳහා ඇල්බේනියානු තාවකාලික ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇති ඩුරස් ඇම්ෆිතියටර් ය . වරක් පුද්ගලයින් 20,000 කට ධාරිතාවක් තිබූ එය බෝල්කන් අර්ධද්වීපයේ විශාලතම ඇම්ෆිතියටර් වේ.

## සටහන් 
## යොමු කිරීම් 
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඉතාලි-භාෂා මූලාශ්‍ර (it)
ප්‍රවර්ගය:CS1 German-language sources (de)
ප්‍රවර්ගය:CS1 ඇල්බේනියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (sq)
ප්‍රවර්ගය:Albanian-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි
ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata
ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas
ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images