කුක් දූපත් හි ඉතිහාසය

කුක් දූපත් මුලින්ම පදිංචි කරන ලද්දේ ක්‍රි.ව. 1000 දී පමණ, ප්‍රධාන රරොටොංගා දූපතේ ඊසාන දෙසින් පිහිටි ටහිටි දූපතක් වන ටහිටි සිට සංක්‍රමණය වූ බවට සැලකෙන පොලිනීසියානු ජනතාව විසිනි.

දූපත් සමඟ පළමු යුරෝපීය සම්බන්ධතාවය 1595 දී ස්පාඤ්ඤ නාවිකයෙකු වන ඇල්වාරෝ ද මෙන්ඩානා ද නීරා පුකපුකා දූපත දුටු විට සිදු වූ අතර එය ඔහු සැන් බර්නාඩෝ (ශාන්ත බර්නාඩ්) ලෙස නම් කළේය. ස්පාඤ්ඤ කිරීටයේ සේවය කළ පෘතුගීසි කපිතාන්වරයෙකු වූ පේද්‍රෝ ෆර්නැන්ඩස් ද ක්වේරෝස්, 1606 දී රකහංගා වෙත පා තැබූ විට දූපත් වලට පළමු යුරෝපීය ගොඩබෑම සිදු කළ අතර, එම දූපත ජෙන්ටේ හර්මෝසා (ලස්සන ජනතාව) ලෙස හැඳින්වීය.

බ්‍රිතාන්‍ය ගවේෂකයෙකු සහ නාවික නිලධාරියෙකු වන කපිතාන් ජේම්ස් කුක් 1773 දී සහ නැවතත් 1777 දී පැමිණි අතර, එමඟින් මනුවායි දූපතට හර්වි දූපත යන නම ලැබුණි. හර්වි දූපත් පසුව මුළු දකුණු කණ්ඩායමටම යෙදුණි. කුක්ට ගෞරවයක් වශයෙන් "කුක් දූපත්" යන නම මුලින්ම දර්ශනය වූයේ 1820 ගණන්වල ඇඩම් ජොහාන් වොන් කෘසෙන්ස්ටර්න් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද රුසියානු නාවික සිතියමක ය.

1813 දී යටත් විජිත බ්‍රිග් එන්ඩෝවර් (කුක්ගේ නෞකාවට සමාන නෞකාවක් නොවේ) හි මිෂනාරිවරයෙකු වූ ජෝන් විලියම්ස්, රරොටොංගා දුටු පළමු වාර්තාගත යුරෝපීයයා බවට පත්විය. යුරෝපීයයන් විසින් රරොටොංගා වෙත ගොඩබෑමේ පළමු වාර්තාගත සිදුවීම 1814 දී කම්බර්ලන්ඩ් විසින් සිදු කරන ලදී; නාවිකයින් සහ දූපත් වැසියන් අතර කරදර ඇති වූ අතර දෙපසම බොහෝ දෙනෙක් මිය ගියහ.

19 වන සියවසේදී එක්සත් ජනපදය, බ්‍රිතාන්‍යය සහ ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් තල්මසුන් දඩයම් කිරීමේ නැව් සඳහා මෙම දූපත් ජනප්‍රිය නැවතුමක් විය. ජලය, ආහාර සහ දර ලබා ගැනීම සඳහා ඔවුන් අවම වශයෙන් 1826 සිට මෙහි පැමිණියහ. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම දූපත් වූයේ රරොටොංගා, අයිටුටාකි, මැන්ගියා සහ පෙන්රින් ය.

1890 දී කුක් දූපත් එක්සත් රාජධානියට පෙළගැස්වූයේ, ප්‍රංශය දැනටමත් ටහිටි සතුව තිබූ පරිදි දූපත් අත්පත් කර ගනු ඇතැයි බ්‍රිතාන්‍ය පදිංචිකරුවන් බිය වීම නිසාය. 1900 සැප්තැම්බර් 6 වන දින, දූපත් වැසියන්ගේ නායකයින් දූපත් ("හැකි නම් නියු" ඇතුළුව) බ්‍රිතාන්‍ය භූමියක් ලෙස ඈඳා ගත යුතු බවට පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කළහ. 1900 ඔක්තෝබර් 8 සහ 9 යන දිනවල, රරොටොංගා සහ අනෙකුත් දූපත් අත්හැරීමේ ලියකියවිලි හතක් ඔවුන්ගේ ප්‍රධානීන් සහ ජනතාව විසින් අත්සන් කරන ලදී. බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරන ලද අතර, එම අත්හැරීම් පිළිගෙන ඇති බවත් දූපත් ඇගේ බ්‍රිතාන්‍ය මහරජතුමියගේ ආධිපත්‍යයේ කොටස් ප්‍රකාශයට පත් කළ බවත් සඳහන් විය. 1901 දී එක්සත් රාජධානියේ 1895 යටත් විජිත සීමා පනත යටතේ කවුන්සිලයේ නියෝගයෙන් දූපත් නවසීලන්ත ජනපදයේ සීමාවන් තුළට ඇතුළත් කරන ලදී. මායිම් වෙනස් කිරීම 1901 ජුනි 11 වන දින සිට බලාත්මක වූ අතර, එම කාලයේ සිට කුක් දූපත් නවසීලන්තය සමඟ විධිමත් සම්බන්ධතාවයක් පවත්වා ගෙන යයි.

1948 බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකත්වය සහ නවසීලන්ත පුරවැසිභාවය පිළිබඳ පනත 1949 ජනවාරි 1 වන දින සිට ක්‍රියාත්මක වූ විට, බ්‍රිතාන්‍ය යටත්වැසියන් වූ කුක් දූපත් වැසියන් ස්වයංක්‍රීයව නවසීලන්ත පුරවැසිභාවය ලබා ගත්හ. නවසීලන්ත රජය ඔවුන්ට ස්වයං පාලන තත්ත්වය ලබා දීමට තීරණය කරන තෙක් දූපත් නවසීලන්තයෙන් යැපෙන ප්‍රදේශයක් ලෙස පැවතුනි. 1965 අගෝස්තු 4 වන දින ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. සෑම වසරකම අගෝස්තු මාසයේ පළමු සඳුදා ව්‍යවස්ථා දිනය ලෙස සමරනු ලැබේ. කුක් දූපත් පක්ෂයේ ඇල්බට් හෙන්රි පළමු අගමැති ලෙස තේරී පත් වූ අතර දෙවන එලිසබෙත් රැජින විසින් නයිට් පදවිය පිරිනමන ලදී.

2017 ජූලි 13 වන දින කුක් දූපත් විසින් මාරේ මෝනා ස්ථාපිත කරන ලද අතර එය ප්‍රමාණය අනුව ලොව විශාලතම ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය බවට පත් විය.

2019 මාර්තු මාසයේදී, කුක් දූපත් එහි නම වෙනස් කිරීමට සහ "එහි 'පොලිනීසියානු ස්වභාවය' පිළිබිඹු කරන මාතෘකාවක්" සඳහා කපිතාන් ජේම්ස් කුක් වෙත යොමු කිරීම ඉවත් කිරීමට සැලසුම් කර ඇති බව වාර්තා විය. 2019 මැයි මාසයේදී වාර්තා කරන ලද්දේ යෝජිත නම් වෙනස කුක් දූපත් ඩයස්පෝරාව විසින් දුර්වල ලෙස පිළිගෙන ඇති බවයි. සම්මුතියක් ලෙස, දූපත් වල ඉංග්‍රීසි නම වෙනස් නොකරන බවටත්, ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් අක්ෂර පරිවර්තනයක් වන වත්මන් නම වෙනුවට නව කුක් දූපත් මාඕරි නමක් භාවිතා කරන බවටත් තීරණය විය. නම පිළිබඳ සාකච්ඡා 2020 දී දිගටම පැවතුනි.

## යොමු කිරීම්