open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတွင်ႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပျိၼ်းငႄႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 431 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2349 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
လိၵ်ႈမွၼ်း-မၢၼ်ႈ

တူဝ်**လိၵ်ႈမွၼ်း-မၢၼ်ႈ** (; , , ; ႁွင်ႉထႅင်ႈဝႃႈ **လိၵ်ႈမွၼ်း**, **လိၵ်ႈမွၼ်းၵဝ်ႇ** လႄႈ **လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ**) ၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈ abugida ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈ တူဝ်လိၵ်ႈ Pallava Grantha မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးပွတ်းၸၢၼ်း လႄႈ ဝၢႆးမႃး မိူင်းဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ။ ပဵၼ်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ မၢၼ်ႈ၊ မွၼ်း၊ တႆး၊ ရၶႅင်ႇ၊ ၸိင်ႇၽူဝ်ႇ လႄႈ ၵရဵင်း ပၢၼ်မႂ်ႇ။

## တူဝ်လိၵ်ႈ
ဢၼ်ၼႄဝႆႉပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈမွၼ်း 35 တူဝ်။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉလႅတ်ႉငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉလႅတ်ႉငႄႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပတွင်းၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 872 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4436 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉၵႄႇၵျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉၵႄႇၵျိၼ်း ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမိၼ်းတၢၼ်းၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 305 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 1579 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းတပ်ႉ၊ မꩡေႃး

**ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းတပ်ႉ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမꩡေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမꩡေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1610 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ၸူဝ်းသျႃး ၼႄႇလ်သၼ်ႇ ၶူႇသျိင်း

thumb|Source: Wallace St John's ''Josiah Nelson Cushing: Missionary and Scholar, Burma'' (1912)
Dr Rev. J. N. Cushing [Josiah Nelson Cushing / ၸူဝ်းသျႃး ၼႄႇလ်သၼ်ႇ ၶူႇသျိင်း] ၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ လိူၼ်မေႇ ဝၼ်းထိ 4 ပီ 1840 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃႈမၼ်း ပဵၼ် ဢႄးလ်ၾိတ်ႉ ၼႄႇလ်သၼ်ႇ ၶူႇသျိင်း လႄႈ မႄႈမၼ်း ပဵၼ် သျႃးလွတ်ႉ ဢႄႇဝႃႇရီႇ ၾူတ်ႉသတႃႇ။ ၻွၵ်ႉတိူဝ်ႇၶူႇသျိင်း ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈပပ်ႉလႆၢးၵႂႃႇသတ်ႉတႃႇတႆး ၽႆၢႇဢင်းၵိတ်း ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (1871) လႄႈ ပပ်ႉပိုတ်ႇတႅတ်ႈ သျၢၼ်း-ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (1881)။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ၵျၢမ်းလိၵ်ႈႁူဝ်းလီး (Holy Bible) ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇတႆးလႂ်ယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် မိူဝ်ႈပီ 1905။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈၵူင်းၽွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈၵူင်းၽွၵ်ႉ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇမျဵၵ်ႉတွင်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 7537 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 43721 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇပျိၼ်ႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိတ်ႉယႃႇဝႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတိတ်ႉယႃႇဝႃႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1020 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4650 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈပယီႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈပယီႇတွင်ႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတꧤုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတꧤုတ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 867 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4206 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတပ်ႉႁွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈတပ်ႉႁွင်း ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတမူၵ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 977 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4532 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ၸွမ်ပိဝ် မိူင်းၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ သရပ်ႉသ်ၵႃႇ

## ထူၼ်းသီ
သီဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တႃႇၸွမ်ပိဝ်ၼၼ်ႉ မီးၼင်ႇတႂ်ႈၼႆႉ -
မိူင်းၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢႅၼ်ႇၵုၺ်ႇလႃႇ

မိူင်းၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢႅၼ်ႇၵုၺ်ႇလႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉႁွင်းဝႆႉ ဢၼ်မီးတီႈၵုၼ်ဢႅၼ်ႇၵုၺ်ႇလႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၶိုၼ်းၵုမ်းၵမ်မႃး တႄႇဢဝ် 11/07/1967 တေႃႇထိုင် 19/3/1969 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဢႄးလ်တႃးၼီႇ

** ဢႄးလ်တႃးၼီႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်း ၶွင် မူႇၵုၼ်ၶျႅၼ်ႇၼႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ် ပွတ်းတွၼ်ႈၶွင် ပီးလိဝိၵ်ႉ ၶွင် ၵႂၢၼ်းသီ ဢၼ်ပဵၼ် ဢၼ်ပိုင်ႈဢိင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်း မီး  လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်း မီး  ယဝ်ႉ။

## ၶေႃႈမၢႆတွင်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈပၢင်ၸူင်

**ပၢင်ၸူင်၊ ဝၢၼ်ႈ** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပုင်ႇဝူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း ၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ ၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## သၢႆပိုၼ်း
**ဝၢၼ်ႈပၢင်ၸူင်** ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢၼ်ယၢဝ်း တႄႇၼႃႈဝၼ်းတူၵ်းၸူးၼႃႈဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ **ဝၢၼ်ႈပၢင်ၸူင်** ၸႅၵ်ႇဝႆႉပဵၼ်သၢမ်ပွၵ်ႉ၊ ၼႃႈဝၼ်းတူၵ်း ၼႃႈလိၼ်တေသုင်ၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈပွၵ်ႉၼိူဝ် သိုပ်ႇမႃးပွၵ်ႉၵၢင် လႄႈပွၵ်ႉတႂ်ႈ (ဢမ်ႇၼၼ်) ဢၼ်ယူႇၶႅပ်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်းႁွင်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမီးလုၵ်ႈလွႆတူၼ်းဢိူမ်ႈၶႅပ်ႇၸပ်းဝၢၼ်ႈဝႆႉသေ ပဵၼ်တီႈၵိုင်ႇလႅပ်ႈတင်း ၸဝ်ႈဝၢၼ်ႈၸဝ်ႈမိူင်းယူႇသဝ်းလႄႈ ၸင်ႇမီးႁေႃ**ၸဝ်ႈမိူင်းလွႆတူၼ်း**သေ သၢႆၼၼ်ႉၵေႃႈၸင်ႇၸပ်းဝႃႈ**ပွၵ်ႉလွႆတူၼ်း** လႄႈ ၽၢႆၸၢၼ်းဝၢၼ်ႈ ၸုမ်းဢၼ်ယူႇၶၢင်ႈၽၢႆႇၸၢၼ်းမူႇဝၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႉၼမ်လုၵ်ႉမႃးတၢင်း ဝၢၼ်ၵဝ်ႇၶၢႆးလူင် ပၢင်ၵႅင်း ဢၼ်ထုၵ်ႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလိုပ်ႈႁေႃႈၶၢႆႉဝၢၼ်ႈ ပၢၼ်တႅပ်းသီႇတႅပ်းၼၼ်ႉမႃးယူႇသဝ်းဝႆႉလႄႈ ပွတ်းၼၼ်ႉၸင်ႇမီး**ၸဝ်ႈမိူင်းပၢင်ၵႅင်း** မႃးၸွမ်းသေ မီးဝႆႉႁေႃၸဝ်ႈမိူင်းပၢင်ၵႅင်းလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉ**ပွၵ်ႉပၢင်ၵႅင်း** ပွၵ်ႉတႂ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီး**တူၼ်ႈမႆႉၸူင်လူင်**ၼၼ်ႉတႄႉ တေပဵၼ်ငဝ်တႄႇ မူႇဝၢၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ**ဝၢၼ်ႈပၢင်ၸူင်ယူႇ**ယဝ်ႉ *(မၢႆတွင်း- တူၼ်ႈမႆႉၸူင်လူင်ၼၢမ်ႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ)*

## ၶိူဝ်းၵူၼ်းလႄႈ သႃႇသၼႃႇ

ၸဝ်းၶိူဝ်းတႆး

ၵိူဝ်းယမ်ၽႃႇသႃႇ ထေႇရဝႃႇတ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ လႄႈ ၵိူဝ်းယမ်ၽီႄ

## လၢႆးပၵ်းသဝ်းဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈ

## ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈၶူဝ်းၵုၼ်ႇၵႃႉၶၢႆ
ဢၼ်လႆႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈသေၶၢႆဢွၵ်ႇ
တေမီး၊ၶဝ်ႈၶေႇ၊ထူဝ်ႇႁေႉ၊ထူဝ်ႇလိၼ်၊ၶဝ်ႈ၊ငႃးလမ်ၸႃႉၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ

## ၵၼ်တေႃႉသူင်ႇလႄႈပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇ
ဝၢၼ်ပၢင်ၸူင်ၼႆႉ တိတ်းၸပ်းဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် တွင်ႇၶျေႇ

## ဢွင်ႈလီၶဝ်ႈၸႂ်တီႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈ

## ဢွင်ႈလီၶဝ်ႈၸႂ်ႁိမ်းႁွမ်းဝၢၼ်ႈ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝတ်ႉပၢင်ၸူင်

**ဝတ်ႉပၢင်ၸူင်** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝတ်ႉ ဢၼ်မီးၼႂ်း  ဝၢၼ်ႈပၢင်ၸူင်၊ ဢိူင်ႇပုင်ႇဝူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း ၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ပိုၼ်းၵႅပ်ႈဝတ်ႉပၢင်ၸူင်

**ဝတ်ႉပၢင်ၸူင် ဝတ်ႉမႂ်ႇပၢင်ၸူင်**ၼႆႉ မီးဝႆႉၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈပၢင်ၸူင် ဢၼ်ယူႇၼႂ်းၵႄႈဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူး ဝၢၼ်ႈလွႆၸွင်ႈ ဝၢၼ်ႈၵျွင်းၶမ်း၊ **ဝတ်ႉပၢင်ၸူင်**ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႂ်းဝၢၼ်ႈပၢင်ၸူင်၊ မူႇဝၢၼ်ႈလွႆၸွင်ႈ၊ ဢိူင်ႇပုင်ႇဝူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း ၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈၵရမႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈၵရမႄး ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၷမေႃႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1598 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 8068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇဢလႄႇၶျွင်းၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 615 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 3001 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
Hoop

## ဖဟမညပရလဆဂရ္ရ္ရဂ္ဂဂ္ဂ္ဂ္ဂၨသၨၪၓးဪ့ ၆၉ ဖမ္ညဖည္ဟ

## ၆၈၉,၁၃၅ ၇ဘ ည္ညအပငူသငသကပအမန ညာပအက မာမအနာကြင တနအေငြစနလြာ ...ဟု့ကပလ္ည,

## ဒ္ငစဣကနျာ
လျာနေမနူခလျာအာ ညာသစအလျ်ာ

## ''YouTube''
လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်း မျၢၼ်ႇမႃႇ

**လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်း မျၢၼ်ႇမႃႇ** ( , ), ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ  **Burma Standard Time** (**BST**), ၼႆႉ ပဵၼ် လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်း တီႈ မျၢၼ်ႇမႃႇ သေ ၸဝ်ႉလိူဝ် 6.5 ၸူဝ်ႈမူင်း UTCၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်း မျၢၼ်ႇမႃႇ (MMT)ၼႆႉ ၼပ်ႉသွၼ်ႇၸွမ်း ပိုၼ်ႉထၢၼ်  97°30′E longitude. MMT ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇတၢင်းပီ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ဢမ်ႇပႂ်ႉပႃး ၶၢဝ်းယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်း။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈၵေႃႉမပျိၼ်း (တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ

**ဝၢၼ်ႈၵေႃႉမပျိၼ်း (တူၵ်း) ** (| ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵေႃႉမပျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈပဝတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ

**ဝၢၼ်ႈပဝတ်ႉ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵေႃႉမပျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝိၼေး

ဝိၼေး ပိတၵၢတ်ႈ ပဵၼ်တွၼ်ႈၼိုင်ႈၼႂ်းပိတၵၢတ်သၢမ်ၵွင် ဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈႁၢမ်ႈဢၼ်ပုတ်ႉထၶမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဝၢင်းဝႆႉပၼ်သင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၶဝ်၊ ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ်သူပ်း တူဝ် ႁူဝ် ၸႂ် တႃႇတတ်းပႅတ်ႈၵိလေႇသႃႇ လေႃးၽ တေႃးသ မေႃးႁ လႆႈငၢႆႈ တႃႇပဵၼ်လွင်ႈၵျၢင်ၵမ်ၵမ်ႉၸွႆႈတႃႇႁႂ်ႈလႆႈၼိပ်ႉပၢၼ်ႇပိူင်ၼိုင်ႈ၊ တႃႇလွင်ႈၵတ်းယဵၼ်မူႇသင်ႇၶႃႇပိူင်ၼိုင်ႈ၊ တႃႇပဵၼ်လွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ်လီ ပဵၼ်တီႈၼပ်ႉထိုဝ်မိူဝ်ႈတၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃးၶဝ်ႁၼ်ပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

ဝိၼေး ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လႆႈပိင်းၺၢပ်ႈ (ႁၢမ်ႈ) သင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ မီး 2 ပိူင်– 
# ပုတ်ႉထပိင်းၺၢတ်ႈ ပဵၼ်ၶေႃႈႁၢမ်ႈဢၼ်ၽြႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈပိင်းၺၢတ်ႈဝႆႉ ပေႃးရႁၢၼ်းပႃးလႂ်ႁဵတ်းၽိတ်းမႅၼ်ႈ တေလႆႈႁပ်ႉတၢင်းၽိတ်း ၸွမ်းၼင်ႇဢႃႇပၢတ်ႈ ဢၼ်ဝၢင်း ဝႆႉယဝ်ႉ။ 
# ဢၽိသမႃၸႃရ ပဵၼ်လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်လီ ၾိင်ႈယၢမ်ႈ လီ ဢၼ်လဵၵ်ႉယွႆႈ တႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်လီၼမ်ႉယမ် ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၸွမ်းပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်လႆႈပဵၼ်သင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်း ဢၼ်တၵႃႇၶဝ် ၼပ်ႉယမ်ႉဝႆသႃတၢင်ႇသုင်ယဝ်ႉ၊ လွင်ႈတိုဝ်း ၵမ်လီၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးမိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ လွင်ႈထႃ ႁူဝ်၊ လွင်ႈ ၵႅတ်းၵၢပ်ႇၼဵပ်ႉမိုဝ်း၊ လွင်ႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉ၊ လွင်ႈၼုင်ႈႁူမ်ႇ၊ လွင်ႈပႆ၊ လွင်ႈၼင်ႈ၊ လွင်ႈၼွၼ်း၊ လွင်ႈသုင်းသွမ်း ၸၵႂႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ ၶေႃႈတိုဝ်းၵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈဝႆႉ လွင်ႈထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈ ၼႂ်းဝိၼေးပိတၵၢတ်ႈ ဝႆႉထၢင်ႇၸႅင်ႈ၊ ၵူၺ်းပေႃးသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈလႂ်ၽိတ်း မႅၼ်ႈၵေႃႈ ထုၵ်ႇဢႃႇ ပၢတ်ႈမဝ် မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ တုၵ်ႉၵၢတ်ႈ  ဢႃႇပၢတ်ႈ လႄႈ ထူင်ႇလၸီးၽွင်ႈယဝ်ႉ။

## ဝိၼေးရႁၢၼ်း 227
# ပႃႇရႃႇၸိၵ 4 ပိူင်	
# သင်ႇၶႃႇတိသိၵ်ႈ 13
# ဢၼိယတ 2 ပိူင်
# ၼိတ်ႉသၵ်ႉၵီႇပႃႇၸိတ်ႈ 30
# သုတ်ႉထပႃႇၸိတ်ႈ 92	
# ပႃႇတိတေႇသၼီႇ 4
# သေႇၶိယ 75
# ဢထိၵရၼ 7

## ၽိုၼ်ဢိင်
#ပႃႇတိမွၵ်ႈၽၢႆႇတႆး ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ၽတ်ႉတၼ်ႇတ ရႃႇၸိင်ႇတႃႇၽိဝမ်ႇသ ၵျွင်းလူင်မိူင်းၼၢင်း ပ.ၶ.1882။

#ၸၼ်ႉသွၼ်ဝိၼေး (လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇ) ၸဝ်ႈသြႃႇဢႃႇၸေႇယ ၵျွင်းထမ်ႇမေႃးတယ ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ပ.ၶ. 1854။
ပႃႇရႃႇၸိၵ 4 ပိူင်

#ဢမ်ႇလီႁွမ်းသွင် ႁူးၶီႈ၊ ႁူးယဵဝ်ႈ၊ ႁူးသူပ်း၊ သၢမ် တီႈယဝ်ႉ။
#ဢမ်ႇလီလၵ်ႉၶူဝ်းပိူၼ်ႈ (ဢုတ်ႉၸႃႇ) ပိူၼ်ႈဢၼ် တၢၼ်ႇမၢတ်ႈ- တၢၼ်ႇမၢတ်ႈၼိုင်ႈၶိုၼ်ႈၼိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
#ဢမ်ႇလီဢဝ်တၢႆၵူၼ်း တႄႇဢဝ်ၼႂ်းသၢၼ်ႇထေႇ တေႃႇထိုင် ၸူဝ်းဢႃႈသၢၵ်ႈသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
#ႁဝ်းဢမ်ႇလႆႈသၢၼ်ႇမၢၵ်ႈၽူဝ်ႇသင်သေ ဢမ်ႇလီ ဢုပ်ႇၽၢဝ်းဝႃႈႁဝ်းလႆႈယဝ်ႉ။
ၸၼႆႉပဵၼ်ပႃႇရႃႇတိၵ 4 ပိူင်၊ ပေႃးႁဵတ်းမႅၼ်ႈ တူၵ်းပႃႇရႃႇၸိၵ ဢမ်ႇပဵၼ်ရႁၢၼ်းယဝ်ႉ။
သင်ႇၶႃႇတိသိၵ်ႈ 13

#ဢမ်ႇလီတင်ႈၸႂ်ႁဵတ်း ဢဝ်ၼမ်ႉၸိူဝ်ႉ (သုၵ်ႉၵ) ဢွၵ်ႇ။
#ဢမ်ႇလီလုပ်ႈၵမ်းထိတိူဝ်ႉႁွပ်ႇဢုမ်ႈၽူႈယိင်း။ 
#ဢမ်ႇလီဢုပ်ႇသၢဝ်၊ ဢုပ်ႇၼၢင်းယိင်းၼုမ်ႇၶဝ် လၢတ်ႈၵႂၢမ်း တႂ်ႈသိၼ်ႈ တႂ်ႈသိူဝ်ႈ။
#ဢမ်ႇလီလူႇၶၢမ်ႇ ၵၢၼ်မေႇထုင်ႇႁွမ်းသွင်။
#ဢမ်ႇလီႁဵတ်းၶဵဝ်ပိူၼ်ႈ။
#ဢမ်ႇလီႁဵတ်ႈၵျွင်း ယူႇႁင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ လိူဝ်သေၼႃႈ ယၢဝ်းသိပ်းသွင်ၶိုပ်ႈ ၼႃႈပွတ်းၸဵတ်းၶိုပ်ႈ တေလႆႈ ပၢင်းသင်ႇၶႃႇ မႃးသမ်ႇမုတ်ႈပၼ်တီႈမၼ်း။
#ပေႃးႁဵတ်းၵျွင်းလူင် ဢၼ်မီးတၵႃႇ၊ တေလႆႈပၢင်း သင်ႇၶႃႇ မႃးၼေပၼ်တီႈမၼ်း- တေဢမ်ႇလႆႈ ႁဵတ်းတီႈဝၢင်းၵျွင်းၵႅပ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးပိၼ်ႇႁူဝ် လေႃႉလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
#ဢမ်ႇမီးငဝ်ႈႁၢၵ်ႈ လွင်ႈႁၼ်လွင်ႈငိၼ်း လွင်ႈလီ ထၢင်ႇၽိတ်းသင်သေ ဢမ်ႇလီဢဝ်ပႃႇရႃႇၸိၵမၢပ်ႇ မႂ် (ၸုတ်ႈၸွႆး) ပိူၼ်ႈ။
#ဢမ်ႇမီးငဝ်ႈႁၢၵ်ႈ လွင်ႈႁၼ်လွင်ႈငိၼ်း လွင်ႈလီ ထၢင်ႇပိူင်ႈသင်သေ ဢမ်ႇလီဢဝ်သၢႆငၢႆဢွၼ်ႇသေ ပိူင်ပိူင် မၢပ်ႇမႂ်ပႃႇရႃႇၸိၵသႂ်ႇပိူၼ်ႈ။
#ဢမ်ႇလီယတဝ် ႁႂ်ႈသင်ႇၶႃႇတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်။
#ဢမ်ႇလီပၼ်ႁႅင်း ၸဝ်ႈဢၼ်ယသင်ႇၶႃႇတႅၵ်ႇယၢႆႈ ၵၼ်။
#ပေႃးပိူၼ်ႈဢဝ်သိၵ်ႇၶႃႇပုၵ်ႈ သင်ႇသွၼ်ပၼ်ႁဝ်း- သူယႃႇပေမႃးသင်ႇသွၼ်ၵဝ် ဝႃႈၼႆပၼ်ပိူၼ်ႈသေ ႁဵတ်းရႁၢၼ်းဝႃႈယၢပ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလီႁဵတ်း။
#ဢမ်ႇလီယလႅဝ်သတ်ႉထႃႇတြႃးတၵႃႇၶဝ် ႁဵတ်း ၵု လတူသၵ ဢၼေသၼ ယဝ်ႉ။
ၸဢၼ်ဝႃႈမႃး 13 ပိူင်ၼႆႉ - ပဵၼ်သင်ႇၶႃႇတိ သိၵ်ႈဢႃႇပၢတ်ႈယဝ်ႉ၊ ပေႃးႁဵတ်းၽိတ်းမႅၼ်ႈ တေလႆႈၶဝ်ႈၵျၢင်ႉၵမ်ဝၢတ်ႈၸင်ႇႁၢႆယဝ်ႉ။
ဢၼိယတ 2 ပိူင်

#ရႁၢၼ်းသေၸဝ်ႈ– ၵႂႃႇၼင်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း တၵ်ႉၵႃႇ ယိင်းလပ်ႉတႃသေ– တၵ်ႉၵႃႇဢၼ်မီးသိၼ်ထမ်း ၼၼ်ႉသမ်ႉႁၼ်မႅၼ်ႈသေ– မႃးလၢတ်ႈလႄႈပေႃး ရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ– ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ်ဢႃႇပၢတ်ႈ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇဢဝ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ လၢတ်ႈ ပၼ်ယဝ်ႉ။
#ရႁၢၼ်းသေၸဝ်ႈ– ၵႂႃႇၼင်ႈႁူမ်ႈလူၺ်ႈ တၵ်ႉၵႃႇ ယိင်း တီႈၵႆပိူၼ်ႈသေ တၵ်ႉၵႃႇဢၼ်မီးသိၼ်ထမ်း ၼၼ်ႉသမ်ႉ ႁၼ်မႅၼ်ႈသေ မႃးလၢတ်ႈလႄႈ– ရ ႁၢၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ– ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် ဢႃႇပၢတ်ႈ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇဢဝ်ဢႃႇပၢတ်ႈ ဢၼ်ၼၼ်ႉ လၢတ်ႈပၼ်ယဝ်ႉ။
ဢထိၵရၼ 7

တႃႇဢဝ် ၵထိၵရုင်းယဵၼ်ႈႁၢႆၼၼ်ႉ တေလႆႈဢဝ်– 
#သမ်မုၶႃဝိၼေး– ဢဝ်တေႃႇၼႃႈၵၼ်သေ ယဵၼ်ႁၢႆ။
#သတိဝိၼေး– ၽူႈဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉလႄႈ– လႆႈဝႃႈတီႈ ရႁၢၼ်းတႃႇၼၼ်ႉ ပၼ်သတိမၼ်းသေ ယဵၼ်ႁၢႆ။
#ဢမူလႁႃႇဝိၼေး– ၽူႈဢၼ်ၵႂႃႇၸႂ်ႉ ဝႃႈႁင်းရႁၢၼ်း ယွင်ႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈမၼ်းႁဵတ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇႁူႉ တူဝ်လႄႈ ႁဵတ်းမႅၼ်ႈဢိူဝ်ႈ– မၼ်းဢမ်ႇၽိတ်းဝႃႈ ၼႆႉသေ ဢဝ်ယဵၼ်ႁၢႆ။
#ပတိၺႃႇယ ဢႃရေတပ်ႉပ– ၸွမ်းၼင်ႇ မၼ်းႁပ်ႉ ၶၢမ်ႇသေ ယဵၼ်ႁၢႆ။
#တေၽုၺ်ယသိၵႃ– ၸွမ်းဢဝ် ထမ်ႇမဝႃႇတီႇတၢင်း ၼမ်  သေ ယဵၼ်ႁၢႆ။
#တတ်သပႃပိယသိၵႃ– ၸွမ်းဢဝ် ဝႃႇသၼႃႇလွင်ႈ မိူၵ်ႈမႂ်ႈမၼ်းသေ ယဵၼ်ႁၢႆ။
#တိၼ ဝတ်တႃရဢ– ဢၵျၢင်ႉဢမ်ႇလီ ဢၼ်ဢွၼ် ၵၼ်ယၢမ်ႈႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉ ဢဝ်ဢၵျၢင်ႉလီ ႁူမ်ႇႁၢမ်ႇ သေ ယဵၼ်ႁၢႆယဝ်ႉ။
ပႃႇတိတေႇသၼီႇ 4

#မိူဝ်ႈၵႂႃႇသုင်းသွမ်း ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ– လႆႈၵႂႃႇႁပ်ႉ ၶၢမ်ႇဢဝ် ၶဝ်ႈသွမ်း၊ ၽၵ်းသွမ်း၊ တၢင်းၵိၼ်၊ တၢင်း ယႅမ်ႉ ၵႃႈၼႂ်းမိုဝ်းရႁၢၼ်းယိင်း– ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈပီႈ ၼွင်ႉသေၵိၼ်သုင်းၼၼ်ႉ– ထုၵ်ႇပႃႇတိတေႇသ ၼီႇဢႃႇပၢတ်ႈယဝ်ႉ။
#မိူဝ်ႈၵႂႃႇသုင်းသွမ်း ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ– သင်ဝႃႈရ ႁၢၼ်းယိင်းၶဝ် ၵႂႃႇၶိုင်ပွင်– သပိတ်ႈလုၵ်ႈၼႆႉသႂ်ႇ ၽၵ်းလႄႈ၊ သပိတ်ႈလုၵ်ႈၼႆႉ သႂ်ႇၶဝ်ႈလႄႈ၊ ဝႃႈၼႆ ယူႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းတေလႆႈလိုပ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇသေယဝ်ႉ၊ ပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇႁတ်းလိုပ်ႈၸိုင်– ထုၵ်ႇပႃႇတိတေႇသ ၼီႇဢႃႇပၢတ်ႈယဝ်ႉ၊ တေလႆႈလဝ်ႈလၢတ်ႈတေႇသ ၼႃႇ တီႈၼၼ်ႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
#တီႈႁိူၼ်းတၵႃႇဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်သေ သတ်ႉထႃႇ သမ်ႉယႂ်ႇၼၼ်ႉ သင်ႇၶႃႇၶဝ်တေလႆႈသမ်ႇမုတ်ႈဝႆႉ ပၼ် ပေႃးမၼ်းဢမ်ႇပၢင်း– ၽႂ်တေဢမ်ႇလႆႈၵႂႃႇ ႁိူၼ်းမၼ်းဝႃႈၼႆသေ– မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈၽိတ်ႈ သင်တီႈႁဝ်းလႄႈ ႁဝ်းယူႇလီယူႇသေ လႆႈဢဝ်မိုဝ်း ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉသေ ၵိၼ်သုင်း ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇပႃႇတိတေႇသၼီႇဢႃႇပၢတ်ႈယဝ်ႉ၊ တေလႆႈလဝ်ႈလၢတ်ႈတေႇသၼႃႇတီႈၼၼ်ႈၵမ်း လဵဝ်ယဝ်ႉ။
#ရႁၢၼ်းဢၼ်ယူႇၵျွင်းထိူၼ်ႇ ဢၼ်မီးၽေးရၢၼ်ႇ (ၵူၼ်းၸူၼ်) ၼၼ်ႉ၊ လွင်ႈမၼ်းမီးၽေးရၢၼ်ႇ ၼၼ်ႉ ႁဝ်းဢမ်ႇလၢတ်ႈတၵႃႇၶဝ်ဝႆႉသေ တၵႃႇၶဝ် သမ်ႉလႆႈၵႂႃႇသူင်ႇၶဝ်ႈသွမ်းၽႅဝ်ၵျွင်းသေ– လႆႈဢဝ် မိုဝ်းႁဝ်း ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ၼႂ်း ဝၢင်းၵျွင်းသေ ၵိၼ်သုင်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇပႃႇတိတေႇသ ၼီႇဢႃႇပၢတ်ႈယဝ်ႉ၊ ထုၵ်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈတေႇသၼႃႇ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
တိပ်ႉသိၵ်ႉၶ်

**တိပ်ႉသိၵ်ႉၶ်** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇ ဢွၵ်းပွမ် ၶႄႇ ဢၼ် ပူၵ်းပွင် open source large language models (LLM) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၵ်းတင်ႈဝႆႉတီႈ  ႁင်ႇၸူဝ်း၊ ၸိူဝ်းၸႅင်း သေ မၼ်းပဵၼ် ၶွင် လႄႈ လႆႈငိုၼ်းၵမ်ႉၸွႆႈတီႈ ၸုမ်းၵွင်တိုၼ်းၵၢင် ၶႄႇ High-Flyer ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈႁူမ်ႈၵေႃႇတင်ႈ Liang Wenfeng ဢၼ်တႄႇတင်ႈ ၶွမ်ႇပၼီႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 2023 ၼၼ်ႉသေ မၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ဝႆႉၼင်ႇ CEO ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈထူင်ႇတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ

**ဝၢၼ်ႈထူင်ႇတေႃႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈပျူဝ်ႉဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ

**ဝၢၼ်ႈပျူဝ်ႉဢၢႆႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝဵင်းၼႃႇႁရိၼ်ႇ

**ဝဵင်းၼႃႇႁရိၼ်ႇ** (,  ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းလၢႆလႅၼ်းပီ

**ဝဵင်းမတူႇပီႇ** (, , ) ၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမတူႇပီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ တီႈပွတ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ

**ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ** ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးတႂ်ႈ ၼႃႈလိၼ် ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ ယဝ်ႉ။

## ၼႃႈလိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇၼႆႉ မီးတၢင်းသုင် ၼိူဝ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ 3,100 ထတ်း (940 မီႇတႃႇ) ၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၼႆႉ မီး316.96 လွၵ်းလၵ်း (820.9 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ) ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇၼႆႉ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇ မီးဝႆႉ မိူင်းၶႄႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ၊ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီးဝႆ မိူင်းၶႄႇ၊ တီႈၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင်၊ တီႈၽၢႆႇတူၵ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၼႂ်း ၼႃႈလိၼ် ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး
Pokémon

ၽူဝ်ႇၶျီႇမွၼ်ႇ (ポケモン, Pokemon) ၼႆႉ ပဵၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ဢၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇ ၽူဝ်ႇၶျီႇမွၼ်ႇ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင် သေ ပဵၼ် သႃႇတူဝ်ႇသျီႇ တႃႇၸီႇရီႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီႊ 1995 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းဢဝ် တူဝ်သတ်း ဢၼ်ဝူၼ်ႉဢဝ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "Pokémon" ၼၼ်ႉ ပဵၼ်သုၼ်ၵၢင်သေ ၵူၼ်းႁဝ်း တိၺွပ်းသေ ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ တႃႇတေ တိုၵ်းတေႃးၵၼ် လူၺ်ႈ လွင်ႈတိုၵ်းတေႃး လၢႆလၢႆမဵဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၽရႅၼ်ႇသဵတ်ႈၼႆႉ တႄႇမႃးတီႈ ၵဵမ်းသွင်ဢၼ် ဢၼ်ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ၵဵမ်း Boy ဢၼ်ပဵၼ် မူႇမၼ်းၼၼ်ႉသေ ဢၼ် Game Freak ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးသေ ဢၼ် Nintendo ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ၽရႅၼ်ႇသီႇၼႆႉ ၶႂၢၵ်ႈၵႂႃႇထိုင် ၵဵမ်း၊ ၶႅပ်းဝႂ် ဢၼ်ၵဵပ်းလႆႈ၊ ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉ ဢိၵ်ႇပႃး ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉ၊ Pokémon ၼႆႉ ပဵၼ် ၵဵမ်း ဝီးတီးဢူဝ်း ဢၼ် ဢွင်ႇမၢၼ် လႄႈ မီး ၼမ်ႉတွၼ်း ၼမ် သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်း လုမ်ႈၾႃႉ ၼႆႉ ယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီႊ 2006 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၽရႅၼ်ႇသီႇ လႆႈႁဵတ်းပွႆး ၶွပ်ႈတဵမ် 10 ပီႊယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶၢႆၵဵမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ (ပႃးၸဵမ်ၵဵမ်းၶွၼ်ႉသိူဝ်ႇႁိူၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ Hey You, Pikachu! တွၼ်ႈတႃႇ Nintendo 64) ၼၼ်ႉ လႆႈၶၢႆဝႆႉ 200 လၢၼ်ႉလိူဝ်လိူဝ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ ပီႊ 2005 ၼၼ်ႉ ၶွမ်ႇပၼီႇ 4Kids Entertainment ဢၼ်ပၼ်ၶႂၢင်ႉ တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၸိူင်းဢၼိမေးသျိၼ်းၼၼ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၶဝ်လႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝႃႈ တေဢမ်ႇႁဵတ်းမႂ်ႇ လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ တႃႇတၢင်တူဝ် ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ Pokémon USA Inc. (မိူဝ်ႈလဵဝ်ပဵၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇ Pokémon ၵူႊမိူင်းမိူင်း) ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း ၶွမ်ႇပၼီႇ Pokémon မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ မႃးတူၺ်းထိုင် မၢႆၾၢင် Pokémon တင်းမူတ်း ဢၼ်မီးၼွၵ်ႈမိူင်း ဢေးသျႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင် ပီႊ 2024 ၼၼ်ႉ ၸုမ်း Pokémon ၶဝ် လႆႈႁွမ်ဝႆႉ ၵႃႊၶၼ် တေႃႇလႃႇ 100 ပီႇလီႇယၼ်ႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၽၵ်းပႅင်း

**ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၽၵ်းပႅင်း**  (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း မွၵ်ႇမႆႇ
BonBon Girls 303

**BonBon Girls 303** () တီႈ ဝီးတီးဢူဝ်း တႅၼ်ႇသႅၼ်ႇ လႄႈ ဝႃႇၸီႇဝႃႇ ဢႅၼ်ႇတႄႇတႅၼ်း ၸတ်းၵၢၼ်ဝႆႉ။ ၸုမ်းၼၼ်ႉ မီးၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၸဵတ်းၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၶျူဝ်ႇလီႇၵေႃး၊ၸၢဝ်းယူဝ်ႇ၊ဝၢင်းယီႇၸိၼ်ႇ၊ၶျႅၼ်းၸူဝ်ႇသျွၼ်ႇ၊
 
ၸုမ်းၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႊ 11 ၊ လိူၼ် August ၊ ပီႊ 2020 ၊ လူၺ်ႈ EP *ပၵ်းပိူင်ၶွင် မၢၵ်ႇဢူမ်ၶႅင်* သေ လႆႈယႃႉပႅတ်ႈမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႊ 4 ၊ လိူၼ် July ၊ ပီႊ 2022 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽူၺ်း ၽူၺ်း

| birth_place = [မိူင်းၵုတ်ႈ]၊ [မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ | nationality = တႆး-မၢၼ်ႊ | occupation = ၼၢင်းၸိူင်း၊ ၼၢင်းငၢမ်း | years_active = ႒႐႐႗-ယၢမ်းလဵဝ် | alma_mater = အ.ထ.က(၂)ကမာရွတ်ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ် | parents = လုင်းမွင်ႇဢူး  ပႃႈသိင်ႇၵျီႇ  | website =  | awards = 10x10px မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု

**ၽူၺ်းၽူၺ်းၼႆႉ** ပဵၼ်ၼၢင်းငၢမ်း ထႆႇပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လႄႈ ၼၢင်းၸိူင်း ၸိုဝ်ႈလင်မိူင်းမၢၼ်ႊ ၵေႃႉ႞။  မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းငၢမ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ။ မၼ်းၼၢင်းပဵၼ် ပီႈၼွင်ႉၶႅၼ်ႈတွင်ႉၵၼ်တၢင်း ၼၢင်းၸိူင်း ဝတ်ႉမူင်ႇသူၺ်ႇယီႇ ။

## __LEAD_SECTION__

**ၽူၺ်းၽူၺ်းၼႆႉ** ပဵၼ်ၼၢင်းငၢမ်း ထႆႇပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ လႄႈ ၼၢင်းၸိူင်း ၸိုဝ်ႈလင်မိူင်းမၢၼ်ႊ ၵေႃႉ႞။  မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းငၢမ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ။ မၼ်းၼၢင်းပဵၼ် ပီႈၼွင်ႉၶႅၼ်ႈတွင်ႉၵၼ်တၢင်း ၼၢင်းၸိူင်း ဝတ်ႉမူင်ႇသူၺ်ႇယီႇ ။
ဢိင်ႇသၼ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈ 2025

မိူဝ်ႈ ပီ 2025 မၢတ်ႉၶျ် 28 ဝၼ်း ၶၢဝ်းယၢမ်း 12:50:54 (06:20:54 UTC မၢတ်ႉၶျ် 29 )ၼၼ်ႉ  ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝႆ ဢၼ်မီး ႁႅင်း  7.7–7.9၊ ၼႂ်ႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈသေ သုၼ်ၵၢင်မၼ်း ၸမ်ဝဵင်းၵၼ်တင်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းယႂ်ႇသုတ်း တီႈသွင် ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ဢိင်ႇသၼ်ႇ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးလူင် မိူဝ်ႈ 1912 ယဝ်ႉ ၼႆႉပဵၼ် ဢိင်ႇသၼ်ႇဢၼ်ယႂ်ႇသုတ်း တီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းတၢႆၼမ်သေပိူၼ်ႈ တီႈသွင် ၼႂ်းပိုၼ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈသေ ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ် လွင်ႈလၢမ်းၶၢတ်ႈၼိူဝ် ဢိင်ႇသၼ်ႇ ပႃႇၵိူဝ် 1930ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 ဢိင်ႇသၼ်ႇၼႆႉ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မီးလွင်ႈလူႉသုမ်းၼမ်သေ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း တီႈ မိူင်းထႆးၵေႃႈ မီးလွင်ႈလူႉသုမ်းၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈ ယုၼ်ၼၢၼ် မိူင်းၶႄႇၵေႃႈ ႁိူၼ်းယေးလူႉၵွႆၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ၊ တီႈ ဝဵင်းလူင်ႁူဝ်ၶျီမိၼ်း၊ မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူၼ်းတိူၵ်ႈ မွၵ်ႈ 400 လိူဝ်ၼႆႉ လႆႈၺႃးၽွၼ်းယွၼ်ႈမၼ်းပႃးယူႇယဝ်ႉ။

ဢိင်ႇသၼ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းတၢႆၵမ်းသိုဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မီး 5,352 ၵေႃႉ၊ ၼႂ်းမိူင်းထႆး မီး 60 ၵေႃႉသေ တီႈမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းသမ်ႉ ၵူၼ်းတၢႆယွၼ်ႉတူၵ်းၸႂ် 1 ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းမၢတ်ႇၸဵပ်း မီးထိုင် 11,400 ၵေႃႉ လႄႈ ၵူၼ်းႁၢႆလၢႆၵႂႃႇထႅင်ႈ ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇမၼ်း ပႃးၸဵမ် တီႈႁူင်းၵေႃႇသၢင်ႈဢၼ်ၵူၼ်ႇပင်း တီႈၵုင်းထဵပ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ လႄႈ မိူင်းထႆး တင်းသွင်မိူင်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ငဝ်းလၢႆးၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢိင်ႇသၼ်ႇၵႂႃႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း ၸၢဝ်းမူႇသလိမ်ႇ ၶဝ် ဝႆႈၽြႃးလႄႈ လွင်ႈၵူၼ်ႇပင်းၵျွင်းပလီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸၢဝ်းမူႇသလိမ်ႇ လႆႈတၢႆၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ဝိႁၢရ် ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ လႄႈ ၵျွင်းၽြႃး ဢိၵ်ႇပႃး ၸေႇတီႇၵွင်းမူး 8,300 လင်လိူဝ် လႆႈလူႉၵွႆယွၼ်ႉဢိင်ႇသၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းမိူင်း ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်ယူႇ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တႃႇၸွႆႈထႅမ် ၽေးၶဵၼ် လႄႈ တႃႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶေႃႈမုၼ်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်းမႃး။ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ဢိင်ႇသၼ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းတၢႆၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဝၢႆးသေ ဢိင်ႇသၼ်ႇ မိူင်းတိူဝ်ႇၵီႇ–သီးရီးယႃး 2023 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## <span class="anchor" id="Tectonic settings"></span>လွင်ႈတမ်းဝၢင်း လႅင်လိၼ်

မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ ၶႅပ်းလိၼ်လူင်သီႇဢၼ် ၸိူဝ်းပဵၼ် (ၶိပ်းလိၼ်ဢိၼ်းတီးယႃး၊ ၶႅပ်းလိၼ်ယူႇရေးသျႃး၊ ၶႅပ်းလိၼ်သုၼ်ႇတႃႇ လႄႈ ၶႅပ်းလိၼ်ၿႃးမႃး(မၢၼ်ႈ)) ၼၼ်ႉသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးလၢႆးၵၢၼ်ပၢႆးလိၼ် ဢၼ်တူင်ႉတိုၼ်ႇလႄႈ လႆႈထုၵ်ႇမီးလွင်ႈတုမ်ႉတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် တီႈၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ၵူဝ်ႇၵူဝ်း ၵႂႃႇၸွမ်း ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇရၶႅင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉထႅင်ႈ ၶႅပ်းလိၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Sunda megathrust ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁွႆးလိူၼ်ႈလူင်ၼႆႉႁဵတ်းပဵၼ် လႅၼ်လိၼ် ၼႂ်းဢႄႈ ၶႅပ်းလိၼ် ဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ ၶႅပ်းလိၼ်ၿႃးမႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ၶႅပ်းလိၼ် ဢၼ်မီးတီႈပၢင်ႇလၢႆႇဢႅၼ်ႇတမ်ႇမၼ်ႇသေ ၵႂႃႇၽၢႆႇႁွင်ႇ 870 လၵ်းၼႆ မီးဝႆႉ ႁွႆးလိူမ်ႈၸႄႈၵႅင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႅပ်းလိၼ် Burma လႄႈ ၶႅပ်းလိၼ် Sunda သွင်ၶႅပ်းၼႆႉ ထူၺႃးၵၼ်သေ ၼိုင်ႈပီၼႆႉ လိူၼ်ႈၵႂႃႈ 18-49 mm ယဝ်ႉ။ ႁွႆးလိူမ်ႈၸႄႈၵႅင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၼ်းလတ်းၵႂႃႇတႂ်ႈ ဝဵင်းလူင်မိူင်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၼေႇပျီႇတေႃႇ၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ဢိင်ႇသၼ်ႇ ဢၼ်မီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼၼ်ႉ ၵမ်းၵမ်းၵႆႉပဵၼ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈႁွႆးလိူမ်ႈၸႄႈၵႅင်းလႄႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၵေႃႈ ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး ဢိင်ႇသၼ်ႇလူင်သေ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ 1839  ၊ မေႇ 1930  ၊ တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 1930 ( 7.3 & 7.5) ၊ 1931 ( 7.5) ၊ 1946 ( 7.3 & 7.7) ၊ 1956 ( 7.0)၊ 1991 ( 6.9) ၊ 2012 ( 6.9) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
မႃႇတိၼ်ႇၼိၵ်ႉ

**မႃႇတိၼ်ႇၼိၵ်ႉ** (  ;  or ; Kalinago:  or ) ၼႆႉ ပဵၼ် ၵုၼ် ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း လႅတ်ႇသႃႇဢႅၼ်ႇတီးလ်သ် ၶွင် ဢိၼ်းတီးသ် ပွတ်းတူၵ်း၊ တီႈၼႂ်း ပၢင်ႇလၢႆႇ ၶႃႇရိပ်ႇပီႇယႅၼ်ႇ ပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၶၢဝ်းယၢမ်းတီႈယူးရူပ်ႉ

ယူးရူပ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸူၼ်ႇၶၢဝ်းယၢမ်း ၸဵတ်းတီႈ (တႄႇဢဝ် UTC−01:00 တေႃႇထိုင် UTC+05:00)၊ ဢမ်ႇပႃးၶၢဝ်းယၢမ်းၶၢဝ်းမႆႈ (ၼႂ်းၵႃႈၼၼ်ႉ တႃႇ 5 ဢၼ်ၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ၼိူဝ်ၽႅၼ်ႇလိၼ်၊ ဢိၵ်ႇတင်း ဢၼ်မီး ၸူၼ်ႇၽၢႆႇတူၵ်းထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃး ဢႃႇၸူဝ်ႇရႅတ်ႉ၊ လႄႈ ၼႃႈလိၼ်ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင် တီႈၼႃႈလိၼ် ဢူဝ်ႇရႄႇလ် မိူင်းရတ်ႈသျႃး လႄႈ ပွတ်းတွၼ်ႈ ယူးရူပ်ႉ မိူင်းၵႃႇၸၢၵ်ႈသတၼ်ႇ)။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ

**ဝၢၼ်ႈတၵူႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈတၵူႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ

**ဝၢၼ်ႈတၵူႇ (ဢွၵ်ႇ) ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
သၢႆၶဵဝ် (ဢိသရေး)

**သၢႆၶဵဝ်** ဢမ်ႇၼၼ် **ၶႅပ်ႇလႅၼ်ႊလိၼ် လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်းမိူဝ်ႈ 1949 ၼၼ်ႉ** ပဵၼ် သၢႆလႅၼ်ႊလိၼ် ဢၼ်လႆႈတမ်းဝၢင်းဝႆႉၼ်ႂး လိၵ်ႈ ႁူမ်ႈမၢႆလွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်း မိူဝ်ႈ 1949 ၼ်ႂးၵႄႈတပ်ႉသိုၵ်း ဢိသရေး လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းႁိမ်းႁွမ်းမၼ်း( ဢီႇၵျိပ်ႉ၊ ၵျေႃႇတၢၼ်ႇ၊ လႅပ်ႉပၢၼ်ႇ၊ လႄႈ သီးရီးယႃး ) ဝႆးသေ ပၢင်တိုၵ်း ဢႃႇရၢပ်ႉ-ဢိတ်ႉသရေး မိူဝ်ႈပီႊ 1948 ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ မၼ်းႁဵတ်းပဵၼ်ၶႅပ်ႇလႅၼ်ႊလိၼ် *ဢၼ်တႄႉ* ၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်းဢိတ်ႉသရေး တႄႇမိူဝ်ႈပီႊ 1949 တေႃႇထိုင် ပၢင်တိုၵ်းႁူၵ်းဝၼ်း မိူဝ်ႈပီႊ 1967 ၼၼ်ႉသေ သိုပ်ႇတၢင်တူဝ် ၶႅပ်ႇလႅၼ်ႊလိၼ်ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇႁပ်ႉၶၢမ်ႇဝႆႉၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉၶွင် ဢိတ်ႉသရေး ဢၼ်မီး ၼႃႈလိၼ်ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး သွင်ဢၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇဝၼ်းတူၵ်း လႄႈ သၢႆၵႃႇၸႃႇၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ 

သၢႆၶဵဝ်ၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ သၢႆမၵ်းၶၢၼ်း လိူဝ်သေပဵၼ်လႅၼ်ႊလိၼ်ဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ၵိုတ်းတိုၵ်း 1949 ၼၼ်ႉ ၸႅင်ႈလႅင်းလီ (ၸွမ်းၼင်ႇ ဢႃႇရၢပ်ႉၶဝ် ၶတ်းၸႂ်) ဝႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇႁဵတ်း လႅၼ်လိၼ် ဢၼ်တေမၼ်ႈၵိုမ်း။ ပိူင်တႅၵ်ႈမၼ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ဢီႇၵျိပ်ႉ–ဢိသရေး လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ "ထႅဝ်မၵ်းၶႅၼ်ႈ ၵိုတ်းတိုၵ်း ၼႆႉဢမ်ႇထုၵ်ႇလီဝူၼ်ႉသွၼ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ လႅၼ်ႊလိၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် လႅၼ်ႊလိၼ် လႄႈ လႆႈမၵ်းၶၢၼ်းဝႆႉ လူၺ်ႈဢမ်ႇမီးလွင်ႈၸပ်းၸဵင်ႇၼိူဝ်သုၼ်ႇလႆႈ၊ လွင်ႈတုၵ်းယွၼ်း လႄႈ ၼႃႈတီႈၶွင်ၽၢႆႇလ်ႂသေဢမ်ႇဝႃႈ တီႈ ၵိုတ်းတိုၵ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်သုတ်းသဵင်ႈၶွင် ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။" ၶေႃႈမိူၼ်ၵၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉၼႂ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်း ဢၼ်လႆႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႆႉ တင်း ၵျေႃႇတၢၼ်ႇ လႄႈ သီးရီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်တၢင်း မိူင်းလႅပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးၶေႃႈတမ်းဝၢင်းၸိူင်ႉၼၼ်သေ လႆႈထုၵ်ႇႁပ်ႉႁွင်းဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ ၶႅပ်ႇလႅၼ်ႊလိၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း ၼ်ႂးၵႄႈ ဢိသရေးလႄႈ မိူင်းလႅပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ မၢၵ်းမၢၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉတေထွၼ်ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတီႈလႅၼ်ႊလိၼ် ဢိသရေး–လႅပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။

သၢႆၶဵဝ်ၼႆႉ ၵႆႉႁွင်ႉဝႃႈ "လႅၼ်လိၼ်ၸမ် 1967" ဢမ်ႇၼၼ် "လႅၼ်ႊလိၼ် 1967" လူၺ်ႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸိုင်ႈမိူင်းတင်းၼမ်၊ ပႃးၸဵမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် United States Barack Obama, ၸွမ်ၸိုင်ႈပႃႇလိၸိတ်ႈတၢၼ်ႇ Mahmoud Abbas, ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ (UN) ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးဢမ်ႇမီးလွင်ႈၸွမ်းမၢႆ၊ လႄႈ ၼႂ်းၶေႃႈတႅပ်းတတ်းပၢင်ၵုမ်လူင် UN။ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ မဵတ်ႉသီၶဵဝ် ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇၸၼ်သၢႆ ၼိူဝ်ၽႅၼ်ႇလိၼ် ၽွင်းဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝႆးသေ ပၢင်တိုၵ်းႁူၵ်းဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ် ဢိသရေးၶဝ် သိမ်းဢဝ်ဝႆႉ လိူဝ်သေ သၢႆၶဵဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပဵၼ်းၵျေႇရုသလႅမ်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပွတ်းတူၵ်း၊ ၵႃႇၸႃႇ သထရိပ်ႉ၊လႄႈ လွႆၵူဝ်ႇလႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႆႉႁွင်ႉဝႃႈ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်-ဢိသရေးၶဝ် သိမ်းဝႆႉၼႆ ယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ယွၼ်ႇ သႆၼၢႆး ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇယိုတ်းဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်းဢဝ်မႃးပၼ် မိူင်းဢီႇၵျိပ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်တွၼ်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆလွင်ႈငမ်းယဵၼ် မိူဝ်ႈပီႊ 1979 ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။
ၸႅၵ်ႉ ၶရႅၵ်ႉၵႃႇ

**ၸေႃႇၶျႃႇရီႇ မၢႆၶျႄး ၶရႅၵ်ႉၵႃႇ** (ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 1/3/1981) ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၸိူင်းပျၢၵ်ႈ ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ လႄႇ ၽူႈႁဵတ်းၸိူင်း။ မၼ်းပဵၼ်ၽူႈၵေႃႇတင်ႈ ၸုမ်းၸိူင်းပျၢၵ်ႈ *The Whitest Kids U' Know* သေ လဵၼ်ႈၸိူင်းပျၢၵ်ႈ *[[Friends with Benefits]]၊ [[Guys with Kids]]၊* လႄႇ *[[Wrecked]]*။ မၼ်းတႅမ်ႈၼမ်းၸိူင်း ၸိူင်းဢၼ်လီၵူဝ် *ဢၼ်ပဵၼ် ပႃႇပႃႇရီႇယၼ်ႇ* (2022) လႄႈ *ဝီႇပၢၼ်ႇ* (2025) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆၶဵဝ် (ဢိတ်ႉၸရေး)

right|thumb|ပၢႆႉလႅၼ်လိၼ် တီႈဝဵင်းၵျေႇရုသလႅမ်ႇ ပီႊ 1951၊ ၽၢႆႇလင် - ႁေႃ တႃႇဝိတ်ႈ
သၢႆၶဵဝ်ၼႆႉ မၢႆထိုင် သၢႆလႅၼ်ႊလိၼ် လိူဝ်သေ လႅၼ်ႊလိၼ် ဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်း ၼႂ်းၵႄႈ တပ်ႉသိုၵ်း ဢိသရေး လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းႁိမ်းႁွမ်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၶၢမ်ႈသၢႆလႅၼ်လိၼ် တင်းမူတ်း လႆႈထုၵ်ႇ ၸုမ်းၵုမ်းၵမ် လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်း ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ လႄႈ ပႂ်ႉတူၺ်းဝႆႉ။ ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆႉ ၸ်ႂႉတိုဝ်းတီႈ လႅၼ်ႊလိၼ်ၼ်ႂးၵႄႈ ဝဵင်းၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇ ဢၼ် ၸေႃႇတၢၼ်ႇ ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ လႄႈ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပွတ်းတူၵ်း လႄႈ ဢိသရေးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸၼ်ႁၢင်ႊသဵၼ်ႈၶဵဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်တႅၼ်းတီႈ သဵၼ်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ဢၼ် ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ တၢင်ႇၼႄဝႆႉလႄႈ ပၼ်သဵင်ၵၢင်ၸ်ႂ တီႈၼ်ႂးၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄ မိူဝ်ႈပီႊ 1947 လႄႈ ဢၼ်ဢိသရေး လႆႈႁပ်ႉၶၢမ်ႇဝႆႉ တီႈၼ်ႂး ၶေႃႈပိုၼ်ၽဝ်ႇလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ဢိသရေးၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး လႄႈ ဢႃႇရၢပ်ႉၶဝ် လႆႈပႄႇပႅတ်ႈ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ မိူင်းပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး ဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈ တႃႇ သေႇၼၼ်ႉ ၵမ်းၵမ်းယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီႊ 1967 ၼၼ်ႉ ဝႆးသေ ဢိသရေးၶဝ် သိမ်းဢဝ် ၼႃႈလိၼ်တၢင်းမူတ်း လိူဝ်သေ ဢီႇမရီႇယႅတ်ႉ ထရၢၼ်ႇၸေႃႇတၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး ဢၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢိၵ်ႇပႃး ၼႃႈလိၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သၢႆလႅၼ်ႊလိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သိုၵ်းသေ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈသၢႆၶဵဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈမႃးယဝ်ႉ။

ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢိသရေးၶဝ် ယၢမ်ႈထဵင်ၵၼ် ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်မၼ်းဝႃႈ သၢႆၶဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးတီႈပွင်ႇၽၢႆႇမၢႆမီႈၼႆသေတႃႉ သၢႆၶဵဝ်ၼႆႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီးတီႈပွင်ႇ ၽၢႆႇၵၢၼ်မိူင်း၊ ဢိသရေးၶဝ် ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ပူၼ်ႉလိူဝ် သၢႆၶဵဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်မီးၼ်ႂးသၢႆၶဵဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇသိမ်းဝႆႉ လႄႈ ၶဝ်ဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈပႃးၼ်ႂး လွၵ်းပိူင်ၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ လွင်ႈၽွင်းငမ်းၵူၼ်းမိူင်း ဢိသရေးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းဢၼ်ပူၼ်ႉလိူဝ် သၢႆၶဵဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇ တပ်ႉသိုၵ်းဢိသရေးၶဝ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉ ဢမ်ႇၼၼ် ဝႆးလိုၼ်းမႃး ၽူႈမီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆးၶဝ် ၵေႃႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။   မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈယူႇတၼ်းသဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႅပ်းတတ်းၸွမ်း သၢႆၶဵဝ် ဢိၵ်ႇပႃး ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵူၼ်းပၢႆႈၽေး ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။

လွင်ႈဢၼ် ၶႂၢၵ်ႈလႅၼ်လိၼ် ဝဵင်းလူင် ၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇ မိူဝ်ႈပီႊ 1980 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇပႃးၼႂ်း ၼႃႈတီႈၼႆႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဝဵင်းၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈၼ်ႂးၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ပူၼ်ႉလိူဝ်သဵၼ်ႈသၢႆၶဵဝ် ဢၼ် ၵျေႃႇတၢၼ်ႇဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉတေႃႇထိုင်ပီႊ 1967 ၼၼ်ႉသေတႃႉ ၊ ဢိသရေးပိုၼ်ၽဝ်ႇ ၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇ "တဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်" ႁ်ႂႈပဵၼ်ဝဵင်းလူင်ၶွင်ဢိသရေး ၸွမ်းၼင်ႇပၢၵ်းပိူင် ငဝ်ႈငႃႇ ၵျေႇရုတ်ႉသ လိမ်ႇ မိူဝ်ႈပီႊ 1980 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။   ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉႁွင်း တီႈၸိုင်ႈမိူင်းလႂ် ဢမ်ႇၼၼ် တီႈ ၶွင်ႇသီႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ (UN) ။   သၢႆၶဵဝ် ဢၼ်မီးတၢင်းဝူၼ်ႉၼၼ်ႉ သိုပ်ႇၸႅၵ်ႇၽႄ ဝဵင်းၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇ တီႈလႅၼ်လိၼ် ဝဵင်းၵျေႇရုတ်ႉသလိမ်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။

လွႆၵူဝ်ႇလႅၼ်ႇ ပဵၼ်လွင်ႈယူပ်ႈယွမ်းထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇ ဢိသရေးၶဝ် ဢဝ်မႃးႁူမ်ႈၵၼ် လူၺ်ႈ ပၵ်းပိူင် လွႆၵူဝ်ႇလႅၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1981 ။ ၶွင်ႇသီႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လွင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီသင်သေ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းယွၼ်ႈ ၽၢႆႇမၢႆမီႈ ၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉသင်။
ၸိၼ်ႇၼီႇၾႃႇဝိၼ်ႇၵႅတ်ႉ

**Jennifer Winget** (ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 30/05/1985) ၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၸိူင်း ဢိၼ်းတီးယႃး ဢၼ်ပိူင်လူင်မၼ်း လဵၼ်ႈၸိူင်း တီႈငဝ်းႁၢင်ႊသဵင် ႁိၼ်ႇတူႇၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၸိူင်း ဢၼ်လႆႈငိုၼ်းလိူၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၵေႃႉ႞   ဝီႇၵျႅတ်ႉၼႆႉ လႆႈႁပ်ႉသူးယွင်ႈယေႃးလၢႆလၢႆဢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ သူး ITA သွင်ဢၼ် လႄႈ သူး Indian Telly သွင်ဢၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ 

ဝီႇၼႅတ်ႉ တႄႇၼႃႈၵၢၼ်မၼ်းၼၢင်း မိူဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ မိူဝ်ႈၸိူင်း *Akele Hum Akele Tum* မိူဝ်ႈပီႊ 1995 ၼၼ်ႉသေ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ငဝ်းတူင်ႉ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈပီႊ 2002 ဢၼ်ပဵၼ် *Shaka Laka Boom Boom ၼၼ်ႉယဝ်ႉ* ။ ဝႆးလိုၼ်းမႃး မၼ်းၼၢင်းလႆႈလွင်ႈယွမ်းႁပ်ႉ လူၺ်ႈလွင်ႈမၼ်းၼၢင်းလဵၼ်ႈၸိူင်း Sneha Bajaj တီႈ *ၼ်ႂးၸိူင်း* *Kasautii Zindagii Kay* လႄႈ Dr.  ဝီႇၼႅတ်ႉ သိုပ်ႇတင်ႈတူဝ်မၼ်းၼၢင်း ပဵၼ်ၼၢင်းၸိူင်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ လူၺ်ႈလွင်ႈမၼ်းၼၢင်း လဵၼ်ႈပဵၼ် ၵူႇမူတ်ႉသုၼ်ႇတႃႇရီႇ တေႇသၢႆႇ တီႈ *ၼႂ်း* *ၸိူင်း သႃႇရႃႇ* သဝတီႇၸၼ်ႇ *တႃႇ* ၊ တွၼ်ႈတႃႇ *သႃႇရႃႇသဝတီႇၸၼ်ႇတႃႇ* လႄႈ *ပေႇႁၢတ်ႉၼၼ်ႉ* မၼ်းၼၢင်းလႆႈ သူး ITA တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃး ၼၢင်းၸိူင်းဢၼ်လီသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ Winget ၶႂၢၵ်ႈဢွၵ်ႇၼိူဝ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉ လူၺ်ႈ *Code M* ဢၼ်မၼ်းၼၢင်းလႆႈႁပ်ႉလွင်ႈပၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင် တွၼ်ႈတႃႇသူး Filmfare OTT ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ 

## ၸူဝ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ
ဝီႇၼီႇၵျႅတ်ႉၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 30/05/1985  တီႈဝဵင်းမူႇ ပႃႇ ယီႇ၊  မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း မႄႈ ၸၢဝ်းႁိၼ်ႇ တူႇ ပၼ်ႇၸႃႇ ပီႇ ဢၼ်ပဵၼ် ပရႃႇပႃႇ လႄႈ ပေႃႈ ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉ ယၢၼ်ႇ မႁႃႇရတ်ႉ သထရီးယႃး ဢၼ်ပဵၼ် ႁေႇမၼ်ႇ ဝိၼ်ႇၵႅတ်ႉ လႄႈ ၵႆႉၵႆႉ ၽိတ်းပိူင်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸၢဝ်းဢိၼ်းတီးယႃး ယွၼ်ႉၸိုဝ်ႈမၼ်းၼၢင်း ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

## လိင်ႉတၢင်းၼွၵ်ႈ

* 
* Jennifer Winget at Bollywood Hungama

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1985
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉမီးဢႃႇယု
မွင်ႇရူဝ်ႇ

**မွင်ႇရူဝ်ႇ** (  ၊ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 28 September 1985) ပဵၼ်ၼၢင်းၸိူင်း ၊ ၼၢင်းၸိူင်း ဢၼ်လႆႈငိုၼ်းလိူၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းငဝ်း တူင်ႉ တီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၵေႃႉ႞   ရူဝ်ႇၼႆႉ လႆႈၸိုဝ်ႈသဵင် ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင် ယွၼ်ႉမၼ်းၼၢင်း ၼႄႁၢင်ႊ မႃ ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ႁၢင်ႈၽၢင် ၼႂ်းၸိူင်းတွၼ်ႈ ဢၼ်ပူၼ်ႉလိူဝ် သၽႃႇဝ ဢၼ်ပဵၼ် ၸိူင်း *Naagin* (2015–2016) လႄႈ ၸိူင်းတွၼ်ႈ ဢၼ်သိုပ်ႇမႃး ဢၼ် *ပဵၼ် Naagin 2* (2016–2017) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  မၼ်းၼၢင်းလႆႈႁပ်ႉသူးလၢႆလၢႆဢၼ် ဢိၵ်ႇပႃး သူး IIFA လႄႈ သူး ITA သွင်ဢၼ် ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈလႆႈထုၵ်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင် တွၼ်ႈတႃႇ သူး Filmfare သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  

ရူဝ်ႇ တႄႇလဵၼ်ႈၸိူင်းမႃး မိူဝ်ႈပီႊ 2006 ၼၼ်ႉ လူၺ်ႈ ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉ ၵျုၼ်ႇ *ၵီႇသၢတ်ႉ ၽီႇၵႃႇပီႇ ပႃႇႁူႇသီႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ* ။  ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်း လဵၼ်ႈပဵၼ် သႃႇတီႇ တီႈၼႂ်း *ၸိူင်း တီႇဝူၼ်ႇ ၵေႇတႅပ်ႉ...* *မႁႃႇတေႇဝ* လႄႈ မိရႃႇ တီႈ *ၼႂ်းၸိူင်း ၸူၼ်းၼူၼ်ႇ – ဢၢႆႇသီႇၼႃႇၾရတ်ႉ တူဝ်ႇၶၢႆႇသႃႇ ဢိတ်ႉသ်ၶျ်* ။ ရူဝ်ႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၸိူင်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းမၼ်း လူၺ်ႈၸိူင်းတၢင်းႁၵ်ႉ ပၼ်ႇၸႃႇပီႇ *ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈႁတ်းႁၢၼ် ႁိတ်ႉလႃႇ ၼႂ်းတၢင်းႁၵ်ႉ* (2011) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်း ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၸိူင်းႁိၼ်ႇတူႇ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းမၼ်း လူၺ်ႈၸိူင်းလဵၼ်ႈႁႅင်း မိူဝ်ႈပၢၼ် 2018 *ဢၼ်ပဵၼ် Gold ၼၼ်ႉသေ* လႆႈထုၵ်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်တွၼ်ႈတႃႇ သူး Filmfare Award တွၼ်ႈတႃႇ ၸိူင်းၼၢင်းယိင်းဢၼ်ဢွၵ်ႇဢွၼ်တၢင်းသုတ်းဢၼ်လီသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ မိူဝ်ႈပီႊ 2022 ၼၼ်ႉ Roy လႆႈထုၵ်ႇယွင်ႈယေႃး တွၼ်ႈတႃႇ ၸိူင်းဢၼ်ဝူၼ်ႉဢဝ် ဢၼ် *ပဵၼ် Brahmāstra: Part One – Shiva* ဢၼ်ႁဵတ်းႁ်ႂႈမၼ်းၼၢင်းလႆႈ သူး IIFA တွၼ်ႈတႃႇ ၼၢင်းၸိူင်းဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်ဢၼ်လီသုတ်း လႄႈ လွင်ႈလႆႈထုၵ်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်တွၼ်ႈတႃႇ သူး Filmfare တွၼ်ႈတႃႇ ၼၢင်းၸိူင်းဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်ဢၼ်လီသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ 

## ၸူဝ်ႈပၢၼ် လႄႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ
ရူဝ်ႇၼႆႉ ၵိူတ်ႇတီႈ ဝဵင်းၶူတ်ႉပႄႇႁႃႇ မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉသျ်  မိူဝ်ႈ 28/09/1985    ၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်း ရႃႇၸပူင်ႇသီႇ ဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း ပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ  ယဝ်ႉ။  ပူႇမၼ်းၼၢင်း ဢၼ်ပဵၼ် သျႅၵ်ႈၶႃႇ ၶျၼ်ႇတရႃႇရူဝ်ႇ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်း ၸိူင်းၸၢတ်ႈ ၸႃႇတရႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ။  မႄႈမၼ်းၼၢင်း မူႇၵတီႇ ပဵၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၸိူင်းၸၢတ်ႈသေ ပေႃႈမၼ်းၼၢင်း ဢၼိလ်ရူဝ်ႇသမ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈၵုမ်းၵမ်လုမ်း ၶူၵ်ႉပႄႇႁႃႇ ၸိလႃႇပႃႇရီႇသတ်ႉ ဢၼ်ပၵ်းတီႈ သဵၼ်ႈတၢင်း ပၢၼ်ႇၶျႅတ်ႉထရႃႇ ဝဵင်းၶူၵ်ႉပႄႇႁႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  မၼ်းၼၢင်း လႆႈႁဵၼ်းတီႈ ၶႅၼ်ႇတရီႇယႃႇ ဝိတျႃႇလယ တီႈဝဵင်းပႃႇပူႇႁတ်ႉ တေႃႇထိုင် ၸၼ်ႉ 12 သေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်း လႆႈၵႂႃႇတီႈ ဝဵင်းတႄႇလီႇ ။  

မၼ်းၼၢင်း လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး တီႈ Miranda House  သေ လႆႈႁဵၼ်း ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇ ၵူၼ်းတင်းၼမ် တီႈ Jamia Milia Islamia ၸွမ်းၼင်ႇ ပေႃႈမႄႈမၼ်းၼၢင်း တိုၵ်းသူၼ်းၼၼ်ႉသေတႃႉ မၼ်းၼၢင်း လႆႈဢွၵ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း ၵၢင်တၢင်းသေ ၵႂႃႇၸၢမ်းတူၺ်း လွင်ႈၵၢမ်ႇလီ ၼႂ်းၵၢၼ်ၸိူင်း ႁိၼ်ႇတူႇ တီႈ ဝဵင်းမူႇၸေႊၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။  မၼ်းၼၢင်း တွပ်ႇလိၵ်ႈ တွၼ်ႈ 1 ယဝ်ႉသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပွၵ်ႈမိူဝ်း ဝဵင်းတႄႇလီႇ။  &#x5B; *[[ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး:လွင်ႈၼႄႉၼွၼ်းမၵ်းမၼ်ႈလႆႈ|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (November 2023)">failed verification</span>]]* &#x5D; မွင်ႇၼီႇၼႆႉ မၼ်းသူၼ်ၸႂ် ၵၢၼ်လဵၼ်ႈၸိူင်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉသေ မၼ်းယၢမ်ႈၼႄ ၼၢင်းၸိူင်း မႃႇထူႇပႃႇ လႃႇ ၊  

## ၽိုၼ်ဢိင်

## လိင်ႉတၢင်းၼွၵ်ႈ

* မွင်ႇရူဝ်ႇ တီႈ IMDb
* Mouni Roy   
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉမီးဢႃႇယု
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1985
သၼႃႇယႃႇဢီႇရႃႇၼီႇ

**သၼႃႇယႃႇဢီႇရႃႇၼီႇ** (  ၊ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 17 September 1983   ) ပဵၼ်ၼၢင်းၸိူင်း ဢိၼ်းတီးယႃး ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈငဝ်းႁၢင်ႊသဵင် ႁိၼ်ႇ တူႇ ပိူင်လူင်မၼ်း။ ဢၼ်လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၼၢင်းၸိူင်း ငဝ်းႁၢင်ႊသဵင် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ လႄႈ ၸိုဝ်ႈ သဵင် လိုဝ်းလင် ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၵေႃႉ႞ၼၼ်ႉ    ဢီႇရၢၼ်ႇၼီႇ လႆႈႁပ်ႉ သူး ITA Award ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ၊

ဢီႇရၢၼ်ႇၼီႇ လႆႈလဵၼ်ႈၸိူင်း ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈၸိူင်းႁိၼ်ႇတူႇ *ဢၼ်ပဵၼ် ၾႃႇၼႃႇ* (2006) လႄႈ ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် *ၸိူင်း ၽၢႆႇသၢႆႉ ၽၢႆႇၶႂႃ ၽၢႆႇသၢႆႉ* (2007) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢီႇရႃႇၼီႇၼႆႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ယွၼ်ႉမၼ်းၼၢင်း လဵၼ်ႈပဵၼ် ၵူၼ်ႇၸၼ်ႇ ပူႇသျႅၼ်ႇ သျႄႇၵိၼ်ႇ ၼႂ်းၸိူင်း *Miley Jab Hum Tum* *၊* လႄႈ ပႃႇရဝတီႇ ၶျေႃးႁၢၼ်ႇ ရႃႇၼဝတ်ႉ တီႈ *ဝဵင်းရၢင်းၵရသျႃး* ။ မိူဝ်ႈပီႊ 2015 ၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်း လႆႈၶဝ်ႈၶေႉ *ၶဵင်ႇ ၸလၵ်ႉတီႇၶျလႃႇၸႃႇ* သေ ဢွၵ်ႇမႃးပဵၼ် ၽူႈလႆႈသူးတီႈၼိုင်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်း လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၶေႉ *ၶဵင်ႇ ၼၢတ်ႉပႃႇလီႇ* မိူဝ်ႈပီႊ 2017 ၼၼ်ႉ ၸွမ်းၽူဝ်မၼ်း မွတ်ႉသျိၼ်ႇၵႃႇလ် သေ လႆႈတီႈသွင်။  

## ၸူဝ်ႈပၢၼ် လႄႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ
ဢီႇရၢၼ်ႇၼီႇၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 17/09/1983 တီႈ ဝဵင်းမူႇပႃႇယီႇ ၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်း ဢီႇရၢၼ်ႇၼီႇ ( ၸူဝ်ႇရူဝ်ႇဢႅတ်ႉသထရီႇယႅၼ်ႇ ) ။  ဢီႇရၢၼ်ႇၼီႇ လႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တီႈ ႁူင်းႁဵၼ်း The Lawrence ဝဵင်း Lovedale တီႈ ဝဵင်း Ooty ၼၼ်ႉ ၸဵတ်းပီႊ။  မၼ်းၼၢင်း လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ် ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး လႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး Sydenham ဝဵင်းမူႇပႃႇယီႇ သေ တိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း MBA ၵွၼ်ႇပႆႇပဵၼ် ၼၢင်းငၢမ်း။ 

## ၸၢတ်ႈပၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ်
thumb|ဢီႇရႃႇၼီႇ တင်းၽူဝ်မၼ်း သႄႇၵႃႇလ်
ဢီႇရၢၼ်ႇၼီႇ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်း ၸၢႆးၸိူင်း မွတ်ႉသႄႇၵႃႇလ် တီႈႁူင်းၵၢၼ် ၸိူင်း *Miley Jab Hum Tum* သေ လိုၼ်းသုတ်းမႃး ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ ၸင်ႇတႄႇ ႁၵ်ႉၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 19/11/2010 ဢၼ်ပဵၼ်ဝၼ်းလိုၼ်းသုတ်း တႃႇတေပေႃႉၸိူင်းတွၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  မိူဝ်ႈလိူၼ်တီႇၸႅမ်ႇပႃႇ 2015 ၼၼ်ႉ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်။  ဢီႇရၢၼ်ႇၼီႇ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်တင်း သႄႇၵႃႇလ် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 25/01/2016 တီႈပၢင် ၵူပ်ႉၵူႈ ၾိင်ႈထုင်း ၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇ တီႈ ဝဵင်းၵူဝ်ႇ ။ 

## ၶႅပ်းႁၢင်ႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ
right|thumb|ဢီႇရၢၼ်ႇၼီႇ တီႈပၢင်ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်း ရႃႇ။ ဢၼ်ၼိုင်ႈ (2011) ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း သျႃးရူၵ်ႉၶၢၼ်ႇ လႄႈ ပူႇၸႃႇၵေႃး, ၵျီႇယႃႇမၼႅၵ်ႉ လႄႈ ရႃႇၵိၼီႇၶၢၼ်ႇၼႃႇ
*ၸုမ်း Eastern Eye ၶဝ်* ဢဝ်မၼ်းၼၢင်း သႂ်ႇၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၼၢင်းယိင်း ဢေးသျႃး ဢၼ်မီးလွင်ႈ ၸၼ်ၸႂ် လိူဝ်ပိူၼ်ႈ 50 ၵေႃႉ မိူဝ်ႈပီႊ 2012 ၼၼ်ႉသေ  မၼ်းၼၢင်း ၶိုၼ်းလႆႈ တီႈ 10 တွၼ်ႈတႃႇ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ *Eastern Eye* ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ 2014 ၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်းလႆႈထုၵ်ႇ *Rediff* လိူၵ်ႈဝႆႉၼ်ႂးသဵၼ်ႈမၢႆ ၼၢင်းၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉဢၼ်ၶႅၼ်ႇသေပိူၼ်ႈ 10 ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  မိူဝ်ႈပီႊ 2015 ၼၼ်ႉ သႃႇၼႃႇယႃႇ ပဵၼ်မႃး ၼၢင်းငၢမ်း ငဝ်းႁၢင်ႊသဵင် ၵေႃႉလဵဝ် ဢၼ်လႆႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၼၢင်းယိင်း ဢၼ်ႁၢင်ႈလီသေပိူၼ်ႈ 40 ၵေႃႉ ဢၼ်မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း People - မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  မိူဝ်ႈပီႊ 2018 ၼၼ်ႉ *ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ The Times of India* လႆႈဢဝ်မၼ်းၼၢင်း ဝႆႉတီႈ 10 ၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ "ၼၢင်းၸိူင်း ငဝ်းတူင်ႉ ဢၼ်လီသုတ်း 10 ၵေႃႉ" ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  မိူဝ်ႈပီႊ 2014 ၼၼ်ႉ ဢီႇရၢၼ်ႇ လႆႈၵႂႃႇလႄႇ မိူင်းယူႊၶေႊ တၢင်တူဝ် ၸုမ်း Star Plus ။ 

## ၵၢၼ်ထႆႇငဝ်းတူင်ႉ

### ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉ

### ငဝ်းႁၢင်ႊသဵင်

### ဝီးတီးဢူဝ်းၽဵင်းၵႂၢမ်း

## တူၺ်းထႅင်ႈ

* သဵၼ်ႈမၢႆ ၼၢင်းငၢမ်းငဝ်းႁၢင်ႊသဵင် ဢိၼ်းတီးယႃး
* သဵၼ်ႈမၢႆ ၼၢင်းၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉ ႁိၼ်ႇတူႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်

## လိင်ႉတၢင်းၼွၵ်ႈ

* 
* Sanaya Irani at Bollywood Hungama
*   
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1983
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉမီးဢႃႇယု
ဝၢၼ်ႈမၢႆ ၃၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ

**ဝၢၼ်ႈမၢႆ ၃ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၢႆ ၉၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းယူဝ်းတၢၼ်း ၁၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ

**ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းယူဝ်းတၢၼ်း ၁ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢသျေႉမေႃႇတူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈထူင်ႇၼွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ

**ဝၢၼ်ႈထူင်ႇၼွႆႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢသျေႉမေႃႇတူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝၢၼ်ႈၵေႃႉꧤုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း

**ဝၢၼ်ႈၵေႃႉꧤုတ်ႉ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵေႃႉꧤုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဝႅတ်ႉတူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း

**ဝၢၼ်ႈဝႅတ်ႉတူဝ်း ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵေႃႉꧤုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
TWICE

**TWICE** (ၽႃႇသႃႇၵၢဝ်းလီ: 트와이스, ၽႃႇမိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇဝ်းလီ: トゥワイス) ပဵၼ်ၸုမ်း Girlgroup မိူင်းၵၢဝ်းလီၸၢၼ်း ၵေႃႇတင်ႈတူၺ် JYP Entertainment ဝၢင်ႈပီ 2015.

Members:

* Nayeon

* Jookwan (Jeongyeon)

* Momo

* Sana

* Jisoo (Jihyo)

* Mina

* Daehyun (Dahyun)

* Chaeyoung

* Tzuyu
GOT7

thumb|GOT7
**GOT7** ၸုမ်း Boyband မိူင်းၵၢဝ်းလီၸၢၼ်း လႄႈၵေႃႇတင်ႈဝၢင်ႈပီ 2014 ပၢႆးတႂ် JYP Entertainment.

Thành viên: 

* Mark

*JayB

* Jackson

* Jinyoung

* Youngjae

* BamBam

* Yugyeom
ဝၢၼ်ႈထွင်ႇယုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း

**ဝၢၼ်ႈထွင်ႇယုၼ်း ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸူင်ႇမတႅတ်ႉ (ၶျွင်းၵတူင်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်တႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ထွင်ႇၵျုၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈꧡဵၵ်ႉၽူး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း

**ဝၢၼ်ႈꧡဵၵ်ႉၽူး ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၵၽႂၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်တႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ သၢႆပူး ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး 230 လႄႈ မုင်ႉႁိူၼ်း မီးယူႇ 232 မုင်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း
ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း

**ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉၵျိၼ်း ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျၢၼ်းၽၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး 240 လင်လႄႈ မုင်ႉႁိူၼ်း မီး 240 မုင်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇပူင်ႇၵျီးၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း

**ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇပူင်ႇၵျီးၼႃး ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧡႄႇမၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 လင်ႁိူၼ်း မီး 104 သေ မုင်ႉႁိူၼ်းမီး 116 မုင်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း
ဝၢၼ်ႈပုလေႃးတူင်ႇတူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း

**ဝၢၼ်ႈပုလေႃးတူင်ႇတူင်း ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပုလေႃးတူင်ႇတူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ လင်ႁိူၼ်းမီး 718 လင် လႄႈ မုင်ႉႁိူၼ်း မီး 791 မုင်ႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း
ဝၢၼ်ႈꧤၢၼ်းၼေႃႉ၊ ၽေႃႉတူၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈꧤၢၼ်းၼေႃႉ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽေႃႉတူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း
ဝၢၼ်ႈ 14 မၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း

**ဝၢၼ်ႈ14 မၢႆႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽေႃႉတူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 108 လႄႈ မုင်ႉႁိူၼ်း မီး 108 မုင်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း
ဝၢၼ်ႈꧤၢၼ်းၵၶျုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း

**ဝၢၼ်ႈꧤၢၼ်းၵၶျုၼ်ႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽေႃႉတူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း
ဝၢၼ်ႈမလိဝၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း

**ဝၢၼ်ႈမလိဝၼ်း ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမလိဝၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ လင်ႁိူၼ်းမီး 267 သေ မုင်ႉႁိူၼ်း မီးယူႇ 277 မုင်ႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵတႄးလႅတ်ႉတိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸု

**ဝၢၼ်ႈၵတႄးလႅတ်ႉတိၼ်ႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧤၼ်ႇၻၼႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸု၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸု
ဝၢၼ်ႈမဢူႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸု

**ဝၢၼ်ႈမဢူႇတွင်ႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧤၼ်ႇၻၼႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸု၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸု
ဝၢၼ်ႈꧤၼ်ႇၻၼႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸု

**ဝၢၼ်ႈꧤၼ်ႇတၼႄး (ၵၢၼ်းၵျီး၊ ၵၢၼ်းငႄႇ) ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧤၼ်ႇၻၼႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸု၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸု
ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းလူင်

ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းလူင် ၼႆႉပဵၼ်တီႈယူႇၵူၼ်းဢၼ်မီးႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼမ်လႄႈ မီးလွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈၶွင်သိုင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႇတၢင်ႈလူၺ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းပဵၼ်ဝဵင်းလူင် လႄႈ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် ၸႅၵ်ႇၽႄၸိူဝ်းၼၼ်ႉမိူၼ်ၼင်ႇ ဝဵင်းလူင်၊ ဝဵင်းဢွၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလူင် ဢမ်ႇၼၼ် ၶႅပ်ႇဝဵင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼ်ႂးလွင်ႈႁဵတ်းဝဵင်းလူင်ၼၼ်ႉ၊ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ "ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းလူင်" ၼၼ်ႉပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တၢင်း ၼႃႈလိၼ်ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝၢၼ်ႈလႄႈ ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ၊ တီႈၼ်ႂးပၢႆးတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းဝဵင်းလူင် ဢမ်ႇၼၼ် ပၢႆးလႅင်ၶိူဝ်းၵူၼ်းဝဵင်းလူင်ၼၼ်ႉ မၼ်းၵႆႉပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တၢင်း သိုင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉသၽႃႇဝၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ

ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ ၼႃႈလိၼ်ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၼႃႈလိၼ်ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်မီးၽၢႆႇၼွၵ်ႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်းလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဢေႇလႄႈ တီႈယူႇတၼ်းသဝ်းဢေႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈလႄႈ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်မီးပႃႇထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်မွၵ်ႇၼႄဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ လႄႈ ၼႃႈလိၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးၶေႃႈပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၶွင် ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇတွၼ်ႈတႃႇ တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းၽၢႆႇသဵၼ်ႈမၢႆလႄႈ ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈၵျႃးၵၢႆႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸု

**ဝၢၼ်ႈၵျႃးၵၢႆႉၶျွင်း ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၵၢၼ်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸု၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၸိုဝ်ႈပႅၵ်ႇလၢႆလၢႆဢၼ် လေႃႇတေႃႇၶျွင်း/ၵꧣၢၼ်းဢေႃႇ/တွင်ႇပျူဝ်ႇ/ၵျႃးၵၢႆႉၶျွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸု
ၵၢၼ်ႈၶမ်းသၢင်ႇသၢမ်

## ၵၢၼ်ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်

**ၵၢၼ်ႁဵၼ်း -** လႆႈတႄႇသွၼ်လိၵ်ႈ ၵႃႈတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼိူဝ်ၵွင်း၊ ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း (ႁူင်းႁဵၼ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ) တၼ်းႁွတ်ႈထိုင်ၸၼ်ႉသီႇ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဢူႈၸဝ်ႈၵျေးၸူး ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ဢမ်ႇယူႇလီၼႃႇဢႃးလးလႄႈ လႆႈဢွၵ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ 

**ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ -** မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1300 ၼၼ်ႉ ၵျွင်းလူင်ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၽႆၢႇၵျွင်းလွႆၸေႃးတိၸိုင် လႆႈလုၵ်ႉဢဝ်တီႈပၢင်ၼိမ်မၢၵ်ႇဝၢဝ်းသေ ၶႆၢႉမိူဝ်းပူၵ်းသဝ်းတီႈလွႆၶိူဝ်း၊ ပဵၼ်ပၢၼ်ၽုင်းၵျီးၸဝ်ႈသုၼၼ်ႇတႃႇ(ပၢင်ၼိမ်) ပဵၼ်တူၼ်မထေႇၵွၼ်းၵျွင်း။ ၼႂ်းပီၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ် လႆႈႁပ်ႉဢဝ်သၢင်ႇလွင်းတင်းလႆၢလႄႈ သၢမ်(ၵၢၼ်ႈၶမ်း)ၼႆႉၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႇလွင်း၊ ပဵၼ်သၢင်ႇသႃႇမၼေႇတီႈၵျွင်းလင်ၼိူဝ် လွႆၶိူဝ်း၊ လႆႈၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈသၢင်ႇဝႃႈ သေႃးၸေႇယ ၼႆယဝ်ႉ။

**ၼႃႈၵၢၼ်ၽႆၢႇၽိင်ႈလိၵ်ႈလႆၢး -** ၽွင်းတိုၵ်ႉယူႇၼိူဝ်ၵျွင်း ပဵၼ်သၢင်ႇယူႇၼၼ်ႉ ၽႆၢႇလိၵ်ႈဢွၼ်ႇလိၵ်ႈလူင်ၸိုင် လႆႈၽိုၵ်းတႅမ်ႈၽိုၵ်းလူဢဝ်တီႈၸဝ်ႈၸၢင်းၵိတ်တိထမ်ႇမ မိူင်းႁွမ် (ဝႆၢးမႃး ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၽုင်းၵျီးၸဝ်ႈမိူင်းႁွမ်)သေ၊ ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈသိပ်းႁူၵ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇတႅင်ႇတႅမ်ႈဢွၵ်ႇတူၺ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇလူင်တြႃးၸဝ်ႈမူႇၼိုင်ႈဝႃႈၼႆ။ ထိုင်မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈသိပ်းၸဵတ်း ပၢၼ်ၵျွင်းလွႆၶိူဝ်းလင်တႂ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းထၢၵ်ႈလူင်းၵျွင်းသေ သိုပ်ႇတူင်ႉၼိုင်ၽႆၢႇလိၵ်ႈလႆၢး ၽိင်ႈငႄႈ ၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ 

**မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်း -** လုင်းၵၢၼ်ႈၶမ်းသၢင်ႇသၢမ်တႄႇမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းၸွမ်းၼႆၢးလွႆယွတ်ႈၶမ်းသႃႇဢေး၊ မီးလုၵ်ႈလၢင်းႁူမ်ႈၵၼ်ၸဵတ်းၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## သဵၼ်ႈမႆၢၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်လုင်းၵၢၼ်ႈၶမ်း သၢင်ႇသၢမ် တႅမ်ႈဝႆႉ

# ၼိပ်ပုၼၻီပၼီ
# တြိသုၶၻီပၼီ
# သေႃတႃပတ်တိမၵ်ၵၵထႃ
# ၸတုသၸ်ၸၻီပၼီ
# ၵတတ်တႃၵမ်ဝတ်ထု
# သိပ်းၸၢတ်ႈ
# ဢၼႃၵသိၼ် မိလိၼ်တ
# သတ်တထၼ ၶူဝ်းၶွင်တႆးၸဵတ်းပိူင် - ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလင်ႇၵႃႇလူင်
# ၶဵဝ်ၶမ်းမဵတ်တႃၼမ် ဢပုမ်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းၵတ်း (ၸိူင်း)
# ႁၵ်ႉၽိတ်းမွင်ႇ (ၸိူင်း)
# ၵေႃႉယူႇလႄႈၵေႃႉၵႂႃႇ ၽႂ်ၶၢၼ်ၸႂ် (ၸိူင်း)
# မၢဝ်းသႂ်ထွင်ႈၵူင်မိူင်း (ၵႂၢမ်းထုင်ႉမၢဝ်း)
# ႁူဝ်လူႇပူႇၸၢၼ် (မႆၢ 1 လႄႈ မႆၢ 2)
# ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလိၵ်ႈလႆၢးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ
# သႆၢဝၼ်းမိူင်းတႆး
# ၼၢင်းသႃႇဝႃႇ
# ၶုၼ်သၢမ်လေႃး ၼၢင်းဢူးပဵမ်ႇ
# လႅင်းသႂ်ၸႂ်ယဵၼ်
# ရႃႇၸဝၢင်ႇမိူင်းတႆး
# တူၼ်ႈမွၵ်ႇယႃႈၵႂၢမ်း
# လိၵ်ႈမၢၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလွႆလူင်
# လွင်ႈၵမ်တၢင်းၵျၢင်းၸေႃးတိ
# ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇမူႇၸုမ်းၸေႃးတိ
# ယႃႈၸွမ်ႇၵွမ်ႇ
# ပပ်ႉပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆး
# လွင်ႈၶိူဝ်းၸေႃးတိလႄႈၽိင်ႈၽႃႇသႃႇ
# တၢင်းၵိၼ်တႆးလႄႈလွင်ႈယူႇလီ
# ၵိူင်းသႃႇသၼႃႇပႆၢးမၢၼ်ႈၶဝ်ႈမိူင်းတႆး
# ပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး တူဝ်လိၵ်ႈ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼၢၵ်ႈၶၢတ်ႈသၢဝ်းၸဵတ်း

လွင်ႈတူၺ်းလိူၼ်လၢဝ် ၼၢၵ်ႈၶၢတ်ႈၼၼ်ႉ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈတႆးႁဝ်းၵေႃႈ ႁူႉႁၼ် တူၺ်းမႃး လၢႆသိုပ်ႇလၢႆပၢၼ်ယူႇ။ ၼၢၵ်ႈၶၢတ်ႈဢၼ်ဝႃးၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိ ဢမ်ႇၼၼ် သၵ်ႉၵတ ဢၼ်ဝႃႈ "ၼၵ်ၶတ်တ"ၼၼ်ႉသေ ၸင်ၢတေပဵၼ်မႃး ၼၢၵ်ႈၶၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶေႃႈႁွင်ႉတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ လႅင်ႊလၢဝ် သၢဝ်းၸဵတ်း (လႅင်လၢဝ်သၢဝ်းၸဵတ်း) ၼႆယဝ်ႉ။

### လႅင်လၢဝ်သၢဝ်းၸဵတ်း
1။ လၢဝ်မႁၢင်ႁွၼ် 
2။ လၢဝ်ၵွၼ်ႈသဝ်ႈ 
3။ လၢဝ်ဝီး 
4။ လၢဝ်ၶႂၢင် 
5။ လၢဝ်ႁူဝ်တိုင် 
6။ လၢဝ်ႁၢင်ႈႁိူဝ်း
7။ လၢဝ်ႁိူဝ်ႈတွင်း 
8။ လၢဝ်ၶႃပႄ 
9။ လၢဝ်ႁူင်းၶဝ်ႈ 
10။ လၢဝ်မွၼ်ႉထႆ 
11။ လၢဝ်တိၼ်ၽိူၼ်ပႃႈၼႃႈ 
12။ လၢဝ်တိၼ်ၽိူၼ်ပႃႈလင် 
13။ လၢဝ်တူပ်ႉသွၵ်ႇ 
14။ လၢဝ်မူၵ်ႇငင်ႇ 
15။ လၢဝ်ၵွၼ်းၾႆးလူင် 
16။ လၢဝ်သူၼ်ၽၵ်းၵီး 
17။ လၢဝ်သွင်ႇပုၼ်း 
18။ လၢဝ်ၼၵႃးၾႃႉၵွၼ်းပုၼ်း 
19။ လၢဝ်ၸၢင်ႉၼွႆႉ 
20။ လၢဝ်ၸၢင်ႉမွၵ်ႇယႃႈ 
21။ လၢဝ်တိၼ်လင်ၸၢင်ႉၼွႆႉ 
22။ လၢဝ်ၶႃႊၵိင်ႇ 
23။ လၢဝ်သၢႆၵုပ်း 
24။ လၢဝ်မႆႉငၢမ်ႈ 
25။ လၢဝ်ပိၵ်ႈတၢၼ်ႇ 
26။ လၢဝ်ၶဝ်ဝူဝ်း 
27။ လၢဝ်မႃၼႆးၶမ်း 

## ၽိုၼ်ဢိင်
ယူႇၸွမ်းပၺၢတ်ႈ ယၵ်ႉတူၺ်းပရမၢတ်ႈ

### ၵႂၢမ်းၼမ်း
ၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ တႃႇယူႇသၢင်ႈၵိၼ်သဝ်းၸွမ်းပၺၢတ်ႈၼႆႉ ငၢႆႈယူႇသေတ တႃႇတေႁူႉႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီၼိူဝ်ပၺၢတ်ႈသေ ယၵ်ႉတူၺ်းႁူႉႁၼ်ထိုင် သၽေႃးပရမၢတ်ႈမၢတ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ လူဝ်ႇလႆႈမီးပၺ်ႇၺႃႇဢၼ်လိုၵ်ႉလမ်ႇ ဢၼ်ပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ်ပရၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈႁူႉႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီၼိူဝ်ပၺၢတ်ႈသေ ယၵ်ႉတူၺ်းပရမၢတ်ႈလႆႈယဝ်ႉၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေႁွတ်ႈလႆႈတြႃးတီႈသုင်သုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈတေသပ်းလႅင်းၼေ လွင်ႈယူႇၸွမ်းပၺၢတ်ႈ လႄႈ ယၵ်ႉတူၺ်းပရမၢတ်ႈၵွႃႇယူႇယဝ်ႉ။

### ---ယူႇၸွမ်းပၺၢတ်ႈ---
ပၺၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ပၵ်းပိူင် ဢၼ်ၵူၼ်းတၢင်းၼမ် မၵ်းမၼ်ႈၸွမ်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၽႂ်မၼ်းလႄႈ မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈဝႆႉသေ ႁဝ်းလႆႈယူႇသဝ်းၸွမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ- ႁိူၼ်း ၵျွင်းၸၵွႃႇ ဢၼ်လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ၊တၢင်ႇၸိုဝ်ႈသဵင်တၢင်းသဵင်ႈ၊ ၸၢႆးယိင်းၸၵွႃႇ ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈ ႁွင်ႉၸွမ်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၽႂ်မၼ်း၊ တေဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းၸိူင်ႉၼၼ်ၸိူင်ၼႆၸၵွႃႇ ပၵ်းပိူင်ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းတၢင်းၼမ် ယွမ်းႁပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူင်းၵဵင်းလိူၼ်

## မိူင်းၵဵင်းလိူၼ်
မိူင်းၵဵင်းလိူၼ် (1857 – 1926)
မိူင်းၵဵင်းလိူၼ်ၼႆႉ ဢင်းၵိတ်းႁွင်ႉဝႃႈ [Kenglon] လိူဝ်ၼၼ်ႉ Kyainglun ၼႆၵေႃႉတႅမ်ႈသေ (ၽၢႆႇမၢၼ်ႈတေႉ မိူဝ်ႈဢွၼ် တႅမ်ႈ ကျိုင်းလွန်း ၼႆ မိူဝ်ႈလဵဝ်တေႉ တႅမ်ႈ ကျိုင်းလင်ရွာ ) ယၢမ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းဢွၼ်ႇဝဵင်းၼိုင်ႈ မီးလွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇႁင်းၶေႃ ၼႂ်းမိူင်းတႆး။ 

မိူင်းၵဵင်းလိူၼ်ၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈယူႇတႂ်ႈၽွင်းငမ်း မိူင်းသႅၼ်ဝီၸၢၼ်း (မိူင်းယႆ)၊ လႆႈလွင်ႈၵွၼ်းၶေႃ တႂ်ႈသႅၼ်ဝီၸၢၼ်း မိူဝ်ႈ 1857။ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ် ၶဝ်ႈၵဝ်ၼဝ်း ၵဵပ်းၶွၼ်ႇမႃး တေႃႇထိုင် 1887ၼီႈ မိူဝ်ႈၶုၼ်ၵူင်းပွင်ႇၶဝ်သုမ်းသိုၵ်းၸူး ဢင်းၵိတ်းၼၼ်ႉသေ မိူင်းတႆးၵေႃႈ လႆႈတူၵ်းလူင်းတႂ်ႈ ၵုမ်းၵမ်းဢင်းၵိတ်းၵႂႃႇ။
မိူဝ်ႈ 1926 ၼၼ်ႉ မိူင်းၵဵင်းလိူၼ် လႆႈၶၢမ်ႇ ဢဝ်ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ တႂ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းၵေးသီးဝၢၼ်ႈၸၢမ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ 

မိူင်းၵဵင်းလိူၼ်ၼႆႉ မီးၵွင်းမူးၵိုၵ်းပိုၼ်း ၵွင်းမူးၵဵင်းလိူၼ် ၵိုၵ်းဝႆႉလႄႈ ၸိုဝ်ႈၵွင်းမူးလႄႈ ၸိုဝ်ႈမိူင်းၵဵင်းလိူၼ်ၵေႃႈ ၵိုၵ်းၵၼ်ဝႆႉတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉ။ 

မိူဝ်ႈလဵဝ် မိူင်းၵဵင်းလိူၼ်ၼႆႉ ၵိုတ်းပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇၵူၺ်းယဝ်ႉသေ မီးဝႆႉၽၢႆႇဢွၵ်ႇၵေးသီးဝၢၼ်ႈၸၢမ် ၽၢႆႇႁွင်ႇဝၢၼ်ႈႁႆး ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး မိူင်းသူႈ လႃႈသဵဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## မိူင်းၵဵင်းလိူၼ်
*ၸိုဝ်ႈဝဵင်း -	 မိူင်းၵဵင်းလိူၼ်

*တင်းၵႂၢင်ႈ 1901-   111.3 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ (43.0 လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း)

*ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း (1901) – 4259

*လႆႈၵွၼ်းၶေႃတီႈသႅၼ်ဝီၸၢၼ်း - 1857

*ႁူမ်ႈပွင်းလေႃးၵေးသီးဝၢၼ်ႈၸၢမ် - 1925

## ၶုၼ်ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းၵဵင်းလိူၼ်
ၶုၼ်ၸိူဝ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းၵဵင်းလိူၼ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈမဵဝ်ႉၸႃးၼႆႉယဝ်ႉ။

*1857 -1873 ၶုၼ်မွင်ႇပႂၢင်ႉ(ၶုၼ်ပႂၢင်ႉ)

*1873 -1874 ၶုၼ်ၼေႃႇၶမ်းဢူး

*1874 – 1885 ၶုၼ်တႃႇဝ

*1885 – 1888 ၶုၼ်ထွၼ်း

*1888 – 1926 ၶုၼ်မိူင်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
#Imperial Gazetteer of India, v. 15, p.200.
#WHKMLA: History of th Shan States” 18 May 2010. Retrieved 21 December 2010.
#Ben Cahoon (2000). “World Statesmen.org: Shan and Karenni States of Burma”. Retrieved 21 December 2010
ဝၢၼ်ႈတပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပလေႃး

**ဝၢၼ်ႈတပူဝ်ႇ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းပလေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပလေႃး