open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
027 ၸၢတ်ႈဢၽိၼ်ႇႁ

## 27 - ꩡၢတ်ႈဢꧤိၼ်ႇႁ
(ဢꧤိၼ်ႁ = တႃႇသေႇ)
သတ်းဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆၵေႃႈ ၊ တေႃႈတုၵ်ႉယၢၼ်ၵေႃႉႁၵ်ႉ

## ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယင်းတိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ ၸင်ႇမီးတႆးၵေႃႉမိုတ်ႈ ၵိုဝ်းႁၵ်ႉႁွမ်ၵၼ် သွင်ၵေႃႉ။ ၼႂ်းၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼၼ် ၵေႃႉၼိုင်ႈ မႃးပဵၼ်ရႁၢၼ်း တမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းလူင်ၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႆႉၵႂႃႇၵိၼ်သွမ်း တမ်ႈတီႈႁိူၼ်း တႆးၵေႃႉမၼ်းသေ ဝၢႆးၵိၼ်သွမ်းယဝ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမိူဝ်းတီႈဝတ်ႉၼႆ တႆးၵေႃႉၵူၼ်းႁိူၼ်းမၼ်း သမ်ႉၶိုၼ်းၸွမ်းမႃး တီႈဝတ်ႉသေ မႃးဢုပ်ႇၵၼ်တင်းဝၼ်း တေႃႇထိုင်တၢမ်းၶမ်ႈ ၸင်ႇပွၵ်ႈမိူဝ်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် ၶႃသွင်ၵေႃႉ ႁၵ်ႉပႅင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ် ၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁူႉထိုင်သေ ၸင်ႇတေ ႁေႃးလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်း လင်ၶႃၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ-

## ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇႁိုင်လွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃး ၶုၼ်လူင် မိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇ ပၢၼ်ၶုၼ်ၿြႁ်မၻတ်ႈၼၼ်ႉ ၼေႃႇ ၶမ်းၽြႃး လႆႈပဵၼ် ၽွင်းမိူင်းလူင် တမ်ႈတီႈ ၶုၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ မႃတူဝ်ၼိုင်ႈ ၵႂႃႇတီႈၶွၵ်ႈၸၢင်ႉသေ ၵႂႃႇၵိၼ်သၢၵ်ႈ ဢၼ်ၵိုတ်းတီႈၸၢင်ႉၼၼ်ႉလႄႈ တင်းၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇ ၸူးဢဝ် မိုတ်ႈၵိုဝ်းႁၵ်ႉႁွမ်ၵၼ် ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ႁိုင်မႃး ၶႃသွင်တူဝ်ၼၼ်ႉ တူဝ်ၼိုင်ႈလႄႈတူဝ်ၼိုင်ႈ မိုတ်ႈၵိုဝ်းႁၵ်ႉႁွမ်ၵၼ် သမ်ႉပေႃး ဢမ်ႇၽၢတ်ႇၵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸင်ႇမႃးသိုဝ်ႉဢဝ်မႃ တမ်ႈတီႈ ၵူၼ်းထိင်းၸၢင်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်မႃၼႆ တၢင်းၵိၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၵိၼ်၊ ၼမ်ႉၵေႃႈဢမ်ႇၵိၼ်သေ ငဝ်မိုင်ဝႆႉယူႇ။
ၶုၼ်လူင် လႆႈႁူႉလွင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉႁႂ်ႈ ၽွင်းမိူင်းၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ ၵႂႃႇၸွပ်ႇၸႅတ်ႈတူၺ်းသေ ႁႂ်ႈမႃးလၢတ်ႈၶိုၼ်း တီႈႁေႃၶမ်းယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူင်း ၸင်ႇၸွပ်ႇတူၺ်း လွင်ႈၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇသေ မႃးလၢတ်ႈထိုင် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၸွမ်းၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-

### ပႃႇꩮိ
* 27 -	

ၼႃလံ ၵၿꩮံ ပၻႃတဝေ၊ ၼ ၸ ပိၼ်ꩦံ ၼ ၵုသေ ၼ ꧠံသိတံု။

ပၺႃမိ ဢꧤိၼ်ႁၻသ်သၼႃ၊ ၼႃၷေႃ သၼေႁမၵႃသိ ၵုၵ်ၵုရေ။


### ပိၼ်ႇတႆး
ၶုၼ်လူင်... ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇၼႆႉ ၶဝ်ႈလႄႈသင်၊ ပၼ်ႈၶဝ်ႈလႄႈသင်၊ ယိူဝ်ႈလႄႈသင် ဢမ်ႇ ၸၢင်ႈဢဝ်ၵိၼ်သင်ယဝ်ႉ။ (တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ) ဢမ်ႇၸၢင်ႈတူင်ႉၼိုင် ပွတ်ႈထူသင်ယဝ်ႉ။ ၶႃႈထၢင်ႇတႄႉ ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇၼႆႉ ၶႂ်ႈႁၼ်မႃယူႇသေႇသေႇ (ဢမ်ႇႁၼ်ဢမ်ႇယူႇလႆႈ)ၼႆယဝ်ႉ။

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႈၸီႉသင်ႇ ၽွင်းမိူင်း ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇသေႃႇဝႃႈ “မႃ ဢၼ်ပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ မႃးသိုဝ်ႉၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဝႆႉ မႃတူဝ်ၼၼ်ႉ တေၺႃး တၢမ်ႇၶုၼ်ယူႇယဝ်ႉ”ၼႆလႄႈ ၵေႃႉသိုဝ်ႉမႃၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းပွႆႇပၼ်မႃ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႃတူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈ လွတ်ႈမႃးၼႆ ၸင်ႇလႅၼ်ႈၵႂႃႇၸူး ဢူၺ်းၵေႃႉၸၢင်ႉမၼ်း ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇၵေႃႈ ၸူမ်းသိူဝ်းသေ ၸင်ႇတေၶိုၼ်းၵိၼ် တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း လႆႈႁူႉလွင်ႈၼၼ်ႉၼႆ ၸင်ႇယွင်ႈယေႃး ၽွင်းမိူင်း ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇဝႃႈ “ယင်းမီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁူႉ ၵၢင်ၸႂ်သတ်းၶဝ်လူးၵွၼ်ႇၼေႃ”ၼႆသေ ၸင်ႇပၼ်လုမ်းလၢင်း တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။

;ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ
* ၽွင်းမိူင်းၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။
* ၶုၼ်လူင်ၿႃႇရႃႇၼသီႇ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇၻႃႇ။
* ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းလူင်။
* မႃ မႃးပဵၼ် ဢူၺ်းၵေႃႉၸဝ်ႈရႁၢၼ်းလူင်။

;ၵၼ်သွၼ်
# ယႃႈယႃလႄႈရေႃးၵႃႇ ၊ ပၼ်ၵႂႃႇမႅၼ်ႈၸဵဝ်းႁၢႆ။
#ႁၵ်ႉမိုတ်ႈၵၼ်ၸၢတ်ႈၼႆႉ၊ တိုၼ်းပဵၼ်ဝႆႉၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇ။

;ပႃႇရမီႇ
* ပၺ်ႇၺႃႇပႃႇရမီႇ။

;မင်ႇၷလႃႇ
* ပဵၼ်“ၿႃႁုသ်သၸ်ၸ မင်ၷလႃ”။
ၵပိလဝၢတ်ႈ၊ မိူင်း

## ၵပိလဝၢတ်ႈ

မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သုတ်ႉထေႃးတၼ ဢၼ်ပဵၼ် ဢူႈၼေႃႇၶမ်းၽြႃး သိတ်ထတ်ႉထ (ၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈ) ဢုပ်ႉပိူင်ႇငမ်းၸိုင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ မီးဝႆႉ တူင်း 16 တိူင်း၊ မိူင်း 20 မိူင်းသေ ၵပိလဝၢတ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းတိူင်းသၵ်ႉၵ၊ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ် ၶိူဝ်းသႃႇၵီႇၶဝ် ၵွၼ်းၸိုင်ႈဝႆႉ။

ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၶူင် ဢူၵ်ႉၵႃႇၵၼႆႉ မၼ်းပူင်ၶေႃႈပူင်ပၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးလုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ႁႂ်ႈၵႂႃႇယူႇသဝ်း ၼႂ်းထိူၼ်ႇႁိမဝၼ်ႇတႃႇလႄႈ လုၵ်ႈယိင်းလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇႁွတ်ႈထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းၸဝ်ႈရသေႉ ၵပိလယူႇသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ၸင်ႇႁပ်ႉဢဝ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရသေႉသေ တႄႉတင်ႈဝဵင်း တမ်ႈတီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိင်ပိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈရသေႉၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမိူင်းၶဝ်ဝႃႈ **မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈ**ၼႆယဝ်ႉ။ 

ၼမ်ႉႁွင်ႈ ရေႃးႁိၼီႇၼႆႉ လႆၵႂႃႇၼႂ်းၵႄႈၵၢင် မိူင်းသႃႇၵီႇၶဝ် ဢၼ်ပဵၼ် မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈလႄႈ မိူင်းၵေႃးလိယၼၼ်ႉယူႇ။ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 6 ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶရိတ်ႉပႆႇပေႃႇၼၼ်ႉ မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈၼႆႉ ၶုၼ်ၶဝ် ပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ်သေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၵိူတ်ႇၼၼ်ႉ သမ်ႉၺႃးမႅၼ်ႈ ပေႃႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၶုၼ်သုတ်ႉထေႃးတၼ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်။ ႁူဝ်ႉဢုတ်ႇၶူးဝဵင်းၼၼ်ႉ သုင်မီး 18 သွၵ်ႇၼႆ မီးတီႈမၢႆတွင်းဝႆႉယူႇ။ ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ ဢွၵ်ႇထိူၼ်ႇၵႂႃႇႁဵတ်း ရႁၢၼ်းသေ ႁူႉႁၼ်တြႃးသတ်ႉၸႃႇ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးၼၼ်ႉ ပေႃႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸႂ်ႉတပႄးမၼ်း မႃးၽိတ်ႈပၢင်း လၢႆပွၵ်ႈလၢႆလႂ်လႄႈ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇလုၵ်ႉတီႈ မိူင်းရႃႇၸၵျုဝ်ႇသေ ယေႃးၶိင်းမိူဝ်းၵႂႃႇတီႈ မိူင်းၵပိဝၢတ်ႈ မိူဝ်းႁေႃးတြႃးၽူတ်ႇဢဝ် ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမၼ်းယဝ်ႉ။

## ၽြႃးပွၵ်ႈမႃးမိူင်း
ပုၼ်ႈတႃႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တေယေႃးၶိင်းမိူဝ်း မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူင်းၵႃႇလုတႃႇယီႇ (ၽူႈၵိူတ်ႇၽၢၵ်ႈၸဝ်ႈ) လႆႈဢဝ် ၵႃႇထႃႇႁူၵ်းသိပ်းသေ ၽိတ်ႈပၢင်းၼႆ ၼႂ်းလိၵ်ႈထမ်း ဝႃႈမႃးၼင်ႇၼႆ။ ပေႃးဝႃႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈၵေႃႈ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၼႄၽူင်းတၼ်းၶူဝ်း ၽႆးၼမ်ႉတင်းသဵင်ႈ ႁေႃးၼႄပိုၼ်းဝၼ်းလင် ၸႃႇတၵသိပ်းၸၢတ်ႈ ဢိၵ်ႇပႃး ၸၢတ်ႈၸဝ်ႈဝေႇသၼ်ႇတရႃႇသေ ႁၵ်းပႅတ်ႈ မၢၼ်ႇမႃႇၼ ၶုၼ်သႃႇၵီႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၼွင်ႉၸၢႆးၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၼ်ၸၢႆးၼၼ်ႇတ (ႁူမ်ႈဢူႈ ဢမ်ႇႁူမ်ႈမႄႈ) ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ ရႃႇႁုလႃႇၼၼ်ႉလႄႈသင် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ၶူဝ်းမွၼ်ႇသႃႇသၼႃႇ ပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။

ၸိူင်ႉၼင်ႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ ဝၢႆးလင်ၼႆႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းယေႃးၶိင်းမႃး တင်းၼမ်ၼႆ ၼႂ်းလိၵ်ႈထမ်းပိတၵၢတ်ႈ လၢတ်ႈၼႄဝႆႉယူႇ။ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈလီ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈတႄႉ မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈလႄႈ မိူင်းၵေႃးလိယ ႁိမ်ၼမ်ႉၼႃးၵၼ်သေ ဢၢင်ႈတေပဵၼ် သိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး လႆႈယေႃးၶိင်း မႃးႁေႃးတြႃးပၼ်ၶဝ်။ ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈတႄႉ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈပၼ် ၽေးၶဵၼ် ၶုၼ်ဝိတတူႇပလႄႈ ယေႃးၶိင်းႁွတ်းၽႅဝ်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
## မၢႆတွင်း ၵပိလဝၢတ်ႈ
ပီၶရိတ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 4 လႄႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 7 ၼၼ်ႉ မုၼ်ၸဝ်ႈၶႄႇ ၾႃႈႁီႇယၢၼ်ႇလႄႈ ႁူႇဢိၼ်ႇၸၢင်း ႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈသေ တႅမ်ႈဝႆႉ တီႈမၢႆတွင်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ သႃႇသၼႃႇဢၼ်ၶႃႁၼ်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ သူၼ်ပဝ်း လုမ်ႇပိၼီႇ ႁိမ်းဝဵင်းၵပိလဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် ဢသေႃးၵ ပၵ်းဝႆႉ လၵ်းသဝ်ႁိၼ် လုမ်ႇပိၼီႇသဝ်ၼိုင်ႈ။ ဝဵင်းၵဝ်ႇ ၵပိလဝၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈလႂ်တႄႉတႄႉၼႆ ပႆႇလၢတ်ႈလႆႈသေတႃႉ ဢွၼ်ၵၼ် လၢမ်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၼႂ်းမိူင်းၼီႇပေႃး တမ်ႈတီႈ ဝၢၼ်ႈပိပႃႇရႃႇဝႃႇၼၼ်ႉၼႆယူႇ။ တမ်ႈတီႈၼၼ်ႉ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် ၶုတ်းလႆႈ မေႃႈလိၼ် ဢၼ်ပႃးၸိုဝ်ႈ ၵပ်ႉပီႇလဝၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
* မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ ၁၊ (က-ကုံ)၊ နှာ ၅၄။ 

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၵဝိထၸ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ

ပိုၼ်းၵႅပ်ႈလႄႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၸဝ်ႈသြႃႇ ၽတ်ႉတၼ်တ ၵဝိထၸ "မႁႃသတ်ႉထမ်မၸေႃးတိၵထၸ" ၊ တိူၵ်ႈသွၼ်ထမ်းၵျွင်းတွင်ႇပွၵ်ႉ၊ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း ၶႃႈဢေႃႈ။

## ပေႃႈမႄႈလႄႈတီႈၵိူတ်ႇ
ၸိုဝ်ႈပေႃႈပဵၼ် လုင်းပုၼ့်၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈပဵၼ် ပႃႈယွတ်ႈ (ႁွင်ႉ) ပႃႈမျႃႉယဵၼ်ႇ၊ မီးပီႈၼွင်ႉ 8 ၵေႃႉ၊ ၸဝ်ႈပဵၼ်ၵေႃႉထူၼ်ႈ 6၊ ဝၢၼ်ႈတေႃႉသၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ၊ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇဢေႃႈ။

## ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ
ၸဝ်ႈသြႃႇဢုၵ်ႉၵမ်သ၊ ၵျွၵ်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ်သြႃႇ ဢုပတ်ႉသၢႆး၊ ႁပ်ႉဢဝ်ပတ်ႉၸေးသီႇပိူင် ဢူးၸၢမ်ႇဝိၼ်း ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈသျၢမ်းတေႃး၊ ဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇမႃးယဝ်ႉ။

## ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း
ပီၵေႃးၸႃႇ 1347 ၼီႈ၊ လိူၼ် 6 မႂ်ႇ 14 ၶမ်ႈ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇဝိမလ၊ ၵျွင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ်သြႃႇ ဢုပတ်ႉသၢႆး၊ ႁပ်ႉဢဝ်  ဢူးမွင်ႇၵျီး၊ တေႃႇၶိၼ်ႇတၢၼ်းဢေး ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈ ပဵၼ်ပေႃႈဢွၵ်ႇမႄႈယေႃးသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၸၢင်းမႃးယဝ်ႉ။

## ၸုမ်ႈၶူးဢၼ်လႆႈႁပ်ႉ
# သႃသၼထၸထမ်မႃၸရိယ၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
# M.A Sri Lanka

## ၼႃႈၵၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်၊ ဢွၼ်တၢင်း
# ၸဝ်ႈၸတ်းၼႃႈၵၢၼ် ၵျွင်းတွင်ႇပွၵ်ႉ၊ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း
# ပဵၼ်ၶူးသွၼ် တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈပုပ်ႉၽႃႇရူင်ႇ၊ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်၊ တိူင်းပႃႇၵိူဝ်
# ပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းဝတ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းၵၢင်ပၢင်တီး ၼွင်ပိင်၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး (ပီ 2016)
# ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းပၢႆးႁူမ်ႇလူမ်ႈ ပၢင်ၶူၼ်ႉၶႆႈလိၵ်ႈဝိၼယၼုၵ်ႉၵႁ ပတ်းပိုတ်ႉၵိူင်းသုထမ်မႃႇ၊ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း။
# ၶဝ်ႈပဵၼ် ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ပိၼ်ႇပိတၵၢတ်ႈတႆး ပုၼ်ႈတႃႇ တူဝ်ပႃႇလိတႆး။

## ၸုမ်ႈၵုၼ်းဢၼ်ယၢမ်ႈလႆႈႁပ်ႉ
# "ၵၼ်ထဝႃၸၵပၼ်တိတ"၊ ပီၶရဵတ်ႉ 2006 ၼီႈ
# "မႁႃႇသတ်ႉထမ်မၸေႃးတိၵထၸ"၊ ပီၶရဵတ်ႉ 2015 ၼီႈ

## ၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း
တၢမ်ၼင်ႇႁႅင်းတူဝ် ႁႅင်းၸႂ် ႁႅင်းတၢင်းမေႃမီးၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၼ်ထထူရ လွင်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းႁေႃးဝႃႈတႅမ်ႈမၢႆ၊ ဝိပတ်ႉသၼႃႇထူရ လွင်ႈၽိုၵ်းၵျၢင်ႉၵမ်ၸႂ် မၼ်ႈၵိုမ်း ႁူႉႁၼ်တိုၼ်းပဵၼ် တုၵ်ႉၶ၊ ဢၼတ်ႉတသေ ႁႂ်ႈသႃႇသၼႃႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ဝၼ်းတႃမိူဝ်းၼႃႈ ၵူႈၸဝ်ႈၵူႈတူၼ်ၵူႈပႃးသေၵမ်းတီႈၶႃႈ။

## တီႈယူႇသဝ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်
ႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်းၼႃႈၵၢၼ် ၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တင်းၸဝ်ႈၶူးဝိၸိၼ်တႃႇ လႄႈ ၸဝ်ႈၶူးဝိၸိတ်ႉတႃၽိပႃႇလသေ ယူႇသဝ်းတီႈၵျွင်းတွင်ႇပွၵ်ႉ၊ ဝဵင်းမေႃႇလႅမ်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်းသေ ပီ 2016 ၸဝ်ႈသြႃႇၼွင်ပိင် ၵျွင်းၵၢင်ပၢင်တီး ဢူးၼေမိၼ်ႇတ လွၼ်ႇၵႂႃႇလႄႈ သင်ႇၶႃႇ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ၸင်ႇလႆႈၸႂ်ၵၼ် ၵႂႃႇပၢင်းဢဝ် ၸဝ်ႈဝိထၸ မႃးၼင်ႈၵျွင်းၵၢင်ပၢင်တီး တီႈတေၶဝ်ႈၵႂႃႇ ဝၢၼ်ႈၼွင်ပိင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ

**ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ** (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇပွတ်းၵၢင် ၵၢင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၶေႃႈၵႂၢမ်းဝေႃးႁၢၼ်မွၼ်း (က္မာရတ်) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ လူင်းမႃးဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႈ (က္မာ) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼွင်ယွင်ၼမ်ႉ၊ (ရတ်) ၵႅဝ်ႈ၊ ၸင်ႇမီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၼွင်ၵႅဝ်ႈ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မၢႆထိုင် ၼွင်ဢိၼ်းလျႃး ယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႉဢၼ်မီးတီႈႁိမ်း ၼွင်ဢိၼ်းလျႃးၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၵမႃႇယုတ်ႉ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။

ၵမႃႇယုတ်ႉၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမွၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ဝၢၼ်ႈလူင် ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတႂ်ႈမိုဝ်း ဝဵင်းတၵူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢႆးၸဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵူင်းပွင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီးပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပၢၼ်သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ပီ ၁၈၂၄ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ ၈ ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း တပ်ႉႁႄႉၵမႃႇယုတ်ႉမႃးသေ ၽွင်းလူင်သၢမ်ပႃး ဢူးယၢၼ်ႇဢွင်ႇ၊ ဝုၼ်ႇထွၵ်ႈ ဢူးသူၺ်ႇမိၼ်း လႆႈတူၵ်းသုမ်းယဝ်ႉ။

ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၼွင်ဢိၼ်းယႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉၼႆႉ မီးပွၵ်ႉ (၁၀) ပွၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (၁၂)ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (၂) ႁူင်းလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (၅) ႁူင်းယဝ်ႉ။

ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းပိူင်လူင် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းပျီႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ လတ်းၵႂႃႇတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃယႃ (1) တႃႈၵုင်ႈ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တႃႈၵုင်ႈ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇ တႃႈၵုင်ႈ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်သွၼ်ၵႆ (တႃႈၵုင်ႈ)၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၽိုၵ်းတီႇတီႇၸီႇ၊ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸုမ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၽၢႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ၊ ၵၢတ်ႇသိၼ်ႇမလၢႆႉ၊ ၵျႅၼ်းသျိၼ်းသၵွႆးသႅၼ်ႇတႃႇ၊ လႄးတၢၼ်းသႅၼ်ႇတႃႇ၊ ၸဵင်ႇၵေႇႁႃႇ(လႄးတၢၼ်း) ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။

### ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်

ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်

# ပူဝ်ႇၸေႃးဢွင်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ယႄးပေႃႇတူင်းၵျဵၵ်ႉ (သျၢၼ်းၸူႉယႅတ်ႉ) ()
# ပူဝ်ႇၸေႃးၼွင်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ယႄးပေႃႇတူင်းၵျဵၵ်ႉ (သျၢၼ်းၸူႉယႅတ်ႉ) ()
# ပူဝ်ႇမူဝ်းၺူဝ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ယႄးပေႃႇတူင်းၵျဵၵ်ႉ
# ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တၢၼ်းသူၺ်ႇ
# ၸၢႆးဢဵၵ်ႇငဝ်းတူင်ႉ ဢၶႄးတမီႇ တဵင်းမွင်ႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၵရဝေး

## ပိုၼ်းၵရဝေး
ၵရဝေးၼႆႉ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ႁူႉႁၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်မႃႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၿီႇၸီႇ 2000 မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းလုၵ်ႉတၢင်ႇတီႈတၢင်ႇတၢင်းသေ ၶဝ်ႈႁွတ်ႈထိုင်မႃး ၼႂ်းမိူင်း ဢီႇၵျိပ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ မၼ်းလုၵ်ႈမိူင်းၶႄႇမႃးၼႆယူႇ။ ၵရဝေးၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ၵၢပ်ႈဝၢၼ်ႈပၢၼ်မိူင်းၵူႈပွၵ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႆႉၼၵ်းဝႃႈ ပဵၼ်ၶွင်ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈၶူဝ်းၶုၼ်၊ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်လီ ဢၼ်ၽီပၼ်မႃးၼႆယူႇ။ 
တူၼ်ႈၵရဝေးၼႆႉ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈမိူင်းတႆႈ ဢွၵ်ႇၵူႈတီႈယူႇသေတႃႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်တႄႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇၸၢၼ်း တၼၢင်းသႃႇရီႇ။ တူၼ်ႈၵရဝေးၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်း မႆမဵၼ်ႁိူတ်ႈသေ တူၼ်ႈမၼ်းၵေႃႈ တေႃႈမိူၼ် မႆႉမဵၼ်ႁိူတ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တၢင်းသုင်မၼ်း တေသုင်မွၵ်ႈ 30 တေႃႇ 40 ထတ်း။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉ မီးတူၼ်ႈၵရဝေးထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈ မႂ်မၼ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈႁွၵ်ႇသေ ၶွပ်ႈဝႆႉ။

ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉၵေႃႉ ဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ် တူၼ်ႈၵရဝေးသေတႃႉ မႂ်ႁႅင်ႈမၼ်းတႄႉ တေယၢမ်ႈႁၼ်ယူႇ။ တေယၢမ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇ။ တႃႇတေႁဵတ်း ႁွမ်ၽၵ်းၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉမႂ်ၵရဝေး။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၶဝ်ႈထေႃးပၢတ်ႈ (ၼိူၺ်း)၊ ၶဝ်ႈၶမ်း (ဒါန်ပေါက်) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃး မႂ်ၵရဝေး ဢမ်ႇပဵၼ်။ တႃႇတေႁဵတ်း ယႃႈယႃၵေႃႈ တေႃႈလႆႈပႃး ၵရဝေးယူႇယဝ်ႉ။ 

ၼိူဝ်ႉမႆႉၵရဝေးၼႆႉ ပဵၼ်သီလိူင်ၵမ်ႇဝႆႉဢိတ်းဢိတ်းသေ မီးဢၢႆသႅဝ်ႁွမ် ၸမုင်ႇ။ ၼိူဝ်ႉမႆႉမၼ်း ၵႅၼ်ႇၶႅင်ဝႆႉ တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ သမ်ႉႁၢင်ႈလီဝႆႉလႄႈ ဢဝ်ႁဵတ်းႁိူၼ်းသေဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်ႁဵတ်းပႅၼ်ႈ၊ တူႈသႂ်ႇၶူဝ်း၊ တိူၵ်ႈသႂ်ႇၶူဝ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ၼိူဝ်ႉမႆႉၵရဝေးၼႆႉ ထုၵ်ႇလီ ဝႆႉႁႂ်ႈၼိူဝ်ႉမၼ်းတၢႆယဝ်ႉသေၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၵိုင်ႇလီဢဝ်ၸႂ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတေႁဵတ်းၼႆ ဝႆႉႁႂ်ႈမၼ်း ႁႅင်ႈၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်းၼႆတႄႉ မၼ်းမေႃၵူတ်ႉငေႃးၵႂႃႇလႄႈ ၵိုင်ႇလီ ၼိုင်ႈသေ ဝႆႉႁႂ်ႈမၼ်းႁႅင်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇထုၵ်ႇလီ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
## ၽိုၼ်ဢိင်
* မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ ၁ (က-ကုံ)၊ နှာ - ၇၇။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၸႄႈဝဵင်းၵဝ

**ၸႄႈဝဵင်းၵဝ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဝဵင်းၵဝယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၵိလေႇသႃႇသိပ်းပိူင်၊ ဝွၵ်း

## ၵိလေႇသႃႇသိပ်းပိူင်

ၵိလေႇသႃႇသိပ်းႁူဝ်၊ တမ်ႈၼႂ်းတူဝ်ႁၵ်ႉၸွတ်ႇ
သမ်ႉလၢမ်းၵွတ်ႇၼွၵ်ႈႁဝ်း၊ ၵုမ်ႇဢဝ်မဝ်းထူင်ႇထဵဝ်ႈ
လီပတ်းၽဵဝ်ႈၼႂ်ဝၼ်း၊ ယႃႇဢဝ်မၼ်းႁဵတ်းပူဝ်ႇတႃႉ . . .။
**လေႃးၽ** =  ၵျိူၵ်ႈလူဝ်ႇၽႂ်ႇၵိူဝ်းလၢမ်း 
**တေႃးသ** = ႁၢႆႉၸႂ်ၵျၢမ်းၽိတ်းၸွတ်ႇ
**မေႃးႁ** = တူမ်းသုမ်ႇမွတ်ႇလမ်တၼ်
**မႃႇၼ** = သမ်ႇပိုဝ်းၶူၼ်သၢႆႇငႅၼ်ႈ 
**တိတ်ႉထိ** = ဢဝ်ၽိတ်းမႅၼ်ႈၵူႈႁဵင်း 
**ဝိၸိၵိတ်ႉသႃႇ** = ယုမ်ႇယူဝ်းယဵင်းဢမ်ႇတႅတ်ႈ 
**ထိၼ** = ငိုပ်းငဝ်ပႅတ်ႈသုမ်းယၢမ်း 
**ဢုၻ်ႉꩪတ်ႉသ**= ၸႂ်ပိဝ်လၢမ်းၸွတ်ႇၸိုင်ႈ 
**ဢႁိရိၵ** = ဢမ်ႇဢၢႆႇလိုင်ႈၵၢၼ်လိူင်း
**ဢၼွတ်ႉတပ်ႉပ** = ဢမ်ႇၵူဝ်ၶိူင်းလွင်ႈမိူၵ်ႈ
လီထတ်းလိူၵ်ႈဝၼ်းငၢႆး၊ ႁဝ်းယိင်းၸၢႆးငိူင်ႉပႅတ်ႈ
ႁႂ်ႈႁဵတ်းၼႅတ်ႈလၼ်းၵၼ်း၊ တႅပ်းႁၢၵ်ႈမၼ်း ၶၢတ်ႇမူၺ်ႉသေတႃႉ။
* ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင်

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းၵဝ

**ဝဵင်းၵဝ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵဝသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၼမ်ႉၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ယဝ်ႉ။

## သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ
ပေႃးဝႃႈၵႂႃႇတင်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပႃႇၵိူဝ်သေ ပေႃးလူင်းတီႈတႃးလူတ်ႉလဵၼ်းထူင်းၵျီးသေ ပေႃးၵႂႃႇၸွမ်းတၢင်းယၢင် မွၵ်ႈလၵ်းၼိူင်ႈသေ ပေႃးလတ်းၶၢမ်ႈၶူဝ် ဢၼ်ႁဵတ်းၶၢမ်ႈဝႆႉ မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ်ၼႆ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸူးၽၢႆႇ ဝဵင်းၵဝ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်လူတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် လူတ်ႉၶိူင်ႈၵႂႃႇၼႆ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းဢိၼ်းတၵေႃႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးလူင် တႃႈၵုင်ႈ-ပႃႇၵိူဝ်သေ ၵႂႃႇလႆႈၸွမ်း သဵၼ်ႈတၢင်း ဢိၼ်းတၵေႃႇ-ထူင်းၵျီး-ၵဝ လႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈလုၵ်ႉတီႈ ပႃႇၵိူဝ်ၵႂႃႇၼႆ ၵႂႃႇလႆႈၸွမ်းတၢင်း ပႃႇၵိူဝ်-တႅၵ်ႉၵလ-ဢူင်းၼႄး-ၵဝ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ မီးၵႂႃႇ 17,396 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ငဝ်ႈငႃႇၸိုဝ်ႈ
ၵဝ ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၸိုဝ်ႈမွၼ်း (ၵဝ) သေ လူင်းမႃးယဝ်ႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ မိင်ႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵႂႃႇတင်ႈဝၢၼ်ႈ တီႈထုင်ႉဢၼ်မီးမိင်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးၼႆႉပဵၼ်မႃးဝဵင်းၵဝယဝ်ႉ။

## ပထဝီႇလွင်ႈၵူၼ်း
မိူဝ်ႈပီ ၁၉၅၃ ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 2336 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းၵဝၼႆႉ မီးဢိူင် ဢၼ်ပူႇၵႄႇဢုပ်ႉ 93 ဢိူင်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈတမၢၼ်ႇသဵၵ်ႉ ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇသုတ်းသုတ်းၸႄႈဝဵင်းၵဝၼႆႉ ၸပ်းဢိူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉတင်း ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉၼႆ့ မီးဝႆႉတေႃႇၼႃႈတင်း လွႆၵေႇလႃႇသ၊ လွႆၵျႅၵ်ႉထီးယူဝ်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတထူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၸႄႈဝဵင်းၵဝၼႆႉ ပဵၼ်ထုင်ႉပဵင်းဝႆႉ ပတ်ႉပိုၼ်ႉလႄႈ ၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈလႆႈ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၵဝၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်း လႄႈ မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ်ယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်ၸမ်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁုင်လႆႈၵိူဝ်ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ထူင် လႄႈ ၽႃႈတူင်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈၵဝၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁူႉၼမ်ဝႃႈ ထူင်ၵဝ ၼႆယဝ်ႉ။

## ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
# တၵူင်ႇဢူးထုၼ်းမျိၼ်ႉ (မႄႇတီႇလၵၢၼ်ႇ)
# ၶျိတ်ႉၸၢၼ်ႇဝိၼ်း (ယိတ်ႉၵၢၼ်ႇၵျီးယႂႃႇ)
# ဢူးသူၺ်ႇဢွင်ႇ (မႁႃႇဝဵၵ်ႉၸႃႇ၊ ဝဋံသကာသိရောမဏိ) (ၽလေး)
# ၸၢႆးငဝ်း မျိၼ်ႉဢွင်ႇ (တႅၵ်ႉၵလ)
# ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၶျိတ်ႉဝႂိၼ်းၺုၼ်ႉ
# မွင်ႇမွင်ႇၽျူႇ
# Nay Min (Actor) - Thakala

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၵိုတ်းပႅတ်ႈလွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယ

မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼင်ႇၼၼ် သႃႇမၼ၊ မရမ်ႇမၼ၊ ရသေးၶဝ်ၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ပႆတၢင်းပိူင်ႈဝွင်ႇဝႆႉ။ ဢမ်ႇႁၼ်မႅၼ်ႈဢၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်ထင်ဢွင်းယူႇတီႈ ဢၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉ၊ ဢၼ်ႇႁၼ်ႇမႅၼ်ႈၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်ထင်ဢွင်းယူႇတီႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉ။ ႁဵတ်းမႅၼ်ႈၵၢၼ်ဢၵုသူဝ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈထူပ်းၽွၼ်းၸႃႉ၊ ႁဵတ်းမႅၼ်ႈၵၢၼ်ၵုသူဝ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈထူပ်းၽွၼ်းလီ - ဢွၼ်ၵၼ်ယုမ်ႇယမ်ၼင်ႇၼႆ။ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ၽႅဝ်ယူႇၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းထမ်ႇမၼၼ်ႉလုမ်းလုမ်းယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆ့ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇသဵင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၸွမ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။

ပရမ်ႇၵၼၵမ်ႈၽွင်းတႄႉ ႁဵတ်းဝၢတ်ႈ၊ သူးတွင်း၊ ၵိူဝ်းလီ၊ ပူႇၸေႃႇၽီသေ ဢဝ်ၵၢၼ်ၶဝ်သုၵ်ႉယူႇ။ လွင်ႈၶဝ်လႆႈႁဵတ်းၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႃႇၽႅဝ်ႁွတ်ႈၽုင်ႇၶူင်းသၢင် ၿြမ်ႇမၼႆယူႇ။ ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ႇတိမ(ၼိပ်ႇပၢၼ်ႇ) ဢၼ်လွတ်ႈယၢၼ်ၽုင်ႇတင်းလူင်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈယိူင်းမၢႆတႃႇၶဝ်၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇပဵၼ်လွင်ႈၸႂ်သဵင်ႈၶဝ်တႄႉတႄႉ။

လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်လၢႇးလႆႈၸၢၼ်ႇတီႈၵိူင်းသမၼၶဝ်မႃးယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇလိူဝ်လႆႈၸၢၼ်ႇပႅတ်ႇၸၼ်ႉ။ လၢႆးၵျၢင်ႉၵမ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈပေႃးၽိုၵ်းမေႃမႃးယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇလိူဝ်လႆႈၼၼ်ႉ။ ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉပႅတ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်သုင်သုတ်း၊ ဢၼ်ယၢပ်ႇသုတ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလွတ်ႈလႆႈလႅၼ်ၶွပ်ႇၸႃႇတိ ဢမ်ႇလွတ်ႈလႆႈလႅၼ်ၶွပ်ႇဢၼိတ်ႉၸ။ ဢဝ်ၸၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇဢဝ်လႆႈထၢတ်ႈၵတ်းယဵၼ်း ဢမတ ဢၼ်ယၢၼ်ၽုင်ႇတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၵိူင်းသမၼၵိူင်းၼိုင်ႈတႄႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဢတ်ႉတၵိလေႇမထႃႇၼုယေႃးၵ ၶႃႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေယဝ်ႉ ၸင်ႇတႅပ်းၶၢတ်ႇလႆႈၵိလေႇသႃႇ ဢၼ်ဝူၺ်ႇႁင်ႈတင်းမူတ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ဢဝ်လၢႆးၼႆႉသေ ၸင်ႇၸၢင်ႈလႆႈထၢတ်ႈၵတ်းယဵၼ် ဢမတ ဢၼ်ယၢၼ်လွတ်ႈၽုင်ႇတင်းသဵင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၶႂ်ႈလႆႈထၢတ်ႈ ဢမတ ၼၼ်ႉ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇၵျၢင်ႉၵမ်တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ (ပဵၼ်တၢင်းၵျၢင်ႉၵမ်ယၢပ်ႇယဵၼ်းၼႃႇ တႃႇၵူၼ်းထမ်ႇမတႃႇ၊ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၶဝ်ၵွႆး ၵျၢင်ႉၵမ်လႆႈ)ႁိုင်ႈထူၼ်ႈႁူၵ်းပီလုမ်းလုမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်သင်သေ တေႃႇပေႃးၵိုတ်းၼင်ႁွႆႈလုပ်ႇၵွႆး။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဢမ်ႇမီးႁႅင်းသေ သမ်ႉပေႃးဢမ်ႇပႆတၢင်းလႆႈယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ဢၢင်ႈလုၵ်ႉၸုၵ်းၼႆသေ လႆႈလူမ်ႉတူၵ်းၵႂႃႇ။ ၵျၢင်ႉၵမ်ႁူၵ်းပီလုမ်းလုမ်းသေ ဢမ်ႇၽႅဝ်လႆႈတီႈယိူင်းမၢႆလႄႈ ၸင်ႇၵိုတ်းပႅတ်ႈလၢႆးၵျၢင်ႉၵမ်ဢၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵျၢင်ႉၵမ်လၢႆးပၢင်ၵၢင် (**မꩡ်ၸိမပတိပၻႃ**)သေ ၸင်ႇၶိုၼ်းၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ် ပၼ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇႁႃႈၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈၵျၢင်ႉၵမ်ၵၢၼ်တြႃးႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇသဵင်ႈၸႂ်ၼိူဝ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇ။ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈပိူင်ႈတၢင်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈသမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထယဝ်ႉ - ဝႃႈၼႆ။

တေႃႇပၼ်ႇၸဝၵ်ႉၵီၶဝ် ပိုၼ်ႉပွႆႇပႅတ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ယင်းဢမ်ႇတိူဝ်ႉၼိူဝ်ႉသင်၊ သိုပ်ႇပႆၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းပၢၼ်ၵၢင်သေ ႁႃတုင်းသွမ်းၵိၼ်ယူႇႁဵၼ်းၼၼ်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 23၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၵိူတ်ႇလဵင်ႉႁၼ်ၼႃႈ

ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈၼႆႉ တႄႇသၼ်ႇထေႇၼႂ်းၵူင်တွင်ႉ ၸဝ်ႈၼၢင်းမႁႃႇမႃႇယႃႇတေႇဝီႇသေ ပေႃးထူၼ်ႈသိပ်းလိူၼ်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈမႄႈမႃႇယႃႇတေႇဝီႇၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸႂ်ၶႂ်ႈၵႂႃႇမိူဝ်းမိူင်းတေႇဝတႁ တီႈၸဝ်ႈပေႃႈၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လူင်သုတ်ႉထေႃးတၼၵေႃႈ ၸွမ်းပၼ်ၵၢင်ၸႂ်ၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ်သေ ၶပ်းၶိုင်ပၼ်လေႃႉမႃႉ ဢၼ်မႃႉယၢင်းပႅတ်ႇတူဝ် ၸၼ်လၢၵ်ႈၼၼ်ႉ ပၼ်တႃႇၵႂႃႇမႃးငၢႆႈလူမ်ၸႂ်ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈၼၢင်းမႃႇယႃႇတေႇဝီႇ ၶိုၼ်ႈၶီႇၼိူဝ်ဝေႃးသေ တႃႇသိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ဝႆႉပၼ်ၸွမ်းၽွင်းမိူင်း ၸိူင်ႉၼၢင်းၽူႈၸမ်တူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၶိုၼ်းၶဝ်ႈမိူဝ်းဝဵင်းလူင် ၵပိလဝတ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၵႄႈ တေႇဝတႁလႄႈ မိူင်းၵပိလဝတ်ႉၼႆႉ သူၼ်ပႃႇမႆႉပဝ်းလူင် လုပ်ႇပိၼီႇၵေႃႈ မွၵ်ႇပဝ်းဢွၼ်ႇၶဝ် ပေႃးၵီႈလွၼ်ႉတဵမ်တူၼ်ႈသေ ႁၢင်ႈလီဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမႄႈမႃႇယႃႇတေႇဝီႇၼႆႉ ၽႅဝ်ႇၵႂႃႇတီႈၼႂ်းသူၼ်လုမ်ႇပိၼီႇသေ ပေႃးဝႃႈမုင်ႈႁၼ်တူၼ်ႈမႆႉပဝ်း ဢၼ်မွၵ်ႇပဝ်းၶဝ် ပေႃးၵီႈလွၼ်ႉတဵမ်တူၼ်ႈမၼ်းယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လူင်းဝေႃးမႃးသေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းလူင်ထိူၼ်ပႃႇမႆႉပဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းဢၼ်တိုၵ်ႉပၼ်ႇဢႅဝ်ႇၸွမ်းၼႂ်းသူၼ်ၼၼ်ႉ ယၢမ်းတိုၵ်ႉၼူဝ်ႇဢဝ်ၵိင်ႇမႆႉပဝ်းၵိင်ႇၼိုင်ႈ လူမ်းၵမ်ႇမၸ ၼႂ်းၵူင်တွင်ႉ တူင်ႉမႃး/ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၵူၼ်းၸွႆႈလႄႈ ၽူႈၵႅမ်တူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် မႃးၵင်ႈယင်ပၼ်ၽႃႈၵင်ႈ လွမ်ႉႁွပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈၼႃးမႃႇယႃႇတေႇဝီႇသေ ၵႂႃႇယမ်တူဝ်ပႂ်ႉဝႆႉ တီႈႁၢပ်ႉၵႆၵႆၸဝ်ႈၼၢင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူင်ႉၼၢင်းလုမ်းလၢင်းၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးလုမ်းလႃးပၼ်လႄႈ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၸဝ်ႈၼၢင်းမႃႇယႃႇတေႇဝီႇ ၸင်ႇၵိူတ်ႇလဵင်ႉႁၼ်ၼႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈႁဝ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢၼ်ပဵၼ် ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်း ၵူင်တွင်ႉမႄႈယဝ်ႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ယၢင်ႈတိၼ်ၵႂႃႇၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇသေ ၶၢၼ်ပၢၵ်ႇဝႃႈၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။

**(1) ''ဢၵ်ၵေႃႁမသ်မိ လေႃၵသ်သ'' (ၵဝ်ၼႆႉ မျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလေႃးၵ)**
**(2) ''ꩡိတ်ꩪေႃးႁမသ်မိ လေႃၵသ်သ'' (ၵဝ်ၼႆႉ ၶႅၼ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလ​ေႃးၵ)**
**(3) 'သိတ်ꩪေႃႁမသ်မိ လေႃၵသ်သ'' (ၵဝ်ၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလေႃးၵ)**

ပဵၼ်ၶေႃႈၶၼ်ပၢၵ်ႇ ဢၼ်တူၵ်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈလီတႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈသင်ပႃးၼႆၸိုင် ယၢမ်းတေႃႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်တွၼ်ႉယၢမ်ႈထႅမ်ပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင် ပေႃးမိူၼ်ၼင်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႇၼၼ်လႄႈ မျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်၊ ၶႅၼ်ႇတွၼ်းလိူဝ်၊ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်ၵူၼ်း၊ ၽီလႄႈ သၢင်ၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ သိုပ်ႇသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈဝႃႈ - 
**(4) ''ဢယ မၼ်တိမႃ ꩡႃတ'' (ပတိသၼ်ႇထေႇဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း)**
**(5) 'ၼၼ်ထိ ၻႃၼိ ပုၼꧤဝေႃတိ'' (ဢမ်ႇပဵၼ်ၽဝထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ)**
ၶၼ်ပၢၵ်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းသတ်ႉၸႃႇ ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 10၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဝၢၼ်ႈၵုင်းသႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈၵုင်းသႃႇ (လၢင်းၶိူဝ်း)** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ

**ဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ** (); (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ၊ ၼႃႈလိၼ်ၵူဝ်းၵၢင်ႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼႃႈလိၼ် ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵုင်းၸၢင်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း

**ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ** (; ) ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ၵူဝ်းၵၢင်ႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉယဝ်ႉ။

## ပထဝီႇ
ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉၼႆႉ လႅၼ်လိၼ်ၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ ဝႆႉဢေႃႈ။ မီးဝႆႉယူႇတီႈ ၼႃႈသုင်ပၢင်ႇလၢႆႇ  သေ ၵုင်း လွႆၼမ်လိူင်ႇဝႆႉဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းၵုၼ်လူင်

**ဝဵင်းၵုၼ်လူင်** (), (), ()) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင်ဢေႃႈ။
ဝဵင်းၵုၼ်လူင်ၼႆႉ မီဝႆႉ 23 25' 00" N and 98 39' 00" E တီႈႁိမ်းၽင်ႇၶူင်းသေ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇလူၺ်ႈ မီးၶူဝ်လူင် ဢၼ်ၵၢႆႇၶၢမ်ႈ ၼမ်ႉၶူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ပၢင်တိုၵ်း 42 ဝၼ်း ဢၼ်သိုၵ်းပႃႇတီႇ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တိုၵ်းၵၼ် မိူဝ်ႈပီ 1971 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝိမ်ႇပိူဝ်ႇ တေႃႇထိုင် 1972 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝရီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈၵုၼ်လူင်

**ၸေႈတွၼ်ႈၵုၼ်လူင်** (, , , () ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸေႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တၢင်းသုင်တႄႇၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆသေ မီးယူႇ 1604 ထတ်း (489 မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။ ဝဵင်းၵုၼ်လူင် ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸေႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉသေ ၼႂ်းၸေႈတွၼ်ႈ ၵုၼ်လူင်ၼႆႉ ၵူၺ်းမီးဝႆႉ ၸေႈဝဵင်းၵုၼ်လူင် ဝဵင်းလူင်ၵူၺ်း။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸေႈတွၼ်ႈ ၵုၼ်လူင်ၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ 58,768 ၵေႃႉၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ 

## ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း

ဢၼ်ပဵၼ် ၸေႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ဢၼ်ပႃးတီႈၼႂ်း ၸေႈတွၼ်ႈၵုၼ်လူင်ၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။

* ၸႄႈဝဵင်း ၵုၼ်လူင်
** ဝဵင်းၵုၼ်လူင်

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင်

**ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင်ၼႆႉ ** (, (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵုၼ်လူင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၵုၼ်လူင်ယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၵုၼ်လူင်

# ဝဵင်းၵုၼ်လူင်

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ၶၢတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ၶၢတ်ႇ (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်

**ဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်ၶႃႈဢေႃႈ။ ဝဵင်းၵုၼ်ႁိင်း ၼႆၵေႃႈ ႁွင်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်

**ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်ယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၵုၼ်ႁဵင်

# ဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်
# ဝဵင်းၵႃႇလိ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ

**ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ** (); (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႊ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။ ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းသေ ၵႆယၢၼ်ၵၼ်တင်း ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ (16) လၵ်း၊ တင်း ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈတႄႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် (48) လၵ်းသေ ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ မီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ - မိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ တေႃႇထိုင် ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ ပဵၼ်သၢႆတၢင်း ၶိုၼ်ႈလွႆလၢႆလၢႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မီး မွၵ်ႈ 600 လင်သေ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း မီးမႃး 6000 ၵေႃႉ ၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။
ၸိုင်ႈပႅင်း ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ **ဝဵင်းလွႆသၢမ်သိပ်း**။ ယွၼ်ႉဝႃႈ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ႁိမ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လွႆသၢမ်သိပ်း ဢၼ်ၶပ်ႉယႆ တွၼ်ႇယႅၼ်းၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ၵူႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၼႄႇမိူင်းသႅၼ်ဝီယဝ်ႉ။ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ တီႈၵူၼ်းၶွၼ်ႈၵၼ် သိုဝ်ႉၶၢႆၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်သေ ဝၢႆးလင်မႃး ၵူၼ်းၶွၼ်ႈမႃးသေ ပဵၼ်ဝၢၼ်းယႂ်ႇမႃး တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈ 1953 ၼၼ်ႉ လင်ႁိူၼ်းမီးမွၵ်ႈ 600 လင် ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီးမွၵ်ႈ 6000 ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်းတႄႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ်ၶၢင် လႄႈ ပလွင်ႈ (တဢၢင်း)ယဝ်ႉ။ တႆး၊ လီးသူး၊ ၶႄႇ ၵလႃးၵေႃႇရၶႃးၵေႃႈ မီးဝႆႉၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈလွႆသုင်သေ ဢမ်ႇပေႃးမီးၼႃးလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ ဝၢၼ်ႈတႆး ဢမ်ႇမီးၼမ်။ ဢွင်ႈတီႈ မီးၼႃးၸိူဝ်း ဝၢၼ်ႈမေႃႇႁၢၼ်၊ မိူင်းယု၊ ထုင်ႉမိူင်းၸီး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတႆးယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈၶၢင် ဝၢၼ်ႈတဢၢင်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်။ မိူဝ်ႈပီ 1950 ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၶပ်ႉမၢႆ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်သေ လႆႈဢဝ် ၶၢင်တီႈၵူတ်ႉၶၢႆ တင်းၼမ်တင်းလၢႆၼႆႉ ၶၢႆႉၵႂႃႇ သၢပ်ႇႁူဝ်ၵွင်း ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶၢင် ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း (မိူင်းၵႃယၢင်း)ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ

**ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ** (); (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး ဢၼ်လုၵ်ႉလႃႈသဵဝ်ႈ ၵႂႃႇမူႇၸႄႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႆယၢၼ် ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ 48 လၵ်း၊ ၵႆယၢၼ် ဝဵင်းမူႇၸႄႈ 62 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၸိုင်ႈပႅင်း ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ **ဝဵင်းလွႆသၢမ်သိပ်း**။ ယွၼ်ႉဝႃႈ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ႁိမ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လွႆသၢမ်သိပ်း ဢၼ်ၶပ်ႉယႆ တွၼ်ႇယႅၼ်းၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ၵူႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၼႄႇ မိူင်းသႅၼ်ဝီယဝ်ႉ။ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ တီႈၵူၼ်းၶွၼ်ႈၵၼ် သိုဝ်ႉၶၢႆၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်သေ ဝၢႆးလင်မႃး ၵူၼ်းၶွၼ်ႈမႃးသေ ပဵၼ်ဝၢၼ်းယႂ်ႇမႃးတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ 

မိူဝ်ႈ 1953 ၼၼ်ႉ လင်ႁိူၼ်းမီးမွၵ်ႈ 600 လင် ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီးမွၵ်ႈ 6000 ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်းတႄႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ်ၶၢင် လႄႈ ပလွင်ႈ (တဢၢင်း)ယဝ်ႉ။ တႆး၊ လီးသူး၊ ၶႄႇ ၵလႃးၵေႃႇရၶႃးၵေႃႈ မီးဝႆႉၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈလွႆသုင်သေ ဢမ်ႇပေႃးမီးၼႃးလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ ဝၢၼ်ႈတႆး ဢမ်ႇမီးၼမ်။ ဢွင်ႈတီႈ မီးၼႃးၸိူဝ်း ဝၢၼ်ႈမေႃႇႁၢၼ်၊ မိူင်းယု၊ ထုင်ႉမိူင်းၸီး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတႆးယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈၶၢင် ဝၢၼ်ႈတဢၢင်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်။ မိူဝ်ႈပီ 1950 ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၶပ်ႉမၢႆ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်သေ လႆႈဢဝ် ၶၢင်တီႈၵူတ်ႉၶၢႆ တင်းၼမ်တင်းလၢႆၼႆႉ ၶၢႆႉၵႂႃႇ သၢပ်ႇႁူဝ်ၵွင်း ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶၢင် ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း (မိူင်းၵႃယၢင်း)ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၵူတ်ႉၶၢႆ
# ဝဵင်းၵူၼ်ႉၶၢႆ
# ဝဵင်းမိူင်းငႄးလူင် (တႃႉမိူင်းငႄး)

## ပထဝီႇ

လႅၼ်လိၼ် ဢၼ်ၸပ်းၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈလဝ်ႉၵႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ ဢေႃႈ။ ၽၢႆႇႁွင်ႉၸမ်ႉ ၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းမူႇၸေႈ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၸမ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင် တင်း ၼမ်ႉၶူင်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၸမ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းသႅၼ်ဝီ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းၸမ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆႇၼႆႉ လႆႈတႄႇၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1972၊ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 15 ဝၼ်းၼၼ်ႉသေ ၶဝ်ႈပႃး ပွၵ်ႉ 6 ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ 75 ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ 640 ဝၢၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းတႄႉ မီး 7.06 လွၵ်းလၵ်းဢေႃႈ။

## ၾိင်ႈၾႃႉ

ၾူၼ်ၵႆႉတူၵ်း တႄႇဢဝ် လိူၼ်မေႇ တေႃႇ လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇလႄႈ ၼိူင်ႈပီၼႆႉ တၢင်ႉၼမ်ႉၾူၼ် မီး 70 ၼဵဝ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉယူႇ တီႈၼႃႈတၢင်းသုင်ပၢင်ႇလၢႆႇ 4400 ထတ်းသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉယၢမ်းပူၼ်ႉ 30 တီႇၵရီႇသိၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉသေပွၵ်ႈ။

## ၽၢႆႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ

ၼႂ်းဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆႇၼႆႉ မီးႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် 4 လင်၊ ၵိင်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် 1 လင်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် 5 လင်၊ ၵိင်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် 3 လင်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းပူၼ်ႉၸၼ်ႉငဝ်ႈ 20 လင် လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ 102 လင်ဢေႃႈ။ ႁူင်းယႃၵူႇၶဝ်ႈ 25 မီး 2 လင်၊ ႁူင်းယႃၵူႇၶဝ်ႈ 16 မီး 3 လင်၊ ႁူင်းပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ မီး 7 လင်၊ ၵိင်ႇႁူင်းပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ မီး 35 လင် လႄႈ ႁူင်းပၢႆးယူႇလီဢိူင်ႇ မီး 2 လင်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၵူဝ်ႇဢႃးလႃး

ၵူဝ်ႇဢႃးလႃး (Koala) ၼႆႉ ပဵၼ် ၶိူဝ်းတူဝ်မႃးသုပ်းပီလ်း ဢွသ်ႈထရေးလီးယၼ်း ၸိူဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်လႆႈတူၺ်း မိူၼ်ႁၢင်ႊ မီထဝ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးၶူၼ်ၼင်ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းငိူၼ်ႈ ပီႈၼွင်ႉတီႈမီသႄႈ။ မႃးသုပ်းပီလ်းတူဝ်မႄႈၶဝ်ႈၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်း ၵူဝ်ႇဢႃးလႃးတင်း တူဝ်ထူင်ပုမ်ထွင်းၶဝ်ယဝ်ႉ၊ ၶဝ်မီးထူင်ထွင်းဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇတီႈတွင်ႉပုမ်ၶဝ်၊ ဢၼ်ၶဝ်ၸႂ်ႉတႃႇပႃးဢဝ်တူဝ်ဢေ၊ လုၵ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵူဝ်ႇဢႃးလႃးဢယႂ်ႇထူၼ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ၼိူင်ႈၼႆႉ တေမီးတၢင်းယၢဝ်း မွၵ်ႈသွၵ်ႇထတ်း (61-သႅၼ်းတီးမီးတႂ်း)သေ ဢမ်ႇမီးႁၢင်သင်။ မၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇၶၢဝ်းယၢမ်းၸူဝ်ႈၸၢတ်ႈမၼ်း ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယူႇတီႈၼႂ်း တူၼ်ႈမႆႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ၶဝ်မီးၼဵပ်ႉႁႅင်းယႂ်ႇ တႃႇၵွပ်ႈၵၢၼ်းၶိုၼ်ႈလႄႈ ဝၵ်ႉၸပ်းလႆႈ တီးပိူၵ်ႇၼင်မႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်းၼႆ ၶဝ်ၶူတ်းသေၼွၼ်း တီႈတူၼ်ႈမႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၶမ်ႈမႃး ၸင်ႇဢွၵ်ႇႁႃတႃႇၵိၼ်ယဝ်ႉ။ ၵူဝ်ႇဢႃးလႃးၶဝ် ၵိၼ်မႂ်မႆႉတီႈ တူၼ်ႈမႆႉၼၢင်းလဝ်းမဵဝ်းလဵဝ်ၵွၺ်းယဝ်ႉ။ 

* မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼိူင်ႈၼၼ်ႉ တီႈဢွသ်ႉထရေးသီးယႂ်းၼႆႉ ၵူဝ်ႇဢႃးလႃးၶဝ် မီးၼမ်တေႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်းသမ်ႉ ဢဝ်ၶဝ်တၢႆပႅတ်ႈတင်းၼမ်လၢႆယဝ်ႉ။ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉတႄႉ ၶဝ်ၼႆႉလႆႈ ဢဝ်ပိူင်မီႈသေႁႄႉၵင်ႈဝႆႉပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
* မိူၼ်ၼင်ႇ မႃးသုပ်းပီလ်းၶဝ်တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဢေၵူဝ်ႇဢႃးလႃးဢွၼ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ယူႇတီႈတႂ်း ထူင်ထွင်းမႄႈၶဝ် တႃႇသေၶၢဝ်းယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

* ၼႃႈလိၵ်ႈ - 3 ၊ ပပ်ႉတူဝ်သွမ်ၼူမ်း၊ လုင်းၸၢႆးၾႃႈ။
* ၼႃႈလိၵ်ႈ
ၸႄႈဝဵင်းၵူဝ်ႇၵူဝ်းၵျုၼ်း

**ၸႄႈဝဵင်းၵူဝ်ႇၵူဝ်းၵျုၼ်း** (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၵုၼ်ၵူဝ်ႇၵူဝ်း လႄႈ ပႃႇလီႇပႃႇလႄႉ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝငဵ်ငးၼႆႉ မီးပွၵ်ႉသွင်ဢၼ်သေ ယွၼ်ႉမၼ်းၵႆယၢၼ်ၵၼ်တိူင်း မႄႈမိူင်းမျၢၼ်ႈမႃႇဝႆႉလႄႈ လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဢေႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႉဢၼ်မီးတီႈၵုၼ်ပႃႇလီပႃႇလႄႉၼၼ်ႉ  ပဵၼ်ဢၼ်လဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၵူၺ်းမီးမွၵ်ႈ 50 ၵေႃႉၼႆႉၵူၺ်း။ တီႈပွၵ်ႉၵူဝ်ႇၵူဝ်းၵျုၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉမီးယူင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝႆႉလႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 1900 ၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၵူၼ်းမိူၵ်ႈ

ၵူၼ်းမိူၵ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပေႃးတေႃႇသူႈလူၺ်ႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၽွၼ်းလီတူဝ်မၼ်းၼႆ ႁူမ်ႈဝႃႈပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ယၢမ်ႈႁဵတ်း ၽွၼ်းလီပၼ်မၼ်းမႃးၵႃႈႁိုဝ်သေတႃႉ ဢၼ်းဢမ်ႇမေႃ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇပၼ်ၶိုၼ်းသေ မေႃယႃႉလူႉလႅဝ်ပႅတ်ႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းႁၢႆႉ ၼႆႉယင်းၸၢင်ႈလီ ႁဵတ်းၵေႃႉႁဵတ်းသေႈယူႇသေတႃႉ ပေႃးပဵၼ် ၵူၼ်းမိူၵ်ႈၼႆတႄႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီ ၵပ်းၵၢႆႇသေဢမ်ႇၵႃး သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ႁိမ်းႁွမ်းတီႈဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယူႇသဝ်းထင်ၵိၼ်ယူႇၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ မီးဝႆႉ ၵူၼ်းမိူၵ်ႈၼႆ ထုၵ်ႇလီ ပၢႆႈဝႄႈၶဝ် ၵႆၵႆယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းမိူၵ်ႈၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇပၼ်ၽွၼ်းလီၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ဢမ်ႇပၼ် ၽွၼ်းလီလေႃးၵ၊ ဢမ်ႇပၼ်ၽွၼ်းလီထမ်ႇမသေဢၼ်လႄႈ ထုၵ်ႇလီဝႄႈၵႆၵႆယူႇ။
ၵူၼ်းႁၢႆႉ

## ၵူၼ်းႁၢႆႉ

ၵေႃႉဢၼ်မီးတၢင်းယၢမ်ႈႁၢႆႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်တၢင်းယၢမ်ႈႁၢႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းမေႃႁဵတ်း ၵႃႈပွင်ႇၵႃႈလၼ်။ ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းပႃႇလိဝႃႈ ပႃႇလ (ၼၼ်) ပႃလၼမ် ၵူၼ်းႁၢႆႉ ၵူၼ်းဢၼ်ပႆႇၺႃႇလဵၵ်ႉဢေႇၵေႇမၢင်၊ ၵေႃႉဢမ်ႇမေႃၸႅၵ်ႇႁူႉဝႃႈ လွင်ႈလႂ်ပဵၼ် လွင်ႈၽိတ်းလွင်ႈထုၵ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇပဵၼ် ၵူၼ်းႁၢႆႉၼႆႉ မၼ်းငၢႆႈၼႃႇ။ ၵူၼ်းႁၢႆႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၽွၼ်းလီၸဝ်ႈၵဝ်ႇမႃးသေ မၼ်းမေႃဝူၼ်ႉၶွပ်ႈပၼ် ၵေႃႉဢၼ်ယၢမ်ႈႁဵတ်းၽွၼ်းလီ ပၼ်မၼ်းမႃးယူႇ။

## ၵူၼ်းႁၢႆႉ (ၵႂၢမ်းပၢၼ်မႂ်ႇ)

ၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆႉ ၵႆႉဢဝ်ၸႂ်ႉတႃႇ ယဝ်ႉယွၵ်ႇလၢတ်ႈ​လဵၼ်ႈတေႃႇၸူး ၵေႃႉႁၵ်ႉၵေႃႉပႅင်းႁဝ်း။

## လူဆိုး
ၵူၼ်းဢၼ်ႁၢႆႉ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးဝူၼ်ႉသီႇဝူၼ်ႉႁႃႈ။

## ၵူၼ်းႁၢႆႉ သွင်ယိူင်ႈ

ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၢႆႉယူႇသေတႃႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ မၼ်းႁူႉ လွင်ႈဝႃႈမၼ်းပဵၼ် ၵူၼ်းႁၢႆႉသေ ႁူႉၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ပဵၼ်ယူႇၼႆ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽူႈမီးပႆႇၺႃႇယဝ်ႉ (ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၵႆႉယၢမ်ႈလႆႈငိၼ်း ပိူၼ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းမီးပႆႇၺႃႇသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၢႆႉၼႆႉ လီလႆႈၵူဝ်သေပိူၼ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ)။ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၢႆႉသေ သမ်ႉထၢင်ႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇပဵၼ် ၽူႈမီးပႆႇၺႃႇ၊ လွင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁၢႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇႁူႉတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶိုၼ်းၼႆတႄႉ မၼ်းၼႆႉပဵၼ် ၽူႈႁၢႆႉ ဢမ်ႇမီးပႆႇၺႃႇယဝ်ႉ
ဝဵင်းၵေးသီး

**ဝဵင်းၵေးသီး** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်ၵေးးသီး ၶႃႈဢေႃႈ။ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1901 ၼၼ်ႉ မီးမႃး (618) ၵေႃႉၶႃႈဢေႃႈ။ ဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း လႄႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း ဢၼ်လႆႈၵဵပ်းမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉတႄႉ မီးၵႂႃႇ (4,282) ၵေႃႉၶႃႈဢေႃႈ။

## ဢွင်ႈလီၶဝ်ႈၸႂ်တီႈၼႂ်းဝဵင်း

ၼႂ်းဝဵင်းၵေးသီးၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းမီးဝႆႉႁၢင်ႈႁေႃၵဝ်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉ သူၺ်ႇမုင်ႇဝႆႉတေႃႇႁၢၼ်ၼႆႉသေ ပွၵ်ႉၼၼ်ႉပဵၼ်ဝႆႉပွၵ်ႉၵုင်ႁေႃၼႆယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇၽၢႆႇၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇဝဵင်းသမ်ႉ မီးဝႆႉၼမ်ႉၵူင်း ပဵၼ်တီႈလီဢႅဝ်ႇယဵၼ်ႈဝႆႉတႄႉ။

## မၢၵ်ႇမႆႉဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းဝဵင်း၊ၼွၵ်ႈဝဵင်း
 မၢၵ်ႇဝၢဝ်း၊ မၢၵ်ႇၽႆး၊ မၢၵ်ႇတီး၊ မၢၵ်ႇမိုဝ်းၸၵႂႃႇ မၢၵ်ႇမႆႉဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးသူႈဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းဝဵင်းၵေးသီးၼႆႉ လႆႈႁၼ်မီးတင်းၼမ်တင်းလႆၢယဝ်ႉ။

## ဢွင်ႈလီၶဝ်ႈၸႂ်ႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်း

ၼႂ်းတူင်ႇဝဵင်းၵေးသီးၼႆႉ တီႈဢႅဝ်ႇယဵမ်ႈၵေႃႈမီးလၢႆလၢႆတီႈယူႇ မိူၼ်ၼင်ႇတၢတ်ႇမႃႉလႅၼ်ႈ ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းၵေးသီး၊ တၢတ်ႇမွၵ်ႇ လႄႈ လွႆသႅၼ်ၸူဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ သင်ထိုင်ၶၢဝ်းလိူၼ်ႁႃ ပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉၼႆ ပဵၼ်ဢွင်တီႈဢၼ်ၵူၼ်းတၢင်းလၢႆၵႂႃႉဢႅဝ်ႇယဵၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး

**ၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵေးသီးၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ဝဵင်းၵေးသီး လႄႈ ဝဵင်းမိူင်းၼွင် သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႄႉပဵၼ်ဝဵင်းၵေးသီးယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၵေးသီး

# ဝဵင်းၵေးသီး
# ဝဵင်းမိူင်းၼွင်

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈတႆး (ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ)

တီႈဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်းတႆးႁဝ်းသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း မႃးယူႇသဝ်းမီးဝႆႉယူႇ တင်းၼမ်လႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃး​ လိၵ်ႈလၢႆးတႆး ၽိင်ႈငႄႈတႆးႁဝ်း ပေႃးတေသိုပ်ႇယိုၼ်းယၢဝ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵႂႃႇ​ၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ မီးဝႆႉ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈတႆး (ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ) ယူႇယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း

## ယိူင်းဢၢၼ်းၵေႃ

## ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်

## ၼႃႈၵၢၼ် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်

### လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး

### လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၵၢၼ်ၽိင်ႈငႄႈ
ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈတႆး (ၸၼ်ႉၸွမ်တင်းလူင်-ဝဵင်းလိူဝ်ႇ)

ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈတႆး (ၸၼ်ႉၸွမ်တင်းလူင် - ဝဵင်းလိူဝ်ႇ) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်ၸၼ်ႉၸွမ် ၵူႊပၢႆးပၢႆး ဢၼ်မီးၼႂ်း တိူင်းဝဵင်းလိူဝ်ႇ (မန္တ​လေးတိုင်းဒေသကြီး) မႃးႁူမ်ႈၵၼ်သေၵေႃႇ ႁဵတ်းပဵၼ် ၵေႃဝႆႉယဝ်ႉ။

## ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်

## ပဝ်ႉမၢႆၸုမ်း

## ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်

### ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး ၶၢဝ်းမႆႈ

### လွင်ႈၸွႆႈၵၢၼ်ၵေႃ

### လွင်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း
ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ

**ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ** (Yangon City Development Committee၊ တူဝ်ယေႃႈ **YCDC**) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉတင်း ၵေႃႇမတီႇလႄႈ ႁွင်ႈၵၢၼ် (20) ဢၼ်သေ ပၵ်းလုမ်းဝႆႉတီႈ ႁူင်းႁေႃၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ လႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ပဵၼ်ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း

ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ ၁၈၅၂ လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ၂၀ ဝၼ်း မိူဝ်ႈပၢၼ် ပၵၢၼ်ႇမိၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ၸူးတၢင်ႇၶုၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Town Magistrate သေၵေႃႈ တႄႇလွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ ၁၈၇၄ မႃး မၵ်းမၼ်ႈ ပၵ်းပိူင်ဢႅၵ်ႉ မျူႇၼီႇၸီႇပႄႇၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းၸုမ်း ဢၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ပႃး 32 ၵေႃႉသေ တႄႇႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ ၁၉၂၂ ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄးပၵ်းပိူင်ဢႅၵ်ႉ မျူႇၼီႇၸီႇပႄႇၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈသေ ဢိင်လူၺ်ႈၼိူဝ် ပၵ်းပိူင်ၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းမႄးလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ၽူႈယႂ်ႇၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ဢၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်းသေၵေႃႈ သိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၸုမ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉမႃးဝႃႈ မျူႇၼီႇၸီႇပႄႇၵေႃႇပူဝ်ႇရေးသျိၼ်း ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ပီ ၁၉၆၂ ဝၢႆးသေ ၶွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ (တေႃႇလၢၼ်ႇယေးၵွင်ႇၸီႇ) ၶိုၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ ထိုင်ပီ ၁၉၇၂ ၼၼ်ႉဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇဢၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၶွမ်ႇမတီႇမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇသေ ဢဝ်ၽူႈတၢင်တူဝ် ၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ တိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၽူႈတၢင်တူဝ် ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ ၽူႈတၢင်တူဝ် ၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ၶွမ်ႇမတီႇၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးယဝ်ႉ။

ထိုင် ပီ ၁၉၇၄ လိူၼ်မၢၶျ်ႉ ၂၅ ဝၼ်းမႃး ဢဝ်ၶေႃႈပူင် ထၢၼ်ၽွင်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းလႄႈသႃႇသၼႃႇသေ ဢဝ်ၸုမ်း ၶွမ်ႇမတီႇမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈႁႂ်ႈႁွင်ႉပဵၼ် ၸုမ်းဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ ဝႃးၼႆသေ၊ ထိုင် ပီ ၁၉၇၇ မႃး ဢိင်လူၺ်ႈ မၢႆတွၼ်ႈ ၁၃ ပၵ်းပိူင်သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း၊ တွၼ်ႈ ၃၉ သေ ႁူဝ်ပဝ်ႈၶွင်ႇၸီႇၵူၼ်းမိူင်းတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈ (ၶုၼ်ၵႂၼ်းဝဵင်း) ၸုမ်းဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ ၁၉၈၄ ၼၼ်ႉ ဢဝ် ပၵ်းပိူင်သၽႃးၵူၼ်းမိူၼ်း မၢႆ ၅ သေ ၵမ်းပၼ်ပၵ်းပိူင်ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ တီႈပၵ်းပိူင်ႇၼၼ်ႉ ၽွတ်ႈႁႅၼ်း သွင်တွၼ်ႈ၊ ၸွမ်းလူၺ်ႈသုၼ်ႇႁဵတ်း ဢၼ်လၢတ်ႈဝႆႉတီႈ ပၵ်းပိူင် မၢႆ ၃ ၼၼ်ႉသေ ၶွင်ႈၸီႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ ႁဵတ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆ ၃၈/၈၅ ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ ပီ ၁၉၈၅ လိူၼ်မၢၶျ်ႉ ၁၂ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼၼ်ႉ ၸုမ်းဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶွမ်ႇမတီႇဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈၼႆ ဢၼ်ပဵၼ်ထၢၼ်ႈၽွင်းလူင် ၽၢႆႇၼႂ်းမိူင်းလႄႈသႃႇသၼႃႇ ၸင်ႇလႆႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ်ၶွမ်ႇမတီႇႁင်းၶေႃမႃးယဝ်.

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းၵေႃႉမူး

**ဝဵင်းၵေႃႉမူး** (), (), () ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတလ ဢၼ်မီးၽၢႆႇပုၼ်ႉမႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈသေ ၸၢင်ႈဢဝ်သၢႆတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၵႂႃႇၸူးလႆႈငၢႆႈငၢႆႈယူႇယဝ်ႉ။  မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းၽႄ ဢၼ်ၵႂႃႇၸူး ဝဵင်း ၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ တေးတယႄး ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ်ၶူၼ်တၢင်းၵႃး ၵႂႃႇ တလ၊ တုၼ်ႇတေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## တီႈပွင်ႇၸိုဝ်ႈဝဵင်း
လုၵ်ႉတီႈ လၢႆးတႅမ်ႈမွၼ်း ၵၢၼ်ႇမူၵ်ႉ (ကံမုတ်)၊ ပေႃးဢဝ်သဵင်မွၼ်းဝႃႈ ၵေႃႉမု (ကော့မု) သေ လူင်းမႃးၼႆယဝ်ႉ။ ကံ (ကော့) ၼႆႉမၼ်းပွင်ႇဝႃႈ ၵုၼ်၊ မုတ်(မု) ၼႆႉ မၼ်းပွင်ႇဝႃႈ ၸဵင်ႇပႅၼ်ဢွၵ်ႇ () ၼႆလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ၵုၼ်ပႅၼ် ၼႆယဝ်ႉ။

## ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၶဝ်ႈ၊ မႂ်ပူႉ၊ မၢၵ်ႇမု လႄႈ ၵုင်ႈ၊ ပႃ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူဝ်းဢွၵ်ႇၼႂ်းၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်းပႃႇထိူၼ်ႇတုၼ်ႇတေးလႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႆႉၵေႃႈ မီးယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မႆႉမွင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ပိူင်လူင် ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်

**ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်** ( ;  ; ) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တၢင်းသုင်တႄႇၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆသေ မီးယူႇ 2648 ထတ်း (807 မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။ ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉသေ ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ၵဵင်းတုင်ၼႆႉ မီးၸႄႈဝဵင်း 5 ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ ၵဵင်းတုင်ၼႆႉ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ 296,069 ၵေႃႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ 

## ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း

ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်ၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။

* ၸႄႈဝဵင်း ၵဵင်းတုင်
** ဝဵင်းၵဵင်းတုင်
* ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၶၢၵ်ႇ
** ဝဵင်းမိူင်းၶၢၵ်ႇ
* ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပဵင်း
** ဝဵင်းမိူင်းပဵင်း
** ဝဵင်းတူင်ႈတႃႈ
* ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းယၢင်း
** ဝဵင်းမိူင်းယၢင်း
** ဝဵင်းမိူင်းပွၵ်ႉ
* ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းလႃး
** ဝဵင်းမိူင်းလႃး

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းၵဵင်းတုင်

**ဝဵင်းၵဵင်းတုင်** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵဵင်းတုင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈလူင် တွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းတႆး ပွတ်းဢွၵ်ႇ။ ဢၼ်ပဵၼ်လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႈ ပၵ်းဝႆႉတီႈ ဝဵင်းၵဵင်းတုင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၵဵင်းတုင်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈ (4) ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း (10) ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ထုင်ႉၵဵင်းတုင်ၼႆႉ တင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းမီး လွၵ်းလၵ်း 12300 သေ လွႆလိူင်ႇၼမ်ဝႆႉ။ လွႆမၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ သုင် 5000 ထတ်းတေႃႇ 7000 ထတ်းမွၵ်ႈၼႆႉၵွၼ်ႇ။ တီႈၼႃႈလိၼ်ပဵင်းတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈၼႃး။ တီႈထုင်ႉၵဵင်းတုင်ၼႆႉ ၶိူဝ်းၵူၼ်း ၼင်ႇ တႆးၶိုၼ်၊ လႃးႁူႇ၊ လိသေႃး၊ တႆး၊တႆးၼိူဝ်၊တႆးလိုဝ်ႉ၊တႆးလွႆ၊ဢႃႇၶႃႇ(ဢီႇေၵႃႈ)၊ဢႅၼ်ႇ၊ဝ၊ ၶႄႇ၊ မၢၼ်ႊ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်း မွၵ်ႈ 40 ပၢႆၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇ။ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ 1952 ၼၼ်ႉဝႃႈဝႆႉတႄႉ လင်ႁိူၼ်းမီးၵႂႃႇ 45,492 လင်သေ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း မီးၵႂႃႇ 267,836 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းၵဵင်းတွင်း

**ဝဵင်းၵဵင်းတွင်း** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵဵင်းယႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈၵႅင်းယႆ** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵွၼ်ႈထၢၼ်၊ ၼမ်ႉထၢၼ်ၶူမ်၊ ငွင်ႉထၢၼ်ငွင်ႉပေႇဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ဝဵင်းၵဵင်းလၢပ်ႈ

**ဝဵင်းၵဵင်းလၢပ်ႈ** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵဵဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး

**ဝၢၼ်ႈၵဵဝ်ႇ** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်ၸိူင်း (ၵႃႇႁႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ၸႄႈဝဵင်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ

## ဢွင်ႈတီႈ

**ၸႄႈဝဵင်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးပွတ်းတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။  ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ ၼႆႉ မီးၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေး၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းဢလူင်ႇ ၶႃႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇၼႆႉ မီးပွၵ်ႉ (21) ပွၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မီး (15)ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (3) ႁူင်း လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (5) ႁူင်းယဝ်ႉ။

## လွင်ႈႁွင်ႉၸိုဝ်ႈ
ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႇ က္နိင် - ၽႃ / ႁူဝ်ႉ၊ ဋုန် - ဝဵင်း ၼႆလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ဝဵင်းဢၼ်မီးႁူဝ်ႉ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ (ကြည့်မြင်တိုင်) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပေႃးဝေႃးႁၢၼ်မွၼ်းယဝ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇမွၼ်း ဝႃႈ (ကွာဍုင် - လာဒိုင်ုဒိန်း) ဝဵင်းဢၼ်မီးႁူဝ်ႉ/တပ်ႉႁႄႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးတူၺ်း ပၢင်သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ၼႆ ပၢင်တိုၵ်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇၼႆႉ လိုဝ်းလင်မႃးတႄႉ။ ယွၼ်ႉႁူဝ်ႉဝဵင်း/တပ်ႉႁႄႉဝဵင်း ၶႅမ်ႉၼႃႇလႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် လႆႈတၢင်းၸဵပ်းမၢတ်ႇတင်းၼမ်ၼႆယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈဝႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်သဵင်ႁွင်ႉ Come and die သေ ဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း   Kemmendin  ၼၼ်ႉၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈ Come and die မႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းတူင်ႇဝိူင်းၽၢႆႇတတ်းသိၼ် လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁၢႉ.ၼၼ်ႉ (ယွၼ်ႉဢၼ်တိူင်ႇလၢတ်ႈၼမ်ၼႃႇ) ပေႃးၼၼ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇတိူင်ႇ (ကြည့် - မြင် - တိုင်) ၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈဝႃႈ ၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ ႁွင်ႉဝႃႈ သူၺ်ႇတႅမ်ႇမျေႇ (ရွှေတိုင်မြေ) ၼႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။

## ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်း
လုၵ်ႉတီႈၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇသေ ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ သူၺ်ႇတႅင်ႇၺုၼ်ႉ (ရွှေတိုင်ညွန့်)၊ သူၺ်ႇတႅင်ႇဢေး (ရွှေတိုင်အေး)၊ သူၺ်ႇတႅင်ႇမေႇဢေး (ရွှေတိုင်မေအေး)၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၼၢင်းငဝ်း ငဝ်းတူင်ႉလူင်၊ ၼၢင်းၸိူင်း ၵျီႇၵျီႇထေးၼၼ်ႉၵေႃႈ ယူႇမႃးတီႈ ၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ဢၶႄႇတမီႇ တိၼ်ႇတိၼ်ႇၼွႆႉၵေႃႈ ပဵၼ် ၵူၼ်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။

### ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိုဝ်းလိုဝ်းလင်

ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸုၼ်ႇ

**ၵျုၼ်ႇ** ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈႁူၵ်း တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈ Gregorian လႄႈ Julian ယဝ်ႉ။

## ဝၼ်းပွႆး

### ၸုၼ်ႇ 1
* ဝၼ်းဢူႈမႄႈလုမ်ႈၾႃႉ - Global Day of Parents
* ဝၼ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - International Children's Day

### ၸုၼ်ႇ 3
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်း လႄႈ တူဝ်ႇယိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၺႃးၽေးၵူၼ်းၸႂ်ႁိုၼ်ႇႁၢႆႉၶဝ် - International Day of Innocent Children Victims of Aggression

### ၸုၼ်ႇ 5
* ဝၼ်းသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ - World Environment Day

### ၸုၼ်ႇ 8
* ဝၼ်းပၢင်ႇလၢႆႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Oceans Day

### ၸုၼ်ႇ 12
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ သၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈတဵၵ်းတဵင်ၸႂ်ႉၵိၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ - World Day Against Child Labour

### ၸုၼ်ႇ 13
* ဝၼ်းၽူႈလူႇလိူတ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ - World Blood Donor Day

### ၸုၼ်ႇ 15
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁႂ်ႈၾၢင်ႉႁူႉ လွင်ႈၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵႄႇ လႆႈထုၵ်ႇၶႃတူဝ်ၶႃၸႂ်
* ဝၼ်းလူမ်းလုမ်ႈၾႃႉ -Global Wind Day

### ၸုၼ်ႇ 17
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ တေႃႇသူႈ လွင်ႈယဵၼ်းပဵၼ် ပႃႇႁၢတ်ႇသၢႆး လႄႈ လွင်ႈၾႃႉလႅင်ႉ - World Day to Combat Desertification and Drought

### ၸုၼ်ႇ 20
* ဝၼ်းၵူၼ်းပၢႆႊၽေးလုမ်ႈၾႃႉ - World Refugee Day

### ၸုၼ်ႇ 21
* ဝၼ်းသဵင်မူၼ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ - World Music Day
* ဝၼ်းယူဝ်းၵႃႉလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of Yoga 

### ၸုၼ်ႇ 23
* ဝၼ်းၵူၼ်းၸွႆႈသၢင်ႈ လုမ်ႈၾႃႉ
* ဝၼ်းမႄႈမၢႆႈလုမ်ႈၾႃႉ - International Widow's Day

### ၸုၼ်ႇ 25
* ဝၼ်းၵူၼ်းႁိူဝ်း

### ၸုၼ်ႇ 26
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ သၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈၸႂ်ႉၽိတ်းယႃႈယႃ လႄႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ယႃႈယႃ ဢမ်ႇၶဝ်ႈတၢင်းၵၢၼ် - International Day against Drug Abuse and Illicit Trafficking
* ဝၼ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ တႃႇၵမ်ႉၸွႆႈ တူဝ်ယိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းလႆႈၶႃတူဝ်ၶႃၸႂ် - United Nations International Day in Support of Victims of Torture

### ၸုၼ်ႇ 30
* ဝၼ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ တႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ် တေၾၢင်ႉႁူႉ ၽေးၶဵၼ် လၢဝ်ၶေႃႉၼွႆႉ - United Nations International Asteroid Day raises public awareness of the asteroid impact hazard


* ဝၼ်းပေႃႈ (မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ) - ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ဝူင်ႈထူၼ်ႈသၢမ်

## ငဝ်ႈ
* လိူၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ
← ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်မေႇ 
→ ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
ၸူႇလၢႆႇ

**ၸူႇလၢႆႇ** ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈၸဵတ်း တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း Gregorian လႄႈ Julian ယဝ်ႉ။

## ဝၼ်းပွႆး

* ဝၼ်းႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ - World Population Day
* ဝၼ်းမႃႇလႃးလႃႇ - Malala Day
* ဝၼ်းၼမ်ႉၵတ်ႉၵူၼ်းၼုမ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Youth Skills Day
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ တႃႇလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၸွမ်းထမ်း - World Day for International Justice
* ဝၼ်း ၼႄႇသၼ်ႇ မႅၼ်ႇတႄးလႃႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်း - Nelson Mandela International Day
* ဝၼ်းတပ်းၵႂ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ - World Hepatitis Day
* ဝၼ်းတႆးၵေႃႉၵူႈမိူင်းမိူင်း - International Day of Friendship

### ဝၼ်းသဝ် ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
* ဝၼ်းၸုမ်းႁူမ်ႈသၢင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of Cooperatives 

### တၢင်ႇၸိူဝ်း
* ဝၼ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ (မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ) - ၸူႇလၢႆႇ 4 ဝၼ်း
* တႃၼႃႇပတႃႇ (မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ) - ၸူႇလၢႆႇ 7 ဝၼ်း
* ဝၼ်းပွႆးပၢဝ်ႇ (မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ) - ၸူႇလၢႆႇ 13 ဝၼ်း
* လိူၼ်ပႅတ်ႇမူၼ်း (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျၢၼ်ႇမႃႇ) -  ၸူႇလၢႆႇ 17 ဝၼ်း
* ဝၼ်းၽူႈႁတ်းႁၢၼ် (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျၢၼ်ႇမႃႇ) -  ၸူႇလၢႆႇ 19 ဝၼ်း

## ငဝ်ႈ
* လိူၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ
← ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 
→ ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
ၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းတုင်

**ၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းတုင်** ((), (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵဵင်းတုင်ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵဵင်းတုင်ၼႆႉ မၼ်းမီးဝႆႉ ပွတ်းဢွၵ်ႇၼမ်ႉၶူင်းသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းမီး ယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၵဵင်းတုင်

# ဝဵင်းၵဵင်းတုင်

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ၵျွင်းလူင် 8 လင်

# ၵျွင်းလူင် မိၵတႃႇဝၼ်ႇ မီးတီႈ လူင်တိုင် မိၵတႃႇဝၼ်ႇ မိူင်းပႃႇရၼသီႇသေ သထေးလူင် ၼၼ်ႇတိယ လူႇတၢၼ်းဝႆႉ မိူဝ်ႈပီမႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 103 ၼီႈ ။
# ၵျွင်းလူင် ဝေႇလုဝၼ်ႇ မီးတီႈ သူၼ်ဝေႇလုဝၼ်ႇ မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ၊ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် ပိမ်ႇပိသႃႇရ လူႇတၢၼ်းဝႆႉ မိူဝ်ႈပီမႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 104 ၼီႈ။
# ၵျွင်းလူင် ၼိၵျေႃးထႃႇရူင်ႇ မီးတီႈ သူၼ်ၼိၵျေႃးထ မိူင်းၵပိလဝတ်ႈ၊ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သုတ်ႉထေႃးထၼ လူႇတၢၼ်းမိူဝ်ႈ ပီမႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 104 ၼိႈ။
# ၵျွင်းၸရွပ်ႈလူင်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈ မီးတီႈသူၼ်မႁႃႇဝၼ်ႇ မိူင်းဝေႇသႃႇလီႇ တၵႃႇမိူင်းဝေႇသႃႇလီ ႁဵတ်းလူႇတၢၼ်း မိူဝ်ႈမႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 107 ၼီႈ။
# ၵျွင်းလူင် ၶေႃးသိတႃႇရူင်ႇ ၵျွင်းလူင် ၵုၵ်ႉၵုတႃႇရူင်ႇ ၵျွင်းလူင် ပဝႃႇရိတႃႇရူင်ႇ မီးတီႈ ၵေႃးသမ်ႇပီႇ၊ သထေးလူင် ၵေႃးသမ်ႇပီႇသၢမ်ၵေႃႉ ႁဵတ်းလူႇ မိူဝ်ႈပီမႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 111 ၼီႈ။
# ၵျွင်းလူင် ၼႃႇရိၵႃႇရူင်ႇ မီးတီႈ ရႃႇၸၵျူဝ်ႇ၊ ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်တင်းလူင် ႁဵတ်းလူႇဝႆႉ မိူဝ်ႈပီမႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 113 ၼီႈ။ 
# ၵျွင်းလူင် ပုပ်ႉၽႃႇရူင်ႇ မီးတီႈ သႃႇဝတ်ႉထိ၊ ၼၢင်းဝိသႃႇၶႃႇ ႁဵတ်းလူႇဝႆႉ မိူဝ်ႈပီမႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ  ၼီႈ။
# ၵျွင်းလူင် ၸေႇတဝၼ်ႇ မီးတီႈ သႃႇဝတ်ႉထိ၊ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ ႁဵတ်းလူႇ မိူဝ်ႈပီ မႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 116 ၼီႈ။
ဝၢၼ်ႈၵျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈၵျွင်း** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁၢႆးၵူၺ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး

**ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး** (), (), (), () ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တၢင်းသုင်တႄႇၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆသေ မီးယူႇ ၂၅၄၃ ထတ်း (၇၇၅ မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။ ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ ၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ ၇၆၇,၅၈၂ ၵေႃႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။

## ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း

ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄးၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။

* ၸႄႈဝဵင်း ၵျွၵ်းမႄး
** ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး
** ဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ
** ဝဵင်းမိူင်းလူင်
* ၸႄႈဝဵင်း ၼွင်ၶဵဝ်
** ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်
* ၸႄႈဝဵင်း သီႇပေႃႉ
** ဝဵင်းသီႇပေႃႉ
* ၸႄႈဝဵင်း ၼမ်ႉတူႈ
** ဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ
* ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းမိတ်ႈ
** ဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ
* ၸႄႈဝဵင်း မၢၼ်ႈပဵင်း
** ဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း
* ၸႄႈဝဵင်း မၢၼ်ႈတူင်ႈ (ၼႃႈလိၼ် ပလွင်ႈ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ)
** ဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ
* ၸႄႈဝဵင်း ၼမ်ႉသၼ်ႇ  (ၼႃႈလိၼ် ပလွင်ႈ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ)
** ဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး

**ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး** (), (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၵျွၵ်းမႄး

# ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး
# ဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ
# ဝဵင်းမိူင်းလူင်

## ၽိုၼ်ဢိင်


## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
* "Kyaukme Google Satellite Map" Maplandia World Gazetteer
* "Kyaukme Township - Shan State" Map, 14 June 2010, Myanmar Information Management Unit (MIMU)
ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတတႃး

**ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတတႃး** (), (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၵၢင် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးပွၵ်ႉ (9) ပွၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၵျွၵ်ႉတတႃးၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၵၢၼ်း၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်း လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ (5) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (1) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (1) ႁူင်း ယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း
မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၵူင်းပွင်ႇ ၼၼ်ႉ ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းၽြႃးသူးလေႇၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၼမ်ႉလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉသေ ႁၢၼ်ႉတေႃႇ ပီ ၁၈၅၂  ပေႃးတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း သူၼ်မွၵ်ႇ မႁႃႇပၼ်ႇတုလၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၵုၼ်ၵၢင်ၼမ်ႉဝႆႉယူႇ။ ၽၢႆၼိူဝ်ၵုၼ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵျွင်းယေႇလႄႇၵျီး လႄႈ ၵျွင်းယေလႄႇၵလေး (ႁွင်ႉ) ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ၵုၼ်ၵၢင်ၼမ်ႉၼၼ်ႉသေ ၶႂ်ႈဝႆႈသႃ ၵွင်းမူးသူးလေႇ ၼႆ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈ ၶူဝ်ႁိၼ် () ဢၼ်ဢဝ် မၢၵ်ႇႁိၼ် (ဢမ်ႇၼၼ်) ဢုတ်ႇသေ ၵၢႆႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် ၶူဝ်ၵိၼ် (ကျောက်တံတား ) ၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးမႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇပွတ်းဢွၵ်ႇ ၵွင်းမူးသူးလေႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ၽၢႆႇၵျွၵ်ႉတတႃး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

## ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
ၼႂ်းၵႃႈၵူၼ်းၸႃႇတိ ၵျွၵ်ႉတတႃးသေ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မျူဝ်ႉမဢူင်း (သဵၼ်ႈတၢင်းပႃး (ဘားလမ်း)၊ ယၢမ်းလဵဝ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းမႁႃႇပၼ်ႇတုလ) ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတလူင်းၵျီး

**ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတလူင်းၵျီး** (), (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ် မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ