open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Keymagic

**KeyMagic**  ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် Unicode Keyboard Input Customizer ၊  မၼ်းပဵၼ် တူဝ်ထတ်းသၢင်ႈ ၸတ်းၵၢၼ် တွၼ်ႈတႃႇ smart kyeboard input ဢၼ်တႃႇၸႂ်ႉ လိၵ်ႈၽႃႇသႃႇ ၵူႈၶိူဝ်းၶိူဝ်း။ ယဝ်ႉၵေႃႈ KeyMagic ၼႆႉမၼ်းပဵၼ် Opensource project လႄႈ ၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၸွမ်းၵၼ် ႁႂ်ႈပေႃးႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။

## ၽၢင်ႁၢင်ႈ KeyMagic

* ႁဵတ်း Design ဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇပေႃႉလႆႈ လိၵ်ႈၸိူဝ်းယၢပ်ႇယဵၼ်းသုၵ်ႉသၵ်ႉ Complex Scripts.
* တီႈလွၵ်းၽၢင်ၼဵၵ်း Keyboard layout ၼၼ်ႉၵေႃႈ မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ hotkeys.
*ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈၼိူဝ် ဢႅပ်ႇပရီႇၶိူဝ်းသျိၼ်း တီႈၼိူဝ် ပိူင်သၢင်ႈၵူႈဢၼ်ဢၼ်၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈ ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်
**မိူၼ်ၼင်ႇတီႈ Microsoft Office (Words, Excel, Powerpoint)
**မိူၼ်ၼင်ႇတီႈ Adobe photoshop, In-design, illustrator
**မိူၼ်ၼင်ႇတီႈ Mozilla Firefox, Google Chrome, Apple Safari, Internet Explorer
*တွၼ်ႈတႃႇထႅမ်သႂ်ႇ၊ တတ်းသၢင်ႈ၊ ထွၼ်ပႅတ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် Keyboard layouts ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉဝႆႉပၼ် GUI လႄႈ ၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ဝႃႈ ၸၢင်ႈၸတ်းၵၢၼ်လႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈ။
*ၸၢင်ႈဢူၼ်းသႂ်ႇလႆႈ keyboard layouts တင်းၼမ်
*ပႃးဝႆႉပႃး ႁၢင်ႈၽၢင်ၼဵၵ်းၼႃႈၸေႃး On-screen Keyboard
*ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ပိူင်သၢင်ႈၶွမ်း ၵူႈပိူင်ပိူင်: Windows, MacOSX လႄႈ Linux.
တူၺ်းတီႈ လွၵ်းလၢႆး ဢူၼ်းသႂ်ႇ သေၵေႃႈ တႄႇၸႂ်ႉ KeyMagic ၵႂႃႇ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉလႄႈ....

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
*

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သွပ်ႉၾ်ဝႄးရ်
ၶီႇလူဝ်ႇၵရမ်ႇ

**ကီလိုဂရမ်** ဆိုသည်မှာ ဒြပ်ထု ၏ မက်ထရစ် ယူနစ် ဖြစ်သည်။

၁ ကီလိုဂရမ် သည် ၂.၂ ပေါင် ထက် အနည်းငယ်မျှသာ ပိုသည်။
၁၀၀၀ ကီလိုဂရမ် သည် ၁ တန် နှင့် ညီမျှသည်။
ရေ ၁ လီတာ သည် **အမြင့်** သုံည ( ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်) နှင့် **အပူချိန်**  ၃.၉၈° စင်တီဂရိတ် ရှိသော ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေတွင် ၁ ကီလိုဂရမ် အတိအကျ နီးပါး ရှိသည်။
သို့သော် ဤ အဓိပ္ပာယ် မှာ ၁၇၉၅ တွင် ဖွင့်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

ဆိုခဲ့သည့် အတိုင်း ကီလိုဂရမ် သည် ဒြပ်ထု ၏ ယူနစ်ဖြစ်သည်။ အရပ်စကား ဖြင့် မည်မျှလေးသနည်း ကို တိုင်းတာခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဤနားလည်မူသည် သိပ္ပံနည်းကျ အားဖြင့် မမှန်ပေ။ အလေးချိန်သည် ကြီးမားသော အရာဝတ္ထု တစ်ခုခု ၏ ဆွဲငင်အားပေါ်မူတည် ပြီး ဒြပ်ထု သည် မည်သည့်နေရာမဆို မူလ အတိုင်းဖြစ်သည်။ ဆွဲငင်အား မရှိသလောက် နေရာတွင် ဒြပ်ထုများသည် အလေးချိန်မဲ့နီးပါး ဖြစ်သည်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိနိုင်သည်။

နူန်းစံမီ ကီလိုဂရမ် ကို ပလက်တီနမ် − အီရစ်ဒီယမ် ဒြပ်ရော ဖြင့်ပြုလုပ်ထားပြီး ပါရီ တွင်သိမ်းဆည်းထားသည်။

## ကိုးကား
ၶီႉတုင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျၢၼ်ႇမႃႇ

## List of Myanmar flags

Image:Flag of Burma (1948-1974).svg|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်အလံ (၁၉၄၈-၁၉၇၄)
Image:Flag of Myanmar (1974-2010).svg|ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အလံ (၁၉၇၄-၂၀၁၀)
Image:Flag of Myanmar.svg‎|ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အလံ (၂၀၀၇-နမူနာပုံစံ)


## ၸွမ်ပိဝ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊ သူဝ်ႇသႄႇလိတ်ႉမျၢၼ်ႇမႃႇ
**တႃႈယိူင်း**

* သီလႅင် ပွင်ႇဝႃႈႁတ်းႁၢၼ် ၊
* သီၶၢဝ် ပွင်ႇဝႃႈ ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်၊
* လၢဝ်ၽိူၵ်ႇ 14 လုၵ်ႈဢၼ်ၽဵင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၸေႊမိူင်းလႄႈ ၸေႊတိူင်း 14 ဢၼ်၊
* တူၼ်ႈၶဝ်ႈ ပွင်ႇဝႃႈ ၸဝ်ႈႁႆႊၸဝ်ႈၼႃး။
* တူင်ႇၶဵဝ်ႈလဵၵ်း ပွင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။
 
## ၸွမ်ပိဝ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊ ၸွမ်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ
**တႃႈယိူင်း**

ၸွမ်ပိဝ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊ ၸွမ်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ သၢမ်သီယဝ်ႉ။
(လိူင်၊ ၶဵဝ်၊ လႅင်)
* သီလိူင်ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ပိင်ႇၺႃႇ၊ ၽႃႇသႃႇ လႄႈ သႃႇသၼႃႇ တေႁိူင်ႈႁိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* သီၶဵဝ်ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၶဝ်ႈၼမ်ႉ ဝူဝ်းၵႂၢႆး တေလိူင်ႇတေၼမ်။
* သီလႅင်ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၽႂ်ႁၼ်ၵေႃႉ ၸႂ်တေႁတ်းတေႁၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ 

## ၾိူၼ်ဢိင်
ၶီႉတုင်း၊ တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး MTA

ၶီႉတုင်း(ဢမ်ႇၼၼ်) ၸွမ်ပိဝ် တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ပိုၼ်ႉလင်မၼ်း ပဵၼ်တွင်ႉၾႃႉသွမ်ႇ၊ သမ်ႉမီးလွႆသီလိူင်သၢမ်လုၵ်ႈ၊ ၸဵင်ႇၼိူဝ်ၽၢႆႇသၢႆႉ မီးလၢဝ်သီၶၢဝ် လုၵ်ႈၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈပီ 1964 ၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းတႆးႁူမ်ႈပွင်း Shanland United Army ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇတင်ႈမႃး တီႈလွႆမေႃႇတႄႇယိပ်းမႃး။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ သိုၵ်းသၢမ်ၸုမ်း TRC (Tai Revolutionary Council) ဢၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ဢွၼ်ႁူဝ်၊ SSA-S ဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢမ်မႂ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်၊ SUA ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇဢွၼ်ႁူဝ် မႃးႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်။ သိုပ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း တေႃႇထိုင် 7.1.1996။ 
## ၾႃႉသွမ်
ၾႃႉသွမ်ႇၼႆႉ မၢႆထိုင်ဝႃႈ ၵူၼ်းယူႇတႂ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ တၵ်းတေလႆးမီး လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်။
## လွႆသၢမ်လုၵ်ႈ
လွႆမိူင်းတႆး၊ မၢႆထိုင်ဝႃႈ ၸုမ်းၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းSURA၊ ၸဝ်ႈၸၢမ်မႂ်ႇSSA-S၊ ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇ SUA သၢမ်ၸုမ်း ႁူမ်ႈၵၼ်။
## လၢဝ်ၽိူၵ်ႇ
မၢႆထိုင်ဝႃႈ လွတ်ႈလႅဝ်း ၸၼ်ႉသုင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၶီႉတုင်းၸေႊမိူင်းၶျၢင်း

## ပီတႄႇမၵ်းမၼ်ႈၸွမ်ပိဝ်

## တီႈပွင်ႇၸွမ်ပိဝ်
ဝၢၼ်ႈၶုမ်ဢုတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈၶုမ်ဢုတ်ႇ** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ၶုၼ်ထီး၊ လုင်း

## ၶုၼ်ထီး (1920-1998)
လုင်းၶုၼ်ထီးၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တႆး ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ လႆႈလူင်း လၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ပၢင်လူင်မႃး၊ မၼ်းပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆး လုင်းၶုၼ်ၸၢမ်ႇ ပႃႈၼၢင်းၸၢမ်ႇသေ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1920 လိူၼ်မၢတ်ႉ 25 ဝၼ်း တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဢၢႆႈၶႅင်းၼႆသေ မီးပီႈၼွင်ႉ ႁူမ်ႈတွင်ႉ ႁႃႈၵေႃႉလႄႈ မၼ်းပဵၼ် ၵေႃႉမၢႆသၢမ်။ မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ၵူႇသျိၼ်ႇ တီႈပၢင်လူင် တူၼ်ႈတီး လႄႈ တႃႈၵုင်ႈသေ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း တမ်ႈတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၵူႇသျိၼ်ႇ ဢလူင်ႇ (ဢထၵ 4 ဢလူင်ႇ) တႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ဢွင်ႇပူၼ်ႉ (I.S.C) ပီၼိုင်ႈဢုပၸႃႇပၢႆးသၢႆႊသေ ပဵၼ်သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင် ၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ႈမိူင်းမႃးလႄႈ ဢမ်ႇသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းလႆႈယဝ်ႉ။ 

မိူဝ်ႈပီ 1943 လုင်းၶုၼ်ထီး ၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၸုမ်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢေးသျႃးသေ ၵႂုႇၶိုၼ်ႈပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇဢေးသျႃး တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈသဵၼ်ႈတၢင်း ၵူဝ်ႉမိၼ်းၵူဝ်ႉၶျိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇမႃးႁဵတ်း ၽူႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇသူၼ်းတုမ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢေးသျႃး မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ ပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1944 လိူၼ်ဢေႇပိူဝ်ႇ 23 တေႃႇထိုင် 25 ဝၼ်း တမ်ႈတီႈ ပၢင်ၵုမ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢေးသျႃး ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးၼၼ်ႉ လုင်းၶုၼ်ထီး ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈသေ ႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇဢေးသျႃးယဝ်ႉ။

ပုၼ်ႈတႃႇ မိူင်းတႆး တေလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ လုင်းၶုၼ်ထီး ၶဝ်ႈပဵၼ် ၽူႈပွင်ၵၢၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ တႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃး လုင်းၶုၼ်ထီး လႆႈဢွၵ်ႇသူၼ်းတုမ်  လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်း ၶုၼ်ဢႅင်းၵလဵတ်ႈသေ တႃႇတေ ဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ မၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1947 တႄႇဢဝ် လိူၼ်ၾႅပ်ႉၽေႃႇဝႃႇရီႇ 8 ဝၼ်း တေႃႇထိုင် 12 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုင်းၶုၼ်ထီး လႆႈတၢင်တူဝ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးသေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇယႃႉပႅတ်ႈ ၸုမ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း လႄႈ ၸုမ်းၶွၼ်ႇၵရႅတ်ႉ မိူင်းတႆးသေ တႄႇတင်ႈပဵၼ် ၸုမ်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ လွတ်ႈလႅဝ်း ၵူၼ်းမိူင်း မိူင်းတႆးယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸုမ်းၼၼ်ႉ လုင်းၶုၼ်ထီး ၶဝ်ႈပဵၼ် ၽူႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယဝ်ႉ။

1948 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝရီႇ 4 ဝၼ်း ဝၢႆးသေ လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢူးပသူၺ်ႇ ငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၽသပလ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼၼ်ႉသေ ဢူးတိၼ်ႇဢေး (မိူင်းတႆး) လႄႈ လုင်းၶုၼ်ထီး လႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း တူင်ႉၼိုင်ႈ လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်း ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈသေ ၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် တႃႇၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းမိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ဢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈလႄႈ လႆႈလုၵ်ႉတီႈ ၵဵင်းတုင် ထိုင်ၵႂႃႇ မိူင်းၵွၵ်ႇယဝ်ႉ။

လုင်းၶုၼ်ထီးၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်မႃး ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ထိုင်မႃး 1980 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 7 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် သူးၵုၼ်းမုၼ်ၸိုင်ႈမိူင်း (ၸၼ်ႉပထမ)ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1998 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုင်းၶုၼ်ထီး သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇသေ ၵိုတ်းဝႆႉ မေးၼၢင်းတေႃႇမမၵျီး လႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆး ၸၢႆးၶမ်းပၢင်၊ ၸၢႆးၶမ်းလႅင်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင် ​
ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်း

ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်း (), () ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ဢၼ်တေလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် လွင်ႈဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းလႄႈ ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပၼ်ၵၢၼ် တွၼ်ႈတႃႇၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၶီႉတုင်းၸေႊမိူင်းရၶႅင်ႇ

*     ရခိုင်ပြည်နယ်အလံကို ရှေးခေတ်ကပင် အသုံးပြုခဲ့သော အောင်လံ၏ အခြေခံအမှတ်အသားကို မူတည်ခဲ့ကြပါသည်၊၊
*     အောင်လံအတိုင်းအတာမှာ ခေတ်အဆက်ဆက်က အသုံးပြုခဲ့သော အောင်လံ၊ ကောင်းရှည်ရေအတွက်နှင့် အခုခေတ်ကိုက်ညီအောင် အသုံးပြုနိုင်ဖို့အတွက် မူလအတိုင်းအတာကိုမှီပြီး အချိုးအစားအလိုက် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ မူလအတိုင်းအတာ အချိုးအစားမှာ အလျား ကိုးတောင် အနံ ခြောက်တောင် ဖြစ်ပါသည်။
*     အောင်လံ၏ အရောင်အဆင်းကို မူလရောင်စုံအတိုင်း အတည်ပြုခဲ့ကြပါသည်။ မူလရောင်စဉ် အဆင်းမှာ ဖြူရောင်ထက်ဝက်နှင့် အနီရောင်ထက်ဝက်ဖြစ်သည်။ အပေါ်ပိုင်းထက်ဝက်မှာ အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး အောက်ပိုင်းထက်ဝက်မှာ အနီရောင်ဖြစ်ပါသည်။
*     အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ အပေါ်ပိုင်းအဖြူရောင်သည် ရခိုင်အမျိုးသားတို့၏ ဖြူစင်ရေးစိတ်ဓါတ်ရှိခြင်း၊ အမျိုးသီလနှစ်ဌာနကို စောင့်ထိန်းခြင်း၊ ဖြူစင်ဖြောင့်မတ်ရေး စိတ်ရှိခြင်းနှင့် ဖြူစင်တည်ကြည်စောင့်ထိန်းအပ်ရေး ကိုယ်ကျင့်တရားရှိခြင်းများ ဖြစ်သည်။ အနီရောင်၏ သဘောမှာ ရဲရင့်တည်ကြည်ရေး သတ္တိနှင့် ခိုင်ခံ့တည်ကြည်ရေး ဇာတိသွေး၊ ဇာတိမာန် ရှိခြင်းများကို ဖော်ဆောင်ပါသည်။
ၶုၼ်ယီႊၵၢႆးၶမ်း

ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ မိူဝ်ႈ AD-1068 ၶုၼ်ၶမ်းၶဵၼ်ႇၾႃႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈပီႈလုၵ်ႈၼွင်ႉၵၼ်တင်း ၸဝ်ႈႁူမ်ႈမိူင်း(ၶိင်း) ပေႃႈဢူႈ ၼၢင်းမွၼ်းလႃႉလႄႈ တၢဝ်ႉငႃးလူမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ၶုၼ်ၶမ်းၶဵၼ်ႇၾႃႉ ၼွၼ်းၽႄးယဝ်ႉၵေႃႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၶုၼ်တႃႇၵႃႇ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈတႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ (ၶိင်း= ၽၢႆတၢင်းပေႃႈ ဢူႈ)။ ၶုၼ်တႃႇၵႃႇၼွၼ်းၽႄးယဝ်ႉ လုၵ်ႈမၼ်းၶၼ်ၵုမ်း ၶိုၼ်ႈပုတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၵုမ်းမီးမေး (100) ၵေႃႉ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈသေၵေႃႉ ၵူဝ်သၢႆၶိူဝ်းၶုၼ်မိူင်းမိတ်ႈၶၢတ်ႇလႄႈ ၶႂ်ႈမီးလုၵ်ႈၸၢႆးၼႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးၶိုၼ်းၼိူင်ႈ ၶုၼ်ၵုမ်း ၼွၼ်းၾၼ်ႁၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈ ၼုင်ႈၶူဝ်းၽိူၵ်ႇၶူဝ်းၶၢဝ်ၵေႃႉၼိူင်ႈ မႃးပၼ်ၾၼ်ဝႃႈ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၶႃႈမၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၵႂႃႇႁဵတ်းပွႆးတီႈၽၢင်ႇၼမ်ႉ တေမီးမၢၵ်ႇၶမ်းႁူၺ်ႇၼိူင်ႈ တေလွင်ႊၸွမ်းၼမ်ႉမႃးၼႆလႄႈ ၼႂ်းမေးၼၢင်းတင်းလၢႆၼၼ်ႉ ၽႂ်လႆႈၵိၼ်လုၵ်ႉမၢၵ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တၵ်းတေလႆႈမီးလုၵ်ႈၸၢႆးၼႆယဝ်ႉ။

## '''ၸိူဝ်ႉပီႈၶိူဝ်းၼွင်ႉ'''
## '''ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်'''
## '''ထူပ်းၶုၼ်မုၼ်ႇၵူဝ်း'''
## '''ၼရသီႇႁပ​တေႉ ပဵၼ်ၶုၼ်ပူးၵမ်ႇ'''
## '''ၵုင်ႇမုၼ်'''
## '''ႁႅင်းၵတ်ႉၶုၼ်လႄႈ ႁႅင်းမိူင်း'''
## '''ၶုၼ်ယီႊၵၢႆးၶမ်းလႄႈ ၶုၼ်မုၼ်ႇၵူဝ်း'''
## '''တိုၵ်းမိူင်းပူးၵမ်ႇ'''
## '''ၶုၼ်ပၢႆႊ တႆးႁူၵ်း'''
## '''တႆးသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ'''
## '''ၶေႃႈၵိၼ်ႇၵၢဝ်ႇ'''
ၶုၼ်သၢင်ႇႁၢႆႉ၊ သႅၼ်ဝီ

## ၶုၼ်သၢင်ႇႁၢႆႉ
ၶုၼ်သၢင်ႇႁၢႆႉၼႆႉ ပဵၼ်ႁူဝ်သိုၵ်း ၼႂ်းႁေႃသႅၼ်ဝီ၊ မၼ်းၼႆႉ မီးၼမ်ႉၸႂ်သိုဝ်ႈ၊ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈဢမ်ႇၶၢမ်ႇ၊ မီးၼမ်ႉၸႂ် ႁၵ်ႉသႃၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ပဵၼ်ႁူဝ်သိုၵ်းႁတ်းႁၢၼ် ဢၼ်ႁတ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပႅတ်ႈ လွင်ႈတဵၵ်းတႅင်၊ ၸင်ႇလႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်း ၵွင်ႉႁႃ ၽူႈႁတ်းႁၢၼ် ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းသေ ၵိုၵ်းပိုၼ်း မိူင်းသႅၼ်ဝီ။ ပေႃးလၢတ်ႈ ၶိူဝ်းၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းၸိုင် သင်ဢမ်ႇပႃး လွင်ႈၶုၼ်သၢင်ႇႁၢႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼင်ႇၼၼ် ပေႃးလၢတ်ႈၶိူဝ်း ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းၵေႃႈ တေႃႈတေလႆႈပႃႈ ၶိူဝ်းၶုၼ် သၢင်ႇႁၢႆႉယူႇ။
AD 1850 ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းဢႃႇဝ ပၵၢၼ်ႇမိၼ်း ၶၢၼ်းႁႂ်ႈ ဝုၼ်ႇမွင်ႇပေႃႇလႃႇ ၶိုၼ်ႈမိူဝ်း ႁဵတ်း မဵဝ်ႉဝုၼ်ႇ (ၶုၼ်ပႂ်ႉပဵင်း) သႅၼ်ဝီယူႇယဝ်ႉ။ လိူၼ် 12 မႂ်ႇ 14 ၶမ်ႈ မွင်ႇပေႃႇလႃႇ ၽႅဝ်သႅၼ်ဝီယဝ်ႉ ၸင်ႇပူဝ်ႇမွင်ႇထူၺ်း ၵူႈသိုၵ်းမၼ်း မိူဝ်းၶိုၼ်းဢႃႇဝယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး လိူၼ်ၸဵင် မွင်ႇပေႃႇလႃႇလႄႈ ပူဝ်ႇသၢင်ႇႁၢႆႉ (ၶိူဝ်းသႅင်ဢူမိူင်း သႅၼ်ဝီ) ၽိတ်းၵၼ်သေ ႁဵတ်းသိုၵ်းတေႃႇၵၼ်ယဝ်ႉ။ ပူဝ်ႇသၢင်ႇႁၢႆႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ႁူဝ်သိုၵ်းလူင်ၼႂ်းဝဵင်းသေ လႆႈႁူႉလွင်ႈ ႁၼ်တၢင်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ဢၼ်မၢၼ်ႈၵမ်းၵမ်းမႃးပႄႉၵိၼ်၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၵေႃႈ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၽႅဝ်။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ၶၢၼ်းသင်မႃးၵေႃႈ ႁဵတ်းၸွမ်းတိၵ်းတိၵ်း။ ပေႃးလူဝ်ႇငိုၼ်း သမ်ႉၶၢၼ်းၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းတုၵ်ႉၶၵေႃႈ ထိုင်ၸႂ်ၽွင်းမိူင်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် သၢင်ႇႁၢႆႉ ထိုင်တီႈ ပေႃးလႆႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶိုၼ်း ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ၊ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပႃး ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ၸိူဝ်းသွၼ်ႈတႂ်ႈ ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ဢမ်ႇၽွမ်ႉၵၼ်မႃးလႄႈ တႆး။ၸင်ႇဢမ်ႇပႄႉလႆႈၶဝ် သေပွၵ်ႈ။

ထိုင်မႃး AD 1852 ၶုၼ်ဝဵင်းမွင်ႇပေႃႇလႃႇ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်သေ လႆႈတၢႆလႃႈသဵဝ်ႈ။ ပူဝ်ႇသၢင်ႇႁၢႆႉ ၵႂႃႇၽဵဝ်ႈသိမ်းဢဝ် ဢယႃႇ(ၸၼ်ႉၵၢၼ်) ၶုၼ်ဝဵင်းမွင်ႇပေႃႇလႃႇသေ မႃးႁဵတ်းၶုၼ် ဝဵင်းသႅၼ်ဝီသေ ၽွင်းငမ်းပႂ်ႉမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမွင်ႇပေႃႇလႃႇတၢႆယဝ်ႉ ပၵၢၼ်ႇမိၼ်း ၶၢၼ်းၸႂ်ႉ **ဝုၼ်ႇမွင်ႇၵျွၵ်ႉ** မႃးႁဵတ်းၶုၼ် သႅၼ်ဝီလႄႈ လိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်း မွင်ႇၵျွၵ်ႉၽႅဝ်မႃး သႅၼ်ဝီ။ တီႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ မီးလွင်ႈႁိမ် ဢႃႇၼႃႇၵၼ်လႄႈ AD 1832 လိူၼ်သၢမ်ၼၼ်ႉ မင်းတုင်းလႄႈ ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ၸူဝ်းၵၼ် ပၢႆႈဢွၵ်ႇႁေႃ ၵႂႃႇယူႇၵျွၵ်ႉမျွင်း၊ ႁွမ်သိုၵ်း တေၽိုၼ်ႉၶိုၼ်း ပၵၢၼ်ႇမိၼ်းၼႆယူႇယဝ်ႉ။ **သိူဝ်ၸၢမ်ႇၾႃႉ** ဢၼ်လႆႈတူၵ်းၶွၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပွႆႇၵူၼ်းမၼ်း ၵႂႃႇႁဵတ်းသိုၵ်းၸွႆႈ ၸဝ်ႈမင်းတုင်း။ ထိုင်မႃး AD 1853 လိူၼ်သီႇၸိုင် ပၵၢၼ်ႇမိၼ်း လႆႈလူင်းႁၢင်ႈႁေႃသေ ၸဝ်ႈမင်းတုင်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ 

## ဢၢင်ႈဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၶုၼ်ၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉမိူင်း

**ၶုၼ်ၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉမိူင်း** () ပဵၼ် ၶုၼ်ၽွင်း ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇပၼ်ပုၼ်ၽွင်း တွၼ်ႈတႃႇတူၺ်းထိုင်ၵႅတ်ႇၶႄပၼ် သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈၸႄႈတိူင်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## လၢႆးၽွတ်ႈႁႅၼ်း
လုၵ်ႉတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း သေ ၼႂ်းၵႃႈ တႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇၼၼ်ႉ မီး ၶုၼ်ၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉမိူင်း ၂၉ ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၶုၼ်ၽွင်း ယၢမ်းလဵဝ်
တီႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၂၀၁၅ ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၶုၼ်ၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ပႃႇတီႇ NLD ဢွင်ႇပႄႉၵမ်ႉပႃႈၼမ်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင် ဢၼ်ၸၼ်ၸႂ်ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႆႈ

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိုင်ႈဢိင်သေၵေႃႉၵေႃႉ သေဢၼ်ဢၼ်။
**ၼၺ်ၺသ်သ ပုရိသေႃ သိယႃ၊**
**ၼၺ်ၺံ ၼိသ်သယ ꩡီဝေယျႃ၊**
သေၵေႃႉၵေႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီမိူၼ်ၶႃႈသေ ပိုင်ႈဢိင်တၢင်ႇၵေႃႉ။
**ၶုၻ်ၻၵၼိၵႃယ၊ ဢုၻႃၼပႃလိ၊**
ꩡၸ်ၸၼ်ၻဝၷ်ၵေႃ၊ သတ်တꩡꩦိလသုတ်တ ၼႃႈလိၵ်ႈ(155)**<br>
<br>
ၵူၼ်းမိူင်းသၵျ ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈၶုၼ်ၵေႃးသလၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇပိုင်ႈဢိင်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ၶဝ်ဢမ်ႇၼပ်ႉယမ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁူႉဝႆႉယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈတိူင်းဝႃႇၸီႇ ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းယူႇၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပဵၼ်တႂ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမႃႇၵထ။ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸီႉၸမ်ႈၼႄပၵ်းပိူင်ၶုၼ် တေလႆႈၸွမ်းၸဵတ်းပိူင် တႃႇဝႃႇၸီႇၶဝ်ယၢမ်းၼၼ်ႉ တေႃႇယၢမ်းလဵဝ် တိုၵ်ႉထုၵ်ႇလီႁဵတ်းၸွမ်းယူႇ။<br>
<br>
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းဝႆႉလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းၸိုင်ႈမိူင်းၼႃႇ။ မိူင်းၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ  ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေဢမ်ႇတူၵ်းတႂ်ႈပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁေႃးၼႄ ဢၼ်တေလႆႈႁဵတ်းၸွမ်း ၸဵတ်းပိူင် ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
တီႈႁူးၼႃႈၽၵ်းတူၶဝ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈပၵ်းလၵ်းသဝ်လူင်ဢၼ်ၵိုမ်းၶိူင်ႇ၊ လၵ်းသဝ်လူင်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႉပၢႆးလူင်ၵေႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈထူၺ်ႈၸၼ်ဢွၵ်ႇလႆႈ။ ပေႃးယဝ်ႉ တေလႆႈမီးၼမ်ႉႁွပ်ႈၶူးဝဵင်း၊ တပ်ႉမႃႉ၊ တပ်ႉလေႃႉမႃႉသေ ဢမ်ႇၵႃး တေလႆႈမီးပႃးတပ်ႉၶႅၼ်ႇ တႅဝ်းၼႃႈသိုၵ်းယဝ်ႉ။ သိုၵ်းဢၼ်ပႂ်ႉၽၵ်းတူဝဵင်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁတ်းႁၢတ်၊ တေလႆႈမီးၶိူင်ႈလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢိၵ်ႇပႃးၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။<br>
<br>
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢႃႇသေႃးၵၼႆႉ ဝၢႆးသေ တိုၵ်းသိမ်းဢဝ် တိူင်းၵႃႇလင်ႇၵယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈမႃးသေ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းမၵ်းၸႂ်ဝႃႈ တေဢမ်ႇသိမ်းဢဝ်မိူင်းလႂ်ထႅင်ႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢႃႇသေႃးၵၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေၵႅတ်ႇၶႄလႆႈ ၶဵင်တၢင်ႇမိူင်း ပေႃးတေဢမ်ႇမႃးတိုၵ်းသိမ်းဢဝ်မိူင်းမၼ်းလႆႈၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၶပ်ႉၶိုင်ယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၶပ်းၶိုင်ၼင်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသင်ႇၼၼ်ႉသေ တင်ႈတပ်ႉ၊ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတပ်ႉပႆတိၼ်၊ တပ်ႉမႃ့၊ တပ်ႉၸၢင်ႉလႄႈ တပ်ႉလေႃႉမႃ့ ႁႂ်ႈပေႃးၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်ႇမိူင်းၵေႃႈႁူႉဝႃႈ ဢႃႇသေႃးၵႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိုၵ်းမၼ်းဝႆႉၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်မႃးတိုၵ်းမႃးသိမ်းဢဝ်။ ၵူၼ်းတၢင်ႇမိူင်းၵေႃႈ ၸင်ႇပၵ်းသဝ်ႁိၼ်ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်သေ တႅမ်ႈၶႅၵ်းဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
**သေႃ ဢတ်ထိ ဢၼုသေႃၸၼ ၻေဝၼပရိယသ ဝိၸိၼိတိဢလိၵၼိ၊**<br>
<br>
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢႃႇသေႃးၵၼႆႉ ဝၢႆးသေ တိုၵ်းပႄႉႁုပ်ႈသိမ်းဢဝ်လႆႈ တိူင်းၵႃႇလင်ႇၵယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈတၢင်းၼႅင်ၸႂ် လႆႈတၢင်းမွင်ၸႂ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ ၵၢၼ်ၽိတ်း ဢၼ်မိူၵ်ႈမႂ်ႈ ႁၢႆႉလိူင်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးမႃး တိုၼ်းတေဢမ်ႇႁဵတ်းထႅင်ႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ ယူႇတီႈမၼ်းသေ ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢဝ်လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈပေႉၵိၼ်ၽႂ်၊ ၶႂ်ႈဢဝ်တြႃးထမ်ႇမသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူၼ်တူဝ်ႁူဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈငမ်းယဵၼ်ၵူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇတႅမ်ႈၶႅၵ်းဝႆႉလိၵ်ႈၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
**လꩪ ၽေႃတိ ပြိတိ ꩪမ်မဝꩡယသ်ပိ၊'''

ၵဝ်ၸဝ်ႈၼႆႉ လႆႈတၢင်းဢွၵ်ႇပႄႉလူၺ်ႈတင်းတြႃးထမ်ႇမလႄႈ လႆႈတၢင်းသိူဝ်းသႃႇတႄႉယဝ်ႉ။ ၽူႈဢၼ်ဢွင်ႇပႄႉလူၺ်ႈတင်းတြႃးထမ်ႇမၼႆႉ မင်ႇၵလႃႇလွင်ႈလီတင်းလူင်တိုၼ်းၸုမ်ႇၵူႈတဵမ်ႈထူၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈဢွင်ႇပႄႉၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇၸိုင်ႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းသိုပ်တင်းၼမ်တင်းလၢႆယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 113၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဝဵင်းၶူဝ်လမ်

**ဝဵင်းၶူဝ်လမ်** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၶူဝ်းလၼီႇ

## ၶူဝ်းလၼီႇ(Colony)
ႁွင်ႉဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈၸႂ်ႉ တႂ်ႈမိုဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်း ဢင်းၵိတ်ႉ(ပရိတ်ႉတိတ်ႉ)၊ တၢတ်ႉၶျ်၊ သပဵၼ်ႇ၊ ပေႃႇတူႇၶီႇ ၸိူဝ်းၼႆ့ ၶဝ်ၵႂႃႇသွၵ်ႈႁႃၼႃႈလိၼ်တီႈၼႂ်း ပၢင်ႇလၢႆသေ ဢဝ် မိူင်းၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈၵုၼ်ဢေးသျႃး၊ ရူးရူပ်ႉ၊ ဢႃႇၾရိၵၸၢၼ်း၊ ၵုၼ်ဢႃႇၾရိၵ ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ်မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်းၶဝ်သေ ၸုပ်ႇလိူတ်ႈၽွင်းငမ်းယဝ်ႉ။ ဢဝ်လွင်ႈတိုၵ်းသိုၵ်းလႄႈသင်၊ သိုဝ်ႉဢဝ်လႄႈသင်၊ လႅၵ်ႈၵၼ်ၵူးၵၼ်လႄႈသင်၊ ၶဝ်ၵႅဝ်းၸွမ်ၼႂ်း ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းပိူၼ်ႈလႄႈသင်၊ ပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇလႄႈသင်၊ ၶႂၢင်ႈၼႃႈလိၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် မိူင်းဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းဢေႇၼႆႉ  လႆႈပဵၼ် မိူင်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းဢႅမ်ႇၽႃႇရႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် မိူင်းလူင်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ထုၵ်ႇသႂ်ႇတႂ်ႈမိုဝ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းၶူဝ်းလၼီႇသေၵေႃႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းမႃးႁင်းၶေႃယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်းၶူဝ်းလၼီႇၵမ်ႉၼမ် လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ် ၶူဝ်းလၼီႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၶူဝ်းၶွင်ၵူၼ်းလီ ၸဵတ်းပိူင်

# သၻ်ထႃ = ၼမ်ႉၸႂ်ယုမ်ႇယမ်
# သီလ = ၵမ်သိၼ်မၼ်ႈၽဵင်ႇ
# သုတ = ၶဵင်ႇႁူႉငိၼ်းႁၼ်
# ၸႃၵ = ပၼ်ၸုၼ်ႉႁတ်းၼဵၼ်ႇ
# ပၺ်ၺႃ = ၶႅၼ်ႇလူင်ႉထမ်းၸွမ်
# ႁိရ = လွမ်ဢၢႆလွင်ႈမိူၵ်ႈ
# ဢွတ်ဢပ်ပ = လိူၵ်ႈၵူဝ်ၵၢၼ်လိူင်း
လဝ်ႇယႂ်ယိူင်း သႅင်ၵိုင်ႇမိူင်းႁႂ်ႈလႆႈသိမ်းဝႆႉတႃႉ။
ၶူဝ်ၵိုတ်ႈ

ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ မီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းမၢၼ်းတလေး - လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၵႆယၢၼ်ၵၼ်တင်း တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်မွၵ်ႈ (7) လၵ်း။ တႄႇၵေႃႇတင်ႈမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1899 (ပီတႆး 1993 ၼီႈ) သေယဝ်ႈတူဝ်ၼႂ်းပီၶရိတ်ႉ 1900 (ပီတႆး 1994 ၼီႈ)။ ၸင်ႇတႄႇၸႂ်ႉတိုဝ်းမိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1903 (ပီတႆး 1997 ၼီႈ)။ ပဵၼ်ၶူဝ် ဢၼ်ၵၢႆႇဝႆႉၼႂ်းၵႄႈၵၢင် လၢၼ်းၽႃၸၼ်းသွင်ၽၢႆႇၼႂ်းႁူၺ်ႈၵိုတ်ႈ ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 300 ထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၵေႃႈသၢင်ႈဝႆႉၼႂ်းႁိမ်းႁွမ်း ႁူၺ်ႈၵိုတ်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 

## ၶေႃႈမုၼ်းၶူဝ်ၵိုတ်ႈ

တၢင်းယၢဝ်းၶူဝ်ၵိုတ်ႈ မီးထိုင် 2,260 ထတ်း။ တၢင်းသုင်ၶူဝ်ၵိုတ်ႈသမ်ႉ လုၵ်ႉတၢင်းၼိူဝ် တႅၵ်ႈလူင်းၽႅဝ် ၽိဝ်ၼမ်ႉႁွင်ႈတၢင်းတႂ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် မီးထိုင် 1,100 ထတ်း။ ၶိူင်ႈၵေႃႈသၢင်ႈသမ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလဵၵ်း ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၵ်း 4,300 တၼ်ႇလႄႈ လဵၵ်းမႆႇၼႃးမွၵ်ႈၼိုင်ႈလၢၼ်ႉ (1,000,000) လူၼ်ႈသေ ၵေႃႈသၢင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉ လူၼ်ႈလဵၵ်းလူင် ယၢဝ်း 120 ထတ်း (10) လူၼ်ႈ၊ လူၼ်ႈလဵၵ်းလူင် ယၢဝ်း 60 ထတ်း (16) လူၼ်ႈလႄႈ သဝ်တုမ်လဵၵ်း (16) သဝ်သေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။

## ပိုၼ်းၶူဝ်ၵိုတ်ႈ
ၶူဝ်ၵိုတ်ႈမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ၶူဝ်ဢၼ်သုင်သုတ်း ထီႉသွင်လႄႈ ၸင်ႇပေႃးၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1897 ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ ယိုင်းဢၢၼ်းတႃႇသၢင်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း  ဝဵင်းလိူဝ်ႇ (မၢၼ်းတလေး) - ဝၢၼ်ႈမေႃႇသေ သမ်ႉၶႂ်ႈသိုပ်ႇၵေႃႇသၢင်ႈပႃး သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ - ၵုၼ်လူင်ၼႆလႄႈ ၸင်ႇတႄႇၵေႃႇသၢင်ႈ တီႈႁူၺ်ႈၵိုတ်ႈၼႆႉဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈ
ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ မီးၼႂ်းၵႄႈသဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ - ၵုၼ်လူင် ဢၼ်ၵႆယၢၼ်တင်း တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် လၵ်းမၢႆ ၄၆၃/၀-၉ ။ ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ လ ၶမ်ႇပၼီႇၾၢႆႇၵေႃႇၵၢႆႇ ပိၼ်ႇသီႇဝီးၼီးယႃးလႄႈ မေႇရီႇလၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၶဝ်မႃးၵေႃႈသၢင်ႈပၼ်။ ၵႃႊၸႂ်ႉၸၢႆႇ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈတင်းမူတ်း တူၵ်းမႅၼ်ႈငိုၼ်းမၢၼ်ႊ 1,698,200 ၵျၢပ်ႈ။

ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉပဵၼ်ၶူဝ်ဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းဝႆႉတႃႇ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇႁႄႈ ၼႂ်းႁူင်းၵၢၼ်ၶုတ်ႉမေႃႇႁႄႈၼမ်ႉတူႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ပဵၼ်ဝႆႉၶူဝ်ဢၼ်ၵမ်ႉၸွႆႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းဝႆႉတေႉတေႉ။ မိူဝ်ႈသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမႁႃႇမိၵ်ႈၶဝ် ၶတ်းၸႂ်ယႃႉလူႉပႅတ်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ။ ပွၵ်ႈၵမ်း႞ၼၼ်ႉ ယႃႉလူႉလႆႈ လၵ်းသဝ်ၶူဝ်ၵိုတ်ႈ မၢႆ-2 လႄႈ မၢႆ-5 ၵွၺ်း။ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်သမ်ႉ သိုၵ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၸင်ႇဢဝ်မၢၵ်ႇမႃးပွႆႇၽၢႆႇတႂ်ႈၶူဝ်လႄႈ လၵ်းသဝ်ၶူဝ်ၵိုတ်ႈ မၢႆ - 9၊ 10၊ 11 လႄႈ 12 ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ လၵ်းသဝ်မၢႆ- 9 လႆႈႁၵ်းၵႂႃႇဢိတ်းဢီႈ။ လၵ်းသဝ်မၢႆ- 10လႄႈ 12 လႆႈႁၵ်းလူမ်ႉၵႂႃႇ။ လၵ်းသဝ်မၢႆ-11 သမ်ႉတိၼ်သဝ်ၶၢတ်ႇၵႂႃႇသေတႃႉ ဢမ်ႇႁၼ်လူမ်ႉ။ လူၼ်ႈလဵၵ်းယၢဝ်းပွင်း 120 ထတ်း မွၵ်ႈ (4) ဢၼ်မီးၽၢႆႇၼိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈတူၵ်းၽႅဝ်လိၼ်မႃးမူတ်းယဝ်ႉ။

## ၶိုၼ်းမႄးၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈ
ဝၢႆးသေမိူင်းမၢၼ်ႈလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၶမ်ႇပၼီႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ယိူင်းဢၢၼ်းတေမႃးမႄးၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉသေတႃႉ ၵွပ်ႈၵႃႊၸႂ်ႉၸၢႆႇ တေတူၵ်းမႅၼ်ႈငိုၼ်းၼမ်လႄႈ လႆႈၵိုတ်းယင်ႉၵႂႃႇ။ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူတ်ႉလဵၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းသေ မူၼ်ႉမႄးၸွမ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

ၼႃႈၵၢၼ်မူၼ်ႉမႄးၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1948၊ လိူၼ်မေႇသေတႃႉ ယွၼ်ႉၶူဝ်ၵေႃႇၵၢႆႇ တႃႇဢဝ်မႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၵႂႃႇမႃးယၢပ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းလိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ၊ ပီၶရိတ်ႉ 1951 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ ထိုင်ယၢမ်းတေႃႈလဵဝ် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၶူဝ်လူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇဝႆႉၼိူဝ်ၵမ်ႇၽႃႇသေ ပဵၼ်ၶူဝ်လဵၵ်းဢၼ်ယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊမျႅၼ်ႇမႃႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၶူဝ် ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၶူးမေႃတႆးၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ မိူင်းပၼ်ႇ

## ၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်
မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈလႆႈ (8)ၶူပ်ႇ၊ ၶိုၼ်ႈယူႇဝတ်ႉ(ၵျွင်း)ဝၢၼ်ႈၸွၵ်ႉ ၼွင်ၶဝ်ႈလၢမ်၊ ပဵၼ်ၵပ်ႉပီႇဝႃႇၼိုင်ႈ ၼုင်ႈသၢင်ႇသေ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵေႃးလိယ ၼႆယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈထူၼ်ႈတဵမ်သၢဝ်းယဝ်ႉ ၶဝ်ႈသိမ်ႇ ပဵၼ်ၸၢင်း၊ ႁဵၼ်ႈဢဝ်တၢင်းမေႃတီႈၸဝ်ႈၶူးလူင်သေ ပေႃးယဝ်ႉၶၢႆႉၵႂႃႇၶိုၼ်ႈလိၵ်ႈထႅင်ႈတီႈ ၸဝ်ႈတူၼ် ၶူးလူင်ဝတ်ႉၼႃးဢိင်ႇ။ ၵႃႈပဵၼ်ထမ်းတႆး၊ ထမ်းယူၼ်းၼၼ်ႉၸဝ်ႈလႆႈမူတ်းယဝ်ႉ၊ တႃႇၶိုၼ်ႈထႅင်ႈ သတ်ႉတႃႇ သၢင်းၵျူဝ်ႇ ထမ်းပိတၵတ်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇဝတ်ႉၽွင်ႇတေႃႇဢူး ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ပေႃး သုတ်းယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၸင်ႇၶၢႆႉလူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မိူဝ်းယူႇဝတ်ႉ (မိၼ်းဝၼ်ႇတိူၵ်ႈ) တီႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ(မၢၼ်း တလေး) လႆႈဝႃႇၼိုင်ႈ၊ ဢွၵ်ႇႁႅင်ႈမႃး ၽွင်းလိူၼ်သၢမ် ပိူၼ်ႈႁဵတ်းပွႆး ထၢမ်-တွပ်ႇ လိၵ်ႈလႄႈၸဝ်ႈ တွပ်ႇလႆႈထိၼိုင်ႈ၊ ၶႅမ်ႉလီတွၼ်းပိူၼ်ႈတင်းသဵင်ႈ၊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မင်းတုင်း ပေႃးတွၼ်ႈသူးသေ ယွၼ်းႁဵတ်းပေႃႈဢွၵ်ႇၸဝ်ႈလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပီလဵဝ်ၵၼ် ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ပႃႈၵျွင်းသႅင် ဢမ်ႇယူႇလီလႄႈ မီးၵူၼ်းၸွမ်းၽိတ်ႈပၢင်းၸဝ်ႈ ၶိုၼ်းမိူဝ်းမိူင်းပၼ်ႇသေ ပေႃးၸဝ်ႈၽႅဝ်ယဝ်ႉ လႆႈလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်တင်းမႄႈလၢႆႊၵမ်းၵွႆးသေ၊ ပႃႈၵျွင်းသႅင်ၵေႃႈ ပူတ်းၸႂ်လပ်းတႃ လိုမ်းမိူင်းၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။

ၸင်ႇၼႆႉၸဝ်ႈလႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ(သုတ်ႉတ မိူင်းပၼ်ႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ်- သုတ်ႉတ ၵေႃးလီႇ)ၼၼ်ႉလူႇၸွမ်းမႄႈၵူၼ်းထဝ်ႈယဝ်ႉ၊ ပပ်ႉၼႆႉမီးမႃးတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ယူႇ။ ၸဝ်ႈၶိုၼ်းဢွၵ်ႇဢႅဝ်ႇ ၸွတ်ႇၸေးၼႂ်းမိူင်းတႆး ႁဝ်း လႆႈထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလၢႆႊသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်လႄႈ ၸဝ်ႈၸင်ႇဢွၵ်ႇႁဵတ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းသေ၊ တေႇ ၼႃႈႁိူၼ်းယူႇတီႈ “ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈၶႃၵႂၢႆး’’ ၼႂ်းမိူင်းပၼ်ႇ။ ပေႃးၶၢဝ်းႁႅင်ႈမႃႈၸဝ်ႈသိုပ်ႇဢွၵ်ႇႁႃတႅမ်ႈ လိၵ်ႈသေ၊ ၶၢဝ်းႁုိဝ်ႉသမ်ႉၶိုၼ်းယူႇတီႈႁိူၼ်းႁဵတ်းၼၼ်တေႃႇထဝ်ႈ။

## သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်
ၸဝ်ႈလႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ ၽွင်းဢယုၸဝ်ႈလႆႈ(73)ပီ မိူဝ်ႈပီတႆး-2035 ၼီႈ  (ပီၶရဵတ်ႈ1896)၊ လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ(15) ၶမ်ႈ ဝၼ်းၸၼ်တၢမ်းၶမ်ႈ တီႈ ႁိူၼ်းၸဝ်ႈ **ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈၶႃၵႂၢႆး** ႁိမ်းဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉ
တင်းသဵင်ႈ မီး(200)လိူဝ်ꧦ၊ တီႈလိၵ်ႈၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ မီးၼမ်သုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁိူၼ်းပူႇႁဵင်သေႃးၸိင်ႇ၊ ပွၵ်ႉၵၢတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈတူၼ်ႈႁုင်း၊ ၵဵင်းတွင်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၶေႃႈၵႂၢမ်းၽြႃး သၢမ်ပိူင်

# ၵႂၢမ်းၵူၼ်းႁဝ်း ပႅတ်ႇၶေႃႈၼႆႉ ၵႂႃႇမိူၼ်ၵၼ်တင်း ၵႂၢမ်း ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၼိုင်ႈၶေႃႈ။
# ၵႂၢမ်းၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ သိပ်းႁူၵ်းၶေႃႈၼႆႉ ၵႂႃႇမိူၼ်ၵၼ်တင်း ၵႂၢမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼိုင်ႈၶေႃႈ။
# ၵႂၢမ်းၵူၼ်းႁဝ်း ပၢၵ်ႇပၢႆသၢဝ်းပႅတ်ႇၶေႃႈၼႆႉ ၵႂႃႇမိူၼ်ၵၼ်တင်း ၵႂၢမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼိုင်ႈၶေႃႈ။
ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ႁွင်ႉလူၺ်ႈ ၶိူင်ႈလေႃႉ

## ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ႁွင်ႉလူၺ်ႈ ၶိူင်ႈလေႃႉ
# ထမ်းပိုး = ၵၢၼ်းၶေႃးလေႃႉ
# ထမ်းပိုးကျည်း = သႄႈၶေႃးလေႃႉ
# ထမ်းပိုးကြိုး = ပၢႆးၶေႃးလေႃႉ
# ကရနို့ = ၸိမ်ႁူဝ်လေႃႉ
# လှည်းဦးပွတ် = ၸုၼ်ႁူဝ်လေႃႉ
# လှည်းထောက် = ငၢမ်ႈၵမ်ႉလေႃႉ
# လှည်းသန် = ႁူၼ်းလေႃႉ/ၶႅင်လေႃႉ
# လှည်းထုပ် = တွပ်ႈႁိူၼ်းလေႃႉ
# ဆိတ်မျက်လုံး = ၶဵဝ်ႇၵၢၼ်းလေႃႉ
# လှည်းဖနောင့် = ၶဵဝ်ႇလေႃႉ
# နန်းဖျားခွေ = ၶဵဝ်ႇၼူမ်းလေႃႉၼွၵ်ႈ
# နန်းရင်းခွေ = ၶဵဝ်ႇၼူမ်းလေႃႉၼႂ်း
# ပုံတောင်း = ၼူမ်းလေႃႉလွတ်ႇလေႃႉ
# တံကူ = ၶွပ်ႇမၢၵ်ႇလေႃႉ
# နားစောင်း = သႄႈၼူမ်းလေႃႉ
# ကက်ပေါင် = ပေးႁိူၼ်းလေႃႉ
# ကက်အိမ် = ႁႅင်းၽႃလေႃႉ
# ဆောင်ပန်း = ၸၢၼ်းလေႃႉ
# ဓါးမချုပ် = ၵၢင်ႉၽ
# စည်းကုံး = ၼင်ႁူဝ်လေႃႉ
# ႁၢဝ်းၸၢၼ်းလေႃႉ = စွယ်ရန်း
# ႁူဝ်ႁႅင်းၽႃလေႃႉ = လက်ရုံး 
# ၽႃႁိူၼ်းလေႃႉ = ရံတိုင် 
# တုမ်လေႃႉ (တိင်ႇတုမ်း) = စင်တုံး 
# ၵၢၼ်းလေႃႉ = ဝန်ရိုး 
# ၶႅင်ႁိူၼ်းလေႃႉ = ဝန်တော် 
# သႄႈတုမ်လေႃႉ/ ၵၢၼ်ႉလေႃႉ = ဝက်စွယ် 
# လၵ်းၵၢင်ႉၽ = ပုံလုံတိုင် 
# ၽၢင်ယၼ်
# ၶႃမၢၵ်ႇလေႃႉ/ သိၵ်ႈမၢၵ်ႇလေႃႉ
# ႁိူၼ်းလေႃႉ
# ၼူၵ်ႉလေႃႉ
# ပွင်းလေႃႉ
# ၶွပ်ႇပွင်းလေႃႉ
# သၢတ်ႇပွင်းလေႃႉ
# ၵွၼ်ပွင်းလေႃႉ
# ၶႅင်းႁိူၼ်းလေႃႉ
# ၶွၼ်ႉႁေႃႈလေႃႉ
# ၶႅင်းၵူၼ်ႈလေႃႉ
# ၵုၵ်းလုၵ်း
## ၽိုၼ်ဢိင်
ၶေႃႈၵႂၢမ်း ႁူၵ်းပိူင်

တီႈၼႂ်းလေႃးၵ ၶူင်းၵၢင်လူင်ၼႆႉ ၵႂၢမ်းဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းလၢတ်ႈယူႇၼၼ်ႉ မီးႁူၵ်းပိူင်။ ၼႂ်းႁူၵ်းပိူင်ၼၼ်ႉၸမ်ႉ -
#ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်။
#ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ ဢမ်ႇမီႈၽွၼ်း၊ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်။
#ၶေႃးၵႂၢမ်း မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ၊ မီးၽွၼ်းလီ၊ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်။
#ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်း၊ ပိူၼ်ႈထုၵ်ႇၸႂ်။
#ၶေႃႈၵႂၢမ်း မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်း၊ ပိူၼ်ႈထုၵ်ႇၸႂ်။
#ၶေႃႈၵႂၢမ်း မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ၊ မီးၽွၼ်းလီ ပိူၼ်ႈထုၵ်ႇၸႂ်ၼႆသေ မီးဝႆႉ ၶေႃႈၵႂၢမ်းႁူၵ်းပိူင်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႈ။

ၼႂ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းႁူၵ်းပိူင်ၼႆႉ ၶေႃႈၵႂၢမ်းမၢႆ (3) လႄႈ မၢႆ (6)ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်လီလႄႈ ပိူၼ်ႈၸင်ႇဝႃႈ "ၵႂၢမ်းႁူၵ်းၼၵ်းမဝ် ၼႂ်းၵူၼ်းၶဝ် သွင်ဢဝ်သီႇၽႃႈပႅတ်ႈ" ၼႆယူႇ။ ၼႂ်းၵႂၢမ်းႁူၵ်းၶေႃႈၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ ၵူၺ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶေႃႈ မၢႆ (6)ၼႆႉ ၼမ်လိူဝ်သေပိူၼ်ႈယူႇ။ ၶေႃႈမၢႆ (3) ၼၼ်ႉတႄႉ မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ မီးၽွၼ်းလီယူႇသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်လႄႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တူၺ်းဢွင်ႈတီႈမၼ်းသေ လၢတ်ႈၵႂႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇ မိူဝ်းၼႃႈယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းလီ မီးၽွၼ်းၼင်ႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈဝႃႈ သုၵတႃႉၼႆယဝ်ႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၶဵင်ႇၸဝ်ႈဝၢၼ်ႈ

## ၸဝ်ႈဝၢၼ်ႈ

## ၶဵင်ႇၸဝ်ႈဝၢၼ်ႈ

## ၶဵင်ႇၸဝ်ႈဝၢၼ်ႈလႄႈ ၽိင်ႈထုင်းတႆး
ၶဵၼ်ႁႃႈယိူင်ႈ

ပေႃးဢဝ်တြႃး ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇဝႃႈၼႆႉ ၶဵၼ်ဢၼ်မေႃ ၶႃႈၵူၼ်း၊ ယႃႉၵူၼ်း ႁႂ်ႈလူႉလႅဝ်ၼႆႉ မၼ်းဝႆႉယူႇ (5) ယိူင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ 

* (1) ၼမ်ႉ
* (2) ၽႆး
* (3) ၶုၼ်၊ၶုၼ်
* (4) ၽူႈလၵ်ႉ
* (5) ၵေႃႉဢမ်ႇမိုတ်ႈ၊ ဢမ်ႇႁၵ်ႉ (မၢင်ၸိူဝ်းဝႃႈပဵၼ် ၽူႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈႁၢႆႉ ၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။)
ဝဵင်းၶျိင်းသူၺ်ႁိူဝ်

**ဝဵင်းၶျိင်းသူၺ်ႁိူဝ်** () ; (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလဝ်ႉၵႆႇ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ လႅၼ်လိၼ် ၸပ်းၵၼ်တင်း မိူင်းၶႄႇ ဝႆႉဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼႃႈလိၼ် ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းၶျွၵ်ႉ

**ၸႄႈဝဵင်းၶျွၵ်ႉ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း, ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း တီႈမွတ်းၵၢင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶျွၵ်ႉ ယဝ်ႉ။

## ၶွပ်ႇၼႃႈလိၼ်

ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်လွမ်ႉႁွပ်ႈၸႄႈဝဵင်းၶျွၵ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

* ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၽျူႇ၊
* ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇ၊
* ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး (ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ)၊
* ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း (ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ)၊
* ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း၊
* ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းၸလိၼ်း။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းၶျၢၼ်းမျႃႉတႃႇၸီႇ

**ၸႄႈဝဵင်းၶျၢၼ်းမျႃႉတႃႇၸီႇ** (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီး ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ၽၢႆႇတူၵ်းမၼ်းမီး မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမႁႃႇဢွင်ႇမျေႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းပျီႇၵျီးတၶုၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးလူင်မႁႃႇမုၼိ ဢၼ်ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉၶႃႈဢေႃႈ။ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးမႃး ၂၈၃,၇၈၁ ၵေႃႉယဝ်ႉ။။

## ဢွင်ႈတီႈလိုဝ်းလင်

* ၽြႃးလူင်မႁႃႇမုၼိ ()
* တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၶျၢၼ်းမျႃႉတႃႇၸီႇ ()
* ႁူင်းယႃသင်ႇၶႃႇ ၸီႇဝိတတႃႇၼ ()
* သူၼ်ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး ()
* ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် ()

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး - တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး

ပဵၼ်ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်မီးၸွမ်သိုၵ်း ယွတ်ႈသိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁူဝ်ပဝ်ႈ လႄႈ ၸွမ်ႁၢၼ်ၸၢႆးယီႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ပဵၼ်ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ။ ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး လႆႈၵေႃႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈ 27.May.200။ ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး ပဵၼ်ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်းၶွင်တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး(ၸၢၼ်း)။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း

**ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်းသုတ်းသုတ်း တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ မီး  သေ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မီး မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈမိူင်းမၼိပူႇရ၊ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၸႄႈမိူင်းမီႇၸူဝ်ႇရမ်ႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈလူင် ၸႄႈမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းႁႃးၶႃး ယဝ်ႉ။ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉလွႆသုင်လိူင်ႇၼမ်လႄႈ လွင်ႈသၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇယၢပ်ႇယဵၼ်းသေ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

## ဢွင်ႈတီႈလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မီး 13,907 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ထုင်ႉၼိူဝ်လွႆ ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇႁၢင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈပွတ်း ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းမိူင်းမၢၼ်ႈသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 21 တီႇၵရီႇ တေႃႇ 24 တီႇၵရီႇ 15 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 93 တီႇၵရီႇ 15 မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ 94 တီႇၵရီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၾိင်ႈၾႃႉ
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် ထုင်ႉၼိူဝ်လွႆလႄႈ မီးၾိင်ႈၾႃႉဢၼ်ၵတ်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်မႆႈလိူဝ်သုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ လႄႈ လိူၼ်မေႇသေ တၢင်ႉမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ မီး 60 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ တေႃႇ 70 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉၵူၺ်း။ ၶၢဝ်းဢၼ်ၵတ်းသေပိူၼ်ႈၼႆႉ တၢင်ႉလူမ်ႈမႆး မီး 39 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉတေႃႇပေႃးထိုင် ၽၢႆႇတႂ်ႈတၢင်ႉၼမ်ႉၶႅင်ယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ မီး 80 တေႃႇ 100 ၼိဝ်ႉသေ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ထုင်ႉပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ၽူၼ်ၵႆႉၼမ်ယဝ်ႉ။

## ၸႄႈလူင်
ၸႄႈလူင် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ ပဵၼ် ႁႃးၶႃး ယဝ်ႉ။

## ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
တီႈၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈ (3) ဢၼ်ယဝ်ႉ။

# ၸႄႈတွၼ်ႈၽလၢၼ်း
# ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃး
# ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ

မီးဝႆႉ
ၸႄႈဝဵင်း (9) ဢၼ်၊
ဝဵင်း (15) ဝဵင်း၊
ပွၵ်ႉ (46) ပွၵ်ႉ၊
ဢိူင်ႇ (469) ဢိူင်ႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈ (1363) ဝၢၼ်ႈ ယဝ်ႉ။

## ဝၢၼ်ႈဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း

## ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းလီၶဝ်ႈၸႂ်
* ၼႂ်းၵႃႈသၼ်လွႆၶျၢင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸိၵ်းလွႆဢၼ်သုင်သေပိူၼ်ႈ ဝိတူဝ်ႇရိယ (ႁွင်ႉ) ၼၢတ်ႉမတွင်ႇ (ႁွင်ႉ) ၸိၵ်းလွႆ ၶူဝ်ၼူမ်းထုၼ်
* ၼွင်ရိ ႁၢင်ႈမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် (Rih Lake)

## သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ

## လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၽိင်ႈငႄႈ လႄႈ ၽိင်ႈထုင်း

## သႃႇသၼႃႇၵိူဝ်းယမ်

ၵူၼ်းယူႇသဝ်းတီႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ၵိူဝ်းယမ်ၼိူဝ် ၽႃႇသႃႇ ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵမ်ႉဢေႇတႄႉၵေႃႈ ၵိူဝ်းယမ်ၼိူဝ် ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ၊ animism, လႄႈ Laipian Pau Cin Hau ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸႄႈမိူင်းဢၼ်လဵဝ် တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၵိူဝ်းယမ် ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၶူဝ်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ
ၶူဝ်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ တီႈၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ထူဝ်ႇ

## ၶူဝ်းႁေႈၽိင်ႈတိုၼ်း

## လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ

ၸိူဝ်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းသဵၼ်ႈ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်





ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၶွၼ်ႉတွမ်ႇ

**ၶွၼ်ႉတွမ်ႇ** (Condom) ၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉ ဢၼ်လႆႈၸႂ်ႉမိူဝ်ႈ တႃႇႁဵတ်းလွင်ႈ ႁွမ်းသွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶွၼ်ႉတွမ်ႇၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈ ဢဝ်သူပ်းသႂ်ႇတီႈ ၵႂႆးဢၼ်တင်ႈ၊ ဢၼ်ၶႅင် သေ တွၼ်ႈတႃႇႁႄႉၵင်ႈ ယႃႇႁႂ်ႈ ၼမ်ႉငၢၼ် ဢၼ်တေၸိတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇၸူး တီႈၼႂ်း တူဝ်ၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶွၼ်ႉတွမ်ႇၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈၸႂ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ႁႄႉၵင်ႈဢဝ်လုၵ်ႉဢွၼ်ႇ လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၵႅတ်ႇ​ၶေႇ​ႁႄႉၵင်ႈ တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၸပ်းၸွႆး လွင်ႈႁွမ်းသွင် ၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။
ၶွၼ်ႇတွမ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉမၼ်း ႁေႉလႆႈၼမ်ႉသေ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ၵႅၼ်ႇၶႅင်ဝႆႉလႄႈ ထႅင်ႈတၢင်ႇတီႈ တၢင်ႇလႅၼ်ၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸႂ်ႉတႃႇ​ႁႄႉၼမ်ႉ တႄႇဢဝ် မႅၵ်ႉလၢတ်ႈၵႂၢမ်း တေႃႇပေႃးထိုင် လွတ်ႉႁူးၵွင်ႉရၢႆႇၽၢႆႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

### ၸႂ်ႉတီႈယမ်ယမ်

* ၶွၼ်ႉတွမ်ႇ ၽူႈၸၢႆးၼႆႉ ၸႂ်ႉတႃႇၵႅတ်ႉၶႄႁႄႉၵင်ႈပၼ် လွင်ႈတၢင်းပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းယွမ်း ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၸၢင်ႈလုၵ်ႉတီႈ ႁွမ်းသွင်ၵၼ်သေ ၸပ်းပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈဢၼ်လဵဝ် ဢၼ်ၸၢင်ႈ ၵႅတ်ႇၶေႁႄႉၵင်ႈပၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ယႃႇႁႂ်ႈၸပ်းတွင်ႉပႃးတွင်ႉလႄႈ ယႃႇႁႂ်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။
* ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေၸၢင်ႈ ၵႅတ်ႇ​ၶေႁႄႉၵင်ႈလႆႈ လီလီၼၼ်ႉ ႁဵတ်းလွင်ႈႁွမ်းသွင်မိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉတိုဝ်း ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
* ၵူၼ်းတေႁွမ်းသွင် တင်းသွင်ၼႆႉ ထုၵ်ႇလီလႆႈမီး လွင်ႈႁူမ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၸွမ်းၵၼ်။ မိူဝ်ႈပႆႇႁွမ်းသွင်ၼၼ် ထုၵ်ႇလီတၢၼ်ႊၶႆႈလွင်ႈ ၶွၼ်ႉတွမ်ႇသေ ထုၵ်ႇလီလၢတ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈၵေႃႉတေႁွမ်းသွင်ၸွမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၽွမ်ႉၸႂ်ႉ ၶွၼ်ႉတွမ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

### လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်

ၶွၼ်ႉတွမ်ႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၵၢၼ်ႁေႉၵင်ႈပၼ် ယႃႇႁႂ်ႈ ၼမ်ႉငၢၼ် ၵူၼ်းၸၢႆး လႆႈၶဝ်ႈၵႂႃႇတီႈၼႂ်း တူဝ်ၼၢင်းယိင်းၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။

### လွင်ႈတိူဝ်ႉယမ်

သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸွမ်း လွၵ်းလၢႆးမၼ်းၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈၼႆ မၼ်းၵေႃႈ တိူဝ်ႉယမ်ဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပေႃးၸႂ်ႉတိုဝ်း​ၸွမ်း လွၵ်းလၢႆးမၼ်း ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈၼႆ ၼႂ်းၽူဝ်မေး 100 ​ၼၼ်ႉ မွၵ်ႈသွင်ၵေႃႉၼႆႉၵူၺ်း တေၸၢင်ႈပႃးတွင်ႉ။ ၽူဝ်မေး ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႉၸွမ်း လွၵ်းလၢႆးမၼ်းၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈၼႆႉတႄႉ ၼႂ်းၵႃႈ 100 ၵေႃႉၼႆႉ တေၸၢင်ႈပႃးတွင်ႉမွၵ်ႈ 15 ၵေႃႉၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။

### ၸိူဝ်းထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉ ၶွၼ်ႉတွမ်ႇ

* ၸိုဝ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၵႃႇလ ၵလၢင်ႇ (ဢမ်ႇၼၼ်) ၸိူဝ်းမီးၽေးၶႅၼ် ဢၼ်ၸၢင်ႈၸပ်း တၢင်းပဵၼ် မူင်ႈမႅၼ်း HIV (ဢမ်ႇၼၼ်) ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵေႃႉၵူႈ (ၸၢႆးယိင်း)
* တွၼ်ႈတႃႇၼၢင်းယိင်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈ ႁႄႉႁၢမ်ႈလႆႈလီ ယွၼ်ႉပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်း
* မႄႈလုၵ်ႈဢွၼ် ဢၼ်လႆႈလဵင်ႉၼူမ်း ဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈ ယၢၼ်လွင်ႈဢဝ်လုၵ်ႈ၊ လွင်ႈမီးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ လွင်ႈပႃးတွင်ႉ
ၶၢဝ်းတၢင်းမႃႇၵထ

ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ ၼုင်ႈဝႆသၢင်ႇၵၢၼ်းသေ ၶၢမ်ႈပူၼ်ႉမႄႈၼမ်ႉ ဢၼေႃႇမႃႇယဝ်ႉ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၽႅဝ်ႇမႃးတိူင်းမႃႇၵထယူႇယဝ်ႉ။ ၽႅဝ်သႂ်ႇတီႈသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈ ဢၼ်မီးႁိမ်း ဢၼုပရီႇယၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် လွၵ်းလၢႆးပၢႆးၽႃႇဝၼႃႇတြႃးၼၼ်ႉ ၸင်ႇလၢတ်ႈၸူးဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈ ဝဵင်းတိူင်းမႃႇၵထ ဢၼ်သြႃႇလူင် ဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမယူႇသဝ်းၼၼ်ႉသေ ႁႃတုင်းသွမ်းၼႂ်းဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်းၸိူဝ်းလႆႈႁၼ် ၼႃႈတႃတူဝ်ၶိင်းၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈမႂ်ႇသႂ်ၶႅမ်ႉလႅၿ်ႈသပၢႆႇဝႆႉလႄႈ ဢွၼ်တၢင်းဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ်လႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ဢၢမ်းဢေႃးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း တိူင်းမႃႇၵထၵေႃႈ ဢၢမ်းၼႃႇလူင်လၢင်လႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေလႆႈႁူႉလွင်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸႂ်ႉၶႃႈၸႂ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸွမ်းလင်ၸွပ်ႇထၢမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးတွင်းလႆႈသွမ်းတဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈၵိၼ်သွမ်းၼႂ်းထမ်ႈပၼ်ႇတု ဢၼ်မီးတီႈႁၢင်ဝဵင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရၼႆႉ ဢဝ်တူဝ်မၼ်းသုတ်ႉၸူးၸမ်တမ်ႈတီႈ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ "ဢေႃး... ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢိူၺ်း၊ ၸဝ်ႈၼႆႉ လႅပ်ႈပဵၼ်ၶိူဝ်းၸဝ်ႈၶိူဝ်းၶုၼ်ဢေႃႈ၊ ၸဝ်ႈပဵၼ်ၽႂ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၶႅၼ်ႈတေႃႈလၢတ်ႈပၼ်သေၵမ်းၶႃႈ" ထမ်ၼင်ႇၼႆႇ၊ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇဝႃႈ ၸဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ႁေႃၶမ်း တိူင်းၵေႃးသလဢၼ်မီးတီႈတိၼ်လွႆ ႁိမဝၼ်ႇတႃႇၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းသၵျ ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈ ၶိူဝ်းသိုပ်ႇၶုၼ်သူႇရိယဢိူဝ် - တွပ်ႇဝႃႈၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရႃၵေႃႈ လွင်ႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ႁေႃၶမ်း သၵျသုတ်ႉထေႃးတၼ မိူင်းၵေႃးလိယၼႆ ႁူႉထိုင်ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးယဝ်ႉ ထၢင်ႇဝႃႈ လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈၸွမ်ၼႆႉ ၽိတ်းမေႃးၵၼ်တင်းႁၢင်ႈႁေႃသေ ၸင်ႇၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်းၵႂႃႈ ဝူၼ်ႉထၢင်ႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ ၸင်ႇဝႃႈ ပေႃးၸဝ်ႈၶႂ်ႈလႆႈတႄႉ တေပၼ်မိူင်းၶႃႈၶဝ်ၶိုင်ႈၼိုင်ႈ၊ ၸွမ်ႈမိူဝ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းသေၵမ်း - ၸင်ႇၽိတ်ႈမွၵ်ႇၼင်ႇၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈတႄႉ ပေႃးတႅပ်းတတ်းၸႂ်ဝႃႈ တေႁႃႁႂ်ႈႁၼ်သတ်ႉၸႃႇတြႃးဢၼ်ပူၼ်ႉလွတ်ႈပႅၼ် လႅၼ်မိူင်းတင်းသဵင်ႈဝႃႈၼႆသေ ၸင်ႇၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းထိူၼ်လႄႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉလႆႈလွင်ႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်း- ၸင်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။

ပေႃးၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရႃႇ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ် တေဢၢၼ်းပႆထိုင်တီႈယိူင်းမၢႆတေႃႇပေႃးသုတ်းယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆၼႆၵေႃႈ ၸင်ႇဝႃႈတီႈၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ "ပေႃးပဵၼ်ၽြႃးမႃးၼႆ ၶႅၼ်းတေႃႈယေႃးၶိင်းမႃးမိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇသေ မႃးႁေႃးၼႄပၼ်တြႃးၼမ်ႉၸိုမ်းသႅင် သေၵမ်ႈတီႈၶႃႈ" ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ လႆႈၸႂ်ႁပ်ႉဢဝ်သေ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၸဝ်ႈၵႂႃႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 20၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၶၼ်ႇထႃႇ ႁႃႈပိူင်

# ရူပၵ်ၶၼ်ꩪႃ = သၽေႃး ၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈတြႃး ၸူႉတုမ်ပဵၼ်လူႉ။ (ရုပ်ႈ)
# ဝေၻၼၢၵ်ၶၼ်ꩪႃ = သၽေႃး ၸၢင်ႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ (ယိၼ်း) တြႃးၸူႉတုမ်ပဵၼ်လူႉ။ (ၼၢမ်ႇ)
# သၺ်ၺၵ်ၶၼ်ꩪႃ = သၽေႃး ၸၢင်ႈမၢႆတွင်းတြႃးၸူႉတုမ်ပဵၼ်လူႉ။(ၼၢမ်ႇ)
# သင်ၶႃရၵ်ၶၼ်ꩪႃ = သၽေႃး ၸၢင်ႈၶိုင်ပွင် တိုၵ်းသူၼ်းၸေႇတၼႃႇဢွၼ်ႁူဝ်တြႃးၸူႉတုမ်ပဵၼ်လူႉ။(ၼၢမ်ႇ)
# ဝိၺ်ၺႃၼၵ်ၶၼ်ꩪႃ = သၽေႃးၸၢင်ႈမေႃႁူႉ (ၸႂ်)တြႃးၸူႉတုမ်ပဵၼ်လူႉ။(ၼၢမ်ႇ)

## ၽိုၼ်ဢိင်
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ - ငဝ်ႈပိုၼ်ႉဝိပတ်ႉသၼႃႇ - ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတိယ (ပၢင်လူင်)
ၶႃႇ

ၶႃႇမၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈ၊ ၶႃႇဢၼ်ဝႆႉၽၢႆႇၼိူဝ် မုၵ်ႉၽႆး
ၶႅၵ်ႇ၊ ပပ်ႉၸိူင်း

ပပ်ႉၸိူင်း **ၶႅၵ်ႇ** ၼႆ့ ပဵၼ် **ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင် (တၢင်ႉယၢၼ်း)** တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1997။ ပဵၼ်ပပ်ႉၸိူင်း မၢႆ(5) ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင်သေ ပပ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ၽႂ်တူၺ်းၵေႃႈ ၼမ်ႉတႃတူၵ်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်။ ပဵၼ်ပပ်ႉမၢတ်ႇၸပ်းၸႂ် ၽူႈလူႁၼ်ၶဝ် ပပ်ႉၼိုင်ႈ။ ၼႃႈလိၵ်ႈမီး 318 ၼႃႈ၊ တွၼ်ႈမၼ်းမီး 37 တွၼ်ႈ။ ၽၢႆႇလင်မၼ်း မီးလွင်ႈထၢမ်တွပ်ႇလႄႈ လိၵ်ႈဢၼ်ၽူႈလူလိၵ်ႈ ပၼ်ၸူး ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင်။ ၽူႈၸၼ်ႁၢင်ႈ ၼႃႈသိူဝ်ႈပပ်ႉပဵၼ် **တိၼ်ႇသူၺ်ႇၶျူဝ်ႇ** တႃႈၵုင်ႈ။
ၾိမ်းဢွၵ်ႇတီႈ **မွၵ်ႇၵူႈသွႆႈလႅင်** ဝၢၼ်ႈတႆး 9 လၵ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။ ပွၵ်ႈၵမ်း (1) ၼိုင်ႈႁဵင်ပပ်ႉ။ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ၾိမ်းဢွၵ်ႇထႅင်ႈ 2000 ပပ်ႉ၊ တီႈ ၸၢၵ်ႈဢိတ်ႇလိၵ်ႈ **ဢေး** သဵၼ်ႈတၢင်း 35 ၵျွၵ်ႉတတႃး၊ တႃႈၵုင်ႈ။

## ႁွင်းလင်
တီႈဝၢၼ်ႈၼႃးၶေႃ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ပဵၼ်ပွႆးတိုၵ်းၵၼ် ၵၢင်ၶမ်ႈလႄႈ ၽႆးမႆႈဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈပၢႆႈသေ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးဢွၼ်ႇ သွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉ ဢူႈမႄႈတၢႆသေ ၶႃလႆႈၽၢတ်ႇၵၼ်။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ မၢတ်ႇတိူဝ်ႉၵွင်ႈသေ ပၢႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူင်းလႅင်း ၵႃးမေႃယႃသွင်ၽူဝ်မေး လမ်းၼိုင်ႈ မႃးႁၼ်မၼ်းၸၢႆး ဢဝ်ၵႂႃႇယူတ်းယႃပၼ်သေ ဢဝ်ၵဵပ်းႁဵတ်းလုၵ်ႈ၊ မၼ်းပဵၼ် ၸၢႆးၸၢႆးၼႆသေ မိူဝ်းယႂ်ႇတႃႈၵုင်ႈ။

ၼွင်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ **ၸၢႆးၼွင်ႉ** ၼၼ်ႉ ၼၢႆးၶဝ် ဢဝ်မၼ်း ပၢႆႈမႃးယူႇတီႈ ဝၢၼ်ႈယေႇငႄႇ ၸႄႈဝဵင်းမေႇမဵဝ်ႉ။ မၼ်းၸၢႆးယူႇႁူင်းႁဵၼ်း ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉပႅတ်ႇၵူၺ်း။ မၼ်းႁေႃႈလေႃႉမႃႉသေ ၵႂႃႇၺႃး **ၽူၺ်း**(တႃႈၵုင်ႈ)သေ ႁူႉၸၵ်းၵၼ်ၵႂႃႇ။ ဝၢႆးသေ ၼၢႆးမၼ်း လူႉႁၢႆတၢႆယဝ်ႉ ၸၢႆးၼွင်ႉ ဢွၵ်ႇၽၢတ်ႇယၢၼ် တီႈဝၢၼ်ႈယေႇငႄႇသေ ၽႅဝ်ထိုင်မႃး တႃႈၵုင်ႈ။ ၶိုၼ်းမႃးၺႃး **ၽူၺ်း**။ ၸၢႆးၼွင်ႉ လႆႈၵၢၼ်ႁေႃႈၵႃး ထႅၵ်ႉသီႇ။ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ ၸင်ႇၵႂႃႇလႆႈၵၢၼ် တမ်ႈတီႈႁိူၼ်း **ၸၢႆးၸၢႆး** ဢၼ်ပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈဢွၵ်ႇဢွၵ်ႇမၼ်း။ ပီႈဢၢႆႈမၼ်း တႄႉ ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းမၼ်း။ မၼ်းတႄႉ ႁူႉၸၵ်းပီႈဢၢႆႈမၼ်းယူႇ။ ၽွင်းယူႇၸွမ်းၵၼ် ပီႈဢၢႆႈမၼ်း ပႄႉၵိၼ်မၼ်းလႂ်၊ လွင်ႈတၢင်းႁၵ်ႉ မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် ၸၢႆးၸၢႆး၊ ၸၢႆးၼွင်ႉ ဢိၵ်ႇၽူၺ်း ၶဝ်သၢမ်ၵေႃႉၼၼ်ႉလႂ်၊ လွင်ႈၸၢႆးၼွင်ႉ ၶိုၼ်းၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈပီႈဢၢႆႈမၼ်း ႁူႉၸၵ်းမၼ်းၼၼ်ႉလႂ်၊ လွင်ႈၸၢႆးၸၢႆး ၶိုၼ်းပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ် ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်းၼၼ်ႉလႂ် ႁၢင်ႈၶိူင်ႈတႅမ်ႈၵႂႃႇ ပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ်၊ လီၶေႃးၶူမ်ပပ်ႉၼိုင်ႈသေ ၽႂ်လႆႈလူၵေႃႈ ဢိုၵ်ႉၼိုၵ်ႉၸႂ်ဝႆႉယူႇ။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၶႅၵ်ႇ၊ ဝွၵ်း

**ၶႅၵ်ႇ**
ၽွင်းမိူဝ်ႈမႃးၵေႃႈ တေႃႈမႃးႁင်းၵူၺ်း
ဢမ်ႇပႃးဢူၺ်းၵေႃႉ တႃႇတေႃႉၸုင်မိုဝ်း
ၶူဝ်းႁွႆႈတိုဝ်းၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇပႃးသင်။

ၽွင်းမိူဝ်ႈမိူဝ်းၵေႃႈ တေႃႈမိူဝ်းႁင်းၵူၺ်း
ဢမ်ႇပႃးဢူၺ်းၵေႃႉ တႃႇတေႃႉၸုင်မိုဝ်း
ၶူဝ်းႁွႆႈတိုဝ်းၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇပႃးသင်။

ၽႅဝ်သေမႃးလိုဝ်ႈ ၽွင်းပႆႇယိုဝ်ႈၵႂႃႇ
မႃးၽႃႇၸိူၵ်ႈၶိုမ်း ႁုတ်ႉၵိုမ်းမတ်ႉမၼ်ႈ
လိမ်ႇၽၼ်ႈၵဵဝ်ႈတူဝ် လႆႈၶူဝ်လႆႈႁႆႈ
လႆႈမႆႈလႆႈႁၵ်ႉ ဢမ်ႇမၵ်ႉတေႃးသ
မၵ်ႉလေႃးၽပဵၼ် ဢမ်ႇယဵၼ်လႆႈမႃႈ
ၵျွၵ်းၵႃႈၵူႈလွင်ႈ ၵၢမ်ႇယွင်ႈသဵင်ႈမူတ်း
လႆႈပူတ်းပွႆႇၽႃႈ ဝၢႆႇၼႃႈပႅတ်ႈၵၼ်
ယၼ်သိုပ်ႇတၢင်းၸႅၵ်ႇ ထုင်းၸဝ်ႈၶႅၵ်ႇ။

ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင် (တၢင်ႉယၢၼ်း)
ၸႄႈဝဵင်းၸမ်ႇပူႇသီႇရိ

**ၸႄႈဝဵင်းၸမ်ႇပူႇသီႇရိ** ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းပုပ်ႉပသီႇရိ ၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး  ၁၀၉,၃၃၄ ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸရိယႃႇသၢမ်ပိူင်

ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸိုၵ်ႉထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇယူႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ တမ်းဝၢင်းဝႆႉ ၽႅၼ်ၵၢၼ်လူင် သၢမ်ပိူင်သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ၵႂႃႇယူႇ။ ၽႅၼ်ၵၢၼ်လူင်ၸဝ်ႈ သၢမ်ပိူင်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ၸရိယႃႇသၢမ်ပိူင်" ၼႆယဝ်ႈ။

#လေႃၵတ်ထၸရိယႃ = တၢင်းတိုဝ်းၵမ် ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၼႂ်းလေႃးၵႃႉ ၶူင်းၵၢင်၊ သတ်ႉတဝႃႇတင်းလၢႆ တေမီးၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီ။
#ၺႃတတ်ထၸရိယႃ = တၢင်းတိုဝ်းၵမ် ပုၼ်ႈတႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေမီးၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီ။
#ၿုတ်ꩪတ်ထၸရိယႃ = တၢင်းတိုဝ်းၵမ် ပုၼ်ႈတႃႇပဵၼ်ၽြႃးသေ ဢွၼ်ဢဝ် သတ်ႉတဝႃႇတင်းလၢႆ ဢွၵ်ႉမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ ၸိူဝ်းၽွတ်ႈသမ်ႇသရႃႇ... ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႈ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ တိုဝ်းၵမ် ႁဵတ်းသၢင်ႈထႅမ်သၢင်ႈ ပႃႇရမီႆ ၸရိယႃႇသၢမ်ပိူင်ၼႆႉ ၵူႈၸၢတ်ႈၸၢတ်ႈယဝ်ႈ။ 

## လေႃးၵတ်ႉထႃႉၸရိယႃႇ

## ၺႃႇတတ်ႉထႃႉၸရိယႃႇ

## ပုတ်ႉတတ်ႉထႃႉၸရိယႃႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်

ၼႃႈလိၵ်ႈ (39)၊ တြႃးပုတ်ႉထႃႉၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉ ႁႃႈ၊ႁူၵ်း၊ ၸဵတ်း)
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရ သာသနာဝန်ကြီးဌာန၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ တရားတော် (အထက်အဆင့် ရှမ်းဘာသာ)
ဝၢၼ်ႈၸလွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈၸလွင်း** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸလွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ဢႃလေႃၵ

ၸဝ်ႈငမ်းပၢႆးလူင် သႅၼ်ႈဝီ ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ဢႃလေႃၵ
(ဢၵ်ၵမႁႃပၼ်တိတ)
ဢေႃဝႃတႃၸရိယ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ၶႃႇၸိုင်ႈတႆး

## ၸႃႇတိလႄႈပေႃႈမႄႈ

ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင်ၼႆႉ ၵိူတ်ႇမႃးမိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1259 ၼီႈ၊ လိူၼ်ႈႁႃႇမႂ်ႇ ႁူၵ်းၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းဢႃႈတိတ်ႉ တၢမ်းၶမ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 4 မွင်း၊ တီႈဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၵတ်း၊ ၸေႈဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ။ ၸိုဝ်ႈပေႃႈမႄႈၸဝ်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ လုင်းလွႆၸိုၼ်ႈထမ်းဢိင်ႇတၵ+ ပႃႈလွႆၸိုၼ်ႈထမ်းသူၺ်ႇဢိင်ႇ။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ဢၢႆႈၵႅင်း ၼႆယဝ်ႉ။

## တီႈၸဝ်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းမႃး

မၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်သၢင်ႇမိူဝ်ႈပီႈ 1272 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၸၢင်းမိူဝ်ႈပီ 1279 ၼီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈယၢမ်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းမႃး တီႈၵျွင်းမႁႃႇဝိသုတ်ႉထႃႇရုင်ႇ ဢလေႇတဵၵ်ႉ ၵျီးဢၼွၵ်ႉပျိၼ်ႇ တီႈၸဝ်ႈသြႃႇမၸူဝ်းယိင်ႇ တီႈၵျွင်းသူၺ်ႇယေးသွင်ႇ တွင်ႇပျိၼ်ႇ၊ တီႈ ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇ ဝဵင်းလႅတ်ႉပတၢၼ်း၊ ဝဵင်းပတဵင်ႇ၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ဝဵင်းသထုင်၊ ဝဵင်းဢမရပူရ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇဢၼ်ၸဝ်ႈႁဵတ်းမႃး

ပီ 1290 ၼီႈ ၼင်ႈၵျွင်းၵူတ်ႉၶၢႆ။ 
ပီ 1299 ၼီႈ မႃးယူႇသဝ်းတီႈ ၵျွင်းထမ်ႈသႅၼ်ႈဝီ။ 
ပီ 1303 ၼီႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၸဝ်ႈၶမ်းႁူမ်ႇၾႃႉ လူႇတၢၼ်းၸုမ်ႈၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈဢႃႇလေႃးၵထမ်ႇမၵထိၵ။ 
ပီ 1307 ၼီႈ ၸဝ်ႈဢမၢတ်ႈၶျုၵ်ႈၸိုၼ်ႈလၢႆးဢူ ပၢင်းမိူဝ်း သႅၼ်ႈဝီသေ ႁဵတ်းၵျွင်းၶႃးလူႇပၼ်ၸဝ်ႈ တီႈၵျွင်းမင်ႇၵလႃႇရုင်ႇ ၵၢင်ဝဵင်း။ 
ပီ 1308 ၼီႈ လႆႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းပၢႆး သႅၼ်ဝီ။ 
ပီ 1309 ၼီႈ ၸဝ်ႈႁဝ်းဢွၼ်ဢဝ် သၢင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ 10 တူၼ် မိူဝ်းပွင်ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းမိူင်းဝႃႉပီပၢႆ။ 
ပီ 1313 ၼီႈ လႆႈပဵၼ် ၸဝ်ႈငၢမ်းပၢႆးလူင် သႅၼ်ႈဝီ။
ပီ 1318 ၼီႈ ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၵႃယၼႃႇၵမ်းႁူၵ်း တီႈတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ် ဢေႃဝႃတႃၸရိယ။

ဝႆးၼၼ်ႉ လႆႈမႃးၸွႆႈၵၢၼ် ပိၼ်လိၵ်ႈပိတၵတ်ႉတႆး တီႈဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်။ ပီ 1321 ၼီႈ လႆႈ "ဢၵ်ႉၵမႁႃႇပၼ်ႇတိတ"။ ပီ 1329 ၼီႈ ၽွင်းဢႃႇယူႉၸဝ်ႈလႆႈ 70 ပီတဵမ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁဝ်းဢဝ်ၵၢၼ်ၵျွင်းၶွင်သႅင်တင်းသဵင်ႈ ဢၢပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈသုမင်ႇၵလယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်တၢင်းလီ ပုၼ်ႈတႃႇသႃသၼႃႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈလႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်မႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႁၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ လႆႈၵေႃႈထၢတ်ႈၵွင်းမူး 160 သူႇ၊ လႆႈသမ်ႇမုတ်ႈသိမ်ႇ 36 တီႈ၊ လႆႈၶၢမ်ႇပၼ်ရႁၢၼ်း 550 တူၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်ႈၼႆႉ လူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈထမ်းၸဝ်ႈသေဢမ်ႇၵႃး ၽၢႆႇႁေႃးတြႃးၵေႃႈ လူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။

## လႆႈႁပ်ႉမိူင်ႈၾႃႉ ယႃႇမိူင်းလူမ်ႈ

ၸဝ်ႈႁဝ်းလႆႈႁပ်ႉမိူင်းၾႃႉ ယႃႇမိူင်းလူမ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1333-ၼီႈ၊ လိူၼ်ၸဵင်လပ်း။ ဢႃႇယူႉၸဝ်ႈလႆႈ 74 ပီ၊ ဝႃႇၸဝ်ႈလႆႈ 55 ဝႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ၵုၼပိယ

ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ၵုၼပိယ (ဢၵ့်ၵမႁႃႇပၼ်ႇတိတ) 
ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် မၢႆ (5)
ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ့်ၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး
ဝတ့်ပိတၵၢတ်ႈတႆး တူၼ်ႈတီး

## ၸႃႇတိလႄႈပေႃႈမႄႈ

ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၼႆ့ ပေႃႈမႄႈၸဝ်ႈ ပဵၼ်လုင်းၸိင်ႇတႃႇ+ပႃႈၼၢင်းၽၢၼ်ႇ၊ ၵိူတ်ႇမႃးမိူဝ်ႈပီ 1295 ၼီႈ၊ လိူၼ် (12) မႂ်ႇ (6) ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းၸၼ်၊ တီႈဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈမၢၵ်ႇၽိူင်း ၸေႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ့် ႁွင့် ၸၢႆးၽူင်းမိၼ့်။

## ပဵၼ်သၢင်ႇလႄႈပဵၼ်ၸၢင်း

ပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1307 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၸၢင်းမိူဝ်ႈပီ 1316 ၼီႈ။ 

## တီႈၸဝ်ႈႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈမႃး

မၼ်းၸဝ်ႈယၢမ်ႈသွၼ်ႁဵၼ်း တီႈၵျွင်းမင်ႇၵလႃႇရႃႇမ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ ၵျွင်းသူၺ်ႇၵူႇ ဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇ၊ ၵျွင်းသတ့်ထမႃႇလင်ႇၵႃႇရ ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၶျၢၼ်ႇ ၼႂ်းၼွင်၊ တီႈသူၺ်ႇႁင်းသႃႇ တေႃးယ ပႃႇလိတၵ့်ၵသူဝ်ႇ တီႈဝဵင်းၺွင်ႇတူင်း။ တိူင်းဢေႇရႃႇဝတီႇ တီႈၵျွင်းတွင်ႇပွၵ့် ဝဵင်းမေႃႇလမျဵင်ႇ မိူင်းမွၼ်း တီႈၵျွင်းဢလူင်ႇတိူၵ်ႈမႂ်ႇ၊ ဝဵင်းယၢၼ်ႇၵူင်ႇ၊ တီႈၵျွင်းဢလေႇတေႃးယ ပႃႇလိတၵ့်ၵသူဝ် ဝဵၼ်းယၢၼ်ႇၵူင်ႇ။

## ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇဢၼ်ၸဝ်ႈႁဵတ်းမႃး

ပီ 1325 ၼီႈ၊ လႆႈဢုပ့်ထိင်း သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈတီႈၵျွင်းၵုင်းပိၼ်း ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ။ ပီ 1327 ၼီႈ ႁဵတ်းၶူးသွၼ် တီႈၵျွင်းမိၼ်းၵုၼ်း ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ 1332 ၼီႈ၊ လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇႁူၵ်းၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းၸၼ် ပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ၊ ၵျွင်းပုပ့်ပႃႇရူင်ႇ ဝဵင်းလွႆၵေႃႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈၶဝ်ႈပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ ဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇ၊ ဢၽိထမ်ႇမႃ၊ ဝိၼႄးၽြႃးၽိူၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၽၢႆႇယႃႈယႃ လႄႈ ဢွင်ႇၸၼ့်ၶူးသွၼ် ထမ်ႇမႃႇၸရိယ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်းၼႆ့ ဢွၼ်တႄႇဝႆ့တိူၵ်ႈ သွၼ်လိၵ်ႈမီးယူႇ 25 တိူၵ်ႈယူႇယဝ့်။

## ၵၢၼ်ဢၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇလႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ

1။ ႁူဝ်ပဝ်ႈပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ မိူင်းယၢင်းလႅင် ဝဵင်းလွႆၶေႃ။ 
2။ ၵမ့်ႁူဝ်ပဝ်ႈပၢင်ပွႆး တႅမ်ႈတွပ်ႇ/ၶူၼ့်ၶႆႈလိၵ်ႈ ပရိယတ့်တိသတ့်ထမ်မပႃႇလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင်။
3။ ၽူႈထုၵ်ႈၶေႃႈထၢမ် ၸၼ့်ၶူးသွၼ် ၼႂ်းပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင် လႄႈ ဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇ။
4။ ပီ 1347/1353 ၼီႈ၊ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၽၢႆႁၢပ်ႇၵၢၼ် သင်ႇၶၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ ၽၢႆတႅပ်းတတ်း တြႃးသင်ႇၶၸိုင်ႈမိူင်း။

## ၸုမ်ႈဢၼ်ႈသြႃႇၸဝ်ႈလႆႈ

မိူဝ်ႈပီ 1353 ၼီႈ၊ လႆႈ ဢၵ့်ၵမႁႃႇပၼ်ႇတိတ

## လႆႈႁပ့်မိူင်းၾႃ့ယႃႇမိူင်းလုမ်ႈ

သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်း လႆႈႁပ့်မိူင်းၾႃ့ယႃႇမိူင်းလုမ်ႈ ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 2001 လိူၼ်မေႇ (26)ဝၼ်းၼၼ့်ယဝ့်။
ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူး ၸဝ်ႈထမ်ႇမတိင်ႇၼ

## ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
:ပီၵိူတ်ႇ - ပီတႆး-1636 ၼီႈ (ပီၶရဵတ်ႈ-1542)၊ လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ(9)ၶမ်ႈ ဝၼ်းသဝ်။
:ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ - ၸၢႆးၶမ်းတိုၼ်း။
:ၸိုဝ်ႈဢူႈ - လုင်းထမ်းဢူ။
:တီႈၵိူတ်ႇ - ဝၢၼ်ႈၶၢင်၊ ၸႄႈႁၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇမိူင်းတိင် (မိူင်းၶႄႇ)

## ၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်
မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈလႆႈ(8)ၶူပ်ႇယူႇဝတ်ႉ(ၵျွင်း)ပဵၼ်ၵပ်ႉပီႇ၊ ဢယု(9)ၶူပ်ႇၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်း၊ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ၸိုဝ်ႈယူႇၵျွင်းႁွင်ႉၸဝ်ႈထမ်ႇမတိင်ႇၼႃႉ (ꩪမ်မၻိၼ်ၼ) မိူဝ်ႈဢႃယုၸဝ်ႈလႆႈ(20)ၶၢမ်ႇပဵၼ်ၸၢင်း၊ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈထမ်ႇမတိင်ႇၼၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ၸဝ်ႈၸၢင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉၺၢၼ်ႇၽၢႆ လႅတ်းဝႆးၸဵမ်လဵၵ်ႉ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသႅၼ်ပိူင်၊ မိူၼ်ၼင်ႇၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင်-ဝတ်ႉ(ၵျွင်း)ဝၢၼ်ႈၶၢင်ၸႄႈႁၵ်ႉ၊ ဢၼ်ပဵၼ်သြႃႇဢုပၸ်ႉသေႇတူၼ်ငဝ်ႈၸဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈၸၢင်းထမ်ႇမတိင်ႇၼ ဝႃႇတေႃႇယႂ်ႇမႃး ၸိုဝ်ႈသဵင်ၵေႃႈလိုဝ်းလင်မႃးသေ ၸင်ႇၼၼ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းသႅၼ်ဝီလူင် ၸဝ်ႈၶမ်းၶႅင်ႇၾႃႉ ပၢင်းၶၢႆႉမႃးႁဵတ်းသြႃႇတေႃႇၼင်ႈဝတ်ႉဝဵင်းသူပ်းတၢတ်ႇ မိူဝ်ႈပီတႆး-1684ၼီႈ (ပီၶရဵတ်ႈ-1590) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းသူပ်းတၢတ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်တီႈၸေႈဢူယဝ်ႉ။ ဝဵင်းသူပ်းတၢတ်ႇ လႆၢႈပဵၼ်ၸိုဝ်ႈဝဵင်းၸေႈဢူ ၼႂ်းပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁူင်ၽႃႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 967 (မႅၼ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1606) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

မိူဝ်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ တင်းၸဝ်ႈၾႃႉလူင်လူင်းဝႆႈၽြႃးၸဝ်ႈၵၢင်ႉမေႃႇ(ပေႃႇၵျူဝ်ႇ)ဝဵင်းသီႇပေႃႉပွၵ်ႈၶိုၼ်းမိူဝ်း၊ဢမ်ႇႁိုင်သင် သြႃႇတေႃႇၸဝ်ႈထမ်ႇမတိင်ႇၼ လႆႈထႂၢၵ်ႈလူင်းဝတ်ႉ(ၵျွင်း)သေတေႇၼႃႈႁိူၼ်းယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈၶိင်းလူင်ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူၼ်ႈၸဝ်ႈသူင်ႁတ်ႉသၢႆႁၢင်ႉ-သၢႆၵႅတ်းၼႃႇလႄႈ ၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈၸဝ်ႈ ၶိင်းလူင်သၢႆႁၢင်ႉၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ 

မိူဝ်ႈပီတႆး-1694ၼီႈ (ပီၶရေတ်ႈ-1600)၊ၼၼ်ႉယွၼ်ႉဝႃႈၼႂ်းဝၢင်းႁေႃ မီးလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈၽိတ်းၽႅၵ်ႇၵၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၶိင်းလူင်သၢႆႁၢင်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈဢွၵ်ႇယၢၼ်ဝၢင်းႁေႃသေ မိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈၸႄႈလၢၼ်ႉႁိမ်းၼမ်ႉၶမ်းၼႆယဝ်ႉ။

## သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်
ၸဝ်ႈထမ်ႇမတိင်ႇၼ (ၸဝ်ႈၶိင်းလူင်သၢႆႁၢင်ႉ)ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆး လင်ႇၵႃႇ၊ လွင်ႈထၢတ်ႈပိင်းတေႃး ၽၢႆႇယူတ်းယႃ၊ ၽၢႆႇၼၢၵ်ႈၶၢတ်ႈ လိူၼ်လၢဝ် ပေႇတၢင်ႇၵႃႇလႃး၊ ပဵၼ်ပေႃႈလဵင်ႉ ပေႃႈပိုင်ႈပိူၼ်ႈတင်းလၢႆႊ၊ တေႃႇထိုင်ဢယုထူၼ်ႈထိုင်(99)သေသဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ ပီတႆး-1734ၼီႈ (ပီၶရဵတ်ႈ-1641) လိူၼ်ႁူၵ်းလွင်ႈ ၵဝ်ႈၶမ်ႈဝၼ်းသဝ်ၼႆယဝ်ႉ။

## မူႇလိၵ်ႈၽိုၼ်ထမ်းဢၼ်ၸဝ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉ
#သုတ်ႉတၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼ မွၼ်းထမ်း
#ပရမၢတ်ႈသုတ်ႉတၢၼ်ႇၶဵဝ်ဢူမ်သႅင်
#ဢၼိၵ်ႉၸမူႇလသၢၵ်ႈသေႇ
#ၵုရုꩪမ်မ ၷမ်ၽီရၻေသၼႃ
#လိၵ်ႈၼမေႃးလူင်
#လိၵ်ႈၸဝ်ႈႁူဝ်ထမ်း
#မင်ႇၵႃႇလသုတ်ႈလူင်
#သၢမ်ၵွင်လူင်
#ၸဝ်ႈသၢင်ႇထၢမ်ၸႃး
#ၸၢတ်ႈလွင်းတေႃႇၸဝ်ႈတေမိ
#သုၵ်ႈသီလၶၢၼ်း တွႆးငဝ်ႈ
#ဝေႃးၵႃႇလသုတ်ႈ
#သင်ႇၶေႇပပိုၼ်းတႆး
#ဝၢင်ႇၵူဝ်းဝၢင်ႇ
#ထမ်ႇမဝဝတ်ႈသိပ်းသွင် 
#ဢၽိꩪမ်မႃ ဝီထိပႅင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပႆႇထူပ်းႁၼ်မႅၼ်ႈၵေႃႈ တေမီးထႅင်ႈတင်းၼမ်ယူႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
#ပပ်ႉၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး 6 ၸဝ်ႈ (လုင်းၶုၼ်မႃႇႁႃႇ-တႅမ်ႈ)
ၸဝ်ႈပိုၼ်ၵၢင်ႇၵတ်ႉၵျႃႉ

ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ယူႇတီႈပဵၼ်ၶိူဝ်းၸဝ်ႈလၢႆးၶတ်ႉတိယသေ တေလႆႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႅတ်းၽၢႆ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းတၢင်းမေႃ ၸႂ်ႉတုိဝ်းလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၽၢႆႇလွင်ႈ "တၢင်းမေႃၵၢင်ႇ" ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇၽိုၵ်းၽွၼ်ႉလွင်ႈ "တၢင်းမေႃၵၢင်ႇ" ၼၼ်ႉ ႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်း။ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸိူဝ်းတၢင်ႇၵေႃႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽိုၵ်းပိုတ်းယိုဝ်း ပဝ်ႉမၢႆၸိူဝ်းဢၼ်မီးၸႂ်ၼၼ်ႉယူယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈတႄႉ မီးၸႂ်ဢီးလူႁႅင်းၼႃႇ။ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ဢဝ်ၵွင်ႉတႃးပိုၼ်ၵၢင်ႇသေ ယိုဝ်းသႂ်ႇတူၼ်ႈမႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ တူၼ်ႈမႆႉပေႃးလႆႈတၢႆၵႂႃႇတင်းၼမ်။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈတႄႉ ဢဝ်ၶႅပ်းပႅၼ်ႈ မတ်ႉၸပ်းတူၼ်ႈမႆႉသေ ၸင်ႇယိူင်းပိုတ်ႈယိုဝ်းသႂ်ႇ ပဝ်ႉမၢႆၼိူဝ်ၶႅပ်းပႅၼ်ႈယူယဝ်ႉ။

လွင်ႈႁၵ်ႉပႅင်းဢီးလူ ၶွင်ႈၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃးတမတႄႉ မီးၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇပူၵ်ႉတႃသေ ၽိုၵ်းပိုတ်းယိုဝ်းသႂ်ႇ ပဝ်ႉမၢႆဢၼ်လႆႈငိၼ်းသဵင်ၼၼ်ႉ တေႃႇပေႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယင်းယိုဝ်းတိူဝ်ႉလႆႈ ပဝ်ႉမၢႆ ဢၼ်မီးမွၵ်ႈသဵၼ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။ ယွၼ်ႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မေႃၸႂ်ႉတိုဝ်း လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵူႈပိူင်ပိူင်လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢွၼ်ၵၼ်ထၢင်ႇယႂ်ႇ လႆႈၸႂ်ၼမ်ႉၵတ်ႉၸဝ်ႈၸၢႆးတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။

ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈပေႃႈ သုတ်ႉထေႃးတၼၼႆႉ ႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸူမ်းၸွမ်း လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ ဢၼ်မေႃၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ၶိုင်တႄႇၶဝ်ႈၸႂ် ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်းမႃးယဝ်ႉၼႆ မၼ်းၸဝ်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႆႉ။ ၸႂ်ဢၼ်မႆႈယွၼ်ႉလုၵ်ႈၸၢႆး ၸၢင်ႈဢိမ်ႇမိူဝ်ႇၸၢၼ်ႈ ပၢၼ်ၽဝ ၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းသေ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ယေႃႈယွမ်းမႃးလွႆးလွႆးယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 13၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၸဝ်ႈရသေး တႃႇရုၸီႇရီႇယ

ဝဵင်းၼၼ်ႇလႃႇသုပ်ႉပႃႇရႃႇၵၼႆႉ ၵႆယၢၼ်တင်း ဝဵင်းမုမ်ႇပၢႆးယမ်းလဵဝ် 50 လၵ်း၊ ၸဵမ်မိူဝ်ပူၼ်ႉမႃးပီမိူင်း 2500 လိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းမီးတႃႈႁိူဝ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးဝဵင်းၼိုင်ႈ။

မိူင်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းဝဵင်းသုပ်ႉပႃႇရႃႇၵၼႆႉ မီးရသေးထဝ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ၼုင်ႈၶူဝ်းမၼ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ပိူၵ်ႇမႆႉယွမ်ႉဝႆႉၵွႆး။ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ ရသေး တႃႇရုၸီႇရီယ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ မီးဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီးၽွၼ်းလီတႃႇရသေးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝႃႈ "ၸဝ်ႈၼႆႉ တေႃႈယၢမ်းလဵဝ်ပႆႇပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ၊ ၸဝ်ႈၼႆႉ ပႆႇၽႅဝ်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၶဝ်ၽိုၵ်းသႃၵွၼ်ႇ" ဝႃႈၼႆႉ၊ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရသေးၵေႃႈ တိူဝ်ႉၸႂ်မၼ်းၵႂႃႇသေ "ပေႃးဝႃႈၼၼ် ၼႂ်းလေႃးၵလူင်ၼႆႉ ၸွင်ႇမီးရႁၢၼ်းတႃႇသေၸဝ်ႈၸဝ်ႈႁႃႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၸွင်ႇမီးၽူႈဢၼ်တေၸီႉၼႄ ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇႁႃႉ"၊ "မီးဢေႃႈ၊ တေႃႈလဵဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထ မီးဝႆႉယူႇမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ တီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉဢေႃႈ"

ပေႃးလႆႈငိၼ်းၵႂၢမ်းဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈရသေးၼႆႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉဢွၵ်ႇၵႂႃႇၸူးမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၵမ်းလဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ လတ်းပႆၶၢဝ်းတၢင်းၵႆယၢဝ်းသေ ပေႃးဝႃႈ ၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၵေႃႈ ပိူၼ်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးယူႇတီႈၵျွင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝႃႈ "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉၵႂႃႇတုင်းသွမ်းၼႂ်းဝဵင်းဢိူဝ်ႈ၊ ပေႃးၵႅပ်ႉၼိုင်ႈ တေၽႅဝ်မႃးၶိုၼ်းယဝ်ႉ၊ ယင်ႉလိုဝ်ႈၵွၼ်ႇလႄႈ" ဝႃႈၼႆႁင်းမၼ်း။

ၵူၺ်းၵႃႈ ရသေးလူင် ၵေႃႉလႆႈထမ်ႇမသင်ႇဝေႇၵယူႇၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ၶႂ်ႈယင်ႉလိုဝ်ႈ။ မၼ်းၸင်ႇသိုပ်ႇၶဝ်မႃးၼႂ်းဝဵင်းၵမ်းလဵဝ်။ ပေႃးပႆမႃးယဝ်ႉတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ လႆႈထူပ်ႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တိုၵ်ႉပႆတုင်းသွမ်းယူႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇၵႂႃႇၶုပ်ႉၶဝ်ႇၽၢႆႇၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၼွမ်းႁူဝ်ဝႆႈသႃတီႈတိၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။

"ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ၊ ၶႅၼ်းတေႃႈ သွၼ်ပၼ်ထမ်ႇမတြႃး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်မၼ်း ပၼ်ၶႃႈႁဝ်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉသေၵမ်းတီႈၶႃႈ"
"တႃႇတေသွၼ်ပထမ်ႇမတြႃးၼၼ်ႉ ပႆႇမႅၼ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်းၵွၼ်ႇ ရသေးဢိူၺ်း၊ မိူဝ်းၽႅဝ်ႇၵျွင်းၸင်ႇတေသွၼ်ပၼ်ၵႂႃႈ"
"ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ၊ ၸူဝ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းၼႆႉ တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်ယုမ်ႇၶႃႈလႃႇ၊ ၶႅၼ်းတေႃႈသွၼ်ပၼ်ထမ်ႇမယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၶႃႈလႃႈ"
ၸဝ်ႈရသေးလူင်ယိုၼ်ႈယွၼ်းမႃး သၢမ်ပွၵ်ႈသၢမ်ၵမ်းလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇယူႇၼိူဝ်တၢင်းသေ ႁေႃးၼႄထမ်ႇမတြႃးတီႈၵႅပ်ႈမၼ်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
"ၽိုၵ်းၵျၢင်ႉၼင်ႇၼႆလႄႈ။ '''ꩦိတ်ထေ တိတ်ꩧမၼ်တံ ꧤဝိသ်သတိ" ပေႃးႁၼ်ၵေႃႈႁၼ်၊ ႁဵၼ်းႁႂ်းႁႈႉယူႇႁဵၼ်းၼၼ်ၵွႆးလႄႈ"
ရသေးလူင်ၵေႃႈ လႆႈႁူႉႁၼ်ၵႂႃႇတေႇသၼႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၵႅပ်ႈမၼ်းလိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလမ်ႇလမ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ တီႈဢိတ်ႇတရေႇ ဢၼ်လႂ်ဢမ်ႇဝႃႈ လွင်ႈၵမ်းမၢႆဢဝ်ဝႆႉ၊ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၶိုၼ်း၊ လွင်ႈလႆႈသမ်ႇဝေႇၵ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵိုတ်းယိုတ်းၵႂႃႇယႅတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ရသေးလူင်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပႃႇရမီႇၸဝ်ႈ ထႅမ်မႃးလၢႆလၢႆၽဝလႄႈ လႆႈဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈၽဝသမ်ႇသရႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ လႆႈၸူမ်းသိူဝ်းသေ လွတ်ႈဢွၵ်ႇလင်ႈမိုတ်ႈမၵ်ႉယဝ်ႉ လႆႈၽႅဝ်ထိုင်ၸၼ်ႉၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 77၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)