တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ဝတ်ႉပၢင်ႇ လၢႆးၶႃႈ

## တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ဝတ်ႉပၢင်ႇ လၢႆးၶႃႈ

### ပွင်ႇလႅင်းလူင်ႈၼႃႈ လူပိုၼ်း
ဝတ်ႉပၢင်ႇႁဝ်းၼႆႉ ၵေႃႈငဝ်ႈပူၵ်းတၢင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 970 သေ တေႃႇထိုင် 1348 ၼၼ်ႉ လႆႈမၢႆၵိုမ်းပၼ်ဝႆႉၶၢဝ်းမၼ်းဝႃႈ “တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈၸုပ်ႈၸဝ်ႉ” (ၸုပ်ႈဢွၼ်တၢင်း) ၼႆသေ  တၢင်ႈဢဝ် 1349 မႃးၼႆႉတေႉ ႁဝ်းၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈၸုပ်ႈမႂ်ႇၼႆယဝ်ႉ၊ ဢၼ်လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပီၵွၼ်းငိုၼ်း (25) ပီၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1374 ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ်တႃႇ “တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ၸုပ်ႈမႂ်ႇ”ၼႆယဝ်ႉ။

### ဝတ်ႉပၢင်ႇ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီၵေႃးၸႃႇ 1349
ဝတ်ႉပၢင်ႇၼႆႉ ၵေႃႇငဝ်ႈပူၵ်းတၢင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 970 ၼီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၽႃႉၶုၼ်သၢင်ႇမႅတ်ႈၼူဝ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၶုၼ်မိူင်းလၢႆးၶႃႈ မိူဝ်ႈပီ 968 သေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝတ်ႉဝႃး တၢင်းၸၢၼ်းၵၢတ်ႇ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွင်းၶမ်း ၽၢႆႇတူၵ်းဝၢင်းၵျွင်းပၢင်ႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်။ ဝၢင်းၵျွင်းပၢင်ႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၵေႃႈ  ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်းဝၢင်းၵျွင်းၶမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၽႃႉ ၵေႃႈတၢင်ႈၵျွင်းၶမ်း တၢင်းၸၢၼ်းၵၢတ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းရူင်ႇၸၢၵ်ႈၽႆးယၢမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ဝတ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃး ထႅင်ႈသွင်ပီ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 970 ၸင်ႇမႃးပူၵ်းတၢင်ႈထႅင်ႈ ၵျွင်းလူင်လင်ၼိုင်ႈ တီႈဝတ်ႉပၢင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ 

ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးလူင်သၢမ်သူႇ ဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းၵျွင်းလူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈမႃး မိူဝ်ႈတေႇၵေႃႇဝတ်ႉၼၼ်ႉ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၵေႃႈတၢင်ႈ ၵျွင်းလူင်ဝတ်ႉပၢင်ႇ သၢမ်ပီယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 973 ၼီႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၽႃႉ ၶုၼ်သၢင်ႇမႅတ်ႈၼူဝ်း ၸင်ႇၵေႃႇသၢင်ႈထႅင်ႈ ၵွင်းမူးၼၢမ်ႇမိူင်းယဝ်ႉ။ 

ဝၢင်းၵျွင်းပၢင်ႇ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မၼ်းၵႂၢင်ႈထိုင်တၢင်းလူင်လႄႈ ၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇၵေႃႈ မၼ်းၵႂၢင်ႈ ထိုင်တၢင်းလူင်ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ 
ၽူႈလႅပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းၶဝ် မၢင်ၵေႃႉတႄႉ ပွင်ႇၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ဝၢင်းၵျွင်းၶမ်းလႄႈ ၵျွင်းပၢင်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢၼ်လဵဝ် ၵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈတႄႉမၼ်းတိုၼ်းပဵၼ်ဝၢင်းလဵဝ်ၵၼ်သေ လုၵ်ႉတီႈဝတ်ႉဢွၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွင်းၶမ်းၼၼ်ႉသေ လၢႆႈၶၢႆႉ မႃးၵေႃႈတၢင်ႈဝတ်ႉလူင် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵျွင်းပၢင်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ လၵ်းထၢၼ်မၼ်းတႄႉ တေႃႇထိုင် မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1375 မွၵ်ႈၼႆႉ တူၼ်ႈမႆႉၸရီႇ ဢၼ်မီးယူင်ႇၸၢၵ်ႈၽႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉပဵၼ်တူၼ်ႈၽိုၼ်းၵျွင်းပၢင်ႇသေ ၸဝ်ႈသၢင်ႇၶဝ် ယင်းလႆႈၵႂႃႇတႅပ်းဢဝ်မႃးၸႂ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းႁွင်ႇယူင်ႇၸၢၵ်ႈၽႆးၼၼ်ႉ ၵေႃႈ ပဵၼ်ႁွႆးၵွင်းမူးၵဝ်ႇ ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ 

ၽၢႆႇၸၢၼ်းၵျွင်းပၢင်ႇၼၼ်ႉ ယင်းမီးထႅင်ႈႁွႆးဝၢင်းၵျွင်း၊ ၵွင်းမူးၵဝ်ႇ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝၢင်းၵျွင်းလေႇၽေႃႇ ဢမ်ႇၼၼ် ဝတ်ႉတီႈပႃႇ ယၢင်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၽြႃးမျႃႉသီႇတႃႇ ဢၼ်မီးယူႇ ၼႂ်းၵျွင်းၽြႃးဢိၼ်းသၢၼ် ဝၢင်းၵွင်းမူးၼၢမ်ႇမိူင်း (ပေႃႇ ပၢၼ ၸဝ်ႈသြႃႇပၼ်ႇတိတထမ်ႇမ) လႄႈ ၽြႃးၵဝ်ႇ ၵႄႇ (သူႇဢွၼ်ႇ၊ ႁၢင်ႈပုတ်ႉထဝၢင်ႇ) သူႇပွင်း 200 ပၢႆ ( ပေႃႇ ပၢၼ ၸဝ်ႈသြႃႇ တွၵ်ႉတိူဝ်ႇပၼ်ႇတဝ) ဢၼ်ပၢင်းမႃးဝႆႉတီႈ ၼႂ်းဝၢင်းၵျွင်းပၢင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶုတ်းႁၼ်ဢွၵ်ႇမႃး တီးဝၢင်းၵွင်း မူးလေႇ ၽေႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

ပေႃးမႃးႁုပ်ႈပိုၼ်းတူၺ်းၶိုၼ်းၸိုင် ႁိမ်းဝၢင်းၵျွင်းပၢင်ႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ တေယၢမ်ႈမီးမႃး ၵျွင်းသၢမ်လင် ၼႆယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉတႄႉ ၵျွင်းၶမ်း၊ ၵျွင်းလေႇၽေႃႇ(တီႇပႃႇယၢင်း) လႄႈ ၵျွင်းပၢင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ 

ၸဝ်ႈသြႃႇၼင်ႈဝတ်ႉပၢင်ႇမႃးတႄႉ မီးမႃးလၢႆသိုပ်ႇလၢႆပၢၼ်သေ ဢၼ်တၼ်းလႆႈႁူႉၶိုတ်းၸွမ်းတေႉ ၵွၼ်ႇၼႃႈပီ 1349 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇပၺ်ၺႃႇ၊ ဢွၼ်တၢင်းၸဝ်ႈသြႃႇပၺ်ၺႃႇ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇယၼ်ၼ၊ ဢွၼ်တၢင်းၸဝ်ႈသြႃႇယၼ်ၼ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၵုၼ (ၸဝ်ႈသြႃႇတေႃႇ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၸဝ်ႈၽႃႉ)၊ ဢွၼ်တၢင်း ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၵုၼ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉႁိုင်ၼၢၼ်းယဝ်ႉလႄႈ တိုၵ်ႉၶူၼ်ႉႁႃပိုၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈယူႇ။ ၸဝ်ႈၶူးလူင်ထမ်မသႃမိ ႁဝ်းၵေႃႈ ယၢမ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႇလွင်းသေ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇၵမ်းထီႉသွင် တီႈၵျွင်း ပၢင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။

### ဝတ်ႉပၢင်ႇ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈၸုပ်ႈမႂ်ႇ 1349-1374
ၶၢဝ်းတၢင်း ပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပရိယတ်ႈၸုပ်ႈမႂ်ႇၼႆႉ လႆႈၶိုၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ ပဵၼ်ယႂ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1349 လိူၼ်ၸဵတ်း မႂ်ႇၼိုင်ႈၶမ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေၸဝ်ႈၼင်ႈဝတ်ႉပၢင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇပၺ်ၺႃ ထႂၢၵ်ႈၵႂႃႇသေ ႁၢမ်းပဝ်ႇၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် တေဝိၼ်တ ၵျွင်းဝႃႇသူဝ်ႇ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၵေႃဝိတ ၵျွင်းႁူဝ်ဝဵင်း ၶဝ်ၸဝ်ႈ လၢႆꧦတူၼ် ဢုပ်ႇဢူဝ်းလႆႈၸႂ် ၵၼ်ဝႃႈ ၵျွင်းပၢင်ႇၼႆႉ ၵိုင်ႇလီပဵၼ်ထႃၼ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈယႂ်ႇ တႃႇႁဝ်းတၢင်းၼမ် ပေႃးလႆႈပိုင်ႈဢိင်ယဝ်ႉၼႆသေ ၸင်ႇလႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈဢၼ်တေၵိုင်ႇထိူၵ်ႈ ၵျွင်းပၢင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ လိူဝ်သေ ၸဝ်ႈသြႃႇပၼ်တိတထမ်မ ဝၢၼ်ႈသၢင်းယဝ်ႉ လႅပ်ႈတေဢမ်ႇမီးၽႂ်ၼႆသေ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းမိူဝ်းပၢင်းမၼ်းၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈမႃးပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းဝတ်ႉပၢင်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1349 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈထိုင်မႃးတီႈဝတ်ႉပၢင်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသၢင်ႇမီးႁူၵ်းပႃး (ဝၢႆးမႃး တႃႇႁႃႈပႃးတႄႉ ထႂၢၵ်ႈလူင်းၵျွင်းမူတ်းသေ ဢၼ်ၵိုတ်းပႃႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇတွၵ်ႉတိူဝ်ႇပၼ်ႇတဝ ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ)။

ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ႁဝ်းပၼ်ႇတိတထမ်ႇမၼႆႉ ယူႇသဝ်းတီႈလႂ်ၵေႃႈ ႁိူဝ်းႁိူင်းပိူင်းသႂ်တီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈယူႇသဝ်းဝၢၼ်ႈ သၢင်းၼၼ်ႉ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈဢမ်ႇယွမ်းႁူၵ်းသိပ်းသေပီ ၵူၼ်းဢွင်ႇလိၵ်ႈဢွင်ႇလၢႆးၵေႃႈၼမ် တၵႃႇၵေႃႈ ဢွမ်ႇလွမ်ႈၽွမ်ႉ ၵၼ်တႄႉꧦယဝ်ႉ။ မႅၼ်ႈၽွင်းတၵ်ႉၵႃႇဝၢၼ်ႈသၢင်းၶဝ် တိုၵ်ႉႁၵ်ႉပႅင်း ဢဝ်ပဵၼ်ႁႅင်းၸႂ်ယူႇၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈၶၢႆႉယၢၼ်ၶဝ်သေ မႃးယူႇၼႂ်းဝဵင်းပႅတ်ႈလႄႈ တၵႃႇဝၢၼ်ႈသၢင်းၶဝ် ၶေႃးၶူမ်သေလၢႆသေ တၵႃႇႁူဝ်ၵျွင်းဝတ်ႉပၢင် ပွၵ်ႉသွင် ပွၵ်ႉသၢမ်တေႉ ၸူမ်းသိူဝ်းပေႃးဢမ်ႇမီးတီႈတႅၵ်ႈယဝ်ႉ။

ဝၢႆးသေၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ႁဝ်း မႃးယူႇသဝ်းဝတ်ႉပၢင်ႇယဝ်ႉ ၸဵတ်းဝၼ်း ထိုင်လိူၼ်ၸဵတ်းမႂ်ႇ(7) ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွင်ႉ မႃးထႅင်ႈ ၸဝ်ႈၶူးသၢမ်ၸဝ်ႈ တီႈဝၢၼ်ႈသၢင်း မိူၼ်ၼင်ႇ 1.ၸဝ်ႈၶူး သီႁၼႃတ(ၸဝ်ႈၼင်ႇဝတ်ႉ ဝၢႆးၸဝ်ႈသြႃႇပၼ်တိ တထမ်မ) 2.ၸဝ်ႈၶူး ၶေမိၼ်တ (ၸဝ်ႈၼင်ႈ ဝတ်ႉၼမ်ႉႁူးၽြႃးထမ်ႈ) လႄႈ ၸဝ်ႈၶူး ထမ်မၸႃရ ၶဝ်သေ ပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ၸုပ်ႈမႂ်ႇၼႆႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။

ၽွင်းၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ႁဝ်း တိုၵ်ႉႁွတ်ႈၽဵဝ်မႃးၼၼ်ႉ ဝတ်ႉၵေႃႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ဝတ်ႉၵဝ်ႇ၊ ၸရွပ်ႈၵဝ်ႇ၊ ႁူဝ်ႉၵျွင်းၵေႃႈ တေႃႉတေႉမီးတၢင်းႁွင်ႇၵူၺ်း။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇတမ်းပိူင်တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈၶၢဝ်းလႂ်ၶၢဝ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ- မိူဝ်ႈပႆႇ ၶဝ်ႈဝႃႇၼၼ်ႉ သွၼ်ၵႂၢမ်းဝႆႈၽြႃး ပၢႆးၼပ်ႉ လႄႈ လႆႈၼုင်ႈလၢႆးဝႆ လၢႆးယူႇၸွမ်းပၵ်းပိူင်သေ ပေႃးဝၢႆးၶဝ်ႈဝႃႇယဝ်ႉ ၸင်ႇတေႇပူင်သွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈ ၸွမ်းၸၼ်ႉလႂ်ၸၼ်ႉၼၼ်ႉၵႂႃႇ တေႃႇပေႃးထိုင်ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈလူင် ပရိယတ်တိ သတ်ထမ်မ ပႃလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈယဝ်ႉ။
တေႇဢဝ်ပီ 1349 မႃး တေႃႇပေႃးထိုင် 1374 ၼႆႉ သင်ႇၶႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းတီႈဝတ်ႉပၢင်ႇၼႆႉ လႆႈၶဝ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသတ်ထမ်မပႃလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသတ်ထမ်မပႃလၵႅၼ်ႇ ၸဝ်ႈ ငဝ်ႈငုၼ်းပၢင်လူင်၊ လူမ်ႈလူၺ်ႈ ပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈပထမပျၢၼ်ႇ တီႈလွႆလႅမ်ယူႇယဝ်ႉ။

### ပူၵ်းပွင်ႇလုၵ်ႈၼွင်ႉ ႁႂ်ႈမေႃပၺ်ႇၺႃႇ
လုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးသင်ႇၶႃႈၸဝ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉဢဝ်တီႈဝတ်ႉပၢင်ႇၼႆႉ ၵႂႃႇသွၼ်ႁဵၼ်းတီႈၵႆသေ ၸူပ်းပုၼ်ႉၸၼ်ႉသုင် မီးမႃးတၢင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ 
တေႃႇထိုင်မႃးပီ 1374 ၶၢဝ်းတၢင်း(25) ပီၼႆႉ ဝတ်ႉပၢင်ႇႁဝ်း သမ်ႉပေႃးပဵၼ်ဝတ်ႉဢၼ်မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸိူဝ်းလႆႈၸုမ်ႈၶူး ၽၢႆႇထမ်မ မိူၼ်ၼင်ႇ-သႃသၼထၸထမ်မႃၸရိယ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (4) ၸဝ်ႈ၊ ပရိယတ်တိသတ်ထမ်မပႃလထမ်မႃၸရိယ (6) ၸဝ်ႈ၊B.A (5) ၸဝ်ႈ၊ M.A (2) ၸဝ်ႈ၊ Ph,D (1) ၸဝ်ႈ လႄႈ ၸိူဝ်းၸူပ်းယဝ်ႉၸၼ်ႉလူင် (15) ၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ဢၼ်ၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်သႃသၼႃႇ တၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇဝဵင်းသေယဝ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႉၸုမ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင် ၼွပ်ႈပၼ်လႄႈ လႆႈႁၢပ်ႉၵၢၼ် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵေႃႈမီးမႃးယဝ်ႉ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ- 
- ၸဝ်ႈသြႃႇၶေမိၼ်တ ထမ်မႃၸရိယ တႆး+မၢၼ်ႈ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပုပ်ပႃႇရူင်ႇ ဝဵင်းလွႆၵေႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းဝတ်ႉ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ပုပ်ႉပႃႇရူင်ႇ ဢၼ်မီးသင်ႇၶႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်း 400 ပၢႆၼၼ်ႉသေ ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈၶူး ၵၼ်ထဝႃၸၵ ပၼ်တိတ ယဝ်ႉ။
- ၸဝ်ႈသြႃႇသုၽေႃၵ ထမ်မႃၸရိယ တႆး+မၢၼ်ႈ ၽူႈၵွၼ်းဝတ်ႉ ၵျွင်းႁေႃၶမ်း ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈသေ ပဵၼ် နိုင်ငံတော်ဗဟိုသံဃာ့ဝန်ဆောင် ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းၸုမ်းသင်ႇၶၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ ၽူႈမၢႆလူင် ပၢင်ပွႆးတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်တိသတ်ထမ်မပႃလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်ယဝ်ႉ။
- ၸဝ်ႈသြႃႇဢေႃꩡေယျ (B.A) ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉၵျွင်းၶမ်းသေ လူင်ႇလႅၼ်ႇၽၢႆႇႁေႃးတြႃးပၢၼ်မႂ်ႇ ပၢၼ်ၵဝ်ႇ။
- ၸဝ်ႈၶူး Dr ၼရိၼ်တ(ထမ်မႃၸရိယ၊ Ph.D) တိုၵ်ႉႁဵတ်းၶူးသွၼ်လိၵ်ႈ ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉ ၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃၸူလႃလူင်ၵွၼ်း လႄႈ ပဵၼ်ၽူႈမၢႆၸတ်းၵၢၼ် ၽၢႆႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉလိူင်ႈပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃၸူလႃးလူင်းၵွၼ်း ဝဵင်းမိူင်းၵွၵ်ႇ၊
- ၸဝ်ႈသြႃႇၶေမိၼ်တ ပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းဝတ်ႉၼမ်ႉႁူးၽြႃးထမ်ႈ၊ ဢိူင်ႇၼွင်ၵေႃႈ။
- ၸဝ်ႈသြႃႇၵိဝိၼ်တ (B.A) ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉတူၵ်း မိူင်းပွၼ် လႄႈ ဝတ်ႉလုမ်ႇပီၼီႇ ႁူဝ်ပူင်း။

### ၸဝ်ႈသြႃႇသွင်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 25 ပီ
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 25 ပီ ဢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႈတႃႇၵၢၼ်ႁဵၼ်း သင်ႇၶႃႇၸုပ်ႈမႂ်ႇ တီႈတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ ဝတ်ႉပၢင်ႇႁဝ်း ႁႂ်ႈပေႃးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိုပ်ႈၼႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ႁဝ်းၶႃႈ သွင်ၸဝ်ႈ-
1.	ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ပၼ်တိတထမ်မ (ႁူဝ်ပဝ်ႈသင်ႇၶၸေႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ) ၼင်ႈဝတ်ႉပၢင်ႇမႃးမိူဝ်ႈ 1349 တေႃႇထိုင် 1360 ၶၢဝ်းတၢင်း (11) ပီသေ ၶဝ်ႈၸၢမ်ႇသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇတီႈဝတ်ႉပၢင်ႇယဝ်ႉ။
2.	ၸဝ်ႈသြႃႇသီႁၼႃတ (ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း သင်ၶၼႃယၵ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ) ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုၼ်ႈၼင်ႈဝတ်ႉမႃး မိူဝ်ႈပီ 1361 တေႃႇထိုင်(ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ)။
ဢိင်ၼိူဝ်လၢႆးပူၵ်းတင်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်း၊ လၢႆးဢုပ်ႉပိူင်ႇလုၵ်ႈၼွင်ႉသင်ႇၶလႄႈ တၵႃႇ၊ လၢႆးဢွၼ်ႁူဝ် ၵူၼ်းတၢင်းၼမ် လၢႆးၸတ်းၵၢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ၶဝ်ၸဝ်ႈသွင်ပႃးသေ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈဝတ်ႉပၢင်ႇႁဝ်း ဢၼ်လႆႈၵဝ်ႇသဝ်ႈဝဝ်းမွင် ၶၢတ်ႇယိုတ်းၵႂႃႇ လၢႆသိပ်းပီၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈမုၼ်းမႂ်ႇ ပဵၼ်ယႂ်ႇမႃး တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၸွမ်းၼင်ႇသူၵဝ်ႁဝ်းႁႃး လႆႈႁၼ်ယူႇသိုဝ်ႈ ၼႃႈတၼ်းတႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၶူးသွၼ်ၼႂ်းဝတ်ႉ (ၸိူဝ်းယိင်ႉယႂ်ႇ) ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသၢဝ်းႁႃႈပီ (1349 – 1374) 
1.	ၸဝ်ႈၶူး သီႁၼႃတ
2.	ၸဝ်ႈၶူး ထမ်မၸႃရ
3.	ၸဝ်ႈၶူး ၶေမိၼ်တ (ၸဝ်ႈသြႃႇၼမ်ႉႁူးၽြႃးထမ်ႈ ယၢမ်းလဵဝ်)
4.	ၸဝ်ႈၶူး ၵေႃသၼ်လ
5.	ၸဝ်ႈၶူး ၸၼ်တေႃၽႃသ
6.	ၸဝ်ႈၶူး သေႃၽိတ
7.	ၸဝ်ႈၶူး ၶေမိၼ်တ (ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်လွႆၵေႃႇ ယၢမ်းလဵဝ်)
8.	ၸဝ်ႈၶူး ဢေႃၸေယ (ၸဝ်ႈသြႃႇ ၵျွင်းၶမ်း ယၢမ်းလဵဝ်)
9.	ၸဝ်ႈၶူး သေႃရိၼ်တ
10.	ၸဝ်ႈၶူး မိလိၼ်တ
11.	ၸဝ်ႈၶူး ဝေပုလ်လ
12.	ၸဝ်ႈၶူး ၵုၼ်တလ
13.	ၸဝ်ႈၶူး ဢၵ်ၵထမ်မ
14.	ၸဝ်ႈၶူး မိၼ်တၵ
15.	ၸဝ်ႈၶူး ပၼ်တဝ
16.	ၸဝ်ႈၶူး ပၼ်တိတ
17.	ၸဝ်ႈၶူး ပၺ်ၺႃဝမ်သ
18.	ၸဝ်ႈၶူး ဝိၸိၼ်တႃ
19.	ၸဝ်ႈၶူး ၵၼ်ထမႃလႃ
20.	ၸဝ်ႈၶူး ၵုသလ
21.	ၸဝ်ႈၶူး ထမ်မႃၼၼ်တ
22.	ၸဝ်ႈၶူး သုဝၼ်ၼ
23.	ၸဝ်ႈၶူး ဢႃလေႃၵ
24.	ၸဝ်ႈၶူး ၼၼ်တထၸ
25.	ၸဝ်ႈၶူး ဢရိယႃၼၼ်တ
26.	ၸဝ်ႈၶူး သုၸေယ ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။

ဝတ်ႉဝႃးၵၢၼ်ႇၵျွင်းၵေႃႈ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင်တေႇမႃးထိုင်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵျွင်းၵဝ်ႇလူင် 1 လင်၊ ၸရွပ်ႈ 2 လင်၊ သိုင်ႇၽႆး 1 သိုင်ႇ၊ ၵျွင်းပၵတၢတ်ႈ (ထမ်မႃရုင်ႇၽြႃး) 1 လင်၊ ၵွင်းမူး 4 သူႇ၊ ႁူဝ်ႉဢုတ်ႇၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇ လႄႈ ၸဝ်ႈသၢင်ႇ (6) ပႃးၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈထိုင်မႃး ၶၢဝ်းတၢင်း 25 ပီၼႆႉတႄႉ ၵျွင်းၵဝ်ႇလူင်ၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ၵျွင်းမႂ်ႇ၊ ၸရႂပ်ႈ၊ ထမ်ႇမႃႇရုင်ႇ၊ ၵျွင်းသုင်းသွမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ သမ်ႉပေႃးပဵၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇ ဢၼ်မႂ်ႇၶိုၼ်းမူတ်းသေ ႁူဝ်ႉဢုတ်ႇဝၢင်းၵေႃႈ ပေႃးႁွပ်ႈတၢင်းသဵင်ႈသေဢမ်ႇၵႃး ၼႃႈတူမူၵ်ႉဢူးၵေႃႈ ပေႃးၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလူင်ဝႆႉယဝ်ႉ။

ဢၼ်သြႃႇ လႄႈ တၵႃႇ ဝတ်ႉပၢင်ႇၶဝ် ဢွၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်လူလွမ်ပႂ်ႉပႃး ၸွႆႈထႅမ်ၵၢၼ်ၵျွင်းသေ လဵင်ႉဢွၵ်ႇလႆႈ ၽူႈဢွင်ႇလိၵ်ႈ တင်းၼမ်ၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်ပိုၼ်းလီ ဢၼ်ၸွႆႈထႅမ် ၽႃႇသႃႇ သႃသၼႃႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ တေႉတေႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢႃႇယု တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈၸုပ်ႈမႂ်ႇ ယႂ်ႇသုင်မႃးသၢဝ်းႁႃႈပီသေ တေဢၢၼ်းမုင်ႈၼႃႈယဵပ်ပႆ ၶဵင်ႇၵမ်ႇၽႃႇ ၵႂႃႇထႅင်ႈႁူဝ်ႁဵင်ပီမၼ်းယူႇၼႆ ၽူႈတႅမ်ႈတၢင်ႇပိုၼ်း တိုၼ်းႁတ်းဝႃႈ ႁတ်းႁတ်းယူႇယဝ်ႉ။

မၢႆတွင်း-
1.	ၵုၼ်ဝၢင်းၵျွင်းမူးၵဝ်ႇ (တီႈၶုတ်းလႆႈ ၽြႃးမျႃႉသီႇတႃႇ) ၵျွင်းလေႇၽေႃႇ ဢၼ်မီးတၢင်းၸၢၼ်းၵျွင်းပၢင်ႇ ၼႂ်းပွၵ်ႉမၢႆသၢမ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၼ်းပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၵိုၵ်းၵျွင်းယူႇႁၢၼ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။
2.	တူၼ်ႈၽၵ်းၸီႇရီႇ ဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းဝၢင်းရူင်ႇၸၢၵ်ႈၽႆး( မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၢင်းၵျွင်းၵဝ်ႇၵျွင်းၶမ်း ) ပွၵ်ႉမၢႆသၢမ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၼ်းပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၵိုတ်းၵျွင်းပၢင်ႇယူႇ ႁၢၼ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။
3.	ၼႃႈလိၼ်ဝၢင်းၸဝ်ႈမိူင်း တၢင်းႁွင်ႇ ၵျွင်းပၢင်ႇ လႄႈ ၼႃႈလိၼ်ႁွင်ႈၵွင်တႆး ပီႈၼွင်ႉပွၵ်ႉမၢႆသၢမ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၼ်းပဵၼ်ၶွင်ၵျွင်းပၢင်ႇ ယူႇႁၢၼ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။
(ၸဝ်ႈသြႃႇ သီႁၼႃတ ၵျွင်းပၢင်ႇ)

ၶေႃႈသင်ႇ- 
လူဝ်ႇသိုပ်ႇ တႅမ်ႈပိုၼ်းဝတ်ႉပၢင်ႇ ဝၢႆးလင် 1374 ထႅင်ႈ

တႅမ်ႈမၢႆတၢင်ႇပိုၼ်း

ၸဝ်ႈၶူးပၼ်တဝႃꧤိပႃလ
သႃသၼထၸ ထမ်မႃၸရိယ၊ ပရိယတ်တိသတ်ထမ်မပႃလ ထမ်မၸရိယ၊ MA. AM. PhD candidate (Mumbai)

ၽိုၼ်ဢိင်-
ပပ်ႉ