open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း

**ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းတႂ်ႈသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉမေႃႇဝုၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၵွင်းသၼ်လွင် တၢၼ်ႇလိၼ်ႇၵျႅၵ်ႉၶွၵ်ႉၼၼ်ႉသေ တင်းပၢင်ႇလၢႆႇ ယၢၼ်ၵၼ် 12 လၵ်းယဝ်ႉ။
ဢိင်ဢဝ်လူၺ်ႈ တႅဝ်းမၢၵ်ႇႁိၼ် ဢၼ်ၵၢႆႇဝႆႉတီႈၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉမေႃႇဝုၼ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း (တႅဝ်းမၢၵ်ႇႁိၼ်) ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႃးဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႃႇ ၵျွၵ်ႉတၢၼ်း၊ တၢၼ်ႇလိၼ်ႇ၊ ၶယၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ မႃးသေ တေႃႇပေႃးထိုင် တႃႈႁိူဝ်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇၼၼ်. ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈ 90 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး ယွၼ်ႉၵၢင်ၸႂ် ၶွမ်ႇပၼီႇပီႇဢူဝ်ႇၸီႇသေ ဢဝ် ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃမႃး ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ႁွင်ႇလႄႈၸၢၼ်း 20 လၵ်း၊ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ဢွၵ်ႇ လႄႈ တူၵ်း 37 လၵင်းသေ ၼႃႈလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မီး 128500 ဢေႇၵ လႄႈ ၼႃႈလိၼ်ပဝ်ႇ ၶဝ်ႈပႃးမႃး 10000 ဢေႇၵ ၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈၶဝ်ႈပႃး 64 ဝၢၼ်ႈသေ ၼႃႈလိၼ်ပူႇၵႄႇ ၶဝ်ႈပႃး 53 ဢိူင်ႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁိူဝ်ႁိူၼ်း မိူဝ်ႈပီ  1953 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ မီးမႃး 3794 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ မီး လုမ်းၶုၼ်ပွင်ဝဵင်း၊ လုမ်းတတ်းသိၼ်၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပလိၵ်ႈ၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ၊ ၵၢတ်ႇ လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ 3 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် 1 ႁိူင်း လႄႈ ၵျွင်းရႁၢၼ်း မီး 21 ၵျွင်းယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်းၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ ၼိူင်ႈလၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်း တႃႇ ႁူဝ်ႇပၢၵ်ႇ 90 % ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႈၼႃးသေ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။

ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်လိၼ် ႁိၼ်ၵဝုၼ်ႇသေ လုၵ်ႉဢဝ်ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸိူၼ်းလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ တႅမ်ႇလူင်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတေႇတႄႇဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉမေႃႇဝုၼ်းၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ တိုၵ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ယႂႃႇႁွင်း (ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇ) ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ယူင်ႉသၢင်ႈဢၼ်လိုဝ်းလင်လၢၵ်ႇလၢႆးတီႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးၵျႅၵ်ႉမေႃႇဝုၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၽြႃးၵၢင်ၼမ်ႉၵျွၵ်ႉတၢၼ်း () ဢၼ်ဝႃႈ ဢဝ်ထၢတ်ႈတေႃႇမူၺ်ႇတေႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ထႃႇပၼႃႇသႂ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉၸမ်ႉမီး ၵျႅၵ်ႉပျႃႉတၢတ်ႉ တၼေႃႇ၊ ၵျႅၵ်ႉပျႃႉတၢတ်ႉ ၼုၼ်ႇၽယႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

တႅဝ်းမၢၵ်ႇႁိၼ် ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉမေႃႇဝုၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈဢဝ်မၢၵ်ႇယၢမ်းသေပွႆႇတႅၵ်ႇပႅတ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈ ႁိူဝ်းပေႃးတေၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႄးၸွမ်းၼင်ႇသၢႆၼမ်ႉဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈၾႃႉဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်သႃႇယႃႇဝႆႉလႄႈ လႆႈဢၢႆလူမ်းပၢင်ႇလၢႆႇဝႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇသေ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸွမ်း သၢႆတၢင်းၼမ်ႉ သၢႆတၢင်းၵုင်းယူႇယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ လႆႈၼမ်ႉသႅၼ်ႈသႂ်လီယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ၵႆႉဢွၼ်ၵၼ်မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း

**ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၵႃး

**ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၵႃး** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၵႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ၶႃႈဢေႃႈ။
ၵျွၵ်ႉတၵႃးၼႆႉ တႄႇဢဝ်ပၢႆးၸဝ်ႉပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇမႃး ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၵိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင် တီႇမေႃးမိၼ်း ပႃးၵႂႃႇၸွမ်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ၵျႂၵ်ႉတၵႃးၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ် ပႃႇထိူၼ်ႇႁူမ်ႇဝႆႉယူႇ။ တီႈၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈႁိူဝ်းမႃးၵိုတ်းယင်ႉသေ တမ်းတၢင်ႇၵုၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပီ 1885 ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢိၼ်းတီးယႃး ၼႆႉ ဢဝ်လွၵ်းလိၼ် ၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီးၸဝ်ႈလိၼ် ဢိၼ်းတီးယႃး ဢဵၵ်ႉၶျ်ဢေႇမီးလိၼ်း သေၵေႃႈ လွၵ်းလိၼ်ဢေႇၵ 28700 ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်းၵျွၵ်းတၵႃး တီႈပႃႇထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ပၼ်ၵရၢၼ်ႇတႃႇ 60 ပီယဝ်ႉ။
မိတ်ႇၸတႃႇမီးလိၼ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1885 ၼၼ်ႉ မၼ်းတႄႇႁွင်ႉဢဝ် ႁိၼ်ႇတူႇတီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးမႃးဝႃႈ တေပၼ်သုၼ်ႇႁဵတ်းၼႃး ၼႆသေ ၶၢမ်ႇပၼ်ၸရိတ်ႈသေႁွင်ႉမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၽွင်းတိုၵ်ႉႁဵတ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ ပျုၼ်ႇတၢၼ်ႇသႃႇ-တွင်ႇငူႇ ၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉၶဝ် သၢမ်ပီထပ်းၵၼ်သေ ပၼ်ဢွင်ႈတီႈဝႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵရၢၼ်ႇငဝ်ႈတိုၼ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉဝၢၼ်ႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ တႆး လႄႈ မၢၼ်ႈ ဝႆႉ ဢိတ်းဢွတ်းလႄႈ ၶဝ်ပဵၼ်ၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇတီႈၼိူဝ် ၵွင်းလွႆတႆးသေ ႁဵတ်းၵိၼ်ၵၢၼ်ႁႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးၶဝ်ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇပၢႆးယူႇလီၶဝ် ၶဝ်လႆႈပိုင်ႈဢိင် မေႃယႃမၢၼ်ႊ ဢၼ်ယူႇတီႈ သျၢၼ်းဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႆးၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉ မေႃယႃၼၼ်ႉဝႃႈ ၵျွင်းတၵႃႇ ၼႆသေ ၸွမ်းၼင်ႇသဵင်ဢွၵ်ႇတႆး သေ မၢၼ်ႈၶဝ်ဝႃႈပဵၼ် ၵျွၵ်ႉတၵႃး (မၢၼ်ႊ:ကျောက်တကား) ၼႆယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇႁဵတ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းယဝ်ႉ ယွၼ်ႉမၼ်းငၢႆးၵၼ်တင်း ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတတႃး တီႈတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလၢႆႈပဵၼ် ၵျွၵ်ႉတၵႃး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ် ဝဵင်းပႄးၼွႆႇၵူင်း၊ တေႃးၵျွႆးဢိၼ်း၊ ၽတူဝ်ႇ ဢဝ်ထုင်ႉၵျွၵ်ႉတၵႃး သီႇဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ပဵၼ်မႃး ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၵႃး ယူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၵႃးၼႆႉ ပၢၼ် တေႃႇလၢၼ်ႇယေးၶွင်ႇၸီႇ မိူဝ်ႈပီ 1964 လိူၼ်ဢေႃးၵၢသ်ႉ 28 ၼၼ်ႉ ၸူးၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇၵႃႈတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပွတ်းတူၵ်း ၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ သေ ပဵၼ်မႃး ၸႄႈဝဵင်းယူႇယဝ်ႉ။ 

## ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
* ၽူႈၶဝ်ႈပႃးယႄးပေႃႇတူင်းၵျဵၵ်ႉ ပူဝ်ႇမူးဢွင်ႇ 

## သဵၼ်ႈတၢင်းၶိုၼ်ႈသိုၵ်း တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး
တီႈၽၢႆႇတူၵ်းၵျွၵ်ႉတၵႃး ယၢၼ်မွၵ်ႈ 5 လၵ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ် သဵၼ်ႈတၢင်း တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး ၶိုၼ်ႈသိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ၼၼ်ႉ လတ်းၵႂႃႇတီႈ ဝၢၼ်ႈလူင်ပႄးၼွႆႇၵူင်း တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈၵျုၼ်းၶျွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းၵဝ်ႇ
ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၵျွၵ်ႉတၵႃး ယၢၼ်မွၵ်ႈသၢမ်လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဝဵင်းၵဝ်ႇဝဵင်းၼိူင်ႈသေ ယွၼ်ႉမီးဝႆႉတီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၸယိတ်ႉလႄႈ ၶုၼ်ပႃႇထိူၼ်ႇ ဢူးဢွင်ႇမျိၼ်ႉ ၸင်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းၵဝ်ႇၵျွၵ်ႉၸယိတ်ႉ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၵႃး

**ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၶႃး** (), (), () ၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႆႉ ပဵꧣ် ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၵႃး လႄႈ ဝဵင်းပႄးၼွႆႇၵူင်း ယဝ်ႉ။  ဝဵင်းတင်းသွင်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း၊ တၢင်းလူတ်ႉၵႃးၵႂႃႇၵႆႇ ပႃႇၵိူဝ်-တွင်ႇငူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၵႃးယဝ်ႉ။

တီႈၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၵႃးၼႆႉ ပွၵ်ႉ မီး 13 ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ မီး 47 ဢိူင်ႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈ မီး 283 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း

**ဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း** (), ()ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၵၢင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢၼ်ၵႆႇၵၼ်တင်း ဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ 59 လၵ်းယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 2 လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းသေ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 1953 ၼၼ်ႉ မီးမႃး ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း 5480 ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းတီႈဝဵင်းၼႆ့ ပိူင်လူင် ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႈၼႃးသေ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉသေ ဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉထၢၼ်၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ ငႃး၊ ၼမ်ႉမၼ်း၊ မၢၵ်ႇၵႅင်း၊ ၶွၵ်ႇသၼၢၵ်ႈၶႃး ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶုၼ်ဢၼေႃႇယထႃႇ ပူးၵမ်ႇ ၵေႃႉတႄႇတင်ႈမႃးသေ တီႈၼႆႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ် ၶုၼ်ဢၼေႃႇယထႃႇ ႁွမ်ႁႅင်းသိုၵ်းသေ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢွင်ႇပႄႉ ပီႈဢၢႆႈ ၶုၼ်သူၵ်ႉၵတေးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပဵၼ်တီႈဢၼ်ဢမ်ႇလိုမ်းလႆႈတႄႈ ၸင်ႇတင်ႈပၼ် ဝၢၼ်ႈဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်းၼႆႉ မီးမၢၵ်ႇႁိၼ် ဢၼ်မီးႁၢင်ႈမွၵ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းသုင် မွၵ်ႈ 60 ထတ်း 70 ထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဝႃႈ လဵပ်ႈဢိင်ၼိူဝ် မၢၵ်ႇႁိၼ်ႁၢင်ႈမွၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ် ၵျွၵ်ႉပတွင်း (ၵျွၵ်ႉပၢၼ်းတွင်း) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ် မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်တႄႇၵွင်းမူးသေ ၵိူဝ်းယမ်ဝႆႈသႃယူႇယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူးၸိူဝ်းလိုဝ်းလင်ၼႆႉ ပဵၼ် မျႃႉသူၺ်ႇၵူႇ လႄႈ သူၺ်ႇတွင်ႇဢူး ၼႆယဝ်ႉ။ လွႆပူၵ်ႉပႃး ဢၼ်မီးတၢင်းသုင် 4982 ထတ်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၼၼ်ႉ ၵႆယၢၼ်တင်းဝဵင်း 8 လၵ်းၵူၺ်း။ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ (ပျိၼ်းမၼႃး) တေႃႇ ၵျွၵ်ႉပတွင်းၼႆႉ မီးတၢင်းၽႄ လူတ်ႉလဵၼ်းသေ လုၵ်ႉဢဝ်ၵျွၵ်ႉပတွင်း တေႃႇ မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ဝဵင်းမဵၵ်ႉထိလႃႇ၊ ဝဵင်းမၵူၺ်း ၼၼ်ႉ မီးတၢင်းလူတ်ႉၵႃးသေ ၵပ်းသိုပ်ႇတေႃႇၵၼ်ဝႆႉယူႇ။
ၶဝ်ႈမုၼ်းမူင်ႉပျႃးတလႅတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းၵိၼ်လီ တွၼ်ႈတႃႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်းယဝ်ႉ။ ဢႃႇလူးၶူဝ်ႈၵျွၵ်ႉပတွင်းၼႆႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း

**ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း** (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း ယဝ်ႉ။

## ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ

ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်းၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထိလႃႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၼၢတ်ႉမွၵ်ႉ (ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း)၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်ႇး (ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း)၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၶျွၵ်ႉ (ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း) ႄလႈ ၸဵင်ႈႁွင်ႇပွတ်းတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်း ပူးၵမ်ႇ (ၺွင်ႇဢူး) ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ လွႆပူၵ်ႉပႃး လႄႈ ၽၢႆၵျႅတ်ႉမွၵ်ႉတွင်ႇ ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ

**ဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ** (), ()ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈသေ မီးဝႆႉၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃ မႄႈၼမ်ႉၸေႃႇၵျီႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၶုၼ်ပွင်ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်လိုဝ်းလင် တီႈၼိူဝ် သၢႆတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ တႃႈလိူဝ်ႇသေ ပေႃးဢဝ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းဝႃႈ လုၵ်ႉ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၵႆယၢၼ် 27 လၵ်း၊ တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၵႆယၢၼ် 359 လၵ်းယဝ်ႉ။

တၢင်းၵႂၢင်ႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 1.05 လွၵ်းလၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းၵူၺ်းသေတႃႉ လွၵ်းတင်ႈဝဵင်းၼႆႉ တူၵ်းပိူင်မၼ်းလီဝႆႉ။ တီႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈတိၼ်ယွၼ် သူၺ်ႇတႃႇလွင်း ဢၼ်တၢင်းသုင်မီး 975 ထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁူဝ်လွႆၼၼ်ႉ မၼ်းၵွင်းမူး ဢၼ်ၶုၼ် ဢၼေႃႇယထႃႇ ပူးၵမ်ႇတႄႇမႃးသေ တီႈတိၼ်လွႆၼၼ်ႉ မၼ်းၵွင်းမူးသူၺ်ႇမုၺေႃးယဝ်ႉ။

## ပိုၼ်းဝဵင်း

မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ဢၼေႃႇယထႃႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁွင်ႈၽၢႆသေ လႆႈဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ႁဵတ်းဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ၵျွၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ်၊ သႄႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽၢႆ သေ ပေႃးတေပိၼ်ႇတူၺ်းၽၢႆတႆး တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၽၢႆႁိၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆလူင်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁူးၽႄၼမ်ႉဝႆႉလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၼႃးႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇၼမ်ႉၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ၸႅၵ်ႇၽႄပၼ်လႆႈယူႇ။

## ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း

ဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈသေ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1953 ၼၼ်ႉဝႃႈ မီး 8668 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်လွင်ႈမူတ်းသႂ် ဝဵင်းၼႆ လႆႈၽွတ်ႈႁဵၼ်းၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ မိူဝ်ႈပီ 1888 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ပွႆးၸၢင်ႉၵျွၵ်ႉသႄႇ

တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇၼႆႉ ပေႃးထိုင် လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်း မႃးၼႆ ဢွၼ်ၵၼ်ၸတ်းႁဵတ်း **ပွႆးၸၢင်ႉ** ၼႆ ၵူႈပီၵူႈပီယဝ်ႉ။

လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ပွႆးၼႆႉ ပေႃႇပဵၼ်မႃးၼႆႉ ပၢၼ်ၶုၼ် ဢၼေႃႇယထႃႇ ပူးၵမ်ႇၼႆႉ ပၼ်ၶေႃႈပူင်ဝႃႈ  ၸႄႈတွၼ်ႈလႄႇတုၼ်းၵဝ်ႈတွၼ်ႈ ၼႆႉ တေလႆႈမႃးဝႆႈသႃ ၵွင်းမူး ၼိူဝ်လွႆသူၺ်ႇတႃႇလွင်းၼႆ ၼႆယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းမႃးယဝ်ႉ။

ပေႃးထိုင် လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမႂ်ႇ 14 ၶမ်ႈမႃးၼႆ ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်း ဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း ႁၢင်ႈၸၢင်ႉလူင်သေ ဢဝ်ႁၢင်ႈၸၢင်ႉလူင်ၼၼ်ႉ လဵပ်ႈပၼ်ဝဵင်းသေ ဢွၼ်ၵၼ် ၵႃႈၵႃႈဝႅၼ်ဝႅၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ ဢဝ်ၸၢင်ႉဢၼ်တႄႉမၼ်းသေ လဵပ်ႈပၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးယဝ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇဝႆႈသႃ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတႃႇလွင်းသေ ၸင်ႇၽၢတ်ႇၽုင်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ပွႆးဢၼ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇၵူၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈႁူမ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

## ဢွင်ႈၸိူဝ်းလီၶဝ်ႈၸႂ်

* ၽြႃးသူၺ်ႇတဵင်ႇတေႃႇ ()
* ၽြႃးသူၺ်ႇတႃႇလွင်း ()
* ၽြႃးသီႇၼႃႈ ()
* ၽြႃးသူၺ်ႇၵူႇၵျီး ()
* လွႆသူၺ်ႇတဵင်ႇတေႃႇ 
* လွႆသူၺ်ႇတႃႇလွင်ႈ
* လွႆဝေႇပူႇ ()
* လွႆသၢင်းၽေႃးႁိၼ် ()

## ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ

ဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ပွတ်းၵၢင်မိူင်းမၢၼ်ႈ တီႈဢၼ်မႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယၢၼ်ၵႆ 30 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇၼႆႉ မီးသၼ်ႇလွႆမိူင်းတႆးသေ ၽၢႆႇတၢင်း ဢွၵ်ႇဝဵင်းၸမ်ႉမီးလွႆသူၺ်ႇတႃႇလွင်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် မႄႈၼမ်ႉၸေႃႇၵျီႇ ၼႆႉ လုၵ်ႉဢၼ် ပွတ်းဢွၵ်ႇၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ လတ်းလႆၶၢမ်ႈၵႂႃႇ ပွတ်းတူၵ်းၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းဝဵင်းၼႆႉ မီး ႁွင်ႈတမူတ်ႉ၊ ႁွင်ႈမိၼ်းယႄး ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၸၼ်ႉၸွမ်လႄႈၶေႃးလဵၵ်ႉ
### ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃ ၵျွၵ်ႉသႄႇ

ၵေႃႈတင်ႈဝႆႉ ႁိမ်းၶၢင်ႈ ႁွင်ႈတမူၵ်ႉ၊ တီႈပွၵ်ႉဢေးမျႃႉၵျီႇလိၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းပွတ်းၸၢၼ်းၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

### ၸၼ်ႉၸွမ်ၵျွၵ်ႉသႄႇ

## ၶႅပ်းႁၢင်ႈ
 
No.1 BEHS Kyaukse.jpg|ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မၢႆ(1) ၵျွၵ်ႉသႄႇ
Aye Mya Kyi Lin Market.jpg|ၵၢတ်ႇဢေးမျႃႉၵျီႇလိၼ်ႇ ၵျွၵ်ႉသႄႇ
Kyaukse City Call.jpg|ႁူင်းႁေႃၸႄႈလူင် ဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ


## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ

**ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ** ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ

**ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ** (), () ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ပွတ်းၵၢင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈ မီးၵူၼ်း 739, 315 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇၼႆႉ မီးဝၢၼ်ႈၸိုဝ်ႈမိူၼ်ႈၵၼ် ၼမ်တႄႉတႄႉ။ ဢၼွၵ်ႉငႄႇတူဝ်း၊ ဢသျေႉငႄႇတူဝ်း၊ ဢၼွၵ်ႉၼၢၼ်းယႂႃႇ၊ ဢသျေႉၼၢၼ်းယႂႃႇ၊ ဢသျေႉသႃႇၵရ၊ ဢၼွၵ်ႉသႃႇၵရ၊ ဢသျေႉတပျေႇၵူင်း၊ ဢၼွၵ်ႉတပျေႇၵူင်း၊ တွင်ႈပွင်လွင်၊ မျွၵ်ႉပွင်လွင်၊ ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇတွင်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇတွင်းငႄႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်း

ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

*ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
*ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
*ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
*ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵွင်းမူးထၢတ်ႈ

## ပိုၼ်းၵွင်းမူး

## တီႈပၵ်းသဝ်းလႄႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၵပ်းသိုပ်ႇ

## တႄႇၵေႃႇ

## တၢင်ႇထီးယၢတ်ႇၼမ်ႉ

## ပၢင်ပွႆး
ဝၢၼ်ႈၵၢင်မၢၵ်ႇလၢင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး

**ဝၢၼ်ႈၵၢင်မၢၵ်ႇလၢင်း**  (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၸၢမ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ၵၢင်ႉမေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ

ဘော်ကြိုရွာသည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ သီပေါမြို့နယ်တွင် ပါဝင် တည်ရှိသည်။ ဘော်ကြိုရွာသည် သီပေါနှင့် ကျောက်မဲအကြားတွင် ရှိ၍၊ မန္တလေး-လားရှိုး မီးရထားလမ်းနှင့် မော်တော်ကားလမ်းသည် ဘော်ကြိုရွာကြီးကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။  ဘော်ကြိုရွာ၏ အနောက်ဘက်တွင် ဘော်ကြိုစေတီ တည်ရှိသည်။

ဘော်ကြိုဘုရား‎ကို အကြောင်းပြု၍ ဘော်ကြိုရွာကိုလည်း လူသိများခဲ့သည်။ ထိုရွာသည် အိမ်ခြေ ၁ ရာခန့်မျှသာရှိ၍ လူဦးရေ ၅ ရာခန့်သာရှိသော ရှမ်းရွာကြီး တစ်ရွာပေတည်း။ မော်တော်ကားလမ်း၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် အိမ်များ ဆောက်လုပ်ထား၍ ရွာတန်းရှည်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးရထားဘူတာရုံကို ၁၈၉၈ ခုနှစ် ကပင် ဘော်ကြိုရွာ၌ ဖွင့်လှစ်ထားခဲ့သည်။ မီးရထားလမ်းသည် ရွာ၏ နောက်ကျောဘက်မှ ဖြတ်သန်းသွား၍ ဘူတာရုံသည် ရွာ၏အနောက်ဘက် မိုင်တစ်မတ်ခန့်တွင်ရှိသည်။ ထိုမှာ ဘက်တွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် ဘုရားစေတီ များလည်းရှိရာ ဘော်ကြိုဘုရားလည်း ပါဝင်သည်။

ဘော်ကြိုရွာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ထွက်ကုန်များမှာ ဆား၊ လိမ္မော်၊ ရှောက်ချို၊ သံပရာနှင့် ဆန်စပါးတို့ဖြစ်သည်။ ရွာ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဆားတွင်းများရှိ၍ ရွာ၏နောက်ကျောတွင် စပါးလယ်ကွင်းများ ရှိသည်။ ဘော်ကြိုတွင် ငါးရက်တစ်ဈေးရှိသည်။ ဈေးရှိသော အပိုင်းကို ရွာသစ်ဟု ခေါ်ကြ၍ စေတီများရှိသော အပိုင်းကို ရွာဟောင်းဟု ခေါ်ကြလေသည်။

## ကိုးကား
ဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉ

**ဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉ**  (), (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းတႆး ပွတ်းၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ တၢင်းသုင်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆ မွၵ်ႈ 1430 ထတ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ လႆႈလၢတ်းဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉၵႂႃႇယူႇ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉၼႆႉ မီး ဝဵင်းဢုမ်ႇပဝ်း (ဢွင်ႇပၢၼ်း)သေ ၽၢႆႇတူၵ်းမၼ်းတႄႉ ၵပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း တိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ။ ပေႃးဝႃႈ တေလုၵ်ႉဢဝ် မိူင်းတႆးလူင်းၵႂႃႇၸူး မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်ႈၵၢင်ၼႆ ဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇၽၵ်းတူဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၼႆႉ မၼ်းႁွင်ႈၵၢတ်ႈလေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၼမ်ႉႁုၺ်ႈၼမ့်လွႆတူၵ်းမႃးၼၼ်ႉသေ ႁွင်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႆၶဝ်ႈၸူး ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ (ဢိၼ်းလေး) ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတႄႉ ပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၶဝ် မႃးမိူင်းတႆး ၵၢတ်ႇလေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်တီႈယင်ႉလိုဝ်ႈၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်ပၢၼ် ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇမႃး ၶိူဝ်းၵူၼ်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၸင်ႇလႆႈၸႂ်ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃသေလႄႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းမႃးၽွတ်ႈႁႅၼ်း ႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးဢွၵ်ႇ ၽၢင်ႁၢင်ႈဝဵင်းသေ ယူႇသဝ်းၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉ

**ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉ** (; ), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉ (ၵလေႃး)ယဝ်ႉ။။ ၼႂ်းၵႃႈ ဝဵင်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉၼႆႉ ဝဵင်းဢုမ်ႇပဝ်း (ဢွင်ႇပၢၼ်း) ၼႆႉပဵၼ် ဝဵင်းပိူင်ယႂ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီးဝႃႈၵေႃႈ ဝဵင်းဢုမ်ႇပဝ်း (ဢွင်ႇပၢၼ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ၵႃႉၶၢႆပိူင်ယႂ်ႇတႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။

## ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၵၢတ်ႇလေႃႉ

# ဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉ (ၵလေႃး)
# ဝဵင်းဢုမ်ႇပဝ်း (ဢွင်ႇပၢၼ်း)

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၵၢမ်ႇ

## ၵၢမ်ႇ (ၵမ်မ - Action)

လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇပႃႇလိ ဢၼ်ဝႃႈ ၵမ်မ ၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လွင်ႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈ၊ ဢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ၊ ၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ တႆးႁဝ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်တီႈပွင်ႇ ၵၢမ်ႇၼႆႉ ၽိတ်းပိူင်ႈဝႆႉၵေႃႈမီး။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တူဝ်လိၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် Action သေပၼ်ဢၼၢၵ်ႈမၼ်းၼႆ မၼ်းတေတိူဝ်းပွင်ႇၸႅင်ႈလႅင်းလီယူႇ။

ၵၢမ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ် -

1။ ၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈပၼ် ၽွၼ်းလီ လႄႈ 

2။ ဢၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈပၼ် ၽွၼ်းလီ ၼႆ မီးဝႆႉသွင်ႈယိူင်ႈယူႇ။   

ဢၼ်ပဵၼ် ၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇ၊ ဢၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵ​ေႃႈ

1။ ၵႃႇယၵၢမ်ႇ ဢၼ်လႆႈဢဝ် တူဝ်သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈ၊

2။ ဝၸီႇၵၢမ်ႇ ဢၼ်လႆႈဢဝ် သူပ်းသေ လၢတ်ႈ၊

3။ မၼေႃးၵၢမ်ႇ ဢၼ်လႆႈဢဝ် ၸႂ်သေၵေႃႈ ဝူၼ်ႉၶွပ်ႈ ၼႆသေ မီးဝႆႉယူႇ သၢမ်ယိူင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽွၼ်းၵၢမ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶွင် လိတ်းတိူဝ်းလ်ထရီး

Directed by	Richard Friedenberg
Produced by	Jake Eberts
Screenplay by	Richard Friedenberg
Earl Hamner, Jr.
Don Sipes
Starring	Joseph Ashton
James Cromwell
Tantoo Cardinal
Graham Greene (actor)
Music by	Mark Isham
Cinematography	Anastas Michos
Edited by	Jere Huggins, Wayne Wahrman
Distributed by	Paramount Pictures
Release dates
December 25, 1997
Country	United States
Language	English

The Education of Little Tree - ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶွင် လိတ်းတိူဝ်းလ်ထရီး

ဢိင်ၼိူဝ်ပပ်ႉ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈ ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉသေ လႆႈပိၼ်ႇပၢႆႇပဵၼ်မႃး ငဝ်းတူင်ႉဢၼ်ၼႆႉ။ ပဵၼ်ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉလွင်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ "လိတ်းတိူဝ်းလ်ထရီး" (ပေႃးပိၼ်ႇၵႂၢမ်းတႆးၵေႃႈ ပွင်ႇဝႃႈ "တူၼ်ႈမႆႉဢွၼ်ႇ") ၼႂ်းမိူင်းဢမႄးရိၵ ၽွင်း 1920 ၼီႈ ပၢႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။
ၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈ

## ပိုၼ်းတူဝ်

**ၸၢႆးၵၢၼ်းယွတ်ႈ** () ၼႆႉၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉပဵၼ် **ၸၢႆးႁၢၼ်ႇၸိင်ႇ**။ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 22၊ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်၊ ပီၶရိတ်ႉ 1963 (ပီတႆး - ဝၼ်းသုၵ်း၊ လိူၼ်သီႇလွင်ႈ 13 ၶမ်ႈ၊ 2057 ၼီႈ) တီႈဝၢၼ်ႈႁိၼ်ႁႄႈ၊ ဢိုင်ႇမိူင်းယၢႆး၊ ၸေႊဝဵင်းၵေးသီး။ ပေႃႈမႄႈမၼ်းၸဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ လုင်းၸၢင်းထုၼ်းဢွင်ႇ လႄႈ ပႃႈၸၢင်းၶွင်ႇ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ 4 ၵေႃႉ - ၼၢင်းၶမ်းငူၺ်ႇ(ပီႈၼၢင်း)၊ ၼၢင်းၸိင်ႇပုၼ်ႉ(ပီႈၼၢင်း)၊ ၸၢႆးသၢႆလႅင်း(ၼွင်ႉၸၢႆး) လႄႈၸၢႆးၸွမ်ဝူင်း(ၼွင်ႉၸၢႆး)။

## ၼႃႈႁိူၼ်း လႄႈ လုၵ်ႈလၢင်း
ၵူပ်ႉၵူႈၵၼ် တင်းၼၢင်းၼူၼ်းၸိုၼ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1989 သေ ၽၢတ်ႇၵၼ်မိူဝ်ႈပီ 1993၊ မီးလုၵ်ႈယိင်း 1 ၵေႃႉ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉ ၼၢင်းမုၼ်သီဢွင်း။ၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်  တင်းၼၢင်းသီႇတႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1994 သေ မီးလုၵ်ႈယိင်း 3 ၵေႃႉ (1) ၼၢင်းယွတ်ႈယိင်းၶၢဝ်၊ (2) ၼၢင်းယွတ်ႈၽွင်းဢွမ်၊ (3) ၼၢင်းယွတ်ႈၽူၺ်းပၢႆ။

## လွင်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းပိင်ႇၺႃႇ
မိူဝ်ႈပီ 1969 တႄႇႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ တီႈမိူင်းယၢႆး။ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီ 1970 ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် တီႈဝဵင်းပၢင်လူင်။ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီ 1981 ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉသုင်မၢႆ (4) ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ မိူဝ်ႈပီ 1982 တေႃႇ 1984 ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းပၢႆးပိုၼ်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တူၼ်ႈတီး။

## ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ
မိူဝ်ႈပီ 1977 ၶၢဝ်းမႆႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း တီႈငဝ်ႈငုၼ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (SSA) လွႆၶိူဝ်း။ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းတင်း ၸဝ်ႈသိုၵ်းၸၢမ်ႇမိူင်း၊ ၸဝ်ႈသိူဝ်ထႅၼ်ႈ၊ ၸဝ်ႈၼေႃႇမိူင်းဢွၼ်ႇ၊ ၸဝ်ႈၵေႃးလိင်ႇတ၊ ၸဝ်ႈၵမ်ႉၶိူဝ်း။ လႆႈထူပ်းပႃးပၢင်တိုၵ်း "လွႆမုင်ႈမိူင်း" ႁိမ်းလႃ ဢၼ်တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး လႄႈ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼႅတ်ႉႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် တိုၵ်းလေႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႊ ၶွင်မသလ။ 1978 ၸွႆႈၵၢၼ်တီႈတပ်ႉၵွင် 21 ၶွင် (SSA) ။ 1979 လဵပ်ႈႁဵၼ်းတီႈၵိဝ်ႇႁူၵ်းၶႃးႁၢၼ် လႅၼ်လိၼ်ၸိုင်ႈတႆး-ထႆး၊ လႆႈထူပ်းတင်း ၸဝ်ႈၸၢမ်ၵႃး၊ ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇလဵၵ်း၊ ၸဝ်ႈၺီႇ၊ ၸဝ်ႈသႃႇယႃႇ၊ သြႃႇမၶိၼ်ႇ၊ ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ (သၶႁ) ။ ၸွႆႈၵၢၼ်တီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶွင်ပႃႇတီႇၶွမ်ႇမတီႇၵိဝ်ႇႁူၵ်း၊ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး (SSPP)။ ယဝ်ႉၵေႃႈ  မိူဝ်ႈၸွႆႈသွၼ်လိၵ်ႈ တီႈပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး "မ" ႁႃႈတူဝ် ဝဵင်းပၢင်ဢူး။ 1980 ၸွႆႈသွၼ်လိၵ်ႈတႆး "မ" ႁႃႈတူဝ်၊ တီႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးႁူမ်ႈလူၺ်ႈမေႃသွၼ် ပၼ်ႁႅင်း 400 ၵေႃႉပၢႆ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းတူဝ်
ၵၵုသၢၼ်ႇ၊ ၽြႃး

thumb|Buddha. Image from book of 1902
ၼႂ်းၽတ်ႉတၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၽြႃးတေမီးမႃး ႁႃႈဢူင်း (ႁႃႈသူႇ)ၼၼ်ႉ ၵၵုသၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽြႃးဢူင်း ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ။ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆး ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ဢၷ်ၷိၻတ်ထ လႄႈ ပုၼ်ႇၼေးဝိသႃႇၶႃႇ။ ထိုင်ပၢၼ်မၢဝ်ႇမႃး ၸင်ႇတႄႇၼႃးႁိူၼ်း ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၼၢင်းယိင်း ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၼၼ်ႉ၊ မီးမႃးလုၵ်ႈၸၢႆး ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢုတ်ႉတရသေ ၸင်ႇၸုၼ်ႉပႅတ်ႈ ႁၢင်ႈႁေႃ ဢွၵ်ႇထိူၼ်ႇ။ လႆႈတိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ 8 လိူၼ်သေ လႆႈၺၢၼ်ႇသပ်ႉပၺ်ႇၺု ပဵၼ်ၽြႃးတမ်ႈတီႈ တႂ်ႈမႆႉၼၢင်းၼွၼ်း။ ဢၷ်ၷသႃဝၵၸဝ်ႈ သွင်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈဝိထူႇရ လႄႈ ၸဝ်ႈသိၺ်ၸီဝသေ ၵေႃႉလူႁၼ်လုမ်းလႃးၸဝ်ႈ သမ်ႉပဵၼ် ၸဝ်ႈပုတ်ႉထိၸေႃးယဝ်ႉ။
thumb|left|Angkor - Bayon - 016 Buddha Image (8581844626)
တၢင်းသုင်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼၼ်ႉ သုင်သီႇသိပ်းသွၵ်ႇ။ ဢႃႇယုၸဝ်ႈ ယူႇသဝ်းၵႂႃႇ သၢမ်မိုၼ်ႇသွင်ႁဵင်ပီသေ ဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၵႂႃႇ။ ထၢတ်ႈၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်ထႃႇပၼႃႇသႂ်ႇ ၼႂ်းၵွင်းမူးလူင် ဢၼ်သုင် ၼိုင်ႈၵႃႇဝုတ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ဢႃႇယုၵူၼ်း ယၢဝ်းသီႇမိုၼ်ႇပီ။ 

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
029 ၸၢတ်ႈၵၼ်ႇႁ

## 29 - ꩡၢတ်ႈၵၼ်ႇႁ
(ၵၼ်ႁ = ၸိုဝ်ႈဝူဝ်းၵၼ်ႇႁ)
သတ်းတိရၸ်ꧡၢၼ်ႇၵေႃႈ၊ တေႃႈမေႃႁူႉၵျေးၸူး

## ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၼႄ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းပြႃႇꩦိႁႃ တႂ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈၽိူၵ်ႇ တီႈမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိယဝ်ႉသေ မိူဝ်းဢဝ်ဝႃႇ ထီႉၸဵတ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိံသႃႇယဝ်ႉ။ ဝၼ်းလိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်း ပွၵ်ႈလူင်းမႃး မိူင်းၵူၼ်းသေ မႃးယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈတၼ်းၶူဝ်း ပြႃႇꩦိႁႃႇသေ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ဝႃႈ “ၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ်တီႈၶႃႈ... မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်လႆႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးဢၼ်တႅၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁဵတ်းၼၼ်ႉ ၽႂ်ၽူႈလႂ်ၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈ”ၼႆလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ယွင်ႈယေႃး ၵုင်ႇၵုၼ်းမုၼ်ငဝ်း ၽြႃးယူႇ။
မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇၽႅဝ်မႃး တမ်ႈတီႈ ပၢင်တုမ်သင်ႇၶႃႇသေ “ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်... လွင်ႈႁဵတ်း သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ဢၼ်ပိူၼ်ႈဢမ်ႇမိူၼ်လႆႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၵႃးၸၢတ်ႈၼႆႉၵူၺ်း၊ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵဝ်ၽြႃး ပဵၼ် သတ်းတိရၸ်ႉꧡၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇမီးၵေႃႉဢၼ်တေႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ႁႂ်ႈမိူၼ်ၵဝ်လႆႈ”ၼႆ သေ ၸင်တေႁေႃးလၢတ်ႈ ꩡၢတ်ႈၵၼ်ႁၼႆႉယဝ်ႉ-

## ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈမိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၿြႁ်မၻတ်ႈၼၼ်ႉ ၼၢႆးထဝ်ႈမွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ မီးဝူဝ်းဢွၼ်ႇတူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈမႃး ၵႃႈၶၢတ်ႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဝူဝ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈ၊ ဝူဝ်း သမ်ႉပဵၼ်ဝူဝ်းၵမ်ႇသဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ဢယ်ႇယိၵႃၵႃꩮၵ”ၼႆယဝ်ႉ။ ဝူဝ်းတၢင်းတိုဝ်းၵမ်လီ၊ ယဵၼ်ႇငႄႈ၊ မီးၸႂ်လီ‘ဢယ်ႇယိၵႃၵႃꩮၵ’ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼေႃႇၶမ်းဝူဝ်းယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၼေႃႇၶမ်းဝူဝ်း ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “မႄႈထဝ်ႈၵဝ်ၼႆႉ ၽၢၼ်ၵႅၼ်းၼႃႇၼႃႇ၊ သမ်ႉလဵင်ႉလူၵဝ် မိူၼ်ၼင်ႇလုၵ်ႈလၢင်းမၼ်း၊ ပေႃးၵဝ် ၵႂႃႇႁႃၵိၼ်ၸၢင်ႈပိူၼ်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမႄႈထဝ်ႈ ဢွၵ်ႇယၢၼ် လွင်ႈၵွတ်းၽၢၼ်ၼႆ တေလီယူႇ”ၼႆ ယဝ်ႉ။
ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းၵႃႉလေႃႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢဝ်လေႃႉႁႃႈပၢၵ်ႇ ၽႅဝ်မႃး တမ်ႈတီႈ တႃႈၼမ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ လေႃႉတင်းသဵင်ႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈသေ ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇဝႆႉယူႇ။ တီႈႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ ဝူဝ်းဢယ်ႇယၵႃၵႃꩮၵလႄႈ ဝူဝ်းတင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ် ႁႃၵိၼ်ယႅမ်ႉယူႇ တီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈၸၢႆးၵူၼ်းၵႃႉလေႃႉၼၼ်ႉ သမ်ႉပဵၼ် ၵူၼ်းမေႃတူၺ်း လၵ်ႉၶၼႃႇဝူဝ်းယဝ်ႉ။ ၵႂႃႇႁႃတူၺ်းၽုင်ဝူဝ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇႁၼ် ဝူဝ်းဢယ်ႇယၵႃၵႃꩮၵသေ ပဵၼ်ဝူဝ်းလီၼႆ ႁူႉၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇၵႂႃႇ လၢတ်ႈတီႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵင်ႉဝူဝ်း တေပၼ်ၵႃႈတိုတ်ႉလေႃႉ ၼိုင်ႈလမ်း သွင်ဢသပြႃႇၼႆသေ ၸင်ႇတေ ၸၢင်ႈ ႁႂ်ႈတိုတ်ႉဢဝ် လေႃႉၶဝ် တင်းႁႃႈပၢၵ်ႇ ပူၼ်ႉတိုဝ်ႉယၢပ်ႇၵႂႃႇ တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ဝူဝ်းၵႃꩮၵၵေႃႈ ဢဝ်ဢသပြႃႇ ႁဵင်ၼိုင်ႈသေ မိူဝ်ႈပၼ်မႄႈထဝ်ႈယဝ်ႉ။
မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၶိုၼ်းႁေႃး လွင်ႈꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇၼင်ႇၼႆသေ “ꩡၢတ်ႈၼႆႉၵူၺ်း ၵဝ်ၽြႃးႁဵတ်းလႆႈ လွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမီး ဢၼ်တႅၵ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ မိူဝ်ႈပႃႇရမီႇ တိုၵ်ႉၼုမ်ႇယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈႁဵတ်းပဵၼ်လႆႈ ယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေလွတ်ႈႁေႃးၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-

### ပႃႇꩮိ
* **29** -

ယတေႃ ယတေႃ ၷရု ꩪုရံု၊ ယတေႃ ၷမ်ꧤီရဝတ်တၼီ။

တၻၢသ်သု ၵၼ်ႁံ ယုၺ်ꩡၼ်တိ၊ သႂၢသ်သု တံ ဝႁတေ ꩪုရံ။


### ပိၼ်ႇတႆး
ပွၵ်ႈၼၼ်ႉ မီးၵုၼ်ႇၶူဝ်း ဢၼ်ဝူဝ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢမ်ႇတိုတ်ႉလႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းမၼ်း ၵေႃႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ဝူဝ်းၵၼ်ႇႁသေ လၢၵ်ႈၸၼ်ယဝ်ႉ။ ဝူဝ်းၵၼ်ႇႁၼၼ်ႉ တိုတ်ႉၸၼ်ပႄႉလႆႈ ၶူဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

;ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ
* ဝူဝ်းဢယ်ႇယိၵႃၵႃꩮၵၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။
* မႄႈထဝ်ႈၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ဢုပ်ႉပလဝၼ်ႇထေႇရီႇ။

;ၵၼ်သွၼ်
# ထုၵ်ႇလီႁူႉၵျေးၸူးသေ တွပ်ႇပၼ်ၶိုၼ်း။
# ႁူဝ်တွင်ၶႂၢင် ႁၢင်တွင်ဝၢႆႇ။

;ပႃႇရမီႇ
* သီႇလပႃႇရမီႇ။

;မင်ႇၷလႃႇ
*ပဵၼ်“ၵတၺ်ၺုတႃ မင်ၷလႃ၊ မႃတႃပိတုဢုပꩦ်ꩧႃၼ မင်ၷလႃ”။
ၵၼ်ႊႁဵၼ်းပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း

## ၵၼ်ႊႁဵၼ်းပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း
 

**လႅင်ႊမိူင်း** English ဝႃႈ Geography - လႅင်ႊမိူင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်း ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၼင်ႇၵႃႊၸုမ်းၸိူဝ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းပႃးလူၺ်ႈ တင်းမိူင်း တင်းလိၼ်တီႈယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ- လိၼ်၊ ၼမ်၊ လွႆ၊ ထိူၼ်၊ လူမ်း၊ ၾိင်ႈၾႃႉ၊ ၵၢင်ႁၢဝ်၊ တူဝ်မီးၸႂ်၊ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸႂ်တင်းလူင် ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇဝႆႉတင်း မိူင်းၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်းၸုမ်းသိူင်းပၢႆးလႅင်ႊမိူင်းယဝ်ႉ။ 

**ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း** - ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁႂ်ႈႁူႉလွင်ႈလႅင်ႊမိူင်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈလႅင်ႊမိူင်းတင်းသဵင်ႈၼႆႉ လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ 

**လိၼ်၊ ၼင်လိၼ်၊ လိၼ်မိူင်း** - တီႈဢၼ်ၵူၼ်း၊ သတ်း၊ တူၼ်ႈ၊ တူဝ်မီးၸႂ်ၶဝ် လႆႈပိုင်ႈယူသဝ်းပဵၼ်ၸႂ်ဝႆႉယူႇၼိူဝ်မၼ်းၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "လိၼ်" ဢမ်ႇၼၼ် "ၼင်ႇလိၼ်" ၼႆယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ၼင်လိၼ်ၼႆံ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼမ်ႉ၊ လိၼ်၊ လူမ်း၊ ႁိၼ်ၽႃ။ တၢင်းဢၼ်ပဵၼ်တီႈယူႇတႃႇ တူဝ်မီးၸႂ် မေႃႁူႉ ဢမ်ႇမေႃႁူႉၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ယူႇၸွမ်းၵၼ်ၼႆႉ လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ "လိၼ်မိူင်း" ၼႆယဝ်ႉ။
ၵႂၢမ်းတိုတ်ႉၶိုၼ်ႈ ပိဝ်ၸွမ် သႃႇသၼႃႇ

## ၵႂၢမ်းတိုတ်ႉၶိုၼ်ႈ ပိဝ်ၸွမ် သႃႇသၼႃႇ
သိရိၼ်ႇတရ ပုတ်ႉထၽၵဝႃႇ ပၽႃႇငဝ်းႁၢမ်ႇ ရွင်ႇလျၢမ်ႇလုၵ်ႉႁုင်ႈႁိူဝ်ႈ ၽၢပ်ႈဝိူဝ်ႈပိူင်းထွင်ႇသၢႆထူဝ်း။ ၼီႇလ ပီႇတ ဢၸမီးၵႂႃႇ ဢႃႇၽႃႇရမ်ႇသီႇ ရွင်ႇၶျီႇလုၵ်ႉမၢပ်ႈႁိူဝ်ႈ ငဝ်းဢွၵ်ႇပဵၼ်ယိူင်ႈႁူၵ်းမဵဝ်း။ ထူဝ်းထွၵ်ႈႁႅင်း လုၵ်ႉလႅင်းႁွတ်ႈပျၢမ်ႇမႃႇလိုမ်ၸိုင်ႈၶူင်းသၢင်ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူင်လႅင်ၶၢဝ်ၶဵဝ် ပဵဝ်လၢႆၵႂၢင်းၵႂၢင်း ငဝ်းတႂၢင်းတုမ်ႉၶိတ်းၶႂၢင်။ ၵၢင်ယူဝ်ႉယႄး ႁိူဝ်ႈၵႄးၸၢၵ်ႈလိူၼ် ၸၢၵ်ႈဝၼ်း ဢၶၢၼ်းမိုၼ်ႇႁဵင်ၸူး။ ၸင်ႇဝႃႈ သိရိၼ်ႇထရ သပ်ႉပၼ်ႇၼရမ်ႇသီႇ ဢရွင်ႇၶျီႇ တူၼ်မျၢတ်ႈဢႃး ၽြႃးၵုင်ႇမုၼ်မျၢတ်ႈၵျေးၸူး၊ ထူးလွၼ်ႉမွၼ်း ၶႅမ်ႉတွၼ်းတၶူဝ်းတေႃႇ ပဵၼ်တီႈႁဝ်းၶူဝ်ႇ ဢိင်ပိုင်ႈဝၼ်းၼႂ်ယဝ်ႉ။

ၸင်ႇဝႃႈ ယိူင်ႈဢဝ်ပုတ်ႉထရွင်ႇၶျီႇ သပ်ႉပၼ်ႇၼရမ်ႇသီႇ ႁူၵ်းသဵၼ်ႈငဝ်းသႂ်၊ မႂ်ၸၢၵ်ႈတုင်း ယုၵ်ႉမုင်းထွင်ႇၼိူဝ်မိူင်း၊ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇဢွင်ႇလၢမ်ႇ ငဝ်းႁၢမ်ႇပၽႃႇသၸုမ်ႇထူၼ်ႈ မဝ်ႇဢူၼ်ႈၽုင်းရွင်ႇသၢႆႁိူင်း၊ ၵိူင်းၵူမ်ႈၵၢၼ်း ဝႆႈဝၢၼ်းရူဝ်ႇသေႇ ပၼႃႇမေႇ မိုဝ်းယုၵ်ႉတဵင်ႇၵဝ်ႈမူၺ်းၽူမ်ၶႃႈဢေႃႈ။

ဢွၼ်ၵၼ်ၶျီးယေႃးထေႃးဢၢမ်း ငဝ်းၶမ်းႁူၵ်းဢၼ် ထူပ်းၵၼ်ပဵဝ်းပဵဝ်း တၶူဝ်းၸဝ်ႈလီလႆႈၸူမ်းႁူမ်၊ ၵူမ်ၼိဝ်ႉမိုဝ်းယုၵ်ႉၶိုဝ်းတၢင်ႇၽူမ်မူၺ်း၊ ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ဢွင်ႇလၢမ်ႇ ငဝ်းႁၢမ်ႇယုၵ်ႉထွင်ႇၶိုၼ်ႈ ဝိုၼ်ႈၶဝ်ႈၵွင်းၵၢင်ႇ သုင်ဝႆႉယူၺ်းယူၺ်း၊ ၵူၺ်းၵူမ်ႈၵၢၼ်း ဝိတ်ႉဝၢၼ်းၵတေႃး ယုၵ်ႉယေႃးသွၵ်ႇ ၶႅၼ်တႃႈထုင်းဝီယဝ်ႉ။

* လွင်ႈၶူင်း - ၵိူင်းၵွမ်းၶုပ်ႉၼွမ်းဝႆႈဝၢၼ်းၵႂႃႇ ၼႂ်ၶမ်ႈဝၼ်းပီ ၼႂ်ၶမ်ႈဝၼ်းပီ၊ သူးယွၼ်းၽွၼ်းတူဝ်းလွင်ႈတၢင်းလီ မီးၵုသူဝ်ႇဢႁူင်ႇၵုင်ႇတေႃႇယႂ်ႇ။ ၼင်ႇၵႃႈ လိၵ်ႈသၢၼ်ႇတယၢၼ်ႇဢၢင်ႈဢေၽႂ်ႇ ၸိုင်ႁႂ်ႈၸဵဝ်းထူၼ်ႈတဵမ်တၼ်း။ သူးယွၼ်းပိူင်လႂ်ၸုမ်ႇလၼ်းၵၼ်း မီးဢၵျူဝ်းလွၼ်ႉမဵဝ်းၵူႈၶၢဝ်းပၢၼ် ဢမ်ႇၽၢၵ်ႈ၊ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၸိုင်ႈထီး ၼၢဝ်ႉဢီးငၢင်ႉတူၽုၺ်ႇပၢၵ်ႈ၊ ယၢၼ်ၽၢၵ်ႈႁဵင်း တီႈၵုၼ်ၽႃႈလၢႆးတူင်ႇ သိမ်းပႅတ်ႈႁေႃႁၢၼ်ႉႁိူၼ်းၶူင်ႇ ထိုင်ၼိပ်ႉပၢၼ်းႁၢၼ်ႉၸွမ်ယွတ်ႈၸိၵ်းၽုင်ႇ ၸွမ်ယွတ်ႈၸိၵ်းၽုင်ႇ ယဝ်ႉ။ 

* ၸဝ်ႈသြႃႇဝိပသ်သၼ တူၼ်ႈတီး
ၵႂၢမ်းတၢင်ႇၸွမ်ပိဝ် (တုင်း) ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး

ၶိူဝ်းႁဝ်းၶိူဝ်းရႃႇၸႃႇ
ၸွမ်ပိဝ်သမ်ႉၸၼ်ႇတႃႇ
လိူၼ်ၶမ်းၸဝ်ႈၸၵ်ႇၵျႃႇ
ၸၢတ်ႈႁဝ်းမီးတေႇၸႃႇ
ၽွမ်ႉပဵင်းၸႂ်ဝႃႇၸႃႇ
သူၵဝ်ႁဝ်းပဵၼ်ၽူႈမီးၸႂ်သၸ်ၸႃႇ
ၵႂၢမ်းပေႃႈ (႑႐) ၶေႃႈ

ၼႂ်းထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် ၼင်ႇပိုၼ်း ၼၢင်းဝိသႃႇၶ မိူဝ်ႈတေတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ပေႃႈမၼ်းၼၢင်း သင်ႇသွၼ်ပၼ် မီးၵႂၢမ်း (10) ၶေႃႈ ဢၼ်လီတွင်းလီမၢႆ ၊ ၽွင်းတေၵႂႃႇယူႇႁိူၼ်းပိူၼ်ႈ ႁဵတ်းလုၵ်ႉပႂ်ႉပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ။

ၼိုင်ႈ - ယႃႇဢဝ်ၽႆးတၢင်းၼႂ်းႁိူၼ်း ဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈ၊
မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈဢဝ် လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈၼႂ်းႁိူၼ်း ၵႂႃႇၶႆႈၼႄပိူၼ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ပူႇၼၢႆးယႃႈၼၢႆးႁဝ်းလႄႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်ႁူဝ်း။

သွင် - ယႃႇဢဝ်ၽႆးတၢင်းၼွၵ်ႈ ၶဝ်တၢင်းၼႂ်းႁိူၼ်း၊
မေးၼၢင်း တေဢမ်ႇလႆႈဢဝ် ၶၢဝ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈ ဢၼ်ပိူၼ်ႈလၢတ်ႈၶၢႆၸိုဝ်ႈ ၼႃႈႁိူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ မႃးလၢတ်ႈၼႂ်းႁိူၼ်းႁဝ်း။

သၢမ် - ပၼ်​ ၵေႃႉႁဝ်းထုၵ်ႇလီပၼ်၊
ထုၵ်ႇလီပၼ်ၵူႈႁိမ်ၶူဝ်းၶွင် ၵေႃႉ​ၸၢင်ႈတေမႃးတႅၼ်းလႆႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။

သီႇ - ယႃႇပၼ် ၵေႃႉႁဝ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပၼ်၊
ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပၼ်ၵူႈႁိမ်ၶူဝ်းၶွင် ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈမႃးတႅၼ်းၶိုၼ်းလႆႈ။

ႁႃႈ - ပၼ် ၵေႃႉႁဝ်းထုၵ်ႇပၼ်လႄႈ ၵေႃႉဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပၼ်၊
ထုၵ်ႇလီပၼ်ၸွႆႈထႅမ် ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၸိူဝ်းၽၢၼ်ၼၼ်ႉ ပၼ်ၶိုၼ်းၵေႃႈလီ ဢမ်ႇပၼ်ၶိုၼ်းၵေႃႈယဝ်ႉ ထုၵ်ႇလီမႅင်ႇပၼ်။

ႁူၵ်း - ယူႇ၊ ၼင်ႈၸွမ်းၶဝ် မီးတၢင်းသိူဝ်းသိူဝ်း၊
ထုၵ်ႇလီၸုၵ်းဝႆႉ ၽၢႆႇၼႃႈပူႇၼၢႆးယႃႈၼၢႆး ၽွင်းၶဝ်ဢမ်ႇပႆႇႁွင်ႉၼင်ႈ။

ၸဵတ်း - ၵိၼ်သိူဝ်းသိူဝ်း၊
မိူဝ်ႈၵိၼ်ၶဝ်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈတူၺ်း ပူႇၼၢႆးယႃႈၼၢႆး လူဝ်ႇသင်၊ ၸဝ်ႈၽူဝ်လူဝ်ႇၽၵ်းသင် တူၺ်းပၼ်ၶဝ်ဢွၼ်တၢင်းသေ ၸင်ႇၼင်ႈၵိၼ်ႁူမ်ႈမူႇၸွမ်းၶဝ်။

ပႅတ်ႇ - ၼွၼ်းသိူဝ်းသိူဝ်း (လပ်းလီ)
ဢွၼ်ၼႃႈ ပႆႇၶဝ်ႈၼွၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈတူၵ်းၽၵ်းတူ ႁပ်းဢမ်ႇႁပ်း၊ တေလႆႈၶဝ်ႈၼွၼ်းဝၢႆးလင်၊ လုၵ်ႉၸဝ်ႉၸဝ်ႉ ၼင်ႇၵူၼ်းၶႃႈ ၵူၼ်းၸႂ်ႉၶဝ်ႁဵတ်း။

ၵဝ်ႈ - ဝႆႉသတိ ၽႆး၊
ပူႇၼၢႆးယႃႈၼၢႆးလႄႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်ၼႆႉ တေလႆႈဝူၼ်ႉဝႆႉၼႂ်းၸႂ်ဝႃႈ မိူၼ်ၽႆး၊ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးၼႆ တေလႆႈဝႆႉသတိတႃႇသေႇ။

သိပ်း - ၼပ်ႉယမ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၼင်ႇ ၸဝ်ႈၽီ၊
တေလႆႈဝူၼ်ႉဝႃႈ ပူႇၼၢႆးယႃႈၼၢႆးလႄႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်ၼႆႉ မိူၼ်ၶုၼ်ၽီ ၵွပ်ႈၼႆ တေလႆႈၼပ်ႉယမ်ၶဝ် ၼင်ႇၶုၼ်ၽီ ၼႆယဝ်ႉ။

ၸိူဝ်း (10) ၶေႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၽွၼ်းလီ တႃႇ​မေးၼၢင်းလႄႈ တႃႇၼႃႈႁိူၼ်းမူၼ်း တႃႇတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်းသိူဝ်းၸႂ်လႆႈ ၵမ်းလဵဝ်းယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ၼၢင်းယိင်းၶဝ် တေမိူဝ်းယူႇႁူမ်ႈၶၢင်းၸဝ်ႈၽူဝ် တီႈႁိူၼ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် တေလႆႈယိူင်ႈၸွမ်း ၼင်ႇ ၵႂၢမ်းပေႃႈ (10) ၶေႃႈၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းတေလႆႈ ႁၼ်ၽွၼ်းလီ ပေႃႈမႄႈသွင်ၽၢႆႇလႄႈ ၸဝ်ႈၽူဝ် ပီႈၼွင်ႉၶိူဝ်းပိူၼ်ႈ ႁၵ်ႉႁွမ်ႁဝ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ႁဝ်းပဵၼ် လုၵ်ႉပႂ်ႉလီ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ၼႃႈလိၵ်ႈ 47၊ ပပ်ႉသဵၼ်ႈတၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တႃႇတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ထမ်းပုတ်ႉထ၊ ၸဝ်ႈၶူးပၼ်ႇတိတ ၼမ်ႉၶမ်း
ၵႂၢမ်းယမ်ဢွင်ႇမင်ႇ

ၵျယဝ်ႉၶႃႈ၊ ပႄႉယဝ်ႉၶႃႈ၊ ၶႅမ်ႉယဝ်ႉၶႃႈ၊ ဢွင်ႇယဝ်ႉၶႃႈ၊ မႅတ်ႈယဝ်ႉၶႃႈ၊ ၽြႃးမႅတ်ႈ၊ တြႃးမႅတ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇမႅတ်ႈ၊ တႃႇၼမႅတ်ႈ၊ သီႇလမႅတ်ႈ၊ ၽႃႇဝၼႃႇမႅတ်ႈ၊ ၽြႃးဢွင်ႇ၊ တြႃးဢွင်ႇ၊ သင်ႇၶႃႇဢွင်ႇ၊ တႃႇၼဢွင်ႇ၊ သီႇလဢွင်ႇ၊ ၽႃႇဝၼႃႇဢွင်ႇ၊ လေႃးၵိယသမ်ႇပတိဢွင်ႇ၊ လေႃးၵုတ်ႉတရႃႇသမ်ႉပတိဢွင်ႇ၊ လေႃးၵိယပိင်ႇၺႃႇဢွင်ႇ၊ လေႃးၵုတ်ႉတရႃႇပိင်ႇၺႃႇဢငွ်ႇ၊ လူတ်ႉငိုၼ်းလူတ်ႉၶမ်းဢွင်ႇ၊ ႁိူဝ်းငိုၼ်း ႁိူဝ်းၶမ်းဢွင်ႇ၊ ၶူဝ်ငိုၼ်းၶူဝ်ၶမ်းဢွင်ႇ၊ ၶူဝ်ၵႅဝ်ႈၶူဝ်သႅင်ဢွင်ႇ၊ ႁေႃငိုၼ်းႁေႃၶမ်းဢွင်ႇ၊ ထၢတ်ႈငိုၼ်းထၢတ်ႈၶမ်းဢွင်ႇ၊ ၵျွင်းငိုၼ်း ၵျွင်းၶမ်းဢွင်ႇ၊ ၵွင်းမူးငိုၼ်း ၵွင်းမူးၶမ်းဢွင်ႇ၊ ၽြႃးငိုၼ်း ၽြႃးၶမ်းဢွင်ႇ၊ ဝဵင်းငိုၼ်း ဝဵင်းၶမ်းဢွင်ႇ၊ ဝဵင်းသိၼ် ဝဵင်းထမ်းဢွင်ႇ၊ ဝဵင်းၵုသူဝ်ႇဢွင်ႇ-
- ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼသိူဝ်းသႃႇ ဢွင်ႇၵတ်းယဵၼ်
- ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼသိူဝ်းသႃႇ ဢွင်ႇၵတ်းယဵၼ်
တေလႆႈႁွတ်ႈၸွတ်ႇထိုင် ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼသိူဝ်းသႃႇ ဢမ်ႇၵၢတ်ႈဢမ်ႇၵၢင်းၶႃႈယဝ်ႉ။ တႃႇၼမႅတ်ႈ၊ သီႇလမႅတ်ႈ၊ ၽႃႇဝၼႃႇမႅတ်ႈ၊ ႁဝ်းၸဝ်ႈၶႃႈ တင်းသဵင်ႈတင်းလူင် ယႃႇတူၵ်းႁူင်ႈတူၵ်းႁၢႆ ၽီႁိမ်ဢမ်ႇလႆႈ ၵူၼ်းႁိမ်ဢမ်ႇလႆႈ သတ်ႉတဝႃႇ ႁိမ်ဢမ်ႇလႆႈ ယွၼ်းၽၢၵ်ႇၽင်ဝႆႉ ၼႂ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ႁဝ်းၶႃႈ တေႃႇတဝ်ႈႁွတ်ႈ တီႈယွတ်ႈသိူဝ်းသႃႇ ဢမတႃႇ ၼိပ်ႉပၢၼ်ၼ “ဢသင်ၶတထၢတ်ႈ၊ သုၼ်ႇၺတထၢတ်ႈ၊ ဢၼိမိတ်ႉတထၢတ်ႈ၊ ၼိရေႃးတထၢတ်ႈ၊ ဢမတထၢတ်ႈ” တီႈၵတ်းယဵၼ်  တီႈလပ်းတီႈသဵင်ႈ ၸႃႇတိၸႃႇရႃႇ ပျႃႇတိ မရၼ တုၵ်ႉၶ ၵၢၼ်ၵိူတ်ႇၵၢၼ်ထဝ်ႈ ၵၢၼ်ၸဵပ်း ၵၢၼ်တၢႆ ၶူၼ်ႁူဝ်ႁွၵ်ႇ ၶဵဝ်ႈမၢင်ႈၵၢင်းတုပ်ႇ ၼိူဝ်ႉႁူႇၼင်ယၢၼ်း ယွၼ်းလွတ်ႈၵၢင်းသဵင်ႈသဵင်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈ ႁွတ်ႈတီႈတဵင်ႈ ၶေႇမႃႇ ဢမတႃႇ ၼိပ်ႉပၢၼ်ၼ” တီႈၵတ်းယဵၼ်သေၵမ်း တီႈၶႃႈဢေႃႈ။
ၵႂၢမ်းသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ

မဵတ်ႉတႃႇဝႆႉဝၢင်း၊ ၵူႈၶုၼ်ၼၢင်း၊ ႁႂ်ႈၵၢင်းလွတ်ႈတၢင်းပဵၼ်။
မဵတ်ႉတႃၸႂ်ႁဝ်း၊ ႁူမ်ႈႁွမ်းပဝ်း၊ ႁႂ်ႈသဝ်းလွတ်ႈၽေးၶဵၼ်း။
သတ်ႉတဝႃႇတင်းၸိူဝ်း၊ ႁႂ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း၊ တွၼ်ႈတိူဝ်းၸိုၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်။
ၸဝ်ႈတႃႇၼတင်းၸိူဝ်း၊ ႁႂ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း၊ တွၼ်းတိူဝ်းၸိုၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်။
ဝေႇယႃႇဝၸ်ႉၸတင်းၸိူဝ်း၊ ႁႂ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း၊ တွၼ်းတိူဝ်းၸိုၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်။
ပိူၼ်ႈသူင်ႇယိုၼ်းမႃး၊ မဵတ်ႉတႃႇတြႃး ႁဝ်းႁႃးႁပ်ႉၵတ်းယဵၼ်။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ၼႃႈလိၵ်ႈ၊ 30 - ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ ပၢင်တြႃး ဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသႃႇ (တၢင်ႉယၢင်း)
ၵႂၢမ်းၵၼ်ႇတေႃး

ဢေႃးၵႃႇသ ဢေႃးၵႃႇသ ဢေႃးၵႃႇသ ၵႃႇယၵၢမ်ႇ ဝၸီႇၵၢမ်ႇ မၼေႃးၵၢမ်ႇ ၼင်ႇၵႃႈ တူဝ်ႁဵတ်း သူပ်းဝႃႈ ၸႂ်ၵျၢမ်ႇ ၼႂ်းၵၢမ်ႇ သၢမ်ယိူင်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သင်လႆႈ ဢဝ်ပိူင်ႈ ၽိတ်းၵႂႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇ ယဵၼ်ႁၢႆ ယၢမ်းၼႆ တမ်ႈတီႈ ၽြႃးရတၼႃႇ တြႃးရတၼႃႇ သင်ႇၶႃႇရတၼႃႇ ၵႅဝ်ႈမႅတ်ႈ သၢမ်ပိူင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈမႃး ယမ်ၵူဝ် ဝၢင်းႁူဝ် ၵူမ်ႈတေႃႇ ပူႇၸေႃႇ ၶုပ်ႉၵွမ်း ၼွမ်းဝႆႈ တီႈၶႃႈဢေႃႈ။

**တီႈမၢႆတွင်း** = သင်ဝႃႈမီး ၸဝ်ႈပၼ်ပွၼ်းၸိုင် ဝႃႈထိုင်တီးၼႆႈၵူၺ်း၊ သင်ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈ ပၼ်ပွၼ်းၸိုင် သိုပ်ႇဝႃႈၵႂၢမ်းတိူင်ႇၵၢဝ်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉတႃႉ။

ၼင်ႇၵႃႈ တၢင်းလီ တီႈၼႆႈ ႁႂ်းလႆႈ လွတ်ႈလူၼ်ႉ ပူၼ်ႉသေ ဢပႄႇသီႇပိူင် ၵၢပ်ႈသၢမ်ပိူင် ႁဵင်းၵၢတ်ႈပႅတ်ႇပိူင် ၶဵၼ်လူင်ႁႃႈပိူင် ဝိပတ်ႉတိတြႃးသီႇပိူင်ႇ ပျသၼတြႃးႁႃႈပိူင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သေလႄႈ ႁႂ်ႈၸဵဝ်း ႁုပ်ႈလႆႈ သၢၼ်ႇတြႃး မၢၵ်ႈတြႃး ၽူဝ်ႇတြႃး ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇတြႃးမႅတ်ႈ သေၵမ်း တီႈၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ၼႃးလိၵ်ႈ (98) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ
ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ပီ 1999
ၵႂၢမ်းၶုၵ်းၶူၼ်ႉ မိူဝ်ႈတေၵိၼ်

# ဢေႃႇၸႃႇၶဝ်ႈသွမ်း
# သုင်းၸွမ်းၼႆၵႂႃႇ
# ပုၼ်ႈတႃႇႁဵတ်းသိူဝ်း
# ၵိူဝ်းယဝ်ႉယွၵ်ႇၵၼ်
# လွင်ႈဢၼ်မၢၼ်ႇယႂ်ႇ
# သႂ်ႇၶႂ်ႈႁၢင်ႈလဝ်း
# ႁဝ်းသုင်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ
# ပုၼ်ႈႁႂ်ႈၶၼ်ႇထႃႇ
# ယူႇၵႂႃႇၼိမ်ယဵၼ်
# ဢၼ်ပဵၼ်ထၢတ်ႈတြႃး
# သီႇပႃးၽဵင်ႇၵၼ်
# လွင်ႈဢၼ်တေႃႉတႄႉ
# ၵႅတ်ႇႁႄႉႁိူဝ်ႉမွႆႈ
# ပုၼ်ႈၸွႆႈသႃႇသၼႃႇ
# ပုၼ်ႈတႃႇယုၵ်ႉယွင်ႈ
# ၵျၢင်ႉလွင်ႈတင်းသွင်
# ၸႂ်ထွင်ထတ်းထိၼ်
# ၸင်ႇၵိၼ်သုင်းတီႈၶႃႈယဝ်ႈ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၵႂၢမ်းၶုၵ်းၶူၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင်

ၼင်ႇၵႃႈ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈမႃး ပိုင်ႈဢိင် သၢင်ႇၵၢၼ်း ၶဝ်ႈသွမ်း ၽၵ်းသွမ်း ႁွမ်းလူၺ်ႈ တီႈၼွၼ်း တီႈယူႇ ၵူႇၵျွင်း ပွင်းလေႃး ယႃႈယႃ ပိတ်ႉၸေး သီႇပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉၸမ်း ၵႅၼ်ႇလၵ်း ၶႂ်ႈဢၼ် ၼိူဝ်ႉၼင် ႁၢင်ႈလီ ပီးထုၵ်ႇသေလႄႈ ႁဝ်းၶႃႈ ၵိၼ်သုင်း ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ တီႈသိုဝ်ႈမၼ်း ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ထၢတ်ႈသီႇပိူင် ၼႂ်းရုပ်ႈၶၼ်ႇထႃႇ ၵႃႇယႁၢင်ႈလူင်ၼႆႉ ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် ယူႇငၢႆႈသဝ်းလူမ် ဢမ်ႇႁိူဝ်ႉ ဢမ်ႇၼူၼ်းသေယဝ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃး ဢသၢၵ်ႈယၢဝ်းယိုၼ်း ဝၼ်းၶိုၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ် ပရိယၢတ်ႈ ပတိပၢတ်ႈ ဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈလႆႈ သွၼ်လိၵ်ႈလႆႈ ဝူၼ်ႉၶႆႈ သမထ ဝိပတ်ႉသၼႃႇ ရႁၢၼ်းတြႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေလႄႈ ၸင်ႇဢၼ် ပိုင်ႈဢိင် ၵိၼ်သုင်း ၶႃႈယဝ်ႈ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၵႂၢမ်းၽႄၵုသူဝ်ႇ

*ၵုသူဝ်ႇမီးတီႈၼႆႈ မီးယႂ်ႇမီးၼမ် ႁဝ်းၶႃႈသြႃႇတၵႃႇ လႆႈသၢင်ႈပႃႇရမီႇမႃး  လၢႆသႅၼ်းၵမ်ႇၽႃႇ တင်းသဵင်ႈတင်းလူင်ၼႆႉ ၸဵမ်ၽီၸဵမ်သၢင် ၸဵမ်သတ်းၸဵမ်ၵူၼ်း ဝေႇၼေႇယ သတ်ႉတဝႃႇ ၼႂ်းၸၵျဝလႃႇ ဢၼၼ်ႇတၸၵျဝလႃႇ  တင်းသဵင်ႈ ၶႅၼ်းတေႃႈ ႁူမ်ႈႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း သႃႇထုဢၼုမေႃးတၼႃႇ လႆႈၶၢမ်ႇၵုသူဝ်ႇဢၵျူဝ်း ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်သဵင်ႈသဵင်ႈ သေၵမ်းတီႈၶႃႈၼေႃး။ (သႃထု သႃထု သႃထု)
*တႃႇၼမျၢတ်ႈ သီႇလမျၢတ်ႈ ၽႃႇဝၼႃႇမျၢတ်ႈ ႁဝ်းၸဝ်ႈၶႃႈ တင်းသဵင်ႈတင်းလူင် ယႃႇတူၵ်းႁူင်ႈတူၵ်းႁၢႆ ၽီႁိမ်ဢမ်ႇလႆႈ ၵူၼ်းႁိမ်ဢမ်ႇလႆႈ သတ်ႉတဝႃႇႁိမ်ဢမ်ႇလႆႈ ယွၼ်းၽၢၵ်ႇၽင်ဝႆႉ ၼႂ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ႁဝ်းၶႃႈ တေႃႇတဝ်ႉႁွတ်ႈ တီႈယွတ်ႈၶျၢမ်းသႃႇ ဢမတႃႇ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼ တီႈၵတ်းယဵၼ် သေၵမ်းတီႈၶႃႈၼေႃး။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ၼႃႈလိၵ်ႈ 30၊ ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီ၊ ပၢင်တြႃး ဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသႃႇ (တၢင်ႉယၢၼ်း)
ၵႂၢႆး

ၵႂၢႆးၼႆႉ ၶႄႇၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ "ဝူဝ်းၼမ်ႉ"ၼႆယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်းၶဝ်ၵေႃႈ တေႃႈဝႃႈ water buffalo ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ငဝ်ႈငႃႇၸႃႇတိမၼ်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈၵုၼ်ဢေးသျႃး ပွတ်းၸၢၼ်း၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇဢေးသျႃး လႄႈ မိူင်းၶႄႇဝႃႈၼႆသေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ် တမ်ႈတီႈ မိူင်းယူးရူပ်ႉ၊ မိူင်းဢေႃးသတြေးရီးယႃး ဢိၵ်ႇ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ မၢင်တွၼ်ႈၵေႃႈ မီးမႃးယဝ်ႉ။ 
ၵႂၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်သီႇတိၼ် ဢၼ်မိုတ်ႈယူႇ ၼႂ်းၵူမ်ႇၼႂ်းဢုင်၊ ၵႂၢႆးၼႆႉ မေႃၶိုၼ်းၵဵဝ်ႉဢိူမ်ႈၵိၼ် တၢင်းၵိၼ်ၶဝ်။ ၵႂၢႆးၼႆႉ တူဝ်မၼ်း ယႂ်ႇလိူဝ်ဝူဝ်သေ ႁႅင်းလိူဝ်ဝူဝ်း။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ မိူင်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ လွင်ႈဢဝ်ထႆၼႃးလႄႈသင်၊ လွင်ႈဢဝ်လၢၵ်ႈတုမ်လႄႈသင် ၸႂ်ႉၵႂၢႆးယဝ်ႉ။ ၵႂၢႆးႁိူၼ်း ဢၼ်ငႄႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၸႂ်ႉႁႅင်းမၼ်းသေတႃႉ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ မိူင်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီး ၵႂၢႆးထိူၼ်ႇယူႇ။
## ၵႂၢႆးထိူၼ်ႇ

ၵႂၢႆးထိူၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ တိူၵ်ႈဢႃႇၾရိၵၼၼ်ႉ ႁႅင်းၵေႃႈႁႅင်းယႂ်ႇ၊ ႁတ်းၵေႃႈႁတ်းႁၢၼ်လႄႈ ၶဝ်ဢမ်ႇၵူဝ် သတ်းတၢင်ႇမဵဝ်း။ လႃႈထိူၼ်ႇၶဝ် ဢၼ်ၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈ ဢႃႇၾရိၵသေ ၵႂႃႇႁႃလမ်းယိုဝ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇလႃႈလီႈႁတ်းယိုဝ်းၵႂၢႆးထိူၼ်ႇ။ ပေႃးၶႂ်ႈယိုဝ်းၶဝ်ၼႆ လႆႈယူႇၼိူဝ်လင်မႃႉလႄႈသင် ယူႇၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉလႄႈသင် ယိုဝ်းၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေလွတ်ႈၽေးၶဵၼ်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၵႂၢႆးထိူၼ်ႇတူဝ်ပေႃႈၼိုင်ႈတူဝ်ၼႆႉ မၼ်းယင်းႁတ်း တေႃႇသူႈၸွမ်း သၢင်ႇသီႇ 2 တူဝ် 3 တူဝ်လူးၵွၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ သၢင်ႇသီႇၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇလႃႈလီႈ ႁတ်းႁဵတ်းတီႈ ၵႂၢႆးထိူၼ်ႇတူဝ်ပေႃႈ။ ၵႂၢႆးထိူၼ်ႇၼႆႉ ႁူမၢင်ႁူလႅတ်း၊ သွပ်ႇဢၢႆသႅဝ်ပိူၼ်ႈၵေႃႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ။ ၶဝ်မေႃယူႇၸွမ်းၽုင်လႄႈ ၵႂၢႆးတူဝ်ဢၼ်ၽၢတ်ႇၽုင်ၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈၺႃးသၢင်ႇသီႈၶဝ် ၶူပ်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။ ၼင်ၵႂၢႆးထိူၼ်ႇၼႆႉ မၼ်းၼႃၼႃႇလႄႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၾရိၵၶဝ် ဢၼ်ပဵၼ် ၶိူဝ်းၵူၼ်းၵႅတ်ႉၾႃႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢဝ်ႁဵတ်း ၵၢပ်ႇႁႄႉတူဝ်ၶဝ်ယဝ်ႉ။

ၵႂၢႆးထိူၼ်ႇဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယလႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈလီၵူဝ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၵႂၢႆးထိူၼ်ႇမိူင်းဢႃႇၾရိၵယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵႂၢႆးငၢၼ်လူင်ၼႆႉ သုင်မွၵ်ႈ 6 ထတ်းသေ ၶဝ်မၼ်းၵေႃႈ ယၢဝ်းမွၵ်ႈ 6 ထတ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵႂၢႆးငၢၼ်လူင်ၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ သိူဝ်ၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၺွပ်းၶဝ်။ ၵႂၢႆးဝၢၼ်ႈ ၵႂၢႆးႁိူၼ်းၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၶဝ်ႁႅင်းယႂ်ႇသေဝူဝ်းၵေႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇပေႃး ငႄႈမိူၼ်ဝူဝ်း၊ ဢမ်ႇပေႃးလၵ်းလႅမ် မိူၼ်ဝူဝ်း။ ၵႂၢႆးၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉတၢင်ႇၵုၼ်ႇမႃးယူႇၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ၶဝ်ႁၼ်ၼမ်ႉၸိုင် တိုဝ်သေ လူင်းၼမ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ 
## ၶူဝ်းဢွၵ်ႇတီႈၵႂၢႆး
ၼမ်ႉၼူမ်းၵႂၢႆးၼႆႉၵေႃႈ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၵိၼ်ယူႇ။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် လဵင်ႉၵႂၢႆးမႄႈၼမ်ႉၼူမ်းယူႇ။ ၵႂၢႆးၵလႃး (ၵႂၢႆးပိင်းၵလႃး)ၼႆႉ ၶဝ်မၼ်း ငေႃးငွမ်ႉဝႆႉသေ ပိူၼ်ႈဢဝ်လဵင်ႉဝႆႉ တႃႇတေႁွတ်ႈဢဝ် ၼမ်ႉၼူမ်းမၼ်းၶၢႆယူႇ။ ၼင်ၵႂၢႆးၼႆႉတႄႉ ပေႃးဢဝ် ၶဵဝ်ႈလီလီၸိုင် ပဵၼ်မႃး ၼင်ၵေႃႇ ဢၼ်ၸပ်းမၼ်ႈၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တႃႇတေဢဝ်ႁဵတ်း ထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈလႆႈ ဢဝ်ယၢင်ၼင်ၵႂၢႆးၼႆႉသေ ၸပ်းမၢၵ်ႇဢုတ်ႇ ၶပ်ႉထၢတ်ႈၵွင်းမူးယဝ်ႉ။ မၢင်မိူင်း ၼိူဝ်ႉၵႂၢႆးၵေႃႈ ၶဝ်ဢဝ်ႁဵတ်းဢႅပ်ႇ (ၵပွင်)သေ ၶၢႆၵေႃႈမီးယူႇ။
## ၵႂၢႆးတေႃးၵၼ်
ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ၵႆႉလေႇဢဝ် ၵႆႇတေႃႇၵၼ်သေ ႁဵတ်းပဵၼ် လွင်ႈၵျေႃႇမူၼ်ႈယူႇ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပွႆႇမႃၶူပ်းၵၼ်။ မၢင်ၸိူဝ်း ဢဝ်ပႃၶူပ်းၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ တီႈမိူင်းတႆး ၽၢႆႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၶူင်းၼၼ်ႉ သမ်ႉမီး လွင်ႈဢဝ် ၵႂၢႆးတေႃးၵၼ်သေ ႁဵတ်းပဵၼ် လွင်ႈတေႃႇလွင်းၵၼ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ်တၢင်း မိူင်းလူၺ် မိူင်းယၢင်းၼႆႉ။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းထႆးၵေႃႈ လွင်ႈဢဝ်ၵႂၢႆးတေႃးၵၼ် မီးယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
* မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ ၂၊ (ကျ-ခွံ)၊ နှာ ၂၂၉-၂၃၀။ 
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၵႃဢိုဝ်ႈ

## ၵႃဢိုဝ်ႈ
"ၵႃဢိုဝ်ႈ" ၼႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ "ၵႃၶူဝ်ႇ" ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ "ၵႃၵႄ"ယဝ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သဵင်ႁွင်ႉမၼ်း မိူၼ်သဵင်ၶင်းဝႃႈ ဢိုဝ်ႈ ဢိုဝ်ႈ ၼႆလႄႈ ၸင်ႇတေႁွင်ႉဝႃႈ "ၵႃဢိုဝ်ႈ" ၼႆယူႇ။ ၵႃဢိုဝ်ႈလႄႈ ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်း Columbidae taxonomic ယဝ်ႈ။ ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ ယူႇၸမ်တႃၵူၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ႁူႉႁၼ် ႁူႉၸၵ်းဝႆႉယဝ်ႈ။ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၵႃဢိုဝ်ႈလႄႈ ၼူၵ်ႉတူႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းၸၢဝ်း Columbidae ၼၼ်ႉ မဵဝ်းမၼ်း မီးယူႇ 650 မဵဝ်းလိူဝ်ၼႆယဝ်ႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵႃဢိုဝ်ႈၵေႃႈ တေယၢမ်ႈႁၼ် ၵႃဢိုဝ်ႈမူၼ်ႇ ၵႃဢိုဝ်ႈႁၢင်ၵီႈ ၵႃဢိုဝ်ႈႁူဝ်ယွႆး ၼင်ႇၼၼ် ၼူၵ်ႉတူႈၵေႃႈ တေယၢမ်ႈႁၼ် ၼူၵ်ႉတူႈမူၼ်ႇ ၼူၵ်ႉတူႈတွင်း ၼူၵ်ႉတူႈၶဵဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။

ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ တေတူဝ်ယႂ်ႇသေ ၼူၵ်ႉတူႈဢိတ်းၼိုင်ႈ။ လိူဝ်သေတီႈ ပႅၼ်ပႄႉ ၸိၵ်းၵမ်ႇၽႃႇလႄႈ ၵူၼ်ႈၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် ၵႃဢိုဝ်ႈ မီးလူင်ၵႂႃႇ ၵူႈတီႈ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈ တီႈမႆႈလိူတ်ႈၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းလႆႈႁၼ် ၵႃဢိုဝ်ႈ မီးၼမ်ယဝ်ႈ။ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၵေႃႈ တေႃႈလႆႈႁၼ် ၵႃဢိုဝ်ႈ မီးလူင်ၵႂႃႇ ၵူႈဝဵင်း ၵူႈတီႈယူႇ။ ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ မဵဝ်းမၼ်းၼမ်သေၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃႈ သီမၼ်း ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်းၵေႃႈ ပႅၵ်ႇၵၼ်ဝႆႉယူႇ။ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ တေႁၼ် ပဵၼ်သီမူၼ်ႇ။ ပိူင်ၽၢင်လိူင်းမၼ်းတႄႉ ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ ႁၢင်ၶိတ်းသေ တိၼ််လႅင်ဝႆႉ။ တၢင်းယၢဝ်း တေမီးမွၵ်ႈ 13 သိၵ်ႈသေ တူဝ်မူၼ်း ဢူၵ်းၵွင်ႇဝႆႉယူႇ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးမၼ်းတႄႉ ၼူၵ်ႉတူႈလႄႈ ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈၶဝ်ၵိၼ်ၼမ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇ ၸုပ်ႇဢဝ်ၼမ်ႉသေ ႁႅၼ်ၶေႃးဢိုၵ်ႉၵိၼ်ၼမ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၼူၵ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်း၊ ၶဝ်ၵူမ်ႈႁူဝ်သေ ၸုပ်ႇၵိၼ်ၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။

ပေႃးဢဝ် သၽႃႇဝမၼ်းဝႃႈၸိုင် ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉ မဵဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းထိူၼ်ႇၼႂ်းၶိူဝ်းယဝ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ၼႆႉ ငႄႈငၢႆႈၼႃႇ။ လွင်ႈဢဝ် ၵႃဢိုဝ်ႈလိူင်း မႃးလဵင်ႉၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ လဵင်ႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 5000 ပီလိူဝ်လိူဝ်ပုၼ်ႉၼႆယဝ်ႈ။ ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ မၵ်ႉမၢၵ်ႇမႆႉလႄႈ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇမႆႉ။ ၵႃဢိုဝ်ႈ တူဝ်ပေႃႈလႄႈ တူဝ်မႄႈၼႆႉ ၶဝ်ယူႇၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇ တေႃႇၸူဝ်ႈသုတ်းပၢၼ်လႄႈသင်၊ ယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ် တင်းၽုင်လႄႈသင် ႁဵတ်းၼၼ် ယူႇၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇယူႇ။ ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ မေႃမိုတ်ႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇၶဝ်တႄႉတႄႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၵႂႃႇႁွတ်ႈထိုင်ၵႆၵႆ လၢႆပၢၵ်ႇ လၢႆႁဵင်လၵ်းၵေႃႈ ၶဝ်တေႃႈ ၶိုၼ်းမေႃပွၵ်ႈမႃး မိူဝ်းတီႈယူႇၶဝ်ယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵရိၵ်ႉမႃး တေႃႇပေႃးထိုင်ပၢၼ် သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ၸႂ်ႉၵႃဢိုဝ်ႈသေ သူင်ႇလိၵ်ႈပၼ်ၵၼ်လႄႈ ၵူၼ်းတင်းၵမ်ႇၽႃႇ ပေႃးယွင်ႈဢၢမ်း ၼမ်ႉၵတ်ႉ ၵႃဢိုဝ်ႈၵႂႃႇယူႇ။ ၵႃဢိုဝ်ႈ ဢၼ်သူင်ႇလိၵ်ႈၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမွင်း မၼ်းမိၼ်ၽၢႆလႆႈ 40 လၵ်းၼႆယဝ်ႈ။

ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ ၶႆႇၵူႈၶိင်ႇ လဵင်ႉလုၵ်ႈၵူႈၶိင်ႇသေ ႁၢင်းၶဝ်ၵေႃႈ ၵႆႉလႄႇႁဵတ်းၸွမ်း ငၢမ်ႈမႆႉ ၸွမ်းၵိင်ႇမႆႉ လႄႈ ၸွမ်းႁိူၼ်း ၸွမ်းၵျွင်းယဝ်ႈ။ ႁၢင်းၵႃၶူဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးႁဵတ်းၶိုၵ်ႉၵႃႈႁိုဝ်။ ၼိုင်ႈမုင်ႉၼႆႉ ၶႆႇၶဝ် ၸၢင်ႈမီး 2 လုၵ်ႈ။ တႃႇတေ ပႂ်ႉလုမ်းလႃးၶႆႇၶဝ် လုၵ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵႃဢိုဝ်ႈတူဝ်မႄႈ ဢိၵ်ႇတူဝ်ပေႃႈ ၸွႆႈၵၼ် လုမ်းလႃးၵႂႃႇ ၼင်ႇၵၼ်ယဝ်ႈ။
ၸဝ်ႈၵႃႇလုတႃႇယီႇ

**ၵႃႇလုတႃႇယီႇ**ၼႆႉ တင်းၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈ ၵိူတ်ႇႁူမ်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းလဵဝ်ၵၼ်လႄႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၽူႈၵိူတ်ႇၽၢၵ်ႇၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉ ၶုၼ်ၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ (ၶုၼ်ၸၢႆးၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈ)မႃး ၸဵမ်လဵၵ်ႉလႄႈ ၽိူဝ်ႇယႂ်ႇမႃး ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သုတ်ႉထေႃးတၼ ၸင်ႇဢဝ်မၼ်းၸၢႆး ႁဵတ်းပဵၼ် ၶုၼ်ၽွင်းမိူင်း (ဢမၢတ်ႈ)ယဝ်ႉ။

ဝၢႆးသေ ၶုၼ်ၸၢႆးၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးယဝ်ႉသေ ယူႇသဝ်းဝႆႉ တမ်ႈတီႈ မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ ဝတ်ႉဝေႇလုဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် မီးၵၢင်ၸႂ် ၶႂ်ႈႁၼ် လုၵ်ႈၽြႃးမၼ်းလႄႈ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၶုၼ်ၽွင်းမိူင်းၶဝ် ၵႂႃႇၽိတ်ႈပၢင်းၽြႃး ပေႃးမီးလၢႆလၢႆပွၵ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၽွင်းမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈ ဢွၼ်ဢဝ်ၵူၼ်းသိုၵ်းၸွမ်းလင်ၶဝ် ၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈၽြႃးၵေႃႈ ၵႂႃႇလႆႈတြႃး ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇသဵင်ႈလႄႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် ပူင်မႃးၼၼ်ႉ ဝႆႈလဝ်ႈထိုင်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။ 

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းသင်လႄႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သုတ်ႉထေႃးတၼ ၸႂ်ဢမ်ႇလီသေ ၵမ်းလိုၼ်း ၸင်ႇၸႂ်ႉၵႃႇလုတႃႇယီႇ ဢွၼ်ဢဝ် ၵူၼ်းသိုၵ်းႁဵင်ၵေႃႉသေ ႁႂ်ႈၵႂႃႇပၢင်းၽြႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈၽြႃးၼႆ ၵႃႇလုတႃႇယီႇလႄႈ ၵူၼ်းသိုၵ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵႃႇလုတႃႇယီႇတႄႉ ဢမ်ႇလူင်ဢမ်ႇလိုမ်းသေ ၸင်ႇဢဝ် ၵႃႇထႃႇၵႂၢမ်းဝွၵ်း 60 ႁူဝ် ၽိတ်ႈပၢင်း မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁႂ်ႈယေႃးၶိင်းမိူဝ်း မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵႃႇထႃႇႁၵ်းသိပ်းႁူဝ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇလူၺ်ႈ ၶၢဝ်းလိူၼ်သီႇမိူင်းမူဝ်းမွင် ႁဵတ်းမၢၵ်ႇလူၺ်ႈ ၼင်လိၼ်လွင်မိူင်း လွႆၵိူင်းလွႆယႆ ပႃးၸဵမ် ႁွင်ႈၼမ်ႉလႆၵတ်းလီငႅၼ်းငႅၼ်း ပႃးၸဵမ်လွင်ႈပၢႆးၵႅၼ်းဝူဝႃတွင်ႉလေႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸႂ်သိူဝ်းတႄႉတႄႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇလုၵ်ႉမိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ ယေႃးၶိင်းၵႂႃႇမိူင်း ၵပိလဝၢတ်ႈ ဢၼ်ၵႆယၢၼ် 60 ယူႇၸၼႃႇ။ ၵႂႃႇမိူဝ်းႁေႃးတြႃးပၼ် ၶုၼ်သႃႇၵီႇၶဝ်ယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈၵႃႇလုတႃႇယီႇၼႆႉ လွင်ႈပွင်ပၼ် ႁႂ်ႈၵၢင်ၸႂ် တၵႃႇၶဝ် ၼပ်ႉယမ်ၽြႃးၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၸုမ်ႈ ၵုလပ်ပသႃၻၵဢေတၻၵ်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းတူဝ်
ဝဵင်းၵႃလိ

**ဝဵင်းၵႃလီႉ** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵႅင်းဢွၼ်ႇ (ၼႃးလိၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး

**ဝၢၼ်ႈၵႅင်းဢွၼ်ႇ (ၼႃးလိၼ်း)** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉႁႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ၵႅဝ်ႈ၊ ပပ်ႉၸိူင်း

ပပ်ႉၸိူဝ်း **ၵႅဝ်ႈ**ၼႆႉ ပဵၼ်ပပ်ႉၸိူင်း ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင် မၢႆ(8)။ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 2002၊ တမ်ႈတီႈ ၸၢၵ်ႈဢိတ်ႇလိၵ်ႈ **ဢေး** သဵၼ်ႈတၢင်း 35၊ ၵျွၵ်ႉတတႃး၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။ တၢင်းၼမ်ပပ်ႉ 2000 ပပ်ႉ။ တွၼ်ႈမၼ်းမီးၵႂႃႇ 47 တွၼ်ႈ၊ ၼႃႈလိၵ်ႈမီး 412 ၼႃႈ။ ၽၢႆႇလင် မီးဝႆႉပႃႈ ၶေႃႈထၢမ်တွပ်ႇ။ ၸိူင်းႁူဝ်ၼႆႉ ၵေႃႉတႅမ်ႈ ၵေႃႉပေႃႉလိၵ်ႈ ၵေႃႉႁၢင်ႈၶိူင်ႈပပ်ႉ ပဵၼ်ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင်တင်းသဵင်ႈ။
## ႁွင်းလင်
ၼႂ်းၸိူင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ၸၢႆးၸွမ်၊ ၸၢႆးတိုၼ်းလီ၊ ၸၢႆးၵႅမ်၊ ၸၢႆးဝၼ်းလႅင်း၊ ၸၢႆးလိူၼ်လႅင်း၊ ၸၢႆးလၢဝ်လႅင်း၊ ၼၢင်းၽိဝ်ၽွင်း၊ ၼၢင်းယုင်းၶမ်း၊ ၼၢင်းသႅင်ၼွင်ႉၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ယိူင်းဢၢၼ်းၼႄပၼ်ၵႂႃႇ လွင်ႈၸွႆႈထႅမ် တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၵၼ် ႁႂ်ႈလႆႈမီး **ၵႅဝ်ႈ** ရတၼႃႇ လုၵ်ႈလၢင်းတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၵႆႉတၵႃႉၵႆႉ

*ၵႆႈလၢတ်ႈသိုဝ်ႈ ႁဵတ်းၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းလီ
*ၵႆႉယႃႉၸႂ်မႆႈၸႂ်ၶီ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵျႃႉ
*ၵႆႉဝူၼ်ႉလီဢိၵ်ႇၸႃႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸႂ်လႅင်း
*ၵႆႉမေႃလၢတ်ႈၸူမ်းပႅင်း ပဵၼ်ၵူၼ်းလၵ်းလႅမ်
*ၵႆႉၸၢင်ႈၸွႆႈမေႃထႅမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ
*ၵႆႉၸၢင်ႈဢုပ်ႇမေႃလၢတ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸႂ်ႁတ်း
*ၵႆႉၸၢင်ႈတွပ်ႇထဵင်ၶတ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၸႂ်တိုဝ်
*ၵႆႉတွႆႇဢမ်ႇပဵၼ်ႁိုဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းလွၼ်ပူၵ်ႇ
*ၵႆႉငဝ်ငိူဝ်ႈၼိုၵ်းၼူၵ်ႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းပႅတ်ႈလၢႆ
*ၵႆႉသေႃႇယူင်းၶႃႉၶၢႆ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵႅၵ်း
*ၵႆႉယုမ်ႉပိူၼ်ႈမႅၵ်းမႅၵ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းငိူဝ်ႈ
*ၵႆႉၵူင်းလူဝ်းႁိူၼ်ႇႁိူဝ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမဝ် 
*ၵႆႉလၢတ်ႈၽႃႇယႃႉတဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းလူၺ်ႈ
*ၵႆႉၸၢင်ႈၼိင်ႈၸၢင်ႈသူၺ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းယွၵ်း
*ၵႆႉၼႃႈတူႇၵူတ်ႉငွၵ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းပိင်ႈတြိင်း
*ၵႆႉလတ်ႈလိူမ်ႈလၵ်းလိင်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢင်ႈလႅၼ်
*ၵႆႉဢုပ်ႇပူၼ်ႉလၢတ်ႈပႅၼ် ပဵၼ်ၵူၼ်းထူင်လူမ်း
*ၵႆႉယုမ်ႉယၢႆႈၶူဝ်ၸူမ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၸႂ်ပျေႃႇ
*ၵႆႉသႄႇယဝ်ႈသူၼ်းသေႃႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸႂ်ဢမ်ႇၶိုင်ႈ
*ၵႆႉလၢတ်ႈၼိုင်ႈသိူင်ႇသွင် ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢင်ႈၵဝ်း
*ၵႆႉၶႃႉၶိူဝ်းႁိူၼ်းႁဝ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းလိုမ်းတူဝ်
*ၵႆႉဢုပ်ႇႁုၼ်ႉလၢတ်ႈၶူဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းသေႃႉလေႃႉ
*ၵႆႉလၢတ်ႈယၵ်းတွႆႇပေႃႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိုဝ်းလူၼ်းမိုဝ်းၶၼ်း
*ၶႂ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းသင်ၵေႃႈ ၽိုၵ်းဢဝ်ၶတ်းဢဝ် လတ်းဢဝ် ၸႂ်ၽႂ်ဢိၵ်ႇၸႂ်မၼ်းတႃႉ ပီႈၼွင်ႉတႆးၶဝ်႟ ။ ။ 

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၶမ်းၶိၼ်ႇ၊ ၼၢင်း၊ ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း

## ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်ႇ

## ၶႅပ်းၵႂၢမ်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ

## ၶႅပ်းၵႂၢမ်းၸိူဝ်းဢွၵ်ႇမႃး
ၸႄႈဝဵင်းၶယၢၼ်း

**ၸႄႈဝဵင်းၶယၢၼ်း** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶယၢၼ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၶဝ်ႈတမ်ငႃး

## ၶဝ်ႈတမ်ငႃး
ပေႃးႁဵတ်းၶဝ်ႈတမ်ငႃးတေလႆႈမီး။
# ၶဝ်ႈၼဵဝ် ၶဝ်ႈၼဵဝ်တေမီးယူႇသွင်မဵဝ်း 1ၶဝ်ႈၼဵဝ်ယူဝ်းယူဝ်း 2 ၶဝ်ႈၼဵဝ်လမ် (ၶဝ်ႈသႅင်) ၵျိူၵ်ႈဢၼ်လႂ်ၵေႃႈဢဝ်ဢၼ်ၼၼ်ႉၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၽႂ်မၼ်း။
# ငႃးမူၼ်း ငႃးမူၼ်းၼႆႉပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၵတ်းမႃးယဝ်ႉၼႆတေမီးၶၢႆဝႆႉယူႇၼႂ်ၵၢတ်ႇၵူႈတီႈၼႂ်းမူင်းတႆး ပေႃးဝႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈၶၢဝ်းၵတ်းၼႆတႄႉတေဢမ်ႇမီးၶၢႆ ၶႃးမူၼ်းၼႆႉမီးဢၢႆႁွမ်ထုၵ်ႇၸႂ်လီတေႉတေႉ။ လၢႆးႁဵတ်းၶဝ်ႈတမ်ငႃး။

## လၢႆးႁဵတ်း
# ဢဝ်ၶဝ်ႈၼဵဝ်ဢၼ်မႃႇဝႆႉၼၼ်ႉမႃးၼိုင်ႈႁႂ်ႈသုၵ်း။
# ဢဝ်ငႃးမူၼ်းဢၼ်တၢၵ်ႇလႅတ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉမႃးသႂ်ႇၼႂ်းမေႃႈသေၶူဝ်ႈၾႆးသေၶူၼ်းပၼ်းယႃႇႁႂ်ႈမၼ်းၶႅမ်ႈ ပေႃးဝႃႈငႃးမူၼ်းသုၵ်းယဝ်ႉဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းၶူၵ်ႉသေတမ်ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽွင် သႂ်ႇၵိူဝ်ပၼ်ဢိတ်းဢွတ်း ပေႃးယဝ်ႉၵေႃႈ တၵ်းဢွၵ်ႇဝႆႉသေၵွၼ်ႇ။
# ပေႃးၶဝ်ႈၼဵဝ်ဢၼ်ၼိုင်ႈဝႆႉယူႇၼၼ်ႉသုၵ်းယဝ်ႉၵေႃႈဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းၶူၵ်ႉသေတမ် ယဝ်ႉၵေႃႈဢဝ်ငႃးဢၼ်တမ် ဝႆႉယဝ်ႉၼၼ်ႉသႂ်ႇပၼ်ၵမ်းဢိတ်းဢိတ်းသေတမႁႂ်ႈၶဝ်ႈၵၼ် ပေႃးတမ်ယဝ်ႉမူတ်းယဝ်ႉၵေႃႈဢဝ်သႂ်ႇဝႆႉၼႂ်း ပၢၼ်ႉသေႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၶႅပ်းဝႆႉ။ လၢႆးၵိၼ်ၶဝ်ႈတမ်ၶႃး။

## လၢႆးၵိၼ်
# ပေႃးတမ်ယဝ်ႉၵိၼ်ဢၼ်ဢုၼ်ႇဢုၼ်ႇမၼ်းၵေႃႈဝၢၼ် ပေႃးမၼ်းၵတ်းယဝ်ႉဢဝ်ႁၢင်းၾႆး(ၸီႇၾႆး)သေၵိၼ် ၵေႃႈဝၢၼ် မၼ်းလႅပ်ႈၵၼ်တင်းၶၢဝ်းၵတ်းလီၼႃႇ သင်ဝႃႈဢမ်ႇၶႂ်ႈၸီႇၾႆးၵိၼ်ၼႆၵေႃႈ ဢဝ်မိတ်ႈထိူဝ်ႁဵတ်း ပွတ်းသေၶူဝ်ႈၼမ်ႉမၼ်းဢဝ်ၵေႃႈလႆႈ ၵိၼ်ၵပ်းၵိူဝ်ဝၢၼ်ဢမ်ႇၼၼ်ၵိၼ်ၵပ်းၼမ်ႉၼူမ်းဢူၼ်(ၼူႉသီႇ)ဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉၵေႃႈသမ်ႉၶႅၼ်းဝၢၼ်ထုၵ်ႇၸႂ်ၶႃႈယဝ်ႉ။

## ဢၼ်ၵိၼ်ၵိုၵ်း

## ၶဝ်ႈတမ်ငႃးလႄႈ ၽိင်ႈထုင်းတႆး
ၶဝ်ႈ

## ၶဝ်ႈ

# ၶဝ်ႈႁႆႈ
# ၶဝ်ႈၼႃး
# ၶဝ်ႈၸၢဝ်ႈ
# ၶဝ်ႈၼဵဝ်
# ၶဝ်ႈသႅင်
ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇမႆႉၽႃၶိူဝ်း

ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းဢၼ်တႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေပိုတ်ႉပႅတ်ႈၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းၼႆၼၼ်ႉ ၼၢင်းယေႃႇတရႃႇ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ရႃႇႁုလႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းၵၢင်ၶမ်ႈ၊ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၼင်ႈၼိမ်ယူႇၼႂ်းလွင်ႉၵႃႈဝႅၼ် ႁွင်ႉမေႃသေႃၵႂၢမ်းယူႇၼၼ်ႉၵႅပ်ႉၼိုင်ႈ။ ၼၢင်းယိင်းၵႃႈဝႅၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵႃႈဝႅၼ်ႁွင်ႉၵႂၢမ်းတေႃႇပေႃးလိုၵ်းလႄႈ ႁိူဝ်ႉမွႆႈၼႃႇသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၼွၼ်းလပ်းၵႂႃႇ။ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၶဝ်ၵေႃႈ ယုင်ႈယၢင်ႈၽူတ်းၽၢတ်းဝႆႉယူႇ။ လႆႈႁၼ်လွင်ႈလီၸႂ်သဵင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းၸႂ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ယုပ်းၼဵတ်းတိုၼ်ႈၽၢၼ်ႈ လီၸၢၼ်ႈမိူဝ်ႇမႃးၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ တႅပ်းတတ်းတႃႇပွႆႇၽႃႈ ၼႃႈႁၢင်ႈႁေႃၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸူဝ်ႈပႆႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝူၼ်ႉလႆႈဝႃႈ ထုၵ်ႇလီငွၵ်ႈတူၺ်းလုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမႃး ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၵႂႃႇၸူးတီႈၶွင်ႉၼွၼ်းသေ ယုၵ်ႉဢဝ်ၽႃႈၵင်ႈၶိုၼ်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁၼ် ၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇတင်းလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်မၼ်း ရႃႇႁုလႃႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၼွၼ်းလပ်းဝႆႉယူႇ။ မိုဝ်းၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ၵွတ်ႇဝႆႉႁူဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ယင်းဢမ်ႇလႆႈယၵ်ႉႁၼ်ၼႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးလီလီ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉလွင်ႈၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပူၵ်းတိုၼ်ႇၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇ ၸဝ်ႈၸၢႆးႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ယသေႃႇတရႃႇတိုၼ်ႇမႃးၼႆ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈတေတိုၼ်ႇမႃးၸွမ်း။ သင်ဝႃႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတိုၼ်ႇမႃးၸွမ်း ယွၼ်ႉသဵင်ႁႆႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေ ၸဝ်ႈပေႃႈသုတ်ႉထေႃးထၼလႄႈ ၸဝ်ႈမႄႈမႁႃႇပၸႃႇပတိၶဝ်ၵေႃႈ တေတိုၼ်ႇမႃး။ ၽူႈၸၢႆးၽူႈယိင်းၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈၵႅမ်တူဝ်လႄႈ ၸိူင်ႉၼၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေတိုၼ်ႇမႃး။ တေပဵၼ်မႃးလွင်ႈဢူၼ်ဢၢၼ်မေႃးမႄးလႄႈ လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈယဝ်ႉ။

လွင်ႈတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢၢၼ်းဢွၵ်ႇယၢၼ်ႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉၵေႃႈ တေလူႉမူတ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဝၢႆးသေ ယၵ်ႉငွၵ်ႈတူၺ်းလုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ - ရႃႇႁုလႃႇယဝ်ႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယၢၼ်ႁၢင်ႈႁေႃၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဝၢႆးသေပဵၼ်ၽြႃး လႆႈသပ်ႉပၺ်ႇၺုတၺၢၼ်ႇမႃးၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေထူပ်းလုၵ်ႈၸၢႆး တႅပ်းတတ်းၼင်ႇၼႆ၊ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၶီႇတင်းမႃႉၵၼ်ႇတၵယဝ်ႉ ပႃးဢဝ်တင်းၽွင်းမိူင်းသၼ်ႇတသေ ဢွၵ်ႇယၢၼ်ႁၢင်ႈႁေႃၵႂႃႇ။

ၽွင်းယၢမ်းဢွၵ်ႇႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉ ၶုၼ်သူင်ၼႆႉ ၸွမ်းႁွင်ႉဢဝ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈသေ ယိုၼ်ႈယွၼ်းဝႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼႆ။ ပေႃးထႅင်ႈဝူင်ႈၼိုင်ႈၼႆၸိုင် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈတေပဵၼ် ၶုၼ်ၸိၵ်းၸွမ်ၸၵ်ႉၵျႃႇယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ ပေႃးပဵၼ်ၶုၼ်ၸၵ်ႉၵျႃႇလူင်ၼႆ တေႁဵတ်းပၼ်ၽွၼ်းလီဢီႈသင်လႄႈ တေၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ဢီႈသင်လႆႈတႃႇသတ်းတဝႃႇတင်းလၢႆ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ သင်ဝႃႈဢွၵ်ႇယၢၼ်ႁၢင်ႈႁေႃယဝ်ႉ ၵီႈလွၼ်ႉပဵၼ်ၽြႃးမႃးၼႆ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တေၸွႆႈထႅမ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈႁူဝ်တီးမၼ်း။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇလွင်ႈၵိူတ်ႇ၊ လွင်ႈတၢႆလႄႈ သမ်ႇသရႃႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်လွတ်ႈဢွၵ်ႇယၢၼ်ၽဝသမ်ႇသရႃႇၼၼ်ႉ သင်သင်ႇသွၼ်ပၼ် သတ်းတဝႃႇတင်းလၢႆၼႆ ၶဝ်ၵေႃႈတေဢွၵ်ႇလွတ်ႈလႆႈ လွင်ႈၵိူတ်ႇလွင်ႈတၢႆလႄႈ သမ်ႇသရႃႇလူင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်း ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လူင်ဢၼ်ၼႆႉ သင်ဝႃႈဢဝ်တႅၵ်ႈၼိူင်းၵၼ်တင်း  တၢင်းၵျေႃႇၵႃႇမၵုင်ႇဢႃႇရုပ်ႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉၸိုင် တၢင်းၵျေႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လဵၵ်ႉတႅမ်ႇတႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ၶုၼ်သူင် လဝ်ႈလၢတ်ႈတႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ၸၵ်ႉၵျႃႇၼၼ်ႉ ဝိုတ်ႉထိုမ်ႈပႅတ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးပႅတ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ယိူင်းမၢႆဢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်လဵဝ် တႃႇၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဢွၵ်ႇယၢၼ်ၵႂႃႇတင်းၸိုင်ႈမိူင်းသၵျႃႉ (Sakya Kingdom)သေ ၶၢမ်ႈလတ်းၼမ်ႉဢၼေႃႇမႃႇယဝ်ႉ ၽႅဝ်ႇၵႂႃႇၸင်ႇၼမ်ႉၽၢႆႇပုၼ်ႉ ၸင်ႇၵိုတ်းလိုဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 18၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၶဝ်ႈမၼ်းၶႆ

## ပါဝင်သောပစ္စည်းများ (လူ ၁ဝ ဦးစာ)
ပေါ်ဆန်းမွှေး(ဆန်ဟောင်း) - နို့ဆီဘူး ၆ ဘူး
ပဲနီလေး - ၁ဝ ကျပ်သား
ရေအေး - နို့ဆီဘူး ၁ဝ ဘူး
ထောပတ် - ရ ၁/၂ ကျပ်သား
ဆီ - ၂ ၁/၂ ကျပ်သား
သစ်ကြံပိုး(၂” အရွယ်) - ၂ ခေါက်
ကရဝေးရွက် - ၆ ရွက်
လေးညှင်းပွင့် - ၆ ပွင့်
ဖာလာစေ့ - ၆ စေ့
သကြား - စားပွဲဇွန်း ၃ ဇွန်း
ဆား - လက်ဖက်ဇွန်း ၂ ဇွန်း

## ပြုလုပ်ပုံ အဆင့်ဆင့်
ဆန်ကို ရေဖြင့် နှစ်ကြိမ်ခန့် လျင်မြန်စွာ ဆေးပြီး ရေစစ်ပါ။ ပဲနီလေးကို အမှိုက် သန့်စင်အောင် ရေဆေးပြီး ရေစစ်ပါ။ အိုးတစ်လုံးဖြင့် ရေဆူအောင် တည်ပြီး ဆန်နှင့် ပဲနီလေးထည့်ပါ။ ရေပြန်ဆူ၍ ဆန်ကြောတင်းလာလှျင် ဆန်သားမာမာ အနေအထား၌ ချ၍ ငှဲ့ပါ။ ချက်မည့်အိုးတွင် ထောပတ်နှင့် ဆီကို ပူအောင် လုပ်ပါ။

အငွေ့ထွက်၍ ပူလာလှျင် သစ်ကြံပိုး၊ ကရဝေး၊ လေးညှင်း၊ ဖာလာထည့်ပြီး ဆီသတ်ပါ။ ရေငှဲ့ပြီး ထမင်းအိုးထဲသို့ သကြား၊ ဆား ထည့်မွှေပါ။ အပေါ်မှ နေ၍ ထောပတ် အမွှေး အကြိုင် ဆီနှံ့အောင်လောင်း ခပ်ဖွဖွမွှေပါ။ အဖုံးပိတ်ပြီး အောက် မီးရှိန်လှျော့ပါ။

အငွေ့ထွက်လျှင် အဖုံးဖွင့်ပြီး အသာအယာမွှေကာ အထက်အောက် လှန်ပါ။ အိုးကို ဖိုပေါ်တွင် အိုးနားပတ်လည် အစွန်းများ မီးရှိန်မျှတစွာ ရရန် အကြိမ်ကြိမ် လှည့်ပတ်ပေးပါ။ ခေတ္တမှျ လှည့်ပေးလျှင် ထမင်းနပ်ပြီ ဖြစ်ပါသည်။
ၶိုၼ်းယေႃးၶိင်းမႃး တိူင်းမႃႇၵထ

ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႆႉတီႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပိမ်ႇမိသႃႇရဝႃႈ ပေႃးလႆႈၺၢၼ်ႇသပ်ႉပၺ်ႇၺုတယဝ်ႉ တေယေႃးၶိင်းမႃးဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ တိူင်းမႃႇၵထၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပႃးဢဝ်တင်းသင်ႇၶႃႇ (1003) ၸဝ်ႈသေ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းမႃး ဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ တင်းၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းသေ ၵႂႃႇပႂ်ႉႁပ်ႉႁွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းတိူင်းမႃႇၵထၶဝ်ၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ဢုရုဝေႇလၵသ်သပယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸႂ်ၶဝ် ပဵꧣ်ဢၼ်ဢမ်ႇသၢင်းလၢင်းဝႆႉ။ ၶဝ်ဝူၼ်ႉဝႃႈ - ရႁၢၼ်းၵေႃးတမၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉဢုရုၵသ်သပႁႃႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဢုရုၵသ်သပၼႆႉ ထႃႁူဝ်သေ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ရႁၢၼ်းၵေႃးတမၵႂႃႇယဝ်ႉႁိုဝ် ၼႆယူႇ။

လွင်ႈၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇထၢမ်ၼႄတီႈ ဢုရုဝေႇလၵသ်သပ မၼ်းၸင်ႇႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႈသႃယဝ်ႉ "ၶႃႈႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈဢေႃႈ၊ ပွႆႇၽႃႈၼႃႈႁိူဝ်းသေ မႃးႁဵတ်းရသေးယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းပႆႇတိုတ်းၶၢတ်ႇလႆႈ ဢႃႇရုမ်ႇၵႃႇမၵုၼ်ႇ၊ တႃႇၸၢတ်ႈတေမႃး တေလႆႈၽႅဝ်မိူင်းၽီ ၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ၵႃႇမၵုၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁဵၻ်းလၢႆးပူႇၸေႃႇၵူႈပိူင်ပိူင်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးသေ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ယွၼ်ႉတၢင်းသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၶႃႈႁဝ်းၼႆႉ  တိုတ်းၶၢတ်ႇပႅတ်ႈလႆႈ ၸႂ်ၵႃႇမၵုၼ်ႇသေဢမ်ႇၵႃး ပၢႆတိုတ်းၶၢတ်ႇလႆႈပႃး လေႃးၽ၊ တေႃးသ၊ မေႃးႁလႄႈ ဢတ်ႉတၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇၶႃႈဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမၼႆႉ ပဵၼ်သြႃႇၶႃႈၸဝ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးမႁႃႇၵရုၼႃႇၼၼ်ႉသေ ၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ဢၼ်မေႃႁူႉၵေးၸူးတြႃးၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ၶႃႈႁဝ်းၼႆႉ လႆႈၸုၵ်းမၼ်းၼိူဝ် သီႇလ၊ သမႃႇထိ၊ ပၺ်ႇၺႃႇသေ လႆးပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ ၵိုမ်းမၼ်ႈလူၺ်ႈ ပၺ်ႇၺႃႇယူႇၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ တေႃႈလဵဝ် ပုၼ်ႈတႃႇၵႃႇမၵုၼ်ႇဢႃႇရုမ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းဢွင်ႈပူႇၸေႃႇသေဢမ်ႇၵႃး ၸႂ်ဢၼ်မိုတ်ႈမၵ်ႉၵႃႇမၵုၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇမးသေပႅၵ်ႉၶႅၵ်းလႅင်ယဝ်ႉၶႃႈ။ ၵၢင်ယၢၼ်တင်း လွင်ႈတိတ်းႁွႆႈ ဢၼ်ဝႃႈၵဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉၵဝ် ၼႆၼၼ်ႉသေ ၵၢင်းယၢၼ်တင်း လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈယွၼ်ႉၸႂ်တိတ်းႁွႆႈၵဝ်၊ ၶွင်ၵဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉလႄႈ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ ၵေႃႉဢၼ်ၸုၵ်းမၼ်ႈၼိူဝ်ပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၵေႃႉဢၼ်လႆႈၶုၺ်ႉႁၼ်ၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ယူႇၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ"။

ယၢမ်းၼၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရ တင်းၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ၸင်ႇလႆႈႁူႉဝႃႈ ၵေႃႉဢၼ်ၶဝ်ၼပ်ႉယမ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်ပဵၼ်ဢုရုဝေႇလၵသ်သပၼႆႉ ၸွမ်းဢဝ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၽြႃးၸဝ်ႈသေ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ - ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ၶုၼ်လူင်ၸင်ႇၽိတ်ႈပၢင်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈလႄႈ တင်းသင်ႇၶႃႇ တႃႇမႃးဢဝ် သွမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၵိၼ်သွမ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇႁေႃးပၼ်တြႃးတီႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလႄႈ ၶႆႇသႅင်ၾၼ်းၶမ်း ဢိၵ်ႇပႃးၵူၼ်းၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၶဝ်ယူႇသဝ်းတီႈဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈ ႁႂ်ႈလူႇၶၢမ်ႇဢဝ်သူၼ်ဝေႇလုဝုၼ်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႈ သူၼ်လူင်ဝေႇလုဝၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇပဵၼ်ဝိႁၢရ်ႇလူင်တႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ရႁၢၼ်းၶဝ် ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ။

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇဢဝ်ဝႃႇထူၼ်ႈသွင် တမ်ႈတီႈဝိႁၢရ်ႇဝေႇလုဝၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 38၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)