open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇ

**ဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉမေႇၶသေ တင်း ဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ ၼႆႉ ယၢၼ်ၵၼ် ၄၀ လၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇၼႆႉ တပ်ႉသိုၵ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇမႂ်ႇ မိူင်းၶၢင် (NDA-K) ဢၼ် ဢူးသၶူၵ်ႉတဵင်ႉယိင်းဢွၼ်ႁူဝ် ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် တပ်ႉၸုမ်းပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ်မိူင်း ၼၼ်ႉ ပၵ်းဝႆႉယဝ်ႉ။

## ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ
ဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး လွၵ်းလၵ်း ၁၃၅၅ လၵ်း သေ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး မိူင်းၶႄႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းမႂ်ႇ လႄႈ မိူင်းၶႄႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢိူမ်ႉၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ သၼ်လွႆပၢၼ်းတၢပ်ႈလွႆၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးမီး ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းယဝ်ႉ။

## ၾိင်ႈၶၢဝ်း
ယွၼ်ႉမီးၾိင်ႈၶၢဝ်းဢၼ်ၵတ်းယဵၼ်ဝႆႉယူႇတင်းပီလႄႈ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ ၵူၺ်းမီး ၁၈ တီႇၵရီႇသႄးသီးယႅတ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းၵတ်းမႃး တိူဝ်းၵတ်းႁႅင်းသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းၼႆႉ ယွမ်းလိူဝ်တၢင်ႉၼမ်ႉၶႅင် (-၁၈) တီႇၵရီႇသႄးသီးယႅတ်ႉသေ ၼမ်ႉၶႅင်ဝႆႉတင်းဝဵင်းယူႇယဝ်ႉ။                                 
## လွင်ႈၵူၼ်းယူႇသဝ်း
တီႈဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶၢင် ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်း လေႃႇဝေႃႇ၊ လႃၶျဵၵ်ႉ၊ လိသေႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇသဝ်းၵမ်ႉၼမ်သေ ၼႂ်းၵႃႈႁူဝ်ႁိူၼ်းၵူၼ်း ၁၇၀ ပၢႆၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ ၁၁၀၀ ပၢႆယဝ်ႉ။ တီႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မီးယူႇ ၁၂၀၀ ပၢႆသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မီးယူႇ ၆၉၀၀ ပၢႆလႄႈ တီႈဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းႁူမ်ႈ မီးယူႇ ၈၀၀၀ ပၢႆယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇယဝ်ႉ။

## ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၵမ်ႉၼမ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶုတ်းၶူဝ်းႁႄႈယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈသေတႃႉ ၵူၺ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မၢၵ်ႇၵိၼ်ဢိတ်းဢွတ်းသေ ၵမ်ႉၼမ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမၢၵ်ႇဝၢဝ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်လႄႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ပဵၼ်ယႂ်ႇယဝ်ႉ။

## ဢွင်ႈတီႈလိုဝ်းလင်
မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ၸၼ်ႉၵၢင်၊ ၸၼ်ႉသုင် သၢမ်ႁူင်းႁဵၼ်းသေ ပၢင်ႇလဵၼ်ႈႁဵင်ႈ မၢၵ်ႇၼင်ႇ မီးဝႆႉ ပၢင်ႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းယႃလူင်ပၢင်ႇဝႃႇ ဢၼ်ၵူႇၶဝ်ႈ (၂၅) လုၵ်ႈၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈဝၢၼ်ႈ လၼ်ႇၵျေႃး၊ သျီးၵျႅၼ်ႇ၊ လုပီၵျႅၼ်း၊ ၽီမေႃ ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ မီးႁွင်ႈၽႄပၢႆးယူႇလီ ၼိုင်ႈတီႈၼိုင်ႈဢၼ်ယဝ်ႉ။ တပ်ႉႁၢၼ်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ၊ လဝၵ၊ ၵေႃဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း၊ ၼတလ၊ ၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၽၢႆႇသဵၼ်ႈမၢႆၵၢၼ်လိၼ်၊ ၽၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၽၢႆႇပၢႆးပႆႇၺႃႇ၊ ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ၊ ၽၢႆႇပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇ၊ လဵင်ႉ/ယႃတူဝ်သတ်း၊ ႁူင်းပွႆႇႁၢင်ႈ၊ ၽၢႆႇၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ၊ ၽၢႆႇၾႆးၾႃႉ၊ ၽၢႆႇတပ်ႉဢဝ်ၶၢဝ်၊ ၼၵတ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မီးဝႆႉယူႇ ၁၇ ၸုမ်းယဝ်ႉ။
မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ သွင်သူႇလႄႈ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈလင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးၸမ်ႇပူႇၺဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ပွၵ်ႉ (၁) တီႈၼိူဝ်ဝဵင်း၊ ၵျွင်ႈမုၼ်ၸဝ်ႈမျူဝ်ႉဢူး လႄႈ ၵျွင်းၽြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၸဵင်ႉၽေႃးၶႅတ်ႉတလိတ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ

**ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃး ၸႄႈဝဵင်း ၄ ၸႄႈဝဵင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၼႆႉ မီး ၁၀,၇၄၂.၉ လၵ်းၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ မီးမႃး  ၃၄၆,၅၀၃ ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ 
*ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ
**ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ
*ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈၸေႈ
**ဝဵင်းမၢၼ်ႈၸေႈ
*ၸႄႈဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈ
**ဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈ
**ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ
*ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ
**ဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ
**ဝဵင်းလွႆၸေႈ
**ဝဵင်းတူၼ်ႈႁုင်းယၢင်ႇ

## လႅၼ်လိၼ်ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်းဝႆႉ
ထုင်ႉၼႃႈလိၼ် ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇၼႆႉ ၽၢႆႇဢွင်ႇ မီး မိူင်းၶႄႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း လႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး (မိူင်းတႆး)၊ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ (ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း)၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႄႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ

**ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းမၢၼ်ႈၸေႈ

**ဝဵင်းမၢၼ်ႈၸေႈ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈၸေႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉ သိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉတင်း သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မၢႆ ၃၁ လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉ သိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉတင်း သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မၢႆ ၃၆ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမၢၼ်ႈၸေႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပႃႇထိူၼ်ႇဢွၼ်ႇဝဵင်းၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်မႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ** (,) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်ႈၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ၊ ဝဵင်းလွႆၸေႊ လႄႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈႁုင်းယၢင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈ

**ဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈ** (,  ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈ လႄႈ ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵူၺ်ႈၵူႈ (ဝဵင်းသူၺ်ႇၵူႇ) ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ

**ဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း
ပီ 1765 ပၢၼ်ၶုၼ်သျိၼ်ႇၽျူႇသိၼ်ႇၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇၼႆႉ ဢမ်ႇပၼ်ၵူၼ်းၵႃႉၶႄႇၶဝ် ၶဝ်ႈၼႂ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇၵမ်းသိုဝ်ႈသေ လႆႈယင်ႉလိုဝ်ႈတီႈ မိူင်းမွၵ်ႇယၢမ်းလဵဝ် တီႈ ဢင်ႈပၢင်ၵေႃႇၼၼ်ႉသေ လႆႈမွၵ်ႇၶၢဝ်ႇလႄႈ သင်ဝႃႈ ပဵၼ် မိူင်းမွၵ်ႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းတိုၵ်းလိုပ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်မၢၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈမႃးသေ ၶဝ်ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ မူဝ်းမွၵ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ 
မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇသေ ဢၼ်ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈၸဵင်လူင်ၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 1903 ၼၼ်ႉသေ တေႃႇထိုင်ႇ 1947 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 24 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းသၼ်လွႆ (၅) ၵေႃႉ လႆႈၵႂႃႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1962၊ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်းမႃး တေႃႇလၢၼ်ႇယေးၶွင်ႇၸီႇ လႆႈဢွၵ်ႇပေႃႇမႃးသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၼႃႈလိၼ် ဢမ်ႇၵတ်းယဵၼ်လႄႈသင်၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဢေႇလႄႈသင်၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးမႅၼ်ႈတီႈလႅၼ်မၼ်းလႄႈသင် ၸင်ႇလႆႈၶၢႆႉဢဝ် လုမ်းၽွင်းသၼ်လွႆ ၸဵင်လူင်ၼႆႉ မႃးၸူးတီႈ မိူင်းၵွင်း မိူဝ် ပီ 1965 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉတီႈထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းလႄႈ ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇသေ ထိုင်ပီ 1972၊ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ27 ဝၼ်း ဢိင်လူၺ်ႈ မၢႆလိၵ်ႈၶေႃႈပူင် (၉၅၃) သေ ဢဝ် မိူင်းမွၵ်ႇ၊ ၸဵင်လူင်၊ မျူဝ်ႉတိတ်ႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၽႄတူၼ်ႈႁုင်းယၢင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၽွတ်ႈႁဵတ်းပၼ်သေ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်မႃး ဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇယူႇယဝ်ႉ။

## ၵူၼ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
တူဝႃၸေႃႇလၢၼ် (ၸႃႇတိ ဝၢၼ်ႈပၢင်ႁူၵ်း) တူဝ်တႅၼ်း ပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင်၊ ၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင် သြႃႇလူင် ဢူးမရၼ်ႇလႃႉ (ၸႃႇတိ ဝၢၼ်ႈၸဵင်လူင်)၊ ၽူႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း တီႈ ပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင် တူဝႃၸေႃႇလ (ၸႃႇတိ ဝၢၼ်ႈလေႃႉတၢၼ်ႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉ တၢင်တူဝ်ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇသေ ၶဝ်ႈပႃးမႃႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈ

**ဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ သေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇယဝ်ႉ။

ၸႄႈဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈၼႆႉ ၽၢႆႁွင်ႇမီး ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး လႄႈ ၶႅၼ်ႈၵၼ်တင်းႁွင်ႈၵွၵ်ႉၵူၺ်ႉသေ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇၼႆႉ တေႃႇထိုင်ႁွင်ႈသျိၼ်ႇၵၢၼ်ႇသေ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃယဝ်ႉ။ ဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆသၢႆ ဢၼ်မီးတီႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈ မႄႈၼမ်ႉၵႅပ်ႈမၢႆသွင် မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်တၢင်းသၢႆတၢင်းမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်သေ ယၢၼ်ၵႆတင်း ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ ၃၈ လၵ်း၊ ယၢၼ်ၵႆတင်း ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းၸႄႈၼႃး ၁၂၉ လၵ်းယဝ်ႉ။ မၢၼ်ႈမေႃႇ လႄႈ ႁူၺ်ႈၵူႈၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးတၢင်းရူတ်ႉၵႃးသတေႃႉ ပေႃးဝႃႈၾိင်ႈၾႃႉၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ ၸင်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃး ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆတၢင်းၼမ်ႉတႄႉ ၵႂႃႇမႃးလႆႈၵူႈၶၢဝ်းယဝ်ႉ။

တီႈႁိမ်းႁွမ်းၸႄႈဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈၼႆႉ ယွၼ်ႉမႆႉလိူင်ႇလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း ၵၢၼ်မႆႉ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းတႃႇ ၽၢႆႇႁွင်ႈၵၢၼ်ပႃႇမႆႉယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းၵုၼ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈၼႆႉ ပဵၼ် ဢုမ်လိၼ် ယဝ်ႉ။ ဢုမ်ႁူၺ်ႈၵူႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ယွမ်ႉသီဝႆႉ ႁၢင်ႈလီႁၢင်ႈငၢမ်းလႄႈ ၵူၼ်းလႆႈၸႂ်ၼမ်ယဝ်ႉ။

တီႈၽၢႆႁွင်ႇဝဵင်း တီႈၵၢင်မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ဢၼ်တီႈၼိူဝ်ၵုၼ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးၵျုၼ်းတေႃႇၵျီး ႁွင်ႉ ၽြႃးသူၺ်ႇပေႃႇၵျုၼ်းသေ ပဵၼ်ၽြႃးဢၼ်တၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းတီႈ ဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ၵုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ တႄႇဝႆႉၽြႃးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼမ်ႉၵဵဝ်ၶိုၼ်ႈၼႆ ၼမ်ႉဢမ်ႇထူမ်ႈတီႈၼိူဝ် ၽၢၵ်ႈသိူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်

**ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းႁူၺ်ႈၵူႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
*Satellite map at Maplandia.com
*Search for Myohla in the MSN Encarta atlas 

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ဝဵင်းလွႆၸေႈ

**ဝဵင်းလွႆၸေႈ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီး တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ သေ ဢိူမ်ႈၸပ်းၶႅၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၵတၼ်း လူင်ၶျုၼ်းၵွင်တီ ၸႄႈမိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်းၶႄႇ ယဝ်ႉ။ ပၢၼ် ၼႅင်ႇငၢၼ်ႇတေႃႇ ဢေးၶျၢၼ်းတႃႇယႃႇယေးၼိၼ်ႉ ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးၶွင်ႇၸီႇ မိူဝ်ႈပီ 2002 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇဢွင်ႈၵႃႉၵုၼ်ႇ (၁၀)တီႈ တင်း မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း သီႇမိူင်း ၼၼ်ႉ ဢွင်ႈတီႈလွႆၸေႈၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။။

၀၀၆ ဒီဇင်ဘာလတွင် ပြီးစီးခဲ့သော တရုတ်အကူအညီဖြင့် ခင်းသော မိုးမောက်မြို့နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည့် ၇၆ ကီလိုမီတာရှိ ကျောက်ခင်းလမ်းကြောင့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်မှုများ သုံးဆခန့် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ထိုလမ်းကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းရှိ ဗန်းမော်မြို့မှ တရုတ်နယ်စပ်သို့ ၁၀ နာရီကြာ ခရီးအား ၃ နာရီအထိ လျော့ချနိုင်ခဲ့သည်။

## ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ဢဝ် မၢၵ်ႇမႆႉ၊ ထူဝ်ႇ၊ ၶဝ်ႈသၢၼ် လႄႈ ၽၵ်းမီႇႁူဝ်လႅင်ၸိူဝ်းၼႆႉ သႂၢင်းဢွၵ်ႇၸူး မိူင်းၶႄႇသေ လုၵ်ႉတီႈမိူင်းၶႄႇ ၶိုၼ်းဢဝ် ၶူဝ်းၶွင် ၾႆးၾႃႉ၊ ၽႃႈၽႅၼ်ႇ လႄႈ ၶူဝ်းၵိၼ်ယႅမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ သႂၢင်းၶဝ်ႈၸူးမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပေႃးၸႃႇဢဝ် လွင်ႈၵႃႉၵုၼ်ႇ ဝဵင်းမူႇၸေႈ၊ မိူင်းတႆးတႄႉၵေႃႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ဢိတ်းဢွတ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။

ၼႅင်ႇငၢၼ်ႇတေႃႉ ဢေးၶျၢၼ်းတႃႇယႃႇယေးၼိၼ်ႉ ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးၶွင်ႇၸီႇ လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉ၊ တပ်ႉသိုၵ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇမႂ်ႇ မိူင်းၶၢင် လႆႈၵိုတ်းလွင်ႈယိုဝ်းၵၼ် မိူဝ်ႈ ပီ 1989 ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တင်း တပ်ႉသိုၵ်းလွတ်ႈလႅဝ်းၶၢင် (ဢေႇဢၢႆႇဢူဝ်ႇ) ၶဝ်သေ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵၼ်မႃး မိူဝ်ႈ ပီ 1994 ၼၼ်ႉသေ လွင်ႈၵႃႉမႆႉတင်း မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢႆးၸဝ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူင်းၵၢၼ်ၶမ်ႇပၼီႇထႆး ဢၼ်လႆႈၶႂၢင်ႉႁဵတ်းမႆႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပူၼ်ႉပႅၼ်ပၵ်းပိူင်သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႆႉတင်းၼမ်လႄႈ ထိုင်မႃး 1993 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈၵိုတ်းလွင်ႈပၼ်ၶႂၢင်ႉႁဵတ်းမႆႉႁင်း ၶမ်ႇပၼီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တီႈထုင်ႉလွႆၸေႈၼႆႉ ၸၢင်ႈမီးထၢင် ထၢၼ်ႇႁိၼ် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း

**ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း  ၅ ဢၼ်သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပူႇတႂ်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း ဢိင်လူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ မီးမႃး ၉၁,၃၇၇ ၵေႃႉ  ယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်းၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
*ၸႄႈဝဵင်းပူႇတႂ်း
**ဝဵင်းပူႇတႂ်း
*ၸႄႈဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း
**ဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း
**ဝဵင်းပၢင်ၼၢၼ်းတိၼ်ႇ
*ၸႄႈဝဵင်းသုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ
**ဝဵင်းသုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ
*ၸႄႈဝဵင်းၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူး
**ဝဵင်းၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူး
*ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃး
**ဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃး

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၸႄႈဝဵင်းပူႇတႂ်း

**ၸႄႈဝဵင်းပူႇတႂ်း** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ ဢၼ်မီးတီႈ ပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပူႇတႂ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၸႄႈဝဵင်းၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူး

**ၸႄႈဝဵင်းၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူး** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ဢၼ်မီးပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူးယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ဝဵင်းၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူး

**ဝဵင်းၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူး** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ဢၼ်မီးပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူးယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း
ၶွင်ႇလၢၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇရဝၢၼ်ႇဝႃႈ မီးတီႈပွင်ႇ *ထုင်ႉဝူဝ်ႇ* ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူး ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ် ထုင်ႉဝူဝ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၵႄႈလွႆ ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၶေႃႇပူႇတႄးသေ မိူဝ်ႈပၢၼ် ၼႅင်ႇငၢၼ်ႇတေႃႇ ၺဵင်ႇဝတ်ႉပိပျႃးမူႉ တီႇသွၵ်ႉယေးၽွႆႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ပီ 1995၊ လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (၁၁) ဝၼ်း ၽွင်းမိူဝ်ႈၶၢဝ်းတၢၼ်း ပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉမူးၵျီႈ တၢၼ်းသူၺ်ႇ မႃး ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်းၼၼ်ႉ လႆႈၸီႉသင်ႇ ႁႂ်ႈဢဝ် လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ ၶၢႆႉၸူး ၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူး ၼႆယဝ်ႉ။ လႆႈတႄႇႁဵတ်းသၢင်ႈ မိူဝ်ႈတီႇသႅမ်ႇပႃႇ 20 ဝၼ်းသေ ထိုင်မႃး ပီ 1996၊ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် (31) ဝၼ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈမႃးယဝ်ႉ။

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
*Satellite map at Maplandia.com

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃး

**ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃး** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ ဢၼ်မီးပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃးယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း

**ဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈပၢႆ မႄႈၼမ်ႉမလိၶၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## လွင်ႈတႄႇပဵၼ်မႃး
ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈ **ၼွၵ်ႈမိူင်း** ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးၵႂၢမ်းၽႃႇသႃႇရဝၢၼ်ႇဝႃႈ လူင်မၢၼ်ႇ ၼႆလႄႈသင် ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းၶမ်းတီႈဝႃႈ *ၼွၵ်ႈမိူင်း* ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းရဝၢၼ်ႇဝႃႈ လူင် = မၢၵ်ႇႁိၼ်၊ မၢၼ်ႇ = ၶၢဝ် တေလႆႈဝႃႈ *ဢွင်ႈတီႈဢၼ်မီးႁိၼ်ၶၢဝ်* ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းၶမ်းတီႈဝႃႈ ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉၼႆယဝ်ႉ။

ပီ 1911 ဝၢႆးသေ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၽႅဝ်မႃးပူႇတႂ်းယဝ်ႉ လႆႈတႄႇလွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းယဝ်ႉ။ ပီ 1913 ၼႆႉ ဢဝ်ၽူႈၵွၼ်းပႃႇထိူၼ်ႇ ဝႆႉသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။ ပီ 1958 ၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈၼွၵ်ႈမိူင်းပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းသေ တႄႇပိုတ်ႇ လုမ်းၽွင်းလႅၼ်လိၼ် လႄႈ လုမ်းၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းယဝ်ႉ။ ပီ 1965၊ လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (3) ဝၼ်းမႃး လႆႈႁုပ်ႈသိမ်း လွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇလႅၼ်လိၼ်ယဝ်ႉ။ 

## ၵူၼ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းယူႇသဝ်း
မိူဝ်ႈပီ ၶရိတ်ႉ 600 ၼၼ်ႉ ၸၢဝ်း တိပႅတ်ႉပႃးမႃး ၶဝ် လႆႈလူင်းမႃးယူႇတီႈ မၶွၼ်ႇတမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢင်းၸိူဝ်ႉၸမ်ႉ ၸွမ်းသၢႆႉၼမ်ႉမႄႈၶွင်သေ သိုပ်ႇလူင်းမႃး ၽႅဝ် ႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်မႃး ရဝၢၼ်ႇသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတိူဝ်းမႃးလႄႈ ႁိုင်မွၵ်ႈ 900 ပီမႃးၼႆႉ တႄႇၶုတ်းလႆႈ လဵၵ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉပဵင်း ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆႉ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းၼမ်သေ ၽေးသၽႃႇဝႃႉလိူင်ႇၼမ်လႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၶၢႆႉၶိုၼ်ႈယူႇၼိူဝ် လွႆႁၢၼ်ႇတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ 

## ဢွင်ႈတီး ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
ဢၼ်ပဵၼ်ၸိၵ်းလွႆ ၶႃႇၵႃႇပူဝ်ႇရႃႇၸီႇ (၁၉၂၉၆ ထတ်း) လႄႈ ၵၼ်လၼ်ရႃႇၸီႇ တၢင်းသုင် (၁၉၁၄၂ ထတ်း) ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃး

**ဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃး** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ သေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တႃႇ ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃးယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃးၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းၶၢင် (Ma Chyang Baw) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တီႈ ႁွင်ႈမၵျၢၼ် လႄႈ မႄႈၼမ်ႉမလိၶ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း
မၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃးၼႆႉ လႆႈတႄႇတင်ႈပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 1972 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပီ 1960 ၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ ပိုၼ်ႇလုပ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ထုင်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇပူႇတႂ်း ၵႃႈတီႈ မၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈ ဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃး ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃးယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1965 ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ယႃႉပႅတ်ႈ လွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်လႄႈ လႆႈထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၸႄႈဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း

**ၸႄႈဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း**' (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း လႄႈ ဝဵင်းပၢင်ၼၢၼ်းတိၼ်ႇ သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ဝဵင်းပၢင်ၼၢၼ်းတိၼ်ႇ

**ဝဵင်းပၢင်ၼၢၼ်းတိၼ်ႇ** (, ) ၼႆႉပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်မီးတီႈပၢႆႇ မႄႈၼမ်ႉမလိၶၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသုတ်းသုတ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 2004 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ဝဵင်းသုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ

**ဝဵင်းသုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄး ပၢႆႇ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း လႄႈ မႄႈၼမ်ႉမလိၶ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းၸႄႈၼႃး ယၢၼ် မွၵ်ႈ ၈၀ လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶၢင် ၸိူဝ်းယူႇၼိူဝ်သၼ်လွႆ ဢၼ်လႆႈၸႂ် လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ ၵမ်းၵမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢူၼ်မေႃလႄႈ လႆႈဝႆႉတပ်ႉလႅၼ်လိၼ်ၽႄ ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ လႆႈဢဝ်ၶုၼ်ၽွင်းလႅၼ်လိၼ် ၵေႃႉၼိုင်ႈဢုပ်ႉပိူင်မႃးသေ ပဵၼ်ဝဵင်းသိုၵ်းဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵတ်းႁႅင်းသေ မီးပႃႇထိူၼ်ႇလူင်လႄႈ တၢင်းပဵၼ်တၢင်းၼၢဝ်ၼမ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေတပ်ႉသိုၵ်းယဝ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶၢင်ၶဝ်ၵူၺ်း ယူႇသဝ်းတီႈဝဵင်းၼၼ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း
သုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇၶၢင်ဝႃႈ သုမ်ႇပရႃႇ = ၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈယိူဝ်ႈယၢဝ်း၊ ပုမ်ႇ = လွႆ ၼႆလႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ *လွႆဢၼ်မီး တူၼ်ႈယိူဝ်ႈယၢဝ်း* ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် သုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶၢင် မရူႇ (လေႃႇဝေႃႇ)၊ ရဝၢၼ်ႇ လႄႈ တႆးၶမ်းတီႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇသဝ်းမႃးသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် တူဝႃသလၢၼ်ဝႃ ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ဢဝ်ပိူင်ၶုၼ်ၽွင်းၼႃႈလိၼ်ၽႂ်မၼ်းသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ပီ 1905 ဝၢႆးသေ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၶဝ်ႈမႃးသေ 1913 လႆႈမႃးပၵ်းထင်ယူႇသဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဝၢၼ်ႈလၸ လႄႈ ဝၢၼ်ႈဝႃၸတ်ႉၶူးၼႆႉ တင်ႈဝၢၼ်ႈယူႇမႃးတီႈၼိူဝ် ၸိၵ်းလွႆသေတႃႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႆႈတၢမ်ႇလူမ်းလႄႈ ပီ 1962 ၸင်ႇလႆႈၶၢႆႉလူင်းမႃး တီႈတႅမ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈယၢမ်းလဵဝ်သေ ပၵ်းထင်ယူႇသဝ်းမႃးယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း

**ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၃ ၸႄႈဝဵင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းယၢင်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးမႃး ၆၇၃,၃၀၁ ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်းၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
*ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယၢင်း
**ဝဵင်းမိူင်းယၢင်း
**ဝဵင်းႁူဝ်ပၢင်ႇ
*ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵွင်း
**ဝဵင်းမိူင်းၵွင်း
*ၸႄႈဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ
**ဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ
**ဝဵင်းၵၢင်မိူင်း

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၸႄႈဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ

**ၸႄႈဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ လႄႈ ဝဵင်းၵၢင်မိူင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ

**ဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ႁင်း ၸႄႈဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉၼႆႉ ၵူၼ်းႁူႉၼမ်ဝႃႈ ပဵၼ်မေႃႇသႅင်ၶဵဝ် တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

## ပိုၼ်းပဵၼ်မႃး
ၽႃၵၢၼ်ႉၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆးယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈဢၼ်တႄႇဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ တီႈၽႃၵၢၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇမင်ႇၵလႃႇၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1832 ၼၼ်ႉ ပူႇလွႆႁိူင်း လႄႈ ၸုမ်းမၼ်း ၶဝ် (၆) ၵေႃႉၼႆႉ တင်ႈဝၢၼ်ႈ တီႈၽၢႆႇၼိူဝ် သူပ်းႁွင်ႈမျွၵ်ႉၽျူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းသူပ်းႁွင်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉလွႆၽႃႁိၼ်ယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်းသေ တင်ႈဝၢၼ်ႈ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း လွႆၽႃႁိၼ်ၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ႉတူၵ်းသေ လႆႈလိုဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽႃၵၢၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေလွႆၵူၼ်ႇၵၢၼ်ႉတူၵ်းယဝ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းတႄႇ ၽႃၵၢၼ်ႉထႅင်ႈပွၵ်ႈၵမ်းသွင် မိူဝ်ႈပီ 1836 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

## ဢၼ်လီႁူႉထႅင်ႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း
ဢၼ်ပဵၼ်မေႃႇသႅင်ၶဵဝ် တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် လိၼ်မေႃႇသႅင်ၽႃၵၢၼ်ႉၼႆႉ တႄႇၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၁၃ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉပဵၼ်ၵၢင်မၼ်းသေ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢင်ႇႁွင်ႈဢုရု ၽၢႆႇၶႂႃယဝ်ႉ။

ဢၼ်ပဵၼ် သႅင်ၶဵဝ်ၼႆ့ မီးဝႆႉ သႅင်ၶဵဝ်ၵျေႇတႅၵ်ႉ လႄႈ သႅင်ၶဵဝ်ၼႅတ်ႉၽရၢႆႉ ၼႆ မီးဝႆႉသွင်မဵဝ်းသေ ၼႂ်းၵႃႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် မဵဝ်းၵျေႇတႅၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မဵဝ်းၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇ၊ ပဵၼ်ဢၼ်မီးၼမ်ႉၸႂ်ႉထၢၼ်ႈသုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်လဵဝ် တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈ သႅင်ၶဵဝ်ၵျေႇတႅၵ်ႉဢွၵ်ႇသေ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်မီးလွၵ်းၵၢတ်ႇသႅင်ၶဵဝ်လႄႈ ပေႃးၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ သႅင်ၶဵဝ်မႃးပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်လႆႈဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တီႈဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ၊ ဢိူင်ႇသိုင်ႇမူ၊ တီးဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇ လႄႈ ႁွင်ႈယေႇၵျီႇ ႁူပ်ႉၵၼ် တီႈမၢႆဢိင်ဢၢင်ႈႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ် ၉၂-ၸီႇ ၂ပီ ၈၅၅၆၂၂ ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ပုတ်းသႅင်ၶဵဝ်လူင် ဢၼ်ၼႃႈယၢဝ်းမီး ၇၀ ထတ်း ၼႃႈၵႂၢင်ႈ မီး ၁၆ ထတ်း ၼႃႈသုင် မီး ၂၀ ထတ်း ၼၼ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈၶၢႆႉဢွင်ႈတီႈမၼ်းသေ လႆႈၵေႃႇႁဵတ်း ႁွင်ႈၼႄသႅင်ၶဵဝ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မီးၼမ်ႉၼၵ်း ၁၁၀ တၢၼ်ႇ၊ ၆၆,၀၀၀ ၸွႆႉသေ ပဵၼ်သႅင်ၶဵဝ် ဢၼ်ၼမ်ႉၸႂ်ႉၶႅမ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

တီႈသႅင်ၶဵဝ်ဢွၵ်ႇ တီႈၽႃၵၢၼ်ႉၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ မေႃႇၼႆသေ တီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇၵႃႈတီႈ ၵူႈဝၢၼ်ႈဝၢၼ်ႈ ၵူႈဝဵင်းဝဵင်း မႃးၶုၵ်းမႃးႁႃ သႅင်ၶဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မေႃႇသႅင်ၶဵဝ်ၽႃၵၢၼ်ႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ် တီႈၶႄႉၵၼ်ႁႃသႅင်ၶဵဝ်လႄႈ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉၸၢၵ်ႈၸႂ်ႉရူတ်ႉလူင်သေ ၵေႃႇၶုတ်းၸူင်ႁႃ ၶိုၼ်းၶိုၼ်းဝၼ်းဝၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၽႃၵၢၼ်ႉၼႆႉ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ လႄႈ ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၶဝ် ယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ဝဵင်းၵၢင်မိူင်း

**ဝဵင်းၵၢင်မိူင်း** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမိူင်းၵွင်းသေ ၵႂႃႇၸွမ်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉ ၶိုၼ်ႈၼိူဝ် ယၢၼ် မွၵ်ႈ ၇၀ လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဝဵင်းၵၢင်မိူင်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃးဝႃး ပေႃးဢဝ်တၢင်းရူတ်ႉၵႃးၼႆ ၵႆမွၵ်ႈ ၂၅ လၵ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဝဵင်းၵၢင်မိူင်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃးသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၽွင်းသၼ်လွႆ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ထုင်ႉသၼ်လွႆၵၢင်မိူင်း၊ ထုင်ႉသၼ်လွႆမိူင်းၵွင်း၊ ထုင်ႉသၼ်လွႆမိူင်းယၢင်း၊ ထုင်ႉသၼ်လွႆ ႁူးၵွင်း ထၢင်သႅင်ပတ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်းၼႆႉ မီး ၼိုင်ႈလွၵ်းလၵ်းသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးမႃး ၁၉,၄၃၀ ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းတီႈဝဵင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်တမ်ႇငႃႈ လႄႈ ၵၢၼ်ႁႆႈယဝ်ႉ။ တီႈႁူဝ်ၼမ်ႉ မိူင်းၵွင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉသူၼ်တူၼ်ႈယၢင်သေ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၶႅပ်းယၢင် လႄႈတင်း သႅင်ၶဵဝ်ယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၾိင်ႈၾႃႉၵတ်းယမ်းလႄႈ ပေႃးၶၢဝ်ၽူၼ်မႃး တၢင်းပဵၼ်ၶႆႈၼၢဝ်လိူင်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီး လုမ်းၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ဢွၵ်ႇၼႂ်းလိၼ် ၼင်ႇ သႅင်ၶဵဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပီ လႆႈၶွၼ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵွင်း

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵွင်း** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ဢၼ်မီးပွတ်းႁွတ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းၵွင်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယၢင်း** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယၢင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းမိူင်းယၢင်း လႄႈ ဝဵင်းႁူဝ်ပၢင်ႇသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းယၢင်းယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယၢင်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇ သႅင်ၶဵဝ်၊ သႅင်ပတ်း၊ ၶမ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ထိူၼ်တူဝ်သတ်းလွတ်ႈၽေး ဢိၼ်းတေႃႇၵျီး ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယၢင်းယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပၢင်ႇ ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမိူင်းယၢင်းသေ ၵႆယၢၼ် ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ဝဵင်းႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်

**ဝဵင်းႁူဝ်ပၢင်ႇ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽေသေ ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ဢၼ်မီးတီႈပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်သၢႆတၢင်း ရူတ်ႉလဵၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ - ၸႄႈၼႃးသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼႆ ၵႆယၢၼ် ၇၄၅ လၵ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၼွင်မႄႈမၢႆႈ ၵႆယၢၼ် ၂၇ လၵ်းယဝ်ႉ။ 

## သၢႆပိုၼ်း
မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်သီႇပေႃႉ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မွၵ်ႈ ၆၀ ၼႆႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼိူဝ် ၶုၼ်ၵွၼ်းဝဵင်း ဢၼ်ၵွၼ်းဝဵင်းမိူင်းယၢင်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ ဢွၵ်ႇတီႈ မိူင်းယၢင်းသေ မႃးတင်ႈဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

## ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၵမ်ႉၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ႇၼႃးယဝ်ႉ။ ၶုတ်းၶမ်း၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်မႆႉ၊ ၵႂႃႇၶုတ်းသႅင် တီႈ ၽႃၵၢၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၵၢၼ်မႆႉဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁဵတ်းသေ ဢဝ်မႆႉ ၸိူဝ်းတီႈ ထုင်ႉဢိၼ်းတေႃႇၵျီႈ၊ တီႈထုင်ႉၼွင်ပူဝ် ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉသေ ဢဝ်မႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တၢင်ႇတင်းရူတ်ႉလဵၼ်းသေ သူင်ႇၸူး တႃႈၼမ်ႉယဝ်ႉ။ 

## ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်း
ဢိင်လူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 မီး မီးႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၄၈,၆၉၄ ၵေႃႉယဝ်ႉ။မီးဝႆႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်း တႆးလူင်၊ တႆးလူင်၊ မၢၼ်ႈ၊ ၶၢင်၊ ၵတူး၊ ၶႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ
မီးဝႆႉတီႈထုင်ႉပဵၼ် ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ သၼ်လွႆၵမ်ႉၵေႃႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လႄႈ သၼ်လွႆၼမ်ႉမူၼ်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈၼမ်ႉယၢင်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ်ၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ လႆၸူးၽၢႆႇႁွင်ႇယူႇယဝ်ႉ။

### သဵၼ်ႈသၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ
မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သၢႆတၢင်း တၢင်းရူတ်ႉၵႃး၊ တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃး ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်လူင်းတူင်ႈ တီႈထုင်ႈဢိၼ်းတေႃႇၵျီး ၸူးၽႃၵၢၼ်ႉ၊ လုၵ်ႉဢဝ်ၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင် ဝဵင်းၶမ်းတီႈ ၼၼ်ႉ တၢင်းၵႃးပွင်ႇထိုင်ႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်လူင်းတူင်ႈ ၽႄတၢင်းၵႂႃႇသေ ၵႂႃႇၽႅဝ်ထိုင် ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၽင်ႇ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ သၢင်ႇၽူဝ်ႇတေႃႇပေႃးထိုင် ဝဵင်းလၢႆႇၸႃႇ ဢၼ်မီးတီႈသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၶႄႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢင်းရူတ်ႉၵႃးပွင်ႇထိုင်ယဝ်ႉ။

### ဢွင်ႈတီႈလီလၢဝ်းလႄႇ
တီႈၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းဝဵင်း ယၢၼ် ၈ လၵ်းၼၼ်ႉ မီးၼမ်ႉဢုၼ်ႇ ယႂႃႇတိတ်ႉၵလေးယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း ယၢၼ် ၈ လၵ်းၼၼ်ႉ မီး ႁူင်းၸၢၵ်ႈၾႆးၾႃႉၸႂ်ႉႁႅင်းၼမ်ႉ (၁.၂၅ မႅၵ်ႇၵႃႇဝတ်ႉ)ယဝ်ႉ။ ၽြႃးဢိၼ်းတေႃႇၵျီးၼႆႉ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ်တီး ႁူဝ်ပၢင်ႇသေ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈလွႆႈယဝ်ႉ လႆႈၵႂႃႇမွၵ်ႈ ၃၀ လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
လၢႆႇၸႃႇ၊ ဝဵင်း

**ဝဵင်းလၢႆႇၸႃႇ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းမႂ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း မိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း
မိူဝ်ႈပီ 1994 ၼၼ်ႉ ဝဵင်းလၢႆႇၸႃႇၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ် ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇမႃးသေ ဝၢႆးသေ တပ်ႉသိုၵ်းၶၢင်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ (ၶေဢၢႆႇဢူဝ်ႇ) ၶဝ် ပၵ်းသဝ်းမႃးယဝ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်လိုဝ်းလင်မႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သေတႃႉ ပဵၼ်ဝဵင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ဢၼ်လွင်ႈၵႃႉၶၢႆၵိုၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလၢႆႇၸႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉၼိူဝ် သၢႆလႅၼ်လိၼ်မိူင်း ၶႄႇ-မၢၼ်ႈသေ ဢၼ်မီးၽၢႆႇပတ်းၶႄႇၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ လၢႆႇၸႃႇ (ၶႄႇ)၊ ဢၼ်မီးၽၢႆႇပွတ်ႈမၢၼ်ႈၸမ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ လၢႆႇၸႃႇ(မျၢၼ်ႇမႃႇ) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ တပ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၶေႇဢၢႆႇဢူဝ်ႇၶဝ် ပဵၼ်လွင်ႈယိုဝ်းၵၼ်မႃး မိူဝ်ႈပီ 2011 ၼၼ်ႉသေ လွင်ႈၵႃႉၶၢႆလႆႈၵိုတ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ဝဵင်းၼမ်ႉတီး

**ဝဵင်းၼမ်ႉတီး** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ဝဵင်းမိူင်းၵွင်း

**ဝဵင်းမိူင်းၵွင်း** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵွင်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမိူင်းၵွင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၽွင်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆးႁဝ်းၶဝ် ဢူၽုင်းယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတႆး မႃးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမိူင်းၵွင်း ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းမႃးၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ယၢမ်းလဵဝ် ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ႁႅင်းသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၵႃႉၶၢႆ သႅင်ၶဵဝ် ဢၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇၶဝ်လႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉလႄႈ ပေႃးဝႃႈ မိူင်းၵွင်းၼႆႉ ၵူၼ်းႁူႉၼမ်ဝႃႈ ပဵၼ်တီႈ သႅင်ၶဵဝ်ဢွၵ်ႇၼႆယဝ်ႉ။

ဝဵင်းမိူင်းၵွင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "မိူင်းၵွင်" ၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် မိူင်းၵွင်သေ ပဵၼ်မႃး မိူင်းၵွင်းၼႆယဝ်ႉ။

ဝဵင်းမိူင်းၵွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃႇ တီႈႁွင်ႈဢွၼ်ႇမိူင်းၵွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃးၼႆႉ လတ်းၵႂႃႇတီႈ ဝဵင်းမိူင်းၵွင်းသေ ပေႃးဢဝ်တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်းဝႃႈ တင်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ ယၢၼ်ၵႆ ၃၀၆ လၵ်းသေ တင်း ဝဵင်းၸႄႈၼႃးၼႆႉ ယၢၼ်ၵႆ ၁၇ လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမိူင်းၵွင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵွင်းလႄႈ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်၊ ၵၢတ်ႇ၊ ယူင်ႉသၢင်ႈဢုတ်ႇတိူၵ်ႈဝႃးၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၵိုၼ်းဝႆႉတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတႄႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းတႆး လႄႈ တင်းၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇမၢၼ်ႈၸပ်ႈလေႃးလႄးၵၼ်ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ဢိင်လူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူဝ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ မီးဝႆႉ ၁၃၂,၂၆၄ ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ထုင်ႉမိူင်းၵွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၃၆၀ လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။

ဝဵင်းမိူင်းၵွင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႆႉတီႈထုင်ႉဢွၵ်ႇသႅင်ၶဵဝ်လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇတီႈဝဵင်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် လွင်ႈၶုတ်းသႅင်ၶဵဝ်၊ လွင်ႈသူၺ်းသႅင်ၸၵႂႃႇ ၸိူဝ်းၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ သႅင်ၶဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေသႅင်ၶဵဝ်ဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် သႅပ်ပတ်း ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇသွင်မဵဝ်းယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ႁႆႈၵၢၼ်ၼႃးၵေႃႈႁတေ်းယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ ပႃႈႁႅင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမိူင်းၵွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇၵႂႃႇတႃႇမႃးတႄႉ ၵမ်ႉၼမ် ၸႂ်ႉသၢႆတၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်းယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ တၢင်းရူတ်ႉၵႃးၵေႃႈ ႁွတ်ႈထိုင် ဝဵင်းၸႄႈၼႃး၊ ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တၢင်းရူတ်ႉၵႃးၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းၸႄႈၼႃးၼႆႉ လႆႈၵႂႃႇမွၵ်ႈ ၄၀ လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

ၽြႃးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တီႈ ဝဵင်းမိူင်းၵွင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးသူၺ်ႇတႃႇလျွင်းသေ ပေႃးထိုင်လိူၼ်သီႇမႃး ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးၽြႃးၵူႈပီပီယဝ်ႉ။ ၽြႃးၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းတီႈထုင်ႉမိူင်းၵွင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးမျူဝ်းဢူး လႄႈ ၽြႃးၵၢင်မိူင်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်

**ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်ယဝ်ႉ။

## လႅၼ်လိၼ် ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်းဝႆႉ
ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်ၼႆႉ လႅၼ်လိၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်းၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
* ၽၢႆႇတူၵ်းလႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈမိူင်းမီႇရူဝ်ႇရမ်ႇ၊ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး
* ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၾလမ်း
* ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းမတူႇပီႇ
* ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းႁႃးၶႃး

## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
* "ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း" ၸုမ်းၸတ်းၵၢၼ် လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇလႄႈ ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်မျၢၼ်ႇမႃႇ (MIMU)
* "Thlangtlang Google Satellite Map" Maplandia.com

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်

**ဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်** (, _ ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ သေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ႁင်း ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်ယဝ်ႉ။

## ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ
ဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်ၼႆ့ တင်း ဝဵင်းႁႃးၶႃး ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ၼႆႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် ၂၅ လၵ်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် မႄႈၼမ်ႉၵလတၢၼ်ႇ ၼႆႉ လႆလူင်းၼႂ်းၵႄႈ ဝဵင်းႁႃးၶႃးလႄႈ ဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်သေ လႆႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၸူးတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမီႇၸူဝ်ႇရမ်ႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၼၼ်ႉသေ ထိုင်တီႈ ဝဵင်းပလႅတ်ႉဝမႃး ၶိုၼ်းလႆၶဝ်ႈမႃးၽၢႆႇတၢင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေၵေႃႈ လႆႈလူင်းၶဝ်ႈၸူး ပၢင်ႇလၢႆႇပိင်းၵလႃးယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်ၼႆႉ ၼႃႈလိၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉ တင်း မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်

**ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ ဝဵဝ်းႁူဝ်ပၢင်ႇ လႄႈ ဢိၼ်းတေႃႇၵျီး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၸႄႈတွၼ်ႈၾလမ်း

**ၸႄႈတွၼ်ႈၾလမ်း** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၾလမ်းၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ မီးဝႆႉ ၁၆၇,၈၀၆ ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။

## လႅၼ်လိၼ် ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်း
လႅၼ်လိၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းဝႆႉတင်း ၸႄႈတွၼ်ႈၾလမ်း ၼႆႉ -
* ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈမိူင်းမၼိပူႇရ၊ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး
* ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈမိူင်းမီႇၸူဝ်ႇရမ်ႇ၊ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး
* ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ လႄႈ
* ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၾလမ်းၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
*ၸႄႈဝဵင်းၾလမ်း
**ဝဵင်းၾလမ်း
**ဝဵင်းရိၶေႃတႃႇ
*ၸႄႈဝဵင်းတိတ်ႉတိမ်
**ဝဵင်းတိတ်ႉတိမ်
*ၸႄႈဝဵင်းတူၼ်းၸင်
**ဝဵင်းတူၼ်းၸင်
**ဝဵင်းသီၶႃး
မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်းႁႃးၶႃး လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ် ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးမႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၾလမ်းသေတႃႉ လုၵ်ႉတီႈ ပၢင်ၵုမ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2012 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉသေ ဢဝ်သွင်ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃး မႃးယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ၸႄႈဝဵင်းၾလမ်း

**ၸႄႈဝဵင်းၾလမ်း** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၾလမ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၾလမ်းယဝ်ႉ။

ၸႄႈဝဵင်းၾလမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်သၼ်လွႆလိူင်ႇၼမ်ယဝ်ႉ။ လွႆၸၢႆးမူ ဢၼ်ပဵၼ် ၸိၵ်းလွႆသုင်သေပိူၼ်ႈတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၸိၵ်းလွႆဢၼ်သုင်သုတ်းထိသွင် တီႈၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းယဝ်ႉ။ မႄႈၼမ်ႉမၼိပူႇရ ၼႆႉ လတ်းၵၢင်ၸႄႈဝဵင်းသေၵေႃႈ လႆလူင်းၵႂႃႇၽၢႆႇၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉ ၼွင်ရိတ်ႉ ႁၢင်ႈႁူဝ်ၸႂ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝဵင်းၾလမ်းၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
* "ၸႄႈဝဵင်းၾလမ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း" ၸုမ်းၸတ်းၵၢၼ် ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်၊ လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ
* "Falam Google Satellite" Maplandia World Gazetteer

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ၸႄႈဝဵင်းတိတိမ်

**ၸႄႈဝဵင်းတိတိမ်** (, )  ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၾလမ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတိတိမ်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ဝဵင်းတိတိမ်

**ဝဵင်းတိတိမ်** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတိတိမ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၾလမ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ႁင်းၸႄႈဝဵင်းတိတိမ်ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈမိူင်းမၼိပူႇရ၊ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးသေ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၸမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းၾလမ်းယဝ်ႉ။ 

တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵုၵီ ဢမ်ႇၼၼ် တႃႇၸူဝ်း၊ ၸူဝ်(Jo)၊ ၵမ်ႁွင်၊ ၸူၵ်ႉတေး လႄႈ ၸိယိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်းၵုၵီ ၼႆႉ ယူႇၸွမ်းတီႈ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ထုၵ်ႉဢႃႇသမ်တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းတိတိမ်ၼႆႉ ဝၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈပႃး 75 ဝၢၼ်ႈသေ ၼႂ်းၵႃႈဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၸိယိၼ်ၶဝ်ယူႇသဝ်းၼႆႉ မီး 5 ဝၢၼ်ႈ၊ ဢၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၸူၵ်ႉတေးၶဝ်ယူႇသဝ်းၼႆႉ 26 ဝၢၼ်ႈ၊ ဢၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵမ်ႁွင်ၶဝ်ယူႇသဝ်းၼႆႉ မီး 33 ဝၢၼ်ႈ၊ ဢၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႃႇတူဝ်းၶဝ်ယူႇသဝ်းၼႆႉ မီႈ 11 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၼႆႉ တိတိမ်၊ လူဝ်သူဝ်း၊ တူၼ်းၸင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၸူဝ်တေး 20 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီၼၼ်ႉ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 16435 ၵေႃႉသေ ၵူၼ်းမေႃတႅမ်ႈမေႃလူလိၵ်ႈၼႆႉ မီး 247 ၵေႃႉၵူၺ်းသေတႃႉ ဢိင်လူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီ 51152 ၵေႃႉယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽွၼ်းလီ လွင်ႈလုၵ်ႉတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပွႆႈ ၸုမ်းပူၵ်းပွင်ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ၊ ဢိၵ်ႇတင်းၽူႈပၼ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းမေႃတႅမ်ႈမေႃလူလိၵ်ႈ မီးမႃးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတိတိမ်ၼႆႉ မီးသဵၼ်ႈသၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ဝႆႉတင်း ဝဵင်းၾလမ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းတူၼ်းၸင်

**ၸႄႈဝဵင်းတူၼ်းၸင်ႇ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၾလမ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတူၼ်းၸင်ယဝ်ႉ။

ၸႄႈဝဵင်းတူၼ်းၸင်ၼႆႉ တၢင်းၶႂၢင်ႈၶႂၢင် မီး 3,471.24 လွၵ်းၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇသေ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းတိတိမ်၊ ၽၢႆႇၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်း၊ ၽၢႆႇၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း (ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း)၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈမိူင်းမၼိပူႇရ (မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး) လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၸႄႈမိူင်းမီၸူဝ်ရမ် (မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး) ၸိူဝ်းၼႆႉသေ လႅၼ်လိၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
* "Tonzang Township, Chin State" map ID: MIMU249v1, created 6 August 2009, Myanmar Information Management Unit (MIMU)
* "Tonzang Google Satellite Map" Maplandia World Gazetteer

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ဝဵင်းတူၼ်းၸင်

**ဝဵင်းတူၼ်းၸင်** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတူၼ်းၸင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၾလမ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းတူၼ်းၸင်ႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ

**ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉၼႆႉ ဢဝ်ၸႄႈဝဵင်း သီႇၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝၢၼ်ႈ 840 ဝၢၼ်ႈသေ ၽွၼ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တီးၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ ၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ မီးမႃး ၂၁၂,၂၅၅ ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

* ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉ
** ဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉ
* ၸႄႈဝဵင်းမတူႇပီႇ
** ဝဵင်းမတူႇပီႇ
** ဝဵင်းရႄႇၸႂႃႇ
* ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႇပႅတ်ႉလႅတ်ႉ
** ဝဵင်းၵၢၼ်ႇပႅတ်ႉလႅတ်ႉ
* ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ
** ဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ
** ဝဵင်းသမီး

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉ

**ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉ** (, ) ၼႆႉမီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် လွႆၼတ်ႉမ (လွႆဝိတူဝ်ႇရိယ) ဢၼ်တၢင်းသုင် မီး 3053 မီႇတႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် လွႆသုင်သုတ်းထိသၢမ် တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႇပႅတ်ႉလႅတ်ႉ ၼႆသေတႃႉ ၸၢင်ႈလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉသေၵေႃႈ မုင်ႈႁၼ်လႆႈယူႇယဝ်ႉ။

ဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇသေ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉၼႆႉ ဢိူင်ႇ မီး 46 ဢၼ် လႄႈ ဝၢၼ်ႈမီး 497 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉ

**ဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမတူႇပီႇ

**ၸႄႈဝဵင်းမတူႇပီႇ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ၊ ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ ဢၼ်မီးပွတ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး လၢႆပီၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉႁႃထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ မၢႆသွင် ႁင်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းမတူႇပီႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ဝဵင်းမတူႇပီႇ လႄႈ ဝဵင်းရေႇၸႂႃႇသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမတူႇပီႇယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်း မတူႇပီႇ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ မီးမႃး 39,086 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

ၸၢဝ်းၶိူဝ်းႊၵူၼ်း ၸိူဝ်းယူႇသဝ်း တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမတူႇပီႇၼႆႉ
# ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႅင်ႇ
# ၵူၼ်းၶိူဝ်းမတူႇ
# ၵူၼ်းၶိူဝ်းတူမ်း
# ၵူၼ်းၶိူဝ်းသိၼ်ႇတလၢၼ်
# ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵွင်ႇလွင်ႇ
# ၵူၼ်းၶိူဝ်းတုၺ်ၽူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ဝဵင်းရႄႇၸႂႃႇ

**ဝဵင်းရႄႇၸႂႃႇ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ

**ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်တူၵ်း ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသုတ်းသုတ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉဢၼ်ၼိုင်ႈသေ တင်း မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ ၼႆႉ ယၢၼ်ၵႆၵၼ် 18 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပလႅတ်ႉဝယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၽွင်းငမ်း လႄႈ မိူဝ်ႈပၢၼ် ဢူးၼူႉ ၼၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးမႃးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇသေတႃႉ ထိုင်ပၢၼ် ဢူးၼေဝိၼ်းမႃး ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းမႃးယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ၵွင်းမူးလူင်ၶုၼ်တိုင်ၶမ်း

**ၵွင်းမူးလူင်ၶုၼ်တိုင်ၶမ်း** ()ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ တီႈထုင်ႉၶမ်းတီးလူင် (ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃး၊ တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းပူႇတႂ်းယၢၼ် သိပ်းလၵ်း၊ ၵႆယၢၼ် ဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃး 12 လၵ်း)၊ တီႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ဢၼ်မီးပွတ်းႁွင်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ သုတ်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇ လၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်သေ ၽွင်းပဵၼ် ၶုၼ်တိုင်ၶမ်းၼၼ်ႉ လႆႈမႃးယူႇသဝ်းတီႈၼႆႈယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇၶုၼ်တိုင်ၶမ်း လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉတီႈ ၼိူဝ် ၵွင်းႁၢင်းသႃႇ (ငွၼ်ပိတ်း) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ၶၢပ်ႈတူဝ် လုပ်ႇၸဝ်ႈဢလွင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵိုတ်းဝႆႉလႄႈ ၶုၼ်သီရိထမ်မႃသေႃၵ ၼႆႉ ၸင်ႇဢဝ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ ယသတိꧢမထေရ် ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၢမ်းၼႃးသေ လႆႈဢဝ်ထၢတ်ႈတေႃႇသၢမ်သူႇ ၽင်သေၵေႃႈ ၵေႃႇတင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ၶုၼ်သီရထမ်မႃသေႃၵၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈတႄႇတင်ႈၵွင်းမူး 84000 မႃးၵူႈတီႈတီႈၼၼ်ႉ ၵွင်းမူးဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးသူႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

တီႈၵိူတ်ႇတူၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၵွင်းမူးလူင်ၶုၼ်တိုင်ၶမ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁူၼ်ႁၢင်ႈ ၽြႃးၵၵုသၢၼ်ႇ၊ ၶုၼ်ၽီမႃတလိ လႄႈ ႁူၼ်ႁၢင်ႈ မၼုꧢီႁယဝ်ႉ။ တီႈၵိူၼ်ႇတီႇၽၢႆႇႁွင်ႇၸမ်ႉ မီး ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၽြႃးၵေႃးၼၵုင်ႇ၊ ၶုၼ်ဢိၼ်း လႄႈ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၶုၼ်မီယဝ်ႉ။ တီးၵိူၼ်ႇတူၽၢႆႇတူၵ်းၸမ်ႉ မီးႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၽြႃးၵတ်ႉသပ၊ ၼၢင်းၽီပႂ်ႉၼင်လိၼ်ဝသုၼ်ႇတရေႇ လႄႈ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၶုၼ်သၢင်ႇသီႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၵိူတ်ႇတီႇ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၸမ်ႉ မီးဝႆႉ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃးတမ၊ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽီလူး လႄႈ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၶုၼ်သိူဝ် ယဝ်ႉ။ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးၵွင်းမူးၵႅမ် သူႇၼိုင်ႈလႄႈ မီးႁူၼ်ႁၢင်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢရိမိတ်ႉတေယယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵွင်းမူးၸိူဝ်းမီးတီႈၼႂ်းမိူင်းၶၢင်
ဝဵင်းသီၶႃး

**ဝဵင်းသီၶႃး** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝငဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတူၼ်းၸင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၾလမ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ပွတ်းတူၵ်း  မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းသမီး

**ဝဵင်းသမီး** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၽႄဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ ဢၼ်မီးပွတ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းရိၶေႃတႃႇ

**ဝဵင်းရိၶေႃတႃႇ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၼႃႈသုင် ပၢင်ႇလၢႆႇ 2,580 ထတ်း တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၾလမ်း၊ ပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းၶျၢင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းရိၶေႃတႃၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈသၢႆတၢင်း လွင်ႈၵႃႉၶၢႆ မျၢၼ်ႇမႃႇ-ဢိၼ်းတီးယႃး မိူင်းသွင်မိူင်းသေတႃႉ ယွၼ်ႉ ၼိုင်ႈပီၼႆႉ ၸၢင်ႈၵႃႉၶၢႆလႆႈတႃႇ ႁူၵ်းလိူၼ်ၵူၺ်းၼႆလႄႈ မၼ်းၼႄဝႃႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတေႃႉသူင်ႇ မီးတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇဝႆႉ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တင်း ၸႄႈမိူင်းမီႇၸူဝ်ႇရမ်ႇ မိူင်းဢိၼ်းီးယႃးသေ မီးဝႆႉ ၼွင်ရိ ႁၢင်ႈႁူဝ်ၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇ

**ဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇ

**ဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇ** (, ) ၼႆႉမီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ႁင်း ၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းသျႃးတေႃး

**ဝဵင်းသျႃးတေႃး** (, ) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ႁင်း ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃးယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
*Satellite map at Maplandia.com

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉ

**ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်ႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ မီး ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း 42,859 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၽႃသွင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉယဝ်ႉ။

## ပထဝီႇၼႃႈလိၼ်
### ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆ့ မီးဝႆႉတီႈပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်သေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၼႆႉ မီး သေ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 18 တီႇၵရီႇ 29 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 19 တီႇၵရီႇ 20 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ လွင်ႈၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 96 တီႇၵရီႇ 56 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 97 တီႇၵရီႇ 50 မိတ်ႉၼိတ်ႉယဝ်ႉ။

### လႅၼ်လိၼ်
ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး မိူင်းထႆး၊ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇ (ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ) လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃပွၼ် (ၸႄႈမိူင်းယၢင်း) လႄႈ မိူင်းထႆး၊ ၽၢႆႇႁွင်ႈၸမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃယူႇယဝ်ႉ။

### ၼႃႈလိၼ်
ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆ့ ၵွင်းလွႆၼမ်လိူင်ႇလႄႈ ၼႃႈလိၼ်ပဵင်း ဢမ်ႇပေႃးမီးၼမ်။ မီးဝႆ့တီႈၼိူဝ် ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ၽတ်ႉၽဵင်ႇ 452 ထတ်း တေႃႇ 1450 ထတ်းယဝ်ႉ။ လွႆဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွႆၽီ (ၼၢတ်ႉတွင်ႇ) ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽႃသွင်သေ တၢင်းသုင်မီး 8607 ထတ်းယဝ်ႉ။

### ၵေးၼမ်ႉ
ႁွင်ႈၼမ်ႉၵေးၼမ်ႉ ဢၼ်လႆၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၼမ်ႉပွၼ် (ပုၼ်ၶျွင်း) ဢၼ်တႄႇႁူဝ်မႃးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃး သေ လတ်းၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ၊ ၼမ်ႉမႄႈပၢႆ လႄႈ ၼမ်ႉၶူင်း ဢၼ်လႆၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽေယႂႃႇတိတ်ႉ၊ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽႃသွင်းၼႆႉ  ၼမ်ႉထူး (ထူးၶျွင်း) လႄႈ ၼမ်ႉၶူင်း၊ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉၼႆႉ ပဵၼ် ၼမ်ႉမႄႈၸႄႉ ယဝ်ႉ။

## ၾိင်ႈၾႃႉ
တီႈၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉမုၼ်းသုၼ်းမႆႈလိူတ်ႇသေ တၢင်ႉမႆႈဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ မီး 43 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉ လႄႈ တၢင်ႉမႆႈ ဢၼ်တဵမ်ႇသုတ်းၼႆႉ မီး 7 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ဢၼ်မႃးတႃႇသေႇၼႆႉ မီး 24.08 ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ

**ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ လႄႈ ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉယဝ်ႉ။

## ပထဝီႇၼႃႈလိၼ်
### ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 18 တီႇၵရီႇ 30 မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ 19 တီႇၵရီႇ 14 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 96 တီႇၵရီႇ 57 မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ 97 တီႇၵရီႇ 50 မိတ်ႉၼိတ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ မီး ယဝ်ႉ။
 
### လႅၼ်လိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆ့ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃး၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃး လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၽႃသွင်း၊ ၽၢႆတၢင်းတူၵ်း ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းၽႃသွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

### ၼႃႈလိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ ၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်သုင်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ 542 ထတ်းသေ ပဵၼ်ထုင်ႉၶူင်ႈ ဢၼ်ၵွင်းလွႆလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
 
### ၵႄးၼမ်ႉ
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆ့ ႁွင်ႈၼမ်ႉၵႄးၼမ်ႉဢမ်ႇပေႃးမီးၼမ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁွင်ႈၼမ်ႉၵႄးၼမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႆလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းတႄႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉပွၼ်သေ လုၵ်ႉဢဝ်ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႆလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ လတ်းၵႂႃႇႁိမ်းဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၾိင်ႈၾႃႉ
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉမႆႈလိူတ်ႇႁႅင်ႈႁွင်သေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ မီး 43 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉ လႄႈ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် 7 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ် 35 ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။

## လွင်ႈၵူၼ်းယူႇသဝ်း
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ ၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 8,480 ၵေႃႉသေ တေႃႇထိုင် ပီ 2017 ၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီႈ 7,508 ယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ မီး 2,913 ၵေႃႉသေ၊ တီႈထုင်ႉဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇ မီး 3,760 သေ တီႈ ၼိူဝ်ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီး 835 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

တီႈၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်း ယၢင်းလႅင်၊ တႆး၊ မၢၼ်ႈ၊ ယၢင်း၊ ၶျၢင်း လႄႈ ရၶႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။

## ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
တီႈၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ ၼႆႉ ဢမ်ႇပႆႇမီး ႁူင်းႁဵၼ်းပူင်သွၼ်ပႆႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင်။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးပႆႇၺႃႇပိုၼ်ႉထၢၼ်တႄႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် 1 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်ၽႄ 2 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁႅၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ 20 ႁူင်း လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႈၼႃႈၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး 8 ႁူင်းယဝ်ႉ။

## ပၢႆးယူႇလီ
တီႈၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ မီး ႁူင်းယႃၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၵူႇၶဝ်ႈ 50 ႁူင်းၼိုင်ႈ၊ ႁူင်းယႃပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်ၵူႇၶဝ်ႈ 16  ႁူင်းၼိုင်ႈ၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ 2 ႁွင်ႈ၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီၽႄဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ 15 တီႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း
တီႈၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇမႃးၼႆႉ သၢႆတၢင်းၼမ်ႉ၊ သၢႆတၢင်းလူမ်း၊ သၢႆတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းဢမ်ႇမီးသေ မီးဝႆႉ တၢင်းရူတ်ႉၵႃးဢၼ်လဵဝ်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ