open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ** ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းဢွၵ်ႇတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မီးဝႆႉ ၽြႃးပူဝ်ႇတထွင်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁွင်ႉၸိုဝ်ႈၵိုၵ်းဝႃႈပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၵၢၼ်း လႄႈ မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ (ယၢၼ်ႇၵူင်ႇမျိတ်ႉ)၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတတႃး လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ပွၵ်ႉပူဝ်ႇတထွင်ႇၼႆႉ မီးမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈ တႄႇတင်ႈဝဵင်းတၵူင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းမွၼ်းၵဝ်ႇၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းဢွၼ်ၵၼ်ႁပ်ႉႁွင်း သဵၼ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ် ၶုၼ်သိုၵ်း (ဗိုလ်) ႁဵင်ၵေႃႉ (တစ်ထောင်)သေ ႁပ်ႉတွၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈၼၼ်မႃးယဝ်ႉ။ တီႈပူဝ်ႇတထွင်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉၵွင်းမူးပူဝ်ႇတထွင်ႇလႄႈၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၵွင်းမူးပူဝ်ႇတထွင်ႇၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵျၢႆႉတေးဢၢတ်ႉ (ကျိုက်ဒေးအပ်) ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်ပၵျီႈတေႃႇၼၼ်ႉ ဝုၼ်ႇလူင်တႃႈၵုင်ႈ ဢူးၼႅင်ႇ လႆႈၵုမ်းၵွင်းမူးၼႆႉမႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ၵွင်းသ ဢၼ်မီးၵွင်းမူးပူဝ်ႇတထွင်ႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵူင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈမီးမႃးပႃႇႁဵဝ်ႈသိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်သေ ထိုင်ပၢၼ်ဝၢႆးလင်မႃး ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် ၸင်ႇၶၢႆႉဢွင်ႈတီႈမၼ်းမႃးယဝ်ႉ။

တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇၼႆႉ မီးပွၵ်ႉ (10)ပွၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (5) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (2) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (6) ႁူင်း လႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ် (1) ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူင်းယႃပိူင်လူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ  တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ႁူင်းယႃၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢိၵ်ႇပႃး ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်း (3) ဢၼ်လႄႈ ႁူင်းယႃသုၼ်ႇတူဝ် မီး (3) ဢၼ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ်လိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ လိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵျေးမူင်ႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ ၂၀၁၂ လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ တႃႈၼမ်ႉမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႂၢင်းပၼ်လႄႈ ႁူင်းၵၢၼ်ပလႄးမျေႇ ၸင်ႇဢဝ် တႃႈၼမ်ႉပူဝ်ႇတထွင်ႇ ၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈၵေႃႇသၢင်ႈပဵၼ် ႁူင်းလႅမ်း သေ ႁဵတ်းပဵၼ်တီႈလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉမွႆႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။

### ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းလိုဝ်းလင်
ၼႂ်းပိူင်ၵၢၼ်ၵေႃႇတင်ႈဝဵင်း ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၸၼ်မႃးၼၼ်ႉ ပႃးၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ မႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းပဵၼ်ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ သေ မၵ်းမၼ်ႈယူင်ႉသၢင်ႈမၢင်ၸိူဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈဢၼ်မီးလၢႆးမိုဝ်းလိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉ ၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် လုမ်းၽွင်းလူင် () ဢၼ်တႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ ၁၈၉၀ ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းပူးၵမ်ႇ

## ဢွင်ႈတီႈ

ဝဵင်းပူးၵမ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉၽင်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်၊ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဢေႃႈ။ မီးတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ သေ ယၢၼ်ၵႆ 90 လၵ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ပေႃးမႂ်းတၢႆၵႂႃႇ

**ပေႃးမႂ်းတၢႆၵႂႃႇ**

ဢေႃး……
ၶူင်းၵၢင်လေႃးၵ  ၽဝၶႃႈၸဝ်ႈ
ထဝ်ႈၸဵပ်းဢိၵ်ႇတၢႆ  သၢႆတၢင်းမီးဝႆႉ
ပၢႆႈၼႆႉဢမ်ႇလွတ်ႈ  တၵ်းတေႁွတ်ႈ။

ဝႃႈၼၼ်သေလၢႆ  ပေႃးမႂ်းတၢႆၵႂႃႇ
ၸႃႇတီႉၵိူတ်ႇလႄႈ  လိၼ်မႄႈဝၢၼ်ႈမိူင်း
လီႁိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ  ၵိုၵ်းပိုၼ်းမႂ်ႇ။

ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းလႄႈလိၵ်ႈ  ၵိုၵ်းႁိၵ်ႈၵႂၢမ်းတၢၼ်ႈ
ၶိုၼ်ႈထၢၼ်ႈတွၼ်းတိူဝ်း	  ႁႂ်ႈၵိုၵ်းမိူဝ်း။

တီႈမႂ်းၵူမ်ႈႁူဝ်  ၵူဝ်ယမ်ၸႅၵ်ႇၽွၼ်း
ထၢတ်ႈသွၼ်းပၢႆႁဵဝ်  သၢႆပဵဝ်သႅတ်ႉၸႃႇ
လႅင်းပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈ  တေႃႈႁႂ်ႈႁိူဝ်ႈႁိူင်း
ၵိုၵ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းတ  ၵိုၵ်းပိုၼ်းတ။

**ၸဝ်ႈသုၶမ်း**
ဝၢၼ်ႈပူးၵမ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈပူးၵမ်ႇ** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ၸႄႈဝဵင်းပျီႇၵျီးတၶုၼ်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းပျီႇၵျီးတၶုၼ်ႇ** (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတႂ်ႈၽွင်းငမ်း ၶွမ်ႇမတီႇႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၸႄႈလူင်တႃႈလိူဝ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇမၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၶျၢၼ်းမျႃႉတႃႇၸီႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းဢမရပူႇရ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပျီႇၵျီးတၶုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၼႃႈလိၼ်ပၢႆးၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ တႃႈလိူဝ်ႇ ၶႃးဢေႃႈ။

## တီႈၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်
* ပၢင်တြႃး ဝိပတ်ႉသၼႃႇ မိူင်းၵုတ်ႈ ()
* တႃႈလူတ်ႉၵႃးတီႈၵႆႇ (ၵျွႆးသႄႇၵၢၼ်ႇ) ()
* ၽြႃးဢိၼ်းသၢၼ် ()

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းပျုၼ်ႇတၢၼ်ႇသႃႇ

**ဝဵင်းပျုၼ်ႇတၢၼ်ႇသႃႇ**  (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဝဵင်းၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇတႄႉတႄႉ

ၼတီႇၵသ်သပ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉ ဢုရုဝေႇလၵသ်သပၼၼ်ႉ တင်းလုၵ်းၼွင်ႉမၼ်းသၢမ်ပၢၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၵယႃႇၵသ်သပလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းသွင်ပၢၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ၵိူဝ်းလီမူးၸႃးၾႆးယူႇ။ ၶႃသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၼႆႉ ထၢင်ႇတူဝ်ၶဝ်ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ၊ ၵူၼ်းၼမ်ၵေႃႈ ထၢင်ႇၶႃပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၼႆသေ ၼပ်ႉယမ်ၶႃၼင်ႇၵဝ်ႇ။

ၶႃသွင်ၵေႃႉၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၶူဝ်ႁူဝ်၊ မွႆၵၢင်း၊ ၼူတ်ႇၸိူဝ်းလွင်ႈမႃးၸွမ်းၼမ်ႉၼေႇရၼ်ႇၸရႃႇၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈၶႃၵႂႃႇၸူးဢုရုဝေႇလၵသ်သပၼၼ်ႉ ၶႃလႆႈႁၼ် ပီႈဢၢႆႈသွင်ၶႃလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း ဢွၼ်ၵၼ်ထႃၶူၼ်ႁူဝ်၊ မွႆၵၢင်း၊ ၼူတ်ႇၶဝ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပီႈဢၢႆႈၶႃၸင်ႇသၢင်းလၢင်းၼႄ - လွင်ႈဝႃႈ ႁဝ်းဢွၼ်ၵၼ်ထၢင်ႇထိူမ်တူဝ်ႁဝ်းပဵၼ် ရႁၢၼ်းတႃႇၼႆ၊ ပေႃးယင်းပႆႇပဵၼ်းရႁၢၼ်းတႃႇဢၼ်တႄႉမၼ်းၼႆ တိုၼ်းတေပႆႇလွတ်ႈလႆႈသမ်ႇသရႃႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇသွၼ်ႈႁူမ်ႈယမ်ငဝ်းတမ်ႈတီႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇဢၼ်တႄႉၸင်ႇတေလႆႈၶုၺ်ႉႁၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ဢၼ်တႄႉမၼ်းဢိူဝ်ႈ - သင်ႇသွၼ်ၶႃၼင်ႇၼႆ။

ၼွင်ႉမၼ်းသွင်ၵေႃႉလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉၶႃႁႃႈပၢၵ်ႇၵေႃႈ ပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ တႃႇတေၶိုၼ်ႈၽႅဝ်လႇႈတီႈ ၸၼ်ႉပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ သီႇလလႄႈ သမႃႇထိတေလႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ တူၺ်းတွင်းၸွမ်းၼိူဝ်ရုပ်ႈလႄႈၼၢမ်ႇသေ တေလႆႈပူၵ်းတင်ႈသမႃႇထိ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပုၼ်ႈတေပူၵ်းတင်ႈသမႃႇထိၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈတူၺ်းတွင်းၸွမ်းလူမ်းၶဝ်ႈလူမ်းဢွၵ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈသမႃႇထိၵႄႇထူၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇတေယၢင်ႈၶိုၼ်ႈၸူးပၺ်ႇၺႃႇသိၵ်ႉၶႃႇ - ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးၼႄၼင်ႇၼႆ။

ပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉမီးသၢမ်ပိူင်၊ ဢၼ်သပ်းသေးဝူၼ်ႉသၢင်ႈၼိူဝ်ဢၼ်လႆႈႁူႉငိၼ်းမႃးတင်းလူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိၼ်ႇတႃႇမယပၺ်ႇၺႃၵွႆး။ ဢဝ်ဢၼ်ၼႆႉၵွႆးသေ ဢမ်ႇယၢင်ႈၶိုၼ်ႈထိုင်လႆႈၽႃႇဝၼႃႇပၺ်ႇၺႃႇၵွၼ်ႇ။ ဢမ်ႇထိင်းသိမ်းပႂ်ႉပႃးသီႇလသိၵ်ႉၶႃႈလႄႈ သမႃႇထိသိၵ်ႉၶႃႈၵေႃႈ ၸၢင်ႈလႆႈသုတမယပၺ်ႇၺႃႇလႄႈ ၸိၼ်ႇတႃႇမယပၺ်ႇၺႃႇယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽႃႇဝၼႃႇမယပၺ်ႇၺႃႇတႄႉ ပႂ်ႉပႃးသီႇလ၊ ပူၵ်းတင်ႈသမႃႇထိယဝ်ႉၵွင်ႇၸင်ႇၸၢင်ႈလႆႈ။ "လႆႈမီးသြႃႇမိူၼ်ၼင်ႇၵေႃးတမၼႆႉ ႁဝ်းၵၢမ်ႇလီတႄႉတႄႉ၊ ၵဝ်လႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉၵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ပႂ်ႉပႃးသီႇလသိၵ်ႉၶႃႇ၊ သမႃႇထိသိၵ်ႉၶႃႇသေ ပူၼ်ႉသုတမယပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၸိၼ်ႇတႃႇမယပၺ်ႇၺႃႇၵႂၢႇယဝ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၽိုၵ်းသႃ တူၺ်းတွင်းၽႃႇဝၼႃႇမယပၺ်ႇၺႃႇဢိူဝ်ႈ။ ႁဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ထူၺ်ႈပႅတ်ႈႁၢၵ်ႈလေႃးၽ၊ တေႃးသ၊ မေႃးႁ ယဝ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ပူၼ်ႉသေႃးတႃႇပတ်ႉတိမၢၵ်ႈ၊ သၵတႃႇၵႃႇမမၢၵ်ႈသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ ဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းဢႃႇသဝေႃးတြႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ"။

"သူၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၽြႃးပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၽိုၵ်းသႃတိုဝ်းၵမ်ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းတႃႇဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းဢႃႇသဝေႃးတြႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ။ ဢွၵ်ႇယၢၼ်မႃးဢဝိတ်ႉၸႃႇလွင်ႈလပ်းသိင်ႇလူင်ၼၼ်ႉသေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်လႄႈ"

ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉၶႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းႁပ်ႉဢဝ်ဢေႃးဝႃႇတဢုရုဝေႇလၵသ်သပသေလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉၵုသူဝ်ႇပႃႇရီမီႇႁွမ်တွမ်မႃးလၢႆလၢႆပၢၼ်ၽဝၼၼ်ႉလႄႈသင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းပွတ်းပွတ်းဢွၼ်ႇၵွႆး လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼႆသေ ရႁၢၼ်းတႃႇၶဝ်ႁဵင်းပၢႆသၢမ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်သွၼ်ႈႁူမ်ႈတမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇဢၼ်တႄႉတႄႉမၼ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 51၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ

**ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ** (), () ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းတူၵ်းတႃႈၵုင်ႈ

*ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းတူၵ်းတႃႈၵုင်ႈ*' ၼႆ့ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ သေ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၸႄႈဝဵင်း ၸွမ်းၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

# ၸႄႈဝဵင်းဢလူင်ႇ
# ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း
# ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ
# ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတတႃး
# ၸႄႈဝဵင်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ
# ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇ
# ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇ
# ၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်း
# ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်း
# ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၵၢၼ်း
# ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇ
# ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ
# ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းဢွၵ်ႇတႃႈၵုင်ႈ

*ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းဢွၵ်ႇတႃႈၵုင်ႈ*' ၼႆ့ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ သေ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၸႄႈဝဵင်း ၸွမ်းၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

# ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ
# ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉသဵၵ်ႉၵၢၼ်း
# ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ
# ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ
# ၸႄႈဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူၵ်ႉၵလႃႇပ
# ၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇ
# ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်း
# ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ
# ၸႄႈဝဵင်းတိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း
# ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ
# ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ
# ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ
# ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၵေႇတ
# ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ

*ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ*' ၼႆ့ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ သေ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၸႄႈဝဵင်း ၸွမ်းၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

# ၸႄႈဝဵင်းၻလ
# ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၵျီးၶၼွင်ႇတူဝ်ႇ
# ၸႄႈဝဵင်းၵူဝ်ႇၵူဝ်းၵျုၼ်း
# ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉမူး
# ၸႄႈဝဵင်းၶယၢၼ်း
# ၸႄႈဝဵင်းၵွၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း
# ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း
# ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ
# ၸႄႈဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ
# ၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေး

## ၽိုၼ်ဢိင်
ပွၵ်ႉၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ

**ပွၵ်ႉ** ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၸၼ်ႉဢုပ်ႉပိူင် ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဝႃႈ ပဵၼ်ၸၼ်ႉသီႇၶႃႈဢေႃႈ။ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၽၢႆႇတႂ်ႈ ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸၼ်ႉသၢမ်ၼၼ်ႉသေ၊ ပဵၼ်ၸၼ်ႉဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝဵင်း ၶႃႈဢေႃႈ။ ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈမၢႆ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 2014 ၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႉၸိူဝ်းဢၼ်မီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ 3,065 ပွၵ်ႉဢေႃႈ။ ပွၵ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉ ၸၼ်ႉမၼ်းမိူၼ်ၵၼ်တင်း ဢိူင်ႇ ၶႃႈဢေႃႈ။

## တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
* ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႇပိူင်ႇ ၶွင်မိူင်းမႅၼ်ႇမႃႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇတႃႈၵုင်ႈ

**ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇတႃႈၵုင်ႈ** ၼႆ့ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ သေ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၸႄႈဝဵင်း ၸွမ်းၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

# ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇ
# ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇ
# ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတူင်ႇ
# ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇပျီႇတႃႇ
# ၸႄႈဝဵင်းလႄးၵူး
# ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇပီႇ
# ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်ႈတပိၼ်ႇ
# ၸႄႈဝဵင်းတၢႆႉၵျီး

## ၽိုၼ်ဢိင်
ပွႆးသၢင်ႇလွင်း

**ပွႆးသၢင်ႇလွင်း** ပဵၼ်ၽိင်ႈငႄႈတႆး၊ ၵိုၵ်းမႃးၸွမ်း ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ဢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ပိုင်ႈဢိင်ၵိူဝ်းယမ်မႃး လၢႆၸူဝ်ႈၵူၼ်း၊ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း ပေႃးမီးလုၵ်ႈၸၢႆး မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 12 ပီ၊ ၸင်ႇဢဝ်ၵႂႃႇဢၢပ်ႈပဵၼ် "ၵပ်ႉပီႇယ" တီႈဝတ်ႉၵျွင်းၶၢဝ်းယၢမ်း (1) ပီ၊ ပုၼ်ႈတႃႇႁဵၼ်းထမ်း၊ ၵႂၢမ်းယွတ်းၽႃႈ၊ ၵႂၢမ်းၶၢမ်ႇသိၼ်၊ ၵႂၢမ်းပၼ်ပွၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၶၢဝ်းပွႆးသၢင်ႇလွင်းသမ်ႉ လႄႉၵၼ်ၸတ်းႁဵတ်း တင်ႈဢဝ်လိူၼ်သီႇတေႃႇထိုင် လိူၼ်ၸဵတ်းၵူႈပီ၊ မိူဝ်ႈတေဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးပဵၼ် သၢင်ႇၼုင်ႈၽႃႈလိူၼ်ၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈတေလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉထႃႈ (1) လိူၼ်၊ ၸဵမ်ဢဝ် ၶူဝ်းသၢင်ႇလွင်း၊ ဢူတ်ႇၸွင်ႉ (မူၺ်းၽူမ်မႄႈ) ၽႃႈလိူၼ်သၢင်ႇၵၢၼ်း၊ ၶိူင်ႈပရိၶၢၼ်၊ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းသွႆ၊ ပူၵ်ႉၶဝ်ႈတႅၵ်ႇ၊ ၶဝ်ႈတေႃႇၶဝ်ႈတႅၼ်၊ ပေႃႈလဵင်ႉမၢဝ်ႇ၊ မႄႈလဵင်ႉသၢဝ် (ဢၢႆႈသၢၼ်ႈ)။
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သၢင်ႇလွင်း၊ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈၽႃႈၽႄး (ၶူဝ်းၶုၼ်ဢလွင်း) ပေႃႈမႄႈတေဢဝ်ၶူဝ်းငိုၼ်းၶမ်း မႃးႁွႆႈပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး၊ ပဵၼ်လွင်ႈမီးၼႃႈမီးတႃမီးငိုၼ်းၶမ်း ပေႃႈမႄႈပိူင်ၼိုင်ႈ၊ မိူဝ်ႈၵႂႃႇႁပ်ႉလုၵ်ႈၸၢႆးမႃးထႃႁူဝ် ၼုင်ႈၶူဝ်းလွင်းယဝ်ႉ၊ သမ်ႉလႆႈႁႄႇၶီႇၶေႃးၵႂႃႇၵၼ်ႇတေႃး ႁူဝ်ၵျွင်း၊ ၽူႈထဝ်ႈၵူၼ်းၵႄႇယဝ်ႉ? ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈပီႈၼွင်ႉ ႁွပ်ႇပႃးၶူဝ်းလူႇ၊ တူၼ်ႈပတေႇသႃႇ၊ ၵွင်မွင်းႁႄႇၵႂႃႇတီႈဝတ်ႉၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၵၼ်ႇတေႃးႁူဝ်ဝတ်ႉယဝ်ႉ ႁပ်ႉသၢင်ႇလွင်းမႃးဢုၼ်ႇငၢၼ်း (ႁပ်ႉၶႅၵ်ႇ) တီႈႁိူၼ်းပေႃႈဢွၵ်ႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းၽၢမ်ပၢင်ပွႆးတီႈလဵဝ် လဵင်ႉလူပီႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်းမႃးႁွမ်းလူႇႁွမ်းတၢၼ်း၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉၸင်ႇပဵၼ်ဝၼ်းၼုင်ႈလိူၼ် (ၶၢမ်ႇသၢင်ႇ) ပဵၼ်ဝၼ်းၶႅၵ်ႇ ပီႈၼွင်ႉလႄႈပေႃႈမိုဝ်ႉမႄႈၵႅင်မူၼ်ႈပျေႃႇ၊ ဢဝ်သၢင်လွင်းသိူင်ႇ ႁႂ်ႈပေႃႈဢွၵ်ႇမႄႈယေႃးမႃး ထုတ်ႇဢဝ်ၸင်ႇပၼ်ၶိုၼ်း၊ (ဝၼ်းႁၢင်ႈလွင်း၊ ဝၼ်းႁပ်ႉၶႅၵ်ႇ၊ ဝၼ်းၼုင်ႈလိူင်) မိူဝ်ႈထိုင်ၶၢဝ်း ယၢမ်းၼုင်ႈလိူင်ၼၼ်ႉ၊ ဢဝ်သၢင်ႇလွင်း ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းၵျွင်းသေ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈႁႂ်းသၢင်ႇလွင်းႁပ်ႉဢဝ် ၽႃႈသၢင်ႇၵၢၼ်းၼႂ်းမိုဝ်း ပေႃႈမႄႈယဝ်ႉ ႁပ်ႉသိၼ်၊ ၼုင်ႈၽႃလိူင်သင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇမႂ်ႇ သေယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈပၢင်ပဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈပၢင်ပဝ်း** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပုၼ်းထုၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ပၢင်ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းထီႉႁူၵ်း

ပၢင်ပွႆးလူင် တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်ႈႁူၵ်းတႄႉ ဢဝ်တၢင်းၶပ်းၶိုင်ၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢူးၼူႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈတီႈ ထမ်ႈလူင်ၵမ်ႇၽႃႇဢေး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1954 ၼီႈ လိူၼ်မေႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၵူင်ထမ်ႈလူင်ၼင်ႇ ထမ်ႈမႁႃႇပႃႇသၼ ဢၼ်တၢင်ႇသၢင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းထီႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

1954 ၼီႈၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ လႆႈ 2500 ပီတဵမ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ပီၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တႃႇပထမသႃႇသၼႃႇၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်ပွႆးလူင် တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်ၶဝ်ႈပႃး 2500 တူၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးရႁၢၼ်းမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ၊ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး၊ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး၊ မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူဝ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းလႄႈ ရႁၢၼ်းတၢင်ႇမိူင်းဢွၼ်ၵၼ်မႃးၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ မိူင်းလႂ်မိူင်းၼၼ်ႉ လိူဝ်သေမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ဢွၼ်ၵၼ်ဢဝ်ပႃးမႃး ပပ်ႉပိတၵၢတ်ႈဢၼ်ဢဝ်ၽႃႇသႃႇၽႂ်မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ။ တီႈပၢင်ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈထမ်ႇမသေ ၸဝ်ႈသြႃႇꧤတ်ႉတၼ်တဝိၸိတ်ႉတသႃရႃꧤိဝံသ ၼႆႉ လူလဝ်ႈၼႄသင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်း ဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလိၵ်ႈလၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ပေႃးပႃးဢၼ်ၽိတ်း ၶိုၼ်းမႄးၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၽိတ်းမၼ်းမီးဢေႇတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉလိၵ်ႈၽိုၼ်လၢႆး ပုတ်ႉထၸဝ်ႈတင်းလူင် ဢၼ်သင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းထီႉႁူၵ်းမၵ်းမၼ်ႈၼၼ်ႉ သင်ႇၶႃႇၵူႈမိူင်းမိူင်းၵေႃႈ ႁူမ်ႈပဵၼ်သဵင်လဵဝ်ၵၼ်သေ ႁပ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆးသေ သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းထီႉႁူၵ်းယဝ်ႉယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပီတႄႇတုတိယသႃႇသၼႃႇၼ်ၼႉ ၸဝ်ႈသြႃႇလႄႇတီႇသွၼ်ပၼ် ၵၢၼ်ဝိပသ်သၼႃႇ ၵူၼ်းႁိူၼ်းဢၼ်ပဵၼ် ၵမ်ႇမထႃႇၼႃႇၸရိယ သြႃႇတႅတ်ႉၵျီး၊ လုၵ်ႉသြႃႇတႅတ်ႉၵျီး သွၼ်ပၼ်ၽူႈပိုၼ်ၽႄႈဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ သြႃႇလူင်ဢူးပႃႉၶိၼ်ႇ ယူႇယဝ်ႉ။ သြႃႇလူင် ဢူးပႃႉၶိၼ်ၼႆႉ သွၼ်ၼႄပၼ် ၵၢၼ်ဝိပသ်သၼႃႇ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဢမ်ႇၵႃး သွၼ်ၼႄပၼ်ပႃး ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဝိပသ်သၼႃႇဢၼ်ၼႆႉႁၢႆလၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ဢၢၼ်ႇလၢႆႁူဝ်ပၢၵ်ပီမၼ်းယဝ်ႉ။ သြႃႇလူင်ဢူးပႃႉၶိၼ်ႇၼႆႉ မီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵၢၼ်ဝိပသ်သၼႃႇၽႅဝ်ၶိုၼ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယူႇယဝ်ႉ။ တေပဵၼ်သူင်ႇႁႂ်ႈၽႅဝ်ယူႇ ယုမ်ႇယမ်ၼင်ႇၼႆ။ တေႃႈလဵဝ်တႄႉ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးသေဢမ်ႇၵႃး ၸွတ်ႇၽႄႈပႃးတင်းလုမ်ႈၾႃႉယူႇယဝ်ႉ။

ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉဝိပသ်သၼႃႇၵူႈမိူင်းမိူင်း ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းဢီႇၵတ်ႉပူႇရီ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ဝိပသ်သၼႃႇတြႃးၸဝ်ႈ တေၽႄႈတိုၼ်းၼႂ်ႈလုမ်ႈၾႃႉယူႇယဝ်ႉ။ ယူႇတီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉၼႆႉသေ ပေႃႉပိုၼ်ဢွၵ်ႇ ဢထၵထႃႇတီႇၵႃႇ၊ ဢၼုတီႇၵႃႇလႄႈ ပပ်ႉ 140 ပပ်ႉ ဢၼ်ဢဝ်တူဝ်လိၵ်ႈ ၻေဝၼႃၵရီသေတႅမ်ႈဝႆႉ ပိတၵၢၼ်ႈသၢမ်ၵွင် လူႇတၢၼ်းပၼ်ၵူႈတီႈတီႈယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်တူဝ်လိၵ်ႈ ၻေဝၼႃႇၵရီ၊ ရူဝ်ႇမႅၼ်ႇ၊ သီႁလီ၊ မၢၼ်ႈ၊ ထႆး၊ ၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး၊ မုင်ႇၵူဝ်းလီးယႃး သေ ၽႂ်ၶႂ်ႈပူႇၸေႃႇၵေႃႈ လူႇတၢၼ်းပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းတေႃႈလဵဝ် တႃႇတေလဵပ်ႈႁဵၼ်းလႆႈငၢႆႈငၢႆႈၼၼ်ႉ ဢဝ်လိၵ်ႈၵၼ်ၼတ၊ မလယလမ၊ တႄလုဝူ၊ ၵုရုမၶီ လႄႈ ၵူၵျရတီသေ တၢင်ႇဝႆႉၼိူဝ်ၼႅင်ႈၶၢဝ်ႇ ဢိၼ်းထိူဝ်းၼႅတ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး တေဢဝ်ပႃးတင်းလိၵ်ႈပင်ႇၵႃႇလီ၊ တီႉပႅတ်ႉသေ တၢင်ႇၶိုၼ်ႈၸွမ်းယူႇယဝ်ႉ။

 ==ၽိုၼ်ဢိင်==
ၼႃႈလိၵ်ႈ 116၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၸႄႈဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ

**ၸႄႈဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ**(ပျိၼ်းမၼႃး) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး တီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းပၢင်ယၢင်း

**ဝဵင်းပၢင်ယၢင်း** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇမင်၊တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸေႊမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၼႃႈလိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၸႄႈမိူင်းသေၵေႃႈ ၸတ်းႁဵတ်းယဝ်ႉ။ ၸုမ်းတၢင်တတူဝ် ဢၼ်လႆႈလၵ်ႈတၢင်ႇၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼႆ့ တီႈၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်လိူၵ်ႈ ၽူႈယႂ်ႇၸိုင်ႈမိူင်း၊ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်း (2008) သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း၊ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း၊ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢႃႇယုႁၢပ်ႇၵၢၼ် ပဵၼ် 5 ပီ ယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 1922 မႃးၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈမႃး မီႈ 16 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းမႃး ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈ ပီ 2015 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်တေမႃးတႄႉ ပဵၼ် ပီ 2020 ယဝ်ႉ။ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တင်းမူတ်းၼႆႉ ၵေႃၵမ်ၵၢၼ် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵေႃႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွင်းၸတ်းႁဵတ်းယဝ်ႉ။

## ပိုၼ်း
ဢၼ်ပဵၼ် ပိူင်ပႃႇတီႇလဵဝ် ဢၼ် ဢူးၼေႇဝိၼ်း ႁဵတ်းမႃး ဢၼ်ပဵၼ် မျၢၼ်ႇမႃႉသူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉလၢၼ်းၸိၼ်ႇပႃႇတီႇ (BSPP) ၼႆႉ လႆႈတူၵ်းသုမ်းမိူဝ်ႈပီ 1988 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လႆႈပဵၼ်လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ 8888 (ပႅတ်ႇသီႇတူဝ်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 1990 လိူၼ်မေႇ ဝၼ်းတီႈ 27 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢၼ်ပဵၼ် ပႃႇတီႇသၢၼ်ၶတ်း ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပႄႉမႃးယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈပိူင်လူင် ၄၉၂ တီႈၼၼ်ႉ လႆႈပႄႉမႃး တႃႇ ၃၉၂ တီႈယဝ်ႉ။ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉၼႆႉ တေလႆႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇ တႂ်ႈ ပိူင်ပႃႇတီႇလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ SLORC ၼႆႉ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ။

## ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၂၀၁၅

### လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ

တီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ ၂၂၄  ၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈ ၁၆၈ တီႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ် ၅၈ တီႈ (၂၅%) ၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈပႃႈတီႈၼႂ်း လိူၵ်ႈတင်ႈ။ ၂၅% ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈမိူင်းၸႄႈတိူင်းၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ လိူၵ်ႈ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၁၂ ၵေႃႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃး ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼိုင်ႈၵေႃႉယဝ်ႉ။

### လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း
တီႈလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ဢွင်ႈတီႈ ၄၄၀ ၼႆႉ တေလႆႈၶႄႉတႃႇ ဢွင်ႈတီႈ ၃၃၀ ယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈ (၇) တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီး လွင်ႈငမ်းယဵၼ်သဝ်းၼိမ်လႄႈ ဝၢႆးလင်မႃး ၸင်ႇတေလိူၵ်ႈတၢင်ႇလႄႈ လႆႈလိူၵ်ႇမႃးတႃႇ ဢွင်ႈတီႈ ၃၂၃ တီႈၵူၺ်း။ ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ် ဢွင်ႈတီႈ ၁၁၀ (၂၅%) ၼႆႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸႄႈဝဵင်းသေၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈ ၶဵတ်ႇပၼ်သဵင်သေလိူၵ်ႈ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းမႃးယဝ်ႉ။

## မၢႆတွင်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
ပၢင်ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းထီႉႁႃႈ

မိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၼႆႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဝိၼယပိတၵၢတ်ႈသေ တွင်ႈထၢမ်ၵႄႈလိတ်ႈၵၼ်မႃး ပၼ်ႁႃဢၼ်လႆႈထဵင်ၵၼ်မႃးၵေႃႈ ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၶဝ် ၶႂ်ႈမၵ်းမၼ်ႈတြႃးၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမေႇၶႂၢၵ်ႈ သိုပ်ႇယွတ်ႈထႅင်ႈ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇထွၼ်ပူတ်းလူတ်းယွၼ်ႇပႅတ်ႈၼႆသေလႄႈ ၸင်ႇႁဵတ်းပၢင်ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းထီႉႁႃႈယူႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ၸဝ်ႈမင်းတုင်းလူလွမ်သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈပၢင်ပွႆးလူင် တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းထီႉႁႃႈ။ ပၢင်ပွႆးလူင်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈတိပတၵထရꧤတ်ႉတၼ်တၸႃႇၵရႃႇꧤိဝမ်သမႁႃႇထေႇ၊ ၸဝ်ႈၼရိၼ်တႃႇꧤိၻၸမႁႃႇထေႇလႄႈ သုမင်ၵႃႇသႃႇမိမႁႃႇထေႇ ၶဝ်ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၢမ်းၼႃႈသင်ႇၶႃႇၶဝ် ႁဵတ်းသၢင်ႈမိူဝ်ႈ သၵ်ႉၵရဵတ်ႈ 1871 ၼီႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈဝၢႆးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ 2400 ပီသေ ဢဝ်ပႃႇလိၸဝ်ႈဢတ်ႉထၵထႃႇလွတ်ႈဢၢၼ်ႇယဝ်ႉ တႅမ်ႈတၢင်ႇၶႅၵ်းဝႆႉၼိူဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ် ႁိုင်ႁႃႈလိူၼ် ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၼႆႉ ဢဝ်ပိတၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင်တၢင်ႇတႅမ်ႈၼိူဝ် ၽိုၼ်ပေႇသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၸိူဝ်းတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႉၵမ်းထီႁႃႈၶဝ်သွၼ်ႇဝႃႈ တႅမ်ႈတၢင်ႇဝႆႉၼိူဝ်ၽိုၼ်ပေႇၼႆႉ ၵူဝ်ဢမ်ႇၶၢမ်ႇႁိုင်ၼႆသေ ၸင်ႇဢဝ်ပိတၵၢတ်ႈၸဝ်ႈတႅမ်ႈတၢင်ႇၶႅၵ်းသႂ်ႇၼိူဝ် မၢၵ်ႇႁိၼ်ၶၢဝ်လူင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸဝ်ႈမင်းတုင်းၼႆႉ ႁႂ်ႈႁဵတ်းၵျွင်းလူင် ႁိမ်းၽြႃးလူင်ၵူႉသူဝ်ႇတေႃႇ တိၼ်လွႆဝဵင်းလိူဝ်ႇၼၼ်ႉ မုင်းပၼ်ၶႅပ်းႁိၼ်ပိတၵၢတ်ႈ 729 ၶႅပ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၶႅပ်းႁိၼ် ဢၼ်ပႃးၼႃႈလိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပပ်ႉလူင် ဢၼ်ယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈပၢင်ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းထီႉႁႃႈသေ ဢွၵ်ႇမႃးသင်ႇၶႃႇပရိယတ်ႉတူၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်။ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၺႃႇၼၻꩡ ဢၼ်တိုၵ်ႉၼုမ်ႇသေ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းပၢင်ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼႆႉ ၽၢႆႇပရိယတ်ႉတိၵေႃႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ၊ ၽၢႆႇပတိပတ်ႉၵေႃႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ၊ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉၸၵ်းဝႃႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလႄႇတီႇၼႆသေ ပိုတ်ႇပၢၵ်ႈပၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဢဝ်လွၵ်းလၢႆးၵျၢင်ႉၵမ်ဝိပသ်သၼႃႇ သွၼ်ပၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း (ၵူၼ်းလမ်)ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလုၵ်ႈၼွင်ႉၸဝ်ႈသြႃႇၼၼ်ႉ သြႃႇတႅတ်ႉၵျီးၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၵေႃႉၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ သွၼ်ပၼ်ထမ်ႇမတြႃးၸဝ်ႈ တီႈꧤိၵ်ႉၶုရႁၢၼ်း၊ ꧤိၵ်ႉၶုၼီႇရႁၢၼ်းၶဝ်သေဢမ်ႇၵႃး သွၼ်ပၼ်ပႃးၵူၼ်းႁိူၼ်းလုၵ်ႈၼွင်ႉတင်းၼမ်ၼႆ လႆႈႁူႉၸွမ်းၼင်ႇတီးတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈပူင်လၢင်ႈဝႃႈ တီႈၵႅပ်ႈမၼ်းတႄႉ "ပေႃးꧤိၵ်ႉၶုသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ꧤိၵ်ႉၶုၼီႇၶဝ်၊ ၵူၼ်းႁိူၼ်း ၸၢႆးယိင်းတင်းလၢႆၶဝ်ၼႆႉ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႅၼ်ႇလူင်ႉ လွင်ႈပူင်သွၼ်ပၼ်ႇထမ်ႇတြႃးၸဝ်ႈယဝ်ႉၸင်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတေဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလၢတ်ႈတီႈၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇဝႃႈ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉၵဝ်ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇဢူိၺ်း၊ ၶုၼ်သူင်ၽီမႃႇရၼႆႉ ယူႇတီႈၵွင်းမူး ၵပိလသေ လဝ်ႈလၢတ်ႈၸူးၵဝ်ၽြႃးဝႃႈ တေႃႈလဵဝ် ၼႂ်ႈလုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသီႇထၢၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽူႈဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႅၼ်ႇလူင်ႉ လွင်ႈပူင်သွၼ်ပၼ်ထမ်ႇမတြႃးၸဝ်ႈ ၸွမ်းပၵ်းၸွမ်းပိူင် မၼ်းယဝ်ႉလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ထုၵ်ႇလီဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၼႆလႄႈ ၵ်ဝၽြႃးၸင်ႇဝႃႈ မႂ်းယႃႇပေမႆႈၸႂ် ၶုၼ်သူင်ၽီမႃႇရ၊ တႄႇဢဝ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၵႂႃႇ ထႅင်ႈသၢမ်လိူၼ်ၼၼ်ႉ ၵဝ်ၽြႃးသပ်ႉပၺ်ႇၺုတၸဝ်ႈ တေဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇဢိူဝ်ႈ ဝႃႈၼႆႁင်းမၼ်းဢိူဝ်ႈ"။   (ၻီထ-2-ၼႃႈ-75)

မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ꧤိၵ်ႉၶုသင်ႇၶႃၸဝ်ႈၶဝ်၊ ꧤိၵ်ႉၶုၼီႇၶဝ်၊ ၵူၼ်းႁိူ်း ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉတင်းၼမ်ၼႆႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉပုၼ်ႈတႃႇပူင်သွၼ်ထမ်ႇမတြႃးၸဝ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸႅင်ႈလႅင်းလီယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁိုင်ႁိုင်မႃး ဢမ်ႇမီးၵူၼ်းႁိူၼ်း (ၵူၼ်းလမ်) ပူင်သွၼ်ပၼ်ထမ်ႇမတြႃးၸဝ်ႈ။ ၶၢတ်ႇၵႂႃႇၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ်သေ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်လႄႇတီႇ ၸင်ႇမႃးတႄႇတင်ႈပၼ်ၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ  115၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 2015

**ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2015** ၼႆႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 2015 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ ဝၼ်းတီႈ 8 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈမႃး တွၼ်ႈတႃႇ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း၊ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းဢွင်ႈတီႈ တႅၼ်ႈၽွင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ တပ်ႉမတေႃႇ သေ ပၼ်တီႈၵမ်းသိုဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ ပၢင်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ 2015 ၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်း 91 ပႃႇတီႇ တၢင်ႇမၢႆၽၢင်သေၵေႃႈ ၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။

## ၽူႈၸိူဝ်းမီးတိုဝ်ႉတၢင်း
ဝၢႆးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉၵႂႃႇ ၸိူဝ်းလၢမ်းဝႃႈ ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇ တေၶိုၼ်းၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆၵေႃႈမီး၊ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈဝႃႈ ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း တပ်ႉမတေႃႇ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ တေပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလွင်ႈမၵ်းမၢႆလၵ်းမိူင်းသေ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းလႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ သင် NLD ပႄႉၵႂႃႇၼႆ မၼ်းတေယူႇၽၢႆႇၼိူဝ် ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေၵေႃႈ တေဢွၼ်ႁူဝ်ၸတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇၼႆ မၼ်းၼၢင်းမွၵ်ႇလၢတ်ႈမႃးၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ။
မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈလၢမ်းဝႃႈ တူႇရဢူးသူၺ်ႇမၢၼ်း ဢၼ်ၵေႃႉယၢမ်ႈပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈ မၢႆ 3 တီႈတပ်ႉမတေႃႇၼၼ်ႉ တေပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆသေတႃႉ မၼ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇၶၢႆႉဢွၵ်ႇပႅတ်ႈတီႈ ၽူႈၼၢမ်း ၵျၢၼ်ႉၶႅင်ႇယေးပႃႇတီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇ

## ၼႃႈလိၼ် တီႈဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ
လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃၵမ်ၵၢၼ် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတင်း မၢႆပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ (67/2015)  မိူဝ်ႈ ပီ 2015 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းတီႈ 27 ၼၼ်ႉဝႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ  ၼႃႈလိၼ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိူဝ်းမီးၼႂ်းမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ သၢႆငၢႆမၼ်း ဢမ်ႇငမ်းယဵမ်သဝ်းၼိမ် လႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။  ၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမႃးၼႆႉ -
* ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသူႈ
** တင်းၸႄႈဝဵင်း
*ၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး
**တင်းၸႄႈဝဵင်း
*ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း
**(37)ဢိူင်ႇ လႄႈ (5) ပွၵ်ႉ

## ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ

ဢိင်လူၺ်ႈ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၵေႃၵမ်ၵၢၼ် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမႃးမိူဝ်ႈ ပီ 2015 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 13 ဝၼ်းၼၼ်ႉသေ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉၼႆႉ တီႈလုမ်းတႅၼ်းၽွၼ်းၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႈတီႈ 238 တီႈ  သေ တီႈလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႈတီႈ 348 တီႈလႄႈ ပေႃးပူၼ်ႉလိူဝ်ႁူဝ်ၼပ်ႉတႅၼ်းၽွင်း တွၼ်ႈတႃႇၽွတ်ႈႁႅၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၽွၼ်းလႆႈၼၼ်ႉသေ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉၼႆႉ  တေၸၢင်ႈလိူၵ်ႈလႆႈ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

### ၽွၼ်းလႆႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ

### ၽွၼ်းလႆႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း

### လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း

#### ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉမိူင်း
တွၼ်ႈတႃႇလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်း လႄႈၸႄႈတိူင်းၼၼ်ႉ ဢွင်ႈတီႈ ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉမိူင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 29 တီႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈပၢင်လူင်၊ ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း

**ဝၢၼ်ႈပၢင်လူင်** (ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း) (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ဝဵင်းပၢင်လွင်း

**ဝဵင်းပၢင်လွင်း** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၼႃႈလိၼ်ပဢူဝ်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်းဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်း

**ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်း** (), (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ပဢူဝ်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းပၢင်လွင်းယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ပၢင်လွင်း

# ဝဵင်းပၢင်လွင်း
# ဝဵင်းၼွင်တယႃး

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ဝၢႆ

**ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ဝၢႆ** (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းပၢင်ဝၢႆယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းပၢင်သၢင်း

**ဝဵင်းပၢင်သၢင်း** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇမင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၵ်ႇမင်၊ တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းပၢင်သၢင်း

**ၸႄႈဝဵင်းပၢင်သၢင်း** (), (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းပၢင်သၢင်းယဝ်ႉ။  မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီ 1995 ၼႆႉ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်းၼႆႉ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း မီး 51,895 ၵေႃႉသေ ၼႂ်းၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဝႃႉ မီးၵႂႃႇ 24,145 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## တွၼ်ႈတႃႇ သိုပ်ႇတူၺ်းထႅင်ႈ
* Shan (North) State, Myanmar - Mimu 

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းပၢင်းတရႃႉ

**ၸႄႈဝဵင်းပၢင်းတရႃႉ** (; ), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ထၼုၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းပၢင်းတရႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ပၢင်းၵလႃးတဵသျ်ႉ

မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉသျ်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းဢေးသျႃးပွတ်းၸၢၼ်း။ ၼႃႈလိၼ်မၼ်း ၸၢပ်ႈၵၼ်တင်း မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ။ မိူင်းဢၼ်ၸမ် ပင်းၵလႃးတဵတ်ႉသျ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်မိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းပူႇတၢၼ်ႇ လႄႈ မိူင်းၶႄႇ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ လႅၼ်လိၼ်ၶဝ် ဢမ်ႇၸပ်းၵၼ်။ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမိူင်းမၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃးလႄႈ တေလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ မိူင်းဢၼ်မီးႁိမ်း ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ပင်းၵလႃးၼႆယူႇ။  မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉသျ်ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ် မူႇသလိၼ်ႇၼမ်သေပိူၼ်ႈ မၢႆ (8) ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇယဝ်ႈ။   ငဝ်ႈၸိုင်ႈဝဵင်းလူင်မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းၻႃႇၵႃႇ Dhaka သေ ဝဵင်းဢၼ်ယႂ်ႇတၢင်ႇဝဵင်းတႄႉ ပဵင်ဝဵင်းၶျိတ်ႉတၵွင်း။
မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉသျ်ၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ် ၵလႃးပင်ႇၵႃႇလီႇ ၼမ်သေပိူၼ်ႈယူႇ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းပင်ႇၵႃႇလီ မီးယူႇ 98% ။ လႆႈဝႃႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် မိူင်းမၢႆသၢမ် ဢၼ်မူႇသလိၼ်ႇ ၼမ်သေပိူၼ်ႈ။ မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းထုင်ႉပဵင်းသေ မီးႁွင်ႉၼမ်ႉတင်းၼမ်။ ႁွင်ႈၼမ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းမီးယူႇ 700 ႁွင်ႈသေ သၢႆတၢင်းၼမ်ႉ ဢၼ်ၵႂႃႇပႆလႆႈၼၼ်ႉ မီးယူႇ 8,046 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ (5000) လၵ်း။ တီႈၼႂ်းမိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉသျ် ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ထိူၼ်ႇပႃႇမႆႉ ၶဵဝ်ၸမ်ႉဝႆႉယူႇ တႃႇသေႇ။ မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉသျ်ၼႆႉ မီးၵုၼ်ဢွၼ်ႇ ၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇ တင်းၼမ်လႄႈ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇႁိၼ်ပၢင်ႇလၢႆႇ တင်းၼမ်။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် မိူင်းဢၼ်မီး တူၼ်ႈထၢၼ် ၼမ်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ။ ၼႂ်းမိူင်းမၼ်း မီးပႃႇထိူၼ်ႇမႆႉ ယႂ်ႇၵႂၢင်းသေဢမ်ႇၵႃး တူဝ်သတ်း ၼႂ်းထိူၼ်ႇၼႂ်းပႃႇၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်။ မီးပႃး သိူဝ်လၢႆးၵၢႆႇၵွၼ်လူင် ပင်းၵလႃး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ဢၼ်ၶဝ် ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် တူဝ်သတ်းၵိုၵ်းမိူင်းၶဝ်။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ပၢင်ၵူပ်ႉၵူႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းယသေႃႇထရႃႇ

သုပ်ႉပပုတ်ႉထၼႆ့ ပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ တိူင်းၵေႃးလိယယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ပဵၼ်သႅၼ်းပၢၼ်သၢဝ်မႃး ပေႃးထုၵ်လီသွၼ်ႉမိင်ႈယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇဝႃႈ ပိမ်ႇၽၼႆလႄႈသင်၊ ၽတ်ႉတၵတ်ႉၸၼ ၼႆႉလႄႈသင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ၵတ်ႉလႅၼ်ႇၵၢၼ်လွင်ႈၵူၼ်းလႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမွၼ်း သုၶမသေ ဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၢင်ႈလီၾၢင်လီတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပေႃႈလႄႈ ၸဝ်ႈမႄႈၵေႃႈႁၵ်ႉပႅင်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ၸွမ်းၼင်ႇထုင်းၾိင်ႈသေ ၸဝ်ႈၼၢင်းတိူင်းၵေႃးလိယၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ တေႈလႆႈၵူပ်ႉၵူႈသွၼ်ႉမိင်ႈတင်း ၸဝ်ႈၸၢႆးၶိူဝ်းသႃႇၵီႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃႈၸဝ်ႈၶုၼ်သုပ်ႉပပုတ်ႉထၼႆႉ လႆႈၸႂ်ဝႃႈ ယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ၵိုင်ႇထိူၵ်ႈဢၢပ်ႈလႅပ်ႈတင်း ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ့်ထ ဢၼ်ပဵꧣ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသုတ်ႉထေႃးတၼၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃသွင်ၵေႃႉၼႆႉ ဢႃႇယုၵေႃႈ မီး (16) ၼင်ႇၵၼ်လႄႈ ပေႃးထၢင်ႇဝႃႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈၵိူတ်ႇမႃး ပုၼ်ႈတႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈသေ တႃႇတေၵူပ်ႉၵူႈၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလႅပ်ႈၵၼ်လီတႄႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၶုၼ်လူင်သုပ်ႉပပုတ်ႉထၼႆႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ သိတ်ႉထတ်ႉထႁၢင်ႈၾၢင်ငၢမ်းလီသေတႃႉ ဢမ်ႇမီးႁၢင်ႈၾၢင်ဢၼ်လႅတ်းသႅဝ်းၼင်ႇၸဝ်ႈၸၢႆးတၢင်ႇၵေႃႉ၊ မိူၼ်ႁၢင်ႈ ဝူၼ်ႉသၢင်ႈသေဢၼ်ဢၼ်ယူႇတႃႇသေႇ။ ပုရေႃးႁိတ်ႈၶဝ်ႁေႃးဝႆႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ တေဝႆႉႁၢင်ႈႁေႃသေ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇ။ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇၼႆ တိုၼ်တေပဵၼ်မႃး ၸဝ်ႈၸွမ်ၸၵျဝတေးဢမ်ႇႁၢင်ႉဝႃႈၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႈၸႅင်ႈလႅင်း ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်လႆႈၸဝ်ႈၸၵျဝတေး၊ ယႃႇဝႃႈ ၸဝ်ႈၸၵျဝတေး ယူႇတီႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၵေႃႈ တၵ်းတေလႆႈၼႄၼမ်ႉၵတ်ႉ တၢင်းၶႅၼ်ႇၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယယူႇ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ယင်းဢမ်ႇႁၼ်မီး ၼမ်ႉၵတ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ပႆႇၵိုင်ႇထိူၵ်ႈဝႃႈ တေပဵၼ် ၵေႃႉသိုပ်ႇပုတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင်သုတ်ႉထေႃးထၼၵွၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တႃႇတေၵူပ်ႉၵူႈပၼ်တင်းလုၵ်ႈယိင်းမၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဝူၼ်ႉလႆႈသွၼ်ႇတႄႉတႄႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသုတ်ႉထေႃးထၼၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈလႆႈငိၼ်းလွင်ႈဢၼ် သုပ်ႉပပုတ်ႉထမႆႈၸႂ်ၼႆ မၼ်းၵေႃႈ လၵ်ႉလွမ်မႆႈၸႂ်ၸိူင်ႉၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၽွင်းမၼ်းၸဝ်ႈၶႆႈၼႄ လွင်ႈမႆႈၸႂ်ၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၵေႃႈဝႃႈ ယႃႇပေမႆႈၸႂ်ၸိူင်ႉၼၼ်၊ တေႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်ပၢႆးႁူႉမေႃ ဢၼ်ၵိုင်ႇဢၢပ်ႈတင်း ၸဝ်ႈၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယၶဝ်တေလႆႈမေႃၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းလၢႆလၢႆဝၼ်းၵွႆး ဝႃႈၼႆ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇမၼ်းလၢတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၼႄလႆႈၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းမေႃမၼ်းၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၸဝ်ႈၸၢႆးၼႄၼမ်ႉၵတ်ႉ လၢႆးယိပ်းၶိူင်ႈလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵျႃႉၶႅၼ်ႇ၊ ယိုဝ်းၼႄပဝ်ႉမၢႆ ဢၼ်မီးမွၵ်ႈသဵၼ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်ၵွႆးၵေႃႈ ထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ်သဵင်မၼ်းသေ ယိုဝ်းၸပ်းတိူဝ်ႉလႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသုပ်ႉပပုတ်ႉထ ယိၼ်းၸူမ်းသိူဝ်းႁၢၼ်ႉၸႂ်လူင်လူင်လၢင်လၢင်ယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေဢဝ်လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈ သွၼ်ႉမိင်ႈပၼ်တင်း ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇၵေႃႈ လႆႈၸႂ်ႁၵ်ႉသႃၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထယူႇလႄႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ထုင်းၾိင်ႈၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းတင်း ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 16၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဝၢၼ်ႈပၢင်ၵႅၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈပၢင်ၵႅၼ်ႇ** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ဝၢၼ်ႈပၢင်ၸၢင်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈပၢင်ၸၢင်ႉ** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ဝဵင်းပၢင်ႇလူင်

**ဝဵင်းပၢင်ႇလူင်** (), (), (), ()  ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈပၵ်းလုမ်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၢင်ႇလူင်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းပၢင်ၶမ်ႉ

**ဝဵင်းပၢင်ၶမ်ႉ** (), (), (Pankam), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး

**ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး** ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
*"Maymyo Map" Maplandia.com
ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး

**ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇဢူး**  (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၸၢမ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး

**ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး** (), () ၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းမီးဝႆႉ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၼမ်ႉတူႈ (မႄႈၼမ်ႉမျိတ်ႉငႄႇ)၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမၼ်းမီး ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းတီႈၶင်ႉ (ထီးၶျႅင်ႉ)၊ (ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ)၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမၼ်းမီး မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်ပွတ်းဢွၼ်ႇ ၶွင် ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း ၼၼ်ႉတႄႉ ၵႂႃႇမီးဝႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်း မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးၵႂႃႇ 996,438 ၵေႃႉ  ၼႆယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်း

ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူးၼႆႉ မီးၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

*ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
*ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
*ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
*ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
*ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆ

ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးၸတ်းၵၢၼ် ၵၢၼ်တႅမ်ႈမၢႆၽၢႆႇၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵၢၼ် တႅမ်ႈသဵၼ်ႈသၢႇမၢႆၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ၊ ၵၢၼ်ၸၵ်းၽႄမဵဝ်းၸၢဝ်း ၽၢႆႇၵၢၼ်ၵႃႉ၊ ၵၢၼ်ႁုပ်ႈတုမ်ႊလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ် တေႃႇပေႃးထိုင် ၵၢၼ်ထတ်းသၢင်ၸၵ်းယွႆႈလႄႈၵၢၼ်ပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇၶေႃႈမုၼ်းၶွင် ၽူႈယိပ်းသဵၼ်ႈမၢႆ။ 

## ပိုၼ်းလင်ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆ

ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆၼႆႉ မီးမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်သုမေးရီးယၼ်း တီႈၼႂ်းလႅၼ်ႊသူဝ်ႇပူဝ်ႇတေးမီးယႃး။ မိူဝ်ႈတႄႇၼၼ်ႉတႄႇ ၵွၺ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်းလွင်ႈတၢငၼ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တၢင်းၼမ် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ လႄႈ ၶေႃႈမုၼ်းလွင်ႈတၢင်းၵႃႊၶၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်မီးပိုၼ်ႉထၢၼ် ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ပၢႆးၼပ်ႉ(ပၵ်းပိူင်ၵၢၼ်သဵၼ်ႈမၢႆၵူပ်ႉ ဢၼ်မၢႆထိုင် ၵၢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ ၶေႃႈမုၼ်းၵၢၼ်ငိုၼ်း လူၺ်ႈမီးၵၢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉၽၢႆႇလၢႆးလေႃး) (ၻေးပိတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်တႅမ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ လၢႆးသၢႆႉ) တင်း လၢႆးထွၼ် (ၶရႅတ်ႉတိတ်ႉ  ဢမ်ႇၼၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်တႅမ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ လၢႆၶႂႃ) ၼႆသေ ၵၢၼ်တႅမ်ႈၵၢၼ်မၢႆဝႆႉပွၵ်ႈလႂ်ၵေႃႈ တေလႆႈမီး ယွတ်ႈႁူမ်ႈတင်းသဵင်ႈတင်းမူတ်း ၸဵမ်ဢၼ်လေႃးလႄႈဢၼ်ထွၼ်(မႅတ်ႈလႄႈသုမ်း) ပဵၼ်သုၼ်ၵၢင်)၊ ၸိူင်ႉၼႆ တႄႇမီးမႃ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢိတ်ႇတလီႇ ၵွၼ်ႇၼႃႈပီၶရိတ်ႉ 1543 ၊ Luca Pacioli လႆႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပပ်ႉဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ Vennice ၼႆသေ ပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်တႅမ်ႈသဵၼ်ႈသၢႆမၢႆ။ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၶွင် ၵၢၼ်ႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆ လုၵ်ႉတီႈၶေႃႈတင်ႈမိူၼ်(equation)ဢၼ်ဝႃႈ " ၶူဝ်းၶွင် = ၼီႈ + တိုၼ်းလၢင်း" ။ ငိုၼ်းၶဝ်ႈလႄႈၵႃႊၸႂ်ႉၸၢႆႇၵေႃႈ ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်တွၼ်ႊၼိူင်ႈၶွင်တိုၼ်းလၢင်း ၼႆယဝ်ႉ။

## ၶိူင်ႈၵၢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆ
เพื่อเป็นการบันทึกเหตุการณ์ทางการค้า
เพื่อให้เจ้าของกิจการได้ทราบว่าช่วงเวลานั้น ๆ มีสินทรัพย์ หนี้สินและส่วนของเจ้าของ อยู่เป็นจำนวนเท่าใดและอย่างไร
เพื่อเป็นปัจจัยหนึ่งประกอบการตัดสินใจในการลงทุนของนักธุรกิจและประกอบการตัดสินใจในการบริหารของเจ้าของกิจการ
เพื่อเป็นการป้องกันการทุจริตและการสูญหายของสินทรัพย์
เพื่อให้เป็นไปตามข้อบังคับของกฎหมาย
เพื่อเป็นเครื่องมือนำมาใช้ในการคำนวณภาษีที่จะต้องจ่ายแก่รัฐ

## ၶွပ်ႇလႅၼ်ႊၶွင် ၵၢၼ်ႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆ
สำหรับขอบเขตของงานบัญชีนั้น เราสามารถจำแนกออกได้เป็น 2 ประเภทใหญ่ คือ

การบัญชีการเงิน (Financial Accounting) - เป็นการบัญชีที่จัดทำโดยบันทึกตามมาตรฐานการบัญชีหรือหลักการบัญชีที่รับรองกันทั่วไป ได้แก่ งบแสดงฐานะการเงิน งบกำไรขาดทุน งบกระแสเงินสด นโยบายการบัญชีและหมายเหตุประกอบงบการเงิน เพื่อรายงานต่อบุคคลภายนอกกิจการอาทิ นักลงทุน เจ้าหนี้ ผู้ถือหุ้น หน่วยงานราชการ ลูกจ้าง
การบัญชีเพื่อการจัดการ (Managerial Accounting) - เป็นการจัดทำเพื่อรวบรวมข้อมูลเสนอต่อผู้ใช้ข้อมูลที่เป็นบุคคลภายในกิจการ ได้แก่ กรรมการบริหาร ผู้จัดการ หัวหน้าฝ่าย หัวหน้าแผนก ฯลฯ เพื่อใช้ในการวางแผน และควบคุมการดำเนินงานให้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ข้อมูลนั้นส่วนหนึ่งมาจากการทำบัญชี รวมกับข้อมูลอื่นๆทั้งที่เป็นตัวเงินและไม่เป็นตัวเงิน เช่น จำนวนชั่วโมงการทำงาน จำนวนหน่วยของวัตถุดิบ เป็นต้น รายงานทางการบัญชีเพื่อการจัดการมีได้หลากหลายรูปแบบขึ้นอยู่กับความต้องการของผู้บริหาร

## ၽိုၼ်ဢိင်
ပၢႆးသၢႆႊ

**ပၢႆးသၢႆႊ** () ၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပၢၼ်မႂ်ႇသေ ၵဵပ်းဢဝ်မႃးတီႈၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႃႈ ပၢႆးသႅၼ်ႉ ၼႆၵေႃႈမီး။ "ပၢႆးသၢႆႊ" ၼႆႉ တႃႇတေပိုၼ်ႇတီႈပွင်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ယၢပ်ႇ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းလၢႆပႃႈလၢႆလွင်ႈလၢႆတၢင်း။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းလၢႆလၢႆၵွၺ်းပႆယဝ်ႉ၊ တေလႆႈပႃးၵၢၼ်ၵႅမ်းတူၺ်း လွင်ႈၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ထတ်းၸၢမ်းတူၺ်းပႃး။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်ၵၢၼ်ထတ်းတူၺ်း ၸၢမ်းတူၺ်းမႃးၼၼ်ႉသေ တေလႆႈႁုပ်ႈလၢတ်ႈပၼ် ဢမ်ႇၼၼ် သပ်းလႅင်းၼေပၼ်လႆႈ လွင်ႈလူၵ်ႈၵမ်ႇၾႃႇဢၼ်ႁဝ်းႁႃးယူႇသဝ်းၼႆႉ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးတေလၢတ်ႈငၢႆႈငၢႆႈၸိုင် ပၢႆးသၢႆႊ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆး တႃႇတေလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉ လွင်ႈလူၵ်ႈဢၼ်ႁဝ်းယူႇသဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်ပၵ်းပဵၼ်ပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၶႂ်ႈဝႃႈဢီႈသင်တေႉတေႉ။ လၢႆးပဵၼ်ပၵ်းပဵၼ်ပိူင်၊ မီးပၵ်းမီးပိူင်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်ဢီႈသင်။ ပေႃးတေလႆႈလၢတ်ႈၽဵင်ႈၽဵင်ႈ လၢတ်ႈယူဝ်းယူဝ်းၵေႃႈ ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွၵ်းလၢႆး ၵၢၼ်ၸၢမ်းတူၺ်း သေ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေတိူဝ်းပွင်ႇၸႂ် တိူဝ်းလွင်ႈၵမ်ႇၾႃႇဢၼ်ႁဝ်းႁႃးယူႇသဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊၶဝ် ၵဵပ်းႁွမ်ၶေႃႈမုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ႉ လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇသေယဝ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွၼ်ႉၶၢဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ႁိဝ်ႈၸင်ႊတူၺ်းလီလီသေယဝ်ႉ ၸင်ႇသပ်းလႅပ်းလွင်ႈလူၵ်ႈၶူင်းၵၢၼ်လူၵ်ႈႁဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇမႃးယဝ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈပၢႆသၢႆႊၶဝ်ၵေႃႈ ပေႃးသုၼ်ႇတူဝ်ၶဝ်ဢမ်ႇၸၢင်ႊႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႅမ်းတူၺ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ထတ်းၸၢမ်းတူၺ်းလႆႈၸိုင် ၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈမိုဝ်းတႃႇတေၵမ်ႉထႅမ်ၵၢၼ်ငၢၼ်းၶဝ် ႁႂ်ႈတိူဝ်းငၢႆႈငႅမ်ႈလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉမႃယူႇယဝ်ႉ။ 

## တီႈပွင်ႇ ပၢႆးသၢႆႊ
တႃႇတေပိုၼ်ႇတီႈပွင်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ "ပၢႆးသၢႆႊ"ၼႆႉ လၢႆးမၼ်းမီးယူႇလၢႆလၢႆလၢႆး။ ၵူၺ်းၼႃႇ တီႈပွင်ႇ "ပၢႆးသၢႆႊ" ၼႆႉသမ်ႉ တေမီးယူႇလၢႆၸၼ်ႉလၢႆတွၼ်ႊဝႆႉ။ ၸိူသ်းၼၼ်ႉၸမ်း -

# ၵၢၼ်ၵႅမ်းတူၺ်း(ပႂ်ႉတူၺ်း)လၢႆးသၢႆႊ 
# ၵၢၼ်တမ်းဝၢင်းၶေႃႈထၢမ်လၢႆးသၢႆႊ
# ၵၢၼ်ၵဵပ်းၶေႃႈထၢမ်လၢႆးသၢႆႊ
# ၵၢၼ်ထတ်းၸၢမ်းလၢႆးသၢႆႊ
# ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႆႈ(လိုမ်ႉ)ထတ်းသၢင်လၢႆးသၢႆႊ
# ၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈတႃႇတေၸႂ်ႉတိုဝ်း ၽွၼ်းၵၢၼ်ဢၼ်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ လၢႆးသၢႆႊ 
# လိုမ်ႉထတ်းသၢင်ၶိုၼ်း တၢင်းဢၼ်ထိုင် ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် လၢႆလၢႆဢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇ

## ဢွင်ႈတီႈ
**ၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇ** (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇ ၼႆႉ ၽၢႆတူၵ်း လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ ၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၵေႇတ လႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ပၸုၼ်ႇတွင်ႇၶျွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ ၼႆႉ ဢဝ် ၶူဝ်မႁႃႇပၼ်ႇတုလသေ ၵပ်းသိုပ်ႇပၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။

## လွင်ႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈ
လွင်ႈလႆႈႁွင်ႉ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈ ပၸုၼ်ႇတွင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမွၼ်း (ပသုန်ဍိုင်-ပဇုန်ဒေး) = ၵုင်းႁႃႈၵုင်း (ၺွင်ႇၵုင်း၊ ပေႇတေႃးၵုင်း၊ မလႂႃႉၵုင်း၊ မဢူႇၵုင်း၊ ပဵင်ႇၼႄးၵုင်း) သေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ပၸုၼ်ႇတွင်ႇ မသုန်-ႁႃႈ၊ ဒိုဝ်-ၵွင်းဢွၼ်ႇ (ၵွင်းလွႆႁႃႈလုၵ်ႈ)
တီႈၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇ ၼႆႉ မီး ပွၵ်ႉ (10)ပွၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (9) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢင် (3) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉသုင် (4) ႁူင်း လႄႈ ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်း (1) ႁူင်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵၢတ်ႇ ၵၢတ်ႇပၸုၼ်ႇတွင်ႇ လႄႈ ၵၢတ်ႇယေႇၵျေႃႇ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢတ်ႇပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇယဝ်ႉ။

### ယူင်ႉသၢင်ႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
တီႈၼႂ်းပိူင်ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၸၼ်မႃးၼၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇပွတ်းဢွၵ်ႇ သုတ်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈသေ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ယူင်ႈသၢင်ႈမၢင်ၸိူဝ်း ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ဢၼ်မီးႁွႆးမိုဝ်းၵေႃႇသၢင်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
တူၼ်ႈၶူးတူယႃး ၸဝ်ႈပၺ်ႇၺႃႇသႃႇမိ

### ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ
ပီ 1320 လိူၼ် 5 မႂ်ႇ 10 ၶမ်ႈ ဢဝ်ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၽတ်ႉတၼ်ႇတ ဢိၼ်ႇတႃႇၸၵ်ႉၵ ၵျွင်းၸွမ်မူၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ် ဢုပတ်ႉၸၢႆး၊ ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉ ဝၢၼ်ႈၼႃးတင်းသဵင်ႈ ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈတႃႇၼၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင်ယဝ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ တီႈၵျွင်းတူယႃး ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵျွင်း ဝဵင်းၵဵင်းတုင်ယဝ်ႉ။

ပီ 1324 ၽၢတ်ႇယၢၼ် ၵျွင်းတူယႃး ၵဵင်းတုင်သေ ၵႂႃႇသိုပ်ႇသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈထမ်း တီႈၵျွင်းသူၺ်ႇၵူႇ ဝဵင်းၺွင်ႇသူၺ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းၼွင်ႁူၺ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
### ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း
ပီၵေႃးၸႃႇ 1331 ၼီႈ လိူၼ် 6 မႂ်ႇ 10 ၶမ်ႈ တမ်ႈတီႈ သိမ်ႇၵျွင်းမွၵ်ႇမႆႇ ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ဢဝ်ၸဝ်ႈသြႃႇၽတ်ႉတၼ်ႇတ ဢိၼ်ႇတႃႇၸၵ်ႉၵ ၵျွင်းၸွမ်မူၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ဢုပတ်ႉၸၢႆး၊ ဢဝ်ၸဝ်ႈသြႃႇ မုၼိၼ်ႇတ ၵျွင်းမွၵ်ႇမႆႇ ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ႁဵတ်းပဵၼ် ဢၼုသႃႇသၼႃႇ ႁူမ်ႈပႃး ၵႃႇရၵသင်ႇၶႃႇ 9 သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်းယဝ်ႉ။ တၵႃႇၸၢင်းတႄႉပဵၼ် လုင်းၸၢင်းဢုၼ်ႇ ပႃႈၸၢင်းၶမ်း လုင်းၸၢင်းမၢတ်ႈ ပႃႈၸၢင်းပွၵ်း မူႇပီႈၸုမ်းၼွင်ႉ ဝၢၼ်ႈၼႃး ၵဵင်းတုင်ယဝ်ႉ။ 

### ပေႃႈထၢပ်ႈၵၢမ်ႇ မႄႈယေႃးမုၼ်
# ပေႃႈၸၢင်းဢူင်းပုၼ်ႉ မႄးၸၢင်းသႅင် ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈလၢၼ် ဝၢၼ်ႈၸေးၸု ၵဵင်းတုင်
# မႄႈၸၢင်းလီ (ၼၼ်ႇတိ) ၶဝ်ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈလၢၼ် ဝၢၼ်ႈဝတ်ႉဢိၼ်း ၵဵင်းတုင်
# မႄႈပႃႈသႅင် (သိုဝ်းလိုဝ်း) လုၵ်ႈယိင်းၼၢင်းၼွႆႉ ၶဝ်မူႇပီႈၸုမ်းၼွင်ႉ ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵျွင်း ၵဵင်းတုင်
# မႄႈပႃႈဢိၼ်ႇၼွႆႉ ၸၢႆးၵႅဝ်ႈ ၼၢင်းသႅင်ၸွႆႉ ၶဝ်ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈလၢၼ် ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵျွင်း ၵဵင်းတုင်
# ဦးကြည်မောင် ဒေါ်နန်းကိန်ခမ်း မိသားစု တောင်ကြီးမြို့။

### ၸၼ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်ဢွင်ႇမႃး
# ပီ 1323 ၸၼ်ႉမူႇလ ပွႆးထၢမ်တွပ်ႇလိၵ်ႈ ၵျွင်းထမ်ႇမေႃးတယ ဝဵင်းၵဵင်းတုင်။
# ပီ 1325 – 1330 ၸၼ်ႉ ပထမ, ၻုတိယ, တတိယ, ၸတုတ်ထ, ပၺ်ၸမ, သတ်ႉထမ ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ ဝိၼယႃႇၻိၼုၵ်ႉၵႁ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ။
# ပီ 1326 – 1330 ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ၊ ၸၼ်ႉၵၢင်၊ ၸၼ်ႉလူင် ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ ပထမပျၢၼ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ။
# 1331 – 1335 ၸၼ်ႉထမ်ႇမႃႇၸရိယ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ။ ၸၼ်ႉထမ်ႇမႃႇၸရိယ ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ ဝိၼယႃႇတိၼုၵ်ႉၵႁဢၽိဝံသ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ။
# ပီ 1977 ၸၼ်ႉၵဝ်ႈ၊ ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼုမ်ႇ ၵၢင်ၶမ်ႈ၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။
# ပီ 1980 ၸၼ်ႉသိပ်း ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမၢၼ်ႈ။ ပႃးလၢဝ်ၸွင်ႈ ပထဝီႇ (ပၢႆးလိၼ်)။
# ပီ 1981 – 1984 ဢွင်ႇပူၼ်ႉ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၸႂ် ပီၼိုင်ႈ၊ ပီသွင်၊ ပီသၢမ်၊ ပီသီႇသေ ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈ B.A ပၢႆးၸႂ် တီႈပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ် ရတၼႃႇပူင်ႇ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမၢၼ်ႈ။

### ၸဝ်ႈသြႃႇဢၼ်ပူင်သွၼ်လိၵ်ႈပၼ်ၸဝ်ႈမႃး
•	ၸဝ်ႈသြႃႇဝိၸေႇယျ ၵျွင်းတူယႃး ဝဵင်းၵဵင်းတုင်။
•	ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ပၼ်ႇတိတ ၵျွင်းလူင်သီႇရိၼေႃႇ ဝဵင်းၵဵင်းတုင်။
•	ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ဝိလႃႇသႃႇၽိဝံသ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသူၺ်ႇၵူႇ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ။
•	ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်မႁိၼ်တ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈလႅင်ႇၵျူႇ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ။
•	ၸဝ်ႈၶူးသူႇရိယ၊ ၸဝ်ႈၶူးတိလေႃးၵသႃႇရ၊ ၸဝ်ႈၶူးၵဝိထၸ၊ ၸဝ်ႈၶူးမေႇထႃႇၼၼ်ႇတ တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသူၺ်ႇၵူႇ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ။

### ၵျွင်းလႄႈတိူၵ်ႈသွၼ်လွၵ်ႈ ဢၼ်လႆႈယူႇမႃး
# 1320 – 1323 ၵျွင်းတူယႃး ဝဵင်းၵဵင်းတုင်။
# 1324 – 1334 တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈသူၺ်ႇၵူႇ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ။
# 1336 – 1337 ၵျွင်းဝေႇလုဝၼ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။
# 1338 – 1339 ၵျွင်းသိမ်ႇ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ။
# 1340 ႁဵတ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၵွၼ်းၵျွင်း ၵျွင်းတူယႃး ဝဵင်းၵဵင်းတုင်။

### ပပ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး
# ပပ်ႉၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၽၢႆတႆး ထၢမ်တွပ်ႇ
# ပပ်ႉထမ်ႇမၸၵျႃႇလႄႈ ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼႃႇ ၽၢႆႇတႆး
# ပပ်ႉရႁၢၼ်းယိပ်းတိုဝ်း (ပွၵ်ႈထူၼ်ႈၼိုင်ႈ)
# ပပ်ႉရႁၢၼ်းယိပ်းတိုဝ်း (ပွၵ်ႈထူၼ်ႈသွင်)
# ပပ်ႉၵႂၢမ်းဝႆႈၸဝ်ႈသြႃႇၽြႃး (ပႃႇလိတူဝ်တႆး)
# ပပ်ႉပိုၼ်း ၵျွင်းတူယႃး ဝဵင်းၵဵင်းတုင်
# ပပ်ႉၸၢတ်ႈၸဝ်ႈ 550 ၸၢတ်ႈမၢႆ 6 (ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ)
# ပပ်ႉၸၢတ်ႈၸဝ်ႈ 550 ၸၢတ်ႈမၢႆ 1 (ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ)

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းတူဝ်
ပႃတုၵ်ႉၶ

ဢၼ်ပဵၼ် ၽၵ်းပႃတုၵ်ႉၶၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် တၢင်းၽၵ်း ၵူၼ်းၼႂ်းၼွင်ၶဝ်မဵဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ တေလႆႈႁၼ် တီႈမိူင်းတႆးလႄႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပွတ်းၼိူဝ်။

## ၵီးၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး
# ပႃတီႇလႃးပီးယႃး (ပႃးၶႆႇ)
# မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ
# ၶိင်
# တူၼ်ႈၽၵ်းမီႇၶဵဝ်
# မၢၵ်ႇၽဵတ်း
# မၢၵ်ႇၽႃႈ
# ၽၵ်းမီႇႁေႃ(ၽၵ်းလူဝ်)

## လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးႁုင်

ဢဝ်ပႃ တီႇလႃးပီးယႃးဢၼ်သုၵ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ မႃးၽႃႇတွင်ႉမၼ်း။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၶႆႇၼႂ်းတွင်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇဝႆႉႁင်းမၼ်း။ ဢဝ်ၶႆႇပႃၼၼ်ႉ ဢွင်ႇလေႃး မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ ဢၼ်ၽၵ်ႉဝႆႉ ဢိၵ်ႇတင်း ၽၵ်းမီႇၶဵဝ်၊ ၶိင် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢွင်ႇၶႆႇပႃၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈၼႆႉ ဢဝ်သႂ်ႇပၼ်ၼႂ်းတွင်ႉပႃသေ ၼင်ႇႁိုဝ်မၼ်းတေဢမ်ႇၶိုၼ်းဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢဝ်တွၵ်ႇသေ မတ်ႉတူဝ်ပႃၼၼ်ႉလႄႈ။ ပေႃးယဝ်ႉ ဢဝ်ပႃၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၶူဝ်ႈၼႂ်းၼမ်ႉမၼ်းမႆႈမႆႈ။ ပေႃးပႃၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႇလိူင်မႃးၼႆ ၶိုၼ်းဢဝ်ပႃၼၼ်ႉဢွၵ်ႇသေၵေႃႈ ဢဝ် ၶႆပႃဢွင်ႇဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ထွၵ်ႇသႂ်ႇၼိူဝ်ပႃးၼၼ်ႉၼႆ တေလႆႈမႃး ၽၵ်းပႃတုၵ်ႉၶ ႁွမ်ႁွမ်ဢွၼ်ႇမီႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေႁဵတ်းၼမ်ႉၽိတ်ႉ ၵိၼ်ၵိုၵ်းမၼ်းတႄႉၵေႃႈ ဢဝ် ၽၵ်းမီႇႁူဝ်လႅင်၊ မၢၵ်ႇၽဵတ်းၶဵဝ် တင်းမၢၵ်ႇၽႃႈ တမ်လေႃးၵၼ်သေၵေႃႈ ၵိၼ်ၵိုၵ်းၵႂႃႇလႆႈယူႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း

**ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း** (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၵၢင်ဝဵင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းတူၵ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ပႁၢၼ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ တီႈမီးလိၼ်လိူင် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ တီႈထုင်ႉပႁၢၼ်းၼႆႉ လဵပ်ႈပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈဢွၵ်ႈ ၵၢၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ တီႈထုင်ႉပႁၢၼ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉပၢႆးၸဝ်ႉၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်တီႈ ပႃႇထိူၼ်ႇၵွင်းလွႆဝႆႉယူႇ။ 

### လၢႆးၽွတ်ႈႁႅၼ်း
တင်းမူတ်း ဢဝ် ပွၵ်ႉ (22) ပွၵ်ႉသေၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီး  ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ၸၼ်ႉၵၢင်၊ ၸၼ်ႉသုင် တင်းမူတ်း မီး (21) ႁူင်းယဝ်ႉ။

### ယူင်ႉသၢင်ႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်

ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၼႄဝႆႉ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ပႃႇရမီႇ သိပ်းပိူင်

#တႃႇၼပႃႇရမီႇ လူႇတၢၼ်းပၼ်မႅင်ႇ
#သီႇလပႃႇရမီႇ တႅင်ႇၵျၢင်ႉၵမ်သိၼ်
#ၼိၵ်ႉၶမပႃႇရမီႇ ၶိၼ်ၸႂ်ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ
#ပႆႇၺႃႇပႃႇရမီႇ ဝူၼ်ႉပွင်ႇလူင်ႉၸေး
#ဝီႇရိယပႃႇရမီႇ လေးမိုင်ႉႁဵတ်းၼူၵ်ႇ
#ၶၼ်ႇတီႇပႃႇရမီႇ တူၵ်ႇယိူၼ်ႉၵၼ်ႈႁႅင်း
#သတ်ႉထႃႇပႃႇရမီႇ ပႅင်းၵႂၢမ်းၼင်ႇဝႃႈ
#ဢထိတ်ႉထၢၼ်ႇပႃႇရမီႇ ၵႃႈဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈ
#မဵတ်ႉတႃႇပႃႇရမီႇ ပၼ်ႈၸႂ်ႁၵ်ႉၼမ်
#ဢုပဵၵ်ႉၶႃႇပႃႇရမီႇ ယမ်ဝႃႈတိူင်းမၼ်း 
ၽွမ်ႉတၼ်းၵူႈလွင်ႈ ၊ ဢမ်ႇၶွင်ႈဢမ်ႇၶမ်  
ၵွႆႈၸမ်မၢၵ်ႈၽူဝ်ႇ ၊ ၵႃႈလူဝ်ႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ 
ဢေႇၵၢၼ်ႇဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။ 

ဢၼ်ၸၼ်ႉၶူဝ်းၶွင် ၼွၵ်ႈတူဝ်သေ ထႅမ်သၢင်ႈတိုဝ်းၵမ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ပႃႇရမီႇသိပ်းပႃး" ယဝ်ႈ။ ဢၼ်ၸုၼ်ႉတူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇ ပဵၼ်ပွတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈသေ ထႅမ်သၢင်ႈတိုဝ်းၵမ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ပုပႃႉပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင်" ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၸုၼ်ႉသၢႆၸႂ်သေ ထႅမ်သၢင်ႈတိုဝ်းၵမ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉ "ပရမၢတ်ႉထႃႉပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင်" ယဝ်ႈ။

## တႃႇၼပႃႇရမီႇ

## သီႇလပႃႇရမီႇ

## ၼိၵ်ႉၶမပႃႇရမီႇ

## ပႆႇၺႃႇပႃႇရမီႇ

## ဝီႇရိယပႃႇရမီႇ

## ၶၼ်ႇတီႇပႃႇရမီႇ

## သတ်ႉထႃႇပႃႇရမီႇ

## ဢထိတ်ႉထၢၼ်ႇပႃႇရမီႇ

## မဵတ်ႉတႃႇပႃႇရမီႇ

## ဢုပဵၵ်ႉၶႃႇပႃႇရမီႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ (26)၊ တြႃးပုတ်ႉထႃႉၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉ ႁႃႈ၊ႁူၵ်း၊ ၸဵတ်း)
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရ သာသနာဝန်ကြီးဌာန၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ တရားတော် (အထက်အဆင့် ရှမ်းဘာသာ)
ပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင်၊ ဝွၵ်း

## ပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင်
# ၻႃၼပႃရမီ = လူႇတၢၼ်းပၼ်မႅင်ႇ
# သီလပႃရမီ = တႅင်ႇၵျၢင်ႉၵမ်သိၼ်
# ၼိၵ်ၶမပႃရမီ = ၶိၼ်ၸႂ်ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ
# ပၺ်ၺႃပႃရမီ = ဝူၼ်ႉပွင်ႇလူင်ႉၸေး
# ဝီရိယပႃရမီ = လေးမိုင်ႉႁဵတ်းၼူၵ်ႇ
# ၶၼ်တီပႃရမီ = တူၵ်ႇယိူၼ်ႉၵၼ်ႈႁႅင်း
# သၸ်ၸႃပႃရမီ = ပႅင်းၵႂၢမ်းၼင်ႇဝႃႈ
# ဢꩪိတ်ꩩႃၼပႃရမီ = ၵႃႈဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈ
# မေတ်တႃပႃရမီ = ပၼ်ႈၸႂ်ႁၵ်ႉၼမ်
# ဢုပဵၵ်ၶႃပႃရမီ = ယမ်ဝႃႈတိူင်းမၼ်း 
ၽွမ်ႉတၼ်းၵူႈလွင်ႈ၊ ဢမ်ႇၶွင်ႈဢမ်ႇၶမ် 
ၵွႆႈၸမ်မၢၵ်ႈၽူဝ်ႇ၊ ၵႃႈလူဝ်ႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ 
ဢေႇၵၢၼ်ႇ ဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။ ။
## ၽိုၼ်ဢိင်
* ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ ဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသႃႇ တၢင်ႉယၢၼ်း၊ သြႃႇလူင်ဢူးလသူၺ်ႇ (ႁွင်ႉ) ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင်လႄႈ ၸဝ်ႈသုၶမ်း၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 14၊ 1999။
ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်

**တိူင်းပႃႇၵိူဝ်** (), (), () ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼ[း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉဢေႃႈ။ ၸႄႈလူင်တႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် (ဍုၚ်ဗဂေါ) ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ဢိင်လူၺ်ႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ မီးၵႂႃႇ ၄,၈၆၇,၃၇၃ ဦး ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်း (28) ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း (51) ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ (325) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ (1410)၊ လႄႈ ဝၢၼ်ႈ (6441) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။

## ဢွင်ႈတီႈ

ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ လႄႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇ သမ်ႉ မီး ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ လႄႈ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း မီး ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီး ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ လႄႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ တိူဝ်ႉၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 16 တီႇၵရီႇ 47 မိတ်ႉၼိတ်ႉတေႃႇ 19 တီႇၵရီႇ 20 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ လွင်ႇၵျီႇၵျူႉဢွၵ်ႇ 94 တီႇၵရီႇ 35 မိတ်ႉၼိတ်ႉတေႃႇ 97 တီႇၵရီႇ 10 မိတ်ႉၼိတ်ႉ ယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တၢင်းၵႂၢင်ႈ ဢေႇရိယႃႇမၼ်းဝႃႈ မီးဝႆႉ 9737043 ဢေႇၵ၊ ပေႃးဢဝ်လွၵ်းလၵ်းဝႃႈ မီး 15214.10 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း
ဝၢႆးသေသိုၵ်းလူမ်ႇမိူင်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယဝ်ႉ ပီ 1853၊ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ (20)ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ်ၶူဝ်းလၼီႇဢင်းၵိတ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၶူဝ်းလၼီႇသေလႄႈ တႄႇၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ႇၼႆႉ ဝဵင်းၼေႇပျီႇတေႃႇၵဝ်ႇ ဢၼ်လိုဝ်းလင်မႃးၼႂ်း ပိုၼ်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၸဵင်ႇႁွင်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ဝႃႈ ၵေႇတုမတီႇ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းၼေႇပျီႇတေႃႇၵဝ်ႇ ဝဵင်းတွင်ႇငူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဵင်ႇႁွင်ႉဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉဝဵင်းၵဝ်ႇ ၶိူဝ်းၵူၼ်းပျူႇ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းလူင် သရေႇၶတ်ႉတရႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈလူင် ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ဝဵင်းၼေႇပျီႇတေႃႇ ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ ဢၼ်ၶုၼ်မွၼ်းၶဝ် ပၵ်းႁၢင်ႈပၵ်းႁေႃမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိင်ႈၽႃႉယႃႇသီႇ

ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ႇၼႆႉ မၼ်းမီးၽိင်ႈၽႃႉမူၵ်ႉတူင်ႇယမ်းလီသေ ပွတ်းႁွင်ႇတႄႉ မီးၽိင်ႈၽႃႉႁႅင်ႈႁွင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈ ပႃႇၵိူဝ်၊ တွင်ႇငူႇ လႄႈ ပျီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးဝႃႈထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈသုတ်းၼႆ မီး 88 တီႇၵရီႇ တေႃႇ 90 တီႇၵရီႇ ၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၽတ်ႉၽဵင်ႇၵၼ် တင်းၸႄႈတိူင်းၼႆ တၢင်ႉမႆႈၼႆႉ မီး 75 တီႇၵရီႇ ၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ် ဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ တီႈ ဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး ၼႆႉယၢမ်ႈၽႅဝ်ထိုင် 132.36 ၼိဝ်ႉသေ တီႈတႅမ်သုတ်း ၵႃႈတီႈ ဝဵင်းပျီႇၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈလႆႈ 45.49 ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး

## ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
*ႁၢင်ႈႁေႃ ၵမ်ႇပေႃးၸတႃႇတီႇ ()
*ၽြႃးၵျႅၵ်ႉပုၼ် ()
*ၽြႃးသူၺ်ႇမေႃတေႃး (ပႃႇၵိူဝ်) ()
*ၽြႃးသူၺ်ႇတႃႇလွင်း ()

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်

**ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်ႇ ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးၵႂႃႇ ၁,၇၆၈,၃၃၅ ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းမီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ 
*ၸႄႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်
**ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်
*ၸႄႈဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ
**ဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ
*ၸႄႈဝဵင်းၵဝ
**ဝဵင်းၵဝ
*ၸႄႈဝဵင်းဝေႃး
**ဝဵင်းဝေႃး
*ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ
**ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ
**ဝဵင်းမႃႉတွၵ်ႉ
**ဝဵင်းပျုၼ်ႇတၢၼ်ႇသႃႇ
*ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၵႃး
**ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၵႃး
**ဝဵင်းပႄးၼွႆႇၵူင်း
*ၸႄႈဝဵင်းတၢႆႉဢူး
**ဝဵင်းတၢႆႉဢူး
*ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ
**ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်

**ၸႄႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းပႄးၼွႆႇၵူင်း

**ဝဵင်းပႄးၼွႆႇၵူင်း** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၵႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
ပႄးၼွႆႇၵူင်း (ပဲနွယ်ကုန်း) ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ပႄးၼွႆႇၵူင်ႇ (ပဲနွယ်ကုန်) သေလူင်းပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၽၼ်းၽဵဝ်ႈ ပႄးၼွႆႇ (ၶိူဝ်းထူဝ်ႇ) ႁႂ်ႈမူတ်းသဵင်ႈ သေတႄႇတင်ႈဝၢၼ်ႈမႃး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

\
ဝဵင်းမတယႃႇ

**ဝဵင်းမတယႃႇ** (), () ၼႆႉပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ သေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇဢေႃႈ။ မီးၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယၢၼ်ၵႆၵၼ် 15 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တီႈတၢင်းလူတ်ႉလဵင့် တႃႈလိူဝ်ႇ - မတယႃႇ သုတ်းၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။

## ပထဝီႇ

ဝဵင်းမတယႃႇၼႆႉ မီးတီႈသုင်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ 330 ထတ်းသေ ၵႆယၢၼ်ၵၼ်တင်း သူပ်းပၢၵ်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃး 275 လၵ်း၊ ၵႆယၢၼ်ၵၼ်တင်း ၵူတ်ႉမူၵ်ႉတမ 415 လၵ်းပၢႆယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ် မတယႃႇၼႆႉ မၼ်းမိူၼ်ၼင်ႇ ၽၼ်ၼမ်ႉသေ မီးႁူၺ်ႈလွႆၼမ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႃႈလိၼ်မတယႃႇၼႆႉ ယွၼ်ႉမီးႁွင်ႈၶုတ်း ဢၼ်သိုပ်ႇ မတယႃႇ တင်း မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ဝႆႉလႄႈ ၼမ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈတႄႉ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယူႇ။ တီႈမတယႃႇၼႆႉ ၵူၼ်း 5 ပုၼ်ႈ 3 ပုၼ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈသေ ၵူၼ်းဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ႁဵတ်းလွင်ႈႁႃပႃသေ လဵင်ႉတွင်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈမတယႃႇၼႆႉ မၼ်းမီးသုၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇလႄႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉ မၢၵ်ႇမူင်ႈ၊ ၵူၺ်ႈ၊ မၢၵ်ႇၽႃႈ၊ မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈ၊ မၢၵ်ႇၵဵင်၊ တူၼ်ႈပု ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ

သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇမတယႃႇၼႆႉ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈဝႆႉယူႇ။ တၢင်းလူတ်ႉၵႃး၊ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း၊ တၢင်းၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ယူႇ။ လုၵ်ႉဢဝ်ဝဵင်းမတယႃႇ သေႁဵတ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဝႆႉယူႇ။ ၸွမ်းၽင်ႇၶၢင်ႈ ႁွင်ႈသူၺ်ႇတၶျွင်းၵေႃႈ မီးတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ထိုင် ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မီးတၢင်းထိုင် ၸႄႈမိူင်းတႆး ၵွၼ်ႇ။ ပေႃးဢဝ် တၢင်းၼမ်ႉဝႃႈ ၵႂႃႇၸွမ်းႁွင်ႈသူၺ်ႇတၶျွင်း၊ မႄႈၼမ်ႉမတယႃႇ (ၶျွင်းမၵျီး)သေ ႁိူဝ်း၊ ပႄးၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၵႂႃႇၵႂႃႇမႃးမႃးယူႇ။ ၽြႃးဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် တီႈထုင်ႉမတယႃႇၼႆႉ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၵူႇၵျီး ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၵွင်းမူးပႅတ်ႇၼႃႈ လႄႈ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၺွင်ႇတေႃႇ၊ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇမုၼေႃး လႄႈ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇပူင်ႇတႃႇ ဢၼ်မီးတီႈ ဝၢၼ်ႈလုၼ်းတွင်း၊ ၵွင်းမီး ယွၼ်းသူးတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပျူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃး လိူၼ်ၵဝ်ႈ မႃး ၸတ်းႁဵတ်း ပွႆးၽီတွင်ႇပျူင်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပတ်ႉပိုၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးႁွတ်ႈထိုင် ပၢင်ပွႆးယူႇယဝ်ႉ။

## ပိုၼ်းၸိုဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇ

ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပိုၼ်းၶဝ်ဝႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင်လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ မတယႃႇၼႆ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းတႄႉ မိူဝ်ႈပီသၵ်ႈၵရိတ်ႉ 395 ပၢၼ် ဢၼေႃႇယထႃႇမိၼ်းၸေႃးၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵႄႈ ၵမ်ႇပေႃးၸ လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ ယႃႇပေႁႂ် ၸၢပ်ႈလေႃးၵၼ်တင်း တႆးယူၼ်းသေ ၸင်ႇလႆႈၸႅၵ်ႇၽႄပုၼ်ႈၽွၼ်းပၼ် ၽွင်းမိူင်းၶဝ်သေ တႄႇတင်ႈမႃး ဝဵင်း 43 ဝဵင်းၼၼ်ႉ ပႃးဝဵင်း မတယႃႇ ၼႆႉဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ဢမၢတ်ႈၽွင်းမိူဝ်းၶဝ်ၵေႃႈတႄႇတင်ႈမႃးလႆႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ မတယႃႇ (မၢတ်ႈတယႃႇ) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ၽွင်းမိူင်းဢမၢတ်ႈ 100 ၵေႃႉတင်ႈမႃးလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ မၢတ်ႈတယႃႇ (ဢမၢတ်ႈပၢၵ်ႇၵေႃႉ) ၼႆၵေႃႈ ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉဝႃႈၼၼ်။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ

**ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ** (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမတယႃႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
*Maplandia World Gazetteer