open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မႆႉသဝ်ႁိူၼ်းၵူၼ်းၵူႈပွၵ်ႈတိုဝ်းၵမ်

# သဝ်ၶိတ်းပူၵ်း - ပၢႆလူင်းၵဝ်ႉၶိုၼ်ႈ။ (ဢမ်ႇလီ)
# သဝ်တေႃးၵၼ် - ပၢႆတေႃႇပၢႆသိုပ်ႇၵၼ်။ (ဢမ်ႇလီ)
# သဝ်တွၵ်ႈၵၼ် - ၵဝ်ႉတေႃႇ​ၵဝ်ႉတေႃႇၵၼ်။ (ဢမ်ႇလီ)
# သဝ်သွင်တေႃႇ - သၢမ်တွၼ်ႈသိုပ်ႇၵၼ်။ (ဢမ်ႇလီ)
# သိုပ်ႇသဝ်ၵဝ်ႇမႂ်ႇ - ၵဝ်ႇဝႆႉတႂ်ႈ၊ မႂ်ႇဝႆႉၼိူဝ်။
# တႅပ်းပၢႆသဝ် - ယႃႇဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း၊ ယႃႇပၼ်ပိူၼ်ႈ။
# သဝ်လူင်-သဝ်ပႄ ပေႃးပဵၼ်မႂ်ႇႁႂ်ႈႁဵင်းဢၼ်ၵဝ်ႇ။
# သဝ်လူမ်ႉလုၵ်ႉ - သဝ်တႅပ်းယဝ်ႉ ဢမ်ႇထိုင်သၢမ်ဝၼ်း မႃးႁဵတ်းၵမ်းလဵဝ်။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ (24)၊ ပပ်ႉႁိူၼ်းတႆး၊ ၸၢႆးၶိူဝ်းလိူၼ် (ၵဵင်းတုင်)
မႆႉဢမ်ႇလီႁဵတ်းသဝ်ႁိူၼ်း

# သဝ်လမ် - မႆႉမွၵ်ႇလမ် မႂ်လမ်။
# မႆႉလွၼ်ပူၵ်ႇ - ဢွၵ်ႇၼိူဝ်လွၼ်ပူၵ်ႇ။
# မႆႉသဵင်ငႅဝ် - မိူဝ်ႈပွမ်ႈ ၼူၵ်ႉလၢင်းတ ႁဵတ်းႁၢင်း။
# မႆႉၼၵႃး - ဢၼ်ၶိူဝ်းၶိုၼ်ႈ။
# မႆႉလၢၵ်ႈလူမ်ႉ - မိူဝ်ႈတႅပ်းဢမ်ႇပုတ်း မိူဝ်ႈလၢၵ်ႈၶၢတ်ႇ။
# မႆႉၽီလူး - ငဝ်ႈလဵၵ်ႉ ပၢႆယႂ်ႇ။
# မႆႉပၢႆပုတ်း - တႅပ်းလူမ်ႉ ပၢႆႁၵ်း။
# မႆႉၶၢမ်ႈတၢင်း - မႆႉဢဝ်ပၢႆၶၢမ်ႈတၢင်း။
# မႆႉၼိဝ်ႉ၊ မႆႉတွင်း၊ မႆႉၺွင်ႇ၊ မႆႉႁုင်း။
# မႆႉတၢင်ႇၵွင်ၽိုၼ်း - ပွမ်ႈလူမ်ႉဢမ်ႇထိုင်လိၼ်။

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ဝၢၼ်ႈမႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈမႆႉဢုၼ်လဝ်း** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း

**ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း** ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းယမႄးတိၼ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ယသေႃႇထရႃႇၶႆႈၼႄလွင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းရႃႇႁုလႃႇ

ၸဝ်ႈၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ၸီႉၼႄတူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ယေႃးၶိင်းမႃးတုင်းသွမ်း တင်းသင်ႇၶႃႇၶဝ်ၼၼ်ႉသေ လၢတ်ႈတီႈလုၵ်ႈမၼ်း ရႃႇႁုလႃႇဝႃႈ -

**ဢေသ ႁိ တုယံ ပိတႃ ၼရသီႁေႃ**
လုၵ်ႈႁၵ်ႉရႃႇႁုလႃႇဢိူၺ်း၊ ၸဝ်ႈဢၼ်ႁတ်းႁၢၼ်ၼင်ႇသၢင်ႇသီႈသေ ယၢင်ႈပႆၵႂႃႇတင်းၼႃႈသုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပေႃႈ လုၵ်ႉႁၵ်ႉၵဝ်ဢိူဝ်ႈ။

**ဢႃယတယုတ်တသုသꧣ်ꩪိတ ၼႃသေႃ**
ၶူႈၼင်တီႈၼႃႈတႃၸဝ်ႈၼၼ်ႉ သဵမ်ႈယၢဝ်းဝႆႉသေ ႁၢင်ႈလီဝႆႉဢိူဝ်ႈ။

**ၵေႃပမုၶေႃ ဢꧤိၼီလ သုၼိတ်တေႃ**
ၸဝ်ႈဢၼ်မီးမၢၵ်ႇတႃလမ်ႁၢင်ႈလီ ဢၼ်မိူၼ်ငၢႆးတႃဝူဝ်းလႅင်ဢွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။

ဢိတ်ၻꩪၼူဢꧤိၼီလ ꧤမုၵေႃ**<br>
ပႃႈၼိူဝ်မၢၵ်ႇတႃၸဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးၶူၼ်တႃမွင်ႉၼင်ႇမႄႈၵၢင်ႇဝႆႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
**ဝꩦ်ꩦ သုဝꩦ်ꩦ သုသꧣ်ꩩိတၷီဝေႃ**၊<br>
မီႈၵၢၼ်ႈၶေႃး ဢၼ်ၵူမ်ႁၢင်ႈလီသေ ပႃးသၢႆႁူႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်သပ်ႉပၢႆႇဝႆႉၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ၊<br>
<br>
**သီႁ ႁၼု မိၷရႃꩡ သရီရေႃ**၊<br>
ၵၢင်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၵႅၼ်ႇၶႅင်ၼင်ႇသၢင်ႇသီႈၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
**ၵၼ်ၸၼသုၸ်သဝိဢုတ်တမဝꧣ်ၼေႃ**<br>
ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်ႇၸဝ်ႈၵေႃႈ ႁၢင်ႈလီသေ လိူင်မိူၼ်ၶမ်းဝႆႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
**ဢၼ်ၸၼဝꧣ်ꧣသုၼီလ သုၵေသေႃ**၊<br>
ၶူၼ်ႁူဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ လမ်ဝႆႉၵွမ်းငွမ်းဢိူဝ်ႈ<br>
<br>
**ၵၼ်ၸၼ ပꩦ်ꩦ ဝိသုၻ်ꩪ ၼလႃတေႃ**၊<br>
ၼႃႈၽၵ်ႇၸဝ်ႈၵေႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇၶႅပ်းၶမ်းပႃႉဝႆႉသေ ၵဵင်ႈလိူမ်ႈဢွၵ်ႇသီၶမ်းဝႆႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
**ဢေႃသꩪိ ပꧣ်ꩦႃရ သုၻ်ꩪ သုဢုꧣ်ၼေႃ**<br>
ၵႄႈၵၢင်မၢၵ်ႇတႃၸဝ်ႈသွင်ႁူၺ်ႇၼၼ်ႉ မီးၾႆ ဢုၼ်ၼလံု ဢၼ်ႁိူဝ်ႈသွင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။
<br>
**ပုꧣ်ꧣသ သင်ၵၼၽေႃ မုၶဝꧣ်ၼေႃ**၊<br>
ၼႃႈတႃၸဝ်ႈၼႆႉ တဵမ်ၽဵင်ႇၼင်ႇလုၵ်ႈလိူၼ်မူၼ်း ဢၼ်တဵၵ်းမၢႆဝႆႉတီႈၵၢင်ႁၢဝ်ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
**ၻေဝႃၼရႃၼ ပယေႃ ၼရၼႃႇၷေႃ**၊<br>
ၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵꧣ်တီႈၶုၼ်ၵူၼ်း၊ ၶုၼ်ၽီ၊ ၶုၼ်ၼၵ်ႉၵႃးၶဝ် ႁၵ်ႉသႃပႅင်းၵိုမ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
**ၶတ်တိယ သမ်ꧤဝ ဢၷ်ၷၵုလီၼေႃး**၊<br>
ၸဝ်ႈၼႆႉ ၵိူတ်ႇလဵင်ႉမႃးတီႈၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယလႄႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်းဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်းသုင်ဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
**ၻေဝၼုသ်သ ၼမသိတ ပၻေႃ**၊<br>
တိၼ်သွင်ၶွၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵꧣ်တီႈဢၼ် ၵူၼ်းတင်းၽီၶဝ် ဢုမ်ႈပႅင်းၵူမ်ႈၵွမ်းၼွမ်းဝႆႈ ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
**သီလ​ သမႃꩪိ ပတိꩦ်ꩦိတ ၸိတ်တေႃ**၊<br>
ၸႂ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းၸုၵ်းမၼ်ႈၼိူဝ် သီႇလ၊ သမႃႇထိဝႆႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
**ၵꩡ်သတိ ၼီလပထေဝိယၸတ်ၻေႃ၊ တရၷꧣႃပရိဝတꩧိတေရူပေႃ**၊<br>
ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ပႆႇၵႂႃႇၼႂ်းသင်ႇၶႃႇၶဝ်လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၼင်ႇလၢဝ်ဢွၼ်ႇၶဝ် လွမ်ႉႁွပ်ႈလုၵ်ႈလိူၼ် ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ<br>
<br>
**သႃဝၵ မꩡ်ၸျတေႃ သမꧣိၼ်ၻေႃ**၊<br>
သႃႇဝၵ သမၼၶဝ် လွမ်ႉႁွပ်ႈၸဝ်ႈပေႃးတဵမ်ဝႆႉဢိူဝ်ႈ<br>
<br>
**လေႃးၵႁိတႃယ ၵတေႃ ၼရဝိရေႃ**၊<br>
ၸဝ်ႈၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇၽွၼ်းလီလေႃးၵသေ ႁတ်းႁတ်းႁၢၼ်ႈႁၢၼ် ပႆယၢင်ႈလတ်းၽၢႆႈၵႂႃႇ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၵူၼ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။<br>
<br>
**ဢေသ ႁိ တုယံ ၼရသီႁေႃ**၊<br>
လုၵ်ႈႁၵ်ႉရႃႇႁုလႃႇဢိူၺ်း၊ ၸဝ်ႈဢၼႁတ်းႁၢၼ်ၼင်ႇၶုၼ်သၢင်ႇသီႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈလုၵ်ႈႁၵ်ႉၵဝ်ယဝ်ႉ။<br>
**(ဝိၼယ ပိတၵ သႃရတ်ထၻီၼီတၵႃ၊ 3-221-23)'''

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢွၼ်ႁူဝ်သင်ႇၶႃႇတင်းလၢႆသေ မိူဝ်ႈမႃးတုင်းသွမ်းၼၼ်ႉ ယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ၸူမ်းသိူဝ်းၼႃႇသေ ၸင်ႇၵပ်းသိုပ်ႇပၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူဝ်မၼ်းၼၢင်းမႃး လႄႈတင်းရႃႇႁုလႃႇ။ ပေႃးတူၺ်းဢဝ်တီႈၼႆႈၵေႃႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်ၵေႃႉဢၼ် ပိုၼ်ႉပွႆႇၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတၢင်းၶီငဝ်သင်ယွၼ်ႉမၼ်းသေဢမ်ႇၵႃး ၵွပ်ႈပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်ၽွၼ်းလီၶူင်းၵၢင်လႄႈ ယင်းပၢႆႁပ်ႉႁွင်းဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ၸွမ်းလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၶႆႈမွၵ်ႇၼႄလွင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၼင်ႇဢၼ်ၼႂ်းၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢဝ်ၵုင်ႇဢဝ်မုၼ်ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈႁႂ်လုၵ်ႈၸၢႆး ရႃႇႁုလႃႇၵေႃႈ ဢဝ်ၵုင်ႇဢဝ်မုၼ်ၸွမ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 42၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ယေးငိုၼ်း ဢိၼ်းဝႃႉ

အင်းဝဘဏ်သည် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး တပ်မတော်နှင့် တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစားအရာရှိများ အဓိကပိုင်ဆိုင်ကြသော မြန်မာ့စီးပွားရေး ကော်ပိုရေးရှင်း(MEC) မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အင်းဝဘဏ်ကို မြန်မာ့စီးပွါးရေး ကော်ပိုရေးရှင်း၏ ငွေကြေးဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် အဓိကအသုံးပြုသည်။  ရုံးချုပ်မှာ အမှတ်(၅၅၄/၅၅၆)၊ ကုန်သည်လမ်းနှင်(၃၅)လမ်းထောင့်၊ ကျောက်တံတားမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်း ဒေသကြီး၊ အမှတ်(၅၅၀/၅၅၂)၊ ကုန်သည် လမ်းနှင့်(၃၆)လမ်းထောင့်၊ကျောက်တံတား မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး တွင် တည်ရှိသည်။ 

## ပိုၼ်း
အင်း၀ဘဏ်လီမိတက်ကို မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်၏ ၁၅.၅.၁၉၉၇ ရက်စွဲပါ လိုင်စင်အမှတ် - မဗပ/ပီ - ၂၀(၅)( ၉၇) ဖြင့်ရင်းနှီးမြှူပ်နှံဘဏ် (သို့မဟုတ်) ဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်အဖြစ် ၁၉၉၇ခု နိ၀င်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်တည်ထောင်ခဲ့ပါသည်။ ဘဏ်ခွဲ ၃၅ ဘဏ်ထိ တိုးချဲ့ခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါသည်။ 

## ငိုၼ်းတင်ႈတူဝ်

## ၼႃႈၵၢၼ်
*ငွေစုဘဏ်လုပ်ငန်း
*ငွေလွှဲလုပ်ငန်း
*Electronic Banking
*ချေးငွေလုပ်ငန်း
*International Banking
*တပ်မတော်ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိများအတွက်လစာငွေပေးခြင်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း

**ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း, ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း, ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း, မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ သေဢမ်ႇၵႃး ဝၢႆးသေပၢၼ်သိုၵ်းယဝ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၶုၼ်ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းလႄႈ ဝုၼ်ႇလူင်ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းမႃးယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ၽၢႆႇဢွၵ်ႇသေ တင်း ဝဵင်းမၵူၺ်း ၼႆႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 29 လၵ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းသဵၵ်ႉတႃႇၵုၼ်းထွၵ်ႉ၊ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈၶိုၼ်းပဵၼ်မႃး ဝဵင်းယေၼၼ်ႉတႃႇသေ ဝၢႆးလင်ၸင်ႇၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃး ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇတီႈၼိူဝ်ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မၼ်းၵႂႃႇ 45,120 ၵေႃႉ  ၼႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵႂႃႇမီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၵွင်းလွင် ဢၼ်ဢမ်ႇၽဵင်ႇၵၼ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်တၢင်းဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းဝဵင်းၼႆႉ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈဢၼ်လူင်း ၼမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။

ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးၵၢၼ်ငၢၼ်းၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်လႄႈ ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ထၢင်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈၵႂႃႇႁၼ်တီႈ ထုင်ႉလွတ်ႈၽေး လႄႈ တႂိၼ်းၵူင်း ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆတင်း ဝဵင်း မွၵ်ႈသၢမ်လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ၼႃႈလိၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် တီႈ ယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ မွၵ်ႈ 80 လၵ်းၼႆသေတႃႉ တီႈၼႃႈလိၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ဢၼ်တႄႉမၼ်း မီးမွၵ်ႈ သၢမ်လၵ်းၼႆႉၵူၺ်း။ တီႈဢေႇရိယႃႇဢၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်တႄႉတႄႉ ၼႆႉ မီး 1 1/4 လွၵ်းလၵ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူင်းၵၢၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ပီႇဢူဝ်ႇၸီႇ လႄႈ ဢိၵ်ႇတင်း ႁူင်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ယိပ်းၵမ်ႁဵတ်းၵၢၼ်မႃး ၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင်သေ ထိုင်မႃး ပီ 1954 တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ ၶွမ်ႇပၼီႇပီႇဢူဝ်ႇၸီႇၶဝ် ၸင်ႇႁဵတ်းႁူမ်ႈၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ထိုင်ပၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇမႃး လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငိၵၼ်တင်း ႁူင်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇမၼီႇၼွၵ်ႈမိူင်းဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ သုၼ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းၶႂၢင်ႇတြႃးမၼ်းသေ ၶိုၼ်းသိုဝ်ႉဢဝ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ် ပီ 1963 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်းမႃးသေ လႆႈၶိုၼ်းပဵၼ် ၶွင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း မျၢၼ်ႇမႃႇမႃးတင်းမူတ်းတင်းသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။

ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇၶိုၼ်းႁုင်ၼႆ လႆႈဢဝ်လွတ်ႇလူင်သေ လုၵ်ႉတီႈယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း သူင်ႇပၼ်ၸူးတီႈ ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇပုၼ်ႉ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းၶွင်ႉႁိူဝ်းလူင်သေၵေႃႈ ၸူးဢဝ်ႁိူဝ်းဢီးသေ သူင်ႇဢဝ်ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းသေဢမ်ႇၵႃး တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇမႃးၸူးတင်း ဝဵင်းမၵူၺ်း၊ ဝဵင်းၶျွၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၵပ်းသိုပ်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ငဝ်ႈၸိုင်ႈတီႈဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်၊ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁူင်းယႃၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ မီးၵွင်းမူးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽြႃးၼၢမ်ႇၸၼေႇ၊ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇပူင်ႇတႃႇ လႄႈၵွင်းမူးပိၼ်းၸႅၵ်ႉၵလၢၼ်ႇပျႃႉ (ၽြႃးပိၼ်း) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ၸႄႈဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း

** ၸႄႈဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း**  (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း ဢၼ်မီးတီႈပွတ်းၵၢင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ယေးငိုၼ်း ၵမ်ႇပေႃးၸ

ယေးငိုၼ်း ၵမ်ႇပေႃးၸ (တူဝ်ပွတ်း : KBZ) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ယေးငိုၼ်း ဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယေးငိုၼ်း ၵမ်ႇပေႃးၸၼႆႉ တႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 1994 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 1 ဝၼ်း ၵႃႈတီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၸိုင်ႈမိူင်းတႆးဢေႃႈ။ ယေးငိုၼ်းၵမ်ႇပေႃးၸၼႆႉ ဢူးဢွင်ႇၵူဝ်ႇဝိၼ်း ၵေႃႉပိူင်ႇငမ်းဝႆႉသေ ပဵၼ် ယေးငိုၼ်းဢၼ် မၼ်းၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈ ၶႅပ်းၸၢႆႇငိုၼ်း ၶရႅတ်ႉတိတ်ႉ ၵၢတ်ႉၼႆဢေႃႈ။
မိူဝ်ႈပီ 2010 ၼၼ်ႉ ယေးငိုၼ်းၵမ်ႇပေႃးၸၼႆႉ ၶဝ်ႈသျ​ႄႇယႃႇၵၼ်တင်း သၢႆႁိူၼ်းမိၼ်မျၢၼ်ႇမႃႇ (မြန်မာ့လေကြောင်း) ဝႆႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 80 ဢေႃႈ။  ပီႈ 2011 မႃး တေၵပ်းသိုပ်ႇတင်း Air KBZ သေ သိုပ်ႇၶႂၢၵ်ႈၼႃႈၵၢၼ် ၸူး သၢႆႁိူၼ်းမိၼ် ၵူႈမိူင်းမိူင်းယူႇ။

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
* Kanbawza Bank Limited (KBZ) Official site

## ၽိုၼ်ဢိင်
ယဵၼ်ႇငႄႈ

## ယဵၼ်ႇငႄႈ

ယဵၼ်ႇငႄႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇ ႁိမ်းႁွမ်းၵၼ် ၵေႃႉၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းပဵၼ်မႃးၵူၺ်း။ ယဵၼ်ႇငႄႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈပဵၼ် လွၵ်းလၢႆးပူၵ်းပွင်ၵူၺ်း ပိူင်ၼိုင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼႂ်းၵႄႈတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵႂႃႇမႃးလႄႈသင်၊ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် မၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ပိူင်ယဵၼ်ႇငႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇ။  

တီႈယဵၼ်ႇငႄႈၼႆႉ ပေႃးမႃးတူၺ်း တေလႆႈႁၼ် ၵၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်း မီးယူႇ သၢမ်ဢၼ်။

* ယဵၼ်ႇငႄႈ မၢႆႇၼိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ယဵၼ်ႇငႄႈၸၼ်ႉသုင်၊ မၼ်းတေၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ႁွႆးမိုဝ်း ပၢႆးမွၼ်း၊ လွင်ႈယူႇသဝ်း ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈသုင် ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
* ယဵၼ်ႇငႄႈ မၢႆသွင်ၼႆႉၸမ်ႉ မၼ်းတေပဵၼ် လွင်ႈတၢင်းႁူႉ၊ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်၊ မၢႆ/ႁွႆး ဢၼ်ၸႂ်ႉသေဢၼ်ဢၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈၶိူဝ်း၊ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈၵူၼ်းယဝ်ႉ။
* ယဵၼ်ႇငႄႈ မၢႆသၢမ်ၼႆႉ မၼ်းတေပဵၼ် တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်း ပဝ်ႉမၢႆတႃႇ မူႇၸုမ်း တူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း၊ လွင်ႈႁၼ်ထိုင်၊ ၵႃႈၶၼ်၊ လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး ၽိင်ႈထုင်း ဢဝ်ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ မၵ်းမၢႆယဝ်ႉ။

ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီလႆ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉတႄႉ ယဵၼ်ႇငႄႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မူႇၸုမ်းဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ တူင်ႇဝိူင်းဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၸုမ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၸုမ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ မီးဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်လႆႈ၊ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉလႄႈ ယဵၼ်ႇငႄႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ် သၢႆငၢႆႁိမ်းႁွမ်းသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။

## ယဵၼ်ႇငႄႈ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ

ယဵၼ်ႇငႄႈ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီ မၢႆတွင်းဝႆႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ 

* လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ တီႈႁိူၼ်း (32) မဵဝ်း
* လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း (14) မဵဝ်း
* လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ ၸွမ်းတၢင်း (14) မဵဝ်း
* လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ ၽွင်းလဵၼ်ႈ (10) မဵဝ်း
* လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ မိူဝ်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း (11) မဵဝ်း
* လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ (21) မဵဝ်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ

**ၸႄႈဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ** (); (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈယဝ်ႉ။။

ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ (ၼွင်ဢိၼ်းလေး) ဢၼ်ပဵၼ်တီႈၸၼ်ၸႂ် ၵူၼ်းလေႇမိူင်း ၸဵမ်ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ၶဝ်ႈၸႂ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈယဝ်ႉ။ ထိူၼ်ႇတူဝ်သတ်းလွတ်ႈၽေး ၼွင်ႈႁၢႆးယႃႈ ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆၶုၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃး တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ယွင်ႁူၺ်ႈ

# ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ယွတ်ႈသိုၵ်း၊ ၸဝ်ႈ

## ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
ၼႃႈႁိူၼ်း = တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၵိုၵ်းၼၢင်းလႃႉၵီႇ၊ မီးလုၵ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်(3)ၵေႃႉ၊ ဝၢႆး ( MTA )တႅၵ်ႇၵေႃႈ ၼႃႈႁိူၼ်းလႆႈတႅၵ်ႇသေ ၽၢတ်ႇယၢၼ်ၵၼ် ယွၼ်ႉလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းပဵၼ်ယႂ်ႇ ၼမ်လိူဝ်သေၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်း။
သိုပ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်တၢင်း ၼၢင်းလိူၼ်ၶမ်း သေ မီးလုၵ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် ၸၢႆး(1)ၵေႃႉ ယိင်း(1)ၵေႃႉ။
ၵၢၼ်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ = ၼုင်ႈလိူင်ပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ယူႇတီႈဝတ်ႉၵၢင်မိူင်း ၵေႇသီႇ ႁဵၼ်းလိၵ်ႈႁိုင်(3)ပီ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈမိူင်းယႆၢး မိူင်းၼၢင်းသေ သိုပ်ႇႁဵၼ်းထိုင်ၸၼ်ႉ(6)
တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင်ၵေႇသီႇ။

## ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း

## ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း လႄႈ ၵၢၼ်သိုၵ်း

## ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းလႄႈ ၵၢၼ်မိူင်း

## ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း
ဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇ

**ဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇ** (, , , ) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇ၊ ၼႃႈလိၼ်ထၼုၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇ** (; ), (), (  ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ထၼုၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇယဝ်ႉ။။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ယႂႃႇငၢၼ်ႇ

# ဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉ

ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵွပ်ႈတိူၵ်ႇဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၾီႇလႃႇရီႇယိူဝ်ႇ (Filaria worm) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တိူၵ်ႇလႄႈ ၶႆႇတိူၵ်ႇၾီႇလႃႇရီႇယိူဝ်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႈၽႄႈၵႂႃႇလႆႈၸွမ်းယုင်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိူၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈၵႂႃႇထိုင်လႆႈၼႂ်းတွမ်ႇၼမ်ႉလိူင်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၽႄႈတိူၼ်းသေ ပဵၼ်မႃး တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ဝႃႈ ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼႆႉ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ပဵၼ်တီႈမိူင်းရႃႇသီႇမႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းၶေႃႈမုၼ်း WHO ၶဝ်ဝႃႈၸိုင် တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈမိူင်းဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ ဢႃႇၾရိၵ၊ ပသိၾိၵ်ႉ လႄႈ ဢမေႇရိၵ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ႁၢႆႉၸႃႉၼႃႇၼၼ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ သင်ဢမ်ႇယူတ်းယႃမၼ်းၸိုင် ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၶႅၼ်၊ ၶႃ၊ လႄႈ မၢၵ်ႇၶႆႇႁမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယႂ်ႇၵႂ်ႈမႃးတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇထိုင်တၢႆလႆႈယွၼ်ႉမၼ်းသေတႃႉ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်လီဢူပ်းလီဢၢႆယွၼ်ႉမၼ်း တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။

## လွင်ႈၽႄႈတိူၼ်းတၢင်းပဵၼ်

ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈၽႄႈတိူၼ်းလႆႈၸွမ်းယုင်းယဝ်ႉ။ သင်ယုင်းၶူပ်းမႅၼ်ႈလိူတ်ႈ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်မီးရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼၼ်ႉသေ သမ်ႉၵႂႃႇၶူပ်းထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈၸိုင်၊ ၼႂ်းလိူတ်ႈဢၼ်ယုင်းၶူပ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ သမ်ႉပႃးၵႂႃႇ တိူၵ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၶႆႇတိူၵ်ႇၾီႇလႃႇရီႇယိူဝ်ႇၸိုင် ၸၢင်ႈၽႄႈတိူၼ်းတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ပၼ်ၵေႃႉထူၼ်ႈသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၸိူဝ်ႉယုင်း 460 မဵဝ်းၼၼ်ႉ ယုင်းဢၼ်ၸၢင်ႈၽႄႈတိူၼ်းလႆႈတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼႆႉ မီးယူႇမွၵ်ႈ 23 မဵဝ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉၸိုင် ပႃးၸဵမ်ယုင်း ယုင်းလၢႆးပွင်ႈ (Anopheles), ယုင်းလမ် (Culex), ယုင်းလၢႆးသိူဝ် (Mansonia), ယုင်းလၢႆး (Aedes) လႄႈ ယုင်းလူင်/ယုင်းၽီလူး (Armigeres) ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ 

## လၵ်ႈၶၼႃႇ တၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉ

တၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်မႃး ၸပ်းမႃးမိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်း လၢႆသိပ်းပီသေ ၽႄႈတိူၼ်းယဝ်ႉ။ လၵ်ႈၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်ၸိုင်

* မီးလူမ်းၼၢဝ် 3-5 ဝၼ်းၶိုၼ်ႈၼိူဝ်၊ ပဵၼ်ပဵၼ်ႁၢႆႁၢႆ။ မိူဝ်ႈဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ လူမ်းၼၢဝ်ၸၢင်ႈႁၢႆၵႂႃႇသေ မိူဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁိူဝ်ႉမွႆႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈမီးလူမ်းၼၢဝ်ၶိုၼ်ႈမႃး။
* (ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၸဵပ်းလွင်ႈမၢတ်ႇသင်သေ) တွမ်ႇၼမ်ႉလိူင်ၵႂ်ႈ၊ ၸွမ်းဝၢင်ႈၶႃႈ၊ ၸွမ်းမၢၵ်ႇၶႆႇႁမ်၊ ၸွမ်းၵိင်ႇႁႄႉၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈၵႂ်ႈ ၸၢင်ႈလႅင်သေ ၸဵပ်းၵႅၼ်း။
* ၸဵပ်းလုၵ်ႉတီႈႁူဝ်ၶႅၼ် ႁူဝ်ၶႃ ထိုင်ပၢႆမိုဝ်း ပၢႆတိၼ် (လၵ်ႉၶၼႃႇရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်း)
* တုမ်ႇၵႂ်ႈ ဢၼ်မီးၸွမ်းဝၢင်ႈၶႃႈ၊ မၢၵ်ႇၶႆႁမ်လႄႈ ၸွမ်းၵိင်ႇႁႄႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈတႅၵ်ႇဢွၵ်ႇလိူတ်ႈ ဢွၵ်ႇၼွင်။
* ၶႃ၊ ၶႅၼ်၊ ၼူမ်း လႄႈ မၢၵ်ႇၶႆႇႁမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈယႂ်ႇမႃး၊ ၵႂ်ႇမႃးသေလႅင်ၶွင်ႇဝႆႉ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ မႆႈလိူတ်ႇ (လၵ်ႈၶၼႃႇ တေႇၸပဵၼ်ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉ)။

## လၢႆးႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉ

သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ မီးလၵ်ႉၶၼႃႇ တၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉၸိုင် မိူဝ်ႈတၢင်းပဵၼ်ပႆႇပႃႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼၼ်ႉ ႁႃယူတ်းယႃလႆႈငၢႆႈလူမ်ယူႇ၊ ယႃႈယႃမၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးၵႃႈယႂ်ႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၽူႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်လႄႈ ၽူႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီမီးတၢင်းႁူႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇတိၼ်ၸၢင်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၼင်ႇႁိုဝ်တၢင်းပဵၼ် တေဢမ်ႇၽႄႈတိူၼ်းလႆႈၼၼ်ႉ လွင်ႈၽဵဝ်ႈမူၺ်ႈပႅတ်ႈယုင်း ၸွမ်းႁိူၼ်းၸွမ်းယေး ၸွမ်းတီႈယူႇတီႈၵိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လမ်ႇလွင်ႈတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်း တီႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈသႅၼ်ႈသႂ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ယုင်းမူၺ်ႉႁၢႆပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈဝႅပ်ႉသၢႆႉ Website ၼမ်ႉၶူင်း
ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း

**ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းဢွၵ်ႇတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ရႃႇႁုလႃႇ ၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်း

ၸဝ်ႈၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ႁႂ်ႈၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈလႄႈ ရႃႇႁုလႃႇထူပ်းၵၼ်ယဝ်ႉ ၸင်ႇပွႆႇရႃႇႁုလႃႇၵႂႃႇၸွမ်းတမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၸင်ႇသင်ႇဝႃႈ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉရႃႇႁုလႃႇဢိူၺ်း - ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈပေႃႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဢုမ်လူင် ဢၼ်ထႅမ်ဝႆႉ ၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်း တဵမ်တင်းသီႇလုၵ်ႈဢိူဝ်ႈ။ ၵႂႃႇယွၼ်းၶူဝ်းၵိုတ်းၶွင်ပူၺ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ဢုမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တီႈၸဝ်ႈပေႃႈလႃႈ" ဝႃႈၼင်ႇၼႆ။

ဢုမ်လူင်သီႇလုၵ်ႈ ဢၼ်ၵိုင်ႇထိူၵ်ႈၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇလူင် ဢၼ်ဢမ်ႇလီဢဝ်ၼိူင်းတင်းၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၵႅဝ်ႈလူင်ရတၼႃႇသတ်ႉၸႃႇသီႇယိူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

**ယၵိၼ်ၸိ ဝိတ်တံ ဢေၻဝႃ ႁုရံဝႃ<br>
သၷ်ၷေသုဝႃ ယံရတၼံ ပꧣီတံ<br>
ၼၼေႃသမ်မံ ဢတ်တိ တထႃၷတေၼ<br>
ဢိတံပိ ၿုၻ်ၻေ ရတၼံ ပꧣီတံ။**

ရတၼႃႇၵႅဝ်ႈသႅင် ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းၶူင်းၵၢင်ၼႆႉလႄႈသင်၊ ရတၼႃႇၵႅဝ်ႈသႅင် ဢၼ်မီးတီႈၶူင်းၵၢင်တၢင်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ရတၼႃႇၵႅဝ်ႈသႅင် ဢၼ်မီးတီႈၽီၶဝ်ၼၼ်ႉလႄႈသင် ဢမ်ႇတႅၵ်ႈၼိူင်းတင်းရတၼႃႇၵႅဝ်ႈသႅင် ဢၼ်မီးတမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉလႆႈ။

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ႁႃႁၼ်ရတၼႃႇ ဢရိယသတ်ႉၸႃႇသီႇယိူင်ႈႁင်းၵွႆးသေ ယင်းပၢႆၽႄမႅင်ႇပၼ်ပႃး ဝေႇၼေႇယၶဝ်ထႅင်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ရတၼႃႇၵႅဝ်ႈသႅင်ဢၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႈႁၵ်ႉရႃႇႁုလႃႇထုၵ်ႇထိူၵ်ႈလႆႈယူႇ။

တီႈၼႂ်းၸႂ်ၸဝ်ႈၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇၵေႃႈ ၶူဝ်းၵိုတ်းၶွင်ပူၺ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵဝ်ႇၵေႃႈထုၵ်ႇလႆႈပိူင်ႇယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၵွပ်ႈယွၼ်ႉလၢႆလၢႆလွင်ႈသေ တေႃႇယၢမ်းလဵဝ် ယင်းပႆႇတႄႇတင်ႈသႃႇသၼႃႇ ၽိၵ်ႉၶုၼီႇၶဝ်ၵွၼ်ႇ။ ပေႃးယၢမ်းၸဝ်ႈတႄႇတင်ႈၼၼ်ႉ ၵဝ်ၵေႃႈ တေႁပ်ႉပဵၼ်ၽိၵ်ႉၶုၼီႇသေ တေၽိုၵ်းသႃ တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်းၼင်ႇ တေႇသၼႃႇဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ တေၶတ်းၸႂ် ႁႂ်းလႆႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉမူၼ်ႉလွတ်ႈလွင်ႈတုၵ်ႉၶၶၢၼ်ၸႂ်တင်းလူင်ယူႇ။ ပေႃးလႆႈမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈယဝ်ႉ တေႁေႃးၼႄတြႃးၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးၵေးၸူးယႂ်ႇၼမ်လူင်ၼၼ်ႉ ပၼ်ၵူၼ်းၼမ်သေ တေဢဝ်ၽဝ်ၵဝ်ၽင်ဝႆႉၸွမ်း။ လုၵ်ႈႁၵ်ႉၵဝ်ရႃႇႁုလႃႇၵေႃႈ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီသဵင်ႈယၢမ်းလွၵ်ႇလွၵ်ႇလၢႆလၢႆ ၸွမ်းလွင်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈယႂ်ႇမူႈမႃးၸွမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈပေႃႈ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆ တေႁပ်ႉလႆႈရတၼႃႇၵႅဝ်ႈသႅင် ဢၼ်ဢမ်ႇတႅပ်းတတ်းၵႃႈၶၼ်မၼ်းလႆႈၼၼ်ႉသေ တေမီးၽွၼ်းလီတႄႉတႄႉ - ၸင်ႇဝူၼ်ႉၸိူင်ႉၼႆသေ ဝႃႈတီႈလုၵ်ႈႁၵ်ႉရႃႇႁုလႃႇႇဝႃႈ "ရႃႇႁုလႃႇ - ၵႂႃႇတီႈၸဝ်ႈပေႃႈသေ ယွၼ်းဢဝ်ၶူဝ်းၵိုတ်းၶွင်ပူၺ်ႈလႄႈ" ၼႆယဝ်ႉ ၸင်ႇပွႆႇၵႂႃႇၸူးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။

ရႃႇႁုလႃႇၵေႃႈ ၸင်ႇၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ ၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ပေႃးၽႅဝ်ႁိမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းမႅတ်ႉတႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ၵတ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႇငမ်းမႃးၵမ်းလဵဝ်။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ "သုၶေတေ သမၼ သႃယႃတိ" "ဢေႃ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ႁူမ်ႈငဝ်းၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶႃႈလႆႈၵတ်းယဵၼ်ဝႆႉၶႃႈဢေႃႈ" လွတ်ႈႁေႃးၼင်ႇၼႆ။

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ်ထမ်ႇမတြႃးၵႅဝ်ႈသႅင် ဢၼ်ထိူၵ်ႈၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇလူင်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ်ၶူဝ်းပုတ်ႈၶွင်ပူၺ်ႈသေ ပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး။ ၸင်ႇၸႂ်ႉၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ ၼုင်ႈပၼ်သၢင်ႇၵၢၼ်းရႃႇႁုလႃႇယူႇယဝ်ႉ။

ရႃႇႁုလႃႇမထေႇ ၸဝ်ႈဢၼ်မႂ်ႇမႃးပႃးတႂ်ႈႁူမ်ႈငဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ တြႃးၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ်ၽိုၵ်းသႃတိုဝ်းၵမ် ဝိပသ်သၼႃႇတြႃးၸဝ်ႈလႄႈ ဢမ်ႇႁိုင်လႆႈပဵꧣ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ရႃႇႁုလႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်လႆႈပုတ်ႈၶူဝ်းပူၺ်ႈဢၼ်မီးၵေးၸူးယႂ်ႇလူင်လၢင်ၼၼ်ႉလႄႈ ပဵꧣ်ဢၼ်ၵၢမ်ႇလီတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 44၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၸႄႈတွၼ်ႈလဝ်ႉၵႆႇ

**ၸႄႈတွၼ်ႈလဝ်ႉၵႆႇ** (), (), (), () ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ၼႃးလိၼ် ၵူဝ်းၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။ မီးဝႆႉတီႈ တၢင်းသုင်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ (၃၂၅၁) ထတ်း (၉၉၁) မီႇတႃႇ ဢေႃႈ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ လဝ်ႉၵႆႇၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ ၁၅၄,၇၄၈ ၵေႃႉၼႆၶႃႈဢေႃႈ။

## ၸေႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း

ဢၼ်ပဵၼ် ၸေႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ဢၼ်ပႃးတီႈၼႂ်း ၸေႈတွၼ်ႈၵုၼ်လူင်ၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။

* ၸေႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ
** ဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ
** ဝဵင်းၶျိင်းသူၺ်ႁိူဝ်
* ၸေႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ
** ဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ
** ဝဵင်းမေႃႇထႆႉ

## ႁဵင်းၵွင်ႉ တၢင်ႇဢၼ်
ၸေႈတွၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ

**ဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ** (), ; (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ၵူဝ်းၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇယဝ်ႉ။ ။

## ပထဝီႇ
ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇတီႈ ၼႃႈသုင်ပၢင်ႇလၢႆႇ 3100 ထတ်း (940 မီႇတိူဝ်ႇ)ဢေႃႈ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းတႄႉ မီး 316.96 လွၵ်းလၵ်း (820.8 လွၵ်းၶီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ) ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇၼၼ်ႉ မီး မိူင်းၶႄႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ၊ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇၸမ်ႉ မီး မိူင်းၶႄႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၸမ်ႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင်၊ ၽၢႆႇတူၵ်းၸမ်ႉမီး ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼႃႈလိၼ် ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
လိူၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ

# ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
# ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
# မၢၶျ်ႉ
# ဢေႇပရႄႇ
# မေႇ
# ၵျုၼ်ႇ
# ၵျူႇလၢႆႇ
# ဢေႃးၵၢသ်ႉ
# သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
# ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
# ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
# တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ

လိၵ်ႈမၢၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တမ်ႈတီႈၼႂ်းလုမ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ။ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၸႃႇတိ မၢၼ်ႊလႄႈ ၸၢဝ်းမၢၼ်ႊ ၸိူဝ်းပဵၼ် ရၶႅင်ႇ၊ ထၼု၊ ဢၢင်းသႃး၊ တွင်ႇလိူဝ်း၊ ယေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း တိပႅတ်ႈ-မၢၼ်ႊ (Tibeto-Burman Language) ၼၼ်ႉ မၢၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈ။ ႁူဝ်ၵူၼ်း ဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊ မီးယူႇ 32 လၢၼ်ႉသေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ဝႆႉၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်မၢႆသွင်သေ ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်ယူႇ။ 
ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸၢဝ်းၵႂၢမ်း တိပႅတ်ႈ-မၢၼ်ႊ (Tibeto-Burman Language)။ ၸၢဝ်းၵႂၢမ်းတိပႅတ်ႈ-မၢၼ်ႊၼႆႉ သမ်ႉၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၸုမ်းၶႄႇတိပႅတ်ႈ (Sino Tibetan-Language Family)။ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်မီး သဵင်ၶိုၼ်ႈလူင်း (Tonal)၊ ဢၼ်မီးသဵင်တႅမ်ႇသုင် (Pitch-Register)၊ ပဵၼ်ၵႂၢမ်း ဢၼ်မီးၶေႃႈလဵဝ် (Monosyllabic) ၼမ်တႄႉတႄႉ။ လၢႆးၶပ်ႉ တူၼ်းသၻ်ႉၻႃႇမၼ်း ၵႂႃႇၸွမ်း ၵတ်ႉတႃး၊ ၵၢမ်ႇ၊ ၵိရိယႃႇ ပဵၼ် (analytic language)ယဝ်ႉ။ တူဝ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႊၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ တူဝ်လိၵ်ႈ ပရမ်ႇႁမီႇ ဢမ်ႇၼၼ် လုၵ်ႉတီႈလိၵ်ႈမွၼ်းသေ ပဵၼ်မႃး။
လိၵ်ႈလၢဝ်း

လိၵ်ႈလၢဝ်း ອັກສອນລາວ ၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈပိူင်လူင် တႃႇတေတႅမ်ႈ ၵႂၢမ်းလၢဝ်းလႄႈ ၵႂၢမ်းတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်မီးယူႇ ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း။ ဢဝ်ၸႂ်ႉတႅမ်ႈ ၵႂၢမ်းဢီႇသၢၼ်မႃးယူႇသေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၵႂၢမ်းဢီႇသၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉလိၵ်ႈထႆးယဝ်ႈ။ တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈလၢဝ်း ພະຍັນຊະນະ မီး 27 တူဝ်။ မီးတူဝ် ພະຍັນຊະນະປະສົມ 7 တူဝ်၊ မီးသရ ສະຫລະ 33 တူဝ်။ တူၼ်းသဵင် ວັນນະຍຸດ 4 သဵင်။
လိၵ်ႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းထႆး ပၼ်ထိုင် လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈ

လုၵ်ႈယိင်းပေႃႈဢိူၺ်...
တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ လွင်ႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ဢိုၵ်းတိုၵ်းဢိုင်ႇတိုင်ႇ မၼ်းတိုၼ်းၵိုင်ႇၵၼ်မႃး ဢိုင်ႇတိုင်ႇဢိုၵ်းတိုၵ်း မၼ်းတိုၼ်းၵိုၵ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇ။ လပ်းသိင်ႇ လႄႈ လႅင်းႁိူဝ်ႈ၊ ဝႃႈငၢႆႈ လႄႈ ဝႃႈယၢပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ တေလႆႈလိူၵ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈၸႂ် ၼၼ်ႉၼႆၸိုင် ၵူၼ်းႁဝ်း ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ တေႃႈတေ လႆႈၸႂ် လႅင်းႁိူဝ်ႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈလႆႈ ၸင်ႇၸၢင်ႈလႆႈဢိူဝ်ႈ။

တႃႇတေ ႁွတ်ႈထိုင်လႆႈ တီႈလႅင်းႁိူဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ဢွင်ႈတီႈလီၼၼ်ႉ မၼ်းမီး လွၵ်းလၢႆးမၼ်းယဝ်ႉ။ လၢႆးဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လၢႆးႁၵ်ႉပႅင်း ပိူၼ်ႈ ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵွပ်ႈသင် ပေႃးၼႆၸိုင် ပေႃးလႆႈ တၢင်းႁၵ်ႉပႅင်း တီႈပိူၼ်ႈၸိုင် တေၵႄႈလိတ်ႈလႆႈ ပျသၼႃႇတင်းသဵင်ႈယူႇ။ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ သင်ဝႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီး လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇၵူၺ်း ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီး လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၵူၺ်း ၼႆၸိုင် လူဝ်ႇလႆႈ လွင်ႈတၢင်းႁၵ်ႉ တီႈၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေပဵၼ်ယဝ်ႉ။

ပေႃႈ ၶႂ်ႈလၢတ်ႈၼႄလုၵ်ႈယိင်းဢိူဝ်ႈ...

1။ ဢတိတ်ႈမိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉသေဢမ်ႇဝႃႈ၊ ပတ်ႉၸုပ်ႉပၢၼ်ႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်သေဢမ်ႇဝႃႈ၊ ဢၼႃၵတ်ႈ မိူဝ်းၼႃႈသေဢမ်ႇဝႃႈ တမ်ႈတီႈ ၼိူဝ်ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ ၶဝ်ၵိူတ်ႇမႃး ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၵဝ်၊ ၶဝ်ထဝ်ႈၵႂႃႇ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈၵဝ်၊ ၶဝ်တေႃႈတေ တၢႆ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈၵဝ်ၵူၺ်း ၼႆယူႇ။

2။ တူၺ်းႁၼ်လီ တီႈၼိူဝ်လေႃးၵတ။ ႁႂ်ႈႁၼ် လီလိူဝ်သေၼၼ်ႉၵွၼ်ႇတ။ တႃႇတေၵႄႈလိတ်ႈလႆႈ ပျသၼႃႇ တူၵ်းထုၵ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈသေ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် လေႃးၵတ။ 

3။ ၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈမေႃယူႇသဝ်း ၼိမ်မၼ်ႈႁင်းၶေႃတ။ ၶႂ်ႈဝႃႈတႄႉၵေႃႈ ၸႂ်ၼႆႉ တေလႆႈဢိင်ပိုင်ႈ ပိုၼ်ႉထၢၼ် ဢၼ်ႁၢၼ်ႉၸႂ်ငၢႆႈ၊ မီးၵႃႈႁိုဝ် လႆႈမႃး တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸွမ်း၊ ယႃႇပေ ႁႂ်ႈမီးၸႂ်ၸပ်းပႅၼ်း၊ မီးၵေႃႈလီ ဢမ်ႇမီးၵေႃႈ ဢမ်ႇၶီ တေလႆႈဝႆႉၸႂ် ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ တေလႆႈမေႃႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸွမ်း သၢႆငၢႆၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဝႆႉ မီးဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ။

ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လေႃးၽယႂ်ႇၼႃႇသေ ယႃႇပေႁႂ်ႈလႆႈ တုၵ်ႉၶ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢိုင်းဢၢင်ႈၼၼ်ႉသေၵမ်း။ “ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ဢိုင်းဢၢင်ႈမႄႈလုၵ်ႈ လႆႈၵႂႃႇထူပ်းႁၼ် ဝူဝ်းတူဝ်ၼိုင်ႈ... ဢိုင်းဢၢင်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉဝႃႈ "ဝူဝ်းၼႆႉ တူဝ်ယႂ်ႇၵျၼေႃ မႄႈမႄ" ၼႆသေ ယွင်ႈယေႃး ဝူဝ်းယႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိုင်းဢၢင်ႈမႄႈလူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၶၢမ်ႇသေ ၶိုၼ်းဝႃႈ "ၵဝ်ၵေႃႈ မေႃႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူဝ်ၵဝ် ယႂ်ႇယူႇ" ၼႆသေ ဢဝ်တူဝ်မၼ်း ယႂ်ႇတိုင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ "ယႂ်ႇတၢၼ်ႇၼႆႉ ယႂ်ႇတၢၼ်ႇၼႆ" ၼႆသေ ၵမ်းလိုၼ်း ၸူးဢဝ်ပုမ်မၼ်း တႅၵ်ႇတၢႆပႅတ်ႈ။
* ၵၢၼ်ၼႆႉ ပႄႉလႆႈ တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ႁၢပ်ႇ တၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်းတ၊ ယႃႇပေႁၢပ်ႇ ၵၢၼ်ဢၼ် ဢမ်ႇပႄႉလႆႈၼၼ်ႉ။
* ႁဵတ်းၵၢၼ် ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇ သၢႆငၢႆၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉတ။

4။ ဝႆႉၸႂ် ႁႂ်ႈၼိမ်မၼ်ႈတ။ ႁႂ်ႈမေႃႁၼ် တၢမ်ႇ တၢင်းၽိတ်း လႄႈ ႁႂ်ႈမေႃႁၼ် သူးလၢပ်ႈ တၢင်းၶတ်းၸႂ်တ။ သင်ဝႃႈ လႆႈထူပ်းၺႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမုင်ႈမွင်း ဝႆႉၼၼ်ႉၸိုင် ယႃႇပေၵုမ်ႇမိုင်ႉ ၶီငဝ်ၶေႃးၶူမ်ယူႇ။ ၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ လေႃးၵထမ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် လၢပ်ႈယႂ်ႇလႄႈ ၵႅၼ်၊ ဢလုမ်းဢလၢင်း ၼမ်လႄႈ ဢေႇ၊ ပိူၼ်ႈယွင်ႈယေႃးလႄႈ ပိူၼ်ႈသႄႉၼႄး၊ လွင်ႈတုၵ်ႉၶလႄႈ လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ တိူင်းမၼ်းလႃႈ ၼႆတ။

ၸဝ်ႈပေႃႈ ႁေႃၶမ်း

2004 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 16 ဝၼ်း။

## ၽိုၼ်ဢိင်
* A Letter from King Bhumibol Adulyadej to His Daughter
* ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ (24)၊ လိၵ်ႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းထႆး ပၼ်ထိုင် လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈ၊ ၸဝ်ႈသုၶမ်း (တၢင်ႉယၢၼ်း)၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ ( )၊ ပီ 2017
လုင်းၶုၼ်မႁႃႇ၊ မိူင်းယႆ

thumb
ပေႃႈတူၵ်ႇၸိုဝ်ႈ လုင်းၶုၼ်မႁႃႇၵေႃႈ ႁူႉၵႃႈ တေလႆႈၶႆႈပႃး ပိုၼ်းၶူးမေႃတႆး၊ ပေႃးလၢတ်ႈလွင်ႈပိုၼ်းၶူးမေႃတႆးၵေႃႈ ႁူႉၵႃႈ လႆႈပႃးၸိုဝ်ႈ လုင်းၶုၼ်မႁႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၵူဝ်လုၵ်ႈလၢၼ် လိုမ်းလႄႈ တေယွၼ်းၶႆႈၼႄ။ ယွၼ်ႈပိူဝ်ႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၽူႈသေႃႉသွၵ်ႈတွင်ႈထၢမ် တႅမ်ႈမၢႆ ႁႃပႃႇႁဵဝ်ႈသၢင်းꧠႅင်း ၸဝ်ႈၶူးမေႃသေ ၵေႃႇၵုမ်းဝႆႉပၼ် ၸိူဝ်းႁဝ်းပၢၼ်လုၵ်ႈ ပၢၼ်လၢၼ်၊ မေးလုင်းၶုၼ်မႁႃႇ ပႃႈၼၢင်းထေး ယၢမ်ႈၶႆႈၼႄဝႃႈ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈပႆပွင်ႇလႄႈ ဝႃႈ လုင်းၶုၼ်မႁႃႇယွင်ႇယဝ်ႉ လႄႇႁႃသွၵ်ႈတဝ် ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၵူၼ်းတၢႆယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။
## ၸႃႇတိ
လုင်းၶုၼ်မႁႃႇ ၵိူတ်ုမိူဝ်ႈ ပီပုတ်ႉထ 2456 လိူၼ် 11 မႂ်ႇ 5 ၶမ်ႈ ဝၼ်းဢင်းၵၢၼ်း တီႈမိူင်ယႆ (သဵၼ်ႈဝီၸၢၼ်း) မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇသေ ၸိုဝ်ႈဢူႈမႄႈ ပဵၼ် လုင်းၶမ်းသွႆႈ ပႃႈၼၢင်းသူၺ်ႇ။

မိူဝ်ႈၸၢႆးၸၢမ်ႇပႂၢင်ႉ ဢႃႇယုလႆႈ 8 ၶူပ်ႇ ၼုင်ႈလိူင် ပဵၼ်သၢင်ႇ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ မႁႃႇၸိင်ႇတႃႇ။ လႆႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် လိၵ်ႈတႆး၊ လင်ႇၵႃႇလူင်၊ ပႃႇလိ ၼမ်ႉထမ်းၵႂၢမ်းသွၼ်ၽြႃးပ​ဵၼ်ၸဝ်ႈ တီႈၸဝ်ႈသြႃႇ ပူင်သွၼ်ပၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ဢႃႇယုလႆႈ 12 ပီ ထႂၢၵ်ႈလူင်းၵွျင်း ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ ဢမ်ႇႁိုင်သင် ယွၼ်ႉပေႃႈသဵင်ႈမုၼ်လႄႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ လႆႈပွၵ်မႃးယူႇၶိုၼ်း  ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇ မိူင်းလင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵွပ်ႈၸၢႆးၸၢမ်ႇပႂၢင်ႉ ၺၢၼ်ႇလီလႅတ်းၸႅဝ်ႈလႄႈ လႆႈၵႂႃႇသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းဢဝ် ၽၢႆသွၼ်ပဵၼ်ၶူး တီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ တေႃႇထိုင် ဢွင်ႇပူၼ်ႉ ၸၼ်ႉၸဵတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သမ်ႉလဵပ်ႇႁဵၼ်း ၽၢႆႇ ပႃႇလိတြႃး။ၽၢႆပေႇတၢင်ႇၵႃႇလႃး၊ ၶၢဝ်းယၢမ်း ၼိုင်ႈပီပၢႆ ႁူၵ်းလိူၼ်သေ သိုပ်ႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉ သွၵ်ႈတဝ် ႁဵၼ်းႁူႉ ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ တေႃႇပေႃးပဵၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၽၢႆလိၵ်ႈတႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ယွၼ်ႉပဵၼ် ၵေႃႉသွၵ်ႈႁႃ တႅမ်ႈပိုၼ်း ၶူးမေႃတႆးႁူၵ်းၸဝ်ႈ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသေ ၸင်ႇသူၼ်းပဵၼ်မႃး ဝၼ်းယုၵ်ႉယွင်ႈၶူးမေႃတႆး တေႃႇပေႃး ၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈတီႈၵူႈဝဵင်း။

## ၼႃႈၵၢၼ်
* ယၢမ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ပဵၼ် ဢမၢတ်ႈလူင် မိူင်းယႆ။
* ပဵၼ် ၽူႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇ ပၢဝ်ႇလၢတ်ႈၵူၼ်းမိူင်း။
* ပဵၼ်ၽူႈ ႁူမ်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ ဝတ်ႉဝေႇလုဝၼ်ႇ တူၼ်ႈတီး။
* ၽူႈႁူမ်ႈသၢင်ႈ ၸၢၵ်ႈပေႃႉလိၵ်ႈ ဝူင်းဝၼ်း။
* ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းသဝ်းၶေႃ ၸိုင်ႈတႆး SSIA 1960။
* ပဵၼ်တီႈၵိူဝ်းၵုမ် တပ်ႉသိုၵ်းတႆးႁူမိႈပွင်း (1977 မိူဝ်ႈဢွၼ်ဢဝ် လုၵ်ႈလၢင်းၼႃႈႁိူၼ်း မႃးယူႇသဝ်း ဝၢၼ်ႈႁိၼ်တႅၵ်ႇ)
* ဢွၼ်ႁူဝ် သၢင်ႈဝတ်ႉၵႃၶမ်း၊ ႁူင်းၾိမ်း ဝၢၼ်ႈႁိၼ်တႅၵ်ႇ။
* ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ႁဵတ်းပွႆး ယုၵ်ႉယွင်ႈ ၶူးမေႃတႆးလႄႈ ၵွင်းမူးၸဝ်ႈၶူးမေႃ တီႈဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွၵ်ႇၸၢမ်၊ မိူင်းထႆး။

## ပပ်ႉလိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ

# ပိုၼ်းၶူးမေႃလိၵ်ႈတႆး 6 ၸဝ်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1332 မႅၼ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1970။ ၵေႃပွင်ၵၢၼ်ပပ်ႉႁဵၼ်း ၶွမ်ႇမတီႇပႆၢးပၼ်ႇၺႃႇၸိုင်ႈတႆး ၶိုၼ်းဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1996။
သၽႃးၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇရီႇ

**လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူမ်ၼမ် တႅၼ်းၽွဝ်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႆႉ မီး ယူႇ 29 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 21 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 7 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တီႈ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၼႆႉ ဢွင်ႇပႄႉၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းတင်းသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။

## ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ (၂၀၁၅ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ)

## တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
သၽႃးၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ

**လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ် တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 76 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 57 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 19 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢိၼ်ၼိူဝ်ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 2015 သေ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၼႆႉ လႆႈဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်းတင်း ၼမ် ၵႃႈတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ (2015 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ)

## ၽူႈယႂ်ႇ
### သဵၼ်ႈမၢႆ ၽူႈၼၢမ်း

### ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်း

## လွင်ႈလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း (သၽႃး)
မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်း 2008 သေ လႆႈဢဝ် ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ၸႅၵ်ႇပဵၼ် လွင်ႈသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း၊ လွင်ႈၽွင်းငမ်း၊ လွင်ႈတတ်းသိၼ် ၼႆသေ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ဢႃႇၼႃႇ သၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်းၼႆႉ လႆႈၸႅၵ်ႇၽႄၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်ႈႁူမ်ႈတုမ်၊ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸႄႈတိူင်းယဝ်ႉ။ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼႆႉ လႆႈတႄႇၸတ်းႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈ (31.1.2011) ၼၼ်ႉသေ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼႆႉ လႆႈတႄႇၸတ်းႁဵတ်း မႃး မိူဝ်ႈ (8.2.2016) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

### ဢွင်ႈတီႈလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈ
လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းမီး 5.00 ဢေႇၵ သေ မီးဝႆႉတီႈ ၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်း 9၊ ၼႂ်းၵႄႈ 70-73၊ ပွၵ်ႉဢူးပူၵ်ႉတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇမျေႇတႃႇၸၢၼ်ႇ၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းတီႈ လုမ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႄႈတိူင်း ဢၼ်မီးတီႈၸဵင်ႇ သဵၼ်ႈတၢင်း 24 လႄႈ 65 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉတႄႇ တိုၵ်ႉႁႃတႄႇၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူဝ်ႈ ဢႃႇယုလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼႆယဝ်ႉ။

### လွင်ႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်း
လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ  မီးဝႆႉ တႅၼ်းၽွင်းၸႄႈတိူင်း (56) ၵေႃႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ (1) ၸႄႈဝဵင်း လိူၵ်ႈတၢင်ႇမႃး (2) ၵေႃႉ၊ မီးၽၢႆႇၼိူဝ် ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ (0.1) ၊ တႅၼ်းၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး (1) ၵေႃႉ၊ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ (19) ၵေႃႉ ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်တင်း ႁူဝ်ၼပ်ႉတႅၼ်းၽွင်း တၢင်းသဵင် သၢမ်ပုၼ်ႈ ၼိုင်ႈပုၼ်ႈသေ ႁူမ်ႈသဵင်ႈ ဢဝ်တႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်း (76) ၵေႃႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼႆႉ  ၼႂ်းၵႃႈ တႅၼ်းၽွင်း (57) ၼႆႉ ပႃႇတီႇ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ (49) ၵေႃႉ၊ ပျီႇထွင်ႇၸုၵျၢၼ်ႉၶႅင်ႇယေးၼိၼ့် ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးပႃႇတီႇ (7) ၵေႃႉ၊ ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၵရႅတ်ႉတိတ်ႉ(မျၢၼ်ႇမႃႇ) (1) ၵေႃႉ ၼႆသေ တီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မီး (76) ၵေႃႉယဝ်ႉ။

### ဢႃႇယု လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
ဢႃႇယု လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် (5) ပီ ၼင်ႇ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းယဝ်ႉ။ ဝၼ်းဢႃႇယု လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း သုတ်းသဵင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢႃႇယုလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼႆႉၵေႃႈ သုတ်းသဵင်ႈမိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်

## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
*ၼႃႈလိၵ်ႈဝႅပ်ႉသၢႆႉ
သၽႃးၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ

**လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးတႅၼ်းၽွင်း ၼိုင်ႈဢၼ်ၵူၺ်းသေ ႁူဝ်ၼမ်တႅၼ်းၽွင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး မီးဝႆႉ 123 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇမီး 92 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇမီး 31 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽွၼ်းလႆႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ (၂၀၁၅ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ)

## တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
သၽႃးၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်

**လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
သၽႃးၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း

**လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ် တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 101ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 76ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 25 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢိၼ်ၼိူဝ်ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ ၂၀၁၅ သေ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၼႆႉ လႆႈဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်းတင်း ၼမ် ၵႃႈတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽွၼ်းလႆႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ (၂၀၁၅ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ)

## တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
သၽႃးၸႄႈမိူင်းတႆး

**လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈမိူင်းတႆး** (), (, () ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းဢၼ်လဵဝ်သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉတႅၼ်းၽွင်း မီး 137 ၵေႃႉ (ၽူႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 103 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းသိုၵ်း 34 ၵေႃႉ) ယဝ်ႉ။

## တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
သၽႃးၸႄႈတိူင်းဢေႇရႃႇဝတီႇ

**လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ** (), () () ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးတႅၼ်းၽွင်းၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ်တႅၼ်းၽွင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ မီႈ 72 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ 54 ၵေႃႉ လႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 18 ၵေႃႉ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽွၼ်းလႆႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ (၂၀၁၅ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ)

## တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
သၽႃးၸႄႈမိူင်းယၢင်း

**လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်လဵဝ်သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉ တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 23 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 17 ၵေႃႉ လႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 6 ၵေႃႉ) ယဝ်ႉ။

## ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ
### [[ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅]]

### ၂၀၂၆

## တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
သၽႃးၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်

**လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ် တႅၼ်းၽွင်း မီး 20 ၵေႃႉ (ၽူႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 15 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 5 ၵေႃႉ) ယဝ်ႉ။။

## တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
သၽႃးၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ

**လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ်တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 47 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 35 ၵေႃႉ လႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 12 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တီႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ ၂၀၁၅ ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ (ANP) ၼႆႉ လႆႈဢွင်ႇပႄႉ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 12 ၵေႃႉၼၼ်ႉလႄႈ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢမ်ႇလႆႈဢွင်ႈတီႈ တီႈလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမႃးၼင်ႇၵဝ်ႇ။

## [[ပၢင်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ]]

## တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
သၽႃး ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း

မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼႆႉ ဢဝ် ၸႄႈမိူင်းၸဵတ်းဢၼ်၊ ၸႄႈတိူင်းၸဵတ်းၵၼ်၊ ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ႁႃႈဢၼ် လႄႈ တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၼိုင်ႈဢၼ်သေၵေႃႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈတိူင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ မၢၼ်ႈၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ () ၼႆသေ ထိုင်ပီ 2010 လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉဝႃႈပဵၼ် () ၼႆယဝ်ႉ။

တီႈၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်းၵူႈတီႈတီႈၼႆႉ ဢဝ် တႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ လႄႈ တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းသိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇသေၵေႃႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ "သၽႃးၸႄႈမိူင်း" လႄႈ "သၽႃးၸႄႈတိူင်း" ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။  ဢိင်ၼိူဝ် လၵ်းမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ သေ ဢၼ်ပဵၼ် ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း တပ်ႉမတေႃႇ ၼႆႉ မီးသုၼ်ႇလိူၵ်ႈဢဝ် တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းသိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ သႂ်ႇၼႂ်း တႅၼ်းၽွင်းသၽႃး သၢမ်ပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်း တီႈသၽႃး ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း ၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် ႁူဝ်ၼပ်ႉၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်မီးယူႇတီႈ ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သၽႃး ဢၼ်မီး ဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်းၼမ်သေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းတႆး လႄႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ သေ ဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်းမီး 153 လႄႈ 123 ယဝ်ႉ။ သၽႃး ဢၼ်ဢွင်ႈတီႈ တႅၼ်းၽွင်း ဢေႇသေပိူၼ်ႈၼႆ့ ပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ လႄႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် သေ ဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်း မီး 20 လႄႈ 22 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။.

သၽႃးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆ့ လႆႈလုၵ်ႉတီႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2015 ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 2015 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 8 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လိူၵ်ႈမႃးသေ ထိုင် ပီ 2016 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 8 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇႁွင်ႉ သၽႃးမႃးယူႇယဝ်ႉ။

## သၽႃး ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်  (2016-21)

### ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်

## သၽႃး ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ (2011-16)
### ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
သၽႃးၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း

**သၽႃးၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ် သၽႃးသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်သၽႃးမဵဝ်းမီးသၽႃးၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ် တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 24 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 18 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 6 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢိၼ်ၼိူဝ်ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ ၂၀၁၅ သေ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၼႆႉ လႆႈဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်းတင်း ၼမ် ၵႃႈတီႈ သၽႃးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽွင်းလႆႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ
### [[ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅]]

## တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
*သၽႃး ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း
*သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
သၽႃးၸႄႈမိူင်းၶၢင်

**လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်** (), (), ()  ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်မီးၼိုင်ႈဢၼ်ၵူၺ်းသေ ႁူဝ်ၼမ်တႅၼ်းၽွင်း မီး 51 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 38 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 23 ၵေႃႉ)ယဝ်ႉ။ 

## ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ

## တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း
*လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်

**သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်** (), () ၼႆႉပဵၼ်ႁွင်ႈၵၢၼ် ၽၢႆႇသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်ဢိင်လူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၵ်းမၼ်ႈမႃးပၼ် တီႈပၢင်ႁပ်ႉဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း ပီ 2008 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယူင်ႉသၢင်ႈ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တီႈ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ သၽႃး (2) ဢၼ်ယဝ်ႉ။
*  သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢၼ်တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 224 ၵေႃႉ
* သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 440 ၵေႃႉ

ဝၢႆးသေ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူထၢၼ်ႈ 2010 ယဝ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ပၢင်ၵုမ်ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တႃႇ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းႁွင်ႉဢဝ်မႃး မိူဝ်ႈ ပီ 2011 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 31 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပုၼ်ႈၽွင်းပိူင်လူင်တႃႇ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆ့ ၸိူဝ်းပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း (168 ၵေႃႉ) ဢၼ်မီးတီႈ သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း (330 ၵေႃႉ) ဢၼ်မီးတီႈ သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ (166 ၵေႃႉ) ဢၼ်မီးတီႈ သၽႃးသွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ မီးသုၼ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၵႅမ်ပွင်ၸိုင်ႈ (3) ၵေႃႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ လိူၵ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လုၵ်ႉတီႈသၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေ ပီ 2011 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ ဝၼ်းတီႈ 4 ၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေလႆႈမၵ်းမၼ်ႈ လၵ်းမိူင်း 2008 ယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ် ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၵေႃႉၵဝ်ႇ ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇ လိူၵ်ႈတၢင်ႇပဵၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]] လဝ်ႈတၢင်ႇမႃး မေႃႇယႃ ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး လႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈတၢင်တူဝ်ၽၢႆႇတပ်ႉၶဝ် လဝ်ႈတၢင်ႇၶိုၼ်ႈမႃး ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၵေႃႉၵဝ်ႇ  တိၼ်ႇဢွင်ႇမျိၼ်ႉဢူး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢိင်ၼိူဝ်လၵ်းမိူင်းသေ  ၼႂ်းဢႃႇယုႇသၽႃး **30 လိူၼ် ၽၢႆႇၼႃႈ** ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း လႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼႆႉ  ပဵၼ်ပႃး ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈ လႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဢႃႇယုႇဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်းၶဝ် လႆႈၶိုၼ်းသိုပ်ႇဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈလႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆ့ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ တႃႇသိုပ်ႇႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၵႅမ်ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈ တေလႆႈဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉယဝ်ႉ။  

## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
* ၼႃႈလိၵ်ႈဝႅပ်ႉသၢႆႉ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း

**သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း** ၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် လၵ်းမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ  (၂၀၀၈) တွၼ်ႈ ၄၄၃ လႄႈ ယွၼ်ႉလႆႈဢၢပ်ႈၼွပ်ႇ ဝႆႉပၼ် သုၼ်ႇႁဵတ်းလႄႈ ပုၼ်ႈၽွင်း ဢိင်လူၺ်ႈ ၾိင်ႈမိူင်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း တွၼ်ႈ ၃၂ သေ ၼႅင်ႇငၢၼ်ႇတေႃႇဢေးၶျၢၼ်းတႃႇယႃႇယေးၼိၼ်ႉ ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးၶွင်ႇၸီႇ ၸင်ႇလႆႈႁွင်ႉဢဝ်မႃး မိူဝ်ႈ ပီ ၂၀၁၂  လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ  ၃၁ ၼၼ်ႉသေၸင်ႇလႆႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃး ၸွမ်းၼင်ႇ လၵ်းမိူင်း တွၼ်ႈ ၁၀၉  ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈ သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် ဢူးထေးဢူးသေ မၼ်းလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းဝႆႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇပႆႇထိုင် လွင်ႈပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸူး ၽူႈၼၢမ်းၵေႃႉထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈၼၢမ်းလႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်း ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ် ဢူးတီႇၶုၼ်မျၢတ်ႈ လႄႈ ဢူးထုၼ်းထုၼ်းႁဵင်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ပိူင်ၽွတ်ႈႁႅၼ်း

ႁူဝ်ၼပ်ႉ တႅၼ်းၽွၼ်း သၽႃးၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ တီႈၼမ်သုတ်း ၸၢင်ႈဢဝ်တီႈမၼ်း ၄၄၀ သေၵေႃႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းလႆႈသေ ၼႂ်းၵႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ပိုၼ်ႉထၢၼ် ၶဵတ်ႇၵၢင်ၸႂ် တႅၼ်းၽွင်း ၃၃၀ ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်း တပ်ႉမတ​ေႃႇ ၁၁၀ ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

## တႅၼ်းၽွင်း သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း

 

ပဵၼ် ၽွၼ်းလႆႈ ဢၼ်လႆႈဝႆႉ တေႃႇထိုင် ပီ၂၀၁၅ လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ  ၂၀ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း

**မၢႆတွင်း။**

#  ယႃႉပႅတ်ႈ ဢွင်ႈတီႈ တႅၼ်းၽွင်း (၅) တီႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆး။

မၢႆတွင်း။ ပဵၼ်ၽွင်းလႆႈ တေႃႇထိုင် ပီ ၂၀၁၅ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ ၂၀ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်း 7 ၸႄႈဝဵင်း တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၼႃႈလိၼ် ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း ဢမ်ႇၵတ်းယဵၼ်လႄႈ ဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမႃး။ ၸိူဝ်းပဵၼ်သဵၼ်ႈမၢႆ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈသႂ်ႇဝႆႉ တီႈၼႂ်း လွၵ်းသဵၼ်ႈမၢႆၼႆႉ။

## ၵေႃႇၵမ်ၵၢၼ်

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ

**သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ** () ၼႆႉ ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ သၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်းတီႈၼိူင်ႈသေ ပဵၼ်သၽႃးၽၢႆႇၼိူဝ် တီႈ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈသၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၼၼ်ႉ တႅၼ်းၽွင်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၂၂၄  ၵေႃႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၁၆၈ ၵေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း လိူၵ်ႈတၢင်ႇဝႆႉသေ ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ် ၅၆ ၼႆႉပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းသိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ ဢၼ် လုၵ်ႉတီႈ ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းသေ လဝ်ႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈ ၶိုၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွၵ်းလၢႆးၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇၼႆႉ တီႈ ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်းၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ တႅၼ်းၽွင်း ၁၂ ၵေႃႉၽဵင်ႇၵၼ်သေ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ ၵႃႈတီႈ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ၵေႃၵမ်ၵၢၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၸႄႈမိူင်း ဢမ်ႇၸႄႈတိူင်းမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈလိူၵ်ႈဢဝ် တႅၼ်းၽွင်းၵႃႈတီႈ ၸႄႈမိူင်း ၸႄႈတိူင်း ၁၄  ဢၼ် တႅၼ်းၽွင်း ၁၆၈ ၵေႃႉ (၁၄×၁၂) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢႃႇယုသၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼႆႉ တႄႇဢဝ် ဝၼ်းဢၼ်ၼႄႇပၢင်ၵုမ်ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈသေ ၶၢဝ်းတၢင်း ၅ ပီယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼႆႉ ပဵၼ် မၢၼ်းဝိၼ်းၶႅင်ႇတၢၼ်းယဝ်ႉ။

တႅၼ်းၽွင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇမႃး ၸိူဝ်းမီးတီႈ သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၽွၼ်ႈႁႅၼ်း ၸုမ်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း သေ မီးသုၼ်ႇလိူၵ်ႈ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼိုင်ႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းသိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ ၵႃႈတီႈ သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း လႄႈတင်း ၸုမ်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၶဝ် ၽွတ်ႈႁႅၼ်းသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈလိူၵ်ႈတၢင်ႇလႆႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းၶဝ်လႆႈၸႂ် ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

### ၂၀၁၀ - ၂၀၁၅

#### ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသွမ်ႈ ၂၀၁၂

### ၂၀၁၆ တေႃႇ ယၢမ်းလဵဝ်

## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
* ၼႃႈလိၵ်ႈဝႅပ်ႉသၢႆႉ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
လူလွမ်လုမ်းလႃး ၽူႈၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇယူႇလီ

မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၼိုင်ႈဢမ်ႇယူႇလီ ပဵၼ်ၵိၼ်းဝႆႉ။ ဢမ်ႇမီးႁႅင်းသေ ၼွၼ်းဢိူၵ်ႇယူႇၼႂ်းၽၢႆႈဢွၼ်ႇၽၢႆႈလူင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႆႉ။ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တင်းၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ လႄႇလဵပ်ႈတူၺ်းၼႂ်းဝၢင်းၵျွင်း။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၶဝ်ယူႇသဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇႁၼ်မႅၼ်ႈရႁၢၼ်း ၸဝ်ႈဢၼ်ၼွၼ်းယူႇၼႂ်းၽၢႆႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးႁိမ်းၸမ်သေ-
"ၸဝ်ႈလႆႈၶၢမ်ႇဝေႇတၼႃႇတၢင်းပဵၼ်ဢီႈသင်ႇလႃႇ"
"ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ၊ တွင်ႉၶႃႈႁဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလီၶႃႈ"
"ၸဝ်ႈဢမ်ႇမီးၵူၼ်းလုမ်းလႃးႁႃႉ"
"ဢမ်ႇမီးတီႈၶႃႈ"
"ရႁၢၼ်းၶဝ်တၢင်ႇၸဝ်ႈလူး ဢမ်ႇလုမ်းလႃးၸဝ်ႈႁႃႉ"
"ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ၊ ၶႃႈၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈတွၼ်ႉလုမ်းလႃးၽႂ်မႃးလႄႈ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလုမ်းလႃးၶႃႈၶဝ်ဢေႃႈ"

ယၢမ်းၼၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇဝႃႈတီႈၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ "ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၵႂႃႇတဵၵ်းၼမ်ႉမႃးလူး ႁႃးဢၢပ်ႇပၼ်ၼမ်ႉရႁၢၼ်းၼႆႉ" ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ၼမ်ႉတွင်ႈပၼ်ၸွမ်းတူဝ်ရႁၢၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇယူႇလီၼၼ်ႉသေ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇသမ်ႉ သုၵ်ႈသီပၼ် ႁႂ်ႈပေႃးမူတ်းသႂ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၶႃသွင်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇယုၵ်ႉဢဝ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇတၢင်ႇဝႆႉပၼ်ၼိူဝ်ၵူႇၼွၼ်း။

ႁဵတ်းၼၼ်ယဝ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇႁႂ်ႈသင်ႇၶႃႇၶဝ်တုမ်ၵၼ်သေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ-
"ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်၊ ၼႂ်းၵယွင်းၼႆႉ ၸွင်ႇမီးၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇယူႇလီႁႃႉ"
"မီးၶႃႈဢေႃႈၸဝ်ႈႁဝ်း"
"ရႁၢၼ်းၶဝ် မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ဝေႇတၼႃႇသင်"
"ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ - ရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်တွင်ႉဝႆႉၶႃႈဢေႃႈ"
"ၸွင်ႇမီးၵူၼ်းလုမ်းလႃးပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈႁိုဝ်"
"ဢမ်ႇမီးၶႃႈၸဝ်ႈ"
"ရႁၢၼ်းၶဝ်၊ ႁဵတ်းသင်လႄႈ သူဢမ်ႇလုမ်းလႃးမၼ်းၸဝ်ႈလႃႇ"
"ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းဢမ်ႇလုမ်းလႃးပႂ်ႉမႃးၽူႈလႂ်ၶႃႈ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလုမ်းလႃးပႂ်ႉပႃးမၼ်းၸဝ်ႈတီႈၶႃႈဢေႃႈ"
"ရႁၢၼ်းၶဝ်ဢိူၺ်း၊ သူၶဝ်ၼႆ့ ဢမ်ႇမီးပေႃႈမႄႈ ဢၼတေမႃးလုမ်းလႃးပၼ်သူ၊ ပေႃးသူၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ဢမ်ႇၶိုၼ်းလုမ်းလႃးၵၼ် ၽႂ်သမ်ႉတေၶိုၼ်းမႃးလုမ်းလႃးသူလႃႇ၊ ရႁၢၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇယူႇလီၼၼ်ႉ ပဵၼ်သြႃႇသူၵေႃႈလီ၊ လုၵ်ႈၼွင်ႉသူၵေႃႈလီ၊ သင်ဝႃႈယူႇၸွမ်းသူယူႇၼႆ သူၶဝ်တေလႆႈလုမ်းလႃးပႂ်ႉပႃးတေႃႇမၼ်းပေႃးၸိုၼ်ႈၶႅၼ်းဢိူဝ်ႈ၊ သင်ဝႃႈဢမ်ႇလုမ်းလႃးရႁၢၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇယူႇလီ ဢမ်ႇလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးၼႆၸိုင် မိူၼ်သူပူၼ်ႉပႅၼ်မႅၼ်ႈတၢမ်ႇၼၵ်းလူင်ယဝ်ႉ"။

"ရႁၢၼ်းၶဝ်ဢိူၺ်း၊ ၽူႈၵေႃႉလႂ် ထိူၵ်ႈပဵၼ်မေႃလုမ်းလႃးပေႃးၼႆၸိုင်-"
ပေႃးမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ (5) ပိူင်ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ တဵမ်ထူၼ်ႈၸိုင် ထုၵ်ႇလီပဵၼ်မေႃလုမ်းပၼ်ရႁၢၼ်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇယူႇလီယဝ်ႉ။
1။ တေလႆႈႁူႉၸၵ်းယႃႈယႃလီလီ။
2။ တေလႆႈႁူႉဝႃႈ ယႃႈယႃထုၵ်ႇလီပၼ်၊ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပၼ်။ ဢၼ်ထုၵ်ႇၼၼ်ႉ ပၼ်သေ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇၼၼ်ႉ ယႃႇပေပၼ်။
3။ ဢမ်ႇမၢင်ႇၽွၼ်းလီသင်သေ တေလႆႈလူလွမ်လုမ်းလႃး ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇယူႇလီၼၼ်ႉ။
4။ တေဢမ်ႇလႆႈလီႁင်ႈ (ယင်ႈ)သေ တေလႆႈလၢင်ႉထွၵ်ႇၽၢႆႈလူင်၊ ၽၢႆႈဢွၼ်ႇ၊ ၶီႈၶၢၵ်ႇၶီႈတိူဝ်ႇ၊ ႁၢၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။
5။ ပေႃးၽႅဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်သၢင်ႇတေႃႇ တေလႆႈလၢတ်ႈၼႄထမ်ႇမတြႃး၊ တေလႆႈပၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းပဵၼ် ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈၸႂ်တူၵ်းသေ တေလႆႈၶိုင်သၢင်ႈပၼ် ႁႂ်ႈၶဝ်ပေႃးဢဝ်ဢႃႇရုမ်ႇပၵ်းသႂ်ႇၼိူဝ် ထမ်ႇမတြႃးဢိူဝ်ႈ။

**ယေႃး ꧤိၵ်ၶဝေႇ၊ မံ ဢုပꩦ်ꩧႁေယျ သေႃ ၵိလႃၼံ ဢုပꩦ်ꩧႁေယျ**
"ၽူႈဢၼ်ၶႂ်ႈလုမ်းလႃးၵဝ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈလုမ်းလႃး ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇယူႇလီၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ"။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 79၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
လူႇၸႂ်ဝၢၼ်ႈ

ဝၢၼ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး လႆႈႁၼ်မီးၶဵင်ႇၸႂ်ဝၢၼ်ႈ ပဵၼ်တီႈတႆးႁဝ်းၼပ်ႉထိုဝ်မႃးၸဵမ် ၸူဝ်ႈပူႇပၢၼ်မွၼ်ႇ၊ တီႈဝႆႉၶဵင်ႇၸႂ်ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈလိူၵ်ႈတီႈဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇၵၢင်ပၢင်ႇ ၵွင်းလွႆ ငဝ်ႈမႆႉလူင် ဢၼ်ႁၼ်ငၢႆႈလႄႈ မီးႁိၵ်ႈႁၢၼ်ႇ (ၽုင်း) ပဵၼ်တီႈၽူႈၵူၼ်းဢမ်ႇႁၸတ်း ႁဵတ်းႁၢႆႉႁဵတ်းမိူၵ်ႈလႄႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၸွမ် ဢၼ်ႁၵ်ႉသႃ လုမ်းလႃးဝၢၼ်ႈၶူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

သဝ်ၶဵင်ႇၸႂ်ဝၢၼ်ႈၼႆႉ မၢင်တီႈၸူးဢဝ်တူၼ်ႈမႆႉယႂ်ႇမႆႉလူင်တၢင်တႅၼ်း၊ မၢင်တီႈလႆႈဢဝ်မႆႉမူင်းၶူၼ်း(မင်ႇၵလႃႇ) မွၵ်ႈ 4 သွၵ်ႇ၊ ပဵၼ်သဝ်ၵၢင် သမ်ႉမီးထႅင်ႈ 4 သဝ် လွမ်ႉႁွပ်ႈ ၵႂၢင်ႈမွၵ်ႈ 3 သွၵ်ႇ၊ မီးသုမ်ႉၵျွင်းယွတ်ႈသုမ်ႇမုင်းဝႆႉ၊ တီးႁူဝ်သဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁၢင်ႈ တုမ်ႇမွၵ်ႇမူဝ်သေ တဵၵ်းၶမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။

ၶဵင်ႇၸႂ်ဝၢၼ်ႈ ဝၢၼ်ႈထိူတ်ႉထႆးၼႆႉ မီးႁိမ်းဝတ်ႉၵႃၶမ်း၊ မီးတုင်းလႅင်တုင်းၶၢဝ် ပူၵ်းယႆလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽုင်းယႂ်ႇ၊ ၼိုင်ႈပီလႂ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ၊ ၽွင်းၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉဝၢႆးၶိုၼ်ႈဝတ်ႉၶိုၼ်းၵျွင်းယဝ်ႉ ထိုင်မႃးဝၼ်းထိ 16 လိူၼ်ႁႃႈ သၢင်းၵျၢၼ်ႇပဵၼ်ဝၼ်း ပၢၵ်ႇပီၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်သိုပ်ႇၸႃႇတႃႇ မႄးဝၢၼ်ႈမႄးမိူင်းလႄႈ လႆႈလူႇၸႂ်ဝၢၼ်ႈသေ မိူဝ်ႈႁူဝ်ၶမ်ႈဝၼ်းထိ 15 ၼၼ်ႉ? ဢွၼ်ၵၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်း ပၢင်းၸရေးမႃးႁေႃးလိၵ်ႈ၊ လဵင်ႉၶဝ်ႈတူမ်ႈလႅမ်သေ ၵူၼ်းထဝ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ၼွၼ်းပႂ်ႉ။

ၾႃႉပၢင်မိူင်းလႅင်း ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈဢဝ်မူၵ်ႇၼမ်ႉမူၵ်ႇသၢႆး၊ မႆႉၵမ်ႉ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇႁၼ်၊ သိူဝ်ႈၶူဝ်း ၵူၺ်ႈဢွႆႈ၊ ၸေႃႈတုင်း မၢၵ်ႇမႆႉႁူဝ်မၼ်း ၵႃႈၼင်ႇဝၵ်ႉမႃးႁႃလႆႈ ပုၼ်ႈတႃႇ မႃးႁပ်ႉမင်ႇၵလႃႇ ဢၼ်ၽိတ်ႈပၢင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ 4 တူၼ်​မႃးႁေႃထမ်း သုတ်ႇမုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ (25)၊ ပပ်ႉႁိူၼ်းတႆး၊ ၸၢႆးၶိူဝ်းလိူၼ် (ၵဵင်းတုင်)
ဝဵင်းလူင်ထင်ႇ

**ဝဵင်းလူင်ထင်ႇ** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
လွင်ႈတႄႇငဝ်ႈ လႄႈ ၸၼ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႊ ထၢၼ်ႈၵေႃႇမုင်ႈ

ထၢၼ်ႈၵေႃႇမုင်ႈ (ဢဝ်သၼ်ႇထေႇ)ၼႆႉ လႆႈတႄႇငဝ်ႈမႃးတီႈ လုၵ်ႈသၼ်ႇထေႇ ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈၸိူဝ်ႉၼမ်ႉငၢၼ်(ၸၢႆး) တင်းၶိူဝ်းၶႆႇ(ယိင်း) ၶဝ်သွင်ဢၼ် (တီႈသွင်တူဝ်-သွင်ၵေႃႉၶဝ်) မႃးႁူမ်ႈႁွမ်းၸပ်းမႅၼ်ႈၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်မႃး။ ၸိူဝ်ႉၼမ်ႉငၢၼ်(မူင်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်) ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ သမမ်းမႃတူဝ်းသူဝ်းဢႂ်း(spermatozao)ၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်မႃးတီႈၼႂ်းထူင်ၶႆႇႁမ်ၵူၼ်းၸၢႆး။ ၶိူဝ်းၶႆႇ (oval)ၶဝ်သမ်ႉ ပဵၼ်မႃးတီႈၼႂ်း ႁူင်းၶိူဝ်းၶႆႇၵူၼ်းယိင်းၶဝ်။ မူင်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်ႉၼမ်ႉငၢၼ်ၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်း ၸပ်းမႅၼ်ႈၵၼ်တင်းၶိူဝ်းၶႆႈဢၼ်မေႈ တီႈၼၢင်းယိင်းၶဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆ လႆႈပဵၼ်မႃး လွင်ႈတႄႇၵေႇမုင်ႈ (ဢဝ်သၼ်ႇထေႇ)။ 

## ၶိူင်ႈၶူဝ်းၼၢင်းယိင်း
## ၶိူင်ႈၶူဝ်းၵူၼ်းၸၢႆး
## ၵွပ်ႈၶဝ်ႁူပ်ႈၸပ်းၶဝ်ၸူးၵၼ် (ႁွမ်းသွင်)
## ၸိူဝ်ႉဢၼ်ဢၼ်ၽူႈ ၸီးမူၼ်ႉၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းၶိူဝ်းၶႆႇဢၼ်မေႈ
## ဝူင်ႈထီႈၼိူင်ႈ မိူဝ်ႈၸင်ႇတႄႇမီးၸႂ်မႃး
## ဝူင်ႇထီႈသွင် မိူဝ်ႇၸင်ႇတႄႇမီးၸႂ်မႃး
## ဝူင်ႇထီႈသၢမ် မိူဝ်ႇၸင်ႇတႄႇမီးၸႂ်မႃး
## ဝူင်ႈထီႈသီႇ မိူဝ်ႇၸင်ႇတႄႇမီးၸႂ်မႃး
## ဝူင်ႈထီႈႁႃႈ မိူဝ်ႇၸင်ႇတႄႇမီးၸႂ်မႃး
## ဝူင်ႈထီႈႁူၵ်း မိူဝ်ႇၸင်ႇတႄႇမီးၸႂ်မႃး
## ဝူင်ႇထီႈၸဵတ်း မိူဝ်ႇၸင်ႇတႄႇမီးၸႂ်မႃး
## ၶၢဝ်းတၢင်းမၢၼ်းလႆႈသၢမ်လိူၼ်
## ၶၢဝ်းတၢင်းမၢၼ်းလႆႈသီႇလိူၼ်
## ၶၢဝ်းတၢင်းမၢၼ်းလႆႈႁႃႈလိူၼ်
## ၶၢဝ်းတၢင်းၾၵ်းလုၵ်ႈ 6 လိူၼ်တေႃႇ 9 လိူၼ်
## လုၵ်ႈဢွၼ်ႇမိူဝ်ႈၽွင်းတူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉ တႃႇတေၵိူတ်ႇလဵင်ႉ
## သၢႆႇႁႄႇတင်းႁူၵ်ႉ
## လုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇ
## ၽိုၼ်ဢိင်
လွင်ႈပူႇၸေႃႇယꩡ်ႉ (ယၸတိ) ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ

မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပိမ်ႇပိသႃႇရၼၼ်ႉ ပရမ်ႇမၼပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ၼႆႉ ၵႆႉၵႆႉႁဵတ်းပၢင်ပွႆးပူႇၸေႃႇယꩡ်ႉ (ယꩡတိ)ယူႇယဝ်ႉ။ တီႈပွင်ႇလွင်ႈပူႇၸေႃႇယꩡ်ႉဢၼ်တႄႉမၼ်း ပဵၼ်ပူႇၸေႃႇၸွမ်းၼင်ႇ ယၢမ်ႈၵိူဝ်းယမ်မူးၸႃးမႃးၼၼ်ႉၵွႆးယဝ်ႉ။ ပၢင်ပွႆးပူႇၸေႃႇယꩡ်ႉ ၶွင်ပရမ်ႇမၼၶဝ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၵိုၼ်းလူင်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၶႃႈႁႅမ်သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်မႃႉ၊ ဝူဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ပူႇၸေႃႇယဝ်ႉဢမ်ႇၵႃး မၢင်ပၢင် ယင်းၶႃႈႁႅမ်ၵူၼ်းသေ ပူႇၸေႃႇလူးၵွၼ်ႇ။

ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရၼႆႉ ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ် ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ၵုတတၼ်ႇတ ၶပ်းၶိုင်တႃႇပၢင်ပွႆးပူႇၸေႃႇယꩡ်ႉ ၼင်ႇၾိင်ႈထုင်းမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ပၢင်ပွႆးတေၵိုၼ်းၵႂၢင်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶပ်းၶိုင်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ တဵမ်ထူၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဢူၺ်းလီတီႈၵႆၶဝ်ၵေႃႈ တႃႇတေမႃးၶဝ်ႈပၢင်ပွႆးၼၼ်ႉ ပေႃးႁွတ်ႈၽႅဝ်ဝဵင်းၶၼ်ႇၼုမႃႇတ ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ယေႃးၶိင်းၽႅဝ်မႃးဝဵင်းၶၼ်ႇၼုမႃႇတသေ တေႃႇတတ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ပုၼ်ႇၼႃးတင်းလၢႆၵေႃႈ ပဵၼ်ၽုင်ပဵၼ်ၵေ ၵႂႃႇဢွၼ်ၵၼ်ဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃး​ၵုတၼၼ်ႇတ ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်းလႆႈႁၼ်ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇယူႇႁဵတ်းၼၼ် မၼ်းၸင်ႇၶႆႈၸႂ်ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် တီႈၵူၼ်းမၼ်းဝႃႈ မၼ်းၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၵႂႃႇထူပ်းယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃးၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸင်ႇဝႃႈ ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်းလူင် ၶၼ်ႇၼုမႃႇတၼႆႉ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းလိုဝ်းလင်ဝႆႉလႄႈ ၽိူဝ်ႇၵႂႃႇထူပ်းၽြႃး တႃႉၽြႃးမႃးထူပ်းၽူႈၵွၼ်းဝဵင်းလူင်ၼႆ ၸင်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ယၢမ်းၼၼ် ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ၵုတၼၼ်ႇတၸင်ႇဝႃႈ "ၼႄႈ သူၸိူဝ်းၼႆႉ သမၼၵေႃးတမၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈမျၢတ်ႈတွၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈဢိူဝ်ႈ၊ မၼ်းၼႆႉ ၵိူတ်ႇမႃးတီႈပေႃႈမႄႈ ဢၼ်မျၢတ်ႈ ဢၼ်ၽုင်းယႂ်ႇၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ လုၵ်ႉမႃးတီႈၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယ ဢၼ်ၸၼ်ႉသုင်မၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ပႂ်ႉပႃးသိၼ်သီႇလသေ ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၽၢႆႇပူင်သွၼ်ဢိူဝ်ႈ။ လွတ်ႈၵၢင်းတၼ်ႇႁႃႇလေႃးၽသေ မီးဢိၼ်ႇတရေႇတဵမ်ထူၼ်ႈဢိူဝ်ႈ။ မီးပိုၼ်ႉႁူႉပၢႆးမေႃသေ လွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ်ၸရၼၵေႃႈ တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မီးပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႈၵူၼ်းလီ 32 ပိူင်သေ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ဝႆႉဢိူဝ်ႈ။ မၼ်းပဵၼ်ၶႅၵ်ႇ ဢၼ်လီၵိုင်ႇဝဵင်းၶၼ်ႇၼုမႃႇတ ႁူမ်ၸူမ်းႁပ်ႉတွၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵဝ်တေၵႂႃႇၸူးသေ ၼပ်ႉယမ်တၵ်ႉၼၢႆၵႂႃႈ" ဝႃႈၼႆသေ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။

ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်းၵုတၼၼ်ႇတယၢမ်ႈငိၼ်းယူႇ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃး လွင်ႈပၢင်ပွႆးပူႇၸေႃႇယꩡ်ႉ ပၢၼ်ၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ။ ပၢင်ပွႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၶႃႈႁႅမ်သၢႆၸႂ် သတ်းတိရိသၢၼ်ႇသင်သေဢၼ်။ လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်သတ်းတိရိသၢၼ်ႇသေ ပူႇၸေႃႇၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၼ်းသၢၼ်ၶတ်းယူႇယဝ်ႉ။


## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 88၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)