open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဢႃၸႃမၻႃယိၵႃ ဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ ဢၼ်လႆႈလူႇၶဝ်ႈၶႅမ်ႈ

## 3-ဢႃၸႃမၻႃယိၵႃ ဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ ဢၼ်လႆႈလူႇၶဝ်ႈၶႅမ်ႈ
* 185-6။ ၼၢင်းယိင်းတုၵ်ႉၵတႃႇ ၵေႃႉဢၼ်ၽၢၼ်ပီႈၼွင်ႉ ဢၼ်လႆႈယူႇသဝ်း တီႈတုပ်ႈႁိူၼ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ တၢမ်တူဝ်မၼ်း လႆႈဢဝ်ၶဝ်ႈၶႅမ်ႈ လူႇတၢၼ်းပၼ် ၸဝ်ႈႁဝ်း ဢၼ်မႃးတုင်းသွမ်း ၸုၵ်း ၼိမ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼၼ်ႉ တၢႆသေ ႁွတ်ႈၵႂႃႇတီႈလႂ်ၶႃႈၼေႃး (ၼႆ ၸဝ်ႈၶုၼ် ဢိၼ်း ထၢမ်ၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)
* 187-9။ ၼၢင်းယိင်းတုၵ်ႉၵတႃႇ ၵေႃႉဢၼ်ၽၢၼ်ပီႈၼွင်ႉ ဢၼ်လႆႈယူႇသဝ်း တီႈတုပ်ႈႁိူၼ်း ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ  မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ တၢမ်တူဝ်မၼ်းၼၢင်း လႆႈဢဝ်ၶဝ်ႈၶႅမ်ႈ လူႇတၢၼ်းပၼ် ၵဝ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼၼ်ႉ တၢႆၽၢတ်ႇပၢၼ်ၵူၼ်းသေ မိူဝ်းယူႇသဝ်းၵျေႃႇမူၼ်ႈ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီ ၼိမ်မႃႇၼရတိ တီႈၽီၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇၶဝ် ယူႇသဝ်းၵျေႃႇမူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ (ၼႆ ၸဝ်ႈမႁႃႇၵတ်ႉသပ လၢတ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
* 190။ တၢင်းလူႇ ၼၢင်းယိင်းတုၵ်ႉၵတႃႇ ၵေႃႉဢၼ်ၽၢၼ်ပီႈၼွင်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈမႁႃႇ ၵတ်ႉသပၼၼ်ႉ လီဢၢမ်းတႄႉယဝ်ႉ။ တၢင်းလူႇ ၶဝ်ႈၶႅမ်ႈမၼ်း ဢၼ်လႆႈဢဝ်မႃး တမ်ႈတီႈႁိူၼ်းပိူၼ်ႈသေ လူႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ တဵမ်ထူၼ်ႈတႄႉယဝ်ႉ။
* 191။ သူၶဝ်ဢိူၺ်း... ၼၢင်းယိင်းႁၢင်ႈလီ ဢၼ်မီးပၵ်းပိူင်ဢင်ႇၵႃႇလဵၵ်ႉယႂ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈသေ ၸဝ်ႈၽူဝ်တူၺ်းဢမ်ႇဢိမ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်မေးၶုၼ်ၸၵျဝတေးသေတႃႉ ပေႃးမႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တင်းတၢင်းလူႇ ဢၼ်ၼၢင်းၵူၼ်းၽၢၼ် လႆႈလူ ၶဝ်ႈၶႅမ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ၵႃႈၶၼ်မၼ်း သိပ်းႁူၵ်းပုၼ်ႈ ၼိုင်ႈပုၼ်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇတၢၼ်ႇ။
* 192။ ၶမ်းၶႃၼိုင်ႈသႅၼ်၊ မႃႉၼိုင်ႈသႅၼ်၊ လေႃႉရထႃးၼိုင်ႈသႅၼ် ဢၼ်မႃႉသိင်းထေႃးတိုတ်ႉၸၼ်၊ ၼၢင်းယိင်းသၢဝ်ၼိုင်ႈသႅၼ် ဢၼ်တိုဝ်းပီႇႁူသႅင်လႅင် (ၸိူဝ်းၼႆႉတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ) ပေႃးမႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တင်း တၢင်းလူႇ ဢၼ်ၼၢင်းၵူၼ်းၽၢၼ်လႆႈလူ ၶဝ်ႈၶႅမ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ၵႃႈၶၼ်မၼ်း သိပ်းႁူၵ်းပုၼ်ႈ ၼိုင်ႈပုၼ်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇတၢၼ်ႇ။
* 193။ ၸၢင်ႉမႃႇတင်ႇၵ ပၢၵ်ႇတူဝ် ဢၼ်ယူႇတီႈ လွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ၊ ဢၼ်မီးငႃးမွင်ႉဢွၼ်ႇ ပႅၼ်ဢွၵ်ႇမႃး၊ ဢၼ်မေႃတိုၵ်းသိုၵ်း၊ ဢၼ်ဢဝ်ၸိူၵ်ႈၶမ်း ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ပေႃးမႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တင်းတၢင်း လူႇ ဢၼ်ၼၢင်းၵူၼ်းၽၢၼ်လႆႈလူ ၶဝ်ႈၶႅမ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ၵႃႈၶၼ်မၼ်း သိပ်းႁူၵ်းပုၼ်ႈ ၼိုင်ႈပုၼ်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇတၢၼ်ႇ။
* 194။ တီႈၼႂ်းလေႃးၵၼႆႉ ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ လႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၵုၼ်လူင်သီႇၵုၼ်ယဝ်ႉ။ ၸီးၸိမ်ႇ ၶုၼ်ၸၵျဝတေးၼၼ်ႉ ပေႃးမႃးတႅၵ်ႈၵၼ် တင်းတၢင်းလူႇ ဢၼ်ၼၢင်းၵူၼ်းၽၢၼ်လႆႈလူ ၶဝ်ႈၶႅမ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ၵႃႈၶၼ်မၼ်း သိပ်းႁူၵ်းပုၼ်ႈ ၼိုင်ႈပုၼ်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇတၢၼ်ႇ။

ဢႃၸႃမၻႃယိၵႃ ဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သၢမ်သုတ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ

**ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပျီႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 20154 ၼၼ်ႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇၼႆႉ မီးယူႇ 910,974 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇၼႆႉ မီးၼင်ႇၸိူဝ်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ 
*ၸႄႈဝဵင်းပျီႇ
*ၸႄႈဝဵင်းပွၵ်ႉၶွင်း
*ၸႄႈဝဵင်းပွင်းတီႇ
*ၸႄႈဝဵင်းပၢၼ်းတွင်း
*ၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်း
*ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်း

**ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်း** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢၼ်းတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃ ၼမ်ႉၵဵဝ်သေ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းပျီႇ ယၢၼ် 9 လၵ်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆတၢင်းလိၼ် ဢၼ်လုၵ်ႉ မိူင်းလူင်မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵႂႃႇၸူး တိူင်းရၶႅင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆတွင်ႇၵူၵ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းသေ ၵႂႃႇလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်တိုၵ်ႉႁႃယဝ်ႉလႄႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပႆႇပိုတ်ႇလႆႈ သၢႆတၢင်းၼမ်ႉ၊ သၢႆတၢင်းလူမ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ် တိူင်းရၶႅင်ႇ ၵႃႉၶၢႆၸူး မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးသေ ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းၼႆႉ ယၢမ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ပဵၼ်ဝဵင်းၵိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆတွင်ႇၵူၵ်ႉ လႄႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းၼႆႉ ၵႆယၢၼ်မွၵ်ႈ 39 လၵ်းၼႆႉၵူၺ်း။ တႃႇၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းတွင်ႇၵူၵ်ႉ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးသေ ပေႃးလတ်းၶၢမ်ႈလွႆလူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸိုင် လႆႈၵႂႃႇမွၵ်ႈ 100 လၵ်းၼႆယဝ်ႉ။

ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1953 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းၼႆႉ မီးမႃး 3430 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸမ်ၵၼ်တင်း သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ သေ ၼႃႈလိၼ်ဢမ်ႇပဵင်းလီသေဢမ်ႇၵႃး ၽုၼ်ႇ ဢမ်ႇပေႃးလီလႄႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢမ်ႇပေႃးၸၢင်ႈႁဵတ်းၼမ်။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းၼႆႉ ၽႅၼ်ႇမၼ်ႈ လႄႈ ၶီႈၶင်ႈယဝ်ႉ။

ၽြႃးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တီႈဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးပေႃႇတေႃႇမူသျိၼ်ႇၽျူႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၽင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းပွၵ်ႉၶွင်း

**ၸႄႈဝဵင်းပွၵ်ႉၶွင်း** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပွၵ်ႉၶွင်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
ဝဵင်းပွၵ်ႉၶွင်း

**ဝဵင်းပွၵ်ႉၶွင်း** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပွၵ်ႉၶွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းပျီႇသေ ယၢၼ်ၵႆ 24 လၵ်းယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းပွၵ်ႉၶွင်းၼႆႉ မီး 694 လွၵ်းလၵ်းသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးမႃး 3205 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးၸမ် သၼ်လွႆပႃႇၵိူဝ်၊ ငႃးလွႆၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ဢိူမ်ႈၸပ်းတင်း ထုင်ႉဢၼ်ပႃႇထိူၼ်ႇၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်မႆႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်လႄႈ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပႃႇမႆႉ ယူႇသဝ်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပွၵ်ႉၶွင်းၼႆႉ ပေႃးလတ်းၶၢမ်ႈ သၼ်လွႆပႃႇၵိူဝ်ယဝ်ႉ ပဵၼ်တီႈၸပ်းၵၼ်တင်း ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇယဝ်ႉ။ ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးသေ ၵပ်းသိုပ်ႇဝႆႉတင်း ဝဵင်းပျီႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းပျီႇ

**ၸႄႈဝဵင်းပျီႇ** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပျီႇယဝ်ႉ။

## မေႃႇၸႃႇ
မေႃႇၸႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈရူတ်ႉရဵၼ်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပျီႇ ဢၼ်တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇလတ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းပျီႇ ယၢၼ်မွၵ်ႈ 5 လၵ်းၼ်ႉသေ ပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇပျူႇ ဢၼ်လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပျူႇၶဝ် ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ႁဵတ်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢမ်ႇလွတ်ႈတင်း ဝဵင်းၵဝ်ႇ သရေႇၶိတ်ႉတရႃႇလႄႈ တီႈႁိမ်းႁူးဝဵင်း (ႁွင်ႉ) သူၺ်ႇတၶႃး လႄႈ မထေႃးယႃႇ ၵွင်းၶဵင်ႇၽီ( ယၢမ်းလဵဝ် ၶူဝ် မၢႆ 46) ၼၼ်ႉ လႆႈၵူၼ်ႇယႃႉပႅတ်ႈ ႁူဝ်ႉဝဵင်းသေ ႁဵတ်းမႃးဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
ဝဵင်းပွင်းတီႇ

**ဝဵင်းပွင်းတီႇ** ( ; ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပွင်းတီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇၵျုႁွင်ႇ 18 တီႇၵရီႇ 28 မိတ်ႉၼိတ်ႉတေႃႇ 72 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႈၵျီႇၵျုဢွၵ်ႇ 95 တီႇၵရီႇ 23 မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ 12 မိၼ်ႉၼိတ်ႉယဝ်ႉ။

ဝဵင်းပွင်းတီႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပွင်းတီႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သၢႆတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼႆ ၵႆယၢၼ် 130 လၵ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီး ဝဵင်းပျီႇၼႆ ၵႆယၢၼ် 32 လၵ်းယဝ်ႉ။ တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇၵေႃႈ လတ်းဝဵင်းပွင်းတီႇသေ ႁဵတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။

တီႈထုင်ႉပွင်းတီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းပွင်းတီႇ လႄႈ ဝဵင်းတႄးၵူင်း ၼႆသေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းသွင်ဢၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းပွင်းတီႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈ မွၵ်ႈ 250 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပွင်းတီႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီး 379 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇၼႆႉ ပေႃးဝႃႈဝဵင်းပျီႇယဝ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 17286 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

ၶွၵ်ႈပွင်းတီႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၶွၵ်ႈၵူၼ်းလူင် ဢၼ်လႆႈၸႂ်ႉမႃး မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ ပဵၼ်သိုၵ်းယဝ်ႉ ၶိုၼ်းဢၼ်ၸႂ်ႉပဵၼ် ၶွၵ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းထုၵ်ႇၺႃးတၢမ်ႇၼၼ်ႉ ပွင်သွၼ်ပၼ် ပၢႆးပႆႇၺႃႇၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ လႄႈ သွၼ်ပၼ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းမူၼ်ႉမႄးၼမ်ႉၸႂ် တီႈၼႂ်းၶွၵ်ႈယဝ်ႉ။

ဝဵင်းပွင်းတီႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ် ဝဵင်း ဢၼ်လူတ်ႉၵႃး ရူတ်ႉရဵၼ်းလတ်းၵႂႃႇလႄႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၶၢႆ ၶႅမ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းပိူင်လူင်တီႈ ၸႄႈဝဵင်းပွင်းတီႇၼႆႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ငၢၼ်း ၶဝ်ႈသၢၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၽႃႈၽႅၼ်ႇယဝ်ႉ။

တီႈတၢင်းဢွၵ်ႇဝဵင်းပွင်းတီႇ တီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၽြႃးလူင်သွင်သူႇ မိၼ်းလႅတ်ႉယႃႇသီႇရိ လႄႈ မိၼ်းလႅတ်ႉဝႄးသီႇရိ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈတႃႈဝဵင်းသေ ပဵၼ်ၽြႃးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။

တီႈၼႂ်းဝၢင်းၽြႃးမိၼ်းလႅတ်ႉယႃႇသီႇရီႇၼၼ်ႉ တီႈ ၵျွင်းၽြႃး ၼၼ်ႉ မီးငဝ်ႈၸဝ်ႈငႃးသႅင်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶဵဝ်ႈၸဝ်ႈငႃးသႅင် ႁွတ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1259 ၼီႈ လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ 13 ၶမ်ႈၼၼ်ႉသေ ၵူႈပီၵူႈပီ ပေႃးထိုင် လိူၼ်သိပ်းမႃး ၸတ်းႁဵတ်းပွႆး လဵပ်ႈ ၶဵဝ်ႈၸဝ်ႈငႃးသႅင်သေယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပွႆးၵိုၼ်းၼႃႇလႄႈ ပေႃးလႆႈၶိုင်ပွင်ပၼ် ရူတ်ႉရဵၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းယဝ်ႉ။ ပွႆးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်း တီႈဝဵင်းပွင်းတီႇ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ်ပွႆးလဵပ်ႈမွၵ်ႈ ပႅတ်ႇမိုၼ်ႇသီႇႁဵင် ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းၼႂ်း လိူၼ်ၵဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸၼ်ၻႃလိဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီမီးဢလုမ်းဢလၢင်းၼမ်

## 4- ၸၼ်ၻႃလိဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီမီးဢလုမ်းဢလၢင်းၼမ်
* 195။ မႄႈဢွၵ်ႇလူင် ၸၼ်ႇတႃႇလိ ၵေႃႉဢၼ်မီးဢလုမ်းဢလၢင်းၼမ်... ဝႆႈသႃတမ်ႈတီႈ တိၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးတႃႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်ၵႅဝ်ႈမျၢတ်ႈသေ ပဵၼ်ဢိသိၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈႁွပ်ႇႁွင်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈ မႂ်းလႄႈ ၸင်ႇမႃးၸုၵ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
* 196။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် တီႈၼိူဝ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်မီးၵုင်ႇမုၼ်တႃႇတိ (ထူပ်းၺႃးလေႃးၵ ထမ်ႇသေတႃႉ တိုၼ်းဢမ်ႇသၼ်ႇတဵၼ်ႈၶွၼ်းဝႆသေ ယိူၼ်ႉၵၼ်ႈလႆႈ) ဢၼ်ၵိုင်ႇတၢင်းလွင်ႈပူႇၸေႃႇမူးၸႃး ၼၼ်ႉတႃႉ။ ႁွမ်းမိုဝ်းၶၼ်ၶၼ်ဝႆးဝႆးသေ ဝႆႈၽြႃးလႄႈ၊၊ ဢႃႇယုမႂ်းၼႆႉ ပွတ်းၼႃႇယဝ်ႉ (ၼႆ ၸဝ်ႈ မွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ လၢတ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ)
* 197။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ဢၼ်ၽိုၵ်းၽႄႈၸႂ်ယဝ်ႉတူဝ်ႈသေ မီးတူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇၵမ်း လိုၼ်းသုတ်းၼၼ်ႉ တိုၵ်းသူၼ်းလႄႈ မႄႈဢွၵ်ႇလူင်ၸၼ်ႇတႃႇလိ ဢၼ်မီးဢလုမ်းဢလၢင်းၼမ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶုပ်ႉဝႆႈ တမ်ႈတီႈတိၼ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။
* 198။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉဝႆႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸဝ်ႈၽူႈမီးၺၢၼ်ႇလႅင်းသႂ် တီႈၼႂ်းလေႃးၵလပ်းသိင်ႇယူႇၼၼ်ႉ ဝူဝ်းမႄႈတေႃးပတ်ႉပၼ် မႄႈဢွၵ်ႇၸၼ်ႇတႃႇလိ တၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။
* 199။ ၼၢင်းၽီၸၼ်ႇတႃႇလိ ဢၼ်မီးဢူၽုင်းၽီ တဵမ်ထူၼ်ႈလီၼၼ်ႉ ၸင်ႇလူင်းမႃးၸူး တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ၽူႈဢၼ်ဢႃႇသဝေႃးမူၺ်ႉမူတ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးမုၼ်ႈၶႆးၵိလေႇသႃႇ ဢၼ်ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ထိူၼ်ႇတဵတ်ႇယဵၼ် ၸဝ်ႈလဵဝ်သေ ၸဝ်ႈႁဝ်း ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်ႈၸႂ်ယႂ်ႇထူၼ်ႈ ၽူႈဢၼ်မီးဢူမုၼ်ၽုင်းငဝ်းယႂ်ႇ တီႈၶႃႈဢေႃႈ ၶႃႈၼၢင်းဝႆႈသႃ ၸဝ်ႈႁဝ်းယူႇတီႈၶႃႈဢေႃႈ (ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ)။
* 200။ ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးၵုင်ႇမုၼ်ငဝ်းတဵမ်ထူၼ်ႈ... ဢၼ်ၼၢင်းၽီသီၶမ်းဢွၼ်ႇတင်းၼမ် ဢၼ်မီးဢူငဝ်းၵူႈပိူင်ပိူင် လၢၵ်ႇလၢႆးတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢုမ်ႇလွမ်ႉဝႆႉသေ မႂ်းၼၢင်းဢၼ်လုၵ်ႉတီႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇ မႃးဝႆႈၵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽႂ်ၼေႃး (ၼႆ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်ယဝ်ႉ)။
* 201။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၶႃႈၼၢင်းပဵၼ် ၸၼ်ႇတႃႇလိဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈႁဝ်း ၽူႈဢၼ်မီး တၢင်းၶတ်းၸႂ်ယႂ်ႇ တိုၵ်းသူၼ်း ႁႂ်ႈၶႃႈၼၢင်း ဝႆႈသႃ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸဝ်ႈၽူႈဢၼ်ၵိုင်ႇလီပူႇၸေႃႇမူးၸႃး  ဢၼ်မီးဢလုမ်းဢလၢင်းၼမ်ၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈၶုပ်ႉဝႆႈ တမ်ႈတီႈ တိၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးမႃးယဝ်ႉ။
* 202။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႃႈၼၢင်းလႆႈၶုပ်ႉဝႆႈ တမ်ႈတီႈတိၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးလႄႈ လုၵ်ႉ တီႈၽဝႃႉၸၢတ်ႈၵူၼ်းယွၼ်း တၢႆသေ လႆႈမႃးပဵၼ်ၽီ မိူင်းတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇ တီႈလီသိူဝ်းၸႂ် လႆႈမႃးယူႇသဝ်း ၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉလီတွၼ်းတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။
* 203။ ၼၢင်းၽီသႅၼ်ၼိုင်ႈ လႆႈမႃးယူႇသဝ်း ဢုမ်ႇလွမ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းဝႆႉၶႃႈဢေႃႈ။ ဢူငဝ်းၶႃႈၼၢင်းလႄႈသင်၊ ဢလုမ်းဢလၢင်းၶႃႈၼၢင်းလႄႈသင် ဢႃႇယုလႄႈသင် ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီသႅၼ်ၼၢင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝိသဵတ်ႇမၼ်း လီဢၢမ်းတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
* 204။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ တီႈၼႂ်းလေႃးၵၼႆႉ ၵုသူဝ်ႇတၢင်းလီ ဢၼ်ၶႃႈၼၢင်းလႆႈႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ မီးတင်းၼမ်ဢေႃႈ။ ပႆႇၺႃႇ လွင်ႈမေႃႁိဝ်ႈၸင်ႈၵေႃႈ တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ သတိ လွင်ႈမေႃၶုၵ်းၶွပ်ႈၵေႃႈ တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႈတႃႇတေလႆႈဝႆႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်ပဵၼ်မုၼိၸိၵ်းၸွမ် ဢၼ်မေႃဢီးလူပိူၼ်ႈ ၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်း ၸင်ႇၽႅဝ်မႃးၶႃႈဢေႃႈ။
* 205။ ၼၢင်းၽီ ၸၼ်ႇတႃႇလိ ဢၼ်မေႃႁူႉၸၵ်းၵျေးၸူးပိူၼ်ႈ ဢၼ်မေႃႁဵတ်းႁႂ်ႈၵျေးၸူးပိူၼ်ႈ ထၢင်ႇၸႅင်ႈၼၼ်ႉ မႃးလဝ်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ ၶုပ်ႉဝႆႈတမ်ႈတီႈတိၼ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ၽူႈဢၼ်မီးၵုင်ႇမုၼ် ၵႆယၢၼ်ၵိလေႇသႃႇသေ ႁၢႆတူဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၸၼ်ꩦႃလိဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သီႇသုတ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ဝဵင်းပျီႇ

**ဝဵင်းပျီႇ** ( ; ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉၵဵဝ် သေ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်တူၵ်း ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းသုတ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးဝႃႈ ၵႆယၢၼ် (179)လၵ်း၊ ဢဝ်တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းသေ ၵႆယၢၼ် (161) လၵ်းသေ ပဵၼ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးသုတ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပျီႇယဝ်ႉ လတ်းၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းသေ ၸၢင်ႈၵႂႃႇလႆႈ ၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ပူးၵမ်ႇလႄႈသင်၊ ၸၢင်ႈၵႂႃႇလႆႈၸူး ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇလႄႈသင်၊ လတ်းၶၢမ်ႈၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းသေ ၸၢင်ႈၵႂႃႇလႆႈပႃး ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ် သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၶႅမ်ႉလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် ၶၢဝ်းတၢင်းၼမ်ႉဝႃႈ တင်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ၵႆယၢၼ် 263 လၵ်းယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း သႃႇလီလႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵေႃႈ တူၵ်းတီႈလီယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃးၵုင်ႈ-ပျီႇၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ႈ လႆႈႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 1877၊ လိူၼ်မေႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းယၢဝ်းမီး 161 လၵ်းသေ ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇမၼ်း မႅၼ်ႈၵႂႃႇ 1,175,3000 ၼႆ လႆႈႁၼ်ၼႂ်းၽိုၼ်းမၢႆတွင်းဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ။ (သိုပ်ႇႁဵတ်း တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ၊ ပျီႇ၊ တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈၼႃး၊ လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ပတဵင်ႇ၊ မူၵ်ႉတမ၊ မေႃႇလမႅင်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶပ်ႉၸႅၼ်ႇဝႆႉၼႆႉယဝ်ႉ။)ဢၼ်ပဵၼ် ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီပႄႇ ဝဵင်းပျီႇၼႆႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် လႆႈတင်ႈတႄႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 1874 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းပျီႇၼႆႉ မီးႁူၼ်ႈႁၢင်ႈႁိၼ် မၢႆတွင်း ပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉဢွင်ႇသၢၼ်းသေ ၵႆႉႁၼ်ၽိတ်းၵၼ်တင်း ႁူၼ်ႁၢင်ႈတွင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် ပၢႆးပႆႇၺႃႇဝႃႈ လႆႈပိုတ်ႇဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉသုင် (5) ႁူင်းသေ ႁူင်းႁဵၼ်းပဵၼ်မေႃသွၼ်လႄႈ မီးဝႆႉႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးၸၢၵ်ႈပၢႆးမိုဝ်းသေ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၸၢၵ်ႈ ထူၼ်ႈသၢမ်ႈ တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၸၢင်ႈပျီႇ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပျီႇ (ဢွၼ်တၢင်းပဵၼ် ၶေႃးလဵၵ်ႉပျီႇ)၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ (ပျီႇ) (ဢွၼ်တၢင်းပဵၼ် ၶေႃးလဵၵ်ႉၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ) ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇပူင်သွၼ်ပၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းၵဝ်ႇ သရေႇၶိတ်ႉတရႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ပျူႇ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်လိုဝ်းလင်မႃးၼႂ်း ပိုၼ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတီႈ ထုင်ႉမေႃႇၸႃႇ တီႈဝဵင်းပျီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် ႁွႆးမိုဝ်းၾိင်ႈငႄႈပျူႇယူႇ တေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ꧤၻ်ၻိတ်ထိဝိမႃၼဝတ်ထုဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ မီးမွၵ်ႇပၵ်းႁၢင်ႈလီ

## 5-ꧤၻ်ၻိတိထိဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ မီးမွၵ်ႇပၵ်းႁၢင်ႈလီ
* 206-7။ ဢဝ်တူင်ႇမွၵ်ႇၽီ ႁၢင်ႈလီ မွၵ်ႇမၼ်ႇတႃႇရဝ ဢၼ်မီးသီၵမ်ႇလႄႈသင်၊ သီၶမ်းလႄႈသင်၊ သီလမ်လႄႈသင်၊ သီၵမ်ႇလမ်လႄႈသင်၊ သီလႅင်လႄႈသင်၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ (သီၵူႈပိူင်ပိူင်လႄႈသင်) သွႆႉႁဵတ်းတူင်ႇ ပၵ်းဝႆႉၼိူဝ်ႁူဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၽီ ၽူႈမီးပႆႇၺႃႇလီ... တူၼ်ႈမွၵ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းႁၢင်ႈလီၼင်ႇၼႆၼႆႉ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီတၢင်ႇတီႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး။
* 208။ ၼၢင်းၽီ ၽူႈမီးဢလုမ်းဢလၢင်းၼမ် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵၢၼ်ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႃးပဵၼ်တီႈမိူင်း ၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇၼႆႉၼေႃး။ ၽွၼ်းလီဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်လႂ်ၼေႃး၊ တွပ်ႇပၼ်ၶေႃႈထၢမ် ဢၼ်ၵဝ်ထၢမ်ၼၼ်ႉတႃႉ (ၼႆ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
* 209။ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းၵိမိလၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉၸၵ်း ၸိုဝ်ႈၶႃႈၼၢင်းဝႃႈ ၽတ်ႉတိၵႃႇၼႆယဝ်ႉ။ မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်၊ မီးသိၼ်မၼ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မူၼ်ႈၸႂ်လူၺ်ႈၸွမ်း လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ယိုၼ်ႈမႅင်ႇပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇတီႈၶႃႈဢေႃႈ။
* 210။ ဝိသဵတ်ႇမၼ်း မီးၸႂ်ၸိုၼ်ႈသႂ်သေ လႆႈဢဝ်ၽႃႈၽႅၼ်ႇလႄႈသင်၊ သွမ်းလႄႈသင်၊ တီႈၼွၼ်း တီႈယူႇလႄႈသင်၊ ၽႆးလႅင်းလႄႈသင် လူႇတၢၼ်းပၼ် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်သိုဝ်ႈယူဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 211။ မိူဝ်ႈဝၼ်းၽိတ်ႈ လိူၼ်မႂ်ႇသိပ်းသီႇၶမ်ႈ လိူၼ်လပ်းသိပ်းသီႇၶမ်ႈလႄႈသင်၊ ဝၼ်းသိပ်း ႁႃႈၶမ်ႈလႄႈသင်၊ ဝၼ်းပႅတ်ႈၶမ်ႈလႄႈသင် ဝၼ်းၽိတ်ႈပႅတ်ႇၶမ်ႈလႄႈသင် ဝၼ်းဢွၵ်ႇသိၼ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်  ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ တိုဝ်းၵမ်သိၼ်ပႅတ်ႇ ႁႂ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈမႃးၶႃႈဢေႃႈ။
* 212။ ႁပ်ႉသိၼ်ဢုပုတ်ႈယဝ်ႉ။ သိၼ်သီႇလၵေႃႈ ႁႂ်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းမႃးတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ပႂ်ႉပႃး(တူဝ် လႄႈသူပ်း)ယဝ်ႉ။ ၸႅၵ်ႇၽႄလူႇတၢၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ (ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ) ၶႃႈၼၢင်းလႆႈယူႇသဝ်း တီႈႁေႃ ဝိမၢၼ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။
* 213။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ လွင်ႈဢဝ်တၢႆသၢႆၸႂ်ပိူၼ်ႈၵႄႃႈ ငိူင်ႉဝႄႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈလၢတ်ႈမၢပ်ႇပႅတ်ႉလႅၼ် ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈလၵ်ႉဢဝ် ၶူဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈပိူၼ်ႈဢမ်ႇပၼ်လႄႈသင်၊ လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ် ၽူဝ်သေ ၵႂႃႇၵူတ်ႉ ၵူၼ်းၸၢႆးတၢင်ႇၵေႃႉၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈၵိၼ်လဝ်ႈမဝ်းၵႅပ်ႇလႄႈသင် ငိူင်ႉဝႄႈၵႆၵႆယူႇယဝ်ႉ။
* 214။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ မူၼ်ႈသူဝ်းလူၺ်ႈ သိၼ်ႁႃႈသိၼ်ႈယဝ်ႉ။ လၵ်းလႅမ်ႁူႉႁၼ် ဢရိယႃႇသတ်ႉၸႃႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢုပႃႇသိၵႃႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်မီးၸၵ်ႉၶုႁႃႈပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယူသဝ်းၸွမ်းလူၺ်ႈ ၵုသူဝ်ႇ (ဢမ်ႇလူင်ဢမ်ႇလိုမ်းယဝ်ႉ)။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁဵတ်းဝႆႉ ၵၢၼ်လီသုၸရိူၵ်ႈ လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီး ၵုသူဝ်ႇဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇလုၵ်ႉတီႈၽဝၼၼ်ႉ တၢႆသေ မႃးႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇ တီႈႁၢၼ်ႉၸႂ် တီႈဢၼ်ငဝ်းလႅင်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းထွင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 215။ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်ဢဝ်တၢင်းဢီးလူ ပႂ်ႉပႃးပၼ် လွင်ႈၽွၼ်းပၢင်ႈၼၼ်ႉ လႄႈသင်၊ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမျၢတ်ႈ ဢၵ်ႉၵသႃႇဝၵ ၽူႈမီးတၢင်းတိုဝ်းၵမ်မျၢတ်ႈ ၸုတ်ႇၽဝ်ပႅတ်ႈ ၵိလေႇသႃႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ယၢမ်ႈလုမ်းလႃးတူၺ်းထိုင်မႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁဵတ်းဝႆႉ ၵၢၼ်လီသုၸရိူၵ်ႈ လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီး ၵုသူဝ်ႇဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇလုၵ်ႉတီႈၽဝၼၼ်ႉ တၢႆသေ မႃးႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇ တီႈႁၢၼ်ႉၸႂ် တီႈဢၼ်ငဝ်းလႅင်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းထွင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 216။ ၶႃႈၼၢင်း တိုဝ်းၵမ်သိၼ်ပႅတ်ႇ ဢၼ်မေႃပၼ်ပဵၼ် လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး တီႈတႅၵ်ႈၼၼ်ႉ တႃႇသေႇယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁဵတ်းဝႆႉ ၵၢၼ်လီသုၸရိူၵ်ႈ လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီး ၵုသူဝ်ႇဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇလုၵ်ႉတီႈၽဝၼၼ်ႉ တၢႆသေ မႃးႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇ တီႈႁၢၼ်ႉၸႂ် တီႈဢၼ်ငဝ်းလႅင်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းထွင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ꧤၻ်ၻိတ်ထိဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁႃႈ သုတ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
သေႃၼၻိၼ်ၼႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီငဝ်းတူဝ်လႅင်း

## 6- သေႃၼၻိၼ်ၼႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီငဝ်းတူဝ်လႅင်း
* 217။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
* 218။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်း ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်လႄႈ တမ်ႈတီႈၼႆႈ မႂ်းၼၢင်းမႃးလႆႈၽွၼ်းလီ တဵမ်ထူၼ်ႈၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်းမႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
* 219။ ၼၢင်းၽီ ဢူမုၼ်ၽုင်းယႂ်ႇ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ မႂ်းလႆႈႁဵတ်းၵုသူဝ်ႇ သင်မႃးၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႃးလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းလႅင်း ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
* 220။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း  ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 221။ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းၼႃႇလၼ်ႇတႃႇၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉၸၵ်း ၸိုဝ်ႈၶႃႈၼၢင်းဝႃႈ မႄႈဢွၵ်ႇ သေႃးၼတိၼ်ႇၼႃႇၼႆယဝ်ႉ။ မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်၊ မီးသိၼ်မၼ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မူၼ်ႈၸႂ်လူၺ်ႈၸွမ်း လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ယိုၼ်ႈမႅင်ႇပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇတီႈၶႃႈဢေႃႈ။
* 222။ ဝိသဵတ်ႇမၼ်း မီးၸႂ်ၸိုၼ်ႈသႂ်သေ လႆႈဢဝ်ၽႃႈၽႅၼ်ႇလႄႈသင်၊ သွမ်းလႄႈသင်၊ တီႈၼွၼ်း တီႈယူႇလႄႈသင်၊ ၽႆးလႅင်းလႄႈသင် လူႇတၢၼ်းပၼ် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်သိုဝ်ႈယူဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 223။ မိူဝ်ႈဝၼ်းၽိတ်ႈ လိူၼ်မႂ်ႇသိပ်းသီႇၶမ်ႈ လိူၼ်လပ်းသိပ်းသီႇၶမ်ႈလႄႈသင်၊ ဝၼ်းသိပ်း ႁႃႈၶမ်ႈလႄႈသင်၊ ဝၼ်းပႅတ်ႈၶမ်ႈလႄႈသင် ဝၼ်းၽိတ်ႈပႅတ်ႇၶမ်ႈလႄႈသင် ဝၼ်းဢွၵ်ႇသိၼ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်  ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ တိုဝ်းၵမ်သိၼ်ပႅတ်ႇ ႁႂ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈမႃးၶႃႈဢေႃႈ။
* 224။ ႁပ်ႉသိၼ်ဢုပုတ်ႈယဝ်ႉ။ သိၼ်သီႇလၵေႃႈ ႁႂ်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းမႃး တႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ပႂ်ႉပႃး(တူဝ် လႄႈသူပ်း)ယဝ်ႉ။ ၸႅၵ်ႇၽႄလူႇတၢၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ (ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ) ၶႃႈၼၢင်း လႆႈယူႇသဝ်း တီႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။
* 225။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ လွင်ႈဢဝ်တၢႆသၢႆၸႂ်ပိူၼ်ႈၵႄႃႈ ငိူင်ႉဝႄႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈလၢတ်ႈမၢပ်ႇပႅတ်ႉလႅၼ် ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈလၵ်ႉဢဝ် ၶူဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇပၼ်လႄႈသင်၊ လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ် ၽူဝ်သေ ၵႂႃႇၵူတ်ႉ ၵူၼ်းၸၢႆးတၢင်ႇၵေႃႉၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈၵိၼ်လဝ်ႈမဝ်းၵႅပ်ႇလႄႈသင် ငိူင်ႉဝႄႈၵႆၵႆယူႇယဝ်ႉ။
* 226။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ မူၼ်ႈသူဝ်းလူၺ်ႈ သိၼ်ႁႃႈသိၼ်ႈယဝ်ႉ။ လၵ်းလႅမ်ႁူႉႁၼ် ဢရိယႃႇသတ်ႉၸႃႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢုပႃႇသိၵႃႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်မီးၸၵ်ႉၶုႁႃႈပိူင် ဢၼ်မီးဢလုမ်းဢလၢင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 227။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်း ၸင်ႇတေမႃးမီး ဢူငဝ်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ ယဝ်ႉ။ပ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းၶႃႈၼၢင်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈပႃႈယဝ်ႉ။
သေႃၼၻိၼ်ၼႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁူၵ်း သုတ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၼိၻႃၻႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီငဝ်းတူဝ်လႅင်း

## 8-ၼိၻႃၻႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီငဝ်းတူဝ်လႅင်း
* 246။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
* 247။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်လႄႈ တမ်ႈတီႈၼႆႈ မႂ်းၼၢင်းမႃးလႆႈၽွၼ်းလီ တဵမ်ထူၼ်ႈၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
* 248။ ၼၢင်းၽီ ဢူမုၼ်ၽုင်းယႂ်ႇ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ မႂ်းလႆႈႁဵတ်းၵုသူဝ်ႇ သင်မႃးၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႃးလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းလႅင်း ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
* 249။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း  ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 250။ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းရႃႇၸၵႁၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉၸၵ်းၸိုဝ်ႈၶႃႈၼၢင်းဝႃႈ မႄႈဢွၵ်ႇ ၼိတ်ႉတႃႇၼႆယဝ်ႉ။ မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်၊ မီးသိၼ်မၼ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မူၼ်ႈၸႂ်လူၺ်ႈၸွမ်း လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ယိုၼ်ႈမႅင်ႇပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇတီႈၶႃႈဢေႃႈ။
* 251။ ဝိသဵတ်ႇမၼ်း မီးၸႂ်ၸိုၼ်ႈသႂ်သေ လႆႈဢဝ်ၽႃႈၽႅၼ်ႇလႄႈသင်၊ သွမ်းလႄႈသင်၊ တီႈၼွၼ်း တီႈယူႇလႄႈသင်၊ ၽႆးလႅင်းလႄႈသင် လူႇတၢၼ်းပၼ် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်သိုဝ်ႈယူဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 252။ မိူဝ်ႈဝၼ်းၽိတ်ႈ လိူၼ်မႂ်ႇသိပ်းသီႇၶမ်ႈ လိူၼ်လပ်းသိပ်းသီႇၶမ်ႈလႄႈသင်၊ ဝၼ်းသိပ်း ႁႃႈၶမ်ႈလႄႈသင်၊ ဝၼ်းပႅတ်ႈၶမ်ႈလႄႈသင် ဝၼ်းၽိတ်ႈပႅတ်ႇၶမ်ႈလႄႈသင် ဝၼ်းဢွၵ်ႇသိၼ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်  ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ တိုဝ်းၵမ်သိၼ်ပႅတ်ႇ ႁႂ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈမႃးၶႃႈဢေႃႈ။
* 253။ ႁပ်ႉသိၼ်ဢုပုတ်ႈယဝ်ႉ။ သိၼ်သီႇလၵေႃႈ ႁႂ်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းမႃး တႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ပႂ်ႉပႃး(တူဝ် လႄႈသူပ်း)ယဝ်ႉ။ ၸႅၵ်ႇၽႄလူႇတၢၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ (ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ) ၶႃႈၼၢင်းလႆႈယူႇသဝ်း တီႈႁေႃ ဝိမၢၼ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။
* 254။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ လွင်ႈဢဝ်တၢႆသၢႆၸႂ်ပိူၼ်ႈၵႄႃႈ ငိူင်ႉဝႄႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈလၢတ်ႈမၢပ်ႇပႅတ်ႉလႅၼ် ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈလၵ်ႉဢဝ် ၶူဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈပိူၼ်ႈဢမ်ႇပၼ်လႄႈသင်၊ လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ် ၽူဝ်သေ ၵႂႃႇၵူတ်ႉၵူၼ်းၸၢႆးတၢင်ႇၵေႃႉၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈၵိၼ်လဝ်ႈမဝ်းၵႅပ်ႇလႄႈသင် ငိူင်ႉဝႄႈၵႆၵႆယူႇယဝ်ႉ။
* 255။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ မူၼ်ႈသူဝ်းလူၺ်ႈ သိၼ်ႁႃႈသိၼ်ႈယဝ်ႉ။ လၵ်းလႅမ်ႁူႉႁၼ် ဢရိယႃႇသတ်ႉ ၸႃႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢုပႃႇသိၵႃႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်မီးၸၵ်ႉၶုႁႃႈပိူင် ဢၼ်မီးဢလုမ်းဢလၢင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 256။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇတေမႃးမီး ဢူငဝ်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ ယဝ်ႉ။ပ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းၶႃႈၼၢင်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈပႃႈယဝ်ႉ။ 257 (ဢမ်ႇမီး)
ၼိၻ်ၻႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ပႅတ်ႇ သုတ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
သုၼိၻ်ၻႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီငဝ်းတူဝ်လႅင်း

## 9-သုၼိၻ်ၻႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီငဝ်းတူဝ်လႅင်း
* 258။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်း ၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
* 259။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
* 261။ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းရႃႇၸၵႁၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉၸၵ်းၸိုဝ်ႈၶႃႈၼၢင်းဝႃႈ မႄႈဢွၵ်ႇ သုၼိတ်ႉတႃႇၼႆယဝ်ႉ။ မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်၊ မီးသိၼ်မၼ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မူၼ်ႈၸႂ်လူၺ်ႈၸွမ်း လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ယိုၼ်ႈမႅင်ႇပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇတီႈၶႃႈဢေႃႈ။
* 262။ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းရႃႇၸၵႁၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉၸၵ်းၸိုဝ်ႈၶႃႈၼၢင်းဝႃႈ မႄႈဢွၵ်ႇ သုၼိတ်ႉတႃႇၼႆယဝ်ႉ။ မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်၊ မီးသိၼ်မၼ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉ ယဝ်ႉ။ မူၼ်ႈၸႂ်လူၺ်ႈၸွမ်း လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ယိုၼ်ႈမႅင်ႇပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇတီႈၶႃႈဢေႃႈ။
* 263။ ဝိသဵတ်ႇမၼ်း မီးၸႂ်ၸိုၼ်ႈသႂ်သေ လႆႈဢဝ်ၽႃႈၽႅၼ်ႇလႄႈသင်၊ သွမ်းလႄႈသင်၊ တီႈၼွၼ်း တီႈယူႇလႄႈသင်၊ ၽႆးလႅင်းလႄႈသင် လူႇတၢၼ်းပၼ် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်သိုဝ်ႈယူဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 264။ မိူဝ်ႈဝၼ်းၽိတ်ႈ လိူၼ်မႂ်ႇသိပ်းသီႇၶမ်ႈ လိူၼ်လပ်းသိပ်းသီႇၶမ်ႈလႄႈသင်၊ ဝၼ်းသိပ်း ႁႃႈၶမ်ႈလႄႈသင်၊ ဝၼ်းပႅတ်ႈၶမ်ႈလႄႈသင် ဝၼ်းၽိတ်ႈပႅတ်ႇၶမ်ႈလႄႈသင် ဝၼ်းဢွၵ်ႇသိၼ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်  ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ တိုဝ်းၵမ်သိၼ်ပႅတ်ႇ ႁႂ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈမႃးၶႃႈဢေႃႈ။
* 265။ ႁပ်ႉသိၼ်ဢုပုတ်ႈယဝ်ႉ။ သိၼ်သီႇလၵေႃႈ ႁႂ်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းမႃးတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ပႂ်ႉပႃး(တူဝ် လႄႈသူပ်း)ယဝ်ႉ။ ၸႅၵ်ႇၽႄလူႇတၢၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ (ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ) ၶႃႈၼၢင်းလႆႈယူႇသဝ်း တီႈႁေႃ ဝိမၢၼ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။
* 266။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ လွင်ႈဢဝ်တၢႆသၢႆၸႂ်ပိူၼ်ႈၵႄႃႈ ငိူင်ႉဝႄႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈလၢတ်ႈမၢပ်ႇပႅတ်ႉလႅၼ် ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈလၵ်ႉဢဝ် ၶူဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈပိူၼ်ႈဢမ်ႇပၼ်လႄႈသင်၊ လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ် ၽူဝ်သေ ၵႂႃႇၵူတ်ႉၵူၼ်းၸၢႆးတၢင်ႇၵေႃႉၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈၵိၼ်လဝ်ႈမဝ်းၵႅပ်ႇလႄႈသင် ငိူင်ႉဝႄႈၵႆၵႆယူႇယဝ်ႉ။
* 267။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ မူၼ်ႈသူဝ်းလူၺ်ႈ သိၼ်ႁႃႈသိၼ်ႈယဝ်ႉ။ လၵ်းလႅမ်ႁူႉႁၼ် ဢရိယႃႇသတ်ႉ ၸႃႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢုပႃႇသိၵႃႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်မီးၸၵ်ႉၶုႁႃႈပိူင် ဢၼ်မီးဢလုမ်းဢလၢင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 268။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇတေမႃးမီး ဢူငဝ်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ ယဝ်ႉ။ပ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းၶႃႈၼၢင်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈပႃႈယဝ်ႉ။
	သုၼိၻ်ၻႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ၵဝ်ႈ သုတ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇ

**ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇ** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇ

**ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇ** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီႈဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉၵဵဝ်သေ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းပျီႇ ယၢၼ်ၵဝ်ႈလၵ်းယဝ်ႉ။

## ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ
မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃးၵုင်ႈ-ပျီႇသေ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၵႆယၢၼ် 169 လၵ်းယဝ်ႉ။ မီးတၢင်းလူတ်ႉၵႃး၊ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း
ၸွမ်းလူၺ်ႈလႆႈလၢမ်းတူၺ်း မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ မီး 83150 ၵေႃ့သေ ထိုင်ပီ 1963 မႃး သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼႆႉ မီး 10788 ယဝ်ႉ။

## ၾိင်ႈငႄႈ
ၽြႃးတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးသူၺ်ႇၼၢတ်ႉၼွင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်း ယၢၼ်သီႇလၵ်း၊ ၽြႃးသူၺ်ႇမေႃႇတေႃး ဢၼ်မီးတီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇဝဵင်း၊ ၽြႃးသူၺ်ႇမျႅတ်ႉမၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၽြႃးသႂ်ႇ ၵႅဝ်ႈတႃႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွႆးၵွင်းမူး ၽြႃးသူၺ်ႇၼၢတ်ႉတွင်ႇ ၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းၼႂ်း လိူၼ်သီႇၵူႈပီသေ ၵိုၼ်းတႄႉၵိုၼ်းဝႃႈလႄႈ ပေႃးၶဝ်ႈၼႂ်း သဵၼ်ႈမၢႆလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇသူၺ်ႇတွင်ႇၵျီးတႄးလေးထတ်ႉ ဢၼ်တႅမ်ႈ ၵျၢမ်းၸိၼတ်ႉထပၵႃႇသၼီႇ လႄႈ ၵျၢမ်းၸွႆႇၸူင်ႇၵျေႃႇထိၼ်ႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ပမေႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃး မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်မင်းတုင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸႃႇတိ ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။

## ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ ၽုၼ်ႇလိၼ်ၶႅမ်ႉလီသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမွၵ်ႇမၢၵ်ႇ ပဵၼ်လီယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းလိုဝ်းလင် တီႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်း ၽႅၼ်ႇမူင်ႈ (ပူဝ်းထႄႇ) () သေ ၽႅၼ်ႇမူင်ႈသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၽႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။

## တႃႇသိုပ်ႇလူထႅင်ႈ

* ၶဝ်ႈသွႆးသူၺ်ႇတွင်ႇ

* မူင်းႁိၼ်းၶႃးတပိၼ်ႇတႅင်ႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်း

**ၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်း** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတႄးၵူင်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
ဝဵင်းတႄးၵူင်း

**ဝဵင်းတႄးၵူင်း** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်။ မီးဝႆႉတီၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇသေ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၵႆယၢၼ် 141 လၵ်း၊ လုၵ်ႉတီႈပျီႇ ၵႆယၢၼ် 19 လၵ်းယဝ်ႉ။

ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းတႄးၵူင်းၼႆႉ ပဵင်းလီယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ထုင်ႉဢၼ်ၽုၼ်ႇလိၼ်ၶႅမ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးၼွင်လူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဢိၼ်းမ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ၼႃႈယၢဝ်းမီး သိပ်းလၵ်း၊ ၼႃႈပွတ်း မီးသီႇလၵ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး တၢင်းလိုၵ်ႉ မီး (12) ထတ်းသေတႃႉ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈမႃး ႁႅင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်း ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ ပီ 1931 ၼၼ်ႉသေ မီးမႃး 299 လွၵ်းလၵ်းသေ ဝၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 56 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆလိုၼ်းသုတ်း မိူဝ်ႈပီ 1971 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်းၼႆႉ လႅပ်ႈမီးမွၵ်ႈ (116000) ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇတီႈၼိူဝ်ဝဵင်း ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းပီ 1953 သေ မီးမႃး (1505) ၵႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းလႄႈသင် ၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႄႈသင် ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်း ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း ၸၢဝ်း ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ မီးဝႆႉ ဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇတီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၵူၼ်းၵႃႉၵူၼ်းၶၢႆၼမ်သေ တီႈထုင်ႉဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈတႄႉ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။

ၵူၼ်ႇသိၼ်ပိူင်လူင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်ယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈပဵၼ်တီႈ ၽူၼ်ဢေႇသေတႃႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင် ၼမ်ႉၽူၼ်သေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႆႈဢဝ် ၼမ်ႉၽၢႆႇသေ ႁဵတ်းႁွင်ႈသႂၢင်းသႂ်ႇသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီး။ ၼႃႈလိၵ်ႈဢၼ်လႆႈၵၢႆႇဢဝ်ၼမ်ႉသေ ႁဵတ်းၼၼ်ႉ မီးဢိတ်းဢွၼ်ႇသေ လႆႈၵၢႆႇဢဝ်ၼမ်ႉတီႈ ဢိၼ်းမယဝ်ႉ။ တီႈဢိၼ်းမ ၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်းၼွင် တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ဝၢၼ်ႈလူင်ဢိၼ်းမၼႆႉ ပေႃးဢဝ် တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်းဝႃႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈလူင် ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼမ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵိုၼ်း သမ်ႉပေႃးၵိုင်ႇဝႃႈ ဝဵင်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပတီးၵူင်း လႄႈ သိၼ်ႇမျီးသွႆးယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ၵွင်းမူးမႁႃႇလႄႇၵၢၼ်ႇ ဢၼ်မီႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ၊ ၵွင်းမူးမူဝ်းၵွင်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇၵွင်းမူးမူဝ်းၵွင်း ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸၼ်ႉၵၢင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇလူင် တီႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ တႃႇၼႂ်းဝဵင်း ၼွၵ်ႈဝဵင်း ၼႆႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင် သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း၊ ရူတ်ႉၵႃးယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇ

**ၸႄႈဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇ** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇၼႆႉ မီးဝႆ့ ဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇ လႄႈ ဝဵင်းတူင်းသႄႇ သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
ပꩩမꧤိၵ်ၶႃၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီလႆႈလူႇ ၶဝ်ႈသွမ်းၽြႃး

## 10-ပꩩမꧤိၵ်ၶႃၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီလႆႈလူႇ ၶဝ်ႈသွမ်းၽြႃး
* 270။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
* 271။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
* 273။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း  ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 274။ ၸၢတ်ႈၽဝဝၼ်းလင် မိူဝ်ႈၶႃႈၼၢင်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ...။
* 275။ ၶႃႈၼၢင်း လႆႈႁူပ်ႉၺႃးဝႆႈသႃ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမီးမုၼ်ႈၶႆးၵိလေႇသႃႇ ၽိသဵတ်ႇမၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်း မီးၸႂ်ၼပ်ႉယမ်သေ တၢမ်တူဝ်ၶႃႈၼၢင်း လႆႈဢဝ် ၶဝ်ႈသွမ်း လူႇတၢၼ်းထိုင် တမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼၼ်ႉတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။
* 276။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇတေမႃးမီး ဢူငဝ်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ ယဝ်ႉ။ပ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းၶႃႈၼၢင်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈပႃႈယဝ်ႉ။
ꧤိၵ်ၶႃၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၻုတိယꧤိၵ်ၶႃၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇၶဝ်ႈသွမ်း တီႈရႁၢၼ်းတႃႇ

## 11-ၻုတိယꧤိၵ်ၶႃၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇၶဝ်ႈသွမ်း တီႈရႁၢၼ်းတႃႇ
* 278။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
* 279။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
* 281။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း  ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 282။ ၸၢတ်ႈၽဝဝၼ်းလင် မိူဝ်ႈၶႃႈၼၢင်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ...။
* 283။ ၶႃႈၼၢင်းလႆႈႁူပ်ႉၺႃးဝႆႈသႃ ၸဝ်ႈဢရႁၼ်ႇတႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးမုၼ်ႈၶႆးၵိလေႇသႃႇ ၽိသဵတ်ႇမၼ်း ဢၼ်မီးၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်း မီးၸႂ်ၼပ်ႉယမ်သေ တၢမ်တူဝ်ၶႃႈၼၢင်း လႆႈဢဝ် ၶဝ်ႈသွမ်း လူႇတၢၼ်းထိုင် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈဢရႁၼ်ႇတႃႇၼၼ်ႉတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။
* 284။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇတေမႃးမီး ဢူငဝ်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ ယဝ်ႉ။ပ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းၶႃႈၼၢင်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈပႃႈယဝ်ႉ။
ၻုတိယꧤိၵ်ၶႃၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်းဢဵတ်း သုတ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ဢုꩮႃရဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇၶဝ်ႈမုၼ်းငႃးပႄႉ

## 3-ပႃရိၸ်ꧡတ်တၵဝၷ်
## 1-ဢုꩮႃရဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇၶဝ်ႈမုၼ်းငႃးပႄႉ
* 286။ ဢလုမ်းဢလၢင်းမႂ်း ၼမ်တွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းၵေႃႈ ၵျလိူဝ်တႄႉယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်ႈ ႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၽီ ၶုၼ်ၽီၸိူ ဝ်းႁၢင်ႈၶိူင်ႈႁၢင်ႈၽၢင်ဝႆႉၸိူ ဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၵႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉၵႂၢမ်းတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။
* 287။ ၼၢင်းၽီ ၶဝ်လႆႈဝႆႈသႃပူႇၸေႃႇမႂ်းသေ ႁူမ်ၸူမ်းဝႆႉသဵင်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေပူႇၸေႃႇမႂ်းၼၼ်ႉ ဢွမ်ႇလွမ်ႉဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၽီႁၢင်ႈငၢမ်း လီယဵမ်ႈလီတူၺ်းဢိူၺ်း... ႁေႃဝိမၢၼ်ႇမႂ်းၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶမ်းတင်းပိုၵ်းယဝ်ႉ။
* 288။ မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈတၼ်းၸႂ် ၵူႈပိူင်ၼၼ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇလႆႈ ၼၢင်းၽီၶုၼ်ၽီ တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈႁွတ်ႈထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈလီ တီႈမိူင်းၽီသေ မီးဢူမုၼ်ၽုင်းယႂ်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီၼႆႉ မႂ်းၼၢင်း ပဵၼ် ၵေႃႉဢၼ်လႆႈႁူမ်ၸူမ်း မျၢတ်ႈတွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၽီ ၽွၼ်းလီဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇ ဢၼ်လႂ်ၼေႃး။ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ တွပ်ႇပၼ်တႃႉ (ၼႆ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ)
* 289-90။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၵူၼ်း မိူဝ်ႈၶႃႈၼၢင်းပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်လုၵ်ႈပႂ်ႉ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသိၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ၶိင်းပူႇၼၢႆး ဢၼ်ဢမ်ႇယုမ်ႇယမ် ၵုၼ်းမုၼ် ရတၼႃႇသၢမ်ၸဝ်ႈ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇယုမ်ႇယမ် ၵၢမ်ႇလႄႈၽွၼ်းၵၢမ်ႇ ဢၼ်ထီႇၼဵဝ်ၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းလႆႈပဵၼ် ၵေႃႉမီးၸႂ်ယုမ်ႇယမ်(သတ်ႉထႃႇ) ၵေႃႉပႂ်ႉပႃးသိၼ် တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ်လူၺ်ႈ လွင်ႈလူႇတၢၼ်း ယိုၼ်ႈၸႅၵ်ႇ တႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်း လႆႈဢဝ် ၶဝ်ႈမုၼ်းငႃးပႄႉ လူႇတၢၼ်းပၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်ယေႃးၶိင်းမႃး တုင်းသွမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 291။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇလၢတ်ႈတီႈ မႄႈဢွၵ်ႇၼၢႆးဝႃႈ “ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ယေႃးၶိင်း မႃးတီႈႁိူၼ်းၼႆႉဢေႃႈ။ ၶႃႈၼၢင်း မီးၸႂ်ယုမ်ႇယမ် ၼိူဝ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်လႄႈ တၢမ်တူဝ်ၶႃႈၼၢင်း လႆႈဢဝ် ၶဝ်ႈမုၼ်းငႃးပႄႉ လူႇတၢၼ်းပၼ်ၵႂႃႇၶႃႈယဝ်ႉ”ၼႆယဝ်ႉ။
* 292။ ပေႃးလၢတ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇၼႆ မႄႈဢွၵ်ႇၼၢႆး ၸင်ႇထႃႉလႃႇဝႃႈ “ႁိူၺ်ႉ လုၵ်ႉပႂ်ႉ လွင်ႈဝႃႈ ၶႂ်ႈလူႇတၢၼ်း ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၵဝ်ဢမ်ႇမီးၸႂ်ၶႂ်ႈလူႇ။ မႂ်းၼႆႉ ဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ် (ၵူၼ်းလူင်)ဢိူဝ်ႈၼႆႉ”ၼႆသေ ထႃႉလႃႇယူႇယဝ်ႉ။
* 293။ ဝၢႆးသေ ထႃႉလႃႇယဝ်ႉ မႄႈဢွၵ်ႇၼၢႆး ဢွၵ်ႇၸႂ်လမ်တေႃးသသေ ဢဝ်သၢၵ်ႇပေႃႉႁႅမ် ၶႃႈၼၢင်းယဝ်ႉ။ ပေႃႉႁႅမ်ၶႃႈၼၢင်း တေႃႇထိုင် လုပ်ႇႁူဝ်မႃႇ ပေႃးႁၵ်းယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈ သိုပ်ႇယူႇထႅင်ႈ ႁိုင်ႁိုင်ယဝ်ႉ။
* 294။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶၼ်ႇထႃႇလုလႅဝ် တၢႆပူၼ်ႉလွတ်ႈတၢင်းတုၵ်ႉၶသေ လႆႈႁွတ်ႈထိုင် ၼႂ်းမူႇၸုမ်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇယဝ်ႉ။
* 295။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်း ၸင်ႇတေမႃးမီး ဢူငဝ်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ ယဝ်ႉ။ပ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉသေ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းၶႃႈၼၢင်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈၼႃႈၵူႈပႃႈယဝ်ႉ။
ဢုꩮႃရဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ သုတ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ပလ်လင်ၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီပလၢင်ႇၶိုၵ်ႉ

## 3-ပလ်လင်ၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီပလၢင်ႇၶိုၵ်ႉ
* 307။ ၼၢင်းၽီ ဢူမုၼ်ၽုင်းယႂ်ႇ။ ပလၢင်ႇၼွၼ်း ၵႂၢင်ႈယႂ်ႇၶိုၵ်ႉလူင် ဢၼ်ဢဝ်ၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်း ၶမ်း ရတၼႃႇ ႁဵတ်းႁၢင်ႈမွၵ်ႇမႂ် လၢၵ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးလၢႆးဝႆႉၼၼ်ႉ ၼႄဢူငဝ်းၵူႈပိူင်ပိူင်ယူႇယဝ်ႉ။
* 308။ ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၵႃႈၵေႃႈၵႃႈ ႁွင်ႉၵေႃႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းသေ ဢုမ်ႇလွမ်ႉမႂ်းၼၢင်းဝႆႉ တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်း တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၽီ ဢူမုၼ်ၽုင်းယႂ်ႇ... (မႂ်းၼၢင်းၼႆႉ) ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းၽီ ယႂ်ႇၶိုၵ်ႉ တဵမ်ထူၼ်ႈတႄႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆး သင်မႃး။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းၼၢင်းသမ်ႉမီး ဢႃႇၼုၽေႃႇႁိူဝ်ႈႁိူင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
* 309။ ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းလႆႈပဵၼ် လုၵ်ႈပႂ်ႉ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၽူႈမၢၵ်ႈမီးဢေႃႈ။ ဢမ်ႇမေႃဢွၵ်ႇၸႂ်လမ်တေႃးသၶႃႈ။ ၸွမ်းၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၽူဝ်ၶႃႈဢေႃႈ။ လွင်ႈႁပ်ႉသိၼ် ၵေႃႈ ဢမ်ႇလိုမ်းသေပွၵ်ႈၶႃႈ။
* 310။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉလဵၵ်ႉသေတႃႉ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ယုတ်ႈမိူၵ်ႈ။ မီးၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ၵေႃႉပဵၼ်ၽူဝ် ႁႂ်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်ယူႇ။ ၵၢင်ဝၼ်းလႄႈသင် ၵၢင်ၶိုၼ်းလႄႈ သင် တိုၼ်းႁဵတ်းပၼ်လွင်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်ပဵင်းၸႂ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၽူႈမီးသိၼ်မၼ်ႈယဝ်ႉ။
* 311။ ငိူင်ႉဝႄႈ လွင်ႈဢဝ်တၢႆ သၢႆၸႂ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈလၵ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်မီး။ မီးလွင်ႈၵႃႇယၵၢမ်ႇ ၸိုၼ်ႈသႂ်ယဝ်ႉ။ မီးတၢင်းတိုဝ်းၵမ် ၸိုၼ်ႈသႂ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵိၼ်လဝ်ႈမဝ်းၵႅပ်ႇ ဢမ်ႇမီးမႃး။ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢမ်ႇမၢၼ်ႇဢမ်ႇမႅၼ်ႈ ဢမ်ႇလၢတ်ႈ။ တိုဝ်းၵမ်ၽိူမ်ႉထႅမ် သိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈယဝ်ႉ။
* 312-3။ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းမီးလွင်ႈၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်သေ မိူဝ်ႈဝၼ်းၽိတ်ႈ လိူၼ်မႂ်ႇသိပ်းသီႇၶမ်ႈ လိူၼ်လပ်းသိပ်းသီႇၶမ်ႈလႄႈသင်၊ ဝၼ်းသိပ်း ႁႃႈၶမ်ႈလႄႈသင်၊ ဝၼ်းပႅတ်ႈၶမ်ႈလႄႈ သင် ဝၼ်းၽိတ်ႈပႅတ်ႇၶမ်ႈလႄႈသင် ဝၼ်းဢွၵ်ႇသိၼ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်  ၶႃႈၼၢင်းယူႇၸွမ်းသိၼ်ထမ်း သေ ႁၢၼ်ႉၸႂ်ႁၢၼ်ႉၶေႃး တိုဝ်းၵမ်မၼ်ႈပၼ်ႈၵႅၼ်ႇသိၼ်ပႅတ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်း ဢၼ်ပၼ်လွင်ႈ သိူဝ်းသႃႇသေယဝ်ႉ ၵုင်ႇမုၼ် ဢၼ်တိုဝ်းၵမ်တီႈၼိူဝ်ၸဝ်ႈၽူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တဵမ်ထူၼ်ႈတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၵၢင်ၸႂ် ၵေႃႉပဵၼ်ၽူဝ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တပႄး မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။
* 314။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ် တီႈမိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လႆႈႁဵတ်းၵုသူဝ်ႇၼင်ႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ ၽွၼ်းလီလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၶၼ်ႇထႃႇလူႉလႅဝ်ၸိုင် ထႅင်ႈၸၢတ်ႈၼႃႈၼၼ်ႉ လႆႈမီးဢူမုၼ် ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်း တဵမ်ထူၼ်ႈသေ လႆႈႁွတ်ႈထိုင် သုၵတိ တီႈလီယဝ်ႉ။
* 315။ မီးလွင်ႈတၢင်းသိူဝ်းလူၼ်းၸႂ် လႆႈယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇသေ ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇၶဝ် ဢုမ်ႇလွမ်ႉၶႃႈၼၢင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽီၶဝ် ဢဝ်တင်းဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၶဝ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶႃႈၼၢင်း ၵေႃႉဢႃႇယုယၢဝ်း ဢၼ်ႁွတ်ႈၽႅဝ် တီႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ႁႂ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ်ယဝ်ႉ။
ပလ်လင်ၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သၢမ် သုတ်းယဝ်ႉ။
## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ

**ဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈတိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇသေ တင်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ၵႆယၢၼ် 109 လၵ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းလူင် ဢၼ်ပၵ်းလုမ်းၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းသေ မိူဝ်ႈပီ 1934 ၊ 1935 ၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈဢဝ်သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ် ဝဵင်းၸီးၵူင်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉသေၼၼ်ႉ ထိုင်ပီ 1951 မႃး ၶိုၼ်းၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းယဝ်ႉ။

ဢၼ်ပဵၼ် ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉၼႆႉ လႆႈတႄႇ မိူဝ်ႈပီ 1894 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ တႃႈရူတ်ႉရဵၼ်း၊ ၵၢတ်ႇ၊ ၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ၊ ၸၢၵ်ႈမႆႉ လႄႈ ၸုမ်းၶႄၾႆး ဢၼ်ဢဝ်ၼပ်ႉၸႂ်သေ ႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉသေ သၢႆငၢႆဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉၼႆႉ ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ပူႇၵႄႇဢုပ်ႉ မီးယူႇ 52 တွၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးဝႆႉ 117,143 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼမ်ႉၶၢၼ်ၸႂ်လႄႈ လႆႈၶုတ်း ၼွင်ၼမ်ႉလူင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၵႂႃႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ မီးတိၼ်သၼ်လွႆႁႄႉသေ ယၢၼ်မွၵ်ႈ 7 လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉဝၢၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉတႂိၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉတႂိၼ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ယၢမ်ႈၸၢမ်ႇႁၢင်ႈႁေႃမႃး ဝႃႈၼႆသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူးဝဵင်း၊ ႁူဝ်ႉဝဵင်း၊ ၶဵင်ႇမုင်ႈ လႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၵွင်းမူးႁၢမ်းၼၢၼ်းဢူးၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ်ယူႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ တေႃႇ မျူဝ်ႉတႂိၼ်းၼၼ်ႉ မီး တၢင်းၵႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးၵႂႃႇၽၢႆႇတူၵ်းၼႆ မီးဝႆႉ ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးၵႂႃႇၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးၼႃႈလိၼ် ဝဵင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁွင်ႈမျူဝ်ႉလႄႇ လႄႈ ႁွင်ႈၵဝေႇၸု (ႁွင်ႉ) ႁွင်ႈၵမူင်း လႆလတ်းလူင်းယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တီႈၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးမႁႃႇၸၼ်ႇတႃႇသီႇႁ လႄႈ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ မီႈဝႆႉ ၽြႃးမႁႃႇလေႃးၵသီႇရိသေဢမ်ႇၵႃး တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ယၢၼ်ၵႆဝဵင်း မွၵ်ႈ 12 လၵ်းသေ မီးဝႆႉ ၽြႃးလူင် ၵျႃႉၸႂႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၶုၼ်ၵျႃႉၸႂႃႇ ပူးၵမ်ႇ တႄႇမႃးၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ပွႆးၽြႃးၵျႃႉၸႂႃႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၼႂ်း လိူၼ်သီႇသေ ပဵၼ်ပွႆးၵိုၼ်းပွႆးၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းၸီးၵူင်း

**ဝဵင်းၸီးၵူင်း** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၸီးၵူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၸီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇသေ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆ ၵႆယၢၼ် 116 လၵ်း၊ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပျီႇၼႆႉ ၵႆယၢၼ် 45 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ တီႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝဵင်းၸီးၵူင်းၼႆႉ ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ၵေႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 15,233 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းၸီးၵူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ထုင်ႉၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈလႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၶဝ်ႈသၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း
ၸီးၵူင်းၼႆႉ လၢတ်ႈဝႃး တႄႇမႃး မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1312 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ သတူဝ်းဢၼေႃႇယထႃႇ ဢၼ်တႄႇ ဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇ (ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႂိၼ်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ) ၼၼ်ႉ ၽွင်းမၼ်း လဵပ်ႇပၼ်ႇဝဵင်းၵႂႃႇ ၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇတမ်းဢွင်ႈသဝ်းတီႈ ၽင်ႇႁိုၵ်း ဢၼ်တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၶေႃ ဢွၵ်ႇပဵၼ်ထႅဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ၸီးၵူင်း (ၵွင်းမၢၵ်ႇၶေႃ)ၼႆယဝ်ႉ။ ၸူးၵေႃႇသၢင်ႈ လိၼ်ဝၢၼ် လႄႈ ၵွင်းမူးမျႃႉတဵင်းတၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈငဝ်ႈငႃႇၸီးၵူင်းၼႆႉ မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်တီႈ ပွၵ်ႉယႂႃႇမ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1877 ၽွင်ပိုတ်ႇ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇယဝ်ႉ တီႈၸီးၵူင်းၼၼ်ႉ ဝႆႉ တႃႈရူတ်ႉရဵၼ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လိၵ်ႈ ၶုၼ်ၵမ်ၵၢၼ် ၶွၼ်ႇသဵၼ်ႈမၢႆလိၼ် မၢႆလိၵ်ႈ 25 ဢၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 1878 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 7 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ၸီးၵူင်းပဵၼ်ဝဵင်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸီးၵူင်းၼႆႉ မီး 7652 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၵွင်းမူးမျႃႉတဵင်းတၢၼ်ႇ
ၵွင်းမူးမျႃႉတဵင်းတၢၼ်ႇ တီႈဝဵင်းၸီးၵူင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူး ၼႃးတႃဝဵင်းသေ ၶုၼ်သၢမ်ဝဵင်း သတူဝ်းၼေႃႇယထႃႇ ၵေႃႉတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ ၶရိတ်ႉ 1312 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဢဝ်ၽြႃးဢၼ်ၵိုင်ႇထိူၵ်ႈၵႃႈၶၼ်ၼိုင်ႈသႅၼ် သႂ်ႇထႃႇပၼႃႇဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃး ၽြႃးမျႃႉတဵင်းတၢၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

## ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်း

# ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸေႇယ
# ဢမျူဝ်းတႃး ဢူးလႃႉတိၼ်ႇ (ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉၼၽႃး)
# ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ် တၢၼ်းတိၼ်ႇ ၶုၼ်ၽွင်းလူင် တီႈ ထၢၼ်ႈၽွင်းလူင် ၽၢႆႇၶူဝ်းႁေႈ
# တွၵ်ႇတႃႇလႃႉထူး ၽူႈၵွၼ်းႁူင်းႁဵၼ်း ၵျႅတ်ႉသိၼ်ႇၶေႃးလဵၵ်ႉ
# မေႃလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၼေႇဢွင်ႇ (တိတ်ႉၼၽႃး)
# ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ဢွင်ႇၸိၼ်ႇ
# ၼေႇသျိၼ်ႇၼႄႇ ထုၼ်းတိၼ်ႇ
# ၸၢႆးၸိူင်း ဢွင်ႇထုၼ်းမျႅင်ႇ
# တၶိၼ်ႇလႂိၼ်ႇ
# ယႄးပေႃႇၼေႇဢွင်ႇ
# ဢူးပႃႉၸီႇ ဝတ်ႉလူင်ႇတေႃႇယ ၵေႃးပၵသူၺ်ႇတၵူင်ႇ
# ဢူးၺၢၼ်ႇဝိၼ်း ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၵဝ်ႇ၊ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
# ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၶိၼ်ႇၸေႃႇ (ၸီးၵူင်း)

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝတ်ထုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီလူႇၽႅၼ်သိူဝ်ႈၶူဝ်း

## 5-ၵုတ်တိလဝိမႃၼ
## 1-ဝတ်ထုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီလူႇၽႅၼ်သိူဝ်ႈၶူဝ်း
* 327။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၵေႃးသိယ... (တမ်ႈတီႈ မုသိလၼၼ်ႉ) ၵဝ် လႆႈသွၼ်ပၼ်မၼ်း တၢင်းမေႃလဵတ်းတိင်ႇ ၸဵတ်းသၢႆ ဢၼ်သဵင်ဝၢၼ် ဢၼ်မေႃၸၼ်ဢဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မုသိလၼၼ်ႉ ႁွင်ႉၵဝ်ၶဵင်ႇတႃႉမၼ်းဝႃႈ (မႃးလႄႈ မႃးၼႄတၢင်းမေႃမႂ်းလႄႈ)ၼႆ တမ်ႈတီႈ ဝၢင်းႁေႃယူႇယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈ(ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း) လႆႈပဵၼ် တီႈပိုင်ႈဢိင် ၶႃႈႁဝ်းသေၵမ်း။
* 328။ သြႃႇၵုတ်ႉတိလ ၵဝ်ၼႆႉ တေပဵၼ် တီႈပိုင်ႈဢိင်မႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ် မေႃပူႇၸေႃႇမူးၸႃး တမ်ႈတီႈ သြႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တပႄးမႂ်း (မုသိလ)ၼၼ်ႉ တၵ်းတေ ဢမ်ႇလႆႈပႄႉ မႂ်း။ မႂ်းၵူၺ်းဢိူဝ်ႈ တၵ်းတေလႆႈပႄႉမၼ်း။
* 329။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
* 330။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်လႄႈ တမ်ႈတီႈၼႆႈ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈၽွၼ်းလီ တဵမ်ထူၼ်ႈၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
* 331။ ၼၢင်းၽီ ဢူမုၼ်ၽုင်းယႂ်ႇ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ မႂ်းလႆႈႁဵတ်းၵုသူဝ်ႇ သင်မႃးၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႃးလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းလႅင်း ၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
* 332။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း  ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 333။ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉဢၼ် မေႃလူႇတၢၼ်းပၼ် ၽႅၼ်ႇသိူဝ်ႈၶူဝ်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၵူၼ်းၸၢႆးလႄႈသင် ၼႂ်းၵူၼ်းယိင်းလႄႈသင် မျၢတ်ႈတွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉဢၼ်မေႃလူႇတၢၼ်းပၼ် ၶူဝ်းလူႇဢၼ်လီႁၵ်ႉပႅင်းၼင်ႇၼႆၼၼ်ႉ လႆႈႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီသေ လႆႈမီးလွင်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်ယဝ်ႉ။
* 334။ တူၺ်း ႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၵဝ်ၶႃႈလႄႈ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် တဵမ်တၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီဢလုမ်းဢလၢင်း ႁဵင်းၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇတႃႉ။
* 335။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ် ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ တမ်ႈတီႈၼႆႈ လႆႈ(သိူဝ်းသႃႇ)တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၶႃႈၼၢင်း ၸင်ႇလႆႈပူၺ်ႈလီ(ၸီးၸိမ်ႇ)  တင်းသဵင်ႈ ဢၼ်ပဵင်းဢူၵ်းပဵင်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 336။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၽူႈမီးၽုင်းယႂ်ႇတီႈၶႃႈ... ၶႃႈၼၢင်းတွပ်ႇလၢတ်ႈပၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ၼင်ႇၼႆဢေႃႈ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းလႆႈလူႇတၢၼ်း ၽႅၼ်ႇသိူဝ်ႈၶူဝ်းတီႈၶႃႈဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေလႆႈမီး ဢူငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းၼင်ႇၼႆဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ... (လၢတ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
(ၸိူဝ်းၸတုရဝိမႃၼဝတ်ႉထုသီႇႁူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၼႄတီႈၵႂၢင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဝတ်ႉထုတႃႇယိၵႃႇဝတ်ႉထုၼၼ်ႉယဝ်ႉ)

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၸႄႈဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်း

**ၸႄႈဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်း** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
ဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်း

**ဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်း** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇၼၼ်ႉသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆ ၵႆယၢၼ်မွၵ်ႈ 138 လၵ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇတႄႇတင်ႈ ဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၺ်းမီးဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် တိၼ်ႇပၢၼ်းၵူင်း၊ ၵျိၼ်းယႃးၵူင်း၊ ယႂႃႇမ၊ တႃႇၸီႇ၊ ၸီးၵူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းယႂႃႇမၵလေး (ပွၵ်ႉယႂႃႇမ) ၼၼ်ႉ မီးတူၼ်ႈမႆ့ () တူၼ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ၶဵင်ႇၽီၶဵင်ႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ ၶုၼ်သႃႇယႃႇဝတီႇ လႄႈ ၶုၼ်ပျီႇၶဝ် တေႃႇၵႆႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဢမ်ႇပတ်းဢမ်ႇၽဵဝ်ႈသေ မူတ်းၵဵင်ႈဝႆႉယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ် ပၢင်ႇ ဢၼ်ၵဵင်ႈပဝ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် ပၢင်ႇ () ဢၼ်ၽီ () ၶဝ်ၽဵဝ်ႈပၼ်လႄႈ ၸူးပဵၼ်မႃး ၼၢတ်ႉတလိၼ်း () ၼႆယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၷၼ်ꩪုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (2)၊ ၼၢင်းၽီလူႇၼၢမ်ႇသႃႇ

## 3-ၷၼ်ꩪုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (2)၊ ၼၢင်းၽီလူႇၼၢမ်ႇသႃႇ
* 345။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
* 346။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။  ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
* 347။ ၼၢင်းၽီ ဢူမုၼ်ၽုင်းယႂ်ႇ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
* 348။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း  ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 349။ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉဢၼ် မေႃလူႇတၢၼ်းပၼ် ၼၢမ်ႇသႃႇၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈၼႂ်းၵူၼ်းၸၢႆး လႄႈသင် ၼႂ်းၵူၼ်းယိင်းလႄႈသင် မျၢတ်ႈတွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉဢၼ်မေႃလူႇတၢၼ်းပၼ် ၶူဝ်းလူႇ ဢၼ်လီႁၵ်ႉပႅင်းၼင်ႇၼႆၼၼ်ႉ လႆႈႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီသေ လႆႈမီးလွင်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်ယဝ်ႉ။
* 350။ တူၺ်းႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၵဝ်ၶႃႈလႄႈ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် တဵမ်တၼ်းၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ၼၢင်းၽီဢလုမ်းဢလၢင်း ႁဵင်းၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇတႃႉ။
* 351-2။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ (ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ)

**ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ** ( ; ) ဢမ်ႇၼၼ် **ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ (တႂ်ႈ)** ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ (ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ)

**ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းလႃႉ ဢၼ်မီးဝႆ့ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိၼ်းလႃႉ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ မိၼ်းလႃႉၼိူဝ် ၼႆသေ ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ မိၼ်းလႃႉတႂ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃးၵုင်ႈ-ပျီႇယဝ်ႉ။ တႃႈရူတ်ႉရဵၼ်း ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉၼႆႉ လႆႈပိုတ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 1877 ၼၼ်ႉသေ ၶဝ်ႈပဵၼ်ပႃး တႃႈရူတ်ႉရဵၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်တႄႇပိုတ်ႇမႃး ဢွၼ်တၢင်းပိုၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉၼႆႉ မီးၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယၢၼ် 91 လၵ်းသေ မီးဝႆႉၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇ ယၢၼ် 23 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပျီႇ မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ပေႃးၸွမ်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း ၵႆယၢၼ် 70 လၵ်းယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇၼႆႉ လႆႈလတ်း ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇၼၼ်ႉတႄႉ လတ်း သျၢၼ်းတေႃးၵႂႃႇ ဢၼ်ယၢၼ်ၵၼ်တင်း ဝဵင်း မွၵ်ႈ 2 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်းသျၢၼ်းတေႃးသေ ဢဝ် တင်းတၢင်းၵႃးသေ ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉမိၼ်းလႃႉ ၵႂႃႇ လႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်းၵေႃႈ မီးတၢင်းၵႃးယဝ်ႉ။ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉၽၢႆႇသၢႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇၼၼ်ႉ မီးၽၢႆႇၶႂႃ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ ၵႂႃႇၸူး မူဝ်းၺူဝ်ႇၵေႃႈ မီးတၢင်းၵႃးယဝ်ႉ။

ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉၼႆ့ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈလွင်ႈသိုဝ်ႉၶၢႆၶဝ်ႈသေ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃး ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ငၢၼ်းယႂ်ႇလူင်သေတႃႉ လွင်ႈၵႃႉလွင်ႈၶၢႆတႄႉ မၼ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇလႅပ်ႈတင်းဝဵင်းဢွၵ်ႇတေႃ ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယူႇ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1962 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 7,196 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇ

**ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇ** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ် ၼမ်ႉၵဵဝ်သေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၽႅဝ်ႁွတ်ႈၵႂႃႇတီႈ ယၢၼ်ၵႆတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇၼၼ်ႉ ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇၵူၺ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတီႈၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း။

လႅၼ်လိၼ် ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇၼႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸီးၵူင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၼမ်ႉၵဵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶၼ်ႈၶႅၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇၼႆႉ မီး 252 လွၵ်းလၵ်းသေ ဝၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈပႃး 41 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။

တီႈပွတ်းတွၼ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇ ၵမ်ႉၼမ်ၼႆ့ ပဵၼ်ပႃႇထိူၼ်ႇ ဢၼ်ၼမ်ႉထူမ်ႈယဝ်ႉ။ ပွတ်းၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈဢၼ် လိၼ်ဢုင်တၢင်ႇယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းၽင်ႇ ဢၼ်ၼမ်ႉထူမ်ႈၼၼ်ႉ တီႈပၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တႅင်တမ်ႇပူႇ၊ တႅင်၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ မႆယႃႈ၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ် ၸၵႂႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇၼႆ့ မီးဝႆႉ ၼွင်ပႃၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ၵၢၼ်ၼွင်ၼႆႉ တီႈမူဝ်းၺူဝ်ႇၼႆ့ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵၢတ်ႇတီႈ ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢတ်ႇ ဢၼ်ၶၢႆပႃ ၸိူဝ်းတိၺွပ်းလႆႈ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇ သေ မီးသဵၼ်ႈတၢင်းၽႅဝ်ထိုင် ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်း၊ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉသေတႃႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တႄႉ ဢမ်ႇမီးဝႆႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈ ဝဵင်းမူဝ်းၺူဝ်ႇၼႆႉ မီးယူႇ 9,457ၵေႃႉ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း

**ၸႄႈဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း** ( ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆ့ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်းယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ 2014 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် ၼႄၵၢင်ၸႂ် တွၼ်ႈတႃႇ မႄးၾိင်ႈမိူင်းပၢႆးပႆႇၺႃႇ လႄႈ တင်းၵူၼ်းလွမ်ႉႁွပ်ႈ မွၵ်ႈ 200 ၼၼ်ႉ ပလိၵ်ႈၶဝ် ၶတ်းယၢႆႈပၢင် မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 2015 လိူၼ်မၢတ်ႉ 3 ဝၼ်းၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းမွၵ်ႈ 100 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႉတိၺွပ်းမႃးယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
ဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း

**ဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း** ( ; ) ၼႆႉပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်းတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လႆႈၵိုၼ်းၼႆ့ ယွၼ်ႉပဵၼ် ဝဵင်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပတဵင်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ လႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း ၵႂႃႇ သႃႇသဝေႃး လႄႈ ပဵၼ် တီႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်ယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇသေ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈ 8 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်း တီႈတၢင်းမႃးႁူပ်ႉၵၼ်လႄႈ လွင်ႈၵႂႃႇလွင်ႈမႃး လွင်ႈသိုဝ်ႉၶၢႆ ငၢႆႈငႅမ်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1969 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 22415 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈရူတ်ႉရဵၼ်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၵႄႈ တႃႈၵုင်ႈ လႄႈ ပျီႇၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉ ႁူင်းၵၢၼ်ရူတ်ႉရဵၼ်းသေၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ 

တၢင်းၵႃး ဢၼ်လုၵ်ႉတႃႈၵုင်ႈ ၵႂႃႇပျီႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလတ်းၶဝ်ႈၼႂ်း ဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်းသေ လတ်းၵႂႃႇတီႈ တႃႈသုင် ဢၼ်ပဵၼ်ၵုၼ်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၵႆတင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း မွၵ်ႈသၢမ်လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၶဝ်ႈသၢၼ် ပဵၼ်ပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ လုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်