open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ပၺ်ၺႃႇၽေႃးၵ

## ပဵၼ်သၢင်ႇလႄႈၸၢင်း
ပီ 1268-ၼီႈၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈ ဢဝ်မိူဝ်းယူႇၵျႂင်းသေ ပီ 1270-ၼီႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈသၢင်ႇ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈပၺ်ၺႃၽေႃၵ တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၽၵ်းၵျီး၊ ဢိူင်ႇမိူင်းၶၢင်ယဝ်ႉ။

ပီ 1274-ၼီႈ၊ လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇ (7)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း တီႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၵျွင်းပႃတႅပ်း ၼႂ်းသိမ်ႇၵျွင်းဝၢၼ်ႈယူၵ်ႇ၊ ဝဵင်းၵျေးသီး။ ပူႇလွႆမၢၼ်ႇသႅင်+ၼၢႆးလွႆမၢၼ်ႇသႅင်၊ ၼၢင်းသႅင်သူၺ်ႇၶဝ် ႁဵတ်းတၵႃႇၸဝ်ႈယဝ်ႉ။

## တီႈၸဝ်ႈသွၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း
မၼ်ႈၸဝ်ႈ ယၢမ်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းမႃး တီႈၵျွင်းၽၵ်းၵျီး မိူင်းသူႈ၊ ၵျွင်းယွတ်ႈ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ ၵျွင်းဝၢၼ်ႇၶႃႇ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ ၵျွင်းယမေးတိၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ တိူၵ်ႈ ဝိသုတ်ႉထႃႇရူင်ႇ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ ၵျွင်းၵႅၵ်ႉၵသၢၼ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၵျွင်းပုပ်ႉပႃႇရူင်ႇ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် လႄႈ တႄႇဢဝ်ပီ 1289-ၼီႈ တေႃႇ 1293-ၼီႈၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၵႂႃႇဝႆႈၽြႃး တီႈမၸ်ႉသိမတေႇသ မိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃးသေ သိုပ်ႇပူၼ်ႉၵႂႃႇ သွၼ်ဢဝ်လိၵ်ႈပႃႇလိ၊ သၵ်ႉၵတ၊ မႃႇၵထ၊ ႁိၼ်ႇတူႇ လႄႈ ဢၢင်းၵိတ်း ဝဵင်းၵူဝ်ႇလၢၼ်ႇပူဝ်ႇ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၸိုဝ်ႈၸုမ်ႈ ဢၼ်လူႇတၢၼ်းၸဝ်ႈသြႃႇလူင်

1။ ပီၵေႃးၸႃႇ 1287-ၼီႈ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉၸဝ်ႈၶုၼ်ၶျေႇ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈလူႇတၢၼ်း ၸုမ်ႈ ပၺႃႇၽေႃၵ ၵၼဝႃၸၵ ထမ်မရႃၸၵုရု 
2။ ပီ 1295-ၼီႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းသူႈ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈၸုမ်ႈ  သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼိၵႃယ မႁႃၼႃယၵ ရႃၸၵုရု 
3။ ပီ 1301-ၼီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၵိူင်းသူၺ်ႇၵိၼ်ႇ ပၼ်ၸုမ်ႈ သျၢၼ်းပျီႇၼႄႇတွင်ႇပႅင်း ပုတ်ႉထသႃသၼႃပျူႉ ၵၼဝႃၸၵ ထမ်မၵထိၵ 
4။ ပီ 1318-ၼီႈ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ တွၵ်ႉတႃႇပဢူး ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈၸုမ်ႈ သတ်ထသင်ၵီတိ ဢေႃဝႃတႃ သင်ၶၼႃယၵ 
5။ ပီ 1319-ၼီႈ သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ယုၵ်ႉယွင်ႈၸဝ်ႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် မႁႃႇၼႃႇယၵလူင် ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး 

## ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ
-ပီ 1319-ၼီႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်သင်ႇၶႃႇ ပိၼ်ႇပိတၵၢတ်ႈၽႄတႆး ယဝ်ႉၵႂႃႇ 35 ပပ်ႉ။ 
-ပီ 1320-ၼီႈ၊ လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ (8)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ မႃးၼင်ႈၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်သေ သိုပ်ႇပိၼ်ႇပိတ်ၵၢတ်ႈၸဝ်ႈလႄႈ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1321-ၼီႈ။ 
-တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ပုၼ်ႈတႃႇသႃႇသၼႃႇ တေႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ႄႈတိူၼ်းယိုၼ်းယၢဝ်းၵႂႃႇ မိူဝ်းၼႃႈသေ ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၽုၺ်ႇပဵၼ် တိူၵ်ႈ သွၼ်လိၵ်ႈပရိယၢတ်ႈၵႂႃႇသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈပၢင်ပွႆး ၶူၼ်ႉၶႆႈ/တႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႇ ၸိုင်ႈတႆးမႃႈဝႆႉပၼ်ယဝ်ႉ။

သြႃႇၸဝ်ႈလူင် မိူင်းသူႈၼႆႉ ႁဵတ်းၼႆႁၢပ်ႇၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇသေ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်မီး ၽုင်းၵၢမ်ႇပႃႇရမီႇယႂ်ႇ၊ မီးဢူငဝ်း ဝိနယဂရုက လဇ္ဇီ ပေသလ သိက္ခာကာမ ဂန္ထန္တရ ဗဟုသစ္စ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## လႆႈႁပ်ႉမိူင်းၾႃႉ ယႃႇမိူင်းလုမ်း

ထိုင်မႃးပီ 1333-ၼီႈ၊ လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းလွင်ႈ (14)ၶမ်ႈ၊ ဢႃႇယုၸဝ်ႈလႆႈ (79)ပီ၊ ဝႃႇၸဝ်ႈလႆႈ (59)ဝႃႇၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉမိူင်းၾႃႉ ယႃႇမိူင်းလုမ်း တီႈႁူင်းယႃမျုႉယတၼႃႇ၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉတင်းလၢႆၵေႃႈ ပၢင်းဢဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈ မႃးၶိုၼ်းပၢင်လူင်သေ ႁဵတ်းပွႆးလုမ်းလႃးသၢင်းၵျူဝ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1334-ၼီႈ၊ လိူၼ်သီႇမႂ်ႇ (11)ၶမ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်တီႈ မၢႆတွင်းၵိုမ်း ၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃၼၼ်ႉ ဢဝ်ထၢတ်ႈလုပ်ႇၸဝ်ႈတႄႇတင်ႈဝႆႉပဵၼ် ၵွင်းမူးလူင်မႁႃႇၼႃႇယၵ တီႈၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ပပ်ႉလိၵ်ႈ ၸဝ်ႈလူင်ပၺႃၽေႃၵ တႅမ်ႈဝႆႉ

1။ ပႃလိပၵုၼ 
2။ ၽိၵ်ႉၶုပႃႇတိမွၵ်ႈ ၽႄတႆး 
3။ ၵတ်ႈၸေးသတ်ႈတႃႇသုၵ်ႈၼၢၵ်ႈၽႄတႆး 
4။ ငဝ်ႈတေႇသၢင်းၵျူဝ်ႇ ၽႄတႆး 
5။ ၶုတ်ႉတသိၵ်ႈၶႃႇၽႄတႆး 
6။ မူလသိၵ်ႈၶႃႇၽႄတႆး 
7။ ၵမ်ႇပေႃးၸႁိတရႃႇသိႇၵျၢမ်း 
8။ ၸဝ်ႈသၢင်ႇတိုဝ်းၵမ် 
9။ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၢမ်းၼႃႈ ပိၼ်ႇပိတၵၢတ်ႈ သၢမ်ၵွင်ၽႄတႆး 35 ပပ်ႉ။
တူၼ်ၶူးလူင် ဝိပသ်သၼ

ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝိပသ်သၼ (ထမ်မၵထိၵပႁုၸၼႁိတထရ)
ၽူႈမၢႆလူင် မၢႆ (4)
ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သၢင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး
ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈတႆး၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး

## ၸႃႇတိလႄႈပေႃႈမႄႈ

ၸဝ်ႈသြႃႇၼႆႉ ၵိူတ်ႇမႃးမိူဝ်ႈပီ 1283 ၼီႈ၊ လိူၼ်ၵမ်လွင်ႈ (13)ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းပုတ်ႉ (25.1.1922)၊ တီႈဝၢၼ်ႈႁၢႆးသႅင်၊ ဢိူင်ႇမိူင်းယၢႆး၊ ဝဵင်းမိူင်းၼွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃႈမႄႈၸဝ်ႈပဵၼ် လုင်းတေႇဝိၼ်ႇ+ပႃႈၵျွင်းဢူႉ။

## ပဵၼ်သၢင်ႇလႄႈပဵၼ်ၸၢင်း
မၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်သၢင်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1399-ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၸၢင်း မိူဝ်ႈ 1307 ၼီႈ။

## သွၼ်ႁဵၼ်းလိၵ်ႈမႃး
ယၢမ်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တီႈၵျွင်းႁိၼ်ႁေႈ မိူင်းယၢႆး၊ ၵျွင်းဝၢၼ်ႈၼႃး မိူင်းၼၢင်း။ ဝတ်ႉမႁႃႇ ဝိသုတ်ႉထႃႇရုင်ႇ ဝဵင်းမေႇမျဵဝ်ႉ၊ ၵျွင်းယွတ်ႈ ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ၵျွင်းဢၽယႃႇရႃႇမသူၺ်ႇၵူႇ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ဝတ်ႉၵေႇဝလမၢၼ်ႇဢွင်ႇ ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ။

## ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇဢၼ်လႆႈႁဵတ်းမႃး
ပီ-1318 ၼီႈ မႃးၼင်ႈၵျွင်းလူင် မိူင်းၼၢင်းသေ တေႇၽုၺ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ။ ပီ-1319 ၼီႈ တင်းၸဝ်ႈသြႃႇမိူင်းၼွင်လႄႈ ၸဝ်ႈသြႃႇသေႃးၽၼမိူင်းၼွင် သၢမ်တူၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ "ပွႆးၶူၼ်ႉၶႆႈတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈဝိၼယႃႇတိၼုၵ်ႉၵႁ" မိူင်းၼၢင်း။ ပီ-1328 ၼီႈ မိူဝ်းႁဵၼ်းဢဝ်ၵမ်ႇမထၢၼ်း တမ်ႈတီႈသြႃႇၸဝ်ႈလူင် ဢႃႇလေႃးၵ သႅၼ်ႈဝီ။ ပီ-1329ၼီႈ သြႃႇၸဝ်ႈလူင် မႁႃႇၼႃႇယၵ ႁွင်ႉၸဝ်ႈမႃးႁဵတ်းၽူႈထတ်းလိၵ်ႈ ပိတၵၢတ်ႈတႆး။

ပီ 1331-1333 ၼီႈ သြႃႇၸဝ်ႈလူင် မႁႃႇၼႃႇယၵ မိူင်းသူႈ ဢမ်ႇပေႃးယူႇလီလႄႈ ၸဝ်ႈႁဝ်း လႆႈလုမ်းလႃးႁဵတ်းဝေႇယႃႇဝတ်ႉၸမၼ်းၸဝ်ႈ တီႈပၢင်လူင်။ ပီ 1333 ၼီႈ၊ လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပၢင်းဢဝ်သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ပၺႃႇၽေႃးၵ လူင်းၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းယႃလူင် "မျရတၼႃႇ"တႃႈၵုင်ႈ။ လိူၼ် (11) လပ်းမႃး သြႃႇၸဝ်ႈလူင် ပၺႃႇၽေႃးၵ ႁပ်ႉမိူင်းၾႃႉယႃႇမိူင်းလုမ်ႈ ၵႂႃႇလႄႈ လိူၼ် (12)မႂ်ႇ(6)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းပၢင်းဢဝ်ရုပ်ႈၵလၢပ်ႈၶၢပ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈ တၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် တီႈမင်ႇၵလႃႇတူင်ႇ မႃးလူင်းတီႈ ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် သိုပ်ႇတၢင်ႇၵႃး ပၢင်းမႃးပၢင်လူင်သေ မိူဝ်ႈပီ 1334 ၼီၼၼ်ႉ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်လုမ်းလႃးသၢင်းၵျူဝ်ႇ သြႃႇၸဝ်ႈလူင် မိူင်းသူႈယဝ်ႉ။

ပီ 1334 ၼီႈ တင်းၸဝ်ႈသြႃႇၵိတ်ႉတိသႃႇရ လၢင်းၶိူဝ်း လႆႈၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် သႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းမိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီယႃး တီႈပေႃးထိမႃးရၢမ်းဝတ်ႉၽႃးႁိ။ ပီ 1338 ၼီႈ မႃးမိူင်းတႆးၶိုၼ်း။ 

## လႆႈႁပ်ႉမိူင်းၾႃႉယႃႇမိူင်းလုမ်ႈ
ပီ 1341 ၼီႈ တင်းၸဝ်ႈသြႃႇလူင် မိူင်းၼွင် တေႇတင်ႈ ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈတႆး ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈႁပ်ႉမိူင်းၾႃႉယႃႇမိူင်းလုမ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 2005 ယဝ်ႉ။

ပပ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉမီး 12 ပပ်ႉပၢႆ ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းတူဝ်
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ရႃၸိၼ်တ

## ပဵၼ်သၢင်ႈလႄႈၸၢင်း
မၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်သၢင်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1304 ၼီႈ။ ပဵၼ်ၸၢင်းမိူဝ်ႈ 1312 ၼီႈ။ 

## ယၢမ်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းမႃး
ယၢမ်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းမႃးတီႈၵျွင်းလူင် မိူင်းၼၢင်း၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်သေ ပီ 1322 ၼီႈၼၼ်ႉ ဢွင်ႇၸၼ်ႉၶူးသွၼ် သႃႇသၼထၸသိရီပဝရထမ်ႇမႃႇၸရိ။ ဝၢႆးဢွင်ႇၸၼ်ႉၶူးယဝ်ႉ ၵႂႃႇၸွႆႈထတ်းပိတၵၢတ်ႈတႆး တႄႇလိူၼ် 12 တေႃႇ လိူၼ်သီႇ။ ပီ 1324 ၼီႈ မႃးၶိုၼ်းတီႈၵျွင်းလူင်မိူင်းၼၢင်းသေ သွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈ၊ ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင် ပွႆးၶူၼ်ႉၶႆႈ/တႅမ်ႈတွပ်ႈလိၵ်ႈၵူႈပီပီယဝ်ႉ။

## ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇဢၼ်ၸဝ်ႈႁဵတ်းမႃး
မိူဝ်ႈပီ 1350-ၼီႈ လႆႈပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၽၢႆႇႁၢပ်ႇၵၢၼ် ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်း လူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ ၽူႈတတ်းသိၼ်ၽၢႆႇသင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈမိူင်း၊ ပီ 1352-ၼီႈ လႆႈ ဢၵ်ႉၵမႁႃပၼ်ႇတိတ၊ လႆႈ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ငဝ်ႈငုၼ်းၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆးယဝ်ႉ။

## လႆႈႁပ်ႉမိူင်းၾႃႉ၊ ယႃႇမိူင်းလုမ်ႈ
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ႁဝ်းၼႆႉ လႆႈႁပ်ႉမိူင်းၾႃႉ၊ ယႃႇမိူင်းလုမ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1358-ၼီႈ၊ လိူၼ်ႁူၵ်းလွင်ႈ 14 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းပုတ်ႉ၊ ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 11:15 တီႈႁူင်းယႃသင်ႇၶႃႇ ဝဵင်းၵျေးသီး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ပပ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇဝႆႉ

# ၾိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ
# ၸၼ်ႉသွၼ်ဢၽိထမ်ႇမႃႇ
# သၢင်ႇတိုဝ်းၵမ်ထၢမ်/တွၵ်ႇ
# ပႃႇတိမွၵ်ႈၽၢႆႇတႆး
# သၢင်းၵျူဝ်ႇၽၢႆႇတႆး
# သတ်ႉတႃႇၽၢႆႇတႆး
# မိလိၼ်ႇတထၢမ်/တွပ်ႇမၢႆ 1
# ၵမ်မဝႃႇၸႃႇ 9 တွၼ်ႈ
# သံယုတ်ႉတၼိၵႃႇယ ၽၢႆတႆး
# ႁိတေႃးပတေႇသ
# ၸဝ်ႈမႁေႃႇသထႃႇ
# ၵႃႇလီႇတႃႇသ
# ပိုၼ်းၼၢင်းသုၼၼ်ႇတႃႇရီႇ
# မိလိၼ်ႇတထၢမ်/တွပ်ႇမၢႆ 2
# ထမ်မပတ
# ဢင်ႇၵုတ်ႉတရၼိၵႃႇယၽၢႆႇတႆး
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၵိတ်ႉတိသႃႇရ

## ပဵၼ်သၢင်ႇလႄႈပဵၼ်ၸၢင်း

ပဵၼ်သၢင်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1305 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၸၢင်းမိူဝ်ႈ 1312 ၼီႈ။ 

## တီႈၸဝ်ႈယၢမ်ႈႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈမႃး

ယၢမ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈမႃး တီႈၵျွင်းဝႃႇသူဝ်ႇ လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၵျွင်းပၢင်ဝွၵ်၊ ၵျွင်းမႁႃႇဝိႁႃႇရ လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၵျွင်းမူႇလပထၢၼ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။

## ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃ ဢၼ်ၸဝ်ႈႁဵတ်းမႃး

# ပီ 1319 ၼီႈ လႆႈပဵၼ် ၵႅမ်ၽူႈမၢႆ မုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး။
# လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈပႃးၸုမ်းပိၼ်ႇပိတၵၢတ်ႈတႆး တႄႇငဝ်ႈတေႃႇပၢႆသေ လႆႈႁပ်ႉတင်းယုၵ်ႉယွင်ႈ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၸုမ်းထမ်မၵထိၵ ၼႂ်းသင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး။
# မိူဝ်ႈပိၼ်ႇပိတၵၢတ်ႈတႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၽူႈသူၼ်းတုမ်လူႇၶၢမ်ႇငိုၼ်း တႃႇပိၼ်ႇပိတၵၢတ်ႈတႆး ႁွတ်ႈထိုင်မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးဝၢၼ်ႈတႆး၊ ႁွတ်ထိုင်မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ ပွတ်းၸၢၼ်း၊ ပွတ်းၵၢင်ၵူႈတီႈယဝ်ႉ။
# မိူဝ်ႈၽွင်း မုၵ်ႉၸုမ်းသႃႇသၼႃႇၽႄႈ တိူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ တႄႇတင်ႈ ၽွတ်ႈပဵၼ်ၵေႃမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ်သင်ႇၶႃႇမိူင်းတႆး သင်ႇၶသမ်ႇမုတိ  ၸဝ်ႈၼိုင်ႈသေ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင် ၵူႈတီႈၵူႈၸုမ်း တီႈၵမ်ႇၽႃႇဢေး၊ တႃႈၵုင်ႈ။
# ဝၢႆးသေဢႃႇယူႉၸဝ်ႈယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉတၢင်းယုၵ်ႉယွင်ႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ဢေႃးဝႃႇတႃႇၸရိယ ၼႂ်းငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး။
# လိူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉတၢင်းယုၵ်ႉယွင်ႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်သင်ႇၶၼႃႇယၵ ၸေႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်းတေႃႇပေႃးလွၼ်ႇယဝ်ႉ။
# လႆႈႁပ်ႉတၢင်းသင်ႇၶႃႇ လႄႈ တၵႃႇ ယုၵ်ႉယွင်ႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ပၢင်ပွႆးတႅမ်ႈတွပ်ႇၶူၼ်ႉၶႆႈလိၵ်ႈ ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်မပႃႇလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸဝ်ႈၵေႃၽႄ ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း တေႃႇပေႃးလွၼ်ႇယဝ်ႉ။
# မိူဝ်ႈပီ 1992 ၼီႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ တၢင်တူဝ်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆးသေ လႆႈမိူဝ်းမိုတ်ႇပၼ် ပၢင်ပွႆးတႅမ်ႈတွပ်ႇ/ၶူၼ်ႉၶႆႈလိၵ်ႈ ၵေႃၽႄတီႈ ဝဵင်းမိူင်းသူႈ။

## လႆႈႁပ်ႉမိူင်းၾႃႉယႃႇမိူင်းလုမ်ႈ

သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၼႆႉ လႆႈႁပ်ႉမိူင်းၾႃႉယႃႇမိူင်းလုမ်ႈ ၵႂႃႇမိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1366-ၼီႈ၊ လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ (12)ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းပုတ်ႉ၊ တီႈတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ မႁႃႇဝိႁႃႇရ ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသြႃႇဢႃႇၸေႇယႃႉ

ၸဝ်ႈသြႃႇဢႃႇၸေႇယႃႉ 
ဝတ်ႉထမ်ႇမေႃးတယ ဝဵင်းၵဵင်းတုင်
သႃႇသၼထၸထမ်ႇမႃႇၸရိယ၊ ဢၵ်ႉၵမႁႃႇပၼ်ႇတိတ

## ပေႃႈမႄႈလႄႈပီႈၼွင်ႉ

ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ	ၸၢႆးၵမ်ႇ
ၸိုဝ်ႈပေႃႈမႄႈ	လုင်းသၢင်ႇသု ပႃႈၼၢင်းဝူဝ်
ပီၵိူတ်ႇ 		ပီၵေႃးၸႃ 1289 ၼီႈ၊ လိူၼ် (12)လွင်ႈ (1)ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ
တီႈၵိူတ်ႇ		ပွၵ်ႉသူၼ်တၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈပႃႇမၼ်ႈပွၵ်ႉသီႇ၊ ဝဵင်းၵဵင်းတုင်
ပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈၵၼ်	မီႈပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈၵၼ် သီႇၸၢႆးပီႈၼွင်ႉ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇပဵၼ်ၵေႃႉလိုၼ်း၊
ပဵၼ်သၢင်ႇ		ပီၵေႃးၸႃႇ 1301 ၼီႈ၊ လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ 13 ၶမ်ႈ၊ ႁွင်ႉၸဝ်ႈသၢင်ႇ ဢႃႇၸေႇယႃႉ၊
ပဵၼ်ၸၢင်း		ပီၵေႃးၸႃ 1309 ၼီႈ၊ လိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇ 1 ၶမ်ႈ။

## ပၢႆးပၼ်ႇၺႃႇ

တင်ႈဢဝ်ပီၵေႃးၸႃႇ 1311 ၼီႈတေႃႇထိုင် 1318 ၼီႈ၊ ၼႂ်းၽွင်း 7 ပီလုမ်းလုမ်း လႆႈၵႂႃႇႁဵၼ်း ဢဝ်ႈလိၵ်ႈတမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝိမလႃၽိဝမ်ႇသ ဝတ်ႉၼွင်လူင်၊ ဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႈ၊ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ ယဝ်ႉၸၼ်ႉသတ်ႉတမ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ဢိၵ်ႇတင်းၸၼ်ႉၶူး ထမ်ႇမႃၸရိယ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။ တၼ်းႁဵင်းၸဝ်ႈႁဝ်းပီၶသ 1973 လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈငၢမ်းပၢႆး။ ၼႂ်းၸုမ်းသင်ႇၶသမၵ်ႉၵသင်ႇၶႃႇၽႆႇတႆး ပွင်းဢွၵ်ႇၶူင်း။ ပီ ၶသ 1978 လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၵွၼ်းပၢႆး ၼႂ်းၸုမ်းသင်ႇၶသမၵ်ႉၵသင်ႇၶႃႇ ၽၢႆႇတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း။ ပီ ၶသ 1991 လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈဢၵ်ႉၵမႁႃႇပၼ်ႇတိတ တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ။ ပီ ၶသ 1989 လႆႁပ်ႉလိူၵ်ႈပဵၼ် ၸုမ်းသင်ႇၶၼႃႇယၵ ၸေႈမိူင်း မိူင်းတႆး ထႃဝွၼ်း။

## ၶၢဝ်းတၢင်းလႄႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ

မိူဝ်ႈပီ သႃႇသၼႃ 2500 ၼၼ်ႉ ပူၵ်းတင်ႈတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈထမ်ႇမူဝ်းတယသေႁဵတ်း ပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈၶူၼ်ႉၶႆႈလိၵ်ႈ ဢွၼ်ႁူဝ်တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႇထႃးတင်းၼမ် ၵေႃႇၵုမ်းလုမ်းလႃး ပူၵ်းသၢင်ႈထမ်ႇမႃႇရုင်ႇ တိူၵ်ႈပိတၵၢတ်ႈႁူင်းပီၵွၼ်းငိုၼ်း၊ ၵျွင်းဢႃၵၼ်တု၊ မႄးၵုမ်းၵွင်းမူး ၼႂ်းၵျွင်းလႄႈ ႁေႃးတြႃးပၼ်တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃး ဢမ်ႇလိုဝ်ႈဢမ်ႇသဝ်း၊ သြႃႇၸဝ်ႈလူင် ပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈၽေ ပရိယတ်တိထမ်မိၵ ပုပ်ႉၽႃရုင်ႇ ၵျွင်းၵၢတ်ႇတဝ်ႇ ဢိူင်ႇၵၢတ်ႇတဝ်ႇ လႄႈ ပရိယတ်တိထမ်ႇမူဝ်းတၵျွင်းၽြႃးလူင် ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၵေႃႇတင်ႈၸုမ်းထမ်ႇမူဝ်းတယၵႃႇရီႇ၊ ၸုမ်းဢုပႃႇသၵႃႇ၊ ၸုမ်းဝိသႃႇၶႃ၊ ၸုမ်းထမ်ႇမၸၵျႃ်ႇ၊ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွင်ႇလိၵ်ႈ ႁႃႈႁဵင်ပၢႆယူႇ။ လဵင်ႉဢွၵ်ႇလႆႈၶူးသွၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်တင်းၼမ် လၢႆၸဝ်ႈလၢႆတူၼ်လႄႈ ဢဝ်တြႃးမၼ်းၸဝ်ႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပႅတ်ႇမိုၼ်ႇသီႁဵင်ၶူၺ်ႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈဢမၢတ်ႈ မိူင်းၼွင်

တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည် မိုင်းနောင်မြို့နယ်၊ ပန်စုံရွာတွင် အဖလုံမန်စံ ၊ အမိနိုင်းမန်စံတို့မှ မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၁၇-ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်သောကြာနေ့တွင် ဖွားမြင်၍ ငယ်မည် စိုင်းဆိုင် ခေါ်သည်။ အသက် ၆-နှစ်ရွယ် ၊ ပန်စိန်ရွာ ၊ မန်စိန်ကျောင်း ဦးမေဓာထံတွင် ပညာသင်ကြားသည်။
၁၀-နှ စ် သားအရွ ယ် မိဘနှ စ်ပါးက သာသနာဘောင် သွ တ် သွင်းချီးမြှ င် ့ပေး၍ သာမဏေဘွဲ့-ရှ င် သောဘဏ ဖြစ် သည် ။
မန် းစံ မြိ ု့၊ မု ိ င် းနင် းကျောင် းသု ိ ့ ပြောင် းရွေ ့နေထု ိ င် ကာ ဆရာတော် ဦ းနန္ဒ ထံ တွ င် ကဗျာ
လင်္ကာများကို သင်ကြားသည်။ ၁၆-နှစ်ရွယ် လူဝတ်လဲပြီး ပန်စုံရွာမိဘများနှင့်အတူနေထိုင်ပြီး
၁၈-နှစ်တွင် လင်္ကာစကားပြေနှစ်ထွေ ရောစပ်သော "မဟော်သဓာဥမင်ခန်းဖွင့်" ကို ရေးသည်။
ဒေသန္တရဗဟုသုတအဖြစ် အမြို့မြို့အနယ်နယ် လှည့်လည်ရှာဖွေပြီးနောက် သူ့ဘဝထိ
တွေ့ခံစားမှုကို အခြေခံထားပြီး ဘုရားဟောကျမ်းဂန်ဒေသနာတော်များနှင့်ညှိနှိုင်း၍ "သင်္ခါရဓမ္မ
လင်္ကာ"ကျမ်းကို ရေးသားသည်။ ဝတ္ထုပုံပြင်ကျမ်းဂန်များကို တကျမ်းပြီးတကျမ်းရေး၍ စာရေး
ဆရာ "မိန်းနောင်"ဟုလူသိများ ကျော်ကြားလာသည်။
မိုင်းကိုင်စော်ဘွား စဝ်ခွန်မုံက မိုင်းကိုင်မြို့ကို ခေါ်ယူပြီး "ပဏ္ဍိတသုခမိန် "ဘွဲ့နှင်းအပ်
၍ပညာရှိအမတ်ကြီး ခန့်ထားသည်။ မိုင်းနောင်မြို့နယ်သား အမတ်ကြီးဖြစ်၍ "ဦး"ဝေါဟာရဖြစ်သော "ချင်း"ကို နာမည်ရှေ့ကထည့်၍ "ချင်းအမတ်မိန်းနောင်"ဟု ခေါ်ကြသည်။ အဓိပ္ပါယ်
မှာ"အမတ်" ဦးမိုင်းနောင် ဖြစ်သည်။
လွတ်လပ်စွာ စာပေရေးသားလို၍ အမတ်ရာထူးမှ ထွက်ပြီး မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည် သိန္နီ
မြို့သို့ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ရာ စော်ဘွားကြီးစဝ်ခွန်ဆန်တုံဟုန်းက မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၅-ခုနှစ်
တွင်သိန္နီမြို့၌ စာပုံနှိပ်တိုက် တည်ထောင်ပေးသည်။
အမတ်ကြီး ရေးသားသော စာပေကျမ်းဂန်များအနက်...
# မဟောသဓာ ဥမင်ဖွင့်ခန်း
# မဏိကုဏ္ဍလ
# သင်္ခ ါရဓမ္မ လင်္က ာ
တို့ဖြစ်သည်။ ကျမ်းများသည် အထူးထင်ပေါ်ကျော်ကြားသော ကျမ်းများဖြစ်သည်။
အမတ်ကြီး အသက်(၅၆)နှစ် ၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀-ပြည့် တပေါင်းလဆန်း(၄)ရက်
နေ့ ကွ ယ် လွ န် အနိ စ္စ ရောက် သည် ။ အမတ် ကြီ း ကွ ယ် လွ န် သွ ား၍ အု ပ် ချုပ် မည် ့ သူ မရှ ိ သော
ကြောင့်စာပုံနှိပ်တိုက်လုပ်ငန်း ပျက်စီးသွားသည်။

## ကိုးကား
ၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး

## ၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး (8) ၸဝ်ႈ
# ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင်ထမ်ႇမတိင်ႇၼ။
# ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ။
# ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်၊ ၸရေးလၢႆးသႂ်၊ ၸရေးပေႃႈၵူႇ။
# ၸဝ်ႈဢမၢတ်ႈလူင် မိူင်းၼွင်။
# ၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ မိူင်းပၼ်ႇ။
# ၸဝ်ႈဝေႃးရၶႄႉ ယွင်ႈႁူၺ်ႇ။
# ၸဝ်ႈၼေႃႇၶမ်း မိူင်းၼိမ်(မိူင်းၵိုင်)။
# ၶူးမေႃတႆး ၼၢင်းၶမ်းၵူႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸဝ်ႈၸၢႆးပေႃးထိ

ၸဝ်ႈၸၢႆးပေႃးထိ မိူင်းၵေႃးသမ်ႇၽီႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ယုမ်ႇယမ်ၵိူဝ်းလီၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈႁဵတ်းႁၢင်ႈႁေႃမႂ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆးပေႃးထိၸင်ႇမွၵ်ႇပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၶဝ်မႃးၵိၼ်သွမ်းၼႂ်းႁေႃမႂ်ႇ၊ တီႈၼိူဝ်ၶူဝ်လႆၼၼ်ႉ သိူဝ်ႇဝႆႉတၢၼ်းသိူဝ်းၵုၺ်လႄႈ ၽြႃးပဵꧣ်ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇယၢင်ႈတိၼ်ယဵပ်ႇသႂ်ႇၼိူဝ်မၼ်း။ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇၸင်ႇလၢတ်ႈၼႄတီႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးပေႃးထိ ဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉတီႈပွင်ႇမၼ်းၼၼ်ႉဝႃႈ - 

"**သံႁတု ရႃꩡၵုမႃရ ၻုသ်သၼိ**" 
လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢိူၺ်း - ဢဝ်တၢၼ်ႈသိူဝ်းၵုၺ်ၼၼ်ႉၶၢႆႉပႅတ်ႈလႄႈ။
"**ၼ ꧤၷဝႃ ၸေလပတိၵံ ဢၵ်ႉၵမိသ်သတိ**" 
တီႈဢၼ်ဢဝ်ၽႅၼ်ႇၽႃႈသိူဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢမ်ႇယဵပ်ႇ။
"**ပၸ်သိမံ ꩡၼတံ တထႃၷတေႃ ဢၼုၵမ်ပပတိ**"
ႁဵတ်းၼႆသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝူၼ်ႉသွၼ်ႇပၼ်ထိုင်တႃႇၵူၼ်းမိူဝ်းၼႃႈၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။

သြႃႇၸိူဝ်းၼႄတြႃးမိူဝ်းၼႃႈထႃႇပၢႆၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၶဝ် ဢဝ်လၢႆးၼပ်ႉယမ်ဢၼ်ဢမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ပူဝ်ႉသႂ်ႇပၼ် ၵူၼ်းတင်းလၢႆလႄႈ ၸဝ်ႈၸင်ႇဢမ်ႇႁဵတ်းမႅၼ်ႈတၢင်းၽိတ်းၼင်ႇၼၼ်ယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆးသေၵိၼ်သွမ်းယဝ်ႉ ပေႃးထိရႃႇၸၵုမႃႇရထၢမ်သေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇတွပ်ႇပၼ်ၼင်ႇၼႆ - "ၵေႃႉဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈသွၼ်ႁဵၼ်းထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ် မိူဝ်ႈၵၢင်ၼႂ်ၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈၽိုၵ်းသႃတိုဝ်းၵမ်ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆၸိုင် ပေႃးထိုင်မႃးၵၢင်ၶမ်ႈၼႆလႄႈသင်၊ ၵေႃႉဢၼ်သွၼ်ႁဵၼ်းထွမ်ငိၼ်းဢဝ်ၵၢင်ၶမ်ႈၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈၽိုၵ်းသႃၸိုဝ်းၵမ်ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၼႆၸိုင် ပေႃးထိုင်ၵၢင်ၼႂ်ၼႆ တေႁွတ်ႈၽႅဝ်လႆႈတီႈလွတ်ႈလႅဝ်းငမ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ"။

ပေႃးငိၼ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးပေႃးထိၼႆႉ ယိၼ်းပဵꧣ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းသေ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ - 
**"ဢႁေႃ ၿုတ်ထေႃ ဢႁေႃꩪမ်ႇမေႃ ဢႁေႃꩪမ်မသ်သ သွၵ်ၶတၵႃ"**

ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ မျၢတ်ႈလိူဝ်တွၼ်းတၢင်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ ထမ်ႇမၸဝ်ႈၼႆႉ မျၢတ်ႈလိူဝ်တွၼ်းတၢင်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ ထမ်ႇမဢၼ်ႁေႃးဝႆႉလီငၢမ်းၼၼ်ႉ မျၢတ်ႈလိူဝ်တွၼ်းတၢင်ႇတႄႉယဝ်ႉ။

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆးပေႃးထိၸင်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ "ၶႃႈၸဝ်ႈၶဝ်ၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးယူႇၼႂ်းတွင်ႉမႄႈၼၼ်ႉ မႄႈၶႃႈၸဝ်ႈၶဝ်ၼႆႉ ၸင်ႇၵႂၢႇတမ်ႈတီႈၽြႃးပေၼ်ၸဝ်ႈသေ "သၼ်ႇထေႇဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းတွင်ႉၶႃႈၶဝ်ၼႆႉ သေႃႉႁူမ်ႈသွၼ်ႈတူဝ်ပႃးတႂ်ႈ ပုတ်ႉထံ၊ ထမ်မႆ၊ သင်ၶံၶႃႈယဝ်ႈ။ ၶႅၼ်းတေႃႈၶႂၢင်းပၼ် ႁႂ်ႈမၼ်းလႆႈသေႃႉႁူမ်ႈသေၵမ်းတီႈၶႃႈ" ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းထိင်းၶႃႈၸဝ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းသေ လဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ "ၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ ဢၼ်မႃးၸွမ်းၶႃႈၸဝ်ႈၼႆႉ သေႃႉႁူမ်ႈသွၼ်ႈႁူဝ်ပႃႈတႂ်ႈ ပုတ်ႉထံ၊ ထမ်မႆ၊ သင်ၶံ ၶႃႈဢေႃႈ။ ၶႅၼ်းတေႃႈႁပ်ႉဢဝ်ၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉသေၵမ်းတီႈၶႃႈ" ၸင်ႇဢၢပ်ႈပၼ်ၼင်ႇၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ တေႃႈလဵဝ် ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် တူဝ်ၶႃႈၸဝ်ႈၶဝ်ႈသွၼ်ႈႁူမ်ႈ ပုတ်ႉထံ၊ ထမ်မႆ၊ သင်ၶံ ၶႃႈဢေႃႈ။ ၶႃႈၸဝ်ႈၶဝ် ဢၼ်မႃးတႃႇသွၼ်ႈႁူမ်ႈၼႆႉ ၶႅၼ်းတေႃႈႁပ်ႉပဵꧣ်လုၵ်ႈၼွင်ႉတႃႇယၵႃႇသေၵမ်းတီႈၶႃႈ" လဝ်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
**(မꩡ်ၸိမၼိၵႃယ၊ ၿေႃꩪိရႃꩡၵုမႃရသုတ်တ)**

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢဝ်လွင်ႈၸီႉၸမ်ႈဢၼ်ၼႆႉသေ ပူင်လၢတ်ႈၾၢင်ႉၵႂၢမ်းဝႃႈ - မိူဝ်းၼႃႈမႃး ထမ်ႇမႃႇၸရိယ ထမ်ႇမၵတိၵၶဝ် ယႃႇပေမၢင်ႇမွင်းသူးလၢပ်ႈသေ ႁေႃးတြႃး၊ ပေႃးမၢင်ႇမွင်းသူးလၢပ်ႈသေ ႁေႃးတြႃးတႄႉ တေတုမ်ႉတိူဝ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ တုမ်ႉတိူဝ်ပႃးၽူႈမီးသတ်ႉထႃႇၶဝ်၊ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃးထမ်ႇမယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 50၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၸဝ်ႈၼေႃႇၶမ်း

တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည် လွယ်ငင်း၊ ငွေမြို့တော်(ခေါ်) မိုင်းကိုင်မြို့ဇာတိ(မိဘအမည် မသိရ)မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၈-ခု ၊ နယုန်လတွင် မွေးဖွားသည်။ ရှမ်း-ကဗျာလင်္ကာနှင့် သိုက်သမိုင်းများကို ကောင်းစွာနိုင်နင်းသည်။ စောနော်ခမ်း ပြသမျှ စာပေကျမ်းဂန်များတွင် ကဗျာ့ခဲရာခဲဆစ်များ ပြည့်နှက်ပြီး စာကိုယ်မှာ နုပြောင် ယဉ်ကျေးလှသောကြောင့် ၎င်းကို ရှမ်းပြည် ဦးပုညဟု ခေါ်ကြသည်။

ရာသီဘွဲ့၊ ပန်းဘွဲ့၊ တောတောင်၊ မိုးတိမ်၊ အချောအလှဘွဲ့အမျိုးမျိုး၊ ရာဇဝင်-သိုက်သမိုင်းများစွာတို့ကို ကဗျာလင်္ကာ တန်ဆာဆင်၍ ရေးသားထားသည့် အနက် အထူး ထင်ရှားသော စာပေများမှာ...
# နယ်နှင်ဒဏ်ခံရစဉ်အခါက သူတည်း တစ်ယောက် ၊ ကောင်းဘို့ရောက်မူ ၊ သူ တစ်ယောက်မှာ ပျက်လင့်ကသာ ဓမ္မတာတည်း...အစရှိသော မျက်ဖြေလင်္ကာ-ကဗျာမျိုးကဲ့သို့ စာပိုဒ်တပိုဒ်တွင်(၉)လုံးစီရှိသော "ကောဝ်မတ်"ခေါ်(၉)လုံးစပ် မျက်ဖြေလင်္ကာနှင့်-
# ကျီးသဲလေးထပ် ဆရာတော်ဘုရား ရေးသားတော်မူသော "ဇိ နတ္ထပကာသနီ"ကျမ်းကို ပုဒ်ပါဌ် အနေအထား မချွတ်ယွင်းရအောင် နိဒါန်းမှနိဂုံးအထိ ကဗျာလင်္ကာ တန်ဆာဆင်ဖွဲ့နွဲ့ခြယ်မှုန်းထားသော ရှမ်းဘာသာ "ရွှေပြည်ဝမ်" ခေါ်ကျမ်းများ ဖြစ်ပေသည်။
ပညာကျော် ရှမ်းစာဆိုတော်ကြီး စောနော်ခမ်းသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၈၁-ခုနှစ် အသက်(၈၃)နှစ်တွင် မိုင်းကိုင်မြို့၌ အနိစ္စရောက်သည်။

## ကိုးကား
ၸဝ်ႈၼေႃႇၶမ်း မိူင်းၵိုင်

## ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
:ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ - ၸၢႆးထုၼ်းလႃႉ။
:ၸိုဝ်ႈဢူႈ - လုင်းၶုၼ်သၢင်ႇပၺ်ႇၺႃႇ(လုင်းႁဵင်ပၺ်ႇၺႃႇ)။

## ၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်
မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈလႆႈ (7) ၶူပ်ႇ၊ မိူဝ်းယူႇဝတ်ႉမိူင်းၼိမ်၊ ပဵၼ်ၵပ်ႉပီႇဝႃႇၼိုင်ႈ သေယဝ်ႉၸင်ႇၼုင်ႈသၢင်ႇ ၵၢၼ်း၊လႆႈၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတီးယ။ သိုပ်ႇႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ၸၼ်ႉၵၢင်၊ ၸၼ်ႉသုင်၊ ထိုင်ဢယုၸဝ်ႈ ယႂ်ႇမႃး တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ၵေႃႈယႂ်ႇတိူဝ်းမႃး ႁဵၼ်းဢဝ်သတ်ႉတႃႇ သၢင်းၵျူဝ်ႇ လႄႈလွင်ႈလၢႆးလင်ႇ ၵႃႇလၢႆးၸၢပ်ႈၼမ်ႉၵႂၢမ်း လိၵ်ႈယွႆႈ လိၵ်ႈလူင် ၽိုၵ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉၸဝ်ႈသေႃး ၽိင်ႇၼ မိူင်းၼွင်ၵေႃႈၶၢႆႉမႃးယူႇႁူမ်ႈလႄႈ ၶုိၼ်ႈလိၵ်ႈၶိုၼ်ႈၶဵင်ႇ သူႇရသတီႇၸွမ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၶိုၼ်ႈသူႇရသတီႇ ၵိၼ်ဢၢင်းလႄႈဝႆႉၵတိသၸ်ႉၸႃႇၼၼ်ႉ ၵၼ်သၢမ်သဵၼ်ႈ ပႅတ်ႈသွင် သဵၼ်ႈ ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတိယတႄႉၵမ်တင်းႁႃႈသဵၼ်ႈ ဢမ်ႇဝႆႉဢမ်ႇၽႃႈသေသဵၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈၵျႃႉတိူဝ်း လိူဝ်တွၼ်း၊ ၶုၼ်ႁၵ်ႉ ၼၢင်းႁၵ်ႉ ၸုၵ်ႈလၢပ်ႈႁႅင်း၊ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလီ သဵင်လီ ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇႁူင်လိုဝ်း တေႃႇယၢမ်း လဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈသေႃးၽိၼ်ႇၼ မိူင်းၼွင် ဢွၵ်ႇၼႂ်းသၢင်ႇၵၢၼ်းဢွၼ်တၢင်း၊ ဝၢႆးလိုၼ်း ၸဝ်ႈၼၼ်ႇ တိယ ၸင်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်းသၢင်ႇၵၢၼ်းသေၵႂႃႇၶၢႆလိၵ်ႈ တီႈပွႆးလိူၼ်သီႇမိူင်းၵိုင်၊ လုင်းၵျီးလူၼ်း ပုၵ်ႉၸေႃႇဢဝ်လိၵ်ႈၸဝ်ႈမူႇၼိုင်ႈ သေႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်ၸဝ်ႈလင်ထိုင်ႁူၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၵိုင်လႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ်သၢင်ႇၵွၼ်း ႁွင်ႉဢဝ်ၸဝ်ႈႁဵတ်းၸရေးဢွၼ်ႇၼႂ်းႁေႃ၊ တင်းၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်းၸဝ်ႈၶုၼ်မုင်ႇ ဢဝ်မိုတ်ႈၵိုဝ်းပဵၼ်ၵႂႃႇဢူၺ်းၵေႃႉလီၵၼ်ယဝ်ႉ။
ဢမ်ႇႁိုင်သင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမင်းတုင်း ႁွင်ႉဢဝ်ၵႅမ်မိူင်းၸဝ်ႈၶုၼ်မုင်ႇ မိူင်းယူႇၼႂ်းႁေႃၶမ်း တိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ(မၢၼ်းတလေး) ၸင်ႇဢဝ်ၸဝ်ႈၸွမ်းၵႂႃႇႁဵတ်းဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ် သၢင်ႇၵွၼ်းၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇပႅတ်ႈလႄႈ၊ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမင်းတုင်းၶိုၼ်းပၼ်ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်းမႃးႁဵတ်းၸဝ်ႈ ၾႃႉထႅင်ႈ။ တင်းသွင်ၶိုၼ်းမႃးယူႇၸွမ်းၵၼ်ၼင်ႇၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။

ဢမ်ႇပေႃးႁိုင်ၸဝ်ႈသမ်ႉလႆႈပဵၼ်ပီႈၶိူၺ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ်မုင်ႇလႄႈ ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ-ၸဝ်ႈၼေႃႇ ၶမ်းၼႆယဝ်ႉ။ ပူႇဢွၵ်ႇတင်းသွင်မီးလုၵ်ႈၸၢႆးႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ-ၸဝ်ႈၶုၼ်လူႇၼႆယဝ်ႉ။

## သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်
ထိုင်မႃးဢႃယုၸဝ်ႈလႆႈ(39)ပီ ပီတႆး-1990ၼီႈ (ပီၶရဵတ်ႈ1896)၊လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမႂ်ႇ(7)ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသဝ် သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ တီႈႁိူၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းၵိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇဝႆႉ
#လေႃးၵၼီႇတိ။
#သီႇလဝိၼိယ်သျ။
#ရႃႇၸႃႇႁီႇတတီႇပၼီႇ။
#ရႃႇၸေႃးဝႃႇတ။
#ၸိၼတ်ႉထပၵႃႇသၼီႇ။(ၽၵ်ႉၵႃႇၼႄးမွၵ်ႇမႆလူႇ)။
#ၸိၼတ်ႉထ ပၵႃႇသၼီႇ သူၺ်ႇပေႇဝၢင်ႇ(ၸဝ်ႈၾႃႉဝၢၼ်ႈၸၢမ် ၵေးသီးလူႇ)။
#ဝူၺ်ႇသၼ်ႇတြႃႇ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းပွတ်း။
#ဝူၺ်ႇသၼ်ႇတြႃႇ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းယၢဝ်း။
#မႁႃႇၸၼၵ်ႉၵ။
#ၶၼ်ႇထတီႇပေႇတ သရူႇပၵျၢမ်း။
#ၶၼ်ႇထတီႇပၼီႇ မႄႇတေႃႇၶျွတ်ႈၶၢၼ်း။
#ရႃႇႁူႉမႄႇတေႃႇ ယသေႃႇၶျွတ်ႈၶၢၼ်း။
#တေ၊ ၸ၊ သု၊ ၼေ၊ မ ႁႃႈၽိုၼ်ၸပ်းၵၼ်။

ၼႂ်းလိၵ်ႈလူင်ၼႆႉဢၼ်ပႆႇႁႃႁၼ်မီးထႅင်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉဝႃႈၼႆ။ လိူဝ်ၼႆႉလိၵ်ႈယွႆႈမီးထႅင်ႈ လိၵ်ႈယၢတ်ႇၼမ်ႉ၊ လိၵ်ႈမၢၵ်ႇသၢင်ႇလွင်း၊ လိၵ်ႈမၢၵ်ႇမိူင်း၊ (ႁွင်ႉရႃႇၸႃႇဝၢင်ႇမိူင်းၼၢႆး)၊ လိၵ်ႈၶဵဝ်ၼၢင်းထီးလႃးတင်း-ၸဝ်ႈ ၾႃႉၵဵင်းၶမ်းလဵၼ်ႈၵၼ်၊ လိၵ်ႈၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈ ၼၢင်းမေး မိူဝ်ႈယူႇၵေးသီးသေ ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈၸူးမိူင်းၵိုင် ၸိူဝ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈယွႆႈဢွၵ်ႇၼမ်လိူဝ်လိၵ်ႈလူင်ယဝ်ႉ။

## မၢႆတွင်း
ထမ်ႇမၽၼ်ႇတႃႇ သၢင်းၶႅင်းၸဝ်ႈ မီးဝႆႉႁူမ်ႈၵၼ်တင်းပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈၶဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇၶူဝ် ၼမ်ႉၵု၊ ဝၼ်းဢွၵ်ႇတၢင်းလူင်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၵွင်းမူးမိူင်းၵိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
#ပပ်ႉၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး(လုင်းၶုၼ်မႃႇႁႃႇ-တႅမ်ႈ)
ၸဝ်ႈၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ် - ၶေႇမႃႇ

ၸဝ်ႈၼၢင်းၶေႇမႃႇ မိူင်းသၵလ ဢၼ်ႁၢင်ႈလီၼႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပိမ်ႇပိသႃႇရ တိူင်းမႃႇၵထ။ ၸဝ်ႈၼၢင်းၶေႇမႃႇၼႆႉ မီးမၢၼ်ႇမႃႇၼ လူၺ်ႈတၢင်းႁၢင်ႈလီမၼ်းၼႃႇ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇယွင်ႈဢၢမ်းလွင်ႈတၢင်းႁၢင်ႈလီမၼ်းၼၢင်းလႄႈ မၼ်းၼၢင်းဢမ်ႇမီးၸႂ်ၶႂ်ႈဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။

ၶုၼ်လူင်ပိမ်ႇပိသႃႇရၼႆႉ ၽိုၵ်းသႃတိုဝ်းၵမ်တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈပုတ်ႉထသေ လႆႈမီးတၢင်းၵတ်းယဵၼ်ၵႂႃႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸဵမ်ဢဝ်ၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ် ဢိၵ်ႇတင်းၶႆႇသႅင်ၾၼ်းၶမ်းၶဝ်ၵေႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၵတ်းယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼႆႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ်ၶေႇမႃႇ ဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်လႆႈထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။

ၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ်ၶေႇမႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းသူင်မိုတ်ႈၵီႇတလႄႈ ႁႂ်ႈတႅမ်ႈဝၢၵ်ႇတၢင်းႁၢင်ႈလီဝေႇလုဝၼ်ႇသေ ႁႂ်ႈၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၶဝ်ႁွင်ႉ။ ပေႃးလႆႈငိၼ်းဝႃႈ သူၼ်ဝေႇလုဝၼ်ႇၼႆႉ လီသိူဝ်းၸႂ်ပေႃးတၢၼ်ႇမိူင်းၽီၼႆလႄႈ ၼၢင်းၶၢဝ်းႁူဝ်ၶေႇမႃႇၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸႂ်ၶႂ်ႈၵႂႃႇမူၼ်ႈသိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇႁူပ်ႉၺႃးပုတ်ႉထၽြႃးၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢၢၼ်းၵႂႃႇၽွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢွၵ်ႇတုင်းသွမ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လူင်ပိမ်ႇပိသႃႇရၵေႃႈ ၸင်ႇၶပ်းၶိုင်ပၼ် ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၼၢင်းၶၢင်းႁိူဝ်မီးၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ ၸင်ႇပွႆႇၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ် ဢိၵ်ႇၸိူင်ႉၼၢင်းၶဝ် ၵႂႃႇတီႈသူၼ်လူင်ဝေႇလုဝၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။

ၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ်ၶေႇမႃႇၼႆႉ ပၼ်ႇလဵပ်ႈဢႅဝ်ႇတူၺ်း တၢင်းႁၢင်ႈလီသူၼ်ႇဝေႇလုဝၼ်ႇယူႇလႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းႁဵတ်းႁိုဝ် သဵင်ႈၵႂႃႇပေႃးဢမ်ႇတၼ်းႁူႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ꧤိၵ်ႉၶုၶဝ်ၶိုၼ်းတဝ်ႈၽႅဝ်မႃးၼႂ်းသူၼ်ဝေႇလုဝုၼ်ႇ။ ၼၢင်းၶေႇမႃႇၼႆႉ ႁွတ်ႈမႃးၽႅဝ်ပႃႈၼႃႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ၼင်ႈယူႇတႂ်ႈမႆႉတူၼ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉသေ လႆႈမႃးၸုၼ်ထူပ်းသႂ်ႇ ၽူႈဢၼ်မၼ်းၼၢင်းဢမ်ႇၶႂ်ႈထူပ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉ ဢဝ်တင်းမႁႃႇၵရုၼႃႇသေ တူၺ်းၼၢင်းၶေႇမႃႇဝႆႉယူႇ။ ၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ်ၶေႇမႃႇၼႆႉ ယၢမ်ႈႁၼ်မၢၵ်ႇတႃၸိူဝ်းဢၼ်တၼ်ႇႁႃႇတဵမ်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉၵွႆး၊ တေႃႈလဵဝ် ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ၸႂ်တၼ်ႇႁႃႇၼၼ်ႉ သေပႅၵ်ႉၶႅၵ်းလႅင်။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ယၵ်ႉတူၺ်းၼၢင်းၶေႇမႃႇၵမ်းၼိုင်ႈၵွႆးသေ ၼႄလွင်ႈၸဝ်ႈဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ်မၼ်းၼၢင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၶေႇမႃႇ ၵေႃႉဢၼ်မီးမၢၼ်ႇတၢင်းႁၢင်ႈလီ၊ ၵေႃဢၼ်ၽႂ်ႁၼ်ၵေႃႈ ပေႃးလႆႈမိူၼ်ႇတူၺ်းၼၼ်ႉ ပွၵ်ႈၼႆႉ လႆႈပဵၼ်တၢင်းဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်မၼ်းၼၢင်းတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇႁေႃးပၼ်တြႃး ၼင်ႇႁိုဝ်ၼၢင်းၶေႇမႃႇတေထွမ်ႇတွင်းပွင်ႇၸႂ်လႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈၼၢင်းၶေႇမႃႇပေႃးလႆႈႁၼ်ၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဢဝ်ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းၸဝ်ႈ ၽၢၼ်ႇပူင်ၼၢင်းႁၢင်ႈလီ ပေႃးတၢၼ်ႇၼၢင်းၽီၵေႃႉၼိုင်ႈ မႃးဝီးပၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇ။ ၼၢင်းၶေႇမႃႇၸင်ႇတူၵ်းၸႂ်လႆတိုၼ်ႇသေ ၼၢင်းႁၢင်ႈလီပေႃးမႃးပႂ်ႉလုမ်းလႃးယူႇၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၶႂ်ႈယၵ်ႉတူၺ်းၵဝ်ႇယဝ်ႉလႃႇ - ၸင်ႇဝူၼ်ႉမႅၼ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉဢွၼ်ႇၵွႆး ၼၢင်းၽီႁၢင်ႈလီၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မၼ်းထဝ်ႈမႃးလွႆးလွႆး။ ၼိူဝ်ႉၼင်ၸွမ်းၼႃႈတႃလႄႈ တူဝ်ၶိင်းမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ႁႅင်ႈႁဵဝ်ႇႁူႇႁမ်းၵႂႃႇလွႆးလွႆးယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇပဵၼ်ၼင်ႇၵွင်လုပ်ႇသေ ၵူမ်ႈၵွမ်းလူမ်ႉလူင်းၽေႇလေးၵႂႃႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထူၺ်ႈၸႂ်သေ ၸင်ႇလူမ်ႉၼွၼ်းယဵတ်ႇတၢႆၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 40၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ၊ ၸဝ်ႈၾလၢႆးၶႃႈ

သရေႇၸီႇသူႇၸဝ်ႈၼုမ်ႇလၢႆးၶႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူႈ ဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ပၢင်လူင် ၵေႃႉၼိုင်ႈ။
ၸဝ်ႈၼုမ်ႇလၢႆးၶႃႈၼႆႉ ပေႃႈၾၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်လၢႆး မႄႈၾၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းသေ ၵိူတ်ႇႁၼ်မႃႈမိူဝ်ႈ 1906 လိူၼ်ဢွၵ်ႉထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 15 ဝၼ်း တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုၸဝ်ႈ လႆႈ (9) ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းလုၵ်ႈလၢင်း ၸဝ်ႇၾတမ်ႈတီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးသေ ဢွင်ႇပူၼ်ႉ ၸၼ်ႉ(10)ယဝ်ႉ။

*1928 လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၽူႈမီးၸၼ်ႉ ၽၢႆႇႁၢၼ် တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ။ 
*1929 လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈ ၶေႃးလဵၵ်ႉ ပရူဝ်ႇသႄးလ်ထရိမ်ႇၼိၼ်ႇ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းမိတ်ႉထိလႃႇသေ ၸွႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၼႄႉပႅင်ႇဝုၼ်ႇထွၵ်ႈယဝ်ႉ။ 
*1931 သိုပ်ႇပုတ်ႈၼင်ႈႁၢင်ႈႁေႃ ပေႃႈၽၸဝ်ႈ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ။
မေးၼၢင်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၢင်းသူၺ်ႇဢိင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈယိင်း ၸဝ်ႈၾၶုၼ်မုင်ႇ မိူင်းၵိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼၢင်းမႁႃႇတေႇတီႇၸဝ်ႈသူၺ်ႇဢိင်ႇ ၼွၼ်ႈၽေးၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1959 ၼၼ်ႉ။
*ပီ 1940 ၽွင်းသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းတႆး မၢႆ(13) သေ ပဵၼ်ၵႅမ်ႁူဝ်သိုၵ်း လႆႈၼင်ႈလုမ်း တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းမေႇမဵဝ်ႉ (ဝဵင်းပၢင်ႇဢူး)ယဝ်ႉ။ 
*1942 ၵၢပ်ႈပၢၼ် ၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တေႃႇၸဝ်ႈ ပွၵ်ႈမႃးလၢႆးၶႃႈသေ လႆႈၶၢမ်ႇ သိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇၶဝ် တိၺွပ်းၵႂႃႇ။ 
*ထိုင်မႃး 1945 ၽွင်းမိူဝ်ႈ သိုၵ်းမႁႃႇမိတ်ႉၶဝ် ၶဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉ တေႃႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇၶတ်းၸႂ် ပၢႆႈဢွၵ်ႇလွတ်ႈ တႂ်ႈမိုဝ်းၵျပၢၼ်ႇၶဝ် တီႉၺွပ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ မႃးႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်း တပ်ႉမႁႃႇမိတ်ႉ 101 ၊ ၶိုၼ်းတိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။
*ၽွင်းပီ 1946-47 ၼၼ်ႉ သၢႆငၢႆဝၢၼ်ႈမိူင်း လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးသေ တႃႇတေဢဝ် လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် 23 ၸဝ်ႈ မႃးႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ် တင်းဢွင်ႇသၢၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼုမ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၵေႃႇမတီႇ ၸုမ်းတႆး (14) ၸဝ်ႈၼၼ်ႉယူႇ၊ 1947 လိူၼ် ၾႅပ်ႉဝရီႇ 12 ဝၼ်း၊ ဝၼ်းဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ ပဵၼ်ၵေႃႉလူင်းလၢႆးမိုဝ်း မၢႆ(5)ယဝ်ႉ။
*ထိုင်မႃး 1949 မိူင်းမၢၼ်ႈ ပတ်းပိုၼ်ႉ သုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ၵဝ်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းယၢင်း K.N.D.O ဢွၼ်ႁူဝ်သေ သိမ်းဢဝ် မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ၊ ပွတ်းၸၢၼ်း ဢိၵ်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ ၸင်ႇဢွၼ်ဢဝ် ၵူၼ်းမိူင်းလၢႆးၶႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼၢႆးသေ ၶိုၼ်းတိုၵ်းဢဝ်ၶိုၼ်း ဝဵင်းလွႆလႅမ်ယဝ်ႉ။ 
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တႃႇတေၶိုၼ်း သိမ်းဢဝ်လႆႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈဝဵင်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးၼၼ်ႉၵေႃႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ ႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်း တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ ၶဝ်ႈပွႆးတိုၵ်း ႁိုင်သီႇလိူၼ် တေႃႇပေႃးၶိုၼ်းသိမ်းလႆႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။ 
*1958 လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၸင်ႇၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ ၸုမ်ႈၶမ်းသရေႇၸီႇသူႇယဝ်ႉ။ 
*ထိုင်မႃး 1980 ၼၼ်ႉၵေႃႈ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ သူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၸုမ်းၵွင်ႇၸီႇ ၸိုင်ႈမိူင်း ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ ၸုမ်ႈၵုၼ်းမုၼ်မိူင်း (ၸၼ်ႉပထမ) နိုင်ငံတော်ဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်)ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼုမ်ႇၼႆႉ လႆႈတၢင်တူဝ် မူႇၸုမ်းႁၵ်ႉႁူမ်ၵၼ်သေ လႆႈၵႂႃႇဢႅဝ်ႇ လႆႈၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်း ၵူၼ်းလူင်ၼွၵ်ႈမိူင်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ၊ မိူင်းပြိတိၼ်ႇလႄႈ မိူင်းၶႄႇလႅင်ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
* ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ လႆႈၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1986 လိူၼ် ၵျၼ်ႇၼဝရီႇ (8) ဝၼ်း တမ်ႈတီႈ ႁေႃလၢႆးၶႃႈ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈပုၼ်ႉယဝ်ႉ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ၸိၼ်ႇၸမႃႇၼဝိၵႃႇ

တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈတူဝ်ထူပ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁူႉႁၼ်ဢဝ်ႁင်ႈၵွႆးလႄႈ ပေႃးတိုဝ်းၵမ်တေႃႈလဵဝ် မီးၽွၼ်းလီတေႃႈလဵဝ်လႄႈ ၸင်ႇၽႄႈတိူၼ်းၵႂႃႇသေ မီးၽွၼ်းလီတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၽိုၵ်းသႃတိုဝ်းၵမ် ၵၢၼ်ဝိပသ်သၼႃႇၼႆႉ ၼမ်တိူဝ်းမႃးတိၵ်းတိၵ်း။ ယၢမ်းၼၼ် ၵိူင်းလၢႆလၢႆၵိူင်း ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉတၢင်းယုမ်ႇယမ်ႁၼ်ၽိတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်ႇလႅဝ်ပင်းယၢႆႈမႃး။ လၢပ်ႈလႃႇၽလႄႈ ဢူဢၢႆဢၼ်ယၢမ်ႈလႆႈမီးမႃးဢွၼ်တၢင်းၵေႃႈ တူၵ်းမေႃႈမႃး ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ သြႃႇလူင်ၵိူင်းၸိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝႆႉၸႂ်သူၺ်ႈၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈမႃး။ ၵူၺ်းၵႃႈ သမ်ႉမႅၼ်ႈၽွင်းယၢမ်း ဢၼ်ဢမ်ႇႁႄႉႁၢမ်ႈလႆႈ လွင်ႈၵုင်ႇမုၼ်ဢူဢၢႆလိုဝ်းလင် ၽြႃးပဵꧣ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၾိင်ႈယၢမ်ႈတၢင်းလီပုတ်ႉထၸဝ်ႈလႆႈၸွပ်ႈႁဵဝ်ႇလူႉလႅဝ်တႄႉ တေၸၢင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈလႆႈလွင်ႈၼႆႉသေ  ႁဝ်းၵေႃႈ တေမိူၼ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းယူႇၼႆ သြႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈၸင်ႇႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ။ တင်းသဵင်ႈၵေႃႈ လႆႈၸႂ်ၸႁၼ်ထိုင်ဢၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁၢႆလၢႆးတႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၾိင်ႈယၢမ်ႈတၢင်းၵမ်သီႇလပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၸွပ်ႈႁဵဝ်ႇလူႉလႅဝ်။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၸင်ႇၵႂႃႇႁၼ် ၸိၼ်ႇၸမႃႇၼဝိၵႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းသၢဝ်းၼၢဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ တႃႇတေၼႄၼမ်ႉတူဝ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၶဝ်။ မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ႁၢင်ႈၾၢင်ငၢမ်းလဝ်းၼုမ်ႇၼုတ်းလီသေ လူင်ႉလႅၼ်ႇၽၢႆႇဢိတ်ႉထယမႃႇယႃႇၼၼ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ။ သြႃႇလူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၽႅၼ်ၵၢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းၼၢင်း မိူဝ်းတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ ၶၢဝ်းဢမ်ႇလီၵႂႃႇမႃးၼၼ်ႉသေ ပေႃးမိူင်ႈထၢမ်ႁႂ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ - ၵႂႃႇၼွၼ်းၸွမ်းရႁၢၼ်းၵေႃႉတမဢၼ်မီးတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉမႃးဢိူဝ်း ၼႆ။ ၼင်ႇၶဝ်ၸႂ်ႉၼၼ်ႉ ၸိၼ်ႇၸမႃႇၼၵေႃႈ ႁဵတ်းၸွမ်းၵမ်းလဵဝ်။ ၽိူဝ်ႇႁိုင်ႁိုင်မႃး ၶဝ်ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ပွႆႇၶၢဝ်ႇဝႃႈ မၼ်းၼၢင်းၸပ်းတူဝ်ပႃးတွင်ႉတင်း ရႁၢၼ်းၵေႃးတမယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆႉ။ ပေႃးပူၼ်ႉသေ ပႅတ်ႇလိူၼ်ၵဝ်ႈလိူၼ်ၵေႃႈ ၸိၼ်ႇၸမႃႇၼၸင်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇယူယဝ်ႉ။

မႅၼ်ႈၽွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉႁေႃးတြႃးၼႄ ရႁၢၼ်းၶဝ်လႄႈ ၽုင်ၵူၼ်းတင်းၼမ်ယူႇ။ ၸိၼ်ႇၸမႃႇၼၼႆႉ ဢဝ်ၶႅပ်းပႅၼ်ႈမတ်ႉၸပ်းပုမ်မၼ်းသေ ႁဵတ်းၼင်ႇပႃးတွင်ႉတူဝ်လူင်ဝႆႉယဝ်ႉ ၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈပႃႈၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ "ပုၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႈဢွၼ် ဢၼ်တေၵိူတ်ႇမႃးၼႆႉ သူဢမ်ႇၶပ်းၶိုင်ပၼ်သင်ဝႆႉ၊ ပေႃးပႆႇမီးၶိူင်ႈၶူဝ်းသင်ၵေႃႈ ၵႂႃႇႁႃယွၼ်းတီႈ ၵူၼ်းမီးၸိူဝ်းပဵၼ်ဢူၺ်းလီသူ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ" မၢပ်ႇမႂ်လၢတ်ႈၸႃႉလၢတ်ႈလၢႆတေႃႇၼင်ႇၼႆ။

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉ ပုၼ်ႈတႃႇဢၼ်မႃးမၢပ်ႇမႂ်ၸႂ်းသွၼ်ႈၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၼမ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇတူင်ႉတိုၼ်ႇသင်သေဢိတ်း။ ပၢႆမီးၵရုၼႃႇသေ "ၼွင်ႉယိင်းဢိူၺ်း လွင်ႈပဵၼ်တႄႉမီးတႄႉမၼ်း ဢၼ်မႂ်းလၢတ်ႈယူႇၼႆႉ မီးၵဝ်ႇလႄႈမႂ်းၵွႆးဢိူဝ်ႈတေႁူႉ" ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။


ၸိၼ်ႇၸမႃႇၼၵေႃႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းဝႃႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ "ၸႂ်ႈဢိူဝ်ႈ လွင်ႈႁႃးသွင်ၵေႃႉၼႆႉ လိူဝ်သေႁႃးၽႂ်တေႁူႉၸွမ်းလႃႇ၊ သူၼႆႉ မေႃၵျေႃႇၵွႆး၊ ဢမ်ႇမေႃဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ" ႁိုတ်းႁၢတ်ႇၸၢတ်ႇသဵင်သႂ်ႇၼင်ႇၼႆ။ လၢတ်ႈၸႃႉလၢတ်ႈလၢႆတေႃႇတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိၼ်ႇၸမႃႇၼလႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼင်ႈယူႇဝႆႉၼိမ်ၼိမ်လႄႈ ၸင်ႇတူၵ်းၸႂ်တိုၼ်ႇၽၢၼ်ႈၵူဝ်ႁေမႃးသေ သင်ႇတင်းတူဝ်။ ၸိူၵ်ႈဢၼ်မတ်ႉဝႆႉၶႅပ်းပႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇယၢၼ်းလူင်းမႃးသေ ၶႅပ်းပႅၼ်ႈၸင်ႇသဵၼ်တူၵ်းလူင်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းတင်းလၢႆၵေႃႈ ၸင်ႇပွင်ႉလႃႇႁိုတ်းထႃႉ ၸိၼ်ႇၸမႃႇၼယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇၸူဝ်ႈပၢၼ်မၼ်းၼၢင်းတႄႉ ၵွႆႁၢင်မၼ်းတေႁၢင်ႈၸႃႉယဝ်ႉ။ တႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉ ဢမ်ႇမီးၽေးၶႅၼ်သင်မႃးတုမ်ႉတိူဝ်ႉလႆႈ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈလွတ်ႈယၢၼ် ၵိလေႇသႃႇသေ ႁူႉႁၼ်ထိုင်တင်းသဵင်ႈတႄႉ ယူႇဝႆႉတဵတ်ႇတဵတ်ႇယဵၼ်ယဵၼ်ၵွႆး။ ပဵၼ်ၽူႈမျၢတ်ႈၵေႃႉမီးပၺ်ႇၺႃႇလူင် ဢၼ်မေႃယူႇလူၺ်ႈၺၢၼ်ႇၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ၊ တေႃႇလွင်ႈသႄႉသွမ်းလႄႈ လွင်ႈယေႃးဢၢမ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 53၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး

**ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး** (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူးယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး

**ဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး** ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ မီးၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ ၵႆယၢၼ် 40 လၵ်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၼိူဝ် မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူးသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 800 လွၵ်းလၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈလႆႈႁိၼ်ၶၢဝ် တီႈလွႆႁိၼ်ၶၢဝ်ႇသေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃး၊ လိၵ်ႈၶႅပ်းႁိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ

**ဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ** (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်ႉလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။  ပဵၼ်ဝဵင်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်မီး ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ ယၢၼ်ၵႆ 10 လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဢၼ်လိုဝ်းလင် ဝဵင်းၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပလဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လုၵ်ႉဢဝ် ပလဵၵ်ႉသေ ႁဵတ်းတၢင်းၽႄလူတ်ႉလဵၼ်း ၸူးမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈလိုဝ်းလင်ၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပလဵၵ်ႉၼႆႉ မီးႁိမ်းၶူဝ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ ဢၼ်လတ်းၶၢမ်ႈ မႄႈၼမ်ႉမျိတ်ႉငႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 1953 ၼၼ်ႉၼႆ မီးမႃး 1721 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸုမ်းတႆးသူင်ၸႂ် ၶွမ်ပိဝ်ႇတိူဝ်ႇ

ၸၸၸု**ၸုမ်းတႆးသူင်ၸႂ် ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတိူဝ်** SIIT - Shan Institute of Information Technology ၼႆ့ လႆႈပူၵ်းတင်ႈပဵၼ်ၸုမ်းမႃး မိူဝ်ႈ 1.9.2012 ၼၼ့်ၶႃႈ။ မိူဝ်ႈတေႇ ပူၵ်းတင်ႈၸုမ်းမႃး လႆႈဢဝ် ၽူႈၼၢမ်းႁူဝ် (9) ၵေႃ့သေတေႇတင်ႈမႃးယူႇ။

## ၽူႈၼၢမ်းႁူဝ် ၸူပ်ႈၼိုင်ႈ
# ၸဝ်းသြႃႇသုဝရ (မၢဝ်းၶမ်း) - ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ
# ၸဝ်ႈသြႃႇသုၶမ်း  - ဝဵင်းတၢင့်ယၢၼ်း
# ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတသႃႇမိ - ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး
# ၸၢႆးၶမ်းၼုတ်း - ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး
# ၸၢႆးသၢမ်ထုၼ်း - ဝဵင်းၵဵင်းတုင်
# ၸၢႆးပႃ့ထုၼ်း - ဝဵင်းမိူင်းယႆ
# ၸၢႆးၸိုၼ်ႈတီႇတီႇသူင်ႇ - ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
# ၸၢႆးမွၼ်းၶမ်း - ဝဵင်းၼမ့်လၼ်ႈ
# ၸၢႆးသႅင်မိူင်း - ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ

## လႆႈတမ်းဝၢင်း ၼႃႈ​ၵၢၼ်တႃႇ ၼႂ်း​ပီ 2010-201​1 သေတေႁဵတ်းၵၢၼ်မႃး

:1. တေ​ၶူင်ႊ​သၢင်ႈ​ပူၵ်း​တမ်း​လႆႈ လၵ်း​ၸဵင် လွၵ်း​မိုဝ်း​တႆး (Standard Shan Keyboard Layout) ႁႂ်ႈ​မၼ်း​ပဵၼ်​ပိူင်​လဵဝ်​ၵၼ်။
:2. တေ​ၶူင်ႊ​သၢင်ႈ​တႅမ်ႈ​ဢွၵ်ႇ​ပၼ်​လႆႈ (Typing Tutor) ၽၢႆႇ​တႆး ႁႂ်ႈ​လႆႈ​ၽိုၵ်း လၵ်း​ၸဵင်​လွၵ်း​မိုဝ်း​တႆး ဢၼ်မႂ်ႇမႂ်ႇ။
:3. ဢိင်​ၼိူဝ် Unicode 6.0 သေ တေ​ၶူင်ႊ​သၢင်ႈ​တႅမ်ႈ​ဢွၵ်ႇ​ပၼ်​လႆႈ Shan Unicode။
:4. တေ​ၶူင်ႊ​သၢင်ႈ Fonts Converter တႃႇ​တေ​ဢဝ် Fonts လိၵ်ႈ​တႆး ၶၢႆ့​လၢႆႈ​ၸူး​တေႃႇ​ၵၼ်။
:5. တေ​ႁဵတ်း​ဢွၵ်ႇ Mozilla Firefox လႄႈ Open Office ႁႂ်ႈ​မၼ်း​ပဵၼ်​ၾၢႆႇ​တႆး။
:6. တေ​ၶူင်ႊ​သၢင်ႈ ဝႅပ့်​သၢႆ့သ်(Web Site)လႄႈ တီႈ​ဢုပ်ႇ​ဢူဝ်း​ၵၼ် (Forum) ၼိူဝ်​ဢိၼ်ႇ​ထႃႊ​ၼႅတ့် (Internet)။

## ယိူင်း​ဢၢၼ်း ၸုမ်း SIIT

:1 . တွၼ်ႈ​တႃႇ​တေ​ဢဝ် ပၢႆး​ပိင်ႇ​ၺႃႇ ၶွမ်ႊ​ၽိဝ်ႊ​ထိူဝ်ႊ​သေ ၸုင်​ၸၼ်​ပီႈ​ၼွင့်​ၸၢဝ်း​ၶိူဝ်း​တႆး ႁႂ်ႈ​ႁူ့​ပွင်ႇ​တႃ​လႅင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။
:2 . တွၼ်ႈ​တႃႇ​တေ​ၵိူတ်ႇ​ဢွၵ်ႇ​ပၼ် ၼမ့်​ၵတ့်​ၵူၼ်း (HR) ပုၼ်ႈ​ဝၢၼ်ႈ​မိူင်း၊ ၸိူဝ့်​ၶိူဝ်း၊ သႃႇ​သ​ၼႃႇ​လႄႈ ၼႂ်း​ၵႄႈ​ၵူၼ်း​ၼုမ်ႇ​တႆး။
:3 . တွၼ်ႈ​တႃႇ​တေ​ဢဝ် ဢၢႆႊ​ထီႊ (IT) ပဵၼ်​ပိုၼ့်​သေ ပူၵ်း​ပွင်​တူင်ႇ​ဝူင်း​ၵူၼ်း ႁႂ်ႈ​ၶိုတ်း​ၸၼ့်​ ၸွမ်း​လူၵ်ႈ​ၵမ်ႇ​ၾႃႇ။

ၼႃႈ​ၵၢၼ် (ၶၢဝ်း​ယၢဝ်း)

:1. တေ​ၶတ်းၸႂ် ပိုၼ်​ဢွၵ်ႇ​လႆႈ (News Letters) ၽိုၼ်​ၶၢဝ်ႇ​ၵဵဝ်ႇ​လူၺ်ႈ​ပၢႆး​ဢၢႆႊ​ထီႊ။
:2. တေ​ၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်း​ပွင်​ပၼ်​လႆႈ ပၢင်​ႁူပ့်​ထူပ်း၊ ပၢင်​သွၼ် ၵပ်း​ၵၢႆႇ​လူၺ်ႈ​ဢၢႆႊ​ထီႊ၊ တွၼ်ႈ​တႃႇ​ၽူႈ​ၶဝ်ႈၸႂ် ပၢႆး​ၶွမ်ႊ​ၽိဝ်ႊ​ထိူဝ်ႊ။
:3. တေ​ၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈ​ပူၵ်း​ပွင်​လႆႈ ႁူင်း​ႁဵၼ်း​ၽၢႆႇ​ၽိုၵ်း​သွၼ်​ပၼ် ပၢႆး​ၶွမ်ႊ​ၽိဝ်ႊ​ထိူဝ်ႊ။
ၸုၼ်ႇၸႅၵ်ႉ ရူးသူဝ်း

ၸုၼ်ႇၸႅၵ်ႉ ရူးသူဝ်း
မိူင်းသုၺ်ႉတ်သိူဝ်ႇလႅၼ်ႇ
JEAN-ACQUES ROUSSEAU
(1712-1778) Switzerland

မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းပၢႆးဝူၼ်ႉၵိူင်းၶရဵတ်ႉ ၵႄႇလ်ဝိၼ်းၼိသ်ႉတ် (Calvinist) ၶဝ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပိူင်ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ၶဝ်ၼႆ့ မေႃၶၢၼ်ႉ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁဵၼ်း၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈသွၼ်သင်၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီတမ်းၸႂ် ယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်၊ ထုၵ်ႇလီ တဵၵ်းၽိုၵ်းပၼ်ၶဝ် ႁၢဝ်ႉႁၢဝ်ႉႁႅင်းႁႅင်းၼႆယဝ်ႉ။

ၵေႃႉဢၼ် ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉၼၼ်သေ သမ်ႉႁၼ်ပိၼ်ႇၽူၼ်ႇပႅတ်ႈတၢင်းဝူၼ်ႉ လၢႆးၼင်ႇၼၼ်တႄႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉလူင် ရူးသူဝ်း (ROUSSEAU) ယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ တိုၼ်းမီးၸႂ် ၶႂ်ႈႁဵၼ်းႁူႉယူႇ တႃႇသေၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တႃႇၶဝ်တေၸၢင်ႈႁဵၼ်းဢဝ်လီလီၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီႁၢင်ႈႁႅၼ်းပၼ် တူင်ႇဝူင်းႁိမ်းႁွမ်း ဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈသေ ဢမ်ႇထုၵ်ႇ လီမီးႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁွင်ႈႁဵၼ်းသင်ၼႆယဝ်ႉ။

ရူးသူဝ်း ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပိူင်ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လၢႆၶူပ်ႇတေႃႇထိုင်လၢႆၶူပ်ႇ တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မုၼ်းလႅင်းႁိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆ မီးဝႆႉၶၢဝ်းယၢမ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈမၼ်း တွၼ်ႈလႂ်တွၼ်ႈၼၼ်ႉၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၷႃႈ ပၢၼ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ၵူၼ်းတင်းၼမ်သမ်ႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပိူင်ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပိူင်ႈၵၼ်သင်တင်းၵူၼ်းလူင်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပၢၼ် မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼႆႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈ တိုၼ်းပႆႇမီးပၢႆးႁူႉသင်သေ ၵူၺ်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် မိူၼ်ၵူၼ်းလူင်၊ ဢမ်ႇပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်းၵူၼ်းလူင်ဢီႈသင် ၼႆယဝ်ႉ။

ရူးသူဝ်း (ROUSSEAU) တႄႉ ႁၼ်ဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း ၵူၼ်းလူင်​တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ သေဢမ်ႇၵႃး မီးပႃးပိူင်ပဵၼ် ဢၼ်တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းမႃးထႅင်ႈ တင်းၼမ်တင်းလၢႆၼႆလူးၵွၼ်ႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈ တိုၵ်းသူၼ်းပၼ်ႁႅင်းဝႃႈ ပေႃးၶႂ်ႈႁႂ်ႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁဵၼ်းပၢႆးၽႃႇသႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ပၢႆးၼပ်ႉ၊ ပၢႆးသၢႆႈ၊ ပၢႆးၼင်ႇလိၼ်ပထဝီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၸိုင် ထုၵ်ႇလီလႆႈပႂ်ႉ ႁႂ်ႈဢႃႇယုမၼ်းထိုင် (12) ၶူပ်ႇယဝ်ႉ ၸင်ႇထုၵ်ႇလီပၼ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းဢႃႇယု ပႆႇထိုင် (12) ၶူပ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ထုၵ်ႇလီပၼ်ၶဝ် ႁဵတ်းထူပ်းတူဝ်ထူပ်းမိုဝ်း ဢွၼ်တၢင်းသေ ပႆႇထုၵ်ႇလီသွၼ်ပၼ် တီႇဢူဝ်ႇရီႇၶဝ်၊ လိၵ်ႈၶဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် မၼ်းၸဝ်ႈႁပ်ႉႁၼ်ပိူင်ယႂ်ႇလူင်ထႅင် ဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉၸိုင် လွၵ်းလၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇ သိူၵ်ႈသမ်ႇတေႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီဢဝ်တၢင်းႁၵ်ႉ မဵတ်ႉတႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၵူၺ်းသေ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢႃႇၼႃႇလႃးလႃးၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ

**ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ** ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸေႈသႃ

ဢွၼ်တၢင်း မိူဝ်ႈပၢၼ်ပူႇမွၼ်ႇ ဢွၼ်ႁဵတ်းမႃးၸေႈသႃတႆးၼႆႉ တီႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမၼ်း လႆႈႁၼ်ၼမ်တႄႉတႄႉ။ ပပ်ႉထမ်း ပပ်ႉတြႃးပဵၼ်သွႆႉ ပဵၼ်တွႆး ပဵၼ်ၽိုၼ်လႄႈသင် ဢၼ်ႁဵတ်းၸၵ်ႉၸႃႇ တုင်းၸွင်ႈတုမ်ႇမူဝ် တုင်းယဝ်း တုင်းယယူၼ်ႈ ၵူႈပိူင်ပိူင်လႄႈသင်၊ ဢဝ်ႁဵတ်းၸေႈတႅမ်ႈဢၢင်းလၢႆး ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းလႄႈသင်၊ ဢဝ်ႁဵတ်းဢူတ်ႇႁေႃႇၼဵင်ႈ ႁေႃႇယႃႈ တႄႇၵႂႃႇ ဢဝ်ႁေႃႇဢဝ်ၸွၵ်းၶူဝ်းႁႅင်ႈ ၵူႈပိူင်ပိူင်လႄႈသင် ၽူႈၽိုၵ်းယဵပ်ႉၸၢၵ်ႈၶူဝ်းသိူဝ်ႈၶဝ် ဢဝ်ႁဵတ်း ပိူင်တႅၵ်ႈသိူဝ်ႈၶူဝ်းမႂ်ႇ ဢၼ်တႄႇယဵပ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႂ် တႄႇၵႂႃႇ လၢႆးၸႂ်ႉတိုဝ်းၸေႈသႃၼႆႉ ၼမ်ႉတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

## လၢႆးႁဵတ်း

## တီႈၸႂ်ႉ

## လွၵ်းၵၢတ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းၸေႇယႃႇသီႇရိ

**ၸႄႈဝဵင်းၸေႇယႃႇသီႇရိ** ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸေႇယႃႇသီႇရိ ၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 111,256 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸွမ်ပိဝ် ၸႄႈမိူင်းလႄႈၸႄႈတိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ

## ၸွမ်ပိဝ်ၸႄႈမိူင်း

File:Flag of Kachin State.svg|ၸွမ်ပိဝ် ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
File:Flag of Kayah State.svg|ၸွမ်ပိဝ် ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်
File:Flag of Kayin State.svg|ၸွမ်ပိဝ် ၸႄႈမိူင်းယၢင်း
File:Flag of Chin State.svg|ၸွမ်ပိဝ် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
File:Flag of Mon State (1974–2018).svg|ၸွမ်ပိဝ် ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း
File:Flag of Rakhine.svg|ၸွမ်ပိဝ် ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
File:Flag of Shan.png|ၸွမ်ပိဝ် ၸႄႈမိူင်းတႆး


## ၸွမ်ပိဝ်ႈၸႄႈတိူင်း

File:Flag of Ayeyarwaddy Division.svg|ၸွမ်ပိဝ် ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ
File:Flag of Bago Division.svg|ၸွမ်ပိဝ် ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
File:Flag of Magway Division.svg|ၸွမ်ပိဝ် ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း
File:Flag of Mandalay Division.svg|ၸွမ်ပိဝ် ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
File:Flag of Sagaing Region (1974–2010).svg|ၸွမ်ပိဝ် ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
File:Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg|ၸွမ်ပိဝ် ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
File:Flag of Yangon Division.svg|ၸွမ်ပိဝ် ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ


## အခြားကြည့်ရန်
* ၸွမ်ပိဝ်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸၢဝ်းၶိူဝ်း

**ၸၢဝ်းၶိူဝ်း** ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ် ၵူၼ်းတင်းၼမ် ၸုလုမ်းတုမ်ၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်မီးလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ မိူၼ်ၵၼ်၊ မီးလွင်ႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်၊ မီးလွင်ႈၾိင်ႈငႄႈ မိူၼ်ၵၼ်၊ မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ် မိူၼ်ၵၼ်၊ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းၶဝ် မိူၼ်ၵၼ်၊ လုၵ်ႉတီႈငိူၼ်ႈလဵဝ် တိုၼ်းလဵဝ်သေ ပဵၼ်မႃး၊ ဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းတေႃႇၵၼ် မၵ်းမၼ်ႈၵၼ် ပဵၼ်သၢႆလဵဝ် ၽၼ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၼမ်ႉတီႈၵိၼ် လိၼ်တီႈယူႇ ဢူႇတီႈၼွၼ်းသေတီႈတီႈ၊ မၵ်ႉတၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ မိူၼ်ၵၼ်၊ လၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း မိူၼ်ၵၼ် ပွင်ႇၵၼ်၊ မီးလွင်ႈၾိင်ႈထုင်းၾိင်ႈငႄႈ လႄႈ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ် ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ် မီးၵၢင်ၸႂ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၶိူဝ်းၶဝ် သိုပ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းႁိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႁူႉထိုင်ဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ လၵ်ႉၶၼႃႇ ႁၢင်ႈၽၢင်ၼႃႈတႃ ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၽိဝ်ၼင်ၶဝ် ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉ တင်းၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၼႆၵေႃႈ မၵ်းမၼ်ႈပွင်ႇၸႂ် ၸႅင်ႈလႅင်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽၢင်ႁၢင်ႈ ငိူၼ်ႈတိုၼ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယဝ်ႉ။
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ

**ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ** ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈၼိုင်ႈ တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း Gregorian လႄႈ Julian ယဝ်ႉ။

## ဝၼ်းပွႆး

### [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်း]]
*ပီမႂ်ႇၼိုင်ႈဝၼ်း - New Year's Day

### [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်း]]
*ဝၼ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃး (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ)
*ဝၼ်းလိၵ်ႈၵူၼ်းတႃမွတ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Braille Day

### [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 5 ဝၼ်း]]
*ဝၼ်းပီမႂ်ႇယၢင်း 

### [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 7 ဝၼ်း]]
*ဝၼ်းၶရဵတ်ႉသမၢတ်ႉ ၶေႃႉတိတ်ႉၶရဵတ်ႉသျၢၼ်ႇ

### [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 11 ဝၼ်း]]
*ဝၼ်းတဝ်ႉတဵမ်ၵၼ်ၼႂ်းငၢၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Parity at Work Day 

### [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 18 ဝၼ်း]]
*ဝၼ်းသႃႇသၼႃႇၵိူဝ်းယမ်လုမ်ႈၾႃႉ - International Religion Day

### [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 23 ဝၼ်း]]
*ဝၼ်းလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ - International Freedom Day

### [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 26 ဝၼ်း]]
*ဝၼ်းတမ်ႇငႃႈလုမ်ႈၾႃႉ - International Fisherman Day
*ဝၼ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ သိင်ႇဝႅတ်ႇလွမ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ - International Environmental Education Day
*ဝၼ်းၵၢၼ်ၵဵပ်းၶွၼ်ႇၵုၼ်ႇသိၼ်ၼမ်းၶဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ - International Customs Day

### [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 27 ဝၼ်း]]
*ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၶုၵ်းထူပ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းလႆႈထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆ ႁႂ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမူၺ်ႉႁၢႆ - International Holocaust Remembrance Day
*ဝၼ်းၾႃႉၵၢင်ႁၢဝ်လုမ်ႈၾႃႉ - International Outer Space Day (UN)

### [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 28 ဝၼ်း]]
*ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ လူတ်းၵၢၼ်ပွႆႇဢၢႆၵႂၼ်း - International Reducing CO2 Emissions Day

### [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 29 ဝၼ်း]]
*ဝၼ်းဢေႃႇသ​တရေႇ
*ဝၼ်းၶုၼ်သမတ (မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး)

### [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 30 ဝၼ်း]]
*ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ သၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈၽိတ်းၵၼ်သေ ႁႂ်ႈငမ်းယဵၼ် - International of Nonviolence and Peace Day

### [[ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 31 ဝၼ်း]]
*ဝၼ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵၢင်လၢႆ (လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁေႈႁွၼ်ႈ) - Street Children's Day

## ငဝ်ႈ

* လိူၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ
→ ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
ၸၼ်ႉသိုၵ်း

## ၸၼ်ႉသိုၵ်း

# ၼုမ်ႇႁၢၼ်
# ၵေႃႉႁၢၼ်= တပ်သား = private
# ႁူဝ်ႁၢၼ် = ဒုတိယတပ်ကြပ် = Lance  corporal 
# ႁူဝ်သိုၵ်း = တပ်ကြပ် = corporal 
# ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် = တပ်ကြပ်ကြီး = Sergeant 
#ႁူဝ်သိုၵ်းလူင်တပ်ႉၽႄ = တပ်ခွဲတပ်ကြပ်ကြီး = Company Quarter Master Sergeant
#ၵႅမ်ၶုၼ်ႁၢၼ်ထၢၼ်ႈသွင် = ဒုတိယအရာခံဗိုလ် = Warrant Officer II
#ၵႅမ်ၶုၼ်ႁၢၼ် = အရာခံဗိုလ် = Warrant Office I
# ၶုၼ်ႁၢၼ် = ဒုတိယဗိုလ် = Second Lieutenant 
# ၶုၼ်သိုၵ်း = ဗိုလ် = Lieutenant 
# ၶုၼ်သိုၵ်းလူင် = ဗိုလ်ကြီး = Captain 
# ၸဝ်ႈႁၢၼ် = ဗိုလ်မှူး= Major
# ၸဝ်ႈသိုၵ်း = ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး
# ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် = ဗိုလ်မှူးကြီး = Colonel
# ၸွမ်ႁၢၼ် = ဗိုလ်မှူးချုပ် = Brigadier General 
# ၸွမ်သိုၵ်း = ဗိုလ်ချုပ်= Major General 
# ၵႅမ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင် =  ဒုတိယဗိုလ်ချူပ်ကြီး = Lieutenant General 
#ၸွမ်သိုၵ်းလူင် = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး = General 
#ၵႅမ်ၸိၵ်းသိုၵ်း = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး = Vice Senior General 
#ၸိၵ်းသိုၵ်း = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး = Senior General 
# ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း = တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၸႄႈတွၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ

ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈမၢႆၶေႃႈမုၼ်း မိူဝ်ႈ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 2014 ၼၼ်ႉသေ တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈ မီးၵႂႃႇ 74 ၸႄႈတွၼ်ႈၶႃႈဢေႃႈ။

## ၸႄႈတွၼ်ႈ ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း
### ပွတ်းၵၢင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ

#### [[မၵူၺ်း၊ ၸႄႈတိူင်း|ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း]]
* ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး
* ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း
* ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး
* ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ
* ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ

#### [[တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်း|ၸႄႈတိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇ]]

* ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ
* ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ
* ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
* ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
* ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး
* ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး
* ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း

#### [[ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ|ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ]]
* ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇၼေႇပျီႇတေႃႇ
* ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းၼေႇပျီႇတေႃႇ

### ပွတ်းဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ

#### [[ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်|ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်]]

* ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၵေႃႇ
* ၸႄႈတွၼ်ႈပေႃႇလၶႄး

#### [[မိူင်းတႆး|ၸႄႈမိူင်းတႆး]]

##### မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ

* ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်
* ၸႄႈတွၼ်မိူႈင်းသၢတ်ႇ
* ၸႄႈတွၼ်မိူႈင်းၽျၢၵ်ႈ
* ၸႄႈတွၼ်တႃႈႈၶီႈလဵၵ်း

##### မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ
* ၸႄႈတွၼ်ႈၵုၼ်လူင်
* ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉမႄး
* ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ
* ၸႄႈတွၼ်ႈလဝ်ႉၵႆႇ
* ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႈ
* ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းမိတ်ႈ
* ၸႄႈတွၼ်ႈႁူဝ်ပၢင် (ၼႃႈလိၼ် ဝ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ)
* ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၵ်ႇမင်ႉ (ၼႃႈလိၼ် ဝ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ)

##### မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း

* ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း
* ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်
* ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး

### ပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ

#### [[ဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်း|ၸႄႈၸိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ]]

* ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ
* ၸႄႈဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ
* ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ
* ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇ
* ၸႄႈဝဵင်းၽျႃႇပူင်ႇ
* ၸႄႈတွၼ်လႈပုတ်ႉတႃႇ

#### [[ပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်း|ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်]]
##### [[ပႃႇၵိူဝ် ပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်း|ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ပွတ်းဢွၵ်ႇ]]

* ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်
* ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ

##### [[ပႃႇၵိူဝ် ပွတ်းတူၵ်း၊ ၸႄႈတိူင်း|ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ပွတ်းတူၵ်း]]

* ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ
* ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႇယႃႇဝတီႇ

#### [[ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ]]

* ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းတူၵ်းတႃႈၵုင်ႈ
* ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းဢွၵ်ႇတႃႈၵုင်ႈ
* ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇတႃႈၵုင်ႈ
* ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ

### ပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ

#### [[ၸႄႈမိူင်းၶၢင်|ၸႄႈမိူင်းၶၢင်]]
#### [[ၸႄႈမိူင်းၸႄႈၵဵင်း|ၸႄႈမိူင်းၸႄႈၵႅင်း]]

### ပွတ်းၸၢၼ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ

#### [[ၸႄႈမိူင်းယၢင်း|ၸႄႈမိူင်းယၢင်း]]
#### [[ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း|ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း]]
#### [[ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ|ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ]]

### ပွတ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ

#### [[ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း|ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း]]
#### [[ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ|ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ]]

## တွၼ်ႈလူ ၸိူဝ်းၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈတွၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး

## ၸႄႈတွၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး

# ၸႄႈတွၼ်ႈ တူၼ်ႈတီး (5) ၸႄႈဝဵင်း
# ၸေႈတွၼ်ႈ လွႆလႅမ် (7) ၸေႈဝဵင်း
# ၸေႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း (4) ၸေႈဝဵင်း
# ၸေႈတွၼ်ႈ လႃႈသဵဝ်ႈ (4) ၸေႈဝဵင်း
# ၸေႈတွၼ်ႈ မူႇၸေႈ (3) ၸေႈဝဵင်း
# ၸေႈတွၼ်ႈ ၵျွၵ်းမႄး (6) ၸေႈဝဵင်း
# ၸေႈတွၼ်ႈ ၵုၼ်လူင် (1) ၸေႈဝဵင်း
# ၸေႈတွၼ်ႈ ၵဵင်းတုင် (4) ၸေႈဝဵင်း
# ၸေႈတွၼ်ႈ မိူင်းသၢတ်ႇ (3) ၸေႈဝဵင်း
# ၸေႈတွၼ်ႈ တႃႈၶီႈလဵၵ်း (1) ၸေႈဝဵင်း
# ၸေႈတွၼ်ႈ မိူင်းၽျၢၵ်ႈ (2) ၸေႈဝဵင်း
ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ

** ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ**ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်း ဢၼ်ပၵ်းဝႆႉလုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ၼႃႈလိၼ်ၼိုင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈမိူင်းၼိုင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် တွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းၼိုင်ႈမိူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈၸမ်ႉ  ၼင်ႇႁိုင်တေဢမ်ႇမီး လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈ ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ ၽၢႆႇတတ်းသိၼ် လႄႈ ၽၢႆႇသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ၼႆသေ တွၼ်ႈတႃႇ ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝႆႉဝဵင်းၼိုင်ႈ၊ တွၼ်ႈတႃႇ ၽၢႆႇပၵ်းလုမ်းၸွမ်ထတ်းသိၼ် ဝႆႉဝဵင်းၼိုင်ႈ၊ တွၼ်ႈတႃႇ သၽႃး ဝႆႉဝဵင်းၼိုင်ႈၼႆသေ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇဝႆႉႁင်းၽႂ်မၼ်းၸိူင်ႉၼၼ်ႉယဝ်။ (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း - မိူင်းဢႃႇၽရိၵၸၢၼ်း)

## ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပူၼ်ႈ ၵူႈမိူင်းမိူင်း

 ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၵႃႈတီႈၵူႈမိူင်းမိူင်း (ဢိင်ၼိူဝ် တၢင်းၼမ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းသေ)--
* ဢႃႇၽရိၵ ဝဵင်းၶၢႆရူဝ် (၇,၉၃၃,၂၃၆)
* ဢေးသျႃး ဝဵင်းထူဝ်ၶျူဝ် (၁၂,၇၉၀,၀၀၀)
* ယူႇရူဝ်းပႃႇ ဝဵင်းမေႃႇသၵူဝ်ႇ (၂၀,၆၅၄,၀၀၀)
* ဢႃႇမႄႇရီႉၵႃႉ ပွတ်းႁွင်ႇ ဝဵင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ (၈,၆၅၈,၅၇၆)
* ဢူဝ်းသႅၼ်းၼီႇယႃႇ ဝဵင်းဝႄႇလိၼ်ႇတၢၼ်ႇ (၄၄၅,၄၀၀)
* ဢႃႇမႄႇရီႉၵႃႉ ပွတ်းၸၢၼ်း ဝဵင်းပူဝ်ႇၵူဝ်ႇတႃႇ (၇,၅၅၄,၀၀၀)
* မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ယူႇရူဝ်းပႃႇ : ဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ (၈,၂၇၈,၂၅၁)
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ

ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၸၼ်ႉဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဝႃႈၼႆ ပဵၼ်ၸၼ်ႉသၢမ်သေ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၽၢႆႇတႂ်ႈ ဢိူင်ႇ ၶႃႈဢေႃႈ။ ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈမၢႆၶေႃႈမုၼ်း ၶွင် ၸုမ်းၸတ်းၵၢၼ်လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ (MIMU) မိူဝ်ႈ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 2014 ၼၼ်ႉသေ တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်း မီးၵႂႃႇ 330 ၸႄႈဝဵင်းၶႃႈဢေႃႈ။

## ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း
### ပွတ်းၵၢင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
#### [[မၵူၺ်း၊ ၸႄႈတိူင်း|ၸႄႈတိူင်း မၵူၺ်း]]

#### [[တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်း|ၸႄႈတိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇ]]

### ပွတ်းဢွၵ်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
#### [[ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်]]

#### [[မိူင်းတႆး|ၸႄႈမိူင်းတႆး]]
##### မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ

##### မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ

##### မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း

### ပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
#### [[ဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်း|ၸႄႈၸိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ]]

#### [[ပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်း|ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်]]
##### ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ပွတ်းဢွၵ်ႇ

##### ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ပွတ်းတူၵ်း

#### [[ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ]]

### ပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
#### [[ၸႄႈမိူင်းၶၢင်]]

#### [[ၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈတိူင်း|ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း]]

### ပွတ်းၸၢၼ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
#### [[ၸႄႈမိူင်းယၢင်း]]

#### [[ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း]]

#### [[တၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈတိူင်း|ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ]]

### ပွတ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
#### [[ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း]]

#### [[ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ]]
ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ

**ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်းဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇပွတ်းတူၵ်း၊ ထုင်ႉၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈပႃႇၵိူဝ် ၵႆယၢၼ် 46 လၵ်း၊ လုၵ်ႉတီႈတႃႈၵုင်ႈ ၵႆယၢၼ် 93 လၵ်း ယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ လတ်းၵႂႃႇၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈငဝ်ႈၸိုင်ႈ သိုဝ်ႉၶၢႆၶဝ်ႈသၢၼ် တႃႇပွတ်းႁွင်ႇပႃႇၵိူဝ်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈပီ 1953 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဢၼ်ယႂ်ႇၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးၵႂႃႇမွၵ်ႈ 12155 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တီႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇၼႆႉ မီးၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇသေ လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈၵၢၼ်ၼႂ်းဝဵင်းယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပွတ်းတူၵ်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတႅၵ်ႉဢူး ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပွတ်းဢွၵ်ႇၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ ပတ်ႉပိုၼ်ႉၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းပွတ်းဢွၵ်ႇၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇၼႆႉၸမ်ႉ ယွၼ်ႉမၼ်းပဵၼ် ထုင်ႉၵွင်းလွႆ၊ သၼ်လွႆဝႆႉလႄႈ ႁူမ်ႈဝႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ႁၢမ်ႉဢႄႇဝႆႉယဝ်ႉ။
မီးဝႆႉတၢင်းၽႄလူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်တေၵႂႃႇၸူး မတွၵ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ ၵႆယၢၼ်မွၵ်ႈ 12 လၵ်း ၼႉၼ်ႉသေ၊ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈမတွၵ်ႉ ၶိုၼ်းၶၢမ်ႈမႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းၼႆ ၽႅဝ်ၵႂႃႇ ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းလႄႈ မီးဝႆႉယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းပဵၼ် လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁူင်းယႃ၊ ၵၢတ်ႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပဵၼ်ဢၼ်ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ထုင်ႉဢၼ်ဢွၵ်ႇၶဝ်ႈၼမ်သေ ယွၼ်ႉမီးပႃးတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ လွင်ႈၵႃႉၶၢႆႇၵေႃႈလီယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ယႂ်ႇထီႉသၢမ် တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ** (), (), () ၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ဝဵင်းမတွၵ်ႉ လႄႈ ဝဵင်းပျုၼ်ႇတၢၼ်ႇသႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းၺွင်ႇဢူး

**ဝဵင်းၺွင်ႇဢူး** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ထုင်ႉပူးၵမ်ႇ ဢၼ်မီး ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ၊ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းထုင်ႉပူးၵမ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းပူးၵမ်ႇလႄႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်းယဝ်ႉ။ ၽၢင်ႈႁၢင်ႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵꧣ် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၸီးၶူင်ႇ ယဝ်ႉ။

ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဝဵင်းၺွင်ႇဢူး ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 1953 ၼၼ်ႉ မီး 9,416 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၶွမ်ႇမတီႇႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တႃႇ ဝဵင်းၺွင်ႇဢူးၼႆႉ လႆႈၽွတ်ႈႁဵၼ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1903 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဝဵင်းၺွင်ႇဢူးၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းသိူၵ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းလၢဝ်းမိူင်း ၶဝ် မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇ ဝဵင်းၵဝ်ႇပူးၵမ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၼိူဝ် ဝဵင်းပူးၵမ်ႇ ယၢၼ် သီႇလၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉပူးၵမ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၶူဝ်းယုၼ်းဢွၵ်ႇသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ထူဝ်လိၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်လႄႈ မီးဝႆႉ ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး

**ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး** (), () ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ တီႈပွတ်းၵၢင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈ မီးၵႂႃႇ 239,713 ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူးၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်းပူးၵမ်ႇ (ၺွင်ႇဢူး) လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႅၵ်ႇၽႄပူႇၸေႃႇထၢတ်ႈတထႃႇၵတၸဝ်ႈ

ပေႃးပူၼ်ႉသေ ၶမ်ႈလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းယဝ်ႉ မိူဝ်ႈၽွင်းမိူင်းပႆႇလႅင်းၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးဢႃႇယုယႂ်ႇပႅတ်ႇသိပ်းၼၼ်ႉ တေဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းဢွၼ်ၵၼ်သေ တဵတ်ႇယဵၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ဢွၵ်ႇၸႂ်မႃးလွင်ႈၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ၊ ပေႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၶၢပ်ႈတူဝ်ဢုတုၸ ရုပ်ႈၵလၢပ်ႈၸဝ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်တီႈၶႃႈ" ၼႆ။

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇယုမ်ႇသေ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ၊ ၶပ်းၶိုင်ႁဵတ်းၸွမ်းဢၼ်ႁဵတ်းပၼ် ဢုတုၸရုပ်ႈၵလၢပ်ႈၶုၼ်ၸၵျဝတေးၼၼ်ႉလႄႈ၊ ၸဝ်ႈတႄႉ သွၵ်ႈႁႃၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးဢၼ်ထွတ်ႈမျၢတ်ႈၼၼ်ႉၵွႆးလႄႈ"

ဝၢႆးသေသၢင်းၵျူဝ်ႇယဝ်ႉ တေဢဝ်ထၢတ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ထႃႇပၼႃႇၵေႃႇၵွင်းမူး တီႈသဵၼ်ႈတၢင်းသီႇဢၼ် သုမ်ႇၺႃးၵၼ်ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးသတ်ႉထႃႇတြႃးၶဝ်သမ်ႉ တေပူႇၸေႃသေ ၽႄႈတိူၼ်းၵုသူဝ်ႇဢိူဝ်ႈ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸူမ်းသိူဝ်းသေ ၼပ်ႉယမ်ၵိူဝ်းလီလႄႈ တေလႆႈၽွၼ်းလီလေႃးၵီႇ၊ လေႃးၵုတ်ႉတရႃႇဢိူဝ်ႈ။

ၶၢဝ်းၶမ်ႈလိူၼ်ႁူၵ်းမၼ်းၸမ်သုတ်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ၸူဝ်ႈပၢၼ်ၽဝၵမ်းလိုၼ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သုတ်းသဵင်ႈသေ ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈမႁႃႇၵသ်သပၽႅဝ်မႃးသေ ၸင်ႇဢဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈပူႇၸေႃႇတင်းၵွင်ၾႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈၾႆးမွတ်ႇယဝ်ႉ ၶုၼ်မၼ်ႇလၶဝ် သိမ်းဢဝ်ထၢတ်ႈၸဝ်ႈ တႃႇတေ ထႃႇပၼႃႇၵေႃႇၵွင်းမူး မိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၶုၼ်ဢၸႃႇတသၢတ်ႈတိူင်းမႃႇၵထ လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇဢၼ်ၼႆႉသေ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ်တပ်ႉသိုၵ်းမၼ်းယဝ်ႉ ၶိုၼ်ႈၼႃႈၸူးၵုသိၼႃႇရုင်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ထၢတ်ႈၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇပဵၼ်မၼ်းၵေႃႉပိူင်ႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼႆႉ ၸွတ်ႇၽႄႈလၢမ်းၵႂႃႇၵူႈတီႈၵူႈတၢင်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇ မိူင်းဝေႇသႃႇလီႇၶဝ်၊ ၶုၼ်သႃႇၵီႇ မိူင်းၵပ်ႉပိလဝၢတ်ႈၶဝ်၊ ၶုၼ်ၵႃပုလိ တိူင်းဢၼ်ႇလပ်ႉပ၊ ၶုၼ်ၵေႃးလိယ ဝၢၼ်ႈရႃႇမၶဝ်၊ ပရမ်ႇမၼ တူိင်းဝေႇထတီႇပၶဝ်လႄႈ ၶုၼ်မၼ်ႇလ မိူင်းပႃႇဝႃႇၶဝ်ၵေႃႈ ထၢတ်ႈၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇပဵၼ်ၶဝ်ပိူင်ႇ ဝႃႈၼႆသေ ႁၢင်ႈသိုၵ်းၶိုၼ်ႈမႃး ႁင်းၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၽွင်းငဝ်းလၢႆးပဵၼ်ၸူိင်ႉၼၼ်ယူႇ ပရမ်ႇမၼ တေႃးၼ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပၼ်ႁႃတေဢမ်ႇၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ် ထၢတ်ႈၸဝ်ႈၸႅၵ်ႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ပႅတ်ႇၵွင်သေ ၽႄမႅင်ႇၶုၼ်မိူင်းၶဝ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈၽႅဝ်ၶိုၼ်းမိူင်းၶဝ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ်ထၢတ်ႈၸဝ်ႈ ထႃႇပၼႃႇၵွင်းမူး တီႈသဵင်ႈတၢင်းသီႇဢၼ်တေႃႇသုမ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉသေ ၽႄႈတိူၼ်းၵၢၼ်ၵုသူဝ်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းမႂ်းၸႂ်သတ်ႉထႃႇၶဝ်ၵေႃႈ တေဢဝ်မွၵ်ႇယႃႈ၊ ၼၢမ်ႇသႃႇသေ လူႇတၢၼ်းပူႇၸေႃႇယဝ်ႉ လႆႈၽွၼ်းလꩮီတႃႇၸူဝ်ႈပၢၼ်ၶဝ်ၵႂႃႇ ၶၢဝ်းယၢဝ်းယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 107၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး

**ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး** (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ 

တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ပူးၵမ်ႇ (ၺွင်ႇဢူး) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းသွင်ဝဵင်း။ ၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ်
* ဝဵင်းပူးၵမ်ႇ
* ဝဵင်းၺွင်ႇဢူး

## ၽိုၼ်ဢိင်