ၵွင်းမူး ထူႇပႃႇရႃႇမ

**ထူႇပႃႇရႃႇမ** ( ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၵွင်းမူး ဢၼ်တႄႇဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ မိူင်းပီႇၸီႇ (3) ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ (3rd Century B.C) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထူႇပႃႇရႃႇမ ၼႆႉ ထူပ လႄႈ ဢႃႇရႃႇမ သွင်ၶေႃႈၵိုၵ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ထူပ ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၵွင်းမူး ၼႆသေ ဢႃႇရႃႇမ ၸမ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ ဝတ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၵွင်းမူးတင်းဝတ်ႉ ၵေႃႇသၢင်ႈၵိုၵ်းၵၼ်ဝႆႉလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉမႃး ထူပ+ဢႃႇရႃႇမ ၼႆသေ ဝၢႆးမႃး ၸိုဝ်ႈမၼ်းၸပ်းၵႂႃႇဝႃႈ ထူႇပႃႇရႃႇမ ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ၵွင်းမူး ဢၼ်တႄႇဝႆႉ ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းသေ ဢမ်ႇၵႃး သမ်ႉဢဝ်လုပ်ႇၶၢင်ႈၶေႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၽၢႆႇၶႂႃ ထႃႇပၼႃႇဝႆႉပႃး ၼႂ်းမၼ်းလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇမွၼ် ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်း၊ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၶဝ် ဝူၼ်ႉၶိုၼ်းသေ ဢဝ်ၵုင်ႇဢဝ်မုၼ် မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄ ၼႂ်းလူၵ်ႈယူႇတေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။

မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ငဝ်ႈၸိုင်ႈဝဵင်းၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းဢၼုရႃႇထပုရၼႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵဝ်ႇဢၼုရႃႇထပုရ တီႈဢၼ်ၵွင်းမူးမီးဝႆႉၼႆႉ လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီႇၸီႇ (4) ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမိူင်း (4th Century BC) သေ ပဵၼ်ငဝ်ႈဝဵင်းလူင် မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉမႃး တေႃႇထိုင်ပၢၼ် 11 ႁူဝ်ပၢၵ်ပီ ဝၢႆးၶရဵတ်ႉ (11 Century AD) ယဝ်ႉ။ ဝဵရ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ မီးၽၢႆႇတူၵ်းလႄႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ဢၼုရႃႇထပုရ ယၢမ်းၼႆႉသေ တၢင်းလူင်သဵၼ်ႈၼိုင်ႈ  လတ်းၵႂႃႇၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းၵဝ်ႇ လႄႈ ဝဵင်းမႂ်ႇယဝ်ႉ။ မီးပွတ်းႁွင်ႇ ဝဵင်းလူင်ၵူဝ်ႇလမ်ႇပူဝ်ႇ ယၢၼ်ၵႆ 128 လၵ်း။ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်းဝဵင်းၵဝ်ႇၼႆႉ မီးသူၼ်သိူဝ်း မႁႃႇမေႇၵ တီႈဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မႆႉၺွင်ႇၽေႃးထိဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းသူၼ်သိူဝ်းၼႆႉ ၶူဝ်းၵဝ်ႇၶူဝ်းမွၼ် ဢၼ်လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇလႄႈသင် ဢၼ်မႄးၵုမ်းလုမ်းလႃးဝႆႉ ပဵၼ်တီႈလႄႇတီႈလူႇတီႈဝႆႈလႄႈသင် မီးဝႆႉယူႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ 

လုၵ်ႉဢဝ်တီႈဝဵင်းပၢၼ်မႂ်ႇယၢမ်းၼႆႉ ၵႂႃႇၽၢႆႇတူၵ်းတၢင်းလူင်ၼႆ တေလႆႈထူပ်းႁၼ်မႅၼ်ႈ တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇပေႃးထိယဝ်ႉ။ ပေႃးသိုပ်ႇၵႂႃႇထႅင်ႈၼႃႈတင်းႁွင်ႇၸိုင် လႆႈႁၼ်ၵွင်းမူးလူင်သူႇၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၵွင်းမူးလူင် (မႁႃႇထူႇပ/မႁႃႇၸေႇတီႇ) ၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈၼႆႈသေ ၵႂႃႇၽၢႆႇၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းထႅင်ႈၸိုင် တိုၼ်းၵႂႃႇၺႃးဢဝ် ၵွင်းမူးထူႇပႃႇရႃႇမ ဢၼ်ႁဝ်းလၢတ်ႈလိူင်ႈမၼ်းယူႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးဢၼ်ၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ မီးၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းပၢၼ်မႂ်ႇယၢမ်းၼႆႉသေ သမ်ႉမီးၽၢႆႇၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းၵဝ်ႇမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သႃႇသၼႃႇမုၼ်ၶမ်းၸဝ်ႈ တႄႇၶဝ်ႈမႃး တီႈၼႂ်းမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ် တေႇဝႃႇၼမ်ပိယတိသ်သ (3 Century BC) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သႃႇသၼႃႇ ႁဵတ်းႁိုဝ်ၶဝ်ႈမႃးသေ ၵွင်းမူးၵမ်းမၢႆၼိုင်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁိုဝ် ၽုတ်းပဵၼ်မႃးၼႆ ၶေႃႈၸိူဝ်းဢၼ် မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄဝႆႉ တီႈတႂ်ႈၼႆႉ တေပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်မၼ်းယူႇ။

မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ တႃႇတေၶိုၼ်းၸႅတ်ႈထတ်းလတ်းဢဝ် လွၼ်ႉမွၼ်းထမ်းၸဝ်ႈလၢႆလၢႆ ယႃႇႁႂ်ႈႁူင်ႈႁႂ်ႈႁၢႆၼၼ်ႉ ၽုတ်းပဵၼ်မႃး ၵမ်းထိသၢမ် တီႈမိူင်းပႃႇထလိပုတ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ သင်ႇၵႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢသေႃးၵ လႄႈ ၽူႈၼမ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ မွၵ်ႉၵလိပုတ်ႉတတိသ်သ လႆႈသူင်ႇၸဝ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇၸူး ၵဝ်ႈတွၼ်ႈၵဝ်ႈထႃႇၼသေ ၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇမုၼ်ၶမ်းၸဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။  
ၼႂ်းၵဝ်ႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇၽိူၺ်ၽႄႈ သႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉ ၵုၼ်လင်းၵႃ/သီႇႁူဝ်ႇၼႆႉၵေႃႈ ပႃးတွၼ်ႈၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ တေလႆႈဝႃႈ ၵၢၼ်တႄႇမႃးၽိူၺ်ၽႄႈ သႃႇသၼႃႇၼႂ်းၵုၼ်လင်းၵႃၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈ တႃႇတေတႄႇၵွင်းမူးသူႇၼႆႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းႁိုဝ်လႄႈ တႄႇမႃးၼႆ ႁဝ်းထုၵ်ႇလီႁူႉပိုၼ်းပဵၼ်မႃးယူႇ။

## ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈသၢၵ်ႈသေႇ တႃႇတႄႇၵွင်းမူး
ၽွင်းယၢမ်းၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတ လႄႈၸိူဝ်းလုၵ်ႈသိသ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ ၽႅဝ်မႃးတီႈလွႆ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ မိသ်သ ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်ႈ မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ တေႇဝႃႇၼမ်ႉပိယတိသ်သ လႄႈ တင်ႈၵူၼ်းၸွမ်းမၼ်း တိုၵ်ႉလမ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇဝႆႉယူႇ ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းလွႆမိသ်သၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ် ၽီလွႆၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၶဝ် ထူပ်းမႅၼ်ႈၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတ ၶဝ်လႄႈ ၸင်ႇၽၢၼ်ႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ်ၵႂၢင်သေ ၵိၼ်ယိူဝ်ႈယူႇပၢၵ်ႇၼႃႈၶဝ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်တီႈၶုၼ်ၶဝ်ႁၼ်မႅၼ်ႈယဝ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “ပေႃးၵဝ်ႈတေပိုတ်းယိုဝ်းမၼ်း မိူဝ်ႈမၼ်းတိုၵ်ႉၸုၵ်းသေ ၵိၼ်ယိူဝ်ႈယူႇၼႆႉ မၼ်းတေဢမ်ႇတြႃးၵူၺ်း” ၼႆသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵႂၢင်တူဝ်ၼၼ်ႉ ငိၼ်းသဵင်သၢႆၵၢင်ႇမၼ်းၵႂႃႇလႄႈ ၵႂၢင်ၵေႃႈ ၸင်ႇၶုၼ်ႇလႅၼ်ႈၵႂႃႇၸူး တီႈလွႆၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၶုၼ်ၶဝ်လမ်းၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈလွႆၼၼ်ႉ ၵႂၢင်တူဝ်ၼၼ်ႉ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇသိုဝ်ႈၼႃႈသိုဝ်ႈတႃသေ ၵူၺ်းၵႃႇလႆႈႁၼ်မႅၼ်ႈ ၸဝ်ႈမိႁိၼ်ႇတ ယူႇယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈမႁိၼ်တ ဝူၼ်ႉဝႆႉဝႃႈ ပေႃးၸဝ်ႈၶုၼ် ႁၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈၼမ်ဝႆႉၼႆ တေၸၢင်ႈႁဵတ်း ႁႂ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၶုၼ် ၵူဝ်ႁႄၵႂႃႇလႆႈၼႆလႄႈ မၼ်းၸင်ႇပၼ်ႁၼ်တူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈ တူၼ်လဵဝ်ၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈႁွင်ႉၸဝ်ႈၶုၼ်ဝႃႈ မႃးလႄႈ တိသ်ႉသ ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈၶုၼ် တူၵ်းၸႂ်ဢၢမ်းၵႂႃႇသေ ဝူၼ်ႉဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ယၵ်ႉဢိူဝ်ႈၼႆ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေလႆႈႁုဝႃႈ ၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတ ပဵၼ်ၽူႈၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၵုၼ်ၸမ်ႇပူႇတီႇပ (မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး) မႃးၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၶုၼ် ပဵၼ်ဢၼ် ၸူမ်းသိူဝ်းသေ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၵူဝ်ႁႄသင်ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၵူၼ်းၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဝ် ၽႅဝ်မႃးလႄႈ ၸဝ်ႈမႁိၼ်တ ၸင်ႇၼႄၸုမ်းၸိူဝ်းလုၵ်ႈသိသ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၸွမ်ႁၼ် ၸိူဝ်းလုၵ်ႈသိသ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၶုၼ်ၸင်ႇဝႃႈ ၶဝ်မႃးမိူဝ်ႈလႂ်ၶႃႈၼႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတ ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ မႃးၸွမ်းႁဝ်းၸဝ်ႈဢိူဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၵေႃႈ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵပ်းလူၺ်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈၼႆႉသေ ၸင်ႇလႆႈႁုဝႃႈ တီႈၼႂ်းၵုၼ်ၸမ်ႇပူႇတီႇပၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းၸဝ်ႈၽိူၺ်ၽႄႈၵုမ်းထိင်း ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ မီးထႅင်ႈတင်းၼမ်သေ သႃႇသၼႃႇၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ဝႆႉယူႇတႄႉတႄႉၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတ ႁေႃးတြႃး ၸူႇလႁတ်ႉထိပတေႃးပမ သုတ်ႈ ၼႄပၼ်သေ ၸဝ်ႈၶုၼ် လႄႈ ၵူၼ်းၸွမ်းတင်းလၢႆ ပွင်ႇၸႂ်လူၺ်ႈထမ်ႇမၵႂႃႇတႄႉꧦဝႃႈꧦယူႇယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၶုၼ်ဢသေႃးၵ တီႈၼႂ်းၵုၼ်ၸမ်ႇပူႇတီႇပ (မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး)။ ၸဝ်ႈၶုၼ်မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၼႆႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်ဢူၺ်းၵၼ်တင်း ဢူႈၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတမႃး ဢွၼ်တၢင်းသေ ငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်း လိူင်ႈသႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် တႃႇၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတ မႃးၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ငၢႆႈၸႂ်တႄႉꧦ။ ဝၢႆးသေဢုပ်ႇဢူဝ်းထမ်ႇမၵၼ် ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၸင်ႇပၢင်းၸဝ်ႈၶဝ်ဝႆႉ ႁႂ်ႈမိူင်းတီႈႁေႃတီဝဵင်းၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ထိုင်မႃးထႅင်ႈၼႂ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၸင်ႇပွႆႇလူတ်ႉမႃႉ ၵႂႃႇႁပ်ႉၸဝ်ႈၶဝ် တီႈလွႆမိသ်ႉသၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈမိႁိၼ်ႇတၶဝ် ပွႆႇၸဝ်ႈလူတ်ႉမႃံ မိူဝ်းၵႂႃႇလၢႆလၢႆသေ ၸင်ႇသၢၼ်ႇၶိုၼ်ႈၵၢင်ႁၢဝ် မိူဝ်းလူင်းသႂ်ႇ တီႈဢၼ်တေတႄႇ ၵွင်းမူးထူပႃႇရႃႇမ ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပိုၼ်း မႁႃႇဝမ်ႇသဝႃႈဝႆႉ တီႈၼႆႈၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းဢွၼ်တၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃးတမ သၢမ်သူႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၵၵုသၼ်ႇ၊ ၵေႃးၼၵုမ်ႇ၊ ၵသ်သပ ၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ တေႃႈယင်းယၢမ်ႈမႃးၼင်ႈ သမႃႇပၢတ်ႈသေ ၶျွတ်ႈဢဝ်ၽီသၢင်သတ်းၵူၼ်း လွတ်ႈပူၼ်ႉဢုင်ႁူၼ်းလွင်ႈလွင်ႈတုၵ်ႉၶ ၼႂ်းလေႃးၵလူင်ၼႆႉ ၵူႈသူႇꧦၼႆယဝ်ႉ။ 
ၸဝ်ႈမႁိၼ်တ ႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃးၼႂ်းဝဵင်း ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၸဵတ်းဝၼ်းၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ႁေႃးပွၼ်ႈပၼ် လွၼ်ႉမွၼ်းထမ်းၸဝ်ႈသေ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းပွင်ႇၸႂ်တြႃး လႆႈမၢၵ်ႈလႆႈၽူလ်သေ ဢမ်ႇၵႃး မၼ်းၸဝ်ႈၶိုၼ်းၶွၵ်းၼႄတီႈၵဝ်ႇတီႈမွၼ် တီႈဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သူႇၸိူဝ်းဢွၼ်တၢင်း ၽြႃးၸဝ်ႈၵေႃးတမ ယၢမ်ႈမႃးပိုတ်ႇသၢႆလႅင်းထမ်ႇမပၼ် ၸုင်ၸၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ႁွတ်ႈတီႈၵတ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ၼၼ်သေ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၸဵမ်ၸၢႆးၸဵမ်ယိင်း ပွင်ႇၸႂ်ၼမ်ႉထမ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးထိုင် ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ၼုင်ႈလိူင်ၵႂႃႇမီးမႃးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။  ၸဝ်ႈၶုၼ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ်တၢၼ်းပၼ်လိၼ် တႃႇသိမ်ႇ  ပၸ်ၸယ်းသီႇပိူင်၊ သူၼ်သိူဝ်းမႁႃႇမေႇၵ ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႇၵႂႃႇ တႃႇပဵၼ်တႃႇၼငဝ်ႈၸိုင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇသႃႇသၼႃႇ ႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းတီႈၼႂ်းမိူင်း ၵႂႃႇဝၼ်းတႃမိူဝ်းၼႃႈယူႇယဝ်ႉ။ ႁိုင်မႃးမွၵ်ႈ 26 ဝၼ်းယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၶဝ်ၸင်ႇၶၢႆႉၵႂႃႇ တီႈသူၼ်သိူဝ်း မႁႃႇမေႇၵသေ မိူဝ်းဢဝ်ဝႃႇၶဝ်ႈၵမ် တီႈလွႆၵွင်းမူး (Cetiya Mountain ) ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼႃႈဝႃႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်း 55 ၵေႃႈ ၼုင်ႈလိူင်လႄႈ ၸဵမ်တင်းၸုမ်းၸဝ်ႈမႁိၼ်တၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ဝႃႇတီႈၼၼ်ႈ မီးယူႇ 62 တူၼ်ယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတီႈယူႇသဝ်း ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းပၼ် ပေႃးဢမ်ႇမီးတီႈဝႃႈသင်ယဝ်ႉ။ 

ယၢမ်းၼိုင်ႈပူၼ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ ယၢမ်းၼိုင်ႈၽႅဝ်မေႃး ၺႃးမႅၼ်ႈဝၼ်းဢွၵ်ႇဝႃႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတ ၸင်ႇပူင်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၼိူဝ် ၸဝ်ႈၶုၼ် ၸဝ်ႈၶုၼ် … ၶူးလူင်ႁဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ႁၢႆတႃႁဝ်းၵႂႃႇၵေႃႈ ႁိုင်ယဝ်ႉ၊ တီႈႁဝ်းယူႇၼႆႉ ဢမ်ႇမီးမၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ၊ ႁဝ်းဢမ်ႇမီးၶိူင်ႈၶူဝ်း ဢၼ်တေတၢၼ်းၸူး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ ၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆ ပေႃးဢမ်ႇလၢတ်ႈ ၶႃႈႁဝ်းယဝ်ႉၶႃႈႁိုဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတၸင်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ ႁဝ်းႁၼ်ၸိူဝ်းထၢတ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈမိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ႁဝ်းတိုၼ်းႁၼ် တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၸင်ႇဝႃႈ ၸဝ်ႈႁဝ်းၶႂ်ႈလၢတ်ႈသင်ၼႆ ၶႃႈႁဝ်းပွင်ႇၸႂ်ယူႇၶႃႈ။ ပေႃးၼႆ ၶႃႈႁဝ်းတေတႄႇၵွင်းမူး “ၸဝ်ႈႁဝ်းႁႃပၼ် ထၢတ်ႈမုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထ ၸဝ်ႈၶႃႈလႄႈ” ၼႆယဝ်ႈ။

ၸဝ်ႈမႁိၼ်တ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၶုၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းတူၺ်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇသုမၼ လိူင်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၼ်းထၢမ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇသုမၼဝႃႈ တေဢဝ်လႆႈထၢတ်ႈမုၼ်ၶမ်း ၸဝ်ႈတီႈလႂ်ၼႆၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသၢင်ႇသုမၼ ၸင်ႇၸူမ်းသိူဝ်းသေ မွၵ်ႇၼႄဝႃႈ “ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝဵင်း၊ သဵၼ်ႈတၢင်းလီငၢမ်း ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်ယဝ်ႉ ထိုင်တၢမ်းၶမ်ႈမႃး ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁဝ်းၶီႇၸၢင်ႉမင်ႇၵလႃႇသေ ၸူဝ်းဢဝ်ၵူၼ်းတင်းလၢႆ ပႃးၶိူင်ႈမူၼ်ႈတၢင်းၵႃႈ ၵႂႃႇတီႈၼႂ်းသူၼ်မွၵ်ႇ မႁႃႇမေႇၶၼၼ်ႉလႄႈ၊ ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁဝ်း တေႁႃႁၼ် ထၢတ်ႈမုၼ်ၶမ်း ပုတ်ႉထၸဝ်ႈတီႈၼၼ်ယဝ်ႉ” ၼႆယဝ်ႈ။

ၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတၵေႃႈ ၸႂ်ပီႇတိဢွၼ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈၵီႈဝႆႉသေ ၸင်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်တင်း ၸဝ်ႈသၢင်ႇသုမၼ လိူင်ႈတႃႇတေဢဝ်လႆႈ ထၢတ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈမႃးၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈသင်ႇလၢတ်ႈၼႄၸဝ်ႈသၢင်ႇ ႁႂ်ႈၵႂႃႇၸူးၶုၼ်ဢသေႃးၵ တီႈၵုၼ်ဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၼႄလွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်လင်းၵႃ မီးၸႂ်ၶႂ်ႈၵေႃႇသၢင်ႈၵွင်းမူးယဝ်ႉၼႆသေ ယွၼ်းလူႇၶၢမ်ႇဢဝ်မႃး ထၢတ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈလႄႈ ဢိၵ်ႇတင်း သပိတ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈ၊ သမ်ႉႁႂ်ႈၶိုၼ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇတီႈၶုၼ်ဢိၼ်းသေ ယွၼ်းလူႇၶၢမ်ႇဢဝ်မႃး လုပ်ႇၶၢင်ႈၶေႃးၽၢႆႇၶႂႃ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။   ၸဝ်ႈသၢင်ႇသုမၼၵေႃႈ ၸင်ႇၵႂႃႇၶပ်ႉၶိုင်ဢဝ်မႃး ၸိူဝ်းၼႆႉတင်းသဵင်ႈသေ ပွၵ်ႈၶိုၼ်းတီႈလွႆ ၸေႇတိယ ဢဝ်မႃးယိုၼ်ႈၼွပ်ႇပၼ်ၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတၵမ်းလဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။

ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈသင်ႇၸဝ်ႈသၢင်ႇ မိူဝ်ႈပႆႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇဢဝ် ထၢတ်ႈၸဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးဝၢႆးဝၼ်းၸိုင် ၸဝ်ႈၶုၼ်ၵေႃႈ ပႃးတင်းၵူၼ်းတင်းလၢႆးသေ ပႂ်ႉဝႆႉယူႇတီႈၼႂ်းသူၼ်မွၵ်ႇ မႁႃႇမေၶၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတ ၸင်ႇဢဝ်ထၢတ်ႈၸဝ်ႈ လႄႈ သပိတ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သိမ်းဝႆႉတီႈလွႆ (မိသ်သ)  ၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ ၸင်ႇပႃးဢဝ်လုပ်ႇၶၢင်ႈၶေႃးၽၢႆႇၶႂႃ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈၼၼ်ႉသေ ၸူဝ်းဢဝ်လုၵ်ႈသိသ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ တဝ်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် တီႈဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဝ်ပႂ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၶဝ်ႁွတ်ႈၵႂႃႇတီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၸင်ႇသူးတိူင်ႇ ၼႂ်းၸႂ်မၼ်းၸဝ်ႈဝႃႈ “သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ထၢတ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈ မၢၼ်ႇမႅၼ်ႇယူႇတႄႉၸိုင် ႁႂ်ႈၽႅၼ်ႇၼိူဝ်ႁူဝ်ၵဝ် ၵူမ်ႈၼွၼ်းၸူးႁင်းမၼ်း၊ ႁႂ်ႈၸၢင်ႉမင်ႇၵလႃႇၶုပ်ႉၶဝ်ႇၵႂႃႇႁင်းမၼ်း ၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ ႁႂ်ႈၵွၵ်းထၢတ်ႈၸဝ်ႈ လႄႈ ထၢတ်ႈၸဝ်ႈ လူင်းတမ်းသႂ်ႇၼိူဝ်ႁူဝ်ၵဝ်ႁင်းမၼ်းသေၵမ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ သူးဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈ တဵမ်ဢူၵ်းတဵမ်ၸႂ်မၼ်းၸဝ်ႈၶုၼ်ၵႂႃႇတႄႉꧦ။ မၼ်းၸဝ်ႈၶုၼ် သိူဝ်းၸႂ်တႄႉꧦဝႃႈꧦသေ ဢဝ်ၵွၵ်းထၢတ်ႈမုၼ်ၶမ်းၸဝ်ႈ တီႈၼိူဝ်ႁူမ်မၼ်း တၢင်ႇပၼ်ၼိူဝ်ၵွင်းလင်ၸၢင်ႉမင်ႇၵလႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉၵေႃႈမူၼ်သိူဝ်းႁွင်ႉသႅၼ်ႇလႄႈ လိၼ်မိူင်းသမ်ႉပေႃးသၼ်ႇၶွၼ်းဝႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈမုၼ် ၶုၼ် လႄႈ ၵူၼ်းတင်းလၢႆ ပဵၼ်သၢႆသိုပ်ႇၵႂႃႇၸူး တီႈဢၼ်တေၵေႃႇတင်ႈၵွင်းမူး တႃႇထၢတ်ႈလုပ်ႇၶၢင်ႈၶေႃးၶႂေႃ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၸင်ႇၸႂ်ႉၽဵဝ်ႈတီႈမၼ်း ႁႂ်ႈမူတ်းသႂ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈလီငၢမ်းယဝ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတႃႇဢဝ် ထၢတ်ႈၸဝ်ႈလူင်းလင်ၸၢင်ႉႁင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸၢင်ႉဢမ်ႇၶၢမ်ႇယွမ်း ႁႂ်ႈဢဝ်လူင်းလႃးလႃး။ ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵွပ်ႈသင်ၼႆ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈထၢတ်ႈၸဝ်ႈမီးတီႈလင်မၼ်းသေၸူမ်းလႄႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ထၢတ်ႈၸဝ်ႈမီးတီႈသုင်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈဢဝ်လူင်းတႅမ်ႇ လိူဝ်ၼၼ်ႉထႅင်ပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇယွမ်းၽွမ်ႉ ႁႂ်ႈဢဝ်လူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ပွင်ႇၸႂ်ၵႂႃႇ လွင်ႈၼႆႉသေ ၸင်ႇႁႂ်ႈဢဝ်ၵွၼ်ႈၵူမ်ႇဢုင်ႁႅင်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၼွင်ႁႅင်ႈဢၽယ ၼၼ်ႉ မႃးၵေႃႇၶပ်ႉ ႁႂ်ႈသုင်ပဵင်းတၢင်းသုင်ၸၢင်ႉမင်ႇၵလႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈၵူႈလၢႆးလၢႆးပၼ်ယူႇယဝ်ႈ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၸင်ႇဢဝ် ထၢတ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈၼၼ်ႉ လူင်းလင်ၸၢင်ႉမႃး ဝႆႉတီႈၼိူဝ်ဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

တႃႇတေတႄႇသၢင်ႈၵွင်းမူးၼႆႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ပူင်သင်ႇ ၽူႈၸၢႆးတင်းၼမ် ၽဝ်ဢုတ်ႇယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉမင်ႇၵလႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လူလွမ်ပႂ်ႉတူၺ်းပၼ် ထၢတ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး တင်းၶိုၼ်းသေဢမ်ႇၵႃး ၵၢင်ဝၼ်းမႃးၵေႃႈ ယူႇပႂ်ႉဝႆႉ တီႈၼႂ်းႁွင်ႈ ၸွမ်းထၢတ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈၸိသင်ႇ ၸဝ်ႈမႁိၼ်တဝႃႈဝႆႉ တေထႃႇပၼႃႇထၢတ်ႈၸဝ်ႈ သႂ်ႇတီႈၼႂ်းၶွင်ႉ ဢၼ်လိုၵ်ႉပဵင်းႁူဝ်ၶဝ်ႇ တီႈပွတ်းၼိူဝ်ၵွင်းမူးၼၼ်ႉၼႆလႄႈ ထိုင်ဝၼ်းမၼ်းမႃး ၸဝ်ႈၶုၼ် လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း လုၵ်ႉမႃးၵူႈၸွၵ်ႉၵူႈၸဵင်ႇ ၸုၵ်းၽဵင်ႇပႂ်ႉလူလွမ် ၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃ ထၢတ်ႈၸဝ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်လုပ်ႇၶၢင်ႈၶေႃးၽၢႆႇၶႂႃမၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈၵွင်းလင်ၸၢင်ႉသေ လေႃႈၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ သုင်မွၵ်ႈၸဵတ်းထူၼ်ႈထၢၼ်ယဝ်ႉ ၼႄသၢႆငဝ်း  ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႇၶူၼ်ၼိူဝ်ႉ ၵူၼ်းတင်းၼမ် တိုၼ်ႇသၢၼ်ႈ ၼင်ႇမိူဝ်ႈမုၼ်ၶမ်းၸဝ်ႈ ၼႄသၢႆငဝ်းတီႈတႂ်ႈတူၼ်ႈ ၵၼ်တမ်ပ မိူဝ်ႈၼႃႈတေၵႂႃႇႁေႃးတြႃး ဢၽိထမ်မႃႇပၼ် ၵေႃႉဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်မႄႈမၼ်းၸဝ်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။

ထၢတ်ႈၸဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းလူင်းၵၢင်ႁၢဝ်မႃးသေ တမ်းသႂ်ႇၼိူဝ်ပၢၼ်းၵုမ်း ၸဝ်ႈၸွမ်ႁင်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸွမ်ၵေႃႈ ၸူမ်းၸႂ်တႄႉꧦဝႃႈꧦသေ ဢဝ်သႂ်တီႈ ၼႂ်းၶွင်ႉထႃႇပၼႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈထႃႇပၼႃႇထၢတ်ႈလုပ်ႇၶၢင်ႈၶေႃး မုၼ်ၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ လိၼ်သၼ်ႇၶွၼ်းဝႆသေ ၵူၼ်းတင်းလၢႆ တုမ်ႇၶူၼ်ၼိူဝ်ႉပေႃးသၢၼ်ႈၽိုၼ်းꧦ ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းယဝ်ႉ။

လႆႈႁၼ်သၢႆငဝ်း ဢၼ်ထၢတ်ႈၸဝ်ႈၼႄၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်ႈဢၼ်ယုမ်ႇယမ် သႃႇသၼႃႇမုၼ်ၶမ်းၸဝ်ႈ ၼမ်မေႃးတိၵ်းတိၵ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸဵမ်ၵူၼ်းၼႂ်းႁၢင်ႈၼႂ်းႁေႃၵမ်ႈၽွင်ႈ သမ်ႉထႅင်ႈ ၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈဢမ်ႇဝႃႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ ယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ်သႃႇသၼႃႇၸဝ်ႈၼႃႇယဝ်ႉလႄႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်းၵေႃႈ ၼမ်မႃးတႄႉꧦယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ပဵၼ်ၸၢင်းၵႂႃႇၼႆႉ မီးသၢမ်မိုၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။

ၵေႃႇသၢင်ႈၵွင်းမူးၸဝ်ႈသူႇၼႆႉယဝ်ႉသေ ၸဝ်ႈၸွမ်းၵေႃႈ တၢၼ်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ယဝ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ ၸဵမ်ၵူႈၸိူဝ်းꧦယူႇယဝ်ႈ။ ၸဵမ်ၵူၼ်းၼႂ်းႁၢင်ႈၼႂ်းႁေႃ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းဝဵင်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးတၢၼ်း မႃးဝႆႈမႃးသႃ ၸုပ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉၸုပ်ႈၼိုင်ႈ သမ်ႉပေႃးဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးလႆႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၵေႃႇသၢင်ႈၵွင်းမူးယဝ်ႉလီငၢမ်း ၸဝ်ႈၶုၼ်တႄႇတင်ႈဝႆႉ ဝတ်ႉလင်ၼိုင်ႈ တီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၸိုဝ်ႈဝတ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇၸပ်းၵႂႃႇပႃး ထူႇပႃႇရႃႇမ ၼႆမႃးယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၵွင်းမူးၵေႃႈ ဝၢႆးမၼ်းမႃး ၸပ်းၵႂႃႇပႃး ထူႇပႃႇရႃႇမ ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။

ယၢမ်းၼိုင်ႈယၢမ်းၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈမုၼ်လႄႈၶုၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ပူၵ်းပွင်သႃႇသၼႃႇမႃးလႄႈ ၸွမ်းၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်း ဢၼ်လွမ်ႉႁွပ်ႈ ၵွင်းမူး ထူႇပႃႇရႃႇမၼၼ်ႉ မီးမႃးတီႈဝႆႈတီႈတၢၼ်း တီႈထွတ်ႈတီႈမျႅတ်ႈ လၢႆလၢႆလင်လၢႆလၢႆတီႈယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵွၵ်းမူးထူႇပႃႇရႃႇမၼႆႉၵေႃႈ ၶုၼ်တူၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉတူၼ်ၼိုင်ႈ ပၢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉပၢၼ်ၼိုင်ႈ သိုပ်ႇၵုမ်းလုမ်းလႃးမႃး ႁၢၼ်ႉပေႃးတေႃႇ ထိုင်ပၢၼ်ႁဝ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ်ပဵၼ်တီႈဢၼ် ၵူၼ်းၼမ်ၼပ်ႉယမ် ဝႆႈꧦတၢၼ်းꧦယူႇ ၵူႈဝၼ်းဝၼ်းယဝ်ႈ။

မိူဝ်ႈပီသႃႇသၼႃႇ 425 (119 BC) ၼၼ်ႉ ၶုၼ်လၸ်ၸိတိသ်သ ဢဝ်သ်ႁိၼ်တင်းၼမ် ႁဵတ်းသဝ်ၵမ်ႉသေ ၵေႃႇသၢင်ႈ ပဵၼ်တီႈမုင်းၵွင်းမူးမႃး။ ယၢမ်းၼႆႉ ၵိုတ်းဝႆႉသဝ်ႁိၼ် 41 သဝ် ဢၼ်လႆႈႁၼ်ယူႇ ၸွမ်းႁိမ်းၶၢင်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃးၵွင်းမူး ဢၼ်မီးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ယဝ်ႉတူဝ်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1862 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွၼ်တၢင်းၵွင်းမူးဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇႁၢင်ႈၽၢင်ပုမ်ႇၶဝ်ႈသေ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ၵႂႃႇ ႁၢင်ႈၽၢင်ႁိင်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။  တူဝ်ၵွင်းမူးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ တၢင်းသုင်မီး 63 ထတ်း (ပေႇ) သေ တၢင်းယႂ်ႇၵႂၢင်ႈသမ်ႉ မီး 59 ထတ်းယဝ်ႉ။ ပိုၼ်ႉသိူဝ်ႇ ဢၼ်ၵွင်းမူး ထူႇပႃႇရႃႇမ မီးယူႇၼိူဝ်မၼ်းယၢမ်းၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈပၼ်ႇမူၼ်းမၼ်းမီး 164 ထတ်းၶိုင်ႈ၊ တၢင်းသုင် လုၵ်ႉဢဝ်ၼင်လိၼ်ၶိုၼ်ႈ မီး 11 ထတ်းပၢႆ 4 ပႅၵ်ႉယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ဝၢင်းၵွင်ႈမူးၼႆႉ ၵႂၢင်ႈမွၵ်ႈ 3 ဢေႇၵၶိုင်ႈသေ လႆႈႁၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇမွၼ်း ဢၼ်လူႉလႅဝ် မီးဝႆႉတင်းၼမ်လၢႆယူႇယဝ်ႉ။ တင်းၼႃၽႃဢုတ်ႇ လႅၼ်လိၼ်မၼ်း ဢၼ်ႁၼ်ယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉၵေႃႈ တေမီးယူႇ 4.6 ထတ်းယဝ်ႉ။ 
မိူၼ်ၼင်ႇဢၼ်လၢတ်ႈမႃး ၵွင်းမူးဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်သူႇဢွၼ်တၢင်းသုတ်းသေ ၽုတ်းပဵၼ်သၢႆၸႂ်သႃႇသၼႃႇ မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈပေႃးမၼ်ႈၵိုမ်း ထိုင်ယၢမ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ပၢၼ်ၵေႃႇတင်ႈမႃး တေႃႇထိုင်မႃး ယၢမ်းၼႆႉ ႁိုင်မႃးမွၵ်ႈ 2300 ပီယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶုၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉၶုၼ်ၼိုင်ႈ ပၢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉပၢၼ်ၼိုင်ႈ သိုပ်ႇၵုမ်းလုမ်းလႃးမႃးလႄႈ ၵွင်းမူးဢၼ်ၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ဢၼ်မႂ်ႇသႂ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇႁၼ်တီႈၼႃႈသိူဝ်ႈပပ်ႉၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ (3) ၼၼ်ႉသေ ထိုင်ဝၼ်းၼႆႉၵေႃႈ ၵူၼ်းလူႇၵူၼ်းဝႆႈ ၸဵမ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်း ပဵၼ်ယိုတ်ႈပဵၼ်သၢႆ မၢႆၸႂ်မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်း၊ မႃးၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃယူႇ ၵူႈဝၼ်းꧦယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ႁူင်းႁေႃသႃႇသၼႃႇ