open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဝဵင်းငၸုၼ်ႇ

**ဝဵင်းငၸုၼ်ႇ** (), () ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းငၸုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၵႄႈ ဝဵင်းမျိၼ်းမူႇ လႄႈ ဝဵင်းၸႄႈၵႅင်း သေ မီးဝႆႉၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇၸၢၼ်း မႄႈၼမ်ႉၵႅဝ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးမႃးၵိုတ်းယဝ်ႉ။ မီးသၢႆႇတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၵပ်းသိုပ်ႇတင်း ဝဵင်းမျူဝ်ႉတႃႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈဝႃႈ မီးလွင်ႈသိုဝ်ႉလွင်ႈၶၢႆသေ ၵိုၼ်းဝႆႉတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 58 လွၵ်းလၵ်းပၼ်မူၼ်းယဝ်ႉ။ ငၸုၼ်ႇထေႃႈပၢတ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ယွၼ်ႉႁွင်ႉၵိုၵ်းတင်း ဝဵင်းငၸုၼ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈတႄႉ ထူဝ်ႇ၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ယႃႈ၊ မၢၵ်ႇၽိတ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၶဝ်ႈၵေႃႈ တေႃႉတႄႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢိတ်းဢွတ်းယူႇ။

## ၶႅပ်းႁၢင်ႈ

Ngazun Port.JPG|တႃႈႁိူဝ်းငၸုၼ်ႇ
Moe Kaung Pagoda.gif|ၵွင်းမူးသျိၼ်ႇပိၼ်ႇမူဝ်းၵွင်း
Welcome To Ngazun.JPG|တၢင်းၶဝ်ႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ


## ၽိုၼ်ဢိင်
တိုဝ်ႉၸၢႆးၶႃး၊ ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇ

တိုဝ်ႉၸၢႆးၶႃးၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇဢွၼ်ႇ မီးဝႆႉတမ်ႈတီႈ ဝူင်ႈၵၢင်လႅၼ်လိၼ် မိူင်းယၢင်းလႅင်လႄႈ မိူင်းတႆး ၸပ်းတိတ်းၵၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈၼမ်ႉတမ်ႇၽၢၵ်ႇ ၶႅၼ်ႈၵၢင်သွင်မိူင်းဝႆႉ။ ဢွင်ႈတီႈမၼ်း မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇၶူဝ်လူင် ဢၼ်ၶၢမ်ႈၼမ်ႉတမ်ႇၽၢၵ်ႇ။ ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇမၼ်း တေသုင်မွၵ်ႈ 6 ထတ်းတေႃႇ 8 ထတ်းမွၵ်ႈၶၼၢၼ်ႉၵူၺ်း။ ၼမ်ႉဢၼ်တူၵ်းမႃးၼၼ်ႉ ငၢႆးမိူၼ်ႁေႃႇၸၢႆးၶႃးဝႆႉလႄႈ ပီႈၼွင်ႉတႆးၸိူဝ်းႁိမ်း ႁွမ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ **တိုဝ်ႉၸၢႆးၶႃး**၊ 
ပဢူဝ်းၶဝ်ၵေႃႈ ယိူင်ႈၸိုဝ်ႈတႆးသေ ႁွင်ႉဝႃႈ **ထီႇစဲးခါး**၊ 
မၢၼ်ႈၵေႃႈ သမ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ **ထီးစဲခါး**ၼႆယဝ်ႉ။

တမ်တီႈမိူင်းတႆးတႄႉ မီးဝႆႉၼႂ်းၸေႈဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ မူႇဝၢၼ်ႈၵုၼ်ၵေႃႇသေ တမ်ႈတီႈ မိူင်းယၢင်းလႅင်တႄႉ မီးဝႆႉၼႂ်းၸေႈဝဵင်းလွႆၵေႃႇ ဢိူင်ႇလွႆလႅမ်ဢွၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်းၸၢႆးၶႃး။ (ဝၢၼ်ႈၸၢႆးၶႃးၼႆႉ ပီ 2015 လင်ႁိူၼ်းတႆး 35 လင် မၢၼ်ႈ 30 လင် ၵယၢၼ်းပတွင်ႇ 17 လင်) တၢတ်ႇဢွၼ်ႇဢၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇယူႇသေ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် မႃးလူလွမ်တူၺ်းယူႇ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇပေႃးၵႂႃႇယၢပ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ၊ သမ်ႉၸမ်တၢင်းၵႃး သီႇသႅင်လွႆၵေႃႇၵေႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈၸႂ်မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇၵၼ် လိူဝ်မႃးတိၵ်းတိၵ်းယူႇ။ တၢတ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ၸဵမ်ၶၢဝ်းႁိုဝ်ႉ ၶၢဝ်းႁႅင်ႈ ၼမ်ႉမၼ်းတိုၼ်းဢမ်ႇထၢတ်ႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶၢဝ်းႁိုဝ်ႉတႄႉ ၼမ်ႉမၼ်းၼမ်တိူဝ်း။ ၼမ်ႉတမ်ႇၽၢၵ်ႇ ဢၼ်မႃးပဵၼ်တိုဝ်ႉၸၢႆးၶႃးၼႆႉ ႁူဝ်မၼ်း လုၵ်ႉမႃးတီႈ ၼမ်ႉမွတ်းႁူဝ်ပူင်း၊ လူင်းလတ်းထုင်ႉပူင်း ထိုင်မႃး ထုင်ႉတမ်ႇၽၢၵ်ႇသေ လႆလတ်းလူင်းမႃး ၸင်ႇမႃးပဵၼ် တိုဝ်ႉၸၢႆးၶႃးယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉတမ်ႇၽၢၵ်ႇ လုၵ်ႉတီႈ တိုဝ်ႉၸၢႆးၶႃး သိုပ်ႇလႆလူင်းၵႂႃႇ ထႅင်ႈႁူၵ်းလၵ်း ၵႂႃႇလႆၶဝ်ႈ ႁူးလဝ်သေ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။

တိုဝ်ႉၸၢႆးၶႃးၼႆႉ ၽၢႆႇၼိူဝ်တၢတ်ႇမၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ် မႃးၵေႃႇတႅၼ်ႈ တႃႇတေၵႅတ်ႇၼမ်ႉဝႆႉယူႇ၊ မိူဝ်ႈပႆႇမီးတႅၼ်ႈၼၼ်ႉ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် တုမ်မႆႉယႂ်ႇမႆႉလူင် ၵႆႉလႆလူင်းမႃး ၶင်ႉတၢတ်ႇသေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ တေဢမ်ႇပဵၼ်ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇမိူင်းယၢင်းလႅင်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၼႃး၊ ၽၢႆႇမိူင်းတႆးတႄႉ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ဝႆႉ ၵျွင်းၵမ်ႇမထၢၼ်း သထုင်ႇမူႇလမိၼ်းၵုၼ်းသေ ပဵၼ်တီႈ မႃးၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးယူႇယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈၼႆႈ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇပၺ်ႇၺႃႇဝမ်ႇသ (လွႆၵေႃႇ) မႃးတင်ႈပဵၼ် ၵျွင်းဢွၼ်ႇ ပႅင်ႈၼင်ႇ ဢဵၼ်ႁႅင်းမၼ်းမီးယူႇ၊ ထိုင်မႃး ပီ 2012 လိူၼ်မၢတ်ႉ 23 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇပၺ်ၺႃႇဝမ်ႇသ ဢဝ်ၵျွင်းမၼ်း မႃးလူႇတၢၼ်းပၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇသုၶမ်း ဢၼ်မႃးႁေႃးတြႃး တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းပိင်ႈၶဵတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈပိင်ႈၶဵတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇသုၶမ်း သမ်ႉဝူၼ်ႉတႃႇ သႃႇသၼႃႇႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇ မိူဝ်းၼႃႈသေ ၶိုၼ်းဢဝ်လူႇတၢၼ်းပၼ် မူႇၸုမ်း ၵမ်ႇမထၢၼ်း သထူင်ႇမူႇလမိၼ်းၵုၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇမိူင်းၼွင် ဢွၼ်တႄႇတင်ႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီ 2013 မႃး ၸဝ်ႈသြႃႇပၼ်ႇတိတ (တူၼ်ႈတီး) မႃးဢွၼ်ၵေႃႇတင်ႈပဵၼ် ဝတ်ႉၵမ်ႇမထၢၼ်းသေ တေသိုပ်ႇႁဵတ်းပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ ၼင်ႈၵၢၼ်ြတႃးၵႂႃႇယူႇ။ ၼႂ်းပီ 2013-14 ၸဝ်ႈသြႃႇသုၶမ်း ႁဵတ်းလူႇပၼ်ၶူဝ်ဢုတ်ႇဢွၼ်ႇ တႃႇလတ်းၶၢမ်ႈ ႁွင်ႈၼမ်ႉတမ်ႇၽၢၵ်ႇသေ ႁႂ်ႈလႆႈတူၺ်း တၢင်းႁၢင်ႈလီ တၢတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီ 2015 လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး ၶုၼ်ၽွင်းလူင် ၽၢႆႇပႃႇမႆႉ လုင်းၸၢႆးဢၢႆႈပဝ်း ၸင်ႇၸႂ်ႉပိူၼ်ႈ မႃးၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်းသေ ႁူႉထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ်ပုၼ်ႇတႃႇ သႃႇသၼႃႇတေႁိူဝ်ႈႁိူင်းၼႆလႄႈ ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ၼႃႈလိၵ်ႈ 35 ဢေႇၵယဝ်ႉ။ 
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉၼိဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉၼိဝ်ႉ** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
တိုၼ်းတေပဵၼ်ၽြႃးဢမ်ႇႁၢင်ႉ

**"ၶႅၼ်းတေႃႈပႆတဝ်ႈၶဝ်ႈမႃးသေၵမ်းတီႈၶႃႈ၊ မူႇၸုမ်းလုမ်းလၢင်းႁဝ်းၶႃႈတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ႁပ်ႉႁူမ်ၸူၸမ်းတွၼ်ႈ ဝႆႉၵွမ်းၼွမ်းႁူဝ်ထိုင် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ [[တီႇပင်ႇၵရႃႇ၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ|တီႇပင်ႇၵရႃႇ]] ဢၼ်ပဵၼ် သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တီႈၶႃႈဢေႃႈ"** ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉပၢဝ်ႇဝႃႈၼႆႉသေ ႁပ်ႉႁူမ်ၸူမ်းတွၼ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တီႇပင်ႇၵရႇ၊ ဢၼ်ဢွၼ်ဢဝ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ လုမ်းလၢင်းမၢးပဵၼ်ယိုတ်ႈပဵၼ်သၢႆ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈရသေး သုမေႇထႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸၢဝ်းပရမ်ႇမၼ ပုၼ်ႇၼၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸိူဝ်းဢၼ်ပႂ်ႉႁပ်ႉတွၼ်ႈသေ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းမႄးသိူဝ်ႇပၼ်တၢင်း တႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တေပႆႇတဝ်ႈ ယေႃးၶိင်းမႃးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပွတ်းတွၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇတၼ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈ။ တႃႇတေထူမ်သၢႆးသႂ်ႇ လူဝ်ႇထႅင်ႈမွၵ်ႈၸူဝ်ႈၵူၼ်းၼိုင်ႈ၊ သင်ဝႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈပႆတဝ်ႈၽႅဝ်မႃး တီႈပွတ်းတွၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ပႆႇလႆႈသိူဝ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတေႈလႆႈပႆၶဝ်ႈၼႂ်းဢုင်ၵူမ်ႇဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။ သုမေႇထႃႇၼႆႉ ထွတ်ႇဢဝ်ၽႃႈဝဵၼ်းတူဝ်မၼ်းသေ သိူဝ်ႇသႂ်ႇၼိူဝ်ဢုင်ၵူမ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢုင်ၵူမ်ႇၼၼ်ႉ ႁႅင်ႉၼႃၼႃႇလႄႈ ၽႃႈဝဵင်းတူဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလူမ်ႈလႆႈဢုင်ၵူမ်ႇ၊ ပေႃးမိူၼ်ၼင် ဢုင်ၵူမ်ႇတေၵူဝ်ႈၼုၵ်းဢိူၵ်ႇသႂ်ႇတိၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်တေယၢင်ႈလူင်းမႃး။ ႁဵတ်းၼၼ်ယဝ်ႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉဝူၼ်ႉလႆႈသေ ၸင်ႇဢဝ်တူဝ်မၼ်းၼွၼ်းဝၢင်းယဵတ်ႇသႂ်ႇ ၼိူဝ်ၽႃႈဝဵၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်။

ၸဝ်ႈရသေးသုမေႇထႃႇ ဢၼ်ၼွၼ်းဝၢင်းယဵတ်ႇယူႇၼႂ်းဢုင်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းမၵ်းၸႂ်သၼ်ႇတိတ်းထၢၼ်ႇလူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈၵမ်းလဵဝ်။ ၵဝ်ၼႆႉ တေဢမ်ႇၶၢမ်ႇဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ သမ်ႇသရႃႇႁင်းၵွႆးၵေႃႉလဵဝ်၊ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈမိူၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႇပင်ႇၵရႃႇ ဢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းၼမ် ပေႃးလႆႈဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈသမ်ႇသရႃႇ - တႅပ်းတတ်းၼင်ႇၼၼ်။

ပေႃးၽြႃးၸဝ်ႈတီႇပင်ႇၵရႃႇ ၽႅဝ်မႃးတီႈ ၸဝ်ႈရသေးသုမေႇထႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁူႉလွင်ႈသၢႆငၢႆၼႂ်းၸႂ်ၸဝ်ႈရသေး ပဵၼ်သင်ယူႇၼႆယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၸဝ်ႈရသေးၼႆႉ ပေႃးမၼ်းၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးဝိပသ်သၼႃႇၸိုင် တေပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇတီႈၼႆႈၵမ်းလဵဝ်သေ မီးပႃႇရမီႇ ဢၼ်ထႅမ်သၢင်ႈမႃးဝၼ်းလင် ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႂ်းသမ်ႇသရႃႇလႆႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရသေးသုမေႇထႃႇၵေႃႈ လႆႈၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉပႅတ်ႇဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ပဵၼ်ၽူႈႁူႉယႂ်ႇပူၼ်ႉလေႃးၵီႇပၺ်ႇၺႃႇလႄႈ ႁူႉဝႆႉလွင်ႈၼႆႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ႁူႉပွင်ႇႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ တႃႇတေပဵၼ် သမ်ႇမႃႇသမ်ႉပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ တေလႆႈထႅမ်သၢင်ႈတၢင်းလီၵုသူဝ် ဢၼ်ပိူၼ်ဢမ်ႇယိူင်ႈပဵၼ်လႆႈ၊ တေလႆႈလတ်းၶၢမ်ႈပူၼ်ႉ ၸူဝ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ယၢပ်ႇယဵၼ်းၶၢဝ်းယၢဝ်းတေႃႇလၢႆၵပ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၼပ်ႉဢၢၼ်ႇလႆႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ "ၸဝ်ႈရသေးသုမေႇထႃႇၼႆႉ ထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈပေႃးတဵမ်ထူၼ်ႈသေ ပေႃးထိုင်မႃး ပၢၼ်ဢၼ်တေႁိုင် သီႇသင်ႇၶေႇပၢႆၼိုင်ႈသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ တိုၼ်းတေပဵၼ်မႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ သိတ်ႉထတ်ႉထၵေႃးတမၼႆ ဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ" ၸင်ႇတမ်းဝၢင်းဝႆႉပၼ် ပျႃႇတိတ်ႉတ ယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 8၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ

**တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ** () ၼႆႉ မၼ်းမီးဝႆႉယူႇ တီႈတွၼ်ႈပွတ်းဢွၵ်းၽၢႆႇႁွင်ႇ မိူင်းတႆး ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တီႈဢၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းဝႃႉ ၶဝ်ယူႇႁၢမ်ႉၼမ်သေ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼင်ႇ လႃးႁူႇ၊ ဢႃႇၶႃႇ၊ တႆးလွႆ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယူႇသဝ်းၸွမ်း ၵၼ်ယူႇ။ မၼ်းမီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း (6) ၸႄႈဝဵင်းသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈ (2) ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။

ဢိင်ၼိူဝ် (ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) အရ ပုဒ်မ ၅၆။(ဂ))သေလႄႈ ဢဝ်ၸႄႈဝဵင်း ႁူၵ်းၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆး ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပၼ်ဝႃႈ ႁႂ်ႈပဵၼ် တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၼႆယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်း
* ၸႄႈတွၼ်ႈႁူဝ်ပၢင်ႇ
** ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပၢင်ႇ
** ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမႂ်ႇ
** ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ဝၢႆ
** ဝဵင်းၼမ်ႉတိုၵ်း
** ဝဵင်းပၢင်ႇလူင်
* ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၵ်ႇမင်
** ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇမင်
** ၸႄႈဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်း
** ၸႄႈဝဵင်းပၢင်သၢင်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ

**ၼႃးလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ** ဢမ်ႇၼၼ် **တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ** ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ႁွင်ႉၵိုၵ်းၼႃႈလိၼ် ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ *ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ* မီးဝႆႉ ႁႃႈဢၼ် ႄလႈ *တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ* မီးဝႆႉ ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

## ၸုမ်းၵွၼ်းၵၢၼ် ၼႃးလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ပဵၼ်ၸုမ်း ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ ၽၢႆႇမၵ်းမၼ်ႈပၵ်းပိူင် ယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸုမ်းၵွၼ်းၵၢၼ် ႁဵတ်းပဵၼ်ငဝ်ႈသေ လႆႈၽွတ်းႁႅၼ်းဝႆႉ  ၵေႃႇမတီႇပွင်ၵၢၼ်ပိုၼ်ႉတီႈယဝ်ႉ။

## ၸိူဝ်းလီတူၺ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်
* ၼႃးလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တိုၵ်းတေႃးတင်းသိုၵ်း ၵႅမ်မိုဝ်းၶုၼ်သူင်

ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဝၢႆးသေၵိၼ်သွမ်းၶၼႃႇၶဝ်ႈၼမ်ႉၼူမ်းသုၸႃႇတႃႇယဝ်ႉ ယူႇႁိမ်းၼမ်ႉၼေႇရၼ်ႇၸႃႇၵႅပ်ႉၼိုင်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတူၼ်ႈၺွင်ႇၽေႃးထိ ၸူဝ်ႈၵၢင်ဝၼ်းပႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉသေ ၵျၢင်ႉၵမ်ၼင်ႈၵၢၼ်တြႃးယူႇ။

ၸင်ႇဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇဝႃႈ ၵႃႈဢမ်ႇလႆႈၺၢၼ်ႇသမ်ႇမႃႇသမ်ႇၽေႃးထိ တိုၼ်းတေဢမ်ႇလုၵ်ႉဢွၵ်ႇယၢၼ်တီႈၼႆႈၼႆယဝ်ႉ - ၼႆ။ ၶုၼ်သူင်မတ်ႉၸုရႃႇၸႃႇၼႆႉ ၶတ်းၸႂ်ၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ တေဢမ်ႇလႆႈလွင်ႈဢွင်ႇပူၼ်ႉ ၼႆယူႇ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်းသိုၵ်းၵႅမ်မိုဝ်းမၼ်းသေ ႁဵတ်းႁၢႆႉတေႃႇလႄႈသင်၊ ယိပ်းၵမ်လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵူႈပိူင်ပိူင်သေလႄႈသင်၊ ၽၢၼ်ႇသၢင်းမႃႇယႃႇၵူႈပိူင်ပိူင်လႄႈသင်၊ ၼင်ႇႁိုဝ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈပေႃးတေဢွၵ်ႇယၢၼ်ၵႂႃႇတီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁၢင်ႈသိုၵ်းတိုၵ်းတေႃးတေႃႇၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈတႄႉ ယင်းဢမ်ႇသုတ်ႉၶၢႆႉသေပႅၵ်ႉၶႅၵ်းလႅင်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။

ၶုၼ်သူင်ၼႆႉ ႁိုဝ်းႁၢတ်ႇၸၢတ်ႇသဵင်သႂ်ႇၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈဝႃႈ "ပလၢင်ႇဝၸီႇရႃႇသၼ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼင်ႈယူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶွင်ၵဝ်ၵေႃႉပိူင်ႇဢိူဝ်" ၼႆယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၸင်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ "ပလၢင်ႇဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇၵေႃႉထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇၵေႃႉပိူင်ႇဢိူဝ်ႈ၊ ၵဝ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈပႃႇရမီႇယဝ်ႉ၊ လွင်ႈဝႃႈၵဝ်ထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇမႃးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၼင်ႇလိၼ်မိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇလၵ်းထၢၼ်မၼ်းယဝ်ႉ" ဝႃႈၼႆသေ ၸင်ႇတိူင်ႇၵႂၢမ်းသတ်ႉၸႃႇ၊ ၼင်ႇလိၼ်မိူင်းလူင် ၸင်ႇသၼ်ႇႁွၼ်ႈၶွၼ်းဝႆမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းယၢမ်းၵႅပ်ႉဢွၼ်ႇၼၼ်ႉၵွႆး ၶုၼ်သူင်ၵေႃႉသုမ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉ တင်းသိုၵ်းမၼ်းသေ ၸင်ႇလႅၼ်ႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

သိူဝ်ႈၶူဝ်းလဵၵ်းပႃႇရမီႇ ဢၼ်ထႅမ်သၢင်ႈမႃးလၢႆလၢႆပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁႄႉၵင်ႈပၼ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈသေ ၵၢင်းယၢၼ်ၽေးၶဵၼ်တင်းလူင်ယဝ်ႉ၊ ၸင်ႇမၼ်ႈၼိမ်လူၺ်ႈပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈတင်းဢၼၼ်ႇတမႅတ်ႉတႃႇ၊ ၵရုၼႃႇသေ ၶုၼ်သူင်ၵေႃႈ သုမ်းၵၢၼ်ႉၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢဵၼ်ႁႅင်းပႃႇရမီႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတႃႇၼပႃႇရမီႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇပေႉၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ **ၻႃႇၼၻိ ꩪမ်မႃဝိၻိၼႃ ꩡိတွႃမုၼိၼ်ၻေႃ** ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

(ꩡယမင်ၷလဢၑꧣꩦ်ထၷႃထႃ)
ဢမ်ႇထွမ်ဢဝ်ၵႂၢမ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇသေ သင်ဝႃႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၼင်ႇႁိုဝ်တႁူႉလႆႈ တြႃးမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇပၢႆးၸႂ် ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ပၢႆးသၢႆႈၸိုင် ယေႃးၵီႇၵေႃႉဢၼ်ၼင်ႇတြႃးယူႇသေ မိူဝ်ႈၽွင်းပႆၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းထမ်ႇမၼၼ်ႉ ၸႂ်ဢၵုသူဝ်ႇ (ၸေတသိၵ) ႁဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ၶဝ်ႈၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈႁဝ်းဝႄႈဢွၵ်ႇယၢၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းထမ်ႇမတြႃးပႅတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တေလႆႈဢဝ်ႁႅင်းထမ်ႇမတြႃးသေ ၶတ်းၸႂ်ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ ၸင်ႇတေလႆႈယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၶမ်ႈလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း တႂ်ႈမႆႉၺွင်ႇၽေႃးထိၼၼ်ႉ ပွႆးတိုၵ်း ဢၼ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထလႄႈ ၶုၼ်သူင်မတ်ႉၸုရႃႇၸႃႇၶဝ်တိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းထမ်ႇမလႄႈ ဢထမ်ႇမယဝ်ႉ။ ထမ်ႇမၵွႆး တေဢွင်ႇပေႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်းၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈႁဝ်း လႆႈပဵၼ်သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထ (ၵေႃႉႁူႉႁၼ်ဢဝ်ႁင်းၵွႆးၵူႈဢၼ်ဢၼ်)ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 27၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
တီႈပွင်ႇတုင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး

တုင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဢမ်ႇၼၼ် တုင်းၶိူဝ်းတႆးၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး 5 ထတ်း တၢင်းသုင်မီး 3 ထတ်း တူင်ႇလိူၼ်မူၼ်းယူႇၼႂ်းၵၢင်ၼၼ်ႉ ၵႂၢင်ႈ 1.5 ထတ်းပၼ်ႇမူၼ်းယဝ်ႉ။

## တီႈပွင်ႇ

**တီႈပွင်ႇသီလိူၼ်** မွၵ်ႇၼႄလွင်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းဢၼ်ယူႇၼႂ်းၸုမ်း ၶိူၼ်းမူင်ႇၵူဝ်း မီးၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်သီလိူင်ႁိူဝ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ်ၼပ်ႉထိုဝ် သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

**တီႈပွင်ႇသီၶဵဝ်** မွၵ်ႇၼႄလွင်ႈ ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇလိူင်ႇၼမ် တူၺ်းတၢင်းလႂ်ၵေႃႈ ၶဵဝ်လူင်ၵႂႃႇၵူႈတီႈၸွတ်ႇတူဝ်ႈမိူင်းတႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

**တီႈပွင်ႇသီလႅင်** မွၵ်ႇၼႄလွင်ႈတူၼ်ႈၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁတ်းႁၢၼ် ပေႃးဢမ်ႇၸိုဝ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိုင် ဢမ်ႇယွမ်းတေႃႇၽႂ်လႄႈ သမ်ႉၼႄလွင်ႈတူၼ်ႈၸႂ်ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်မိူၼ်သီလႅင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

**လုၵ်ႈလိူၼ်ၶၢဝ်မူၼ်း** ၼၼ်ႉ ၼႄႁႂ်ႈႁူႉလွင်ႈႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈ လွင်ႈလၢတ်ႈတၢင်းၸႃ လွင်ႈမီးၼမ်ႉၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် ႁၵ်ႉပႅင်းလွင်ႈၵတ်းယဵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်းၶဵၼ်တေႃႇၽႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

### မၢႆတွင်း

တုင်းၸိုဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးၼႆႉ မီးမႃး 66 ပီယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၽႃႉတႆးႁဝ်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းလႆႈၸႂ်ၵၼ်မိူဝ်ႈ 7 February 1947 ၼၼ်ႉသေ မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တုင်းမၢၼ်ႈ လိူင်ၶဵဝ်လႅင် လုၵ်ႈလၢဝ်ႈၶၢဝ်ယူႇၼႂ်းၵၢင်မၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တုင်းဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးဝၢႆးလိုၼ်း တုင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းတုၼ်ႇတေး

**ဝဵင်းတုၼ်ႇတေး** ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ပွတ်းတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၸွမ်းသၢပ်ႇ မႄႈၼမ်ႉလႅင်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႈ တုၼ်ႇ-ၵွင်းသူတ်ႇ၊ တေ-ဝၢၼ်ႈ၊ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ဝၢၼ်ႈၵွင်းသူတ်ႇ ၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေးၼႆႉ ဝၢၼ်ႈ (220) ဝၢၼ်ႈ၊ ဢိူင်ႇ (65) ဢိူင်ႇ လႄႈ ပွၵ်ႉ (8) ပွၵ်ႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။

## ပိုၼ်း
ဝဵင်းတုၼ်ႇတေးၼၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈသေ မီးဝႆႉႁိမ်းၶၢင်ႈ ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေး ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ပူးၵမ်ႇ ၼၼ်ႉ တုၼ်ႇတေးၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းတလ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင်ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်မေႃႈလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵလသပူႇရ ၼႆ ၼႂ်းပိုၼ်းမႂ်ႇပၢၼ်ၶုၼ်ထၢၼ်ႇ ၶဝ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ပူးၵမ်ႇ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႂ်ႈမိုဝ်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပူးၵမ်ၶဝ်သေတႃႉ ၽႅဝ်ထို်င်မႃး ပၢၼ်ဢႃႇဝ မႃး ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ ၵေႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတလ မိူဝ်ႇၵွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတပ်ႉဝဵင်းၼိူင်ႈလႄႈ ႁဵတ်းႁူဝ်ႉၶိုင်ႇၶိုင်ႇၶမ်ႉၶမ်ႉသေ သၢင်ႈဝဵင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

## ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း
ၸဵမ်မိူဝ်ႈတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ဢင်းၵိတ်ႉ ပီ 1952 ၼၼ်ႉ  ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၵိင်ႇၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇလုၼ်ႇ မႃးယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1978 ၼၼ်ႉ မီးမႃး 1870 ၵေႃႉသေ ထိုင်မႃး ပီ 1901 ၼၼ်ႉ မီးမႃး 4684 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေး
ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေးၼႆႉ တႄႇပိုတ်မိူဝ်ႈ ပီ 1833 ၼၼ်ႉသေ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇၵေႃႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ တၢင်းယၢဝ်းႁွင်ႈၶုတ်းၼၼ်ႉ မီး 22 လၵ်းသေ ငိုၼ်းသဵင်ႈမႃး 103 သႅၼ်ယဝ်ႉ။

## ၵွင်းမူး
ၽြႃးသူၺ်ႇသၢၼ်ႇတေႃႇ တီႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵွင်းမူးၵိုၵ်းပိုၼ်းသူႇၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးပွင်ႇတေႃႇၶျူၵ်ႉၵ​ေႃႈ ပဵၼ်ၵွင်းမူးလိုဝ်းလင်သူႇၼိူင်ႈ တီႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေး

**ၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေး** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ သေ ၶႅၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉတင်း မႄႈၼမ်ႉလႅင်ႇ ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတုၼ်ႇတေး ယဝ်ႉ။ ၽွင်းၶၢဝ်း သၢင်းၵျၢၼ်ႇ ၼၼ်ႉ ၸတ်းႁဵတ်း ပွႆးၽြႃး ၽြႃးသူၺ်ႇသၢၼ်ႇတေႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေး ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈၵူၼ်းၶုတ်း ဢၼ်ယၢဝ်းသေပိူၼ်ႈတီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေးၼႆႉသေ ဢဝ် မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ တင်း မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်သိုပ်ႇပၼ်ဝႆႉသေ တၢင်းယၢဝ်းမီႈ 35 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။  မီးၶူဝ်သိူင်းၼိိူင်ႈ ဢၼ်ၵၢႆႇၶၢမ်ႈ ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေးၼၼ်ႉသေ ၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ၶူဝ်တုၼ်ႇတေး ၼႆယဝ်ႉ။

## လွင်ႈၵူၼ်းယူႇသဝ်း
တီႈၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေး ၼႆႉ ဝၢၼ်ႈတင်းမူတ်း မီး 220 ဝၢၼ်ႈ၊ ဢိူင်ႇ မီး 65 ဢိူင်ႇသေ ပွၵ်ႉၼိူဝ်ဝဵင်း မီး 8 ပွၵ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေး မိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးၵႂႃႇ 226,836 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
*  "Twantay Township, Yangon Division" map ID: MIMU154 Twantay Township 090227 v01, February 2009, Myanmar Information Management Unit (MIMU)
* "Disaster Risk Reduction: Twantay Township"  5 July 2010, Myanmar Information Management Unit (MIMU), map showing Village Tracts
* "Twante Google Satellite Map" Maplandia World Gazetteer
ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ

**ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ** ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းဝဵင်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ (ဢွၼ်တၢင်း ပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ပေႃးဢဝ်ၶၢဝ်းတၢင်းၼိူဝ်လိၼ်ဝႃႈ ၵႆယၢၼ် 22 လၵ်းသေ ၸၢင်ႈဢဝ်လူတ်ႉၵႃးၵႂႃႇမႃးလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1928 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်သေ လတ်းၶၢမ်ႈ ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလႃႉ၊ ဢူင်းၼႄး၊ တၼၢတ်ႉပိၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁဵတ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းထိုင်ၸူး ဝဵင်းၶယၢၼ်းယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1931 မႃး ၸင်ႇလတ်းၶၢမ်ႈဝဵင်းပတူၵ်ႉသေ သိုပ်ႇႁဵတ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တေႃႇထိုင် ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် သေ ၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းမႃးၼႆ ၵႆယၢၼ် 49 လၵ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းၶယၢၼ်း မႃးၼႆ ၵႆယၢၼ် 11 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ယႃႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ မိူဝ်ႈၼႂ်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးၵႂႃႇ 157,774 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်း မူတ်းသႂ်ႇဝၢၼ်ႈဝဵင်းၵိုၼ်း ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ၼၼ်ႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1920 လိူၼ်ဢေႇပရ​ႄႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢမ်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇယဝ်ႉသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ၸုမ်းဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းၸႄႈဝဵင်း ()  ၼႆသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉသင်လႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ တူင်းၶႂႃႉ သၢမ်ႈငၢမ်ႈ ၼႆၸိုင် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမၼ်းၵႂႃႇမီးဝႆႉတီႈ ပၢၵ်ႇႁွင်ႈသၢမ်ႁွင်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁွင်ႈမေႃႇဝုၼ်း၊ ႁွင်ႈဢူၵ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ႁွင်ႈၼၢၼ်ႉယေႃး ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဝႃႈ ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ () ၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈသၢၼ် ဢွၵ်ႇၼမ်သေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇၼၼ်ႉလႄႈ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈယဝ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵၢၼ်ၵိူဝ်၊ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈထူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈႁဵတ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်း သေယဝ်ႉ။

တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ 2 ႁူင်းယဝ်ႉ။ ႁူင်းပလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းသူင်ႇလိၵ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးသွင်သူ ၽြႃးပႅတ်ႇၼႃႈ လႄႈ ၽြႃးတွင်းလူင် ၼႆသေ ဢၼ်ပဵၼ် ၽြႃးတွင်းလူင်ၼႆႉ မီးဝႆႉတၢင်းၶဝ်ႈဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈ 1747 ငၺၼ်ႈယဝ်ႉ။ တၢင်းၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းတင်းဢၼ်ၼႆႉ မီး 8311 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1972 ၼၼ်ႉ လၢမ်းဝႃႈ မီး 101000 ၵေႃႉၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၼႃးသေ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ

**ၸႄႈဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵူတ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇမူၵ်ႉတမႃႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းတူင်ႈတႃႈ

**ဝဵင်းတူင်ႈတႃႈ** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပဵင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး

**ၸေႈတွၼ်ႈတူၼ်းတီး** (), (), (), () ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸေႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တၢင်းသုင်တႄႇၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆသေ မီးယူႇ ၄၆၀၆ ထတ်း (၁၄၀၄ မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸေႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸေႈတွၼ်ႈ တူၼ်ႈတီးၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ ၁,၆၉၉,၀၈၆ ၵေႃႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ 

ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၼင်, ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ (ၼွင်ဢိၼ်းလေး) လႄႈ သူၼ်ႇလွတ်ႈၽေး တႃႇတူဝ်သတ်းထိူၼ်ႇ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇ တီႈၼႂ်း ၸေႈတွၼ်ႈ တူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။

## ၸေႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း

ဢၼ်ပဵၼ် ၸေႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸေႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီးၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။

*ၸႄႈဝဵင်း တူၼ်ႈတီး
**ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး
**ဝဵင်းဢေးတႃႇယႃႇ
**ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတလူင်းၵျီး
**ဝဵင်းသူၺ်ႇၺွင်ႇ
*ၸႄႈဝဵင်း ယွင်ႁူၺ်ႈ
**ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ
*ၸႄႈဝဵင်း ၵၢတ်ႇလေႃႉ
**ဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉ
**ဝဵင်းဢွင်ႇပၢၼ်း
*ၸႄႈဝဵင်း လွၵ်ႉၸွၵ်ႇ
**ဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ
**ဝဵင်းဢၢင်ႇတေႃး
*ၸႄႈဝဵင်း ၽၢႆၶုၼ်ႇ
**ဝဵင်းၽၢႆၶုၼ်ႇ
*ၸႄႈဝဵင်း ႁူဝ်ပူင်း (ၼႃႈလိၼ် ပဢူဝ်း ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ)
**ဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း
*ၸႄႈဝဵင်း သီႇသႅင်ႇ (ၼႃႈလိၼ် ပဢူဝ်း ၽွမ်းငမ်းႁင်းၶေႃ)
**ဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ
*ၸႄႈဝဵင်း ပၢင်လွင်း (ၼႃႈလိၼ် ပဢူဝ်း ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ)
**ဝဵင်းပၢင်လွင်း
**ဝဵင်းၼွင်တယႃး
*ၸႄႈဝဵင်း ပၢင်းတရႃႉ (ၼႃႈလိၼ် ထၼု ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ)
**ဝဵင်းပၢင်းတရႃႉ
*ၸေႈဝဵင်း ယႂႃႇငၢၼ်ႇ
**ဝဵင်းယႂႃႇငၢၼ်ႇ (ၼႃႈလိၼ် ထၼု ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ)

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး

**ၸႄႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး** (), (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။။

## ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း တူၼ်ႈတီး

# ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး
# ဝဵင်းဢေးတႃႇယႃႇ
# ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတလူင်းၵျီး
# ဝဵင်းသူၺ်ႇၺွင်ႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ** (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႈ ဒေု-လွႆ၊ ပန်-သီႇ၊ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ လွႆသီႇလုၵ်ႈ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။

ၽၢႆႇႁွင်ႇၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းတိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၵ​ေႇတ  လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ပၸုၼ်ႇတွင်ႇၶျွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇၼႆႉ ဢဝ် ပွၵ်ႉ (14) ပွၵ်ႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢဝ် ၶူဝ်မႁႃႇပၼ်ႇတုလသေ ၵပ်းသိုပ်ႇဝႆႉပၼ် ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။

တီႈၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ ၼၼ်ႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး (12) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢင်မီး (4) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉသုင် မီး (1) ႁူင်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈတဵင်း** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ

**ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတွင်ႇငူႇ ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းၵူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးၵႂႃႇ 1122678 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ်မီးတီႈၼႂ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇၼႆႉ မီးၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

*ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇငူႇ
*ၸႄႈဝဵင်းယေႇတႃႇသျေႇ
*ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉၵျီး
*ၸႄႈဝဵင်းၽျူး
*ၸႄႈဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်း
*ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းတွင်ႇငူႇ

**ဝဵင်းတွင်ႇငူႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတွင်ႇငူႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်းၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်း ဢၼ်မီးၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇသုတ်းသုတ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈႁိမ်းၽင်ႇတၢင်းလူတ်ႉၵႃး သဵၼ်ႈတၢင်းတႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇ မၢႆ(1) ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးသၢႆတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၵပ်းသိုပ်ႇဝႆႉၸူးတင်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ဝဵင်းတၢၼ်ႇတွင်ႇ လႄႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် ဝဵင်းလွႆၵေႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၽႂ်း တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇ ၼႆႉ လတ်းၵႂႃႇၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်း ယၢၼ်ၸဵတ်းလၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ ၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၼႆ ယၢၼ် 175 လၵ်းသေ ပေႃးၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၼႆႉ ၵႆယၢၼ် 150 လၵ်ႈယဝ်ႉ။

ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ႇသေ ဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတႄႉ ပဵၼ် 
# ဝဵင်းတွင်ႇငူႇ
# ဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇ
# ဝဵင်းဢုၵ်ႉတႂိၼ်း
# ဝဵင်းၵျွၵ်ႉၵျီး
# ဝဵင်းၽျူး
# ဝဵင်းယေႇတႃႇသျေႇ

တွင်ႇငူႇၼႆႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မႃး ၶုၼ်ပၢင်သိုပ်ႇပၢၼ်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃးတီႈၼႂ်း ပိုၼ်းမၢၼ်ႊဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဝႃႈ ၵေႇတုမတီႇ ၼႆသေ ပေႃးဢဝ်တီႈၼႂ်းပိုၼ်းဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်ၼိူင်ႈပၢၼ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇ၊ ၶူးဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်းၵဝ်ႇတွင်ႇငူႇ ႁွင်ႉ ဢေႇတုမတီႇၼႆႉ တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ်ယူႇတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

## ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ

### တွင်ႇငူႇဢွၼ်ႇ (ပထမတွင်ႇငူႇ)

### တွင်ႇငူႇလူင်(တုတိယတွင်ႇငူႇ)

### တႂႃႇရဝတီႇ

### ၵေႇတုမတီႇ

### တွင်ႇငူႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ

## ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်

## ၽိုၼ်ဢိင်
တူၼ်ႈၺွင်ႇၽေႃးထိ ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ

ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်ၼႆ ႁိမ်းႁွမ်းမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ ၽူၼ်လူင်ၵႆႉၵႆႉႁႃႇယႂ်ႇလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း၊ ၸင်ႇဢဝ်ဝႃႇတီႈၼႂ်းၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ဢဝ်ဝႃႇတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၶဝ်သေဢမ်ႇၵႃး ၵူၼ်းမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽႅဝ်မႃးတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းၽွင်းၼၼ်ႉ တီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်တင်း ၽိၵ်ႉၶုၼီႇၶဝ်၊ ၼၢႆးၶၢဝ်ၶဝ် ၵူၼ်းႁိူၼ်းၶဝ် ပေႃးၵိုၼ်းလူင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁိူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမင်ႇၵလႃႇတြႃးမီးမႃးဝႃႈ **"ၵႃလေၼ၊ ꩪမ်မသႃဝၼ"** မႃးထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ်တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈသင်၊ **"ၵႃလေၼ၊ ꩪမ်မသႃၵတ်သႃ"** မႃးတွင်ႈထၢမ် ဢၼ်ၶဝ်ဢမ်ႇသၢင်းလၢင်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ၽႅဝ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။

ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်ပူၼ်ႉ ၾႃႉလႅတ်ႇၽူၼ်ႁိူင်မႃးတႄႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ဢွၵ်ႇပိုၼ်ၽႄထမ်ႇမတြႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၶဝ် ယေႃးၶိင်းဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ တီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၵိုတ်းၽႂ်ဝႆႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵျွင်းၵေႃႈပဝ်ႇသူင်ႁူင်သေ တဵတ်ႇယဵၼ်ဝႆႉ။ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ယင်းဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢမ်ႇယူႇသဝ်းတီႈၵျွင်းၼႆၵွၼ်ႇ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈၵႆၵႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁူႉ၊ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႃႇတေမႃးဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးၼိုင်ႈၵေႃႉသွင်ၵေႃႉ၊ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၽႅဝ်မႃးၽေႃႈၽေႃႈၽႄႈၽႄႈလႄႈ ၵူၼ်းၸင်ႇၼမ်တိူဝ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈပႃးၶိူင်ႈၶူဝ်းလူႇတၢင်းတၢၼ်းသေ ၽႅဝ်မႃးတီႈၵျွင်းယဝ်ႉ ၽိူဝ်ႇလႆႈႁူႉဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢမ်ႇယူႇသဝ်းတီႈၵျွင်းၼႆ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်တူၵ်းသေ ႁိူဝ်ႉမွႆႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၸင်ႇဢဝ်ၶိူင်ႈၶူဝ်းလူႇၶဝ်ၵွင်ဝႆႉ ႁိမ်းပၢၵ်ႇၽၵ်းတူၵၼ်ႇထၵုတိ တီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇသဝ်းဢဝ်ၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉသေ မိူဝ်းၶိုၼ်းႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။

ပေႃးဝႃႈ တၵ်ႉၵႃႇၵျွင်းလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵ ႁူႉငိၼ်းလွင်ႈၼႆႉယဝ်ႉၵေႃႈ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽွင်းၶၢဝ်းၽူၼ်ၼႆ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၶဝ် ဢဝ်ဝႃႇသေ ပေႃးဝႃႈၾႃႉလႅတ်ႇၽူၼ်ႁိူင်မႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၶဝ် ဢွၵ်ႇၵႂႃႇႁႃပိုၼ်ၽႄႈႁေႃးတြႃးလႄႈ ယူႇတီႈၵျွင်းတၵ်ႉၵႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈႁူႉဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလၢတ်ႈသင်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။

ၵူၼ်းၸိူဝ်းတေဢၢၼ်ႈမႃးဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ဢမ်ႇလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းဝႆႈသႃၵေႃႈ သင်ဝႃႈလႆႈဝႆႈသႃ ႁုၼ်ႁၢင်ႈသေဢၼ်ဢၼ်တႄႉ တေလီဢိူဝ်ႈ ဝူၼ်ႉၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တီႈၵျွင်းၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈဝႆႉႁူၼ်ႁၢင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၶႅပ်းႁၢင်ႈသေဢၼ်ဢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈလဝ်ႈလၢတ်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ်မၼ်းၼႆ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တေဢမ်ႇၶႂၢင်ႉပၼ်ၼႆ မၼ်းလွမ်ႁူႉဝႆႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ် တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇၵေႃႈ ႁူႉဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢမ်ႇၶႂၢင်ႉၼႆလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်ယဝ်ႉ။

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇပူင်လၢတ်ႈဝႃႈ ၵွင်းမူးၸေႇတိယၼႆႉ မီးသၢမ်ဢၼ်သၢမ်မဵဝ်းဢိူဝ်ႈ၊ ဝၢႆးသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ထၢတ်ႈၸဝ်ႈဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ထႃႇပၼႃႇႁဵတ်းၵွင်းမူးၸိုင် ၼၼ်ႉပဵၼ်ၵွင်းမူးသရီႇရထႃႇတု၊ ထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈၸမ်း - ယိူင်းဢၢၼ်းထိုင်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၵေႃႇႁဵတ်းၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ဢုတိတ်ႉသ၊ ထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈၸမ်း - ပဵၼ်ၵွင်းမူးပရိၽေႃးၵ ဢၼ်ဢဝ်ၶိူင်ႈၶူဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယိပ်းတိုဝ်းသေ ထႃႇပၼႃႇႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ တူၼ်ႈၺွင်ႇၽေႃးထိ ဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇသပ်ႉပၺ်ႇၺတ တႂ်ႈႁူမ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ထွတ်ႈမျၢတ်ႈဢိူဝ်ႈ ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 87၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇငူႇ

**ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇငူႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဝဵင်းတွင်ႇငူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီး

**ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီး** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း, ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း တီႈမွတ်းၵၢင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီး ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းၵဝ်ႇ ပျူႇ၊ ဝဵင်းၵဝ်ႇပိၵ်ႉသၼူဝ်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈႁိမ်း ဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃးလိၼ်ပဵင်းသေ ၶဝ်ႈ၊ ၵျုင်ႇ၊ ဢွႆႈလႄႈ မၢၵ်ႇၼမ်ႉၶဝ်ႈတႅင် တၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်လီဝႆႉယဝ်ႉ။

## လႅၼ်လိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီးၼႆႉ ၸပ်းဢိူမ်ႈၵၼ်တင်း ၸႄႈဝဵင်းၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
* ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းမျူဝ်ႉတိတ်ႉ
* ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းသိၼ်ႇပွင်ႇဝႄး
* ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းလႄႇဝေး လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတတ်ႉၵူင်း (ၼေႇပျီႇတေႃႇ)
* ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းမၵူၺ်း။

## ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးပိူင်လူင် တီႈၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီးၼႆႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈ၊ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ၵျုင်ႇလႄႈ ဢွႆႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ
ဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီးၼႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းမၵူၺ်း ယၢၼ် (68 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ / 42 လၵ်း)၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းပျီႇ (162 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ / 101 လၵ်း) လႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼေႇပျီႇတေႃႇ (68 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ / 42 လၵ်း) သေ ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း လႄႈ တၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၵႂႃႇၸူးလႆႈ ဝဵင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ 227 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ လႄႈ တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယၢၼ်ၵႆ 365 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။ ၶူင်ႇၶိူင်ႈမိၼ် ဢၼ်ၸမ်သုတ်းတႄႉ ပဵၼ် ၶူင်ႇၶိူင်ႈမိၼ်မၵူၺ်း ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းမၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၾိင်ႈၾႃႉ
ၶၢဝ်းဢၼ်မႆႈလိူဝ်သုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် လိူၼ်ဢေႇပရႄႇသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ၽွင်းၶၢဝ်းယၢမ်းတဵင်ႈဝၼ်း ၽတ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်ၼႆႉ မီး 39 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ၵတ်းသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ပွတ်းၶမ်ႈၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ မီး 14 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉၼႆႉ ၽူၼ်မႃးယဝ်ႉ။ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းႁႅင်ႈႁွင်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ

**ဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ** (), () ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတွင်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉၵႃး လႄႈ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႇၸီႇ-မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇသေ ၵႆယၢၼ်တင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ 14 လၵ်းယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈပဵၼ်ဝဵင်းဢွၼ်ႇသေတႃႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵိုၼ်း ဝဵင်းၵႃႉၶၢႆဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ဢွၵ်ႇလိုဝ်းလင်တႄႉ ၼမ်ႉထၢၼ်၊ ၼမ်ႉမၼ်း၊ ၵုၺ်၊ ငႃး၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႄႈတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆၶဝ်တႄႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ဝႆႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၼႃႈလိၼ် ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇၼႆႉ မီး 516 လွၵ်းလၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 1953 ၼၼ်ႉ မီးမႃး 5418 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ

**'ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ** (), (), () ၼႆႉ မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ ၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူၵ်ႉၵလႃႇပ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း ယဝ်ႉ။

ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ ၼႆႉ ဢဝ်ပွၵ်ႉ (13) ပွၵ်ႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵႃႈၸႄႈဝႄး ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း တႄႇမႃး မိူဝ်ႈ (၁၉၅၉)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းလီဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ လွင်ႈသၢႆႁႅင်းၾႆးၾႃႉ လႄႈ လွင်ႈလွတ်ႇၼမ်ႉၽၢႆႈၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇၵပ်းသိုပ်ႇဝႆႉတင်းဝဵင်းလူင်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။

တီႈၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပၼႆႉ မီး ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (24) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢင် (1) ႁူင်းလႄႈ ၸၼ်ႉသုင် (3) ႁူင်းယဝ်ႉ။

ဢၼ်ပဵၼ်ႁူင်းယႃ ယူတ်းယႃၶိုၵ်ႉတွၼ်း ႁူင်းယႃၼၢင်းယိင်းလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
တၢင်းလူႇ ၵူႈပိူင်ပိူင်

တၢင်းလူႇၸဝ်ႈၽူႈလီၶဝ် မီးႁႃႈပိူင်။ ႁႃႈပိူင်ၼၼ်ႉၸမ်ႉ - 
#သꩪ်ꩪႃၻႃႇၼ
#သၵ်ႉၵၸ်ႉၸၻႃႇၼ
#ၵႃႇလၻႃၼ
#ဢၼုၵႁိတၻႃႇၼ
#ဢၼုႁၸ်ႉတၻႃႇၼ ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## သꩪ်ꩪႃၻႃႇၼ

ယုမ်ႇယမ်ၵၢမ်ႇလႄႈ ၽွၼ်းလီၵၢမ်ႇသေ လူႇတၢၼ်းပၼ် ၵေႃႉလူႇၶၢမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သꩪ်ꩪႃၻႃႇၼယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်လူႇၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽဝလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ -
*ၶူဝ်းၶွင်ႇလိူင်ႇၼမ် မၢၵ်ႇမီးလီပဵၼ် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ။
*မီးၶူဝ်းယိပ်းၶူဝ်းတိုဝ်းၼမ်။
*လီယဵမ်ႈလီတူၺ်း။
*ၸႂ်ၸိုၼ်ႈသႂ်လီ။
*မီးႁၢင်ႈၽၢင် ႁၢင်ႈလီႁၢင်ႈငၢမ်းတဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။

## သၵ်ႉၵၸ်ႉၸၻႃႇၼ
ၶူဝ်းလူႇၵေႃႈ ႁဵတ်းပဵၼ် ၸိုၼ်ႈၸိုၼ်ႈသႂ်သႂ် ၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလႅပ်ႈသေ ၼပ်ႉၼပ်ႉယမ်ယမ်လူႇတၢၼ်းပၼ် ၵေႃႉဢၼ်လူႇၶၢမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သၵ်ႉၵၸ်ႉၸၻႃႇၼယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်လူႇတၢၼ်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽဝလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ -
*ၶူဝ်းၶွင်လိူင်ႇၼမ် မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ။
*မီးၶူဝ်းယိပ်းၶူဝ်းတိုဝ်းၼမ်။
*လုၵ်ႈလၢင်၊ မေးၼၢင်း ၊ ၶႃႈၸႂ်ႉၵူၼ်းသွႆ ထွမ်ႇသူပ်းဢဝ်ၵႂၢမ်း။
*မီးၺၢၼ်ႇလႅတ်းၽၢႆ မေႃႁူႉမေႃႁၼ်။
သင်ဝႃႈ ၶူဝ်းလူႇႁဝ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းဢမ်ႇမေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းသေ လူႇၵႂႃႇၸလိူဝ်ႈၸလႃႈ ၵႃႈပွင်ႇၵႃႈပဵၼ်ၼႆၸိုင် မီးၶူဝ်းၶွင်ၼမ်သေတႃႉ လုၵ်ႈလၢင်း၊ မေးၼၢင်း၊ ၶႃႈၸႂ်ႉၵူၼ်းသွႆႁဝ်း ၸၢင်ႈဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်းႁဝ်း။

## ၵႃႇလၻႃႇၼ

ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ႁဝ်း လူႇတၢၼ်းၸွမ်းလူၺ်ႈ ၶိင်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵႃႇလၻႃႇၼယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်လူႇတၢၼ်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽဝလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ -
*ၶူဝ်းၶွင်လိူင်ႇၼမ် မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ။
*မီးၶူဝ်းယိပ်းၶူဝ်းတိုဝ်းၼမ်။
*ၸွမ်းၼင်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းသေ လႆႈၽွၼ်းလီတင်းၼမ်။
*ၽွင်းမိူဝ်ႈႁဝ်း မီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈလႆႈ။
ၵေႃႉဢၼ်လူႇတၢၼ်း ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၶူဝ်းၶွင်သေတႃႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ႁဝ်းၶႂ်းလႆႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆႈ။

## ဢၼုၵႁိတၻႃႇၼ

ၶႂ်ႈယုၵ်ႈယွင်ႈထႅမ်ၽိူမ်ႉပၼ် ၵေႃႉဢၼ်လူႇၶၢမ်ႇၼၼ်ႉသေ လူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဢၼုၵ်ႉၵႁိတၻႃႇၼယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်လႆႈလႊႇတၢၼ်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽဝလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ-
*ၶူဝ်းၶွင်လိူင်ႇၼမ် မၢၵ်ႇမီးလီပဵၼ် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ။
*မီးၶူဝ်းယိပ်းၶူဝ်းတိုဝ်းၼမ်။
*ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ မီးၵၢင်ၸႂ် ၶႂ်ႈယိပ်းတိုဝ်းသေ ယိပ်းတိုဝ်းၵေႃႈ ႁၢၼ်ႉၸႂ်ယဝ်ႉ။
သင်ဝႃႈမီးၸႂ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈၵေႃႉဢၼ်လူႇၶၢမ်ႇၼၼ်ႉသေ လူႇတၢၼ်းၼႆၸိုင် မီးၶူဝ်းၶွင်လီငၢမ်းသေတႃႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈယိပ်းတိုဝ်း၊ ဢမ်ႇၸၢင်ႈယိပ်းတိုဝ်း။ ၵႆႉၸၢင်ႈလႆႈယိပ်းတိုဝ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉၵူၺ်း။

## ဢၼုပႁၸ်ႉၸၻႃႇၼ
တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇတိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈ၊ တမ်ႈတီႈပိူၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇတိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈသေ လူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈဢၼုပႁၸ်ႉၸၻႃႇၼ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်းၼင်ၼၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽဝလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ -
*ၶူဝ်းၶွင်လိူင်ႇၼမ် မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ။
*မီးၶူဝ်းယိပ်းၶူဝ်းတိုဝ်းၼမ်။
*ၶူဝ်းၶွင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၶဵၼ်လူင်ႁႃႈပိူင် ဢမ်ႇယႃႇလႆႈ။
*လုၵ်ႈလၢင်းႁၢႆႉ ဢမ်ႇမူၺ်ႇဢမ်ႇၵဝ်းလႆႈ။
သင်ဝႃႈလူႇတၢၼ်း ႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ ပိူၼ်ႈၼႆၸိုင် မီးၶူဝ်းၶွင်သေတႃႉ ၶဵၼ်လူင်ႁႃႈပိူင် ၸၢင်ႈယႃႉၵဝ်းတဝ်လႅဝ်လႆႈယဝ်ႉ။

## ဢူမ်သူပ်း

ယုမ်ႇၼပ်ႉႁူႉယုၵ်ႉယွင်ႈ  ၊ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတိူဝ်ႉၽႂ် ၊ မၢႆၸႂ်တွင်းၵၼ်တႃႉ ၊ သပ်ႉပုရိသ ၊ ၻႃႇၼမျၢတ်ႈႁႃႈပိူင်။


## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (174) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
တၢင်းသုမ်းၵၢၼ်ႉၶုၼ်သူင်လႄႈ လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း

ဝၢႆးသေ လႆႈၺၢၼ်ႇသမ်ႇမႃႇသမ်ႇၽေႃးထိယဝ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထၼႆႉ မိူဝ်ႈသတ်ႉတႃႇႁထူၼ်ႈႁႃႈၼၼ်ႉ ၼင်ႈယူႇတႂ်ႈငဝ်ႈမႆႉၺွင်ႇ ဢꩡပႃႇလၼၼ်ႉယူႇ။ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်သူင်ၼႆႉ တႃႇတေတွပ်ႇထဵင်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆသေ ၶိုၼ်းမႃးၶိုၼ်း။ "ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ လႆႈလွင်ႈဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ သမ်ႇသရႃႇသေ ယွၼ်ႉသင်လႄႈ သမ်ႉလႆႈဢဝ်ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ တႃႇၶိုၼ်းသွၼ်ပၼ်ပိူၼ်ႈ" ဝႃႈၼႆႁင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊​ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉ တဵတ်ႇယဵၼ်သေ သိုပ်ႇၼင်ႈၵၢၼ်တြႃးယူႇ။ ၶုၼ်သူင်ၼႆႉ လႆႈသုမ်းၵၢၼ်ႉထႅင်ႈပွၵ်ႈသွင်လႄႈ ပဵၼ်ၸႂ်တူၵ်းသေ ၵႂႃႈၼင်ႈယူႇတီႈၼိုင်ႈယူႇ။

လုၵ်ႈယိင်းၶုၼ်သူင် ၸိူဝ်းပဵၼ် တၼ်ႇႁႃႇ၊ ဢရတီႇ(ၻေႃးသ)၊ ရၷႃႇ(ရႃႇၵ) ၶဝ်သၢမ်ၵေႃႉၼႆႉ ၽႅဝ်မႃးတမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ မႃးႁူၺ်းပၢႆးတင်းမႃႇယႃႇၵူႈပိူင်ပိူင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈၸၢမ်ႇသမႃႇပၢတ်ႈဝႆႉသေ ယင်းဢမ်ႇၽုၺ်ႇမၢၵ်ႇတႃတူၺ်းၶဝ်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ လုၵ်ႈယိင်းၶုၼ်သူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ သုမ်းၵၢၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းမိူဝ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဢတ်ိတ်ႉထၢၼ်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ မိူၼ်သဝ်ႁိၼ်လူင် ဢမ်ႇဝႆ ဢမ်ႇၼိုင် ဢမ်ႇၶွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸုၵ်းမၼ်ႈၼိူဝ်ပၺ်ႇၺႃႇတဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။

**ဝီတရႃꧤယၵေႃ ꩧိတꩪီမုရုꩡ်ၸတေ၊ (ꧤၵဝတ် ၷီတႃ)**
မႁႃမုၼိၼႆႉ **ꩧိတꩪ** (ဢမ်ႇၼၼ်) ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်မၼ်ႈၼိူဝ်ပၺ်ႇၺႃႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈၸင်ႇပဵၼ် **ဝီတရႃႇၵ** ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈယိင်းၶုၼ်သူင်ၶဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇယွၵ်ႈမွၼ်ႇလႆႈတင်းၵႃႇမရႃႇၵတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။ ၵႃႇမရႃႇၵၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽေး **ꧤယ** လႄႈ ပေႃးဢဝ်ပၺ်ႇၺႃႇထွၼ်ပႅတ်ႈသေ ပဵၼ်ဝႆႉ **ဝီတꧤယ** ယူႇယဝ်ႉ။ ယင်းဢမ်ႇပဵၼ် **ၵေႃးꩪ** (ဢမ်ႇၼၼ်) တေႃးသတေႃႇသိုၵ်းၶုၼ်သူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေဢိတ်း။ ဢဝ်ပၺ်ႇၺႃႇတႅပ်းၶၢတ်ႇႁၢၵ်ႈ **ၵေႃးꩪ** ယဝ်ႉလႄႈ ပဵၼ် **ဝတီၵေႃးꩪ** ဝႆႉယူႇ။ ၸဵမ်တူဝ်ႁူဝ်ၸႂ် ၵရုၼႃႇတဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယူႇလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ မၼ်ႈတီႈပၺ်ႇၺႃႇ (ဢမ်ႇၼၼ်) **ꩧိတꩪီ** ယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽဝဝၼ်းလၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပရမ်ႇမၼမႃႇၵမ်ႇထိယၼႆႉ ယၢမ်ႈယိုၼ်ႈယွၼ်း ႁႂ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵူပ်ႉၵူႈတင်းလုၵ်ႈယိင်းမၼ်းၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇလွတ်ႈၵႃႇထႃႇၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉသေ ထဵင်ၶိုၼ်း လွင်ႈယိုၼ်ႈယွၼ်းၼၼ်ႉယူႇ။

ၻိသွႃၼတꧣ်ၼံ ဢရတိင်ႇၷၼ်ၸ၊ ၼႃႁေႃသိ သၼ်ၻေႃပိ မေထုၼသမိင်
ၵိမေၻိၻံ မုတ်တၵရီသ ပုꧣ်ၼံ၊ ပႃၻႃပိ ၼံ သမ်ၽုသိတံု ၼ ဢိၸ်သေႁိ။ 
"ႁၼ်လုၵ်ႈယင်းၶုၼ်သူင် ၸိူဝ်းပဵၼ် တၼ်ႇႁႃႇ၊ ပရတီႇ၊ ရၵႃႇ ၶဝ်သေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ၵႃႇမရႃႇၵ၊ ပဵၼ်ဢၼ်ႁၼ်ၼင်ႇၽၢႆႈလူင် ၽၢႆႈဢွၼ်ႇသေ ယင်းဢမ်ႇမီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈဢဝ်တိတ်တိူဝ်ႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ" ၼႆ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 29၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
တၢင်းႁၵ်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ၊ ပပ်ႉၸိူင်း

## ပပ်ႉမၢႆ(1+2)
ပပ်ႉၸိူဝ်း **တၢင်းႁၵ်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ**ၼႆ့ ပဵၼ်ပပ်ႉၸိူင်းတႆး ဢၼ် **ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင်** တႅမ်ႈသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1988 တမ်ႈတီႈ တိူၵ်ႈပေႃႉလိၵ်ႈ သုၶဝတီႇ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ။ ပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈၸိုၼ်းၶပ်ႉဢဝ်သေ ၸဝ်ႈသြႃႇၼရၼႃႇထ  (မူႇၸေႈ) ႁဵတ်းၽူႈဢဝ်ဢွၵ်ႇပၼ် 2000 ပပ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတေႃးၽႃႇသ (မၢၼ်ႈၸၢမ်မိူင်းမူႉ)၊ ၸဝ်ႈဢၵ်ႉၵထမ်ႇမ (မိူင်းၵိုင်)၊ ၸဝ်ႈဝၼ်ႇၼ (မူႇၸေႈ)ၶဝ် ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸွႆႈၶပ်ႉတူဝ်ၸိုၼ်း။ ယွၼ်ႉၸိူင်းမၼ်း ယၢဝ်းလႄႈ လႆႈၸႅၵ်ႇႁဵတ်းပဵၼ် သွင်ပပ်ႉ။ ပပ်ႉမၢႆ (2)တႄ့ 1990 ၸင်ႇတေဢွၵ်ႇ။ ယွၼ်ႉပပ်ႉ ဢၼ်သိုပ်ႇမၼ်း ၼၢၼ်းဢွၵ်ႇၼႃႇလႄႈ ၵူၼ်းတူၺ်းမၼ်း မိူၼ်လႆႈၵိၼ်ၶဝ်ႈသွႆး ဝၢၼ်ႇၼိုင်ႈ ပႆႇဢိမ်ႇသေ သင်ႇထႅင်ႈဝၢၼ်ႈမႂ်ႇၵေႃႈ ပႆႇၽႅဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၸိူင်းႁူဝ်ၼႆႉ လႆႈပဵၼ် ပပ်ႉဢၼ်ထုၵ်ႇၸႂ်တႆးၵႂႃႇပပ်ႉၼိုင်ႈ။
## ႁွင်းလင်
ၸၢႆးလႅင်း ပဵၼ်ၵူၼ်းတၢင်ႉယၢၼ်း ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉသုင် မေႇမဵဝ်ႉ။ ၼၢင်းၸၢမ်လိုၼ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းလႃႈသဵဝ်ႈ။ ယိင်းယိင်း ပဵၼ်ၵူၼ်းမူႇၸေႈ၊ ၸၢႆးပၢင်ႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းယႆ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးၺႃးၵၼ် တမ်ႈတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းလိူဝ်ႇသေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄပၼ် လွင်ႈပၢၼ် ၽဝႃႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶဝ်။ ထိုင်တီႈ ၸၢႆးလႅင်းလႄႈ ၼၢင်းၸၢမ်လိုၼ်း ပဵၼ်ၵေႃႉႁၵ်ႉၵၼ်ယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈ ၼၢင်းၸၢမ်လိုၼ်းၶဝ် သမ်ႉတေ ဝၢင်းၼႃႈႁိူၼ်းပၼ်မၼ်းၼၢင်း ၵိုၵ်းတၢင်း ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶႃသွင်ၵေႃႉ တေလႆႈထူပ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ယိင်းယိင်း လႄႈ ၸၢႆးပၢင်ႇၶဝ် လႆႈၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၵႂႃႇၼင်ႇႁိုဝ်ၼႆ တႅမ်ႈသေ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈၼႄၵႂႃႇလႄႈ လီလူလီတူၺ်း လီၶဝ်ႈၸႂ် လီမူၼ်ႈၵျေႃႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
တၢင်းၶၢၼ်ႉလူင် 6 ပိူင်၊ ဝွၵ်း

## တၢင်းၶၢၼ်ႉလူင် 6 ပိူင်
# ႁႅင်ႉၵတ်းၽႅဝ်ၶၢၼ်ႉၼႅၼ်ႇ
# ၽွင်းလႅတ်ႇၶႅၼ်ႇၶႂ်ႈၼွၼ်း
# တဵင်ႈၶိုၼ်းၸွၼ်းသမ်ႉငႅဝ်
# ပိူဝ်ႈၸဝ်ႉၽႅဝ်လိူၼ်လႅင်း
# ႁွၼ်ႉဢူၼ်ႈႁႅင်းတွင်ႉမႆႈ
# ၵိၼ်ဢိမ်ႇသႆႈတွင်ႉၵႂ်ႈ 
တင်ႈၸႂ်ၶႂ်ႈဢဝ်ၶိူင်း၊ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းယိူင်းလႄႉၶၢၼ်ႉ 
ထတ်းလိူၵ်ႈၽၢၼ်ႉႁူၵ်းလၢႆး၊ ႁဝ်းယိင်းၸၢႆး လူဝ်ႇဝႄႈမၼ်းယဝ်ႉ။
* ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင် (တၢင်ႉယၢၼ်း)
## ၽိုၼ်ဢိင်
* ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ ဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသႃႇ တၢင်ႉယၢၼ်း၊ လုင်းလသူၺ်ႇ(ႁွင်ႉ) ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင် လႄႈ ၸဝ်ႈသုၶမ်း၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 12၊ ပီ 1999။
တၢင်းၶၢၼ်ႉလူင် ႁူၵ်းပိူင်

# ႁႅင်ႉၵတ်းၽႅဝ်ၶၢၼ်ႉၼႅၼ်ႇ
# ၽွင်းလႅတ်ႇၶႅၼ်ႇၶႂ်ႈၼွၼ်း
# တဵင်ႈၶိုၼ်းၸွၼ်းသမ်ႉငႅဝ်
# ပိူဝ်ႈၸဝ်ႉၽႅဝ်လိူၼ်လႅင်း
# ႁွၼ်ႉဢူၼ်ႈႁႅင်းတွင်ႉမႆႈ
# ၵိၼ်ဢိမ်ႇသႆႈတွင်ႉၵႂ်ႈ
တင်ႈၸႂ်ၶႂ်ႈဢဝ်ၶိူင်း၊ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းယိူင်းလႄႉၶၢၼ်ႉ
ထတ်းလိူၵ်ႈၽၢၼ်ႉႁူၵ်းလၢႆး၊ ႁဝ်းယိင်းၸၢႆးလူဝ်ႇဝႄႈမၼ်းယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း

**ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း** (), (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း တၢင်ႉယၢၼ်း
# ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး
တၢမ်တူဝ်တေႇဝတၢတ်ႈ တေၵေႃႉၶႃႈႁႅမ်

ၽႅၼ်ၵၢၼ် ဢၼ်ၶႃႈႁႅမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်ယဝ်ႉ၊ သမ်ႉလႆႈထိင်းဢိုတ်း ၼင်ႇႁိုဝ်ၶၢဝ်ႇဢၼ်ၼႆႉ တေဢမ်ႇလႆႈႁူဝ်ႈလႄႈ တေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ ၸႂ်တဵၼ်ႈတွၼ်ႇသေ ဢမ်ႇၼိမ်ဢမ်ႇသဝ်းလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ႁႂ်းၸၢင်ႉၼႃႇရႃႇၵီႇရိ ယဵပ်ႇတၢႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်လႄႈ တိူဝ်ႉသၢင်ႈမၼ်းတႄႉတႄႉ။ တႅပ်းတတ်းဝႃႈ ပွၵ်ႈၼႆႉတႄႉ တၢမ်တူဝ်တေႇဝတၢတ်ႈ ၵေႃႉတေၶႃႈႁႅမ် ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ႁိမ်းဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးလွႆၵိတ်ႉၸၵုတ်ႉ ၼႆ။ ၼိူဝ်လွႆၼၼ်ႉ မီးၵျွင်းဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇသဝ်းလႄႈ ပေႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢွၵ်ႇတုင်းသွမ်းၼႂ်းဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇယဝ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းယေႃးၶိင်းၶိုၼ်းမႃးၼိူဝ်လွႆၵူႈဝၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးၽႅဝ်ၵၢင်တၢင်းၼႆ ၽြႃးပေၼ်ၸဝ်ႈ ၵႆႉၵႆႉလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉလိုဝ်ႈမွႆႈ၊ တီႈဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵႆႉၵႆႉလိုဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈၽႅင်ၵၢၼ်ၶႃႈႁႅမ်ၼႆ တေႇဝတၢတ်ႈၸင်ႇၶပ်းၶိုင်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉလပ်ႉလပ်ႉ။ ပေႃးထိုင်ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ ဢီးထွင်းမၢၵ်ႇႁိၼ်လူင် တူၵ်းလူင်းသႂ်ႇၼိူဝ်ၽြႃးပေၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇႁိၼ်လူင်ၼၼ်ႉ ၵိင်ႈလူင်းမႃးၸူးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇထၢင်ႇထိူမ်သေ မၢၵ်ႇႁိၼ်ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၶင်ႉသႂ်ႇမၢၵ်ႇႁိၼ်လူင်သွင်ဢၼ်သေ ၵိုတ်းၵႂႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁႅင်းလေႃႈမၼ်းႁၢမ်ႉႁႅင်းၼႃႇလႄႈ ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇႁိၼ်ဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ ၸင်ႇၵႂႃႇတိူဝ်ႉၺႃးသႂ်ႇ တိၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၸင်ႇမၢၼ်ႉလိူတ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

ၽွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းၵႃႇယိၵတုၵ်ႉၶ ယွၼ်ႉမၢၵ်ႇႁိၼ်တိူဝ်ႉၺႃးၼၼ်ႉ တေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ ၽႅၼ်ၵၢၼ်မၼ်းလူႉလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်ၸႂ်ယုင်ႈယင်ႈ ၶီၸႂ်ၶၢၼ်ၸႂ်လူင်လၢင်သေ မိူဝ်းၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉ ဢဝ်ၸႂ်ၽဵင်ႇပဵင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸႂ်ဢုပႅၵ်ႉၶႃႇၼၼ်ႉ တူၺ်းတွင်းၸွမ်းတီႈဝေႇတၼႃႇတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။ သင်ႇၶႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵႂႃႇတီႈၵျွင်းဢုယိၼ်ႇမၼ်ႇတၵုၼ်ႇꧤိ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢွၵ်ႇၸႂ်ၶႂ်ႈယေႃးၶိင်းၵႂႃႇတီႈၵျွင်း သူၼ်ၸီႇဝၵၼႆလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ပၢင်းၵႂႃႇတီႈၼၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။

**သုၶိၼေႃဝ ၶေမိၼေႃ ႁုၼ်တု၊ သၿ်ၿသတ်တႃ ꧤဝၼ်တု၊ သုၶိတတ်တႃ။**
**မဵတ်တသုတ်တံ**

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 99 ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း

**ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း** (); (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း ဢေႃႈ။

ပီ 2022 လိူၼ်မေႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်းၼႆႉ လႆႈယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈတၢင်ႉယၢၼ်းၵႂႃႇယူႇ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယႆ သွင်ၸႄႈဝဵင်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉယဝ်ႉ။

## ပိုၼ်းတၢင်ႉယၢၼ်း
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈထုင်ႉတၢင်ႉယၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ တူဝ်ထိူၼ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးလူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ၊ မၼ်းၸၢင်ႈ ၽၢၼ်ႇတူဝ်မၼ်း ပဵၼ်သိူဝ် ပဵၼ်ၸၢင်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၸင်ႇမီး လႃႈထိူၼ်ႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်လမ်းယိုဝ်းမၼ်းသေ တီႈၶဝ် မတ်ႉလႆးမၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ လၵ်းၸၢင်ႉ၊ တီႈၶဝ် ပၢတ်ႇထိူဝ်ယႃႉၼိူဝ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉ မိူင်းပၢတ်ႇ၊ တီႈၶဝ် ယႃႉႁူဝ် မၼ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ႁူဝ်ယႃႉၼႆယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်ၶဝ်ၵိၼ် ၼိူဝ်ႉမၼ်းယဝ်ႉသေ တွင်ႉၵႂ်ႈ တွင်ႉယၢၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ တွင်ႉယၢၼ်းၼႆသေ ဝၢႆးၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈ ပဵၼ်ၵႂႃႇ တၢင်ႉယၢၼ်းၼႆယူႇ။

### လူင်ၵဝ်ႈလူင် ၼွင်ၵဝ်ႈၼွင်
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လူင်ၵဝ်ႈလူင် ၼွင်ၵဝ်ႈၼွင်ၼႆႉ ၵိုၵ်းလူၺ်ႈ ပိုၼ်းၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉႁၢင်းသႃႇ (ပဵတ်းႁၢင်းသႃႇ) သေ ပဵၼ်တီႈ ပဵတ်းၶမ်းယူႇသဝ်း ၵိၼ်သၢင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် တီႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း ပွၵ်ႉသီႇ ၼႂ်းဝၢင်းၵျွင်းဢွင်ႇမင်ႇၵလႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီးဝႆႆႉ ၵွင်းမူးၼူၵ်ႉႁၢင်းသႃႇ သူႇၼိုင်ႈ။
### လူင်ၵဝ်ႈလူင်
# လူင်ၵႃ 
# လူင်ယၢၼ်း 
# လူင်မူင်ႈ 
# လူင်ပူင်း 
# လူင်ႁုင်း 
# လူင်သိူဝ်  
# လူင်ၵေႃႇ 
# လူင်လဵၵ်း 
# လူင်ပွႆး

### ၼွင်ၵဝ်ႈၼွင်
# ၼွင်လူင်
# ၼွင်ပဵတ်း
# ၼွင်ႁီး
# ၼွင်မူဝ်
# ၼွင်ၽႃ
# ၼွင်ပၼ်း
# ၼွင်သႂ်
# ၼွင်ၽႆႇ
# ၼွင်ၽႅင်

## တၢင်းၵိၼ် ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း  ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ယဝ်ႉ။

## ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်

* ၵွင်းမူးၵျႅၵ်ႉၶွၵ်ႉ ()
* တႃႈႁိူဝ်းတီႇလဝႃႇမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်း ()
* ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ႁုင်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် တၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ()
*  ၸၼ်ႉၸွမ်ပွတ်းဢွၵ်ႇတႃႈၵုင်ႈ  ()
*  ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇသၢႆၼမ်ႉမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ()
*  ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃၵေႃႇသၢင်ႈ (တၢၼ်ႇလိၼ်ႇ)  ()
*  ၸၼ်ႉၸွမ်တမဝႃႇယမ (တၢၼ်ႇလိၼ်ႇ) ()

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်း

**ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်း** (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း ၸွမ်းသၢႆ ႁွင်ႈပၸုၼ်ႇတွင်ႇ ၼၼ်ႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းတိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း၊ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇ မီး မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် လႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း မီး တႃႈၼမ်ႉတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉ ယဝ်ႉ။
တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ဢဝ် ပွၵ်ႉ (26)  ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ(3) ဢိူင်ႇသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတပ်ႉမတေႃႇ တႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1989 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (31) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (7) ႁူင်းလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (3) ႁူင်းယဝ်ႉ။

ၸၼ်ႉၸွမ်ၾိင်ႈငႄႈလႄႈ ပၢႆးမွၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ** (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇသုတ်းသုတ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းလႄးၵူး၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီး တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ၊ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်းလႄႈ တၢင်းတူၵ်း မီး တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်း ယဝ်ႉ။
တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ဢဝ် ပွၵ်ႉ (54)  ပွၵ်ႉလႄႈ ဢိူင်ႇ (3) ဢိူင်ႇသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ်  လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတပ်ႉမတေႃႇ တႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1989 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉ တိုၵ်ႉလုတ်ႈႁၢမ်းဝႆႉ လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသေ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉႁႅင်းဢေႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (19) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (4) ႁူင်းလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (2) ႁူင်းယဝ်ႉ။

ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁွင်ႈ ငမူဝ်းယဵၵ်ႉၶျွင်း လႄႈ ပၸုၼ်ႇတွင်ႇၶျွင်း ၼႆႉ လတ်းၶၢမ်ႈလႆလူင်းၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် လူတ်ႉလဵၼ်းပၼ်ႇဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ လႄႈ လူတ်ႉလဵၼ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တင်း လူတ်ႉလဵၼ်းတႃႈၵုင်ႈ-ပႃႇၵိူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးၵိုတ်းလိုဝ်ႈတီႈ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်း တူဝ်ႉၵျွင်းၵလေး ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉသဵၵ်ႉၵၢၼ်း

**တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉသဵၵ်ႉၵၢၼ်း** (), (), () ၼႆႉမီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇပွတ်းၵၢင် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် တႃႈၼမ်ႉတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉၼႆႉ လႆႈၶၢႆႉမႃး မိူဝ်ႈ ပီ (1990) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ  (2000) ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈမီး (10) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢၼ် မီး (2) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉသုင်မီး (1) ႁူင်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇတီးၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် ၼိူင်ႈမိုၼ်ႇသေ ထိုင်မႃး ပီ  (2010) မႃး ပဵၼ်မႃး ၼိူင်ႈသႅၼ်ယဝ်ႉ။ တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉသဵၵ်ႉၵၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ပၢႆးၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈတွၼ်ႈတႃႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ** (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇလႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ၊ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း မီး တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်း ယဝ်ႉ။
တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ဢဝ် ပွၵ်ႉ (20)  ပွၵ်ႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတပ်ႉမတေႃႇ တႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1989 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (24) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (1) ႁူင်းလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (4) ႁူင်းယဝ်ႉ။

ၸၼ်ႉၸွမ်တၵူင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ် ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈပွတ်းၵၢင် ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ (ၼႆႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈပႆႇၸႅၵ်ႇဝႃႈ ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢွင်ႈတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်တၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇတၵူၵ်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။)

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းတၵ်ႉၶိၼႃႇသီႇရိ

**ၸႄႈဝဵင်းတၵ်ႉၶိၼႃႇသီႇရိ** ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းပုပ်ႉပသီႇရိ ၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး  ၅၀,၄၃၂ ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ** (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဢၼ်ဢိူမ်ႈ ၵၢင်ဝဵင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇၼႆႉ မီးပွၵ်ႉ (5) ပွၵ်ႉယဝ်ႉ။

ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်သေပိူၼ်ႈ တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတၵူင်ႇ၊ ႁွင်ႈၼႄၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ()၊ ႁွင်ႈၵႃႈၸၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ()၊ သၽႃးၸႄႈတိူင်းတႃႈၵိုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸိူဝ်းပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ တီႈၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇၼႆႉၵေႃႈ ႁူင်းလႅမ်းလူင်၊ လုမ်းၽွင်းၼွၵ်ႈမိူင်း လႄႈ ဢွင်ႈႁိူၼ်းတီႈယူႇ ၽွင်းၶဵဝ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇပေႃႇပဵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢထၵ (1) တၵူင်ႇ၊ ဢထၵ (2) တၵူင်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ထႅၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။

ပီ 2011 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီ (6) ဝၼ်းၼၼ်ႉ တႄႇပိုတ်ႇ ၵၢတ်ႇတေႃႇဝိၼ်ႇသႅၼ်ႇထႃႇ ဢၼ်မီး 15 ၸၼ်ႉၼၼ်ႉ လႄႈ ႁွင်ႈၵူၼ်းယူႇ ၵႃႈတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 2011 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇၼၼ်ႉ  ၸဝ်ႈသြႃႇသီႇတၵူႇ ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ သီႇတၵူႇၵူႈမိူင်းမိူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း
တၵူင်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈမွၼ်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်း ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတၵူင်ႇၼၼ်ႉသေ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇမွၼ်း ဝႃႈ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ လၵုင်ႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်သၢႆပိုၼ်းဝႃႈ ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉ  မီးႁိမ်းပၢႆဝဵင်း ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဢွင်ႈလီပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်မီးတီႈသၢႆ မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈတၵူင်ႇဢွၼ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတၵူင်ႇလႄႈ ပေႃးဢဝ်ၾိင်ႈငႄႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်တီႈလိုဝ်းလင်မႃးယဝ်ႉ။ ပီ 1755 ၼၼ်ႉ ဢလွင်းမိၼ်းတယႃး သိမ်းဢဝ် ဝၢၼ်ႈတၵူင်ႇသေ ၵွပ်ႈဢွင်ႇပႄႉလႆႈ ယၢၼ်ႇတင်းသဵင်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ယၢၼ်ႇၵူင်ႇ () ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢလူင်ႇ၊ ပပႄးတၢၼ်း၊ ၵျွၵ်ႉတတႃး၊ ပူဝ်ႇတထွင်ႇ ဢဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၸင်ႇတႄႇတင်ႈဝဵင်းလူင်မႃးယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ တၵူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢင်ဝဵင်းလႄႈ ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ မီးပွၵ်ႉၵူၼ်းၽၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးတဵမ်လူင်ဝႆႉၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးပီ 1950 ထိုင်ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊမႃး ၸင်ႇၽဵဝ်ႈပဵတ်ႈပွၵ်ႉၵူၼ်းၽၢၼ်ႈဢၼ်ၶႂၢၵ်ႈတီႈယူႇ မီးတီႈပွတ်းၸၢၼ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇၵေႃႇသၢင်ႈပိူင်ၵၢၼ် ဝၢင်းႁိူၼ်းမိၼ်းမၼႅင်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိုဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မႃးၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ 1980  ပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉၼေႇဝိၼ်း လႆႈတႄႇၵွင်းမူး မႁႃႇဝိၸယ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၵွင်းမူးလိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ဢွင်ႈတီႈလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းတူၵ်းတႃႈၵုင်ႈသေ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 16 တီႇၵရီႇ 45 မိတ်ႉၼိတ်ႉ 51 ၸႅၵ်ႉၵၢၼ်ႉ လႄႈ လွင်ႇၵျီႇၵျူႉ 97 တီႇၵရီႇ 59 မိတ်ႉၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺူၼ်ႉ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇ တိူဝ်ႉၸပ်းဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းၸမ်ႉ တိူဝ်ႉၸပ်းဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းဢလူင်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းႁွင်ႇတႄႉ တိူဝ်ႉၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်း ယဝ်ႉ။

ပေႃးဢဝ် ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇတေႃႇတၢင်းတူၵ်း မီး (0.96)လၵ်း လႄႈ ပေႃးဢဝ် ၼႃႈတၢင်းၸၢၼ်းတေႃႇတၢင်းႁွင်ႇ မီး (0.99) လၵ်းယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မၼ်းတႄႉ မီး  ယဝ်ႉ။

## ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းလိုဝ်းလင်

ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
* Yangon City Website
ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ

**ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ** (), (), () ဢမ်ႇၼၼ် (တနၚ်ဩဳ) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈတိူင်း ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးပွတ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ သုတ်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈလူင်ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းထဝႄႇ ၶႃႈဢေႃႈ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝဵင်းလမ်ႇလွင်ႈ တၢင်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပဵၵ်ႉ လႄႈ ဝဵင်းၵေႃႉတွင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ ဝႃႈ မီးၵႂႃႇ 1,408,401  ၼႆယဝ်ႉ။

## ဢွင်ႈတီႈလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဢေႇရိယႃႇမီး 16,736 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ပွတ်းၸၢၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈ တီႈထုင်ႉၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇသေ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း ဢေႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢင်ႇလၢႆႇဢႅတ်ႇတမၢၼ်ႇ၊ မိူင်းထႆး၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 9 တီႇၵရီႇ 30 မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ 15 တီႇၵရီႇ 5 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုၼ်ႇ 97 တီႇၵရီႇ 40 မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ 99 တီႇၵရီႇ 40 မိတ်ႉၼိတ်ႉ ၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။

## ၾိင်ႈၾႃႉ
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ၸမ်ပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ မီးၾိင်ႈၾႃႉၽူၼ်ၼမ်သေ ယိုၵ်းယမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်တီႈဢၼ်ၸမ် ဢီႇၵူၺ်ႇတႃႇၼၼ်ႉလႄႈ တၢင်ႉမႆႈၵေႃႈ သုင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႇမႆႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၼႂ်းၵႄႈ 83 တီႇၵရီႇၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ တေႃႇ 78 တီႇၵရီႇ ၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူၼ်မႃးတင်းပီသေ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၼႆႉ မီး 170 တေႃႇ 210 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
တီႈၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼႆႉ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈ (3) ၸႄႈတွၼ်ႈဢေႃႈ။

# ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ
# ၸႄႈတွၼ်ႈပဵၵ်ႉ
# ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း

ၸႄႈဝဵင်း မီး (10) ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇၼႆႉ  ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယ​ေႇၽျူႇ

တီႈၸႄႈတွၼ်ႈပဵၵ်ႉၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်းပဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းပုလေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ

တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်းၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းꧤူၵ်ႉပျိၼ်း

ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း (16) ၸႄႈဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ (83) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ (264) ဢိူင်ႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈ (1230) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ 

### ဝၢၼ်ႈဝဵင်း တၢင်ႇၸိူဝ်း

## ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းလီၶဝ်ႈၸႂ်
* ပဵၵ်ႉၵျုၼ်းၸု
* ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ မွင်းမၵၢၼ်ႇ ဢွင်ႈလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉ
* ၵုၼ်မလိ ထိူၼ်ႇလွတ်ႈၽေး
* ၵုၼ်သထေး (ဢႅတ်ႇတမၢၼ်ႇၵလၢပ်ႉ)
* ၵုၼ်ပႅၼ် ဝိတူဝ်ႇရိယ

## လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၾိင်ႈငႄႈ လႄႈ ထုင်းၾိင်ႈ

### လိၵ်ႈလၢႆး
ၵူၼ်းၶိူဝ်းထဝႄႇ ၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ယူႇသဝ်းတီႈ ၸႄႈတိူင်းတိၼ်းတႃႇယီႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၽႃႇသႃႇထဝႄႇ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ လိၵ်းလၢႆး ၵူၼ်းၶိူဝ်းထဝႄႇ ၶဝ်တႄႉ ဢမ်ႇပႆႇမီးဝႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇၶႂၢင်ႇမၼ်း။ တွၼ်ႈတႃႇလိၵ်ႈလၢႆးထဝႄႇ ဢၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းထဝႄႇ တင်းသဵင်ႈတေႁပ်ႉၶၢမ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ ပေႃးတေဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃး တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

### ၾိင်ႈငႄႈ လႄႈ ထုင်းၾိင်ႈ
တီႈၵူၼ်းၶိူဝ်းထဝႄႇၶဝ်ၼႆႉ မီးၾိင်ႈငႄႈၶွင်တူဝ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸၢႆးထဝႄႇၶဝ်ၼႆ့ ၶဝ်ၼုင်ႈ သိုဝ်ႈၽိူၵ်ႇၶေႃးမူၼ်းတင်း သိုဝ်ႈထဝႄႇ၊ ၽႃႇတူင်ႇထဝႄႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်းထဝႄႇၶဝ်ၵေႃႈ ၼုင်ႈသိူဝ်ႈၼႃႈဝၢႆႈလႄႈ သိၼ်ႈထဝႄႇသေ ၸွၵ်းပႃးႁူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် တၢင်းၵႃႈၽိင်ႈငႄႈထဝႄႇ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵႃႈတဵင်ႇဢုမ်ၼုမ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်တၢင်းၵႃႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။

## ၵုၼ်ႇသိၼ်ပိုၼ်ႉတီႈ

* ယၢင်ရႃႇပႃႇ
* ပလႄး
* ၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇဢုၼ်
* မၢၵ်ႇမု
* ၶႄးမၽျူႇ
* ဢၽျၢႆႉၼႅတ်ႉ
* ပႃ
* ၵုင်ႈ

## ၶူဝ်းဢွၵ်ႇၼႂ်းလိၼ်

## ၽိုၼ်ဢိင်