open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ

**ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ** (), (), (), () ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈလွၵ်းလၵ်း 1559 ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ တၢင်းသုင်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ 3186 ထတ်း (971 မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈၼႆႉပွတ်းႁွင်ႇမၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵိုင် လႄႈ ဝဵင်းမိူင်းၼွင်၊ ပွတ်းဢွၵ်ႇၸမ်ႉ မီးၵဵင်းၶမ်းလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး တင်း ထုင်ႉမိူင်းပွၼ်၊ ပွတ်းတူၵ်းၸမ်ႉမီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း လႄႈ ဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈၼႆႉ မီးဝၢၼ်ႈ 651 ဝၢၼ်ႈသေ လင်ႁိူၼ်း မီးၵႂႃႇ 6764 လင်လႄႈ ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1938 ၼၼ်ႉ တၢင်းၼမ်ႁူဝ်ၵူၼ်း မီးၵႂႃႇ 36,319 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ ၼႆႉ မၼ်းငဝ်ႈဝဵင်း ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်းပၵ်းဝႆႉသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း လွႆလႅမ် - သီႇပေႃႉယဝ်ႉ။ တင်းလွႆလႅမ်သေ မီးၽၢႆႇႁွင်ႇ ၵႆယၢၼ် 38 လၵ်းယဝ်ႉ။

ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈၽၶဝ် ၸူၼ်ႉဢၢမ်းၼၢၵ်ႈသေ တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းလၢႆးဢုပ်ႉပိူင်ႇၼင်ႇ မိူင်းတႂ်ႈသေ မၵ်းမၼ်ႈ ၸႄႈတိူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၵိင်ႇၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼႆသေ ဢဝ် ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၸႄႈတိူင်း၊ ၽူႈၵွၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်းၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈၼႆႉ ယၢမ်းလဝေ် ဝဵင်းၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၵိင်ႇၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1970 တဵမ်ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း မီးမႃး 44,000 ယဝ်ႉ။

ၼႃႈလိၼ်ႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ ၵဝ်ႈပုၼ်ႈၸဵတ်းပုၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မၼ်းမီးဝႆႉ သၼ်ႇလွႆသေ ၵူၼ်းႁဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ် ယူႇသဝ်းသေ ႁဵတ်းၵိၼ်ၵၢၼ်ႁႆႈၵၢၼ်ၼႃးယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈတင်းၼမ်သေ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇဢွႆႈ၊ မၢၵ်ႇၸွၵ်း လႄႈ ၼဵင်ႈၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းလဵၵ်းလႄႈ ၶူဝ်းယူၼ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈၼႆႉ မီးၸိုဝ်ႈသဵင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ 

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ

# ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ

## ၽိုၼ်ဢိင်


ၸႄႈဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး
ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇ

**ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇ** (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉပွတ်းတူင်း ၵၢင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇၼႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းဢလူင်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၵၢၼ်း လႄႈ မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇၼႆႉ မီး ပွၵ်ႉ (12) ပွၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (5) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢင် (2) ႁူင်း လႄႈ ၸၼ်ႉသုင် (2) ႁူင်းယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တႅဝ်းၶႄႇ တႃႇဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။

### ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်

ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
လၢႆးႁွင်ႉ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇတႆးႁဝ်း ၵူႈပွၵ်ႈ

* ပေႃႈၸဝ်ႈႁိူၼ်း ဢုပ်ႉႁိူၼ်း 1 လင်၊
* 10 လင်ႁိူၼ်း ပဵၼ် 1 ၵႄႇ၊
* 10 ၵႄႇ ပဵၼ် 1 ၵၢင်ႉ၊
* 10 ၵၢင်ႉ ပဵၼ် 1 ႁဵင်၊
* 10 ႁဵင် ပဵၼ် 1 ၾႃႉ (ၼိုင်ႈၸွင်ႈ)၊
* 10 ၾႃႉ ပဵၼ် 1 ႁေႃၶမ်း၊
* 10 ႁေႃၶမ်း ပဵၼ် 1 ဝူင်ႉ (ႁေႃသႅင်)

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ (23)၊ ပပ်ႉႁိူၼ်းတႆး၊ ၸၢႆးၶိူဝ်းလိူၼ် (ၵဵင်းတုင်)
လၵ်းသဝ်ႁိၼ် ပၢင်လူင်

လၵ်းသဝ်ႁိၼ်ပၢင်လူင်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းပၢင်လူင်။ ဢွင်ႈလၵ်းသဝ်ႁိၼ်တီႈလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈတမ်းၽိူၼ် ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်းလႄႈ ၽူႈတၢင်တူဝ် ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် မိူဝ်ႈ 1947 လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇ 12 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်လႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢိၵ်ႇ ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ဢွၼ်ၵၼ် မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ် တီႈမၢႆတွင်းၼႆသေ  တူဝ်ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း တမ်းဝၢင်းပၼ် မၢၵ်ႇဢုတ်ႇၵႅဝ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႈ ဢဝ်သဝ်မႆႉ သပျေႇ ဢၼ်သုင်မွၵ်ႈ 12 ထတ်း(ft) ပၵ်းသေ ႁဵတ်းပဵၼ် တီႈမၢႆတွင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1951 ၵိၼ်မိူင်း ၸဝ်ႈမဵဝ်ႉၸႃးလူင် လုင်းၸၢမ်ႇမျ ၸင်ႇယိူင်းဢၢၼ်းဝႃႈ ၶႂ်ႈႁဵတ်းပဵၼ် သဝ်ႁိၼ်မၼ်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းၵိုမ်းၼႆလႄႈ ၸင်ႇၸၢင်ႈဢဝ် မေႃၵေႃႇလုင်းထူၺ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းယဝ်ႉ။ ၵႃႈၸၢင်ႈမၼ်း တမ်းပၼ်ငိုၼ်း 4100 ၵျၢပ်ႈ။ ၶဝ်တႄႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ် မိူဝ်ႈ 1951 လိူၼ်ၸၼ်ႇၼဝရီႇ 15 ဝၼ်းၼႆယဝ်ႉ။
# တၢင်းသုင်လၵ်း လၢဝ်ၵၢင်ၼၼ်ႉ မီး 31 ထတ်း (ft)
# တၢင်းသုင်လၵ်း လၢဝ်ဢွၼ်ႇ ႁႃႈလႅမ်ႈၼၼ်ႉ မီး 9 ထတ်း(ft) 
# ငဝ်ႈသဝ်ႁိၼ်ၼၼ်ႉ ပၼ်ႇမူၼ်းမၼ်း မီး 14 ထတ်း (ft) သေ သုင်ၶိုၼ်ႈၽၢႆႇၼိူဝ် 6 ထတ်း (ft) ၸူမ်ၶဝ်ႈၼႂ်းလိၼ်ၵေႃႈ 6 ထတ်း ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
# ၼႃႈပိုၼ်ႉပၼ်ႇမူၼ်း ပိုၼ်ႉမၼ်းမီး 18 ထတ်း(ft)သေ ၸူမ်ၶဝ်ႈၼႂ်းလိၼ် 6 သိၵ်ႈ(ins) ပႅၼ်ဢွၵ်ႇလိၼ် 6 သိၵ်ႈ(ins)
# ၼႂ်းၵၢင်မၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်မႆႉပဝ်း 5 ပႅၵ်ႉ(ins) ပၼ်ႇမူၼ်း၊ ဢၼ်ယၢဝ်း 18 ထတ်းလႄႈ ထႅင်ႈမႆႉပဝ်းလႅမ်ႈၼိုင်ႈ ယၢဝ်း 24 ထတ်း ဢဝ်ၵပ်းၵၼ်သေ ႁဵတ်းၵႅၼ်ၵၢင်မၼ်းဝႆႉ။ ၸင်ႇဢဝ် မၢၵ်ႇႁိၼ်လႄႈ လိၼ်ပုၼ်လေႃးထုၼ်သေ လေႃႇသႂ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး လၵ်းသဝ်ႁိၼ်။
# တီႈလၵ်းလၢဝ်ဢွၼ်ႇ ႁႃႈဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢဝ်လွတ်ႇလဵၵ်း ၼိုၵ်ႈၵျၢပ်ႈ ႁႃႈလႅမ်ႈ ဢၼ်ယၢဝ်း 9 ထတ်း(ft) သႂ်ႇဝႆႉၵႅၼ်ၵၢင်မၼ်း။
# တီႈငဝ်ႈသဝ်ႁိၼ်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈမၢၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ **ပြည်မတောင်တန်း ပူးပေါင်းရေးစာချုပ် ကျောက်တိုင်** ၼႆသေ လိၵ်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈတႄႇႁဵတ်းသဝ်ႁိၼ်ၸိုင် လိၵ်ႈမၼ်း တႅမ်ႈဝႆႉ ၼႃႈၽၢႆႇႁွင်ႇ မၢႆထိုင်ဝႃႈ ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ဝၢႆႇၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇသေ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတီႈပၢင်ၵုမ် မိူဝ်ႈ 1947 လိူၼ် ၾႅပ်ႉဝရီႇ 12 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1971 ၼီႈ ၼႂ်းလိူၼ်ၸၼ်ႇၼဝရီႇ ၸုမ်းၽၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈမႄးတၢင်း (ဆောက်လုပ်ရေးကော်ပိုရေးရှင်း) ၶဝ် မႃးမူၼ်ႉမႄး လၵ်းသဝ်ႁိၼ်ၼႆသေ ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢဝ်တူဝ်လိၵ်ႈမႃးတႅမ်ႈ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇ။
# ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈ လၵ်းသဝ်ႁိၼ်ပၢင်လူင်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်မေႃၵေႃႇ လုင်းထူၺ်း၊ ၸၢႆးပုင်ႇၺ၊ ၸၢႆးဢေႃးပႃႇ၊ ၵျေႃႇတိၼ်ႉ၊ ၺီႇလ၊ ဢွင်ႇပုၼ်ႉ လႄႈ ၵၢၼ်ႇၶျႃး။ 
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ

**လၵ်းၸဵင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ** ၼႆႉ ၶိုၼ်းထႅမ်ႇသႂ်ႇ 6 မူင်း 30 မဵတ်ႉ တီႈ လၵ်းယၢမ်းၵရိၼ်းၼိတ်ႉသေ ဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၸႂ်ႉတႃႇတၢင်းပီ တႃႇတၢင်းမိူင်းယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် ၵၢၼ်းလွင်ႇတီႇထုတ်ႉ 97 တီႇၵရီႇ 30 မဵတ်ႉသေ ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းလႁႄႇ

**ဝဵင်းလႁႄႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ၊ ၼႃးလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်ႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လႁႄႇ ၼႆႉ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်းတင်းၸိုဝ်ႈ ပူႇၵႄႇၼႃႇၵ ဢီႇၼွႆႇလႁႄႇ သေ ၸင်ႇလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ **လႁႄႇ** ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1967-68 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၾိင်ႈၾႃႉႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေ လႆႈပဵၼ်တၢင်းၸဵပ်းတၢင်းၼၢဝ်ၼမ်လႄႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ် ႁႃဢွင်ႈမႂ်ႇသေ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႃႇၵလႅင်ၼွင်ၼႆႉ လႆႈၵႂႃႇလိူၵ်ႈဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်မီးတူၼ်ႈမႆႈႁႅင်ႈ ဢၼ်ၶွၵ်ႇမၼ်းၵွၵ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၸူးလႆႈတႄႇဝၢၼ်ႈသေ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈပီးၵူႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ပူႇၵႄႇဝၢၼ်ႈပီးၵူႇၼႆႉ ပဵၼ် ဢီႇၼွႆႇလႁႄႇ ယဝ်ႉ။

လႁႄႇ ဢၼ်မီးဝႆ့တီႈၼိူဝ် တၢင်းသုင်ၽိဝ်ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ 4,313 ထတ်းၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈပဵၼ်ထုင်ႉၼိူဝ်လွႆသေတႃႉ မီးဝႆႉတီႈၼႃႈလိၼ်ပဵင်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇတေႇ ဝဵင်းၶမ်းတီႈ သေၵေႃႈ ၵႂႃႇလႆႈ လႁႄႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃးဢမ်ႇပႆႇမီးၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇတေႇသေၵေႃႈ လႆႈဢဝ်မႃႉလႃးၸိူဝ်းၼႆႉ တၢင်ႇၵုၼ်ႇသိၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်း ၶမ်းတီႈ သိၼ်ႇတေႇ လႁႄႇ ၼႆႉ ၵႆ 59 လၵ်းယဝ်ႉ။ လႆႈႁဵတ်းတၢင်းၼႆႉမႃး မိူဝ်ႈပီ 1952 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1990 မႃးၶိုၼ်းမႄးတၢင်းသေ ထိုင်မႃး 1992 တႄႉ ၸၢင်ႈတေႃႉသူင်ႇၵုၼ်ႇသိၼ်လႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈလူမ်လူမ်ယူႇယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၵႄႈ သိၼ်ႇတေႇလႄႈ လႁႄႇ ၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈၵႆယၢၼ် 53 လၵ်းၵူၺ်းၼႆသေတႃႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း လႆႈၶီႇလူတ်ႉၵႃးတင်းဝၼ်း တီႈၼိူဝ်သၼ်လွႆၼႃႇၵၼၼ်ႉသေ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈၵွင်းလွႆထဵင်ႇၺူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ

**ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလႁႄႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ယွင်ႁူၺ်ႈ ၸိုဝ်ႈၼႆႉပွင်ႇဝႃႈသင်?

ပၢႆႉႁပ်ႉတွၼ်ႈၶဝ်ႈမိူင်း “ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ” ဢၼ်မၢၼ်ႊ ပိၼ်ႇဝႆႉတီႈပွင်ႇဝႃႈ “လားရှိုး”  ဢမ်ႇၼၼ် “ပွႆးၼႄမႃႉလေႃႈ” တီႈပွင်ႇၵႂၢမ်းတႆးပဵၼ် “ ဝဵင်းဢၼ်မီး တေႃႇၼႃႈတင်း လွႆဢၼ်မီးၼူၵ်ႉယဵဝ်ႈ ၼမ်လၢႆ” ၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉပဵၼ် လႃႈသဵဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ယၢမ်ႈမီး ႁၢင်ႊၵွင်ၵူၼ်ႈယၢဝ်းဝႆႉ တင်းသွင်ၽၢႆႇ၊ ယၢမ်းလဵဝ် ႁဵတ်းပဵၼ်ႁၢင်ႊႁူင်းၶဝ်ႈတႅၼ်းဝႆႉ။

ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ႁွင်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႃႈ “ တႆး” ၼႆသေ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၼႆႉ ငၢႆးတင်းၵႂၢမ်းထႆး ၵူၺ်းၵႃႊ တူဝ်လိၵ်ႈလၢႆးတႅမ်ႈသမ်ႉ ငၢႆးလိၵ်ႈမၢၼ်ႊ။

မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်တေသွၼ် ၼႂ်းၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ၊ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႈပိူင်ႇၼၼ်ႉ တႄႇမီးမႃးလွင်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ တၢင်းၼွၵ်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႊ ၵွပ်ႈတႆးႁဝ်း ဢမ်ႇမီးပိူင်သွၼ်၊ တူဝ်လိၵ်ႈ သဵင်ဢွၵ်ႇတၢႆတူဝ် လႄႈ ပပ်ႉလိၵ်ႈတႆး၊ ၵွပ်ႈၼႆ ပဵၼ်တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တႃႇဢဝ်ပဵၼ်ပိူင်သွၼ် ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း။ 

တႄႇဢဝ်ပီ 1950 မႃးၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၶတ်းၸႂ် မူၼ်ႉမႄးတႅမ်ႈၶိုၼ်း လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ၼင်ႇႁိုဝ်တေၸႂ်ႉတိုဝ်းငၢႆႈလႄႈ မီးပပ်ႉႁဵၼ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်းပဵၼ် ပိူင်ၵၢၼ်သွၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉသို်ၵ်းမၢၼ်ႈ ႁုပ်ႈသိမ်းဢႃႇၼႃႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်း မိူဝ်ႈပီး 1962 လႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄးၸႂ်ႉတိုဝ်း တမ်းဝၢင်းပိူင်၊ လိၵ်ႈလၢႆးတႆးၵေႃႈ လႆႈၵိုတ်းၵႂႃႇပႅတ်ႈ၊ တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႉမႃး သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႆႈၸႂ်ႉ ႁႂ်ႈၵူႈႁူင်းႁဵၼ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး တင်းသဵင်ႈ ႁဵၼ်းလိၵ်ႈမၢၼ်ႊ - ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊ သိုပ်ႇမႃးထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်။

ဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ၼင်ႇႁိုဝ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး တေဢမ်ႇႁၢႆၼၼ်ႉ ၸုမ်းသင်ႇၶႃႇ လႄႈ ၶူးသွၼ် ၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ်ၶဝ် ၶတ်းၸႂ် ပိုတ်ႇပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး မိူၼ်ၼင်ႇ ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး ၶၢဝ်းမႆႈ၊ ၵူၺ်ႈၵႃႊ ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆးၼႆႉ လႆႈလၵ်ႉသွၼ် တီႈလပ်ႉႁူလပ်ႉတႃ သင်ထိုင်ႁူ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊၶဝ်ၸိုင် မေႃသွၼ်ၶဝ် တေၸၢင်ႊထုၵ်ႇတီႉယွပ်း။

ၵွပ်ႈၼၼ် ယၢမ်းလိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်တႅမ်ႈၸွမ်ႈပၢႆႉ ၸွမ်းဝဵင်း ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းတင်းၼမ် ၵူႊတီႈၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႊၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သဵင်ဢွၵ်ႇၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵႂၢမ်းတႆးၼႆႉ တီႈပွင်ႇလႄႈသဵင်ဢွၵ်ႇမၼ်း ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်လႄႈ ပေႃးဝႃႈ မၢၼ်ႊဢဝ်ၸိုဝ်ႈသဵင်တႆးၼႆႉ ၵႂႃႇပိၼ်ႇပဵၼ် သဵင်ဢွၵ်ႇမၢၼ်ႈၼႆၸိုင် တီႈပွင်ႇမၼ်း ၸၢင်ႈပိူင်ႈၵၼ်ၵႂႃႇ ပဵၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင်ပႅတ်ႈ။ 

ၸိုဝ်ႈဢၼ်ပိၼ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၵႂႃႇပိၼ်ႇ ပဵၼ်သဵင်မၢၼ်ႈၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်။

## [[ယွင်ႁူၺ်ႈ]]

ၸိုဝ်ႈဝဵင်းတႆး ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ “ယွင်ႁူၺ်ႈ” ၼႆႉ ၵႂၢမ်းတႆးပွင်ႇဝႃႈ “ႁူၺ်ႈဢၼ်မီး မၢၵ်ႇၼမ်ႉၶဝ်ႈပူင်းလီ” ၼႆၼၼ်ႉ မၢၼ်ႊၶဝ်သမ်ႉတႅမ်ႈဝႃႈ “ ညောင်ရွှေ” ၼႆသေ တီႈပွင်မၼ်းၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် “တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇၶမ်း” ၼႆယူႇ။ လွင်ႈၶဝ်ပိၼ်ႇ လႅၵ်ႈလၢႆႈၶေႃႈၵႂၢမ်း ႁႂ်ႈပေႃးမီးသဵင်ဢွၵ်ႇ မၢၼ်ႊၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလီထွမ်ႇ ၶဝ်ႈႁူၵူႊၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ မိူၼ်ၼင်ႇၸိုဝ်ႈဢၼ်ပႃး “မိူင်း” ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵေႃႈ ထုၵ်ႇပိၼ်ႇတႅမ်ႈပဵၼ် “ မိုင်း” ၼႆသေ ပွင်ႇဝႃႈ “ မၢၵ်ႇပွမ်း(မၢၵ်ႇမႅင်း)” ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိုဝ်ႈမိူင်းလႄႈ ဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈမၢၼ်ႊ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး မၢင်ႇၵလႃႇလီ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
www.taifreedom.com
ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ

**ၸေႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ** (); (), (), () ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸေႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တၢင်းသုင်တႄႇၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆသေ မီးယူႇ ၂၈၃၅ ထတ်း (၈၆၄ မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸေႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸေႈတွၼ်ႈ လႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ ၆၀၉,၈၈၁ ၵေႃႉၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ 

## ၸေႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း

ဢၼ်ပဵၼ် ၸေႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸေႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။

* ၸႄႈဝဵင်း လႃႈသဵဝ်ႈ
** ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ
* ၸႄႈဝဵင်း တၢင်ႉယၢၼ်း
** ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း
* ၸႄႈဝဵင်း သႅၼ်ဝီ
** ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ
* ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းယႆ
** ဝဵင်းမိူင်းယႆ

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ

**ၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ** (); (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းလႃႈသဝေ်ႈယဝ်ႉ

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း လႃးသဵဝ်ႈ

# ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇ

**ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇ** (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉၽၢႆတူၵ်း ပွတ်းၵၢင် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတူၵ်းၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၵၢၼ်း လႄႈ မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇၼႆႉ  မီး ပွၵ်ႉ (10) ပွၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (3) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (1) ႁူင်းလႄႈ မီး ႁူင်းႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (2) ႁူင်းယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တႅဝ်းၵၢတ်ႇၶႄႇ တႃႇဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။

### ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်

ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းလႄးၵူး

**ၸႄႈဝဵင်းလႄးၵူး** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလႄးၵူး ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ ပဵၼ်ထုင်ႉဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းထုင်ႉၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

သဵၼ်ႈတၢင်းၽႂ်းလူင် တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇ ၼႆႉ လႆႈလတ်း ၸႄႈဝဵင်းလႄးၵူးၵႂႃႇယဝ်ႉ။

## ၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်
ၽၢႆႇတူၵ်းၸႄႈဝဵင်းလႄးၵူး ၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇပီႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတႅၵ်ႉၵျီး၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၸမ်ႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် (ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်)၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူၵ်ႉၵလႃႇပ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸပ်းဢိူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
* "Hlegu Township, Yangon Division" map ID: MIMU154 Hlegu Township 090227 v01, 27 February 2009, Myanmar Information Management Unit (MIMU) 
* "Hlegu Google Satellite Map" Maplandia World Gazetteer
လႄႇဝေး၊ ဝဵင်း

**ဝဵင်းလႄႇဝေး** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ သေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း တႃႇ ၸႄႈဝဵင်းလႄႇဝေးယဝ်ႉ။  တၢင်းၵႂၢင်ႈမီးမွၵ်ႈ သီႇလၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းၼႆႉသေ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆတၢင်းတူၵ်း ၵႆယၢၼ် ဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ 10 လၵ်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ - ၵျွၵ်ႉပတွင်းသေ သဵၼ်တၢင်းလူင်လူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇၵေႃႈ လတ်းၶၢမ်ႈဝဵင်းလႄႇဝေးၵႂႃႇလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၵိုၼ်းၵႃႉၶၢႆဝဵင်းၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ဝဵင်းၵၢင်ၵႅၼ် ဢၼ်ၵႃႉၶၢႆၶဝ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း

မိူဝ်ႈပီမိူင်း 191 ၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မွင်ႇၼွႆႉ ၼၼ်ႉ မႃႇတႄႇတင်ႈဝဵင်းလႄႇဝေးၵႃႈတီႈၼိူဝ် ၵုင်းဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ဝဵင်းလႄႇဝေးၼႆႉ မိူဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းငၼွႆႉၵူင်း (), ဝဵင်းငၼွႆႇၵူင်း () ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉသေ သမ်ႉၶိုၼ်းပဵၼ်ၵႂႃႇ ဝဵင်းဝႃးၼွႆၵူင်း () ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၵဝ်ႇဝႃးၼွႆႇၵူင်းၼႆႉ မီးတီႈ ၵုင်းဝဵင်း (မျူဝ်ႉၵူင်း-မြို့ကုန်း) ဢၼ်မီးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းလႄႇဝေးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈဝဵင်းၵဝ်ႇၼႆႉ ၼႃႈၵႂၢင်ႈတၢင်းဢွၵ်ႇတၢင်းတူၵ်း မီး တႃႇ (100)၊ တၢင်းယၢဝ်းထတ်း မီး 1050 သေ ၼႃႈႁွင်ႇၼႃႈၸၢၼ်း တႃႇ (80) မီးတၢင်းယၢဝ်း 840 ထတ်းယဝ်ႉ။ ၽႃႇဝဵင်းၼႆႉ သုင်မွၵ်ႈ 15 ထတ်းၼၼ်ႉသေ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈႁူဝ်ႉဝဵင်းၼၼ်ႉ ၶုတ်းၶူးဝဵင်းဝႆႉသေ ထုၵ်ႇတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉတီႈၼႂ်း ပိုၼ်းရႃႇၸဝၢင်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉႁွင်ႉၸွမ်းၸိုဝ်ႈငၼွႆႇ ၵေႃႉဢၼ်တႄႇတင်ႈဝဵင်းမႃးၼၼ်ႉသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉမႃးပေႃးလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝႃးၼွႆႉၵူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ ၁၉၁ ၼၼ်ႉ မိၼ်းၼၵႃး ၼႆႉ ပဵၼ်မျူဝ်ႉၸႃးဝႃးၼွႆႇၵူင်းသေၵေႃႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇထိုင် ပီမိူင်း ၂၀၂ မႃး မိၼ်းၼၵႃးၼႆႉ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီးလႄႈ ၸင်ႇဢဝ် ဢမၢတ်ႈဢူးသူၺ်ႇလူႇ ႁဵတ်းပဵၼ်မျူဝ်ႉၸႃး ဝဵင်းဝႃးၼွႆႇၵူင်းယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ဝဵင်းဝႃးၼွႆႇၵူင်းၼႆႉ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် မျူဝ်ႉၸႃး ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းၶဝ် ၵေႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။

တႄႇဢဝ် ပီမိူင်း ၁၇၈၈ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၼႆႉ ၸင်ႇၸပ်းၸိုဝ်ႈမႃးဝႃႈ ဝဵင်းလႄႇဝေးၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝေႃးႁၢၼ်ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၵႆႉလႅၵ်ႈလၢႆႈၸွမ်းမႃး ၵၢပ်ႈလႂ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီမိူင်း ၈၉၂ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈမႄႈ တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး ဢၼ်သိမ်းဢဝ် ႁေႃၶမ်းၵေႇတုမတီႇ တွင်ႇငူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ပူႇၵႄႇဝဵင်းငၼွႆႇၵူင်းယဝ်ႉ။

တႄႇဢဝ်ဝၢႆးသေ ၶိုၼ်းၶုတ်း ၼွင်သိၼ်ႇဢူင်ႇ (ဆင်အုံကန်) ဢမ်ႇၼၼ် ၼွင်ပျီႇလူင်းၶျၢၼ်းတႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႄႇဝေးၼႆႉ ၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃးသေ တီႈဝဵင်းလႄႇဝေးၼႆႉ မီးမႃး ၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ၊ ၸၢၵ်ႈမႆႉ၊ ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမီးပႃႇမႆႉထိူၼ်ႇ ၸမ်ဝဵင်းလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵၢၼ်မႆႉၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ ၂၀၁၄ ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးဝႆႉ ၂၈၄,၁၄၄ ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
လႄႇဝေး၊ ၸႄႈဝဵင်း

**ၸႄႈဝဵင်းလႄႇဝေး** ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး တီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး ၂၈၄,၁၄၄ ၵေႃႉယဝ်ႉ။
## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇ

**ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇ** (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉပွတ်းတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇလႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်ႈထၢၼ်းတပိၼ်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸွမ်းၶႅပ်ႇ မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇၼႆႉ ၽွတ်ႇႁႅၼ်း ၶဝ်ႈပႃး ပွၵ်ႉ (20) ပွၵ်ႉ လႄႈ ဢိူင်ႇ (9) ဢိူင်ႇ ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ မိူဝ်ႈ ပီ (1980) ဢၼ်ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း ၶဝ် တႄႇတင်ႈမႃး ဝဵင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။  ဢၼ်ပဵၼ် ၸူင်ႇပၢႆးၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၸူင်ႇပၢႆးၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ လႅင်ႇတႃႇယႃႇ ()၊ ပတေႇတႃႇမျူဝ်ႉတေႃႇဢဵင်ႇယႃႇ ()၊ ပၢၼ်းလႅင်ႇဢဵင်ႇယႃႇ () ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆ့တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉ ဢဝ် ၶူဝ်ပၢၼ်းလႅင်ႇ သေ ၵၢႆႇၸူး ၸႄႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေး သေ တွၼ်ႈတႃႇၸူးတၢင်ႇၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ဢဝ် ၶူဝ်ဢွင်ႇၸေႇယႃႉ လႄႈ ၶူဝ်ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ သိုပ်ႇဝႆႉပၼ်ယဝ်ႉ။

တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇၼႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈမီး (46) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢၼ် မီး (8) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉသုင်မီး (4) ႁူင်းယဝ်ႉ။

ဢၼ်ပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈ ပွတ်းတူၵ်းတႃႈၵုင်ႈ YTU ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
လႅင်ႊလၢဝ်

ပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးသၢႆႊၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ပၢႆးႁဵၼ်းလွင်ႈၶူင်းၾႃႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ လွင်ႈလိူၼ်၊ လွင်ႈလူၵ်ႈ၊ လွင်ႈလၢဝ်၊ လွင်ႈၼႅပ်ႇပူႇလႂ်ႇ၊ လႄႈ လွင်ႈတၢင်းၸၢင်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ပၢႆးႁဵၼ်းဢၼ်ၵွင်ႉတင်းတင်း ပၢႆးလႅင်ႊတူဝ်ႁၢင်ႊ၊ ပၢႆးပိုတ်ႇထၢတ်ႈ၊ ပၢႆးၼပ်ႉသွၼ်ႇ၊ လႄႈ လၢႆႊႁၢင်ႊၶွင်ၶူဝ်းၸွင်ႈ၊ ၽိင်ႈဢၼ်ၵိူတ်ႇပဵၼ်ယူႇတၢင်းၼွၵ်ႈလႅင်ႊလူမ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူမ်ႈပႃးတင်း လၢဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းလူင်၊ လွင်ႈသၢႆးလႅင်းၵႃႇမႃႇ၊ လႄႈ လွင်ႈၾူင်းသၢႆပိုၼ်ႉလင်လႅင်ႊၾႃႉ။ ပၢႆးဢၼ်ၵဵဝ်ႇတင်းပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ်သေ သမ်ႉပိူင်ႈပႅၵ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉၸမ်း ပဵၼ် ပၢႆးလႅင်ႊၾႃႉ (cosmology) ဢၼ်ပဵၼ် ပၢႆးႁဵၼ်းလွင်ႈၾႃႉမိုၼ်ႇမုင်ႊတင်းလုမ်ႈ။ 

ပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးႁဵၼ်းလၢႆးသၢႆႊ ဢၼ်ၵဝ်ႇၵႄႇႁိုင်ႁီးသေပိူၼ်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈ ၼႂ်းပၢႆသၢႆႊတင်းလၢႆ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ၸၢဝ်းဢီႇၸိပ်ႉ၊ ၸၢဝ်းပေႇပီႇလူၼ်ႇ၊ ၸၢဝ်းရိၵ်ႉ၊ ၸၢဝ်းၶႄႇ၊ ၸၢဝ်းဢိၼ်းတီးယႂ်း၊ ၸၢဝ်းဢီႇရၢၼၼ်ႇလႄႈ ၸၢဝ်းမႃႇယႃႇၶဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈၾႃႉၵၢင် ႁၢဝ်ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ်ပႆႇပဵၼ်မႃးပၢႆးသၢႆႊပၢၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉ မီးၵၢၼ်ၶူင်ႊသၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃးသႅင်ၸၢဝ်ႇမုင်ႊ(telescop)။ ပေႃးတေၶႆႊၶိုၼ်းပိုၼ်းပဵၼ်မႃးမၼ်းၸိုင် ပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ်ၵေႃႈ လႆႈမီးပိူင်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပၢႆးလႅင်ႊတႅၵ်ႈလၢဝ်၊ ပၢႆးတႅၵ်ႈတၢင်ႉမိူင်း၊ ပၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်း လႅင်ႊလၢဝ်၊ လႄႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း။ ၵူၺ်းၼႃႇ ပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ် ပၢႆးတူဝ်ႁၢင်ႊလႅင်ႊလၢဝ်(astrophysics)။
ဝတ်ႈတပႄး ႁႃႈပိူင်

ၵႆႉလႅတ်းမဝ်ယႃႇလိုဝ်ႈ ၊ ထွမ်ႇၶေႃႈသိုဝ်ႈၵႂၢမ်းသွၼ်
ဢွၵ်ႇႁပ်ႉတၵ်ႉႁူဝ်တၢင်း ၊ ယူႇဢိင်ႇၶၢင်းလဵင်ႉလူမ်ႈ
ၶတ်းၸႂ်ႁဵၼ်းပၺႃႇ ၊ ၵၢၼ်ဝတ်ႈတႃႇ​တပႄး ႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

(ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)


#ထွမ်ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်သြႃႇသွၼ်ပၼ်။
#ပေႃးဝႃႈသြႃႇမႃးၼႆ ႁပ်ႉႁူမ်ၸူမ်းတွၼ်ႈ။
#ယူႇဢိူမ်ႈသဝ်းၸမ်သြႃႇ။
#ယူႇၸမ်သြႃႇသေ ႁဵၼ်းပၼ်ၵၢၼ်ဢွၼ်ႇၵၢၼ်လူင်။
#လိၵ်ႈဢၼ်သြႃႇသွၼ်ပၼ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးၶုၵ်းၶူၼ်ႉဝူၼ်ႉၶွပ်ႈ ဢူမ်ဢၢၼ်ႇႁႂ်းလႆႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (208) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ဝတ်ႈတၵႃႇ ႁႃႈပိူင်

ၸႂ်ႁၵ်ႉမီးမဵတ်ႉတႃႇ ၊ တူဝ်ႁၵ်ႉၵႂႃႇၸူမ်းႁဵတ်း
သူပ်းပၢၵ်ႇႁၵ်ႉၸူမ်းယေႃး ၊ ၼင်ႇၸႂ်ၸေႃးမွၵ်ႇၽိတ်ႈ
ၵႃႈမီးႁႅင်းလူႇၵႂႃႇ ၊ ဝတ်ႈတၵႃႇႁဵတ်း မီးႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

(ၽိင်ႈငႄႈ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)


#တေလႆႈဝႆႉၸႂ်မဵတ်ႉတႃႇ တမ်ႈတီႈရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်။
#ၼႃႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈတႃႇ ရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႆႉၸႂ် မဵတ်ႉတႃႇၸေႇတၼႃႇသေ ႁဵတ်းပၼ်။
#တေလႆႈမိုတ်ႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၵိုဝ်း လၢတ်ႈၵႂၢမ်းလီၵႂၢမ်းၼပ်ႉယမ် တေလႆႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇဝႆႉ။
#ၶႂ်ႈလႆႈသင်ၵေႃႈလၢတ်ႈၶႃႈလႄႈ ၼႆ တေလႆႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇဝႆႉ။
#ပႅင်ႈၼင်ႇပွင်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ တေလႆႈလူႇတၢၼ်း။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (212) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ဝတ်ႈပေႃႈမႄႈ ႁႃႈပိူင်

ႁႄႉၵင်ႈလွင်ႈတၢင်းၶီ ၊ ၶိူင်ႈၵၢၼ်လီၸႂ်သၢင်ႈ
ၸႂ်ႉတိုၵ်းႁဵၼ်းပၺႃႇ ၊ ၽႄဢုၸ်ႉၸႃႇပၼ်တိုၼ်း
ပွင်ႇမႅင်ႇၼႃႈႁိူၼ်းယေး ၊ ဝတ်ႈလႃၽေးႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

(ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)


#ၵႅတ်ႇၶေႁေႉၵင်ႈပၼ် လွင်ႈဢမ်ႇလီ။
#ၸီႉသင်ႇၼႄပၼ် လွင်ႈလီ။
#သွၼ်ပၼ်ပၺႃႇတၢင်းမေႃ။
#ပၼ်ငိုၼ်းတိုၼ်းတႃႇတေႁဵတ်းၵိၼ်ၵၢၼ်။
#ၵူပ်ႉၵူႈမႅင်ႇပၼ်။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (207) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ဝတ်ႈပေႃႈလဵင်ႉ ႁႃႈပိူင်

လဵင်ႉတဵမ်ၶေႃးဢိမ်ႇၼႅၼ်ႈ ၊ ၶပ်ႉမႅင်ႇမႅၼ်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်း
မိူဝ်ႈၸဵပ်းသႅပ်ႇယႃၵၼ် ၊ တၢင်းၵိၼ်ပၼ်ၽဵင်ႇသဵင်ႈ
ထိုင်ယၢမ်းႁႂ်ႈပွႆႇၵႂႃႇ ၊ ဝတ်ႈတႃႇပေႃႈမႄႈလဵင်ႈႁဵတ်းႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

(ၽိင်ႈငႄႈ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)


#လဵင်ႉလူပၼ် ၶႃႈၸႂ်ႉၵူၼ်းသွႆ ႁႂ်ႈဢိမ်တဵမ်ထူၼ်ႈ။
#ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၶဝ်ႁဵတ်း ၵၢၼ်ဢၼ်ၶဝ်ပွင်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉၵူၺ်းသေ တေလႆႈမီးၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇတႃႇၶဝ်။
#ၽွင်းဢမ်ႇယူႇလီၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေယူႇလီ တေလႆႈယူတ်းယႃပၼ်။
#ပေႃးဝႃႈ လႆႈမႃးတၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ၶႅမ်ႉဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၼႆၸိုင် ၸႅၵ်ႇၽႄပၼ်ၵၼ်။
#ဝၼ်းယႂ်ႇဝၼ်းလူင် ၊ ဝၼ်းသိၼ်ဝၼ်းထမ်း၊ ဝၼ်းဢိုတ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်သင်သေ တေလႆႈဝၢင်းၶႂၢင်ႉပၼ်။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (211) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ဝတ်ႈမေး ႁႃႈပိူင်

ၶိုင်ပွင်လွင်ႈႁိူၼ်းယေး ၊ ၸၢႆႇပၸ်ႉၸေးဢွမ်ႇဢီႈ
ယႃႇလၢဝ်းၽိတ်းၵႃႇမေႇ ၊ ၸႂ်ႁၵ်ႉသေႇပႅင်းၶိူဝ်း
ယႃႇၶၢၼ်ႉၼႃႇဢိူၼ်ဢၢၼ် ၊ မီးၵၢၼ်တႃႇၼၢင်းမေးႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

(ၽိင်ႈငႄႈ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)


#ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ၵၢၼ်ၼႂ်းႁိူၼ်း ႁႂ်ႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ။
#ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၸဝ်ႈၽူဝ် ဢၢပ်ႈပၼ်မႃးၼၼ်ႉ သိမ်းပႅင်းမၢႆတွင်းဝႆႉလီလီ။
#ဢမ်ႇၽိတ်းၽႅၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ် ၵူၼ်းၸၢႆးတၢင်ႇၵေႃႉ။
#ပီႈၼွင်ႉၽၢႆၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ပီႈၼွင်ႉၽၢႆႇၽူဝ်ၼၼ်ႉ ယိုၼ်ႇမႅင်ႇပၼ်ၽဵင်ႇၵၼ်။
#ၼႃႈၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ လူဝ်ႇလူင်ႉလႅၼ်သေ တေဢမ်ႇလႆႈၶၢၼ်ႉဢိူၼ်။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (209) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ဝတ်ႈရႁၢၼ်း ႁူၵ်းပိူင်

ႁႄႉၶႄၵၢၼ်မိူၵ်ႈမၢပ်ႇ ၊ ၸႂ်ယွင်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လီ
ၸႂ်မဵတ်ႉတႃႇသွၼ်းယမ်း ၊ ႁေႃးၼႄထမ်းမႂ်ႇထႅင်ႈ
ငိၼ်းယဝ်ႉႁႂ်ႈလႅင်းပွင်ႇ ၊ ပၢၵ်ႈၼႄဝွင်ႇမိူင်းၽီ
ဝတ်ႈတႃႇၸဝ်ႈမုၼ်းၵျွင်း ၊ ႁူၵ်းပိူင်မႅတ်ႇၵမ်တွင်းၵူႈမိူဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။

(ၽိင်ႈငႄႈ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)


#ႁေႃးလၢတ်ႈသင်ႇသွၼ်ပၼ် ယႃႇပေႁႂ်ႈႁဵတ်းလွင်ႈဢမ်ႇလီ။
#ႁေႃးလၢတ်ႈသင်ႇသွၼ်ပၼ် ႁႂ်ႈႁဵတ်းလွင်ႈလီ။
#ႁေႃးလၢတ်ႈသင်ႇသွၼ်ပၼ် တြႃးဢၼ်မႂ်ႇ။
#ႁေႃးလၢတ်ႈသင်ႇသွၼ်ပၼ်ၶိုၼ်း တြႃးဢၼ်ယၢမ်ႈထွမ်ႇၼၼ်ႉ။
#ႁေႃးလၢတ်ႈၼႄလၢႆးပၼ် တႃႇတေႁွတ်ႈထိုင်မိူင်းၽီ။
#ဝႆႉၸႂ်မဵတ်ႉတႃႇဢွၼ်ၼႃႈသေ သင်ႇသွၼ်ဢွၼ်လီပၼ်တၵႃႇၶဝ်။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (212) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ဝတ်ႈလုၵ်ႈလဵင်ႉ ႁႃႈပိူင်

ၼွၼ်းတူၵ်းလိုၼ်းလင်ယဝ်ႉ ၊ လုၵ်ႉထႃႈၸဝ်ႉဢွၼ်တၢင်း
ပၼ်ဝႆႉၸင်ၵွႆႈဢဝ် ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ်ၵုမ်ႇထူၼ်ႈ
ယွင်ႈဢၢမ်းၸဝ်ႈလီၼႃႇ ၊ ဝတ်ႈတႃႇၶႃႈၵူၼ်း မီးႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

(ၽိင်ႈငႄႈ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)


#ၼွၼ်းတူၵ်းလိုၼ်း ၊ ၼွၼ်းဝၢႆးလင်။
#လုၵ်ႈၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈ။
#တေလႆႈဢဝ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၶွင်ပၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။
#ၼႃႈၵၢၼ်ပေႃႈလဵင်ႉၸဝ်ႈၶွင်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၶူဝ်ႇဢမ်ႇၵၢတ်ႈသေ တေလႆႈဝႆႉၸေတၼႃႇလီသေ ႁဵတ်းပၼ်။
#တေလႆႈလၢတ်ႈ ၵုင်ႇၵုၼ်းမုၼ်ငဝ်းပေႃႈလဵင်ႉၵူၺ်း။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (211) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ဝတ်ႈလုၵ်ႈလၢင်း ႁႃႈပိူင်

လဵင်ႉလႃၽေးၵုင်ႇၵႂၢင်ႈ ၊ ၶတ်းသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ပွင်
ႁႂ်ႈၵိုင်ႇပုတ်ႈႁိူၼ်းယေး ၊ လူႇပၼ်ၸေးၸႅၵ်ႇႁွတ်ႈ
တူၺ်းလူၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵႂႃႇ ၊ ဝတ်ႈတႃႇလုၵ်ႈလၢင်းႁဵတ်းႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ 

(ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)

#လွင်ႈႁဵတ်းလဵင်ႉလူပေႃႈမႄႈ။
#လွင်ႈႁဵတ်းပၼ် ၵၢၼ်ပေႃႈမႄႈ။
#လွင်ႈထွမ်ႇသူပ်းဢဝ်ၵႂၢမ်းပေႃႈမႄႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ထိူၵ်ႈၶၢမ်ႇဢဝ် ၶူဝ်းမွၼ်ႇ(ဢမူၺ်ႇ)ပေႃႈမႄႈ။ (ပေႃးဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်းပေႃႈမႄႈၼႆၸိုင် ဢမ်ႇထိူၵ်ႈၶၢမ်ႇဢဝ် ၶူဝ်းမွၼ်ႇပေႃႈမႄႈ)
#ပေႃးဝႃႈပေႃႈမႄႈသဵင်ႈၸူဝ်ႈသုတ်းပၢၼ်ၵႂႃႇၼႆၸိုင် ယိူင်းၸူးပေႃႈမႄႈသေ ႁဵတ်းတၢင်းလူႇတၢင်းတၢၼ်းပၼ်ပေႃႈမႄႈ။
#လွင်ႈပႂ်ႉထိင်းငိူၼ်ႈၶိူဝ်းၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇပေႃႈမႄႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (207) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ဝတ်ႈသြႃႇ ႁႃႈပိူင်

သွၼ်မႅင်ႇလွင်ႈႁူႉႁၼ် ၊ လၢတ်ႈပၼ်လွင်ႈလီၸႃႉ
တၢင်းမေႃယႃႇသိူင်ႇလွင်ႈ ၊ ၶိူင်ႈၵိတ်ႇၶွင်ႈႁႄႉပၼ်
သူင်ႇႁွတ်ႈတီႈလီသဝ်း ၊ ဝတ်ႈႁဝ်းသြႃႇမီးႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

(ၽိင်ႈငႄႈ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)


#သွၼ်ပၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁူႉၼၼ်ႉ သဵင်ႈသဵင်ႈ။
#ပၼ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ဢေႃးဝႃႇၻသေ မူၼ်ႉမႄးပၼ်။
#သွၼ်ပၼ်ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမေႃႇၼၼ်ႉသဵင်ႈသဵင်ႈ။
#ၼင်ႇႁိုဝ်တပေး တေဢမ်ႇထူပ်းၽေးၼၼ်ႉ ၵႅတ်ႇ​ၶႄပၼ်တႃႉ။
#သိုပ်ႇသူင်ႇပၼ်တမ်ႈတီႈ ၶူးသွၼ်ဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (208) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ဝတ်ႈဢူၺ်းလီဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇၵျေးၸူး ႁႃႈပိူင်

ပႂ်ႉလူမိူဝ်ႈလိုမ်းၵႂႃႇ ၊ ပႂ်ႉတႃႇၶိူင်ႈၶူဝ်းလဵင်း
ႁႄႉၸွႆႈလွင်ႈတၢင်းၵူဝ် ၊ ၽေးၺႃးတူဝ်ဢမ်ႇၽႃႈ
ယွင်ႈၶိူဝ်းလုၵ်ႈလၢၼ်ၵႂႃႇ ၊ ဝတ်ႈတႃႇၵေႃႉသေႈႁဵတ်းႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

(ၽိင်ႈငႄႈ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)


#လူႁၼ်တူၺ်းပၼ် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လိုမ်းဝႆႉၼၼ်ႉ။
#လူလွမ်ပႂ်ႉပႃးပၼ် ၶူဝ်းၶွင်ဢူၺ်းၵေႃႉႁဝ်း။
#ၽွင်းမိူဝ်ႈဢူၺ်းလီႁဝ်းထူပ်းၽေးၶဵၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈၸႂ်ယႂ်ႇပိုင်ႈဢိင်။
#ၽွင်းမိူဝ်ႈထူပ်းၽေးၶဵၼ်တုၵ်ႉယၢၵ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပၢႆႈပႅတ်ႈၵၼ်။
#လုၵ်ႈသိုပ်ႇလၢၼ် ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် လွင်ႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ် ယႃႇပၼ်ႁၢႆသေ ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (210) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ဝတ်ႈဢူၺ်းၵေႃႉ ႁႃႈပိူင်

ယိုၼ်ႈယေႃးပၼ်မႅင်ႇၶိူင်ႈ ၊ ဝႆႉၼင်ႇယိူင်ႈတူဝ်ႁဝ်း
ၸွႆႈလွင်ႈမၢၵ်ႈမီးၵၼ် ၊ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဝၢၼ်ၶေႃႈၸိုၼ်ႈ
တင်ႈၸႂ်ၸွမ်းသၸ်ႉၸႃႇ ၊ ဝတ်ႈတႃႇၵေႃႉလီ မီးႁႃႈယိူင်ႈၼႆယဝ်ႉ။

(ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)


#ပႅင်ႈၼင်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ တေလႆႈယိုၼ်ႈမႅင်ႇပၼ်။
#တေလႆႈဝႆႉၽဵင်ႇပဵင်း မိူၼ်ၼင်ႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ၵပ်းသိုပ်ႇ။
#ၼင်ႇႁိုဝ်ၽၢႆႇပိူၼ်ႈၽၢႆႇႁဝ်း တေမီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉ တေလႆႈ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ။
#လွင်ႈလၢတ်ႈလွင်ႈၸႃ ဢၼ်ၶႂ်ႈလၢတ်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈလၢတ်းၵႂၢမ်းဝၢၼ်ႁႂ်ႈထုၵ်ႇႁူ။
#လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉ တေလႆႈမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈသေ တေဢမ်ႇလႆႈပၼ်ၵတိသၸ်ႉၸႃႇလူႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (210) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ဝတ်ႈၽူဝ် ႁႃႈပိူင်

ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈလီႁၵ်ႉၼႃႇ ၊ ယႃႇလၢတ်ႈၵႂႃႇၵႂၢမ်းမဝ်
ယႃႇလေၵူတ်ႉၽိတ်းၼၢင်း ၊ ၶိူင်ႈၶွင်ဝၢင်းၼွပ်ႇယိုၼ်ႈ
ႁႃပၼ်ၶူဝ်းလႅပ်ႈၼႃႇ ၊ ဝတ်ႈတႃႇၸဝ်ႈၽူဝ်ႁဵတ်း ႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

(ၽိင်ႈငႄႈ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)


#ဢမ်ႇသၢင်းၵိၼ်မႄးၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်း။
#ၶူဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁႃႇႁွမ်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ ဢဝ်ဢၢပ်ႈပၼ်မေးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
#ဢမ်ႇၽိတ်းၽႅၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ် ၼၢင်းယိင်းတၢင်ႇၵေႃႉ။
#ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင် ႁၢင်ႈႁႅၼ်းပၼ်ပုၼ်ႈတႃႇ​မေးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
#ယူႇႁူမ်ႈမူၼ်ႈၸွမ်းၵၼ် ႁၵ်ႉႁၵ်ႉပႅင်းပႅင်း။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (209) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ဝတ်ႈၽူႈယႂ်ႇ ႁူၵ်းပိူင်

ယိူၼ်ႉ ၊ တိုၼ်ႇ ၊ လုၵ်ႉ ၊ ၽႄပၼ် ၊ ဝူၼ်ႉႁၼ် - ဢိတ်းလူၼႃႇ
ၵုင်ႇဢင်ႇၵႃႇၵူၼ်းလူင်း ၊ ဝႆႉဝၢင်းပူင်ႁူၵ်းယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

(ၽိင်ႈငႄႈ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)


#တေလႆႈမီးတၢင်းၶတ်းၸႂ် ယႂ်ႇတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ။
#ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢွၼ်ႁူဝ်ပိူၼ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈတူင်ႉတိုၼ်ႇ
#တေလႆႈဢေးလူ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
#တေလႆႈမေႃယိူၼ်ႉၵၼ်ႈ မေႃဝၢင်းၶႂၢင်ႉ။
#ႁဵတ်းသင်သေဢမ်ႇဝႃႈ တေလႆႈထတ်းသၢင်ႈႁဵဝ်ႈတူၺ်းသေႁဵတ်း။
#တေလႆႈဢဝ်ၺၢၼ်ႇသေ တူၺ်းႁၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (213) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
035 ၸၢတ်ႈဝတ်ႉတၵ

## 35 - ꩡၢတ်ႈဝꩦ်ႉꩦၵ
(ဝꩦ်ꩦၵ = ၼူၵ်ႉၶုမ်ႈ)
ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵိုမ်းသၸ်ႉၸႃႇ ၊ ႁႅင်းယႂ်ႇၼႃႇၵတ်ႉတွၼ်း

## ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉၻေႇသၸႃႇရီႇ ၵႂႃႇတီႈ ၼႂ်းတိူင်းမၷꩪၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၶႄ ၽႆးမႆႈထိူၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေႁေႃး ꩡၢတ်ႈဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉၻေႇသၸႃႇရီႇယူႇ တီႈၼႂ်းတိူင်းမၷꩪယူႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶဝ်ႈတုင်းသွမ်း တီႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ဝၢႆးသုင်းသွမ်းယဝ်ႉ တင်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် တင်းၼမ်သေ ၸင်ႇတေ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းထိူၼ်ႇယူႇ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၽႆးမႆႈထိူၼ်ႇယူႇလႄႈ ရႁၢၼ်းပုထုၸၺ်ႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်တူၵ်းၸႂ်ၵူဝ်ႁႄယူႇ။ ၽႆးဢၼ်မႆႈထိူၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ၽႅဝ်မႃး တီႈယၢၼ်ၵႆၽြႃးၸုၵ်းဝႆႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းသၢမ်သိပ်သွၵ်ႇၼႆ မွတ်ႇၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်းမၼ်းယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈၼႆႉသေ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ဢၢမ်း မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယူႇလႄႈ မုၼ် ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇဝႃႈ “ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ ၽႆးဢမ်ႇမႆႈတီႈၼႆႈၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၵဝ်ၽြႃးမိူဝ်ႈ လဵဝ်ၼႆႉ။ မၼ်းပဵၼ်လူၺ်ႈ ၵႂၢမ်းသၸ်ႉၸႃႇ ၽွင်းပႃႇရမီႇ တိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေ ႁေႃးၼႄ ꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင် ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-

## ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈတိူင်းမၷꩪ  တီႈဢၼ်ၽႆးမွတ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ပဵၼ်ၶိူဝ်းၼူၵ်ႉၶုမ်ႈ ယဝ်ႉ။ ပေႃႈမႄႈသွင်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ၼေႃႇၶမ်းၼူၵ်ႉၶုမ်ႈ ဝႆႉတီႈႁၢင်းသေ ၵႂႃႇႁႃ တၢင်းၵိၼ်မႃးလဵင်ႉယဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉၶုမ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ပႆႇမေႃမိၼ်၊ ပႆႇမေႃပႆ။ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ တီႈႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ ၽႆးမႆႈပႃႇထိူၼ်ႇတႄႉတႄႉ ဝႃႈဝႃႈ သဵင်မၼ်း သမ်ႉပေႃးလီၵူဝ်လူင်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ၵမ်းၼၼ်ႉ ၼူၵ်ႉၸိူဝ်းဢၼ်မီး ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် မိၼ်ပၢႆႈၵႂႃႇတီႈလွတ်ႈၽႆး ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃႈမႄႈ ၼေႃႇၶမ်းၼူၵ်ႉၶုမ်ႈၵေႃႈ ၵူဝ်တၢႆလႄႈ ၸင်ႇဝႆႉပႅတ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၼူၵ်ႉၶုမ်ႈသေ မိၼ်ပၢႆႈၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၼူၵ်ႉၶုမ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၽႆး တူဝ်လဵဝ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇတိူင်ႇၵႂၢမ်းသၸ်ႉၸႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ တိူင်ႉသၸ်ႉၸႃႇၼႆၵေႃႈ ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်း သိပ်းႁူၵ်းသွၵ်ႇၼၼ်ႉ ၽႆးမွတ်ႇယဵၼ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင်တီႈလဵဝ် ပဵၼ်တီႈ လွတ်ႈၽႆးဝႆႉယဝ်ႉ-

### ပႃႇꩮိ
* **35** -	

သၼ်တိ ပၵ်ၶႃ ဢပတၼႃ၊ သၼ်တိ ပႃၻႃ ဢဝၺ်ၸၼႃ။

မႃတႃပိတႃ ၸ ၼိၵ်ၶၼ်တႃ၊ ꩡႃတဝေၻ ပꩦိၵ်ၵမ။


### ပိၼ်ႇတႆး
(ၵဝ်)မီး ပိၵ်ႇယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမိၼ်လႆႈ။ မီးတိၼ်ယူႇ။ ဢမ်ႇပႆလႆႈ။ ပေႃႈမႄႈၵေႃႈ ပၢႆႈပႅတ်ႈ ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၽႆးမႆႈထိူၼ်ႇဢိူၺ်ႉ... မႂ်းၶၢႆႉပၢႆႈၵႂႃႇတႃႉ။
ဝိတ်ႉၸႃႇပႅတ်ႇပိူင်

# ၺၢၼ်ႇပုပ်ႉပေႇၼိဝႃႇသႃႇၼုတ်ႉသတိ
#ၺၢၼ်ႇတိပ်ႉပႃႇၸၵ်ႉၶု
#ၺၢၼ်ႇဢႃႇသဝၵ်ႉၶယႃႇ
#ၺၢၼ်ႇဝိပတ်ႉသၼႃႇ
#ၺၢၼ်ႇမၼေႃးမယိတ်ႉထိ
#ၺၢၼ်ႇဢိတ်ႉထိဝိထႃႉ
#ၺၢၼ်ႇတိပ်ႉပႃႉသေႃးတႃႉ
#ၺၢၼ်ႇၸေႇတေႃးပရိယႃႉ

## ၺၢၼ်ႇပုပ်ႉပေႇၼိဝႃႇသႃႇၼုတ်ႉသတိ
ပဵၼ်ၺၢၼ်ႇဢၼ်ၶိုၼ်းၶုၵ်းၶူၼ်ႉဝူၼ်ႉႁၼ်လႆႈ ၽဝႃႉၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၺၢၼ်ႇဢၼ်ၼႆႉသေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၶိုၼ်းႁူႉႁၼ်ထိုင်လႆႈ ၶၼ်ႇထႃႇၽဝႃႉ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ယဝ်ႈ။

## ၺၢၼ်ႇတိပ်ႉပႃႉၸၵ်ႉၶု
ပဵၼ်ၺၢၼ်ႇမၢၵ်ႇတႃႇ ဢၼ်ႁၼ်လႆႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇတႃၽီ၊ ဢၼ်ႁၼ်ၸႅင်ႈလီလိူဝ်သေ တႃၽီ၊ ဢၼ်တူၺ်းလႆႈ တီႈၵႆ၊ တီႈၸမ်၊ တူၺ်းႁၼ် ဢၼ်လဵၵ်ႉဢၼ်ယႂ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ၺၢၼ်ႇဢၼ်ၼႆႉသေ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် သတ်ႉတဝႃႇၼႂ်းၸၵျဝလႃႇတင်းသဵင်ႈ၊ တူၺ်း လွင်ႈသတ်ႉတဝႃႇၶဝ် ၸမ်တေတၢႆ။ ၸမ်တေၵိူတ်ႇ၊ ဢၼ်တေၵႂႃႇတႄႇ ၵႂႃႇပဵၼ်ၼၼ်ႉသေ ႁူႉႁၼ်ၵူႉသူဝ်ႇၵၢမ်ႇ၊ ဢၵူႉသူဝ်ႇၵၢမ်ႇ သတ်ႉတဝႃႇၶဝ်ယဝ်ႈ။

## ၺၢၼ်ႇဢႃႇသဝၵ်ႉၶယႃႇ
ပဵၼ်ၺၢၼ်ႇဢရႁတ်ႉတႃႉမၢၵ်ႈ ဢၼ်ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ တြႃးဢႃႇသဝေႃးသီႇပိူင် ဢၼ်ပဵၼ် ၵႃႇမႃႇသဝႃႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉၸမ်ႉ တြႃးသင်ႇၶႃႇရႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တီႈလီၸႂ်ၸပ်းၼၼ်ႉ မၼ်းမေႃႁဵတ်းပဵၼ် တီႈၸႂ်ၸပ်းယဝ်ႉ။ ၽဝႃႇသဝႃႉၸမ်ႉ တြႃးသင်ႇၶႃႇရႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပုၵ်ႉၵူဝ်ႇသတ်ႉတဝႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းမေႃႁဵတ်း ပုၵ်ႉၵူဝ်ႇသတ်ႉဝႃႇယဝ်ႉ။ တိတ်ႉထႃႇသဝႃႉၸမ်ႉ ဢၼ်ၽိတ်း သမ်ႉဢဝ်ပဵၼ် ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ၊ ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ သမ်ႉဢဝ်ပႅၼ် ဢၼ်ၽိတ်းသေ ဢၼ်ၽိတ်း ဢမ်ႇထၢင်ႇပဵၼ် ဢၼ်ၽိတ်း ဢၼ်မၢၼ်ႇ ဢမ်ႇထၢင်ႇပဵၼ် ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼႆ မေႃႁူမ်ႇတူမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးတႄႉ ဢဝ်ၺၢၼ်ႇဢႃႇသဝၵ်ႉၶယႃႉသေ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈတြႃးဢႃႇသဝေႃးသီႇပိူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇဝႆႉၵိုတ်းငဝ်ႈ၊ ငိုတ်းႁၢၵ်ႈ၊ ၵိုတ်းတေႃသင်ယဝ်ႈ။

## ၺၢၼ်ႇဝိပတ်ႉသၼႃႇ
ပဵၼ်ၺၢၼ်ႇဢၼ်ႁၼ်ထိုင် ဢၼိတ်ႉၸႃႉ၊ တုၵ်ႉၶႃႉ၊ ဢၼတ်ႉတႃႉ (ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း၊ ၶၢၼ်ၶဵၼ်၊ ဢမ်ႇပဵၼ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်) တမ်ႈတီႈ ၼိူဝ်ရုပ်ႈၼၢမ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၺၢၼ်ႇဢၼ်ၼႆႉသေ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇသတ်ႉတဝႃႇၶဝ်ႇၼႆႉ ၵူၺ်းမီးဝႆႉ ရူပ်ႈၼၢမ်ႇၵူၺ်း။ ရူပ်ႈၼၢမ်ႇတင်းသဵင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မီးသၽေႃး ပဵၼ်မႃးသေ လူႉၵႂႃႇၵူၺ်းလႄႈ ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ယူႇလူႉယူႇတႃႇသေႇလႄႈ ပဵၼ်တုၵ်ႉၶႃႉၶၢၼ်ၸႂ်ယဝ်ႉ၊ ၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ၸွမ်းသေ မၼ်းၵူၺ်းပဵၼ်ၵႂႃႇ ပႅင်ႈၼင်ႇမၼ်းၶႂ်ႈပဵၼ်ၵူၺ်း။

## ၺၢၼ်ႇမၼေႃးမယိတ်ႉထိ
ၺၢၼ်ႇဢၼ် ၽၢၼ်ႇပဵၼ်လႆႈ တူဝ်ၽႄဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းတူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ဢဝ်ၺၢၼ်ႇဢၼ်ၼႆႉသေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၶဝ်ႈသၢၼ်ႇပႃႇၻၵႃႉသေယဝ်ႉ ႁဵတ်းဢထိတ်ႉထၢၼ်ႇ ပရိၵမ်ႇဝႃႈ ႁႂ်ႈတူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇၵဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူင်သေၵမ်းၼႆယဝ်ႉႈ။ ပေႃးဝႃႈ တူဝ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၵူင်ၵႂႃႇ ပေႃးၼႆၸိုင် ၶိုၼ်းၶဝ်ႈသၢၼ်ႇပႃႇၻၵႃႉထႅင်ႈ ဢမ်ႇပၼ်တူဝ်ပၵတိၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁၢႆသေ ၶိုၼ်းၽၢၼ်ႇႁဵတ်းပဵၼ် တူဝ်ပွမ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းတူဝ်ယဝ်ႈ။

## ၺၢၼ်ႇဢိတ်ႉထိဝိထႃႉ
ပ​ဵၼ်ၺၢၼ်ႇဢၼ် လမ်လိၼ်မိၼ်ၶိုၼ်ႈၽႃႉ  ၽၢၼ်ႇသၢင်ႈလႆႈတၼ်းၶူဝ်း ၵူႈပိူင်ပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ မုၼ်းၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ၺၢၼ်ႇဢၼ်ၼႆႉသေ ၽၢၼ်ႇသၢင်ႈ ဢဝ်ဢၼ်ဢေႇႁဵတ်းဢၼ်ၼမ်၊ ဢဝ်ဢၼ်ၼမ်ႁဵတ်းဢၼ်ဢေႇ၊ ဢဝ်ဢၼ်ၵႆႁဵတ်းၸမ်၊ ဢဝ်ဢၼ်ၸမ်ႁဵတ်းၵႆ၊ ဢၼ်ႁူမ်ႇတူမ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ပိုတ်ႇၼႄ၊ ဢၼ်ပိုတ်ႇၼႄဝႆႉၼၼ်ႉ ႁူမ်ႇတူမ်းလႆႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ လမ်ၶဝ်ႈၼင်လိၼ်းမိူင်းၵေႃႈလႆႈ၊ ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် ၼိူဝ်လူမ်းၵေႃႈ ၼွၼ်းလႆႈ။ ၶႂ်ႈၽၢၼ်ႇပဵၼ် ႁၢင်ႈသင်ၵေႃႈ ၽၢၼ်ႇပဵၼ်လႆႈသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႈ။

## ၺၢၼ်ႇတိပ်ႉပႃႉသေႃးတႃႉ
ပဵၼ်ၺၢၼ်ႇဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ ႁူၽီ၊ ဢၼ်ၸႅဝ်ႈလႅတ်းသေ ႁူၽီၼၼ်ႉလႄႈ သဵင်ယႂ်ႇသင်လဵၵ်ႉ၊ ဢၼ်လၢတ်ႈတီႈၵႆ ၸိူ်ဝးၼၼ်ႉ ငိၼ်းလႆႈသဵင်ႈသဵင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ မုၼ်းၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ၺၢၼ်ႇဢၼ်ၼႆႉသေ ႁူႉငိၼ်းလႆႈ သဵင်ဢုပ်ႇသဵင်လၢတ်ႈ သတ်ႉတဝႃႇ ၼႂ်းၸၵျဝလႃႇတင်းသဵင်ႈယဝ်ႈ။

## ၺၢၼ်ႇၸေႇတေႃးပရိယႃႉ
ပဵၼ်ၺၢၼ်ႇဢၼ် ႁူႉထိုင်လႆႈ ၵၢင်ၸႂ်ပိူၼ်ႈတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ၺၢၼ်ႇၼႆႉသေ ႁူႉႁၼ်လႆႈ ၵၢင်ၸႂ်ၼႂ်းၶေႃးသတ်ႉတဝႃႇၶဝ် တင်းသဵင်ႈယူႇယဝ်ႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (42) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ဝိသလ ပဵၼ်ၽႂ်

မိူဝ်ႈၽွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႃတုင်းသွမ်းၼႂ်းဝဵင်းသႃႇဝတ်ႉထိသေ မိူဝ်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇၸမ်ႁိူၼ်း ဢၵ်ႉၵိၵꧤႃႇရတွႃႇၸၼၼ်ႉ ပေႃးꧤႃႇရတွႃႇၸမုင်ႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ၢႈ ၸင်ႇႁိုတ်းႁၢတ်ႇၸၢတ်ႇသဵင်သႂ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
"ႁိူၺ်း... ၸဝ်ႈမူၺ်းႁူဝ် ၵိုတ်းလူး၊ ၵိုတ်းဝႆႉတီႈၼၼ်ႉလႄႈ၊ ယႃႇပေသုတ်းတၢင်းၼႃႈ၊ ႁိူၺ်း... ဝိသလ ၵိုတ်းဝႆႉတီႈၼၼ်ႉလႄႈ"
ၼႂ်းႁိူၼ်းꧤႃႇရတွႃႇၸၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ပူႇၸေႃႇၾႆးယူႇ၊ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ ꧤႃႇရတွႃႇၸ ၵူဝ်ၵေႃႉငဝ်းသမၼ သေၵေႃႉၵေႃႉ မႃးတူၵ်းသႂ်ႇၼိူဝ်ႁူဝ်မၼ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇၼိုင်ႈတႄႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼွမ်းႁူဝ် တၢင်ႇသႂ်ႇၼိူဝ်တိၼ်ပရမ်ႇမၼ ၽူႈမီးပိုၼ်ႉႁူႉၶဝ်ၵေႃႈမီး၊ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇဢၵ်ႉၵိၵꧤႃႇရတွႃႇၸၵေႃႈမီးယူႇၵမ်ႈၽွင်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဢၼ်လၢတ်ႈတဵၵ်းဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ "ဝိသလ" ၼႆ။ ဝိသလ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ႁွင်ႉႁိၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢတ်ႈတႅမ်ႇသုတ်း ၼႂ်းၸၢတ်ႈသုတ်ႉတၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၽြႃႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ "ၸွင်ႇသူႁူႉႁႃႉ၊ ဝိသလ ပဵၼ်ၽႂ်ၼႆ၊ ဝိသလ ပဵၼ်သင်ၼႆ"
ယၢမ်းၼၼ်ႉ ꧤႃႇရတွႃႇၸဝႃႈ "ႁဝ်းဢမ်ႇႁူႉ၊ သူၵေႃႉလၢတ်ႈလႄႈ" ၼႆ။
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ "ဝိသလ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၵူၼ်းတေႃးသယႂ်ႇ၊ ၵူၼ်းမေႃၽိတ်းပိူၼ်ႈ၊ ၵူၼ်းသူၺ်ႈပိူၼ်ႈ၊ ၵူၼ်းမိတ်ႉသႃႇတိတ်ႉထိ၊ ၵူၼ်းမႃႇယႃႇၼမ်၊ ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးတၢင်းဢီးလူၼိူဝ်သတ်ႉတဝႃႇ၊ ၵူၼ်းမေႃယႃႉၵဝ်းဝၢၼ်ႈသူၼ်လူႉလႅဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။
ၵူၼ်းဢၼ်လၵ်ႉၶူဝ်းၶွင်ပိူၼ်ႈ၊ ၵူၼ်းလၢတ်ႈပႅတ်ႉလၢတ်ႈလႅၼ်၊ ၵူၼ်းပူၼ်ႉပႅၼ်လူလၢႆလုၵ်ႈယိင်းၼၢင်းသၢဝ်ပိူၼ်ႈ၊ ၵူၼ်းပွင်ပဵၼ်လႆႈယူႇသေ ဢမ်ႇလဵင်ႉပေႃႈမႄႈဢၼ်ၵႄႇထဝ်ႈ၊ ၵူၼ်းပၼ်တၢင်းတုၵ်ႉၶပီႈၼွင်ႉ၊ ၵူၼ်ဢၼ် ပေႃးၽႅဝ်ႁိူၼ်းပိူၼ်ႈ ၵိၼ်ဢၼ်လီဢၼ်ဝၢၼ်သေ ပေႃးပိူၼ်ႈမႃးႁဵတ်းၶႅၵ်ႇသမ်ႉ ဢမ်ႇသူင်၊ ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးတၢင်းဢၢႆ၊ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ပႄႉၵိၼ်လူလၢႆလုၵ်ႈၼွင်ႉသႃႇဝၵၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပဵၼ်ဝိသလ"

ပဵၼ်ၸၢတ်ႈၸၼ်ႇတလ ပုတ်ႉတ သေႃးပႃႇၵ မႃႇတင်ႇၵ သေၵႃႈ ပေႃးႁူႉႁၼ်ထမ်ႇမတြႃးၸဵမ်ၸဝ်ႉၸိုင် ပရမ်ႇမၼၶဝ်၊ ၶတ်ႉတိယၶဝ်  ထုၵ်ႇလႆႈသုတ်ႉၸမ်သေ လုမ်းလႃးဢိူဝ်ႈ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးၶဝ်သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇၼႆၶဝ်တေၽႅဝ်ၶူင်းပျၢမ်ႇမႃႇၶူင်သၢင်ဢိူဝ်ႈ။ ၸၢတ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတဵၵ်းတဵင်ၶဝ်လႆႈ။

မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ပရမ်ႇမၼ ၵေႃႉဢၼ်လွတ်ႈႁေႃးပူႇၸေႃႇဝေႇတ၊ ၵႃႇထႃႇမၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ သေၵေႃႉၵေႃႉ သမ်ႉႁဵတ်းလွင်ႈဢမ်ႇလီၼႆ ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ပေႃးမၼ်းတၢႆၵႂႃႇ တေၽႅဝ်ၽုင်ႇဢပႃႇယ (ဢပႄႇ) ဢိူဝ်ႈ။ ၸၢတ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၶႄမၼ်း ႁႂ်းလွတ်ႈဢွၵ်ႇၽုင်ႇဢပႃႇယလႆႈသႄႈ။

ဢၵ်ႉၵိၵꧤႃႇရတွႃႇၸၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ လႆႈထွမ်ႇငိၼ်းတေႇသၼႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢုပသၵႃႇ ဢဝ်ၶဝ်ႈသွၼ်ႈႁူမ်ႈ ၽြႃး၊ တြႃး၊ သင်ႇၶႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်မၼ်းလႆႈပွင်ႇၸႂ်ၵႂႃႇတႄႉ-

**ၼ ꩡၸ်ၸႃ ဝသလေႃ ႁေႃတိ၊ ၼ ꩡၸ်ၸႃ ႁေႃတိ ၿြႁ်မေၼႃ၊**
**ၵမ်မုၼႃ ဝသလေႃ ႁေႃတိ၊ ၵမ်မုၼႃ ႁေႃတိ ၿြႁ်မၼေႃ။**
**သုတ်တၼိပႃတ 142၊ ဝိသလသုတ်တ**

လုၵ်ႉဢဝ်တီးၵိူတ်ႇလဵင်ႉသေ ၽႂ်ဢမ်ႇပဵၼ်ဝိသလ။
ၵမ်ႇမၵွႆး ၸင်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈသေၵေႃႉၵေႃႉပဵၼ်ဝိသလ၊ ပဵၼ်ပရမ်ႇမၼ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 89၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဝိပတ်ႉတိတြႃးသီႇပိူင်

**ဝိပတ်ႉတိတြႃးသီႇပိူင်** = လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈလုလဵဝ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝိပၸ်ႉတိယဝ်ႉ

#ၺႃးပၢၼ်ၽွင်းၶုၼ်ႁၢႆႉၶုၼ်မိူၵ်ႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇ (ကာလဝိပတ္တိ)
#လႆႈတူၵ်းငရၢႆး (ဂတိဝိပတ္တိ)
#ႁၢင်ႈၽၢင်လႆႈႁၢင်ႈၸႃႉလုလႅဝ်ယူပ်ႈၸွမ်း (ဥပဓိဝိပတ္တိ)
#ဢမ်ႇမီးတၢင်းၶတ်းၸႂ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ (ပ​ယောကဝိပတ္တိ)

## ဢူမ်သူမ်ႈ
ၺႃးပၢၼ်ၶုၼ်မိူၵ်ႈ ၊ လႆႈသိူၵ်ႈငရၢႆး ၊ ႁၢင်ႈႁၢႆးလုၵွမ်း ၊ 
ၶတ်းၸႂ်ယွမ်း ၊ ႁွမ်းႁူဝိပတ်ႉတိသီႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ၼႃးလိၵ်ႈ (116) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ
ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ပီ 1999
ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ)

**ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ** (ၵိူတ်ႇ ပီ 1951 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 8 ဝၼ်း) ၼႆႉ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ဝဵင် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉထူၼ်ႈသိပ်းယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႈမႃႇ ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း လႄႈ ၽူႈတူၵ်းၶွၵ်ႈၵဝ်ႇယွၼ်ႉပၢႆးမိူင်း သေ မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ ၂၀၁၅ ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပႄႉ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇသေ ပဵၼ်မႃး တႅၼ်းၽွၼ်း တီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၸမ်ႉ လႆႈပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း သေ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်မႃး တႄႇဢဝ် ပီ  ၂၀၁၆ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ ၁ ဝၼ်းတေႃႇ ပီ ၂၀၁၈ မၢတ်ႉၶျ် ၂၁ ဝၼ်းယဝ်ႉ။

## ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ
ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉၼႆႉ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမႃးတီႈ ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတၼုၽျူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ မိူဝ်ႈ ပီ 1951 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 8 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁဵၼ်းဢဝ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇမႃးတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ တီႈဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၶျွင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် တီႈ ဝဵင်းတၼုၽျူႇ၊  ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉသုင် မၢႆ 6 တီႈ ဝဵင်းပတဵင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ။ လႆႈၸုမ်ႈၶူးပၢႆးသၢႆႈ ၽၢႆႇ ပၢႆးၽူႇမိ လႄႈ H.G.P., RL တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ် ဝဵၵ်ႉၸႃႇလႄႈ တဵၵ်ႉပၢၼ်ႇ တႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်
လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်မႃး ၽူႈတၢင်ၼႃႈတႅၼ်းၽွင်း၊ ၽူႈတၢင်ၼႃႈၸင်ႉသုင် တီႈ ဝဵင်းပတဵင်ႇ လႄႈ ဝဵင်းတၼုၽျူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ပၢႆးမိူင်း
ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉၼႆႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်း ၼႂ်းၸုမ်းၽၢႆႇသူၼ်းတုမ် ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ၸႄႈဝဵင်းတၼုၽျူႇ၊ ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်း ၽၢႆႇသူၼ်းတုမ် ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ငဝ်ႈငုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်း ၸုမ်းၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ငဝ်ႈငုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီ ၁၉၉၀ ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပႄႉ ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ဢၼ် တွၼ်ႈတႃႇပဵၼ်တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ၂၀,၃၈၈ (၅၆%) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသွမ်ႈ ၂၀၁၂ ၼၼ်ႉ  လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း တီႈၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ ပီ ၂၀၁၅ ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇပဵၼ်တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း၊ တီႈၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တီႈ ပၢင်ၵုမ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽူႈၼၢမ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ ၂၀၁၈ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ၂၁ မႃး လႆႈထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၽူႈၼၢမ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ
ဝၢႆးသေ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပီ  ၂၀၁၈ လိူတ်မၢတ်ႉၶျ် ၂၃ၼၼ်ႉယဝ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈဢဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ်တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်း ဢၼ်ပဵၼ် ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉလႄႈ ဢူးတွင်းဢေးၶဝ် လဝ်ႈတၢင်ႇပၼ်မၢႆၸိုဝ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၼေႃႇၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ လႆႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် 273 ၶႅပ်းသေၵေႃႈ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင် လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 28 မႃး လုၵ်ႉတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေ ၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈ ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ လႆႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ၼမ်သေပိူၼ်ႈသေၵေႃႈ ပဵၼ်မႃး ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ၊ ၸၢႆး

## ၸၢႆးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ
**ၸၢႆးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ** ၼႆႉ ပဵၼ် မေႃတႅမ်ႈဝၵ်း ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸၢႆးဝိၼ်းမျိၼ်ႉၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ပေႃႈ ဢူးတွင်းမျိၼ်ႉ၊ မႄႈ တေႃႇၶိၼ်ႇၸၢၼ်း ၶဝ် ၵိူတ်ႇမႃးမိူဝ်ႈ ပီ 1978 ၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းၵႃႈ ပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ 4 ၵေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပီ 1982ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းမႃးတီႈ၊ ဢမၵ (4) ဢလူင်ႇလႄႈသင်၊ ဢထၵ (2) ဢလူင်ႇလႄႈသင် လႆႈၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၵၢင်လႄႈ ၸၼ်ႉသုင်မႃးယဝ်ႉ။

မၼ်းဢဝ်ဝၵ်း () ဢၼ်ပႃးမႃးၼႂ်း ရွက်နုဝေ မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1996 ၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်း တူင်ႇဝိူင်းလိၵ်ႈလၢႆးယူႇသေၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇတႅမ်ႈ ဝွၵ်းယူႇယဝ်ႉ။

ယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ် တင်းမႄးၼၢင်း မၸိၼ်ႇမႃႇမျိၼ်ႉ လႄႈ လုၵ်ႈယိင်း (2) ၵေႃႉသေ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇႁဵတ်းပပ်ႉဢွၵ်ႇ၊ တႅမ်ႈဝွၵ်းဢွၵ်ႇယူႇယဝ်ႉ။

## သဵၼ်ႈမၢႆပပ်ႉလိၵ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃး

## ကိုးကား
ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ၾွင်ႇတေးသျိၼ်း

**ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ၾွင်ႇတေးသျိၼ်း** (Wikimedia Foundation; တူဝ်ယေႃႈ **WMF**) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းပရႁိတ ဢၼ်ဢမ်ႇဢဝ်ၼမ်ႉမျၢတ်ႈၼမ်ႉတွၼ်းသင်သေ ၸတ်းၵၢၼ်ဝီႇၶီႇဝႆႉယူႇ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ငဝ်ႈၸိုင်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းသၢၼ်ႇၽရၢၼ်ႇသိတ်ႉသၵူဝ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီၽူဝ်းၼီးယႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ၾွင်ႇတေးသယိၼ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ၵူၼ်းႁူႉၼမ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၸုမ်းတၢင်ႇၶိုၼ်ႈ ပပ်ႉသႅၼ်ႇသမ်ႇဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၵႃး ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝိၵ်ႇသျိၼ်ႇၼရီႇ၊ ဝီႇၶီႇၽိုၼ်ဢိင်၊ ဝီႇၶီႇပပ်ႉ၊ ဝီႇၶီႇငဝ်ႈငႃႇ၊ Wikimedia Commons၊ ဝီႇၶီႇၸိူဝ်ႉၽၼ်း၊ ဝီႇၶီႇၶၢဝ်ႇ၊ ဝီႇၶီႇၸၼ်ႉၸွမ်၊ ဝီႇၶီႇတေႇတႃႇ၊ Wikivoyage၊ Wikimedia Incubator လႄႈ မေႇတႃႇ-ဝီႇၶီႇ ၸိူဝ်ႉၼႆႉၵေႃႈ ၸတ်းၵၢၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ 2003 ၼၼ်ႉ ၽူႈႁူမ်ႈတႄႇတင်ႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ၵျိမ်ႇမီႇဝေးလ် ၼႆႉ လႆႈတႄႇတင်ႈ မူႇၸုမ်းမႃး တွၼ်ႈတႃႇၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး လႄႈ ပရေႃးၵျႅတ်ႉပီႈၼွင်ႉမၼ်း ဢမ်ႇဢၢၼ်းဢဝ် ၼမ်ႉမျၢတ်ႈၼမ်ႉတွၼ်းသင်သေ တႃႇၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ 2015 ၼၼ်ႉ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီး ၾွင်ႇတေးသျိၼ်းၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ 250 ၼၼ်ႉသေ ငိုၼ်းၶဝ်ႈႁူဝ်ပီၼႆႉ မီးယူႇ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇတေႃႇလႃႇ 50 လၢၼ်ႉပၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၾွင်ႇတေးသျိၼ်းၼႆႉ Lila Tretikov ၵေႃႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် သေ Patricio Lorente ၵေႃႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွင်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းပူတ်ႉယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း
မိူဝ်ႈပီ 2001 ၼၼ်ႉ ၵျိမ်ႇမီႇဝေးလ် ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈပၢႆးၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ လႄႈ လႃႇရီႇသၢၼ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈတႅမ်ႈသွပ်ႉၾ်ဝႄးလ် ၶဝ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် တႄႇတင်ႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢၼ်ပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢႆးၸဝ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶွမ်ႇပၼီႇပူဝ်းမိတ်ႉ ၶွင်ဝေးလ်ၼၼ်ႉသေ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ပရေႃးၵျႅတ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၵေႃႈ လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉယႂ်ႇၵႂၢင်ႈမႃးသေ ၵူၼ်းႁူႉၵေႃႈၼမ်မႃးလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင် ပရေႃးၵျႅတ်ႉၼႆႉ ထုၵ်ႇၸၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းယင်ႉၵိုတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။  ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ တိုၼ်းလၢင်းၶွမ်ႇပၼီႇပူဝ်းမိတ်ႉၼႆႉ ယွမ်းဢေႇမႃးလႄႈ ဝေးလ်လႄႈ သၢၼ်ႇၵႃႇၶဝ် ၼႆႉ လႆႈဝူၼ်ႉတွၼ်ႈတႃႇ တႄႇတင်ႈၸုမ်းပရႁိတ ဢၼ်တႃႇၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင် ပရေႃးၵျႅတ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2003 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 20 မႃး ဢဝ်ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ၾွင်ႇတေးသျိၼ်းၼႆႉ တႄႇတင်ႈပဵၼ် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး လႄႈ ၼျူႇပီးတီးယႃးမႃးယူႇယဝ်ႉ။

## ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ပရေႃးၵျႅတ်ႉ

## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ

* Official website
* Official site navigation
*  Wikimedia on freenode
* 
* WMF mailing list archives
* , WMF wiki
* , WMF wiki
* , WMF wiki
* , WMF wiki
*Wikimedia Foundation Social Profiles: Twitter, YouTube

### တၢင်ႇၸိူဝ်း

* 
* The Wikimedia Foundation profile at Charity Navigator, charitynavigator.org
* Organizational Profile – National Center for Charitable Statistics (Urban Institute)
ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (သဵင်မိူၼ် တူၼ်ႈထႅဝ်ပႅၵ်ႇ)

ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၶႂ်ႈပွင်ႇဝႃႈ

* ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း)
* ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (ၸွမ်သိုၵ်း)
* ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (ၽူႈလူႇတၢၼ်းတူဝ်ၶိင်း)
* ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ)
* ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ၊ ၸၢႆး
* ၼေႇဝိၼ်းမျိၼ်ႉ
* ဝိၼ်းဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (ၼၢၼ်းတေႃႇသျေႉ)
ဝူင်းမဵတ်ႉတႃႇ

## ဝူင်းမဵတ်ႉတႃႇ

## ပဝ်ႉမၢႆ

## ၼႃႈၵၢၼ်

## ၵေႃၽႄ
ဝူတ်ႈဝိပၢၵ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သိပ်းသွင်

#  မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵသ်သပၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ သမ်ႉပဵၼ်ပုၼ်ႇၼႃး”ၸေႃးတိပႃလ” သေ လၢတ်ႈဝႃႈ “ပေႃးၵဝ်တေပဵၼ်ၽြႃးၼႆ ႁူၵ်းလိူၼ်ဢမ်ႇၵႃး ၵဝ်တေၵျၢင်ႉၵမ် ‘ၻုၵ်ၵရၸရိယႃ’ႁူၵ်းပီၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ” ဝႃႈၼႆသေ လႆႈၽိတ်းမႅၼ်ႈ ဝၸီႇၵၢမ်ႇဝိပၢၵ်ႈလႄႈ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇလႆႈၶၢမ်ႇမႃး ၵျၢင်ႉၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ ႁူၵ်းပီယဝ်ႉ။
# မိူဝ်ႈပၢၼ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇပေႃးထၢင်ႇၸႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၵိၼ်သူတ်ႉ ၼမ်ႉလဝ်ႈသူႇရႃႇမဝ်းသေ လႆႈပွင်ႉလႃႇ ၸဝ်ႈပတ်ႉၸေႇၵပုတ်ႉထႃႇၸဝ်ႈၼိုင်ႈဝႃႈ “ၸဝ်ႈသိၼ်ယွၵ်း” ၼႆ လႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးၶၢမ်ႇတၢင်း ၼၢင်းၸိၼ်ႇၸမႃႇၼ ၽၢမ်းပုမ်လူင် ယႃႉၵဝ်းၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
#  မိူဝ်ႈၽွင်း ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်း ၸိုဝ်ႈဝႃႈ‘မုၼႃꩮိ’ၼၼ်ႉ ထၢင်ႇၽိတ်းၸဝ်ႈပတ်ႉ ၸေႇၵပုတ်ႉထႃႇ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈသေ လႆႈပွင်ႉလႃႇဝႃႈ“ၸဝ်ႈသိၼ်ယွၵ်း”ၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးၶၢမ်ႇ တၢင်းၼင်းပရပိူၵ်ႈ ‘သုၼ်ၻရီ’ ၽၢမ်းဝႃႈယႃႉၵဝ်း ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
#  မိူဝ်ႈပၢၼ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ရသေး ၸဝ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးၸႂ်ဢသ်သႃ ဢမ်ႇႁၼ်လီ ၼိူဝ်ၸဝ်ႈရသေး ပႃးဢၼ်လႆႈသၢၼ်ႇ ပႃးၼိုင်ႈလႄႈမိူဝ်ႈၽွင်း‘သုၼ်ၻရီ’ တၢႆၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းတိၵ်ႉထိၶဝ် ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၽိတ်းပိူင်ႈသေ ၵူၼ်းတင်းၼမ်လႆႈထၢင်ႇၽိတ်း ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
# မိူဝ်ႈပၢၼ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်သထေး ၵေႃႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈပႅတ်ႉလႅၼ် ၼွင်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ဢွၼ်ၵႂႃႇၼႂ်းလွႆၵေႈၽႃသေယဝ်ႉ၊ ဢီးမၢၵ်ႇႁိၼ်မၢၵ်ႇၽႃ တဵင်ၼွင်ႉ မၼ်းတၢႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ မႃးၶၢမ်ႇ တၢင်း ၸဝ်ႈတေႇဝတၢတ်ႈ ၵိင်ႈမၢၵ်ႇႁိၼ် မၢၵ်ႇၽႃသႂ်ႇ မၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
# မိူဝ်ႈပၢၼ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ဢွၼ်ႇ လုၵ်ႈၼိုင်ႈသိုင်းမႅၼ်ႈၺႃး တိၼ်ၸဝ်ႈပတ်ႉၸေႇၵပုတ်ႉထႃႇ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးၶၢမ်ႇတၢင်း ၸဝ်ႈတေႇဝတၢတ်ႈ ၵိင်ႈမၢၵ်ႇႁိၼ်သႂ်ႇသေ မၢၵ်ႇႁိၼ်တႅၵ်ႇယၢႆႈလႄႈ ဢဝ်ၸၢၵ်ႇမၼ်းသဵၼ်ၺႃး တိၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ လႆႈၸဵပ်းသႅပ်ႇဢူမ်ၼွင် လိူတ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။
# မိူဝ်ႈပၢၼ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းထိင်းၸၢင်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈလိုပ်ႈၸၢင်ႉလမ်း ပတ်ႉၸေႇၵပုတ်ႉထႃႇ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးၶၢမ်ႇတၢင်း ၸဝ်ႈတေႇဝတၢတ်ႈ ၸႂ်ႉပိူၼ်ႈ ဢဝ်ၸၢင်ႉမႃႈလဝ်ႈ လမ်းမၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
# မိူဝ်ႈပၢၼ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၶုၼ်ပတေႇသရိတ်ႈပႃးၼိုင်ႈၼၼ်ႉ မဝ်းလဝ်ႈသေ လႆႈဢဝ်ၽႃႉ မိတ်ႈႁႅမ်ၵူၼ်းတၢႆမႃးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃး ၶၢမ်ႇတၢင်းသြႃႇၸီႇဝၵ ဢဝ်မိတ်ႈထႅၵ်ႇႁူဝ်မႄႈ တိၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢူမ်ၼွင်ယူႇၼၼ်ႉသေ ယူတ်းယႃယဝ်ႉ။
# မိူဝ်ႈပၢၼ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်တမ်ႇငႃႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉလႆႈထုပ်ႉႁူဝ်ပႃလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃး ၶၢမ်ႇ တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၶိုၼ်ႈႁူဝ်ၶႆႈယဝ်ႉ။
# မိူဝ်ႈပၢၼ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇၸႅင်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၽွင်းယၢမ်း ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် သုင်းသွမ်းယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ “ၵိၼ်ၶဝ်ႈၵျၢမ်းလႃႈ”ၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးၶၢမ်ႇတၢင်း ၵူၼ်းမိူင်းဝေႇရၺ်ႇၸႃႇၶဝ် ၵၢပ်ႈသွမ်းၶဝ်ႈၵျၢမ်းယဝ်ႉ။
#  မိူဝ်ႈပၢၼ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းပေႃႉပူၺ်း (တီမူၺ်း)ၵေႃႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးမၼ်းပႄႉၼႆယၢမ်ႈႁုတ်ႉ ဢႅဝ်ၵေႃႉသုမ်းၼၼ်ႉ ၽတ်ႉၽၢင်ႈၵျၢမ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးၶၢမ်ႇတၢင်းပဵၼ် ဢႅင်ႈၶိုၼ်ႈဢႅင်ႈၸဵပ်းယဝ်ႉ။
# မိူဝ်ႈပၢၼ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်မေႃယႃ ၵေႃႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းပဵၼ်ဢၼ်မၼ်းယႃပၼ်ၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းယဝ်ႉသေတ သမ်ႉၵူဝ်လႆႈပၼ် ၵႃႈယႃသေပႅတ်ႉလႅၼ်ဝႃႈ ‘ဢမ်ႇပႆႇၶႅၼ်း’၊ ၽိူဝ်ႇမၼ်း လႆႈႁုမႃးမၼ်းသမ်ႉတိုၵ်းယႃၶျႃးတွင်ႉ ႁႂ်ႈတွင်ႉ ၵူၼ်းပဵၼ်ၼၼ်ႉၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးၶၢမ်ႇ တၢင်းပဵၼ်တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။
## ၽိုၼ်ဢိင်
* ဢပႃၻႃၼ ဢꩦ်ꩧၵထႃႇ၊ 1၊ 128။
* ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ (2) ဝူတ်ႈဝိပၢၵ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သိပ်းသွင်၊ ၸွမ်ၶမ်း - ၼၢမ်ႇမိူင်း၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 112,113။
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃး

**ၸႄႈဝဵင်းဝေႃး** (), (), () ၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။  ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဝေႃးယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းၵဝ်ႇ

**ဝဵင်းၵဝ်ႇ** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢင်သၢင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၵ်ႇမင်၊ တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ

ၸိူဝ်းမီးၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် သဵၼ်ႈမၢႆ ဝဵင်းလူင် လႄႈ ဝဵင်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈ **[[မိူင်းမၢၼ်ႈ]]** ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 5000 လႄႈ ၼမ်လိူဝ်။ ၵေႃႉ UNFPA Myanmar. ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝဵင်းလူင် တီႈ ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမျၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်တူဝ်လိၵ်ႈ **ၼႃ**သေ ၼႄဝႆႉပၼ်ယဝ်ႉ။

## သဵၼ်ႈမၢႆဝဵင်းလူင် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတီႈဝဵင်း

## သဵၼ်ႈမၢႆဝဵင်း ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတီႈဝဵင်

## Gallery

File:Yangon at night.jpg|တႃႈၵုင်ႈ (Rangoon)
File:Mandeley vue panoramique.JPG|ဝဵင်းလိူဝ်ႇ
File:20160808 Naypyidaw 9054.jpg|ၼေႇပျီႇတေႃႇ
File:Moulmein - panoramio.jpg|မေႃႇလမႅင်ႇ (Moulmein)
File:Bago, Myanmar (15168477180).jpg|ပႃႇၵိူဝ်
File:Pathein.JPG|ပတဵင်ႇ (Bassein)
File:Pyay-Blick von Shwesandaw Paya.JPG|ပျီႇ (Prome)
File:Monywa-aung-setkya-paya-d04.jpg|မူင်ႇယႂႃႇ
File:Sittwe, Burma.JPG|ၸိတ်ႉတူၺ်ႇ (Akyab)
File:Taunggyicity.jpg|တူၼ်ႈတီး


## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ

*
ဝွၵ်းၼႄၽွၼ်းလီၵၢမ်ႇ

#ပေႃးဢဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈတၢႆ ၊ သၢႆၸႂ်ႁဝ်းတၵ်းပွတ်း။
#ပေႃးဢမ်ႇဢဝ်ပိူၼ်ႈတၢႆ ၊ သၢႆၸႂ်ႁဝ်းတၵ်းယၢဝ်း။
#ပေႃးမိပ်ႇငႅၼ်းပိူၼ်ႈၼႃႇ ၊ ရေႃးၵႃႇတၢင်းပဵၼ်ၼမ်။
#ပေႃးဢမ်ႇၶႃငႅၼ်းပိူၼ်ႈ ၊ ငိူၼ်ႈရေႃးၵႃႇဢမ်ႇမီး။
#ပေႃးၵႆႉဢွၵ်ႇၻေႃးသ ၊ တၵ်းႁၢင်ႈၸလီၵူဝ်။
#ပေႃးဢမ်ႇမီးၻေႃးသ ၊ ႁၢင်ႈလီၵျတွၼ်းၵႄး။
#ပေႃးဝႃႈမီးၸႂ်သူၺ်ႈ ၊ ၵေႃႉယူႇလူၺ်ႈဢမ်ႇမီး။
#ပေႃးဢမ်ႇမီးၸႂ်သူၺ်ႈ ၊ ၵူၺ်းယူႇလူၺ်ႈဢူၺ်းၼမ်။
#ပေႃးဢမ်ႇလူႇဢမ်ႇယိုၼ်ႈ ၊ ၶူဝ်းၶွင်တိုၼ်ႈၽၢၼ်ႈၵႅၼ်း။
#ပေႃးၵႆႉလူႇၵႆႉပွင်ႇ ၊ ၶူဝ်းၶွင်ၼမ်လိူင်ႇမၢၵ်ႈ။
#ပေႃးဝႆႉမၢၼ်ႇမႃႇၼ ၊ ၵုလၶိူဝ်းတႅမ်ႇယေႃႈ။
#ပေႃးယွၼ်ႇမၢၼ်ႇမႃႇၼ ၊ ၵုလၶိူဝ်းထၢၼ်ႈသုင်
#ပေႃးဢမ်ႇၵႆႉထၢမ်တွင်ႈ ၊ ဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈ ၺၢၼ်ႇတၼ်။
#ပေႃးၵႆႉထၢမ်ၵႆႉတွင်ႈ ၊ တၵ်းႁူႉလွင်ႈၺၢၼ်ႇလႅင်း။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ၼႃးလိၵ်ႈ (109) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ
ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ပီ 1999
ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း

**ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း** (), () ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း

**ဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း** ()၊ () ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်းယဝ်ႉ။ 

ဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-မဵၵ်ႉထီႇလႃႇ-တႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ ၼႆ ၵႆယၢၼ် 20 လၵ်းသေ တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၸမ်ႉ ၵႆႇယၢၼ်ၵၼ် 358 လၵ်းယဝ်ႉ။ တင်းဝဵင်းတႄးတေႃး ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ်သွင်လၵ်းၵူၺ်း။ ႁူဝ်ႁိူၼ်းတီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 6072 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 28,813  ၵေႃႉယဝ်ႉ။ မီးလုမ်းၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းလႄႈ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵိုၼ်းၵႃႉၶၢႆ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၽႅၼ်ႇတေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၽိတ်းတႄးတေႃး ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၽိတ်းၽၼ်းလီ ဢၼ်လိုဝ်းလင်တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်လႆႈသႂၢင်းၼမ်ႉသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈႄလႈ ၽၢႆၸိူဝ်းလိုဝ်းလင်တႄႉ ၽၢႆဢူးပူဝ်းထုၼ်း၊ ၽၢႆတွင်ႇပုလု၊ ၽၢႆဢလွင်းၸီႇတူႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

တီႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်းၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈတဵင်ႇတွင်ႇ၊ တိူၵ်ႈၵမ်ႇမထၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်သေ ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးထၢတ်ႈပွင်း ယဝ်ႉ။

## ၸိုဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇ
ယွၼ်ႉသင်လႄႈ လႆႈတၢင်ႇၵိုၵ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်းၼႆ ၵျၢၼ်ႇၸိတ်ႉတႃး ၼႆႉ ယွၼ်ႉမၼ်းထူပ်းၽေးၸႂ်သႅဝ်း ၶုၼ်ဢၼေႃႇယထႃႇလႄႈ ၽွင်းလႆႈပၢႆႈတဵတ်ႇယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းႁၼ်ၺႃး ၵႂၢႆးထိူၼ်ႇတူဝ်ၼိုင်ႈ တီႈတႄႇဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်းၼၼ်ႉသေ မၼ်းဢဝ်ႁွၵ်ႇယဝ်ႉတမ်တွင်ႉ ၵႂၢႆးထိူၼ်ႇ ( ၼႆသေ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ဝၢၼ်းတုၼ်ႈ () ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈလူင် မိူင်းၶိူဝ်း

ဢိူင်ႇလူင် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိူဝ်း
ဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိူဝ်း
ဝၢၼ်ႈၵုင်းမူင်ႈ
ဝၢၼ်ႈမွၼ်း(ဢိူင်ႇၽေမိူင်းၶိူဝ်း)
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶိူဝ်း
ဝၢၼ်ႈပၢင်ဝူဝ်း
ဝၢၼ်ႈပႃႇၵၢင်း
ဝၢၼ်ႈငူင်းၸၢင်ႉတႂ်ႈ
ဝၢၼ်ႈငူင်းၸၢင်ႉၼိူဝ်
ဝၢၼ်ႈဝွၵ်းၵၢၵ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵွင်း
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၶူဝ်
ဝၢၼ်ႈၵွင်းႁၢၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၼႃးလိူဝ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမၢၵ်ႇမိူဝ်
ဝၢၼ်ႈတွင်ႈၶုမ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလိၼ်ႁွင်း
ဝၢၼ်ႈၼႃးမၢၵ်ႇၶီႈၼူၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ပူး
ဝၢၼ်ႈၼွင်ဝၼ်း
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ

**ဝၢၼ်ႈ** ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်လဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။ ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈမၢႆ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 2014 ၼၼ်ႉသေ ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးၼႂ်း  မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ  70,560 ဝၢၼ်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ  ။ ဢိူင်ႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ  ၸၼ်ႉမၼ်းမိူၼ်ၵၼ်တင်း ဢိူင်ႇ ၶႃႈဢေႃႈ။

## တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
* ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႇပိူင်ႇ ၶွင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၼ်းၸဵတ်းဝၼ်း ၽၢႆႇတႆး

IPA: [wan˦ ʔaː˩ tit˥] ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ 
IPA: [wan˦ tsan˩] ဝၼ်းၸၼ် 
IPA: [wan˦ ʔaŋ˦ kan˦] ဝၼ်းဢင်းၵၼ်း 
IPA: [wan˦ pʰut˥] ဝၼ်းၽုတ်ႉ 
IPA: [wan˦ pʰat˦] ဝၼ်းၽတ်း 
IPA: [wan˦ sʰuk˦] ဝၼ်းသုၵ်း 
IPA: [wan˦ sʰaw˩] ဝၼ်းသဝ်
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇၵုင်းပဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢင်း

**ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇၵုင်းပဝ်း** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်ၸိူင်း (ၵႃႇႁႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ဝွၵ်း ၶၼ်ႇထႃႇႁႃႈပိူင်

# ရူပၵ်ႉၶၼ်ႇထႃႇ ၊ လႅၵ်ႈလၢႆႈဝႃႇ ၊ ၺၢၼ်ႇၵႂႃႇႁၼ်ပဵၼ်လူႉ။
# ဝေႇတၼၵ်ႉၶၼ်ႇထႃႇ ၊ တုင်းယိၼ်းဝႃႇ ၊ ၺၢၼ်ႇၵႂႃႇႁၼ်ပဵၼ်လူႉ။
# သၺ်ႇၺႃႇၶၼ်ႇထႃႇ ၊ မၢႆတွင်းဝႃႇ ၊ ၺၢၼ်ႇၵႂႃႇႁၼ်ပဵၼ်လူႉ။
# သင်ႇၶႃႇရၵ်ႉၶၼ်ႇထႃႇ ၊ ၶိုင်ပွင်ဝႃႇ ၊ ၺၢၼ်ႇၵႂႃႇႁၼ်ပဵၼ်လူႉ။
# ဝိၺ်ႇၺႃႇၼၵ်ႉၶၼ်ႇထႃႇ ၊ မေႃႁူႉဝႃႇ ၊ ၺၢၼ်ႇၵႂႃႇႁၼ်ပဵၼ်လူႉ။

::(ထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ)
::**လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၊ ၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ၊ မၢႆတွင်း ၊ ၶိုင်ပွင် ၊ ထွင်ႁူႉ** ပဵၼ်လူႉႁႃႈၶၼ်ႇထႃႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ - ငဝ်ႈပိုၼ်ႉဝိပတ်ႉသၼႃႇ - ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတိယ (ပၢင်လူင်)
သင်ႇၶႃႇတိသဵတ်ႈ သိပ်းသၢမ်ပိူင်

#ဢၼ်လႆႈၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉၸိူဝ်ႉဢွၵ်ႇ၊
#ဢၼ်လုပ်ႈၵမ်းႁွပ်ႇဢုမ်ႈ ၼၢင်းယိင်းၶဝ်၊
#ဢၼ်ဢုပ်ႇသၢဝ်၊
#ဢၼ်လူႇၶၢမ်ႇ ၵၢၼ်ႁွမ်းသွင်တီႈၼၢင်းယိင်း၊
#ဢၼ်ႁဵတ်းၶဵဝ်ပၼ်ပိူၼ်ႈ
#ဢၼ်ႁဵတ်းၵျွင်းယူၵူၺ်း လိူဝ်သေဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၶႂၢင်ႉ၊
#ဢၼ်ႁဵတ်းၵျွင်း မီးတၵ်ႃႇလူႇသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပၢင်းသင်ႇၶႃႇမႃး သမ်ႇမုၵ်ႈပၼ် တီႈၼႃႈလိၼ်၊
#ဢၼ်မၢပ်ႇမႂ်ပိူၼ်ႈ တူၵ်းပႃႇရႃႇၸိၵ၊
#ဢၼ်ဢဝ်ဢုပမႃႇသေ မၢပ်ႇမႂ်ႇပိူၼ်ႈ တူၵ်းပႃႇရႃႇၸိၵ၊
#ဢၼ်ယႃႉသင်ႇၶႃႇ တႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်၊
#ဢၼ်ၸွႆႈပၼ်ႁႅင်း ဢၼ်ယႃႉ သင်ႇၶႃႇတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်၊
#ဢၼ်သင်ႇသွၼ်သုင်းမႃႉလႄႈ ဢမ်ႇဢ်ဝၸွမ်းၵႂၢမ်း၊
#ဢၼ်ယႃႉသတ်ႉထႃ ၸေႇတၼႃႇတြႃးတၵ်ႃႇၶဝ် ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ၼႃႈလိၵ်ႈ 83၊ ပပ်ႉၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ယိပ်းတိုဝ်း၊ ၸဝ်ႈသြႃႇပၺ်ႇၺႃႇသႃႇမိ တူယႃး ၶပ်းၶိုင်