open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
034 ၸၢတ်ႈမတ်ႉသ

## 34 - ꩡၢတ်ႈမၸ်ႉꧡ
(မၸ်ꧡ = ပႃ)
ပေႃးၸွမ်းလင်ၵႃႇမ ၊ ၸၢင်ႈတုၵ်ႉၶၽိတ်းတၢင်း

## ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ လွင်ႈတၢင်း ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း မေးၵဝ်ႇမၼ်း ႁူၺ်းၸၼ်လႄႈ ၸင်ႇတေ ႁေႃးၼႄ ꩡၢတ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵမ်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇႁွင်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉသေ “လုၵ်ႈႁၵ်ႉ... လွင်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇသိူဝ်းသႃႇ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸွင်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်”ၼႆလႄႈ ၸင်ႇတွပ်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ “ၸႂ်ႈတီႈၶႃႈ ဢေႃႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃး... ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းႁူၺ်းၸၼ် ၼမ်ႉမိုဝ်းမေႃႁဵတ်းၽၢၵ်းဝၢၼ် မေးၵဝ်ႇ ၶႃႈတပႄးၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇသိူဝ်းသႃႇ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၼႆႉ တီႈၶႃႈဢေႃႈ”ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇဝႃႈ “ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼႆႉ ႁဵတ်းၽွၼ်းပဝ်ႇပၼ်မႂ်း ꩡၢတ်ႈၼႆႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး။ ꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇၵေႃႈ ဢိင်ပိုင်ႈ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼႆႉသေ ဢၢင်ႈၸမ်တၢႆယူႇၼၼ်ႉ ၵဝ်ၽြႃး လႆႈဢဝ်မႂ်း ပူၼ်ႉလွတ်ႈ တၢင်းတၢႆမႃးယူႇယဝ်ႉ ၼႆသေ ၸင်ႇတေႁေႃးၼႄ ꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင် ၼႆႉယဝ်ႉ-

## ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈမိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၿြႁ်မၻတ်ႈ ပဵၼ်ၶုၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး သမ်ႉပဵၼ် ပုရေႃးႁိတ်ႈ တမ်ႈတီႈ ၶုၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸႂ်ၸပ်းပႅၼ်း ပႃမႄႈ လႄႈ ပႃပေႃႈလူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ ၸင်ႇၵႂႃႇၺႃး ၶႄ ဢၼ်တမ်ႇငႃႈၶဝ် ဝၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႃမႄႈတႄႉ လႆႈလွတ်ႈၽေးၶဵၼ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ပႃမႄႈ လွတ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၼ်းလႆႈငိၼ်းသႅဝ်ၶႄ လႄႈ ၸင်ႇငိူင်ႉဝႄႈ လွတ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။
တႃႇတေပိင်ႈၵိၼ် ပႃလူင်တူဝ်ၼၼ်ႉ တမ်ႇငႃႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် သႂ်ႇၽႆးသုမ်ၽႆးယူႇ။ ဝိတ်ႉမႆႉလႅမ်ယူႇ။ ပႃလူင်တူဝ်ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈဝႃႈ “တၢင်းၶၢၼ်ၸႂ် ဢၼ်တေလႆႈၶၢမ်ႇပိင်ႈၽႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမႃးပဵၼ် လွင်ႈတုၵ်ႉၸႂ်ၵဝ်။ တၢင်းၶၢၼ်ၸႂ် ဢၼ်ပဵၼ်မႃးလူၺ်ႈ ပႃမႄႈၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ မႃးပဵၼ် လွင်ႈတုၵ်ႉၸႂ်ၵဝ်ယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေလွတ်ႈၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-

### ပႃႇꩮိ
* **34** -

ၼ မံ သီတံ ၼ မံ ဢုၼ်ႁံ၊ ၼ မံ ꩡႃလသမိ ၿႃꩪၼံ။

ယၺ်ၸ မံ မၺ်ၺတေ မၸ်ꧡီ၊ ဢၺ်ၺံ သေႃ ရတိယႃ ၷတေႃ။


### ပိၼ်ႇတႆး
တၢင်းမႆႈ တၢင်းၵတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမႃးပၼ်တၢင်းတုၵ်ႉၶၵဝ်လႆႈ။ လွင်ႈၸဵပ်းသႅပ်ႇၼႂ်းၶႄၼၼ်ႉ ၵေႃႈ ဢမ်ႇမႃးပၼ်တၢင်းတုၵ်ႉၶၵဝ်လႆႈ။ ဢၼ်မႃးပၼ် တၢင်းတုၵ်ႉၶၵဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ပႃမႄႈ တေထၢင်ႇၽိတ်းဝႃႈ “ပႃပေႃႈတူဝ်ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈၵႂႃႇသိူဝ်းလူၺ်ႈၸွမ်း ပႃမႄႈတၢင်ႇတူဝ်ယဝ်ႉ”ၼႆၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။
ပႃပေႃႈလူင်ၼၼ်ႉ ၼွၼ်းၼိူဝ်ႁၢတ်ႇသၢႆး မႆႈၸႂ်ၸွမ်း ပႃမႄႈတူဝ်ၼၼ်ႉသေ ႁႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ပုရေႃးႁိတ်ႈ ၸင်ႇႁူမ်ႈလူၺ်ႈလုမ်းလၢင်းမၼ်းသေ လူင်းမႃးတမ်ႈတီႈ တႃႈၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ပုရေႃးႁိတ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်း ဢၼ်မေႃထွမ်ႇႁူႉပွင်ႇ သဵင်သတ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ လႆႈငိၼ်းသဵင် ပႃလူင်တူဝ်ၼၼ်ႉႁႆႈၼႆ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “ပႃတူဝ်ၼႆႉ ႁႆႈၵွပ်ႈတၢင်းမႆႈ ၵိလေႇသႃႇယူႇလူင်ၼႆႉ၊ ပေႃးဝႃႈ ႁဵတ်းၼႆသေ တၢႆၵႂႃႇၼႆ မၼ်းတေတူၵ်းငရၢႆးယူႇယဝ်ႉ။ ၵဝ်တေ ဢဝ်မၼ်းလွတ်ႈၵွၼ်ႇ”ၼႆသေ ၸင်ႇၵႂႃႇ ယွၼ်းဢဝ်ပႃ တမ်ႈတီႈတမ်ႇငႃႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ လႆႈပႃမႃးၼႆ “မိူဝ်ႈၼႆႉ သင်ဝႃႈ ၵဝ်ဢမ်ႇႁၼ်မႂ်း ၼႆၸိုင် မႂ်းတေလႆႈတၢႆ ဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၵႂႃႇ ယႃႇပေၸွမ်းၸႂ်ၵိလေႇသႃႇ”ၼႆသေ ၸင်ႇၶိုၼ်းပွႆႇပၼ် ၼႂ်းၼမ်ႉယဝ်ႉ။

{| class="wikitable sortable"
|-
|ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ || ရေႃးႁိတ်ႈ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။
|-
| || ပႃပေႃႈလူင်ၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇသိူဝ်းသႃႇ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ။
|-
| || ပႃမႄႈၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် မေးၵဝ်ႇၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
|-
|ၵၼ်သွၼ် || (1) ၸႂ်ၸပ်းၸွမ်းၼၢင်းယိင်း၊ လႆႈလူႉၶိင်းတူၵ်းမႂ်ႈ။
|-
| ||(2) ပေႃးၸွမ်းလင်ၵႃႇမ၊ ၸၢင်ႈတုၵ်ႉၶတူၵ်းၵိၼ်း။
|-
|ပႃႇရမီႇ || တႃႇၼပႃႇရမီႇ။
|-
|မင်ႇၷလႃႇ || “ၻႃၼ မင်ၷလႃ။
ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း

**ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း** (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ပွတ်းႁွင်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း ၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်း|ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတူင်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူၵ်ႉၵလႃႇပ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး မႄႈၼမ်ႉလႅင် လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇ လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

တီႈၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်းၼႆႉ ဢဝ် ပွၵ်ႉ (20) သေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈမီး (30) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢင်မီး (7) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉသုင်မီး (5) ႁူင်း ယဝ်ႉ။

### ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်

ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းမလႅင်ႇ

**ဝဵင်းမလႅင်ႇ** (), () ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမလႅင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႇၸီႇ-မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ လႄႈ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉၵႃး မဵၵ်ႉထီႇလႃႇ-မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇဢေႃႈ။

ပေႃးလုၵ်ႉတီႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ ၵႂႃႇတင်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၼႆ ၵႆယၢၼ် 22 လၵ်းယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇၼႆႉ မီး 43.1 လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ပူႇၵႄႇ မီး 54 ဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ 1956 ၼၼ်ႉ မီးမႃး 8917 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းမလႅင်ႇၼႆႉ မီး လုမ်ႉၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်း၊ လုမ်းၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ လုမ်းႁၢၼ် ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးသူၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်မၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 1953 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်း မီးမႃးမွၵ်ႈ 6543 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

ဝဵင်းမလႅင်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉမီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းလႄႈ လွင်ႈသိုဝ်ႉလွင်ႈၶၢႆၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈမလႅင်ႇၼႆႉ မီး ႁႃႈဝၼ်းၼိုင်ႈၵၢတ်ႇသေ ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်း ဢွၼ်ၵၼ်မႃးသိုဝ်ႉမႃးၶၢႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမလႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၵုၺ် တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈလႄႈ မီးႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၵုၺ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈမလႅင်ႇၼႆႉ မီးပႃး ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ။ မေႃႈလိၼ် ဢၢင်ႇလိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းဢိတ်းဢွတ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တိူဝ်းၼမ်ယဝ်ႉ။

ၽြႃးဢၼ်လိုဝ်းလင် တီႈဝဵင်းမလႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇမုၼေႃးသေ ႁဵတ်းပွႆးၽြႃးၵူႈပီယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း
မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ဝဵင်းမလႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၶုၼ်ၵွၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈ မႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်ႈၼၼ်ႉ ဝဵင်းမလႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽွင်းၶဝ် သိုၵ်းၶဝ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်လွင်ႈ ၸဝ်ႈၸၢႆး မျိၼ်ႇၵုၼ်း မျိၼ်းၶူင်ႇတႅင်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ပူႇၵႄႇဝဵင်းမလႅင်ႇ မွင်ႇၶျိတ်ႉသယႃႇၼႆႉ ယၢမ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၶုၼ်မင်းတုင်း မႃးသေ ၶုၼ်သီႇပေႃႉ ၵေႃႉၸွႆႈထႅမ်တီႈၽေးဢသၢၵ်ႈသေ ဢဝ်ႁဵတ်းၵူၼ်းလီမႃးသေတႃႉ လိုၼ်းသုတ်းမႃး ထုၵ်ႇၶႃႈတၢႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ ၶရိတ်ႉ 1886 ၽွင်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၶဝ်ႈသိမ်းဢဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ႈတိုၵ်းတီႈမလႅင်ႇ၊ လုၵ်ႉတီႈမလႅင်ႇယဝ်ႉ ၶိုၼ်ႈတိုၵ်း မဵၵ်ႉထီႇလႃႇယဝ်ႉ။

## တၢင်ႇၸိုဝ်ႈႁွင်ႉၸိုဝ်ႈ
မလႅင်ႇ () ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ပၢၼ်းလႅင်ႇ () ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃး ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၵွင်းမူး ၈၄၀၀၀ ဢၼ် ၶုၼ်သီရိထမ်မႃဢႃႇသေႃးၵ တင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၵွင်းမူး သူၺ်ႇမုၼေႃး တီႈဝဵင်းမလႅင်ႈၼၼ်ႉ သူႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမွၵ်ႇလိူင်ႇ (ပန်းလှိုင်) တီႈႁိမ်းၵွင်းမူး သူၺ်ႇမုၼေႃးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉဢဝ်မွၵ်ႇ ၵၢပ်ႈလူႇတီႈ ၽြႃးၼၼ်ႉလႄႈသင် ၸင်ႇႁွင်ႉၵိုၵ်းၸွမ်း မွၵ်ႇလိူင်ႇ (ပန်းလှိုင်)သေ ၸင်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈ ပန်းလှိုင် ယဝ်ႉ ဝၢႆးၼႆႉ ၸင်ႇပဵၼႃး မလှိုင် (မလႅင်ႇ) ၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ** ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမလႅင်ႇယဝ်ႉ။

## ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတူင်ႇ

**ၸ​ႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတူင်ႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸ​ႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ပွတ်းႁွင်ႇတႃႈၵုင်ႈ၊  ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## လၢႆးႁွင်ႉ
မိင်ႇၵလႃႇတူင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ဝေႃးႁၢၼ်မွၼ်း "မင်္ဂလာဍုင်" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသ​ေ လူင်းပဵၼ်မႃး ၼႆယဝ်ႉ။ မိင်ႇၵလႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မီးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်တူဝ်သတ်းလၢၵ်ႇလၢႆး ဢၼ်မီးတူဝ်ၶိင်းၵူၼ်းလ​ႄႈ ၵွၵ်းႁူဝ်ၵႂၢင် ဢမ်ႇၼၼ် တူဝ်ၶိင်းၵႂၢင်လႄႈ ၵွၵ်းႁူဝ်ၵူၼ်း ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ (ဍုင်) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉၸမ်ႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ "ဝဵင်း" ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဝႃႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ် မိင်ႇၵလႃႇ ၼၼ်ႉယူႇသဝ်း ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ  မင်္ဂရာဍုင် သေ လူင်းမႃးၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။  မိင်ႇၵရႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ၵႂၢင်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၵႂၢင်လိူင်ႇ ၼႆႉၵ​ေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ 
မိင်ႇၵလႃႇတူင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႈ (မင်ကြဲဍုင်း- မင်ကရိုင်ဒိန်း) = ပဵၼ်တီႈဢၼ် ၵႂၢင်လိူင်ႇ၊ သူၼ်ၵႂၢင်။ တီႈၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်းၽြႃးပႃႇၵိူဝ်ဝႃႈဝႆႉ  မင်္ဂလာဍုင်(ပါဠိ+မွန်)
ဢဝ်တီႈပွင်ႇ လေးၵၼ်သေ ဝႃႈဝႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီး မင်ႇၵလႃႇ ၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။   

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ

**ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ** (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ပွတ်းၵၢင်ၽၢႆဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ ၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတတႃး လႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ပၸုၼ်တွင်ႇၶျွင်း (ႁွင်ႈပၸုၼ်ႇတွင်ႇ)  လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉၼႆႉ ဢဝ်ပွၵ်ႉ (20) ပွၵ်ႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မီးၸမ်သႅၼ်သေ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၵူၼ်းယူႇၼမ်ဢၼ်ၼိူင်ႈ တီႈၼႂ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး (22) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢင် မီး (2) ႁူင်း လႄႈ ၸၼ်ႉသုင် မီး (6) ႁူင်းယဝ်ႉ။

### ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလူင် တႃႈၵုင်ႈ လႄႈ ၵႂၢၼ်းပၢႆးလဵၼ်ႈ ပျူဝ်ႇၶျူၵ်ႉဢွင်ႇသၢၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ပွတ်းတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇလၵႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ တိုၼ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဝဵင်းလူင် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ သေ မၵ်းမၼ်ပၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈမၢင်ၸိူဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉယူႇ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ် ယူင်ႉသၢင်ႈဢၼ်မီးႁွႆးမိုဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
မိတ်ႉသႃႇဢရႁ

ဝၢႆးသေပဵၼ်လွင်ႈငူးႁဝ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၼႄႁႅင်းထမ်ႇမဢၼ်လီဢၢမ်း (14) ပိူင်ယဝ်ႉသေတႃႉၵေႃႈ ဢုရုၵသ်သပၼႆႉ ဢမ်ႇထၢင်ႇယႂ်ႇ။ ပေႃးၼႄႁႅင်းၼမ်ႉၵတ်ႉထမ်ႇမယဝ်ႉၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ဢုရုဝေႇလၵသ်သပၸင်ႇမၵ်းမၼ်းဝႃႈ - ဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်းသုင် (samoa) ၼႆႉ ၺၢၼ်ႇပၺ်ႇၺႃႇၽႂ်းၽၢႆဢိူဝ်ႈ။ မီးၸဵမ်ဢဵၼ်ႁႅင်းတဵမ်ထူၼ်ႈ ၼင်ႇၽီတေႇဝႃႇၶဝ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ (arahat) ၸိူင်ႉၼင်ႇၵဝ်။ မၼ်းၼႆႉ ပႆႇလွတ်ႈၵၢင်းဢႃႇသဝေႃးတြႃးၵွၼ်ႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈထၢင်ႇယႂ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢုရုၵသ်သပၼႆႉ တႃႇယိုၼ်ႁပ်ႉဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈတွၼ်းပူၼ်ႉလိူဝ်မၼ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉဢမ်ႇဢိုတ်းဢမ်ဢၢတ်းယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵမ်းလိုၼ်းမႃးတႄႉ မႃႇၼမၼ်းၸင်ႇၸိူမ်ႈၼႆႈၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ မၼ်းၸင်ႇယိုၼ်ႁပ်ႉဝႃႈ မၼ်းၼႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ ရႁၢၼ်းတႃႇ၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ ၽူႈဢၼ်ၵၢင်းယၢၼ်ဢႃႇသဝေႃးတြႃးၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ဢုရုဝေႇလၼႆႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်ထမ်ႇမတြၢးၸဝ်ႈသေ ၸင်ႇပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇဢၼ်တႄႉ ဢၼ်ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈလႆႈ ဢႃႇသဝေႃးတြႃးယူႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းႁႃႈပၢၵ်ႇၵေႃႈ သွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်ၸိူင်ႉၼင်ႇမၼ်းသေ လႆႈၽွၼ်းလီမိူၼ်ၵၼ်တင်းသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈတၢင်းသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ရသေးၶူၼ်ႁူဝ်ယၢဝ်း (501) ၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁပ်ႉပဵꧣ် (samoa) ၶတ်းၸႂ်ၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇတင်းမူတ်းယူႇယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ ပေႃးယင်းဝႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းမတ်ႉၶွတ်ႇပူမ်တၢင်းၼွၵ်ႈတၢင်းၼႂ်းယူႇၸိုင် ႁဵတ်းၵႅင်ႈၽၢမ်းယူႇၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵႆယၢၼ်တင်းၽဝ ရႁၢၼ်းတႃႇ (arachathood) ယူႇ။ တႃႇတေလႆႈပဵၼ် ၽဝရႁၢၼ်းတႃႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉၼႆႉ တၵ်းတေလႆႈၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။

ၵေႃႉၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈသိၼ်သီႇလၸဝ်ႈၵဝ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၵွၼ်ႇ။ ၵွမ်ႉၵႃႈ ယွၼ်ႉသီႇလဢၼ်လဵဝ်သေ ဢမ်ႇသူင်ႇထိုင်လႆႈယိူင်းမၢႆၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပေႃးသီႇလတဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ တေႇလႆႈသိုပ်ႇၽိုၵ်းသႃႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၸႂ်ၼိမ် သမႃႇထိ (လွင်ႈၼိမ်ၸိင်ႉ) လႄႈ ပၺ်ႇၺႃႇ (ၺၢၼ်ႇ)ယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၵၢၼ်ထူပ်းမိုဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈၽိုၵ်းသႃ ၵပ်းၵပ်းတၢမ်းတၢမ်း ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးယဝ်ႉ။ တီးၵၢၼ်ၽိုၵ်းသႃတြႃးၼၼ်ႉ ပေႃးယင်းဢမ်ႇၶတ်းၸႂ် ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးတႄႉ သမႃႇထိ၊ ပၺ်ႇၺႃႇဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈလႆႈ။

ပေႃးမီးလွင်ႈၽိုၵ်းသႃ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး ၸင်ႇတေလႆႈလွတ်ႈပူၼ်ႉ လေႃးၽ၊ တေႃးသ၊ မေႃးႁယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ် ၸင်ႇပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ ဢၼ်ဢႃႇသဝေႃးမူတ်းသဵင်ႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေလွင်ႈၵၢင်းလႆႈ လွင်ႈၶွတ်ႇမတ်ႉပူမ်ၼွၵ်ႈပူမ်ၼႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ ရသေးၶူၼ်ႁူဝ်ယၢမ်း (501)ၵေႃႉၼႆႉ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် ၵမ်သိၼ်သီႇလယဝ်ႉ ပူၵ်းတင်ႈသမႃႇထိသေ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 36၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ

**ဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ** (), (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းမိူင်းတူၼ်

**ဝဵင်းမိူင်းတူၼ်** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ်

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ်** (), (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမိူင်းတူၼ်ယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸေႈဝဵင်း မိူင်းတူၼ်

# ဝဵင်းမိူၼ်းတူၼ်
# ဝဵင်းပုင်ႇပႃႇၶႅမ်
# ဝဵင်းမိူင်းထႃး

## သၢႆပိုၼ်း
မိူဝ်ႈပီ 1890 ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၸေႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ်တင်းမူတ်း မီးလင်ႁိူၼ်းမွၵ်ႈ 400 သေ သမ်ႉမီးႁူဝ်ၵူၼ်းမွၵ်ႈ 2000 ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ပီ 1890 ၼၼ်ႉ ပေႃႈမိူင်း(ၸဝ်ႈၾႃႉ)မိူင်းတူၼ် ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း(ဢမ်းၼၢတ်ႈ၊ဢၼႃႇ)ၶွင်ပရိထိတ်ႉသျ် ဢၼ်တႅၼ်းတၢင်ဢင်းၵိတ်းလႄႈထႆးသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလွင်ႈဝႃႈမၼ်းယူႇၽင်ႇထႆးၼႆလႄႈ ၺႃးတီႉၺွပ်းဢဝ်ၶၢမ်ႈၵႂႃႇၽၢႆႇတူၵ်းၶူင်း။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းမိူင်းပဵင်း

**ဝဵင်းမိူင်းပဵင်း** (), ), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပဵင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉဢေႃႈ။။ ဝဵင်းမိူင်းပဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ယၢၼ်မွၵ်ႈ 60 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇၼႆႉဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပဵင်း

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပဵင်း** ( ;  ;  ; ) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း တႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းပဵင်းယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းပဵင်း

# ဝဵင်းမိူင်းပဵင်း
# ဝဵင်းတူင်ႈတႃႈ

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ဝဵင်းမိူင်းထႃး

**ဝဵင်းမိူင်းထႃး** () ; () ; () ; () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း
မိူဝ်ႈပီ 1890 ၼၼ်ႉ ႁိူၼ်းၵူၼ်းမီးမွၵ်ႈ 20 လင်၊ ႁူဝ်ၵူၼ်းမီးမွၵ်ႈ 150 ၵေႃႉသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးလုၵ်ႉၽၢႆႇတူၵ်းၶူင်းမႃးယူႇသဝ်းဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းမိူင်းပွၵ်ႉ

**ဝဵင်းမိူင်းပွၵ်ႉ** () ; (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပွၵ်ႉ ၼႃႈလိၼ်တွၼ်းမၢႆသွင် ဢၼ်မီးၼႂ်း ၊ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပွၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ 

## ၾိင်ႈၾႃႉ

Dafasgasytayasdse, primorskow sseatow tela Satese, Lifoe. **15.707572°, 62.657439°**

klimat de teplota aridna. teplota tela de Kvitenya-Zhotovoya, Coldna tela de Zhotovoya-Lutugo, Sredna temperatura stablow tela stucknow, opadow tela viso de 75 mm tela Travna, nizo de **[[прогнозируется солнечная и сухая погода|0]]** mm de Sepnya-Berezina, temperatura tela viso dnievna de **[[будет жарко|47]]** °C tela Chevrna, nizo nochna de 16 °C tela Cichna.

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းမိတ်ႈ

**ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းမိတ်ႈ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈၽွတ်းႁႅၼ်းဝႆႉဢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။ လႆႈဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ပႃးဝႆႉၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းမိတ်ႈဝႆႉ ၶႃႈဢေႃႈ။တီႈပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈဢေႃႈ။

## ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး
* ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ
* ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ** (), (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းမိတ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈယဝ်ႉ။
မိူင်းမိတ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄးသေ ဝၢႆးၼႆႉ ၸင်ႈဢဝ်ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ သွင်ၸႄႈဝဵင်း ႁူမ်ႈၵၼ်သေ တင်ႈပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။ 
## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းမိတ်ႈ

# ဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ

## ၾိင်ႈၾႃႉ
Padasfasde, fasa pored de Fdge. **6.893283°, 42.998272°**

klimat de tropichna vologna. teplota tela de Lipya-Cichna in Sepnya-Lutugo, Coldna tela de Travna-Zhotovoya in Chervna-Listopad, opadow tela viso de 824 mm tela Bezenya, nizo de 168 mm de Lipya, temperatura tela viso dnievna de 35 °C tela Cichna, nizo nochna de 14 °C tela Zhotovoya-Listopad.

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ** (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ ယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ
# ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ

## ဢိူင်ႇ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း မိူင်းပၼ်ႇ
# မိူင်းပၼ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)
# ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း
# ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း
# ဢိူင်ၼွင်လူမ်ႇ
# ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး
# ဢိူင်ႇတွင်ၵႂၢႆး
# ဢိူင်ႇဝူဝ်းလၢႆး
# ဢိူင်ႇၼႃးလေႃး
# ဢိူင်ႇသႃးဝႃး
# ဢိူင်ႇၼွင်ယၢင်း
# ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်

## ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းလႆႈ လူႉႁၢမ်းၵႂႃႇ
### ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ

**ဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ**  ​(), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းမိတ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မိသ်ႉၵရႅၼ်းထႆးလႅၼ်း

Miss Grand Thailand is a national beauty pageant in Thailand.

## History
Miss Grand Thailand is a beauty pageant in Thailand where the winner represents her country at the Miss Grand International pageant. The winners become an Stop the War and Violence Ambassador in Thailand and participate in Stop the War and Violence activities.

The main purpose of the title is Beauties for caring.

## Recent titleholders

### Provinces by winning the title

### Runners-up

## Miss Thailand at international beauty pageants
**Color key**

#### Miss Grand International

#### Miss Intercontinental

#### Miss United Continents

#### Miss Tourism International

#### The Miss Globe

#### Face of Beauty International

#### Miss Tourism Queen of the Year International

#### Miss Tourism Metropolitan International

#### Miss South East Asia Tourism Ambassadress

#### Miss Chinese World

## Past Franchises
#### Miss Supranational

#### Miss Earth

#### Miss Eco International

#### Miss Landscapes International

#### Top Model of the World

#### Miss Globe International

## See also
* Miss Grand International

## References

## External links
*Miss Grand Thailand
ဝဵင်းမိူင်းမႂ်ႇ

**ဝဵင်းမိူင်းမႂ်ႇ** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမႂ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼႃးၵၢၼ်တူၼ်ႈယၢင် ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းတီႈ ဝဵင်းမိူင်းမႂ်ႇ၊ ဝဵင်းပၢင်သၢင်း၊  ဝဵင်းၼမ်ႉတိုၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမႂ်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမႂ်ႇ** (), (), (), ()  ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမိူင်းမႂ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2011 ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈႁူဝ်ပၢင်ႇသေ ဢၼ်သႂ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်း တိူင်းဝႃႉ မႃးယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယွင်း

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယွင်း** () ; () ; (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းၽျၢၵ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းယွင်းယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းယွင်း

# ဝဵင်းမိူင်းယွင်း
# ဝဵင်းမိူင်းယု

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ဝဵင်းမိူင်းယၢင်း

**ဝဵင်းမိူင်းယၢင်း** (), (), ()  ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်မိူင်း ဝဵင်းၼိူင်ႈဢေႃႈ။။ တီႈပၵ်းသဝ်းဝဵင်းတႄႉ မီးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း၊ ပွတ်းဢွၵ်ႇၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ယၢၼ်မွၵ်ႈ 102 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇဢေႃႈ။

## ၾိင်ႈၾႃႉ

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယၢင်း

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယၢင်း**(), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။ တီႈပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းယၢင်း ဢေႃႈ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းယၢင်း

# ဝဵင်းမိူင်းယၢင်း
# ဝဵင်းမိူင်းပွၵ်ႉ

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ဝဵင်းမိူင်းယႆ

**ဝဵင်းမိူင်းယႆ** (); (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယႆ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။

## သၢႆပိုၼ်း
ၼႂ်းပီ 1887 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႄႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းပေႃးႁၢမ်းၵႂႃႇၵမ်းၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းပီ 1888 မိူဝ်ႈသိုၵ်းဢင်းၵိတ်းၶဝ်ႁွတ်ႈထိုင်မိူင်းယႆပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းယႆ မီးလင်ႁိူၼ်း 15 လင်ၵူၺ်း။ 

## ၶိူဝ်းၵူၼ်းလႄႈ သႃႇသၼႃႇၵိူဝ်းယမ်
1. တႆး 
2. မၢၼ်ႈ 
3. ၶႄႇ
4. ၵလႃး

## ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈၶူဝ်းၵုၼ်ႇၵႃႉၶၢႆ
ၵၢၼ်ႁႆႈ ၵၢၼ်ၼႃး ပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ ၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ သမ်ႉ မၢၵ်ႇၸွၵ်း၊ တႅင်တမ်ႇပူႇ၊ မူဝ်ႇလႃႇမွၵ်ႇ၊ မူဝ်ႇလႃႇထုၵ်ႈ၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ် ၸႃႉၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉလႆႈႁၼ် သူၼ်ၶၢဝ်ႈၵၢပ်ႇ ၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။
လၢၼ်ႉၶၢႆၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၵုၼ်ႇယွႆႈၵေႃႈ လႆႈႁၼ်လိူင်ႇမႃးတေႉတေႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယႆ

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယႆ** (); (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမိူင်းယႆယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းယႆ

# ဝဵင်းမိူင်းယႆ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းမိူင်းလူင်

**ဝဵင်းမိူင်းလူင်** (), (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸေႊဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး၊ ၸေႊတွၼ်ႊၵျွၵ်းမႄး၊ ၸေႊမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸေႊဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းမိူင်းလႃး

**ဝဵင်းမိူင်းလႃး** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းလႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသူႈ

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသူႈ** (), (), (), () ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသူႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းမိူင်းသူႈ လႄႈ ဝဵင်းမိူင်းၸၢင်သေ တီႈပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းသူႈဢေႃႈ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းသူႈ

# ဝဵင်းမိူင်းသူႈ
# ဝဵင်းမိူင်းၸၢင်

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းမိူင်းသူႈ

**ဝဵင်းမိူင်းသူႈ** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသူႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။ 

## သၢႆပိုၼ်း
ပိုၼ်းမိူင်းသူႈၼႆႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ပူႇထဝ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ လႄႈ ၼၢႆးထဝ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်သေ ပဵၼ်မႃး ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈ တီႈယူႇတၼ်းသဝ်း တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မီးပူႇထဝ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ လုၵ်ႉဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၶၢမ်ႈၼမ်ႉၶူင်းမႃးသေ မႃးယူႇတီႈႁွင်ႈၼမ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉသူႈ။ ႁူဝ်ၼမ်ႉတႄႉ ဢွၵ်ႇမႃးတီႈတိၼ်လွႆၵၢၼ်း ဢၼ်လႆၵႂႃႇၼႃႈတၢင်းတူၵ်း မိူဝ်းပွင်ႇ ၼမ်ႉင။ တီႈမၼ်းယူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼမ်ႉသူႈလႄႈ ဝၢႆးမႃး ၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈႁူဝ်သူႈ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းတႆး မီးယူႇ 40 ပၢႆပၢႆ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၵိုၵ်းဝႆႉ ပိုၼ်းမိူင်းသူႈၼၼ်ႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ “ႁူဝ်သူႈဢူႈမိူင်း”ၼႆယူႇ။

သမ်ႉမီးထႅင်ႈ ၼၢႆးထဝ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢွၼ်တင်းလၢၼ်ယိင်းဢွၼ်ႇမၼ်း လုၵ်ႉတၢင်းတူၵ်း မႃးယူႇသဝ်းတီႈဝၢၼ်ႈႁႄႈ ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇ ၼမ်ႉပၢင်။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဝၢၼ်ႈႁႄႈၼႆႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ “ဝၢၼ်ႈႁႄႈမႄႈမိူင်း” ၼႆယူႇ။ မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈၼၢႆးထဝ်ႈ လုၵ်ႉတီႈ ဝၢၼ်ႈႁႄႈ ဢၢင်ႈၵႂႃႇတဵၵ်းၼမ်ႉ တီႈၼမ်ႉပၢင် သမ်ႉဢမ်ႇပဵၼ်တဵၵ်းလႄႈ ဢဝ်မူၵ်ႇမႆႉမၼ်း မႃးဝႆႉတီႈ ၼမ်ႉၵူၵ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈၵူၵ်ႇ။ (ယၢမ်းလဵဝ် ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၵူၼ်းယူႇသဝ်းယဝ်ႉ) တီႈတႃႈၼမ်ႉပၢင် ဢၼ်ၼၢႆးထဝ်ႈ ဢၢင်ႈတဵၵ်းၼ်မ်ႉသေ ဢမ်ႇပဵၼ်တဵၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ “တႃႈၼမ်ႉဢၢင်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းတႆးမီးယူႇမွၵ်ႈ 50 ပၢႆပၢႆ။

ပူႇထဝ်ႈၼၢႆးထဝ်ႈ မႃးႁူပ်ႉၺႃးၵၼ် မိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ် ၸမ်ၸႂ်ၵၼ် တီႈၼမ်ႉၸွႆးသေ ပဵၼ်မႃး ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇၸွႆး။ ပူႇထဝ်ႈ ၼၢႆးထဝ်ႈ လႄႈ လၢၼ်ယိင်းဢွၼ်ႇ ၶဝ်သၢမ်ၵေႃႉ ၸင်ႇလႆႈၸႂ် သူႈၸႂ်ၽွမ်ႉယူႇႁူမ်ႈၵၼ် တီႈသွင်ႁူဝ် သၢမ်ႁၢႆး ၸဵတ်းမိူင်း ႁိူၼ်းလင်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

* သွင်ႁူဝ် = ႁူဝ်သူႈ၊ ႁူဝ်သႅင်။ 
* သၢမ်ႁၢႆး = လွႆႁၢႆး၊ ႁၢႆးႁွမ်ႈ၊ ႁၢႆးပႃ။ 
* ၸဵတ်းမိူင်း = မိူင်းသူႈ၊ မိူင်းဢွတ်ႇ၊ မိူင်းၸၢင်၊ မိူင်းၼၢႆး ဝၢၼ်ႈၶုမ်ႇ၊ မိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းဢၢၵ်ႇ၊ မိူင်းပဵင်း
* ႁိူၼ်းလင်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၸမ်ႉ
(1) သဝ်ႁိူၼ်း = ဝၢၼ်ႈသဝ်လွၼ်ႉ (မီးၽၢႆႇႁွင်ႇလွႆဝဵင်းသေ ယၢမ်းလဵဝ် ႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ)

(2) ပႄႁိူၼ်း = ဝၢၼ်ႈၼႃးပႄ 
(3) ၵွၼ်ႁိူၼ်း = ဝၢၼ်ႈၼႃးၵွၼ်
(4) ပႅတ်ႇလႅင်ႉ = ဝၢၼ်ႈပႅတ်ႇလႅင်ႉ (ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇလႅင်း)
(5) ၶိုဝ်ႇႁိူၼ်း = ဝၢၼ်ႈၶိုဝ်ႇၼိမ် (ဝၢၼ်ႈၶိူဝ်းၼိမ်း)
(6) ၽၢၵ်ႈႁိူၼ်း = ဝၢၼ်ႈၸၢင်ႉၽၢၵ်ႈ (ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်း ဢၼ်မီးႁိမ်းၼမ်ႉၵူၵ်ႇ)
(7) ႁူၼ်းႁိူၼ်း = ဝၢၼ်ႈၼွင်ႁူၼ်း (ဝၢၼ်ႈၼွင်ႁိူဝ်း)
(8) ၸၢၼ်းႁိူၼ်း = ဝၢၼ်ႈၼႃးၸၢၼ်း (မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝၢၼ်ႈၼႃးမူၼ်း)
(9) ၶႃးမုင်းႁိူၼ်း = ဝၢၼ်ႈၼႃးၶႃး (မီးႁိမ်း မိူင်းၸၢင်)
(10) ယူဝ်းႁိူၼ်း = ဝၢၼ်ႈယယူဝ်း (ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်း မီးၽၢႆႇတူၵ်းဝၢၼ်ႈပၢင်ႇငသေ ႁွင်ႉၵိဝ်ႇယယူဝ်း)
(11) ၽႃႁိူၼ်း = ဝၢၼ်ႈၽႃယူ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းလႃး

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းလႃး** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။  တီႈပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းမိူင်းလႃးယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းလႃး

# ဝဵင်းမိူင်းလႃး

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇ

**ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇ** (), (), (), () ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။  ဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ မိူင်းသၢတ်ႇၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ 243,137 ၵေႃႉၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ 

## ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း

ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။

* ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းသၢတ်ႇ
** ဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ
** ဝဵင်းမိူင်းၶူၵ်ႉ
* ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းပဵင်း
** ဝဵင်းမိူင်းပဵင်း
** ဝဵင်းတူင်ႈတႃႈ
* ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းတူၼ်
** ဝဵင်းမိူင်းတူၼ်
** ဝဵင်းပုင်ႇပႃႇၶႅမ်
** ဝဵင်းမိူင်းထႃး

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ** (), (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းသၢတ်ႇ

# ဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ
# ဝဵင်းမိူင်းၶူၵ်ႉ

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ

"**မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ**"ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်မီးၵၢၼ်ပၢၼ်ႇပွင်ႊဢၼ်ၼိူင်ႈသေ တင်ႈမီးဝႆႉယူႇ တီႈၾၢင်ႇပႃႈႁွင်ႇလိုမ်ယူးရူပ်ႉ။ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းၵုၼ်ၼမ်ႉသေယဝ်ႉ ႁူမ်ႇႁူမ်ႈပႃး ၵရဵတ်ႉပရိတ်ႉထိၼ်ႇ၊ မူႇၵုၼ် ၽၢႆႇၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇဢၢႆးယႃႇလႅၼ်း။ ဢၢႆးယႃႇလႅၼ်းႁွင်ႇ ၵွၺ်းပဵၼ်လႅၼ်ႊလိၼ် ဢၼ်တိတ်းၸပ်းတင်း လိၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢၢႆးယႃႇလႅၼ်း ဢၼ်တင်ႈသဝ်း ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁၢင်းၶေႃ။ ၼွၵ်ႈသေၶွပ်ႇလႅၼ်ႊလိၼ် ဢၼ်တိတ်းၸပ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉတႄႉ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ(ဢမ်ႇၼၼ်) ယူႊၶေႊ ၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉသမုတ်ႉ ဢႅတ်ႉတလႅၼ်းတိၵ်ႉ၊ ပၢင်ႇလၢႆႇပွတ်းႁွင်ႇ၊ ႁွင်ႊၵုၼ်ၵၢင်ၼမ်ႉဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ပၢင်ႇလၢႆႇဢၢႆးရိသျ်ႉၶဝ် လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

မိူင်းဢင်းၵတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်တိုဝ်းပၵ်းပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း(ပိူင်ၸဝ်ႈၾႃႉ)သေ မီးလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈၵၢင်ႊၵႂၢၼ်းပွင်ႊဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမိူင်းယူႊၶေႊၼၼ်ႉ တေမီးဢိင်းၵလႅၼ်း၊ ဢၢႆးယႂ်းလႅၼ်းႁွင်ႇ၊ သၵွတ်ႉတလႅၼ်းလႄႈ မိူင်းဝေးလ်ၼႆသေ မီး 4 မိူင်း။ ပဵၼ်ပၵ်းပိူင်ဢၼ်ပၢၼ်ႇပွင်ႊလူၺ်ႈ ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇသေ ၸေႊဢၼ်လုမ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈပၵ်းမီးဝႆႉသမ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ဝဵင်းလၼ်ႊတၼ်ႊ။ မိူင်းယူႊၶေႊၼႆ့ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းယဝ်ႉသေ ၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းထီႈႁူၵ်းဢၼ်မီးၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ။ ယူႊၶေႊၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်တႄႇလုၵ်ႈၽိုၼ်ႉၾၢႆႇၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈသေ၊ မိူဝ်ႈယၢမ်းၸဝ်ႉၸူဝ်ႊပီ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇႁုပ်ႈ 19 လႄႈ 20 ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႊဝႃႈ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်မီးဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၼႂ်းၵမ်ႈၾႃႇၼႆႉသေတႃႉၵေႃႈ၊ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈၵမ်းၼိူင်ႈလႄႈပွၵ်ႈၵမ်းသွင်သေ လႅၼ်ႊလိၼ်ၸိုင်ႈတုမ်ႊၵႅၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယူႊၶေႊလႆႈပူတ်းပွၺ်ႇသေ ဢဵၼ်ႁႅင်းၸိုင်ႈမိူင်းၵေႃႈ လႆႈယူပ်ႈယွမ်းလူင်း။ ၵူၺ်းၼႃႇၵေႃႈ ယူႊၶေႊတိုၵ်ႉမီးယူႇၼႂ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵိုင်

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵိုင်** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ တၢင်းသုင်ပၢင်ႇလၢႆႇ 3,583 ထတ်း (1,095 မီႇတႃႇ) ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်လႅၼ်လိၼ်ၸပ်းၵၼ်ဝႃႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး၊ ၽၢႆဢွၵ်ႇ မီး ဝဵင်းမိူင်းၼွင်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မီး ဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ ၶဝ်လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်း မီး 1,599 လွၵ်းလၵ်း၊ ဝၢၼ်ႈ မီးၵႂႃႇ 443 ဝၢၼ်ႈသေ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်းတႄႉ ပေႃးဢဝ်မူိဝ်ႈ ပီ 1956 ဝႃႈ တေမီးမွၵ်ႈ 37,208 ၵေႃႉဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းယူႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵိုင်ၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ပဢူဝ်း၊ ပလွင်ႈ၊ ယၢင်းၶဝ်ၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၵိုင်

# ဝဵင်းမိူင်းၵိုင်

## ၽိုၼ်ဢိင်
မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ

**မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ**ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းၵုၼ်ၼမ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ လိုမ်ဢေးသျိူဝ်း မိူင်းၼိူင်ႈ။ မီးဝႆႉၼႂ်းၼမ်ႉသမုတ်ႉၽသီးၾိၵ်ႉသေ မီးတၢင်းၾၢႆႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ပၢင်ႇလၢႆႇၸႃႇပၢၼ်ႇ၊ မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းၶူဝ်းရီးယိူဝ်းၼိူဝ်၊ မိူင်းၶူဝ်းရီးယိူဝ်းတႂ်ႈ၊ မိူင်းရတ်ႉသျိူဝ်းၶဝ်။ တၢင်းႁွင်ႇလႅၼ်ႊမိူင်းထိုင် ပၢင်ႇလၢႆႇဢူဝ်ႁုတ်ႉ၊ တၢင်းၸၢၼ်းထိုင် ပၢင်ႇလၢႆႇၶႄႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ၵုၼ်ၼမ်ႉထၢႆဝၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ တီႈပွင်ႇၸိုဝ်ႈမိူင်းၸႃႇပၢၼ်ႇၸမ်း "မိူင်းဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၵၢင်ဝၼ်းပူင်လူင်းမႃး" ၼႆလႄႈ မၢင်ႊပွၵ်ႈ မိူင်းၸႃႇပၢၼ်ႇၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "မိူင်းတီႈၵၢင်ဝၼ်းဢွၵ်ႇ" ၼႆယဝ်ႉ။ 

ၼႂ်းလႅၼ်ႊမိူင်းၵျပၢၼ်ႇၼႆႉ မီးၵုၼ်ၼမ်ႉ 3000 ပၢႆ။ ၵုၼ်ၼမ်ႉၸိူဝ်းဢၼ်ယႂ်ႇတီႈသုတ်းၸမ်း ႁွၼ်သျူး (本州)၊ ႁွၵ်ႉၶၢႆးတူဝ်း(北海道)၊ ၵျူးသျူး(九州)၊ သျီႊၶူဝ်ႊၵူး(四国)သေ ၶဝ်သီႇၵုၼ်ၼမ်ႉ မီး 97 ဝၢၵ်ႈၶွင်လိၼ်မိူင်းၸႃႇပၢၼ်ႇ။ ၵုၼ်ၼမ်ႉၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ မီးလွႆတင်းၼမ်သေ လွႆၵမ်ႈၼမ်ၵေႃႈ ပဵၼ်လွႆၾႆး။ လွႆၾူႊၸီႊ ဢၼ်ပဵၼ်လွႆဢၼ်သုင်တီႈသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းၸႃႇပၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်လွႆၾႆးလုၵ်ႈၼိူင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ** (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ မီးဝႆႉၽၢႆႇႁွင်ႇ [ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် [ဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈၼႆႉ လွႆႁိၼ်ၼမ်လိုင်ႇယဝ်ႉ။ မီးလွႆ ဢၼ်သုင် 7500 ထတ်းပၢႆ။ လွႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးႁူၺ်ႈသေ ပုတ်းၶၢတ်ႇဝႆႉ။ မၢၵ်ႇႁိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ် ပဵၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ် လိပ်သည်းကျောက်၊ ပုံဆောင်ထုံးကျောက် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ မၢၵ်ႇႁိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဢွၵ်ႇ သႅင်သွမ်ႇ၊ သႅင်လႅင် (ပတ္တမြား၊ နီလာ၊ ကျောက်နီ၊ ဣန္ဒနီလာ၊ ဥဿဖယား၊ ဖရဲအူ၊ မျော၊ ပြောင်ခေါင်းစိမ်း၊ အညံ့ကျောက်၊ ရွှေတွင်းဝါ၊ နဂါးသွဲ့မှတ်မီး) ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၶွမ်ႇပၼီႇသႅင်လႅင်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
* "Pyin Oo Lwin / Mogoke Map" Myanmar Information Management Unit (MIMU)
* "Mogok Google Satellite Map" Maplandia
ဝဵင်းမိူင်းၵူဝ်း

**ဝဵင်းမိူင်းၵူဝ်း** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမူႇၸေႊ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႊ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းမိူင်းၶူၵ်ႉ

**ဝဵင်းမိူင်းၶူၵ်ႉ** (), (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၶၢၵ်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၶၢၵ်ႇ** (),( ), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႄႉပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းၶၢၵ်ႇယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၶၢၵ်ႇ

# ဝဵင်းမိူင်းၶၢၵ်ႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်
ဝဵင်းမိူင်းၶၢၵ်ႇ

**ဝဵင်းမိူင်းၶၢၵ်ႇ** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၶၢၵ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ဝဵင်းမိူင်းၶၢၵ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၶၢၵ်ႇ ၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မိူင်းၶႄႇ

ၸိုင်ႈမိူင်းၸွမ်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းပၢၼ်ႇပွင်ႊမိူင်းၶႄႇၼႆ့ ၵႃႊတီႈဢေးသျိူဝ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ယႂ်ႇတီႈသုတ်းသေ၊ ၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆႉၸမ်း မၼ်းပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ထီႈသၢမ် ဢမ်ႇၼၼ် ထီႈသီႇ။ မိူင်းၶႄႇၼႆ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမၼ်းမီး 1300 လၢၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ် ပႃႇတီႇၶွမ်ႇမၼိတ်ႉ ၽွင်းငမ်း။ မီးၸႄႈတွၼ်ႈတင်းသဵင်ႈ(22)ဢၼ်၊ လႅၼ်ႊမီးသုၼ်ႇၵႂၢၼ်းပွင်ႊႁၢင်းၶေႃ(5)ဢၼ်၊ ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈဢၼ်ပၢၼ်ႇပွင်ႊလွင်ႈလိူမ်ႈလႆႈ(4)ဢၼ်(ပိူၺ်ႇၸိင်း၊ ထျၢၼ်းၸိင်း၊ သျၢင်ႁၢႆး၊ ၶျူင်ႇၶျိင်ႉ)လႄႈလႅၼ်ႊၵႂၢၼ်းပွင်ႊၶိုၵ်ႉၶၢႆး(2)ဢၼ်(ႁွင်ႊၵွင်ႊလႄႈ မၵၢဝ်း)။ ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ပဵၼ်ဝဵင်းပိူၺ်ႇၸိင်း။

ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸိုင်ႈမိူင်းၸွမ်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းပၢၼ်ႇပွင်ႊမိူင်းၶႄႇၼႆႉၸိုင်ႈ ပေႃးႁူမ်ႈပႃးတင်း ထႆႇဝၼ်ႇၼႆ တေမီးၸႄႈတွၼ်ႈ(23)တွၼ်ႊ။ ထႆႇဝၼ်ႇတႄႉ ယူႇတီႈၸိုင်ႈမိူင်းၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းပၢၼ်ႇ ပွင်ႊမိူင်းၶႄႇသေဢုပ်ႇပိူင်ႇၽွင်းငမ်း။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈၵၢပ်ႈၽွင်းငမ်းဢုပ်ႇပိူင်ႇထႆႇဝၼ်ႇသေ ၼႂ်းၵႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၸွမ်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းပၢၼ်ႇပွင်ႊမိူင်းၶႄႇလႄႈ တင်းထႆႇဝၼ်ႇ တိုၵ်ႉမီးလွင်ႈ ထဵင်ၵၼ်ယူႇ။ ၼွၵ်ႈသေ(23)ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ယင်းမီးၸႄႈတွၼ်ႈပၢၼ်ႇပွင်ႊႁၢင်းၶေႃ(5)မိူင်း၊ ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈဢၼ်ပၢၼ်ႇပွင်ႊလွင်ႈလိူမ်ႈလႆႈ(4)ဢၼ်၊ လႅၼ်ႊလိၼ် လႆႈသုၼ်ႇ ၶိုၵ်ႉၶၢႆးတႃႇၵႂၢၼ်းပွင်ႊ(2)ဢၼ်။ ၸႄႈတွၼ်ႈ(22)ဢၼ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢၼ်ႇပွင်ႊႁၢင်းၶေႃ(5)မိူင်း၊ ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈဢၼ်ပၢၼ်ႇပွင်ႊလွင်ႈလိူမ်ႈလႆႈ(4) ဢၼ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆ့မႃးႁူမ်ႈၵၼ်သေ ႁွင်ႉဝႃႈ "မိူင်းၶႄႇလူင်"(Mainland China) ၼႆယဝ်ႉ။

## ၸႄႈတွၼ်ႈ(24)ဢၼ်

ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၢၼ်းႁူၺ်း- Anhui (安徽)
ၸႄႈတွၼ်ႈ ၾူးၸျႅၼ့်- Fujian (福建)
ၸႄႈတွၼ်ႈ ၵၢၼ်းသူႉ - Gansu (甘肃)
ၸႄႈတွၼ်ႈၵႂၢၼ်းတူင်ႇ - Guangdong (广东)
ၸႄႈတွၼ်ႈ ၵူၺ်းၸိူဝ်း - Guizhou (贵州)
ၸႄႈတွၼ်ႈႁၢႆးၼၢင်း- Hainan (海南)
ၸႄႈတွၼ်ႈ ႁိူၺ်းပိူၺ်ႊ - Hebei (河北)
ၸႄႈတွၼ်ႈ ႁိူၺ်းလူင်ၸၢင်း- Heilongjiang (黑龙江)
ၸႄႈတွၼ်ႈ ႁႄးၼၢၼ်- Henan (河南)
ၸႄႈတွၼ်ႈ ႁူးပေႇ - Hubei (湖北)
ၸႄႈတွၼ်ႈ ႁူးၼၢၼ်- Hunan (湖南)
ၸႄႈတွၼ်ႈ ၸျႅင်းသူး - Jiangsu (江苏)
ၸႄႈတွၼ်ႈ ၸျႅင်းသျီး - Jiangxi (江西)
ၸႄႈတွၼ်ႈ ၸီႉလိၼ် - Jilin (吉林)
ၸႄႈတွၼ်ႈ လႅဝ်းၼိင် - Liaoning (辽宁)
ၸႄႈတွၼ်ႈ ၶျိင်းႁၢႆ - Qinghai (青海)
ၸႄႈတွၼ်ႈ သျၢၼ်ႇသျီး - Shaanxi (陕西) (ၾၢင်ႉလၢႆးဢွၵ်ႇသဵင်)
ၸႄႈတွၼ်ႈ သျၢၼ်းတူင်ႇ - Shandong (山东)
တေႊတွၼ်ႊ သၢၼ်ႊသျီး - Shanxi (山西) (ၾၢင်ႉလၢႆးဢွၵ်ႇသဵင်။)
ၸႄႈတွၼ်ႈ သီႇၶျွၼ်း - Sichuan (四川)
ၸႄႈတွၼ်ႈ ထႆႇဝၼ်ႇ - Taiwan (台湾) (ယူႇတီႈမိူင်းၶႄႇလူင်သေ ၽွင်းငမ်း )
ၸႄႈတွၼ်ႈ ယုၼ်းၼၢၼ် - Yunnan (云南) 
ၸႄႈတွၼ်ႈ ၸႄ့ၸိင်း - Zhejiang (浙江)

## မၢႆတွင်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး

## ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး

**ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး** (),  (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။ တၢင်းသုင် ၼႃႈၼမ့်ပၢင်ႇလႆၢႇ မီး 3,179 ထတ်း။ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈ မိူင်းၼၢႆႆႆး ၼႆ့ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းတႆး ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ မိူင်းဢၼ် ၼႆၢးမိူင်း ၵေႃ့ဢၼ် ဢွၼ်ႁူဝ် မႃးတႄႇတၢင်ႈဝႆ့ လႄႈ ၸင်ႇႁွင့် ဝႃႈမိူင်းၼႆၢး ၼႆယဝ့်။ ၼ်ႂးၸေႈမိူင်းၼႆၢးၼႆ့ မီးဝႆ့ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်မီးၵႃႈၶၢၼ် လႄႈ ၶူဝ်းၵိုၵ်းပိုၼ်း မႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈႁိုင်ႁီးပုၼ့်တင်းၼမ်ယဝ့်။  

## ၸဝ်းၶိူဝ်း
ၼ်ႂးၸေႈဝဵင်းမိူင်းၼႆၢးၼႆ့ မီးၵူၼ်းၸဝ်းၶိူဝ်းတႆး ယူႇသဝ်းဝႆ့တင်းၼမ်ယဝ့်၊ လိူဝ်ၼၼ့် ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်းၶိူဝ်း မၢၼ်ႈ၊ ၶေႇ၊ လီးသေႃး၊ ယၢင်းလမ်၊ ယၢင်းလႆၢး လႄႈ ၸဝ်းၶိူဝ်းမူႇသလိမ် ၸိူဝ်းၼႆ့ ယူႇသဝ်းၸွမ်းဝႆ့ ၵမ်ႈၽွင်ႈယဝ့်။   

## သႃႇသၼႃႇ
ဝဵင်းမိူင်းၼႆၢးၼႆ့ သူၼ်ယ်ႂႇဢွၼ်ၵၼ်ၼပ့်ယမ် ၵိူဝ်းလီပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇယဝ့်၊ လိူဝ်ၼၼ့် မီးပႃးသႃႇသၼႃႇ ၶရိတ့်၊ သႃႇသၼႃႇ ဢိသ်သလမ် လႄႈ လွင်ႈၵိုဝ်းယမ်ၽၽီၸွမ်းၽိင်ႈထုင်း ၸိူဝ်းၼႆ့ယဝ့်။  

ၵျွင်းပုတ့်ထထေႇရဝတ်ႈ 16 လင်   

ၵျွင်းၶရိတ့် 2 လင်  

ၵျွင်း ဢိသ်သလမ် 1 လင်  

ၵျွင်းပုတ့်ထမႁႃယႃၼ 2 လင်   

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းၽျၢၵ်ႈ

**ၸႄႈတွၼ်ႈမိူၵ်းၽျၢၵ်ႈ** (); () ; (), () ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။  ဝဵင်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ မိူင်းၽျၢၵ်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ 110,160 ၵေႃႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ 

## ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း

ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းၽျၢၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။

* ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၽျၢၵ်ႈ
** ဝဵင်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈ
* ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းယွင်း
** ဝဵင်းမိူင်းယွင်း
** ဝဵင်းမိူင်းယု

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး** (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း  ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆးၼႆႉ ၶဝ်ပႃး ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး လႄႈ ဝဵင်းၵဵင်းတွင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆးယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး

# ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
# ဝဵင်းၵဵင်းတွင်း

## ဢိူင်ႇ ၼႂ်းၸေႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး
# ဢိူင်ႇၼႃးၶၢၼ်
# ဢိူင်ႇၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ
# ဢိူင်ႇၼွင်မႅင်း
# ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁေႈ
# ဢိူင်ႇၼႃးလွႆ
# ဢိူင်ႇၼွင်လႅင်
# ဢိူင်ႇၼႃးၸၢမ်
# ဢိူင်ႇမႆႉႁႆး
# ဢိူင်ႇၵုၼ်ၼႃး
# ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၼႃး
# ဢိူင်ႇၵုင်းလူမ်း
# ဢိူင်ႇပၢင်ၸိူင်း
# ဢိူင်ႇၼွင်တဝ်း
# ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး
# ဢိူင်ႇၼႃးပေႃႉ
# ဢိူင်ႇႁူဝ်ႁႃႉ

## ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းလႆႈ လူႉႁၢမ်းၵႂႃႇ

### ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်း
# ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၸၢင်ႉ
# ဝၢၼ်ႈၸဝ်ႈၵေႃႈ
# ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇငိုၼ်း

### ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်း

# ဝၢၼ်ႈလူင်ၸၢမ်
# ဝၢၼ်ႈၸၢင်ႈၸေႈ
# ဝၢၼ်ႈၸၢင်ႈမေႃႈ
# ဝၢၼ်ႈၸၢင်ႈၽိူၼ်
# ဝၢၼ်ႈၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ

### ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ(ၼိူဝ်) ဝဵင်း
# ဝၢၼ်ႈလွႆၼၢင်း
# ဝၢၼ်ႈမႆႉပူၵ်ႇ
# ဝၢၼ်ႈသိမ်ႇၶမ်း
# ဝၢၼ်ႈၵုၼ်တေႃးလေး

### ၽၢႆၼိူဝ် (ႁွင်ႇ) ဝဵင်း

# ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇဢူႈ(တိုၵ်ႉမီးယူႇ)

### ၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်း
# ဝၢၼ်ႈတႅတ်းတႅပ်း
# ဝၢၼ်ႈၵုင်းမၢၵ်ႇၵႃႇ
# ဝၢၼ်ႈပူင်း
# ဝၢၼ်ႈၽၢႆႇ
# ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵေႃႇ (ဝၢၼ်ႈႁၢမ်း)
# ဝၢၼ်ႈၼႃးမၢၵ်ႇႁၢတ်ႇ
# ဝၢၼ်ႈၼႃးသိမ်ႇ
# ဝၢၼ်ႈၼွင်သႅဝ်း
# ဝၢၼ်ႈၸၢင်ႈသႅင်

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈ

**ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈ** (), (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းၽျၢၵ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈယဝ်ႉ။။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၽျၢၵ်ႈ

# ဝဵင်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈ

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ဝဵင်းမိူင်းၽႅၼ်ႇ

**ဝဵင်းမိူင်းၽႅၼ်ႇ** (; ) ၼႆႉ မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မုၵ်ႉၸုမ်းၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸႃႉ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး (ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ)

## မုၵ်ႉၸုမ်း ၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸႃႉ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး

## ပဝ်ႉမၢႆမုၵ်ႉၸုမ်း

# ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်းဝႆႉ တီႈၼႂ်းဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ၽႃႇသႃႇလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ၊ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၵေႃႉၼိုင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ​ႁၵ်ႉပဵင်းၼင်ႇ ပီႈဢွၵ်ႇၼွင်ႉပဵၼ်ၵၼ်၊ တွၼ်ႈတႃႇ လူလွမ်ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်။
# ပေႃးပဵၼ် ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး တီႈဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ မီးလွင်ႈၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸႃႉ မႃး ႁႂ်ႈၸၢင်ႈဢဝ်တူဝ်ဢဝ်ၸႂ်သေၵေႃႈ ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်။
#သင်ၸိူဝ်ႉပီႈၼွင်ႉတီႈၵႆ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး သၢႆငိုၼ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတီႈဝဵင်းလိူဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးထူပ်းၺႃး လႆႈမီးမႃးပၢင်ၸႃႉလႄႈ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ပွင်ႇၶၢဝ်ႇၸူးတီႈ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်မႃးၼႆ ႁႂ်ႈပေႃးၸၢင်ႈၸွႆႈလႆႈ ပႅင်ႈၼင်ႇၸွႆႈလႆႈၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။

## ႁဵတ်းလွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ

### ​ၵေႃႇသၢင်ႈ ဢွင်ႈတီႈပၢင်ၸႃႉ

## ၼႃႈၵၢၼ် မုၵ်ႉၸုမ်း

## မုၵ်ႉၸုမ်းၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸႃႉ ၼၢင်းယိင်းတႆး
030 ၸၢတ်ႈမုၼိၵ

## 30 - ꩡၢတ်ႈမုၼိၵ
(မုၼိၵ = ၸိုဝ်ႈမူဢွၼ်ႇ)
တၢင်းၵိၼ်လီဢၼ်လႂ်၊ ဢမ်ႇထုၵ်ႇဢဝ်ၸႂ်ၸပ်း

## ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၼိုင်ႈ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းသၢဝ်လူင်ပၢႆးဢဝ်သေ ဢၢင်ႈတေသိၵ်းထၢၵ်ႈၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး လႆႈႁူႉသေ ၸင်ႇဝႃႈ “လုၵ်ႈႁၵ်ႉ... သၢဝ်လူင်ၵေႃႉၼႆႉ ႁဵတ်းပၼ် ၽွၼ်းႁၢမ်းပုၼ်ႈမႂ်း ၸၢတ်ႈၼႆႉၵူၺ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၸၢတ်ႈ ၵွၼ်ႇမိူဝ်ႈပဵၼ်မူၼၼ်ႉ တီႈပၢင်ၶႅၵ်ႇ သၢဝ်လူင်ၵေႃႉၼၼ်ႉ မႂ်းလႆႈၶၢမ်ႇထိူဝ်တၢႆသေ လႆႈပဵၼ် ၽၵ်းသႃႈမႃးယူႇယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေ ႁေႃးလၢတ်ႈၼႄ ꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင် ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-

## ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇႁိုင်လွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃး ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၿြႁ်မၻတ်ႈ၊ မိူင်းၿႃႇရၼသီႇ တီႈႁိူၼ်း ၽူႈမၢၵ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဝူဝ်းသွင်တူဝ်ပီႈၼွင်ႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸူႇꩮ လေႃးႁိတ လႄႈ မႁႃႇလေႃးႁိတယဝ်ႉ။ ဝူဝ်းသွင်တူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၸွႆႈႁဵတ်းပၼ် ၵၢၼ် တီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ယူႇ။ ၽူႈမၢၵ်ႈၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉလုၵ်ႈယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ လုၵ်ႈယိင်းမၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵၢႆႇၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵၼ် ဝႆႉဝႃႈ တေၵူပ်ႉၵူႈပၼ်ၵၼ်တင်း မၢဝ်ႇၵူၼ်းဝဵင်း ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၽၵ်း ပုၼ်ႈတႃႇ ပွႆးၵူပ်ႉၵူႈၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ သမ်ႉလဵင်ႉဝႆႉ မူတူဝ်ၼိုင်ႈယူႇ။ ၸိုဝ်ႈမူၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ‘မုၼိၵ’။ လႆႈႁၼ် ပိူၼ်ႈဢဝ်ၶဝ်ႈယႃႇၷု(ၶဝ်ႈတူမ်ႈ) လဵင်ႉလူလုမ်းလႃးပၼ် မူၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ဝူဝ်းၸူႇꩮလေႃးႁိတ ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်မၼ်း။
ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၸူႇꩮလေႃးႁိတ ၸင်ႇထၢမ်ပီႈဢၢႆႈမၼ်း မႁႃႇလေႃးႁိတဝႃႈ “ပီႈဢၢႆႈ... ႁႃးသွင် ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၼႆႉၵူၺ်း လႆႈႁဵတ်းပၼ် ၵၢၼ် တီႈႁိူၼ်းၼႆႉယူႇသေ ႁဵတ်းသင် သမ်ႉလဵင်ႉႁဝ်း ၽိူင်းလႄႈ ယိူဝ်ႈၵူၺ်း။ မူ ဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်းသင်ၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈသင် သမ်ႉလဵင်ႉပၼ် ၶဝ်ႈတူမ်ႈတီႈၶႃႈ”ၼႆယဝ်ႉ။ မႁႃႇ လေႃးႁိတ ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ “ၼွင်ႉၸၢႆး... ယႃႇပေၶႂ်ႈၵိၼ် တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်မူၵိၼ်ယူႇၼၼ်ႉလႃႈ၊ မူတူဝ်ၼႆႉ မၼ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈ တႃႇတၢႆၵူၺ်းဢိူဝ်ႈၼၼ်ႉ၊ ပေႃးဝႃႈ လုၵ်ႈသၢဝ်တီႈႁိူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ၵူပ်ႉၵူႈၼႆၸိုင် ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း မူတူဝ်ၼႆႉ တေပဵၼ်ၽၵ်းပၢင်ၶႅၵ်ႇယူႇ”ၼႆသေ ၸင်ႇၶႂ်ႈသင်ႇသွၼ် ၼွင်ႉမၼ်းသေ ၸင်ႇလွတ်ႈႁေႃးၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-

### ပႃႇꩮိ
* **30** -	

မႃ မုၼိၵသ်သ ပိႁယိ၊ ဢႃတုရၼ်ၼႃၼိ ꧤုၺ်ꩡတိ။

ဢပ်ပွသ်သုၵ်ၵေႃ ꧤုသံ ၶႃၻ၊ ဢေတံ ၻီꧠႃယုလၵ်ၶၼံ။


### ပိၼ်ႇတႆး
ၼွင်ႉၸၢႆး... ယႃႇပေၶွႆ (တၢင်းၵိၼ်) မုၼိၵ၊ (မုၼိၵ)ၼႆႉ မၼ်းၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်တေ လႆႈတၢႆၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ မႂ်းတေႃႈ ႁၢၼ်ႉၸႂ်လူၺ်ႈ ႁမ်းၼႆႉသေ ၵိၼ်ၵႂႃႇတႃႉ။ ဢၼ်ၵိၼ်ႁမ်းၼႆႉ ပဵၼ် လွင်ႈတၢင်း တႃႇတေႁႂ်ႈဢႃႇယုယၢဝ်းယဝ်ႉ။

{| class="wikitable sortable"
|-
|ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ || ဝူဝ်းမႁႃႇလေႃးႁိတ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။
|-
| || ဝူဝ်းၸူꩮလေႃးႁိတ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇၻႃႇ။
|-
| || မူမုၼိၵ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢၼ်ဢၢင်ႈသိၵ်း။
|-
| || လုၵ်ႈသၢဝ်ၽူႈမၢၵ်ႈ မႃးပဵၼ် သၢဝ်လူင်။
|-
| ၵၼ်သွၼ် || (1) ႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸွမ်းဢၼ်ပဵၼ်၊ လႆႈယဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇမႆႈ။
|-
| || (2) ၸိူင်ႉၼင်ႇပိူၼ်ႈပဵၼ်မႃး၊ ႁႃးႁိဝ်ႈတူၺ်းၸွင်ႇတေပဵၼ်။
|-
|ပႃႇရမီႇ || မဵတ်ႉတႃႇပႃႇရမီႇ။
|-
|မင်ႇၷလႃႇ || ပဵၼ်“ၺႃတၵႃၼၺ်ၸ သင်ၷႁ မင်ၷလႃ”။
မိၼ်ႉ

## မိၼ်ႉ(Turmeric)
* Botany Term 	: 	Curcuma longa Linn
* Species/Family 	: 	Zingiberaceae
## ၽၢင်ႁၢင်ႈ
* **တူၼ်ႈ** 
ပဵၼ်တူၼ်ႈလေႃးမႆသေ တၢင်းသုင်မီးမွၵ်ႈ 4-5 ထတ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်မၼ်းမီးႁၢင်ႈ မူၼ်းလၢဝ်ႈလၢဝ်ႈမိူၼ် ၶႆႇပဵတ်းယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ႉၽၢႆႇတၢင်းၼႂ်း ႁူဝ်မၼ်းၼႆႉ မီးသီႁိူဝ်ႈလႅင်းဝႆႉ။ မဵဝ်းမိၼ်ႉၼႆႉ မီး 7  မဵဝ်းသေ ပေႃးဝႃႈတေၽေႃႇၸၢပ်ႈယႃႈယႃၼႆ ၵူၺ်းၸႂ်ႉ မိၼ်ႉယူဝ်းယူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း။

* **မႆ** 
ပႆမႆမၼ်းၼႆႉ တၢင်းယၢမ်းမၼ်းၽဵင်ႇၵၼ်တင်း မႆမၼ်းယဝ်ႉ။ တီႈမႆမၼ်းၼၼ်ႉ ငဝ်ႈတေႃႇပၢႆ မီးႁွင်ႈဝႆႉ။ မႆမၼ်းၼႆႉ ယၢဝ်းၸွတ်ႈလွတ်ႈဢွတ်ႇသေ ပၢႆမၼ်းလႅမ်သေ ငဝ်ႈမၼ်းလဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၽင်ႇမႆမၼ်းၼႆႉ ၽဵင်ႇၵၼ်ယဝ်ႉ။ ဢဵၼ်မႆမၼ်းၼႆႉ ႁၼ်ၸႅင်ႈလီ။ႁၼ်ၸႅင်ႈလီ။
* **မွၵ်ႇ** 
မီးသီလိူင်ၼုမ်ႇယဝ်ႉ။ ၵႆႉမွၵ်ႉ လိူၼ်ၸဵတ်းလိူၼ်ပႅတ်ႇယဝ်ႉ။
* **တွၼ်ႈဢၼ်ဢဝ်ၸႂ်ႉလႆႈ''
ႁူဝ်မၼ်း။

==တီႈၸိူဝ်းႁၼ်လႆႈ ၼႂ်းမိူင်း==
***လၢႆးဢွၵ်ႇ**   
ဢွၵ်ႇလႆႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပတ်ႉပိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ် တီးၼႂ်းထိူၼ်ႇၼိူဝ်လွႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢွၵ်ႇႁင်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းတွၼ်ႈတႃႇ ၵႃႉၶၢႆၵၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ႁဵတ်းသူၼ်မၼ်းသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢဝ်ယဝ်ႉ။

***လၢႆးၽုၵ်ႇ** 
လႆႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶိင်ယဝ်ႉ။

==လၢႆးၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း ==
***ၼမ်ႉၵတ်ႉ**
ပေႃးဢဝ်ၵျၢမ်းယႃႈယႃဝႃႈ မိၼ်ႉၼႆႉ မႆႈယဝ်ႉ။ မီးၼမ်ႉဝၢၼ် ႁိုၼ်းဝႆႉ။ ႁၢမ်ႉမီးသၢႆၶူမ်သေ မီးၼမ်ႉဝၢၼ်မၼ်းဝႆႉ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူဝ်ဢုၼ်ႇ။ မၼ်းၼမ်ႉၵတ်ႉမႆႈယဝ်ႉ။ ပေႉလူမ်း။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽႆးႁူင်းၶဝ်ႈ မႆႈလီလႄႈ တၢင်းပဵၼ်လွင်ႈ တွင်ႉၵမ်ႉတွင်ႈယိုင်ႈ ၼႆႉႁၢႆလႆႈ။

***လၢႆးၸႂ်ႉ'''(ႁူဝ်ႁၢၵ်ႈ)
#မိၼ်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈယူတ့်ယႃလႆႈ တၢင်းပဵၼ်ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းသေ ပဵၼ်ယႃႈယႃဢႃႇယုယၢဝ်းယိုၼ်းလႄႈ လိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်မိၼ်ႉၼႆႉ ႁဵတ်းယႃႈငၢၼ်းၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ယႃႈယႃ ယႃတႃၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ယႃႈယႃ တွင်းဢဵဝ်ႈတွင်ႈၼွင်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ယႃႈယႃတႃးၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
#ၽွင်းပႃးတွင်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈၼၢဝ်၊ ပေႃးၵိူတ်ႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ ပဵၼ်လိူတ်ႈၶိုၼ်ႈ၊ လိူတ်ႈၼဝ်ႈၵိုတ်းဝႆႉ၊ လိူတ်ႈဢမ်ႇသႅၼ်ႈသႂ်၊ ဝၢႆးသေၵိူတ်ႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇပၢင်ႇလႅင်းလီ၊ ၼိူဝ်ႉၵတ်းလၢင်ႈ၊ ၼူမ်းငၢၼ်ႈ၊ ၼူမ်းၵႆႈ၊ ၶူမ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်မိၼ်ႉႁဵတ်းၽွင်သေ ၼွၵ်းတင်းၼမ်ႉယဝ်ႉ တႃးပၼ်၊ ၵိၼ်ပၼ်၊ ႁဵတ်းၸွၵ်းၼူမ်ပၼ်၊ ဢဝ်တူမ်ႈတင်းၼမ်ႉဢုၼ်ႇသေ ဢၢပ်ႇပၼ်၊ ႁဵတ်းၸွၵ်းဢုပ်ႉပၼ် ၸမ်ႈပၼ်ၼႆ တၵ်းႁၢႆလီငၢမ်းယဝ်ႉ။
#တၢင်းပဵၼ်ႁူင်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢမ်ႇသႅၼ်ႈသႂ်၊ ႁူၺ်ႇတႃၶိုၼ်ႈ၊ ပဵၼ်ဝတ်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢဝ်မိၼ်ႉႁဵတ်းၽေႃႇပဵၼ်ယႃႈယႃသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
#ပေႃးႁိူၵ်ႇၵႆႈ၊ ၶဵဝ်ႈၸဵပ်း၊ ၶဵဝ်ႈၶိုၼ်ႈၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢဝ်ၽွင်မိၼ်ႉသေ ၽေႃႇတင်းၼမ်ႉဢုၼ်ႇသေ ဢူမ်ဝႆႉပၼ်၊ သႂ်ႇၵိူဝ်ၼၵ်းၼၵ်းသေၵိၼ်၊ ဢဝ်ဢုမ်ႇဝႆႉပၼ်တီႈ ငဝ်ႈၶဵဝ်ႈသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁၢႆယူႇ။
#မိၼ်ႉၼႆႉ ပေႃးဢႆ၊ ပေႃးႁူဝ်ၸႂ်ၵပ်ႉ၊ ပေႃးတွင်ႉႁေႈ တွင်ႉၼွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈၸၢင်ႈႁၢႆၸၢင်ႈၶႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
#ဢဝ်ၵိူဝ်သႂ်ႇၼႂ်းမိၼ်ႉသေ ၵိၼ်ပၼ် ၼိုင်ႈဝၼ်းသၢမ်ပွၵ်ႈၼႆ ၸိူဝ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်လူမ်းထူဝ်းလူမ်းသေႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယူတ်းႁၢႆလႆႈယဝ်ႉ။
#ၸိူဝ်းပဵၼ်ပူမ်ၸဵပ်း၊ ၸဵပ်းမၢတ်ႇ၊ ၸဵပ်းတၢင်းၼႂ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢဝ်မိၼ်ႉလေႃးတင်းထုၼ်သေ တႃးပၼ်၊ ပေႃးတီႈၸဵပ်းဢွၵ်ႇလိူတ်ႈၼမ်ၵေႃႈ ဢဝ်ၽွင်မိၼ်ႉထုၵ်းတႃးပၼ်ၼႆ ၸၢင်ႈယူတ်းႁၢႆလႆႈယဝ်ႉ။
#ဢဝ်မိၼ်ၼႆႉလေႃးၵွၼ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်လႅင်သေ ၵိၼ်ၸွမ်း ၼမ်ႉသုၵ်ႈၶဝ်ႈၼႆ ၸၢင်ႈယူတ်းႁၢႆလႆႈ လွင်ႈပဵၼ်ႁိၼ် တီႈၼႂ်းႁူင်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ။
#ဢဝ်ၽွင်မိၼ်ႉ၊ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၶၢမ်၊ ၼမ်ႉၽိုင်ႈသၢမ်မဵဝ်းၵိၼ်လေႃးၵၼ်ၼႆ ဢၼ်ပဵၼ် ယဵဝ်ႈၵႅတ်း၊ ယဵဝ်ႈမႆႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ယဵဝ်ႈၼႆႉ ယူတ်းႁၢႆလႆႈယဝ်ႉ။
#ဢဝ်ႁူဝ်မိၼ်ႉ ထိူဝ်ႁဵတ်းၶႅပ်းမၢင်မၢင်ယဝ်ႉတၢၵ်ႇလႅတ်ႇ၊ ၵိၼ်လေႃးၼမ်ႉၽိုင်ႈ ၼိုင်ႈပွၵ်ႈသၢမ်ၶႅပ်း ၼိုင်ႈဝၼ်းၵိၼ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼႆ တၢင်းပဵၼ်ႁူင်းၶဝ်ႈၸဵပ်း ၸၢင်ႈႁၢႆယူႇယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်
မုၵ်ႉၸုမ်း လူလွမ်ပႂ်ႉပႃးသင်ႇၶၸဝ်ႈ (ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ)

မုၵ်ႉၸုမ်း လူလွမ်ပႂ်ႉပႃး သင်ႇၶၸဝ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်း သင်ႇၶတႆး ဢၼ်မီးဝႆႉယူႇ တီႈဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ​ယဝ်ႉ။

## ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်

## တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်း

## လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်
မူတ်ႉ

မူတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မူင်ႈမႅင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸၢဝ်းငိူၼ်ႈတိုၼ်း Formicidae သေ တင်းတႅၼ်လႄႈ ၽိုင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ မူတ်ႉၼႆႉ မေႃယူႇၸွမ်းၵၼ် ပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၸုမ်း၊ မေႃႁႃတၢင်းၵိၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ။ မူတ်ႉၼႆႉ မီးၶူႈလင် 7 ႁူးယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တၢင်းၵိၼ် မီးတီႈလႂ်ၵေႃႈ ၶဝ်လႆႈဢၢႆသႅဝ်မၼ်းသေ ႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃး ၽႂ်းၽႂ်းယူႇ။ မူတ်ႉၼႆႉ ၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉ ၶဝ်ႁႃႁွမ် တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တိရတ်ႉသၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ် လိူဝ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မူတ်ႉၼႆႉ မဵဝ်းမၼ်းမီးဝႆႉ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။

* မူတ်ႉလႅင်
* မူတ်ႉသူမ်ႈ
* မူတ်ႉၼၢင်းလႅၼ်း
* မူတ်ႉႁိၼ်ႉ
* မူတ်ႉမူၼ်ႇ
* မူတ်ႉလူမ်း
* မူတ်ႉၶဵမ်
လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ မူတ်ႉၼႆႉ မဵဝ်းမၼ်းမီး 20,000 ပၢႆသေ ဢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄႁူႉလႆႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ 13,000 ယူႇ။ တီႈၼႂ်းလူၵ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ လႆႈႁၼ် မူတ်ႉမီးၵႂႃႇလႆႈ ၵူႈတီႈ။ လႆႈႁၼ် ၶဝ်မေႃယူႇသဝ်း ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇၵႂႃႇ တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ သိုဝ်ႈၽႂ်တၼ်းမၼ်း မေႃလၼ်းၵၼ်း ၵပ်းသိုပ်ႇ တိတ်းတေႃႇၵၼ်၊ မေႃၵႄႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃႁူမ်ႈၵၼ်သေ လွင်ႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈၶဝ် သၢင်ႇထုၵ်ႇၵႂႃႇသေ လႆႈသိုပ်ႇၽႄႈတိူၼ်းဝႆႉယူႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈမူင်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈမူင်ႈ** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ၸႄႈဝဵင်းမူႇၸေႈ

**ၸႄႈဝဵင်းမူႇၸေႊ**  (); (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႊ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမူႇၸေႊယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း မူႇၸေႈ

# ဝဵင်းမူႇၸေႈ
# ဝဵင်းမိူင်းၵူဝ်း
# ဝဵင်းမၢၼ်ႈႁဵဝ်း
# ဝဵင်းပၢင်ႇသၢႆး (ၵဵဝ်ႇၵူတ်ႉ)

## ပထဝီႇ

ဝဵင်းမူႇၸေႊၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်တီႈ သိုဝ်ႉၶၢႆၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၵႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ လႄႈ မိူင်းၶႄႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဢွင်ႈတီႈ ၵႃႉၶၢႆၵုၼ် 105 လၵ်း မူႇၸေႊ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈၵႃႉၶၢႆၵုၼ် ၼၼ်ႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်း မီး 370 ဢေႇၵသေ ယၢၼ်ၵႆၵၼ်တင်းမူႇၸေႊ 6 လၵ်းယဝ်ႉ။ တႄႇပိုတ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 2006 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
မေးၼၢင်း (႗) မဵဝ်း

ၼိုင်ႈ - မေးၼၢင်းမိူၼ်ၽူႈႁၢႆႉ 
မေးၼၢင်းၵေႃႉၼႆႉ မီးၸႂ်ႁၢႆႉ၊ မီးၸႂ်ၵူတ်ႉတေႃႇၽူဝ်၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လဵၼ်ႈၽူဝ်ၼွႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈငိုၼ်းၶမ်း၊ တႃႇဢဝ်ၽူဝ်တၢႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၼၵ်းၸႂ်၊ မေးၼၢင်းၵေႃႉၼႆႉ မိူၼ်ၽူႈႁၢႆႉၼႆယဝ်ႉ။

သွင် - မေးၼၢင်းမိူၼ်ၽူႈလၵ်ႉ
မေးၼၢင်းၵေႃႉၼႆႉ လၵ်ႉၶူဝ်းၶွင်ဢၼ် ၽူဝ်ၶဝ်ႁႃလႆႈမႃးၼၼ်ႉ တင်းႁိုင်တင်းယၢဝ်း။

သၢမ် -  မေးၼၢင်းမိူၼ်ၸဝ်ႈ
မေးၼၢင်းၵေႃႉၼႆႉ ၶၢၼ်ႉ၊ မေႃၵိၼ်မေႃၼွၼ်းၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇမေႃႁဵတ်းၵၢၼ်၊ လၢတ်ႈယၢပ်ႇ ​ဢမ်ႇမေႃဢဝ်ၵႂၢမ်း၊ လိူင်း၊ ၶႃႉၶိူဝ်းပိူၼ်ႈ၊ ၵုမ်းၵမ်ပႄႉၵိၼ်ၽူဝ်။

သီႇ - မေးၼၢင်းမိူၼ်မႄႈ
မေးၼၢင်း ၵေႃႉမေႃလုမ်းလႃး တူၺ်းထိုင်ၸဝ်ႈၽူဝ်၊ မီးၸႂ်ဢီးလူၸဝ်ႈၽူဝ်၊ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ မၼ်းၼၢင်းၼၼ်ႉ မိူၼ်မႄႈႁႄႉၵင်ႈၽေးၶဵၼ် တႃႇၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ ၵၢၼ်လဵင်ႉၼႃႈႁိူၼ်း။

ႁႃႈ -  မေးၼၢင်းမိူၼ်ၼွင်ႉယိင်း 
မေးၼၢင်းၵေႃႉၼႆႉ ဝႆႉၸဝ်ႈၽူဝ် မိူၼ်ပီႈဢၢႆႈသေ လုမ်းလႃးၸဝ်ႈၽူဝ်လီလီ။

ႁူၵ်း - ​မေးၼၢင်းမိူၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉ
မေးၼၢင်းၵေႃႉၼႆႉ မူၼ်ႈသိူဝ်းၸွမ်း ၸဝ်ႈၽူဝ် မိူၼ်ၼင်ႇဢူၺ်းၵေႃႉ ၵေႃႉယၢမ်ႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းမႃးတင်းႁိုဝ် တင်းၼၢၼ်း၊ မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ် တင်းၸဝ်ႈၽူဝ်။

ၸဵတ်း - မေးၼၢင်းမိူၼ်ၶႃႈၸႂ်ႉ
မေးၼၢင်းၵေႃႉၼႆႉ မီးၸႂ်ယၢဝ်း၊ ၸႂ်လီ၊ ၸႂ်ယဵၼ်၊ ၸွမ်းၸႂ်ၸဝ်ႈၽူဝ်၊ ဢမ်ႇဢဝ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇပဵၼ်ယႂ်ႇ၊ မေႃထွမ်ႇၵႂၢမ်းၸဝ်ႈၽူဝ်ႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ၼႃႈလိၵ်ႈ 45၊ ပပ်ႉသဵၼ်ႈတၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တႃႇတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ထမ်းပုတ်ႉထ၊ ၸဝ်ႈၶူးပၼ်ႇတိတ ၼမ်ႉၶမ်း
ဝဵင်းမေႃႇထႆႉ

**ဝဵင်းမေႃႇထႆႉ** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလဝ်ႉၵႆႇ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵိင်ႈၸႄႈဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼႃႈလိၼ် ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းမေႃႇပီႇ

**ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇပီႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႈ မေႃႇပီႇ= မေႃႇ-ၵူတ်ႉ/ၸဵင်ႇ၊ ဘီ-မႄႈၼမ်ႉ၊ ၵူတ်ႉမႄႈၼမ်ႉ မီးတီႈပွင်ႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။၂၀၁၆

ဝဵင်းမေႃႇပီႇၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈဢိၼ်းၸဵင်ႇသေ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၼႆႉ ၵႆယၢၼ် 25 လၵ်းသေ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇ ဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆတင်း တႃႈၵုင်ႈ 31 လၵ်းယဝ်ႉ။ မီးႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢၼ်ၸၢမ်းၵူတ်ႇၽုၵ်ႇတူၺ်း တူၼ်ႈမၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းလႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈၸႂ်ပႃးၸႂ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် ပိုၼ်းမိူင်းဝႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးလိုဝ်းလင်သေတႃႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်း ၽူႈမီးပႆႇၺႃႇမၢၼ်ႊမေႃႇပီႇသြႃႇလူင်တဵင်းၵျီး လႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းၼမ်ယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ တႄႇဢဝ် ပီ 1965 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢိၼ်းၸဵင်ႇ ႁႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇမီႇၼႆသေ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းမေႃႇပီႇၼႆႉၵေႃႈ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၶုၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူဝ် ပီ 1953 ၼၼ်ႉ မီး မႃး 5732 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 2016 ၼႆႉ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးမႃးထိုင် 249829  ၵေႃႉယဝ်ႉ။

တီႈၸႄႈဝဵင်းမေႃႇပီႇၼႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး (21) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် မီး (12) ႁူင်းလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မီး (5) ႁူင်းယဝ်ႉ။

ဢၼ်ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႇပၢႆးပႆႇၺႃႇႁႃလဵင်ႉတွင်ႉၼၼ်ႉ မီး ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃၵေႃႇသၢင်ႈ (မေႃႇပီႇ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းပိတ်ႉမၢၵ်ႇၼင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇပီႇၼႆႉ လႆႈသူးထီႉၼိူင်ႈ ၵွၵ်းၵႅဝ်ႈၸွမ်ၽွင်းလူင်  ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ၵူႈၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းမႃးမိူဝ်ႈပီ 2016 ၼၼ်ႉလႄႈ ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး ၶျႅၼ်ႇပီႇယႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၵွၵ်းၵႅဝ်ႈသူးထီႉၼိူင်ႈၼၼ်ႉ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢူးၽျူဝ်းမိၼ်းတဵင်း ၵေႃႉယိုၼ်ႈပၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢတ်ႇမျူဝ်ႉမမေႃႇပီႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢတ်ႇ ဢၼ်ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမေႃႇပီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇပီႇ

**ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇပီႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႈ

**ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႈ** (); (), (), () ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸေႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်လႅၼ်လိၼ်ၵၢႆႇၵၼ် တင်းမိူင်းၶႄႇ ဢၼ်ဢဝ် မႄႈၼမ်ႉမၢဝ်း ၶႅၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမူႇၸေႈၼႆႉ မီးၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် သၢႆၼၢင်ႁွင်ႇ 23 တီႇၵရီႇ 45 မိၼိတ်ႉလႄႈ 24 တီႇၵရီႇ 18 မိၼိတ်ႉ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ သၢႆၶႂၢင်ဢွၵ်ႇ 87 တီႇၵရီႇ 45 မိၼိတ်ႉ လႄႈ 98 တီႇၵရီႇ 37 မိၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီးဝႆႉမိူင်းၶႄႇလႅင်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းသမ်ႉ မီးဝႆႉၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၸႄႈဝဵင်း မီး 1308 လၵ်းပၼ်ႇႁွပ်ႈ (471074) ဢေႇၵ။ ဝဵင်းမူႇၸေႈၼႆႉ သုင်သေ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ 2700 ပေႇ (822.96) မီႇတိူဝ်ႇယဝ်ႉ။
တၢင်းသုင်တႄႇၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆသေ မီးယူႇ ၂၅၉၅ ထတ်း (၇၉၁ မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။ ဝဵင်းမူႇၸေႈ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸေႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸေႈတွၼ်ႈ မူႇၸေႈၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ ၄၅၂,၂၀၆ ၵေႃႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ 

## ၸေႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း

ဢၼ်ပဵၼ် ၸေႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸေႈတွၼ်ႈမူႇၸေႈၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။

* ၸႄႈဝဵင်း မူႇၸေႈ
** ဝဵင်းမူႇၸေႈ
** ဝဵင်းမိူင်းၵူဝ်း
** ဝဵင်းမၢၼ်ႈႁဵဝ်း
** ဝဵင်းပၢင်ႇသၢႆး (ၵဵဝ်ႇၵူတ်ႉ)
* ၸႄႈဝဵင်း ၼမ်ႉၶမ်း
** ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း
* ၸႄႈဝဵင်း ၵူတ်ႉၶၢႆ
** ဝဵင်းၵူၼ်ႉၶၢႆ
** ဝဵင်းမိူင်းငႄးလူင် (တႃႉမိူင်းငႄး)

## ၵတ်းမႆႈ
ရႃႇသီႇၵတ်းမႆႈ လႆႈဝႃႈၽဵင်ႇၵၼ်ယူႇ။ ႁႅင်းႁၢဝ်ႉမႆႈ ဢၼ်သုင်သုတ်း ၸၢင်ႈမီး 85 တေႃႇထိုင် 90 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။ ၶူပ်ႇပီ ႁႅင်းၽူၼ်တူၵ်း မီးမွၵ်ႈ 60 သိၵ်ႈသေ လႆႈဢိင်ပိုင်ႈ ထုင်ႉမၢဝ်းသေ ႁဵတ်းၵိၼ် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယူႇ။ ၼမ်ႉမၢဝ်း ဢၼ်လႆယူႇ ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းမူႇၸေႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တၢင်းႁၢင်ႈလီလူင် ဢိူင်ႇထုင်ႉမၢဝ်းသေဢမ်ႇၵႃး လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လႅၼ်ၼမ်ႉ ဢၼ်ၶႅၼ်ႈမိူင်းၶႄႇလႄႈ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်ပွတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈယူႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ