open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဢႃႇၾရူဝ်ႇ-ယူႇရေးသျႃး

## ၼႃႈလိၼ်မိူင်း
### [[ဢေးသျႃး]]
### [[ယူးရူပ်ႉ]]
### [[ဢႃႇၾရိၵ]]
## ၽိုၼ်ဢိင်
ၽႃႈ

**ၽႃႈ**(ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းၶႄႇ: 雲၊ လိၵ်ႈထႆး: ฝ้า)ၽိုၼ်ၽႅၼ်ႇတႃႇ ဝဵၼ်းမႆတီႈတူဝ်၊ တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢၼ်ၵင်ႈ ဢၼ်သိူဝ်ႇ ဢၼ်ပူၵ်ႉ ဢၼ်ႁေႃႇ။
## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼမ်ႉၼူမ်း

### ၼမ်ႉၼူမ်း
ၼမ်ႉၽိူၵ်ႇၽိူၵ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး တမ်ႈတီႈ ၼူမ်း။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼူမ်း

### ၼူမ်း
တုမ်ႇၼိူဝ်ႉပူမ်လူင် ဢၼ်မီးတီႈၼႃႈ ဢူၵ်းၵူၼ်း၊ ဢၼ်မီးတႂ်ႈတွင်ႉ တူဝ်သတ်း၊ တီႈတူဝ်မႄႈ ၸမ်ႉ ဝၢႆးလဵင်ႉလုၵ်ႈယဝ်ႉ ဢွၵ်ႇပၼ် ၼမ်ႉၼူမ်း။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၽိသၼုလူၵ်ႈ

**ၽိသၼုလူၵ်ႈ** (လိၵ်ႈထႆးพิษณุโลก) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵိုၵ်းပိုၼ်း ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းထႆး ပွတ်းႁွင်ႇ တွၼ်ႈတႂ်ႈ၊ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၵၢင်ၶိုင်ႈ ၼႂ်းၵႄႈ ၵုင်းထဵပ်ႈ လႄႈ ၵဵင်းမႂ်ႇယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမၼ်း တေမီးယူႇ မွၵ်ႈ 80,000 ၼႆႉ။

## ၵႂႃႇၸူး

### တင်းႁိူဝ်းမိၼ်

### တင်းရူတ်ႉလဵၼ်း

### တင်းပၢတ်ႉသ်

#### ၵၢၼ်းႁွင်ႇ-ၸၢၼ်း ၵုင်းထဵပ်ႈ - ၵဵင်းမႂ်ႇ

#### ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ

#### ၽၢႆႇတူၵ်း - [[သုၶူဝ်းထႆး]]

#### ၼႂ်းတူင်ႇလိၼ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
ထရႅတ်ႉ (ဢႅပ်ႉ)

**ထရႅတ်ႉ** ၼႆႉ ပဵၼ် သိုဝ်ႇတူင်ႇၵူင်း ဢွၼ်ႇလၢႆး ႄႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ၵွင်ႉသၢၼ်တူင်ႇၵူၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၶွင် တေးတၢင်းမႄႇတႃႇ ၶွမ်ႇပၼီႇထႅၵ်ႇၵၼေႃႇလေႃႇၸီႇ ဢမႄႇရိၵၢၼ်ႇ  ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢႅပ်ႉၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၶၢင်းၵၼ်တင်း ဢိၼ်ႇသတႃႇၵရမ်ႇ၊ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ်ၼႆႉ တႃႇတေ လူင်းၸိုဝ်ႈၼႆႉ တေလႆႈမီးဝႆႉ ဢၶွင်ႉဢိၼ်ႇသတႃႇၵရမ်ႇ သေ လူဝ်ႇလႆႈၸႂ်ႉ ၵၼ်မိုဝ်း ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁၼ်ထိုင်လႆႈဝႃႈတႄႉ မၼ်းပဵၼ် တူဝ်ၶဵင်ႇ ၵၼ်တင်း ထဝိတ်ႉတႃႇသေ၊ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ထရႅတ်ႉၼႆႉ တေၸၢင်ႈ ၽူတ်ႉလႆႈ လိၵ်ႈ၊ ၶႅပ်းႁၢင်ႈ၊ ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း တေၸၢင်ႈတွပ်ႇၵႂၢမ်းလႆႈ ဢမ်ႇၼၼ် ထုၵ်ႇၸႂ် ၽူတ်ႉဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တၢင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ဢၢင်ႈဢိင်
ဝၢၼ်ႈၽွင်းတေႃးမီးၸႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ

**ဝၢၼ်ႈၽွင်းတေႃးမီးၸႅတ်ႉ ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽွင်းတေႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ်   ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵမဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ

**ဝၢၼ်ႈၵမဵၵ်ႉ ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေးၶၢၼ်ႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ်   ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
Jao Arlawka/ၽြႃးငူးပလဵၵ်ႉ

ၽြႃးငူးပလဵၵ်ႉ ရတၼလေႃးပႃႉမုၼိ ယွၼ်းသူးတဵမ်ၼႆႉ မီးတီႈၽၢႆႇတင်းၸၢၼ်းဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇမွၵ်ႈ13-လၢၵ်း မီးဝႆႉတီႈဝဵင်းပလဵၵ်ႉ ၶႃႈဢေႃႈ။ၸဝ်ႈဢလွင်းၸီႇသူ
  တႄႇဝႆႉမိူဝ်ႈပီႈ သၵ်ႉၵရၢတ်ႉ474 ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ၸွမ်းၼၢင်ႇၵွမ်းမၢၼ်ႈၶဝ်မီးဝႆႉ(**မြို့မှာပုဂံ ရွာမှာပုလိပ်**) တီႈဝဵင်းပလဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉၽြႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆၶႃႈ တီႈၼႂ်းၽြႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၽြႃးငူးပလဵၵ်ႉ ရတၼလေႃးပႃႉမုၼိ ယွၼ်းသူးတဵမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ထွၼ်ႈဢၢၼ်မျိတ်ႉသူႇၼိုင်ႈၶႃႈဢေႃႈ။ တႄႇမိူဝ်ႈ 1338ပီႈ ဢၼ်ပဵၼ်ငူးလူင်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မႃးယူႇသဝ်းတီႈၽြႃးၼၼ်ႉသေ ၸၢင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈမႃးဝႃႈ ရတၼမုၼိ ယွၼ်းသူးတဵမ် ၼႆယဝ်ႉ။
thumb|right|150px|ၽြႃးငူးပလဵၵ်ႉ
left|thumb|250px|
Jao Arlawka/ၽြႃးလူင်မႁႃႇမုၼိ

## '''ၽြႃးလူင်မႁႃႇမုၼိ'''

ၽြႃးလူင်မႁႃႇမုၼိၼႆႉ(Wat Phra Sao Luang)မီးတီႈမိူင်းတႆး|ဝဵင်းၵဵင်းတုင် သူႇၼိုင်ႈၶႃႈဢေႃႈ။ ၽြႃးသူႇၼႆႉ ႁဵတ်းမိူၼ်ၵၼ်တၢင်း ၽြႃးလူင်မႁႃႇမျဵတ်ႈမုၼိ[([https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%9F%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%AD_(%E1%80%85%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%92%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%AD) မဟာမြတ်မုနိဘုရား])](https://shn.wikipedia.org/wiki/%28%5Bhttps:%2F%2Fmy.wikipedia.org%2Fwiki%2F%25E1%2580%2599%25E1%2580%259F%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2599%25E1%2580%25BC%25E1%2580%2590%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2599%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25AD_%28%25E1%2580%2585%25E1%2580%2594%25E1%2580%25B9%25E1%2580%2592%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2599%25E1%2580%25AF%25E1%2580%2594%25E1%2580%25AD%29_%E1%80%99%E1%80%9F%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%98%E1%80%AF%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%B8%5D%29) တီႈဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇဝႆႉၶႃႈ။
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၵျွင်းWat Zaing Ngarmတင်း ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၵဵင်းတုင် ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸဝ်ႈဢၼ်တလႅင်း(Sao Kawng Kiao Intaleng)သေ တေႇဝႆႉမိူဝ်ႈပီႈ 1920 ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။တႄႇႁဵတ်းသင်ႈ မိူဝ်ႈပီႈ 1921 ဢၼ်ပဵၼ်လုင်းမေႃဢူႈတိၵ်ႉလႄႈလုင်ႈၼွင်ႉမၼ်း ၶူင်ႇသင်ႈၶႃႈဢေႃႈ။ထိုင်မိူင်ႈပီႈ 1926ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ်ၵႂႃႇ ဝႆႉတီႈ ၵၢင်ဝဵင်းၵဵမ်းတုင်သေ ၶိုၼ်းသၢင်ၵျွင်းမႂ်ႇဝႆႉ တီႈၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။လၢင်ႇႁိူဝ်တေမိူၼ်ၼင်ႇ ၽြႃးလူင်မႁႃႇမျဵတ်ႉမုၼိ(ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ)ၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝုၼ်ႈ ၶိုၼ်းမေးလုမ်းလႃးပၼ် သွင်ပွၵ်ႈလႄႈသၢမ်ပွၵ်ႈ ၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။
ၽႃႇသႃႇၶမဵၼ်

**<span lang="khmer" dir="ltr"> ၶမဵၼ်</span>** (; , UNGEGN:  ) ၼႆႉပဵၼ်  ၽႃႇသႃႇဢေႃႇသထရူဝ်ႇဢေးသျႃးတိၵ်ႉ ဢၼ် ၸၢဝ်းၶမဵၼ် ၶဝ်လၢတ်ႈ သေ  ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် လႄႈ ၽႃႇသႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ၶွင် ၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး။

## ဢၢင်ႈဢိင်
ၽႃႇသႃႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်

**ၽႃႇသႃႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်** ၼႆႉ ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇ ဢၼ်မီးသုၼ် တႃႇၸႂ်ႉ တီႈသၢႆငၢႆ ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သုၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈဢဝ်သၢင်ႈလႆႈ တီႈ ပိူင်တႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵိုၵ်းပိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူင်း 178 မိူင်းၼႆႉ လႆႈႁပ်ႉယိုၼ် ၽႃႇသႃႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သေ ၼႂ်းၵႃႈၼၼ်ႉ တႃႇ 101 မိူင်းၼႆႉ ႁပ်ႉယိုၼ်ဝႆႉ လိူဝ်သေ ၼိုင်ႈဢၼ်ယဝ်ႈ။ လူင်ပွင်ႈၸိုင်ႈ ဢီႇတႃႇလီႇ ၼႆႉ လႆႈဢဝ် ၽႃႇသႃႇဢီႇတႃႇလီႇ ႁဵတ်းပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် မိူဝ်ႈ ပီ 1999 ၼၼ်ႉၵူၺ်း လႄႈ မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ (ၼင်ႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢႃႇမႄႇရိၵ၊ မိူင်းမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇ လႄႈ မိူင်းဢေႃႉသထရေးလီးယႃး) ၼႆႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉႁွၼ်ႇ ပိုၼ်ႇၽၢဝ်ႇမၼ်းမၵ်ႈ ၽႃႇသႃႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ သေပွၵ်ႈ။ မိူင်းတၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၽႃႇသႃႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽႃႇသႃႇပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။

## ဢၢင်ႈဢိင်
ၸုမ်းလူလွမ်ၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်း

**ၸုမ်းလူလွမ်ၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်း (မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ)** (; တူဝ်ယေႃႈ **AAPP** ႁိုဝ် **AAPPB**) ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၸုမ်းလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇဢဝ် ၼမ်ႉမျၢတ်ႈၼမ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၼိုင်သေ ပဵၼ် ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၵဝ်ႇ ၸိူဝ်းၽႅဝ်ႁွတ်ႈဝႆႉယူႇ ၼွၵ်ႈမိူင်း မျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႇတႄႇတင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸုမ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၵမ်ႉၼမ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉသေ ယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇၸွႆႈထႅမ်ႈ ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၵဝ်ႇ လႄႈ ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်းယဝ်ႈ။ ဢေႇဢေႇၽီႇၽီႇ ၼႆႉ ပၵ်းယၼ်ဝႆႉတီႈ ဝဵင်းမႄႈသွတ်ႇ၊ မိူင်းထႆး သေ တီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ လႄႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပိုတ်ႇ ၵေႃၽႄမၼ်းဝႆႉယူႇ။

## ပိုၼ်း
လႆႈတႄႇၽွတ်ႈႁႅၼ်း ဢေႇဢေႇပီႇပီႇ မိူဝ်ႈပီ 2000 မၢတ်ႉၶျ် 23 ဝၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ဝၼ်းၶွပ်ႈ 11 ပီ ဢၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း မိၼ်းၵူဝ်ႇၼႅင်ႇ  လႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ႁဵင်းၵွင်ႉ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
*
*
*
*BBC, “Inside Burma's Insein Prison”, 14 May 2009
*Telegraph UK, “I went to prison for telling a lie. In Burma, people are in prison for telling the truth”, 14 May 2009
*Enigma Images blog, “Even though I'm free, I am not”
*How Will Burma Remember Its Political Prisoners?
*I Spent Eight Years in a Myanmar Prison. This Is What I Learned About Surviving Confinement

## ဢၢင်ႈဢိင်
ႁူင်းသွၼ်ႁဵၼ်းၽႆၢႇမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈဢၾရိၵ (SOAS)

**SOAS** University of London (/ˈsoʊæs/; ႁူင်းႁဵၼ်းလွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈဢႃႇၾရိၵ)ၼ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်း လႄႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်းၸၼ်ႉၸွမ်လၼ်ႇတၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။  SOAS ၼႆႉ လႆႈၵေႃႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1916 ၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၼႃႈလိၼ် Bloomsbury ၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

SOAS ၼႆႉပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်သုတ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ တွၼ်ႈတႃႇ လဵပ်ႈႁဵၼ်းဢေးသျႃး၊ ဢႃႇၾရိၵႃး လႄႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇၵၢင်။ ႁူင်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈမၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၸၼ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းဢင်းၵိတ်း ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ။ SOAS ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ႁူင်းၼႄ Brunei Gallery ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းဝႆႉ ၶပ်ႉမၢႆ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ လွင်ႈၼႄတၢင်းႁၼ်ထိုင်ပၢၼ်မႂ်ႇ လႄႈ ပိုၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ Asia, Africa, လႄႈ Middle East သေ ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇတေၼႄလႄႈ ယုၵ်ႉယွင်ႈ ၽိင်ႈထုင်းဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ငိုၼ်းၶဝ်ႈၵူႈပီၶွင်ႁူင်းႁဵၼ်းတွၼ်ႈတႃႇပီ 2021-22 ၼႆႉပဵၼ် £98.0 လၢၼ်ႉသေ ၼႂ်းၼၼ်ႉ £6.1 လၢၼ်ႉၼႆႉပဵၼ်တီႈလွင်ႈၸွႆႈထႅမ်လႄႈ လွင်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းလွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ၊ လူၺ်ႈလွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း £117.8 လၢၼ်ႉ။
SOAS ၸၼ်ႉၸွမ်လၼ်ႇတၼ်ႇ

**SOAS** University of London (/ˈsoʊæs/; သူဝ်းဢႅတ်ႇသ်) ဢၼ်ပဵၼ်ၵေႃၵၢၼ်ႁဵၼ်းလွင်ႈမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈဢႃႇၾရိၵၼႆႉ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်မီးပႃးၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်း လႄႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်းၸၼ်ႉၸွမ်လၼ်ႇတၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။  SOAS ၼႆႉ လႆႈၵေႃႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1916 ၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉၼႂ်းၼႃႈလိၼ် Bloomsbury ၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

SOAS ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၼမ်းၼႃႈဢၼ်ၼိုင်ႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ တွၼ်ႈတႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈဢေးသျႃး၊ ဢႃႇၾရိၵႃး လႄႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇၵၢင် (Middle East)။ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈတႃႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၸၼ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ၼႂ်းႁႃႈဢၼ် ၼႂ်းမိူင်းဢင်းၵိတ်း။ SOAS ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈပၵ်းသဝ်းႁူင်းၼႄ SOAS Gallery (ၵူႈပွၵ်ႈႁွင်ႉ Brunei Gallery) ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းဝႆႉ ၶပ်ႉမၢႆ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ လွင်ႈၼႄတၢင်းႁၼ်ထိုင်ပၢၼ်မႂ်ႇ လႄႈ ပိုၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ Asia, Africa, လႄႈ Middle East သေ ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇတေၼႄလႄႈ ယုၵ်ႉယွင်ႈ ၽိင်ႈထုင်းဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ငိုၼ်းၶဝ်ႈၵူႈပီၶွင်ႁူင်းႁဵၼ်းတွၼ်ႈတႃႇပီ 2021-22 ၼႆႉပဵၼ် £98.0 လၢၼ်ႉသေ ၼႂ်းၼၼ်ႉ £6.1 လၢၼ်ႉၼႆႉပဵၼ်တီႈလွင်ႈၸွႆႈထႅမ်လႄႈ လွင်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းလွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ၊ လူၺ်ႈလွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း £117.8 လၢၼ်ႉ။

SOAS ၼႆႉ ၸႅၵ်ႇဝႆႉပဵၼ် 3 ၽႆၢႇထႃႇၼ - ၽႆၢႇပၢႆးမွၼ်းလႄႈ ပၢႆးပၺ်ၺႃၵူၼ်း၊ ၽႆၢႇၽႃႇသႃႇလႄႈ ပၢႆးလႅင်ႊၶိူဝ်းၵူၼ်း လႄႈ ၽႆၢႇၵူတ်းမႆၢလႄႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်ပႃးဝႆႉ ႁူင်းသွၼ်ႁဵၼ်းၽႆၢႇၵူတ်းမႆၢ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆႉ ပၼ်ပရူဝ်ႇၵရမ် Bachelor degree မွၵ်ႈ 350 ႁူမ်ႈလႆၢပႆၢး၊ Master degree မွၵ်ႈ 100  ပႆၢး လႄႈ ၶူင်းၵၢၼ်ၸၼ်ႉ PhD ၵူႈၽႆၢႇထႃႇၼ။ ၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး ၽူႈၼမ်းၸိုင်ႈမိူင်း၊ ၽွင်းလူင်လူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၽူႈတၢင်တူဝ်၊ ၽူႈၵွၼ်းငိုၼ်းၵၢင်၊ ၽူႈတႅၼ်းသၽႃးသုၼ်သုတ်း၊ ၽူႈလႆႈႁပ်ႉသူး Nobel Peace Prize လႄႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ။ SOAS ၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်းၶွင် Association of Commonwealth Universities ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ပိုၼ်း

### မူႇငဝ်ႈ
ႁူင်းႁဵၼ်း Oriental Studies ၼႆႉ လႆႈၵေႃႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1916 တီႈ 2 Finsbury Circus၊ London၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း London Institution ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ လႆႈႁပ်ႉဝႂ်ၶွပ်ႈတဵမ်မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 5 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 1916 လႄႈ လႆႈႁပ်ႉလုၵ်ႈႁဵၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 18 လိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ ပီ 1917 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ လႆႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉၼိုင်ႈလိူၼ် ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 23 February 1917 လူၺ်ႈ George V. ၼႂ်းၵႄႈၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈၼၼ်ႉ မီး Earl Curzon of Kedleston ၊ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း Vice King of India လႄႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်း။

## မၢႆတွင်း

## ဢၢင်ႈဢိင်
လၼ်ႇတၼ်ႇ

**လၼ်ႇတၼ်ႇ** (lʌndən) ၼႆႉပဵၼ်ဝဵင်းလူင်လႄႈ ဝဵင်းယႂ်ႇသုတ်းၶွင်မိူင်းဢင်းၵိတ်းလႄႈ မိူင်းႁေႃၶမ်းႁူမ်ႈတုမ်၊ မီးၵူၼ်းယူႇသဝ်းယူႇသဝ်းဝႆႉ ဢမ်ႇယွမ်း 9 လၢၼ်ႉ။ ဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼႆႉမီးဢိူမ်ႈၸပ်းမႄႈၼမ်ႉထဵမ်း River Thames ၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇမိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ႁၢင်ႇၵႆပၢၵ်ႇၼမ်ႉပၢင်ႇလႆၢႇမွၵ်ႈ  50 လၵ်း (80 ၵီးလူဝ်း)သေ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ယႂ်ႇလူင် မီးမႃးႁိုင်ၼၢၼ်းမွၵ်ႈသွင်ႁဵင်ပီယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈငုၼ်းၵဝ်ႇၵႄႇလႄႈ ၵဝ်ႉငဝ်ႈငိုၼ်းတွင်းမၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵေႃႇတင်ႈလူၺ်ႈၸၢဝ်းရေႃးမၶဝ်သေ ႁွင်ႉဝႃႈ လၼ်ႇတီႇၼီႇယမ်ႇ လႄႈ မၼ်းၵႅတ်ႇၶႄဝႆႉလႅၼ်လိၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဝႅတ်ႉမိၼ်ႇၸတိူဝ်ႇ Westminster ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်း London ၼၼ်ႉ မီးမႃးႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီသေ ပဵၼ်တီႈဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶၢမ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ ပႃႇတီႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီထူၼ်ႈ 19 ၼၼ်ႉမႃး ၸိုဝ်ႈ "လၼ်ႇတၼ်ႇ" ၼႆႉၵေႃႈ မႆၢထိုင်တီႈဝဵင်းလူင်ဢၼ်ႁိမ်းႁွမ်းလၢၼ်ႇၼႆႉ၊ ဢၼ်ပိုၼ်းမၼ်းၸႅၵ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းၵႄႈ ၸႄႈဝဵင်း Middlesex, Essex, Surrey, Kent လႄႈ Hertfordshire၊ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1965 ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်မီး Greater London၊ ဢၼ်ၽွင်းငမ်းလူၺ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ 33 ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ Greater London Authority ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## မၢႆတွင်း

## ဢၢင်ႈဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Coordinates on Wikidata
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Pages using multiple image with auto scaled images
ၽႃႇသႃႇဢႃႇရပ်ႉ

**ၽႃႇသႃႇဢႃႇရပ်ႉ** (, **' ; , **'  or ) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၽႃႇသႃႇသႅမ်မိတိၵ်ႉ ဢၼ်လၢတ်ႈပဵၼ်ပိူင်လူင် တီႈ လူၵ်ႈဢႃႇရပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။မၼ်းလႆႈမီးမႃး ၸဵမ်မ်ိူဝ်ႈ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1 သေ မၼ်းႁွင်ႉၵိုၵ်းၵၼ်တင်း ၸိုဝ်ႈ ၸၢဝ်းဢႃႇရပ်ႉ၊ ဝေႃးႁၢၼ် "ဢႃႇရပ်ႉ" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉမႃး တႃႇပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇထိုင် ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈ ၵုၼ်ပႅတ် ဢႃႇရပ်ႉ၊ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈတၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးလိၼ် ၵရိတ်ႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ဢၢင်ႈဢိင်
ဝၢၼ်ႈပဵင်းၼႄးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ

**ဝၢၼ်ႈပဵင်းၼႄးၶျွင်း ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁႃႇမျိၼ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ်   ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ

**ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇဢၢႆႇ ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁႃႇမျိၼ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ်   ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ၽႃႇသႃႇပေႃးတူႉၵၢဝ်ႇ

**ၽႃႇသႃႇပေႃးတူႉၵၢဝ်ႇ** ( ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈမၼ်း ) ၼႆႉ ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇရူဝ်ႇမၼ်ႇ (Romance language) ဝၼ်းတူၵ်း ဢၼ်ပဵၼ် မုင်ႉၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇ-ယူႇရူဝ်းပီးယႅၼ်း ဢၼ်ပေႃႇမႃး တီႈ ယူးရူပ်ႉ၊ ၵုၼ်ပႅၼ်ဢၢႆႉပေးရီးယႅၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇပဵၼ်တၢင်းၶွင် ပေႃးတူႉၵၢဝ်ႇ၊ ပရႃႇၸီး၊ ၶဵပ်ႉဝႄႇတီႇ၊ ဢႅၼ်ႇၵူဝ်ႇလႃႇ၊ မူဝ်ႇၸမ်းပိၵ်ႈ၊ ၵီးၼီး-ပိတ်ႈသၢဝ်ႇ လႄႈ သူၼ်ႇတူဝ်ႇမေး လႄႈ ပရိၼ်ႇသီႇပေႇသေ တီႈ တီႇမေႃးပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ ဢီႇၵူၺ်ႇတေႃႇရီႇယႃႇ ၵီးၼီး လႄႈ မႃႇၵၢဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၵႅမ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။

## ဢၢင်ႈဢိင်
ၶူဝ်ၸိတ်ႉတွင်း (မူပ်ႉပလိၼ်ႇ)

[thumb|[ၶူဝ်ၸိတ်ႉတွင်း (မူပ်ႉပလိၼ်ႇ)]]
**ၶူဝ်ၸိတ်ႉတွင်း (မူပ်ႉပလိၼ်ႇ)** ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ် ဢၼ်ႁဵတ်းၶၢမ်ႈဝႆႉ ၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်း ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵႄႈ ၸႄႈဝဵငးဝေႃး၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမူပ်ႉပလိၼ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းယၢဝ်းၶူဝ်ၼႆႉ မီး 729.295 မီႇတႃႇ (3232.70 ထတ်း) သေ ႁႅင်းႁၢပ်ႇလႆႈ 50 တၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၶူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်ထူၼ်ႈသွင် ဢၼ်ႁဵတ်းၶၢမ်ႇၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းယဝ်ႉ။ ၶူဝ်ၸိတ်ႉတွင်း (တဵင်ႇၸယႅတ်ႉ) ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းႁိုင်ၼႃႇယဝ်ႉလႄႈ လူတ်ႉလူင်တၢင်ႇၵုၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတႆႇလတ်းလႆႈယဝ်ႉ။

## ဢၢင်ႈဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၶူဝ် ၸိူဝ်းမီးတီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ယူင်ႉသၢင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း မိူင်းမွၼ်း
ဝၢၼ်ႈလႄးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ

**ဝၢၼ်ႈလႄးၵူင်း ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈမီးၵျွင်းဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ

**ဝၢၼ်ႈမီးၵျွင်းဢၢႆႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ
တီႇရႃႇၼႃႇ၊ ဝဵင်း

**Tirana** ( , ; ) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလူင် လႄႈ ဝဵင်းယႂ်ႇထိသုတ်း ၶွင် ဢႃႇပႃးၼီးယႃး ယဝ်ႉ။ မၼ်းမီးဝႆႉ တီႈ ၼႂ်း ၵၢင်မိူင်း သေ ဢဝ်တင်း ၵွင်းလွႆ သၼ်လွႆ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ တင်း တၢႆးတီႇ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈမႃးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉသေ တီႈၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၶူင်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ၸၢင်ႈမုင်ႈႁၼ်လႆႈ ပၢင်ႇလၢႆႇ ဢေတရေႇယႃးတိၵ်ႉ ဢၼ်မီးယူႇ တီႈၵႆၵႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## မၢႆတွင်း

## ဢၢင်ႈဢိင်
ၽႃႇသႃႇဢႃႇပႃးၼီးယႃး

**ၽႃႇသႃႇဢႃးပႃးၼီးယႃး** (endonym:   ဢမ်ႇၼၼ်  ) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၽႃႇသႃႇ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇယူႇရူဝ်ပီးယႅၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုင်ႉၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း ၵိင်ႇဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ဢၢင်ႈဢိင်
မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် ၶူဝ်ႇပၢႆးလွတ်ႉ

မၢႆႇၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် ၶူဝ်ႇပၢႆးလွတ်ႉ ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈၸွႆႈဢွၵ်းပွမ် (artificial intelligence assistant) ဢၼ် မၢႆႇၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် လႆႈသိုပ်ႇမိုတ်ႈမႃး ၼင်ႇ ပိင်းၶျႅတ်ႉ (Bing Chat) မိူဝ်ႈ 2023 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 7 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢႆႇၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ၼႆႉ မၼ်းလႆႈဢဝ် မိၵ်ႈမၢႆ တွၼ်ႈတႃႇ ၶူဝ်ႇပၢႆးလွတ်ႉမၼ်း လၢႆလၢႆမဵဝ်း ႁူမ်ႈၵၼ်မႃး ၼႂ်းလိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ လႄႈ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ ၼႂ်းပီလဵဝ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။

ၽၢင်ႁၢင်ႈ Microsoft Copilot ၼႆႉ မၼ်းၶႂ်ႈငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်တင်း ၽၢင်ႁၢင်ႈ ChatGPT လႄႈ တင်းသွင်ဢၼ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉဝႆႉ မေႃႇတႄႇ ဢွၵ်းပွမ် GPT-4ယဝ်ႉ။ မၼ်းၸၢင်ႈဢၢင်ႈဢိင် ငိူၼ်ႈငဝ်ႈမၼ်း၊ သၢင်ႈဝွၵ်း လႄႈ ႁဵတ်းလႆႈ ၽဵင်းၵႂၢမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸႂ်ႉ တူဝ်သၢင်ႈၶႅပ်းႁၢင်ႈ ၶွင်မၼ်းသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈ သၢင်ႈၶႅပ်းႁၢင်ႈ ဢိင်ၼိူဝ်် ၶေႃႈၵႂၢမ်းလိၵ်ႈ ယဝ်ႉ။ Microsoft Copilot ၼႆႉ မၼ်းပွင်ႇလႆႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း လၢႆလၢႆဢၼ် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။

## ပိုၼ်း
မိူဝ်ႈ ပီ 2023 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 7 ၼၼ်ႉ Microsoft လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇ Bing ဝႃးသျိၼ်ႈမႂ်ႇ။ တီႈ ဝႃးသျိၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၶျႅတ်ႉပွတ်ႉမႂ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Bing Chat ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ Bing Chat ၼႆႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇဢဝ်သႂ်ႇပၼ်ပႃးတီႈ Microsoft Edge ယဝ်ႉ။ Microsoft ၼႆႉ လႆႈသၢင်ႈမႃး ၶျႅတ်ႉပွတ်ႉ ငၢႆးမိူၼ်ၵၼ် တွၼ်ႈတႃႇ Microsoft 365 ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ Microsoft 365 Copilot ၼႆယဝ်ႉ။ Microsoft လႆႈသၢင်ႈမႃး ၶျႅတ်ႉပွတ်ႉ တၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Windows Copilots ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၵႄႈ သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2023 လႄႈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 2023 ၼၼ်ႉ Microsoft 365 Copilot လႄႈ Windows Copilot ၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇလၢႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ Microsoft Copilot ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃႈ ပီ 2023 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 15 မႃး ဢၼ်ပဵၼ် Bing Chat ၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလၢႆႈၸႂ်ႉ ပဵၼ် Microsoft Copilot မႃးယဝ်ႉ။

ထိုင် 2023 တီႇသႅမ်ႇပႃႇမႃး Copilot ၼႆႉ ထုၵ်ႇဢဝ် ထႅမ်သႂ်ႇၼႂ်း ၶွင်ထုတ်ႇ Windows 11 တင်းၼမ်သေ ၸႂ်ႉလႆႈ ၾရီး၊ တွၼ်ႈတႃႇ Windows 10 တႄႉ လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်မၼ်း မီးဝႆႉ လွင်ႈမၵ်းၶၼ်ႈဝႆႉ၊ ဝၢႆးလင်တႄႉ တေၽိူမ်ႉသႂ်ႇပၼ်ၵႂႃႇယူႇ။ လိူၼ်ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ် ဢႅပ်ႉ Microsoft Copilot တွၼ်ႈတႃႇ ဢႅၼ်းတရၢႆႉ မႃးယဝ်ႉ။

## ၽၢင်ႁၢင်ႈၵၢၼ်
တီႈၼႂ်ႈ Microsoft Edge ၼၼ်ႉ Copilot ၸၢင်ႈပၼ်လႆႈ လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇ တီႈ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း တိုၵ်ႉပိုတ်ႇတူၺ်းယူႇ တေႃႈလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢႆႇၶရူဝ်သွပ်ႉၾ် ၶူဝ်ႇပၢႆးလွတ်ႉ တီႈ ဝိၼ်းတူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈၸႂ်ႉမၼ်းလႆႈ တီႈ ပႅၵ်ႈၵၢၼ် (taskbar) သေ မၼ်းၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ပႃး ဢၼ်ဢဝ်သဵင်သေ ၸႂ်ႉလႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ မၢႆႇၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် 364 ၼၼ်ႉ မၢႆႇၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် ၶူဝ်ႇပၢႆးလွတ်ႉ ၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈၸွႆႈထႅမ်ပၼ် လွင်ႈသၢင်ႈပၼ် လႄႈ လွင်ႈမႄးထတ်း ပွတ်းတွၼ်ႈ ၶွင် ၼႃႈလိၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ ၼႆႉမၼ်းၽၢင်ႉပၼ် ၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ဝႃႈ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၼင်ႇ Office Assistant ဢမ်ႇၼၼ် Clippy ဢၼ်ပဵၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈၵၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်တႃႇၸွႆႈထႅမ် တီႈ ၵၢၼ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈ တီႈ မၢႆႇၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် ဢွပ်ႉၾ်ၾိတ်ႉ (ဢၼ်ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈၵဝ်ႇ မၢႆႇၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် 365)ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။

## ၼႃႈလိၵ်ႈ ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၵပ်း
* Cortana
* ChatGPT
* Siri

## ဢၢင်ႈဢိင်
ဝၢၼ်ႈၵၸိထႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း

**ဝၢၼ်ႈၵၸိထႄး ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၸိတတႃးဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵၸိတတႃးဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း

**ဝၢၼ်ႈၵၸိတတႃးဢူး ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၸိတတႃးဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီးယူႇ 194၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ႁူမ်ႈ မီး 981 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း

**ဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉၶျွင်း ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၺိၼ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵၺိၼ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း

**ဝၢၼ်ႈၵၺိၼ်ႇၶျွင်း ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၺိၼ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။  ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူူၼ်းႁူမ်ႈ မီး 551၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2826 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵတွႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း

**ဝၢၼ်ႈၵတွႆး ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတွႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။  ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 240၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1237 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းသျေႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း

**ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းသျေႉ ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်းသျေႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းထဝႄႇ သေ ယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ 12 လၵ်းၼႆႉသေ တင်း ဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း ၼႆႉ ယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ 18 လၵ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းၶျီႇသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း

**ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းၶျီႇသျွင်ႇ ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၶျီႇသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 271 ႁိူၼ်း၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မီးယူႇ 1186 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းၽျူႇတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း

**ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းၽျူႇတႃး ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းၽျူႇတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီးယူႇ 239 ႁိူၼ်း၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1114 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈပႄးတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း

**ဝၢၼ်ႈပႄးတႅတ်ႉ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပႄးတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီးယူႇ 1199 ႁိူၼ်း လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီးယူႇ 5869 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉတူဝ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း

**ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉတူဝ်ႇၵူင်း** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
သႃရႃဝၵ်ႉ

**သႃရႃဝၵ်ႉ** ( , ) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈမိူင်း ၶွင် မလေးသျႃး။

## ဢၢင်ႈဢိင်
ဝၢၼ်ႈယေႇၶျူဝ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း

**ဝၢၼ်ႈယေႇၶျူဝ်ႇၶျွင်း** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၶျူဝ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။   ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီး 119၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 501 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၸပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း

**ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၸပ်ႉ** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလပ၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။  

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
ဝၢၼ်ႈတႄးၶျွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း

**ဝၢၼ်ႈတႄးၶျွင်းၵျီး** (, ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၶျွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။   ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ႁိူၼ်း မီးယူႇ 923၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 4407 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း
တိၵ်ႉတွၵ်ႉ

**တိၵ်ႉတွၵ်ႉ** ၼႆႉ တီႈမိူင်းၶႄႇ ဢၼ်ပဵၼ် **တူဝ်ႇယိၼ်း** () ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ႁူတ်ႉ ဝီႇတီႇဢူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ငဝ်းတူင်ႉပွတ်း ၶႄႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၶွင် ပၢႆႉတၼ်ႉꩡ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းႁဵတ်းႁူတ်ႉပၼ် ဝီႇတီႇဢူဝ်ႇ ဢၼ်ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ် တၢင်ႇၶိုၼ်ႈမႃး ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 3 ၸႅတ်ႉၵၢၼ်ႉ တေႃႇ 10 မိတ်ႉၼိတ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ဢၢင်ႈဢိင်
ပၢႆႉတၼ်ႉꩡ်

**ပၢႆႉတၼ်ႉꩡ်** () ၼႆႉ ပဵၼ် ႁူင်းၵၢၼ်ပၢႆးၸၢင်ႈ ဢိၼ်ႇတႃႇၼႅတ်ႉၶႄႇ ဢၼ်ပၵ်းလုမ်းငဝ်ႈၸိုင်ႈဝႆႉတီႈ ပေႇၸိင်း လႄႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉတီႈၼႂ်း မူႇၵုၼ် ၶေးမႅၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ဢၢင်ႈဢိင်
ဢိင်ႇသၼ်ႇ ႁႂႃးလျႅၼ် 2024

မိူဝ်ႈ ပီ 2024 ဢေႇပရႄႇ 3 ဝၼ်း ၶၢဝ်းယၢမ်း 07:58:11 NST (23:58:11 UTC တီႈ ဢေႇပရႄႇ 2 ),  7.4 ဢိင်ႇသၼ်ႇ ၵႂႃႇ   south-southwest of ဝဵင်းလူင်ႁႂႃးလျႅၼ်၊ မိူင်းႁႂႃးလျႅၼ်၊ ထၢႆႇဝၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈလုတၢႆၵႂႃႇ မီး 13 ၵေႃႉလႄႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈ တၢင်းၸဵပ်းမၢတ်ႇ မီးၵႂႃႇ 1,100 ၵေႃႉ။ ဝၢႆးသေ ဢိင်ႇသၼ်ႇ ၸီးၸီ 1999 ယဝ်ႉ ၼႆႉပဵၼ် ဢိင်ႇသၼ်ႇဢၼ်ယႂ်ႇသုတ်း တီႈ ထၢႆႇဝၢၼ်းသေ ဝၢႆးဢိင်ႇသၼ်ႇၵေႃး မီး ၽၢႆႇၼိူဝ်  Mw 5.0.

## ဢၢင်ႈဢိင်
လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ ဢိတ်ႇသရေး–ပႃးလဵတ်ႈသတၢႆး

တီႈၵႃႇၸႃႇ မိူဝ်ႈၼႆႉၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸုမ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉႁႃးမၢတ်ႉသ်ၶဝ် လႆႈဢဝ် မၢၵ်ႇရွၵ်ႉၵႅတ်ႉ ပိုတ်းယိုဝ်းထပ်ၵၼ်လႄႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းဢိတ်ႇသရေးပတ်ႉပိုၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းသဵင်ပၼ်ၽၢင်ႉ ပေႃးမေႃးၼၼ်ႈၵႂႃႇသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢဝ် မၢၵ်ႇရွၵ်ႉၵႅတ်ႉ ပိုတ်းယိုဝ်းသေလႄႈ ၶၢဝ်ႇဢၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းလႆႈလုတၢႆၼၼ်ႉတႄႉ ပႆႇႁၼ်လႆႈငိၼ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တီႈၵႃႇၸႃႇၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် တပ်ႉဢိတ်ႇသရေးၶဝ်ၵေႃး တွၼ်ႈတႃႇ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉပႅတ်ႈ ႁႃးမၢတ်ႉသ်ၶဝ်ၼႆႉသေ တိုၵ်ႉၶဝ်ႈတိုၵ်းယူႇသေ ၽၢႆႇႁႃးမၢတ်ႉသ်ၶဝ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇတိုၵ်း ဢိတ်ႇသရေးၶိုၼ်းယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။

တီႈၵႃႇၸႃႇၼၼ်ႉ တပ်ႉဢိတ်ႇသရေးၶဝ် တိုၵ်းႁၢင်ႈတပ်ႉလိၼ် တပ်ႉၵၢင်ႁၢဝ်သေ လေႃႇတိုၵ်းယူႇသေ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ်းတိုၵ်းသေ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 7 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉႁႃးမၢတ်ႉသ် ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၶဝ်ႈတိုၵ်းတီႈ မိူင်းဢိတ်ႇသရေး ပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈလုတၢႆၵႂႃႇၼႆ မီးလွင်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇဝႆႉယူႇ။ Adel Mesmah ၵေႃႉဢၼ်လႆႈတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ႁႃးမၢတ်ႉသ်ၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်တိုၵ်းတင်း တပ်ႉဢိတ်ႇသရေး ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢိတ်ႇသရေးၶဝ် ၶဝ်ႈတိုၵ်းၶိုၼ်း တီႈၵႃႇၸႃႇလႄႈ ၵူၼ်း လႆႈလုတၢႆၵႂႃႇ 21,800 ၵေႃႉၼႆ ၽၢႆႇထၢၼ်ၽွင်းလူင်ပၢႆးယူႇလီ ႁႃးမၢတ်ႉသ်ၶဝ် လႆႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႆႉယူႇ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၸိူဝ်းလႆႈတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇၼႄဝႆႉႁူဝ်ၼပ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉသေတႃႉ ၼႂ်းၵႃႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 70 ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်း လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁႃးမၢတ်ႉသ်ၶဝ် တိုၵ်ႉသိုပ်ႇၺွပ်းဝႆႉ တူဝ်ယိူဝ်ႇ 129 ၵေႃႉသေ၊ တပ်ႉသိုၵ်းဢိတ်ႇသရေးၶဝ်ၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၶၢဝ်းတၢင်းပၢင်တိုၵ်းၼႆႉ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၽၢႆႇသိုၵ်း ဢၼ်လႆႈလုတၢႆၵႂႃႇ မီးယူႇ 172 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

## ငဝ်ႈငႃႇ
IATA

ၸိုဝ်ႈ ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်ၼႆႉ ၵမ်ႉၼမ် ၵႆႉဢဝ် ၶူတ်ႉသေ တၢင်တူဝ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ၶူတ်ႉ IATA လႄႈ ၶူတ်ႉ ICAO ဢၼ်ၵူၺ်းမီး တူဝ်လိၵ်ႈလၢႆတူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁူႉၶဝ် ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တွၼ်ႈတႃႇ တီႈၶႂ်ႈၵႂႃႇ၊ တႃႇမၢႆႈတီႈဝႆႉ ဢမ်ႇၼၼ် တႃႇလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်။

## IATA

**[http://www.iata.org/services/Pages/codes.aspx International Air Transport Association]** ၼႆႉ မၵ်းမၼ်ႈပၼ် ၶူတ်ႉဢၼ်ပႃးတူဝ်လိၵ်ႈသၢမ်တူဝ် လႄႈ ၶူတ်ႉဢၼ်ပႃးတူဝ်လိၵ်ႈသွင်တူဝ် တွၼ်ႈတႃႇ သၢႆၵၢၼ်မိၼ်လူင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ တင်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် မၼ်းမီး ဢၼ်လဵဝ် ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ ဢၼ်ၸႂ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇမႂ်တိုၼ်း၊ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈသင်ႇတီႈၼင်ႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် လႄႈ တႃႇပႃႉၸပ်းတီႈၼိူဝ် ထူင်ၶူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
thumb|upright=0.5|luggage tag receipt to
[upright=0.5|thumb|luggage tag to Oral () not [Ura.]]

ၼၼ်ႉမၼ်းၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တွၼ်ႈတႃႇႁူႉဝႃႈ ၶူတ်ႉၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇၸူးၼၼ်ႉ :
* ဝဵင်းလူင်မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ တီႈၼႂ်းဝဵင်း ဢိၵ်ႇ ၼွၵ်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်မီးဝႆႉ ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် လၢႆဢၼ်ယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ လၼ်ႇတၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ပၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ၶူင်ႇႁိူင်းမိၼ်လူင်သၢမ်ဢၢၼ် &mdash; Heathrow Airport (), Gatwick Airport (), Stansted () &mdash; လႄႈ ထႅင်ႈသၢမ်ဢၼ်။ တီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၶူတ်ႉ  ဢၼ်ႁူမ်ႇငမ်းပၼ်လႆႈ ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် တင်းႁူၵ်းဢၼ်၊ ပေႃးမႃးႁုပ်ႈသေတူၺ်းၼႆ ၼႆႉ မၼ်းၶႅပ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇၸႂ်ႉ ၽွင်းၶူၼ်ႉႁႃ သၢႆၵၢၼ်မိူၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* သၢႆၵၼ်မိၼ် မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႆႉ ၵဝ်းႁႂ်ႈၵႂင်တင်း ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်ႇဢွၼ်ႇ တင်း ဝဵင်းလူင်။ မိူၼ်ၼင်ႇ Hahn ၼႆႉ မၼ်းတိူဝ်းၸမ် လၢၵ်ႈၸိမ်ႇပၢၵ်ႈ သေ Frankfurt ၼႆသေတႃႉ ၵူၼ်းၼႂ်းလွၵ်းၵၢတ်ႇၼႆႉ ၶဝ်သိူဝ်းၶၢႆ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် "Frankfurt" ဢၼ်လူင်းတီႈ Hahn ယဝ်ႉ။ Girona ၼႆႉ မၼ်းမီးဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၵၼ်တင်း ပႃႇၸီႇလူဝ်းၼႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈသေတႃႉ Weeze  ၼႆႉတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ Düsseldorf ။
* ဝဵင်းလူင်မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်မီး ၸိုဝ်ႈဢၼ်တၢင်တူဝ် Portland (Oregon) ၼႆႉ ပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ Portland (Maine) ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မၼ်းမီးတီႈ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းၵၼ်။ Sydney (Nova Scotia) လႄႈ Sydney (New South Wales) ၼႆႉ ၶဝ်ၸႅၵ်ႇဝႆႉ ၵၢင်ၶမ်ႈ လႄႈ ၵၢင်ဝၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶၢဝ်းမႆႈ လႄႈ ၶၢဝ်းၵတ်း ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ၸႅၵ်ႇဝႆႉ ၶိုင်ႈၵမ်ႇၽႃႇ။ တီႈသုတ်းမၼ်းတႄႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေဢမ်ႇၶႂ်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ Birmingham ဢမ်ႇၼၼ် Manchester ။
* ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉၸမ်ႉ မီးၸိုဝ်ႈဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တီႈပၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈတႄႉ ဝဵင်းမၼ်းပႅၵ်ႇၵၼ်ယူႇ။ ၶူတ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တႃႇၼႄႉၼွၼ်းပၼ် လွင်ႈဝႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မီးမႂ်တိုတ်း ဝဵင်းဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈမၼ်း ဢၼ် ဢေးၵျႅၼ်ႉဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၶဝ် တေဢမ်ႇထွမ်ႇၽိတ်း Calgary () ၼင်ႇ Cagliari () ၼႆႉပဵၼ် တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေၵႂႃႇၸူး ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈမၼ်း ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် San Salvador ဢမ်ႇၼၼ် Santa Rosa လႄႈ ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈ ပႅၵ်ႇၵၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၸိုဝ်ႈမိူၼ်ၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်  Alexander the Great ( ဢမ်ႇၼၼ် )
ၸႄႈမိူင်းၵရပီႇ

**ၸႄႈမိူင်းၵရပီႇ** () ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆတၢင်း ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်မီးတီႈ ပၢင်လၢႆႇဢႅၼ်တမႅၼ်ႇ တီႈၼႂ်း မိူင်းထႆး ပွတ်းၸၢၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းလူင်
*1 **[[ဢၢဝ်ႇၼၢင်း]]** — ပဵၼ် ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသုတ်း ၶွင် ၵရပီႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇယၢဝ်း ဢၼ်မီးတူၼ်ႈပေႇ ၶပ်ႉၵၼ်လူင်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
*2 **[[ႁႅတ်ႉယၢဝ်း]]** (*ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇယၢဝ်း*) — ပဵၼ်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇလိုၼ်းသုတ်း ဢၼ်ပႆႇလႆႈတိူဝ်ႉသင်သေဢိတ်း တီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၵရပီႇ၊ လႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈမုင်ႈသႃႇ တႃႇတူၺ်း လွႆၸုမ်ႈ လႄႈ ၽႃႁိၼ် ဢၢဝ်ႇၼၢင်း
*3 **[[ဝဵင်းၵရပီႇ]]** — ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ လႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၶဝ်ႈၸူးၼႂ်းၼႃးလိၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၸိူဝ်းၶီႇႁိူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸိူဝ်းၶီႇႁိူဝ်းမိၼ်မႃး
*4 **[[ႁၢႆးလႄႈ]]** — မၵႃႇ ဢၼ်ၵၢၼ်းၶိုၼ်းမၢၵ်ႇႁိၼ် ၶွင် မိူင်းထႆး၊ ပဵၼ်ၵုၼ်ယွၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇဢွၼ်ႇ တင်းၼမ်
*5 **[[တွၼ်ႈသၢႆ]]** — တီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ၼႆႉ မီးပင်ႇၵလူဝ်ႇ ဢၼ်ၵႃႈၶၼ်ထုၵ်ႇ၊ မၼ်းၵႆၵၼ်တင်း ထူဝ်းရိတ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းပႅၵ်ႉၽႅၵ်ႇၵႃႇၶဝ် တိူဝ်းလႆႈၸႂ်သေ ပႆတိၼ်ၵႂႃႇၸူး ႁၢႆးလႄႈ ငၢႆႈငၢႆႈ

## ပၢႆတၢင်း တၢင်ႇၸိူဝ်း
*1 **[[ပၢၼ်းဢၢဝ်ႇလိုၵ်း]]** - ထမ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်မီႈတီႈၼႆႈၼႆႉ ၵိုင်တၢင်းၵႂႃႇဢႅဝ်ႇလႄႇယူႇ။
ၵေႃႇႁွင်ႈ - မူႇၵုၼ်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵႄႈ ၵရပီႇ လႄႈ ၵေႃႇယၢဝ်း၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၵူၼ်းလူင်ၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼွင်ႁၢင်ႈလီလႄႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တွၼ်ႈတႃႇ ႁိူဝ်းၵယၵ်ႉ
*2 **[[ၵေႃႇၸမ်]]** — တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းသွၵ်ႈႁႃ ဢၼ်ၶႂ်ႈယူႇယဵၼ်ယဵၼ်တႄႉ ၼႆႉပဵၼ် တီႈဢၼ် ၵတ်းယဵၼ်၊ တဵတ်ႇယဵၼ်လီ
*3 **[[ၵေႃႇလၼ်ႈတႃ]]** — ၵုၼ်ဢၼ်တဵတ်ႇယဵၼ်၊ ပဵၼ်တီႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇမႂ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁၼ်ဝႃႈ ဢၢဝ်ႇၼၢင်း/ႁၢႆးလႄႈ ၼႆႉ ထူဝ်းရိတ်ႉၵိုၼ်းၼႃႇ
*4 **[[ၵေႃႇငႆ]]** — ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႈ ၶွင် ၸႄႈမိူင်းၵရပီႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လုၵ်ႉတီႈ တရင်း သေၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်လႆႈယူႇ ငၢႆႈငၢႆႈ
*5 **[[ၵေႃႇၽီၽီ]]** — ပဵၼ်သူၼ်ၼမ်ႉဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၶွင်မိူင်းထႆး ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်မႃးထႆႇငဝ်းတူင်ႉ The Beach ၼၼ်ႉယဝ်ႉ
*6 **[[ၵေႃႇပေႃးတ]]** - ထူဝ်းရိတ်ႉၶဝ် ႁူႉဝႃႈ "ၵုၼ် 4 ၵုၼ်"၊ မၼ်းပဵၼ် မူႇၵုၼ် ဢၼ်မီးႁိမ်း ဢၢဝ်ႇၼၢင်း လႄႈ ႁၢႆးလႄႈ
*7 **[[ၵေႃႇပေႃး]]** — ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ထွင်ႈတဵဝ်းသၽႃႇဝႁိမ်းႁွမ်း ဢၼ်မီးၸမ် ၵေႃႇလၼ်ႈတႃ
*8 **[[ၵေႃႇသီႇပေႃးယႃႈ]]** — ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ မိူင်းထႆး ဢၼ်မီး လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈတေႃးၵျႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း

**ဝၢၼ်ႈတေႃးၵျႄး ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးၵျႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
ၽရႄႉ

**ၽရႄႉ** () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၶူင်ႈလွႆ မႄႈၼမ်ႉ ပွတ်းႁွင်ႇ ၶွင် မိူင်းထႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈငပိတႅတ်ႉၸၶၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း

**ဝၢၼ်ႈငပိတႅတ်ႉၸၶၢၼ်း ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းတႅတ်ႉဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်း
မိူင်းတိင်

မိူင်းတိင် ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတီႈၼိုင်ႈ၊ မီးၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵိုင်ႇမ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယူႇၼၼ်ႇ၊ မိူင်းၶႄႇ။ မိူင်းတိင်ၼႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႈၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ မိုင်းတိမ် ၼႆသေ ၼႂ်းၽႅၼ်ႇထိၵူႇၵႂ်းတႄႉ လႆႈႁၼ်ၶႄႇၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ 孟定镇 ၼႆသေ ဢဝ်တူဝ်လိၵ်ႈရူဝ်းမၼ်ႊတႅမ်ႈၸွမ်းဝႃႈ Mengdingzhen ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ဝဵင်းမိူင်းတိင် (镇 = zhen = ဝဵင်း) ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

## ပိုၼ်း
ၸဝ်ႈၶူးမေႃလိၵ်ႈတႆး ၸဝ်ႈထမ်ႇမတိင်ႇၼ (ထမ်မတိၼ်ၼ) ၵိူတ်ႇတီႈဝၢၼ်ႈၶၢင်၊ ၸႄႈႁၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇမိူင်းတိင် မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉမွၵ်ႈ 1542။

မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပတုင်ႇမိၼ်း (ဗဒုံမင်း) ၼႂ်းပီၵေႃးၸႃႇ ၁၁၆၈ လိူၼ် 6 မႂ်ႇ 2 ၶမ်ႈ (ပီၶရိတ်ႉ 1807) ၼၼ်ႉ ၶုၼ်မၢၼ်ႈလႄႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတိင် မီးလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်။

## ၽိုၼ်ဢိင်
Xian autonome dai et va de Gengma

ၸႄႈဝဵင်းၵိုင်ႇမႃႉတႆး လႄႈ ဝႃႉ (ဢင်းၵိတ်ႉ Gengma Dai and Va Autonomous County) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းလၢၼ်ႇၵၢၼ်း၊ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈယူႇၼၼ်ႇ၊ မိူင်းၶႄႇ။

## ပိုၼ်း
ၸိုဝ်ႈ Gengma လုၵ်ႉတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း Pali "Sinthunath" ဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ တီႈဢၼ်ၵူၼ်းၸွမ်းမႃႉၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ် Hongwu ၶွင် Dynasty Ming ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႄႈ တႅမ်ႈဝႆႉၼိူဝ်ၼႃႈၼႃႈ "ပိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ" Kung Ma လၢတ်ႈ

ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလူင် ၼႂ်းႁူဝ်ပဝ်ႈ Gengma ပဵၼ် Tai လႄႈ Wa။ ၵူၼ်းၶိူဝ်း Tai တီႈၼႆႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ Mao Luang (Mong Mao) သေ ၶၢႆႉမႃး မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီထူၼ်ႈ 14 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢဝ် ၽိင်ႈထုင်း Mao Luang ၶဝ်မႃးၸွမ်း။ ၵူၼ်းၶိူဝ်း Wa ၶဝ်ယူႇသဝ်းဝႆႉတီႈပွတ်းတွၼ်ႈလွႆလႄႈ ဢမ်ႇမီးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၶဝ်။

မိူဝ်ႈပီ 1988 ၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉလူၺ်ႈ ငလျင်လိၼ် ဢၼ်ႁႅင်းႁႅင်းသွင်ဢၼ်။ မၼ်းတၢႆၵူၼ်းတင်းမူတ်း 939 ၵေႃႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈလူႉသုမ်းၼမ်ၼမ်။ 

## ၸဝ်ႈၾႃႉ
ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇပဵၼ် Sinthunath ဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းတီႈလိၼ် ၵေႃႉဢၼ်ထူပ်းၽႅဝ်ပေႃႈလိူတ်ႈၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Mong Kying Keng Hkam ဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ တီႈလိၼ်ဢၼ်မီးၶိူင်ႈၶိူင်ႈၶၢႆၶမ်းလႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ၶမ်း*တီႈဢၼ်မီး ၶူဝ်းၶွင်ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ၶမ်း*

ၸၢဝ်းၶိူဝ်း Tai လႄႈ Wa၊ Tai ၶဝ်လုၵ်ႉတီႈ Mong Mao ၶဝ်လုၵ်ႉမႃးမိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 14 ၶဝ်ဢဝ်ၾိင်ႈထုင်းလႄႈ ၾိင်ႈထုင်း Mong Mao မႃးတီႈၼႆႈလႄႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း Wa ၶဝ်ယူႇၼိူဝ်လွႆသုင်သေ မီးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ။ 

ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ

1) ၶမ်းသိူဝ်ၾႃႉ 1397-1452 

2) Hkam Kyoeng Hpa (Hkam Hso) 1452-1472 လုၵ်ႈ 

3) Hkam Piam Hpa (Hkama Piam) 1472-1502 လုၵ်ႈ

4) Hkam Zin Hpa (Hcam Ching) 1503-1557 လုၵ်ႈ

5) Hkam Phing Hpa 1557-1601 လုၵ်ႈ

6) Hkam Moen Hpa 1601-1614 လုၵ်ႈ

7) Hkam Ming Hpa 1614-1633 လုၵ်ႈ

8) Hkam Xiao Li 1633-1659 ၽွင်းလူင်၊ မေး Hkam Ming Hsa 

(9) Hkam Mai Hpa 1659-1693 လုၵ်ႈ

10) Hkam Chawng Hpa (လုင်း) 1472-1699 လုၵ်ႈ

11) Hkam Chawn Hpa (လုမ်း) 1700-1732 လုၵ်ႈ

12) Hkam Kai Hpa (လုၵ်း) 1732-1765 လုၵ်ႈ

13) Hkam Hpa (လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ) 1765-1771 လုၵ်ႈ

14) Hkam Cha Cha Cha Chawn Hpa Chawn (လုင်းၸၢႆး) 1771-1803 လုင်း

15) Hkam Yan Chao 1803－1808 3rd son

16) Hkam Kyang Hpa 1808－1820 son

17) Hkam Htiet Hpa 1820－1825 2nd bro of Hkam Yan Chao

18) Shamawali 1825－1836 regent mother of Hkam Yan Chao

19) Hkam Earn Phai 1836－1851 nephew of Hkam Yan Chao

20) Hkam Earn Hso 1852－1858 bro

21) Hkam Long Chang 1858－1897 2nd son

22) Hkam Fu Hpa 1897－1915 son

23) Hkam Kaw Hpa 1915－1933 son

24) Hkam Chi Hpa 1933－1950 5th bro

## ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်း
ၸႄႈဝဵင်းၵိုင်ႇမႃႉ လႄႈ ဝႃႉ ဢၼ်ၵုမ်းၵမ်တူဝ်ၵဝ်ႇၼႆႉ မီး 4 ဝဵင်း၊ 4 ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ 1 ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း

; 4 ဝဵင်း

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Coordinates on Wikidata
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Articles containing Chinese-language text
ၵူႇၵႄႇလ် ၵျႅမ်မၼၢႆႇ

**ၵျႅမ်မၼၢႆႇ**, ဢၼ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ႁူႉဝႃႈ **Bard**၊ ဢၼ်ႁူႉဝႃႈ **ၵူႇၵႄႇလ် ၵျႅမ်ႇမၼၢႆႇ** , ၼႆႉ ပဵၼ် ၺၢၼ်ႇၽၢမ်း ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ ၶျႅတ်ႉပွတ်ႉ လႄႈ ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ထူပ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၵူႇၵႄႇလ် ၶူင်သၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈဢၻႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈဢၻႂိၼ်း ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ လင်ႁိူၼ်းမီး 1281၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 6301 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
မိူင်းလိူၼ်း

*ၶေႃႈမႆၢ - ၽိုၼ်လိၵ်ႈ လွင်ႈမိူင်းလိူၼ်းၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉသေပိၼ်ႇဝႆႉ လူဝ်ႇလႆႈမႄးထတ်းမႄးၵႄႈယူႇ။* 
thumb|ဢွင်ႈတီႈ မိူင်းလိူၼ်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈမိူင်းတႆး
မိူင်းလိူၼ်း (Mong Lon, Manglon, Manglun) ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းတႆး ၸိုင်ႈမိူင်းပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းပဵၼ်မိူင်းၶွင်ၵူၼ်းၶိူဝ်းဝဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်မီးလွႆ၊ ပႃးၸွမ်းလွႆၼမ်ႉၶူင်း လႄႈ ၼမ်ႉၶႃႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈၸူးၼမ်ႉၶူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းမီးၼႃႈလိၼ်မွၵ်ႈ 7770 km2 လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဢၼ်ၶပ်ႉၶိုင်ဝႆႉမိူဝ်ႈ 1911 ၼၼ်ႉ မီး 40,000 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။&nbsp;

မိူင်းလိူၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ 21° 30′ တေႃႇထိုင် 23° N ဢမ်ႇၼၼ် 100 လၵ်း၊ ၸွမ်းမႄႈၼမ်ႉၶူင်း၊ ဢၼ်ၸႅၵ်ႇၸေႈမိူင်းဝႆႉပဵၼ်ပွတ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ပွတ်းတူၵ်း။ ၵူၼ်းယူႇတီႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇမိူင်းလိူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းဝႃႉၶဝ်ယူႇသဝ်းဝႆႉသေ ပွတ်းတူၵ်း မိူင်းလိူၼ်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းတႆး ၶဝ်ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။

## ပိုၼ်း
လွင်ႈပိုၼ်း Manglon မိူဝ်ႈၼႃႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီထူၼ်ႈ 19 ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁူႉသင်။ ၼႃႈလိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ Jambularattha ၸွမ်းၼင်ႇလွင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ။

Sawbwa ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈမိူင်း Manglon ပဵၼ် Ta Ang ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် Wa ၵေႃႉပဵၼ် tributary to Hsenwi State မိူဝ်ႈ 1814 ၊ သိုပ်ႇၵုမ်းၵမ်ၼႃႈလိၼ်မၼ်း။ ပွတ်းဢွၵ်ႇမိူင်းဝႃႉၼႆႉ ၵႆႉလႆႈထုၵ်ႇ ၽူႈၵွၼ်းၸိူင်း ဝႃႉၶဝ် ၶဝ်ႈတိုၵ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလူင်၊ Takut ၼၼ်ႉ မီးတီႈၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း Pangyang လႄႈ မီးဝႆႉၼိူဝ်လွႆဢၼ်သုင် 6,000 ပေၼိူဝ်ၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ Sawbwa ၼႆႉပဵၼ် Wa ဢၼ်ဢဝ်လၢႆးၶွင် Shan ၸဝ်ႈၾႃႉ။ မၼ်းမီးဢုပ်ႉပိူင်ႇၼိူဝ် ၸႄႈမိူင်းသွင်ဢၼ်၊ Mot Hai ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႄႈ Maw Hpa ၽၢႆႇၸၢၼ်း။ Wa of Mang Lon လႆႈၵိုတ်းလိုဝ်ႈလွင်ႈႁႃႁူဝ် ၵူၼ်းတင်းၼမ်ယုမ်ႇယမ်ပုတ်ႉထ။

ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်း Wa ဢၼ်ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းၵၢၼ်ဝႆႉ လူၺ်ႈ Sawbwa ၊ ၽူႈၼမ်း Shan ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈ Mang Lon ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝူင်ႈဝၢင်ႈသွင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီထူၼ်ႈ 19 ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈၶဝ် ထတ်းသၢင်ဝႃႈ ၼႃႈလိၼ် Wa ၼႆႉ မီးတီႈၵႆယၢၼ်လႄႈ တႃႇတေၶဝ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလႄႈ၊ လိူဝ်သေ Mang Lon ၶဝ်ဢမ်ႇပၼ်ၸႄႈမိူင်း Wa ၶဝ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၽွင်းငမ်း၊ လႅၼ်လိၼ်မၼ်းတင်းမိူင်းၶႄႇ ဢမ်ႇလႆႈမၵ်းမၼ်ႈ။ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းထုၵ်ႇလီပဵၼ် တွၼ်ႈတႃႇ Wa ၶဝ်ယူႇ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ ၶဝ်လႆႈထုၵ်ႇလီလႆႈယူႇႁင်းၵူၺ်း။

ဝႃႉၼႆႉ မီးဢေႇတီႈ ဝႃႉပွတ်းတူၵ်း၊ ဝႃႉဢၼ် Shans ပဵၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မီးၵူၼ်းၶိူဝ်း Palaungs၊ Chinese လႄႈ Yanglam လိူဝ်သေ Lahu။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၼႂ်း East Mang Lon ၼႆႉ ပဵၼ် Wa ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ Shans ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလွႆ။ ၼႃႈလိၼ်သွင်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈလိၼ်ဢၼ်မီးလွႆ; တီႈလိၼ်ဢၼ်တႅမ်ႇဢၼ်လဵဝ်ဢၼ်မီးၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်း ၼမ်ႉမႄႈၼမ်ႉ ၼႂ်းလွႆ, လႄႈ တီႈၼႆႈ Shans လႆႈယူႇသဝ်းဝႆႉ။ တီႈ Nawng Hkam လႄႈ Mong Kao တီႈ West Mang Lon ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတီႈယူႇသၢင်ႈၵိၼ်သဝ်း လႄႈ လၢၼ်ႉၵၢတ်ႇဢၼ်မီးလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။

## ၽူႈၵွၼ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ
ၽူႈၵွၼ်းၸိူင်း Manglon ၶဝ် လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး Saopha ။ ၼႂ်းၵႄႈ ပီ 1870 လႄႈ 1892 မိူင်းမၢဝ်းၼႆႉ လႆႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် East လႄႈ West Manglön ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၸဝ်ႈၽႃႉ
* 1814 - 1822 Hsö Hkam (Ta Awng) (သဵင်ႈၵၢမ်ႇမိူဝ်ႈ 1822) 
* 1822 - 1852 Sao Hkun Sang (Khun Sing) (သဵင်ႈၵၢမ်ႇမိူဝ်ႈ 1852) 
* 1852 - 1853 ဢူးယႃႇရႃႇၸႃႇ (ဢူပႃႇယႃႇၸႃႇ) (သဵင်ႈမုၼ်မိူဝ်ႈ 1854) 
* 1853 - 1860 Naw Hpa (Nawpha) (သဵင်ႈၵၢမ်ႇမိူဝ်ႈ 1860) 
* 1860 - 1919 Sao Tön Hsang (Tun Sang) (ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 1831 - တၢႆမိူဝ်ႈ 1919) (1870-1892, တီႈ East Manglön) 
* 1870 - 1877 Hsang Kyaw (တီႈ West Manglön) 
* 1877 - 1892 Sao Maha (တီႈ West Manglön) 
* 1919 - 1952 Sao Man Laik
* 1919 - 1946 Sao Hka Nan -Regent (ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 1892 - တၢႆမိူဝ်ႈ 1946) 

## တူၺ်းပႃး

* ၵူၼ်း Wa
* မိူင်းဝႃႉ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈတပ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈတပ်ႉတွင်ႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢဝ်းသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်တႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ *ၵတ်ႉတွင်ႇ* ၼႆယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းတွင်ႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢဝ်းသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းတူးငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈၶျွင်းတူးငႄႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီီီီီီီီႈၼႂ်းဢိူင်ႇၵလႂိၼ်ႇတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး 4505 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 23356 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇၵထီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇၵထီး ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵႁၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵႁၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈၵႁၢၼ်း ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵႁၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ လင်ႁိူၼ်း မီး 511 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2598 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
တႃႈသူပ်းတဵင်း

=တႃႈသူပ်းတဵင်း=
## တႃႈ
တႃႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈၶိူင်ႈၶီႇ မႃးလိုဝ်ႈၵိုတ်းသူင်ႇၵူၼ်း ႁပ်ႉၵူၼ်း​​သေ ပဵၼ်လႆႈ ႁိမ်းၽင်ႇတၢင်းၵႃးလႄႈ ႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉႁွင်ႈ ဢိၵ်ႇ ၽင်ႇၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ၊။
## သူပ်း
သူပ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈႁွင်ႈၼမ်ႉဢွၼ်ႇ မႃးပွင်ႇသႂ်ႇ ​​ၵေးၼမ်ႉလူင်။
## တဵင်း
တဵင်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈမႄႈၼမ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်း မိူင်းၵိုင်​​သေ လႆလတ်းၸႄႈဝဵင်းလွႆလႅမ် လၢင်းၶိူဝ်း​​သေ မႃးပွင်ႇသႂ်ႇၼမ်ႉၶူင်း၊ တီဢၼ်ၼမ်ႉတဵင်း မႃးပွင်ႇသႂ်ႇ ၼမ်ႉၶူင်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ သူပ်းတဵင်းယဝ်ႉ။

ထိုင်မႃး ပီၶရိတ်ႉ 1999-2000 ၸဝ်ႈ​​ၼေႃႈမိူင်းၶွၼ်း ၸဝ်ႈသိုၵ်းမႁႃႇၵျႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းၵူၼ်းၵဝ်ႇ MTA မႃးတႄႇပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ​​ (1.4.2000) ဢဝ်ႁိူဝ်းမႃးၶၢတ်ႈႁဵတ်းပလူင်ႈသေ ႁပ်ႉဢဝ် ၵၢၼ်​​တေႃႉသူင်ႇၶၢမ်ႈၶူင်း မိူဝ်းၸူး ဝဵင်းႁူဝ်မိူင်း ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ် ငဝ်ႈၸိုင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး MTA မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်သႃႇ။ လုၵ်ႉတီႈႁူဝ်မိူင်း မိူဝ်းထိုင်လႆႈ မႄႈႁွင်ႈသွၼ် ၼႂ်ႈမိူင်းထႆးယဝ်ႉ။

တႃႈသူပ်းတဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်တႃႈၶၢမ်ႈၶူင်း ဢၼ်လုၵ်ႉဢဝ် မိူင်းထႆး မႄႈႁွင်ႈသွၼ် ဢဝ်ၶူဝ်းမိူင်းထႆး ၶၢမ်ႈမႃး ၽၢႆႇတူၵ်းၶူင်း ပွင်ႇထိုင် လၢင်းၶိူဝ်း မွၵ်ႇမႆႇ မိူင်းၼၢႆး လွႆလႅမ် ၼမ်ႉၸၢင် တူၼ်ႈတီးပုၼ်ႉယူႇ​​​။

မိူဝ်ႈတႃႈသူပ်းတဵင်း ပႆႇပိုတ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႈတီႈတႃႈႁူၺ်ႈပုင်ႇ ႁိမ်းၼႃးၵူင်း ၶၢမ်ႈမိူဝ်းတၢင်း ပႅတ်ႇငွၵ်း မိူဝ်းထိုင်ႁူဝ်မိူင်းယဝ်ႉ။ တႃႈႁူၺ်ႈပုင်ႇၼႆႉ မီးၽၢႆႇၼိူဝ်တႃႈသူပ်းတဵင်း​​သေ တႃႈႁူၺ်ႈၶႃးသမ်ႉ မီးၽၢႆႇတႂ်ႈတႃႈသူပ်းတဵင်းယဝ်ႉ။

ၵုၼ်ႇၶူဝ်း ဢၼ်လုၵ်ႉၽၢႆႇတူၵ်းၶူင်း မႃးၶၢမ်ႈတႃႈသူပ်းတဵင်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉ ၵူႈပိူင် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ဝူဝ်းၵႂၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူင်းထႆး ၵူႈပိူင်ပိူင်​​ၵေႃႈ လတ်းၶၢမ်ႈတႃႈသူပ်းတဵင်း​​သေ လႆႈဝႃႈပဵၼ် တႃႈၶူဝ်းၶၢမ်ႈၼမ်ႉၶူင်းတႃႈၼိုင်ႈယူႇ။

ပီ 2021 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝိမ်ႇပိူဝ်ႇ တႃႇ​​တေၵၢႆႇၶူဝ်လူင်ၶၢမ်ႈ ၼမ်ႉၶူင်း တီႈတႃႈသူပ်းတဵင်းၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး တူၵ်းလူင်းပၼ် ၽႅၼ်ၵၢၼ်ယဝ်ႉ​​သေ တႄႇႁဵတ်း ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၶူဝ်ၵႂႃႇယူႇ။
ၵႂၢမ်းၶီႇဢူင်ႈၸႃး

## ၵႂၢမ်းၶီႇဢူင်ႈၸႃး
ဢုတ်းဢူင်ႈၸႃး မၢႆႇပႃးသူမ်ႈ

သူမ်ႈၶႆႇၶွၼ်း ၶွၼ်းလုၵ်ႉမႃႈ

မႃႈတိုဝ်းၵိုဝ် မိုဝ်ႇတိုဝ်းၵႂၢႆး

ပၢင်တၢႆးၶိုၼ်ႈလွႆၸေႃႇ ၼေႃႇမႆႉသၢင်း

မၢၵ်ႇလၢင်းႁူင်ႈ မၢၵ်ႇမူင်ႈၶီး

ပႃးၶီးႁႅင်ႈ ပႃႈၶီႈႁဵဝ်ႇ

ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇထူဝ် ၽၵ်းလူဝ်ၸေႈ

မေႈၶုၼ်သၢင်ႇ သၢင်ႇဝၢႆးႁိူဝ်း

ႁိူဝ်းၵူင်ႇၵၢဝ် ၵၢဝ်ၼၢင်းလူင်

ၵၢဝ်ၼၢင်းဢွၼ်ႇ ဢွၼ်သွၼ်ၶႅၼ်ႉ

ၶႅၼ်ႉႁေႃႈၵႆႇ သႆႇႁေႃႈၵႂၢႆး

ၸုၵ်ႈၸၢႆးပူႇလၢဝ်းဝၢင်ႈ

လုၵ်ႈၸၢင်ႈပူႇလၢဝ်းလီး

မၢၵ်ႇႁိမ်ႁီးထႅတ်ႉထႅတ်ႉ ႁူၺ်းႁူၺ်း။
ရႁၢၼ်းပႅတ်ႇမဵဝ်း

## ရႁၢၼ်း 8 မဵဝ်း
1. **ဢေႁိꧤိၵ်ၶုပသမ်ပၻႃ** ရႁၢၼ်း ဢၼ်ၽြႃးႁွင်ႉၶဝ်ဝႃႈ “ဢေႁိꧤိၵ်ၶု” ၼႆသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၵႂႃႇ။ (ၸိူဝ်းၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈမႃးႁပ်ႉဢဝ်တြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တူၼ်တူဝ် ၽြႃးယိုၼ် ႁပ်ႉပဵၼ်တပႄးသေ ႁပ်ႉႁွင်ႉ “ဢေႁိꧤိၵ်ၶု = မႃးလႄႈ ရႁၢၼ်း” ၼႆသေ ပဵꧣ်ရႁၢၼ်းၵႂႃႇ) 
2. **သရၼၷမၼူပသမ်ပၻႃ** လွတ်ႈႁေႃးႁပ်ႉဢဝ် သရၼၵုင်ႇသၢမ်ပိူင်သေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်း။ (ပၢၼ်ၽြႃး မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼုၺၢတ်ႈပၼ်ဝႃႈ “ၸိူဝ်းၶႂ်ႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၶဝ် လွတ်ႈႁေႃး သရၼၵုင်ႇ သၢမ်ပႃးသေ ႁပ်ႉပဵၼ်ရႁၢၼ်းလႆႈယူႇ”ၼႆလႄႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈလွတ်ႈႁေႃး သရၼၵုင်ႇသၢမ်ၵမ်းသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၵႂႃႇ) 
3. **ဢေႃဝႃတပꩦိၷ်ၷႁꧣူပသမ်ပၻႃ** ႁပ်ႉဢဝ် ဢေႃးဝႃႇတ တီႈၽြႃးသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်း။ (ၸဝ်ႈမႁႃႇၵတ်ႉသပ ဢွၵ်ႇၽၢတ်ႇယၢၼ်ႁိူၼ်း မႃးႁူပ်ႉၽြႃး လႆႈမႃးထွမ်ႇၶေႃႈဢေႃးဝႃႇတၽြႃးသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၵႂႃႇ) 
4. **ပၺ်ႁႃၿျႃၵရꧣူပသမ်ပၻႃ** တွပ်ႇပၼ် ၶေႃႈထၢမ်တွပ်ႇသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်း။ (ၸဝ်ႈသၢင်ႇသေႃးပႃႇၵ ဢႃႇယု တိုၵ်ႉလႆႈ ၸဵတ်းၶူပ်ႇၵူၺ်းသေတ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တွပ်ႇလႆႈ ၶေႃႈထၢမ်ၸိူဝ်းပဵၼ် “ဢေၵံ ၼႃႇမ ၵိံ - ၼိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢီႈသင်? သၿ်ၿေသတ်တႃ ဢႃႁႃရၻ်ꩪိၵႃ - ၼိုင်ႈၼႆႉ ၵႃႈပဵၼ်သတ်ႉတဝႃႇ တင်းသဵင်ႈ လႆႈဢိင်ပိုင်ႈ ဢႃႇႁႃႇရ”ၼႆလႄႈ ၽြႃးႁပ်ႉပဵၼ် ရႁၢၼ်းၵႂႃႇ) 
5. **ၷရုꩪမ်မ ပꩦိၷ်ၷႁၼူပသမ်ပၻႃ**  ႁပ်ႉဢဝ် ၶေႃႈထမ်းယိုၼ်ၼၵ်း ၵရုထမ်ႇမ ပႅတ်ႇပိူင်သေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်း။ (မႄႈၼႃႉၵေႃးတမီႇၶႂ်ႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၼႃႇလႄႈ ၵႂႃႇယွၼ်းတီႈၽြႃး၊ ၽြႃးၸင်ႇတမ်းဝၢင်း ၶေႃႈထမ်းယိုၼ်ၼၵ်း ၵရုထမ်ႇမပႅတ်ႇပိူင် ပေႃးတေတိုဝ်းၵမ်လႆႈၸိုင် တေႁပ်ႉပဵၼ်ရႁၢၼ်းၼႆလႄႈ မႄႈၼႃႉၵေႃးတမီႇၵေႃႈ ႁပ်ႉသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းယိင်း ၽိၵ်ႉၶုၼီႇၵႂႃႇ) 
6. **ၻူတေၼူပသမ်ပၻႃ** လုၵ်ႉတီႈ ၽူႈတၢင်တူဝ် မွၵ်ႇလၢတ်ႈသေ ႁပ်ႉပဵၼ်ရႁၢၼ်း။ (မႄႈမွၵ်ႇယႃႈ ဢꩦ်ꩧၵႃသိၵႃ မၼ်းၼၢင်းယွၼ်းပဵၼ် ရႁၢၼ်း၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တႃႇတေမႃးလႄႈ ၽူႈတၢင်တူဝ် မႃးဝႆႈလဝ်ႈတီႈၽြႃးသေ ႁပ်ႉပဵၼ်ရႁၢၼ်းယိင်းၵႂႃႇ) 
7. **ဢၻ်ꩪဝႃၸိၵူပသမ်ပၻႃ** ၸုမ်းရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢဝ်ၺၢတ်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၵမ်ႇမဝႃႇသၢမ်ပွင်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ် သီႈပွၵ်ႈ (ၺၢတ်တိၸတုတ်ထၵမ်မဝႃႇ) ဢိၵ်ႇ ၸုမ်းရႁၢၼ်းၵူၼ်းၸၢႆးၵေႃႈ လႆႈဢဝ် ၺၢတ်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၵမ်ႇမဝႃႇသၢမ်ပွင်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ် သီႈပွၵ်ႈ (ၺၢတ်တိၸတုတ်ထၵမ်မဝႃႇ)၊ လႆႈႁဵတ်းၼႆ လႆႈဢဝ် ၺၢတ်ႈၵမ်ႇမဝႃႇ ပႅတ်ႇပွၵ်ႈ လွတ်ႈႁေႃးမၵ်းမၼ်ႈပၼ်သေ ပဵၼ်မႃးရႁၢၼ်း။ (လိူဝ်သေ မႄႈၼႃႉၵေႃးတမီႇ ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ်ၼႆႉ လႆႈဢဝ် ၺၢတ်ႈၵမ်ႇမဝႃႇ ပႅတ်ႇပွၵ်ႈ လွတ်ႈႁေႃးမၵ်းမၼ်ႈသေ ပဵၼ်မႃး ၵူႈၸဝ်ႈ) 
8. **ၺတ်တိၸတုတ်ထ ၵမ်မူပသမ်ပၻႃ** ၸုမ်းရႁၢၼ်းၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ် ဢဝ်ၺၢတ်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ၊ ၵမ်ႇမဝႃႇသၢမ်ပွၵ်ႈ ႁွမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်သီႇပွၵ်ႈ (ၺၢတ်တိၸတုတ်ထၵမ်မဝႃ) လွတ်ႈႁေႃးပၼ်သေ ပဵၼ်မႃးရႁၢၼ်း။ (ရႁၢၼ်းၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ် တႃႇတေလႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇၽတ်းႁေႃးမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ၺၢတ်တိၸတုတ်ထၵမ်မဝႃသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႈ) 
ၼႂ်းပႅတ်ႇမဵဝ်းၼၼ်ႉ မၢႆ 1,3,4,5 ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်တူဝ်ၽြႃး ၵေႃႉဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ရႁၢၼ်းယဝ်ႈ။ 
ၼႂ်းပႅတ်ႇမဵဝ်းၼၼ်ႉ **ဢေႁိꧤိၵ်ၶုပသမ်ပၻႃ၊ သရၼၷမၼူပသမ်ပၻႃ၊ ဢေႃဝႃတပꩦိၷ်ၷႁꧣူပသမ်ပၻႃ၊ ပၺ်ႁႃၿျႃၵရꧣူပသမ်ပၻႃ လႄႈ ၺတ်တိၸတုတ်ထ ၵမ်မူပသမ်ပၻႃ** ၶဝ်ႁႃႈဢၼ်ၼႆႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ရႁၢၼ်းၵူၼ်းၸၢႆးယဝ်ႈ။ **ၷရုꩪမ်မ ပꩦိၷ်ၷႁၼူပသမ်ပၻႃ၊ ၻူတေၼူပသမ်ပၻႃ လႄႈ ဢၻ်ꩪဝႃၸိၵူပသမ်ပၻႃ** ၶဝ်သၢမ်ပိူင်ၼႆႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းယဝ်ႈ။

ၼႂ်းဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ ရႁၢၼ်းၵူၼ်းၸၢႆး ႁႃႈမဵဝ်းၼၼ်ႉ ၽၢႆႇၼိူဝ်သီႇဢၼ်တႄႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉလႄႈ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၵိုတ်းဝႆႉ ၺတ်တိၸတုတ်ထ ၵမ်မူပသမ်ပၻႃ ဢၼ်ဢဝ်ပဵၼ် ရႁၢၼ်းၵူၼ်းၸၢႆးၼၼ်ႉ ပိူင်လဵဝ်ၵူၺ်းယဝ်ႈ။
## ၽိုၼ်ဢိင်
ရႁၢၼ်းဢေႁိၽိၵ်ႉၶု

## ရႁၢၼ်း ဢေႁိၽိၵ်ႉၶု 28,647 ၸဝ်ႈ
ၼႂ်းၵႃႈ ရႁၢၼ်းပႅတ်ႇမဵဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ရႁၢၼ်းဢေႁိၽိၵ်ႉၶုယဝ်ႈ။ ဢေႁိ - ပွင်ႈဝႃႈ “မႃး”၊ ꧤိၵ်ၶု- ပွင်ႇဝႃႈ “ရႁၢၼ်း”။ တူၼ်တူဝ်ၽြႃးၵေႃးတမ ၵေႃႉႁွင်ႉဝႃႈ “ရႁၢၼ်း မႃးလႄႈ မႃးတိုဝ်းၵမ် တြႃးဢၼ်ႁူဝ်ႁၢင်ၵၢင်လီၼၼ်ႉတ” ၼႆသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းဢေႁိၽိၵ်ႉၶုၵႂႃႇ။ 
တႃႇတေပဵၼ် ရႁၢၼ်းဢေးႁိၽိၵ်ႉၶုၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈလႆႈမီးပႃႇရမီႇဝၼ်းလင် ဢၼ်ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇ လႆႈလူႇတၢၼ်းဝႆႉ ၽႃႈလိူင်သၢင်ႇၵၢၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေပဵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၿႃႇႁိယၻႃႇလုၸရိယၼၼ်ႉ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇယဝ်ႉသေတ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼႂ်းသမ်ႇသရႃႇ ဢမ်ႇလႆႈလူႇတၢၼ်းၽႃႈလိူင်သၢင်ႇၵၢၼ်းလႄႈ ဢမ်ႇထိူၵ်ႈလႆႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းဢေႁိၽိၵ်ႉၶု။ 
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸဝ်ႈ တိုၼ်းတေပဵၼ် ၵေႃႉႁူႉႁၼ်တြႃးသတ်ႉၸႃႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽတ်ႉတဝၵ်ႉၵီႇ ၶဝ်သၢမ်သိပ်းပီႈၼွင်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႁႃၼၢင်းယိင်း ဢၼ်လၵ်ႉၶူဝ်းၶဝ်ပၢႆႈ၊ ၶဝ်ၵႂႃႇၺႃးၽြႃး၊ ၽြႃးႁေႃးတြႃးပၼ်ၶဝ်သေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ပဵၼ် သၵတႃႇၵၢမ်ႇ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈပဵၼ် ဢၼႃႇၵၢမ်ႇသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁွင်ႉဢေႁိၽိၵ်ႉၶုသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၵႂႃႇ။ ၸဝ်ႈမႁႃႇၵပ်ႉပိၼၶဝ်ၸဝ်ႈ 1000 ၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆးထွမ်ႇတြႃး ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၽြႃးၸင်ႇတေ ႁွင်ႉဢေႁိၽိၵ်ႉၶုသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၵႂႃႇ။ မၢင်ၸဝ်ႈမၢင်ပႃးၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈၽဝၵူၼ်းႁိူၼ်း လႆႈထွမ်ႇတြႃးၽြႃးယဝ်ႉ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇလႄႈ ၽြႃးႁွင်ႉ ဢေႁိၽိၵ်ႉၶုသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၵႂႃႇ။ 

ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ပုတ်ႉထၽြႃးၵေႃးတမၼႆႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်တူၼ်တူဝ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁွင်ႉဝႃႈ ဢေႁိၽိၵ်ႉၶုသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းမႃးၼၼ်ႉ ပေႃးတူၺ်း တီႈၼႂ်းဝိၼယပိတၵၢတ်ႈၸိုင် လႆႈႁၼ် မီးဝႆႉ 1,344 ၸဝ်ႈ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉပဵၼ်-
* ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ 5 ၸဝ်ႈ
* လုၵ်ႈသထေးမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇ ၸၢႆးယသလႄႈ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း 55 ၸဝ်ႈ
* လုၵ်ႈႁူမ်ႈဢူႈ ဢမ်ႇႁူမ်ႈမႄႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵေႃးသလ ၸုမ်းၽတ်ႉတဝၵ်ႉၵီႇ 30 ၸဝ်ႈ
* ၸုမ်းရသေႉသၢမ်ပီႈၼွင်ႈ ဢုရုဝေလၵတ်ႉသပ၊ ၼတီႇၵတ်ႉသပ၊ ၵယႃႇၵတ်ႉသပ 1,000 ၸဝ်ႈ
* ၸုမ်းဢၵ်ႉၵသႃႇဝၵ ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၶဝ် 250 ၸဝ်ႈ
* ၸဝ်ႈဢင်ႇၵုလိမႃႇလ 1 ၸဝ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ် 1,344 ၸဝ်ႈ။ 

တီႈၼႂ်းသုတ်ႈတၼ်ႇတပိတၵၢတ်ႈ ၼႂ်းၼိၵႃႇယၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် 27,303 ၸဝ်ႈ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်-
* ၸုမ်းပုၼ်ႇၼႃးသေလၶဝ် 300 ၸဝ်ႈ
* ၸုမ်းၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း မႁႃႇၵပ်ႉပိၼ မိူင်းၵုၵ်ႉၵုတဝတီႇ 1,000 ၸဝ်ႈ
* ၵူၼ်းမိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းသုတ်ႉထေႃးထၼ ၸႂ်ႉမႃးပၢင်းၽြႃး သိပ်းၸုပ်ႈ 10,000 ၸဝ်ႈ
* ၸုမ်းပုၼ်ႇၼႃး ပႃႇရႃႇယၼိၵၶဝ် 16,000 ၸဝ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်ၵႂႃႇ 27,303 ၸဝ်ႈ။ 
ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ တီႈၼႂ်းဝိၼယပိတၵၢတ်ႈ 1,344 ၸဝ်ႈလႄႈ သဵၼ်ႈမၢႆ တီႈၼႂ်း သုတ်ႉတၼ်ႇတပိတၵၢတ်ႈ 27,303 ၸဝ်ႈ မႃးလေႃးၵၼ်ၸိုင် ပဵၼ်ၵႂႃႇ 28,647 ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
လွင်ႈယိုဝ်းတီႈပၢင်ၵုမ် တေႃႇၼႄႇထရမ်ႉ 2024

မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 13/07/2024 ၼၼ်ႉ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တေႃႇၼႄႇ ထရမ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇယိုဝ်းသႂ်ႇ တီႈႁူၽၢႆႇၶႂႃ ၽွင်းပဵၼ်လွင်ႈယိုဝ်းၵၼ် တီႈပၢင်ၵႅဝ်ႈ တီႈၸႄႈဝဵင်း Connoquenessing ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်း ပတ်ႉလႃႇ ၸႄႈမိူင်း ပႅၼ်ႇသီႇလ်ဝေးၼီးယႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈ လႄႈ ၽူႈတႃႁၼ် လၢတ်ႈဝႃႈ ၽူႈထၢင်ႇထိူမ် ဢၼ်ယိုဝ်းၼၼ်ႉ ယိုဝ်းဢွၵ်ႇမႃး တီႈၼိူဝ်လင်ၶႃးႁိူၼ်း ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ ဢွင်ႈတီႈ ပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ လူၺ်ႈၸႂ်ႉၵွင်ႈ AR-15 သေ ၵွၼ်ႇၼႃႈ ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၽၢႆႇၶိုၼ်းယိုဝ်း ၽၢႆႇသိူင်ႇသိမ်း ဢဝ်တၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပေႃႇ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇၸၼ်ႇၻဝုတ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 4967 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 24963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ႁူဝ်ၼႃႈပႃႇတီႇႁႅင်းၵၢၼ် (ယူႇၶေႇ)

ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ပႃႇတီႇႁႅင်းၵၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈတီႈသုင်သုတ်း ၼႂ်းပႃႇတီႇႁႅင်းၵၢၼ် မိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ၵေႃႉဢၼ်ယိပ်းၵမ်ဝႆႉ ၼႃႈတီႈၼႆႉ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႁေႃၶမ်း ပရိတ်ႈတဵၼ်ႇ ၶီႇယႃႇသတႃႇမႃႇ သေ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 4 April 2020 ဝၢႆးသေ မၼ်းလႆႈဢွင်ႇပေႉ တီႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ပႃႇတီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းတၢင်း(တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈမိၼ်းတၢၼ်း(တူၵ်း) ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸလုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၸလုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈၸလုၼ်း ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸလုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸလုၼ်း လႄႈ မိၼ်းတၢၼ်းတူၵ်း ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမျႃႉၸဵင်းယွင်ႇ 16 ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ လင်ႁိူၼ်းမီးယူႇ 156 ႁိူၼ်းသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 836 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတႃႇရၽျႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈတႃႇရၽျႅတ်ႉ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵရိၼ်ႇ)ၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 556 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2870 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ၽႃႇသႃႇၵႃႇတူႇ

**ၵႃႇတူႇ**(ၵႃႇတူႇ:)ၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်း Sino-Tibetan ၵိင်ႇၽႄ သၢၵ်ႇ ဢၼ်လၢတ်ႈၵၼ် ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇၵၢႆး၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ လူၺ်ႈၵူၼ်းၵႃႇတူႇ။ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸမ်ႉ သႅတ်ႉတႃး၊ မိူင်းမၢဝ်း၊ လႄႈ မၢဝ်ႇတဵၵ်ႉ [ႁၢႆလၢႆ]၊ ဢၼ်မီးၽူႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း တင်းမူတ်း 30,000 ၵေႃႉ။ ၽႃႇသႃႇၵႃႇတူႇၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢၼ်တေႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ၊ လႄႈ ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ၵႂၢမ်းၵၼၼ် လႄႈ ၵႂၢမ်းသၢၵ်ႇ။
### တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ
ၵႃႇတူႇ မီးတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ 19 တူဝ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈဢၼွၵ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈဢၼွၵ်ႉယႅတ်ႉ (ႁွင်ႉ) ဝၢၼ်ႈပၢၼ်ၸႅတ်ႉ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉ (ၵလႃး)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတၺႅတ်ႉၵလႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1244 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6390 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းတပ်ႉ ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇတူင်းၿျေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 1123 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 6021 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈငႃးဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈငႃးဢိၼ်း ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်းဢူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်တႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ “ၻႃးဢိၼ်း“ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပိၼ်းဢူဝ်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 691 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 3373 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
တဝၼ်း ဝိႁူဝ်ၶရတ်ႉ

**တဝၼ်း ဝိႁူဝ်ၶရတ်ႉ** (; ႁူႉဝႃႈထႅင်ႈ **တေ** (), ၵိူတ်ႇ 20 ၸူႇလၢႆႇ 1991) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸၢႆးၸိူင်းထႆး၊ ၽူႈၼမ်းပၢင်ႇ လႄႈ ၸၢႆးငၢမ်း တီႈ ၵုင်းထဵပ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵဝ်ႇ ၸၼ်ႉၸွမ် မႁႃႇၸူးလႃးလူင်းၵွၼ်း ၵေႃႉ႞။ တဝၼ်ႇ တႄႇပဵၼ် ၽူႈၼမ်းပၢင် ပၢင်ပွႆး ၶွင်ႉပၢၼ်း *[[:th:ไฟว์ไลฟ์|ၽၢႆႉလၢႆႉ]]* မိူဝ်ႈပီ 2014.

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈပယၢၼ်းပိၼ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈမယၢၼ်းပိၼ်ႇၶျွင်း ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပꧢုပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပꧢုပ်ႉၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 510 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 2545 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ

**ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းၶျွင်း ** (၊ ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်  ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈဢိူင်ႇပပျိၼ်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 816 သေ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 4257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ