လွႆသီႇရိပႃႇတ၊ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ

**လွႆသီႇရိပႃႇတ** ( )ၼႆႉ မီးၼႂ်းမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ Sri Lanka သေ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၶဝ် ၵူႈၽႃႇသႃႇတင်းၼမ် ယုမ်ႇယမ် ၼပ်ႉထိုဝ်ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လွႆလုၵ်ႈၼႆႉ တီႈၼိူဝ်ၸိၵ်းမၼ်း မီးႁွႆးတိၼ်ၵႅဝ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ႁွႆးတိၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မၼ်းမီးၵုၼ်းမုၼ်သုၼ်ႇလီပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းတင်းၼမ် တႄႇဢဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႅင်တေႃႇထဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လီဢၢမ်းမၼ်းတႄႉ မၢင်ဢွင်ႈမၢင်တီႈၼႆႉ ၸၢင်ႈၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၽႃႇသႃႇ ဢၼ်ၼပ်ႉထိုဝ်မၼ်းဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း၊ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈ တၢင်ႇၽႃႇသႃႇ တိုၼ်းဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ်ၸွမ်းသင်။
ၵူၺ်းၵႃႈ လွႆလုၵ်ႈၼႆႉတႄႉ ၵူၼ်းၼႂ်းၵုၼ် သီႇႁူဝ်ႇၶဝ်ၵူႈၽႃႇသႃႇ၊ ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းတင်းသဵင်ႈ ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇဢမ်ႇၽႄသေ ယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွႆလုၵ်ႈၼႆႉ သုင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းသီရိလင်းၵႃသေ ၽိင်ႈၽႃႉ လႄႈ တၢင်းမုင်ႈယဵမ်ႈ သၽႃႇဝမၼ်းႁၢင်ႈလီၶိုၵ်ႉတွၼ်း၊ လႆႈႁၼ်ပႃးမွၼ်းလုၵ်ႈၵၢင်ဝၼ်း ၽွင်းတိုၵ်ႉတႄႇၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃး တၢင်းၼႃႈမိူင်း ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈဢၼ် ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ၶဝ်ႈၸႂ်ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

## ပိုၼ်းငဝ်ႈ လွႆသီရိပႃႇတ
လွႆသီရိပႃႇတ Sri Pada ၼႆႉ ၵႂၢမ်းသိင်ႇႁလႃႇႁွင်ႉဝႃႈ සමනල කන්ද ဢင်းၵိတ်ႉ - Samanalakanda ၼႆသေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ လွႆၵၢပ်ႇမိူဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉသမ်ႉတႅမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ Adam’s Peak - လွႆဢႅတ်ႉတႅမ်ႇၸ်ပိၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႆလႄႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၸိုဝ်ႈမၼ်းတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၶိူဝ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ႁူႉၵႃႈမၼ်း တေဢမ်ႇၸၢင်ႈမိူၼ်ၵၼ်လႆႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယင်းမီးဝႆႉ ထႅင်ႈတင်းၼမ်၊ မိူၼ်ၼင်ႇတႆးႁဝ်းတႄႉ တေႁွင်ႉဝႃႈ လွႆၽႃႇတိၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပိုၼ်းမၼ်းသေ ၼႂ်းပပ်ႉမႁႃႇသမ်ႇသ  ၼၼ်ႉ မွၵ်ႇဝႆႉဝႃႈ “မိူဝ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁွတ်ႈထိုင်မႃး မိူင်းသီရိလင်းၵႃ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈမႃးသင်ႇသွၼ်ၽီလူးၶဝ် တီႈမႁိယင်ႇၵၼ၊ ၸိူဝ်းၽူႈထွမ်ႇငိၼ်းထမ်းတြႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၶုၼ်ၽီသုမၼပႃးၼိုင်ႈလႄႈ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၵေႃႈ ဝၢႆးသေထွမ်ႇတြႃးယဝ်ႉ လႆႈပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇ။ မၼ်းၸင်ႇယွၼ်းဢဝ် ၽူမ်ၶမ်း (သဵၼ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်) ပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ မႃးထႃႇပၼႃႇသႂ်ႇဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵွင်းမူးမႁိယင်ႇၵၼယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပုတ်ႉထ ၸဝ်ႈလႆႈႁွတ်ႈမႃးထႅင်ႈပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် တီႈဝတ်ႉၵေႇလၼီႇယ Kelaniya ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶုၼ်ၽီသုမၼၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ မႃးယွၼ်းဝႆႈသႃပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈဝႆႈသႃ ထႅင်ႈယႂ်ႇꧦၼမ်ꧦၼႆလႄႈ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၸင်ႇလႆႈမဵတ်ႉတႃႇ တမ်းဝၢင်းဝႆႉ ႁွႆးၽႃႇတိၼ် ၽၢႆႇသၢႆႉမၼ်းၸဝ်ႈ တီႈၼိူဝ်ၸိၵ်းလွႆ သီရိပႃႇတ ၼႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။

ဢိင်လူၺ်ႈပိုၼ်းဢၼ်ၼႆႉသေ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၼိုင်ႈပီလႂ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းသီရိလင်းၵႃၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းပွႆး ၽိတ်ႈပၢင်းၶုၼ်ၽီသုမၼ ၶိုၼ်ႈၸူးၼိူဝ်ၸိၵ်းလွႆၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶုၼ်ၽီပႃးၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈမီးၵုၼ်းမုၼ်လီပႃးၼိုင်ႈလႄႈ ၵႅတ်ႇၶႄပႂ်ႉပႃး လွႆလုၵ်ႈၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃး ဢိၵ်ႇပႃးလွႆယႂ်ႇ၊ လွႆလူင် ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းမိူင်း သီႇရိလင်းၵႃ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ပႂ်ႉပႃးတူၺ်းထိုင်ပၼ် တႃႇၵူၼ်းဝႆႈၽြႃးၶဝ် ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇမီးၽႄးၶဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈ သုမၼၵုတ် Sumanakuta လႄႈ သမၼ်တၵုတ Samanathakuta ၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ယိူင်းၸူး ၽီပႂ်ႉလွႆၼႆႉသေႁွင်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။

## တၢင်းၵႂၢင်ႈ၊ ယႂ်ႇ၊ သုင်
လွႆလုၵ်ႈၼႆႉ တၢင်းသုင်မၼ်းမီး 7,359 ft ထတ်းသေ ယၢၼ်သုင်လိူဝ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ 2,243 m မီးတိူဝ်ႇ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ယၢၼ်ၵႆၵၼ် တင်းဝဵင်းလူင်ၵူဝ်ႇလမ်ႇ 150 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ၊ မီးဝႆႉၽၢႆႇၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇသုၼ်ၵၢင် သၼ်လွႆမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃလႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းရတ်ႉတၼပူႇရသေ ယၢၼ်ၵႆၵၼ်တင်းဝဵင်းရတ်တၼပူႇရ မွၵ်ႈ 40 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇယူႇယဝ်ႉ။

	ၼႃႈတီႈတၢင်းၵႂၢင်ႈၼိူဝ်ၸိၵ်းလွႆ တီႈဢၼ်မီးဝႆႉ ႁွႆးတိၼ်ၵႅဝ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တၢင်းယၢဝ်း (74) ထတ်း၊ တၢင်းပွတ်း (24) ထတ်းသေ မီးဝႆႉပႃးတီႈဝႆႈသႃ ပူႇၸေႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ပေႃးၵၢင်ၼႂ်မွၵ်ႈ (6:00) ၼႆႉ မီးပၢင်တၢင်ႇလူႇၼမ်ႉ၊ သွမ်း ပၼ်ၵူႈၼႂ်ယူႇယဝ်ႉ။ တီးသိုဝ်ႈႁွႆးတိၼ် ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ႁဵတ်းဝႆႉ ၵျွင်းၵူင်ဢွၼ်ႇလင်ၼိုင်ႈသေ ၵမ်ႈၼမ် ဢဝ်ၽႅၼ်ႇၶၢဝ်ႁူမ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ႁွႆးၽႃႇတိၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးတေမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ၽင်ဝႆႉ ၼႂ်းသႅင်ၼီလႃႇ ဢၼ်မီးသီသွမ်ႇၼၼ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။

	လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပေႃးတေမႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း ႁွႆးတိၼ်ၵႅဝ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးယူႇၼိူဝ်ၸိၵ်းလွႆၼၼ်ႉ တၢင်းယႂ်ႇမၼ်းမီး 1.8 မီႇတိူဝ်ႇ၊ ပေႃးဢဝ်ထတ်းမၼ်းဝႃႈသမ်ႉ မီး 5 ထတ်းပၢႆ 11 ၼိဝ်ႉ သေ မီးဝႆႉၼိူဝ်ၶႅပ်းမၢၵ်ႇႁိၼ်လမ်ဢွၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 14. AD မွၵ်ႈၵႄႈၵၢင် 1304-1377 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း မိူင်းဢႃႇရၢပ်ႈ၊ ပႃႇတူႇတ Batuta တႅမ်ႈမၢႆ ဝႆႉဝႃႈ “လႆႈႁၼ်ႁွႆးတိၼ် ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၶွၼ်ၼိုင်ႈ တီႈၼိူဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်သီလမ်ၼၼ်ႉဝႆႉ” ၼႆယဝ်ႉ။

## ၽူႈယၢမ်ႈၽႅဝ်ဢွၼ်တၢင်း လႄႈ ႁၢင်ႈၽၢင်လွႆ
ႁွႆးတိၼ်ၵႅဝ်ႈမႅတ်ႈၼႆႉ ၽႃႇသႃႇလႂ်ၵေႃႈဝႃႈ ပဵၼ်ႁွႆးတိၼ်ၸဝ်ႈၽူႈမႅတ်ႈၽႂ်မၼ်း ဢၼ်မီးမႃးတင်းႁိုင်သေတႃႉ လၵ်းထၢၼ်တႃႇ ၸၢဝ်းပုတ်ႉတေႉ တေလႆႈႁၼ် ဢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉၼႂ်းၽိုၼ် မႁႃႇဝမ်ႇသယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၸိၼႄဝႃႈ ၽူႈဢၼ်တႄႇၶိုၼ်ႈလွႆ ဢၼ်တၢင်းသုတ်းသေ ၵႂႃႇႁၼ်မႅၼ်ႈ ႁွႆးၽႃႇတိၼ်ၵႅဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶုၼ်ဝိၸယပႃႁု၊ ၼႂ်းၵႄႈပၢၼ် (1059-1144) ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉသေ တီႈဝၢၼ်ႈႁိမ်း တၢင်းၶိုၼ်ႈလွႆၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ၶဝ် တႅမ်ႈၶဵၼ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈမၢႆတွင်းၽႃႁိၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပရၵ်ၵမပႃႁု (1225 – 1269) ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉလွႆၼႆႉ ၸၼ်းၼႃႇလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၽူႈဝႆႈၽြႃးၶဝ် ပေႃးတေၶိုၼ်ႈလႆႈ၊ လူင်းလႆႈငၢႆႈၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူင်းလူင်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸင်ႇမႃးဢွၼ်ႁူဝ် ႁဵတ်းတၢင်းသေ သႂ်ႇႁၢဝ်းလဵၵ်းဝႆႉပၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1292 ၼီႈၼၼ်ႉ “မႃႇၵူဝ်ႇပူဝ်ႇလူဝ်ႇ” Macopolo ၽူႈမီးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၽၢႆႇၵူၼ်းဢွၵ်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်းၵမ်ႇၽႃႇၵေႃႈ ယၢမ်ႈလႆႈမႃးၶိုၼ်ႈထိုင် ၼိူဝ်လွႆလုၵ်ႈၼႆႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈမၼ်း လႆႈမႃးထိုင်တီႈၼိူဝ်လွႆၼႆႉတႄႉ မၼ်းလႆႈငိၼ်း ပိုၼ်းလွႆလုၵ်ႈၼႆႉ တမ်ႈတီႈၵူႇပလႆႇၶၢၼ်ႇဝႆႉလႄႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈမၼ်း လုၵ်ႉတီႈမိူင်းၶႄႇသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းမိူင်းမၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇလႆႈမႃးဝႄႉၶိုၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ သိၵ်ႈၶူဝ်လႆဢၼ်ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉၸမ်ႉ မီး (5200) သိၵ်ႈပၢႆသေ ႁဵတ်းဝႆႉၶိူင်ႇၶမ်ႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၸဝ်ႈမထေရ်ႇဝေတေႇႁ တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉ “သၼ်တၵူတဝၼ်ၼမႃ” ၼၼ်ႉၸိုင် - ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 13.AD ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းသီရိလင်းၵႃၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၶိုၼ်ႈမိူဝ်းဝႆႈသႃ ႁွႆးတိၼ်ၵႅဝ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ပေႃးၵိုၼ်းလူင်ဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။ လွႆလုၵ်ႈၼႆႉ သုင်ၸၼ်းသေ တႃႇၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ် တီႈၼိူဝ်ၸိၵ်းမၼ်း ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈႁၼ် ႁွႆးၽႃႇတိၼ်ၵႅဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်း မွၵ်ႈသီႇႁႃႈၸူဝ်းမွင်းယူႇယဝ်ႉ။

## သၢႆငၢႆၶၢဝ်းယၢမ်း လႄႈ သၢႆသဵၼ်ႈတၢင်း
ၽွင်းၶၢဝ်းၵူၼ်းဝႆႈၽြႃးၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇသေ ၵိုၼ်းလီၸမ်ႉ ပဵၼ်ၽွင်းၼႂ်းလိူၼ် January လႄႈ February ယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ၼႂ်းလိူၼ် May တေႃႇထိုင် လိူၼ် October ၼၼ်ႉတႄႉ ၶၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်းၵေႃႈ မီးမွၵ်ႇၵုမ်ႈသုမ်ႇသေ သပ်းသိင်ႇဝႆႉၵူၺ်း ဢမ်ႇၵႃး ၽူၼ်ၵေႃႈ ၵႆႉတူၵ်းႁႅင်းၼႃႇလႄႈ ၵူၼ်းဝႆႈၽြႃးၶဝ် ဢမ်ႇသူႈၵႂႃႇဢႅဝ်ႇၶိုၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ၸိၵ်းလွႆၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမၼ်းၵတ်းႁႅင်းဝႆႉလႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမႃးၶိုၼ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းပႃးမႃး သိူဝ်ႈၼႃ၊ မၢၵ်ႇႁူဝ်၊ မူင်တိၼ်၊ မူင်မိုဝ်း လႄႈ ၶွၼ်ႉတဝ်ႉ တႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ 

သဵၼ်ႈတၢင်းတႃႇတေၵႂႃႇထိုင် တီႈလွႆသီရိပႃႇတၼႆႉ မီးဝႆႉသၢမ်သဵၼ်ႈ 1. သဵၼ်ႈတၢင်းႁႅတ်ႉထုၼ်ႇ - Hatton ၊ 2. သဵၼ်ႈတၢင်းရတ်တၼပူႇရ - Ratnapura လႄႈ 3. သဵၼ်ႈတၢင်းၵုရဝိတ ဢေရတ်ထၼ - Kurawita – Erathna ယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၼမ် ဢၼ်ၵူၼ်ႈဝႆႈၽြႃးၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိုၼ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းႁႅတ်ႉထုၼ်ႇ - Hatton ၊ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈတၢင်းႁွင်ႇ ၼႃႇလတၢၼ်ႇၼီႇ Nallathanni ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းပွတ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈသေ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ်တီႈဝၢၼ်ႈတႃႇလႁူဝ်ႇၸီႇ Dallhousie ၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇၸိုင် မီးမွၵ်ႈ 7 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်း Ratnapura ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၽၢႆႇၸၢၼ်း Palabadella ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်းမီးမွၵ်ႈ 11 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ လႄႈ ပေႃးတေၸႂ်ႉတိုဝ်းသဵၼ်ႈၼႆႉၸိုင် တေၸၢင်ႈႁိုင် မွၵ်ႈ (7) ၸူဝ်ႈမူင်းယူႇယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ၶိုၼ်ၸွမ်းၵႂႃႇ သဵၼ်ႈတၢင်းၵုရဝိတ-ဢေရတ်ၼ Kurawi ta-Erathna ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယၢဝ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ သမ်ႉတေလႆႈႁၼ်ၽၢင် ယဵမ်ႈၸွမ်းႁူၺ်ႈလွႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸေးလိူဝ်ပိူၼ်ႈမူတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တၢင်းၶၢင်ႈၽၢႆႇသၢႆႉတၢင်း တီႈမိူဝ်းတႄႇၶိုၼ်ႈလွႆၼၼ်ႉ မီးဝႆႉႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ၽြႃးၼွၼ်းသူႇၼိုင်ႈသေ သင်ဝႃႈလုၵ်ႉတီႈ ဢၼ်ပိူၼ်ႈဝႆႉလူတ်ႉၵႃးၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ မွၵ်ႈၶိုၵ်ႈမူင်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉသမ်ႉ တၵ်းတေလႆႈႁၼ် ၵွင်းမူးသူႇၼိုင်ႈ ဢၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၵျပၢၼ်ႇပႃးၼိုင်ႈ မႃးတႄႇဝႆႉ မိူဝ်ႈ 1979 သေ မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ The Sama Chaitiya ၵွင်းမူးမၢႆတွင်းလူၵ်ႈ ၵတ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်တီႈၵွင်းမူးသူႇၼႆႉသေ ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇတႄႉ တၵ်းတေၸၼ်းၵႂႃႇၵမ်းလွႆးလွႆးသေ မီးလွင်ႈၶိုၼ်ႈယၢပ်ႇၵႂႃႇဢိတ်းꧦယဝ်။ သင်ဝႃႈလႆႈႁွတ်ႈထိုင် ၼိူဝ်ၸိၵ်းလွႆယဝ်ႉၸိုင် တေလႆႈႁၼ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ ဝိႁၢရ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမႃးဝႆႈၽြႃးမိူၼ်ႁဝ်း မီးဝႆႉတင်းၼမ်လႄႈ လွင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈႁိူဝ်ႉမႃးၸွမ်းလွႆၼၼ်ႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉႁၢႆၵႂႃႇသေ ယင်းတေဢဝ်ၵုင်ႇဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈမႃးႁွတ်ႈထိုင် ၼိူဝ်ၸိၵ်းလွႆသုင် ၸိူင်ႉၼင်ႇၵႂၢမ်းမီးဝႆႉဝႃႈ ၼမ်ႉယႂ်ႇ ယူႇတႂ်ႈႁိူဝ်း၊ လွႆသုင် မီးတႂ်ႈၽႃႇတိၼ် ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

## ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ၵူၼ်းၶိုၼ်ႈလွႆ
ၵူၼ်းဝႆႈၽြႃးၶဝ်ၸမ်ႉ မီးၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈဝႆႈသႃ ႁႂ်ႈၽႃႇတိၼ်ၵႅဝ်ႈ လႄႈ ႁႂ်ႈလႆႈမိူဝ်းၶိုတ်း ၶၢဝ်းယၢမ်းလုၵ်ႈၵၢင်ဝၼ်ႈဢွၵ်ႇ။ ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်တႄႇၶိုၼ်ႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၵၢင်ၶမ်ႈ မွၵ်ႉၸဵတ်းမူင်း/ပႅတ်ႇမူင်း၊ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ သိပ်းမူင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပေႃးၶိုၼ်ႈၵႂႃႇမၢၼ်ႇမၢၼ်ႇၸိုင် တေမိူဝ်ႈႁွတ်ႈထိုင် ၼိူဝ်လွႆၼၼ်ႉ မွၵ်ႈသိပ်းမူင်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈၵေႃႈ ဢၼ်လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉလႅတ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇမႆႈ၊ ၵူၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးမီးတၢင်းႁိူဝ်ႉ၊ သင်ဝႃႈလႆႈၽႅဝ်ၸဝ်ႉ ၼႃႈႁူဝ်မိူင်းသႂ် မိူဝ်ႈဢႃႇရုင်ႇပႆႇၶိုၼ်ႈၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၸၢင်ႈလႆႈမိူဝ်းၶိုတ်းၶၢဝ်းတၢင်ႇသွမ်း ႁႂ်ႈလႆႈၶိုၼ်ႈၵႂႃႇဝႆႈသႃတူၺ်း ႁွႆးတိၼ်ၵႅဝ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈၸမ်ၸမ် ဢၼ်မီးဝႆႉၼႂ်းၵျွင်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။

	ဝၼ်းဢၼ်ၵူၼ်းၶိုၼ်ႈမၼ်း ၼမ်လိူဝ်သေပိူၼ်ႈတႄႉ ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ဝၼ်းလိူၼ်မူၼ်းယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းယၢမ်းၶဝ် ၶိုၼ်ႈလွႆၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉၵႂၢမ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၽႃႇသႃႇ၊ သႃႇသၼႃႇလႄႈ ထမ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉသေ သဵင်မၼ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လွတ်ႈမဵတ်ႉတသုတ်ႈ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈလွတ်ႈၵုင်ႇၽြႃး လႄႈ ရတၼႃႇသၢမ်ၸဝ်ႈသေ ယၢမ်းမိူဝ်ႈၼင်ႇၵၼ် ထူပ်းၺႃးၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်သႅၼ်ႇႁွင်ႉဝႃ “သႃႇထု သႃႇထု သႃႇထု” ၼႆ၊ မၢင်ၸိူဝ်းဝႃႈ “သမၼ်းတေဝီ ပိႁိတႆႉ၊ (သမၢၼ်းတေဝိၼ်တု၊ ၵရုၼႃႇဝၢႆႉ - Saman Devindu Karuna Wai) ၼႆလႂ်ယဝ်ႉ။ ၶေႃႈဢၼ်ၼႆႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ “ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းတိူင်ႇၵၢဝ်ႇ ဢၼ်ႁႂ်ႈ ၶုၼ်ၽီသမၢၼ်း လူလွမ်တူၺ်းထိုင်ပၼ်ၶဝ်ၼႆယဝ်ႉ။” ပေႃးလႆႈငိၼ်းသဵင်ၶဝ် ႁွင်ႉသႅၼ်ႇၸိူင်ႉၼၼ် ၵူၼ်းၶိုၼ်ႈလွႆၸိူဝ်းဢၼ် ႁႅင်းဢူၼ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်ႁၢင်ႈၶိုၼ်းမီးႁႅင်းမႃးသေ ယုၵ်ႉယၢင်ႈတိၼ် တဝ်ႉၼဵင်ႇၶိုၼ်ႈလႆႈထႅင်ႈႁင်းၽႂ်မၼ်း တေႃႇပေႃးၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈထိုင် ၼိူဝ်ၸိၵ်းလွႆယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈၸႂ်သတ်ႉထႃႇ လွင်ႈၼပ်ႉယမ် ၼိူဝ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈလႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈဢႃႇယုမီး (70) ပၢႆသေတႃႉ ယင်းတိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇယူႇ။ မၢင်ၸိူဝ်းလႆႈသၵ်းၶွၼ်ႉတဝ်ႉ၊ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ် ၸွႆႈၽႃၽိူဝ်းၶိုၼ်ႈ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉ လႆႈႁၢမ်ၶိုၼ်ႈ၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းဢႃႇယုတိုၵ်ႉလႆႈ သီႇ-ႁႃႈ-ႁူၵ်းလိူၼ်ၼၼ်ႉ ၵေႃႈ တေႃႈယင်းဢွၼ်ၵၼ် ႁွပ်ႇၶိုၼ်ႈၸွမ်းၶဝ်ၵႂႃႇလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈလႆႈၶတ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼႆႉ ယွၼ်ႉၶဝ်မီးတၢင်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ “ပေႃးဢဝ်လုၵ်ႈလၢင်းၶဝ် မိူဝ်းလူႇတၢၼ်း တမ်ႈတီႈႁွႆးတိၼ် ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆၸိုင် ထၢတ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တေႁူမ်ႇငမ်းပၼ်သေ ၽီသမၢၼ်း ဢၼ်ပႂ်ႉတီႈၼိူဝ်လွႆၼၼ်ႉၵေႃႈ တေၸွႆႈတူၺ်းထိုင်လုၵ်ႈလၢင်းၶဝ်ၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။

## လၢႆၽႃႇသႃႇ ယုမ်ႇယမ်
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁွႆးတိၼ်ဢၼ်ၼႆႉသေ ၸွမ်းၼင်ႇၵူၼ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပဵၼ်ႁွႆးတိၼ် ၽၢႆႇသၢႆႉပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တမ်းဝၢင်းဝႆႉၼႆၼၼ်ႉ ၽၢႆႇၽႃႇသႃႇႁိၼ်ႇတူႇ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတမိူဝ်ႇ Tamil ၶဝ်ၵေႃႈ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပဵၼ်ႁွႆးတိၼ် သျီဝပတမ် Shiva Padam ၊ ၸၢဝ်းၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၶဝ်သမ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ႁွႆးၽႃႇတိၼ် ၸဝ်ႈမႅတ်ႈဢႅတ်ႉထီး-ထေႃးမႅတ်ႉသ် St. Thomas ၼႆယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၶဝ် ယင်းယုမ်ႇယမ်ဝႆႉဝႃႈ ‘ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ်တီႈၸိၵ်းလွႆၼႆႉ ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇၼိူဝ်မိူင်းၵၢင်ႁၢဝ်ၸိုင် လူဝ်ႇထႅင်ႈမွၵ်ႈ (40) လၵ်းၵူၺ်း’ ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ၵူၼ်းၵႃႉမိူင်းဢႃႇရၢပ်ႈၶဝ် ဢဝ်တၢင်းႁိူဝ်းပၢင်ႇလၢႆႇသေ မႃးၵႃႉၵုၼ်ႇၶၢႆၶူဝ်းၽႅဝ် မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇတူၺ်းသေ လႆႈႁၼ်လွႆလူင်သုင်တင်းၼမ်မႃးသေတ ၶဝ်မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ လွႆသီရိပႃႇတၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်သုင်လိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ႁွႆးၽႃႇတိၼ် ဢၼ်မီးၼိူဝ်လွႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ႁွႆးတိၼ်ဢႅတ်ႉတမ်ႇ Adam ။ 
မိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းလႆႈထုၵ်ႇတၢင်း လိုပ်ႈႁေႃႈဢွၵ်ႇ တမ်ႈတီႈၼႂ်းသူၼ်သိူဝ်းဢေႇတိၼ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းလူင်းမႃးတမ်းဝႆႉ ႁွႆးတိၼ်မၼ်း တီႈၼိူဝ်လိၼ်ၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၼႆလႄႈ လွႆသီရိပႃတၼႆႉ ၸင်ႇမီးၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်တူဝ်ႈၸွတ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်လွႆဢၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းလူၵ်ႈႁုၸၵ်း မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်လွႆဢူၺ်းလီ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၽႃႇသႃႇလူင်သီႇဢၼ် လႄႈ ပဵၼ်တီႈဢၼ် ၼႄပၼ်ၽၢင်ႁၢင်ႈ ႁႂ်ႈမေႃယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ် ၵတ်းꧦယဵၼ်ꧦၵႂႃႇၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ပႃႇတၸေႇတီႇ ႁွႆးတိၼ်ၵႅဝ်ႈမျၢတ်ႈ မီးလၢႆထၢတ်ႈ
ႁွႆးတိၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ပႃႇတၸေႇတီႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၵွင်းမူးႁွႆးတိၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ လၢႆပိူင်လႄႈ လၢႆတီႈယူႇ။ ၸွမ်းၼင်ႇၼႂ်းၽိုၼ်ထမ်းပုတ်ႉထဝမ်သ၊ မႁႃဝမ်သ လႄႈ ပိုၼ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸႅင်ႈၼႄဝႃႈ ႁွႆးတိၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇသၢမ်ပိူင်ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

# သၸီဝပႃတ ၸေတီ -  ပဵၼ်ႁွႆးၽႃႇတိၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးဢူသၢႆငဝ်း ၸၵ်ႉၵၼင်ၵီႉတ လၵ်ၶၼႃႇၼိုင်ႈႁဵင် ဝိူင်းလွမ်ႉႁွပ်ႈသေ မီးဝႆႉဝိူင်းမၼ်း 108 လွၵ်း။
#ပရိꧤေႃၷပႃတ ၸေတီ - ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ဢတိၵ်ႉထၢၼ်ႇ (မၼ်ႈၸႂ်) သေ တမ်းဝၢင်းဝႆႉပၼ် ႁွႆးတိၼ် (7) တီႈ။
#ဢုတ်တိသ်သ ၸေတီ - ယိူင်းဢၢၼ်းထိုင် သၸီဝပႃတၸေတီ လႄႈ ပရိꧤေႃၷၸေတီ သွင်သူႇသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈဝႆႉ ၵွင်းမူး ႁွႆးၽႃႇတိၼ်ၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းဢၼ်ၼႄမႃး (3) ပိူင်ၼႆႉ 
**မၢႆၼိုင်ႈ**- သၸီဝပႃတ ၸေတီ - ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁၼ်လႆႈၽွင်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တိုၵ်ႉမီးတၢမ်တူဝ်သေ ဝၢႆးသေ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁၼ်လႆႈၼႆယဝ်ႉ။ 

**မၢႆသွင်** - ပရိꧤေႃၷပႃတ ၸေတီ- ဢၼ်ဝႃႈၸမ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၼႂ်းပတၵတ်ၼႄမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵွၵ်းမူးသူႇၼိုင်ႈ ဢၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢတိၵ်ႉထၢၼ်ႇသေ တမ်းဝၢင်းဝႆႉပၼ် ႁွႆးတိၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ တႃႇ (7) တီႈၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။

## ႁွႆးတိၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ (7) တီႈ
# ၼင်ႇႁိုဝ်ပုၼ်ႇၼႃးလူင်တေႃးၼ တေလႆႈႁၼ်ၼႆလႄႈ တမ်းဝၢင်းဝႆႉပၼ် တီႈ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် တၢင်းၵႂႃႇဝဵင်းဢုၵ်ၵတ လႄႈ ဝဵင်းသေတပျၼၼ်ႉ တီႈၼိုင်ႈ။
#ၼင်ႇႁိုဝ် ပုၼ်ႇၼႃးမႃးၵၼ်တီႈ ၶႃသွင်ပူႇဢွၵ်ႇ တေလႆႈႁၼ်ၼႆလႄႈ တမ်းဝၢင်းဝႆႉ တီႈ ၼႂ်းၵႄႈ ၸွမ်းတၢင်းပႃႇထိူၼ်ႇ တီႈၼႂ်း တိူင်းၵုရု၊ ဝၢၼ်ႈလူင်ၵမ်မႃသတမ်မၼၼ်ႉ တီႈၼိုင်ႈ။
#ၼင်ႇႁိုဝ် လႃႈထိူၼ်ႇၵုၵ်ၵုတ ၶႃသွင်ပေႃႈလုၵ်ႈ ပေႃးတေႁၼ်ၼႆလႄႈ တမ်းဝၢင်းဝႆႉ တီႈႁိမ်း ဢၼ်ၶႃႁၢင်ႈၶိုမ်းဝႆ တီႈၼႂ်းပႃႇထိူၼ်ႇ ဢၼ်ၸမ်ႁိမ်းဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉ တီႈၼိုင်ႈ။
#ၼင်ႇႁိုဝ် ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်တရႃႇ ပေႃးတေလႆႈႁၼ်ၼႆလႄႈ တမ်းဝၢင်းဝႆႉပၼ် ၼႃႈ တီႈႁိမ်းပဵမ်ႉလွႆ ႁိမဝၼ်ႇတႃႇၼၼ်ႉ တီႈၼိုင်ႈ။ 
#ၸွမ်းၼင်ႇ ၶုၼ်ၼၢၵ်ႈၼမ်မတႃ ယွၼ်းလဝ်ႈလႄႈ လႆႈတမ်းဝၢင်းဝႆႉပၼ် ႁိမ်းၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉၼမ်မတႃ တီႈၼႂ်းတိူင်းသုၼႃပရၼ်တ ၼၼ်ႉ တီႈၼိုင်ႈ။
#ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈဢရႁၼ်မထေရ သၸ်ၸပၼ်ထရ ယွၼ်းလဝ်ႈလႄႈ တမ်းဝၢင်းဝႆႉ ၼိူဝ်ၽႅၼ်ႇႁိၼ် တီႈလွႆသၸ်ၸပၼ်ထၼၼ်ႉ တီႈၼိုင်ႈ။
#ၶုၼ်ၽီသုမၼ ယွၼ်းလဝ်ႈလႄႈ တမ်းဝၢင်းဝႆႉပၼ် ၼိူဝ်လွႆ သုမၼ သမၼ်ထၵူꩪ တီႈၼႂ်းၵုၼ်သီရိလင်းၵႃ တီႈၼိုင်ႈ ၼႆ ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢတဵၵ်ႉထၢၼ်ႇဝႆႉ (7) တီႈ တၢင်းၼႃႈ (4) တီႈၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ ပုၼ်ႇၼႃး တေႃးၼ လႄႈ ၸိူဝ်းၶဝ်လႆႈႁၼ်သေ မီးၽွၼ်းလီ တႃႇၶဝ်ယဝ်ႉ၊ ၶိုၼ်းႁၢႆလၢႆၵႂႃႇႁင်ႈၵူၺ်း မၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၵိုတ်း (3) တီႈ/ထႃႇၼၼၼ်ႉတႄႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ၽီ ၵူၼ်းၶဝ် ပေႃးလႆႈဝႆႈသႃပူႇၸေႃႇ ၼႆလႄႈတ တိုၵ်ႉမီးယူႇ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ 

**မၢႆသၢမ်**- ဢုတ်တိသ်သၸေတီ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ႁဝ်းတေလႆႈႁၼ် မီးၵႂႃႇလၢႆတီႈ၊ လၢႆမိူင်းဝႆႉယူႇ၊ မိူင်ၼင်ႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး၊ မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းသီႇရိလင်းၵႃ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢိင်လူၺ်ႈပိုၼ်းလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈၽႂ်မၼ်းသေ မီးဝႆႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ႁဵတ်းဝႆႉ တီႈၼိူဝ်မႆႉ၊ ၼိူဝ်ဢုတ်ႇ၊ ၼိူဝ်သၢႆး၊ ၼိူဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်၊ ၼိူသ်ၽႃမၼ်ႈ၊ ၼိူဝ်ၶႅပ်းတွင်း၊ ၶႅပ်းငိုၼ်း၊ ၶႅပ်းၶမ်း လႄႈ ၸဵမ်ၼိူဝ်ၽႅၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းဝႆႈၽြႃး ႁွႆးတိၼ်ၸဝ်ႈ (ပႃႇတဝၼ်တၼႃႇၵႃႇထႃႇ) ၵေႃႈ ၼႂ်းဢတ်ထၵထႃႇပႃႇလိ၊ သတ်ႉတႃႇ လႄႈ ဢလင်ႇၵႃႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵၼ်မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ၽႃႇတိၼ် ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉသေ ၽူႈမီးၸိုဝ်ႈသဵင် ၼင်ႇၸဝ်ႈသြႃႇလူင်သင်ႇၵၸႃႇ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝၢၼ်ႈလီႈ လႄႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ဢဝ်ၸၢပ်ႈႁဵတ်းၽၢႆႇပႃႇလိ လႄႈ ၵႂၢမ်းၽႄၽၢႆႇမၢၼ်ႈဝႆႉၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။

ပႃတၸေတီ- ၵွင်းမူးႁွႆးတိၼ် ဢၼ်ၼႆႉၵူၺ်း တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မီးတင်းၼမ်၊ ၶႂ်ႈမီးမွၵ်ႈ (100) ပၢၵ်ႇတီႈယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈတႄႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ႁွႆးတိၼ်ၸၢၵ်ႈတႂ်ႈ၊ ၸၢၵ်ႈၼိူဝ် ဢၼ်ဢွၼ်ၵၼ်ယုမ်ႇယမ်ႁၼ် ထိုင်ဝႃႈ မီးၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း မိၼ်းပူး ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၵူၼ်း ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇဝႆႈသႃ မီးပွႆးၵိုၼ်းၶွၼ်ႈဝႆႉယူႇၵူႈပီပီယဝ်ႉ။ လိူၼ်သေၼၼ်ႉ ႁွႆးတိၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ မီးသၢမ်သူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ - 
#တီႈၼိူဝ်ၸၵ်းလွႆသမၼ်တၵုတ၊ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၶုၼ်ၼၵႃးမၼိဢၵ်ၶိၵ ယွၼ်းလဝ်ႈလႄႈ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တမ်းဝႆႉပၼ်ၼိုင်ႈသူႇ။ 
#တီႈၼမ်ႉႁွင်ႈၼမ်မတႃ၊ ၵုၼ်ၸမ်ႇပူႇတီႇပႃႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၶုၼ်ၼၵႃးၼမၼ်တႃႇ ယွၼ်းလဝ်ႈလႄႈ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တမ်းဝႆႉပၼ်ၼိုင်ႈသူႇ။
#တီးၼိူဝ်ၸိၵ်းလွႆသတ်ၸပၼ်ထ၊ ၵုၼ်ၸမ်ႇပူႇတီႇပႃႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၸဝ်ႈသၸ်ၸပၼ်ထမထေရ် ယွၼ်းဝႆႈလဝ်ႈ လႄႈ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တမ်းဝႆႉပၼ် ၼိုင်ႈသူယူႇယဝ်ႉ။  

ႁွႆးၽႃႇတိၼ် ဢၼ်မီးယူႇ ၼိူဝ်လွႆသီရိပႃႇတၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁွႆးတိၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢဝ်ၸဝ်ႈဢတိၵ်ႉထၢၼ်ႇသေ တမ်းဝၢင်းဝႆႉပၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ပေႃးတေမႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇလႆႈတႅမ်ႈၼႄပႃးပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉ တေဢွၼ်ၵၼ်ႁုထိုင်ယူႇ လွင်ႈဝႃႈ မၼ်းမီးလၵ်းထၢၼ်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်တွၼ်းလၢၵ်ႇ၊ ထွၼ်ႈမျၢတ်ႈတီႈၼိုင်ႈ၊ လွႆသီရိပႃႇတၼႆႉ မီးလွင်ႈၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး ယူႇတီႈၼိူဝ်လွႆၼႆႉသေ မီးလွင်ႈမုင်ႈသႃႇ၊ ပႃႇထိူၼ်ႇၶဵဝ်လီ၊ လႆႈလူမ်းသႅၼ်ႈသႂ်ၵတ်းယဵၼ်လႄႈ တၵ်းလႆႈႁၼ် မိူဝ်ႈလုၵ်ႈၵၢင်ဝၼ်း တႄႇၽုတ်းဢွၵ်ႇလွႆမႃးမႂ်ႇမႂ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွႆလုၵ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းသီႇရိလင်းၵႃၶဝ်တႄႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပဵၼ်တီႈဢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ၶဝ် ႁႂ်ႈၵၢမ်ႇလီလွတ်ႈၽေး၊ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ၸၢတ်ႈၼႆႉ လႄႈ မီးၽွၼ်းလီၸၢတ်ႈၼႃႈ တေႃႇထိုင်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
#ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန၊ ကမ္ဘာအေး၊ ရန်ကုန်၊ ၁၉၅၉။
#ဝၼ်တၼႃမႃၼ (ၽၢႆႇသိင်ႇႁလႃႇ)၊ ၸဝ်ႈရပၵေဝေလၺႃၼသီႁႁိမိ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ မိူင်းသိင်ႇၵျူးပူဝ်း၊ မူႇၸုမ်း Samadhi Buddhist Society, 2006.
#ပႃတၸေတိယ ဝၼ်တၼႃ (ၽၢႆႇမၢၼ်ႈ)၊ ၽတ်တၼ်တ ၼႃရတႃꧤိဝမ်သ တႅမ်၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ (တဵင်းတၢၼ်းဢူး) တႃႈၵုင်ႈ၊ ၼူဝ်ႇဝိမ်ႇပိူဝ်ႇ၊ 2004။
#ပပ်ႉၼႄတၢင်းဝႆႈၽြႃး သီရိလင်းၵႃ (ၽၢႆႇမၢၼ်ႈ)၊ ၸဝ်ႈၼႃရတႃꧤိဝမ်သ (လႃႉရတၼႃႇ) တႅမ်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ႈၽွင်းလူင် သႃႇသၼႃႇ၊ ၵမ်ႇၽႃႇဢေး၊ တႃႈၵုင်ႈ၊ လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ၊ 2008.
#လင်ႇၵႃႇတမၢၼ်ႇ (ၽၢႆႇမၢၼ်ႈ)၊ ၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း သင်ႇၶသီႇႁူဝ်ႇ၊ ပပ်ႉမၢႆၼိုင်ႈ၊ 2009။
#ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းဝႆႈၽြႃး မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ ဝိၸယ ဢွင်ႇသႂ်၊ 2007။
#Sri Pada, Dr.K.M. Vitarana. Printed by – Sarasavi. Publishers (Pvt) Ltd. First Published, January, 2011
#The Foot Print of the Buddha. E.F.C. Ludowyk, London, 1958
#The sacred foot print, a cultural History of Adam's peak, Markus Aks land. Orchid press, Bangkok 1090, Thailand, First published 2001
#Sacred Island. Ven. S. Dhammika, printed by Buddhist Publication Society Kandy, Sri Lanka. First edition. 2008.
#A Royal Pilgrim age to Sri Lanka, The Buddhist (Vol. ix), 1939.
#Pilgrims' progress to Sri Pad, The Island, 04.12.1997.