open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
လွင်ႈမေႃႁူႉၵေးၸူး သပ်ႉပၺ်ႇၺုပုတ်ႉထၸဝ်ႈ

ဝၢႆးသေဝူၼ်ႉသၢင်ႈၶိုၼ်း လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ ဢၼ်ႁိုင်ၸဵတ်းဝူင်ႈ ပႃႈတႂ်ႈႁူမ်ႈၺွင်ႇၽေႃးထိယဝ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇတေႁေႃးၼႄတြႃးတေႇသၼႃႇၼၼ်ႉ တႅပ်းတတ်း တေယေႃးၶိင်းတေႇတၸႃႇရီႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ပုၼ်ႈတႃႇတေႁေႃးၼႄတေႇသၼႃႇ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ ဢၼ်ပဵၼ်သြႃႇမၼ်းၸဝ်ႈ ဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမ လႄႈ ဢုတ်ႉတၵရႃႇမပုတ်ႉတ ၶႃသွင်ၸဝ်ႈ။ လႆႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်ၸၢၼ်ႇၸဵတ်းၸၼ်ႉ တီႈဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမလႄႈ ၸၢၼ်ႇပႅတ်ႇၸၼ်ႉ တီႈဢုတ်ႉတၵရႃႇမပုတ်ႉတလႄႈ ၸႂ်ဢၼ်မေႃႁူႉၵေးၸူးၼၼ်ႉ ၸင်ႇယိုင်ႈယႂ်ႇပဵꧣ်မႃး။ သြႃႇတင်းသွင်ၵေႃႉၼႆႉ ၵိုင်ႇထိူၵ်ႈႁပ်ႉဢဝ်လွင်ႈသွၼ်ပၼ် တေႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိူဝ်ႇၸဝ်ႈၶဝ်ႈၸၢမ်ႇၸၢၼ်ႇသေတူၺ်းၵႂႃႇ သြႃႇတင်းသွင်ၵေႃႉၼႆႉ ပေႃးလူႉတၢႆသေ ၽႅဝ်ၵႂႃႇဢရူႇပၶူင်းသၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽုင်ႇဢရူႇပၿြမ်ႇမၼၼ်ႉ ဢမ်ႇသီးရုပ်ႈၶၼ်ႇထႃႇသင်။

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ ၽူႈဢၼ်ၸွႆႈထႅမ် ၽွင်းၵျၢင်ႉၵမ်တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ တႃႇပဵၼ်ၽြႃးမႃးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢူၺ်းလီ ဢၼ်ပဵၼ်ၶဝ်ႁႃႈၵေႃႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇယၢၼ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ပဵꧣ်ၽူႈဢၼ်ယၢမ်ႈယူႇၸွမ်းႁဵတ်းၵေႃႉ၊ ၼင်ႈၵၢၼ်တြႃးႁူမ်ႈၵၼ်မႃး ၶၢဝ်းတၢင်းႁူၵ်းပီ။ ၶိုၼ်းၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ ဢၼ်ၶဝ်မႃးယိုၼ်ႈဢၢပ်ႈၼမ်ႉမႆႈၼမ်ႉၵတ်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ပေႃးႁူႉႁၼ်ဝႃႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈႁႃႈၵေႃႉၼႆႉ မီးယူႇၼႂ်းသူၼ်လူင်တိုင် ဢိတိပတၼ မိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇ (Varanasi) ၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ တင်းၸႂ် ဢၼ်မေႃႁူႉၵေးၸူး တင်းၸႂ်ၵရုၼႃႇယႂ်ႇၼမ်သေ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းၵႂႃႇပႃႇရႃႇၼသီႇ တႃႇသွၼ်ပၼ် ဝိပသ်သၼႃႇယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈမေႃၸွႆႈထႅမ် ဢၼ်ဢမ်ႇမၢင်ႇမွင်းသုၼ်ႇတူဝ်၊ လွင်ႈမေႃႁူႉၵေးၸူးဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉၵတ်ႉထၢတ်ႈၸႂ်လီသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၼၢၼ်းမီးတႄႉတႄႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၼမ်ႉၵတ်ႉလီတင်းသွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ တဵမ်ထူၼ်ႈၼင်ႇၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။

"**ဢုပၵ**"
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၽွင်းဢွၵ်ႇတၢင်း လုၵ်ႉတီႈတူၼ်ႈၽေႃးထိ ထိုင်ပႃႇရႃႇၼသီႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈထူပ်းႁၼ် ဢုပၵ သႃႇမၼယူႇယဝ်ႉ။ ဢုပၵၼႆႉ ပေႃးႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ဢၢမ်းၵႂႃႇတႄႉတႄႉ။ တီႈၼႃႈတႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇသီငဝ်းလႅင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

ဢုပၵၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ "ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈယဝ်ႉႁႃႈ"ၼႆ။
"ၸႂ်ႈယဝ်ႉ၊ ၵဝ်ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈယဝ်ႉ"
"သြႃႇၶူးဝႃးၸဝ်ႈ သမ်ႉပဵၼ်ၽႂ်၊ ယွၼ်ႉတၢင်းသင်ႇသွၼ်ၽႂ်သေ လႆႈဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ"
"ၵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးသြႃႇ၊ ၵဝ်ထူၵ်းၼႄလႆႈသဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ"
"ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ ၸင်ႇပဵၼ်ၵေႃႉဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ ၸိၼတင်းလူင်းၼႆႁႃႉ"
"မႅၼ်ႈဢိူဝ်ႈ၊ ၵဝ်ၼႆႉပဵၼ်ၸိၼယဝ်ႉ။ ၵဝ်ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉယဝ်ႉ၊​ၵဝ်ပဵꧣ်သပ်ႉပၺ်ႇၺုတပုတ်ႉထၸဝ်ႈယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ"
ၵူၺ်းၵႃႈ ဢုပၵၼႆႉ ဢမ်ႇယုမ်ႇသေ "ပဵၼ်လႆႈယူႇ" ဝႃႈၼႆသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ ဝႆႉဝၢင်းပႅတ်ႈသဵၼ်တၢင်းမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈသေ ၵႂႃႇၸူးသဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ၽိတ်းၽူၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ဝၢႆးမႃး ဢုပၵၼႆႉ ပဵၼ်ႁိူင်းတင်းလုၵ်ႈယိင်းမႄႈမၢႆႈၵေႃႉၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢုပၵၼႆႉ လႆႈပဵၼ်တၢင်းၶၢၼ်ၸႂ် တင်းဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်သေ တႃႇၸၢင်ႈလႆႈလွင်ႈသိူဝ်းသႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွၼ်ႈၵႂႃႇႁွၼ်ႈၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵမ်းလိုၼ်းတႄႉ ၶိုၼ်းမႃးသေႃႉႁူမ်ႈတမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵွႆးၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ လႆႈထွမ်ႇငိၼ်းထမ်ႇမတေႇသၼႃႇသေ ဢုပၵၼႆႉ လႆႈဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ၶတ်းၸႂ်ဢဝ်ႁင်းၵွႆးသေ ၸင်ႇလႆႈသပ်ႉပၺ်ႇၺုတၺၢၼ်ႇမႃးလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထ (SammaSambuddha)ယူႇယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈလႆႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်လွၵ်းလၢႆး ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႆ တေပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ (arahat) ဢမ်ႇၼၼ် ပတ်ႉၸေႇၵပုတ်ႉထယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈဢဝ်လွင်ႈၸီႉၸမ်းသေၵႃႉၵေႃႉသေ ၶတ်းၸႂ်ထူၵ်းဢွၵ်ႇၼႄ သဵၼ်ႈတၢင်းဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈႁင်းၵွႆးၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 31၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
လွင်ႈတေႃးသမွတ်ႇႁၢႆ

ပျမ်ႇမတတ်ႉတ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃးသလၼႆႉ လႆႈထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ်တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ သတ်ႉထႃႇတြႃးႁႅင်းယႂ်ႇမႃးလႄႈ ၸင်ႇၶဝ်ႈႁဵတ်းသႃႇမၼေႇယူႇယဝ်ႉ။ ၽိုၵ်းသႃၵျၢင်ႉၵမ်ၵၢၼ်ဝိပသ်သၼႃႇလႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်း ပွတ်းပွတ်းဢွၼ်ႇၵွႆး လႆႈၽႅဝ်ဢရႁတ်ႉတၽူဝ်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မီးဝၼ်းၼိုင်ႈ ၽွင်းၸဝ်ႈတိုၵ်ႉႁႃတုင်းသွမ်းယူႇၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ လႃႇပွင်ႉပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ပေႃးၸွတ်ႇပေႃးၸေးၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈယူႇသူႇသူႇ ဢမ်ႇတၵ်းသဵင်သင်။ ၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ႁၼ်လွင်ႈၼႆႉသေ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးသႄႉသွမ်းပႃး။ ယၢမ်းၼၼ် ၸဝ်ႈပျမ်ႇမတတ်ႉတ ၸင်ႇဢဝ်ၵႃႇထႃႇၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉသေ  သၢင်းလၢင်းၼႄၶဝ်။

**ဢၵ်ၵေႃꩪသ်သ ၵုတေႃး ၵေႃၻေႃ၊ ၻၼ်တတ်သ သမꩡိဝိၼေႃ၊**
**သမ်မၻၺ်ၺႃ ဝိၵုတ်တသ်သ၊ ဢုပသၼ်တသ်သ တႃၻိၼေႃ။**
**(ထေရၷႃထႃ ဢတ်ထၵထႃ 441၊ ၿြႁ်မၻတ်တထေရၷႃထႃဝꧣ်ꧣၼႃ)**

ၽူႈၵေႃႉဢၼ်တေႃးသမွတ်ႇႁၢႆ၊ ၽူႈၵေႃႉၸႂ်ၼိမ်၊ ၽူႈၵေႃႉမီးယူႇတီႈပၺ်ႇၺႃႇဝိပသ်သၼႃႇ၊ ၽူႈၵေႃႉၼၼ်ႉၼၼ်ႉ တေႃးသဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁိုဝ်တေပဵၼ်ယဝ်ႉလႃႇ။

**တသ်သေဝ တေၼ ပႃပိယေႃ၊ ယေႃ ၵုၻ်ꩪ့ ပတိၵုꩡ်ၸျတိ၊**
**ၵုၻံ ဢပꩦိၵုꩡ်ၸျၼ်တေႃ၊ သံၷီမံ ၸေတ ၻုꩡ်ꩡယံ။**
**(ထေရၷႃထႃ ဢတ်ထၵထႃ 442၊ ၿြႁ်မၻတ်တထေရၷႃထႃဝꧣ်ꧣၼႃ)**

သင်ဝႃႈ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်တေႃးသတေႃႇ ၵေႃႉဢွၵ်ႇတေႃးသၼႆ ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ႁဵၻ်းလွင်ႈၽွၼ်းၸႃႇတႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵွႆး။ သင်ဝႃႈၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢမ်ႇပဵၼ်တေႃးသတေႃႇ ၵေႃႉဢွၵ်ႇတေႃးသၼၼ်ႉၼႆၸိုင် မိူၼ်မၼ်းပႄႉပၢင်တိုၵ်း ဢၼ်လႆႈတိုၵ်းဢဝ် ယၢပ်ႇယၢပ်ႇယဵၼ်းယဵၼ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

**ဢုꧤိတ်ၻမတ်တံ ၸရတိ၊ ဢတ်တၼေႃ ၸ ပရသ်သ ၸ၊ ပရံ သံၵုပိတံ ၺတွႃ၊ ယေႃ သတေႃ ဢုပသမ်မတိ။**
**(ထေရၷႃထႃ ဢတ်ထၵထႃ 443၊ ၿြႁ်မၻတ်တထေရၷႃထႃဝꧣ်ꧣၼႃ)**

ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ တေလႆႈႁူႉဝႃႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢွၵ်ႇတေႃးသယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးႁူႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႆႈၾၢင်ႉသေ ဢူတ်းယိူၼ်ႉ။ ပေႃးမိူၼ်ၼၼ် ၸင်ႇပွင်ႇဝႃႈ ႁဝ်းႁဵတ်းပၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ တႃႇပိူၼ်ႈ တႃႇတင်းသွင်ၽၢႆႇယူႇယဝ်ႉ။

ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ် ၸူဝ်ႈပၢၼ်ငမ်းယဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇပျမ်ႇမတတ်ႉတသေ ၸင်ႇယိုၼ်ႁပ်ႉ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈၶဝ်ႈႁဵတ်းသႃႇမၼေႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်သွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် လွၵ်းလၢႆးဢၼ်လွတ်ႈဢွၵ်ႇတေႃးသလႄႈ တၼ်ႇႁႃႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ထိင်းၵမ်လႆႈ လေႃးၽ၊ တေႃးသ၊ မေႃးႁသေ လႆႈတြႃးၵႂႃႇႁင်းၽႂ်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေႃးသမွတ်ႇႁၢႆၼင်ႇ ရႁၢၼ်းတႃႇ ပျမ်ႇမတတ်ႉတသေ ဢွၵ်ႇလွတ်ႈပူၼ်ႉဝိဝႃႇတၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ လွတ်ႈပူၼ်ႉယၢၼ်ၵၢင်းတင်း လွင်ႈတုၵ်ႉၶတင်းလူင်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 73၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
လွင်ႈမႄးပွင် ထမ်ႇမ ဢၼ်ၽိတ်းၽူၼ်

ၾိင်ႈထုင်းၽႃႇသႃႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈႁဵင်ပီပူၼ်ႉၵႂႃႇၽၢႆႇပုၼ်ႉၼၼ်ႉ တိုၼ်းၽိတ်းၽူၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တြႃးၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸူမ်ႁၢႆဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ "ဢုတေမႃတႃ ၵုတေႃပီတႃ" ဢမ်ႇဝႆႉပေႃႈမႄႈပဵၼ်ပိူင်လူင်၊ သြႃႇလူင်ၼတ်ႉထိၵၶဝ် ဢၼ်ၸၢမ်ႇပူၺ်ႈၵႃႇမၵုင်ႇ လွတ်ႈလႅဝ်းၼင်ႇသတ်းတိရိသၢၼ်ႇသေ ဝႃးမႃး ပဵၼ်မႃး "ဝရိႁသ်ပတိ" လႄႈ "ၵျရ်ဝႃၵ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵိူင်းသီႇဝ၊ ၵိူင်းပိသ်ႉသၼူဝ်း၊ ၵိူင်းၵျိၼ်း (ၵျဵင်း) ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈမႃးၽႄႈလၢမ်းႁူမ်ႇငမ်းပႃးၸွမ်းၵျွင်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇၶဝ်ၼမ်လႄႈ ဢေႇယူႇယဝ်ႉ။

ၾိင်ႈထုင်းဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၸေႈမိူင်းပင်းၵလႃး၊ မိူင်းဢႃႇသၢမ်ႇ၊ မိူင်းမၼိပူႇရသေ ၽႅဝ်မႃးမိူင်းပူးၵမ် (ပၵၢၼ်ႇ) မိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၽႄႈလၢမ်းၸွတ်ႇထိုင် မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တီႈမိူင်းမွၼ်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ပိတၵၢတ်ႈၸဝ်ႈ မီးဝႆႉၽိုၼ်ငဝ်ႈတိုၼ်းမၼ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ် တေႃႇဢၼႃႇၵၢမ်ႇ ၽႅဝ်ၸၼ်ႉရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇၵေႃႈမီးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ထမ်ႇမတသ်သီ ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၼၼ်ႉ လႆႈႁူႉငဝ်းလၢႆးတီႈမိူင်းပူးၵမ် မီးဝႆႉ ထမ်ႇမဢၼ်ၽိတ်းၽူၼ်ဝႆႉလႄႈ မီးၸႂ်ၵရုၼႃႇယႂ်ႇၵႂၢင်ႈသေ ယေႃးၶိင်းမႃးမိူင်းပူးၵမ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸင်ႇႁႄႉႁၢမ်ႈလွင်ႈဢၼ်ၽိတ်းၽူၼ်၊ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ႁၼ်လီႁပ်ႉတွၼ်ႈ၊ ယွၼ်ႉၸဝ်ႈထမ်ႇမတသ်သီႇမထေႇၶတ်းၸႂ်လႄႈ တြႃးၸဝ်ႈၸင်ႇႁိူဝ်ႈႁိူင်းၶိုၼ်ႈမႃး၊ မိူင်းပူးၵမ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ "ဢရိမၻၻၼပူရ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်ပေႇဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ပိတၵၢတ်ႈၸဝ်ႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၵၢင်လႄႈ ပွတ်းႁွင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢၼေႃႇရထႃႇ ၸင်ႇထိင်းသိမ်းဝႆႉ။ ယွၼ်ႉထိင်းသိမ်းဝႆႉပၼ်ၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈထမ်ႇမတသ်ႉသီၸင်ႇၸၢင်ႈၽႄႈတိူၼ်းထမ်ႇမ (သတ်ႉထမ်ႇမ) လႆႈလီငၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။

**ဢၼုယေႃၵေႃ ꧤိၵ်ႉၶဝေ၊ ၵုသလႃၼံ ထံမႃၼံ၊ ဢၼၼုယေႃၵေႃ ဢၵုသလႃၼံ ထံမႃၼံ သတ်ထံမသ်သတိ 
တိယႃ ဢသံ မေႃသႃယ ဢၼၼ်တရထႃၼႃယ သံဝတ်တတီတိ။   (ဢံ-ပႃ-ပ (19))**

ရႁၢၼ်းၶဝ်ဢိူၺ်း၊ လွင်ႈၽႄႈတိူၼ်းၵၢၼ်ၵုသူဝ်ႇတြႃး၊ လွင်ႈဢမ်ႇၽႄႈတိူၼ်းၵၢၼ်ဢၵုသူဝ်ႇတြႃးၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသႃႇသၼႃႇၸဝ်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းႁိုင်ႁီးသေ ဢမ်ႇလူႉဢမ်ႇလႅဝ်၊ ဢမ်ႇမွတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈထမ်ႇမတသ်ႉသီၼႆႉ ယေႃးၶိင်းၵႂႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈထမ်ႇမဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈၽႄႈၵႆလၢမ်းၸွတ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ တီႈလွႆၸေႈၵႅင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈလမ်ႇလွင်ႈပရိယတ်ႉတိ (ဢမ်ႇၼၼ်) လိၵ်ႈလၢႆးပိတၵၢတ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ (ဢမ်ႇၼၼ်) လၢႆးၵျၢင်ႉၵမ်ဝိပသ်သၼႃႇၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ ထမ်ႇမဢၼ်ၸႅတ်ႈၸၢင်ႇမၼ်း တိုၼ်းဢမ်ႇႁူင်ႈႁၢႆသေ ၵိုမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ တီႈၼၼ်ႈ မီးၸဝ်ႈသြႃႇလူင်လႄႇတီႇ ဢၼ်ထွတ်ႈမျၢတ်ႈ ဢၼ်ၵိုၵ်ႇထိူၵ်ႈဝႆႈသႃၼၼ်ႉၸဝ်ႈၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၼႆႉ ဢဝ်ဝိပသ်သၼႃႇသွၼ်မႅင်ႇပၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းၵူၼ်းလမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း သွၼ်ၼႄပၢၵ်ႈတၢင်းပၼ်သြႃႇတႅတ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉမႃး သြႃႇလူင်ဢူးပႃႉၶိၼ်ႇ၊ ၸင်ႇသိုပ်ႇသွၼ်ဢဝ်ႁဵၻ်းၼၼ်သေ ၼႂ်းၵၢၼ်ငၢၼ်းပိုၼ်ၽႄႈပတိပတ်ႉတိၼ်ႉ သြႃႇၵူၼ်းႁိူၼ်း (ၵူၼ်းလမ်)ၶဝ်ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈပႃးမႃးယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 110၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း

**လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ တီးႁူင်းႁဵၼ်း** ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်း လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ သႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ တေမီးယူႇ 14 မဵဝ်းယဝ်ႉ32 မဵဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် -

# ထုၵ်ႇလီၽဵဝ်ဢွင်ႈသွၼ် ၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်း။သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ပေႃးၽႅဝ်တူၵ်းလိုၼ်းၼႆၵေႃႈ လွင်ႈဝႃႈ ၽႅဝ်တူၵ်းလိုၼ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၶႂၢင်းပၼ်ၼႆ ထုၵ်ႇလီ ယွၼ်းၶႂၢင်ႉတီႈ ၶူးသွၼ်ယဝ်ႉ။
# ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီ လူလိၵ်ႈသဵင်ယႂ်ႇသဵင်လူင် တီႈၼႂ်းဢွင်ႈသွၼ်။ တေဢမ်ႇလႆႈၵႂၢမ်းၼမ်။
# တေဢမ်ႇလႆႈ ပၼ်လွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉၸူး လုၵ်ႈႁဵၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉ။
# တေလႆႈယိပ်း ပပ်ႉလိၵ်ႈလႄႈ ၶူဝ်းတႅမ်ႈထုတ်ႇ လီလီငၢမ်းငၢမ်း။
# ပေႃးတေပိုတ်ႇပပ်ႉလိၵ်ႈၼႆ တေဢမ်ႇလႆႈၸုပ်ႉၼမ်ႉလၢႆးသေပိုတ်ႇ။ တေလႆႈလုၵ်ႉတီႈ ၸဵင်ႇၼႃႈလိၵ်ႈသေပိုတ်ႇ။
# တေဢမ်ႇလႆႈ ႁၵ်းတူပ်ႉၼႃႈလိၵ်ႈသေ မၢႆတွင်းဝႆႉ။ တေဢမ်ႇလႆႈ ငူပ်ႉၼႃႈပပ်ႉလိၵ်ႈသေဝႆႉ။ ဢဝ်ၸေႈပဝ်ႇသေဢၼ်ဢၼ်သေ ၸွမ်ႇၵႄႈမၼ်းဝႆႉလႄႈ။
# ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉလူလိၵ်ႈယူႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၽွင်းမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉဝူၼ်ႉသေလွင်ႈလွင်ႈယူႇၼၼ်ႉ ယႃႇပေဢဝ်မိုဝ်းယဵတ်ႈသႂ်ႇသူပ်း၊ ယႃႇပေၶူပ်းၵၢပ်ႇၼဵပ်ႉမိုဝ်း။
# ၼၢင်းယိင်းၼႆႉ ၶဝ်ၵႆႉမေႃ ၸူႉတုမ်ၵူၼ်း ၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ မေႃပေႉၵိၼ်၊ မေႃဢမ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇသေၵေႃႉၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်ထုၵ်ႇပွႆႇၽႃႈၸိူင်ႉၼၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈ ၸႂ်လဵၵ်ႉၸႂ်ဢမ်ႇလီတေႉတေႉလႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းၸိူင်ႉၼၼ်ၼႆႉ တေဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်း၊ တေလႆႈဝေႈ။
# ႁဝ်းၼင်ႇၵၼ် ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈပွမ်ၵၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လွင်ႈဢမ်ႇမီး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ။
# ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ တေဢမ်ႇလႆႈ ယွႆႈၵၼ်၊ ႁႃတၢင်းၽိတ်းၵၼ်။ သင်ၸိူဝ်းဝႃႈ သေၵေႃႉၵေႃႉ ႁဵတ်းမႅၼ်ႈလွင်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ၼႆ ထုၵ်ႇလီ ပၼ်ၽၢင်ႉၵၼ် လီလီငၢမ်းငၢမ်း။
# တေဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းႁုၵ်းႁၢႆႉ၊ တေဢမ်ႇလႆႈပွင်ႉလႃႇ။ (တေလႆႈဝေႈ ၵႂၢမ်း ဢၼ်ဢမ်ႇၶႆႈၶၢမ်ႇ၊ ၵႂၢမ်းႁုၵ်းႁၢႆႉ၊ ၵႂၢမ်းဢၼ်ဢမ်ႇလီထွမ်ႇ)။ တေလႆႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ၵႂၢမ်းဢၼ်မီးလွင်ႈ ယဵၼ်ႇငႄႈ။
# ထုၵ်ႇလီၸွႆႈထႅမ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းမႂ်ႇ။ ထုၵ်ႇလီတူၺ်းထိုင် ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်တိုၵ်ႉၵေႃႉလဵၵ်ႉ၊ ၵေႃႉဢွၼ်ႇ။
# သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ လႆႈယူႇလေႃးၵၼ်တင်း လုၵ်ႇႁဵၼ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ်ၼႆ ထုၵ်ႇလီဝႆႉမိူၼ်ၼွင်ႉယိင်းသေ ၸိူဝ်းထုၵ်ႇလီ တူၺ်းထိုင်သင်ၵေႃႈ တူၺ်းထိုင်ၸွႆႈထႅမ်လႄႈ။
# ထုၵ်ႇလီၽၢင်ႉဝႆႉ ႁႂ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ ပေႃးပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇ တူဝ်ဢၼ်ပိူၼ်ႈပေႃးၶွႆ၊ ပေႃးၶႂ်ႈယိူင်ႈၸွမ်း။
လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ မိူဝ်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း

လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ ၽွင်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်း ယဵၼ်ႇငႄႈ သႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယဵၼ်ႇငႄႈ ၽွင်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼႆႉ ပေႃးတူၺ်းၽတ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်ၼႆ တေမီးယူႇ 11 မဵဝ်းယဝ်ႉ။  ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ -

# ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶီႇလူတ်ႉလဵၼ်းလႄႈသင်၊ ၶီႇႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးလႄႈသင် ဢမ်ႇၼၼ် ၶီႇၶိူင်ႈၶီႇလူတ်ႉသေဢၼ်ဢၼ်သေ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼႆ တေဢမ်ႇလႆႈ ၽိုတ်ႉဢီးသေ ၼႅတ်ႈၶဝ်ႈၼႅတ်ႈဢွၵ်ႇ။ ထုၵ်ႇလီပၼ် သုၼ်ႇၵေႃႉႁႅင်းလဵၵ်ႉဢွၼ်တၢင်း။ (ၽွင်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလီၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ၵူၼ်းႁႅင်းလဵၵ်ႉ/ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ။ ႁူမ်ႈဝႃး ဢမ်ႇၸွႆႈသင်လႆႈၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇႁႂ်ႈပိူၼ်ႈလႆႈၸႂ် သုၵ်ႉသၵ်ႉၸွမ်းယွၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ပိုတ်ႇပၼ်ၽၵ်းတူ၊ ဢဝ်ပၼ် ၶူဝ်းၶွင်သေဢၼ်ဢၼ်၊ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် တႃႇႁႂ်ႈလူင်းငၢႆႈ ၶိုၼ်ႈငၢႆႈ၊ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် လွင်ႈဝၢင်းၶိူင်ႈၶူဝ်းၼၵ်းၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈမီးတၢင်းလူမ်ၸႂ်ယဝ်ႉ။
# ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီဢဝ်တီႈယူႇ ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈ၊ ထုၵ်ႇလီဢဝ် ႁႂ်ႈမၼ်းၵုမ်ႇထူၼ်ႈတႃႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ လႆႈယဝ်ႉ။
# သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ တုမ်ႉၺႃးတိူဝ်ႉၺႃးလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉလွင်ႈတၢင်းသေလွင်ႈလွင်ႈလႄႈ ပေႃးဝႃႈ ထုၵ်ႇလီယွမ်းတၢင်းၽိတ်း၊ ယွမ်းတူဝ်ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၸၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းသေၵေႃႈ ယွမ်းတၢင်းၽိတ်း၊ ယွမ်းတူဝ်တေႃႇလႄႈ။
# ပေႃးထုၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶွပ်ႈၸႂ်ၵေႃႈ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶွပ်ႈၸႂ်၊ ပေႃးထုၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ၶႂၢင်းပၼ်ၵေႃႈ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶႂၢင်းပၼ်၊ လၢတ်ႈယဵၼ်ႇယဵၼ်ႇငႄႈငႄႈလႄႈ။
# ၽွင်းတိုၵ်ႉလၢတ်ႇတေႃႇၵပ်းသိုပ်ႇၸူး ၵူၼ်းတၢင်းၼမ်ယူႇၼၼ်ႉ ယႃႇပေထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆး။ ယွၼ်ႉထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လွင်ႈႁၢင်ႈၸႃႉသေဢမ်ႇၵႃး မၼ်းၸၢင်ႈပၼ်ပႃး ၽေးၶဵၼ်လူးၵွၼ်ႇ။
# ၽွင်းလၢတ်ႇတေႃႇ ၵပ်းသိုပ်ႇၵူၼ်းတင်းၼမ် မိူဝ်ႈႁဝ်းတိုၵ်ႉ မီးယူႇ ၼႂ်းလူတ်ႉလဵၼ်း၊ ၼႂ်းႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး၊ ၼႂ်းလူတ်ႉၵႃးၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း သဵင်ယႂ်ႇသဵင်လူင်၊ တေဢမ်ႇလႆႈ ႁွင်ႉပၢဝ်ႇသေ လၢတ်ႈ။ ထုၵ်ႇလီလၢတ်ႈ ႁႂ်ႈႁဝ်းၼင်ႇၵၼ် ငိၼ်းၵေႃႈလႆႈယဝ်ႉ။
# ၽွင်းၼႂ်းသူပ်းႁဝ်း တိုၵ်ႉမီးတၢင်းၵိၼ်သေဢၼ်ဢၼ် တေဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း။ ယဝ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇၸႂ်ႉ ဢၢႆသႅဝ် မဵဝ်းဢၼ်ပိူၼ်ႈဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႆႈ ဢၢႆမၼ်းၼၼ်ႉ။
# ၸေႈယွၵ်း၊ ၸေႈႁေႃႇၶဝ်ႈမုၼ်း၊ ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႇ၊ ဢၼ်ၵိၼ်သေ ၵိုတ်းလိူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယႃႇပေႁႂ်းမီး။
# ပေႃးဝႃႈ တေၶႂ်ႈဢႆ၊ တေၶႂ်ႈၶီႇၸၢမ်ၼႆ ယႃႇပေဢႆ၊ ၶီႇၸၢမ် ပႃႈၼႃႈၵူၼ်း။ လုၵ်ႉၵႂႃႇတၢင်ႇတီႈ ဢၼ်ၵႆၵူၼ်းသေ ဢႆ၊ ၶီႇၸၢမ်လႄႈ။ ပေႃးဝႃႈ တႃႇလုၵ်ႉၵႂႃႇတၢင်ႇတီႈ ဢမ်ႇမီးတိုဝ်ႉတၢင်းမၼ်းၼႆ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇၽႃႈၸဵတ်ႉ တူမ်းသူပ်းသေၵေႃႈ ႁဵတ်းၵႂႃႇလႄႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢၼ်ႁၢဝ်ႁိူမ်ႉ ပႃႈၼႃႈပိူၼ်ႈၼၼ်ႉၵ​​ေႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်း။ ထုၵ်ႇလီၽၢင်ႉသေဝႄႈဢေႃႈ။
# တီႈတႃႈလူတ်ႉလဵၼ်း၊ တႃႈႁိူဝ်း၊ တႃႈလူတ်ႉ၊ တီႈႁူင်းတူၺ်းငဝ်းတူင်ႉ၊ ႁူင်းတူၺ်းၸၢတ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ တေသိုဝ်ႉမႂ်တိုတ်းၼႆ ယႃႇပေဢီးယဝ်ႉဢီးတမ်ၵၼ်​၊ ၽိုတ်ႉၵၼ်၊ ႁိမ်ၵၼ်သေသိုဝ်ႉ။ ထုၵ်ႇလီၸႅၼ်ႇထႅဝ်သေ ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ထုၵ်ႇပႂ်ႉတေႃႇပေႃးၽႅဝ် ၵမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ။ တီႈၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႆႈ ဝႆးဝႆး၊ တႃႇတေၽႅဝ်ၽၢႆႇၼႃႈ ထႅဝ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၽိုတ်ႉသေ ၶၢမ်ႈၵႂႃႇ၊ ၶၢမ်ႈၵေႃႉဢၼ်ႁွတ်ႈဝႆႉထႃႈ ဢွၼ်တၢင်း၊ ႁိမ်တီႈယူႇဢၼ်ၶႅမ်ႉ၊ လိူၵ်ႈတီႈယူႇ၊ လွင်ႈဢၼ်ဢဝ်သုၼ်ႇလီ တႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ တႃႇၵူၼ်းမိူင်းလူင်ၶဝ်ၼႆ ထုၵ်ႇလီပွင်ႇၸႂ်ပွင်ႇၶေႃးဝႆႉယူႇ။
# တီႈဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းၵိုၼ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ၵႂႃႇၽိုတ်ႉၵႄႈၼၢင်းယိင်း၊ ဢၼ်ၵႂႃႇၼႃႈလိူမ်ႈတႃပလၢတ်ႈသေ ယဝ်ႉယွၵ်ႇၼၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်လိူင်း ဢၼ်ႁၢႆႉၸႃႉလႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်လီဢၢႆတေႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ ၽွင်းလဵၼ်ႈ

လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ ၽွင်းလဵၼ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်း ယဵၼ်ႇငႄႈ သႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယဵၼ်ႇငႄႈ ၽွင်းလဵၼ်ႈၼႆႉ ပေႃးတူၺ်းၽတ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်ၼႆ တေမီးယူႇ 10 မဵဝ်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ -

# ၽွင်းလဵၼ်ႈယူႇၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၽၢင်ႉတႃႇ လွင်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ်ၵူၺ်း။ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီမီး လွင်ႈႁႂ်ႈသေၵေႃႉၵေႃႉ ပေႃးလႆႈၸဵပ်းတူဝ်ၸဵပ်းၼိူဝ်ႉ။ (ထုၵ်ႇလီလဵၼ်ႈ လၢႆးလဵၼ်ႈ မဵဝ်းဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူဝ်ႁဝ်း ၵႅၼ်ႇၶႅင်ၼၼ်ႉၵူၺ်း)
# ပေႃးႁဵတ်း ပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၸုမ်းသေလဵၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈဢဝ်ၸႂ် ဢၼ်ၶႅမ်ႉတူဝ်လဵဝ် ၼၼ်ႉ ယူပ်ႈယွမ်းႁၢႆၵႂႃႇလႄႈ ထုၵ်ႇလီပၼ်ႁႅင်း ဢၼ်ဢဵၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (ၽိူဝ်ႉတႃႉတေလဵၼ်ႈ ၶႅမ်ႉတူဝ်လဵဝ် တႃႉလဵၼ်ၸွမ်း ၸုမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁႂ်ႈမၼ်းၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။)
# လွင်ႈလဵၼ်ႈ ဢၼ်ဢဝ် တၢင်းမူၼ်ႈၸႂ်ဝႆႉပဵၼ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီဢဝ် လွင်ႈပေႉလွင်ႈသုမ်းႁဵတ်းပဵၼ်လွင်ႈယႂ်ႇ။ ထုၵ်ႇလီဢဝ် လွင်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ် ဝႆႉပဵၼ်ယႂ်ႇယဝ်ႉ။
# ၽွင်းလဵၼ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ၼႆႉ လွင်ႈၶီလွင်ႈသိူဝ်း ဢမ်ႇထုၵ်ႇထူၵ်းဢွၵ်ႇၼႄ ႁႂ်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ။ (ပွႆးဢၼ်လဵၼ်ႈပေႉ​ၵေႃႈ လႆႈသိုပ်ႇလဵၼ်ႈ၊ ဢၼ်သုမ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီဝႆႉၸႂ်ႉလူႉသေ လီသိုပ်ႇလဵၼ်ႈၵႂႃႇယူႇ)
# သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ မီးလွင်ႈထဵင်ၵၼ်မႃးၼႆ ထုၵ်ႇလီထွမ်တူၺ်း လွင်ႈၵၢင်ၸႂ် ၽၢႆႇပိူၼ်ႈယူႇ။ ယႃႇပေႉထဵင်ၸႃးႁႅင်း။
# လွင်ႈတႅပ်းတတ်း ဢၼ်ၽူႈတတ်းသိၼ် တႅပ်းတတ်းပၼ်ၼၼ်ႉ ၽိတ်းၵေႃႈယဝ်ႉ၊ ထုၵ်ႇၵေႃႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႇလူဝ်ႇထဵင်ၶိုၼ်းသေ ထုၵ်ႇလီယွမ်းႁပ်ႉဢဝ် ၶေႃႈၸီႉသင်လီလီငၢမ်းငၢမ်းယူႇ။
# ပေႃးဢမ်ႇမီး ၽူႈတတ်းသိၼ် ဢွၼ်ၵၼ် ၽွမ်ႉၵၼ် တႅပ်းတတ်း ႁႂ်ႈမၼ်း ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈတင်းသွင်ပႃႈသွင်ၽၢႆလႄႈ။
# ၽွင်းတိုၵ်ႉလဵၼ်ႈယူႇၼၼ်ႉ သင်မီး လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၵၼ်ၼႆ ယႃႇပေဢဝ် တၢင်းၽိတ်းၵၼ်။ ဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇဝႆႉၸႂ်သေႁဵတ်း။
# ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇသႂ်ႇၸႂ်သႂ်ႇၶေႃးသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈမေႃႁဵတ်းမႅၼ်ႈၺႃးၼႆႉ ၽၢင်ႉဝႆႉပၼ်ဢိတ်းၼိုင်ႈ။
# ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ႁုၵ်းႁၢႆႉ၊ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ႁုၵ်းႁၢႆႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယႃႇပေၸႂ်ႉ ပေႁဵတ်းလႃးလႃး။ (ပေႃးသုမ်းသေ ၵႆႉလေႇ ႁဵတ်းႁိတ်ႈႁဵတ်းႁွတ်းလူင်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်လီဢၢႆတေႉတေႉၼၼ်ႉယဝ့််)။

## ၽိုၼ်ဢိင်
လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈၸွမ်းတၢင်း

လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈၸွမ်းတၢင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ ဢၼ်ပႃးဝႆႉၼႂ်း လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈၵူႈပိူင်ပိူင်ယူႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈၸွမ်းတၢင်းၼႆႉ ပေႃးမႃးတူၺ်း မၼ်းမီးယူႇ 14 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ထို ၁၄မျိုးမှာ -

# ၽွင်းတိုၵ်ႉၵႂႃႇတႃႈပႆတၢင်း တေဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းယႂ်ႇသဵင်လူင်။ (ပေႃးပႆတၢင်းၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်း တေဢမ်ႇလႆႈ ႁွင်ႉၵႂၢမ်း သဵင်ယႂ်ႇသဵင်လူင်)
# ပေႃးဝႃႈ တေၵိုတ်းၸွမ်းတၢင်းသေ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၼႆ ၵႂႃႇၵိုတ်းတီႈဢၼ် လွတ်ႇတၢင်းၵႂႃႇတၢင်းပႆႇပိူၼ်ႈသေ ၸင်ႇၵႆႈလၢတ်ႈ။
# တၢင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်တႃႇ ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၵႂႃႇၵႂႃႇမႃးမႃး။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ် လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉပိူၼ်ႈ။ တီႈဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင်ၼႆႉ ပေႃးတေပႆႇတၢင်းၼႆ ပိူၼ်ႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တေလႆႈပႆတီႈၶၢင်ႈတၢင်း ဢၼ်ပိူၼ်ႈႁဵတ်းဝႆႉပၼ် တႃႇၵူၼ်းပႆ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ။ တီႈလႂ်တေၸၢင်ႈပႆ၊ တီႈလႂ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈပႆၼႆ မီးလွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇပိူၼ်ႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်းၸွမ်းၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈ။
# ပေႃးၸဝ်ႈရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇမႃး၊ ပေႃးၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵေႇမႃး၊ ပေႃးၼၢင်းယိင်းလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇမႃးၼႆ ထုၵ်ႇလီဝႄႈပၼ်တၢင်းယူႇယဝ်ႉ။
# သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ပႃးၸွင်ႈ၊ ၶွၼ်ႉတဝ်ႉၵႂႃႇၸိုင် ဢၼ်ပဵၼ် ပၢႆလႅမ်မၼ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႉလီပၵ်းလူင်းၽၢႆႇတႂ်ႈသေ ယိပ်းၵႂႃႇ။
# ၸိူဝ်းပဵၼ် ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႈၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈပႅတ်ႈတူၵ်းၼိူဝ်တၢင်း။
# လႅၼ်းယႃႈ ဢၼ်ၽႆးပႆႇတၢႆ၊ ပႆႇမွတ်ႇၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈ ပႅတ်ႈတူၵ်းၼိူဝ်တၢင်း။ ၽႂ်ၵႂႃႇယဵပ်ႇၺႃးၵေႃႈ မၼ်းၸၢင်ႈမီးၽေး သေ ၸၢင်ႈထူပ်းၺႃးလွင်ႈၽေးၽႆး။
# သင်ၸိူဝ်ႉႁၼ် ယုၵ်းယၵ်း၊ ၸေႈပိတ်းၸေႈပွတ်း တီႈၸွမ်းတၢင်း ထုၵ်ႇလီဢဝ်ပႅတ်ႈ။
# သင်ၸိူဝ်ႉႁၼ်မႅၼ်ႈၺႃး ၸိူဝ်းဢၼ်ၸၢင်ႈပၼ်လႆႈ ၽေးၵူၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇႁိၼ်မၢၵ်ႇသၢႆး၊ ၼၢမ်၊ တဝ်ႈၵႅဝ်ႈၵွႆ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလီဢဝ်ပႅတ်ႈ ႁႂ်ႈလွတ်ႈၽေး။
# ပေႃးႁၼ် ၵူၼ်းဢၼ်ႁၢပ်ႇတိင်ႇ ဢၼ်ၼၵ်းၼႃမႃးၼႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇထုၵ်ႇလီဝႄႈတၢင်းပၼ်။
# ပေႃးတေၶၢမ်ႈတၢင်းၼႆ ထုၵ်ႇလီၽၢင်ႉ လွင်ႈၽေးၶဵၼ် လူတ်ႉၵႃး၊ လူတ်ႉလဵၼ်း၊ လူတ်ႉၶိူင်ႈ၊ လႅင် ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ။
# ပေႃးႁၼ်ၸွမ်းတၢင်းလႄႈ တေတူင်ႉတၵ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ထုၵ်ႇလီႁွမ်းမိုဝ်း ဝႆႉၼႃဢူၵ်းၼႆၵေႃႈ ႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႉၼႃႈဢူၵ်းသေ တူင်ႉတၵ်ႉ၊ ၵေႃႉဢၼ်ထုၵ်ႇလီ ၵူမ်ႈႁူဝ်သေ တူင်ႉတၵ်ႉၼႆၵေႃႈ ၵူမ်ႈႁူဝ်သေ ယုမ်ႉသေတူင်ႉတၵ်ႉလႄႈ။
# တီႈဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင်ၼႆႉ ယွၼ်ႉမၼ်းၵႆႉလႆႈၼႅတ်ႈ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈၼႃႈၵၢၼ်လႄႈ ဢၼ်ဢဝ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းသေ တူင်ႉတၵ်ႉၵၼ်ၼႆႉ ထုၵ်ႇလီၾၢင်ႉသေဝႄႈ။
# ပေႃးႁဝ်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉၺႃးသေၵေႃႉၵေႃႉလႄႈသင်၊ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈတၢင်းတၢင်ႇဢၼ်လႄႈ တေလႆႈ ယွမ်းတၢင်းၽိတ်းၼႆ ထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ယဵၼ်ႇငႄႈ သေၵေႃႈ ယွမ်းတၢင်းၽိတ်း။ သင်ၸိူဝ်ႉ ပိူၼ်ႈယွမ်းတၢင်းၽိတ်းၸူး ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီ ၶိုၼ်းလၢတ်ႈတေႃႇ လီလီငၢမ်းငၢမ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
လွင်ႈသႄႉသွမ်း လွင်ႈဢၢမ်းယေႃး

မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆ့ ဢွၼ်ဢဝ်ရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇႁႃႈပၢၵ်ႇသေ လုၵ်ႉဢဝ်ရႃႇၸၵီႇရိ ယေႃးၶိင်းမႃးၼႃႇလၼ်ႇတ၊ သုပ်ႉပိယပရိပ်ႉပႃႇၸၵ ၵေႃႉပဵၼ်သြႃႇလႄႈ ပရမ်ႇမတတ်ႉထမၼဝၵ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ သွင်ၶႃဢွၼ်ၵၼ်ၸွမ်းလင် ရႁၢၼ်းၽိၵ်ႉၶုမႃး။

သုပ်ႉပိယၵေႃႉပဵၼ်သြႃႇမၼ်းၼၼ်ႉ ႁၼ်ၽိတ်းသႄႉသွမ်းၸွမ်းၼႄၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတေႃႇသုတ်းသဵင်ႈသၢႆတၢင်း။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းသမ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်ၽိတ်း ဢမ်ႇသႄႉသွမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသင်သေ ပၢႆယွင်ႈဢၢမ်းဢဝ်ၵုင်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ၸွမ်းမႃးတၢင်းလင်။

ဢၼ်ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၽိၵ်ႉၶုၶဝ်တႄႉ ဢမ်ႇၶဝ်ႈၸိမ်လၢတ်ႈၸႃၸွမ်း ဢၼ်ၶႃသြႃႇတပႄး ထဵင်ၵၼ်မႃးသမ်ႉပေႃးသုတ်းသဵင်ႈသၢႆတၢင်းၼၼ်ႉ။ ၶဝ်ၸဝ်ႈဢမ်ႇမ်ႉထႅမ်ၸွမ်း၊ ဢမ်ႇသၢၼ်ၶတ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်သုပ်ႉပိယသႄႉသွမ်းႁၼ်ၽိတ်းၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵဝ်ဢမ်ႇၵမ်ႉထႅမ်၊ ဢမ်ႇသၢၼ်ၶတ်း ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃးၸွမ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်းပရမ်ႇမတတ်ႉတ ဢၼ်ယွင်ႈဢၢမ်းဢဝ်ၵုင်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉသင်။

ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶၢဝ်းတၢင်းၸူဝ်ႈပႆႇၽႅဝ်ၼႃႇၼလၼ်ႇတၼၼ်ႉ ဝၼ်းၶမ်ႈမႃးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈလိုဝ်ႈၼွၼ်းတီႈၶွင်ႉၼွၼ်း ႁူင်းသဝ်းလူင်ဢၼ်ၼိုင် ဢၼ်မီးၼႂ်းဝဵင်း ဢမ်ႇၽလတ်ႉသိၵ်ႉၶၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ၵၢင်ၶမ်ႈၶိုၼ်းလိုၵ်းၼႃႇယဝ်ႉသေ ပူၼ်ႉမႃးၶၢဝ်းမၼ်းယဝ်ႉသေတႃႉ ၶႃသြႃႇတပႄးတႄႉ ၵေႃႉၼိုင်သႄႉသွမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၵေႃႉၼိုင်ႈသမ်ႉယွင်ႈဢၢမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇႁဵတ်းၼၼ်ၼၼ်ႉ ၽိၵ်ႉၶုရႁၢၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ငိၼ်းၸွမ်းသဵင်ၶႃယူႇၵူႈၵမ်းၵူႈၵမ်းယဝ်ႉ။ ၽိၵ်ႉၶုရႁၢၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၶဝ်ႈၸိမ်ၸွမ်းဢၼ်ၶႃ သြႃႇတပႄးထဵင်ၵၼ်ယူႇၼၼ်ႉသင်။

ၽိူဝ်ႇၽႅဝ်မႃးၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ ရႁၢၼ်းၽိၵ်ႉၶုၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးတုမ်ၵၼ်သေ ၸင်ႇၵႂႃႇလဝ်ႈလၢတ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လွင်ႈၶဝ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃးလၢတ်ႈၸႃၸွမ်း။ ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃးဢုပ်ႇဢူဝ်းၸွမ်း လွင်ႈဢၼ်ၶႃသြႃႇတပႄး သႄႉသွမ်းႁၼ်ၽိတ်းလႄႈသင်၊ ယွင်ႈဢၢမ်းဢဝ်ၵုင်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉလႄႈသင် ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၽြႃးပေၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇပူင်ၵႂၢမ်းဝႃႈ "လုၵ်ႈႁၵ်ႉၶဝ် ရႁၢၼ်းၶဝ်ဢိူၺ်း၊ လွင်ႈဢၼ်သူဝႄႈယၢၼ်ပႅတ်ႈ၊ ဢမ်ႇၶဝ်ႈၸိမ်ၸွမ်းၶႃသွင်ၵေႃႉထဵင်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈဢိူဝ်ႈ၊ သင်ဝႃႈသူလႆႈႁူႉငိၼ်း ဢၼ်သႄႉသွမ်းၼိူဝ်ၽြႃး၊ တြႃး၊ သင်ႇၶႃႇသေ သူၸႂ်လမ်တေႃးသ၊ သူၸႂ်တူၵ်းပေႃးၼႆၸိုင် သူတေထူပ်းႁၼ်ၽေးၶဵၼ်ဢိူဝ်ႈ။ လွင်ႈသူဢွၵ်ႇတေႃးသၸႂ်လမ်ၼၼ်ႉ ပဵꧣ်လွင်ႈတုၵ်ႉၶၶၢၼ်ၸႂ်ယဝ်ႉ"

သင်ဝႃႈသေၵေႃႉၵေႃႉ သႄႉသွမ်းႁၼ်ၽိတ်းၼိူဝ်သူၸိုင် သူတေလႆႈထတ်းသၢင်တူဝ်ၵဝ်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ - ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၽိတ်းဢမ်ႇၽိတ်းၼႆၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေထုၵ်ႇမႅၼ်ႈယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ သူမီးတၢင်းၽိတ်းယူႇသေဢၼ်ဢၼ်ပေႃးၼႆၸိုင် သူယင်းတေလႆႈၶွပ်ႈၸႂ် ဢၼ်သႄႉသွမ်းၸွမ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။ သူတေလႆႈၶတ်းၸႂ် လိုမ်းပႅတ်ႈလွင်ႈသႄႉသွမ်း။ ႁၼ်ၽိတ်းၼိူဝ်သူၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ" ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။"

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 56၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
လွင်ႈဢမ်ႇလီ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉယုမ်ႇဢဝ် (႑႐) ယိူင်ႈ

ၼိုင်ႈ - ၼင်ႇပိူၼ်ႈလၢတ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ယႃႇၼႅတ်ႈယုမ်ႇ၊
သွင် - ၸွမ်းၽိင်ႈထုင်း ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်သေတႃႉ ယႃႇၼႅတ်ႈယုမ်ႇ၊
သၢမ် - ယၢမ်ႈငိၼ်းမႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်သေတႃႉ ယႃႇၼႅတ်ႈယုမ်ႇ၊
သီႇ - မႅၼ်ႈၼႂ်းၽိုၼ်ထမ်းသေတႃႉ ယႃႇၼႅတ်ႈယုမ်ႇ၊
ႁႃႈ - ၸွမ်းၼင်ႇ တၢင်းဝူၼ်ႉပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉ ယႃႇၼႅတ်ႈယုမ်ႇ၊
ႁူၵ်း - မႅၼ်ႈၸွမ်းလွၵ်းလၢႆးသေတႃႉ ယႃႇၼႅတ်ႈယုမ်ႇ၊
ၸဵတ်း - မီးလၵ်းထၢၼ်သေတႃႉ ယႃႇၼႅတ်ႈယုမ်ႇ၊
ပႅတ်ႇ - ငမ်ႇမႅၼ်ႈတၢင်းသူၼ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေတႃႉ ယႃႇၼႅတ်ႈယုမ်ႇ၊
ၵဝ်ႈ - မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၼ်ႉသုင်သေတႃႉ ယႃႇၼႅတ်ႈယုမ်ႇ၊
သိပ်း - ပဵၼ်ၵႂၢမ်း သြႃႇၶူးဝႃးသေတႃႉ ယႃႇၼႅတ်ႈယုမ်ႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ၼႃႈလိၵ်ႈ 18၊ ပပ်ႉသဵၼ်ႈတၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တႃႇတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ထမ်းပုတ်ႉထ၊ ၸဝ်ႈၶူးပၼ်ႇတိတ ၼမ်ႉၶမ်း
လွင်ႈဢွၼ်ႁူဝ်

## လွင်ႈဢွၼ်ႁူဝ်

ၽၢင်ႈႁၢင်ႈ (9) ပိူင်

### မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇ

1။ ၵၢၼ်ဢၼ်တိုၵ်ႉႁဵတ်းယူႇၼႆႉ ဝႆႉၸႂ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈပဵၼ် ၵၢၼ်လွင်ႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီ။ လူဝ်ႇလႆႈမီးၸႂ် သတ်ႉထႃႇသမ်ႇပတႃႇ (လွင်ႈသတ်ႉထႃႇလႄႈ လွင်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ) ႁူမ်ႈၵၼ်။

### တေလႆႈလဵၼ်ႇၼႃႇၵၢၼ်

2။ ၵၢၼ်ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁဵတ်းယူႇၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးလွင်ႈလူၼ်ႉလဵၼ်ႇလီလီငၢမ်းငၢမ်း။

### ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း

3။ ၸုမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ၵူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႆႈဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း။

### ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ

4။ တေလႆႈထတ်းသၢင်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁႂ်ႈႁူႉလွင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ တေလႆႈၶတ်းၸႂ်ၼင်ႇႁိူဝ် ၼမ်ႉၵတ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပေႃးတေလႅတ်းၽၢႆသေၵဝ်ႇ။

### ႁႂ်ႈပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇ

5။ တေလႆႈႁဵတ်းပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇလီ။

### ယႃႇပေၵူၼ်ၵၢၼ်

6။ တေဢမ်ႇလႆႈၵူဝ်ၵၢၼ် တေဢမ်ႇလႆႈၵူဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း၊ ပေႃးၼႃႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း တိုၵ်ႉဢေႇ တေလႆႈႁႃႁဵတ်းထႅင်ႈ ႁႂ်ႈမၼ်းၼမ်။ ၸိူဝ်းပဵၼ် လုၵ်ႈၼွင်ႉပႃႈတႂ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေလႆႈမေႃသွၼ်ပၼ် ႁႂ်ႈမီးၼမ်ႉၸႂ် ဢဝ်ပုၼ်ၽွၼ်း ႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ်လႆႈ။

### လူဝ်မေႃႇၸႂ်ႉ

7။ ပေႃးတေၸႂ်ႉ လုၵ်ႈၼွင်ႉႁဝ်းၼႆ တေလႆႈၽၢင်ႉဝႆႉ ​ၶေႃႈသၢမ်ၶေႃႈ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ။
:::* ၵၢၼ်ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸႂ်ႉၼၼ်ႉ ၸွင်ႇၶဝ်ပွင်ႇၸႂ် လီလီယူႇႁႃႉ။
:::* လွင်ႈၶဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈလီ ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းသေၵေႃႉၵေႃႉၵေႃႈလီ ၸွင်ႇမီးလွင်ႈ ပႂ်ႉလူလွမ်တူၺ်းၸွမ်းယူႇႁႃႉ။
:::* ၸိူဝ်းဢၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉ ၸွင်ႇၶဝ်ႁဵတ်းယဝ်ႉတူဝ်လီယူႇႁႃႉ။

### ဝႆႉမဵတ်ႉတႃႇ

8။ ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတႂ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႆႈႁဵတ်း ႁႂ်ႈႁူႉၸၵ်းဝႆႉၵူႈၵေႃႉ။ လွင်ႈပၢႆးယူႇလီၶဝ်လႄႈသင် လွင်ႈလူမ်ၸႂ်ၶဝ်ႈလႄႈသင် တေလႆႈဝႆႉၽၢင်ႉပၼ်ယူႇတႃႇသေ။

### ပၼ်ပႆႇၺႃႇ

9။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁႂ်ႈပေႃးမီးပိုၼ်ႉႁူႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်ယူႇတႃႇသေႇ။
လွင်ႈဢူတ်းယိူၼ်ႉၶႂၢင်းလွတ်ႈလႄႈ လွင်ႈၸႂ်ၼိမ်မၼ်ႈ

ပၼ်ႇထုလမၼ်ႇလရႃႇၸၵုမႃႇရၼႆႉ မိူဝ်ႈၽွင်းလဵၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်တင်း ပသေႇၼတီႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ သွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်ပိုၼ်ႉႁူႉတၢင်းမေႃမႃးတီႈ တၵ်ႉၵသီႇလႃႇတင်းသွင်ၵေႃႉယဝ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်းမိူဝ်း မိူင်းၽႂ်မိူင်းမၼ်း။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃးသလၼႆႉ ႁူႉၼမ်ႉၵတ်ႉၵေႃးသလပသေႇၼတီႇသေ ၸင်ႇဢဝ်ႁၢင်ႈႁေႃဢၢပ်ႈပၼ်ယဝ်ႉ ၵိုတ်းလိုဝ်ႈၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း။

ပၼ်ႇထုလၼႆ့ ပဵၼ်ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇပၢႆးသိုၵ်းလႄႈ ပသေႇၼတီႇၸင်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်ၸွမ်သိုၵ်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ၽၢႆႇႁၢပ်ႇထၢမ်းၵၢၼ် တႃႇႁူမ်ႇလူမ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႅတ်းၽၢႆတႄႉတႄႉ။

ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်မႃး ၽၢႆႇထတ်းသိၼ်ၼၼ်ႉ ၽူႈထတ်းသိၼ်ၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈသေ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၶီၸႂ်မႆႈၸႂ်တႄႉတႄႉ။ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်တိူင်ႇလဝ်ႈမႃးထိုင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလႄႈ ၸင်ႇပူတ်းတႃၶုၼ် ၽူႈထတ်းသိၼ်သေ ႁႂ်ႈပၼ်ႇထုလဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၽူႈထတ်းသိၼ်။ ယွၼ်ႉလွင်ႈတၢင်းၼၼ်ႉသေ ၽူႈထတ်းသိၼ်ၵဝ်ႇၵဝ်ႇၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼိူဝ် ပၼ်ႇထုလလႃးလႃး။

ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ပႂ်ႉတိုဝ်ႉတၢင်းလီသေ လၢတ်ႈလွင်ႈပၼ်ႇထုလဢမ်ႇလီတီးၶုၼ်ႁေႃၶမ်းယူႇယဝ်ႉ။ "မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈမီးမႃႇမီးႁႅင်းလူင်ဢေႃႈ၊ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း 32 ၵေႃႉၵေႃႈ မီးမႃႇမီးႁႅင်းမိူၼ်ၼင်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ မီးဢေႃးၸႃႇဢႃႇၼႃႇၼိူဝ်တပ်ႉသိုၵ်းၸဝ်ႈႁဝ်းတႄႉတႄႉ။ ၸၢင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းတင်းတပ်ႉသိုၵ်းၵမ်ႈၽွင်ႈသေ တေၸၢင်ႈၶႃႈႁႅမ်ၸဝ်ႈႁဝ်းယဝ်ႉ ၸၢင်ႈသိမ်းဢဝ် ႁၢင်ႈႁေႃတီႈၶႃႈဢေႃႈ"။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ယုမ်ႇယမ်ၵႂၢမ်းသေႃႇသူၼ်းသေ ၸင်ႇၽႅၼ်ၵၢၼ်တႃႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉပႅတ်ႈ ပၼ်ႇထုလၶဝ်ပေႃႈလုၵ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းမိူင်း ယုင်ႈယၢင်ႈၼႆသေလႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉပၼ်ႇထုလလႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း 32 ၵေႃႉ ၵႂႃႇတီႈလႅၼ်လိၼ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸႂ်ႉၵူၼ်းယမ်ႇယမ်ၸႂ်ၶဝ်ၵႂႃႇ ၶႃႈႁႅမ်ပႅတ်ႈၶဝ်ပေႃႈလုၵ်ႈတင်းသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။

ပဵၼ်ဝၼ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ မၼ်ႇလိၵႃႇ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းပၼ်ႇထုလသမ်ႉပၢင်းၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၶဝ် ၵိၼ်းသွမ်း။ ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၶဝ် ယေႃးၶိင်းၽႅဝ်မႃးသေ ၸင်ႇၸဵၼ်းယိုၼ်ႈသွမ်းပၼ်သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်။ မိူဝ်ႈၽွင်းၸဵၼ်းယိုၼ်ႈသွမ်းယူႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸွႆႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢဝ်မေႃႈၼိူၺ်း(ထေႃးပၢတ်ႈ)လုတ်ႈတူၵ်းမိုဝ်းမၼ်းသေ လႅဝ်ၵႂႃႇ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ သင်ႇၶႃႇလူင်တူၼ်ၼိုင်ႈၸင်ႇဝႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီၵွပ်ႈလွင်ႈၼႆႉ၊ မေႃႈၼၼ်ႉ မီးသၽေႃးမေႃလႅဝ်လႄႈ ဝၢႆးၼႆႉမႃးၵေႃႈ တေလႅဝ်ယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇၼၼ် မၼ်ႇလိၵႃႇၵေႃႈၸင်ႇဝႃႈ "ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ယွၼ်ႉမေႃလႅဝ်ၵႂႃႇၵွႆးသေ ႁဵတ်းႁိုဝ်လႄႈ တေလႆႈပဵၼ်တၢင်းၸႂ်ဢမ်ႇလီၶႃႈလႃႇ၊ မိူဝ်ႈၵႆႈဢွၼ်ႇၼႆႉၵွႆး ၶႃႈႁဝ်းလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇလုၵ်ႈၽႃၽႄၶႃႈ ဢၼ်လႆႈပႃးတွင်ႈ 16 ပွၵ်ႈသေ ၵိူတ်ႇလဵင်ႉယႂ်ႇမႃးလႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူဝ် လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းၶႃႈႁႅမ်ယဝ်ႉလူႉတၢႆသဵင်ႈမူတ်းဢေႃႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶႃႈယင်းဢမ်ႇပဵၼ်လွင်ႈၸႂ်ဢမ်ႇလီၶႃႈ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

မၼ်ႇလီၵႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉသႃႇဝၵၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇဝိပသ်သၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႄႈထူၼ်ႈဝႆႉလႄႈ ယွၼ်ႉလွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢွၼ်ႇၵွႆး ယင်းဢမ်ႇတိုၼ်ႇၽၢၼ်ႈသင်၊ ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ပၺ်ႇၺႃႇမၼ်ႈၵိုမ်းသေ မီးလွင်ႈဢူတ်းယိူၼ်ႉၶႂၢင်းလွတ်ႈလႄႈ လွင်ႈၸႂ်ၼိမ်မၼ်ႈမၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လီဢၢမ်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။

မၼ်းၼၢင်းၸင်ႇၸင်ႇဝႃႈတီႈလုၵ်ႈပႂ်ႉမၼ်းၸိူဝ်းပဵၼ် မႄႈမၢႆတင်းသဵင်ႈဝႃႈ "ယွၼ်ႉၵၢၼ်ဢမ်ႇလီ ဢၼ်လႆႈႁဵတ်းမႃးလၢႆလၢႆၽဝၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်မႃး လွင်ႈဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်ၸိူင်ႉၼႆယဝ်ႉ။ သူၶဝ်ၵေႃႈ ယႃႇပေပဵၼ်လွင်ႈၸႂ်ဢမ်ႇလီသေ ၼႂ်းၸႂ်သူၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပဵၼ်တေႃးသတေႃႇမႁႃႇရႃႇၸႃႇသေႇၼႃႇပတိၼၼ်ႉသင်ယဝ်ႉ" သင်ႇသွၼ်ၼင်ႇၼႆသေ ၸင်ႇႁႂ်ႈၶဝ်ဢွၵ်ႇယၢၼ်မိူင်းၵေႃးသလယဝ်ႉ ႁႂ်းၶိုၼ်းမိူဝ်းယူႇမိူင်းၵိူတ်ႇၶဝ် ၵုသိၼႃႇရူင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈဝဵင်းလူင် မၼ်ႇလၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢူတ်းယိူၼ်ႉ ၶႂၢင်းလွတ်ႈလႄႈ လွင်ႈၸႂ်ၼိမ်မၼ်ႈၼင်ႇၼႆၼႆႉ လီယွင်ႈဢၢမ်းတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 72၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
လွင်ႈဢၼ်လီဢၢမ်း ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ ၽူႈဢၼ်ၸႂ်ၼိမ်မၼ်ႈဢူတ်းယိူၼ်ႉ

ၽူႈၵေႃႉၸႂ်ၼိမ်မၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လႆႈၵေႃႉဢူတ်းယိူၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈၵေႃႉဢူတ်းယိူၼႉၵေႃႈ ၸႂ်မၼ်းဢမ်ႇၼိမ်မၼ်ႈလႆႈ။ လွင်ႈဢူတ်းယိူၼ်ႉၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်ထမ်မသေႇၼႃႇပတိ လုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လီဢၢမ်းတႄႉတႄႉ။ တီႈငဝ်းလၢႆးဢၼ်လႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇၼႆႉ ဢူတ်းယိူၼ်ႉလႆႈတႄႉတႄႉ။

မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၵူၺ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈထုပ်ႉပေႃႉသႂ်ႇၵွၵ်းႁူဝ် ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇႁႅင်းႁႅရ်း။ တီႈၼႆႉ သင်ပဵၼ်တၢင်ႇၵေႃႉတႄႉ ယင်းတေၸၢင်ႈတၢႆၵွၼ်ႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဢွၵ်းဢေႃလႄႈ ဢဵၼ်ႁူႉၶဝ် တေၸၢင်ႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇယူႇ။ သင်ဝႃႈပဵၼ်ၸၢင်ႉမီးႁႅင်းလူင်သေတႃႉၵေႃႈ ပေႃးၸဵပ်းမွၵ်ႈတၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ယင်းတေဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇတႄႉ ဢမ်ႇတိုၼ်ႇၽၢၼ်ႈသေဢိတ်း။ ဝၢႆးသေလႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းထုပ်ႉပေႃႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈမႁႃမွၵ်ႇၵလၢၼ်ႇထၢမ်ဝႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းၸဵပ်းၼၼ်ႉမိူၼ်ႁိူဝ်ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇလႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းၸဵပ်းသင်လူင်လၢင် (တိုၼ်းလီယူႇလုမ်းလုမ်းၵူၺ်း)၊ ၼိူဝ်ၵေႃႉထုပ်ႉပေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇတေႃးသသေ ပၢႆၶႂၢင်းလွတ်ႈပၼ်ၵွၼ်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ၵႃႈၶႂ်ႈပဵၼ်ငဝ်းလၢႆးဢမ်ႇလီၸိူင်ႉႁိုင်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၸႂ်ထမ်ႇမသေႇၼႃႇပတိတႄႉ ဢမ်ႇတိုၼ်ႇၽၢၼ်ႈသေဢိတ်း။ "မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းဢမ်ႇဢွၵ်ႇတေႃးသ" ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼႆႉ ၽႅဝ်ၵႂႃႇၼႂ်းၵူၼ်းတၢင်းလၢႆ။ ပရမ်ႇမၼၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢၼ်ၼႆႉသေ ၸင်ႇဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈဢွၵ်ႇတေႃးသၵႂႃႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ၸင်ႇပႂ်ႉၶိင်ႇယၢမ်းဢၼ်သၢင်ႇတေႃႇပွၵ်ႈၼိုင်ႈသေ ထုပ်ႉပေႃႉသႂ်ႇၵွင်းလင်ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇႁႅင်းႁႅင်း။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ ႁဵတ်းသင်လႄႈ ထုပ်ႉပေႃႉၼႆၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇလၢတ်ႈဢွၵ်သေ သိုပ်ႇပႆယၢင်ႈၵႂႃႇ။ ပဵၼ်ၽႂ်ၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇဝၢႆႇတူၺ်းၵွၼ်ႇ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ပရမ်ႇမၼၸင်ႇပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢမ်ႇမီးတေႃးသ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ လႆႈႁူႉၵုင်ႇဢူတ်းယိူၼ်ႉၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇမႃး။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇၼွမ်းတူဝ်ဝႆႈသႃလႄႈ လဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ-
"ꧤၼ်တေ - ၸဝ်ႈႁဝ်း ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ၊ ၶႅၼ်းတေႃႈၶႂၢင်းလွတ်ႈပၼ်ၶႃႈၶဝ်သေၵမ်း"
ယၢမ်းၼၼ် ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ "ၵွပ်ႈသင်၊ မီးလွင်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ပရမ်ႇမၼၸင်ႇဝႃႈ "ၶႃႈၶဝ်ၼႆႉ ၶႂ်ႈႁူႉလွင်ႈငမ်းယဵၼ် (လွင်ႈလွတ်ႈၵၢင်းတေႃးသ)"ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
"ပေႃးၼၼ်ၵေႃႈ ႁဝ်းၸဝ်ႈ ၶႂၢင်းလွတ်ႈပၼ်သူယူႇ"
"ꧤၼ်းတေ- ပေႃးဝႃႈၶႂၢင်းလွတ်းပၼ်ၶႃႈၶဝ်ၵေႃႈ ၶႅၼ်းတေႃႈယေႃးၶိင်းမိူဝ်းႁိူၼ်းၶႃႈႁဝ်းၶဝ်သေ ႁပ်ႉတုင်းဢဝ်သွမ်းၽေႃးၸၼ်ႇသေၵမ်းတီႈၶႃႈ"
ပေႃးဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇၸင်ႇယေႃးၶိင်းမိူဝ်းႁိူၼ်းမၼ်းယဝ်ႉသေ ၵိၼ်သွမ်းယူႇယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ဢုပႃႇသၵႃႇၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ ဢၼ်လႆႈႁူႉၸွမ်းလွင်ႈၼႆႉငဝ်ႈတေႃႇပၢႆႇ တႃႇတွပ်ႇတႅၼ်းပရမ်ႇမၼၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်မႃးတုမ်ပႃႈၼႃႈႁိူၼ်း ပရမ်ႇမၼယူႇယဝ်ႉ။
ယၢမ်းၼၼ် ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇၸင်ႇတွင်ႈထၢမ်ၶဝ်ဝႃႈ-
"မၼ်းၼႆႉ ထုပ်ႉပေႃႉသူႁ ဢမ်ႇၼၼ် ထုပ်ႉပေႃႉၵဝ်ႁႃႉ"
"ထုပ်ႉပေႃႉၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈဢေႃႈ"
"ယွၼ်ႉဢၼ်ထုပ်ႉပေႃႉၼၼ်ႉသေ ၵဝ်ၸဝ်ႈပေႃးၶႂၢင်းလွတ်ႈပၼ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ႁဵတ်းသင်လႄႈ သူသမ်ႉၶႂ်ႈပၼ်တၢမ်ႇမၼ်းလႃႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ သူၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်မိူဝ်းၶိုၼ်းႁိူၼ်းၽႂ်ႁိူၼ်းမၼ်းတႃႉ"။
ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇၼႆႉ ႁႂ်ႈၶဝ်မိူဝ်းသေ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇယေႃးၶိင်းမိူဝ်းၵျွင်းမၼ်းၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။

ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈပိူင်ပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇႁေႃးဝႃႈ-
**ꧣ ၿြႁ်မꧣသ်သ ပႁရေယျ၊ ၼသ်သ မုၼ်ၸေထ ၿြႁ်မၼေႃ**
**ꩪီ ၿြႁ်မꧣသ်သ ႁၼ်တႃရံ၊ တတေႃ ၻီ ယသ်သ မုၼ်ၸတိ။**
**(ꩪမ်မပၻ 389၊ ၿြႁ်မꧣဝၵ်ၷ)**

ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီလူလၢႆၽူႈၵူၼ်းလီ (ပရမ်ႇမၼ) ၽူႈၵူၼ်းလီၼႆႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၸႂ်လမ်တေႃႇၽူႈၵေႃႉလူလၢႆႁဝ်း။ လွင်ႈလူလၢႆၽူႈၵူၼ်းလီၼႆႉ လီမိူဝ်ႇလီႁၢင်ႈတႄႉတႄႉ။ ၵေႃႉဢၼ်ၸႂ်လမ်ႇတေႃႇၵေႃႉလူလၢႆၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းလီမိူဝ်ႇႁၢင်ႈတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 71၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
လွင်ႈဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉတႄႉ

ၽူႈၸိူဝ်းဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်ၽႄႈတိူၼ်းတြႃးထမ်ႇမၶဝ်ၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ ဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႃႈသေ တႅပ်းတတ်းလႆႈ ဝၼ်းတေတၢႆယူႇ။ ၽူႈၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးႁႂ်ႈပေႃးမိူၼ်ၼင်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တေမီးၽႂ်။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တႅပ်းတတ်းလႆႈဝၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈ တေဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်တၢႆမႃႇရ(ၶုၼ်သူင်)ၼႆႉ ယင်းဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈၼႆႉၵွၼ်ႇ။ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသင်ႇသွၼ်ပၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ တၢင်းၵိူတ်ႇတၢင်းတၢႆၼၼ်ႉ ၶုၼ်သူင်မႃႇရတိုၼ်းဢမ်ႇလႆႈၸႂ်လႃးလႃးယဝ်ႉ။

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ လႅၼ်တီႈမၼ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်ၽႄႈတိူၼ်းတြႃးသေ လႆႈဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ လွင်ႈၵိူတ်ႇလွင်ႈတၢႆသေ လွတ်ႈဢွၵ်ႇပႃးလႅၼ်တီႈၶုၼ်ၽီမႃႇရယူႇယဝ်ႉ။

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ မီးပႃႇရမီႇတဵမ်ထူၼ်ႈ တႃႇလွတ်ႈဢွၵ်ႇၼႂ်းသမ်ႇသရႃႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်မႃႇရၶုၼ်သူင်ၼႆႉ ၵႆႉၵႆႉလဝ်ႈလၢတ်ႈႁႂ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယူႇၶိူဝ်းၶိူဝ်းယဝ်ႉ။ **(ၻီ (1) ဢꩦ်ꩧၵထႃ 2-168 မႁႃပရိၼိၿ်ၿႃၼသုတ်တဝꧣ်ꧣၼႃ)**

ၶုၼ်လူင်မႃႇရၼႆႉ ၽႅဝ်မႃးထႅင်ႈသေ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလၢတ်ႈမႃးဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ "ယၢမ်းတေႃႈလဵဝ်ၼႆႉ ၽိၵ်ႉၶုၶဝ်၊ ၽိၵ်ႉၶုၼီႇၶဝ် ၵူၼ်းႁိူၼ်းၶဝ်တင်းၼမ်တင်းလၢႆ ႁူႉႁၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၺ်ႇၺႃႇဝိပတ်သၼႃႇယဝ်ႉ ပၢႆၶိုၼ်းသွၼ်ပၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၶႃႈလႃႈ" ယိုၼ်ႈယွၼ်းၼင်ႇၼႆ။

ယၢမ်းၼၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ "ၼႄႈ မႃႇရ၊ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼႆႉၵႂႃႈထႅင်ႈ သၢမ်လိူၼ်၊ မိူဝ်ႈလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼၼ်ႉ ၵဝ်တထႃႇၵတ တေဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇဢိူဝ်ႈ" ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းၵႂႃႇၸူးတီႈၼႃႈတၢင်းတူၵ်း တီႈတေဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈၽႅဝ်သၢမ်လိူၼ်ယဝ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ႁူဝ်ၵႂႃႇၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇသေ ၼွၼ်းၼႂ်းၵႄႈ မႆႉပဝ်းသွင်တူၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼွၵ်ႈဝဵင်းၵုသိၼႃႇရုင်ႇၼၼ်ႉသေ ပူင်လၢတ်ႈဝႃႈ "ၵဝ်ၽြႃး တေဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇတီႈၼႆႈၼႆႉယဝ်ႉ" ၼႆ။ ယၢမ်းၼၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ဢမ်ႇပႆႇပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၼၼ်ႉၸင်ႇႁႆႈ၊ ၽိၵ်ႉၶုၸိူဝ်းပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇတႄႉ ၽႄႈတိူၼ်း "ဢၼိတ်ႉၸဝတသင်ႇၶႃႇရ" ၼႆယူႇႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းယဝ်ႉ။

ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢၼ်ၼႆႉ ၽႅဝ်ၵႂႃႇၵုသိၼႃႇရုင်ႇ၊ ၵူၼ်းတင်းလၢႆၵေႃႈ ဢွၼ်ၵဵၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းပဵၼ်ၸိူဝ်း မႃးဝႆႈသႃပူႇၸေႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႉတႄႉ သႅၼ်ႇႁွင်ႉႁႆႈ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈဢဝ်မွၵ်ႇမႃးပူႇၸေႃႇ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈပိုၼ်မွၵ်ႇ၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ လိူဝ်သေ ဢဝ်မွၵ်ႇမႃးပူႇၸေႃႇၼၼ်ႉ ၼင်ႇဢၼ်ၵဝ်ၽြႃးသင်ႇသွၼ်ယူႇတႃႇသေႇ ဢဝႃႈ (ဢိမႃယ ꩪမ်မႃၼု ꩪမ်မႃ ပတိပတ်တိယႃ ၿုတ်ꩪံပူၸေမိ) ၵျၢင်ႉၵမ်ၽႄႈတိူၼ်းထမ်ႇမတြႃးသေ ပူႇၸေႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇပဵၼ်လွင်ႈပူႇၸေႃႇဢၼ်တႄႉမၼ်းဢိူဝ် ၼႆယူႇယဝ်ႉ။


**ဢႃရၻ်ꩪဝီၷယေ ပႁိတတ်တေ၊ ၼိၸ်ၸံ ၻꩮ ပရၵ်ၵမေ။**
**သမၷေ သႃဝၵေ ပသ်သ၊ ဢေတ့ ၿုၻ်ၻႃၼဝꧣ်ၻၼံ။**
**(ထေရီ - ဢပၻၢၼ် 2.ပုၵ်ႈ - 171)**


လုၵ်ႈၼွင်ႉသႃႇဝၵ ဢၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်၊ ဢၼ်ၶၵ်းၵႆႉ၊ ဢၼ်ပွႆႇၸႂ်ၸူးၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ၊ ဢၼ်တႅပ်းတတ်းမၼ်ႈၸႂ်၊ ဢၼ်ဢွမ်ႇလွမ်ႈၼၼ်ႉ တူၺ်းၶဝ်လူး၊ ဢၼ်ႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇပွင်ႇဝႃႈ ဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။

**(ထေရိၷႃထႃ ပိၼ်ႇမၢၼ်ႈ -9- ၼႃႈလိၵ်ႈ - 204)**


## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 105၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
လွင်ႈၶီႇမႃႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ဢၼ်လီဢၢမ်းယေႃး

ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယၶဝ်ၼႆႉ တိုၼ်းတေလႆႈပဵၼ်ၽူႈၶီႇမႃႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈထုင်းသေ လႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းၶီႇမႃႉ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ မႃႉ **ၵၼ်ႇတၵ** ၼႆႉ ၵိူတ်ႇၽၢၵ်ႈတင်းၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၶႃၼႆႉ ၵိူတ်ႇၺႃးမႅၼ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်။ ၶီႇမႃႉၵၼ်ႇတၵသေ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇၽိုၵ်းၶီႇမႃႉ ႁႂ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈၽိုၵ်းသွၼ် ၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆးၼႆႉ ဝႆႉၸႂ်ဢီးလူသေ ၸင်ႇၽိုၵ်းၽွၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ လႆႈထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇမၢႆးလၢႆလၢႆပၢၼ် လၢႆၽဝ ဢၼ်ဢမ်ႇဢၢၼ်ႇလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႆႇလႆႈသပ်ႉပၺ်ႇၺုတၺၢၼ်ႇ၊ ပႆႇပဵၼ်ၽြႃးသေတႃႉၵေႃႈ ၸႂ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ မီးမႅတ်ႉတႃႇ ဢၼ်ႁၢမ်းလွင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်ပဵၼ်ယႂ်ႇ၊ မီးၵရုၼႃႇၸႂ်လီ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းယၢမ်းၽိုၵ်းၽွၼ်ႉၵၢၼ်သိုၵ်းသိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇႁႂ်ႈတိူဝ်ႉသၢင်ႈသၢႆၸႂ်ၽႂ်သင်။ ၸဝ်ႈၸၢႆးမၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်ၶွၼ်ႉဝၢႆသဵ ႁႅမ်မႃႇႁေ မႃႉလိူင်း၊ ဢဝ်ၶွၼ်ႉၸိူၵ်ႈသေႁႅမ်၊ ဢမ်ႇဢီးလူသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတၢင်းတိၼ်လဵၵ်းမႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမႃႉငႄႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇႈႁဵတ်းႁႂ်ႈမႃႉငႄႈမႃးလႆႈ။ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈတႄႉ မႃႉႁေမႃႉႁၢႆႉၸိူဝ်းတဵၼ်ႈတွၵ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ဢဝ်မႅတ်ႉတႃႇၵရုၼႃႇသေ လုပ်ႈပၼ်ယၢႆးပၼ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မႃႉငႄႈမႃးလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉသိုၵ်းဢၼ်လီယွင်ႈဢၢမ်း၊ ပဵၼ်ၽူႈၶီႇမႃႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉႁတ်းႁၢၼ်၊ ဢၼ်မီးၵရုၼႃႇဢီးလူၼၼ်ႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 15၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
လွင်ႈၸုၼ်ႉလူႇလူင်ႁႃႈပိူင်

ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်း သီႇသင်ႇၶျ​ေႇပၢႆႆသႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၶတ်းၸႂ် ထႅမ်သၢင်ႈၸိူဝ်းပဵၼ် တႃႇၼႃႉပႃႇရမီႇ ၵူႈၸၢတ်ႈၸၢတ်ႈ ဢၼ်ပိူၼ်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်လႆႈၼၼ်ႉလႄႈ ဝူၼ်ႉၸွမ်းၵေႃႈ ၶူၼ်တုမ်ႇၼိူဝ်ႉ ပေႃးၵီႈယူႇယဝ်ႈ။ လွင်ႈၸုၼ်ႉလူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဝႆႉၸီလီ ၸႂ်ၸၼ်ႉသုင်သေ ၸုၼ်ႉလူႇလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ "ပၺ်ၸမႁႃပရိၸ်ၸႃၷ = လွင်ႈၸုၼ်ႉလူႇလူင် ႁႃႈပိူင်" ၼႆယူႇ။ လွင်ႈၸုၼ်ႉလူႇလူင်ႁႃႈပိူင် ဢၼ်ပိူၼ်ႈဢမ်ႇပွင်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ လူႇတၢၼ်း​ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇတေလႆႈ ၺၢၼ်ႇသပ်ႉပႆႇၺူႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ယိူင်းဢၢၼ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶႂ်ႈလႆႈၺၢၼ်ႇ သပ်ႉပႆႇၺူႉၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ပဵၼ်ၵၢင်ၸႂ် ပုၼ်ႈတႃႇတေ ၽူတ်ႇဢဝ်သတ်ႉတဝႃႇတင်းၼမ်ၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် လွင်ႈၸုၼ်ႉလူႇၼင်ႇၼႆၼႆႉ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ "မႁႃပရိၸ်ၸႃႇၷ = လွင်ႈၸုၼ်ႉလူႇထွတ်ႈမျၢတ်ႈလူင်" ၼႆသေ ၵူၼ်းၽူႈၸၼ်ႉသုင်ၸႂ်လီၶဝ်၊ ၵူၼ်းၽူႈမီးယိူင်းဢၢၼ်းသုင်ၶဝ်ၵူၺ်း ၸင်ႇတေၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်လႆႈယဝ်ႈ။

လွင်ႈၸုၼ်ႉလူႇလူင်ႁႃႈပိူင်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ-

#ꩪၼပရိၸ်ၸႃၷ = ၸုၼ်ႉလူႇ ၵႅဝ်ႈသႅင်ၶိုၼ်းၶမ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်း။
#ပုတ်တပရိၸ်ၸႃၷ = ၸုၼ်ႉလူႇ လုၵ်ႈလၢင်း။
#ၽရိယပရိၸ်ၸႃၷ = ၸုၼ်ႉလူႇ မေးၼၢင်း။
#ဢင်ၷပရိၸ်ၸႃၷ = ၸုၼ်ႉလူႇ တႃ၊ ႁူ၊ ၶူႈၼင်၊ တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇၼိုင်ႈပွတ်းၼိုင်ႈတွၼ်ႈ။
#ꩡီဝိတပရိၸ်ၸႃၷ = ၸုၼ်ႉလူႇ ဢႃႇယူႉသၢႆၸႂ်... ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ꩪၼပရိၸ်ၸႃၷ

## ပုတ်တပရိၸ်ၸႃၷ

## ၽရိယပရိၸ်ၸႃၷ

## ဢင်ၷပရိၸ်ၸႃၷ

## ꩡီဝိတပရိၸ်ၸႃၷ

## ၽိုၼ်ဢိင်

ၼႃႈလိၵ်ႈ (34)၊ တြႃးပုတ်ႉထႃႉၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉ ႁႃႈ၊ႁူၵ်း၊ ၸဵတ်း)
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရ သာသနာဝန်ကြီးဌာန၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ တရားတော် (အထက်အဆင့် ရှမ်းဘာသာ)
လွၵ်းမိုဝ်းၼဵၵ်း (ၶွမ်ႇၽိဝ်ႇတိူဝ်ႇ)

ကွန်ပျူတာတွင် တပ်ဆင်သော လက်နှိပ်ကွက်ဆိုသည်မှာ လက်နှိပ်စက်နှင့် အလားသဏ္ဍာန် တူသော လက်ကွက်ခလုတ်များ ဖြစ်၍ စက်မှုဆိုင်ရာ လီဗာ ကဲ့သို့ သို့မဟုတ် အီလက်ထရွန်းနစ် ခလုတ်ကဲ့သို့ အလုပ်လုပ်သည်။ ပန့်ချ်ကတ်များ နှင့် စက္ကူတိပ်များကို အသုံးပြု၍ ကွန်ပျူတာနှင့် ဆက်သွယ်ခြင်းများ နည်းပါးလာသည့်နောက်တွင် လက်နှိပ်ကွက်များသည် ကွန်ပျူတာအတွက် အချက်အလက်များ ထည့်သွင်းပေးနိုင်သည့် အဓိက ကိရိယာများ ဖြစ်လာကြသည်။
မောက်စ်၊ ထိတွေ့ထိန်းချုပ်နိုင်သော မျက်နှာပြင်၊ ဘောပင်ကဲ့သို့ ရေးသားနိုင်သော ကိရိယာများ၊ စာလုံးကို မှတ်မိနိုင်ခြင်း၊ အသံကို မှတ်မိနိုင်ခြင်း စသည့် နည်းပညာများကို တီထွင်လာကြသော်လည်း လက်နှိပ်ကွက်များသည် ကွန်ပျူတာတွင် အသုံးအများဆုံးသာ ဖြစ်နေသေးသည်။
လွၵ်းလၢႆးၸဵတ်းလၢႆး တႃႇၸွပ်ႇႁူႉလႆႈ ၸႂ်ၵူၼ်း

#ႁႃလွင်ႈတၢင်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈပၺ်ႁႃ (ပျႃႉသၼႃႇ) ၵၢၼ်မိူင်း မႃးတွင်ႈထၢမ်မၼ်း လွင်ႈၼႆႉ တႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းဝႃႈ မၼ်းမီးတၢင်းႁၼ်ထိုင် ဢမ်ႇၼၼ် မီးလွင်ႈတၢင်းၶႂ်ႈႁဵၻ်းၶႂ်ႈပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်။
#ႁႃပၺ်ႁႃ လၢႆလၢႆမဵဝ်းမႃးတွင်ႈထၢမ်မၼ်းတူၺ်း မၼ်းတေတွပ်ႇၶိုၼ်း လႄႈ ၸႂ်ႉၺၢၼ်ႇပၺ်ႇၺႃႇၵႄႈလိတ်ႈပၺ်ႁႃၸိူင်ႉႁိုဝ်။
#တွင်ႈထၢမ်မၼ်း လွင်ႈၽႅၼ်ၵၢၼ်လၢႆလၢႆမဵဝ်း လွင်ႈၼႆႉ တႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းဝႃႈ မၼ်းမီးလွင်ႈႁူႉတၢင်းႁၼ်ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်။
#တမ်းဝၢင်းပၼ်ၵၢၼ် ဢၼ်ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလႄႈ မီးၽေး ႁႂ်းမၼ်းႁဵတ်းတူၺ်း လွင်ႈၼႆႉ တႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းဝႃႈ ၸွင်ႇမၼ်းမီးတၢင်းႁတ်းႁၢၼ်လႄႈ တၢင်းယိူၼ်ႉၵၼ်ႈ။
#ႁႃလဝ်ႈမႃးလဵင်ႉလူ ႁႂ်ႈပေႃးမဝ်း လွင်ႈၼႆႉ တႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းဝႃႈ မၼ်းမီးဢၵျၢင်ႉပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်။
#ႁႃယိူဝ်ႇမႃးယွၵ်ႇၸႂ် လွင်ႈၼႆႉ တႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းဝႃႈ ၸွင်ႇမၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်သိုဝ်ႈယူဝ်း။
#တမ်းဝၢင်းၵၢၼ်ပၼ်မၼ်းႁဵတ်း ႁႂ်းၶိၼ်းၶၢဝ်းယၢမ်းဝႆႉပၼ်ပႃး လွင်ႈၼႆႉ တႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းဝႃႈ ၸွင်ႇမၼ်းမီးသၸ်ႉၸႃႇ ႁ​ဵတ်းၸွမ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈ ႁဵတ်းၵၢၼ် ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၸွမ်းယၢမ်းၶိၼ်း။

ၼႂ်းၵႃႈလၢႆးပွင်ႇႁူႉၸႂ်ၵူၼ်း ၸဵတ်းလၢႆးဝႃႈမႃးၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း တႃႇတေလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵူၼ်း ႁႂ်ႈပွင်ႇၸႅင်ႈလႅင်းၸႂ် တၢင်းၽၢႆႇၼွၵ်ႈလႄႈ ၽၢႆႇၼႂ်းသေ ၸင်ႇၵွႆႈဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၢၼ် လႄႈ ဢၢပ်ႈပၼ်ၼႃႈၵၢၼ် ႁႂ်ႈႁဵတ်း၊ ပေႃးႁဵတ်းၼႆ ၽူးၼမ်း ၸင်ႇတမ်းၸႂ်လႆႈဝႃႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၸင်ႇဢွၵ်ႇမႃးလႆႈ ၸွမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢၼ်တမ်းဝၢင်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
*ထဵၼ်းၶျႆး ဢဵမ်ႇဝရမဵတ်ႉ "ၽိုၼ်ပၢႆးဝူႉၶွင်ၶူင်ၿဵင်ႈ" (ၸူးၵတ်းလႅင်)၊ ပေႃႉတီႈဝဵင်းမိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ပီၶရိတ်ႉ 1973
*ၼႃႈလိၵ်ႈ - 133၊ ပပ်ႉသႅင်တဵၼ်း၊Vol.5, ပီ 2000
ၸႄႈဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ** (; ), (), (})  ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃး ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လွၵ်ႉၸွၵ်ႇ

# ဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ
# ဝဵင်းဢၢင်ႇတေႃး

## ၽိုၼ်ဢိင်
လွႆ ၼႂ်းမိူင်းတႆး

## လွႆၼႂ်းမိူင်းတႆး

### ပွတ်းႁွင်ႇ

# လွႆလဵင်း - ၸေႊဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း
# လွႆသၢမ်သိပ်း - ၵူတ်ႉၶၢႆ
# လွႆယဵဝ်ႈ - လႃႈသဵဝ်ႈ
# လွႆၸၢင်ႉ - လႃႈသႅဝ်ႈ
# လွႆမႃ - လႃႈသဵဝ်ႈ
# လွႆငိုၼ်း - ၸေႊဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ
# လွႆမူပ်ႇ - သီႇပေႃႉ
# လွႆၶိူဝ်း - မိူင်းၶိူဝ်း
# လွႆတိုင်ၶမ်း - မူႇၸေႊ
# လွႆတိုင်း - ၼမ်ႉလၼ်ႈ

### ပွတ်းၸၢၼ်း

# လွႆလႅမ် - ၸေႈဝဵင်းလွႆလႅမ်
# လွႆၸၢင်ႉ - မိူင်းၵိုင်
# လွႆလၢဝ်း - တူင်ႇလၢဝ်း
# လွႆသၼဵၼ်း - ပၢင်လူင်
# လွႆၽႃလၢင်ႇ - ပၢင်လူင်
# လွႆသႅင်မိူင်းသူႈ - မိူင်းသူႈ
# လွႆဢၢင်ၶၢင် - ၸေႈဝဵင်းမိူင်းၽၢင်
# လွႆမူၼ်း - ၵႃႇလိ
# လွႆမုင်ႈမိူင်း - ၵႃႇလိ

### ပွတ်းဢွၵ်ႇ

# လွႆတႆးလႅင်း
# လွႆၽႃယေး - ၸေႈဝဵင်းမိူင်းပဵင်း
# လွႆမူၺ် - ၸေႈဝဵင်းၵဵဝ်းတုင်
# လွႆၵေႃႇဝၼ်း - ၸေႈဝဵင်းၵဵင်းတုင်
# လွႆသၢမ်သုင် - ၸေႊဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ
# လွႆၶူင်း
ဝဵင်းလွႆလႅမ်

**ဝဵင်းလွႆလႅမ်** (; ; ; ) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်

**ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်** ()(), (), () ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တၢင်းသုင်တႄႇၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆသေ မီးယူႇ 4436 ထတ်း (1352 မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။ ဝဵင်းလွႆလႅမ် ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ လွႆလႅမ်ၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ 565,141 ၵေႃႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။

## ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း

ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်ၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။

* ၸႄႈဝဵင်း လွႆလႅမ်
** ဝဵင်းလွႆလႅမ်
** ဝဵင်းပၢင်လူင်
* ၸႄႈဝဵင်း ၼမ်ႉၸၢင်
** ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်
** ဝဵင်းၶူဝ်လမ်
* ၸႄႈဝဵင်း လၢႆးၶႃႈ
** ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ
* ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၵိုင်
** ဝဵင်းမိူင်းၵိုင်
* ၸႄႈဝဵင်း ၵေးသီး
** ဝဵင်းၵေးသီး
* ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းသူႈ
** ဝဵင်းမိူင်းသူႈ
** ဝဵင်းမိူင်းၸၢင်
* ၸႄႈဝဵင်း ၵုၼ်ႁဵင်
** ဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်
** ဝဵင်းၵႃႇလိ

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းလွႆလႅမ်

**ၸႄႈဝဵင်းလွႆလႅမ်** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလွႆလႅမ်ၼႆႉ ၶဝ်ပႃးဝႆႉ ဝဵင်းလွႆလႅမ် လႄႈ ဝဵင်းပၢင်လူင် သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းလွႆလႅမ်ယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလွႆလႅမ်

# ဝဵင်းလွႆလႅမ်
# ဝဵင်းပၢင်လူင်
# ဝဵင်းမိူင်းပွၼ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈလွႆဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး

**ဝၢၼ်ႈလွႆဢၢႆႇ**  (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
လွႆၶိူဝ်း

ပိုၼ်း
သၼ်လွႆၶိူဝ်းတီႈၵႅပ်ႈ
တီႈပွင်ႇလွႆၶိူဝ်း
လွႆၶိူဝ်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လွႆၸၢင်ႉလူင် လုၵ်ႈၼိုင်ႈ။ လွႆလုၵ်ႈၼႆႉၸမ်ႉ လွႆၸၢင်ႉလွႆၶိူဝ်း ၵေႃႈဝႃႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းမီးၸမ် မိူင်းၶိူဝ်းဝႆလႄႈ လွႆၸၢင်ႉမိူင်းၶိူဝ်း ၼႆၵေႃႈႁွင်ႉယူႇ။ ၵႃႈပဵၼ်လွႆၸၢင်ႉတၢင်းသဵင်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးၼႆႉ လွႆၸၢင်ႉလုၵ်ႈၼႆလႄႈ လွႆၸၢင်ႉမိူင်းၵိုင် ပဵၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ဝႃႈၼႆ။ ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်တႄႉ မိူၼ်ၼင်ႇၸၢင်ႉပၢႆးလူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ တိုၵ်ႉၶုပ်ႉမူပ်ႇၼွၼ်းဝႆႉယူႇၼိူဝ် ၵုင်းလွႆသုင်သုင် သမ်ႉယဵတ်ႇတူဝ်ဝႆႉ ၽၢႆႇၼႃႈမိူင်းတၢင်းတူၵ်လႄႈ တၢင်းဢွၵ်ႇ။ ၽၢႆငူင်းမၼ်းၼႃႈတၢင်းတူၵ်းၼၼ်ႉမီလွႆဝွၵ်းၵၢၵ်ႇ။ၽၢႆႇတၢင်းႁၢင်သမ်ႉမီး လွႆပၢၼ်းလူင်း။ သင်ဝႃႈယူႇတၢင်းၼႃႈမိူင်းၽၢႆႇႁွင်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၸမ်ဢမ်ႇသေတီႈတီႈၼၼ်သေ မုင်ႈတူၺ်းၼႆၸိုင် လႆႈႁၼ်ပေႃးၼင်ႇလွႆ 3 လုၵ်ႈ ၶပ်ႉၶၢင်းၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ။ပေႃႃးဢဝ်ပၢ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ဝႃႈၸိုင် ဢၼ်ဝႃႈ လွႆၶိူဝ်း ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွႆၸၢင်ႉလုၵ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူသေၼႆႉ ၸိူဝ်ႈပဵၼ်ဝၢၼ်ႈသူၼ်ၵူၼ်းသဝ်း လၢႆဝၢၼ်ႈလၢႆသူၼ်တီႈၼိူဝ်လွႆ ဢၼ်ၵွတ်ႇလဵပ်ႈဝႆႉလွႆၸၢင်ႉလ် ၸဵမ်ၽၢႆႇၼႃႈၽၢႆႇလင် ၽၢႆႇၶၢင်ႈမၼ်းႂ်ၸိူဝ်းၼၼ်ၵေႃႈမီးၸိုဝ်ႈ လွႆၶိူဝ်းၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ

**ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ** (လွႆၵေႃႇ) (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးၵႂႃႇ 243,879 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း

ၸွမ်းၼင်ႇလိၵ်ႈၶေႃႈပူင် ထၢၼ်ႈၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းသေ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်မႃး မိူဝ်ႈ 1992 လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ ၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ

### ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်

ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 19 တီႇၵရီႇ 0 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 19 တီႇၵရီႇ 57 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 96 တီႇၵရီႇ 49 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 97 တီႇၵရီႇ 53 မိတ်ႉၼိတ်ႉသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မၼ်းတႄႉ မီး  ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်တၢင်းဢွၵ်ႇ တေႃႇတၢင်းတူၵ်း မီး 65 လၵ်းသေ လုၵ်ႉဢဝ်တၢင်းၸၢၼ်း တေႃႇတၢင်းႁွင်ႇ မီး 63 လၵ်းယဝ်ႉ။ 

### ၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်

ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်းတီး (ၸႄႈမိူင်းတႆး)၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး မိူင်းထႆး၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃဢၢင်ႇ (ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ) လႄႈ တိူဝ်ႉၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

### ၽၢင်ႁၢင်ႈၼႃႈလိၼ်

ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃၼႆႉ မီးဝႆႉ သၼ်လွႆၵွင်းလွႆလႄႈ ထုင်ႉပဵင်းသေ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆ တၢင်းသုင် 985 ထတ်းတေႃႇ 6000 ထတ်းယဝ်ႉ။ လွႆဢၼ်သုင်သုတ်းသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃၼႆႉ ပဵၼ်လွႆလၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃးၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉတၢင်းသုင် ၽၢႆႇၼိူဝ်ၼႃႈၼမ်ႉ 7212 ထတ်းယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ထုင်ႉဢၼ်တဵမ်ႇသုတ်းသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃယဝ်ႉ။

### သၢႆၵေးၼမ်ႉ
မႄႈၼမ်ႉၵေးၼမ်ႉ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃၼႆႉ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃး မီးဝႆႉ မႄႈၼမ်ႉၶူင်း၊ ႁွင်ႈပွၼ်၊ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၽရူသူဝ်ၼႆႉ မီး ႁွင်ႈထူး လႄႈ တီႈၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ မီး ႁွင်ႈၽီလူး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မႄႈၼမ်ႉ ႁွင်ႈၼမ်ႉတင်းသဵင်ႈၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႆလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်း တင်းသဵင်ႈသေ ပဵၼ်မႄႈၼမ်ႉ ႁွင်ႈၼမ်ႉဝၢၼ်လၢႆလၢႆယဝ်ႉ။

## ၾိင်ႈၾႃႉ
ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉမႆႈႁဝ်ႉယမ်းသေ တၢင်ႉမႆႈဢၼ်သုင်သုတ်း မီး 42 တီႇၵရီႇသိၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉသေ တၢင်ႉမႆႈ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်း 5.5 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ မီး 32.87 ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။

## ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း
တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း ယၢင်းလႅင်၊ မၼုမၼေႃး၊ ၵေႇပႃး၊ ၵယေႃး၊ ၵယၢင်း (ပတွင်ႈ)၊ ယယၢင်း (ၵေႇၶူဝ်ႇ)၊ ယင်းပေႃႇ(ၵငၢင်း)၊ ၸယဵမ်း (လထ)၊ ယိၼ်းတလႄး ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။

## ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
တီႈၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃၼႆႉ ၸၼ်ႉၸွမ်လႄႈ ၶေႃးလဵၵ်ႉ မီးဝႆႉ 4 ဢၼ်သေ မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းလွႆၶေႃ တီႈလဵဝ်ၵူၺ်း။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မီးယူႇ 18 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၽႄၸၼ်ႉသုင် မီး 20 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၵၢၼ် မီး 8 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၽႄၸၼ်ႉၵၢင် မီး 9 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းပူၼ်ႉၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး 28 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး 271 ႁူင်းလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႈၼႃႈၸၼ်ႉ (မူႇၵျူဝ်ႇ) မီး ယူႇ 106 ႁူင်းယဝ်ႉ။

## ပၢႆးယူႇလီ
တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ လွႆၶေႃၼႆႉမီးဝႆႉ ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်း 1 ဢၼ်၊ ႁူင်းယႃၸႄႈဝဵင်း 3 ဢၼ်၊ ႁူင်းယႃတႅၵ်ႉၼႄႇ ဢိူင်ႇ 7 ဢၼ်၊ ဢွင်ႈပၼ်ယႃႈယႃ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ 3 ဢၼ်၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ 24 ဢၼ်လႄႈ ႁွင်ႈၽႄပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ 83 ဢၼ်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။

## ပွၵ်ႉၼႂ်းဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

# ပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈတႂ်ႈ
# ပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈလွႆ
# ပွၵ်ႉၵၢတ်ႇ
# ဝၢၼ်ႈလူင်ပွၵ်ႉတူၵ်း
# ဝၢၼ်ႈလူင်ပွၵ်ႉဢွၵ်ႇ
# ပွၵ်ႉပၢင်ႁုင်း
# ပွၵ်ႉပၢဝ်ဝွင်
# ပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇပိၼ်း

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း

**ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း** (); (), (), () ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်လုမ်းၸေႈတွၼ်ႈ ပၵ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၼမ် ႁူဝ်ၵူၼ်း တီႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ဝႃႈ မၼ်းမီးၵႂႃႇ ၁၃၉,၂၄၈ ၵေႃႉ  ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။

## ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း

ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။

*ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
**ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
**ဝဵင်းႁူဝ်မိူင်း
*ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
**ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
**ဝဵင်းၵဵင်းတွင်း
*ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းပၼ်ႇ
**ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ
*ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
**ဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

# ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
# ဝဵင်းႁူဝ်မိူင်း

## ဢိူင်ႇ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း

# ဢိူင်ႇပုၼ်းထုၼ်
# ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတႃႈ
# ဢိူင်ႇၼွင်လူင်
# ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ
# ဢိူင်ႇႁၢႆးၵူၺ်ႈ
# ဢိူင်ႇၸလွင်း
# ဢိူင်ႇလွႆလူင်
# ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇ
# ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း
# ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း
# ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတဵင်း
# ဢိူင်ႇၼွင်ဢေႃႈ
# ဢိူင်ႇၶူင်ႈလူင်
# ဢိူင်ႇမႄႈဢေႃႈ

## ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းလႆႈ လူႉႁၢမ်းၵႂႃႇ

### ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း

#ဝၢၼ်ႈလိၼ်လမ်
#ဝၢၼ်ႈတွင်ၵေႉ
#ဝၢၼ်ႈၶဵင်ႇၼမ်ႉ
#ဝၢၼ်ႈၶူဝ်ၵႅၼ်ႇ
#ဝၢၼ်ႈၵွင်းႁၢင်
#ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇႁိၼ်ႁႄႈ
#ဝၢၼ်ႈၵၢင်ႁူၺ်ႈ
#ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇၶႃး
#ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉသၢမ်ဢိူင်ႇ
#ဝၢၼ်ႈမွၼ်းလႃႉ
#ဝၢၼ်ႈၸႃႇၵႃႇလႅင်

### ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ
#ဝၢၼ်ႈၶၢင်ႈၼႃး
#ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတိုင်း
#ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇၶူးဝဵင်း
#ဝၢၼ်ႈၵုင်းပိၼ်း
#ဝၢၼ်ႈၵုင်း
#ဝၢၼ်ႈၵုင်းလႅင်

### ဢိူင်ႇႁၢႆးၵူၺ်ႈ
#ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼွင်
#ဝၢၼ်ႈၵၢဝ်ၽိူၵ်ႇ
#ဝၢၼ်ႈၵုင်းမူၼ်း
#ဝၢၼ်ႈလွႆသၢတ်ႇ
#ဝၢၼ်ႈၵိဝ်ႇၵႄႉ

### ဢိူင်ႇၼွင်လူင်
#ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၵတ်း
#ဝၢၼ်ႈၼွင်ၶွၵ်း
#ဝၢၼ်ႈတွင်ၵႄႉ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ

**ဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ** (; ), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ, ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး, ၸႄႈမိူင်းတႆး, မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ယၢၼ်ၵႆ 48 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
လၢႆးပိုၼ်မဵတ်ႉတႃႇ သိပ်းဢဵတ်းပိူင် ဢၼ်မႃးၼႂ်း မဵတ်ႉတႃႇသုတ်ႈ

## သပ်ႉပသင်ႇၵႁမဵတ်ႉတႃႇ (1) ပိူင်

: 1. သတ်ႉတဝႃႇတၢင်းသဵင်ႈလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်ႈသိူဝ်းသႃႇ။
::ၽေးၶဵၼ်သၢင်းလၢင်း ၊မႆႈၸႂ်ၵၢင်း ၊ လွတ်ႈတၢင်းလွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇ။

## ၻုၵမဵတ်ႉတႃႇၽႃႇဝႃႇၼႃႇ (4) ပိူင်
: 2. ၸိူဝ်းဢၼ်မေႃၵူဝ် ၊ ဢမ်ႇမေႃၵူဝ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
::ၽေးၶဵၼ်သၢင်းလၢင်း ၊မႆႈၸႂ်ၵၢင်း ၊ လွတ်ႈတၢင်းလွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇ။
: 3. ၸိူဝ်းဢၼ်ႁၼ်တူဝ် ၊ ဢမ်ႇႁၼ်တူဝ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
::ၽေးၶဵၼ်သၢင်းလၢင်း ၊မႆႈၸႂ်ၵၢင်း ၊ လွတ်ႈတၢင်းလွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇ။
: 4. ၸိူဝ်းမီးၵႆလႂ် ၊ မီးၸမ်လႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
::ၽေးၶဵၼ်သၢင်းလၢင်း ၊မႆႈၸႂ်ၵၢင်း ၊ လွတ်ႈတၢင်းလွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇ။
: 5. ၸိူဝ်းၸၢတ်ႈသုတ်းလႂ် ၊ ဢမ်ႇသုတ်းလႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
::ၽေးၶဵၼ်သၢင်းလၢင်း ၊မႆႈၸႂ်ၵၢင်း ၊ လွတ်ႈတၢင်းလွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇ။

## တိၵမဵတ်ႉတႃႇၽႃႇဝႃႇၼႃႇ (3) ပိူင်
: 6. တူဝ်ပွတ်းယၢဝ်းလႂ် ၊ ပၢၼ်ၵၢင်လႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
::ၽေးၶဵၼ်သၢင်းလၢင်း ၊မႆႈၸႂ်ၵၢင်း ၊ လွတ်ႈတၢင်းလွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇ။
: 7. တူဝ်လဵၵ်ႉယႂ်ႇလႂ် ၊ ပၢၼ်ၵၢင်လႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
::ၽေးၶဵၼ်သၢင်းလၢင်း ၊မႆႈၸႂ်ၵၢင်း ၊ လွတ်ႈတၢင်းလွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇ။
: 8. တူဝ်ပီးယွမ်လႂ် ၊ ပၢၼ်ၵၢင်လႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
::ၽေးၶဵၼ်သၢင်းလၢင်း ၊မႆႈၸႂ်ၵၢင်း ၊ လွတ်ႈတၢင်းလွင်ႈတုၵ်ႉၶႃႇ။

## ဢႁိတႃႇပၼယၼ မဵတ်ႉတႃႇၽႃႇဝႃႇၼႃႇ (3) ပိူင်
: 9. ၵူၼ်းႁဝ်းၼင်ႇၵၼ် ၊ ၵူတ်ႉတေႃႇၵၼ် ၊ ႁႂ်ႈဢၼ်ယၢၼ်ၵၢင်းၵႂႃႇ။
: 10. ထၢင်ႇလဵၵ်ႉတေႃႇၵၼ် ၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ် ၊ ႁႂ်ႈဢၼ်ယၢၼ်ၵၢင်းၵႂႃႇ။
: 11. ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵၼ်ၽၢၼ် ၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇၼ် ၊ ႁႂ်ႈဢၼ်ယၢၼ်ၵၢင်းၵႂႃႇ

## တီႈပွင်ႇ

: 1. ၵႃႈပဵၼ်သတ်ႉတဝႃႇတင်းသဵင်ႈ တူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင် ႁႂ်ႈၵတ်းယဵၼ်သေၵမ်း။
:: ႁႂ်ႈၽေးၶဵၼ်တၢင်းသဵင်ႈ မူတ်းၵဵင်ႈသေၵမ်း၊ ႁႂ်းၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း။

: 2. (ၵ) ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးၻေႃးသယူႇလႄႈ ပုထုၸၼ်ႇ ၊ သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇ ၊ သၵၻႃႇၵၢမ်ႇ ၊ ဢၼ်မေႃၵူဝ် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ
::(ၶ) ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဢမ်ႇမီးၻေႃးသ​ယဝ်ႉလႄႈ ဢၼႃႇၵမ်ႇ ၊ ရႁၢၼ်းတႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃၵူဝ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈတူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း။

: 3. သတ်ႉတဝႃႇ ဢၼ်ဢဝ်တႃႁဝ်းႁၼ်လႄႈသင်၊ ဢမ်ႇႁၼ်လႄႈသင် ႁႂ်ႈတူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း။

: 4. သတ်ႉတဝႃႇ ဢၼ်ယူႇၵႆႁဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်ယူႇၸမ်ႁဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ႁႂ်ႈတူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း။

: 5. ရႁၢၼ်းတႃႇ ဢၼ်ၸၢတ်ႈၽဝသုတ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ပုထုၸၼ်ႇသၵတႃႇၵၢမ်ႇ ဢၼႃႇၵၢမ်ႇ ဢၼ်ၸၢတ်ႈပႆႇသုတ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ႁႂ်ႈတူဝ်သွင်ပိူင် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း။

: 6. သတ်ႉတဝႃႇ ဢၼ်တူဝ်ယၢဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်တူဝ်ပွတ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်တူဝ်ဢမ်ႇပွတ်းဢမ်ႇယၢဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ႁႂ်ႈတူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း။

: 7. သတ်ႉတဝႃႇ ဢၼ်တူဝ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်တူဝ်လဵၵ်ႉၼွႆႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်တူဝ်ဢမ်ႇလဵၵ်ႉဢမ်ႇယႂ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ႁႂ်ႈတူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း။

: 8. သတ်ႉတဝႃႇ ဢၼ်တူဝ်ပီးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်တူဝ်ယွမ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်တူဝ်ဢမ်ႇပီးဢမ်ႇယွမ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ႁႂ်ႈတူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း။

: 9. လွင်ႈၵူတ်ႉလႅၼ်ၵၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ငိူၼ်ႈတုၵ်ႉၶၼၼ်ႉ ႁႂ်းၵၢင်းယၢၼ်သေၵမ်း။

: 10. လွင်ႈထၢင်ႇလဵၵ်ႉၵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ငိူၼ်ႈတုၵ်ႉၶၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၵၢင်းယၢၼ်သေၵမ်း။

: 11. လွင်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈတုၵ်ႉၶၶၢၼ်ၸႂ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၵၢင်းယၢၼ်သေၵမ်း။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (153) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
လၢႆးဝႆႈၽြႃး

ပေႃးဝႃႈ ၵႂႃႇတီႈၸမ် ၽြႃးလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်ၼႆၸိုင် တေလႆႈႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႈဝႆႉ ယူႇသဝ်းတီႈလွတ်ႈတၢင်းၽိတ်းႁူၵ်းပိူင် " ၸမ် ၊ ၵႆ ၊ ၼႃႈ ၊ လင် ၊ သုင် ၊ တႅမ်ႇ " ၼၼ်ႉသေ လူဝ်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈသင်ၵေႃႈၸင်ႇတေလဝ်ႈလၢတ်ႈယဝ်ႉ။ 
ပေႃးဝႃႈ လဝ်ႈလၢတ်ႈယဝ်ႉၼႆ​ တေလႆႈဝႆႈသေ ၸင်ႇတေလႆႈ ပွၵ်ႈမိူဝ်း။ ၽွင်းမိူဝ်ႈပွၵ်ႈမိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈ ၵွင်လင်ပၼ် ၽြႃးလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်သေမိူဝ်း။ တေလႆႈႁွမ်းမိုဝ်း ႁူၼ်လင်သီႇႁႃႈယၢင်ႈသေ ၸင်ႇတေလႆႈ ဝၢႆႇမိူဝ်းယဝ်ႉ။

## လွင်ႈဝႆႈသႃ သၢမ်ပိူင်

#ဢဝ်တူဝ်သေ ဝႆႈသႃလူၺ်ႈလွင်ႈထိတိူဝ်ႉႁႃႈပိူင် (ၵႃယဝၼ်ၻၼႃ)
#ဢဝ်သူပ်းဝႃႈသေ ဝႆႈသႃ (ဝၸီႇဝၼ်ၻၼႃ)
# ဢဝ်ၸႂ်သေ ဝႆႈသႃႈ (မၼေႃဝၼ်ၻၼႃ)

## လွင်ႈထိတိူဝ်ႉႁႃႈပိူင်

တေလႆႈဢဝ် ႁူဝ်ၶဝ်ႇသွင်ၶဝ်ႇ၊ မိုဝ်းသွင်ၽၢႆႇ ၊ ၼႃႈၽၢၵ်ႇထိတိူဝ်ႉလိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၽၢၵ်ႈသေ ဝႆႈသႃၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈလွင်ႈထိတိူဝ်ႉႁႃႈပိူင်ယဝ်ႉ။
ဢူမ်သူပ်း - တိၼ်ႁူဝ်ၶဝ်ႇထိတမ်း ၊ သွင်မိုဝ်းလမ်းထိတႅတ်ႈ ၊ ၼႃႈၽၢၵ်ႇၼႅတ်ႈထိၸွမ်း ၊ လၢႆးၶုပ်ႉၵွမ်းႁႃႈယိူင်ႈ။

## လွင်ႈၸုၵ်းသေဝႆႈ

ၸဝ်ႈတႃႈၸွမ်းတၢင်း ပေႃးဝႃႈႁူပ်ႉထူပ်းၺႃး ရႁၢၼ်းၶဝ်ၼႆၸိုင် တေလႆႈပူတ်းမၢၵ်ႇႁူဝ် ၶဵၼ်းႁူဝ် ထွတ်ႇၶႅပ်းတိၼ်ယဝ်ႉ ၸုၵ်းႁွမ်းမိုဝ်းတၢင်ႇႁူဝ် ဢဝ်တူဝ်ၼူပ်ႇၽၢႆႇၼႃႈသေ ဝႆႈသႃယဝ်ႉ။

## လွင်ႈၼင်ႈသေဝႆႈ

သင်ဝႃႈပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢႆးၼႆ ၼင်ႈၵွင်ႇယွင်ႇ၊ သင်ဝႃႈပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းၼႆ ၼင်ႇၶုပ်ႉၶဝ်ႇသေ တေလႆႈဝႆႈလူၺ်ႈ လွင်ႈထိတိူဝ်ႉႁႃႈပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဝႆႈၽြႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈၶုပ်ႉဝႆႈဢွၼ်တၢင်း။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶုပ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

**ဗုဒ​္ဓံ ပူဇေမိ** - ဗုဒ္ဓံ - တမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ၊ ပူ​ဇေမိ - ပူႇၸေႃႇဝႆႈသႃႈ တီႈၶႃႈယဝ်ႉ။
ဓမ္မံ ပူဇေမိ - ဓမ္မံ - တမ်ႈတီႈတြႃးတေႃႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉ၊ ပူဇေမိ - ပူႇၸေႃႇဝႆႈသႃႈ တီႈၶႃႈယဝ်ႉ။
သံဃံ ပူ​ဇေမိ - သံဃံ - တမ်ႈတီႈသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉ၊ ပူဇေမိ - ပူႇၸေႃႇဝႆႈသႃႈ တီႈၶႃႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ () ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999