တူၼ်ၶူးလူင် ၸဝ်ႈသုဝရ (မၢဝ်းၶမ်း)

ၸဝ်ႈၽူႈဢၼ်ႁပ်ႉလႆႈ ၸုမ်ႈၵူၼ်းလူင် ဢၷ်ၷမႁႃသၻ်ၻမ်မꩡေႃတိၵꩪꩡ သြႃႇၸဝ်ႈၵေးၸူး တူၼ်ၶူးလူင် သုဝရႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးလီရတၼႃႇ ပူႇမုၼ်မူး+ၼၢႆးမုၼ်ၶမ်းသႃႇ ပေႃႈဢွၵ်ႇၶုၼ်ၽူဝ်ၼၢင်းမေး ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇၼွင်လၢင်း၊ ဢိူင်ႇၼွင်မွၼ်၊ တူင်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇတွင်ႉ မႄႈၸဝ်ႈၵေးၸူးမႃး  မိုဝ်ႉတၼ်းဝၼ်းလီ မိူဝ်ႈလၵ်းၼီႈပီတႆး (2052)ၼီႈ၊ ပီၵေႃးၸႃႇ(1320)ၼီႈ၊ ပီၶရိတ်ႉ(1958)၊ ႁေႇမၼ်ႇတဢုတု ၶၢဝ်းၵတ်း၊ လိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇ(15)ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသုၵ်း၊ ဝၼ်းမျၢတ်ႈ လိူၼ်မူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ၶူးၸဝ်ႈႁဝ်း မီးပီႈၼွင်ႈႁူမ်ႈၵၼ် (14)ၵေႃႉ၊ ၸဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးလူင် ၵေႃႉငဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းသေ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ **ၸၢႆးသူၺ်ႇၶမ်း** ၼႆယဝ်ႉ။

## ပီမိူဝ်ႈယူႇၵျွင်း-ၽွင်းၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ
သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ ထိုင်မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ(1332)ၼီႈ၊ လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ(8)ၶမ်ႈ၊ ၽွင်းဢႃႇယုၸဝ်ႈလႆႈ (12)ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈသွင်ၸဝ်ႈ ဝူၼ်ႉၶႂ်ႈၸႂ် တိူင်ႇပၢင်ႇၵၼ် တႃႇလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇၶႃ တေမီးတၢင်းလၵ်းလႅမ် မေႃလိၵ်ႈမေႃလၢႆးၼႆသေ ၸင်ႇဢွၼ်ဢဝ်ၸဝ်ႈႁဝ်း မိူဝ်းဢၢပ်ႈယူႇၵျွင်း ယွၼ်းႁဵတ်းတပႄး တမ်ႈတီႈသြႃႇၸဝ်ႈလူင်ၺႃႇၼ ၵျွင်းၼွင်ၵႂၢႆး၊ ဢိူင်ႇၼွင်မွၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢၢပ်ႈၵျွင်းယဝ်ႉၵေႃႈ ပူႇသြႃႇၵူၼ်းလႄႇ+ၼၢႆးလွႆသႃႇ ဝၢၼ်းၸၢမ်လဝ်း တူင်ႇဝဵင်းသႅၼ်ဝီ ႁဵတ်းပဵၼ်တၵ်ႉၵႃႇၶမ်ႇငဝ်ႈ သၢင်ႇၵၢၼ်းပရဵၵ်ႈၶရႃႇ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ၺႃႇၼ ႁဵတ်းပဵၼ်သြႃႇဢုပတ်ႉသႄႇသေ ၸင်ႇဢွၼ်ယုၵ်ႉယွင်ႇဢဝ် ၸဝ်ႈႁဝ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ သႃႇမၼေႇမႃးယူႇယဝ်ႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင် တၢင်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈမႂ်ႇ သႂ်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ꧦၸဝ်ႈသၢင်ႇသုဝရꧦ ၼႆယဝ်ႉ ဝႆးပဵၼ်သၢင်ႇယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၸင်ႇၶတ်းၸႂ် သွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် ပိုၼ်ႉထၢၼ်လိၵ်ႈလႆၢး ပရိယၢတ်ႇမႃး ၵမ်းလွႆးလွႆးယဝ်ႉ။

## ပီၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း-ၸွမ်းတၢင်းလွင်ႈလီ
ထိုင်မႃးပီၵေႃးၸႃႇ(1340)ၼီႈ၊ လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ(5)ၶမ်ႈ၊ ၽွင်းဢႃႇယုၸဝ်ႈတဵမ်(20)ၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈပဵၼ် ပူႇၸၢင်းဝိမႃႇလႃႇ+ၼၢင်းၸၢင်းမီး ၶဝ်တင်းႁိူၼ်း ဝၢၼ်ႈၼႃးလၢင်း ဢိူင်ၼွင်မွၼ် တူင်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ် ပေႃႈဢွၵ်ႇမႄႈဢွၵ်ႇ ၵမ်ႉထႅမ်လူႇတၢၼ်း သၢင်ႇၵၢၼ်းပရဵၵ်ႈၶရႃႇ ၸင်ႇၽိတ်ႈပၢင်းဢဝ် သြႃႇၸဝ်ႈလူင်မုၼိၼ်ႇတ ၵျွင်းၼွင်မွၼ်  ႁဵတ်းပဵၼ်ဢုပိတ်ႉသႄႇသေလႄႈ သင်ႇၶႃႈၸဝ်ႈ(14)ပႃး ၽွမ်ႉၵၼ်ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ် ၸဝ်ႈႁဝ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၽဝရႁၢၼ်းမျၢတ် ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တီႈသိမ်ႇ ၵျွင်းၼွင်ၵႂၢႆးၼၼ်ႉ လီငၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။
## တီႈသွၼ်လိၵ်ႈပၢႆးႁူႉတၢင်းမေႃ
သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်ႈၼႆႉ ဝၢႆးသေၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၸၢင်းမႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေမီး ၸၼၼ်ႉလိၵ်ႈလၢႆး တၢင်းႁုၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ ပေႃးတေၸၢင်ႈၸွႆႈထႅမ် ၼႃႈၵၢၼ်ၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇၵႂႃႇ ဝၼ်းလိုၼ်းမိူဝ်ႈၼႃႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸင်ႇသိုပ်ႇၶတ်းၸႂ်ႁႃသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆးႁု ထမ်းပရိယၢတ်ႈထၢၼ်ႈသုင် တမ်ႈတီႈသြႃႇၶူးသွၼ် ၽူႈႁူႉၽူႈမေႃၶဝ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်း လၢႆလၢႆတီႈ လၢႆလၢႆၵျွင်းယူႇယဝ်ႉ။
ၵျွင်းတီႈဢၼ်သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်း ယၢမ်ႈယူႇသဝ်း သွၼ်ႁဵၼ်းလိၵ်ႈ မႃးၸိူင်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ

# ၵျွင်းၼွင်ၵႂၢႆး၊ ဢိူင်ၼွင်မွၼ် တူင်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ (3)ပီ။
# ၵျွင်းၼွင်မွၼ် တူင်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ (2)ပီ။
# ၵျွင်းမျူဝ်ႉလႄႇ ၼႂ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ (2)ပီ။
# တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ မႁႃႇၸေႃးတိၵႃႇရႃႇမ၊ ဝဵင်းမုင်ႇယႂႃႇ၊ တိူင်းၸႄႈၵႅင်း (6)ပီ။
# တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈၵူၺ်းၶျူဝ်ႇ၊ ဢၼွၵ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ဝဵင်းမၼ်းတလေး (2)ပီ။
# တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈမေႇတိၼီႇ၊ ယၼ်ႇၵိၼ်း၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ (2)ပီ။
# ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထလႄႈပႃႇလိ ဝဵင်းၵူဝ်ႇလမ်ႇပူဝ်ႇ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ (6)ပီ။
# ၸၼ်ႉၸွမ်မႃႇၵထ ဝဵင်းၵယႃး မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ (3)ပီ တႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ ဝၢႆးဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉလူင်ယဝ်ႉ မိူဝ်းယူႇၶိုၼ်း တီႈၵျွင်းၼွင်မွၼ် ႁူၵ်းပီ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈမႃးၼင်ႈၵျွင်းမၢဝ်းၶမ်း လႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ လႆႈ(10)ပီ ၽွင်းဢႃႇယုၸဝ်ႈလႆႈ (41)ပီ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1361 ၼီႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸင်ႇ ၵွႆႈသိုပ်ႇၵႂႃႇသွၼ်ႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တီႈၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ  ၽွင်းမိူဝ်ႈၸဝ်ႈတိုၵ်ႉၵႂႃႇ သွၼ်ႁဵၼ်းလိၵ်ႈယူႇ ၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးသေႃးရိယ(ထၢၵ်ႈ) ၸဝ်ႈၶူးဢိၼ်ႇတေႃးၽႃႇသ လႄႈ သြႃႇၸဝ်ႈၵဝိထၸ ၼွင်မွၼ် ဢွၼ်ႁူဝ်တပႄးတၵႃႇၶဝ်သေ ၸွႆႈပႂႉပႃး လုမ်းလႃးၼႃႈၵၢၼ်ႇတႃၵျွင်း မႃးဝႆႉထႃႈၸဝ်ႈယဝ်ႉ ၸဝ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇသွၼ်လိၵ်ႈ တီႈၼွၵ်ႈမိူင်း ႁိုင်(10)ပီသေ ထိုင်မႃးပီ(1370) 2010-ၼီႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃးမိူင်းတႆးယဝ်။

## ယွၼ်ႉၸဝ်ႈၶတ်းၸႂ်-ၸၼ်ႉလႂ်ဢွင်ႇပူၼ်ႉ
ၸၼ်ႉလိၵ်ႈဢၼ်သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်း လႆႈႁဵၼ်းသွၼ် ဢွင်ႇပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ-
# ပီ 1336 (1974)-ၼီႈ ဢွင်ႇၸၼ်ႉဢၶျေႇပျူႉမူႇလ၊
# ပီ 1338 (1976)-ၼီႈ ဢွင်ႇၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ-ပထမငႄႇ၊
# ပီ 1339 (1977)-ၼီႈ ဢွင်ႇၸၼ်ႉၵၢင်-ပထမလတ်ႉ၊
# ပီ 1346 (1984)-ၼီႈ ဢွင်ႇၸၼ်ႉလူင်-ပထမၵျီး၊
# ပီ 1363 (2001)-ၼီႈ ဢွင်ႇၸၼ်ႉတီႇပလူဝ်ႇမႃႇ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ၊
# ပီ 1367 (2005)-ၼီႈ ဢွင်ႇၸၼ်ႉၶူးပီႇဢေႇ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ၊
# ပီ 1368 (2006)-ၼီႈ ဢွင်ႇၸၼ်ႉၶူးဢႅမ်ႇဢေႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ၸိူဝ်ႉၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၼႃႈၵၢၼ်တင်းၼမ် ၸဝ်ႈၵမ်ၸွႆႈမႃး
သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ ဝႆးသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် ပိင်ႇၺႃႇ လိၵ်ႈလၢႆးတၢင်းမေႃ လၢႆတီႈလၢႆတၢင်းယဝ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇၸဝ်ႈ မီးတၢင်းသူင်ပႅင်း ႁွမ်ႁႅင်းယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸင်ႇၶိုၼ်းမႃး တၢင်းဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းလင် ပိူင်ႈႁူမ်ႈယူႇသဝ်း တႂ်ႈႁူမ်ႈငဝ်းသြႃႇၸဝ်ႈလူင် ၵျွင်းၼွင်မွၼ်သေ ၸွႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႃႈၵၢၼ်ႁဵတ်းၶူးသွၼ်လိၵ်ႈ ၼႂ်းၵျွင်းလႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး ၼႃႈၵၢၼ်ၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇၽွၼ်းလီ ၵူၼ်းတၢင်းၼမ်ၶဝ် တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။

### ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်း ၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ-
# ပီ 1346-တေႃႇထိုင် 1352-ၼီႈ လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ် ၵႅမ်ၼႃႇယၵ သြႃႇၸဝ်ႈလူင် မုၼိၼ်ႇတသေ ႁဵတ်းၶူးသွၼ် တီႈၵျွင်းၼွင်မွၼ်မႃး တင်းဢွၼ်တႄႇပိုတ်ႇပႃး ပၢင်သွၼ် ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထလႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးတႆး ၶၢဝ်းမႆႈ ၼႂ်းထုင်ႉၼွင်မွၼ်မႃး။
# တႄႇမိူဝ်ႈပီ 1352-ၼီႈ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ၼွင်မွၼ် တူၺ်းႁၼ် ပုၼ်ႈပၢင်ႈ သႃႇသၼႃႇ မိူဝ်းၼႃႈသေ ၶႂၢင်ႉပၼ်ႁႂ်ႈၸဝ်ႈမႃး ႁဵတ်းမုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်း တီႈၵျွင်းမႂ်ႇမၢဝ်းၶမ်း ၼႂ်းပွၵ်ႉႁူၵ်း ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ မိူဝ်ႈတႄႇမႃးယူႇသဝ်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈၸင်ႇႁႃ တႄႇတင်ႈမႂ်ႇမႂ်ႇၵူၺ်းလႄႈ ၵျွင်းလူင် ယင်းပႆႇလႆႈၵင်ႈၽႃ ယင်းတိုၵ်ႉႁူၵ်ႉႁၢမ်းယူႇသေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၵွပ်ႈတၢင်းၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်း သြႃႇတၵ်ႉၵႃႇႁဝ်းၶဝ်လႄႈ ပေႃးမီး တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉ ၵူႈလွင်ႈၵူႈပိူင် 
# ပီ 1356-တေႃႇထိုင် 1360-ၼီႈ လႆႈထုၵ်ႉယုၵ်ႉၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၽူႈတတ်းသိၼ် ဝိၼေးထူဝ်ႇ ၼႂ်းၸုမ်းသင်ၶၼႃႇယၵ ၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ။
# ပီ 1368-1371 (2006-2009)ၼီႈ လႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵႂႃႇယူႇသဝ်း ၸွႆႈၵၢၼ်တီႈဝတ်ႉတႆး ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ ပုတ်ႉထၵႃႇယႃႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ၽွင်းမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၵေႃႇသၢင်ႈမႂ်ႇ ႁူမ်ႈတင်းသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈထႅင်ႈ။
# ပီၵေႃးၸႃႇ 1372-ၼီႈ လႆႈၶိုၼ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းသင်ႇၶၼႃႇယၵ ၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ။
# တႄႇပီ 1373 (2011)ၼီႈ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉၸဝ်ႈ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၸုမ်းၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶၸိုင်ႈတႆး ၸဝ်ႈလႆႈဢွၼ်ႁူဝ်သေ မႄးတႅမ်ႈပပ်ႉ ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ ဢွၵ်ႇမႂ်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇ ပၢင်ၵုမ်သင်ႇၶငဝ်ႈငုၼ်း တူၵ်းလူင်း တမ်းဝၢင်းပၼ်ဝႆႉ တႃႇသိပ်းၸၼ်ႇ။
# ပီၵေႃးၸႃႇ 1374 ၼီႈ တေႃႇပေႃးယဝ်ႉ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၽူႈၸွႆႈၵၢၼ် ပိၼ်ႇထတ်း ပိတၵၢတ်ႈ ပႃႇလိတႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇမိူင်းၵုတ်ႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ။
# တႄႇပီၵေႃးၸႃႆ 1353 ၼီႈ တေႃႇထိုင် 1387 ၼီႈၼႆႉ လႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ် ၽူႈမၢႆလူင် မူႇၸုမ်းပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ တူင်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈမႃး။
# ပီ 1377 (2015)ၼီႈ လႆးဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸွႆႈထႅမ် ပၢင်ၵုမ် ၵွၼ်ႇၾရႅၼ်ႉလိၵ်ႈလူင် လင်ႇၵႃႇတႆး ပွၵ်ႈၵမ်း (3) တီႈဝဵင်းလႃးသဵဝ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၶူးလူင် တွၵ်ႉတိူဝ်ႇၶမ်းမၢႆထမ်ႇမသႃႇမိ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸၼ်းႁဵတ်းမႃး။
# ပီ 1378 (2016) ၼီႈ ၸဝ်ႈလႆႈပွႆႇၶႂၢင်းလုၵ်ႈၼွင်ႉ တပႄးၸဝ်ႈ ၸဝ်ႈၸၢင်းဝိလႃႇသၵ်ႉၵ ၵႂႃႇၼင်ႈၵျွင်း ပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ ဢၼ်လူဝ်ႇမုၼ်ၸဝ်ႈဝႆႉ တီႈၵျွင်းပၢင်ႁုင်း တူင်ႇဝဵင်း လႃႈသဵဝ်ႈ။
# တႄႇပီ 1381 (2019) ၼီႈ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉၸဝ်ႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ပျီႇၼႄႇ သင်ႇၶဝုၼ်ႇသွင်ႇဢၽွႆႉ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းသင်ႇၶႃႇပွင်ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းတႆး။
# ပီ 1382 (2020)ၼီႈ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ဢၼ်မႄးတႅမ်ႈ ပပ်ႉလၵ်းသုတ်ႇမႂ်ႇ တႃႇၵၢၼ်သွၼ်ႁဵၼ်း ပရိယၢတ်ႈ သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈၶူးလူင် တွၵ်ႇတိူဝ်ႇထမ်ႇမ သႃႇမိ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ။
# ယၢမ်းလႆႈၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ပၼ်ႁႅင်းၸွႆႈထႅမ် ပၢင်ပွႆးတႅမ်ႈတွပ်ႇ ၶူၼ်ႉၶႆႈလိၵ်ႈ ပရိယၢတ်ႉတိ သတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင် လႄႈ တူင်ႇဝဵင်းႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မႃးလၢႆႈလၢႆပွၵ်ႈ လၢႆလၢႆၵမ်း ဢိၵ်ႇတင်း ယၢမ်းလႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ထုၵ်ႈၶေႃႈထၢမ် တႃႇပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈလူင် သင်ႇၶၸိုင်ႈတႆးမႃး လၢႆလၢႆပီ။
# ယၢမ်ႈလႆႈၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ႁဵတ်းၶူးပူင်သွၼ် ၼႂ်းပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ ၼႃႈၵၢၼ်ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈၶူးဝႃးတိုၼ်းတႆး ဢွၼ်ႁူဝ်ၸတ်းႁဵတ်းမႃး တီႈမိူင်းမၢဝ်း ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ လၢႆလၢႆပွၵ်ႈ။
# ယၢမ်ႈလႆႈၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ပၢင်ၵုမ်လူင်သင်ႇၶႃႇ ပၢင်ၵုမ်ၶွၼ်ႇၽရႅၼ်ႉ လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆး ပၢင်ပွႆးဝၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်း လၢႆလၢႆပွၵ်ႈ လၢႆလၢႆၵမ်း။
# လႆႈဢွၼ်ႁူဝ် တိုၵ်းသူၼ်း ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ ပၢင်သွၼ်ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထလႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးတႆး ၶဝ်ႈမႆႈ ၼႂ်းဝဵင်းၼွၵ်ႈဝဵင်း လၢႆလၢႆတီႈ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸတ်းႁဵတ်းပၼ် ပၢင်သွၼ်လင်ႇၵႃႇ ၸဝ်ႈၸလေး ႁူဝ်လူႇပူႇၵျွင်းၶဝ် တီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈမႃးယဝ်ႉ လၢႆလၢႆပွၵ်ႈ။
# လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်သင်ႇၶႃႇ သမ်ႇမုၵ်ႈပၼ် သိမ်ႇမႂ်ႇ ၵျွင်းမႂ်ႇ ၸေႇတီႇၵွင်းမူးမႂ်ႇ ၶၢမ်ႇသၢင်ႇ ၶၢမ်ႇၸၢင်းမႂ်ႇပၼ်မႃး လၢႆလၢႆတီႈ တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။
# လႆႈဢွၼ်ႁူဝ် ပူင်သွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈလၢႆးပရယၢတ်ႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးဢွၼ်ႇၶဝ် ၼႂ်းၵျွင်းၸဝ်ႈ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ် ၵေႃႇသၢင်ႈပူၵ်းပွင် ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၼႂ်းၵျွင်းၸဝ်ႈ ၶိင်ႇလႂ်ၶၢဝ်းၼၼ်ၵေႃႈ လႆႈႁေႃးတြႃးထမ်ႇမတေႇသၼႃႇ  ပၼ်တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႈထႃး တီႈၸမ်တီႈၵႆၶဝ် တင်းၼမ်။
# ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်သူင်ပႅင်း လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆးႁူႉလႄႈ သူင်တႅမ်ႈလိၵ်ႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ၽႄ ပပ်ႉလိၵ်ႈ ပပ်ႉထမ်းတြႃး  ပုၼ်ႈတႃႇပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇႁဝ်းၶဝ် တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။

## ပပ်ႉလိၵ်ႈထမ်းတြႃး

### ပပ်ႉလိၵ်ႈထမ်းတြႃး ဢၼ်သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်း တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ပိုၼ်ၽႄႈမႃး

# ပပ်ႉထမ်းသုတ်ႇမုၼ်း ၵျွင်းမၢဝ်းၶမ်း (ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉသၢမ်ပွၵ်ႈ)
# ပပ်ႉထမ်းၵႅဝ်ႈ မၢႆၼိုင်ႈ (လွင်ႈတၢင်ႇဢၼေႇၵၸႃႇၽြႃး)
# ပပ်ႉထမ်းၵႅဝ်ႈ မၢႆသွင် (ဢပုမ်ႇမင်ႇၵလႃႇ)  (ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉသွင်ပွၵ်ႈ)
# ပပ်ႉထမ်းၵႅဝ်ႈ မၢႆသၢမ် (လွၼ်ႉမွၼ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ တွၼ်ႈၼိုင်ႈ)
# ပပ်ႉထမ်းၵႅဝ်ႈ မၢႆသီႇ (လွၼ်ႉမွၼ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ တွၼ်ႈသွင်)
# ပပ်ႉထမ်းၵႅဝ်ႈ မၢႆႁႃႈ (ၶိုၼ်းဢဝ် ပပ်ႉထမ်းၵႅဝ်ႈ မၢႆ 3-4 ႁူမ်ႈႁဵတ်းပပ်ႉလဵဝ်)
# ပပ်ႉထမ်းၵႅဝ်ႈ မၢႆႁူၵ်း (ၽဝရႃႇႁုလႃႇလႄႈ ၶေႃႈသင်ႇသွင်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ)
# ပပ်ႉထမ်းၵႅဝ်ႈ မၢႆၸဵတ်း (မူႇလိၵ်ႈႁွမ်တွမ် ႁူမ်ႈတုမ်)
# ပပ်ႉထမ်းၵႅဝ်ႈ မၢႆပႅတ်ႇ (ဢဝ်မူႇလိၵ်ႈပပ်ႉဢွၼ်ႇ 11 ပပ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်)
# ပပ်ႉထမ်းၵႅဝ်ႈ မၢႆၵဝ်ႈ (မူႇလိၵ်ႈႁွမ်တွမ် ႁူမ်ႈတုမ်ထႅင်ႈ) 
# ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပပ်ႉတီႈမၢႆတွင်း ပွႆးတွပ်ႇလိၵ်ႈ ပွႆးယွင်ႈၵုင်ႇ ပၢင်သွင်လင်ႇၵႃႇ တီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ လၢႆလၢႆပပ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ-ပပ်ႉတီႈမၢႆတွင်းၵိုၵ်းပိုၼ်း ပီၵွၼ်းငိုၼ်း ပွႆးတွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယၢတ်ႈ တူင်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ပပ်ႉတီႈမၢႆတွင်းၵိုၵ်းပိုၼ်း ပီၵွၼ်းငိုၼ်း ၵျွင်းမၢဝ်းၶမ်း ၽိုၼ်လိၵ်ႈမၢႆတွင်း ပွႆးယွင်ႈၵုင်ႇ ၸဝ်ႈဢွင်ႇၸၼ်ႉၶူး ပပ်ႉတီႈမၢႆတွင်း ပၢင်သွၼ်လင်ၵႃႇတႆး တီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ။
# ၶိုၼ်းၶူၵ်းၶူၼ်ႉ ၶပ်းၶိုင် ပိုၼ်ဢွၵ်ႇ ပပ်ႉၵဝ်ႇ ၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆးႁဝ်းၶဝ် ၵမ်ႈၽွင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ သုၵ်ႉတၵဝိလင်ႇၵႃႇ လိၵ်ႈထမ်ႇမၵျၢမ်းပွင်း (ၸဝ်ႈၵႂၢင်းသိူဝ်တႅမ်ႈ) ၵႂၢမ်းပၼ်ၽွၼ်း လင်ႇၵႃႇ ႁူမ်ႈတုမ် (ၸဝ်ႈလင်ႇၵႃႇတႆး လၢႆလၢႆၸဝ်ႈ တႅမ်းဝႆႉ) (ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉသွင်ပွၵ်ႈ) ၵႂၢမ်းသႅင်းၼၢင်းသၢဝ် ယႃၼၢဝ်ၵူၼ်းၸၢႆး (ဢၼ်ၽူႈႁူႉတႆး တႅမ်ႈမႃးဝႆႉ) ၽဵင်းၵေႃႇၸဵင် ပီမႂ်ႇတႆး လႄႈ ပိုၼ်းၵႅပ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး (ဢၼ်ၽူႈႁုတႆး တႅမ်ႈမႃးဝႆႉ)။
# လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈယၢင်းတႅမ်ႈဢွၵ်ႇထႅင်ႈ ပပ်ႉတြႃးဢွၼ်ႇ တႃႇတွၼ်ႈယိုၼ်ႈ ႁဵတ်းထမ်ႇမ တႃႇၼ လၢႆလၢႆပပ်ႉ။

### ၸိုဝ်ႈပပ်ႉဢွၼ်ႇ တႃႇတွၼ်ႈလူႇ ႁဵတ်းထမ်ႇမတႃႇၼၶဝ်
# တႄႇၵွင်းမူးၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်
# ဝေႇယႃႇဝတ်ႉၸလႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်း
# ၶေႃႈၵႂၢမ်းပၼ်ႁႅင်း
# မဵတ်ႉတႃႇႁွမ်းၵဵၼ် လႆႈၵတ်းယဵၼ်
# လွင်ႈႁုၵေးၸူး
# ထမ်ႇမဢွၼ်ႇၵတ်းယဵၼ်
# လွင်ႈၵၢမ်ႇ
# ၶုတ်းႁႃလွၼ်ႉမွၼ်း ၶူဝ်းမျၢတ်ႈတွၼ်း
# ဢူၺ်းၵေႃႉလီ
# တြႃးသႃႇရၼီႇယ
# တြႃးၼႆႉႁုယဝ်ႉၵျၢင်ႉယၢပ်ႇ
# ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းမေႃႁၢၼ်ႉၸႂ်
# ၼၢင်းဝိသႃႇၶႃႇ
# တၢင်းတၢႆၼႆႉသင်ႁုဝႆႉ
# ၼမ်ႉၵတ်ႉၼႂ်းတူဝ် သွၵ်ႈႁႃႁႂ်ႈႁၼ်လႄႈ
# ၶူဝ်းတွၼ်ႈဝၼ်းၵိူတ်ႇ
# ၵုသူဝ်ႇမီးမၢၵ်ႈ ဢမ်ႇယၢၵ်ႈၵွတ်းၽၢၼ် တႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၵုင်ႇၸဝ်ႈမီးၼမ်-ၼပ်ႉယမ်လီႈယိူင်ႈ

သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းၼႆႉ မီးဢုပတိရုပ်ႈ ႁၢင်ႈၽၢင်သပ်ႉပၢႆႇ လီၼပ်ႉယမ်ဝႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်မီး ၸႂ်လီသိုဝ်ႈယူဝ်း မေႃဝႆႉၸႂ်ယိူၼ်ႉၸႂ်ယၢဝ်း မေႃဝႆႉၸႂ်ယႂ်ႇၸႂ်ၵႂၢင်ႈ မေႃယိူၼ်ႉၵၼ်ႈ ပွင်ႇၸႂ်ဝၢင်းၶႂၢင်း မေႃတူၺ်းထိုင် သင်ႇသွၼ်ဢွၼ်ႁူဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ၵႆႉယိုၼ်ႈၵႆႉပၼ် ဢမ်ႇထီႇဢမ်ႇၼဵဝ် မေႃဢုပ်ႇမေႃလၢတ်ႈ မေႃမိုတ်ႈၵိုဝ်းႁဵတ်းၵေႃႉၵၢႆႈ မေႃၵႂႃႇမႃးၶဝ်ႈဢွၵ်ႇပၼ်ႁႅင်းပိူၼ်ႈ မေႃထုၵ်ႇမေႃၽေႃးၵႂၢမ်း ဢမ်ႇၽိတ်းၽႅၵ်ႈပိူၼ်ႈ မေႃဢီးလူၸွႆႈထႅမ်ပိူၼ်ႈ မီးတၢင်းသူင်ဝႃႇသၼႃႇ ၵႆႉလူလိၵ်ႈ တႅမ်ႈလိၵ်ႈ မီးတၢင်းႁု ၼႂ်းလေႃႉၵ ၼႂ်းထမ်ႇမယႂ်ႇၼမ် မီးလွင်ႈမၢႆတွင်းလီ မီးၺၢၼ်ႇ မေႃဝူၼ်ႉသွၼ်ႇ ပႃႈၼႃႈပႃႈလင် မေႃဝူၼ်ႉႁဵတ်းထႃႈ ပုၼ်ႈမိူဝ်းၼႃႈ မီးၼမ်ႉၸႂ် ႁၵ်ႉႁႅင်းပႅင်းယႂ်ႇ ၼိူဝ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၽႃႇသႃႇသႃႇသၼႃႇ မီးၼမ်ႉထၢတ်ႈၸႂ် ပရႁိတယႂ်ႇႁႅင်း မေႃဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢၼ်ပုၼ်ႈပၢင်ႈၵူၼ်းၼမ် မေႃဢဝ်သႂ်ႇၸႂ်ဝႆႉၼၵ်း ၼိူဝ်ၵၢၼ်မူႇၵၢၼ်ၸုမ်း ၵၢၼ်ပုၼ်ႈၵူၼ်းတင်းၼမ် မေႃၼပ်ႉယမ်ဝႆႉၼၵ်း ၼိူဝ်သင်ႇၶပိတႃႇ သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ၶဝ် မေႃႁုၵေးၸူး မေႃႁုဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း မေႃဝူၼ်ႉၶႂ်ႈၸႂ်လီလီသေ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်း ၸင်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈ မေႃႁဵတ်းၼင်ႇလၢတ်ႈ လၢတ်ႈၼင်ႇႁဵတ်း တႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉၵတ်ႉၵုင်ႇမုၼ် သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်းမီးဝႆႉ ဢၼ်ႁဝ်းလီယွင်ႈယေႃး လီၼပ်ႉယမ် လီလူယိူင်ႈၵႂႃႇၸွမ်းတႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။

## ယွၼ်ႉၵုင်ႇၼမ်သၢၼ်း ၵၢပ်ႈတၢၼ်းၸုမ်းမျၢတ်ႈ

သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵုင်ႇမုၼ်ၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်ၸဝ်ႈလႆႈ ၶတ်းၸႂ်ပွင်သၢင်ႈမႃး ၽႃႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈပၢင်ႈ ၽႃႇသႃႇသႃႇသၼႃႇ တင်းယႂ်ႇတင်းၼမ်ၼၼ်ႉသေလႄႈ ၶုၼ်လူင်ပွင်ၸိုၼ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၶဝ် ၸင်ႇမီးတၢင်းၼပ်ႉယမ် ယုၵ်ႉယွင်ႈပူႇၸေႃႇ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈၵၢပ်ႈတၢၼ်းမႃး ၸုမ်ႈၵုၼ်း ၽၢႆႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၼၼ်ႉ တၼ်းသၢမ်ပွၵ်ႈသၢမ်ၵမ်းယူႇယဝ်ႉ ၸိုဝ်ႈၸုမ်ႈၵုၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈလႆႈႁပ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ-

# ပီ-1374 (2013)ၼီႈ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ "သၻ်ꩪမ်မꩡေႃတိၵꩪꩡ"
# ပီ-1377 (2016)ၼီႈ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ "မႁႃသၻ်ꩪမ်မꩡေႃတိၵꩪꩡ"
# ပီ-1385 (2024)ၼီႈ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ "ဢၷ်ၷမႁႃသၻ်ꩪမ်မꩡေႃတိၵꩪꩡ" ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်