ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်း

**ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်း** (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈႁိမ်းၵၢင်ဝဵင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်းၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇလႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ ယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈမီး (17) လင်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင်မီး (2) လင် လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မီး (4) လင် ယဝ်ႉ။

## ပွၵ်ႉၸိူဝ်းမီးတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း
ပွၵ်ႉၸိူဝ်းဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်းၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

## ဢွင်ႈတီႈၵိုၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း

### တၢင်းယႅၵ်ႉၾႆးၶဵဝ်လႅင်မျေႇၼီႇၵူင်း
ဢႄႇၸီႇတီႇထီႇဝီႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ တႃႇဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ မီးတီႈၽၢႆႇၼႃႈ တၵူင်ႇသႅၼ်ႇထႃႇ တီႈႁိမ်း ၾႆးၶဵဝ်လႅင် မျေႇၼီႇၵူင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်းၼႆႉ တၵူင်ႇသႅၼ်ႇထႃႇ၊ တၵူင်ႇသႅၼ်ႇထႃႇ 2၊ ၵမူင်းပႂိၼ်ႉ၊ မျေႇၼီႇၵူင်း ပလႃႇၸႃႇ၊ ယုၸၼ သျွပ်ႉပိၼ်းသႅၼ်ႇထႃႇ၊ ၸီးတီးမၢၵ်ႉ သူႇပႃႇမႃးၵႅတ်ႉ၊ ၵူဝ်းတႅၼ်းသီးတီး သူႇပႃႇမႃးၵႅတ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈၵၢတ်ႇပၢၼ်မႂ်ႇ သိုဝ်ႉၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တၵူင်ႇသႅၼ်ႇထႃႇၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်သေ ၸုမ်းထႆႇငဝ်းတူင်ႉၶဝ် ၵမ်းၵမ်းမႃးထႆႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် တၵူင်ႇသႅၼ်ႇထႃႇ 2 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းပိုတ်ႇထႅင်ႈ ၽၢႆႇလင်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႄႈ ဢၼ်မႂ်ႇလႄႈ ဢၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ၶူဝ်ၵၢႆႇဝႆႉပၼ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၸီးတီးမၢၵ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်ပိူင်ႇ ဢၼ်တၢင်းသုတ်းသေ ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈႁိမ်း ၾႆးၶဵဝ်လႅင်မျေႇၼီႇၵူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉသိုဝ့်လႆႈ ၶူဝ်းၶွင်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈ၊ ၶႅပ်းတိၼ်ႇလႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ တီႈၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်းၼႆႉ ၵူၼ်းၵိုၼ်းတေႃႇပေႃးတဵင်ႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ (ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ တီႈဢႄႇၸီႇတီႇထီႇဝီႇၼၼ်ႉ ပိုတ်ႇၼႄပၼ် ပၢင်မၢၵ်ႇၼင် ဢူးရေႃးပ ၶျႅၼ်ႇပီႇယႅၼ်ႇလိၵ်ႉ၊ ပရီးမီးယႃးလိၵ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လၢၼ်ႉတၢင်းၵိၼ်လေႃးၵၼၢတ်ႉ ဢၼ်ပိုတ်ႇ 24 ၸူဝ်ႈမူင်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသူႇပႃႇမႃးၵႅတ်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ပိုတ်ႇတေႃႇထိုင် ၵၢင်ၶမ်ႈ 10 မူင်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ပဵၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းတႄႉယဝ်ႉ)။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ၼိူဝ်ႉမူသဵပ်ႇ၊ ၶဝ်ႈသွႆးဢီႇ၊ ၶဝ်ႈသွႆးၶူဝ်ႈ၊ ၵျႃႇသၢၼ်ႇၶူဝ်ႈ၊ ၶဝ်ႈၵလႃး၊ ၽႃႇလူႇတႃႇလႄႈ ၼမ်ႉၵတ်းၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ၵျႃႇသၢၼ်ႇႁိၼ်းၶႃး၊ မူင်ႉႁိၼ်းၶႃး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈသိုဝ်ႉၵိၼ်လႄႈ တီႈႁိမ်း ၾႆးၶဵဝ်လႅင်မျေႇၼီႇၵူင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်လၢၼ်ႉၵႃႇၽီႇ မုၼ်း ပဵၵ်ႇၵရီႇ၊ ဢၢႆႉပႄႇရီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈႁိမ်း ၾႆးၶဵဝ်လႅင်မျေႇၼီႇၵူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူင်းငဝ်းတူင်ႉ သူၺ်ႇမၢၼ်း လႄႈ ၼေႇပျီႇတ​ေႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးတီႈႁိမ်း ၾႆးၶဵဝ်လႅင် မျေႇၼီႇၵူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈလဵၼ်ႈၵဵမ်း တွၼ်ႈတႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ၵူၼ်းလူင် ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၸၼ်ႉၽၢႆႇၼိူဝ် မျေႇၼီႇၵူင်းသႅၼ်ႇထႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ လူဝ်ႇသင်ၵေႃႈလႆႈလႄႈ ႁိမ်းၾႆးၶဵဝ်လႅင်မျေႇၼီႇၵူင်း တီႈၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်းၼႆႉ ၵူၼ်းတႃႈၵုင်ႈၶဝ်ဝႃႈ ပဵၼ် ၵႅၼ်ၵၢင်ဝဵင်းထိသွင် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ (ၵႅၼ်ၵၢင်ဝဵင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶွပ်ႇပၼ်ႇမူၼ်းၽြႃးသူးလေႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးၵၢင်ဝၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းသေ ပေႃးၵၢင်ၶမ်ႈမွၵ်ႈ 9 မူင်းၼႆႉ လၢၼ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ဢိုတ်းႁပ်းၵႂႃႇယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇပေႃးၵိုၼ်းမိူၼ်ၼင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်း။)

## သဵၼ်ႈတၢင်းၸိူဝ်းလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း
သဵၼ်ႈတၢင်း ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်းၼႆႉ ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းၸၢၼ်းၶျွင်း () လႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢတ်ႇမျေႇၼီႇၵူင်း ()ယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းလႆႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တႄႉ ယွၼ်ႉမၼ်းပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းယၢဝ်းသေ မီးၵၢတ်ႇၸွမ်းတၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၸၢၼ်းၶျွင်းၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ယၢဝ်းသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်းယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၼၼ်ႉ မီးလၢၼ်ႉတၢင်းၵိၼ်၊ လၢၼ်ႉၶူဝ်းၼုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢတ်ႇမျေႇၼီႇၵူင်းၸမ်ႉ မီးလၢၼ်ႉဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ၊ လၢၼ်ႉၶဝ်ႈသွႆးတႆး၊ လၢၼ်ႉၶူဝ်းၵုၼ်ႇလႄႈ လၢၼ်ႉပီႇယႃႇ ၸၢင်ႈသိုဝ်ႉလႆႈပႃး လဝ်ႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ တီႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း တင်းသွင်သဵၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉလၢၼ်ႉ ဢိၼ်ႇတႃႇၼႅတ်ႉလႄႈ လၢၼ်ႉၵဵမ်း ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽြႃး
ၽြႃးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်မီးသူႇလဵဝ်ႇ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽြႃးၶဝ်ႈၸၼ်ႉ ၽြႃးၵူဝ်းထၢတ်ႉၵျီးယဝ်ႉ။

## ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းလိုဝ်းလင် ဢၼ်မီးၸမ် ၽၢႆႇၼွၵ်ႈၸႄႈဝဵင်း
ၽၢႆႇၼွၵ်ႈၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်း ၶႅၼ်ႈၵၼ်တၢင်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ပျီႇတူႉယိၼ်ႇပျိၼ်ႇ လႄႈ ႁႅပ်ႉပီးၸူင်ႇ ပၢင်ႇလဵၼ်ႈတွၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးပႆဢဝ် မွၵ်ႈၶိူင်ႈၸူဝ်ႈမူင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတၵူင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်
ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်းၼၼ်ႉ ဢထၵ (1) ၸၢၼ်းၶျွင်း (ဢထၵ (အ.ထ.က ) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်တူဝ်ယ​ေႃႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (အခြေခံပညာ အထက်တန်း ကျောင်း)ယဝ်ႉ)၊ ဢထၵ (2) ၸၢၼ်းၶျွင်း (ႁူင်းႁဵၼ်းၼၢင်းယိင်းႁင်းၶေႃ)၊ ဢထၵ (3) ၸၢၼ်းၶျွင်း လႄႈ ဢထၵ (4) ၸၢၼ်းၶျွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢထၵ (2) ၸၢၼ်းၶျွင်းၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပ​ေႃးတွပ်ႇၸၼ်ႉသိပ်း ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈ မၢႆၼမ်သေပိူၼ်ႈ (10) ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်ႉပိုၼ်ႉၼၼ်ႉၼႆ ပႃးၶဝ်ၵူႈပီယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပၢင်တႅမ်ႈလိၵ်ႈၶႄႉၵၼ်၊ ႁဵတ်းပၢင်ၶႄႉၶဵင်ႇၼမ်ႉၵႂၢမ်း လႄႈ ႁဵတ်းပၼ်ပၢင်ၶႄႉၶဵင်ႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉ။

## လွင်ႈတၢင်းလၢၵ်ႇလၢႆး ၸိူဝ်းပဵၼ်မႃး
* မိူဝ်ႈပဵၼ်လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ့် ၈၈၈၈ သေ တီႈဢၼ်တႄႇယိုဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈႁိမ်း ၾႆးၶဵဝ်လႅင်မျေႇၼီႇၵူင်း တီႈၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* ပီ ၂၀၀၅ ၼၼ်ႉ တီႈတၵူင်ႇသႅၼ်ႇထႃႇ လႆႈပဵၼ်လွင်ႈမၢၵ်ႇတႅၵ်ႇမႃး။ ၵူၼ်း 20 ပၢႆ လႆႈတၢႆၵႂႃႇသေ ၵူၼ်း 200 ပၢႆ လႆႈတၢင်းၸဵပ်းမၢတ်ႇမႃးယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်