open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မၢၼ်ႈမွၵ်ႇ၊ ဝဵင်း

**ဝဵင်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်း တႆးလႅင်၊ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵၼၢၼ်း၊ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵတူး ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇသဝ်းယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်သူၼ်ၵၢၼ်ၼႃးသေ ဝၢႆးသေ ပီ 1975 မႃး ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ၶုတ်းၶမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ၼႆႉ  ၶူဝ်းႁေႈပိူင်လိူင်း ဢွၵ်ႇလိူင်ႇယဝ်ႉ။ လဵၵ်းလိူင်း၊ မေႃႇၸိုၼ်း၊ မေႃႇတွင်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶမ်းၽိူၵ်ႇၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းဢၼ်လႅပ်ႈတေဢွၵ်ႇ ၵႅဝ်ႈသႅင်ၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းတႄႉ ပဵၼ် လွႆၸၢင်ႉလူင် ဢၼ်မီးၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇဝေႇသုၶီ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ ၽြႃးထမ်ႈ (ဢုမိၼ်ႇလႅင်ႇ) လႄႈ ၽြႃးၵျူင်းတွင်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း တီႈၸမ်ဝဵင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ထုင်ႉဢၼ်ႁဵတ်း မႆႉသၵ်းယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈသၢၼ်ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ပုတ်ႉထယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵတူး ဢၼ်ၵိူဝ်းယမ် ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ
ဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ

**ဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽဵဝ်ႈတီႈလိၼ် တွၼ်ႈတႃႇတင်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸူးလႆႈႁၼ် ၵႆႇၽူႈ တူဝ်ၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ပၢင်ၵႆႇၽူႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၼမ်ႉမူး ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းၵေႃလၢင်း ယၢၼ်မွၵ်ႈ 25 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းသိူဝ် ၸမ်ႉ ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 41 လၵ်းၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ၵၢႆႇသိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး သဵၼ်ႈတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇသင်လႄႈ ဢမ်ႇပေႃးၵိုၼ်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မွၵ်ႈ သွင်ႁဵင်ပၢႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1891 ၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ် ထုင်ႉဝဵင်းသိူဝ်သေ ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈၼႆႉ သႂ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းသိူဝ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဝၢႆးသေ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉ ၶိုၼ်းၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထုင်ႉဝဵင်းသိူဝ်သေ ဢဝ်သႂ်ႇ တီႈၼႂ်း ထုင်ႉၵေႃလၢင်းယဝ်ႉ။  ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇပုၼ်ႉ ၼမ်ႉမူးယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈ 1367 လွၵ်းလၵ်းသေတႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းတႄႉ မီး 0.02 လွၵ်းလၵ်းၵူၺ်း။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇ ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ၸိုၼ်း လႄႈ ၵိူဝ် ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းမႆႉ ၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ
ဝဵင်းသိူဝ်

**ဝဵင်းသိူဝ်** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းသိူဝ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃးလိူဝ်ႇ-ၸႄႈၼႃးသေ ပဵၼ်ဝဵင်း တီႈလူတ်ႉလဵၼ်းၵိုတ်းလိုဝ်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
* "Photograph of a street in Wuntho, 1891"  Royal Commonwealth Society Library
* "Wuntho Map — Satellite Images of Wuntho" *Maplandia*

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ
ၸႄႈဝဵင်းဢၢင်းတေႃႇ

**ၸႄႈဝဵင်းဢၢင်းတေႃႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢၢင်းတေႃႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ

**ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃး ၸႄႈဝဵင်း 4 ၸႄႈဝဵင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတၸႄႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူး ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ သေ ၶိုၼ်းၽွတ်ႈႁႅၼ်း ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်မႂ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

* ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ
* ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ
* ၸႄႈဝဵင်းတၸႄႇ
* ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူး

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ

**ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉယဝ်ႉ။

## ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
တီႈၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၵၢၼ်တိၺွပ်းပႃ၊ ၵၢၼ်မႆႉ၊ ၵၢၼ်ၶမ်း လႄႈ ၵၢၼ်ၶုတ်းၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်း
* ၽၢႆၼမ်ႉတၽၢၼ်းသဵၵ်ႉ
* ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထ သီႇတၵူႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ

**ဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ တီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၸႄႈၵႅင်း-ၸႄႈၼႃး ဢၼ်မီး ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ ယၢၼ် 46 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူး လႄႈ ဝၢၼ်ႈသီႇသူင်ႇၵျီး။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ႁွင်ႈတွင်းယူႇ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၼမ်ႉၵဵဝ်။ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ လႄႈ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၶၢင်တွင်းပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈႁွင်ႈၵၢၼ်လူတ်ႉလဵၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈလဵၵ်ႉယႂ်ႇ လႄႈ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽၢႆႇလူတ်ႉလဵၼ်းၶဝ် ယူႇသဝ်းဝႆႉတင်းၼမ်သေ ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈႁူဝ်လူတ်ႉလဵၼ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈၵၢၼ်ပလိၵ်ႈလူတ်ႉလဵၼ်း လႄႈ ႁူင်းယႃ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူတ်ႉလဵၼ်းၵေႃႈ မီးပႃးဝႆႉယဝ်ႉ။ 

ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇသေ မီးဝႆႉ လုမ်းၸႄႈဝဵင်း၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပလိၵ်ႈ၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ၸၼ်ႉငဝ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၵၢတ်ႇ လႄႈ လုမ်းၽူႈၵွၼ်းပႃႇထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးဝႆႉၼႂ်း ပႃႇထိူၼ်ႇလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မၢၵ်ႇတဝ်ႈၶဝ်ႈၼမ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးမီး။ ၵၢၼ်မႆႉ (ပွတ်းမႆႉ မွၼ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း) ၼၼ်ႉၵူၺ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ။ တီႈထုင်ႉၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆ့ မီး 1536 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ 73521 သေ မွၵ်ႈ 13585 ၼႆႉ ပဵၼ် မၢၼ်ႈမုတ်ႇသလိၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆ့ လင်ႁိူၼ်းမီး မွၵ်ႈ 600 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇသဝ်း မွၵ်ႈ 3000 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ မျေႇတူး၊ သႃးၵူင်း၊ သႃးၵၢႆး၊ ထူးၵျီး၊ ဝႅတ်ႉတူဝ်း၊ ၶျိၼ်ႇမျိတ်ႉၵျိၼ်း၊ ၵျီႇၸု လႄႈ ငႃးယႃႇၼႄး၊ တပႂႅတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၢႆႇၼၼ်ႉ မၢၼ်ႈမုတ်ႇသလိၼ်ႇ ယူႇၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ 

ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၵူႇၵျီး ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းမျေႇတူးၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းသေ ပေႃးထိုင် လိူၼ်သီႇၼႆ ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးၽြႃးယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတႅင်တႅင် ၸိူဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈ၊ ထူဝ်ႇ၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ငႃး၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ်၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ၊ ဢုၼ်၊ ထၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်မႆႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဝႃႈ ဢွၵ်ႇထၢၼ်ႇႁိၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ်ႈဝႃႈတႄႉ ထၢၼ်ႇႁိၼ်ၼၼ်ႉ ဢႃႇယုတိုၵ်ႉၼုမ်ႇႁႅင်းလႄႈ ပႆႇထုၵ်ႇလီဢဝ်ၸႂ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၽၢႆၼမ်ႉၵႃႇပူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆၸႂ်တႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပိူဝ်ႇ တင်းဢၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ထုင်ႉၵၢၼ်ႉပလူႇယဝ်ႉ။ လႆႈဢိင်ၽၢႆႇၼၼ်ႉသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ
ဝဵင်းတၸႄႇ

**ဝဵင်းတၸႄႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတၸႄႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းယေႇဢူး ယၢၼ်မွၵ်ႈ 14 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်း တႃးလူတ်ႉလဵၼ်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၸႄႈၵႅင်း-ၸႄႈၼႃးသေ ၵႆၵၼ် မွၵ်ႈ 12 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵလေးဝ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ လႅၼ်လိၼ် ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁူႉၼမ်ဝႃႈ ပဵၼ်လိၼ်တီႈၵိူတ်ႇ ဢမၢတ်ႈလူင် ဢူးပေႃႇဢူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဝဵင်းတၸႄႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢွၼ်ႇသေ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မီးမွၵ်ႈ 800 လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးမွၵ်ႈ 3000 ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵိၼ်ၵၢၼ်ၼႃးယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်မေႃႈလိၼ်ၵေႃႈ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်သေ ၽႄႈပၼ်လႆႈတႃႇတင်း ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဝဵင်းၼိုင်ႈလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူဝ်ႉဝဵင်းၵဝ်ႇ၊ ၽြႃးၵွင်းမူးၵဝ်ႇတင်းၼမ်လႄႈ မီးၼွင်ၵႂၢင်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈပိုၼ်ႉလင်ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈ လႄႈ ထူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ တင်းၼမ်ႉမူးသေ ၵႆၵၼ် မွၵ်ႈ 4 လၵ်းၵူၺ်းၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇမီးႁွင်ႈၶုတ်း ဢၼ်ၵၢႆႇဢဝ်ၼမ်ႉလႆႈ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 613 လွၵ်းလၵ်းသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ မွၵ်ႈ 60000 ၼႆႉယဝ်ႉ။

## ပွႆး
ၵူႈပီၵူႈပီ ပေႃးထိုင် လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ (10)ၶမ်ႈတေႃႇ (15) ၶမ်ႈၼႆႉ မီးပွႆးၽြႃးသူၺ်ႇၵတေႃႉသေ ပဵၼ်ပွႆးၽြႃးဢၼ်ၵူၼ်းတီႈၸမ်တီႈၵႆ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ
ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူး

**ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူး** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းယေႇဢူးယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ဝဵင်းယေႇဢူး

**ဝဵင်းယေႇဢူး** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူး ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

## ပထဝီႇၼႃႈလိၼ်
ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းယေႇဢူးၼၼ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူး၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸမ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း၊ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းမၢင်းၵၢင်း၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇၸမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းတၸႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈဢွၵ်ႇၼႃႈတူၵ်း တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီး (20) လၵ်း၊ ၼႃႈႁွင်ႇၼႃႈၸၢၼ်း တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး (19) လၵ်းသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်သုင် ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ (350) ထတ်းယဝ်ႉ။ ဢေႇရိယႃႇ လွၵ်းလၵ်း မီး (557.85) ဢေႇၵ လႄႈ ဢေႇရိႇယႃႇဢေႇၵ မီး (377027) ယဝ်ႉ။

### ၾိင်ႈၾႃႉ
ပဵၼ်ၾိင်ႈၾႃႉ ဢၼ်ႁႅင်ႈႁွင်သေ ၽူၼ်ဢေႇၼမ်ႉၶၢၼ်ၸႂ်ယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ဢၼ်မႃးတင်းပီၼႆႉ မီး (35.51) ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။

## သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ
ဝဵင်းယေႇဢူးၼႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ မီးသဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၸူးထိုင် ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸူး ဝဵင်းတၸႄႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸူး ဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူး လႄႈ ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း တီႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း တူၵ်းၵၢင်လီယဝ်ႉ။ မီးသၢႆလူတ်ႉၵႃး ဢၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ၶီႇၵႂႃႇမႃးလႆႈလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇမႃး မိူင်းတႂ်ႈ မိူင်းၼိူဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂႃႇငၢႆႈမႃးငၢႆးယဝ်ႉ။ သၢႆလူတ်ႉ ၸိူဝ်းလဵၼ်ႈပၼ် ယေႇဢူး-မူင်ႇယႂႃႇ-တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ယေႇဢူး-သူၺ်ႇပူဝ်ႇ-တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ယေႇဢူး-တၸႄႇ-ၵျုၼ်းလႃႉ၊ ယေႇဢူး-တႃႈၵုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် သၢႆတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၶၢဝ်းတၢင်းပွတ်း ဢၼ်လဵၼ်ႈပၼ် ၶိၼ်ႇဢူး-ယေႇဢူး-တိၼ်းတဵင်ႇယၢၼ်ႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။

## ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
တႄႇဢဝ် ပီ 2006 တေႃႇထိုင် ပီ 2011 (6) ပီထပ်းၵၼ်  လႆႈ (သူးထိၼိုင်ႈ) တီႈ လွင်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈၸၼ်ႉသိုပ်း ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
* ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (3) ႁူင်း
* ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (ၽႄ) (3) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (ၽၢၵ်ႈ) (1) ႁူင်း
* ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (4) ႁူင်း
* ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (ၽႄ) (8) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (1) ႁူင်း
* ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ (112) ႁူင်း
* မူႇၵျူဝ်ႇ (1) ႁူင်း
* ပၢင်သွၼ်ပၢႆႇ ၵမ်ႉထွၵ်ႈပၢႆးပႆႇၺႃႇ (31) ႁူင်း

## ပၢႆးယူႇလီ
* ႁူင်းယႃၶဝ်ႈၵူႇ (100) (1) ႁူင်း
* ႁူင်းယႃၸႄႈတွၼ်ႈ ၶဝ်ႈၵူႇ (16) (1) ႁူင်း
* ႁွင်ႈယႃ ယႃႈယႃၼႂ်းမိူင်း (1) တီႈ
* ႁွင်ႈယႃဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ (5) တီႈ
* ႁွင်ႈယႃဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၽႄ (25) တီႈ
* ႁွင်ႈယႃ မႄႈ လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ (1) တီႈ
* ႁွင်ႈယႃသုၼ်ႇတူဝ်လဵဝ် (12) တီႈ

## ဢွင်ႈတီႈလီၶဝ်ၸႂ်
ၵျွင်းၽြႃးၸိူဝ်းလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူးၼႆႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇ ဢၼ်မီးတီႈ ဝၢၼ်ႈၽလၢၼ်ႇၵူင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႇ ၼၢၼ်းမတေႃႇမႄႇၼု၊ ၵျွၵ်းဢုတ်ႇ ၼၢၼ်းမတေႃႇမႄႇၼု ဢၼ်မီးတီႈ ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းပွၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၵူၼ်းၸႃႇတိ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်

* ၼၢၼ်းမတေႃႇမႄႇၼု
* မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ထိၼ်ႇလိၼ်း
* မေႃတႅမ်ႈၽဵင်း တေႃႇတီႇဝေႇ

## ၶႅပ်းႁၢင်ႈ

DonatedByMeNu PhaLanGon.JPG|ၼႃးမုၼ် ၼၢၼ်းမတေႃႇမႄႇၼု ဢၼ်မီးတီႈ ဝၢၼ်ႈၽလၢၼ်ႇၵူင်ႇ
OldPagoda PhaLanGon.JPG|ၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇ ဢၼ်မီးတီႈ ဝၢၼ်ႈၽလၢၼ်ႇၵူင်ႇ


## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ
ၸႄႈဝဵင်းၶမ်းတီႈ

**ၸႄႈဝဵင်းၶမ်းတီႈ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶမ်းတီႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း

**ဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇသၢႆႉ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းလႄႈ တင်း ဝဵင်းၵိၼ်းတတ်ႉသေ ၵႆယၢၼ် 130 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးႁွတ်ႈၽႅဝ်လႆႈထိုင်တီႈ ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်သၢႆတၢင်းၼမ်ႉဝႃႈ တင်း ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇသေ ၵႆယၢၼ် 397 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တိူင်းၽႄႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပီ 1899 ၼၼ်ႉ ဢဝ် ဝၢၼ်ႈၼွင်ပၵျိတ်ႉ ဢိၵ်ႇပႃး ဝၢၼ်ႈႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပဵၼ်ဝဵင်း။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဝေႃးႁၢၼ် *ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း* ၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းၽႃႇသႃႇတႆးယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ လုမ်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း၊ လုမ်းၶုၼ်ၵွၼ်းပၢႆးပႆႇၺႃႇၸႄႈဝဵင်း၊ လုမ်းၵႃႉၶၢႆ၊ ဢွင်ႈတပ်ႉပလိၵ်ႈ၊ လုမ်းပႃႇထိူၼ်ႇ၊ လုမ်းၶုၼ်ၵွၼ်း လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်းသဵၼ်ႈမၢႆၵူၼ်းၶဝ်ႈၵူၼ်းဢွၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း မိူဝ်ႈပီ 1972 ၼၼ်ႉ လႆႈလၢမ်းဝႃႈ မီး 91000 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ လႆႈပိုတ်ႇလုမ်းဝုၼ်ႇထွၵ်ႉသေၵေႃႈ လႆႈပၵ်းပဵၼ်လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ပွတ်းၼိူဝ်ၶၢင်တွင်းယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပၢၼ်ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ ပီ 1957 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇပတဵင်ႇ ဢူးဝိမလ လႆႈႁွတ်ႈၽႅဝ်သၼ်လွႆၼႃႇၵ တႃႇပူၵ်းပွင်သႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၶၢင်တွင်း-ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼႆႉ လႆႈဢွၵ်ႇတီႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ  လႆႈႁေႃႈၵႂႃႇ ပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ မူင်ႇယႂႃႇ၊ ၵၼီႇ၊ မိူင်းၵၢင်း၊ ၵလေးဝ၊ မေႃႇလဵၵ်း၊ ၽွင်းပၢင်ႇ၊ ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း ပဵၼ်ဝၼ်းပဵၼ်ဝၼ်းသေ လႆႈၼွၼ်းၸွမ်းတၢင်းဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

## ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်း
* မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လႆႈသူးလိၵ်ႈလၢႆး သၼ်လွႆၼႃႇၵ မွင်ႇၸိၼ်ႇၵျီႇ (ဝၢၼ်ႈမွင်းၶမ်း)

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ
ၸႄႈဝဵင်းၸႄႈၵႅင်း

**ၸႄႈဝဵင်းၸႄႈၵႅင်း** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸႄႈၵႅင်းယဝ်ႉ

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ

**ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈသၼ်လွႆၼႃႇၵသေ တႄႇဢဝ် ပီ 1965၊ လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ (22) ဝၼ်းသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈပဵၼ်ဝႃႈ **ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ** ၼႆယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ၼႂ်းၵႃႈ (38) ၸႄႈဝဵင်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီး (12660) လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶမ်းတီႈယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈၽႄႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၽႄ လႁႄႇ (ဢမ်ႉပေႃႇ) ၼႆသေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလေႇသျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ (ဢမ်ႇပေႃႇ) လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၼၢၼ်းယုၼ်း ႁႃႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉ 423,283 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလေႇသျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၼၢင်းယုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈၵႅင်း (သဵင်မိူၼ်တူၼ်ႈထႅဝ်ပႅၵ်ႇ)

## ဢွင်ႈတီႈ
* ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
* ၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
* ၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
* ၸႄႈၵႅင်း၊ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းမူႇ

**ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းမူႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမျိၼ်းမူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ဝဵင်းမျိၼ်းမူႇ

**ဝဵင်းမျိၼ်းမူႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်ႇမူႇ၊ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်း၊ ရူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ၵႂႃႇ ၸႄႈၵႅင်း မူင်ႇယႂႃႇၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈၵၢၼ်သိုဝ်ႉၵၢၼ်ၶၢႆ ပဵၼ်ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ၸႄႈၵႅင်းၼႆ ၵႆယၢၼ် 36 လၵ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ တႃႈလိူဝ်ႇ (မၢၼ်းတလေး) ၼႆ ၵႆယၢၼ် 48 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ် တႃႈၼမ်ႉ ဢၼ်ႁိူဝ်းၵႂႃႇမႃး တႃႇလိူဝ်ႇ မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇယင်ႉၵိုတ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမျိၼ်းမူႇၼႆ့ မီးဝႆႉတီႈ ၵူတ်ႉၵႅပ်ႈမၢႆသွင် ႁင်းၼမ်ႉၵဵဝ်သေ မီးဝႆႉ တီႈ ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃႇယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းမျိၼ်းမူႇၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ လႆဢဝ် east to west ယဝ်ႉ။

## ၾိင်ႈၾႃႉ

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း

**ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီး တီႈ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် မျၢၼ်ႇမႃႇ- ဢိၼ်းတီးယႃး ဢၼ်မီးတီႈ ပွတ်းတူၵ်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတႄႉ -
# ၸႄႈဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း
# ၸႄႈဝဵင်းၽႄ ၶမ်းပတ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းလႅၼ်လိၼ်ၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း လွၵ်းဝဵင်း ဝဵင်းမူဝ်ႇရေး၊ ၸႄႈမိူင်းမၼိပူႇရ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်း တီႈဢၼ်ၵႃႉၶၢႆသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ၼမ်ႉသေပိူၼ်ႈ တင်း ဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တီႈပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶမ်းပတ်း၊ ဝဵင်းမျူဝ်ႉတိတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း

**ၸႄႈဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း** ( ;  ; ) ၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ လႅၼ်လိၼ် မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးသေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း၊ ဝဵင်းၶမ်းပတ်း လႄႈ ဝဵင်းမျူဝ်ႉတိတ်ႉ သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ဝဵင်းမျွင်ႇ

**ဝဵင်းမျွင်ႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျွင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း တီႈ ပွတ်းၼိူဝ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃ ၼမ်ႉၵဵဝ် တီႈၵူတ်ႉ ၼမ်ႉၵဵဝ် လႄႈ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း ႁူပ်ႉၵၼ် ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းမျိၼ်းမူႇ ယၢၼ် 14 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမျွင်ႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းမျွင်ႇၼႆႉ မီး 179 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်း ၶျွင်းဢူး မယူဝ်းၵူင်းၼၼ်ႉ လတ်းၵႂႃႇ ဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တီႈၼွင်လူင်ၽၢႆႇႁွင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၽၢႆလူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁႄႉဝႆႉ ယႃႇႁႂ်ႈၼမ်ႉၶဝ်ႈၼႂ်းဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ-တႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈယင်ႉတီႈဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ လုမ်းၸႄႈဝဵင်း၊ ႁွင်ႈပလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၸၸိူဝ်းပဵၼ် ယူင်ႉသၢင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ

**ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ထုင်ႉပွတ်းတႂ်ႈ ၶူင်ႈ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း ဢၼ်မီးပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ ၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ပၢင်ႇပဵင်း ဢၼ်ၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈလႆႈ သေ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းသတ်ႉသေပိူၼ်ႈ တီႈၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းယဝ်ႉ။  လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇဢမ်ႇၵႃး မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်မၢၼ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵေႃႉၸၢႆးႁၢၼ် ၵေႃႉၸၢႆးငၢၼ်၊ လုၵ်ႈသိုၵ်းႁၢၼ် ဢွၵ်ႇၼမ်ၼႃႇလႄႈ သမ်ႉပေႃးႁွင်ႉဝႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈလုၵ်ႈသိုၵ်းၼႆလႄႈသင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းတႂ်ႈ ၼႆသေ မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ႁႅင်းၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇတပ်ႉမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပိူင်တႅၵ်ႈမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် ပၼ်ထုလ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃး မိူဝ်ႈ သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉမၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ (1824-26)ၼၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းဝႃႈၸႃႇတိ ဝၢၼ်ႈငပယိၼ်း ဢိူင်ႇဢလူင်ႇ တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၽိုၼ်မၢႆ ပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၵႃႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းတႂ်ႈၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇပွႆႇၵႂႃႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီး ဝၢင်းႁေႃၶမ်း၊ ၸိူဝ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽူႈၵႅမ်တူဝ် သၢႆႉၶႂႃ လႄႈ တီႈ တပ်ႉႁိူဝ်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း၊ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ႁဵတ်းၵုၼ်ႇသိၼ်ဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး
# ၸႄႈဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ
# ၸႄႈဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇ
# ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ
# ၸႄႈဝဵင်းၶျွင်းဢူး

## ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈ
ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်တူၵ်းတီႈလီသေဢမ်ႇၵႃး ၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းတၢင်းတိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ဝဵင်းၸိူဝ်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်လႆႈလၢမ်းတူၺ်း မိူဝ်ႈပီ 2009 ၼၼ်ႉ ၼပ်ႉသွၼ်ႇတူၺ်းဝႃႈ တေမီးယူႇ မွၵ်ႈ (202,983) ၼႆယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၸၼ်ႉၸွမ်မူင်ႇယႂႃႇ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၸၢင်ႈ (မူင်ႇယႂႃႇ)၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ (မူင်ႇယႂႃႇ)၊ ၶေႃးလဵၵ်ႉပၢႆးပႆႇၺႃႇမူင်ႇယႂႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပဵၼ်ဝဵင်းလူင် ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢင်ၵႅၼ်တွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးပႆႇၺႃႇၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၽြႃးၸုၵ်း ႁၢင်ႈၸဝ်ႈပုတ်ႉထ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၽြႃးၸုၵ်းၽေႃးထိတထွင်ႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၵွင်းမူးသမ်ႇပူၵ်ႉတေႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်မိူင်းယၢင်း ဢတိၵ်ႉထၢၼ်ႇသေတႄႇမႃး၊ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၸီးၶူင်ႇမူင်ႇယႂႃႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ လႄႈ ၵွင်းမူးယွၼ်းသူးတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပဵၼ် တၢင်းလီၼႃးမုၼ် ၶုၼ်ဢႃႇသေႃးၵ၊ ၵျွင်းလႄႇတီႇ ဢၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇလႄႇတီႇ ထင်သဝ်းမႃးၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၵူႈတီႈတီႈၵူႈလႅၼ်လႅၼ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးဝႆႉမႃးသႃသေ ၵိုၼ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
ဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတီႈၼႂ်း ပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇ၊ ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ၊ ဝဵင်းၶျွင်းဢူး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တႂိၼ်းတွင်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇ တဝ်းၶဵဝ်သွမ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၸပီႇရူႇလၢႆးၼႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇယဝ်ႉ။

ဢၼ်ပဵၼ် ၶၢပ်ႈတူဝ်ၵူၼ်း ပၢၼ်တွင်း လႄႈ ၶူဝ်းၵဝ်ႇမွၼ်ႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁႃႁၼ်တီႈ ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1998-99 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပိုတ်ႇဝႆႉႁွင်းၼႄတီႈႁိမ်း ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢဝ် ၶူဝ်းၵဝ်ႇမွၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႄႈ ဢဝ်လုပ်ႇၶၢပ်ႈတူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႄဝႆႉယူႇ။

ဢၼ်ပဵၼ် တဝ်းၶဵဝ်သွမ်ႇသၽႃႇဝ ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ တႂိၼ်းတွင်ႇ တီႈၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ 
တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပီ 1988 သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇတဝ်းၶဵဝ်သွမ် မွၵ်ႈ 150 တၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ထိုင်ပီ 2014 မႃး လႆႈၵိုတ်းလွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။

## ဝၢၼ်ႈ

## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
*Maplandia World Gazetteer - map showing the township boundary

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ

**ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ ယၢၼ်မွၵ်ႈ 20 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၵွင်းဢွၼ်ႇၵူၺ်းသေ ၵွင်းလွႆဢၼ်သုင်သေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် လွႆသူၺ်ႇပူဝ်ႇ (1449 ထတ်း) လႄႈ လွႆလုၵ်း (တႂိၼ်းတွင်ႇ) (1125 ထတ်း) ယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ ၼၼ်ႉ မီး ၼမ်ႉမူး ဢၼ်ၶၼ်ႈပၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းတႂ်ႈ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ မီး ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵိတ်ႉၸီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈသေ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်တူၵ်း ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတင်းဢၼ်ၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး 451 လွၵ်းလၵ်းသေ ဢိူင်ႇပူႇႁဵင် မီး 49 ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ မီး 175 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်လႆႈႁူႉ လိုၼ်းသုတ်းၼႆႉ မီး 70,162 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးတီႈ ၽူၼ်ဢေႇၼမ်ႉၶၢၼ်ၸႂ်လႄႈ တီႈၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼႆႉ ၽူၼ်ဢမ်ႇႁၢမ်ႉဢေႇသေ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈမႃး မႆႈႁွၼ်ႉဝႆႉသေ ပေႃးၶၢဝ်းၵတ်းမႃး ၵတ်းယဵၼ်လီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ၼႆႉ လႆႈတႄႇႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1894 သေ၊ လႆႈၸႅၵ်ႇဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းၵူႇတေႃႇတင်းဢၼ် လႄႈ ပွတ်းတွၼ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ တီႈၸႄႈဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇ သေ လႆႈၽွတ်ႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။

ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉၵႃး၊ ရူတ်ႉလဵၼ်း မူင်ႇယႂႃႇ-ယေႇဢူး (ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ) သေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီး ဢွင်ႈတီႈပိုၼ်ႉလင် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ မွင်းထွင်ႇ၊ သၶုတ်ႉတၼႄႇ၊ ငပယိၼ်း၊ မျူဝ်ႉတိတ်ႉ ၸၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် မၢၵ်ႇၼမ်ႉၶဝ်ႈတႅင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ထုင်ႉၼမ်ႉဢေႇ မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ ထူဝ်ႇ၊ ၵုၺ်၊ ၼမ်ႉထၢၼ်၊ ၼမ်ႉမၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇ၊ သိုဝ်ႉၶၢႆၵၼ်လႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၵိုၼ်းဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼႆႉ ပေႃးဢဝ်တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်းဝႃႈ တင်း ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇသေ ၵႆၵၼ် 22 လၵ်း၊ တင်း ဝဵင်းယေႇဢူး ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇၼၼ်ႉ ၵႆၵၼ် မွၵ်ႈ 35 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တၢင်းရူတ်ႉၵႃးဝႃႈ တင်းမူင်ႇယႂႃႇသေ ၵႆၵၼ် 21 လၵ်းသေ တင်းဝဵင်းယေႇဢူးၼႆႉ ၵႆၵၼ် မွၵ်ႈ 33 လၵ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တင်းၵူႇတေႃႇ ဢၼ်ၵႆၵၼ် 12 လၵ်း၊ တင်းၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ ဢၼ်ၵႆၵၼ် 5 လၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတၢင်းရူတ်ႉၵႃးယဝ်ႉ။

တီႈၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးယၢၼ်ႇဢွင်ႇမျိၼ်ႇ လႄႈ ၼွင်လူင် ဢၼ်ဝႃႈ ဢဝ်တင်းၶေႃႈမူင် ၶုၼ်သီႇရထမ်ႇမသေႃးၵသေ တႄႇဝႆႉဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၼွင်လူင် ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈ ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၼႃႈတႃဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇသေ ၶူးမေႃလိၵ်ႈလႆႈမီးမႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၶူင်ႇမိၼ်းၵျီး ဢူးပျေႉၵျေႃႇ ဢၼ်ပျုႉၵျၢမ်း ဢိၵ်ႉထိတုၵ်ႉၸၼ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝၢၼ်ႇၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ ဢူးပူၵ်ႉ၊ တီႈဝၢၼ်ႈမွင်းထွင်ႇ ၼၼ်ႉ ၸဵင်ႇတၵျေႃႇတူႇ ဢူးဢေႃး၊ တိူၵ်ႈဝုၼ်ႇတႂိၼ်းတိၼ်း မႁႃႇၸီႇတူႇ၊ တၢၼ်ႇၶျူဝ်ႇဢူးလႃႉ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၵွၼ်းသႃႇသၼႃႇမွင်းထွင်ႇ ၸၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူးမေႃလိၵ်ႈ ဢွၵ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ဝၢၼ်ႈငပယိၼ်း ဢၼ်မီးတီႈၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၸႃႇတိလိၼ်ၵိူတ်ႇ ၶုၼ်သိုၵ်းလူင် မႁႃႇပၼ်ႇထုလယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ထုင်ႉပုတလိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈလိၼ် ဢၼ်ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇ ၽူႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇ

**ၸႄႈဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇယဝ်ႉ။ 
မိူဝ်ႈပီ 1986 ၼၼ်ႉ လႆႈသူးပၢႆးယူႇလီ သႃႇသႃႇၵႃႇဝႃႇ ဢၼ်ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ ပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ၸႃႇတိလိၼ်ၵိူတ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇပူၵ်းပွင်သႃႇသၼႃႇသၼ်လွႆ ဢူးဢူၵ်ႉတမ၊ မေႃပၢၼ်းသီလူင် ဢူးတၢၼ်းၵျွႆႇ၊ မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ပူဝ်းလႅင်ႇ၊ မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၺူဝ်ႇထုၼ်းလူႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ၸႄႈဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ

**ၸႄႈဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်း ငဝ်ႈငိုၼ်းတိူင်းသိုၵ်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ꧡတ်တၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (21) ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်းၸွင်ႈ

## ꧡတ်တၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (21) ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်းၸွင်ႈ
585။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ပ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ မႂ်းၼၢင်း မႃးလႆႈပူၺ်ႈၽီ တၼ်းၸႂ်ၼင်ႇၼႆၼေႃး။
586။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်း တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး။
587။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
580။ ၶႃႈၼၢင်းယၢမ်ႈလႆႈလူႇတၢၼ်း ၸွင်ႈ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်မႃး တုင်းသွမ်း ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ပ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇ

**ဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇ** ( ;  ; ) ၼႆ့ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်သေ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇယဝ်ႉ။ မီႈဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ ယၢၼ် 27 လၵ်းၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈ မူင်ႇယႂႃႇသေ မီးတၢင်းရူတ်ႉၵႃးယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ထုင်ႉၽူၼ်ဢေႇၼမ်ႉၶၢၼ်ၸႂ်သေ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈမႃး မႆႈႁွၼ်ႉဝႆႉသေ ၼမ်ႉၵေႃႈၶၢၼ်ၸႂ်လႄႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ် ပိုင်ႈဢိင် ၼွင်ႉၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၶုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႃးသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ထူဝ်ႇ၊ ငႃး လႄႈ ၵုၺ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢုမ်မေႃႈ လႄႈ ၵၢႆၸၢင်ႈလဵၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈ ဝဵင်းဢယႃႇတေႃႆၼႆႉ မီး 2444 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းဢယႃႇတေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉၼႃႈလိၼ် သၢမ်တွၼ်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း

**ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၵၢင်ၵႅၼ် ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း 2 ၸႄႈဝဵင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းယဝ်ႉ။  ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်းပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ မီးယူႇ 163,896 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
*ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလဵင်း
*ၸႄႈဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ

## လႅၼ်လိၼ်ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်း
ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်း

**ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်း** ( ;  ; ) ၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်း

**ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်း** ( ;  ; ) ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီး တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း သေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၸွမ်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉၼႆ တင်း ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇသေ ၵႆယၢၼ် 255 လၵ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ် ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇမႃးၼႆႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင်သၢႆတၢင်းၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ် တႃးႁိူဝ်းလႄႈ လႄႈ မီးဝႆႉ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ႁူမ်ႈဝႃႈ တူၵ်းၵၢင်သေတႃႉ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းဢမ်ႇပေႃးမီးၼမ်။ ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ တင်းၽင်ႇၼမ်ႉသေ ၵႆယၢၼ် မွၵ်ႈ 2 လၵ်းၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈသၼ်လွႆဢွၼ်ႇလႄႈ ႁူမ်ႈဝႃႈ ၼိူဝ်ႉပႃလိူင်ႇသေတႃႉ ၶဝ်ႈဢၼ်ဢွၵ်ႇ ဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႄႈ လႆႈပိုင်ႈဢိင် ပွတ်းတႂ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵၢတ်ႇ ႁႃႈဝၼ်း ၼိုင်ႈၵၢတ်ႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈလူင် ဢၼ်လင်ႁိူၼ်းၼမ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1981 မႃး ၶၢႆႉဢဝ် လုမ်းဢယေးပႅင်ႇ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းၵိၼ်းတတ်ႉ ၸူး မေႃႇလဵၵ်းလႄႈ လႆႈပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၸွမ်းၼင်ႇဝႃႈ မေႃႇလဵၵ်းၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇ လဵၵ်း၊ ၶမ်း၊ ထၢၼ်ႇႁိၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်တႄႇဝဵင်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ယၢမ်ႈမီးမႃး ဝၢၼ်ႈမေႃႇလူးယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်း ဢၼ်ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းၶမ်းပတ်း ဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၶုၼ်သီႇပေႃႉ ပႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ တီႈထုင်ႉမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢင်းၵိတ်ႉယဝ်ႉ။ ပူဝ်ႇလႄႇ လႄႈ ၶုၼ်ၸၢႆးသူၺ်ႇၶျူဝ်းၽျူႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢၼ်လိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1888 ပီႁူဝ်တေး ပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၼၼ်ႉ လႆႈၸႅၵ်ႇထုင်ႉၶၢင်တွင်း ႁဵတ်းပဵၼ်သွင်တွၼ်ႈယဝ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးသေ ဢၼ်ပဵၼ် လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ဝႆႉတီႈၵိၼ်းတတ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထိုင်ပီ 1916 မႃး လႆႈၶၢႆႉသေ ပိုတ်ႇတီႈ မေႃႇလဵၵ်းယဝ်ႉ။ ပီ 1924 ၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇပိုတ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် တီႈဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း
ၸႄႈဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ

**ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇသၢႆႉ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၵႆယၢၼ် (78) လၵ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼႆႉ မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ၵႆယၢၼ် (64) လၵ်းယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇၼႆႉ တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း တင်းသွင်ၽၢႆႇ၊ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ လႄႈ ၵႄႈလွႆ သၼ်လွႆၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်းၵႂၢင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းတင်းဢၼ်ၼႆႉ မီး 2917 လွၵ်းလၵ်းသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တင်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 35499 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇၼႆႉ မီး 1307 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

လိူဝ်သေ တီႈပၢင်ႇပဵင်းၼႃႈလိၼ်တႅမ် ဢၼ်မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈ မွၵ်ႈ 2 လၵ်း တီႈၽင်ႇၼမ်ႉၶၢင်တွင်းၼၼ်ႉသေ ဢၼ်ပဵၼ်ပွတ်းၽၢႆႇၼႂ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ သၼ်လွႆတႅမ်ႇလႄႈ ပႃႇထိူၼ်ႇ မႆႉသၵ်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်မႆႉတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းသေတႃႉ ၼမ်ႉတိုၼ်ႈလႄႈ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၸၢင်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်လႆႈထိုင် ဝဵင်းၵိၼ်းတတ်ႉၼၼ်ႉသေ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်ၽူၼ် ၸင်ႇၸၢင်ႈၽႅဝ်လႆႈထိုင် ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းလႄႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တေလႆႈၸၢင်ႈပိုင်ႈဢိင် သၢႆတၢင်းၼမ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇတင်းပီ။ ပေႃးဢဝ်ပေးဢဝ်ႁိူဝ်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈယူႇ။ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇတေႃႇထိုင် ဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼႆႉ မီးဝႆႉသၢႆတၢင်းၵွင်းလိၼ်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း
ပႃရိၸ်ꧡတ်တၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇမွၵ်ႇ တီႈၽြႃး

## 10. ပႃရိၸ်ꧡတ်တၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇမွၵ်ႇ တီႈၽြႃး
* 680။ ၼၢင်းၽီ မႂ်းၼၢင်း သွႆႉမွၵ်ႇၽီ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းမူၼ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းသိူဝ်း တႂ်ႈတူၼ်ႈမွၵ်ႇတွင်းၽီ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈ ဝႃႈ ပႃႇရိတ်ႉသတ်ႉတၵ ဢၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸႂ်မူၼ်ႈသိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
* 681။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မႂ်းၼၢင်းၵႃႈယူႇၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၸွမ်းတူဝ်ၶိင်းမႂ်း ပွတ်းလႂ်ပွတ်းၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃး သဵင်ႁႆႇတိုင်ႈ ၽီ ဢၼ်လီထွမ်ႇလီငိၼ်း ၵူႈၵမ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸႂ်မူၼ်ႈသိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
* 682။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မႂ်းၼၢင်းၵႃႈယူႇၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၸွမ်းတူဝ်ၶိင်းမႂ်း ပွတ်းလႂ်ပွတ်းၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃး ဢၢႆသႅဝ်ႁွမ် ၽီ ဢၼ်လီၼူမ်လီသုတ်ႇ ၵူႈၵမ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸႂ်မူၼ်ႈသိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
* 683။ ၼၢင်းၽီ ၽွင်းမိူဝ်ႈမႂ်းၼၢင်း ၵႃႈသေ ပၼ်ႇတူဝ်မႂ်းၸိုင် သဵင်ဢၼ်မေႃးမႃး တမ်ႈတီႈ ဢၼ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈ ၶူၼ်ႁူဝ်မႂ်းၼၢင်းၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ သဵင်တူႇရိယႃႇ ဢၼ်မီးဢင်ႇၵႃႇႁႃႈပိူင် တဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
* 684။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ လူမ်းယဵၼ်ထွင်းပဝ်ႇမႃးသေ မိူဝ်ႈမွၵ်ႇႁူဝ်မႂ်းၼၢင်း ၵိူင်းဝႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းမိူၼ်ၼင်ႇ သဵင်တူႇရိယႃႇ ဢၼ်မီးဢင်ႇၵႃႇႁႃႈပိူင် တဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
* 685။ ဢၢႆသႅဝ်မွၵ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး တီႈႁူဝ်မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်မီးသႅဝ်ႁွမ်ႁူၺ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ်မူၼ်ႈသိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇမွၵ်ႇၽီမႆႇၸူႇသၵ ဢၼ်ႁွမ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 686။ ၼၢင်းၽီ မႂ်းၼၢင်းၼႆႉ ၵူၺ်းလႆႈသုတ်ႇၼူမ် မွၵ်ႇဢၼ်ႁွမ်ႁူၺ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းလႆႈ ႁၼ် ႁၢင်ႈၽၢင်ၽီ ဢၼ်ႁၢင်ႈလီၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းလီၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ ၵၢမ်ႇၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်ၼေႃး။ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ တွပ်ႇပၼ်လႄႈ (ၼႆ ၸဝ်ႈမွၵ်ႇၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
* 687။ ၶႃႈၼၢင်း လႆႈမွၵ်ႇသေႃးၵ ဢၼ်မီးသီႁိူဝ်ႈလႅင်း ဢၼ်မီးဢၢႆႁွမ်ႁူၺ်းၼၼ်ႉ လူႇတၢၼ်းပၼ် တမ်ႈတီႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တီႈၶႃႈဢေႃႈ။
* 688။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႃႈၼၢင်း လႆႈႁဵတ်းၵၢမ်ႇၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယွင်ႈယေႃးလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶီၼႅင်၊ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈၸဵပ်းသႅပ်ႇသေ လႆႈမူၼ်ႈသိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ တီႈၶႃႈဢေႃႈ (ၼႆ တွပ်ႇလၢတ်ႈပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
ပႃရိၸ်ꧡတ်တၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
ပႃရိၸ်ꧡတ်တၵဝၷ် ႁူဝ်သၢမ် သုတ်းယဝ်ႉ။
## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
မၺ်ꧢိꩨ်ꩩဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇမွၵ်ႇပဝ်း တီႈၽြႃး

## 4. မၺ်ꧢိꩨ်ꩩဝၷ်
## 1. မၺ်ꧢိꩨ်ꩩဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇမွၵ်ႇပဝ်း တီႈၽြႃး
* 689။ ၼၢင်းၽီ လိၼ်တီႈဢၼ်မႂ်းၼၢင်းယူႇၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ်ၽွင်သၢႆးၶမ်း၊ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ မႂ်းၼၢင်းၼၼ်ႉ သမ်ႉ ပဵၼ် သီၵုၼ်းၵၼ်သေ လႆႈမူၼ်ႈသိူဝ်း ထွမ်ႇငိၼ်း သဵင်ႁႆႇတိုင်ႈ တူႇရိယႃႇ ဢၼ်ဢင်ႇၵႃႇႁႃႈပိူင် တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။
* 690။ ပေႃးဝႃႈ မႂ်းၼၢင်း လူင်းႁေႃၵႅဝ်ႈမႂ်းၼၢင်း ဢၼ်ၵုသူဝ်ႇၽၢၼ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် မႂ်းၼၢင်းၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်း သူၼ် မွၵ်ႇပဝ်း ဢၼ်ၵီႈယူႇၵူႈၶၢဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 691။ ၼၢင်းၽီ မႂ်းၼၢင်းၼႆႉ ၵႂႃႇယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ တႂ်ႈတူၼ်ႈပဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈပဝ်း ဢၼ်တွၼ်း ၵႄးလိူဝ်သေ တူၼ်ႈမႆႉတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ၵိူင်းၼူပ်ႈၽၢႆႇတႂ်ႈသေ ဢဝ်မွၵ်ႇမၼ်း ႁူင်ႈပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
* 692။ ထိူၼ်ႇမႆႉပဝ်း မႂ်းၼၢင်းၼႆႉ တူင်ႉၼိုင်ၵွပ်ႈလူမ်းပဝ်ႇယဝ်ႉ။ လူမ်းယဵၼ်ဢွၼ်ႇ ထွင်းထူဝ်းယဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉ တင်းလၢႆ လႆႈပိုင်ႈဢိင်ယဝ်ႉ။ ဢၢႆသႅဝ်ႁွမ် ထိူၼ်ႇပဝ်းၼႆႉ ႁွမ်ႁူၺ်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇ မိူၼ်ၼင်ႇမွၵ်ႇၽီ မၺ်ၸူသၵၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 693။ ၼၢင်းၽီ မႂ်းၼၢင်းၼႆႉ ၵူၺ်းလႆႈသုတ်ႇၼူမ် မွၵ်ႇဢၼ်ႁွမ်ႁူၺ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းလႆႈ ႁၼ် ႁၢင်ႈၽၢင်ၽီ ဢၼ်ႁၢင်ႈလီၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းလီၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ ၵၢမ်ႇၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်လႂ်ၼေႃး။ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ တွပ်ႇပၼ်လႄႈ (ၼႆ ၸဝ်ႈမွၵ်ႇၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
* 694။ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈမိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ် ၶႃႈၸႂ်ႉ တီႈႁိူၼ်းၸဝ်ႈပိူၼ်ႈဢေႃႈ။ လႆႈႁၼ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၼင်ႈဝႆႉယူႇလႄႈ လႆႈဢဝ် မွၵ်ႇပဝ်း ပိုၼ်သေ လူႇတၢၼ်းပၼ်တီႈၶႃႈဢေႃႈ။
* 695။ ၶႃႈၼၢင်း မီးၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် လႆႈဢဝ်မွၵ်ႇပဝ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ပၢၼ်းၵုမ်းသေ တၢမ်တူဝ် လႆႈလူႇတၢၼ်းပၼ် တမ်ႈတီႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈဢေႃႈ။
* 696။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႃႈၼၢင်း လႆႈႁဵတ်းၵၢမ်ႇၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယွင်ႈယေႃးလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶီၼႅင်၊ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈၸဵပ်းသႅပ်ႇသေ လႆႈမူၼ်ႈသိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ တီႈၶႃႈဢေႃႈ (ၼႆ တွပ်ႇလၢတ်ႈပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
မၺ်ꧢိꩨ်ꩩၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၼႃၷဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇသိူဝ်ႈၶူဝ်း တီႈၽြႃး

## 3. ၼႃၷဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇသိူဝ်ႈၶူဝ်း တီႈၽြႃး
* 705။ ၼၢင်းၽီ ဢၼ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉ... မႂ်းၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၼ်ႈၶီႇဝႆႉ ၼိူဝ်ၸၢင်ႉလူင် ဢၼ်ဢဝ် ၽႃႈယႅင်ႉၶမ်း ၶပ်ႉ သႅင်လႅင် ႁူမ်ႇဝႆႉသေ မိၼ်မႃးၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် ႁွတ်ႈမႃးတီႈၼႆႈယဝ်ႉ။
* 706။ တီႈငႃးၸၢင်ႉ သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼမ်ႉသႂ်သႂ် လေႃႈထင်ႇဢွၵ်ႇမႃးသေ ၽၢၼ်ႇပဵၼ်ၼမ်ႉၼွင်သႂ် ဢၼ်မီးမွၵ်ႇမူဝ်ပတုမ်ႇမႃႇ ၵီႈႁၢင်ႈလီဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ မွၵ်ႇမူဝ်ပတုမ်ႇမႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ သဵင်တူႇရိယႃႇ လင်မေႃးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၽီႁၢင်ႈလီဢွၼ်ႇ ဢၼ်မေႃၸၼ်ၸႂ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႃႈၵေႃႈၵႃႈ ႁဵတ်းၵေႃႈႁဵတ်းၵႂၢမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
* 707။ ၼၢင်းၽီဢူမုၼ်ၽုင်းၵၢမ်ႇယႂ်ႇ... မႂ်းၼၢင်းၼႆႉ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းၽီ ယႂ်ႇၶိုၵ်ႉ တဵမ်ထူၼ်ႈတႄႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမႂ်းၼၢင်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ မႂ်းၼၢင်းလႆႈႁဵတ်း ၵၢၼ်လီၵုသူဝ်ႇသင်မႃးၼေႃး။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးဢၼ်လႂ် သေ ၸင်ႇတေလႆႈမီး ဢူၽုင်းႁိူဝ်ႈၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းမႂ်းၼၢင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်း သႂ်ၵႂႃႇၵူႈၼႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး... ၼႆ ၸဝ်ႈဝင်ႇၵီႇသ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
* 708။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်း လႆႈၶဝ်ႈၸူးမုၼ်ၶမ်းၽြႃးသေ လႆႈလူႇသိူဝ်ႈၶူဝ်းၸုမ်ႇၼိုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။ လႆႈၶုပ်ႉဝႆႈ တမ်ႈတီႈ တိၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးသေ ႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇလႄႈ သမ်ႉၼင်ႈၼိူဝ်လိၼ်သေ ႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႈသႃ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။
* 709။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်မူတ်းသႂ်မိူၼ်ၶမ်းမဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်တြႃးလွင်ႈ(သမုတယသတ်ႉၸႃႇ၊ တုၵ်ႉၶသတ်ႉ ၸႃႇ) လွင်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢဝ်တြႃး(ၼိရေႃးထသတ်ႉၸႃႇ) လွင်ႈမၼ်ႈၵိုမ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတၢင်းသင်မူၼ်ႉမႄးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢဝ်တြႃး(မၵ်ႉၵသတ်ႉၸႃႇ)သဵၼ်ႈတၢင်းမၢၼ်ႇမႅၼ်းလႄႈသင် ႁေႃးပၼ်ၶႃႈၼၢင်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ႁေႃးပၼ် ၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶႃႈၼၢင်း လႆႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးယဝ်ႉ။
* 710။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢႃႇယုပွတ်းလႄႈ လႆႈတၢႆတမ်ႈတီႈ မိူင်းၵူၼ်းသေ မႃးပဵၼ် တမ်ႈတီးမိူင်းၽီ တႃႇဝတိမ်ႇသႃႇၼႆႉ တဵမ်ထူၼ်ႈၵိုၵ်း ဢလုမ်းဢလၢင်းၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း  မိူင်းၽီ ၶူင်းသွင်ၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ယသုတ်တရႃႇၼႆသေ လႆႈပဵၼ်မေးၼၢင်း(ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း)ၵေႃႉၼိုင်ႈ ယူႇယဝ်ႉဢေႃႈ...(ၼႆ လဝ်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ)။
ၼႃၷဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သၢမ် သုတ်းယဝ်ႉ။
## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
မလ်လိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ ဢၼ်လႆႈလူႇ ၽႃႈဝၢတ်ႈ မႁႃႇလတႃႇ

## 8. မလ်လိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ ဢၼ်လႆႈလူႇ ၽႃႈဝၢတ်ႈ မႁႃႇလတႃႇ
* 658။ ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၼုင်ႈဝႆႉသိူဝ်ႈၶူဝ်းလိူင်မိူၼ်ၶမ်း၊ ဢၼ်ၼုင်ႈဝႆႉ ၽႃႈယၢၵ်ႈတၼ်းသႃႇ လိူင်မိူၼ်ၶမ်း မႂ်းၼၢင်းၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇၼုင်ႈၶူဝ်းသီၶမ်း ဢၼ်ႁၢင်ႈလီႁၢင်ႈငၢမ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ တႃႉ (တူဝ်မႂ်းၼၢင်းၼႆႉ)ပေႃးႁၢင်ႈ လီႁၢင်ႈလဝ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
* 659။ ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇ ဢၼ်တိုဝ်းဝႆႉဝႅၼ်ၶမ်း၊ ဢၼ်တိုဝ်းဝႆႉ ပၢၼ်းၵုမ်းၶမ်း၊ ဢၼ်ၼုင်ႈဝႆႉ ၽႃႈသဵၼ်ႈမႆၶမ်း ဢၼ်မီးဝႆႉမွၵ်ႇၵႅဝ်ႈသႅင်ၵူႈပိူင်ပိူင် (မႂ်းၼၢင်းၽီ) ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈသင်ၼေႃး။
* 660။ (ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇ တူင်ႇမွၵ်ႇဢၼ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉ တီႈတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၼၼ်ႉ) ဢဝ်ၶမ်းမဝ်ႈသေ ႁဵတ်းဝႆႉယဝ်ႉ၊ ဢဝ်သႅင်လႅင်သေ ႁဵတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်သႅင်ၶႆႇမုၵ်ႈသေ ႁဵတ်းဝႆႉယဝ်ႇ။ ဢဝ်ပတ်းလမ်သေ ႁဵတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်သႅင် လႅင်သႅင်လၢႆးသေ ႁဵတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်သႅင်မူၼ်ႇ ဢၼ်မိူငၼ် မၢၵ်ႇတႃၵႃဢိုဝ်ႈၼၼ်ႉႁဵတ်းဝႆႉလႄႈ လၢၵ်ႇလၢႆးယူႇတႄႉယဝ်ႉ။
* 661။ ၼႂ်းၵႃႈ တူင်ႇမွၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တူင်ႇမွၵ်ႇ မၢင်ဢၼ်ၼႆႉ မီးသဵင်မိူၼ်ၼင်ႇ သဵင်ၼူၵ်ႉယုင်း သဵင်လီ သဵင်ဝၢၼ်တႄႉယဝ်ႉ။ မီးသဵင်လီသဵင်ဝၢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ သဵင်ၶုၼ်ၼူၵ်ႉႁၢင်းသႃႇယဝ်ႉ။ မီးသဵင်လီသဵင်ဝၢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ သဵင်ၼူၵ်ႉၵရဝဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ တူင်ႇမွၵ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းလီသဵင်ဝၢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇပိူၼ်ႈတွႆႇ သဵင်ၵွင်တူႇရိယႃႇ ဢၼ်မီးဢင်ႇၵႃႇႁႃႈပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 662။ လေႃႉရထႃးမႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ ၵျႃႉတႄႉတႄႉ။ ထုၵ်ႇၸႂ်တႄႉတႄႉ။ ဢဝ်ၵႅဝ်ႈသႅင်ၵူႈပိူင်ပိူင် ႁဵတ်းဝႆႉလႄႈ လၢၵ်ႇလၢႆးတႄႉတႄႉ။ (မၢၵ်ႇလေႃႉ ၶႃလေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ) ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉၵူႈပိူင်ပိူင်လႄႈ ၶႅၼ်းၵျႃႉတႄႉတႄႉ။
* 663။ ၼၢင်းၽီ ဢၼ်ႁၢင်ႈလီမိူၼ်ၼင်ႇ ၶမ်းၸဵၼ်ႈဝႆႉသေ မီးဝႆႉယူႇၼိူဝ်လေႃႉရထႃးၼၼ်ႉ မႂ်းၼၢင်းၼႆႉ ဢဝ်ငဝ်းတူဝ်မႂ်ႈသေ ႁိူဝ်ႈႁႅင်းလႅင်းသႂ်ႇ ၼိူဝ်လိၼ်မိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းလီဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵၢမ်ႇၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်လႂ်ၼေႃး။ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းၼၢင်းယူႇယဝ်ႉ။ တွပ်ႇပၼ်မႃးလႄႈ (ၼႆ ၸဝ်ႈၼႃႇရတ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
* 664။ (ၶႃႈၼၢင်း) မီးၸႂ်ၸေႇတၼႃႇ ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် လႆႈဢဝ် ၽႃႈဝၢတ်ႈ မႁႃႇလတႃႇတၼ်းသႃႇ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ သေႃးဝၼ်ႇၼၸႃႇလ ဢၼ်ဢဝ် မႆၶမ်း သွႆႉၽွတ်ႈဝႆႉ သႅင်ပတ်ႉတမျႃး၊ သႅင်ၶႆႇမုၵ်ႈၵူႈပိူင်ပိူင်သေ လူႇတၢၼ်းႁူမ်ႇပၼ် တမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတီႈတႅၵ်ႈ၊ ဢၼ်မီး ၵုင်ႇၵျေးၸူးတဵမ်ထူၼ်ႈ ၸဝ်ႈၽူႈဢၼ် ၶဝ်ႈသူႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 665။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၶႃႈၼၢင်းလႆႈႁဵတ်းၵၢမ်ႇၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၶဝ်ၸဝ်ႈ ယွင်ႈယေႃးၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇတေဢမ်ႇလႆႈမီး လွင်ႈၶီၼႅင်သင်၊ ဢမ်ႇမီးတၢင်းၶႆႈတၢင်းပဵၼ်သင်သေ လႆႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇယူႇတီႈၶႃႈဢေႃႈ (တွပ်ႇလၢတ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ)။
မလ်လိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ပႅတ်ႇ သုတ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ဢလေႃမဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီလူႇၶဝ်ႈမုၼ်းၵိူဝ်ၸၢင်

## 4။ ဢလေႃမဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီလူႇၶဝ်ႈမုၼ်းၵိူဝ်ၸၢင်
* 711။ ၼၢင်းၽီ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်မႃမွင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႅင်းပိူင်း ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼင်ႇၼၼ် ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်လီႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းလႅင်းၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈတၢင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
* 712။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်သေ မႂ်းလႆႈမီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းႁိူဝ်ႈလႅင်းၼင်ႇၼႆၼေႃး။ ပ။ ယွၼ်ႉ ပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇသင်သေ ငဝ်းတူဝ်မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၼေႃး (ၼႆ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
* 714။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၽီၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း  ၸင်ႇၶိုၼ်း တွပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 715။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇၼၼ်ႉ တၢမ်တူဝ် ၶႃႈၼၢင်း မီးၸႂ်ၼပ်ႉယမ်ယႂ်ႇၼမ် လႆႈဢဝ် ၶဝ်ႈမုၼ်းႁႅင်ႈ (ၶဝ်ႈမုၼ်းမုယေႃး) လူႇတၢၼ်းပၼ် တမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းလီ ၸဝ်ႈၶုၼ်လႅတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
* 716။ တူၺ်းႁၼ် ၽွၼ်းလီ ၶဝ်ႈမုၼ်းမုယေႃးႁႅင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပႃးၵိူဝ်ၼၼ်ႉၶႃႈလူး။ သင်ဝႃႈ လႆႈႁၼ် လွင်ႈ သိူဝ်းသႃႇၽီ ၶႃႈၼၢင်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢလေႃးမၼၼ်ႉၸိုင် လွင်ႈဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်လီၼၼ်ႉ ၽႂ်တေယူႇလႆႈၶႃႈ။
* 717။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၶႃႈၼၢင်းၸင်ႇမႃးမီး ငဝ်းတူဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်းပိူင်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢူငဝ်းၶႃႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈပႃႈၵူႈၽၢႆႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဢလေႃမဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သီႇသုတ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇ

**ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၼီႇယဝ်ႉ။

## ၼႃႈလိၼ် လႄႈ လႅၼ်လိၼ်
ၽၢႆႇႁွင်ႇၼႆ့ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵၢင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇဢူး၊ ၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵၢင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃး၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းပလႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်းယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႆလတ်းလူင် ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၵႃႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွတ်းၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းၼၼ်ႉ သၼ်လွႆ လႄႈ လွႆ လိူင်ႇၼမ်သေ ပွတ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ပၢင်ႇပဵင်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် သၼ်လွႆမႁူႇ၊ လွႆပူင်ႇ၊ လွႆလႅတ်ႉပၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၵၢႆၸူး ၽၢႆႇႁွင်ႇယူႇယဝ်ႉ။

## ပိူင်ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝဵင်း
ဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ ဢဝ် ပွၵ်ႉ 3 ပွၵ်ႉ လႄႈ ဝၢၼ်ႈ 187 ဝၢၼ်ႈသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။

## ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ ပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈ
ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႃႈလိၼ်ပွတ်းမႆႈသေ ပေႃးဢဝ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝႃႈ ႁၢမ်ႉၼၢၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇ ပေႃးတေၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ ၸၢင်ႈၵႂႃႇလႆႈၸွမ်း သၢႆတၢင်းလိၼ်၊ သၢႆတၢင်းၼမ်ႉသေ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၶႅမ်ႉလီယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း 69% ၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ႇသိၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီး ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ ပဵၼ် ၶူဝ်းဢွၵ်ႇၼမ်ႉမၼ်းသေ သူင်ႇၶၢႆႇၸူးတီႈ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ ၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။

## လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး
ၵၼီႇ-ၵၼႄး ၼႆသေ လိုဝ်းလင်ၵိုၵ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇၵၼီႇ သူၺ်ႇတဵင်ႇတေႃႇ ဢသျိၼ်ႇသေႃးၽိတ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸႃႇတိ ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇယဝ်ႉ။

## ယူင်ႉသၢင်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ်
တီႈၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ ယေးငိုၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပိုတ်ႇဝႆႉ 2 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မီး 8 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် မီး 11 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီႈ 119 ႁူင်းယဝ်ႉ။ ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်း 1 ဢၼ်၊ ႁူင်းယႃဢိူင်ႇ 3 ဢၼ်၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီ မီးဝႆႉ 8 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ တၢင်းလူတ်ႉၵႃးပိူင်လူင် တီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပꧤသ်သရဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇမွၵ်ႇလႄႈ ၼမ်ႉဢွႆႈၵႅင်ႈ တီႈၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ

## 2. ပꧤသ်သရဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇမွၵ်ႇလႄႈ ၼမ်ႉဢွႆႈၵႅင်ႈ တီႈၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ
* 697။ ၼၢင်းၽီ ဢၼ်မီး ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်း ႁိူဝ်ႈလႅင်းမၢပ်ႈမိပ်ႈ၊ ဢၼ်ၼုင်ႈသိူဝ်ႈၶူဝ်း သီလႅင်ႁၢင်ႈလီ၊ ဢၼ်မီး တူဝ်လီႁၢင်ႈသႅၼ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢဝ်ၸၼ်းၵူး လုပ်ႈတႃးဝႆႉ၊ ဢၼ်မီးဢူၽုင်းယႂ်ႇသေ မႃးဝႆႈၵဝ်ယူႇၼႆႉ မႂ်းၼၢင်း ပဵၼ်ၽႂ် ၼေႃး။
* 698။ ပလၢင်ႇ တီႈၼင်ႈမႂ်းၼၼ်ႉ ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇလိူဝ်တႄႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ရတၼႃႇၵႅဝ်ႈသႅင် ၵူႈပိူင်ပိူင်(ဢၼ်ႁၢင်ႈ ၶိူင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ) လၢၵ်ႇလၢႆးတႄႉ တႄ.ယဝ်ႉ။ လီၵေႃႈ လီႁၢၼ်ႉၸႂ်တႄႉယဝ်ႉ။ မႂ်းၼၢင်း ဢၼ်ၼင်ႈဝႆႉယူႇၼိူဝ်ႈ ပလၢင်ႇၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈၽၢင်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ဢၼ်မီးယူႇ တမ်ႈတီႈ သူၼ်သိူဝ်းၼၼ်ႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 
* 699။ ၼၢင်းၽီလီဢိူၺ်း ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇ မႂ်းၼၢင်းလႆႈႁဵတ်း (သုၸရိတ်ႈ)မဵဝ်းလႂ်မႃးၼေႃး၊ ၼၢင်းၽီ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီၼႆႉ မႂ်းၼၢင်း လႆႈမႃးၸၢမ်ႇပူၺ်ႈလူၺ်ႈ ၽွၼ်းလီၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်ၼေႃး။ ၽွၼ်းလီဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ ၵၢမ်ႇၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်ၼေႃး။ ၵဝ်ထၢမ်မႂ်းယဝ်ႉ။ တွပ်ႇပၼ်လႄႈ (ၼႆ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ထၢမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ)။
* 700။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ မိူဝ်ႈၽွင်းတိုၵ်ႉ တုင်းသွမ်းယူႇၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်းလႆႈဢဝ် မွၵ်ႇလႄႈသင်၊ ၼမ်ႉဢွႆႈၵႅင်ႈ လႄႈသင် လူႇတၢၼ်းပၼ် ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈဢေႃႈ။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီၼႆႉ ၶႃႈၼၢင်း လႆႈမႃးၸၢမ်ႇပူၺ်ႈလူၺ်ႈ ၽွၼ်းလီ ဢၼ်ၼၼ်ႉတီႈၶႃႈဢေႃႈ။
* 701။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ ၶိုၼ်းလႆႈၼႅင်ၸႂ် မႆႈၸႂ်ၶိုၼ်းယူႇဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးမႃး တၢင်းယူပ်ႈ ယွမ်းလႄႈ လႆႈၶၢၼ်ၸႂ်ယူႇဢေႃႈ။ တြႃးဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းႁေႃးၼၼ်ႉ ၶႃႈၼၢင်း ဢမ်ႇလႆႈထွမ်ႇမႃးတီႈၶႃႈ။
* 702။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လွင်ႈတၢင်းၼင်ႇၼႆသေ ႁႂ်ႈၶႃႈၼၢင်း လႆႈဝႆႈလဝ်ႈထိုင် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈႁဝ်း သေၵမ်းၶႃႈ။ ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉၸမ်ႉ ၵိုင်ႇလီပဵၼ် ၵေႃႉလီဢီးလူ ပႂ်ႉပႃးယူႇယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း ၼင်ႇတြႃး ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁေႃးမႃးၼၼ်ႉတႃႉ။
* 703။ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၽီမၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ တမ်ႈတီႈၽြႃးရတၼႃႇလႄႈသင်၊ တြႃးရတၼႃႇလႄႈသင်၊ သင်ႇၶႃႇရတၼႃႇလႄႈသင် ၶဝ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇတြႃးသေ ယုမ်ႇယမ်ဢေႃႈ။ ၽီၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လွင်ႈဢႃႇယုလႄႈသင်၊ လွင်ႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်လႄႈသင်၊ လွင်ႈဢလုမ်ဢလၢင်းလႄႈသင်၊ လွင်ႈႁၢင်ႈၽၢင်ၶိုၵ်ႉလႄႈသင် ၶဝ်တွၼ်းလိူဝ်သေ ၶႃႈၼၢင်းဢေႃႈ။
* 704။ ၽီတၢင်ႇၸိူဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လွင်ႈတၼ်းၶူဝ်းလႄႈသင်၊ လွင်ႈႁၢင်ႈၽၢင်လႄႈသင် ၶဝ်တွၼ်းလိူဝ်သေ ၶႃႈၼၢင်းဢေႃႈ။ ဝိသဵတ်ႇမၼ်း ၶဝ်ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇဢေႃႈ (ၼႆ တွပ်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ)။
ပꧤသ်သရဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သွင် သုတ်းယဝ်ႉ။
## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ဝဵင်းၵၼီႇ

**ဝဵင်းၵၼီႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ထုင်ႉယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းတႂ်ႈ သေ ပဵၼ်မႃး ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၶုၼ်ၽွင်း ၸႄႈဝဵင်ႈၵၼီႇယဝ်ႉ။  မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃႇ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းသေ တင်း ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇၼႆႉ ၵႆၵၼ် မွၵ်ႈ 104 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းမၢင်းၵၢင်း၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ သေ ၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ မီးဝႆႉသၼ်လွႆပူင်ႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ႁွင်ႈၼမ်ႉၵေးၼမ်ႉဢွၼ်ႇလႆလတ်းလူင်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ မီးမွၵ်ႇ 1736 လွၵ်းလၵ်းသေတႃႉ ဢမ်ႇပေႃးၵႂၢင်ႈထၢၼ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းလွႆသူၺ်ႇမျိၼ်းၽျူႇ ဢၼ်မီးတၢင်းသုင် 200 ထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွင်းဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းၵဝ်ႇလႄႈ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် ဢွင်ႈတီးၶူးဝဵင်း၊ ႁူဝ်ႉဝဵင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။

မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်ဢၼေႃႇယထႃႇ မိူင်းပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ ဝႆႉမျူဝ်ႉၸႃးသေ ပၼ်ၸိုဝ်ႈၸုမ်ႈၶူး ဢၼီႇၼေႃႇယထႃႇသေ ၵေႃႈ ႁႂ်ႈၽွင်းငမ်းယဝ်ႉ။ မီးတႃႇပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၵၼီႇၼေႃႇယထႃႇၼႆႉ လႆႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသေ ၵူၼ်းသိုၵ်းၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း လႆႈလမ်းတိုၵ်းလႄႈ ၵၼီႇၼေႃႇယထႃႇၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၵွင်းလွႆသုင်သေ ၶီႇမႃႉၽိူၵ်ႇယဝ်ႉ လူင်းၼႂ်းၼမ်ႉသေ ဢဝ်တူဝ်တၢႆတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၽီ 37 ပႃး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၽီမျိၼ်းၽျူႇသျိၼ်ႇၼႆႉ ဝႃႈပဵၼ် ၽီၵၼီႇၼေႃႇယထႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်သီႇပေႃႉၼၼ်ႉ မျူဝ်ႉၸႃးဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ ပဵၼ် တၢႆးဝုၼ်ႇမိၼ်းပိၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ပေႃႈ တၢႆးၶိၼ်ႇၶိၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢႃႇဝၼၼ်ႉ ဝႆႉ မျူဝ်ႉၸႃး၊ ပူႇႁဵင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁႂ်ႈၽွင်းငမ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ ဝႆႉၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ႁႂ်ႈၽွင်းငမ်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ ပဵၼ် ဢူးမူဝ်း၊ ၼေႇမျူဝ်းယႄးၶွင်ႇၵျေႃႇထိၼ်ႇ၊ ဢူးဝႅၵ်ႉ၊ ဢူးၽူဝ်းဢူဝ်ႇ၊ မႁႃႇမိၼ်းလႃႉမိၼ်းထိၼ်ႇရႃႇၸႃႇ၊ ဢူးသူၺ်ႇဢွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းလိုၼ်းသုတ်း ဢူးသူၺ်ႇဢွင်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉလႆႈသေႃႉႁူမ်ႈတႂ်ႈမိုဝ်း ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ႈလႄႈ ထုၵ်ႇ ၽူႈၸိူဝ်းႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶဝ် ၶႃႈႁႅမ်မၼ်းတၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ 

မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ ပဵၼ် ၵၼီႇဢူးၺုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼီႇဢူးၺုၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆး ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းၵၼီႇသေ ပဵၼ် ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်း၊ မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးယဝ်ႉ။

ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1951 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈ ဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ မီး 2600 ၼႆႉၵူၺ်း။ တီႈဝဵင်းၵၼီႇၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်း ဢမ်ႇႁွတ်ႈထိုင်သေတႃႉ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၸိူဝ်းၵႂႃႇၼႂ်းၼမ်ႉတႄႉ ၵိုတ်းဝႄႉယူႇ။ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းတီႈၼ်ႂ်းၸႄႈဝဵင်း ၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႃးၵၢၼ်သူၼ်သေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈ၊ ထူဝ်ႇ၊ ငႃး လႄႈ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ သၼ်လွႆလွႆပူင်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ မႆႉသၵ်း၊ မႆႉပဝ်း၊ မႆႉပတွၵ်ႉ သေ မႆႉမွင်ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉလႄႈ မီးပႃး တူင်ႇၸိူၵ်ႈပႃႇမႆႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈ ပႃႇထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၸိူဝ်းပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်မႆႉ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ

**'ၸႄႈတွၼ်ႈယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ** ( ;  ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး မီးဝႆႉ 4 ၸႄႈဝဵင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီး 540,877 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ဢလွင်းတေႃႇ ၵတ်ႉသၽ၊ ထိူၼ်ႇတူဝ်သတ်းလွတ်ႈၽေး လႄႈ ၽူဝ်ႇဝိၼ်ႇတွင်ႇ၊ တီႈၸႄႈဝဵင်းသႃးလိၼ်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ လွႆၵျေးၸိၼ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇတွင်းလႅင်၊ တီႈၸႄႈဝဵင်းပလႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ သၼ်လွႆ ပူင်ႇတွင်ႇပူင်ႇၺႃႇ ဢၼ်ႁၼ် ပရၢႆးမဵၵ်ႉမိူၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
* ၸႄႈဝဵင်းယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ
* ၸႄႈဝဵင်းသႃးလိၼ်းၵျီး
* ၸႄႈဝဵင်းပလႄး
* ၸႄႈဝဵင်းၵၼီႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ