တဝ်ႇလႄႈၵူၼ်း

## တဝ်ႇလႄႈၵူၼ်း
thumb|Indian tent turtle (Pangshura tentoria tentoria) တဝ်ႇ
မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸိၵ်းၸွမ် ၽီ ၵူၼ်းလႄႈ သတ်းတင်းလၢႆၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းပၢၼ်ၼၼ်ႇ ဢႃႇယုသတ်ႉတဝႃႇ တင်းသဵင်ႈ ယၢဝ်းပဵင်းၵၼ်။ ထိုင်မႃး ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်းၶႂ်ႈႁူႉ ၵၢင်ၸႂ်သတ်ႉတဝႃႇ တင်းလၢႆ မၵ်းမၢႆ ယုမ်ႇယမ် ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်းတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ၸင်ႇႁဵတ်းၵဵင်ႈတၢႆတူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ၼွၼ်းၽေးၼၼ်ႉ ၽီၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇထိုင်မိူင်းၵူၼ်း လႄႈ ၵႃႈပဵၼ်သတ်ႉတဝႃႇတင်းသဵင်ႈ လႆႈလိူၵ်ႈၽူႈတၢင်တူဝ်ၽႂ်မၼ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ ၼပ်ႉယမ်ၶၢပ်ႈတူဝ် ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ဢၼ်ၽီၶဝ် ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။

ၶၢဝ်းတၢင်း ဢၼ်သတ်ႉတဝႃႇ ၵႂႃႇထူပ်းၶုၼ်ဢိၼ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈလတ်းၶၢမ်ႈတုမ်လူင် တီႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတီႈၼိုင်ႈလႄႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ် ၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်း ၶၢမ်ႈၵႂႃႇ သိုဝ်ႈၽႂ် တၼ်းမၼ်းယူႇ။ ဢၼ်ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇသေ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶၢမ်ႈလႆႈတီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်တဝ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၶၢမ်ႈၵမ်းလႂ်ၵေႃႈ ၵုမ်ႇသလုတ်ႈတူၵ်းယူႇတိၵ်းတိၵ်း၊ သတ်းတူဝ်လႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸွႆႈမၼ်း။ ၸင်ႇမီးၵူၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ်ၵူၼ်းမိူၵ်းၶူင်းၵၢင်ၼၼ်ႉ ႁၼ်တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတဝ်ႇလႄႈ ၸင်ႇဢဝ်တဝ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉ ငႅပ်ႈသႂ်ႇ တႂ်ႈၵိင်ႇႁႄႉမၼ်းသေ ဢွၼ်ၶၢမ်ႈဢွင်ႈယၢပ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တဝ်ၵေႃႈ ၶွပ်ႈၸႂ်ၼိူဝ်ၵူၼ်း ဢၼ်ၸွႆႈမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။

ၽိူဝ်ႇထိုင်ၵႂႃႇတီႈ ပၢင်ၸႃႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ၼၼ်ႉ သတ်ႉတဝႃႇတင်းသဵင်ႈ ၵႂႃႇပၼ်တၢင်းၼပ်ႉယမ်သေ ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈ ၵႂၢမ်းၼႂ်းၸႂ်ၽႂ်မၼ်း တမ်ႈတီႈႁိမ်း ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်းလႄႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်းၵေႃႈ တွင်းဝႆႉ ၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၶဝ်မႃး လၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ

"ၸဝ်ႈႁဝ်းၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ဢမ်ႇၽွင်းလိူင်လႆႈ"

"ၸဝ်ႈႁဝ်းၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်"

"ၸဝ်ႈႁဝ်းၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇၼႆႉ ထိုင်ၶၢၼ်းမၼ်းယဝ်ႉ"

"ႁႂ်ႈၸဝ်ႈႁဝ်း ႁွတ်တ်ႈတီႈလီသေၵမ်း"

ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ "ၼွၼ်းၽေးၵေႃႈလီယဝ်ႉ ၾႃႉဢမ်ႇၽႃႇႁူဝ်ႁဝ်းယဝ်ႉ" ၼႆၵေႃႈမီး။

တဝ်ႇတႄႉ သမ်ႉလွမ်ႁူႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ပႆႇတၢႆၼႆလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတီႈၵူၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၸွႆႈမၼ်းၼၼ်ႉသေ လၢတ်ႈဝႃႈ

"ၵူၼ်းဢိူၺ်ၵူၼ်း ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ပႆႇတၢႆၵူၺ်း၊ ယႃႇပေလၢတ်ႈလိတ်ႈလူင်ၵႂႃႇၼႃႈ၊ ၵွပ်ႈၼႆ ပေႃးၵႂႃႇထိုင်ႁိမ်း ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်းၼႆ ၵဝ်ဝႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ မႂ်းၵူၼ်း လၢတ်ႈၸွမ်းၼင်ႇၼၼ်တႃႉ" ၼႆယဝ်ႉ။

ၽိူဝ်ႇတဝ်ႇႁွတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇ တီႈႁိမ်းၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်းၸိုင် တဝ်ႇၸင်ႇဝႃႈ

"ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁဝ်း ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇပႅတ်ႈႁဝ်း ႁဝ်းတေႁဵတ်းႁိုဝ် သိုပ်ႇယူႇသဝ်း။ ပူႇလပ်ႉလွႆငိုၼ်း လွႆၶမ်းၵႂႃႇ ႁဝ်းပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈသိုပ်ႇယူႇ ဢမ်ႇၶႂ်ႈ သိုပ်ႇၵိၼ်သင်ယဝ်ႉ" ၼႆသေ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းသေလၢႆမွင်ၸႂ်ယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းၵေႃႈ ယိူင်ႈၸွမ်းၼင်ႇတဝ်ႇလၢတ်ႈၼၼ်ႉသေ လၢတ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။

ဝၢႆးသေ သတ်ႉတဝႃႇတင်းလၢႆ ၼပ်ႉယမ်ယဝ်ႉၵႂႃႇ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ၶိုၼ်းလုၵ်ႉမႃးသေ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ

"ဢိူဝ်ႈ ၼႂ်းသတ်ႉတဝႃႇတင်းသဵင်ႈ ဢၼ်သေလၢႆၵဝ်သေ ပႆႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵဝ်တၢႆၼႆႉ ၵူၺ်းမီး တဝ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းၵူၺ်း။ ၵွပ်ႈၼႆ ဢဝ်ၼႆႉၵႂႃႇၼႃႈ ၵူၼ်းလႄႈတဝ်ႇၼႆႉ ၵဝ်ၶုၼ်ဢိၼ်း တေပၼ်သူးလၢပ်ႈ ႁႂ်ႈဢႃႇယုယၢဝ်းယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼိႉတႄႉ တၵ်းတေပၼ်ႁႂ်ႈ ဢႃႇယူႉပွတ်းယဝ်ႉ" ၼႆယဝ်ႉ။

ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၼႂ်းသတ်ႉတဝႃႇၼႆႉ သတ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ၸင်ႇလႆႈ ဢႃႇယူႉပွတ်းသေ ၵူၼ်းလႄႈတဝ်ႇၼႆႉ ဢႃႇယူႉယၢဝ်းၼႆယဝ်ႉ။

ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ တဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈမႃးသွၼ်ႈတႂ်ႈၵိင်ႇႁႄႉၵူၼ်းလႄႈ ၽွင်းၶၢမ်ႈတုမ်မႆႉၼၼ်ႉ တဝ်ႇသမ်ႉၶီႈလၼ်သႂ်ႇ ၵိင်ႇႁႄႉၵူၼ်းလႄႈ ၸူးဢဝ်ၵိင်ႇႁႄႉၵူၼ်းမဵၼ် ယွၼ်ႉၶီႈတဝ်ႇလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ တဝ်ႇႁႄႉမဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ <

ပီႈၼွင်ႉတႆးလမ်ၶဝ် ဢမ်ႇလိုမ်းလွင်ႈတဝ်ႇ သွၼ်ၵူၼ်း ႁႂ်ႈမေႃသေလၢႆ ၵေႃႉလူႉႁၢႆတၢႆၶွႆႈလႄႈ မုင်းႁိူၼ်းၶဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမိူၼ်ၵွၵ်းတဝ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ႁိူၼ်းတႆးၵူႈပွၵ်ႈ ဢၼ်မီးတုပ်ႈႁွပ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ငၢႆးမိူၼ်ၵွၵ်းတဝ်ႇယဝ်ႉ။

### တွၼ်ႈသွၼ်
ႁႂ်ႈမေႃတူၺ်းထိုင်ၸွႆႈထႅမ် ၸိူဝ်းႁႅင်းဢေႇ။

ႁႂ်ႈမီးၸႂ်ဢီးယူႇ ဢၼ်ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇ။

ႁႂ်ႈမေႃႁူႉၵျေးၸူးသေ တွပ်ႇပၼ်ၶိုၼ်း။

ယႃႇပေလိုမ်း ၵျေးၸူးတီႈၵၼ်။

လွင်ႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ မီးႁူဝ်တွင်ၶႂၢင် ႁၢင်တွင်ဝၢႆႇ။

ဢိင်ပိုင်ႈ ဢပုမ်ႇတႆးလမ် ဢၼ်မႄႈၶူးၶႆႈၼႄၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းမႄးမႄႇတႅမ်ႈပဵၼ်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဢပုမ်ႇတႆးလမ်၊ လွင်ႈတဝ်ႇလႄႈၵူၼ်း။