open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မဵတ်ႉတႃႇ

မဵတ်ႉတႃႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းတေႃးသယဝ်ႉ။ ၸႂ်ၸေႇတသိၵ်ႈ ဢၼ်ဝႆႉဝၢင်းယိူင်းၼူပ်ႈၸူး ပုၵ်ႈၵူဝ်ႇ သတ်ႉတဝႃႇ ပၺတ်ႈသေ ဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ "ႁႂ်ႈသိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း ႁႂ်းလွတ်ႈၽေးသေၵမ်း" ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸႂ် မဵတ်ႉတႃႇယဝ်ႉ။ မဵတ်ႉတႃႇၼႆႉ တႆးႁဝ်းပိၼ်ႇဝႃႈ "တၢင်းႁၵ်ႉ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းတၢင်းႁၵ်ႉၼၼ်ႉ ၽႄဝႆႉ - 

#တၢင်းႁၵ်ႉတၼ်ႇႁႃႇပေႇမ ၽူဝ်လႄႈမေးႁၵ်ႉၵၼ်။
#တၢင်းႁၵ်ႉ ၵေႇႁသ်ႉသိတပေႇတ ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉႁၵ်ႉၵၼ်။
#တၢင်းႁၵ်ႉမဵတ်ႉတႃႇ ဢၼ်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ၼႆသေ မီးသၢမ်ပိူင်ယဝ်ႉ။

တၢင်းႁၵ်ႉတၼ်ႇႁႃႇပေမလႄႈ တၢင်းႁၵ်ႉၵေႇႁသ်ႉသိတၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉၵိုၵ်းမိူတ်ႇလေႃးၽ၊ တၼ်ႇႁႃႇလႄႈ ပႆႇလႆႈဝႃႈသၽေႃးတြႃးၸိုၼ်ႈသႂ်။ တၢင်းႁၵ်ႉမဵတ်ႉတႃႇတႄႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းၸႂ်လႄႈ ၸင်တေလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ သၽေႃးတြႃးမဵတ်ႉတႃႇၸႅတ်ႈၸႅတ်ႈယဝ်ႉ။

## ၶူးလၢႆးသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ

ဝႆႉၸႂ်ယိူင်းၸူး ၵေႃႉဢၼ်ႁဝ်းတေသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈႁၼ်ၸႅင်ႈၼႃႈတႃမၼ်းလီလီ သႂ်ႇၸႂ်ၼၵ်းၼၵ်းၸူမ်ၸူမ်သေ သူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇဝႃႈ **ႁႂ်ႈသိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း၊ ႁႂ်ႈယၢၼ်ၶဵၼ်သေၵမ်း** ၼႆၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ပိုၼ်ၽႄႈမဵတ်ႉတႃႇယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ထၢတ်ႈမဵတ်ႉတႃႇႁဝ်း သမ်ႉပေႃးတေၽၢႆၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်း မဵတ်ႉတႃႇၽႃႇဝၼႃႇၼင်ႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
#ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် သိၼ်သီႇလတႃႉ။
#ၼင်ႈၶႂၢႆႇၶူတ်ႇ၊ ဝႆႉဢႅင်ႈဢႅဝ်သိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ၊ ဢဝ်ၽႃႇမိုဝ်းသွင်ၽႃႇ ပိၼ်ႈဝႆႉသွၼ်ႉၵၼ်၊ ဢဝ်ႁူဝ်မႄႈမိုဝ်းတိူဝ်ႉၵၼ်ဝႆႉသေ တေဢမ်ႇလႆႈငဝ်လပ်းငဝ်ၼွၼ်း တေလႆႈဝႆႉဢႃႇရူင်ႇလီလီသေ ၼင်ႇဝႆႉၼိမ်ၼိမ်။
#ၵေႃႉဢၼ်ႁဝ်းၶႂ်ႈသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇထိုင်ၼၼ်ႉ တေလႆႈဢဝ်ဢႃႇရူင်ႇ ႁႂ်ႈႁၼ်ၸႅင်ႈၼႃႈတႃမၼ်း၊ ဢဝ်ၸႂ်ယိူင်းၼူပ်ႇၸူးမၼ်းသေ "ႁႂ်ႈတူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင် သိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း၊ ႁႂ်ႈယၢၼ်ၶဵၼ်သေၵမ်း" ၼႆသေ တေလႆႈဝႆႉၸႂ်သူင်ႇထၢတ်ႈမဵတ်ႉတႃႇ ၵပ်းတၢမ်းၵၼ် ၼိုင်ႈပွၵ်ႈမွၵ်ႈ (15) မိၼိတ်ႉ၊ ၶိုင်ႈမွင်းၼိုင်ႈလႂ်ယဝ်ႉ။
#ပေႃးဝႃႈသူင်ႇလႆႈ မဵတ်ႉတႃႇထိုင်တမ်ႈတီႈၵေႃႉလဵဝ်ယဝ်ႉၸိုင် လူဝ်ႇလႆႈၽိုၵ်း ႁႂ်ႈၸၢင်ႈသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇထိုင် ၵူၼ်းၼမ်၊ ၵူၼ်းတင်းဝၢၼ်ႈ၊ ၵူၼ်းတင်းမိူင်း၊ ၵူၼ်းတင်းၵမ်ႇၽႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးယၢမ်ႈမႃးယဝ်ႉၼႆႉ တႃႇတေသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇထိုင် သိပ်းၼႃႈၽႃႉ ပႅတ်ႇၼႃႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢပ်ႇသင်ယဝ်ႉ။

## ၽွၼ်းလီလႆႈသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ

လွင်ႈသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇၼႆႉ ၽွၼ်းလီမၼ်းယႂ်ႇလိူဝ်သေ ၵၢၼ်တႃႇၼ ၵၢၼ်သီႇလယဝ်ႉ။ (ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ၵၢၼ် သမထလႄႈ ပေႃႈဝႃႈႁႅင်းသမႃႇထိယႂ်ႇၵွၼ်ႇ ထၢတ်ႈမဵတ်ႉတႃႇၸင်ႇတေထိုင်တီႈ ၸင်ႇတေမီးႁႅင်း ၸင်ႇတေယမ်ယဝ်ႉၼႆ လူဝ်ႇလႆႈဝႆႉသတိယူႇ။ မိူင်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၽႆးသၢႆ (ၽႆးထၢတ်ႈ)ၼၼ်ႉ ႁႅင်းမၢၵ်ႇမၼ်း မီးႁႅင်းၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ မၼ်းလႅင်းၵႆတၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၼ်ႇၽီလူးၼၼ်ႉ ႁႅင်းမၼ်းမီးယႂ်ႇတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ မၼ်းၸၢင်ႈလႆႈၵႆထၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။)

**ၽွၼ်းလီမဵတ်ႉတႃႇ သိပ်းဢဵတ်းပိူင်**

#လႆႈၼွၼ်းလီ
#လႆႈတိုၼ်ႇလီ
#ဢမ်ႇၼွၼ်းၽၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီ
#ၵူၼ်းႁၵ်ႉ
#ၽီႁၵ်ႉ
#ၽီၶဝ်ပႂ်ႉလူထိင်း
#ၽႆးဢမ်ႇမႆႈလႆႈ၊ ငူၼ်ႉ(ၵွင်ႉ)ဢမ်ႇမိူဝ်ႇလႆႈ၊ ၶိူင်ႈလၵ်ႈၼၢၵ်ႈဢမ်ႇတိူဝ်ႉလႆႈ။
#ၸႂ်ၼိမ်လႆႈၶၼ်ၶၼ်ၽႂ်းၽႂ်း
#ၼႃႈတႃၸိုၼ်ႈသႂ်မူၼ်ႈသိူဝ်း
#လႆႈတၢႆဢမ်ႇလူင်လိုမ်း
#ပေႃးတၢႆၵႂႃႇၼႆ လႆႈၵႂႃႇႁွတ်ႈမိူင်းသၢင်

::**ဢူမ်သူပ်း**
::လပ်းတိုၼ်ႇၼွၼ်းၽၼ်လီ ၊ ၵူၼ်းၽီႁၵ်ႉလိူဝ်ႁႅင်း ၊ ၽီပႅင်းပႂ်ႉလူဝႆး ၊ ၽႆးငူၼ်ႉလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈယၢၼ် ၊ 
::ၵၢၼ်ၸႂ်ၸဵဝ်းၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ ၊ ၼႃႈတႃပၢင်ႇၸိုၼ်ႈသႂ် ၊ လႆႈတၢႆၸႂ်ဢမ်ႇသဝ်ႈ ၊ တၢႆႁွတ်ႈတဝ်ႈၶူင်းသၢင် ၊ 
::ၼိုင်ႈဝၼ်းလႂ်သၢမ်ထႃႇ ၊ ႁုင်မႃႇၶဝ်ႈပၢၵ်ႇမေႃႈ ၊ လူႇတၢၼ်းသေၵေႃႈယဝ်ႉ ၊ တေႃႈဢမ်ႇမႃးတဝ်ႉၵၢၼ်၊ 
::ၸူဝ်ႈဢမ်ႇမိပ်ႇၼမ်ႉၼူမ်း ၊ ႁူမ်ၸူမ်းသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ ၊ မုၼ်ပုတ်ႉထႃႇႁေႃးမႃး ၊ တြႃးၽွၼ်းလီလွင်ႈမဵတ်ႉတႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ၼႃးလိၵ်ႈ (157) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇၸၼ်ႉငဝ်ႈ ၊ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ၊ ပီ 1999
မဵတ်ႉတႃႇ သၢမ်ယိူင်ႈ

# ဟိတဖရဏ မဵတ်ႉတႃႇ = မီးၸႂ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ သတ်ႉတဝႃႇ တၢင်းလၢႆ လွတ်ႈၽေးၵတ်းယဵၼ်ၸႂ်။
# ဥပစာရ မဵတ်ႉတႃႇ = ၵေႃႉၸင်း၊ ၵေႃႉႁၵ်ႉ၊ ပေႃႇပွႆႇဝၢင်းဝႆႉ ဢဝ်ၶဝ်သၢမ်ၵေႃႉၼႆႉ ႁၵ်ႉပႅင်းၼင်ႇတူဝ်ၵဝ်ႇ။
# အပ္ပနာ မဵတ်ႉတႃႇ = ဢဝ်ၸႂ်ၸၢၼ်ႇၵိုၵ်းသေ ႁၵ်ႉ။
မဵတ်ႉတႃႇၽႃႇဝၼႃႇ

လွင်ႈဢၼ်ၵမ်းၵမ်းဝႆႉဝၢင်းၸႂ် ပိုၼ်ၽႄႈၸႂ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၸႂ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈလီသေဢွၼ် တွၼ်းသေၵမ်ူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸႂ်မဵတ်ႉတႃႇယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈၼိူဝ်သတ်ႉတဝႃႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ဝႆႉၸႂ် မဵတ်ႉတႃႇလႄႈသင်၊ ၵရုၼႃႇ၊ မုၻိတႃႇ၊ ဢုပဵၵ်ႉၶႃႇလႄႈသင် ၼႂ်းသီႇဢၼ်ၼႆႉ သင်ဝႃႈ ပိုၼ်ၽႄႈၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၸႂ်ၼႆၸိုင် ပဵၼ် ၿြႁမဝိႁႃႇရ လွင်ႈယူႇသဝ်းၸၼ်ႉသုင်ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈဝႆႉၸႂ်ၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တၢင်းတိုဝ်းၵမ် ဢၼ်ထွတ်ႈမျၢတ်ႈလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၿြႁမၸူဝ်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇၼႆၸိုင် ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တေလႆႈသူင်ႇၸူးတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢွၼ်တၢင်း။ "ၸိူင်ႉၼင်ႇၵဝ်ၶႂ်ႈ ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇၼၼ်ႉ သတ်ႉတဝႃႇ ၸိူဝ်းမီးတူဝ်ၸႂ်တင်းသဵင်ႈၵေႃႈ တေၶႂ်ႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ တူဝ်ၸႂ်ယူႇ" ၼႆသေ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လူဝ်ႇႁႂ်ႈမီးၸႂ်ၼိူင်းတူဝ်ဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇႁပ်ႉလႆႈ မဵတ်ႉတႃႇႁဝ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်တၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇပၼ်။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (156) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ

**ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ** (), () ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈပွတ်းၵၢင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်မၢႆႁူဝ်ႁိူဝ်းဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ မီးၵႂႃႇ 880,802 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ

## ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ ၼႆႉ မီးၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
*ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
*ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
*ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
*ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတုၼ်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ

**ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ** (), () ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
မေႈ

**မေႈ**ၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ် ၸၢဝ်းပႄႉ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶူၼ်မၼ်းၼႃ ၶူၼ်မၼ်းပူင်းသေ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ **ၸဵၼ်**၊ ၸဵၼ်ဢၼ်သိူဝ်ႇဢၼ်ပူၼၼ်ႉ ႁဝ်းတေယၢမ်ႈၸႂ်ႉယူႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ**ပူႈ** ၼႆယဝ်ႉ။ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ **ပူႈ**ၼႆႉတႄႉ ပေႃးဝႃႈ **ၶူဝ်းပူႈၶူဝ်းၽႄး**ၼႆ တေမိုတ်ႈႁူႁဝ်းယူႇ။ **မေႈ**ၼႆႉ ဢင်းၵိတ်းၶဝ်တႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ sheep ။

မေႈ (Ovis aries) ၼႆႉ ပဵၼ်သတ်း တူဝ်သီႇတိၼ် တူဝ်သွမ်ၼူမ်း ဢၼ်မေႃၵဵဝ်ႉဢိူင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်သတ်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၵၢၼ်လဵင်ႉလူ တူဝ်သတ်းၼၼ်ႉယူႇ။ တိၼ်မေႈၼႆႉ မီးၵိပ်ႇ ၸိူင်ႈၼင်ႇ တူဝ်သွမ်ၼူမ်း ဢၼ်မေႃၵဵဝ်ႉဢိူင်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ သတ်းဢၼ်ၵူၼ်းလဵင်ႉၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ မေႈၼႆႉ ပဵၼ်သတ်း ဢၼ်ၵူၼ်းလဵင်ႉ ၼမ်သေ တေမီးမွၵ်ႈ 1 ၿီႇလီႇယၢမ်ႇလိူဝ်ယူႇ။ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၶဝ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ပႄႉထိူၼ်ႇ ယူးရူပ်ႉလႄႈ ဢေးသျႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉ (Mouflon) ၼၼ်ႉမႃးၼႆယဝ်ႉ။ 

မေႈၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် တူဝ်သတ်းဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း လဵင်ႉပဵၼ် တူဝ်ယဵၼ်ႇငႄႈမႃး ဢွၼ်တၢင်းသေ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၶူင်းၵၢင် ၵၢၼ်လဵင်ႉလူၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ႉလႄႈ ၶူၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းႁဝ်းတႄႉတႄႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၶူဝ်းၶွင်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး တီႈတူဝ်သတ်းၼၼ်ႉ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶူၼ်မေႈၶူၼ်ၸဵၼ်ၼႆႉ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၼမ်လိူဝ် တၢင်ႇမဵဝ်းတႄႉတႄႉ။ လႆႈၵႅတ်းဢဝ် ၶူၼ်ၶဝ်သေ မႃးၸႂ်ႉၸိုဝ်းယဝ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ၼိူဝ်ႈမေႈတူဝ်လဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ (Lamb) ၼႆသေ ၼိူဝ်ႉမေႈ ဢၼ်လႆႈမႃး တီႈတူဝ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ (Mutton)။ ၼိူဝ်ႉလႄႈ ၶူၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း လမ်ႇလွင်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းႁဝ်း တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် တႃႇတေ လႆႈၼင်မၼ်းလႄႈသင်၊ တႃႇတေလႆႈ ၼမ်ႉၼူမ်းမၼ်းလႄႈသင် တႃႇတေ ဢဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈသင် လဵင်ႉမေႈၵေႃႈ မီးယူႇ။
ဝဵင်းမျိတ်ႉငႄႇ

**ဝဵင်းမျိတ်ႉငႄႇ** (), () ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇသေ ႁူမ်ႈဝႃးဢမ်ႇၸႂ်ႈဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇသေတႃႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႃႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တီႈဢၼ် မႄႈၼမ်ႉမျိတ်ႉငႄႇ လႄႈ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း မႃးႁူပ်ႉၵၼ်သေ ယၢၼ်ၵႆၵၼ်တင်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ 9 လၵ်းယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၶူဝ်မျိတ်ႉငႄႇသေ ၶၢမ်ႈမႄႈၼမ်ႉမျိတ်ႉငႄႇ ဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ၽူႈၶဵၼ်ၶဝ် ၵမ်းၵမ်းဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ် မႃးပွႆႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇ ၶူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  တီႈဝဵင်းမျိတ်ႉငႄႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမီး ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ လူတ်ႉလဵၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ၽၢႆႇလူတ်ႉလဵၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် လူတ်ႉလဵၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ယူႇသဝ်းဝႆႉ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး

**ဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး** (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်ႉလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမျိတ်ႉတႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈသုတ်း ပျွင်းပျႃႇမျွင်းမတေႃႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၽၢႆၵိၼ်းတႃးၽႄဢွၵ်ႇမႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆပၢႆၼိူဝ်သုတ်း ၶွင် မႄႈၼမ်ႉပၢၼ်းလွင်ႇ တီႈဢၼ် တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ - တႃးလိူဝ်ႇ ႁူပ်ႉၺႃးၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ - ဝဵင်းလိူဝ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉလတ်း ဝဵင်းမျိတ်ႉတႃးၵႂႃႇလႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸႅၵ်ႇဢဝ်ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ် ပွတ်းဢွၵ်ႇ ပွတ်းတူၵ်း ပဵၼ်သွင်ပွတ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး 3933 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 18,278 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး ဢၼ်မီးပွတ်းဢွၵ်ႇ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ၾူၼ်ဢႄႇဝႃႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉမီးႁွင်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ၼမ်ႉမႃးတီႈ မႄႈၼမ်ႉပၢၼ်းလွင်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းလႆႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယူႇ။ ပွတ်းၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ပွတ်းၼႃႈလိၼ်ပဵင်းသေ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမၼ်းမီး သၼ်လွႆမိူင်းတႆး ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆတူၵ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ လုၵ်ႉတီႈ မႄႈၼမ်ႉၸမူင်၊ ႁွင်ႈၶုတ်းၸမႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ လႆႈၼမ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

တၢင်းၵႂၢင်ႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃးၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၼႃႈႁွင်ႇၼႃႈၸၢၼ်းဝႃႈ မီးမွၵ်ႈ 1 လၵ်း 2 ၽႃႇလူင်ႇ၊ ပေႃးဢဝ်ၼႃးဢွၵ်ႇၼႃႈတူၵ်းဝႃႈ မီး 6 ၽႃႇလူင်ႇၼႆႉသေ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းယဝ်ႉ။ မႄႈၼမ်ႉပၢၼ်းလွင်ႇၼႆႉ လုၵ်ႉဢၼ် ၽၢႆဢွၵ်ႇပွတ်းၸၢၼ်းသေ လဵပ်ႈလႆလူင်းၵႂႃႇ ၽၢႆတူၵ်းပွတ်းႁွင်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းလႄႈ မီးဝႆႉ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်၊ ၶူၵ်ႉၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇသုတ်း ၵၢင်ဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးလူင်သူၺ်ႇမုၼေႃး ဢၼ်ဝႃႈ သီႇရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵ တင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူႈပီႈၵူႈပီ ပေႃးထိုင် လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇ 8 ၶမ်ႈ တေႃႇ လိူၼ်လွင်ႈ 2 ၶမ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းပၢင်ပွႆးၽြႃးယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် မျိတ်ႉတႃးသေ ၵႂႃႇ မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ တင်းလူတ်ႉၵႃးၼႆႉ ၵႆယၢၼ် 53 လၵ်းယဝ်ႉ။ 

## ပိုၼ်းဝဵင်း

ဢွင်ႈတီႈပၵ်းသဝ်းဝဵင်းမျိတ်ႉတႃးၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇထိုင်ပၢၼ် ၶုၼ်ဢၼေႃႇယထႃႇၼၼ်ႉ ပေႃးမီးၵူၼ်းယူႇမႃးယဝ်ႉသေ ႁွင်ႉဝႃႈ လႄႇတုၼ်း 11 ၸႄႈတွၼ်ႈ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပူးၵမ်ႇ ၶုၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ်ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝဵင်းၼႆႉဝႃႈ မျိတ်ႉတႃႇ () ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဢိင်ၼိူဝ် မႄႈၼမ်ႉပၢၼ်းလွင်ႇ ဢၼ်လႆႈလူင်းယူႇၼၼ်ႉသေ တႄႇတင်ႈမႃးလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ် "ဝဵင်းၽင်ႇၼမ်ႉ ဢၼ်ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ" ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။။

ၶုၼ်ဢၼေႃႇယထႃႇၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် မႄႈၼမ်ႉပၢၼ်းလွင်ႇ လႄႈ မႄႈၼမ်ႉၸေႃႇၵျီႇ သေ ႁဵတ်းၽၢႆမႃးလႄႈ တီႈမႄႈၼမ်ႉပၢၼ်းလွင်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်မီးၸီႉၼႄတီႈ ဢၼ်တေႁဵတ်း ၽၢႆမၵျီးမႄး ၼၼ်ႉလႄႈ  (မြစ်ကိုသားပြသည်) ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ မျိတ်ႉတႃး မႃး ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး

**ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး** ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး ယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃးၼႆႉ မီး ပွၵ်ႉ 6 ပွၵ်ႉ လႄႈ ဝၢၼ်ႈ မီး 227 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
မေႇ

**မေႇ** ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈႁႃႈ တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း Gregorian လႄႈ Julian ယဝ်ႉ။

## ဝၼ်းပွႆး

### [[မေႇ 1 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းႁႅင်းငၢၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ - May Day, International Workers' Day

### [[မေႇ 3 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႊသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Press Freedom Day

### [[မေႇ 4 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၵူၼ်းၶေၾႆးလုမ်ႈၾႃႉ - International Firefighters' Day

### [[မေႇ 5 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းမႄႈၵဵပ်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Midwives Day

### [[မေႇ 8 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၶႃပႄလႅင် လႄႈ ဝူင်းလိူၼ်လႅင် - World Red Cross and Red Crescent Day
* ဝၼ်းၶုၵ်းထူပ်း လႄႈ ၶိုၼ်းႁူပ်ႉႁၼ်ၵၼ် တႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်းႁူင်ႈႁၢႆတၢႆၵႂႃႇ ၼႂ်းသိုၵ်းၵမ်ႇၾႃႇပွၵ်ႈသွင်|ဝၼ်းၶုၵ်းထူပ်း လႄႈ ၶိုၼ်းႁူပ်ႉႁၼ်ၵၼ် တႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်းႁူင်ႈႁၢႆတၢႆၵႂႃႇ ၼႂ်းသိုၵ်းၵမ်ႇၾႃႇပွၵ်ႈသွင်် - Time of Remembrance and Reconciliation for Those Who Lost Their Lives during the Second World War

### [[မေႇ 9 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၶုၵ်းထူပ်း လႄႈ ၶိုၼ်းႁူပ်ႉႁၼ်ၵၼ် တႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်းႁူင်ႈႁၢႆတၢႆၵႂႃႇ ၼႂ်းသိုၵ်းၵမ်ႇၾႃႇပွၵ်ႈသွင်|ဝၼ်းၶုၵ်းထူပ်း လႄႈ ၶိုၼ်းႁူပ်ႉႁၼ်ၵၼ် တႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်းႁူင်ႈႁၢႆတၢႆၵႂႃႇ ၼႂ်းသိုၵ်းၵမ်ႇၾႃႇပွၵ်ႈသွင် - Time of Remembrance and Reconciliation for Those Who Lost Their Lives during the Second World War
* ဝၼ်းယူႇရူဝ်းပႃႇ - Europe Day

### [[မေႇ 10 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၼူၵ်ႉၶၢႆႉမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Migratory Bird Day (North America)

### [[မေႇ 12 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းမေႃယႃလုမ်ႈၾႃႉ - International Nurses Day

### [[မေႇ 15 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of Families

### [[မေႇ 17 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ တႃႇတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉၵၢၼ်သိုဝ်ႇသၢၼ် လႄႈ ၶေႃႈမုၼ်း - World Telecommunication and Information Society Day

### [[မေႇ 18 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းႁူင်းၼႄလုမ်ႈၾႃႉ - International Museum Day

### [[မေႇ 21 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ပိူဝ်ႈတႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် လႄႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၵၢၼ်မုၼ်းလႅင်း|ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ပိူဝ်ႈတႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် လႄႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၵၢၼ်မုၼ်းလႅင်း - World Day for Cultural Diversity for Dialogue and Development

### [[မေႇ 22 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၸိူဝ်ႉၸႆႉပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် - International Day for Biological Diversity

### [[မေႇ 29 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၵူၼ်းႁၵ်ႉသႃငမ်းယဵၼ် ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of UN Peacekeepers

### [[မေႇ 30 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႉယႃႈသုပ်ႉ - World No-Tobacco Day

### [[ဝၼ်းဢင်းၵၢၼ်း ထီႉၼိုင်ႈ|ဝၼ်းဢင်းၵၢၼ်း ထီႉၼိုင်ႈ]]
*  ဝၼ်းမွင်ၶေႃႉလုမ်ႈၾႃႉ - World Asthma Day

### [[ဝၼ်းသဝ် ထီႉသွင်|ဝၼ်းသဝ် ထီႉသွင်]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ မီးသုၼ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၽဵင်ႇပဵင်းၸွမ်းထမ်း - World Fair Trade Day

### [[ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ထီႉသွင်|ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ထီႉသွင်]]
* ဝၼ်းမႄႈ - Mother's Day

### [[ၼႂ်းလိူၼ်မေႇ ဝူင်ႈၼိုင်ႈ|ၼႂ်းလိူၼ်မေႇ ဝူင်ႈၼိုင်ႈ]]
* ဝၼ်းၼူၵ်ႉၶၢႆႉမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ - World Migratory Bird Day


* ဝၼ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ (မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ လႄႈ မိူင်းၵူဝ်းရီးယႃး) - မေႇ 5 ဝၼ်း
* ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျၢၼ်ႇမႃႇ) - မေႇ 9 ဝၼ်း
* ဝၼ်းမႄႈ (မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ) - ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ဝူင်ႈထူၼ်ႈသွင်

## ငဝ်ႈ
* လိူၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ
← ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 
→ ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ** (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ

**ဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မေႃယႃ ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း

မေႃယႃ **ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း** (ၵိူတ်ႇ 1950) ၼႆႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ မႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပီ 2011 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇသေ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်တေႃႇထိုင် ပီ 2016 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 30 ဝၼ်းယဝ်ႉ။

## ၽွင်းပၢၼ်ၼုမ်ႇ
ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်းၼႆႉ ၵိူတ်ႈႁၼ်ၼႃႈ တီႈဝဵင်းမူႇၸေႈ မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ။ လႆႈသွၼ်ႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ တီႈဝဵင်းမူႇၸေႈသေ ထိုင် 1968 မႃးလႆႈၶိုၼ်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ် ပၢႆးမေႃယႃတီႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ လႆႈႁပ်ႉၶူးၸုမ်ႈ ပၢႆးမေႃယႃမႃးယဝ်ႉ။

## ၼႃႈၵၢၼ်
ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇဝႆႉ ႁူင်းယႃ ယူႇလီၶ တီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ၊ မိူင်းတႆး ။ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် တိုၵ်ႉႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽူႈၼၢမ်းႁူဝ်ၸတ်းၵၢၼ် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ၼႃႈၵၢၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။

## လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် မုၵ်ႉၸုမ်း
မေႃယႃ ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်းၼႆႉ ယၢမ်ႈႁဵတ်းႁူဝ်ပဝ်ႈ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး ငဝ်ႈငုၼ်းလႄႈ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး ၽိင်ႈငႄႈတႆး တူင်ႇဝဵင်း လႃႈသဵဝ်ႈ။ မိူဝ်ႈပီ 2010 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈပႃႇတီႇ ပျီႇထွင်ႇၸုလႄႈ ၵျၢၼ်ႉၶႅင်ႇရေးသေ ၶဝ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တီႈ ၼႃႈလိၼ် ၵၢင်ၸႂ် မၢႆ(3)သေလႆႈ ၸူးလႆႈဢွင်ႈတီႈ ပဵၼ်တႅၼ်းၽွၼ်း ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2011 လိူၼ် ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေ ထုၵ်ႇၵဵပ်းလိူၵ်ႈ ပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ယူႇယဝ်ႉ။

## တႄႇႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း
မေႃယႃၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း ၼႆႉ တႄႇႁၢပ်ႇဢဝ် ၼႃႈၵၢၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 30.3.2010 ယူႇယဝ်ႉ။

## ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2015
တီႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2015 ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပႄႉတီႈ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈသေ တိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ဝႆႉပဵၼ် တႅၼ်းၽွၼ်းသၽႃးၵူၼ်းမိူင်းဝႆႉယူႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

|-

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းတူဝ်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မေႃယႃၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး
ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ

**ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း  ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ 

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း မွၵ်ႇမႆႇ

# ဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ

## ဢိူင်ႇ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
# ဢိူင်ႇၼမ်ႉလွတ်ႈ
# ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ
# ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း
# ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ
# ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်
# ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ
# ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ
# ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇပိၼ်းဝၢၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇပိၼ်းဝၢၼ်** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ဝဵင်းမၢၵ်ႇမင်

**ဝဵင်းမၢၵ်ႇမင်** (; ) ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမၢင်ႇမင်၊တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၵ်ႇမင်

**ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၵ်ႇမင်** (), (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသွင်ဢၼ် ဢၼ်မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈတႄႇၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 2011 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ၼႃႈသုင်ပၢင်ႇလၢႆႇ မီး ၄၁၉၆ ထတ်း (၁၂၇၉ မီႇတိူဝ်ႇ)ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈႁူဝ်ပၢင်ႇၼႆႉ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်ၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈ မီးၵႂႃႇ ၂၁၅,၆၄၈ ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇမင်

**ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇမင်** (; ),  ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမၢၵ်ႇမင်ယဝ်ႉ။

## တွၼ်ႈတႃႇ သိုပ်ႇတူၺ်းထႅင်ႈ
* Myanmar States/Divisions & Townships Overview Map
* Matman Township - Shan State - Mimu 

## ၽိုၼ်ဢိင်
မၢၵ်ႇမၼ်ႉ

## မၢၵ်ႇမၼ်ႉ

မၢၵ်ႇမၼ်ႉၵမ်ႇ

မက်မန်းသီးသည် အစေ့မာတစ်စေ့တည်းရှိသည့် အသီး 
မျိုးဖြစ်၍ ချယ်ရီသီးကလေးများအရွယ်မှ ကြက်ဥအရွယ်ထိ 
အောင် အရွယ်အမျိုးမျိုးနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ အချို့ 
သည်လုံး၍ အချို့မှာ ကြက်ဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီးလျှင် အချို့ကား 
ရှည်မျောမျောရှိသည်။ အခွံသည် ပါး၍ အစိမ်း၊ အဝါ၊ အနီ၊ 
အပြာ၊ ခရမ်းရောင် စသည်ဖြင့် အရောင်လည်းအမျိုးမျိုးရှိသည်။ 
မက်မန်းသီးသည် အသားများ၍ အရည်ရွှမ်းသည်။ အလယ် 
ခေါင်တွင် ပြား၍မာသော အစေ့ကြီးတစ်စေ့ရှိရာ ထိုအစေ့ထဲ 
တွင်မှ မျိုးစေ့ရှိသည်။ 

မက်မန်းပင်သည် မက်မွန်ပင်၊ တရုတ်ဆီးသီးပင်၊ 
ချယ်ရီပင်များနှင်အတူ ရိုဇေးစီအီး မျိုးရင်းတွင် ပရူးနပ်မျိုးစု၌ 
ပါဝင်သည်။ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ပရူးနပ် ကွမ်မျူနစ် 
ဖြစ်သည်။ ယင်း၏ မူလပေါက်ရာဒေသမှာ ဥရောပတိုက်တောင် 
ပိုင်းနှင့် အာရှတိုက်အနောက်ပိုင်းတို့ဖြစ်ရာ ထိုမှတစ်ဆင့် 
အမေရိကတိုက်၊ အာရှတိုက်နှင့် ဥရောပအနောက်ပိုင်းတို့သို့ 
ပျံ့နှံ့သွားကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပေ ၃ယဝဝဝ နှင့် ယင်း 
အထက်မြင့်သော ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်များ၌သာ ပေါက်ရောက် 
သည်။ ထိုကြောင့်မေမြို့၊ ကလောမြို့နှင့် တောင်ကြီးမြို့များ 
အနီးအနားတွင် မက်မန်းပင်များကို တွေ့ရသည်။ 
မက်မန်းပင်သည် ချုံငယ်မျိုး၊ သို့မဟုတ် အပင်ငယ်မျိုး 
ဖြစ်၍ အကိုင်းအခက်အလက် အမြောက်အမြားထိုးထွက်သည်။ 
ပန်းပွင့်များသည် အဖြူနှင့် အစိမ်းနုနုအရောင်များဖြစ်၍ နွမ်း 
သွားသည့်အခါ ပန်းရောင်နှင့် အနီရောင်သို့ ပြောင်းသွားတတ် 
သည်။ များသောအားဖြင့် ပန်းပွင့်များသည် အရွက်များမထွက်မီ 
ထွက်လာကြသည်။ မက်မန်းပင်အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိ သည်။
မက်မန်းသီးသည် အလွန်အသုံးဝင်သောအသီးဖြစ် 
သည်။ ယင်းနှင့် အမျိုးတူ အသီးသုံးမျိုးတို့တွင် အာဟာရဓာတ် 
အများဆုံးပါသော အသီးဖြစ်သည်။ အခြား အသီးများထက် 
သကြားရာခိုင်နှုန်း ၂ဝ.၁ ပို၍ ပါကြောင်းတွေ့ရသည်။ အချို့ကို 
မသိုးစာ၊ ထောပတ်၊ ယိုများပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ 
အချို့ကို အခြောက်ပြုလုပ်၍ စည်သွတ်ကြသည်။ 
မက်မန်းပင်များကို အဖူးကူးခြင်းဖြင့် အမြောက်အမြား 
ပွားယူကြသည်။ ပထမတွင် မက်မန်းသီးအစေ့များကို ပျိုးခင်း 
တွင် အမြောက်အမြားပျိုး၍ ကြီးလာသောအခါ တစ်နေရာရာ 
တွင် ပြောင်း၍စိုက်ကြသည်။ ထို့နောက် အသီးသီးသော မက် 
မန်းပင်များမှ အဖူးများကိုယူ၍ ထိုပျိုးပင်များ၏ ပင်လုံးတွင် 
ကူးပေးပြီးလျှင် စည်းထားလိုက်ရသည်။ အဖူးများသည် ပင်လုံး 
ထဲတွင်ပေါက်၍ ပညေ|ာက်များ ထွက်လာသည့်အခါ မူလပျိုး 
ပင်များ၏ အညွန့်များကို ဖြတ်ပေးလိုက်ရသည်။ ကူးသောအဖူး 
များမှထွက်လာသော အကိုင်းအခက်သစ်များသည် အပင်သစ်၏ 
အညွန့်အတက်များပင်ဖြစ်သည်။ မက်မန်းပင်များကို တစ်ပင်နှင့် 
တစ်ပင် ၁၆ ပေမှ ပေ ၂ဝ ထိခွာ၍စိုက်ကြသည်။ စ၍စိုက်ပျိုး 
သည်မှ ၃ နှစ်နှင့် ၆ နှစ်အတွင်း အသီးသီး၏။ ဤသို့ အဖူး 
ကူး၍ မျိုးပွားယူခြင်းမှ သီးသောအသီးများသည် မူလမိခင်ပင်မ 
မှသီးသော အသီးများလောက်ပင်ကြီးသည်။ အဖူးကူးခြင်း 
မဟုတ်ဘဲ အစေ့မှ တိုက်ရိုက်ကြီးပြင်းလာသော အပင်များမှ 
အသီးများကား မူလမိခင်ပင်မမှ သီးသည့်အသီးလောက် မကြီး 
ချေ။ မက်မန်းပင်များသည် ရေမတင်သော နုံးမြေပွများ၌ဖြစ် 
ထွန်းသည်။ မက်မန်းပင်များသည် အပင်ပိုးများကျရောက်တတ် 
သဖြင့် ဂရုတစိုက် စိုက်ပျိုးကြရပြီး ပိုးသတ်ဆေးနှင့် အပင် 
ရောဂါဆေးများကို မပြတ်ပက်ဖျန်း ပေးရသည်။

## ၽၢင်ႁၢင်ႈ

## ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ

## ၸႂ်ႉတိုဝ်း

## မၢၵ်ႇမၼ်ႉလႄႈ ပၢႆးယူႇလီ

## ၽိုၼ်ဢိင်
မၢၵ်ႇမႆႉ

## မၢၵ်ႇမႆႉ

# မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ
# မၢၵ်ႇမူင်ႈ
# မၢၵ်ႇလွတ်ႇ
# မၢၵ်ႇမၼ်ႉ
# မၢၵ်ႇၸင်ႈ
# မၢၵ်ႇဢူဝ်း
# မၢၵ်ႇၶီႈၼူ
# မၢၵ်ႇလိူင်ႇၵႃ
# မၢၵ်ႇတူတ်းမူ
# မၢၵ်ႇၵႅင်း
# မၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈ
# မၢၵ်ႇၽိူင်း
# မၢၵ်ႇဢေႃးၸႃႇ
# မၢၵ်ႇၵွၼ်
# မၢၵ်ႇၵိုၼ်
# မၢၵ်ႇၵဵင်
# မၢၵ်ႇၸွၵ်း
# မၢၵ်ႇဝၢၼ်
# မၢၵ်ႇၶႆ
# မၢၵ်ႇၵရိတ်ႉၽုတ်ႉ
# မၢၵ်ၵီႇဝီႇ
# မၢၵ်ႇၶေႃ
# မၢၵ်ႇလၢင်း
# မၢၵ်ႇၽွတ်ႉ
# မၢၵ်ႇမိုဝ်း
# မၢၵ်ႇလၢင်းလိၼ်
# မၢၵ်ႈၶီႈၼူၵ်ႉ
# မၢၵ်ႇဝၢဝ်း
# မၢၵ်ႇဝူႈ
မၢၵ်ႇဝၢဝ်း

မၢၵ်ႇဝၢဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈဝႃႈ Quince ၼႆသေ ပေႃးဢဝ် ၸိုဝ်ႈတူၼ်ႈၶိူဝ်းဝႃႈ Cydonia oblonga ၼႆယဝ်ႉ။ ၸႃႇတိဢွင်ႈတီႈ မၢၵ်ႇဝၢဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၵုၼ်ယူးရူပ်ႉ ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇတူၵ်းပွတ်းၸၢၼ်း ၵုၼ်ဢေးသျႃး ဢၼ်မီးၾိင်ႈၾႃႉဢုၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢွၼ်ႇသေ ဢိင်လူၺ်ႈ ယႃႇသီႇၾိင်ႈၾႃႉသေ မႂ်မၼ်းမေႃႁူင်ႈယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တူၼ်ႈမၼ်းၼႆႉ တၢင်းသုင်မၼ်း ၵႆႉမီးမွၵ်ႈ 5 မီႇတႃႇ တေႃႇ 8 မီႇတႃႇၼႆႉသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်း ၵႆႉမီးမွၵ်ႈ 4 မီႇတႃႇတေႃႇ 6 မီႇတႃႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇမၼ်းတႄႉ မိူၼ်မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇၵေႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ မၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းဢိူဝ်ႉမႃးယဝ်ႉၼႆ ပဵၼ်မႃး သီလိူင်ႁိူဝ်ႈႁိူဝ်ႈယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇမၼ်းၼႆႉ တေႃႇထိုင် မၼ်းသုၵ်းဢိူဝ်ႉမႃးၼႆႉ ၵႆႉယၢဝ်းမွၵ်ႈ 7 သိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ တေႃႇ 12 သိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းၵႆႉမီး မွၵ်ႈ 6 သိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ တေႃႇ 9 သိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈမၢၵ်ႇမၼ်းပႆႇသုၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်သီၶဵဝ်ဝႆႉသေ မီးၶူၼ်သီၵွၼ်းၾႆးဢၼ်လၢမ်းၽၢႆႇၽိူၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈဝၢႆးၶၢဝ်းၵတ်းယဝ်ႉၼႆ မၢၵ်ႇမၼ်းတေၵႄႇမႃးသေ ၶူၼ်မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ၊ သီမၢၵ်ႇမၼ်းၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်သီလိူင်မႃးသေ ၵႅၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မီးၼိူဝ်ႉဢၼ်လႆႈသႅဝ်ႁွမ်။ မႂ်မၼ်းတႄႉ ပဵၼ်သီၶဵဝ်သေ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်း မီး 6 သိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ တေႃႇ 11 သိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။ တီႈမႂ်မၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးၶူၼ်ၼုမ်ဢွၼ်ႇသေၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ပေႃးထိုင်ႁူဝ်ၶၢဝ်းမႆႈမႃး မႂ်ၼုမ်မၼ်းဢွၵ်ႇမႃးသေ မွၵ်ႇသီၽိူၵ်ႇ (ဢမ်ႇၼၼ်) မွၵ်ႇသီၶွင်ႇဢွၼ်ႇ ၵီႈမႃးယဝ်ႉ။ လူင်ႇမွၵ်ႇမၼ်းၼႆႉ ပႃးၵိပ်ႇမၼ်း 5 ဢၼ်သေ တၢင်ႈၵႂၢင်ႈမၼ်းမီး 5 သိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။

မၼ်းပဵၼ်တူၼ်ႈၵိၼ်မၢၵ်ႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၸိုဝ်ႉၽေ ၸိုဝ်ႉၽၼ်း မၢၵ်ႇဝၢၼ်း Cydonia ဢၼ်ၸႃႇတိမၼ်းပဵၼ်တီႈ မိူင်းၶႄႇ  Chinese Quince (Pseudocydonia sinensis) လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸႃႇတိပွတ်းဢွၵ်ႇၵုၼ်ဢေးသျႃးၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈ ဢၼ်မွၵ်ႇ သၢမ်တူၼ်ႈယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ မိူင်းတိူဝ်ႇၵီႇၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ဢွၵ်ႇမၢၵ်ႇဝၢဝ်း 4 ပုၼ်ႈ 1 ပုၼ်ႈယဝ်ႉ၊ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ မၢၵ်ႇဝၢဝ်း ၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဝၢဝ်းၼႆႉ ယင်းမၼ်းၼမ်ႉၵတ်ႉၶၢမ်ႇလႆႈ တီႈ ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ၼမ်ႉၶႅင်သေ မွၵ်ႇမၼ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈၵီႈလႆႈတီႈဢၼ် တၢင်ႉၵတ်း မီးၽၢႆႇတႂ်ႈ 7  တီႇၵရီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တူၼ်ႈမၼ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈလုၵ်ႉတီႈ ႁူၺ်ႇမၼ်းသေ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇၽႄႈလႆႈထႅင်ႈယူႇ။ ၸၢင်ႈဢဝ်ၵိင်ႇမၼ်းၸပ်းၵၼ်သေၵေႃႈ သိုပ်ႇၽႄႈလႆႈယူႇ။ ပေႃးဝႃႈ မၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းဢိူဝ်ႉမႃးယဝ်ႉၼႆ ၼိူဝ်ႉမၼ်းၼႆႉ ဢူၼ်ႈမႃးလႄႈ မၢၵ်ႇမၼ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလီပိတ်းၵိၼ် မိူဝ်ႈၼမ်ႉၼၢႆးပႆႇတူၵ်း မိူဝ်ႈၾိင်ႈၾႃႉယႃႇသီႇတိုၵ်ႉဢုၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ႉမၢၵ်ႇဝၢဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ မၼ်းၶႅင်ဝႆႉသေ ၵႆႉဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵိၼ် မၢၵ်ႇမႆႉယႅမ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇဝၢဝ်းၼႆႉ ႁုင်ၶၢဝ်းယၢမ်းႁိုင်ဢိတ်းၼိုင်ႈၼႆ သီမၼ်းယဵၼ်းပဵၼ် သီလႅင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ (မိူင်းမၢၼ်ႈ) ၼႆႉတႄႉ ၵႆႉဢွၵ်ႇတီႈ မိူင်းလွႆ ဢၼ်မီးၾိင်ႈၾႃႉၵတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တီႈမိူင်းတႆးႁဝ်းဝႃႈတႄႉ တီႈ ၸ​ႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ ၼႆႉ မၢၵ်ႇဝၢဝ်းဢွၵ်ႇၼမ်တႄႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇဝၢဝ်းၼႆႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ၵႆႉတမ်လ​ေႃးၶိင်မၢၵ်ႇၽဵတ်းသေၵေႃႈ ၵိၼ်၊ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ ၵႆႉဢဝ်လေႃးၽွင်မၢၵ်ႇၽဵတ်း၊ ၼမ်ႉပႃၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁဵတ်းသူမ်ႈ၊ ႁဵတ်းယႅၼ်ႈသေၵိၼ်ယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းတႄႉၵေႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇဝၢဝ်းၼႆႉ တၢၵ်ႇႁႅင်ႈႁႅင်ႈသေ ပႆႉၶိုၼ်းဢဝ်ၸႄႈလေႃး မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၶဵဝ်၊ သေ ႁဵတ်းၼမ်ႉၽၵ်းသူမ်ႈၽဵတ်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
မၢၵ်ႇၵဵင်

## မၢၵ်ႇၵဵင်

## ဢွင်ႈတီႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ

## ၸႂ်ႉတိုဝ်းမၢၵ်ႇၵဵင်

## မၢၵ်ႇၵဵင်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ

## ၼႂ်းလွၵ်းၵၢတ်ႇ


File:Pineapple prepared 01.jpg| Pineapple prepared for sale in Haikou, Hainan, China.
File:Formosajf1792.JPG|Queen Formosa, one of the Philippines' sweetest pineapples.
File:Formosajf1797.JPG|Queen Formosa tidbits for retail.
File:Pineapples.JPG|A basket of pineapples displayed in a Singapore supermarket.
File:Pineapple cagayan de oro.jpg|Pineapples on a fruit stand in Cagayan de Oro, Philippines.
File:Preparing pineapple - 01.ogv|A pineapple being prepared by a roadside vendor in Haikou City, Hainan, China. It will sell for 2 RMB (about 30 US cents). This method of preparation is common across the world.


## ၽိုၼ်ဢိင်
မၢၵ်ႇၵႃႇ

## မၢၵ်ႇၵႃႇ
# မၢၵ်ႇၵႃႇ
# မၢၵ်ႇၵႃႇသႆႈလႅင်

## လၢႆးၽုၵ်ႇလၢႆးသွမ်ႈ

## လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးၵိၼ်

## မၢၵ်ႇၵႃႇလႄႈ ပၢႆးယူႇလီ

## ၽိုၼ်ဢိင်
မၢၵ်ႇၶိူဝ်တမ်

မၢၵ်ႇၶိူဝ်တမ်ၼႆ့ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ် ၽၵ်းတႆးမီႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉၵေႃႈ ၵႆႉလႄႇႁဵတ်း ပေႃးဝႃႈႁုင်ၽၵ်းၵႅင်ၼႆႉ ဢဝ်မၼ်းပဵၼ်ၽၵ်းၵမ်ႉၽိူၼ်ယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၶိူဝ်တမ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉလႆႈၸႂ်ႉ မီႇၵီး ဢၼ်မီးႁိမ်းႁွမ်းသေႁဵတ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႉပႃး ၶိူင်ႈၶူဝ်းထၢတ်ႈသေလႄႈ ပေႃးတူၺ်းၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီၵေႃႈ လႆႈဝႃႈမၼ်း ဢမ်ႇမီးၽေးၶဵၼ်သင်ယဝ်ႉ။ မီႇၵီး ဢၼ်ပႃးၼႂ်းမၼ်းလႄႈ လၢႆးႁဵတ်းမၼ်းတႄႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

## မီႇၵီးၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး
#မၢၵ်ႇၶိူဝ်
#ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ
#ၽၵ်းၵီးမိူင်းၵွၵ်ႇ
#ၽၵ်းၽႆႇ
#မၢၵ်ႇၽိတ်း
#ၽၵ်းမီႁေႃ (ၽၵ်းမီႇႁူဝ်ၽိူၵ်ႇ)
#ၵိူဝ်
#ၽွင်ဝၢၼ်

## လၢႆးႁဵတ်း
*ဢၼ်တၢင်းသုတ်းတႄႉ ႁဝ်းၶႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇၶိူဝ်(တီႈၼႆႈၼႆႉ ၶႃႈႁဝ်းဢဝ်မၢၵ်ႇၶိူဝ်ၵမ်ႇ)သေ ၸီႇၽႆး ႁႂ်ႈမၢၵ်ႇၶိူဝ်မၼ်းပေႃးသုၵ်း။ ပေႃးဝႃႈ မၢၵ်ႇၶိူဝ်မၼ်းသုၵ်းမႃး ဢူၼ်ႈမႃး ဢွၵ်ႇဢၢႆႁွမ်မႃးၼႆ ၵွၵ်းပႅတ်ႈ ပိူၵ်ႇၶႅမ်ႈမၼ်းသေ ႁႂ်ႈၵိုတ်းတူဝ်ၼိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၶိူဝ်လွၼ်ႉလွၼ်ႉၵူၺ်းၶႃႈလႄႈ။
*ပေႃးဝႃႈလႆႈမၢၵ်ႇၶိူဝ်ဢၼ်ၸီႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆၸိုင် တၢင်ႇၼိူဝ်ၶႅင်သေ ၽၵ်ႉ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈသႂ်ႇဝႆႉၼႂ်းဝၢၼ်ႇသေဢၼ်ဢၼ်လႄႈ။
*ၵမ်းၼႆႉ ၵွၵ်းၽၵ်းမီႇႁေႃႇ သႂ်ႇမွၵ်ႈ သီႇၵိပ်ႇၼႆႉ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ သွႆးၽၵ်းၵီးမိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၽၵ်းၽႆႇ၊ မၢၵ်ႇၽိတ်းသႂ်ႇ၊ ဢဝ်ထူဝ်ၼဝ်ႈၽွင်သႂ်ႇ၊ ၵိူဝ်၊ ၽွင်ဝၢၼ်သႂ်ႇ ၼႂ်းၶူၵ်ႉယဝ်ႉ တမ်ပၼ် ႁႂ်ႈမၼ်းဢွၼ်ႇ ႁႂ်ႈမၼ်းၶဝ်ႈၵၼ်။
* ပေႃးဝႃႈ မီႈၵီးမၼ်း ဢွၼ်ႇၶဝ်ႈလေႃးၵၼ်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇမၼ်းယဝ်ႉၼႆ ၶိုၼ်းဢဝ် မၢၵ်ႇၶိူဝ်ဢၼ်ႁဝ်းၽၵ်ႉဝႆႉမိူဝ်ႈၵႆႈၼၼ်ႉ သႂ်ႇၼႂ်းၶူၵ်းလေႃး မီႇၵီးၸိူဝ်းတမ်ဝႆႉၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ၶိုၼ်းဢဝ်သၢၵ်ႇႁဝ်း တမ်ပၼ်ထႅင်ႈ ဢိတ်းဢွတ်း ႁႂ်ႈမၢၵ်ႇၶိူဝ်လႄႈတင်း မီႇၵီးမၼ်း ၶဝ်ၵၼ်လီလီၼႆၵေႃႈ လႆႈမႃး မၢၵ်ႇၶိူဝ်တမ် ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶိုၵ်ႉ မီႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
**ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၽွင်ဝၢၼ်တႄႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈၵိၼ် မၢင်းၸိူဝ်းၵေႃႈဝႄႈ၊ ယွၼ်ႉၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ၽွင်ဝၢၼ်ၵေႃႈ မီးၸေးၼႃႇ မီးၼမ်ၼႃႇလႄႈ လူဝ်ႇမေႃလိူၵ်ႈၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးမီးၽေးဢွၵ်ႇၶၢင်ႈၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၵိၼ်ၵိုၵ်း
ႁူမ်ႈဝႃႈ မၢၵ်ႇၶိူဝ်ၼမ်ၼႆႉ မၼ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸုမ်းၼမ်ႉၽိတ်ႉ သေတႃႉ မၼ်းဢမ်ႇလူဝ်ႇၽၵ်းၵပ်းမၼ်းသၢၼ်ႉသၢၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈတမ်ဝႃႇ၊ ၼမ်ႉၽိတ်ႉၽူး ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉၵေႃႈ ပေႃးႁုင်ၽၵ်းၵႅင်သေ မဵဝ်းမဵဝ်းၼႆ ၵႆႉဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းမၢၵ်ႇၶိူဝ်တမ်ၼႆ့ ၵပ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၽၵ်းၵမ်ႉမီႇၼိုင်ႈ ၼႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။

## မၢၵ်ႇၶိူဝ်တမ်လႄႈ ပၢႆးယူႇလီ
ပေႃးတူၺ်းၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီတႄႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၢၵ်ႇၶိူဝ်တမ်ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇပႃး ၶိူင်ႈၶူဝ်းထၢတ်ႈသင်လႄႈ ႁႂ်ႈတိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈ ပၢႆးယူႇလီတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇမီးသင်၊ ၵူၺ်းမၢင်ၸိူဝ်း ယွၼ်ႉ ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း ၽၵ်းၽႆႇလႄႈႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉတႄႉ ၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီဝႄႈ ႁင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵႂႃႇၵူၺ်း။ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ ပဵၼ်မီႇၵီးဢၼ်လွတ်ႈၽေးဢွၵ်ႇၶၢင်ႈ တင်းသဵင်ႈလႄႈ ပဵၼ်ၽၵ်းဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈပၼ်ၽေး ပၢႆးယူႇလီ မီႇၼိုင်ႈယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
မၢၵ်ႇၸွၵ်း

## မၢၵ်ႇၸွၵ်း
မၢၵ်ႇၸွၵ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇပၼ် ၼမ်ႉသူမ်ႈ citrus ဢၼ်မီး ဢၢႆသႅဝ်ႁွမ်ႁိုၼ်း၊ ဢၼ်မွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉသေ ၸင်ႇတေပဵၼ်မႃးမၢၵ်ႇမၼ်း။ မၢၵ်ႇၸွၵ်းၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၿီႇၸီႇ 314 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၼႂ်းပိုၼ်းၶႄႇၶဝ် တႅမ်ႈမၢႆလွင်ႈမၼ်းဝႆႉ။ ထိုင်မႃး 1987 ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵႃႈတူၼ်ႈတင်းလူင် တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၸွၵ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႃး တူၼ်ႈဢၼ် ၽုၵ်ႇၼမ်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၸွၵ်းၼႆႉ ၽုၵ်ႇဢွၵ်ႇလႆႈ တမ်ႈတီႈ ၼိူဝ်လွႆ ဢၼ်သုင်သေ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ 1500 ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်  ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် ႁူႉႁၼ်လွင်ႈလီၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼမ်ႉဝၢၼ်ၼမ်ႉၸဵမ်း မၢၵ်ႇၸွၵ်းလႄႈ လွင်ႈပိူၵ်ႇႁွမ်မၢၵ်ႇၸွၵ်းသေ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ၸေႈတွၼ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်မႆႈ တႄႇဢဝ် ပွတ်းႁွင်ႇ ပွင်ႇႁွတ်ႈထိုင်ပွတ်းၸၢၼ်း ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၸွၵ်း တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။ ၼႂ်းပီ 2012 ၼႆႉ လွင်ႈႁဵတ်းၼမ်ႉသူမ်ႈၼမ်ႉဝၢၼ် တင်းၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၸွၵ်းၼႆႉ ဢဝ်ဢွၵ်ႇပၼ်လႆႈ 70% ၼႆယဝ်ႉ။ 

## တီႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ
ၼႂ်းပီ 2013 မၢၵ်ႇၸွၵ်းၼႆႉ ၽုၵ်ႇဢွၵ်ႇၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မႃးတႄႉတႄႉသေ ပဵၼ်ၵုၼ်ႇၶၢႆဢွၵ်ႇ 71.4 လၢၼ်ႉတၢၼ်ႇ၊ ဢၼ်ၽုၵ်ႇၼမ်သေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်ၸိူဝ်း မိူင်းပရႃႇၸီး၊ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တီႈၾလေႃႇရီႇတႃႇ ဢိၵ်ႇ ၶႃႇလီႇၾူဝ်းၼီးယႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵုၼ်ဢေးသျႃးၵေႃႈ မိူင်းတင်းၼမ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယူႇ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းတႄႉ မၢၵ်ႇၸွၵ်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇပဵၼ် ဢၼ်ၽုၵ်ႇတီႈ သီႇပေႃႉ (သၢပ်ႇၼမ်ႉတူႈ)၊ ႁမ်းငၢႆး (ၵျေးသီး)၊ ႁၢႆးပႃ (မိူင်းသူႈ)၊ ၸလၢၼ်း (မိူင်းယႆ)ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇဢၼ် ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ႁူႉႁၼ်ၼမ်ယဝ်ႉ။

## လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း
မၢၵ်ႇၸွၵ်းတႄႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉမၼ်းပဵၼ်မၢၵ်ႇမႆႉ ဢၼ်ၵိၼ်လႆႈၵမ်းလဵဝ်လႄႈ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ မၼ်းသုၵ်းလိူင်မႃးၼႆ ၵွၵ်းပိူၵ်ႇမၼ်းသေၵေႃႈ ၵိၼ်ယူႇလႆႈ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ မိပ်ႇဢဝ်ၼမ်ႉမၼ်းသေၵေႃႈ ႁဵတ်းၼမ်ႉၵတ်းၼမ်ႉဝၢၼ်ၵေႃႈလႆႈ။ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ ဢဝ်ပိူၵ်ႇမၼ်းသေ ယႅၼ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်သေၵေႃႈ ႁဵတ်းတၢင်းၵိၼ်ယွႆႈၵေႃႈမီး၊ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ ဢဝ်ပိူၵ်ႇမၼ်းတၢၵ်ႇႁႅင်ႈႁႅင်ႈသေၵေႃႈ ဢဝ်ၸုၼ်းယုင်းၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။

## မၢၵ်ႇၸွၵ်း ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ
မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉ

## မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉ
မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ဢၼ်ၽဵတ်းသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်လိူတ်ႇသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ႁၢင်ႈၸႃႉသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၵိၼ်ၼၢၼ်းသဵင်ႈသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်**မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉ**ယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉဢွၼ်ႇမဵဝ်းၼိုင်ႈ (မၢၵ်ႇၽိတ်ႉသႅင်း)ၼၼ်ႉ ထၢင်ႇဝႃႈ မၼ်းလုၵ်ႈလဵၵ်ႉၼႃႇသေ တေဢမ်ႇၽဵတ်းၼႆ ၵလႃးမႃးၵိၼ်ၺႃး ႁႅင်ႉၽဵတ်းယွၼ်ႈလိၼ်ႉၼႃႇလႄႈ ၵလႃးပေႃးဢွၵ်ႇသဵင်ဢၢမ်းဝႃး **ဢေႃ** ၼႆၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၵလႃးဢေႃ" ၼႆၼင်ႇၼၼ် မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉၼႆႉ ၽဵတ်းတၢၼ်ႇလႂ်ၼႆ ၸၢင်ႉၵိၼ်ၺႃး ၸၢင်ႉယင်းႁွင်ႉလႄႈ တႆးႁဝ်း ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမၼ်းဝႃႈ "မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉ"ၼႆယူႇ။ 
## ၽၢင်ႁၢင်ႈ
ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်းတႄႉ ဢမ်ႇႁၢင်ႈလီ ဢမ်ႇလဝ်းလီ၊ ႁူထုမ်ႉယုမ်ႉ ငေႃးလုၼ်ႉၵုၼ်ႉဝႆႉ။ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉယၢဝ်း၊ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်း မၢၵ်ႇၽိတ်ႉႁူႇ ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ဢၼ်ၽဵတ်းလိူၼ်ႇႁႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ တၢင်းၽဵတ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇယိပ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ မိုဝ်းၼႆႉ ပေႃးလိူတ်ႇမႆႈမႃးယူႇ၊ မိုဝ်းဢၼ်ၵႂႃႇယိပ်းမၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ၶိုၼ်းမႃးယိပ်းၼႃႈ ယိပ်းတႃႁဝ်းၸိုင် တၵ်းတေၽဵတ်းလိူတ်ႇၵႂႃႇသေ ၼႃႈတႃ တၵ်းလႅင်မႆႈႁၢဝ်ႉဝႆႉယူႇ။

## ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ
ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မၢၵ်ႈၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇၵႂၢင်ႈၶႂၢင်တၢၼ်ႇ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်း။ လၢႆးၽုၵ်ႇမၼ်းတႄႉ ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်း ဝၢၼ်ႇသေ ၸင်ႇၵွႆႈ ၶၢႆႉတူၼ်ႈၵႃႈဢွၼ်ႇမၼ်း ၽုၵ်ႇဢဝ်။
## ၸႂ်ႉတိုဝ်း
ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်း ၸိူဝ်းမၢၵ်ႉၽဵတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပေႃးလႆႈၵိၼ် မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေတိူဝ်ႉယိၼ်ႉမၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ တႆးႁဝ်းတႄႉ ဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ၵိၼ်ၵပ်းၶဝ်ႈၽၵ်းယူႇ။ မၢင်ၸိူဝ်း ဢဝ်တၢၵ်ႇႁႅင်ႈ ၽႅၼ်ၶႃႇ မၼ်ႉပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်း ၸိူဝ်းမၢၵ်ႉၽဵတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပေႃးလႆႈၵိၼ် မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေတိူဝ်ႉယိၼ်ႉမၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ တႆးႁဝ်းတႄႉ ဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ၵိၼ်ၵပ်းၶဝ်ႈၽၵ်းယူႇ။ မၢင်ၸိူဝ်း ဢဝ်တၢၵ်ႇႁႅင်ႈ ၽႅၼ်ၶႃႇ မတ်ႉၸိူၵ်ႈဝႆႉသေ ပေႃးလူဝ်ႇသႂ်ႇၽၵ်းမႃး ၸင်ႇဢဝ်မႃးၸုမ်ႇသႂ်ႇ မေႃႈၼမ်ႉၽၵ်း ၼိုင်ႈၵမ်း သွင်ၵမ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉၽၵ်း ၽဵတ်းယူႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁဵတ်းၽွင်ႁႅင်ႈ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ၽွင်ႁႅင်ႈၼၼ်ႉ ၶူဝ်ႈမၼ်းသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူဝ်ႈတေၵိၼ်ယႅမ်ႉ။
## မၢၵ်ႇၽိတ်ႉလႄႈ ပၢႆးယူႇလီ

## ၽိုၼ်ဢိင်
မၢၵ်ႇၽႆး

## မၢၵ်ႇၽႆး
မၢၵ်ႇၽႆးၼႆႉ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်းၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ pierardia sapota  သေ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ကနစိုးသီး။
ၵူၼ်းႁဝ်း ၵႆႉတၵ်ႉၵၼ်ဝႃႈ မၢၵ်ႇဢၼ်မႆႈသေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်မၢၵ်ႇသင်ၼႆလႄႈ ၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉဝႃႈ "မၢၵ်ႇၽႆး"ၼႆယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၽႆးၼႆႉ ၸဵမ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းလူင် ဢွၼ်ၵၼ် ယၢမ်ႈၵိၼ်တူၺ်းလႄႈ ဢွၼ်ႁူႉၸၵ်းၵၼ် ၵမ်ႉပႃႈၼမ်။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းတူၼ်ႈၶဵဝ်တႃႇသေႇလႄႈ ဢွၵ်ႇၸွမ်း ဢွင်ႈတီႈ ၽူၼ်တူၵ်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းသုင်တူၼ်ႈမၼ်း တေသုင်မွၵ်ႈ 40 ထတ်းတေႃႇ 50 ထတ်း၊ လမ်းမၼ်း တေမီးယူႇမွၵ်ႈ 3 ထတ်းတေႃႇ 5 ထတ်း။ ၼိူဝ်ႉမႆႉမၼ်း ပဵၼ်သီၵမ်ႇလႅင်သေ ၵႅၼ်ႇၶႅင်ဝႆႉယူႇတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ။ ၶၢဝ်းလိူၼ်သီႇၼႆႉ မွၵ်ႇမၼ်းမွၵ်ႇမႃးသေ ၶၢဝ်းလိူၼ်ႁႃႈ လိူၼ်ႁူၵ်းၸိုင် မၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းမၢၵ်ႇၽႆးသုၵ်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ တူၼ်ႈမၼ်း သမ်ႉပေႃးယွႆႉပူင်ႈယူင်ႈပၢင်ႈယၢင်ႈ လီၵေႃႈလီတူၺ်း လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼၼ် ၼမ်ႉလၢႆးပေႃးပုၼ်းၸွမ်းယူႇ။ မၢၵ်ႇၽႆးၼႆႉ မၢၵ်ႇပဵၼ်ပူၵ်ႉပဵၼ်ဝႃ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇဢိတ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ burma grape **မၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၼ်ႈ** ၼႆယဝ်ႉ။

## လၢႆးၽုၵ်ႇလၢႆးသွမ်ႈ
မိူင်းမၢၼ်ႈမိူင်းတႆးတႄႉ ၵူၺ်းႁူႉဢဝ် ၸိူဝ်ႉမၼ်း ၽုၵ်ႇသေ ပႂ်ႉၵိၼ်မၢၵ်ႇမၼ်းလၢႆလၢႆၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵုၼ်ဢိၼ်ႇတိယပွတ်းဢွၵ်ႇတၢတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉတႄႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽႆးၼႆႉ ၶဝ်ၵပ်းတူၼ်ႈမၼ်းသေ ၽုၵ်ႇဢဝ်။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽႆးၼႆႉတႄႉ မႆႉမၼ်း ဢမ်ႇပေႃးၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းတီႈလႂ်လႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ၵူၺ်းၽုၵ်ႇ ပႂ်ႉၵိၼ်မၢၵ်ႇမၼ်းၵူၺ်းၼႆယူႇ။
## လၢႆးၵိၼ်
မၢၵ်ႇၽႆးၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈမၼ်း ပႆႇမၢၵ်ႇၼၼ်ႉ သီမၼ်းၶဵဝ်ဝႆႉသေ ပေႃးဝႃႈ မၢၵ်ႇမႃးၸိုင် ပိူၵ်ႇဢၼ်ႁေႃႇမၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ လိူင်မႃး။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်သီလႅင်ၶွင်ႇ။ သင်ဝႃႈ ၵွၵ်းပႅတ်ႈ ပိူၵ်ႇႁေႃႇမၼ်းၼၼ်ႉၸိုင် ၼႂ်းမၼ်း တေမီးဝႆႉ သၢမ်ၵိပ်ႇ၊ ၼႂ်းၼိုင်ႈၵိပ်ႇ သမ်ႉမီး ၸိူဝ်ႉၵႅၼ်ႇမၼ်း ၼိုင်ႈမဵတ်ႉ။ ဢရသႃႇမၼ်းတႄႉ မီးသွင်ပိူင် 1. ဢၼ်သူမ်ႈလႄႈ 2. ဢၼ်ဝၢၼ်။
## မၢၵ်ႇၽႆးလႄႈ ပၢႆးယူႇလီ
ၶၢဝ်းႁူဝ်ၽူၼ် ပဵၼ်ၶၢဝ်းမၢၵ်ႇၽႆးမၢၵ်ႇသုၵ်းလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ၵႆႉလေႇၵိၼ် မၢၵ်ႇၽႆးၼမ်ပူၼ်ႉလႄႈ ၵႆႉၸၢင်ႈပဵၼ် တွင်ႉၸဵပ်းတွင်ႉၶိုၼ်ႈတွင်ႉၵႂႃႇလႄႈ ၵူၼ်းလူင်ၶဝ် ထုၵ်ႇလီတူၺ်းထိုင်ၶဝ် ယႃႇပေပၼ်ၶဝ်ၵိၼ် ၼမ်ၼႆယူႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
* မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ ၁၊ (က-ကုံ)၊ နှာ ၃၁။
မၢၵ်ႇႁွတ်ႈ

## မၢၵ်ႇႁွတ်ႈ

မၢၵ်ႇႁွတ်ႈၼႆႉ ၸိုဝ်ႈထိူၼ်ႇမႆႉမၼ်းဝႃႈ the purging croton, (croton tiglium) ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ **ကနခို** ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈတေဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ်တူၼ်ႈမၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈဝႃႈ မၢၵ်ႇႁွတ်ႈၼႆႉ ၸိူဝ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ တွင်ႉၵႂႃႇပေႃႈမေႃးသေႃႉသေႃႉၼႆလႄႈသင် တေယၢမ်ႈႁူႉ ယၢမ်ႈငိၼ်းယူႇ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇႁွတ်ႈၼႆႉ ငဝ်ႈမူႇလမၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ၵုၼ်ပသျူးသေ တမ်ႈတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈမိူင်းတႆးၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။
## တူၼ်ႈမၢၵ်ႇႁွတ်ႈ
တူၼ်ႈမၢၵ်ႇႁွတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းတူၼ်ႈၶဵဝ်တႃႇသေႇသေ တၢင်းသုင်တေမီးမွၵ်ႈ 15 ထတ်း တေႃႇ 20 ထတ်း၊ လမ်းယႂ်ႇမၼ်း တေမီးမွၵ်ႈ 1 ထတ်း တေႃႇ သွင်ထတ်းၶိုင်ႈ။ ၼင်ႁေႃႇတူၼ်ႈမၼ်း လဝ်းလီသေ မီးသီမူၼ်ႇသဝ်ႈဝႆႉ။ ၼိူဝ်ႉမႆႉမၼ်း ပဵၼ်ၼိူဝ်ႉၽိူၵ်ႇသေ ၵႅၼ်ႇၶႅင်လီ။ မႂ်မၼ်း ယၢဝ်းဝႆႉလွတ်ႈလွတ်ႈ။ ၶၢဝ်းလိူၼ်သိပ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းမွၵ်ႇမၼ်းမွၵ်ႇ။ မၢၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇပိူၵ်ႇလိူမ်ႈ၊ ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်း ပဵၼ်သၢမ်လဵမ်ႈ ၼႂ်းမၼ်းမီးၸိူဝ်ႉသေ တေယႂ်ႇတၢၼ်ႇ ၶိုင်ႈထတ်း ငၢႆးမိူၼ် မဵတ်ႉထူဝ်ႇလိၼ်။ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇႁွတ်ႈၼႆႉ မေႃႁဵတ်းႁႂ်ႈ တွင်ႉၵႃႇလူင်လူင်လၢင်လၢင်လႄႈ ပိူၼ်ႈဢဝ်ႁဵတ်း ယႃႈၶျႃးတွင်ႉယဝ်ႉ။ 

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
မၢတ်ႉၶျ်

**မၢတ်ႉၶျ်** ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈသၢမ် တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း Gregorian လႄႈ Julian ယဝ်ႉ။

## ဝၼ်းပွႆး

### [[မၢတ်ႉၶျ် 1 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၵႅတ်ႇၵင်ႈသုၼ်ႇၵူၼ်းမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ - World Civil Defence Day

### [[မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ)

### [[မၢတ်ႉၶျ် 3 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းသတ်းပႃႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Wildlife Day (UN)

### [[မၢတ်ႉၶျ် 8 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၼၢင်းယိင်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Women's Day

### [[မၢတ်ႉၶျ် 15 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းတိတ်းတေႃႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Contact Day
* ဝၼ်းသုၼ်ႇလႆႈလုၵ်ႈၵႃႉလုမ်ႈၾႃႉ - World Consumer Rights Day

### [[မၢတ်ႉၶျ် 20 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းမူၼ်ႈသိူဝ်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of Happiness (UN)
* ဝၼ်းၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of Francophonie
* ဝၼ်းၼူၵ်ႉၸွၵ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Sparrow Day

### [[မၢတ်ႉၶျ် 21 ဝၼ်း]]
*ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ သၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄၸၢဝ်းၶိူဝ်း - International Day for the Elimination of Racial Discrimination
* ဝၼ်းဝွၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ - World Poetry Day
* ဝၼ်းပႃႇမႆႉလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of Forests
* ဝၼ်းၵူၼ်းတုၵ်ႉၵတႃႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Puppetry Day

### [[မၢတ်ႉၶျ် 22 ဝၼ်း]]
*ဝၼ်းၼမ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ - World Water Day

### [[မၢတ်ႉၶျ် 23 ဝၼ်း]]
*ဝၼ်းပၢႆးၾိင်ႈၾႃႉဢုတုလုမ်ႈၾႃႉ - World Meteorological Day 

### [[မၢတ်ႉၶျ် 24 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းတၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Tuberculosis Day
* ဝၼ်းလွင်ႈၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ ၵူႊမိူင်းမိူင်း ပုၼ်ႈတႃႇ ၽူႈၶွင်ႈမၢပ်ႇ ၸိူဝ်းလႆႈထုၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ် သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ တုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၵုင်ႇမုၼ်ၵူၼ်း လႄႈ ၺႃးလၢႆးႁုၵ်းႁၢႆႉ

### [[မၢတ်ႉၶျ် 25 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၶုၵ်းထူပ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်း လႆႈပဵၼ်ယိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းတူၵ်းပဵၼ်ၶႃႈလိပ်း လႄႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၶႃႈလိပ်း ၶၢမ်ႈပၢင်ႇလၢႆႇဢႅတ်ႇလႅၼ်းတိၵ်ႈ -  International Day of Remembrance of the Victims of Slavery and the Transatlantic Slave Trade 
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၶုၵ်းထူပ်း ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸိူဝ်းလႆႈထုၵ်ႇ တီႉၵမ် လႄႈ ႁၢႆလိပ်းၵႂႃႇ

### [[မၢတ်ႉၶျ် 27 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၵူႈမိူင်းမိူင်း ပိုတ်ႇဝူင်ႈၵၢၼ်ငိုၼ်းတွင်းလုမ်ႈၾႃႉ - International launch of Global Money Week
* ဝၼ်းႁူင်းၵႃႈၸိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ - World Theatre Day
* ဝၼ်းတပ်ႉမတေႃႇ (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ)

### [[ဝၼ်းသုၵ်း ဝူင်ႈထီႉသၢမ်|ဝၼ်းသုၵ်း ဝူင်ႈထီႉသၢမ်]]
* ဝၼ်းၼွၼ်းလပ်းလုမ်ႈၾႃႉ - World Sleep Day

## ငဝ်ႈ
* လိူၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ

← ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 
→ ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
ဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ

**ဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။

## ၾိင်ႈၾႃႉ
**Захарченский светофорный диван** otel de Черкизово, улица Захаровская 33. **45°24'8.07"N, 116°13'58.55"E**

klimat de primorskow. teplota tela de Chevrna in Zhotovoya, Coldna tela de Listopad-Travna, temperatura tela viso dnievna de 27 °C tela Sepnya, nizo nochna de -19 °C tela Berezina.

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ

**ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ** (), (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ပလွင်ႈၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၼႂ်း ၼႃႈလိၼ် ပလွင်ႈ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ဝဵင်းမၢၼ်ႈတူၼ်း

**ဝဵင်းမၢၼ်ႈတူၼ်း** (; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း

**ဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း

**ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း** (), (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းမိတ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်းယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း မၢၼ်ႈပဵင်း

# ဝဵင်းမၢၼ်ႈပဵင်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ

**ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ** (, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈမၢႆသွင် တီႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်သေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈလႄႈ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းၸႄႈၼႃး ယၢၼ် ၁၁၅ လၵ်းသေ၊ တင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၶႄႇ ယၢၼ်ၵၼ် ၄၀ လၵ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ မႄႈၼမ်ႉတႃပဵင် လႄႈ မႄႈၼမ်ႉၵႅဝ်ႁူပ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉ ယၢၼ်ၵႆ ၅၃ လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလၢႆႇၸႃႇ ဢၼ်တီႈ KIO ၶဝ်ပၵ်းယူႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ မၢၼ်ႈမေႃႇ လႄႈ ၸႄႈၼႃးသေ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မၢၼ်ႈမေႃႇ ယၢၼ်ႇ ၄၀ လၵ်းယဝ်ႉ။

## ၾိင်ႈၶၢဝ်း

## ၶႅပ်းႁၢင်ႈ
240px
240px
240px
240px

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
မၢၼ်ႈဝဵင်းလူင်

## တီႈပၵ်းသဝ်းလႄႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၵပ်းသိုပ်ႇ
မၢၼ်ႈဝဵင်းလူင် ၼႆႉမီးဝႆႉယူႇတီႈၼႂ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊမျၢၼ်ႇမႃႇ၊ ၸေႊမိူင်းၶၢင် ၊ၸေႊတွၼ်ႊမၢၼ်ႈမေႃႇသေတိတ်းၸပ်းဝႆႉ တင်းၸေႊမိူင်းတႆး လႄႈ မိူင်းၶႄႇယူႇၶႃႈဢေႃႈ။ ပၵ်းသဝ်းဝႆႉယူႇတီႈ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇလႄႈ ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ယူႇယဝ်ႉသေ မီးတီႈ သၢႆၼၢင်ႁွင်ႇ 23 တီႇၵရီႇ 49 မိၼိတ်ႉ 23 တီႇၵရီႇ 35 မိၼိတ်ႉ လႄႈ သၢႆၶႂၢင်ဢွၵ်ႇ 97 တီႇၵရီႇ 35 မိၼိတ်ႉ 97 တီႇၵရီႇ 56 မိၼိတ်ႉ ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ ။မၢၼ်ႈဝဵင်းလူင် ၼႆႉ ယၢၼ်ၵႆၵၼ်တင်း ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ 59 လၵ်းၶႃႈဢေႃႈ။ ၸဵင်ႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ယၢၼ်ၵၼ်တင်း ၼွင်တဝ်းမွၵ်ႈ 4 လၵ်းသေ ၽၢႆႇဝၼ်းဢွၵ်ႇသမ်ႉ ယၢၼ်ၵၼ်တင်း ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ဝႆႉယူႇ 5 လၵ်းယူႇယဝ်ႉ။

သဵၼ်ႈတၢင်းပွတ်ႈတွၼ်ႈ မၢၼ်ႈဝဵင်းလူင် တေႉမႄးသိူဝ်ႇပဵၼ်တၢင်း ႁိၼ်ယဝ်ႉၵႂႃႇမိူဝ်ႈပီ 2019 ၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၶိူဝ်းၵူၼ်း
တီႈမၢၼ်ႈဝဵင်းလူင်ၼႆႉ မီးၶိူဝ်းၵူၼ်းယူႇသဝ်းဝႆႉ 6 ၸၢဝ်းၶိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ တႆး၊ ၶႄႇ၊ ၶၢင်၊ လီႈသေႃး၊ မၢၼ်ႊ၊ ၵလႃး ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ပိူင်ယႂ်ႇမၼ်းတေႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႊၵၢၼ်ၼႃး လႄႈ ၵႃႉၶၢႆၸွမ်းၵၢတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၶိုတ်းၵၢပ်ႈသေ ၽုၵ်ႇသွမ်းႁႆႊၼႃးသေ ပေႃးလႆႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၼမ်မႃးၸိုင် တေႃႉၶဝ်ႈ ၶၢႆၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းၼိူဝ်လွႆပႃႇထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ ၽုၵ်ႈသူၼ်ယၢင်ႊတင်ႊ လႄႈ ၶဝ်ႈၽႃႉ ဝႆႉယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၵၢၼ် လၵ်ႉတေႃႉမႆႉ၊တေႃႉဝူင်းၵႂၢႆး ဢၼ်ဢဝ်မႃးတၢင်း မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတူၵ်း လႄႈ ၽဝ်ထၢၼ်ႇ သေၶဝ်ႈၶၢႆၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ႁူဝ်ၵူၼ်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းမၢၼ်ႈၵၢင်

**ဝဵင်းမၢၼ်ႈၵၢင်** (), (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢင်သၢင်း၊ တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ၶႃႈဢေႃႈ။ ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း

**ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း** (), () () ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၵၢင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈ တိူင်းၸဵတ်းတိူင်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် တိူင်းထိသွင် ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်း မီး ယဝ်ႉ။

## ဢွင်ႈတီႈလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်

ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၵၢင် မီးၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉ 18 တီႇၵရီႇ 50 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 22 တီႇၵရီႇ 47 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 93 တီႇၵရီႇ 47 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 95 တီႇၵရီႇ 55 မိတ်ႉၼိတ်ႉ သေ ၸိူဝ်းပဵꧣ် ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ, ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း လႄႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉ မီး 17,305 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။

## ၽၢင်ၼႃႈလိၼ်လႄႈ လွင်ႈၼမ်ႉလႆ
ၸိူဝ်းပဵၼ်ပွတ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽၢႆႇပွတ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈလဵင်ႉၼမ်ႉတႃႇ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းမိၼ်းပူး ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထုင်ႉလိၼ်ပဵင်းယဝ်ႉ။ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၵႂႃႇၽၢႆၸၢတ်းသေ လႆလတ်းၵႂႃႇၼႂ်းၵၢင် ၸႄႈတိူင်းယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈလူင်ၸိူဝ်းလႆၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ ပိၼ်းၶျွင်း၊ ယိၼ်းၶျွင်း၊ တွင်းတေၶျွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸိူဝ်းလုၵ်ႉၽၢႆႇတူၵ်း လႆၶဝ်ႈၼႆႉ မႄႈၼမ်ႉၶျိၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸလိၼ်းၶျွင်း၊ မူင်းၶျွင်း၊ မၢၼ်းၶျွင်း၊ မိၼ်းတူင်းၶျွင်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၾိင်ႈၾႃႉယႃႇသီႇ
ပဵၼ်ထုင်ႉၶူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ပွတ်းၵၢင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ ၽူၼ်ဢေႇတႄႉတႄႉသေ မီးၾိင်ႈၾႃႉ မႆႈႁဝ်ႉႁႅင်းယဝ်ႉ။

## ၸႄႈလူင်
ၸႄႈလူင် ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉပဵၼ် ဝဵင်းမၵူၺ်း ယဝ်ႉ။

## ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ

တီႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉ မီးၸႄႈတွၼ်ႈ (5) ဢၼ်ယဝ်ႉ။
# ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း
# ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး
# ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ
# ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ
# ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး

## ၸႄႈဝဵင်း (25) ဢၼ်

* ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း (6) ၸႄႈဝဵင်း
# ၸႄႈဝဵင်းမၵူၺ်း 
# ၸႄႈဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း 
# ၸႄႈဝဵင်းၶျွၵ်ႉ 
# ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီး 
# ၸႄႈဝဵင်းမျူဝ်ႉတိတ်ႉ 
# ၸႄႈဝဵင်းၼၢတ်ႉမွၵ်ႉ

* ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး (5) ၸႄႈဝဵင်း
# ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းပူး (သၵု)  
# ၸႄႈဝဵင်းပုၼ်ႉၽျူႇ  
# ၸႄႈဝဵင်းငၽႄး  
# ၸႄႈဝဵင်းသလိၼ်း  
# ၸႄႈဝဵင်းသေႇတုၵ်ႉတရႃႇ

* ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ (5) ၸႄႈဝဵင်း
# ၸႄႈဝဵင်းမျႅင်ႇ 
# ၸႄႈဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇ 
# ၸႄႈဝဵင်းပွၵ်ႉ 
# ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၽျူႇ 
# ၸႄႈဝဵင်းယေႇသၵျူဝ်ႇ

* ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး (3) ၸႄႈဝဵင်း
# ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃး 
# ၸႄႈဝဵင်းထီးလိၼ်း 
# ၸႄႈဝဵင်းသေႃး

* ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ (6) ၸႄႈဝဵင်း
# ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇလၢၼ်ႇ 
# ၸႄႈဝဵင်းၵၢမ်ႇမ 
# ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းတူင်း 
# ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ 
# ၸႄႈဝဵင်းသိၼ်ႇပွင်ႇဝႄး 
# ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉ

ဝဵင်းမီး (30) ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉမီး (184) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇမီး (1535) ဢိူင်ႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈ မီးၵႂႃႇ (4798) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းမၵူၺ်း

**ၸႄႈဝဵင်းမၵူၺ်း** (), (), ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း။ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမၵူၺ်း ယဝ်ႉ။

## ၶွပ်ႇၼႃႈလိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းမၵူၺ်းဝႆႉယူႇ။
* ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း
* ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မီး ၼၢတ်ႉမွၵ်ႉ
* ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး မျူဝ်ႉတိတ်ႉ
* ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မီး တွင်ႇတႂိၼ်းၵျီး
* ၽၢႆႇတူၵ်း မီး မိၼ်းလႃႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းပူး
* ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း မီး ပႂိၼ်ႉၽျူႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
026 ၸၢတ်ႈမႁိလႃႇမုၶ

## 26 - ꩡၢတ်ႈမႁိꩮႃႇမုၶ
(မႁိꩮႃမုၶ = ၸိုဝ်ႈၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇ)
ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းႁဝ်းၼႆႉ၊ မီးဝႆႉႁႅင်းၸၼ်ၸႂ်

## ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယင်းတိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉဝေႇꩮုဝၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၻေႇဝၻတ်ႈသမ်ႉ ဢိင်ႇပိုင်ႈလူၺ်ႈ လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်သီႇပိူင် ဢၼ်ၶုၼ်ဢꩡႃႇတသတ်ႈ ၵမ်ႉထႅမ်ၼၼ်ႉသေ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇႁိူင်း ယူႇသဝ်းယူႇ တမ်ႈတီႈ ၷယႃႇသီႇသ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ တပႄးမၼ်းတင်းၼမ်ယူႇ။ ၽွင်း ၼၼ်ႉ ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်သွင်ၵေႃႉ ဢၼ်ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းရႃႇꩡၷႁၼၼ်ႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵႂႃႇပဵၼ် ရႁၢၼ်း တမ်ႈတီႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃး၊ ၵေႃႉၼိုင်ႈ သမ်ႉၵႂႃႇပဵၼ် ရႁၢၼ်း တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈၻေႇဝၻတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶႃသွင်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ လႄႈ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်ယူႇ တႃႇသေႇ။
ဝၼ်းၼိုင်ႈ တပႄး ၻေႇဝၻတ်ႈ ၸင်ႇဝႃႈတီႈ တပႄးၽြႃးၼၼ်ႉ “လွင်ႈဢၼ် လႆႈၵႂႃႇတုင်းသွမ်း ၼႂ်းလႅတ်ႇမႆႈတႅင်ႈတႅင်ႈၼၼ်ႉ တုၵ်ႉယၢၵ်ႈၶၢၼ်ၸႂ်တႄႉတႄႉ။ တႃႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မႃးယူႇၸွမ်း ႁဝ်း တမ်ႈတီႈ ၷယႃႇသီႇသ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈတုင်းသွမ်းသေ လႆႈၵိၼ်လီၵိၼ်ဝၢၼ်ၼၼ်ႉလႃႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ႁွင်ႉၸူဝ်းၼမ်မႃးၼႆ တပႄးၽြႃး ၸင်ႇၸွမ်းၵႂႃႇၵိၼ်သွမ်း တမ်ႈတီႈ ၷယႃႇသီႇသယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ပဵၼ်မႃး ၼင်ႇၼႆၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းသႄႉၼႄး တီႈၼႂ်းၵၢင် ရႁၢၼ်းၶဝ်လႄႈ ၸင်ႇၽႅဝ်ၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇဝႃႈ “မႂ်းၸဝ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵေႃႈ မႂ်းယၢမ်ႈႁဵတ်း ၸွမ်းၼင်ႇဢၼ် မႂ်းႁၼ်မႂ်းငိၼ်းမႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ”ၼႆသေ ႁေႃးၼႄ ꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ-

## ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၿြႁ်မၻတ်ႈ တီႈမိူင်းၿႃႇရၼသီႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ပဵၼ် ၽွင်းမိူင်းလူင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လူင်ၼၼ်ႉ မီးၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မႁိꩮႃမုၶ တူဝ်ၼိုင်ႈ။ မီး ၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်သေ ဢမ်ႇမေႃႁဵတ်းတီႈပိူၼ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢင်ၶမ်ႈမႃး ၵူၼ်းလၵ်ႉၶဝ် မႃး တမ်ႈတီႈ ၶွၵ်ႈၸၢင်ႉၼၼ်ႉသေ ဢုပ်ႇၵၼ် လၢႆးလၵ်ႉ၊ လၢႆးၸူၼ်၊ လၢႆးမင်ပိူၼ်ႈႁႅမ်ပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၽိုၵ်းပိုၵ်ႉလၢႆးၶဝ် တီႈႁိမ်း ၶွၵ်ႈၸၢင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇ လႆႈငိၼ်းၼမ်မႃးၵေႃႈ သမ်ႉထၢင်ႇဝႃႈ ပိူၼ်ႈသွၼ်ပၼ်မၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵူၼ်းထိင်းၸၢင်ႉ ၵေႃႉလႂ်မႃး တီႈမၼ်းၵေႃႈ မၼ်းဢဝ်တၢႆပႅတ်ႈ တိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း လႆႈငိၼ်းၼင်ႇၼၼ်သေ ၸင်ႇတေၸႂ်ႉႁႂ်ႈ ၽွင်းမိူင်းလူင် ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ ၵႂႃႇၸွပ်ႇ လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ ၽွင်းမိူင်းလူင် ၸွပ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းယဝ်ႉၼႆ “ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၸၢင်ႉတူဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးရေႃႇၷႃႇ တၢင်းပဵၼ်သင်တီႈၶႃႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈငိၼ်းၶေႃႈသူပ်းသဵင်ၵႂၢမ်း ၵူၼ်းလၵ်ႉၶဝ် ၼမ်လႄႈ ထၢင်ႇဝႃႈ ပိူၼ်ႈသွၼ်ပၼ်မၼ်းၼႆသေ ၸင်ႇတေမီးၸႂ်ႁၢႆႉ ၸႂ်လိူင်းမႃးဢေႃႈ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေၶိုၼ်းယဵၼ်ႇ ငႄႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ မိူၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီလႆႈပၢင်း ရႁၢၼ်း၊ ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ် မႃးဢုပ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ် လွင်ႈသီႇလသိၼ်ထမ်း တီႈၶွၵ်ႈၸၢင်ႉၼၼ်ႉ ယူႇဢေႃႈ”ၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လူင်ၵေႃႈ ႁဵတ်းၸိူင်ႉၼင်ႇ ၽွင်းမိူင်းၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ လၢတ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇၵေႃႈ ၶိုၼ်းယဵၼ်ငႄႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶုၼ်လူင် ပူင်ၵႂၢမ်းထၢမ် ၽွင်းမိူင်းၽူႈမီႈပၺ်ႇၺႃႇ ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ “ၶုၼ်လူင်... ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇ ၶိုၼ်းဝႃႈငၢႆႈ လၵ်းလႅမ်မႃးတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉ ဢၼ်လူႉလႅဝ်ႁၢႆႉလိူင်းၼင်ႇၼႆၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ လႆႈဢိင်ပိုင်ႈ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၼႆၸိုင် ယင်းၶိုၼ်းမိူၼ်ၵဝ်ႇ မီးတြႃးလီမႃးယူႇ”ၼႆသေ ၸင်ႇလွတ်ႈႁေႃး ၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈ ၼႆႉယဝ်ႉ-

### ပႃႇꩮိ
* **26** - 	

ပုရႃၼၸေႃရေၼ ဝၸေႃ ၼိသမ်မ၊

မႁိꩮႃမုၶေႃ ပေႃထယမၼွၸႃရီ။

သုသၺ်ၺတႃၼံ ႁိ ဝၸေႃ ၼိသမ်မ၊

ၷꩡုတ်တမေႃ သၿ်ၿၷုၼေသု ဢꩦ်ꩧႃ။


### ပိၼ်ႇတႆး
ၶုၼ်လူင်... ၸၢင်ႉမႁိꩮႃႇမုၶႃႇၼႆႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လႆႈငိၼ်းၵႂၢမ်းၽူႈလၵ်ႉၶဝ်လႄႈ မေႃလူ မေႃယိူင်ႈသေ မေႃဢဝ်တၢႆပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉမႅတ်ႈၼႆႉ လႆႈငိၼ်းၵႂၢမ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်လႄႈ ၵုၼ်းမုၼ် ၵျေးꩡူးတင်းသဵင်ႈ ၶိုၼ်းမီးမႃးမိူၼ်ၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
မႁႃႇယႃႇၼ

thumb|ႁၢင်ႈၽြႃးဢရိမိတ်ႉတေႇယ မႁႃႇယႃႇၼ
တီႈပွင်ႇ "ၿုၻ်ꩪ" ၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ "ၵေႃႉဢၼ်တိုၼ်ႇၸိုၼ်ႈ" ဢမ်ႇၼၼ် "ၵေႃႉဢၼ်လႆႈၺၢၼ်ႇတၢင်းလႅင်း" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်တႄႇတင်ႈ ဝႃႇတပုတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်းၶဝ် ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ ၿီႇၸီႇ 623 သေ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ် ၽဝၵူၼ်း တေႃႇထိုင် ၿီႇၸီႇ 594 ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 594 ၽွင်းဢႃႇယုႇ 29 ၼၼ်ႉ တႄႇၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးသေ ထိုင်မႃး ၿီႇၸီႇ 588 ၽွင်းဢႃႇယု 35 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် မုၼ်သုင်ၽြႃးယဝ်ႉ။  

## ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵိူတ်ႇ မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 623
မႁႃႇယႃႇၼ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ပွတ်းႁွင်ႇယဝ်ႉ။ ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ သႃႇသၼႃႇ ပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ သႃႇသၼႃႇ ပွတ်းႁွင်ႇၼႆယူႇ၊ သႃႇသၼႃႇ ပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၸုမ်းထေႇရဝႃႇတသေ သႃႇသၼႃႇ ပွတ်းႁွင်ႇတႄႇ ပဵၼ်ၸုမ်း မႁႃႇယႃႇၼ။ လွင်ႈဢၼ်တႅၵ်ႇၵၼ် ပဵၼ်ၵႂႃႇ ပွတ်းႁွင်ႇ ပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ တႄႇမႃးမိူဝ်ႈတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၽြႃးဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ထႅင်ႈ 4 လိူၼ် ၸဝ်ႈမႁႃႇၵသ်သပ ဢွၼ်ႁူဝ် ဢိင်ပိုင်ႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းဢၸႃႇတသတ်ႈသေ တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းမၢႆၼိုင်ႈသေ တေႃႇထိုင် ၼႂ်း 100 ပီၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႆႇမီး ၸုမ်း(ၵိူင်း) ဢၼ်တႅၵ်ႇၵၼ်။ ပေႃးဝႃႈ ပၢၵ်ႇပီတဵမ်မႃး ဢိင်ပိုင်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၵႃႇလႃႇသေႃးၵသေ ၸဝ်ႈမႁႃႇယသ ဢွၼ်ႁူဝ် သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယဝ်ႉ။

ၵမ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် ဝိၼႆး ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်လႄႈ ရႁၢၼ်းလတ်ႉသဝီႇ မိူင်းဝေႇသႃႇလီႇၶဝ် မိုၼ်ႇပႃး ၸင်ႇၵႂႃႇႁဵတ်း သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ တီႈမိူင်းၵေႃးသမ်ႇပီႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇၼၼ်ႉ ၸုမ်းၸဝ်ႈမႁႃႇယသၶဝ်ၸဝ်ႈတႄႉ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇဝိၼႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈမႁႃႇၵသ်သပၶဝ် တမ်းဝၢင်းမႃးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၽူႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇၵေႃႈ ဢဝ်ၸဝ်ႈတူၼ်လူင် ဢၼ်သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လိူၵ်ႈသေ ၶဝ်ႈပႃး တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸုမ်းထေႇရဝႃႇတ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸုမ်းရႁၢၼ်းဝိတ်ႉၸီႇ ဝေႇသႃႇလီၶဝ်တႄႉ ၶဝ်သမ်ႉဝႃႈ သင်ႇၶႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈမီးၼမ်ၼႆလႄႈမီးၼမ်ၼႆလႄႈ  ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ "ၸုမ်းမႁႃႇသိင်ၵီႇတိ" ၼႆယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႉမႃး ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၸင်ႇတႅၵ်ႇပဵၼ် သွင်ၸုမ်းၵႂႃႇယူႇ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းမႁႃႇဢွင်ႇမျေႇ

**ၸႄႈဝဵင်းမႁႃႇဢွင်ႇမျေႇ** (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၵူၼ်းယူႇသတ်ႉသေ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၵၢင်ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတူၵ်းမၼ်းမီး မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းၶျၢၼ်းဢေးတႃႇၸၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇ။ ၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းလိူဝ်ႇ ၼႆႉၵေႃႈ မီးၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမႁႃႇဢွင်ႇမျေႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။

## ဢွင်ႈတီႈလိုဝ်းလင်

* ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈလိူဝ်ႇ ()
* ႁူင်းယႃ ပၢႆးယူႇလီၸႂ် ()

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပုၼ်းထုၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
မႁႃႇမႃႇယႃႇတေႇဝီႇ ၼွၼ်းၾၼ်

ၸွမ်းၼင်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႇပင်ႇၵရႃႇ ပၼ်ပျႃႇတိတ်ႉၼၼ်ႉသေ ၽွင်းယၢမ်းလၢႆၵမ်ႇၽႃႇ ဢၼ်ဢေႃးဢမ်ႇၼပ်ႉဢၢၼ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ၸူဝ်ႈပၢၼ်ၽဝ ဢမ်ႇၼပ်ႉဢၢၼ်ႇလႆႈသေ ထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင် (ပုၼ်ႈတႃႇလွတ်ႈဢွၵ်ႇသမ်ႇသရႃႇၼၼ်ႉ ထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရီႇ ႁႂ်ႈပေႃးတဵမ်ထူၼ်ႈသေ ၼမ်ႉၵတ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ) ၵေႃႈ တဵမ်ထူၼ်ႈသေ ၸဝ်ႈရသေးသုမေႇထႃႇၼႆႉ လႆႈၵႂႃႇပဵၼ်ၶုၼ်ၽီ **သေတၵေတု** တီႈမိူင်းၽီၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။

ပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင် ဢၼ်ၸဝ်ႈထႅမ်သၢင်ႈမႃးတႄႉ 
# တႃႇၼပႃႇရမီႇ
# သီႇလပႃႇရမီႇ
# ၼိၵ်ႉၶမပႃႇရမီႇ
# ပၺ်ႇၺႃႇပႃႇရမီႇ
# ဝီႇရိယပႃႇရမီႇ
# ၶၼ်ႇတီႇပႃႇရမီႇ
# သတ်ႉၸႃႇပႃႇရမီႇ
# ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇပႃႇရမီႇ
# မႅတ်ႉတႃႇပႃႇရမီႇ
# ဢုပႅၵ်ႉၶႃႇပႃႇရမီႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

တႃႇတေပဵၼ်ၽြႃးသပ်ႉပၺ်ႇၺုတၼၼ်ႉ ထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင် ဢၼ်လူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉတူဝ်ႈသေ ဝၢႆးၽဝၶုၼ်ၽီယဝ်ႉ ၽဝၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽဝၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ၼႂ်းသမ်ႇသရႃႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽဝၼၼ်ႉ တေလႆႈပဵၼ်ၽြႃး သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပေႃးထိ ဢၼ်လႆႈသပ်ႉပၺ်ႇၺုတၺၢၼ်ႇႁင်းၵွႆးသေ တေလွတ်ႈဢွၵ်ႇပူၼ်ႉသမ်ႇသရႃႇ ဢၼ်လႆႈၵိူတ်ႇလႆႈတၢႆၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ၶုၼ်ၽီသေႇတၵေတုၼႆႉ လိူၵ်ႈႁႃဢွင်ႈတီႈ၊ လိူၵ်ႈႁႃၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ လိူၵ်ႈႁႃၶၢဝ်းယၢမ်း ပုၼ်ႈတႃႇၽဝၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ လိူၵ်ႈႁႃတႃႇတေ ၶဝ်ႈယူႇၼႂ်းၵူင်တွင်ႉမႄႈၸဝ်ႈ တႃႇၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။

ၼၢင်းၶၢဝ်းႁူဝ် ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သီႇရိသုတ်ႉထေႃးတၼ ၶိူဝ်းသၵျ သႃႇၵီႇဢၼ်ပဵၼ်မႁႃႇမႃႇယႃႇတေႇဝီႇၼႆႉ ၼွၼ်းယူႇၼႂ်းၶွင်ႉၼွၼ်းၸဝ်ႈၼၢင်းၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼွၼ်းလပ်းယူႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇၼွၼ်းၾၼ်ႁၼ်ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။

ၸၢင်ႉၽိူၵ်ႇလူင် ဢၼ်မီးၾၢင်ႁၢင်ႈၶုၼ်ၸၢင်ႉသတ်ႉတၢၼ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈတူဝ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်ငူင်းမၼ်းယုၵ်ႉဢဝ်မွၵ်ႇမူဝ်ၶၢဝ် ဢၼ်ႁၢင်ႇလီၼႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽႅဝ်မႃးၼႂ်းၶွင်ႉၼွၼ်းသေ ပၼ်ႇလဵပ်ႈၸဝ်ႈၼၢင်းမႁႃႇမႃႇယႃႇတေႇဝီႇသၢမ်ႁွပ်ႈယဝ်ႉ ၶုပ်ႉၶဝ်ႇၸူးၸဝ်ႈၼၢင်းယူႇ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၼွမ်းႊႁူဝ်ၸူးၸဝ်ႈၼၢင်းသေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းၵူင်တွင်ႉၸဝ်ႈၼၢင်းမႁႃႇမႃႇယႃႇတေႇဝီႇ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ပုၼ်ႈတႃႇလႆႈလႄႇသၼ်ႇထေႇၼႂ်းၵူင်တွင်ႉပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တႃႇၼေႃႇၶမ်းၽြႃးပုတ်ႉထၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၽွင်းယၢမ်းမီးယူႇၼႂ်း သၼ်ႇထေႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼၢင်းမႁႃႇမႃႇယႃႇတေႇဝီႇၼႆႉ ဝႄႈၵမ်လွင်ႈၶုၼ်ႉႁၼ်ၵႃႇမဢႃႇရုမ်ႇ တင်ႈလူင်သေ ၸွမ်းပၵ်းပိူင်ပိင်းၺၢပ်ႈၵူႈဢၼ် ဢၼ်ထုၵ်ႇလီလႆႈၸွမ်းၼၼ်ႉသဵင်ႈသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၼမ်ႉသႃမူးၸႃး ႁဵတ်းဝၢတ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ထုင်းၾိင်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းသႃႇမၼ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိုတ်းယိုဝ်းဝႆႉတင်းမူတ်း။ ၸဝ်ႈၼၢင်းမႁႃႇမႃႇယႃႇတေႇဝီႇၼႆႉ လူင်ႉလႅၼ်ႇ လူလွမ် လုမ်းလႃးလုၵ်ႈလၢင်းၸဝ်ႈၼၢင်း ဢၼ်လႆႈပႃးဝႆႉ သိပ်းလိူၼ်လုမ်းလုမ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 9၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဝဵင်းမႃႉတွၵ်ႉ

**ဝဵင်းမႃႉတွၵ်ႉ**  (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဝဵင်းၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
မႃႉတွၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဝဵင်းၼိူင်ႈသေ တိုၼ်းလိုဝ်းလင်မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်မိုဝ်းၶုၼ်မွၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႃႉတွၵ်ႉၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸိုဝ်ႈမွၼ်း ကမာဍိုတ် (သဵင်ဢွၵ်ႇ ၵမႃႇတွၵ်ႉ) သေလူင်းမႃးယဝ်ႉ။ ၵမႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼွင်၊ တွၵ်ႉဢွၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢုတ်ႇၼႆလႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၼွင်ဢုတ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမႃႇတွၵ်ႉၼႆႉ မၢၼ်ႊၶဝ်ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ် မႃႉတွၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
မႃႉတွၵ်ႉလႄႈ သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ ၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၽႂ်ႇဝဵင်းမၼ်းသေတႃႉၵေႃႈ ၵႆႉႁွင်ႉၵိုၵ်းၵၼ်ဝႃႈ သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇမတွၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇလႄႈ မတွၵ်ႉၼႆႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ 2 လၵ်းၵူၺ်းၼႆသေတႃႉၵေႃႈ မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်း ၶႅၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶူၼ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ လႄႈ မတွၵ်ႉၼႆႉ ယၢဝ်း 11.25 လၵ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်