open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ၻုၸရိူၵ်ႈ သိပ်းပိူင်

တူဝ်ႁဵတ်းဢမ်ႇလီ၊ သူပ်းလၢတ်ႈဢမ်ႇလီ၊ ၸႂ်ဝူၼ်ႉဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၻုၸရိူၵ်ႈယဝ်ႉ။ (ၻု=ဢၼ်ဢမ်ႇလီ။ ၸရိတ = လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈတိုဝ်းၵမ်)

## ၻုၸရိူၵ်ႈ ၵႃႇယၵၢမ်ႇသၢမ်ပိူင်
#ပႃၼႃတိပႃတ = လွင်ႈဢဝ်တၢႆတူဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ။
#ဢၻိၼ်ၼႃၻႃၼ = လၵ်ႉဢဝ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၸဝ်ႈပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇဢဝ်တူဝ်လႄႈသူပ်း ၶႂၢင်ႉပၼ်။
#ၵႃမေသုမိၸ်သႃၸႃရ = ၽိတ်းၽႅၵ်ႇလွင်ႈၵႃႇမၵုင်ႇ။

## ၻုၸရိူၵ်ႈ ဝၸီႇၵၢမ်ႇသီႇပိူင်
#မုသႃဝႃၻ = လွင်ႈလၢတ်ႈပႅတ်ႉလႅတ် ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ။
#ပိသုၼဝႃႇၸႃ = လွင်ႈလၢတ်ႈသေႃႇယူင်းပိူၼ်ႈ ၽိတ်းၽႅၵ်ႇၵၼ်၊ လၢတ်ႈသႄႇသႄႇတမ်တမ် ႁႂ်ႈၵေႃႉႁၵ်ႉၵၼ် တႅၵ်ႇယၢႆႈၽၢတ်ႇၵၢၼ်။
#ၽရုသဝႃၸႃ = လွင်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းႁၢႆႉၵႂၢမ်းၵျၢမ်း။
#သမ်ၽပ်ပလႃပ = လွင်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းပဝ်ႇၵႂၢမ်းၽၢင်း။

## ၻုၸရိူၵ်ႈမၼေႃးၵၢမ်ႇသၢမ်ပိူင်
#ဢၽိၸ်သႃ = လွင်ႈဝူၼ်ႉၵႅၵ်းႁႂ်ႈၶူဝ်းၶွင်ပိူၼ်ႈ မႃးပဵၼ်ၶွင်ႁဝ်း။
#ၿယႃပႃၻ = လွင်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈ တၢႆလုသုမ်း။
#မိၸ်သႃၻိꩦ်ꩧိ = လွင်ႈဢဝ်ၽိတ်း (ဢမ်ႇယုမ်ႇၵၢမ်ႇလႄႈ ၽွၼ်းလီၽွၼ်းႁၢႆႉၵၢမ်ႇ။

သိပ်းပိူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း ၸၢင်ႈႁႂ်ႈႁွတ်ႈထိုင် ဢပႄႇလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ **ဢၵုသလၵမ်ႇမပထ** ၼႆယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၵႃႈ ဢၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇသိပ်းပိူင်ၼႆႉ ၵၢမ်ႇမိၸ်ႉသႃႇၻိꩦ်ꩧိ (ဢၼ်ဢမ်ႇယုမ်ႇၵၢမ်ႇလႄႈ ၽွၼ်းၵၢမ်ႇ)ၼၼ်ႉ တၢင်းၽိတ်းယႂ်သေပိူၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸပ်းပႅၼ်းၼိူဝ်ဢယူႇ မိၸ်ႉသႃႇယႂ်ႇတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ သင်တၢႆၵႂႃႇၸိုင် တၵ်းလႆႈထိုင် ငရၢႆးပႅင်ႈၼင်ႇ ၸပ်းပႅၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၵမ်ႇၽႃႇလုသေ ၽႆးမႆႈၵမ်ႇၽႃႇလႄႈ သတ်ႉတဝႃႇၶဝ် ၽႅဝ်မိူဝ်း မိူင်းသၢင်သေတႃႉ ၵေႃႉဢၼ်မီး ဢယူႇမိၸ်ႉသႃႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလွတ်ႈငရၢႆး၊ လႆႈသိုပ်ႇၶၢမ်ႇငရၢႆးထႅင်ႈၼႆ ၼႂ်းၽိုၼ်ၼႂ်းၵျၢမ်း လၢတ်ႈၼႄဝႆႉ တႅၵ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်းလႅင်းယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵေႃႉဢၼ်ပႆႇမီးၸႂ် မၼ်ႈၵိုမ်းတီႈၼိူဝ် တၢင်းဢဝ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ(ဢယူႇမၢၼ်ႇ)ၼၼ်ႉၸိုင် ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီယူႇတိူဝ်ႈလူၺ်ႈ မိၸ်ႉသႃႇၻိꩦ်ꩧိၶဝ်ၼႆ ႁေႃးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

## ဢူမ်သူပ်း

#ဢဝ်တၢႆလႄႈလၵ်ႉ ၊ မၵ်ႉၽိတ်းၵႃႇမ ၊ ၵႃႇယၵၢမ်ႇသၢမ်ပိူင်။
#လႅၼ်သူၼ်လၢတ်ႈၵျၢမ်း ၊ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၽၢင်းပဝ်ႇ ၊ သီႇၽဝ်ႇဝၸီႇၵၢမ်ႇ။
#ဝူၼ်ႉႁိမ်ၶူဝ်းၶွင် ၊ ၶႂ်ႈပွင်ဢဝ်တၢႆ ၊ ယုမ်ႇမၢႆမိၸ်ႉၸႃႇ ၊ သၢမ်ထႃႇမၼေႃးၵၢမ်ႇ။
#ၻုၸရိူၵ်ႈသိပ်းၸွင်ႈ ၊ လွင်ႈဢဝ်မိၸ်ႉသႃႇ၊ တၢႆၵႂႃႇငရၢႆး၊ ၵမ်ႇၽႃႇၽႆးမႆႈ၊ တေႃႈပႆႇလႆႈဢွၵ်ႇ၊ တေႃလွၵ်ႇဢဝီႇၸိ၊ တိတ်ႉထိမိၸ်ႉသႃႇ၊ ယႂ်ႇၼႃႇတၢင်းၽိတ်းလူင်သေပိူၼ်ႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ၼႃးလိၵ်ႈ (114) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ
ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ပီ 1999
ၼင်ပွင်း

## ၼင်ပွင်း

## လၢႆးႁဵတ်း

## လၢႆးၶူဝ်ႈ

## ၵိၼ်ၵိုၵ်း
ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး

**ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး** (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီးယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီးၼႆႉ မီးၼႂ်းႄၵႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉ (21) တီႇၵရီႇ (17) မိတ်ႉၼိတ်ႉ (34) ၸႅတ်ႉၵၢၼ်ႉ လႄႈ  (21) တီႇၵရီႇ (38) မိတ်ႉၼိတ်ႉ (42) ၸႅတ်ႉၵၢၼ်ႉ၊ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ (95) တီႇၵရီႇ (27) မိတ်ႉၼိတ်ႉ (54) ၸႅတ်ႉၵၢၼ်ႉ လႄႈ (95) တီႇၵရီႇ (58) မိတ်ႉၼိတ်ႉ (32) ၸႅတ်ႉၵၢၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၼႃႈဢွၵ်ႇၼႃႈတူၵ်း မီး (30) လၵ်း (3) ၽႃႇလူင်ႇ၊ ၼႃႈႁွင်ႇၼႃႈၸၢၼ်း (22) လၵ်း (2) ၽႃႇလူင်ႇသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီး ( 481.2 ) လွၵ်းလၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ဢေႇၵမၼ်းဝႃႈ မီးၵႂႃႇ  (၃၀၇၉၆၈) ဢေႇၵ ယဝ်ႉ။

တီႈၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီႈၼႆႉ မီး ပွၵ်ႉလူင် (6) ပွၵ်ႉ လႄႈ ပွၵ်ႉဢွၼ်ႇ (2) ပွၵ်ႉ။ ဢိူင်ႇ မီး (86) ဢိူင်ႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈ မီး (186) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။

ၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းဝၼ်းတုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ ယဝ်ႉ။

ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ-တႃႈလိူဝ်ႇ လႄႈ မီးၼိူဝ်သၢႆတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ပူးၵမ်ႇ-တႃႈလိူဝ်ႇသေ မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ ယၢၼ်ၵႆ 19 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈပိူင်လူင်မၼ်းပဵၼ် ၵုၺ်၊ ထၢၼ် လႄႈ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီးၼႆ့ ပဵၼ်တီႈဢၼ် ႁိၼ်ဢိၼ်ႇၵျိၼ်း ဢၼ်ဢႃႇယုယႂ်ႇလႄႈ ဢၼ်ၼမ်ႉၸႂ်ႉလီ ဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။

ယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းၽႂ်းလူင် တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းလတ်းၵႂႃႇႁိမ်း ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၸီႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၵႂႃႇၸွမ်း တၢင်းသိုပ်ႇၸႄႈတွၼ်ႈၼႆ ၵႂႃႇၽႅဝ်တီႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၽြႃးဢၼ်တၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းဝဵင်းၼူဝ်းၵျီးၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးသျိၼ်ႇပိၼ်ႇတႃႇတုၼ်းဢူးယဝ်ႉ။ ပွႆးၽြႃးၼႆႉ ႁဵတ်း လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇ (1) ၶမ်ႈ တေႃႇထိုင် လိူၼ်သၢမ်မူၼ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼမ်ႉတဝ်ႈလိၼ်

ၼမ်ႉတဝ်ႈလိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵိုၵ်းႁိူၼ်းၵိုၵ်းၵျွင်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုဝ်။
ဝဵင်းၼမ်ႉတိုၵ်း

**ဝဵင်းၼမ်ႉတိုၵ်း** (); (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။  ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၼမ်ႉတိုၵ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇၽွင်

**ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇၽွင်**

ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇၽွင်ၼႆႉလုၵ်ႉတီႈၼမ်ႉသီႇႁိူင်ႈေသလူင်းၵႂႃႇႁိမ်းဝၢၼ်ႈၼွင်ၵႂၢင် ဝၢၼ်ႈၵွင်းလၢင်း ၶၢႆးသိမ်ႇ ဝၢၼ်ႈႁုင်းလၢႆး ဝၢၼ်ႈၶႆႉ ဝၢၼ်ႈၼႃးပုင်ႇ ၼႃးႁဵဝ်း သိုပ်ႇၸူးဝၢၼ်ႈပုင်ႇဝူဝ်း ဝၢၼ်ႈပဵင်းထွၼ်ႇ ႄလႈဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၵိၼ်
လီ ေသလႆလူင်းၸူးၼမ်ႉတူႈၽၢႆႇၸၢၼ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၵိၼ်လီၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ တႃႇေတလႆလူင်းၸူးၼမ်ႉတူႈၼၼ်ႉေၵႃႈယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈပဵၼ်လွႆသုင်ၸၼ်းႄလႈလႆႈလႆတူၵ်းတၢင်ႉလွႆဝႆႉသၢမ်တီႈေသၸင်ႇလႆႈပဵၼ်မႃးၼမ်ႉတူၵ်း
တၢတ်ႇသၢမ်ဢၼ်သၢမ်တီႈဝႆႉယူႇၶႃႈေဢႃႈ။
ဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ

**ဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈဢေႃႈ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ

**ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ** (), (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၼမ်ႉတူႈယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၼမ်ႉတူႈ

# ဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ

**ဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၼႃႈလိၼ်ပလွင်ႈၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼႃႈလိၼ် ပလွင်ႈ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း

**ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း** (), (), () ၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ႁူမ်ႈ မီး ၃၆၅၃၄ လွၵ်းလၵ်းသေ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတိူင်း ၇ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸႄႈတိူင်း ဢၼ်ယၢဝ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ပွတ်းၵၢင်မိူင်းမၢၼ်ႈ တေႃႇပေႃးထိုင် သၢပ်ႇပွတ်းႁွင်ႇ ၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်းပဵꧣ် ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းတႆး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ လႄႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႇႁွင်ႇ ၂၁ တီႇၵရီႇ ၃၀ မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႇဢွၵ်ႇ ၉၄ တီႇၵရီႇ တေႃႇ ၉၇ တီႇၵရီႇ ၃၇ မိတ်ႉၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈလူင်ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇယဝ်ႉ။

## ၾိင်ႈၾႃႉ
တီႈၼႃႈလိၼ်ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၸိူဝ်းမီးၼႃႈလိၼ်သၼ်လွႆ လႄႈ တီႈၼႃႈလိၼ်ထုင်ႉပဵင်းၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ။

တီႈ ပတ်ႉၵႂၢႆႇ လႄႈ တီႈသၼ်လွႆၼႃႇၵ ၼၼ်ႉ တၢင်ႉမႆႈၼႆႉ မီးထိုင် တၢင်ႉၼမ်ႉၶႅင်ယဝ်ႉ။ တၢင်ႉမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ တီႈတႅမ်ႇသုတ်းမီး  တေႃႇထိုင် 40 တီႇၵရီႇ ၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉသေ တီႈဢၼ်ပဵၼ် ထုင်ႉမႆႈ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ ၼႆႉ တၢင်ႉမႆႈၶၢဝ်းမႆႈသုတ်း မီးတေႃႇထိုင် 110 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉပွတ်းၵတ်းၼၼ်ႉ တၢင်ႉမႆႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ မီႈ 50 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။

တီႈထုင်ႉၼႃႈလိၼ်ပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ် ၵႆႉလႆႈ 80 ၼိဝ်ႉတေႃႇ 100 ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တီႈထုင်ႉၼႃႈလိၼ်ပွတ်းၸၢၼ်းတႄႉ ၵူၺ်းလႆႈ မွၵ်ႈ 40 ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇ တီႈဝဵင်းလူင် ဢၼ်ပဵၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇတႃႇၼိုင်ႈပီၼႆႉ တီႈ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ 31 ၼိဝ်ႉ၊ တီႈဝဵင်းၸႄႈၵႅင်း 34 ၼိဝ်ႉ လႄႈ တီႈ ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ 36 ၼိဝ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ယွၼ်ႉ တီႈ ပၢၵ်ႇပၢင်လၢႆပင်းၵလႃး ၵႆႉပဵၼ် လူမ်းလႅင်ႉလႄႈ ၽူၼ်ၵႆႉၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။

## ၸႄႈလူင်
ၸႄႈလူင် ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅရ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ပဵၼ် ဝဵင်းၸႄႈၵႅင်းသေတႃႉ ထိုင်ဝၢႆးလင် ပီ 2002 မႃး လႆႈဢဝ်လုမ်းၸိူဝ်ႉမီးၸၼ်ႉ ၸႄႈတိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် လုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် လႆႈၶၢႆႉၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ တီႈဢၼ်မီး ငဝ်ႈငုၼ်းတိူင်းသိုၵ်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## Demographics

## ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
တီႈၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼႆႉ ဢဝ် ၸႄႈတွၼ်ႈ (10) ၸႄႈတွၼ်ႈသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
*ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း
*ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ
*ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ
*ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ
*ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း
*ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ
*ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း
*ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ
*ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း
*ၸႄႈတွၼ်ႈယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ
* ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း (37) ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း (46) ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ (233) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ (1785) ဢိူင်ႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈ (5907) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။

## ဝၢၼ်ႈဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း

## ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းလီၶဝ်ႈၸႂ်
* thumb|ၽွၼ်းလီ ၼၢၼ်းမတေႃႇမႄႇၼု တီႈဝၢၼ်ႈၽလၢၼ်ႇၵူင်ႇႁိင်ႇလူင်မိၼ်းၵုၼ်း (ႁိင်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇသဵင်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ)
* ၽြႃးလူင်ၵျွၵ်ႉၵႃႇသူၺ်ႇၵူႇၼီႇ ()
* ၵွင်းမူးသမ်ႇပူၵ်ႉတေႇ ()
* လေးၵျုၼ်းၸႅတ်ႉၵျႃႇယႅတ်ႉတေႃႇမူႇ()
* တႂိၼ်းတွင်ႇ ()
* ဢလွင်းတေႃႇ ၵၢတ်ႉသၽ ()
* ပွႆးပီမႂ်ႇၼႃႇၵ ()
*ဝၢၼ်ႈၽလၢၼ်ႇၵူင်ႇ (ၸႃႇတီႇ ၼၢၼ်းမတေႃႇမႄႇၼု)

## လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၽိင်ႈငႄႈ လႄႈထုင်းၽိင်ႈ

## ၵုၼ်ႇသိၼ်ဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ

## ၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်းလၢင်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ** (), (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ပလွင်ႈၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၼႂ်း ၼႃႈလိၼ် ပလွင်ႈ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း

**ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း** (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႊ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၼမ်ႉၶမ်း

# ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်

**ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုၵ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်ႇၶႃႈဢေႃႈ။ ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပွတ်းဢွၵ်ႇၽၢႆၵၢင် မိူင်းတႆးဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၶႃႈယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး သေ ယၢၼ်ၵႆၵၼ် 72 လၵ်းၶႃႈဢေႃႈ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၼိမိတ်ႈလူင် သီႇပိူင်

ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထၵေႃးတမၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵပ်ႈတူၺ်းၼႂ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈ၊ ၵူၼ်းပဵၼ်၊ ၵူၼ်းတၢႆ၊ ရႁၢၼ်းလႄႈ လႆႈသၢင်ႇဝေႆၵတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ၽႃႈဝၢင်းပႅတ်ႈ ၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆ။

တီႈတႄႉမၼ်း ၼိမိတ်ႈလူင်သီႇပိူင်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇမၢႆဝႃႈ ၸမ်တေၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၸင်ႇႁၼ်ၼႆ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ၶၢဝ်းၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ ဢႃႇယုၸဝ်ႈပေႃးမီး (29) ၶူပ်ႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပေႃႈလႄႈ ၸဝ်ႈမႄႈသိုပ်ႇ (မႄႈၼႃႉ) မႁႃႇမၸႃႇပတိၵေႃးတမီႇၵေႃႈ ပေႃးမီးဢႃႇယုပႅတ်ႇသိပ်းပၢႆသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈႁူဝ်ပေႃးႁွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈႁၼ်ၶဝ် ဢမ်ႇယူႇလီၵိၼ်ဝၢၼ်သေဢမ်ႇၵႃး တေယၢမ်ႈလႆႈႁၼ်ပႃး ၵူၼ်းၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃ ၸိူဝ်းဢမ်ႇယူႇလီလႄႈ ၸိူဝ်းတၢႆၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ တီႈပဢႄႇသုတ်းမၼ်း ၸဝ်ႈမႄႈၸဝ်ႈၸၢႆးၼႆႉ ဝၢႆးသေၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈၸဝ်ႈၸၢႆးယဝ်ႉၵေႃႈ ၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆးယင်းလႆႈပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီၸွမ်းတႄႉတႄႉဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်။

ဢွၼ်ၵၼ်ထၢင်ႇဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၸူဝ်ႈပႆႇထိုင် (29) ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉယၢမ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းဝဵင်းၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဝၢႆးသေပဵၼ်ၽြႃးယဝ်ႉ မိူဝ်ႈႁႃတုင်းသွမ်းၼႂ်းဝဵင်းၵပ်ႉပိလဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇ မႄႈရႃႇႁုလႃႇၸင်ႇဝႃႈ "ၸဝ်ႈၸၢႆးဢၼ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈႁၢင်ႈၾၢင် ၶီႇဝေႃးသေ လႄႇလဵပ်ႈၼႂ်းဝဵင်းယၢမ်းၼၼ် တေႃႈလဵဝ် ပဵၼ်ဢၼ်ထႃႁူဝ်လွမ်ႈယဝ်ႉ ၼုင်ႈဝႆသၢင်ၵၢၼ်းလိူင် ပႃးတင်းသီႇပိတ်ႈ ႁႃတုင်းသွမ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ" ပႃးၼႂ်း ဝိၼယပိတၵမႁႃႇဝၵ်ႉၵၸႅင်ႈၼႄဝႃႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးယၢမ်ႈလႄႇလဵပ်ႈၼႂ်းဝဵင်းယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ယၢမ်ႈလႆႈႁၼ်ၼိမိတ်ႈလူင်သီႇပိူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းတႃႇၸဝ်ႈၸၢႆးဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ဢွၼ်တၢင်းၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈယၢမ်ႈမႃးၼႂ်းဝဵင်းယူႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းၸမ်တေၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ၊ မိူဝ်ႈလႆႈႁၼ်ၼိမိတ်ႈလူင်သၢမ်ပိူင်ၼၼ်ႉတႄႉ သတ်းတဝႃႇတင်းလူင်ၼႆႉ တေလႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းတုၵ်ႉၶလူင်ၼႆႉႁႃႉ? ဢမ်ႇမီးတၢင်းတႃႇတေလွတ်ႈဢွၵ်ႇလႆႈ တၢင်းတုၵ်ႉၶလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉႁႃႉ? ဝူၼ်ႉမႅၼ်ႈၼင်ႇၼႆသေ လႆႈၾၢင်ႉမႅၼ်ႈ၊ လႆႈသၢင်ႇဝေႇၵယဝ်ႉ ၸင်ႇၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇ။

ယၢမ်းၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ် ၸဝ်ႈၸၢႆးလႆႈႁၼ်ရႁၢၼ်းတူၼ်ၼိုင်ႈ၊ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ယုမ်ႇယမ်ဢဝ်ထုင်းသႃႇမၼလႄႈ လႆႈမီးတၢင်းႁူပ်ႉထူပ်းလွင်ႈယိုၼ်ႈသွမ်း၊ လွင်ႈလူႇသွမ်းတမ်ႈတီႈရႁၢၼ်းသႃႇမၼၶဝ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သမ်ႉမႅၼ်ႈၽွင်းယၢမ်း တိုၵ်ႉလႆႈသၢင်ႇဝေႇၵယူႇမိူၼ်မိူဝ်ႈဝၼ်းၼႆ့ၼႆႉ လႆႈႁၼ်မႅၼ်ႈရႁၢၼ်းလႄႈ ပုၼ်ႈတႃႇတေဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ တၢင်းတုၵ်ႉၶလူင်ၼၼ်ႉ သင်ႁဵတ်းၼင်ႇရႁၢၼ်းၼႆႉ ပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းသေ ႁႃလၢႆးမၼ်းၸိုင် ၸင်ႇတေၸၢင်ႈလႆႈယဝ်ႉႉ-ႁူႉႁၼ်ၼင်ႇၼႆ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေပိုၼ်ႉပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈ ၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းသေ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ - ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ၵႃႈၶၼ်ၼိမိတ်ႈလူင်သီႇပိူၼ်ၼႆႉ ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ ယွၼ်ႉၼိမတ်ႈသၢမ်ပဵၼ်ဢၼ်ပဵၼ် ၵူၼ်းထဝ်ႈ၊ ၵူၼ်းပဵၼ်၊ ၵူၼ်းတၢႆသေ ၸင်ႇလႆႈသၢင်ႇဝေႇၵလိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလမ်ႇလမ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼိမ်ိတ်ႈလူင်သၢမ်ပိူင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ "သင်ဝေၵၼိမိတ်တ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လႆႈႁၼ်ၼိမိတ်ႈမၢႆသီႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸင်ႇၶတ်းၸႂ်ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇသေ ၶပ်းၶိုင်လႆႈလွင်ႈဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈလႄႈ ၼိမိတ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ "ပꩪႃၼိမိတ်တ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၼိမိတ်ႈလူင်သီႇပိူင်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ၽႃႈဝၢင်းပွႆႇပႅတ်ႈ ၵၢၼ်ၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်း ဢၼ်ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းထိူၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

**ၼိမိတ်တႃ ၸတ်တႃရေႃ ၻိသွႃ ဢသ်သယႃၼေၼ ၼိၵ်ၶမိ** ၼႄဝႆႉၼႂ်း ပုတ်ႉထသမ်သပႃႇလိၸဝ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ပေႃးႁၼ်ၼိမိတ်ႈလူင်သီႇပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၶီႇတင်းမႃႉၵၼ်ႇတၵသေ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 17၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်

**ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်ယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၼမ်ႉၸၢင်

# ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်
# ဝဵင်းၶူဝ်လမ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈ

## ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈ

* ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈမူ
* ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈမူထိူၼ်ႇ
*ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈဝူဝ်း
*ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈၽၢၼ်း
*ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈတၢၵ်ႈ
* ၼိူဝ်ႉသူမ်ႈဢုၼ်ႇ

## လၢႆးႁဵတ်း

## ဢၼ်ၵိၼ်ၵပ်း
ၼုင်ႈဝႆသၢင်ႇၵၢၼ်း ပဵၼ်ရႁၢၼ်းထင်ထိူၼ်ႇ

ၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ၶၢမ်ႈလတ်းၼမ်ႉဢၼေႃႇမႃႇယဝ်ႉ ထွတ်ႇလွၼ်ႈပႅတ်ႈၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆၶုၼ် တႄႇၸဵမ်ပေႇႁူ ၶူဝ်းႁၢင်ႈၶိူင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ပၼ်သၼ်ႇတၵယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼုင်ႈဝႆသၢင်ႇၵၢၼ်း ၼင်ႇရႁၢၼ်းသႃႇမၼၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ် တီႈၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၽၢႆၼၵ်ႉၶၢတ်ႈပေႇတၢင်ႇၶဝ်တင်းသဵင်ႈၼႆႉ ၵွႆးပဵၼ်ပရမ်ႇမၼပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ၵွႆး။ ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ႁႄႉႁၢမ်ႈဝႆႉဝႃႈ သမၼတၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလႆႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်ပေႇတၢင်ႇၼၵ်ႉၶၢတ်ႈလႄႈ လၢႆးမူးၸႃးၾိင်ႈထုင်း။ မီးပၵ်းပိူင်ဝႆႉၼင်ႇၼႆလႄႈ တီႈၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃလႄႈ ၼႂ်းဝဵင်းပတ်းပိုၼ်ႉ ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ၵမ်ၸိၵ်းမၼ်းဝႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။

လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႇတသမၼ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းလၢႆၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃၶဝ် တိုၼ်းႁပ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ တိုၼ်းႁူမ်ႇငမ်းပႃးၼိူဝ်ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၼုင်ႈဝႆသၢင်ႇၵၢၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ရႁၢၼ်းၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸွမ်းဢဝ်ၾိင်ႈထုင်းသမၼသေ ထႃပႅတ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်၊ မွႆၵၢင်း၊ ၼူတ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၸင်ႇၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်း။ ဝႃႇတသမၼၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ မေႃၼၵ်ႉၶၢတ်ႈပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ၵွႆးၼပ်ႉယမ်၊ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ် ၸိူဝ်းၸိုဝ်သဵင်လိုဝ်းလင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼပ်ႉယမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ၼိမိတ်ႈဢၼ်ဝႃႈ တေပဵၼ်ၽူႈမျၢတ်ႈတွၼ်းၼႆသေ ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် ဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းလၵ်ႉၶၼႃႇၸဝ်ႈ (32) ပိူင် ဢၼ်မီးတီႈတူဝ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပေႃးၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃယဝ်ႉၵေႃႈ ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈမီးပိုၼ်ႉႁူႉၼၵ်ႉၶၢတ်ႈ မိူင်းၸၵ်ႉၵျႃႇ ဢိၵ်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ၽူႈမီးပိုၼ်ႉႁူႉသီႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵဝႆႉသၢင်ႇၵၢၼ်းၵမ်းလဵဝ်သေ ၸွမ်းၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းထိူၼ်ႇယဝ်ႉ ၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးၸွမ်းယူႇယဝ်ႉ။

တီႈၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉ ဢေႃးၸႃႇပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈမီးပိုၼ်ႉႁူႉၽၢႆႇၼၵ်ႉၶၢတ်ႈပေႇတၢင်ႇၶဝ် တိုၵ်ႉႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉသေတႃႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ မိူဝ်ႈၶၢဝ်ႈထိူၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်ထုင်းဝေႇတသေ ဢဝ်ထုင်းသမၼၶဝ်ၵွႆး။ လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး မိူဝ်ႈႁႃသြႃႇ တႃႇသွၼ်ပၼ်လွင်ႈၽိုၵ်းၵမ်တြႃးၼၼ်ႉ ယင်းဢမ်ႇၵႂႃႇၸူး ပရမ်ႇမၼ၊ တပသီႇၶဝ်သေ တႅပ်းတတ်းၵႂႃႇၸူးတီႈ သြႃႇလူင် သမၼဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမ ၽူႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းမႃႇၵထၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆး​သေၵၢပႈပၢၼ်ဢႃႇသေႃးၵ ႁိုင်မႃးမွၵ်ႈႁႃႈသိပ်းပီၼၼ်ႉ လူမ်းလႅင်ႉလူင် ဢၼ်ႁၢႆႉၸႃႉ ၽတ်ႉထွင်းထူဝ်းပဝ်ႇပေႃးၸွတ်ႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး။ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ သၢႆလႅင်းထမ်ႇၵေႃႈ မွတ်ႇဝၢႆးႁၢႆလၢႆၵႂႃႇသေ လွၵ်းလၢႆးၵျၢင်ႉၵမ်ၵၢၼ်ဝိပသ်သၼႃႇၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇႁၼ်ၾၼ်ႁၼ်ငဝ်းမၼ်းသင်ယဝ်ႉ။ တေႇသၼႃႇၸဝ်ႈၵေႃႈ ဝွတ်ႈဝွႆးႁၢႆလၢႆၵႂႃႇလွႆးလွႆးသေ လပ်းသိင်ႇလူင် ငိုပ်းတၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်ႈၽွင်းငဝ်းလၢႆးၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈတြႃးၸဝ်ႈပုတ်ႉထသေ ဢွၼ်ၵၼ်တႅမ်ႈၽိတ်းၽိတ်းၽူၼ်ၽူၼ်၊ ပိူင်ႈပႅၵ်ႇတင်း ဢၼ်တႄႉမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈပဵၼ်တႄႉမီးတႄႉမၼ်းသေ တႅမ်ႈယႃႉသႄႇယူင်း ႁႂ်ႈလူႉလႅဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဢၼ်ၽၢမ်းသေ တႅမ်ႈဝႆႉဢၼ်ၼိုင်ႈဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၵႂႃႇတီႈၵျွင်းႁိၼ်ႇတူႇတၼ်ႇတရသေ ႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်တြႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတူၼ်ႈၺွင်ႇၽေႃးထိ ပုတ်ႉထၵႃႇယႃႇသေ ၵျၢင်ႉၵမ်လႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်ၽြႃးမႃး ဝႃႈၼႆ။

မီးၶေႃႈၵႂၢမ်းႁေႃးထႃႈဝႆႉဝႃႈ တၵ်းတေၵီႈလွၼ်ႉပဵၼ်ၽြႃးယူႇဢမ်ႇႁၢင်ႉၼႆသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢွၵ်ႇမႃးတႃႇသွၵ်ႈႁႃတြႃးၼၼ်ႉ တေၵႂႃႇၸူးတပသီႇၶဝ်ယူႇႁႃႉ? ဢွၼ်ၵၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်းၽြႃးၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွၼ်ႉမီးၵႅၼ်သေ ၽၢမ်းလၢမ်းတႅမ်ႈဢဝ်ႁင်းၵွႆးယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 19၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၼူၵ်ႉတူႈ

ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်း ၵူဝ်ႇရမ်ႇဝီႇၻီႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵႃဢိုဝ်ႈသေ မၼ်းတူဝ်လဵၵ်ႉသေ ၵႃဢိုဝ်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈ။ ၵႃဢိုဝ်ႈလႄႈ ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ် ၸၢဝ်းလဵဝ်လႄႈ လွင်ႈၵႂႃႇလွင်ႈပႆ လွင်ႈႁႃၵိၼ်ႁႃယႅမ်ႉ ႁၢင်ႈၽၢင်တူင်ႉၼိုင်ၶဝ် ဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ မဵဝ်းမၼ်း မီးတင်းၼမ်လႄႈ ၸႅၵ်ႇၽႄယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ 

ၵူၼ်းႁီႇဝရူးၶဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢဝ်ၸဵၼ် (ပႄႉၸဵၼ်) သေ ပူႇၸေႃႇၽီဝႃႈၼႆႉသေတႃႉ ၸိူဝ်းၵူၼ်းၽၢၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ ၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈ ဢဝ်ၼူၵ်ႉတူႈ ပူႇၸေႃႇၽီၼႆယဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ တီႈၼႂ်းလိၵ်ႈသမ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်းၼႆယူႇ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁီႇဝရူးၶဝ်ၵေႃႈ မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉၶိုၵ်ႉတွၼ်း ပုၼ်ႈတႃႇၶဝ်ယူႇ၊ ၵၢပ်ႈပၢၼ် ယၢမ်းလဵဝ် ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ ၵူၼ်းတင်းၵမ်ႇၽႃႇ မၢႆပဵၼ်ဝႃႈ ၼူၵ်ႉငမ်းယဵၼ်ၼႆယူႇ။

ၼူၵ်ႉတူႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ မီးယူႇ လၢႆလၢႆမဵဝ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ၼူၵ်ႉတူႈမူၼ်ႇ၊ ၼူၵ်ႉတူႈတွင်း၊ ၼူၵ်ႉတူႈၶေႃးၶဵဝ်ၼႆ မီးတင်းၼမ်။
ၶိူင်ႈဢင်ႇၵႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ပဵၼ်ၵႂၢမ်းႁၢင်ႈလီသေ ႁွင်ႉဝႃႈ "ၼူၵ်ႉတူႈဢွၼ်ႇ" ၼႆယူႇ။
ၼူၵ်ႉပဝ်ႈ

## ပိူင်ၽၢင်
ၼူၵ်ႉပဝ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ငဝ်ႈၸိူဝ်ႉ 'ၶူဝ်ႇလမ်ႇပတီႇ' သေ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼူၵ်ႉတူႈလႄႈ ၵႃဢိုဝ်ႈ။ ၼူၵ်ႉပဝ်ႈၼႆႉ မီးၶူၼ်လႄႈပိၵ်ႇ သီၶဵဝ်။ ၼူၵ်ႉပဝ်ႈၼႆႉ မဵဝ်းမၼ်း မီးတင်းၼမ်တင်းလၢႆလႄႈ တႃႇတေၸႅၵ်ႇၽႄၼၼ်ႉ ဢမ်ႇငၢႆႈ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၼူၵ်ႉပဝ်ႈတူဝ်မႄႈၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းၸႅၵ်ႇၽႄယၢပ်ႇယဝ်ႉ။ 
## လွင်ႈယူႇသဝ်း ၵိၼ်သၢင်ႈ
ၼူၵ်ႉပဝ်ႈၼႆႉ မေႃယူႇၸွမ်းၵၼ် ပဵၼ်ၽုင်ပဵၼ်ၵႄ။ သူင်မိုတ်ႈယူႇသဝ်းၸွမ်း တူၼ်ႈမႆႉႁုင်း မႆႉႁႆးသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶဝ်ၸပ်းယူႇၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉ မိူၼ်မႂ်မႆႉဝႆႉလႄႈ ႁႃႁၼ်ၶဝ် ယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ။ ပေႃးလႆႈငိၼ်း သဵင်ႁွင်ႉၶဝ် မိူၼ်ၼင်ႇ သဵင်ၽိဝ်လူမ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇလေလႆႈႁူႉဝႃႈ ၶဝ်မီးဝႆႉ ၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းယၢဝ်း တူဝ်ၶဝ် တေမီးမွၵ်ႈ 10 သိၵ်ႈ (inch) 12 သိၵ်ႈ။ တင်းတူဝ်မူၼ်းꧠဝ်သေ တၢင်းယၢဝ်းတူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလႅပ်ႈၵၼ်လႄႈ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉဢၼ်တူၺ်း ထုၵ်ႇတႃၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ။ တႃႇတေၶိုၼ်ႈတူၼ်ႈမႆႉ ၸပ်းတူၼ်ႈမႆႉၼႆ တိၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵႂၢင်ႈသေ ၶႅင်ႁႅင်းတႄႉတႄႉ။ 

ၼူၵ်ႉပဝ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇယႃႉတဝ် ၶူဝ်းသူၼ်ၶူဝ်းႁိူၵ်ႈပိူၼ်ႈ၊ ၶဝ်ၵူၺ်း ၵိၼ်မၢၵ်ႇမႆႉၺွင်ႇ မၢၵ်ႇမႆႉႁႆး မႆႉႁုင်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း။ ၵူၼ်းထဝ်ႈတႆးႁဝ်းၶဝ် ယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ပေႃးၵႂႃႇပိုတ်းၺႃးၶဝ် ပေႃးၶဝ်တေတၢႆၼႆ ၶဝ်ႁၢၵ်ႈဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇမႆႉ ဢၼ်ၶဝ်ၵိၼ်ၼၼ်ႉသေ ဢွၵ်ႇတီႈပွင်ႇဝႃႈ "ႁဝ်းဢမ်ႇဢဝ်ၵိၼ် ၶူဝ်းသူၼ်ဢၼ်သူၽုၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉသေပိူင် ၵွပ်ႈသင် သူမႃးပိုတ်းႁဝ်း ယိုဝ်းႁဝ်း"ၼႆယဝ်ႉ။ 

## ၼူၵ်ႉပဝ်ႈမီးလၢႆမဵဝ်း
ၼူၵ်ႉပဝ်ႈတိၼ်လိူင်၊ ၼူၵ်ႉပဝ်ႈဢူၵ်းလိူင်၊ ၼူၵ်ႉပဝ်ႈသူပ်းၼႃၼႆသေ မီးလၢႆလၢႆမဵဝ်းယူႇ။ ၶဝ်ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၵုၼ်သီႇႁူဝ်ႇ၊ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး၊ ၵုၼ်မၼ်ႇလႃႇယု (မလေး)၊ ၵုၼ်ၵျႃႇဝႃးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
## ၽိုၼ်ဢိင်
* မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၃)၊ (ဂ-စင်း)၊ နှာ ၂၄၀။ 

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၼူၵ်ႉသႅဝ်း

ပေႃးဢဝ် ပၢႆးသတ်းဝႃႈၸိုင် ၼူၵ်ႉသႅဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်း ၻၢႆႇၵရူးရီႇၻီးသေ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်း မီးယူႇ မွၵ်ႈ 12 ႁၵ်းမိုဝ်း၊ ႁၢင်ယၢဝ်းမၼ်းၵူၺ်း ပေႃးမီးယူႇ 5 ႁၵ်းမိုဝ်းၶိုင်ႈယဝ်ႈ။ သီမၼ်း ပဵၼ်သီလမ်မူၼ်ႇသေ ႁၢင်မၼ်း ထႅၵ်ႇပဵၼ်သွင်သဵၼ်ႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၼူၵ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်းဝႆႉယူႇ။ ၼူၵ်ႉသႅဝ်းၼႆႉ ဢဝ်ၸွမ်းရႃႇသီႇသေ ၶဝ်မေႃၶၢႆႉယူႇသဝ်း တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉတီႈၼိုင်ႈယူႇ။ 

ၼူၵ်ႉသႅဝ်းၼႆႉ ၵႆႉၸပ်းၸွမ်း တူၼ်ႈမႆႉ၊ သၢႆၾႆးသေ သဵင်ႁွင်ႉၶဝ် လင်ဝႆႉတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ။ ၼူၵ်ႉသႅဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼႂ်းၸုမ်းၵႃသေတႃႉ လွင်ႈပႂ်ႉပႃး ၵႅတ်ႇၶႄႁၢင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ယင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ႁတ်းႁၢၼ်လိူဝ်သေ ၵႃလမ်ၵွၼ်ႇ။ ၼူၵ်ႉသႅဝ်းၼႆႉ တူဝ်လဵၵ်ႉသေၵႃသေတႃႉ တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်ၶဝ် ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ၊ မၢင်ပွၵ်ႈ ၵႆႉလႆႈႁၼ် ၼူၵ်ႉသႅဝ်း ၽွမ်ႉၵၼ် လမ်းသၵ်းၵႃ ၵႃပေႃးလႆႈပၢႆႈၶဝ်ယူႇ။ ၼူၵ်ႉသႅဝ်းၼႆႉ မိၼ်လႅတ်းမိၼ်ၽၢႆတႄႉတႄႉ၊ မိၼ်သေ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉငွၵ်းၶိုၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်လႆႈ။ ၼူၵ်ႉသႅဝ်းၼႆႉ ယူႇၸွမ်း တီႈပၢင်ႇ၊ တီႈထိူၼ်ႇယုမ်း လႄႈ ၵႆႉၸပ်းၼိူဝ်သၢႆၾႆး၊ ၵႆႉၸပ်းၼိူဝ်ပၢႆမႆႉပူၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ၶဝ်ၵႆႉၸပ်းၼိူဝ်တေႃမႆႉ ပၢႆမႆႉသေ သႅဝ်ႈၺွပ်းၵိၼ် မူင်ႈမႅင်း ဢၼ်တိုၵ်ႉမိၼ်လႄႈသင် ဢၼ်မီးၸွမ်းလိၼ်လႄႈသင်ယူႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶဝ် ၸပ်းလိုဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵႆႉဢဝ် ႁၢင်ၶဝ် ၶိတ်းၶိုၼ်ႈၶိတ်းလူင်းယူႇ။ ၶဝ်ၵႆႉမိုတ်ႈယူႇၸွမ်း ၼိူဝ်ၵွင်းလင်ဝူဝ်းၵႂၢႆးသေ သၵ်းၵိၼ်ပၼ် မူင်ႈမႅင်း ဢၼ်ၸပ်းၸွမ်း တီႈတူဝ်ဝူဝ်းၵႂၢႆးၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ၶဝ်ယင်း မေႃၵႂႃႇႁိမ်ဢဝ် တၢင်းၵိၼ်တမ်ႈတီႈ ၼူၵ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်းလူးၵွၼ်ႇ။ ၼူၵ်ႉသႅဝ်းၼႆႉ ၵူၺ်းၵိၼ် မူင်ႈမႅင်းၵူၺ်းလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉဢၼ် ၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်းၽွၼ်းလီပၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းယူႇ။

ၶဝ်တူၵ်းၶႆႉ မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢေႇပိူဝ်ႇလ်လႄႈ လိူၼ်မေႇ။ ၶဝ်ႁဵတ်းႁၢင်းၶဝ် တီႈၼိူဝ်ၶႃႈမႆႉ ႁၢမ်ႉသုင်သုင်ၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ယိူဝ်ႈႁႅင်ႈ မႆႉႁႅင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းဝႆႉၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉယဝ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပိုၼ်ႉႁၢင်းၶဝ် မၢင်ၼႃႇလႄႈ ယူႇတႂ်ႈမၼ်းတူၺ်း ယင်းႁၼ်လႆႈ ၶႆႇမၼ်းယူႇ။ ၶႆႉၼူၵ်ႉသႅဝ်း ၸၢင်ႈမီးယူႇ 2 လုၵ်ႈတေႃႇထိုင် 5 လုၵ်ႈသေ မီးဝႆႉသီၵူႈပိူင်ပိူင်။ ပေႃးၶဝ်မႃးလဵင်ႉ တၢင်းၵိၼ်လုၵ်ႈၶဝ်ၸိုင် ၶဝ်ႁၢၵ်ႈသေ ဢဝ်ႁၢၵ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ လဵင်ႉလုၵ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉ။

ၼူၵ်ႉသႅဝ်းၼႆႉ ဢၼ်လႆႈႁၼ်ၼမ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢေးသျႃးပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ ဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ ၸၢင်ႈလႆႈႁၼ် ၼူၵ်ႉသႅဝ်း မီးဝႆႉယူႇ ၵူႈတီႈ။ ၼူၵ်ႉသႅဝ်းမၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ မိုတ်ႈယူႇသဝ်း တီႈလဵဝ်သေတႃႉ မၢင်ၸိူဝ်းတႄႉ ၶၢႆႉၵႂႃႇတီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ တီႈၼိုင်ႈၵေႃႈမီးယူႇ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၶၢဝ်းမႆႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵႆႉၶၢႆႉလုၵ်ႉၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ ၵႂႃႇ ႁႃၶႆႉတၢင်းၽၢႆႇႁွင်ႇ လႄး ၽၢႆႇပွတ်းၵၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးထိုင် လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇမႃးတႄႉ ၶိုၼ်းၽႅဝ်မႃးၶိုၼ်း တီႈယူႇၵဝ်ႇၶဝ်ယဝ်ႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼုမ်ႇ၊ ၸဝ်ႈ

သရေစည်သူ**စဝ်နွံ**သည် လဲချား စော်ဘွားကြီး ဖြစ်ပြီး သမိုင်းဝင် ပင်လုံစာချုပ် ရေးထိုးသူ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။

နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်ရ **စဝ်နွံ**ကို လဲချားမြို့ လဲချားဟော်၌ ၁၉၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ( ၁၅ ) ရက်နေ့တွင် လဲချားစော်ဘွားကြီး စဝ်ခွန်လိုင်းနှင့် အမိ စဝ်နန်းဆိုင် မွန်းတို့က မွေးဖွားသည်။  ကိုးနှစ်သား အရွယ်မှ၍ လဲချားမြို့ မြန်မာစာသင်ကျောင်းတွင် ပညာသင်သည်။ ထို့နောက် တောင်ကြီးမြို့ ရှမ်းစော်ဘွားသားမြေးများ ကျောင်းတွင် ( ၁၀ ) တန်း အောင်သည် အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။

၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ ရဲအရာရှိသင်တန်းကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာမြို့ ပရိုစဲလ်ထရီမ်နင်ကောလိပ်ကျောင်း တွင် ဥပဒေပညာရပ်များကို ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ထို့နောက် မိတ္ထီလာမြို့၌ နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်အဖြစ် အမှူထမ်းသည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖခင် အရိုက်အရာ လဲချားစော်ဘွားကြီး အဖြစ် ခံယူခဲ့သည်။ 

မိုင်းကိုင် စော်ဘွားကြီး စဝ်ခွန်မုံနှင့် မဟာဒေဝီ မြေပိုင်တို့၏ သမီးစဝ်ရွှေအိမ်သည် လဲချားစော်ဘွားကြီး စဝ်နွံ၏ မဟာဒေဝီ ဖြစ်သည်။ မဟာဒေဝီ စဝ်ရွှေအိမ်သည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်ကပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ရှမ်းအပျော်တမ်း တပ်အမှတ် ( ၁၃ ) တွင် ဒုတိယဗိုလ်အဖြစ် မေမြို့ ( ယခု ပြင်ဦးလွင် )၌ ရုံးစိုက်အမှူထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဂျပန်ခေတ်တွင် လဲချားမြို့သို့ ပြန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တပ်များ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ဂျပန်၏ ချုပ်နှောင်မှုမှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်၍ မဟာမိတ် တပ်မဟာ ( ၁၀၁ ) နှင့် ပူးပေါင်းကာ ဂျပန်ကို တော်လှန်ခဲ့သည်။

၁၉၄၆ - ၄၇ ခုနှစ်များ၌ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် လွတ်လပ်သော မြန်မာနိုင်ငံ ပေါ်ပေါက်လာရေးအတွက် ပင်လုံစာချုပ်ကြီး ချုပ်ဆိုရန် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်၍ ကိုယ်စားလှယ်ပေါင်း ( ၂၃ ) ဦး စုစည်းရာတွင် စဝ်နွံသည် ရှမ်းကော်မတီ၏ အဖွဲ့ဝင် ( ၁၄ ) ဦး တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပင်လုံစာချုပ်ကြီးကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ( ၁၂ ) ရက်နေ့၊ နံနက် ၁၀ နာရီတွင် ချုပ်ဆိုသော အခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် အတူ စဝ်နွံသည် အမှတ်စဉ် ( ၅ )၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ 

၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝှမ်းလုံး၌ သောင်းကျန်းသူများ အင်အားကြီးမားခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်နယ် ကေ၊ အင်၊ ဒီ၊ အို များက ဦးစီးခေါင်းဆောင်လျက် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်းရှိ မြို့အသီးသီးကို သိမ်းပိုက်ထားကြသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် လဲချား စော်ဘွားကြီး စဝ်နွံသည် လဲချားနှင့် မိုးနဲ နယ်သူနယ်သား လူထုအများကို လှုံ့ဆော်စည်းရုံးပြီး လွယ်လင်မြို့ကို သောင်းကျန်းသူများလက်မှ ပြန်လည် သိမ်းယူရာတွင် ခေါင်းဆောင်ပါဝင်ခဲ့သည်။

ထို့အပြင် သောင်းကျန်းသူများလက်တွင်းကျရောက်လျက်ရှိသော ရှမ်းပြည်နယ်မြို့တော် တောင်ကြီးမြို့ကို တပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်း၍ လေးလကြာပြန်လည် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူရာတွင်လည်း တက်ကြွစွာပါဝင်ခဲ့သည်။

၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် စဝ်နွံကို ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရက သရေစည်သူဘွဲ့ ရွှေတံဆိပ်ကို ချီးမြှင့်သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်ကောင်စီက နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ( ပထမဆင့် ) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ 
စဝ်နွံသည် ချစ်ကြည်ရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။

လဲချားစော်ဘွားကြီးဟောင်း စဝ်နွံသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ( ၈ ) ရက်နေ့တွင် လဲချားမြို့ လဲချားဟော်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။
ၼေႃႇၸေႃးၽဵတ်း

## ၼေႃႇၸေႃးၽဵဝ်း

## မီႇၵီးၶဝ်ႈပႃး

## လၢႆးႁဵတ်း

## ၶေႃႈၽၢင်ႉပၢႆးယူႇလီ
ၼူၵ်ႉၶဵဝ်

ၼူၵ်ႉၶဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉႁၢင်ႈလီ မဵဝ်းၼိုင်ႈ။ သူပ်းၼူၵ်ႉၶဵဝ်ၼႆႉ လႅင်ၸွင်းႁွင်းသေ ပၢႆဢွၼ်ႇမၼ်း ၵူတ်ႉငေႃးလူင်းတႂ်ႈဝႆႉ။ ၶူၼ်မၼ်း ပိၵ်ႇမၼ်းၵေႃႈ မီးသီၶဵဝ် မိူၼ်မႂ်မႆႉဝႆႉ။ ၼူၵ်ႉၶဵဝ်ၼႆႉ ၵွၵ်းႁူဝ်ယႂ်ႇ၊ ႁၢင်ယၢဝ်းသေး၊ တိၼ်ပွတ်း။ ၼိဝ်ႉတိၼ်မၼ်း ဢွၵ်ႇဝႆႉ ၽၢႆႇၼႃႈ ၽၢႆႇလင် ၵူႈတေႃႇၵူႈ။ လိူဝ်သေ မိူင်းယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉ ၼူၵ်ႉၶဵဝ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ် မီးဝႆႉ တင်းၵမ်ႇၽႃႇယူႇ။ 

ၼူၵ်ႉၶဵဝ်ၼႆႉ ၶဝ်မေႃယူႇၸွမ်းၵၼ် ပဵၼ်မုၵ်ႉပဵၼ်ၽုင်။ ၶဝ်မေႃဢဝ် တိၼ်ၶဝ် ယၵ်းယၢႆးတူၼ်ႈမႆႉသေ တႆႉၶိုၼ်ႈ ၵွပ်ႈၶိုၼ်ႈၵႂႃႇသေ ၵႂႃႇမိုတ်ႈယူႇၸွမ်း တူၼ်ႈမႆႉလမ်းသုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶဝ်မႃႈဢဝ်ၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် တၢင်းယႅမ်ႉၶဝ် ၸွမ်းႁႆႈၸွမ်းသူၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢူၼ်မေႃးတႄႉတႄႉ။ ဢၼ်ၶဝ်ယႃႉလႅဝ် ၶူဝ်းသူၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ်သေ ဢၼ်ၶဝ်ၵိၼ်ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ၼူၵ်ႉၶဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းႁၢင်း၊ ၶဝ်ၵူၺ်းၶႆႉတီႈၼႂ်းၵူင် ၼႂ်းႁူးၵူၺ်း။ ၶႆႉၶဝ် ပဵၼ်သီၶၢဝ်၊ ၶႆႉၶဝ်ၼၼ်ႉ တၢင်းယၢဝ်း တၢင်းယႂ်ႇမၼ်း တေမီးမွၵ်ႈ 1 ႁၵ်းမိုဝ်း 2 ႁၵ်းမိုဝ်း။

ၶၢဝ်းၶႆႉၶဝ်တႅၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းမႆႈ။ ၼူၵ်ႉၶဵဝ်ၼႆႉ ဢႃႇယုၶဝ် ယၢဝ်းထိုင်လႆႈ 70 ပီၼႆယဝ်ႈ၊ ၼူၵ်ႉၶဵဝ်ၼႆႉ မေႃယိူင်ႈလၢတ်ႈ သဵင်ၵူၼ်းယဝ်ႈ။ ပေႃးသွၼ်မၼ်းဝႆႉ ၵႂၢမ်းၶေႃႈဢမ်ႇပေႃးၼမ်ၸိုင် မၼ်းမေႃဝႃႈၸွမ်းယဝ်ႉ။
ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇ

ၼူၵ့်ၵဵဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ မဵဝ်းပွင်းမၼ်း တင်းၼမ်။ တူၺ်းဢဝ် သီမၼ်း လွင်ႈသၽႃႇဝမၼ်းသေ ၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ လၢႆလၢႆမဵဝ်းယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁၢင်ႈၽၢင် ၸၢဝ်းၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇ ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်ယႂ်ႇလူင်လၢင် ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းတႆး မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉတႄႉ ပေႃးဢဝ် ပၢႆးသတ်းဝႃႈၸိုင် ၸိုဝ်ႈမၼ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသႅၼ်း Acridotheres tristis ဢႅၵ်ႉၶရီႇၻူဝ်ႇတီးရီးထရၢႆႉသ်ယဝ်ႉ။ ငဝ်ႈၶိူဝ်းမၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ၸတႃႇၼီႇၻီး ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ၼူၵ်ႉဢဵင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇၼႆႉ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်း မီးယူႇ မွၵ်ႈ 9 ႁၵ်းမိုဝ်း၊ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မိၼ်ၼၼ်ႉ တီႈပၢႆႁၢင်လႄႈ တီႈပိၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ် ၶူၼ်ၽိူၵ်ႇမၼ်းယူႇ။ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉ ဢၼ်သဵင်လင်သဵင်ႁႅင်း မေႃးပၼ်းဝႆႉလႄႈ ပေႃးၵိၼ်ၶဝ်ႈသေ ဢုပ်ႇၵၼ်ၼႆ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း ၵႆႉသင်ႇသွၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဝႃႈ "ၵိၼ်ၵိၼ်မေႃးမေႃး တၢႆပဵၼ်ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇ" ၼႆယူႇ။ ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇပေႃႈၼႆႉ ၵႆႉယူႇၽၢႆႇၼႃႈ ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇမေႈသေ ငွၵ်ႁူဝ်မၼ်း ႁွင်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶဝ်တိုၵ်ႉၵိၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ပေႃႈၵႂႃႇ ႁေႃႈလိုပ်ႈၶဝ်ၸိုင် ၶဝ်မေႃႁွင်ႉ သဵင်လင်လင်သေ မိၼ်ပၢႆႈယဝ်ႈ။ ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးမေႃၵူဝ်ႁႄ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵႃလမ်။ ၶဝ်ႁတ်းႁၢၼ်၊ လႅၼ်းသႅဝ်းဝႆႉ။ မိူဝ်ႈႁႃၵိၼ်ၵေႃႈ မေႃႁွင်ႉသေ ႁႃၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ယူႇ။ 

ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇၼႆႉ ၵႆႉလႆႈႁၼ် ၸွမ်းႁိမ်းဝၢၼ်ႈ ႁိမ်းဝဵင်းယူႇ။ ၵႆႉလေႇႁၼ် ယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ် သွင်တူဝ်သေ လႅပ်ႈမီးၸႂ်ႁၵ်ႉပႅင်းၵၼ်ဝႆႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၵႂႃႇႁႃတင်းၵိၼ် ၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ တူဝ်ၼိုင်ႈလႄႈ တူဝ်ၼိုင်ႈ မေႃဢဝ်သူပ်းသေ မႄးပၼ် ၶူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးၶဝ် ၽိတ်းၵၼ်မႃးၸိုင် တူဝ်ၼိုင်ႈလႄႈ တူဝ်ၼိုင်ႈ လမ်းသၵ်းၵၼ် ပေႃးၵိင်ႈၵူမ်ၵိင်ႈၵူမ်ၵႂႃႇ ၼိူဝ်လိၼ်ၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ယူႇ။ ပေႃးထိုင်မႃး ႁူဝ်ၶမ်း ၶဝ်ၵႆႉၵႂႃႇၼွၼ်း တီႈၼႂ်းပႃႇမႆႉ၊ ပႃႇဢွႆႈ ၸွမ်းၵၼ်တင်းၼမ်။ ၽွင်းႁူဝ်ၶမ်ႈ မိူဝ်ႈၶဝ် ၽႅဝ်တီႈၼွၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႁွင်ႉႁွင်ႉမေႃးမေႃး ပေႃးပၼ်းလူင်ၵႂႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈရေးတႅမ်ႈလိၵ်ၶဝ် ယင်းၵွႆ တႅမ်ႈလိၵ်ႈမၢၵ်ႇဝႃႈ "ၵၢင်ဝၼ်းတူၵ်းၵႃႈပုၼ်ႉ ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇ ႁုၼ်ႉၵၼ်ၼွၼ်း" ၼႆယူႇ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်းၵေႃႈ ၶဝ်ၵႆႉၸၢင်ႈႁွင်ႉယဝ်ႈ။ 

ၶၢဝ်းၶႆႇၶဝ်တႅၵ်ႇတႄႉ ပဵၼ်ၼႂ်းလိူၼ်ဢေႇပိူဝ်ႇလႄႈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ႁၢင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵႆႉလေႇႁဵတ်းၸွမ်း ၸွမ်ႁိူၼ်း၊ ၼႂ်းၵူင်မႆႉ၊ ၸွမ်းႁူးၽႃ ၼမ်ႉမေႃႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢဝ် ၽိူင်း၊ မႆႉႁႅင်ႈ လႄႈ ၶူၼ်ၼူၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ်ႁၢင်းၶဝ်ႁၢင်ႇႁီႈ  ႁၢင်ႇႁၢႆးဝႆႉယဝ်ႈ။ တမ်ႈတီႈ ႁၢင်းႁုင်ႉ။ ႁၢင်းၵႃ၊ ႁၢင်းၸွၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ၶိုၼ်း မေႃမႄးဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ႁၢင်းၶဝ်ယဝ်ႈ။ ၼိုင်ႈႁၢင်းၼႆႉ ၶႆႇၶဝ်မီး 3 လုၵ်ႈ  တေႃႇထိုင် 6 လုၵ်ႈ။ ၶဝ်ၶဝ် မီးသီသွမ်ႇၼုမ်ႇသေ ဢမ်ႇလဵၼ်းဢမ်ႇလၢႆး။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ၊မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇတင်းၼမ်။  ၼႂ်းမိူင်းတႆးတႄႉ ဢၼ်ၵႆႉလႆႈႁၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇလမ်၊ ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇလၢင်ႇ၊ ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇႁူဝ်ယွႆး ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ သဵင်ႁွင်ႉ ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇ မိူၼ်ၵၼ်ၵမ်ႉပႃႈၼမ်သေတႃႉ သဵင်ႁွင်ႉ ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇလၢင်ႇမိူဝ်ႈမိၼ်ပၢႆႈၼၼ်ႉ မေႃးဝႃႈ"တီးလိူၼ် တီးလိူၼ်" ၼႆလူဝ်လူဝ်။
ၼဵင်ႈ

## ၼဵင်ႈ

# ၼဵင်ႈႁႅင်ႈ
# ၼဵင်ႈယမ်း

## တီႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ

## လၢႆးၸႂ်ႉတိုဝ်းၼဵင်ႈ
ဝဵင်းၼွင်တယႃး

**ဝဵင်းၼွင်တယႃး** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်

**ၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်** (), (), (), ( ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်ယဝ်ႉ။

ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် ၼႆႉ မီးဝႆႉၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 22° 45' နှင့် 23° 15'၊ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 96° 00' နှင့် 97° 00' ဢေႃႈ။ တၢင်းသုင်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ တီႈတဵမ်ႇသုတ်း မီးမွၵ်ႈ 700 ထတ်းသေ တၢင်ႉသုင်သုတ်းမၼ်းတႄႉ ပဵၼ် 4300 ထတ်းလႄႈ ပေႃးၽတ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်ၸိုင် ပဵၼ် 2,759 ထတ်းယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ၶိုင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပဵင်ႈသေ ဢၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်လီၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ သၼ်လွႆလူင်ၵေႃႈ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ။ ဢေႇရိယႃႇၼႃႈလိၼ်ၶိုင်ႈၼိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ထိူၼ်ႁိုဝ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၼိူင်ႈပီၼႆႉ ၽူၼ်ၵႆႉမႃး မွၵ်ႈ 90 ဝၼ်းတေႃႇ 130 ဝၼ်းလႄႈ ၼိူင်ႈပီၼႆႉ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ် မီး 47 ၼဵဝ်ႉ တေႃႇ 70 ၼဵဝ်ႉ ယဝ်ႉ။ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈတႄႉ ပေႃးၶၢဝ်းၵတ်း မီး 43° တေႃႇ 81° ၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ သေ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈတႄႉ မီးၵႂႃႇ 61° တေႃႇ 96° ၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်ၼႆႉ မီးမႄႈၼမ်ႉ ႁွင်ႈၼမ်ႉလႆလူင်းတင်းၼမ်သေ မၢင်တီႈၼႆႉ ၵႂႃႇမီး ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇ ႁၢင်ႈလီလီသေၵွၼ်ႇဢေႃႈ။ ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇ ဢိၼ်းဝၢႆး၊ ဢိၼ်းၽူဝ်ႇ၊ ၶျွင်းလူင်၊ တပျေႇတူဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ဢေႃႈ။ တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉၽူးၼၼ်ႉ မၼ်းဝႆႉ ၼမ်ႉဢုၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်ၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းၽၢႆဢွၼ်ႇဝႆႉ မီးမွၵ်ႈ 30 သေ ပဵၼ်ဢၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။

## သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်
သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ဢၼ်ၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်း
* ၽၢႆႇႁွင်ႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
* ၽၢႆႇဢွၵ်ႇလႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇႁွင်ႇ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး
* ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ
* ၽၢႆႇတူၵ်း လႄႈ ၽၢႆတူၵ်းၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈဝဵင်းမၢတ်ႈတယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ ယဝ်ႉ။

## ၶႅပ်းႁၢင်ႈ

Gokteik Viaduct2.jpg|ၶူဝ်ႁူဝ်ၵိုတ်ႈ
Chaunggyi Waterfall.jpg|ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇ ၶျွင်းလူင်
Innwine Waterfall.jpg|ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇ ဢိၼ်းဝၢႆး
Innwine Waterfall (2).jpg|ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇ ဢိၼ်းဝၢႆး


## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ၼွင်ၶဵဝ်

# ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ

ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ ဢၼ်ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၼွင်ဢၢင်းလေးၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇသူၺ်ႇ (ၼွင်ႁူၺ်ႈ) ဢၼ်မီးႁိမ်းဝဵင်းၺွင်ႇသူၺ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၼွင်မႄႈမၢႆႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼၼ်ႉ ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈလႄႈ ၼွင်ႁၢႆးယႃႈၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၼွင်ယႂ်ႇ မၢႆသွင်ယဝ်ႉ။ ၼွင်ႁၢႆးယႃႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်တူၼ်းလွႆ ဢၼ်ၼၢင်ၵႂႃႇ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
## ပိုၼ်းၼွင်

## တီႈပၵ်းသဝ်းလႄႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၵပ်းသိုပ်ႇ

## တီႈၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ

## ၶိူဝ်းၵူၼ်း

## ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်

**ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်ဢေႃႈ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၼွမ်းႁူဝ်ဝႆႈသႃတီႈ တိၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ

ၶုၼ်လူင်ပသေႇၼတီႇၵေႃးသလၼႆႉ ဢႃႇယုၵေႃးၸမ်ပႅတ်ႇသိပ်းယဝ်ႉ။ လႆႈယူႇၸမ်ႁိမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၶၢဝ်းတၢင်းသီႇသိပ်းပီယဝ်ႉ လႆႈဝႆႈသႃထွမ်ႇငိၼ်းထမ်ႇမတေႇသၼႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႃႇသေႇယူႇ။ ၵျၢင်ႉၵမ်ၸွမ်း ထမ်ႇမတေႇသၼႃႇလႄႈ လႆႈတၢင်းသိူဝ်းသႃႇ ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်မၼ်းတႄႉတႄႉႉ။ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းယူႇၸမ်တင်းၽိၵ်ႉၶု၊ တႃႇယၵႃႇ၊ တႃႇယိၵႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉသႃႇဝၵ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။

ၼၢင်းယိင်းဢၼ်လႆႈၸိုဝ် သုၼ်ႇတရီႇၼႆႉ ပွႆႈပႅတ်ႈၼႃႈႁိူၼ်းမႃးသေ သမ်ႉလႆႈထုၵ်ႇတၢင်းဢဝ်တၢႆလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်မႃးႁႃ တီႈၵျွင်း ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇသဝ်းၼၼ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇလွင်ႈၼႆႉသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇတိူဝ်ႉၼိူဝ်ႉသင်။ ထႅင်ႈဝူင်ႈၼိုင်ႈ ၺွပ်းလႆႈ ၵူၼ်းဢၼ်ၶႃႈႁႅမ်သုၼ်ႇတရီႇလႄႈ ၸင်ႇမွတ်ႇလႆႈလွင်ႈၼႄးသႂ်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ၽိၵ်ႉၶုသင်ႇၶႃႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ၽွင်းမိူဝ်ႈၶုၼ်လူင်ပသေႇၼတီႇၵေႃးသလလႄႈ ၵူၼ်ႈၼမ်တိုၵ်ႉၵုမ်ၵၼ် ပႃႈၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸိၼ်ႇၸႃႇၼၽႅဝ်မႃးႁိၼႄး မၢပ်ႇမႂ်သႂ်ႇၵႂၢမ်းဢၼ်ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈတေႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မႆႉပွတ်းဢၼ်ဢဝ်ႁဵတ်းႁၢင်ႈပႃးတွင်ႉပုမ်လူင်ၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃႇယႃႇသေ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ယၢတ်ႇတူၵ်းမႃးမႅတ်ႈလႄႈ လွင်ႈမၢပ်ႇမႂ်မၼ်းၼၢင်း ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်။ ပဵၼ်လွင်ႈမၢပ်ႇလႅၼ်ၵွႆးၼႆ ႁူႉၸႅင်ႈလႅင်းလီၼႃႇယဝ်ႉ။

ၶုၼ်လူင်ပသေႇၼတီႇၵေႃးသလၼႆႉ လႆႈႁူႉလႆႈႁၼ် လွင်ႈပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ တၢင်းယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ယိုင်ႈၶႅၼ်းမၼ်ႈၵိုမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၶုၼ်လူင်လၢတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးလွင်ႈတၢင်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသေ တိူဝ်ႉယမ်တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။

မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၶုၼ်လူင်ပသေႇၼတီႇၼႆႉ ၽႅဝ်မႃးမေႇထလမ်ႇပ ဢၼ်ပဵၼ်လိၼ်မိူင်းၶိူဝ်းသၵျၶဝ်၊ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၽႅဝ်ဝႆႉယူႇလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးၽႅဝ်တီႈၵျွင်းဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယူႇသဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်မိုဝ်းမၼ်း ပွတ်ႈတိၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ ၼူမ်တိၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ "ဢေႃး ၶုၼ်လူင်၊ ႁဵတ်းသင်လႄႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ ပႄႉမႃးၼွမ်းတူဝ် ၵူဝ်ယမ် ၵိူဝ်းလီပေႃးတၢၼ်ႇၼႆႉလႃႇ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ၶုၼ်လူင်ၵေႃးသလၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ၊ ၶႃႈႁဝ်းႁူႉဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထ ဢၼ်တြႃးထမ်ႇမပေႃးၸုမ်ႇၵူႈတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ လီၼႃႇၶႃႈဢေႃႈ၊ တြႃးဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁေႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸႅင်ႈလႅင်းလီၼႃႇ၊ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉသႃႇဝၵၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပႆယၢင်ႈႁဵတ်းၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ"

"ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ၊ ၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉလေႃးၵလူင်ၼႆႉ ဢၼ်ပေႃးမီးၵႂႃႇၸွတ်ႇၵူႈတီႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ၵႆႉၵႆႉထဵင်ၵၼ်၊ ၵႆႉၵႆႉတိုၵ်းၵၼ်ၼႆသေတႃႉၵေႃႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉသႃႇဝၵၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်တႄႉ ဢမ်ႇထဵင်ၵၼ်၊ ဢမ်ႇတိုၵ်းၷၼ် လႆႈႁၼ်ယူႇ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်၊ ၽဵင်ႇၽဵင်ႇပဵင်းပဵင်းဝႆႉၶႃႈဢေႃႈ"။ "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ၊ မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ႁေႃးတြႃးၸဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်မၼ်း ဢွၼ်ၵၼ်ဢဝ်ဢႃႇရုမ်ႇပၵ်းသႂ်ႇသေ ယူႇတဵတ်ႇတဵတ်ႇဝႆႉၶႃႈဢေႃႈ၊ သဵင်ဢႆၵွႆးၵေႃႈ သမ်ႉပေႃးဢမ်ႇငိၼ်း၊ မီးပၵ်းပိူင်သေ ၼပ်ႉယမ်ထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ်ၼၼ်ႉ လီဢၢမ်းတႄႉတႄႉဢေႃႈ"

"ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယသေမႃး၊ ၶႃႈၵေႃႈ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယၼင်ႇၵဝ်ႇၶႃႈဢေႃႈ၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းယူႇတီႈတိူင်းၵေႃးသလ၊ ၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ ယူႇတီႈတိူင်းၵေႃးသလ၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ တေႃႈလဵဝ် ဢႃႇယုပေႃးမီးပႅတ်ႇသိပ်းယဝ်ႉ၊ ၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ မီးပႅတ်ႇသိပ်းယဝ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇၶႃႈဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈလွင်ႈတၢင်းၸိူင်ႉၼၼ်သေ ၸင်ႇမႃးၼွမ်းတူဝ်ၵူဝ်ယမ်ၵိူဝ်းလီၼင်ႇၼႆၶႃႈဢေႃႈ"။

ၶုၼ်လူင်ၼႆႉ လဵပ်ႈပၼ်ႇပူႇၸေႃႇၽၢႆႇၶႂႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ၶိုၼ်းဢွၵ်ႇၵႂႃႇၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 103၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၼွၼ်းၾၼ်လူင်ႁႃႈပိူင် ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်း

ၸူဝ်ႈပႆႇၽႅဝ်လိူၼ်ႁူၵ်းမၼ်း ဢၼ်ႁွမ်းၼၢင် ဝိသႃႇၶႃႇၼၵ်ႉၶၢတ်ႈ မိူဝ်ႈလိူၼ်မႂ်ႇ(14)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်း်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၵုမ်ႇၽႄႈတိူၼ်းၽႃႇဝၼႃႇတင်းၶိုၼ်းလႄႈ ၸင်ႇႁိူဝ်ႉမွႆႈဝႆႉယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တႃႇလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇၼွၼ်းၼိူဝ်ပႃႈတႂ်ႈမႆႉၺွင်ႇၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇတၼ်းႁိုင်သင်ၼွၼ်းလပ်းၵႂႃႇ။ ၽွင်းၼွၼ်းလပ်းယူႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇၼွၼ်းၾၼ်ႁၼ် ၾၼ်လူင်ႁႃႈပိူင် ဢၼ်ၸီႉၼႄလွင်ႈမိူဝ်းၼႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေပဵၼ်ထႅၼ်ႈၶိုၵ်ႉလႅမ်ႉတွၼ်းတၢင်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၼွၼ်းၾၼ်ၵမ်းဢွၼ်တၢင်း
တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇသိတ်ႉထတ်ႉထၵေႃးတမ ဢၼ်ၼွၼ်းယူႇၼိူဝ်ၼင်လိၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၵႂႃႇသေ ႁူမ်ႇငမ်းပႃးမိူင်းၼီႇပေႃးလ်လႄႈ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ ဢဝ်ၸၵ်းလွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ်မွၼ်ႁူဝ်သေ ၶႅၼ်မိုဝ်းၽၢႆႇသၢႆႉလႄႈ ၽၢႆႇၶႂႃၵႂႃႈ ၽႅဝ်ထိုင်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႈပင်းၵလႃးယဝ်ႉ၊ ႁွၼ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ၸင်ႇပေႃးမႃးၽၢင်ႇၽၢပ်ႈသႂ်ႇမိုဝ်းၸဝ်ႈ။ တိၼ်သွင်ၶွၼ်ၵေႃႈ ၽႅဝ်ထိုင်ၼမ်ႉသမ်ႇမုတ်ႉတရႃႇဢိၼ်းတီးယႃးသေ ႁွၼ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆပေႃးလႄႇမႃး ၽၢင်ႇၽၢပ်ႈၺႃးတိၼ်ၸဝ်ႈ တင်းသွၼ်ၶွၼ်ယူႇယဝ်ႉ။

ၼွၼ်းၾၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ၸီႉၼႄပၼ်ၶွပ်ႇၼမ်ႉလႅၼ်လိၼ်မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးလႄႈ မိူင်းၼီႇပေႃးလ် ဢၼ်ဢမ်ႇၼႄဝႆႉမႃးသေပွၵ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းသေ ၸီႉၼႄဝႃႈ ၼႃႈလိၼ်တင်းသဵင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸမ်ႇပူႇတီႇပႃႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးမိူင်းဢိၼ်းယႃး၊ ပႃႇၵိတ်ႉသတၢၼ်ႇ၊ ပင်းၵလႃးတဵတ်ႉသျ်လႄႈ မိူင်းၼီႇပေႃးလ် ပၢၼ်းယၢမ်းလဵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တေသူင်ႁပ်ႉဢဝ် တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၼိမိတ်ႈလူင် ဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ - တေႇသၼႃႇၸဝ်ႈၼႆႉ တေပူၼ်ႉသေ သၼ်လွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇယဝ်ႉ တေၽႅဝ်မိူဝ်းၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆလႄႈသင်၊ တေပူၼ်ႉၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ၊ တေၽႅဝ်ပႃးမိူင်းတႃႈတၢင်းၸၢၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆလႄႈသင်၊ တေၽႅဝ်ၸွတ်ႇၽႄႈလၢမ်းထိုင် ၵူၼ်းတင်းသဵင်ႈၵႂႃႇ - ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ၸိုဝ်ႈသဵင်ၸိၵ်းလွႆဢေႇဝရႅတ်ႉ ဢၼ်သုင်သုတ်း သၼ်လွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ မိူင်းၼီႇပေႃးလ်ၼႆႉ ပဵၼ် **မႃႇထႃႇၵုမ်ႇဝရ** ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ တီႈၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထမွၼ်ႁူဝ် - ၼႆယူႇယဝ်ႉ။


## ၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး
ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးလႄႈ မိူင်းၼီႇပေႃးလ်ၼႆႉ မိူၼ်မၢၵ်ႇၸမ်ႇပုသပေႇဝႆႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၸမ်ႇပူႇတီႇပႃႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈပူင်ၵႂၢမ်းဝႃႈ - တီႈလႅၼ်လိၼ်ၸိူဝ်းမီးပွတ်းႁွင်ႇမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉဝႃႈ "ဢဝ်မႄႈၼမ်ႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ပွတ်းဝၼ်းတူၵ်းလႆၶဝ်ႈသေ ၼမ်ႉသမ်ႇမုတ်ႉတရႃႇၸင်ႇတဵမ်ယဝ်ႉ" ၼႆ။ (ဢႃတႃၼႃတိယသုတ်တ)

ၶေႃႈပူင်ၵႂၢင်းပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉ ၼႄဝႆႉတႃႇၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇလႄႈ ၼႃႈတၢင်းတူၵ်း ၶွင်မိူင်းဢိတ်းတီးယႃး ပွတ်းၸၢၼ်းၵွႆး။ တီႈပွတ်းၸၢၼ်းသုတ်းၼၼ်ႉတႄႉ မီးၵုၼ် သီႇရိလင်းၵႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမီးမႄႈၼမ်ႉသင်လႆလူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉ ၼႄဝႆႉၽႅၼ်ႇလိၼ်ၼိုင်ႈပွတ်းၼိုင်ႈတွၼ်ႈ ၶွင်မိူင်းဢိတ်းတီးယႃးသေ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်လွင်ႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸဝ်ႉသေၼႆႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 24၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၼွၼ်းၾၼ်းထီႉသွင်တေႃႇႁႃႈ

## ၼွၼ်းၾၼ်ထီႉသွင်
တူၼ်ႈမႆႉဢွၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈသၢႆလီၸဝ်ႈၼၼ်ႉ သုင်ၶိုၼ်ႈသုင်ၶိုၼ်ႈသေ ၽႅဝ်ၵႂႃႇၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ယဝ်ႉ။ ၼွၼ်းၾၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႈ  လွင်ႈတြႃးမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈမိူဝ်းၼႃႈ ဢၼ်တေမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ တေပဵၼ်သြႃႇၵူၼ်းၼိူဝ်ၼင်လိၼ်ၵွႆးဢမ်ႇၵႃး တေပဵၼ်ပႃးသြႃႇၽီသၢင်ၶဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ တေႁဵတ်းပၼ်ၽွၼ်းလီၶဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ တေပဵၼ် "သတ်တႃၻေဝမၼုသ်သၼံ" ယဝ်ႉ။ တေႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်ၽွၼ်းလီ သတ်းတဝႃႇတင်းလၢႆးယူႇယဝ်ႉ။


## ၼွၼ်းၾၼ်ထီႉသၢမ်
ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ႁူဝ်လမ်သေ ၼုင်ႈတင်းၶူဝ်းၽိူၵ်ႇၶူဝ်းၶၢဝ်ယဝ်ႉ မီးၼမ်ၼႃႇ လၢႆဢသင်ႇၶေႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးဝႆႈသႃၵိူဝ်းယမ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႆႉ။ ၼွၼ်းၾၼ်ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းပွတ်းႁူဝ်ၶၢဝ်လမ်သေ ၼုင်ႈၶူဝ်းၽိူၵ်ႇၶူဝ်းၶၢဝ် ဢၼ်မီးၼမ်ၼႃႇ လၢႆဢသင်ႇၶေႇၼၼ်ႉ တေမႃးသေႃႉႁူမ်ႈၸဝ်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းလမ် ၸိူဝ်းပၼ်ႇဝိုၼ်းယူႇၼႂ်းတၢင်းႁၼ်ထိုင် ယုမ်ႇလိပ်းယုမ်ႇတၢႆ ၸိူဝ်းလႆႈၶၢမ်ႇမတ်ႉၶင် လွင်ႈယုမ်ႇယမ်လၢႆပိူင် ဢၼ်ၼမ်ၼႃႇ မီးလၢႆဢသင်ႇၶေႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႃႇတေလႆႈတြႃးဢၼ်တႄႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ ဢၼ်သႅၼ်ႈသႂ် ဢွၼ်ၵၼ်ၸူမ်းသိူဝ်း ပဵၼ်ပီႇတိသေႃးမၼသ်ႉယဝ်ႉ တေပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉသႃႇဝၵသေ တေလႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈၽွၼ်းလီၼမ်လၢႆ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။


## ၼွၼ်းၾၼ်ထီႉသီႇ
ၼူၵ်ႉၸိူဝ်းမီးသီႇသွမ်ႇ၊ သီလိူင်၊ သီလႅင်၊ သီမူၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတၢင်းသီႇၼႃႈမိူင်းသေ ပေႃးၽႅဝ်မႃးၵႄႈဝၢင်ႈဢူၵ်းၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉသီၶၢဝ်ၵႂႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၼွၼ်းၾၼ်ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ၸီႉၼႄပႃႈၼႃႈဝႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းပဵၼ် ပရမ်ႇမၼ၊ ၶတ်ႉတိယ၊ ဝိသ်သ၊ သုတ်ႉတ သီႇမဵဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေမႃးတမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသေ ႁဵၻ်းရႁၢၼ်းယဝ်ႉ တေပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇ၊ တေလႆႈၽဝ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၼမ် ၸိူဝ်းပဵၼ်လၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉ တေပဵၼ်မႃးလုၵ်ႈၼွင်ႉၸဝ်ႈသေ တေဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွင်ႈၶွတ်ႇမတ်ႉ ၸၢတ်ႈသုင်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႇယဝ်ႉ တေပဵၼ်မႃး ၸဝ်ႈတြႃး **ထမ်ႇမိၵ**ယူႇယဝ်ႉ။ တေဢမ်ႇဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းၸၢၵ်ႈၸၢဝ်းသေ တေဢွၼ်ၵၼ် ဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းၼိူဝ်ၾိင်ႈယၢမ်ႈသိၵ်ႉၶႃႇယူႇယဝ်ႉ။


## ၼွၼ်းၾၼ်ထီႉႁႃႈ
ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ပႆၽၢႆႈၼိူဝ်ၼင်လိၼ် ဢၼ်ၼုၵ်းဢိူၵ်ႇၽၢႆႈလူင်ၽၢႆႈၼွႆႉ ယူႇၼၼ်သေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၼုၵ်းဢိူၵ်ႇၺႃးတင်းဝူၺ်ႇႁင်ႈဢီႈသင် ၼႆယဝ်ႉ။ ၼွၼ်းၾၼ်ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ၸီႉၼႄဝႃႈ ယူႇၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇလေႃးၵလူင် ဢၼ်ၵိလေႇသႃႇတဵမ်ဝႆႉယူႇသေတႃႉၵေႃႈ လွင်ႈဝူၺ်ႇႁင်ႈဢီႈသင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမႃးၼုၵ်းဢိူၵ်ႇတိူဝ်ႉၺႃး ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသင် ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇလေႃးၵလူင်ၼႆႉ လွင်ႈဝူၺ်ႈင်ႈ သမ်ႉပေႃးတဵမ်လူင်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉ ဢမ်ႇႁႂ်ႈလွင်ႈႁူၺ်ႇႁင်ႈ ၼုၵ်းဢိူၵ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ တေယူႇၵႂႃႇၶႅပ်ႉလႅပ်ႈသႅၼ်ႈသႂ်ႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 25၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၼၢင်းယိင်းသၢဝ် ၵေႃႉၸၢတ်ႈတႅမ်ႇ

လွၵ်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၸၢတ်ႈတႅမ်ႇၸၢတ်ႈသုင် ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၾိင်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးလူႉလႅဝ်ၼႆႉ တႄႇမႃးယၢမ်းလႂ်ၼႆ ယင်းဢမ်ႇႁူႉလႆႈ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇထိုင်ပီမိူင်းသွင်ႁဵင်ႁူၵ်းပၢၵ်ႇပီၼၼ်ႉ ၾိင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ပေႃးၽႄႈလၢမ်းၸွတ်ႇၵႂႃႇၵူႈတီႈယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၶိူဝ်းပရမ်ႇမၼ  ဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်းလႄႈ ၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးၶႄႉၶဵင်ႇၵၼ်မႃးဝႆႉယူႇတင်းႁိုင်ယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ - 

**ၿြႁ်မꧣႃဝ ၿြႁ်မုၼေႃပုတ်တႃ၊ ...ၿြႁ်မၼေႃဝ သိထေႃဝꧣ်ၼေ၊ ႁီၼႃ ဢၼ်ၺေဝꧣ်ꧣႃ**။
**(ၻီ၊ ၼီ၊ 3-114၊ဢၷ်ၷၼ်ၺသုတ်တ)**
ပေႃးဝႃႈၼၼ်ၵေႃႈ ၶတ်ႉတိယၶဝ်ၼႆႉ ၼႂ်းၶိူဝ်းသီႇၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵွႆးပဵꧣ်ယႂ်ႇ၊ ယုမ်ႇယမ်ၸိူင်ႉၼႆ။ မိူၼ်ၼင်ႇ

**ၶတ်တိယႃ ၿြႁ်မꧣ ဝိသ်သႃ၊ သုၻ်ၻႃ ၸꧣ်တလပုၵ်ၵုသႃ။**
**(ဝိမႃၼဝတ်ထု၊ 995)**
ၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၼႂ်းတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ၶတ်ႉတိယၵွႆး မျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ-ယုမ်ႇယမ်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။

**ၶတ်တယေႃ ၻုၺ်ႉပၻံ သိၻ်ထေႃ။**
**(သံယုတ်တၼိၵႃယ၊ သႃၵႃထႃဝၷ်ၷေႃ၊ 14၊ ၶတ်တယသုတ်တ)**
ၼႂ်းၶိူဝ်းပရမ်ႇမၼၼင်ႇၵၼ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉၸႅၵ်ႇၽႄၸၢတ်ႈသုင်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႇထႅင်ႈၵွၼ်ႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ရႃႇတျႃႇယၼလႄႈ ဝႃသိတႉထၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢတ်ႈပရမ်ႇမၼ ဢၼ်သုင်ဢၼ်မျၢတ်ႈဝႃႈၼႆလႄႈသင်၊ ၵေႃးသိယလႄႈ ꧤႃႇရတွႃႇၸၶဝ်ၸမ်ႉ ပဵၼ်ၸၢတ်ႈပရမ်ႇမၼ ဢၼ်တႅမ်ႇယေႃႈ-ႁပ်ႉၶၢမ်ႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၼႂ်းၶတ်ႉတိယၼင်ႇၵၼ်ၵေႃႈ ၸႅၵ်ႇၽႄၸၢတ်ႈသုင်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႇထႅင်ႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶတ်ႉတိယ ၸၢဝ်းသၵျၶဝ်ၼႆႉ ဝႃႈၶဝ်ပဵၼ်ၸၢတ်ႈသုင်ၼႆလႄႈသင်၊ ဝႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပသေႇၼတီႇၵေႃးသလၼႆႉ ပဵတ်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႇၼႆလႄႈသင် ယုမ်ႇယမ်ၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ႁဵတ်းၸိူင်ႉၼၼ်သေ ၾိင်ႈပရမ်ႇမၼၸၢတ်ႈသီႇဢၼ်ၼၼ်ႉ သုတ်ႉတၶဝ်ၼႆႉ ၵိူတ်ႇမႃးတီႈတိၼ်ၶုၼ်သၢင်ၼႆလႄႈ ပဵၼ်ၸၢတ်ႈတႅမ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸၼ်ႇတလလႄႈ ပုၵ်ႉၵုသၶဝ်သမ်ႉ တႅမ်ႇလိူဝ်သုတ်ႉတၶဝ်ၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႄႈၵႆၵႆယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈလႆႈတိူဝ်ႉမႅၼ်ႈၺႃးၶဝ်သေဢမ်ႇၵႃး သင်ဝႃႈၸၢတ်ႈသုင်ၵႂႃႇယဵပ်ႇၺႃးၵေႃႉငဝ်းၶဝ်ၵွႆးၵေႃႈ ပဵၼ်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႈၵႂႃႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽႂ်ယင်းဢမ်ႇတဵၵ်းၵိၼ်ၼမ်ႉ တီႈၼမ်ႉမေႃႇတႃႇၵူၼ်းၸၢတ်ႈတႅမ်ႇၶဝ်ၵွၼ်ႇ။

မီးလွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼိုင် မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပၵတိၼႆႉ ဢႃႇယုမီး (16)ၶူပ်ႇသေ ၵႂႃႇတဵၵ်းၼမ်ႉတႃႇႁိူၼ်းၶဝ်။ ၽၢၼ်ၼႃႇလႄႈ ၼုင်ႈတင်းၶူဝ်းယွၵ်းၶူဝ်းမွင်ၵွႆး။ မိူဝ်ႈၽွၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လုၵ်ႉၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇသေ ယေႃးၶိင်းမႃး။ ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉၶႅၼ်ႈတွင်ႉၵၼ်တင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ႁၢင်ႈလီၾၢင်လီ၊ ၼိူဝ်ႉၼင်ၵေႃႈ ၶၢဝ်သွတ်ႇလွတ်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တူဝ်ၶိင်းၵေႃႈ မင်ႈသင်ႈလႅပ်ႈလီဝႆႉ။ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶတ်ႉတိယၼႆ ၸႅင်ႈလီၼႃႇ။ ယွၼ်ႉတၢမ်ႇလႅတ်ႇမႆႈလႄႈ၊ ဢူၼ်ႈၼူၼ်းသေ တွင်ႉမႆႈၼမ်ႉဝႆႉယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇလဵပ်ႈမႃးႁိမ်းၼမ်ႉမေႃႇသေ မႃးတုင်းယွၼ်းၼမ်ႉတႃႇၵိၼ်။ ပၵတိတူၵ်းၸႂ်တိုၼ်ႇၽၢၼ်ႈၵႂႃႇ၊ ပုၵ်ႉၵူဝ်ႇၵေႃႉၼႆႉ ပဵꧣ်ၽိၵ်ႉၶုသေ ပၢႆပဵၼ်ၸၢတ်ႈသုင်ၵွၼ်ႇ၊ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီၵိၼ်ၼမ်ႉမေႃႇဢၼ်ၼႆႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ပၵတိၸင်ႇလဝ်ႈလၢတႈဝႃႈ "သႃႇမၼ ၶႃႈၶဝ်ၼႆႉ ပဵꧣ်ၼၢင်းယိင်းသၢဝ်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႈၶႃႈဢေႃႈ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢဝ်ၼမ်ႉၼႆႉ ပၼ်တႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းၵိၼ်တီႈၶႃႈ။"

မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ-
"ၼၢင်းသၢဝ်ဢိူၺ်း- ႁဝ်းၸဝ်ႈယွၼ်းတုင်းၼမ်ႉတီႈသူၵွႆး ႁဝ်းၸဝ်ႈဢမ်ႇထၢမ်ၸၢတ်ႈသုင်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႇသႄႈ" ၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇႁႂ်ႈၸႅၵ်ႇၽႄၸၢတ်ႈသုင်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉၸိူဝ်းပဵၼ်လၢႆလၢႆၸၢတ်ႈ ၸိူဝ်းမႃးၽိုၵ်းသႃတိုဝ်းၵမ်လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လီယုၵ်ႉယွင်ႈၵိူဝ်းယမ်ၶဝ်ၸဝ်ႈတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽိၵ်ႉၶုဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇတုင်းယွၼ်းယူႇလၢႆၵမ်းလႄႈ မၼ်းၼၢင်းၵေႃႈ ၸင်ႇသၼ်ႇသၢႆသေ လူႇတၢၼ်းၼမ်ႉၵိၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃၵေႃႈ ၸူမ်းသိူဝ်းယဝ်ႉ ၵိၼ်ၼမ်ႉသေ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 68၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၼၢင်းၶႃႈၸႂ်ႉ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇ

ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၵေႃႉဢၼ်ႁဵတ်းၶႃႈၸႂ်ႉတီႈႁိူၼ်းၵူၼ်းမီးလူင်ၵေႃးသိတ မိူင်းၵေႃးသမ်ႇပီႇယူႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမၼ်းပဵၼ်ဢုတ်ႉတရႃႇၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တီႈၵွင်းလင်မၼ်း မီးပူမ်လူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ၶုတ်ႉတရႃႇ ၵွင်းလင်ပူမ်၊ ၶုတ်ႉတရႃႇၵွင်းလင်ၵွမ်းၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈတၢင်းၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇပဵၼ်သၢဝ်မႃးၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇႁဵတ်းၶႃႈၸႂ်ႉၼၢင်းၸုမ်ႈလူင်မိူင်းၵေႃးသမ်ႇပီႇ၊ ၼၢင်းၸုမ်ႈလူင်ၼႆႉ ၼိုင်ႈဝၼ်းပၼ်ငိုၼ်းၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇပႅၵ်ႇပၢၵ်ႇသေ ႁႂ်ႈသိုဝ်ႉမွၵ်ႇပၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၼႆႉ ၵွႆးသိုဝ်ႉတႃႇငိုၼ်းသီႇပႃၵ်ႇသေ တႃႇသီႇပၢၵ်ႇတႄႉ ဢဝ်ဝႆႉတႃႇၸႂ်ႉၸၢႆႇသုၼ်ႇတူဝ်မၼ်းၼၢင်း။

မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၵႂႃႇႁႃသိုဝ်ႉမွၵ်ႇတီးၵၢတ်ႇ၊ မိူဝ်ႈၽႅဝ်ပွတ်းတၢင်းၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်းလႆႈငိၼ်းသဵင်တြႃးထမ်ႇမၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။ မိူဝ်ႈၽွင်းလႆႈငိၼ်းထွမ်ႇတြႃးယူႇၼၼ်ႉ တူၺ်းတွင်းလွင်ႈပဵၼ်လူႉၼႂ်းတူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇမၼ်း။ ပဵၼ်ၸႂ်ၶႂ်ႈၽႅဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇဝႆႉယူႇၵမ်းလဵဝ်။ တူၺ်းဝိပသ်သၼႃႇသေ လႆႈပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇ (Sotapanna) ၵႂႃႇ။ ဝိပသ်သၼႃႇၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸူဝ်ႈပၢၼ်ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇလူင်လူင်လၢင်လၢင်ယူႇယဝ်ႉ။

တေႃႈလဵဝ်တႄႉ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၼႆႉ ငိုၼ်းပႅတ်ႇပၢၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်သိုဝ်ႉမွၵ်ႇတင်းမူတ်းမူတ်းယဝ်ႉ။ တႃႇတေလႆႈဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ပိူၼ်ႈဢမ်ႇပၼ်ၼၼ်ႉ ၼၵ်းၸႂ်တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ မေႃပွင်ႇၸႂ်မႃးဝႃႈ လွင်ႈလၵ်ႉၶူဝ်းၶွင်ၼႆ ပဵၼ်ဢၵုသူဝ်ႇတုၸရိူၵ်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ယုမ်ႇယမ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ သရၼၵုင်ႇမၼ်းၼိမ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။


**"ဢၻိၼ်ၼႃၻႃၼႃ ဝေရမꧣိသိၵ်ၶႃပတံ ဝမႃၻိယႃမိ"**

ၵဝ်ၼႆႉ တေတိုဝ်းၵမ်မၼ်ႈ သိၵ်ႈၶႃႇပုတ်ႈ (သီႇလမျၢတ်ႈၸဝ်ႈ) ဢၼ်ဝႃႈ ဝႄႈလွင်ႈလၵ်ႉၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၸဝ်ႈမၼ်းဢမ်ႇပၼ်ၼၼ်ႉ လွတ်ႈႁေႃးၼင်ႇၼၼ်။

ၼၢင်းၸုမ်ႈလူင် လႆႈႁၼ်လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ၊ လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးတႄႉ လႆႈႁၼ်မွၵ်ႇၼႆႉ မီးၼမ်လိူဝ်တၢင်ႇဝၼ်း၊ ပဵၼ်ယွၼ်ႉၵွပ်ႈသင်ၼႆ မၼ်းၸင်ႇထၢမ်ႇၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇ၊ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၵေႃႈ ၸင်ႇလွတ်ႈဢၢၼ်ႇသီႇလမျၢတ်ႈၸဝ်ႈ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။

**"မုသႃဝၻႃ ဝေရမꧣိသိၵ်ၶႃပတံ သမႃၻိယႃမိ"**

ဝႄႈလွင်ႈလၢတ်ႈၸႃၵႂၢမ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၸုမ်ႈလူင်ၵေႃႈ လႆႈႁူႉလွင်ႈပဵၼ်တႄႉမီးတႄႉမၼ်း၊ ၼၢင်းၸုမ်ႈလူင်သႃႇမႃႇဝတီႇ ၸင်ႇပူင်ၵႂၢမ်းႁႂ်ႈၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇ ဢဝ်တေႇသၼႃႇဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းႁေႃးၼႄပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈၼၢင်း။ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၼၢင်းၸုမ်ႈလူင်သေ ၶိုၼ်းဢဝ်တေႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ၼၼ်ႉ ႁေႃးၼႄပၼ်ၶိုၼ်း။ ၼၢင်းၸုမ်ႈလူင်လႄႈ ၸိူင်ႉၼၢင်းၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ထွမ်ႇငိၼ်းတြႃးၸဝ်ႈသေ တင်းသဵင်ႈလႆႈပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၼႆႉ ၺၢၼ်ႇလႅတ်းၽၢႆၼႃႇ။ ဝၢႆးမႃး ဢူမ်ဢၢၼ်ႇလႆႈ ပိတၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင်သေ ပဵၼ်မႃး **"တိပိꩦၵၻရ"** ယူႇယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၸုမ်ႈလူင်သႃႇမႃႇဝတီႈၼႆႉ ႁႂ်ႈၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၼင်ႈတီႈသုင်သေ ၼၢင်းၸုမ်ႈလူင်သမ်ႉၼင်ႈတီႈတႂ်ႈတီႈတႅမ်ႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼၢင်း ၼပ်ႉယမ်ႁၵ်ႉသႃၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးတႄႉ ၸင်ႇလူတ်းယွၼ်ႇပၼ် ဢၼ်လႆႈပဵၼ်ပၢၼ်ၶႃႈၸႂ်ႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၵိူတ်ႇလဵင်ႉပၼ်ၸူဝ်ႈပၢၼ်ဢၼ်မႂ်ႇ တႃႇၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ **"ဢေၵတၷ်ၷံ ၽိၵ်ၶဝေ မႃမသႃဝၵႃၼံ ဢုပႃႇသိၵႃၼံ ၿႁုသုသ်သုၼံ ၶုꩡ်ၸုတ်တရံ" ၼႆသေ ၸင်ႇပၼ်ဢေႇၵတၵ်ႉၵယူႇယဝ်ႉ။<br>
<br>
ရႁၢၼ်းၶဝ်ဢိူၺ်၊ ၼႂ်းဢုပႃႇသိၵႃႇသႃဝၵ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၵဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တီႈဢၼ်မီးပိုၼ်ႉႁူႉယႂ်ႇၼမ်ၼၼ်ႉ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၼႆႉ တွၼ်းလိူဝ်၊ မျၢတ်ႈလိူဝ်ႈ၊ ၶိုၵ်ႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။<br>
<div class="center" style="width: auto; margin-left: auto; margin-right: auto;">
**(ဢင်ၷုတ်တၼိယႃႇၵ 1.1.260 ဢေၻၵ်ၷဝၷ်ၷ)'''


## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 61၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၼၢင်းၶမ်းၵူႇ

## ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
ၸိုဝ်ႈဢူႈ - ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်။
ၸိုဝ်ႈမႄႈ - ၼၢင်းသႅင်သူၺ်ႇ။
ပီၵိူတ်ႇ - ပီ 2397 (ပီၵေႃးၸႃႇ 1215) လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ 7 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းၸၼ်။
တီႈၵိူတ်ႇ - မၢၼ်ႈၵႅင်း၊ ဝဵင်ႈလၢဝ်း တူင်ႇဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး။

## ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ
မိူဝ်ႈဢယုလႆႈ(6)ၶူပ်ႇ၊လႆႈတေႇၽိုၵ်းႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈတီႈ ဢူႈၵူၼ်းထဝ်ႈ ၸဝ်ႈၶူးမေႃလူင် ႁဝ်းၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်၊ ယူႇႁိုင်ၼၢၼ်းမႃး ၼၢင်းၵေႃႈဢယုယႂ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးၵူႊဝၼ်းလႄႈ တင်းႁူႉတၢင်းမေႃၼၢင်းၵေႃႈတိူဝ်းယႂ်ႇသုင်ၶိုၼ်ႈၸွမ်းမိူၼ်ၵၼ်၊ ဢူႈၵူၼ်းထဝ်ႈသွၼ်ပၼ်တၢင်းမေႃ ၵူႊၸိူဝ်ႉၵူႊပိူင်သေ ၼၢင်းၵေႃႈႁဵၼ်းဢဝ်ၸွမ်း သမ်ႉပေႃးပဵၼ်မေႃသွၼ်လႆႈလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။

## ၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်း

တင်ႈဢဝ်ႁူၵ်းၶူပ်ႇ ႁႅၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈလၢႆး တီႈပေႃႈၵူၼ်းထဝ်ႈ ထိုင်ပဵၼ်ၶူးမေႃမႃးယဝ်ႉ။
တႄႇၼႃးႁိူၼ်းတင်း "သေႃးၸိၼ်ႇၼႃႉ" မိူဝ်ႈလႆႈသၢဝ်းၸဵတ်းၶူပ်ႇ ပီ 2424 လိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇ 8 ၶမ်ႈ။
မၼ်းၼၢင်းလႆႈယူႇထိုင် ႁူၵ်းသိပ်းသီႇၶူပ်ႇ။ သုတ်းမုၼ်သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 2461 လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇ 8 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းၸၼ်။

## ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ
လိၵ်ႈဢၼ်မၼ်းၼၢင်းတႅမ်ႈဢွၵ်ႇဝႆႉၸမ်း - 
1. ဢလွင်းၼူၵ်ႉၶဵဝ်ဢွၼ်ႇသွင်မွၼ်း။
2. ဢလွင်းၶႄၶမ်း။
3. ဢလွင်းမွင်းသၢမ်ၼူမ်း။
4. ဢလွင်းၵႂၢႆးၵႃသႅင်။
5. လိၵ်ႈဝီႉသေႇသၼႃႇ ၵႃၶမ်း။
6. လိၵ်ႈလေႃးၵႃႉ ဝီႉၼေႇယႃႉ။
7. ၶုၼ်သၢမ်လေႃး ၼၢင်းဢူးပဵမ်ႇ။
8. ၼၢင်းထၢမ်ၸႃး။
9.ၼၢင်းဢွၼ်ႇၵမ်သိၼ်။
10.ဢလွင်းဝူဝ်းၶဝ်လဵဝ်။
ဢမ်ႇပႆႇႁၼ်ၵေႃႈ  ယင်းမီးတင်းၼမ်။
ၼၢမ်ႇသႃႇၽိူၵ်ႇ

## Sandal-Wood (နံ့သာဖြူ-စန္ဒကူးဖြူ)
*Botany Term 	: 	Santalum album Linn
*Species/Family 	: 	Santalaceae
	
		
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	-အမြဲစိမ်း အပင်လတ် မျိုးဖြစ်၍ အကိုင်း အခက်များ ကိုင်းဖြာကျ နေသည်။ လွန်းပုံ သဏ္ဌာန် အရွက်များ ရွက်ဆိုင် ထွက်သည်။ ရွက်နား ညီသည်။ ထိပ်ဖက် သို့မဟုတ် ကြားမှ အဆုပ်လိုက် ပွင့်သော ပန်းခိုင်မျိုး ဖြစ်သည်။ ခရမ်းရောင် သန်းသော အပွင့် ငယ်လေးများ ပွင့်သည်။ တစ်စေ့ခွံ သီးဖြစ်ပြီး လုံးဝိုင်းသည်။
အပင်
- အမြဲ စိမ်းလန်းသော ပင်လတ် တစ်မျိုး ဖြစ်၍ ပေ ၃၀ မှ ၄၀ အထိမြင့် ၏ ။သေးသွယ်၍ တွဲကျသော အကိုင်းအခက် များရှိ၏ ။ အခေါက်နီညို ၊ သို့မဟုတ် အညိုရင့် ရောင်ရှိ၍ အတွင်းခံ အနီရောင် ရှိသည်။ အတွင်းသား မာ၍ ချောမွတ်သည်။ အညိုရောင် သမ်းသည်။ အကာသား ဖြူသည်။ အပင်ငယ် စဉ်တွင် အပွေးများ ချောမွတ်သော် လည်း အပင်ကြီး လျှင် ကြမ်းတမ်း၍ အမြှောင်းလိုက် အက်ရာများ တွေ့ရသည်။
အရွက်
- ရွက်ဆိုင် ထွက်လေ့ ရှိသော်လည်း တစ်ခါ တစ်ရံ ရွက်လွှဲထွက် သည်ကိုတွေ့ ရသည်။၁၁/၂ လက်မမှ ၃ လက်မခန့် ရှည်သည်။ ဖျော့တော့သော စိမ်းဝါရောင် သို့မဟုတ် အစိမ်းရောင် ရှိသည် ။ အရွက် အပေါ် မျက်နှာပြင် ပြောင်ချော၍ အောက်မျက်နှာ ပြင်ထက် အရောင် ပိုရင့်သည်။ ရွက်နုများ တစ်နှစ်လျှင် နှစ်ကြိမ် ထွက်သည်။
အပွင့်
- အပွင့် အချင်း ၁/၄ လက်မ ရှိသည်။ ပထမ တွင် မြက်ခြောက်ရောင် ဖြစ်၍ နောက်ပိုင်းတွင် ခရမ်းညို ရောင် ဖြစ်လာသည်။ အနံ့ မရှိချေ။ ပင်သက် ၃-၄ နှစ်တွင် သီးပွင့်သည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး အနည်း နှင့် အများ ပွင့်သည်။
အသီး
- လုံးဝိုင်းသည်။ ပုဏ္ဍရိတ် သီးနှင့် တူပြီး အနည်းငယ် ပိုကြီးသည်။ မှည့်သော အခါ ညိုနက်ရောင် ဖြစ်သွားသည်။ အသား အရည်ရွှမ်း သည်။ အစေ့ ့သေးငယ် ၍ မာသည်။ ငရုတ်ကောင်း စေ့ထက် အနည်းငယ် ကြီးသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အနှစ်သား။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာနိုင်ငံ အနေဖြင့် အိန္ဒိယ မှ မှာယူ၍ ရန်ကုန် ကမ္ဘာအေး လိုဏ်ဂူ ပတ်ဝန်းကျင် ၊ ပြင်ဦးလွင် နှင့် ပုပ္ပား တောင်ခြေ တို့တွင် အသင့်အတင့် စိုက်ပျိုးထား သည်ကို တွေ့ရသည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
- မြန်မာဆေး ကျမ်းများ အလိုအရ နံ့သာဖြူ သည် ခါး၏ ၊ အေး၏ ၊ နှလုံးကို အကျိုးပြု၏ ၊ အရောင်အဆင်း ကောင်းစေ၏ ။ သလိပ် ၊ သည်းခြေကို နိုင်၏ ။ အဆိပ်၊ ရေငတ် ၊ သွေးအန်၊ သွေးကျ ၊ အပူရောဂါ တို့ကို ပျောက်ကင်းစေ၏ ။

အသုံးပြုပုံ-
အနှစ်သား
၁။ ဖျား၍ အပူရှိန် အားကြီးခြင်း ၊ ကိုယ်သားကိုယ်ရေ ပရုတ်ကို သွေး၍ ဦးခေါင်းခွံ ၌ လိမ်းပေးခြင်း ဖြင့် အပူအခိုး များ ထွက်၍ ရောဂါ ပျောက်ကင်းစေသည်။
၂။ နံ့သာဖြူ နှင့် သံပရာရည် ဖျော်လူးပါက ယားယံခြင်း ပျောက်၏ ။
၃။ ဆန်ဆေးရည်နှင့် နံ့သာဖြူ သွေး၍ ပျားရည် ၊ သကြားတို့ နှင့် အနေတော် ရော၍ သောက်သော် ဆီးအောင့် ရောဂါ နှင့် ဝမ်းသွားရောဂါ ပျောက်၏ ။
၄။ ဒက်ပေါက်ခြင်း ၊ အနာစက် ပေါက်ခြင်း ဖြစ်သော် နံ့သာဖြူ ကို နှင်းဆီရည်နှင့် သွေး၍ နံနံစေ့ မြက်မွေး အနည်းငယ် ရောထည့် လိမ်းသော် ပျောက်၏ ။ နံ့သာဖြူ တစ်မျိုးတည်း လည်း လိမ်းပေး နိုင်၏ ။
၅။ ဆန်ဆေးရည်နှင့် နံ့သာဖြူ သွေး၍ သကြားခဲ နှင့် ရောသောက်သော် အပူလွန် ရောဂါ ၊ ကြို့ထိုးနာ တို့ ပျောက်၏ ။
၆။ ညောင်းညာ ကိုက်ခဲခြင်း ဖြစ်လျှင် နံ့သာဖြူ ၊ သွေးလိမ်းက ပျောက်၏ ။

## ကိုးကား
ဝဵင်းၼႃးဝီး

**ဝဵင်းၼႃးဝီး** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႃးဝီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းမႂ်ႇ၊ တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်း

**ဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်း** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၵ်ႇမင်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်း

**ၸႄႈဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်း** (), (), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်းယဝ်ႉ။  မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉတႄႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈဢေႃႈ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီ 1995 ၼႆႉ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်းၼႆႉ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း မီး 48,466 ၵေႃႉသေ ၼႂ်းၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဝႃႉ မီးၵႂႃႇ 37,024 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## တွၼ်ႈတႃႇ သိုပ်ႇတူၺ်းထႅင်ႈ
* Myanmar States/Divisions & Townships Overview Map
* Matman Township - Shan State - Mimu 

## ၽိုၼ်ဢိင်