open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ

**ဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် ၵႆယၢၼ် မွၵ်ႈႁႃႈလၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းႁွင်ႉဝႃႈ တၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ပီ 70 ပၢႆႇ မိူဝ်ႈပႆႇတင်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ တႄႇတင်ႈဝဵင်းယူႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးတူၼ်ႈ တူၼ်ႈတၼၢတ်ႉ တင်းၼမ်သေ ၼႂ်းၵႃႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် တူၼ်ႈလူင်သွင်တူၼ်ႈၼႆႉ တူၼ်ႈယႂ်ႇသုင်သမ်ႉပေႃးလုၵ်ႉတီႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်သေ မုင်ႈႁၼ် ဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၺ်းမီးသုမ်ႉဢွၼ်ႇ သီႇႁႃႈလင်သေ တီႈႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႃႇထိူၼ်ႇၼႃလႄႈ ပဵၼ်တီႈလမ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇတႃႇ  ဢင်းၵိတ်ႉၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉၵိုၵ်း တူၼ်ႈတၼၢတ်ႉလူင်သွင်တူၼ်ႈၼၼ်ႉသေ ဝႃးပဵၼ် ဢွင်ႈလိုဝ်ႈတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇႁိ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမွၼ်း ၵမ်ႉၼမ်သေ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ၽဵဝ်ႈပႃႇမႆႉမႃႇထိူၼ်ႇသေ ႁဵတ်းလွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉလင်ႁိူၼ်းတူဝ်းၼမ်မႃးလႄႈ ထိုင်မႃး ပီ 1170 မႃး ၸင်ႇႁွင်ႉတီႈၼၼ်ႈဝႃႈပဵၼ် ဝၢၼ်ႈတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ထုင်ႉၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမႃးလႄႈ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးသေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။

တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်းၼႆႉ မီးမွၵ်ႈသွင်လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ 1953 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးမႃး 6,805 ၵေႃႉသေ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႊ ယဝ်ႉ။

ဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇမႃး ၵႃႉၶၢႆၶႅမ်ႉလႅပ်ႈဝဵင်းၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ပႃႇၵိူဝ် - တၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၽႄ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇ ပွတ်းတွၼ်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆပဵၼ်သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ပႃႇၵိူဝ် - တူင်းၶႂႃႉ ဢၼ်မီး 49 လၵ်းၼၼ်ႉ လတ်းၵႂႃႇ ဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်မႃးသေ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၼၼ်ႉ ဢိုတ်းဝႆႉသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈႁဵတ်းပဵၼ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႄႇဢဝ်ပႃႇၵိူဝ်တေႃႇထိုင် ၶရၢၼ်းတူင်းၶႂႃႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သၢႆတၢင်းတေႃႉသူင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ် လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႇယႃႇဝတီႇ ၼၼ်ႉ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမႃးယဝ်ႉ။

တီႈၽၢႆႇသၢႆတၢင်းၼမ်ႉၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈၶုတ်း ပႃႇၵိူဝ်-ၸိတ်ႉတွင်း ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 30 လၵ်းၼၼ်ႉ လတ်းၶၢမ်ႈၵႂႃႇ ၵၢင်ဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေၶၢမ်ႈၸူးၵၼ် ဝဵင်းၽၢႆႇၼိူင်ႈလႄႈ ၽၢႆႇၼိူင်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1900 ၼၼ်ႉ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈၶဝ် လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ် ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 120 ထတ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈၶုတ်းလူင်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်းၼႆႉ ႁိူဝ်းလူင် ပေးလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးသေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ယွၼ်ႉမၼ်းတိုၼ်ႈမႃးလႄႈ ဝၢႆးလင်မႃး ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁိူဝ်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ၼၼ်ႉ ဢဝ်မႆႉ ၸိူဝ်းလုၵ်ႉတီႈ ပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ၊ တွင်ႇငူႇ၊ လႄႇဝေး၊ သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ ၼႆႉ လွင်ႈၸွမ်းႁွင်ႈၶုတ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶူဝ်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၶူဝ်းၵုၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဝၢၼ်ႈ 300 ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ၽိုၼ်း၊ မႆႉမွင်၊ ဢုမ်  ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢဝ်တေႃႉသူင်ႇၵၼ်တီႈ ႁွင်ႈၶုတ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ တီႈၼႂ်းႁွင်ႈလူင်ႁွင်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတထူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇၼႆႉ တူၵ်းၼႂ်းၼႃႈလိၼ်တႅမ် တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 1931 ၼၼ်ႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 341 လွၵ်းလၵ်းသေ ဝၢၼ်ႈဢၼ်ပူႇၵႄႇဢုပ်ႉၼႆႉ မီး 51 ဢိူင်ႇယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း မီးၵႂႃႇ 10,647 ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ ယဝ်ႉ။

တၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ ၼႆႉ မူႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ တူၼ်ႈတၼၢတ်ႉ ဢွၵ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈတၼၢတ်ႉလူင် သွင်တူၼ်ႈၼႆႉ သုင်ၼႃႇလႄႈ သမ်ႉပေႃးယူႇတၢင်း ပႃႇၵိူဝ်သေ မူင်ႈႁၼ်လႆႈ ဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ ပႃႇထိူၼ်ႇၼႃသေ ၵူၺ်းမီး သုမ်ႉဢွၼ်ႇ သီႇႁႃႈလင်ၵူၺ်း။ ပဵၼ်တီႈၼႃႈလိၼ် ၽူႈမီးၸၼ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် လမ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၼႃး ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမွၼ်း ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၽဵဝ်ႈသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1908 မႃး ၸင်ႇဢွၵ်ႇပေႃႇပဵၼ် ဝၢၼ်ႈတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ မႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1953 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 685 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်ႇသေ ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃး သိုပ်ႇဝႆႉတင်း ဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇသေ ၵႆယၢၼ် 7 လၵ်းယဝ်ႉ။

## ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
* တၶိၼ်ႇပၶျိတ်ႉ ၽူႈၶဝ်ႈပႃးၶွမ်ႇပတီႇငဝ်ႈၸိုင်ႈ ပႃႇတီႇၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉ (ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီဝင် သခင်ချစ်)
* မင်းသႃႈသတၢၼ်ႉ တိၼ်ႇၽေႇ (ၵမႃႇၸႄး) (စတန့်မင်းသား တင်ဖေ (ကမာစဲ))

## ၽိုၼ်ဢိင်
တၽုတ်ႉသလႄႈ ꧤၼ်ႇလိၵ (ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉ)

မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵူႈပွၵ်ႈ ၶိူဝ်းၵူၼ်းဢိၼ်းတီးယႃး ဢၼ်ယူႇတီႈဢေႃးရိတ်ႉသ (Orissa) မၢၼ်ႈဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈ (ဢူၵ်ႉၵလႃႇ)ၼၼ်ႉ မႃးယူႇပၢၵ်ႇသူပ်း ၼမ်ႉဢေႇရႃႇဝတီႇမိူင်းမၢၼ်ႈသေ မႃးတႄႇတင်ႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၸႂ်ထိုင်း ဢွင်ႈၸႃႇတိၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ ဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းဢူၵ်ႉၵလႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵႃႉမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးယူႇထင်ၼႂ်းဝဵင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဢၼ်မႃးယူႇထင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပႃးၵူၼ်းၵႃႉသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉ တၽုတ်ႉသလႄႈ ꧤၼ်ႇလိၵ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းပႃလၵ်ႉၶ (Balakha) ဢၼ်ယၢၼ်တင်းမႃၵျုရီသျရိပ်ႉ (Majaresharreef) ၼႂ်းမိူင်းဢႃႇၾၵၼ်ႇၼိသ်တၼ်ႇ (Afghanistan) မွၵ်ႈ (18) ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၽွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵီႈလွၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ မိူင်းဢူၵ်ႉၵလႃႇပၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢူၵ်ႉၵလႃႇပ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တၽုတ်ႉသလႄႈ ꧤၼ်ႇလိၵ သွင်ပီႈၼွင်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆတေႃႇ ဢူၵ်ႉၵလႃႇလႄႈ ဢိၼ်းတီးယႃးယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၵုၼ်ႇၵႃႉတၢင်းၶၢႆမိူင်းမၢၼ်ႈသေ လတ်းၶၢမ်ႈၼမ်ႉသမ်ႇမုတ်ႉတရႃႇယဝ်ႉ တေႃႉမႃးတီႈဝဵင်း တမ်ရႃလိပ်ႉတိ (Tamralipti)ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်း မီးတႃႈႁိူဝ်းၼၼ်ႉ။ သိုပ်ႇဢဝ်တင်းလေႃႉႁႃႈပၢၵ်ႇလမ်း တၢင်ႇလႄႇႁႃၸႅၵ်ႇၶၢႆ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၶႃၵႂႃႇမႃးလႄႇႁႃၶၢႆၶူဝ်းယူႇၼၼ်ႉ ၽႅဝ်မႃးထိူၼ်ႇဢုရုဝေႇလ၊ တေႃႇတတ်းသေ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လုၵ်ႉဢွၵ်ႇသမႃႇထိ ဢၼ်ၶုၺ်ႉႁၼ်ငမ်းယဵၼ်ဝိမုတ်ႉတိ ဝၢႆးသတ်ႉတႃႇႁၵမ်းထူၼ်ႈၸဵတ်းသေ ၼင်ႈယူႇတႂ်ႈမႆႉလၢင်းလွၼ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တၽုတ်ႉသလႄႈ ꧤၼ်ႇလိၵၼႆႉ ဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇလူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈမုၼ်းၼမ်ႉၽိုင်ႈ၊ ၶဝ်ႈမုၼ်းၼမ်ႉၽိုင်ႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဝၢႆးသေၸဵတ်းဝူင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ပဵၼ်သွမ်းႁူဝ်တီး ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးတႄႉတႄႉ။ ပေႃးယဝ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇပၼ်ၶူၼ်ႁူဝ်ၸဝ်ႈပႅတ်ႇသဵၼ်ႈ တီႈၶႃသွင်ၵေႃႉ။ ဢမ်ႇႁိုင် ပေႃးၶႃၽႅဝ်ၶိုၼ်းမႃး ဝဵင်းဢူၵ်ႉၵလႃႇပၵေႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢူၵ်ႉၵလႃႇပ ၸင်ႇဢဝ်ၶူၼ်ႁူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ထႃႇပၼႃႇၼႂ်းၵူင်ၵွင်းမူးပူဝ်ႇတထွင်ႇ၊ ၵွင်းသူႇလဵဝ်(သူးလေႇ) လႄႈ ၵွင်းမူးၶမ်းလူင် သူၺ်ႇတိၵူင်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆ ၸင်ႇလႆႈဢွၼ်ၵၼ် ၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃႇမူးၸႃးမႃးတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။

တၽုတ်ႉသလႄႈ ꧤၼ်ႇလိၵၶႃၼႆႉ လႆႈဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ႁပ်ႉဢဝ်သိၼ်ႁႃႈသဵၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇလႆႈထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ် တေႇသၼႃႇ။ ယွၼ်ႉဝႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးၽႅဝ်တီႈထိူၼ်ႇမိၵတႃႇဝုၼ်ႇ ၸင်ႇႁေႃးတြႃးႁူဝ်တီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထႃႇပၼႃႇၶူၼ်ႁူဝ်ၸဝ်ႈ တီႈဝဵင်းဢူၵ်ႉၵလႃႇပယဝ်ႉ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၼႆႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းၽႅဝ်မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ၊ တိူင်းမႃႇၵထသေ ၸင်ႇလႆႈထွမ်ႇငိၼ်းတြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေထွမ်ႇတေႇသၼႃႇယဝ်ႉ ꧤၼ်ႇလိၵၼႆႉ ႁဵတ်းရႁၢၼ်းသေ ၽိုၵ်းသႃၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးလႄႈ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇ။ တၽုတ်ႉသသမ်ႉ ႁဵတ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းသေ ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇယဝ်ႉ သိုပ်ႇႁဵတ်းၵူၼ်းၵႃႉ ၵူၼ်းၶၢႆယူႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈမၼ်းၼႆႉ သိုၵ်ႇၸႅၵ်ႇၽႄထမ်ႇမတြႃးၸဝ်ႈ ပၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇမၼ်းလႄႈ ပၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်။ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ပီႈၼွင်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉဢဝ်သြႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၽႅဝ်မႃးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈပူင်ပၼ် ၶူးဢေႇတတၵ်ႉၵယူႇယဝ်ႉ။

သွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၼႆႉ ပေႃးၽႅဝ်ႁွတ်ႈၶိုၼ်း လိၼ်ၸႃႇတိၶႃ မိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇၵေႃႇၵွင်းမူးလူင်ၼေႃႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၶူၼ်ႁူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ထႃႇပၼႃႇသေ ပူႇၸေႃႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

တၽုတ်ႉၸလႄႈ ꧤၼ်ႇလိၵ ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ပီႈၼွင်ႉ ဢၼ်တႄႇၶဝ်ႈပႃး ၾိင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈတႄႇၵွင်းမူးထႃႇပၼႃႇ ၶူၼ်ႁူဝ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ မိူင်းဢႃၾၵၼ်ႇၼီႇသတၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း ဢိၼ်းတီးယႃးပွတ်းႁွင်ႇလႄႈ ပွတ်းတူၵ်းၼၼ်ႉသေ ၶႃသွင်ၵေႃႉၼႆႉ လႆႈတၢင်းသိူဝ်းသႃႇ သုၶတဵမ်ထူၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 30၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၵေႇတ

**ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၵေတ** (), (), () ၼႆႉ မၼ်းဝႆႉပွတ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇလႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၵေႇတၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းတိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈပၸုၼ်ႇတွင်ႇ ၼႆႉၵေႃႈ လႆႈလၢတ်းၵႂႃႇတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၵေႇတၼႆႉ တႄႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီ (1959) သေ ပွၵ်ႉ မီး (19) ပွၵ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မီး (46) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢၼ် မီး (8) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မီး (4) ႁူင်းယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ်ႁူင်းလဵၼ်ႈပၢႆးလဵၼ် ပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၵႂၢမ်းၽိုၵ်းၵူၼ်းၸုမ်ႇ သုဝၼ်ႇၼ () လႄႈ ၵႂၢင်းလဵၼ်ႈလွတ်ႈလူမ်းလွတ်ႈၽူၼ် သုဝုၼ်ႇၼ () ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ပွတ်းတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ** (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆ့တီႈပွတ်းၵၢင် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ ၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းတိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း လႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး  ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇၼႆႉ ဢဝ် ပွၵ်ႉ (20)ပွၵ်ႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈမီး (28)ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢၼ်မီး (4) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉသုင်မီး (7) ႁူင်းယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း
ၸွမ်းလူၺ်ႈပိုၼ်း ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတၵူင်ႇသေ ၸဝ်ႈၽုင်းၵၢမ်ႇ မွင်ႇၵၢၼ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းၶႄႇ မႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈႁတ်းငၢၼ်ပူးၵမ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉမၼ်း လမ်လိၼ်မိၼ်ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်လႆႈလႄႈ မၼ်းၶတ်းၸႂ် ဢၢင်ႈတေလၵ်ႉပၢင်းဢဝ် ထၢတ်ႈတေႃႇမူၺ်ႇတေႃႇ တီႈၽြႃးသူၺ်ႇတၵူင်ႇလႄႈ ၽီလီၽီမျၢတ်ႈၶဝ်ၸင်ႇၽၢၼ်ႇႁဵတ်းငူးလူင် (မြွေ)တူဝ်ၼိုင်ႈသေ ႁႄႉ(တား)လႄႈ ၸင်ႇဝႃး တေဝႃႈ "တားမြွေ" ၼႆသေ ယွၼ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်ႁိုင်မႃးလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး တႃႇမူၺ်ႇ (တာမွေ) ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ပေႃးဢဝ်ပိုၼ်းမွၼ်းဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းမွၼ်း ဢၼ်ဝႃႈ "တာမွိုင့်"  ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တာ ၼႆႉ မၼ်းဝႃႈ တူၼ်ႈထၢၼ် မွိုင့် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼိုင်ႈ၊ မၼ်းယၢမ်ႈမီးမႃး တူၼ်ႈထၢၼ်လူင်တူၼ်ႈၼိူင်ႈ ဢိင်ႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈ "တာမွိုင့်"  ၼႆႉသေ ပဵၼ်မႃး တႃႇမူၺ်ႇ ၼႆ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်တႄႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉ ၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။

## ပၢႆးယူႇလီ
တီႈၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းယႃမၢၵ်ႇတႃ၊ ႁူင်းယႃၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ မီးႁူင်းယႃလူင် ၽႃႇတတ်းႁူ၊ ၶူႈလင်၊ ၶေႃး၊ ၵွၵ်းႁူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

### ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းလိုဝ်းလင်

ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ

**ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ** (), () ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတႃႇၸီႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈတႃႈတိုင်းၶမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈတႃႈတိုင်းၶမ်း** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး

**ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

## ၾိင်ႈၾႃႉ

*Reka Mineralna Padasfdasrasde*' reka de Lifoe. **0.563093°, 57.337599°**

klimat de savannow. teplota tela de Grudnia in Kvitenya krim de Berezina, Coldna tela de Chevrna-Listopad, opadow tela viso de 743 mm 

tela Travna, nizo de 14 mm de Lutugo, temperatura tela viso dnievna de 36 °C tela Cichna, nizo nochna de 17 °C tela 

Bezenya in Listopad.

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တႃႇၼ

လွင်ႈၸုၼ်ႉလူႇတၢၼ်း ယိုၼ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈတႃႇၼယဝ်ႉ။ ၻႃႇၼၼႆႉ ၸေႇတၼႃႇၻႃႇၼ၊ ဝတ်ႉထုၻႃႇၼၼႆသေ မီးသွင်ပိူင်။ ၶူဝ်းၼုင်ႈၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ် **ဝတ်ႉထုၻႃႇၼ** ယဝ်ႉ။ ၸႂ်ဢၼ်ၶႂ်ႈလူႇတၢၼ်းၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် **ၸေႇတၼႃႇၻႃႇၼ**ယဝ်ႉ။

## ၸေႇတၼႃႇသၢမ်ပိူင်
: 1. ၽွင်းမိူဝ်ႈပႆႇလူႇ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တၢင်းလူႇၼၼ်ႉသေ ၸႂ်ၸေႇတၼႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်မႃးထႃႈၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ပုပ်ႉပၸေႇတၼႃႇယဝ်ႉ။
: 2. ၸႂ်ၽွင်းမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလူႇယူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်မုၼ်ႇၸၸေႇတၼႃႇယဝ်ႉ။
: 3. ဝၢႆးသေလူႇတၢၼ်းယဝ်ႉသေ ၸႂ်ဢၼ်ပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဢပရၸေႇတၼႃႇၼႆသေ ၸေႇတၼႃႇမီးသၢမ်ပိူင်ယဝ်ႉ။


ဢၼ်တေပၼ် ၽွၼ်းလီၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၸေႇတၼႃႇၻႃႇၼၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶူဝ်းလူႇၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၵမ်ႉပၼ်ႁႂ်ႈၸေႇတၼႃႇ ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးယူႇ။ ၶူဝ်းလူႇၼၼ်ႉ လဵၵ်ႉၼွႆႉမီးတၢၼ်ႇ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၺွင်ႇၵူၺ်းၵေႃႈယႃႇ ပေႃးဝႃႈၸေႇတၼႃႇ ယႂ်ႇၼႆၸိုင် ၸၢင်ႈလႆႈၽွၼ်းလီမၼ်း တၢၼ်ႇတူၼ်ႈၺွင်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၽွင်းမိူဝ်ႈလူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈၸေႇတၼႃႇသၢမ်ထၢၼ်ၸိုၼ်ႈသႂ်ယူႇယဝ်ႉ။

## သၽေႃးတၢင်းလူႇ
တၢင်းလူႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ - 
*ပဵၼ်ၶူဝ်သႅင်ႁၢဝ်းၶမ်းမိူင်းၽီ။
*ပဵၼ်ၶူဝ်းလီၶွင်မျၢတ်ႈ။
*ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းသိုဝ်ႈ။
*ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်း တႃႇတေလႆႈမၢၵ်ႈၽူဝ်ႇ။
*ပဵၼ်ဢၼ်ႁႂ်ႈႁူမ်ႇငမ်းပိူၼ်ႈလႆႈ။
*ပဵၼ်ဢၼ်ပၼ်ႁႂ်းၸီးၸိမ်ႇသိူဝ်းၸႂ်။
*ပဵၼ်ဢၼ်ႁႂ်ႈလွင်ႈသိူဝ်းသႃႇလိူဝ်တွၼ်း။
*ပဵၼ်ဢၼ် ယုၵ်ႉယွင်ႈႁွပ်ႇႁွင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။
*ပဵၼ်ဢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇယဵၼ်ႇငႄႈၶဝ် ႁႂ်ႈငႄႈ။
*ပဵၼ်ဢၼ် ႁႂ်ႈၽွၼ်းလီၵူႈပိူင်ယဝ်ႉတူဝ်ႈ။
*ပဵၼ်မင်ႇၵလႃႇတြႃး ဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (157) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း

thumb|သဵၼ်ႈတၢင်းသဵၼ်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း
thumb|ၶူဝ်တႃႈၶီႈလဵၵ်း-မႄႈသၢႆ
**ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုၵ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ ၸႄႈဝဵင်း တႃႈၶီႈလဵၵ်းဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်း

**ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်း** (), (), (), () ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။  ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ တႃႈၶီႈလဵၵ်းၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ 176,877 ၵေႃႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။

## ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း

ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်းၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။

* ၸႄႈဝဵင်း တႃႈၶီႈလဵၵ်း
** ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း
** ဝဵင်းၵဵင်းလၢပ်ႈ
** ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း

**ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း** (, ), (), () ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းယဝ်ႉ။

## ဝဵင်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း တႃႈၶီႈလဵၵ်း

# ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း
# ဝဵင်းၵဵင်းလၢပ်ႈ
# ဝဵင်းတႃႈလေႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၼႂ်းမိူင်းတႆး

## တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၼႂ်းမိူင်းတႆး

# တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ႁၢႆးဝူဝ်း
# တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၼမ်ႉၸၢင်
# တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵဵင်းတုင်
# တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် မိူင်းသၢတ်ႇ
# တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တႃႈၶီႈလဵၵ်း
# တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် မိူင်းမိတ်ႈ
# တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် လွႆယဵဝ်ႈ (လႃႈသဵဝ်ႈ)
ဝဵင်းတၢႆႉဢူး

**ဝဵင်းတၢႆႉဢူး** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းတၢႆႉဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တၢႆႉဢူးၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸိုဝ်ႈမွၼ်း ဍာ်အုဲ(သဵင်ဢွၵ်ႇ တႅၵ်ႉဢိူၺ်း) သေလူင်းမႃးယဝ်ႉ။ တႅၵ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ၼမ်ႉ၊ ဢိူၺ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၼဝ်ႈၼႆလႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၼမ်ႉၼဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝဵင်းၵေႃးလိယ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇမွၼ်း ၼၼ်ႉသေ ၼမ်ႉတီႈႁွင်ႈၵေႃးလိယၼႆႉ ယိုင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးသေ ပေႃးၼမ်ႉတူၵ်းၵႂႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈၼႃႈလိၼ်ၶူင်ႈၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၼဝ်ႈၸူးၵိုတ်းဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇလႆဝႃႈႁွင်ႈဝႃႈၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။

တၢႆႉဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း လႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ တႃႈၵုင်ႈသေ ၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၼႆ ၵႆယၢၼ် 88 လၵ်း၊ ပေႃးဝႃႈၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၼႆ ၵႆယၢၼ် 81.25 လၵ်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းတႃႈၵွင်

**ဝဵင်းတႃႈၵွင်** (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်း ဢၼ် ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵဝ်ႇတႃႈၵွင် ၼႆၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်သေ ပဵၼ် ဝဵင်းၵဝ်ႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တႃႈၵွင်ၼႆႉ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈၸွမ်း မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ၼႆ ၵႆယၢၼ် 127 လၵ်းသေ မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇသေ ပဵၼ်ထုင်ႉၼႃႈလိၼ်ပဵင်းယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းတၢႆႉၵျီး

**ဝဵင်းတၢႆႉၵျီး** (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်းသုတ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတၢႆႉၵျီး လႄႈ ထုင်ႉတၢႆႉၵျီး ၸႄႈတွၼ်ႈဢိၼ်းၸဵင်ႇ ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၶူၼ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃး လႄႈ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇ ယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ ၵႂႃႇၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၵႂႃႇ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၼႆၸိုင် ၵႆယၢၼ် 42 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးတူၺ်းဝဵင်းတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝဵင်းယႂ်ႇသေတႃႉ ၼႃႈလိၼ်ၵႂၢင်ႈသေ ယွၼ်ႉမီးဝႆႉတၢင်းႁူပ်ႉၵၼ်လႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၵႃႉၶၢႆသေ ၵူၼ်းၵိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ တၢႆႉၵျီးသေ ႁဵတ်းဝႆႉတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၸူး ၵျူဝ်းၽျူႇ ဢၼ်ၽႄပၼ်ၼမ်ႉတႃႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉတၢႆႉၵျီးၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ၸႄႈဝဵင်းတၢႆႉၵျီးလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းတၢႆႉၵျီးၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေၼႆ မီးမႃး ၵူၼ်း 277,165 ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းတၢႆႉဢူး

**ၸႄႈဝဵင်းတၢႆႉဢူး** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတၢႆႉဢူး ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းတၢႆႉၵျီး

*ၸႄႈဝဵင်းတႅၵ်ႉၵျီး*' (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ထမ်ႇမ ဢၼ်သေႃးၼတၼ်ႇတပရမ်ႇမၼ ၵေႃႉႁဵတ်း

မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယူႇသဝ်းၼႂ်းဝဵင်းၸမ်ႇပႃႇ တိူင်းဢင်ႇၵၼၼ်ႉ သေႃးၼတၼ်ႇတ ၵေႃႉပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ပရမ်ႇမၼလႄႈ တင်းဢူၺ်းလီမၼ်း ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်းဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ-

"ႁိူၺ်း-ပရမ်ႇမၼ... ပေႃးမီးပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႈ လၢႆလၢႆပိူင်တဵမ်ထူၼ်ႈၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေႁွင်ႉဝႃႈ ပရမ်ႇမၼၼႆလႃႇ"
"ႁိူၺ်း-ၵေႃးတမ... ပေႃးမီးပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႈႁႃႈပိူင် ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ တဵမ်ထူၼ်ႈၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေႁွင်ႉဝႃႈ ပရမ်ႇမၼ ၼႆယဝ်ႉ"

1။ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတင်းသွင်ၽၢႆႇ တေလႆႈသႅၼ်ႈသႂ်။
2။ တေႈလႆႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၽိုၵ်းလိၵ်ႈမၼ်ႇတလႄႈ ဝေႇတ။
3။ ႁၢင်ႈၾၢင်ၼိူဝ်ႉၼင်တေလႆႈငၢမ်းလီ။
4။ တေလႆႈမီးသိၼ်သီႇလ။
5။ တေလႆႈပဵꧣ်ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ (ပၼ်ႇတိတ)။

"ပရမ်ႇမၼ... ၼႂ်းၾၢင်ႁၢင်ႈႁႃႈပိူင်ၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈဢမ်ႇတဵမ်ႈထူၼ်ႈသေ ဢၼ်ဢၼ်ၼႆၸိုင် ၸွင်ႇတေႁွင်ႉလႆႈပရမ်ႇမၼၼႆႁိုဝ်"
"ၵေႃးတမ... သင်ဝႃႈ ၾၢင်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈပိူင်သီႇလလႄႈ ပၺ်ႇၺႃႇတဵမ်ထူၼ်ႈယူႇၵေႃႈ ႁွင်ႉလႆႈပရမ်ႇမၼယူႇ"

ပေႃးဝႃႈတွပ်ႇၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ပရမ်ႇမၼၶဝ် ၸိူဝ်းမႃးၸွမ်း သေႃးၼတၼ်ႇတၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈၸႂ်၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လၢၼ်မၼ်း ဢၼ်မႃးၸွမ်းမၼ်း ၵေႃႉပဵၼ် ဢင်ႇၵၵႁၼဝၵ ၼၼ်ႉ ပိူင်ၾၢင်ႈႁၢင်ႈသၢမ်ဢၼ်တၢင်းၼိူဝ်တႄႉ တဵမ်ထူၼ်ႈယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ သီႇလလႄႈ ပၺ်ႇၺႃႇသမ်ႇဢမ်ႇမီး။

"ပရမ်ႇမၼ... ပေႃးသီႇလလႄႈ ပၺ်ႇၺႃႇဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼႆ ၸွင်ႇတိုၵ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ပရမ်ႇမၼႁႃႉ"
"ၵေႃးတမ... ဢမ်ႇႁွင်ႉဝႃႈလႆႈ၊ သီႇလလႄႈ ပၺ်ႇၺႃႇတေလႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈၵွၼ်ႇ"
"မႅၼ်ႈဢိူဝ်ႈ ပရမ်ႇမၼ... ၽူႈမီးသီႇလၼႆႉ မီးပၺ်ႇၺႃႇဢိူဝႈ၊ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ ပႂ်ႉပႃးသီႇလဢိူဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼႂ်းၶူင်းၵၢင်ၼႆႉ ၽူႈမီးသီႇလ ၸင်ႇပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇဢိူဝ်ႈ။ တေလႆႈမီးၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇဢၼ်ဢဝ်သီႇလသေ သုၵ်ႈသီဝႆႉၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ"
"ၵေႃးတမ... ပၺ်ႇၺႃႇဢၼ်ၸဝ်ႈလၢတ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်သင်"
"ပရမ်ႇမၼ... လူင်ႉလႅၼ်ႇတီႈၸၢၼ်ႇသီႇၸၼ်ႉယဝ်ႉ လႆႈၶုၺ်ႉႁၼ်ၺႃႇၼတသ်သၼယဝ်ႉ ၸင်ႇပဵၼ်ပၺ်ႇၺႃႇဢိူဝ်ႈ"

ယၢမ်းၼၼ် သေႃးၼတၼ်ႇတ ပရမ်ႇမၼၵေႃႈ ၸင်ႇပႃးၸႂ်ပႃးၶေႃးသေ လဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ "ၵေႃးတမ... တႄႇဢဝ်ဝၼ်းၼႆႉၵႂႃႇ ၶႅၼ်းတေႃႈမၵ်းမၼ်ႈၶႃႈႁဝ်းပဵၼ် ဢုပႃႇသၵႃႇသေၵမ်း။ ပေႃးမိူဝ်ႈၽုၵ်ႈၵၢင်ၼႂ်ၼႆႉ ၶႅၼ်းတေႃႈ ယေႃးၶိင်းတင်းသင်ႇၶႃႇၶဝ်သေ မႃးဢဝ်သွမ်းတီႈႁိူၼ်းၶႃႈႁဝ်းၶဝ်သေၵမ်းတီႈၶႃႈ"။

ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ ပေႃးဝႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၶဝ်ၽႅဝ်မႃးယဝ်ႉၵေႃႈ တူဝ်သေႃးၼတၼ်ႇတပရမ်ႇမၼ ၸင်ႇဢဝ်ၶဝ်ႈသွမ်းၽၵ်းသွမ်း ဢၼ်မီးရသႃႇတဵမ်ထူၼ်ႈသေ ၸဵၼ်းယိုၼ်ႈ၊ ဝၢႆးၵိၼ်သွမ်းယဝ်ႉ သေႃးၼတၼ်ႇတပရမ်ႇမၼၸင်ႇမႃးၼင်ႈ ပႃႈၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ သေႃးၼၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼႂ်းမူႇၸုမ်းၶဝ်၊ ၶႂ်ႈၼွမ်းႁူဝ်ၶုပ်ႉဝႆႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇ၊ သမ်ႉၶႂ်ႈပႂ်ႉပႃးၸၼ်ႉ ဢၼ်မၼ်းပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ယူႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇလဝ်ႈထိုင်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။

"ၵေႃးတမ... ၽွင်းၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၵူၼ်းၼမ်ၼၼ်ႉ ၶႃႈႁဝ်းတေလုၵ်ႉၸုၵ်းသေ ဝႆႈၸိုင် ႁႂ်ႈမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ မိူၼ်ၶႃႈႁဝ်းၼွမ်းႁူဝ်ဝႆႈသႃယူႇၼႆသေၵမ်း။ သင်ဝႃႈ ၶႃႈႁဝ်းမီးၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၵူၼ်းၼမ်ၼႆ ပေႃးၶႃႈဢဝ်ၶဵၼ်ႁူဝ်ပူတ်းလူင်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ မိူၼ်ၶႃႈႁဝ်းၼွမ်းႁူဝ်ဝႆႈသႃသေၵမ်း။ သင်ဝႃႈ ၶႃႈမီးၼိူဝ်လေႃႉမႃႉသေ ပေႃးၶႃႈ ယုၵ်ႉၶွၼ်ႉႁေႃႈလေႃႉမႃႉပေႃးၼႆ ႁႂ်ႈမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ မိူၼ်ၶႃႈႁဝ်းၼွမ်းႁူဝ်ဝႆႈသႃ ၼႆသေၵမ်း"။

ယၢမ်းၼၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸီႉၸမ်ႈႁေႃးၼႄ ထမ်ႇမၵထႃႇသေယဝ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းယေႃးၶိင်းဢွၵ်ႇႁိူၼ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 75၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဝၢၼ်ႈတႅၼ်ႈပုတ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈတႅၼ်ႈပုတ်း** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ

## ထူဝ်ၼဝ်ႈ

# ထူဝ်ႇၼဝ်ႈၶႅပ်း
# ထူဝ်ႇၼဝ်ႈမဵတ်ႉ
# ထူဝ်ႇၼဝ်ႈၼမ်ႉၽိတ်ႉ
# ၼမ်ႉၼူမ်းထူဝ်ႇၼဝ်ႈ

## လၢႆးႁဵတ်း

## တီႈၸႂ်ႉ
ထူဝ်ႇၼဝ်ႈၼမ်ႉၽိတ်ႉ

ထူဝ်ၼဝ်ႈၼမ်ႉၽိတ်ႉၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈမိူၼ်ထူဝ်ၼဝ်ႈၶႅပ်းသေတႃႉ ၶႅပ်းမၼ်းတႄႉ ဢမ်ႇပေႃးယႂ်ႇလူင်လၢင်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းပႃးဝႆႉ မီးၵီးမၼ်းၵမ်းလဵဝ်။ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ ပေႃးဝႃႈ ထူဝ်ႇၼဝ်ႈၼမ်ႉၽိတ်ႉ မၼ်းမီးသၢႆၽဵတ်းဝႆႉ။

## လၢႆးႁဵတ်း

## လၢႆးၵိၼ်
ထုၼ်

ထုံးသည် အဖြူရောင်ရှိသော အစိုင်အခဲဖြစ်၍ ဓာတုဗေဒ အလိုအားဖြင့် ကယ်လဆီယမ်အောက်ဆိုက် ဟုခေါ်သည်။ ထုံးကျောက်ဟူ၍၎င်း၊ မြေဖြူဟူ၍၎င်းခေါ်သော ကယ်လဆီယမ် ကျောက်တစ်မျိုးကို မီးဖိုတွင်ထည့်၍ အပူချိန် ဖာရင်ဟိုက် ၁၈ဝဝ ံထိ မီး ပြင်းတိုက်ပေးရသည်။

ထိုထုံးကျောက်ကို မီးပြင်းတိုက်လိုက်သောအခါ ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုက်များ လွတ်ထွက်သွားပြီးလျှင် မဖောက်ထုံး (ကယ် လဆီယမ်အောက်ဆိုက် CaO) ဖြစ်လာသည်။ ထိုအတွက် ပုံသေရေးနည်းမှာ (CaCO3 CaO + CO2)ဖြစ်သည်။ ထိုမဖောက်ထုံးတွင် ရေထည့်လိုက်သောအခါ အလွန်ပူလာ၍ ထုံးသည် ကြေမွသွားကာ ဖောက်ထုံး(ကယ်လဆီယမ် ဟိုက် ထိုအတွက်ပုံသေရေး ဖြစ်သည်။ 

ထုံးအင်္ဂတေပြုလုပ်လိုသောအခါ မဖောက်ထုံးတွင် ရေထည့် ပြီးနောက် သဲနှင့် အမှုန့်ကြိတ်ထားသော ကျောက်များကို ရော ပေးရသည်။ ထိုအရောသည် ခြောက်သွားသောအခါ လေထဲမှ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ကို စုတ်ယူပြီးလျှင် ကယ်လဆီယမ် ကာဗွန်နိတ်ဖြစ်သည်။ ထိုပြင် သဲမှဆီလီကာနှင့်လည်းပေါင်း၍ ကယ်လဆီယမ်ဆီလီကိတ် ဖြစ်သေးသည်။ ထိုပစ္စည်းများက အုတ် သို့မဟုတ် ကျောက်ခဲများကို ခိုင်မြဲစေသည်။ ယခုအခါ ထုံးအင်္ဂတေကို အသုံးမများလှ တော့ချေ။ ယင်းအစား ဘိလတ် မြေကိုသာ အသုံးများသည်။

ထုံးသည် မီးပြင်းကိုခံနိုင်၏။ သို့သော် လျှပ်စစ်မီးဖိုတွင်မူ အရည်ပျော်လေသည်။ ထုံးသည် အယ်ကလီ သတ္တိ၌ အလွန် တက်မြက်သောကြောင့်၊ အက်ဆစ်များကို ဓာတ်ပြယ်စေနိုင် သည်။ ထိုပြင် ကော့စတစ်ဆိုဒါနှင့် ပိုတက်တိုု့ကဲ့သို့ အသီး အနှံနှင့်အသားများကိုလည်း စားပစ်နိုင်သေးသည်။ ထို့ကြောင့် အညစ်အကြေးကိုရှင်းပစ်ရာတွင် ထုံးကိုအသုံးပြုကြသည်။ 

ထားလျှင် ထုံးသည်လေထဲမှ ရေနှင့်ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ကာဗွန်နိတ် ပြောင်းလဲသွားလေသည်။ ရေနှင့် ဖောက်ထုံးပျော်ဝင်ရည်ကို ထုံးရေကြည်ဟုခေါ်သည်။ ထုံးနို့သည် ထုံးရေကြည်နှင့် အရည်မပျော်သော ဖောက်ထုံးအ ရောဖြစ်သည်။ 

ထိုထုံးမျိုးများအပြင် ရေအောက်တွင်မာသွားတတ်သော ထုံးမျိုး လည်း ရှိသေးသည်။အယ်ကလီများတွင် ထုံးသည် ဈေးအပေါဆုံးဖြစ်သည်။ ထုံး ကို အဆောက်အအုံနှင့် လမ်းများဆောက်လုပ်ရာ၌၎င်း၊ ဆေးဖြူ များပြုလုပ်ရာ၌ ၎င်း၊ မြေဩဇာများ ပြုလုပ်ရာ၌၎င်း အသုံးပြုကြသည်။ ထိုပြင် သားရေနယ်လုပ်ငန်းတွင် သားရေပြားများမှ အမွေးကျွတ်စေရန် ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ထုံးကိုအသုံးပြုကြသည်။ ဖန်သားများပြု လုပ်ရာတွင်လည်း ထုံးကိုအသုံးပြုကြသည်။ မြေဆီလွှာတွင် အချဉ်ဓာတ် ပေါက်လာသောအခါ အချဉ် ဓာတ်ပြယ်စေရန် အလို့ငှာ ထုံးကိုအသုံးပြုကြသည်။ ပိုးသတ်ဆေး အများအပြား တွင်လည်း ထုံးကိုအသုံးပြုကြသည်။ ထုံးကို သဲနှင့်ရော၍ အပူ ပြင်းတိုက်ပေးလျှင် အရည်ပျော်၍ ဖန်ရည်တစ်မျိုး ဖြစ်လာ သည်။ ထုံးသည် သတ္တုပစ္စည်းအမြောက်အမြားကို ပျော်ဝင်စေ နိုင်သည်။ ထိုကြောင့် သံတွင်းထွက် ပစ္စည်းရိုင်းများမှ သံကို ထုတ်ယူရာတွင် ထုံးကျောက်များကိုထည့်၍ အသုံးပြုကြလေ 
သည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထုံးကျောက်ကို နေရာအနှံ့အပြား၌ တွေ့ရပေသည်။ ထုံးကျောက်မှ ထုံးကိုထုတ်ယူသုံးစွဲရာ၌ အကြီး ကျယ်ဆုံးနေရာမှာ သရက်မြို့ရှိ ဘိလတ်မြေစက်ရုံကြီးဖြစ် သည်။ မော်လမြိုင်မြို့ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ ကျိုက်မရောရွာတွင် လည်း ရာသီအလိုက် ထုံးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မြစ်ကြီးနား၊ ကျောက်ဆည်၊ ရွှေဘိုနှင့် အောက်ချင်းတွင်းခရိုင်များတွင် ထုံးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြ သည်။

## ကိုးကား
ဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇ (ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ)

**ဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇ (ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ)

**ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇ** (), (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇသေ  မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း မႄႈၼမ်ႉလႅင်ႇ  ဢၼ်မီးပွတ်းၸၢၼ်း တီႈမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇဝ လႄႈ မႄႈၼမ်ႉလႅင်ႈ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢၼ်ပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်ပွတ်းတူၵ်းတႃႈၵုင်ႈ ၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇသူင်ႇပဵၼ် ၾႆးၾႃႉ တႃႇၼႃႈလိၼ်ၵၢၼ်ပၢႆးၸၢၵ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉၼႆ လုၵ်ႉတီႈ ၶွမ်ႇပၼီႇထူးသေ တိုၵ်ႉၵေႃႇသၢင်ႈ ႁူင်းၸၢၵ်ႈပၼ်ၾႆးၾႃႉ ဢၼ်ၸႂ်ႉ ထၢၼ်ႇငိူၵ်ႈ ဢၼ်တေဢွၵ်ႇႁႅင်း 270 မႅၵ်ႇၵႃႇဝတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## လွင်ႈၵူၼ်းယူႇသဝ်း
တီႈၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇၼႆႉ ဢိူင်ႇ မီး 59 ဢိူင်ႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈမီး 230 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။

## ၶွပ်ႇၼႃႈလိၼ်

ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မႄႈၼမ်ႉလႅင်ႇ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းၸမ်ႉ မီး မႄႈၼမ်ႉပၢၼ်းလႅင်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်းၸမ်ႉမီး မႄႈၼမ်ႉပေႃးလႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။  ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၸမ်ႉမီး ၸႄႈဝဵင်းၸလုၼ်ႇ (ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ) ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇလႄႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၸမ်ႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းတႅၵ်ႉၵျီး လႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇပီႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇပျီႇတႃႇ ၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇ၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇတူင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းထၼုၽျူႇ (ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႇ
* "Htantabin Township, Yangon Division" map ID: MIMU154 Htantabin Township 090423 v02, April 2009, Myanmar Information Management Unit (MIMU)
* "Htantabin Google Satellite Map" Maplandia World Gazetteer
ပတိသၼ်ႇထေႇ သီႇပိူင်

## ပတိသၼ်ႇထေႇ (4) ပိူင်
# ၸလႃၿုꩡပꩦိသၼ်ꩪေ = လွင်ႈလႆႈၶူတ်းၸွၵ်းသေလႄႈ ပဵၼ်မႃးၼႂ်းတွင်ႉပုမ်မႄႈ။ (မိူၼ်ၼင်ႇၵူၼ်း၊ ဝူဝ်း၊ ၵႂၢႆး တႄႇၵွႃႇ)
# ဢꧣ်ꩨꩡပꩦိသၼ်ꩪေ = လွင်ႈလႆႈယူႇသဝ်း ပဵၼ်မႃးၼႂ်းၶႆႇ။ (မိူၼ်ၼင်ႇ ၼူၵ်ႉ၊ ၵႆႇ၊ ပဵတ်း တႄႇၵွႃႇ)
# သံသေၻꩡပꩦိသၼ်ꩪေ = လွင်ႈလႆႈပိုင်ႈဢိင် တူၼ်ႈမႆႉ၊ မွၵ်ႇ၊ ၼမ်ႉဢၼ်ၼဝ်ႈသေလႄႈပဵၼ်။ (မိူၼ်ၼင်ႇ ယုင်း တႄႇၵွႃႇ)
# ဢေႃပပႃတိၵပꩦိသၼ်ꩪေ = လွင်ႈလႆႈၽုတ်းပဵၼ်ႁၢင်ႈ ပဵၼ်တူဝ်မႃးၵမ်းလဵဝ်။ (မိူၼ်ၼင်ႇ ၽီ၊ သၢင်၊ ပိၵ်ႉတႃႇ၊ ငရၢႆး တႄႇၵွႃႇ)
ပပ်ႉပိုတ်ႇၶေႃႈၵၢမ်းတႆး

*ၸိုဝ်ႈပပ်ႉ = ပပ်ႉပိုတ်ႇၶေႃႈၵၢမ်းတႆး
*ၽူႈတႅမ်ႈ = လုင်းၵၢၼ်ႈၶမ်းသၢင်ႇသၢမ် 
*တႄႇတႅမ်ႈ = 1992
*ပေႃႉလိၵ်ႈ = ၸၢႆးလႃႉၸိင်ႇ (ၼမ်ႉၶမ်း)
*ပီဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ- 2001 လိူၼ်တီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇ
*တီႈဢိတ်ႇ = မွၵ်ႇၵူႇသွႆႈလႅင် (တႃႈၵုင်ႈ)
*တၢင်းၼမ် = 2500 ပပ်ႉ
*ၼႃႈလိၵ်ႈ = 314 ၼႃႈ
*ၶေႃႈၵႂၢမ်း = (     ) ၶေႃႈ
*သႅၼ်းပပ်ႉ = (   )x(    )
*ၶပ်ႉၶိုင် = ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း 
**ပပ်ႉပိုတ်ႇၶေႃႈၵၢမ်းတႆး** ၼႆ့ ပဵၼ်ပပ်ႉဢၽိထၢၼ်ႇ Dictionary တႆးတေႃႇတႆး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈသေ ၵေႃႉတႅမ်ႈမၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်တႆး။ 
## ယိူင်းဢၢၼ်း
ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆး ဢၼ်ဢမ်ႇလေႃးၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉ။
## ၸႂ်ႉတိုဝ်း
တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး 16 တူဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵ ၶ င ၸ သ ယ တ ထ ၼ ပ ၽ မ လ ဝ ႁ ဢ ၼႆႉၵူၺ်း။ တူဝ် (ၺ၊ ရ၊ ၾ) ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း တူၼ်းသဵင် (6) သဵင်။ ၵၢႆႇၶိုၼ်း (ႆ) ၼႆ့ ဢမ်ႇႁၼ်ၸႂ်ႉသေ ဢဝ်(ၺ) ၽႅတ်း တၢင်ဝႆႉ။
## လၢႆးၶပ်ႉတူဝ်လိၵ်ႈ

# ၵ ၶ င ၸ သ ယ တ ထ ၼ ပ ၽ မ လ ဝ ႁ ဢ
# ႃ ႃႇ ႃႈ ႃး ႃႉ ႃႊ
# ဢႃ  ဢီ	ဢေ	ဢႄ	ဢူ	ဢူဝ်	ဢေႃ 	ဢိုဝ်	ဢိူဝ်
# ဢႂ်
# ဢၺ်		ဢၢၺ်	ဢုၺ်	ဢူၺ်	ဢွၺ်	ဢိုၺ်	ဢိူၺ်
# ဢၵ်	ဢၢၵ်	ဢိၵ်	ဢဵၵ်	ဢႅၵ်	ဢုၵ်	ဢူၵ်	ဢွၵ်	ဢိုၵ်	ဢိူၵ်
# ဢင်	ဢၢင်	ဢိင်	ဢဵင်	ဢႅင်	ဢုင်	ဢူင်	ဢွင်	ဢိုင်	ဢိူင်
# ဢတ်		ဢၢတ်	ဢိတ်	ဢဵတ်	ဢႅတ်	ဢုတ်	ဢူတ်	ဢွတ်	ဢိုတ်	ဢိူတ်
# ဢၼ်		ဢၢၼ်	ဢိၼ်	ဢဵၼ်	ဢႅၼ်	ဢုၼ်	ဢူၼ်	ဢွၼ်	ဢိုၼ်	ဢိူၼ်
# ဢပ်	ဢၢပ်	ဢိပ်	ဢဵပ်	ဢႅပ်	ဢုပ်	ဢူပ်	ဢွပ်	ဢိုပ်	ဢိူပ်
# ဢမ်	ဢၢမ်	ဢိမ်	ဢဵမ်	ဢႅမ်	ဢုမ်	ဢူမ်	ဢွမ်	ဢိုမ်	ဢိူမ်
# ဢဝ်	ဢၢဝ်	ဢိဝ်	ဢဵဝ်	ဢႅဝ်	ဢိုဝ်ဝ်	ဢိူဝ်ဝ်
## ၶိူင်ႈၵေႃႇတင်ႈၶေႃႈၵၢမ်း
# Noun 		- (n) 3
# Pronoun 		- (pr)
# Adjective		- (adj)
# Verb			- (v)
# Adverb 		- (adv)
# Preposation		- (prep)
# Conjuction		- (conj)
# Interjection		- (int)

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး

**ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး** ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

## သၢႆပိုၼ်း
ပတဵင်ႇၵျီးၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈလူင်မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်ဢၼေႃႇယထႃႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ၶၢႆႉလၢႆႈပဵၼ်မႃး တေႃႇပေႃးပဵၼ် ဝဵင်းလုၵ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီႈ ဢေႇတီႇ (1244) ပၢၼ်ပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ဝေႃးႁၢၼ် ပဵင်ႇတုၵျီး () ၼၼ်ႉသေ လူင်းမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်မႃး ၸူးပဵၼ်မႃး ပတဵင်ႇၵျီး ၼႆယဝ်ႉ။

မိၼ်းသျိၼ်ႇၸေႃး ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ပေႃးတေၵုမ်ႇထူၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းသိုၵ်း လႄႈ ၵူၼ်းၸွမ်းလင်မၼ်းၼႆသေ မၼ်းႁႂ်ႈ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၽၢႆႇလိၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ထတ်းတမ်းလွၵ်းလိၼ်ၼႃး တွၼ်ႈတႃႇ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ၸုမ်းၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽၢႆႇလိၼ်ၶဝၵေႃႈ ႁဵတ်းသုမ်ႈတီႈလွၵ်းလိၼ်ပဝ်ႇတီႈၼိုင်ႈသေ ဢွၼ်ၵၼ်ယူႇသဝ်းသေၵေႃႈ ထတ်းတမ်း လွၵ်းလိၼ်ၼႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ဢၼ်ထတ်းတမ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ပဵင်ႇတုၵျီး ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ တီႈဢၼ် ပဵင်ႇတုၵျီးယူႇၼၼ်ႉ ၵၢပ်ႈပၢၼ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "ပတဵင်ႇၵျီး" ၼႆယဝ်ႉ။

ပတဵင်ႇၵျီးၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ပိူင်ႇၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ဢိၵ်ႇပႃး ၼွင်ဢွင်ႇပိၼ်ႇလႄႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်မႃး မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်လွမ်ႉႁွပ်ႈ ၼွင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼွင်လူင်ဢွင်ႇပိၼ်ႇလႄႇသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈသွမ်ႈၼႃး လွၵ်းသွင်မိုၼ်ယဝ်ႉ။

ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီးၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1959 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈသၢင်ႈ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ၶိုၼ်ႈသၢင်ႈပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းမႃးသေတႃႉ တိုၵ်ႉမီးၸၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈလူင်ၼၼ်ႉၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်း မီးပွၵ်ႉ ပွၵ်ႉၼိုင်ႈ၊ ဢိူင်ႇ မီး ၄၂ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ ၁၄၀ ဝၢၼ်ႈ ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ႁိူၼ်းမီး ၃၆၆၆၉ ႁူဝ်ႁိူၼ်းသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး ၁၈၃၃၅၁ ၵေႃႉယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။  တီႈၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီးၼႆႉ ၼႃႈလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တင်းသဵင်ႈ မီးယူႇ  (၂၈၄၈၇) ဢေႇၵယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2014 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ ၂၆၃,၇၂၅ ယဝ်ႉ။

## ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်

ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တႄႉ လွႆယၢၼ်ႇၵိၼ်း၊ ၵွင်းမူးမျႃႉၵျွၵ်ႉ ဢၼ်တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼမ်ႉၼၵႃး၊ လွႆယေႇတၶုၼ်ႇ၊ မူင်ႇလႄႇတေႃးယ၊ ၵျွင်းတိတ်ႉၸဝေႇတၵူႇ၊ မႁႃႇၽေႃးတိ ႁႃႈႁဵင်၊ လွႆၸဵင်ႇၶၼွၵ်ႉ၊ လွႆမျႃႉၶၼွၵ်ႉ၊ လွႆတၶိၼ်ႇမ၊ ပႃႇထၢၼ်ဢဵင်ႇသျေႉမိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈမိၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ လႄႈ ဝၢၼ်ႈပူၵ်ႉ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၵႂၢမ်းသူၺ်ႇမိၼ်းၵၢၼ်ႇ ဢၼ် ၼၢၼ်းတေႃႇသျေႉသြႃႇတိၼ်ႇ တႅမ်ႈမႃးၼၼ်ႉ၊ လွႆၽယွင်းဢၼ်ဢွၵ်ႇၶမ်း၊ ၽၢႆ သႄႇတေႃႇၵျီး၊ ၼွင်ဢွင်ႇပိၼ်ႇလႄႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး

**ဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး** (), () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး, ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ, ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ, မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်း

**ၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်း** ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ပွတ်းၵၢင် ၵၢင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵၢတ်ႇဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၵၢတ်ႇပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉဢွင်ႇသၢၼ်း လႄႈ ၵၢတ်ႇတဵင်ႇၵျီး (တဵၵ်ႇၵျီးၸေး)ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်းယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ပွၵ်ႉ (11) ပွၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတတႃး၊ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၵၢၼ်း လႄႈ မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ (ယၢၼ်ႇၵူင်ႇမျိတ်ႉ)၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇ လႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းႁွင်ႇ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်းၼႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး (3) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် မီး (2) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မီး (3) ႁူင်းယဝ်ႉ။

### ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်
ၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်းၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ တိုၼ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဝဵင်းလူင် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းၼႄဝႆႉသဵၼ်ႈမၢႆၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းထိင်းသိမ်းဝႆႉ ပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ  ၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

## ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
* Yangon City Website
ပရမ်ႇမႃႇယု ၵေႃႉႁၢၼ်ႉၸႂ်ယူႇ

ယူႇၸွမ်ၵၼ်မွၵ်ႈႁူဝ်လိူၼ်မၼ်းၵွႆးၵေႃႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈလီ၊ လွင်ႈဢမ်ႇလီတႃႇၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ တႅပ်းတတ်းလႆႈယူႇ။ ပရမ်ႇမၼ ပရမ်ႇမႃႇယုၼႆႉ ၶႂ်ႈႁူႉလွင်ႈႁူဝ်ယွႆႈ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇတင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉလုၵ်ႈၼွင်ႉတၢမ်းၸႂ်မၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ဢုတ်ႉတရမႃႇၼဝၵ ၵႂႃႇယူႇၸွမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁူၵ်းလိူၼ်တဵမ်တဵမ်ယူႇယဝ်ႉ။

ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းလႆႈႁၼ်ၾၢင်ႈႁၢင်ႈမႁႃႇပုရိသ 32 ပိူင်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ ဝၢႆးၼၼ် လႆႈႁၼ်ထႅင်ႈလွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ် မီးပၵ်းပိူင်လီငၢမ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇမႃးၶႆႈၼႄသြႃႇမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ပရမ်ႇမႃႇယုယူႇယဝ်ႉ။

ပေႃးၼၼ်ၵေႃႈ ပရမ်ႇမႃႇယုၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸႂ်ၶႂ်ႈထူပ်းႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢႃႇယုပေႃးမီး 120 ယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလႆႈ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းတေႇသၸႃႇရီႇမႃးတီႈ ဝၢၼ်ႈဝေႇတေႇႁီႇသေ ၽႅဝ်မႃးမိူင်းမိတ်ႉထိလႃႇယူႇယဝ်ႉ။

ပရမ်ႇမႃႇယုၵေႃႈ ၸူမ်းသိူဝ်းလူင်လၢင်သေ ၸင်ႇၵႂႃႇထူပ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ဢူမ်ဢၢၼ်ႇလႆႈ လိၵ်ႈလၢႆးဝေႇတတင်းၽိုၼ်လႄႈ လႆႈႁၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႈမႁႃႇပုရိသ 32 ပိူင် ဢၼ်မီးတီႈတူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ မၼ်းယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းၼႃႇလူင်လၢင်ယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ "ႁိူၺ်း... ပရမ်ႇမၼ.. ပုၼ်ႈတႃႇသိူဝ်းသႃႇသုၶၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ၶႂ်ႈထၢမ်သင်ၵေႃႈ ထၢမ်ႈလႄႈ"၊ ပရမ်ႇမႃႇယုၸင်ႇထၢမ်ႈဝႃႈ "ၵေႃးတမ၊ ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁိုဝ်သေ ပဵၼ်မႃးပရမ်ႇမၼ၊ ဝေႇတၵူႇ၊ သေႃးတိယ၊ ၵေႇဝလီႇ၊ ဢရႁၼ်ႇတ၊ မုၼိ၊ ပုတ်ႉထ လႃႇ"။

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇသပ်းလႅင်းၼႄတီႈပွင်ႇၶေႃႈၸႅင်ႈ ၸိူဝ်းထၢမ်မႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ပရမ်ႇမၼ ပရမ်ႇမႃႇယု ၽူႈၵေႃႉမီးပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ သတ်ႉထႃႇတြႃးၽႄႈတိူၼ်းမႃးသေ ၸင်ႇၵႂႃႇၼွမ်းႁူဝ်ဝႆႈသႃ တီႈတိၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇသၢင်းၢင်း ႁေႃးၼႄတြႃးထမ်ႇမပၼ်လႄႈ ပရမ်ႇမႃႇယုၼႆႉ လႆႈထမ်ႇၸၵ်ႉၶုတႃလႅင်းပွင်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပႃႇရမီႇလၢႆလၢႆၽဝ ထႅမ်မႃးဝႆႉလႄႈ ႁူႉႁၼ်ဢၼိတ်ႉၸတြႃးဢဝ်ႁင်းၵွႆးသေ လႆႈပဵၼ်ဢရိယႃႇၽူႈၵူၼ်းလီၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

ပရမ်ႇမၼ ပရမ်ႇမႃႇယုၼႆႉ ၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၵတ်းယဵၼ်သေ ၼိမ်မၼ်ႈယူႇၼႂ်းၺၢၼ်ႇဝိပသ်သၼႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၼိမ်မၼ်ႈယူႇၼႂ်း ၼိတ်ႉၸ၊ ထူႇဝ ဢမတယဝ်ႉ ပရမ်ႇမႃႇယုတႄႉ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ႁၢၼ်ႉၸႂ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ၊ ပဵၼ်မင်ႇၵလႃႇလွင်ႈလီ ဢၼ်ထိုင်တီႈတႃႇမၼ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 76၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ပရမ်ႇမၼ မႁႃႇသႃႇလ

မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးပရမ်ႇမၼၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈမၼ်းႁွင်ႉဝႃႈ မႁႃႇသႃႇလ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီးၶႅၼ်းၸႂ်ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းမီးလုၵ်ႈၸၢႆးသီႇၵေႃႉ၊ ပေႃးဝႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸင်ႇၵူပ်ႉၵူႈပၼ် ႁႂ်ႈၶဝ်ပဵၼ်ႁိူၼ်းသေ ၸင်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်မၼ်းၶိုင်ႈၼိုင်ႈ ၸႅၵ်ႇၽႄပၼ်ၶဝ်ၽဵင်ႇၶိုင်ႈ။ ယူႇသဝ်းၸွမ်းတင်းမေးမၼ်းသေ ႁိုင်လၢႆပီမႃး မေးမၼ်းလူႉႁၢႆတၢႆၵႂႃႇ။ တေႇဢဝ်ယၢမ်းၼၼ်ႉမႃး မၼ်းၸင်ႇယူႇၸွမ်းလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း။ ၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈတီႈ။ လုၵ်ႈၸၢႆးၶဝ်တင်းသဵင်ႈၵေႃႈ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၶူဝ်းၶွင်ပေႃၶဝ်တိုၵ်ႉၵိုတ်းဝႆႉယူႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇၸူမ်းသူင်ႁပ်ႉႁွင်းမၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။

ဝၼ်းၼိုင်ႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသီႇၵေႃႉ ၸင်ႇဝႃႈတီႈမၼ်း "ႁဝ်းၶႃႈတင်းသဵင်ႈ တေပႂ်ႉလူလွမ်လုမ်းလႃးၼင်ႇၼႆယူႇ။ ၶူဝ်းၶွင်ပေႃႈႁဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၼၵ်းၼႃပႃးပၢၼ်ႈတႃႇပေႃႈႁဝ်းၵွႆးလႄႈ တေၵုမ်ႇလႆႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်း လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈမၼ်းယူႇ။ ၽႄမႅင်ႇပၼ်ႁဝ်းသေ ယူႇလွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းလႄႈ" ဢွၼ်ၵၼ်တိုၵ်းသူၼ်းၼင်ႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်မၼ်းၸႅၵ်ႇၽႄပၼ်ၶဝ်ၽဵင်ႇၶိုင်ႈ။

ဢွၼ်ၵၼ်လုမ်းလႃးယူႇလၢႆလၢႆဝၼ်း၊ ႁိုင်မႃးလၢႆလၢႆပီတႄႉ ပေႃႈၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၼၵ်းၼႃပႃးပၢၼ်ႈတႃႇၶဝ်မႃးလႄႈ ၸင်ႇႁိုတ်းႁၢတ်ႇၸၢတ်ႇသဵင်တေႃႇမၼ်းမႃး လုၵ်ႈပႂ်ႉမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈယူႇလႆႈယဝ်ႉ။ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈၶဝ်တႄႉ ဢမ်ႇမီးႁိူၼ်းတႃႇယူႇသဝ်းယဝ်ႉ။

ယၢမ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇသဝ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတွင်းၼႃႈတႃမၼ်းသေ "သူၼႆႉ ႁဵတ်းသင်လႄႈ လႆႈပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ" ၼႆလႄႈ ပရမ်ႇမၼလူင်ၵေႃႈ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈၶႆႈၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်ၸႂ်မႁႃႇၵရုၼႃႇသေ ၸင်ႇပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ပရမ်ႇမၼယူႇယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈၶပ်းၶိုင်ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပရမ်ႇမၼဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ပရမ်ႇမၼလူင်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈမၼ်းတၢင်ႇၼႄတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ် ပၼ်ႁႃတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတေ ၵႄႈလိတ်ႈၵႂႃႇႁင်းၵွႆးမၼ်းယူႇ-ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်းသူၼ်းၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းပရမ်ႇမၼႆႉ မီးပၵ်းပိူင် ဢၼ်ၶဵင်ႈၶႅင်ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၸိူဝ်းမၢၵ်ႈမီးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇလဵင်ႉလူပေႃႈမႄႈ ပေႃးၼႆၸိုင် ပေႃးတိူင်ႇၽႅဝ်ၼႂ်းၸၢတ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်ၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းပၼ်တၢမ်ႇတၢႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပၵ်းပိူင်ဢၼ်ၼႆႉ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်ၵေႃႈ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇယူႇယဝ်ႉ။

မႁႃႇသႃႇလပရမ်ႇမၼလူင်ၵေႃႈ ၸင်ႇၶပ်ႉၶိုင်ၼင်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းတၢင်းသီႇၵေႃႉ ၸင်ႇမႃးၵွတ်ႇတိၼ်ပေႃႈၶဝ်သေ ႁႂ်ႈၶႂၢင်းလွတ်ႈပၼ်ၶဝ်ၼႆ။ တႄႇဢဝ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၵႂႃႇ တေလဵင်ႉလူလုမ်းလႃးယူႇ၊ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပရမ်ႇမၼၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃႈၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇယိုၼ်ႈယွၼ်းတီႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းပရမ်ႇမၼၶဝ်ဝႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈပၼ်တၢမ်ႇတၢႆလုၵ်ႈၸၢႆးမီးသီႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသီႇေၵႃႉၵေႃႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ်ပေႃႈၶဝ်သေ မိူဝ်းၶိုၼ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

**ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၵၢင်းရႃႇၵ၊ ၵၢင်းတေႃးသ၊ ၸႂ်ၼိမ်မၼ်ႈပဵၼ်ဢရႁတ်ႉတ ပဵၼ်သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထယူႇယဝ်ႉ။**

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈမႁႃႇၵရုၼႃႇသေၵေႃႈ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ဢဝ်ၸႂ်မႅတ်ႉတႃႇၵရုၼႃႇလႄႈ ၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈႁဵတ်းၼင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ တိုၵ်းသူၼ်းပိူၼ်ႈ ႁဵတ်းၼၼၼ်ၸင်ႇတေလႆႈၸၢမ်ႇၽွၼ်းလီယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 78၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ပိမ်ႇပိသႃႇရ ၵေႃႉငမ်းယဵၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်း

ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရ ဢၼ်ၵိူဝ်လီၼပ်ႉယမ်ၽြႃးပေၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တႃႇတေၶႃႈႁႅမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ တေယၢပ်ႇၼႃႇၼႆ တေဝတၢတ်ႈတိုၼ်းႁူႉဝႆႉယဝ်ႉ။ မီးၸႂ်ၶႂ်ႈပူတ်းပႅတ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလႄႈ ၸင်ႇၽၢၼ်ႇသၢင်းဢၼ်လီဢၢမ်းၼႄသေ ႁူၺ်းၸၼ်ဢၸႃႇတသၢတ်ႈ ၵေႃႉပဵၼ်ၵႅမ်မိူင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဝႃႈတီးၵႅမ်မိူင်း "ၸဝ်ႈၶုၼ်ႈၸၢႆး၊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈပေႃႈ ၸဝ်ႈၼႆႉ သင်ဝႃႈဢႃႇယုမၼ်းယၢဝ်းၸိုင် တေႃႇမၼ်းပေႃးတၢႆ ၸဝ်ႈၸၢႆးပေႃးထဝ်ႈယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ်လႆႈၸၢမ်ႇႁၢင်ႈၸၢမ်ႇႁေႃလီလီယဝ်ႉ။ ပေႃးၶႂ်ႈၸၢမ်ႇႁၢင်ႈၸၢမ်ႇႁေႃလီလီတႄႉ လူဝ်ႇပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတေႃႈလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ထုၵ်ႇလီၸတ်းၵၢၼ်ပႅတ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတေႃႈလဵဝ် ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉၵဝ်" ဝႃႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈၸၢႆးဢၸႃႇတသၢတ်ႈၵေႃႈ ၸွမ်းဢဝ်ၶေႃႈၺၢၼ်ႇ ဢၼ်သြႃႇမၼ်းပၼ်ၼၼ်ႉသေ တႃႇတေၶႃႈႁႅမ်ၸဝ်ႈပေႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇပႃးဢဝ်လႅဝ်းယဝ်ႉ ၶဝ်ႈမိူင်းၼႂ်းလုၵ်းတီႈၼွၼ်းပိမ်ႇပိသႃႇရ ၽွင်းတဵင်ႈၶိုၼ်းလိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ် ၵူၼ်းပႂ်ႉယၢမ်းႁၼ်သေ တီႉၺွပ်းလႄႈ လႅဝ်းၵေႃႈတိုၵ်ႉၶမ်ဝႆႉယူႇၼႂ်းမိုဝ်းဢၸႃႇတသၢတ်ႈယူႇ။ ပေႃးဢဝ်မၢႆမီႈၸိုင်ႈမိူင်းဝႃႈၼႆ ၵူၼ်းၽူႈၵေႃႉဢၼ်ဢၢင်ႈၶႃႈႁႅမ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းတေလႆႈပၼ်တၢမ်ႇတၢႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းမၢၵ်ႇလမ်းႁူဝ်ၸႂ်​ ပိမ်ႇပိသႃႇရ ဢၼ်တေတႅပ်းတတ်းတြႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉႁၵ်ႉၼိူဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးၼႃႇသေ ၸင်ႇႁႂ်ႈပွႆႇလွတ်ႈၵေႃႉထုၵ်ႇတၢမ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရၼႆႉ ၸင်ႇၵႂႃႇဝူၼ်ႉႁၼ်မႅၼ်ႈ ဢၼ်မိူဝ်ႈမၼ်းတိုၵ်ႉလဵၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈပေႃႈမၼ်းၵေႃႈ ဢႃႇယုထဝ်ႈၵႄႇလႄႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉသွၼ်ႇတႃႇလုၵ်ႈၸၢႆးသေ ဢဝ်ႁၢင်ႈႁေႃဢၢပ်ႈပၼ်မၼ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီဢၢပ်ႈပၼ်ႁၢင်ႈႁေႃယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆသေ ၸင်ႇႁႂ်းဢၸႃႇတသၢၼ်ႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းယူႇယဝ်ႉ။

တေႇဝတၢတ်ႈတႄႉ တိုၵ်ႉပၼ်ၶေႃႈၺၢၼ်ႇတၢင်းႁၼ်ထိုင် ဢၼ်လိင်ႉလွၵ်းတီႈလုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း ဢၸႃႇတသၢတ်ႈထႅင်ႈၵွၼ်ႇ။ သင်ဝႃႈ ၵူၼ်းဢၼ်မီးသတ်ႉၸႃႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လၵ်ႉလွမ်သွပ်ႉသႅပ်ႉတိတ်းတေႃႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်းယဝ်ႉ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢဝ်ၶိုၼ်းႁၢင်ႈႁေႃၼႆ တေမီးၽေးၼမ်တႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ပိူၼ်ႈတေဢမ်ႇၸၢင်ႈမႃးၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီဢဝ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင် ၶမ်ၶွၵ်ႈဝႆႉ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵၻ်းၼၼ်သေ ဢၸႃႇတသၢတ်ႈၵေႃႈ ထွမ်ႇဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းသြႃႇမၼ်းသေ ဢဝ်ၸဝ်ႈပေႃႈၶမ်ၶွၵ်ႈယဝ်ႉ ၶႃႈၶဝ်ၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ႁႂ်ႈဢိုပ်းယၢၵ်ႈသေတၢႆ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆးၼႆႉ ၸင်ႇပူင်ၵႂၢမ်းၼၵ်းဝႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈဢဝ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်သူင်ႇပၼ်ၼႆ တီႈမႄႈၵေႃႉပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၢင်းလူင် ဝေႇတေႇႁီႇ ထႅင်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းလူင်ၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ် တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ လၵ်ႉသိူင်ႇသိမ်းၼႂ်းၶူဝ်းလဵင်းသေ ဢဝ်ၵႂႃႇလဵင်ႉပၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင်ပိမ်ႇပိသႃႇရယူႇယဝ်ႉ။

ပေႃးဢၸႃႇတသၢတ်ႈႁူႉလွင်ႈၼႆႉၵေႃႈ တိုၼ်းဢမ်ႇပၼ်မႄႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၸူးတီႈၶွၵ်ႈၶင်ၼၼ်ႉ လုမ်းလုမ်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင် ပိမ်ႇပိသႃႇရၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵျၢင်ႉၵမ်ဝိပသ်သၼႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပႆၽၢႆႈသၢင်းၵျၢၼ်ႇယူႇလူၺ်ႈလွင်ႈသိူဝ်းသႃႇသေႃးတႃႇပတ်ႉတိၽလသမႃႇပၢတ်ႈယူႁဵတ်းၼၼ်လႄႈ တူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ႁၢင်ႈလီၾၢင်လီယူႇႁဵတ်းၼၼ်ယဝ်ႉ။ ဢဝ်ဢႃႇရုမ်ႇပၵ်းသႂ်ႇတီႈၵုင်ႇရတၼႃႇသၢမ်ၸဝ်ႈသေ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇလႄႈ လႆႈၵႂႃႇပဵꧣ်ၶုၼ်ၽီႁူဝ်သိုၵ်းလူင် ၸၼဝသၵ ဢၼ်ပဵၼ်ၵႅတ်တူဝ်ၶုၼ်ၽီလူင် ဝိသ်သဝၼ်ႇ မိူင်းၽီၸတုမႁႃရိတ်ႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 96၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ပိုၼ်မဵတ်ႉတႃလႄႈ ၽႄၵူႉသူဝ်ႇ

**လၢႆးၽႄၵုသူဝ်ႇ သိပ်းၼႃႈမိူင်း**

#ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်ႈသိူဝ်းသႃႇ။
#ပေႃႈမႄႈႁဝ်းလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
#ၵူၼ်းႁိူၼ်းႁဝ်းလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
#ၽီႁိူၼ်းႁဝ်းလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
#ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁဝ်းလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
#ၵူၼ်းဝဵင်းႁဝ်းလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
#ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
#သတ်ႉတဝႃႇတၢင်းဢွၵ်ႇလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
#သတ်ႉတဝႃႇတၢင်းၸၢၼ်းလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
#သတ်ႉတဝႃႇတၢင်းတူၵ်းလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
#သတ်ႉတဝႃႇတၢင်းဢွၵ်ႇလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
#သတ်ႉတဝႃႇတၢင်းႁွင်ႇလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
#သတ်ႉတဝႃႇၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
#သတ်ႉတဝႃႇၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
#သတ်ႉတဝႃႇၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
#သတ်ႉတဝႃႇၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
#သတ်ႉတဝႃႇတၢင်းၼိူဝ်လႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။
#သတ်ႉတဝႃႇတၢင်းတႂ်ႈလႂ် ၊ ၶမ်ႈဝၼ်းၼႂ် ၊ တူဝ်ၸႂ်ႁႂ်းသိူဝ်းသႃႇ။

(မိူဝ်ႈသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈ "ပေႃႈမႄႈႁဝ်းလႂ်" ၼႆၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈၸႂ်ၸပ်းထိုင်တီႈ ပေႃႈမႄးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ "သတ်ႉတဝႃႇၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇ" ၼႆၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈၸႂ်ၸပ်းထိုင် သတ်ႉတဝႃႇ ၸိူဝ်းယူႇၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ)

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (152) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ မိူင်းသၼ်လွႆၶိူဝ်း

ပုိၼ်းဝၢၼ်ႈဝူဝ်းၵႃ ဢမ်ႇၼၼ် ဝၢၼ်ႈဝွၵ်းၵၢၵ်ႇ ထုင်ႉသၼ်လွႆၶိူဝ်း

တီႈဢၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးမွၼ်ႇၶဝ်မႃးသဝ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈ ပဵင်းႁူဝ်ၼမ်ႉႁွင်ႇ တီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၢၼ်ႈဝူဝ်းၵႃ ဢမ်ႇၼၼ် ဝၢၼ်ႈဝွၵ်းၵၢၵ်ႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်လိုဝ်းသဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈ ပတ်ႇဢဝ် ယႃႈၵွၼ်ႇ ႁဵတ်းဢၼ်သိူဝ်ဢၼ်ၵၢင်ႈ ဢၼ်မုင်း ၶဝ်မႃးဝႃႈၼႆ။ ၽွင်းၶဝ်မႃးၼၼ်ႉ လင်ႁိူၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ် တေမီးမွၵ်ႈ သိပ်းဢဵတ်းသိပ်းသွင ်လင်ၵူၺ်းဝႃႈၼႆ။ ဢွၼ်ၵၼ်ယူႇသဝ်းမႃးၼင်ႇၼၼ် ၶဝ်ဢၼ်ပႃးမႃးၵေႃမူတ်း ၽႂ်မၼ်းလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၶုတ်းၵိၼ်မုၵ်း ႁူဝ်မၼ်း တွႆႇၵိၼ်မၢၵ်ႇၵေႃႇယုမ် ဢုပ်ႉၵိၼ်မွၼ် ႁဵတ်းၼင်ႇၼႆမႃးၼႆယဝ်ႉ။
ယူႇႁိုင်မႃးၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႈ ႁဵတ်းသူၼ် ၽုၵ်ႇၶဝ်ႈ ၽုၵ်ႇၽၢၵ်း ဢွၼ်သေ လဵင်ႉၼႃႈႁိူၼ်းၽႂ်ၼႃႈႁိူၼ်းမၼ်းမႃး။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်ဝူဝ်းတင်ႇလႄႈ ၸိူဝ်းပႃးဝူဝ်းမႃးၵေႃႈ လႅၼ်ႈၵပ်းသုိပ်ႇ ႁႃသုိဝ်ႉၶဝ်ႈ သုိဝ်ႉၵုၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းယၢမ်းယူႇႁိုင်မႃးၸင်ႇ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်တႃႇတေတင်ႇၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈ လႆႈၸႂ်ၵၼ်ပၼ်ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈဝူဝ်းၵႃလမ် ဢမ်ႇၼၼ် ဝၢၼ်ႈဝူဝ်းလမ်ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၵေႃႈ ထၢင်ႇတေလႅပ်းဢွၼ်ၵၼ်တင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈဝူဝ်း လမ် ဝၢၼ်ႈဝူဝ်းၵႃလမ်မႃးႁိုဝ်။ ယၢမ်းလဵဝ်ၸင်ႇၼႆႉ မူိဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းႁွင်ႉၸုိဝ်ႈ ဝၢၼ်ႈဝူဝ်းၵႃလမ် ၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ဝၢႆးမႃးဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈဝူဝ်းၵႃ ၼႆၵူၺ်း။ ထုိင်မႃးပၢၼ်ပုိတ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်းသမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်သွၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ သုိၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်သမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် မႃးထၢမ်ဝႃႈ ဝၢၼ်ႈသင်ၼႆလႄႈ တွပ်ႇလၢတ်ႈဝၢၼ်ႈဝူဝ်းၵႃၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇမေႃတႅမ်ႈ ၸွမ်းၽဵၼ်ႈꧦ သမ်ႉမႃးတႅမ်ႈဝႃႈ  ဝေႃးၵၢတ်ႇယႂႃႇ ဝႃႈၼႆလႄႈ ဝၢႆးမႃး ဝၢၼ်ႈဝူဝ်းၵႃၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် ဝၢၼ်ႈဝွၵ်းၵၢၵ်ႇၵႂႃႇ တေႃႇဝၼ်း မိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး ႁူဝ်ၵူၼ်းၵေႃႈ ၵုိၼ်းမႃး လွင်ႈၵိၼ်လွင်ႈယႅမ်ႉၵေႃႈ ၵပ်ႉၵိၼ်းမႃး ဢွင်ႈတႃႇတေႁဵတ်းသူၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႈၵေႃႈ ၵႅပ်ႈမႃးလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်မႄႇၶႂၢၵ်ႈဢွင်ႈ တီႈႁဵတ်းႁၢႆႈ ႁဵတ်းသူၼ်သေ ၵမ်ႈၽွင်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇႁဵတ်းၽၢႆႇႁွင်ႇလွႆ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵႂႃႇႁဵတ်းၽၢႆႇ ၸၢၼ်းလွႆ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵႂႃႇႁဵတ်းတိၼ်လွႆၼႆလူင်ၵႂႃႇ။ ၸူိဝ်းၵႂႃႇႁဵတ်းၵႆၼၼ်ႉ ၼုိင်ႈလူိၼ်လႂ်မႃးတီႈဝၢၼ်ႈ ၼုိင်ႈပွၵ်ႈ ၽူိဝ်ႁုိင်မႃး ႁႃႈႁူၵ်းလူိၼ်မႃးၼုိင်ႈပွၵ်ႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၼုိင်ႈပီၸင်ႇမႃးၼုိင်ႈပွၵ်ႈ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ႁိုင်မႃးၸူးဢဝ်ဢမ်ႇမႃးသေ တင်ႈပဵၼ်ဝၢၼ်ႈၵႂႃႇ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ဝၢၼ်ႈမွၼ်း ဝၢၼ်ႈလွႆၸၢင်ႉ တႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႂ်ယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ

ပီႇၸီႇ (B.C) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ ပီ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇယူႇရူဝ်းပႃႇ သေ လူင်းပေႃႇပဵၼ်မႃး။ ပီႇၸီႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်B =Before, C=Christ ၼႆသေ တီႈပွင်ႇမၼ်းတႄႉ မိူဝ်ႈပႆႇတႄႇ သႃႇသၼႃႇၸဝ်ႈၶရိတ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈဢၢၼ်ႇၼပ်ႉ ပီႇၸီႇၼႆ လႆႈဢၢၼ်ႇယွမ်းလူမ်းၵႂႃႇ တၢင်းလင်ယဝ်ႉ။ (တူဝ်ယၢင် - 100, 99, 98, 97)
ဝၢၼ်ႈပုင်းထုၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈပုင်းထုၼ်** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇ ပုၼ်းထုၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ဝၢၼ်ႈပုင်းထုၼ်၊ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ

**ဝၢၼ်ႈပုင်းထုၼ်** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ဝဵင်းပုင်ႇပႃႇၶႅမ်

**ဝဵင်းပုင်ႇပႃႇၶႅမ်** (); () ; () ; () ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ

"ပုတ်ႉထ" ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ "ၵေႃႉလုၵ်ႉတိုၼ်ႇမႃး" ဢမ်ႇၼၼ် "ၵေႃႉဢၼ်လႆႈ ၺၢၼ်ႇႁူႉႁၼ်" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉၽူႈ ဢၼ်တေမႃးပဵၼ် ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇမႃး မိူဝ်ႈ ၿီႇၸီႇ 623 ၊ မႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 103 ဝၼ်းလိူၼ် 6 မူၼ်းယဝ်ႉ။ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၵေႃးတမသေ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "သိၻ်ထတ်ထ"ၼႆသေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢင်ၸႂ် ၽီသၢင်သတ်းၵူၼ်း တဵမ်ထူၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၸၢႆးသိၻ်ꩪတ်တ (ၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈ)ၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းသၵျ (Shakya သႃႇၵိယ)သေ ပဵၼ်ၸဝ်းၸၼ်ႉသုင်ယဝ်ႉ။ ပေႃႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း သုတ်ႉထေႃးတၼ (သုၻ်ꩪေႃၻၼ)သေ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိုင်ႈ မိူင်းၵပိလဝတ်ႉထု (Kapilavastu) မႄႈၸဝ်ႈပဵၼ် ၼၢင်းသီႇရိမႁႃႇမႃႇယႃႇ ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵေႃးလိယယဝ်ႉ။ ၼၢင်းသီႇရိမႁႃႇမႃႇယႃႇ ၵႂႃႇၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ တမ်ႈတီႈ သူၼ်ပဝ်းလုမ်ႇပၼီႇ တႂ်ႈတူၼ်ႈပဝ်း တူၼ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သူၼ်ပဝ်းၼၼ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ် မီးဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းၼီႇပေႃး။

ၽႃႇသႃႇတီႈၵိူဝ်းယမ်လူင် ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ထေႇရဝႃႇတသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၼႆႉ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢၼ်ၸဝ်ႉ လိူဝ်သေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ
ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်းမီးယူႇ (7000) လၢၼ်ႉလိူဝ်သေ ၸၢဝ်းပုတ်ႉၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်း မီးယူႇ (487) လၢၼ်ႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၶႄႇၼႆႉ သဵၼ်ႈႁူဝ်ၵူၼ်းၶဝ် မီးယူႇ (1400) လၢၼ်ႉလႄႈ ၼမ်လိူဝ်သေပိူၼ်ႈ တင်းၵမ်ႇၽႃႇ။  ၵူၼ်းမိူင်းၶႄႇ ဢၼ်ယုမ်ႇယမ် ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ မီးယူႇ (102)လၢၼ်ႉလိူဝ်သေ ၶဝ်ၼပ်ႉယမ် သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထမႁႃႇယႃႇၼ။ 
ၵွပ်ႈၼႆ သင်ဝႃႈဢဝ် သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸိၼ်ႇ၊ မႁႃႇယႃႇၼ လႄႈ ထေႇရဝႃႇတ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်ၸိုင် ၵူၼ်းဢၼ်ၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ မီးယူႇ လၢၼ်ႉပွင်း 487 လိူဝ်သေ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ်ၼမ် ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ပဵၼ်မၢႆသီႇ။ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢၼ်ယႂ်ႇလူင် ဢၼ်ၽႄႈတိူၼ်း ၽႂ်းၽၢႆ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ 
ၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇ ဢၼ်မီးဝႆႉယူႇ 1,083,800,356 (1000) လၢၼ်ႉလိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၼပ်ႉယမ် ၽြႃးၵေႃႈတမယူႇ။ ၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃး ၽြႃးၵေႃးတမၼႆႉ ပဵၼ်ၽြႃးဝိသၼု မၢႆၵဝ်ႈၶဝ်ၼႆသေ ၶဝ်ႁပ်ႉဢဝ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ပုတ်ႉထၸဝ်ႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇယုမ်ႇယမ် သိုဝ်ႈၼႃႈတၼ်းတႃ။) သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထလႄႈ ႁိၼ်ႇတူႇၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၺ်ႈပိုင်ႈငၢမ်ႈ ငၢမ်ႈပိုင်ႈၵူၺ်ႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈဝႃႈ ၽြႃးၵေႃးတမ ပဵၼ်ၽြႃးဝိသၼု မၢႆၵဝ်ႈၼႆၼၼ်ႉ ၸၢဝ်းပုတ်ႉၶဝ် ဢမ်ႇႁပ်ႉၶၢမ်ႇ။ ၵူၼ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ၸိူဝ်းၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇ လႄႈသင်၊ ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇယုမ်ႇယမ်သင်ၼၼ်ႉလႄႈသင် ၼႂ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ၶဝ်ၼပ်ႉယမ် ၽြႃးၵေႃးတမယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၽြႃးၵေႃးတမၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူႈ ဢၼ်မီးဢေႃးၸႃႇသေပိူၼ်ႈ၊ ပဵၼ်ၽူႈ ထွတ်ႈမျၢတ်ႈသေပိူၼ်ႈ ၸၼ်ႉသုင်သေပိူၼ်ႈ။
ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၼႆႉ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇ ဢၼ်မီးလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ လိူဝ်သေပိူၼ်ႈ (most peaceful religion) 
မဵတ်ႉတႃႇၵရုၼႃႇ၊ သီႇလ၊ သမႃႇထိ၊ ပၺ်ၺႃႇ၊ သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး၊ မၢၵ်ႈၵင်ႇပႅတ်ႇပႃး၊ ဢွင်ႇပႅတ်ႇပိူင် ဝိပသ်ႉသၼႃႇ ၵမ်ႇမထၢၼ်း၊ ပိတၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင်၊ ပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင်၊ လွင်ႈဝႂၢင်းၶႂၢင်းလႄႈ လွင်ႈယိူၼ်ႉၵၼ်ႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၼႆႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇလူင်ၼႆႉတႄႉတႄႉ။ ၵၢၼ်ပူင်သွၼ် ၸၼ်ႉလႄႈ လွၵ်းလၢႆး ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ပၢၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸွမ်းပိုၼ်းသေ ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် ယဵၼ်ႇငႄႈၵူၼ်းမိူင်း၊ ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် ဢၼ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၼႆႉ မီးလွင်ႈတၢင်းတိုဝ်းၵမ် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ဢၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးပူင်ဝႆႉ ဝႃႇတမဵတ်ႉတႃႇ+ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ+ လွင်ႈႁူႉႁၼ် မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ+ လွင်ႈဝူၼ်ႉမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ+ တြႃးမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ+တၢင်းတိုဝ်းၵမ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝႃႇတၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ တႃႇငိမ်းယဵၼ်လႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ၊ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းတင်းၼမ် ၼပ်ႉယမ်ၼမ်လိူဝ်သေပိူၼ်ႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ပုတ်ႉထႃႇၼုသ်သတိ ၽႃႇဝႃႇၼႃႇ

တႄႇဢဝ်ၵုင်ႇ "ဢရႁၢမ်ႇ" ၵႂႃႇ ၼႂ်းၵႃႈၵုင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႈပိူင်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်သူပ်းဢွၵ်ႇသဵင်သေ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈၸႂ်ၵုင်ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ ဢဝ်သႂ်ႇၸႂ် ၶုၵ်းၶူၼ်ႉဝူၼ်ႉၶွပ်ႈၼႂ်းၸႂ်ယူႇ ၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၿုꩪ်ႉꩪႃႇၼုသ်သတိယဝ်ႉ။

## ၽွၼ်းလီ ၿုꩪ်ႉꩪႃႇၼုသ်သတိ ၽႃႇဝႃႇၼႃႇ
ပုၵ်ႈၵူဝ်ႇၵေႃႉဢၼ် ၶုၵ်းၶူၼ်ႉဝူၼ်ႉၶွပ်ႈ ၿုꩪ်ႉꩪႃႇၼုသ်သတိၽႃႇဝႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈလႆႈၽွၼ်းလီ ၸိူင်ႉၼင်ႇတီးတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

: 1. ၼပ်ႉယမ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးလိူဝ်တွၼ်းယဝ်ႉသေ ယုမ်ႇယမ်တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃးလိူဝ်သေဢွၼ်တွၼ်းသေၵဝ်ႇ။
: 2. ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵမ်းၵမ်းၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးလႄႈ သတိတြႃးလီသေဢမ်ႇၵႃး တေႃႇထိုင်ဢႃႇယုထဝ်ႈၵႄႇမႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇမေႃလိုမ်း။
: 3. ၺၢၼ်ႇပၺႃႇ တိူဝ်းတွၼ်းလိူဝ်မႃး။
: 4. ဢဝ်ၺၢၼ်ႇၵိုၵ်းၵပ်းတိတ်းၸပ်းပႃးလႄႈ တေယုမ်ႇယမ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃး လိူဝ်တွၼ်းမႃး။
: 5. မုၼ်ၵၢမ်ႇယႂ်ႇ။
: 6. ၸႂ်ႇသိူဝ်းသႃႇၸိုၼ်ႈသႂ်ၵတ်းယဵၼ်သေ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇႁိုင် ၶူၼ်တုမ်ႇၼိူဝ်ႉၵႆႉၵီႈ ယွၼ်ႉၸူမ်းသိူဝ်း။
: 7. ထူပ်းၽေးၶဵၼ်မႃးသေတႃႉ ဢမ်ႇတိုၼ်ႇၽၢၼ်ႈၵူဝ်ႁႄ။
: 8. မိူၼ်ၼင်ႇလႆႈယူႇၸမ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးလႄႈ တႃႇ​တေပူၼ်ႉပႅၼ် ၽိတ်းပိူင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်။
: 9. ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ႁဵတ်း ၿုꩪ်ႉꩪႃႇၼုသ်သတိၽႃႇဝႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ တီႈတူဝ်ၸႂ်မၼ်းမိူၼ်ၼင်ႇ ထၢတ်ႈၸေႇတီႇၵွင်းမူးလႄႈ ၽီသၢင်သတ်းၵူၼ်းဝႆႈထိူၵ်ႈ။
: 10. တႃႇတေႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၵူႉသူဝ်ႇမိူၵ်ႈမႂ်ႈၼၼ်ႉ မေႃၵူဝ်မေႃဢၢႆမႃး။
: 11. မီးၸႂ်ၶႂ်ႈပဵၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃး
: 12. ၸၢတ်ႈၼႆႉ ပႆႇၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႈၽူဝ်ႇသေတႃႉ ၸၢတ်ႈၼႃႈမႃး ႁွတ်ႈထိုင် သုၵတိ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (155) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ၸႄႈဝဵင်းပုပ်ႉပသီႇရိ

**ၸႄႈဝဵင်းပုပ်ႉပသီႇရိ** ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းပုပ်ႉပသီႇရိ ၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး ၁၁၆,၃၆၃ ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ပူင်လၢတ်ႈၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ် တႃႇႁူမ်ႇလူမ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း

မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ယူႇသဝ်းဢဝ်ဝႃႇတီႈ ၵွင်းမူးလူင်သႃႇရံတ မိူဝ်းဝေႇသႃႇလီႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ် ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်မႃးဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဝေႇသႃႇလီၶဝ်ၼႆႉ မူၼ်ႈသိူဝ်းၵိတ်းယဵၼ်ယူႁင်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းၽေး ဢၼ်ဢၸႃႇတသၢတ်ႈတိူင်းမႃႇၵထၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႆႉမႃးတိုၵ်းတေႃးၶဝ်။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်းသၵျသႃႇၵီႇလႄႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ မိူင်းၸွမ်ၸိုင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ လႆႈတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၵေႃးသလသေ လႆႈသၢၵ်ႈႁၢႆးငိုၼ်းတွင်းၶွၼ်ႇပၼ်ႇၼႃႇလႄႈ ၶုၼ်လႄႈ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း လႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇမၼ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁူႉထိုင်ယူႇ။ ပေႃးလႆႈပေၼ်တႂ်ႈမိုဝ်းပိူၼ်ႈၼႆ လႆႈတုၵ်ႉယၢၵ်ႈၵိၼ်းၸႂ်လႄႈ တႃႇတေပႂ်ႉပႃးၵႅတ်ႇၶေဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းၸွမ်ၸိုင်ႈ ဝေႇသႃႇလီၶဝ်ၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ဢၼ်ၶူပ်းငမ်ႇတင်း ၵၢၼ်ထူပ်းမိုဝ်း ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။

1။ "ၼႄႈ - ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ် ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းဝေႇသႃႇလီၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈႁွမ်းၽွမ်ႉပဵင်းၵၼ်သေ ၵႆႉၵႆႉတိူင်ႇပၢင်ႇ ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်တီႈသၽႃး (လုတ်ႉတေႃႇ) ၼၼ်ႉၼႆၸိုင် ၶဝ်တိုၼ်းဢမ်ႇသုမ်းၵၢၼ်ႉ"။
ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်တေဢုပ်ႉၵုမ်ထတ်းသၢင် လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၶဝ်၊ ပေႃးၶဝ်ယင်းလုၵ်ႉတိုၼ်ႇၾၢင်ႉတူဝ်ယူႇၼႆၸိုင် လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်မႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေႁူႉၶိုတ်းၶိုတ်းၸမ်ၸမ်သေ ၶွၼ်ႈတုမ်လႆႈတပ်ႉသိုၵ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ တေၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉလႆႈၽူႈၶဵၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇ။

2။ "ၼႄႈ - ဢႃႈၼၼ်ႇတႃႇ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်ၼႆႉ တိူင်ႇပၢင်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်လီလီသေ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းၼင်ႇၶဝ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းတႅပ်းတတ်းၼၼ်ႉပေႃးၼႆၸိုင် ၶဝ်တိုၼ်းဢမ်ႇသုမ်းၵၢၼ်ႉသေပွၵ်ႈသႄႈ"

3။ "ၼႄႈ- ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်လႄႈ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ပေႃးၶဝ်ယင်းဢမ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ် မၢႆမီႈလွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းၸိုင်ႈမိူင်းၶဝ် ဢၼ်ၶဝ်တမ်းဝၢင်းဝႆႉ ပေႃးၼႆၸိုင် ၶဝ်တိုၼ်းဢမ်ႇသုမ်းၵၢၼ်ႉသေပွၵ်ႈသႄႈ"။

4။ "ၼႄႈ- ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးယင်းဝႃႈ ၶဝ်တိုၵ်ႉၼပ်ႉယမ်ပေႃႈထဝ်ႈမႄႈၵႄႇၶဝ်လႄႈသင်၊ ၵူဝ်ယမ်သေ ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ယူႇလႄႈသင်၊ ထွမ်ႇသူပ်းဢဝ်ၵႂၢမ်းပေႃႈထဝ်ႈမႄႈၵႄႇၶဝ်ယူႇလႄႈသင်၊ ၶဝ်တေလႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈၽွၼ်းလီတူဝ်ထူပ်း ဢၼ်ထိူၵ်ႈၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ"။

5။ "ၼႄႈ- ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်လႄႈ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်ၼႆႉ တေလႆႈၵႅတ်ႇၶႄပႂ်ႉပႃးၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇလႄႈ ၽူႈၵူၼ်းလီၼႂ်းမိူင်းၶဝ် ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈယူႇသဝ်းၵတ်းယဵၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈယဝ်ႉ"

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢဝ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ သင်ႇလၢတ်ႈတီႈၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇသေ ႁႂ်ႈသင်ႇပၼ်ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ် ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းဝေႇသႃႇလီႇၶဝ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈသင်ႇပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ မိူင်းဝေႇသႃႇလီႇၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇတေႃႇပေႃးၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 100၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)