open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဢမ်ႇပပႃႇလီလႄႈ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်

ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရ တိူင်းမႃႇၵထၼႆႉ လႆႈယူႇၸွမ်းဢမ်ႇပပႃႇလီ ဢၼ်ပဵၼ်မႄႈမွၵ်ႇယႃႈ မိူင်းဝေႇသႃႇလီၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၼိုင်ႈသေ မီးမႃးလုၵ်ႈၸၢႆး ဝိမလၵွၼ်းတိင်ႇၺ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရၼႆ့ ပဵၼ်တႃႇယၵႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈၸၢႆးဢၼ်လႆႈတင်း ဢမ်ႇပပႃႇလီႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈၼႂ်းသႃႇသၼႃႇသေ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉလွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇပပႃႇလီၵေႃႈ ၽႃႈဝၢင်းပႅတ်ႈၵၢၼ်မႄႈမွၵ်ႇယႃႈမၼ်းယဝ်ႉ မႃးပဵၼ်တႃႇယိၵႃႇမ ဢၼ်ၵိူဝ်းယမ်ၼပ်ႉထိုင်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၸူဝ်ႈပႆႇဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ်ရႃႇၸၵီႇရိသေ ယေႃးၶိင်းမိူဝ်းမိူင်းဝေႇသႃႇလီႇယဝ်ႉ ယူႇသဝ်းယူႇတီႈသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၶဝ်၊ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈၵူၼ်းမီးၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မႃးယူႇသဝ်းတီႈသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈ ဢမ်ႇပပႃႇလီလႄႈ မၼ်းၼၢင်းၸင်ႇလႆႈဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈၼႂ်ၼိုင် ဢမ်ႇပပႃႇလီ ပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ မိူဝ်းဢဝ်သွမ်းတီႈႁိူၼ်းမၼ်းၼၢင်းၼႆလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇတဵတ်ႇတဵတ်ႇသေႁပ်ႉ။ ၶုၼ်ၶဝ်၊ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီးၶဝ် မီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်းလူႇတၢၼ်းသွမ်းဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပပႃႇလီသမ်ႉပေႃးတၼ်းဢွၼ်တၢင်းၶဝ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

ဢမ်ႇပပႃႇလီၼႆႉ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ လုၵ်ႉဢဝ်သူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈမၼ်း ၶိုၼ်းမိူဝ်းႁိူၼ်းမၼ်း။ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵႂႃႇၸူးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ လႆႈႁူပ်ႉၵၼ်ၸွမ်းတၢင်း။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၼုင်ႈၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆသီႇသွမ်ႇယဝ်ႉ ၶီႇလေႃႉမႃႉသွမ်ႇ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉၼုင်ႈၶူဝ်းသီလိူင်သေ ၶီလေႃႉမႃႉလိူင်၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၼုင်ႈၶူဝ်းသီလႅင်သေ ၶီႇလေႃႉမႃႉလႅင်၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၼုင်ႈၶူဝ်းသီၶၢဝ်သေ ၶီႇလေႃႉမႃႉၶၢဝ်ယဝ်ႉ ၶပ်ႉယႆၵၼ်ၵႂႃႇလႄႈ ပေႃးတၢၼ်ႇၶုၼ်ၽီၶဝ်သေ လီတူၺ်းလူင်ဝႆႉယဝ်ႉ။

ပေႃးလေႃႉမၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် လႆႈထူပ်းႁူပ်ႉတင်းလေႃႉမႃႉၶုၼ်ၶဝ်ၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈငိူင်ႉဝႄႈယၢင်ႇပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇပပႃႇလီၼႆႉ ႁႅင်ႉၸူမ်းပူၼ်ႉၼႃႇသေ ဢမ်ႇတၼ်းႁႂ်ႈလေႃႉမႃႉမၼ်းဝႄႈယၢင်ႇၽႂ်ယဝ်ႉ။ ႁေႃႈၽႂ်းၼႃႇဢႃးလႃးလႄႈ မၢၵ်ႇလေႃႉ၊ ၵၢၼ်းမၢၵ်ႇလေႃႉ၊ ၵၢၼ်းၶေႃးလေႃႉမၼ်း လႆႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၺႃးတင်းလေႃႉမႃႉ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်၊ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈထူပ်းၺႃးသေ ဢၢမ်းလူင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ ၸင်ႇထၢမ်ဢမ်ႇပပႃႇလီဝႃႈ "ႁဵတ်းသင်လႄႈ လႆႈႁေႃႈလေႃႉပေႃးမိူၼ်ၸိူင်ႉၼႆ" ၼႆ။ ဢမ်ႇပပႃႇလီၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ "မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈၵၢင်ၼႂ်ၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁပ်ႉဢဝ် တႃႇတေမႃးၵိၼ်သွမ်းတီႈႁိူၼ်းၼႆလႄႈ ႁႅင်ႉယိၼ်းၸူမ်းၼႃႇသေ ၸင်ႇလႆႈႁေႃႈၸိူင်ႉၼႆ" ဝႃႈၼႆတီႈၶဝ်။ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်တႄႉ တူၵ်းလိုၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႁူႉဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးႁပ်ႉသွမ်းတီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇၶၢႆႉသေ ႁပ်ႉထႅင်ႈတၢင်ႇတီႈ ၼႆလႄႈ ၶဝ်ၸႂ်တူၵ်းၵႂႃႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၶဝ်ၸင်ႇဝႃႈ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇပပႃႇလီပၼ်ၶဝ်လူႇတၢၼ်းသွမ်းပေႃးၼႆၸိုင် တေပၼ်ငိုၼ်းမဵတ်ႉတႅင်ႈၶမ်ႈ ပၢၵ်ႇသႅၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵႃႈတူဝ်မႄႈမွၵ်ႇယႃႈၼႆႉ ၵွႆးလႆႈ ၼိုင်ႈၶိုၼ်းမဵတ်းတႅင်ႈၶမ်းႁႃႈၶၼ်ၵွႆးၼႆလႄႈ ပၢၵ်ႇသႅၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈၼမ်လူင်ၼမ်လၢင်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇပပႃႇလီဢမ်ႇႁပ်ႉ၊ "ငိုၼ်းမဵတ်ႉတႅင်ႈၶမ်းပၢၵ်ႇသႅၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတႅၵ်ႈၼိူင်းလႆႈတင်း ၵုသူဝ်ႇဢၼ်တေလႆႈလူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈသွမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ ဢဝ်မိူင်းလူင်ဢၼ်ၶုၼ်ၶဝ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉသေ မႃးလႅၵ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလႆႈ" ၶိုၼ်းတွပ်ႇဝႃႈၼင်ႇၼႆ။ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်လႆႈသုမ်းၵၢၼ်ႉၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇပပႃႇလီတႄႉ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ မိူဝ်းၶိုၼ်းႁိူၼ်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 102၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဢမ်ႇႁပ်ႉၶေႃႈယိုၼ်ႈယွၼ်းမၼ်းၼၢင်း

ၽိၵ်ႉၶုဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇၼႆႉ ဝၢႆးသေၵိၼ်ၼမ်ႉတီႈၼၢင်းသၢဝ်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႇပၵတိယဝ်ႉ ၸင်ႇသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ။ ၼၢင်းသၢဝ်ပၵတိၵေႃႈ ၸင်ႇသၼ်ႇသၼ်ႇသၢႆသၢႆသေ လွမ်တူၺ်းၸွမ်းတၢင်းလင်ၸဝ်ႈ ယင်းဢမ်ႇၽႅပ်ႉတႃမၼ်းၼၢင်း။

ၼႂ်းၸႂ်မၼ်းၼၢင်း ၵိုင်ႉၵၢင်ႉမိူၼ်ၾႃႉမႅပ်ႈမႃး။ ၽူႈၸၢတ်ႈသုင်ၵေႃႉၼႆႉ ႁပ်ႉၵိၼ်ၼမ်ႉၵူၼ်းၸၢတ်ႈတႅမ်ႈၼင်ႇမၼ်းၼၢင်းသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၢင်ႈမိူၼ်ႁိုဝ်၊ ၶႄးထၢင်ႇတေႁပ်ႉဢဝ်ႁဵတ်းမေးၵွၼ်ႇႁိုဝ်၊ ၵေႃႉဢၼ်ၸၢတ်ႈသုင်ၵေႃႉၼႆႉ သင်ဝႃႈၽွမ်ႉမၼ်း ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်မေးၼၢင်းတႄႉ တႃႇၸူဝ်ႈပၢၼ်မၼ်းတေတဵမ်ထူၼ်ႈလီၼႃႇယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႈတႃႈၵူၼ်းၸၢတ်ႈတႅမ်ႇၼင်ႇမၼ်းၼၢင်းၼႆႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵႂႃႇႁႃလႆႈၽူဝ်ႁႂ်းပေႃးႁၢင်ႈလီသေ ၼမ်ႉၸႂ်ထၢၼ်ႈသုင်ၸိူင်ႉၼႆ?။

ဢွၵ်ႇၸႂ်မႃးၼင်ႇၼႆသေ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉလမ်းၸွမ်းၵႂႃႇႁိမ်းၽိၵ်ႉၶုဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်မၼ်းၼၢင်းမီးၼၼ်ႉ။ ၽိၵ်ႉၶုဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇၵေႃႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉၼင်ႇမၼ်းၼၢင်းလဝ်ႈလၢတ်ႈ။ မၼ်းၼၢင်းပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီသေ ၼႃႈတႃမၼ်းပေႃးလူႉၵႂႃႇ၊ ပေႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇသိုပ်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။

"ယွၼ်ႉသင်တီႈၶႃႈ၊ ၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးႁပ်ႉတုင်းၵိၼ်ၼမ်ႉတီႈၶႃႈၼၢင်းၵေႃႉၸၢတ်ႈတႅမ်ႇယဝ်ႉ၊ မီးတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇသင်လႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇႁပ်ႉၶႃႈၼၢင်းႁႂ်ႈပေႃးလႆႈပဵၼ်တူၼ်ႈႁိူၼ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶႃႈလႃႇ"၊ "ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ ပၢႆႈပႅတ်ႈလွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄၸၢတ်ႈသုင်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တေတိုဝ်းၵမ် ၾိင်ႈယၢမ်ႈပျမ်ႇမၸရိယတေႃႇၸူဝ်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇႁပ်ႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈမႁႃႇၵရုၼႃႇၼႆႉ ပၼ်ႁူမ်ႈၵတ်းယဵတ်တႃႇသတ်ႉတဝႃႇတင်းလူင်ဢိူဝ်ႈ မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ ၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၵႂႃႇသွၼ်ႈသေႃႉႁူမ်ႈလႄႈ၊ ၼႂ်းလုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ရႃႇၸလႄႈ မႁႃႇရႃႇၸၶဝ်၊ ပရမ်ႇမၼၶဝ်၊ ပုရေႃးႁိတ်ႈၶဝ်၊ ၵူၼ်းၵႃႉၶဝ်သေဢမ်ႇၵႃး ပၢႆပႃႆးၵူၼ်းၸၢတ်ႈတႅမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇသုတ်ႉတၼၼ်ႉၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇၽူႈႁၢပ်ႇၽဵဝ်ႈထၢင်ၽၢႆ၊ ၽူႈပႂ်ႉပႃႇႁဵဝ်ႈ၊ မေႃမိုဝ်း၊ မေႃပၢၼ်းယၢင်ႇ၊ ၸၢင်ႈၶမ်း၊ ၽူႈၵႅတ်းၶူၼ်ႁူဝ်၊ ၶႃႈၸၢႆး၊ ၶႃႈယိင်း၊ ၽူႈၶၢႆၼမ်ႉ၊ ၽူႈၽဝ်မေႃႈ၊ ၸဝ်ႈတႃႈ၊ ၸဝ်ႈၸၢင်ႉ၊ ၸဝ်ႈၼိူဝ်ႉ၊ လႃႈထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပၼ်ႁႂ်ႈၶဝ်လႆႈသေႃႉႁူမ်ႈဢိူဝ်ႈ။ မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ တေလႆႈႁူမ်ႈၵတ်းယဵၼ်ၼင်ႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ဢွၼ်ၵၼ်သေႃႉႁူမ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇၽႄၸၢတ်ႈသုင်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႈသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်ၽႃႇဝၼႃႇတြႃးလႄႈ တေႃႇထိုင်ပေႃးလႆႈပေၼ်ဢရိယႃႇၵႂႃႇၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။ ယၢမ်းတေႃႈလဵဝ်ၼႆႉ ၽူႈၸိူဝ်းလႆႈၶၢမ်ႇမၢင်ပႅတ်ႈတင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵိူဝ်းလီၼပ်ႉယမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ မႂ်းၼၢင်းၵေႃႈ ယႃႇဝႆႉၸႂ်ငမ်းငဝ်းသင်သေ သေႃႉႁူမ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႃႈ။ တီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈမႄႈပၸႃႇပတိတေတူၺ်းတူၺ်းသေ တေၸီႉပၢၵ်ႈၼႄပၼ် ဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇမၼ်းဢိူဝ်ႈ"။

ၼၢင်းယိင်းသၢဝ်ၸၢတ်ႈတႅမ်ပၵတီၼႆႉ ပေႃးလႆႈငိၼ်းၵႂၢမ်းၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ၸူမ်းသိူဝ်းၵႂႃႇတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ပႃးၸႂ်ပႃးၶေႃးသေ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တႃႇသေႃႉႁူမ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢမ်ႇမၼ်းၼၢင်းၵေႃႈလီမႃး၊ မၼ်းၼၢင်းမီးတၢင်းသိူဝ်းမူၼ်ႈသေ တႃၸူဝ်ႈပၢၼ်မၼ်းၼၢင်းၵေႃႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 69၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဢမႄးရီးၶိူဝ်းတႂ်ႈ

## ဢမႄးရီးၵႃ့ၸၢၼ်း

ဢမႄးရီးၵႃႉၸၢၼ်း ပဵၼ်လိုမ် ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ထူၼ်ႈသီႇ။ မၼ်းမီးတၢင်းယၢဝ်းမွၵ်ႈ 4,600 လၵ်း(7,401 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ။ ပေႃးဢဝ်တီႈ ဢၼ်ၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် မၼ်းၼႆႉမီး 3,000 လၵ်း(4,827 ၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း)လိူဝ်၊ ဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်းဢွၵ်ႇတႅၵ်ႈၸူးတၢင်းတူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

ဢမႄးရီးၵႂ်းၸၢၼ်းၼႆႉ မီးလႅၼ်ႊမိူင်း ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼႃႇၼၼ်ႉလၢႆၸိူဝ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ မၼ်းမီးလွႆလူင်၊ လႅၼ်ႊၼႃႈလိၼ်သုင်၊ ႁူၺ်ႈႁိုၵ်း၊ ပႃႇႁၢတ်ႇသၢႆး၊ ထိူၼ်ႇမႆႉလႅၼ်ႊမိူင်းမႆႈတၼ်ၼႃ၊ ပၢင်ႇပႃႇယိူဝ်ႈ၊ လႅၼ်ႊပဵင်းလူင်၊ တင်းၼမ်ႉၵႄးယႂ်ႇလူင် မိူင်ၼင်ႇ ၼမ်ႉလူင်ဢမေႇသူၼ်ႊတင်း ဢူဝ်ရိၼ်းၼူဝ်းၵူဝ်းၶဝ်လႂ်ယဝ်ႉ။ ဢႅၼ်းတိသ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ႁၢဝ်းလွႆလူင် ဢၼ်ၼၢင်ယၢဝ်းၵႆသေပိူၼ်ႈတီႈသုတ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉသမ်ႉ တတ်းၽၢတ်ႈလူင်းသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈၸွမ်းပွတ်းတွၼ်ႊ ၽၢႆတူၵ်းလိုမ်လိၼ်လူင်ယဝ်ႉ။  လွႆလူင်မွင်ႉတ်ႉ ဢၵွၼ်းၵႃးၵူးဢႃး တီႈဢႃႇၸႅၼ်ႇတီးၼႂ်း တင်း ၶျိလ်းလီးၶဝ်ၼႆႉ မီးတၢင်းသုင်ထိုင် 22,834 ထတ်း၊ (6,960 မီးတႂ်း)။ မၼ်းၼႆႉပဵၼ် ၸိၵ်းလွႆဢၼ်သုင်သုတ်း တီႈၽၢႆႇၵၢႆလုမ်ႈၾႃႉတၢင်းတူၵ်း။ ဢမႄးရီးၵႂ်းၸၢၼ်းၼႆႉ မီးၽၢႆႇတႂ်ႈ တၢင်းသႆၵၢင်ႊလႄႈ ၾိင်ႈၶၢဝ်းမၼ်းၼႆႉ ၸင်ႇလႆႈပိၼ်ႈၽူၼ်ႈၵၼ်တင်းၸိူဝ်းဢၼ်မီးတီႈဢမႄးရီးၵႂ်းႁွင်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢမႄးရီးၵႂ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ဢဝ်ၸိုင်ႈမိူင်း 13 ဢၼ်သေၵေႃႇပဵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းလၢၼ်ႉ 230 ၶဝ်ယူႇသဝ်းဝႆႉ။ ဢိၼ်းတီးယၼ်းဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းမႃးယူႇသဝ်းဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼႃႈ ပီ 1500 ပီၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းသပႅၼ်းၼိသ်ႉတင်း ပွတ်ႉတူးၵိသ်ႉၶဝ်တႄႇမႃးပၵ်းသဝ်း။ ၶဝ်တေႃႉဢဝ် ၵူၼ်းလမ် လုၵ်ႉဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း ၵႂႃႇၸူးဢမႄးရီးၵႂ်းၸၢၼ်းတႃႇဢဝ်ႁဵတ်းၶႃႈ။ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ တႃႇၵူၼ်းဢမႄးရီးၵႂ်းၸၢၼ်း မွၵ်ႈၶိုင်ႈလိူဝ်ၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းလေႃးလႄႈး ၶိူဝ်းၽိူၵ်ႇ၊ လမ်ႇတင် ဢိၼ်းတီးယၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉသေမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢမႄးရီးၵႂ်းၸၢၼ်း မီးလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယႂ်ႇလူင်တင်းၼမ်လၢႆ ဢိၵ်ႇမေႃႇႁႄႊ ၶဝ်ၵေႃႈမီးၼမ်။ ၶူဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈပိူင်လူင်ပဵၼ် ၵႃႇၽီႇ၊ ၵူၺ်ႈ၊ မဵတ်ႉသၢၼ်၊ ယႃႈမႂ်ႊလူင်၊ တင်းဢွႆႈ။ ဝူဝ်းၵႂၢႆးတႄႉ လဵင်ႉတႃႇဢဝ်ၼိူဝ်ႉ။ တွင်းသမ်ႉလႆႈတီႈမေႃႇမိူင်းၶျိလ်းလီး။ ႁဵၵ်ႇသမ်ႉလႆႈတီႈမေႃႇၼႂ်းပူဝ်ႇလီးဝီးယႂ်း။ ဝႅၼ်ႇၼီႇသွႆးလႂ်း တင်းဢႃႇၸႅၼ်ႇတီးၼႂ်းသမ်ႉ မီးမေႃႇယေးၼမ်ႉမၼ်း ဢၼ်ယႂ်ႇလူင်ၶဝ်။

ႁူဝ်ၵူၼ်းဢမႄရီးၵႂ်းၸၢၼ်း မွၵ်ႈၶႂ်ႈၶိုင်ႈၼိူင်ႈၼႆႉ ယူႇတီႈ ပရႃႇသိလ်း၊ သမ်ႉလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ပွတ်ႉတူးၵိသ်ႉ။ တႃႇၸိုင်ႈမိူင်းဢမႄးရီးၵႂ်းၸၢၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉတင်းသဵင်ႈတႄႉ ၵႂၢမ်းသပႅၼ်း ၼိသ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်ဝႆႉတႃႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢိၼ်းတီးယၼ်း ဢၢၼ်ႇလၢၼ်ႉၶဝ်ၵေႃႈ ၵွၺ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶိူဝ်းၵိုၵ်းမိူင်းၶဝ် ဢၼ်လဵဝ်ၵွၺ်းယဝ်ႉ။
ဢမႄးရီးၶိူဝ်းၼိူဝ်

ဢမႄးရီးၵႂ်းႁွင်ႇ
ဢမႄးရီးၵႂ်းႁွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်လိုမ်လိၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈသုတ်းထူၼ်ႈထီႈသၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းမီးလႅၼ်ႊၵႂၢင်ႈတႃႇ 906,862 လွၵ်းလၵ်း(23477765 လွၵ်းၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း)သေယဝ့် တႄႇဢဝ်လႅၼ်ႊတွၼ်ႊဢၢၵ်ႈတိၵ်ႉဢၼ်ၵတ်းတီႈတၢင်းၽၢႆႁွင်ႇၼၼ်ႉ ဝၢတ်ႈၵႂၢင်ႈလူင်းထိုင်လႅၼ်ႊ တီႈမိူင်းဢုၼ်ႇမႅၵ်းသီးၵူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈဢမႄးရီးၵႂ်း တင်းၵၼေႇတႂ်ႇႁူမ်ႈပႃးတင်း ၵုၼ်ၼမ်ႉယႂ်ႇလူင်ၵရိၼ်းလႅၼ်းၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးမီးတႃႇသိပ်းပုၼ်ႈၵဝ်ႈပုၼ်ႈလႅ်ႊၵႂၢင်ႈဢမႄးရီးၵႂ်းႁွင်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

ဢမႄးရီးၵႂ်းႁွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉႁူဝ်ၵူၼ်းမွၵ်ႈ 300 လၢၼ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇတီႈမၼ်းၸဵမ်ပိုင်းၸမ်း ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵိုၵ်းမိူင်းၸိူဝ်းဢၼ်ၽူႈႁၢႆးလႅၼ်ႊမိူင်းယူးရူပ်ႉၶဝ်မႃးတႄႇႁၼ်မိူဝ်ႈၶဝ်လႆႈၽႅဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢႅသ်ႉၵီးမိူဝ်းသ်ၶဝ်၊ ဢိၼ်းတီးယၼ်းဢမႄးရီးၵႅၼ်ႇႁွင်ႇၶဝ်၊ ဢိၵ်တင်း ဢိၼ်းတီးယၼ်းတီႈမႅၵ်းသီးၵူဝ်းၶဝ်လႂ်ယဝ်ႉ။  မိူဝ်ႈၽွင်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူင်းႁၢႆးၼၼ်ႉၼႆ ပွတ်းတွၼ်ႊ ၽၢႆႁွင်ႇၼႆႉသမ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်မႃးပၵ်းသဝ်း။ ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၾရႅၼ်ႉသျ်ႉပေႃးပႃးဢိတ်းဢွတ်း။ ပွတ်းတွၼ်ႊတၢင်းၸၢၼ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸူဝ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းသပႅၼ်းၼိသ်ႉမႃးပၵ်းသဝ်း။ ဝၢႆးမႃးၸင်ႇ ဢမႄးရီးၵႂ်းႁွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵူႊတီႈ ၵူႊလႅၼ်ႊၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၶဝ်မႃးသဝ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ်လူင်သွင်ဢၼ် တီႈဢမႄးရီးၵႂ်ႁွင်ႇၸမ်း ပဵၼ်ပရူဝ်ႇတႅသ်ႉတႅၼ်ႉတီးသမ်း တင်းၵႅတ်ႉတူဝ်ႇလိၵ်ႉဢီးသမ်း။ ၶူဝ်းၶွင်ဢွၵ်ႇတီႈၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈတင်းလူင်ၼၼ်ႉ ဢမႄးရီးၵႂ်းႁွင်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈၼမ်လိူဝ် သီႇပၼ်ႈယေႈပုၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃးမၼ်းပၢႆပဵၼ် လႅၼ်ႊလိၼ်တီႈဢၼ်ဢွၼ်ၼႃႈဝႆႉ ၾၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈလဵင်ႉလူဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶဝ်ႈၶႅပ်ႇ၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ၵုၺ်၊ တင်းတူၼ်ႈၽုၵ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်းတင်းၼမ်လၢႆလႂ်ယဝ်ႉ။  ဢမႄးရီးၵႂ်းွင်ႇၼႆႉ ၽၢႆႇငိူၼ်ႈငဝ်ႈထၢတ်ႈႁႄႊၼႆၵေႃႈ မၢၵ်ႈမီးတေႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ထၢၼ်ႇငိူၵ်ႈ၊ ၼမ်ႉမဵၼ်၊ ၶမ်း၊ ငိုၼ်း၊ လဵၵ်း၊ တင်းတွင်းလႂ်ယဝ်ႉ။ ဢမႄးရီၵႂ်းႁွင်ႇၼႆႉ မႅးလႅၼ်ႊမုင်ႈသႃႇဢၼ်ႁၢင်ႊလီတီႈသုတ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉမၢင်ႊၽွင်ႈသေယဝ်ႉ၊ မီးပႃးသၢႆသၢပ်ႇၾၢင်ႇပၢင်ႇလၢႆ ဢၼ်ယၢဝ်းလိူဝ်သေလိုၼ်လိၼ်တၢင်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉလႂ်ယဝ်ႉ။ ပႃႇထိူၼ်ႇသမ်ႉ ႁူမ်ႇဝႆႉမွၵ်ႈသၢမ်ပုၼ်ႈယေႈပုၼ်ႈလိုမ်လိၼ်သေ ဢွၵ်ႇပၼ်လမ်းတုမ်မႆႉတႃႇသီႇပုၼ်ႈ ယေႈပုၼ်ႈတင်းလုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းဢလူင်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းဢလူင်ႇ** (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းတူၵ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ဢၼ်မီးၽၢႆႇပွတ်းတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး 2 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢၼ် မီး 2 ႁူင်း လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မီး 6 ႁူင်း ယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းဢလူင်ႇၼႆႉ မီးပွၵ်ႉယၢင်းၽိူၵ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၶဝ် ယူႇသဝ်းၵမ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇၶဝ် ယူႇသဝ်းၵမ်ႉၼမ်လႄႈ တေလႆႈႁၼ် ၵျွင်းၽြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ၵႂိၼ်းၵျွင်း ၼႆႉ ပဵၼ်ၵျႂင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၵျွင်းၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ မီး ပလီႇ ဢၼ်ၼိူင်ႈလႄႈ မီး ၵျွင်းၽြႃးႁိၼ်ႇတူႇ (2) ၵျွင်းယဝ်ႉ။
မီးဝႆ့ တီႈၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ တႃႈႁိူဝ်းဢေးသျႃးဝေႃး လႄႈ တႃႈႁိူဝ်း မျၢၼ်မႃႉၸႅတ်ႉမူႉ ယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝၢၼ်ႈဢိုၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း

**ဝၢၼ်ႈဢိုၼ်ႈ** (, , ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း
ဢိူင်ႇၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ

**ဢိူင်ႇ** ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၸၼ်ႉဢုပ်ႉပိူင် ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဝႃႈ ပဵၼ်ၸၼ်ႉသီႇၶႃႈဢေႃႈ။ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၽၢႆႇတႂ်ႈ ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸၼ်ႉသၢမ်ၼၼ်ႉသေ၊ ပဵၼ်ၸၼ်ႉဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝဵင်း ၶႃႈဢေႃႈ။ ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈမၢႆ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 2014 ၼၼ်ႉသေ ဢိူင်ႇၸိူဝ်းဢၼ်မီးၼႂ်း  မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ 13,619 ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ 70,560 ဝၢၼ်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ  ။ ဢိူင်ႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ  ၸၼ်ႉမၼ်းမိူၼ်ၵၼ်တင်း ပွၵ်ႉ ၶႃႈဢေႃႈ။

## တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
* ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႇပိူင်ႇ ၶွင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇ

**ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇ** (), (), () ၼႆႉ မီးဝႆႉပွတ်းႁွင်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇပျီႇတႃႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇ၊ ပွတ်းဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတူင်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇၼႆႉ မီး ပွၵ်ႉ (21) ပွၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ (33) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် မီး (10) ႁူင်း လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မီး (5) ႁူင်းယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၶွၵ်ႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ် ၶွၵ်ႈဢိၼ်းၸဵင်ႇ ဢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ၶဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈမႃးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၽြႃးႁိၼ်ၶၢဝ် ဢၼ်တၢင်းသုင် သုင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၽြႃးၵျွၵ်ႉတေႃႇၵျီး (လေႃးၵၶျၢၼ်းတႃႇ ဢပယလႃႇပမုၼိ) ဢၼ် ပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉၵျီးၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ တင်ႈမႃးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ထမ်ႇမ ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၼိတ်ႉၶျိၼ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ထမ်ႇမမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃ ၽၢႆႇယႃႈယႃ (တႃႈၵုင်ႈ) လႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃၵေႃႇသၢင်ႈ တႃႈၵုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈယႂႃႇမပရိတ်ယတ်ႉတိ ဢၼ်မီးတီႈ ဢိၼ်းၸဵင်ႇယႂႃႇမပွၵ်ႉတူၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၶိုၼ်ႈလိၵ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်ႉပိုၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ဢၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈလိၵ်ႈသေ ပဵၼ်တီႈၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇ ရႁၢၼ်းဢႃႇၸႃႇၼီႇ တီႈၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၵျွင်းဢႃႇလိင်ႇႁႃႈၸၼ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ ၸေႃႇပႂႃးၵျီးၵူင်း တီႈၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၶဵင်ႇမုင်ႈယဵမ်ႈလူင်သေဢေႃႈ။ ၵူႈပီၵူႈပီ ပေႃးပီမႂ်ယၢင်းၽိူၵ်ႇမႃး ယၢင်းၽိူၵ်ႇၶဝ်ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးတၢင်ႇၸွမ်ပိဝ် တီႈၼႂ်းဝၢင်းၵျႂင်းၼၼ်ႉသေ မီးပၢင်ပွႆး ၸဵတ်းဝၼ်းၸဵတ်းၶိုၼ်းလႄႈ ပဵၼ်ပွႆးဢၼ်ၵိုၼ်းလူင်လၢင်ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

ႁူင်းယႃဢိၼ်းၸဵင်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းယႃပိူင်လူင်တႃႇ ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇယဝ်ႉ။ ၵၢတ်ႇဢိၼ်းၸဵင်ႇလေႇႁႃႇပျိၼ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၶၢႆၶူဝ်းၵဝ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵိုၼ်းယူႇတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ 1949 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီ 31 ၽွင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶေႇဢႅၼ်ႇထီႇဢူဝ်ႇၶဝ် ယၢမ်ႈသိမ်းဢဝ်မႃးယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢိၼ်းၸဵင်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇမွၼ်းသေ လူင်းမႃးလႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ တီႈၸၢင်ႉဢၢပ်ႇၼမ်ႉ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢိၼ်းၸဵင်ႇ = ဢိၼ်း-ၼွင်ၼမ်၊ ၸဵင်ႇ-ၸၢင်ႉ

## ၸိုဝ်ႈသဵင်ၼႃႇမ
ဢိၼ်းၸဵင်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈဝေႃးႁၢၼ်မွၼ်း ဢၼ်ဝႃႈ ဢိင်ႇၸႅင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ လူင်းမႃးဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဢိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ၼွင်ၼမ်၊ ၸႅင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ၸၢင်ႉၼႆလႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၼွင်ၸၢင်ႉ ၼႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၼွင် တီႈဢၼ်ၸၢင်ႉၶဝ် ယူႇသဝ်းၵိၼ်မူၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။  
ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇၼႆႉ ၵႆႉဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉၸွမ်းၵုင်း (ၵူင်း) ၼႆယဝ်ႉ။ ၵုင်းၵဝ်ႈၵုင်း ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႆႉ (တၺိၼ်းၵူင်း၊ ပူဝ်ႇၵူင်း၊ တွင်ႇတူႇၵူင်း၊ သျၢၼ်းၵူင်း၊ ၸေးၵူင်း၊ ၸီးဢူင်ႉၵူင်း၊ ၼၼ်ႉတႃႇၵူင်း၊ ၸေႃႇပႂႃးၵျီးၵူင်း လႄႈ ၵျူဝ်ႉၵူင်း) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။  မီးပႃးပွၵ်ႉ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽေႃႉၵၢၼ်ႇ၊ ဢွင်ႇသၢၼ်း၊ ယႂႃႇမပွတ်းတူၵ်း၊ ယႂႃႇမပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

### ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်

ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၸႄႈဝဵင်းဢုတ်ႉတရသီႇရိ

**ၸႄႈဝဵင်းဢုတ်ႉတရသီႇရိ** ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းပုပ်ႉပသီႇရိ ၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး  ၈၁,၄၉၉ ၵေႃႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး

**ဢိၼ်ႇတိယ**ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈတၢင်းၵၢၼ်မၼ်း ပဵၼ် "ၸိုင်ႈမိူင်းၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢိၼ်ႇတိယ"ၼႆသေ၊ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်မီးတီႈ ဢေးသျႃးၸၢၼ်း။ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ မၢႆထီႈၸဵတ်း၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၼမ်သေပိူၼ်ႈ မၢႆသွင်လႄႈ ၵႃႊၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ တင်းလၢႆၼၼ်ႉ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၼမ်သေပိူၼ်ႈတီႈသုတ်း။ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဢိၼ်ႇတိယၼၼ်ႉ မီးၼမ်ႉသမုတ်ႉတရႃႇဢိၼ်ႇတိယ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ပၢင်ႇလၢႆႇဢႃႇရပ်ႉလႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ပင်းၵလႃးၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ။ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ မီးမွၵ်ႈ 4671 လၵ်း (7517 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇထိူဝ်ႇ)။ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းမၼ်းၸမ်း ၽၢႆႇတူၵ်းပဵၼ် မိူင်းပႃႇၵိတ်ႉၸတၢၼ်ႇ၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၸမ်း မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းၼီႇပေႃး လႄႈ မိူင်းပူႇတၢၼ်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၸမ်း မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉသျ် လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၼမ်ႉသမုတ်ႉတရႃႇ ဢိၼ်ႇတိယ ဢၼ်ၸမ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ၊ မိူင်းမေႃႇလတၢႆႉ လႄႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးယဝ်ႉ။

ၾိင်ႈငႄႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵႄႈလွႆဢိၼ်ႇတု ပဵၼ်မႃး မီးမႃးပိုၼ်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉ လွင်ႈၵႃႉၶၢႆ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ မီးပႃး ၽႅၼ်ႇလိၼ်ၵႂၢင်ႈ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ပိုၼ်းႁိုင်ႁီးသေယဝ်ႉ ပဵၼ်တီႈထုင်ႉမိူင်း ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ပၢႆးယဵၼ်ႇငႄႈ လိူင်ႇၼမ်ယမ်တွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တီႈ ၽႃႇသႃႇႁိၼ်ႇတူႇ၊ ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထ၊ ၽႃႇသႃႇၵျဵၼ်း လႄႈ ၽႃႇသႃႇသိၵ်ႉ သီႇဢၼ် မုတ်းဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ၽႃႇသႃႇၶရိယၢၼ်ႇ ၽႃႇသႃႇဢိတ်ႉၸလၢမ်ႇ ၸင်ႇလုၵ်ႉၼွၵ်ႈမိူင်းသေ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ ၽႃႇသႃႇ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ် မီးၸွတ်ႇမီးၸေးတႄႉတႄႉ။ တႄႇဢဝ် ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18 မႃး ၶွမ်ႇပၼီႇပရိတိသျ ဢိၼ်ႇတိယပွတ်းဢွၵ်ႇၶဝ် ၽိုတ်ႉၶဝ်ႈမႃးလွႆးလွႆးသေ ထိုင်မႃး ၵၢင်ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼၼ်ႉ တူၵ်းၵႂႃႇတႂ်ႈမိုဝ်း မိူင်းပရိတဵင်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး 1947 ဢဝ်လွင်ႈဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ႁုၵ်းႁၢႆႉသေ တူင်ႉၼိုင်တိုၵ်းတေႃးမႃးလႄႈ ပီ 1947 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈ လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ တႂ်ႈမိုဝ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉ။

မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ ၾႅတ်ႇတရႄႇ ဢၼ်ဢဝ် ၸႄႈမိူင်း 28 မိူင်း ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၼႃႈလိၼ်မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ 7 မိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႇတင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် လွၵ်းၵၢတ်ႇ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဝႃႈၸိုင် ပဵၼ်မိူင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ႁႅင်းယႂ်ႇလူင် မၢႆ 12 မိူင်းဢၼ်ႁႅင်းသိုဝ်ႉၶူဝ်းၶွင် မၢႆ 4 ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပၵ်းပိူင်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသေလႄႈ လွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ ပဵၼ်မၢႆသွင်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းမိူင်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းပႆႇမေႃလိၵ်ႈ၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၽၢၼ်ၵႅၼ်း၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢိုပ်းယၢၵ်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉ တင်းၼမ်ယူႇ။ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ဢၼ်မီး ပၢႆးဝူၼ်ႉၵူႈပိူင်ပိူင်၊ ဢၼ်မီးၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ တင်းၼမ်၊ ဢၼ်မီးၶိူဝ်းၵူၼ်း တင်းၼမ်သေဢမ်ႇၵႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မိူင်းၶဝ် ဢမ်ႇလႃႈလီႈ ဢဝ်တၢႆ တူဝ်သတ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတယၼႆႉ ပဵၼ်ႁိူၼ်းတီႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈ ပုၼ်ႈပၢင်ႈ သတ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇၶဝ် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။

## မၢႆတွင်း

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဝဵင်းဢုမ်ႇပဝ်း

**ဝဵင်းဢုမ်ႇပဝ်း (ဢွင်ႇပၢၼ်း)** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉ (ၵလေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဢုတ်ႉတၵရႃႇမပုတ်ႉတ

ဝၢႆးသေသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် ၸၢၼ်ႇၸဵတ်းၸၼ်ႉတီႈ ဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမယဝ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းသေ ၽႅဝ်ၵႂႃႇၸူး ဢုတ်ႉတၵရႃႇမပုတ်ႉတ ဢၼ်ယူႇၼိူဝ်သၢႆတၢင်း တၢင်းၵႂႃႇဢုရုဝေႇလၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းဢမ်ႇတၼ်းႁိုင်သင် သွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်လၢႆးၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉပႅတ်ႇ တမ်ႈတီႈဢုတ်ႉတၵရႃႇမပုတ်ႉတယူႇယဝ်ႉ။

ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉပႅတ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢၼ်ႇ **ၼေႇဝသၺ်ႇၺႃႇ ၼႃႇသၺ်ႇၺႃႇ ယတၼ** ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈငဝ်းလၢႆးၸၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၼႃႈ ၸၢၼ်ႇ **ဢၵိၼ်ႇၸၺ်ႇၺႃႇယတၼ** ၼၼ်ႉ သၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ တိုၵ်ႉဝဝ်းဝႆႉသေ ယင်းဢမ်ႇႁူႉၸႅင်ႈလီဝႃႈ မၼ်းမီးယူႇႁႃႉ မၼ်းဢမ်ႇမီးႁႃႉ ၼႆယူႇ။ သၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ တေႃႉတႄႉဝႃႈ မီးၸိုဝ်ႈၼႃႇမတ်ႉတဢွၼ်ႇၵွႆးယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ် ႁွင်ႉ ၸုိဝ်ႈမၼ်းဝႃႈသင်တေလႆႈႁွင်ႈဢီသင်ဝႃႈ ၵၢင်ႈႁၢဝ် ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတီႈသုတ်းလႅၼ် ဢၼၢတ်ႉတဢႃႇၵႃႇသ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼတ်ႉတဝိၺ်ၺၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် သုၼ်ႇၺ ၼႆၼၼ်ႉလႃႇ။ ငဝ်းလၢႆးယၢမ်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ၽႅဝ်ဝႆႉပႃႈၼွၵ်ႈၶွပ်ႇလႅၼ် ငဝ်းလၢႆးဢၼ် ဢမ်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်းမၼ်းလႆႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ သၺ်ႇၺႃႇယေႃးၵီႇၼႆႉ ဢမ်ႇပဵၼ်သၺ်ႇၺႃႇသုၼ်ႇၺလုမ်းလုမ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးဢၼ်ဢမ်ႇပုတ်းၶၢတ်ႇ (ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်း)လီၼၼ်ႉ သၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ မီးယူႇၼႆၵေႃႈ ပႆႇဝႃႈလႆႈ၊ သၺ်ႇၺႃႇၼႆႉဢမ်ႇမီးၼႆႉၵေႃႈ ပႆႇဝႃႈလႆႈ။

ၽွင်းလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းႁူႉႁၼ် ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉပႅတ်ႇယဝ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ပွင်ႇၸႂ်ၸိူင်ႉၼႆၵႂႃႇ - ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်းလၢႆး **ၽုင်ႇဢရူႇပၿြမ်ႇမ** ဢၼ်သုင်သုတ်းၶွင်သမ်ႇသရႃႇ ၵိူတ်ႇတၢႆၼၼ်ႉၵွႆး။ လႆႈပဵၼ်ၸူဝ်ႈပၢၼ်ဢၼ်သုင်သုတ်းသေတႃႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၼႂ်းၶွပ်ႇလႅၼ်ၶုၼ်တၢႆၵွႆးလႄႈ ပႆႇလွတ်ႈလႆႈၼႂ်းမိုဝ်းၶုၼ်တၢႆၵွၼ်ႇ။ ၵေႃႉဢၼ်ၵိူတ်ႇၼႂ်းၽုင်ႇဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ ဢႃႇယုယၢဝ်းယိုၼ်း လၢႆလၢႆၵၢပ်ႈၵမ်ႇၽႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပၼ်ႇယူႇဝိုၼ်ႈဝိုၼ်ႈ ၼႂ်းသမ်ႇသရႃႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈ၊ ဢမ်ႇပၼ်လႆႈ ငဝ်းလၢႆးတုၵ်ႉၶၼိရေႃးထသင်ယူႇယဝ်ႉ။

ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢွၵ်ႇယၢၼ်လႅၼ်လိၼ်လေႃးၵီႇသေယဝ်ႉ ၶႂ်ႈထူပ်းႁူပ်ႉႁၼ် ၼႂ်းလႅၼ်လိၼ်လေႃးၵုတ်ႉတရႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶႂ်ႈထူပ်းႁူပ်ႉႁၼ် **ၼိၸ်ၸ၊ သသ်သတ၊ ၻုဝ၊ ပရမတ်ထ** သတ်ႉၸႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁႃသဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇတူင်ႇဝူင်းၸၢၵ်ႈလေႃးၵယူႇယဝ်ႉ။ သတ်းတဝႃႇၶဝ်ၼႆႉ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းတၢင်းတုၵ်ႉၶ၊ တေလႆႈႁဵၻ်းႁိုဝ်ႁႂ်ႈပေႃးလွတ်ႈဢွၵ်ႇယၢၼ်လႆႈ တၢင်းတုၵ်ႉၶတႄႉတႄႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁူႉလႆႈလွင်ႈၼႆႉ တေလႆႈမီးသပ်ႉပၺ်ႇၺုတၺၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ႁူႉႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉၼႆသေလႄႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇဢွၵ်ႇမႃးၸူးဢုရုဝေႇလ ဢၼ်ၵိုင်ႇလႅပ်ႈၶႅမ်ႉလီၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 22၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဢူဝ်းသႅၼ်းၼီးယႃး

## ပၢႆးၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ
ပၢႆးၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇၼႆႉ ၽၢႆႇမၢၼ်ႈၶဝ်တႄႉ ၸႂ်ႉဝႃႈ ဢꧣ်ꧣဝႃႇၿေႇၻ ၼႆသေ ပဵၼ်ၵိင်ႇၽႄ Earth Science ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ပဵၼ်တၢင်းမေႃ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၼမ်ႉသမ်ႇမုတ်ႉတရႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈတူဝ်သတ်း ဢၼ်ယူႇသဝ်း ၵိၼ်သၢင်ႈ ၼႂ်းၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇလႂ်၊ လွင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ပိူင်ၽၢင်ၶဝ်လႂ်၊ လွင်ႈသၢႆၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ လႆၼၼ်ႉလႂ်၊ လွင်ႈႁွၼ်ၼမ်ႉ ၶိုၼ်ႈလူင်းလႂ်၊ လွင်ႈပိုၼ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ တိုၼ်ႈလိုၵ်ႉလႂ်၊ လွင်ႈၶူဝ်းႁႄႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇတႂ်ႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇလႂ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ တႃႇတေ လဵပ်ႈႁဵၼ်း လူင်ႉလႅၼ်ႇ ၽၢႆႇပၢႆးၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇၼႆႉ မၼ်းတေလႆႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပႃး ပၢႆးၸီႇဝသၢႆၸႂ်၊ ပၢႆးထၢတ်ႈ၊ ပၢႆးလိၼ်၊ ပၢႆးႁၢင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၸွမ်းယူႇ။
ဝဵင်းဢေးတႃႇယႃႇ

**ဝဵင်းဢေးတႃႇယႃႇ** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဢေးသျႃး

## '''Asia (ဢေးသီးယႂ်း)'''

ဢေးသီးယႂ်း (Asia) ၼႆႉ ပဵၼ်လိၼ်မိူင်းဢၼ်မီးၽိင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈတင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၼမ်လၢႆတေ့ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိုမ်ဢေးသီးယႂ်းၼႆႉ ၽေပဵၼ်ဝႆႉ လႅၼ်ႊတွၼ်ႊလူင်ႁူၵ်းဢၼ်ယဝ်ႉ။ ဢေးသီးယႂ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ ဢေးသီးပွတ်းၼႂ်း၊ ဢေးသီးၸၢၼ်း၊ ဢေးသီးယႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ ဢေးသီးယႂ်းႁွင်ႇ၊ ဢေးသီးယႂ်း ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဢၼ်ပွတ်းဢွၵ်ႇတွၼ်ႊၵၢင်ၼႆၵေႃႈႁွင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ပၢႆးၸၢဝ်းယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ်လူင်လုမ်ႈၾႃႉတင်းသဵင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ပၢႆးၸၢဝ်းပုတ်ႉထ၊ ပၢႆးဢိသ်ႉလၢမ်း၊ ပၢႆးၶရိတ်ႉသတီးယၼ်း၊ တင်းပၢႆးၸူးတႂ်းဢီးသမ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တႄႇၵႂႃႇတီႈဢေးသီးယႂ်းလွၼ်ႉလွၼ်ႉယဝ်ႉ။

တီႈၼႂ်းဢေးသီးယႂ်းၼႆႉ မီးၶူဝ်းငိူၼ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်းပဵၼ်ဢၼ်လမ်လွင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ထၢၼ်ႇၾႆးငိူၵ်ႈ(ထၢၼ်ႇႁိၼ်ငိူၵ်ႈ) ၊ ႁႄႊၶမ်းၽိူၵ်ႇ၊ ႁဵၵ်ႇ၊  ဢိၵ်ႇၼမ်ႉမဵၼ်ၶဝ်ၼႆႉတင်းသဵင်ႈ မီးတီႈဢေးသီးယႂ်း ယဝ်ႉ။ ဢေးသီးယႂ်း ၼႆႉပၢႆပဵၼ်လိၼ်ႁိူၼ်း တႃႇတူဝ်သတ်းထိူၼ်ႇၶဝ် မိူၼ်ၼင်ႇ သိူဝ်ၾႆးလမ်လႂ်၊ ၸၢင်ႉလူင်ဢေးသီးယႂ်းလႂ်၊ မီတႃတူင်ႇလူင်ၶဝ်လႂ်၊ ၵႂၢႆးဢူပ်ႈၼမ်ႉလူင်ၶဝ်လႂ် ဢိၵ်တင်း ငူးႁဝ်ႇ ၶဝ်လႂ်ၵေႃႈ မီးတီႈဢေးသီးယႂ်း ၼႆႉယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
မိူင်းဢေႃႉသထရေးလီးယႃး

## ဢေႃႉသထရေးလီးယႃး

**ဢေႃႉသထရေးလီးယႃး** ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈတႄႉမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ **မိူင်းမၢၵ်ႈမီးတင်းလၢႆ ဢေႃႉသထရေးလီးယႃး** (Commonweath Australia) ၼႆသေ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၵမ်ႇၽႃႇလုမ်ႈၾႃႉလူင်ယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢေႃႉသထရေးလီးယႃးၼႆႉ ၵုၼ်ဢွၼ်ႇဢၼ်လဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵုၼ်ဢေႃႉသထရေးလီးယႃးၵေႃႈၶဝ်ႈပႃး၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵုၼ်ငဝ်ႈလူင် တႅတ်ႉသမေးၼီးယႃးလႄႈ ၵုၼ်ဢွၼ်ႇၵုၼ်ဢိတ်း ဢၼ်မီးၼႂ်းသမ်ႇမုတ်ႉတြႃႇ ဢိၼ်ႇတိယ လႄႈ ပၸိၽိတ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၸမ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး၊ တီႇမေႃးဢွၵ်ႇလႄႈ မိူင်းပႃႇပူႇဢႃႇၼိဝ်းၵီႇၼီႇ။ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၸမ်ႉ မီးၵုၼ်ၶွၼ်ႈသေႃႇလမုၼ်ႇ၊ ဝၼ်ႇၼႃႇတုလႄႈ ၼိဝ်းၵႄႇလီႇတူဝ်းၼီးယႃး၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၸမ်း မီးဝႆႉ မိူင်းၼိဝ်းၸီႇလၢၼ်ႇ။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ မိူင်းလဵဝ် သမ်ႉဢဝ်ဝႆႉ ၵုၼ်လဵဝ် (တိူၵ်ႈလဵဝ်)ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူင်း ဢေႃႉသထရေးလီးယႃးၼႆႉယဝ်။

## မၢႆတွင်း

## ဢၢင်ႈဢိင်
ဢေႃးၵၢတ်ႉ

**ဢေႃးၵၢတ်ႉ** ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈပႅတ်ႇ တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း Gregorian လႄႈ Julian ယဝ်ႉ။

## ဝၼ်းပွႆး
### [[ဢေႃးၵၢတ်ႉ 8 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းဢႃႇသီႇယၼ်ႇ 
* ဝၼ်းမႅဝ်းလုမ်ႈၾႃႉ - World Cat Day

### [[ဢေႃးၵၢတ်ႉ 9 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of the World's Indigenous People

### [[ဢေႃးၵၢတ်ႉ 12 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - International Youth Day

### [[ဢေႃးၵၢတ်ႉ 13 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းမိုဝ်းသၢႆႉလုမ်ႈၾႃႉ - International Lefthanders Day

### [[ဢေႃးၵၢတ်ႉ 19 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၵူၼ်းတေႃႇၵူၼ်းမေႃတူၺ်းထိုင်ၵၼ် - World Humanitarian Day

### [[ဢေႃးၵၢတ်ႉ 23 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၶုၵ်းထူပ်း ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ လႄႈ လွင်ႈလႆႈၵိုတ်းယိုတ်းပႅတ်ႈ ပၵ်းပိူင်ၶႃႈလိပ်း - International Day for the Remembrance of the Slave Trade and its Abolition

### [[ဢေႃးၵၢတ်ႉ 29 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ သၢၼ်ၶတ်း ၵၢၼ်လွင်းၼိဝ်ႇၶလီးယႃး - International Day against Nuclear Tests

### [[ဢေႃးၵၢတ်ႉ 30 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၶုၵ်းထူပ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁၢႆလိပ်းၵႂႃႇ - International Day of the Disappeared

### ဝၼ်းသုၵ်း ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
* ဝၼ်းလဝ်ႈပူၵ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - International Beer Day

## ႁူမ်ႈ

* လိူၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ
← ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ႇၵျူႇလၢႆႇ 
→ ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
ဢေႃးၼၼ်ႇတႃႇ၊ ၸဝ်ႈ

## ၸဝ်ႈဢေႃးၼၼ်ႇတႃႇ
ၸဝ်ႈဢေႃးၼၼ်ႇတႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸႃႇတိ ဝၢၼ်ႈၽၢႆ တူင်ႇဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈၽၢႆ မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းသေ ယၢၼ်ဝဵင်း မွၵ်ႈသီႇလၵ်းၸူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1273 ၼီႈသေ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ‘’’ၸၢႆးသႃႇၸၢမ်ႇ’’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်တီႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ယူႇၵျွင်းမႃးၵွတ်ႇ ၸိုဝ်ႈၵျွင်းမၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇၸပ်းဝႃႈ “ၸဝ်ႈဢေႃးၼၼ်ႇတႃႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈပေႃႈမႄႈမၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ် လုင်းထုၼ်းဢွင်ႇ ဢွၵ်ႇၶမ်းမၢတ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၼွင်ႉမၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈႁူႉဝႃႈပဵၼ် ၸၢႆးၵေႃးလိယ၊ ၼၢင်းၸၼ်ႉ၊ ၼၢင်းမျဢိင်ႇလႄႈ ၼၢင်းမိၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ 
ၼႂ်းၵႃႈ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆး တင်းၼမ်တင်းလၢႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢေႃးၼၼ်ႇတႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ တႅမ်ႈဝႆႉ လိၵ်ႈႁူၵ်းၽိုၼ် ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
# ၼၢင်းႁေႃၶမ်း ၵူတ်ႉဢၢႆႈတုတ်ႈ (ပေႃႉ)
# ၶမ်းသိပ်းသွင်ၽုင်ႇ (ဢမ်ႇပေႃႉ)
# မွၵ်ႇၵဝ်ႈၶူဝ်ႈ (ဢမ်ႇပေႃႉ)
# ဢလွင်းယိုဝ်းလၢဝ် (ဢမ်ႇပေႃႉ)
# လိၵ်ႈသၢင်းၵျၢၼ်ႇ (ဢမ်ႇပေႃႉ)
# ပရိတ်ႈလူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၵႃႈ လိၵ်ႈႁူၵ်းၽိုၼ်ၼႆႉ ၼင်းႁေႃၶမ်း ၵူတ်ႉဢၢႆႈတုတ်ႈ၊ ၶမ်းသိပ်းသွင်ၽုင်ႇ၊ မွၵ်ႇၵဝ်ႈၶူဝ်ႈ လႄႈ ဢလွင်းယိုဝ်းလၢဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈဝွၵ်းသေ လိၵ်းသၢင်းၵျၢၼ်ႇလႄႈ ပရိတ်ႈလူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လင်ႇၵႃႇလူင်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပရိတ်ႈလူင်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတၼ်းထိုင် တီႈသုတ်းယွတ်ႈ ႁွတ်ႈပၢႆ။ မၼ်းၸဝ်ႈ လွၼ်ႇၵႂႃႇပႅတ်ႈ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈ ပီၵေႃးၸႃႇ 1303 ၼီႈ ၼႂ်းလုၵ်ႈလိူၼ်သၢမ် ၸူဝ်ႈၼႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။

လွၵ်ႈဝွၵ်းမၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းမၼ်း ထဝ်ႇလီ၊ ပုင်ႈလီ၊ ပႅင်ႈၼင်ႇ ၶႂ်ႈဝႃႈၼၼ်ႉ မေႃဝၢၵ်ႇ မေႃဝႃႈ ထိုင်တီႈလီတႄႉတႄႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႂ်းလိၵ်ႈ ၼၢင်းႁေႃၶမ်း ၵူတ်ႉဢၢႆႈတုတ်ႈ တီႈတွၼ်ႈဢၼ် ၼၢင်းႁေႃၶမ်း ၶိုၼ်းတုမ်ႉတွပ်ႇၶိုၼ်း ၵႂၢမ်းဢၢႆႈတုတ်ႈ လွင်ႈဝႃႈ လႆႈၸၢမ်ႇၸေးၸိမ်ႇ ၼႂ်းႁၢင်ႈၼႂ်းႁေႃၼႆႉ ယွၼ်ႉၸိူင်ႉၼၢင်း ၼမ်လႄႈ ဢမ်ႇၵျေႃႇၸႂ်၊ လႆႈယူႇၸွမ်းသူၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်တႃႇၵေႃႉလဵဝ်လႄႈ လီၵျေႃႇၸႂ်ၼႆ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဝႃႈ “လႆႈၵိၼ်ၼိူဝ်ႉသႃႈပႃၸီႇ ၵျီးမီႇၸုင်ႇလၢင်ႇ ၽိူၼ်တၢင်ႇ မေႃႇလမႅင်ႇပုင်ႇ ပွႆးယူင်ႇသတ်ႉတၢင်ႇတႃႈၼႆၵေႃႈ ႁိုဝ်သမ်ႉမိူၼ် လႆႈၵိၼ်ယွတ်ႈၼၵ်းၼွင်ႈၼႅင်းဢွၼ်ႇ ပူၵ်းပၢႆႉ ဝႂ်ယွတ်ႈၽၵ်းၼွႆး၊ ၵိၼ်ယုမ်ႉ ၵိၼ်ယုမ်ႉ တူၺ်းၼႃႈၶီၼႃႈၵႅၼ်း ၼႃႈၽၢၼ်ၼႃႈငႅၼ်းဢွၼ်ႇ မွင်သဝ်ႈသႃးၺူဝ်ႇ ႁူဝ်ယုင်ႈႁၢင်းၵႃၼႆႉ” ၼႆလူင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈဢၼ်လူဝ်ႇတႅမ်ႈ ဝၢၵ်ႇ လွင်ႈပိူဝ်ႉ လွင်ႈၼႆႈၼႆၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႉၵႂၢမ်းဝူၺ်ႇၵႂၢမ်းႁင်ႈ၊ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵႂၢမ်းယဵၼ်ႇငႄႈ ဢဝ်ပိူင်တဝ်ႉ ပိူင်တႅၵ်ႈသေ ဝႃႈၵႂႃႇလႄႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ် လွင်ႈဢၼ်လီဢၢမ်း တၢင်းမေႃမၼ်းၸဝ်ႈ ပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈဢၼ် မၼ်းၸဝ်ႈ ဝၢၵ်ႇၶိူဝ်း ၼၢင်းႁေႃၶမ်း လူင်းလူင်းလဵၼ်ႈ ဢၢႆႈတုတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝႃႈ “ႁဵတ်းၼၼ် ထၢၼ်ႈပေႃးႁိုင်ၼႃႇ ၵျႃႇတၢင်ႇ ၼၢင်းႁၢၼ်ႇတေႇဝီႇ မႁေႇသီႇၶၢမ်ႇ ၺႃႇတေႃႇၸၢမ်ႇ လူင်းၵူတ်ႉဢၢႆႈတုတ်ႈ ႁဵတ်းၶိူင်ႈပွႆး ဢၢၼ်ႇၸႃႇၵျူၺ်ႇ သိူင်းၼိုင်ႈယွမ်းသၢမ်” ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႈၼႆႉ လႆႈဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ မေႆဢဝ်ၵႂၢမ်းၸူၺ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇဝူၺ်ႇဢမ်ႇႁင်ႈသေ တၢင်ႇလၢတ်ႈၼႄၵႂႃႇ လွင်ႈဝူၺ်ႇႁင်ႈ ဢၼ်ၼၢင်းႁေႃၶမ်း လူင်းယူႇၸွမ်း ဢၢႆႈတုတ်ႈ ၽွင်းၵၢင်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းလိၵ်ႈ ဢလွင်းယိုဝ်းလၢဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ် ၼမ်ႉၵႂၢမ်းမၼ်းၸဝ်ႈ လဝ်းလီ၊ လီလူ၊ လီထွမ်ႇ၊ မေႃဝၢၵ်ႇ၊ မေႃဝႃႈ ႁႂ်ႈထိုင်တီႈလီတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ႁုပ်ႈမၼ်းတႄႉ လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈဝွၵ်း၊ လိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇၼုမ်ႇၼႆႉ လႆႈဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵꧣ် ၸဝ်ႈဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ လႅၼ်ႇၽၢႆဝႆႉတႄႉတႄႉ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈလိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇလူင် မၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ ပႆႇတွၼ်ႉယၢမ်ႈႁၼ်မႅၼ်ႈလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်ၸိမ်သေ လၢတ်ႈၸွမ်း။
## ၽိုၼ်ဢိင်
* ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ (9)၊ ၶူးမေႃလိၵ်ႈတႆး ၸဝ်ႈဢေႃးၼၼ်ႇတႃႇ၊ ၸုမ်းၸဵင်ၶမ်းလႅင်း၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 145-147၊ ပီ 2001။
ဢေႇတီႇ

**ဢေႇတီႇ** (A.D) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ ပီ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇယူႇရူဝ်းပႃႇ သေ လူင်းပေႃႇပဵၼ်မႃး။ လုၵ်ႉတီႈ ၽႃႇသႃႇလႅတ်ႇတိၼ်ႇ () (ဢမ်ႇၼၼ်) "Anno Domine" သေ လုင်းပဵၼ်မႃး တီႈပွင်ႇမၼ်းတႄႉပဵၼ်ဝႃႈ "ပီၼႂ်းၸဝ်ႈၶရိတ်ႉ" ၼႆယဝ်ႉ။။ ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇမႃးၸွမ်း ဝၢႆးၸဝ်ႈၶရိတ်ႉ ၵိူတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (ၶႂ်ႈငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်တင်း ပီသႃႇသၼႃႇ ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပီသႃႇသၼႃႇၼႆႉ တႄႇဢၢၼ်ႇ ဝၢႆးသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပုတ်ႉထ ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဢေႇပရႄႇ

**ဢေႇပရႄႇ** ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈသီႇ တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း Gregorian လႄႈ Julian ယဝ်ႉ။

## ဝၼ်းပွႆး

### [[ဢေႇပရႄႇ 1 ဝၼ်း]]

* ဝၼ်းဢေႇပရႄႇၾူး (ဝၼ်းဢေႇပရႄႇၼႃႈငေႃး) - April Fools' Day 

### [[ဢေႇပရႄႇ 2 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းႁႂ်ႈၾၢင်ႉႁူႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇမူၵ်းမိုၼ်ႇ - World Autism Awareness Day 
* ဝၼ်းလိၵ်ႈလၢႆးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - International Children's Book Day

### [[ဢေႇပရႄႇ 4 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁႂ်ႈၾၢင်ႉႁူႉ ၽေးၶဵၼ်မၢၵ်ႇမႅင်း လႄႈ ႁႂ်ႈၸွႆႈထႅမ် တႃႇၵႂၢတ်ႇၽဵဝ်ႈမၢၵ်ႇမႅင်း

### [[ဢေႇပရႄႇ 7 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၶုၵ်းထူပ်း လွင်ႈၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ၶိူဝ်းၵူၼ်း တီႈမိူင်းရႃႇဝၢၼ်ႇတႃႇ - Day of Remembrance of the Victims of the Rwanda Genocide
* ဝၼ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ - World Health Day

### [[ဢေႇပရႄႇ 12 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၵၢၼ်ၾၢႆႈမိၼ်ၼႂ်းၾႃႉၵၢင်ႁၢဝ် ပိုၼ်းမိူင်းၵူၼ်း

### [[ဢေႇပရႄႇ 18 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ တႃႇဢွင်ႈတီႈၵိုၵ်းပိုၼ်း - International Day For Monuments and Sites

### [[ဢေႇပရႄႇ 22 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ တႃႇမႄႈလုမ်ႈၾႃႉ - International Mother Earth Day

### [[ဢေႇပရႄႇ 23 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းပပ်ႉ လႄႈ သုၼ်ႇပိူင်ႇ - World Book and Copyright Day
* ဝၼ်းၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ - English Language Day

### [[ဢေႇပရႄႇ 24 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ တႃႇသတ်းၸိူဝ်းလႆႈထုၵ်ႇလွင်း - World Day for Laboratory Animals

### [[ဢေႇပရႄႇ 25 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၼၢဝ်ၶႆႈပႃႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Malaria Day

### [[ဢေႇပရႄႇ 26 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၵုၼ်ႇသိၼ်ပၺ်ႇၺႃႇလုမ်ႈၾႃႉ - World Intellectual Property Day

### [[ဢေႇပရႄႇ 28 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ တႃႇပူၼ်ႉၽေး လႄႈ ပၢႆးယူႇလီ ၼႂ်းၵၢၼ်ထၢမ်းငၢၼ်း - World Day for Safety and Health at Work

### [[ဢေႇပရႄႇ 29 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၶုၵ်းထူပ်း လွင်ႈယိူဝ်ႇ ၶွင်ၶိူင်ႈသိုၵ်းၶႄးမီး - Day of Remembrance for all Victims of Chemical Warfare
* ဝၼ်းတၢင်းၵႃႈလုမ်ႈၾႃႉ - International Dance Day 
* ဝၼ်းၽိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ - International Bee Day

### [[ဢေႇပရႄႇ 30 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၵီႇတၵျႅတ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ - International Jazz Day


* မႁႃႇသၢင်းၵျၢၼ်ႇ (မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး) - ဢေႇပရႄႇ 13 ဝၼ်း
* သၢင်းၵျၢၼ်ႇ (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျၢၼ်ႇမႃႇ၊ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းလၢဝ်း) - ဢေႇပရႄႇ 11 -16 ဝၼ်း
* ပီမႂ်ႇမၢၼ်ႈ 1 ဝၼ်း (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျၢၼ်ႇမႃႇ) - ဢေႇပရႄႇ 17-18 ဝၼ်း

## ငဝ်ႈ

* လိူၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ 
← ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 
→ ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်မေႇ
ဢွင်ႇထီးၶမ်း၊ ၸၢႆး

ၸၢႆးဢွင်ႇထီးၶမ်းၼႆႉ တႄႇဢဝ် ပီ 1996 သေ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းတႆးမႃးလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း ဢၼ်ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း ႁပ်ႉႁွင်းပၼ်ႁႅင်းၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸၢႆးဢွင်ႇထီးၶမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼွင်ႉၸၢႆး ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၸၢႆးထီးသႅင် ဢၼ်လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉသေ မၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶႅပ်းၵႂၢမ်း မီးၵႂႃႇ ပႅတ်ႇၶႅပ်းယဝ်ႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၶႅပ်းၵႂၢမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ **ၼွင်ႉၸၢမ်ႁွမ်** ၼၼ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ပီႈဢၢႆႈ ၸၢႆးထီးသႅင် ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်ႈသေ ၵေႃႉႁဵတ်းဢွၵ်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၶႅပ်းၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ စန်းတက်ချိန် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၸမ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ၼၢင်းငဝ်း မေႇတၢၼ်းၼု ၵေႃႉႁဵတ်းၸဝ်ႈၶွင်သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2011 လိူၼ်ဢေႃးၵၢသ်ႉ ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၶႅပ်းၵႂၢမ်း မၢၼ်ႈ ၸၢႆးဢွင်ႇထီးၶမ်း ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ စန်းတက်ချိန် ၼႆႉ မၼ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း သဵၼ်ႈမၢႆ ၶႅပ်းၵႂၢမ်း သိပ်းၶႅပ်း ဢၼ်လႆႈၶၢႆသေပိူၼ်ႈၼႆလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ၽူႈပၼ်ႁႅင်း ၶႅပ်းၵႂၢမ်း ၸၢႆးဢွင်ႇထီးၶမ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၵႃးတႆးၵူၺ်း ပႃးၸဵမ်ပႃး ၽူႈထွမ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ယူႇၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ဢွင်ႇပေႉ ပႅတ်ႇပိူင်

#ဢဝ်လွင်ႈယိူၼ်ႉၵၼ်သေ ဢွင်ႇပေႉ။
#ဢဝ်လွင်ႈဢီးလူ တၢင်းႁၵ်ႉသေ ဢွင်ႇပေႉ။
#ဢဝ်ပၺ်ႇၺႃႇသေ ဢွင်ႇပေႉ။
#ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ပၼ်သေ ဢွင်ႇပေႉ။
#ဢဝ်ႈၶိူင်ႈယိပ်းသေ ဢွင်ႇပေႉ။
#ဢဝ်ႁႅင်းၼႂ်း-ၼွၵ်ႈ တင်းၼမ်သေ ဢွင်ႇပေႉ။
#ဢဝ်လၢႆးမိူၵ်ႈတိုဝ်တၼ်သေ ဢွင်ႇပေႉ။
#ဢဝ်လွင်ႈတိုတ်းၶၢတ်ႇပႅတ်ႈ ဝၢင်းသေ ဢွင်ႇပေႉ။

ၼႂ်းၼင်ႇၵၢၼ်ဢွင်ႇပေႉ 8 ပိူင်ၼႆႉ ဢၼ်ဢွင်ႇပေႉၼိူဝ် ၽူႈၶဵၼ်ႁဝ်း 8 ပိူၼ်ၼႆႉ မၢႆ 4 တေႃႇ 8 ဢွင်ႇပေႉလႆႈ 5 ပိူင်ၼႆႉၸမ်ႉ ဢမ်ႇထူၼ်ႈလႆႈတေႃႇၸူဝ်ႈ ဢႃႇယုၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းလႆႈ။ ၸၢတ်ႈၼႃႈပၢၼ်လိုၼ်း ယႃႇၽူမ်ႈလၢတ်ႈလႃႈ ၸၢတ်ႈၼႆႉၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇတၼ်းသုတ်းယဝ်ႉ။ ​တေႇဢဝ် 1 တေႃႇ 3 လၢႆးဢွင်ႇပေႉ 3 ပိူင်ၼႆႉတေႉ ၸၢတ်ႈၼႆႉ တေႃႇၽဝၸၢတ်ႈ သိုပ်ႇႁွတ်ႈၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တၵ်းလႆႈႁပ်ႉၽွၼ်းလီဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၵေႃႈ လႆႈပိုင်ႈဢိင်မၼ်းမႃး ၼမ်ၼႃႇယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်

ၶဵဝ်ၶမ်းၸဝ်ႈမႁေႃႇ ၊ ပပ်ႉသႅင်တဵၼ်း၊ Vol.5, ပီ 2000
ဢွင်ႇလႅင်ႇမျိၼ်ႉ၊ ၸၢႆး

**စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်**ကို ၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၆ တွင် မြစ်ကြီးနားမြို့၌ ဦးတင်မောင်၊ ဒေါ်မယ်ခတို့က ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ တင်လှိုင် ဖြစ်၏။ 

မြစ်ကြီးနားမြို့ အထက (၁) တွင် ပညာ ဆည်းပူးစဉ် အတွင် ကြက်ခြေနီ အသင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ရာ သူနာပြု တပ်ကြပ်ကြီး အဆင့်သို့တိုင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အသက် ၂၁ အရွယ်တွင် ကမ္ဘာ့ကြက်ခြေနီ အဖွဲ့၏ အမြင့်ဆုံးဆု ဖြစ်သော ဟင်နရီဒူးနန့်ဆု ကို ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ထိုနှစ်မှ စ၍ မြန်မာနိုင်ငံ ကြက်ခြေနီ အသင်း ဌာနချုပ်တွင် လက်ထောက် ပြန်ကြားရေးမှူး အဖြစ် တာဝန် ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်၌ ဂျပန်နိုင်ငံ လူငယ် ကြက်ခြေနီ အသင်းသို့ သွားရောက် လေ့လာခဲ့သည်။

## ဆုရရှိခဲ့သည့် အဖြစ်အပျက်
၁၉၇၆ ခုနှစ်က မြစ်ကြီးနားမြို့ တဖက်ကမ်း ခတ်ချိုကျေးရွာ ကူးတို့ဆိပ်တွင် အင်ဂျင်နီယာတပ်မှ မော်တော်ယာဉ် တစင်း ဖောင်ပေါ် အတက်၌ ဘရိတ်ချော်ပြီး ရေထဲ ကျသွားသည်။ အမှတ်မထင် ဖြစ်ပျက်မှုကြောင့် အံ့အားသင့် နေကြစဉ် စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်က ကားထဲတွင် ပါသွားသော ရဲဘော် ခင်မောင်အေးအား မိနစ် ၂၀ ကြာ ရေငုပ်ရင်း သက်စွန့်ဆံဖျား ကယ်တင်ခဲ့သည်။ ဤသို့သော စွန့်စား စွမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့်ပင် စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်အား ကမ္ဘာ့ ကြက်ခြေနီ အဖွဲ့က ဟင်နရီဒူးနန့်ဆု ပေးအပ် ချီးမြှင့်ခဲ့ပါသည်။ စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်သည် ၁၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၇၇ တွင် ရူမေးနီးယားနိုင်ငံ ဘူခါရက်မြို့၌ ကျင်းပသော (၂၃) ကြိမ်မြောက် အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ညီလာခံတွင် ဆုတက်ရောက်ယူခွင့် ရရှိခဲ့၏။

## စာပေ
စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်သည် စာပေ ဝါသနာရှင် တဦး ဖြစ်သည့် အလျောက် သူ၏ ဘဝ အတွေ့အကြုံများကို သုံးဆယ့်တစ်ရက် နိုင်ငံခြားခရီး စာအုပ်ဖြင့် ရေးသား ဖော်ပြခဲ့သည်။

## ဘဝနိဂုံး
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် စောစုစုခိုင်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ အသက် ၂၉ နှစ် အရွယ် ၂၅ မတ် ၁၉၈၅ တွင် စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့် ဦးနှောက် အမြှေးရောင် ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ သားတယောက်၊ သမီးတယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။

## ကိုးကား
ဢွင်ႇဝိၼ်း၊ ၸၢႆး

စိုင်းအောင်ဝင်းသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသင်ကြားသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားနေသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။

စိုင်းအောင်ဝင်းကို အဖ ဦးဝင်းဝေါ် အမိ ဒေါ်ခမ်းလူ တို့မှ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ နမ့်ဆန်မြို့တွင် မွေးဖွားသည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း လားရှိုးမြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို အင်္ဂလိပ်စာ ရမှတ် ၁၅၀-၂၀၀ ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဘီအေဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။

၁၉၇၀ ခုနှစ်မှစပြီး ကိုယ်ပိုင် အင်္ဂလိပ်စာသင်တန်းကျောင်းတစ်ကျောင်းကို တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် အလယ်တန်း၊ အထက်တန်းနှင့် အဆင်မြင့်တန်း ကျောင်းသူကျောင်းသားများကို အင်္ဂလိပ်စာ သင်ကြားပို့ချ လျက်ရှိသည်။

အင်္ဂလိပ်စာ ပညာပေးဆောင်းပါးများ၊ ဗဟုသုတဆောင်းပါးများ၊ ဘာသာပြန်ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပြုစုရေးသားလျက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် English For All Magazine နှင့် Global English Magazine တို့တွင် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရှင်အဖြစ် ရေးသားလျှက်ရှိသည်။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ

**ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ** ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈသိပ်း တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း Gregorian လႄႈ Julian ယဝ်ႉ။

## ဝၼ်း လုမ်ႈၾႃႉ

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵႄႇလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of Older Persons
* ဝၼ်းၵူၼ်းၵိၼ်ၸၢႆလုမ်ႈၾႃႉ - World Vegetarian Day

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 2 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ သၢၼ်ၶတ်း ၵၢၼ်ႁုၵ်းႁၢႆႉ - International Day of Non-Violence

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 5 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းမေႃသွၼ်လုမ်ႈၾႃႉ - World Teachers' Day

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 9 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၵၢၼ်သူင်ႇလိၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ - World Post Day

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 10 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းပၢႆးၸႂ်ယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ - World Mental Health Day
* ဝၼ်းသၢႆတႃလုမ်ႈၾႃႉ

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 11 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Day of the Girl Child

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 13 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ တႃႇလူတ်းလူင်း ၽေးၶဵၼ်- International Day for Disaster Reduction
* World Thrombosis Day
* ဝၼ်းဢမ်ႇၼုင်ႈသိူဝ်ႈပိတ်း - No Bra Day

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 14 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလၵ်းၸဵင်လုမ်ႈၾႃႉ - World Standards Day

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 15 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းသုၵ်ႈမိုဝ်းလုမ်ႈၾႃႉ - Global Handwashing Day
* ဝၼ်းၶွၼ်ႉတဝ်ႉၶၢဝ်လုမ်ႈၾႃႉ - International White Cane Day
* ဝၼ်းၼၢင်းယိင်းၸိူဝ်းယူႇဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ လုမ်ႈၾႃႉ

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 16 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်လုမ်ႈၾႃႉ - World Food Day

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 17 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ သၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈၵွတ်းၽၢၼ်ႁဵၼ်ႈ - International Day for the Eradication of Poverty

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 18 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၶူၼ်ႉႁႃပိုၼ်းၵဝ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - International Archaeology Day

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 20 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းတၢင်းပဵၼ်လုပ်ႇၶွပ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ - World Osteoporosis Day
* ဝၼ်းပၢႆးသဵၼ်ႈသၢႆမၢႆလုမ်ႈၾႃႉ - World Statistics Day

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 24 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ - United Nations Day
* ဝၼ်းၶေႃႈမုၼ်းမုၼ်းလႅင်းလုမ်ႈၾႃႉ - World Development Information Day

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 27 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ငဝ်းႁၢင်ႊသဵင် လႄႈ သဵင်ဢတ်း - World Day for Audiovisual Heritage

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 28 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းၸိူင်းငဝ်းႁၢင်ႈလူၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ - International Animation Day

### [[ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 29 ဝၼ်း]]
* ဝၼ်းတၢႆၽၢၵ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ/ဝၼ်းတၢင်းပဵၼ်ဢဵၼ်လိူတ်ႈ ဢွၵ်းဢေႃတႅၵ်ႇ - World Stroke Day

### ဝၼ်းၽတ်း ထူၼ်ႈသွင်
* ဝၼ်းသၢႆတႃလုမ်ႈၾႃႉ - World Sight Day

### ဝၼ်းသုၵ်း ထူၼ်ႈၼိုင်ႈ
* ဝၼ်းယုမ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ - World Smile Day

### ဝၼ်းသဝ် ထူၼ်ႈသွင်
* ဝၼ်းၼူၵ်ႉၶၢႆႉမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉ - International Migratory Bird Day

## ပၢင်ပွႆး ဢၼ်ႁဵတ်းၼႂ်းလိူၼ် သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ

* ပွႆးဢွၵ်ႇဝႃႇ (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျၢၼ်ႇမႃႇ) - ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 14 ဝၼ်း
* တီႇပႃႇဝလီႇ (မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး)

## မွၵ်ႇဢၼ်ၵီႈၼႂ်းလိူၼ် သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ

## ၽူႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ဢၼ်ၵိူတ်ႇၼႂ်းလိူၼ် သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ

## ငဝ်ႈ
* လိူၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ
← ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 
→ ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
ဝဵင်းဢၢင်ႇတေႃး

**ဝဵင်းဢၢင်ႇတေႃး** (), (), (), () ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်


ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဢၵ်ႉၵေႃးသꧤႃႇရတွႃႇၸ

ꧤႃႇရတွႃႇၸၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႇၼႃးၸႂ်ႁၢဝ်ႈၸႂ်ပွတ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ လွင်ႈလဵၵ်ႉၼွႆႉဢွၼ်ႇၵွႆးၵေႃႈ ဢွၵ်ႇတေႃးသ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၵၢင်ၸ်ဢမ်ႇမိူၼ်တင်းမၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၵႆႉႁိုတ်းႁၢတ်ႇၸၢတ်ႇသဵင်လႃႇပွင်ႉမင်ပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ ဢၵ်ႉၵေႃးသꧤႃႇရတွႃႇၸ (ꧤႃႇရတွႃႇၸ ၵေႃႉတေႃးသယႂ်ႇ)ၼႆ။

မိူဝ်ႈမၼ်းလႆႈႁူႉငိၼ်းဝႃႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇႁဵၻ်းလုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ယင်းပၢႆပႃးပုၼ်ႇၼႃးၸိူဝ်းမီးပၺ်ႇၺႃႇၼႆလႄႈ မၼ်းၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ "ပေႃးၶၢဝ်းႁိုင်မႃး လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႇတပုၼ်ႇၼႃးႁဝ်းတေၸူမ်းႁၢႆသေ တေပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ရႁၢၼ်းၵေႃႉတမဢၼ်ပဵၼ်မိတ်ႉသႃႇတိတ်ႉထသဵင်ႈယဝ်ႉ" တင်းဝူၼ်ႉတင်းၸႂ်လမ်ဢွၵ်ႇတေႃးသယူႇ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၽိူဝ်ႇမၼ်းလႆႈႁူႉဝႃႈ ၽူႈယႂ်ႇၼႂ်းၸၢဝ်းၽႃႇရတွႃႇၸၶဝ် ဢၼ်ၸမ်ၸႂ်တင်းမၼ်း ဢူၺ်းလီမၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပွႆႇၽႃႈၸူဝ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းသေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇပႃးၸွမ်းၼႂ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆလႄႈ ၸင်ႇဢွၵ်ႇတေႃးသသေ မီးၸႂ်ၸင်းတေႃႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေလႆႈထူပ်းႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတီႈၵျွင်းဝေႇလုဝၼ်ႇ မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

မႅၼ်ႈၽွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉဢဝ်တြႃးၼမ်ႉၸိုမ်းသႅင် ၸႅၵ်ႇလဵင်ႉၵူၼ်းတင်းလၢႆယူႇ။ ꧤႃႇရတွႃႇၸၼႆႉ ပေႃးဝႃႈၽႅဝ်ၵႂႃႇပႃႈၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ဢႃႇယုမၼ်းၵေႃႈယႂ်ႇ တေႃႈသမၼ်းၵေႃႈဢွၵ်ႇလႄႈ ပေႃးသၼ်ႇလူင်ဝႆႉတင်းတူဝ်း။ ပေႃးၽႅဝ်ၵႂႃႇပႃႈၼႃႈၸဝ်ႈၵေႃႈ လႃႇပွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ၼင်ႈၼိမ်ယူႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇထၢမ်မၼ်းၼင်ႇၼႆ၊ "ဢေႃး... ꧤႃႇရတွႃႇၸ ပီႈၼွင်ႉမီး ဢမ်ႇၼၼ် ဢူၺ်းလီမႂ်းသေၵေႃႉၵေႃႉၼႆႉ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ဢမ်ႇမႃးဢႅဝ်ႇလႄႇမႂ်းႁႃႉ" ထၢမ်ၼင်ႇၼႆ။ ꧤႃႇရတွႃႇၸၵေႃႈ ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ "မႃးၽႅဝ်လေႃႇ၊ တေႁဵတ်းသင်လႃႇ"၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ "ပုၼ်ႇၼႃးလူင်- ပေႃးၼၼ် သင်ဝႃႈမႂ်းသမ်ႉတမ်းလဵင်ႉၶဝ်ႈမုၼ်းတၢင်းၵိၼ်ၼႆ သင်ၶဝ်သမ်ႉဢမ်ႇၵိၼ်၊ ၶဝ်ႈမုၼ်းတၢင်းၵိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေပဵၼ်သင်ၵႂႃႇၼႆ လၢတ်ႈၼႄၵဝ်ၽြႃးလူး" လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆလႄႈ ꧤႃႇရတွႃႇၸၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ "ၸၢင်ႈပဵၼ်သင်လႃႇ၊ ၶဝ်ႈမုၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉတီႈႁဝ်းၵွႆးဢိူဝ်ႈ" ဝႃႈၼႆ။

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ "ပေႃးမိူၼ်ၼၼ် မႂ်းပုၼ်ႇၼႃးၼႆႉ ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းလႃႇပွင်ႉဢၼ်ၶိုၵ်ႉဢၼ်ၶမ်ႇ ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်သေ တမ်းလဵင်ႉၵဝ်ၽြႃးၵေႃႈ ၵဝ်ႇဢမ်ႇႁပ်ႉဢဝ်၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵႂၢမ်းလႃႇပွင်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉယူႇတီႈမႂ်းၵွႆးဢိူဝ်ႈ" ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ꧤႃႇရတွႃႇၸၼႆႉ လႅတ်းလႅင်ႈၺၢၼ်ႇၽၢႆလႄႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉမႅၼ်ႈဝႃႈ "ႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးပိူၼ်ႈလႃႇႁဝ်းၼႆ ႁဝ်းၶိုၼ်းလႃႇမင်ပၼ်ၵမ်းလဵဝ်၊ ႁဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢွၵ်ႇတေႃးသသေ ႁဝ်းၵေႃႈၸွမ်းဢွၵ်ႇတေႃးသ၊ ၽၢႆႇၼိုင်ႈလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်လႅၵ်ႈဢဝ်တေႃးသယူႇႁဵတ်းၼၼ်။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဝ်းၸင်ႇလႆႈတုၵ်ႉၶတင်းသွင်ၽၢႆႇဢိူဝ်ႈ" ဝူၼ်ႉၼင်ႇၼႆ။

တူၺ်းလူးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ ပဵၼ်ၽူႈၶိုၵ်ႉတွၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈတႄႉဢိူဝ်ႈ။ မၼ်းၼႆႉ တိုၼ်းဢမ်ႇႁပ်ႉတေႃးသဢၼ်ပိူၼ်ႈပၼ်မၼ်း။ တႃႇပိူၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်တေႃးသသင်၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈတုၵ်ႉၶ၊ ꧤႃႇရတွႃႇၸပွင်ႇၸႂ်ၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းႁၢၼ်ႉၸႂ်သေ "ဢေႃး-ရႁၢၼ်းၵေႃးတမ၊ ၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈမျၢတ်ႈတွၼ်းယႂ်ႇလူင်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ" ၸင်ႇၶၢၼ်ပၢဝ်ႇၸိူင်ႉၼႆ။

ဢၵ်ႉၵေႃးသꧤႃႇရတွႃႇၸၼႆႉ ၸင်ႇႁပ်ႉပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၽိုၵ်းသႃၵၢၼ်ဝိပသ်သၼႃႇလီလီငၢမ်းငၢမ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

**ဢရေႃသ ၼေယျေႃ ၼသေႃ ရေႃသေတိ ၵိၼ်ၸိ**
**တံဝႃပိ ၻီရႃ မုၼိ ဝေၻယၼ်တိ။**
**(သုတ်တၼိပႃတ၊ မုၼိသုတ်တ)**

ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈႁႂ်ႈၵဝ်ဢွၵ်ႇတေႃးသ၊ ၵဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၽူႈလႂ်ၽႂ်ဢွၵ်ႇတေႃးသၼၼ်ႉ ၽူႈမီးပိုၼ်ႉႁူႉၶဝ်မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ "မုၼိ" ပဵၼ်ၽူႈသိၼ်ႁိူင်း ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 60၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵ

ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထၼႆႉ ၽႅဝ်မႃးမိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၼွင်ႉၽၢႆႇမေးမၼ်းယူႇသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးမိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တေယေႃးၶိင်းမႃးၵိၼ်ၸွမ်းတီႈႁိူၼ်းၼွင်ႉမၼ်းၼႆလႄႈ ပိၼ်ႇတိၵယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၶႂ်ႈဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉတႄႉ။ ၸႂ်မႆႈသေ ထိုင်မႃးၵၢင်ၼႂ်ၸဵမ်ၸဝ်ႉ ၸင်ႇပႆႇၵႂႃႇၸူးထိူၼ်ႇမႆႉ တီႈဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

"မႃးလႄႈ သုတ်ႉတတ်ႉတ" ၽိူဝ်ႇလႆႈငိၼ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁွင်ႉတူင်ႉတၵ်ႉၼင်ႇမိုတ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းတႄႉတႄႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇသိုပ်ႇႁေႃးၼႄ တေႇသၼႃႇတြႃးၸဝ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵၼႆႉ လႆႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

ဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵၼႆႉ ယွၼ်ႉပႃႇရမီႇမီးဝႆႉဝၼ်းလင်လႄႈ ပေႃးလႆႈထွမ်ႇတြႃးၸဝ်ႈၼႆႉ ၾၢင်ႁၢင်ႈဢၼိတ်ႉၸဢၼ်ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်းၼၼ်ႉ ၽုတ်းမႃးၼႂ်းၸႂ်သေ လႆႈပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇ။ ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵၼႆႉ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇၽိတ်ႈပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပေႃးထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ ႁႂ်ႈမႃးၵိၼ်သွမ်းတီႈႁိူၼ်းမၼ်း ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ပေႃးၵိၼ်သွမ်းယဝ်ႉ ၵူၼ်းမီးလူင် ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈတီႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ - ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်ဢၼ်တေမႃးၼႆႉ တင်းသင်ႇၶႃႇၶဝ်သေ ၶႅၼ်းတေႃႈ မႃးဢဝ်ဝႃႇတီႈမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိသေၵမ်းၶႃႈ" ၼႆလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ "ဢိူဝ်ႈ ၵူၼ်းမီးလူင် ၵေႃႉပဵꧣ်ၽူႈၵွၼ်းၼႃႈႁိူၼ်းဢိူၺ်း၊ ၽြႃးပုတ်ႉထဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၶႂ်ႈယူႇသဝ်းတီႈဢတ်တဵတ်ႇယဵၼ်ႁင်းၵွႆးၸဝ်ႈလဵဝ်ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၸင်ႇဝႃႈ "ၶႃႈၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ် ပွင်ႇၸႂ်ယူႇတီႈၶႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ၊ ၶႃႈႁဝ်းၶဝ်ပွင်ႇၸႂ်ယူႇတီႈၶႃႈဢေႃႈ" လဝ်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ပေႃးၶိုၼ်းၽႅဝ်မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထၵေႃႈ ဢၼႃႇထမိၼ်ႇၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇၽြႃးပဵꧣ်ၸဝ်ႈတေသဝ်းထင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁႃဢွင်ႈတီႈမၼ်းၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈမၼ်းတႄႉ ထုၵ်ႇလီပဵၼ်တီႈဢမ်ႇပေႃးၸမ်ပေႃးၵႆဝဵင်းသေ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈၵေႃးၵႂႃႇငၢႆးမႃးလူမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေလႆႈပဵၼ်တီႈတဵတ်ႇယဵꧣ် ၽွင်းၶၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်းသေ ၽွင်းၶၢဝ်းၵၢင်ၶိုၼ်းၵေႃႈ ယႃႈႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်တီႈၵူၼ်းဢူၼ်ဢၢၼ်မေႃးမႄးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸင်ႇဢွၵ်ႇႁႃဢွင်ႈတီႈ ႁႂ်ႈပေႃးမိူၼ်ၼင်ႇလၢတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူယဝ်ႉ။

ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းႁႃႁၼ်သူၼ်သိူဝ်းၸဝ်ႈၸၢႆးၸေႇတ မိူၼ်ၼင်ႇလၢတ်ႈမႃးၼၼ်ႉ၊ ၸင်ႇၵႂႃႇထၢမ်သိုဝ်ႉတီႈၸဝ်ႈမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸေႇတၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၶၢႆလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ ပေႃးဢဝ်တႅင်းၵႃးၶမ်းသိူဝ်ႇႁႂ်ႈလူမ်ႈသူၼ်ၵွၼ်ႇ ၸင်တေၶၢႆ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၼႆႉ ပၼ်လႆႈၼင်ႇၵႃႈၶၼ်မၼ်းယွၼ်းလႄႈ ၶႃၸင်ႇပဵၼ်သိုဝ်ႉပဵၼ်ၶၢႆၵၼ်။ ၵူၼ်းမီးလူင် ၸင်ႇဢဝ်လေႃႉတေႃႉတၢင်ႇဢဝ်တႅင်းၵႃးၶမ်းမၼ်းမႃး ၽႄႇသိူဝ်ႇၼိူဝ်လိၼ်သူၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေလူမ်ႈမူၼ်းၼၼ်ႉ ၵိုတ်းပွတ်းတွၼ်ႈဢွၼ်ႈၼိုင်ႈၵွႆးယဝ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸေႇတၸင်ႇလွမ်တူၵ်းၸႂ်တၢင်းလူႇလူင်ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇဝႃႈ- လိၼ်ဢၼ်ၵိုတ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈၶၢႆသေၵမ်း၊ ပွတ်းတွၼ်ႈလိၼ်ဢၼ်ၵိုတ်းၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းတႃႈႁႂ်ႈဝႆႉပဵၼ်တႃႇၼၶႃႈႁဝ်းသေၵမ်းၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉႁဵၻ်းၸွမ်းၼင်ႇၵႂၢမ်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼႃႇထမိၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းတီႈယူႇ၊ ႁုင်းထမ်းလူင်၊ သိုင်ႇၾႆး၊ တီႈဝႆႉၶူဝ်း၊ ထၢင်ႇၽၢႆႈ၊ တႅၼ်ႈတႃႇပႆ ဢၼ်ပႃးမုင်းမၼ်း။ တႅၼ်ႈတၢင်းၼွၵ်ႈ၊ ၼမ်ႉၼွင်၊ ၼမ်ႉမေႃႇ၊ ၶွင်ႉဢၢပ်ႇၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ် တေလႆႈမႃးထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ် ထမ်ႇမတြႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းလူႇယႂ်ႇလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ ဢၼ်ပဵꧣ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တၵ်ႉၵႃႇၸိူဝ်းမႃးၵိူဝ်းယမ်ဝႆႈသႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵိုၵ်းပိုၼ်းၵႂႃႇတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇယိုၼ်ႈပူင်ပၼ် ၶူးဢေႇတတၵ်ႉၵ တီႈဢၼႃႇထပိၼ်ႇတ လူၺ်ႈတႃႇၼလူင်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 46၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဢႃႇယတၼ သိပ်းသွင်ပိူင်

## ဢႃႇယတၼ (12) ပိူင်
# ဢႃႇယတၼ တၢင်းၼႂ်း (6) ပိူင်
# ဢႃႇယတၼ တၢင်းၼွၵ်ႈ (6) ပိူင်

### ဢႃႇယတၼ တၢင်းၼႂ်း (6) ပိူင်
# ၸၵ်ၶု = တႃသႂ် (ရုပ်ႈ)
# သေႃတ = ႁူသႂ် (ရုပ်ႈ)
# ꧠႃၼ = ၶူလင်သႂ် (ရုပ်ႈ)
# ꩡိဝ်ႁႃ = လိၼ်ႉသႂ် (ရုပ်ႈ)
# ၵႃယ = တူဝ်သႂ် (ရုပ်ႈ)
# မၼ = ၸႂ် (ၼၢမ်ႇ)

### ဢႃႇယတၼ တၢင်းၼွၵ်ႈ (6) ပိူင်
# ရူပ = ႁၢင်ႈ (ရုပ်ႈ)
# သၻ်ၻ = သဵင် (ရုပ်ႈ)
# ၷၼ်ꩪ = ဢၢႆ(သႅဝ်) (ရုပ်ႈ)
# ရသ = ဢရသႃႇ (ရုပ်ႈ)
# ၽေꩦ်ꩧၿ်ၿ = တီႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ (ရုပ်ႈ)
# ꩪမ်မ = တီႈဝူၼ်ႉ (ရုပ်ႈ+ၼၢမ်ႇ)
ဢႃႇလႃႇရ ၵႃႇလႃႇမ

ၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ႁူႉဝႃႈ ဝတ်ႉၵျွင်းရသေးလူင် ဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမၼႆႉ မီးတီႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇၵႂႃႇ ၵယႃႇ(ဢုရုဝေႇလ)ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇၵႂႃႇႁႂ်ႈပေႃးၽႅဝ်တီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သြႃႇလူင်ဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမၵေႃႈ ပေႃးလႆႈႁၼ်သိတ်ႉထတ်ႉထၼႆ ယိၼ်းၸူမ်းလူင်လၢင်သေ ၸင်ႇသွၼ်ၼႄပၼ်ၸၢၼ်ႇ (ၸႃႇၼ) ၸဵတ်းၸၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၸၢၼ်ႇၸဵတ်းၸၼ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ -
1။ **ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉၼိုင်ႈ** - ႁႂ်ႈဢဝ်ၸႂ်ပၵ်းသႂ်ႇတီႈဢႃႇရုမ်ႇၵမ်ႇမထၢၼ်းၼၼ်ႉၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ၸႂ်ဢၼ်တိုၼ်းမီးဝႆႉယူႇဢွၼ်တၢင်းတႄႉ တိုၵ်သိုပ်ႇမေႃမီးဝႆႉယူႇ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ၼႆႉ ၵၢင်းလွတ်းတင်း ဢႃႇရုမ်ႇၵႃႇမၵုင်ႈလႄႈ ၸႂ်ဢၵုသူဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ လႆႈၶုၼ်ႉႁၼ်ပီႇတိသေႃးမၼဝ်သၶဝ် ႁူမ်ႇမုင်းဝႆႉယူႇ။ ပီႇတိသေႃးမၼသ်သၶဝ်ၼႆႉ ၽႄႈၸိုမ်းၸွတ်ႇတင်းတူဝ်ဝႆႉယူႇ။

2။ **ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉသွင်** - ၸႂ်ဢၼ်တိုၼ်းမီးဝႆႉယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းႁၢႆလၢႆၵႂႃႇလုမ်းလုမ်း။ လႆႈသမႃႇထိမႃးလႄႈ လႆႈသိုပ်ႇၶုၺ်ႉႁၼ် ပီႇတိသေႃးမၼသ်သၶဝ် ႁူမ်ႇမုင်းတင်းတူဝ်း။ ၽွင်းယၢမ်းပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈထၢင်ႇထိူမ်းၽိတ်းဝႃႈ ၸေႇတသိၵၶဝ်တၢင်းမူတ်း မွတ်ႇယဵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ ၼႆ။ ငဝ်းလၢႆးၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇပူၼ်ႉလွတ်ႈရုပ်ႈတင်းၼၢမ်ႇၵွၼ်ႇ။ မီးထႅင်ႈၸၢၼ်ႇဢၼ်သုင်လိူဝ်ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။

3။ **ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉသၢမ်** - ၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸိတ်ႉတပသ်သတိ မွတ်ႇႁၢႆၵႂႃႇသေ ၵိုတ်းၵႃႇယပသ်သတိၵွႆးယူႇယဝ်ႉ။

4။ **ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉသီႇ** - တုၵ်ႉၶတေႃးမၼသ်သလႄႈ သုၶသေႃးမၼသ်သၶဝ် မွတ်ႇႁၢႆသေ တေၵိုတ်းဝႆႉသတိလႄႈ ၸႂ်ဢုပႅၵ်ႉၶႃႇဢေးၵၵ်ႉၵတႃႇ ၵွႆးယူႇယဝ်ႉ။

5။ **ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉႁႃႈ** - ၸႂ်ၸၢၼ်ႇ ဢႃႇၵႃႇသႃႇၼၼ်ၸယတၼ ပဵၼ်ပေႃႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

6။ **ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉႁူၵ်း** - ၸႂ်ၸၢၼ်ႇဝိၺ်ၺႃၼၼ်ၸယတၼ ပဵၼ်ပေႃႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

7။ **ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉၸဵတ်း** -  ဢမ်ႇမီးတႃႇတူၺ်းတွင်းသင်ယဝ်ႉလႄႈ သမႃႇထိၵေႃႈႁႅင်းယႂ်ႇၵႄႇၶႅင်မႃးတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ၸၢၼ်ႇ ဢႃႇၵိၼ်ၸၺ်ၺႃယတၼ ပဵၼ်ပေႃႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇဝၼ်းလင် လၢႆလၢႆပၼ် ၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထ လႆႈၽိုၵ်းသႃတိုဝ်းၵမ်မႃးလႄႈ ဢၼ်သြႃႇလူင်ဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမ သွၼ်ပၼ်တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်ၸဵတ်းဝၼ်းၵွႆးသေ မေႃမႃးသေင်ႈသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။

သြႃႇလူင်ဢႃႇလႃရၵႃႇလႃႇမၵေႃႈ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းတႄႉတႄႉ။ ၵူၼ်းမႃးႁဵၼ်းသွၼ်တီႈမၼ်းၵေႃႈ ၼမ်ၼႃႇသေ ၵေႃႉလဵဝ်ဢမ်ႇသွၼ်ပၼ်လႆႈလႄႈ ၸင်ႇယိုၼ်ႈယွၼ်း ႁႂ်ႈၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထႁဵတ်းၵူၼ်းထႅမ်ၸွႆႈသွၼ်ပၼ်ၼႆယူႇယဝ်ႉ။

သိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ တၢင်ႇၵေးၸူးယႂ်ႇၼမ်ၼိူဝ် ဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမသေ လွင်ႈယိုၼ်ႈယွၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉလႆႈ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢွၵ်ႇမႃးတႃႇႁႃ သတ်ႉၸႃႇတြႃး ဢၼ်သုတ်းယွတ်ႈႁွတ်ႈပၢႆမၼ်းၼႆလႄႈ ၸူဝ်ႈၵႃႈယင်းပႆႇႁူႉႁၼ်လႆႈသတ်ႉၸႃႇတြႃးၼၼ်ႉ လွင်ႈသွၼ်ပၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းပၼ်လႆႈ - လၢတ်ႈၶိုၼ်းၼင်ႇၼႆ။

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸင်ႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇၸူးၵျွင်းဝတ်ႉဢုတ်ႉတၵရႃႇမပုတ်ႉတ ဢၼ်သွၼ်ပၼ်ပၺ်ႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင်လိူဝ်ၼႆႉ ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ်သၢႆသဵၼ်ႈတၢင်း သုတ်းဢၼ်ၵႂႃႇၵယႃႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

## ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 21၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
024 ၸၢတ်ႈဢႃႇၸၺ်ႇၺ

## 24 - ဢႃၸၺ်ၺၸၢတ်ႈ
(ဢႃꩡၺ်ၺ = မႃႉႁတ်းႁၢၼ်)
ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၵေႃႈ၊ တေႃႈဢမ်ႇယွမ်းဝီႇရိယ

## ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ

ပၸ်ႉၸုပၼ်ႇဝတ်ႉထုလႄႈ ဢတိတ်ႉဝတ်ႉထုတင်းသွင်ဢၼ် ၼႂ်းꩡၢတ်ႈဢၼ်ၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ် တင်းꩡၢတ်ႈေꧤႃးꩡႃႇꩡႃႇၼီယၼၼ်ႉ တင်းသွင်ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၶုၼ်ႁၢၼ်မႃႉလႄႈ ၶုၼ်ႁၢၼ်လေႃႉမႃႉၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် လေႃႉမႃႉလႄႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈမႃႉတူဝ်လဵဝ် ၸိူင်ႉၼင်ႇၸၢတ်ႈၽေႃးၸႃႇၸႃႇၼီႇယ ၼၼ်ႉသေ သမ်ႉပဵၼ်မႃႉသွင်တူဝ် ပီႈၼွင်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈမႃႉသွင်တူဝ်ၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶဝ်ႈတိုၵ်း တပ်ႉၸုမ်းႁူၵ်း ၺွပ်းတီႉဢဝ်ၶုၼ်ထီႉႁူၵ်းၼၼ်ႉ မႃႉတူဝ်ပီႈၸင်ႇၺႃးမၢတ်ႇတိူဝ်ႉၸဵပ်းၵႂႃႇသေ ဢၢင်ႈလႅၵ်ႈ လၢႆႈမႃႉတၢင်ႇတူဝ်သေတႃႉ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႅၵ်ႈသေ မႃႉတူဝ်ပီႈၸင်ႇၵႂႃႇလၢတ်ႈတီႈ ၶုၼ်ႁၢၼ်လေႃႉမႃႉ ႁႂ်ႈ သိုပ်ႇၸႂ်ႉမၼ်းၵႂႃႇၼႆ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇလၢတ်ႈႁေႃးၵႂႃႇၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-

### ပႃႇꩮိ
		
* **24** -


ယၻႃ ယၻႃ ယတ်ထ ယၻႃ၊ ယတ်ထ ယတ်ထ ယၻႃ ယၻႃ။
			
ဢႃꩡၺ်ၺေႃ ၵုရုတေ ဝေၷံ၊ ႁႃယၼ်တိ တတ်ထ ဝႃꩮဝႃ။


### ပိၼ်ႇတႆး
ၶုၼ်ႁၢၼ်လေႃႉမႃႉ... မိူဝ်ႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ၊ တီႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ၊ ပၢင်သိုၵ်းတီႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ၊ လႆႈမၢတ်ႇတိူဝ်ႉၸဵပ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇဝႃႈ မႃႉႁတ်းႁၢၼ်ၼႆႉၵူၺ်း ၶတ်း ႁႅင်းပွင်ပဵၼ်လႆႈ။ တႃႇတေၶတ်းႁႅင်းပွင်ပဵၼ်ၼင်ႇၼႆၼၼ်ႉ မႃႉၶုၺ်ႈမႃႉၺၢမ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ တၢင်းၶတ်းႁႅင်း ၶဝ် ယူပ်ႈယွမ်းယူႇယဝ်ႉ။ (ၵွပ်ႈၼႆ ဢဝ်လေႃႉမႃႉၼၼ်ႉ မႃးႁၢင်ႈပၼ်ၵဝ်တႃႉ)။

;ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ	
* မႃႉတူဝ်ပီႈ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။
*ၶုၼ်လူင်ၿႃႇရႃႇၼသီႇ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇၻႃႇ။

;ၵၼ်သွၼ်
# လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတုၵ်ႉယၢၵ်ႈ၊ ဢဝ်ဝီႇရိယသေပၢၵ်ႈ။
#တေႃႇထိုင်ၸမ်တေတၢႆ ၊ ယႃႇပၼ်ႁၢႆဝီႇရိယ။

;ပႃႇရမီႇ
* ဝီႇရိယပႃႇရမီႇ။

;မင်ႇၷလႃႇ
* ပဵၼ်“ဢတ်တသမ်မႃပၼိတ မင်ၷလႃ”။
ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း

## ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း

ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လိုမ်လိၼ် ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ထူၼ်ႈသွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းမီး လႅၼ်ႊၵႂၢင်ႈတႃႇ 11,707,000 လွၵ်းလၵ်း ( 30,308,252 လွၵ်းလၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ)။ ၼမ်ႉၵႄးၼၢႆးလ်ဢၼ်မီးတီႈ ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉၵႄး ဢၼ်ယၢဝ်းသေပိူၼ်ႈတီႈသုတ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉယဝ်ႉ။ ပႃႇႁၢတ်ႇသၢႆးလူင် ဢၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈတီႈသုတ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် သႁႃးရႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးတီႈဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းၼႆႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။

ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ် လိုမ်လိၼ်ၵူၼ်းလမ်ၶဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1800 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းယူးရူပ်ႉၶဝ် ၸင်ႇတႄႇၾၢႆႇႁၼ်မႃး။ မိူင်းဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ၵႆႉယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး မိူင်းႁၢႆးတီႈၶိူဝ်းယူးရူပ်လၢႆလၢႆမိူင်းၶဝ် တေႃႇပေႃးထိုင် 1950 ၸိူဝ်းၼႆႉၵွၼ်ႇလႂ်ယဝ်ႉ။ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉတႄႉ ၸိုင်ႈမိူင်းဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈၵေႃႈ မီးမႃးတင်းၼမ်လၢႆတေႉယူႇယဝ်ႉ။

ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်လၢႆလၢႆမဵဝ်း၊ ဢိၵ်ႇ မဵဝ်းသႅၼ်းလိၼ်လၢႆမဵဝ်းတေႉတေ့။ ပႃႇႁၢတ်ႇသၢႆးလူင်ၶဝ်သမ်ႉ ႁႅင်ႈသေပဵၼ်မုၼ်ႈသၢႆးယဝ်ႉ။ မႃလိၼ်လႄႈ ပၢင်တၢႆးဢွၼ်ႇၶဝ် ယူႇတီႈၼၼ်ႈ။ တီႈဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းပွတ်းဝူင်ႈၵၢင်ႊသမ်ႉ မီးပႃႇထိူၼ်ႇ သတ်ႉၼႃလူင်သေ မႆႈၵေႃႈမႆႈ ၾူၼ်ၵေႃႈၼမ်။ လိင်း၊ ၶျႅမ်းပႅၼ်းသီးၶဝ်တင်း မီးၵူၼ်းလူင် ၵူဝ်းရိလ်းလႂ်းသမ်ၶဝ်ယူႇတီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။ တူဝ်သတ်း ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆး (ဢမ်ႇသူႇလႆႈႁၼ်ၶဝ်)တင်းၼမ်လၢႆၶဝ် သမ်ႉယူႇတီႈလႅၼ် ၵႂၢင်ႇပႃႇလိူင်းလူင်လၢင် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ လိၼ်ပၢင်ႇပႃႇယိူဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉလႂ်ယဝ်ႉ။ တူဝ်ၼႂ်းၶဝ်မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ၼင်ႇ ၵႂၢင်ၸႆး၊ မႃႉလၢႆး၊ ယီးလၢႆးၶေႃႈယၢဝ်း၊ သၢင်ႇသီ၊ ၸၢင်ႉတင်းၸူင်လူင်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူင်းဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းၼႆႉ လႅၼ်ႊႁိူၼ်းတီႈယူႇတႃႇတူဝ်ၼူၵ်ႉမႃႉ၊ လႅၼ်းၼမ်ႉ၊ ငူးႁဝ်ႇၵၢၵ်ႇ တင်းလိူမ်ၼႃႈလႅမ်ၶဝ်ၵေႃႈ ၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းထွင်ႈထဵဝ်ႈ တႃႇထၢႆႇႁၢင်ႊ ပႃႇထိူၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးထိုင် ဢႅၾ်ႉရီးၶိူသ်းပွတ်းၵၢင်လႄႈ ပွတ်းၸၢၼ်းတႃႇလႆႈတူၺ်းႁၼ် ၾိင်ႈပိူင် တူဝ်ႁၼ် ၾိင်ႈပိူင်တူဝ်ၸႂ်ပႃႇလိူင်းၶဝ်ယဝ်ႉ။

လႅၼ်ႊမုင်ႈသႃႇ ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ လီဢၢမ်းဝႆႉ။ ၸိၵ်းလွႆလူင် လွႆၵိလ်းမီးမၢၼ်းၸႃးရူဝ်း ဢၼ်မီးတီႈတၢၼ်းသၢၼ်းၼီးယႂ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးထၢင်ႇၸႅင်ႈလူင်လၢင်ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်သုင်သေပိူၼ်ႈတီႈသုတ်းတီႈဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းယဝ်ႉ။ မီးတၢင်းသုင် 19,340 ထတ်း(5895 မီႇတိူဝ်ႇ)ယဝ်ႉ။